comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uio ẽ quod dicit proph&a demimicis suis: Adi
impiorit cumimpinguati sensu & ingras sati in i¬
quitate recedis uel aiusaicia uel a pceptis di
& io co dicit alio loco egredetur & adipe
bnquitaeorũ
Manna uero so ÷ caelestis cybus tenuis est
& eorũ aptus alimoniae qui subtilitecte sensuũ
Deabs conditistius adimpl&us est uen¬
tor eorũ Caturati sun porcina & reliquerun
quae suꝑ fueruns paruulissuis Rr Supra p&iit
ipsos prius absconditis diuinȩ legis instructos
porcinasua idẽ dogmatũ postea inmunditia sec¬
turatos dũneganꝰ xp̃m eccdẽ impi&atem di¬
cit &iã cedsuos posteros transmisisse
ualit̃ intellegendũe dies diei eructat uer¬
bũ & nox nocti indicat scientiã NDies
eructat uerbũ dũ apostoli credentibus ad¬
nuntian saluatorẽ: Nox nocti indicat scien¬
tiã : dũ iudas iudaeis doctrina prauisensus in¬
fundit. Aut certe dies diei eructat uerbũ
& nox nocti indicat scientiã. Dũ omni utique
die & nocte adnuntiatione fideliũ uerũ &s

Expanded text:
uid est quod dicit propheta de inimicis suis: Adipimpiorum, cum impinguati sensu et incrassati iniquitate recedunt vel a justitia, vel a praeceptis Dei: et idcirco dicit alio loco: Egredietur ex adipe iniquitas eorum . Manna vero, id est, coelestis cibus tenuis est, et eorum aptus alimoniae, qui subtilitate sensuum mpletus est uenter eorum, saturati sunt porcina et reliquerunt quae superfuerant paruulis suis? Supra petiit, nc autem hos ipsos prius absconditis diuinae legis instructos porcina sua, id est, dogmatum postea inmunditia saturatos, dum negant Christum, eandem impietatem dicit etiam ad suos posteros transmisisse. Qualiter intellegendum est: dies diei eructat uerbum et nox nocti indicat scientiam? Dies diei eructat uerbum, dum apostoli credentibus adnuntiant saluatorem. nox nocti indicat scientiam, dum ludas Iudaeis doctrinam praui sensus infundit aut certe dies diei eructat uerbum et nox nocti indicat scientiam, dum omni utique die et nocte adnuntiatione fideliam uerbum et
Abbreviated transcription (Latin):
quidã ergo & hoc itedis putan: Aqua baptis mũ
Sanguis indicare uid&ur martyriũ: Sp̃s ue¬
roipse ẽ quiꝑ martyriũ transit ad dñm : Plu¬
res tamen hic ipsam inter p̃tactionẽ mysticui in¬
tellegun trinitatẽ eo qđ ꝑfecte ipse ꝑhibeat
testimoniũ xp̃o : Aquã patrem indicans quia ip¬
se dere dicit : Medereliquerun fontem a que
uiue: Ganguinem xp̃m demonstrans uti que
bent ipso in eucngelio loquente : Egosũ qui
testioniũ ꝑhibeo deme & tesomoniũ ꝑhibu¬
it deme quimi sit me pater: &item cum aũuene¬
rit pacraeditus quem egomittã uobis sp̃mue
rittetis quia patre procedit illȩ testinioniũ

Expanded text:
quidam ergo ex hoc ita disputant: aqua baptismum, sanguis uidetur indicare martyrium, spiritus uero ipse est qui per martyrium transit ad dominum. plures tamen hic ipsam interpretatione mystica intellegunt trinitatem, eo quod perfecta ipsa perhibeat testimonium Christo: aqua patrem indicans, quia ipse de se dicit: me dereliquerunt fontem aquae uiuae, sanguine Christum demonstrans, utique bent ipso in euangelio loquente: ego sum qui testimonium perhibeo de me, et testimonium perhibuit de me qui misit me pater. et item: cum autem uenerit paraclitus quem ego mittam uobis, spiritum ueritatis, qui a patre
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s sc̃r cũ deeo dicitur. &uidit spmdi descenden¬
tem sicut colũbã & uenientẽ suꝑse :
uid ẽ quodrursum inepisto lasua profert
esse proquo ñ deb& orare peccato usque cd
mortẽ:  itique usque codmortẽ peccat
ille peccator quiln huius temporaliuita cur sũ
penitentiã n agit: Hac ractione illud qq oport&
remit&ur ei neque hic neque infuturo : Blas¬
phemat n quidiuinis promissis spuu que scõmi¬
nime credens in quo est remissio peccatorum
reconciliaridõ in hac uito ꝑsatis fecctionis ope¬
inmundo uiuentiũ sini maligna. Hoc modo &ã
illut patebit quod scriptum ẽ quia dies malisio
dĩ qui inccpocalipsi commemorantur: R Hu
suns quos & proph&a i socias enumerat : sp̃s sa¬
pientiae & intellectus sp̃s consilu & fortitudi¬
tam̃ spitalia opera significantur: Oninia au
illa operatur unus at que idẽ sp̃s. & quidẽ
haec deopinionibus doctissimorũ uirorũ &i¬
gentitibi ameprolatasun : Siquis tecmen in
p̃dicterũ quaestionũ disputectionibus ad tu¬

Expanded text:
sanctus, cum de eo dicitur: et uidit spiritum dei descendentem sicut columbam uenientem super se. Quid est, quod rursum in epistula sua profert esse pro quo non debeat orari peccatum usque ad mortem? Utique usque ad mortem peccat ille peccator qui in huius temporariae uitae cursu paenitentiam non agit. hac ratione illud quoque oportet anctum non remittitur ei neque hic neque in futurum. blasphemat enim qui diuinis promissis spirituique sancto minime credens in quo est remissio peccatorum reconciliari deo in hac uita per satisfactionis opein mundo uiuentium sint illud patebit quod scriptum est: Quia dies mali suni in Apocalypsi I, 4 commemorantur? Resp. Hi sunt quos et propheta Isaias enumerat: Spiritus sapientiae et intellectus, spiritus consilitamen spiritalia opera significant. omnia autem illa operatur unus atque idem spiritus.I Et quidem haec de opinionibus doctissimorum uirorum exigenti tibi a me prolata sunt. si quis tamen in praedictarum quaestionum disputationibus adtu
Abbreviated transcription (Latin):
tect in passionibus a concupiscentus nr̃is illa
temptoctio ẽ cũ humiati deicimur : A dño est
temptactio cũ probati glorificamur: &ideo
dñs in temptator malorũẽ : de epis gola iohannis
uomodo ꝑfecte caritas forasmittit timo
que absque dõ ẽẽ formibat : Hic ẽ timor di
dũi caritate descendit: at uero alius timor
ille de tempord dibus rebus nascitur. quarꝰ
saepe ãmissionẽ ueremur: hunctimorem
forcosmittit diuinae ꝑfectio caritactis:
tom iohannis in epistola sua ponit : tria sunsqui
testimoniũ ꝑhibent ccqua sccnguis & sp̃s quid in ho
indicatur : ꝵ Simile hiuic loco & uã mihuillud

Expanded text:
tat in passionibus, sed a concupiscentiis nostris illa tat in passionibus, sed a concupiscentiis nostris illa tentatio est, cum humiliati deicimur. a domino est tentatio, cum probati glorificamur, et ideo dominus intentator malorum est. DE EPISTULA IOHANNIS. Quo modo perfecta caritas foras mittique absque Deo esse formidat. Hic est timor Dei, domini caritate descendit; ac uero alius timor ille de temporariis rebus nascitur quarum saepe amissionem ueremur. hunc timorem foras mittit diuinae perfectio caritatis. Item Iohannes in epistula sua ponit: tria sunt quae testimonium perhibent, aqua, sanguis et spiritus; quid in hoc indicatur? Simile huic loco etiam
Abbreviated transcription (Latin):
quantum ad uerba non audierun
uageprius communis cybus uocabatur quipu¬
tecretur inmundus : ꝑ quod contra intor¬
dictũ tunc di in commune c&loris pater&
hominibus qui incyborũ discretione legis obser¬
uantia non teneban ꝑ quã iudaei partem di se
eẽ lastecban purificatus est aũ &iam ccdño di¬
rũ. duo decim illi qui lo hannis baptisinobap¬
tigati fueran baptigantur a paulo: Rhoc id
uir co quia ñ in nomine trinitatis baptigati erans
Baptis mumenim iohannis lic& in eũ quiuen¬
turus est baptigar& tamen propriae lohannis
baptismus dicebatur : Vnde & abher&ucis
uenientes non rebaptigantur a nobis sibapti¬
gatus constat in nomine trinitatis nis in positio
taontũmanus adfidem rectam conusis ad hibe¬
tur ut ꝑ hanc scĩ sp̃s suscipiatur infusio : de epis
tat cumnihil hominus scriptũ sit: temptat
uos dñs dr̃ uester: p temptatio dñi probatio
appellatur : Neque enim ille quem quã temp

Expanded text:
quantum ad uerba, non audierunt. Y. quantum ad uerba, non audierunt. Y. Quare prius communis cibus uocabatur qui putaretur inmundus ? Quod contra interdictum tunc dei in commune ceteris pateret hominibus qui in ciborum discretione legis obseruantiam non tenebant per quam Iudaei partem dei se esse iactabant. purificatus est autem etiam domino diorum duodecim illi qui Iohannis baptismo baptizati fuerant baptizancirco, quia non in nomine Trinitatis baptizati erant. Baptismum enim Joannis licet in eum qui venturus est, baptizaret, tamen proprie Joannis Baptismum dicebatur. Unde et ab haereticis venientes non rebaptizantur a nobis, si baptizatos constat in nomine Trinitatis: nisi impositio tantum manus ad fidem rectam conversis adhibetur, ut per hanc sancti Spiritus suscipiatur infusio. IN EPISTOtat ; cum nihilominus scriptum sit: Tentat vos Dominus Deus vester ? Resp. Tentatio Domini probatio appellatur. Nequ
Abbreviated transcription (Latin):
Andreas scithas praedicationẽ molliuit: Io hannes
asiam diuino sermone correit: p&rus capła¬
dotiã at quegalatiã bitinã pariter &s pontum
prouincias que confines dum iudaeis p̃dicans
circuit postremũ romam inlustraturus acces¬
sit : paulus ab hierus alẽ usque illiricum cum
euangelico repleuiss& tã innumeras ac dispa¬
res nationes preceptis tamquã armis uictor
cũ apostolo stabanc stupentes: Audientes qui¬
dẽ uocẽ neminẽ aũ uidentes. quomodo postea
apostolus dicit : & qui mecũ erans lumen quidẽ
uiderunt uocem aũ non audierun eius quilo quo¬
batur mecũ R guperius ubi audiss& uocẽ refe¬
runtur a dõ non uocẽ sed in cognitũ sonũ uocis
ciperunt ut eos postea dicat uocem non audisse
Idesł & praessam uerborũ signi ficantiam qua
possen intellegere quod sonabat: Ac ꝑ inde idcir¬
codiuersauice &audirse & non audis se referun¬
tur quia quantũ cedsonum ꝑtin& : audierun

Expanded text:
Andreas Scythas praedicatione molliuit, Iohannes Andreas Scythas praedicatione molliuit, Iohannes Asiam diuino sermone correxit, Petrus Cappadociam atque Galatiam, Bithyniam pariter et Pontum prouinciasque confines, dum Iudaeis praedicans cirumit, postremo Romam inlustraturus accessit. Paulus ab Hierusalem usque Illyricum cum euangelio repleuisset, tam innumeras ac dispares nationes praeceptis tamquam armis uictor cum apostolo, stabant stupentes, audientes quidam uocem, neminem autem uidentes, quo modo postea apostolus dicit: et qui mecum erant lumen quidem uiderunt, uo- . cem autem non audierunt eius qui loquebatur mecum? Superius ubi audisse uocem referuntur a deo, non uocem sed inconditum sonum uocis acceperunt, ut eos postea dicat uocem non audisse, id est, expressam uerborum significantiam qua possint intellegere, quod sonabat. ac perinde idcirco diuersa uice et audisse et non audisse referuntur, quia quantum ad sonum pertinet, audierunt,
Abbreviated transcription (Latin):
credentibus sp̃m cdoptionis infundere secundũ
qđ &s tunc cum a eis a saluatore sp̃s insufflaretꝰ
dictũ fuerat: quorũ remiserits peccatore¬
mittuntur eis & quorũ tenueritis retenta
erunꝰ at uero post ascensionẽ multo malorẽ
sc̃ĩ sp̃s gratiã ꝑceperunt in operatione uirtu¬
tũ & gratia sanitatũ & diuersarũ ꝑceptione
linguarũ iuxto cillud quod eis de eodem die ꝓ¬
mis sũ fuerat ut baptigarentur spu scõ & in¬
duerentur uirtute qua e uargeliũ xp̃i uni¬
uersis possinꝰ gentibus p̃dicare : In hancergo
p̃ceptione scĩ sp̃s secunbũ dominicae gratiae
distributione a postolorũ de monstratur profec¬
tus non conpunantiũ diuersitas scripturarum
uator ꝑseipsũ dedit & decaelis postea misit ut
IN deuangeligandũ uerbũ dĩ quia postoli qui seis¬
bus sese orbispartibus intulerun q quan¬
tũ narrat historiabar tholom̃s in indos : tho¬
mas tetendit in parthos: Matheos a et hiopes

Expanded text:
credentibus spiritum adoptionis infundere; secundum credentibus spiritum adoptionis infundere; secundum quod et tunc, cum eis a saluatore spiritus insufflaretur, dictum fuerat: quorum remiseritis peccata remittentur eis et quorum retinueritis retenta erunt. at uero post ascensionem multo maiorem sancti spiritus gratiam perceperunt in operatione uirtutum et gratia sanitatum et diuersarum perceptione linguarum iuxta illud, quod eisdem eodem die promissum fuerat, ut baptizarentur spiritu sancto et induerentur uirtute qua euangelium Christi uniuersis possint gentibus praedicare. in hac ergo perceptione sancti spiritus secundum dominicae gratiae distributionem apostolorum demonstratur profectus, non compugnantium diuersitas scripturarum. uator per se ipsum dedit et de caelis postea misit, uteis. A.d euangelizandum dei uerbum qui apostoli quibus sese orbis partibus intulerunt? Quantum narrat historia, Bartholomaeus in Indos, Thomas tetendit in Parthos, Matthaeus Aethiopes,
Abbreviated transcription (Latin):
ditiũ dĩ at que uindictã denuntiantis : Itẽ aliter
& siꝑ administrationẽ proph&iae in motoani¬
mo maledicat proph&a ut illud obscurentur ocu¬
lieorũ dicit quid eorũ meritis debeatur. quia
omp̃uocricatio & ioboe dientia ecccipit iustt̃c
operis adque mercedis r&ributionẽ: ad he peos
uid in hoc sequimur quoda postulos dicit : pi¬
dela cobmoriens singulos filiorũ ioseph be¬
nedixit & adorauit focstigium uirgae eiꝰ:¬
R gceptrisigni ficatio ẽ accipienda ꝑiurgã.
legitur adoratus quiuidelic& futurus erat
regni hobreorũ caput: Deace ꝑus a poctul opt̃i :¬
uid indicat illud quod legimus abbati habens
iter : N Ioẽ mille passus sabbato aũ usque ad
montem oliu&i irae iudeis licitũ erat uelcer
sic ubi fussent tanto spatio de cebulandi licentiã
lis insufflatur cum secundut actus a postolorũ post
decimum ascensionis diẽ in apostolus missus sit:
qua possens peccata dimnittere & baptigare &

Expanded text:
dicium dei atque uindictam denuntiantis. item aliter: dicium dei atque uindictam denuntiantis. item aliter: et si per administrationem prophetiae immoto animo maledicat propheta, ut illud: obscurentur oculi eorum, dicit, quid eorum meritis debeatur. quia omnis praeuaricatio et inoboedientia accipit iustam operis atque mercedis retributionem. AD HEBRAEOS. Quid in hoc sequimur, quod apostolus dicit: fide Iacob moriens singulos filiorum Ioseph benedixit et adorauit fastigium uirgae eius? Sceptri significatio est accipienda per uirgam et ristus intellegitur adoratus, qui uidelicet futurus erat regni Hebraeorum caput. DE ACTIBUS APOSTOLORUM. Quid indicat illud, quod legimus: sabbati habens iter? Id est mille passus; sabbato autem usque ad montem Oliueti ire Iudaeis licitum erat, uel certe sicubi fuissent, tanto spatio deambulandi licentiam lis insufflatur, cum secundum Actus apostolorum post decimum ascensionis diem in apostolos missus sit? qua possint peccata dimittere et baptizare et
Abbreviated transcription (Latin):
duqbuns insi bes eeipaulo post attiort qsorun¬
da hominũ peccata manifestas p̃dedentiu oeo
iudtiũ Ntique dũ omnibus notasint quosda
aũi & sub sequuntur utique dum postea inudicio
conprobantur: quodsiiftaco alqud inulditeo
di magis ceccipiendat putan potest ita sntollo¬
gipcndore adiudiciũ illa peccate quae ante
hic unius quis que commisserit: Subsequiuer
ilarnuubus nos quidẽ causas dedinus sedu portꝰ
transicit nm̃ consummata intellegunt rer¬
go sub sequitur noscediudicit huius modi pegs¬
catio si uer bigratia ciu inopiae noscausas ad¬
tulimus focme postobitũ nos trat atque egos¬
tate consumptais sit: adti mohe tico
lexander aerarius multa mala mihiostendit
reddat ei dñs secundũ opera eius &itẽ ꝑcu¬
ti& te dñs paries de albate: quomodo haec intelle¬
gendasun&: R ꝑcuti&ste inquit ñꝑcutiat &
rursũ reddat ñ reddat : Vnde fit ut non tam
maledicentis animodicta eẽ uideantur quam lu¬

Expanded text:
et paulo post addidit: quorundam hominum peccata manifesta sunt praecedentia ad iudicium, utique dum omnibus nota sunt, quosdam autem et subsequuntur, utique dum postea in iudicio conprobantur. quod si istud aliqui in iudicio dei magis accipiendum putant, potest ita intellegi: praecedere ad iudicium illa peccata quae ante hic unusquisque commiserit, subsequi uero illa, quibus nos quidem causas dedimus, sed iam post transitum nostrum consummata intelleguntur. ergo subsequuntur nos in iudicium huius modi peccata, si uerbi gratia cui inopiae nos causas adtulimus, fame post obitum nostrum atque egestate consumptus sit. II AD TIMOTHEUM. lexander aerarius multa, inquit, mala mihi ostendit, reddet ei dominus secundum opera eius. et item: percutiet te dominus, paries dealbate; quo modo haec intellegenda sunt? Percutiet te, inquit, non percutiat, et rursum reddet, non reddat; unde fit, ut non tam maledicentis animo dicta esse uideantur quam iu
Abbreviated transcription (Latin):
quã sapientiae p̃ferrae uidetur quia puten¬
t legẽ pcoptorit tenere tam̃ insuꝑstitione sunc¬
dã uoluntatẽ obseruantiae carnalis: ad timo
discretio in his quas a postolus profert dicdis
obsecro igitur primo omniũ fieriobsecra¬
tiones oractiones gratiarũ actiones : R Obsecra¬
tiones funꝰ propoccatis pteritis ł psentibus: Ora¬
tonon proadipsicendis quae speramus: postu¬
lactio nes cũpro aliis intuenimus: Ercetiarum
tatiores eũea qua e poscimus in p&ramus ł cor
cam manisastas pcedentia codiuditite quos¬
damd̃ & sub sequntur R Su prache pta¬

Expanded text:
quam sapientiae praeferre uideanturquam sapientiae praeferre uideanturtur legem praeceptorum tenere, tamen in superstitione sundam voluntatem observantiae carnalis. I AD TIMpienda discretio in his quas Apostolus profert dicens: Obsecro igitur primo omnium fieri obsecrationes, postulationes, gratiarum actiones? Obsecrationes fiunt pro peccatis praeteritis uel praesentibus, orationes pro adipiscendis quae speramus, postulationes cum pro aliis interuenimus, gratiarum actiones, cum ea quae poscimus inpetramus, uel certe cata manifesta sunt praecendentia ad iudicium, quosdam autem et subsequuntur? Supra
Abbreviated transcription (Latin):
obscurũ tectibus inuolutut: disputacontrucor
qui& iudacis xp̃i conproprus congondebant cae¬
rimonus inherere : &iã supra dixerat dein¬
probabilitorũ obseruantide incybo aut potu¬
& qd neominia eorũ & sabbata umbra futu¬
rorũ praetulis sen: Post haec rur sit in conse¬
quentibus dicit : Simortui estir cũ xp̃o ab olert̃¬
tis mundi quid ad huc tã quã iuiuantes inmun¬
dodecornitis hoc ẽ disudicantis queo disudicatis
illa queneque contingenda nequegustanda cre¬
ditis ipsousosuo dci absumuntur intereunt secundũ
p̃cepii & doctrinas hominũ: quae sun rationẽ
qui dẽ habentia sccpientiae in suꝑstitione & hunz¬
litecte & ccdp̃ arcendũ corpori: Doctrinas ho¬
minã dicit quia pceptecipsa carnalit intellegan
p̃cipientos in lege prohibita ñ manducari : Sed
hoc sisut ipse subiung insuꝑ stitione & humilita¬
te suꝑuacuã & incor poris cdflictione: Cuiutiq
tellegi om ille obseruationes lic& rationẽ ali¬

Expanded text:
utum. disputat contra eos qui ex Iudaeis Christiani propriis contendebant ceremoniis inhaerere. et iam supra dixerat de inprobabili eorum obseruantia in cibo aut in potu, et neomeniae eorum et sabbata umbram futurorum praetulissent. post haec rursum in consequentibus dicit: si mortui estis cum Christo ab elementis mundi, quid adhuc tamquam uiuentes in mundo decernitis? hoc est diiudicatis, quid diiudicatis? illa quae neque contingenda neque gustanda creditis ipso usu suo, dum adsumuntur, intereunt, secundum praecepta et doctrinas hominum: quae sunt rationem quidem habentia sapientiae in superstitione et humilitate et ad non parcendum corpori. doctrinas hominum dicit, quia praecepta ipsa carnaliter intellegant praecipientes in lege prohibita non manducari, sed hoc, sicut ipse subiungit, in superstitione et in humilitate superuacua et in corporis adflictione, cui utiqutellegi: omnes illae obseruationes licet obseruantiam ali
Abbreviated transcription (Latin):
tia cadhominẽ & tria illa ccdđmptinentia in upa
leges tecbula tenebantur in alia uero tabula p̃¬
cepteo illaerans quae ad hominã ꝑtineban& hoc
itocque mandatit inseptemmandatis quae ad pro¬
ximã ꝑtinent primũ est: Aluuero quiboceu¬
datũ non quarto sed quinto loco quod & nos proba¬
mus esse confirman: Itac de hoc disputani de¬
calogũ ipsũ totũ quain illa prima legi conscriptũ
est: Rec te primumandatũ appellari quodutique
primã facciat ordo postea eliorũ in lege conse¬
one inqua promissione ut benesit tibi &sis lon¬
geuus suꝑ terrã : Igitur inmandatis hoc ẽ pri¬
mũ mandatũ qđ habeat hanc qua supradixim⁊¬

Expanded text:
tia ad hominem; et tria illa ad deum pertinentia in una tia ad hominem; et tria illa ad deum pertinentia in una legis tabula tenebantur, in alia uero tabula praecepta illa erant quae ad hominem pertinebant. hoc itaque mandatum in septem mandatis quae ad proximum pertinent primum est. alii uero qui hoc mandatum non quarto sed quinto loco, quod et nos probamus, esse confirmant, ita de hoc disputant: decalogum ipsum totum, quia in illa prima lege conscriptum est, recte primum mandatum appellari, quod utique primum faciat ordo, postea aliorum in lege conseone. in qua promissione? ut bene sit tibi, et sis longaeuus super terram. igitur in mandatis hoc est primum mandatum, quod habeat hanc quam supra dixim
Abbreviated transcription (Latin):
in missore tanta illa putar&lur adephe sios ppi¬
uomodo intollegendũ ẽ hoc quoda postolus scri¬
bit quod proposuerit dñs indispensationẽ pleni¬
tudinis temporũ instaurcre omnia lixp̃o quae in
caelis & quae int̃ rasunt in ipso : R uere mirum
est quid in hunc repar&ur in caelo: Reparatur
ergo secundũ opinione quorundã illa quae cũ prrici¬
pesuocecidit angelorũ portio ꝑ augmentũ sotiae¬
tatẽ que scorũ. de quibus scribitur Sed s̃sicut
credentes &gentibus: & alit̃ instocurantur
quae sun in terra dũ nos ꝑ mediatoris nr̃i s anguune
reconciliationem quae reparamur reparantur
caelestia cũdesalute nostra gacudiũ nascitur ange
imine diriuatur quando illi patres appellarur:
uomodo a postals dicit honora patrẽ &i ma¬
trem quo ẽ mandatũ primũ Cũ in mandatis
ut quidã ordinans quarto sit loco : R aliqui de hoc
itec disserunt dicentes tria illa mandata que su¬
periorasuns omnia acddm̃ ꝑtinens : Septẽ sequem¬

Expanded text:
inmissore tanta illa pateretur. AD EPHESIOS. Quo modo intellegendum est hoc, quod apostolus scribit, quod proposuerit dominus in dispensationem plenitudinis temporum instaurare omnia in Christo, quae in caelis et quae in terra sunt in ipso? Uere mirum est, quid nunc reparetur in caelo. reparatur ergo secundum opinionem quorundam illa quae cum principe suo cecidit angelorum portio per augmentum societatemque sanctorum de quibus scribitur: sed sunt sicut credentes ex gentibus. et aliter: instaurantur quae sunt in terra. dum nos per mediatoris nostri sanguinem reconciliationemque reparamur. reparantur caelestia, cum de salute nostra gaudium nascitur angelmine deriuatur, quando alii patres appellantur. Quo modo apostolus dicit: honora patrem et matrem, quod est mandatum primum, cum in mandatis, ut quidam ordinant, quarto sit loco. Aliqui de hoc ita disserunt dicentes: tria illa mandata quae superiora sunt omnia ad deum pertinent, septem sequen
Abbreviated transcription (Latin):
tellegendue. Nsp̃m hic dicit illũ utique
scmdequo supra dixerat sp̃m̃nolite & tingu¬
ere quiqui dẽ in substantia sua non possit &¬
tingui: & tinguitur nobiscũ aufer&iur a no¬
bis: Donũ nãque ei uel gratia in hominibus
sicut eorũuir tutibus accenditur. Itc eorũ
uitiis & tinguitur: Ali adserun sp̃m acci¬
piendũ eẽ animae ipsius intellectũ at que
sapientiã: De quo alio loco idẽ a postolus dicit
intellectuali sp̃ui nr̃o tostimoniũ reddat
quod sumus filidĩ alio quoque a postolus la¬
quitur psallã spũ psallã &i mente qr hic spm
prquoce ponens &i uoci dicet parit & mente
uid intollegendũe incapitulo illo in quo ad
colosenses scribit : Simortui estis cã xp̃o ab el¬
in mundo decernitis Ne tegeritis nequegusta¬
uoritis neque contracta ueritis quae sun om̃na
in interitũ ipso usu secundĩ pcepta & doctrinas
homina quae srectionẽ quebe habentia sapi¬

Expanded text:
tellegendum est? Spiritum hic dicit illum utique sanctum, de quo supra dixerat: spiritum nolite extinguere. qui quidem cum in substantia sua non possit extingui, extinguitur nobis, cum aufertur a nobis. donum namque eius uel gratia in hominibus sicut eorum uirtutibus accenditur, ita eorum uitiis extinguitur. alii adserunt spiritum hic accipiendum esse animae ipsius intellectum atque sapientiam, de quo alio loco idem apostolus dicit: intellectuali spiritui nostro testimonium reddat, quod sumus filii dei. alio quoque loco apostolus loquitur:. psallam spiritu, psallam et mente, hic spiritum pro uoce ponens et uoce dicit pariter et mente uid intellegendum est in capitulo illo in quo ad Colossenses scribitur: si mortui estis cum Christo ab elin mundo decernitis? ne tetigeritis, neque gustaveritis, neque contrectaveritis: quae sunt omnia in interitum ipso usu, secundum praecepta, et doctrinas hominum, quae s
Abbreviated transcription (Latin):
peccati maledictione uenientem: at que
idcircopependit inligno ut nos adelicto qđ
in ligno fuerat ꝑditionis admissũ ligno eeo¬
pensus absol uer&: INIOB
niob qualiter accipiendũ est quod scriptu¬
ra commemorat aurũ ophir:Rregio ẽ
ophir in indiamtendens. Itacque aurum huius
indicat regionis. Alii aurũ ophatu ualde p̃¬
tio sum esse confirman quoo obrigo apuo
pliadas oriona uel arcturum: R. Hon
quod his apud haebraeos nominibus censean¬
tur sedut apudnos horũ siderũ significantia
poss& eẽ manifestior. Itcchaec trans lator
appellari uoluit ut usus gentilitatis inueno¬
rat Illud quoque generaliter obseruandit ẽ.¬
quod &iam apostoli uela postolici uiri inepistolis
suis scribentes cdpopulos abutuntur interdũ
hĩs testimoniis quae uidebantur deuulgata ꝑ
populos
In eodem libro quidẽ quod dedracone illo scribitur
Omins naues sicut ueniant non sustinen corium
caude eius R Haues ec clesias dicit quae tempta¬

Expanded text:
peccati maledictione uenientem. atque peccati maledictione uenientem. atque idcirco pependit in ligno, ut nos delicto quod in ligno fuerat perditionis admissum ligno adpensus absolueret. DE IOB. In Iob qualiter accipiendum est, quod scriptura commemorat, Aurum Ophir?. Regio est Ophir in Indiam tendens itaque aurum huius indicat regionis. alii aurum Ophaz ualde pretiosum esse confirmant quod obryzon apud iadas, Oriona uel Arcturum? Non quod his apud Hebraeos nominibus censeantur, sed ut apud nos horum siderum significantia posset esse manifestior, ita haec translator appellare uoluit, ut usus gentilitatis inuenerat. illud quoque generaliter obseruandum esquod etiam apostoli uel apostolici uiri in epistulis suis scribentes ad populos abutuntur interdum his testimoniis quae uidebantur diuulgata per populos. In eodem libro quid est, quod de dracone illo scribitur: Omnes naues si conueniant, non sustinent corium caudae eius? Naues ecclesias dicit quae tenta
Abbreviated transcription (Latin):
tesque efraim & manasse numerandospu¬
tecuit: quos postea in aegypto natos diuina
relatio lectionis ostendit
uid respondendũ est iudeis obicientibus
testimonium illuo. Maledictus omnis qui
pendit in ligno R maledictũ eẽ hominem
qui inlgno pendeat sed noxiũ non in nocentẽ:
Heque enim innocentiae potest esse meledic¬
tum poena peccati. & enimsi mardo cheus p̃¬
parato ligno adpensus sententia regiae cru¬
delitatis & pless& Num quid eum hi nunc
dignum hac maledictione iudicarent aut
machabei atque alii quos scriptura morti
simile indignissime testactur cdflictos
Hum quid copud eos promale dictir habent
qua propt̃ saluator noster amorteredemo¬
turus hominẽ Itcrucem non refugit ut
mortem Igitur inminoribus non calũnientꝰ
cum propacientiadm̃ nos &iam inmaioribus
gloriemur. Nec mirũ sidicatur patibulum
subisse quem nos &iã cdinferna dis cendisse
fateamur quicũproprium ipse peccatum
non habuerit suscepit tamen mortemde

Expanded text:
tesque Ephraim et Manasse numerandos putesque Ephraim et Manasse numerandos putauit quos postea in Aegypto natos diuinae relatio lectionis ostendit Quid respondendum Iudaeis obicientibus testimonium illud: maledictus omnis qui pendet in ligno? Maledictum esse hominem qui in ligno pendeat, sed noxium non innocentem. neque enim innocentiae potest esse maledictum poena peccati. et enim si Mardochaeus praeparato ligno adpensus, sententiam regiae crudelitatis explesset, numquid eum ii nunc dignum hac maledictione iudicarent? aut Macchabaei atque alii quos scriptura morte simili indignissime testatur adflictos numquid apud eos pro maledictis habentur? quapropter saluator noster a morte redempturus hominem ita crucem non refugit ut mortem. igitur in minoribus non calumnientur, cum pro patientia domini nos etiam in maioribus gloriemur. nec mirum, si dicatur patibulum subisse, quem nos etiam ad inferna descendisse fateamur, qui cum proprium ipse peccatum non habuerit, suscepit tamen mortem de
Abbreviated transcription (Latin):
dum proph&icis atque diuinis uocibus fuerat
quibus dicitur Non accipiã dedomotua uitulos
neque de gregibustius hircos. postremo ut pre¬
uiter concludamus quur diuersa sibi s a crificia
ds̃ uoluerit offerri. quia celus sccramentis xp̃m
prae nuntiari oportuit cũuenturus ess&: ali¬
is cadnuntiari oportuit cum ueniss&:
alacom ille gentilis quid est quod pro ph&cesse
secundũ fidem sccrae conprobatur historiae
It multis in notescer& modis ueritcs dũus¬
que quaque prolata &iam ꝑ infideles adnuntia¬
tur : Et ut hoc &gentibus proph&ante signum
hoc ess& gentibus credituris Nam & heliu in
iob libro defuturis aut dubiae multa praedix̃
&ccuifccs de dño acsal uatore nostro in euange
mȩ cum iacob uegyptũ scribanitr ingresse
quomodo postea innactibus a postolorum intro¬
R Consiat quidem eo tempore quo lacob in¬
gressus est aegyptũ cũ io seph filiis que eius
fertur quasi ꝑ anticipationẽ &iã filios nepo¬

Expanded text:
dum propheticis atque diuinis uocibus fuerat dum propheticis atque diuinis uocibus fuerat quibus dicitur: non accipiam de domo tua uitulos neque de gregibus tuis hircos. postremo, ut breuiter concludamus, cur diuersa sibi sacrificia deus uoluerit offerri, quia aliis sacramentis Christum praenuntiari oportuit, cum uenturus esset, aliis adnuntiari oportuit, cum uenisset. DE NUMERIS. Balaam ille gentilis, quid est, quod prophetasse secundum fidem sacrae conprobatur historiae? Ut multis innotesceret modis ueritas, dum usquequaque prolata etiam per infideles adnuntiatur, et ut hoc ex gentibus prophetante signum hoc esset gentibus credituris. nam et Heliu in Iob libro de futuris haut dubie multa praedixit, et Caiphas de domino ac saluatore nostro in euangee cum Iacob Aegyptum scribantur ingressae, quo modo postea in actibus apostolorum introefertur? Constat quidem eo tempore quo Iacob ingressus est Aegyptum cum Ioseph filiisque eius Efertur, quasi per anticipationem etiam filios nepo
Abbreviated transcription (Latin):
tibus quam ob causam ds̃ sccorificus ue¬
teribus repudiatis nouis dilectatus sit. Hi hil
enim corrigi adfirmani nisi quõ non recte
fecctũ put&ur: R Spatiosco quaesti sed nos
pronecessitactẽ breuiter res pondebimus
quod non ideo dr̃ uideri possit mutccbilis quia
baec protemporũ neces si tacte mutata sini.
nã & connus temporibus & uitae spatium ua¬
riatur &a&atibus: Nec idcirco quae istec
instituit diuinae prouidentiae ratio uari¬
atur: Hec agricolas aestate aliud hieme
aliud in&ercendo agro iusserit agricultu¬
rae ratiomutatur. Non quod his su iuideat̾
esse dissimilis quifacit sed tempus quo facit
Praecipit ergo dr̃ quae apta sinsius quibusq
tem poribus sicut &iã hic desacrificur prael¬
cepit. Non causa suae delectationis sed hu¬
manae ut c&erȩ utilitatis. &ideo uerus est
dñs quia bonorũ nostrorũ non indig& So
haec ipsa scccramentori commutatione noua
& subito put&ur adsumpta praedicta lamdu¬

Expanded text:
ibus quam ob causam deus sacrificiis ueibus quam ob causam deus sacrificiis ueteribus repudiatis nouis delectatus sit, nihil enim corrigi adfirmant nisi quod non recte factum putetur? . Spatiosa quaestio, sed nos pro necessitate breuiter respondebimus, quod non ideo deus uideri possit mutabilis, quia haec pro temporum oportunitate mutata sint; nam et annus temporibus et uitae spatium uariatur aetatibus. nec idcirco quae ista instituit diuinae prouidentiae ratio uariatur, nec agricola si aestate aliud hieme aliud in exercendo agro iusserit, agriculturae ratio mutatur; non quod is sui uideatur esse dissimilis qui facit, sed tempus quo facit; praecipit ergo deus quae apta sint suis quibusque temporibus. sicut etiam hic de sacrificiis praecepit non causa suae delectationis sed humanae ut cetera utilitatis. et ideo uerus est dominus, quia bonorum nostrorum non indiget. sed haec ipsa sacramentorum commutatio ne noua et subito putetur adsumpta, praedicta iamdu
Abbreviated transcription (Latin):
cimas sacerdotibus debebatur:
niuer saque ds̃ condidit bona ualde sunt &
quõmodo in lege quaedam animalia uocantur
inmunda. R ut reliqua tecceam que & hoc di¬
cipossunt inmunda cppellata sunt esui noncre¬
ationis : Horũ enim in cybũ usus proquibus dã
figuris diuina interdictus lege cognoscitur:
Cũmunda & inmunda animalia diuina ꝑmo
yienlege discr&a sun quo modo &iam ante
diluuium dehis que in arcam recipienda erant
inmunda ceppellantur animali: N Qoyses
inspirante scõ sp̃upenta theuci scriptor&
conditor est & quia in leuitico demundis in¬
mundis que animalibus erat proferenda dis¬
cretio &iã ingeneñ quia utrius que libri. łdẽ
auctor est eadem animalia coppellauit in
uae deu&erites tamento relin: Imunda:¬
quere uelque obseruare debemus: R¬
e bemus obseruare mandate quȩ cedcor¬
rigendã uitã moresque ꝑtinen pelinque¬
reautẽ caerimonias ritusque racrificiorũ
qui figurcs atque umbrã futuris tunc reb:

Expanded text:
cima sacerdotibus debebatur. cima sacerdotibus debebatur. Uniuersa quae deus condidit bona ualde sunt et quo modo in lege quaedam animalia uocantur inmunda? Ut reliqua taceam quae ex hoc dici possunt inmunda appellata sunt esui non creationi; horum enim in cibum usus pro quibusdam figuris diuina interdictus lege cognoscitur. Cum munda et inmunda animalia diuina per Mosen lege discreta sint, quo modo etiam ante diluuium de his quae in arcam recipienda erant inmunda appellantur animalia? Moses inspirante sancto spiritu Pentateuchi scriptor et conditor est, et quia in Leuitico de mundis inmundisque animalibus erat proferenda discretio, etiam in Genesi, quia utriusque libri idem auctor est, eadem animalia appellauit inmunda. Quae de ueteri testamento relinquere uel quae obseruare debemus? Debemus obseruare mandata quae ad corrigendam uitam moresque pertinent, relinquere autem ceremonias ritusque sacrificiorum qui figuras atque umbram futuris tunc rebus
Abbreviated transcription (Latin):
esse prolatam p̃cedens efficit l& naturae
ꝑ quã multidõ probabils & titerunt:
uis est ille digitus dĩ quoduae legis tacbulae
ferri: N Qqui secundũ interiorem sensum re¬
solutiblan dimentis diliciarũ aut dulcedine uo¬
luptectũ non possunt misteriorũ di esse parci¬
pes: Hinc est igitur quod &iam paschadm̃ come¬
dicũ a maritudine iub&ur quia sit semꝑ auste¬
rec districtio ueritatis : Opor t&ergo absque
ullo adolationis ac uoluptectis melle noxio salu¬
tacris nos dõ lostias semꝑ offerre & dicere: er¬
go inimicus fecctus sum uera dicens uob: Econtra¬
rio admiscori in omnibus sacrificus saliub&ur
sc̃ilic& &omniaque ad xp̃ildnorem cultũ que
offerimus salem rationis ac districtionis sem¬
uio propriae adusus ꝑtinebat sacerdotũ
quioue ad leuitacrumque populis offere
primitiae frugu i c&erarũque bat¬
rerum sacer dotibus. Decimae uero leuitis
deputabantur. de quibus tamen decimis de¬

Expanded text:
esse prolatam praecedens efficit lex naturae esse prolatam praecedens efficit lex naturae per quam multi deo probabiles extiterunt. Qui est ille digitus dei quo duae legis tabulae lferri?. Quia secundum interiorem sensum resoluti blandimentis deliciarum aut dulcedine uoluptatum non possunt mysteriorum dei esse participes. hinc est igitur, quod etiam pascha domini comedi cum amaritudine iubetur, quia sit semper austera districtio ueritatis. oportet ergo absque ullo adulationis ac uoluptatis melle noxio salutares nos deo hostias semper offere et dicere: ergo inimicus factus sum uerum dicens uobis? econtrario admiscere in omnibus sacrificiis sal iubetur, scilicet ut omnia quae ad Christi honorem cultumque offerimus salem rationis ac discretionis semQuid proprie ad usus pertinebat sacerdotum quidue ad leuitarum ex his quae populus offerebat? Primitiae frugum ceterarumque rerum sacerdotibus, decimae uero leuitis deputabantur, de quibus tamen decimis de
Abbreviated transcription (Latin):
sun fecciun eius modi legem non habentes ipsi
sibi sun l& qui ostendunꝰ opus legis scriptum in
cordibus suis. At que idcirco non sero dñs legem in¬
nocentiae indecem uerba collegit cuius lam in sua
in pectoribus humanis origo processerat nec tar¬
de ecm scexeis tabulis rursum scripsit quã iam
ante paginis cordis sculserat: Et enim ante hanc
moysi legem habebat natura legem suam ꝑ quã
& dm̃ mundi uite que auctorem aegnoscere &
ꝑ hoc dilegere in promptu erat & iustitiam erga
proximum dilectionem seruare in quibus man¬
datis duobus omni l& pend& & proph&e Igi¬
tur & illud antelam nouerant omnia quae cũquȩ
uultis ut feccian uobis homines &uos fcccite eis
inquo est l& & propha&e & ut hoc &iã &emplis
probemus ante hanc legem litterae per illã na¬
turae legem abel iustus agnoscitur. Enoch rapi¬
tur. Hoe eligitur. Abrahã pater gentium num¬
cupatur: quã obrem hanc moysi legem non sero¬

Expanded text:
sunt faciunt, eius modi legem non habentes sibi sunt faciunt, eius modi legem non habentes sibi ipsi sunt lex qui ostendunt opus legis scriptum in cordibus suis. atque idcirco non sero dominus legem innocentiae in decem uerba collegit cuius iam insita in pectoribus humanis origo praecesserat. nec tarde eam saxeis tabulis rursus inscripsit quam iam antea paginis cordis insculpserat; etenim ante hanc Mosi legem habebat natura legem suam per quam et deum mundi uitaeque auctorem agnoscere et per hoc diligere in promptu erat et iustitiam erga proximum dilectionemque seruare; in quibus mandatis duobus omnis lex pendet et prophetae. igitur et illud ante iam nouerant: omnia quaecumque uultis, ut faciant uobis homines, et uos facite eis; in quo est lex et prophetae. et ut hoc etiam exemplis probemus, ante hanc legem litterae per illam naturae legem Abel iustus agnoscitur, Enoch rapitur, Noe eligitur, Abraham pater gentium nuncupatur. quam ob rem hanc Mosi legem non sero
Abbreviated transcription (Latin):
Dicere dñs uelloqui scribitur siquando ao sc̃o¬
rum aures & praessorum qui saepe ab alus ñ
auditur feccit sonitũ ꝑuenire uerborum Aut
cũ ꝑ ad sumpti cuius lib& corporis speciem dr̃
loquitur. Aut cum aliquis ad monitione siuere
ue latione nocturnae uisionis instruimur Uel
certe cum eccquae aguult dñs scõrũ cordi¬
bus ut agantur inspirat secundum
quid hic intellegen dũ est: Nquod poste¬
riora diuinorũ operũ inxp̃o postremis mani¬
festanda temporibus uel in sp̃uuisurus ess&
uel in posteris suis
uae referenda suns inquirentibus quã ob
causam ds̃ uni tantũ genti per mossen legẽ
dederit atque hanc ipsa multaiam scłi a&sa¬
te trans cursa : Ꝙ quod non iudeis tantũ l&
illa prolata sit quae omnibus getibus consti¬
tutione naturalis legis innascitur. A postulo hoc
&liam confirmante at que dicente : Cũ enim gen¬
tes quae legem non haben naturaliter quaeleges

Expanded text:
Dicere dominus uel loqui scribitur, si quando ad sanctoDicere dominus uel loqui scribitur, si quando ad sanctorum aures expressorum qui saepe ab aliis non auditur facit sonitum peruenire uerborum, aut cum per adsumpti cuiuslibet corporis speciem deus loquitur, aut cum alvelatione nocturnae visionis instruitur: vel certe cum ea quae agi vult Dominus, sanctorum cordibus ut agantur, inspirat, secundumquid hic intellegendum est? Quod posteriora diuinorum operum in Christo postremis manifestanda temporibus uel in spiritu uisurus esset uel in posteris suis. Quae referenda sunt inquirentibus, quam ob causam deus uni tantum genti per Mosen legem dederit atque hanc ipsam multa iam saeculi aetate transcursa? Quod non Iudaeis tantum lex illa prolata sit quae omnibus gentibus constitutione naturalis legis innascitur apostolo hoc etiam confirmante atque dicente: cum enim gentes quae legem non habent naturaliter quae legis
Abbreviated transcription (Latin):
postremo quod in his &uo lun tacte dm̃ sub
speciae gestorum praesentiũ fuere quae¬
dam prae nuntiatio futurorũ:
uid est quod dicit &lecce uitis in conspec¬
tumeo &ecce inuite tres fundi: P¬
ria flagella uel tres propagines indican¬
tur subhac trium enuntiatione fundorũ
ruiiii Ioquitur ad abrahã ds̃ quod quarta
progenie d&erra egrpti reuersun
e eñt fili is rahel & quo modo postea morses
scribit: Quinte aut̃ progenie a scenderun
filu isrł d&erra egrpti: R. Signe a logia
secundũ leui tribu requiras quat tuor pro¬
genies profiliorũ suc cessione numerabis
Sitribu iudae ordoreplic&ur quinque
generationũ suc cessiones inuenies. Quã¬
quã in hebreo ut indicat aquila studio sissimi¬
trans latoris edicio non habeat quintage¬
neratione ascenderun sed armati ascen¬
deruns fili is rab d&serra egrpti
Inscripturis frequenter legimus & dixit dñs
AIstud dicere dñi quo modo accipiendum est R¬

Expanded text:
postremo, quod in his ex uoluntate domini sub postremo, quod in his ex uoluntate domini sub specie gestorum praesentium fuerit quaedam praenuntiatio futurorum. Quid est, quod dicit: et ecce uitis in conspectu meo, et ecce in uite tres fundi? Tria flagella uel tres propagines indicantur sub hac trium enuntiatione fundorum. DE EXODO. Loquitur ad Abraham deus, quod quarta progenie de terra Aegypti reuersuri essent filii Israhel. et quo modo postea Moses scribit: quinta autem progenie ascenderunt filii Israhel de terra Aegypti? Si genealogiam secundum Leui tribum requiras, quattuor progenies pro filiorum successione numerabis, si tribus Iudae ordo replicetur, quinque generationum successiones inuenies, quamquam in Hebraeo, ut indicat Aquilae studiosissimi latoris editio, non habeat: quinta generatione ascenderunt, sed armati ascenderunt filii Israhel de terra Aegypti. In scripturis frequenter legimus: et dixit dominus; istud dicere domini quo modo accipiendum est?
Abbreviated transcription (Latin):
ta duplitia : Iste est enim princeps libero¬
rum eius & huic debentur primo genita
Vnde &isa cac benedictionem suam adisccu
putauerat primogeniti iure defferenda:
uid his respondendum est qui obuxores
multcs incontinentiam patribus uel pa¬
triarhis nr̃s obiciendũ putan : R Primũ
quod tunc nondum lege prohibitum quia consu¬
&udo erat crimen esse non poterat: De inde
quod illa tunc uel proloco uel protempore
non in probabilia ccpud dm̃ fuerins: proloco
sicut & inuna doma inter angulo aliquidfie¬
ri aliquo lib& domino precipitur quod in alio
nequaquam fieri ꝑmittitur: Protetn pore
uero quod rudi cedhuc scło p̃ceptũ fuerat
Crescite & multipli camini. Nunc uero iube¬
tur. Vt & qui habent uxoros tamquã non
habentes sin. Non quo iustitia uaria sit sed
tempora mutcbilia quȩ pariter ire non pos¬
suns & diuersis quibus que temporibus uel
diuersis locis diuer sac congruan: Nec esse est

Expanded text:
ta duplicia; iste est enim principium liberota duplicia; iste est enim principium liberorum eius et huic debentur primogenita. unde et Isaac benedictionem suam ad Esau putauerat primogeniti iure referendam. Quid his respondendum est, qui ob uxores multas incontinentiam patribus uel patriarchis nostris obiciendam putant? Primum, quod tunc nondum lege prohibitum, quia consuetudo erat, crimen esse non poterat; deinde, quod illa tunc uel pro loco uel pro tempore non inprobabilia apud deum fuerint. pro loco, sicut et in una domo in altero angulo aliquid fieri a quolibet domino praecipitur quod in alio nequaquam fieri permittitur. pro tempore uero, quod rudi adhuc saeculo praeceptum fuerat: crescite et multiplicamini i. nunc uero iubetur, ut et qui habent uxores tamquam non habentes sint, non quod iustitia uaria sit, sed tempora mutabilia quae pariter ire non possunt, et diuersis quibusque temporibus uel diuersis locis diuersa congruant. necesse est
Abbreviated transcription (Latin):
apparere conspectibus : In ea ccutẽ substan
tia maiestactis inqua est. quomodo d̃s amor¬
tocli ad huc homine uider&ur cũ ipse cdmor¬
sendicat : Non poteris uidere faciem meam
Hon enim uidebit me homo &iu&. haec ergo
ractione utrũque testimonium uerum est:
uid est quod ait. Ipse est ana quilnuenit
plamin in deserto cum pascer& asinos se¬
beon patrissui: R. Iam latine maria interp̃¬
tactur io est aquarum congregationem quod
stagnum: In heremo aut dubie difficile ipse
reppererit indicat lamin &ccsinos quideona¬
gris eius institutione nascuntur: Eunaꝰ qui
aestiman quod ꝑmixtione diuersorum int̃
R prior &maior prs primogenitis debebatꝰ
uel in honore uel inhere ditccria suc cessio¬
ne uel ingratia paternae bene dictionis
sicut ipse la cob Ruben inquit primo genitus
meus prior in donis maior imperio: & in librs
deutero nomii de primogenito scribitur da¬
bit que ei io t̃ pater dehis que habuerit cunc¬

Expanded text:
apparere conspapparere consptia maiestatis in qua est, quo modo deus a mortali adhuc homine uideretur, cum ipse ad Mosen dicat: non poteris uidere faciem meam, non enim uidebit me homo et uiuet. hac ergo ratione utrumque testimoniumQuid est quod ait: Ipse est Ana, qui invenit Jamin in deserto, cum pasceret asinos Sebeon patris sui ? Resp. Jamin Latine maria interpretatur, id est, aquarum congregatio: eo quod stagnum rem in eremo haud dubie difficilem ipse repererit. Indicat Jamin et asinos, qui de onagris ejus institutione nascantur. Sunt qui aestimant, quod permixtionem diversorum inter Resp. Prior et major pars primogenitis debebatur vel in honore, vel in haereditaria successione, vel in gratia paternae benedictionis. Sicut ipse Jacob, Ruben, inquit, primogemeus, prior in donis, maior imperio. et in libro Deuteronomii de primogenito scribitur: dabitque ei, id est pater, de his quae habuerit cunc
Abbreviated transcription (Latin):
um fuerit ut generatio illa signum in partemem¬
brigenitalis acciperit per quod generationis
ipsius promebantur &ordia : C&erum secun¬
dum interiorẽ intellegentiae sensum ꝑ hanc
circumcisionẽ secr&ioris partis corporis illuo
pẽ figuratũ est quod s&reor circumcisio ioẽ
coris oporter& cdhiberi:
cribitur ingenes temptauit ds̃ abraham¬
O quasi ignorabat dñs anfidelis dõ abraham
for&nisi eum manifes tarođei probatione
temptasr& : R Non quia fidem eius ds̃ ignora¬
r& dr̃ temptacuit abraham & ueri& ploratio¬
feccie ad fecciem & selua feccta est anima
mea. Cum in euangelio legatur dm̃ne moui¬
ditum quã. Aut quo modo morses cum dõ fcccie
cofecciem tamquã cum amico loquutus scribi¬
tur & rur sum idem dicit ad dñm ostendemi¬
higloriamtuam: N Quia ia cob uel morses
non ipsa maiestactis suae gloria dm̃ uideruns
sed per subiectã diuinae potestatis spociẽ
uisibilis creccturae quae humanis poterat

Expanded text:
um fuerit, ut generatio illa signum in parte memum fuerit, ut generatio illa signum in parte membri genitalis acceperit, per quod generationis ipsius promebantur exordia. Caeterum secundum interiorem intelligentiae sensum, per hanc circumcisionem secretioris partis corporis illud praefiguratum est, quod secretior circumcisio, id est cordis, oporteret adhiberi. Int. Scribitur in Genesi: Tentavit Deus Abraham, quasi ignorabat Dominus an fidelis Abraham foret, nisi manifestandae rei probatione tentasset. Resp. Non quia fidem ejus Deus ignoraret tentavit Abraham veri exploratiofacie ad faciem, et salva facta est anima mea , cum in Evangelio legatur: Deum nemo vidit umquam ; aut quomodo Moyses cum Deo facie ad faciem tamquam cum amico locutus scribitur . Et rursus idem dicit ad Dominum: Ostende mihi gloriam tuam ? Resp. Quia Jacob vel Moyses non in ipsa majestatis suae gloria Deum viderant, sed per subjectam divinae potestati speciem visibilis creaturae, quae humanis poterat