comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
suis carminib: in digna duxerunt : Numquid
diana theatrica portat arma et urbana simpli¬
nuciter uirgo ẽ : num qui discaenicus a pollo citha¬
rista ẽ : et abhac arte delphicus uacat : sed hacc
honestiora sunt in cõparatione turpiorum
Quid de ipso iouesenser̃ ꝗeĩ nutricẽ in capitolio
posuerunt : nonne a testati sunt euemero
qui omnes deos ñ fabulosa garrulitate secdhisto
rica diligentia homines fuisse mortalesq con¬
scripsit : Epulones etiã deos parasitosiouisa dei
mensã ꝗ constituer̃ : quid aliud mimicasaqo
eẽ uoluerunt : Namparasitos iouis ad conuiu¬
eius adhibͥtos simimus dixisset : uuꝗ risũ quac¬
sisse uideretur: Varro dixit non quaut inride¬
ret deos sed quiam commendaret hoc dixit Diui¬
narũ non humanarum rer uilbri hoc eũ scripise
testantur Nec ubiludos scaenicos exponebat sed
ubi capitolina iura pandebat : Deniq a talibus
uincitur eifatetur sicut forma humana desfecer

Expanded text:
suis carminibus indigna duxerunt? Numquid suis carminibus indigna duxerunt? Numquid Diana theatrica portat arma et urbana simpliciter uirgo est? Numquid scaenicus Apollo citharista est et ab hac arte Delphicus uacat? Sed haec honestiora sunt in conparatione turpiorum. Quid de ipso Ioue senserunt, qui eius nutricem in Capitolio posuerunt? Nonne adtestati sunt Euemero, qui omnes tales rica diligentia homines fuisse mortalesque conscripsit? Epulones etiam deos, parasitos Jovis, ad ejus mensam qui constituerunt, quid aliud quam mimica sacra esse voluerunt? Nam parasitos Jovis ad ejus convivium adhibitos si mimus dixisset, risum utique quaesisse videretur. Varro dixit; non cum irrideret deos, sed cum commendaret, hoc dixit: divinarum, non humanarum rerum libri, hoc eum scripsisse testantur; nec ubi ludos scenicos exponebat, sed ubi Capitolina jura pandebat. Denique a talibus vincitur, et fatetur, sicut forma humana deos fecerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
qua edũ expetant populi exhibeant: Reuocat̃
atrica scaenica indignitatis et turpitudinis
plena: Ethaectota quae merito culpanda et
respuenda iudicat̃ : pars huius ẽ . quae colenda
etobseruanda censetur: Non sane pars incon¬
grua sicut ostendere institui et quae ab uniũso
corpore aliena importune illi conexa atq: suspensa
sit sed omnino consona et tamquã eius dẽ corporis
membrũ conuenientissime copulata: Quidenim
aiud ostendunt illa simulacra . formȩ : actates
secus habitus deorum : numquid barbatum
iouem im̃berbem mercuriũ poetȩ habent. pon¬
tisices nonhabent : nunquid pria pomui ñetiã
sacer dotes enormia pudenda fecerunt : analit̃
stat ad orandus in locis sacris : quã procedit ridor¬
dus intheatris: nũ saturnus senex apollo ephoeb
lta ꝑsonȩs̃ histrionũ ut non sint statuȩ delubro¬
naẽ quae cardinẽ seruat : Nonne ista inrerũ
diuinarũ libris reperiuntur : quae graues poeȩ

Expanded text:
quae di expetant, populi exhibeant. CAPUT quae di expetant, populi exhibeant. CAPUT atrica scaenica, indignitatis et turpitudinis plena, et haec tota, quae merito culpanda et respuenda iudicatur, pars huius est, quae colenda et obseruanda censetur; non sane pars incongrua, sicut ostendere institui, et quae ab uniuerso corpore aliena inportune illi conexa adque suspensa sit, sed omnino consona et tamquam eiusdem corporis membrum conuenientissime copulata. Quid enim aliud ostendunt illa simulacra formae aetates sexus habitus deorum? Numquid barbatum Iouem, inberbem Mercurium poetae habent, pontifices non habent? Numquid Priapo mimi, non etiam sacerdotes enormia pudenda fecerunt? An aliter stat adorandus in locis sacris, quam procedit ridendus in theatris? Num Saturnus senex, Apollo ephebus ita personae sunt histrionum, ut non sint statuae delubrona est, quae cardinem seruat? Nonne ista in rerum diuinarum libris reperiuntur, quae graues poetae
Abbreviated transcription (Latin):
magis eam exutraq tẽperatã. quam ab utraq se¬
paratã intellegi uoluit: Aitem̃ ea quaes cribunt poetȩ
minus ec̃ quã ut populi seꝗdebeant: Qua eaut̃ phi¬
losophii plus quamutea uulgus serutari expediat.
Quaessic abhorrent inquit: ut tamen ex utroq ge¬
nere ad ciuiles rationes assupta sint non pauca.
Quare quaeerunt communia cũ propriis una¬
cũ ciuilib scribemꝰ equib: maior societas debet
ẽt nob̵ cũphilo sophis quã poetis Nonergo nulla
cũ poetis : & tam̃ alioloco dicit degenerationibus
deorum magis ad poctas quã ad plusicos fuise
populos indlinatos Hic enĩ dix̃ o quod feride¬
beat ibi quid fiat. Phisicos dixit utilitatis causa
scripsisse poetas delectationis: A ꝑhoc ea quae
a poetis conscripta populise quis̃ debent : crimi¬
na sunt deorũ. Quaestam̃ delectant et ꝓpopulos
et deos: Delectationis enĩ causa sic ut dicit scri¬
bunt poetȩ: noniutilitatis: Ea tam̃ stribunt

Expanded text:
magis eam ex utraque temperatam quam ab utraque semagis eam ex utraque temperatam quam ab utraque separatam intellegi uoluit. Ait enim ea, quae scribunt poetae, minus esse quam ut populi sequi debeant; quae autem philosophi, plus quam ut ea uulgum scrutari expediat. \'Quae sic abhorrent, inquit, ut tamen ex utroque genere ad ciuiles rationes adsumta sint non pauca. Quare quae erunt communia, una cum propriis ciuilibus scribemus; e quibus maior societas debet esse nobis cum philosophis quam cum poetis. Non ergo ulla cum poetis. Et tamen alio loco dicit de generationibus deorum magis ad poetas quam ad physicos fuisse populos inclinatos. Hic enim dixit quid fieri debeat, ibi quid fiat. Physicos dixit utilitatis causa scripsisse, poetas delectationis. Ac per hoc ea, quae a poetis conscripta populi sequi non debent, crimina sunt deorum, quae tamen delectant et populos et deos. Delectationis enim causa, sicut dicit, scribunt poetae, non utilitatis; ea tamen scribunt,
Abbreviated transcription (Latin):
nefariorũ hominũ sise inserant affectionib:
et a ssensionib: nr̃is etuitã nom polluit societas dac¬
monũ ꝗlocunt᷑ criminib: suis: siueris quã malis si fal¬
sis quã male : Haec cũ dicimꝰ uideri fortasse cuipiã
nmis harum rerũ ignaro potẽ ẽxola dedũs talibꝰ
maiestati indigna diuinȩ &ridicula acdetesta¬
bilia celebrari quae pocticis cantint̃ carminibus.
edudis ascaenicis actitantur: Sacra uero Vla
quae nonhistriones sed sacerdotes aguntab omni
tẽ dedecore purgata & aliena hoc futa esset nũ¬
quathicatri cas turpitudines ineor ũ hionore m
quis quã celebrandas c̃e censeret Numquã eas
ipsi du p̃ciperent sibimet exluberi: Sedideonihul
pudet ad obsequiũ deorũ talia gerere intheatris
quia similia geruntur in templis: Deniq cũ memo¬
ratus autor ciuile thicologiã a fabulosa et naturali
tertiã quanda sui generis distinguere conaret̃.

Expanded text:
nefariorum hominum, si se inserant adfectionibus nefariorum hominum, si se inserant adfectionibus et adsensionibus nostris, et uitam non polluit societas daemonum, qui coluntur criminibus suis? Si ueris, quam mali! si falsis, quam male! Haec cum dicimus, uideri fortasse cuipiam nimis harum rerum ignaro potest ea sola de dis talibus maiestati indigna diuinae et ridicula detestabilia , celebrari, quae poeticis cantantur carminibus et ludis scaenicis actitantur; sacra uero illa, quae non histriones, sed sacerdotes agunt, ab omni esse dedecore purgata et aliena. Hoc si ita esset, numquam theatricas turpitudines in eorum honorem quisquam celebrandas esse censeret, numquam eas ipsi di praeciperent sibimet exhiberi. Sed ideo nihil pudet ad obsequium deorum talia gerere in theatris, quia similia geruntur in templis. Denique cum memoratus auctor ciuilem theologian a fabulosa et naturali tertiam quandam sui generis distinguere conaretur,
Abbreviated transcription (Latin):
cant quũ eorũ illic crimina frequententur
uita aeterna poscendaẽs semout arbiror
usq ad tantũ p̃cipitiũ furiosissimȩ impie¬
tatis in sanit : nec fabulosa igit̃ nec ciuilitheo
logia sempiternã quisquã adipiscit᷑ uitã
illa enĩ dediis turpia fingendo seminat :
haec fauendo metit: illa mendacia spargit
haec coligit: Illa resdiuina ffalsis criminib
insectat᷑ Haec eorũ criminũ ludofindi¬
uinis rebus amplectitur: illa dedũs nefan¬
da figmenta hominũ carminib:q ꝑsonat.
haec eadeorũ ipsorũ festiuitatib conse¬
crat: facinora & flagitia numinũ illa
cantant. haec amat: illa prodit aut fingit
haec aũt aut artestat᷑ ueris. aut oblectatur¬
Sedilla quae theatrica est publicã turpitudi¬
nẽ profitetur : ista quȩ urbana ẽ illius tur
pitudine ornatur: hinctine uita a eterna
sperabit᷑ unde ista breuis tẽporalisq
polluit̃ : An uero uitã polluit consortium

Expanded text:
cant, cum eorum illic crimina frequententur, cant, cum eorum illic crimina frequententur, uita aeterna poscenda est? Nemo, ut arbitror, usque ad tantum praecipitium furiosissimae inpietatis insanit. logia, sempiternam quisquam adipiscitur vitam. Illa enim de diis turpia fingendo seminat, hec favendo metit. Illa mendacia spargit, haec colligit; illa res diuinas falsis criminibus insectatur, haec eorum criminum ludos in diuinis rebus amplectitur; illa de. dis nefanda figmenta hominum carminibus personat, haec ea deorum ipsorum festiuitatibus consecrat; facinora et flagitia numinum illa cantat, haec amat; illa prodit aut fingit, haec autem aut adtestatur ueris aut oblectatursed illa que theatrica est, publicam turpitudinem profitetur. Ista que urbana est, illius turpitudine ornatur. Hincine uita aeterna sperabitur, unde ista breuis temporalisque polluitur? An uero uitam polluit consortium
Abbreviated transcription (Latin):
Dicis quippe fabulosos ad commodaros
esse adtheatrum: naturales admundũ ciui¬
les adurbem : cũ mundusopus stliranunu¬
rbes uero eatheatra operasint hominũ nec
alii dii rideant̃ intheatris. quã quiadorant intẽ:¬
plis Nec alios ludos exhibeatis quã quib uicti¬
mas immolatis: Quanto liberius subtiliusq
ista diuideres dicens alios ẽẽ deosnaturales
alios ab hominib: institutos: sed de institutis
aliud habere litteras poetarũ aliud sacerdo¬
tum. Vtrasq tamen ita eẽ interse amicas con¬
sortio falsitatis uttratae sint ut raeq: dae¬
monib: quibus doctrina inimica est ueritatis
Sequestrata igit᷑ paululũ theologia quam
nat uralẽ uocant dequa postea disseren¬
dumẽ placetnetandẽ uta ȩternã petiaut
sperara gelius pocticis theatricis ludierissae¬
nicis : ab sit immo a uertat ds uerus. tamim¬
manẽ sacrilegamq dementicam : Quidabeis
diis quibus haec placent et quos haecpla¬

Expanded text:
Dicis quippe fabulosos adcommodatos Dicis quippe fabulosos adcommodatos esse ad theatrum, naturales ad mundum, ciuiles ad urbem, cum mundus opus sit diuinum, urbes uero et theatra opera sint hominum, nec alii derideantur in theatris, quam qui adorantur in templis, nec aliis ludos exhibeatis, quam quibus uictimas immolatis. Quanto liberius subtiliusque ista diuideres, dicens alios esse deos naturales, alios ab hominibus institutos, sed de institutis aliud habere litteras poetarum, aliud sacerdotum, utrasque tamen ita esse inter se amicas consortio falsitatis, ut gratae sint utraeque daemonibus, quibus doctrina inimica est ueritatis! Sequestrata igitur paululum theologia, quam naturalem uocant, de qua postea disserendum est, placetne tandem uitam aeternam peti aut sperari ab dis poeticis theatricis, ludicris scaenicis? Absit; immo auertat Deus uerus tam inmanem sacrilegamque dementiam. Quid? ab eis dis, quibus haec placent et quos haec pla
Abbreviated transcription (Latin):
sollertia conscribuntur: Omarce uarro¬
cũsis homo omniũ acutissimus etsine ulla
dubitatione doctissimus sed ta men homo
non dr̃ nec spũ dĩ adiudenda etadnuntian¬
da diuina inueritatẽ libertatẽq subuectus
cernis quidẽ quans sintres diuinȩ ab huma¬
nis magis atq: mendaciis dirimendae: Sed
uitio sissimas populorũ opiniones escon¬
sue tudines insuꝑstitionib: publicis uere¬
ris offendere : quas ab deorũnatura abhor¬
rere uel taliũ quales in huius mundiele¬
mentis humani animi suspicat᷑ in firmitas
etsentis ipse qͣuiumeas usq quaq: conside¬
ras et omnis ur̃a lit teratura circũsonat :
Quidhic agit humanũ quãuis excellen¬
tissimũ ingeniũ: Quid tibi humanalicet
multi ꝓlexingensque doctrina in hisangus¬
tiis suffragatur naturales deoscolere
cupis ciuiles cogeris: inuenistialios fabu¬
lososanquos liberius quod sentis e uomas
unde eistos ciuiles uelis nolisue ꝑdas

Expanded text:
sollertia conscribuntur? CAPUT sollertia conscribuntur? CAPUT cum sis homo omnium acutissimus et sine ulla dubitatione doctissimus, sed tamen homo, non Deus, nec spiritu Dei ad uidenda et adnuntianda diuina in ueritatem libertatemque subuectus, cernis quidem quam sint res diuinae ab humanis nugis adque mendaciis dirimendae; sed uitiosissimas populorum opiniones et consuetudines in superstitionibus publicis uereris offendere, quas ab deorum natura abhorrere uel talium, quales in huius mundi elementis humani animi suspicatur infirmitas, et sentis ipse, cum eas usquequaque consideras, et omnis uestra litteratura circumsonat. Quid hic agit humanum quamuis excellentissimum ingenium? Quid tibi humana licet multiplex ingensque doctrina in his angustiis suffragatur? Naturales deos colere cupis, ciuiles cogeris. Inuenisti alios fabulosos, in quos liberius quod sentis euomas, unde et istos ciuiles uelis nolisue perfundas.
Abbreviated transcription (Latin):
atq ad ministraredebent: in quoe quosd os
quẽq parsit: adhuc quod seꝗt attendanius.
prima inquit theo logia. maxinie ac commoda¬
ta ẽ adtheatrũ secunda ad inundũ tertia ad
urbẽ : Quis non uideat cui palmã dederit:
utiq secundae quã supra dixit eẽ philoso¬
phorum: Hanc enĩ ꝑtinere testat̃ admun¬
dũ quo istenihileẽ excellentius opinatur
in reb: Duas uero illas theologias primã
et tertiã thetris scilicet atq urbis distinx̃ .
anuixit : Videmus enĩ non continuo qđ ẽ.
urbis ꝑtinere posset et admundũ : quãuis
urbes eẽ uideamus in mundo: fieri enĩ potẽ:
ut in urbe secundũ falsas opinione seaco¬
lant̃ et ea credant̃ : quorũ in mundo uel
extra mundũ natura sit nusquã. Theatrũ
uero ubiẽ nisi in urbe : quistheatrũ insti¬
tuit nisi ciuitas: Propt̃ quod instituit᷑ nisi
propter ludosscaenicos: ubi sunt ludiscae¬
nicinis i in reb: diuinis : De quib: hilibritanta

Expanded text:
adque administrare debent. In quo est, quos adque administrare debent. In quo est, quos quemque par sit\' Adhuc quod sequitur adtendamus. Trima, inquit, theologia maxime adcommodata est ad theatrum, secunda ad mundum, tertia ad urbem\'. Quis non uideat, cui palmam dederit? Utique secundae, quam supra dixit esse philosophorum. Hanc enim pertinere testatur ad mundum, quo isti nihil esse excellentius opinantur in rebus. Duas uero illas theologias, primam et tertiam, theatri scilicet adque urbis, distinxit an iunxit? Videmus enim non continuo, quod est urbis, pertinere posse et ad mundum, quamuis urbes esse uideamus in mundo; fieri enim potest, ut in urbe secundum falsas opiniones ea colantur et ea credantur, quorum in mundo uel extra mundum natura sit nusquam: theatrum uero ubi est nisi in urbe? Quis theatrum instituit nisi ciuitas? Propter quid instituit nisi propter ludos scaenicos? Ubi sunt ludi scaenici nisi in rebus diuinis, de quibus hi libri tanta
Abbreviated transcription (Latin):
quoq: ipsis haec placere et ꝑhaec eos placan¬
dos ẽẽ decernunt: dixerit aliquis. haec
duo genera mythicon. et phrsicon ldẽ
fabulo sũ atq: naturale discernamus
ab hociuili dequo nunc agit̃ unde illa eape
discreuit : Iamq: ipsũ ciuile uideamus qualit̃¬
fugurati explicet: uideo quidẽ quurdebeat discer¬
nifabulosũ. Quia falsum : quiaturpe. quiam
dignũ ẽ : Naturale aut̃ aciuili uelle discer¬
nere quidẽ aliud. quã etiã ipsũ cuule faceri
ẽẽ mendosum: Sienim illud naturaleẽ qud
habet rep̃hensionis ut excludat̃ : si a ut̃ hoc
quod ciuile dr̃ naturale nonẽ : quid habet
meriti ut admittat̃: haec nempe illa cau¬
sa ẽ quare prius scripserit dereb humaas
posterius dediuinis: Qm̃ in diuinis rebus
non naturã deorũ : sed hominũ instituta
sequutus est : In tueamur sane eteuulẽ
theologiam: Tertiũ genusẽ inquit quod
in urbib ciues maxime sacer dotes nosse

Expanded text:
quoque ipsis haec placere et per haec eos placanquoque ipsis haec placere et per haec eos placandos esse decernunt. Dixerit aliquis: Haec duo genera mythicon et physicon, id est fabulosum adque naturale, discernamus ab hoc ciuili, de quo nunc agitur, unde illa et ipse discreuit, iamque ipsum ciuile uideamus qualiter explicet. Video quidem, quur debeat discerni fabulosum: quia falsum, quia turpe, quia indignum est. Naturale autem a ciuili uelle discernere quid est aliud quam etiam ipsum ciuile fateri esse mendosum? Si enim illud naturale est, quid habet reprehensionis, ut excludatur? Si autem hoc quod ciuile dicitur naturale non est, quid habet meriti, ut admittatur? Haec nempe illa causa est, quare prius scripserit de rebus humanis, posterius de diuinis, quoniam in diuinis rebus non naturam, sed hominum instituta secutus est. Intueamur sane et ciuilem theologian. \'Tertium genus est, inquit, quod in urbibus ciues, maxime sacerdotes, nosse
Abbreviated transcription (Latin):
quisint ubi. quod genus. quale ẽ a quodam
tẽpore : ansempi terno fuerint : Dii efigne
sint ut credit heraditus : anexnumeris :
ut prtagoras an exgatomis ut ait epicurus
Sic alia quae facilius intraparietes ins.hola :¬
quã extra inforo ferre possunt aures: nihil
in hoc genere culpauit quod phy si conuocant
et adphilosophos ꝑtinet : Tantũ quodeor̃ inter
se controuersias cõmemorauit ꝑquos facta
ẽ dissidentiũ multitudo sectarũ: remouit
et parietibelausit : Illud aut̃ primũ menda¬
cissimũ. atq tur. pissimũ aciuitatib: non remo¬
uit: Oreligiosas aures populares atq in his
etiã romanas. quod dediis immortalibus
philosophi disputant ferre non possunt:
Quod uero poetȩ canunt. et histriones
agunt qui a contra dignitatẽ ac nan¬
rã immortaliũ ficta sunt qui añ modo
in hominẽ sedetiam in conten: tissimum
hominẽ cadere possunt : ñ solũ ferunt
sed etiã libent̃ audiunt: neq: idtantũ dis

Expanded text:
qui sint, ubi, quod genus, quale; a quodam qui sint, ubi, quod genus, quale; a quodam tempore an a sempiterno fuerint di; ex igni sint, ut credit Heraclitus, an ex numeris, ut Pythagoras, an ex atomis, ut ait Epicurus. Sic alia, quae facilius intra parietes in schola quam extra in foro ferre possunt aures. Nihil in hoc genere culpauit, quod physicon uocant et ad philosophos pertinet, tantum quod eorum inter se controuersias commemorauit, per quos facta est dissidentium multitudo sectarum. Remouit et parietibus clausit. Illud autem primum mendacissimum adque turpissimum a ciuitatibus non remouit.s o religiosas aures populares adque in his etiam Romanas! Quod de dis inmortalibus philosophi disputant, ferre non possunt; quod uero poetae canunt et histriones agunt, quia contra dignitatem ac naturam inmortalium ficta sunt, quia non modo in hominem, sed etiam in contemtissimum hominem cadere possunt, non solum ferunt, sed etiam libenter audiunt. Neque id tantum, sed dis
Abbreviated transcription (Latin):
tiauit : quod ciuile appellatur: Deinde ait
mythicon appellant quo maxime utuntur
poetȩ Physicon quophilo sophi : Ciuile. quo
populi: Primũ inquit quod dixi in eo s̃ multa
contra dignitatẽ & naturã immor taliũ ficta
in hoc enĩ est. uids̃ alius excapite : alius eꝓfemo¬
resit alius ex guitis sanguinis natus : in hoc.
utdũfurati sint: ut adulterarint ut seruie¬
rint homini: Deniq in hoc om̃a diis a tribu¬
unt̃ quae non modo in hominẽ sed etiã quae
in contẽptissimũ hominẽ caderepossunt. Hic
certe ubi potuit: ubi ausus est: ubi impunitũ
putauit : quanta menda cissimis fabulis natu¬
rȩ deorũ fieret inauria sine caligine uniu̾s
ambiguitatis expressit. Loquebat᷑ enĩ non
denaturali theologia ñ deciuili sed defa¬
bulosa quãlibere a seputa uit ẽẽ culpandã
Videamꝰ qui de altera dicat. Secundũ genꝰ
est inquit qđ de monstraui : de quomultos
libros philosophi reliquer̃ : Inquib: ẽ. diĩ

Expanded text:
tiauit, quod ciuile appellatur. Deinde ait: tiauit, quod ciuile appellatur. Deinde ait: \'Mythicon appellant, quo maxime utuntur poetae; physicon, quo philosophi; ciuile, quo populi. Primum, inquit, quod dixi, in eo sunt multa contra dignitatem et naturam inmortalium ficta. In hoc enim est, ut deus alius ei capite, alius ex femore sit, alius ex guttis sanguinis natus: in hoc, ut di furati sint, ut adulterarint, ut seruierint homini; denique in hoc omnia dis adtribuuntur, quae non modo in hominem, sed etiam quae in contemtissimum hominem cadere possunt\'. Hic certe ubi potuit, ubi ausus est, ubi inpunitum putauit, quanta mendacissimis fabulis naturae deorum fieret iniuria, sine caligine ullius ambiguitatis expressit. Loquebatur enim non de naturali theologia, non de ciuili, sed de fabulosa, quam libere a se putauit esse culpandam. Videamus quid de altera dicat. \'Secundum genus est, inquit, quod demonstraui, de quo multos libros philosophi reliquerunt; in quibus est, di
Abbreviated transcription (Latin):
quã reddit mec aliis quicquã reliquit ꝓ arbitno
suspicaris
etsatis ꝓbauit hominesseproposuisse institutis ho¬
minũ nonnaturã hominũ naturȩ deorũ: Ita seli¬
bros rerũ diuinarũ non de ueritate quȩ ꝑtinet
ad naturã sed defalsitate quaeꝑtinet a derrorẽ
scripsisse confessus est. Quoda ꝑtius a libi po¬
suit. sic̃ in quarto libro cõmemoraui egnaturae
formula sescripturũ fuisse smouã ipse conde¬
ret ciuitatẽ. Qui a uero iam ueterẽ inuenerat.
non sepotuisse nisi eiꝰ consuetudinẽ sequi: Deinde¬
illud quale ẽ quodtria genere theologiȩ dic̃
et Ide rationis quae dediis explicat᷑ : Eorumq a
unum mythicon appellari: alterũ physicon
tertiũ ciuile: Latine siusus amiteret genus
quod primũ posuit fabulare appellaremus.
Sed fabulosũ dicamus a fabulis enĩ mithi condic¬
aũt utnaturale dicat̃ lam & consuetudo locu¬
tiones amittit: Tertiũ etiã ipse latine etnun a¬

Expanded text:
quam reddidit, nec aliis quidquam reliquit pro arbitrio quam reddidit, nec aliis quidquam reliquit pro arbitrio suspicari et satis probauit homines se praeposuisse institutis hominum, non naturam hominum naturae deorum. Ita se libros rerum diuinarum non de ueritate quae pertinet ad naturam, sed de falsitate quae pertinet ad errorem scripsisse confessus est. Quod apertius alibi posuit, sicut in quarto libro commemoraui, ex naturae formula se scripturum fuisse, si nouam ipse conderet ciuitatem; quia uero iam ueterem inuenerat, non se potuisse nisi eius consuetudinem sequi. illud quale est, quod tria genera theologiae dicit esse, id est rationis quae de dis explicatur, eorumque unum mythicon appellari, alterum physicon, tertium ciuile? Latine si usus admitteret, genus, quod primum posuit, fabulare appellaremus; sed fabulosum dicamus; a fabulis enim mythicon dicautem ut naturale dicatur, iam et consuetudo locutionis admittit. Tertium etiam ipse Latine enun
Abbreviated transcription (Latin):
confitens quod etiã istȩres diuinȩ sic̃ pictura:
sicut structura ab hominib institute sunt
Restat ut denulla deorũ natura scripsisse intelle¬
gatur : Neꝙ hoc aꝑte dicere uoluisse. sed intel¬
legentib reliquisse: ubi enĩ đr̃ ñ omnis usitate
de qua scriberet scribendior dinerb: humanis
p̃ponenda esset Vraut̃ et ipsitacente uerit as
clamat : p̃ponenda eẽt certereb: romanis. etiã¬
si non omnis : sed saltẽ aliqua esset : Recte aũt
post ponit̃ Ergo nulla ẽ nonitaq rebusese
scripsit dereb: humanis secutus ẽ. historiã
rerũ gestarũ. Quae aũt dehisquas diuinas
uocat quidnisi opiniones rerũ uanarũ:
Hoc est nimirũ qđ uoluit subtili significatione
monstrare : non solũ scribens deshis posterius
quã de illis sedetiã rationẽ reddens quumdfece¬
rit. Quã sitacuisset alit̃ hoc factũ eiꝰ ab aliis
fortasse defenderet̃ : In ea uero ipse ratione

Expanded text:
confitens, quod etiam istae res diuinae, sicut pictura, confitens, quod etiam istae res diuinae, sicut pictura, sicut structura, ab hominibus institutae sint. Restat ut de nulla deorum natura scripsisse intellegatur, neque hoc aperte dicere uoluisse, sed intellegentibus reliquisse. Ubi enim dicitur \'non omnis, usitate de qua scriberet, scribendi ordine rebus humanis praeponenda esset; ut autem et ipso tacente ueritas clamat, praeponenda esset certe rebus Romanis, etiamsi non omnis, sed saltem aliqua esset: recte autem postponitur; ergo nulla est. Non itaque rebus scripsit de rebus humanis, secutus est historiam rerum gestarum; quae autem de his, quas diuinas uocat, quid nisi opiniones rerum uanarum? Hoc est nimirum, quod uoluit subtili significatione monstrare, non solum scribens de his posterius quam de illis, sed etiam rationem reddens quur id fecerit. Quam si tacuisset, aliter hoc factum eius ab aliis fortasse defenderetur. In ea uero ipsa ratione,
Abbreviated transcription (Latin):
aliqua licet non omnis natura nonprior
debeat eẽ quã hominũ: Quid queł inillis¬
trib nouissimis librideos certosetincertos eise¬
lectos diligent explicans nullã deorũ naturam
p̃termittere uidet̃: Quid est ergo quodait
side omni natura deorum ethominũ scribere¬
mus. prius ehuina obsolaussemus quã humana
attigissemus : aut enĩ deomninatura deorũ
scribit: aut de aliqua aut omnino demnulla:
Sideomni p̃ponenda ẽ utiq reb: humanis:
Side aliqua quur non etiã ipsa resp̃cedat hu¬
manas : an indigna ẽ p̃ferri enã uniũ sȩ na¬
turȩ hominũ pars aliqua de orũ : Quo dsimul¬
tũ ẽ ut aliqua pars diuina p̃ponat᷑ uniũ sis reb
humanis saltem dignaẽ uel romanis : Rerũ
quippe humanarũ libros non quantũ ad orbẽ
terrarũ seed quantũ ad solã romã ꝑtinet scrip¬
sit : Quos tam̃ rerum diuinar ũ libris sedixit
scribendi ordine merito p̃tullisse . sic̃pictonẽ
tabulae pictȩ sic ut fabrũ adificio aꝑtissime

Expanded text:
aliqua, licet non omnis, deorum natura non prior debeat esse quam hominum. Quid, quod in illisnouissimis libris deos certos et incertos et selectos diligenter explicans nullam deorum naturam praetermittere uidetur? Quid est ergo, quod ait: Si de omni natura deorum et hominum scriberemus, prius diuina absoluissemus, quam humana adtigissemus\'? Aut enim de omni natura deorum scribit, aut de aliqua, aut omnino de nulla. Si de omni, praeponenda utique est rebus humanis; si de aliqua, quur non etiam ipsa res praecedat humanas? An indigna est praeferri etiam uniuersae naturae hominum pars aliqua deorum? Quod si multum est, ut aliqua pars diuina praeponatur uniuersis rebus humanis, saltem digna est uel Romanis. Rerum quippe humanarum libros, non quantum ad orbem terrarum, sed quantum ad solam Romam pertinet, scripsit, quos tamen rerum diuinarum libris se dixit scribendi ordine merito praetulisse, sicut pictorem tabulae pictae, sicut fabrum aedificio, apertissime
Abbreviated transcription (Latin):
nouit et neglegit de uitans eorũ offensio¬
nes ꝓpt̃ illa quib: in hac uita non sindebitis
utitur sed plus quã debiat delectatur
¶Deinde habent aliam causam boni. quare
tẽporalib affligant᷑ malis qualẽ habuitiob.
in sibii psesyumanꝰ animus sit ꝓbatus. et cog¬
nitus quantatuir tute pietatis dm̃ gratis
diligat: Quib rette consideratis atq ꝑspectis a¬
adtende utrũ aliquidmali acciderit
sidelib et piis. quod eis noninbonũ ũteret᷑
nisi forte putandũ ẽ a postolicã illã uacare
sententiã. Ubi ait: Simus qui adiligen¬
tib dm̃ om̃a cooperant᷑ inbonũ: a miser
om̃a quȩ habebant: numquid sidem:
Num quid pietatẽ : Numquid interioris
hominis bona qui est ante dñm diues:
haec s̃ opesxp̃ianorũ quib: opulentus dice¬
bat apłur est aũt questus magnus. pietas
cũ sufficientia: nihil enĩ intulimus in hunc
mundũ sed nec auferre aliquid possũmꝰ.

Expanded text:
nouit et neglegit, deuitans eorum offensionouit et neglegit, deuitans eorum offensiones propter illa quibus in hac uita non indebitis utitur, sed plus quam debuit delectatur. Deinde habent aliam causam boni, quare temporalibus adfligantur malis, qualem habuit Iob: ut sibi ipse humanus animus sit probatus et cognitus, quanta uirtute pietatis gratispereat. Quibus recte consideratis adque perspectis adtende utrum aliquid mali acciderit fidelibus et piis, quod eis non in bonum uerteretur, nisi forte putandum est apostolicam illam uacare sententiam, ubi ait: Scimus quia diligentibus Deum omnia cooperatur in bonum. Amiserunt omnia quae habebant Numquid fidem? numquid pietatem? numquid interioris hominis bona, qui est ante Deum diues? Hae sunt opes Christianorum, quibus opulentus dicebat apostolus: Est autem quaestus magnus pietas cum sufficientia. Nihil enim intulimus in hunc mundum, se
Abbreviated transcription (Latin):
dõ placet ꝑditos mores: etiã tẽporalum
poenarũ afflictione punire
Flagellant᷑ enĩ simul ñgasi mul agunt
malã uitã : sed quiasimul amant tẽporalẽ
uitã: Non quidẽ aequalit̃ sed tam̃ simul
Quãboni contemnere deberent: utilli
correpti atq correcti consequerentur
aet̃nã ad quã consequendã sinollent eẽ soc ii
ferrent᷑ et diligerent᷑ inimici. Qui adonecquis sunił¬
uiaiunt᷑ semꝑ incertũ est. ut rum uolun eaalo¬
tatẽ sint in melius mutaturi. Qua inre
ñ utiq parem secslonge grauiorẽ habentua.
causã quib ꝑ prophetam dicitur
Ille quidẽ in suo peccato moriet᷑ sangui
nẽ aũt eꝰ demanu spetulatoris inꝗrã¬
Ad hoc enĩ speculatores. hocẽ populorũ
p̃positi constitutis. in ecclesis s utm̃ pareant
obiur gando peccata necideo tam̃ ab huius:
modi culpapenitus alienꝰ ẽ. quilicet p̃positꝰ
ñsit inis tam̃ quib uitȩ huius necessitate
coniungit᷑ multa monendał arguenda

Expanded text:
o placet perditos mores etiam temporalium poenarum afflictione punire. Flagellantur enim simul, non quia simul agunt malam vitam, sed quia simul amant temporalem vitam; non quidem aequaliter, sed tamen simul: quam boni contemnere deberent, ut illi correpti atque correcti consequerentur aeternam; ad quam consequendam si nollent esse socii, ferrentur et diligerentur inimici: quia, donec vivunt, semper incertum est utrum voluntatem sint in melius mutaturi. Qua in re non utique parem, sed longe graviorem habent causam, quibus per prophetam dicitur, Ille quinem autem eius de manu speculatoris rAd hoc enim speculatores, hoc est populorum praepositi, constituti sunt in ecclesiis, ut non parcant obiurgando peccata. Nec ideo tamen ab huius modi culpa penitus alienus est, qui, licet praepositus non sit, in eis tamen, quibus uitae huius necessitate coniungitur, multa monenda uel arguenda
Abbreviated transcription (Latin):
auaritia: quã quidã appetentes a ñde
ꝑerrauer̃ & inseruer̃ sed olorib: multis
Quib: ergo terrenȩ diuitię illa uastatione
perien sieas sic habebant quẽ ad modum
abistosoris paupere intus diuite audie¬
rant: idẽ simiundo utebant᷑ tã quã ñ u¬
tentes. potuer̃ dicere quodille grauit̃
temptatus et minime superatus dirxͦ
Nudus exsi deuentre matris meae
nudus reuertar interram.
dñ dedit dĩ abitulit sic dño placuit iti factũ ẽ.
sit nom dm̃ benedictũ Vtꝓonus seruus mag¬
sas facultites haberet ipiã sui dñi uoluntatẽ
cuipedise quus m̃te ditesceret: nec contristaret᷑
eisreb uiuens relictis. quas cito fuerat mo¬
riens relicturus. Iilli aũt insirmiores ꝗ t̃re¬
nis his bonis quã uissea non p̃ponerent xp̃o.
aliquantula tam̃ gupiditate coherebants
quantũ haec amando peccauerint: perdendo
senserunt. Tantũ quippe doluer̃ : quantũ se
dolorib inseruerunt: Sicut apłum dixisse
supra cõmemoraui Oportebat enĩ ut eis

Expanded text:
 adpetentes a fide pererrauerunt et inseruerunt se doloribus multis. Quibus ergo terrenae diuitiae in illa uastatione perierunt, si eas sic habebant, quem ad modum ab isto foris paupere, intus diuite audierant, id est, si mundo utebantur tamquam non utentes, potuerunt dicere, quod ille grauiter tentatus et minime superatus: Nudus exiui de utero matris meae, nudus reuertar in terram. inus dedit, Dominus abstulit, sicut Domino placuit, ita factum est; sit nomen Domini benedictum; ut bonus seruus magnas facultates haberet ipsam sui Domini uoluntatem, cui pedisequus mente ditesceret, nec contristaretur eis rebus uiuens relictus, quas cito fuerat moriens relicturus. Illi autem infirmiores, qui terrenis his bonis, quamuis ea non praeponerent Christo, aliquantula tamen cupiditate cohaerebant, quantum haec amando peccauerint, perdendo senserunt. Tantum quippe doluerunt, quantum se doloribus inseruerant, sicut apostolum dixisse supra commemoraui. Oportebat enim ut eis
Abbreviated transcription (Latin):
etipsa hominũ ẽ imperio principis regitur :
pacto socie tatis astringit᷑: placiti lege prȩda
diuiditur: Hoc malũ si in tantũ ꝑditorũ homi¬
num accessib: crescit: ut eeloca teneat sedes
constituat. ciuitates occupet: populos subiu¬
get : euidentius regni nom̃ assumit: quod ei
iam in manifesto confert: ñ dempta cupidi
tas sed ad dita impunitas: flegant̃ enĩ et uera¬
cit̃ alexandro illimagno quidã conp̃hen t.

Expanded text:
et ipsa hominum est, imperio principis regitur, pacto societatis adstringitur, placiti lege praeda diuiditur. Hoc malum si in tantum perditorum hominum accessibus crescit, ut et loca teneat sedes constituat, ciuitates occupet populos subiuget, euidentius regni nomen adsumit, quod ei iam in mantas, sed addita impunitas. Eleganter enim et veraciter Alexandro illi Magno quidam comprehen
Abbreviated transcription (Latin):
rex hibuit illi diusti mirba famuloruseo
multo clariores in conspectudñ ularoso
illi pauperi ministeriũ p̃buit angelorum.¬
qui eũ ñ extuler̃ inmarmoreũ tumulũ sedina¬
brahȩ gremiũ sustuler. Rident haecilliẽ tra
quos defendendã suscepimus ciuttatẽ dei.
Verũ tam̃ sepulturȩ curã etiã eorũ philo¬
sophi contempser̃ : & sepe uniũsi exercitus
dũ ꝓterrena patria morerent᷑: ubi postea
iacerent ł ꝗb besuis esta fierent ñcurarunt
Licuitq dehacrȩp̃ att̃ a plausibilit̃ dicere:
celo tegit᷑. quimnon habet urnam.
Quanto minus debent decorporib insepulns
insultare xp̃ianis. ꝗb: et ipsius carnis mem¬
brorũq omniũ reformatios ñ solũ ext̃ra
uerũ enã exaliorũ elem̃torũ secretissimo
sinu quodi lapsa cadauera recesserunt.
in tẽporis puncto reddenda etredinte

Expanded text:
rato illi diuiti turba famulorum, sed multo clariores in conspectu Domini ulceroso illi pauperi ministerium praebuit angelorum,qui eum non extulerunt in marmoreum tumulum, sed in Abrahae gremium sustulerunt. Rident haec illi, contra quos defendendam suscepimus ciuitatem Dei. Verum tamen sepulturae curam etiam eorum philosophi contemserunt. Et saepe uniuersi exercitus, dum pro terrena patria morerentur, ubi postea iacerent uel quibus bestiis esca fierent, non curarunt, licuitque de hac re poetis plausibiliter dicere: Caelo tegitur, qui non habet urnam. Quanto minus debent de corporibus insepultis insultare Christianis, quibus et ipsius carnis membrorumque omnium reformatio non solum ex terra, uerum etiam ex aliorum elementorum secretissimo sinu, quo dilapsa cadauera recesserunt, in temporis puncto reddenda et redinte
Abbreviated transcription (Latin):
andẽ moriã posuit: et non solũ reuix̃ uerum
aiõ in lesus apparuit. Sc̃i monialis quaedã inui¬
cina possessione quae caspaliana drcũ egri
tudine laboraret acdesperaret̃ ad eandẽ

Expanded text:
amdem memoriam posuit; et non solum revixit, verum aesus apparuit. 16. Sanctimonialis quaedam in vicina possessione, quae Caspaliana dicitur, tudine laboraret, ac desperaretur, ad eamde
Abbreviated transcription (Latin):
sima fide etiã soluto uasa poss& auferre. Sic̃ enĩ
fatendũ ẽ multoꝵð refrigescere caritatẽ. cũ ab un¬
dat iniquitas & inusitatis maximisq ꝑsecutio¬
nib: atq fallaciis diaboli iã soluti. eosqui in libro
uitae scripti ñ sunt multos eẽ cessuros ia cogi¬
tandũ ẽ non solũ quosbonos fideles illud tẽpus in¬
ueni& sed ñ nullos &iã qui foris ad huc erunt.
Adiuuante dĩ grã ꝑ considerationẽ scripturarũ
inquib: & alia etfinis ipse p̃nuntiatus ẽ . quẽ ueni¬
re iam sentiunt: ad credendũ quod ñ credebant
futuros ẽẽ firmiores & aduincendũ &iã ñ liga¬
tũ diabolũ fortiores: Quod siita erit proptea
p̃cessisse dicenda ẽ eius aligatio ut& ligati et solu¬
ti &x speliatio sequer& ur: Qm̃ dehac redictũ ẽ
Quis in trabit in domũ fortis. utuasa ẽi eripiat
ligatu sẽ diabolus. scĩ regnant cũ xp̃o &iã ipsis mil¬

Expanded text:
sima fide etiam soluto uasa posset auferre. Sicut enim sima fide etiam soluto uasa posset auferre. Sicut enim fatendum est multorum refrigescere caritatem, cura abundat iniquitas, et inusitatis maximisque persecutionibus adque fallaciis diaboli iam soluti eos, qui in libro uitae scripti non sunt, multos esse cessuros: ita cogitandum est non solum quos bonos fideles illud tempus inueniet, sed nonnullos etiam, qui foris adhuc erunt, adiuuante Dei gratia per considerationem scripturarum, in quibus et alia et finis ipse praenuntiatus est, quem uenire iam sentiunt, ad credendum quod non credebant futuros esse firmiores et ad uincendum etiam non ligatum diabolum fortiores. Quod si ita erit. propterea praecessisse dicenda est eius adligatio, ut et ligati et soluti exspoliatio sequeretur; quoniam de hac re tu m est: Quis intrabit in domum fortis, ut uasa eius eripialigatus est diabolus, sancti regnant cum Christo etiam ipsis mil
Abbreviated transcription (Latin):
incuius̃ domũ nemo intrat ut uasa ẽ eripiat.
nisi prius alligauerit eum: Immouero id
potius ẽ credendũ nec qui cadant dȩ ecła
nec qui acceda ełae illo tẽpore defuturos:
Sedp fecto tafortes er etparentes ꝓbarttandis¬
paruulis suis et qui tunc primitus credituris ut illũ
fortẽ iuincant &iã ñ ligatũ: idẽ omnib: quadibus
antea numquã ł artibus insidi antẽ uł urguen
uiribus & iugilant̃ intellegant et tolerant̃ ferant
Acsic illi &iã non ligato eripiantur.: N& ideo
falsa erit euangelict illa sententia. quisin¬
trat indomũ fortis utuasa eĩ eripiat nisi prius
alligauerit fortẽ : Scđm eĩ enĩ sentiae ueritatẽ
ordo iste seruatus ẽ ut prius alligar& ur fortis:
Creptisq uisis eĩ longe lateq in omnib: gentib: &x
firmis& infirmis ita multiplicaretur ecła ut &ipsa
rerũ diuinitus p̃dictarum & implearum robustis

Expanded text:
in cuius domum nemo intrat, ut uasa eius eripiat, in cuius domum nemo intrat, ut uasa eius eripiat, nisi prius adligauerit eum? Immo uero id potius est credendum. nec qui cadant de ecclesia nec qui accedant ecclesiae illo tempore defuturos; sed profecto tam fortes erunt et parentes pro baptizandisparuulis suis et hi, qui tunc primitus credituri sunt, ut illum fortem uincant etiam non ligatum, id est omnibus, qualibus antea numquam, uel artibus insidiantem uel urgentem uiribus et uigilanter intellegant et toleranter ferant, ac sic illi etiam non ligato eripiantur. Nec ideo falsa erit euangelica illa sententia: Quis intrat in domum fortis. ut uasa eius eripiat, nisi prius adligauerit fortem? Secundum eius enim sententiae ueritatordo iste servatus est, ut prius alligaretur fortis, ereptisque vasis ejus, longe lateque in omnibus gentibus ex firmis et infirmis ita multiplicaretur Ecclesia, ut ex ipsa rerum divinitus praedictarum et impletarum robusti
Abbreviated transcription (Latin):
bit qđ dictũ ẽ qui sintrat in domũ fortis utuasa
eĩ eripiat nisi prius alligauerit fortẽ Sietiã
soluto eripiuntur : ac ꝑ hoc cogere uidetur.
ista sententia uttredamꝰ illo licet &iguo tẽpo¬
re. neminẽ accessurũ eẽ populoxp̃iano : sedcũ
eis qui iam xp̃iani reꝑtifuerint diabo lũ pugna¬
turum: e quib: &iã sialiqui uicti sec utieũ
fuerint non eos ad p̃destinatũ filiorũ dĩ
nu merũ ꝑtinere : Neq: enĩ frustra idẽ iohan¬
nes a postolus qui et hanc apocalypsin scripsit
inepistola sua deꝗb dã dic̃ : Ex nob̵ exier̃ sed
nonerat ex nob: Sed qui sit deparuulis : Nimiũ
quippe in credibile ẽ nullosiam natos et nondũ
baptisgatos p̃occupari xp̃ianorũ filios illotẽ¬
pore infantes nullos etiã ipsis nasciiam dieb:
aut sier̃ ñ eos a parentib: suis ad lauacrũ rege¬
nerationis modo quocũq ꝑduci:. Quodsi fit:
quo pacto soluto iam diabolo uasa ista eripient᷑

Expanded text:
bit quod dictum est: Quis intrat in domum fortis, ut uasa bit quod dictum est: Quis intrat in domum fortis, ut uasa eius eripiat, nisi prius adligauerit fortem, si etiam soluto eripiuntur? Ac per hoc ad hoc cogere uidetur ista sententia, ut credamus illo licet exiguo tempore neminem accessurum esse populo Christiano, sed cum eis, qui iam Christiani, reperti fuerint, diabolum pugnaturum; ex quibus etiamsi aliqui uicti secuti eum fuerint, non eos ad praedestinatum filiorum Dei numerum pertinere. Neque enim frustra idem Iohannes apostolus, qui et hanc apocalypsin scripsit, in epistula sua de quibusdam dicit: Ex nobis exierunt, sed non erant ex nobis; nam squippe incredibile est nullos iam natos et nondum baptizatos praeoccupari Christianorum filios illo tempore infantes, nullos etiam ipsis nasci iam diebus; aut si erunt, non eos a parentibus suis ad lauacrum regenerationis modo quocumque perduci. Quod si fiet, quo pacto soluto iam diabolo uasa ista eripientur,
Abbreviated transcription (Latin):
diaboli non solũ facta ẽ & quo caepit eła p̃ter
iudeam t̃ram innationes alia satq alias dilata¬
ri sed etiã nunc sit & fi& usq ad t̃minũ scłi
quo soluendus ẽ: Quia et sinc̃ homines ab in¬
fẽdelitate in qua eosipse possidebat conũtunt᷑
ad fidẽ &usq in illũ finẽ sine dubio conuttentur:
etutiq: unicuiq: iste fortis tunc aligatur quan¬
do ab illo tãquã uas eĩ eripitur: et abyssusubi
inclususẽ ñ in eis consuptaẽ quando s̃mortui
qui tunc erant : quando eẽ coepit inclusus. Sed
successer̃ eis alii nascendo atq: succedunt. don&
finiatur hoc scłm quioderint xp̃ianos inqu&ꝵ ꝗđ sit
cottidie uelut in abỹsso caecis et ꝓfundis cordib: iissus dn¬
includatur. Utrũ aũt &iã illq̃s ultimistribus iboli¬
annis et m̃sib: s& quando solutus totis uirib: saui¬
turus ẽ aliquis in qua non fuerat sit accessurus
ad fidẽ non nulla quaestio ẽ. Quomodo enĩsta¬

Expanded text:
diaboli non solum facta est, ex quo coepit ecclesia praeter diaboli non solum facta est, ex quo coepit ecclesia praeter Iudaeam terram in nationes alias adque alias dilatari; sed etiam nunc fit et fiet usque ad terminum saeculi, quo soluendus est. quia et nunc homines ab infidelitate, in qua eos ipse possidebat, conuertuntur ad fidem et usque in illum finem sine dubio conuertentur; et utique unicuique iste fortis tunc adligatur, quando ab illo tamquam uas eius eripitur; et abyssus, ubi inclusus est, non in eis consumta est, quando sunt mortui, qui tunc erant quando esse coepit inclusus; sed successerunt eis alii nascendo adque succedunt, donec finiatur hoc saeculum, qui oderint Christianos, in quorum cottidie, uelut in abysso, caecis et profundis cordibus includatur. Utrum autem etiam illis ultimis tribus annis et mensibus sex, quando solutus totis uiribus saeuiturus est, aliquis, in qua non fuerat, sit accessurus ad fidem. nonnulla quaestio est. Quo modo enim sta
Abbreviated transcription (Latin):
interiorrenouat᷑ ubi indm̃ credit᷑ foras missũ
ut eĩ forinsecus oppugnatione ꝓficerent. & in
his quis exparte ipsius celligauit nequantã pos¬
set effundendo & exercendo malitiã innumera¬
biles infirmos ex quib: ecłtm multiplicari &
impleri o portebat : alios credituros aliosiã
credentes a fide pietatis hos deterrerethos
frangeret: Et soluet infinẽ ut quã fortẽ
udũ sariũ dĩ ciuitas superauerit cugenti
gła sui redemptoris ad uitoriũ liberato¬
ris aspiciat : in eor ũ sane ꝗtunc futuris:
scõrũ atq fideliũ cõparatione quid sum sꝰ
Quando quidẽ adillos probandos tanto soluet᷑
inimicus cũ quo nos ligato tantis periculis dim¬
camꝰ Quã uis ethoc tẽpas inuallo quosdam
milites xp̃i tã priedentes et fortes fuis seat
ẽe non dubiũ ẽ : ut etiã situnc istamortalitito
uiuerent quando ille soluetur : om̃s in sidus
mai atq imp&us & cauerent sapientissimae
et patientissime sustinerent: Naxaũt alligatio

Expanded text:
m creditur, foras missum, ut eius forinsecus obpugnatione proficerent; et in eis, qui sunt ex parte ipsius, adligauit, ne quantam posset effundendo et exercendo malitiam innumerabiles infirmos, ex quibus ecclesiam multiplicari et inpleri oportebat, alios credituros, alios iam credentes, a fide pietatis hos deterreret, hos frangeret: et soluet in fine, ut, quam fortem aduersarium Dei ciuitas superauerit, cum ingenti gloria sui redemtoris adiutoris liberatoris adspiciat. In eorum sane, qui tunc futuri sunt, sanctorum adque fidelium conparatione quid sumus? Quando quidem ad illos probandos tantus soluetur inimicus, cum quo nos ligato tantis periculis dimicamus. Quamuis et hoc temporis interuallo quosdam milites Christi tam prudentes et fortes fuisse adque esse non dubium est, ut, etiamsi tunc in ista mortalitate uiuerent, quando ille soluetur, omnes insidias eius adque inpetus et cauerent sapientissime et patientissime sustinerent. Haec autem adligatio
Abbreviated transcription (Latin):
tate multorũ plurimos tales ds̃ id ꝑp&a
non uult et fideles deiceret necrederent
impediret: Quod ne faceret alligactus ẽ
Tunc aũ soluet᷑: qño & breue tempus ẽ Nam
trib: annis & sex mensib legit᷑ totis suis suoꝵq
uirib seuiturus: Et tales er̃ cũ quib ei belli¬
gerandũ ẽ : ut uinci tanto eĩ impetu insidusq non
possint Siaũ nũquã solueret᷑ minus appare¬
ret eĩ maligna potentia : minus scĩe ciuitatis
fidelissima patientiaȩ ꝓbaret᷑. Minus deniq ꝑ¬
spiceret᷑ quã magno eĩ malo tambene fuerit.
usus om̃ps: quieũ nec omnino abstulit atemp¬
tactione sc̃oꝵ quãiuis ab eoꝵ interiorib hominib¬

Expanded text:
tate multorum, plurimos tales, quales Deus id perpeti non uult, et fideles deiceret et ne crederent inpediret; quod ne faceret, adligatus est. Tunc autem soluetur, quando et breue tempus erit. Nam tribus annis et sex mensibus legitur totis suis suorumque uiribus saeuiturus et tales erunt, cum quibus ei belligerandum est, ut uinci tanto eius inpetu insidiisque non possint. Si autem numquam solueretur, minus appareret eius maligna potentia. minus sanctae ciuitatis fidelissima patientia probaretur, minus denique perspiceretur, quam magno eius malo tam bene fuerit usus Omnipotens, qui eum nec omnino abstulit a tentatione sanctorum, quamuis ab eorum interioribus hominibu
Abbreviated transcription (Latin):
sĩ ꝑuram̃ potentiã quia or ipsa quantula quũq
sa Multum aut̃ nob in hac carne tribueremus
nsisi usq ad eĩ depositionẽ subuemia uiueremus
ꝓpterea ergo nob ꝑmediatorẽ praestita ẽ grã
ur polluti cartie peccati: carius prccatisimal¬
tudin emnundaremur. hacdĩ gr̃ã qua in nos

Expanded text:
stram potentiam; quia et ipsa quantulacumque sa. Multum autem nobis in hac carne tribueremus, nisi usque ad eius depositionem sub uenia uiueremus. Propterea ergo nobis per Mediatorem praestita est gratia, ut polluti carne peccati carnis peccati similitudine mundaremur. Hac Dei gratia, qua in nos
Abbreviated transcription (Latin):
aut scõ aut nuhil aut napte aliquid dic̃ quam¬
uis quem aliũ dicat horum mediũ notiintelligo
Sienii tciã sic̃ plotitius ubidetrib principalib
substantus disputat anime naturã &iã isteuellet
intellegi: nonutiq diceret horumediu iđ ratrs
maenaturam paterno intellectui. Iste aut
cudic mediũii post ponii sedint̃ potut. & mi¬
rum boc dix̃ ut potuit siue ut uoluit: qđ nos
usq spm̃ dicimus. Liberis enĩ uerbis loquunt
plulo sopla nec inreb: aduitellegendudissicillimis

Expanded text:
ancto aut nihil aut non aperte aliquid dicit; quamuis quem alium dicat horum medium, non intellego. Si enim tertiam, sicut Plotinus, ubi de tribus principalibus substantiis disputat, animae naturam etiam iste uellet intellegi, non utique diceret horum medium, id esimae naturam paterno intellectui; iste autem cum dicit medium, non postponit, sed interponit. Et nimirum hoc dixit, ut potuit siue ut uoluit, quod nousque Spiritum dicimus. Liberis enim uerbis loquuntur philosophi, nec in rebus ad intellegendum difficillimis
Abbreviated transcription (Latin):
diuinis oraculis suisse responsũ nonon purgari
lunȩ theletisatq solis ut hinc ostenderet᷑
nulloꝵ deoꝵ theletis hominẽ possepurgari:
Cuius dielete purgant silunae solisq nonpur¬
gaui: quos int̾ celestes deos p̃cipuos liabent
Senuq eodẽ diẽ oraculo expressũ principia pess
purgare ne sorte cũ dictum eẽt ñ purgare thie¬
leta solis & lunae alauius alterius didit baua

Expanded text:
diuinis oraculis fuisse responsum nos non purgari lunae teletis adque solis, ut hinc ostenderetur nullorum deorum teletis hominem posse purgari. Cuius enim teletae purgant, si lunae solisque non purgant, quos inter caelestes deos praecipuos habent? Denique eodem dicit oraculo expressum principia posse purgare, ne forte, cum dictum esset non purgare teletas solis et lunae, alicuius alteri
Abbreviated transcription (Latin):
spatiũ ẽ cõputari noluisse credatur: Siue qđ mins
satanae uinculũ siue quod amplius uidetur regnum
haberescõrum Sicut dequa dringentis annis insexto
decimohuius operis uolumine disputaui: qm̃ plus
aliquiderant & tam̃ quadringenti sunt nuncupa

Expanded text:
spatium est, conputari noluisse credatur, siue quod minus spatium est, conputari noluisse credatur, siue quod minus satanae uinculum, siue quod amplius uidetur regnum habere sanctorum, sicut de quadringentis annis in sexto decimo huius operis uolumine disputaui; quoniam plus aliquid erant, et tamen quadringenti sunt nuncupa