comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nob exemplum st. Neq enĩ imitatur precedentẽ aliquẽ
ad patrem. a quo nunquã est om̃ino separabilis. quia
idipsum est qđ ille dequo est. Nos aut̃ nitentes imitamur ma¬
nentẽ. & sequimur stantẽ. & in ipso ambulantes. tendimus ad
ipsum. quia factus est nobis uia tẽporalis ꝑhumilitatẽ. qua
mansio nobis ȩterna est ꝑdiuinitatẽ. Qm̃ quippe spiritibus
mundis intellectu alib: qui suꝑbia non lapsi sunt. in formadi.
& dõ ȩqualis. & ds̃ preb& exemplũ. ut se idemexemplum
redcundi &iam lapso p̃ber& homini. qui ꝓpter inmunditi.
peccatoꝵ. poenãq mostalitatis dm̃ uidere ñ poterat. semetip¬
sum exinaniuit. non mutando diuinitatẽ suam. sed nr̃am
mutabilitatẽ assumendo. & formã serui accipiens. uenit
Ad nos in hunc mundũ. qui in hoc mundo erat. quia mun¬
dus ꝑ eũ factus est. Ut exemplũ sursum uidentibus dm̃
exemplũ deorsũ mirantib hominẽ. exemplũ sanis ad per¬

Expanded text:
nobis exemplum est. Neque enim imitatur praecedentem aliquem nobis exemplum est. Neque enim imitatur praecedentem aliquem ad Patrem a quo nunquam est omnino separabilis, quia idipsum est quod ille de quo est. Nos autem nitentes imitamur manentem, et sequimur stantem, et in ipso ambulantes tendimus ad ipsum: quia factus est nobis via temporalis per humilitatem, quae mansio nobis aeterna est per divinitatem. Quoniam quippe spiritibus mundis intellectualibus, qui superbia non lapsi sunt, in forma Dei et Deo aequalis et Deus praebet exemplum: ut se idem exemplum redeundi etiam lapso praeberet homini, qui propter immunditiam peccatorum poenamque mortalitatis Deum videre non poterat, semetipsum exinanivit, non mutando divinitatem suam, sed nostram mutabilitatem assumendo; et formam servi accipiens , venit ad nos in hunc mundum , qui in hoc mundo erat, quia mundus per eum factus est ; ut exemplum sursum videntibus Deum, exemplum deorsum mirantibus hominem, exemplum sanis ad per
Abbreviated transcription (Latin):
& singulus pat̃ ds̃. & singulus filius ds̃. Ergo & singulus pat̃
sapientia. & singulus filius sapientia. Et sicut utrũq
simul unũ lumen. et unus ds̃. sic utrumq una sapientia
Sed filius factus est nobis sapientia adõ. & iusticia. & scĩfi¬
catio. quia temporaliter nos ad illũ conuertimur. iđ ex
ali quo tp̃r. ut cũ illo maneamus in eternum. Et ipse ex quo¬
dam tp̃r. uerbũ caro factũ est. & habitauit in nobis. Propte¬
rea igitur cũ pronuntiatur inscripturis. aut narratur ali¬
quid desapientia. siue dicente ipsa. siue cum de illa dr̃.
filius nobis potissimũ insinuatur. Cuius imaginis exẽplo.
et nos ñ discedamꝰ adõ. quia & nos imago dĩ sumus. non
quidem ȩqualis. facta quippe apatre ꝑfiliũ. non nata
de patre sicut illa. Et nos quia illuminamur lumine.
illa uero quia lum̃ illuminans. et ideo illa sine exemplo

Expanded text:
et singulus Pater Deus, et singulus Filius Deus. Ergo et singulus Pater et singulus Pater Deus, et singulus Filius Deus. Ergo et singulus Pater sapientia, et singulus Filius sapientia. Et sicut utrumque simul unum lumen, et unus Deus, sic utrumque una sapientia. Sed Filius factus est nobis sapientia a Deo, et justitia et sanctificatio , quia temporaliter nos ad eum convertimus, id est, ex aliquo tempore, ut cum illo maneamus in aeternum. Et ipse ex quodam tempore Verbum caro factum est, et habitavit in nobis. 5. Propterea igitur cum pronuntiatur in Scripturis, aut enarratur aliquid de sapientia, sive dicente ipsa sive cum de illa dicitur, Filius nobis potissimum insinuatur. Cujus imaginis exemplo et nos non discedamus a Deo, quia et nos imago Dei sumus: non quidem aequalis, facta quippe a Patre per Filium, non nata de Patre sicut illa. Et nos, quia illuminamur lumine; illa vero, quia lumen illuminaus: et ideo illa sine exemplo
Abbreviated transcription (Latin):
ideo xp̃c uirtus & sapientia dĩ. quia depatre. uirtute. & sa¬
pientia. &iã ipse iustus & sapientia est. sicut lum̃ de patre
lumine. & fons uitx apud dm̃ patrẽ utiq fontẽ uitx.
Qm̃ apud te inquit fons uitae. & illumine tuo uidebimus
lumen. quia sicut pat̾ hab& uita in sem&ipso. sic dedit
filio habere uitã in semetipso. Et erat lum̃ uerũ. qđ illu¬
minat omẽm hominẽ uenientẽ in hunc mundum
Et lumen hoc. uerbũ erat apud dm̃. sed & ds̃erat uerbum
Dsaut lumen est. & tenebrae in eo non sunt ullaxe. Lumen uero
non corporale. sed spũale. Neq ita sp̃uale. ut illuminati¬
one factum sit. quemadmodum dictum est apłis. uos estis
lux mundi. sed lumen qđ illuminat om̃em hominem. Ea
ip̃sa & summa sapientia dicitur. unde nunc agimus
Sapientia ergo filius. desapientia patre. sicut lum̃ delumine.
& ds̃ dedõ. Ut & singulus paterlum̃. & singulus filius lum̃.

Expanded text:
ideo Christus virtus et sapientia Dei, quia de Patre virtute et saideo Christus virtus et sapientia Dei, quia de Patre virtute et sapientia, etiam ipse virtus et sapientia est, sicut lumen Dei et de Patre lumine, et fons vitae apud Deum Patrem utique fontem vitae: Quoniam apud te, inquit, fons vitae. In lumine tuo videbimus lumen ; quia sicut Pater habet vitam in semetipso, sic dedit Filio habere vitam in semetipso . Et Et erat lumen verum quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum; et lumen hoc Verbum erat apud Deum, sed et Deus erat Verbum. Deus autem lumen est, et tenebrae in illo non sunt ullae. Lumen vero non corporale sed spirituale; neque ita spiritale ut luminatione factum sit, quemadmodum dictum est apostolis: Vos estis lumen mundi: sed lumen quod illuminat omnem hominem, ea ipsa et summa sapientia Deus, unde nunc agimus. Sapientia ergo Filius, de sapientia Patre: sicut lumen de lumine, et Deus de Deo, ut et singulus Pater lumen, et singulus Filius lumen,
Abbreviated transcription (Latin):
cam dedõnata ostendat. aut factã. quamuis sit & pater ipsa
sapientia. quia illa nobis sapientia cõmendanda erat. &¬
imitanda. ciuus imitatione formamur : Pater enĩ eam dicit
ut uerbũ eiussit. ñ quomodo ꝓfertur exore uerbũ sonans.
aut ante p̾nuntiationẽ cogitatur. spacus enĩ tempoꝵ hoc
cõpletur. illud aut̃ ȩternũ est. & illuminando dicit nob̃
& dese & depatre qđ dicendum est hominibus. Ideoq ait.
Nemo nouit filiũ nisi pat̃. & nemo nouit patrẽ nisi filius.
& cui uoluerit filius reuelare. quia ꝑfiliũ reuelatur pater.
iđ ꝑ uerbũ suum Si enĩ hoc uerbũ qđ nos proferimus
temporale & transitoriũ. & se ipsũ ostendit. & illud deqͦ
loquimur. quanto magis uerbum dĩ ꝑ quod facta sunt om̃a
quod ita ostendit patrem sicuti est pater. quia & ipsũ ita ẽ
et uerbũ relatiue dicitur sicut filius. qđ utiq ñ pater. Et

Expanded text:
eam de Deo natam ostendat, aut factam, quamvis sit et Pater ipse eam de Deo natam ostendat, aut factam, quamvis sit et Pater ipse sapientia, quia illa nobis sapientia commendanda erat et imitanda, cujus imitatione formamur? Pater enim eam dicit, ut Verbum ejus sit; non quomodo profertur ex ore verbum sonans, aut ante pronuntiationem cogitatur: spatiis enim temporum hoc completur, illud autem aeternum est, et illuminando dicit nobis et de se et de Patre, quod dicendum est hominibus. Ideoque ait, Nemo novit Filium, nisi Pater; et nemo novit Patrem, nisi Filius, et cui voluerit Filius revelare : quia per Filium revelat Pater, id est, per Verbum suum. Si enim hoc verbum quod nos proferimus temporale et transitorium, et se ipsum ostendit, et illud de quo loquimur; quanto magis Verbum Dei, per quod facta sunt omnia? Quod ita ostendit Patrem sicuti est Pater: quia et ipsum ita est, et Verbum relative dicitur, sicut Filius, quod utique non Pater; et
Abbreviated transcription (Latin):
ille ingenitus. ille. aut genitus. id eo ñ una essentia. quia his
nominibus relatiua eoꝵ ostenduntur. uterq aũt simul una
sapientia & una essentia. ubi hoc est eẽ qđ sapere. Nonaut
simul uterq uerbũ aut filius. quia ñ est hoc eẽ qđ uerbũ ẽẽ
aut filiũ eẽ. sicut iãsatis ostendimꝰ ista relatiue dici .iII.
ur ergo inscripturis nusquã fere desapientia quicquã dr̃
nisiut ostendat᷑ adõ genita uel creata. genita scilic& per
quam facta sunt om̃a. creata uero uel facta sicut in hominb
cum adeã quȩ ñ creata & facta. sed genita est. conuestuntur
& illustrantur: In ipsis enĩ fit aliquid qđ uocet᷑ eoꝵ sapieqia
Uel illud scripturis p̃nuntiantib Aut narrantib qđ uerbum
caro factum est : & habitauit in nobis. Hoc modo enĩ xp̃c
facta sapientia est. quia factus c̃homo. An ꝓpttrta ñlo qͥt᷑
in illis libris sapientia. ul de illa dicitur aliquid nisi qđ

Expanded text:
ille ingenitus, ille autem genitus, ideo non una essentia: quia his ille ingenitus, ille autem genitus, ideo non una essentia: quia his nominibus relativa eorum ostenduntur. Uterque autem simul una sapientia, et una essentia, ubi hoc est esse quod sapere: non autem simul uterque Verbum aut Filius, quia non hoc est esse quod Verbum aut Filium esse: sicut jam satis ostendimus istaCur ergo in Scripturis nunquam fere de sapientia quidquam dicitur, nisi ut ostendatur a Deo genita vel creata? genita scilicet, per quam facta sunt omnia: creata vero vel facta, sicut in hominibus, cum ad eam quae non creata et facta, sed genita est, convertuntur et illustrantur; in ipsis enim fit aliquid quod vocetur eorum sapientia: vel illud Scripturis praenuntiantibus aut narrantibus, quod Verbum caro factum est, et habitavit in nobis ; hoc modo enim Christus facta sapientia est, quia factus est homo. An propterea non loquitur in illis Libris sapientia, vel de illa dicitur aliquid, nisi quod
Abbreviated transcription (Latin):
reounbũ: quo sapientia. quia uerbũ ñ adsẽ dicitur
sed pantũ relatiut ad cũ cuius uorbuest dicitt ficitus
a lpase daprentia uero eo quo essentia & ideo quia
una essentia. & una sapientia. Qm̃ucro & utrhuin
sapientia est. sed non eo uerbũ quosapientia. Uerbũ enim
relatiue. sapientia essentialit̃ intellegitur. id dici accipiamus
cũ dicitur uerbũ acsidicatur natasapientia. ut sit & filius. &
imago. Et hȩc duo cum dicunt᷑. idnata sapientia. in uno eoꝵ
eo qđ est nata. & uerbũ. & imago. & filius intellegatur. & in
his om̃ib nominib: ñ ostendatur essentia. quia relatiue dñr.
At in altero qđ est sapientia. qm̃ & ad sedicitur. se ipsa enim
sapiens ẽ. &iã essentia demonstretur. & hoc eius eẽ qđ sapere.
Unde pat̾ & filius simul una sapientia. quia una essentia. &
singillatim sapientia desapientia. sicut essentia de essentia
Qua ꝓpt̃ non quia pater non est filius. & filius non ẽ pater. aut

Expanded text:
rbum quo sapientia; quia Verbum non ad se dicitur, sed tantum relative ad eum cujus Verbum est, sicut Filius ad Patrem: sapientia vero eo quo es entia. Et ideo quia una essentia, una sapientia. Quoniam vero et Verbum sapientia est, sed non eo Verbum quo sapientia; Verbum enim relative, sapientia essentialiter intelligitur: id dici accipiamus cum dicitur Verbum, ac si dicatur, nata sapientia, ut sit et Filius et imago. Et haec duo cum dicuntur, id est, nata sapientia, in uno eorum eo quod est nata, et Verbum, et imago, et Filius intelligatur, et in his omnibus nominibus non ostendatur essentia, quia relative dicuntur: at in altero quod est sapientia, quoniam et ad se dicitur, se ipsa enim sapiens est, etiam essentia demonstretur, et hoc ejus esse quod sapere. Unde Pater et Filius simul una sapientia, quia una essentia, et singillatim sapientia de sapientia, sicut essentia de essentia. Quapropter, non quia Pater non est Filius, et Filius non est Pater, aut
Abbreviated transcription (Latin):
bedossima delectatio Itaq illa tria. et asc in uicẽ dct̃mips¬
uidentur. et inst in finta sunt. Ita & singula sunt insingulis¬
et om̃a in singulis. & singula in om̃ib & om̃a in om̃ib & unum
om̃a. Qui iud& hoc uł exparte. uł ꝑspeculũ & in enigmate.
gaudeat cognoscens dm̃. & sicut dm̃ honoret. & gr̃as agit
Qui aũt non uidet. tendat ꝑpietatẽ aduidendũ. ñ ꝑcȩcitat̃ẽ
ad calũ niandũ : qm̃ unus ẽ ds. sed tam̃ trinitas. Nec confuse
accipiendũ est exquo om̃a. ꝑque om̃a. in quo om̃a. nec dus
multis: sed ipsi gła in scła sȩculorum: Amex¬

Expanded text:
beatissima delectatio. Itaqbeatissima delectatio. Itaqvidentur, et in se infinita sunt, et ita singula sunt inet omnia in singulis, et singula in omnibus, et omnia in omnibus, et unum omnia. Qui videt hoc vel ex parte, vel per speculum et in aenigmate , gaudeat cognoscens Deum, et sicut Deum honoret, et gratias agat: qui autem non videt, tendat per pietatem ad videndum; non per caecitatem ad calumniandum. Quoniam unus est Deus, sed tamen Trinitas. Nec confuse accipiendum est, Ex quo omnia, per quem omnia, in quo omnia: nec diis multis, sed ipsi gloria in saecula saeculorum. Ame
Abbreviated transcription (Latin):
ideo facta sunt uel mutabilia. quia immutabilit̃ ab eosciunt
lle igitur in ffabilis quidã complexus patris. & imaginis. ñ est
sine ꝑfectione. sine caritate. sine gaudio. Illa ergo dilectio.
genitus. sed genitoris genitiq suauitas. ingenti largitate atq ub¬
tite ꝑfundens om̃s creaturas ꝓcaptu carum. ut ordinẽ suum
teneant. & locis suis ad quiescant Hace igitur om̃a quae
aste diuina facta sunt. & unitatẽ quandã in scostendunt. & spe¬
ciem. & ordinem. Quicquid enĩ horum ẽ & unũ aliquid est
sicut sunt naturȩ corpoꝵ ingeniaq animarũ. & aliqͣ species
formarũ. sicut sunt figura uł qualitates corpoꝵ. ac doctrinae.
uel astes animarũ. & ordinẽ aliquẽ petit aut tenet. sicut sunt
pondera uł collocationes corpoꝵ. atq amores. aut delectatio¬
quomodo dignũ est appar& uestigiũ: In illa enĩ trinitate.
summa origo est rerũ om̃ium & ꝑfectissima pulchritudo &

Expanded text:
ideo facta sunt vel mutabilia, quia immutabiliter ab eo sciuntur. ideo facta sunt vel mutabilia, quia immutabiliter ab eo sciuntur. Ille igitur ineffabilis quidam complexus Patris et imaginis non est sine perfruitione, sine charitate, sine gaudio. Illa ergo dilectio, genitus, sed genitoris, genitique suavitas, ingenti largitate atque ubertate perfundens omnes creaturas pro captu earum, ut ordinem suum teneant et locis suis acquiescant. 12. Haec igitur omnia, quae arte divina facta sunt, et unitatem quamdam in se ostendunt, et speciem, et ordinem. Quidquid enim horum est, et unum aliquid est, sicut sunt naturae corporum, et ingenia animarum; et aliqua specie formatur, sicut sunt figurae vel qualitates corporum, ac doctrinae vel artes animarum; et ordinem aliquem petit aut tenet, sicut sunt pondera vel collocationes corporum, atque amores aut delectatioquomodo dignum est, apparet vestigium. In illa enim Trinitate summa origo est rerum omnium, et perfectissima pulchritudo, et
Abbreviated transcription (Latin):
nominauit credo ꝓpt̃ pulchritudinẽ. ubiiã tanta ẽ congru¬
entia. & prima ȩqualitas. & prima similitudo. nulla in re
dissidens. & nullo modo inequalis. et nulla ex parte dissimi¬
lis. scd adidentidem respondens ei. cuius imago ẽ. uhiꝰꝓma
et summa uita. cui non ẽ aliud uiuere. & aliud ẽẽ. sed idem
& te. & uiuere. & primus ac summus intellectus. cui ñ est aliud
uiuere. & aliud intellegere. sed id qđ est intellegere. hoc
uiuere. hoc cẽ est. Inũ om̃a tanquã uerbũ ꝑfectũ. cui ñ
desit aliquid. & ars quȩdã om̃ipotentis. atq sapientis dĩ
plena om̃ium rationũ uiuentiũ in cõmutabiliũ. & om̃s
unũ in ea sicut ipsa unũ de uno. cum quo unum. Ibi nouit om̃a
ds. quae fecit ꝑ ipsã Et ideo cum decedant. & succcdant t̃pora.
ñ decidit aliquid ul succedit scientiae dĩ: Non enĩ haec quȩ
creata sunt ideo sciuntur adõ quia facta sunt. Ac ñ potius

Expanded text:
nominavit, credo, propter pulchritudinem, ubi jam est tanta congrunominavit, credo, propter pulchritudinem, ubi jam est tanta congruentia, et prima aequalitas, et prima similitudo, nulla in re dissidens, et nullo modo inaequalis, et nulla ex parte dissimilis, sed ad identidem respondens ei cujus imago est. Ubi est prima et summa vita, cui non est aliud vivere et aliud esse, sed idem est esse et vivere: et primus ac summus intellectus, cui non est aliud vivere et aliud intelligere, sed id quod est intelligere, hoc vivere, hoc esse est, unum omnia: tanquam Verbum perfectum, cui non desit aliquplena omnium rationum viventium incommutabilium; et omnes unum in ea, sicut ipsa unum de uno, cum quo unum. Ibi novit omnia Deus quae fecit per ipsam, et ideo cum decedant et succedant tempora, non decedit aliquid vel succedit scientiae Dei. Non enim haec quae creata sunt, ideo sciuntur a Deo, quia facta sunt: ac non potius
Abbreviated transcription (Latin):
trinitatis. & una tademq substantia. quantũ breuit potuimꝰ
demonstrata est. ut quo quomodo se habeat ista questio quã
discutiendã acriore intentione distulimus. nihil impediat
quominus fatcamur sũmã ȩqualitatẽ patris & filii. & sp̃s scĩ¬
uidã cum uell& breuissime singularũ intrinitate A¬
personarũ insinuare ꝓpria. ȩternitas inquit in patre.
species in imagine. usus in munere Et quia ñ medio¬
cris auctoritatis intractatione scripturarũ & assertione fidei
uir extitit. hilarius enĩ hoc in libris suis posuit. horũ uerboꝵ
abditã scrutatus intellegentiã quantũ ualeo. ñ cum secutum
arbitror in ȩternitatis uocabulo. nisi qđ pat̾ non hab&
patrẽ dequosit. filius aut de patre ẽ ut sit Atq ut illi coȩt̃ni
sit. Imago enĩ siꝑfecte implet illud cuius imago ẽ. ipsa
coȩquat᷑ ei. ñ illud imagini suae In qua imagine speciẽ

Expanded text:
Trinitatis et una eademque substantia, quantum breviter potuimus, Trinitatis et una eademque substantia, quantum breviter potuimus, demonstrata est, ut quoquo modo se habet ista quaestio, quam discutiendam acriore intentione distulimus, nihil impediat quominus fateamur summam aequalitatem Patris et Filii et Spiuidam cum vellet brevissime singularum in Trinitate personarum insinuare propria, Aeternitas, inquit, in Patre, species in Imagine, usus in Munere. Et quia non mediocris auctoritatis in tractatione Scripturarum, et assertione fidei vir exstitit; Hilarius enim hoc in libris suis posuit ; horum verborabditam scrutatus intelligentiam quantum valeo, non eum secutum arbitror in aeternitatis vocabulo, nisi quod Pater non habet Patrem de quo sit, Filius autem de Patre est ut sit, atque ut illi coaeternus sit. Imago enim si perfecte implet illud cujus imago est, ipsa coaequatur ei, non illud imagini suae. In qua imagine speciem
Abbreviated transcription (Latin):
dum ẽ unũ ucrũ dm̃. & ordo uerboꝵ ẽ. ut te & que misisti iũm
Xp̃m cognoscant unũ uerũ dm̃: Cur ergo tacuit despuscõ:
adherens. ut ꝑhanc utrũq unũ sit. ia ex hoc intellegatur
etiã ipsa pax. quãuis non cõmemoret᷑. Nam & illo loco
edrursus sids̃ non nisi om̃a simul tria. quomodo caput xp̃i
An qđ est pat̾ cum filio. caput pat̾ est ei qđ est solus filius : Cum
filio enĩ pat̃ ds̃. solus aut filius xp̃c est. maxime quia ĩa uerbũ
unum est. caput sit hominis mediatoris. qđ ipse solus est. Si enĩ
mentẽ recte dicimus principale hominis. lđ tanꝙ caput
humanȩ substantiae. cum ipse homo cũ mente sit homo cur
non multo congruentius. multoq magis. uerbũ cum patre qđ
caro factũ est intellegi ñ possit : Sed hoc ut iã diximus ali¬
quanto diligentius postta considerabimus: Nunc aut̃ eqͣlitas

Expanded text:
dum est: "unum uerum deum" et ordo uerborum dum est: "unum uerum deum" et ordo uerborum Christum cognoscant unum verum Deum? cur ergo tacuit et de Spiriadhaerens, ut per hanc utrumque unum sint, jam ex hoc intelligatur etiam ipsa pax, quamvis non commemoretur? Nam et illo loco  deus non nisi omnia simul tria; quomodo caput Chrisan quod est pater cum filio, caput est ei quod est solus filius? cum filio enim pater deus, solus autem filius Christus est, maxime quia iam uerbum unum est, caput sit hominis Mediatoris, quod ipse solus est . Si enim mentem recte dicimus principale hominis, id est, tanquam caput humanae substantiae, cum ipse homo cum mente sit homo; cur non multo congruentius, multoque magis Verbum cum Patre quocaro factum est, intelligi non possit? Sed hoc, ut jam diximus, aliquanto diligentius postea considerabimus. Nunc autem aequalitas
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ uerum solũ non eẽ patrẽ solũ. sed patrẽ & filiũ & sp̃m scm̃¬
Siquis enĩ in terrog& pat̃ solus utrũ sit ds̃. quo modo responde¬
bitur non eẽ. Nisi forte ita dicamus. eẽ quidem patrem dm̃.
Sed quid agimus de illo testimonio dñi: Patrienĩ dicebat.
& patrẽ nominauerat. ad quẽ loquebat̾ cum ait. haec est autẽ
uita eterna. ut cognoscant te unũ uerũ dm̃. Qđ quidem arrian
sic solent accipert. quasi ñ sit filius uerus ds̃. Quib exclusis.
uidendum est An intellegere cogamur cũ dictũ est patri. Ut
cognoscant te unũ dm̃ uerũ. tanquã hoc insinuare uoluerit.
quia & solus pater ds̃ uerusẽ. ne non intellegeremus dm̃. nisi
testimonio & patrẽ unũ uerũ dm̃ dicimus. & filiũ unũ uerũ
iđ simul ipsam trinitatẽ. nontres ueros deos. sed unum uerũ
dm̃ Anquia addidit & quẽ misisti ĩm xp̃m. sub audien¬

Expanded text:
r uerum deum non esse patrem solum, sed patrem et filium et spiritumr uerum deum non esse patrem solum, sed patrem et filium et spiritumSi quis enim interroget, Pater solus utrum sit Deus: quomodo respondebitur non esse, nisi forte ita dicamus, esse quidem Patrem Deum,Sed quet patrem nominauerat, ad quem loquebatur, cum ait: haec est autem uita aeterna, ut cognoscant te unum uerum deum. quod quidem Arriani sic solent accipere, quasi non sit filius dei uerus. quibus exclusis uidendum est, an intellegere cogamur, cum dictum est patri: ut cognoscant te unum uerum deum, tamquam hoc insinuare uoluerit, quia et solus pater deus est, ne non intellegeremus deum nisi testimonio et patrem unum uerum deum dicimus et filium unum uerum  simul ipsam trinitatem, non tres ueros deos, sed unum uerum deum? an quoniam addidit: et quem misisti Iesum Christum, subaudien
Abbreviated transcription (Latin):
triplex dicendus c̃. Corpora quippe adiunctione sua crescun
Quamuis enĩ qui adher& uxori suȩ̨ unũ corpussit. mauis tamen
corpus est. quã si solius uiri ẽẽt. aut solius uxoris. Inreb aũt
spualib cũminor maiori Adher&. sicut crtatura ertatori. illa
fit maior quã erat. ñ ille In his cnĩ qua ñ mole magna sunt.
hoc est maius ct̃. qđ est melius c̃t̃: Mdior aut fit sps alicuius
crtature cum adher& creatori. quã si ñ adhereat. & ideo
ctiã maior quia melior. Qiuiergo adher& dño unus sp̃s est
Sedtam̃ dñs non ideo fit maior. quãuis fiat ille quidño adher&
In ipso igitur dõ cum adhereat ȩquali patri. filius ȩqualis. aut
sp̃s sc̃s patri & filio equalis. non fit maior ds̃. quã singuli corũ.
quia non ẽ quo erescat illa ꝑfectio. Perfectus aut siue pater.
tqm ostendimus quomodo possit dicisolus pat̾. quia ñ nisi
ipse ibi pat̃. consideranda est illa sententia qua dicitus¬

Expanded text:
triplex dicendus est. Corpora quippe adjunctione sua crescunt. Quamvis enim qui adhaeret uxori suae, unum corpus sit; majus tamen corpus fit, quam si solius viri esset, aut solius uxoris. In rebus autem spiritualibus, cum minor majori adhaerescit, sicut creatura Creatori, illa fit major quam erat, non ille. In iis enim quae non mole magna sunt, hoc est majus esse quod est melius esse. Melior autem fit spiritus alicujus creaturae, cum adhaeret Creatori, quam si non adhaereat; et ideo etiam major quia melior. Qui ergo adhaeret Domino, unus spiritus est : sed tamen Dominus non ideo fit major, quamvis fiat ille qui adhaeret Domino. In ipso igitur Deo cum adhaeret aequali Patri Filius aequalis, aut Spiritus sanctus Patri et Filio aequalis, non fit major Deus quam singuli eorum; quia non est quo crescat illa perfectio. Perfectus autem sive Pater, Et quoniam ostendimus, quomodo possit dici solus pater, 10 quia non nisi ipse ibi pater, consideranda est illa sententia, qua dicitu
Abbreviated transcription (Latin):
s uero multi pliciter quidem dicitur magnus. bonus. UI¬
sapiens. beatus. uerus. & quicquid aliud ñ indigne dici
uidetur. sed eadem magnitudo eius ẽ. quȩ sapientia. Non
enĩ mole magnus ẽ. sed uirtute. Et eadem bonitas. quȩ sapi¬
entia & magnitudo. Et eadẽ ueritas. quaȩ illa om̃a. Et ñ est
ibi aliud beatũ cẽ. & aliud magnũ. aut sapientẽ. Aut uerũ
aut bonũ eẽ. aut om̃ino ipsum eẽ. Nec qm trinitas ẽ. ideo
triplex putandus ẽ. Alioquin minor erit pat̾ solus. aut filius
solus. quã simul pat̃ & filius. Quanquã non inueniatur
quomodo dici possit aut pat̾ solus. aut filius solus. cũ sempes.
atq inseparabilit & ille cũ filiosit. & ille cũ patre. Non ut
ambo sint pat̃. Aut ambo filius. sed quia semꝑ in in uicẽ neut̃
solus. Quia uero dicimus et dm̃ solũ ipsam trinitatẽ. quauis
semꝑsit cũ spiritib & animab sc̃is. sed solũ dicimus qđ ds̃ est

Expanded text:
eus autem multipliciter quidem dicitur, magnus, bonus, eus autem multipliciter quidem dicitur, magnus, bonus, sapiens, beatus, verus, et quidquid aliud non indigne dici videtur. Sed eadem magnitudo ejus est, quae sapientia. Non enim mole magnus, sed virtute. Et eadem bonitas quae sapientia et magnitudo; et eadem veritas quae illa omnia. Et non est ibi aliud beatum esse, et aliud magnum aut sapientem, aut verum, aut bonum esse, aut omnino ipsum esse. 9. Nec quoniam Trinitas est, ideo triplex putandus est: alioquin minor erit Pater solus, aut Filius solus, quam simul Pater et Filius. Quanquam non inveniatur quomodo dici possit, aut Pater solus, aut Filius solus; cum semper atque inseparabiliter et ille cum Filio sit, et ille cum Patre: non ut ambo sint Pater, aut ambo Filius; sed quia semper in invicem, neuter solus. Quia vero dicimus et Deum solum ipsam Trinitatem, quamvis semper sit cum spiritibus et animabus sanctis; sed solum dicimus quod
Abbreviated transcription (Latin):
rtatura quoq spualis sicuti est anima. est quidem incorpo¬
ris cõparatione simplicior. sine cõparatione aũt corporis
multiplex est &iã ipsa ñsimplex. Nam ideo simplicior
est corpore. quia ñ mole diffundit᷑ ꝑspaciũ loci. sed in uno¬
quoq corpore & intoto. tota est. & in qualib& parte cius.
tota est. Et ideo dum fit aliquidꝰ quãuis exigua pasticula
corporis qđ sentiat anima quãuis nonfiat in toto corpore.
illa tam̃ tota sentit. quia totã non lat&. Sed tam̃ &iã in
anima cum aliud sit artificio sum eẽ. aliud inertem. Aliud
acutũ. Aliud memorẽ. aliud cupiditas. aliud timor. aliud
lȩticia. aliud tristicia. possintq & alia sine aliis. & alia mai:¬
& alia minus innum erabilia. & innumerabilit̃ in animȩ nat᷑a
inueniri. manifestũ est ñ simplicẽ. sed multiplicẽ eẽ naturã
N ihil eni simplex mutabile ẽ. Om̃is aut creatura mutabilis

Expanded text:
Creatura quoque spiritualis, sicut est anima, est quidem in corpoCreatura quoque spiritualis, sicut est anima, est quidem in corporis comparatione simplicior: sine comparatione autem corporis multiplex est, etiam ipsa non simplex. Nam ideo simplicior est corpore, quia non mole diffunditur per spatium loci, sed in unoquoque corpore, et in toto tota est, et in qualibet ejus parte tota est; et ideo cum fit aliquid in quavis exigua particula corporis quod sentiat anima, quamvis non fiat in toto corpore, illa tamen tota sentit, quia totam non latet: sed tamen etiam in anima cuacutum, aliud memorem; aliud cupiditas, aliud timor; aliud laetitia, aliud tristitia; possintque alia sine aliis, et alia majus, alia minus, innumerabilia et innumerabiliter in animae natura inveniri: manifestum est non simplicem, sed multiplicem esse naturam, nihil enim simplex mutabile est. Omnis autem creatura mutabilis,
Abbreviated transcription (Latin):
substantia. anim aduestenda ẽ primo creatura quare
sit multiplex. nullo aut modo uere simplex. Et prius corpus
uniuersũ. utiq partib constat. ita ut sit ibi alia pars maior.
&alia minor. & maius sit uniuersũ. quã pars quelib&. aut
quantalib&. Nam & cdũ & terra. partessunt uni uersac
mundane molis. Sed &sola terra. uł solũ caelũ. in numcrabilib
partib constat. & intercia sui parte minor est. quã in ccta
& indimidia minor quam in tota. Et totũ mundi corpus
corpore aliud est magnitudo. aliud color. aliud figura
Potest enĩ & diminuta magnitudine manere idem color. & ead
figura. & colore mutato mancre eadẽ figura. & cadem magni¬
tudo. & figura eadem non manente tam magnũ eẽ. & eodem
modo coloratũ . & quaȩcũq alia simul dñr decorpore. poss
& simul & plura sine ceteris cõmutari. Ac ꝑ hoc multiplex
et̃ conuincitur natura corporis. simplex aut nullomodo.

Expanded text:
substantia; animadvertenda est primo creatura quare substantia; animadvertenda est primo creatura quare sit multiplex, nullo autem modo vere simplex. Et prius corpus universum utique partibus constat; ita ut sit ibi alia pars major, alia minor, et majus sit universum quam pars quaelibet aut quantalibet. Nam et coelum et terra partes sunt universae mundanae molis: et sola terra, et solum coelum innumerabilibus partibus constat, et in tertia sui parte minor est quam in caetera, et in dimidia minor quam in tota; et totum mundi corpus corpore aliud est magnitudo, aliud color, aliud figura. Potest enim et diminuta magnitudine manere idem color et eadem figura, et colore mutato manere eadem figura et eadem magnitudo, et figura eadem non manente tam magnum esse et eodem modo coloratum: et quaecumque alia simul dicuntur de corpore, possunt et simul et plura sine caeteris commutari. Ac per hoc multiplex esse convincitur natura corporis, simplex autem nullo modo.
Abbreviated transcription (Latin):
dici potest. dicatur. sed aptius dr̃ caritas. & haec quoq substan¬
tia. quia & ds̃ substantia. & ds̃ caritas. sicut scriptum ẽ. Sicut
aut simul substantia cũ patre & filio. Ita simul magna. &
simul bona. & simulsca. & quicquid aliud ad se dicitur.
sicut supͣ ostendimus. Sienĩ minus magna est ibi caritas. quã
sapientia. minus quam est diligitur sapientia. Equalis ẽ igit᷑
Ut quanta est sapientia. tantũ diligatur. Est aut̃ sapientia
ȩqualis patri. sicut supͣ disputauimus. Aequalis ẽ igit᷑ &iã sp̃ssẽs.¬
tsi ȩqualis in om̃ib ȩqualis ꝓpt̃ summã simplicitatẽ. quae in
illa substantia est . & ideo non amplius quã tria sunt. Vnus
diligens eũ quide illo ẽ. & unus diligens eũ dequo est. & ipsa
dilectio. Quae sinihil est. quomodo ds̃ dilectio ẽ: Sinon est
substantia. quomodo ds̃ substantia est. UI.
iaũt quęritur quomodo simplex. & multiplex sit illa

Expanded text:
dici potest, dicatur; sed aptius dicitur caritas. et haec quoque substandici potest, dicatur; sed aptius dicitur caritas. et haec quoque substantia, quia deus substantia et deus caritas, sicut scriptum est. sicautem substantia simul cum Patre et Filio, ita simul magna, et simul bona, et simul sancta, et quidquid aliud ad se dicitur: sicut supra ostendimus. Si enim minus magna est ibi charitas quam sapieut quanta est sapientia, tantum diligatur. Est autem Sapientia aequalis Patri, sicut supra diximus. Aequalis est igitur etiam Spiritussi aequalis, in omnibus aequalis propter summam simplicitatem quae in illa substantia est. Et ideo non amplius quam tria sunt: unus diligens eum qui de illo est, et unus diligens eum de quo est, et ipsa dilectio: quae si nihil est, quomodo Deus dilectio est? si non est substantia, quomodo Deus substantia est? His autem quaeritur quomodo simplex et multiplex sit illa
Abbreviated transcription (Latin):
& in ca. equalitate consistit. Siue enĩ sit unitas amborũ¬
siue sc̃itas. siue caritas. siue ideo unitas quia
caritas. & ideo caritas quia sc̃itas. mani festum ẽ qđ
ñ aliquis duoꝵ est quo uterq coniungit᷑. quo genit¬
Agignente diligat᷑. genitoremq suũ diligat. sintq
ñ participatione. sed essentia sua. neq dono superioris alicuius.
sed suo ꝓprio. seruantes unitatẽ sp̃s in uinculo pacis. qđ imitari
ꝑ gr̃am & addm̃ & ad nos ipsos iubemus. in quib: duob p̾ceptis.
tota lex pend& et ꝓphetȩ. Ita sunt illa tria ds̃ unus. solus
magnus. sapiens. sc̃s beatus. nos aut exipso & peripsũ. & in ipso
beati. quia ipsius muncre internos unum. cũ illo aut unꝰ sp̃s.
quia glutinatur anima nr̃a post cũ. & nobis hertre dõ bonũ est.
aliquid est patris & filii. quicquid illud est. Aut ipsa cõmuno
consubstantialis & cocterna. Qua̧si amicitia conuenienter

Expanded text:
e et aequalitate consistit. siue enim sit unitas amborue et aequalitate consistit. siue enim sit unitas amborusiue sanctitas siue caritas, siue ideo unitas, quia caritas, et ideo caritas, quia sanctitas, manifestum est, quod non aliquis duorum est quo uterque coniungitur, quo genita gignente diligatur generatoremque suum diligat, sintque non participatione, sed essentia sua, neque dono superioris alicuius, sed suo proprio seruantes unitatem spiritus in uinculo pacis. quod imitari per gratiam et ad deum et ad nos ipsos iubemur, in quibus duobus praeceptis tota lex pendet et prophetae. ita sunt illa tria deus unus, solus, magnus, sapiens, sanctus, beatus, nos autem ex ipso et per ipsum et in ipso beati, quia ipsius munere inter nos unum, cum illo autem unus spiritus, quia agglutinatur anima nostra post eum, et nobis haerere deo bonum est, commune aliquid est patris et filii, quidquid illud est, at ipsa communio consubstantialis et coaeterna, quae si amicitia conuenienter
Abbreviated transcription (Latin):
dixeris. quo substantia cius significitur. Quam obrem siue
ita dicatur ds̃ dedõ. ut & singulis hoc nomen conueniat.
nontam̃ ut ambo simul duo dii. sed unus ds̃ sit. Ita enim
ibi. ubi est om̃ino in separabilis atq ęterna conexio: Ne absur¬
de dici uideatur quasi filius amborum cũ dicitur filius dĩ. sud
qđ dicitur ds̃. non nisi de ambobus simul dicitur. siue quicqͥd
dedõ dicitur qđ substantiã eius indic&. non nisi de ambobus
simul. immo de ipsa simul trinitate dicitus: siue ergo hoc
siue illud sit qđ diligentius discutiendum est. nunc unde agit᷑
satis est uidere. nullo modo filiũ ȩqualem ẽẽ patri. si in aliqͦ
scilic& qđ pertineat ad significandã eius substantiã in ȩqͣlis
inuenitur. sicut iã ostendimus. Apłs aut̃. dix̃ȩqualem in
om̃ibus: Ergo ȩqualis ẽ patrifilius. & est uniuꝰ ei: dẽq substantiȩ
ua ꝓpter &iam sp̃s sc̃s in eadem unitate substantiȩ. U.¬

Expanded text:
dixeris, quo substantia ejus significetur. Humano audixeris, quo substantia ejus significetur. Humano auita dicatur Deus de Deo, ut et singulis hoc nomen conveniat, non tamen ut ambo simul duo dii, sed unus Dibi, ubi est omnino inseparabilis atque aeterna connexio, ne absurde dici videatur quasi filius amborum, cum dicitur Filius Dei, si id quod dicitur Deus, non nisi de ambobus dicitur simul: sive quidquid de Deo dicitur quod substantiam ejus indicet, non nisi de ambobus simul, imo de ipsa simul Trinitate dicitur? Sive ergo hoc, sive illud sit, quod diligentius discutiendum est, nunc unde agitur satis est videre, nullo modo Filium aequalem esse Patri, si in aliquo scilicet quod pertineat ad significandam ejus substantiam inaequalis invenitur, sicut jam ostendimus. Apostolus autem dixit aequalem. In omnibus ergo aequalis est Patri Filius, et est unius ejusdemque substantiae. uapropter etiam spiritus sanctus in eadem unitate substantia
Abbreviated transcription (Latin):
i enim uirtutes quȩ sunt in animo humano. quauis III.
alio atq alio modo singulȩ intellegantur. nullo modo
tamen separantur ab inuicẽ. ut quicũq fuerint ȩquales. uerbi
gr̃a. infortitudine. ȩquales sint & prudentia. & iusticia. & tẽpe¬
rantia. si enĩ dixeris ȩquales cẽ istos fortitudine. sed illũ pręstare
prudentia. sequitur ut huius fortitudo minus prudens sit. Ac
perhoc nec fortitudine ȩquales sunt. quando est illius fortitũdo
prudentior. Atq ita deceteris uirtutib inuenies. si om̃s eadẽ
consideratione ꝑcurras non enĩ de uirib corporis agitur. sed
de animi fostitudine : quanto magis ergo in illa in cõmutabili.
ȩternaq substantia in cõparabilit̃ simpliçiore quã est animus
humanus. haec ita se habent:  Hlumano quippe
animo non hoc est eẽ. qđ est fostem eẽ. Aut prudentẽ.
Aut iustũ. Aut temperantẽ. Potest onĩ eẽ animus.¬
de illa simplici multiplicitate. uel multiplici simplicitate

Expanded text:
it: Virtutes quae sunt in animo humano quamvis alio atque alio modo singulae intelligantur, nullo modo tamen separantur ab invicem, ut quicunque fuerint aequales, verbi gratia, in fortitudine aequales sint, et prudentia, et justitia, et temperantia. Si enim dixeris aequales esse istos in fortitudine, sed illum prprudentia; sequitur ut hujus fortitudo minus prudens sit, ac per hoc nec fortitudine aequales sunt, quando est illius fortitudo prudentior. Atque ita de caeteris virtutibus invenies, si omnes eadem consideratione percurras. Non enim de viribus corporis agitur, sed de animi fortitudine. Quanto ergo magis in illa incommutabili aeternaque substantia incomparabiliter simpliciore quam est animus humanus, haec ita se habent? Humano quippe animo non hoc est esse quod est fortem esse, aut prudentem, aut justum, aut temperantem: potest enim esse animusde illa simplici multiplicitate, vel multiplici simplicitate
Abbreviated transcription (Latin):
dum. ut te unũ dm̃ essentialiter sapiamus. & in cõprehensibi¬
liter trinũ ꝑsonalit capiamus. Patrẽ ingenitũ. depatre uni¬
genitũ. de utroq ꝓcedentẽ & inutroq ꝑmanentẽ sp̃m sc̃m
ullũ trib anticipationis uel posteritatis interuenire mom̃tũ.¬
nec habere disꝑtitũ imperiũ. non in creandis consiliũ. regen¬
dis ꝑficiendisq creaturis auxiliũ. opusq diuisũ. Quicquid

Expanded text:
dum, ut te unum Deum essentialiter sapiam, et incomprehensibiliter trinum personaliter capiam; Patrem ingenitum, de Patre Unigenitum, de utroque procedentem et in utroque manenteullum tribus anticipationis vel posteritatis intervenire momentumnec dispertitum habere imperium; non in creandis consilium, regendis perficiendisque creaturis auxilium opusque divisum. Quidquid
Abbreviated transcription (Latin):
ei parens non sit. At si quantũ ualet qđ dicitur filius. tin¬
tundem ualet qđ dicitur genitus. sicut p̃locuti sumus. Tan¬
tundem ergo ualet qđ dicitur ñgenitus. quantũ ualet qđ dr̃
tiue negamus dicendo nongenitus Ingenitus porro qͥd est.
nisi non genitus: Non ergo receditur arclatiuo predicamento
cum ingenitus dicitur. SSicut enĩ genitus ñ ad scipsum dr̃.
sed qđ exgenitore sit. Ita cum dr̃ ingenitus ñ ad se ipsum dr̃.
sed qđ exgenitore ñ sit ostenditur. in eodem tam̃ predicam̃to
qđ relatiuum uocatur. utraq significatio uertitur. Qđ aũt
rdatiue ꝓnuntiatur. non indicat substantiã ltaq quãuis
diuersum sit genitus et ingenitus. non indicat diuersa substan¬
tiam. quia sicut filius ad patrẽ . & non filius ad non patrem
refertur. itagenitus ad genitorem. & non genitus ad nongeni
torem referatur necesse est. UIII Cno
ua propter illud precipue teneamus. quicquid adse ds̃.

Expanded text:
ei parens non sit. At si quantum valet quod dicitur filius, tanei parens non sit. At si quantum valet quod dicitur filius, tantumdem valet quod dicitur genitus, sicut praelocuti sumus; tantumdem e negamus dicendo non genitus. Inisi non genitus? Non ergo receditur a relativo praedicamento, cum ingenitus dicitur. Sicut enim genitus non ad se ipsum dicitur, sed quod ex genitore sit: ita cum dicitur ingenitus, non ad se ipsum dicitur, sed quod ex genitore non sit ostenditur. In eodem tamen praedicamento, quod Relativum vocatur, utraque significatio vertitur: quod autem relative pronuntiatur, non indicat substantiam: ita quamvis diversum sit genitus et ingenitus, non indicat diversam substantiam: quia sicut filius ad patrem, et non filius ad non patrem retorem referatur necesse est, louapropter illud praecipue teneamus, quidquid ad se dici
Abbreviated transcription (Latin):
tempus aio cum dico hesternus ẽ. scđm tempus nego cũ dico
non hesternus ẽ. Et cum dico romȩ est. scđm locum aio.
& scđm locũ nego cũ dico non rome est. Scđm id qđ est
facere aio cum dico cedit. si aut̃ dicã noncedit. scđm id qđ
est faccre nego ut ostendã non hoc facere. Et cũ dico
uapulat. scđm p̃dicamentum aio qđ pati uocatus. & scđm
id nego cum dico non uapulat. Et om̃ino nullum predica¬
menti genus est scđm quod aliquid aiere uolumus. nisi ut scđm
idipsum predicamentum negare conuincamur. si preponere
negatiuã particulã uoluerimus Quae cum ita sint. si substan¬
tialiter Aierem dicendo filius. substantialiter negarem dicen¬
do non filius. Quia uero relatiue aio cum dico filius est.
ad patrem enim refero. relatiue nego sidico non filius est. Ad
patrem enim eandem negationẽ refero. uolens ostendere quod

Expanded text:
tempus aio, cum dico, Hesternus est: secundum tempus nego, cum dico, tempus aio, cum dico, Hesternus est: secundum tempus nego, cum dico, Non hesternus est. Et cum dico, Romae est, secundum locum aio: et secundum locum nego, cum dico, Non Romae est. Secundum id quod est facere aio, cum dico, Caedit: si autem dicam, Non caedit, secundum id quod est facere nego, ut ostendam non hoc facere. Et cum dico, Vapulat, secundum praedicamentum aio quod pati vocatur: et secundum id nego, cum dico, non vapulat. Et omnino nullum praedicamenti genus est, secundum quod aliquid aiere volumus, nisi ut secundum idipsum praedicamentum negare convincamur, si praeponere negativam particulam voluerimus. Quae cum ita sint, si substantialiter aierem, dicendo, Filius; substantialiter negarem, dicendo, Non Filius. Quia vero relative aio, cum dico, Filius est; ad patrem enim refero: relative nego, si dicam, Non filius est; ad parentem enim eamdem negationem refero, volens ostendere quod
Abbreviated transcription (Latin):
Num ergo aliud dicimus. quam non filiũ: Negatiua porro
ista particula non id efficit ut qđ sine illa relatiue dicitur. eaden
p̃posita substantialiter dicatur. sed id tantũ negat qđ sine illa
aiebatur. sicut inceteris p̃dicam̃tis. Nelut cum dicimus. homo ẽ.
substantiam designamus. Quiergo dicit non homo est. ñ aliud
genus p̃dicamenti enuntiat. sed tantũ illud negat. Sicut ergo
scđm substantiã aio. homo est: sic scđm substantiã nego cũdico
non homo est. Et cum queritur quantusit. & aio quadripeda
est scđm qualitatẽ nego. Propinquus c̃. scđm relatiuum aio
non propinquus est scđm rclatiuum nego. Scđm sitũ aio. cum
dico iacet scđm situm nego cum dico ñ iacet. Scđm habitum
aio cum dico armatus st. scđm habitum nego cum dico arma¬
tus  est. tantundem aũt ualet sidicã in ermis est. Scđm

Expanded text:
Num ergo aliud dicimus quam non filium? Negativa porro Num ergo aliud dicimus quam non filium? Negativa porro ista particula non id efficit, ut quod sine illa relative dicitur, eadem praeposita substantialiter dicatur; sed id tantum negatur, quod sine illa aiebatur, sicut in caeteris praedicamentis. Velut cum dicimus, Homo est, substantiam designamus. Qui ergo dicit, Non homo est, non aliud genus praedicamenti enuntiat, sed tantum illud negat. Sicut ergo secundum substantiam aio, Homo est: sic secundum substantiam nego, cum dico, Non homo est. Et cum quaeritur, quantus sit; et aio, Quadrupedalest, secundum qualitatem nego. Propinquus est, secundum relativum aio: Non propinquus est, secundum relativum nego. Secundum situm aio, cum dico, Jacet: secundum situm nego, cum dico, Non jacet. Secundum habitum aio, cum dico, Armatus est: secundum habitum nego, cum dico, Non armatus est. Tantumdem autem valet si dicam, Inermis est. Secundum
Abbreviated transcription (Latin):
oc exemplis planũ faciendum est. Ac primũ uidendum ẽ
hoc significari cum dicitur genitus. qđ significatur cum dicit᷑
filiusIdeo enĩfilius quia genitus. & quia filius. utiq genit
Qđ ergo dicitur ingenitus. hoc ostenditur qđ nonsit filius Sed
genitus & ingenitus cõmode dicuntur. filius aut̃ latine dicitur.
sed infilius ut dicatur ñ admittit loquendi consuetudo
Nihil tam̃ intellectui demitus. sidicatur non filius. quem ad mo¬
dum &iam sidicatur ñ genitus ꝓco qđ dicitur in genitus. nihil
aliud dicitur. Sic enim & uicinus & amicus relatiue dicunt᷑.
nec tamen potest in uicinus dici. quomodo dicit᷑ inimicus
Quam obrem non est in rebus considerandum quid ul sinat
uel non sinat dici usus sermonis nr̃i. sed quis rerum ipsarum
intellectus eluccat: Nonergo iam dicamus ingenitũ. quã uis
dici latine possit. sed pro eo dicamus nongenitũ qđ tantũ ual&

Expanded text:
Hoc exemplis planum faciendum est. Ac primum videndum est Hoc exemplis planum faciendum est. Ac primum videndum est hoc significari cum dicitur genitus, quod significatur cum dicitur filius. Ideo enim filius, quia genitus; et quia filius, utique genitus. Quod ergo dicitur ingenitus, hoc ostenditur, quod non sit filius: sed genitus et ingenitus commode dicuntur; filius autem latine dicitur, sed infilius ut dicatur non admittit loquendi consuetudo. Nihil tamen intellectui demitur, si dicatur non filius; quemadmodum etiam si dicatur non genitus, pro eo quod dicitur ingenitus, nihil aliud dicitur. Sic enim et vicinus et amicus relative dicuntur, nec tamen potest invicinus dici quomodo dicitur inimicus. Quamobrem non est in rebus considerandum quid vel sinat vel non sinat dici usus sermonis nostri, sed quis rerum ipsarum intellectus eluceat. Non ergo jam dicamus ingenitum, quamvis dici latine possit; sed pro eo dicamus non genitum, quod tantum valet.
Abbreviated transcription (Latin):
ad patrem filius dicitur Ille aut̃ non filius. sed pater est. quia
non sic ad se dicuntur pater & filius. quomodo amici aut uicini
Relatiue quippe amicus dicitur adamicũ. & siȩqualiter se
diligunt eadem in utroq amicitia est. Et relatiue uicinus dicit᷑
aduicinũ. et quia ęqualiter sibi uicinisunt. quantũ enim iste
illi. tantũ & ille huic uicinatur. eadem in utroq uicinitas
Quia uero filius non ad filiũ relatiue dicitur sed ad patrem.
non scđm hoc qđ ad patrem dicitur ȩqualis est filius patri. restat
ut scđm id ȩqualissit qđ ad se dicitur. Quicquid aut ad se
dicitur. scđm substantiã dicitur. Restat ergo ut scđm substan¬
tiã sit ȩqualis. ladem est igitur utriusq substantia. Cum uero
ingenitus dicitur pates. non quidsit sed quid non sit dicitur
um aut relatiuũ negatur. non scđm substantiã negatus. quia
ipsũ relatiuũ non scđm substantiam dicitur. UII.¬

Expanded text:
ad patrem filius dicitur, ille autem non filius, sed pater est. Quia ad patrem filius dicitur, ille autem non filius, sed pater est. Quia non sic ad se dicuntur pater et filius, quomodo amici aut vicini. Relative quippe amicus dicitur ad amicum; et si aequaliter se diligunt, eadem in utroque amicitia est: et relative vicinus dicitur ad vicinum; et quia aequaliter sibi vicini sunt quantum enim iste illi, tantum et ille huic vicinatur, eadem in utroque vicinitas. Quia vero Filius non ad Filium relative dicitur, sed ad Patrem; non secundum hoc quod ad Patrem dicitur, aequalis est Filius Patri: restat ut secundum id aequalis sit, quod ad se dicitur. Quidquid autem ad se dicitur, secundum substantiam dicitur: restat ergo ut secundum substantiam sit aequalis. Eadem est igitur utriusque substantia. Cum vero ingenitus dicitur Pater, non quid sit, sed quid non sit dicitur. Cum autem relativum negatur, non secundum substantiam negatur, quia ipsum relativum non secundum substantiam dicitur.
Abbreviated transcription (Latin):
dicere. qđ diligentius ꝑtractandũ sit. quia nec id eo quisq
pater quia ingenitus. nec ingenitus ideo quia pater. Et ꝓpterta
non ad aliquid sed ad se diciputatur ingenitus Genitum uero.
mira cecitate ñ aduestunt dici non posse. nisi adaliquid I deo
quippe filius. quia genitus. & quia filius. utiq genitus Sicut
aũt filius ad patrẽ. sicgenitus ad genitorẽ refertur. It sicut pat̃
ad filiũ. ita genitor adgenitũ. Ideoq alia notio est qua intelle¬
gitur genitor. alia qua ingenitus. Nam quauis depatre dõ utrũq
dicatur. illud tam̃ ad genitũ. iđ ad filiũ dicitur qđ nec illi negant.
hoc aut qđ ingenitus dr̃. ad sc ipsũ diciphibent Dicunt ergo
ingenitus. qđ filius quia diciñ potest. non est eiusdẽ substanti ae
uiuersutiȩ respondetur. ita ut ipsi cogantur dicere scđm quid
qđ ad patrem dicitur. Non enĩ scđm id qđ ad patrẽ dicitus. qm̃

Expanded text:
dicere, quod diligentius pertractandum sit, quia nec ideo quisque dicere, quod diligentius pertractandum sit, quia nec ideo quisque pater quia ingenitus, nec ingenitus ideo quia pater, et propterea non ad aliquid, sed ad se dici putatur ingenitus: genitum vero mira caecitate non advertunt dici non posse, nisi ad aliquid. Ideo quippe filius quia genitus, et quia filius utique genitus. Sicut autem filius ad patrem, sic genitus ad genitorem refertur; et sicut pater ad filium, ita genitor ad genitum. Ideoque alia notio est qua intelligitur genitor, alia qua ingenitus. Nam quamvis de Patre Deo utrumque dicatur, illud tamen ad genitum, id est, ad Filium dicitur; quod nec illi negant: hoc autem quod ingenitus dicitur, ad se ipsum dici perhibent. Dicunt ergo:ingenitus, quod Filius quia dici non potest, non ejusdem est substantiae. Cui versutiae respondetur ita, ut ipsi cogantur dicere secundum qquod ad Patrem dicitur. Non enim secundum id quod ad Patrem dicitur, quoniam