comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Iam ex ħ quẽad modũ ꝑ posteros librahȩ enutatis
dĩ ꝓcuirant tꝑra uideamus.
pͥmo gͥ anno uitȩ ysaac usq ad sexagesimũ.
quo ei nati s̃ filii. illud memorabile ẽ q cũ
illi dm̃ roganti ut pareret uxor eiꝰ q̃ st̾iłerat.
stiebant gemini adhuc in ut̾o eiꝰ inclusi. Qua mo¬
lestia cum auget᷑. dñm int̾rogaũ accep̃q respon¬
sum. due gs̾ in ut̾o tuo s̃.⁊ duo ppłi de uentre tuo
tibꝰ boni seu mali. sine illis bonis m̾itis eligitur
tinet ad originale pecem ambo pares erant. qͣntũ
aut̃ ad ꝓpͥũ ulliꝰ eoꝵ nullũ erat. s nc̃ d hac redice
aliquid latiꝰ instituti oꝑis ratio ñ sinit. un̾ in aliis
multa iam dixximꝰ. Qd aut̃ dictũ ẽ. maior seruiet
minori. nemo fere nr̃oꝵ alit̾ intellex̃ qͣm maiorẽ
ppłm udeoꝵ. minori aep̃iano ppło seruiturũ. S ie
u̾a qͣmius in ge̾ idumeoꝵ quȩ nata ẽ e maiore
cui duo noĩa erant nam ⁊ ęsau uocabat᷑ ⁊ edom

Expanded text:
teros Abrahae civitatis Dei procurrant tempora, videamus. A primo igitur anno vitae Isaac, usque ad sexagesimum quo ei nati sunt filii, illud memorabile est, quod cum illi Deum roganti ut pareret uxor ejus, quae sterilistiebant gemini adhuc in utero ejus inclusi. Qua molestia cum angeretur, Dominum interrogavit, accepitque responsum: Duae gentes in utero tuo sunt, et duo populi de ventre tuo tibus boni seu mali, sine ullis bonis meritis eligitur tinet ad originale peccatum, ambo pares erant; quantum autem ad proprium, ullius eorum nullum erat. Sed nunc de hac re dicere aliquid latius, instituti operis ratio non sinit, unde et in aliis jam multa diximus. Quod autem dictum est, Major serviet mpopulum Iudaeorum minori Christiano populo seruiturum. Et re uera quamuis in gente Idumaeorum, quae nata est de maiore, cui duo nomina erant nam et Esau uocabatur et Edom,
Abbreviated transcription (Latin):
obitum mansit uxoris. S ꝓpt̾ea mͥ uidet᷑ illa qͣm
secuti sumus hꝰ q̃stionis solutio p̾ferenda qr cente¬
nariꝰ qͥd ẽ sexex s tp̃ris nr̃i de nulla pot̾ femina¬
gigñe. ñ tẽ qño adhuc tamdu uiuebat ut .c. anni
ñdum fac̾ent hominẽ decrepite senectutis.
tem ds̃ apparuit abrahȩ
ad qereum mambre in tͥbꝰ uiris quos dubitandũ ñ
ẽ angłos fuisse. qͣmuis qͥdã exxistiment unũ in eis
fuisse dñm nr̃m xcp̃m asserentes eum ⁊̃ añ indum̃¬
tum carnis fuisse uisibilẽ. Est qͥdẽ diume potestati.
⁊ iniusibił.⁊ incorꝑał inmutabiłq nat᷑ȩ. sine ulla fui
mutatione etiã mortalibꝰ aspectibꝰ apparere. ñ ꝑ id
q̃ ẽ. s ꝑ aliqͥl qd̾ sͥ subditum ẽ. Quid aut̃ illi fub¬
ditum ñ ẽ: uerũptam̃ si ꝓptẽa ꝯfirmant hoꝵ tͥum
aliquẽ fuisse xep̃m. qr cum tres uidiss ad dñm sin¬

Expanded text:
obitum mansit uxoris. Sed propterea mihi uidetur illa, quam obitum mansit uxoris. Sed propterea mihi uidetur illa, quam secuti sumus, huius quaestionis solutio praeferenda, quia centenarius quidem segignere, non tunc quando adhuc tamdiu vivebant, ut centum anni nondum facerent hominem decrepitae senectutis. tem Deus apparuit Abrahae ad quercum Mambre in tribus uiris, quos dubitandum non est angelos fuisse; quamuis quidam existiment unum in eis fuisse Dominum Christum, adserentes eum etiam ante indumentum carnis fuisse uisibilem. Est quidem diuinae potestatis et inuisibilis, incorporalis inmu: tabilisque naturae, sine ulla sui mutatione quid autem illi subditum non est? Verum tamen si propterea confirmant horum trium aliquem fuisse Christum, quia, cum tres uidisset, ad Dominum sin
Abbreviated transcription (Latin):
st̾ium dicta sit concubina. S quisquis ħ ñ uult
in istis sig̾cationibꝰ acciꝑe. ñ calumpniet᷑ abrahȩ
Qͥ d sienĩ ⁊ ħ ꝓuisũ ẽ contͣ ħeticos futuros scd̃aꝵ ad¬
u̾sarios nuptiaꝵ. ut in ip̃o patre multaꝵ gentiũ pꝰ
obitũ coniugis iteꝵ conugari demonstraret᷑ ñ eẽ
pecẽm : S mortuus ẽ abrahã cũ eẽt annoꝵ .c. Lxx.¬

Expanded text:
sterium, dicta sit concubina. Sed quisquis haec non uult in istis significationibus accipere, non calumnietur Abrahae. Quid si enim et hoc prouisum est contra haereticos futuros secundarum aduersarios nuptiarum, ut in ipso patre multarum gentium post obitum coniugis iterum coniugari demonstraretur non esse peccatum? Et mortuus est Abraham, cum esset annorum
Abbreviated transcription (Latin):
ponendꝰ. ipse portauit. Postremo qr ysaãe occidi ñ
oportebat. postea qͣm ẽ pat̾ ferire ꝓhibitus. quis
erat ille aries quo ĩmolato impletũ ẽ sig̃eatiuo
sanguine sacͥficnĩ : Nempe qno uidit eũ abrahã
cornibꝰ in frutice tenebat᷑. Quis gͦ illo fig᷑abatur
nͥ iħs añ qͣm immolaret᷑ spinis uidaicis coronatꝰ:
Si diuina ꝑ angłm u̾ba potius audiamꝰ. Ait quippe
scͥptura. W extendit manũ suam abrahã sum̃e
macheram ut occid̾et filiũ suum. ⁊ uocaũ illum an¬
głs dñi  celo ⁊ diaẽ. Abraham. Ille aut̃ dix̃. fcce
gͦ. S. dix̃. ñ initias manũ tuã suꝑ pueꝵ. neq faciaᷤ
illi quicꝗͣ. Nunc enĩ sciui qr times dm̃ tuũ. ⁊ ñ pe¬
ꝑcisti filio tuo dilecto ꝑꝑ me. Nẽ sciui dictũ ẽ nc̃ sei¬
re feci. Neq enĩ ħ ñ dum sciebat dẽ. Dem̃ ariete
illo ĩmolato ꝓ ysaãe filio suo. uocauit ut legitur
abraham nom̃ loci illiꝰ dñs uidit. ut dicant hodie in

Expanded text:
ponendus, ipse portauit. Postremo quia Isaac occidi non oportebat, postea quam est pater ferire prohibitus, quis erat ille aries, quo immolato inpletum est significatiuo sanguine sacrificium? Nempe quando eum uidit Abraham, cornibus in frutice tenebatur. Quis ergo illo figurabatur, nisi Iesus, antequam immolaretur, spinis Iudaicis coronatus? Sed diuina per angelum uerba potius audiamus. Ait quippe scriptura: Et extendit Abraham manum suam sumere machaeram, ut occideret filium suum. Et uocauit illum angelus Domini de caelo et dixit: Abraham! Ille autem dixit: Ecce ego. Et dixit: Non inicias manum tuam super puerum, neque facias illi quicquam; nunc enim sciui quia times Deum tuum, et non pepercisti filio tuo dilecto propter me. Nunc sciui dictum est \'nunc sciri feci\'; neque enim hoc nondum sciebat Deus. Deinde ariete illo immolato pro Isaac filio suo uocauit, ut legitur, Abraham nomen loci illius: Dominus uidit; ut dicant hodie: In
Abbreviated transcription (Latin):
Deniq uxor loth uͥ resperẽ. remansit. ⁊ in salẽ ou̾sa
hom̃ibꝰ fidelibꝰ q̃dã p̃stitit odim̃tũ. quo sapiant ali¬
quid uñ caueat᷑ illd̃ exxemplum. Iñ rursꝰ abraham
fec̃ ingeraris ap̃d regem ciuitatis illiꝰ abimelech.
q̃ in egipto d coniuige fec̾at. eiq intacta similit̾
reddita ẽ ⁊bi sane abraham obuirganti regi cur
tacuiss uxcorẽ sororemq dixiss. aꝑiens quid ti
ꝓpinqͣ eiꝰ erat. Tante ant̃ pulc̾tudinis fuit. ut ȩta
scđ̾m ꝓmissionẽ dĩ de sara filiꝰ. eumq noiaũ ysaa¬
mirans in gaudio. Riserat ⁊ mat̾. qñ ꝑ illos tres
iuros iter̃ ꝓmissꝰ ẽ dubitans in gaudio. qͣmus ex¬
ꝓbͣnte angło q risꝰ ille ⁊̃ si gaudii fuit. tam̃ plene
fid̾i ñ fuit. pꝰ ab eodẽ angło in fide ⁊̃ ofirmata ẽ.
Ex ħ gͥ puer nom̃ accep̃. Nam q̃ risꝰ ille ñ ad iri¬
dendum obꝓbrium. s ad cȩlebrandũ gaudiũ ꝑ¬
tinebat. nato ysaae ⁊ eo noĩe uocato sara demon¬

Expanded text:
Denique uxor Lot, ubi respexit, remansit; et in salem conversa hominibus fidelibus quoddam praestitit condimentum, quo sapiant aliquid, unde illud caveatur exemplum. Inde rursus Abraham fecit in Geraris apud regem civitatis illius Abimelech, quod in Aegypto de conjuge fecerat, eique intacta similiter reddita est. Ubi sane Abraham objurganti regi cur tacuisset uxorem, sororemque dixisset, aperiens quid timpropinqua ejus erat. Tantae autem pulchritudinis fuit, ut etiam secundum promissionem Dei, de Sara filius, eumque nominavadmirans in gaudio; riserat et mater, quando per illos tres viros iterum promissus est, dubitans in gaudio, quamvis exprobrante angelo. Quod risus ille etiamsi gaudii fuit, tamen plenae fidei non fuit, post ab eodem angelo in fide etiam confirmatus est. Ex hoc ergo puer nomen accepit. Nam quod risus ille non ad inridendum obprobrium, sed ad celebrandum gaudium pertinebat, nato Isaac et eo nomine uocato Sarra mon
Abbreviated transcription (Latin):
angłos. ꝑ illos gͥ tres uiros eũ rursꝰ filiꝰ ysaac de
sara ꝓmitt̾ẽt᷑ abrahȩ. diuinũ datũ ẽ ⁊̃ tale respõ¬
sum ut dic̾et᷑ abrahã. erit in magnã gentẽ ⁊ mł¬
tam. ⁊ bñdicent᷑ in eo oñs gs̾ t̾rȩ. W hie duo illa
breuissime ⁊ plenissime q̃ ꝓmissa s̃. gens isrł
ost hanc ꝓmissionẽ lib̾ato e sodomis loth.
et ueniente igneo imbre d cęlo. tota illa regio
impie ciuitatis in cin̾em u̾sa ẽ. uͥ stupͣ in mascłos in
tantã osuetudinẽ conualuerant. qͣntã legis solent

Expanded text:
s filius Isaac de Sarra promitteretur Abrahae, diuinum datum est etiam tale responsum, ut diceretur: Abraham erit in magnam gentem et multam, et benedicentur in eo omnes gentes terrae. Et hic duo illa breuissime plenissimeque promissa sunt, gens Israel ost hanc promissionem liberato de Sodomis Loth et ueniente igneo imbre de caelo tota illa regio inpiae ciuitatis in cinerem uersa est, ubi stupra in masculos in tantam consuetudinem conualuerant, quantam leges solent
Abbreviated transcription (Latin):
mesopotamiã seruus misẜꝰ ẽ. qͥd aliud demonstratũ ẽ.
cũ eidẽ seruo dix̃ abrahã pone manũ tuam sub fe¬
fuisse uent᷑um: Numqͥd ħ parua s̃ p̾nuntiate inditia
u̾itatis. qͣm ꝯpleri uidemꝰ in xp̃o :¬
uid aut̃ qͥ uult q̃ abrabã pꝰ mortẽ sare cȩchurã
duxẽ uxorẽ : uͥ absit ut incontinentiam suspicemꝰ.
p̾sertim in illa iã etate.⁊ in illa fid̾i scĩtatȩ.
An adhuc ꝓc̾andi filii querebant᷑. cũ iã dõ ꝓmittente
tanta multiplicatio filioꝵ ex ysaãe ꝑ stellas cęli. ⁊
arenã t̾rȩ. fide ꝓbatissima ten̾et᷑: s ꝓfecto si agar ⁊¬

Expanded text:
missus est, quid aliud demonstratum est, cum eidem seruo dixit Abraham: Pone manum tuam sub fefuisse uenturum? Numquid haec parua sunt praenuntiatae indicia ueritatis, quam conpleri uidemus in uid autem sibi uult, quod Abraham post mortem Sarrae Cetturam duxit uxorem? Ubi absit ut incontinentiam suspicemur, praesertim in illa iam aetate et in illa fidei sanctitate. An adhuc procreandi filii quaerebantur, cum iam Deo promittente tanta multiplicatio filiorum ex Isaac per stellas caeli et harenam terrae fide probatissima teneretur? Sed profecto si Agar e
Abbreviated transcription (Latin):
qͣdãsi int̾ro ganti respondeat. U̾ si dĩ munꝰ agnou̾it.
tẽ puis ẽ. tẽ solidatur firmitate gr̃ę. ñ inflat᷑ ĩnanita¬
te iactantie. Numqͣm sane cͥdet abrahã q̃ uictimis
ds delectat᷑ humanis. qͣmins diuino intimante p̃¬
cepto obediendũ sit ñ disputandũ. Uerũptam̃ abͣ¬
ham confestim filium cum fuiss ĩmolatꝰ resiurectu-¬
rũ c̃didisse laudandꝰ ẽ. Dix̾at namq illi ds̃. cum d
ancilla ⁊ filio eiꝰ foras eiciendis uoluntatẽ ꝯuigis
nollet implere. in ysaac uocabit᷑ tͥ sem̃. Ucerte ibi
seq̃tur ac dr̃. filiũ aut̃ ancille hꝰ in magnã ge̾m faciã
illũ qr sem̃ tuũ ẽ. Quomꝰ gͦ dictum ẽ in ysaac uo

Expanded text:
do interrogante respondeat; ubi si Dei munus agnouerit, tunc pius est, tunc solidatur firmitate gratiae, non inflatur inanitate iactantiae. Numquam sane crederet Abraham, quod uictimis Deus delectaretur humanis; quamuis diuino intonante praecepto oboediendum sit, non disputandum; uerum tamen Abraham confestim filium, cum fuisset immolatus, resurrecturum credidisse laudandus est. Dixerat namque illi Deus, cum de ancilla et filio eius foras eiciendis uoluntatem coniugis nollet inplere: In Isaac uocabitur tibi semen. Et certe ibi sequitur ac dicitur: Et filium autem ancillae huius in magnam gentem faciam illum, quia semen tuum est. Quo modo e
Abbreviated transcription (Latin):
aliã ob cansam sic eos susceꝑunt ut tamꝗͣ mortali¬
bꝰ ⁊ humana refectione indigentibꝰ ministrarent.
s erat ꝓfecto aliqͥd qͦ ita excellebant lic tãqͣm ho¬
mines ut meis ẽẽ dñm sic̃ eẽ assolet in ꝓpħis. hi
qͥ hospitalitatẽ illis exibebant dubitare ñ possent.
Atq iõ ⁊ ipsos aliqñ płalit̾. ⁊ inhis dñm aliqñ sin¬
głarit̾ appellabant. Angłos aut̃ fuisse scͥptura testa¬
tur. ñ solum mn ħ genesis libͦ uͥ ħ gesta nairant᷑. ueꝵ
etiã in epła adhebreos. Uͥ cũ hospitalitas laudaret᷑.

Expanded text:
aliam ob causam sic eos susceperunt, ut tanquam mortalibus, et humana refectione indigentibus, ministrarent; sed erat profecto aliquid quo ita excellebant, licet tanquam homines, ut in eis esse Dominum sicut esse assolet in prophetis, hi qui hospitalitatem illis exhibebant dubitare non possent; atque ideo et ipsos aliquando pluraliter, et in eis Dominum aliquando singulariter, appellabant. Angelos autem fuisse Scriptura testatur, non solum in hoc Genesis libro, ubi haec gesta narrantur, verum etiam in E
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ dissipaũ. qno in adã cum omibꝰ ⁊̃ ipse peccauit.
Si enĩ dixiss q hoc testam̃tũ mm̃ dissipaũ. ñ nͥ de ista
testam̃tum parunlus dissipau̾it. lib̾ũ ẽ intellig̾e
de illo testam̃to dictũ cꝰ dissipatio ꝑtin̾e poss ad
paruulũ. Si aut̃ ħ quisqͣm ñ nͥ de ista cͥcũcisioe
quem modũ qͥ non absurde possit intelligi. io dis¬
sipass testam̃tũ. qr lic ñ ab illo. tam̃ in illo ẽ dissi¬
patum. Ueꝵ sic qͦ aĩadu̾tendũ ẽ. nulla inse neg¬
ligentia sua ĩinstȩ int̾ire incurũcisi am̃a paruuili
nͥ originał obligatione pecc̃i.

Expanded text:
 ipse peccavit. Si enim dixisset, Quia hoc testamentum meum dissipavit; nonnisi de ista testamentum parvulus dissipaverit, liberum est intelligere de illo testamento dictum, cujus dissipatio pertinere possit ad parvulum. Si autem quisquam hoc nonnisi de ista circumcisione quem modum, quo non absurde possit intelligi, ideo dissipasse testamentum, quia licet non ab illo, tamen in illo est dissipatum. Verum sic quoque animadvertendum est, nulla in se negligentia sua injuste interire incircumcisi animam parvuli, nisi originalis obligatione peccati.
Abbreviated transcription (Latin):
p̾uaricatȩ sunt rei. qui aliqͦ pacto tenet᷑ obstricti :
quam obrem si etiam paruuli qd n̾a fides ht̃ naᷤ¬
cuntur non ꝓpͥe. s originalit̾ pecc̃ores. uñ illis gr̃a
remissionis pecc̃oꝵ necessariam confitem᷑ ꝓfecto¬
eo mͦ quo s̃ peccõres: ⁊̃ p̾uaricatores legis illiꝰ quȩ
in paradiso data ẽ. agnoscunt᷑. ut ueꝵ sit utr̃q
q̃ scͥptum ẽ. ⁊ p̾uaricatores estimaui om̃s pecc̃oreᷤᷤ
signum regen̾ationis fuit. ⁊ ñ inm̾ito paruulũ
ꝑꝑ originale pecẽm quo pͥmũ dĩ dissipatũ ẽ testa¬
m̃tum gn̾atio disꝑdet. nͥ regn̾atio lib̾ et. sic intelli

Expanded text:
praeuaricatae sunt rei, qui aliquo peccato tenentur obstricti? praeuaricatae sunt rei, qui aliquo peccato tenentur obstricti? Quam ob rem . si etiam paruuli, quod uera fides habet, nascuntur non proprie, sed originaliter peccatores, unde illis gratiam remissionis pecceo modo qui sunt peccatores, etiam praevaricatores legis illius, quae in paradiso data est, agnoscuntur; ut verum sit utrumque  scriptum est, et: Praeuaricatores aestimaui omnes peccatores signum regenerationis fuit et non inmerito paruulum propter originale peccatum, quo primum Dei dissipatum est testamentum, generatio disperdet, nisi regeneratio liberet
Abbreviated transcription (Latin):
et reges ex te exibunt.⁊ dabo tͥ ex sara filiũ. ⁊ bñ¬
dicam illũ eterit innationes.⁊ reges gentiũ ex eo
erunt. Quam ꝓmissionẽ nẽ in xep̃o cernimꝰ reddi.
E &x illo deinceps illi comuges ñ uocant᷑ in sc̃pt̾is sic̃
antea uocabant᷑ abram ⁊ sarai. s sic̃ eos ab initio¬
nꝰ uocauimꝰ qm̃ sic eã uocant᷑ ab om̃ibꝰ abrahã ⁊ saira
Cur aut̃ mutatũ sit nom̃ abrahȩ reddita ẽ rõ. quia

Expanded text:
t reges exibunt ex te: et dabo tibi ex Sarra filium; et benedicam illum, et erit in nationes, et reges gentium ex eo erunt: quam promissionem nunc in Christo cernimus reddi: ex illo deinceps illi conjuges non vocantur in Scripturis, sicut antea vocabantur, Abram et Sara; sed sicut nos eos ab initio vocavimus, quoniam sic jam vocantur ab omnibus, Abraham et Sarra. Cur autem mutatum sit nomen Abrahae, redd
Abbreviated transcription (Latin):
Hismahel ħ uiuat in conspectu tuo. Dix̃ aut̃ ds̃ ad
abraham ita. Ecce sara uocor tua pariet tͥ filium.
⁊ uocab̾ nom̃ eiꝰ ysaac. S statuã testam̃tum mm
ad illum in testam̃tum ęt̾mim ẽẽ illi ds. ⁊ semini
ciꝰ pꝰ illum. De hismahel añ ecce exaudiui te. ficȩ
bñdixci eum.⁊ ampliabo illum ⁊ multiplicabo eũ
ualde. Duͦdecĩ gẽ gn̾abit.⁊ dabo illũ in magnã
gẽm. testam̃tũ aut̃ mm̃ statuam ad ysaae. quem
pariet tͥ sara in tp̃e hoc. ad annũ sequentẽ. Hic
aꝑtiora ꝓmissa s̃ de uocatione gentiũ in ysaaẽ
.i. in filio ꝓmissionis. quo significat᷑ gr̃a ñ nat᷑a.
quia de sene ⁊ ani stili ꝓmittit᷑ filius. Imuis enĩ
⁊ naturalẽ ꝓc̾ationis exccursũ ds̃ oꝑet᷑. uͥ tam̃ eni

Expanded text:
Ismael hic uiuat in conspectu tuo. Dixit autem Deus ad Abraham: Ita, ecce Sarra uxor tua pariet tibi filium, et uocabis nomen eius Isaac; et statuam testamentum meum ad illum in testamentum aeternum, esse illi Deus et semini eius post illum. De Ismael autem ecce exaudiui te; ecce benedixi eum et ampliabo illum et multiplicabo eum ualde. Duodecim gentes generabit, et dabo illum in magnam gentem. Testamentum autem meum statuam ad Isaac, quem pariet tibi Sarra in tempore hoc ad annum sequentem. Hic apertiora promissa sunt de uocatione gentium in Isaac, id est in filio promissionis, quo significatur gratia, non natura, quia de sene et anu sterili promittitur filius. Quamuis enim et naturalem procreationis excursum Deus operetur: ubi tamen
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ regeñationẽ fut᷑um erat. id̾o nc̃ imꝑata ẽ cͥcũ¬
cisio. qño de sara ꝓmissꝰ ẽ filiꝰ. S q̃ om̃s ñ solũ filias
ueꝵ etiam seruos u̾nacłos ⁊ empticios cͥcumeidi
iubet. ad om̃s istam grãm ꝑtin̾e testat᷑. Ed enĩ
aliud cͥcumcisio sigc̃at qͣm nat᷑a exusta uetustate
renouatã: & quid aliud qͣm xep̃m octanꝰ dies. qͥ
ebda completa. ħ ẽ pꝰ sabb̃m resurreã : parentũ
mutantur ⁊ nomina. omĩa resonant nouitatẽ¬
dr̃ nouum nͥ uet̾is reuelatio: Risus abrahȩ exul¬
tatio ẽ gͣtulantis. ñ urisio diffidentis. Uerba qͦ eiꝰ¬

Expanded text:
rat, ideo nunc imperata est circumcisio, quando de Sarra promissus est filius. Et quod omnes non solum filios, uerum etiam seruos uernaculos et emticios circumcidi iubet, ad omnes istam gratiam pertinere testatur. Quid enim aliud circumcisio significat quam naturam exuta uetustate renouda completa, hoc est, post sabbatum resurrexit? Parentum mutantur nomina, omdicitur nouum nisi ueteris reuelatio? Risus Abrahae exultatio est gratulantis, non inrisio diffidentis. Verba q
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ uacores abrahȩ ⁊ ocubine sunt appellate. Sara
uͦ numꝗͣ. dicta ẽ concubina. Nã quo ⁊ data ẽ agar
abrahȩ. ita scͥptum ẽ. S app̾hendit sara uaor abra¬
ham. agar egiptiã ancillã suã pꝰx annoss quam
habitau̾at abrahã in t̾ra chanaan.⁊ dedit eã abrã
uiro suo ipsi uxorẽ. De cethura aut̃ qͣm pꝰ obitum
sare accep̃. sic legitur. Ad dicͥens aut̃ abrahã sũpsit
uxorem cui nom̃ erat cethura. Ecce ambe dicunt᷑
uaxores. ambe poiro concubine fuisse reꝑiunt᷑. pꝰea
dicente scͥptura. Dedit aut̃ abraham omnẽ tensũ¬
suũ ysaac filio suo.⁊ filiis concubinaꝵ suaꝵ ded̾
abrahã dationes.⁊ diuisit eos ab ysaae filio suo
adhuc se uiuo. ad orientẽ in t̾ra orientis. Hñt gͦ
ñ nulla mun̾a filii concubinaꝵ. s ꝑueniunt ad

Expanded text:
appellatae; Sarra uero numquam dicta est concubina. Nam et quando data est Agar Abrahae, ita scriptum est: Et adprehendit Sara uxor Abram Agar Aegyptiam ancillam suam post decem annos, quam habitauerat Abram in terra Chanaan, et dedit eam Abram uiro suo ipsi uxorem. De Cettura autem, quam post obitum Sarrae accepit, sic legitur: Adiciens autem Abraham sumsit uxorem, cui nomen Cettura. Ecce ambae dicuntur uxores; ambae porro concubinae fuisse reperiuntur, postea dicente scriptura: Dedit autem Abraham omnem censumsuumlsaacfiliosuo, etfiliisconcubinarum suarum dedit Abraham dationes et dimisit eos ab Isaac filio suo adhuc se uiuo ad orientem, in terram orientis. Habent ergo nonnulla munera filii concubinarum, sed
Abbreviated transcription (Latin):
in gn̾ationes eoꝵ in testam̃tũ ęt̾nũ ut sim tͥ ds̾. ⁊
semini tuo pꝰte.⁊ dabo tͥ ⁊ semini tuo pꝰ te t̾rã
in qua incola es. omnẽ t̾ram chanaan in possessio¬
nẽ ȩt̾nam et ero illis ds̃. S dix̃ ds̃ ad abrabam.
Tu aut̃ testam̃tũ mm̃ seruab̾. tu ⁊ sem̃ tuum pꝰ te
in ꝓgenies suas. Circumcidet᷑ om̃e ur̃m mascłmũ.
et circum cidemim carnẽ p̾pucii ur̃i.⁊ erit insigno
testam̃ti int̾ me ⁊ uos. S puer octo dieꝵ cucum¬
cidetur. ur̃m omne mascłm in ꝓgenies ur̃as.
Uernacłs ⁊ empticiꝰ ab om̃i filio alieno qui ñ ẽ de
semine tuo cͥcumcisione circũcidet᷑ unacłs domꝰ
tuȩ ⁊ empticiꝰ.⁊ erit testam̃tum mm̃ in carne ur̃a
in testam̃to et̾no. S qui non fu̾it circumcisꝰ mas¬
cłs qui ñ circumcidet᷑ carne p̾ptucii sui octauo die.¬

Expanded text:
iones eorum in testamentum aeternum, ut sim tibi Deus et semini tuo post te. Et dabo tibi et semini tuo post te terram, in qua incola es, omnem terram Chanaan in possessionem aeternam, et ero illis Deus. Et dixit Deus ad Abraham: Tu autem testamentum meum conseruabis, tu et semen tuum post te in progeniinum, et circumcidemini carnem praeputii uestri, et erit in signo testamenti inter me et uos. Etpueroctodierumcircumcidetur, uestrum omne masculinum in progenies uestras. Yernaculus et emticius ab omni filio alieno, qui non est de semine tuo, circumcisione circumcidetur uernaculus domus tuae et emticius. Et erit testamentum meum in carne uestra in testamento aeterno. Et qui non fuerit circumcisus masculus, qui non circumcidetur carnem praeputii sui octauo die
Abbreviated transcription (Latin):
stelle significare potius ista qͣm fac̾e. ut quasi locutis
quedam sit illa positio p̃dicens futura ñ agens. nõ
enim medioerit᷑ doctorum homuinum fuit ista sente¬
cia non quidem ita solent loqui mathematici. ut
ubi grã dicant. mars ita positus homicidam signi¬
fieat s homicidam facit. uerumptam̃ ut concedamꝰ
nõ eos ut debent loqui.⁊ a philosophis accipe opor¬
tere sermonis regłam adea p̾nuncianda que insid̾um
positione reppire se putant. quid fit qd̾ nich umqͣm
dic̃e potuerunt. cur in uita geminoꝵ. in actionibꝰ.
in euentis. in ꝓfessionibꝰ. artibꝰ. honoribꝰ. cȩtisq reb̾
ad humanam uitam ꝑtinentibꝰ. atq in ipsa morte
sit plerumq tanta diu̾sitas. ut similiores eis sint
quantum ad hec attinet multi extranei. qͣm ipsi
int̾ se gemini ꝑ exiguo temporis int̾uallo in nas¬
cendo separati. in conceptu aut̃ ꝑ unum concubitũ

Expanded text:
stellae significare potius ista quam facere, ut quasi locutio stellae significare potius ista quam facere, ut quasi locutio quaedam sit illa positio praedicens futura, non agens non enim mediocriter doctorum hominum fuit ista sententia: non quidem ita solent loqui mathematici, ut uerbi gratia dicant: \'Mara ita positus homicidam significat\', sed: \'homicidam facit\'; uerumtamen ut concedamus non eos ut debent loqui et a philosophis accipere oportere sermonis regulam ad ea praenuntianda, quae in siderum positione reperire se putant: quid fit, quod nihil umquam dicere potuerunt, quur in uita geminorum, in actionibus, in euentis, in professionibus, artibus, honoribus ceterisque rebus ad humanam uitam pertinentibus adque in ipsa morte sit plerumque tanta diuersitas, ut similiores eis sint, quantum ad haec adtinet, multi extranei quam ipsi inter se gemini perexiguo temporis interuallo in nascendo separati, in conceptu autem per unum concubitu
Abbreviated transcription (Latin):
adu̾sant᷑. Illi uero qui positione stellarũ quodãmͦ
decernentium quał quisq sit. ⁊ quid ei ꝓueniat boni.
quid ue mali accidat. ex di uoluntate suspendunt.
si easdem stellas putant hr̃e hanc potestatem tra¬
ditam sibi a sũma illuis potestate. ut uolunt ista
dec̾nant. magnã cęlo faciunt inuiriã. in cuiꝰ ułut
clarissimo senatu. ac splendidissima curia opinant᷑
scęlera facienda decerni. qualia si aliqͣ terraena ciui¬
tas decreuiss gen̾e humano decernente fuerat euer¬
tenda. Quale deinde iudicium de hominũ fatis dõ
relinquit᷑. quibꝰ celestis necessitas ad hibet᷑. cum dñs
illȩ sit ⁊ sid̾um ⁊ hominum : Aut si nõ dicunt stellas
accepta quidem potestate. a sumo dõ arbitrio suo ista
dicern̾e. s in talibꝰ necessitatibꝰ ingerendis. illius om¬
nino uissa complere. ita ne de ipso dõ sentiendum ẽ
qd̃ indignissimum uisum ẽ de stellaꝵ uoluntate

Expanded text:
aduersantur. Illi uero, qui positionem stellarum quodam modo aduersantur. Illi uero, qui positionem stellarum quodam modo decernentium qualis quisque sit et quid ei proueniat boni quidue mali accidat ex Dei uoluntate suspendunt, si easdem stellas putant habere hanc potestatem traditam sibi a summa illius potestate, ut uolentes ista decernant: magnam caelo faciunt iniuriam, in cuius uelut clarissimo senatu ac splendidissima curia opinantur scelera facienda decerni, qualia si aliqua terrena ciuitas decreuisset, genere humano decernente fuerat euertenda. Quale deinde iudicium de hominum factis Deo relinquitur, quibus caelestis necessitas adhibetur, cum dominus ille sit et siderum et hominum? Aut si non dicunt stellas, accepta quidem potestate a. summo Deo, arbitrio suo ista decernere, sed in talibus necessitatibus ingerendis illius omnino iussa conplere: itane de ipso Deo sentiendum est, quod indignissimum uisum est de stellarum uoluntate
Abbreviated transcription (Latin):
testatem fati nomine appellat. sententiam teneat. lĩ¬
guam corrigat. Cur enim ñ ħ pͥmum dic̃. quod postea
dicturꝰ ẽ cum ab illo quisqͣm quęsierit quid dix̾it fa¬
tum: Nam id homines quõ audiunt usitata loquẽ¬
di consuetudine ñ intelligunt. nͥ uim positionis sid̾um
quał ẽ qño quis nascit᷑. siue concipit᷑. qd̾ aliqui alie¬
nant adi uoluntate. aliqui ex illa ȩtiam ħ pendẽ
confirmãt. S illi qui sine di uoluntate decernere
opinantur sid̾a quid agamus. uł quid bonoꝵ habe¬
amus. maloꝵ ue patiamur. ab auribꝰ hominum
reppellendi sunt. nõ solum eoꝵ qui uerã religionẽ
tenent. s qui dõꝵ qͣlicũq licet falsoꝵ uolunt ȩẽ
cultores. Hȩc enun opinio quid agit aluid nisi ut
nullus omĩno colatur aut rogetur ds̃: contra quos
mͦ nob̾ disputatio ñẽ instituta. s contra hos qui ꝓ
defensione eoꝵ quos dõs putant. xp̃ianę religioni

Expanded text:
testatem fati nomine appellat, sententiam teneat, lintestatem fati nomine appellat, sententiam teneat, linguam corrigat. Quur enim non hoc primum dicit, quod postea dicturus est, cum ab illo quisquam quaesierit quid dixerit fatum? Nam id homines quando audiunt. usitata loquendi consuetudine non intellegunt nisi uim positionis siderum, qualis est quando quis nascitur siue concipitur; quod aliqui alienant a Dei uoluntate, aliqui ex illa etiam hoc pendere confirmant. Sed illi, qui sine Dei uoluntate decernere opinantur sidera quid agamus uel quid bonorum habeamus malorumue patiamur, ab auribus omnium repellendi sunt, non solum eorum qui ueram religionem tenent sed qui deorum qualiumcumque, licet falsorum, uolunt esse cultores. Haec enim opinio quid agit aliud, nisi ut nullus omnino colatur aut rogetur Deus? Contra quos modo nobis disputatio non est instituta, sed contra hos qui pro defensione eorum, quos deos putant, Christianae religioni
Abbreviated transcription (Latin):
plenitudinẽ eẽ felicitatẽ.
donum dei.
et idõ nullum dm̃ colendum ẽẽ ab hominibꝰ nͥ
qui pot̾ eos face̾ felicies. unde si il a dea eẽt. sola
colenda merito diceretur: iam corequent̾ uideamꝰ
qua causa ds qui pot̾ ⁊ illa bona dare quȩ hr̃e poᷤ¬
sunt ętiam non boni. ac ꝑ hoc ętiam ñ felices ro¬
manum imꝑium tã magnum taqͣm duturnũ
ȩẽ uoluerit. Quia enĩ ħ doꝵ falsoꝵ illa qͣm cole¬
bant multitudo ñ fecit. ⁊ multa iam diximus.
⁊ uͥ uisum fuerit oportunum ȩẽ dicemus. Causa¬
gͦ magnitudinis imꝑii romani. nec fortuita ẽ. nec
fatalis. scđm eoꝵ sententiam. siue opinionem qͥ
ea dicunt ẽẽ fortuita. quȩ uł nullas causas hñt
uł nõ ex aliquo rationabili ordine uenientes. ⁊ ea
fatalia. quȩ p̃t̃ dĩ ⁊ hominum uoluntatẽ cuiꝰdam
ordinis necessitate contĩgunt. Prorsus diuina ꝓui¬
dentia regna constituunt᷑ humana. Quȩ si ꝓpt̾ea
quisqͣm fato tribuit. quiꝰ ipsam di uoluntate uł po¬

Expanded text:
plenitudinem esse felicitatem, donum Dei, et ideo nullum deum colendum esse ab hominibus, nisi qui potest eos facere felices unde si illa dea esset, sola colenda merito diceretur: iam consequenter uideamus, qua causa Deus, qui potest et illa bona dare, quae habere possunt etiam non boni ac per hoc etiam non felices, Romanum imperium tam magnum tamque diuturnum esse uoluerit. Quia enim hoc deorum falsorum illa quam colebant multitudo non fecit, et multa iam diximus, et ubi uisum fuerit opportunum esse dicemus. CAergo magnitudinis imperii Romani nec fortuita est, nec fatalis, secundum eorum sententiam sive opinionem, qui ea dicunt esse fortuita, quae vel nullas causas habent, vel non ex aliquo rationabili ordine venientes; et ea fatalia, quae praeter Dei et hominum voluntatem cujusdam ordinis necessitate contingunt. Prorsus divina providentia regna constituuntur humana. Quae si propterea quisquam fato tribuit, quia ipsam Dei uoluntatem uel po
Abbreviated transcription (Latin):
ostꝰ diluiium ꝓciuren¬
tis sc̃ȩ uestigia ciuitatiᷤᷤ
utrum continuiata sint.
an int̾ ciurentibꝰ impie¬
tis int̾rupta temporibꝰ.
ita ut nullꝰ hominũ
u̾i umiꝰ dĩ eultor existẽt.
ad liquidũ scͥpturis lo¬
ac tͥbꝰ filiis totidemq nuribꝰ suis meruit
ꝑ archam a uastatione diluuii lib̾ari. nõ
inuenimus usq ad abraham cꝰqͣm pieta¬
tem euidenti diuino eloquio p̾dicatã.
etiam illd̾. ut filium suum mediũ ħ ẽ pͥmogenito
iumorẽ. ultimoq maiorẽ qui peccau̾at in patiẽñ
in ipso s infilio eiꝰ suo nepote maledic̾et his u̾b̾.
Maledictꝰ chanaian puer famłs erit frĩbꝰ suis. Chana
porro natus fu̾at ex cham. qui patͥs dormientis nec
tex̾at. s potius ꝓdid̾at nuditatẽ. Uñ etiã qd secntꝰ
ad ung̾ bñdictionẽ duoꝵ macimi ⁊ minuni filioꝵ
letificet ds̃ iaphet. ⁊ habitet in domibꝰ sem. sic̃ ipsa
eiꝰdem noȩ ⁊ uineȩ plantatio.⁊ ex eiꝰ fructu inebria¬

Expanded text:
ost diluvium procurrentis sanctae vestigia civitatis, utrum continuata sint, an intercurrentibus impietatis interrupta temporibus, ita ut nullus hominum veri unius Dei cultor existeret, ad liquidum Scripturis loac tribus filiis totidemque nuribus suis meruit per arcam uastatione diluuii liberari, non inuenimus usque Abraham cuiusquam pietatem euidenti diuino eloquio praedicatam, etiam illud, ut filium suum medium, hoc est primogenito iuniorem ultimoque maiorem, qui peccauerat in patrem, non in ipso, sed in filio eius suo nepote maledicerethis uerbis: Maledictus Chanaan puer, famulus erit fratribus suis. Chanaan porro natus fuerat ex Cham, qui patris dormientis nec texerat, sed potius prodiderat nuditatem. Unde etiam quod secutus adiunxit benedictionem duorum maximi et minimi filatificet Deus Iapheth, et habitet in domibus Sem, sicut ipsa eiusdem Noe et uineae plantatio et ex eius fructu inebria
Abbreviated transcription (Latin):
ger̃. ꝓfecto ñ dm̃ quẽ cogitare non possunt. s
semetipsos ꝓillo cogitantes. non illum s se ipsos
nec illi s sͥ comparant. Nob̾ aut̃ fas ñ ẽ crede
alit̾ affici dm̃ cum uacat. alit̾ cum oꝑatur. qr
nec affici dicendꝰ ẽ. tanqͣm in eiꝰ natura fiat aliqͥd
quod ante non fuerit. Patitur quippe qui affi¬
citur. ⁊ mutabile ẽ omne qd̾ aliquid patit᷑. Nõ
itaq in eius uacatione cogitet᷑ ignauia. desidia.
mereia. sic̃ nec in cuiꝰ oꝑe labor. conatꝰ industria.
N ouit quiescens ag̾e. ⁊ agens quiescẽ. Pot̾ ad opus
nouũ non nouũ s sempit̾num adhib̾e consiliũ.
nec penitendo qr pͥus cessau̾at cepit face̾ qd̾ non
fecat. S ⁊ si pͥus cessauit et pteriꝰ oꝑatus ẽ. qd̾

Expanded text:
gerunt: profecto non Deum, quem cogitare non possunt, sed gerunt: profecto non Deum, quem cogitare non possunt, sed semet ipsos pro illo cogitantes, non illum, sed se ipsos, nec illi, sed sibi conparant. Nobis autem fas non est credere, aliter affici Deum cum uacat, aliter cum operatur; quia nec affici dicendus est, tamquam in eius natura fiat aliquid, quod ante non fuerit. Patitur quippe qui afficitur, et mutabile est omne quod aliquid patitur. Non itaque in eius uacatione cogitetur ignauia desidia inertia, sicut nec in eius opere labor conatus industria. Nouit quiescens agere et agens quiescere. Potest ad opus nouum non nouum, sed sempiternum adhibere consilium; nec paenitendo, quia prius cessauerat, coepit facere quod non f
Abbreviated transcription (Latin):
circuitibꝰ inferente. eadẽ temporalia repetunt᷑.
nec ignauũ ociũ p̃serti tam longe sine initio
uifinita diu̾sitate uariata. ulla eius scientia
uł p̾sentia comp̾hendi. Has argum̃tationes qͥbꝰ
impii nr̃am simplicẽ pietatẽ ut cum illis incir¬
cuitu ambulemꝰ de uia recta conant᷑ au̾t̾e. si rõ
refutare ñ poss. fides irrid̾e deb̾et. Huc accidit
q̃ inadiutorio dñi dĩ nr̃i hos uolubiles cireuitꝰ¬
quos opinio ꝯfingit. rõ manifesta confringit.
h inc enim maxxime isti eirant. ut incircuitu falso
ambulare. qͣm u̾o et recto itin̾e malint. qd̾ m̃tẽ
diuinam omĩno immutabilẽ cuiꝰ lib infinitatiᷤ
capacẽ.⁊ unnum̾a om̃ia sine cogitationis alt̾ra¬
cione num̾antẽ d sua humana mutabili an
tes enim semetipsos sͥ metipsi s ñ intelligunt.
Nam qr illis quicqͥd noui faciendũ uen in m̃tẽ.
nouo consilio faciunt. mutabiles quippe m̃tes.

Expanded text:
circuitibus inserente eadem temporalia repetuntur, circuitibus inserente eadem temporalia repetuntur, nec ignauum otium, praesertim tam longae sine initio infinita diuersitate uariata ulla eius scientia uel praescientia conprehendi. Has argumentationes, quibus inpii nostram simplicem pietatem, ut cum illis in circuitu ambulemus, de uia recta conantur auertere, si ratio refutare non posset, fides inridere deberet. Huc accedit, quod in adiutorio Domini Dei nostri hos uolubiles circuquos opinio confingit, ratio manifesta confringit. Hinc enim maxime isti errant, ut in circuitu falso ambulare, quam vero et recto itinere malint, quod mentem divinam omnino immutabilem cujuslibet infinitatis capacem, et innumera omnia sine cogitationis alternatione numerantem, de sua humana, mutabili, antes enim semetipsos sibimetipsis, non intelligunt . Nam quia illis quidquid novi faciendum venit in mentem, novo consilio faciunt mutabi
Abbreviated transcription (Latin):
semꝑ repeti. eademq semꝑ repetenda traso¬
rere. uł manente mundo mutabilit̾. qui lu
numqͣm non fuerit ⁊ sine mitio temporis se¬
tñ factus ẽ. De eiꝰ qͦ ortu et occasu semꝑ illis
curuitibꝰ repetito semꝑq repetendo. ne uidils
si aliqnõ pͥmum dĩ oꝑa cepta dicant᷑ pͥore sul
sine initio uacationẽ tanqͣm incertẽ ac desitdlsa
⁊ idõ sibi displicentem dampnasse quodam ad
ob hoc mutasse credatur. si aut̃ semꝑ quidess
temporalia s alia atq alia ꝑbibetur oꝑarẽ.
ac sic aliqũo ȩciam ad hominem faciendui ql
numqͣm antea fec̾at ꝑuenisse. non scientia
qͣm putant non posse quecumq infinita com¬
prehendi. s quasi ad horam cum sibi ueniebat
in mentẽ fortuita quodam constantia uidetur
fecisse quȩ fec̃. Poiro si illi circuitus ãmitant᷑
inquiunt. quibꝰ uł manente mundo uł ipsũ
quoq reuolutiles ortus suos et occassus eisdẽ

Expanded text:
 eadem semper repeti eademque semper repetenda transc eadem semper repeti eademque semper repetenda transcurrere, uel manente mundo mutabiliter, qui licet numquam non fuerit et sine initio temporis tamen factus est, uel eius quoque ortu et occasu semper illis circuitibus repetito sempersi aliquando primum Dei opera coepta dicantur, priorem suam sine initio vacationem tanquam inertem ac desidiosam, et ideo sibi displicentem damnasse quodammodo, atque ob hoc mutasse credatur. Si autem semper quidem temporalia, sed alia atque alia perhibetur operatus, ac sic aliquando etiam numquam antea fecerat, peruenisse, non scientia, qua putant non posse quaecumque infinita conprehendi, sed quasi ad horam, sicut ueniebat in mentem, fortuita quadam inconstantia uideatur fecisse quae fecit. Porro si illi circuitus admittantur, inquiunt, quibus uel manente mundo uel ipso quoque reuolubiles ortus suos et occasus eisdem
Abbreviated transcription (Latin):
Ecce diã retro quod fuerunt tp̃ra ęt̾na quȩ tam
non fuerint dõ coȩt̾na. si quidem ille ante tp̃a
non solum erat. uerum ętiam ꝓmisit uitam
ȩt̾nam qͣm manifestauit temporibꝰ suis idẽ cõgi¬
is. quid aliud qͣm u̾bum suum : hoc ẽ enĩ inti
ȩt̾na. Quomͦ aut̃ ꝓmisit cum hominibꝰ utiq ꝓ
iam p̃destinatione ficcum erat. quod suo tp̃re
pͥmus creatus eẽt ęt̾num quemqͣm fuisse homir
nec eundem ipsum nescio quibꝰ cireuitibꝰ nesu
quociens reuolutum nec aliũ aliquem natum
similem. neq ab hac fide me philosophoꝵ me
angumenta det̾rent. quoꝵ accntissimũ illut
tatur. quod dicunt nulla infinita ulla scientu¬
hic lege posse comprehendi. Ac ꝑ hoc ds̃ inqͥum
rerum quas fecit omniũ finitaꝵ om̃s finta
ap̃d se rõnes ht̃. bonitas aut̃ eiꝰ numqͣm uaeri
fuisse credenda ẽ. ne sit temporał eiꝰ oꝑatio eui
retro fuerit ȩt̾na cessatio. quasi penituerit el
pͥoris sine initio uacationis. ac ꝓpt̾ea sit opi

Expanded text:
Ecce dixit retro quod fuerint tempora aeterna, quae tamen non fuerint Deo coaeterna, si quidem ille ante tempora aeterna non solum erat, uerum etiam promisit uitam aeternam, quam manifestauit temporibus suis, id est congruis, quid aliud quam Verbum suum? Hoc est enim uita aeterna. Quo modo autem promisit, cum hominibus utique iam praedestinatione fixum erat, quod suo tempore primus creatus esset, numquam quemquam fuisse hominem; nec eundem ipsum nescio quibus circuitibus nescio quotiens reuolutum, nec alium aliquem, natura similem. Neque ab hac fide me philosophorum argumenta deterrent, quorum acutissimum illud putatur, quod dicunt nulla infinita ulla scientia posse conprehendi; ac per hoc Deus, inquiunt, rerum quas facit omnium finitarum omnes finitas aput se rationes habet; bonitas autem eius numquam uacua fuisse credenda est, ne sit temporalis eius operatio, cuius retro fuerit aeterna cessatio, quasi paenituerit eum prioris sine initio uacationis ac propterea sit operis
Abbreviated transcription (Latin):
non ex eo ẽẽ inciꝑe qd̾ natura ẽ. s ex eo qd̃ de n¬
chilo natura facta ẽ. Nam si natura causa ẽ uo¬
luntatis male. quid cogimur dr̃e. nisi abono fieri
malum ⁊ bonum ẽẽ causã mali. siquidẽ a natura
hona fit uoluntas mala: Qd̃ unde fieri pot̾ ut
natura bona qͣmuis mutabił ante qͣm habeat¬
uoluntatẽ malã faciat aliqͥd mali. ħ ẽ ipsam uo¬
luntatẽ malã : Nemo gͥ querat efficientẽ causã
male uoluntatis. Non enĩ ẽ efficiens s defficiens.
quia nec illa affectio. s deffectio. Deficere namq
ab eo qui sũme ẽ ad id qd̾ minus ẽ. hoc ẽ inciꝑe
hr̃e uoluntatẽ malã. Causas porro defectionũ
istarum cum efficientes non sint. ut dixi s defi¬
cientes. uelle inuenire. tale ẽ ac si quisqͣm ułit
uid̾e tenebras. uł audire silentium. qd̾ tam̃ utrũ¬
q nob notum ẽ. neq illud nisi ꝑ odos. neq hoc

Expanded text:
non ex eo esse incipere quod natura est, sed ex eo quod de nnon ex eo esse incipere quod natura est, sed ex eo quod de nihilo facta natura est. Nam si natura causa est voluntatis malae, quid aliud cogimur dicere, nisi a bono fieri malum, et bonum esse causam mali? Siquidem a natura bona fit voluntas mala, quod unde fieri potest ut natura bona, quoluntatem malam, faciat aliquid mali, hoc est ipsam uoluntatem malam? Nemo igitur quaerat efficientem causam malae uoluntatis: non enim est efficiens, sed deficiens, quia nec illa effectio, sed defectio. deficere namque ab eo quod summe est ad id quod minus est hoc est incipere habere uoluntatem malam. causas porro defectionum istarum, cum efficientes non sint, ut dixi, sed deficientes, uelle inuenire tale est, ac si quisquam uelit uidere tenebras uel audire silentium, quod tamen utrumque nobis notum est, neque illud nisi per oculos, neque hoc
Abbreviated transcription (Latin):
tollatur. si eadem temptatione ambo temptentꝰ.
⁊ unis ei cedat atq consentiat. alt̾ u̾o idẽ qui
fuerat ꝑseueret. qͥd aliud apparet. nͥ unũ nolis
alt̾m uoluisse a castitate defic̾e: Wñ nisi ꝓpͥa uolin¬
tate ubi eadem fuerat in utroq corporis ⁊ animl
affectio. amboꝵ ocłis parit̾ uisa ẽ eadem pulcasa
ambobꝰ parit̾ institit occulta temptatio: Apria
gͥ in uno eorum uoluntatẽ malam quȩ res felit
scire uolentibꝰ si bene intueant᷑. nicħ occiurit.
Si enim dix̾imus qd̾ eam ip̃se fec̾it. quid erat
ipse añ uoluntatẽ malam nͥ natura bona.
Qui gͦ dicit eum qui consentit temptanti atq
suadenti cui ñ consensit alius ad illicitate uõ¬
dum pulchio corpore. quod uidendũ ambd
parit̾ affuit. cum ante illam uisionẽ ac temp¬
tationem similes ambo animo ⁊ corꝑe fuerint.
rat cur eam fec̾it. utrum quia natura ẽ. an quia
ex nichilo facta ẽ.⁊ inueniet uoluntatẽ malam

Expanded text:
tollatur, si eadem tentatione ambo tententur, tollatur, si eadem tentatione ambo tententur, et unus ei cedat atque consentiat, alter idem qui fuerat perseveret, quid aliud apparet, nisi unum noluisse, alterum voluisse a castitate deficere? Unde? nisi propria voluntate, ubi eadem fuerat in utroque corporis et animi affectio, amborum oculis pariter visa est eadem pulchritudo, ambobus pariter institit occulta tentatio. Propriam igitur in uno eorum voluntatem malam quae res fecerit scire volentibus, si bene intueantur nihil occurrit: si enim dixerimus quod ipse eam fecerit, quid erat ipse ante voluntatem malam, nisi natura bona, Qui ergo dicit eum qui consentit tentanti atque suadenti, cui non consentit alius, ad illicite utendum pulchro corpore, quod videndo ambobus pariter adfuit cum ante illam visionem ac tentationem, similes ambo animo et corpore fuerinrat cur eam fecerit, utrum quia natura est, an quia ex nihilo facta est, et inveniet voluntatem malam
Abbreviated transcription (Latin):
facta ẽ appetunt. Si enim aliqui duo equalit̾
affecti amo ⁊ corpore uideant uniꝰ corporis pul¬
chritudinẽ. qua uisa unis eoꝵ ad illicite fruendũ
moueatur. Alt̾ in uoluntate pudica stabilis ꝑ¬
seueret. quid putamus eẽ cause ut in illo fiat
in illo non fiat uoluntas mala: que illam res fec̃
in quo facta ẽ . Neq enim pulcͥtudo illa corporis
nam eam ñ fecit in ambobꝰ qnõ quidẽ amboꝵ
non disparilit̾ occiurit aspectibꝰ. An caro intuẽ¬
tis in causa ẽ: cur non ⁊ illius: An u̾o animus
cur non utriusq: Ambos enĩ et amo ⁊ corpore
equalit̾ affectos fuisse p̾diximus. An dicendũ
ẽ alt̾um corum occulta maligni sp̃s suggestione
temptatum. quasi nõ eidẽ suggestioni uł quali¬
cumq suasiom ꝓpͥa uoluntate consenserit: Hanc
gͥ consensionẽ. hanc malã quȩ male suadenti ad¬
hibuit uoluntatẽ quȩ in eo res fec̾it querimus.
Nam ut hoc quoq impedim̃tũ ab ista questione

Expanded text:
facta est, adpetiuit. Si enim aliqui duo aequaliter facta est, adpetiuit. Si enim aliqui duo aequaliter affecti animo et corpore uideant. unius corporis pulchritudinem, qua uisa unus eorum ad inlicite fruendum moueatur, alter in uoluntate pudica stabilis perseueret, quid putamus esse causae, ut in illo fiat, in illo non fiat uoluntas mala? Quae illam res fecit in quo facta est? Neque enim pulchritudo illa corporis; nam eam non fecit in ambobus, quando quidem amborum non dispariliter occurrit aspectibus. An caro intuentis in causa est? quur non et illius? An uero animus? quur non utriusque? Ambos enim et animo et corpore aequaliter affectos fuisse praediximus. An dicendum est alterum eorum occulta maligni spiritus suggestione tentatum, quasi non eidem suggestioni et qualicumque suasioni propria uoluntate coigitur consensionem, hanc malam quam male suadenti adhibuit voluntatem, quae in eo res fecerit quaerimus. Nam ut hoc quoque impedimentum absit, a quaestione
Abbreviated transcription (Latin):
nocuit. Non gͥ ẽẽ potuit sempit̾na uoluntas
mala inea re in qua bonum naturalȩ p̾cesserat.
quod mala uoluntas nocendo posset adimere. Si
gͦ non erat sempit̾na: quis eam fec̾it quero. Restat
ut dicatur qd̃ ea res fec̾it malam uoluntatẽ: ĩqͣ
nulla uoluntas fuit: hec utrum suꝑior sit in¬
quiro. an inferior. an equalis. S si suꝑior utiq
melior. Quomͦ gͦ nulluis. ac non pot̾uis bone
uoluntatis: hoc idẽ ꝓfecto ⁊ equalis. Duo
quippe qͣmdiu sunt parit̾ uoluntatis bone.
non facit alt̾ in altõ uoluntatẽ malã. Relmn¬
quitur ut inferior res cui nulla uoluntas
ẽ fec̾it angłicȩ nature quȩ pͥma peccauit uo¬
luntatẽ malam. S etiam res ipsa quec̃q infen
culdubio bona ẽ. habens modum ⁊ speciemsuã
suꝑiore ad inferiora conu̾tat efficit᷑ mala. ñ ꝙ
malum ẽ quo se conu̾tit. s quia ꝑu̾sa ẽ ipsa
rem inferiorem praue atq inordinate ipsaq

Expanded text:
nocuit. Non igitur esse potuit sempiterna uoluntas nocuit. Non igitur esse potuit sempiterna uoluntas mala in ea re, in qua bonum naturale praecesserat, quod mala uoluntas nocendo posset adimere. Si ergo non erat sempiterna, quis eam fecerit quaero. Restat ut dicatur, quod ea res fecerit malam uoluntatem, in qua nulla uoluntas fuit. Haec utrum superior sit, requiro, an inferior, an aequalis. Sed superior utique melior; quo modo ergo nullius, ac non potius bonae uoluntatis? Hoc idem profecto et aequalis. Duo quippe quamdiu sunt pariter uoluntatis bonae, non facit alter in altero uoluntatem malam. Relinquitur ut inferior res, cui nulla uoluntas est, fecerit angelicae naturae, quae prima peccauit, uoluntatem malam. Sed etiam res ipsa quaecumque estprocul dubio bona est, habens modum et speciem suam superiore ad inferiora conuertit, efficitur mala, non quia malum est, quo se conuertit, sed quia peruersa est ipsa rem inferiorem praue adque inordinate, ipsa quia
Abbreviated transcription (Latin):
pot̾. Si aut̃ res ista quę putatur facere uoluntatẽ
malam. ipsa quoq ht̃ uoluntate malam. ętiam
eam quȩ fecit res consequent̾ intenogo atq ut sit
aliquis inquirendi modꝰ causam pͥme male uo¬
luntatis inquiro. Non ẽ enim pͥma uoluntas
mala quam fecit uoluntas mala. s illa pͥma ẽ
qͣm nulla fecit. Nam si p̃cessit a qua fieret. illa
pͥor ẽ quȩ alt̾am fec̃. Si respondet᷑ quod eã nulla
res fec̾it ⁊ idõ semꝑ fuerit. quero utrum in aliqͣ
natura fuerit. Si enim in nulla fuit. omĩno non
fuit. Si aut̃ in aliqua uiciabat eam ⁊ corrũpebat.
eratq illi noxia. ac ꝑ hoc bono pͥnabat. & idõ in
mala natura uoluntas mala eę non pot̾at. sed
in bona mutabili tam̃. cui uitium hoc posset
nocere. Si enim nõ nocuit. non utiq uitiuĩ fuit:
ac ꝑ hoc nec mala uoluntas fuisse dicenda ẽ. Por¬
ro si nocuit. bonum auferendo uł minuendo utiq

Expanded text:
potest. Si autem res ista, quae putatur facere uoluntatem potest. Si autem res ista, quae putatur facere uoluntatem malam, ipsa quoque habet uoluntatem malam, etiam eam quae fecerit res consequenter interrogo, adque ita, ut sit aliquis inquirendi modus, causam primae malae uoluntatis inquiro. Non est enim prima uoluntas mala, quam fecit uoluntas mala; sed illa prima est, quam nulla fecit. Nam si praecessit a qua fieret, illa prior est, quae alteram fecit. Si respondetur quod eam nulla res fecerit et ideo semper fuerit: quaero utrum in aliqua natura fuerit. Si enim in nulla fuit, omnino non fuit; si autem in aliqua, uitiabat eam et corrumpebat eratque illi noxia ac per hoc bono priuabat. Et ideo in mala natura uoluntas mala esse non poterat, sed in bona, mutabili tamen, cui uitium hoc posset nocere. Si enim non nocuit, non utique uitium fuit, ac per hoc nec mala uoluntas fuisse dicenda est. Porro si nocuit, bonum auferendo uel minuendo utique
Abbreviated transcription (Latin):
quid alud qͣm suꝑbia nuc̃upat᷑: Intiũ quippe
omĩs peccati. suꝑbia. Noluer̃ gͦ ad illum custo¬
dire fortitudinẽ suam.⁊ qui magis eẽnt si ei qui
sũme ẽ adher̾ent. se illi p̾ferendo id quod minus
ẽ p̃tuler. Hic pͥmus defectꝰ ẽ et pͥma in opia pͥ¬
mumq uitium eiꝰ naturȩ quȩ ita creata ẽ. ut
nec suime ẽẽt & tamen ad bĩtudinẽ habendam
eo qui sume ẽ frui posset a quo au̾sa ñ quidẽ nil¬
la. s tam̃ minus atq obhoc misera fieret. huiꝰ
porro male uoluntatis causa efficiens si querat᷑.
nichil inuenitur. Quid ẽ enĩ quod fac̃ uolunta¬
tem malam cum ipsa faciat opus malum: Ac ꝑ
ẽ. aut ht̃ aut non ht̃ aliquam uoluntatẽ. Si
ht̃ aut bonam ꝓfecto ht̃. aut malam. Si bonã.
quis ita desipiat. ut dicat qd̃ bona uoluntas fa-¬
ciat uoluntatem malã : Erit enim si ita ẽ bona
uoluntas causa peccati. quo absurdius putari nichꝰ

Expanded text:
quid aliud quam superbia nuncupetur? Initium quippe quid aliud quam superbia nuncupetur? Initium quippe omnis peccati superbia. Noluerunt ergo ad illum custodire fortitudinem suam, et qui magis essent, si ei qui summe est adhaererent, se illi praeferendo id quod minus est praetulerunt. Hic primus defectus et prima inopia primumque uitium eius naturae, quae ita creata est, ut nec summe esset, et tamen ad beatitudinem habendam eo, qui summe est, frui posset, a quo auersa non quidem nulla, sed tamen minus esset adque ob hoc misera fieret. Huius porro malae uoluntatis causa efficiens si quaeratur, nihil inuenitur. Quid est enim quod facit uoluntatem malam, cum ipsa faciat opus malum? Ac per est, aut habet aut non habet aliquam uoluntatem; si habet, aut bonam profecto habet aut malam; si bonam, quis ita desipiat, ut dicat quod bona uoluntas faciat uoluntatem malam? Erit enim, si ita est, bona uoluntas causa peccati, quo absurdius putari nihil