comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗ t̃ renasapiunt nec noua condipaciunt᷑ nec u&erapurgari euan¬
gelicis puteis contradicunt. apłis aduersant᷑ : Et qm̃ in omnib: c̃tra di¬
cunt litigantes : dicit᷑ ad eos qm̃ indignosuos fecistis gratiȩ dĩ : ex hoc
iã ad gentesibimus: posthaec fodit t̃ciũ puteũ isa ac & appellauit
nom̃ lociillius latitudo dicens nunc dilatauit nos dñs & fecit cres¬
cere suꝑ t̃rã : Vere dilatatus est isaac & impleuit omnẽ t̃rã scien¬
tia trinitatis & in toto orbe latitud inẽ ecdȩ collo cauit : Priustantũ
iniudea notuserat ds̃ & misrł nominabit᷑ Nunc aũt inomnẽ t̃rã exut
sonuseorũ & infine sorbis terrȩ uerba illorũ. Exeunte senĩ pueriis a ac

Expanded text:
qui terrena sapiunt, nec nova condi patiuntur, nec vetera purgari, evanqui terrena sapiunt, nec nova condi patiuntur, nec vetera purgari, evangelicis puteis contradicunt, apostolis adversantur; et quoniam in omnibus contradicunt litigantes, dicitur ad eos: Quoniam indignos vos fecistis gratiae Dei, ex hoc jam ad gentes ibimus . Post haec jam fodit tertium puteum Isaac, et appellavit nomen loci illius Latitudo, dicens: Nunc dilatavit nos Dominus, et fecit crescere super terram. Vere dilatatus est Isaac, et implevit omnem terram scientia Trinitatis, et in toto orbe latitudinem Ecclesiae collocavit. Prius tantum in Judaea notus erat Deus, et in Israel nominabatur ; nunc autem in omnem terram exiit sonus eorum, et in fines orbis terrae verba eor
Abbreviated transcription (Latin):
uator noster qui dũ descendiss& in istã torrentẽ gerara : primo
omniũ illos puteos fodere uult quos foderant pueripatris sui
idest morses puteũ legis foderat : Dauid & salomon & prophetȩlibros
scripserant ue teristest amenti : Quos tam̃ terrena & sordidareple
r& quia quȩcũq lex & ꝓphetȩ dixerunt deipsodixerunt : Rixati
sunt cũ eophy listum. idest iudȩi a regnodĩ alieni sed disceditabeis
Non enĩ potest ẽe cũ his ꝗ inputeis aquã nolunt haberesed terrã & di¬
cit ei s ec cerelinquetur uobis domus ur̃a deserta : Eoditergo isa ac
nouũ puteũ immopuerrisa ac fodiunt : Pueri sunt isaac : matheus
marcus lucas & io hannes p&rus&ia cobus iudas & a posto iuspaulus
quiom̃s nouites tam̃tiputeũ foderunt & inuenerunt a quã uiuã quȩ
fit fons aque salientis inuitã aet̃nã : Sed prohis ad huc alt̃ cant᷑ illi

Expanded text:
vator noster, qui dum descendisset in istum torrentem Gerara, primo vator noster, qui dum descendisset in istum torrentem Gerara, primo omnium illos puteos fodere vult, quos foderant pueri paIdem Moyses puteum legis foderat David, Salomon, et prophetae; libros scripserunt Veteris Testamenti, quos tamen terrena et sordida repleret quia quaecunque lex et prophetae dixerunt, de ipso dixerunt, rixati sunt cum eo Palaestini, id est Judaei a regno, Dei alieni. Sed descendit ab eis: non potest esse cum his qui in puteis aquam nolunt habere, sed terram, et dicit eis: Ecce relinquetur vobis domus vestra aeserta . Fodit ergo Isaac, novum puteum, imo pueri Isaac fodiunt. Pueri sunt Isaac, Matthaeus, Marcus, Lucas et Joannes, Petrus et Jacobus, Judas et apostolus Paulus, qui omnes Novi Testamenti puteum foderunt, et invenerunt aquam vivam, quae fit fons aquae salientis in vitam aeternam. Sed pro his adhuc altercantur illi
Abbreviated transcription (Latin):
cũ coniugeluserit . coniugiũ que illud in de sit cognitũ : uid& profec¬
toquis quis nealiquid errando ieccła pecc&. Si secr&ũ uirieius in¬
scripturis sc̃is diligenter intueatur & inuenit eũ malesta tẽ suã qua
informadĩ ȩ qualis est patripaulis ꝑabsc̃disse in formã serui. ut eius
capaxẽehumana in firmitas poss& eoq modo se c̃iugii c̃gruũ it̃ aptar&
quod enĩ absurdũ immo quid non conuenienter. futurorũ prȩnun
tiationiad cõmodatũ si prophetadĩ carnale aliquid lusit ut eũ cape¬
r& affectus uxoris cũ ipsum uerbũ dĩ caro factũ sit ut habitar& in
nobis Post haec refert scriptura qđ isa ac post quã bene dixit illũ dñs
& magnificatus est ualde : ad gressus est opus & coepit fodere puteos
quos foderunt pueri patris eius abraam. sed inuidentes ei palestim :
obstruxerunt eos implentes humo & rłq: Quis est iste isa acnisis al¬

Expanded text:
cum conjuge luserit, conjugiumque illud inde sit cognitum? Videt profeccum conjuge luserit, conjugiumque illud inde sit cognitum? Videt profectoScripturis sanctis diligenter intueatur, et invenit eum majestatem suam, qua in forma Dei aequalis est Patri, paulisper abscondisse in forcapax esse humana infirmitas posset eoque modo se coniugi congruenter aptaret. quid enim absurdum. immo quid non conutiationi accommodatum, si propheta Dei carnale aliquid lusit, ut eum caperet affectus uxoris, cum ipsum verbum Dei caro factum sit, ut habitaret in nobis . Post haec refert Scriptura illud, quod Isaac postquam eum benedixit Dominus, et magnificatus est valde, aggressus est opus, et coepit fodere puteos, quos foderant pueri patris ejus Abrahae; sed invidentes ei Palaestini, obstruxerunt eos, implentes humo, et reliqua . Quis est iste Isaac, nisi Sal
Abbreviated transcription (Latin):
caeliexisa acfilio promitteretur non ergo quid sibi uult ista
ticos quise ad test amentũ nouũ existimant ꝑtinere : sed utriq con¬
cubinȩ dicuntur : Solasa rasemꝑ uxor uocatur : Sicut scriptũ
est. Vna est enĩ colũ bamea ꝑfecta mea : Dedit aut̃ abraham
cuncta quȩ possidebat filio stid isaac : filiis aut̃ concubinarũ largi¬
tus est munera & separauit eos ab isa ac filio suo: quid hoc significat
nisi quiadantur & nonnulla munera filiis concubinarũ idest
tantur in semine de inde mortuus est abraham centũ septuaginta
parte ad amessepositũ traditio hȩ breorũ testatur:
palestinorũ ingerara ex precepto & benedictione d ñi : Ibiq rebeccã
uxorẽ suã timoris causa finxit sororẽ . quã rex alieni gena isa ac
coniugẽ tunc esse cognouit : quando eũ cũ ea ludentẽ uidit : Quid
autẽ sibi uelit in sacramentũ xp̃i & ecđȩ qđ tantus patriarcha

Expanded text:
coeli ex Isaac filio promitteretur? Non. Ergo quid sibi vult ista coeli ex Isaac filio promitteretur? Non. Ergo quid sibi vult ista ticos, qui se ad Testamentum novum existimant pertinere? 2. Sed utraeque concubinae dicuntur. Sola Sara semper vocatur uxor, sicut scriptum est: Una est enim columba mea, perfecta mea . Dedit autem Abraham cuncta quae possidebat filio suo Isaac, filiis autem concubinarum largitus est munera, et separavit eos ab Isaac filio sunisi quia et nonnulla dantur munera filiis concubinarum, id est tantur in semine. Deinde mortuus est Abraham senex et plenus dieparte Adam esse positum tPalaestinorum in Gerara, ex praecepto, et benedictione Domini; ibique Rebeccam uxorem suam timoris causa finxit sororem. Quam rex alienigena Isaac conjugem tunc esse cognovit, quando eum cum ea ludentem vidit. 2. Quid autem sibi velit in sacramento Christi et Ecclesiae, quod tantus patriarcha
Abbreviated transcription (Latin):
ne celsi tudinis : ima humilitatis petiit : quae &iã uere cundata
pallio uel abatur : quia corã eodeerroribus prioris uitae confun¬
ditur : quod uero inclinato lamdie egressus est inagrũ isaac: hoc
designabat qđ extremo huius mundi tẽpore : uelut indiei finem
ueniens xp̃s quasi in agrũ forasexiit : quicũ sit inuisibilis : setamen
ui sibilem in hoc mundo uenienti ex gentibus ecclesiae de monstra¬
uit : inuenit aut̃ eum ecła adputeum uisionis : id est incontẽ plati¬
one & intellegentia ueritatis : Vbi intellectũ percipiat altiorem
siuela uacrũ aquae. ubi purificetur sicq de hinccopulatur sponso
suo xp̃o : adhȩrens illigloria aeternitate & regno :
Quid autẽ sibiuult qđ ab ralam post obitũsa: raechecturamduxit
uxorem : Num quid ob incontinentiã dũ ess&iam aetate grandeuus:¬
absit: an propterfiliorũ procreationẽ dumilli sem̃ quasi stellas

Expanded text:
ne celsitudinis viam humilitatis petivit. Quae etiam et verecundata ne celsitudinis viam humilitatis petivit. Quae etiam et verecundata pallio velabatur, quia coram eo de erroribus prioris vitae confunditur. Quod vero inclinato jam die egressus est in agrum Isaac, hoc significabat quod extremo hujus mundi tempore velut in diei fine veniens Christus, qui quasi in agrum foras exiit, quia cum sit invisibilis, se tamen visibilem in hoc mundo venienti exigentibus Ecclesiae demonstravit. Invenit autem eum Ecclesia ad puteum visionis, id est, in contemplatione et intelligentia verisive lavacrum aquae, ubi purificetur a peccatis. Sicque dehinc copulatur sponso suo Christo adhaerens illi gloria, aeternitate et regno. Quid autem sibi velit, quod Abraham post mortem Sarae Ceturam nomine uxorem duxit? Nunquid ob incontinentiam, dum jam esset aetate grandAbsit. An propter filiorum procreationem, dum illi semen quasi stellae
Abbreviated transcription (Latin):
iurando fidem pone inquid manũtuã subsdemore meo & ad¬
iurote perdm̃ caeli : quiduult ds̃ caeli ad foemur abrahenisi
ut agnoscatur sacramentũ : per foemur enim : genus intellegitur:
Ergoquȩ fuit illa coniuratio nisiquia significabatur de genere
abrahȩ uenturum in carne dm̃ caeli : Senior aut̃ iste inaginẽ habuit
legis ꝑ quã sponsa xp̃i ecđa despondebatur : Quit amen ꝓpter anti¬
quitatẽ senior nuncupatur : Abiit itaq puer in me sopotamiam
inciuitatẽ nachor. Stetitq circa fontẽ quaerens sponsam filio domi¬
nisui : Sic & lex quae post fidem est uenit ad fontẽ baptis matis: & ibi
erũ idẽ sermonẽ propheticũ : de ponio dehumero hỹ driã . utique
elatã seculi facundiam & ad humilẽ propheticũ seinclin& sermonẽ :
& clarũ argentie loquium : Sicq secut a puerũ rebecca. uenit adisa ac:
sodeducitur : quia ad xp̃m ex gentilitate eccła properans: in tortis
uiciosisq uitae ueteris conuersationibus uenitur: Quae isa ac uiso :

Expanded text:
 manum tuam sub femore meo, et adjuro te per Deum coeli? Quid vult Deus coeli ad femur Abrahae, nisi ut cognoscatur sacramentum? Per femur enim genus intelligitur. Ergo quae fuit illa conjuratio, nisi quia significabatur de genere Abrahae venturum in carne Deum coeli? 3. Senior autem iste servus imaginem habuit legis, per quam sponsa Christi Ecclesia despondebatur: qui tamen propter antiquitatem senior nuncupatur. Abiit itaque puer in Mesopotamiam in civitatem Nachor; stetitque circa fontem, quaerens sponsam filio domini sui. Sic et lex, quae post fidem est, venit ad fontem baptismatis; et ibi erum, id est, sermonem propheticum, deponit de humero hydriam, utique elatam saeculi facundiam, et ad humilem propheticum se inclinat sermonem. et clarum argenti eloquium; sicque secuta puerum Rebecca venit ad Isaac. Sso deducitur, quia ad Christum ex gentilitate Ecclesia properans intortis vitiosisque vitae veteris conversaionibus invenitur. Quae, Isaac viso, d
Abbreviated transcription (Latin):
Cognouit autẽ cam uxorẽ suam & concepit & peperit e noch: & aedifica¬
progenies ciuitatem in ipsamundi origine construxit. nisi
quod noueris impios i hacuita eẽ fundatos : scõsuero hospite sesse
& peregrinos : Vnde & abel tam quã peregrinus iterris : popu¬
lis xp̃ianis non condiditciuitatẽ : suꝑnaẽ enĩ scõrũ ciuitas quãuis
hic pariatuues in quibus peregrinatur done cregnieius tẽpus
adueniat : Aedificauit autẽ eã ex nomine filii siuie noch Iste fili¬
precaturpossessio significat istã ciuitatẽ & iitiũ et finẽ habere
terrenũ : ubinihil plus quã qđ cerniturs peratur : Porroe nochge¬
uniada : & nom̃ secundȩ sella : Notandũ aut̃ qđ mꝓgenie sechnulla¬
ibi femina ꝓgenita nominatim exprimit᷑ nisi tantũ i progenie
cam femina cõmemoratur qđ significat terre nã ciuitatemusq¬
suii finẽ carnales habiturã generationesquȩ nun acfeminarũ

Expanded text:
Cognovit autem Cain uxorem suam, quae concepit et peperit Enoch; et aedificaCognovit autem Cain uxorem suam, quae concepit et peperit Enoch; et aedificaprogenies civitatem in ipsa mundi origine construxit, nisi quod noveris impios in hac vita esse fundatos, sanctos vero hospites esse et peregrinos? Unde Abel tanquam peregrinus in terris, populus Christianus non condidit civitatem. Superna est etiam sanctorum civitas, quamvis hic pariat cives in quibus peregrinatur, donec regni ejus tempus adveniat. Et vocavit eam ex nomine filii sui Enoch. Iste fiquod interpretatur possessio, significat istam civitatem, et initium et finem habere terrenum ubi nihil plusquam quni Ada, et nomen secundae Sella. Notandum autem quod in progenie Sethibi genita femina nominatim exprimitur, sed tantum in progenie Cain femina commemoratur. Quo significatur terrenam civitatem usque in finem sui carnales habituram generationes, quae marium ac feminarum
Abbreviated transcription (Latin):
numerouoluitur magisqui a non interut gensiudȩa satis appareat fi
de libus xp̃ianis sed solai dispersionẽ meruerint iuxta quodait scrip¬
tura neo cuderis eos nequandoobliuis cantur legistuȩ: disperge illos
omis qui inuenis set eum : Hoc reuera multũ mirabile ẽ quẽ ad modũ om̃s
gentes quȩ aromanis subiugatȩ st̃ : inrituromanorũ sacrorũ transierint.
eaq: sacrilega obseruanda&cele branda susceperint : Gensaut̃ iudȩasiue
subpaganis regionub siue subxp̃ianis ñ amisit signũ legis& circũ cisionis suȩ
int̃ranaith qđ dicit᷑ hnt̃pretatũ cõmotiosiue hstabilis & fluctuans & sedes incerta :
Etraqđ malũ dĩ rogat᷑mpsalmo: Nedederis in cõmotupe desmeos & manꝰpeccatorũ
ueritati ex eunt a faciedĩ id est amiseri cordia dilectionis eius uela parti¬
cipatione lucis eius. Et habitabant profugi interra commotionis.
quod inter praetatur epulatio ubi est plantatus para dr sus:

Expanded text:
tenario dierum numero uoluitur, magis quia non interit gens Iudaea satis atenario dierum numero uoluitur, magis quia non interit gens Iudaea satis adelibus Christianis, sed solam dispersionem meruerint, juxta quod ait Scriptura: Ne occideris eos, nequando obliviscantur legis tuae. Disperge eos omnis qui invenisset eum . Hoc revera mirabile est, quemadmodum omnes gentes, quae a Romanis subjugatae sunt, in ritu Romanorum sacrorum transierint, eaque sacrilega observanda et sub paganis regibus, sive sub Christianis non amisit signum legis et circumcisionis suae, in terra Naid, quod dicitur interpretatum commotio, sive instabilis et fluctuans et sedis incertae, contra quod malum Deus rogatus in psalmo, Ne dederis in motu pedes meos, et manus peccatorum sistendo veritati; venundati exeunt a facie Dei, id est, a misericordia dilectionis ejus, vel a participatione lucis ejus: et habitant profugi in terra commotionis, quod interpretatur epulatio, ubi est plantatus paradisus.
Abbreviated transcription (Latin):
quomodo gemat mȩrore amissi regni&tremattimore subhinu merabilib: po¬
pulis xp̃ianis ideoqres pondit caindicens maiorẽ iniꝗtas mea : quã ut ueniã me¬
rear: Cue ei cis me hodie a facie t̃rȩ&a facietua absc̃dar&ero uagus & pfugus
tremitnere gno&iã t̃renoꝑdito i stauisi bilimorteo ccidat᷑ : Hanc dic̃ maiorẽ
lit̃ eñĩ s apit & abscondĩa faciedĩ idẽ iratũ haberechñ graueñ putat : sed
hoctimetne hiueniat᷑ & occidat᷑ : Carnalit̃ enĩ sapit tã quã operanst̃rãciuꝰ
uirtutẽ accepit : saperea ũt scđ carnẽmors ẽ quã ille ñ intellegensamis¬
soregnogemit &corporalẽ mortẽ tremit : Sed ꝗd eires pondit ds̃ ne qua¬
quã itafiet sed om̃is ꝗo cideritcam septuplũ puniet᷑ siue ut septua
ginta transtulerunt septẽ uindictas ex soluet idẽ ñ sic quomododicis in
ꝑdiderit septẽ uindicta sex soluet idẽ auferet ab eis septẽ uindictas qui

Expanded text:
quomodo gemat moerore amissi regni, et tremat tremore sub innumerabilibus poquomodo gemat moerore amissi regni, et tremat tremore sub innumerabilibus populis Christianis? Ideoque respondit Cain dicens Major est iniquitas mea, quam ut veniam merear. Ecce ejicis me hodie a facie tertremit, ne regno etiam terreno perdito, ista visibili morte occidatur. Hanc dicit majorem liter enim sapit et abscondit se a facie Dei, id est, iratum habere Deum grave non putat; sed hoc timet, ne inveniatur et occidatur; carnaliter enim sapit, tamquam operans terram, cujus virtutem non accepit. Sapere autem secundum carnem mors est, quam ille non intelligens, amisso regno, gemit et corporalem mortem tremit. Sed quid ei respondit Deus? Nequaquam ita fiet; sed omnis qui occiderit Cain, sepit Cain, septem uindictas exsoluet; id est, non sic, quomodo dicis; non m eos ita perdiderit, septem uindictas exsoluet; id est, auferet ab eis septem uindictas, quib
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ magnã uoce x p̃i sanguis int̃racũeo accepto a bomnib gentib respon¬
dit᷑ amen : hȩc ẽ uox clara uoxsanguinis quas anguis ipse ex primit eaore
fideliũ eodẽ sanguineredẽptorũ : Dic̃ dñsad cam maledictuseris a terra¬
quȩ a peruit ossuũ & suscepit sangiunẽ fratristuidemanutua : Maledictꝰẽ
maledictꝰ idẽ ut ostenderet eũ eccła malecdictũ testificante a pło: ꝗcũq enĩ¬
eadẽ t̃rauirtutẽ suã ꝗañiustificati st̃ uirtute resurrectioniseius ꝗresur¬
rex ꝓpt̃ iustificationẽ nr̃am ꝗa& sicrucifixus ẽ ex infirmitate sediuuit¬
iuirtute dĩ : Hȩcẽ ergo uirtꝰ t̃rȩ illius quã ñ ostendit impus & incredulisun¬
denec resurgenseis ꝗb erat crucifixus : Apparuit tã quã cam operanti t᷑rã:
ut granũ illius seminaret᷑ : Vagus& ꝓfugussiueut inseptuaginta scriptũ ẽ

Expanded text:
enim magnam uocem Christi sanguis in terra, cum eo accepto ab omnibus gentibus responenim magnam uocem Christi sanguis in terra, cum eo accepto ab omnibus gentibus respondetur: amen. haec est clara uox sanguinis, quam sanguis ipse exprimit ex ore fidelium eodem sanguine redemptorum. Dicit deus ad Cain: equae aperuit os suum, et suscepit sanguinem fratris tui de manu tua. Maledictus emaledictus; id est, ut ostenderet eum Ecclesia maledictum testificante Apostolo, Quieadem terra virtutem suam, quia non justificati sunt in virtute resurrectionis ejus qui resurrexit propter justificationein virtute Dei. Haec est ergo virtus terrae illius, quam non ostendit impiis et incredulis. Unde nec resurgens eis a quibus erat crucifixus apparuit, tanquam Cain operanti terram, ut granum illud seminaretur. Vagus et profugus, sive, ut in Septuaginta scriptum est,
Abbreviated transcription (Latin):
acsidicat iustꝰ indulgentiae gratiã ipsepeccato suodominaret᷑. Non
peccatũ suũ inc̃fessione sic̃ in psalmoscriptũ ẽ medico dicente : Egod ixidñe
adhuc ieorũ mortali corpore ꝑspẽgrãe liberidominarent᷑ : Nuncaut
ignorantes dĩ iustitiã & suã uolentes constituere elatideo perib: legis. N
haec occidit᷑ abelminornatu a fratremaiore natu : Occidit᷑ x p̃scaput popu¬
liminoris natu. a populo iudȩ orũ maiorisnatu: ille in cãpo : iste hcaluariȩlo co
int̃ rogat dis̃ cainñ tã quã ignaruseũaquodiscat sed tã quã iudex reũquẽ pu¬
niat : Et dic̃ ubi s it frat̃ eius respondit illenes cire se nec eiusse eẽcus todẽ. Vsq
dex p̃oillene scire sexp̃ores pondent : fallaxenĩcam ignoratio iudȩorũ ẽfal¬
custo dire uoluissent : Dicit ds̃ ad cam ꝗd fecisti: uoxsangiunis fratristui
clamat admede t̃ra : Sicarguit iscripturis scis uox diuin auidȩ oi: Hab&

Expanded text:
ac sic adjutus indulgentiae gratia ipse peccato suo dominaretur, non ac sic adjutus indulgentiae gratia ipse peccato suo dominaretur, non peccatum suum in confessione, sicut in psalmo scriptum est, medico dicentes: ego dixi, domadhuc in eorum mortali corpore, per spem gratiae liberi dominarentur. nunc autem ignorantes dei iustitiam et suam uolentes constituere. elati de operibus legis, non haec occiditur Abel minor natu a fratre Cain majore natu. Occiditur Christus caput populi minoris natu, a populo Judaeorum majore natu: ille in campo, iste in Calvariae loco. Interrogat Deus Cain, non tamquam ignarus eum a quo discat, sed tamquam judex reum quem puniat. et dicit ubi sit frater ejus; respoe se Christum respondent; fallax enim Cain ignorantia Judaeorum est falcustos sum fratris, mei? dicit deus ad Cain: quid fecisti? uox sanguinis fratris tui clamat ad me de terra: sic arguit in scripturis sanctis uox diuina ludaeos. habet
Abbreviated transcription (Latin):
carnalit̃ uiuentẽ diuinalege consequunt᷑ & contegunt : Quassi aliquan¬
do ad dm̃c̃uerterit ꝑ flãmeã frameã idẽ ꝑtẽporalestribulationes
peccata sua agnoscendo & gem̃do : & ꝑcherubinidẽ ꝑplenitudinẽ
sita ad custodiendã uiã ligniuitae tẽporales poe nehitellegunt᷑ : Ne mo
adã si militudinẽ hab& duorũ populorũ quierant diuisi stẽporib ad fidẽ
uenturi pariopere & dissimili cantate ante dm̃: Fuit aũt ab el pastor
ouiũ & cain agricola : Sed sic̃ cainsacrificiũ ex t̃rȩfructib reprobat᷑ abelaũt¬
sacrificiũ ex ouib & earũ a dipe suscipit᷑ : Ita noui testa m̃tifides ex inno¬
centiȩ gratia dm̃ laudans ue teris testam̃titerrenis operib ante ponit᷑
obtẽperas set caindõdicente quiesce subteerit appetitus eius & tud omi¬
naberis illius ad secon uertis sepeccatũ suũ sibi hoc tribuens & c̃fidensdõ

Expanded text:
carnaliter viventes, dicarnaliter viventes, dido ad Deum convertitur per flammeam frameam, id est, per temporales tribulationes, pesita ad custodiendam viam ligni vitae, temporales poenae intelliguntur. Nemo Adam similitudinem habet duorum populorum qui erant diversis temporibus ad fidem venturi, pari opere et dissimili charitate ante Deum. Fuit autem Abel pastor ovium, et Cain agricola. Sed sicsacrificium ex ovibus et earum adipe suscipitur, ita Novi Testamenti fides ex innocentia grata Deum laudans Veteris Testamenti terrenis operibus anteponitur. obtemperasset Deo Cain dicenti: Quiesce, sub te erit appetitus tuus, et tu dominaberis illius, ad se convertisset peccatum suum, sibi hoc tribuens, et confitens Deo;
Abbreviated transcription (Latin):
idest recta factorum : quibus contraria sunt peccata quae nomine
mortuorum significantur: lam uero persententiam quae iuirum
infertur rationostra arguitur quae & supra peccati concupiscentia
seducatur a para dysobeatitudinis remota.: Habet maledictiones
terrenȩ o perationis habet & dolorestẽ poraliumcurarũ quasispi¬
nas & tribulos : Sic tam̃ dimiotitur: para dysobeatitudinis ut opere¬
tur terrã idẽ ut incorporeisto laboret & conloc& sibi meritũ rede¬
undiadutambeatam quae para dysi nomine significatur : Pos sit¬
que aliquandomanũ porrigere ad arborem uitȩ &uiuere haet̾nũ:
Manus aut̃ porrectiobene significat crucem uel cruciatum peniten¬
tiȩ per qua uita aeterna recuperatur: Accipit aut̃ tunicãpelli¬
ciam diuino iuditio : quonomine corporis mortalitas significat᷑ in histo
ria: iallegoria aut̃ decarnalib sensib abstractȩ uoluptatesquȩ

Expanded text:
id est, recte factorum, quibus contraria sunt peccata, quae nomine id est, recte factorum, quibus contraria sunt peccata, quae nomine moinfertur, ratio nostra arguitur; quae et supra peccati concupiscentia seducta, a paradiso beatitudinis remota, habet maledictiones terrenae operationis, habet et dolores temporalium curarum, quasi spinas et tribulos. Sic tamen dimittitur de paradiso beatitudinis, ut operaretur terram, id est in corpore isto laboret, et collocet sibi meritum redeundi ad vitam beatam, quae paradisi nomine significatur, possitque aliquando manum porrigere ad arborem vitae, et vivere in aeternum. Manus autem porrectio bene significat crucem, vel cruciatum poenitentiae, per quem vita aeterna recuperatur. Accipit etiam tunicam pelliceam divino judicio, quo nomine corporis morria. In allegoria autem a carnalibus sensibus abstractis, voluptatesque
Abbreviated transcription (Latin):
& tuhisidiaberiscalcaneo eius: hoc defructu mariae quiestxp̃s intelle¬
gunt idest tueum subplantabi sut moriatur : Ille aũt teuictore surget
& capud tuum conteret quod est mors  sicut & dauid dixerat experso¬
napatris adfilium super aspidem & ba si liscumambulabis & conculca¬
bis leonem & draconem: Aspidem dixit mortem basiliscum peccatũ
leonem antix p̃m. draconem diabolum : Depoena autem mulieris
quod significat quod eidicitur idolore paries filios: Nisi quia uolun¬
ta scarnalis cum aliquam malam consuetudinem uult iuncere pati¬
tur ii exor diodolores atq: itaper meliorem consuetudinemparit¬
bonumopus quasi filios: quod uero dicit & conuers iotua aduirutu¬
um & ipsetuidominabitur : hoc significat quod illa uolupta scarnalis
quaecumdolore reluctauerat ut faceret consuetudinẽ bonam : lam
ipsi seruditado loribus cautior sit & necorruat obtemperat rationi.
& libenter seruit quasi uiro iubenti . Nocaturq: de hinc mater uiuorũ

Expanded text:
 tu insidiaberis calcaneo ejus, hoc de fructu ventris Mariae, qui est Christus, intelligunt; id est: Tu eum supplantabis, ut moriatur. Ille autem, te victo, resurget, et caput tuum conteret, quod est mors. Sicut et David dixerat ex persona Patris ad Filium: Super aspidem et basiliscum ambulabis, et conculcabis leonem et draconem . 8. Aspidem dixit mortem, basiliscum peccatum, leonem Antichristum, draconem diabolum. De poena autem mulieris quid significat, quod ei dicitur: In dolore paries filios, nisi quia voluntas carnalis, cum aliquam malam consuetudinem vult vincere, patitur in exordio dolores, atqbonum opus quasi filios. Quod vero adjecit: Et conversio tua ad virum tuum, et ipse tui dominabitur, hoc significat quod illa voluntas carnalis, quae cum dolore reluctaverat, ut faceret consuetudinem bonam, jam ipsis erudita doloribus cautior fit ne corruat, et obtemperat rationi, et libenter servit quasi viro jubenti; vocaturque dehinc mater vivorum,
Abbreviated transcription (Latin):
absconditũ sacram̃tũ atq ꝓmissũ : quuruicesimoseptimodie secun¬
dim̃sis dicit᷑ sicas seterrã tã quã finitaes s& iãbaptizandinecessitas
inmuro dierũ quinquagesi mo& septimo : ipseẽ enĩ dies secundim̃sis
uicesimꝰ septimꝰ : ꝗnumerꝰ ex illa coniunctione sp̃s & corporis septies
octonos hab& unoaddito ꝓpt̃ unitati sumculũ : Curde art haconiunc¬
tiexeantꝗdis iunctihi trauerant : sic enĩ dictũ erat qđ in trauerint
in archano e & ilueiꝰ & uxor eiꝰ & uxores filiorũ eiꝰ seor sũuiri& seor¬

Expanded text:
absconditum sacramentum atque promissum. 30. Cur vicesimo septimo die secunabsconditum sacramentum atque promissum. 30. Cur vicesimo septimo die secundi mensis dicitur siccasse terra: tamquam finita esset iam baptizandi necessitas in numero dierum quinquagesimo et septimo. ipse est enim dies secundi mensis uicesimus septimus, qui numerus ex illa coniunctione spiritus et corporis septies octonos habet uno addito propter unitatis uinculum. cur de arca coniuncti exeant, qui disiuncti intrauerant. sic enim dictum erat. quod intrauerit in arcam Noe et filii eius et uxor eius et uxores filiorum eius: seorsu
Abbreviated transcription (Latin):
quinumerus uitã ꝗ in hocmundoagit᷑ significat : deniq postseptẽ
diesdimis sa propt̃ illã septinariã operationẽ spiritalẽ oliuȩ fructu¬
osũ surculũ reulit : quo significar& non nulltis &iã extraecđam
baptiratos si eis pinguedoñ uerittaritatis postteriorẽ tẽporequasi
ues peremore colũbȩ tã quã mosculo pacis adunitatis soci& atẽposse ꝑduci
qđ postalios septẽ dies dimis sanonestreuersa : fignificat finẽ scłiquan¬
do erit scõrũ reꝗes : Non ad huc i sacram̃tospeiquoi hoc tẽpore con
ꝑfeccione salutis a&ernȩ cũ traderet᷑regnũ dõ & patriut illa ꝑspicu¬
a cõtẽplationem cõmutabilis ueritatis nullis mysteriis corporalib¬
egeamꝰ : cursexcente simo & uno annouitȩ noe idẽ ꝑactis sexcentis
annis aperit᷑ arcȩ tectũ : finita quippesextaȩtate scđire uel abitur

Expanded text:
qui numerus uitam, quae in hoc mundo agitur, significat. denique post septem qui numerus uitam, quae in hoc mundo agitur, significat. denique post septem dies dimissa, propter illam septenariam operationem spiritalem, oliuae fructuosum surculum rettulit, quo significaret nonnullos etiam extra ecclesiam baptizatos, si eis pinguedo non defuerit caritatis, posteriore tempore quasi uespere in ore columbae tamquam in osculo pacis ad unitatis societatem posse perduci. quod post alios septem dies dimissa reuersa non est, significat finem saeculi, quando erit sanctorum requies, non adhuc in sacramento spei, quo in hoc tempore consrfectione salutis aeternae, cum tradetur regnum deo et patri. ut in illa perspicua contemplatione egeamus. 29. Cur sexcentesimo primo anno vitae Noe, id est, peractis sexcentis annis aperitur arcae tectum? Finita quippe sexta aetate saeculi revelabitur
Abbreviated transcription (Latin):
cimcubitis supercreuit aqua. excedens altitudinẽ montiũ: octo itaq
et septẽ quin decimfaciunt sed octo significat resurrectionẽ septẽ
quietem : hocigitur sacramentũ resurrectionis & qui &istranscen¬
ditomnẽ sapientiã suꝑborũ : it aut nullatenus possit idagare
scientiȩ suȩ Altitudineresurrectionis qui&em : et quia septua¬
ginta a septẽ & octa ginta ab octodinum erant᷑ : coniuncto utroq
numerocentũ quin quaginta dieb. exaltata ẽ aqua : Ean dẽ conmen¬
dans nob̵atq confirmans altitudinẽ baptis mii consecrendo nouo ho¬
mine ad tenendã qui &i sresurrectionis fidẽ : Quod postdies quadra¬
gnita emissus coruus non estreuersus autaquis utique interceptꝰ
aut aliquo suꝑnatantecadauere inlectus . significathomines in¬
mundicia cupiditatis teterrimos : & ob hocad ea quȩ foriss̃ in hoc
mundonimis intentos dut rebaptizari aut abhisquos pret̃ arthã

Expanded text:
cim cubitis supercrevit aqua, excedens altitudinem montium. Octo itaque cim cubitis supercrevit aqua, excedens altitudinem montium. Octo itaque et septem quindecim faciunt. Sed octo significant resurrectionem, septem quietem. Hoc igitur sacramentum resurrectionis et quietis transcendit omnem sapientiam superborum, ita ut nullatenus possit indagare scientiae suae altitudinem resurrectionis quietem; et quia septuaginta a septem, et octuaginta ab octo dinumerantur, numero centum quinquaginta diebus exaltata est aqua, eandem commendans nobis atque confirmans altitudinem baptismi in consecrando nouo homine ad tenendam quietis et resurrectionis fidem. Quod post dies quadraginta emissus coruus non est reuersus, aut aquis utique interceptus aut aliquo supernatante cadauere inlectus. significat homines inmunditia cupiditatis teterrimos et ob hoc ad ea, quae foris sunt in hoc mundo, nimis intentos aut rebaptizari aut ab his, quos praeter ar
Abbreviated transcription (Latin):
hocestrequieuit ad illã septimanã requiẽ significatiore currit
ltqui a ꝑfectirequie scunt ibi quoq illius qua draturȩ numerus
iteratur Nãuicesima septima die secundimensis commendatũ
est hoc sacramentũ & rursus uicesima & septima die septimen¬
sis eadem commendatio confirmata est : cum archareꝗeuit:
Quod enimpromititur ispehoc ex hib&ur hre : porroqr ipsa sẽꝑ
septimarequies cũ octaua resurrectione coniungitur. Neq enĩ
reddito corpore finitur requies : quȩ post hancuitã excipit scõs :
sed potius totũ hominẽ non adhuc spesediã reipsa omniex parte
& sp̃s & corporis ꝑfecta & in mortalis alute renouatum ia&er¬
nȩ uitȩ munus ad sumpsit: qui dergo septima requies cũ octaua
resurrectione coniungitur. & hoc sacramento regenerationis
nrãe idestbaptis moaltũ profundũq: minis teri uest : quod quinde¬

Expanded text:
hoc est requieuit, ad illam septimanam requiem significatio recurrit: hoc est requieuit, ad illam septimanam requiem significatio recurrit: et quia perfecti requiescunt, ibi quoque illius quadraturae numerus iteratur. nam uicesima septima die secundi mensis commendatum est hoc sacramentum. et rursus uicesima et septima die septimi mensis eadem commendatio confirmata est, cum arca requieuit. quod enim promittitur in spe. hoc exhibetur in re. porro quia ipsa septima requies cum octaua resurrectione coniungitur — neque enim reddito cosed potius totum hominem non adhuc spe, sed jam re ipsa ex omni parte spiritus et corporis perfecta et immortali salute renovatum, in aeternae vitae munus assumit. Quia ergo septima requies cum octava resurrectione conjungitur, hoc in sacramento regenerationis, id est, in baptismo, altum profundumque mysterium est, quod quinde
Abbreviated transcription (Latin):
qui sibi aduitã consulit sit uelut qua dratũ lignũ paratũ adom neopus
bonũ & intrat in fabricã scãm : quia & secundus mensis annisexcen¬
te simi quohitrat noe inarchã ea dẽ senariã aetatem significat.
Duo enĩ menses sexagenarionu mero conduduntur : A senario
autem numero & sexaginta cognominantur : & sexcenti & sex
inmaioribus summis ꝑeundẽ articulũ numerus infinita increm̃¬
ta consurgit : It quoduicesimus & septimus dies mensis cõmemo¬
rat᷑ : ad eius dẽqua draturȩ significationẽ pertin & quȩ lami
qua dratis lignis exposita est : Sed hic uidentius qr nos adomne
opus bonũ paratos idẽ quodã modoconquadratostrinitas ꝑfecit.
in memoria quadm̃ recolimus intellegentia qua cognoscimus inuo¬
luntate quadiligimus : Tria enĩter & hocter. fiuntuigintis eptẽ
quiest numeriternariquadratus : quod septimo men se archasedit

Expanded text:
qui sibi ad uitam consulit, sit uelut quadratum lignum, paratus ad omne opus qui sibi ad uitam consulit, sit uelut quadratum lignum, paratus ad omne opus bonum et intret in fabricam sanctam: quia et secundus mensis anni sescentesimi. quo intrat Noe in arcam. eandem senariam aetatem significat. duo enim menses sexagenario numero concluduntur; a senario autem numero et sexaginta cognominantur et sescenti et sex in maioribus summis per eundem articulum numerus in infinita incrementa consurgit. Et quod uicesimus et septimus dies mensis commemoratur, ad eiusdem quadraturae significationem pertinet, quae iam in quadratis lignis exposita est. sed hic euidentius, quia nos ad omne opus bonum paratos, id est quodam modo conquadratos trinitas perficit in memoria, qua deum recolimus, in intellegentia, qua cognoscimus, in uoluntate, qua diligimus: tria enim ter et hoc ter fiunt uiginti septem, qui est numeri ternarii quadratus. quod septimo mense arca sedit,
Abbreviated transcription (Latin):
ual& ad salutẽ sedual& potius ad ꝑniciem : Quod quadraginta
diebus & qua draginta noctibus pluit: qui domnis reatus peccato¬
rũ qui i decẽ prȩceptis legis admittitur ꝑ uniuersũ orbemter¬
rarum quiquattuor partibus continetir : Decẽquippequa¬
terducta : quadraginta fiunt : siue illereatꝰ qđ ad dics ꝑtin&
exrerũ prosperitate siue quodad noctẽ exrerũ aduersitate contractus sit
sacram̃ tobaptismicȩlestis abluitur : Quod noe quingentorũ eratannorũ
cũ eil ocutus estͥm̃ s ut archã sibi facer& et sexcentos agebat an noscũ heã
fuiss& ingressus : Vnde intellegit᷑ ꝑcentũ annos archa fabricata ꝗd
aliud hicuiden turcentũ annisignificare ȩcates singulas sȩculi : uide¬
Vnde ista sextaȩtas quȩ cõpletis quingentis annis usq ad sexcentos:
significat᷑ hmani festatione euan gelica ecđam construi : &ideo

Expanded text:
ualet ad salutem, sed ualet potius ad perniciem. quod quadraginta ualet ad salutem, sed ualet potius ad perniciem. quod quadraginta diebus et quadraginta noctibus pluit: quia omnis reatus peccatorum, qui in decem praeceptis legis admittitur, per uniuersum orbem terrarum, qui quattuor partibus continetur — decem quippe quater ducta quadraginta fiunt — siue ille reatus, quod ad dies pertinet, ex rerum prosperitate siue, quod ad noctes ex rerum aduersitate contractus sit, sacramento baptismi caelestis abluitur. Quod Noe quingentorum erat annorum, cum ei locutus est dominus, ut arcam sibi faceret, et sescentos agebat annos, cum in eam esset ingressus — unde intellegitur per centum annos arca fabricata — quid aliud hic uidentur centum anni significare nisi aetates singulas saeculi? unde ista sexta aetas. quae conpletis quingentis usque ad sescentos significatur, in manifestatione euangelica ecclesiam construit; et ideo
Abbreviated transcription (Latin):
quia pauciores sunt maliquã boni. Sedꝗaboniseruant unitatẽ sp̃s
inuinculo pacis : scm̃ autẽ spm̃ diuina scriptura insepti formiope¬
ratione cõmendat Sapientiȩ & intellectus consilui& fortitudinis
scientiȩ & pi&ati sectimorisdĩ Vnde & illenu merꝰ quinquaginta die
rũ ad aduentũ s cĩsp̃s ꝑtinens insepties septenis ꝗfiunt quadraginta
viiii uno addito consũmat᷑ ꝓpt̃ qđ dictũ ẽ studentes serua reuntatẽ
sp̃s inuinculo pacis: maliaut̃ mbinarionu mero adscismata faciles
& quodã mododiui sibiles ostendunt᷑ : qđ ipse noecũ suisoctauus
idẽ post sabbati septimũ primũ a mortuis resurreñ : ꝗdies apassione
t̃cius : innumero aut̃ dierũ ꝗ ꝑ omne tẽpus uoluunt᷑ : & octauus & primꝰẽ:¬
archã ominis caroquã terra sustentabat diluuio consũpta est qui¬
a prȩter ecłae soci& atẽ a quabapti fmiquãuis eadẽ sit non solũ non

Expanded text:
quia pauciorequia pauciorein uinculo pacis. sanctum autem spiritum diuina scriptura in septiformi operatione commendat sapientiae et intellectus, consilii et fortitudinis, scientiae et pietatis et timoris dei. unde et ille numerus quinum sancti spiritus pertinens in septies septenis, qui fiunt quadraginta nouem, uno addito consummatur: propter quod dictum est: studentes seruare unitatem spiritus in uinculo pacis. mali autem in binario numero ad schismata faciles et quodam modo diuisibiles ostenduntur. quod ipse Noe cum suis octauusid est post sabbati septimum primo a mortuis resurrexit; qui dies a passione tertius, in numero autem dierum, qui per omne tempus uoluuntur, octauus et primarcam omnis caro, quam terra sustentabat, diluuio consumta est: quia praeter ecclesiae societatem aqua baptismi, quamuis eadem sit, non solum non
Abbreviated transcription (Latin):
sublimatur & ꝑficitur : Vnde dicitur heuangeliꝯꝗmecũ noncolli¬
git spargit quod autẽ ei fitalatere nemoquippe intrathecđamnisi
insuperiore arcȩbicamerata & tricamerata construuntur sicut exomni¬
bus gentib ułbi ꝑtitã multitudinẽ congregat ecła : ꝓpt̃circũ cisionẽ
& prepuciũ uł triꝑtitã propt̃ tres filios noequorum progenie re¬
pletus est orbis & ideo arcȩ inferiore is tadicta sunt quia lnacter¬
renauita est diuersitasgentium in sũ moau t̃om̃s hunũ consumamur
& nonẽ is tauari& asꝗ a omnia & inomnibus xp̃sest tã quã nos iunocubi
to desuꝑcȩlestiunitate consũ mans : qđ cuncta animaliũ generabn cludun
t᷑marcha significat ꝗa ex omnib gentib & nationib congregatio
da & inmunda sunt ibi ammalia : Sicut heccła sacra m̃tis & boni&
maliuersantur: quod septena sunt munda & bina inmunda : Non

Expanded text:
sublimat et perficit. unde dicit in euangelio: qui mecum non conlisublimat et perficit. unde dicit in euangelio: qui mecum non conligit, spargit. quod aditus ei fit a latere: nemo quippe intrat in ecclesiinferiora arcae bicamerata et tricamerata construuntur: sicut ex omnibus gentibus uel bipertitam multitudinem congregat ecclesia propter circumcisionem et praeputium, uel tripertitam propter tres filios Noe, quorum progenie repletus est orbis. et ideo arcae inferiora ista dicta sunt, quia in hac terrena uita est diuersitas gentium, in summo autem omnes in unum consummamur. et non est ista uarietas: quia omnia et in omnibus Christus est tamquam nos unom quod cuncta animalium genera includuntur in arca, significat quia ex omnibus gentibus et narrationibus congregatio da et immunda sunt animalia , sicut in Ecclesiae sacramentis boni et mali versantur. Quod septena sunt munda et bina immunda, non
Abbreviated transcription (Latin):
euangelicã consecrauit : contestans legẽ ñ seuenise soluere sed ad implere :
Legis aut̃ corindecẽ prȩceptis agnosct᷑ : Vn de decies tricenisarcae longi¬
tudo ꝑficit᷑ unde &ipsenoe ab adã decimus conputat᷑: qđ sexies longa ad
latitudinẽ suã & decies ad altitudinẽ suã humani corporis instarosten
dita quox p̃sapparuit. Corporis enĩ longitudo a uertice usq ad uestigia
sexiestantũ hab& quã latitudo quȩ est abunolatere ad alterũ latus
& deciestantũ quã latitudo Cuius latitudinis mensura ẽ in latere ador¬
so aduentrem uel ut si iacentẽ hominem metiaris. Supinũ seu pronũ
sexies tantũ longitudini sest acapiteusq ad pedes quã latus ad extris
insinistrã uel asmis traindextrã : Et decies quã latus a terraunde fac¬
de super consũmatur : Sicut ec desia corpus xp̃imunita te collecta

Expanded text:
evangelicam consecravit, contestans legem non se venisse solvere, sed adimplere . evangelicam consecravit, contestans legem non se venisse solvere, sed adimplere . Lex autem in decem praeceptis agnoscitur, unde decies tricenis arcae longitudo perficitur. Unde et ipse Noe ab Adam decimus computatur, quod sexies longa ad latitudinem suam, et decies ad altitudinem suam humani corporis instar ostendit, in quo Christus apparuit. Corporis enim longitudo, quae a vertice usque ad vestigium sexies tantum habet quam latitudo, quae est ab uno latere ad alterum latus, et decies tantum quantum latitudo. Cujus latitudinis mensura est in latere a dorso ad ventrem, velut si jacentem hominem metiaris supinum, seu pronum, sexies tantum longitudinis est a capite usque ad pedes, quam latus a dextera in sinistram, vel a sinistra in dexteram, et decies quam altus a terra. Unde facdesuper consummatur: sicut ecclesia corpus Christi in.unitatem conlecta
Abbreviated transcription (Latin):
fieriiubetur : undiq stabilẽ uitã scõrũ significat adomneopus bo¬
nũ paratũ : quocũq enĩ uerteris quadratũ firmit̃ stabit: qđ bitumi¬
ne glutinat᷑ archȩ ligna intrinsecus & extrinsetus ut incompage uni
bsiue abhis quilnitus sunt siue abhisqui foris suntcedat fraterna
iunctura & solua t᷑ uinculũ pacis. Est em̃ bitum en feruentis simũ
etiuo lentissimũgluten significans dilectionis ardorẽ. Ni magna
fortitudinis ad tendendã soci& atẽ s̃ p̃alẽ omniato lerantem qđ
archatrecentis cubitis longa est ut sexiesquin quagita cõpleatur
sicut sexȩtatibus omne huius scłitẽ pus extenditur in quibus omni
bus xp̃snũ quã destitit prȩdicari : in quinta ꝑproph&i ã prȩnuntiatꝰ
insexta ꝑ euangeliũ diffamatus : potest ꝗdẽ & in histrecentis cubitis :¬
signũ lignipas siom sostendi: Ipsius enĩ latere nu merꝰ crucis demonstrat
signũ ꝑquđ soci ix̃pipassionis effectiꝑ baptismũ longitud inẽ iutȩ a&ernȩ

Expanded text:
fieri jubetur, undique stabilem vitam sanctorum significat, ad omne opus bonum paratam. Quocunque enim verteris, quadratum firmiter stat. 4. Quod bitumine conglutinantur arcae ligna extrinsecus, et intrinsecus, ut in compage firbus, sive ab his qui intus sunt, sive ab eis qui foris sunt, cedat fraterna junctura, et solvatur vinculum pacis; est enim bitumen ferventissimum et violentissimum gluten, significans dilectionis ardorem vi magnae fortitudinis ad tenendam societatem spiritualem omnia tolerantem. 5. Quod arca trecentis cubitis longa est, ut sexies quinquaginta compleantur, sicut sexbus Christus nunquam desistit praedicari, in quinque per prophetiam praenuntiatus, in sexta per Evangelium diffamatus. Potest quidem et in his trecentis cubitis lignum ligni passionis ostendi. Ipsius enim litterae numerus crucis demonstrat signum per quod socii Christi passionis effecti, per baptismum longitudinem vitae aeternae
Abbreviated transcription (Latin):
resalutẽ confidere quia non in probamus quod illos accepisse
concedimus: Sed o port& eos cognoscere unitatẽ . et socie tatem
quãuis sit sanctum adque uenerandũ: ipsi tamen nihil sunt
Tanto i digniores effecti praemio uitae a erne : quanto illis
donis non bene usi sunt quae i hacuita quae transitori aẽ acceper̃:¬
ltem exemplũ atq imago huius saulnuntiorũq eius in hoc loco iudȩ¬
orum non in congrue gestat personã. quidũ aduersaricupiunt
xp̃m: habent in oresa cram̃ta legis & proph&arũ ad testimoniũ xp̃i.
& cum eccła quasi cũ proph&is descripturis disputant. sicut illi
cum proph&is uaticinabant

Expanded text:
re confidere, quia non improbamus, quod illos accepisse concedimus, sed oportere cognoscere unitatis societatem vinculquamvis per se sanctum atque venerandum, ipsi tamen nihil sunt; tanto indigniores effecti praemio vitae aeternae, quanto illis donis non bene usi sunt, quae in hac vita, quae transitura est, acceperItem exemplum atque imago hujus Saul nuntiorumque ejus in hoc loco, Judaeorum non incongrue gestat personam, qui dum adversari cupiunt Christo, habent in ore sacramenta legis et prophetarum ad testimonium Christi, et cum Ecclesia, quasi cum prophetis, de Scripturis disputant, sicut illi cum prophetis vaticinabant
Abbreviated transcription (Latin):
nar&ur : finxit insaniã & quasi furore correptus mutauit ossuũ
Defluebantq saliuȩ inbarbam eius conlabeba turq in manib: eo¬
rum & procedebat ad oftia portȩ & dixit achis rex : quid huc
mihi adduxistiistum : num quid deerant nobis furiosi : & sic
eum dimisit : Achis int̃ pra&atur quomodo ẽ. ꝑquẽ fignificat᷑
ignorantia et uerbũ mirantis & non agnoscentis quod ingente
uidȩorũ impl&um ẽ : Quidũ uiderunt xp̃m non agnouerunt
corã quib: mutauit ossuũ & abiit. Erantꝰ pra ecepta legis carna

Expanded text:
naretur, finxit insaniam, et quasi furore correptus, mutavit os suum, naretur, finxit insaniam, et quasi furore correptus, mutavit os suum, defluebantque salivae in barbam ejus, collabebaturque in manibus eorum, et procidebat ad ostia portae. 2. Et dixit Achis rex: Quid huc mihi adduxistis istum? numquid deerant nobis furiosi? et sic eum dimisit. Achis interpretatur, quomodo est? per quod significatur ignorantia, et verbum mirantis, et non agnoscentis. Quod in gente Judaeorum impletum est, qui dum viderunt Christum, non agnoverunt, coram quibus mutavit os suum, et abiit. Era
Abbreviated transcription (Latin):
u Surrexititaq dauid iterum¬
& fugit in dieilla a faciȩ saul Venitq ad sacerdotẽ abi melech¬
a quo & gladiũ goliae sustulit & panes propositionis accepit.
Quaeres & sacerdoti mortem attulit & anim aduersionẽ religi¬
osae intulitciuitati. Haecitaq gestorũ fides est: Sed quantũ ad
situs incarne dũ insectationẽ declinar& iudȩorũ : ad apostolos
transiit cum quib: et desideratũ sibi cibũ sũpsit: Desiderio enim
desi derauit pascha manducare : & Ex quibus goliȩ idest diaboli¬
arma susculit fortis enims polia ipse diripuit his ergõ a quib: re¬
ceptus est xp̃s. tribulationes induxit diabolus & mortem. Om̃s
patiuntur
operatus est tabulus. ut eius proditione facta in xp̃o: postea
ꝑ secutionẽ eccła pater&ur. et occiderentur quã plurimi dis¬
cipulixp̃i. et sacerdotes & pronomine eius ꝑsecutiones grauis
geth. nomine achis Sed cũ gloria eius sibi fuiss& cõmemorata
ne perliuorẽ idẽrex adquẽ confugerat aliquid in eũ machi¬

Expanded text:
 Surrexit itaque David, em fugit a facie Saul: venitque ad sacerdotem Abimelecht gladium Goliae sustulit, et panes propositionis accepit. Quae res et sacerdoti mortem attulit, et animadversionem religiosae intulit civitati. Haec itaque gestorum fides est. Sed quantum ad situs in carne dum insectationem declinaret Judaicam, ad apostolos transiit, cum quibus et desideratum sibi cibum sumpsit: desiderio enim desideravit pascha manducare. Ex quibus Goliae, id est arma diaboli, sustulit: fortis enim spolia ipse diripuit. His ergo a quibus receptus est Christus, tribulationes induxit diabolus, et mortem. Omnes patiuntur operatus est diabolus, ut ejus proditione, facta in Christo, postea persecutionem Ecclesia pateretur, et occiderentur quamplurimi discipuli Christi, et sacerdotes, et pro nomine ejus persecutiones gravissGeth, nomine Achis. Sed cum gloria ejus fuisset commemorata, 522 ne per livorem rex, ad quem confugerat, aliquid in eum machi
Abbreviated transcription (Latin):
hucusq auxialiaturds̃ : Iste samuhel inuocato nominedñi ex au¬
hscis scripturis uerba sunt euangelii legis sicut & morses dicit :
ex pectetur sicut pluuia eloquiũ meũ : et descendant sicutros uer¬
bamea : Hancigit᷑ pluuiã dedit mundo xp̃s intẽporemessis idest
quando gentes colligi oportebat ut sicut frum̃tum in horreis
Sichitra eccłae sinũ gentes congregarentur : Iudicauit autem¬

Expanded text:
hucusque auxiliatur Deus. 3. Iste Samuel, invocato nomine Domini, exauhucusque auxiliatur Deus. 3. Iste Samuel, invocato nomine Domini, exauin sacris Scripturis verba sunt Evangelii sive legis, sicut Moyses dixit: « Exspectetur sicut pluvia eloquium meum, et descendant sicut ros verba mea . » Hanc igitur pluviam dedit mundo Christus in tempore messis, id est, quando gentes colligi oportebat: ut sicut frumentum in horreis, sic intra Ecclesiae sinum gentes congregarentur. CAPUT