comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in celis. Neq enĩ quibꝰ cumq gaudiis
xp̃ianorũ gaudia socienda sunt: nec
quibꝰcũq fletibꝰ lacͥme nr̃e iungen¬
de st̃. U̾bi grã. si uidemꝰ gaudere ali¬
quos suꝑ questũ peccunie. aut posses¬
sionũ latitudine: ñ debemus congͣ¬
culari illis. qr istorũ gaudia luctus
sequunt᷑ & lacͥme. Unde dñs ñ solum
de talibꝰ s etiam de hoc ammonuit
apłos ñ eẽ gaudendũ. qđ de monia
eis subiecta erant: s potiꝰ de hoc qd
noĩa illorũ scͥpta eẽnt in celo. E. est
sens. Si uideritis hoiẽm digna oꝑa
agentẽ. que mereant᷑ scͥbi in celis. de
illiꝰ salute congaudetote. Nere cũflen¬
cib. curate. non cũ his quilugent et
deflent amissionẽ rerum cemporaliũ.
s potiꝰ cumhis qui sua aut ꝓximorũ
deflent peccata: sic̃ samuel deflebat
saul. proeo qd dñs recessisset ab eo: et
paulus multos chorinthioꝵ. qͥ pꝰforni¬
oationem non egerant penitentiã. Siue

Expanded text:
in coelis. Neque enim quibuscumque gaudiis in coelis. Neque enim quibuscumque gaudiis Christianorum gaudia socianda sunt; nec quibuscunque fletibus lacrymae nostrae jungendae sunt. Verbi gratia: si videmus gaudere aliquos super quaestum pecuniae, aut possessionum latitudinem, non debemus congratulari illis, quia istorum gaudia luctus sequuntur et lacrymae. Unde Dominus non solus de talibus, sed etiam de hoc admonuit Apostolus non esse gaudendum quod daemonia eis subjecta erant, sed potius de hoc quod nomina eorum scripta essent in coelo, et est sensus: Si videritis hominem digna opera agentem, quae mereamur scribi in coelis, de illius salute congaudetote. Flere cum flentibus curate: non cum his qui lugent et deflent amissionem rerum temporalium, sed potius cum his qui sua aut proximorum deflent peccata, sicut Samuel deflebat Saul, eo quod recessisset Dominus ab eo; et Paulus multos Corinthiorum, qui post fornicationem non egerant poenitentiam. Sive
Abbreviated transcription (Latin):
mini. Plus enĩ dix̃. Sequit᷑ namq hos¬
pitalitatẽ: qui rogantes suscipit. Sec¬
tatur uͦ qui etiam ñ rogantes cogit:
et querit. ne forte inbiuiis aut pla¬
teis extͣ tectũ remaneant. Magna ce¬
enĩ uirtꝰ est hospitalitas ꝑ quam
multi placuert̃ deo. angłis hospitio
susceptis: sic̃ abraham et loch. et alii
multi. Benedicite ꝑ sequentibꝰ uos id
est benedicite illos. et bene loquimi¬
ni cũ illis: qui uobis ium inferunt.
benedicite: et nolite maledicere. Male¬
dic̾e est: malum dicere. U̾bi grã. de¬
tur de uobis. dicentes uos magos eẽ.
et discipłos seductoris hominis. nolite
implebat: hoc utiq siuis auditoribꝰ
implere p̃cipiebat. dicit enĩ alibi. Ma¬
ledicim᷑: et benedicimꝰ. Gaudẽ cum
gaudentibꝰ: studẽoce. Non p̃cipit
gaudere. cũ his qui gaudent de cͣnsi¬
coriis et caducis rebus: s cum his qui
gaudent qͦd nomina eorũ scͥpta sunt

Expanded text:
mini. Plus enim dixit; sequitur namque hosmini. Plus enim dixit; sequitur namque hospitalitatem, qui rogantes suscipit: sectatur vero qui etiam non rogantes cogit et quaerit, ne forte in vicis et plateis extra tectum remaneant. Magna etenim virtus est hospitalitas, per quam multi placuerunt Deo. Angelis hospitio susceptis, sicut Abraham et Loth, et alii multi. Benedicite persequentivus vos, id est, benedicite illos, et bene loquimini cum illis qui vobis vim inferunt; benedicite, et nolite maledicere, id est malum dicere. Verbi gratia: Detur de vobis, dicentes vos magos esse et discipulos seductoris hominis, nolite implebat, hoc utique suis auditoribus implere praecipiebat. Dicit enim alibi: Maledicimur, et benedicimus . Gaudere cum gaudentibus studetote. Non praecipit gaudere cum his qui gaudent de transitoriis et caducis rebus, sed cum his qui gaudent quod nomina eorum scripta sunt
Abbreviated transcription (Latin):
ñ querentes p̃miũ in p̃senti. Orationi
instantes. quia quod humanis auxiliis.
neq nris uiribꝰ optinere. et ag̃e ñ pos¬
sumꝰ: necesse ẽ oͣrationibꝰ ad eo impetre¬
mus. sic̃ de daniele et sociis euis legimꝰ.
Necessitatibꝰ sc̃oꝵ cõmunicantes. Non dix
scĩs elemosinã prebete aut facite. s ho¬
nestiori u̾bo usus est: urã bona scĩs par¬
ticipate. Co temꝑe qͦ apłs. ista scribebat:
credentes suis facultatibꝰ pͥuabantur.
Unde laudando dic̃ in epła adhebͣẽos:
uidei credentibus.
Et rapi¬
gaudio
friscepistis. Ideoq illos qui facultatibꝰ
propriis ad huc ñ erant pͥuati. horca
subsidia cemꝑalia ad ministrarent.
illoꝵ indigentiã suã putantes: boius
temporalibꝰ cũ eis in cõmune utentes.
Et enĩ d̃i dona cõmunia: non debent
fieri pͥuata. hospitalitatẽ secteͣntes.
Non dĩx hospitales estote. uł hospitali¬
tatẽ sequimini: s dix̃ hospitatẽ secta¬

Expanded text:
non requirentes praemium in praesenti; orationi non requirentes praemium in praesenti; orationi instantes, quia quod humanis auxiliis neque nostris viribus obtinere et agere non possumus, necesse est ut orationibus a Deo impetremus, sicut de Daniel et sociis ejus legimus. Necessitatibus sanctorum communicantes. Non dixit, sanctis eleemosynam praebete aut facite, sed honestiori verbo usus est: Vestra bona sanctis participate. Eo tempore quo Apostolus ista scribebat, credentes suis facultatibus privabantur; unde laudando dicit, in Epistola ad Hebraeos, Judaeis credentibus: Et rapigaudio suscepistis . Ideoque illos qui facultatibus propriis adhuc non erant privati hortabsubsidia temporalia administrarent, illorum indigentiam suam putantes, bonis temporalibus cum eis in commune utentes. Dei etenim dona communia non debent fieri privata. Hospitalitatem sectantes. Non dixit, Hospitales estote, vel hospitalitatem sequimini, sed dixit: Hospitalitatem secta
Abbreviated transcription (Latin):
incelis ẽ. Om̃s enĩ qͥunã fidem habent.
et uno baptismate sunt abluti. ita se
in uicẽ dilig̾e dm̃ scđm debent: ue¬
luti fr̃s ex uno matͥs ut̃o egressi. ho¬
nore inuicem p̃uenientes. id ẽ in ui¬
cem honorẽ uobis impendite. p̾la¬
ci subiectis. et subiecti p̾latis: quia
humilitatis uirtꝰ. etiam echiucis
placet. Sollicitudine non pigͥ sitis.
idẽ incura subditorum
corpentes: neforte cum seruo inutili
dampnemini. qͥ ligatis manibus
et pedibꝰ: missus est intenebras. Et
non solũ qui p̃ẽ: uerũ etiã om̃ĩs sub¬
iectus. studiosus et uelox debet ẽẽ
indilectione d̃i et ꝓrimi neforte au¬
diatis. qr nec frigidus es nec calidus:
incipiam ce euomere exore meo.
Spes ẽ expectatio futurorum bonoꝵ. In¬
de dicit apl̃s. Modo spe siue expectatio¬
ne p̃mioꝵ celestium sitis gaudentes:
etiam in angustĩis. Intribulatione
uobis illata a ꝑsecutoribꝰ sitis pacien¬
tes. idẽ animo sitis ñ reluctantes: et

Expanded text:
in coelis est. Omnes enim qui unam fidem habent et uno baptismate sunt abluti, ita se invicem diligere secundum Deum debent, veluti fratres ex uno matris utero egressi; honore invicem praevenientes, id est: invicem honorem vobis impendite, praelati subjectis, subjecti praelatis, quia humilitatis virtus, etiam ethnicis placet. Sollicitudine non sitis est, in cura subditorum orpentes, ne forte cum servo inutili damnemini, qui, ligatis manibus et pedibus, missus est in tenebras. Et non solum qui praeest, verum etiam omnis subjectus, studiosus et velox debet esse in dilectione Dei et proximi, ne forte audiatis: Quia nec frigidus es, nec calidus, insipiam te evomere ex ore meo .spes est exspectatio futurorum bonorum. Inde dicit Apostolus modo: Spe sive exspectatione praemiorum coelelestium sitis gaudentes etiam in augustiis; in trib ulatione, vobis illata a persecutoribus, sitis patientes, id est in animositate non reluctantes, et
Abbreviated transcription (Latin):
at : qͣm oportet saꝑe. Rationẽ autẽ
fidi. ueritatẽ catholice fidi dicit:
scđin quã debet quilibet doctor
dispensare p̃dicationẽ suam: ne for¬
te aueritate deiuet. Siue ministe¬
riũ scilicet quis habet. in ministran
do: ñ plus sapiat quã oportet saꝑe.
Inministerio et̃ enĩ gratis eͥ ađo colla¬
to: nemo suꝑbire debet. id est non
plus saꝑe. quam oportet saꝑe. Habes
quod ministres pauꝑibꝰ. et orphanis.
noli suꝑbire: qr gratis tͥ ado datũ ẽ.
Potest et de ministerio eccłiastico
intelligi. de quo nemo debet suꝑbire.
licet sit ep̃c. licet p̃rbit᷑. aut pat̾ monas¬
terii constitutꝰ. s magis debet se humi¬
liare: attendens illud qoͦ dicit᷑. Omĩs
qͥ se humiliat exaltabit᷑: et quanto
magnus es: humiliate in om̃ib Siue
qͥ docet in doctrina. sub audit᷑ que illi

Expanded text:
at quam oportet sapere. Rationem autem at quam oportet sapere. Rationem autem fidei, veritatem catholicae fidei, dicit, secundum quam debet quilibet doctor dispensare praedicationem suam, ne forte a veritate deviet: sive ministerium, subaudis quis habet, in ministrando, non plus sapiat quam oportet sapere. In ministerio etenim gratis a Deo sibi collato, nemo superbire debet, id est non plus sapere quam oportet sapere. Habes quod ministres pauperibus et orphanis, noli superbire, quia gratis tibi a Deo datum est. Potest et de ministerio ecclesiastico intelligi, de quo nemo debet superbire, licet sit episcopus, licet presbyter, aut pater monasterii constitutus, sed magis debet se humiliare, attendens illud quod dicitur : Omnis quise humiliat, exaltabitur, et quanto magnus es, humilia te in omnibus: sive qui docet
Abbreviated transcription (Latin):
nes: scđm grãm que data ẽ nobis
differentes. In hoc loco: defectio
dictionis est. Qua ꝓpt̃ necesse ẽ. ut sub¬
audiatur aliquid: ad completionẽ
sensus. Dicatur itaꝙ: hoc modo. Sumꝰ
gͥ nos habentes douationes. scđm gra¬
tiam que data estͫ Adeo differentes.
et abiniucẽ distantes: sic̃ et menbra
corpis. Uerbi grã. Ocl̃s non ẽ auris:
nec auris ẽ oculus. Sic sunt ineccłia.
qui sunt ocłi: et non aures. Sunt au
Grã dr̃: gratis data. et quicqͥd habent
fideles donorum. et donationũ. grã
di est: qr sius sine meritis illud ꝑcepe¬
runt. Siue ꝓphetiã scilicet quis ha¬
bet. scđm rationẽ fidei. habet illam:
quia fides hoc ꝓmeruit. Si enim
non credidissemus: ꝓphetie spm̃
nequaquam accepissemꝰ. Legitur
agabus ꝓphetasse post diũ ascensio¬
nẽ: et quattuor filie philippi. Ipsi
cellig̾e: ut sit sensus. Siue ꝓpħam:
id est doctͥnã quis habet: scdm ratio¬
nẽ fid̃i dispenset illam ne plus sapi¬

Expanded text:
secundum gratiam, quae data est nobis, differentes. In hoc loco defectus dictionis est, quapropter necesse est ut subaudiatur aliquid ad completionem sensus. Dicatur itaque hoc modo: Sumus igitur nos habentes donationes secundum gratiam quae data est nobis a Deo, differentes et ab invicem distantes, sicut et membra corporis. Verbi gratia: oculus non est auris, nec auris oculus: sic sunt in Ecclesia qui sunt oculi, et non sunt aures, sunt aura dicitur gratis data, et quidquid habent fideles donorum et donationum gratia Dei est, quia sine suis meritis illud perceperunt: sive prophetiam, subaudis quis habet: sive rationem fidei habet illam, quia fides hoc promeruit. Si enim non credidissemus, prophetiae spiritum nequaquam accepissemus. Legitur Agabus prophetasse post Domini ascensionem, et quatuor filiae Philippi. Ipsi ccipere, ut sit sensus: sive prophetiam, id est doctrinam, quis habet secundum rationem fidei, dispenset illam, nec plus sapi
Abbreviated transcription (Latin):
niꝙ dicturꝰ est electis: in die iuidicii.
Quandui uni exhis minimis meis
fecistis: m fecistis. Aut qͥde mercede
eterne recͥbutionis dubitat. in hyla¬
ritate cordis elemosinã non erogat:
implenda ẽ. Omĩs dilectio que scđ̾m
dm̃ non ẽ. et ꝓdĩ amore ñ agit᷑: simu¬
latio et fictio uocanda ẽ. Ideoq qui
frẽm dilig̾e dr̃. si ñ correxerit cũ eũ
errare uiderit: simulatã caritatẽ
erga ꝓximũ habere conuncit᷑. Odi¬
entes malũ. id est diabolũ. et menbra
illiꝰ: atq: omẽ peccatũ sitis odientes.
Notandũ autẽ odium hic inbonãpar¬
cem accipiendũ: qm̃ est et odiũ ma¬
lum. quo odimus frẽm. Adherentes

Expanded text:
 in die judicii: Quandiu uni ex his minimis meis fecistis, mihi fecistis . At qui de mercede aeternae retributionis dubitat, in hilaritate cordis eleemosynas non erogat. implenda est. Omnis dilectio quae secundum Deum non est, et pro Dei amore non agitur, simulatio et fictio vocanda est. Ideoque qui fratrem diligere dicitur, si non correxit cum eum errare viderit, simulatam charierga proximum habere convincitur. Odientes malum, id est diabolum et membra illius, atque omne peccatum sitis odientes. Notandum autem, odium hic in bonam partem accipiendum, quoniam est et odium malum quo odimus fratrem nos
Abbreviated transcription (Latin):
saq comꝑta consolat᷑ illũ u̾bis sim¬
plicib quibꝰ ualet. simulq hortat᷑ ne
desꝑet de uenia salutis: dans parit᷑
exempla consolatoria ac dicens. Quid
indesꝑationis malum laberis: Conside¬
ra si uales miscdias dñi quante sint:
de qͥh psalmista dicit. Miscdia dñi:
suꝑ omĩa oꝑa eiꝰ. Numqͥd dauid non
erat rex et ꝓpħa. qñ fimul patrauit
ad ult̾ium cũ homicidio : Et tam̃ ueni¬
am meruit. Nũquid petrꝰ post quã
ñ noui illũ: Et cam̃ pius dñs postea
p̃fecit illũ eccłe sue. Nũquid et latͦ
non meruit audire. hodie mecum
eris inparadiso: Talibꝰ u̾bis exhorta¬
corĩs illũ alloquens qͥ in desꝑationẽ
ruerat: inspe uenie constituit. Ecce

Expanded text:
perta causa consolatur illum verbis simperta causa consolatur illum verbis simplicibus, quibus valet, simulque hortatur ne desperet de venia salutis, dans pariter exempla consolatoria, ac dicens: Quid in desperationis malum laberis? Considera si mavis misericordias Domini quantae sint, de quibus Psalmista dicit: Misericordia Domini super omnia opera ejus. Nunquid David non erat rex et propheta, quando simul patravit adulterium cum homicidio? et tamen veniam meruit. Nunquid Petrus postquam Non novi illum ? et tamen pius Dominus postea praefecit illum Ecclesiae suae. Nunquid et latro non meruit audire: Hodie mecum eris in paradiso ? Talibus verbis exhortaturus illum alloquens qui in desperationem ruerat, in spem veniae sistit. Ecce
Abbreviated transcription (Latin):
lentem. et desperantẽ respicit. U̾bi gr̃a.
Sunt multi doctores qui sapientia
diuinarũ scͥpturarũ pollentes. pari¬
terꝙ: eloquentia uerbor florentes.
tota die allocunt᷑ ppłm: disputan¬
ces de rectitudine fiđi. de appecitu
ircutũ et exerratione uitiorum.
de felicitate ꝑpetui regni. et ꝑdi¬
tione inferni. et ꝓtelato sermone
pene usq ad occubitũ solis: exem¬
plum consolationis lapsis minime
ꝓferunt. Int̾im uͦ dũ audit aliquis
ex circum stantibꝰ penas inferni que
ab illis minant᷑. his qui criminalibꝰ
delictis cenetur obnoxiĩ et recolit se
aliqͦd facinꝰ grauissimũ ꝑpetrasse.
homicidiũ. iudelicet. ad ult̾ium.
aut aliquod horum. obimmanitatẽ
sceleri sui. cristicia desꝑationis ꝑ fun¬
dit᷑: qr non audiuit u̾bũ consolatio¬
nis a predicatorib Quẽ si iuenerit
quilibet simplex p̃dicator. statim ꝑ¬
cunctando ꝑ quirit ab eo. cuiꝰ rei cau¬
sa tristetur: mestusq incedat. cau¬

Expanded text:
lentem et desperantem respicit. Verbi gratia: Sunt multi doctores qui sapientia divinarum Scripturarum pollentes pariterque eloquentia verborum florentes, tota die alloquuntur populum, disputantes de rectitudine fidei, de appetitu virtutum, et exsecratione vitiorum, de felicitate perpetui regni, et perditione inferni: et protelato sermone pene usque ad solis occubitum, exemplum consolationis lapsis minime proferunt. Interim vero dum audit aliquis ex circumstantibus poenas inferni, quae ab illis minantur his qui criminalibus delictis tenentur obnoxii, et recolit se aliquod facinus gravissimum perpetrasse, homicidium videlicet, adulterium, aut aliquid horum: ob immanitatem sceleris sui tristitia desperationis perfunditur, quia non audivit verbum consolationis a praedicatoribus; quem si invenerit quilibet simplex praedicator, statim percontando perquiri ab eo cujus rei causa tristetur, moestusque incedat: et com
Abbreviated transcription (Latin):
libi filiĩ eici. Beatus etiam apłs doctus
ad pedes gamalielis legis doctoris: omẽm
scientiam legis et ꝓpħarum que tunc
temporis penetrari poc̾at intellexit si¬
milit̃ illũ ludum non simplicẽ eẽ. dũ:
quẽ appellauit ꝑsecutionẽ. Uolebat enĩ
eũ leuem et scurrilem face̾ ut diximus:¬
quid dic̃ scpͥtura: Eice ancillã: et filiũ

Expanded text:
filii liberi ejici. Beatus etiam Apostotus, doctus filii liberi ejici. Beatus etiam Apostotus, doctus ad pedes Gamalielis, legis doctoris, qui omnem scientiam legis et prophetarum quae tunc temporis penetrari poterat, intellexit, similiter illum ludum non simplicem esse sciebat, quem appellavit persecutionem. Volebat enim eum levem et scurrilem facere, ac dignitquid dicit Scriptura? Ejice ancillam et filiu
Abbreviated transcription (Latin):
rplime noset alios qui desiguant᷑
pysaas natum delibera: ut ao ser¬
uitatẽ legis illos inclinent. De ludo
pueroꝵ hismael et ysaãc: iudĩ uaria
disserunt. Quidã enim dicunt. quia
uolebat eum quodam genere ludi
prouocare ad saltum cenens ꝑiticã
nimanu: uͥ obtabat eũ ita debilitari.
ut indignus fieret honore pͥmogeniti:
et hereditate pat̾na. Quidam etiã di¬
cunt qr uolebat ei suadere. quibꝰ dã
turpitudinibꝰ misceri. pro quo nota¬
bilis et despectui haberet᷑ apud patrẽ
et matrẽ: ut diximꝰ indignus fieret. hono¬
re pͥmogeniti. Sciebat enĩ se muillo mͦ posse
ꝑting̃e ad heredicatem pat̾nam et dig¬
nitatẽ pͥmogeniti: ut pote qui exane uua
erat. sic et primogenitꝰ foret: nisi illũ ita
utuꝑ abilẽ reddet. aut incorꝑe. aut in
lenitate mentis: ut pat̾ et mat pronchi¬
lo duceretur.S quicquid illud fuerit.
plane apparet illũ ludum non simplicẽ
fuisse. pro quo mat̾ indignata p̃cepit
parit̾ matrẽ cũ filio a domo et consortio

Expanded text:
m et alios qui designantur per Isaac natum de libera, ut ad servitutem illos legis inclinent. De ludo puerorum Ismael et Isaac, Judaei varia disserunt. Quidam enim dicunt, quia volebat quodam genere ludi provocare ad saltum, tenens perticam in manu, ubi optabat eum ita debilitari, ut indignus fieret honore primogeniti et haereditate paterna. Quidam etiam dicunt, quia volebat ei suadere quibusdam turpitudinibus misceri, pro quo notabilis et despectui haberetur patri et matri, et ut diximus, indignus fieret honore primogeniti. Sciebat enim se nullo modo posse pertingere ad haereditatem paternam et dignitatem primogeniti, utpote qui ex ancilla erat, licet primogenitus foret, nisi illum ita vituperabilem redderent aut in corpore, aut in levitate mentis, ut patri et matri pro nihilo duceretur. Sed quidquid illud fuerit, plane apparet, illum ludum non simplicem fuisse, pro quo mater indignata; praecepit pariter matrem cum filio, a domo et consortio
Abbreviated transcription (Latin):
inuirtutẽ. Quanta distantia est
int̾ lucẽ et tenebras: canta distantiaẽ.
int̾ lum̃ fidei. et cognitionis dei bonoꝵ¬
q oꝑum: et int̾ tenebras infidelita¬
tis. et ignorantie. atꝙ peccati.
fru: ctus enim lucisẽ. id est oꝑatio
scẽU conu̾sationis et fidi est. in
omĩ  bonitate. et iusticia et uerita

Expanded text:
irtutem . Quanta distantia est inter lucem et tenebras, tanta distantia est inter lumen fidei et cognitionis Dei, bonorumque operum, et inter tenebras infidelitatis et ignorantiae atque peccati. Fructus enim lucis, id est operatio bonae conversationis et fidei, in omni bonitate, et justitia, et
Abbreviated transcription (Latin):
estis. Qui uero fidem quã habet bonis
oꝑibꝰ non exornat: nimirũ non reputa¬
bitur int̾ filios abrahe. neq accipiet
bereditatẽ celestẽ cum illis. Qua ꝓpter
laborandũ ẽ omĩbꝰ nobis: ut fidem qͣm

Expanded text:
estis . Qui vero fidem quam habet, bonis operibus non exornat, nimirum non reputabitur inter filios Abrahae, neque accipiet haereditatem coelestem cum illis. Quapropter lab
Abbreviated transcription (Latin):
tiam ꝑtinet: quandui uidi ancille
filii uolunt cẽ. et filuĩ lib̾e ꝑseqͥ. hoc est
quandui legi uolunt ẽẽ. subiecti incir
et quandui nos uolunt ꝑsequi. qͥ iam
reppeuendi st̃. Non enĩ heres erit filiꝰ
ancille: cum filio lib̾e. Hoc ẽ filiꝰ peccĩ.
et male concupiscentie. que pot̃ intel¬
ligi ꝑ anculã uł filiꝰ carnalis legis. qui¬
qui legem carnalit̾ obseruare nitit᷑: non
erit heres inhereditate patͥe celestis cum
filiĩs lib̾is. qui libi efficiunt᷑ in baptismate
non solum autẽ ab originalibꝰ peccatis: s
etiam ab onĩ seruitio legis. Itaq fis. non

Expanded text:
quandiu Judaei ancillae filii volunt esse, et filium liberae persequi, hoc est, quandiu legi volunt esse subjecti in ciret quandiu nos volunt persequi qui jam repellendi sunt. Non enim haeres erit filius ancillae cum filio liberae. Hoc est, filius peccati et malae concupiscentiae, quae potest intelligi per ancillam, filius carnalis legis, qui legem carnaliter observare nititur, non erit haeres in haereditate patriae coelestis cum filiis liberis, qui liberi efficiuntur in baptismate, non solum ab originalibus peccatis, sed etiam ab omni
Abbreviated transcription (Latin):
Auoquit᷑ apł galathas. ut se custodiait
aldis: ne posuint ab eis seduci. O gala¬
the cauete et leclinate anidis. qͥm̃
ficrit hismael. qui scđm humane con¬
suetudus uisũ natꝰ erat: eo mͦ quo
supius diximus. ꝑ sequebatirr tẽ
psaac qua sccłm sp̃ialem reꝓmussionẽ¬

Expanded text:
Alloquitur Apostolus Galatas ut se custodiant a Judaeis, ne possint ab eis seduci: O Galatae, cavete et declinate a Judaeis: quoniam sicut Ismael qui secundum humanae consuetudinis usum natus erat, eodem modo quo superius diximus, persequebatur tunc Isaac, qui s
Abbreviated transcription (Latin):
morit᷑is succedant inhereditatẽ: in illa
autẽ beatitudine uͥ nemo morit᷑. nonẽ
necesse ut fiat successio filior: ꝑpropa¬
gationẽ carnus. Qua ꝓpt̾ sterilis appella
tur. et dicitur ei congaudendo uoce ꝓphi¬
ca. Letare o eccła sterilis a carnali pr̃o¬
pagatione. et que non parisfilios carna¬
les cum dolore. et animi anxietate: qr
plares filii deserte quondã gentilicatis
nenienttꝰ ꝙͣ ex synagoga que olam ha¬
buit dm̃ omĩpotentẽ iurũ. uel qͦ modo
ꝯłatur se habere. Oñbꝰ enĩ patet. plures
x gentib transire ad głam sempit̾nam.
qͣ exiudis. Similit̾ inp̾senti scã eccła plu¬
res habet filios fideles exgentilitate: quã
de synagoga. Pom̃s enim pene ciuutates
et regiones. uicos quoꝙ et uullulas. gen¬
tles clamant se credere in xp̃m. Iudeoꝵ¬
autẽ. ant rarus. aut nullus reppit᷑ qui

Expanded text:
morituris succedant in haereditatem: in illa morituris succedant in haereditatem: in illa autem beatitudine ubi nemo moritur, non est necesse ut fiat successio filiorum per propagationem carnis. Quapropter appellatur sterilis, et dicitur ei congaudendo voce prophetica: Laetare, o Ecclesia, sterilis a carnali procreatione, quae non paris filios carnales cum dolore et nimia anxietate, quia plures filii desertae quondam gentilitatis venient tibi, quam ex Synagoga quae olim habuit Deum omnipotentem virum, vel quae modo gloriatur se habere. Omnibus enim patet plures ex gentibus transire ad gloriam sempiternam quam ex Judaeis. Similiter in praesenti Ecclesia plures habet filios fideles ex gentilitate quam de Synagoga. Per omnes enim pene civitates et regiones, vicos quoque et villulas gentiles clamant se credere in Christum, Judaeorum autem rarus aut nullus invenitur qui
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ di cognitio in sola domo hebreoꝵ¬
remansit. Dicatur gͦ. Letare idẽ gan¬
de et exulta eccła de gentibus que antea
sterilis eraf. et que deo filios non parie¬
bas. Prumpe in gaudium. et exclama
p̃nimia iocunditate. que non parie¬
bas qr plures filii deo accepti erunt tͥ
quam synagoge: que quondam habuit
Am̃ omĩ potentẽ iarũ ꝓtectorẽ sui. uel qͦ
mͣ qsatur. et putat se habere dm̃ iurum
rum illum amissum habeat. post quam
cunon habemꝰ regẽ nͥ cesarẽ. Dicamꝰ et al¬
cius iuxta beatũ augustinũ. referentes
ista ad eccłam que iam regnat cum xͦ in
celis: que sterilis appellatur. non abono
ope. et laude creatoris sui:s acarnali pro¬
pagatione. Propt̾ pecc̃m enĩ uenit mors.
que nichil ẽ. aliud. nͥ dissolutio elem̃tor.
et spt mortem uenit successio filior. In p̃¬
senti siquidem uita necesse ẽ: ut ꝓcreen¬
cur filii carnales. qui patͥbꝰ mortius uel

Expanded text:
modo Dei cognitio in sola domo Hebraeormodo Dei cognitio in sola domo Hebraeorum mansit. Dicatur ergo: Laetare, id est gaude et exsulta, o Ecclesia de gentibus, quae antea sterilis eras, et quae Deo filios non pariebas, erumpe in gaudium, et clama prae nimia jucunditate, quae non pariebas, quia plures filii Deo accepti tibi erunt quam Synagogae, quae quondam habuit Deum omnipotentem verum protectorem sui, vel quae modo gloriatur, et putat se habere verum Deum, cum illum amissum habeat postquam dixit, non habemus regem nisi Caesarem . Dicamus et altius juxta beatum Augustinum, referentes ista ad Ecclesiam, quae jam regnat cum Christo in coelis, quae sterilis appellatur, non a bono opere et laude Creatoris sui, sed carnali propagatione: propter peccatum enim venit mors, quae nihil aliud est nisi dissolutio elementorum, et propter mortem venit successio filiorum. In praesenti siquidem vita necesse est ut procreentur filii carnales, qui patribus mortuis vel
Abbreviated transcription (Latin):
cłam. mente dm̃ uidentẽ. que cons¬
tat ex angłis et hominibꝰ. que par¬
tim iam regnat cum xp̃o: partim
autem ad huc peregrinat᷑ ado int̾ris.
S. de illa queiam cum xp̃o regnat inan¬
głis et hominibꝰ iustis. partim in corꝑe
parti in anma: nonẽ dubium quin
sursum fit incelesti beatitudine. De ista
autẽ que ad huc ꝑegͥnatur int̾ris: que¬
renclum ẽ. quom sursum sit. in beati
qr licet corpore inhabitet t̾ram. mente
tamẽ in habitat celum: dicens cum
apło. nrã autẽ conuersatio in celis est:
et semꝑ celestia oꝑa agit. id est illa ꝑque
ad celeste regnum possit ꝑtingere: que
ipsinos genuerunt infide xͥ. sua doctri¬
na. et suis scͥptis. atq: exemplis: dequa
generatione dicit apłs corinthiis. Per
betur: quod dupplicit̾ potest incelligi.
allios non generauit: hoc ẽ. a destruc¬
tione turris babel que nc̃ babylon ap¬
pellat᷑: usq ad aduentum xͥ. Ibi enĩ di¬
nisũ est. labium uniũse t̾re: et tantũ¬

Expanded text:
Deum mente videntem, quae constat ex angelis et hominibus, quae partim jam regnat cum Christo, partim autem adhuc peregrinatur a Deo in terris. Sed de illa quae jam cum Christo regnat in angelis et hominibus justis, partim in corpore, partim in anima, non est dubium quin sursum sit in coelesti beatitudine. De ista autem quae adhuc peregrinatur in terris, quaerendum est quomodo sursum sit. Sursum a licet corpore inhabitet terram, mente tamen inhabitat coelum, dicens cum Apostolo: Nostra autem conversatio in coelis est , et semper coelestia opera agit, id est illa per quae ad coeleste regnum possit pertingere. Quae ipsi nos genuerunt in fide Christi sua doctrina, et suis scriptis atque exemplis. De qua generatione dicit Apostolus Corinthiis: Per betur. Quod dupliciter potest intelligi. filios non generavit, hoc est a destructione turris Babel, quae nunc est Babylon usque ad adventum Domini. Ibi enim divisum est labium universae terrae, et tantum
Abbreviated transcription (Latin):
bilia custodire: que inpiine non po¬
terat transgredi. Non solum enim
corporalis uundicta intransgressorẽ¬
uindicabatur s etiam maledictioni
subiciebat᷑: que in ipsa lege contine
cemodi mandatis constringebatur:¬
quasi quodammꝰ seruus erat. Sara
autẽ lib̾a que filium liberũ genuit
significat grãm noui testanienti que
genuit ppłm xp̃ianum lib̾um iubaptis¬
mate: non solum ab originalib. et ac¬
tualibꝰ peccatis. ẜ etiam ab onuĩ serui¬
tio legis. qui hereditatẽ xp̃i hoc ẽ pa¬
tͥam celestem hereditabit. Habuit aũ
fuerunt digni hereditatẽ pat̾nã ad¬
mut̾e. Similit̾ inscã eccła sunt multi
qui renascuntur inbaptismate. et qui
merebuntur cum electis hereditate
patͥe celestis frui. De istis talibꝰ: dicit
ioħs euangelista. De nobis exierunt:
s non erant ex nobis. hec inquit st̃
duo cestamenta. Cestamentũ dicit᷑
a testatoribus. Cestamentũ gͦ uetus:

Expanded text:
bilia custodire, quae impune non pobilia custodire, quae impune non poterant transgredi. Non solum autem corporali vindictae transgressor subjacebat, sed etiam maledictioni subjiciebatur, quae et ipsa lege continebcemodi mandatis stringebatur quodammodo servus erat. Sara autem libera, quae filium liberum genuit, significat gratiam Novi Testamenti quae genuit populum Christianum liberatum in baptismate, non solum ab originalibus et actualibus peccatis, sed etiam ab omni servitio legis, qui haereditatem Christi, hoc est patriam Christi haereditabit. Habuit autefuerunt digni ad haereditatem paternam admitti. Similiter in sancta Ecclesia sunt multi qui renascuntur in baptismate, et qui merebuntur cum electis haereditate patriae celestis frui. De istis talibus dicit Joannes evangelista: De nobis exierunt, sed non erant ex nobis . Haec, inquit, sunt duo testamenta. Testamentum dicitur a testatoribus. Tes
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ allegoriam dicta. id est ea que suꝑiꝰ sunt
dicta. de agar et sara. hismael quoꝙ: et
ysa ac spĩalit̾ sunt dicta: et spiritali indi¬
gent expositione. Hanc habet consuetu¬
dinem beatus apłs: ut spĩalem intelligen¬
tiã allegoriam appellet. Auegoria autẽ:
ꝓpͥe: ad gramaticos ꝑtinet. Est enĩ cͦpus
quod aliud significat᷑: quã dr̃. Et qͣ hic dic¬
ta sunt: allegorice intelligenda sunt. ut
seqͣntia ꝓdunt. Hec inquit sc̃ duo testa¬
menta. Illa que supͣ memorata sunt: sig¬
nificant duo testamenta. Nam quan¬
cum ad sensum litt̾e ꝑtinet: agar et sa¬
ra due mulieres fuerunt. et hismael
et ysaãc duo homines. Quantũ autẽ
ad spĩtalem intellectũ attinet: agar
ancilla que filiũ genuit inseruitutẽ
significabat legẽ. que genuit et habu¬
it iridaicũ ppłm: sub seruitutis iugo.
In quo gͦ fuit iudaicus popłs seruus:
In hoc utiꝙ quia cogebatur seriure
legi: circuncisionẽ seruare legalia
sacrificia offerre. et cet̾a innumera¬

Expanded text:
legoriam sunt dicta, id est quae superius dicta sunt de Agar et Sara. De Ismael quoque et Isaac spiritali er sunt dicta, et spiritali indigent expositione. Hanc habet consuetudinem beatus Paulus, ut spiritalem intelligentiam allegoriam appellet. Allegoria autem proprie ad grammaticos pertinet. Est enim tropus quo aliud significatur quod dicitur; et quae hic dicta sunt, allegorice intelligenda sunt, ut sequentia manifestant. Haec, inquit, sunt duo testamenta, id est illa quae supra memorata sunt, significant duo testamenta. Nam quantum ad sensum pertinet litterae, Agar et Sara duae mulieres fuerunt, et Ismael et Isaac duo homines. Quantum autem ad spiritalem intellectum attinet, Agar ancilla, quae filium genuit in servitute, significat legem quae genuit et habuit Judaicum populum sub servitutis jugo. In quo ergo fuit Judaicus populus servus? In hoc utique, quia cogebatur servire legi, circumcisionem servare, legalia sacrificia offerre, et caetera innumera
Abbreviated transcription (Latin):
mus etiã de hismaele ꝓmissionẽ factã ẽẽ.
Nam legimꝰ in libͦ geneseos. qr cũ eẽt agar
indeserto sur: apparuit ei angłs dm̃i in qͥ¬
ens. Agar ancilla sarai. unde uenis. aut
quo nadis: Que respondit. A facie sarai
dñe mee: ego fugio. Cui angelus. Re¬
uert̾e inquit et humiliare sub manu illiꝰ.
Et rursus. Multiplicans inquit multi¬
plicabo sem̃tuũ. Ecce paries filium: et
uocabis nom̃ eius hismaelem. Hic erit
ferus homo. Manꝰ enis contͣ om̃s: et
manꝰ omniũ contͣ eũ. Ad hoc dicendũ
ẽ: q qñ ista ꝓmissio facta ẽ: hismael iã
erat conceptus: Pmissio uͦ que de ysaãc
facta ẽ. anteꝗͣ conciꝑet᷑. data ẽ. ab rahe:
centis ad abraham. Scdm hoc tempus
ueniã: ⁊erit sarre filiꝰ. Unde apparet
ysaac non scđm nat᷑am humane consue

Expanded text:
mus etiam de Ismaele promissionem factam esse. Nam legimus in libro Geneseos , quia cum esset Agar in deserto Sur, apparuit ei angelus Domini inquiens: Agar, ancilla Sarai, unde venis et quo vadis? Quae respondit: A facie Sarai dominae meae ego fugio. Cui angelus: Revertere, inquit, et humiliare sub manu illius. Et rursum: Multiplicans, inquit, multiplicabo semen tuum. Ecce paries filium, et vocabis nomen ejus Ismael. Hic erit ferus homo. Manus ejus contra omnes, et manus omnium coest, quia quando ista promissio facta est, Ismael jam erat conceptus. Promissio vero quae de Isaac facta est, antequam conciperetur data est Abrahae, centis ad Abraham: Secundum hoc tempus veniam, et erit Sarae filius . Unde apparet Isaac, non secundum naturam humanae cons
Abbreviated transcription (Latin):
lathe. Rex bithine. que ẽ prouincia
grecie. habens bellum contra hostes
xilium eiꝰ: ꝑ acto bello. et potita uicto¬
ria: regnum diuideret cũ illis. Qui
cũ uenissent. et uictoria potiti eẽnt: reg¬
num cũ eis diuisit. ut ꝓmiserat appei¬
latiq st̃ pͥmum gallo greci. idest galli
mixti grecis. Parsꝙ regni qͣm ipsi cenue¬
runt: appellata ẽ. gallo grecia. id est gal¬
li cõmorantes ingrecia. Postea autem
ut sapientioribꝰ uidetur. appellati sunt
galathe: a candore corꝑis Nam grece
lac: galathon dr̃. Unde et candida rona
celi: que latine lacteus circulus appellat᷑
grece gͥlaxͥas nũcupat᷑. ut martianus
asseuerat. Sunt gͦ ipsi strenuissimi bellato¬
res .s stulti: et facile ap̃posito mentis rece¬
dentes. Unde cum accepissent u̾bũ p̃dicatio
seducti sunt afalsis apłiset auideis. qui
uolebant eos sectari circumcisionẽ: et sacͥ¬
ficia legalia. dicentes. licet baptirati sitis
audiens apłs. scͥpsit eis ab epheso hanc

Expanded text:
: Rex Bithyniae, quae est provincia Graeciae, habens bellum contra hostes xilium ejus, pacto bello et potita victoria, regnum divideret cum eis. Qui cum venissent et victoria potiti essent, regnum cum eis divisit ut promiserat, appellatique sunt primum Gallograeci, hoc est Galli misti Graecis, parsque regni quam ipsi tenuerant appellata est Gallograecia, id est Galli commorantes in Graecia. Postea autem ut sapientioribus videtur appellati sunt Galatae a candore corporis: nam Graece lac γάλα dicitur. Unde et candida zona coeli quae Latine lacteus circulus vocatur, Graece γαλαξίας nuncupatur, ut Martianus asseverat. Sunt ergo strenuissimi bellatores, sed stulti et facile a proposito mentis recedentes. Unde cum accepissent verbum praedicatseducti sunt a falsis apostolis et a Judaeis, qui volebant eos sectari circumcisionem et sacrificia legalia, dicentes: Licet baptizati sitis audiens Apostolus, scripsit eis ab Epheso hanc
Abbreviated transcription (Latin):
qͣd dic̃. Quis ẽ qui dic̃ hoc: Dicit beatus
iheronimꝰ ꝙ neq inuet̾i testamento neq
inenangłio iste uersiculus inueniri po
empli causa alibi sit positus adoctorib
multa: ideoꝙ ait. Propt̾ quod id est qr
omẽ quod manifestatur ꝑ confessionẽ.
sp̃s sc̃s ꝑme. Surge qui dormis. et exurge
amortius: et illuminabit tȩ xp̃c. Dormire
dr̃: et mortiuis ẽẽ qui inpecc̃o iacet: qr
anima qͦ peccauerit. ipsa moriet᷑. Surge¬
inquit de uitiis ad uirtutes. qui dormis
m in pecc̃is: et exurge amortuis ad iutã.
de pecco ad bona oꝑa: et prehebit cͥx. lu¬

Expanded text:
dicit: Quis est qui dicit? dicit beatus Hieronymus, quia neque in Veteri Testamento, neque in Evangelio iste versiculus inveniri potempli causa sit alibi positus a doctoribus. multa, ideoque ait: Propter quod, id est quia omne quod manifestatur per confessionem, , subaudis per me. Surge, qui dormis et exsurge a mortuis, et illuminabit te Christus. Dormire dicitur et mortuus esse qui in peccato jacet, quia anima quae peccaverit ipsa morietur. Surge de vitiis ad virtutes, qui dormis modo in peccatis, exsurge a mortuis ad vitam, de peccato ad bona opera, et praebebit tibi
Abbreviated transcription (Latin):
nerant᷑: ꝙ serui sunt diuitiarũ. Uł ter¬
cio mͦ auariciã ydolate iđo com¬
ꝑauit: ut nichil illa scelestius de¬
monstraret. Radix enĩ omiũ maloꝵ: ẽ
auaricia. Et notandũ qr loquens de
turpitudine. uł stultiloquio. et scur
rilitate: ñ subiunxit quod calia facien
dĩ sicut defornicatione. immundicia:
et auaricia. Quo facto: ostendit qͥdẽ
illa ẽẽ. peccatũ. ista uͦ maus eo quod

Expanded text:
nerantur, quia servi sunt divitiarum. Vel tertio modo, avaritiam idololatriae ideo comparavit, ut nihil illa scelestius demonstraret. Radix enim omnium malorum est avaritia. Et notandum quia loquens de turpitudine, stultiloquio et scurrilitate, non subjungit quod talia facienti, sicut de fornicatione, immunditia et avaritia. Quo facto ostendit quidem illa esse peccatum, ista vero magis, eo quo
Abbreviated transcription (Latin):
apłs. ꝓhantes quid sit beneplacitũ dõ.
Sicuti crapezeta .i. monetariꝰ probat
metalla pondere. prritate. et tinnitu.
ita debemꝰ nos nr̃a oꝑa probare debemꝰ
illa probare pondere: considerantes
quanta et quam magna sunt. Furita¬
te: utrũ puro et fimplici animo. bo¬
naꝙ intentione fiant. Tinnitu: utrũ
bonam famam de se reddant. Omĩa
malis. alumine. id est ab illis qui fi¬
liĩ lucis sunt: manifestant᷑ non eẽ bo¬
na. Quandui enĩ mala oꝑa ñ rep̃hen¬
dunt᷑ abonis: uident᷑ ce bona malis.
Cũ uͦ honi ceꝑint ea rep̃hendere: osten¬
duncur ñ ee bona. Omẽ enĩ quod mani¬
festatur lumenẽ: id est omẽ malum
opris quod manifestat᷑ ꝑ confessionẽ suie

Expanded text:
Probantes quid sit beneplacitum Deo. Sicut trapezita, id est monetarius, probat metalla, pondere, puritate et tinnitu, ita debemus nos opera nostra probare. Debemus illa probare pondere, considerantes quanta et quam magna sint. Puritate, utrum puro et simplici animo, bonaque intentione fiant: tinnitu, utrum bonam famam de se reddant. Omnia,malis; a lumine, id est ab illis qui filii lucis sunt, manifestantur, non esse bona. Quandiu enim mala opera non reprehenduntur a bonis, videntur esse bona malis: cum vero boni coeperint ea reprehendere, ostenduntur non esse bona. Omne enim quod manifestatur lumen est, id est omne malum opus quod manifesta
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑierunt. ꝓpterea quia contͣ prece¬
ptum di plures uxores acceꝑunt. et
carnes comederunt: leuiori quodã mͦ
pena ꝑierunt. qͣm sodomite: qͥ in igne
succensi sunt. qr ñ solũ plures uxores
acceꝑunt: s in suꝑ contra nat᷑alem
usum forncabantur. Diabolus aut̃
cliffidentia appellatur : quia hoĩes
diffidere. et indesꝑationẽ cadẽ facit
Nolite gͦ effici p articipes eorum .i. no¬
lite oꝑa illorum imitari. quia si fue¬
ritis socũ in ope:eritis et inpena.
Eratis enim aliquando cenebre. minc
autẽ lux in dnõ: id est peccatores eratis.
et ignorantes dm̃ antequam ad fidẽ

Expanded text:
ierunt quia contra praeceptum Domini plures uxores acceperunt, et carnes comederunt. Leviori poena quodammodo perierunt quam Sodomitae, qui in igne succensi sunt, quia non plures uxores acceperunt, sed insuper contra naturalem usum fornicabantur. Diabolus autem diffidentia appellatur, quia homines diffidere et in desperationem cadere facit. Nolite ergo effici participes, id est, nolite illos imitari, quia si fueritis socii in opere, eritis et in poena. Eratis enim aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino , id est eratis peccatores et ignorantes Deum antequam
Abbreviated transcription (Latin):
cas. una et̃nitas. unum regnũ. Nemo uos
seducat: in anibꝰ u̾bis. In ania u̾ba locim¬
tur: id est que nulliꝰ utilitatis sunt : qͥ di¬
cunt apud inferos aliam penam non
sustinere peccatores: nͥconscientia ꝓpria
corqueri. Non attendentes quod dicit
ysaias in fine sui uoluminis: de repro¬
b is. Hermis eorum non moriet᷑: et ignis
ñ extinguetur. Erit enĩ ibi pena intͥn
secus. a conscientia ꝓpͥa. qua torquebun¬
tur grauit᷑: erit et extͥnsecus uemis
⁊ignis. aquibꝰ cruciabunt᷑ grauissime.
qui dicunt. qui credidit et baptrra¬
tus fuerit saluus erit: licet mala
oꝑa agat. quod omĩno mendacissi¬
mũ ẽ. Propt̃ hec enĩ. io est ꝓpt̾ fornica

Expanded text:
. Nemo vos seducat inanibus verbis. Inania verba loquuntur, id est, quae nullius utilitatis sunt, qui dicunt apud inferos aliam poenam non sustineri, nisi conscientia propria torqueri, non attendentes quod dicit Isaias in fine sui voluminis de reprobis: Vermis eorum non morietur, et ignis non exstinguetur. Erit enim ibi poena intra suam conscientiam qua torquebuntur graviter, erit et extrinsecus vermis et ignis a quibus cruciabuntur durissime.  qui dicunt: Qui crediderit et baptizatus fuerit, salvus erit ; si et mala opera agat, quod omnino mendacissimum est. Prop
Abbreviated transcription (Latin):
litas ẽ. iocularitas: que risũ solet mouere.
Hoc aut̃ distat int̾ stultilo quiũ. et scurrili¬
tatẽ: quia stultiloquiũ nulliꝰ utilitatis
ẽ. nicħq in se sapiens habet. Scu rrili¬
tas uͦ plerumq abore sapientiũ pro¬
cedit:⁊ constat quadamros: ur¬
banitate. ut illud uirgilii. Qui
bauiũ non odit: amet᷑ tua car ÷ mina
meui. atq idem. iungat uulpes:
et mulgeat hyrcos. Cet̾aq talia que
ociosa sunt. et ad rem ꝑfectam ñ ꝑtineit.
s magissit grãrum actio. Ideo proferunt᷑
scurrilitates: ut graciosus sit apud au¬
ditores prolator. Ideoq p̃cipit ea apłs
cauere: quia de omĩbꝰ u̾bis occiosis reo¬
dituri sunt homines racionẽ. Pot̾ et h
alit̾ intelligi qͦo dic̃: s magis grãꝵ actio.
que diximꝰ s nec nominent᷑: s sint inuo
bis grãrum actio. ut grãs deo referatis
in omĩbꝰ que agitis. et que habetis. uel
sitis uos gratiosi et accepti dõ et hoĩbus.

Expanded text:
litas est jocularitas, quae risum solet movere. litas est jocularitas, quae risum solet movere. Hoc autem distat inter stultiloquium et scurrilitatem, quod stultiloquium nullius utilitatis est nihilque in se sapientiae habet: scurrilitas vero plerumque ab ore sapientium procedit, et constat quadam urbanitate, ut illud Virgilii: Qui Bavium non odit, amet tua carmina, Maevi: Atque idem jungat vulpes, et mulgeat hircos; caeteraque talia quae otiosa sunt, et ad rem perfectam non pertinent, sed magis sunt gratiarum actio, id est ideo proferuntur scurrilitates, ut graves apud auditores prolatio sit. Ideoque praecipit Apostolus ea cavere, quia de omnibus verbis otiosis reddituri sunt homines rationem. Potest et hoc aliter intelligi quod dicit, sed magis gratiarum actio. quae diximus, sed nec nominentur, sed sit in vobis magis gratiarum actio, ut gratias Deo referentes in omnibus quae agitis et quae habetis, vel sitis vos gratiosi et accepti Deo et hominibus.
Abbreviated transcription (Latin):
potest et ꝓadult̾io quod et alibi ab apło
negociũ appellat᷑. uͥ uiris dicit et uxorib.
Nolite fraudare inuicẽ. neq circunue¬
mat aliqͥs in negotio: idẽ in adult̾io fra¬
trẽ suũ. Precipit autẽ apłs. ut ista que
diximꝰ non solum non sint in nobis. s nec
nominent᷑: qr si fuerint. nomiabuntur.
Si enĩ nominata sepiꝰ fuerint. nͥ pedifica¬
tione: faciliꝰ inclinabit᷑ animꝰ ad ea.
Corrunpunt enĩ mores honos: colloqͥa
mala. Estote autẽ: sic̃ decet scõs. Quid de¬
cet scõs: honestatem morum seruare. uir¬
cutes appetere: uucia cauere. Aut turpitu¬
do. Turpitudo est qñ nimii motꝰ carnis nrẽ
inflãmant᷑ ad libidinẽ: s plerumq ꝓpt̾ ti
morẽ dĩ. et timorẽ penarũ refrenant᷑.
Aut stultiloquiũ. Stultiloquiũ ẽ. ociosus
sermo. et nulliꝰutilitatis. quando relictis
proficuis et ntilibꝰ rebus. de in anibꝰ imuti¬
libus tractatur. Aut scurilitas que ad rem
non ꝑtinet: s magis grãrum actio. Scuri¬

Expanded text:
o negotium appellatur, ubi dicit viris et uxoribus: Nolite fraudare invicem , neque circumveniat aliquis in negotio, id est in adulterio, fratrem suum . Praecepit autem Apostolus ut ista quae diximus, non solum non sint in nobis, sed nec nominentur, quia si fuerint, nominabuntur. Si vero saepius nominata fuerint nisi pro aedificatione, facilius declinabit animus ad ea. Corrumpunt enim mores bonos colloquia mala. Estote autem sicut decet sanctos. Quid decet sanctos? Honestatem morum servare, virtutes appetere, vitia cavere. Aut turpitudo. Turpitudo est quando nimis motus carnis nostrae inflammantur ad libidinem, sed plerumque propter mortem Dei, et timorem poenarum refrenantur. Aut stultiloquium. Stultiloquium est otiosus sermo et nullius utilitatis, quando relictis proficuis et utilibus rebus, de inanibus et inutilibus tractatur. Aut scurrilitas, quae ad rem non pertinet, sed magis gratiarum actio. Scurri
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ pat̾. et qͣsi multa aromata inconspec¬
tu eiꝰ efferbuerunt. Ipse deniq xp̃s fuit
oblatio ⁊ hostia. ipse sacͥficium. sacerdos.
et sacͥficator qr semet ipsum optulit dõ
patͥ in altare crucis ꝓ nobis. Fornicatio aũ
et omĩs immunditia. aut auaricia nec
nominet᷑ in uobis: sicut decet scõs. Fornica¬
tio autẽ dr̃ a fornicibꝰ. hoc ẽ. alocis lupanaribꝰ.
teat᷑libus qͦ fornicibꝰ idest arcubꝰ st̃ constructa
qͣ et arenaria nunc appellant᷑: inqͥh. eran
meretͥces. cũ quibꝰ cõmiscebant᷑ spurcissi¬
mi qͥq Fornicari autẽ ẽ. cũ puellis lib̃is.

Expanded text:
Deus Pater, et quasi multa aromata in conspecDeus Pater, et quasi multa aromata in conspectu ejus efferbuerunt. Ipse denique fuit oblatio, et hostia, ipse sacerdos et sacrificator, qui semetipsum obtulit Deo Patri in altare crucis pro nobis. Fornicatio autem et omnis immunditia, aut avaritia, nec nominetur in vobis, sicut decet sanctos. Fornicatio dicitur a fornicibus, id est, a locis lupanaribus et theatralibus, quae fornicibus, id est, arcubus sunt constructa, quae et arenaria appellantur, in quibus erant meretrices, cum quibus miscebantur spurcissimi quique. Fornicari autem
Abbreviated transcription (Latin):
in odorem suauitatis. Magna et miran¬
da ͤ En en arrabilis dilectio: ut unicꝰ filiꝰ
dĩ semet ipsũ ꝓ nobis craderet morti.
dñs ꝓserius: creator ꝓcreatura. Sic̃ gͦ
ille ꝓnobis animam suam posuit: ita
et nos si necessicas fuerit: ꝓ eius nomine
animas nrãs ponere cdebemꝰ. et non
solũ ꝓnoĩe eius. s etiã ꝓfr̃ibꝰ nr̃is. ꝓpter¬
amorẽ noĩs eiꝰ. Quod uͦ dicit apłs. qͥ se
tradidit in odorem suauitatis: licet
legamꝰ ingenesi qd odoratus ẽ dñs odo¬
rem suauitatis. in sacͥficio quod ei ob¬
culit noe egressus de archa: non debe¬
mo et odore carniũ delectet᷑. s odorẽ
suauitatis debemꝰ intelligere intentio¬
nẽ bone uoluntatis. et affectũ mentis: qͥh.
ds̃ delectatur. Ica et in hoc loco apłs inten¬
tionẽ mentis et affectum sincerissime di¬
lectionis. qua filiꝰ dłi nos dilȩxit. odorem sua¬
uitatis appellat : qr multũ in his delectatꝰ :

Expanded text:
in odorem suavitatis. Magna et miranin odorem suavitatis. Magna et miranda et inenarrabilis dilectio ut unicus Filius Dei semetipsum traderet morti, Dominus pro servis, Creator pro creatura. Sicut ergo ille pro nobis animam suam posuit, ita et nos, si necessitas fuerit, pro ejus nomine animas ponere debemus: et non solum pro nomine ejus, samorem nominis ejus. Quod vero dicit Apostolus, qui se tradidit in odorem suavitatis, licet legamus in Genesi , quod odoratus est Dominus odorem suavitatis in sacrificio, quod ei obtulit Noe egressus de arca, non debemo et odore carnalium delectetur, sed odorem suavitatis debemus intelligere intentionem bonae voluntatis et affectum mentis, quibus Deus delectatur: ita et in hoc loco Apostolus intentionem mentis et affectum sincerissimae dilectionis qua Dei Filius nos dilexit, odorem suavitatis appellat: quia multum in his delectatus est
Abbreviated transcription (Latin):
apłs ephesios monet ut sint imita¬
toresdĩ: sicut filiĩ rm̃i. Imitari aut̃
est. sequi. Imitatioẽ: quedam ima¬
ginatio. Uerbi grã. Quando discipłs
cͦonat᷑ imitari magistrũ. in aliqͦͥ ope.
Qͥmͦ gͦ possumꝰ imitari dm omĩpotentẽ.
udeamꝰ. Est ille sapiens. prudens. mise¬
ricors iust̾ꝰ. et uerus: simꝰ et nos scđmn mo¬
dulum nr̃e capacitatis. sapientes. et pru¬
dentes. simꝰ iusti et ueraces. simꝰ & mise¬
ricordes: diligentes amicos in dm̃. et
inimicos ꝓpt̾ dm̃. Sicut inquit filiꝰ ca¬
rissimꝰ imitat᷑ bonũ patrẽ in omĩ con¬
u̾satione morum. et lenitate mentis.
atꝙ honestate uite : itaet uos imita¬
mini patrẽ urm dm̃ omipotentẽ. scđm
qͦd ipse uobis adiutoriũ bone uolunta¬
tis. et oꝑationis p̃stiterit. Patrẽ autem
Et ambulate. id ẽ inuite. c̃ũsamini. et
crescite indilectione dĩ. ⁊ dilectione ꝓxi¬
mi: sic̃ et xͣ dilex̃ nos. et tradidit semet¬
ipsum ꝓnobis. oblationẽ et hostiã deo

Expanded text:
s Ephesios ut sint imitatores Dei, sicut filii charissimi. Imitari autem est sequi. Imitatio autem est quaedam imaginatio; verbi gratia, quando discipulus conatur imitari magistrum in aliquo opere. Quomodo ergo possumus imitari Deum omnipotentem? Videamus. Est ille sapiens, prudens, misericors, justus et verus: simus et nos secundum modulum nostrae capacitatis sapientes, prudentes, simus justi et veraces et misericordes, diligentes amicos in Deo, et inimicos propter Deum. Sicut, inquit, filius charissimus imitatur patrem bonum in omni conversatione morum et lenitate mentis atque honestate vitae, ita et vos imitamini Patrem vestrum Deum omnipotentem, secundum quod ipse vobis adjutorium bonae voluntatis et operationis praestiterit. Patrem autem Et ambulate, id est vivite, conversamini et crescite, in dilectione Dei et proximi, sicut et Christus dilexit nos et tradidit semetipsum pro nobis oblationem et hostiam Deo