comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
recoeperunt necum quã intellegere quiuerunt. quantomaior quantoꝰ mirabi¬
lior sit qui illa fecit exnihilo: quaecũ uideant diuinis legibus obsequentia cõmo¬
dis atq usibus hominis ꝑp&ua necessit ate famulari tam̃ illa deos existimant
eẽ in gratia duersus beneficia diuinddeo & patriindul gentissimo suasibi opera
p̃tulerunt : Sed quid mirum si autbarbari aut inperiti homine serrant . cum &iã filo¬
sophi stoicae disciplinae in eãdem sintopinione. ut omnia caelestia quae mouentur
indeorum numerohabendaeẽ censeant: Si quidẽ lucilius stõicus apud ciceronem
siclo quitur: Hlancigitur histellis constantiã. hanctantã in tã uaruscursibus in omni
acernitate conuenientiã temporũ non possum intelle gere sinem̃ teratione con¬
silio: quagcumins ideribus eẽ uide amus. nom possumus eaips a nonindeorum numero

Expanded text:
re coeperunt nec umquam intellegere quiuerunt, quanto maior quantoque mirabire coeperunt nec umquam intellegere quiuerunt, quanto maior quantoque mirabilior sit qui illa fecit ex nihilo. quae cum uideant diuinis legibus obsequentia commodis atque usibus hominis perpetua necessitate famulari, tamen illa deos existimant esse, ingrati aduersus beneficia diuina, qui deo et patri indulgentissimo sua sibi opera praetulerunt. sed quid mirum si aut barhari aut inperiti homines errant, cum etiam philosophi Stoicae disciplinae in eadem sint opinione, ut omnia caelestia quae mouentur in deorum nusic loquitur: « Hanc igitur in stellis constantiam, hanc tantam in tam variis cursibus in omni aeternitate convenientiam temporum, non possum intelligere sine mente, ratione, consilio; quae cum in sideribus esse videamus, non possumus ea ipsa non in deorum numero
Abbreviated transcription (Latin):
cirtum fudioflumina sempiterno lapsifluere praecipit : Iusst &extendicã possub¬
si de reuales frondȩtegisiluas lapido sossurgore montes quaeutiq: omnia non iup¬
piter fecie: qui ante annos mille septingentos natus est . sed illeo pifex rerũ mundi
meliorisorigo quiuocaturdeus : Cuius principiũ quõ nom potest comp̃hendi nequae¬
riquidem debet: satis est homini Ad plenã ꝑfectãq prudentiã sideum eẽ hntelle¬
tat cuius intellegentiae uis & sũma haec est. ut suspiciat & honori ficetcõ mu¬
nom parentẽ generis humani. & rerũ mirabiliũ fabricatorẽ : Vnde quidã he¬
b&is obtunsiq cordiselem̃ta quae & facta sunt & carent sensu tãquã deos adorant᷑
Quicum dĩo pera mirarent᷑ id est caelũ cumuariis luminibus t̃ram cum campis
& montibus maria cũ fluminibus & stagnis. & fontibus earum rerũ admiratione obs¬
tupefacti & ipsius artificis obliti quẽ uidere non poterant. õpera eius uenerari & cole¬

Expanded text:
circumfudit, flumina sempiterno lapsu fluere praecepit, iussit et extendi campos, subsidere ualles, fronde tegi siluas, lapidosos surgere montes. quae utique omnia non Iuppiter fecit, qui ante annos mille septingentos natus est, sed ille opifex rerum, mundi melioris origo, qui uocatur deus, cuius principium quoniam non potest conprehendi, ne quaeri quidem debet. satis pst homini ad ptenam perfectamque prudentiam, si deum esse intellegat. cuius intellegentiae uis et summa haec est, ut suspiciat et honorificet communem parentem generis humani et rerum mirabilium fabricatorem. unde quidam hebetis obtunsique cordis elementa, quae et facta sunt et carent sensu, tamquam deos adorant. qui cum dei opera mirarentur id est caelum cum uariis luminibus, terram cum campis et montibus, mare cum fluminibus et stagnis et fontibus, earum rerum admiratione opstupefacti et ipsius artificis obliti, quem uidere non poterant, opera eius uenerari et cole
Abbreviated transcription (Latin):
Ergouniuersa scelera & flagiua his cõmonitionibus uirtute se datis & bominũ uita moribus¬
que collentur qua̧ sedatio cõmotionũ & ad feccũ hanc hab&rationẽ ut omnia recta faciamx¬
omnẽ igitur uirtutis officumẽ ñ pacare quo ꝓfato ungiñ potest quidñ nescit : qm̃ ignoratio
eius a quobonaoriuntur in prudentẽ ipinguat inuitia necesseẽ itaq: ut breuius & signifi¬
cantius utriusque rei sũ ma officia de terminẽ : scentiaẽ dm̃ nosse . Uirtus colere : in illo sapi¬
entia in hociustitia contin&ur. Dixi qđ erat primũ suentiã boni ñ eẽ uratẽ dehidequid
sit uirtus & inquosit. sequitur utidquoque ipsum quid sit bonũ & malũ nescsse filo sofos
breuter ostendam qui apaene declaratũ ẽ in librotertio cũ desũ mobono disputarem:
qui aut quid ess& sumũ nescerunt & in c&eris bonis malisue quae sum añ sunt errauerat

Expanded text:
Ergo universa scelera et flagitia, his commotionibus virtute sedatis, ex hominum vita moribusErgo universa scelera et flagitia, his commotionibus virtute sedatis, ex hominum vita moribusque tollentur. Quae sedatio commotionum et affectuum hanc habet rationem, ut omnia recta faciamomne igitur uirtutis officium est non peccare. quo profecto fungi non potest qui deum nescit, quoniam ignoratio eius a quo bona oriuntur, inprudentem inpingat in uitia necesse est. itaque ut breuius et significantius utriusque rei summa officia determinem, scientia est deum nosse, uirtus colere: in illo sapientia, in hoc iustitia continetur. Dixi, quod erat primum, scientiam boni non esse uirtutem, deinde, quid sit uirtus et in quo sit: sequitur ut id quoque ipsum, quid sit bonum et malum, nescisse philosophos breuiter ostendam, quia paene declaratum est in libro tertio, cum de Quia autem quid esset summum nescierunt, et in caeteris bonis malisve, quae summa non sunt, erraverint
Abbreviated transcription (Latin):
tio nisi & actio subsequatur horatius igitur paulo melius uirtus ẽ uitiũ fugere : & sapientia
sit uirtusnescio neuitiũ quidem quid sit scio Utrum igitur iidig& definitione qr natura
reitalis ẽ. ut utrũque aut intellegi actñ intellegi sitnecesse . Verũ nos faciamus qđ ille debuit
uurtuse cramcohibere : cupiditatẽ compescere libi dinẽ refrenare. Idẽutiũ uitiũ fugere
Nãfere omnia quȩ funt iniuste atque in ꝓbe ab hisoriuntur ad fectibus sieñ cõmotionis
huius quae iradicitur im p&us r&undatur . om̃s hominũ contentionȩ malae sopientur nemo
in sidiabitur nemo ꝓsili& ad nocendum Itemsicupiditas tẽper&ur ne mõtramariquegras¬
sabitur. nemo &eratũ duc& utrapiat & uast& aliena ltẽ si ardor libidinũ conprimat᷑
omnis aetas & seus retinebit suã sũtatẽ nemoquiquam pudendũ autpati&ur aut faci&

Expanded text:
tio, nisi et actio subsequatur. Horatius igitur paulo melius; Virtus est, vitium fugere; et sapientia tio, nisi et actio subsequatur. Horatius igitur paulo melius; Virtus est, vitium fugere; et sapientia sit virtus, nescio, ne vitium quidem quid sit, scio. Utrumque igitur indiget definitione, quia natura rei talis est, ut utrumque aut intelligi, aut non intelligi sit necesse. Verum nos faciamus, quod ille debuit. Virtus est, iram cohibere, cupiditatem compescere, libidinem refrenare; id est enim, vitium fugere. Nam fere omnia, quae fiunt injuste atque improbe, ab his oriuntur affectibus. Si enim commotionis hujus, quae ira dicitur, impetus retundatur, omnes hominum contentiones malae sopientur; nemo insidiabitur, nemo prosiliet ad nocendum. Item si cupiditas temperetur, nemo terra marique grassabitur, nemo exercitum ducet, ut rapiat et vastet aliena. Item si ardor libidinum comprimatur, omnis aetas et sexus retinebit suam sanctitatem; nemo quidquam pudendum aut patietur, aut faciet.
Abbreviated transcription (Latin):
prodest siurtus ꝓpriadeficiat Namfere &iã hiquipecant . & sinom ꝑfete tam̃ quid
sitbonũ & malũ sentiunt & quotiens aliquid in ꝓbefauunt. petcere sesciunt : &ideo
celarenituntur sed cum eos boni &malinatura ñ fallat cupiditatemala uincietiur
ut pacent quiadee illisiuirtus. idẽ tupiditas ata & hon esta faciendi & hoc igt appares
aliud esse scienti amboni malique aliud uirtutẽ. qđ potestessescientia sine uirtute : sic̃
in plurimis filo soforũ fuit in quoqm̃ recte adculpã ꝑtinet ñ fecisse quȩ scieris recte uolun¬
tas praua & uitiosus animus quem ignoratio &cusare ñ potest puni&ur. Ergo sicut uirtus
non est bonum acmalũ scire. Itauirtuse bonũ facere malũ non facere . & tam̃ scientia siccũ uir¬
tute coniunctaẽ ut scentia praecedatiurtutẽ : uirtus sequatur scientiã quiani bl prodest cogni¬

Expanded text:
prodest, si uirtus propria deficiat. nam fere etiam u qui peccant, etsi non perfecte, tamen quid prodest, si uirtus propria deficiat. nam fere etiam u qui peccant, etsi non perfecte, tamen quid sit bonum et malum sentiunt, et quotiens aliquid icelare nituntur. Sed cum eos boni et mali natura non fallat, cupiditate mala vincuntur ut peccent, quia deest illis virtus, id est cupiditas recta et honesta faciendi. Ex hoc igitur apparet, aliud esse scientiam boni malique, aliud virtutem, quod potest esse scientia sine virtute, sicut in plurimis philosophorum fuit. In quo, quoniam recte ad culpam pertinet, non fecisse quae scieris, recte voluntas prava, et vitiosus animus, quem excusare ignoratio non potest, punietur. Ergo sicut virtus non est bonum ac malum scire: ita virtus est bonum facere, malum non facere. Et tamen scientia sic cum virtute conjuncta est, ut scientia praecedat virtutem, virtus sequatur scientiam; quia nihil prodest cogni
Abbreviated transcription (Latin):
teruia lam postrema que nostra ab
his definitionibus quas po&a breuiter
conp̃hendit. m̃. tullius trax̃
offitia uiuendi panetiũ stoicum seutus
eaque tribus uoluminibus indu¬
sit haecaut̃ quãfalsa sint moxui debimus
ut appareat. quantũ binos dignatio
diuina contulerit . quae nobis a peruit ue¬
ritatem. Uirtutẽ eẽ dixit scre
quid sitbonũ & malum quid turpe quid
honestum qui dutile quidminp
breuius facere potuit si tantũ bonũ acma¬
lũ dicer& quianihil potestesse
utile uelhonestum. quodñidem bonũ sit
nihil inutile acturpe : qđ ñ idẽ
malum qđ filo sofis uid&ur. &idem cice¬
ro intertio supra dictio peris os¬
tendit. Verum scentia non potest esse uirtus qr ñẽ hitus¬
uirtus qr ñe intus in nobis sed ad
nos &e trinsctus uenit. quod aut transire ab altero ad alterũ potest urtus ñ est:
prodest uiamnosse: nisi conatus acuires subp&ant ambulandi. It auero scentianibil

Expanded text:
tertia iam postremaque nostra. ab tertia iam postremaque nostra. ab his definitionibus, quas poeta breuiter conprehendit, Marcus Tullius traxit officia uiuendi Panaetium Stoicum secutus eaque tribus uoluminibus inclusit. haec autem quam falsa sint mox uidebimus, ut appareat quantum in nos dignatio diuina contulerit, quae nobis aperuit ueritatem. uirtutem esse dixit scire quid sit bonum et malum, quid turpe, quid honestum, quid utile, quid minus. breuius facere potuit, si tantum bonum ac malum diceret, quia nihil potest esse utile uel honestum quod non idem bonum sit, nihil inutile ac turpe quod non idem malum. quod et philosophis uidetur et idem Cicero in tertio supra dicti operis ostendit. uerum scientia non potest esse uirtus, quia non est intus in nobis, sed ad nos extrinsecus uenit. quod autem transire ab altero ad alterum potest, uirtus non est, prodest uiam nosse, nisi conatus ac uires suppetant ambulandi, ita uero scientia nihil
Abbreviated transcription (Latin):
quid operis quidhabeat officu : Nomen itaque solũ retinuerunt. Vimuero &rationem
& effectum ꝑdiderunt. Quȩ cũque aũt indefinitione uirtutis solent dicere paucis uersib̵
colligit & enarrat lucilius quosimalo equidem ponere : nedũ multorũ sententias refello
simlongior quã necesseẽ . Uirtus albineẽ pr&iũ ꝑ soluere uerum quos in uersamurquis
uiuimus rebus potesse. Virtus ẽ homini sare id quod quȩ que habeatres. Virtus scireho¬
mini rectũ utile quid sit honesto quae bona quaȩ mala : Itẽ quid inutile turpe inhones¬
tum . Uirtus quȩ rendae finẽ rei scre modũque. Virtus diuitiis pr&lũ ꝑsoluere posse
Virtus id dare quod reipsa deb&ur honori
hostẽ eẽ atque inimicũ hominũ
morũq: malorũ. Contrade fensorẽ
hominẽ morũque bonorã hosmag¬
nificare his hene uelle his uiue¬
re
amicã. cõmoda praeterea patrie
primaputare . de inde parentũ

Expanded text:
quid operis, quid haberet officii. nomen itaque solum retinuerunt, uim uero et rationem quid operis, quid haberet officii. nomen itaque solum retinuerunt, uim uero et rationem et effectum perdiderunt. quaecumque autem in definitionem uirtutis solent dicere, paucis uersibus colligit et enarrat Lucilius, quos malo equidem ponere, ne dum multorum sententias refello, sim longior quam necesse est. uirtus, Albine, est pretium persoluere uerum quis in uersamur, quis uiuimus rebus potesse: uirtus est homini scire id quod quaeque habeat res, uirtus, scire homini rectum utile quid sit, honestum, quae bona, quae mala item, quid inutile turpe inhonestum: uirtus, quaerendae finem rei scire modumque, uirtus, diuitiis pretium persoluere posse, uirtus, id dare quod re ipsa debetur honori: hostem esse atque inimicum hominum morumque malorum, contra defensorem hominum morumque bonorum, hos magni facere, his bene uelle, his uiuere amicum: commoda praeterea patriai prima putare, deinde parentum,
Abbreviated transcription (Latin):
alios inflat ambitionib̵ hi sunt quiad geren¬
dos magistratus omnẽ uite suae operam curãque conuertunt ut fastos signent & annis
nomenbiponant. quorundam cupiditas tendit altius nonutꝓuintias temporaligla¬
dioregant sed ut hifinita & ꝑp&ua potestate dominos sedici uelint uniuersigene¬
ris bumani : quos aut̃ pios uiderit uariis inplicat religionibus ut impios facat :
Ilisuero quis apientiã querunt. filo sofiam in oculos inpigit ut specie lucis & ca&
nequis conp̃hendat acceneatueritatẽ sichominibus obstruxit aditus omnis & ob¬
sepsit uias publicis laetus erroribus quo sutdiscutere possemus ipsũ quȩ auctorẽ ma¬
lorũ uincere in luminauit nosds &arm auit uera caelestiq: uirtute dequanunc
mibi disserendũ est sed prius quã singulas uirtutes &ponere incipio d& erminan¬
daostipsauirtus quã non rate filo sosi definierunt quidess& aut in quibus rebas

Expanded text:
alios inflat ambitionibus: ii sunt qui ad gerenalios inflat ambitionibus: ii sunt qui ad gerendos magistratus omnem uitae suae operam curamque conuertunt, ut fastos signent et annis nomen inponant. quorundam cupiditas tendit altius, non ut prouincias tempora!! gladio regant, sed ut infinita et perpetua potestate dominos se dici uelint uniuersi generis humani. quos autem pios uiderit, uariis inplicat religionibus, ut impios faciat. iis uero qui sapientiam quaerunt, philosophiam in oculos inpingit, ut specie lucis excaecet, ne quis conprehendat ac teneat ueritatem. sic hominibus obstruxit aditus omnes et obsaepsit uias publicis laetus erroribus. quos ut discutere possemus ipsumque auctorem malorum uincere, inluminauit nos deus et armauit uera caelestique uirtute. de qua nunc mihi disserendum est. Sed priusquam singulas uirtutes exponere incipio, determinanda est ipsa uirtus, quam non recte philosophi definierunt, quid esset aut in quibus rebus,
Abbreviated transcription (Latin):
denique amara & grauia patienter ferenda eoquidem prõptius quod nob imperatornt̃
ds̃ premia ꝓlaboribus &terna constituit. & cũin hac terrena militia tantũ homines la¬
boris & auriant. ute a sibi pariant quaȩ possunt eodemmodo perire . quo partas certe
nobis nullus labor recus anduse quibus idad¬
quiritur quod nullo modo possit
amiti. Voluit enim deus qui hominem ad
hanc militiã genuit &epeditos
in aciestare & intentis acriter animis
adunius hostis bisidias uł aꝑtos imp&us ugi¬
lare qui nos sicutperiti & &ercitati duces solent uarus artibus captat. ꝓcuius¬
ut ad nocendũ potius hitentos adĩ con¬
tẽplatione d&orqueat : alios inmoderatos
libi dinibus in mergit. ut uoluptati&
corpori seruientes aduirtutẽ respicere ñ
possint aliis uero inspirathiuuidiam
ut suis ipsitorm̃tis occupati. nihilcogitent
aliud nisieorũ quo soderit᷑ felicitatẽ

Expanded text:
denique amara et grauia patienter ferenda, eo quidem promptius, quod nobis imperator noster denique amara et grauia patienter ferenda, eo quidem promptius, quod nobis imperator noster deus praemia pro laboribus aeterna constituit. et cum in hac terrena militia tantum homines laboris exhauriant, ut ea sibi pariant quae possunt eodem modo perire quo parta sunt, certe nobis nullus labor recusandus est, quibus id adquiritur quod nullo modo possit amitti. uoluit enim deus, qui hominem ad hanc militiam genuit, expeditos in acie stare et intentis acriter animis ad unius hostis insidias uel apertos impetus uigilare, qui nos, sicut periti et exercitati duces solent, uariis artibus captat pro cuiusut ad nocendum potius intentos a dei contemplatione detorqueat, alios inmoderatis libidinibus inmergit, ut uoluptati et corpori seruientes ad uirtutem respicere non possint, aliis uero inspirat inuidiam, ut suis ipsi tormentis occupati nihil cogitent aliut nisi eorum quos oderint felicitatem.
Abbreviated transcription (Latin):
a caducis honis malaꝑ p&uias ustinere. Namnsicut inhoes etulo cuẽ ꝓposituã cũefleoer
tanen pruis laboran dumest ut ses postinodũ hiotio. Essuritiondũ situendũ estas faigna
ꝑferenda humiquues condũ uigilandum periditandũ est. V saliuaspig arbes s colous
&re familiari &omnibus pacis acuictoriae bonis ꝑfruipossis sinaut̃ presen duars
malueris qua laborẽm alitibi maximum facias netosseẽ sraedccupabit eũi aduersa¬
rius non resistentem uastabuntur agri diripi&ur domus in p̃dam uxor adiberiuenient
ipsehiterficere aut capiere . que omnia neaccidant presens cõmodũ differendũẽ utma¬
lus longius que pariatur. sic in omni hacuita qui a nob̵ aduersariũ ds̃reseruabit ut posse¬
mus capereuirtutem. omittendaẽ praesens uoluptas ne hostis obprimat. uigilandũ sta¬
tiones agendae militares & peditiones obeundae . fundendus adultimum gruor omnia

Expanded text:
et caducis bonis mala perpetua sustinere. nam sicut in hoc saeculo cum est propositum cuet caducis bonis mala perpetua sustinere. nam sicut in hoc saeculo cum est propositum cutamen, prius laborandum est, ut sis postmodum in otio, esuriendum sitiendum, aestus frigora perferenda, humi quiescendum uigilandum periclitandum est, ut saluis pignoribus et domo et re familiari et omnibus pacis ac uictoriae bonis perfrui possis, sin autem praesens otium malueris quam laborem, malum tibi maximum facias necesse est — praeoccupabit enim aduersarius non resistentem, uastabuntur agri, diripietur domus, in praedam uxor ac liberi uenient, ipse interficiere aut capiere: quae omnia ne accidant, praesens commodum differendum est, ut maius longiusque pariatur —: sic in omni hac uita, quia nobis aduersarium deus reseruauit, ut possemus capere uirtutem, omittenda est praesens uoluptas, ne hostis opprimat, uigilandum, stationes agendae, militares expeditiones obeundae, fundendus ad ultimum cruor, omnia
Abbreviated transcription (Latin):
ei corona uirtitis & adõ ꝓlaboribus quos inuita ꝓp̃t iustitiam ꝑtulit In mortalitate dona¬
bitur h cesunt uie quasds̃ humanaeuitae ad signauit. inquibus singulis &bonaostendit
&mala sed ordine praepostero adque con uerso in sua enĩmonstrauit temporaria pri¬
us mala cũ &ternis bonis quiẽ ordo melior. In alte ratẽporaria prius bona cũ asternuis
malis quiẽ ordo d& erior. Vtqui cumque presentiamala cũ iustuadelegeru : madiora
& certiora consequa turbona quam fuerunt illaquaes preuit : quis quis ait̃ presentisda
bona praeposuerit iustitia bimaiora & longiora inced & mala quam fuerunt illa
bas bona aterna sucedant : htaque cũsemol ꝓposita sint hominibona & mala considera ȩ
unui quemque docot qu anto s atiussit ꝑpo&rius bonis malabreuia pensero steq ep bte uot

Expanded text:
ei corona uirtutis et a deo pro laboribus quos in uita propter iustitiam pertulit inmortalitate donaei corona uirtutis et a deo pro laboribus quos in uita propter iustitiam pertulit inmortalitate donabitur. hae sunt uiae quas deus humanae uitae adsignauit: in quibus singulis et bona ostendit et mala, sed ordine praepostero atque conuerso. in sua enim monstrauit temporaria prius mala cum aeternis bonis, qui est ordo melior, in altera temporaria prius bona cum aeternis malis, qui est ordo deterior, ut quicumque praesentia mala cum iustitia delegerit, maiora et certiora consequatur bona quam fuerunt illa quae spreuit, quisquis autem praesentia bona praeposuerit iustitiae, in maiora et longiora incidat mala quam fuerunt illa ibus bona aeterna succedant. itaque cum simul \'proposita sint homini bona et mala, considerare unum quemque secum decet quanto satius sit perpetuis bonis mala breuia pensare quam pro breuibus
Abbreviated transcription (Latin):
carebis his terrebonis ut expeditus acleuis difficultatẽ uie super&. necenim potest qui se
apparcetu regio circum dederit. autdiuitius onerauerit : angustias illas uelin gredi ułtene¬
re Vnde intellegitur idurco malis & iniustis facilius ꝓuenire quatupiant. quia ꝓna
& dediuis est eorumuia bonis aũt que obtinent difficile ꝓcedere qui a difficili & arduo
itineregradiuntur. Iustus engo qm̃durũ asperũq: iter ingressusẽ contẽptui derisui
odiosit necesscest : Om̃senim quoscupiditas autuo luptas praccipitestrahit : Inuident er
quiuirtitem caperepotuit. Et iniqueferunt id habere aliquem quo dipsinon haberit
Frtitaque pauperhumilis ignobilis. subiectus in iuria : & tamen omnia que amara sunit
perferens & si sapientiam iugem ad sumũ illum gradum fineque ꝑduxerit : dabitur

Expanded text:
carebit his terrae bonis, ut expeditus ac leuis difficultatem uiae superet. nec enim potest qui se carebit his terrae bonis, ut expeditus ac leuis difficultatem uiae superet. nec enim potest qui se adparatu regio circumdederit aut diuitiis onerauerit, angustias illas uel ingredi uel tenere. unde intellegitur idcirco malis et iniustis facilius prouenire quae cupiant, quia prona et decliuis est eorum uia, bonis autem quae optent difficile procedere, quia difficili et arduo itinere gradiuntur. iustus ergo quoniam durum asperumque iter ingressus est, contemptui derisui odio sit necesse est. omnes enim quos cupiditas aut uoluptas praecipites trahit, inuident ei qui uirtutem capere potuit et inique ferunt id habere aliquem quod ipsi non habent. erit itaque pauper humilis ignobilis subiectus iniuriae et tamen omnia quae amara sunt perferens, set si patientiam iugem ad summum illum gradum finemque perduxerit, dabitur
Abbreviated transcription (Latin):
pulchrtudine tam subeto preiditur ut non ancerus fraudem ꝓspicere possit quã preipitatus
in alttudinem profundim cadat quis quisenim praesentiũ bonorũ specie captus & in his conse¬
quendis afruendis occupats ñ on praeuiderit eaque postmortem secuturas sequae a do auerte¬
rit isuero adbiferos deieitus : in aeternam dã nabutur poenã Viaergo illacelestis difficilis &
diuosa proposita est uł spinis horrentibus aspera uł secis etantibus in pedita ut cũ sũmo labo¬
re acpelum trit cumque magnacadendi solli citudine sit cuique gradiendum in hacposuit
iustitiam temperantiam pacentiam fidem castitatem absunentiã concordiã scientiam
ueritatem sapientiam c&erasq: ueritates sed simulcũ his paupertatẽ ignominiã laborẽ
dolorem amaritudine som̃s quisquis enĩ spemsuã porrexerit longius & melioram aluerit:

Expanded text:
pulchritudine tam subito praeciditur, ut non ante quis fraudem prospicere possit quam praecipitatus pulchritudine tam subito praeciditur, ut non ante quis fraudem prospicere possit quam praecipitatus in altitudinem profundam cadat. quisquis enim praesentium bonorum specie captus et in his consequendis ac fruendis occupatus non praeuiderit ea quae post mortem secutura sunt seque a deo auerterit, is uero ad inferos deiectus in aeternam damnabitur poenam. uia uero uia caelestis difficilis et cliuosa proposita est uel spinis horrentibus aspera uel saxis extantibus impedita, ut cum summo labore ac pedum tritu cumque magna cadendi sollicitudine sit cuique gradiendum. in hac posuit iustitiam temperantiam patientiam fidem castitatem abstinentiam concordiam scientiam ueritatem sapientiam ceterasque uirtutes, sed simul cum his paupertatem ignominiam laborem dolorem amaritudines omnes. quisquis enim spem suam porrexerit longius et meliora maluerit,
Abbreviated transcription (Latin):
in letus praetulerit uiti auirtutibus mendatium ueritat̃ netesscest ad occasũ & tenebras deferał
bonorũ ua quȩ fert non ineb: sẽos campos ut po&e loquuntur sed adipsãmundi arcem atdeua
bistitutis auertit homines ab itinere celesti & inuiam ꝑditionis inducit cuius uie species & figura
sicest cõpositai aspetu ut plena & patens & omni genere florum atquefructuũ dilectabilis esse
uideatur inea enim posuit d somnia quaȩ ꝓbonis habentur interra opȩlentiam dico honorẽ quie¬
tem uoluptatem in lecebras amnes sed cũbis pariter inuistitiam crudelitatem suꝑbiã ꝑfidiam
libidinem cupiditatẽ discordiam ignor antiã mendacium stultitiam c&eraque uitia &itus
autem huuuseae talis est cũ uentũ fuerit ad &xtremum undeiam regredinon lic& cũ omnisua

Expanded text:
illectus praetulerit vitia virtutibus, mendacium veritati, necesse est ad occasum et tenebras deferatur. illectus praetulerit vitia virtutibus, mendacium veritati, necesse est ad occasum et tenebras deferatur. bonorum via, quae fert, non in Elysios campos ut poetae loquuntur, sed ad ipsam mundi arcem: At laeinstitutis auertit homines ab itinere caelesti et in uiam perditionis inducit. cuius uiae species et figura sic est conposita in aspectum, ut plana et patens et omni genere florum atque fructuum delectabilis esse uideatur. in ea enim posuit deus omnia quae pro bonis habentur in terra, opulentiam dico, honorem quietem uoluptatem inlecebras omnes, sed cum his pariter iniustitiam crudelitatem superbiam perfidiam libidinem cupiditatem discordiam ignorantiam mendacium stultitiam ceteraque uitia. exitus autem huius uiae talis est. cum uentum fuerit ad extremum, unde iam regredi non licet, cum omni sua
Abbreviated transcription (Latin):
possint nec uirtutes inseri sined &ractione uitiorum hasigitur uias longe aliter inducimus
quam bi duci afilosofissolent primum qđ utriq praȩpositum essedicimus ducem. Vtrumq:
bi mortalem sed alterum honoratum qui uirtutibus acbonis praesit. Alterũ dãnatũ quiuitus
acmalis Illi aũt indeteriore tantum uia ducẽ ponunt neq: unum neq: perp&uum si quidẽ
quẽ lib& doctorẽ bonȩ artis inducunt. quia desidiare uoc& homines & frugies sed oceat :
sed neque ingredi faciunt in eãuiam nisi pueros & adulescentes uidelic& quod artes inhis
eius uiaȩ duxest bimortalitatẽ nulli homininato negat. forma quoque ipsa rũ uiarũ nonitaẽ
ut illiputauerunt : quidenim opus est ylaterabrebus contrariis atq: diuersis sed altera
illa melior conuersaẽ ad solis ortum altera illa d&erior ad occasum qm̃ qui ueritatẽ aciusti¬
tiam sequitur Isaccepto imortalitatis praemio ꝑenni liuc& poti&ur. Quiaũt ab illomalo duce

Expanded text:
bus possint, nec virtutes inseri sine detractione vitiorum. Has igitur vias longe aliter inducimus, quam a philosophis induci solent. Primum, quod utrique praepositum esse dicimus ducem, utrumque immortalem: sed alterum honoratum, qui virtutibus ac bonis praesit, alterum damnatum, qui vitiis ac malis. Illi autem in dexteteriore tantum via ducem ponunt, neque unum, neque perpetuum. Siquidem quemlibet doctorem bonae artis inducunt, qui a desidia revocet homines, sed neque ingredi faciunt in eam uiam nisi pueros et adulescentes, uidelicet quod artes in his eius uiae dux est, immortalitatem nulli homini nato negat. forma quoque ipsarum uiarum non ita est ut illi putauerunt. quid enim opus est Y littera in rebus contrariis atque diuersis? sed altera illa melior conuersa est ad solis ortum, altera illa dtiam sequitur, is, accepto immortalitatis praemio, perenni luce potietur: qui autem ab illo malo duce
Abbreviated transcription (Latin):
adtem pusuerabona ignoranti. sostautem amissaonini dignitato acro familiaribio moub
niserusignominiaque usuriom ad corpusergo & adbancantam quambnte riaduenes
hunosea tuan uiarin roulorunt po&o fortaste melius quihocbiuum apua bifer osesend¬
eres cassalincos alluntur. quoseasiu as mortus ꝓposuerient triquerer poesert . fabliger
arriqto eu dnret a iqu epor tute uiaes ipsas aduitam. ⁊inesearum admorde so ferri posigeto
melius auuerius quiduas istus uasceli &biferorion eselicimus qui austes badioiaserna
premiasim &iplims quasitt um a queue cortom supplicia monstrabo pmferta se siquis
ex plinila suns plof iam uousts daui uutebies dicami. sim debono aitmalo disserertabas uobs
Auem quo d icortrar um po ssic iitollegi siueenim urtictos inseras ustia su aspont batlr¬

Expanded text:
ad tempus uera bona ignoranti, post autem amissa omni dignitate ac re familiari in omnibus ad tempus uera bona ignoranti, post autem amissa omni dignitate ac re familiari in omnibus miseriis ignominiaque uicturum. ad corpus ergo et ad hanc uitam quam in terra ducimus fines earum uiarum rettulerunt. poetae fortasse melius, qui hoc biuium aput inferos e quod eas uias mortuis proposuerunt. utrique ergo uere, sed tamen utrique non recte, quia oportuit uias ipsas ad uitam, fines earum ad mortem referri. nos igitur melius et uerius, qui duas istas uias caeli et inferorum esse dicimus, quia iustis inmortalitas, praemia, simul etiam quae sint uitia quaeue eorum supplicia monstrabo. nam fortasse aliquis expectet ut separatim de uitiis ac uirtutibus dicam, cum de bono aut malo disserentibus nobis etiam quod est contrarium possit intellegi. sine enim uirtutes inseras, uitia sua spont
Abbreviated transcription (Latin):
gus ac prȩdo religionũ suarũ non ante morer&ur. quam solaciũ deultione
coepis set : Quanto igitur rectius est omissis insensibilibus & uanis oculos eoten¬
dere ubi sedes ubi habitatio est dei ueriquit̃ rã st abili firmitate sus penditqui
caelum distinxit astrisfulgentibus qui solem rebus humanis clarissimum ac
singula relum̃ in argum̃tũ suae unicaemaiestatis accendit Terris autmaria

Expanded text:
gus ac praedo ille religionum suarum non ante moreretur quam solacium de ultione gus ac praedo ille religionum suarum non ante moreretur quam solacium de ultione cepisset. Quanto igitur rectius est omissis insensibilibus et uanis oculos eo tendere ubi sedes, ubi ha.bitatio est dei ueri, qui terram stabili firmitate suspendit, qui caelum distinxit astris fulgentibus, qui solem rebus humanis clarissimum ac singulare lumen in argumentum suae unicae maiestatis accendit, terris autem maria
Abbreviated transcription (Latin):
tria quauel defensores eius opp̃s sit. uel gratiae restitit: quid quod apud ipsum
uerrem non fuit illa damnatio sed uacatiout quem admodum dionisio deorũ
spolia gestanti dii. in mortales bonam dederant nauigationem : Sic& iamuer¬
ribonam qui e tem tribuis se uideantur inquasa crilegiis suis tranquille fruipossa
Namfrem̃tibus poste abellisciuilibus sub obtentudam nationis ab omni periculo acme¬
ture motus aliorum graues casus acmiserabiles exitus audiebat: Et quicae¬
cidis sesolus uniuersis stantibus uidebatur. his uero uniuersis cadentibus stetit
solusuonecillum & opibus sacrilegio partis & uita saciatum ac senec tute confec¬
tum proscriptiqtrium uiralis auferr& eademscilic& qua& ulliũ uiola taedeorũ
maiestatis ultorẽ : quin &iã felix in eo ipsofuit. quod antesuã mortẽ crudelissi¬
mũ exitum sui accusatoris audiuit. Diis. uidelicet prouidentibus. ut sacrile¬

Expanded text:
tria, qua uel defensores eius oppressit uel gratiae restitit. quid quod aput ipsum tria, qua uel defensores eius oppressit uel gratiae restitit. quid quod aput ipsum Verrem non fuit illa damnatio, sed uacatio, ut quemadmodum Dionysio deorum spolia gestanti dii inmortales bonam dederant nauigationem, sic etiam Verri bonam quietem tri}uisse uideantur, m qua. sacrilegiis suis tranquille frui posset? nam frpmentibus postea bellis ciuilibus sub obtentu damnationis ab omni periculo ac metu remotus aliorum graues casus ac miserabiles exitus audiebat et qui cecidisse solus uniuersis stantibus uidebatur, is uero uniuersis cadentibus stetit solus, donec illum et opibus sacrilegio partis et uita satiatum ac senectute confectum proscriptio triumuiralis auferret, eadem scilicet quae Tullium uiolatae deorum maiestatis ultorem. quin etiam felix in eo ipso fuit, quod ante suam mortem crudelissimum exitum sui accusatoris audiuit, diis uidelicet prouidentibus ut sacrile
Abbreviated transcription (Latin):
quam uideremaribus ne adorandi quidẽ gratia licebat. uel antiquissima quã
senatus populusq romanus sacrificiis donisq. placauerat ex archanis acuetus¬
tis penetralib: acuerre in missis latronibus seruis inpune sublata est : Idẽ uero
cum ad firmar& sea siculis ut causã prouinciae susce per& oratumihis usus est
uerbis seseiam deos quidẽ in suis urbibus ad quos confugerent habere. qđ eorumsi mu¬
lacra scissima ꝙ uerres ex de lubris religiosissimis sustulis set quasi uerosi uerres ex
urbibus de lubrisq sustulerat decelo quoque sustulerat: unde apparet istos deos
nihil habere inseam plius. quã materiã dequa sint fabricata: nec in merito adte
m̃ tulli hocest ad hominẽ siculi confugerunt. quõ trienni osunt expertideos
illos nihibu alere essent enimstultissimi si ad eos obdefendendas in iurias homi¬
nũ confugissent qui e. uerri. nec proseipsis iratis eẽ potuerunt : Atenimuerres
obhaec facinora dam natus est : Nonergo du uindicauerunt sed ciceronis indus

Expanded text:
quam uidere maribus ne adorandi quidem gratia licebat, uel antiquissima, quam senatus populusque Romanus sacrificiis donisque placauerat, ex arcanis ac uetustis penetralibus a Gaio Verre inmissis latronibus semis inpune sublata est. idem uero cum adfirmaret se a Siculis ut causam pronmciae susciperet oratum, his usus est uerbis: sese ia.m ne deos quidem in suis urbibus ad quos confugerent habere, quod eorum simulacra sanctissima Gaius Verres ex delubris religiosissimis sustulisset: quasi uero si Verres ex urbibus delubrisque snihil habere in se amplius quam materiam de qua sunt fabricati. Nec immerito ad te, Marce Tulli, hoc est, ad hominem, Siculi confugerunt; quoniam triennio sunt experti deos illos nihil valere. Essent enim stultissimi, si ad eos ob defendendas injurias hominum confugissent, qui Caio Verri nec pro seipsis irati esse potuerunt. At enim Verres ob haec facinora damnatus e
Abbreviated transcription (Latin):
tate miserierrant sentiunt enĩ nihiles se irebus humanis religione praestantius eamque
summauio porteredefendi sed ut in ipsareligione : sidi defensionis genere falluntur de¬
fendenda enim religio est nonoccidendo sed moriendo non seuitia sed patientia non sidere
sed fide illa enimm alorum sunt hacbonorum & necesse estbonum in religione uersari ñ
malum namsi s anguine si tormentis simalo religionẽ defendere uelis lã non defend&ur
illa sed pollu&ur atque ui o labitur. Nihilẽ enĩ tã uoluntarium quã religio inquasi animus
sacrificantis auersus est lam sublata lamnulla est. Rectaigitur ratioẽ utreligionẽ patientia
uel morte defendas in quo fides conseruata & ipsidõ grataẽ & religioni ad dit auctoritatẽ nã
sus qui in hacterrestrimilitia regisuo fidem seruat. in aliquo egregio facinore si poste auixerit
acceptior fit & carior si perierit sũma consequitur gloriã quod ꝓduce suo morte õccubuerit

Expanded text:
tate miseri errant! sentiunt enim nihil esse in rebus humanis religione praestantius eamque summa ui oportere defendi, sed ut in ipsa religione sic in defensionis genere falluntur. defendenda enim religio est non occidendo sed moriendo, non saeuitia sed patientia, non scelere sed fide: illa enim malorum sunt, haec bonorum, et necesse est bonum in religione uersari, non malum. nam si sanguine, si tormentis, si malo religionem defendere uelis, iam non defendetur illa, sed polluetur atque uiolabitur. nihil est enim tam uoluntarium quam religio, in qua si animus sacrificantis auersus est, iam sublata, iam nulla est. recta igitur ratio est ut religionem patientia uel morte defendas; in quo fides conseruata et ipsi deo grata est et religioni addit auctoritatem. nam si is qui m hac terrestri militia regi suo fidem seruat in aliquo egregio facinore, si post uixerit, et acceptior fit et carior, si perierit, summam consequitur gloriam, quod pro duce suo morte occubuerit
Abbreviated transcription (Latin):
coram cultoribus suis faciunt : non utiq in ob probrium religionis sed honoris sui
quia nec dõ perquem adiurantur nec iustis quorum uoce torquentur mentiri possnt
Itaque manimis sepe ululatibus editis uerberarise & ardere &iam lamq: exire proda¬
mant : tantum hab& cognitiodĩ aciustitia potestatis: cuiergo nocere possurt
nisihis quos hab& insua potestate. Deniq affirmat hermes eos quicognouer in
dm̃ non tantum ab incursibus demonum tutos esse : uerum &iam ne fato qui¬

Expanded text:
coram cultoribus suis faciunt, non utique in obprobrium religionis, sed honoris sui, coram cultoribus suis faciunt, non utique in obprobrium religionis, sed honoris sui, quia nec deo per quem adiurantur nec iustis quorum uoce torquentur mentiri possunt. itaque maximis saepe ululatibus editis uerberan se et ardere et iam iamque exire proclamant: tantum habet cognitio dei ac iustitia potestatis. cui ergo nocere possunt nisi iis quos habent in sua potestate? denique adfirmat Hermes eos qui cognouerint deum non tantum ab incursibus daemonum tutos esse, uerum etiam ne fato qui
Abbreviated transcription (Latin):
insius pene trabilibus consecrant : his cotidie profundunt & scientes daemonas uenerant᷑
quasi terrestres deos & quasi depulsores malorum quac ipsi faciunt & inrogant. Qui
te inuisceribus operatiualitudinem uitiant morbos atant somnis animos terrent men¬
tes furoribus quatiunt ut hominibus his malis cogant ad eorũ auxilia decurrere qua
rũ omnium fallatiarũ ratio expertibus ueritatis oliscura est. Prodesse enim putant eos
cum nocere desinunt quinibil possunt aliud nisi nocere. Dicat fortasse aliquis colendos
ergo eẽne noceant siquidem possit̃ nocere nocent illiquidem sed bisaquibus timent
quos manus dĩ potens & excelsa non protegit qui profani sunt a sacramento ueritatis
iustos autẽ id est custores dĩmetuunt : Cuius nomine adiurati decorporibus ex ce¬
dunt quorum uerbis tamquam fraglis uerberat. non modo dae monas cẽ seconsi¬
tentur. sed &iam nomina sua edunt illa quae in templis adorantur. Quod plerũq

Expanded text:
in suis penetralibus consecrant: his quotidie merum profundunt; et scientes, daemonas venerantur, quasi terrestre deos, et quasi depulsores malorum, quae ipsi faciunt et irrogant. Qui te in visceribus operati, valetudinem vitiant, morbos citant, somniis animos terrent, mentes furoribus quatiunt, ut homines his malis cogant ad eorum rum omnium fallaciarum ratio expertibus ueritatis obscura est. prodesse enim putant eos, cum nocere desinunt, qui nihil possunt aliut quam nocere. dicat fortasse aliquis colendos ergo esse, ne noceant, siquidem possint nocere. nocent illi quidem, sed iis a quibus timentur, quos manus dei potens et excelsa. non protegit, qui profani sunt a sacramento ueritatis. iustos autem id est cultores dei metuunt. , cuius nomine adiurati de corporibus excedunt: quorum uerbis tamquam flagris uerbera.ti non modo daemonas esse se confitentur, sed etiam nomina sua edunt, illa. quae in templis adorantur. quod plerumque
Abbreviated transcription (Latin):
tur: & bi tamen possunt aliquid preteriussa rectoris peripsius ignorantiam
quac est conditionis humane Ille aut praeses mundi & rector uniuersi quis cit

Expanded text:
tur. et hi tamen possunt aliquid praeter iussa rectcris per ipsius ignorantiam, tur. et hi tamen possunt aliquid praeter iussa rectcris per ipsius ignorantiam, quae est condicionis humanae: ille autem praeses mundi et rector uniuersi, qui scit
Abbreviated transcription (Latin):
magi & hi quos uere maleficos uulgus appellat. cum artessuos ex secrabilis exer¬
cent uerissuis nominibus cient illis caelestibus quae in litteris sc̃is leguntur. hi por¬
ro ingesti acuagisps ut turbent om̃a & errores humanis: pectoribus offundant
serunt acmiscent salsa cum ueris. Ipsi enim caelestes multos eẽ finxerunt. Vnũ¬
q omniũ regem louem : Eo quod multi sint incaelo sp̃s angeloꝵ & unus dñs ac pa¬
rens omniũ ds̃ sed ueritatẽ mecitis nominibus in uolutã exoculis abstulerunt
Nam ds̃ ut in principio docui neq ꝑomine cũ solussit eg& neq angelicũ sint in¬
mortales dici sȩd eos aut patiuntur. aut uolunt uorum unum solumq. offi¬
aum est seruire nutibus dein ec omnino quicquam nisi iussufacere. Sic enim
mundum regiadõ decimus ut arectore prouintiã : suiuis apparitores nemoso¬
cios eẽ inregenda prouintia dixerit : Quamuis illorum minis teriores gera¬

Expanded text:
magi et ii quos uere maleficos uulgus appellat, cum artes suas exsecrabiles exermagi et ii quos uere maleficos uulgus appellat, cum artes suas exsecrabiles exercent, ueris suis nominibus cient, illis caelestibus quae in litteris sanctis leguntur. hi porro incesti ac uagi spiritus ut turbent omnia et errores humanis pectoribus offundant, serunt ac miscent falsa cum ueris. ipsi enim caelestes multos esse finxerunt unumque omnium regem Iouem eo, quod multi sint in caelo spiritus angelorum et unus dominus ac parens omnium deus: sed ueritatem mentitis nominibus inuolutam ex oculis abstulerunt. nam deus, ut m principio docui, neque nomine, cum solus sit, eget neque angeli, cum sint inmortales, dici se deos aut patiuntur aut uolunt: quorum. unum solumque officium est seruire nutibus dei nec omnino quicquam nisi iussu facere. sic enim mundum regi a deo dicimus ut a rectore prouinciam: cuius apparitores nemo socios esse in regenda. prouincia dixerit, quamuis illorum ministerio res gera
Abbreviated transcription (Latin):
tintoroeor. Asclepius quoque auditor eius eandem sententiã latius explicauit hr illo
sermo perfecto quemscripsit ad regẽ. Vterq uero daemonas eẽ ad firmat inimicos &
porc appellat: adõ nonignorauit excaelestibus de prauatos terrenos eẽ coepisse:
eoꝵ inuenta sunt astrologia &aruspicina & auguratio & ipsa quae dicuntur ora¬
cula & necromanti᷑ & arsmagica: & quic quid preterea malorum exercent homi¬
nes uel palã. uel occulta quae om̃a perse falsa sunt : ut sibylla errthrea testatur
Sedidem ipsi auctores praesentia sua faciunt ut uera eẽ credantur. Ita hominũ cre¬
dulitatẽ mentita diuinitate deludunt : quod illis uerũ aperire non expedit. Hi sunt
qui fingere imagines & simula cra docuerunt : quiut hominũmentes acultuueridĩ auer¬
terenteffectos mortuorũ regum uultus & ornatos ex quisita pulbritudine statui con¬
secrariq ficerunt & illorũ sibi nomina quasi personas aliquas induerunt: sed eos

Expanded text:
ς έστιν τοῦ θεοῦ. Asclepius quoque auditor eius eandem sententiam latius explicauit in illo sermone perfecto quem scripsit ad regem. uterque uero daemonas esse adfirmat inimicos et ρούς appellat: adeo non ignorauit ex caelestibus deprauatos terrenos esse coepisse. Eorum inuenta sunt astrologia et haruspicina et auguratio et ipsa quae dicuntur oracula et necromantia. et ars magica et quidquid praeterea malorum exercent homines uel palam uel occulte: quae omnia per se falsa sunt, ut Sibylla Erythraea testatursed idem ipsi auctores praesentia sua faciunt ut uera esse credantur: ita hominum credulitatem mentita diuinitate deludunt, quod illis uerum aperire non expedit. ht sunt qm nngere imagines et simulacra docuerunt, qui ut hominum mentes a cultu ueri dei a.uerterent, effictos mortuorum regum uultus et ornatos exquisita pulchritudine statui consecrarique fecerunt et illorum sibi nomina quasi personas aliquas induerunt. sed eos
Abbreviated transcription (Latin):
aliud quod quaoritur : Necquae sitioipsa recta est quianihil potest inuelnee sligo
uero nostudiosos quidem sapientiȩ filo sofos ẽe concesserim quia illoitiu diedid saib¬
entiam nonperuenitur. Namsi facultas inueniendȩ ueritatis huic studio sub¬
icer& siess& idstudiumtam quamiter ad sapientiam aliquando ess& iiuenta
sum uero tottem poribus totingenis ieius in qui sitione contritis non sit conpre¬
hensa appar& nullam ibiesse sapientiam. Nonergosapientiae studont qui filo

Expanded text:
aliut quod quaeritur, nec quaesitio ipsa recta est, quia nihil potest inuenire. ego aliut quod quaeritur, nec quaesitio ipsa recta est, quia nihil potest inuenire. ego uero ne studiosos quidem sapientiae philosophos esse concesserim, quia illo studio ad sapientiam non peruenitur. nam si facultas inueniendae ueritatis huic studio subiaceret, si esset id studium tamquam iter ad sapientiam, aliquando esset inuenta. cum uero tot temporibus, tot ingeniis in eius inquisitione contritis non sit conprehensa, apparet nullam ibi esse sapientiam. non ergo sapientiae student qui philo
Abbreviated transcription (Latin):
ipsiquede finiunt studium filosophiae. Vndeigitur probemfilo sophiam non ẽẽ
sapientiam quam ex ipsius nominis significatione : Quienim sapientiae stud&
utiq nondum sapit sedut sapere possit stud& stud& inceteris artibus studi¬
um quidefficiat & quotendat appar& : quascumdiscendo aliquis ad secutus
est iam non studiosus artificii sed artifex nominatur. Atenim uere cundiȩ
causa studiososse sapientiae non sapientis uocauerunt Immouero prdagora
quihoc primus nomeninuenit cumpauloplus saper& quam illi priores qui
sesapientes putauerunt intellexit. ullo humanostudioposse ad sapentiã
perueniri & ide onono porter& in conprehensae atq: inperfectȩ roiperfec¬
tum nomen in poni. Itaq cum ab eo quaerer&ur quae nam se profitere tur
respondit filo sofum id est quae sitorem sapientiae Siergo filoso. fia sapi¬
entiam quaerit pecipsa sapientia est quia neces seest aliud esist quod quie rit

Expanded text:
ipsique definiunt, studium sapientiae. unde igitur probem philosophiam non esse sapientiam quam ex ipsius nominis significatione? qui enim sapientiae studet, utique nondum sapit, sed ut sapere possit studet. in ceteris artibus studium quid efficiat et quo tendat apparet:. quas cum discendo aliquis adsecutus est, iam non studiosus artificii, sed artifex nominatur. at enim uerecundiae causa studiosos se sapientiae, non sapientes uocauerunt. immo uero Pythagoras, qui hoc primus nomen inuenit, cum paulo plus saperet quam illi priores qui se sapientes putauerant, intellexit nullo humano studio posse ad sapientiam perueniri et ideo non oportere inconprehensae atque inperfectae rei perfectum nomen inponi. itaque cum ab eo quaereretur quemnam se profiteretur, respondit philosophum, id est quaesitorem sapientiae. si ergo philosophia sapientiam quaerit, nec ipsa sapientia est, quia necesse est aliut esse quod quaerit,
Abbreviated transcription (Latin):
uario genere deludunt sapientia uero in hominẽ solum cadit sapientia estenim in tellegentia
uel adbonum retumque facendum uel abstinentiam dictorũ factorumque in proborum

Expanded text:
uario genere deludunt, sapientia uero in hominem solum cadit. sapientia est enim intellegentia uel ad bonum rectumque faciendum uel ad abstinentiam dictorum factorumque inproborum
Abbreviated transcription (Latin):
tat Nemo enim non in uitia ꝓnus est. Pra&erea ut ad semultitudinẽ contrahat ad posita
singulis quibusq moribus loquitur: desidiosum u& at litteras discere : auarum
populari largitione liberat. ignauum ꝓ hib& accedere adrem p̃. pigrł exerceri
timidum militare : Inreliosus audit dii hilcurare inhumanus & suis cõmo¬
dis seruiens iub&ur nihil cuiquã tribuere  mnia en imsua causa facere
sapientiam fugienti turbam solitu dolaudatur quinimim partus est discit

Expanded text:
tat. nemo enim non in uitia pronus est. praeterea ut ad se multitudinem contrahat, adposita singulis quibusque moribus loquitur. desidiosum uetat is litteras discere, auarum populari largitione liberat, ignauum prohibet accedere ad rem publicam, pigrum exerceri, timidum militare. inreligiosus audit deos nihil curare, inhumanus et suis commodis seruiens iubetur nihil cuiquam tribuere: omnia enim sua causa facere sapientem. fugienti turbam solitudo Jt\' laudatur, qui nimium parcus est, discit
Abbreviated transcription (Latin):
intotoorbe quae alieno adõ subiaecte morti fuerunt coagnitione ueriluminis animate
ad immortalitatis praemia ꝑuenirent eos enim rete mortuos estimaueris quidatore
uite dm̃ nescientes atq: animas suas a celo int̃rã reprim̃tes in laqueos etne mortis in currunt:

Expanded text:
in orbe toto, quae alienae a deo subiectae morti fuerunt, cognitione ueri luminis animatae in orbe toto, quae alienae a deo subiectae morti fuerunt, cognitione ueri luminis animatae ad inmortalitatis praemia peruenirent. eos enim recte mortuos aestimaueris, qui datorem uitae deum nescientes atque animas suas a caelo in terram deprimentes in laqueos aeternae mortis incurrunt.