comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
clesiam: qualiter nuncsit:
Quodautẽ illud fecit initio
praedicationis suȩ: hocuero
postresur rectionem suam:
hinc ostendit illam capturam
pisciũ bonos & malos signifi.¬
care quos nunchab& ecclesia
istamuero tantumodo bonos
quos habebit in&ernũ: con¬
pl&a infine huius sȩculi resur¬
rectione mortuorũ. eniq
ibi ihr̃ non sicut hic inlitore
stabat quando ius sit pisces
capi sedascendens inunam
nauem quȩ erat simonis. Ro¬
gauit eũ aterra reducere
pusillum: & in ea sedens do¬
cebat turbas: Itcessauit au¬
tẽ loqui. dixit adsimonem
tum e piscium innauiculis fu¬
it non sicut hicr&e extraxȩ¬
runt interrã: hic signis &si
qua alia potuerint repperiri:
brecdesia in hoc seculo. hic
uero infine sȩculi figurata
est. Ideo illud ante hocau¬
tem postresurreetionẽdñi
factumest: quiaibinos xp̃r
significauit uocator hic
resuscitatas: uofiri Ibi
r&ia non mittun quo tur
indexteram. nesolas signifi¬
centbonos: nc insinistram.

Expanded text:
clesiam qualiter nunc sit. clesiam qualiter nunc sit. Quod autem illud fecit in initio praedicationis suae, hoc vero post resurrectionem suam, hinc ostendit illam capturam piscium, bonos et malos significare, quos nunc habet Ecclesia; istam vero tantummodo bonos, quos habebit in aeternum, completa in fine hujus saeculi resurrectione mortuorum. Denique ibi Jesus non sicut hic in littore stabat, quando jussit pisces capi; sed ascendens in unam navim quae erat Simonis, rogavit eum ut a terra reduceret pusillum; et in ea sedens docebat turbas. Ut cessavit autem loqui, dixit ad Simonem:tum est piscium in naviculis fuit, non sicut hic rete extraxerunt in terram. His signis et si qua alia potuerint reperiri, ibi Ecclesia in hoc saeculo, hic vero in fine saeculi figurata est: ideo illud ante, hoc autem post resurrectionem Domini factum est; quia ibi nos Christus significavit vocatos, hic resuscitatos. Ibi retia non mittuntur in dexteram, ne solos significent bonos, nec in sinistram,
Abbreviated transcription (Latin):
& traxit r&cimerram
plenũ magnis piscibiis si¬
centũ quinquagintatrib
t cumtanties sent: nonest
scis sumr&e. Hoc estmag¬
num sacramentum in mag¬
ne iohannis euangelio: & ut
uchementius commendar&ur.
loco ultimo scriptũ: Quoder¬
go septem discipuli fuerunt
inista piscatione. parus.
& thomas. & nathanahel
& duo filii zebedȩi & aliidu¬
o quorum nomina tacentur.
istisuo septenario numero
finẽ significant temporis
Uniuersum quippe septem
dieb uoluitur tempus:
dhoc ꝑtin& qđ mane facto
litus finis est maris. &ideo
finem significat seculi :
eundem finem seculiosten¬
dit: Et quod p&rus r&ce
extraxit interram: hoc
est inlitus. quod ipse dñs ape¬
ruit: ubialio quodamloco
desagena in mare missa
similitudinem dedit Et
cantrahunt inquit adlitus
quodlitus ꝗđes r&c exponens
ait sicerit incon sũmatio¬
nem saculi: Sed illa uerbiest.
uonrei gesta par abola. şautẽ
gesta sicut hocloco qualiter in
seculifine futurasit: Itadñs
alia piscatione significauit ec¬

Expanded text:
erram plenum magnis piscibus centum quinquaginta tribus. Et cum tanti essent, non est scissum rete. 6. Hoc est magnum sacramentum in magno Joannis Evangelio; et ut vehementius commendaretur, loco ultimo scriptum. Quod ergo septem discipuli fuerunt in ista piscatione, Petrus, et Thomas, et Nathanael, et duo filii Zebedaei, et alii duo quorum nomina tacentur, isti suo septenario numero finem significant temporis. Universum quippe septem diebus volvitur tempus. Ad hoc pertinet quod mane facto littus finis est maris, et ideo finem significat saeculi. Eumdem finem saeculi ostendit et quod Petrus rete extraxit in terram, hoc est in littus. Quod ipse Dominus aperuit, ubi alio quodam loco de sagena in mare missa similitudinem dedit: Et eam trahunt, inquit, ad liQuod littus quid esset exponens, ait: Sic erit in consummatione saeculi . 7. Sed illa verbi est, non rei gestae parabola: re autem gesta, sicut hoc loco qualiter in saeculi fine futura sit, ita Dominus alia piscatione significavit Ec
Abbreviated transcription (Latin):
rũ. Ad hocitaq cõmen
quasi praȩmiũ qđ ei quo¬
dã modo facer& eminen¬
tiorem locum. Quaenar¬
ratio. Incipitita. Poste¬
a manifestauit seiterũ
ihs̃ admaretiberiadis
manifestauit autẽ se sic
Erant simul simonparus
& thomas quidicit᷑ derdinꝵ

Expanded text:
endquasi prooemium, quod ei quodammodo faceret eminentiorem locum, quae narratio incipit ita: « Postea manifestavit se iterum Jesus ad mare Tiberiadis; manifestavit autem sic Erant simul Simon Petrus et Tho
Abbreviated transcription (Latin):
iħs ÷ xp̃s filius di. & utcre¬
dentes uitã habeatis in no¬
minecius: Hoc capitulum¬
uelut librihuius indicat
finẽ sed narratur hic
deinde quẽ ammodum
se manifestauerit dnĩs¬
admare tiberiadis: & in
capturã pisciũ cõmenda¬
uerit ecclesiȩ sacram̃tũ.

Expanded text:
istus Filius Dei, et ut, credentes, vitam habeatis in nomine ejus. Hoc capitulum libri hujus indicat finem. Sed narratur hinc deinde quemadmodum se manifestaverit Dominad mare Tiberiadis, et in captura piscium commendaverit Ecclesiae sacramentu
Abbreviated transcription (Latin):
b ait: quadicunt facite
quȩ autẽ faciunt facereno¬
lite. dicunt enim & non fa¬
ciunt. Docent sermonib
quod soluunt moribus
Consequens estergo: ut qui
minimus÷ in regnocelorũ
qualis nunc est ecdesia.
noniner & in regnũ cȩlorũ
qualis tuncerit ecdesia
qm̃ docendo qđ soluit. Ad
eorũ soci&atẽ quifaciunt
qđ docent non ꝑtinebit.
& ideo nonerit innumero

Expanded text:
unt facite; quae autem faciunt, facere nolite: dicunt enim et non faciunt : docent sermonibus, quod solvunt moribus. Consequens est ergo, ut qui minimus est in regno coelorum, qualis nunc est Ecclesia, non intret in regnum coelorum, qualis tunc erit Ecclesia; quoniam docendo quod solvit, ad eorum societatem qui faciunt quod docent, non pertinebit: et ideo non erit i
Abbreviated transcription (Latin):
& centũ quinquaginta tres
& magni. Sicenim ser iptu :
& traxit r&e in terrã plenũ
magnis piscib centũ quin¬
quaginta tribus: Cumenim
dixis s& dñs non uenilegem
soluere sedimplere: datu
simis uerbis inter positis: ait.
Quiergo soluerit unum de
mandatis istisminimis & docu¬
erit sichomines minimus
uocabitur in regnocelorũ:¬
calorum. Is teergo poterit
pertinȩre. adnumerũ pisciũ
magnorũ: minimus autem
ille. qui soluit factis quoddo¬
c& uerbis: Intaliecdesia po¬
test esse qualem significat
piscium prima illa captura
habentẽ bonos & malos: qui
a &ipsadicitur regnũ cȩlo¬
rum: propter quodait:
uult intellegi &iã bonos &
malos: quos dicit inlitore.
Idest infine seculi separandos:
enique ut ostender & istos mi¬
nimos reprobosesse: quido¬
centbonaloquendo. quȩ sol¬
uent maleuiuendo. nec qua¬
siminimos inuita &erna fu¬
turos. sed omnino ibi non
futuros: cum dixis s& mini¬
mus uocabitur in regnocae¬
lorum: continuo subiecit:

Expanded text:
et centum quinquaginta tres et centum quinquaginta tres et magni. Sic enim scriptum est: Et traxit rete in terramagnis piscibus centum quinquaginta tribus. Cum enim dixisset Dominus: Non veni legem solvere, sed adimplere , datursimis verbis interpositis, ait: Qui ergo solverit unum de mandatis istis minimis, et docuerit sic homines, minimus vocabitur in regnolorum . Iste ergo poterit pertinere ad numerum piscium magnorum; minimus autem ille, qui solvit factis quod docet verbis, in tali Ecclesia potest esse, qualem significat piscium prima illa captura, habentem bonos et malos, quia et ipsa dicitur regnum coelorum, propter quod ait: vult intelligi etiam bonos et malos, quos dicit in littore vel in fine saeculi separandos. Denique ut ostenderet istos minimos reprobos esse, qui docent bona loquendo, quae solvunt male vivendo, nec quasi minimos in vita aeterna futuros, sed omnino ibi non futuros, cum dixisset: Minimus vocabitur in regno coelorum , continuo subjecit:
Abbreviated transcription (Latin):
ginta tres sc̃i aduitã resur¬
recturi significantur &er¬
nã sed milia sc̃orũ ad gra¬
tiam sp̃s ꝑtinentium :
quae gratia cũ legeditam¬
quã cũ aduer sario concor¬
datur. ut uiuificante spũ
littera non occidat. sed qđ¬
II.per litterã iub&ur. spũ
adiuuante conpleatur.
& siquid minus fit remit¬
tatur. Omnes ergo adis¬
tam gratiã ꝑtinentes hoc
numero figurantur.
hoc est figurate signisicant᷑
Cuinurus terhab& &iam
quinquagenarium numerũ
& in suꝑ ipsatria propter
misteriũ trinitatis. Quin¬
qua genarius autẽ multipli¬
catis septẽ ꝑ septem: &ami¬
us adiectione compl&ur:
Namsepties septeni. fiunt
quadraginta nouem: Unus
autẽ additur. ut eosignifice¬
tur unũ eẽ: quiꝑseptem
proptes operationẽ septe¬
nariã demonstratur. Et no¬
uimus sp̃m scm postascensio¬
nem dñi quinquagesimodie
missum: quẽ discipuliius si
sunt expectare promis sum
Nonigitur frustra dicti sunt
hipisces & tot & tanti. Idest

Expanded text:
ginta tres sancti ad vitam resurginta tres sancti ad vitam resurrecturi significantur aeternam, sed millia sanctorum ad gratiam Spiritus pertinentium: qua gratia cum Lege Dei tanquam cum adversario concordatur; ut vivificante Spiritu littera non occidat, sed quod per litteram jubetur, Spiritu adjuvante compleatur, et si quid minus fit, remittatur. Omnes ergo ad istam gratiam pertinentes, hoc numero figurantur, hoc est figurate significantur. Qui numerus ter habet etiam quinquagenarium numerum, et insuper ipsa tria propter mysterium Trinitatis: quinquagenarius autem multiplicatis septem per septem, et unius adjectione completur; nam septies septem fiunt quadraginta novem. Unus autem additur, ut eo significetur unum esse qui per septem propter operationem septenariam demonstratur: et novimus Spiritum sanctum post ascensionem Domini quinquagesimo die missum, quem discipuli jussi sunt exspectare promissum . 9. Non igitur frustra dicti sunt hi pisces et tot et tanti, id est
Abbreviated transcription (Latin):
calipsi: Nonne septẽ sp̃s di
cuntur: cumsit imus atq
idem spr̃. diuidens ꝓpriauni¬
cuiq proutuult: edo¬
peratio septenaria unus
spr̃. sic appellata est ab eode
spũ. quiscribenti affuit.
ut septẽ sps dicerentur:
Cumitaq legis denario:
septem: quinumerus abu.¬
no usq ad scipsũ cõputatis
omnib crescens. Ad clnii
His siadicias tresex quattuor
fiunt omnes decem einde
si adicias om̃s numeras qui
sequuntur usq ad decem
& septem: ad supradictum
numerum summa pendu¬
citur. Idest si addecem
quo abuino usq ad quattuor
per uencras addasquinq¬
& fiant quindecim: his ad
his addas septẽ & filint
iuginti octo: his ad das octo
& nouem. & decem. & fiãnt
quinquaginta & quinque:
his ad das undecim & duode¬
cim. & tredecim. & fiant
nonaginta unũ: hisrur¬
sũ quattuor decim & quin¬
trigenta sex: Huic numero
adde illũ quir estat dequo
agitur: idest decem & sep¬
tem: & pisciũ numerus ille
conplebitur. Nonergo
tantũ modo centũ quinqua¬

Expanded text:
si? nonne septem spiritus Dei dicuntur , cum sit unus atque idem Spiritus, dividens propria unicuique prout vult ? Sed operatio septenaria unius Spiritus sic appellata est ab eodem Spiritu, qui scribenti adfuit, ut septem spiritus dicerentur. Cum itaque Legis denario Sseptem: qui numerus ab uno usque ad seipsum computatis omnibus crescens, ad centumhis si adjicias tres et quatuor, fiunt omnes decem; deinde si adjicias omnes numeros qui sequuntur usque ad decem et septem, ad supradictum numerum summa perducitur; id est, si ad decem, quo ab uno usque ad quatuor perveneras, addas quinque, fiunt quindecim: his add unum; his addas septem, et fiunt viginti octo; his addas octo et novem et decem, et fiunt quinquaginta quinque; his addas undecim et duodecim et tredecim, et fiunt nonaginta unum; his rursum quatuordecim et quintriginta sex: huic numero adde illum qui restat de quo agitur, id est decem et septem, et piscium numerus ille complebitur. Non ergo tantummodo centum quinqua
Abbreviated transcription (Latin):
fuerat qđ nouerat fecit: siad
prȩs enfiĩ fillud tempus:
Aliud unde uiuere noninue¬
nit. Sedrespondebit. quis¬
piã: &cur noninue̾nit cũ
dñs ꝓmiserit dicens quȩ¬
rite primũ regnũ &iustiti
tur uobis Pror suseciã
sic dns qđ ꝓmisit. impleuit:
amquis alius pisces quica¬
perentur apposuit:. quinon.
obaliud credendus ÷: eis in¬
gessis sepenuriã : qua con pel¬
Perentur ir episcatũ nisi
dispositũ uolens exhibȩre
miraculũ: ut simul & prȩdi¬
catores euangelu sui pascer&
& ipsũ euangeliũ tanto sacra¬
mento quoderat denume¬
ropis cium commendatu¬
nos qđ ipse apposuerit. dice¬
reiam debemus: Sicitergo
simonp&rus. uado piscari
icunt ei quicũ illo erant.
uenimus & nostecũ. texie¬
runt & ascenderunt innauẽ
& illa nocte nihil adprehen¬
derunt.Uane autẽ iam fac¬
to stecit ihĩ in litore. Non
tamencognouerunt discipuli
quiaihs est. Dicit er goeisihs.

Expanded text:
fuerat, quod noverat fecit, si ad fuerat, quod noverat fecit, si ad praesens illud tempus aliud unde viveret, non invenit? Sed respondebit quispiam: Et cur non invenit, cum Dominus promiserat dicens: Quaerite primum regnum Deitur vobis ? Prorsus etiam sic Dominus quod promisit implevit. Nam quis alius pisces qui caperentur apposuit, qui non ob aliud credendus est eis ingessisse penuriam, qua compellerentur ire piscatum, nisi dispositum volens exhibere miraculum, ut simul et praedicatores Evangelii sui pasceret, et ipsum Evangelium tanto sacramento quod erat de numero piscium commendatunos quod ipse apposuerit, dicere jam debemus. 5. Dicit ergo Simon Petrus: Vado piscari. Dicunt ei qui cum illo erant: Venimus et nos tecum. Et exierunt et ascenderunt in navem: et illa nocte nihil apprehenderunt. Mane autem jam facto stetit Jesus in littore; non tamen cognoverunt discipuli quia
Abbreviated transcription (Latin):
quieuangeliũ ad nuntiant
decuangdio uiuere. Ego
autẽ nullius horũ usus sũ:
Satis igitꝰ aꝑtũ ÷ non impe¬
ratũ sed mpotestatea pos¬
tolis positũ ut aliunde
notigiuepent nisi ge euan¬
gelio: & abeis quib euangeli¬
um prȩdicando sp̃italia semi¬
nabant carnalia meerent.
hoc ÷ carnis huius. sustentacu¬
lũ. sumerent. & tamquam
milites xp̃i stipendiũ debitũ
acciperent: sicut aꝓuinciali
b: xp̃i. Unde idempse miles
egregius ƿaulo superius
dehacrȩ dixerat. Quis mili¬
tat suis. stipendus umquam
Quod tamempse faciebat.
qui aplus illis omnib: labora¬
bat: Siergobeatus paulus
ut eapotestate quãpfecto cũ
c&eris euangelii prȩdicatorib
habebat. noncũ ceeris ute¬
recur sed suostipendio mili¬
tar&: negentes a nomine.
xp̃i poenitus alienas doctri¬
naeius quasiuenalis offen¬
der& Aiter educatur
artẽ quã nonnouerat didicit
ut dũ suis manib transigitur
doctor nullus grauas &ur
auditor: quanto magis bea¬
tus parus qluam piscator

Expanded text:
qui Evangelium annuntiant, de Evangelio vivere. Ego autem nullo horum usus sum . Satis igitur apertum est, non imperatum, sed in potestate apostolis positum, ut aliunde non viverent, nisi ex Evangelio, et ab eis quibus Evangelium praedicando, spiritalia seminabant, carnalia meterent, hoc est, carnis hujus sustentaculum sumerent, et tanquam milites Christi stipendium debitum acciperent, sicut a provincialibus Christi. Unde idem ipse miles egregius paulo superius de hac re dixerat. Quis militat suis stipendiis unquam ? quod tamen ipse faciebat, quia plus illis omnibus laborabat. Si ergo beatus Paulus ut ea potestate, quam profecto cum caeteris Evangelii praedicatoribus habebat, non cum caeteris uteretur, sed suo stipendio militaret, ne gentes a nomine Christi penitus alienas, doctrina ejus quasi venalis offenderet, aliter educatus, artem quam non noverat didicit, ut dum suis manibus transigitur doctor, nullus gravaretur auditor; quanto magis beatus Petrus, qui jam piscator
Abbreviated transcription (Latin):
iudȩorũ: uenit ihs & st&at in
medio &diciteis. pax uobis:
t hoccũ dixiss&: ostendit
esmanus &latus. Clauienĩ
manus fixerunt. lancea latus
eius aperuerat. ubi ad dubi¬
tantiũ corda sananda. uul¬
nerũ sunt seruata uestigia
Moli autẽ corporis ubidiui¬
nitas erat. ostia clausa non
obstiterunt. llequippe
noncis apertis intrare po¬
tuit: quonascente uir gii¬
tas matris iniuolata ꝑman¬
sit. Cauisisunt ergo disci¬
puli: uiso dño. Dixitergo
cis itcrũ. Yaxuobis. tera
tio: confir matio est.
Ipsequipƿedat ꝑproph&a
promis sã pacẽ suꝑpacẽ
Sicut misit mepater inquit
& egomittouos. qualẽ
patrifiliũ nouimus sed
hic uerba mediatoris a gnos¬
cimus. Uediũ quippe or
tendit dicendo illeme
& egouos. Hoccũ dixiss&
Insuf flauit & dixit cis
Accipite spm̃scm. Insufflan¬
do significauit sp̃m scm̃. Non
patris solius cẽsp̃m. sed&¬

Expanded text:
t in medio, et dicit eis: Pax vobis. Et cum hoc dixisset, ostendit eis manus et latus. » Clavi enim manus fixerant, lancea latus ejus aperuerat: ubi ad dubitantium corda sananda, vulnerum sunt servata vestigia. Moli autem corporis ubi divinitas erat, ostia clausa non obstiterunt. Ille quippe non eis apertis intrare potuit, quo nascente virginitas matris inviolata permansit. Gavisi sunt ergo discipuli, viso Domino. Dixit ergo eis itio, confirmatio est. Ipse quippe per Prophetam promisit pacem super pacem. Sicut misit me Pater, inquit, et ego mitto vos. Aequalem Patri filium novimus, sed hic verba Mediatoris agnoscimus, medium quippe se ostendit dicendo. Ille me, et ego vos. Haec cum dixisset, insufflanit, et dixit eis: Accipite Spiritum sanctum. Insufflando significavit Spiritum sanctum, non Patris solius esse spir
Abbreviated transcription (Latin):
sustulisticũ. dicito mihiubi
posiusticũ. & ego eũ tollam.
icit cuhs̃. Maria. conuersa
ill a dicitei. Rabboni qđ di¬
citur magister Nemocalũ¬
hic agnoscebat. bn honora¬
bat hominẽ a quobeneficiũ
postalabat. hic recolebat
doctorem. aquo discerne¬
re humana & diuina discebat.
pellabat dnm̃ cuius ancilla
nonerat. ut ꝑ eũ ꝑuenir&
ad dnmncuius erat. liter
ergo dominũ dixit. sustu¬
lerunt dnm̃meũ aliterau¬
tẽ. Dnẽ situ sustulistullum.
dominos eos qui homine seraT
sed aliter illũ dequoscriptũ ÷
dñs nomenei. edistamuli¬
er quaiã fuerat conuersa
quando cũ putauit esse hor¬
tolanũ. & cũ illoutiq loque¬
batur . quomodorur sus
conuer sadicitur ut eidice¬
r& rabbonr. isiquia tunc
conuersa corpore qđ non
erat putauit. nunccar de
conuersa. quaderat ag¬

Expanded text:
bi posuisti eum, et ego eum tollam. Dicit ei Jesus: Maria. Conversa illa dicit ei, Rabboni; quod dicitur Magister. » Nemo calumhic agnoscebat: ibi honorabat hominem a quo beneficium postulabat; hic recolebat doctorem a quo discernere humana et divina discebat. Appellabat dominum cujus ancilla non erat, ut per eum perveniret ad Dominum cujus erat. Aliter ergo Dominum dixit, Sustulerunt Dominum meum; aliter autem, Domine, si tu sustulisti eum. dominos eos qui homines erant; sed aliter illum de quo scriptum est, Dominus nomen ei . Sed ista mulier quae jam fuerat conversa quando eum putavit esse hortulanum, et cum illo utique loquebatur, quomodo rursus conversa dicitur, ut ei diceret, Rabboni; nisi quia tunc conversa corpore, quod non erat, putavit, nunc corde conversa, quod erat ag
Abbreviated transcription (Latin):
cũse offerr& ille tangendu
onenim scriptũ : & t&agit
thomas. sed siue aspiciendo
tantũ. siue oiã tangendo ui¬
derit & crediderit: Illud qđ
sequitur magis gentiũ fidẽ
predicat: Atq cõmendat
eatiquinonuiderunt: &
crediderunt: r&eriti tẽpo¬
ris usus ÷ uerbis tãquã ille
qui qđerat futurũ. In sua
nouerat prȩdistinatione
iam factum: Sediam sermo
iste aplixitate cohibendus :
don abut dñs ut dehis quȩ rer¬
tant. Alias disputemur¬

Expanded text:
cum se offerret ille tangendum: cum se offerret ille tangendum: non enim scriptum est, Et tetigit Thomas. Sed sive aspiciendo tantum, sive etiam tangendo viderit et crediderit, illud quod sequitur, magis gentium fidem praedicat atque commendat, Beati qui non viderunt, et crediderunt. Praeteriti temporis usus est verbis, tanquam ille qui quod erat futurum, in sua noverat praedestinatione jam factum. Sed jam sermo iste a prolixitate cohibendus est: donabit Dominus ut de his quae restant alias disputemus
Abbreviated transcription (Latin):
adfermanũ tuã & mitte
inlatus meũ. & noli eẽ inere¬
dulus sed fidelis: Respon¬
dit thomas. & dixitei. ñs
meus: & ds̃meus: Videbat
tangebatque hominẽ. &
conpͦitebatur dm̃ quẽ non
uidebat neq tangebat.
sed ꝑ hoc qđ uidebat atq tange¬
bat: Illudiã remota dubita¬
tione credebat: Dicitei ihr̃
qui auidistime credidisti.
Non ait toagistime sed uidis¬
time: qm̃ generalis quodi¬
modo sensus ÷ uisus: am&
ꝑ alios quattuor sensus no¬
minari sol& uelut cũdicim
audi& iude quãbeneson&
olfac& uide quã bene oleat¬
s usta & uide quãbiene sapiat
tange & uide quãbenocaleat
Ubiq sonuit uide: cũuisus ꝓ¬
prie non negecur adoculos
ꝑtinȩrȩ. unde & hicipse dñs:
nfer inquit digitũtuũ huc
& uidemanus meas. Quidali¬
ud ait quãtange &iuide. nec
tamen oculos ille habebat
indigito. Er go siue intuen¬
do siue &iã tangendo: quia
iudistime inquit credidisti
Quãuis dicipas sit non ausũ
fuis se discipulũ tangere:

Expanded text:
mitte in latus meum; et noli esse incredulus, sed fidelis. Respondit Thomas et dixit ei: Dominus meus et Deus meus. » Videbat tangebatque hominem, et confitebatur Deum quem non videbat neque tangebat; sed per hoc quod videbat atque tangebat, illud jam remota dubitatione credebat. Dicit ei Jesus: Quia vidisti me, credidisti. Non ait, tetigisti me; sed, vidisti me: quoniam generalis quodammodo sensus est visus. Nam et per alios quatuor sensus nominari solet: velut cum dicimus, Audi et vide quam bene sonet, olfac et vide quam bene oleat, gusta et vide quam bene sapiat, tange et vide quam bene caleat. Ubique sonuit, Vide, cum visus proprie non negetur ad oculos tinere. Unde et hic ipse Dominus, Infer, inquit, digitum tuum huc, et vide manus meas: quid aliud ait quam, Tange et vide? Nec tamen oculos ille habebat in digito. Ergo sive intuendo, sive etiam tangendo, Quia vidisti me, inquit, credidisti. Quamvis dici possit non ausum fuisse discipulum tangere,
Abbreviated transcription (Latin):
ost narrationẽ
rei geste. inqua
bi. tangendis in xp̃i car¬
ne uulnerũ locis uidit
quoderedere nolebat.
& credidit Inter ponit
hec euangelista iohannes
& dicit. Multaquidem
& alia signa fecitahis in con¬
spectudis cipulorũ suorũ.
que non sunt scripta inli¬
brohoc. Hȩc autẽ scrip

Expanded text:
ost narrationem rei gestae, in quabi tangendis in Christi carne vulnerum locis, vidit quod credere nolebat et credidit; interponit haec evangelista Joannes, et dicit: « Multa quidem et alia signa fecit Jesus in conspectu discipulorum suorum, quae non sunt scripta in libro hoc. H
Abbreviated transcription (Latin):
dicens. hau&e. lle autẽ acces¬
serunt in quit &tenuerunt
pedeseius. & adorauerunteũ:
oc aiohanne pr&er mis su
est sed amatheo uerũdictũ
estatergo ut aliquod in his
uerbis lateat sacramentũ.
Qđ siue᷑ ueniamus. siue mueni¬
re minime ualcamus. Ines¬
se tamen nullomodo dubi¬
tare debemnus Autergosic
dictu : nolime tangere.
nondu enim ascendi ad patrẽ
meũ. utimilla femina figu
cũascendiss& ad patrem.
Aut sic. insecrediuoluit ih̃s
hoc ÷ sicsȩ spiritaliter tangi
qđ ipse & pater unũ sint.
Cius quippe in timis sensib
quodã modo ascendit ad pa¬
trẽ. quisic ineo ꝓfecerit. int
patri agnoscat acquolem.
Aliter non recte tangitur
idest: aliter incũ non recte
creditur. o terat autem
siccredere maria uteum
putar& imparem patri.
qđ utiq ꝓ hib&ur cũdicit᷑ ei:
Nolime tangere: Idest
Nolunme siccredere: quẽ¬
ammodũ adhuc sapis.
olituũ sensũ hucusq per¬
tendere qđ ꝓte factus sũ
Nec transire adillud qđ fac¬
iaest. Quomodo enim

Expanded text:
e. Illae autem accesserunt, inquit, et tenuerunt pedes ejus, et adoraverunt eum . Hoc a Joanne praetermissum est, sed a Matthaeo verum dictum. Restat ergo ut aliquod in his verbis lateat sacramentum: quod sive inveniamus, sive invenire minime valeamus, inesse tamen nullo modo dubitare debemus. Aut ergo sic dictum est: Noli me tangere, nondum enim ascendi ad Patrem meum, ut in illa femina figurcum ascendisset ad Patrem, aut sic in se credi voluisse Jesus, hoc est sic se spiritualiter tangi, quod ipse et Pater unum sint. Ejus quippe intimis sensibus quodammodo ascendit ad Patrem, qui sic in eo profecerit, ut Patri agnoscat aequalem. Aliter non recte tangitur, id est, aliter in eum non recte creditur. Poterat autem sic credere Maria, ut putaret imparem Patri. Quod utique prohibetur cum dicitur ei: Noli me tangere, id est, noli in me sic credere, quemadmodum adhuc sapis. Noli tuum sensum hucusque pertendere, quod pro te factus sum, nec transire ad illud per quod facta es. Quomodo enim
Abbreviated transcription (Latin):
funditur incordib nostris
Pasticipũ. suorũ peccata
dimittt: eorũ autẽ qui
non sunt eius pasticipes
ten&. Ideo postea quãdi
continuo depeccatorũ re¬
missione acdetentione

Expanded text:
cordibus nostris, participum suorum peccata dimittit. Eorum autem qui non sunt ejus participes, tenet. Ideo posteaquam dixcontinuo de peccatorum remissione ac detentione
Abbreviated transcription (Latin):
bit. autdicere: apostolum
paulũ non ꝑtenuis se adeo¬
rũ ꝑfectionẽ quirelictis
omnib xp̃m secuti sunt
qm̃ nequẽ quã corũ gra¬
uar & quib: euangelium
prȩdicabat. suum uictũ
suis manib transiebat:
Ubi magis implaxũe st qđ
ait plusomnib illis labo¬
raui: & adiunxit. Non
ego autẽ sedgratiadimecũ.
uthocquoq appar eatdi
gratiȩ deputandii quod
& animo & corpore pote¬
rat usq ad eo plus illis
omnib laborare: ut ne¬
q cessar& ab euangelio
prȩdicando Neq tamen ex
euangelio sicut illi sustenta¬
r& hancuitã. Cũid ꝑtotgen¬
tes in quib xp̃momen non
fuerat ꝓphecatũ. multola¬
tius atq festilius. seminar&
Ubi ostendit exeuangelio uiuer¬
di. hoc ÷ uictũ habendi. non
neces sitatẽ. apostolis inposi¬
tã. sed potestatẽ datã. quã
potestatẽ cõmemorat. idem
apostolus dicens. Sinos
uobis spitalia seminabinꝵ
magnũ ÷ siuestracar nali¬
a mocamus Sialu potes¬

Expanded text:
bit aut dicere, apostolum bit aut dicere, apostolum Paulum non pertinuisse ad eorum perfectionem qui relictis omnibus Christum secuti sunt, quoniam ne quemquam eorum gravaret quibus Evangeliumpraedicabat, suum victum suis manibus transigebat . Ubi magis impletum est quod ait: Plus omnibus illis laboravi ; et adjunxit: Non ego autem, sed gratia Dei mecum . Ut hoc quoque appareat Dei gratiae deputandum, quod et animo et corpore poterat usque adeo plus omnibus illis laborare, ut neque cessaret ab Evangelio praedicando, neque tamen ex Evangelio, sicut illi, sustentaret hanc vitam, cum id per tot gentes, in quibus Christi nomen non fuerat prophetarum, multo latius atque fertilius seminaret. Ubi ostendit ex Evangelio vivendi, hoc est victum habendi, non necessitatem apostolis impositam, sed potestatem datam. Quam potestatem commemorat idem post dicit: si nos uobis spiritalia seminauimus, magnum est, si uestra carnalia metemus? si alii potes
Abbreviated transcription (Latin):
Tertio uero diedñs resurre¬
xit : eosq reuocauit ad spẽ
quã deillo non haberȩ iam
cocperant: Ia mensitunc
sccissent. Putare muscos
illa quȩ animoscorũ occupa¬
uerat desperatione fecisse
uncuero postcũ sibi de se¬
pul chro redditũ uiuum
ƿost oblatã suis oculis & ma¬
nib: : Non solũ uidendam
palpandã rediuuȩ car¬
nis. ȩuidentissimã ueritatẽ
Post inspecta uulnerum
Loca usq adapostoli thoinȩ
confessionẽ quise aliter
trediturũ. nonẽẽ prȩdixe¬
lata. sicut misit me pater
&egomit touos: quorũre¬
miscritis peccata remittun¬
tur eis & quorũr &anueri¬
tis r&enta sunt. subitofiunt
sicut fuerunt. Non hominũ
sed pisciũ piscatores. Hiser¬
goquos hoc mou& responden¬
du̾est noneos fuisse ꝓhi¬
bitos arte sua: licita scilic&
atq concessa. uictũ necessa¬
riũ quȩrere. suapostola¬
tus integritate seruata.
siquando unde uiuerent.
aliud non haberent: Nisi
Forte quispiã ƿutare aude¬

Expanded text:
tertio vero die Dominus resurretertio vero die Dominus resurrexit, eosque revocavit ad spem quam de illo non habere jam coeperant, tamen si tunc fecissent, putaremus eos illa quae animos eorum occupaverat desperatione fecisse; nunc vero post eum sibi de sepulcro redditum vivum, post oblatam suis oculis et manibus non solum videndam, palpandam redivivae carnis evidentissimam veritatem, post inspecta vulnerum loca, usque ad apostoli Thomae confessionem, qui se aliter crediturum non esse praedixelata: Sicut misit me Pater, et ego mitto vos: quorum remiseritis peccata, remittuntur eis, et quorum retinueritis, retenta sunt : subito fiunt sicut fuerant, non hominum, sed piscium piscatores. 3. His ergo quos hoc movet respondendum est, non eos fuisse prohibitos arte sua, licita scilicet atque concessa, victum necessarium quaerere, sui Apostolatus integritate servata, si quando unde viverent aliud non haberent. Nisi forte quispiam putare aude
Abbreviated transcription (Latin):
hac piscatione discipulorũ
uocarentur. Erat enĩpisca¬
tores quando eis dixit. Ueni¬
te postme & faciãuos piscato¬
res hominũ: Tunc eũ quippe
illi secutisunt ut magisterio
eius relictis omnib: adhȩrȩ¬
rent. Intantũ ut cũ abeo ille
diues. tristis alsceder& cuidi¬
xerat: uadeuende quȩ habes
& da pauperib & habebis thes¬
aurũ incaelo: Queni seque¬
reme. dicer&ci p&rus.
eccenos dimisimus omnia
& sequuti sumuste: Quid ÷
ergo qđ nunc quasi apostola¬
tu relicto fiunt qđ fuerunt.
& qđ dimiserant rep&unt
tam quã obiliti qđ audierant.
nemo ponens manũ suꝑara¬
trũ respiciens r&ro Aptus
est regnocalorũ. Quod
si fecis sent de functo ihũ
prius quã resurrexis s& a
mortius: quod quidem
non poterant: Qm̃dies quo
crucifixus ÷ totus eos tene¬
bat attentas: usq ad cius
sepulturã quȩ ante uespe¬
rũ factaest. Sequensautẽ
dieserat sabbati. quando cis
patrium morem seruantib
operariutiq non licebat.

Expanded text:
hac piscatione discipulorum omino vocarentur. Erant enim piscatores quando eis dixit: Venite post me, et faciam vos fieri piscatores hominum . Tunc eum quippe illi secuti sunt, ut magisterio ejus, relictis omnibus, adhaererent, in tantum, ut cum ab eo dives ille tristis abscederet, cui dixerat: Vade, vende omnia quae habes, et da pauperibus, et habebis thesaurum in coelo, et veni, sequere me , diceret ei Petrus: Ecce nos dimisimus omnia, et secuti sumus te . Quid est ergo quo nunc quasi apostolatu relicto fiunt quod fuerant, et quod dimiserant repetunt, tanquam obliti quod audierant, Nemo ponens manum super aratrum, respiciens retro, aptus est regno coelorum ? Quod si fecissent defuncto Jesu prius quam resurrexisset a mortuis quod quidem non poterant, quoniam dies quo crucifixus est totos eos tenebat attentos usque ad ejus sepulturam, quae ante vesperam facta est; sequens autem dies erat Sabbati, quando eis patrium morem servantibus operari utique licebat;
Abbreviated transcription (Latin):
Uade autẽ ad fratres meos.
& diceis Ascendo ad pa¬
trẽmeũ & patrẽ uestrũ¬
Est in his uerbis quodbre¬
uiter quidem. sed tamen
attentius per tractarede¬
bemus. hs̃ quippec muli¬
erem quaillũ magistrum
agnouit & appellauit.
cũ hec eiresponder& fidem
docebat: & hortolanus ille
ineiuscorde. Tãquã in hor¬
tasuo granũ sinapis se¬
minabat᷑. Quidestergo
nolime tangere. &tam¬
quã huius ꝓhibitionis causa
quȩ rer&ur adiunxit.
Nonduenim ascendiad pa¬
tremmeum⁊ Luidest
hoc: sistans in terra nontar¬
gitur. sedens incȩlo quo¬
modo ab hominib tange¬
r&ur: quiceste antequã
ascender& discipulis sȩ
tangendũ obtulit dicens.
sicut lucas euangelista tes¬
discipulo thome. infer
digitutuũ huc. & uide man
meas & affer manũtuã
& mit te inlatus meum.
Quis autẽ. tamsit absurdus.
ut dicat cũ adiscipulis quidẽ
ante quã ad patrẽ ascendis¬
s& uoluis sesȩ tangi. Amu¬
lierib autẽ noluis se rusi
cũ ascendis s& ad patrem

Expanded text:
ade autem ad fratres meos, et dic eis, Ascendo ad Patrem meum et Patrem vestrum» Est in his verbis quod breviter quidem, sed tamen attentius pertractare debemus. Jesus quippe mulierem quae illum magistrum agnovit et appellavit, cum haec ei responderet, fidem docebat: et hortulanus ille in ejus corde, tanquam in horto suo granum sinapis seminabat. Quid est ergo, Noli me tangere? Et tanquam hujus prohibitionis causa quaereretur, adjunxit, nondum enim ascendi ad Patrem meum. Quhoc? Si stans in terra non tangitur, sedens in coelo quomodo ab homine tangeretur? qui certe antequam ascenderet, discipulis se tangendum obtulit, dicens, sicut Lucas evangelista tesdiscipulo Thomae: Infer digitum tuum hic, et vide manus meas; et affer manum tuam, et mitte in latus meum. Quis autem sit tam absurdus, ut dicat eum a discipulis quidem antequam ad Patrem ascendisset, voluisse se tangi, a mulieribus autem noluisse, nisi cum ascendisset ad Patrem?
Abbreviated transcription (Latin):
suis nec illorũ oculis facile
putabat eẽ credendum:
Anpotius duuno instinctu
inanimoeius effectũ est.
ut prospicer& ⁊. P rospex̃
enim. & uidit duos angelos
in albis sedentes. unũ ad
caput & unũ adpedes. ubi
positũ fuerat corpusihũ.
uid ÷ qđ unus ad caput. &¬
adpedes alter sedebant
An qm̃ quigrece angelidi¬
cuntur. latine sunt nun¬
tu. istomodo xp̃i euange¬
liũ. uelut acapite usq ad
pedes. Abmitio usq infi¬
nẽ. significabant es se nun¬
tiandũ  Dicunt ei illi.
Mulier. quidploras
iciteis: quiatulerunt dnm¬
incũ. & nescio ubi posue¬
runt cũ. Angelilacrimas
ꝓlubebant: tibiquidaliud
quã futurũ quodam modo
gaudiũ nuntiabant. Itaenim
dixerunt quidploras Acsidi¬
cerent. plorarenoli: ⁊ illa
eosputanf interrogas se
nescientes. causas ꝓ. dit la¬
crimarũ. quia tulerunt
me: a toto partẽ significans.
sicut om̃s confitemur iħ̃m¬

Expanded text:
suis nec illorum oculis facile suis nec illorum oculis facile putabat esse credendum? An potius divino instinctu in animo ejus effectum est ut prospiceret? Prospexit enim, Et vidit duos angelos in albis, sedentes, unum ad caput, et unum ad pedes, ubi posQuid est quod unus ad caput, ad pedes alter sedebat? An quoniam qui Graece angeli dicuntur, Latine sunt nuntii, isto modo Christi evangelium velut a capite usque ad pedes, ab initio usque ad finem significabant esse nuntiandum? Dicunt ei illi: Mulier, quid ploras? Dicit eis: Quia tulerunt Dominum meum, et nescio ubi posuerunt eum. Angeli lacrymas prohibebant, ubi quid aliud quam futurum quodammodo gaudium nuntiabant? Ita enim dixerunt Quid ploras? ac si dicerent: Plorare noli. At illa eos putans interrogasse nescientes, causas prodidit lacrymarum: Quia tulerunt,me, a toto partem significans: sicut omnes confitentur
Abbreviated transcription (Latin):
monum̃to discipulis
eius p&ro & iohanni
nuntiauerat maria magda¬
lene . quo illi uenientes in¬
uenerunt solalinte amina
quib corpus fuerat inuolu¬
tũ. Et quid aliud credere
potuerunt: nisi qđ dixerat
cucurrerant. Naria autẽ
stabat admonumentum.
foris plorans Viris enim
sedentib: infirmiorem
sexũ ineodemloco fortior
fiebat affectus Et oculi
quid nm̃ quȩ sicrant. & non
inuenerant. lacrimisiam
uacabant: amplius dolen
tanti cuius cis uita subtrac¬
ta fuerat: nec memoria remanebat:¬
r & inebat. Itaq: ad monu¬
mentũ. Iã dolor iste mulie¬
rem. Quergo fler& in¬
clinauit se: & ꝓspexit in
monum̃tu. Cur hoc nescio
nonenim nesciebat non
ibieẽ iãquẽquerebat: quan¬
doquidem inde sublatũ
& discipulis ipsanuntiaue¬
rat. & illi admonum̃tũ
uenerant. & non solum
intuendo. sed &iã intrando
corpus dñiquesierant: Nec
inuenerant. Quidsibier¬
go uult quod ista cũ fler&
rur sus inmonumentum
inclinata prospexit⁊
Utrũ qđ nimiũ dolebat. Nec

Expanded text:
monumento, discipulis ejus Petro et Joanni nuntiaverat Maria Magdalene: quo illi venientes, invenerunt sola linteamina, quibus corpus fuerat involutum; et quid aliud credere potuerunt, nisi quod dixeracucurrerant. Maria autem stabat ad monumentum foris plorans. Viris enim redeuntibus, infirmiorem sexum in eodem loco fortior figebat affectus. Et oculi qui Dominum quaesierant et non invenerant, lacrymis jam vacabant, amplius dolenttanti, cujus eis vita subtracta fuerat, nec memoria remanebat. Tenebat itaque ad monumentum jam dolor iste mulierem. Cum ergo fleret, inclinavit se et prospexit in monumentum. Cur hoc fecerit nescio. Non enim nesciebat non ibi esse jam quem quaerebat; quandoquidem inde sublatum et discipulis ipsa nuntiaverat; et illi ad monumentum venerant, et non solum intuendo, sed etiam intrando corpus Domini quaesierant, nec invenerant. Quid sibi ergo vult quod ista cum fleret, rursum in monumentum inclinata prospexit? Utrum quod nimium dolebat, nec
Abbreviated transcription (Latin):
qđutiq simul est & uerbum
& anima & caro. crucisixũ
tamen & sepultũ. cũ sola
eius sepul tasit caro. Et
nescio inquid: ubiposuer t̃
eum. Hȩcerat causa maio
doloris. quia nesciebat.
quoir & ad consol andum
dolorem: edhoraiamue¬
nerat : quaid quodnuntiatũ
quodã modo fuerat abange¬
lis flere ꝓhibentib: gaudi¬
um succeder& fleab. De¬
stantẽ . & nonsciebat quia

Expanded text:
t simul et Verbum et anima et caro, crucifixum tamen et sepultum, cum sola ejus sepulta sit caro. Et nescio, inquit, ubi posuerunt eum. Haec erat causa major doloris, quia nesciebat quo iret ad consolandum dolorem. Sed hora jam venerat qua id quod nuntiatum quodammodo fuerat ab angelis flere prohibentibus, gaudium succederet fletibus. Destantem, et nesciebat qu
Abbreviated transcription (Latin):
Et credidit qđ dixerat mulier
eũ demonumento eẽ sublatũ.
nondu̾ enim sciebant scriptu¬
ram: quiao porter& eũ amor¬
tuis resurgere: Et ideo quan¬
do id ab ipso dnõ audiebant
quã uis a ꝑtissime dicer&ur
consu&udine audiendi abillo
ƿarabolas non intellegebant
& aliquid aliud cũ significare

Expanded text:
et credidit quod dixerat mulier, et credidit quod dixerat mulier, eum de monumento esse sublatum. Nondum enim sciebant Scripturam, quia oporteret eum a mortuis resurgere. Et ideo quando id ab ipso Domino audiebant, quamvis apertissime diceretur, consuetudine audiendi ab illo parabolas, non intelligebant, et aliquid aliud eum significare
Abbreviated transcription (Latin):
fuerat suꝑcaput elis ñcũ linte aminib:
positũ sed scparatĩ inuolutũ imintim
locũ Putanusuenhilista signi fi¬
cant.⁊. Nequaquã id putaue¬
rim. sed ad alia festinamus
Inquib inmorari. Questionis
uel obscuritatis alicuius ne¬
cessitate cõpellimur Nam
ista quae ꝑscipsa manifestast.
quid singula &iã significent
quaerere. sc̃ȩ̃ quidem dlitiȩ
sunt. sedotiosorũ: qđ non
sumus nos uncer gointro¬
ut & ille discipulus. quiuene¬
rat primusdmonum̃tũ:
Prior uenit & posterior in¬
trauit. A eq hoc utiq uacat
sed mihi adista nonuacat.
Et uidit inquit. &credidit.
Hic non nulli parũ attenden¬
tes. putant bociohannem
credidisse qđ ihs̃ resurrext
sed qđ sequit̾ non hoc indica
Quidsibienim uult qđ statin
adiunxit. Nondu̾enim scie¬
bant scripturã. quiaopor¬
t& cũ amor tuis resurgere
Nonergocũ credidit resur¬
rexisse. quẽ nesciebat opci¬
tere resur gere. Quider¬
gouidit: quid credidit
Uidit scilic& inane monim̃ũ¬

Expanded text:
minibus positum, sed separatim involutum in unum locum. » Putamusne nihil ista signifcant? Nequaquam hoc putaverim. Sed ad alia festinamus, in quibus immorari quaestionis vel obscuritatis alicujus necessitate compellimur. Nam ista quae per seipsa manifesta sunt, quid singula etiam significent, quaerere sanctae quidem deliciae sunt, sed otiosorum, quod non sumus nos. 9. Tunc ergo introiit, et ille discipulus qui venerat primus ad monumentum. Prior venit, et posterior intrased mihi ad ista non vacat. Et vidit, inquit, et credidit. Hic nonnulli parum attendentes, putant hoc Joannem credidisse quod Jesus resurrexerit. Sed quod sequitur, non hoc indicat. Quid sibi enim vult quod statim adjunxit: Nondum enim sciebant Scripturam, quia oportebat eum a mortuis resurgere. Non ergo eum credidit resurrexisse, quem nesciebat oportere resurgere. Quid ergo vidit? quid credidit? Vidit scilicet inane monu
Abbreviated transcription (Latin):
us ⁊ Et quiuidit inquittes¬
eius testimoniũ. &illescit
qr ueradic̃ ut &uos credatis:
Nondixit ut & uos sciatis. sed
ut crͥedatis: Scit enm qui
uidit. cuius credat testimo¬
nio quinonuidit. Magis
autẽ ad fidem credereꝑti¬
n&. quãuidere. Aãquid
est aliuderedere: quã fi¬
dema cõmodare acta
sunt enĩ hȩc inquit ut scrip
tura impler&ur. os non
cõminudas exeo &iterũ
alia scripturadicit: ude¬
bunt inquẽ confixerunt:
uo testimonia descriptu¬
ris reddidit singulis reb
quas factas fuis se narraũ.
ãquia dixerat. A dihm̃au¬
runt eius crura. Adhoc
ꝑ tin& testimoniũ. os non
cõminueas exeo qđ prac¬
ceptu ÷ eis quicelebrare
pascha ius sisunt ouis im¬
molatione inu&erȩlege
Quae dominicȩ passionis
umbra prȩces serat. unde
paschanr̃m immolatus ÷¬
predixerat: sicut oius adim¬
molandũductus ÷tẽ quia
subiunxerat dicens: sedinus
militũ lancea latus eius a pe¬
ruit. Adhocꝑtin& alterum

Expanded text:
us? Et qui vidit, inquit, tesus? Et qui vidit, inquit, tesejus testimonium; et ille scit quia vera dicit, ut et vos credatis. Non dixit: Ut et vos sciatis, sed ut credatis. Scit enim qui vidit, cujus credat testimonio qui non vidit. Magis autem ad fidem credere pertinet, quam videre. Nam quid est aliud credere, quam fidem accommodare? Facta suns non comminuetis ex eo . Et iterum alia Scriptura dicit: Videbunt in quem pupugerunt . » Duo testimonia de Scripturis reddidit singulis rebus, quas factas fuisse narravit. Nam quia dixerat: « Ad Jesum aurunt ejus crura, » ad hoc pertinet testimonium: Os non comminuetis ex eo , quod praeceptum est eis qui celebrare pascha jussi sunt ovis immolatione in veteri lege, quae dominicae passionis umbra praecesserat; unde Pascha nostrum immolatus praedixit: « Sicut ovis ad immolandum ductus est . » Item subjunxerat, dicens: « Sed unus militum lancea latus ejus aperuit, » ad hoc pertinet alterum
Abbreviated transcription (Latin):
crura sedunus militũ lancea
latuscius aperuit : & continu¬
o exut sanguis & aqua. Uigi¬
lanti uer boe uangelista usus ÷¬
sit aut uulner auit. Autquid
aliud sed aperuit. Utillic quo¬
dã modo uitȩ ostiũ panderetꝰ
unde sacram̃ta ecclesiae ma¬
nauerunt: sine quib aduitã
quȩ uer auita est. non intratꝰ.
lle sanguis in remissionem
fusus÷ peccatorũ: Aqua illa.
salutare tẽperat poculum:
Haec & lauacrũ prestat & potũ:
Hocprȩnuntiabat qđ noe in
latere arce ostiũ facere ius¬
sus ÷ quaintrarent anima¬
lia quȩ nonerant diliuinope¬
ritura: Quib prȩfiguraba¬
tur ecclesia Propterhoc
prima mulier facta ÷ deui¬
rilatere dormientis: & ap¬
rũ. Uagnũ quippe significa¬
uit bonũ. Ante magnũ prȩ¬
uaricationis malũ. Hic secum¬
dus adã inlinato capite in
cruce dormiuit. utinde
formar &urei conuix
qđ delatere dormientis
effluxit Omors. unde
mortui reuiuiscunt Quid
isto sanguine mundus
Quiduulnere isto salubri¬

Expanded text:
ra. Sed unus militum lancea latus ejus aperuit, et continuo exivit sanguis et aqua. » Vigilanter verbis evangelista usus esit, aut vulneravit, aut quid aliud, sed aperuit, ut illic quodammodo vitae ostium panderetur, unde sacramenta Ecclesiae manaverunt, sine quibus ad quae vera vita est, non intratur. Ille sanguis in remissionem fusus est peccatorum, aqua illa salutare temperat poculum, hoc lavacrum praestat et potum. Hoc praenuntiabat, quod Noe in latere arcae ostium facere jussus est, quo intrarent animalia, quae non erant diluvio peritura, quibus praefigurabatur Ecclesia. Propter hoc prima mulier facta est de viri latere dormientis, et apvirorum. Magnum quippe significavit bonum ante magnum praevaricationis malum. Et hic secundus Adam inclinato capite, in cruce dormivit, ut inde formaretur ei conjux, quae de latere dormientis effluxit. O mors, unde mortui reviviscunt. Quid isto sanguine mundius? Quid vulnere isto salubri
Abbreviated transcription (Latin):
tribuebatus autẽ unicuiq ꝓut
cuiq opuserat. Intellegendũ
est sic distributũ fuis se huic
discipulo qđ opus erat: utillic
&iã beatȩ mariȩ tamquã ma¬
tris eius portio poner &ur
Magisq sic debemus accipere
qđ dictũ ÷ ex illahora susce¬
pit eã discipulus in sua. ut ad
eius curã quicquid eies s&r
neces sariũ ꝑtiner & Suscept
ergoeã in sua Non prȩdiaquȩ
nulla pprie pos sidebat.
sed officia: quȩ ꝓpria dispen¬
satione ex sequenda curabat:
e inde subiungit. Postea
sciens ihs̃ quia omnia consu¬
matasunt: ut consumare i
scraptura. dicit: sitio. Uas
ergo positũerat. ac&oplenĩ

Expanded text:
tribuebatur unicuique prout cuique opus erat ; unde intelligendum est sic distributum fuisse huic discipulo quod opus erat, ut illic etiam beatae Mariae tanquam matris ejus portio poneretur. Magisque sic debemus accipere quod dictum est: Ex illa hora suscepit eam discipulus in sua, ut ad ejus curam quidquid ei esset necessarium, pertineret. Suscepit ergo eam in sua, non praedia, quae nulla proprie possidebat, sed officia, quae propria dispensatione exsequenda curabat. Deinde subjungit: Postea sciens Jesus quia omnia consumata sunt, ut consummaretur Scriptura, dicit: Sitio. Vas e
Abbreviated transcription (Latin):
est mrstice figuratum.
aciebat isteͣ populus impi¬
us. Patiebat᷑ istamiseri¬
cors xp̃s Quid faciebat¬
quiquid facer & nesciebat.
quipatiebat᷑ autẽ Nonso¬
lũ quid fier& &curficr&
sciebat. uerũ&iã demale
facientib bene ipse faciebat
dixit. consumatũ est uid
Nisiqđ ꝓphouia t̃antoante
pradixerat ⁊ Deindequi¬
anihil remanserat qđ an¬
tequã morer &ur ficriad¬
huc oporter&. tãquã
ille qui potestatẽ habebat
ponendianimã suã &ite¬
rũ sumendieã. peractis
omnib quȩ ut ꝑagerentur
expectabat. Inclinato capi¬
te. tradidit spm̃: Quis ita
dormit quando uoluerit.
sicut ihs̃ mortuus : quando
uoluit ⁊ Quis ita uestem
ponit quando uoluerit.
sicut secar neexuit quando
uoluit ⁊. Quisita cũuolue¬
rit abiit: quomodo cũuo¬
luit obut Quanta spe¬
randa ueltimenda potestas
est iudicantis si apparuit
tantamorientis.⁊¬

Expanded text:
est mystice figuratum. est mystice figuratum. Faciebat ista populus impius, patiebatur ista misericors Christus. Qui faciebat, quid faceret nesciebat: qui patiebatur autem, non solum quid fieret et cur fieret sciebat, verum etiam de male facientibus bene ipse faciebat. 6. dixit: Consummatum est. Quid, nisi quod prophetia tanto ante praedixerat? Deinde quia nihil remanserat quod antequam moreretur fieri adhuc oporteret, tanquam ille qui potestatem habebat ponendi animam suam, et iterum sumendi eam , peractis omnibus quae ut peragerentur exspectabat, Inclinato capite tradidit spiritum. Quis ita dormit quando voluerit, sicut Jesus mortuus est quando voluit? Quis ita vestem ponit quando voluerit, sicut se carne exuit quando voluit? Quis ita cum voluerit abit, quomodo cum voluit obiit? Quanta speranda vel timenda potestas est judicantis, si apparuit tanta morientis
Abbreviated transcription (Latin):
Ipsius xp̃ihumilitatẽ congru¬
enter accipimus: quã circũ¬
dederunt: & secircũucnis¬
se putauerunt. nde : illud¬
inpsalmo. spargemerso¬
humilitate mundamur
quianisi humilias s& sem&¬
ipsũ. factus oboediens usq
ad mortẽ crucis Nonutiq
sanguis eius inpeccatorũ
remissionẽ. hoc ÷ in nostrã
mundationẽ. fuis s&effusus:
ecmoueat quomodospon¬
gea oricius potuit ãmoueri
quuncruce fuerat exaltatus
aterra. Sicutenim apud
alios euangelistas legitur
qđ hic precermisit. Inarumn¬
dine est factũ: tit inspon¬
geatalis potus adcrucis
sublimia leuar&u Per
arundinẽ uero scriptura
significabat᷑. quȩ impleba¬
tur hoc facto. icut enim
linguadicitꝰ uel gre uellati¬
na: uelalia qualib& sonũ
significans quȩ linguaꝓmitꝰ
sicarundo dicipotest litte¬
ra qua arundinc scribitꝰ.
edsonos significantes uocis
humane. usitatis sime di¬
cimus linguas. scripturã
uero harundinẽ dici: quo.
minus : usitatũ Eomagis

Expanded text:
ipsius Christi humilitatem congruipsius Christi humilitatem congruenter accipimus: quam circumdederunt, et se circumvenisse putaverunt. in psalmo: Asperges me hyssohumilitate mundamur, quia nisi humiliasset semetipsum, factus obediens Patri usque ad mortem crucis , non utique sanguis ejus in peccatorum remissionem, hoc est, in nostram mundationem fuisset effusus. 5. Nec moveat quomodo spongia ori ejus potuerit admoveri, qui in cruce fuerat exaltatus a terra. Sicut enim apud alios evangelistas legitur, quod hic praetermisit, in arundine est factum , ut in spongia talis potus ad crucis sublimia levaretur. Per arundinem vero Scriptura significabatur, quae implebatur hoc facto. Sicut enim lingua dicitur vel graeca vel latina, vel alia quaelibet sonum significans, qui lingua promitur; sic arundo dici potest littera, quae arundine scribitur. Sed sonos significantes vocis humanae usitatissime dicimus linguas: Scripturam vero arundinem dici, quo minus est usitatum, eo magis