comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nẽs hiꝰ ignẽ ⁊ existẽtes cũ eo
debr̃ se ad locũ tutũ face̾ ne
ledant᷑ ꝑmuroꝵ casũ. Sic gͦ¬
los cũ admiu̾ticẽ optinẽdar
suffic̾ sola muroꝵ ruina. S
cũ hor cͥdit᷑ ñ suffi muris exi¬
stẽtib sb̃fossis ⁊ sb̾pũctatis ñ¬
dũ apponẽdꝰ ẽ igͥs. s ꝓcedẽdũ est
ad maiores miu̾tioẽs ⁊ad maio¬

Expanded text:
tes cum eo debent adlocum tutum fugere, ne laedantur per murorum casum. Sic erlos, cum ad munitonem obtinendam sufficit sola murorum ruina. Sed cum hoc creditur non sufficere, muris existentibus subfossis et subpunctatis, nondum apponendus est ignis, sed procedendum est ad maiores munitiones
Abbreviated transcription (Latin):
cadãt muri ⁊ miu̾toẽs subfosse
⁊ puias sb̾trancas fiat ĩg̾ssus
ad castrũ uł ad ciuitatẽ ⁊ ꝑ ad
ditũ factũ ex muris cadẽtib
reliq obsidẽtes ĩg̾diant castrũ
uł ciuitatẽ obsessã. ⁊ sic potert̃¬

Expanded text:
cadant muri et munitiones suffossae: et per vias subterraneas fiat ingressus ad castrum, vel ad civitatem: et per aditum factum ex muris cadentibus reliqui obsidentres ingrediatur castrum, vel civitatem obsessam: et sic poter
Abbreviated transcription (Latin):
ciãt se ad muros ⁊ ad ꝓpugͣtu¬
la statĩ ĩpugnãt eos cũ bali¬
stis ⁊ arcub iaciũt ꝯͣ ip̃os la¬
pides cũ manib uł cũ fũdis
apponũt scalas admuros ut
si possit̾ ascende̾ sĩt pares illiᷤ.
aptos ẽ dare triplicẽ ĩpugͣti¬
onis modũ ñ oĩb notũ. quo
unꝰ ẽ ꝑ cuniculos aliꝰ ẽ ꝑ ma¬
chinas ꝓhiçiẽtes lapides i

Expanded text:
ciunt se ad muros et ad propugnacula, statim impugnant eos cum ballistis et arcubus: faciunt contra ipsos lapides cum manibus vel cum fundis; apponunt scalas ad muros, ut si possint ascendere ad partes illas. apertos, est dare triplicem impugnationis modum non omnibus notum. Quorum unus est per cuniculos. Alius est per machinas proiicientes lapid
Abbreviated transcription (Latin):
at admirabiles ⁊ diuturnas
domos. quã quõ faciat eas so¬
phisticas ⁊ appẽtes. Sic ⁊̃ deci
magͥficũ nuptias ⁊ militias
⁊ talia q̃ raro eocurrt̃ magͥfica¬

Expanded text:
at admirabiles, et diuturnas domus, quam quomodo faciat eas sophysticas et apparentes. Sic etiam decet magnificum, nuptias, et militias, et talia quae raro occurrunt, mag
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ eã hoĩes coĩcãt sua boã pẽ
quã coĩcatioẽ ab aliis poti¬
ssĩe diligũt᷑. Nã libãles sc̃
potissime amabłes.qrͣ si ma¬
xie decet reges ⁊ pͥncipes ut¬
sĩc dilecti ab hiis ꝗ sc̃ ĩ regno
maxĩe decet eos liba̾les ẽẽ

Expanded text:
 eam homines communicant sua bona, per quam communicationem ab aliis potissime diliguntur: nam liberales sunt potissime amabiles. Quare si maxime decet reges et principes, utsint dilecti ab iis qui sunt in Regno, maxime dece
Abbreviated transcription (Latin):
pugͦre. Ipĩ tñ debẽt eẽ fortes
fortitudiẽ uĩtuosa. Ut ñ expo¬
nãt suã gẽtẽ ꝑicuł bellicis nͥ
li bello ꝯseꝗ possit᷑. Capͣ¬
sit tẽpantia ⁊ cͥca que ht̃ esse

Expanded text:
re: ipsi tamen debent esse fortes fortitudine virtuosa, ut non exponant suam gentem periculis bellicis, nisi li bello consequi possit. sit Temperantia, et circa quae habet esse
Abbreviated transcription (Latin):
pugͫ agg̃dit᷑. ĩueniẽs resi¬
stẽtiã pͥugnã nõ substinet.
rore trãquillato furore In¬
cipit timẽ ⁊ ñ sb̾stinet bellũ
b forte bñ accidit eis exhac
spẽ uictorie ⁊ accipiũt quã¬
dã audatiã bellãdi.tales gͥ
fortes uidẽt᷑ eẽ qr aggͥdiũ

Expanded text:
grediatur, inveniens resistentiam, pugnam non sustinet; rorem, tranquillato furore, incipit timere, et non sustinet bellum, bus forte bene accidit eis, ex hac spem victoriae, et accipiunt, quandam audaciam bellandi. Tales ergo fortes
Abbreviated transcription (Latin):
mutarẽt᷑ loges. ꝙ ẽ ĩciuitate¬
uald̾ ꝑicłosũ. qr leges magia̾
hñt efficaciã ex diuturnitate
tp̃ris. Qrͣ si assidue in nouẽt᷑
leges. tollet᷑ uirtꝰ ⁊ efficacia
illaꝵ. Statutũ gͦ ỹpodomi de
eo ꝙ ĩuei̾t aliqd expediẽs cui¬

Expanded text:
inveniens aliquid expediens civitacipenam efficaciam habent ex diuturnitate temporis. quare si assidue innoventur leges, tolletur virtus et efficacia ipsarum. statutum igitur Hippodami de eo qui invenit aliquid expediens civi
Abbreviated transcription (Latin):
policitiis e ꝯͣrio statuit᷑ ꝙͣ o
iudices posse loꝗ sibi ĩuicez
publice. ñ tñ posse ad ĩuice
hre ꝯsiliũ ĩpriuato. Rursue
deficit dc̃s modꝰ qr ĩaliqb̾ ui¬

Expanded text:
politiis econtrario statuitur quam iudices posse loqui sibi invicem publice, non tamen posse ad invicem habere consilium in privato Rursus deficit dictus mod
Abbreviated transcription (Latin):
fecit statuẽdo ĩpossibilia. Nã
statutũ dedistĩctioẽ ciuiũ sta¬
re nõ poterat cũ statuto de
llatores hant arma ut possit
seditioẽs ꝯiurgia ĩciui tate re¬
moue̾ ⁊ patͥa ab hostib defẽ¬
dere oꝑtebat bellatores bre¬

Expanded text:
fecit statuendo impossibilia. nam statutum de distinctione civium stare non poterat cum statuto de llatores habeant arma, ut possent seditiones et iurgia facta in civitate removere, et patriam ab hostibus defendere: o
Abbreviated transcription (Latin):
norẽ ꝯsequẽt᷑. se exposuit ꝑicu
ne aliis ex hoc exẽplũ sumerẽt
⁊ ne essẽt nimii honoris auidi
filiũ sic presũptuosũ orcidit.
ñ obstante ꝙ dõs filiꝰ uictoria
optinuerat ab hoste. Ne gͦ pͥn¬
ceps se p̾cipitet ⁊ ne nimis p̃¬
sumat expedit ei suã felitatẽ
cẽs ei ne sit ĩiustꝰ ⁊ ĩeqͣł decet eͥ
pͥncipẽ sua boĩtate distribue̾

Expanded text:
norem sequeretur, se exposuit periculis ne alii ex hoc exemplum assumerent, et ne essent nimii honoris avidi, filium sic praesumptuosum occidit, non obstante quod dictus filius victoriam obtinuerat ab hoste. Ne ergo princeps se praecipitet, et ne nimis praesumat, non expedit ei suam felicitatem cens ei, ne sit iniustus et inaequalis: decet enim principem s
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ p̃sũptuosus. Nam cũ finiꝰ ma¬
xiẽ diligat᷑ si pͥnceps suã felici¬
tatẽ ĩ honorib poãt ut possit
honorẽ ꝯseꝗ p̾sumet suã gentẽ
exponẽ oĩ piculo. Exẽplũ huiꝰ
habemꝰ defilio ciuiꝰdã roãni pͥn¬

Expanded text:
sumptuosus: nam cum finis maxime diligatur, si princeps suam felicitatem in honoribus ponat, ut possit honorem consequi, praesumet suam gentem exponere omni periculo. Exemplum huiusmodi habemus de filio cuiusdam Romani p
Abbreviated transcription (Latin):
stros dnoꝵ ut ẜuẽt decẽtia
curie ⁊ honoris statũ curia¬
tes erga eos debeãt se hrẽ.
debitꝰ ãt modꝰ se hñdi cͥca ipoᷤᷤ
ut eis debita officia ꝯmittã

Expanded text:
stros dominorum ut servent decentiam curiae et honoris statum curiates erga eos debeant se habere. Debitus autem modus se habendi circa ipsos ut eis d
Abbreviated transcription (Latin):
ciat idẽ organũ ad duo o¬
pera tñ nc̃ sit ĩ oꝑib ꝯfu¬
sio mne unũ ĩpediat aliud
organũ intẽdimꝰ cͥca unũ
ssemꝰ ab alio. Qrͣ c̾ ẜm ph̾¬
stare qd fit ĩmẽsa tp̃re ꝯ¬
moꝵ. na si recũbẽtes ĩmẽ¬
sa erga młtiloqũ ĩsistãt ꝗͣ
uinũ uidet᷑ elca młtiplica¬
it ⁊ hoĩes habundãtes in
no ꝙ calefacti ⁊audaces
Reges gͦ ⁊ pͥncipes quos
decet maxĩe tp̃ratos cẽ ⁊¬

Expanded text:
ciat idem organum ad duo opera, ne sit in operibus confusio, et ne unum impediat aliud,organum intendimus circa unum ssemus ab alio. quare cum stare, quod sit in mensa tempore cmorum. nam si recumbentes in mensa erga multiloquium insistant, quia vinum videtur eloquia multiplicare, et homines abundantes vino quasi calefacti et audaces, reges ergo et principes, quos decet maxime temperatos e
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ aures dactͥnã ꝑcipent
eẽt oio decẽs ⁊ ꝯgruũ. Ordi¬
nare gͥ debẽt reges ⁊ pͥnci¬
pes ut labiles ꝯsuetudĩes
regͥ si tales st̃ ĩscͥpto redacoe
ł ⁊̃ laudabilia gesta p̃dece¬
ssoꝵ suoꝵ ⁊ maxĩe eoꝵ ꝗscẽ¬

Expanded text:
m aures doctrinam perciperent; esset omnino decens et congruum. Ordinare igitur deberent reges et principes, ut laudabiles consuetudines regni, si tales sunt in scripto redactae, vel etiam laudabilia gesta praedecessorum suorum, et maxime eo
Abbreviated transcription (Latin):
stris ꝙ ultĩo dicebat᷑ ẽ tͣctã¬
dũ de leui pate̾ põt. Nã regeᷤ
ta tribuẽ mẽcedes minist̾¬
rũ retine̾ nõ debẽt. s debẽt
ipĩs maiora.⁊ minora bñfi¬
ta tribue̾ ꝓut apparebit ip̃os
minꝰ uł ãpliꝰ meruisse.

Expanded text:
o dicebatur esse tractandum, de levi potest patere. Nam reges lta tribuere, mercedes ministrorum retinere non debent: sed debent ipsis maiora et minora beneficia tribuere,, prout apparebit ipsos minus vel amplius meruisse.
Abbreviated transcription (Latin):
t Reges gͦ ⁊ pͥncipes quos
decet ẽẽ magͥnimos decet
bro patebit sollicitai̾ cͥca
⁊ uelle se de quib c̾q miny¬
tis ĩtromittere nlłatenꝰ dect
ip̃os. ¶hoc uiso restat oñ

Expanded text:
 reges ergo et principes quos decet esse magnanimos decet bro patebit. Solicitari vero et velle se de quibuscumque inimicis intromittere, nullatenus decet ipsos. Hos viso restat oste
Abbreviated transcription (Latin):
gat᷑ ꝙ ĩ regib ⁊ pͥncipib
ualde ĩdecẽs ẽ si hãnt ccłos
uagabũdos. Nã ex hoc iudicã¬
t̾ leues cõd̾ ⁊ pãnifici ⁊ pusi¬
llanimes eo ꝙ uideãt᷑ de oĩ¬
b admirari. Eos gͥ qui delrt̃
fãtia monẽdi st̃ de mͦ uidẽdi
Ut matuẽ se hãnt cͥca eli¬

Expanded text:
 in regibus, et principibus valde est indecens, si habeant oculos vagabundos. Nam ex hoc iudicantur leves corde, et parvifici, et pusillanimes: eo quod videantur de omnibus admirari. Eos igitur qui debent fantia monendi sunt de modo videndi, ut mature se ha
Abbreviated transcription (Latin):
gnoͬsitas gloriosa me amica¬
bilit̾ requisiuit ut de eruditi¬
onc principũ siue de regimie
regum quẽda librũ ꝯponerẽ
⁊ legẽ diligentius circũ specta
polleretis regimĩe naͣli ut appa¬
ret ad liquidũ nõ instinctu

Expanded text:
generositas gloriosa me amicabiliter requisivit, ut de eruditione principum, sive de regimine Regum quendam librum componerem,  legem diligentius circumspecta polleretis regimine naturali, ut apparet ad liquidum, non instinctu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑpetua iudicant᷑. Cum gͦ nul¬
lum uiolentũ esse ꝑpetuũ fere
omĩa naturalia protestentur.
qui in sc.⁊ insius posteriorib
filuis suũ principatũ ꝓpetuaiͣ
desiderat. sũmo opere studere
te cupiat pͥncipari. Sed sicut
custos iusti existẽs absq rõe
⁊ loge nicħ̾ statuat imꝑandũ.

Expanded text:
petua iudicantur. Cum igitur, nullum violentum esse perpetuum, fere omnia naturalia protestentur, qui in se, et in suis posterioribus filiis suum principatuum perpetuari desiderat, summopere studere te cupiat principari, sed si custos iusti existens absque ratione, et lege nihil statuat imperandum.
Abbreviated transcription (Latin):
muni qd̾ ẽ diuiniꝰ ꝙ bonũ ali¬
qd̾ singłare inrecusabilit̾ pnli¬
natus auxiliante alcissimo
delectabłr opus agg̾diat᷑ ut
urã reuerenda nobilitas req¬
siuit.

Expanded text:
mmuni, quod est divinius quam bonum aliquod singulare, irrecusabiliter inclinatus auxiliante altissimo delectabiliter opus aggrediar, ut vestra reverenda nobilitas requisivit.
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑai ualẽt. Licet gͦ reges ⁊
qĩ muliebres. ne ꝓdefẽsicẽ
regͥ nͨ ꝓ aliqͦ caũ audeãt ar¬
ma assume̾ ac tñ qr decet
eos ẽẽ mag̃ pͥdẽtes ꝙͣbella¬
tores filii regũ ⁊ pͥncipũ
⁊ maxĩe pͦgeniti qui regͣre
impediat subtilitatẽ mẽtis.
Tales eͥ płs debẽt uacare puͣ¬
dẽtie ꝙͣ fortitudini cõporali.

Expanded text:
operari valent. Licet ergo reges et quasi muliebres, nec pro defensione regni nec pro alio casu audeant arma assumere; attamen quia decet eos esse magis prudentes quam bellatores, filii regum et principum et maxime primogeniti qui regnareimpediat sudtilitatem mentis. tales ergo plus debent vacare prudentiae, quam fortitudini corp
Abbreviated transcription (Latin):
uita politica aliqͦ mõ ee¬
citandi sr̃ ad corporales labo¬
res. Corporał eͥ ex̾citio si mo¬
derata sit oĩb uidet᷑ ẽẽ ꝓficu
eo ꝙ faciat ad quãdã sanm¬
tẽ ⁊ ad quãdã bonã disposiui¬
nẽ corporis. Caleftõ eͥ cõpl
ꝑ aliquos moderat motus
expellũt᷑ ab ip̃o suꝑ flua ⁊ no¬

Expanded text:
vita politica, aliquo modo exercitandi sunt ad corporales labores. corporalis enim exercitatio si moderata sit, omnibus videtur esse proficua, eo quod faciat ad quandam sanitatem, et ad quandam bonam dispositionem corporis: calefacto enim corpore per aliquos moderatos ludos motus, expelluntur ab ipso superflua et no
Abbreviated transcription (Latin):
efficit᷑ caro dura ꝑ quã ĩpedit̃
m̃tis subtilitas. Eos ãt ꝗ debẽt
rege̾ regnũ mag̃ expedit cẽ
pͥcetes ꝙͣ bellicosos ĩ rege eͥ pls
ualet pͥdẽtia ꝙͣ arma bellica.

Expanded text:
o dura, per quam impeditur mentis sublimitas eos autem qui debent regere regnum, magis expedit esse prudentes, quam bellicosos: in rege enim plus valet prudentia quam arma bellica.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯmisso bello ordines ⁊acies t̾bai
⁊ ꝯfundi. Ne gͦ hoc posset accidere
in t̾mas ⁊ acies ⁊ singłis singla ue¬
t̾me ẽẽt uexillũ illud. Ut si ꝯtĩgẽt
aliꝙ̾ bellatorẽ deuiare aꝓpͥa acie
de facili rediret ad illã: Utile gͦ
fuit ĩbelł ĩ signia ⁊ uexilla defeire
canos ⁊ alios p̃positos belli. Nã torꝰ
ex̾citꝰ ht̃ se adsiłitudiẽ umiꝰ corpris ⁊ m̃i¬

Expanded text:
misso bello ordines et acies turbari et confundi. Ne igitur hoc posset accidere, in turmas et acies, et singulis singula veturmae esset vexillum illud: ut si contingeret aliquem bellatorem deviare a propria acie, de facili rediret ad illam. utile ergo fuit in bellis insignia et vexilla deferre,canos, et alios praepositos belli. Nam totus exercitus habet se ad similitudinem unius corporis,
Abbreviated transcription (Latin):
sq debita p̾uisicẽ. fortune ⁊
casui se exponẽ. uidemꝰ ãt in
bello duo existe̾: uidelicet ui¬
ros pugnãtes ⁊ auxilia alia
q̃ reꝗrũt᷑ ad pugnã. Exꝑte at
uiroꝵ pugnãtiũ ꝙͣtũ ad p̾sens
ceps aut dux ex̾citꝰ ꝗd eẽ ingi¬

Expanded text:
sque debita praevisione fortunae et casui se exponere. Videmus autem in bello duo existere. videlicet viros pugnantes, et auxilia alia quae requiruntur ad pugnam. Ex parte autem virorum pugnantium, quantum ad praesens ceps, aut Dux exercitus qui
Abbreviated transcription (Latin):
ce̾ militans belli eẽ habilẽ cor¬
pore ut possit ⁊̃ armatꝰ agiłr
equũ ascende̾ scire fortit̾ eꝗta
de pugͣ erudire ut fortit̾ pu¬
gnẽt. arma t̾gãt ⁊ alia façiãt
que reꝗrũt᷑ ad bellũ.¬
Quib cautelis uti debeat dux

Expanded text:
cem militaris belli esse habilem corpore, ut possit etiam armatus agiliter equum conscendere: scire fortiter equide pugna erudire, ut fortiter pugnent, arma tergant, et alia faciant quae requiruntur ad bellum.Quibus cautelis debet
Abbreviated transcription (Latin):
bello quidẽ auxiliãt᷑ eꝗ ãma
ptarii płes armati ⁊ hntes
meliora arma.tͦ uͥ płs uictu¬
alia habũdãt. Nã alnͥ absq
uulne̾ ⁊ absq bello adu̾sarii
cedũt deficiẽtes ĩuictualib¬

Expanded text:
bello quidem auxiliantur equi arma, ttarii, plures armati, et habentes meliora arma. Tertio ubi plus victualia abundant: nam aliquando absque vulnere et absque bello adversarii cedunt deficientes i
Abbreviated transcription (Latin):
tates ⁊ ĩꝯmoditates. qͣrto q
st̃ robustiores ⁊ diu̾ores cor¬
pore. qnto ꝗ st̃ ĩdustriores
⁊ sagaciores m̃te. sexͦ ꝗ st̃ an
datiores ⁊ uinliores cord̾.et
tc̃ dux sobriꝰ ⁊ uigilãs ꝓut in¬
dest suuĩ ex̾citũ ĩ hiis ꝯditiõibꝰ
habundare aut defice̾ poti̾t
accelerare pugꝰ uł differre ⁊
bellare publice ⁊ aꝑte uł pe
ĩsidias ⁊ lacẽt̾. ¶ Enua̾tis

Expanded text:
tates, et incommoda. Quarto qui sunt robustiores, et duriores corpore. Quinto, qui sunt industriores, et sagaciores mente. Sexto, qui sunt audaciores, et viriliores corde. Et tunc dux sobrius, et vigilans prout viderit suum exercitum in his conditionibus abundare, aut deficere: poterit accelerare pugnam, vel differre: et bellare publice et aperte, vel per insidias et latenter. Enumeratis
Abbreviated transcription (Latin):
ĩbello ꝯstituebat᷑ dux aliꝗs ꝗ toti
ex̾citui erat p̃poĩtꝰ. Sub ħ at duce
erãt cẽturiones. sub cẽturione uoꝰ
decani. Dr̃ eͥ decanꝰ adecẽ sic̾ cetiuo
acentũ. Iabebat eͥ centurio sbͥsci.

Expanded text:
in bello, constituebatur, dux aliquis qui toti exercitui erat praepositus. Sub hoc autem duce erant centuriones. Sub centurione vero decani. Dicitur enim decanus a decem. Sic centurio a centum. Habebat enim centurio sub se
Abbreviated transcription (Latin):
tia ẽ ĩretͣhẽdo se ab hiis q̃ st̃
dełctabłia. sic̾ gͦ fortitudo i¬
lumus ẽẽ fortes debemꝰ eẽ
mag̃ audaces ꝙͣ timidi sic
tate. si gͦ uolumꝰ nos ip̃os fa¬
ceͣ tẽpatos ad illã ꝑtẽ ĩclinã¬
dũ ẽ. Ut adełctatioib sẽsibłi¬
b caueamꝰ. meliꝰ eͥ ẽ aliqͥs de¬

Expanded text:
retrahendo se ab his, quae sunt delectabilia. Sicut ergo Fortitudo lumus esse fortes, debemus magis esse audaces, quam timidi: sic tate. Si ergo volumus nosipsos facere temperatos, ad illam partem declinandum est, ut a delectationibus sensibilibus caveamus. Melius est enim aliquas de
Abbreviated transcription (Latin):
cibo ⁊ tẽpãdo nos acibo sumꝰ
abstinẽtes. Abstinẽtia gͦ ⁊
sobrietas deẜuiũt ĩ repͥm̃do
dełctattes nutͥm̃tales. s ca¬
stitas ⁊ pudicitia uenereas
dełctatioes refrenãt. o ẽ ue̾

Expanded text:
o vero nos a cibo, sumus abstinentes. Abstinentia ergo, et sobrietas deserviunt in reprimendo delectationes nutrimentales. Sed castitas, et pudicitia venereas delectationes refraenant.
Abbreviated transcription (Latin):
quas uirtutes hr̃e. qͦs passicẽs
sequi. ⁊ quos mores debeant
imitari. ꝑ hec enĩ quatuor su¬
fficiẽt᷑ habetur qͣłr quilib de¬
beat se ip̃m rege̾. ⁊ qͣł debeat
in se ip̃o eẽ. restat gͥdice̾ dere¬
gimĩe familie sue de regimĩe

Expanded text:
quas virtutes habere: quas passiones sequi: et quos mores debeant imitari. Per haec enim quatuor, sufficienter habetur, qualiter quilibet debeat seipsum regere, et qualis debeat in seipso esse. Restat ergo dicere de regimine familiae, sive de regimine
Abbreviated transcription (Latin):
nialia indige̾ uidet᷑. ¶ pͦ gͦ uiꝰ
suĩt᷑ ex ip̃o uictu quo ĩdiget. Nã
hõ inc̾ cet̾a aĩalia hc meliorem
tactũ ⁊ meliorẽ ꝯplexionẽ. Iõ
int̾ cetã aĩalia indige cibo dili¬

Expanded text:
nimalia, indigere videtur. Prima via sumitur ex ipso victu, quo indiget. Nam homo inter caetera animalia habet meliorem tactum, et meliorem complexionem. Ideo inter omnia animalia indiget cibo dili
Abbreviated transcription (Latin):
ad defensioẽ facit ⁊ fabricit̾
ualemꝰ. Qrͣ si nale est hoĩ dess¬
derare ꝯẜuatiõe uite cũ hosi
litarius ñ sufficiat sibi adha¬
bendũ gruũ uictũ ⁊ uestitu
⁊ ad fabricandũ sibi armaer
organa ꝑ q̃ acõtrariis defen¬
stĩctu nẽ absq ĩstructiõẽ alia
p̾cedẽte. ut aranea ex instictu
nãe debite telã face̾t si nũqua
uidisset arancas alias texiu
nidũ sinũꝙͣ uidiss alias ni
partu. si nũꝙͣ uidissi canes a¬
lias peperisse. Mulier aũt ci
parit nescit quałr deheat se¬
hre in partu. nͥ ꝑ obstetͥces su
sufficient edocta. Qa gͦ hõ ñ su¬
ficiẽt᷑ exĩstinctu nẽ inclinati

Expanded text:
facit, fabricare valemus. Quare si naturale est homini desiderare conservationem vitae, cum homo solitarius non sufficiat sibi ad habendum congruum victum et vestitum, et ad fabricandum sibi arma et organa, per quae a contrariis defennstinctu naturae absque introductione aliqua praecedente: ut aranea ex instinctu naturae debitam telam faceret, si nunquam vidisset araneas alias texuisnidum, si nunquam vidissent alias nidpartu; si nunquam vidisset canes alias peperisse. Mulier autem cum parit, nescit qualiter se debeat habere in partu, nisi per obstetrices sit sufficienter edocta. Quia ergo homo non sufficienter ex instinctu naturae inclinatur
Abbreviated transcription (Latin):
Io ut hõ roe̾ uictus sufficiat sͥ
ĩuita. Indiget sotietate ut unꝰ¬
quisq suppleat alt̾iꝰ defectũ.
⁊ qd̾ dictũ ẽ defrum̃to intelli¬
gendũ de cibariis aliis. Nũꝙͣ
enĩ hõ existens solus sufficit
sibi ad habenda grua cibai̾a
que requirũt᷑ ad uitã. Bñ gͦ
dictũ est ꝙ ex ꝑte uictꝰ quo ĩ¬

Expanded text:
ideo ut homo ratione victus sufficiat sibi in vita, indiget societate, ut unusquisque suppleat alterius defectum. Et quod dictum est de frumento, intelligendum est de cibariis aliis. nunquam cum homo existens solus sufficit sibi ad habendum congrua cibaria, quae requiruntur ad vitam. Bene ergo dictum est, quod ex parte victus, quo i
Abbreviated transcription (Latin):
uiuẽdi. Assueti eꝰ st̃ uiue̾ ad
delicate ꝙ ñ possc̃ aliqͥs mel¬
stias sufferre. Iõ statĩ cͥpasso¬
nãt᷑ ui̾t. ⁊ fuĩt ĩ secutores pas¬
sionũ ñ ualẽtes passionibꝰ resi¬

Expanded text:
vivendi. Assueti enim sunt vivere adeo delicate, quod non possunt aliquas molestias sufferre. Ideo statim compassionantur, ruunt, et fiunt insecutores passionum, non valentes passionibus resi
Abbreviated transcription (Latin):
ci ñ solu ꝯmutaticõ reꝵ ad
narioꝵ ad denarios. antiꝗtꝰ
ẽtia uite. Q modus ut ipẽ
ait ad huc reẜuat᷑ ap̃ młta ᷤᷤ
barbaras naticẽs q̃ nõ hñteᷤᷤ¬
usũ denarioꝵ solũ res ip̃as
ꝯmutabãt. Hic ãt modus

Expanded text:
ci non solum commutationem rerum ad nariorum ad denarios. Antiquitus entiam vitae. quin modus ut ipse ait adhuc reservatur apud multas Barbaras nationes, quae non habentes denariorum usum, solum res ipsas commutant. Hic a
Abbreviated transcription (Latin):
mutatioẽs qiͣ adtria gn̾a
reducunt᷑. Qͥꝵ una ẽ ꝯmuta¬
tio reꝵ ad res: ut frum̃ti ad
uinũ uł ad ordeũ uł ad alia su¬
pplentia ĩ digentiã corporalẽ.
alia ẽ ꝯmutatõ reꝵ ad nũmi¬
nũmismatũ ad nũmismata.
ut cũ denarii argẽtei ꝯmu

Expanded text:
mutationes quasi ad tria genera reducuntur. Quarum una est commutatio rerum ad res. ut frumenti ad vinum, vel ad ordeum, vel ad alia supplentia indigentia corporalem. Alia est commutatio rerum ad numinumismatum ad numismata. ut cum denarii argentei comm
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ si ad coĩtatẽ uici uł ciuita¬
tis aliquo mõ sufficet᷑ ꝯmu¬
tatio reꝵ ad res tñ ad ꝯmu¬
tatioẽ que hẽt᷑ in toto regno
oportuit ĩtduci ꝯmutatioẽ
reꝵ ad denarios ⁊ eꝯͦ. Rursus
si in coĩtate totiꝰ regͥ suffice̾t
ꝯmutatõ reꝵ ad denarios ⁊¬

Expanded text:
tatem vici, vel civitatis, aliquo modo sufficeret commutatio rerum ad res: tamen ad communicationem quod habetur in toto regno, oportuit introduci commutationem rerum ad denarios, et econverso. Rursus si in communicatione totius regni sufficeret commutatio rerum ad denarios
Abbreviated transcription (Latin):
rexełcticẽ de leui uidei̾ põt qͦ¬
mõ differt hoc regim̾ ab illo
exꝑte opeꝵ fiendoꝵ. Nã pat̾ sic
d p̾eẽ filiis ut ordinet eos ad
endi st̃ ad oꝑa militaĩa uł ciui¬
lia ꝗb uacare debeãt cũ st̃ adł¬

Expanded text:
electione: de levi videri potest, quomodo differt hoc regimen ab illo ex parte operum fiendorum. Nam pater sic debet praeesse filiis, ut ordinet eos ad endi sunt ad opera militaria, vel civilia, quibus vacare debeant cu
Abbreviated transcription (Latin):
cet ministros regũ ⁊ pͥncpu̾
cuiales. Nã si decet reges
pͥncipes eo ꝙ st̃ ĩ maxio no¬
bilitatis gͣdu hr̃e mores
nobłes ⁊ cuĩales ministros
qͦs ĩbonis decet suos dnõs ĩ

Expanded text:
nistros regum et principum curiales esse. Nam si decet reges et principes eo quod sunt in maximo nobilitatis gradu, habere mores nobiles et curiales, ministros, quos in bonis decet suos dominos imit
Abbreviated transcription (Latin):
Ut ẜm mores cuie ⁊ nobħ¬
faciẽtes oꝑa uĩtutũ. ut lai
sua aliis largiẽtes. ñ age̾¬
tes hoc ut eis placeat expẽ¬
dere nͨ ꝙ dełctent᷑ ĩdandoꝙ¬

Expanded text:
ut servet mores curiae et nobifacientes opera virtutum ut bona sua aliis largientes, non agentes hoc quia eis placeat expendere; nec quod delectentur in dando
Abbreviated transcription (Latin):
s qr uolũt ietine̾ moreui
rie ⁊ nobłiũ. qͦs decet dati
licet cuĩalitas sit oĩs uirts
⁊ affabiles cui̾ales dicũtur.
qr ĩcuriis ⁊ ĩ domib nobłiũ

Expanded text:
quia volunt retinere mores curiae et nobilium, quos decet dativlicet curialitas sit omnis virtus, et affabiles, curiales dicuntur quia in curiis et in domibus nobilium,
Abbreviated transcription (Latin):
mi. destrue̾ sapiẽtes ⁊ ĩpediẽ
scolas ⁊ studiũ.Ut existẽtes
ĩ regͦ sit̃ ignorãtes ⁊ ĩscii nͦ ꝑ¬
mitte̾ sodalitates ⁊ t̾bare ci¬
nes int̾ se. Ut de se ĩuicẽ nõ
ꝯfidãt. depaupare eos occupa¬
re ip̃os ĩbello ⁊ ĩ aliis ex̾citiis
ut ñ nacet᷑ otio. Hee gͦ st̃ ca¬
utele tyrãpnice. uerũ qr nlls¬

Expanded text:
sapientes, impedire scholas, et studium, ut existentes in regno sint ignorantes et inscii: non permittere sodalitates; turbare cives inter se ut de se invicem non confidant: depauperare eos: occupare eos in bello, et in aliis exercitiis, ut non vacent ocio. Haec ergo sunt cautelae tyrannicae. Verum q
Abbreviated transcription (Latin):
deficuĩt aꝑfectioe uiroꝵ. Qr cũ
ad augm̃tũ ꝑfectioĩs boĩtatis
minuat᷑ cupiditas laudis. ⁊ de¬
sideriũ reputatioĩs. tãto plus
appetũt laudaiͣ coĩt̾ loquẽdo my¬
dia sit timor de igłificatiee̾ ⁊
ce ãmissioe laiois muliens¬
ĩglorificari ⁊ ãmittẽ laudem
ꝙͣ nimia affecticẽ desiderant.
te cordis. Nam cũ mulieres

Expanded text:
deficiunt a perfectione virorum. Quare cum ad augmentum perfectionis bonitatis minuatur cupiditas laudis et desiderium reputationis, tanto plus appetunt laudari communiter loquendo mu verecundia sit timor de inglorificatione et de amissione laudis, mulieinglorificari et amittere laudem quam nimia affectione desiderant. te cordis. Nam cum mulieres
Abbreviated transcription (Latin):
senes de facili suꝑ aliis mise¬
rent᷑. Mulieres ꝗdẽ miẜatiue
st̃ ex mollitie cordis. Nã hñteᷤᷤ
cor molle ñ posst̃ durũ aliqd̃
sustinẽ. iõ statĩ mifent᷑. cũ ui¬
dẽt aliquos dura pati. ¶T
pie st̃ ualde pie. ⁊ cũ st̃ crudeleᷤ
st̃ ualde crudeles. ⁊ cũ st̃ ue̾cũde

Expanded text:
senes de facili super aliis miserentur. Mulieres quidem miserativae sunt ex mollitie cordis. Nam habentes cor molle, non possunt aliquid sustinere: ideo statim miserentur, cum vident aliquos dura pati. Terpiae, sunt valde piae: et cum sunt crudeles, sunt valde crudeles: et cum sunt inve
Abbreviated transcription (Latin):
ta boĩtate polleãt sic̃ uiri. si ali¬
qualẽ boĩtatẽ hãnt ut puta sipo¬
lleat bono corporis: ut si sĩt płꝰ¬
cre ⁊ elegantes. uł si aliqͦ boĩtate
alia ꝑticipẽt. Ualde cupiũt lan¬

Expanded text:
ta bonitate polleant sicut viri; si aliqualem bonitatem habeant, utputa si polleant aliquo bono corporali, ut sint pulchrae et elegantes, vel si aliqua alia bonitate participent; valde cupiu
Abbreviated transcription (Latin):
es si eis nolũt ẽẽ sb̾iecti. Se¬
cũdu quẽ modũ loq̾ndi ci¬
ues qui mag̾ uidẽt prutẽ¬
i ⁊ ĩtlłctu iustũ hñt bel¬
santes subici. quos dignu

Expanded text:
ti. Secundum quem modum loquendi, cives, qui magis vigent prudentia et intellectu, iustum habent belsantes subiici, quos dignum
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ in nob̾ desideriũ. ꝓut uoͣ
quietam̃ ĩ eo existit nobis
gauduĩ ⁊ dełctatio. Amor
desideriũ ⁊ debe dełetatõ suit
respectu boĩ. odiũ uo haboĩa¬
tio ⁊ tristitia sumit᷑ respam
mali. nã ꝓut malũ nob̾d
eo adepto dolemꝰ. ht̃ ẽẽ tli

Expanded text:
est in nobis desiderium: prout vero quietamur in eo, existit in nobis gaudium et delectatio. Amor ergo, desiderium, et delectatio sumuntur respectu boni. Odium vero, abominatio, et tristitia, sumuntur respectu mali. Nam prout malum nobis e
Abbreviated transcription (Latin):
hñt. nͥ ĩappetitu sẽsitiuo. ap¬
uirtꝰ ĩ cor᷑ siũ ñ est uirtꝰ affi¬
xa organo ab hꝰ passionib
ẽ semotꝰ. Erit gͦ oĩs passio
ut hic de passioe̾ loꝗm ĩ ap¬
petitu sẽsitino. Sẽsitiuns ãt¬
at̃ appetitꝰ.: ut supͣ su diffu¬
siꝰ diximꝰ. dĩdit in irasciblẽ

Expanded text:
nisi in appetitu sensitivo. Apvirtus in corpore, sive non est virtus affixa organo, ab huiusmodi passionibus est semotus. Erit ergo omnis passio ut hic de passione loquimur in appetitu sensitivo. Sensitivus autem appetitus ut supra diffusius diximus dividit
Abbreviated transcription (Latin):
spesas face̾. tñ illos sũptꝰ tar¬
dat ⁊ subt̾fugit ꝙͣtũ põt¬
ficꝰ ñ ĩtẽdit gn̾a̾łr faciat ma¬
gnũ opꝰ ut quałr faciat de¬
bitas largitioẽs uł quõ faci¬
at decẽdẽtes nuptias. s tota
sua ĩtẽtio ẽ quo faciat ꝑuoᷤᷤ
sũptꝰ. Est e ꝓprietas pãuifi¬
ci ut app̾tiet płs pecuniã ꝙͣ¬

Expanded text:
illos sumptus tardat, et subterfugit quantum potficus non intendit qualiter faciat magnum opus, ut qualiter faciat debitas largitiones, vel quomodo faciat decentes nuptias: sed tota dsua intentio est, quomodo faciat parvos sumptus. Est enim proprietas parvifici, ut appretietur plus pecunia
Abbreviated transcription (Latin):
coitas includas coĩtatẽ domꝰ
auddat aliquid supͣ ip̃ã om̃s
alie coĩtates sũt ꝑfectiores ea
alia̾s sic̃ ĩꝑfectũ ad ꝑfectũ uł
sic pars ad totũ. Ruisus huiꝰ
ad finẽ se ht̃ ad ip̃m finẽ. nã
tomꝰ tãꝙͣ ad finẽ ordinat᷑ ad ui¬
cũ ciuitatẽ ⁊ regnũ. Est eͥ do

Expanded text:
itas includat communitatem domus, et addat aliquid supra ipsam; omnes aliae communitates sunt perfectiores ea. alias sicut imperfectum ad perfectum, et sicut pars ad totum. Rursus huiusad finem se habet ad ipsum finem. Nam domus tanquam ad finem ordinatur ad vicum, civitatem, et regn
Abbreviated transcription (Latin):
una domo domꝰ nũcupari
põt. Domus gͦ de qua pͥnci¬
pałr intenditur ĩmoraline¬
gotio ñ ẽ ip̃m edificiũ s est
bitaticẽs decẽtes ẜm sua¬

Expanded text:
uncupari potest. Domus ergo de qua principaliter intenditur in morali negocio non est ipsum aedificium, sed est bitatores decentes s
Abbreviated transcription (Latin):
gentẽ habitatẽ ĩ ip̃a. Dicimꝰ
enĩ aliqñ ciuitate aliquã ħ
fecisse nõ ꝙ muri uł hedifi¬
cia hoc egerint. s qr ĩcole ci¬
uitatis fecerũt illud. Sic
ꝗa sui ꝓgenitores fecerũt

Expanded text:
gentem habitantem in ipsa. Dicimus enim aliquando civitatem aliquam hoc fecisse, non quod muri vel aedificia hoc egerint, sed quia incolae civitatis fecerunt illud. Sic quia sui progenitores fecerunt
Abbreviated transcription (Latin):
distat aꝑte. s nichil ẽ ĩparte
ꝙ multũ distet a toto. Qrͣ si
pars moue̾t᷑ ad amorẽ totiuᷤᷤ
nͥadeo feruẽt̾ dilige̾t ip̃m. qr
uide̾t ĩ ip̃o toto aliqua q̃ mł¬
tũ distaret ab ip̃a. s sitotu
moue̾t᷑ ad amorẽ ꝑtis uehe¬
rentib descendes ⁊ q. q̃dam¬

Expanded text:
distat a parte: sed nihil est in parte, quod multum distet a toto, quare si pars movetur ad amorem totius, non adeo ferventer diligere ipsum, quia videret in ipso toto aliqua quae multum distarent ab ipsa. Sed si totum moveretur ad amorem partis, veherentibus descendens, et quia
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓͥ illis. s si loq̃ris debono ꝙ
ẽ honor ⁊ reuerẽtia sic filii
ne̾ nõ posst̃. nã nõ sic ĩdignã¬
t᷑ parẽtes de ꝯtumelia filioꝵ
ciũt᷑ ad filios ⁊ ꝯg̾gãt eis beã.
Cõg̾gare eis boã ⁊ sollicitari
cͥcaᷤ eoꝵ uitã sit eos rege̾ ⁊gu¬
b̾nare ex amore quẽ hñt pa¬
tres ad filios. debent eos rege̾
⁊ gub̾nare. S cũ filii afficiãt᷑
re ⁊ reuerẽtia. cũ honorare et
reuereiꝰ aliũ sic qͦdã mͦ subici
illi. sic ex amore quẽ hñt pa¬
tres ad filios debẽt eos rege
⁊ gub̾nare sic ex dilectoẽ qua
obedire ⁊ esse subiecti. ¶Prg¬

Expanded text:
pro illis. Sed si loqueris de bono, quod est honor et reverentia: sic filii nere non possint. Nam sic indignantur parentes de contumelia filioruciuntur ad filios ut congregant eis bona: et congregare aliis bona, et solicitari circa eorum vitam, sit eos regere et gubernare, ex amore quem habent patres ad filios debent eos regere et gubernare. Sed cum filiis afficiantur re et reverentia: cum honorari et revereri alium sit quodammodo subiici illi; sicut ex amore quem habent patres ad filios debent eos regere et gubernare, sic ex dilectione quam obedire et esse subiecti. P
Abbreviated transcription (Latin):
unone parẽtũ ad filios. pꝰ
uia sic pr. Nã ꝙͣto amor ma¬
g̾ durat tãto uehem̃tior effi¬
cit᷑. Amõ at̃ parẽtũ ad filios
diuturnior est ꝙ filioꝵ ad
parẽtes. Nã stati cũ filii na¬
scunt᷑ parẽtes diligũt eos.
ñ tñ filii statĩ diligũt parẽteᷤᷤ¬

Expanded text:
ad filios. Prima via sic patet. Nam quanto amor magis durat, tanto vehementior efficitur: amor autem parentum ad filios diuturnior est, quam filiorum ad parentes. Nam statim cum filii nascuntur, parentes diligunt eos: non tamen filii statim incipiunt amare
Abbreviated transcription (Latin):
tos toto tp̃re uite sue ñ age̾
aliqd̃ uistũ bellũ. Ut ex eo pꝰ¬
ne gͦ tales oiõ pͥuent mini¬
stris ad supplẽda ĩdigẽtiã
domestica. oꝑtuit esse ali¬
qͦs ministros ꝯductos ẜui¬
entes ĩtuitu m̃cedis ⁊ ali¬
qͦs diłctiuos ⁊ u̾tuosos mi¬
nistrãtes ex amore boĩ. ad
hos at ministros. qͦs uiitꝰ ⁊
amor boĩ ĩclinat adẜuiẽd̾
decet pͥncipãtes se hr̃e qĩ
ad filios ⁊ decet eos regere
nõ regimĩe ẜuili. s mag̃
qiͣ pat̾nali ⁊ regali. ¶ pe¬
sumꝰ at̃ duplici uia ostẽde̾
tales ministros siqͦs ẽẽ cõ¬
tĩgat eẽ mag̾ honorãdos

Expanded text:
e aliquod iustum bellum, ut ex eo pone ergo tales omnino priventur ministris, ad supplendum indigentiam domesticam oportuit esse aliquos ministros conductos servientes intuitu mercedis, et aliquos dilectivos virtuosos ministrantes ex amore boni. ad hos autem ministros quos virtus et amor boni inclinat ad serviendum, decet principantes se habere quasi ad filios, et decet eos regere non regimine servili, sed magis quasi paternali et regali. Possumus autem duplici via ostendere, tales ministros si quos esse contingat magis honorandos,
Abbreviated transcription (Latin):
ex ꝯducto gex m̾cede ⁊ dig¬
or sit ẜuiẽte ñ amore hõe¬
sti. s qr ẽ supatꝰ ĩ bello et
oĩo sit melior barbaro ꝗ
ministrat eo ꝙ nesciat se¬
ip̃m dirige̾ ⁊ deficiat a rõ¬
nis usu ex ip̃ã dignitate
ministrãtiũ p hꝰ ministus

Expanded text:
ex conducto et ex mercede, et dignior sit serviente non amore honesti sed quia est superatus in bello, et omnino sit melior Barbaro qui ministrat, eoquod nesciat seipsum dirigere et deficiat a rationis usu: ex ipsa dignitate ministrantium pater huius
Abbreviated transcription (Latin):
nes ⁊ ꝑaliqͦs fabulaᷤᷤ lud̾ ei
modeãtꝰ ꝯpetit pueĩs qr ĩ mo¬
derato ludo ẽ modeãtꝰ motia
hertia ⁊ reddũt᷑ corpora agilio¬
ra. Sũt ẽ puei̾s iecitãde aliq̃
fabule uł alique ystorie pͥ¬

Expanded text:
er aliquas fabulas. Ludus enim moderatus competit pueris, quia in moderato ludo est moderatus motus, inertia, et redduntur corpora agiliora. Sunt etiam pueris recitandae aliquae fabulae, vel aliquae historiae, p
Abbreviated transcription (Latin):
t᷑ sũt ꝓficua ad augm̃tum.
Quãto moderatꝰ motꝰ mẽ¬
se ad corporales labores. mẽ¬
bra corporis eiꝰ ꝯsolidat᷑. ⁊ fuĩt
fortiora. Puei̾ gͦ qr nimis
hñt tenera m̃bra ad aliqͦs
motꝰ modicos ⁊ t̃p̃ratos sũt
quostũq ⁊ tãtillos ad solidã¬
dũ m̃bra ⁊ ad ñ deflue̾ ꝑote
neritudinẽ. Moderatũ eĩ mo¬
tũ ĩpuei̾s adeo laudat phis¬

Expanded text:
 sunt proficua ad augmentum. Quarto moderatus motus mem ad corporales labores, membra corporis eius solidantur, et fiunt fortiora. Pueri ergo quia nimis habent teneramembra, ad aliquos motus modicos et temperatos sunt quoscunque et tantillos ad solidandum membra, et ad non defluere propter teneritudinem: moderatum enim motum in pueris adeo laudat Phi
Abbreviated transcription (Latin):
tuor ĩpedient᷑. Tollet᷑ eͥ ex hoc naͣl̾
ordo. Nõ resultabit iñ pax ⁊ ꝯor¬
dia. s mag̾ dissentio ⁊ inimici¬
tia. Nõ erit ibi debita ꝓcreatio
filioꝵ. nec tribuet᷑ filiis debitũ
nutͥm̃tu. ¶ Qd̾ at̃ ex ħ tollat̃¬

Expanded text:
tuor impediuntur. Tolletur enim ex hoc naturalis ordo; non resultabit inde pax et concordia, sed magis dissensio et inimicitia; non erit debita ibi procreatio filiorum, non tribuetur filiis debitum nutrimentum. Quod autem ex hoc tollat
Abbreviated transcription (Latin):
tare utrũ ip̃a regła debeat eẽ
regła. si eͥ regła ab eqͣlitate
ꝑ regłam regłe̾t᷑. sic si rege̾ sit
ĩiusti disponũt reg᷑ . ut ĩ eo ñ
ab eis regiã digtatẽ. Nã re¬
ges ĩiusti ⁊ si dnẽnt᷑ ꝑ ciui¬
regos c̃ e deceat rẽgła eẽ

Expanded text:
ebeat esse regulata. Si enim regula ab aequalitate per regulam regulentur. Sic si reges sint iniusti, disponunt regnum, ut in eo non ab eis regiam dignitatem. Nam reges iniusti et si dominentur per civireg
Abbreviated transcription (Latin):
it ciuitas tota ut expediẽtia
aduitã q̃ in una domo uł ĩ uno
uico reppeĩ ñ posst̃ reppeirrẽt᷑
in uico alio uł in alia parte
ciuitatis. Ciuitas gͦ si sit rec¬
te ordinata ꝯtinẽ debet expe¬
dientia inuita tota. Ut in tͤ
libro pleniꝰ ostendet᷑. Qͣr si
det̾minare de coĩtate ciuiũ nõ
spectat ad hũc librũ ubi agĩ
de regimĩe domꝰ. s ad t̾tiũ u̾
agitur de regimĩe ciuitatis.
uidem̃ crãsg̾ssi fuisse limites
hꝰ artis determinãdo ĩ p̃cedẽti
capło aliqua ꝑtinẽtia ad coĩ¬
tatẽ ciuitatis. Sed si diligẽt̾
aspicimus quõ coĩtas dome¬
stica se ht adcoĩtates alias
cũ quelib ciuitas includat
coĩtatẽ domesticã nec posset

Expanded text:
xpedientia ad vitam, quae in una domo, vel in uno vico reperiri non possunt, reperirentur in vico alio, vel in alia parte civitatis. Civitas ergo, si sit recte ordinata, continere debet expedientia in tota vita, ut in tertio libro plenius ostendetur. Quare si determinare de communitate civium non spectat ad hunc librum, ubi agitur de regimine domus; sed ad tertium, uibi agitur de regimine civitatis: videmur transgressi fuisse limites huius artis, determinando in praecedenti capitulo aliqua pertinentia ad communitatem civitatis. Sed si diligenter aspicimus, quomodo communitas domestica se habet ad communitates alias: cum quaelibet communitas includat communitatem domesticam, nec possit
Abbreviated transcription (Latin):
pͦ fcã fuit una aliqua domꝰ si
crescentib filiis. ⁊ filiab. ⁊ nõ
ualentib p̃ młtitudĩe habita¬
re in domo illa ꝯstruxert sib
domos ãnexas ⁊ sic exmlti
domib fc̃s fuit uicꝰ. Uñ ⁊ pͥ¬

Expanded text:
primo facta fuit una aliqua domus: sed crescentibus filiis et filiabus, et non valentibus prae multitudine habitare in domo illa, construxerunt sibi domos annexas: et sic ex multis domibus factus fuit vicus. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
Ubitaret forte aͥs dicẽs
nos sciãꝵ limites ignoã¬
te. qr sotietas siue coĩtas illa
ꝑ quã nobis sufficimꝰ inuictu
⁊uestitu ⁊ in aliis necessani
ad uitã. nõ uidet᷑ eẽ coĩtas do¬

Expanded text:
ubitare forte aliquis, dicens nos scientiarum limites ignorare: quia societas, sive communitas illa, per quam nobis sufficimus in victu et vestitu, et in aliis necessariis ad vitam, non videtur esse communitas do
Abbreviated transcription (Latin):
infert ut płimũ nocum̃tũ. Nã
cũ felicitas sit finis oĩu oꝑato¬
rũ quilz totã uitã suã ⁊ oĩa opa
sua ut płimũ ordinae̾ d adid
in quo suã felicitatẽ poĩt. ponẽ
aũt suã felicitatẽ ĩ ciuili potẽ¬
tia. ⁊ ĩsubiciẽdo sibi natioẽs fõ¬
te bñ se habebit tp̃re belli. tpre
aũt pacis nesciet bñ uiuẽ. nã
citiis bellicis ⁊ totã uitã sua
ordinabit ad fortitudiẽ. ñ ad
iustitiã ⁊ tẽperãtiã. tpr̃e pacis
in quo ẽ opꝰ iustitia ⁊ tp̃ratia ne¬
sciet uiue̾. s fiet uitiosus ⁊ in¬
ĩciui potẽtia. ait. turpe ẽẽ cũ be¬
llamꝰ participare bonis.Cũ uõ
uacamꝰ ⁊ sumꝰ in pace. fiei̾ uitio¬
sus. Qrͣ si in ꝯueniẽs ẽ ponere
felicitatẽ ĩaliquo ñ diut̃no ⁊¬

Expanded text:
infert ut plurimum nocumentum. nam cum felicitas sit finis omnium operatorum, quilibet totam vitam suam, et omnia opera sua ut plurimum ordinat ad illud in quo suam felicitatem ponit: ponens ergo suam felicitatem in civili potentia, et in subiiciendo sibi nationes, forte bene se habebit tempore belli: tempore tamen pacis nesciet bene vivere. nam, citiis bellicis, et totam vitam suam ordinaverit ad fortitudinem, non ad iustitiam, et temperantiam, tempore pacis, in quo opus est iustitia, et temperantia, nesciet vivere, sed fiet vitiosus, et inin civili potentia, ait, turpe esse, cum bellamus, participare bonis,cum vero vacamus et sumus in pace, fieri vitiosus. Quare si inconveniens est ponere felicitatem in aliquo n
Abbreviated transcription (Latin):
.uII. poł. ẽ maiꝰ bonũ ꝙͣ sit forti¬
tudo ñ gͦ ordinabit ciues ad
boã maiora ut ad iustitiã. s
solũ ad minora ut ad fortitudi¬
nẽ. Ne gͦ ꝑiclitet᷑ bonũ gẽtis
głare ñ decet pͥncipẽ suã felici

Expanded text:
ic. est maius bonum, quam sit fortitudo. non ergo ordinabit cives ad bona maiora, ut ad iustitiam, sed solum ad minora, ut ad fortitudinem. ne ergo periclitetur bonum gentis, gulare, non decet principe
Abbreviated transcription (Latin):
tyrannꝰ erat. Nero aũt ⁊cesar
pessime tñ uiuebãt. na tm̃ fu¬
erũt luxuriosi ut oĩo uiderẽt᷑
muliebres. tãte fuerũt crude¬
litatis ut nõ uideret᷑ ĩ eis eẽ ad
molle nͨ clem̃tia aliqua. uͫ pħs¬

Expanded text:
Tyrannus erat. Nero autem, et Hepessime tamen vivebant. Nam tantae fuerunt luxuriae, ut omnino viderentur muliebres. tantae fuerunt crudelitatis, ut non videretur in eis esse aliquid molle, nec clementia aliqua. U
Abbreviated transcription (Latin):
In amore gͥ dĩno ẽ ponẽda feli¬
citas. s cu ꝓbatio dilectioĩs sit
uult. si pͥncep̾ ẽ felix diligẽdo
deũ. d c̾dere se eẽ felicẽ oꝑan¬
do q̃ds uult. Maxie at d̾o reqi¬
rit aregib ⁊ pͥncipib ut ꝑ
pͥdẽtiã ⁊ legẽ ppłm sibi ꝯmis¬
sũ iuste ⁊ scẽ regãt: Regibꝰ e̾¬

Expanded text:
In amore ergo divino est ponenda felicitas. Sed cum probatio dilectionis sit vult: si princeps est felix diligendo Deum, debet credere se esse felicem operando quae Deus vult. Maxime autem Deus requirit a regibus et principibus, ut per prudentiam, et legem populum sibi commissum iuste, et sancte regant. regibus e
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ debitas tͣnsmutatiões
ꝯsequit suã ꝑfectioẽ ⁊ felici¬
tatẽ. Cũ gͦ nũꝙͣ ꝯtĩgat recte
agere ut᷑ requirit ꝯsecutõ fi¬
nis. ignorato ip̃o fine expedit
uolẽti ꝯseꝗ suũ finẽ ⁊ suã feli¬
citatẽ hre precogtioẽ ip̃tuꝰ. Poᷤ¬

Expanded text:
t debitas operationes consequitur suam perfectionem et felicitatem. Cum ergo nunquam contingat recte agere, ut requirit consecutio finis, ignorato ipso fine, expedit volenti consequi suum finem, vel suam felicitatem, habere praecognitionem ipsius
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ salon ⁊ karẽdas ⁊ liurgus
cradidert̃ de policitiis dixert̾
eas ꝯstituẽdas ẽẽ exꝑsonis me
habũdẽt młte ꝑsoẽ medie. uͤᷤ
ne aliis ad nimiã paupiẽ de¬
ueĩẽtibꝰ efficiãt᷑ reliꝗ minisd¬

Expanded text:
 Solon, et Charondas, et Licurgus tradiderunt de Politiis. Dixerunt enim eas constituendas esse ex personis medabundent multae personae mediae; ut ne aliis ad nimiam pauperitatem devenientibus efficiantur reliqui ni
Abbreviated transcription (Latin):
ũ filiũ qr ꝑtiret᷑ eius amor
int̾ cãta młticudie modi¬
dicũ curaret deuno qͦq in¬
mo qlib ciuis nͥ eẽt fatiuꝰ
nlło mõ suspicai̾ poss o pu¬
eoͣs ẽẽ suos filios. Si gͦ õ di

Expanded text:
um filium, quia partiretur eius amor in tantam multitudinem, modidicum curaret de unoquoque. Immo quilibet civis, nisi esset fatuus, nullo modo suspicari posset omnes pueros esse suos filios. si ergo
Abbreviated transcription (Latin):
uł ꝑꝑ paucos pueros uellei
posset reddere placible̾ ⁊ dilc̃¬
tã. S nõ existẽte diłctioe çi¬
niũ ad pueros nõ habebitũ
diligẽtia erga filios. ¶Qltͦ
gnaͬtiua ẽ ita corrupta. ꝯsic
ẽ ĩsatiabił xupiscĩe appetitꝰ.¬

Expanded text:
propter paucos pueros velle mposset reddere placibilem et dilectam. Sed non existente dilectione civium ad pueros, non habebitur diligentia debita erga filios. Quartum generativa est ita corrupta, et sic est insatiabilis concupiscentiae appe
Abbreviated transcription (Latin):
b cuub essẽt hreditates cões
qr ualde difficile esset ꝯuald̾
suptuosũ. tãtã młtitidie extͣ¬
neoꝵ qͥrere qui posset tãta
t̾ra cole̾ expediret ciuitati sic
diuidi: ut aliꝗ ciuiũ t̾rã cole¬
rẽt. aliꝗ uoͣ ĩsisterẽt ad custo¬

Expanded text:
 essent haereditates communes, quia valde difficile esset et valde sumptuosum tantam multitudinem extraneorum quaerere qui possent tantam terram colere: expediret civitati sic dividi, ut aliqui civium terram colerent, aliqui vero insisterent circa custo
Abbreviated transcription (Latin):
si uõ st̃ defectiue. qr ñ ꝯplete
det̾minãt ꝑticularia agibłia.
dato ꝙ cccurrãt leges melioo̾s
⁊ mag̾ sufficiẽtes. ñ ẽ assue
credũt᷑ meliores q̃ sc̃ peiores
⁊ c̾dũt᷑ mag̾ sufficiẽtes. q̃ st̃
profic̾ dando sufficiẽtiorẽ legẽ
tanto exalia ꝑte nocet tollen¬
do ꝯsuetudiẽ ⁊ diuturnitatẽ¬

Expanded text:
sint defectivae, quia non complete determinant particularia agibilia, dato quod occurrant leges meliores et magis sufficientes, non est assuescreduntur meliores quae sunt peiores, et creduntur magis sufficientes quae sunt perficit, dando sufficientiorem legem, tanto ex alia parte nocet, tollendo consuetudinem et diuturnitate
Abbreviated transcription (Latin):
nuit pħs ꝯtĩgit ẽẽ malas
metalla. emebãt uxores adin¬
ges aliqͦs ẽẽ stultas. Ut puta
legẽ illã quã ut recitat phy q̃
dã gẽs statuit. uidel ꝙ si aliꝗs
cius ẽẽt atisus. ⁊ aliqs ꝯsan¬
guineꝰ mõtui ĩnade̾t aliꝙ̃ ciue
⁊ ille p̾sentib aliqbꝰ fuge̾t ab
illo reputabat᷑ fugiẽs reuꝰ homi¬
cidii. Dicebat eͥ legis lator. ꝙ
nõ fuget nͥ sentiret se culpable

Expanded text:
nuit contingit esse malas metalla, emebant uxores adinges aliquas esse stultas, utputa legem illam quam ut recitat Philos. quaedam gens statuit videlicet quod si aliquis civis esset occisus, et aliqguineus mortui invaderet aliquem civem, et ille praesentibus aliquibus fugeret ab eo reputabatur fugiens reus homicidii: dicebat enim legislator quod non fugeret, nisi sentiret se culpabilem:
Abbreviated transcription (Latin):
aliquã legẽ ciuitati ꝓficuã ho¬
norẽ accipet ĩciuitate illa. Et qr
tur młti ut ĩueniẽtes ꝯsuetudi¬
nes nouas dicentes eas esse
utiles ⁊ ꝓficuas ciuitati. legeᷤ¬
soluerẽt patͥas ⁊ antiquas. Mĩ¬
to gͦ dubitat᷑ an positio ypodo¬

Expanded text:
aliquam legem civitati proficuam, honorem acciperet in civitate illa; et quitur multi ut invenientes consuetudines novas, dicentes eas esse utiles et proficuas civitati, solverent leges patrias et antiquas. Merito ergo dubitatur, an positio
Abbreviated transcription (Latin):
sãgiuĩtas sisit nota ⁊c̾ta za¬
iorẽ diłcticẽ cãt ꝙͣ filiatio
sisit dubia ⁊ ignota. Coĩtaᷤᷤ
pediẽs ciuitati. Decet at̾ hoc
ut̃ sciãt sic ciuitatẽ ordĩare
nitate ryeores.⁊ filii ponant᷑

Expanded text:
sanguineitas si sit nota et certa, maiorem dilectionem causat, quam filiatio, si sit dubia et ignota. communitas pediens civitati, Decet autem hoc ut sciant sic civitatem ordinare, vitate uxores et filii ponant
Abbreviated transcription (Latin):
pr. Nã suppoĩta coĩtate uxoꝵ
ñ est tãtus amor ĩciuita te
ut oppiãbat᷑ sccͣ. Nã modicã
ꝯiũctio płs ĩduc de amore si
sit c̾ta ⁊ nota ꝙͣ młta si sit i¬
gͦta ⁊ dubia. licet enĩ sit ⁊
maior ꝯũctio patͥs ad filiũ
ꝙͣ patrui ad nepotẽ płs tñ
patruus diligeret nepote
pat̾ filiũ si rõabłr dubitaret
se eũ genuisse. Nã płs ẽ mõ
de disecticẽ ĩciuitate. ut ply¬

Expanded text:
ta communitate uxorum non esset tantus amor in civitate ut opinabatur Socrates: nam modica coniunctio plus inducit de amore, si sit certa et nota, quam multa, si sit ignota et dubia. licet enim maior sit coniunctio patris ad filium, quam patrui ad nepotem: plus tamen patruus diligeret nepotem, pater filium, si rationabiliter dubitaret se eum genuisse. Nam plus est modo de dilectione in civitate, ut P
Abbreviated transcription (Latin):
ess diu̾sitas ĩmẽbris cõpoi
ut si omĩa eẽnt ccłi corpꝰ ĩpẽ¬
fectũ eẽt qr licet uideret nõ
coriarii ciuitas ĩꝑfcã ẽẽt qr
ad sufficiẽtiã uite ñ solũ ĩdi

Expanded text:
 diversitas in membris corporis, ut si omnia essent oculi, corpus imperfectum esset, quia licet videret, non coriarii, civitas imperfecta esset, quia ad sufficientiam vitae non solum indi
Abbreviated transcription (Latin):
scĩis. qr ꝑ eas scire poterũt.
quõ se ⁊ alios debeãt gub̾na
ciẽs auditor. In etate ẽ nimiᷤᷤ
puei̾li q̃ durat usꝙ ad .xiiii.¬
passioẽ ⁊ lasciuias ĩsequatũ
efficiẽt᷑ dispositi. ut sĩt freno¬
sufficiẽtes auditores mora¬

Expanded text:
ia per eos scire poterunt, quomodo se et alios debeant gubernarciens auditor. In aetate ergo nimis puerili, quae durat usque ad decipasisones et lascivias insequantur, efficiuntur dispositi ut sunt sufficientes auditores mora
Abbreviated transcription (Latin):
pu defẽsioẽ ĩdigeat hãnt corꝰ sit
dispositũ. ut possĩt tales susti¬
ne̾ labores. Ut ꝑ eos res pu᷑po
scendi ĩꝓseq̃ndo patebit. Suf¬
ficiat at ad p̾sẽs scire ꝙ deci pa¬
quõ a qrtodecimo ãno sollicta
debẽt patres erga regñ filioꝵ
ut hant bñ dispoĩtu corꝰ restat
uidẽ quõ sollicitai̾ debet̃ cͥca es

Expanded text:
 defensione indigeat, habeant corpus sic dispositum, ut possint tales subire labores, ut per eos respublica in prosequendo patebit. Sufficiat autem ad praesens scire, quod decet paquomodo a quartodecimo anno ultra solicitari debent patres erga filios, ut habeant dispositum corpus. Restat videre, quomodo solicitari debeant circa eos,