comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gratia ponsubueniente ad nocendĩ ualer&
&iam ipsam legẽ qua prohib&ur peccatũ pon
dubitauit dicere uirtutẽ cẽpeccati aculeus inqͥd
mosti sẽ peccutũ uistus autẽ peccatilex. Uerissi¬
me igitur omnino auget eñ phibitio desideriũ
operis inliciti. quando iustitia non siodiligitur
ut peccandi cupiditas eius delectatione uincat᷑
Vtautẽ diligatur & delect& uera iustitia. Non
nisidiuina subuenit gratia. sedne propterea
lex putar&ur malũ. Qm̃uistus est dicta peccati
ldeo ipse alioloco huius modi questionẽ . Itaque
mors. absit. Sed peccatũ utappareat peccatũ
ꝑbonũ mihi operatũẽ mostẽ. ut fiat suꝑiadũ
peccator. autpeccatũ ꝑmandatũ. suꝑ modũ dix
quia &iã praeuaricatio Additur cũ perrandi
auta libidine &iam lexipsa contẽnitur li uhoc
cõmemorandũ putauimus quia scilic& sicut
lex non est malũ quando aug& peccantiũ concu¬

Expanded text:
gratia non subueniente ad nocendum ualeret, gratia non subueniente ad nocendum ualeret, etiam ipsam legem, qua prohibetur peccatum, non dubitauit dicere uirtutem esse peccati. Aculeus, inquit, mortis est peccatum, uirtus autem peccati lex. Verissime omnino. Auget enim prohibitio desiderium operis inliciti, quando iustitia non sic diligitur, ut peccandi cupiditas eius delectatione uincatur. Ut autem diligatur et delectet uera iustitia, non nisi diuina subuenit gratia. Sed ne propterea lex putaretur malum, quoniam uirtus est dicta peccati: ideo ipse alio loco uersans huius modi quaestionem: Itaque, mors? Absit. Sed peccatum, ut appareat peccatum, per bonum mihi operatum est mortem, ut fiat super modum peccator aut peccatum per mandatum. Super modum dixit, quia etiam praeuaricatio additur, cum peccandi aucta libidine etiam lex ipsa contemnitur. Quur hoc commemorandum putauimus? Quia scilicet, sicut lex non est malum, quando auget peccantium concu
Abbreviated transcription (Latin):
nunc suscipiendũe pepeatdur. Sic ꝑ ineffabi¬
lem dĩmisericordiã &ipsi poena uitiorũ transit
iparma uistutis & fitiustimeritũ &iã supplici¬
um poccatoris. Tuncenimmors est adquisita
peccando nunc impl&ur iustitia moriendo.
uerũ hoc insc̃ismastrribus quibus alterutrum
aꝑsicutore proponitur. ut autdeserant fidem
aut sufferint mostẽ. lustienĩ malunt credendo
ꝑp&i quod sunt primi iniqui poncredendo per¬
pessi uisienim peccassent illi ponmorerentur:
Peccabunt autẽ isti pisimoriantur. mostui s ergo
illi quipattauerunt nonpereant isti quiamori¬
untur Factũẽ ꝑ illorum culpã utuenir&ur
in poenã. fit ꝑistorũ poenã peueniatur inculpã
Nonquiamors bonum aliquod factaẽ quaeante
malum fuit sedcantãdĩ fidei praestitit gratiam
ut mors quã uitexonstat ẽẽ contrarid instrumtũ
fier& ꝑ quod transir&ur aduitam: MIIT¬
postolus cũ uell& ostendere quantũ peccatũ.

Expanded text:
nunc suscipiendum est, ne peccetur. Sic per ineffabilem Dei misericordiam et ipsa poena uitiorum transit in arma uirtutis, et fit iusti meritum etiam supplicium peccatoris. Tunc enim mors est adquisita peccando, nunc inpletur iustitia moriendo. Verum hoc in sanctis martyribus, quibus alterutrum a persecutore proponitur, ut aut deserant fidem aut sufferant mortem. Iusti enim malunt credendo perpeti, quod sunt primi iniqui non credendo perpessi. Nisi enim peccassent illi, non morerentur; peccabunt autem isti, nisi moriantur. Mortui ergo sunt illi, quia peccauerunt; non peccant isti, quia moriuntur. Factum est per illorum culpam, ut ueniretur in poenam; fit per istorum poenam, ne ueniatur in . culpam; non quia mors bonum aliquod facta est, quae antea malum fuit; sed tantam Deus fidei praestitit gratiam, ut mors, quam uitae constat esse contrariam, instrumentum fieret, per quod transiretur ad uitam. postolus cum uellet ostendere, quantum peccatum
Abbreviated transcription (Latin):
puisas. Si autẽdicunt liberatas quidem animas
admiseriã non reuersuras. sedcum hoc fit in reb
nihil noui fieri. qnm̃ semꝑaliae atq alia elibera¬
taesunt & liberantur & liberabuntur Ihocceste
concedunt sita ẽ nouas animas fieri quibus sit
& nouamiseria. & noualiberatio Anlam siantiquas
easeẽdicunt. & r&rorsũ sempiternas ex quibus
cotidie pouifiant homines decorũ corporibus sis¬
pienter uncerint italiber eittar uit qũquq aomi se

Expanded text:
prouisas? Si autem dicunt liberatas quidem animas prouisas? Si autem dicunt liberatas quidem animas ad miseriam non reuersuras, sed cum hoc fit in rebus nihil noui fieri, quoniam semper aliae adque aliae liberatae sunt et liberantur et liberabuntur: hoc certe concedunt, si ita est, nouas animas fieri, quibus sit et noua miseria et noua liberatio. Nam si antiquas eas esse dicunt et retrorsum sempiternas, ex quibus cottidie noui fiant homines, de quorum corporibus, si sapienter uixerint, ita liberentur, ut numquam ad mise
Abbreviated transcription (Latin):
qnimn adeam reuestitur inquasemꝑ fuit li psaceste
liberatio nouafit. cũ demiseria liberitur inqua
nũquã fuit. &ipsimiserie nouitas in ea factaẽ
quaenumquã fuits. Haec autẽ nouitas sinon in
rerũ quaediuina ꝓudentia gubernantur ordi¬
nem uenit sed c̃asu potius euenit Ubi sunt illi
d&erminati dimensiq circuitus. inquibus nulla
noua fiunt. sed rep&untur eadem quae fuerunt
siautẽ & hiec nouitas abordinatione ꝑuidentiae
ponexcluditur. siuedatasit in anima siuel apsa
sit possunt fieri poua quaeneq antea facta fiñ
uectam̃ arerũ ordine alienasint & sipotuit
anima ꝑimprudentiã facere sibi pouã miseriã
quaenone& inpuisa diuinae ꝓuidentiae. uthane¬
quoq inrer̾um ordine induder& & abhaceã
non prouide liberar& quatandẽ temerttate
humanae uanitates audemus negire diuinitatẽ
facere posse res non sibi sedmundo nouas.
quas neq: antea fecerit nec uiquã habuerit in¬

Expanded text:
quoniam ad eam reuertitur, in qua semper fuit, ipsa certe quoniam ad eam reuertitur, in qua semper fuit, ipsa certe liberatio noua fit, cum de miseria liberatur in qua numquam fuit, et ipsa miseriae nouitas in ea facta est quae numquam fuit. Haec autem nouitas si non in rerum, quae diuina prouidentia gubernantur, ordinem uenit, sed casu potius euenit, ubi sunt illi determinati dimensique circuitus, in quibus nulla noua fiunt, sed repetuntur eadem quae fuerunt? Si autem et haec nouitas ab ordinatione prouidentiae non excluditur, siue data sit anima siue lapsa sit: possunt fieri noua, quae neque antea facta sint nec tamen a rerum ordine aliena sint. Et si potuit anima per inprudentiam facere sibi nouam miseriam, quae non esset inprouisa diuinae quoque in rerum ordine includeret, et ab hac eam non improvide liberaret; qua tandem temeritate humanae vanitatis audemus negare divinitatem facere posse res, non sibi, sed mundo nouas, quas neque antea fecerit nec umquam habuerit in
Abbreviated transcription (Latin):
mã propt̃ cognoscenda malatraditã mundo
ut abeis liberataatq purgata. Cũ ad patrẽ redie¬
rit pihil ulterius talepatiatur: quanto magis
nosistã inimicã xꝑ̃iane fidei falsitatẽ de testari
aede itar debemus ¶His autẽ cirtuitibus euacuatis
auq fritistratis pulla peres sitas nos compellit.
ldco putare non hibere initium temporis ex quo
c̃ecoeperit genus humanũ. quia ꝑnescio quoscireui¬
tus nihilst in rebus poui quod non & antea cestis
interuallis temporum fuerit & posteasit futurũ.
SSienim liberatur anima nonredditur adiniferias.
sicut nũquã antealiberataẽ. fit in illa aliquid qđ
antea numquã factũ ẽ.: & hocquidem ualdemag¬
nũ idest quaenũquã definat. adna felicitas
Si autẽ innatura immostalifittanta pouitas.
nullo rep&ita Nullo rep&enda circuitu quur
in rebus immostalibus fieri nonpos se contenditur.
Sidicunt non fieri inanima beatitudinis pouitatẽ

Expanded text:
mam propter cognoscenda mala traditam mundo, mam propter cognoscenda mala traditam mundo, ut ab eis liberata adque purgata, cum ad Patrem redierit, nihil ulterius tale patiatur: quanto magis nos istam inimicam Christianae fidei falsitatem detestari ac deuitare debemus! His autem circuitibus euacuatis __ adque frustratis nulla necessitas nos conpellit ideo putare non habere initium temporis ex quo esse coeperit genus humanum, quia per nescio quos circuitus nihil sit in rebus noui, quod non et antea certis interuallis temporum fuerit et postea sit futurum. Si enim liberatur anima non reditura ad miserias, sicut numquam antea liberata est, fit in illa aliquid, quod antea numquam factum est, et hoc quidem ualde magnum, id est quae numquam desinat aeterna felicitas. Si autem in natura inmortali fit tanta nouitas nullo repetita, nullo repetenda circuitu, quur in rebus mortalibus fieri non posse contenditur? Si dicunt non fieri in anima beatitudinis nouitatem,
Abbreviated transcription (Latin):
tins tempora transigit anima misera quib trans¬
actis ad beatitudinem subleu&ur: Quãbeata
quibus transactis inmiseriã reuoluatũr: atque
rta spesnrie infelicitatis est felix & felicitatis in¬
felix. undefit ut quiahic mala presentia patim᷑.
ibi in&uimus imminentia uerius semꝑ miseri
quãbeati aliquando eẽpossimus. Dedqnm̃ haec
falsa sunt clamante pi&ate coniuncente uerita¬
te. Illaenim nobis ueraciter promittitur uera
felicitas. cuius erit semꝑ r&inenda & nulla infeli¬
citate rumpenda cesta securitas uiam rectam
sequentes quod nobis est xp̃s. coduce ac siluatore
auano &inepto impiorũ circuitu iterfidei mentẽ¬
que auestamus : Sienim deistis circuitibus & sine
cessatione alternantibus itionibus & reditionibus
animarũ. porphẏrius platonicus suorũ opini¬
onẽ sequi noluit siueipsius rei uanitate ꝑ motus.
siue iamtempora xp̃iana reueritus & quod inli¬
bro decimo commemoraui dicere maluit ani¬

Expanded text:
tius tempora transigit anima misera, quibus transtius tempora transigit anima misera, quibus transactis ad beatitudinem subleuetur, quam beata, quibus transactis in miseriam reuoluatur. Adque ita spes nostrae infelicitatis est felix et felicitatis infelix. Unde fit, ut, quia hic mala praesentia patimur, ibi metuimus inminentia, uerius semper miseri quam beati aliquando esse possimus. Sed quoniam haec falsa sunt clamante pietate, conuincente ueritate illa enim nobis ueraciter promittitur uera felicitas, cuius erit semper retinenda et nulla infelicitate rumpenda certa securitas: uiam rectam sequentes, quod nobis est Christus, eo duce ac saluatore a uano et inepto inpiorum circuitu iter fidei mentemque auertamus. Si enim de istis circuitibus et sine cessatione alternantibus itionibus et reditionibus animarum Porphyrius Platonicus suorum opinionem sequi noluit, siue ipsius rei uanitate permotus siue iam tempora Christiana reueritus, et, quod in libro decimo commemoraui, dicere maluit ani
Abbreviated transcription (Latin):
tione cognouerit: Quomodo ergo fatentur
quanto plus quisq amaueritdm̃. t̃anto eum
facilius adbeatitudinẽ ꝑuenturũ quiea docent
quibus amor ipsetorpescat. Nam quis ñ remissu
& taepidius am& eumque secogitat necessirio de¬
sesturũ & contracius ueritatẽ sapientiãq sensurũ.
& hoc cũ adeius plenã prosuacapacitate notitiã
beatitudinis ꝑfectione ꝑuenerit. Quando nec
hominẽ amicũ possit quisq amare fideliter
cuise futurũ nouit inimicum sedabsit utuera¬
sint quaenobis minantur. ueram miseriã nũquã
finiendã sed int̃ positionibus falsie beatitudinis.
siepe acsine finerũ pendã. Quid enĩ illa beatitu¬
dine falsius atq fallacius ubi nos. futuros mise¬
ros aut intanta ueritatis luce nesciamus aut insũ¬
ma felicitatis artetimeamus: Sienĩ uenturam
calamitatẽ ignoraturi sumus peritior ẽ hic nr̃a
miseria. ubiuenturã beatitudinẽ nouimus
Si autẽ nos illic clades imminens ponlatebitbea¬

Expanded text:
tione cognouerit: quo modo ergo fatentur, tione cognouerit: quo modo ergo fatentur, quanto plus quisque amauerit Deum, tanto eum facilius ad beatitudinem peruenturum, qui ea docent, quibus amor ipse torpescat? Nam quis non remissius et tepidius amet eum, quem se cogitat necessario deserturum et contra eius ueritatem sapientiamque sensurum, et hoc cum ad eius plenam pro sua capacitate notitiam beatitudinis perfectione peruenerit? quando nec hominem amicum possit quisque amare fideliter, cui se futurum nouit inimicum. Sed absit ut uersint, quae nobis minantur ueram miseriam numquam finiendam, sed interpositionibus falsae beatitudinis saepe ac sine fine rumpendam. Quid enim illa beatitudine falsius adque fallacius, ubi nos futuros miseros aut in tanta ueritatis luce nesciamus aut in summa felicitatis arce timeamus? Si enim uenturam calamitatem ignoraturi sumus, peritior est hic nostra miseria, ubi uenturam beatitudinem nouimus; si autem nos illic clades inminens non latebit. bea
Abbreviated transcription (Latin):
sint dõ circuitibus definitis. euntibis semꝑatq
redeuntibus ꝑ nr̃as falsas beatitudines &ueras
miserias alternatim quidem. sed reuolutione in ces¬
sabili sempiternas. notatẽ operasua. qñm neque
afaciendo quiescere. Neq sciendo pastra quae in.¬
finita sunt indagare. Quis haet audiat quiscredat.
quis ferat quaesi uera essent: nonsolũ tacerentur adid¬
prudentius. uerũ &ũam ut quomodo ualeodicã
quod uolo doctius nescirentur Nam si haecillic
in miemoria non habebimus. &ideo beaticrimus.
quur hic ꝑ eorũ scientiã grauatur amplius
nr̃a miseria ¶Si autẽ ibiea necessario scituri aaid¬
sumus. hic saltem pesciamus. uthic feliciorsit
expectatio quã illic adeptio summi boni
quando hica & nauita consequenda expectat᷑.
Si autẽdicunt peminẽ posse ad illãbeatitudinẽ
ꝑuenire. pisi hoscircuitus ubi beatitudo & mi¬
seria uicissim alternant. in huius uitae erudi¬

Expanded text:
sint Deo circuitibus definitis euntibus semper adque sint Deo circuitibus definitis euntibus semper adque redeuntibus per nostras falsas beatitudines et ueras miserias alternatim quidem, sed reuolutione incessabili sempiternas nota esse opera sua, quoniam neque a faciendo quiescere neque sciendo potest ea, quae infinita sunt, indagare? Quis haec audiat? quis credat? quis ferat? Quae si uera essent, non solum tacerentur prudentius, uerum etiam ut quo modo ualeo dicam quod uolo doctius nescirentur. Nam si haec illic in memoria non habebimus et ideo beati erimus, quur hic per eorum scientiam grauatur amplius nostra miseria? Si autem ibi ea necessario scituri sumus, hic saltem nesciamus, ut hic felicior sit expectatio quam illic adeptio summi boni; quando hic aeterna uita consequenda expectatur; Si autem dicunt neminem posse ad illam beatitudinem peruenire, nisi hos circuitus, ubi beatitudo et miseria uicissim alternant, in huius uitae erudi
Abbreviated transcription (Latin):
uorũ enimaures porũ feranit postemenisi¬
toc tantisq calamitatibus uitam sitame uit aista
diaendaẽ quaepotius morsest itagrauis ut mors quae
abhac liberat mostis huius amore timeatur Post
tam magnã alatamque multa & horrenda t̃andẽ
liquando ꝑ ueram religionẽ atq sapientiam
ex puta atq finita. ita ꝑuenire ad conspectumdi.
atq ita fieribeatũ cotemplatione in corporeae
lucis. ꝑ pasticipationẽ immutabilis immostalita¬
tiseius cuitis ad ipiscendae amore flagramus ut
eam quandoq necessesit deseri&eos quideferunt
ab illa a&ũntate ueritate felicitate deiectos. tasta¬
reie mostalitati turpi stultitiae miseriis exsexra¬
bilibus implicari: ubids̃ amittatur. ubi odio ueritas
hibeatur. ubi ꝑ immundas nequitias. beatitudo quae̾¬
ritur. Ethoc tadem atq itidem sine ullo fine priorũ
& pesteriorũ cestis in teruallis &dimensionibus saccu¬
lorũ fictũ. & futurũ: Et hoc propterea unt pos¬

Expanded text:
uorum enim aures piorum ferant post emensuorum enim aures piorum ferant post emenstot tantisque calamitatibus uitam si tamen uita ista dicenda est, quae potius mors est, ita grauis, ut mors, quae ab hac liberat, mortis huius amore timeatur, post tam magna mala tamque multa et horrenda tandem aliquando per ueram religionem adque sapientiam expiata adque finita ita peruenire ad conspectum Dei adque ita fieri beatum contemplatione incorporeae lucis per participationem inmutabilis inmortalitatis eius, cuius adipiscendae amore flagramus, ut eam quandoque necesse sit deseri et eos, qui deserunt, ab illa aeternitate ueritate felicitate deiectos tartareae mortalitati, turpi stultitiae, miseriis exsecrabilibus inplicari, ubi Deus amittatur, ubi odio ueritas habeatur, ubi per inmundas nequitias beatitudo quaeratur, et hoc itidem adque itidem sine ullo fine priorum et posteriorum certis interuallis et dimensionibus saeculorum factum et futurum; et hoc propterea, ut pos
Abbreviated transcription (Latin):
desaeclis sacculorũ possit intellegi. profundissima
quaestio ẽ. Ineq hoc quod nuncagimus impedit. si i¬
discussa interim differatur. siue aliquid in ea defimre
ualeamus siuenos faciat cautiores diligentior ipsa
tractatio: neintanta obscuritate rerũ affirma¬
re temere aliquid audeamus. Nuncenim contra
opinionẽ disputamus. qua illicircuitus asserunt
quibus semꝑ eadem ꝑ interualla t̾eporũ necessecẽ
rep&i existimantur: quaelib& autẽ illarũ senten¬
tiarũ desaeculis saeculorũ uerasit. adhoscirtuitus
nihil ꝑtin& Qnm̃ siue siecula sicculorũ sipit. pon
eadem rep&uta sed alterũ ex altero conexioñ ordiu¬
tissima procurrentia. liberatorũ beatitudine. sine
ullo recursu miseriarũ ꝑmanente siue saecula
sacculorũ. aderna sint tem poraliũ. taniquã domi¬
nantia subditorũ circuitus illi eadem reuduentes
locũ ponhibent quos maxim erefellit a&erna
uita sanctorum. X .X
.XX

Expanded text:
de saeculis saeculorum possit intellegi, profundissima de saeculis saeculorum possit intellegi, profundissima quaestio est, neque hoc quod nunc agimus inpedit, si indiscussa interim differatur; siue aliquid in ea definire ualeamus, siue nos faciat cautiores diligentior ipsa tractatio, ne in tanta obscuritate rerum adfirmare temere aliquid audeamus. Nunc enim contra opinionem disputamus, qua illi circuitus adseruntur, quibus semper eadem per interualla temporum necesse esse repeti existimantur. Quaelibet autem illarum sententiarum de saeculis saeculorum uera sit, ad hos circuitus nihil pertinet; quoniam siue saecula saeculorum sint non eadem repetita, sed alterum ex altero conexione ordinatissima procurrentia, liberatorum beatitudine sine ullo recursu miseriarum certissima permanente, siue saecula saeculorum aeterna sint temporalium tamquam dominantia subditorum, circuitus illi eadem reuoluentes locum non habent, quos maxime refellit aeterna uita sanctorum. CAPUT XX
Abbreviated transcription (Latin):
Noua & dissimilia consequentia praccedentibus si
semꝑ facere uell& in ordinata & in prouisa habere
non poss& nec ea prouider& ex proximo tẽ pore
xIone copulentur quacappellantur sicta¬
la sacculorũ. Aliatam̃ atq alia ordinata dissimdi¬
tudine procurentia eisdum taxat qui exmiscru
liberantur insuabeata immostalitate sinefine
manentibus. Anitadicantur saccula sacrulorum
ut intellegintur saccula insapientiadĩ inconcussi
stabilitate manentia. istorũ quaetũ tẽpore transe¬
unt ⁊amquã efficientia sieculorũ definire p̃aubo
fostassi senim possit dicisieculũ quae sunt saccula
ut nihil aliud ꝑhibeatur sieculũ quaesunt siccula
ut nihil aliud ꝑhibeatur sacculũ sacculi quã saccula
saeculorũ: Sicut᷑aliud pihil dicitur caelũ cadi
quã cadicaelorũ Nam cadũds̃ uocauit firmam̃tũ
suꝑ quod sunt aquae Ettamen psalmus & aquae in¬
quit quac suꝑcaeloss laudent nom̃dñi ¶ Quidergo
istorũ duorum sit. anpra&er haecduo aliquid aliud

Expanded text:
noua et dissimilia consequentia praecedentibus si semper facere uellet, inordinata et inprouisa habere non posset, nec ea prouideret ex proximo tempore, xione copulentur quae appellantur saecula saeculorum. alia tamen adque alia ordinata dissimilitudine procurrentia, eis dumtaxat, qui ex miseria liberantur, in sua beata inmortalitate sine fine manentibus; an ita dicantur saecula saeculorum, ut intellegantur saecula in sapientia Dei inconcussa stabilitate manentia istorum, quae cum tempore transeunt, tamquam efficientia saeculorum, definire non audeo. Fortassis enim possisunt saecula, ut nihil aliud perhibeatur saeculum saeculi quam saecula saeculorum, sicut nihil aliud dicitur caelum caeli quam caeli caelorum. Nam caelum Deus uocauit firmamentum super quod sunt aquae; et tamen psalmus: Et aquae, inquit, quae super caelos, laudent nomen Domini. Quid ergo istorum duorum sit, an praeter haec duo aliquid aliud
Abbreviated transcription (Latin):
se nec uoluptate suauis. necquioaesa lubris scdolo¬
repoenalis est non in merito morsest potius
sappellataquam uitđ. Ideo autẽ serunda. quia post
illam primaẽ qua fit cohaerentiũ direptio Na¬
turarũ siuedĩ & animae. siue animae &corporis
De primaigitur corporis mostedici potest: quodbo
nis bonasit. malis mala. Secunda uero sinedubio
sicut pullorubonorũẽ. Ita nullibona.I IT¬
onautẽ dissimulanda pascitur quaestio.
utrũ reuera mors qua sepirantur animȩ
& corpus. bonissit bonas quia siitaẽ quomodo po¬
terit obtineri. quod &iã ipsisit poena peccati.
Hancenim primihominis pisi peccauis sent ꝑ¬
pessi utiq non fuissent: Quopacto igiturboni
eẽ bonis possit bonisq accidere ponposs& pisi
malis sed rursus si nonnisi malis poss& acedie
Non deber& bonis bonaeẽ sednulla ¶ Ouur enĩ
eẽ ulla poena in quibus ponessent ulla punien¬
da squaspt̃ fatendũ ẽ primos quidem homines

Expanded text:
se nec uoluptate suauis nec quiete salubris, sed dolose nec uoluptate suauis nec quiete salubris, sed dolore poenalis est, non inmerito mors est potius appellata quam uita. Ideo autem secunda, quia post illam primam est, qua fit cohaerentium diremtio naturarum, siue Dei et animae siue animae et corporis. De prima igitur corporis morte dici pnis bona sit, malis mala. Secunda vero sine dubio, sicut nullorum bonorum est, ita nulli bona Non autem dissimulanda nascitur quaestio, utrum re uera mors, qua separantur anima et corpus, bonis sit bona; quia si ita est, quo modo poterit obtineri, quod etiam ipsa sit poena peccati? Hanc enim primi homines, nisi peccauissent, perpessi utique non fuissent. Quo pacto igitur bona esse possit bonis, quae accidere non posset nisi malis? Et rursus si non nisi malis posset accidere, non deberet bonis bona esse, sed nulla. Quur enim esset ulla poena in quibus non essent ulla punienda? Quapropter fatendum est primos quidem homines
Abbreviated transcription (Latin):
Nim in illa poena ultima ac sempiterna dequa
suo loxo diligentius disserendũ est rectemorsam¬
maedicitur. quia nonuiuit exdõ Alorsautem
corporis quomodo cũuniat exanima Non enim
aliter possunt ipsacorpora quae post resurritao¬
nẽ futura sunt sentire torm̃tas Anquiauita qualis¬
cumq aliquodbonũ est. dolor autem malũ. Ideoper
uiuere corpus dicendũ est inquo anima nonuiuendi
causaẽ seddolendis Viuit itaq anima exdõ cum
uiuitbene. Non enĩ potest benetuiuere. pisidõ ins
operante quodbonũe. Viuit aute corpus exanima
cũ anina uiuit incorpore. Seuiuiuat ipsa seu p̃uiur
exdõs impiorũnãq in corporibus uita. Nonanima¬
rũ sed corporũ uitaẽ quã possunt eis &iam aninue
mostuae hocẽ dõ deferente quantulacũq ꝓ pria
uita. ex qua&iam &immortales sunt pondesistente
conferre. Verũ indinatione nouissima quã¬
uis homo sentire nondefinat. tamenquia sen susip¬

Expanded text:
Nam in illa ultima poena ac sempiterna, de qua Nam in illa ultima poena ac sempiterna, de qua suo loco diligentius disserendum est, recte mors animae dicitur, quia non uiuit ex Deo; mors autem corporis quonam modo, cum uiuat ex anima? Non enim aliter potest ipsa corporalia, quae post resurrectionem futura sunt, sentire tormenta. An quia uita qualiscumque aliquod bonum est, dolor autem malum, ideo nec uiuere corpus dicendum est, in quo anima non uiuendi causa est, sed dolendi? Viuit itaque anima ex Deo, cum uiuit bene; non enim potest bene uiuere nisi Deo in se operante quod bonum est; uiuit autem corpus ex anima, cum anima uiuit in corpore, seu uiuat ipsa seu non uiuat ex Deo. Inpiorum namque in corporibus uita non animarum, sed corporum uita est; quam possunt eis animae etiam mortuae, hoc est Deo deserente, quantulacumque propria uita, ex qua et inmortales sunt, non desistente, conferre. Verum in damnatione nouissima quamuis homo sentire non desinat, tamen, quia sensus ip
Abbreviated transcription (Latin):
ximus ¶ Sed deipsogenere mostis. uideo mihi pau¬
lu diligentius disserendũ. Quãuis enim anima
humana ueraciter immostalis ꝑhibeatur. hab&
tamen quandam &iam ipsi mostẽsuã. Nam ideo
dicitur immostalis. quia modo quodam quantulo¬
cũq non desinit uiuere atq sentire: Corpus autẽ
ideo mostale: qñ indeseri omniuita potest nec ꝑscip¬
sũ aliquatenus uiuit Alorsigitur animaefit. Cũ
eam deferitds̃: Sicut corporis cum iddeserit anima
Ergo utriusq rei id est totius hominis morsest. Cum
anima desesta deferit corpus Itaenĩ pocexdõ uiuit
ipsa . necorpus exipsa. Huius modi autẽ totius homi¬
nis mostem illa sequitur. Quã secundã mostẽ diuino
rũ appellat auctoritas. Hanc saluator significauit.
ubiait: Fum tim&e quihab& potestatẽ & corpus&
animã ꝑdere ingchennã Quodcũ ante non fiat
quãcũamina corpori sic fuerit copulata ut nulla¬
diremptione sepirentur. mirũ uideri potest quo
deseritur. sedanimatũ sentiensq cruciatur.

Expanded text:
xium est. Sed de ipso genere mortis uideo mihi paulo diligentius disserendum. Quamuis enim anima humana ueraciter inmortalis perhibeatur, habet tamen quandam etiam ipsa mortem suam. Nam ideo dicitur inmortalis, quia modo quodam quantulocumque non desinit uiuere adque sentire; corpus autem ideo mortale, quoniam deseri omni uita potest nec per se ipsum aliquatenus uiuit. Mors igitur animae fit, cum eam deserit Deus, sicut corporis, cum id deserit anima. Ergo utriusque rei, id est totius hominis, mors est, cum anima Deo deserta deserit corpus. Ita enim nec ex Deo uiuit ipsa nec corpus ex ipsa. Huius modi autem totius hominis mortem illa sequitur, quam secundam mortem diuinorum eloquiorum appellat auctoritas. Hanc Saluator significauit, ubi ait: Eum timete, qui habet potestatem et corpus et animam perdere in gehennam. Quod cum ante non fiat, quam cum anima corpori sic fuerit copulata, ut nulladiremtione separentur: mirum uideri potest quo deseritur, sed animatum sentiensque cruciatur.
Abbreviated transcription (Latin):
ne careant quaquaerunt unde iuste uideant᷑
sacra & sacrificia facere quasi conditoribus suis
facilecarebunt & amhuius opinionis errore
Neq enim fisest illius paturae quãlib& minimȩ
mostalisq creatorem pisidmn credere acdicere
x antequam possit intellegiꝰ Angli autẽ quosilli¬
deos libentius appellant. &iam si adhibent uel
iussi ul missi operationẽsuã rebus quaegignunt᷑
inmundo tam pon eosdicimus creatores anima¬
lium. quã nec agricolas frugũ absq arboru. XXUI
umenim alia sit species quae adhib&ur extrin¬
secus cuicũq materiae corporali sicut ope¬
rantur homines figuli& fabri. atq id genus opifi¬
ces qui&iam pingunt & fingunt formas similes
corporibus animaliũ. Aliauero quae intrinsecus
efficientes causas habent desecr&o &occulto nature¬
uiuentis atq intellegentis arbitrio quae non solũ
uiturales corporũ species: uerũ&iam ipsas animan¬
tiũ animasdum non fit. Facit supradicta illa speci¬

Expanded text:
ne careant, qua quaerunt unde iuste uideantur sacra et sacrificia facere quasi conditoribus suis, facile carebunt etiam huius opinionis errore. Neque enim fas est ullius naturae quamlibet minimae mortalisque creatorem nisi Deum credere ac dicere, et antequam possit intellegi. Angeli autem, quos illideos libentius appellant, etiamsi adhibent uel iussi uel permissi operationem suam rebus quae gignuntur in mundo, tam non eos dicimus creatores animalium, quam nec agricolas frugum adque arborum. CAPUT um enim alia sit species quae adhibetur extrinsecus cuicumque materiae corporali, sicut operantur homines figuli et fabri atque id genus opifices, qui etiam pingunt et effingunt formas similes corporibus animalium; alia vero quae intrinsecus efficientes causas habet de secreto uiuentis adque intellegentis arbitrio, quae non solum naturales corporum species, uerum etiam ipsas animantium animas, dum non fit, facit: supra dicta illa speci
Abbreviated transcription (Latin):
uonenim ad infantilẽ hebitudinẽ & infir¬
mitatẽ animi dcorporis quãuidemus inpat¬
uulis pocrato uel poena ille redactus est.
quaeds̃ uoluiteẽ tãquã primordia catulorũ
quorũ parentes inbestialẽ uitã mostemq
deicerat sicutenĩ scriptũẽ: Homocũ in ho¬
nore ẽ& ponintellexit comparatus est pe¬
coribus uon intellegentibus & similis factus
est illis Nisi quod infantes infirmiores
&iam cerninius. in usu motuq mebrorũ. &
sensu app&endi atq uitandi. quã sunt alio¬
rũ tenerrimi fous animaliũ. Tam quã fe
tanto attollat excellentius suprac&era ani¬
mantia uis humana quantomagis imp&ũ
suũ uelut sagitta cũ arcus extenditur r&ror¬
sum reducta distulerits nonergo adista infan¬
tilia rudimenta praesumptione inlicita.
&damnatione iusta prolapsus ud inpulsus
est primus homo sed actenus ineo patura

Expanded text:
Non enim ad infantilem hebetudinem et infirNon enim ad infantilem hebetudinem et infirmitatem animi et corporis, quam uidemus in paruulis, peccato uel poena ille redactus est quae Deus uoluit esse tamquam primordia catulorum, quorum parentes in bestialem uitam mortemque deiecerat; sicut enim scriptum est: Homo in honore cum esset, non intellexit; conparatus est pecoribus non intellegentibus et similis factus est illis; nisi quod infantes infirmiores etiam cernimus in usu motuque membrorum et sensu adpetendi adque uitandi, quam sunt aliorum tenerrimi fetus animalium; tamquam se tanto adtollat excellentius supra cetera animantia uis humana, quanto magis inpetum suum, uelut sagitta cum arcus extenditur, retrorsum reducta distulerit; — non ergo ad ista infantilia rudimenta praesumtione inlicita et damnatione iusta prolapsus uel inpulsus est primus homo; sed hactenus in eo natura
Abbreviated transcription (Latin):
iostis experirentur genus. sed oosdem primos
pecctors ita fuisse moste multatos ut etiam
quicquideorũ styrpec̃a exostũ. Cadem pocna
tnerentur obnoxiũs Nonenĩ aliudexeis
quã quod ipsi fuerint pascer&ut s promagni¬
tudine quippe culpae illius patura damnatio
mutauit inpeius ut quod poenaliter praccessit
infcccantibus hominibus primis. &iam natu¬
raliter sequer&ur innascentibus c&eris. Neque
enim ita homo ex homine sicuthomo expuluere
pulius namq hominis faciendo materies fuit.
homo autẽ hominigignendo parens. proinde
quod estterra. non hoc est caro. quãuis exterra
factisit ciro quod est autẽ parens homo hoc est &
proles homo  In primo igitur homine ꝑfemi¬
nam in progeniem transiturũ uniuersum
genus humanũ fuit quando illa coniugum
copula diuinam sententiã suacdam pnationis
excepit Et quod homo factu sest poncũ crear&
sed cũ pecrar& & punir&ur hocgenuit: Quantũi
quidem attin& ad pecati & mostis originem:

Expanded text:
ortis experirentur genus: sed eosdem primos peccatores ita fuisse morte mulctatos, ut etiam quidquid de eorum stirpe esset exortum, eidem poenae teneretur obnoxium. Non enim aliud ex eis, quam quod ipsi fuerant, nasceretur. Pro magnitudine quippe culpae illius naturam damnatio mutavit in pejus; ut quod poenaliter praecessit in peccantibus hominibus primis, etiam naturaliter sequeretur in nascentibus caeteris. Neque enim ita homo ex homine, sicut homo ex pulvere. Pulvis namque homini faciendo materies fuit: homo autem homini gignendo parens. Proinde quod est terra, non hoc est caro; quamvis ex terra facta sit caro. Quod est autem parens homo, hoc esproles homo. In primo igitur homine per feminam in progeniem transiturum uniuersum genus humanum fuit. quando illa coniugum copula diuinam sententiam suae damnationis excepit; et quod homo factus est, non cum crearetur, sed cum peccaret et puniretur, hoc genuit, quantum quidem adtinet ad peccati et mortis originem.
Abbreviated transcription (Latin):
Cidei autẽ robore atq cestamine inmaioribus
dũtaxat &atibiis &iam mostis fuerat superan¬
dus timor quod inscĩs mastrribus maxime
men si postlauacrũ regenerationis iam scĩ
non possent mostẽ ꝑp&a corporalem ͭ Cum
pariuilis autẽ baptizandis quis ponadxp̃i
gratia propterea potius currer& ne a corpore
soluer&ur atq: ita noninui sibili priemio
probar&ur fides. sediam nec fides e&̃ confes¬
tim suioperis quaerendo & sumendo merte¬
dem¶Nunc uero maiore &mirabiliore gra¬
tia siluatoris ĩnusus iustitiae. Peccati poena
conuersae tunc enĩ dictũ ẽ homini morieris
si peccaueris. Nuncdicitus mastrri morfre
nepecces. Tunodictũ ẽ simandatũ transgressi
fueritis moste moriemini: Nuncdicitur simor¬
tẽ recussaueritis mandatũ trans grediemini.
Quod tunc timendũ fuerat ut non peccar&ur

Expanded text:
Fidei autem robore adque certamine, in maioribus Fidei autem robore adque certamine, in maioribus dumtaxat aetatibus, etiam mortis fuerat superandus timor, quod in sanctis martyribus maxime men, si post lauacrum regenerationis iam sancti non possent mortem perpeti corporalem. Cum paruulis autem baptizandis quis non ad Christi gratiam propterea potius curreret, ne a corpore solueretur? Adque ita non inuisibili praemio probaretur fides, sed iam nec fides esset, confestim sui operis quaerendo et sumendo mercedem. Nunc uero maiore et mirabiliore graaluatoris in usus iustitiae peccati poena conuersa est. Tunc enim dictum est homini: Morieris, si peccaueris: nunc dicitur martyri: Morere, ne pecces. Tunc dictum est: Si mandatum transgressi fueritis, morte moriemini; nunc dicitur: Si mortem recusaueritis, mandatum transgrediemini. Quod tunc timendum fuerat, ut non peccaretur
Abbreviated transcription (Latin):
humana uitiata atq mutataẽ ut repugnantẽ
pater&ur inmẽbris in oboedientiã concupis¬
cendi & obstringer&ur peaessitate moriendi
atq ita id quod intio poenaq factus est id est ob¬
noxius peccato mostiq generar& a quo peccati
uinculo deẽ si ꝑmediatoris xp̃i gratia soluuntur
infintes hanc solã moste̾ ꝑ p&i possunt quae
animã se iungit a corpore : Insecundã uero illã
sine fine poenalẽ liberati apeccati obligatione
nontrinseunt
iquẽ uero mou& quur ud ipsã patiantur
Osi & ipsa peccati ꝑoenaẽ. quorũ ꝑgratiam
reatuaboler&ur ¶lam ista quaestio in alio
nr̃ oopere quod scripsimus debaptismo par¬
uulorũ tractata & absolutaẽ ubi dictum est
ad hoc relinqui animae experimentũ sepa¬
rationis a corpore. Quãuis ab lato iamcriminis
nexi . quõsi regeneratiomis sacramentũ conti¬
nuo sequer&ur immostalitas corporis. ipsa
fides eneruar&ur. Qua&unc est fides quando
expectatur inspe quod inre pondum uid&ii :

Expanded text:
humana uitiata adque mutata est, ut repugnantem pateretur in membris inoboedientiam concupiscedi et obstringeretur necessitate moriendi, adque ita id, quod uitio poenaque factus est, id eat obnoxios peccato mortique generaret. A quo peccati uinculo si per Mediatoris Christi gratiam soluuntur infantes, hanc solam mortem perpeti possunt, quae animam seiungit a corpore; in secundam uero illam sine fine poenalem liberati a peccati obligatione non transeunt. quem uero mouet, quur uel ipsam patiantur, si et ipsa peccati poena est, quorum per gratiam reatus aboletur: iam ista quaestio in alio nostro opere, quod scripsimus de baptismo paruulorum, tractata ac soluta est; ubi dictum est ad hoc relinqui animae experimentum separationis a corpore, quamuis ablato iam criminis nexu, quoniam, si regenerationis sacramentum contnuo sequeretur inmortalitas corporis, ipsa fides eneruaretur, quae tunc est fides, quando expectatur in spe, quod in re nondum uidetur.
Abbreviated transcription (Latin):
INITIO GENERIS NUMANI DIFFICILLIAUS
quaestionibus. Nunc iam del apsu primi homi¬
nis immo primorũ hominũ &deorigine acpro¬
pugine mortis humanae. Dispositionem a nobis
institutã rerũ ordodeposcit . ¶ Nonenĩ eomodo¬
quo angelos condideratds homines. ut&iam sipec¬
cassent mori omnino non possent. Sedita ut ꝑfunc¬
tos oboedientiae munere. sine interuentu mostis.
angelica immutabilitas & beata a&nitas sequer&
Inoboedientes autẽ. mors placter& damnaitione

Expanded text:
initio generis humani difficillimis quaestionibus nunc iam de lapsu primi hominis, immo primorum hominum, et de origine ac propagine mortis humanae disputationem a nobis institutam rerum ordo deposcit. Non enim eo modoquo angelos, condiderat Deus homines, ut etiam si peccassent mori omnino non possent; sed ita ut perfunctos oboedientiae munere sine interuentu mortis angelica inmortalitas et beata aeternitas sequeretur; inoboedientes autem mors plecteret damnatione
Abbreviated transcription (Latin):
sae est utneg&ur creari potuisse quod nũquã
antea creatum ẽ&. siliberatarũ animarũ nume¬
rus quinũquã antea fuit non solũ factusẽ semed
sed fieri nũquã desin&. Si autẽ opost& uttestus
sit liberatarũ aliquis numerus animarũ quae
ad miseriã nũquã redeant neq iste nuimerus ulte¬
rius augeatur &iam ipse sine dubio quicũq ent
ante utiq nũquã fuit. qui profecto crescere &
ad suae quantitatis terminũ ꝑuenire sinealiqͦ
nonposs& initio: quod initium eo modo an¬
teanũquã fuit. hoc ergo ut e& creatus esthamo¬
a &ernitatẽdĩ noua creantis. sine poui¬
tate aliqua uoluntatis quantũ potuimus ex¬
plicata non est arduum uidere malto fuis se
indius quod factũ est ut exuno homine quem
primũ condidit multiplicar &ur genus humani
quãsiid inquo ẽ& apluribus. Nnam cũ animantis
alias solitarias & quod ommodo soliuagas. idest

Expanded text:
sae est, ut negetur creari potuisse quod numquam sae est, ut negetur creari potuisse quod numquam antea creatum esset, si liberatarum animarum numerus, qui numquam antea fuit, non solum factus est semel, sed fieri numquam desinet? Si autem oportet ut certus sit liberatarum aliquis numerus animarum, quae ad miseriam numquam redeant, neque iste numerus ulterius augeatur: etiam ipse sine dubio, quicumque erit, ante utique numquam fuit; qui profecto crescere et ad suae quantitatis terminum peruenire sine aliquo non posset initio; quod initium eo modo antea numquam fuit. Hoc ergo ut esset, creaaeternitatem Dei noua creantis sine nouitate aliqua uoluntatis, quantum potuimus, explicata non est arduum uidere multo fuisse melius quod factum est, ut ex uno homine, quem primum condidit, multiplicaret genus humanum, quam si id incohasset a pluribus. Nam cum animantes alias solitarias et quodam modo soliuagas, id est
Abbreviated transcription (Latin):
rias reuoluantur: consequentur dicturis nifim¬
tas. Quantus lib& namq finit is numerus fuis¬
s& animarũ infinit is recro sacculis sufficere
nonualer&. ut exillo semꝑhomines fierent quo¬
rũessent animae abista semꝑ mostalitate liberan¬
dac pũquã adeam deinceps rediturae. Nec ulloro¬
do explicabunt quomodo inrebus quas utdõpota
ẽẽ possint finitas uolunt. infinitus sit numerus
animarũ ¶Qua propt̃ qnĩnci tuitus illi iamexplos
sunt quibus ad easdem miserias pecessarioputalut᷑
anima reditura: Quid restat conuenientius piada¬
ti quãcredere nonẽe inpossibiledõ &eaquaenũquã
fecerit poua facere & ineffabili praescientia uolun¬
tatẽ mutabilẽ ponhaberes Porro autẽ utrũ ani¬
marũ liberaitarũ nec ulterius ad miserias reditu¬
rarũ numerus possit semꝑ augeri ipsi uide mt
quidererũ infinitate colubenda tam subtiliter
disputant. Nos uero ratiocinationẽntãm exutro¬
q latere terminamus: sienim potest quid aiu¬

Expanded text:
rias reuoluantur, consequenter dicturi sunt infinitas. Quantuslibet namque finitus numerus fuisset animarum, infinitis retro saeculis sufficere non ualeret, ut ex illo semper homines fierent, quorum essent animae ab ista semper mortalitate liberandae, numquam ad eam deinceps rediturae. Nec ullo modo explicabunt, quo modo in rebus, quas, ut Deo notae esse possint, finitas uolunt, infinitus sit numerus animarum. Quapropter quoniam circuitus illi iam explosi sunt, quibus ad easdem miserias necessario putabatur anima reditura: quid restat conuenientius pietati quam credere non esse inpossibile Deo et ea, quae numquam fecerit, noua facere et ineffabili praescientia uoluntatem mutabilem non habere? Porro autem utrum animarum liberatarum nec ulterius ad miserias rediturarum numerus possit semper augeri, ipsi uiderint, qui de rerum infinitate cohibenda tam subtiliter disputant; nos uero ratiocinationem nostram ex utroque latere terminamus. Si enim potest, quid cau
Abbreviated transcription (Latin):
& propterea omnitẽpore fuer̃. quia nullo modo
sinehis ipsa tẽporaẽẽ potuerunt. Vbi enim nulla
creaturaẽ cuius mutabilibus motibus tẽpora per¬
agantur tempora omnino non ẽẽ possunt.
ideo creatori coa&̾ni sunt. Ille enĩ semꝑ fuit.
tẽpora nullo modo ẽẽ potuers Tempus autem.
qm̃ inutabilitate transcurrit a&nitati immuta¬
bili non potestẽeto a&ernũ. Ae ꝑ hoc &iam sum
mostalitas angelorũ nontransit intẽpore. Nec p̃¬
terita ẽ quasi iam nonsit nec futura quasi nondũsit
Tam̃ eorũ motus quib tempora ꝑaguntur ex fu¬
turo. in pra&eritũ transcunt: Et ideo creatori
incuius motu dicendũ non est ul fuis ẜ quodiam
non sit uel futurũ eẽ quod nondum sit coi&nieẽ
non possunt.¶ Qua propt̃ sid ñsds̃ semꝑ dñs fuit
sẽꝑ habuit creaturã suodominatui seruientẽ uerũ
tamen nondeipsogenitã sed ab ipso denihilo factã
Nec ei coa&̾nã erat quippeillã quãuis nullotẽ¬

Expanded text:
et propterea omni tempore fuerunt, quia nullo modo et propterea omni tempore fuerunt, quia nullo modo sine his ipsa tempora esse potuerunt. Ubi enim nulla creatura est, cuius mutabilibus motibus tempora peragantur, tempora omnino esse non possunt; ideo Creatori coaeterni sunt. Ille enim semper fuit tempora nullo modo esse potuerunt; tempus autem quoniam mutabilitate transcurrit, aeternitati inmutabili non potest esse coaeternum. Ac per hoc etiamsi inmortalitas angelorum non transit in tempore, nec praeterita est quasi iam non sit, nec futura quasi nondum sit: tamen eorum motus, quibus tempora peraguntur, ex futuro in praeteritum transeunt, et ideo Creatori, in cuius motu dicendum non est uel fuisse quod iam non sit, uel futurum esse quod nondum sit, coaeterni esse non possunt. Quapropter si Deus semper dominus fuit, semper habuit creaturam suo dominatui seruientem; uerum tamen non de ipso genitam, sed ab ipso de nihilo factam nec ei coaeternam; erat quippe ante illam, quamuis nullo tem
Abbreviated transcription (Latin):
¶Possumus enim rectedicere. Erat tempus quando ñorat ad id¬
roma. Crat temptis quando nonerathieru silem
mo si non cũ intio tem poris. sed postaliquod tẽ¬
pus factus est mundus possumus dicere Erattẽpus
quando nonerat mundus. At uerderat tempus
quando nullũ erat tempus. Tam in conuenienter
dicimus. Ac siquisquã dicat. erat homo quando
uulluserat homo. auterat istemundus quando
nonerat mundus. Sienundealio atq: alio intelle¬
gatur. potest dici aliquomodo hocest erat alius ho¬
mo. quando nonerat istehomo Si cergo erat alius
tẽpus quando nonerat hoctempiis. recte possumus
dicere. Atuero erat tempus quando nullũ erattẽp
quis uel insipientissimus dixerit sicutergo dicimꝰ
creatĩ tẽpus cũ ideo semꝑfuissedicatur. quia omni
tẽpore tẽpus fuit. Ita non est comsequens. ut si semper
fuerunt angeli ideo non sint creati. Vt proptera
semꝑ fuisse dicantur. quia omnitẽpore fuerunt

Expanded text:
Possumus enim recte dicere: Erat tempus, quando non erat Possumus enim recte dicere: Erat tempus, quando non erat Roma; erat tempus, quando non erat Hierusalem;mo si non cum initio temporis, sed post aliquod tempus factus est mundus, possumus dicere: Erat tempus, quando non erat mundus; at uero: Erat tempus, quando nullum erat tempus, tam inconuenienter dicimus, ac si quisquam dicat: Erat homo, quando nullus erat homo, aut: Erat iste mundus, quando iste non erat mundus. Si enim de alio adque alio intellegatur, potest dici aliquo modo, hoc est: Erat alius homo, quando non erat iste homo; sic ergo: Erat aliud tempus, quando non erat hoc tempus, recte possumus dicere; at uero: Erat tempus, quando nullum erat tempus, quis uel insipientissimus dixerit? Sicut ergo dicimus creatum tempus, cum ideo semper fuisse dicatur, quia omni tempore tempus fuit: ita non est consequens, ut, si semper fuerunt angeli, ideo non sint creati, ut propterea semper fuisse dicantur, quia omni tempore fuerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
cuntur tempora manifestũ est quod a motusiderũ coe¬
perint unde&d scũ haec instituer& drx̃. Et sint insigna
& intem pora&indies cunannos. sed inali quomutabili
moti. Cuius aliud prius uliud posterius pr&erit eoqđ
simuleẽ non possunt. Siergo antecadũ in angelicis mo¬
tibus tale aliquid fuit et ideo tempiis iam fuitatq ange¬
li ex quo facti sunt temporalit̃ mouebuntur. Etiam
sic omnitẽpore fuer̃ quandoquidem cũ illis facta sunt
tempora. Quis autẽdicat non semꝑ fuit. quod omnitẽ¬
pore fuitꝰ sed sihoc respondero dic&urmihi quo
modonon ergo cai&erni creatori. si semꝑ ille semꝑ
illi fuer̃. Duomodo &iam creiti dicendi sunt. si semper¬
e creatos. neq enĩ & ipsatẽpora creataeẽ negabimus.
quãui somintẽpore tẽpus fuisse pemo ambigat:
ENamsino nomnitẽ pore tẽpuserait ergo tempus qł xx¬
quando nullũ eratẽpus. quis hoc stultissimus dixerit.

Expanded text:
cuntur tempora, manifestum est quod a motu siderum coecuntur tempora, manifestum est quod a motu siderum coeperint; unde et Deus, cum haec institueret, dixit: Et sint in signa et in tempora et in dies et in annos, sed in aliquo mutabili motu, cuius aliud prius, aliud posterius praeterit, eo quod simul esse non possunt; — si ergo ante caelum in angelicis motibus tale aliquid fuit et ideo tempus iam fuit adque angeli, ex quo facti sunt, temporaliter mouebantur: etiam sic omni tempore fuerunt, quando quidem cum illis facta sunt tempora. Quis autem dicat: Non semper fuit, quod omni tempore fuit? Sed si hoc respondero, dicetur mihi: Quo modo ergo non coaeterni Creatori, si semper ille, semper illi fuerunt? Quo modo etiam creati dicendi sunt, si sempera, et tamen creatos? Neque enim et ipsa tempora creata esse negabimus, quamuis omni tempore tempus fuisse nemo ambigat. Nam si non omni tempore fuit tempus, erat ergo tempus, quando nullum erat tempus. Quis hoc stultissimus dixerit?
Abbreviated transcription (Latin):
aliam. aliam succedente. Iinmortalẽ uero nonẽe¬
coepisse. nisicũ ad nr̃m saeculuuentũẽ. Quando &an¬
gelicreati sunt. si eos recte lux illa primum facta sig¬
nificat. Autillud potius cielũ dequo dictũ ẽ. In prin¬
cipio fecitdscadũ & terrã Cuntamen nonfuerint
antequã fierent neimmostales si semper fuis se dic in¬
tur dõco a&er nicẽ credantur. Si autẽ dixero ponin
tempore creatos angelos sed anteomnatẽpora &ipsos
rint eẽ qui ficti sunthic respondendũ foste uideatur
quomodo non smꝑ cũ id quodest omnitẽpore. ponin¬
conuenienter semꝑ eẽdicatr usq adeo autẽ istiomntẽp̃r
fuerunt ut &am ante omniatempora factisint: Sitam̃
acado coepta sunt tempora & illi iamerant antecaelũ
Cat si tempus nonacado. uerũ &anteralũ fuit. Nonqui¬
dem inhoris & dicbus & mensibus & annis. Nam istedimen¬
siones temporaliũ spatiorũ. quacusitate ac propriaedi¬

Expanded text:
aliam, aliam succedentem; inmortalem uero non ealiam, aliam succedentem; inmortalem uero non ecoepisse, nisi cum ad nostrum saeculum uentum est, quando et angeli creati sunt, si eos recte lux illa primum facta significat aut illud potius caelum, de quo dictum est: In principio fecit Deus caelum et terram, cum tamen non fuerint, antequam fierent, ne inmortales, si semper fuisse dicuntur, Deo coaeterni esse credantur. Si autem dixero non in tempore creatos angelos, sed ante omnia tempora et ipsos rint esse qui facti sunt. Hic respondendum forte uideatur: Quo modo non semper, cum id. quod est omni tempore, non inconuenienter semper esse dicatur? Usque adeo autem isti omni tempore fuerunt. ut etiam ante omnia tempora facti sint; si tamen a caelo coepta sunt tempora, et illi iam erant ante caelum. At si tempus non a caelo, uerum et ante caelum fuit; non quidem in horis et diebus et mensibus et annis nam istae dimensiones temporalium spatiorum, quae usitate ac proprie di