comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
idiolatriam gentilium dam nare crederetur. hoc est enim quodilli ia cobus ait.
auditun de illo esse quod discissionem doceat amorse quod uci quene fa sest
ut credentes inxpm̃ discendantur aproph&a xp̃i tam quam eius doc crinam de testan
tes at quedam nantes de quo ipser p̃s dicit si crederetis moysi crederetis & mihi deme
enim ille scripsit At tende enim obsecro ipsa uerba ia cobi. Vides inquid frater quod
Audierunt autem dete quia discissionem docesamor se eorum quipergentes iudȩ¬
orum dicens non ddebere circum cidereeos filios suos. Neque secundum consuetu¬

Expanded text:
idolatriam gentilium damnare crederetur. hoc est enim, quod illi Iacobus ait idolatriam gentilium damnare crederetur. hoc est enim, quod illi Iacobus ait auditum de illo esse, quod discissionem doceat a Moyse, quod utique nefas est, ut credentes in Christum discindantur a propheta Christi tamquam eius doctrinam detestantes atque damnantes, de quo ipse Christus dicit: Si crederetis Moysi, crederetis et mihi; de me enim ille scripsit. Adtende enim, obsecro, ipsa uerba Iacobi: Audierunt enim de te quod discissionem 146 doceas a Moyse eorum qui per gentes sunt Judaeorum, dicens non debere circumcidere filios suos, neque secundum consuetu
Abbreviated transcription (Latin):
pesuis iẽ &d epistola qualib& quan tomagis in illa in quaprelo cutus ait Quea utt iscri¬
lquobiseec corundõ qui a non mentior ego quidem illud perumsic egis secreddort
ents cogera iuda itare hoc enim legoscripsis sepaulũ quem mentitum es senon
gendo oide nonrec te agebat hoc pesruserat contraeuuangebi ueri tatem ut pu¬
ureet quicredebant in xp̃m si neillis ueteribus sacramentis saluus esse non posse
hurum iinconten debant antiochiȩ qui ex circumcisi onecrediderant . Contra quos
paulus perseuenanter acriter que confligit ipsum uero paulũ non adhoc id egis seqđ
uer d mot heum circumcidit uel cenchris uoum persoluit uel hiero solimis ali cobo
um monicuscumeis quiuouerant legitima illa celebranda suscepit ut putariui¬
Iereturpereasa cramenta &i am xp̃ianam salutem daris edneilla quȩ prioribus ut
conrtucbat tem poribus inumbris rerum futurarũ ds fieriius serat tam quam

Expanded text:
posuisse; et in Epistola qualibet: quantoposuisse; et in Epistola qualibet: quantobo uobis, ecce coram deo, quia non mentior. Ego quidem illud Petrum sic egisse credo, ut gentes cogeret iudaizare. hoc enim lego scripsisse Paulum, quem mentitum esse non credo. et ideo non recte agebat hoc Petrus; erat enim contra euangelii ueritatem, ut putarent, qui credebant in Christum, sine illis ueteribus sacramentis saluos se esse non posse. hoc enim contendebant Antiochiae, qui ex circumcisione crediderant, contra quos Paulus perseueranter acriterque confligit. ipsum uero Paulum non ad hoc id egisse, quod uel Timotheum circumcidit uel Cenchris uotum persoluit uel Hierosolymis a Iacobo admonitus cum eis, qui uouerant, legitima illa celebranda suscepit, ut putari uideretur per ea sacramenta etiam Christianam salutem dari, sed ne illa, quae prioribus, ut congruebat, temporibus in umbris rerum futurarum deus fieri iusserat, tamquam
Abbreviated transcription (Latin):
tropaulum quod ipse paulus fecerat arguisse. Non nunc quero quid fecerit quid scrip¬
serit quero hoc ad questionem quã suscepi maxime ꝑtin& ut ueritas diuinarum scriu¬
rarum ad nram fidem aedificandam memoriae commendata non aquibus lib& sed
ab ipsis a postolis. Ac perhoc cani cum auctori tatis culmenre cepta exommiparte uerq
at que indubitanda persistat Nam si hoc fecit p&rus quod facere debuit mentitus est pau¬
lus quod eum uiderit non recte in gredientem adueritatem euangelii : Quis quis enim hoc
sacti quod facere deb& recte utique facit &ideo deillo falsum dicit qui dicat cum non rce¬
tefecisse quod cum nouit face redebuisse: Si autem uerum seripsit paulis. uerum est quod
persui non retti tuo in gredicbtur ad ueritatem euangelu Idergofacicdat quod facere
nondebe lust &e si tale adiquid paulus ipseiam fecerat correttum potius &eiam ar suo e edere

Expanded text:
tro Paulum, quod ipse Paulus fecerat, arguisse\'. non nunc quaero, quid fecerit; quid scriptro Paulum, quod ipse Paulus fecerat, arguisse\'. non nunc quaero, quid fecerit; quid scripserit, quaero. hoc ad quaestionem, quam suscepi, maxime pertinet, ut ueritas diuinarum scripturarum ad nostram fidem aedificandam memoriae commendata non a quibuslibet, sed ab ipsis apostolis ac per hoc in canonicum auctoritatis culmen recepta ex omni parte uerax atque indubitanda persistat. nam si hoc fecit Petrus, quod facere debuit, mentitus est Paulus, quod eum uiderit non recte ingredientem ad ueritatem euangelii. quisquis enim hoc facit, quod facere debet, recte utique facit et ideo falsum de illo dicit, qui dicit eum non recte fecisse, quod eum nouit facere debuisse. si autem uerum scripsit Paulus, uerum est, quod Petrus non recte tunc ingrediebatur ad ueritatem euangelnon debebat; et si tale aliquid Paulus ipse jam fecerat, correctum potius etiam ipsum credam
Abbreviated transcription (Latin):
adꝓbatos uel emenclatos uel dam natos ueraciterdis cam potius quane factahumnaals unesus
quibus dam laudabilis ex cllentiae personis aliquan do cre deretime orephendenida p¬
sa diuina eloquia mii sint ubique sus pecta manichciplurima diuinarum scriptu¬
rum quibus eorum ne farius error clarissima sententiarum per spicuitate con uiu¬
tur quia in alium sensum detorque re nom posunt. salsaesse contendunt lt ata unta
ut candem fal si tatem non scrilen tibus a postolis tribuant sed nescio quibus codicum corrup¬
toribus quod tamen qui a nec pluribus sine arttiqui oribus exemplaribus nec p̃cedentis lim¬
quae aue torii ue undelatini libri interpretatisum ꝓbare aliquando pgtuerunt. Notis¬
tatua quanta malitiae illorum patescit occasio sinon ab alis a postolicusla ters ed¬
se falsatas sed ipsos apostolos falsa scripsis se dicemus : Nonestinquis tre dibiles oe inpe¬

Expanded text:
adprobatos uel emendatos uel damnatos ueraciter discam potius, quam, facta humana dum in adprobatos uel emendatos uel damnatos ueraciter discam potius, quam, facta humana dum in quibusdam laudabilis excellentiae personis aliquando credere timeo reprehendenda, ipsa diuina eloquia mihi sint ubique suspecta. Manichei plurima diuinarum scripturarum, quibus eorum nefarius error clarissima sententiarum perspicuitate conuincitur, quia in alium sensum detorquere non possunt, falsa esse contendunt, ita tamen, ut eandem falsitatem non scribentibus apostolis tribuant, sed nescio quibus codicum corruptoribus. quod tamen quia nec pluribus siue antiquioribus exemplaribus nec praecedentis linguae auctoritate, unde Latini libri interpretati sunt, probare aliquando potuerunt, notisa tua, quanta malitiae illorum patescat occasio, si non ab aliis apostolicas litteras esse falsatas, sed ipsos apostolos falsa scripsisse dicamus? \'Non est\', inquis, \'credibile hoc in Pe
Abbreviated transcription (Latin):
& non iudaice uiuis : Quomodo gentes cogisiudaitare. de quo enim certussim quod
me scribendo uello quendo non fallat si fallo bat apostolus filios suos. quos iterum pas¬
seribo uobis eccecoram do quia non mentior non camenut pasiter scrbii ad se d nescioquadit¬
pensatoria si mulatione falle bat . uidisse sep& rum & barnaban. non recit ingre dients aduo¬
ritatem euangelii. ac paroinfa ciem restitissc non obaliud nisi quod gentes coger& iudluu¬
est dicamus quod ab sit satius cõ qe dere mentiri euangelum quam ne ga tum es apetsapon
& mentiri regnorum librum quam tantum pro ph&on adno do tame t ellenses. edet ram
Xin concupiscenda atque abducenda uxore aliena cõmisse adulterium &inmarito e iur
ne cando. tamhor rendum homicidium. immouero scãmi scriꝑturam in summo & celesti aue¬
toritatis culmine conlo catam. de ueritate cius certus ac seurus legam &hica hominesud

Expanded text:
et-non Iudaice uiuis, quomodo gentes cogis iudaizare? de quo enim certus sim, quod et-non Iudaice uiuis, quomodo gentes cogis iudaizare? de quo enim certus sim, quod me scribendo uel loquendo non fallat, si fallebat apostolus filios suos, quos iterum parscribo uobis, ecce coram deo, quia non mentior, non tamen ueraciter scribebat, sed nescio qua dispensatoria simulatione fallebat, uidisse se Petrum et Barnaban non recte ingredientes ad ueritatem euangelii ac Petro in faciem restitisse non ob aliud, nisi quod gentes cogeret iudaizest, dicamus — quod absit — satius esse credere mentiri euangelium, quam negatum esse a Petro Christum, et mentiri Regnorum librum, quam tantum prophetam a domino deo tam excellenter electum et in concupiscenda atque abducenda uxore aliena commisisse adulterium et in marito eius necando tam horrendum homicidium. immo uero sanctam scripturam in summo et caelesti auctoritatis culmine conlocatam de ueritate eius certus ac securus legam et in ea homines uel
Abbreviated transcription (Latin):
tum putem qui dipsutas enserunt Sces qui amihi uel perillos auctores canonicos uel proba¬
bil ratione quod a uero non aborreat persuaderepotuerunt nec temi hifratersentire
aliud existimo pror sus inquam non tearbitror siclegit uos libros uelle tam quam prophe¬
tarum uela postolorum de quo scriptis quodomnierro recareant dulita rene farium est
Absit hoc apia humiditate & ueraci deteme ipso cogitatione quanisiesses preditus non
Quod site ipsum consideratione uite acmorum tuorum non simulate non fallaciter di¬
xis secredo quanto magis aequiin est mecredere a postolum paulum non aliud sensis¬
sequam scripserit. Vbi ait dep&ro &barnaba Cumui derem quia non recte ingrediun¬
tur adueri tatem euangelii. dixit p&ro corã omnibussi tu cum sis iu deaus gentiliter

Expanded text:
rum putem, quia ipsi ita senserunt, sed quia mihi uel per illos auctores canonicos uel probarum putem, quia ipsi ita senserunt, sed quia mihi uel per illos auctores canonicos uel probabili ratione, quod a uero non abhorreat, persuadere potuerunt. nec te, mi frater, sentire aliud existimo; prorsus, inquam, non te arbitror sic legi tuos libros uelle tamquam prophetarum uel apostolorum, de quorum scriptis, quod omni errore careant, dubitare nefarium est. absit hoc a pia humilitate et ueraci de temet ipso cogitatione, qua nisi esses praeditus, non remus aliqua uel disceremus! Quod si te ipsum consideratione uitae ac morum tuorum non simulate, non fallaciter dixisse credo, quanto magis aequum est me credere apostolum Paulum non aliud sensisse, quam scripserit, ubi ait de Petro et Barnaba: cum uiderem, quia non recte ingrediuntur ad ueritatem euangelii, dixi Petro coram omnibus: si tu: cum sis Iudaeus, gentiliter
Abbreviated transcription (Latin):
quio le fulls milli ꝗl adium stringe re iudicemur nisi for de ille modus est quo utrum quo
hor iucium uel uitiis suspitionem caueamus si cum doctiore amicosic disputemus ut quie¬
quid dixerit ne cesse sit approbare Ne que rendisal tim caus aliceat aliquantulumre¬
luctariꝰ Tumuero sine ullo timore of fensionis tam quam in cãpoluditur sed mirumsi nobis
nonlasutuuue qne nimꝰ fateor caritati tue solis eis scriptura rum libris quuan cano nicȩ
appellantur didic hunc timorem honorem deferreut nullumeorum a uetorem seri¬
bendo entrasse dliquid firmissimecredam acsi aliquidin eis offendero litteris quodiui¬
deatur contrarium ueritati Nihilaliud quam uel mendo sum esse codicem uel int̃¬
pretem non ad secutumesse quod dictum estꝰ Vlel memini me intellexis se non ambi¬
gam alios autemitalero ut quanta lib& scĩtate doctrina que prepolleat. Non ideoue¬

Expanded text:
quio, litum melle gladium stringere iudicemur, nisi forte ille modus est, quo utrumque quio, litum melle gladium stringere iudicemur, nisi forte ille modus est, quo utrumque hoc uitium uel uitii suspicionem caueamus, si cum doctiore amico sic disputemus, ut, quicquid dixerit, necesse sit adprobare nec quaerendi saltem causa liceat aliquantulum reluctari. Tum uero sine ullo timore offensionis tamquam in campo luditur, sed mirum, si nobis non inluditur. ego enim — fateor caritati tuae — solis eis scripturarum libris, qui iam canonici appellantur, didici hunc timorem honoremque deferre, ut nullum eorum auctorem scribendo errasse aliquid firmissime credam ac, si aliquid in eis offendero litteris, quod uideatur contrarium ueritati, nihil aliud quam uel mendosum esse codicem uel interpretem non adsecutum esse, quod dictum est, uel me minime intellexisse non ambigam. alios autem ita lego, ut, quantalibet sanctitate doctrinaque praepolleant, non ideo ue
Abbreviated transcription (Latin):
Stuosa ingeniosa diligentia Haec tibi non tantum donante uerum &i amditante spũ
scout iamagnis & laboriosis questinbus nontam quam ludentem in campo seriptu parum
seli mon tibus an helante aduiuessi autem ꝓp̃t̃ hilaritatem quam ẽẽintercarissi mos dis¬
endmtes de cibus uiastidicen dun ẽt luitdamus siue illud apertum de pla nunsetunde on lo¬
quimurs sius ar duum at que dis si cile hocipsum edo ceobse crote quo nam modiad sequiua¬
cpmuis ue lus asetriali quid nos mou& quod n obis e si non cautius ad cendentibus aete tardi¬
les isulle gontibus non pbatum et & quĩdi n obis iudeatur contra conamus ad serere sihoca¬
ui quan tosecuros eidiber tauedicamus no  cidamus insuspicionem puerilis iac tasi¬
tia quasi uronomimi famam uiros in iustres ac cusando quaeramus si auttem ali quid a se¬
rum irsellen dine cessi tate depromi tum quotole rabilesiat leiuore cir cũ funda muslo¬

Expanded text:
studiosa, ingeniosa diligentia haec tibi non tantum donante, uerum etiam dictante spstudiosa, ingeniosa diligentia haec tibi non tantum donante, uerum etiam dictante spiritu sancto, ut in magnis et laboriosis quaestionibus non tamquam ludentem in campo scripturarum, sed in montibus anhelantem adiuues. si autem propter hilaritatem, quam esse inter carissimos disserentes decet, putasti dicendum esse \'ludamus\', siue illud apertum et planum sit, unde conloquimur, siue arduum atque difficile, hoc ipsum edoce, obsecro te, quonam modo adsequi ualeamus, ut, cum forte aliquid nos mouet, quod nobis etsi non cautius adtendentibus, certe tardius intellegentibus non probatum est, et, quid nobis uideatur, contra conamur adserere, si hoc aliquanto securiore libertate dicamus, non incidamus in suspicionem puerilis iactantiae, quasi nostro nomini famam uiros inlustres accusando quaeramus, si autem aliquid asperum refellendi necessitate depromptum, quo tolerabile fiat, leniore circumfundamus elo
Abbreviated transcription (Latin):
hendendo germani tatem tuam cuius in eare ali quam culpam me cogno uisse non ausimdice¬
resedolendo huma nam miseria: Cum in amititis mutua caritate retinendis quanta lib&
illa sit incertaper mansio est uerum illud mulieremtuis nosse rescriptis. utrum mihi ueni¬
am quam poposcerã dederis : Quod apertius mihi intimare cupio quamuis hilarior qui¬
dam uultus lit terarum tuarum &iam hoc me in petrasse significare uideatur. Si ta¬
men post lectamillam missae sunt quod in eis minime apparet pecis uel potius si ducia
caritatis iubes ut in scriptu Rarum cam posinen roinuicem dolore ludamus & qui¬
dem quantum ad meattine serio nos ista quam ludo agere mallem: Quod si hoc uer¬
bum tibi propterfacilitatem porereplacuit. Ego fateor iagis aliquid ex petoa
benignitate uirium tuarum prudentia quȩ tamdoe& & atiosa annosa:

Expanded text:
hendendo germanitatem tuam, cuius in ea re aliquam culpam me cognouisse non ausim dicehendendo germanitatem tuam, cuius in ea re aliquam culpam me cognouisse non ausim dicere, sed dolendo humanam miseriam, cuius in amicitiis mutua caritate retinendis, quantalibet illa sit, incerta permansio est. uerum illud malueram tuis nosse rescriptis, utrum mihi ueniam, quam poposceram, dederis. quod apertius mihi intimari cupio, quamuis hilarior quidam uultus litterarum tuarum etiam hoc me impetrasse significare uideatur, si tamen post lectam illam missae sunt, quod in eis minime apparet. Petis uel potius fiducia caritatis iubes, ut in scripturarum campo sine nostro inuicem dolore ludamus. equidem, quantum ad ad me adtinet, serio nos ista quam ludo agere mallem. quodsi hoc uerbum tibi propter facilitatem ponere placuit, ego, fateor, maius aliquid expeto a benignitate uirium tuarum prudentiaque tam docta et otiosa, annosa,
Abbreviated transcription (Latin):
iplac& camposine nr̃o inuicem dolore ludamus: EpisTOLΑ SC̃IAGVSTINI Ep̃I Ad SM̃¬
omino dilectissimo & in xp̃o uisceribus honorando scõfratri & conpres MHIΕRΟΝΙNVΗ¬
brtero hie ronimo agustinus in dño salutem: Iam pridem tuae cairitati ꝓlixamepi¬
stblam misi respondens illi tuae quã ꝑ sc̃m filiumtuum asterium nuntiam non solũ¬
fratremuerum &iam collegã meum misisse te recolis quae utrum inmanustuas per uenire
meruerit ad huc nescionisi quod fratrem sincerissimum firmum scribis. si ille quime primũ
gladio petit stilo repulsus est ut sit umanitatis meae at que iustitiae accusantem reprehen de¬
se non respendentem. Hoc solo tenuissimo in dicio ut cum que conicio legis sete illam epistu¬
lam meã in ea quippe deploraui tantam interuos extitisse dis cordiam de quorum tanta ami¬
titia qua quam uersum ea fama diffu der& caritas fraternagaudebat quod non fecire pre

Expanded text:
si placet campo sine nostro invicem dolore ludamus. EPISTOLA CXVI. AUGUSTINI AD si placet campo sine nostro invicem dolore ludamus. EPISTOLA CXVI. AUGUSTINI AD Domino dilectissimo et in Christi uisceribus honorando, sancto fratri et conpresbytero Hieronymo Augustinus in domino salutem. Iam pridem tuae caritati prolixam epistfratrem, verum etiam collegam meum, misisse te recolis. Quae utrum in manus tuas pervenire meruerit, adhuc nescio, nisi quod per fratrem sincerissimum Firmum scribis si ille qui te primum gladio petiit, stylo repulsus est; ut sit humanitatis meae atque justitiae, accusantem reprehendere, non respondentem. Hoc solo tenuissimo indicio utcumque conjicio, legisse te illam epistolam meam. In ea quippe deploravi tantam inter vos exstitisse discordiam, de quorum tanta amicitia, quaquaversum eam fama diffuderat, caritas fraterna gaudebat. Qu
Abbreviated transcription (Latin):
omino uere scõ&beatissi mopapat agustino. Hie ronimus in xp̃osalutem : Cuma sco
lit teras non dico sperarem sed ex gerem nesciente tede africaꝓfectum essese dixit: Ita¬
que reddo tibipereum salutationis officia qui te unicoamore complectitur simulq
obsecro ut ignos caspudorimeo quod diu precipienti ut rescriberem negare non potiu
Nec ego tibi sed causae catisa respondit & si culpa est respondisse que sout patienter au¬
dias multomior est prouocasse sed facessant istius modi querimoniae si inter nospu¬
ra germanitas & de inceps non questionum sed caritatis ad nos scripta mit tamus sc̃i fr̃s
me morẽ mei xp̃s ds̃ nostertueatur om̃ps : Dominȩ uere scẽ &beatissime papa sile gisti li¬
brum explanationum in ionam puto quodri diculam cu curbi tae. non recipias quaestio¬
nem sin autem amicus quine primus gladio p&ut stilo repulsus est. sit humanita¬
tis tuae at que iustitiae ac cusan tem rep̃hendere non respondentem in scripturarũ

Expanded text:
OMINO VERE SANCTO ET BEATISSIMO PAPAE AUGUSTINO HIERONVMUS IN CHRISTO SALUTEM. Cum a sanclitteras non dico sperarem, sed exigerem, nesciente te de Africa profectum esse se dixit. itaque reddo tibi per eum salutationis officia, qui te unico amore complectitur, simulque obsecro. ut ignoscas pudori meo, quod diu praecipienti, ut rescriberem, negare non potui. nec ego tibi sed causae causa respondit. et si culpa est respondisse, — quaeso, ut patienter audias — multo maior est prouocasse. sed facessant istius modi querimoniae; sit inter nos pura germanitas et deinceps\'non quaestionum sed caritmemorem mei, Christus Deus noster tucatur omnipotens, domine vere sancte et beatissime papa. Si legisti librum explanationum in Jonam, puto quod ridiculam cucurbitae non recipias quaestionem. Sin autem amicus qui me primus gladio petiit, stylo repulsus est; sit humanitatis tuae atque justitiae accusantem reprehendere, non respondentem. In Scripturarum
Abbreviated transcription (Latin):
fecisse apostolos credas proindesi cut tuae contrario lo queris aldi c&as recdia man¬
te sicut soribis mundo libera uoce ꝓnuntias caerimo ol a quedaco ꝑuanie plea tion¬
sasessec mortiseras xp̃ianis & qui cũ que eas obseruauerit siue exiii daxis siue
exgentibus eum inbarathrumdi aboli de uolutum: Ita ego hanc uocem tuam
omnino confirmo & ad do quicum que cas obseruauerit non solum ueraciter uerũ
diensimulate eum inbarathrum diabola de uolutum. Quso que us tmpir sisra
si eut tusimu lationem a postolorum huius tom poris ratioui quere secep nus. sca
eto pauli apostoli ueracem tunc in his omnibus conuerfationem as huiuste¬
poris quaniuis minime simulata caerimoniarum iudaicarum obseruatio ne

Expanded text:
fecisse apostolos credas. Proinde, sicut tu e contrario loqueris et licet reclamanfecisse apostolos credas. Proinde, sicut tu e contrario loqueris et licet reclamante, sicut scribis, mundo libera uoce pronuntias caerimonias Iudaeorum et perniciosas esse et mortiferas Christianis et, quicumque eas obseruauerit siue ex Iudaeis siue ex gentibus, eum in barathrum diaboli deuolutum, ita ego hanc uocem tuam omnino confirmo et addo: quicumque eas obseruauerit non solum ueraciter, uerum etiam simulate, eum in barathrum diaboli deuolutum. quid quaeris amplius? sed sicut tu simulationem apostolorum ab huius temporis ratione secernis, ita ego Pauli apostoli ueracem tunc in his omnibus conuersationem ab huius temporis quamuis minime simulata caerimoniarum Iudaicarum obseruatione
Abbreviated transcription (Latin):
monio rum sps inundus insaitust prolide potius cul panda Et gegle genaianis¬
inqui a siurn dr̃i aadudi qu am obiur gaitiotua uerum tamen lon ge conte quã tuas
lit teras accepissem scribens contra faustum manicheum quomodo eundem ocũ
quamuis brcuiter explicauerim & hoc illic non preter miserim & legere podie¬
ret si non de dignetur benignitas tua & carissimis nr̃isperquos haec scripta non
misi. quomodo uolueris tibi fides fiat. illudme ante dictas semihi quȩ dean¬
momeo erede quod coram dõ loquens iure caritatis ex posco Num quamm
ibi usum suisse etiam nunc xp̃i anos ex iudaeis fac tossacramenta illsiuitira
quolibe: affectu. quo libe animo celebrare deberes neis u iomodo dicore
cum illud depaulo semperita sen serim ex quonillius enshilic ino loi motue¬
runt. si cut nec tibi uidetur hoctem poe cu quan ifties si mulaniha cund ete

Expanded text:
moniorum spiritus inmundus instituit. proinde potius culpanda est neglegentia memoniorum spiritus inmundus instituit. proinde potius culpanda est neglegentia mea, quia hoc non I addidi, quam obiurgatio tua. uerum tamen longe ante, quam tuas I litteras accepissem, scribens contra Faustum Manicheum, quomodo eundem locum quamuis breuiter explicauerim et hoc illic non praetermiserim, et legere poterit, si non dedignetur, benignitas tua et a carissimis nostris, per quos haec scripta nunc misi, quomodo uolueris, tibi fides fiat illud me ante dictasse. mihique de animo meo crede, quod coram deo loquens iure caritatis exposco, numquam 30 mihi uisum fuisse etiam nunc Christianos ex Iudaeis factos sacramenta illa uetera quolibet affectu, quolibet animo celebrare debere aut eis ullo modo licere, cum illud de Paulo semper ita senserim, ex quo illius mihi litterae innotuerunt, sicut nec tibi uidetur hoc tempore cuiquam ista esse simulanda, cum hoc
Abbreviated transcription (Latin):
sinulate sed relego rosȩ non autem de serenla continuo uel inimicorum oliu¬
trcutationibus tam quameanum morsibus picienda: pro inde nunc quis quis
xp̃i anorum quamuis sit ex iudacis similiter eace lebrare uoluerit tam quã
sopitos cinere seruens noneriipuus deductor uelba iulus corporis sed impiusse¬
pulture uiolator Fateor nane ineo quo de pistola mea continaodeodibesteo crs¬
pmonte iuddatorum panius celebranclasusceperat: Cumiam xpies sera postoliem
mut doceraa nones se perni ciosahis quita uellent ut si cut aparendibes qui de peuai
ac clperane ustort mioius mepo tuisse illo duntaxet tempore quupuiran
fide gratia reuelata est: Tuncenim hoc non erat perniciosum progressuuero
temporis illae obseruationes ab omnibus xp̃i anis deserentur ne si tune fierd̃ non
discerneretr quo d ds̃populo suo permor sen recepit ab eoquodin templis idac¬

Expanded text:
simulate, sed religiose, non autem deserenda continuo uel inimicorum obsimulate, sed religiose, non autem deserenda continuo uel inimicorum obtrectationibus tamquam canum morsibus proicienda. proinde nunc quisquis Christianorum, quamuis sit ex Iudaeis, similiter ea celebrare uoluerit, tamquam sopitos cineres eruens non erit pius deductor uel baiulus corporis, sed inpius sepulturae uiolator. Fateor sane in eo, quod epistula mea continet, quod ideo sacramenta Iudaeorum Paulus celebranda susceperat, cum iam Christi esset apostolus, ut doceret non esse perniciosa his, qui ea uellent, sicut a parentibus per legem acceperant, custodire, minus me posuisse \'illo dumtaxat tempore, quo primum fidei gratia reuelata est\'; tunc enim hoc non erat perniciosum. progressuuero temporis illae obseruationes ab omnibus Christianis desererentur, ne, si tunc fierent, non discerneretur, quod deus populo suo per Moysen praecepit, ab eo, quod in templis dae
Abbreviated transcription (Latin):
bn ns uio quan nodiam de labimur quae sit eoperuciosior quooner pore sed
props siceustr nuosun ae e btlug. quo di respondes ut ce a harput enes enter¬
ere pi uito ple stoluisi st lauclabiliter si mulas se nescandali retur in ser emiqui
oiu dacis multiere diderint ica respuenda non dum in telle gebant nune uero
consis inataper tot gentes doc trna gratiae xp̃iana confirmata & iamper oaries
cp et desi as lec tione legis ⁊eꝓphetarum quomodo haec intellegenda non obserur¬
doreutes tu quisquesca simulan ddo agere uoluertt in sanire : Cur mibi non
lao dicere apostolum paulum & alios recte fideixpianes. Tunc illa ueteras ara
mentapiulio obser uandoue racite commendare debuisse neputarentur il
dinueseue lsto est ami serant tamquam uitamoficusur lierum tape sieutt dlefine¬
tãcor porane dessimorum deducenda erant quodam modo ad sepulturam nee

Expanded text:
in nescio quam nouam delabimur, quae sit eo perniciosior, quo non errore, sed in nescio quam nouam delabimur, quae sit eo perniciosior, quo non errore, sed proposito est ac uoluntate fallaci. quodsi respondes, ut te ab hac purges sententia. tunc apostolos ista laudabiliter simulasse. ne scandalizarentur infirmi, qui ex Iudaeis multi crediderant et ea respuenda nondum intellegebant, nunc uero confirmata per tot gentes doctrina gratiae Christianae, confirmata etiam per omnes Christi ecclesias lectione legis et prophetarum, quo modo haec intellegenda, non obseruanda recitentur, quisquis ea simulando agere uoluerit, insanire, cur mihi non licet dicere apostolum Paulum menta paululum observando veraciter commendare debuisse, ne putarentur ieuelata est, amiserant tamquam uitam officii sui, uerum tamen sicut defuncta corpora necessariorum deducenda erant quodam modo ad sepulturam nec
Abbreviated transcription (Latin):
opus ess& obseruans ut damna non ẽe monstrar& : predicans tamen instantern
eis sed reuelata gratia sidei saluos fierifi deles. ne ad ea quam quam uelut
ne cessaria suscipienda compeller& sic autem credo apostolum paulum
ueraciter cuncta  illa gessisse. necta men nunc quem quam factum ex uda
xp̃ianum uel cogo uel sinotalia ueraciter celebrare. sicut nec tucui uidetur
paulus ea simusasse. cogis istum uel sinis talia simulare anuis ut &i amego
didim hanc ẽe sumiam questionis immo sententiactuae. at post euangelium xp̃ibe¬
dicom ure dessus iuddaei suserisida os ferant quac obtulit paulus si filios cir cumci¬
silo si sal batum obseruent it paulus intimotheo Romines obiseruart iuda cis
dam modo haci si niulat ac sallaciter a gant hoc suta o neniam in heres labe¬
hioms uodo aae quos uusgo nata roos nuncupant uel qualibe alianueteren sel

Expanded text:
opus esset, obseruans, ut damnanda non esse monstraret, praedicans tamen instanter non opus esset, obseruans, ut damnanda non esse monstraret, praedicans tamen instanter non eis sed reuelata gratia fidei salnos fieri fideles, ne ad ea quemquam uelut necessaria suscipienda compelleret. sic autem credo apostolum Paulum ueraciter cuncta illa gessisse nec tamen nunc quemquam factum ex Iudaeo Christianum uel cogo uel sino talia ueraciter celebrare. sicut nec tu, cui uidetur Paulus ea simulasse, cogis istum uel sinis talia simulare. An uis, ut etiam ego dicam hanc esse summam quaestionis, immo sententiae tuae, ut post euangelium Chriiant credentes Iudaei, si sacrificia offerant, quae obtulit Paulus, si filios circumcidant, si sabbatum obseruent, ut Paulus in Timotheo et omnes obseruauere Iudaei, dum modo haec simulate ac fallaciter. agant? hoc si ita est, non iam in heresin Hebionis uel eorum, quos uulgo Nazaraeos nuncupant, uel quamlibet aliam ueterem, sed
Abbreviated transcription (Latin):
uocatione quos pre sentia carnis dñi & a postoli ca tempora sic inuenerant : Om̃¬
nis illa actio consumeretur umbrarum hoc ei sufficisse ad cominen dationem
ut non tam quam de testanda & similis idolatriae utare tur. Vlga uero non
haber& progres sum ne putare tur necessaria : łam quam ues ab illa salus non
uel sine illa esse non possa: Quod putauerunt hereticiquidum uolunt & iudei
eẽ & xp̃iani : Nec iudaci nec xp̃iani ẽẽ potucrunt. Quorum sententiam mihu
cauendam quamiuis in eamnum quam fuerim. tamenbeni uolentissime ammo¬
nere dignatus es incuius sententiae non consensionem sed si mulationem timore pe¬
trus inciderat ut de illo paulus ueris sime scriber& quod cum uidiss& non recte
ingredientem adueritatem e uangelii ei qui uerissi me dicer& quod gentes uida¬
irare cogebat. Quod paulus uti que non cogebat obhoc illa uetera ueraciter ubi

Expanded text:
uocatione, quos praesentia carnis domini et apostolica tempora sic inuenerant, omuocatione, quos praesentia carnis domini et apostolica tempora sic inuenerant, omnis illa actio consumeretur umbrarum, hoc ei suffecisse ad commendationem, ut non tamquam detestanda et similis idolatriae uitaretur, ultra uero non haberet progressum, ne putaretur necessaria, tamquam uel ab illa salus esset uel sine illa esse non posset, quod putauerunt heretici, qui, dum uolunt et Iudaei esse et Christiani, nec Iudaei nec Christiani esse potuerunt. quorum sententiam mihi cauendam, quamuis in ea numquam fuerim, tamen beniuolentissime admonere dignatus es. in cuius sententiae non consensionem, sed simula tionem timore Petrus inciderat, ut de illo Paulus uerissime scriberet, quod eum uidisset non recte ingredientem ad ueritatem euangelii, eique uerissime diceret, quod gentes iudaizare cogebat. quod Paulus utique non cogebat ob hoc illa uetera ueraciter, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
tum ẽẽ xp̃i anis. quanto magis illud malum dicere non audeo quod dmprecipis se ipsa
xp̃iana side negare non possum qua didici non eo me iustificari sed gratia dĩper
loper testamentum quoduetus dicitur diuinitusdata ad signi ficationem fucur¬
rum queper xp̃moportebat impleri quibus aduenientibus remansis se illa xp̃ianis
legenda tantum ad tellegentiam premisse ꝓrophetiae. non auteri necessario
facienda quasi adhuc ex pec tan dum esse ut ue nir& fidei reuelatio quaehiss¬
nificabatur esse uentura. sed quamuis gentibus in ponenda non essent nontañ
sic debuis se auserri a consuetudine iudȩ orum tam quam d testanda at que
dam nanda sensim pro inde at que paulatim feruente sane predicatione gratiae xp̃i
que sola nossent credentesse iustisi carisaluosque fieri non illis umbrs rerum antẽ
futurarum: Tunc iam uenientium at que p̃sentium itt in illarum iudatorum

Expanded text:
tum esse Christianis. quanto magis illud malum dicere non audeo, quod deum praecepisse ipsa tum esse Christianis. quanto magis illud malum dicere non audeo, quod deum praecepisse ipsa Christiana fide negare non possum, qua didici non eo me iustificari, sed gratia dei pelo per testamentum, quod uetus dicitur, diuinitus data ad significationem futurorum, quae per Christum oportebat inpleri. quibus aduenientibus remansisse illa Christianis legenda tantum ad intellegentiam praemissae prophetiae, non autem necessario facienda, quasi adhuc expectandum esset, ut ueniret fidei reuelatio, quae his significabatur esse uentura. sed quamuis gentibus inponenda non essent, non tamen sic debuisse auferri a consuetudine Iudaeorum tamquam detestanda atque damnanda. sensim proinde atque paulatim feruente sane praedicatione gratiae Christi, qua sola nossent credentes se iustificari saluosque fieri, non illis umbris rerum ante futurarum, tunc iam uenientium atque praesentium, ut in illorum Iudaeorum
Abbreviated transcription (Latin):
cit ds̃ seilli populo de disse precepta non bona forte enimꝓpter ea non dixit mala sed
tantum nonbona id est non talia ut illis homi nes bonifiant. Aut sine illis boninon
si ant uellem me docer& benigna sinceritastua utrum simulate quis quam sc̃so
rientalis cum romam uenerit ieiun& sabbato excepto illo die pascha lis uigiliae
Quod simulum esse dixerimus non solum romanam ecclesiam: sed &iam multa ei
uicina &aliquanto remotiore damnabimus. ubimos idem tenetur & maui
Siautem nonie iunare sabbato malum putauȩ rimus tre ec̃ clesi as oriertt & alen
ma ioremorbis xp̃iani partem quameritate crimi nabimur : Elac& netibi ut me dium
quid dam ẽt dicamus quod tamen acceptabile sit ei. quohee nonsimul atesed congrlientis¬
cietate at que obseruantia fecerit. & tamen nihil indelegimus in canonicis libris preeg¬

Expanded text:
cit deus se illi populo dedisse praecepta non bona? forte enim propterea non dixit mala, sed cit deus se illi populo dedisse praecepta non bona? forte enim propterea non dixit mala, sed tantum non bona, id est non talia, ut illis homines boni fiant aut sine illis boni non fiant. uellem me doceret benigna sinceritas tua, utrum simulate quisquam sanctus orientalis, cum Romam uenerit, ieiunet sabbato excepto illo die paschalis uigiliae. quod si malum esse dixerimus, non solum Romanam ecclesiam, sed 30 etiam multa ei uicina et aliquanto remotiora damnabimus, ubi mos idem tenetur et manet. si autem non ieiunare sabbato malum puta-B uerimus, tot ecclesias orientis et multo maiorem orbis Christiani partem qua temeritate criminabimur! placetne tibi, ut medium quiddam essedicamus, quod tamen acceptabile sit ei, qui hoc non simulate, sed congruenti societate atque obseruantia fecerit ? et tamen nihil inde legimus in canonicis libris praecep
Abbreviated transcription (Latin):
nuas onpotest iee induiferens. e di auit bonunaittmalumit si bo num dx ramus ces ios
qua quo obsgsar iasimue s sed u m alum nonuert sedsi mulate adarostolis obseraua¬
tusetus obsanus  goueroia postolis nontam exemplum phulo sophorum tt meoeuando sr
il in sua dispusta tione uert aliquid dicunt quan forensium aduocatosuam quse mona
epistulamacansar uas us cossie mandam simulationem peeri& pauli putata etdere¬
epi induca Quidego apudtetimne ani philo sophorum qui non ꝓpterea uari suntur ci cer¬
ni ifidsa dicunt sea quia & falsis pleris que considunt & ubi uera inueniuntur dicen
xp̃igratia qui est ipsa ueritas. alieni sunt : Cur auetem nondicam precepta illa ueterum
sacramentorum necbona eẽ quia non eis hominis iustificantur : Vmbrae sunt enimpre¬
nuntiante gratiã qua iustificamur nec tamen mala quia diuinitdis precepta sunt
tempori personis que congruentia cum me adiuu& &iã ꝓph&ica sententia quadi¬

Expanded text:
indifferens sed aut bonum aut malum, ut, si bonum dixerimus, eas nos quoque obseruare cogamur, si autem malum, non uere sed simulate ab apostolis obseruatas esse credamus. ego uero apostolis non tam exemplum philosophorum timeo, quando et illi in sua disputatione ueri aliquid dicunt, quam forensium aduocatorum, quando in epistulae ad Galatas ad confirmandam simulationem Petri et Pauli putata est decenter induci, quid ego apud te timeam nomen philosophorum, qui non propterea uani sunt, quia omnia falsa dicunt, sed quia et falsis plerisque confidunt et, ubi uera inueniuntur dicere, a Christi gratia, qui est ipsa ueritas, alieni sunt ? Cur autem non dicam praecepta illa ueterum sacramentorum nec bona esse, quia non eis homines iustificantur — umbrae sunt enim praenuntiantes gratiam, qua iustificamur —, nec tamen mala, quia diuinitus praecepta sunt tempori personisque congruentia, cum me adiuuet etiam prophetica sententia, qua di
Abbreviated transcription (Latin):
&omnes pre faciunculae diuinorum uoluminum. qua seditioni nrae preposui¬
mus explicant ad illas que prudentem lectorem remit tendumputo. &si me ut di¬
cis in noui testa mentiemendatione suscipis exponis que causam cursuscipias:
Quia plurimi linguae grecȩhabentes scientiam. demeo possent opere iudicare. e¬
andem inte gritatem debueras &iam inueteri credere testamento: Quod non nr̃a
confinximus sed ut apud hebreos inuenimus diuina transtulimus sicubi dubitas
hebreos interrogadices. quid si hebrei aut respondere noluerint aut mentiri uolu¬
erint tota frequentia iudae oꝵ in mea interp̃tatione reticebit. nullus inueni¬
repoterit . qui hebrae ae linguae habeat notitiam. aut omnesimitabuntur il¬
los iudeos quos dicis in affricae repertos oppidulo in meam calumniam conspi¬
rasse: Huius cemodienim in epistulatua texis fabulam quidam frat̃ nost ep̃s

Expanded text:
et omnes praefatiunculae diuinorum uoluminum, quas editioni nostrae praeposuiet omnes praefatiunculae diuinorum uoluminum, quas editioni nostrae praeposuimus, explicant ad illasque prudentem lectorem remittendum puto. et si me, ut dicis, in noui testamenti emendatione suscipis exponisque causam, cur suscipias, quia plurimi linguae Graecae habentes scientiam de meo possent opere iudicare, eandem integritatem debueras etiam in ueteri credere testamento, quod non nostra confinximus, sed, ut apud Hebraeos inuenimus, diuina transtulimus. sicubi dubitas, Hebraeos interroga. Dices: \'quid, si Hebraei aut respondere noluerint aut mentiri uoluerint ?\' tota frequentia Iudaeorum in mea interpretatione reticebit ? nullus inueniri poterit, qui Hebraeae linguae habeat notitiam, aut omnes imitabuntur illos Iudaeos, quos dicis in Africae repertos oppidulo in meam calumniam conspirasse? huiusce modi enim in epistula tua texis fabulam: quidam frater noster episcopus
Abbreviated transcription (Latin):
terpre tes in explanatione psal morum diuersa senseris : Si enim obscuri sunt psal¬
aerit interp̃tatiotua & haclege post priores nullus loqui audebit & quo ueniã
alius occupauerit alius deeos scriben dilicentiam non habebit: Qui potius hu¬
mani tatis tuae ẽ in quoueniam tibi tribuis indulgere &ceteris: ego enimnon
tantum uetera ab olere conatus sum quac linguae meae hominibus e mendata
degrecoinlatinum transtuli quam ea testimonia quae uidȩ is preter missa sunt uel
corrupta ꝓferre in medium ut scirent nr̃i quid hebre aueritas continer& si cuile
gere non plac& nemo compellit inuitum Sibat uinum uetus cũ suauitate & nr̃a
musta contẽnat quȩ in explanatione priorum edita sunt. ut sic ubi illa non intel¬
leguntur ex nr̃is manifestatiorifiant : Quod autem genus inter pretationis in
scripturis scĩs sequendum sit liber quem scribsi deoptimogenere inter pretandi

Expanded text:
terpretes in explanatione psalmorum diuersa senseris. si enim obscuri sunt psalterpretes in explanatione psalmorum diuersa senseris. si enim obscuri sunt psala erit interpretatio tua et hac lege post priores nullus loqui audebit et. quodcumque alius occupauerit, alius de eo scribendi licentiam non habebit. quin potius humanitatis tuae est, in quo ueniam tibi tribuis, indulgere et ceteris. ego enim non tantum uetera abolere conatus sum, quae linguae meae hominibus emendata de Graeco in Latinum transtuli, quam ea testimonia, quae a ludaeis praetermissa sunt uel corrupta. proferre in medium, ut scirent ngere non placet, nemo conpellit inuitum. bibat uinum uetus cum suauitate et nostra musta contemnat, quae in explanatione priorum edita sunt, ut, sicubi illa non intelleguntur, ex nostris manifestiora fiant. quod autem genus interpretationis in scripturis sanctis sequendum sit, liber, quem scripsi de optimo genere interpretandi,
Abbreviated transcription (Latin):
ueteres trac tatores qui nos indño precesserunt. & qui scripturas scãs interp̃tati
sunt: aut obscura inter p̃tati sunt aut mani festa si obscura quomodo tupost eos au¬
sus esse disserere quod illi explanare non potuerunt simanifesta super fluum est. te uo¬
luisse disserere quod illoslatere non potuit maxime in explantatione psalmorum.
quos apud grecos interp̃tati sunt multis uoluminibus: Primus orige nes. secundus eu¬
sebius caesariensis Tertius theo dorus era cleotes : quartus. asterius seythopoli¬
ta : quintus apollinaris. lao dicenus: sextus dydimus alexan drinus feruntur &
diuersorum in paucos psalmos opuscula sed nunc de inte gropsalmorum corpore
dicimus: apudlatinos autem hilarius picta uensis & eusebius. uercellensis ep̃s o
sigenem &eus ebium transtulerunt quorum priorem & noster ambrosius inqui¬
bus dam secutus est respondeat mihi prudentiatua : Quare post tantos & tales in¬

Expanded text:
ueteres tractatores, qui nos in domino praecesserunt et qui scripturas sanctas interpretati ueteres tractatores, qui nos in domino praecesserunt et qui scripturas sanctas interpretati sunt, aut obscura interpretati sunt aut manifesta. si obscura, quo modo tu post eos ausus es disserere, quod illi explanare non potuerunt? si manifesta, superfluum est te uoluisse disserere, quod illos latere 11011 potuit maxime in explanatione psalmorum, quos apud Graecos interpretati sunt multis uoluminibus primus Origenes. secundus Eusebius Caesariensis, tertius Theodorus Heracleotes, quartus Asterius Scythopolita, quintus Apollinaris Laodicenus. sextus Didymus Alexandrinus. feruntur et diuersorum in paucos psalmos opuscula, sed nunc de integro psalmorum corpore dicimus. apud Latinos autem Hilarius Pictauensis et Eusebius Vercellensis episcopus Origenem et Eusebium transtulerunt, quorum priorem et noster Ambrosius in quibusdam secutus est. respondeat mihi prudentia tua, quare post tantos et tales in
Abbreviated transcription (Latin):
quod intellegae bamus ex pressimus sensuum potius ueritatem quam uerborum inter¬
dum ordinem conseruantes : &miror quomodo septuaginta inter p̃tum libros legas nonpu¬
ros ut ab eis editisunt sed ab orige ne emenda tossi uecorruptosper obelos & asteris cos& xp̃i¬
ani homines in pretati unculam non sequeiris: Pre sertimcum ea quae ad dita sunt
ex hominis uidaei at que plas phemi post passionem xp̃ieditione transtulerit: Nis a¬
mator esse uerus septuaginta in p̃tum non legas ea quae sub asteriscis sunt imnio rade
de uoluminibus ut ueterum faccorem ꝓbes quod si seceris omnes ecclesia rumbiblio¬
the cas condem nare cogeris. Vix enim unus aut alter in uenieturliber qui ista non
habeat: porro quod dicis non debuisse me interpre tari post uetere & nouo uteri syllo¬
gis mo aut obscura fuerunt quȩ inter pre tati sunt septuaginta. aut manifesta si ob¬

Expanded text:
quod intellegebamus, expressimus sensuum potius ueritatem quam uerborum interquod intellegebamus, expressimus sensuum potius ueritatem quam uerborum interdum ordinem conseruantes. et miror, quo modo septuaginta interpretum libros legas non puros, ut ab eis editi sunt, sed ab Origene emendatos siue corruptos per obelos et asteriscos et Christiani hominis interpretatiunculam non sequaris, praesertim cum ea, quae addita sunt, ex hominis Iudaei atque blasphemi post passionem Christi editione transtulerit. uis amator esse uerus septuaginta interpretum, non legas ea, quae sub asteriscis sunt, immo rade de uoluminibus, ut ueterum te fautorem probes. quod si feceris, omnes ecclesiarum bibliothecas condemnare cogeris. uix enim unus aut alter inuenietur liber, qui ista non habeat. Porro quod dicis non debuisse me interpretari post ueteres et nouo uteris syllogismo: Aut obscura fuerunt, quae interpretati sunt septuaginta, aut manifesta; si ob
Abbreviated transcription (Latin):
secreta sec tantem par ui pendunt &quȩ rastibi quos doceassiue reprehendas: ad
nos enim tantis maris at que terrarum atediuisos spatis. uix uocis tuae sonus
peruenit & si for sitanlittera scripseris ante as italia acroma suscipi& quam ad
me cuimittendȩ sunt deferantur quod autem in aliis quaeris epistolis : curmea
prior in libris canonicis interpretati asteris coshabeat & uirgulas p̃notatas
& postea aliam trans lationem absque his signise diderim pace tua dixerim. Ali de¬
ris mihi non in tellegere quod que sisti. illa eñim interpretatio septua ginta inter pretũ
ẽ. &ubicum que uirgulae id est obeli sunt significatur quid septuaginta plus dixerint
quam habetur in hȩbrȩo: ubi autem asterisciidest stellȩ prȩlucentis extheo dotionis
edicione ab origene ad ditum est. & ibi greca transtulimus. hic de ipso hebraico quod

Expanded text:
secreta sectantem parui pendunt, et quaeras tibi, quos doceas siue reprehendas. ad secreta sectantem parui pendunt, et quaeras tibi, quos doceas siue reprehendas. ad nos enim tantis maris atque terrarum a te diuisos spatiis uix uocis tuae sonus peruenit et, si forsitan litteras scripseris, ante eas Italia ac Roma suscipiet, quam ad me, cui mittendae sunt, deferantur. Quod autem in aliis quaeris epistulis, cur prior mea in libris canonicis interpretatio asteriscos habeat et uirgulas praenotatas et postea aliam translationem absque his signis ediderim — pace tua dixerim —. uideris mihi non intellest et, ubicumque uirgulae, id est obeli sunt, significatur, quod septuaginta plus dixerint, quam habetur in Hebraeo, ubi autem asterisci, id est stellae praelucentes, ex Theodotionis editione ab Origene additum est; et ibi Graeca transtulimus, hic de ipso Hebraico,
Abbreviated transcription (Latin):
it uere iudacus si nec uero gentilis erat esi cutt non suetu trege tadust sinn uonfu
iudaeus erit: Ineo aitem imitator genttlium est quia preputium rocipit inside x p̃i¬
& in diffent̃ permittit uescicibus quos dam nant iudaci. non cultum ut putasi dolo
rũ in xp̃o nihũ nec urcum cisio est aliquid nec p̃putium sed ob seruatiomandatorum
dĩ Quae soigitur &iterum at que iterum dep̃cor ut ignoscas disputatiunculaeme¬
ae & quod modum meum egressus sum tibi imputes qui co egistiut rescriberem &
mihi cum iste sic oro oculos abstulisti & in eo meputes magistrum esse mendacui
qui sequor xp̃m dicentem : Ego sum ui a & uita & ueritas : Nec potest ficriut ue¬
ritatiscultor mendacio colla submittam neque mihi imperitorum plebeculam
concites qui te uenerantur. ut ep̃m . & in ec cdesia declamantem sacer dotuihonore
suscipiunt : Me autem aetatis ultime & pene de crepitum ac monasterii & roris

Expanded text:
it uere Iudaeus. sic nec uere gentilis erat, et sicut non fuit uere gentilis, sic nec uere it uere Iudaeus. sic nec uere gentilis erat, et sicut non fuit uere gentilis, sic nec uere Iudaeus erat. in eo aet indifferenter permittit uesci cibis, quos damnant Iudaei, non cultu, ut tu putas, idolorum; in Christo enim Iesu nec circumcisio est aliquid nec praeputium, sed obseruatio mandatorum dei. Quaeso igitur te et iterum atque iterum deprecor, ut ignoscas disputatiunculae meae et, quod modum meum egressus sum, tibi inputes, qui coegisti, ut rescriberem, et mihi cum Stesichoro oculos abstulisti. nec me putes magistrum esse mendacii, qui sequor Christum dicentem: ego sum uia et uita et ueritas, j nec potest fieri, ut ueritatis cultor mendacio colla submittam. neque mihi inperitorum plebeculam concites, qui te uenerantur ut episcopum et in ecclesia declamantem sacerdotii honore suscipiunt, me autem aetatis ultimae et paene decrepitum ac monasterii et ruris