comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
scribsisse presbiterũ soluens illã & epistola ia cobia postoli : Quũ in primo pͥnte¬
notaui capitulo questionem : In quo libro quai tuor illus uis tutes Id est pruden¬
tia tem perantia fostitudinẽ : atq iustitiam : Ad illud geminae dilectionis die
pximila tũmundatũ nimis in quo total&x pend& & proph&ue mirifice r&ulit :
ob hoc itaq congruũ putauiꝰ atq conueniens ut his & cerptis c̃aritas quudisꝑsa
solent adunari integritate libridar& & ordiũ quae& uistutũ omniũ ꝑfectio
& suꝑnȩ legi sest plenitudo: ipsu quoq finẽ dedit operi quae non hub& finẽ Num
poene ultimus numerititulosordinẽ nutriendae ultimꝰ enutritae laudem coni¬
tin&e curitatis ꝑ quam adiuro lecturos ut mihi indigno ueniã dignanter tribuan
& ortecionũ p̃sidi clement̃ inpendant: Siquis sune tntnsferens hoc opus his

Expanded text:
scripsisse presbyterum, soluens illam ex epistula Iacobi apostoli quam in primo praescripsisse presbyterum, soluens illam ex epistula Iacobi apostoli quam in primo praenotaui capitulo quaestionem: in quo libro quattuor illas uirtutes, id est prudentiam, temperantiam, fortitudinem atque iustitiam, ad illud geminae dilectionis dei et proximi latum mandatum nimis, in quo tota lex pendet et prophetae, mirifice rettulit. ob hoc itaque congruum putaui atque conueniens ut his excerptis caritas, qua dispersa solent adunari integritate, libri daret exordium, quae et uirtutum omnium perfectio et supernae legis est plenitudo; ipsa quoque finem dedit operi, quae non habet finem. nam paene ultimus numeri titulus ordinem nutriendae, ultimus enutritae laudem continet caritatis; per quam adiuro lecturos ut mihi indigno ueniam dignanter tribuant et orationum praesidia clementer impendant. si quis sane transferens hoc opus his
Abbreviated transcription (Latin):
eorũ huec eadem eecerpta ꝑuenerint: aut ardore medicantis accensiaut in ordinata ut
Atq in unũ corpus reductu suepius lectiture : Ita forsitan inperiti desideriũ compen¬
dus poterit militare doctoruro plerũq enĩ qđ in eptius a paruis arripitur umagls
aptius adimplour: cestesinullus mugnorũ Iduel ficere uł hubere dignatur saltĩ
illi quibus plenaria tanti desunt operis his forsitan delectabuntur. Excerptisquia fa¬
cibiusunũ codicem quis poterit sib puntre quã multos singulis sune capitulis diuersue
resuclaium questiones utq sententiae dequo opere uł libro sint indicuntur utsi qͥs
ignonte tubi eas plenus possit inuenire cognoscat integrum uero librũ uisuest qe cerpto¬
rũ debert ee principium & ille potissi mũ mchi p̃ ponendus occurrit: Quemidem beatus
augustinus antists ad scm hieronimũ põst primũ deanimȩ questione noscitur

Expanded text:
eorum haec eadem excerpta peruenerint, aut ardore mendicantis accensi aut inordinata, ut eorum haec eadem excerpta peruenerint, aut ardore mendicantis accensi aut inordinata, ut atque in unum corpus redacta saepius lectitare. ita forsitan imperiti desiderium compendiis poterit militare doctorum plerumque enim quod ineptius a paruis arripitur a magnis aptius adimpletur. certe si nullus magnorum id uel facere uel habere dignetur, saltem illi quibus plenaria tanti desunt operis his fortasse delectabuntur excerptis, quia facilius unum codicem quis poterit sibi parare quam multos. a singulis sane capitulis diuersae res uel etiam quaestiones atque sententiae de quo opere uel libro sint indicantur, ut, si quis ignorat ubi eas plene possit inuenire, cognoscat. integrum uero librum uisum est excerptorum debere esse principium et ille potissimum mihi praeponendus occurrit, quem idem beatus Augustinus antistes ad sanctum Hieronymum post primum de animae quaestione noscitur
Abbreviated transcription (Latin):
ruomniũ ego prorsus abiectior : Ex aliquantis eiusdẽ beai uiri p̃claris ope¬
rib: ꝓpauca ruminando : quodã modo labendo qu edecerpsiquue prestantibus
anias inteent legent nã om̃a illuis habere ł inueni requis possec : Non nulla ergo
lesenti mihi atq habere cupientiqͥa facultas minime suppe ebat. Idcircoqued ã uelur
in genupntto florib as ꝑsocuelestib & liororũ eiusde quaedatuest copia in ops
acger que collegi : in ops sclic& peritiu ł ger offensa Va in formaritantaudo¬
trina cupiens uelianari . Veritatem namq sententiue salomonis qui ait Fauus
mellis uerba prudentiue. dulcedo animue sanitas ossuũ in suprae dictiuiri dulcissima
& sanis sima eruditione ꝑsensi : paucu ꝓ inde quue congessi: Non solũ mibiqͥ sensucen suq¬
nis pauꝑ sed &ii his qui utroq p̃diti sunt munere ꝓfutunt confido Nu cũ inmanꝰ

Expanded text:
rum omnium ego prorsus abiectior ex aliquantis eiusdem beati uiri praeclaris operum omnium ego prorsus abiectior ex aliquantis eiusdem beati uiri praeclaris operibus perpauca ruminando quodam modo lambendoque decerpsi, quae praestantibus amicis integra legeram: nam omnia illius habere uel inuenire quis possit? nonnulla ergo legenti mihi atque habere cupienti quia facultas minime suppetebat, idcirco quaedam uelut ex ingenti prato floribus asperso caelestibus ex librorum eius quae data est copia inops aegerque conlegi: inops scilicet peritia., aeger offensa, uel informari tanta dotrina cupiens uel sanari. ueritatem namque sententiae Salomonis, qua ait: fauus mellis uerba prudentiae, dulcedo animae, sanitas ossuum, in supra dicti uiri dulcissima et sanissima eruditione persensi. pauca proinde quae congessi non solum mihi qui sensu censuque sum pauper sed etiam his qui utroque praediti sunt munere profutura confido. nam cum in manus
Abbreviated transcription (Latin):
tiohis usos sefuisse testuntur : Nam contrt multos hostes ecclesiue dimicun¬
tes & maxime contrt uersi pelles inimicos. Grotiaedi doctrina eiꝰ instructi uel
potius eadem in lustrati gratia sẽꝑ &x titere uictores cuiꝰ uictoriae p̃mia intantũ
donantedõ posteris ꝓsunt ut & ieiu nos copiosius ꝑascant : Et fortes armis spiri¬
tulib: muniant : Catholica siquidem diuinae legis & plunatio. Non solũ esurienti¬
bus alimonia sed & dimicantibus efficit᷑ armatunt. Nec in merito uicari illiu s cui
puscendus oues dñsoreꝓprio cõmendauit Conpastoralis officii sociũ& copiosagregi
dominicodepratis scriptuntrũ pabula ꝓcunentẽ ꝑ amplius dilexerunt suũ uerissi me
putantes bonũ quod ꝑ fuit ternũ scientiã gnetulabant᷑ inuentũ : scientes hunc in¬
telligibilem ad condiendos animos sale&iđ̃ pecorib ab iectissimis ꝓfuturis̃ quo¬

Expanded text:
cio his usos se fuisse testantur. nam contra multos hostes ecclesiae dimicancio his usos se fuisse testantur. nam contra multos hostes ecclesiae dimicantes et maxime contra uersipelles inimicos gratiae dei doctrina eius instructi uel potius eadem inlustrati gratia semper exstitere uictores: cuius uictoriae praemia in tantum donante deo posteris prosunt, ut et ieiunos copiosius pascant et fortes armis spiritalibus muniant. catholica si quidem diuinae legis explanatio non solum esurientibus alimonia sed et dimicantibus efficitur armatura. nec immerito uicarii illius, cui pascendas oues dominus ore proprio commendauit, compastoralis officii socium copiosa gregi dominico de pratis scripturarum pabula procurantem peramplius dilexerunt, suum uerissime putantes bonum quod per fraternam scientiam gratulabantur inuentum, scientes hunc intellegibilem ad condiendos animos salem etiam pecoribus abiectissimis profuturum. quo
Abbreviated transcription (Latin):
semꝑ in lustri acꝑ omnia ꝓbae : eu ipius omniũ seruorũ dĩ famulus in
dño sulutem dicit: Excerptorũ codicem quem de non nullis operib: scĩ uugus¬
tini cohostunte domnomeo marino ubbate uel c&eris sc̃is fractrib: Quomo¬
documq conpegent̃ continuo trensferri uobis sco quo poll& is studio uolu¬
istis : Et cumbibliothuecue unt̃e copia multipl& integnt dequib: pauca decerpsi
contineat opent : placuit tum̃ hubere decerpta : Atego prospiciens neforsi¬
tan a legentibus temeritatis or guerer : Necesse habui causas facti pntefatio¬
ne fateri : quae itase hub& lĩ magnos ẽgregios catholicae doctores ecclesiue
prceclurum fuisse & eẽbeatum augustinum quis ignor& ep̃m: quencũ diuina
& humana eruditione mistebilẽ om̃s osthodoxi toto terrerũ orbe uenerentur
p̃cipue tam̃ a postolicae sedis antistites scriptaeius sua ꝓpabiliter auctorita¬
te figmantes tanto maiori studio semꝑ umploxi sunt quanto ampliori sola¬

Expanded text:
SEMPER INLVSTRI AC PER OMNIA PROBAE EVGIPPIVS OMNIVM SERVORVM DEI FAMVLVS IN DOMINO SALVTEM DICIT. Excerptorum codicem, quem de nonnullis operibus sancti Augustini cohortante domno meo Marino abbate uel ceteris sanctis fratribus quomodocumque compegeram, continuo transferri uobis sancto quo polletis studio uoluistis, et cum bibliothecae uestrae copia multiplex integra de quibus pauca decerpsi contineat opera, placuit tamen habere decerpta. at ego prospiciens ne forsitan a legentibus temeritatis arguerer, necesse habui causas facti praefatione fateri: quae ita se habent: inter magnos et egregios catholicae doctores ecclesiae praeclarum fuisse et esse beatum Augustinum quis ignoret episcopum? quem cum diuina et humana eruditione mirabilem omnes orthodoxi toto terrarum orbe uenerentur, praecipue tamen apostolicae sedis antistites scripta. eius sua probabiliter auctoritate firmantes tanto maiori studio semper amplexi sunt, quanto ampliori sola
Abbreviated transcription (Latin):
te depsredictis quat tuor uistutibus quas in superiori libro distinxit
in libro demoribus ecclesiae catholicae disserens adunum eas
nuis tatos quibus ad a&ernitatem tenditur desiturae sint cum ad aderna
ꝑduxerint ait in libro d& rinitate.xiiii.Ĩ uiiii.
Dequattuor affectionibus quus a cicerone ꝑ turbationes ab aliis passiones
uppellatas uirgilius homini proptercurnem in eẽ putat. Cum his
diabolus quoq non careat: quiest utiq sine curne scosautem quibus rectus
est umor omnes has affectiones probat rectus habere in libro
deciuita tedĩ

Expanded text:
 II. 2. Item de praedictis quattuor uirtutibus, quas in superiori libro distinxit; in libro de moribus ecclesiae catholicae disserens ad unum eas . III. 3. An uirtutes, quibus ad aeternitatem tenditur, desiturae sint cum ad aeterna perduxerint, agit in libro de trinitate XIIII. IIII. 4. De quattuor affectionibus, quas a Cicerone perturbationes, ab aliis passiones appellatas Vergilius homini propter carnem inesse putat, cum his diabolus quoque non careat, qui est utique sine carne; sanctos autem, quibus rectus est amor, omnes has affectiones probat rectas habere. ex libro de ciuitate dei
Abbreviated transcription (Latin):
tant : quã ex eis in disputando. aut iudicando aduiuamur. Nisi forte quod exercitatiora
reddunt ingenia si etiam maligniora aut in flatiora non reddant hoc ẽ ut aut decipere
ueri simile sermone atq: in t̃rogationib: am enx aut aliquid magnũ quosebonis
atq: in nocenib: ante pono pe a secutos putent qui istu didicerint:
cClXXUII. Quod numexi disciphina nonSit Ab hommnigus i t¬
tuna sed porius indacerta erinuenna et ad dĩ haudem aquoue

Expanded text:
tant, quam ex eis in disputando aut iudicando adiuuamur; nisi forte quod exercitatiora tant, quam ex eis in disputando aut iudicando adiuuamur; nisi forte quod exercitatiora reddunt ingenia, si etiam maligniora aut inflatiora non reddant, hoc est ut aut decipere uerisimili sermone atque interrogationibus ament aut aliquid magnum, quo se bonis atque innocentibus anteponant, se assecutos putent qui ista didicerint. CCLXII. QVOD NVMERI DISCIPLINA NON SIT AB HOMINIBVS INSTITVTA, SED POTIVS INDA
Abbreviated transcription (Latin):
mines ips ã beatȩ uitȩ ueritatẽ didicis secũ ista didicer quã quã plerũq accdatut facius
homines res eas assequant᷑ ꝓpt̃ quas as sequendas istudiscunt᷑ quã taliũ p̃ceptorũ
nodossissimas & spono sissimas disciplinas tãquã siquis piã dare uolens
p̃cepta ambulandi moneat ñ eẽ leuandũ posteriorẽ pedẽ nisi cũ posueris priorẽ
deinde minututĩ quẽ ad modũ articulorũ & poplitũ cardines oporteat mouere
discribat. Vera enim dic̃ necaliter ambulari pocest scofacilius homines hȩc faciendo abulas
quã ani adues tunt cũ facuint aut incellegunt cu aediunt quiaut ambula re
ponpossunt mulcominꝰ eacu rantquȩ nec experiendo possunt attendere. Ita plerumq
citius ingeniosus uid& Noneẽ ratũ conclusionẽ quã p̃ceptueiꝰ capit. Tardus aut̃ ñ eã uidet
sed mulcominꝰ qđ deilla p̃cipitur magisq: his omnib: ipsaspectacula ueritatis sepe delec¬

Expanded text:
mines ipsam beatae vitae veritatem didicisse, cum ista didicerint. Quanquam plerumque accidat, ut facilius homines res eas assequantur, propter quas assequendas ista discuntur, quam talium praeceptorum nodosissimas et spinosissimas disciplinas. Tanquam si quispiam dare volens praecepta ambulandi, moneat non esse levandum posteriorem pedem, nisi cum posuerit priorem: deinde minutatim, quemadmodum articulorum et poplitum cardines oporteat movere, describat: vera enim dicit, nec aliter ambulari potest, sed facilius homines haec faciendo ambulant, quam animaduertunt, cum faciunt, aut intellegunt, cum audiunt. qui autem ambulare non possunt, multo minus ea curant quae nec experiendo possunt attendere. ita plerumque citius ingeniosus uidet non esse ratam conclusionem quam praecepta eius capit, tardus autem non eam uidet, sed multo minus quod de illa praecipitur, magisque in his omnibus ipsa spectacula ueritatis saepe delec
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓtotis dieb duob: atq integris posuis se : eũ uero quidix̃ Post dies sex integros om̃s & totas sed
solos medios conputasse: hoc modo locutionis quo significat᷑ apaste totũ &iã illa deresur¬
rectionexp̃i soluit᷑ quȩstio: pars enĩ nosima diei quopassus e. nisi ꝓtotadie accipiat᷑ idest
adiuncta &ia noctep̃terita & nox incui paste ultima resurrex nisi tot̃ dies accipiatur¬

Expanded text:
pro totis diebus duobus atque integris posuisse, eum uero qui dixit: post dies sex, integros omnes et totos, sed pro totis diebus duobus atque integris posuisse, eum uero qui dixit: post dies sex, integros omnes et totos, sed solos medios computasse. hoc modo locutionis, quo significatur a parte totum, etiam illa de resurrectione Christi soluitur quaestio. pars enim nouissima diei, quo passus est, nisi pro toto die accipiatur, id est adiuncta etiam nocte praeterita, et nox, in
Abbreviated transcription (Latin):
fucuru fuerat quo eẽ dic̃ manifesta: quãuis haec possint intellegi & det̃ra futuri scłiquan¬
do eritcaelũ nouum &t̃ranoua inqua iniusti habitare ñ poter̃ & id eo rectedicit᷑ piis qđ ipsa
sit terra eorũ quȩ ulla expas tenonerit impiorũ quia &ipsa similit̃ dataest quandodanda
uel conicipossit latens inscripturis scis quantitas temporũ duob: aut̃ modis uigeredicit hanc
regulã aut troposy nec doce aut legitimis numeris. troposi necdo aut apatetotũ aut a toto
pastem facit intellegi: sic̃ unꝰ euangelista postdies octo factũ dicit. qđ alius post dies sex
quando inmonte discipulis cantũ trib p̃sentib facies dni fulsit ut sol &uestim̃taeiꝰ ut necitrũq
pastẽ nouis sima dici ex quo id xp̃s p̃dix̃ futurũ & pas tẽprimã diei qđ id ostendit impl&um

Expanded text:
futurum erat, quod ipse dicit manifestatum. Quamvis haec possint intelligi et de terra futuri saeculi, quanfuturum erat, quod ipse dicit manifestatum. Quamvis haec possint intelligi et de terra futuri saeculi, quando erit coelum novum et terra nova , in qua injusti habitare non poterunt. Et ideo recte dicitur piis quod ipsa sit terra eorum, quae ulla ex parte non erit impiorum; quia et ipsa similiter data est, quando danda vel conjici possit latens in Scripturis sanctis quantitas temporum. Duobus autem modis vigere dicit hanc regulam; aut tropo synecdoche, aut legitimis numeris. Tropus synecdoche, aut a parte totum, aut a toto partem facit intelligi: sicut unus evangelista post dies octo factum dicit, quod alius post dies sex, quando in monte discipulis tantum tribus praesentibus facies Domini fulsit ut sol, et vestimenta ejus sicut nix partem nouissimam diei, ex quo id Christus praedixit futurum, et partem primam diei, quo id ostendit impletum,
Abbreviated transcription (Latin):
bouob corcarneu. Vndeait apłstabulis cordis carnib corcarneũ a corde lapideo uolut ut.
is rabele carnaliqui ẽ unius gentis nouitate gratiȩ ñ nobilitate patriȩ: &m̃te ñgente dis¬
tinguit sed altitudo ꝓph&iadũ deillo ueladillu loquit᷑ latent̃ transit adhunc &cũ iam
leipso uel adistũ loquat᷑ ad huc deillo ueladillũ uid&ur loqui i non intellectũ scripturari
patrib ur̃is ñ carnalit̃ sic carnales i srł sed spiritalit̃ sic̃ spales ꝓsrł debemaccipere ȩcđa
quippesine macula & ruga exomnib: gentib: congregata atq in ernũ regnatura cuxp̃o
utepore: patrib credita ẽ &eipsa gratiaquȩ scisdat scribens adtrmot heũ apłs ait Non
manifestata autẽ nunc ꝑ aduentũ saluatoris nr̃idatã dixit gratiã quando necerant ad¬
huc quib: dar&ur qm̃ in dispositione acp̃distinationedĩ Iam factũ erat qđ suotẽ pore

Expanded text:
quippe carneum, unde ait Apostolus, tabulis cordis carnalibus, a corde lapideo voluit vita Israele carnali, qui est unius gentis, novitate gratiae, non nobilitate patriae, et mente non gente distinguitur: sed altitudo prophetica dum de illo vel ad illum loquitur, latenter transit ad hunc; et cum jam de isto uel ad istum loquatur, adhuc de illo uel ad illum uidetur loqui, non intellectum scripturarum patribus uestris, non carnaliter sicut carnalis Israhel, sed spiritaliter sicut spiritalis Israhel debemus accipere. ecclesia quippe sine macula et ruga, ex omnibus gentibus congregata atque in aeternum regnatura cum Chrsuo tempore a patribus credita est; sicut de ipsa gratia quae sanctis datur, scribens ad Timotheum Apostolus ait, Non ante saecula aeterna, manifestata autem nunc per adventum Salvatoris nostri . Datam dixit gratiam, quando nec erant adhuc quibus daretur; quoniam in dispositione ac praedestinatione Dei jam factum erat quod suo tempore
Abbreviated transcription (Latin):
appellauimus cũ de hacre librũ scriberemꝰĩ pocest &iã sic dici degratia & mundato
haec autẽ magis mihi uid&ur magna questio quã regulaquȩ soluendis quȩ stionib:
adhibenda ẽ: haec ẽ quã non in tellegentes pelagia. uel condider̃ suam heresłm
uel aixerunt : labor auit in ea disserenda trconi s bene : sed nom plene: disputans¬
it defide &operib: opera nob dixit ad odari merito fidei ĩpsam uero fidẽ sic eẽ.: a nobis
ut nobis non sit adõ: nec adtendit apłmdicentem pax fratrib: & carita scũ fide adõ pnare&¬

Expanded text:
appellauimus, cum de hac re librum scriberemus. potest etiam sic dici: "de gratia\' et mandato". appellauimus, cum de hac re librum scriberemus. potest etiam sic dici: "de gratia\' et mandato". haec autem magis mihi uidetur magna quaestio quam regula, quae soluendis quaestionibus adhim, vel hauserunt auxerunt. Laboravit in ea disserenda Tychonius bene, sed non plene. Disputan56 de fide et operibus, opera nobis dixit a Deo dari merito fidei, ipsam vero fidem sic esse a nobis, ut nobis non sit a Deo; nec attendit Apostolum dicentem: Pax fratribus, et charitas cum fide a Deo Patre
Abbreviated transcription (Latin):
monis sed utrũq se eẽ dix̃ : ꝓpt̃ tẽporalẽ unitatẽ in trauna r&ia pisciũ bonorũ & ma¬
loruitabernacula enĩ cedar adismahelẽ ꝑtinent: quiñ erit heres cũ filio libere . Itaq:
cũ debonapas tedicat ds̃ ducãcecos inuiã quã non nouer̃ & semitas quas ñ nouer cal¬
cabunt : & faciam illis tenebras in lucẽ & praua indirectu haec uerba faciã & ñdere¬
linquã eos mox dealia paste q̃ mala ꝑmixta ẽ. Dicit: ipsi autem conuersi suntr
quã uis illiiã significentur his uerbis sed qm̃ nunc in uno sunc tamquã de ipsis loqͥtur
dequib: loquȩbat᷑ non tam̃ semꝑ in uno eripse ẽ quippe ille seruus commemoritꝰ
in euangelio cuius dnscũ uenerit dii. eũ & pastẽ eiꝰ cũ rpocritis pone: Testia
regulaẽ deꝓmissis & lege : quȩ aliomodo dicipotest despũ & lit tera : sicut eã nos

Expanded text:
monis, sed utrumque se esse dixit propter temporalem unitatem intra una retia piscium bonorum et mamonis, sed utrumque se esse dixit propter temporalem unitatem intra una retia piscium bonorum et malorum. tabernacula enim Cedar ad Ismahelem pertinent, qui non erit heres cum filie liberae. itaque cum de bona parte dicat deus: ducam caecos in uiam, quam non nouerunt, et semitas, quas non nouerunt, calcabunt, et faciam illis tenebras in lucem et praua in directum. haec uerba faciam et non derelinquam eos, mox de alia parte, quae mala permixta est, dicit: ipsi autem conuersi sunt retro, quamuis alii iam significentur his uerbis. sed quoniam nunc in uno sunt, tamquam de ipsis loquitur de quibus loquebatur. non tamen semper in uno erunt: ipse est quippe ille seruus commemoratus in euangelio, cuius dominus, cum uenerit, diuidet eum et partem eius cum hypocritis ponet. Tertia regula est "de promissis et lege". quae alio modo dici potest "de spiritu et littera", sicut eam nos
Abbreviated transcription (Latin):
semen abrahȩ qđ est xp̃s Non hesitemꝰ quando a capiti ad corpꝰ uela corpore transitur
adcaputꝰ tam̃ non recedit᷑ ab una eadẽq ꝑson&ͥloquit᷑ dicens: sic̃ sponso inposuit mihi¬
mitrã & sicut sponsam ornauit me ornam̃to: &tam̃ quid horũ duorũ capiti quid cor¬
pori iđ ẽ quidhxp̃o quid ecłȩ conueni& utiq intellegendũ ẽ: Secunda ẽ dedni corpor
bipestito : quod quidẽ ñ it adebuit appellars: ñ enireueradni corpꝰ. e qđ cuillo
nerit in&ernuĩ sed dicendũ fuit dednĩcor porȩuero atq ꝑmixto aut uero atq
cũ ad alios iam loquat᷑ tãquã ad eos ipsos ad quos loquebat᷑ Vid& loqui uel de ipsiscũ
dͤaliis iã loquat᷑ tãquã unũ sit utrorũq corpꝰ ꝓpt̃ tẽpora iã cõmixtionẽ & cõmunionẽ
sacram̃torũ ad hoc ꝑtin& in cantica canticorũ fuscasũ & speciosa ut tabernaculacedar
it pellis salomonis m̃ enĩ ait. fusca fui ut tabernaculacedar & speciosa sũ ut pellis salo¬

Expanded text:
st Christus — non haesitemus, quando a capite ad corpus uel a corpore transitur ad caput, et tamen non receditur ab una eademque persona. una enim personmitram, et sicut sponsam ornavit me ornamento; et tamen quid horum capiti, quid corpori, id est, quid Christo, quid Ecclesiae conveniat, utique intelligendum est. Secunda est de corporebuit appellare; non enim re uera domini corpus est quod cum illo non erit in aeternum, sed dicendum fuit: "de domini corpore uero atque permixto" aut" uero atque cum ad alios iam loquatur, tamquam ad eos ipsos ad quos loquebatur uidetur loqui, uel de ipsis, cum de aliis iam loquatur, tamquam unum sit utrorum. que corpus propter temporariam commixtionem et communionem sacramentorum. ad hoc pertinet in Cantico canticorum: fusca sum et speciosa ut tabernacula Cedar, ut pelles Salomonis. non enim ait: fusca fui ut tabernacula Cedar et speciosa sum ut pelles Salo
Abbreviated transcription (Latin):
ut contraria signific& non uoce ꝓnuntiantis efficit᷑ sed aut uerba sua hab& quorũ
quam uis dicał &iam ñ econtrario uelut cũquerimꝰ accipere &iam qđ ibi non .ẽ. &
respond& nobis abundat: aut adiunctis uerbis facimus. ut a contrari o intellegat᷑
qđ loquimur uelut sidicamꝰ : caueillũ qui abonus homo est: & qui falia ñ dicit indoci
nec omnino sciens qui sint uel quiuocent᷑ hidropi quorũ cognitio ꝓpterea scriptu¬
tellegimꝰ & sic pleraq inuentas̃ quȩ latebaN .cclxxuiiii. Desep tẽtrconis e¬
Regulas euis: Adi tellecendas scriprimas scudiosos dicit plurimũ adiuia
ex eodẽ lagro de doctrinaxp̃iana testio des eprẽreculis tyconis:¬

Expanded text:
ut contraria significet, non uoce pronuntiantis efficitur, sed aut uerba habet sua, quorum ut contraria significet, non uoce pronuntiantis efficitur, sed aut uerba habet sua, quorum quamuis dicatur etiam non e contrario, uelut cum quaerimus accipere etiam quod ibi non est et respondetur nobis: "abundat"; aut adiunctis uerbis facimus, ut a contrario intellegatur quod loquimur, uelut si dicamus: "caue illum, quia bonus homo est". et quis talia non dicit indoctus nec omnino sciens, qui sint uel qui uocentur hi tropi P quorum cognitio propterea scriptutellegimus. et sic pleraque inuenta sunt quae latebant. CCLXXIIII. DE SEPTEM TVCONH REGVLIS, QVIBVS AD INTELLEGENDAS SCBIPTVRAS STVDIOSOS DICIT PLVRIMVM ADIWARI. EX EODEM L
Abbreviated transcription (Latin):
exempla sicut omniũ sed quorunda &iã nomina indiuinis libris legunt᷑ sic̃ allegoria¬
enigma parabola quãuis pene om̃s hi tropi qui liberali dicunt aste : cognosci&iã in
eorũ repperfant᷑ loquellis quinullos grãmaticos audier: & eo quo uulgus utitur
sermone contenti sunt : quis enĩ nondicit sic floreas. qui trophus mephora uocatur :
quis ñ dicit piscinã &iam quȩ ñ hab& pisces ñ ec facta ẽ ꝓpt̃ pisces & tam̃ apiscib: nom̃
accepit : qui trophuscata cressis dicit᷑: longũ ẽ isto modo c&eros persequilnã usq ad
illo speruenit uulgi locutio : quiꝓpterea mirabiliores sunt quia contra quã significant :
sicuti ẽ quȩ appellat᷑ hironia uelanti pharsis: sed hi ronie ꝓnuntiatione significat
quiduelit intellegi ut cum dicimꝰ homini mala facienti resbonas facis : antipharsis ue

Expanded text:
exempla, sicut omnium, sed quorundam etiam nomina in diuinis libris leguntur, sicut allegoria, aexempla, sicut omnium, sed quorundam etiam nomina in diuinis libris leguntur, sicut allegoria, aenigma, parabola. quamuis paene omnes hi tropi, qui liberali dicuntur arte. cognosci, etiam in eorum reperiantur loquellis qui nullos grammaticos audierunt et eo quo uulgus utitur sermone contenti sunt. quis enim non dicit: "sic floreas"? qui tropus metaphora uocatur. quis non dicit piscinam etiam quae non habet pisces nec facta est propter pisces? et tamen a piscibus nomen accepit. qui tropus catacresis dicitur. longum est isto modo ceteros persequi; nam usque ad illos peruenit uulgi locutio. qui propterea mirabiliores sunt, quia contra quam dicitur significant; sicuti est quae appellatur ironia uel antiphrasis. sed ironia pronuntiatione indicat quid uelit intellegi, ut cum dicimus homini mala facienti: "res bonas facis"; antiphrasis ue
Abbreviated transcription (Latin):
lib: scuto tantũ modo fidem tribuere cũ alio loco &iã loricadictasit fidei induti
COCNITIONEM NeCESSARIAM DICIT SCRIPTURARŨ OBSCURITATIBUS
Iciant autẽ litterati modis omnib: locutionis quos grãmaticigreco nomine tropus
uocan auctores nros usus fuisse multiplicius atq copiosius quã possunt existimare ł credere
qͥ nesciunt eos. & inaliis ista didicer̃ : quostam̃ tropus qͥ nouer̃ agnoscunt in licteris scis eoꝵq
scientia ad eas intellegendas aliquantũ adiuuant᷑: sed hic eos ignaris tradere ñ dec&:
neas tem grãmaticã docere uideam᷑ extrasane ut discant᷑ am moneo quãuis. superius
id am monuerĩ id ẽ in secundo libro ubi de linguarũ necessaria cognitione disserui
lã litterꝑ aquib: ipsa grãmatica nom̃ accepit : grama enĩ grecilicteras uocant : signautiq
sunt sonorũ ad asticulatã uocem qualoquim᷑ ꝑtinentium :istorũ autẽ troporũ ñ solũ

Expanded text:
italibus scuto tantummodo fidem tribuere, cum alio loco etiam lorica dicta sit fidei: induti, italibus scuto tantummodo fidem tribuere, cum alio loco etiam lorica dicta sit fidei: induti, cognitionem necessariam dicit Scripturarum obscuritatibus Sciant autem litterati, modis omnibus locutionis, quos grammatici Graeco nomine Τρόπους vocant, auctores nostros usos fuisse multiplicius atque coqui nesciunt eos, et in aliis ista didicerunt. Quos tamen tropos qui noverunt, agnoscunt literis sanctis, eorumque scientia ad eas intene artem grammaticam docere uideamur. extra sane ut discantur admoneo, quamuis iam superius id admonuerim, id est in secundo libro, ubi de linguarum necessaria cognitione disserui. nam litterae, a quibus ipsa grammatica nomen accepit — VQctfxfiara enim Graeci litteras uocant — signa utique sunt sonorum ad articulatam uocem, qua loquimur, pertinentium. istorum autem troporum non solum
Abbreviated transcription (Latin):
deuentre eius : & siquid aliud atq aliud prolocis.nquio in quib ponit aqua significare
intellegit᷑ sic & aliȩ res nonsingulȩ sed unaqueq: earũ non solũ duo aliqua diuersa
sed &iam non nũquã multa significat ꝓlocosententiȩ : sicut posita repperit᷑: ubi
autẽ apestius ponunt᷑ ibi discendũ ẽ quomodo in locis intellegant᷑ obscuris: neq enĩ¬
in melius potest intellegiqđ dictum ẽ dõ : Adp̃hende arma & scutũ & exsurge in ad¬
iutoriũ mihi : Quã ex loco illo ubilegit᷑ dnẽ ut stuto bonȩ uoluntatis tuȩ coronastinos:
Nectam̃ itaut iam ubicũq scutũ ꝑaliquo moni m̃to positũ legertmꝰ : Non accipiamus
nisi bonoe uoluntatem dĩdictum. eenĩ & scutum fidei in quo positis inquit om̃s sagit¬
tas maligni ignitas extinguere. necrursus ideo debemꝰ in armis huiuscemodi spã¬

Expanded text:
de uentre eius, et si quid aliud atque aliud pro locis, in quibus ponitur, aqua significare de uentre eius, et si quid aliud atque aliud pro locis, in quibus ponitur, aqua significare intellegitur. sic et aliae res, non singulae, sed unaquaeque earum non solum duo aliqua diuersa sed etiam nonnumquam multa significat pro loco sententiae, sicut posita reperitur. - Vbi autem apertius ponuntur, ibi discendum est, quomodo in locis intellegantur obscuris. neque enim melius potest intellegi quod dictum est deo: apprehende arma et scutum et exsurge in adiutorium mihi, quam ex loco illo, ubi legitur: domine, ut scuto bonae uoluntatis tuae coronasti nos. nec tamen ita, ut iam ubicumque scutum pro aliquo munimento positum legerimus non accipiamus nisi bonam uoluntatem dei. dictum est enim: et scutum fidei. in quo possitis, inquit, omnes sagittas maligni ignitas extinguere. nec rursus ideo debemus in annis huiusce modi spir
Abbreviated transcription (Latin):
& diabolu ubis criptu᷑ aduersarius ur̃t diabolus tãquã leo rugiens circũit quȩrensque
deuor& : Ita serpens inbono ẽ: astuti ut serpentes : inmalo autẽ serpens euã sed ux̃ in astu¬
tia sua linbono panis egosũ panis uiuus qui decȩlo descendi: inmalo panis panis occultos
libent̃ edite ssic & alia plurima & haȩc quidẽ quȩ comemoraui minime dubiã significatione
ger quia exempligratia cõmemorari nnisimanifestadebuen sunt aute quȩ incestusit
in quã pastẽ accipidebeant : sic̃ calix in manudñi uinimeri plenus ẽ mixto: Incestũ est
em̃ utrũ iramdĩ signific& non usq ad nouissima poenã id ẽ usq: ad fecẽ an potius gratiã
scripturarũ aiudeis ad gentes transeuntẽ quia inclinauit ex hoc in hoc remanentibus
apud iud ȩos obseruationib: quas carnalit sapiunt: quia fex eiꝰ non ẽ ex inauita cclxxxui
DEREB: QUENONINCONTRARIASETTANTUIN DIUERSA SIGNIFICATIONE
ponuntur ex eodem labro.iiI.Cum uero res eadem non in contraria

Expanded text:
 diabolum, ubi scriptum est, Adversarius vester diabolus tanquam leo rugiens circuit, quaerens quem devoret . Ita serpens in bono est, Astuti ut serpentes ; in malo autem, Serpens Evam seduxit in astutia sua . In bono panis, Ego sum panis vivus, qui de coelo descendi ; in malo, Panes occultos libenter edite : sic et alia plurima. Et haec quidem quae commemoravi, minime dubiam significationem nt, quia exempli gratia commemorari nonnisi manifesta debuerunt. Sunt autem quae incertum sit in quam partem accipi debeant, sicut, Calix in manu Domini vini meri plenus eenim utrum iram Dei significet, non usque ad novissimam poenam, id est usque ad fecem, an potius gratiam Scripturarum a Judaeis ad gentes transeuntem, quia inclinavit ex hoc in hoc, remanentibus apud Judaeos observationibus quas carnaliter sapiunt, quia fex ejus non est exinanita. CAPUT CCLXXIX. De rebus quae non in contraria, sed tantum in diversa significatione ponuntur, ex eodem libro III. Cum vero res eadem non in con
Abbreviated transcription (Latin):
non ẽ facultas ipsa culpabilis sed male utestiũ ꝑuersicuss nãneq hoc ab hominib: institu
tũ ẽ ut caritatis exp̃ssio c̃cili& auditore aut ut facile qđ incendit insinu& breuis
& aꝑtu narratio & uari&as eiꝰ sine fastidio tenea T intentos &ceterȩhuiꝰ modiobser¬
uationes quȩsiui infalsis siuein ueris causis Verȩ s̃ tam̃ inquantũ uelscire ł credialiqͥđ
faciunt aut expetendũ fugiendũ Veanimos mouent& inuentȩ potius qđita sebabeant
quã utita sehabere institutȩ. Sedhaȩc pars cũ discst᷑ magi sut ꝓferamꝰ ea quȩ int¬
lecta s̃ quã ut intellegamꝰ. Adhibenda ẽ illauera conclusionũ & definitionũ & distri

Expanded text:
non est facultas ipsa culpabilis, sed male utentium peruersitas. nam neque hnon est facultas ipsa culpabilis, sed male utentium peruersitas. nam neque htum est, ut charitatis expressio conciliet auditorem, aut ut facile quod intendit insinuet brevis et aperta narratio, et varietas ejus sine fastidio teneat intentos, et caeterae hujusmodi observationes, quae sive in falsis, sive in veris causis verae sunt: tamen in quantum vel sciri vel credi aliquid faciunt, aut ad expetendum fugiendumve animos movent, et inventae potius quod ita se habeant quam ut ita se haberent institutae. Sed haec pars cum discitur, magis ut proferamus ea quae intellecta sunt, quam ut intelligamus adhibenda est. Illa vero conclu
Abbreviated transcription (Latin):
ipsũ difini cũ dicimꝰ falstaee significationẽ reinonitu sehabentis ut signisi¬
catur : sinealio aliquomo doq̃ difinitio uera ẽ quã uis falsam uerũ eẽ ñ possit
Pos sumꝰ &iã diuidere dicentes duo eẽ genera falsꝓunũ eorũ que omnino esse
nom possunt.: Alterũ eorũ quȩ non: sunt quãuis eẽpossint Nã quidicit septem
& trsa undecĩesse: iddicit qđ omnino eẽ ñ potest. Quiaut̃ dic̃ halendis uerbi gra¬
tia ianuariis pluisse : tã &si factũ non sit id cam̃ dic̃ qđ fieri potufrit: definicio
ergo & diuisio falsorum potest ẽẽ uerissima : quã uis falsa utiq uera non sint
ccł̃ xXXI. Ut nec de eloguentia Seguispiam uc nec quae nonꝰ intellecao
Sed ut intellectu pꝑopenaous adͥibenuꝵ exlib dedoc tꝑarx xp̃i¬
unt &uã qurdã p̃ceptu uberior es dispututionqs quȩ iã cloquentia nominat᷑ quȩ
nihi lominus ueras̃ quã eis possint &iã falsa ꝑsuadere. Sed qͥa &uera pos sunt

Expanded text:
sum definitur, cum dicimus falsam esse significationem rei, non ita se habentis ut significatur, sive alio aliquo modo; quae definitio vera est, quamvis falsum verum esse non possit. Possumus etiam dividere dicentes duo esse genera falsi: unum, eorum quae omnino esse 50 non possunt; alterum, eorum quae non sunt, quamvis esse possint. Nam qui dicit septem et tria undecim esse, id dicit quod omnino esse non potest. Qui autem dicit, calendis, verbi gratia, Januariis pluisse, tametsi factum non sit, id tamen dicit quod fieri potuerit. Definitio ergo et divisio falsorum potest esse verissima, quamvis falsa ipsa utique vera non sint. CAPUT CCLXVIII. Ut nec de eloquentia se quispiam jactet quae non ut intelligamus sed ut intellecta proferamus adhibetur; ex eount etiam quaedam praecepta uberioris disputationis, quae iam eloquentia nominatur, quae nihilominus uera sunt, quamuis eis possint etiam falsa persuaderi; sed quia et uera possunt,
Abbreviated transcription (Latin):
&faciatis & habitabitis interraquã dedipatrib: ur̃is &eritis mibi inpopulũ &ego ero uob
in dm̃ & mundabouos exomnib: inmunditus ur̃is : hͦ edenouo testam̃to eẽ ꝓph&atum
ad qđ pestin& ñ solũ unagens illa in reliquis suis de quib: alibi scriptũ ẽ. Si fuerit numer
filioru isrł sic̃ arenamaris reliquiȩ saluȩ fient : uerũ &iã c&eregentes quȩ ꝓmis sae sunt
patrib: eorũ qui&ĩam nr̃i sunt ñ ambigit quisquis intu&ur & lauacrũ regenerationis hc
eẽ ꝓmissit qđ nunc uidemꝰ omnib: gentib redditũ: &illud qđ ait apłs cũtestam̃ti nouigra

Expanded text:
ciatis; et habitabitis in terram, quam dedi patribus uestris, et eritis mihi in populum, et ego ero uobis in deum. et mundabo uos ex omnibus immunditiis uestris. hoc de nouo testamento esse prophetatum, ad quod pertinet non solum una gens illa in reliquiis suis, de quibus alibi. scriptum est: si fuerit numerus filiorum Israhel sicut harena maris, reliquiae saluae fient, uerum etiam ceterae gentes, quae promissae sunt patribus eorum, qui etiam nostri sunt, non ambigit quisquis intuetur et lauacram regenerationis hic esse promissum, quod nunc uidemus omnibus gentibus redditum. et illud
Abbreviated transcription (Latin):
atq pposterũ quo inclinat tepoͣ ib: ut & erna ñ quȩ raqꝰ scriptũ ẽ. Nemi seri cordi
& ne suscipias peccatorẽ posterior pars huius sententiae : uid& u&are beneficientiã
Ait it nesuscipias peccator : intellegas ergo peccatorẽ figurate positũ ꝓpeccato ut peccatũ

Expanded text:
atque praeposterum, quo inclinatur temporalibus, ut aeterna non quaerat. scriptum est: da misericordi atque praeposterum, quo inclinatur temporalibus, ut aeterna non quaerat. scriptum est: da misericordi et ne suscipias peccatorem. posterior pars huius sententiae uidetur uetare beneficientiam; ait enim: ne suscipias peccatorem; intellegas ergo peccatorem figurate positum pro peccato, ut peccatum
Abbreviated transcription (Latin):
facinus uel flagitium uidexur iubere: figura ergo ẽ p̃cipiens passioni: dñi eẽ comuni¬
candũ e suauit atq utilit̃ recondendu in memoria qđ ꝓnob caro eiꝰ crucifixa uiulneratasit :¬
Vt scriptura ssiesurit in imicustuus cibaillu si sitit potũ dailli : hil nullo dubitante bene¬
ficientiam pcepi sed qđ sequit᷑. hoceni faciens carbones ignis cõgeris suꝑcaput eius mali¬
uolentiȩ facimus putes iuberi neigit᷑ dubitaueris figurate dictu &cũpossit duplicit᷑ in¬
terptari uno modo ad nocendũ altero ad prestandũ ad beneficentiam tepotius caritatis
reuoc& ut intellegas carbones ignis. eẽ. ufentes pęnitentiȩ gemitꝰ qib suꝑbia sanat᷑ eiꝰ qui
dol& semnimicu fuis se hominis. aquo ei miseria subuenit: Itẽ cuait dñs qͥamat animã sua
perd& eam: Nonutilitatẽ u&areputandus ẽ quad ebst quisq: conseruare anim ã sua. sed
figurate dictũ ꝑd& animã idẽ ꝑ imat atq amittat usũ eiꝰ que nunc hab& ꝑ uersũ scilic&

Expanded text:
ur aut flagitium jubere. Figura ergo praecipientis est, passionem Domini esse communicandam et recondendam in memoria, quod pro nobis caro ejus crucifixa est ait scriptura: si esurierit inimicus tuus, ciba illum, sitit, potum da illi. hic nullo dubitante beneficientiam praecepit; sed quod sequitur: hoc enim faciens carbones ignis congeres super caput eius, maliuolentiae facinus putes iuberi. ne igitur dubitaueris figurate dictum et, cum possit dupliciter interpretari, uno modo ad nocendum, altero ad praestandum, ad beneficientiam te potius caritas reuocet, ut intellegas carbones ignis esse urentes paenitentiae gemitus, quibus superbia sanatur eius, quo dolet se inimicum fuisse hperdet eam : non utilitatem vetare putandus est, qua debet quisque cofigurate dictum perdet animam, id est perimat atque amittat usum eius, quem nunc habet, peruersum scilicet
Abbreviated transcription (Latin):
Neruabit ergo in locutionib figuratis regula buius modi uttã diuuers& diligenti consi¬
deratione qđ legit᷑ donec ad regnũ caritatis intp̃tatiꝰ ꝑducat: sicutẽ hoc id ꝓpriesonat
nulla put& figura locutio si preceptiua locutio ẽ aut flagitiũ aut facinus u&ans. aut u¬
litatem aut beneficientiã iubens Non ẽ. figutata:si aut̃ flagitiuum aut facinus uid&
iubere : aut utilitatem & beneficientiam ustarẽfigurata ẽ Nisimanducaueritis
inquit carnem filii hominis & sangui nembiberitis non habebitis uitam in uobis:¬

Expanded text:
eruabitur ergo in locutionibus figuratis regula huius modi, ut tamdiu uersetur diligenti consideratione quod legitur, donec ad regnum caritatis interpretatio perducatur, si autem iam hoc proprie sonat, nulla putetur figurata locutio. Si praeceptiua locutio est aut flagitium aut facinus uetans aut utilitatem aut beneficientiam iubens, non est figurata. si autem flagitium aut facinus uidetur iubere aut utilitatem et beneficientiam uetare, figurata est. nisi manducaueritis, inquit, carnem filii hominis et sanguinem biberitis, non habebitis uitam in uobis
Abbreviated transcription (Latin):
sapientia abscientia & in ea q̃ ꝓpriȩ scientia nuncup&urq inferior ẽ prius quȩ dã
sui generis trinitas inqͥrenda quelic& ad interiorẽ hominẽ iam ꝑtineat : Nondũ tam̃
imagodĩ uel appellanda sit ł putanda : & hocagitur intestio decimo : ꝑ commenda¬
tionẽ fidei xp̃iane : Inquasto decimo aut̃ desapientia hominis ueroidẽ dimunere
disputatio ut trinitas appareat in imaginedĩ qđẽ homo secđm mentẽ quȩ reno uat᷑
inagnitionedĩ secdm imaginẽ eius qͥcreauit hominẽ adimaginẽ suã & sic p̃cep̃

Expanded text:
sapientia ab scientia et in ea, quae proprie scientia nuncupatur, quia inferior est, prius quaedam sapientia ab scientia et in ea, quae proprie scientia nuncupatur, quia inferior est, prius quaedam sui generis trinitas inquirenda, quae licet ad interiorem hominem iam pertineat, nondum tamen imago dei uel appellanda sit uel putanda. et hoc agitur in tertio decimo per commendationem fidei christianae. in quarto decimo autem de sapientia hominis uera, disputatio, ut trinitas appareat in imagine Dei, quod est homo secundum mentem, quae renovatur in agnitione Dei secundum imaginem ejus qui creavit hominem a
Abbreviated transcription (Latin):
ciuius haecimagoe disputatio utinipsis&iã corponelib: uisis inuenir&ꝰ trinita s& distinctius
nea lestoris exerceatintentio Inundecimoergo electus ẽ sensus oculorũ inqͦid qđ inuentu e ẽ
&iã inc&eris quattuor sensib: coeporis & ñdictũ poss& agnosci ait:ita exterioris hominis
cernenti sin pͥmit᷑ &utrũq copulantis intentioneuoluntatis apparuit: sedhectria ñ int̃seȩqͣlia:
Nec unius eẽ substantiȩ claruer: deindein ipso animo abhisq̃ extrinsecus sensa suelint rõducta
inuentaẽ altenetrinita s ubi apparent eadẽ tria unius eẽ substantiȩ imaginatiocor porisquȩ
in memoria ẽ & inde in fosmatiocũ ad eã c̃uestit᷑acies cogitantis. & utrũq c̃iungens
intentio uoluntatis Sed ideo & ista trinitas ad exteriorẽ hominẽ reꝑta ẽꝑtinere qr
de corporib: in lata ẽ quȩ sentiuntur extrinsecus : Induo decimo discernenda uisa est

Expanded text:
cujus haec imago est, disputatio; ut in ipsis etiam corporalibus visis inveniretur trinitas, et distinctius in ea lectoris exerceretur intentio. In undecimo ergo electus est sensus oculorum, in quo id quod inventum esset, etiam in caeteris quatuor sensibus corporis et non dictum posset agnosci: atque ita exterioris hominis cernentis imprimitur, et utrumque copulantis intentione uoluntatis apparuit. sed haec tria non inter se aequalia nec unius esse substantiae claruerunt. deinde in ipso animo ab his quae extrinsecus sensa sunt uel introducta inuenta est altera trinitas, ubi apparent eadem tria unius esse substantiae, imaginatio corporis, quae in memoria est, et inde formatio, cum ad eam conuertitur acies cogitantis, et utrumque coniungens intentio uoluntatis. sed ideo et ista trinitas ad exteriorem hominem reperta est pertinere, quia de corporibus inlata est, quae sentiuntur extrinsecus. in duodecimo discernenda uisa est
Abbreviated transcription (Latin):
ceclesiȩ Cũ quã pulchra quȩdã femina laudar&: Dentestui sicut grex deton¬
sarũ ascendens delauacro quȩ omnes geminas creant & sterilis non ẽ in illis. Nũ
aliud homo discit quãcũillud plenis simis uerbis sine similitudinis huius aminiculo
audiret & tamen nescio quomodo suauis intueor scõs cũ eos quasid edes ecdesiȩ uideo
recidere ab errorib: homines atq: ineius corpusemollita duritia quasi demorsas
mansosq trans ferre. Ouesetiã idcundissime aguosco detons asꝰnerib scłarib: tã quã
uellerib: positis & ascendentes delauacro idẽ baptis matecre areom̃s geminos duo p̃cepta
dilectionis & nullã eẽ abistoscõ fructusterelẽ uideq sed quare sũ uius uideã dediuinis libri¬

Expanded text:
ecclesiae, cum tamquam pulchra quaedam femina laudaretur: dentes tui sicut grex detonecclesiae, cum tamquam pulchra quaedam femina laudaretur: dentes tui sicut grex detonsarum, ascendens de lauacro, quae omnes geminos creant, et sterilis non est in illis? num aliud homo discit, quam cum illud planissimis uerbis sine similitudinis huius adminiculo audiret? et tamen nescio quomodo suauius intueor sanctos, cum eos quasi dentes ecclesiae uideo praecidere ab erroribus homines atque in eius corpus emollita duritia quasi demorsos mansosque transferre. oues etiam iocundissime agnosco detonsas, oneribus saecularibus tamquam uelleribus positis, et ascendentes de lauacro, id est de baptismate, creaturas omnes geminos, duo praecepta dilectionis, et nullam esseab isto sancto fructu sterilem uideo. sed quare suauius uideam, quam si
Abbreviated transcription (Latin):
gentibus ad salutẽ quã legentes nibnl aliud apetunt quã cogitationes uoluntatẽ q
lorum a quibus conscripta ẽ. inuenire : & ꝑ illas uoluntatẽ secundum quã tales
decipiunTur quitemere legunt aliud ꝓ alio sentientes quib dã autẽ locis quid uel falso
suspicedur Noninueniunt ita obscure dicta quedã densissimã caligiẽ obducun
quod totum ꝓ uisũ cẽ diuinitus non dubito adedomandã libore suꝑbiam intellectũ afas¬
dio renouandũ : cui facile in uestigata plerumq ui les cuit CCl .xUiii
Sodexahiua sianla pudine scriprena suauius excitet ummũ ut illud
ex eorpli catiga decanmicis canticorum: dentestu gicut qrex de consarum
rũ sibimet quodã modo incorporat quiboni fidele & ueridĩ seruide ponentes onera
audientẽ quã si ad eundẽ sensũ locũ illũ exponat decanticis canticorũ ubi dictũ ẽ

Expanded text:
gentibus ad salutem, quam legentes nihil aliud appetunt quam cogitationes uoluntatemque gentibus ad salutem, quam legentes nihil aliud appetunt quam cogitationes uoluntatemque illorum a quibus conscripta est inuenire et per illas uoluntatem dei, secundum quam tales decipiuntur, qui temere legunt aliud pro alio sentientes: quibusdam autem locis, quid vel falso suspicentur non inveniunt, ita obscura dicta quaedam densissimam caliginem obducunt, quod totum provisum esse divinitus non dubito, ad edomandam labore superbiam, et intellectum a fastidio revocandum, cui facile investigata plerumque vilescunt. CAPUT CCLXI. Quod ex aliqua similitudine Scriptura suavius excitet animum, ut illud exempli causa de Canticis canticorum: Dentes tui sicut grex detonsarum; rum sibimet quodam modo incorporat; qui boni fideles et uere boni serui deponentes onera audientem, quam si ad eundem sensum locum illum exponat de Canticis canticorum, ubi dictum est
Abbreviated transcription (Latin):
mmasigna uerbis cõparita p&cssimas suerba eñ prorsus inter bemiunes optoraeruonepo¬
cũsi gnosuausit quo duo lutt : & cũ muluer tangendo fimbriã uestim̃ tic̾is alua feletau esen
bi si fiaficat sedinnumerabilis muloitudo signorũ quibus suas cogitationes homines exe¬
unt in uerbis constituta e tdam illa signa omma quorũ genera breurtes attigo betaoslas
uerbis ouintia reuorbaueto illius signis millo modo possems ed qua uerberatoaerestali
irans eurtnec danius manen quã sonan nstituta sunt ꝑ litteras signa uerborũ ita uoces oculis
ostenduntur nem ꝑseipsas sed ꝑsigna quedã suahista signa igitur non potuer comiuria
ꝑbogsnũs pc E rocta ulla turrisincelum ubi homines impunonsolum animos sed etiã
poces dis sonas habere erunt ex quo factũ ẽ ut &iam scriptura diuina quatantis
norbis huma naraluo luntatũ subuenitur tibuna lingua ꝓfecta qua o portune potuit
porbẽ terrarũ dissiminars ꝓuaria sinter p̃tũ linguas. longe lateq difusa in notescere

Expanded text:
sunt. uerba enim prorsus inter homines obtinuerunt prtum significauit quod uoluit, et cum mulier tangendo fimbriam uestimenti eius salua facta est, nonnihil significat. sed innumerabilis multitudo signorum, quibus suas cogitationes homines exerunt, in uerbis constituta est. nam illa signa omnia, quorum genera breuiter attigi, potui uerbis enuntiare, uerba uero illis signis nullo modo possem. Sed quia uerberato aere statim transeunt nec diutius manent quam sonant, instituta sunt per litteras signa uerborum. ita uoces oculis ostenduntur, non per se ipsas, sed per signa quaedam sua. ista signa igitur non potuerunt communsuperbiae signum est erecta illa turris in caelum, ubi homines impii non solum animos sed etiam uoces dissonas habere meruerunt. Ex quo factum est, ut scriptura diuina, qua tantis morbis humanarum uoluntatium subuenitur, ab una lingua profecta,» qua opportune potuit per orbem terrarum disseminari, per uarias interpretum linguas longe lateque diffusa innotesceret
Abbreviated transcription (Latin):
endã illã lucem queseuam nosis prebens asupersis stulte
pecisse putata ẽ. humanum &enus decontrarus &
desimilibus curans exeodẽ libro pramo
ua ꝓpt̃ cũ illa ueritate ꝑfruendũ sit quȩ in cõmutabilit̃ uiuit & in ea trinitas ds̃aucto
& conditor uniuersitatis reb: quas condidit consulat purgandus est

Expanded text:
endam illam lucem, quae se uiam nobis praebens a superbis stulte endam illam lucem, quae se uiam nobis praebens a superbis stulte fecisse putata est humanum genus, de contrariis et dissimilibus cuQuapropter cum illa ueritate perfruendum sit, quae incommutabiliter uiuit, et in ea trinitas deus, auctor et conditor uniuersitatis, rebus, quas condidit, consulat, purgandus est