comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tõnis ordiem. ⁊ iuxta utramq ex posi¬
tõnem quid ad u̾sariis quid nr̃is uideat᷑
breuiter annotemus. Stabit inquunt
in loco seleuci fr̾ eius antiochus epiphn¬
nes qui primũ ab his qui in sẏria pcho¬
lomeo fauebant. nõ dabatur honor re¬
gius s postea simulatõne olementie
obtinuit regnũ syrie ⁊ brachia pugnã¬
tis ptholomei ⁊ uniu̾sa uastantis ex¬
pugnata sunt afacie antiochi atq ꝯ¬
trita. Brachia aũt fortitudinem uocat
unde ⁊ manus appellatur ex̾citus mul¬
titudo. Et nõ solum ait ꝑtho lomeum
uicit in fraudulentia sed ducem quoq
federis hoc est iidam machaleum supe¬
rauit dolis. Siue qd̾ dicit hoc est. Cum
ipse obtulisset pacem ptholomeo ⁊ fu¬
isset dux federis. postea ei est molitꝰ
insidias. ꝑthotomeum aũt hic nõ epi¬
phanen significat. qui quĩtus regna¬
uit in egypto. s ptholomeũ philopo¬
torem filiũ deopatre sororis antiochi

Expanded text:
tionis ordinem, et juxta utramque explanationis ordinem, et juxta utramque explanationem, quid adversariis, quid nostris videatur, breviter annotemus. Stabit, inquiunt, in loco Seleuci, frater ejus Antiochus Epiphanes, cui primum ab his qui in Syria Ptolemaeo favebant non dabatur honor regius, sed postea simulatione clementiae obtinuit regnum Syriae. Et brachia pugnantis Ptolemaei, et universa vastantis, expugnata sunt a facie Antiochi atque contrita. Brachia autem fortitudinem vocat: unde et manus appellatur exercitus multitudo. Et non solum, ait, Ptolemaeum vicit fraudulentia, sed ducem quoque foederis, hoc est, Judam Machabaeum superavit dolis. Sive quod dicit hoc est: Cum ipse obtulisset pacem Ptolemaeo, et fuisset dux foederis, postea est ei molitus insidias. Ptolemaeum autem hic non Epiphanen significat, qui quintus regnavit in Aegypto, sed Ptolemaeum 713 Philometorem, filium Cleopatrae sororis Antiochi,
Abbreviated transcription (Latin):
morem scripture sc̃ẽ ut futurorũ ueri¬
õtatem premutat. in typis. iuxta ilid̾
qd̾ de dño saluatore in septuagesimo
pͥmo psalmo dicitur. qui p̃notatur
salomonis d om̃ia q̃ de eo dicuntur
salomoni nõ ualent c̃uenire. Neq
enĩ ꝑmansit ille. cũ sole ⁊ ante lunã
generatõnis generatõnum. neq do¬
minatus est amari usq ad mare. ⁊
a flumine usq ad terminos orbis tͥ¬
rarũ. nec om̃s gentes seruient ei.:
netꝑ ante solem ꝑmansit nomen eiꝰ
nec benedicte sunt in ipso om̃s trib
terre. neq om̃s gentes magnificaue¬
runt eũ. Ex ꝑte aũt ⁊ quasi inumbra
⁊ p̃magitie ueritatis insalomone pre¬
missa sunt ut in dño saluatore perfectus
implerentur. Sicut igitur saluator ht̃
tus sui. sic ⁊ antixpistus pessimũ regẽ
antiochum. qͥ scõs ꝑsecutus est. templĩ¬
q uolauit. recte tẏpum sui habuisse
credendus est. Sequamur igitur exposi¬

Expanded text:
morem Scripturae sanctae, ut futurorum verimorem Scripturae sanctae, ut futurorum veritatem praemittat in typis, juxta illud, quod de Domino Salvatore in septuagesimo primo psalmo dicitur, qui praenotatur Salomonis, et omnia quae de eo dicuntur, Salomoni non valent convenire: Neque enim permansit ille cum sole et ante lunam generationis generationum : neque dominatus est a mari usque ad mare, et a flumine usque ad terminos orbis terrarum, nec omnes gentes servierunt ei, neque ante solem permansit nomen ejus: nec benedictae sunt in ipso omnes tribus terrae, neque omnes gentes magnificaverunt eum. Ex parte autem et quasi in umbra, et imagine veritatis in Salomone pmissa sunt, ut in Domino Salvatore perfectius implerentur. Sicut igitur Salvator habetus sui: sic et Antichristus pessimum regem Antiochum, qui sanctos persecutus est, templumque violavit, recte typum sui habuisse credendus est. Sequamur igitur exposi
Abbreviated transcription (Latin):
p̃tatur suꝑ persona antiochi qui cog¬
nominatꝰ est epiphanes fr̃ seleuci faii
antiochi magni qui post selencum un¬
decim annis regnauit in sẏria obtinu¬
itq uideam sub quo legis dei persecutõ
⁊ machabeorum bella narrantur. nr̃i
aut̃ hec omia de antiꝓpisto arbitr̃atur
prophetari qui ultimo tempore futu¬
rus est. Cumq eis iudeatur illud op¬
pom quare tantos in medio derelique¬
rit sermo prophetichus a seleuco us¬
q ad consummatõnem mundi. res¬
pondent qd̃ ⁊ in pͥore hystoria ubi de
regib ꝑsicis dicebanur .iiͦii. tantum
reges post ꝙyrum ꝑsarũ posuerit ⁊
multis in medio transactis. repente
uenerit ad alexandrum regem mace¬
donum ⁊ hanc ẽẽ scripture scẽ ꝯsuetu¬
dinem nõ uniu̾sa narrare sed ea q̃ ma¬
iora uideantur exponere. Cumq mł¬
ta q̃ postea lecturi exposituri sumus
super antiochi ꝑsona ꝑsona conueni¬
antixp̃o. ex toto eẽ ꝯplenda ⁊ hunc eẽ

Expanded text:
pretatur super persona Antiochi qui cogpretatur super persona Antiochi qui cognominatus est Epiphanes, frater Seleuci, filius Antiochi Magni, qui post Seleucum undecim annis regnavit in Syria, obtinuitque Judaeam, sub quo Legis Dei persecutio et Machabaeorum bella narrantur. Nostri autem haec omnia de Antichristo prophetari arbitrantur qui ultimo tempore futurus est. Cumque eis videatur illud opponi: quare tantos in medio dereliquerit sermo propheticus, a Seleuco usque ad consummationem mundi: respondent quod et in priori historia ubi de regibus Persicis dicebatur, quatuor tantum reges post Cyrum Persarum posuerit, et 712 multis in medio transilitis, repente venerit ad Alexandrum regem Macedonum: et hanc esse Scripturae sanctae consuetudinem, non universa narrare, sed ea quae majora videantur exponere. Cumque multa quae postea lecturi et exposituri sumus, super Antiochi persona conveniAntichristo ex toto esse complenda. Et hunc esse
Abbreviated transcription (Latin):
rus periit. Porro porphirius hunc
um epiphanen qui seleuco sit molitꝰ
in sidias ⁊ adu̾sum eum excercitum
p̃pararit ⁊ id circo ueneno sit intor¬
fectus aducib suis qd̃ cũ unus que
reret ab illo tantas res moliens ubi
haberet ⁊ pecuniam respondit ami¬
cos sibi ẽẽ diuitias. Quod cum diuul¬
gatum eẽt in poplo̾s timuerunt du¬
ces ne auferret eorum substantias
⁊ id cuco eũ maleficis artib occidẽr.
S quomͦ potest in lcco magni anti¬
ochi stare ptholomeus qͥ hoc om̃io
nõ fecit maxime cũ. lx. interpretati
sint. ⁊ stabit de radice. euis plantatõ
id est de germine eius ⁊ semine ꝑcu¬
tiens dignitatẽ imperii ⁊ in paucis
dieb conteretur absq ira ⁊ prelioᷤ
Hebrei uilissimũ ⁊ in dignum doco¬
re regio triphonẽ intelligi nolunt
qui tutor pueri arripuit tyranndem
Et stabit in loco euis despestus ⁊ ñ
tribuetur ei honor regus. ⁊ ueni¬
et clam. obtinebit regnũ in fraudu¬

Expanded text:
rius periit. Porro Porphyrius non rius periit. Porro Porphyrius non um Epiphanen, qui Seleuco sit molitus insidias, et adversum eum exercitum praepararit, et idcirco veneno sit interfectus a ducibus suis. Quod cum unus ab illo quaereret, tantas res moliens ubi haberet pecuniam? respondit, sibi amicos esse divitias. Quod cum divulgatum esset in populis, timuerunt duces ne auferret eorum substantiam, et idcirco eum maleficis artibus occiderunt. Sed quomodo potest in loco Magni Antiochi stare Ptolemaeus, qui hoc omnino non fecit: maxime cum LXX interpretati sunt, et stabit de radice ejus plantatio, id est, de germine ejus, et semine, percutiens dignitatem imperii: et in paucis diebus conteretur absque ira et praelio? Hebraei vilissimum et indignum decore regio Tryphonem intelligi volunt, qui tutor pueri arripuit tyrannidem. Et stabit in loco ejus despectus: et non tribuetur ei honor regius, et veniet clam, et obtinebit regnum in fraudu
Abbreviated transcription (Latin):
affricani ħabetioris eẽt ingenii ⁊ cõ¬
tra regem potentissimũ senatus ei
uelet bellum citdere spontaneam le¬
gatõnem obtulit affricanus pro frĩs
in uiria. Uictus ergo antiochus in¬
tra taurum regnare iussus est. ⁊ in¬
de fugit in apamiam ac fusam.⁊ ad
ultimas regni sui penetrauit urbes.
Cumq aduersum elimeos pugnaret
cũ om̃i est electus principi excertitu
Et hoc est qd̾ nunc scͥp tura dicit.
quos multas insulas ÷ ceperit. ⁊ ñ¬
cente romano regñ ⁊ asie perdidĩt
⁊ obprobriũ eius ⁊ con̾sum sit ĩ
caput illiꝰ. ⁊ ad extremũ de asia fugiẽs
reu̾sus sit ad imꝑim terre sue ⁊ impoge¬
rit atq corruerit ⁊ locus illuis nõ sit
inuentꝰ. Et stabit in loco eius uilsissi¬
mus ⁊ in dignus decore regio ⁊ in pau¬
cis dieb conteretur nõ in furore nec
in prelio. Seleuchum dicit cognomẽ¬
to philopatorem filium magni anti¬
ochi qui nichil dignũ sẏrie ⁊ patris

Expanded text:
Africani hebetioris esset ingenii, et conAfricani hebetioris esset ingenii, et contra regem potentissimum senatus ei bellum nollet credere, spontaneam legationem obtulit Africanus pro fratris injuria. Victus ergo Antiochus, intra Taurum regnare jussus est, et inde fugit ad Apamiam, ac Susam, et ultimas regni sui penetravit urbes. Cumque adversum Elimaeos pugnaret, cum omni est deletus exercitu. Et hoc est, quod nunc Scriptura dicit, quod multas insulas ceperit: et vincente Romano, regnum Asiae perdiderit: et opprobrium ejus conversum sit in caput ejus: et ad extremum de Asia fugiens, reversus sit ad imperium terrae suae, et impegerit atque corruerit, et locus ejus non sit inventus. Et stabit in loco ejus vilissimus, et indignus decore regio: et in paucis diebus conteretur, non in furore, nec in praelio. Seleucum dicit cognomento Philopatorem 711 filium Magni Antiochi, qui nihil dignum Syriae et patris
Abbreviated transcription (Latin):
as q̃ ꝑcholomei fuerant ꝑtium pos¬
sidere sed in egyptum quoq regnũ su¬
um extendere filiam suam leopatr̃a
ꝑenclerodium septimo anno regni
adolescenti despondit ptholomeo ⁊ ter¬
cio decimo anno tradidit data ei dotis
nomine om̃i cele sẏrie ⁊ iudea. filiam
uocemq his hausi auribus. Et non
stabit nec illius erit ⁊ conu̾tet faciẽ
suam ad in sulas. ⁊ capiet multas ⁊
cessare faciet pͥncipem obprobrii sui.
⁊ obprobrium eius conu̾tetur in eũ
Et conu̾tet faciem suam ad imp̃ium
terre sue ⁊ inpinguet ⁊ corruet ⁊ nõ
inuenietur. Neq enĩ obtinere potuit
egẏptũ quia ptholomens epiphanes
⁊ duces eius sentientes dolum cauti¬
us se egerint. ⁊ cleopatra magis uiri
ꝑtes quã parentis fouit. Unde uertit
ce ad asiam. ⁊ nauali certamine adu̾¬
sum plurimas insulas dimicans cepͣ
alias multas insulas. S occurrit ei
scͥopio nasica cũ fc̃e suo publio scipi¬
one affricano qui hannibalem uin¬
cerat. Cum enim consul. Nasica frat᷑

Expanded text:
as, quae Ptolemaei fuerant partium, possidere, sed in Aegyptum quoque regnum suum extendere, filiam suam Cleopatram per Euclem Rhodium septimo anno regni adolescentis, despondit Ptolemaeo, et tertiodecimo anno tradidit, data ei dotis nomine omni Coelesyria et Judaea. Filiam Vocemque his auribus hausi. Et non stabit, nec illius erit. Et convertet faciem suam ad insulas, et capiet multas: et cessare faciet principem opprobrii sui, et opprobrium ejus convertetur in eum. Et convertet faciem suam ad imperium terrae suae, et impinget, et corruet, et non invenietur. Neque enim obtinere potuit Aegyptum: quia Ptolemaeus Epiphanes et duces ejus, sentientes dolum, cautius se egerunt, et Cleopatra magis viri partes, quam parentis fovit. Unde venit se ad Asiam, et navali certamine adversum plurimas insulas dimicans, cepit alias multas insulas. Sed occurrit ei L. Scipio Nasica cum fratre suo Publio Scipione Africano, qui Annibalem vicerat. Cum enim consul Nasica frater
Abbreviated transcription (Latin):
rumptamen nõ quod ego uolo
sed quod tu. ⁊ in oratõne dñica
Fiat uoluntas tua sicut in ce¬
lo ⁊ in terra. Qua sententie
temeritate. aufers dei omne
p̃ sidium: Et quod in alio loco
frustra conaris ad mugere nõ
absq dei gr̃a. q uomodo sentiri
uelis ex hoc loco intelligitur
dum grãm ens nõ ad singła re¬
fers oꝑa sed ad conditõnis ac le
gis ⁊ liberi arbitrii potestatẽ.
capitulo in die iudicii iniquis
⁊ peccatorib nõ parcendum s
eternis eos ignib exurendos
ferre quis potest. interdicere te
misericordiã dei. ⁊ante diem
uidicii de sententia iudicis uidi¬
care ut si uoluerit iniquis ⁊
peccatonb ꝑcere ce prescriben¬
te non possit : Dicis enim.
Scriptum est enim. in cente¬
simo tertio psalmo. Deficiãt
peccatores aterra ⁊ iniqui ita
deum comfummabuntur. ⁊
non in telligis conminatõnẽ¬
d̾i interdum sonare clementiam Is
eñĩ diem dĩt eos et̾nis ignibus ex¬
urendos. s aterra de ficere. ⁊ iniquos

Expanded text:
rumtamen non quod ego volo, sed sicut tu . Et in Oratione Dominica: Fiat voluntas tua, sicut in coelo et in terra . Qua sententiae temeritate aufers Dei omne praesidium? Et quod in alio loco frustra conaris adjungere, Non absque Dei gratia, quomodo sentiri velis, ex hoc loco intelligitur, dum gratiam ejus non ad singula refers opera, sed ad conditionis ac legis et liberi arbitrii potestatem. capitulo : In die judicii iniquis et peccatoribus non parcendum, sed aeternis eos ignibus exurendos, ferre quis potest, et interdicere te misericordiam Dei, et ante diem judicii de sententia judicis 724 judicare, ut si voluerit iniquis et peccatoribus parcere, te praescribente, non possit? Dicis enim: « Scriptum est in centesimo tertio psalmo: Deficiant peccatoDeum, consummabuntur. » Et non intelligis comminatDei interdum sonare clementiam? Non enim dicit eos aeternis ignibus exurendos, sed a terra deficere, et iniquos
Abbreviated transcription (Latin):
nis hẏrm uocat q̃ per multicolorẽ¬
arcum ad terras descendere dicit᷑. Lunc
danihel cui nomen balthasar cepit intra
semet ip̃m. tacitꝰ cogitare quasi hora una
⁊ cogitatõnes eius conturbabant eũ.
Respondensq rex ait. Balthasar somni¬
um ⁊ interpretatio eius. non conturbẽt
esse contra regem.⁊ timorem cordis uu¬
tus pallore signabat. dolebatq pro eo
deretur insultare atq letari contra hos¬
tium regem. Deniq detestans id qd̃
intelligebat loquitur ad enm. Dñe mi
somniũ hoc his aui te oderunt. ⁊ inter¬
pretatõ eius hostib tuis sit. uidens ergo
nabugodonosor eum metuere ne sinis¬
trum quid atq contrariũ contra regem
dicere uideretur. cohortatur ut simpli¬
cit̾ ⁊ uere loquatur quod intelligit nͨ
quicquam metuat. arborem quã udis¬
ti sublimen atq robustam. Tu es rex¬

Expanded text:
nis ἶριν vocat, quae per multicolornis ἶριν vocat, quae per multicolorarcum ad terras descendere dicitur. Tunc Daniel cujus nomen Balthasar, coepit intra semetipsum tacitus cogitare quasi hora una: et cogitationes ejus conturbabant eum. Respondensque rex ait: Balthasar, somnium, et interpretatio ejus, non conturbet tesse contra regem: et timorem cordis vultus pallore signabat: dolebatque pro eo Et ne videretur insultare atque laetari contra hostem regem: denique detestatus id quod intelligebat, loquitur ad eum. Domine mi, somnium hoc his qui te oderunt, et interpretatio ejus hostibus tuis sit. Videns ergo Nabuchodonosor eum metuere: ne sinistrum quid atque contrarium contra regem dicere videretur: cohortatur eum ut simpliciter et vere loquatur quod intelligit; nec quicquam metuat. Arborem quam vidisti sublimem atque robustam, cujus
Abbreviated transcription (Latin):
terrarũ possederit. Neq enĩ grecis
⁊ barbaris cunctisq septemtrionis
⁊ occidentis natõnib imperauit sed
tantum orientis prouintias tenũt
id est asiam. nõ europam. ⁊ libiam
iꝑbolice dicta debeamꝰ accipere ob su¬
ꝑbiam regis impii qui tantam glori¬
atur in ysaia. ut celum tenere se iac¬
tet. ⁊ orbem terrarũ quasi indum ⁊ o¬
ua uolucrum. Et ecce uigil ⁊ scl̃is
de celo descendit. P̾ro ugili theodotio¬
ipm chaldaicum uerbum posuit. hẏr
qd̃ ꝑ tres litteras. aiN. ioch. res.
scribitur. Significat aũt angłos ꝙ
semper iugilent ⁊ ad dei imꝑun sint
parati. Unde ⁊ nos crebris pernocta¬
tõnib imitamur angłorum officia
Et de dño dicitur. Non dormitabit
neq dormi et qui custodit isrł. De¬
niq ⁊ in consequentib legimus in
sententia ingilum hoc est angłorũ
decretũ est. ⁊ sermo scõrũ. ⁊ petitio
Consuetudo aut greci latiniq sermo¬

Expanded text:
terrarum possederit. Neque enim Graecis terrarum possederit. Neque enim Graecis et Barbaris, cunctisque Septentrionis et Occidentis nationibus imperavit, sed tantum Orientis provincias tenuit, id est Asiam; non Europam et Libyam.a nos hyperbolice dicta debeamus accipere, ob superbiam regis impii, qui tantum gloriatur in Isaia , ut coelum se tenere jactet, et orbem terrarum quasi nidum et ova volucrum. Et ecce vigil et sanctus de coelo descendit, ipsum Chaldaicum verbum posuit HIR, quod per tres litteras AIN, IOD et RES scribitur: significat autem angelos quod semper vigilent; et ad Dei imperium sint parati. Unde et nos crebris pernoctationibus imitamur angelorum officia. Et de Domino dicitur: Non dormitabit, neque dormiet qui custodit Israel . Denique in consequentibus legimus, In sententia vigilum, hoc est, angelorum, decretum: et sermo sanctorum et petitio. Consuetudo autem Graeci Latinique sermo
Abbreviated transcription (Latin):
uisione non recipunt hẏstoriam
quis iste sit nabugodonosor aui som¬
nium uiderit. ⁊ quis damhel qui som¬
nuũi eius edisserat ⁊ uentura predi¬
cat. ⁊ quomodo hic ipse danihel qͥ
utiq iuxta eos sc̃a in telligenda ẽ
fortitudo anabugodonosor ariolo¬
appellatur. Uidebam ⁊ ecce arbor ĩ
medio terre. ⁊ altitudo eius nimia¬
eius contingens celum. Aspectus¬
terre. Non solum de nabugodono¬
sor rege chaideorũ sed de om̃ib impiis
propha loquit᷑. Uidi impiũ super exalta¬
tum.⁊eleuatum sicut cedros libam
Qui non uirtutum magnitudine
sed sua eleuantur superbia. ⁊ ideo ex¬
ciduntur ⁊ corruunt. Unde bonum
est illud sectari qd̃ dñs docet in ewan¬
głio. Discite ame quia mitis sum ⁊
humilis corde. Quod aut ait. iuxta
theodotõnem. lokitos. id est altitudo
tatus ẽ. id est dominatio pro qͦ nos u̾
timus aspectus eius eidem cõtempto¬
res hẏstorie calumpniant᷑. qđ nequa¬
qũa dominatõ nabugodonosor orbem

Expanded text:
visione non recipiunt historiam, visione non recipiunt historiam, quis iste sit Nabuchodonosor qui somnium viderit; et quis Daniel qui somnium ejus edisserat, et ventura praedicat; et quomodo hic ipse Daniel, qui utique juxta eos, sancta intelligenda est fortitudo, a Nabuchodonosor prianiel: videbam, et ecce arbor in medio terrae, et altitudo eius nimieius contingens coelum. Dicetc. Non solum de Nabuchodonosor rege Chaldaeorum, sed de omnibus impiis propheta loquitur: Vidi impium superexaltatum, et elevatum sicut cedros Libani : qui non virtutum magnitudine, sed sua elevantur superbia: et ideo exciduntur, et corruunt. 647 Unde bonum est illud sectari quod Dominus docet in Evangelio: Discite a me, quia mitis sum et humilis corde . Quod autem ait juxta Theodotionem, τὸ κῦτος, id est, altitudo tatus iidem contemptores historiae calumniantur, quod nequaquam dominatio Nabuchodonosor regis orbem
Abbreviated transcription (Latin):
uiditõ magystrorum eccłie editio e¬
orum in hoc uolumine repudiata est
⁊ theodotõnis uulgo uulgo legitur
q̃ ⁊ hebraico ⁊ ceceris translatorib
nolumine asserit se que sequntur ab
hoc loco in propheta danihele. nõ urxͣ
braica ueritate discordant. sed uixta
theodotõnis edissionem disserere. Q
pro eo qd̾ hic dicitur. deoꝵ scõrum lin¬
gua chaldea qua scriptꝰ est damhel
odotio est interpietatus. Neo mir̃
si erret nabugodonosor ⁊ quicquid
super se ceruit nõ dm̃ s deos arbitre¬
tur. Deniq ⁊ inconsequentib bal¬
thasar in quid princeps chaldeorũ
quẽ ego scio cid̾ spm̃ deorũ scõrum
hareas inte. Balthasar pr̃iceps ari¬
olunim siue in cantatarũ ut alii in¬
terpretati sunt. Non mirum si pͥn¬
ceps ariolorũ onũm constitutus
sit qui ad preceptum regis sapien¬
tiam didicerat chaldeorum ⁊ decu¬
plum oñim sapientior fuerat in¬
uentus. Queramꝰ ab his qui inhcͣ

Expanded text:
udicio magistrorum Ecclesiae, editio eudicio magistrorum Ecclesiae, editio eorum in hoc volumine repudiata est; et Theodotionis vulgo legitur, quae et Hebraeo, et caeteris translatoribus olumine asserit se quae sequuntur ab hoc loco in propheta Daniele, non juxta braica veritate discordant, sed juxta Theodotionis editionem disserere. Qui Pro eo quod hic dicitur, deorum sanctorum, lingua Chaldaica, qua scriptus est Daniel, odotio interpretatus est. Nec mirum si erret Nabuchodonosor; et quidquid super se cernit, non Deum, sed deos arbitretur. Denique et in consequentibus: Balthasar, inquit, princeps hariolorum, quem ego scio quod spiritum deorum sanctorum habeas in te. Balthasar princeps hariolorum sive incantatorum, ut alii interpretati sunt. Non mirum si princeps hariolorum omnium constitutus sit, qui ad praeceptum regis sapientiam didicerat Chaldaeorum; et decuplum omnium sapientior fuerat inventus. Quaeramus ab his qui in hac
Abbreviated transcription (Latin):
q ⁊ chimeram ydram atq centauros
aues ⁊ feras. flores ⁊ arbores. stellas
⁊ lapides factos ex hominib narret
fabule. quid mirũ est si ad ostendendam
potentiam dei ⁊ humiliandam regũ
superbiam hoc dei uiditõ sit patratũ:
Quietus eram in domo mea. ⁊ fiorẽs
in palatio meo siue inthrono ut int̾¬
pretatus theodotio. Nomũ aũt dẏa¬
boli qui sensum sequũt᷑ contrauum
istum mũdum intelligunt. de quo ĩ
ewanglio ipse loquitur ad saluatorẽ
Hec om̃ia mͥ tradita sunt. Et apłs
dicit. Mundus in maligno positꝰ ÷
Somniũ uidi. qd̾ perterruit me. Res
an hoc mũdo habere uidetur umbra
⁊ sominũ est. Et uisiones capitis
mei conturbauerunt me. Nota qd̾
ꝑ nabugodonosor uisiones non ocło¬
rum ⁊ cordis sed capitis. nouerit qr
ꝓpt̾ gli̾am seruorũ dei futurorũ illi mis¬
teria reuelantur. Tonec collega ingres¬
qu a ratõne preterierunt tres reliqui
collegam interpretati sunt. Unde ⁊¬

Expanded text:
que et Chimeram, Hydram, atque Centauros, que et Chimeram, Hydram, atque Centauros, aves et feras, flores et arbores, stellas et lapides factos ex hominibus narrent fabulae: quid mirum est si ad ostendendam potentiam Dei, et humiliandam regum superbiam, hoc Dei judicio sit patratum? Quietus eram in domo mea, et florens in palatio meo, sive in throno, ut interpretatus est Theodotio. Domum autem diaboli, qui sensum sequuntur contrarium, mundum istum intelligunt. De quo et in Evangelio ipse loquitur ad Salvatorem: Haec omnia mihi tradita sunt . Et Apostolus dicit: Mundus in maligno positus est . Somnium vidi quod perterruit me: et cin hoc mundo habere videtur, umbra et somnium est. Et visiones capitis mei conturbaverunt me. Nota quod et Nabuchodonosor visiones non oculorum et cordis, sed capitis noverit: quia propter gloriam servorum Dei futurorum illi mysteria revelantur. Donec collega ingresqua ratione praeterierunt, tres reliqui, collegam interpretati sunt. Unde j
Abbreviated transcription (Latin):
homo qui nutritus est in delitiis ⁊
septem annis absq ulla laceratõne
corporis sui int̾ bestias uixerit. ⁊ qͦ¬
modo amenti homini per septem an¬
nos imperiũ reseruatũ sit. regnũq
potentissimũ absq rege tanto tem¬
pore fuerit. aut si alius illi successit̾
in regno cuiꝰ uecordie estimandus sit
ut cederet imperio auod tanto tempo¬
re possidebat presertim cum hẏsto¬
ria chaldeorum nichil tale cõtine at
nec potuisse fieri ut qui deminorib
scripserint reticerent. Hec aũt̃ om¬
nia querunt ⁊ replicant ut cum
hystoria nõ steti̾t ꝑ nabugodonosdi
dẏabolus significetur. quod nos ne¬
quaquam recipimus ne omia que
iogimus umbre uideant᷑ ⁊ fabule. Qs
enim amentes homines nõ cemat in¬
star brutorum animantiũ in agris
uiuere locisq siluestrisb Et ut cunc¬
ta preteream cum multo incredibili¬
ora ⁊ grece ⁊ romane hystorie accidis¬
se hominib prodiderint scillam quo¬

Expanded text:
homo qui nutritus est in deliciis, et homo qui nutritus est in deliciis, et septem annis absque ulla laceratione corporis sui, inter bestias vixerit. Et quomodo amenti homini per septem annos 645 imperium reservatum sit, regnumque potentissimum absque rege tanto tempore fuerit: aut si alius illi successerit in regnum, cujus vecordiae aestimandus sit, ut cederet imperio, quod tanto tempore possidebat: praesertim cum historiae Chaldaeorum nihil tale contineant; nec potuisse fieri, ut qui de minoribus scripserant, majora reticerent. Haec autem omnia quaerunt et replicant: ut cum historia non steterit, per Nabuchodonosor diabolus significetur. Quod nos nequaquam recipimus, ne omnia quae legimus, umbrae videantur et fabulae. Quis enim amentes homines non cernat instar brutorum animantium in agris vivere locisque sylvestribus? Et ut cuncta praeteream, cum multo incredibiliora, et Graecae et Romanae historiae accidisse hominibus prodiderint; Scyllam quo
Abbreviated transcription (Latin):
ne ponitur. ut nõ fictus ab auo
postea liber sicut sichophanta mẽ
tit᷑ s ip̃ius danihelis eẽ ctedat᷑. uisio¬
GO nabugodonosor qm̃ta
tiaria quidem manifesta est. ⁊ non ma¬
gna interpietatõne indiget. qd ad
offensam dei nabugodonosor uersus
in amentiam septem annis interbu¬
ta animantia iuixerit ⁊ herbarum ra¬
dicib altꝰ sit. ac postea dei miscdia uer
titutus in regnũ laudaui̾t ⁊ glorifica¬
uit regem celi auia om̃ia opera eius
uera. ⁊̃ uie eus uiditia ⁊ gradientes
in superbia potest humiliare. sed qui uo
lunt ꝑ nabugodonosor contrariam in¬
telligere fortitudinem de qua dñs lo¬
quitur in ewangłio. uidebam sathanã
auasi fulgur cadentem de celo. ⁊ iohes
in apoca lẏpsi. quod dracho cadens in
terram. tertiam ꝑtem steli arũ secum
traxerit. Et ysayas quomodo cecidit¬
de celo lucifer qui mane oriebatur:
asserunt nequaquam potuisse fieri
ut feno per septem annos uesteret᷑

Expanded text:
ne ponitur: ut non fictus ab alio ne ponitur: ut non fictus ab alio postea liber sicut sycophanta  tur, sed ipsius Danielis esse credatur. Ego Nabuchodonotoria quidem manifesta est et non magna interpretatione indiget, quod ad offensam Dei Nabuchodonosor versus in amentiam, septem annis inter bruta animalia vixerit, et herbarum radicibus alitus sit, ac postea misericordia Dei restitutus in regnum, laudaverit et glorificaverit regem coeli, quia omnia ouera et uiae eius iudicia, et gradientes in superbia potest humlunt per Nabuchodonosor contrariam intelligere fortitudinem, de qua Dominus loquitur in Evangelio: Videbam Satanam quasi fulgur cadentem de coelo . Et Joannes in Apocalypsi, quod draco cadens in terram, tertiam partem stellarum secum traxerit . Et Isaias: Quomodo cecidit lucifer, qui mane oriebatur ? asserunt nequaquam potuisse fieri, ut feno per septem annos vesceretur
Abbreviated transcription (Latin):
insuperiorib similitudo filii dei nõ
ueritas appellata sit. Nursum er
tres pueros qui uoluerunt seruire
⁊ adorare omnẽ deũ excepto deo suo.
⁊ mirat᷑ qd̾ scõs dei. ignis tangere
nõ potuerit. Quod aũt̃ ait. ame pro
pulus tribus ⁊ lingua quecũq lo¬
cuta fuerit. blasphemiam contra
dm̃. sỹdrac. misac. ⁊ ab denago dispe¬
reat. ⁊ domus eius uastetur. neq
enm est deus alius qui possit ita
saluare. quidam pessime ad dẏabo¬
lum referunt qd in consummatõe¬
⁊ in fine mundi etiam ipse recipiat
notitiam dei ⁊ om̃s ad penitentiã
cohortetur. Et hunc uolunt eẽ re¬
gem niniue qui nouissime descen¬
dit de throno superbie ⁊ humilita¬
tis piemia consetutus est. Tunc rex
promouit. sydrac. misac. ⁊ ab dena¬
go in prouintia babylonis. Qui
dicunt supra tres pueros nõ iudices
prouintiarum. sed perfectos opm̃
singulorum fuisse in babylone. hic
iudices constitutos. Nabugodo
pax uobis multiplicetur. Epła¬
nabugodonosor in proph̾e uolumi¬

Expanded text:
in superioribus similitudo filii Dei non veritas appellata sit. Rursum ergtres pueros, qui noluerunt servire et adorare omnem Deum, excepto Deo suo, et miratur quod sanctos Dei ignis tangere non potuerit. Quod autem ait: A me ergpulus, tribus et lingua quaecumque locuta fuerit blasphemiam contra Deum Sedrach, Misac, et Abdenago, 644 dispereat, et domus ejus vastetur. Neque enim est Deus alius qui possit ita salvare. Quidam pessime ad diabolum referunt, quod in consummatione, et fine mundi etiam ipse recipiat notitiam Dei, et omnes ad poenitentiam cohortetur, et hunc volunt esse regem Ninive qui novissime descendit de throno superbiae, et humilitatis praemia consecutus sit. Tunc rex promovit Sedrach, Misac et Abdenago in provincia Babylonis. Qui dicunt supra tres pueros non judices provinciarum, sed praefectos operum singulorum fuisse in Babylone, hic judices constitutos. Nabuchodopax vobis multiplicetur. Nabuchodonosor in prophetae volumi
Abbreviated transcription (Latin):
tra iherlm̃ tribus temporibus indi¬
e flectebant genua sua. De om̃i scͥp¬
tura scã celeri memoria congregan
Nam ⁊ dñs nr̃ pascha celebrat in
cenaculo ⁊ in actibus apłorum suꝑ
centum uigiiti animas credentiũ
sp̃s scũs descendit incenaculo. Et ñc
damhei regis iussa contempnens
⁊ in deo habens fiduciam nõ orat ĩ
humili loco sed in excelso. ⁊ fenestras
aperit contra iherlm̃ ubi erat uisio
pacis. Orat aũt scdm̃ preceptum dĩ
dictaq salomonis qui contra oran¬
dum templum esse memorauit. Tri
a aũt tempora quib doo flectenda
sunt genua. tertiam horam ⁊ scx¬
tam ⁊ nonam eccłastica traditio
intelligit. emq tertia hora des
ascendit in cenaculum. Nona pe¬
trus. ⁊ ioh̾es pergebant ad templũ
Uiri igitur illi cariosius in quirẽ¬
tes inuenerunt danihelem horan¬
tem ⁊ obsecrantẽ dm̃ suu. Ehx hoe
loco discimus ne demere nos offeramꝰ
peritulis s quãtum in nobis est. in

Expanded text:
tra Jerusalem, tribus temporibus in ditra Jerusalem, tribus temporibus in die flectebat genua sua, et tura sancta celeri memoria congregandNam et Dominus noster Pascha celebrat in coenaculo : et in Actibus Apostolorum super centum viginti animas credentium Spiritus sanctus descendit in coenaculum . Et nunc Daniel regis jussa contemnens, et in Deo habens fiduciam, non orat in humili loco, sed in excelso: et fenestras aperit contra Jerusalem, ubi erat visio pacis. Orat autem secundum praeceptum Dei, Dictaque Salomonis, qui contra templum orandum esse admonuit. Tria autem sunt tempora quibus Deo flectenda sunt genua: tertiam horam, sextam et nonam ecclesiastica traditio intelligit. Denique tertia hora descascendit in coenaculum . Nona, Petrus et Joannes pergebant ad templum . Viri igitur illi curiosius inquirentes, invenerunt Danielem orantem, et obsecrantem Deum suum: Ex hoc loco, discimus, ne temere nos offeramus periculis: sed quantum in nobis est, in
Abbreviated transcription (Latin):
lent fabulas texere. nos interpretem᷑
simplicit̾ qd̾ nullam occasionẽ aduer¬
sum eum reppererint in qua regi noxi¬
iuis fuerit eo qd̾ fidelis eẽt. ⁊ omnis
culpa ⁊ suspitio nõ inueniretur in eo.
Pro suspitõne. theodotio. ⁊ aquila. at¬
bakema. interpretati sunt. Que chal¬
daice dr᷑. essaita. Cumq ab hebreo
quererem quid significaret. respondit
nos ille cebram. siue iffa. amna. hoc
lat. Pixerunt ergo uiri illi. Non u
dei. Tunc pͥncipes. ⁊ satrape subripu¬
erunt regi. ⁊ sic locuti sunt ei. Pulchre
dixit. subripuerunt. Non cñĩ hoc
locuti sunt qd̃ agere cogitabant sod
ꝑ honorem regis inimico. pl moliuu¬
tur insidias. Nunc itaq .s rex cõ¬
firma senitentiam ⁊ scribe de cretum
mus unũ regnũ fuisse sub datio. t
tyro medorũ atq ꝑsarũ. Quod cũ da¬
nihel comperisset id est constitutam
legem in gressus est domũ suam. ⁊ fe¬
nestris apertis incenaculo suo. con¬

Expanded text:
lent fabulas texere. Nos interpretemur lent fabulas texere. Nos interpretemur simpliciter, quod nullam occasionem adversus eum reperirint, in qua regi noxius fuerit, eo quod fidelis esset, et omnis culpae suspicio non inveniretur in eo. Pro suspicione Theodotio et Aquila ἀμβλάκημα interpretati sunt, quae Chaldaice dicitur ESSAITHA. Cumque ab Hebraeo quaererem quid significaret, respondit nos illecebram sive σφάλμα, hoc lat. Dixerunt ergo viri illi: Non inDei. Tunc principes, et satrapae surripuerunt regi, et sic locuti sunt ei. Pulchre dixit, surripuerunt: Non enim hoc locuti sunt, quod agere cogitabant, sed per honorem regis, inimico moliuntur insidias. Nunc itaque, rex, confirma sententiam et scribe decretum,mus, unum regnum fuisse sub Dario et Cyro Medorum atque Persarum. Quod cum Daniel comperisset, id est, constitutam legem, ingressus est domum suam, et, fenestris apertis in coenaculo suo con
Abbreviated transcription (Latin):
constituere eum super super omne
regnũ. Unde principes ⁊ satrape
q̃ rebant octasionem ut inuenirent
danheli ex latere regis. Pro princi¬
pibus quos sẏminachus transtulit
cos. interpretatus est. Cumq quere¬
rem qui eeñt isti principes. tarcikoys
nifestius qui dixerunt ⁊ duos uiros
quos constituit cũ eo ⁊ sathrapas cẽ¬
cum uigrati. Quia igitur duob pͥn¬
cipib inderquos tertius erat hunc pͥ¬
mũ facere cogitabat in uidie ⁊ insidi¬
arum nata octasio ẽ. Querebant oc¬
casionem ut inuenirent damheli ex
latere regis. Et in hoc loco hebrei tale
nescio quid suspicantur. Latus regis
regina ẽ. uł concubine eius cetereꝙ
uxores q̃ ex latere dormunt. Querebãt
ergo octasionem. in rebus huius cemo¬
di si in sermone. tactu. nutu. intermu¬
tuo possent accusare damhelem. Sed
chus erat. ⁊ cũ inre stupri arguere ñ
poterant. hoc illi dixerint qui propt̾
occasionem unius uerbi longas so¬

Expanded text:
constituere eum super omne constituere eum super omne regnum, unde principes et satrapae quaerebant occasionem, ut invenirent Danieli ex latere regis, etc. Pro principibus, 658 quod Symmachus transtulit: κοὺς interpretatus est. Cumque quaererem qui essent isti principes τακτικοὶ, vnifestius, qui dixerunt: et duos viros quos constituit cum eo, et satrapae centum viginti. Quia igitur inter duos principes, inter quos erat tertius, hunc primum facere rex cogitabat, invidiae et insidiarum nata occasio est. Quaerebant occasionem ut invenirent Danieli ex latere regis. Et in hoc loco Hebraei tale nescio quid suspicantur: latus regis, regina est, vel concubinae ejus caeteraeque uxores, quae ex latere dormiunt. Quaerebant ergo occasionem in rebus hujuscemodi, si in sermone, tactu, nutu, internuntio possent accusare Danielem. Sed chus erat, et eum in re stupri arguere non poterant. Hoc illi dixerint, qui propter occasionem unius verbi longas so
Abbreviated transcription (Latin):
prncipib qui uniu̾so regno eius pre¬
erant. Ex quo indelligius subuersa
babẏlone dariũ reu̾sum ad regnũ su¬
um in mediam secumq adduxisse da
est audisse eũ signũ atq portentum
qd̃ balthasari acciderat ⁊ interpreta¬
tõnem quã danihel exposuerat ⁊ quo¬
modo medorũ regnũ ꝑsarũq p̃dixerat
Nemo ergo turbetur q uod nũc in
regno darii. nũc in cỹri regno dani¬
hel fuisse dicatur. Pro dario .lix. ar¬
taxersen. interpretati sunt. Quod au¬
tem ordo preposterus ẽ. ut ante sub
dario narratur hẏstoria quã sub bal¬
thasar qid̾ postea lecturi sumꝰ. qui ada¬
rio inderfectus ẽ. illud michi uidetur
in causa. qd̵ statim hystorĩa hẏstorie
copulauit. In fine enim superioris die¬
erat uisiomis ⁊ darius medus suc¬
cessit in regnũ annos natus sexagĩ¬
ta duos. Sub hoc ergo dario qui in¬
derfecit balthasar hec gesta sunt q̃
dicturi sumus. Porto rex cogitabat

Expanded text:
principibus, qui universo regno ejus praeprincipibus, qui universo regno ejus praeerant. Ex quo intelligimus subversa Babylone, Darium reversum esse ad regnum suum in Mediam, secumque adduxisse Danest, audisse eum signum atque portentum, quod Balthazar acciderat, et interpretatione quam Daniel exposuerat, et quomodo Medorum regnum Persarumque praedixerit. Nemo ergo perturbetur, quod nunc in regno Darii, nunc in regno Cyri, Daniel fuisse dicatur. Pro Dario, Septuaginta Artaxercen interpretati sunt. Quod autem ordo praeposterus est, ut ante sub Dario narretur historia, quam sub Balthasar, quod postea lecturi sumus, qui a Dario interfectus est, illud videtur mihi in causa, quod statim historiam historiae copulavit. in fine enim superioris dixerat Visionis: Et Darius Medus successit in regnum annos natus sexaginta duos. Sub hoc igitur Dario, qui interfecit Balthasar, haec gesta sunt quae dicturi sumus. Porro rex cogitabat
Abbreviated transcription (Latin):
cunctamq terram potestatis illius.
Et in cõsequentib. filia babylon
quasi area tempus triture eius..
Ad huc modicum. ⁊ ueniet tempus
messionis eius. Quod aũt in cõm¬
iuo capta sit babylon quam horta¬
tur ad pugnam manifestius scri¬
bit y̾saias. Babylon dilecta mea.
facta es michi in miraculum. Pone
mensam. condemplare ⁊ specula co¬
medentes ⁊ bibentes. Surgite pͥn¬
cipes arripite clypeum. Placuit
dario. ⁊ constituit super regnũ¬
suum satraphas centum iuginti
ut ceñt in toto regno suo ⁊ suꝑ
eos principes tres. ex quib damel
unus erat. Iosephus de quo supͣ
diximus huus loci scribens hẏstori¬
am. ita locutus est. Paruis aũt
qui babẏloniorum destruxit impe¬
riũ uiuante se ⁊ parit dimitante
ꝙyro propinquo suo annũ nite agebat
sexagesimum scdm̃. quando cepit baby¬
lonem. eratq filius astiagis qui altero
q secum danihelem ꝓph̾am ⁊ adhux¬
it in mediũ. ⁊ unum fecit de tribus

Expanded text:
cunctamque terram potestatis illius . cunctamque terram potestatis illius . Et in consequentibus: Filia Babylon quasi area tempus triturae ejus: adhuc modicum, et veniet tempus messionis ejus . Quod autem in convivio capta sit 657 Babylon, quam hortatur ad pugnam, manifestius scribit Isaias: Babylon dilecta mea facta est mihi in miraculum: pone mensam, contemplare in specula comedentes et bibentes: surgite principes, arripite clypeum . Placuit Dario, et constituit supra regnum satrapas centum viginti, ut essent in toto regno suo: et super eos principes tres ex quibus Daniel unus erat. Josephus de quo supra diximus, hujus loci scribens historiam, ita locutus est: Darius autem qui Babyloniorum destruxit imperium, juvante se, et pariter dimicante yro propinquo suo, annum vitae agebat sexagesimum secundum, quando cepit Babylonem: eratque filius Astyagis, qui altero que secum Danielem prophetam, et adduxit in Mediam, et unum fecit e tribus
Abbreviated transcription (Latin):
Unde potest stare hystoria qd ea¬
dem nocte sit captus atq uigulatꝰ
dum om̃s aut uisionis in terpreta¬
tõnisq pauore terrent᷑ aut octupa¬
ti sunt festiuitate aut ebrietate cõ¬
iiiiii. Quod aũt uincente cỹro rege
ꝑsatum ⁊ dario rege medorum. Solus
darius successisse in regnũ scribitur
Ordo etatis ⁊ propinquitatis ⁊ reg¬
ni est. Darius enim sexaginta duoꝵ
annorum erat. ⁊ maius regnũ medoꝵ
quã petsarũ legimus ⁊ anũculus qui¬
qui prior erat uite nature successit᷑ itg¬
in debuit niunerari. unde ⁊ in nisio¬
ne q̃ contͣ babylonem in ysaia legit᷑
q̃ multa q̃ longum est ponere hec
futura nartantur. Ecce ego suscitabo
super eos medos. qui argenteum ñ
querant. nec aurum uelint. sed sa¬
gritis ꝑuulos interficiant. ⁊ lactẽ¬
tib uteri ᷤᷤ non misereantur. Et ihe¬
remias. Scĩficate inquit contra
eam gentes. ⁊ reges medie. ⁊ duces
etus ⁊ uniuersos magistratus eius

Expanded text:
Unde potest stare historia, quod eaUnde potest stare historia, quod eadem nocte sit captus atque jugulatus: dum omnes aut visionis interpretationisque pavore terrentur, aut occupati sunt festivitate, et ebrietate convivii. Quod autem vincente Cyro rege Persarum, et Dario rege Medorum solus Darius successisse in regno scribitur, ordo aetatis, et propinquitatis, et regni est. Darius enim sexaginta duorum annorum erat: majus regnum Medorum quam Persarum legimus: et avunculus qui prior erat jure naturae, successor regni debuit numerari. Unde et in visione quae contra Babylonem in Isaia legitur, post multa quae longum est ponere, haec futura narrantur: Ecce ego suscitabo super eos Medos, qui argentum non quaerant, nec aurum velint: sed sagittis parvulos interficiant, et lactantibus uteris non misereantur . Et Jeremias: Sanctificate, inquit, contra eam gentes, reges Mediae, duces ejus, et universos magistratus ejus
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ p̃dicatum est de eo qd̵ haberet pot̃¬
atem tertins in regno siue tertie
partis regni. Accepit aut̃ in signe
regium torquem ⁊ purpuram. ut
dario qui erat successurus in regnũ
fieret notior. ⁊ per notitiam honora¬
tior. Nec mirum. si balthasar au¬
diens tristi: a soluerit premiũ qd̃
pollicitus est. aut enĩ longo post
tempore credidit uentura que dix¬
erat aut dũ dei propham honorat
sperat seueniam consetuturũ quã
si nõ impetranit: maius fuisse cce¬
dendum ẽ. sacrilegium in dm̃. qũa
honor in homiem. uisio duĩi.
Adem nocte in terfectus ẽ
balthasar rex chaldeus ⁊ dari
us successit in regnũ. aunos natꝰ
sexaginta duos. Iosephus scribit
in decimo idaice antiquitatis libro
obsessa babylone amedis. ⁊ persis.
dario uidelicet ⁊ ciro ⁊ tantam ue¬
nisse balthasar regem babylonis
obliuionem sui. ut celeberrimum
miret cõuiuiũ.⁊ in uasis templi
biberet ⁊ obsessus uacaret epulis

Expanded text:
et praedicatum est de eo, quod haberet poteet praedicatum est de eo, quod haberet potestatem tertius in regno. Sive tertiae partis regni. Accepit autem insigne regium, torquem et purpuram, ut Dario qui erat successurus in regnum fieret notior, et per notitiam honoratior. Nec mirum si Balthasar audiens tristia, solverit praemium, quod pollicitus est. Aut enim longo post tempore credidit ventura quae dixerat: aut dum Dei prophetam honorat, sperat se veniam consecuturum. Quam si non impetravit, majus fuisse credendum est sacrilegium in Deum, quam hinterfectus est Balthasar rex Chaldaeus, et Darius Medus successit in regnum, annos natus sexaginta duos. Josephus scribit in decimo Judaicae antiquitatis libro, obsessa Babylone a Medis et Persis, Dario videlicet et Cyro in tantam venisse Balthasar regem Babylonis oblivionem sui, ut celeberrimum iniret convivium, et in vasis templi biberet, et obsessus vacaret epulis.
Abbreviated transcription (Latin):
aut scriptura q̃ digesta est. Mane
techel. phares. Et hec interpretatio
sermonis. Mane. Numerauit dd reg¬
nũ tuũ ⁊ compleuit illud. Techel. ap
minus habens. Phares. diuisum ẽ
regnũ tuũ. ⁊ datum est medis ⁊ per¬
sis. Tria tantum u̾ba in pariete scrip¬
ta signauerant. Mane. techel. pha¬
res. quorũ prius mimerũ. scdm̃ appẽ¬
sionem. dertiũ diuisionẽ sonat. Non
solum gͦ lectõne opus fuit. sed ⁊ in¬
terpretatõne eorum que legebat ut
intelligeret quid hec u̾ba predicerent
quod scilicet numerasset ds regnũ il¬
luis atq cõplesset ⁊ appendisset in
statera iudicii sui. ut ante eum iu¬
gularet gladius qũã natura dissol¬
ueret ⁊ imperium eius in medos di¬
uideret᷑ ⁊ ꝑsas. Cyrus enĩ ut ante
iam diximus. rex ꝑsarum uĩcto si¬
bi dario auũculo suo subuertit im¬
periũ chaldeorũ. Tunc uibente rege
in dutus est damhel purpura ⁊ cir¬
cũdata est torques aurea collo eius

Expanded text:
autem scriptura quae digesta est: MANE, autem scriptura quae digesta est: MANE, THECEL, PHARES. Et haec interpretatio sermonis: MANE, numeravit Deus regnum tuum, et complevit illud. THECEL, appminus habens. PHARES, divisum est regnum tuum, et datum est Medis et Persis. Tria tantum verba in pariete scriptura signaverat: Mane, Thecel, Phares, quorum primum, numerum, secundum, appensionem, tertium, divisionem sonat. Non solum ergo lectione opus fuit, sed interpretatione eorum quae legerat: ut intelligeret qui haec verba praedicerent: quod scilicet numerasset Deus regnum illius atque complesset, et apprehendisset in statera judicii sui: et ante eum jugularet gladius, quam natura dissolveret, et imperium ejus in Medos divideretur et Persas. Cyrus enim, ut ante jam diximus, rex Persarum, juncto sibi Dario avunculo, subvertit imperium Chaldaeorum. 656 Tunc jubente rege indutus est Daniel purpura et circumdata est torques aurea collo ejus,
Abbreviated transcription (Latin):
nabitur nisi forte scm̃ quẽq dicamus
rerpem cuiꝰ non regnat pectatũ ⁊̃ mortali
corpore ⁊ cuius ideo seruatur cor. quia
in manu dei est.Quid quid aut̃ in ma¬
nu dei patris fuerit nullus potest rape¬
re ex ea. ⁊ quicũq raptus fuerit. intel¬
ligitur in mami dñi nõ fuisse. Tu quo¬
tuus quia eleuatum est cor eius ⁊ sp̃s
illius ob firmatus est ad superbiam de
positus est a solio regni sui. ⁊ głia eius
ablata est ⁊ reliqua. Et tu igit᷑ cũ hoc
de parente ignosceres ⁊ scires qd̃ suꝑ¬
bis d̾s resistit. humilib aũt dat grãm
non debueras ad u̾sus dominatorẽ celi
eleuare cor tuũ. ⁊ insultare illius maies
tati ⁊ ea facere q̃ fecisti. hunc locũ qui¬
dam ad antixpistum referunt quod im¬
mitans ꝑͣts sui dẏaboli superbiam cõ¬
tra deum erectus sit. sed querendum
est ab eis. qui sit damhel qui ei scrip¬
turam dei interpretatur. ⁊ qui medi
⁊ ꝑse occidentes ⁊ succedentes in reg¬
nũ eus. Nulli enĩ dubium quim ptꝰ

Expanded text:
nisi forte sanctum quemque dicamus 655 regem, cujus non regnat peccatum in mortali corpore, et cujus ideo servatur cor, quia in manu Dei est . Quidquid autem in manu Dei Patris fuerit juxta Evangelium, nullus potest rapere ex ea et quicumque raptus fuerit, intelligitur in manu Dei non fuisse. Tu quotuus, quia elevatum est cor ejus et spiritus illius obfirmatpositus est de solio regni sui, et gloria eius ablata est, de parente cognovisses, et scires quod superbis resistit Deus, humilibus autem dat gratiam, non debueras adversus dominatorem coeli elevare cor tuum, et insultare majestati illius, et ea facere quae fecesti. Hunc locum quidam ad Antichristum referunt, quod imitatus patris sui diaboli superbiam, contra Deum erectus sit. Sed quaerendum est ab eis, quis sit Daniel qui eis scripturam Dei interpretetur, et qui Medi et Persae occidentes eum et succedentes in regnum ejus. Nulli enim dubium, quin pos
Abbreviated transcription (Latin):
similia sustinere constrmet. Si aũt na¬
bugodonosor quos uolebat interficiebat
⁊ quos nolebat ꝑcutiebat. quos uolebat
exaltabat. ⁊ quos uolebat humiliabat
In huiꝰcemodi honorib ⁊ percussionib
exaltatõne ⁊ humilia tõne nõ est
dei prouidentia. nec pre teptũ sed eo¬
rum uoluntas qui per cutuint quos

Expanded text:
similia sustinere confirmet. Si autem Nasimilia sustinere confirmet. Si autem Nabuchodonosor quos volebat, interficiebat, et quos volebat, percutiebat; quos volebat, exaltabat, et quos volebat humiliabat: in hujuscemexaltatione et humiliatione non est Dei providentia nec praeceptum, sed eorum voluntas, qui percutiunt quos
Abbreviated transcription (Latin):
est. Ceceri stm̃ dei interpretati sunt. Et ĩ
dieb patris tui scientia ⁊ sapientia in¬
uente sunt in eo. Pattem uocat nabugo¬
donosor ut supra diximus pro auium
eius scdm̃ consuetudinem scripturaꝵ
Imitanda ẽ aut̃ scĩ uiri ut inter bar¬
baros conu̾satio ut regis auia uł mr̃
pro uirtutum magnitudine tantis eũ
laudib eleuet. Ad que respondens da
tibi. ⁊ dona domus tue. alteri da. Scrip¬
turam aut̃ legam tͥ rex. ⁊ in detpreta¬
tõnem eius ostendam tͥ. Emulemur¬
danihelem regis dignitatẽ ⁊ munera
contempnẽtem qui absq p̃cio proferẽs
iu̾tatẽ. iam illo tempore preceptũ ewan¬
głicum sequebatur. Gratis accepistis
gratis date. Alioquĩ ⁊ tristi a nũti¬
ans indecens erat ut libenter dona sus¬
ciperet. Quos uolebat interficiebat
⁊ quos uolebat pertutiebat: quos uo¬
lebat exaltabat. ⁊ quos uolebat humi¬
liabat. Nabugodonosor proam po¬
nit exemplum. ut ⁊ dei iustitiam doce¬
at ut propt̾ superbiam ⁊̃ pronepotem

Expanded text:
rpretati sunt. Et in diebus patris tui sapientia et scientia inventae sunt in eo, etc. Patrem vocat Nabuchodonosor, ut supra diximus, proavum ejus, secundum consuetudinem Scripturarum. Imitanda autem est sancti viri et inter barbaros conversatio, cum regis avia vel mater pro virtutum magnitudine tantis cum laudibus elevet. Ad quae respondenstibi, et dona domus tuę alteri da! Scripturam autem legam tibi, rex, et interpretationem eius ostendam tDanielem, Regis dignitatem et munera contemnentem, qui absque pretio proferens veritatem jam illo tempore praeceptum Evangelicum sequebatur: Gratis accepistis, gratis date. Alioqui, et tristia nuntiantem, indecens erat libenter dona suscipere. Quos volebat, interficiebat, et quos volebat, percutiebat: quos volebat, exaltabat, et quos volebat, humiliabat. Nabuchodonosor proavi ponit exemplum: ut et Dei justitiam doceat, et propter superbiam etiam pronepotem