comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
triae ad aquilios se uitelliosq recidisse. Nunquam ne ergo inquit
ulla adco a uobis spectata uirtus erit ut suspitione uiolari neq̃at:
Ego me illum acerrimum regum hostem ipsum cupiditatis regni
crimen subiturum timerem:. Ego si in ipsa arce capitolioq habi¬
tarem metui me posse crederem a ciuibus meis: tam leui momen¬
to mea apud uos fama pendet: Adeone est fundata leuiter fides
ut ubi sim ꝗͣ qui sim magis referat. Non obstabunt publu uale¬
ru edes libertati uestrae quirites. Tuta erit uobis uelia deferam nõ
in planum modo. edes sed colli etiam subitiam ut uos supra susp¬
ectum me ciuem habitetis. In uelia aedificent quibus melius quã
publio ualerio creditur libertas. Delata confestim materia omnis
dificata. Latae deinde leges non solum quae consulem regni sus¬
pitione absoluerent sed quae adeo in contrarium uerterent ut po¬
pularem etiam facerent. Inde cognomen factum publicolae est

Expanded text:
triae ad Aquilios se Uitelliosque recidisse. 'nunquamne ergo' inquit, triae ad Aquilios se Uitelliosque recidisse. 'nunquamne ergo' inquit, 'ulla adeo uobis spectata uirtus erit, ut suspicione uiolari nequeat? ego me, illum acerrimum regum hostem, ipsum cupiditatis regni crimen subiturum timerem? ego si in ipsa arce Capitolioque habitarem, metui me crederem posse a ciuibus meis? tam leui momento mea apud uos fama pendet? adeone est fundata leuiter fides ut ubi sim quam qui sim magis referat? non obstabunt Publi Ualeri aedes libertati uestrae, Quirites; tuta erit uobis Uelia; deferam non in planum modo aedes sed colli etiam subiciam, ut uos supra suspectum me ciuem habitetis; in Uelia aedificent quibus melius quam P. Ualerio creditur libertas.' delata confestim materia omnis dificata. latae deinde leges, non solum quae regni suspicione consulem absoluerent, sed quae adeo in contrarium uerterent ut popularem etiam facerent; inde cognomen factum Publicolae est.
Abbreviated transcription (Latin):
quod tam acer ultor iuolatae pudicitiae fuisset. Consuli deinde
qui superfuerat ut sunt mutabiles uulgi animi ex fauore nõ in¬
uidia modo sed suspitio etiam cum atroci crimine orta regnũ
cum affectare fama ferebat quia nec collegam subrogauerat in
locum bruti & aedificabat in summa uelia ibi alto atq munito lo¬
co arcem in expugnabilem fore. Haec dicta uulgo creditaq cum
indignitate angerent consulis animum. uocato ad concilium po¬
pulo submissis fascibus in contionem ascendit. Gratum id mul¬
titudini spectaculum fuit submissa sibi esse imperii insignia con¬
fessionẽq factam populi ꝗͣ consulis maicstatem iumq maiorem
esse. ubi audiri iussi consul laudare fortunam college. quod libera¬
ta patria in summo honore pro re.p. dimicans matura gloria nec¬
dum se uertente in inuidiam morte occubusset.. Se superstitem
glorie suae ad crimen atq inuidiam superesse. Ex liberatore pa¬

Expanded text:
quod tam acer ultor uiolatae pudicitiae fuisset. consuli deinde quod tam acer ultor uiolatae pudicitiae fuisset. consuli deinde qui superfuerat, ut sunt mutabiles uolgi animi, ex fauore non inuidia modo sed suspicio etiam cum atroci crimine orta. regnum eum adfectare fama ferebat, quia nec collegam subrogauerat in locum Bruti et aedificabat in summa Uelia: ibi alto atque munito loco arcem inexpugnabilem fieri. haec dicta uolgo creditaque cum indignitate angerent consulis animum, uocato ad concilium populo submissis fascibus in contionem escendit. gratum multitudini spectaculum fuit, submissa sibi esse imperii insignia confessionemque factam populi quam consulis maiestatem uimque maiorem esse. ibi audire iussis consul laudare fortunam collegae, quod liberata patria, in summo honore, pro re publica dimicans, matura gloria necdum se uertente in inuidiam, mortem occubuisset: se superstitem gloriae suae ad crimen atque inuidiam superesse; ex liberatore pa
Abbreviated transcription (Latin):
est. Dextra utrinq cornua uicere. leua superata uehientes uinci
a romano milite assueti fusi fugatiq tarquiniensis nouus hostis nõ
stetit solum sed etiam a sua parte romanum pepulit. Ita cum pug¬
natum esset tantus terror tarquinium atq etruscos incessit ut omis¬
sa irrita re nocte ambo exercitus uehiens tarquiniensisq suas quisq
abirent domos. adiciunt miracula huic pugnae silentio proxime
noctis ex silua arsia ingentem aeditam uocem. Siluani uocem eam
creditam. Haec dicta uno plus tuscorum cecidisse in acie. uincere
bello romanum. Ita certe inde abiere romani ut uictores. Etrus¬
ci pro uictis. Nam postquam illuxit nec quisquam hostium in cõ¬
spectu erat.P. ualerius consul spolia legit triumphansq inde ro¬
mam rediit. Collegae funus quanto tum potuit apparatu fecit
Sed multo mauis morti decus publica fuit mestitia. eo ante om¬
nia insignis quia matronae annum ut parentem eum luxerunt

Expanded text:
est; dextera utrimque cornua uicere, laeua superata. Ueientes, uinci est; dextera utrimque cornua uicere, laeua superata. Ueientes, uinci ab Romano milite adsueti, fusi fugatique: Tarquiniensis, nouus hostis, non stetit solum, sed etiam ab sua parte Romanum pepulit. ita cum pugnatum esset, tantus terror Tarquinium atque Etruscos incessit ut omissa inrita re nocte ambo exercitus, Ueiens Tarquiniensisque, suas quisque abirent domos. adiciunt miracula huic pugnae: silentio proximae noctis ex silua Arsia ingentem editam uocem; Siluani uocem eam creditam; haec dicta: uno plus Tuscorum cecidisse in acie; uincere bello Romanum. ita certe inde abiere, Romani ut uictores, Etrusci pro uictis; nam postquam inluxit nec quisquam hostium in conspectu erat, P. Ualerius consul spolia legit triumphansque inde Romam rediit. collegae funus quanto tum potuit apparatu fecit; sed multo maius morti decus publica fuit maestitia, eo ante omnia insignis quia matronae annum ut parentem eum luxerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
Preerat arruns tarquinius filius regis. Rex ipse cum legionibus se¬
quebatur. Arruns ubi ex lictoribus procul consulem esse deinde
iam propus ac certuis facie quoq brutum cognouit: inflãmatus
ira ille est uir inquit qui nos extorres expulit patria. Ipse en ille nos¬
tris decoratus insignibus magnifice incedit. Du regum ultores ades¬
te. concitat calcaribus equum atq in ipsum infestus consulem di¬
rigit. Sensit in se iri brutus. Decorum erat tum ipsis capessere p¬
ugnã ducibus. Auide itaq se certamini offert. adeoq infestis a¬
nimis concurrerunt neuter dum hostem uulneraret sui protegẽ¬
di corporis memor ut contrario ictu per parmam uterq transf¬
ixus duabus herentes hastis moribundi ex cquis lapsi sint. Sim¬
ul & coctera equestris pugna coepit neq ita multo post & pedites
superueniunt. Ibi uaria uictoria & uelut equo marte pugnatum

Expanded text:
praeerat Arruns Tarquinius filius regis, rex ipse cum legionibus sepraeerat Arruns Tarquinius filius regis, rex ipse cum legionibus sequebatur. Arruns ubi ex lictoribus procul consulem esse, deinde iam propius ac certius facie quoque Brutum cognouit, inflammatus ira 'ille est uir' inquit, 'qui nos extorres expulit patria. ipse en ille nostris decoratus insignibus magnifice incedit. di regum ultores adeste.' concitat calcaribus equum atque in ipsum infestus consulem drigit. sensit in se iri Brutus; decorum erat tum ipsis capessere pugnam ducibus; auide itaque se certamini offert; adeoque infestis animis concurrerunt, neuter dum hostem uolneraret sui protegendi corporis memor, ut contrario ictu per parmam uterque transfixus duabus haerentes hastis moribundi ex equis lapsi sint. simul et cetera equestris pugna coepit, neque ita multo post et pedites superueniunt. ibi uaria uictoria et uelut aequo Marte pugnatum
Abbreviated transcription (Latin):
regnum romam accitos. Se regem augentem bello romanum im¬
perium a proximis scelerata coniuratione pulsum. Eos interse qa
nemo unus satis dignus regno uisus sit partes regni rapuisse bona
sua diripienda populo dedisse nequis expers sceleris esset. patriam
se regnumq suum repetere & persequi ingratos ciues uelle. ferrent
opem adiuuarent suas quoq ueteres inuirias ultum irent. Totiens
caesas legiones agrum ademptum. haec mouerunt uehientes ac
pro se quisq romano saltem duci ignominias demendas belloq
amissa repetenda minaciter fremunt. Tarquinienses nomen ac
cognatio mouet. Pulchrum uidebatur romae suos regnare. Ita
duo duarum ciuitatum exercitus ad repetendum regnum belloq
persequendos romanos secuti tarquinium. Postquam in agrum
romanum uentum est obuiam hosti consules eunt. Ualeruis qua¬
drato agmine peditem ducit. Brutus ad explorandum cum equi¬
tatu antecessit. Fodem modo primus eques hostium agminis fuit

Expanded text:
regnum Romam accitos: se regem, augentem bello Romanum imregnum Romam accitos: se regem, augentem bello Romanum imperium, a proximis scelerata coniuratione pulsum. eos inter se, quia nemo unus satis dignus regno uisus sit, partes regni rapuisse; bona sua diripienda populo dedisse, ne quis expers sceleris esset. patriam se regnumque suum repetere et persequi ingratos ciues uelle. ferrent opem, adiuuarent; suas quoque ueteres iniurias ultum irent, totiens caesas legiones, agrum ademptum. haec mouerunt Ueientes, ac pro se quisque Romano saltem duce ignominias demendas belloque amissa repetenda minaciter fremunt. Tarquinienses nomen ac cognatio mouet: pulchrum uidebatur suos Romae regnare. ita duo duarum ciuitatium exercitus ad repetendum regnum belloque persequendos Romanos secuti Tarquinium. postquam in agrum Romanum uentum est, obuiam hosti consules eunt. Ualerius quadrato agmine peditem ducit: Brutus ad explorandum cum equitatu antecessit. eodem modo primus eques hostium agminis fuit;
Abbreviated transcription (Latin):
unt. Cum inter omne tempus pater uultusq & os eius spectacu¬
lo esset eminente animo patrio inter publice poenae ministerium
Secundum poenam nocentium ut in utramq partem arcendis sce¬
leribus exemplum nobile esset praemium indici pecunia ex aerario
libertas & cuntas data. Ille primum dicitur uindicta liberatus.
Quidam uindicie quoq nomen tractum ab illo putant.U Uin¬
dicio ipsi nomen fuisse. Post illum obseruatum ut qui ita liberati
essent in cuntatem accepti uiderentur. His sicut acta erant nun¬
tiatis incensus tarquinius non dolore solum tante ad irritum ca¬
dentis spei sed etiam odio iraq postquam dolo uiam obseptam ui¬
dit bellum aperte moliendum ratus circumire supplex aetruriae ur¬
bes. orare maxime uehientes tarquiniensesq ne se ortum eiusdem
sanguinis extorrem egentem ex tanto modo regno cum liberis a¬
dolescentibus ante oculos suos perire sinerent. Alios peregre in

Expanded text:
unt, cum inter omne tempus pater uoltusque et os eius spectacuunt, cum inter omne tempus pater uoltusque et os eius spectaculo esset, eminente animo patrio inter publicae poenae ministerium. secundum poenam nocentium, ut in utramque partem arcendis sceleribus exemplum nobile esset, praemium indici pecunia ex aerario, libertas et ciuitas data. ille primum dicitur uindicta liberatus; quidam uindictae quoque nomen tractum ab illo putant; Uindicio ipsi nomen fuisse. post illum obseruatum ut qui ita liberati essent in ciuitatem accepti uiderentur. his sicut acta erant nuntiatis incensus Tarquinius non dolore solum tantae ad inritum cadentis spei sed etiam odio iraque, postquam dolo uiam obsaeptam uidit, bellum aperte moliendum ratus circumire supplex Etruriae urbes; orare maxime Ueientes Tarquiniensesque, ne <ex> se ortum, eiusdem sanguinis, extorrem, egentem ex tanto modo regno cum liberis adulescentibus ante oculos suos perire sinerent: alios peregre in
Abbreviated transcription (Latin):
postea credo additas moles manibusq aduitum ut tam eminens
arca firmaq templis quoq ac porticibus sustinendis esset. Direp¬
tis bonis regum damnati proditores sumptumq supplicium con¬
spectius eo quod poenae capiendae ministerium patri de liberis cõ¬
sulatus imposuit & qui spectator erat amouendus eum ipsum for¬
tuna exactorem supplicu dedit. Stabant deligati ad palum nobilis¬
simi uuenes. sed a coeteris uelut ab ignotis capitibus consulis liberi
omnium in se auerterant oculos miserebatq non poenae magis ho¬
mines ꝗͣ sceleris quo poenam meriti essent. Illos eo potissimũ anno
patriam liberatam patrem liberatorem consulatum ortum ex do¬
mo uinia patres plebem quicquid deorum hominumq romanoꝵ
esset induxisse in animum ut superbo quondam regi tum infesto
exuli proderent. Consules in sedem processere suam missiq licto¬
res ad sumendum supplicium nudatos uirgis cedunt securiq feri¬

Expanded text:
postea credo additas moles manuque adiutum, ut tam eminens postea credo additas moles manuque adiutum, ut tam eminens area firmaque templis quoque ac porticibus sustinendis esset. direptis bonis regum damnati proditores sumptumque supplicium, conspectius eo quod poenae capiendae ministerium patri de liberis consulatus imposuit, et qui spectator erat amouendus, eum ipsum fortuna exactorem supplicii dedit. stabant deligati ad palum nobilissimi iuuenes; sed a ceteris, uelut ab ignotis capitibus, consulis liberi omnium in se auerterant oculos, miserebatque non poenae magis homines quam sceleris quo poenam meriti essent: illos eo potissimum anno patriam liberatam, patrem liberatorem, consulatum ortum ex domo Iunia, patres, plebem, quidquid deorum hominumque Romanorum esset, induxisse in animum ut superbo quondam regi, tum infesto exsuli proderent. consules in sedem processere suam, missique lictores ad sumendum supplicium. nudatos uirgis caedunt securique feri
Abbreviated transcription (Latin):
mis habita cura ne interciderent. Proditoribus extemplo in uin¬
cula coniectis de legatis paululum addubitatum est. Et quamqͣ
uisi sint cõmisisse ut hostium loco essent uis tamen gentium ua¬
luit. De bonis regis quae reddi ante censuerant res integra refertur
ad patres. Iili uicti ira uetuere reddi. uetuere in publicum redigi¬
Diripienda plebi sunt data ut contacta regia praeda spem in perpetu¬
um cum us pacis amitterent. Ager tarquiniorum qui inter urbẽ
ac tiberim fuit consecratus marti martius deinde campus fuit for¬
te ibi tum seges farris dicitur fuisse matura messi quem campi fruc¬
tum quia religiosum erat consumere desectam cum stramento se¬
getem magna uis hominum simul immissa corbibus fudere in ti¬
Berim tenui fluentem aqua ut mediis solet caloribus. Ita inua¬
dis hesitantis frumenti aceruos sedisse illitos limo. Insulam inde
paulatim & aluis quae fert temere flumen eodem inuectis factam

Expanded text:
mis habita cura ne interciderent. proditoribus extemplo in uinmis habita cura ne interciderent. proditoribus extemplo in uincla coniectis, de legatis paululum addubitatum est; et quamquam uisi sunt commisisse ut hostium loco essent, ius tamen gentium ualuit. de bonis regiis, quae reddi ante censuerant, res integra refertur ad patres. ibi uicit ira; uetuere reddi, uetuere in publicum redigidiripienda plebi sunt data, ut contacta regia praeda spem in perpetuum cum iis pacis amitteret. ager Tarquiniorum qui inter urbem ac Tiberim fuit, consecratus Marti, Martius deinde campus fuit. forte ibi tum seges farris dicitur fuisse matura messi. quem campi fructum quia religiosum erat consumere, desectam cum stramento segetem magna uis hominum simul immissa corbibus fudere in Tiberim tenui fluentem aqua, ut mediis caloribus solet. ita in uadis haesitantes frumenti aceruos sedisse inlitos limo; insulam inde paulatim, et aliis quae fert temere flumen eodem inuectis, factam;
Abbreviated transcription (Latin):
legati quod spatium ad uehicula comparanda a consulibus sumpsis¬
sent quibus regnum absportarent res omne id tempus cum coniu¬
ratis consultando absumunt euincuntq instando ut litterae sibi ad
tarquinios darentur. Nam aliter qui credituros eos non uana alega¬
tis super rebus tantis afferri : Datae littere ut pignus fidei essent ma¬
nifestum facinus fecerunt. Nam cum pridie ꝗͣ legati ad tarquinios
proficiscerentur & cenatum forte apud uitellios esset conuiratiq ibi
remotis arbitris multa inter se de nouo ut fit consilio egissent ser¬
monem eorum ex suis unus excepit qui iam antea id senserat agi.
Sed eam occasionem ut littere legatis darentur quae deprehensae rem
coarguere possent expectabat. Postquam datas sensit rem ad con¬
sules detulit. Consules ad deprehendendos legatos conuiratosq pro¬
fecti domo sine tumultu rem omnem oppressere. litterarum in pri¬

Expanded text:
legati quod spatium ad uehicula comparanda a consulibus sumpsislegati quod spatium ad uehicula comparanda a consulibus sumpsissent quibus regum asportarent res, omne id tempus cum coniuratis consultando absumunt, euincuntque instando ut litterae sibi ad Tarquinios darentur: nam aliter qui credituros eos non uana ab legatis super rebus tantis adferri? datae litterae ut pignus fidei essent, manifestum facinus fecerunt. nam cum pridie quam legati ad Tarquinios proficiscerentur cenatum forte apud Uitellios esset, coniuratique ibi, remotis arbitris, multa inter se de nouo, ut fit, consilio egissent, sermonem eorum ex seruis unus excepit, qui iam antea id senserat agi, sed eam occasionem, ut litterae legatis darentur quae deprehensae rem coarguere possent, exspectabat. postquam datas sensit, rem ad consules detulit. consules ad deprehendendos legatos coniuratosque profecti domo sine tumultu rem omnem oppressere; litterarum in pri
Abbreviated transcription (Latin):
postꝗͣ in senatu audita sunt per aliquot dies ea consultatio tenuit
ne non reddita belli causa reddita belli materia & adiumentũ essẽt¬
Interim legati alii alia moliri. Aperte bona repetentes clam recupe¬
randi regni consilia struere & tamquam ad id quod agi uidebatur
ambientes nobilium adolescentium animos pertemptant. a quibus
placide oratio accepta est his litteras a tarquiniis reddunt & de acci¬
piendis clam nocte in urbem regibus colloquuntur. Uitellus aqui¬
lusq fratribus primo cõmissa res est. Uitelliorum soror consuli nup¬
ta bruto erat. lamq ex eo matrimonio adolescentes erant liberi. si¬
tus tiberuisq. eos quoq in societatẽ consilii auunculi assumunt. pre¬
terea aliquot nobiles adolescentes conscu assumpti. quorum uetus¬
tate memoria abuit. Interim cum in senatu uicisset sententia quae
censebat reddenda bona. eamq ipsam causam more in urbe haberẽt

Expanded text:
postquam in senatu audita sunt, per aliquot dies ea consultatio tenuit, postquam in senatu audita sunt, per aliquot dies ea consultatio tenuit, ne non reddita belli causa, reddita belli materia et adiumentum essentinterim legati alia moliri; aperte bona repetentes clam reciperandi regni consilia struere; et tamquam ad id quod agi uidebatur ambientes, nobilium adulescentium animos pertemptant. a quibus placide oratio accepta est, iis litteras ab Tarquiniis reddunt et de accipiendis clam nocte in urbem regibus conloquuntur. Uitelliis Aquiliisque fratribus primo commissa res est. Uitelliorum soror consuli nupta Bruto erat, iamque ex eo matrimonio adulescentes erant liberi, Titus Tiberiusque; eos quoque in societatem consilii auunculi adsumunt. praeterea aliquot nobiles adulescentes conscii adsumpti, quorum uetustate memoria abiit. interim cum in senatu uicisset sententia quae censebat reddenda bona, eamque ipsam causam morae in urbe haberent
Abbreviated transcription (Latin):
terum id quod non timebant per dolum ac proditionem prope a¬
missa libertas est. Erant in romana uiuentute adolescentes aliquot
nec hi tenui loco orti. quorum in rego libido solutior fuerat equales
sodalesq adolescentium tarquiniorum assueti more regio uiuere. Eã
tum acquato uire omnium licentiam querentes libertatem aliorum
in suam uertisse seruitutem inter se conquerebantur. Regem homi¬
nem esse a quo impetres ubi ius ubi inuiria opus sit. esse gratiae locũ
esse beneficio. & irasci & ignoscere posse. Inter amicum atq inimicũ
discrimen nosse. Leges rem surdam. in exorabilem salubriorem me¬
loremq inopi ꝗͣ potenti nihil laxamenti nec uenie habere si modũ
excesseris periculosum esse in tot humanis erroribus sola innocentia
uiuere. Ita iam sua sponte aegris animis legati a regibus superueni¬
unt sine mentione reditus bona tantum repetentes. Eorum uerba

Expanded text:
terum, id quod non timebant, per dolum ac proditionem prope terum, id quod non timebant, per dolum ac proditionem prope libertas amissa est. erant in Romana iuuentute adulescentes aliquot, nec ii tenui loco orti, quorum in regno libido solutior fuerat, aequales sodalesque adulescentium Tarquiniorum, adsueti more regio uiuere. eam tum, aequato iure omnium, licentiam quaerentes, libertatem aliorum in suam uertisse seruitutem inter se conquerebantur: regem hominem esse, a quo impetres, ubi ius, ubi iniuria opus sit; esse gratiae locum, esse beneficio; et irasci et ignoscere posse; inter amicum atque inimicum discrimen nosse; leges rem surdam, inexorabilem esse, salubriorem melioremque inopi quam potenti; nihil laxamenti nec ueniae habere, si modum excesseris; periculosum esse in tot humanis erroribus sola innocentia uiuere. ita iam sua sponte aegris animis legati ab regibus superueniunt, sine mentione reditus bona tantum repetentes. eorum uerba
Abbreviated transcription (Latin):
uano forsitan metu ita persuasum est animis cum gente tarquinia
regnum hinc abiturum. Consuli primo tam noue rei ac subite
admiratio incluserat uocem. Dicere deinde incipientem primo¬
res cuntatis circumsistunt. eadem multis praecibus orant. Et coeteri
quidem mouebant minus. Postquam spurius lucretius maior etate
ac dignitate socer praeterea ipsius agere uarie rogando alternis sua¬
dendo coepit ut uinci se consensu ciuitatis pateretur. Timẽs cõsul
ne postmodum priuato sibi eadem illa cum bonorum amissione
additaq alia insuper ignominia acciderent abdicauit se consulatu.
rebusq suis omnibus lauinium translatis ciuitate cessit. Brutus ex
senatus consulto ad populum tulit ut omnes tarquiniae gentis ex¬
ules essent. Collegam sibi comitus centuriatis creauit .P. ualerium
quo adiutore reges eiecerat. Cum haud cuniquam in dubio esset bel¬
lum a tarquinus imminere id quidem spe omnium seruis fuit. Coc¬

Expanded text:
uano forsitan metu; ita persuasum est animis cum gente Tarquinia uano forsitan metu; ita persuasum est animis cum gente Tarquinia regnum hinc abiturum.' consuli primo tam nouae rei ac subitae admiratio incluserat uocem; dicere deinde incipientem primores ciuitatis circumsistunt, eadem multis precibus orant. et ceteri quidem mouebant minus: postquam Sp. Lucretius , maior aetate ac dignitate, socer praeterea ipsius, agere uarie rogando alternis suadendoque coepit ut uinci se consensu ciuitatis pateretur, timens consul ne postmodum priuato sibi eadem illa cum bonorum amissione additaque alia insuper ignominia acciderent, abdicauit se consulatu rebusque suis omnibus Lauinium translatis ciuitate cessit. Brutus ex senatus consulto ad populum tulit ut omnes Tarquiniae gentis exsules essent; collegam sibi comitiis centuriatis creauit P. Ualerium , quo adiutore reges eiecerat. cum haud cuiquam in dubio esset bellum ab Tarquiniis imminere, id quidem spe omnium serius fuit; ce
Abbreviated transcription (Latin):
tos uiuere. Non placere nomen periculosum libertati esse. Hinc pri¬
mo sensim temptantium animos sermo per totam eiuitatem est da¬
tus. sollicitamq suspitione plebem brutus ad contionem uocat. Ibi
omnium primum uisuirandum populi recitat. Neminem regnare
passuros. nec esse romae unde periculum libertati foret. Id summa
ope tuendum esse neq ullam rem quae eo pertineat contemnendã.
Inuitum se dicere hominis causa nec dicturum fuisse ni caritas rei pub¬
lice uinceret. Non credere populum romanum solidam libertatẽ
recuperatam esse. Regium gemuis: regium nomen non solum in ci¬
uitate sed etiam in imperio esse. Id officere id obstare libertati. Hũc
tu inquit tua uoluntate. L. tarquini remoue metum. Meminimus
fatemur eiecisti reges. absolue beneficium tuum. Aufer hinc regiũ
nomen. Res tuas tibi non solum reddent ciues tui autore me sed
si quid deest munifice augebunt. amicus abi exonera ciuitatem¬

Expanded text:
tos uiuere; non placere nomen, periculosum libertati esse. hinc pritos uiuere; non placere nomen, periculosum libertati esse. hinc primo sensim temptantium animos sermo per totam ciuitatem est datus, sollicitamque suspicione plebem Brutus ad contionem uocat. ibi omnium primum ius iurandum populi recitat neminem regnare passuros nec esse Romae unde periculum libertati foret; id summa ope tuendum esse, neque ullam rem quae eo pertineat contemnendam. inuitum se dicere hominis causa, nec dicturum fuisse ni caritas rei publicae uinceret: non credere populum Romanum solidam libertatem reciperatam esse; regium genus, regium nomen non solum in ciuitate sed etiam in imperio esse; id officere, id obstare libertati. 'hunc tu' inquit 'tua uoluntate, L. Tarquini , remoue metum. meminimus, fatemur: eiecisti reges; absolue beneficium tuum, aufer hinc regium nomen. res tuas tibi non solum reddent ciues tui auctore me, sed si quid deest munifice augebunt. amicus abi; exonera ciuitatem
Abbreviated transcription (Latin):
senatum uocarentur qui patres quiq conscripti essent. Conscriptos
iudelicet nouum senatum appellabant lectos. Id mirum quantũ
profuit ad concordiam ciuitatis uingendosq patribus plebis anim¬
os. Rerum deinde diuinarum habita cura. Et quia quaedam pub¬
lica saera per ipsos reges factitata erant necubi regum desiderium
esset regem sacrificiorũ ereant. Id sacerdotium pontifici subiecere
ne additus nomini honos aliquid libertati cuius tunc prima erat cu¬
ra officeret. Ac nescio an niis undiq eam minimisq rebus mu¬
niendo modum excesserint. Consulis enim alterius cum nihil aliud
offenderit nomen inuisum ciuitati fuit. Nimium tarquinios regno
assuesse. Initium a prisco factum regnasse deinde seruium tullium
ne interuallo quidem facto oblitum tamquam alieni regni suꝑbũ
tarquinium uelut hereditatem gentis scelere ac ui repetisse. pulso
superbo penes collatinum imperium esse. Nescire tarquinios priua¬

Expanded text:
senatum uocarentur qui patres quique conscripti essent; conscriptos senatum uocarentur qui patres quique conscripti essent; conscriptos uidelicet nouum senatum appellabant lectos. id mirum quantum profuit ad concordiam ciuitatis iungendosque patribus plebis animos. rerum deinde diuinarum habita cura; et quia quaedam publica sacra per ipsos reges factitata erant, necubi regum desiderium esset, regem sacrificolum creant. id sacerdotium pontifici subiecere, ne additus nomini honos aliquid libertati, cuius tunc prima erat cura, officeret. ac nescio an nimium undique eam minimisque rebus muniendo modum excesserint. consulis enim alterius, cum nihil aliud offenderet, nomen inuisum ciuitati fuit: nimium Tarquinios regno adsuesse; initium a Prisco factum; regnasse dein Ser. Tullium ; ne interuallo quidem facto oblitum, tamquam alieni, regni, Superbum Tarquinium uelut hereditatem gentis scelere ac ui repetisse; pulso Superbo penes Collatinum imperium esse. nescire Tarquinios priua
Abbreviated transcription (Latin):
sotiasset: Dissipate res nondum adulte discordia forent. quas uouit
tranquilla moderatio imperii. eoq nutriendo perduxit ut bonã fru¬
gem libertatis maturis iam uiribus ferre posset. Libertatis autẽ ori¬
ginem inde magis quia annuum imperium consulare factum est
q̃ quod diminutum quicꝗͣ sit ex regia potestate numeres. omnia uira
omnia insignia primi consules tenuere. Id modo cautum est ne
si ambo fasces haberent duplicatus terror uideretur. Brutus prior
concedente collega fasces habuit. qui non acrior uindex libertatis
fuerat ꝗͣ deinde custos fuit. omnium primum auidum nouae liber¬
tatis populum ne postmodum flecti precibus aut donis regiis posset
uireuirando adegit. Neminem romae regnare passuros. Deinde
quo plus uirium in senatu frequentia etiam ordinis faceret cedibus
regis diminutum patrum numerum primoribus equestris gradus e¬
lectis ad trecentorum suminã expleuit. Traditum inde fertur ut in

Expanded text:
sociasset? dissipatae res nondum adultae discordia forent, quas fouit sociasset? dissipatae res nondum adultae discordia forent, quas fouit tranquilla moderatio imperii eoque nutriendo perduxit ut bonam frugem libertatis maturis iam uiribus ferre possent. libertatis autem originem inde magis quia annuum imperium consulare factum est quam quod deminutum quicquam sit ex regia potestate numeres. omnia iura, omnia insignia primi consules tenuere; id modo cautum est ne, si ambo fasces haberent, duplicatus terror uideretur. Brutus prior, concedente collega, fasces habuit; qui non acrior uindex libertatis fuerat quam deinde custos fuit. omnium primum auidum nouae libertatis populum, ne postmodum flecti precibus aut donis regiis posset, iure iurando adegit neminem Romae passuros regnare. deinde quo plus uirium in senatu frequentia etiam ordinis faceret, caedibus regis deminutum patrum numerum primoribus equestris gradus lectis ad trecentorum summam expleuit, traditumque inde fertur ut in
Abbreviated transcription (Latin):
IBERI IAM HINC POPULIROMANI
res pace belloq gestas annuos magistratus impe¬
riaq legum potentiora ꝗͣ hominum peragam.
quae libertas ut letior esset proximi regis super¬
bia fecerat. Nam priores ita regnarunt ut haud
ĩmerito omnes deinceps conditores partium cep¬
tae urbis quas nouas ipsi sedes abse aucte multi¬
tudim addiderunt numerentur. Neq ambigitur quin brutus idẽ
qui tantum glorie superbo exacto rege meruit pessimo publico id
facturus fuerit si libertatis ĩmature cupidine priorum regum ali¬
cui regnum extorsisset. Quid enim futurum fuit si illa pastorum
conuenarumq plebs transfuga ex sius populis sub tutela in uiolati
templi aut libertatem aut certe impunitatem adepta soluta regio
metu agitari coepta esset tribunitiis procellis & in aliena urbe cum
patribus serere certamina. prius ꝗͣ pignora conuigum ac liberorum
caritasq ipsiuis soli cui longo tempore assuescitur animos corum con¬

Expanded text:
iberi iam hinc populi Romani res pace belloque gestas, annuos magistratus, imperiaque legum potentiora quam hominum peragam. quae libertas ut laetior esset proximi regis superbia fecerat. nam priores ita regnarunt ut haud immerito omnes deinceps conditores partium certe urbis, quas nouas ipsi sedes ab se auctae multitudinis addiderunt, numerentur; neque ambigitur quin Brutus idem qui tantum gloriae superbo exacto rege meruit pessimo publico id facturus fuerit, si libertatis immaturae cupidine priorum regum alicui regnum extorsisset. quid enim futurum fuit, si illa pastorum conuenarumque plebs, transfuga ex suis populis, sub tutela inuiolati templi aut libertatem aut certe impunitatem adepta, soluta regio metu agitari coepta esset tribuniciis procellis, et in aliena urbe cum patribus serere certamina, priusquam pignera coniugum ac liberorum caritasque ipsius soli, cui longo tempore adsuescitur, animos eorum con
Abbreviated transcription (Latin):
strata est. Comitia consularia.L. papirius habuit. creauit consules
.Q fabium maximi filium gurgitem & . D. uinium brutum sceuam.
Ipse papirius praetor factus. Multis rebus laetus annus uix ad solati¬
um unius mali pestilentiae urentis simul urbem atq agros suffecit.
Portentoq iam similis clades erat. Et libri aditi quinam finis aut qu¬
od remedium eius mali ab dus daretur. Inuentum in libris escula¬
pium ab epidauro romam accersendum. Neq eo anno quia occu¬
pati bello consules erant quicquam de ea re actum praeterquam qu¬
od unum diem esculapio supplicatio habita est:¬

Expanded text:
strata est. comitia consularia L. Papirius habuit; creauit consules Q. Fabium Maximi filium Gurgitem et D. Iunium Brutum Scaeuam . ipse Papirius praetor factus. multis rebus laetus annus uix ad solacium unius mali, pestilentiae urentis simul urbem atque agros, suffecit; portentoque iam similis clades erat, et libri aditi quinam finis aut quod remedium eius mali ab dis daretur. inuentum in libris Aesculapium ab Epidauro Romam arcessendum; neque eo anno, quia bello occupati consules erant, quicquam de ea re actum praeterquam quod unum diem Aesculapio supplicatio habita est
Abbreviated transcription (Latin):
inuocantibusq parentum furias uiris mulieribusq. Harum rerum
nuntus in castra perlatis cum re noua trepidus rex pergeret romã
ad comprimendos motus flexit uiam brutus. senserat enim aduẽ¬
tum ne obuius fieret. Eodemq fere tempore diuersis itineribus bru¬
tus ardeam tarquinius romam uenerunt. Tarquino clausae portȩ
exiliumq indictum. Liberatorem urbis laeta castra accepere. Exac¬
tiq inde liberi regis duo patrem secuti sunt. qui exulatum cerae in
aetruscos ierunt. Sextus tarquinius gabios tamquam in suum regnũ
profectus ab ultoribus ueterum simultatum quas sibi ipse cedibus
rapinisq concierat est interfectus. L. tarquinius superbus regnauit
annos quinq & .xx. Regnatum romae ab condita urbe ad liberatã
ex commentarus serun tullii creati sunt. L. uinius brutus &. I. tar¬
quinius collatinus.¬

Expanded text:
inuocantibusque parentum furias uiris mulieribusque. harum rerum inuocantibusque parentum furias uiris mulieribusque. harum rerum nuntiis in castra perlatis cum re noua trepidus rex pergeret Romam ad comprimendos motus, flexit uiam Brutus—senserat enim aduentum—ne obuius fieret; eodemque fere tempore, diuersis itineribus, Brutus Ardeam, Tarquinius Romam uenerunt. Tarquinio clausae portae exsiliumque indictum: liberatorem urbis laeta castra accepere, exactique inde liberi regis. duo patrem secuti sunt qui exsulatum Caere in Etruscos ierunt. Sex. Tarquinius Gabios tamquam in suum regnum profectus ab ultoribus ueterum simultatium, quas sibi ipse caedibus rapinisque concierat, est interfectus. L. Tarquinius Superbus regnauit annos quinque et uiginti. regnatum Romae ab condita urbe ad liberatam ex commentariis Ser. Tulli creati sunt, L. Iunius Brutus et L. Tarquinius Collatinus
Abbreviated transcription (Latin):
esset. Addita superbia regis ipsius miseriaeq & labores plebis in fos¬
sas cloacasq ex hauriendas demerse. Romanos homines uictores
omnium circa populorum opifices ac lapicidas probellatoribus fac¬
tos. Indigna seruu tullii regis memorata caedes & inuecta corpori
patris nefando uehiculo filia. Inuocatiq ultores parentum dii. his
atrocioribus credo aliis quae presens rerum indignitas haulquaꝗͣ
relatu scriptoribus facilia subiecit memoratis incensam multitudinẽ
perpulit ut imperium regi abrogaret. exulemq esse iuberet. L.tar¬
quinium cum coniuge ac liberis. Ipse uinioribus qui ultro nomi¬
na dabant lectis armatisq ad concitandum inde aduersus regẽ ex¬
ercitum ardeam in castra est profectus. Imperium in urbe lucretio
prefecto urbis iam ante ab rege instituto reliquit. Inter hunc tum¬
ultum tullia domo profugit. execrantibus quacumq incendebat

Expanded text:
esset. addita superbia ipsius regis miseriaeque et labores plebis in fosesset. addita superbia ipsius regis miseriaeque et labores plebis in fossas cloacasque exhauriendas demersae; Romanos homines, uictores omnium circa populorum, opifices ac lapicidas pro bellatoribus factos. indigna Ser. Tulli regis memorata caedes et inuecta corpori patris nefando uehiculo filia, inuocatique ultores parentum di. his atrocioribusque, credo, aliis, quae praesens rerum indignitas haudquaquam relatu scriptoribus facilia subicit, memoratis incensam multitudinem perpulit ut imperium regi abrogaret exsulesque esse iuberet L. Tarquinium cum coniuge ac liberis. ipse iunioribus qui ultro nomina dabant lectis armatisque, ad concitandum inde aduersus regem exercitum Ardeam in castra est profectus: imperium in urbe Lucretio, praefecto urbis iam ante ab rege instituto, relinquit. inter hunc tumultum Tullia domo profugit exsecrantibus quacumque incedebat
Abbreviated transcription (Latin):
ma capiendi aduersus hostilia ausos. ferocissimus quisq uiuenum
cum armis uoluntarius ad est. Sequitur & coetera iuiuentus. Inde
pari praesidio relicto collatiae ad portas custodibusq datis ne quis
eum motum regibus nuntiaret coeteri armati duce bruto romam
profecti. ubi co uentum est quacumq incedit armata multitudo
pauorem ac tumultum facit. Rursus ubi anteire pruores ciuita¬
tis uident quicquid sit haud temere esse rentur. Nec minorẽ mo¬
tum animorum romae tam atrox res facit ꝗͣ collatiae fecerat. Ergo
ex omnibus locis urbis in forum curritur quo simul uentum est pra¬
co ad tribunum celerum in quo tum magistratu forte brutus erat
populum aduocauit. Ibi oratio habita nequaꝗͣ eius pectoris inge¬
nuq quod simulatum ad eam diem fuerat de in ac libidine sexti
tarquinii. de strupo infando lucretiae & miserabilis caede. De orbita¬
te tricipitim cui morte filiae causa mortis indignior ac miserabilior

Expanded text:
ma capiendi aduersus hostilia ausos. ferocissimus quisque iuuenum ma capiendi aduersus hostilia ausos. ferocissimus quisque iuuenum cum armis uoluntarius adest; sequitur et cetera iuuentus. inde patre praeside relicto Collatiae ad portas custodibusque datis ne quis eum motum regibus nuntiaret, ceteri armati duce Bruto Romam profecti. ubi eo uentum est, quacumque incedit armata multitudo, pauorem ac tumultum facit; rursus ubi anteire primores ciuitatis uident, quidquid sit haud temere esse rentur. nec minorem motum animorum Romae tam atrox res facit quam Collatiae fecerat; ergo ex omnibus locis urbis in forum curritur. quo simul uentum est, praeco ad tribunum celerum, in quo tum magistratu forte Brutus erat, populum aduocauit. ibi oratio habita nequaquam eius pectoris ingeniique quod simulatum ad eam diem fuerat, de ui ac libidine Sex. Tarquini , de stupro infando Lucretiae et miserabili caede, de orbitate Tricipitini cui morte filiae causa mortis indignior ac miserabilior
Abbreviated transcription (Latin):
tus illis luctu occupatis cultrum ex uulnere lucreti e extractum ma¬
nantem cruore pre se tenens per hunc inquit castissimum ante re¬
giam inuiriam sanguinem uiro uosq di testes facio me.l. tarꝗ¬
nium superbum cum scelerata coniuge & omni liberorũ stirpe fer¬
ro igni quacumq de hinc possim executurum nec illos nec alium
quemquam roma regnare passurum. Cultrum deinde collatino
tradit. in de lucretio ac ualerio stupentibus miraculo rei. unde no¬
uum in bruti pectore ingenium ut praeceptum erat uirãt. Totiq
a luctu uersi in iram. brutum iam inde ad expugnandum regnũ
uocantem sequuntur ducem. Elatum domo lucretiae corpus in fo¬
rum deferũt. Concientq miraculo ut fit rei nouae atq indignitate
homines. pro se quisq scelus regnum ac ium quaruntur. Mouet
tum patris mestitia tum brutus castigator lacrimarum atq uer¬
tium quaerelarum. autorq quod uiros quod romanos deceret ar¬

Expanded text:
tus illis luctu occupatis cultrum ex uolnere Lucretiae extractum, matus illis luctu occupatis cultrum ex uolnere Lucretiae extractum, manantem cruore prae se tenens, 'per hunc' inquit 'castissimum ante regiam iniuriam sanguinem iuro, uosque, di, testes facio me L. Tarquinium Superbum cum scelerata coniuge et omni liberorum stirpe ferro igni quacumque dehinc ui possim exsecuturum, nec illos nec alium quemquam regnare Romae passurum.' cultrum deinde Collatino tradit, inde Lucretio ac Ualerio, stupentibus miraculo rei, unde nouum in Bruti pectore ingenium. ut praeceptum erat iurant; totique ab luctu uersi in iram, Brutum iam inde ad expugnandum regnum uocantem sequuntur ducem. elatum domo Lucretiae corpus in forum deferunt, concientque miraculo, ut fit, rei nouae atque indignitate homines. pro se quisque scelus regium ac uim queruntur. mouet cum patris maestitia, tum Brutus castigator lacrimarum atque inertium querellarum auctorque quod uiros, quod Romanos deceret, ar
Abbreviated transcription (Latin):
mestam in cubiculo inueniunt. Aduentu suoꝵ lacrime oborte
quaerentiq uiro satin salue minime inquit. Quid enim est salui
mulieri amissa pudicitia: Uestigia uiri alieni collatine in lecto
suo sunt. Coeterum corpus est tantum uiolatum. animus insons.
mors testis erit. Sed date dextras fidemq haud impunae adulte¬
ro fore. Sextus est tarquinius. qui hostis pro hospite priore nocte
ui armatus mihi sibiq si uos uiri estis pestiferum hinc abstulit gau¬
dium. Dant ordine omnes fidem consolantur egram animi auer¬
tendo noxam a coacta in autorem delicti. mentem peccare non
corpus & unde consilium aufuerit culpam abesse. Uos inquit ui¬
deritis quid illi debeatur. Ego me & si peccato absoluo supplicio
non libero. nec ulla deinde impudica lucretiae exemplo uiuet.
Cultrum quem sub ueste abditum habebat eum in corde defigit. pri¬
lapsaq in uulnus moribunda cecidit. Conclamat uir paterq bru¬

Expanded text:
maestam in cubiculo inueniunt. aduentu suorum lacrimae obortae, maestam in cubiculo inueniunt. aduentu suorum lacrimae obortae, quaerentique uiro 'satin salue?' 'minime' inquit; 'quid enim salui est mulieri amissa pudicitia? uestigia uiri alieni, Collatine, in lecto sunt tuo; ceterum corpus est tantum uiolatum, animus insons; mors testis erit. sed date dexteras fidemque haud impune adultero fore. Sex. est Tarquinius qui hostis pro hospite priore nocte ui armatus mihi sibique, si uos uiri estis, pestiferum hinc abstulit gaudium.' dant ordine omnes fidem; consolantur aegram animi auertendo noxam ab coacta in auctorem delicti: mentem peccare, non corpus, et unde consilium afuerit culpam abesse. 'uos' inquit 'uideritis quid illi debeatur: ego me etsi peccato absoluo, supplicio non libero; nec ulla deinde impudica Lucretiae exemplo uiuet.' cultrum, quem sub ueste abditum habebat, eum in corde defigit, prolapsaque in uolnus moribunda cecidit. conclamat uir paterque; Bru
Abbreviated transcription (Latin):
tace lucretia inquit. sextus tarquinius sum ferrum in manu est. mo¬
riere si emiseris uocem. Cum pauida ex sompno mulier nullam opẽ
prope mortem unminentem uideret tum tarquinius fateri amorẽ¬
orare. miscere praecibus minas. uersare in omnes partes Muliebrẽ
nari. cum mortua iugulatum seruum nudum positurum se ait ut
in sordido adulterio necata dicatur. Quo terrore cum uicisset obsti¬
natam pudicitiam uelut uictrix libido profectusq inde tarquini¬
us ferox expugnato decore muliebri esset lucretia mesta tanto ma¬
lo nuntium romam cundem ad patrem ardeamq ad uirum mit¬
tit. ut cum singulis fidelibus amicis ueniant. Ita facto maturatoq
opus esse rem atrocem incidisse. Spurius lucretius cum publio ua¬
letio uolesi filio collatinus cum. L. uinio bruto uenit. cum quo for¬
te romam rediens ab nuntio erat conuentus. Lucretiam sedentẽ

Expanded text:
'tace, Lucretia' inquit; ' Sex. Tarquinius sum; ferrum in manu est; mo'tace, Lucretia' inquit; ' Sex. Tarquinius sum; ferrum in manu est; moriere, si emiseris uocem.' cum pauida ex somno mulier nullam opem, prope mortem imminentem uideret, tum Tarquinius fateri amoremorare, miscere precibus minas, uersare in omnes partes muliebrem nari, addit ad metum dedecus: cum mortua iugulatum seruum nudum positurum ait, ut in sordido adulterio necata dicatur. quo terrore cum uicisset obstinatam pudicitiam uelut <ui> uictrix libido, profectusque inde Tarquinius ferox expugnato decore muliebri esset, Lucretia maesta tanto malo nuntium Romam eundem ad patrem Ardeamque ad uirum mittit, ut cum singulis fidelibus amicis ueniant; ita facto maturatoque opus esse; rem atrocem incidisse. Sp. Lucretius cum P. Ualerio Uolesi filio , Collatinus cum L. Iunio Bruto uenit, cum quo forte Romam rediens ab nuntio uxoris erat conuentus. Lucretiam sedentem
Abbreviated transcription (Latin):
mis se intendentibus tenebris peruenissent pergunt inde collatiã.
ubi lucretiam haudquaquam ut regias nurus quas in conuus luxuq
cum cqualibus uiderant tempus terentes. sed nocte sera deditam
lane inter lucubrantes ancillas in medio aedium sedentem inueni¬
unt. Muliebris certaminis laus poenes lucretiam fuit. Adueniẽs
uir tarꝗniiq excepti benigne. Uictor maritus comiter ĩuitat re¬
gios iuuenes. Ibi sextum tarquinium mala libido lucretie per uim
stuprande capit. cum forma tum spectata castitas incitat. Et tum
quidem a nocturno iuiuenili ludo in castra redeunt. Paucis inter¬
iectis diebus sextus tarquinius inscio collatino cum comite uno
collatiam uenit. Ubi exceptus benigne ab ignaris consilii cum post
cenam in hospitale cubiculum deductus esset amore ardens postꝗͣ
satis tuta cuncta sopitiq omnes uidebantur stricto gladio ad dormi¬
entem lucretiam uenit sinistraq manu mulieris pectore oppresso

Expanded text:
mis se intendentibus tenebris peruenissent, pergunt inde Collatiam, mis se intendentibus tenebris peruenissent, pergunt inde Collatiam, ubi Lucretiam haudquaquam ut regias nurus, quas in conuiuio luxuque cum aequalibus uiderant tempus terentes sed nocte sera deditam lanae inter lucubrantes ancillas in medio aedium sedentem inueniunt. muliebris certaminis laus penes Lucretiam fuit. adueniens uir Tarquiniique excepti benigne; uictor maritus comiter inuitat regios iuuenes. ibi Sex. Tarquinium mala libido Lucretiae per uim stuprandae capit; cum forma tum spectata castitas incitat. et tum quidem ab nocturno iuuenali ludo in castra redeunt. paucis interiectis diebus Sex. Tarquinius inscio Collatino cum comite uno Collatiam uenit. ubi exceptus benigne ab ignaris consilii cum post cenam in hospitale cubiculum deductus esset, amore ardens, postquam satis tuta circa sopitique omnes uidebantur, stricto gladio ad dormientem Lucretiam uenit sinistraque manu mulieris pectore oppresso
Abbreviated transcription (Latin):
ta res est si primo impetu capi ardea posset. Ubi id parum proces¬
sit obsidione munitionibus coepti primi hostes. In his statiuis ut
fit longo magis ꝗ̃ acri bello satis liberi comincatus erãt. Primori¬
bus tamen magis qͣ militibus. Regii quidem iuiuenes interdum
otium conuiuus comessationibusq inter se terebant. forte potan¬
tibus his apud sextum tarquinium ubi & collatinus cenabat Tar¬
quinius egerii filius. incidit de uxoribus mentio. suam quisq lau¬
dare miris modis. Inde certamine accenso collatinus negat uerbis
opus esse. paucis id quidem horis posse sciri quantum cocteris p̃¬
stet lucretia sua. Quin si uigor uiuente in est conscendimus equos
inuisimusq presentes nostrarum ingenia. Id cuiq spectatissimũ
sit quod nec opinato uiri aduentu occurrerit oculis. Incaluerant
uino age sane omnis citatis equis auolant romam. quo cum pri¬

Expanded text:
ta res est, si primo impetu capi Ardea posset: ubi id parum procesta res est, si primo impetu capi Ardea posset: ubi id parum processit, obsidione munitionibusque coepti premi hostes. in his statiuis, ut fit longo magis quam acri bello, satis liberi commeatus erant, primoribus tamen magis quam militibus; regii quidem iuuenes interdum otium conuiuiis comisationibusque inter se terebant. forte potantibus his apud Sex. Tarquinium , ubi et Collatinus cenabat Tarquinius, Egeri filius, incidit de uxoribus mentio. suam quisque laudare miris modis; inde certamine accenso Collatinus negat uerbis opus esse; paucis id quidem horis posse sciri quantum ceteris praestet Lucretia sua. 'quin, si uigor iuuentae inest, conscendimus equos inuisimusque praesentes nostrarum ingenia? id cuique spectatissimum sit quod necopinato uiri aduentu occurrerit oculis.' incaluerant uino; 'age sane' omnes; citatis equis auolant Romam. quo cum pri
Abbreviated transcription (Latin):
turum. Ex infimo specu uocem redditam ferunt imperium summum
romae habebit qui uestrum primus o uiuenes osculum matri tulerit.
arquinius sextus qui romae relictus fuerat ut ignarus responsi expers
imperu esset rem summa ope taceri iubent. Ipsi interse uter prior
cum romam redissent matri osculum daret sorti permittunt. Bru¬
tus alio ratus spectare phiticam uocem uelut si prolapsus cecidisset
terram osculo contigit. scilicet quod ea cõmunis mater omnium mor¬
talium esset. Reditum inde romam ubi aduersus rutilos bellum
summa ui parabatur. Ardeam rutuli habebant gens ut in ea regio¬
ne atq in ea aetate diuitus prepollens. Eaq ipsa causa belli fuit quod
rex romanus cum ipse ditari exhaustus magnificentia publicorum
operum tum praeda deluure popularium animos studebat praetera¬
liam superbiam regno infestos etiam quod se in fabrorum ministe¬
rio ac seruili tam diu habitos opere a rege indignabantur. Tempta¬

Expanded text:
turum. ex infimo specu uocem redditam ferunt: imperium summum turum. ex infimo specu uocem redditam ferunt: imperium summum Romae habebit qui uestrum primus, o iuuenes, osculum matri tulerit. Tarquinii ut Sextus, qui Romae relictus fuerat, ignarus responsi expersque imperii esset, rem summa ope taceri iubent; ipsi inter se uter prior, cum Romam redisset, matri osculum daret, sorti permittunt. Brutus alio ratus spectare Pythicam uocem, uelut si prolapsus cecidisset, terram osculo contigit, scilicet quod ea communis mater omnium mortalium esset. reditum inde Romam, ubi aduersus Rutulos bellum summa ui parabatur. Ardeam Rutuli habebant, gens, ut in ea regione atque in ea aetate, diuitiis praepollens; eaque ipsa causa belli fuit, quod rex Romanus cum ipse ditari, exhaustus magnificentia publicorum operum, tum praeda delenire popularium animos studebat, praeter aliam superbiam regno infestos etiam quod se in fabrorum ministeriis ac seruili tam diu habitos opere ab rege indignabantur. tempta