comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sint confessione patefacta:
suadeatur: quod tante impi¬
etatis auctorẽ. sp̃s sc̃s aliqua
ex parte dignatus sit: Nichil
ad istum prorsus de illa uir¬
tute peruenit: quam eccle
Quem ille necesse est ut ne¬
get datum: qui ad consessũ
paterne dexterȩ uerum in
xp̃o hominẽ negat esse pro¬
uectum: Nos autem dilectis¬
simi ad beatam ȩternitatem
et animȩ et carnis per rege¬
nerationẽ sc̃i sp̃s adoptati:
sacratissimi festi istius diem
rationabili obsequio. et ca-¬
sta leticia celebremus: con¬
fitentes cum beato paulo
lium dei per omne huma¬
num uocis eloquiũ predice¬
tur: et omnis lingua confi
aplica traditione subsequit᷑:¬
Quia et hoc inter maxima
scĩ sp̃s dona numerandũ est:
quod nobis aduersũ illece¬
bras carnis et insidias dia¬
boli ieiumoꝵ sunt collata
presidia: quibus omnes tẽp¬
tationes deo adiuuante uin¬
camus: Quarta igitur et
sexta feria ienunemus: sabba
to apud beatum petrũ apo¬

Expanded text:
sint confessione patefacta. sint confessione patefacta. suadeatur quod tantae impietatis auctorem Spiritus sanctus aliqua ex parte dignatus sit. Nihil ad istum prorsus de illa virtute pervenit, quam Ecclesquem ille necesse est ut neget datum, qui ad consessum paternae dexterae verum in Christo hominem negat esse provectum. Nos autem, dilectissimi, ad beatam 308 aeternitatem et animae et carnis per regenerationem sancti Spiritus adoptati, sacratissimum diei istius festum rationabili obsequio et casta laetitia celebremus, confitentes cum beato Paulo lium Dei per omne humanae vocis eloquium praedicetur, et omnis lingua confitapostolica traditione subsequitquia et hoc inter magna sancti Spiritus dona numerandum est, quod nobis adversum illecebras carnis et insidias diaboli jejuniorum sunt collata praesidia, quibus omnes tentationes Deo adjuvante vincamus. Quarta igitur et sexta feria jejunemus; sabbato autem apud beatum Petrum apo
Abbreviated transcription (Latin):
ret: donec prodigiosus tur¬
pium mendacioꝵ signifer
nasceretur: cui nec hoc qui¬
dem tribui potest. quod uel
exiguam diuinȩ inspiratio¬
nis acceperit portionẽ: qm̃
et hic de illa mundi extitit
parte. quȩ non potest sp̃m
ueritatis accipere: Repletus
enim sp̃ũ diaboli: spũi resti¬
tit. xp̃i: Et cum scĩs dei hoc
paraditi doctrina contulerit.
ut futura predicerent: hic
ne falsitates eius ipse rerũ
processus argueret: riden¬
darum impudentiã fabula.¬
rum in preteritas retorsit
etates: Et quasi nichil nos
de sempiternitate creatoriꝰ
nichil de ordine creaturȩ¬
lex sca et diuinitus inspira¬
ta prophetia docuisset: in
stra contexuit: Quibus tan¬
dem suas insinuaturus insa
um a lumine pietatis auer¬
sis: qui siue per ignorantiȩ
cȩcitatẽ. siue per turpitudi¬
nis appetitũ. ad illa non sa¬
tra. sed exsecramenta perue¬
niant: Quȩ propter cõmii¬
nem uerecundiã non sunt
nr̃o sermone promenda: cũ
iam abundantissime ipsorũ

Expanded text:
ret, donec prodigiosus turpium mendaciorum signifer nasceretur  cui nec 307 hoc quidem tribui potest, quod vel exiguam divinae inspirationis acceperit portionem: quoniam et hic de illa mundi exstitit parte, quae non potest Spiritum veritatis accipere. Repletus enim spiritu diaboli, Spiritui restitit Christi; et cum sanctis Dei hoc Paracleti doctrina contulerit, ut futura praedicerent, hic ne falsitates ejus ipse rerum processus argueret, sacrilegarum impudentiam fabularum in praeteritas retorsit aetates. Et quasi nihil nos de sempiternitate Creatoris, nihil de ordine creaturcta et divinitus inspirata prophetia docuisset, in stra contexuit. Quibus tandem suas insinuaturus erat um a lumine veritatis aversis, qui sive per ignorantiae caecitatem, sive per turpitudinis appetitum, ad illa non sacra, sed exsecramenta perveniunt, quae propter communem verecundiam non sunt nostro sermone promenda, cum jam abundantissime ipsorum
Abbreviated transcription (Latin):
gister falsitatis diabo¬
licȩ. et conditor superstitio¬
nis obscenȩ. eo tempore dã¬
nandus innotuit: quo post
resurrectionẽ dñi ducentesi.¬
mus et sexagesimus annus
Timpletus est: probo impera¬
tore paulmoq consule: cum
octaua iam in xp̃ianos per¬
secutio ebulliret: et in nu-¬
mera martyrũ milia. ipsis
suis uictoriis probauissent
impletũ esse. quod dñs pro¬
miserat dicens: Cum autem
tradent uos. nolite cogita¬
re quomodo aut quid lo

Expanded text:
nister falsitatis diabolicae, et conditor superstitionis obscenae, eo tempore damnandus innotuit, quo post resurrectionem Domini ducentesimus et sexagesimus annus impletus est, Probo imperatore Paulinoque consulibus, cum octava jam in Christianos persecutio desaeviret, et 306 innumera martyrum millia ipsis suis victoriis probavissent impletum esse quod Dominus promiserat, dicens: Cum autem tradent vos, nolite cogitare quom
Abbreviated transcription (Latin):
dierit loquetur: et futura
annuntiabit uobis: non seg¬
ni intellectu dilectissimi. nec
transitorio accipiamus au¬
ditu: Preter alias enim ue¬
ritatis locutiones. quibus
manicheoꝵ confutatur im¬
pietas: hac apertissime sen¬
tentia totum sacrilegȩ falsi¬
tatis dogia prosternitur:
Nam ut magnum quẽdã
atq sublimem sequi uideren¬
tur auctorem: in magistro
suo manicheo apparuisse spi¬
ritum scm̃ crediderunt: pro¬
missumq a dño paraclitum
non prius uenisse. quam hic
infelicium deceptor oriretur:⁊
in quo ita sp̃s sc̃s manserit.
ut non aliud fuerit mani¬
cheus ipse quam sp̃s: qui
per ministeriũ corporeȩ uo-¬
cis et linguȩ. discipulõ suoꝰ
in omnem indiceret ueri.¬
tatem: et nunquã cogni¬
ta preteritorũ scłorum secre.¬
ta reseraret: Quod quã sit¬

Expanded text:
dierit loquetur, et futura dierit loquetur, et futura annuntiabit vobis , non segni intellectu, dilectissimi, nec transitorio accipiamus auditu. Praeter alias enim veritatis locutiones quibus Manichaeorum confutatur impietas, hac apertissime sententia totum sacrilegae falsitatis dogma prosternitur. Nam ut magnum quemdam atque sublimem sequi viderentur auctorem, in magistro suo Mane sanctum apparuisse Spiritum crediderunt, promissumque a Domino Paracletum non prius venisse quam hic infelicium 305 deceptor oriretur: in quo ita Spiritus Dei manserit, ut non aliud fuerit Manes ipse quam spiritus qui per ministerium corporeae vocis et linguae discipulos suos in omnem induceret veritatem, et numquam cognita praeteritorum secreta saeculorum reseraret. Quod quam
Abbreviated transcription (Latin):
inquit multa habeo uobis
dicere. seb non potestis por¬
tare modo: cum autem ue¬
nerit ille sp̃s ueritatis. ille
uos diriget in omnem ueri¬
tatem: Nunquid sese dñs in¬
ferioris scientiȩ uolebat intel¬
ligi: aut minus aliquid quã
spm scm a patre didicisse cũ
accipit sp̃s. patre dante dat
filius: Non itaq alia erat¬
insinuanda ueritas: nec alia
prȩdicanda doctrina: sed o¬
portebat capacitatẽ eorum
qui docebantur augeri: et
multiplicari constantiã illi¬
us caritatis. quȩ omnẽ for¬
midinem foras mitteret: et
furorem persequentiũ non
timeret: Quod utiq apli
abundantia sunt repletr:
ardentius uelle et efficatius
posse cȩperunt: proficiscen¬
tes a preceptorũ scientia ad
tolerantiã passionũ: ut sub
nulla iam tempestate tre¬
pidantes. fiuctus scłi et ela-¬
tiones mundi fide supergre¬
diente calcarent: et morte
contempta. omnibus gen¬
tibus euangłm ueritatis
inferrent: Octaua lectio.
uod uero addidit dñs
dicens quecumq au¬

Expanded text:
a habeo vobis dicere, sed non potestis illa portare modo. Cum autem venerit Spiritus ille veritatis, ille vos diriget in omnem veritatem? Numquid sese Dominus inferioris scientiae volebat intelligi, aut minus aliquid quam Spiritum sanctum a Patre didicisse? cumaccipit Spiritus, Patre dante, dat Filius. Non itaque alia insinuanda erat veritas, nec alia praedicanda doctrina; sed oportebat capacitatem eorum qui docebantur augeri, et multiplicari constantiam illius charitatis quae omnem formidinem foras mitteret, et furorem persequentium non timeret. Quod utique apostoli,nova abundantia sunt repleti, ardentius velle et efficacius posse coeperunt, proficientes a praeceptorum scientia ad tolerantiam passionum: ut sub nulla jam tempestate trepidantes, fluctus saeculi et elationes mundi fide supergrediente calcarent, et morte contempta, omnibus gentibus Evangelium veritatis inferrent. CAP. VI. Quod vero addidit Dominus, dicens: Quaecumque au
Abbreviated transcription (Latin):
Non ergo potut promis¬
sio dñi. per tanta ȩtatum
interualla differri: nec ille
sp̃s ueritatis quem mundus
non accepit impioꝵ. Ita sep¬
tiformem illam donorũ suoꝵ
continuit largitatẽ: ut tot
ȩccłȩ generationes sapientia¬

Expanded text:
Non ergo potuit promissio Domini per tot aetatum intervalla differri, nec ille Spiritus veritatis, quem mundus non accepit impiorum, ita septiformem illam donorum suorum continuit largitatem, ut tot Ecclesiae generationes sua in
Abbreviated transcription (Latin):
Ante consecrationẽ aliud
dicitur: post consecrasõem.
sanguis xp̃i mĩcupatur:
Et tu dicis amen: hoc est
uerum est. Quod es loqui¬
tur mens interna fatea¬
tur: quod sermo sonat. af¬
fectus sentiat: His igitur
sacramentis pascit ecclesi¬
am suam xp̃s: quibus
anime firmatur substan¬

Expanded text:
Ante consecrationem aliud Ante consecrationem aliud dicitur, post consecrationem sanguis nuncupatur. Et tu dicis: Amen, hoc est, verum est. Quod os loquitur, mens interna fateatur: quod sermo sonat, affectus sentiat. 55. His igitur sacramentis pascit Ecclesiam suam Christus, quibus animae firmatur substan
Abbreviated transcription (Latin):
totius mũdi openi¬
bus legistr: quia ip̃e dicit
et lacta sunt: ip̃e manda¬
uit et creata suntz Sermo
igitur qui potuit ex nichi¬
lo facere quod non erat: nõ
potint ea que sunt in id inu¬
fare que non erant:Nonẽ
enim minus dare ꝙͣ muta
re nouas naturas rebus.
Sed quid. Cuius argumen¬
tis utimur. siuis utamur ex¬
emplis: incarnationisq as¬
truamus mysterii i̾ntatem
Nñquid nature usus ꝑsen¬
nasceretur: Si ordinẽ que¬
rimus: uiro mixta femimna
generare consueuerat: Li¬
quet igitur: quod preter na¬
ture ordinẽ uirgo geñauit:
Et hoc quod conficimus cõr
pus: ex uirgine est: Quid
hic querimus nature ordi¬
nem in xp̃i corpore: cũ pre¬
ter naturam sit ip̃e dñs ilx
partus ex uirgine: Uera
utiq caro xp̃r: que crucifi¬
xa est. que sepulta estz uere
tum est: Ipse clamat dñs¬
noster ih̃s. Hoc est corpus
mẽum: Ante bñdictionem
uerboꝵ celestiũ alia species
nominatur: post consecra¬
tionem corpus significat
Ipse dicit sang̾nem suum

Expanded text:
totius mundi operibus legistis: Quia ipse dixit et facta sunt; ipse mandavit et creata sunt . Sermo igitur Christi qui potuit ex nihilo facere quod non erat, non potest ea quae sunt in id mutare quod non erant? Non enim minus est novas rSed quod argumentis utimur, suis utamur exemplis, incarnationisque astruamus mysterii ueritate. Nunquid nature usus precnasceretur? Si ordinem querimus, uiro mixta femina generare consueuit. Liquet igitur quod preter nature ordinem uirgo generauit, et hpus, ex Virgine est. Quid hic quaeris naturae ordinem in Christi corpore, cum praeter naturam sit ipse Dominus Jesus partus ex Virgine? Vera utique caro Christi, quae crucifixa est, quae sepulta est: vere tum est. 54. Ipse clamat Dominus Jesus: Hoc est corpus meum . Ante benedictionem verborum coelestium alia species nominatur, post consecrationem corpus significatur . Ipse dicit sanguinem 340 suum.
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ potest prȩsentia sua car¬
nem uiuificare: Per animã
quippe: caro uiuit: hȩc uita
mori non potest: et ideoani¬
ma immortalis est: Quare
ergo dixi scđm suum modũ :
Audite quare: Qm̃ est quȩ¬
dam iimortalitas: uera
immortalitas: quȩ est om¬
nimoda incõmutabilitas:
De qua dicit apl̃s loquens
de deo: Qui solus habet im¬
mortalitatẽ: et lucem habi¬
tat in accessibilẽ: quem nemo
hominum uidit. nec uidere
potest: cui est honor et gła:

Expanded text:
quae potest praesentia sua carquae potest praesentia sua carnem vivificare. Per animam quippe caro vivit. Haec vita mori non potest: et ideo anima immortalis est. Quare ergo dixi, Secundum suum modum? Audite quare. Quoniam est quaedam immortalitas vera, immortalitas quae est omnimoda incommutabilitas: de qua dicit Apostolus loquens de Deo, Qui solus habet immortalitatem, et lucem habitat inaccessibilem; quem nemo hominum vidit, sed nec videre pot
Abbreviated transcription (Latin):
habitantẽ: fugit percusso
uinculo colligatus: et erit
in occulto coronatus: Quid
ergo minaris: qui animȩ
nichil facere potes: Per me¬
ritum eius cui facere nichil
potes: resurget cui facere
aliquid potes: Per meritũ
enim animȩ. resurget et ca¬
ro: et habitatori reddetur:
iam non ruitura. sed mansu¬
ra: Ecce uerba martyris di¬
co: Ecce ꝓpter ipsam carnem
meam: timeo cõminantem:
subiacet potestati: sed
etiam capilli capitis nume¬
rati sunt creatori: Quid ti¬
meo ne carnem perdã: qui
nec capillum perdo: Q uo¬
modo non attendit carnẽ
meam: cui sic nota sunt ui¬
la mea: Iysum corpus quod
percuti et occidi potest: ad
tempus cinis erit: mortale
erit: Sed cui hoc. cui reddet᷑
corpus ad uitam ȩternam.
etram occisum: peremptũ:
dissipatũ: cui reddetur: Ei
qui non timuit ponere an¬
mam suam: cum non timet
ne occidatur caro sua: Etem̃
hibetur: et est immortalis
scđm quendam modum su¬
um: quia est quȩdam uita:

Expanded text:
habitatorem? Fugit percusso habitatorem? Fugit percusso vinculo colligatus, et erit in occulto coronatus. Quid ergo minaris, qui animae nihil facere potes? Per meritum ejus cui facere nihil potes, resurget cui facere aliquid potes. Per meritum enim animae resurget et caro: et habitatori reddetur, jam non ruitura, sed mansura. Ecce, verba martyris dico, ecce nec propter ipsam carnem meam timeo comminantem. subjacet potestati: sed etiam capilli capitis numerati sunt Creatori . Quid timeo ne carnem perdam, qui nec capillum perdo? Quomodo non attendit carnem meam, cui sic nota sunt vilia mea? Ipsum corpus quod percuti et occidi potest, ad tempus cinis erit, in aeternum immortale erit. Sed cui hoc? Cui reddetur corpus ad vitam aeternam etiam occisum, peremptum, dissipatum? cui reddetur? Ei qui non timuit ponere animam suam, cum non timet ne occidatur caro sua. CAPUT hibetur, et est immortalis secundum quemdam modum suum: quia est quaedam vita,
Abbreviated transcription (Latin):
tem: qui non timet mortem:
Si uero unde terret timet::
attendat se: et ei cui mina¬
tur comparet se: Inuenrat
in eo cui minatur parem
conditionẽ: et a dño simul
cum illo petat miserationẽ:
homo est enim: et homim
minatur: creatura creaturȩ:
sed una inflata sub creatore:
altera fugiens ad creatorem:
Dicat ergo fortissimus martyr:
stans homo ante hominem:
Non timeo: quia timeo: Tu
quod minaris: si ille nolit
non facis: Quod autem ille
minatur ut faciat: ã nullo
impeditur: Deinde tu quod
minaris et si permitteris:
quid facis: Usq ad carnem
seuis: anima tuta est:Non
occides quod non uides: U¬
sibilis: uisibilẽ terres: Tertia łe.¬
abemus ambo inuisi¬
bilem creatorẽ: quem
simul timere debeamus: qui
hominẽ tꝑsum ex insibili et
inuisibili creauit: Li sibilem
de terra fecit: inuisibilẽ fla¬
tu suo inspirauit: Substantia
ergo inuisibilis hoc est ani¬
ma: quȩ iacentem terram
erexit de terra: non timet
cum percutis terram: Potes
ferire habitaculũ: nunquid

Expanded text:
tem, qui non timet mortem. Si vero unde terret, timet; attendat se, et ei cui minatur comparet se. Inveniat in eo cui minatur, parem conditionem; et a Domino simul cum illo petat miserationem. Homo est enim, et homini minatur, creatura creaturae: sed una inflata sub Creatore, altera fugiens ad Creatorem. Dicat ergo fortissimus martyr, stans homo ante hominem: Non timeo, quia timeo. Tu quod minaris, si ille nolit, non facis: quod autem ille minatur, ut faciat a nullo impeditur. Deinde tu quod minaris, et si permitteris, quid facis? Usque ad carnem saevis, anima tuta est. Non occides quod non vides: visibilis visibilem terres. Habemus ambo invisibilem Creatorem, quem simul timere debeamus; qui hominem ipsum ex visibili et invisibili creavit: visibilem de terra fecit, invisibilem flatu suo animavit. Substantia ergo invisibilis, hoc est, anima quae jacentem terram erexit de terra, non timet cum percutis terram. Potes ferire habitaculum, numquid
Abbreviated transcription (Latin):
uod resurrecti-¬
onem dñicam
discipuli tarde
crediderunt:
non tam illorũ
infirmitas. quam nr̃a ut ita
dicam futura firmitas fuit:
Ipsa namq resurrectio illis
dubitantibus: per multa ar-¬
gumenta monstrata est: Quȩ
dum nos legentes agnosci¬
mus: quid aliud quam de
illorum dubitatione solidam᷑.
Minus enim michi maria ma¬
gdalene prestitit quȩ citius
credidit: quam thomas qui
diu dubitauit: Ille etemm
dubitando uulnerum cicatri¬
ces tetigit: et de nr̃o pectore
dubietatis uulnus amputait¬

Expanded text:
uia resurrectionem dominicam discipuli tarde crediderunt, non tam illorum infirmitas quam nostra ut ita dicam futura firmitas fuit. Ipsa namque resurrectio illis dubitantibus per multa argumenta monstrata est, quae dum nos legentes agnoscimus, quid aliud quam de illorum dubitatione solidamur? Minus enim mihi Maria Magdalene praestitit, quae citius credidit, quam Thomas, qui diu dubitavit. Ille etenim dubitando vulnerum cicatrices tetigit, et de nostro pectore dubitati
Abbreviated transcription (Latin):
causam a dño predicatur
quod bene fecerit: et pro
salute sua in euangłii cde¬
mentiã de legis austeritate
mutatus sit: Quod si que¬
sieris quare uocetur uillicuᷤ
iniquitatis: in lege quȩ dei
est miquus erat uillicus:
qui bene quidem offerebat.
sed non bene diuidebat:
credens in patrem sed filiũ
persequens: habens deũ
omnpotentẽ: sed spm̃ scm̃
negans: Prudentior itaq
fint paulus apłs in trans.¬
gressione legis filiis quos-¬
dam lucis: qui in lege uer
uerum lumen est perdide¬
runt: Ambrosius mediola¬
nensis ep̃s quid de hoc loso
senserit: in cõmentariis
eius legere poteris: Orige¬
nis et didimi in hanc para¬
bolam explanationẽ inue¬
nire non potui: et utrum
ab olita sit temporũ uetu¬
state. an ipsi non scripserint:
incertũ habeo: Michi iuxta
priorem interpretationẽ
hoc indetur: quod de mi¬
quo mamona debeamus
nobis amicos facere: non
quosubet pauperes. sed eos
qui nos possint recipere in
domos suas et in ȩternata¬

Expanded text:
causam a Domino praedicatur, causam a Domino praedicatur, quod bene fecerit; et pro salute sua in Evangelii clementiam de Legis austeritate mutatus sit. Quod si quaesieris, quare vocetur villicus iniquitatis, in Lege, quae Dei est; iniquus erat villicus, qui bene quidem offerebat, sed non bene dividebat; credens in Patrem, sed Filium persequens; habens Deum omnipotentem, sed Spiritum Sanctum negans. Prudentior itaque fuit Paulus Apostolus in transgressione Legis filiis quondam lucis, qui in Legis obsverum lumen est, perdiderunt. Ambrosius 868 Mediolanensis Episcopus quid de hoc loco senserit, in Commentariis ejus legere poteris. Origenis et Didymi in hanc parabolam explanationem invenire non potui; et utrum abolita sit temporum vetustate, an ipsi non scripserint, incertum habeo. Mihi juxta priorem interpretationem hoc videtur, quod de iniquo mamona debeamus nobis amicos facere, non quoslibet pauperes; sed eos qui nos possint recipere in domos suas, et in aeterna ta
Abbreviated transcription (Latin):
quod michi utile esse intel¬
ligo: ut postquã proiectuᷤ
fuero de uillicatione mea:
recipiant me. xp̃ram indo¬
mos suas: Cȩpitq: eis qui
prius uersabantur in lege.
et sic in xp̃m crediderant
ut arbitrarentur se in lege
iustificandos: dicere legem
ab olitã: propħas preteris¬
se: et quȩ antea pro lucro
fuerant reputarim sterco¬
ra: Uocauit itaq duos de
plurimis debitoribꝰ. Primũ
qui debebat centum cados
olei uocaint: eos indelicet
qui fuerant ex gentibus
congregati: et magna in¬
digebant miscdia dei: et
de  centenario numero
qui plenus est atq: perfec
riũ: qui proprie peniten¬
tium est iuxta iubeleũ: et
illam in euangłio parabo¬
lam. in qua alteri quingen¬
ti. alteri qumquaginta de¬
narii dimittuntur: Scd̃m
autẽ uocauit ppłm iudeo.¬
rum: qui tritico mandato¬
rum dei nutritus erat: et
debebat ei centenariũ nu
merum: et coegit ut de
id est crederet in dñi resur
ut de sabbato transiret ad
primam sabbati: Ob hanc

Expanded text:
quod mihi utile esse intelquod mihi utile esse intelligo: ut postquam projectus fuero de villicatione mea, recipiant me Christiani in domos suas. Coepitque eos qui prius versabantur in Lege, et sic in Christum crediderant, ut arbitrarentur se in Lege justificandos, docere Legem abolitam, Prophetias praeterisse, et quae antea pro lucro fuerant, reputari in stercora . Vocavit itaque duos de pluribus debitoribus. Primum, qui debebat centum balos olei, eos videlicet qui fuerant ex gentibus congregati, et magna indigebant misericordia Dei; et de centenario numero qui plenus est atque perfecrium, qui proprie poenitentium est, juxta jubilaeum, et illam in Evangelio parabolam, in qua alteri quingenti, alteri quinquaginta denarii dimittuntur. Secundum autem vocavit populum Judaeorum, qui tritico mandatorum Dei nutritus erat, et debebat ei centenarium merum, et coegit eum, quod de id est crederet in Domini resuut de Sabbato transiret ad primam Sabbati. Ob hanc
Abbreviated transcription (Latin):
genii sui nobis monimenta
dimisit: hȩc super hanc
parabolã in suis cõmenta¬
riis est locutus: Diues qui
habebat uillicum siue dis¬
pensatorẽ: deus omp̃s est:
quo nichil est ditius: Hunuꝰ
dispensator paulus: qui ad
pedes gamalielis sacras lit
teras didicit: legem dei su¬
sceperat dispensandã: Qui
cum cȩpisset credentes in
xp̃m persequr: ligare: oc¬
cidere: et omnem dñi sui
dissipare sub stantiã: cor¬
reptus a dño est: Saule
saule: quid me perseque¬
ris: Durum est tibi contra
stimulũ calcitrare: Dixitq
in corde suo: Quid faciamr:
quia qui magister fui et uil¬
licus: cogor esse discipulus
et operarius: Fõdere non
ualeo: Omnia enim man¬
data legis quȩ terrȩ incu.¬
babant cerno destructa:
et legem et propħas usq
ad ioħem baptistã esse fini-¬
tos: Mendicare erubesco
Et qui doctor fueram iu¬
deorum: cogor a gentibus
et a discipulo anania sa.¬
lutis et fidei mendicare
doctrinã: Faciam igitur

Expanded text:
genii sui nobis monumenta genii sui nobis monumenta dimisit, haec super hac parabola in suis commentariis est locutus: diu e s, qui habebat uilicum siue dispensatorem, deus omnipotens est, quo nihil est ditius. huius dispensator Paulus, qui ad pedes Gteras didicit , et Legem Dei susceperat dispensandam. Qui cum coepisset credentes in Christo persequi, ligare, occidere, et omnem Domini sui dissipare substantiam, correptus a Domino est: Saule, Saule quid me persequeris? Durum est tibi contra stimulum calcitrare . Dixitque in corde suo: Quid faciam? quia qui magister fui, et villicus, cogor esse discipulus et operarius. 867 Fodere non valeo. Omnia enim mandata Legis, quae terrae incubabant, cerno destructa: et Legem atque Prophetas usque ad Joannem Baptistam esse finitos. Mendicare erubesco, ut qui doctor fueram Judaeorum, cogar a gentibus et a discipulo Anania, salutis ac fidei mendicare doctrinam. Faciam igitur
Abbreviated transcription (Latin):
obrem sequitur: Qui fide.¬
lis est in minimo hoc est
in carnalibus: et in multis
fidelis erit hoc est in spi¬
ritalibus: Qui autẽ in par¬
uo iniquus est. ut non det
fr̃ĩbus ad utendum quod
a deo pro omnibꝰ creatũ¬
est: iste et in spiritali pe¬
cuma diuidenda iniquus
erit: ut non pro necessi¬
tate sed pro personis do¬
ctrinam dñi diuidat: Sin
autem carnales diuitias
quȩ labuntur non bene
dispensetis: ueras ȩternasq
diitras doctrinȩ dei quis
dabit uobis: Et si in his
quȩ aliena sunt. alienum
autẽ est a nobis om̃e quod
scłi est fideles non fuistis:
amat petumã. deum ama¬
re non posse: Igitur et apłs
dicit si uelint amare deũ:
esse pecumas contemnen¬
das: Unde scribȩ et phari.¬
sei qui erant auari: aduer¬
sum se dictam intelligenteᷤ
parabolã subsannabant
cum: Carnalia et certe pre¬
sentia. spiritalibus ac futu¬
ris et quasi incertis prepo¬
nentes: Teophilus antioche¬
ne eccle septimus post be

Expanded text:
ob rem sequitur: qui fideob rem sequitur: qui fidelis est in minimo, hoc est in carnalfidelis erit, hoc est in spiritualibus. Qui autem in parvo iniquus est, ut non det fratribus ad utendum, quod a Deo pro omnibus est creatum; iste et in spirituali pecunia dividenda iniquus erit; ut non pro necessitate, sed pro personis doctrinam Domini dividat. Si autem, inquit, carnales divitias quae labuntur, non bene dispensatis, veras aeternasque divitias doctrinae Dei, quis credet vobis? Et si in his quae aliena sunt alienum autem est a nobis omne quod saeculi est infideles fuistis, amat pecuniam. Deum amare non posse. Igitur et Apostolis, si uelint amare deum, esse pecunias contemnendas. unde scribae et pharisaei, qui erant auari, aduersum se dictam intellegentes parabolam subsannabant eum carnalia et certa et praesentia spiritalibus ac futuris et quasi incertis praeponentes. Theophilus, Anti- . ochenae ecclesiae septimus post Pet
Abbreviated transcription (Latin):
eam quasi parabolã hoc est
similitudinẽ:÷ quȩ ab eo uo-¬
catur. quod alteri pãrabal¬
let.x: hoc est assimilatur:
quasi umbra preura ue¬
ritatis est:
i ergo dispensator ini¬
qui mamonȩ dñi uo¬
ce laudatur. quod de remi¬
qua sibi iusticiã prepararit:
et passus dispendiũ dñs
laudat dispensatoris pru¬
dentiam. quod aduersus
dñm quidem fraudulenter
sed pro se prudenter egerit:
quantomagis. xp̃s qui nul¬
lum damnũ sustinere potest.
et pronus est ad clementiã
laudabit discipulos suos:
si in eos qui crediti sibi sunt
misericordes fuerint: Deniq
post parabolam intulit: Et
ego uobis dico: Facite uobis
orum sed syrorum lingua
diuitiȩ nuncupantur: quȩ
de iniquitate collecte sunt:
Si ergo iniquitas bene di-¬
spensata uertitur in iusti.¬
ciam: quantomagis ser¬
mo diuinus in quo nulla
est iniquitas qui apłis cre.¬
ditus est. si bene fuerit dis.¬
pensatus: dispensatores su¬
os leuabit in cȩlum: Quã

Expanded text:
eam quasi parabolam, hoc est eam quasi parabolam, hoc est similitudinem, quae ab eo uocatur, quod alteri παραβάλλετι, hoc est adsimilatur, et quasi umbra prooeritatis est. si ergo dispensator iniqui mamonae \' domini uoce laudatur, quod de re iniqua sibi iustitiam praepararit, et passus dispendia dominus laudat dispensatoris prudentiam, quod aduersus dominum quidem fraudulenter, sed pro se prudenter egerit, quanto magis Christus, qui nullum damnum sustinere potest et pronus est ad clementiam, laudabit discipulos suos, si in eos. qui sibi crediti sunt, misericordes fuerint! denique post parabolam intulit: et ego dico uobis: facite uobis orum, sed Syrorum lingua diuitiae nuncupantur, quod de iniquitate collectae sint. si ergo iniquitas bene dispensata uertitur in iustitiam, quanto magis sermo diuinus, in quo nulla est iniquitas, qui et apostolis creditus est, si bene fuerit dispensatus, dispensatores suos leuabit in caelum! quam
Abbreviated transcription (Latin):
pe cautionẽ tuam et sede
cito: et scribe quinquagin¬
ta: Deinde ad alium locu¬
tus est: Tu autem quantũ
debes: At ille respondit:
Centum choros triticr. Dicit
ei: Tolle cautionẽ tuam: et
ter fecerit: Quia filii huius
scłi. prudentiores sunt fi¬
liis lucis in generatione
te uobis amicos de mamo.¬
feceritis recipiant uos in
ȩterna tabernacula: Qiu
fidelis est in paruo: et in
multis fidelis est: Qui in
minimo iniquus est: et in
go in iniquo mamona
fideles non fuistis: quod
uerũ est quis credet uobrͤ
Et si in alieno fideles noi
fuistis: quod ur̃m est quis
dabit uobis: Nemo ser¬
uus potest duobus dñis
seruire: Aut enim unũ ha-¬
bebit odio. et alterum di-¬
liget: aut unum audiet et
alterum contemnet: Non
potestis deo seruire et ma-¬
monȩ: Audiebant autem
hec omnes pharisei qui e.¬
rant auari: et deridebant¬
bis intellectũ ahunde que¬
ramus: et in parabola cer¬
tas nitamur inuenire per¬
sonas: sed interpretemur

Expanded text:
le cautionem tuam, et sedens le cautionem tuam, et sedens cito, scribe quinquaginta. Deinde ad alium locutus est: Tu autem quantum debes? At ille respondit: Centum coros tritici. Dixitque ei: Tolle cautionem tuam, et cerit: quia filii saeculi hujus prudentiores sunt filiis lucis in generatione te vobis amicos de iniqdefecerit, recipiant uos in aeterna tabernacula. qui fidelis est in paruo, et in multis fidelis est et, qui in minimo iniquus est, et in go in iniquo mamona fideles non fuistis, quod uerum est, quison fuistis, quod uestrum est, quis dabit uobis? nemo seruus potest duobus dominis seruire. aut enim unum habebit odio et alterum diliget aut unum audiet et alterum contemnet. non potestis deo seruire et mamonae. audiebant autem haec omnia pharisaei, qui erant auari, et subsannabantbis intellegentiam aliunde quaeramus et in parabola certas nitamur inuenire personas, sed interpretemur
Abbreviated transcription (Latin):
ris: ad clementiã discipłos
prouocantis: Homo quidã
erat diues qui habebat uil¬
licum: siue dispensatorẽ: Hoc
cat: Uillicus autem proprie:
uille gubernator est: Unde
et auilla. uillicus nomen
tam pecumȩ quam frugũ.
et omniũ quȩ dñs possidet
dispensator est: Unde et
tis pulcherrimus liber est:
qui non gubernationem
uillȩ. sed dispensationem
uniuerse domus tullio in¬
terpretante significat: Iste
igitur dispensator accusatũ
est apud dñm suum: quod
dissipasset substantiã eius:
Quo uocato: dixit Quid
hoc audio de te: Redde ra¬
tionem dispensationis: Neq
enim in ea ultra dispensabł.
Qui dixit in semetipso.
Quid faciam: quia dñs me¬
us aufert a me dispensati
onem: fõdere non ualeo:
mendicare erubesco. Scio
quid faciam: ut cum sub¬
lata michi fuerit dispensa¬
tio: suscipiant me in do-¬
mos suas: Uocatisq singu¬
lis debitoribus dñi sui: di¬
xit primo: Quantũ debes
dño meo: Qui dixit er sen¬
tum cados olei: Ait illi: Acci¬

Expanded text:
 ad clementiam discipulos prouocantis? homo quidam erat diues, qui habebat uilic u m siue dispensatorem; hoc cat. uilicus autem proprie uillae gubernator est, unde et a uilla \'uilicus\' nomen tam pecuniae quam frugum et omnium, quae dominus possidet, dispensator est. unde et tis pulcherrimus liber est, qui non gubernationem uillae, sed dispensationem uniuersae domus Tullio interpretante significat. iste igitur dispensator accusatus est ad dominum suum, quod dissipasset substantiam eius. quo uocato dixit: quid hoc audio de t e ? redde rationem dispensationis; neque enim ultra mea poteris dispensare. qui dixit in semet ipso: quid faciam, quia dominus meus aufert a me dispenonem? Fodere non valeo, mendicare 865 erubesco. Scio quid faciam, ut quando sublata mihi fuerit dispensatio, suscipiant me in domos suas. Vocavit itaque singulos debitores domini sui, et dixit primo: Quantum debes Domino meo? Qui dixit ei: Centum batos olei. Ait illi: Tol
Abbreviated transcription (Latin):
ait: Qui manducat mei
manducatur: uita man¬
ducatur. Non occiditur ut
manducetur: sed mortuos
uiificat quando manduca¬
tur. Reficit: sed non deficilz
Non ergo timeamus fr̃es
manducare istum panei
ne forte finiamus illum:
et postea quid manduce¬
mus non inuemanus:
calix: quod etiam oculi re¬
minciant. Quod autem fi
sacramenta: quia in eis ali¬
ud uidetur. et aliud intelli¬
gitur. Quod udetur speciẽ
habet corporalem: quod ĩtel¬
ligitur fructum habet spũa¬
lem. Nichil in sacrificus ma¬
ius potest esse quam corpuᷤ
et sanguis xp̃iz nec ulla
oblacio hac pocior est. ⁊ hec
omnes precellit: que pura
consciencia dño offerenda
est: et pura mente sumẽda.
atq ab om̃ibus uenerãda:
Et sicut potior est ceteris:
ita potius extolli et nen̾ari
debet: Sergius papri. Tru¬
forme est corpus dñi. Pars
oblate in calice missa. cor¬
pus xp̃i quod iam resurre¬
xit monstrat: Pars come¬
sta:. ambulantis adhuc
super terrain. Pars in al¬
tari usq ad finem misse

Expanded text:
ait: Qui manducat me, Christus manducatur, vita manducatur, nec occiditur, ut manducetur, sed mortuos vivificat. Quando manducatur, reficit, / sed non deficit. Non ergo timeamus, fratres, manducare istum panem, ne forte finiamus illum et postea, quid manducemus, non inveniamus. calix, quod etiam oculi renuntiant. Quod autem fidsacramenta, quia in eis aliud videtur, aliud intelligitur. Quod videtur speciem habet corporalem; quod intelligitur fructum habet spiritars. Nihil in sacrificiis majus esse potest, quam corpus et sanguis Christi, nec ulla oblatio hac potior est, sed haec omnes praecellit, quae pura conscientia Domino offerenda est, et pura mente sumenda, atque ab omnibus veneranda, et sicut potior est ceteris, ita potius excoli et venerari t Sergius papa: « Triforme est corpus Domini, pars oblatae in calicem missa, corpus Christi quod jam resurrexit, monstrat; pars comesta, ambulans adhuc super terram; pars in altari usque ad finem missae
Abbreviated transcription (Latin):
ducamus: partes de illo fã¬
cimus: Et quidem in sacra
mento sic fit: et norunt fi¬
deles quomodo manducẽt
carnem xp̃i. Unusquisq
accipit partem suam: Per
partes manducatur in sa¬
cramento: et manet inte¬
mento. et manet integer
totus in corde tuo: Totus
emim erat apud patrem:
quando uenit in uirginẽ:
Impleuit illam: nec reces¬
sit ab illo: Beniebat in car¬
nem ut homines mandu¬
carent: et manebat ĩteger
apud patrem ut angelos

Expanded text:
ducamus, partes de illo faducamus, partes de illo facimus, et qmento sic fit, et norunt fideles quemadmodum manducent carnem Christi. Unusquisque accipit partem suam. Per partes manducatur, cramento et manet inteelo, manet integer totus in corde tuo. Totus enim erat apud patrem, quando venit in virginem. Implevit illam nec recessit ab illo. Veniebat in carnem, ut eum homines manducarent, et manebat integer apud patrem, ut angelos
Abbreviated transcription (Latin):
nos signauit et nos
ad se ꝑtinere uoluit: myste¬
riũ pacis et unitatis nr̃e
in mensa consetraint. Qui
accipit mysterium unita¬
tis et non tenet ranculũ
pacis: non mysteriũ acci¬
pit pro se: sed testĩonium
contra se. Nulli est aliq̃te¬
quemq fidelium corporis¬
et sanguinis dñci func ẽe
participem. quando in bap¬
tismate efficitur membru¬
xp̃i:. nec alienart ab illius
panis calicisq consorcion
etiam si anteꝙͣ panc̃ illũ
comedat calicemq bibat.
de hoc seculo migrauerit: ĩ
unitate corporis constitutꝰ.
Sacramenti quippe illius
participacione ac bñficio
non priuabitur: quando ĩ
se hoc quod illud sacramen¬
tum significat inuenitur:¬
Qui manducant ⁊ bibũt
xp̃m: uitam manducant
et bibunt: Illud mandu¬
sare. est refici Illud bibere:
est uinerez. Quod in sacra¬
mento unsibiliter sumitur:
in ipsa ueritate sp̃ualiter
manducatur et bibitur
Manducatur xp̃s: uiuit
manducatus: quia surrexit
occisus: Rec quando man¬

Expanded text:
nos significavit, nos ad se pertinere voluit. Mysterium pacis et unitatis nostrae in mensa sua consecravit. Qui accipit mysterium unitatis, et non tenet vinculum pacis, non mysterium accipit pro se, sed testimonium contra se. Nulli est ambigequemque fidelium corporis sanguinisque Dominici tunc esse participem, quando in baptismate membrum efficitur Christi, nec alienari ab illius panis, calicisque consortio, etiamsi antequam panem illum comedat calicemque bibat, de hoc saeculo migraverit, in unitate corporis Christi constitutus. Sacramenti quippe illius participatione ac beneficio non privatur, quando in se hoc quod illud sacramentum significat, inveniturQui manducant et bibunt Christum, vitam manducant et bibunt. Illum manducare est refici; illum bibere est vivere. Quod in sacramento visibiliter sumitur, in ipsa veritate spiritaliter manducatur et bibitur. Manducetur Christus: vivit moccisus; nec quando man
Abbreviated transcription (Latin):
strs. curuirgini a xp̃s uirgo
commissa est plurnnt asseuie.¬
pant: quia in sepulchrs eitis
ꝑt fertur. non nist manna
pauenitur: quod et scatar¬
re cernitur: Uerunta men qͥd
horum uerius censeatur. am¬
biginus: Selius tamen deo
totum curnichil impossibile
est cõmittimus: quam ali¬
ad temere diffmire uelimus
auctoritate nr̃a quiss non
probamus: sicutt et de his
gelis resurrexisse credimus:
seb utrum redierint in ter¬
re puluerẽ certuni non ha¬
bemus: nst quod legimts.
quia multa corpora sc̃ortn
qui dormerant surrexerũt:¬
af uenerunt in scãm eituta¬
ruerunt multis: De quibus
profecto nonmili dectorũ
senserunt: etram et in suis
reliquerunt scriptis: Etsð
iam in ilis sit perpetua cõ
pleta resurrectis: fãtentar
enim. quod ueri testes non
essent: insi et uera esset eo¬
rum resurrectio: Ande et¬

Expanded text:
stro cui virgini a Christo virgo stro cui virgini a Christo virgo commissa est plurimi asseverant, quia in sepulcro ejus ut fertur nonnisi manna invenitur, quod et scaturire cernitur. Verumtamen quid horum verius censeatur, ambiguum est. Melius tamen Deo totum, cui nihil impossibile est, committimus, quam aliud temere diffinire velimus auctoritate nostra, quod non probemus: sicuti et de his, teste resurrexisse credimus. Sed utrum redierint in pulverem terrae, certum non habemus, nisi quod legimus: Quia multa corpora sanctorum qui dormet venerunt in sanctam civitaruerunt multis. De quibus profecto nonnulli doctorum senserunt etiam, et in suis reliquerunt scriptis, quod jam in illis perpetua sit completa resurrectio. Fatentur enim quod veri Christi testes non essent, nisi et vera esset eorum resurrectio. CAP.
Abbreviated transcription (Latin):
annos tota hec dies expen¬
datur in laudem: et cũ gau¬
dio celebretur: ne forte fitie.¬
apscriphũ de tranfitit enifoẽ
uirginis: dubia pro certis re¬
cipiatis. Quod multr latins¬
sum pietatis amore. studis
legendi carius amplectunt᷑:
aliud experiri poffit pro cer¬
to: nisi quod hodierna adie
głosa migratnit ⁊ corpore.
Monstratur atitem sepulchrũ
eras cernentibus nobis
usq ad preseas. i uallisio¬
saphat medis: quȩ uallis
est inter montem syonet
montem oliueti posita:
quã et tl patila ofulis as¬
pexisti: Vbim ens honore
fabrieatã est eccła. mirs
sepulta fuisse ut sare po¬
benditur: Hec wdarco dixe¬
rim: quia multi nr̃orum
dubitant. utrum assump¬
ta fuerit simul eum corpo¬
re: anobierit relicto eor¬
pore:
uomode autemuel
quo tempore. anł a
quibus persons sc̃ssimũ
corpus eius inde ablatum
fuerit. uel ubi transpofitũ
utripue surpexerit nesci¬
tur⁊ quamuis nonnulti
astruere uelint eam iam
is he euanglsta eius minii¬

Expanded text:
annos tota haec dies expenannos tota haec dies expendatur in laudem, et cum gaudio celebretur: ne forte si veapocryphum, De Transitu ejusdem Virginis, dubia pro certis recipiatis: quod multi Latinorum pietatis amore, studio legendi charius amplectuntur: aliud experiri possit pro certo, nisi quod hodierna die gloriosa migravit a corpore. Monstratur autem sepulcrum ejus cernentibus nobis usque ad praesens in vallis Josaphat medio, quae vallis est inter montem Sion et montem Oliveti posita: quam et tu, o Paula, oculis aspexisti, ubi in ejus honore fabricata est Ecclesia miro sepulta fuisse ut scire potenditur. Haec idcirco dixerim, quia multi ndubitant utrum assumpta fuerit simul cum corpore an obierit relicto corpore. Quomodo autem uel quo tempore aut a quibus personis sanctissimum corpus eius inde ablatum fuerit uel ubi transpositum utrumue resurrexerit nescir, quamuis nonnulli astruere uelint eam iam Joanne evangelista ejus mini
Abbreviated transcription (Latin):
beres: Quod ut uerum fate.¬
ar: xp̃i prȩconiã etiam si uo-¬
luero adiuratus. neq tuas
laudes omnino tacere queo:
Idcirco tuȩ te interrogent fi¬
lie quas lacte nutris: tu ea
melius reserabis: quȩ nescio
si per speciem aliquam. cer
te aut in sp̃ũ uidisti: Vnde
uos o filie pulsate matrem
precibus: pulsate ad ostiũ
inuitantis amici: si quo mo¬
do tandem uobis aperian.¬
tur. quȩ reserata sunt ma¬
tri: Ueruntamen de his qͣd
plura dicam: Omnia saltia.¬
tous gesta et beatȩ mariȩ
obsequia: necnon et actus
uitȩ: ex euangłio didicistis:
Et nunc quid superest. ut ab
aliquo doctorũ requiratis:
e assumptione Quarta.
deposcit intentio: presentia
absens scribere uobis cura¬
ui. quȩ absentia prȩsens de¬
uotus obtuli: ut habeat
sc̃m collegium ur̃m in die tan¬
tȩ sollemnitatis munus la¬
tini sermonis: in quo discat
tenera infantia lactis experi¬
ri dulcedinẽ: et de exiguis
eximia cogitare: qualiter
fauente deo per singulos

Expanded text:
bueras: quod ut verum fatebueras: quod ut verum fatear, Christi praeconia, etiamsi voluero adjuratus, neque tuas laudes omnino tacere queo. Idcirco tuae te interrogent filiae, quas lacte nutris: tu ea melius reserabis, quae nescio si per speciem aliquam, aut certe in spiritu vidisti. Unde vos, o filiae, pulsate matrem precibus, pulsate ad ostium invitantis amici: si quomodo tandem vobis aperiantur, quae reserata sunt matri. Verumtamen de his quid plura dicam? Omnia Salvatoris gesta, et beatae Mariae obsequia, necnon actus vitae ex Evangelio didicistis. Et nunc quid superest, ut ab aliquo doctorum requiratis? II. De Assumptione ejusdem deposcit oratio, praesentia absens scribere vobis curavi, quae absentia praesens devotus obtuli, ut habeat sanctum Collegium vestrum in die tantae solennitatis munus Latini sermonis, in quo discat tenera infantia lactis experiri dulcedinem, et de exiguis eximia cogitare: qualiter favente Deo, per singulos
Abbreviated transcription (Latin):
uid enim aliud sonant
tem dñm ex maria uirgine:
Et omnia eius incrementa.
quousq fuit in mundo dũ¬
taxat: diuinis efferunt pre.¬
coniis: Porro ab exordio sc̃ĩ
euangłii. gabrielem archan¬
gelum colloquentẽ mariȩ
audistis: et deinceps reliqua
omnia plenius legistis: Ad
presepe quoq o paula te
teste: nato puero multitudi¬
pundias noui partus. et que¬
relas nescii ploratus: ꝓro
sescenninis gła in excelsis
deo. et in terra pax homini¬
bus bone uoluntatis can
tem stellam uidisti: pasto¬
ribus insuper euangłizan¬
tibus credidisti: Magos pre¬
terea tria deferentes mune¬
ra: in uisione beatis oculis
conspexisti: Iysa eadem mu¬
nera bene intelligendo uo¬
tis omnibus. fide deo obtue¬
listi: Nam et cum eisdẽ ma¬
gis. deum puerum in prese¬
ed forte conquesta: me
delatorem quod te pro¬
diderim clamabis: Ad quod
ego: Si celatum esse uolebas
teste conscientia: michi nar¬
rare ante presepiũ ubi plu¬
rimum lacrimata es non de¬

Expanded text:
d enim aliud sonant d enim aliud sonant nascentem ex Maria virgine? et omnia ejus incrementa, quousque fuit in mundo dumtaxat, divinis efferunt praeconiis. Porro ab exordio sancti Evangelii Gabrielem archangelum colloquentem Mariae didicistis, et deinceps reliqua omnia plenius legistis. Ad praesepe quoque, o Paula, te teste, nato puero pundia novi partus, et querelas nescii ploratus, pro fescenninis, Gloria in excelsis Deo, et in terra pax hominibus bonae voluntatis: tem stellam vidisti. Pastoribus insuper evangelizantibus credidisti. Magos praeterea tria deferentes munera, in visione beatis oculis conspexisti: ipsa eadem munera bene intelligendo votis omnibus fide Deo obtulisti. Nam et cum eisdem magis Deum puerum in praesed forte conquesta me delatorem, qui  Al. quod te prodiderim, clamabis. Ad quod ego: Si celatum esse volebas teste conscientia, mihi narrare ante praesepium, ubi plurimum lacrymata es, non de
Abbreviated transcription (Latin):
ogitis me o
paula et eu¬
stochium: im¬
mo caritas
pellit: quiuo¬
bis dudum tractatibus loqui
consueueram: ut nouo lo¬
quendi genere. scĩs quȩ uo¬
biscum degunt uirginibus
latino utens eloquio: exorta¬
tionis grã sermonẽ facram.
de assumptione beate et glo¬
riose semper uirginis mariȩ:
tmore eorum qui declamato¬
riȩ in eccłiis solent loqui ab
ppłm: Quod utiq genus do¬
cendi: necdum attigerã: Sed
quia negare nequeo quic¬
quid imungitis: nimia ur̃a
deuinctus dilectione expem¬
ar quȩ hortamini: affectu
infantiũ ore balbucientiũ:
qui quȩcumq audierint fa-¬
ri gestiunt: cum necdum pos¬
sint ad plenum uerba for¬
mare: maxime quia prop¬
ter simpliciores quosq id
me depromere compellitis:
quibus se occupent laudibusᷤ¬
ex eadem die: quibusue di¬
umis uacent lectionibus:.
presertim cum et eadem in
multis festiuitatibus mul¬
torum scõrum patrum studi¬
a miro cuderint eloquio:
quȩ de hac uberius ubiq
in scripturis diuinis prȩdi¬

Expanded text:
ogitis me, o Paula et Eustochium, imo charitas pellit, qui vobis dudum tractatibus loqui consueveram, ut novo loquendi genere, sanctis quae vobiscum degunt virginibus, Latino utens eloquio, exhortationis gratia, sermonem faciam de Assumptione beatae et gloriosae semper Virginis Mariae, more eorum qui declamatorie in Ecclesiis solent loqui ad populum: quod utique genus docendi, necdum attigeram. Sed quia negare nequeo quidquid injungitis, nimia vestra devictus dilectione, experiar quae hortamini affectu infantium, more balbutientium, qui quaecumque audierint, fari gestiunt, cum necdum possint ad plenum verba formare: maxime, quia propter simpliciores quasque id me depromere compellitis, quibus se occupet laudibus eadem die, quibusve divinis vacet lectionibus: praesertim cum et eadem in multis festivitatibus, multorum sanctorum Patrum studia, miro cuderint eloquio, quae de hac quidem uberius ubique in Scripturis divinis praedi
Abbreviated transcription (Latin):
scĩ disciplina: et magiste¬
rio totius diuinȩ maiesta
primas summi regis cohor¬
tes: quorum uita non erat¬
iam de terris: in quibus
xp̃s preliabatur: sed de ce¬
lis: Hinc ascendisse legunt᷑
in cenaculũ: quo pascha dignissi¬
me celebrat᷑: Ibi quippe mane¬
bant cum maria matre ihur:
unanimiter aspirati in cari¬
tate: perseuerantes in orati¬
one: donec induerentur
uirtute ex alto: Cȩperant
enim iam orare: qui dudũ
cum dño conuersantes. uir¬
tutibus et miraculis pasce¬
bantur: Et bene perseue¬
rantes in oratione. nichil
hesitantes: donec accipe.¬
rent munera sp̃s scĩ que
poscebant: Quos et uos o
filiȩ imitamini: quȩ in sco¬
la xp̃i permanere uouistis:
Perseuerate in orationibus
unanimiter uuentes: quo¬
usq intrare possitis gaudia
eternȩ uitȩ: quo beata uirgo
feliciter hodie intrauit: al¬
ternantibus hymnidicis an¬
gelorum choris: infra pascu¬
a eternȩ uiriditatis: Ubi una
societas omnũ supernorũ:

Expanded text:
sancti disciplina et magistesancti disciplina et magisterio totius divinae majestatprimas summi regis cohortes, quorum vita jam non erat de terris, in quibus Christus praeliabatur, sed de coelis. Hinc ascendisse leguntur in coenaculum, in quo pascha dignissime celebrabatur: ibi quippe manebant cum Maria matre Jesu unanimiter aspirati in charitate, perseverantes in oratione, donec induerentur virtute ex alto. Coeperant enim jam orare qui dudum cum Domino conversantes virtutibus et miraculis pascebantur. Et bene perseverabant in oratione nihil haesitantes, donec acciperent munera Spiritus sancti quae poscebant. Quos et vos, o filiae imitamini, quae in schola Christi permanere vovistis: perseverate in orationibus unanimiter viventes, donec intrare possitis gaudia aeternae vitae, quo beata Virgo feliciter hodie introivit, alternantibus hymnidicis angelorum choris intra pascua aeternae viriditatis: ubi una societas civium supernotorum,
Abbreviated transcription (Latin):
tum prout potuit homo.
per spm̃ scm̃ nobis reserauit
manifestius. et docuit: Cȩte¬
rum ad exemplũ humane
uitȩ. conuersatio eius post
ascensionẽ xp̃i generaliter
cum apłis fuit: quousq di¬
spersi sunt sicuti lucas me¬
minit: dicens quod regres¬
si quidem a monte oliueti
herusolimã uenerunt: et
ascenderunt in cenaculum
ubi manebant petrus et
iohes: racobus et andreas:
philupus et thomas: bar¬
tholomeus et matħs: iaco¬
bus alphei et symon zelo¬
tes: et iudas racobi: hi om¬
nes inquit erant perseue.¬
rantes unanimiter in oratio¬
ne cum mulieribus. et maria
matre iħu: et frĩbus eius:
Ecce iħu ascendente cũ qui¬
bus uirgo uacat in scola uir¬
tutum: et meditatur in lege
mandatorũ dei: ut et ipsa
sit forma disciplinȩ. xp̃i. et
exemplũ perfectionis uirgin¬
t.bus. Conuersatur autem cũ
testibus sc̃e resurrectionis:
et ipsa testis: Conuersatur
cum senatoribus cȩli. infra
curiam paradisi: sub sp̃s

Expanded text:
tum prout potuit homo tum prout potuit homo per Spiritum sanctum nobis reservavit manifestius et docuit. IV. Caeterum ad exemplum humanae vitae, conversatio ejus post ascensionem Christi generaliter cum apostolis fuit quousque disperguntur: sicut Lucas meminit, dicens: Quod regressi quidem a monte Oliveti, Jerosolymam venerunt, et ascenderunt in coenaculum, ubi manebant Petrus et Joannes et Jacobus, et Andreas, Philippus et Thomas, Bartholomaeus et Matthaeus, Jacobus Alphaei et Simon Zelotes, et Judas Jacobi: Hi omnes, inquit, erant perseverantes unanimiter in oratione cum mulieribus et Maria matre Jesu et fratribus ejus . Ecce Jesu ascendente cum quibus Virgo vacat in schola virtutum, et meditatur in lege mandatorum Dei, ut et ipsa sit forma disciplinae Christi, et exemplum perfectionis virginibus. Conversatur autem cum testibus sanctae resurrectionis et ipsa testis. Conversatur cum senatoribus coeli intra curiam paradisi sub Spiritus