comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mnis autemlex aut ꝑmitut aliquid utuir fortis p&at proemium
autuetat ut sacrarum uirginum nuptias nullipetere liceat aut punit
ut qui caedem fecerit capite plectatur eius enimp̃mio aut poena uita mode¬
actae sunt autem leges ut earum metu humana coerceretur audacia
Etutaq sit interprobos in nocentia & in ipsis in probis formidato supplicio
refrenetur nocendifacultas: Qualis debeat pierilex.
Erit autem lex honesta iusta possibilis secundum naturam secundum
consuetudinem patriae loco temporiq conueniens necessaria utilis mani¬
festa quoque nealiquidꝑ obscuritatem incaptione contineat mullo
priuato commodo sed pro communi ciuium utilitate conscripta.
XXII.
DECAUSIS
Pragma grecum nomenest quod latinedicitur causaunde & pragmatia
negotia diciditur & auctornegotiorũ & causarum pragmaticus nuncupatur.
XXIII. DETESTIBUS.
estesquisque ante iudicium placitis alligit necuisit postea liberum

Expanded text:
mnis autem lex aut permittit aliquid, ut vir fortis petat premium, aut verat, ut sacrarum virginum nuptias nulli petere liceat, aut punit, ut qui cedem fecerit, capite plectatur. Eius enim premio aut pena, vita modete sunt autem leges, ut earum metu humana coerceatur audacia, tutaque sit inter improbos innocentia et in ipsis improbis, formidato supplicio, refrenetur nocendi facultas. Erit autem lErit autem lex honesta, justa, possibilis, secundum naturam, secundum patriae consuetudinem, loco temporique conveniens, necessaria, utilis, manifesta quoque, ne aliquid per obscuritatem in captionem contineat, nullo privato commodo, sed pro communi civium utilitate conscripta. XXII. De causis. 1. Pragma Graecum est, quod Latine dicitur causa; unde et pragmata negotia dicuntur, et actor causarum et negotiorum pragmaticus nuncupatur. CAPUT XXIII. De Testibus. 1. Testes quisque ante judicium, sibi placitis alligat, ne cui sit postea liberum,
Abbreviated transcription (Latin):
ostendere futura uidentur quasi aduersȩ sunt : Ix hibedicuntur quod
in hibeant id est u&ent. si prospere praepetes &ideo praepetes quia om¬
nes aues priora peunt uolantes : Tertiam faciunt speciem auguri¬
autem genera uolucrum bis nascuntur primum enim ouagignuntur
in de calore materni corporis formantur &animantur. Qua autẽ
dicta ab eo quod sint u uida unde &uua eo quod intrinsecus humore
sit plena nam humidum est quod exterius humorem hab&. Vuidum
quod interius. quidam autem putant ouum grecam habere originẽ
nominis illiautem dicuntoa .u. littera ablata oua autem qua edã
in aniuento concipiuntur sed non sunt generabilia nisi quae fuerint
concubitu masculino concepta & seminali spũ penetrata. Quorum
uim tantam dicunt ut lignum ꝑfusum eonon ardeat ac neuestis qui¬
dem. contra aduratur ad mixta quoq: calce glutinare fertur uitri
fragmenta: UIII. DE MINUTI S
UOL NTILI BUS

Expanded text:
ostendere futura videntur, qua si adversae sunt, inhebae dicuntur, quod ostendere futura videntur, qua si adversae sunt, inhebae dicuntur, quod inhibeant, id est vetant: si prospere, praepetes: et ideo praepetes, quia omnes aves priora petunt volantes. Tertiam faciunt speciem auguriautem genera volucrum bis nascuntur. Primum enim ova gignuntur. Inde calore materni corporis formantur et animantur. Ova autem dicta ab eo quod sint uvida. Unde et uva eo quod intrinsecus humore sit plena. Nam humidum est, quod exterius humorem habet: uvidum, quod interius. Quidam autem putant ovum Graecam habere originem nominis. Illi autem dicunt oa, v littinani vento concipiuntur; sed non sunt generabilia, nisi quae fuerint concubitu masculino concepta et seminali spiritu penetrata. Ovorum vim tantam dicunt ut lignum perfusum eo non ardeat, ac ne vestis quidem contra aduratur. Admixta quoque calce glutinare fertur vitri fragmenta. De minutis volatilibus
Abbreviated transcription (Latin):
educandisq: f&ibus solertissima habens &iam quiddam prȩscium
quod lapsura deserat necappeat culmina. Adiris quoque auib:
non impeditur necumquã praeda est maria trans uolans ibique
hieme commoratur.. Turdos a tarditate dictos hiemis confinio sese
referunt. urdella quasi maior turdus cuius stercore uiscum generare
putatur unde & pro uerbium apudantiquos erat malum sibi auem ca care
urfurio uocatur quod prius farre in farinam reducto pascer&ur :¬
Cum me ficus alat cumpascardulcib: uuis. curpotius nomen non dedit
mihi  arduellus quod spinis & carduis pascitur unde &iam
apud grecos achalantis dicta est abachantis id est spinis quib alitur
Augures autem dicunt &ingestu & in motu & in uolatu &inuoco¬
& in uoce auium signa esse constituta. Oscines aues uocant quaeore can
tuque auspicium faciunt utcoruus cornix picus. Alites qua euolatu

Expanded text:
educandisque fetibus sollertissima; habens etiam quiddam praescium, educandisque fetibus sollertissima; habens etiam quiddam praescium, quod lapsura deserat nec appetat culmina. A diris quoque avibus non inpetitur, nec umquam praeda est. Maria transvolat, ibique hieme commoratur. Turdos a tarditate dictos; hiemis enim confinio se referunt. Turdela quasi maior turdus; cuius stercore viscum generare putatur. Unde et proverbium apud antiquos erat, 'Malum sibi avem cacare.' Furfurio vocatus, quod prius farre in farinam redacto pasceretur. FoMart. 13, 49: Cum me ficus alat, cum pascar dulcibus uvis, cur potius nomen non dedit uva mihi? Carduelus, quod spinis et cardibus pascitur; unde etiam apud Graecos acalanthis dicta est, ab ἀκάνθαις, id est spinis, quibus alitur. Augures autem dicunt et in gestu et in motu et in volatu et in voce avium signa esse cotuque auspicium faciunt, ut corvus, cornix, picus. Alites, qua volatu
Abbreviated transcription (Latin):
ostos ales ueso interdixerunt solum enim hoc animal sic̃
& homo caducũ  patitur morbum: Opupam greqi
appellant eo quod stercora humana considere & feenti pascatur fimo
auis sporcissima cristis exstantibus galeata semper insepulchris &hu¬
mano stercore commorans. cuius sanguine quisq: se in unxerit dormi¬
tum pergens daemones suffocantes seuidebit : Nucos quos his pani
ciculos uocant a uocepropria nominatos. Hiueniendi habent tempus
miluorum scapulis suscepti pp̃t breues & paruos uolatus peperlonga
aeris spatia fatigati deficient horum saliuae cicadas gignumt
Passeres sunt minuta uolatilia : paruitate uocata unde &pusilli parui¬
Merula antiquitus medula uocabatur eo quod medul&. Alii merulã
aiunt uocatam qua sola uolat quasi mera uolans. haec cũ in omnib:
locis nigrasit in achaia autem candida est. Hirundo dicta quod cibos
non sumit residens sed in aere capiat escas &edat garrula auis & ꝑ
torłosos orbes & flexuosos circuitus puolans & innidis construendis

Expanded text:
teres vesci interdixerunt. Solum enim hoc animal, sicut et homo, caducum patitur morbum. Upupam Graeci appellant eo quod stercora humana consideret, et foetenti pascatur fimo; avis spurcissima, cristis extantibus galeata, semper in sepulcris et humano stercore commorans. Cuius sanguine quisquis se inunxerit, dormitum pergens daemones suffocantes se videbit. Tucos, quos Hispani ciculos vocant, a voce propria nominatos. Hi veniendi habent tempus, milvorum scapulis suscepti propter breves et parvos volatus, ne per longa aeris spatia fatigati deficiant. Horum salivae cicadas gignunt. Passeres sunt minuta volatilia, a parvitate vocata; unde Merula antiquitus medula vocabatur, eo quod modulet. Alii merulam aiunt vocatam quia sola volat, quasi mera volans. Haec cum in omnibus locis nigra sit, in Achaia autem candida est. Erundo dicta, quod cibos non sumat residens, sed in aere capiat escas et edat; garrula avis, per tortuosos orbes et flexuosos circuitus pervolans, et in nidis construendis
Abbreviated transcription (Latin):
ad ominis manu missi pp̃t suppliciorũ notas quas manifeste perpessi sunt ad dig¬
nitatem ciuiũ romanorũ non peruenerunt. Latiniuero anteromũ conditam
apud latinos fiebant nũ quam ꝑ testam̃tũ. sed perepistolã libertatẽ sumentes.
indequia pertestamentum nonfiebant Necex testamento aliquid capere necsuos
heredes facere poterant. Nomani postea ciues sub consulibus pertestamenta
in urbe romana effecti sunt. Dictiautẽ ciues romani. quia testam̃to liberi effecti.
innumerũ romanorũ cuiium crediuntur his primũ aditus erat in urbe roma
commorari. Ceteris uitẽ libertis prohibebatur neuel mnurbe roma uelii fra
septimum ab urbe miliarium commanerent:
DEAD PINITATIBUS ET ERADIBUS
eredis nomen in posuit censusaeris saluit enim tributũ auctoris. in hoc
enĩ uocabulo prima successio ẽ hereditatis & generis ut sunt filii &

Expanded text:
a dominis manumissi, propter suppliciorum notas, quas manifeste perpessi sunt, ad diga dominis manumissi, propter suppliciorum notas, quas manifeste perpessi sunt, ad dignitatem civium Romanorum non pervenerunt. Latini ante Romam conditam apud Latinos fiebant, numquam per testamentum, sed per epistolam libertatem sumentes. Inde quia per testamentum non fiebant, nec ex testamento aliquid capere, nec suos heredes facere poterant, cives Romani postea sub consulibus per testamenta in urbe Romana effecti sunt. Dicti autem cives Romani, quia testamento liberi effecti in numerum Romanorum civium rediguntur. His primum aditus erat in urbe Roma commorari; ceteris autem libertis prohibebatur ne vel in urbe Roma, vel infra septimum ab urbe miliarium commanerent. De adfinitatibus et gradibus . Heredis nomen inposuit census aeris. Solvet enim tributum auctoris. In hoc enimvero vocabulo prima successio est hereditatis et generis, ut sunt filii
Abbreviated transcription (Latin):
quia in genere habent libertatem non infacto sicu tliberti. unde & cosgreci.
eugenes uocant quod sintbonigeneris : Libertus utem uocitus quasi.
liberatus. erat enĩ priusiugo seruitutis ad dictus libertorũ autẽ filii apudantiquos
libertini appellibintur quasi delibertisnati. Nunc uero libertinusaut aliberto
factus aut possessus. Manumissus dr̃ quasi manu emissus. apud ueteres en im
quotiens manu mittebintur alapa percus sos circum agebant & liberos con¬
firmabant. unde & manumissi dicti eo quod manumitterentur.
Dediticii primũ ad edicione sunt nuncupati dedicio enim dr̃. quando seuict.
aut uincendi hostes uictorib tradunt. quib: haec origo nominis fuit dum
quondam aduersus populum romanorum serui armis sumptis dimicas sen
Victi sedederunt conp̾hensiq uaria turpitudine affectisunt. ex his quidãpostea

Expanded text:
quia in genere habent libertatem, non in facto sicut liberti. Unde et eos Graeci quia in genere habent libertatem, non in facto sicut liberti. Unde et eos Graeci εὐγενεῖς vocant, quod sint boni generis. Libertus autem vocatus quasi liberatus. Erat enim prius iugo servitutis addictus. Libertorum autem filii apud antiquos libertini appellabantur, quasi de libertis nati. Nunc vero libertinus aut a liberto factus, aut possessus. Manumissus dicitur quasi manu emissus. Apud veteres enim quotiens manu mittebant, alapa percussos circumagebant, et liberos confirmabant; unde et manumissi dicti, eo quod manu mitterentur. Dediticii primum a deditione sunt nuncupati. Deditio enim dicitur quando se victi aut vincendi hostes victoribus tradunt: quibus haec origo nominis fuit. Dum quondam adversus populum Romanum servi armis sumptis dimicassent, victi se dederunt, conprehensique varia turpitudine affecti sunt. Ex his quidam postea
Abbreviated transcription (Latin):
postea quam eandem regionem romani potiti sunt diam latis simis collibus pro¬
pagata est. Stix pesimilis uitis foliis rutȩ sed albidioribus semperq manentib:
Arbor autem balsamum. lignum eius xilo balsamum dicitur. fructus eius siue sem̃
carpobalsamum sucus opobalsamum quo dideo cuma diectione significatur
eo quod percussus fereis ungulis cortex ligni percauernas eximii odoris gutta
distillat. Cauerna autem greco sermone oppedicitur. Cuius guttã adulte¬
rant admittam ciprino oleo uel melle sed sincerus probatur amelle sicum
lacte coagula uerit aboleo suinstillatus aquȩ aut ad mixtus facile fuerit resolutꝰ.
Praeterea & silaneae uestes exipso pollutȩ non maculantur adulteratus quidem
neque cum lacte coagulatur & ut oleum inaqua supernitit & uestem maculat. P¬
sama autemsipura fuerint tantamuim habent utsisol excanduerit sustineri in ma¬
nu non possint¬

Expanded text:
Posteaquam eandem regionem Romani potiti sunt, etiam latissimis collibus proPosteaquam eandem regionem Romani potiti sunt, etiam latissimis collibus propagata est, stirpe similis vitis, foliis similis rutae, sed albidioribus semperque manentibus. Arbor autem balsamum, lignum eius xylobalsamum dicitur, fructus sive semen carpobalsamum, sucus opobalsamum. Quod ideo cum adiectione significatur, eo quod percussus ferreis ungulis cortex ligni per cavernas eximii odoris guttam distillat; caverna enim Graeco sermone ὀπὴ dicitur. Cuius guttam adulterant admixto Cyprino oleo vel melle. Sed sincerus probatur a melle si cum lacte coagulaverit, ab oleo, si instillatus aquae aut admixtus facile fuerit resolutus, praeterea et si laneae vestes ex ipso pollutae non maculantur. Adulteratus quidem neque cum lacte coagulat et ut oleum in aqua supernatat et vestem maculat. Balsama autem si pura fuerint, tantam vim habent ut, si sol excanduerit, sustineri in manu non possint
Abbreviated transcription (Latin):
tenditur despectui est. Quoduero gracilius prouenerit eximium. Quod cum
confringitur uisibile spira mentum emittit adimaginem nebulae seupulue¬
ris. Amomum uocatum quodueluti odorem cinnamoi referta. Nascitur
insiria & armenia frutex botro sum semen reddens sibi connexum.
flore albo uelutiuiolefolis similib: brioniae. Odore &iam bonosomnos sua ui¬
ficat. Casia nascitur inarabia uirga robusti corticis & purpureis folus ut
piperis est autem uirtutis cinna momi similis sed potentia inferior. Vnded
procinna momi uiceduplex eius pondos in medicamentis ad miscetur: Ca
lamus a romaticus A similitudine calamiusualis uocatur. gignitur in india
multis modis Ceniculatus fuluus s a grans sp̃s suauitate quicum frangitur¬
inmultas fit partes scissilis simulans gustu cassiam cum leuia crimonia remor¬
dente. Balsamum arbor iniudea intraterminos tantum iuginti iugerum erat.

Expanded text:
tenditur, despectui est; quod vero gracilius provenerit, eximium. Quod cum tenditur, despectui est; quod vero gracilius provenerit, eximium. Quod cum frangitur, visibile spiramentum emittit ad imaginem nebulae seu pulveris. Amomum vocatum quod veluti odorem cinnamomi referat. Nascitur in Syria flore albo veluti violae, foliis similibus brioniae, odore etiam bono, somnos suavificat. 12. Casia nascitur in Arabia, virga robusti corticis, et purpureis foliis, ut piperis. Est autem virtutis cinnamomi similis, sed potentia inferior; unde pro cinnamomi vice duplex ejus pondus in medicamentis admiscetur. 13. Calamus aromaticus a similitudine calami usualis vocatur. Gignitur in India multis nodis in multas fit partes scissilis, simulans gustu casiam cum levi acrimonia remordenti. Balsami arbor in Iudaea intra terminos tantum viginti iugerum erat.
Abbreviated transcription (Latin):
pentes igne fugantur. &inde ex flamma nigrum piper efficitur. Namna¬
tura piperis albaest cuius quidem diuersus est fructus. Nam quod inmaturũ
est piper longum uocatur. Quod iicorruptum abigne piper album est. qđ¬
ocuterugosa & horrida fuerit ut caloreianis trahit a colorem a nomen
Piper sile ue est uetustum est si graueno uellum. Vitanda est autem mercato¬
rum fraus solent enim uetustis si mopiperi humecto argenti spumam autplũ¬
bi aspergere ut pondero sum fiat: Aloa in india atq arabia gignitur arbor
odoris suauis simi acsummi. Denique lignum ipsius uice timia matum altari¬
bus ad oletur unde & nomentraxisse creditur. Cinamoum dictum quod cor¬
tex euis inmodum cannaesit rotundus & gracilis gignitur autem in indiae
& a hi opia eregionibus frutice breuiduorum tantum cubito rum colore
subnigro uel cinereo tenuis simarum uirgarum. Nam quod incrastudinẽ ex¬

Expanded text:
pentes igne fugantur, et inde ex flamma nigrum piper efficitur. Nam napentes igne fugantur, et inde ex flamma nigrum piper efficitur. Nam natura piperis alba est, cujus quidem diversus est fructus. Nam quod immaturum est, piper longum vocatur; quod incorruptum ab igne, piper album; quod vero cute rugosa Piper si leve est, vetustum est; si grave, novellum. Vitanda est autem mercatorum fraus; solent enim vetustissimo piperi humecto argenti spumam aut plumbum aspargere ut ponderosum fiat. Aloa in India atque Arabia gignitur, arbor odoris suavissimi ac summi. Denique lignum ipsius vice thymiamatum altaribus adoletur; unde et nomen traxisse creditur. Cinnamomum dictum quod cortex eius in modum cannae sit rotundus et gracilis. Gignitur autem in Indiae et Aethiopiae regionibus, frutice brevi, duorum tantum cubitorum, colore subnigro vel cinereo, tenuissimarum virgarum. Nam quod in crassitudinem ex
Abbreviated transcription (Latin):
arboris profluens a congelata. Nam grecistiriã guttam dicunt grece
autem stirax latine storax dicitur. Bidella indie &arabiȩ arbor cuius
lacrima melior arabica. est enim luc ila sub albida leuis pinguis dae qua¬
litercerea & quae facile mulliatur neque ligno uel terrȩ commata amara
odoris boni. Nam ex india sordida est & nigra & maiore gleba. Adulteratur
autem admixto gummi quaenonita amarificat gustu. Nastix arboris
lentisci gutta est haec granomastix dicta est quia inmodum granorum est.
Melior autem incio insulagignitur odoris boni candoris cerepuni cae
unde & splendorem guttis pulchrificat: Adulteratur interdum resina uel
ture. Piperis arbor nascitur in india & in latere montis caucasi quod soli
obuersum est folia ad uiniperisimi litudinem. Cuius siluas serpentes
custodiunt sed incolȩ regionis illius cum maturȩ fierint incendunt & ser¬

Expanded text:
arboris profluens et congelata. Nam Graeci stiriam guttam dicunt, Graece arboris profluens et congelata. Nam Graeci stiriam guttam dicunt, Graece autem στύραξ, Latine storax dicitur. Bdellium Indiae et Arabiae arbor, cuius lacrima melior Arabica. Est enim lucida, subalbida, levis, pinguis, aequaliter cerea, et quae facile molliatur, neque ligno vel terrae commixta, amara, odoris boni. Nam ex India sordida est et nigra et maiore gleba. Adulteratur autem admixto gummi, qui non ita amarificat gustum. Mastix arboris lentisci gutta est. Haec granomastix dicta, quia in modum granorum est. Melior autem in Chio insula gignitur, odoris boni, candoris cerae Punicae. Unde et splendorem cutis pulchrificat. Adulteratur interdum resina vel ture. Piperis arbor nascitur in India, in latobversum est, foliis ad juniperi similitudinem. Cujus silvas serpentes custodiunt, sed incolae regionis illius, cum maturae fuerint, incendunt. Et ser
Abbreviated transcription (Latin):
arbora rabiae altitu dinis quinq cubitorum similis spinȩ quam accan¬
tam dicunt. Cuius guita uiridis atq amara unde & nomen accepit mirra
gutta eius spontemanans praeciosior est elicita corticis uulnere uilior
iudicatur sarmenta eius. arabes ignib: fouent quorum fumo satis noxio
nisi adodorem storacis occurrant plerumq in sanabiles morbos contra¬
hunt. Myrra autem trogodita ab insula arabiȩ dicta ubi melior colligi¬
tur & purior. Strax arbor arabiȩ similis malocidonii cuius turgulae
inter caniculȩ ortum cauernatim lacrimam fluunt distillatio eius in terrã
cadens munda non est sed cum proprii corticisscro beseruatur. Illa autẽ
quae uirgis & calamis in haeserit munda est & albida dehinc fulua sit solis
causa & ipsa storax calamites pinguis resinosa odoris iocundihumetta &
ueluti melosum liquorem emittens. Storax autem dicta quod sit gutta

Expanded text:
arbor Arabiae altitudinis quinque cubitorum, similis spinae quam ἄκανarbor Arabiae altitudinis quinque cubitorum, similis spinae quam ἄκανθον dicunt: cuius gutta viridis atque amara; unde et nomen accepit myrra. Gutta eius sponte manans pretiosior est, elicita corticis vulnere vilior iudicatur. Sarmentis eius Arabes ignes fovent, quorum fumo satis noxio, nisi ad odorem storacis occurrant, plerumque insanabiles morbos contrahunt. Myrrha autem Trogodyte ab insula Arabiae dicta, ubi melior colligitur et purior. Storax arbor Arabiae, similis mali Cydonii, cuius virgulae inter Caniculae ortum cavernatim lacrimam fluunt. Distillatio eius in terram cadens munda non est, sed cum propriae corticis scrobe servatur. Illa autem, quae virgis et calamis inhaeserit, munda est et albida, dehinc fulva fit solis causa. Et ipsa storax calamites, pinguis, resinosa, odoris iucundi, humecta et veluti mellosum liquorem emittens. Storax autem dicta quod sit gutta
Abbreviated transcription (Latin):
dicatur. nam superfluam quidam uolunt facere discretionem ut haecbuxus
omata sunt quȩ que flagrantis odoris
india uela rabia mittit siue aliȩ regiones . Nomenautem aromata
traxis seuidentur siue quod aris in posita diuinis inuocationibus ap¬
tauideantur. seu quod sese aeri inserere acmisceri probantur . Nam quid
est odornisi aer contractus Tus arbor arabiȩ inmensa atq ramosa lenis
fringitur intus pinguȩ &igni adpositum facile ardescens & appellatur apud
nos masculus eo quod sit natura rotundum inmodum testiculorum. Reli¬
quum planum & penescabro sum minus optimum. Adulteratur autem ad¬
mixta resinȩ siuegummi quod dinoscitur suapropri&ate. Nam tus igni
inpositum ardescit resina fum escit gemen uero liquescit calefactum . Tus
autem atuden do dictum hoc & libanum uocatum amonte arabiȩ ubisa¬
bȩi sunt Nam mons eorum libanus dicitur ubitura colliguntur. Mirra

Expanded text:
dicatur. Nam superfluam quidam volunt facere discretionem, ut haec buxus dicatur. Nam superfluam quidam volunt facere discretionem, ut haec buxus s arboribus . Aromata sunt quaequae fragrantis odoris India vel Arabia mittit, sive aliae regiones. Nomen autem aromata traxisse videntur, sive quod aris inposita divinis invocationibus apta videantur, seu quod sese aeri inserere ac misceri probantur. Nam quid est odor nisi aer contactus? Tus arbor Arabiae inmensa atque ramosa lenissfrangitur, intus pingue et igni adpositum facile ardescens. Et appellatur apud nos masculuquum planum et pene scabrosum, minus optimum. Adulteratur autem admixta resina sive gummi, sed dinoscitur sua proprietate. Nam tus igni inpositum ardescit, resina fumescit, gummi vero liquescit calefactum. Tus autem a tundendo dictum. Hoc et libanum vocatum a monte Arabiae, ubi Sabaei sunt. Nam mons eorum Libanos dicitur, ubi tura colliguntur. Myrra
Abbreviated transcription (Latin):
uel sucinorum cuius lacrima durescit in gemmam. Prima est resinatere¬
bintina omnium prestantior Affertur autem ex arabia parthia atq
iudat asiria cipro & africa ex insulis quoq cicladibus. Secun da est
lentiscina quae mastix uocatur haec excio insula deportatur. Tertia pinalis
quarum aliapitines alia punicinȩ. Alia liquida alia arida & efferuntur extir¬
rena colo fonia unde&iam nomencolo fonia resina sumpsit. Pix gecum
nomen est quam illi pissa uocant. aliuolunt expino picem uocari haec
agrecis appellaturdodonia nos ramalem dicere possumus cuius probabi¬
lis splendens lenis & munda Creandarum arborum naturaliter .iłi. sunt
genera Autenim suaspontenascuntur aut ex seminibus fortui tuacenti¬
bus surgunt. aut ex radicib: pululant. Nam cetera usus inuenit fouentena¬
tura. Omnia poma latine feminini feresunt generis exceptis paucis ut hic

Expanded text:
vel succinorum cujus lacryma durescit in gemmam. Prima est resine, terevel succinorum cujus lacryma durescit in gemmam. Prima est resine, terebinthina, omnium praestantior. Affertur autem ex Arabia Petrea, atque Judaea, et Syria, Cypro, et Africa, ex insulis quoque Cycladibus. Secunda est lentiscina, quae mirtrix vocatur. Haec ex Cisa insula deportatur. Tertia pinalis, quarum alia pitines, alia petitine, alia liquida, alia arida, erhena Colophonia. Unde etiam nomen Colophonia resina sumpsit. Pix Graecum nomen est, quam illi πίσσαν vocant. Alii volunt ex pino picem vocari. Haec a Graecis appellatur κλωνία: nos ramalem dicere possumus. Cuius probabilis splendens, lenis et munda. Creandarum arborum naturaliter tria sunt genera: aut enim sua sponte nascuntur; aut ex seminibus fortuitu iacentibus surgunt; aut ex radicibus pullulant. Nam cetera usus invenit favente natura. Omnia poma Latine feminini fere sunt generis, exceptis paucis, ut hic
Abbreviated transcription (Latin):
bades appellatȩ. Oleum autem ab olea nominatum. Nam ut diximus olea
est arbor unde & diriuatio fit. oleum sed quod ex albis fuerit. Oliuis expressũ
uocatur spanum a grecis onfacion appellatum. Quod autem ex fuluis & non¬
dum maturis fuerit expressum uiride appellatum quoduero exnimium
maturis commune dicitur. Ex his adusum uitȩ primum est spanum secun¬
dum uiride tertium commune: Amurta pars olei a quosa abemergendo
dicta id est quod sedemergat. & fexsit eius hanc grecia murcen uocant
ex latina lingua neces uocabulum. Cumen grecum nomen est hocenĩ
illigo midicunt. Nesinam greci retinam uocant. rein autem grecedicitur
quic quid manat᷑ estenim lacrima sudore ex halata lignorum ut cerasi
lentiscibalsami uel reliquarum arborum siue uirgultorum quae sudare¬
produntur sicut aodorata orientis ligna sicut gutta balsami acferularũ

Expanded text:
bades appellatae . . . Oleum autem ab olea nominatum: nam, ut diximus 62, olea bades appellatae . . . Oleum autem ab olea nominatum: nam, ut diximus 62, olea est arbor, unde derivatio fit oleum. Sed quod ex albis fuerit olivis expressum vocatur Hispanum, a Graecis ὀμφάκιον appellatum; quod autem ex fulvis et nondum maturis fuerit expressum, viride appellatur; quod vero ex nimium maturis, commune dicitur. Ex his ad usum vitae primum est Hispanum, secundum viride, tertium commune. Amurca olei pars aquosa ab emergendo dicta, id est, quod ab oleo se mergat et faex sit eius. Hanc Graeci ἀμόργην vocant ex Latina lingua trahentes vocabulum. Gummi Graecum nomen est; hoc enim illi κόμμι dicunt. Resinam Graeci ῥητίνην vocant; ῥεῖν enim Graece dicitur quidquid manat. Est enim lacrima sudore exhalata lignorum, ut cerasi, lentisci, balsamiproduntur, sicut et odorata Orientis ligna, sicut gutta balsami ac ferularum,
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa arbor est fructus oliua sucus oleum est autem arbor pacis insignis cuius fruc¬
tus diuersis nominibus appellatur. Orcades oliuȩ greca & himo logia asimili¬
tudine testiculorum uocatȩ quos greci orcos uocant: Radiolepro eo quod ob¬
longe sunt in modum radiorum. Pafiae apafo insula dictȩ unde prius allatȩ sunt
Liciniȩ eoquod optimum dent lumen nam lichinis lumen est unde & lignum nom̃
sumpsit quia aptum est flammis &luminibus. Pausia quam corrupte rustici
pausiam uocant uiridi oleo & suaui apta & dicta pausia quod paueatur idesttun¬
datur unded pauimentum. Siria cadicta proeo quod desiria est ad lata siuequia
nigraest. Crustumia eadem & uolemis dicta eo quod uolam compleat
magnitudine hoc est mediam manum unde & inuo laredicimus quidã
autem uolemum gallica lingua bonum & magnum intelligunt. Colim¬

Expanded text:
ipsa arbor est; fructus oliva; sucus oleum. Est autem arbor pacis insignis, cuius frucipsa arbor est; fructus oliva; sucus oleum. Est autem arbor pacis insignis, cuius fructus diversis nominibus appellatur. Orchades olivae Graeca etymologia a similitudine testiculorum vocatae, quos Graeci ὄρχεις vocant. Radiolae pro eo quod oblongae sunt in modum radiorum. Paphiae a Papho insula dictae, unde prius adlatae sunt. Lyciniae, eo quod optimum dent lumen; nam λυχνίς lumen est. Unde et lignum nomen accepit, quia aptum est flammis et luminibus. Pausia, quam corrupte rustici pusiam vocant, viridi oleo et suavi apta. Et dicta pausia quod paviatur, id est tundatur; unde et pavimentum. Syria dicta pro eo quod de Syria est adlata, sive quia nigra est. Crustumia idem et volemis dicta, eo quod volam conpleat magnitudine, hoc est mediam manum; unde et involare dicimus. Quidam autem volemum Gallica lingua bonum et magnum intellegunt. Colym
Abbreviated transcription (Latin):
uarro ait indica non magnum in arbore crescit arundo illius &lentis prȩmi¬
tur radicibus humor. Tultia cui nequeant suco comedere bella. Sambucus
mollis & perua arbor Ramnus genus est rubi quam uulgo senticem ursi nã
appellant as perum nimis & spinosum. Sentex dicta asitu quodest terra inculta
inqua sentices spinȩque nascuntur. Maiores autem nr̃iomnem arborem spinosã
ueprẽ dicebant quodui prendat. Olea ster dictus quod sit foliis oliuȩ similibus
sed latioribus. Arbor inculta atq siluestris amaraatq infructuosa Cui in ser¬
tus oliuȩ ramus uim indtat radicis & uertit eam in propriam qualitatem. Lacri¬
ma ol eastri arboris duplex : Alia enim gumen simulat sin eullo qualitatis mor¬
su. Alia ammoniaciguttam ex distillatione collectam acremordentem. Oliuȩ
grece eleondicitur ex quo in latinum tractum est ut oliuadicatur. Olea autem

Expanded text:
Varro ait 20: Indica non magna in arbore crescit arundo; illius et lentis premiVarro ait 20: Indica non magna in arbore crescit arundo; illius et lentis premitur radicibus humor, dulcia cui nequeant suco contendere mella. Sabucus mollis et pervia arbor. Rhamnus genus est rubi, quam vulgo senticem ursinam appellant, asperum nimis et spinosum. Sentix dicta a situ, quod est terra inculta in qua sentices spinaeque nascuntur. Maiores autem nostri omnem arborem spinosam veprem dicebant, quod vi prendat. Oleaster dictus quod sit foliis olivae similibus sed latioribus, arbor inculta atque silvestris, amara atque infructuosa; cui insertus olivae ramus vim mutat radicis et vertit eam in propriam qualitatem. Lacrima oleastri arboris duplex. Alia enim gummi simulat sine ullo qualitatis morsu, alia ammoniaci guttam ex destillatione collectam ac remordentem. Oliva Graece ἔλαιον dicitur, ex quo in Latinum tractum est ut oliva dicatur. Olea autem
Abbreviated transcription (Latin):
parte alatinis corruptum pixos enim appellatur a grecis arbor semperuirens¬
& lenitate materiae elementorum apicibus apta. unde & scriptura scribe in
lauri similibus flore utrosa arbor uenenata interficit enim animalia & medet᷑¬
serpentium uexationes. Erbitum uocauerunt pastores eo quod uice herbȩ
praemebatur pecoribus ubi pascua de sunt : Turbiscus quod deuno cespite eius
multȩ uirgultȩ surgunt quasi turba. Stipauocata propterquod ex eastipu¬
lentur tecta. Hinc & stipula perdiminationem. Arundo dicta quodcito
a rescat hanc ueteres cannam uocauerunt arundin : e pstea uarro dixit
Sciendum sane quod latinum canna de lingua e brca scri ꝑsit apudeos enĩ
calamus canna dicitur. Cicuta autem est quod est intercannarũ¬
nodos dicta quod lateat. In indicis stagnis nasciarundines calamique dicun¬
tur. ex quorum radicibus expressum suauissimum sucum bibunt. Vnde&

Expanded text:
parte a Latinis corruptum; πύξος enim appellatur aparte a Latinis corruptum; πύξος enim appellatur aet laevitate materiae elementorum apicibus apta. Unde et Scriptura: Scribe in lauri similibus, flore ut rosa. Arbor serpentum vexationes. Herbitum vocaverunt pastores eo quod vice herbae praebeatur pecoribus, ubi pascua desunt. Turbiscus, quod de uno cespite eius multae virgultae surgunt, quasi turba. Stipa vocata propter quod ex ea stipentur tecta. Hinc et stipula per diminutionem. Arundo dicta quod cito arescat. Hanc veteres cannam vocaverunt; arundinem postea Varro dixit. Sciendum sane quod Latinum canna de lingua Hebraea sumpsit; apud eos enim calamus 'canna' dicitur. Cicuta autem est quod est internodos; dicta quod lateat. In Indicis stagnis nasci arundines calamique dicuntur, ex quorum radicibus expressum suavissimum sucum bibunt; unde et
Abbreviated transcription (Latin):
excissa atq inhumofixa radicibus seipsa demergat Mirice quam latini tra¬
maritiam uocant ex amaritudine nominata. gustus enimeius nimis ama¬
rus est Haec arbor insolitudine & saxo & humonascitur ex quadia marbore
maleficis artibus mistra idestodia concitatadicuntur Mirtus a maridicta eo
quod litorea magis arbor sit. Vnde & uirgilius litora mirtetis laetissima &aman¬
tes litora mirtos. Hinc est quod & agrecis mirtenȩ dicuntur. Medicorum autẽ
libri hanc arborem aptam scribunt mulierum necessi tatibus plurimis Lentis¬
cus quod cuspis ipsius lentus sit & mollis namlentum dicimus quicquid flexibi
fructus oleum desudat cortex resinam quae mastix appellatur cuius plurima
& melior incuo insula gignitur. Terebintus arbor grecum nomengenerans
resinam omnium resinarum praestantiorem. Buxus nomen grecum est ex

Expanded text:
excisa, atque in humo fixa, radicibus sese ipsa demergat. 49. Myricae, quam Latini taexcisa, atque in humo fixa, radicibus sese ipsa demergat. 49. Myricae, quam Latini tamaricem vocant, ex amaritudine nominata. Gustus enim ejus nimis amarus est. Haec arbor in solitudine et saxosa humo nascitur, ex qua etiam arbore maleficis artibus μισήθρα, id est, odia concitari dicuntur. 50. Myrtus a mari dicta, eo quod magis littorea arbor sit. Unde et Virgilius: Littora myrtetis laetissima; et: Amantes littora myrtos. Hinc est, quod a Graecis μυρίνη dicitur. Medicorum autem libri hanc arborem aptam scribunt mulierum necessitatibus plurimiscus, quod cuspis ipsius lentus sit et mollis: nam lentum dicimus, quidquid flexibiltes, pro flexibiles. Hujus fructus oleum desudat, cortex resinam, quae mastix appellaet melior in Chio insula gignitur. Terebinthus arbor, Graecum nomen, generans resinam omnium resinarum praestantiorem. Buxus Graecum nomen est, ex
Abbreviated transcription (Latin):
acastello laricino inditum est exquatabulae tegulis ad fixe flammam repellunT
neq ex secarbonem ambustae efficiunt. Populus dicta quod ex eius calcemul¬
titudonascatur cuius genus duplex est . Nam altera est alba alteranigra. Alba
autem populus dicta quia folia eius una parte sunt alba altera uiridia. Haec
ergobicolorhabens quasi noctis & diei notas quo tempore ortusolis occasuquȩ con¬
nibus siriae. Tiliam dicunt uocatam eo quod utilis sit ad usum telorum nito¬
celeriter saliat hoc est uel ociter crescat arborlenta uitib: habilis uinciendis
Cuius seminis hanc dicunt essenaturam ut siquis illud in poculo hauserit liberis
careat. sed & feminas infecundas efficit. Populus autem & salix &tilia molles ma¬
teriae sunt & ad sculpturam aptȩ . Vimenuocari eo quod uim habeat multam
uiroris natura enim eius talis est ut &iam si arefacta abluatur uirescat deinde

Expanded text:
a castello Laricino inditum est, ex qua tabulae tegulis adfixae flammam repellunt, a castello Laricino inditum est, ex qua tabulae tegulis adfixae flammam repellunt, neque ex se carbonem ambustae efficiunt. Populus dicta quod ex eius calce multitudo nascatur. Cuius genus duplex est: nam altera est alba, altera nigra. Alba autem populus dicta quia folia eius una parte sunt alba, altera viridia. Haec ergo bicolor, habens quasi noctis et diei notas, quae tempora ortu solis occasuque connibus Syriae. 46. Tiliam dicunt vocatam, eo quod utilis sit ad usum telorum nitoceleriter saliat, hoc est, velociter crescat, arbor lenta, vitibus habilis vinciendis. Cujus seminis hanc dicunt esse naturam, ut si quis illud in poculo hauserit, liberis careat, sed et feminas infecundas efficit. Populus autem, et salix, et tilia, mollis materiae sunt, et ad sculpturam aptae. 48. Vimen vocatur, eo quod vim habeat multam viroris. Natura enim 338 ejus talis est, ut etiam si arefacta alluatur, virescat; deinde
Abbreviated transcription (Latin):
constantini regis imperium permulta secula perdurasse. Huius fructus galla ap¬
pellatur. Ex quibus una a grestis honfaticis dicta parua forma sed firmo corpore
atq nodoso quae medi caminibus & incaustis adhibetur. Alterabalanis lenis acleuis
&nimium perforata lacernarum tantum usibus necessaria : Fraxinus uocari fertꝰ
quod magis interas pera loca montanaq fraganascatur. Hinc perdiriuationẽ
xus uenenosa arbor unde & toxica uenena exprimuntur. Ex hac arcus par
autem dicie t parthicos: A cercoloribus inpar. Robdrautem genera literdicit᷑.
ex omnimateria quicquid est firmissimum. Alnus quoda latur amne prexima¬
enim aquae nascitur nec facile extraundas uiuit. hinc & tenera & mollis quia in
humecto loco nutritur. Ulmus nomen accepit quoduliginosis locis & humidis
melius proficit. Nam in montanis & asperisminus laeta est. Larex cui hoc nom̃

Expanded text:
Constantis regis imperium per multa saecula perdurasse. Huius fructus galla apConstantis regis imperium per multa saecula perdurasse. Huius fructus galla appellatur. Ex quibus una agrestis ὀμφακίτης dicta, parva forma, sed firmo corpore atque nodoso, quae medicaminibus et incaustis adhibetur; altera βάλανος, lenis ac levis et nimium perforata, lucernarum tantum usibus necessaria. Fraxinus vocari fertur quod magis in aspera loca montanaque fraga nascatur. Hinc per derivationem xus venenata arbor, unde et toxica venena exprimuntur. Ex hac arcus Partautem dicit Parthicos. Acer coloribus inpar. Robur autem generaliter dicitur ex omni materia quidquid est firmissimum. Alnus vocatur quod alatur amne; prenim aquae nascitur, nec facile extra undas vivit; haec est tenera et mollis, quia in humecto loco nutritur. Ulmus nomen accmelius proficit; nam in montanis et asperis minus laeta est. Larex, cui hoc nomen
Abbreviated transcription (Latin):
& ad hiopia nascitur quaecesadurescit in lapidem. Cuius lignum nigrum est & cortex
leuis ut lauri sed indicum maculosumest in paruulis distinctionibus albis ac fuluis. &ihi¬
opicum uero quod praestantius accipitur. Innullo est maculctum sed est nigrum
lene & corneum. Est autem mareotica palus in india unde euenus uenit lucanus
euenus mareotica inquit. Euenus autem increpundis inligatur ut infantem uisu
nigra non terreant. ꝑlatanus a latitudine foliorum dicta uel quod arbor ipsa
patula sit & ampla. Namplatos grecilatum uocant ex pressit huius arboris scrip¬
tura & nomen & formam dicens quasi platanus delatatasum inplateis. Est autem
tenerrimis foliis ac mollibus & uitium similibus. Quercus siuecernus qđ ea soli¬
tierant diigentium quaerentib: responsa praecanere arbormultum annosa
sicut legitur dequercu mumbrȩ subquo habitauit habraham quae fertur usq ad

Expanded text:
et Aethiopia nascitur, qui caesus durescit in lapidem. Cuius lignum nigrum est et cortex et Aethiopia nascitur, qui caesus durescit in lapidem. Cuius lignum nigrum est et cortex levis, ut lauri; sed Indicum maculosum est in parvulis distinctionibus albis ac fulvis: Aethiopicum vero, quod praestantius accipitur, in nullo est maculatum, sed est nigrum, lene Ebenus Mareotica, inquit. Ebenus autem crepundiis illigatur, ut infantem visu nigra non terreant. 37. Platanus, a latitupatula sit et ampla. Nam platos Graeci latum vocant. Expressit Scriptura et nomen et formam dicens Eccles. 24, 19: 'Quasi platanus dilatatus sum in plateis.' Est autem tenerissimis foliis ac mollibus et vitium similis. Quercus, sive quernus, quod ea soliti erant dii gentium quaerentibus responsa praecanere, arbor multum annosa; sicut legitur de quercu Mambre, sub qua habitavit Abraham, quae fertur usque ad
Abbreviated transcription (Latin):
quae in conseruandis libris ad eo est utilis ut perliniti ex ea nectineas patiantur
nec tempore consenescant nascitur increta a frica atq siria . Ci pressus grece
dicitur quod caput eius a rotunditate inacumen erigitur. Vnde & cono uocatur
idalta rotunditas hinc & fructus eius conus. quia rotunditas eiustalis est ut conũ
ximam hab& uirtutem templorumq trabib: aptum in penetrabili soliditatenũ¬
quam oneri cedit sed ea qua in principio fuerat firmitate perseuerat : Antiqui
cypressi ramos propero gum constituere solebant ut odorem cadauerum dum
urerentur opprimerent locunditate odorissui. Iuniperus grecedicta siue qđ
ab amplo inangustum finit. ut ignis siue quod conceptum diuteneat ignem adeo
ut si prunȩ ex eius cinere fuerint cooperte usq ad annum perueniant. Piroenĩ
apud greco signis dr̃ Iuniperus autem alia parua alia magna est. Euenꝰ in india:

Expanded text:
quae in conservandis libris adeo est utilis ut perliniti ex ea nec tineas patiantur quae in conservandis libris adeo est utilis ut perliniti ex ea nec tineas patiantur nec tempore consenescant. Nascitur in Creta, Africa atque Syria. Cyparissus Graece dicitur quod caput eius a rotunditate in acumen erigitur. Unde et κῶνος vocatur, id est alta rotunditas. Hinc et fructus eius conus, quia rotunditas eius talis est ut conum ximam habet virtutem; templorum quoque trabibus aptum, inpenetrabili soliditate numquam oneri cedit, sed ea qua in principio fuerit firmitate perseverat. Antiqui cypressi ramos prope rogum constituere solebant, ut odorem cadaverum, dum urerentur, opprimerent iucunditate odoris sui. Iuniperus Graece dicta sive quod ab amplo in angustum finit, ut ignis, sive quod conceptum diu teneat ignem; adeo ut si prunae ex eius cinere fuerint opertae, usque ad annum perveniant; πῦρ enim apud Graecos ignis dicitur. Iuniperus autem alia parva, alia magna est. Ebenus in India
Abbreviated transcription (Latin):
piceam dicimus eo quod desud& picem Nam & specie differunt. In germaniae
autem in sulis huius arboris lacrima electrum gignit. gutta enim defluens rigore
ueltepore in soliditate durescit & gemmam facit: Dequalitate sua & nomen accipi¬
ensid sucinum eo quod sucus sit arboris pinus creditur prodesse cunctis quae subea
seruantur sicut ficus nocere omnibus. Abies dicta quod praeceteris arboribus¬
eat longe & in excelsum promineat cuius natura expers est terreni humoris acꝓ
uesfiunt. Hanc quidam gallicumuocant proptercandorem est autem sinenodo
ardentis cuius folia adcipressi similitudinem habent. Lignum uero iocundiodo¬
ris est & diudurans necatineaumquam exterminatur. Dequa perseus & cedro digna
locutus est scilic& propterdurabilem perpetuitatem Vnde & intemplis propterdi¬
uturnitatem ex hocligno lacunaria fiunt. Huius ligni resinam cedria dicitur

Expanded text:
piceam dicimus, eo quod desudet picem. Nam et specie differunt. In Germaniae piceam dicimus, eo quod desudet picem. Nam et specie differunt. In Germaniae autem insulis huius arboris lacrima electrum gignit. Gutta enim defluens rigore vel tepore in soliditatem durescit et gemmam facit, de qualitate sua et nomen accipiens, id est sucinum, eo quod sucus sit arboris. Pinus creditur prodesse cunctis quae sub ea seruntur, sicut ficus nocere omnibus. Abies dicta quod prae ceteris arboribus longe eat et in excelsum promineat. Cuius natura expers est terreni humoris, ac ves fiunt. Hanc quidam Gallicum vocant propter candorem. Est autem sine nodo. ardentis, cuius folia adris est, et diu durans, nec a tinea unquam exterminalocutus; scilicet propter durabilem perpetuitatem: unde et in templis propter diuturnitatem ex hoc ligno lacunaria fiunt. Huius ligni resina cedria dicitur,
Abbreviated transcription (Latin):
cortexnatatorius extrahitur. &ideo appellata suberies eo quod fructus eius
sue sedunt porcorum animalimenta sunt non hominum &dicta suberies
quasi subedies fãgus & esculus arbores glindiferȩ ideo uocatae creduntur¬
quod harum fructibus olim homines uixerint cibumq: sumpserint escam quȩ ha¬
buerint nam aesculus abaescadicta fagus uero agrecouocabulum trahit. fage autẽ
grece comederedicitur. Si lilicon quam latini corrupte siliquam uocant. Mideo
a grecistalenomen accepit. eo quod lignieius fructus sit dulcis. Xilon quippe gre¬
cidicunt lignum ilicondulce huius arboris pomo sucus expressus actatia agrecis
dicitur. Pistitia quod cortex pomieius nardipistici odorem referat . Pinusar¬
borpicea abacumine foliorum uocata. Pinnum enim antiqui acutum no¬
minabant. Pinum autem aliam pissinaliam grecipeucen uocant quamnos

Expanded text:
cortex natatorius extrahitur. Et ideo appellata suberies, eo quod fructus eius cortex natatorius extrahitur. Et ideo appellata suberies, eo quod fructus eius sues edunt. Porcorum enim sunt alimenta, non hominum; et dicta suberies, quasi subedies. Fagus et esculus arbores glandiferae ideo vocatae credunturquod earum fructibus olim homines vixerunt cibumque sumpserunt escamque habuerunt. Nam esculus ab esca dicta; fagus vero a Graeco vocabulum traxit: φαγεῖν autem Graece comedere dicitur. Xyliglycon, quam Latini corrupte siliquam vocant, ideo a Graecis tale nomen accepit, eo quod ligni eius fructus sit dulcis. Χύλον quippe dicunt lignum, γλυκὺ dulce. Huius arboris pomo sucus expressus acacia a Graecis dicitur. Pistacia, quod cortex pomi eius nardi pistici odorum ruferat. Pinus arbor picea ad acumine foliorum vocata; pinnum enim antiqui acutum nominabant. Pinum autem aliam πίτυν, aliam Graeci πεύκην vocant, quam nos
Abbreviated transcription (Latin):
nomen quae latinȩ sua longauocatur. hanc alii nuciclam uocant quasi minorẽ
nucem dequa uirgilius cum senux plurima siluis indu& inflorem cunctis enĩ¬
arboribus priorse flore uestit & ad inferenda poma arbusta sequentia pre¬
uenit. Abellane ab abellano cam paniae oppido ubi abundant cognomina¬
tae sunt. hae a grecis ponticȩ appellantur eo quod circa ponticum mare abur¬
dint castaneae latiniagreco appellant uocabulo hancenim greci castaneã
uocant eo quod fructus eius gemini in modum testiculorum intra folliculũ
reconditi sunt quidum eiciuntur quasi castrantur haec arbor simul utex cissa
fuerit tamquã silua expululare consueuit. Ilex abelecto uocata huius enim
arboris fructum homines primum aduictum sibi elegerunt. unde & poda
mortales primi ructabant gutture glandem prius enim quam frumenti usus
essa antiqui homines glande uixerunt. Suberies arbor exqua ualidissimꝰ

Expanded text:
nomen, quae Latine nux longa vocatur. Hanc alii nuciclam vocant, quasi minorem nomen, quae Latine nux longa vocatur. Hanc alii nuciclam vocant, quasi minorem nucem. De qua arboribus prior se flore convestit, et ad inferenda poma arbusta sequentia praevenit. Abellanae ab Abellano Campaniae oppido, ubi abundant, cognominatae sunt. Haec a Graecis Ponticae appellantur, eo quod circa Ponticum mare abundant. Castaneam Latini a Graeco appellant vocabulo. Hanc enim Graeci καστανίαν vocant, propter quod fructus eius gemini in modum testiculorum intra folliculum reconditi sunt, qui dum eiciuntur quasi castrantur. Haec arbor simul ut excisa fuerit, tamquam silva expullulare consuevit. Ilex ab electo vocata; huius enim arboris fructum homines primum ad victum sibi elegerunt. Unde et poeta: Mortales primi ructabant gutture glandem. Prius enim quam frumenti usus esset, antiqui homines glande vixerunt. Suberies arbor, ex qua validissimus
Abbreviated transcription (Latin):
interimi. Sicomorus sicut morus greca nomina sunt. Dicta autem sicomo¬
rus eo quod sit folium simile moro. Hanc latinicelsam appellant. ab altitudi¬
nequi a non est breuis ut morus: Nux appellata quod umbra uelstillicidium
foliorum eius proximis arboribus noceat. Hanc alionomine latini iugulan¬
dem uocant quasi iouis glandem fuit enim haec arbor consecrata ioui cuius po¬
mum tantamuim haba ut missa intersus pectos herbarum uel fungorem cibos
quicquid eis uirulentum est exsud& rapiat & extinguat. Nuces autem genera¬
literdicuntur omnia poma tecta corto duriore ut pineae nuces abellanȩ glan¬
descastaneae amigdalae. Hinc & nuc leidicti quod sint duro cortotecti. atcon¬
tra pomaominia mollia maladicta sed cum adiectione terrarum in quibus an¬
teanata sunt ut persica punica mantiana cidonia & cetera. Amigdala grecũ

Expanded text:
interemi eum. Sycomorus, sicut et morus, Graeca nomina sunt. Dictus autem sycomointeremi eum. Sycomorus, sicut et morus, Graeca nomina sunt. Dictus autem sycomorus eo quod sit folia similis moro. Hanc Latini celsam appellant ab altitudine, quia non est brevis, ut morus. Nux appellata quod umbra vel stillicidium foliorum eius proximis arboribus noceat. Hanc alio nomine Latini iuglandem vocant, quasi Iovis glandem; fuit enim haec arbor consecrata Iovi. Cuius pomum tantam vim habet ut missum inter suspectos herbarum vel fungorum cibos, quidquid in eis virulentum est, excudat, rapiat atque extinguat. Nuces autem generaliter dicuntur omnia poma tecta corio duriore; ut pineae nuces, Abellanae, glandes, castaneae, amygdalae. Hinc et nuclei dicti, quod sint duro corio tecti. At contra poma omnia mollia mala dicta, sed cum adiectione terrarum in quibus antea nata sunt: ut Persica, Punica, Matiana, Cydonia, et cetera. Amygdala Graecum