comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
buta. Ac siquando persona negotiosidẽ faciat. uelut sicredatur contrarẽ publicã
sisse catilinã ꝗm̃ ꝑsona est uitiorũ turpitudine denotata : tunc non in eo qđ
ꝑ sona est & inudiciũ uocatur. fidẽ negotiofacit. sed in eo quod ex attributis ꝑ¬
sonȩ quandã suscipit qualitatem : Sedut rerũ ordo clarius colliquescat. decircũ¬
stantuis arbitror eẽ dicendũ : Circũ stantiȩ sunt quȩ conuenienter substantiam
quȩstionis efficiunt. Nisienĩ sit quifecerit. & quod fecerit causaq cur fecerit. locꝰ
tẽpusq qͦ fecerit. modus etiã facultasq sidesint: causa nonstabit. Has igit᷑ circũ¬
stantias ingemina cicero partitur ut eã quȩ est. quis. circũ stantiã in at tribuas per¬
sonȩ ponat: Reliquas uero circũ stantias in attributis negotio constituat. Et primã

Expanded text:
buta. Ac si quando persona negotio faciat fidem, veluti si credatur contra rempublicam buta. Ac si quando persona negotio faciat fidem, veluti si credatur contra rempublicam sensisse Catilinam, quoniam persona est vitiorum turpitudine denotata, tunc non in eo quod persona est et in judicium vocatur fidem negotio facit, sed in eo quod ex attributis personae quamdam suscipit qualitatem. Sed ut rerum ordo clarius colliquescat, de circumstantiis arbitror esse dicendum. Circumstantiae sunt quae convenientes substantiam quaestionis effictempusque quo fecerit, modus, etiam facultas; quae si desint, causa non stabit. Has igitur circumstantias in gemina Cicero partitur, ut eam quae est, quis, circumstantiam in attributis personae ponat, reliquas vero circumstantias in attributis negotio constituat. Et primum
Abbreviated transcription (Latin):
ciũ uocatur : Itaq inhis duobus. omĩs locorũ ratio constituta est: Sag ent̃ habert
ruprestensionis de casionẽ eadẽ nisi omi no ad in excusabilẽ partẽ uergunt de
fensionis copiã sub mnistrant. Ex husdẽ locis accusatio defensioq consistit. Si
gͥ persona in iudiciũ uocatur. neq factũ dictũue ullũ rep̃henditur. cau¬
saeẽ non poterit. Nec uͦ factũ dictũue aliquod iniudiciũ ꝓferri potest. siꝑ
sona ñ extet. Itaq: in his duobus om̃is iudiciorũ ratiouersatur. inꝑsona scilic&
atq negotio: Sedut dictũ ÷ ꝑsona est. q̃ in iudiciũ uocatur. Negociũ factũ di¬
&tũ ue ꝑsonȩ. ꝓpter quod reus statuitur: Persona igitur & negotiũ. sug¬
gerere argumenta non possunt: deipsis enĩ quȩstio est Dequibus aut̃ dubi¬
tatur ea dubitationi facere fidẽ nequeunt. Argum̃tũ uͦ erat ratio reidubi¬
ȩ faciens fidẽ : Eaciunt aut̃ negotio sidẽ ea q̃ sunt ꝑsonis ac negociis attri¬

Expanded text:
uobus omnis locorum partitio constituta est: quae enim habent reprehensionis occasionem, eadem nisi omnino ad inexcusabilem partem vergunt, defensionis copiam subministrant: ex eisdem enim locis omnis accusatio defensioque consistit. Si igitur persona in iudicium vocatur, neque factum dictumve ullum reprehenditur, causa esse non poterit. Nec vero factum dictupersona non exstet; itaque in his duobus omnis judiciorum ratio versatur, in persona scilicet atque negotio. Sed ut dictum est persona est quae in judicium vocatur, negotium factum dictumve personae, propter quod reus statuitur; persona igitur et negotium suggerere argumenta non possunt. De ipsis enim quaestio est. De quibus autem dubitatur, ea dubitationi facere fidem nequeunt. Argumentum vero erat ratio rei dubiae faciens fidem; faciunt autem negotio fidem, ea quae sunt personis ac negotiis attri
Abbreviated transcription (Latin):
ritas utrisq constabit. Quicquiduͦ absq his p̃dicabitur. ueritatẽ uni. alte
ri diuidet falsitatẽ. simultam̃ falsas eẽ non euenit. tẽ descriptio suppo¬

Expanded text:
ritas utrisque constabit. Quidquid vero absque his praedicabitur, ritas utrisque constabit. Quidquid vero absque his praedicabitur, ri dividet falsitatem, simul tamen falsas esse non evenit. Item descriptio suppo
Abbreviated transcription (Latin):
slea dosubiecto p̃dicent᷑ quȩ ab eonũ quã ualeant a moueri. siue illud mauissit ut
animal dohõe. seu ȩquale ut risibile hõis: seutale qđ subiecto nullo modo po¬
set obtingere ut lapis hõi : uniueritatẽ ꝑfinent altori falsitatẽ At siquid

Expanded text:
valeant amoveri, sive illud maius sit, ut animal homine, seu aequale, ut risibile homini, seu tale quod subiecto nullo modo possit obtingere, ut lapis homini, uni veritatem dispartient, alteri falsitatem. At si quod
Abbreviated transcription (Latin):
libtas ut in latinas colonias transiigratio Minima
eũ nec ciuitas nec libtas amittit᷑ s status pͥoris qͣlitas¬
inminuit᷑ uelut adoptatio aut qͥb: lib& aliis modis
pͥorstatus r&enta ciuitate potuerit in mutari Mu¬
lieres uͦanti qͦiure tute la ꝑp&ua c̃tinebat Rece¬
debant uͦ atutoris potestate. cũ in manũ uiric̃ue¬
nissent Itaq fiebat eis pͥoris stat᷑ ꝑmutatio &erat
capite deminuta quae uiric̃ueniss& in manũ Quȩ¬
dã igͥ quae senũ ꝗ capite deminuiss& .i. qua in manũ
uiriminime c̃ueniss& sine tutoris auctoritate
testam̃tũ fecit Quaerit᷑ anscđm eiꝰ tabulas excedicto
p̃toris debeat daripossessio Hicsubietus quidem
t̃minꝰ mulieris nũ ꝗcapite deminutae tabulae
p̃dicat᷑ uͦ possessionis concessio. Sumit᷑ gͦ ab adiunctis

Expanded text:
libertas, ut in Latinas colonias transmigratio. Minima, libertas, ut in Latinas colonias transmigratio. Minima, cum nec civitas nec libertas amittitur, sed status prioris quaimminuitur, velut adoptatio, aut quibuslibet aliis modis prior status, retenta civitate, potuerit immutari. Mulieres vero antiquo jure tutela perpetua continebat. Recedebant vero a tutoris potestate quae in manum viri convenissent, itaque fiebat eis prioris status permutatio, et erat capite diminuta, quae viri convenisset in manum. Quaedam igitur quae se nunquam capite diminuisset, id est quae in manum viri minime convenisset, sine tutoris auctoritate testamentum fecit. Quaeritur an secundum ejus tabulas ex edicto praetoris debeat dari possessio. Hic subjectus quidem terminus, mulieris nunquam capite diminutae tabulae, praedicatus vero possessionis concessio. Sumitur ergo ab adjunctis
Abbreviated transcription (Latin):
ut siunũ eoꝵ qͦlib& extiterit mͦ. alterũ ꝗꝗͣ uł extitisse.
uł extire. uł extaturũ ẽẽ uideat᷑. H ac usibi quasi ui¬
cinast᷑. Quae uͦin existendo sibist᷑ ꝓxima hacuł ante¬
cedere rẽ uolunt. ut amorsaepec̃cubitũ. uł simulẽẽ
ut pallor & timor uł euenire posteriꝰ. ut post iracundrã
caedes: Eaq ẽ ad iunctoꝵ natura. ut separari quidẽ
possint. tam̃sese inuicẽ monstrent: Nãneq qͥa ma¬
exnecessitate iratꝰ occidit. & occiditsape aliqͥs ñiratꝰ
S tam̃ desingulis inqͥrat᷑ eũ concubuisse qͥ a mauerit
& pallere qͥtimeat & occidisse qͥfuerit iratꝰ ueri¬
simile ñ qđ ita necessesit s qr exuic inis uicina col¬
ligimꝰ Nã qđ ad exẽplũ attin& huiꝰ argum̃ti haec
similitudo ẽ Capitis diminutio pͥoris stat᷑ ꝑmu¬
tatio ldmultis fierimodis sol& uł maxima ł media
ułminima Maxima cũ & lib̵tas &ciuitas amittit᷑
ut deportatio Media uͦ. inqͣciuitas amittit᷑ r&in&

Expanded text:
alterum quoque vel exstitisse, vel exstare, vel exstaturum esse videatur; haec enim sibi quasi vicina sunt. Quae vero in existendo sibi sunt proxima, haec vel antecedere rem volunt, ut amor saepe concubitum, vel simul esse, ut pallor et timor, vel evenire posterius, ut post iracundiam caedes. Eaque est adjunctorum natura, ut separari quidem possint, tamen sese invicem monstrent. Nam neque qui amaex necessitate iratus occidet, et occidit saepe aliquis non iratus. Sed tamen si de singulis inquiratur, eum concubuisse qui amavit, et pallere qui timet, et occidisse qui fuerit iratus, verisimile est, non quod ita necesse sit, sed quia ex vicinis vicina colligimus. Nam quod ad exemplum attinet hujus argumenti, haec similitudo est. Capitis diminutio est prioris status permutatio. Id multis fieri modis solet, vel maxima, vel media, vel minima. Maxima est, cum et libertas et civitas amittitur, ut deportatio. Media vero, in qua civitas amittitur, retinetur
Abbreviated transcription (Latin):
scđm pueruloꝵ qͦq & seruoꝵ tabulas. exedicto p̃toris
possessio ꝑmittat᷑: qͥd enĩ officere potest nescđm mu¬
lieris nũ ꝗ capite deminutae possessio deferat᷑ : id

Expanded text:
m puerulorum quoque et servorum tabulas ex edicto praetoris possessio permittatur. Quid enim officere potest, ne secundum mulieris nunquam capite diminutae tabulas possessio deferatur? Id
Abbreviated transcription (Latin):
quaeri sol& qͥd ep̃hendiuix poterit nisi p̃cedentib:
causis intelligat᷑ In hi sigͥ iudiciis in qͥb addit᷑ ut ex
bona fide iudicent .i. ubi ita iudicesdant᷑ ut ñstristas
int̃ litigantesstipulationes s bonã fidẽ quartnt.
plurimꝰ causarũ usus : Addit᷑ ut in t̃bonos beneagi
oport& considerant᷑ mores inqͥrunt᷑ consilia. statu

Expanded text:
quaeri solet, qui deprehendi vix poterit, nisi praecedentibus quaeri solet, qui deprehendi vix poterit, nisi praecedentibus causis intelligatur. In his igitur judiciis in quibus additur ut ex bona fide judicent, id est ubi ita judices dantur, ut non strictas inter litigantes stipulationes, sed bonam fidem quaerant, plurimus causarum usus est: additur ut inter bonos bene agi oportet, consider
Abbreviated transcription (Latin):
Nã & cũres quae lib& quaerit᷑ eius cause aphilosophis
uestigarisolent: quib: p̃missis ut suꝑiꝰ dictũ. comi¬
tat᷑ stati qđ concludendũ : Et oratores ad suspiti¬
onẽ mouendã de tergendãue factoꝵ causas reqͥrt
Hocqͥppe stabilȩ in hominũ m̃tib: man& qđ neq
factũ neq resulla p̃ter illã om̃ium pͥncipẽ naturã
sine ꝓprus causis possit exstere Quofit ut ubrimꝰ
causarũ usus sit in r& hoꝵ orationib: philosophoꝵa
trebatio dedisse uideat᷑. hunc locũ iuris ꝗꝗ c̃sultis
at tributũ ee de monstrat dicens. Et siñ tã uberes opor¬
tunitates habeat hiclocꝰ in iuris peritoꝵ responsionib
subtiliꝰ certe atq acutꝰ ꝓipsi us artis natura tractari po¬
test scilic& ubtatẽ quae deerat subtilitate qua potat
dentia¬
cia pͥuatarũ quaestio causarũ. maximeq in illis ne¬
gociis hic causarũ locus examinabit᷑. inqͥb: bonȩfidei
iudicianectunt᷑ In hisi qͥfuerit animꝰ contrahentiũ

Expanded text:
Nam et cum res quaelibet quaeritur, ejus causae a philosophis vestigari solent. Quibus praemissis, ut superius dictum est, comitatur statim quod concludendum est, et oratores ad suspicionem movendam detergendamve factorum causas requirunt. Hoc quippe stabile in hominum mentibus manet, quod neque factum, neque res ulla praeter illam omnium principem naturam, sine propriis causis possit existere. Quo fit ut uberrimus causarum usus sit in rhetorum orationibus, philosophorumque Trebatio dedisse videatur, hunc locum juris quoque consultis attributum esse demonstrat, dicens: Etsi non tam uberes opportunitates habeat hic locus in jurisperitorum responsionibus subtilius certe atque acutius pro ipsius artis natura tractari potest, scilicet ubertatem quae deerat, subtilitate quae poterat dentiae privatarum quaestio causarum, maximeque in illis negotiis; hic causarum locus examinabitur, in quibus bonae fidei judicia nectuntur. In his enim qui fuerit animus contrahentium
Abbreviated transcription (Latin):
apud iurũ nih lmanere. Simulieris obculpã.
aequi melius sextus r& ineri in hisq: om̃ib: peri¬
tissimi uiris c̃sultiee debent &ͦ fit ut trebatiũ quoq
hortet᷑ ad studiũ. Multait eedicit q̃ eoꝵ oꝑam ex pestani

Expanded text:
apud virum manere. Si mulieris est culpa, aequius melius est sextans retineri. In hisque omnibus peritissimi jurisconsulti esse debent; quo fit ut Trebatium quoque hortetur ad studium. Multa enim esse dicit, quae eorum opera
Abbreviated transcription (Latin):
Alterũ demaiore & minore. ut siquaerat᷑ eloquen¬
tiane pluris sit aniuris ciiuilis scientia . De cogni¬
tionis quaestionib: hactenꝰ. Actiones reliquae sunt
Quarũ duo gnr̃a. unũ ad officiũ alterũ ad motũ
animi uł gignendũ uł sedandũ planeuetollendũ
Adofficiũ sic quaerit᷑ Suscipiendine sint liberi
ad mouendos animos cohortationes addefenden¬

Expanded text:
alterum de maiore et minore, ut si quaeratur eloquenalterum de maiore et minore, ut si quaeratur eloquentiane pluris sit an iuris civilis scientia. De cognitionis quaestionibus hactenus. actionis reliquae sunt, quarum duo genera: unum ad officium, alterum ad motum animi vel gignendum vel sedandum planeve tollendum. Ad officium sic, ut cum quaeritur suscipiendine sint liberi. Ad movendos animos cohortationes ad defenden
Abbreviated transcription (Latin):
id aquũ qđ ei qͥplus potest utile : Propͥ&as sic in homi¬
nẽne solũ cadat. an &iã inbeluas xgritudo Diuisio
tio qualis sit auarꝰ. qualis assentator c& eraq: eiꝰdẽ
gnr̃is in qͥb natura &uita describit᷑ Cũ autꝰ quȩrit᷑
quale qͥd sit. aut simplicit̃ quarit᷑. aut cõparate
Sĩplicit̃. expetendane sit gła: Cõparate p̃ponendane
sit diuiciis gła. Simplicũ. triagnr᷑ast᷑ De expetendo
fugiendoq De aequo & iniqͦ Dehonesto & turpi Cõpa¬
rationũ aut̃ duo. Vnũ de eodẽ & alio Alterũ dema¬
ioe &minore De ex p&endo & fugiendo huiꝰmodi
Si expetenda diuitiae. si fugienda pauꝑtas De ae quo
& iniqͦ Aequũne sit ulcisci a qͦcũq iniuriã acceꝑis
Dehonosto & turpi. honestũ nesit ꝓpatriamori Ex
altero aut̃ gnre qđ eratbiꝑtitũ. unuẽ decodẽ & alio
qͥdint̃ sit int̃amicũ & assenta torẽ. Regẽ & tirannũ

Expanded text:
id aequum quod ei qui plus potest utile est. Proprietas sic: in homiid aequum quod ei qui plus potest utile est. Proprietas sic: in hominemne solum cadat an etiam in beluas aegritudo. Divisio tio, qualis sit avarus, qualis adsentator ceteraque eiusdem generis, in quibus et natura et vita describitur. cum autem quaeritur quale quid sit, aut simpliciter quaeritur aut comparate simpliciter: Expetendane sit gloria; com- parate: Praeponendane sit divitiis gloria. Simplicium tria genera sunt: de expetendo fugiendoque, de aequo et iniquo, de honesto et turpi. Comparationum autem duo: unum de eodem et alio, alterum de maiore et minore. De ex- petendo et fugiendo huius modi: Si expetendae divitiae, si fugienda paupertas. De aequo et iniquo: Aequumne sit ulcisci a quocumque iniuriam acceperis. De honesto et turpi: Honestumne sit pro patria mori? ex altero autem genere, quod erat bipertitum, unum est de eodem et alio: Quid intersit inter amicum et adsentatorem, regem et tyrannum;
Abbreviated transcription (Latin):
sapientis ad rẽpublicã accedere: Cognitionis q̃sti¬
ones triꝑtitae st᷑. aut sitne. autqͥdsit. aut qualesit
quaerit᷑ Hox pͥmũ coniectura scđm diffinitione
t̃ciũ iuiris & iniuria distinctione explicat᷑ Conie¬
curaeratio inquattuor partes distributae᷑ Qua¬
rũ unaẽ cũ quaerit᷑ sit ne aliqͥd Altera unde ortũ
sit Tertia qua id causa effecerit. Quarta in qua¬
demnutatione reiquaerit᷑ Sit necnesit & quid ñã
sit honestũ & qͥd aequũ. Reuera anhaec tantũ in
opinione sint unde aut̃ sit ortũ. Vtcu quaerit᷑ na¬
tura andoctrina possit effici uirtꝰ : Causa autẽ
efficiens sic quaerit᷑ quibreb eloquentia efficiat᷑
De cõmutationesic. Possitne eloquentia cõmutatione
aliqua conuerti in infantiã : Cũ autẽ qͥd sit quaerit᷑
haec ust᷑ diffinitioni attributa Addit᷑ & iã descriptio
quã xapar tiꝑa greciuocant᷑ Notiosicquaerit᷑. Sitne

Expanded text:
sapientis ad rempublicam accedere? Cognitionis quaestisapientis ad rempublicam accedere? Cognitionis quaestiones tripartitae sunt, cum an sit, aut quid sit, aut quale sit, quaeritur. Harum primum conjectura, secundum definitione, tertium juris et injuriae distinctione explicatur. Conjecturae ratio in quatuor partes distributa est, quarum una est, cum quaeritur, Sitne aliquid? altera, Unde ortum sit? tertia, Quade commutatione rei quaeritur. Sitne sic: ecquidnam sit honestum, ecquid aequum re vera; an haec tantum in opinione sint . Vnde autem sit ortum: ut cum quaeritur, natura an doctrina possit effici virtus. Causa autem efficiens sic quaeritur, quibus rebus eloquentia efficiatur. De commutatione sic: possitne eloquentia commutatione aliqua converti in infantiam. cum autem quid sit quaeritur, Haec enim sunt definitioni attributa; additur etiam descriptio, quam xarakth=ra Graeci vocant. Notio sic quaeritur: sitne
Abbreviated transcription (Latin):
s & onatones & phnlosophos & poetas. ⁊ historicos exquoꝵ
& dictis &scriptis saepeauctoritas p&it᷑ ad faciendã
fidem Expositis om̃ib argum̃ tandi locis. illud pͥmũ in¬
telligendũ nec ullã eẽ disputationẽ inqua ñ aliqͥs
locus incurrat nec fere om̃s locos incidere in omne
quaestionẽ & quibusdã quaestionib: alios. quibusdã
greci nos causã Infinitũ qđ eeciN illi appellant nos
ꝓpositũ possumꝰ nominare: Causa certis ꝑsonis locis
tẽ porib: actionib: negocus cernit᷑ aut in omnib:
causae Sed om̃is quaestio earũ aliqua dereẽ. quib:
causa continent᷑. aut una aut plurib: aut nonnũ ꝗ
omĩb: Quarstionũ aut̃ quacũq: deresint. duo gnra
sunt unũ cognitionis alterũ actionis. Cognitionis
st᷑ haeae quarũ  finis scientia ut si quaerat᷑ natu¬
rane iusꝓfectũ sit. anabaliqͣ quasi c̃ditione hominũ
& pactione Actionis aut̃ huiꝰ modi exẽplast᷑ Sit ne

Expanded text:
sed et oratores et philosophos et poetas et historicos, ex quorum sed et oratores et philosophos et poetas et historicos, ex quorum et dictis et scriptis saepe auctoritas petitur ad faciendam fidem. expositis omnibus argumentandi locis illud primum intellegendum est nec ullam esse disputationem in qua non aliquis locus incurrat, nec fere omnis locos incidere in omnem quaestionem et quibusdam quaestionibus alios qui- busdam o/qesin Graeci, nos causam; infinitum quod qe/sin illi appellant, nos propositum possumus nominare. causa certis personis locis temporibus actionibus negotiis cernitur aut in omnibus causae. Sed omnis quaestio earum acausae continentur, aut una, aut pluribus, aut nonnunquam omnibus. Quaestionum autem quacunque de re sint, duo sunt genera, unum cognitionis, alterum actionis. Cognitionis sunt hae quarum finis est scientia, ut si quaeratur: A natura jus profectum sit, an ab aliqua quasi conditione hominum et pactione? Actionis autem hujusmodi exempla sunt: Sitne
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ uirtute fidẽ faciunt᷑ biꝑtita st᷑ Ex qͥb alterũ
natura ual&. altũm in dustria. Deoꝵ iuirtus. natura
excell& hominũ aut̃ industria diuina haec feresua
testimonia Pͥmũ orationis. Oraculaꝵ exeo ipso appel¬
ordo & ornatꝰ de inceps aerei uolatꝰ auiũ. atq cantꝰ
De inde eiusdẽ aerissonitꝰ & ardores. multarũq rerũ
int̃raportenta atq &iã ꝑexta inuenta p̃sensi o Ador¬
mientib qͦq multa significatauisis. Quib: ex locis
sumi int̃dũ solent ad fidẽ faciendã testimonia deoꝵ
In homine uirtutis opinio ual& plurimũ Opinio ẽ
aut̃ nonmͦ eosuir tutẽ habere qͥhabeant. s eos&iam
qͥhabere iideant᷑ Itaq qͦs ingenio qͦsstudio quos
doctrina p̃ditos uident quoꝵq: uitã & constantẽ
& ꝓbatã ut eatonis. Lelii scipionis alioꝵq pluriũ
uiderent eoseẽ quales se ipsiuelint Necsolũ eoscen¬
sent cẽ tales qͥin honorib populi req publicauers aq̃

Expanded text:
autem virtute fidem faciunt, ea bipartita sunt. Ex quibus alterum natura valet, alterum industria. Deorum enim virtus natura excellit, hominum autem industria. Divina haec fere sunt testimonia: primum orationis, oracula enim ex eo ipso appelordo et ornatus; deinceps aerei volatus avium atque cantus; deinde ejusdem aeris sonitus et ardores, multarumque rerum in terra portenta, atque etiam per exta inventa praesensio. A dormientibus quoque multa significata visis, quibus ex locis sumi interdum solent ad fidem faciendam testimonia deorum. In homine virtutis opinio valet plurimum. Opinio autem est, non modo eos virtutem habere qui habeant, sed eos etiam qui habere videantur. Itaque quos ingenio, quos studio, quos doctrina praeditos vident, quorumque viam constantem et probatam, ut Catonis, Laelii, Scipionis aliorumque plurium, videntur eis esse quales se ipsi velint. Nec solum eos censent esse talis qui in honoribus populi reque publica versantur,
Abbreviated transcription (Latin):
parsꝓponit᷑ siue affirmatione siue negatione
ita eã reddit assũptio. sut pͥma parsfuerit assũp
ta c̃traria enunciatione c̃cludit᷑ Nasi assũp¬
tio fuerit affirmatiua. eritnegatiua c̃clusio
Sias suptionegatiua erit c̃clusio affirmatiua:
Quartꝰ mođ est cũ in disiunctiua ꝓpositione pri¬

Expanded text:
pars ponitur, sive affirmative, sive negative, ita eam reddit assumptio. Sed ut prior pars fuerit assumpta, reliqua contraria enuntiatione concluditur. Nam si assumptio fuerit affirmativa, erit negativa conclusio. Si assumptio negativa, erit conclusio affirmativa. Quartus modus est cum in disjunctiva propositione pri
Abbreviated transcription (Latin):
ionẽ p᷑. atquicũ sit A. ñẽb cumigitur ñsitc ñẽd. Uelita atqͥ
cũ nonsit c ẽd. cũ igitursit a. ẽs. Pactenus quidẽ ex hisꝓpositioni¬
bus q̃ a eẽ ꝓponebant atq ita cȩterõs terminos affirmando negandoq
uariabant ostendimꝰ quifierent syllogismi nunc ex his ꝓpositionib
quinã syllo gismifiant dicendũ est quiita cȩteros terminos uariaq
ut᷑ non eẽ ꝓponant. Ex non a enĩ ꝓpositione itasit syllogismus
Sicũ non ẽ a. ẽs. cũ sit c̃ẽp. Atqui cũ nonsit a. es cũ igitur sito ẽd

Expanded text:
vel ita: «atqui cum non sit c, est d, cum igitur sit a, est b». Hactenus quidem ex his propositionibus quae a esse proponebant, atque ita caeteros terminos affirmando negandoque variabant, ostendimus qui fierent syllogismi. Nunc ex his propositionibus quinam syllogismi fiant dicendum est, quae ita caeteros terminos variant, ut a non esse proponant. Ex nona enim propositione ita fit syllogismus: «si cum non est a, est b, cum sit c, est d. Atqui cum non sit a, est
Abbreviated transcription (Latin):
tur aut̃ illȩ ut dictũ est. quociens cõmutatis terminis. uel simuluerȩ sunt. uł
simul falsȩ. Nã siqui dicat. quidã hõ animal est. uera est. conuersio uero
eius quoddã animal homo ẽ. uera est. Itẽ. quidã hõ lapis est falsa est : quẽ¬
ad modũ & eius conuersio. quidã lapis hõ est & ista falsa est. Estigitur par¬
aris affirmatiua q̃ cõmutatis terminis simul uera ł falsa

Expanded text:
vel simul verae sunt, vel simul falsae. Nam si quis dicat, quidam homo animal est, vera est. Conversio vero eius quoddam animal homo est, vera est. Item quidam homo lapis est, falsa est, quemadmodum et eius conversio, quidam lapis homo est, nam et ista falsa est. Est igitur particularis affirmativa quae commutatis terminis sibi ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
uera est. non tam̃ potest sieri ut cõuersa hȩc ꝓpositio terminis cõmutatis ue¬
rasit : falsđẽ enĩ dicere. omẽ animal hõ est. Sed cur hoc euenit quia hõe
animal habundat . Illa uero conuersio q̃ ꝑ contr apositionẽ fit. hoc mͦ fit
tũ. ad negatiuã particularẽ ponitur. ut ẽ. Omĩs hõ animalest. hic hõ
ista conuersio omis hõ dͣmalest omẽ animal non hõ est. Sed delus poste¬
rius tractabimꝰ. nunc ad simplices reuertamur. Cũ sint igitur quatcu
orꝓpositiones quarũ duȩ uniuer salessunt. idẽ affirmatiua & ne gatiua.
duȩ uͦ particulares id est asfirmatiua & negatiua: particularis asfirma

Expanded text:
era est; non tamen potest fieri ut conversa haec propositio terminis commutatis vera sit: falsum est enim dicere, omne animal homo est. Sed hoc cur evenit? quia homine animal abundat. Illa vero conversio, quae per contrapositionem fit hoc modo fit: tum ad negativam particulam ponitur, ut est omnis homo animal est. Hic homo ista conversio, omnis homo animal est, omne non animal non homo est; sed de his posterius tractabimus, nunc ad simplices revertamur. Cum sint igitur quatuor propositiones quarum duae universales sunt, id est affirmativa et negativa, duae vero particulares, id est affirmativa et negativa, particularis affirma
Abbreviated transcription (Latin):
deqͦ quaerit᷑ Querit᷑ uͦde arcendae aquȩ iure. ab ef
Notandũuͦ qđ tulliꝰ maximã ꝓpositionẽ argum̃tationi
inclusit hmͦ Qđ in remaiore ual& ualeat inminore

Expanded text:
 Quaeritur vero de arcendae aquae jure, ab affNotandum vero quod Tullius maximam propositionem argumentationi inclusit hoc modo: Quod in re majori valet, valeat in minor
Abbreviated transcription (Latin):
usȩ uel speciales uel indiuiduȩ. sub horũ unũ triũ generũ cadunt Ut subiudici¬
aliquidẽ speciales ut maiestatis ł repetundarũ. Indiuiduȩ uero ut cornelii
maiestatis : uel uerris repetundarũ cadunt. Subiudiciali uero quȩ cũq: causȩ con

Expanded text:
causae vel speciales vel individuae sub horum unum trium generum cadunt: ut sub judicicausae vel speciales vel individuae sub horum unum trium generum cadunt: ut sub judiciale quidem speciales, ut majestatis vel repetundarum, individuae vero, ut Cornelii majestatis, vel Verris repetundarum. Cadunt sub deliberativum vero quaecunque causae con
Abbreviated transcription (Latin):
Uanta sibimet cognatione arsrediorica iungatur. non facile consid eri potest.
uxq est etiã ut auditu animaduerti queat. nedũ sit facile reꝑtũ. Cuius
quidẽ reierrorẽ. diuisa des ingulis disputatio p̃ceptorũ creat: Deuno qͦq
enĩ p̃cipiunt nilil de cõmuni laborantes. Quã partẽ doctrinȩ uaeuã. ut possum ag¬
grediem᷑. Dicemꝰ igitur degenere artis. & speciebus partib: instrumento ii.¬
mentiq: partibus opere etiã officioq: auctoris & fine. Quocirea quid in cõmu¬
nespeculandũ est. hinc disserendi sumamꝰ exordiũ. Redoricȩ igitur igit᷑ genus
est facultas. Species uͦ tres. Iudiciale . Deliberatiuũ bemonstratiuũ. Et genꝰ quidẽ
id eẽ quod diximꝰ pat&. Species aut̃ ideir cosunt quas superius enumerauim. qm̃ in
his tota rethorica ẽ. Integra enĩ uis est redioricȩ. Iniudiciali genere causarum.
integra indemonstratiuo & deliberatiuo : Sed hȩc genera sunt causarũ. Om̃s enĩ

Expanded text:
Quanta sibimet ars rhetorica cognatione jungatur, non facile considerari potest; vixque est etiam ut auditu animadverti queat, nedum sit facile repertu. Cujus quidem rei errorem divisa de singulis disputatio praeceptorum creat: de unoquoque enim praecipiunt, nihil de communi laborantes. Quam partem doctrinae vacuam, ut possumus, aggrediamur. Dicemus igitur de genere artis, et de speciebus, partibus, instrumento, instrumentique partibus, opere etiam, officioque auctoris, et fine. Quocirca quid in commune speculandum est, hinc disserendi sumamus exordium. 2. Rhetoricae igitur genus est facultas; species vero tres, judiciale, demonstrativum, deliberativum. Et genus quidem id esse quod diximus, patet. Species autem idcirco sunt quas superius enumeravimus, quoniam in his tota rhetorica est. Integra enim vis est rhetoricae in judiciali genere causarum; integra in demonstrativo vel deliberativo. Sed haec genera sunt causarum; omnes enim
Abbreviated transcription (Latin):
eũ p̃mio dignũ. qͥcũ tantũ in nocensfuerit nulla
in rẽpublicã c̃tulit merita Haec itaq om̃a cog¬
nata sibi eẽ. & ad sereferrunuiaẽ & seuelut
eregione respicere nullus ignorat Nãutde
tionẽ uerũ &iã cuiusdã naturae c̃gruentiã
itatam̃ ut a sediuersa sint: Neq: idem iusti¬
tiã qđ iustus. Om̃e in quicqͥdab aliqͦ inflectit᷑
ab eo aqͦinflectit᷑. diuersũ eidẽq cognatũ

Expanded text:
emio dignum qui cum tantum innocens fuerit, nulla in rempublicam contulit merita. Haec itaque omnia cognata sibi esse, et ad se referri invicem, et se velut e regione conspicere nullus ignorat. Nam ut de tionem, verum etiam cujusdam naturae congruentiam, ita tamen ut a se diversa sint. Neque idem est justitia, quod justus. Omne enim quidquid ab aliquo inflectitur, ab eo a quo inflectitur est d
Abbreviated transcription (Latin):
ñ.: Genꝰus pecieigenꝰ . & species genris species: Itaq
ad se inuicẽ referunt᷑. lic&idẽ genꝰ ac species ñsin
pamꝰ eascicero formas uocat Cui quidẽ dũ qđ dic̃
intelligã. concedã libent̃ qͥb: uoluerit uti nomi¬
nib Milni uͦ ñidem c̃cedi potest: Nã qͥ explanatio¬
nis lucẽ ꝓfessus  in hisdeb& uerbis quaest̃ in usu
posita uersari Id aut̃ qđ supponit᷑ generi ut
species quã forma potiꝰ nuncup& usus optinuit
lã uͦsimile. nͥsimili simile ee ñ potest᷑ etqđ differt
nisi adissimili differre ñ poterit Contraria &iã
c̃trariis intelligunt᷑ ee c̃traria Coniuncta &iã
coniunctis adhaerescunt. Et quȩ st̃ antecedentia.
aliqͥd qđ potest c̃seqͥ antecedunt Id&iã qđ .. conse¬
quens. illud qđ antecessit inseqͥt᷑ Om̃e &iã repug¬
nans. repugnanti sibi m& intelligit᷑ inimicũ
Causa &iã. effectus suicausa ẽ : Qđu quaeuis causa
efficit. eiꝰ rei quã efficit causaẽ̾ Effectusꝗq causȩ

Expanded text:
 genus est, et species generis species: itaque ad se invicem referuntur, licet idem genus ac species non sipamus, eas Cicero formas vocat. Cui quidem, dum quod dicit intelligam, concedam libenter quibus voluerit uti nominibus, mihi vero non idem concedi potest. Nam qui explanationis lucem professus est, in his verbis debet quae sunt in usu posita versari. Id autem quod supponitur generi ut species, quam forma potius nuncupetur, usus obtinuit. Jam vero simile nisi simili simile esse non potest, et quod differt nisi a dissimili differre non potest. Contraria etiam contrariis intelliguntur esse contraria, conjuncta etiam conjunctis adhaerescunt. Et quae sunt antecedentia, aliquid quod potest consequi antecedunt. Id etiam quod est consequens illud quod antecessit insequitur. Omne etiam repugnans repugnanti sibimet intelligitur inimicum. Causa etiam effectus sui causa est. Quod enim quaevis causa efficit, ejus rei quam efficit causa est; effectus quoque causae
Abbreviated transcription (Latin):
te. ł qͦmͦ differant dictũ ẽ : eorũ ꝓpͥetatas quȩ scđm̃ uerũ falsũq sit explicemus. Igit᷑
earũ q̃ sub alt̃nȩsunt si fuerit uera uniuersalis affirmatio ueraerit particularis affir¬
matio. Sienĩ om̃is hõ iustusẽ ueraẽ : uera erit etiã et q̃ dicit. aliqͥ hõ uistus cst. Nãsion
hõ iustus ẽ & quidã. Et eodẽ mͦ sub alternȩ negatiuȩ. Siuniuersalis negatiua uera
fuerit. erit emã uera significatiua particularis. ut si nullus hõ iustus est uera fuerit.

Expanded text:
et quomodo differant dictum est, earum proprietates, quae secundum verum falsumque sunt, explicemus. Igitur et quomodo differant dictum est, earum proprietates, quae secundum verum falsumque sunt, explicemus. Igitur earum quae subalternae sunt, si fuerit vera universalis affirmatio, vera erit particularis affirmatio. Si enim omnis homo iustus est, vera est, vera erit etiam quae dicit, Aliquis homo iustus est. Nam si omnis homo iustfuerit, erit etiam vera negativa particularis, ut si nullus homo iustus est vera fuerit
Abbreviated transcription (Latin):
particularẽ affirmationẽ ł negationẽ artifularit̃ respictunt. Qũ aũt singulȩ ꝓpon¬
tiones q̃ habeant duas differentias unã ad qualitatẽ. unã ad quantitatẽ ut quȩ
uniuersalis affirmatiua est habeat differentiã ad quantitatem quod uniuersalis ÷
& aliã ad qualitatẽ qđ affirmatiua ÷ & eodẽ mͦ ceterȩ ꝓpositiones binas habeant
differentias. unã scđm qualitatẽ. alterã scđm quantitatẽ. Sub alt̃ nȩ q̃ sunt una
tantũ differentia distant quantitatis. qđ hȩc particularis. illa uniuorsalis est Nã
qualitatis differentiã nullã retinent. utrȩq: enĩ affirmatiuȩ sunt. Illȩ uͦaliȩ idẽ
ȩ & sub contrariȩ adqualitatẽ qđ illa affirmatiua. illa neg
ȩ particulares sunt. Illȩ aũt̃ q̃ contraiacentes dicuntur. utrisq differentus diffe¬
runt. Nã & illaumuersalis asfirmatiua ÷ hȩc particularis negatio. Etilla uniuer¬
salis negatio ẽ. hȩc particularis affirmatio¬

Expanded text:
particularem affirmationem vel negationem angulariter respiciunt. Cum autem singulae propositiones habeant duas differentias, unam ad qualitatem, alteram ad quantitatem, ut quae universalis, affirmativa est. habeat differentiam ad quantitatem quod universalis est, et aliam ad qualitatem quod affirmativa est; eodem modo caeterae propositiones binas habeant differentias, unam secundum qualitatem, alteram secundum quantitatem. Subalternae quae sunt, una tantum differentia distant quantitatis, quod haec particularis, illa universalis est. Nam qualitatis differentiam nullam retinent. Utraeque enim affirmativae sunt. Illae vero aliae, id et subcontrariae ad qualitatem, quod illa affirmativa, illa negaae particulares sunt, illae autem quae contraiacentes dicuntur utrisque differentiis differunt. Nam et illa universalis affirmatio est, haec particularis negatio, et illa universalis negatio est, haec particularis affirmatio
Abbreviated transcription (Latin):
argum̃tũ exalicuꝰ diffinitione t̃mini qͥ ẽ inquaesti¬
one tractat᷑ siue subiecti siue p̃dicati Expartiũ uͦ¬
enumeratione quotiens ab eiꝰ t̃minipartib: quibn

Expanded text:
argumentum ex alicujus diffinitione termini qui est in quaestione tractatur, sive subjecti, sive praedicati. Ex partium enumeratione, quoties ab ejus termini partibus, qui
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ suã nullomꝰ derelinquat. uel ut animal p̃di
cat᷑ quidẽ de homine & hominis substantiã monstrat
Int̃rogantib: n nob qͥd esthomo: animalrespond&
Idẽ tam̃ deduciinalia potest. uelut in equũ atq
boue. quae animalia nuncupanit᷑. S ita diducit᷑
indiuersa ut una quãq earũspeciẽ quas ẽtin&
ñrelinquat Vbicũq it fuerithomo. necesse ut sit
Ergoliquido demonstratũ.. nom̃ gn̾ris aspecie nul
lomͦ separari Qđsi aliqđo gnris uocabulũ uniuer¬
salit̃ enunci& necesse. om̃sspecies designari

Expanded text:
quat, velut animal quidem praedicatur de homine, et hominis substantiam monstrat; interrogantibus enim nobis quid est homo, animal respondetur. Idem tamen deduci in alia potest, velut in equum atque bovem, quae animalia nuncupantur. Sed ita deducitur in diversa, ut unamquamque earum specierum quas continet, non relinquat. Ubicunque enim fuerit homo, necesse est ut sit Ergo liquido demonstratum est nomen generis a specie nullo modo separari. Quod si aliquando generis vocabulum universaliter enuntietur, necesse est omnes species designari
Abbreviated transcription (Latin):
& bouẽ. & c&eras cmis species sub animalis nomine
collocatas. Quaecũita sint qͥdã testam̃ tomulieri
argentũ om̃e legauerat Quaerit᷑ anei &iã nu¬
merata pecunia sitlegata Numerataigͥ pecunia
in hacquaestione. subiectũ legataup̃dicatũ¬
Considero igͥ in alterutroeoꝵ qui dnã insit ut
etuco q dinipso aliqđ argum̃tũ requirã Video sub¬
iectũ t̃minũ qͥ numerata pecunia habere argentũ
genꝰ qđ affectũ scilic& ad speciem suã ad quã refert᷑
Nacũ om̃e nom̃ gnris legatusit nihildespecieb: ui
aliqͣcũ sint animalia. itae munere carere c̃tendat.
sed om̃e prorsus quicqͥd fuerit animalui uereꝓponit
cies excipit᷑. At numerata pecunia argentũ  : Fit
igutnumerata qͦq pecunia. legati uocabulo possit in

Expanded text:
species sub animalis nomine collocatas. Quae cum ita sint, quidam testamento mulien argentum omne legaverat. Quaeritur an ei etiam numerata pecunia sit legata: numerata igitur pecunia in hac quaestione subjectum est, legatConsidero igitur in alterutro eorum quidnam insit, ut quod in ipso est aliquod argumentum requiram. Video subjectum terminum, qui est numerata pecunia, habere argentum genus, quod affectum est, scilicet ad speciem suam ad quam referturNam cum omne nomen generis legatum sit, nihil de speciebus aliqua cum sint animalia, vitae munere carere contendat, sed omne prorsus quidquid fuerit animal, vivere propocies excipitur. At numerata pecunia argentum est, fit igitur ut numerata quoque pecunia legati vocabulo possit in
Abbreviated transcription (Latin):
genoro sicducit᷑ Qm̃ar gentũom̃e mulieri legitũ
ẽ ñ potest eapecunia quȩ numerata domirelidaẽ
qđ qͥd aut̃ p̃dicari dr̃ qđ dequalib& syecie int̾̃o¬
gantib qͥd sit. & respondere cuenit & eiꝰ deqͣrespon¬
d& specie isubstanti ã monstrat: Sẽꝑuꝰ genꝰ ꝓpͥaspecie¬

Expanded text:
genere sic ducitur: quoniam argentum omne mulieri legatum est, non potest ea pecunia quae numerata domi relicta est quid est praedicari dicitur, quod de qualibet specie interrogantibus quid sit, responderi convenit, et ejus de qua respondetur speciei substantiam monstrat. Semper vero genus
Abbreviated transcription (Latin):
sit sicut similitudo & contraria neq pars eiꝰsubstan¬
tia sit. quã diffinitione det̃minat. s potiipsa substan¬
tia Ac dehac quidẽ resatisdictũ. Idẽ uͦde partibus
aequant᷑ & diffinitio diffinito & partestoti & nota
reiquã significatione declarat. siñsit uni uoca. uł
aeqͥuoca uł sires quae designat᷑ ñ sit multiuoca Sane
illud dubitari recte potest. curcũ dixiss& duo gñraẽe
diffinitionũ. ñ ipsas diffinitiones partitꝰ est . s quae

Expanded text:
ut similitudo et contraria, neque pars ejus substantiae sit quam definitione determinat, sed potius ipsa substantia. Ac de hac quidem re satis dictum est. Idem vero de partibus aequantur, et definitum definitioni, et partes toti, et nota rei quam significatione declarat, si non sit aequivoca, vel si res quae designatur non sit multivoca. Sane illud dubitari recte potest, cur cum dixisset duo genera esse definitionum, non ipsas definitiones partitus est, sed quae
Abbreviated transcription (Latin):
dñr affecta qr st᷑ ad aliqͥd & ꝓpositit̾minirelatione
nectunt᷑ Nã & diffinitio alicuiꝰ diffinitio & totũ
partiũ totũ.. & nota significati notaẽ: S inspicien¬
da natura singuloꝵ. & uidendũ nũ similit̃ haec
ad aliqͥdreferant᷑ ut c&ã Nã diffinitiorẽ quã dif¬
finit qͦdã mͦ explicat atq c̃format. Itẽ partes rem
cuiꝰ partesst̃ ꝓpͥa coniunctione ꝑfieciunt Nota uͦ¬
eius intellectũ cõmunit̃ ten& Et cũ haec c&era quaeuo¬

Expanded text:
 propositi termini relatione nectuntur. Nam et definitio alicujus est definitio, et totum partium totum est, et nota significati nota est. Sed inspicienda natura est singulorum, et videndum num similiter haec ad aliquid referantur ut caetera. Nam definitio rem quam definit quodammodo explicat atque conformat. Item partes rem cujus partes sunt propria conjunctione perficiunt. Nota ejus intellectum communiter tenet, et cu
Abbreviated transcription (Latin):
adẽ gentilita testꝰ. corporeist᷑ Ipsauͦgentilitas
iđ cõmunis nominis liberoꝵ soci& as scipionũ. uale¬
rioꝵ ułbrutoꝵ. certe in corporea : Sed quedam
earũ rerũ incorporalis animic̃ceptio . atq intel¬
ligentia. quã notionẽ uocauit Iysaenĩ imagina¬
tiousu capionis uł tutel&e atq intellectus in corpo¬
subieti differentias ut alias quidẽ dicer & ẽẽ diffi¬

Expanded text:
eadem gentilitate sunt, corporei sunt. Ipsa vero gentilitas, eadem gentilitate sunt, corporei sunt. Ipsa vero gentilitas, id est communis nominis liberorum societas, ut Scipionum, Valeriorum et Brutorum, certe incorporea est; sed quaedam earum rerum incorporalis animi conceptio est, atque intelligentia, quam notionem vocavit. Ipsa enim imaginatio usucapionis vel tutelae atque intellectus incorposubjecti differentias, ut alias quidem esse diceret defi
Abbreviated transcription (Latin):
in corporea ñ ẽẽ ñ adueritatẽ sed ad cõmunẽ quoꝵ¬
lib& hominũ opinionẽ locutꝰ : Ponit gͦ eaẽpla earũ
qui dẽ rerũ quaest᷑ formas quasdã corporaliũ rerũ
ut fundũ. aedes pari& es. stillicidiũ atq id genꝰ
quae corporalia eẽ hacratione ostendit qm̃ cerni
tangiq posst᷑ Carũ uͦrerũ quae ñ st̃. exẽplaposuit
usu capionẽ. tutelã.gentẽ e&aq quae stꝰ incorpo¬
rea Quae ex hoc incorporea eẽ monstrauit. qđait
tangi demonstrariue ñ posse s intelligentia
atq animo cõp̃hendi. Curuꝰ ea ñẽe dixerit. sup¬
posuit rationẽ dic̃s Nullũt qͣsi corpꝰearũ rerũ eẽ
nec molẽ aliquã quae feriat sensũ Qđ enĩ corpus ẽe
potest usu capionis : nã ipsa quae usu captunt᷑ corpo¬
potest : Itẽ qđ qͥs tutela regit corporale: homo
nãq: : Ipsa uͦ cura tutelae atq ipsũ ius aliũ tuendi
nihil omi no corporis habepotest. Homines ꝗꝗ qͥine

Expanded text:
sed ad communem quorumlibet hominum opinionem locutus est. Ponit igitur exempla earum quidem rerum quae sunt, formas quasdam corporalium rerum, ut fundum, aedes, parietes, stillicidium, atque id genus, quae corporalia esse hac ratione ostendit, quoniam cerni tangique possunt; earum vero rerum quae non sunt, exempla posuit, usucapionem, tutelam, gentem, caeteraque quae sunt incorporea; quae ex hoc incorporea esse monstravit, quod ait, ea tangi demonstrative non posse, sed intelligentia atque animo comprehendi. Cur vero ea non esse dixerit, supposuit rationem dicens, nullum quasi corpus earum rerum esse, nec molem aliquam quae feriat sensum. Quod enim corpus esse potest usucapionis? Nam ipsa quae usucapiuntur, corpopotest? Item, quod quis tutela regit, corporale est, homo namque est. Ipsa vero cura tutelae, atque ipsum jus alium tuendi, nihil omnino corporis habere potest. Homines quoque qui in
Abbreviated transcription (Latin):
uideat᷑. aut hominẽ quã iustitiã uł hereditatẽ
uł quicqͥd aliud ñ sensib s intelligentia comp̃hendit᷑ :¬
Vndefit. ut ꝓpt̃ eudentiã cognitionis eamagis ẽẽ
uideant᷑ quae subiecta st̃ sensib eamini me qua in tel¬
ligentiaeratione capiunt᷑. Sid sciendũ M. tulliũ
ad hominũ ꝓtulisse opinionẽ. ñ adueritate᷑ Nãut
int̃optime philo sophantes c̃stitit. illa maximest᷑
quae longe asensib segregatast᷑. illaminꝰ quae opi¬
monessensib: subministrant: Vnde &iã idẽ cicero

Expanded text:
reditatem, vel quidquid aliud non sensibus, sed intelligentia comprehendit? Unde fit ut propter evidentiam cognitionis ea magis esse videantur quae subjecta sunt sensibus, ea minime quae intelligentiae ratione capiuntur. Sed id sciendum est, M. Tullium ad hominum protulisse opinionem, non ad veritatem. Nam ut inter optime philosophantes constitit, illa maxime sunt quae longe a sensibus segregata sunt, illa minus, quae opiniones sensibus subministrant. Unde etiam idem Cicero
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ rerũ quae ñ st᷑ ñ ecrursus eadico quaȩ tangi de¬
monstrariueñ posst cernitam̃ animo atq: intel¬
ligiposst̃ Vt sius capionẽ si tutelã. si gentẽ siagna¬
tionẽ diffimas quarũ rerũ nullũ s ũb qͣsi corpus
est tam̃ quaedã conformatio in signita & impressa
intelligentia. quã notionẽ uocõ Casxpe inargum̃¬
tando diffinitione explicanda ẽ
Imnẽ diffinitionẽ manifestũ. ad aliqͥd dici Ali
Quofit ut ex his quas de t̃minat diffinitio in ipsas
diffinitiones quadã ꝓpͥ&as tranfferat᷑ S quia qđ
ad aliqͥd refert᷑. id ñ potest idemeeei ad qđ dicit᷑¬
ꝓpͥã qͦq ipsũ qđ refert᷑ ad aliud fõimã necesse. possi¬
dere Eoq fit ut indiffinitionib & sua cuiq in sit
forma. &ita quã ab his accipiunt quae diffiniunt ẽsi¬
deret᷑. Qđm. tulli uidens pͥmũ diuidit diffinitio

Expanded text:
demonstrative non possunt, cerni tamen animo atque intelligi possunt, ut si usucapionem, si tutelam, si gentem, si agnationem definias, quarum rerum nullum subest quasi corpus: est tamen quaedam conformatio insignita, et impressa intelligentia, quam notionem voco, ea saepe in argumentando definitione explicanda est. Omnem definitionem manifestum est ad aliquid dici, aliQuo fit ut ex his rebus quas determinat definitio, in ipsas definitiones quaedam proprietas transferatur; sed quia quod ad aliquid refertur, id non potest esse idem ei ad qam quoque ipsum quod refertur ad aliud formam necesse est possidere. Eoque fit, ut in definitionibus, et sua insit forma, et ea quam ab his accipiunt, quae definiunt, consideretur. Quod M. Tullius videns, primum dividit definitio
Abbreviated transcription (Latin):
anĩ aduertendũ maxime . qr ñ si qͥdin argum̃tis fu¬
erit sumptũ illud eoꝵ argum̃toꝵ locꝰ dicendus est.
nisi ñ solũ in sit argum̃tis uerũ &iã ab eo argum̃ta
nascant᷑. Ia qđ dico planiore liquebit exẽplo Siqđ ir
fuerit argum̃tuꝰ in qͦsumat᷑ genꝰuł species ñstatĩ
illu dargum̃tũ exgnre uł specie tractũ eẽ dr̃ nisi¬
siei argum̃to uires gnris ułspecier qualitas summi¬
nistrat. Ageu. sit quaestio anidemsit animaliẽe
Plurima quippest̾ in animata neq moriunt᷑ Nã
quae nuꝗuixere. nemoriqui dempossemanifestũ :
Hicigͥ inanimatũ. genꝰ lapidũ acfusiliũ n& alloꝵ
& sumptũ in argum̃to S⁊ ñ ex gñrefactũ. ar¬
gum̃tũ lic& in eodẽ uideat᷑ genꝰ indusũ. s potius
a contrario Nãq: contrariũ uitae quidẽmors
animaliaut̃ animatũ Smori ñ seqͥt᷑ in animatũ
uiuendignre argum̃tiratiotraher& : uelut sita
fier& argum̃tũ. Animali eẽ substantiaȩ : Ipsũ uͦ¬

Expanded text:
animadvertendum maxime est, quia non si quid in argumentis fuerit sumptum, illud eorum argumentorum locus dicendus est, nisi non solum insit argumentis, verum etiam ab eo argumenta nascantur. Id quod dico, planiore liquebit exemplo. Si quod enim fuerit argumentum in quo sumatur genus vel species, non statim illud argumentum ex genere vel specie tractum esse dicitur, nisi ei argumento vires generis vel speciei qualitas subministret. Age enim, sit quaestio an idem sit animali eplurima quippe sunt inanimata, neque moriuntur. Nam quae nunquam vixere, ne mori quidem posse manifestum est. Hoc igitur inanimatum genus est lapidum, ac fusilium metallorum, et sumptum est in argumentum, sed non ex genere factum est argumentum, licet in eodem genus videatur inclusum, sed potius a contrario. Nam contrarium est vitae quidem mors, animalium inanimatum; sed mori non sequitur inanimatum, vivendi genere argumenti ratio traheretur, velut si ita fieret argumentum: animali esse, substantiae est
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ sẽꝑad aliqͥd referunt᷑: Qđsi &iã diffinitio refert᷑
adaliqͥd nee  absolutȩ acꝓpͥae c̃siderationis ea qͦq
int̾ affecta ponenda ẽ S oc curritur. qm̃ eaq̃ affectast̃
tã quã umbrae quaedã corpꝰ. ita extra posita ñ possun
id relinquere ad qđ ꝓbant᷑ affecta & aut omino sub¬
stantiã eoꝵ ad quae affectast᷑ ñsignificant. ut ẽ trariũ
simile. & c&a. autsiqđo designant. una quaedã pars

Expanded text:
mper ad aliquid referuntur. Quod si etiam definitio refertur ad aliquid, nec est absolutae ac propriae considerationis, ea quoque inter affecta ponenda est. Sed occurritur, quoniam ea quae affecta sunt tanquam umbrae quaedam corpus, ita extra posita non possunt id relinquere ad quod probantur affecta, et aut omnino substantiam eorum ad quae affecta sunt, non significant ut contrarium, simi
Abbreviated transcription (Latin):
speciem sumunt locoꝵ : Diffinitionãq & pars & nota
res quad ãst᷑ sed cũ ab his argum̃tũ ducit᷑ locifiunt
Cũigͥ M tulliꝰ resipsas itautst᷑ naturalit̃ partiat᷑ simul
cũ reb: diuidit locos Si presuna  a quaduci poterit
partes eiꝰ reifuerint tot ertꝰ &iã loci generiseiꝰdẽ
deqͦ argum̃tanascant᷑ Quaecũ ita sint cũq pͥmus
omi um locus a to tosit .i. a diffinitione priꝰ quid sit
diffinitio diffinitione declaratꝰ ut pate facta reinat᷑a
species ei uł mẽbra c̃uenientiordine parciat᷑ Diffini
nitio hominis animalrationale mortale Dictũ uͦ
cautissime. explicat Nã qđ nom̃ confise denunciat.
id diffinitio ꝑ quaedã substantialia mẽ bra diffundit
Qđ enĩ confuse nomine hominis declarat᷑. idaꝑitatq
explicat diffinitio dics hominẽ eẽ animal rationale
& mortale Nã nisi ita dixiss&. potuerat. eẽ cõmunis

Expanded text:
speciem sumunt locorum. Definitio namque, et pars, et nota, speciem sumunt locorum. Definitio namque, et pars, et nota, res quaedam sunt, sed cum ab his argumentum ducitur, loci fiunt. Cum igitur M. Tullius res ipsas ita ut sunt naturaliter partiatur, simul cum rebus dividit locos. Si enim res una est a qua duci poterit partes ejus rei fuerint, tot erunt etiam loci generis ejusdem de quo argumenta nascuntur. Quae cum ita sint, cumque prius omnium locus a toto sit, id est a definitione, prius quid sit definitio definitione declarat, ut patefacta rei natura, species ejus vel membra convenienti ordine partiatur. Definitnitio est hominis, animal rationale, mortale. Dictum vero cautissime exlicat. Nam quod nomen confuse denuntiat, id definitio per quaedam substantialia membra diffundit. Quod enim confuse nomine hominis declaratur, id aperit atque explicat definitio, dicens hominem esse animal rationale et mortale. Nam nisi ita dixisset, potuerat esse communis