comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tiones. Eyspectanto exspectaui dũm. Erspecta dnm̃
uirilit̾ age. Exspectabã eu qͥ me saluũ fecit. Exspec¬
tabo dnm saluatorẽ meũ. putas ne durabo. pittas¬
ne uidebo: Eyspecta reespecta expecta reerspecta.
In eod̾. Deder̾t inesca meã fel: ⁊ in siti mea potauert
me accto. Oscurent᷑ oculi ne uideant. ⁊ dorsũ eort
sẽꝑ in cͤua. In. lxxiͦ. Descendet sic̃ pliuuia inuellus :
reges tharsis ⁊ insule mun̾a offerent. Prusuris et ini¬
qͥtate redimet aĩas eoꝵ. Ot uiuet. ⁊ dabit᷑ ei de ariro

Expanded text:
tiones; « Exspectans exspectavi Dominum: Exspecta Dominum, viriliter age; Exspectabam eum qui salvum me fecit; Exspectabo Dominum Salvatorem meum. » Putasne durabo, videbo? « Exspecta, reexspecta; exspecta, reexspecta . » In eodem: « Dederunt in escam meam fel, et in siti mea potaverunt me aceto. Obscurentur oculi eorum ne videant, et dorsum eorum semper incurva. » In LXXI: « Descendet sicut pluvia in vellus. Reges Tharsis et insulae munera offerent. Ex usuris et iniquitate redimet animas eorum. Et vivet et dabitur ei de
Abbreviated transcription (Latin):
ran: ⁊ cũ eo scoꝵ milia. In dextera eiꝰ ignea ler. di¬
lexit ppłos om̃s sci in manu eiꝰ st̃. hactenꝰ de pen¬
tatheueo moysi qͣstiones erutas. qͥb iucleor uͣ
sitia uł neqͥtia refellat᷑. uitandi causa fastidi legis¬
se sufficiat. Idcͥco aũ librũ iħu natie. quẽ uidei
iosue benuum uocant. ⁊ soptym. id est iudiciũ
pͥt̾misimꝰ. qͥa iueis pauca qͣ iudeoꝵ cornu frangãt
nix᷑ ltttam ẽẽ conspeximus. De cet̾o si placet malachĩ.
id ẽ reguͣ diligent᷑ uolumiua ꝑscrutem᷑. Si forte in
serie rei geste. panẽ subcinerentiũ qͦ pastꝰ ÷ heh̾as

Expanded text:
In dextera ejus ignea lex, dilexit populos, omnes sancti in manu ejus sunt . » Hactenus de Pentateucho Moysi quaestiones erutas, quibus Judaeorum versutia vel nequitia refellatur, vitandi causa fastidii, legisse sufficiat. Idcirco autem librum Jesu Nave, quem Judaei Josue Jehosua vocant, et Sphetim, id est judicum, praetermisimus, quia in eis pauca quae Judaeorum cornu frangant, juxta litteram esse conspeximus. De caetero si placet, Malachim, id est Regum, diligenter volumina perscrutemur, si forte in serie rei gestae panem subcinericium quo pastus est Elias,
Abbreviated transcription (Latin):
dies te ab oi re mala. Ac sidicat. uisut b̃ui epylo¬
go. qͣ tͥ faciencla s colligã : Audi. Custodies te ab
oĩ re mala. Seqͣr. habebis loc̾ extͣ cast᷑ ad que̾ eg̾¬
diaris ad reqͥsita nat᷑e: g̾ens pauxillũ inbalteo. Cñ¬
q sedis fodies ꝑ cͥcuitũ. ⁊ egesta humo oꝑies quo
ñ ẽ obseruanda tespondebr̃ G Qa extorres ⁊ ꝑegͥni
sunt. iõ ne ħ ⁊ alia se posse trausgredi autumabunt:
Inde ẽ qd̾ a nob̾ debita eũ usuris exigunt. cũ in p̾ceden¬
tib diet̾ sit. nõ fenerabis fr̾i tuo s alieno. ⁊ ui ħ uio

Expanded text:
dies te ab omni re mala » ac si dicatur: Vis ut brevi epilogo quae tibi facienda sunt colligam? Audi: « Custodies te ab omni re mala. » Sequitur: « Habebis locum extra castra ad quem egrediaris ad requisita naturae, gerens paxillum in balteo; cumque sederis, fodies per circuitum, et egesta humo operies, quonon esse observanda respondebunt. G. Quia extorres et peregrini sunt, ideone haec et alia se posse transgredi autumabunt? Inde est quod a nobis debita cum usuris exigunt, cum in praecedentibus dictum sit: « Non fenerabis fratri tuo,
Abbreviated transcription (Latin):
nͣr mortuus ẽ in deserto. nec fuit in sedit̾one qͣ concita¬
ta ẽ cont᷑ dñm sub core: s in pecc̃o suo mortius est.¬
Dicant gͥ udei cũ suꝑiꝰ iustꝰ fuisse descͥbat᷑ in qͦ pecẽo
mortuus ẽ nͥ in pecc̃o originalie hũc aũ deitt̾o nomi¬
ũi quẽ ip̃i helehadeuaerĩ uocant. Consulamꝰ exqͦ p̾ci¬
pue se hr̃e dic̃t. qd̾ saluatorẽ nr̃m ihm lege coacti
mito int̾une debuerĩt. Auictoritatẽ gͥ ex qͣ hoc contͣ¬
ũt in mediũ ꝓferamꝰ. ut im̃ tͥũphasse uident᷑. i̾¬

Expanded text:
noster mortuus est in deserto, nec fuit in seditione quae concitata est contra Dominum sub Core, sed in peccin quo peccato mortuus est, nisi in peccato originali? X. Hinc autem Deuteronomium, quod ipsi Elle hadebarerim vocant, consulamus, ex quo praecipue se habere dicunt quod Salvatorem nostrum Jesum, lege coacti, merito interimere debuerint. Auctoritatem igitur ex qua hoc contrahunt in medium proferamus, ut unde triumphasse
Abbreviated transcription (Latin):
guita milia pugnator. Ñ solũ anͥ habrahȩ. s et ysaae
dicte s̃ reꝑmissioes ad nõ dieñte. Ne descendas megyp¬
tum s quiesce in terra quam direro tibi. Tibi.i. ⁊ sem̃
tuo dabo uniuersas regiones has. Et bñdiẽnt᷑ in semi̾e
onis uerba quę a isrł facta ẽ refctare. Qͥa c̃ uidisset
iacob scalã ⁊ anglos ascẽdentes. ⁊ desendentes ꝑ eã. uid̾

Expanded text:
genta millia pugnatorum . » Non solum autem Abrahae, sed et Isaac dictae sunt repromissiones a Domino dicente: « Ne descendas in Aegyptum, sed quiesce in terra quam dixero tibi, tibi enim et semini tuo dabo universas regiones has; et benedicentur in seminonis verba quae ad Israel facta est, retractare. Quia cum vidisset Jacob scalam et angelos as
Abbreviated transcription (Latin):
nimꝰ. in libro hebraicharũ qͣstionũ. Artabimꝰ inqͥd
iudeos. qͥ de oro salb̾i głant᷑. qd iã tum i pͥncipio
ad eonfrigend̾ sy. nagoge coriui inulta xp̃icoł iniist̾t
a moyse dicente iub̾nt᷑. ꝑ egͥno molestꝰ ñ eris. Sexan¬
uis seminab̾ t̾rã tuã ꝙ̃ cong̾gabis fruges eiꝰ. anno auͣ
septimo dimittes eã. ⁊ reqͥesce facies. ut comelant

Expanded text:
mus in libro Hebraicarum Quaestionum: Arctabimus, inquit, Judaeos qui de otio Sabbati gloriantur, quod jam tum in principio ad confringendum Synagogae cornu multa Christicolis ministrat t, quae a Moyse dicente jubentur: « Peregrino molestus non eris. Sex annis seminabis terram tuam et congregabis fruges ejus, anno autem septimo dimittes eam et requiescere fac
Abbreviated transcription (Latin):
meũ in gentib. Et tt̾m subd̾. Rex manꝰ ego dicit
dñs. excertuũ. ⁊ nom meu̾ horribile in gentibus.
Itẽ in ꝑsona dñi loquentis. Sacerdotes siuolu¬
eritis audire. & si nolueriuis ponẽ suꝑ cor ut detis
gloriã nõi meo. ait dñs excertuũ. mtitã inuos ege¬
statẽ ⁊ malecticã benedictionib ur̃is. Et qͥbdam¬
int̾p ositis: ad uingit. uos aittẽ recessistis de uia.
⁊ scandaliratis płimos in lege dic̃ dñs. irrituͣ feci¬
stis pactũ meũ leui: ꝑꝑ qd̃ & ego dediuos contẽp¬
tibiles. ⁊ humiles inom̃ib ppłis. Ait d̾e. Ecce ego¬

Expanded text:
m subdit: « Rex magnus ego, dicit Dominus exercituum, et nomen meum horribile in gentibus . » Item in persona Domini loquentis: « Sacerdotes, si nolueritis audire, et si nolueritis ponere super cor, ut detis gloriam nomini meo, ait Dominus exercituum, mittam in vos egestatem, et maledicam benedictionibus interpositis adjungit: « Vos autem recessistis de via, et scandalizastis plurimos in lege, dicit Dominus. Irritum fecistis pactum meum, propter quod et ego dedi vos contemptibiles, et humiles in omnibus populis . » Ait e
Abbreviated transcription (Latin):
oĩs istł saluus fiet. itr sit d̾s oĩa inom̃ib. S
ubi iꝰta ordinẽ natiuitatis unicuiq filioꝵ bñdicens
iacob. cou̾susq ad uidã ꝓpħtizat dicens. Iuda
te laudlabt fr̃s tui. Manꝰ tua in c̾uicib inimicoꝵ
tuoꝵ. Adorabͣt te filii patris tui. Catulus leouisui

Expanded text:
ia in omnibus . Sed ubi juxta ordinem nativitatis unicuique filiorum benedicens Jacob, conversusque ad Judam prophetizat, dicens: « Juda, te laudabunt fratres tui, manus tua in cervicibus inimicorum tuorum, adorabunt te filii patris tui. Catu
Abbreviated transcription (Latin):
pennis eiꝰ. Hȩc de libro .xii. ꝓpħarũ sũpta pauca ex¬
p̃ssimꝰ. ꝓ ut ea iudeis obiuare posse cognouimꝰ. Nẽ
aũ pau̾lis ꝑ pausationi oꝑam demꝰ. ante quã moysi
pentatheucũ replicemꝰ. Igit᷑ breui int̾uallo recreatiõi
uacantes. eũ cui nichil inpossibile ẽ supplicit̾ implo

Expanded text:
II. Haec de libro XII prophetarum sumpta pauca expressimus, prout ea, Judaeis obviare posse cognovimus. Nunc autem paulisper pausationi operam demus, antequam Moysis Pentateuchum replicemus. Igitur intervallo brevi recreationi vacantes, eum c
Abbreviated transcription (Latin):
bitur. It̾ de aduentu saluatoris. Apparebit in fiue̾.
& nonmentiet᷑. si morã fecerit expecta eũ. qͥa ueniẽs
ueniet et uͦ tardabit. de qͦ &̾ accipi potest qd̾ seqͣr.
Spoliabunt te om̃s qͥ reliqͥ fuerunt de ppłis ꝑꝑ san¬
guue̾ hõis. ⁊ iniquitatẽ t̾re. ⁊ ciuitatis. et om̃ii¬

Expanded text:
lvatoris: « Apparebit in finem et non mentietur; si moram fecerit, exspecta eum, quia veniens veniet, et non tardabit . » De quo etiam accipi potest quod sequitur: « Spoliabunt te omnes qui reliqui fuerint de populis, propter sanguinem hominis, et iniquitatem terrae, et civitatis et omni
Abbreviated transcription (Latin):
quimur. sic ordine singła expon̾ẽ deb̾emu̾s.
GLongũ eẽt ac difficile. si euncta uellemꝰ ad ple¬
nũ enucleare. Puxitas enini oꝑis plerũq fas¬
tidiũ generatꝰ aurib auelientis. Uñ qͥd nustice
sentiat uox ꝓpħantis. relinquendũ ẽ diligentie
lecloris. De iona añ iõ p̃termisimꝰ. qͥa uil alł lit¬
terã sonat: qdͥ tucless oppouaiuꝰ. Micheas uͦ ait.¬

Expanded text:
quimur, sic ordine singula exponere deberemus. G. Longum esset ac difficile, si cuncta vellemus ad plenum enucleare. Prolixitas enim operis plerumque fastidium generat auribus audientis. Unde quid mystice sentiat vox prophetantis, relinquendum est diligentiae lectoris. De Jona autem ideo praetermisimus, quia nihil ad litteram sonat, qu
Abbreviated transcription (Latin):
scm̃ dño. In telligis ne qd̾ dicat. G In telligo. Le¬
git᷑ enĩ constinũ helene filiũ. clauos qͥb dñs cru¬
ci affixꝰ fuerat in suꝑiori parte freni. illa sciłet
ꝗͣ suꝑ caput est eqͥ. consilio matris addidisse.
ut sic scõ dñi munitꝰ in belli discrimina ꝑg̾e̾t.
ab hoste secur G Ita ẽ in ꝗͦ. Nunc ad pposttũ
redeamꝰ. Malachias ⁊ gentiũ fide̾. ⁊ iudaismi
ob cecationẽ: imo concludit uersido. in ꝑsona dñi
dicẽs. Non ẽ uoluntas mͥ in uobis dicit dnͣs excer¬

Expanded text:
 » Intelligisne quid dicat? B. Intelligo. Legitur enim Constantinum Helenae filium clavos, quibus Dominus cruci affixus fuerat, in superiori parte freni, illa scilicet quae super caput est equi, consilio matris addidisse, ut sic Sancto Domini munitus, in belli discrimina pergeret ab hoste securus. G. Ita est, inquam, nunc ad propositum redeamus. XXI. Malachias et gentium fidem et Judaismi obcaecationem uno concludit versiculo, in persona Domini dicens: « Non est voluntas mihi in vobis, dicit Dominus ex
Abbreviated transcription (Latin):
ue̾ ducct᷑. ⁊ sic̃ agnꝰ corã tondente se obmutescet: et non
aꝑiet ossuu. Multos enĩ legimꝰ ꝓpħas subisse mart̾irĩ.
multos fuisse reges in isrł. int̾fectos. nulli tͣn eoꝵ attͥ¬
angustia & ludicio sublatꝰ ÷. Generationẽ eius quis
enarrabit: Ae si dice̾t. Nemo. It̾. Iustificabit ip̃e iustꝰ

Expanded text:
am tondente se obmutescet, et non aperiet os suum . » Multos enim legimus prophetas subiisse martyrium, multos fuisse reges in Israel interfectos; nulli tamen eorum attriangustia et judicio sublatus est. Generationem ejus quis enarrabit? »
Abbreviated transcription (Latin):
surdus nisi ad quẽ nũcios misi : Rursusq post
pauca. Ecce ego faciã noua. Ꝙ que noua factus
sit: qͥb dã uit᷑ positis exponendo subiunrit. Rora¬
te celi de suꝑ. ⁊ iuibes pluant iustũ. aꝑiat᷑ t̾ra et ger¬
minet saluatorẽ. Tunc eui t̾ra nr̃a germinauit. tũe
fructũ suũ dedit. eũ cato factũ uerbũ pałͥs iterũ uir¬
de eo amplius dicat audiamꝰ. Iste asꝑget gentes mul¬
tas. Suꝑ ip̃m continebunt reges ossuũ. qͥa qͥb ñ ẽ
adnuntiatũ de eo uidebunt. Et qͥbdã int̾positis de

Expanded text:
surdus, nisi ad quem nuntios misi? » Rursusque post pauca: « Ecce ego faciam nova . » Et quae nova facturus sit, quibusdam interpositis exponendo subjunxit: « Rorate, coeli, desuper, et nubes pluant justum; aperiatur terra et germinet Salvatorem . » Tunc enim terra nostra germinavit, tunc fructum suum dedit, cum caro factum Verbum Patris uterum Virde eo amplius dicat audiamus: « Iste asperget gentes multas. Super ipsum continebunt reges os suum, quia quibus non est annuntiatum, de
Abbreviated transcription (Latin):
esimimilib iuicda. Exte mͥ egrediet᷑ qui sit dñator
i isrł. & egressus eiꝰ ab inttio: a dieb et̾nitatis.
Quiel ad ħ Rarissime uideos responlere posse pu¬
tas: N uinqͥd de suo messia dicta fore arbitrant᷑. O
ħeqͣquã possunt. Cũ enĩ purũ hoĩem ip̃m eẽ fater¬
attur quomͦ egressus eus ab imcio: et adieb eter¬

Expanded text:
ator in Israel, et egressus ejus ab initio, a diebus aeternitatis . » Quid ad hoc, charissime, Judaeos respondere posse putas? Nunquid de suo Messia dicta fore arbitrantur? B. Nequaquam possunt, cum enim purum hominem ipsum esse fateantur, quomodo egressus ejus ab ini
Abbreviated transcription (Latin):
cinia p̃parem᷑. Q. qͥa primꝰ osee legenclus oceͤrrit.
qͥd de repbatione uideoꝵ ac spoliatione inferni di¬
xerit. audiamꝰ. Quia inquit oblita es lege̾ deitur.
obliuisear filioꝵ tuoꝵ: et ego sed̾m multitudi¬
nẽ eoꝵ. sic peccauert᷑ mͥ. Gloriã eoꝵ in ignominsã¬

Expanded text:
cinia, praeparemur. XI. Et quia primus Osee legendus occurrit, cinia, praeparemur. XI. Et quia primus Osee legendus occurrit, quid de reprobatione Judaeorum ac spoliatione inferni dixerit, audiamus: « Quia, inquit, oblita es legem Dei tui, obliviscar filiorum tuorum et ego, secundum multitudinem eorum, sicut peccaverunt mihi, gloriam eo
Abbreviated transcription (Latin):
detur regiri. ꝗͣ est subt̾ oẽ crlũ. dabit᷑ ppło scõꝵ al¬
tissum: cuiꝰ regnũ. regnũ se̾mpit̾nũ ÷ ⁊ om̃s reges
Septuaguita inquit ebdomades albreiuate sunt :¬
suꝑ ppłm tiuͣ. ⁊ suꝑ urbẽ scãm tuã. ut consumet᷑
p̃uaricatio: ⁊ fine̾ accipiat peccatũ. & deleat᷑ iniqͥtas.
& adducat᷑ iusticia semptt̾na. et impleat᷑ uisio et
sia non ẽẽ predicta. aut ip̃sũ cũ uen̾it dm̃ fore ne¬
cessario moysicolas reciyere oportet.  Quo nã
sias sc̃s scõꝵ sit. aut ip̃e d̾s erit. aut aliquẽ deo
sanctiorẽ ẽẽ constabit G Ueri simłr ut arbitͦ
argumitaris: ad tende qd̃ seqr̃. ꝙ. post ebdoma¬
des sȩragi̾ta duas occidet᷑ xp̃e. ⁊ ñ erit eiꝰ ppłs: qͥ
eũ negaturus :. Sequentia uͦ siqͥs ꝑscrutatur
uit̾ius: oȩlestis plena saporis inueniet. S qͥascmn
date canib non debemꝰ: huc usq damelẽ legisse sus¬
ficiat. et ad retͦctanda libri duodecim ꝓpħarũ uati¬

Expanded text:
st subtus omne coelum dabitur populo sanctorum Altissimi; cujus regnum sempiternum est, et omnes reges « Septuaginta, inquit, hebdomades abbreviatae sunt super populum tuum, et super urbem sanctam tuam, ut consummetur praevaricatio, et finem accipiat peccatum, et deleatur iniquitas, et adducatur justitia sempiterna, et impleatur visio etsia non esse praedicta, aut ipsum cum venerit Deum fore, necessario Moysicolas recipere oportet. B. Quonamsias Sanctus sanctorum sit, aut ipse Deus erit, aut aliquem Deo sanctiorem esse constabit. G. Verisimiliter, ut arbitror, argumentaris, attende quod sequitur: « Et post hebdomades septuageum negaturus est . » Sequentia vero si quis perscrutatur interius, coelestis plena saporis inveniet. Sed quia sanctum dare canibus non debemus , hucusque Danielem legisse sufficiat, et ad retractanda libri duodecim prophetarum vati
Abbreviated transcription (Latin):
ad uentũ ⁊ passionẽ saluatoris eo liquidius ex-¬
p̾ssit : Ait emiͣ. Aspiciebã gͦ inuisione noctis. ⁊
ecce cũ nubib cȩli qͣi filius hõĩs ueniebat. et usq

Expanded text:
adventum et passionem Salvatoris eo liquidius expadventum et passionem Salvatoris eo liquidius expressit? Ait enim: « Aspiciebam ego in visione noctis, et ecce cum nubibus coeli quasi Filius hominis venie
Abbreviated transcription (Latin):
gentib adquas ingredient᷑. Ꝙ pꝰ pauca abiectio¬
nẽ eorꝵ. et gentiũ uocationẽ euident̾ insinuat.
uͥ dicit. Et̃ sciẽt oĩa ligna regionis. qͥa ego dñs hu¬
miliaui lignũ sublime. & exaltaui lignũ humi¬
le. Et siccaui lignũ uiride. ⁊ frodere lignuͣ ari¬
tos. et gentes exaltatas affiries. edissere E Qd
are factũ. nͥ sinagoge repulsã intelligis Quę
enĩ prius sublimis ⁊ uiridis fuit: nc in infideli¬
tare ꝓstrata. prorsus emarcuit. & gens qͣ pͥus
arida fuit. nũc uifide xp̃i exaltata uirescit. De
qͣ etiã subuingit᷑. Et ponã głam meã in gentily.
Quȩ aũ in ierechiele sequunt᷑ adeo obscura sunt:
ut nec ip̃i qͥd̾ ea ad litt̾am in telligant. ne dũ adfi¬
gurã. ħ aũ fidelib nustice intellecta: duloe sapi-¬
unt. ⁊ ma̾na sp̃uale ꝓpinant. Uñ aqͦdã sapiente
cȩlesti nectare delibuta dictũ est. Palato fidei
danielis oracła reuoluamꝰ G Placet. Quis eñi et

Expanded text:
ntibus, ad quas ingredientur . » Et post pauca, abjectionem eorum, et gentium vocationem evidenter insinuat, ubi dicit: « Et scient omnia ligna regionis, quia ego Dominus humiliavi lignum sublime, et exaltavi lignum humile; et siccavi lignum viride, et frondere lignum aritos et gentes exaltatas affirmes, edissere? G. Quid arefactum, nisi Synagogae repulsam intelligis? Quae enim prius sublimis et viridis fuit, nunc in infidelitate prostrata prorsus emarcuit; et gens quae prius arida fuit, nunc in fide Christi exaltata virescit, de qua etiam subjungitur: « Et ponam gloriam meam in gentibus . Quae autem in Ezechiele sequuntur, adeo obscura sunt, ut nec ipsi quidem ea ad litteram intelligant, nedum ad figuram. Haec autem fidelibus mystice intellecta dulce sapiunt, et manna spirituale propinant. Unde a quodam sapiente coelesti nectare delibuta esse dictum est: palato fidei Danielis oracula revolvamus. G. Placet; quis enim et
Abbreviated transcription (Latin):
aui intrenis ierenias de passione saluatoris reꝓbatiõe
qͦ signagoge parent̾ innerit: siplacet eloquannur.
UIta tñ. ut ea quȩ ex eis conpilauerimꝰ. ocłõ intelligentie
subiecta de clarescant. G Imino ꝙ̾ q̃dã figate dicta
scͥb̾e necessariũ arbitror: ut im̾. grana fideles. m̃ sͥ
paleam tollant infideles. Quis ÷ enĩ alid̾ sub ꝑsoua
destructe ierłm passiouẽ xp̃i attend̾ẽ. ꝗͣ. sub palea gͣ¬
nũ inuenire : dit gͦ. Quos om̃s quit᷑nsitis ꝑ uiã.atten¬

Expanded text:
n Threnis Jeremias de passione Salvatoris, reprobatione quoque Synagogae patenter innuerit, si placet, eloquamur. B. Ita tamen, ut ea quae ex eis compilaverimus, oculo intelligentiae subjecta clarescant. G. Imo et quaedam figurate dicta scribere necessarium arbitror, ut unde grana fideles, inde sibi paleam tollant infideles. Quid est enim aliud sub persona destructae Jerusalem passionem Christi attendere, quam sub palea granum in
Abbreviated transcription (Latin):
Uenite reu̾tani᷑ ad dum̃. qͥa ip̃e cepit ⁊ saluabit
nos. ꝑcritiet & curabit nos. Uuuficabit nos post
duos dies. indie t̾cia suscitabit nos. Et pꝰ pusillũ
de passione saluatoris: eiudentiora sub iungit.
Ero mors tua omors. morsus tuus ero inferne. Mo¬
mordit enĩ inferñ. cũ eoꝵ quos tenebat parte̾ ab
eo extorsit: partẽ relinquit. Io el etiã ait̃. Ululate
iuinistri altaris. ingredimini. cubate in sacco:
iinistri dei mei. qm interiit de domo d̾i uestri.
sacrificiũ ⁊ libatio. It̾m. Sol ⁊ luna obtenebrati
sunt. ⁊ stelle retraxerunt splendorẽ suuͣ. Itẽ. Dñs¬

Expanded text:
ipse cepit et salvabit nos; percutiet et curabit nos. Vivificabit nos post duos dies, in die tertia suscitabit nos . » Et post pusillum, de passione Salvatoris evidentiora subjungit: « Ero mors tua, o mors, morsus tuus ero, inferne . » Momordit enim infernum, cum eorum quos tenebat partem ab eo extorsit, partem reliquit. XII. Joel etiam ait: « Ululate, ministri altaris, ingredimini; cubate in sacco, ministri Dei mei, quoniam interiit de domo Dei vestri sacrificium et libatio . » Iterum: « Sol et luna obtenebrati sunt, et stellae retraxerunt splendorem suum .
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ sac̾dotes offerentes holo causta ⁊ cedentes uictimas
hr̃e G Ita ẽ inꝗͣ. Alit̾ enĩ ꝓppħa mentitꝰ fuisse uide̾t᷑.
Non inquã inmo ip̃i mendaces sunt: & pseudo dei¬
cole. Dequil seqr᷑. Ecce ego iuirarii in noĩe meo mag¬
no dic dñs. quia nequaquã ultͣ nomͣ meu̾ uocabit᷑
exore onũs uidei. Ꝙ pꝰ pauca. Eece qͦs edificaui
destruo .&. quos plantaui ego euello. Rursusq.

Expanded text:
timas, habere. G. Ita est, inquam: aliter enim propheta mentitus fuisse videretur. Non, inquam, imo ipsi mendaces sunt et pseudodeicolae de quibus sequitur: « Ecce ego juravi in nomine meo magno dicit Dominus, quia nequaquam ultra nomen meum vocabitur ex ore omnis Judaei . » Et post pauca: « Ecce quos aedificavi d
Abbreviated transcription (Latin):
reor obicienda sunt eis G Uera inꝗͣ. reris. S au¬
di qd̾ seqͣr. In die illa cantabit᷑ canticũ istd̾ in t̾ra
uida. Ursfortitudinis nr̃e sy on saluãtor pone
tur mea murꝰ. ⁊ ante murale. Aꝑite portas ⁊ ingͤ¬
diet᷑ gens iusta custodiens ueritatẽ. ⁊ uetꝰ error
abiit. BEcce nc̃ palã lo qͣr G Attende seq̾ntia.
ait. Deus ip̃e ueniet ꝙ̃ saluabit nos. Tunc aꝑi¬
ent᷑ ocłi cecoꝵ ⁊ aures surdoꝵ patẽbunt. hȩc eni
ĩa facta. ⁊ cotdie fieri uidemꝰ. Cũ enĩ eccłia de ge̾¬
tib u̾itatẽ enuangłii ocło corelis intu̾ita apłice
p̃dicationi auditũ eredendo p̃buerit: q̃ pͥus ceca
erat. quid aliud quã uisũ. auditũq recepit:: Quãuis
p̃dicta qͦ ad miracła saluatoris referti possĩt. Ueniens
enĩ in carne redẽptor nͣr surdis auditũ et cecis iusũ
plasmatis nulli poenã intulisse infernalẽ. ꝑsequen¬
tia refellamꝰ. Exchias eni ait. Ego dixi in dimidio

Expanded text:
reor, objicienda sunt eis. G. Vera, inquam, reris. Sed audi quod sequitur: « In die illa cantabitur canticum istud in terra Juda: Urbs forttur in ea murus et antemurale. Aperite portas, et ingrediatur gens justa custodiens veritatem, et vetus error abiit . B. Ecce nunc palam loquitur. G. Attende sequentia. Ait: « Deus ipse veniet, et salvabit nos. Tunc aperientur oculi caecorum, et aures surdorum patebunt . » Haec enim jam facta et quotidie fieri videmus. Cum enim Ecclesia de gentibus, veritatem Evangelii oculo cordis intuita, apostolicae praedicationi auditum credendo praebuerit, quae prius caeca erat, quid aliud quam visum auditumque recepit, quamvis praedicta quoque ad miracula Salvatoris referri possint? veniens enim in carne Redemptor noster, surdis auditum et caecis visum sgressionem protoplasmatis nulli poenam intulisse infernalem, persequentes refellamus. Isaias enim ait: « Ego dixi in dimidio
Abbreviated transcription (Latin):
deitui. Seqͣr de abiectione sinagoge. Cecidit ñ
adiciet ut resurgat: uirgo isrł ⁊ de desid̾antib
diẽ dñi. Ad quid eã uobis: Qd̾ tam de scd̾o ad¬
uentu ꝗͣ. de primo intelligi potest. Ue enĩ sina¬
goge. in pͥmo ad uetu. qͥa que̾ desid̾auerat non

Expanded text:
itur de abjectione Synagogae: « Cecidit, non adjiciet ut resurgat virgo Israel. Vae desiderantibus diem Domini, ad quid eam vobis ! » Quod tam de secundo adventu, quam de primo intelligi potest. Vae enim Synagogae in primo adventu, quia quem desideraverat, non
Abbreviated transcription (Latin):
est. Ꝙ ip̃e peccatũ multoꝵ tulit. & ꝓ tͣngressorib
orauit: ut non perrent. Shȩc oĩa ad eo plena mnͥ
uident᷑: qd̾ exp̃one non inligent G Quid plamiꝰ
eo qd̾ ait. Locũ pedũ meoꝵ glõficabo: Itm. E
sugges lac gentiũ ⁊ mamillas regũ lactab̃is. Et it̾m

Expanded text:
t pro transgressoribus oravit, ut non perirent . » B. Haec omnia adeo plana mihi videntur, quod expositione non indigent. G. Quid planius eo quod ait: « Locum pedum meorum glorificabo? » Iterum: « Et suges lac gentium, et mamillas regum lactabis . » Et iterum
Abbreviated transcription (Latin):
tra ñ faciã. O Querat᷑ gͥ ab eis. quȩ sunt hec quib
similia ult᷑ non faciet. ł fecitb Placet. Seqͣn. hoc
qͦ post pauca. Cont᷑batio suꝑ conturbationẽ ue¬
niet. et auditꝰ suꝑ auditũ. Q querent de ꝓpħa
uisionẽ. ⁊ lex ꝑibit a sac̾dote. & consiliũ a senio¬
rib. Iterũ. Et relinꝗͣ. ex eis uiros paucos agladio

Expanded text:
Quaeratur igitur ab eis quae sunt haec, quibus similia ultra non faciet, vel fecit, G. Placet. Sequitur hoc quoque post pauca: « Conturbatio super conturbationem veniet, et auditus super auditum; et quaerent de propheta visionem, et lex peribit a sacerdote et consilium a senioribus . » Iter
Abbreviated transcription (Latin):
rant adu̾sũ me responsalẽ ⁊ aduocatũ nudiꝰ t̾tius
disceptasse. ⁊ ad hoc eũ coegisse ut duos fore messias.
Qd̾ nouũ irrisionis genꝰ: Simile ẽ hoc ei ꝙ. asser̃t
pecẽm scił tͣn transgressoris ade post̾is suis nichil
mali intulisse. p̃t̾ moriendi occasionẽ. & qd̾ nulli
ob hunc reatũ ad iufõs descend̾ut. p̃cipue de iucdais¬
no nͥ dãpnancli G Hoc &̾ adiunge p̃dictis qd̾ se
solos popłm dni głant᷑. eẽ. uocationẽ gentiũ exelu¬
dentes GImmo & reꝓbationẽ eoꝵ. ⁊ si qͣ mee sug¬
gesseris paruitati. stilli officio de signabo Glt
ego inqͥlyclã ꝑsonã rudeoꝵ gerens. que opponi pos¬
se uideo obitiã G Sapienter inꝙͣ. locutus es sed
ñc qd̃ instat agauiꝰ. & priꝰ ysaie reuolilamꝰ oracła.
qͥ cet̾is euicłntius cristi p̾dicauit aduentũ.

Expanded text:
rant adversum me responsalem et advocatum, nudius tertius rant adversum me responsalem et advocatum, nudius tertius disceptasse: et ad hoc eum coegisse ut duos fore Messias, Quod novum irrisionis genus? Simile est hoc ei quod asseritur, peccatum scilicet transgressoris Adae posteris suis nihil mali intulisse, praeter moriendi occasionem, et quod nulli ob hunc reatum ad inferos descenderint, praecipue de Judaismo, ibi damnandi. B. Hoc et adjunge praedictis, quod se solos populum Dei gloriantur esse, vocationem gentium excludentes. G. Imo et reprobationem eorum, et si qua meae suggesseris parvitati, styli officio designabo. B. Et ego in quibusdam personam Judaeorum gerens, quae opponi posse video, objiciam. G. Sapienter, inquam, locutus es, sed nunc quod instat agamus, et prius Isaiae revolvamus oracula, qui caeteris evidentius Christi praedicavit adventum.
Abbreviated transcription (Latin):
imꝑicie consulentes: ego Galt̾us tornacensis dio¬
ceseos opido qd̾ dr᷑ in sula oriundus. & baldum
ualentianensis. eccłe bͣuensis cauonicꝰ libellũ in ui¬
deos sub dialogo scͥpsimꝰ. in qͦ scilicet ex ꝓpħarũ li¬
bris compilatis qͥbdã florib diu̾sa defensionum
geneta teruimꝰ. quib linguã falsilo quã refrene¬
miͦ. Cũ enĩ nicħ alid̾ fere ꝓpħatũ oracła. qͣ. ad uen¬
tũ xꝑi. passionẽ. resurrectionẽ. cathegorient: da
q̃dã aꝑtissima uaticinia collegimꝰ. qͥl ꝙ si uelit illa
subiugał afua cont᷑ue ñ possit. bal S pͥusqͣ. lit̾te
uacemꝰ: ea inqͥb anobis dissonat ꝑcapitula disten¬
guamꝰ G ꝓlacet ꝗd̾ dicis. ⁊ illd quiclẽ prius ponend̾
censeo. qd̾ ipsi mesfiã nondũ uenisse.⁊ eũuenerit
ñ de uirgine. s de corrupta nasert̾um assueuerãt.
Ita est inquam ip̃m quoq non dm̃. set purũ hoĩem
fore ꝯfirmant. Nec passurũ. nͨ resurrecturũ astru¬

Expanded text:
imperitiae consulentes, ego Gualterus Tornacensis dioeceseos oppido quod Insula dicitur oriundus, et Balduinus Valentianensis Ecclesiae Branensis canonicus, libellum in Judaeos sub dialogo scripsimus, in quo scilicet ex prophetarum libris, compilatis quibusdam floribus, diversa defensionum genera texuimus, quibus linguam falsiloquam refrenamus. Cum enim nihil aliud fere prophetarum oracula, quam adventum Christi, passionem, resurrectionquaedam apertissima vaticinia collegimus, quibus, etsi velit illa subjugalis asina, contraire non possit. BALD. Sed priusquam litterae vacemus, ea in quibus a nobis dissonat, per capitula distinguamus. GUALT. Placet quod dicis; et illud quidem prius ponendum censeo, quod ipsi Messiam nondum venisse, et, cum venerit, non de virgine, sed de corrupta nasciturum asseverant. B. Ita est, inquam, ipsum quoque non Deum, sed purum hominem fore confirmant, nec passurum, nec resurrecturum astru
Abbreviated transcription (Latin):
dor eius ut lux erit cornua iumanib eiꝰ. Ibi abs¬
condita ẽ fortitudo eiꝰ. ante facie̾ eius ibit mors.
om̃s uiri deloco suo. om̃s in sule gentiui. Rursus
de repbatione iudeoꝵ. Sacerdotes eiꝰ polluert scm.
inuiste egerunt coutͣ lege̾.Q. alibi. Qua ꝑꝑ expec¬

Expanded text:
dor ejus ut lux erit, cornua in manibus ejus. Ibi abscondita est fortitudo ejus, ante faciem ejus ibit mors .omnes viri de loco suo, omnes insulae gentium . » Rursus de reprobatione Judaeorum: « Sacerdotes ejus polluerunt sanctum, injuste egerunt contra legem ; » et alibi: « Quap
Abbreviated transcription (Latin):
diã. It. id̾ de eod̾. Tugͦ noli orare ꝓ ppło hoc ⁊ ne assu¬
mas ꝓ eo laudẽ: ⁊ or̃onẽ. qͥa ñ exaudĩa intẽꝑe affli¬
ctionis eoꝵ. B St̃ ne aliqua in his õĩb ꝗͣ exposi¬
tore indigeant: G Ne quaquã. OUerum ad id qd
de ortu noue gr̃e dixerit: festinemꝰ G Hichil hoc
ip̃o cariꝰ amplector. Ait gͦ. Pece dies ueniunt dicit
dñs. ꝙ feriã doniui ifrł.⁊ domui uida fedus nouũ.

Expanded text:
populo hoc, et ne assumas pro eo laudem et orationem, quia non exaudiam in tempore afflictionis eorum. » B. Suntne aliqua in his omnibus, quae expositione indigeant? G. Nequaquam. VII. B. Verum ad id quod de ortu novae gratiae dixerit, festinemus. G. Nihil hoc ipso clarius amplector. Ait ergo: « Ecce dies veniunt, dicit Dominus, et feriam domui Israel et domui Juda foedus novum,
Abbreviated transcription (Latin):
dũ uenisse. & qd̃ de corrupta nasciturꝰ sit. menti¬
ant᷑. ysaia dicente. Pecce uirgo concipiet in utero. ⁊
pariet filiũ. ⁊ uocabit᷑ nom̃ eiꝰ. emmanuel. Aliter
se hr̃e in hebreo dicunt. uͥ enĩ nosuͥgo legimꝰ ibi
dicunt se hr̃e hanc dictonẽ alia. cui eqͥpollet la-¬
tine puella. ut alma sig̾cet in sexu etatẽ non pu¬
doris integritatẽ. Predict᷑ itaq uersiculũ sic leg̃t.
cẽtur. Ecce puella concipiet. O mira miseroꝵ
uersittia. cũ bona q̃ hñt ñ solu̾ non credunt: s
ne credant legendo ꝑu̾tunt. Quã ꝑ u̾sionẽ ex fa-¬
cili potes au̾tere si p̾cedentia uelis intelligere. Ait
duli. qd̾ sigñ uobis ostñdit: si puella concipit:
Qd ꝓ digiũ demonstraret. si adolescentula parturi¬
iet. hoc fieri cotidie uidemꝰ. Uere repulsa es uidea
quẽ d̾s nondiligit. faciẽ suã absconlit. Quid
aũ de gentiũ illuminatione. ⁊ xp̃i natiitta¬
te ac diuinitate senserit audiuimus. Ait. Gen-¬

Expanded text:
t mentiuntur, Isaia dicente: « Ecce virgo concipiet in utero et pariet filium, et vocabitur nomen ejus Emmanuel . » Aliter se habere in Hebraeo dicunt. Ubi enim nos virgo legimus, ibi dicunt se habere hanc dictionem alma, cui aequipollet Latine puella, ut alma significet in sexu aetatem, non pudoris integritatem. Praedictum itaque sic versiculum legunt: ceretur: « Ecce puella concipiet. » O mira miserorum versutia! Cum bona quae habent, non solum non credunt, sed ne credant, legendo pervertunt. Quam perversionem ex facili potes advertere, si praecedentia velis intelligere. Ait duli! Quod signum vobis ostendit, si puella concipit? Quod prodigium demonstraret, si adolescentula parturiret, quod fieri quotidie videmus? Vere repulsa es, Judaea quem Deus non diligit, faciem suam abscondit. Quid autem de gentium illuminatione et Christi nativitate ac divinitate senserit, audivimus. Ait: « Gen
Abbreviated transcription (Latin):
tis ÷. cui elem̃ta optẽꝑant: S uos dicitis.
quia in t̾ra positꝰ se nunꝗͣ. dixerit dm̃. Cũ enĩ
an d̾s eẽt sciscitanti intulit. tudicis. ⁊ ut dicitis
ac si dicer& tuqͥdẽ dicis. s ego ñdico. Que cordes
attendite qd̾ seqͥt᷑. Amodo uidebitis filiu̾ hoĩs
sedentẽ adextris d̾i ⁊ uenientẽ innubib eeli. Nẽpe
et ꝓdicori significa nolo iddẽ dix̾. Dicentinãq nunqͥd
ego: Ait. ludicis. subaulis. rẽ qͣ ẽ. Tacro de ceterii
qͥ corporalit̾ gestis intenddunt. ioħem legite in qͦ nil
pene aliud quã de sua eũ patre. ꝯsuibstantialitate.

Expanded text:
lementa obtemperant? Sed vos dicitis quia in terra positus se nunquam dixerit Deum. Cum enim an Deus esset sciscitanti, intulit: Tu dicis , Est ut dicitis, ac si diceret: Tu quidem dicis, sed ego non dico. O vecordes! attendite quod sequitur: Amodo videbitis Filium hominis sedentem a dextris Dei et venientem in nubibus coeli . Nempe et proditori significando idem dixit: Dicenti namque, nunquid ego? ait Tu dicis . Subaudis rem quae est. Taceo de caeteris, qui corporaliter gestis intendunt. Joannem legite, in quo nihil pene aliud quam de sua cum Patre consubstantialitate
Abbreviated transcription (Latin):
replicantur. inueterati ⁊ claulicantes appellant᷑.
qͥa ossuũ ⁊ caro sua mortuo absalon ab ipso uocant᷑:
De ficite qͣso. qͥa ratio uobis deficit. Qͥs ergo caput
gentiu: Tp̃ẽ ꝓfecto. Non auferet᷑ inqͥt sceptrũ de
iula ⁊ dux d̾e femore eiꝰ. donec ueniat qͥ mittendꝰ
ẽ. ⁊ ipse erit expectatio gentiu̾. Ipse ÷ qͥ stat in signũ
ppłoꝵ. quẽ gentes dep̃cabuntur. Lege isaiã. recole
psalmos. qͥd aliud quã uocationẽ gentiũ sonant.
in noĩe xp̃i gentes syeraturas. dicendũ inuationi¬
b qͥa dñs regnauit. a solis ortuusq ad occasũ no¬
iñ dñi futurũ laulabile. ipsũq suꝑ gentes exeel¬

Expanded text:
replicantur, inveterati et claudicantes appellantur, replicantur, inveterati et claudicantes appellantur, quia os suum, et caro sua, mortuo Absalon, ab ipso vocantur? Deficite, quaeso, quia ratio vobis deficit. Quis ergo caput gentium? Christus profecto: Non auferetur sceptrum de Juda, et dux de femore ejus, donec veniat qui mittendus est, et ipse erit exspectatio Gentium . Ipse est qui stat in signum populorum, quem gentes deprecabuntur . Lege Isaiam, recole Psalmos, quid aliud quam vocationem gentium sonant? in nomine Christi gentes speraturas? Dicendum in nationibus quia Dominus regnavit: A solis ortu usque ad occasum nomen Domini futurum laudabile, ipsu
Abbreviated transcription (Latin):
de contradictionib ppł. constitues me in caput
gentiũ. ppłs que̾ non cognoui seriuuit mͥ: ⁊ reli¬
qua usq uiuit dñs. Certe ⁊ si contra dictiones
habuit. nͣ ppłi s filii ab salon res nouas molien¬
tis. S esto. Abi constitutus ÷ in caput gentiu:
Non dicã sane gentiũ. s nec uniꝰ gentis. Andice¬
tis qd̾ cũ ad abime lec philistinor rege̾ saulis
timidus concessisset. sit caput gentiũ institutꝰ
S nec eoꝵ decimȩ partis. Quis fuit ppłs ille quẽ
ñ cognouite Certe philisteos ⁊ oĩa eor⁊ ipse
cognorierat. E unde tanta eor obeolientia cõ¬
mendlatur. ut in auditu auris optẽperasse dicã¬
tur÷ Honne ab imelee cont᷑ ifrahele̾ pugnaturo
dixert̃ satrape etꝰ ad ipsũ. ñ egrediet᷑ dauid nobis¬
cũ. nͣ enĩ melius placare poterit dnm suũ. quam
in capitib nr̃is: Honsunt hȩc u̾ba m̃broꝵ de ca¬
pite. Filii alieni mͣtiti st̾ mͥ. Iun qͥd filii alieni sed̾o

Expanded text:
de contradictionibus populi, constitues me in caput de contradictionibus populi, constitues me in caput gentium. Populus quem non cognovi servivit mihi et reliqua usque vivit Dominus : certe et si contradictiones habuit, non populi sed filii Absalon res novas molientis. Sed esto ubi constitutus est in caput gentium? Non dicam sane gentium, sed nec unius gentis. An dicetis quod cum ad Abimelech Philisthinorum regem Saulis timidus concessisset, sit caput gentium institutus? Sed nec eorum decimae partis. Quis fuit populus quem non cognovit? Certe Philisthaeos, et omnia eorum ipse cognoverat. Et unde tanta eorum obedientia commendatur, ut in auditu auris obtemperasse dicantur? nonne Abimelech contra Israelem pugnaturo dixerunt satrapae ejus ad ipsum: Non egredietur David nobiscum, non enim melius placare poterit Dominum suum, quam in capitibus nostris? . Non sunt haec verba membrorum de capite. Filii alieni mentiti sunt mihi . Nunquid filii alieni secundo
Abbreviated transcription (Latin):
ñ absq salubri misterio humiliari siuerit. qͦq
uoluerit pꝰ modũ ꝓuererit: Eyponite qd̾ contẽ¬
poraneis siuis iħs dñs ipse ꝓposuit: dix̾ dñs dño meo
sede adextris meis. ⁊ cetera psalii. que ualole
ur̃o st̃ errori contraria. Perspicacitas etiã ur̃a aut
dicat. aut discat. qͥd sibi uelit dauiticũ illuol.
dñs dixit adine filiꝰ meus estu. ego hodie genu
te. postula a me ⁊ dabo tibi gentes hereditate tua̾.
⁊ possessio nẽ tuã terminos t̾re. Ꝙ si eni᷑ dauid
quo qͦmͦ filiꝰ di. ego hodie genuite que̾ sensũ auo¬
bis habeat: rogo. Gentes qͦq an a patre. utrũ
a matre hereditas. eiꝰ erant. ⁊ possessio termini
t̾rȩ : multa a uobis mente disquiro. L icet con¬
tigua plane sibi loca palestinorz. aut amina¬
nitarũ tributaria fecerit: abhorret tamͦ ã uero
qd̃ hereditarͥe gentes. ⁊ possessiue nͣ tributarie
t̾minos t̾rȩ tenuerit. Illuol qͦq. Erisies me ait

Expanded text:
non absque salubri mysterio humiliari siverit, quoque non absque salubri mysterio humiliari siverit, quoque voluerit postmodum provexerit? Exponite quod contemporaneis Jesus 273 Dominus ipse proposuit. Dixit Dominus Domino meo, sede a dextris meis , et caetera psalmi, quae valde vestro sunt errori contraria. Perspicacitas etiam vestra aut dicat, aut discat quid sibi velit Davidicum illud: Dominus dixit ad me: Filius meus es tu, ego hodie genui te. Postula a mesessionem tuam terminos terrae . Et si enim David, quomodo Filius Dei? Ego hodie genui te, quem sensum a vobis habeat, rogo. Gentes quoque an a Patre utrum a matre haereditas ejus erant, et possessio termini terrae multa a vobis mente disquiro. Licet contigua plane sibi loca Palaestinorum aut Ammonitarum tributaria fecerit, abhorret tamen a vero, quod haereditari gentes et possessive non tributarie terminos terrae tenuerit. Illud quoque: Eripies me, ait,
Abbreviated transcription (Latin):
uis. Regna cõminuit. quoniã ipse ẽ qͥ in om̃ib
gentib hereditauit. Regnri nͣ dissipatur nec al
seos alicuiꝰ traditione corrũpit᷑. qd̾ alteri ppło tra¬
deret᷑. si suꝑ ueniente ꝑfilia mutaret᷑. Domu
enĩ dñ decet sc̃itudo in longitudinẽ dierũ.
iletis o ingenia om̃i torciora falce. his
paucis testimoniis eiuolentiã fidei xp̃i¬
anȩ. que ñ ideo st̾ pauca. ut in ur̃is uolumim¬
b habeant᷑ rara. s tã multiplicia. ut iis retexen¬
dis sufficiat. nulliꝰ scientia. om̃iũ retunlantur
eloqͥa. Si illũ qͥ bonꝰ in t̾ram rectã deducit sp̃m
haberetis. certe ea ꝗͣ idẽ ꝑ suos ꝓpħas lociutus ẽ
eiꝰdẽ conlunͣto inclubie saperetis. At qͥa nil pe¬
ne aliud quã furta ⁊ fenora cogitans. nichil
plane adpiã subtilitatẽ ꝑtinens affectatis. Si
in ceteris: qui d̾s ꝓbabilit̾ existens hominẽ as¬
sũpsit. qͥd scrupuli habet queso. ⁊ qd̾ hominẽ

Expanded text:
atus. Regna comminuit, quoniam ipse est qui in omnibus atus. Regna comminuit, quoniam ipse est qui in omnibus gentibus haereditavit. Regnum non dissipatur, nec altseos alicujus traditione corrumpitur, quod alteri populo traderetur, qui superveniente perfidia mutaretur. Domum enim Domini decet sanctitudo in longitudinem dierum . Videtis, o ingenia omni tortiora falce, his paucis testimoniis evidentiam fidei Christianae, quae non ideo sunt pauca, ut in vestris voluminibus habeantur rara, sed tam multiplicia, ut iis retexendis sufficiat nullius scientia, omnium retundantur eloquia. Si illum qui bonos in terram rectam deducit Spiritum haberetis, certe ea, quae idem per suos prophetas locutus est, ejusdem condimento indubie saperetis. At quia nil plane aliud quam furta, et foenora cogitatis, nihil plane ad piam subtilitatem pertinens affectatis. Si et caeteris, qui Deus probabiliter existens hominem assumpsit, quid scrupuli habet, quaeso, et quod hominem
Abbreviated transcription (Latin):
ȩt̾na. immobilis. in corruptibilisq ÷: ergo d̾s ⁊ hõ.
est. Ipse ÷ homo sine adiutorio inter mortuos lib̾.
uis ⁊ etiã apud hunc ipsũ ꝓpħã lapis
ille abscisus de monte sine manib. qͥ t̾rȩ
omĩa regna cõminuit: Non ne in sequentibus
cũ explanaret ad iingit: Suseitabit d̾s cęli regnu.
qd̾ in ętͣnũ ñ dissipabit᷑.⁊ regnũ eiꝰ ppło alteri ñ tra
ipsũ stabit inet̾nũ. Si om̃s homines mortales
ñ negas. ⁊ omĩa q̃ corpꝰ habent transitoria credis:
qͣ erit ulli regno et̾nitas : Illũ ne lapidẽ stoli¬
dũ aliqͥol putas: Qd̾ si mons magnus factꝰ est
adeo ut impleret uniuersã t̾rã. ubi gͦ cõmane¬
btͣ homines: Uides te reici ab historia. ⁊ typũ
aꝑtissime parturiri. Accipe itaq quia alias
non poteris xp̃i nom. qͥa ipsũ ÷ quod penitus
oblitterari non ualebit ꝑ ext̾nã religionẽ. Ipse
sine manib abscisus. nullis ueneriis oꝑil ꝓ ere¬

Expanded text:
corruptibilisque est, ergo Deus et homo est. Ipse est homo sine adjutorio inter mortuos liber . Quis est etiam apud hunc ipsum prophetam lapis ille abscisus de monte sine manibus, qui terrae omnia regna comminuit? nonne in sequentibus cum explanaret, adjungit? Suscitabit Deus coeli regnum quod in aeternum non dissipabitur, et regnum ejus populo alteri non traipsum stabit in aeternum . Si omnes homines mortales non negas, et omnia quae corpus habent transitoria credis, quae erit ulli regni aeternitas? Illumne lapidem stolidum aliquid putas? Quod si mons magnus factus est, adeo ut impleret universam terram, ubi ergo commanebunt homines? vides te rejici ab historia, et typum apertissime parturiri. Accipe itaque quia alias non poteris Christi nomen, quia ipsum est, quod penitus obliterari non valebit per externam religionem. Ipse sine manibus abscisus, nullis venereis operibus procre
Abbreviated transcription (Latin):
ta ego dñs in clamat᷑. hic uͦ pater ñr appellandus
bet᷑. hic ñ in lapide lex. s corołib uiscerib q in¬
scribit᷑. qͥa ut idem alias ꝓpħa testat᷑. cor iã car¬
neũ sullato lapideo sp̃u nouo imbuit᷑. Canta
uͦ ꝑ d̾i grãm fidei nr̃ȩ iã ÷ euidentia: ut ñ sit
instruendus iã qͥs piã de in carnati d̾i filii no¬

Expanded text:
ta, Ego Dominus, inclamatur, hic vero Pater noster appellandus ta, Ego Dominus, inclamatur, hic vero Pater noster appellandus betur. Hic non in lapide lex, sed cordibus, visceribusque inscribitur; quia, ut idem alias propheta testatur, cor jam carneum, sublato lapideo, spiritu novo imbuitur . Tanta vero per Dei gratiam fidei nostrae jam est evidentia, ut non sit instruendus jam quispiam de incarnati Dei Filii no
Abbreviated transcription (Latin):
nouũ. Non sed̾m pactũ qd pepigi cũ ꝑatrib
eorz. indie qͣ app̃hendi manũ eoꝵ ut educerẽ
eos de t̾ra egypti. pactũ qd̾ irritũ fecert. Sed
hoc eritie pactũ qd̾ feriã cũ domo isrł. Post
dies illos dabo legẽ meã in uiseerib eoꝵ. ⁊ in
corde eoꝵ scͥbã eã.⁊ ñ docebunt ultra uir ꝓrimũ
suũ. tuir frẽm suũ dicens. cognosee dnm. Om̃s
enĩ cognoscent me a minimo usq ad
maximũ. qͥa ꝓpitiabor iniqͥtatib eor
et peccati eoꝵ ñ ero memor amplius. Ubi n ouu̾
fedus ad̾o cũ domo isrł ꝑcitti dicit᷑. in ueteri
iã a uobis federe nota uiuit᷑. Ut enĩ nr̃i apłi¬
dicit᷑. nisi qͥa eaduca. ⁊ mature peritura uisibilia
uidelicet reꝓmittit: Iilud autẽ iure nouũ: qͥa
in corruytibilia ⁊ solis immortalib ocłis cons¬
picua nullis usib atterenda ꝓmittit. Nec se¬
cundũ illud ẽ qd̾ cũ ur̃is in heremo. pactũ
ẽ patrib. qͥa ibi minis ⁊ terrorib ad singła p̃cep¬

Expanded text:
patribus eorum, in die qua apprehendi manum eorum, ut educerem eos de terra Aegypti, pactum quod irritum fecerunt; sed hoc erit pactum quod feriam cum domo Israel: Post dies illos dabo legem meam in visceribus eorum, et in corde eorum scribam eam, et non docebunt ultra vir proximum suum, et vir fratrem suum dicens: Cognosce Dominum; omnes enim cognoscent me a minimo usque ad maximum, quia propitiabor iniquitatibus eorum, et peccati eorum non ero memor amplius . Ubi novum foedus a Deo cum domo Israel percuti dicitur, in veteri jam a vobis foedere noto vivitur; ut enim ndicitur, nisi quia caduca et mature peritura, visibilia videlicet, repromittit? Illud autem jure novum, quia incorruptibilia, et solis immortalibus oculis conspicua, nullis usibus atterenda, promittit. Nec secundum illud est, quod cum vestris in eremo pactum est patribus, quia ibi minis et terroribus ad singula praecep
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ int̾nis. s ꝓ exteriorib. Unde ÷. Oratio eiꝰ fiat i
peccatũ. lucrũ utiq petat ad̾o tẽꝑale: ñ dñi. In
ipsis plane mandatis uita esset: sidm̃ qͥs ex toro
corde diligeret. uti se ꝓrimũ curaret. si furtũ
⁊ m̃daciũ caueret᷑. frausq ñ fierꝙ. At cũ iis
pꝰ habitis mantũ illoꝵ rituũ suꝑstino celebrat᷑
sine fructu mentiũ caro uexatur.
m̃ gͦ ꝓsequebamini om̃s conspicabile
corpꝰ.⁊ nichili pendebatis animã ꝙͣ latebat.
uoluit tanlẽ d̾s nobis immo si uoluissetis uo¬
bis ñ iã exemplaria ueroꝵ. s ipsa uera ⁊ saluti¬

Expanded text:
pro internis. sed pro exterioribus. Unde est: Oratio ejus fiat in pro internis. sed pro exterioribus. Unde est: Oratio ejus fiat in peccatum . Lucrum utique petat a Deo temporale, non Deum. In ipsis plane mandatis vita esset, si Deum quis ex toto corde diligeret: uti si proximum curaret, si furtum et mendacium caveretur, frausque non fieret. At cum, iis posthabitis, inanium illorum rituum superstitio celebratur, sine fructu mentium caro vexatur. Quoniam ergo prosequebamini omnes conspicabile corpus et nihili pendebatis animam, quae latebat, voluit tandem Deus nobis, imo si voluissetis vobis, non jam exemplaria verorum, sed ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
illa mandata: uiuet in eis. nun̾quã tam̃ est
qͣntũ ad animã qͥsꝙͣ uixisse credendus. qͥ nͣ
amore ⁊ fide cerimoniis illis in heserit. Unde
apud iedechielẽ legit᷑. Cũ enĩ impperaret eis
p̃uaricationes ab eis in deserto factas. iololatria¬
rũ incursus. salbatoꝵ q in curias. ad extre¬
mũ intulit d̾s. Ergo ⁊ ego dedi eis pre cepta
nͣ bona. ⁊ iudicia in qͥb ñ uiuent. ⁊ pollui in
inunerib suis. cũ offerrent omñe qd̾ aꝑit
uuluã ꝓpt̾ delicta sua. Qre ñ bona. cũ iur¬
⁊ bonuͦs Cortice̾ ⁊ ossa rodentib nͣ bona.¬
cis: L interiora carpentil utilis. utentib q¬
Scia sii medulla. Hi stͣ inimici in psalmo qͥ
t̾rã lingunt. Pollui eos in munerib: etiã cũ
legalia ipsa pͣcepta cõplerent. offerendo uide¬
licet oiine qd̵ aꝑit uuluã. cũ in ipsis eos
ostendi pollutos munerib. dum nichil. offerũt

Expanded text:
illa mandata, vivet in eis , nunquam tamen est, illa mandata, vivet in eis , nunquam tamen est, quantum ad animam, quisquam vixisse credendus, qui non amore et fide caeremoniis illis inhaeserit. Unde apud Ezechielem legitur: cum enim improperaret eis praevaricationes ab eis in deserto factas, idololatriarum incursus, Sabbatorumque incurias, ad extremum intulit Deus: Ergo et ego dedi eis praecepta non bona, et judicia in quibus non vivent, et pollui in muneribus suis, cum offerrent omne quod aperit vulvam propter delicta sua . Quare non bona, cum, juet bonum? Corticem et ossa rodentibus non bona; interiora carpentibus utilis, utentibusque medulla. Hi sunt inimici in psalmo, qui terram lingunt . Pollui eos in muneribus, etiam cum legalia ipsa praecepta complerent, offerendo videlicet omne quod aperit vulvam, cum in ipsis eos ostendi pollutos muneribus, dum nihil offerunt
Abbreviated transcription (Latin):
uocaueris salbatũ delicatu. ⁊ glorificaueris
dũ ñ facis uias tuas. Pedẽ auertere a salbato.
fortassis estimas continentiã ab itine¬
re faciendo. Qͥa suꝑ uoluntate restrin¬
genola tractabis: Qd̃ si ad actionarias te con¬
uerteris uoluntates. audi sequentia. W ñ in¬
uenit᷑ uoluntas tua ut loqͣris sermonẽ. Nulla
lex imminet. salbatis a colloqͥo feriari. Inqͦ ad iol
iã necessitate cõpellim᷑. ut delicatũ ineo solo sab¬
batũ cõputemꝰ. si a malis sp̃ualit̾ subtilib quę
legȩ ñ st̃ uetita linguã ac animũ dis pescamꝰ. ꝑ¬
pende gͥ clarissimos tuȩ legis auctores qͣntũ a tuo
discrepent. intellectu. qͥ nichil corporeas exerci¬
tationes habentes. solũ medullis sp̃ualib inten¬
derͣt. Sola nanq in iis obseruationib carnisue¬
ratio ẽ. his tañ qͥ non aliqͥt de spũaltiate sense¬
rt̃. Ꝙ si eni in lege tua dicit᷑. qͥ hȩc fecerit uł

Expanded text:
uocaueris sabbatum delicatum, et suocaueris sabbatum delicatum, et sdum non facis vias tuas . 277 Pedem avertere a Sabbato fortassis aestimas continentias ab itinere faciendo. Quid super voluntate restringenda tractabis? Quod si ad actionarias te converteris voluntates, audi sequentia: Et non invenitur voluntas tua, ut loquaris sermonem . Nulla lex imminet Sabbatis a colloquio feriari, in quo ad id jam necessitate compellimur, ut delicatum in eo solo Sabbatum computemus, si a malis spiritualiter subtilius, quae lege non sunt vetita, linguam ac animum dispescamus. Perpende igitur clarissimos tuae legis auctores, quantum a tuo discrepent intellectu, qui nihil corporeas exercitationes habentes solum medullis spiritualibus intenderunt. Sola namque in iis observationibus carnis vexatio est; his tamen, qui non aliquid de spiritualitate senserunt. Etsi enim in lege tua dicitur: Qui haec fecerit vel