comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rib anteponant: qũo sibi eũ anteposuerĩ
etiã temporibꝰ pximi aploꝵ egregiirarla¬
tores. qui eũ teste adhibentes nibil se auhi¬
bere nisi diuinũ testimonui ereilideruq̃.
Et certe beatissimũ cypriauũ disputasse
constat. ut celerioris morus beneficio
commendar& apeccatoꝵ ꝓericulis eripi
cos qui hanc uitã siniunt inqua peccare
potest. In codẽ libro ait inĩ cȩt̃a. Cur ñcũ
xp̃o futurus & de dñi pollicitatione securꝰ
qul ad xp̃ͥm uocaris amplecteris. & qu dya¬
bolo careas gratularis: Et alio loco pueri
inquit ꝑiculũ lubricȩ etaus euadunt. Itẽe
alio loco qͥd ñ inquit ꝓperamꝰ & currim᷑ ut
pairiã nr̃am uidere. ut parentes salutare
possunus: Magnꝰ illie nos caro. numerus
ex pectat: parentũ. fratrũ. filiꝙ frequens
nos &e copiosa turba desiderat: iã de sua
in colomitate secura adhuc dde nr̃a saluie
sollicita his aiq huiꝰmodi doctor ille senten¬
tuis in catholieȩ sider luce clarissima salis

Expanded text:
eponant: quoniam sibi eum anteposuerunt etiam temporibus proximi Apostolorum egregii tractatores, qui eum testem adhibentes, nihil se adhibere nisi divinum testimonium crediderunt. Et certe beatissimum Cyprianum disputasse constat, ut celerioris mortis beneficium commendaret, a peccatorum periculis eripi eos qui hanc vitam finiunt in qua peccari potest. In eodem libro ait inter caetera: Cur non cum Christo futurus, et de Domini pollicitatione securus, quod ad Christum voceris, amplecteris; et quod diabolo-careas, gratularis? Et alio loco: Pueri, inquit, periculum lubricae aetatis evadunt. Itemque alio Quid non, inquit, properamus et currimus, ut patriam nostram videre, ut parentes salutare possimus? Magnus illic nos charorum numerus exspectat parentum, fratrum, filiorum; frequens nos et copiosa turba desiderat, jam de sua incolumitate secura, adhuc de nostra salute sollicita. His atque hujusmodi doctor ille sententiis in catholicae fidei luce clarissima, satis
Abbreviated transcription (Latin):
deũ. ipse facit ut illi faciant que p̾cepit:¬
non illi faciunt ut ipse faciat qͦd pinsit.
alioquin ut dĩ ꝓmissa compleant᷑: non in
lei sed in hominũ est potestate: a quod
adño ꝓriussum ẽ ab ipsis reddit̾ ab rahȩ.
hon autẽ sic ereiidit ab rabam. sed eredi¬
dit dans gloriã deo. quo que ꝓmisit po¬
tens est & facere. Nori ait predicere. ñ ait
prescire.nã & aliena facta potest p̃dicere
atq p̃scire. sed ait potens est & facere. ac
perhoc facta non aliena. sed sua. An for
ioperabona gentiũ us̃ ꝓmisit abrahȩ
usemine suo. ut hoc ꝓnuttera qđ ipse
saeit. non autẽ ꝓmisut fidem gentiũ quã
sibi homunes faciunt: sed ut pmuter& qͦd
se facit. illã prescuut homines esse
faelur os: hon quidẽ sic apłs̃ loquit᷑ filios
Iuappe ds̃ ꝓmisit abrahe qui fidei cius
lestiqia sectarent᷑: qđ aꝑtissime ilicit.
Seasi opera gentium ꝓmusit ñ fidem:
profecło quo non sĩ bona opera nisi ex

Expanded text:
Deum; ipse facit ut illi faciant quae pDeum; ipse facit ut illi faciant quae pnon illi faciunt ut ipse faciat quod promisit; alioquin ut Dei promissa compleantur, non in Dei, sed in hominum est potestate: et quod a Deo promissum est, ab ipsis redditur Abrahae. Non autem sic credidit, Abraham, sed credidit dans gloriam Deo, quoniam quae promisit potens est facere: non ait praedicere, non ait praescire, nam et aliena facta potest praedicere atque praescire, sed ait, Potens est et facere, ac per hoc facta non aliena, sed sua. An forte opera bona gentium Deus promisit Abrahae semine ipsius, ut hoc promitteret quod ipse facit; non autem promisit fidem gentium, quam sibi homines faciunt; sed ut promitteret quod ipse facit, illam praescivit homines esse facturos? non quidem sic apostolus loquitur. filios quippe deus promisit Abrahae, qui fidei eius uestigia sectarentur; quod apertissime dicit. sed si opera gentium promisit, non fidem, profecto, quoniam non sunt bona opera nisi ex
Abbreviated transcription (Latin):
destinatio est. quȩ siue prescientia ñ porest
esse:. porest autẽ esse sine predistinatiorie
p̃scienua. Predestinauone quippe deis
ca p̾sciuit que fuerat ipse facturus. unde
dictũ ẽ fecit que futura st̃: prescire aut̃
potens est &ram que ipse non facit. sic̃
que ita peecata sunt i pene sint &iã
peccat& unde dictũ ẽ. tradidit illos ds
iireprobã mentẽ. ut faciant que non
conueniunt. non ibi peceatũ dei est. sed
iudiciũ. Quocirca predestinanio dei que
mbono ẽ. gratiȩ ẽ ut dixi p̃paratio: gra¬
ua uero est ipsius preestinauorus
effectus. Quando gͦ promisit ds̃ abrahȩ
i semine eiꝰ fidem gentiũ. dicens patrẽ
multarũ gentiũ posui te. unde dicit apłs.
ideo ex fide. ut sedm̃ grauã firma sit pro¬
missio omni semini. non de nostrȩ uolun¬
iaus potestate. sed de sua p̾destinauone
promisit. Pronusit enĩ qđ ipse faclurus
fuerat. non qđ homuines: quia & si faciuas
homines bona que ꝑtinent adcolendũ

Expanded text:
aeparatio quae sine praescientia non potest esse; potest autem esse sine praedestinatione praescientia. Praedestinatione quippe Deus ea praescivit quae fuerat ipse facturus. Unde dictum est: fecit quae futura sunt; praescire autem potens est et quae ipse non facit, sicut poenae sint etiam peccatorum — unde dictum est: tradidit illos deus in reprobum sensum, ut faciant quae non conueniunt - non ibi peccatum dei est, sed iudicium. quocirca praedestinatio dei, quae in bono est, gratiae est, ut dixi, praeparatio, gratia uero est ipsius praedestinationis effectus. quando ergo promisit deus Abrahae in semine eius fidem gentium dicens: pmultarum gentium posui te; unde dicit Apostolus, Ideo ex fide, ut secundum gratiam firma sit promissio omni semini : non de nostrae voluntatis potestate, sed de sua praedestinatione promisit. Promisit enim quod ipse facturus fuerat, non quod homines. Quia etsi faciunt homines bona quae pertinent ad colendum
Abbreviated transcription (Latin):
et eiu idefint. dignus nim fuit.: et ab
ex ordio ꝓpagationis humanȩ usq in
finẽ quibusdam ad prenuũ quibdã ad
iudiciũ p̃dicat᷑. ac ꝑ hoc & quibꝰ omnino
annunciata non est ñ credituri p̃sciebaut᷑:
et quibꝰ non eredituris tam̃ annunciata
est uuilloꝵ exemplũ demonstrant̃: quib
autẽ credituris annunciat᷑. in regno celoꝵ
et scoꝵ angeloꝵ socierati p̾parantur. Cer¬
nitisne me sine p̃uidicio latentis consilũ
dei aliarũq causarũ hoc de p̃scienua
xp̃i ilicere uoluisse: qũ conuincenile
paganoꝵ. infidelitati qui hane obiece

Expanded text:
et, cui defuit, dignus non fuit. et ab et, cui defuit, dignus non fuit. et ab exordio pfinem, quibusdam ad praemium, quibusdam ad judicium praedicatur. Ac per hoc et quibus omnino annuntiata non est, non credituri praesciebantur; et quibus non credituris tamen annuntiata est, in illorum exemplum demonstrantur: quibus autem credituris annuntiatur, hi regno coelorum et sanctorum angelorum societati praeparantur » . 18. Cernitisne, me sine praejudicio latentis consilii Dei aliarumque causarum, hoc de praescientia Christi dicere voluisse, quod convincendae Paganorum infi
Abbreviated transcription (Latin):
rosesse p̃sciebat: Neq enĩ in credibile
est tales fuisse tunc omnes. quales ab
cius aduentu usq ad boc tempꝰ tam
niultos fuisse atq esse muraniur. Et
tam ab innio generis humani alias
occultius. alias euidemiꝰ sic̃ congru¬
ere temporibꝰ diuinitꝰ usumẽ. nec
prophetari uestint. nec qui ineũere¬
derent desuerunt: & ab ad am usq
ad moysen. & in ipso populo israhel
quȩ speciali quodã misterio gens
nulli cominemorent᷑ in scĩs hebrar¬
cis libris iã exiempore abrahe. uec
de stirpe caruis eiꝰ nec ex ppło isrł
nec aduenuuia societate inp̃pło isrł̃
qui tam̃ huiꝰ saeranienti participes
fuert: cur ñ credamꝰ ceiã inceueris hac
atq illac ienibꝰ alios atq alios fuisse.
quãuis cos cominemoratos incisdẽ
auctorutaubꝰ non legamus. Fia salus
religionis huiꝰ perquã solam uerã
salus uera ueraciterq pronuuitur.
nulli unquã defuit qui dignꝰ siui:

Expanded text:
ros esse praesciebat? neque enim incredibile ros esse praesciebat? neque enim incredibile est tales fuisse tunc omnes, quales ab eius aduentu usque ad hoc tempus tam multos fuisse atque esse miramur. Et tamen ab initio generis humani alias occultius alias euidentius, sicut congruere temporibus diuinitus uisum est, nec prophetari destitit nec, qui in eum crederent, defuerunt ab Adam usque ad Moysen et in ipso populo Israhel,. quae speciali quodam mysterio gens nulli commemorantur in sanctis Hebraicis libris iam ex tempore Abrahae nec de stirpe carnis eius nec ex populo Israhel nec aduenticia societate in populo Israhel, qui tamen huius sacramenti participes fuerunt, cur non credamus etiam in ceteris hac atque illac gentibus alias alios fuisse, quamuis eos commemoratos in eisdem auctoritatibus non legamus? ita salus religionis huius, per quam solam ueram salus uera ueraciterque promittitur, nulli umquam defuit, qui dignus fuit,
Abbreviated transcription (Latin):
gari queunt hoc solũ eis breuitatis gra
in huiꝰ questionis disputatione dicamꝰ.
tune uoluisse hominibꝰ apparere xp̃m
et apuil eos predicari docirinani suam.
quando sciebat & ubi feiebat esse qui in
eũ fuerant eredituri. His enĩ tempori¬
bus & his locis quibꝰ euangeliũ eiꝰ non
est p̃dicatũ. tales omnes in eiꝰ p̃dicato¬
ne futuros esse p̃serebat. quales non
quidẽ omnes. sed tam̃ mnulii uieiuis
uoluerunt: quales aeiã nunc multos ui¬
demꝰ eũ tanta manifestarione de illo
compleant᷑ precora ꝓphetarũ nolle
adhuc credere: oe malle humana¬
astuua resistere. quã tã clarae aiq ꝑ¬
spicue tãq sublimi & sublimiter
diffamate iliuinę cędere aueloruau.
Quãdiu paruus & infirmꝰ est iuelle¬
ctus hominis. diuinȩ accedere ueri¬
infidelibꝰ plenũ orbẽ terrarũ xp̃e pri¬
oribꝰ seculis nouerat. ui ris apparere
uel p̾dicari merno nollet. quos uec
uerbis nec misaculis sius esse crediui¬

Expanded text:
gari queunt, hoc solum eis breuitatis gratia gari queunt, hoc solum eis breuitatis gratia in huius quaestionis disputatione dicamus tunc uoluisse hominibus apparere Christum et apud eos pquando sciebat, et ubi sciebat esse, qui in eum fuerant credituri. His enim temporibus, et his locis, quibus Evangelium non est praedicatum, tales omnes in ejus praedicatione futuros esse praesciebat, quales non quidem omnes, sed tamen multi in ejus credere. Quales etiam nunc multos videmus, cum tanta manifestatione de illo compleantur praeconia prophetarum, nolle adhuc credere, eastutia resistere quam tam clarae atque perspicuae tamque sublimi et sublimiter diffamatae diuinae cedere auctoritati, quam diu paruus et infirmus est intellectus hominis diuinae cedere uerinfidelibus plenum orbem terrarum Christus prioribus saeculis nouerat, ut eis apparere uel praedicari merito nollet, quos nec uerbis nec miraculis suis creditu
Abbreviated transcription (Latin):
respondeas deo. quã dicere audemus.
quasi nouerimꝰ qđ occultũ esse uoluit
qui tam̃ aliqͥd iniustũ uelle ñ potuit.
lliud autẽ qđ in opuseulo meo qͦdam
comra porphyriũ sub tytulo de tẽpore
xp̃iane religionis me uixisse recolitis.
ita dixi. ut hanc diligentiorẽ & opero¬
siorẽ disputationẽ de gratia p̃terirẽ.
non sane omissa significatione qđ eã
loco illo explicare noluissem. que poss&
alias uel ab alus explicari. Nam ita locut᷑
sum int̾cȩtera respondens ꝓposite
questioni.eur xp̃e post tã longa tẽpora
obiuant qͦd eiꝰ doetrinã non omnesse¬
cunt᷑ sentiunt enĩ & ipsi nequaquã
hoc recte obici posse uel sapientie phy¬
losophorũ uel etiã numuni ileorũ suoꝵ
qͥu respondebunt. si excepta illa ali¬
tudine sapientie &e scientie dĩ ubi
fortassis aliud diuinũ consiliũ longe
secretius latet. sine p̃iudicio etiã aliarũ
forte causarũ quȩ a prudentibꝰ uesti¬

Expanded text:
respondeas Deo ? quam dicere audemus, respondeas Deo ? quam dicere audemus, quasi noverimus, quod occultum esse voluit, qui tamen aliquid injustum velle non potuit.llud autem quod in opusculo meo quodam contra Porphyrium sub titulo, de Tempore Christianae religionis, me dixisse recolitis; ita dixi, ut hanc diligentiorem et operosiorem disputationem de Gratia praeterirem, non sane omissa significatione, quod eam loco illo explicare noluissem, quae posset alias vel ab aliis explicari. Nam ita locutus sum inter caetera, respondens propositae quaestioni, Cur Christus post tam longa tempora obiciant, quod eius doctrinam non omnes sequuntur, sentiunt enim et ipsi nequaquam hoc recte obici posse uel sapientiae philosophorum uel etiam numini deorum suorum, quid respondebunt, si excepta illa altitudine sapientiae et scientiae dei, ubi fortassis aliud diuinum consilium longe secretius latet, sine praeiudicio etiam aliarum forte causarum, quae a prudentibus inuesti
Abbreviated transcription (Latin):
Iuis traditurus esse cũ & dicebat pro¬
uterea dixi uobis qͥa nemo potest uenire
aibme. nisi fuerit ei datũ apatre meo.
ligo trahi apatre ad xp̃m &e audire ac
in xp̾m. neq enim audientes euangeliũ
a non audienubus. sed eredentes a non
credenubꝰ discernebat qui dicebat:
perfecta donũ di est: & hoc donũ qui¬
busdã dari. quib:dã nondari omni
no ñ dubit&. qui ñ uult manifestissi¬
mis saeris lueris repugnare: cur aut̃
non omnibꝰ etͣ fideleni mouere ñ
debet. qui credit ex uno omnes isse
incondemnationẽ sine dubitatione
iustissimã: ita ut nulla dei essae iusta
reprehensio &iã si nullus inde libera¬
retur. Inde constat magnã esse gratiã
qđ plurimi liberant᷑ & quid sibi debe¬
ret᷑ in eis qui ñ liberantur agnoscunt:
ut qui gloriat᷑ non insuis meritis que
paria uud& esse damnatis. sed u dũo
uber&e. inserutabilia st̃ iudicia eus.
et inuestigabiles uie eiꝰ. Meliꝰ enĩ et hic
audimꝰ aut dicimꝰ ohomo tu qͥs es qui

Expanded text:
 dicebat: Propterea dixi vobis, Quia nemo potest venire ad me, nisi fuerit ei datum a Patre meo . Ergo trahi a Patre ad Christum, et audire ac in Christum. Neque enim audientes Evangelium a non audientibus, sed credentes a non credentibus discernebat qui dicebat, perfecta, donum Dei est: et hoc donum quibusdam dari, quibusdam no non dubitet, qui non vult manifestissimis sacris litteris repugnare. Cur autem non omnibus detur fidelem movere non debet, qui credit « ex uno omnes esse in condemnationem » sine dubitatione justissimam: ita ut nulla Dei esset justa reprehensio, etiamsi nullus inde liberaretur. Unde constat magnam esse gratiam, quod plurimi liberantur, et quid sibi deberetur in eis qui non liberantur, agnoscunt, ut « qui gloriatur » non in suis meritis, quae paria videt esse damnatis, sed « in Domino liberet, inscrutabilia sunt judicia ejus et investigabiles viae ejus . Melius enim et hic audimus aut dicimus, O homo, tu quis es qui
Abbreviated transcription (Latin):
hominis ut mitius loquar incauta suspito.
Aut enĩ. Omnes asstabimꝰ ante tribunal xp̃i:
ui ferat unusquisq scdm ea que ꝑcorpus
gessit. siue bonũ siue malũ. Gessit inqͥt: non
ailiunxit sea gesturus fiui. Sed unde hoc
talib uiris inmentẽ uenerit nescio: ut fu¬
turaque non sĩ fuiura puniant᷑ aut ho¬
norent᷑ merita paruul&. Cur autẽ diclũ ẽ
scłin ea que ꝑcorpꝰ gessit hominẽ iudican¬
dũ: cũ geramt᷑ multa solo animo ñ ꝑcorpꝰ.
nec ꝑ ullũ corporis membrũ. & plerũq
tam magna ui talibꝰ cognationib pęna
iustissima debeat᷑: siciui est ui alia iaceam

Expanded text:
hominis, ut mitius loquar, incauta suspicio. hominis, ut mitius loquar, incauta suspicio. ait enim: omnes: astabimus ante tribunal Christi, ut ferat unusquisque secundum ea quae per corpus gessit, siue bonum siue malum. gessit, inquit, non adiunxit: "uel gesturus fuit". sed unde hoc talibus uiris in mentem uenerit nescio, ut futura, quae non sunt futura, puniantur aut honorentur merita paruulorum. cur autem dictum est secundum ea quae per corpus gessit hominem iudicandum, cum gerantur multa solo animo, non per corpus nec per ullum corporis membrum, et plerumque tam magna, ut talibus cogitationibus poena iustissi
Abbreviated transcription (Latin):
dentissime diumnoꝵ eloquior. ieslimo¬
nus asserat᷑ tam̃ apud eos qui nͥ aliqͥd sͥ
assignent qđ priores uemt ut retribu¬
atur eis ab omni studio pietatis repri¬
ini se putant. laboraiꝰ aliquanido in
etate maiorũ iã utentiũ uoluntatis
arbitrio: sed ubi uenit᷑ ad paruulos &
adipsũ mediatorẽ dĩ & hominũ homi
nẽ xp̃m omius desicit p̾cedenuĩ gra¬
tiã di humanoꝵ assertio merioꝵ: qͥa
nec illi ullis bonis pcedentibꝰ meritis
discernunt᷑ aceteris ut ꝑtineant ad
liberatorẽ hominũ: nec ille ullis huma¬
nis p̃cede nubꝰ merius. eũ &. ipse sit ho¬
mo liberator factus est homunũ. Quis
enĩ audiat qđ dicunt paruuli ꝓsius
suris merius inipsa infanuli ȩtate
bapulat exire de hac uita: &e udeo alu
non baprisati in eadẽ etate mori. qͥa
it ipsox prescita sunt merita funura sed mala:
non eo untã bonã uel malã deo remune¬
rante uel damnante. Sed nullũ apls quidẽ
limitẽ fixit: quẽ transgredi non debeat

Expanded text:
m eloquiorum testimoniis asseratur, tamen apud eos, qui, nisi aliquid sibi assignent quod priores dent, ut retribuatur eis, ab omni studio pietatis reprimi se putant, laborat aliquando in aetate maiorum iam utentium uoluntatis arbitrio. sed ubi uenitur ad paruulos et ad ipsum mediatorem dei et hominum, homiesum, omnis deficit praecedentium gratiam dei humanorum assertio meritorum, quia nec illi ullis bonis praecedentibus meritis discernuntur a ceteris, ut pertineant ad liberatorem hominum, nec ille ullis humanis praecedentibus meritis, cum et ipse sit homo, liberator factus est hominum. Quis enim audiat, quod dicuntur paruuli pro suis futuris meritis in ipsa infantili aetate baptizati exire de hac uita, et ideo alii non baptizati in eadem aetate mori, quia et ipsorum praescita sunt merita futura, sed mala, non eorum uitam bonam uel malam deo remunerante uel damnante, sed nullam? apostolus quidem limitem fixit, quem transgredi non debeat
Abbreviated transcription (Latin):
responsum ẽ ab aplõ ohonio falsum est
qđ dixisti : Sed responsum ẽ: ohomo tu qͥs
es qui respondeas deo. nunqͥd dicit figmen¬
tũ ei qui se finxit quare sic me fecisti. an¬
non hab& potestatẽ figulus luti ex eadẽ
massa: &e sequentia que optime nostis. Et
tam̃ scdm̃ quendã modũ omnes pater do¬
cet uenire ad suũ filiũ. non enĩ frustra
seriptũ est in ꝓphetis. et erunt om̃s doci¬
biles dei. Quod testimoniũ cũ p̾misisset.
tune subdidit: omnis qui audiuit a patre
et didicit uenit adme. Sicut gͦ integre
loquimur cũ de aliquo literarum magistro
qui inciuitate solus est dicimꝰ omnes iste
hic literas doc&. ñ quia omnes diseunt. sed
quia nemo nisi ab illo diseit qui cũq ibi
lueras discit: ita recte dicimꝰ ominesds doc&e
uenire ad xp̃m. non qͥa omnes ueniunt:
sed qͥ i nemo alit̃ uenit. Cur autẽ non om̃s
doccat: aperuit apłs quantũ aperiendũ

Expanded text:
responsum est ab Apostolo, O homo, falsum est responsum est ab Apostolo, O homo, falsum est quod dixisti? Non: sed responsum est, O homo, tu quis es qui respondeas Deo? Numquid dicit figmentum ei qui se finxit, Quare sic me fecisti? Annon habet potestatem figulus luti ex eadem massa, et sequentia, quae optime nostis. Et tamen secundum quemdam modum, omnes Pater docet venire ad suum Filium. Non enim frustra scriptum est in Prophetis, Et erunt omnes docibiles Dei. Quod testimonium cum praemisisset, tunc subdidit, Omnis qui audivit a Patre et didicit, venit ad me. Sicut ergo integre loquimur, cum de aliquo litterarum magistro, qui in civitate solus est, dicimus, Omnes iste hic litteras docet; non quia omnes discunt, sed quia nemo nisi ab illo discit, quicumque ibi litteras discit: ita recte dicimus, Omnes Deus docet venire ad Christum, non quia omnes veniunt, sed quia nemo aliter venit. Cur autem non omnes doceat, aperuit Apostolus, quantum aperiendum
Abbreviated transcription (Latin):
uero esse quis ambigat. Hȩc itaq
graua quȩ occulte humanis cordib
diuina largitate tribuit᷑ anullo duro
corde respuitur: ideo quippe tribiu
tur. ut cordis duriua primitꝰ auferat᷑.
Quando gͦ pater intus audit᷑ & doca
ut ueniatur ad filium. aufert eor lapideũ
et dat cor carneũ. sic̃ ꝓpheta p̃dicante ꝓ¬
misit. sic quippe facit filios ꝓmissionis e
uasa misericoriliȩ que p̃parauit inglo¬
riam. Cur enĩ non omnes docet ut ueni¬
ant ad xp̃m: nusi quia omnes quos docet
misericordia doc&. quos autẽ non docet.
iudicio non docet: quoniã euiꝰ uult mise¬
retur: et quẽ uult obdurat. Sed miseret᷑
bona tribuens: obdurat iligna retribu¬
ens. Aut si & ista ut quidã distinguere ma¬
luerunt uerba sunt eiꝰ cui apłs ait. dicis
itaq mibi. ut ipse dixisse accipiat᷑. ergo
cuius uult miseret᷑ & quẽ uult obdurat.
et que secunt᷑. id est quid adhuc conque¬
ritur. nã uoluntati eius quis resistit: nũ qͥd

Expanded text:
vero esse quis ambigat? Haec itaque vero esse quis ambigat? Haec itaque gratia, quae occulte humanis cordibus divina largitate tribuitur, a nullo duro corde respuitur: ideo quippe tributur, ut cordis duritia primitus auferatur. Quando ergo Pater intus auditur et docet, ut veniatur ad Filium, aufert cor lapideum, et dat cor carneum, sicut propheta praedicante promisit . Sic quippe facit filios promissionis, et vasa misericordiae quae praeparavit in gloriam. 14. Cur ergo non omnes docet, ut veniant ad Christum; nisi quia omnes quos docet, misericordia docet; quos autem non docet, judicio non docet? Quoniam cujus vult miseretur, et quem vult obdurat: sed miseretur, bona tribuens; obdurat, digna retribuens. Aut si et ista, ut quidam distinguere maluerunt, verba sunt ejus cui Apostolus ait, Dicis itaque mihi: ut ipse dixisse accipiatur, Ergo cujus vult miseretur, et quem vult obdurat; et quae sequuntur, id est, Quid adhuc conqueritur? nam voluntati ejus quis resistit? numquid
Abbreviated transcription (Latin):
nis qui ñuenit ñ audiuit a patre nec
didicit. hã si audiss&e et didiciss&e: ae
uenira. Neq eni ullus ullus audiuit ac
didicit. et non uenit. Sed omnis ut ait
ueritas qui audiuit apatre aedidicit.
uenit. Nalde remota est asensibꝰ carnis
hec schola inqua pater auditur. & do¬
cet ut ueniat ad filiũ. ibi est & ipse fili¬
us. quia ipse ẽ uerbũ eius ꝑ qd sic docae
nec agit hoc eũ carnis aure. sed cordis.
parabilia quippe didicimꝰ esse opera
fidei: sed ideo patri hoc potissimũ est
attributũ quia de ipso est genitꝰ uni¬
genitus. & de ipso ꝓcedit sp̾e sc̃s. unde
longũ ẽ enueliatius disputare. & de
trinitate que ds est laborẽ nr̃m in
quindecim libris aduosiã ex istimo
ꝑeruenisse. Ualde inquã remota est
a sensibꝰ carnis hec schola in qua des
audit᷑ & docet. Multos uenire uidemꝰ¬
hoc audierint & didicerint ñ uidemꝰ.
Nimirũ graua ista secreta est. Gratiã

Expanded text:
nis qui non venit, non audivit a Patre, nec nis qui non venit, non audivit a Patre, nec didicit: nam si audisset et didicisset, veniret. Neque enim ullus audivit et didicit, et non venit: sed omnis, ut ait Veritas, qui audivit a Patre et didicit, venit. Valde remota est a sensibus carnis haec schola, in qua Pater auditur et docet, ut veniatur ad Filium. Ibi est et ipse Filius, quia ipse est Verbum ejus, per quod sic docet; nec agit hoc cum carnis aure, sed cordis. ocet: inseparabilia quippe didicimus esse opera fidei . Sed ideo Patri hoc potissimum est attributum, quia de ipso est genitus Unigenitus, et de ipso procedit Spiritus sanctus: unde longum est enucleatius disputare; et de Trinitate, quae Deus est, laborem nostrum in quindecim libris ad vos jam existimo pervenisse. Valde, inquam, remota est a sensibus carnis haec schola, in qua Deus auditur et docet. Multos venire videmhoc audierint et didicerint, non videmus. Nimium gratia ista secreta est, gratiam
Abbreviated transcription (Latin):
tum. Iuod si mnprimis &e maxime ꝑtin&.
inuanũ laborat p̃dicando edificans
fidem. nisi eã dñs miserando intꝰ edific&.
et cũ credesae̾. et cum credidissie bene
operatꝰ est coruelius. totũ deo dandũ
unus magister & dñs cũ dixisset que
supra memoraui. hoc est opusder ut
credatis in cũ quẽ misit ille. in codem
ipso sermone suo paulo post ait. Dixi
uobis qͥa & udistis me & ñ eredidistis:
omne qđ dat mihi pater adme ueni&e.
Quid ẽ ad me ueniet: nisi cred& inme.
Sed ut fiat: pater dat. Itẽ paulo post.
nolite inquit murmurare ininiucẽ:
nemo potest uenire adme nisi pater
qui misit me traxerit eũ: & ego resusci¬
tabo eũ innouissimo die. Est seriptũ in¬
prophetis. et erunt om̃s docibiles dĩ.
Omnis qui audiuit apatre & didicit.
uenit adme.Quid est omnis qui audi¬
uit apatre & didicit uenit adme. ni
non ueniat ad me. Si enĩ omnis qui au¬
diuit a patre & didicit uenit: ꝓfecto om¬

Expanded text:
tum. Quod si in primis et maxime pertinet, tum. Quod si in primis et maxime pertinet, in vanum laborat praedicando aedificans fidem, nisi eam Dominus miserando intus aedificet. et cum crederet, et cum credidisset, bene operatus est Cornelius, totum Deo dandum unus Magister et Dominus, cum dixisset quae supra memoravi, Hoc est opus Dei, ut credatis in eum quem misit ille: in eodem ipso sermone suo paulo post ait, Dixi vobis, quia et vidistis me, et non credidistis. Omne quod dat mihi Pater, ad me veniet. Quid est, ad me veniet, nisi, Credet in me? Sed ut fiat, Pater dat. Item paulo post: Nolite, inquit, murmurare invicem: nemo potest venire ad me, nisi Pater qui misit me, traxerit eum: et ego eum resuscitabo Prophetis, Et erunt omnes docibiles Dei. Omnis qui audivit a Patre et didicit, venit ad me . Quid est, Omnis qui audivit a Patre et didicit, venit ad me; nis, et non veniat ad me? Si enim omnis qui audivit a Patre et didicit, venit; profecto om
Abbreviated transcription (Latin):
ab israheł: cum & ipse iudas sit israhel.
Ex fide autẽ ideo dicit iustificari ho¬
minẽ non exoperibus. quia ipsa pri¬
ma dat᷑ ex qua impetrent̾ cetera que
proprie opera nuncupant᷑ in quib
iuste uiuit. ham dicit &iã ipse. Gr̃a
salui estisfacti ꝑ fidem: & hoc non ex
uobis. sed dei uonũ est. id est. & qđ
dixi ꝑ fidem ñ ex uobis. sed dĩ donũ ẽ.
Etiã fides non ex operibꝰ inquit: ne
forte quis extollat᷑. Solet enĩ dici: ideo
credere meruit quia uirbonꝰerat. & an¬
te quã ereder&. Qđ de cornelio dici
potest cuiꝰ accepte sĩ elemosine &e ex¬
auditȩ orauones ante quã credidisset
nabat & orabat. Nam quomodo inuocabat
inquẽ non crediderat. Sed si poss& sine fide
uerit domũ inuanũ laborauer̃t ȩdificantes cã.
Et dicit᷑ a nobis. fides est a nobis. cet̾a adño ad
opera iusticię pertinentia: quasi ad edisi¬
cium non pertineat fides: quasi ad
ȩdificiũ inquã non ꝑtineat fundamen¬

Expanded text:
ab Israel, cum et ipse Judas sit Israel. ab Israel, cum et ipse Judas sit Israel. Ex fide autem ideo dicit justificari hominem, non ex operibus , quia ipsa prima datur, ex qua impetrentur caetera, quae proprie opera nuncupantur, in quibus juste vivitur. Nam dicit etiam ipse, Gratia salvi estis facti per fidem, et hoc non ex vobis, sed Dei donum est: id est, et quod dixi per fidem, non ex vobis, sed Dei donum est etiam fides. Non ex operibus, inquit, ne forte quis extollatur . Solet enim dici, Ideo credere meruit, quia vir bonus erat et antequam crederet. Quod de Cornelio dici potest, cujus acceptae sunt eleemosynae et exauditae orationes antequam credidisset nabat et orabat. Nam quomodo invocabat in quem non crediderat? Sed si posset sine fide verit domum, in vanum laboraverunt aedificantes eam . Et dicitur nobis, « Fides est a nobis, caetera a Domino ad opera justitiae pertinentia: » quasi ad aedificium non pertineat fides; quasi ad aedificium, inquam, non pertineat fundamen
Abbreviated transcription (Latin):
Sereliquie ꝑ electionẽ gͦratiȩ facte sunt.
Slautẽ gratia.iam non ex operibus. alio¬
quis. gratia iam non ẽ gratia. Gratis ergo
sonset̾uta ẽ qđ consecuta est eleclio. non
cessit rox aliquid qđ priores darent &
cetribueret᷑ illis : ꝓnihilo saluos fecit cos
ceteris autẽ qui exeecat st̃ sic̃ ibi non
lecutũ est mnyetributionẽ factumest
lnrer se uic dñi misericordia & ueritas
luestigabiles st̃ autẽ uiȩ ipsius. Inuesti¬
gabiles igitur sunt & miserieordia qua
fidem distiuguit apls̃. gratiã uero
non ex operib esse dicit. ñ autẽ dicit
qđ non sit ex fide. Ita uero est. Sed ipsã
quoq fidem opus dĩ dicit esse israhel:
et hanc ut operemur iub&. Dixert̃
autẽ ad eũ iudei. Quid faciemꝰ ut ope¬
remus opera dei : Respondit iħe. et
dixit eis. Hoc ẽ opus dĩ. ut credatis in
eũ quẽ misit ille. Sic gͦ distinguit apłs
ab operibꝰ fidem. quemadnoũ in
duobꝰ regnis hebreoꝵ uistinguit᷑ iudas

Expanded text:
electionem gratiae salvae factae sunt. Si autem gratia, jam non ex operibus; alioquin gratia jam non est gratia . Gratis ergo consecuta est, quod consecuta est electio: non praecessit eorum aliquid, quod priores darent, et retribueretur illis: pro nihilo salvos fecit eos. Caeteione factum est. Universae viae Domini misericordia et veritas . Investigabiles sunt autem viae ejus . Investigabiles igitur sunt, et misericordia qua fidem distinguit Apostolus: gratiam vero non ex operibus esse dicit; non autem dicit quod non sit ex fide. » Ita vero est: sed ipsam quoque fidem opus Dei dicit esse Jesus, et hanc ut operemur jubet. Dixerunt enim ad cum Judaei: Quid faciemus, ut operemur opus Dei? Respondit Jesus et dixit illis: Hoc est opus Dei, ut credatis in eum quem misit ille . Sic ergo distinguit Apostolus ab operibus fidem, quemadmodum in duobus regnis Hebraeorum distinguitur Judas
Abbreviated transcription (Latin):
eui est uerius quã prescisse xp̃m qui ei
quaudo & quib locis ineũ fuerant creui¬
turi. Sed uirũ p̾ilicato sibi xp̃o asc ipsis
habuuri essent fudem. anleo donante
sumpturi. ul est utrũ tantũ inodo eos
p̾sciuerit anciã p̾destinauerit deus.
querere atq disserere tunc uecessartũ
non putaui. Proinde qđ dixi tune uolu¬
isse hominibꝰ apparere xp̃mi &. apud
eos p̃dicari doctriuã suã quando serebat

Expanded text:
 qui et quando et quibus locis in eum fuerant credituri? Sed utrum praedicato sibi Christo a se ipsis habituri essent fidem, an Deo donante sumpturi, id est, utrum tantummodo eos praescierit, an etiam praedestinaverit Deus, quaerere atque disserere tunc necessarium non putavi. Proinde quod dixi, « Tunc voluisse hominibus apparere Christum, et apud eos praedicar
Abbreviated transcription (Latin):
turi posle aiã sic dieiturie uoluisse ho¬
minibꝰ apparere. xp̃m & apud eos p̃dica¬
ri doctrinã suã quando seiebat & ubi sei¬
ebat esse qui electi suerant inipso ante
mundi constirutionẽ: sed qu̾o si ita dice¬
ret᷑ leclorẽ facer& intentũ adea requiren¬
da que nunc exadmonitione pelagian
erroris necesse ẽ copiosius & laboriosius
disputari: uisum nuhi ẽ qđ tunc saus erat
breuit esse dicendũ. excepia ut dixi alti.¬
tudine sapientie & scienne di. & sine pre¬
udicio aliarũ causarur de quibꝰ non tunc
sed oporuiniꝰ disputandũ putaui. liẽ qđ¬
dixi saluit̃ religiorus huiꝰ mulli unquan
defiusse qui dignꝰ fuit & dignũ non fuisse
cui defuit. si discuuatꝰ a querat unde qsse
sir dignꝰ non desunt qui dieant uolania¬
te humana: nosauẽ dicimꝰ graua uel pre¬
destinatione diuina. Int̃ griuã porro et
predestinationẽ hoc tamũ ut̃ est: qͥu pre¬

Expanded text:
 voluisse hominibus apparere Christum, et apud eos praedicari doctrinam suam, quando sciebat et ubi sciebat esse qui electi fuerant in ipso ante mundi constitutionem . Sed quoniam si ita diceretur, lectorem faceret intentum ad ea requirenda, quae nunc ex admonitione Pelagiani erroris necesse est copiosius et laboriosius disputari; visum mihi est, quod tunc satis erat, breviter esse dicendum, excepta, ut dixi, altitudine sapientiae et scientiae Dei, et sine praejudicio aliarum causarum de quibus non tunc, sed alias opportunius disputandum putavi. dixi, « Salutem religionis hujus nulli unquam defuisse qui dignus fuit, et dignum non fuisse cui defuit; » si discutiatur et quaeratur unde quisque sit dignus, non desunt qui dicant, voluntate humana: nos autem dicimus, gratia vel praedestinatione divina. Inter gratiam porro et praedestinationem hoc tantum
Abbreviated transcription (Latin):
dere urgemur erroren hoc ẽ gratiã
dei ñ seciuidũ merita nr̃a uari. & gra¬
tisdari eridat̾. quia neq uolents
neq currentis sed miseranus est dei
iusto autẽ iudicio nondari ciu ñdat᷑
quia non ẽ iniquitas apud deũ: si hu¬
ius ergo sententȩ defensionẽ ex di¬
uinorũ eloquio nos p̃cȩdentibꝰ catho¬
licis tractatorib ꝓmerẽ ꝓfrcto hi
fratres ꝓquib nunc agimꝰ acquiesce¬
rent: noc enĩ significastis literis uris.
Quid gͥ opus ẽ ut eor scrutemur opus¬
cula qui priusquã ista heresis orirẽ
non habuerunt necessitatẽ in hac dif¬
ficili ad soluendũ questione uersaris
quod ꝓculdubio facerent. si respondere talib
cogerentur: IInde facluĩ ẽ.ui de graua dei qͥd
senurent breuit̾ quibusdã scriptorũ suq locis

Expanded text:
dere urgemur errorem; hoc est, gratiam dere urgemur errorem; hoc est, gratiam Dei non secundum merita nostra dari, et gratis dari cui datur; quia neque volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei; justo autem judicio non dari cui non datur, quia non est iniquitas apud Deum : si hujus ergo sententiae defensionem ex divinorum eloquiorum nos praecedentibus catholicis tractatoribus promerem; profecto hi fratres, pro quibus nunc agimus, acquiescerent: hoc enim significastis litteris vestris. Quid igitur opus est ut eorum scrutemur opuscula, qui priusquam ista haeresis oriretur, non habuerunt necessitatem in hac difficili ad solvendum quaestione versari? quod procul dubio facerent, si respondere talibus cogerentur. Unde factum est ut de gratia Dei quid sentirent, breviter quibusdam scriptorum suorum locis
Abbreviated transcription (Latin):
sunt auferant᷑ alii uero iusti donec
aiusticia cadent in eisdẽ ꝑieulis uita
usq ad senectuus maturitatẽ & iliẽm
uite huiꝰ ultimũ seruant ñ in sus me¬
ruis sed in dño esse gloriandũ: quo qͥ
uite breuitate rapiut iustũ ne maliu¬
a mutar& intellectũ eiꝰ. ipse inquan¬
tacũq uitȩ longnudine custoit
iustũ nemalicia mut& intellectũ eiꝰ.
Cur autẽ non tenuerit casurũ iustũ
que prius quã cader& hinc poss& au¬
ferre: iustissima omnino. sed inserur
meruit in ecclesia xp̃i de gradulecro¬
rũ ecclię xp̃i tã longa annositate re¬
citari & ab omiubꝰ xp̾ianis. ab episco¬
pis usq ad extremos laicos fideles.
penuentes. catecuminos. cũ uenera¬
tione diuinȩ auctoritatis audiri.
serte enĩ si de diuinarũ scripturarũ
tractatorib qui fuerunt ante nos
proferã defensionẽ huiꝰ sententiȩ
quã nunc solito diligentiꝰ atq copio¬
sius contra nouũ pelagianoꝵ defen¬

Expanded text:
sunt auferantur; alii vero justi donec sunt auferantur; alii vero justi donec a justitia cadant, in eisdem periculis vita usque ad senectutis maturitatem et diem vitae hujus ultimum servant, non in suis meritis, sed in Domino esse gloriandum: quoniam qui vitae brevitate rapuit justum, ne malitia mutaret intellectum ejus, ipse in quantacumque vitae longitudine custodit justum, ne malitia mutet intellectum ejus. Cur autem hic tenuerit casurum justum, quem priusquam caderet hinc posset auferre, justissima omnino, sed inscrutameruit in Ecclesia Christi de gradu lectorum Ecclesiae Christi tam longa annositate recitari, et ab omnibus Christianis, ab episcopis usque ad extremos laicos fideles, poenitentes, catechumenos, cum veneratione divinae auctoritatis audiri. Certe enim si de divinarum Scripturarum tractatoribus qui fuerunt ante nos, proferrem defensionem hujusce sententiae, quam nunc solito diligentius atque copiosius contra novum Pelagianorum defen
Abbreviated transcription (Latin):
te defunctꝰ inqua ñ dico unũ annũ. sed
unũ diẽ duxerit. inpenas iniquis debi¬
tas hinc iturũ. nihil sibi p̃teritã suam
iusticiã ꝓ futurã. huic perspicue uerita¬
ti qͥs fideliũ contradie& : Porro si que¬
ratur a nobis utrũ si tunc ess& mortuus
quando erat ustus pęnas ess&e inuentu¬
rus anrequiem: nunquit requiẽ respon¬
dere dubitamus: Hec ẽ tota causa cur
dictũ c̃ aquoeũq sit dictũ. raptus est ne
malicia mutar& intellectũ eiꝰ. Dietũ ẽ
enĩ sedm̃ pericula uitę huiꝰ non scdm̃
prescientiã dĩ qui hoc p̾scuut qđ futu¬
rũ erat. non qđ fuurum nonerat. i
est qd ei mortẽ in maturã fuerat largi¬
turus ut temptationũ subtraberae ur
incerto: non quod peccaturus ess& qui
mansurus intemptatione ness&. De
hac quippe uita legit᷑ in libro iob Hũ¬
quid ñ temptatio est uita humana
suꝑ terram : Sed quare aliis conceda¬
tur ut ex huiꝰ uitę periculis dũ iusti

Expanded text:
te defunctus, in qua, non dico unum annum, sed te defunctus, in qua, non dico unum annum, sed unum diem vixerit, in poenas iniquis debitas hinc iturum, nihil sibi sua praeterita justitia profutura : huic perspicuae veritati quis fidelium contradicet? Porro, si quaeratur a nobis utrum si tunc esset mortuus, quando erat justus, poenas esset inventurus, an requiem; numquid requiem respondere dubitabimus? Haec est tota causa cur dictum est, a quocumque sit dictum, Raptus est, ne malitia mutaret intellectum ejus. Dictum est enim secundum pericula vitae hujus, non secundum praescientiam Dei, qui hoc praescivit quod futurum erat, non quod futurum non erat: id est, quod ei mortem immaturam fuerat largiturus, ut tentationum subtraheretur incerto; non quod peccaturus esset, qui mansurus in tentatione non esset. De hac quippe vita legitur in libro Job, Numquid non tentatio est vita humana super terram ? Sed quare aliis concedatur, ut ex hujus vitae periculis dum justi
Abbreviated transcription (Latin):
proptea dicu non solũ non esse fidelib
iuulẽ mortẽ. uerũ &iã utilẽ reꝓperi¬
ri. quo peccandi periculis hominẽ sub¬
irahit. & in non peccandi securitate
constitut. Sed quid ꝓdest si euã futu¬
ra que comnussa ñ sunt peceata piri¬
untur: Agit tam̃ ille copiosissime atq
opume peccandi ꝑieula nec deesse in
ista uita. nec suꝑ esse post istã: ubi et il¬
lud testi monium ponit de libro sapi¬
entiȩ. raptꝰ est ne malicia mutar&. ini¬
tellectũ cius. qđ ame quoq positũ fr̃s
istosita respiusse dixistis. tãquã nonde
libro canonico adhibitũ: quasi et ex¬
cepta huiꝰ libri attestatione resipsa
non clara sit quã uolumꝰ hine doceri.
Quis cnĩ audet negare xp̃ianꝰ iustũ si
morte p̾occupatus fuerit in refrigerio
fuiurum. Uuilib& hoc dixerit: qͥs ho¬
mo sane fidei resisterdũ putabit: ltẽ
sidixerit iustum si aiusticia recesserit
inqua diuiurit. & mea fuerit impieta¬

Expanded text:
propterea dicit non solum non esse fidelibus propterea dicit non solum non esse fidelibus inutilem mortem, verum etiam utilem reperiri, quoniam peccandi periculis hominem subtrahit, et in non peccandi securitate constituit. Sed quid prodest, si etiam futura, quae commissa non sunt, peccata puniuntur? Agit tamen ille copiosissime atque optime, peccandi pericula nec deesse in ista vita, nec superesse post illam. Ubi et ilud testimonium ponit de libro Sapientiae, Raptus est, ne malitia mutaret intellectum ejus. Quod a me quoque positum, fratres istos ita respuisse dixistis, tanquam non de libro canonico adhibitum: quasi et excepta hujus libri attestatione res ipsa non clara, sit, quam voluimus hinc doceri. Quis enim audeat negare christianus, justum, si morte praeoccupatus fuerit, in refrigerio futurum ? Quilibet hoc dixerit, quis homo sanae fidei resistendum putabit? Item si dixerit, justum, si a sua justitia recesserit, in qua diu vixit, et in ea fuerit impieta
Abbreviated transcription (Latin):
faentes: & ꝓsuis futuris merius cosuł accipe
reulñ accipere corpus & sanguinẽ xp̃i.
sine quo uitã prorsus habere non possiuit
et muera remissione peccatox bapuilari
quaius nullũ ex adam traherent. quo re¬
mrtunt eis futura peecata de quib illos
ls pęnitentiã p̾scruit acturos. ita facilli¬
N igerent arq obtinerent causã suã
Iua uegant esse originale peccatũ &e gra¬
les dinon dari nisi sedm mcrita nracon¬
entrnit. Sed qͥa hominũ futura que ñ
sunt furara penl adubro mulla st̃ merita
et hoc uidere facillimum est. ideo nec
pelagiani hoc dicere potuerunt. & mul¬
tomagis nec isti dicere debuerunt. Dici
enĩ non potest quã moleste feram: qđ
uiderunt pelagiani esse falsissimũ et
absurdissimũ. hoc ñ uidisse istos qui no¬
biscũ errorẽ illoꝵ hereticoꝵ catholica
auctoritate condemnant. Seripsit
uis ac pene omnuibꝰ qui ecclesiasticas
lueras amant laudabiliter notũ: in qͦ

Expanded text:
fantes; et pro suis futuris meritis eos vel accipere fantes; et pro suis futuris meritis eos vel accipere vel non accipere corpus et sanguinem Christi, sine quo vitam prorsus habere non possunt: et in veram remissionem peccatorum baptizari, quamvis nullum ex Adam traherent; quoniam remittuntur eis peccata, de quibus illos Deus poenitentiam praescivit acturos. Ita facillime agerent atque obtinerent causam suam, qua negant esse originale peccatum, et gratiam Dei non dari nisi secundum merita nostra contendunt. Sed quia hominum futura, quae non sunt futura, procul dubio nulla sunt merita, et hoc videre facillimum est: ideo nec Pelagiani hoc dicere potuerunt; et multo magis nec isti dicere debuerunt. Dici enim non potest quam moleste feram, quod viderunt Pelagiani esse falsissimum et absurdissimum, hoc non vidisse istos, qui nobiscum errorem illorum haereticorum catholica auctoritate condemnant. CAPUT XIVtis ac pene omnibus qui ecclesiasticas litteras amant, laudabiliter notum: in quo
Abbreviated transcription (Latin):
ei uideant. si ita est. noniã in pariuilis siue
baprismate morientibꝰ peccata originalia
uindicari. sed sua cuiusq futura si uiuer&:
uemq baptilatis non orignialia dilui sed
sua futura si uiuerent. quoniã ñ possent
nisi in maiore etate peceare: sedd alios actu¬
ros penuentiã. alios non acturos fuisse pre¬
iusos ideo alios baptilatos. alios sine bap¬
usmo exisse dehac iuta. Hoc si audirent
pelagiani. non iã laborarent negando
originale peceatũ querere paruulis extra
regnũ di nescio eiussuę felicitatis locũ.
maxime quando conuineunt᷑ non eos ha¬
bere posse uita exernã qui ñ manducaue¬
runt carnẽ necbiberunt sanguinẽ
xp̃i. & quia in eis qui nullũ habent omnino
peccatũ falsus est bapusmus qui in remissi¬
onẽ tradut peccatoꝵ. dicerent enĩ prorsy
nullũ c̃originale peccatũ. sed ꝓsus fuu.¬
rissi uiuerent meritis uel bapulari uel ñ
baptusari eos qui de corpore soluunt᷑ in¬

Expanded text:
et videant, si ita est, non jam in parvulis sine et videant, si ita est, non jam in parvulis sine Baptismate morientibus peccata originalia vindicari, sed sua cujusque futura si viveret: itemque baptizatis non originalia dilui, sed sua futura si viverent; quoniam non possent nisi in majore aetate peccare: sed alios acturos poenitentiam, alios non acturos fuisse praevisos; ideo alios baptizatos, allos sine baptismo exisse de hac vita. Hoc si auderent Pelagiani, non jam laborarent negando originale peccatum, quaerere parvulis extra regnum Dei nescio cujus suae felicitatis locum: maxime quando convincuntur non eos habere posse vitam aeternam, quia non manducaverunt carnem nec biberunt sanguinem Christi ; et quia in eis, qui nullum habent omnino peccatum, falsus est Baptismus qui in remissionem traditur peccatorum. Dicerent enim prorsus nullum esse originale peccatum, sed pro suis futuris, si viverent, meritis vel baptizari vel non baptizari eos qui de corpore solvuntur in
Abbreviated transcription (Latin):
uus fiuiss& in corpore unde opinari poos¬
erint homunes quiꝵ ingenia non esse cos¬
iem pubilia ur̃ȩ inilicant luere miparse
et stuipens repperire non possum necere
ut commonm eno uideant ea que dicunt
fuiura fiusse peccata si nom ꝑdi iudicil
in nonbapulaus possunt iure puniri.
euam ꝑdei gratiam baptilatis posse dimitii.
Quicumq enĩ dicit puniri tantũ posse deo
iudicante futura peccata. dimini autẽ deo
miserante ñ posse. cogitare debet quanta
deo faciat grauęq eius iniuriã. quasi fuui¬
rũ peccatum prenosei possit nec possit igno¬
sci. Id si absurdũ est: magisergo suturis
si diu uiuerent peccatoribꝰ cũ in parua
etate morunt᷑ lauaero quo peccata dilu
istos non bapulari paruula etate morien¬
tes qͥa preseii si penuentiã siuiuerent n
acturi. eos aut̃ qui bapulant᷑ & paruuli
de corporibꝰ exeunt deu̾ prescisse actus os
penutentiã suisse si uiuerent: attendant

Expanded text:
tius vixisset in corpore, unde opinari potutius vixisset in corpore, unde opinari potuerint homines, quorum ingenia non esse contemptibilia vestrae indicant litterae, mirans et stupens reperire non possum: nec credut commoniti cito videant, ea quae dicuntur futura fuisse peccata, si per Dei judicium in non baptizatis possunt jure puniri, etiam per Dei gratiam baptizatis posse dimitti. Quicumque enim dicit, puniri tantum posse Deo judicante futura peccata, dimitti autem Deo miserante non posse, cogitare debet quantam Deo faciat gratiaeque ejus injuriam; quasi futurum peccatum praenosci possit, nec possit ingosci. Quod si absurdum est; magis ergo futuris, si diu viverent, peccatoribus, cum in parva aetate moriuntur, lavacro quo peccata diluuistos non baptizari in parvula aetate morientes, quia praesciti sunt poenitentiam, si viverent, non acturi; eos autem qui baptizantur, et parvuli de corporibus exeunt, Deum praescisse acturos poenitentiam fuisse, si viverent: attendant
Abbreviated transcription (Latin):
sedin ea que gessit eo tempore qͦ incorpo¬
re fuit: ut ꝑ corpus intelligamꝰ corporis
tempus: Posi corpus autem nenio erit in
corpore nisi resurrectione nouissira. non
ad ulla merita comparanda. sed adrecipi¬
enda ꝓbonis ineritis premia. uel ꝓmalis lu¬
enda supplicia. Hoc autẽ in miedio tempore
int̾ depositionẽ & recepiionẽ corporis.
scdm ea que gesserunt ꝑ corporisumpus
siue rruciautur animȩ siue requieseunt.
ad qđ tempꝰ corporis ꝑun& euã qu pelagi¬
ani negant. sed xp̃i ȩcclesia confitet᷑ origi¬
nale peecatũ: quo siue soluto ꝑ dei graciã.
siue ꝑ dĩ udiciũ non soluto cũ moriunt᷑.
infantes aut merito regenerationis tran¬
seunt ex malis adbona aut nierito origi¬
nis transeunt exinalis ad inala. Hoc eatho¬
lca fides nouit: in hoc &iã nonnulli herenti
sine ulla contradietione consentiumt.
ludicari autẽ quẽquã non sedĩn meruta
que habuit quãdiu suit incorpore. sed
scđm meriia que fuerat habiturus sidiu¬

Expanded text:
Secundum ea quae gessit eo tempore quo in corpore fuit, ut per corpus intelligamus, Per corporis tempus? Post corpus autem nemo erit in corpore, nisi resurrectione novissima; non ad ulla merita comparanda, sed ad recipienda pro bonis meritis praemia, pro malis luenda supplicia. Hoc autem medio tempore inter depositionem et receptionem corporis, secundum ea quae gesserunt per corporis tempus, sive cruciantur animae, sive requiescunt. Ad quod tempus corporis pertinet etiam quod Pelagiani negant, sed Christi Ecclesia confitetur, originale peccatum: quo sive soluto per Dei gratiam, sive per Dei judicium non soluto, cum moriuntur infantes, aut merito regenerationis transeunt ex malis ad bona, aut merito originis transeunt ex malis ad mala. Hoc catholica fides novit: in hoc etiam nonnulli haeretici sine ulla contradictione consentiunt. Judicari autem quemquam non secundum merita quae habuit quamdiu fuit in corpore, sed secundum merita quae fuerat habiturus si diu
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑius hoc apostolico p̃cipue testi¬
monio &iã meipsum fuisse c̃iuctũ.
cũ de hacre alit̃ saperẽ quã mihi ds̃
inhac questione soluenda cũ ad
episcopũ simplicianum sicut dixi
scriberẽ reuelauit. Hoc ꝗͥ apłi testi¬
moniũ ubi ad reprimendam homi¬
nis inflationẽ dixit. qͥd enĩ habes
qđ non accepisti. non sinit quẽ quã
fideliũ dicere babeo fidem. quã non
accepi. Reprimit̃ omnino his apłieis
uerbis tota huiꝰ responsionis clauo. Sed
ne hoc quidẽ potest dici quãuis ñ habeã
ꝑfectã fidem. habeo tam̃ eiꝰ initũ quo

Expanded text:
superius, hoc apostolico praecipue testimonio etiam me ipsum fuisse convictum: cum de hac re aliter saperem; quam mihi Deus in hac quaestione solvenda, cum ad episcopum Simplicianum, sicut dixi, scriberem, revelavit. Hoc igitur Apostoli testimonium, ubi ad reprimendam hominis inflationem dixit, Quid enim habes quod non accepisti? non sinit quemquam fidelium dicere, Habeo fidem quam non accepi. Reprimitur omnino his apostolicis verbis tota hujus responsionis elatio. Sed ne hoc quidem potest dici: Quamvis non habeam perfectam fidem, habeo tamen ejus initium, quo
Abbreviated transcription (Latin):
non ẽ in eoꝵ potestate. seu dĩ diuidentis
tenebras & ordinanus cas: ut hine &iã
qdđ faciunt contra uoluntatẽ dĩ non
impleat᷑ nisi uoluntas dei. Legini ni
eis sacerdoies & seniores dixerunt: leuauert̃
illi uocẽ unanimes omnes alilum & dixer.
oninia que incisst̃: qui ꝑ os patris nostri

Expanded text:
dentis tenebras et ordinantis eas; ut hinc etiam quod faciunt contra voluntatem Dei, non impleatur nisi voluntas Dei. Legimus ineis sacerdotes et seniores dixerunt; levaverunt illi vocem unanimes omnes ad Dominum, et domnia quae in eis sunt, qui per os patris nostri