comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
spuał nob̾ cõmunis ẽ cũ angłis: qr pa¬
nẽ angłoꝵ manducauit homo: cib er¬
nał cõmunis ẽ nob̾ cum besttis. bestat
defectum patitur digestionis. anglieus
głam seruat incorruptionis. S notand
qr cibuꝰ que ambrosi non corporalem
astruit. augustinꝰ corporalẽ dicit: nõ
ne dissentiant sciendum ẽ qͦd augustiur
corporalẽ dicit: qr sacram̃totenus corpo¬
ralit᷑ sumitur: ambrosiꝰ corporalẽ ne¬
gat. qr cum substantialit᷑ sp̾uał sit:
nꝰ corpꝰ s animam uegetat. Quia gͥ
augustinus scd̾m sacram̃ti spẽm escam
hanc dicit corporalẽ: ne ipsis sp̾ebus
sacram̃talib corporał deputetur seces¬
sus. qͦmͦ nec in ipsis sit uideamus. Inq̃ i¬
bus libet substantiis formarum. colꝙ
sapoꝵq qualitates fundantur que qͣu¬
bet altĩtate suꝑueniente ñ manent
in eis. & qͦd sic muttant᷑. ñ fit corrup¬
tione secessus: s sola sui altãtione de¬
fectus. Uerbi grã. cum albedo mutta¬
tur innigredinẽ. nunqͥd indefectu suo

Expanded text:
panem angelorum manducavit homo; cibus carnalis, communis est nobis cum bestiis. Bestialis, defectum patitur digestionis; angelicus, gloriam servat incorruptionis. Sed notandum quia escam quam Ambrosius non corporalem astruit, Augustinus corporalem dicit: in quo ne dissentiant, sciendum est quod Augustinus corporalem dicit, quia sacramento tenus corporaliter sumitur; Ambrosius corporalem negat; quia, cum substantialiter spiritualis sit, non corpus, sed animam vegetat. Quia igitur Augustinus secundum sacramenti speciem escam hanc dicit corporalem, ne in ipsis speciebus sacramentalibus corporalis deputetur secessus, quomodo nec in ipsis esse possit videamus. In quibuslibet substantiis formarum, colorum, saporumque qualitates fundantur,quae qualibet alteritate superveniente, non manent in eis, et quod sic mutantur, non fit corruptione secessus, sed sola sui alteratione defectus. Verbi gratia: cum albedo mutatur in nigredinem, nunquid defectu suo
Abbreviated transcription (Latin):
nos ipsi eẽ debemꝰ. PSciendũ enĩ est
nos qͥ ñ solũ spc̃. s & corpora sumꝰ. cor¬
poralia etia sacͥficia exhibere debere:
ut sic̃ ex utͥsq consistimꝰ. ne aliqͥd oci¬
osũ remaneat: ex ut̾sq do corporalit̃
& spũaliter seruiamus.
eccłȩ ñ constet solo sacram̃to. uel
tantũ corpore & sangͥne xͥ sine sacra¬
m̃to: uł quare utq. Ad qͦd respondet᷑.
qr si solo saeram̃to. id ÷ͥ pane & uino con¬
secrato & ñ mutato constaret: ñ ẽẽt
causa quare noui testam̃ti sacͥficium.
ueti testaimito supordinatũ ẽẽt: eum
sicut illud tantummͦ fuit umbra osi¬
gͣa futuroꝵ. sic istud tantũmͦ ẽẽ figura¬
& cõmemoratio p̃tĩtoꝵ. Cum enĩ ꝓp̃e

Expanded text:
nos ipsi esse debemus. Sciendum enim est nos ipsi esse debemus. Sciendum enim est nos qui non solum spiritus, sed et corpora sumus, corporalia etiam sacrificia exhibere debere, ut sicut ex utrisque consistimus, ne quod otiosum remaneat, ex utrisque Deo corporaliter et spiritualiter serviamus. Ecclesiae non constet solo ine sacramento, vel quare utroque? Ad quod respondetur: Quia si solo sacramento, id est, pane et vino consecrato et non mutato constaret, non esset causa, quare Novi Testamenti sacrificium Veteri Testamento superordinatum esset cum sicut illud tantummodo fuit umbra et figura futurorum, sic istud tantummodo esset et commemoratio praeteritorum. Cum eni
Abbreviated transcription (Latin):
creatã mundi ꝑ eaque facta sunt
intellecta conspiciunt᷑: sic inuisibilis sue p̾¬
sentiȩ signũ. sacram̃tum suũ ẽẽ uoluit:
ut sic incellectũ nr̃m de sua reddens gr̃a
certiorẽ. affectũ nr̃m face̾̃t erga se ar¬
dentiorẽ. Ne aut̃ existimet᷑ cũ ipse inui¬
sibilis sit. uisibiliũ sacram̃toꝵ sacͥficia
ei ñ congruere: ait aug̃. in libro decimo
de ciuitate dĩ. Qui aut̃ putant hec
uisibilia sacͥficia diis alienis congruere
illi uͦ tãquã inuisibili inuisibilia. xma¬
iori maiora. melioriq meliora. qualia
st̃ purȩ m̃tis bonȩq uoluntatis officia:
ꝓfecto nesciunt hec ita eẽ signa illoꝵ.
sic uerba sonantia signa st̃ rerũ. No¬
circa sic̃ orantes atq laudantes ad eũ
dirigimꝰ significantes uoces. cui res ip¬
sas in corde quas significamꝰ offerunꝰ:
ita sacͥficantes ñ alti uisibile sacͥfici¬
um offerendũ eẽ nouĩmꝰ: quã illi cuiꝰ
in cordib nr̃is inuisibile sacͥficuim

Expanded text:
e facta sunt intellecta conspiciuntur , sic invisibilis praesentiae suae signum sacramentum suum esse voluit, ut sic intellectum nostrum de sua reddens gratia certiorem, affectum nostrum faceret erga se ardentiorem. Ne autem existimetur, cum ipse invisibilis sit, visibilium sacramentorum sacrificia ei non congruere, ait Augustinus in libro X De civitate Dei : « Qui autem putant haec visibilia sacrificia diis alienis congruere, illi vero tanquam invisibili invisibilia, et majori majora, meliorique meliora, qualia sunt purae mentis bonaeque voluntatis officia, profecto nesciunt haec ita esse signa illorum sicut verba sonantia signa sunt rerum » Quocirca sicut orantes et laudantes ad Deum dirigimus significantes voces, cui res ipsas in corde quas significamus offerimus; ita sacrificantes non alteri visibile sacrificium offerendum esse noverimus, quam illi, cle sacrificium
Abbreviated transcription (Latin):
ipsi sacram̃to neglegent᷑ accidit ut hor¬
rorẽ sum̃di incutiat. ipse sensuales sp̃e̾.
quas ibide ds altissimo suo consilio post
mutationẽ suȩ substantiȩ remanere uo¬
luit. ignib tradunt᷑: ut ostendant qͦd
suũ : deficiendo ⁊ disparendo sine omĩ
feditate in illo purissimo ignis elem̃to.
Quappt̾ sic̃ sũma sũmi reuen̾tia. sie
sũma eciã seruari debet diligentia.
qr res tantę dignitatis tanteq salutis.
negligentiȩ uł obliuioni subiacere ñ
debs: s qͦd magna di grã agit᷑. decet¬

Expanded text:
ipsi sacramento negligenter acciderit, ut horipsi sacramento negligenter acciderit, ut horrorem sumendi incutias ipsae sensuales species, quas ibidem Deus altissimo suo consilio post mutationem suae substantiae remanere voluit, ignibus traduntur, ut ostendant quod suum est, deficiendo et disparendo sine omni foeditate in illo purissimo ignis elemento. Quapropter, sicut summa sumi reverentia, sic summa etiam servari debet diligentia; quia res tantae dignitatis, tantaeque salutis, negligentiae vel oblivioni subjacere non debet, s
Abbreviated transcription (Latin):
mentes: s hac uisione cũ eis qͥbꝰ fit ita
agit᷑: ut supradictȩ cause in eis cõple¬
ant̃. Quod aut̃ uentrẽ distendẽ uel in¬
ebriare dicunt᷑. nec hoc qͥde suũ ẽẽ app¬
bamꝰ. s quando ita face̾ uident᷑. eisdem
supradictis causis idfieri credimꝰ. Si aut̃
in uomicu ebrioꝵ uł infirmoꝵ huiꝰmodi
forma dep̾hendit᷑. uł etiã in uentre besti¬
arĩ: qͥd aliud portendit᷑. nisi qr cũ ebrio¬
as ꝯ impenitentib infirmis ut dignũ ẽ
manere contẽpsit: uł eos aqͥb seruari &
sumi debuit. bestiis deciores ostendit:
Cũ enĩ p̃t̃ peccatũ creatori qͥ ubiꝙ ẽ oĩa
munda sint. qͦmͦ uidet᷑ immundiꝰ e̾ẽ in
uentre muris: quã inuentre adulcĩ im¬
penitentis: Quod aut̃ eciã a religiosis
incendio tradi. & ibi disparere dicuntur
ipse sacramtales spẽs: ñ ad indignitatẽ
ap̃i fit. quasi ignib exurendꝰ tradat̃ qͦd
impossibile ẽ. cũ sit omĩum elem̃toꝵ
&: s̃. quotiens aliqua talis indignitas

Expanded text:
e cum eis quibus fit ira agitur, ut supradictae causae in eis compleantur. Quod autem ventrem distendere vel inebriare dicuntur, ne hoc quidem suum esse approbamus: sed quando ista facere videntur, eisdem supradictis causis id fieri credimus. Si autem in vomitu ebrioram vel infirmorum hujusmodi forma deprehenditur, vel etiam in ventre bestiarum quid aliud protenditur, nisi quia cum ebriosis vel impoenitentibus infirmis, ut dignum est, manere contempsit; vel eos a quibus servari et sumi debuit bestiis deteriores ostendit? Cum enim praeter peccatum Creatori, qui ubique est, omnia munda sint, quomodo videtur immundius esse in ventre muris quam in ventre adulteri impoenitentis? Quod autem etiam a religiosis incendio tradi, et ibi disparere dicuntur ipsae sacramentales species, non ad indignitatem Christi fit, quasi ignibus exurendus tradatur, quod impossibile est, cum sit omnium elementorum Deus, sed quoties aliqua talis indignitas
Abbreviated transcription (Latin):
copula extremum referat fructum.
Si gͦ ita humiliat. uͭ qͦd ñ expedit sa¬
nat indulgentia. qͣntum nocet illa cui
inminet diuine indignationis censu¬
raͨ Hec enim pestis quo pre ceteris
uitus ẽ nature familiarior. eo ad ca¬
uendum difficilior: qr cum repellit᷑
nolenti se ingerit importuna: cum ad¬
mittit᷑ uolenti inconbit blande one¬
rosa. & dũ sic sensim infundit amo¬
rem suum. prorsꝰ excirpat amorem
celestium. U qͥd ͤ contra faciendũẽ
ne pereamꝰ. Quia ad uitã ñ ꝑue¬
nitur nͥ ꝑ angustam uiã: difficilem.¬

Expanded text:
copula extremum et tricesimum referat fructum. copula extremum et tricesimum referat fructum. Si ergo ita humiliat; ubi quod non expedit, sanat indulgentia, quantum nocet illa, cui divinae imminet indignationis censura? Haec enim pestis, quo prae caeteris vitiis est naturae familiarior, eo ad cavendum difficilior; quia, cum repellitur, nolenti se ingerit importuna, cum admittitur, volenti incumbit blande onerosa, et dum sic sensim infundit amorem suum, prorsus exstirpat amorem coelestium. Sed quid econtra faciendum est, ne pereamus? Quia ad vitam non pervenitur n
Abbreviated transcription (Latin):
agnum di sine macula qui filiꝰ est
uirginis. luxuriosi & incesti sumunt
ei debeamus comformitate passionis
& munditiȩ. nichil sic aduersat᷑ pas¬
sionis cruci ut uoluptas. nichil sic
munditiȩ ut feditas. nichil sic erus
unitioni ut fornicariȩ societatis uni¬
tas. Libido enĩ appetitu suo allicit &
incendit. actu suo fedat & eneruat:
usu lubricat & illaqueat. ad eo ut
placendo displicens. displicendo pla¬
cens. difficilẽ aut nullã sui plenitudi¬
nẽ admitat: & nͥ ualida manu miscd̃iȩ d̃i
subuentum fuerit. miserabili fine suo
amatores suos sine fine ꝑdat. Ut enĩ
pret̾mittã eã que extra naturam ab¬
hominabilis ẽ & nefanda. & intra na¬
turam mincestibus & adulteriis de¬
testanda. ł in fornicationib & stupͥs
letifera: illa etiam coniugiis que est
licita. & si ñ aufert uitã. adeo tñ mi¬
nutt coronã. ut eũ iurginitas cente¬
simum. uiduitas sexagesimsi. conuigaliꝰ

Expanded text:
Agnum Dei sine macula, qui Virginis est Agnum Dei sine macula, qui Virginis est filius, luxuriosi et incesti sumunt hristi ei uniri debeamus, conformitate passionis et munditiae, nihil sic adversatur passioni crucis, ut voluptas, nihil sic munditiae ut foeditas, nihil sic ejus unitioni ut fornicariae societatis unitas. Libido enim appetitu suo allicit et incendit, actu suo foedat et enervat, usu lubricat et illaqueat: adeo ut placendo displicens, displicendo placens, difficilem aut nullam sui poenitudinem admittat, et nisi valida manu misericordiae Dei subventum fuerit, miserabili fine suo, amatores suos sine fine perdat. Ut enim praetermittam eam quae extra naturam abominabilis est et nefanda, et intra naturam in incestibus et adulteriis detestanda, vel in fornicationibus et stupris lethifera, illa etiam in conjugiis quae est licita, etiamsi non aufert vitam, adeo tamen minuit coronam, ut cum virginitas centesimum, viduitas sexagesimum, conjugalis
Abbreviated transcription (Latin):
poralit᷑ sumendũ ẽẽ corpꝰ domini:
qr & agni sanguis qͥ a uastante a¬
gło protexit utroq poste resꝑsus ẽ.
ut uerum agnũ ñ minus ore corꝑriᷤ
quã ore cordis sumi debere signa¬
ret: quia qͥ utrũq corpꝰ scilicet & a¬
nimã uenit redimere. utriq se uo¬
luit in sacram̃to suo cõmunicare:
ut dum anima crederet qͦd corpꝰ
gustaret. utriq una spes salutis e¬
qualit᷑ in xp̃o proueniret. Niden¬
dum aũ cũ ad edẽdũ agnũ lex de¬
derit in caltiamtis cautelã. ne a uitiis
fallamur. in bacculo disciplinã qua
perpetrata corrigamus. in lactucis
compunctionẽ ut non solum exteriꝰ
s & interiꝰ penitentiã agamus. in fes¬
tinatione desidii ardorẽ. qͦ ad celestia
suspiremus: cur accinctis renib peni¬
tentiam libidinis expressiꝰ indixerit.
cum de cet̾is uitiis nichil nominatiꝰ s
cõmunit᷑ om̃iũ ł cautelã ł discipli¬
nã figurauerit. Unde sciendum qr

Expanded text:
poraliter sumendum esse corpus Domini, poraliter sumendum esse corpus Domini, quia et sanguis, qui a vastante angelo protexit, utroque poste respersus est, ut verum Agnum non minus ore corporis quam ore cordis sumi debere signaret, quia qui utrumque, corpus scilicet et animam venit redimere, utrique se voluit in sacramento suo communicare, ut dum anima crederet quod corpus gustaret, utrique una spes salutis aequaliter in Christo proveniret. Videndum autem cum ad edendum Agnum lex dederit in calceamentis cautelam, ne a vitiis fallamur, in baculo disciplinam, qua perpetrata corrigamus, in lactucis compunctionem, ut non solum exterius, sed et interius poenitentiam agamus, in festinatione, desiderii ardorem, quo ad coelestia suspiremus; cur accinctis renibus abstinentiam libidinis expressius indixerit, cum de caeteris vitiis nihil nominatim, sed communiter omnium vel cautelam vel disciplinam figuraverit? Unde sciendum, quia
Abbreviated transcription (Latin):
passionis & transitus sui hora. sacra¬
m̃itum corporis sui dedit & sangui¬
nis: ut unde dabat exemplum. da¬
ret etiã misterii exordium: quatuiꝰ
sui & nr̃i uiaticum delegaret: cum il¬
ius sicut pͥmus pͥmum. sic in extre¬
mo temꝑalis uitȩ suȩ. sub noui testa¬
ñiti assignatione daret extremum.
Testam̃to enim sanguinis sui oata
redemptione & peccatoꝵ remissiõe.
pactum quod habebamus cũ morte
tanti testamͣti sacram̃tum ad confe¬
derandã sͥ scãm eccłiam. in cõmune
omnib reliquit: ut unde habemus
gustum in uia. sacietatẽ qͤramus ui
patria: & ipsum ꝑ ipsum inueniamꝰ.
cum in manifesta sua apparuerit
gła. Cum enĩ corpꝰ &ͥ sumpserimus.
& corpꝰ eiꝰ facti fuerimus: transibit
ipse in nob̾ ad patrem. transibimus &
nos in illo: ut cum illo in tanti tran¬
situs labore unũ facti. unum semꝑ
simus inꝑuentionis gaudioSciẽ¬
dum autẽ ñ tantũ sp̾itualit᷑ s & cor¬

Expanded text:
passionis et transitus sui hora sacrapassionis et transitus sui hora sacramentum corporis sui dedit et sanguinis; ut unde dabat exemplum, daret etiam mysterii exordium, quatenussui, et nostri viaticum delegaret, cum illud sicut primus primum, sic in extremo temporalis vitae suae sub novi testamenti assignatione daret extremum. Testamento enim sanguinis sui, data redemptione et peccatorum remissione, pactum quod habebamus cum morte tanti testamenti sacramentum ad confoederandam sibi sanctam Ecclesiam in commune omnibus reliquit, ut unde habemus gustum in via, satietatem quaeramus in patria, et ipsum per ipsum inveniamus, cum in manifesta sua apparuerit gloria. Cum enim corpus Christi sumpserimus, et corpus ejus facti fuerimus, transibit ipse in nobis ad Patrem, transibimus et nos in illo, ut cum illo in tanti transitus labore unum facti, unum semper simus in perventionis gaudio. Sciendum autem non tantum spiritualiter, sed et cor
Abbreviated transcription (Latin):
sit locus ueri sacͥficii. quantisc̃q polleat
quis morib ñ rite dat uel sumit agnũ nͥ
catholicꝰ unitatẽ scilic& eccłe seruans: tã
fide. ne sit herecicꝰ. quã obedientia nesit
scismaticꝰ. Accinctis aut̃ renib. calciatis
pedib baculos tenentes agnũ iubemͣ come¬
dere cũ lactucis agrestib festinantes: ut
castitate precincti. & ne a serpentib in
uia huius scłi mordeam᷑. eremplis scõꝵ
patrum mumientes gressus actuum
nrͣoꝵ. uirga disciplinȩ castigantes
ita cum desiderii feruore festinan¬
tes ad patriam. Eit enim phase. id
ẽ transitus dñiꝰ: qͦ ex hoc mundo trã¬
siuit ad patrem: cũ qͦ desidia tardꝰ
& super ollas carnium in scłi egipto
remoratus. transire non preualet.
dĩ sedet. S ut dictum ẽ idõ se unt
nob̾ in sacram̃to: ut quod in nob̾ẽ
inpossibile possibile fiat in ipso. Unꝰ
etiam ne qͦd dabat inane uideret᷑
& friuolũ nec ante nec pꝰ s in ipsa

Expanded text:
sit locus veri sacrificii quantiscunque polleat sit locus veri sacrificii quantiscunque polleat moribus quis, non rite dat vel sumit Agnum, nisi Catholicus, unitatem scilicet Ecclesiae servans, tam fide ne sit haereticus, quam obedientia ne sit schismaticus. pedibus, baculos tenentes, agnum jubemur comedere cum lactucis agrestibus festinantes, ut castitate praecincti, et ne a serpentibus in via hujus saeculi mordeamur, exemplis sanctorum Patrum munientes gressus actuum nostrorum, virga disciplinae castigantes ita cum desiderii fervore festinantes ad patriam. Est enim phase, id est transitus Domini, quo ex hoc mundo transivit ad Patrem: cum quo desidia tardus, et super ollas carnium in saeculi Aegypto remoratus, transire non praevalet, Dei sedet. Sed, ut dictum est, ideo se unit nobis in sacramento, ut quod nobis est impossibile, possibile fiat in ipso. Unde etiam ne quod dabat inane videretur et frivolum, nec ante nec post, sed ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
dedit. ut qͥ peceare qͥeuit cõmunieare ñ
desinat: quãuis eos qͥ in affectu peceandi
st̃. uel de cͥminalib digne ñ penituert̃.
uel ab his ministͥs qͥ extra eccłiam st̃. con¬
scios sumere int̾dicat auctoritas. Itaq¬
qm̃i sic̃ magna spe. sic magna discrecioẽ
sum̃dũ ẽ corpꝰ dñi: eũ de ꝑfectis satis supra
dictũ sit qͦd corpꝰ dñ sint & sumant. quia
xp̃e in eis. & ipsi in eo maneant: de imper
ter hoc idonee faciant. uideamꝰ. Ut gͦ
de cͥminalit peccantib sua decreta ser¬
uent᷑ qr etiã in egypto datꝰ ẽ agnꝰ israhe¬
litis. s inde statĩ exituris: dandus ẽ item
agnꝰ d̃i peccatorib ut a uastante angelo
ꝓtegant᷑ s deinceps peccata relicturis.
in quo qr ab ipsa figura agni traximus simi¬
litudinẽ: ab ipsa cõparemꝰ eciã simĩdi discte¬
tionẽ. In unadomo agnꝰ comedi. nec inde
aliqͥd efferri p̃cipit᷑: qr cũ extra eccłam non

Expanded text:
dedit, ut qui peccare quievit, communicare non dedit, ut qui peccare quievit, communicare non desinat, quamvis eos qui in affectu peccandi sunt, vel de criminalibus digne non poenituerunt, vel ab his ministris qui extra Ecclesiam sunt conscios, sumere interdicat aucteritas. Quia igitur sicut magna spe, sic magna discretione sumendum est corpus Domini, cum de perfectis satis superius dictum sit, quod corpus Domini sint et sumant, quia Christus in eis et ipsi in eo maneant, de imperfter hoc idonee faciant videamus. Ut ergo de criminaliter peccantibus sua decreta serventur, quia etiam in Aegypto datus est agnus Israelitis , sed inde statim exituris, dandus est item Agnus Dei peccatoribus, ut a vastante angelo protegantur, sed deinceps peccatis renuntiaturis. In quo quia ab ipsa figura Agni traximus similitudinem, ab ipsa comparemus etiam sumendi discretionem. In una domo agnus comedi, nec inde aliquid efferri praecipitur, quia cum extra Ecclesiam non
Abbreviated transcription (Latin):
randũ sibi. ut menbrũ capiti suo. Uã
enĩ ad salutem nobis deerit. cum ille qui
salus ẽ omĩum nobis unitꝰ fuerit: Non ÷ gͦ
desꝑanda inuicta dei grã. quãtã c̃q hostis
fraudẽ. quã tãc̃q nrãm fragilitatẽ attende¬
rimꝰ: qi uel hostis fraude. uel nr̃o uitio an¬
gustiorẽ dei grãm constituimꝰ: s hostẽ po¬
tentiorẽ ad nocendũ. quã dm̃ ad liberan¬
dum. nos aut̃ habiliores ad labendum.
quã ipsũ ad stabiliendũ erediderimus.
Qid uͦ ÷ quod ait apłs. ubi habundauerit
delictũ. suꝑ habundauit & grã. nisi hec
potentior sit ad saluandũ. quã illud ad
ꝑdendũ: Non ẽ gͦ metuenda beneoꝑandi
necessitas: quib in deo tanta ipsiꝰ necessi ta¬
tis ẽ facultas. ut qͥ cqͥd beneuoluerimꝰ. ꝑeũ
qui omĩa pot̾ possimꝰ Unde etiã beatus
hylarius inchoantib & imꝑfectis condes¬
cendens. ne qͥs de grã diffidat. consilium

Expanded text:
randum sibi ut membrum capiti suo. Quid randum sibi ut membrum capiti suo. Quid enim ad salutem nobis deerit, cum ille qui salus est omnium, nobis unitus fuerit? Non est ergo desperanda invicta Dei gratia, quantamcunque hostis fraudem, quantamcunque nostram fragilitatem attenderimus, quia vel hostis fraude, vel nostro vitio angustiorem Dei gratiam constituimus, si hostem potentiorem ad nocendum, quam Deum ad liberandum, nos autem habiliores ad labendum, quam ipsum ad stabiliendum crediderimus. Quid vero est quod ait Apostolus: Ubi abundavit delictum, superabundavit et gratia , nisi haec potentior sit ad salvandum, quam illud ad perdendum? Non est ergo metuenda bene operandi necessitas, quibus in Deo tanta ipsius necessitatis est facultas, ut quidquid bene voluerimus, per eum qui omnia potest possimus. Unde etiam B. Hilarius inchoantibus et imperfectis condescendens, ne quis Dei gratia diffidat, consilium
Abbreviated transcription (Latin):
municaturꝰ satisfaciat lacͥmis & oratio¬
nib: & confidens de dni miseratione ac¬
cedat ad eucharistiã intrepidꝰ & securus.
S de illo hoc dieo. quẽ mortalia peccata
non grauant. Quib scõꝵ uerbis magna
nob̾ indicit᷑ bene oꝑandi necessitas: ne cor¬
pus dnũ indigne sumĩdo sumamꝰ iudiciũ.
uel sumere cessando. hoc mͦ etiã alienati
auita. mortis nichilominꝰ incurramus
perieulũ. Hecessario enĩ agnꝰ sum̃dꝰ ẽ.
ut auastante angło ꝓtegam᷑: s si cantã
medicitiã sumere uł ñ sumere ꝑiculũ
est. qͦ euademꝰ : S ne his angustiis cuc̃¬
tionis relinqͥt arbitriũ: quanuis ꝓcerto
a tanta medicina uel peccati ꝑtinatia.
uel ipsiꝰ sacram̃ti negligentia subtrahi.
magnũ salutis sit decͥmentũ. Non est
enĩ sine magno grẽ pͥulegio. qͦd ds̃ etiã
corporalit̾ humani corporis & cordis uti
dignat᷑ diuersorio: nec tantũ ad hospi¬
tandũ ut in templo suo. s ad concorpo¬

Expanded text:
mis et orationibus, et confidens de Domini miseratione, accedat ad eucharistiam intrepidus et securus. Sed de illo hoc dico, quem mortalia peccata non gravant. » Quibus sanctorum verbis, magna nobis indicitur bene operandi necessitas, ne corpus Domini indigne sumendo, sumamus judicium, vel sumere cessando, hoc modo etiam alienati a vita, mortis nihilominus incurramus periculum. Necessario enim Agnus sumendus est, ut a vastante angelo protegamur. Sed si tantam medicinam sumere vel non sumere periculum est, quo evademus? Sed ne his angustiis circutionis relinquit arbitrium quamvis pro certo a tanta medicina, vel peccati pertinacia, vel ipsius sacramenti negligentia subtrahi, magnum salutis sit detrimentum. Non est enim sine magno gratiae privilegio, quod Deus etiam corporaliter humani corporis et cordis uti dignatur diversorio; nec tantum ad hospitandum ut in templo suo, sed ad incorpo
Abbreviated transcription (Latin):
legunt᷑. ꝑ diuinã potentiã prorsus ab¬
sumpti. secessum naturȩ suę debitũ
mundo incurret secessũ. nate sue in
debitum: maiestati indignũ. potentiȩ
omnimꝰ contrarium : Uñ ambrosi in
libro de sacram̃tis. his sacram̃tis pas

Expanded text:
leguntur, per divinam potentian prorsus ableguntur, per divinam potentian prorsus absumpti, secessum naturae suae debitum t vitam aeternam mundo, incurret secessum naturae suae in debitum, majestate indignum, potentiae omnimodo contrarium? Unde Ambrosius in libro De s
Abbreviated transcription (Latin):
dicatur ei secessus indignitas. cum
ext̾iori sp̃ẽ ł uisu ñ sit censendum:
Qd ñ solum ẽ contra fidem: s & contͣ
nat᷑e rationẽ. In illis enim sp̃eb paniꝰ
cẽ iuni. ł nulla ẽ nͥ corporis ⁊ͥ substã¬
tia ł fides nr̃a ͤ irrita. Panis enim & ium
substantia in corpꝰ & sanguinẽ xp̃i cõ¬
uersa: dum facta ẽ qͦd ñ erat. destitit ẽe
qͦd fuerat. Si gͦ substantia panis ibi ñ
ẽ: qͥo dłssecari & corrumpi usq ad se¬
cessum potest: ⁊am substantia &ͥ que
uere ibiẽ. & in qu̾a substantia panis
& uini comu̾sa ẽ: nullatenus corrum¬
Et mito. Quam enim incorruptionis
głam nob̾ largiretur qui in se ipso tã¬
tam corruptionis ignominiã pateret᷑
D & qui quamius hoc mortis legibus de¬
bere iuideretur. corruptionẽ uidere ñ po¬
tuit in sepulchro. quomͦ corrumpi cre¬
dendꝰ ẽ in hominis stomaco: Cibi cor¬
porei qui angłis oblati ad comedendũ

Expanded text:
rtus est, adjudicatur ei secessus indignitas, cum rtus est, adjudicatur ei secessus indignitas, cum exteriori specie vel visu non sit censendus? quod non solum est contra fidem, sed et contra naturae rationem. In illis enim speciebus panis et vini, vel nulla est nisi corporis Christi substantia. vel fides nostra est irrita. Panis enim et vini substantia in corpus et sanguinem Christi conversa, dum facta est quod non erat, desistit esse quod fuerat. Si ergo substantia panis ibi non est, quid defoedari et corrumpi usque ad secessum potest? Nam substantia Christi, quae vere ibi est, et in quam substantia panis et vini conversa est, nullatenus corrum» Et merito. Quam enim incorruptionis gloriam nobis largiretur, qui in seipso tantam corruptionis ignonimiam pateretur? Sed et qui, quamvis hoc mortis legibus debere videretur, corruptionem videre non potuit in sepulcro, quomodo corrumpi credendus est in hominis stomacho? Cibi corporei qui angelis oblati ad comedendum
Abbreviated transcription (Latin):
dũ: deinde illud ipsiꝰ sapientie elo¬
panis efficiat᷑ caro. uinum uertatur in
sanguinẽ xͥ utriusq essentiȩ muttata
natura. ł utrum uadant in secessum
more cibor cõmunium: iustus qui
ex fide uiuit scrutari & ratione ꝯ¬
cipere non querit. Unde gregorius
in omelia pascali. Qͦd ex agno rema¬
net igni comburimus: quando hoc
quod de misteryo incarnationis erꝰ
intelligere non possumꝰ potestati
mus enim hoc sacram̃tũ om̃imoda
reuerentia eẽ a cõmunib escis secer¬
corpꝰ dm̃. id ẽ a cetis escis ñ discerñe.
licet enim simili mͦ qͣntũ ad comesti¬
onẽ ꝑ os in uentre̾ mittat᷑: absit tnͣ
ut tantum sacram̃tum secessiuobus¬
xium credatur: in quo si huiusmodi
nature ordo compleatur. mistium fid̃i ni¬
mia sua mdignitate humiliet᷑. Si enĩ
ut ait eusebiꝰ hec hostia fide estiman¬
da ẽ ñ sp̃e: nec extiori censenda ẽ uisu
cum huius hostiȩ substantia credat᷑

Expanded text:
dum. Deinde illud ipsius sapientiae elodum. Deinde illud ipsius sapientiae elopanis efficiatur caro, vinum vertatur in sanguinem Christi, utriusque essentiae mutata natura, vel utrum vadant in secessum more ciborum communium, justus qui ex fide vivit scrutari et ratione concipere non quaerit. Unde Gregorius in Homilia paschali : « Quod ex Agno remanet, igne comburimus: quando hoc quando quod de mysterio Incarnationis ejus intelligere non possumus, potestati mus enim hoc sacramentum omnimoda reverentia esse a communibus escis secercorpus Domini, id est a caeteris escis non discernens, etc. Licet enim simili modo, quantum ad comestionem per os in ventrem mittatur, absit tamen ut tantum sacramentum secessui credatur obnoxium, in quo si hujusmodi naturae ordo compleatur, mysterium fidei nimia sua indignitate humilietur. Si enim, ut ait Eusebius, haec hostia fide aestimanda est, non specie, nec exteriori censenda visu, cum hujus hostiae substantia credatur
Abbreviated transcription (Latin):
uꝑiore libello quia
de uitate & potesta¬
te corporis rꝑi aspi¬
rante sua gratia qr
aliqntulũ expliciu¬
mus: de ipsiꝰ sacra¬
mͣti questiunculiᷤ
qͥntum d̾s dedit uideamus. diximꝰ
supiꝰ non minus ore corporis qu̾a ore
cordis corpꝰ diui ẽẽ sumendum: s ex
hac ipsa uisibili & corporali comes¬
tione qͣ sacram̃tõtenus fit nascit he¬
resis fedissima stercori anistarum.
Dicunt enim tantum sacram̃tum
sieut corꝑali comestioni: sic & seces¬
sui eẽ obnexium. Nolunt autẽ hoc
astruere tũ multis argum̃tis tũ ip
tis. Om̃e quod utrat in os in uentrẽ
uadit. & in secessum emitat᷑: cũ cõ¬
stet hoc eum dixisse non de spũali.
aures nr̃as obturare. nͥ ꝑiculosiꝰ eẽt
cos in scandalum eccłiȩ talia ꝓpo¬
nere. & tantã eoꝵ falsitatẽ nos nul¬
lis ficdi catholicȩ rationib reuerbe¬
rare. Quib pͥmum illuo baati hila¬
rii opponimus. qͦ nͣ humano aut
scłi sensu in dĩ rebus monet loqͥn¬

Expanded text:
iori libello de veritate et potestate corporis Christi, aspirante sua gratia, aliquantulum explicuimus, de ipsius sacramenti quaestiunculis, quantum Deus dederit videamus. Diximus superius non minus ore corporis quam ore cordis corpus Domini esse sumendum: sed ex hac ipsa visibili et corporali comestione, quae sacramento tenus fit, nascitur haeresis foedissima stercoranistarum. Dicunt enim tantum sacramentum sicut corporali comestioni, sic et secessui esse obnoxium. Volunt autem hoc astruere cum multis argumentis, tum itis: Omne quod intrat in os, in ventrem vadit, et in secessum emittitur , cum constet hoc eum dixisse non de spiritualaures nostras obturare, nisi periculosius esset eos in scandalum Ecclesiae talia proponere, et tantam eorum falsitatem nos nullis fidei catholicae rationibus reverbare. Quibus primum illud beati Hilarii opponimus , quo non humano aut saeculi sensu in Dei rebus monet loquen
Abbreviated transcription (Latin):
constet uisibili elem̃toꝵ sp̃ẽ. cur d̾s
illud uisibile ẽẽ uoluerit. cũ ipse in¬
uisibilis sit. & aueris adoratorib pa¬
trẽ in spũ & ueritate adorandũ eẽ dixe¬
rit:  psalmista sacͥficium do sp̃m con¬
tribulatũ astruxerit. S sciendũ qr in
saeram̃to usibili. p̾sentiam inuisibilis
corporis sui exhiberi uoluit nobis: ut
sie nram magis excitaret memoriã ad
recolandã tantȩ suȩ pietatis gram. Si c̃
enĩ cũ omĩa poss&. ñ in nobipsis. s ui
ertiorib alimoniis. cẽporalẽ uitã nram
retineri uoluit. ne nob̾ debere uidẽm̃
quod sumꝰ. s ei potiꝰ a qͦ st̃ illa munera
m̃to qͦ uite etñȩ pignꝰ accepimꝰ. nos
amoneri uoluit eiꝰ grẽ ẽẽ referendiĩ.

Expanded text:
stet visibili elementorum specie, cur Deus illud visibile esse voluerit, cum ipse invisibilis sit et a veris adoratoribus Patrem in spiritu et veritate adorandum esse dixerit , et Psalmista sacrificium Deo spiritum contribulatum astruxerit? Sed sciendum quia in sacramento visibili praesentia invisibilis corporis sui exhiberi nobis voluit, ut sic nostram magis excitaret memoriam ad recolendam tantae suae pietatis gratiam. Sicut enim cum omnia posset, non in nobis ipsis, sed in exterioribus alimoniis temporalem vitam nostram retineri voluit, ne nobis debere videremur quod sumus, sed ei potius a quo sunt illa munera mento quo vitae aeternae pignus accipimus, admoneri nos voluit ejus g
Abbreviated transcription (Latin):
ne cȩlesti alimonia indigne refici e¬
amur. simus spe & comuersatione
celestes: qͥa panis angłoꝵ non nͥ ange¬
licȩ uitȩ ẽ stipendeum. Unde etiam̃¶
praui dũ cõmunicare presumunt.
cibo qͥ incõmunicabilis ẽ prauitati. ¶a.¬
ut ait apłs inbecilles funt & dormiss¬
unt multi. qr sĩ duudicant corpus
dii : ut uł corporalis infirmitatis
molestia corrigantur ꝑ dĩ miscdĩã:
uł dormitione mortis corporał uitã sõ¬
amittant temꝑalẽ & et̾nã. Ad qͦd ꝑi¬
cłm uitandũ consulens apłs ait. Pro¬
bet se homo. & sic de pane illo edat.
& de calice bibat: quia reuera sollici¬
te debet perpendere cuius sit actioni
uł saltem intentionis: qui tante uul
fieri particeps comunionis. Et ut io¬

Expanded text:
formes, ne coelesti alimonia indigne reficiamur: simus spe et conversatione coelestes, quia panis angelorum nonnisi angelicae vitae est stipendium. Unde etiam pravi dum communicare praesumunt, cibo qui incommunicabilis est pravitati, ut ait Apostolus, imbecilles fiunt, et dormiunt multi, quia non dijudicant corpus Domini : ut vel corporalis infirmitatis molestia corrigantur per Dei misericordiam, vel dormitione mortis corporalis vitam amittant temporalem et aeternam. Ad quod periculum vitandum consulens Apostolus ait: Probet se homo, et sic de pane illo edat, et de calice bibat ; quia revera sollicite debet perpendere cujus sit actionis, vel saltem intentionis, qui tantae vult fieri particeps communionis. LIBER
Abbreviated transcription (Latin):
panis opertã in sacramento accipimus: e sangͥs
eius quẽ sub uini specie & sapore potamus.
caro uidelicet carnis. s sanguis sacramentum
sangͥnis. Carne & sangͥne ut᷑q inuisibili. in¬
telligibili. spũali. significat᷑ corpus uisibile¬

Expanded text:
panis opertam in sacramento accipimus, et sanguis eius quem sub uini specie ac sapore potamus. Caro uidelicet 424 carnis, et sanguis sacramentum est sanguinis. Carne et sanguine, utroque inuisibili, intelligibili, spirituali, significatur
Abbreviated transcription (Latin):
Sciendũ tam̃ qr licet pͥus misticȩ uinũ
& aqua misceat᷑. post consecrationẽ cam
non nisi sangiuis bibit᷑: qr pͥus ꝑ aquam
quia.⁊ si uinũ de aqua dignius tam ꝑuitem.
centius ad reficiendũ & inebriandũ quam
aqua inuenit̾. qi calix dnĩ inebrians quam
pͥclarus ẽ. dũ sui amoris feruore mens de¬
briata omĩum terrenoꝵ obliuiscit᷑. Unde
eciam inusitato y stupendo miracło. post¬
qua sp̃m emisit. de latere xͥ sanguis &aqͣ
contra naturã manauit: ut regenãtionis
s redemptionis unũ nr̃ȩ salutis opus esse
misticȩ signaret. dũ hoc dupplici sacram̃to

Expanded text:
Sciendum tamen, quia licet prius mystice vinum et aqua misceatur, post consecrationem tamen nonnisi sanguis bibitur, quia prius per aquam quia etsi vinum de aqua, dignius tamen per vineratur, et potentius ad reficiendum et inebriandum quam aqua invenitur, quia calix Domini inebrians, quam praeclarus est dum sui amoris fervore mens debriata, omnium terrenorum obliviscitur? Unde etiam inusitato et stupendo miraculo postquam spiritum emisit, de latere Christi sanguis et aqua contra naturam manavit, ut regenerationis et redemptionis unum nostrae salutis opus esse mystice signaret, dum hoc duplici sacramento
Abbreviated transcription (Latin):
est inueritate substantiȩ: quãuis ñ tͥ
quisqͥs indigne accipis inueritate gratiȩ.
Quodamͦ enĩ quasi sentis corpꝰ ap̃i corpora¬
li gustu. s ñ sapis spũali affectu: & pro
quanta parte saporẽ dulcedins & suaui¬
tatis eiꝰ ñ ꝑcipis corpꝰx tͥ non ÷ qͦd tam̃

Expanded text:
est in veritate substantiae, quamvis tibi non, quisquis indigne accipis, in veritate gratiae. Quodammodo enim quasi sentis corpus Christi corporali gustu, sed non sapis spirituali affectu. Et pro quanta parte saporem dulcedinis et suavitatis ejus non percipis, cor
Abbreviated transcription (Latin):
do uideris pium affectũ ẽẽ uite. sume
corpꝰ diĩi: ut tͥ uitã sempit̾nã p̃stet. Noli
differre ad diẽ dñicũ: qr nescis si contin¬
gesimo serto. Uidece gͦ frẽs panẽ cȩlestẽ
spitalit̾ manducate. innocentiã ad alta¬
re apportate. Peccata & si st̃ cotidiana.
uel ñ sint mortifera: antequã ad alta¬
re accedatis: attendite quid dicatis.
Dimitte nobis debita nrã: sicut & nos duit¬
timus debitorib nr̃is. dimittis: dimittit᷑
tibi. Securus accede: panis ẽ ñ uenenum.

Expanded text:
do videbis pium affectum esse in te, sume corpus Domini, ut tibi vitam sempiternam praestet. Noli differre ad diem Dominicum, quia nescis si continepit. Videte ergo fratres panem coelestem, spiritualiter manducate, innocentiam ad altare apportate: peccata et si sunt quotidiana, non sint mortifera. Antequam ad altare accedatis attendite quid dicatis: Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris . Dimittas, dimittetur tibi. Securus accede, panis est non venenum.
Abbreviated transcription (Latin):
a sũmo sacerdote ap̃o cũ ceteris sanctis
accepisse scĩ testent᷑: astructum eciam
uidet̃ ẽẽ non ẽẽ nob̾ noxiũ si a nob̾ uel
nob̾cũ mali male sumant sacramenta.
cũ iudas ab ipso ap̃o cũ cętetis apłis
sumpserit: nec eciã a prauis minus
uere confici ipsa sacram̃ta. cũ ipse ꝑdi¬
tor tanti officii ministeriũ a sũmo pon¬
tifice accipiens cũ cet̾i̾s. hoc facite in
meã cõmemorationẽ audierit. Si enĩ
confeciss&. ñqͥd minꝰ uere ab ipso prauo.
quã aqͦ uis bono factũ fuiss&: Quia
enĩ iudas accus atꝰ & dãpnatꝰ ñ fuerat.
sibi notã dãpnare noluit: ut nos instru¬
ere  quod aliquoꝵ prauitas. nec conuer¬
satione. nec sacram̃toꝵ conseeratione
uel comparticipatione bonis aliquate¬
nus nocere possit. Unde aug̃ in libro
de corpore dñi. Int̾ catholicã eccłiam
in ministerio corporis ap̃i nichil a bono¬

Expanded text:
is accepisse sancti testentur, astructum etiam videtur, non esse nobis noxium, si a nobis vel nobiscum mali male sumant sacramenta, cum Judas ab ipso Christo cum caeteris apostolis acceperit, nec etiam a pravis minus vere confici ipsa sacramenta, cum ipse proditor tanti officii ministerium a summo pontifice accipiens cum caeteris, Hoc facite in meam commemorationem, audierit. Si enim, confecisset, nunquid vere minus ab ipso pravo, quam a quovis bono factum fuisset? Quia enim Judas accusatus et damnatus non fuerat, sibi notam, damnare noluit, ut nos instrueret, quod aliquorum pravitas, nec conversatione, nec sacramentorum consecratione vel comparticipatione bonis aliquatenus nocere possit. Unde Augustinus in libro De corpore Domini: « Intra catholicam Ecclesiam in mysterio corporis Christi
Abbreviated transcription (Latin):
tantũ boni: cũ etiã suꝑiꝰ dictũ sit qͦd
corporalia sacram̃ta sint quasi quedam
uerba. uideamꝰ si in uerbis accedat etiã
aliqua similitudo ad hauc rẽ manifestan¬
da sacram̃tis. Sic̃ enĩ uerbũ ÷ sonus signi¬
ficans & continens intellectũ: ita sacramĩ¬
tũ ÷ sp̾es panis significaus & continens
ap̃m: & siõ uerbũ aqͥb̾dã audit᷑ ⁊ incelligit᷑
& sic om̃imodis ꝑcipit᷑. a quibꝰda uero au¬
dit̾. s ñ intelligit᷑. Et tiuic ꝑcipit᷑ qͥde
ext̾i̾us aure quantũ ad sonũ. ñ eciã intiꝰ
corde quantũ ad intellectũ: nec minꝰ tñ
continet intellectũ siñ intelligit᷑. quã
habet sonũ siñ audit᷑: sic incredulꝰ uel
indignꝰ ore qͥde sumit sacram̃tũ ext̾iꝰ
in panis specie. nec tũ intiꝰ sumnit corde
corpꝰ. ip̃i in unitatis & conformitatis ue¬
in ueritate substantię. cũ qua ꝑcipit᷑

Expanded text:
 boni, cum etiam superius dictum sit, quod corporalia sacramenta sunt quasi quaedam verba videamus, si in verbis accedat etiam aliqua similitudo ad hanc rem manifestandam sacramentis. Sicut enim verbum est sonus, significans et continens intellectum, ita sacramentum est species panis, significans et continensigitur, et sic omnimodis percipitur, a quibusdam vero auditur, sed non intelligitur, et tunc percipitur quidem exterius aure quantum ad sonum, non etiam interius corde quantum ad intellectum, nec minus tamen continet intellectum si non intelligitur, quam habet sonum si non auditur; sic incredulus vel indignus, ore quidem sumit sacramentum exterius in panis specie, nec tamen interius sumit corde corpus Christi in unitatis et conformitatis vein veritate s
Abbreviated transcription (Latin):
Quã multi de altari accipiunt & mori¬
unt᷑: & accipiendo moriunt᷑. Unde dicit
apłs. ludiciũ sibi manducat &bibit.
Non enĩ bucella dnĩca uenenũ fuit iu¬
de & tam̃ accepit: & cũ accepit in eum
inimicꝰ intrauit. ñ qr malũ accepit.s
qr bonũ male malꝰ accepit. Quia gͦ¬

Expanded text:
Quam multi de altari accipiunt et moriuntur, et accipiendo moriuntur? Unde dicit Apostolus, Judicium sibi manducat et bibit . Non enim buccella Dominica venenum fuit Judae. Et tamen accepit, et cum accepit, in eum inimicus intravit: non quia malum accepit, sed quia bonum male malus accepit. Vi
Abbreviated transcription (Latin):
tore sic dicit. Nemo sit uidas in mensa:
hoc sacͥficiũ cibꝰ spĩtalis ÷. Nã sic̃ corpora¬
lis cibꝰ si corporis uentrẽ inueni̾t aduer¬
sis humorib occupatũ. ampliꝰ ledit. ma¬
gis nocet. & nullũ p̾stat auxiliũ: ita &
iste sp̃italis cibꝰ si aliquẽ reppererit mali¬
gnitate pollutũ. magis eũ ꝑd&. ñ suana¬
tura. s accipientis uicio. Pura gͥ mens
in om̃ibꝰ pura cogitatio: qr & sacͥficium

Expanded text:
ores efficiam. Nemo sit Judas in mensa. Hoc sacrificium cibus est spiritualis, nam sicut corporalis cibus cum ventrem invenerit adversis humoribus occupatum amplius laedit, magis nocet, nullum praestat auxilium, ita est iste spiritualis cibus, si aliquem repererit malignitate pollutum, magis eum perdit, non sua natura, sed accipientis ex vitio. Pura igitur mens in omnibus, pura cog
Abbreviated transcription (Latin):
im pleat᷑ in malis ut meliores efficiant᷑
tialit̃ & uere corpꝰ xͥ qͦd sumunt. Unde
aug̃ in libro qͥnto de baptismo. Sicut¬
eñi iudas cui bucellã tradidit dñs. non
malũ accipiendo s male accipiendo locũ
inse diabolo p̃buit: sic indigne qͥsq sumenᷤ¬
diũcũ sacram̃tũ ñ efficit. ut qr ipse ma¬
lus ÷. malũ sit. aut qr ñ ad salutẽ accipit
nichil accepit. Corpus enĩ dnĩ & sangius
nichilominus erat etiam in illis de quib
dicebat apłs. Qui manducat & bibit in¬
digne: iudiciũ sibi manducat & bibit.

Expanded text:
in malis, ut meliores efficiantur tialiter et vere corpus ejus quod sumunt. Unde Augustinus in libro V De baptismo : « Sicut Judas, cui buccellam tradidit Dominus, non malum accipiendo, sed bonum male accipiendo, locum in se diabolo pDominicum sacramentum, non efficit, non quia ipse malus, malum sit, aut quia non ad salutem accepit, nihil accepit. Corpus enim Domini et sanguis nihilominus erat, etiam cum illis, quibus dicebat Apostolus: « Qui manducat indigne, judicium sibi manducat et bibit
Abbreviated transcription (Latin):
ris & sangͥnis sui omĩb discipłis distri¬
s ñ sumere intelligant᷑. ne tantipatͤs
in qͥb erat unꝰ sp̃c. ñ dissensionis s pa¬
cis ase dissentire uideant᷑. Quã questio¬
nẽ ipse aug̃ soluens in sermone de blã
qui manducat meã carnẽ & bibit
meũ sangͥnẽ inme manet & ego in eo.
qͦmͦ intellecturi sumꝰ: Nũqͥd eciã illoᷤ
hic potimꝰ acciꝑe de qͥb dic̃ apłs qͦd¬
iudiciũ sibi manducent & bibant.
cũ ipsã carnẽ manducent. & ipsũ san¬
guinẽ bibant: Nũqͥd & iudas ma¬
gistri uenditor & traditor impius
quãius ipsũ manib eiꝰ confectũ sacͣ¬
mentũ carnis & sangͥnis eiꝰ cũ ceteris
discipłis eiꝰ. sic̃ aꝑtiꝰ lucas euglista de¬
mento corpꝰ eiꝰ acciꝑe. Multi enĩ in¬
digni accipiunt: de qͥb apłs ait.
Qui manducat ꝙ bibit calicẽ dni
indigne: iudicium sibi manducat & bibit.
net & ego in eo: tẽ manducat &bibit. Qui

Expanded text:
ris et sanguinis sui omnibus discipulis distriris et sanguinis sui omnibus discipulis distrin sumere intelligantur, ne tanti Patres in quibus erat unus spiritus, non dissensionis, sed pacis, a se dissentire videantur. Quam quaestionem ipse Augustinus in sermone De blaspQui manducat meam carnem, et bibit meum sanguinem, in me manet, et ego in eo , quomodo intellecturi sumus? Nunquid etiam illos hic poterimus accipere, de quibus dicit Aposudicium sibi manducent et bibant, cum ipsam carnem manducent, et ipsum sanguinem bibant? Nunquid et Judas magistri venditor, et traditor ipsius, quamvis ipsum manibus ejus confectum sacramentum carnis et sanguinis ejus cum caeteris discipulis, sicut apertius Lucas evangelista demento corpus ejus accipere. Multi enim indigne accipiunt, de quibus Apostolus ait: Qui manducat et bibit calicem Domini indigne, judicium sibi manducat et bibit . Snet et ego in eo, tunc manducat et bibit. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
randiq sacram̃ti particeps extitisset.
Habuisset etiã donũ sp̃c scĩ. ita ut mor¬
cuos suscitaret. & leꝑsos curaret. ac de¬
mones effugaret. cũq de contẽptu
rerũ scłariũ frequent̾ fuisset edoctus.
adherens lat̾ib xp̃i. atq indigentiũ
sibi e̾ẽt cõmissa dispensatio. qͦ scilicet
auaritiȩ ꝑ hȩc latens in eũ uitiũ sana¬
ret̃. erat enĩ fur : tam̃ nec sic qͥdem ꝓ¬
ficere in melius potiit. cũ erga eũ tot
tantisq ꝓmissionib dñs uteret᷑. Scie¬
amore pecuniȩ ꝑiturꝰ. Et ñ solũ ñ ar¬
guit eũ ꝓ hoc uicio. s & latentibus
medicam̃tis curare uoluit. ipsi cõmit¬
cens dispensationẽ pecuniȩ: ut habnꝰ
in manib qͦd desiderabat. ꝑnitiosa
passio expleca cupiditate cessaret. ne
dece̾det in illã mortis foueã. s mino¬
rib malis maiora repͥmẽt. Quia gͦ
non ei fuisse negatã. itẽq aug̃. ipsum
uidã int̾fuisse ubidñs sacram̃tũ corpo¬

Expanded text:
randique sacramenti particeps exstitisset, habuisset etiam donum Spiritus sancti, ita ut mortuos suscitaret, et leprosos curaret, ac daemonia effugaret, cumque de contemptu rerum saecularium fuisset edoctus, adhaerens lateribus Christi, atque indigentium sibi esset commissa dispensatio, quo scilicet avaritiae per hoc latens in eo vitium sanaretur, erat enim fur: tamen nec sic quidem proficere in melius potuit, cum erga eum tot tantisque provisionibus uteretur. Scieamore pecuniae periturus; et non solum non arguit eum pro hoc vitio, sed et 160 latentibus medicamentis curare voluit, ipsi committens dispensationem pecuniae, ut habens in manibus quod desiderabat, perniciosa passio, expleta cupiditate, cessaret, ne decideret in illam mortis foveam, sed minoribus malis majora reprimeret. Sic in mmunionem non ei fuisse negatam, itemque Augustinus ipsum Judam interfuisse ubi Dominus sacramentum corpo
Abbreviated transcription (Latin):
tũ adueritatẽ suȩ substantię. s quantũ
ad effectũ suȩ grȩ: qr cũ corpꝰ suũ dec in
sacram̃to ut ꝑfecta unitate ita incorpo¬
ret᷑ corpori suo ut inse maneat tanquã
capite suo. & ipse in eo tanquã menbro
suo. ñ pot̾ uniri tã mundũ caput fedo
& putͥdo menbro. Ait enĩ aug̃ insermo
filii ꝑ unitatẽ corporis eiꝰ & sangͥnis. quod
illa manducatio potatioq significat. noᷤᷤ¬
efficit meliores. Uuumꝰ enĩ nos ꝓpt̃ ipsũ.
manducantes eũ: id ÷ ipsũ accipientes ui

Expanded text:
ritatem suae substantiae, sed quantum ad effectum suae gratiae; quia, cum corpus suum det in sacramento, ut perfecta unitate ita incorporetur corpori suo, ut in se maneat tanquam capite suo, et ipse in eo tanquam membro suo, non potest uniri tam mundum caput foedo et putrido membro.Filii per unitatem corporis ejus et sanguinis, quod illa manducatio potatioque significat, efficit nos meliores. Vivimus ergo nos propter ipsum, manducantes eum, id est, ipsum accipie
Abbreviated transcription (Latin):
cepit iħc panẽ & fregit. & dixit. Ho
est corpꝰ meũ qͦd ꝑ uob̾ tradet᷑. Aguo¬
secunt quod loquor qͥ st̃ diunis conse¬
erati misteriis. Et iterũ accepit calicẽ
ꝙduit. Hic. ẽ. sanguis m̃s qͥ ꝑ multis ef¬
fundet᷑ in remissionẽ peccatoꝵ. Et p̾senᷤᷤ

Expanded text:
cepit panem et fregit et dixit: Hoc est corpus meum quod pro vobis tradetur. Agnoscunt quod loquor, qui sunt divinis consecrati mysteriis. Et iterum: Accepit calicem et dixit: Hic est sanguis meus qui pro multis effundetur in remissionem peccatorum. Et
Abbreviated transcription (Latin):
manifestum erit dõ uolente qr mali
corpus xp̃i sumunt uere. quantum ad
substantiã: s ñ uere quantũ ad grãm.
Et priꝰ quide uerba beati hylarii concor¬
dit̃ cũ aliis scĩs exponant᷑. Sine iuda
eni pascha. id ÷ transitũ ad uitã confici
dicit. qr spũ alit̾ eius parciceps ñ fuit:
unde etia subiecit. dignus enĩ ȩternoꝵ
sacram̃toꝵ cõmunione ñ fuerat. quia
etnȩ uitȩ indignꝰ erat: quod ex effectu

Expanded text:
manifestum erit, Deo volente, quia mali manifestum erit, Deo volente, quia mali corpus Christi sumunt, vere quantum ad substantiam, et non vere quantum ad gratiam. Et prius quidem verba beati Hilarii concorditer cum aliis sanctis exponantur. Sine Juda enim Pascha, id est transitum ad vitam confici dicit, quia spiritualiter ejus particeps non fuit. Unde etiam subjecit: « Dignus enim aeternorum sacramentorum communione non fuerat, quia aeternae vitae indignus erat. Quod ex affectu
Abbreviated transcription (Latin):
s tantum figurate sumere. itemq eos s̃¬
si sacramentum accipiant. carne̾ ꝙͥ ñ
manducare astruere uidetur: qͦd tñ nͣ
dicit qͣntũ ad substantialẽ corꝑis ap̃i
u̾itatẽ. quͣa licet indigni ad iuditium
suũ. uere tñ ñ sumunt: s qͣntũ ad gr̃ȩ
sacram̃ti uirtutẽ quam negligunt. S
iterum beatum hilariũ pictauensem
in expositione suꝑ matħm quasi testẽ
huius rei faciunt: qui manifeste uide¬
tur asserere. a dño uidam a tanti sa¬
cram̃ti cõmunione exclusum. quia in¬
erat bibiturus in regno. dicit enimita.
Post qͤ uidas proditor indicatur. sine
quo pascha accepto pane. & fracto pa¬
ne conficitur. Dignus enim et̾noꝵ sa
discessisse statim uͣ hinc intelligitur
niuersos bibentes ex uitis istius frue¬
tu. bibituros secum postea pollice
uere a sacramento malos remouisse
& hilarium ita ipsum iudã a comu¬
nione exclussisse ostenderimus. ut sͥ
ipsis uel aliis scis non sint contrarii:

Expanded text:
sed tantum figurate sumere; itemque eos, etsed tantum figurate sumere; itemque eos, etiamsi sacramentum accipiant, carnem Christi non manducare, astruere videtur; quod tamen non dicit quantum ad substantialem corporis Christi veritatem, quam licet indigni ad judicium suum, vere tamen sumunt, sed quantum ad gratiae sacramenti virtutem quam negligunt. Sed iterum B. Hilarium Pictaviensem in expositione super Matthaeum , quasi testem hujus rei faciunt, qui manifeste videtur asserere, a Domino Judam a tanti sacramenti communione exclusum, quia inerat bibiturus in regno. Dicit enim ita: « Post quae Judas proditor indicatur, sine quo Pascha accepto calice et fracto pane conficitur. Dignus enim aeternorumdiscessisse statim hinc intelligitur, niversos tunc bibentes ex vitis istius fructu bibituros secum postea pollicerre et non vere a sacramento malos removisse, et Hilarium ita ipsum Judam a communione exclusisse ostenderimus, ut sibi ipsis vel aliis sanctis non sint contrarii,