comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
enĩaliã quã ꝑ sone intulit lex significationẽ. cũait Et dixitdi fiatfir¬
mamentũ & subiecit rursũ. & fecit dẽ firmamentũ. C&erũ necuir¬
tutẽ distuixit. nec naturã separauit pec nomen demuta uit in eoin
quo tautũ dicentis intelle gentiã prestitit. Vt significationẽ efficion¬
tis ad ferr& ueritatẽ aũ naturae atq uirtutis. significatio sernio¬
cmnaitis ñadimitqui potius ueritatẽ ipsã quanta potes ꝓpriaca¬
te cõmendat: Ad ferreenĩdisto efficientiã natur ȩcius ẽ q̃ efficiens id possit
prestare qđ dicens : in quo ergotandem Nonerituerus illequiefficit: cũue¬
russit ille qui dicit. quando quidem distiueritatẽ fasti ueritas consequat᷑.
forte hic dicendo uerussit & ñsituerus istefaciendo. Habemiꝰ itaq infilio
qđ uult possit quia semꝑ uoluntas uirtutis ẽ Quin &iã id qđ sibidicitur
potest ꝑfestȩ enĩ potestatis ẽ. hocnaturã posse facientis qđ possit significare

Expanded text:
 Et dixit Deus, fiat firmamentum ; et subjecit rursum: Et fecit Deus firmamentum . Caeterum nec virtutem distinxit, nec naturam separavit, nec nomen demutavit in eo, in quo tantum dicentis intelligentiam praestitit, ut significationem efficientis afferret. Veritatem auitatem ipsam quanta proprietate commendat. Afferre enim dicto efficientiam, naturae ejus est, quae efficiens id possit praestare, quod dicens. In quo ergo tandem non erit verus ille qui efficit, cum verus sit ille qui dicit; quando quidem dicti veritatem, facti veritas consequatur? forte hic dicendo verus sit, et non sit verus iste faciendo. Habemus itaque in filio um est ut quod vult possit, quia semper voluntas virtutis est; quin etiam id quod sibi dicitur potest. Perfectae enim potestatis est, hoc naturam posse facientis, quod possit significare
Abbreviated transcription (Latin):
nem coastũ & incibũ sumptũ reddiderit & se& naturã panis & munꝰ itaq
quia naturȩ uirtus prestat ueritatẽ. Videamꝰ anuerus đisit quẽ moyser
dinesse significat deuno dõ & eodem uero do postea locuturi nenon intpo¬
sita sponsione deunius & ueridi in patre& filio subsistentib confirmatio¬
ficans rogo in quo tandem uerũ essedm̃ denega: Non enĩ ambigtur qum
ꝑfiliũ omiua sint omnianãq secundũ a postolũ ꝑ ipsũ & imipsossi omnia¬

Expanded text:
nem coactum, et in cibum sumptum, reddiderit ex se et naturam panis et munus. Itaque nem coactum, et in cibum sumptum, reddiderit ex se et naturam panis et munus. Itaque quia naturae virtus praestat veritatem; videamus an verus Deus sit, quem Moyses Deum esse significat: de uno Deo, et eodem vero Deo postea locuturi; ne non interposita sponsione de unius et veri Dei in Patre et Filio subsistentibus confirmatioficans, rogo in quo tandem verum esse Deum deneget. Non enim ambigitur, quin per Filium omnia sint. Omnia namque, secundum Apostolum, per ipsum, et i
Abbreviated transcription (Latin):
tor ẽdi unius p̃dicandi: Sequitur itaq ordinẽ quȩstionis. &iã ordo cont¬
xi sibilibelli niã quia hȩc sequens impii blandimenti posita sententiaẽ N
umꝰ anũ dim̃uerũ. Hine quoq secundihuius libri omnuisserino consistit ansfi¬
liusd̃i d̃uerussit Namsinedubio in hunese ordinẽ her&ici ingenii subtilitas
coaptauit. Primũ unũ dm̃ dicens deinde unũ uerũ dm̃ conficens utꝑ idfiliũdi
anaturadi & ueritate auerter& cũ ueritas in natura uniusma nens natura¬
lem unius non& ceder& ueritatẽ: Igtur quia amb guitatis locus nullus ẽ.
sas illas si gnificationes suȩ austoritates recurramus. & requiramꝰ. anque dm̃
significauerit dm̃quoq uerũ intellegendũ docuerit. Nulliaũdubiũ est
ueritatẽ & natura & & uirtuteesse: ut &xemplicausa distũsit. uerũ triticũẽ.
qđ ipica ftrustũ & a ristis uallatũ & folliculis decuf sũ & in far cõmitũ & in pa¬

Expanded text:
rei unde constet. --Sequitur itaque ordinem quaestionis etiam ordo connexi sibi libelli. Nam quia haec sequens impii blandimenti posita sententia est: Novimus unum Deum verum: hinc quoque secundi hujus libri omnis sermo consistit, an filius Dei Deus verus sit. Nam sine dubio in hunc se ordinem haeretici ingenii subtilitas coaptavit, primum unum Deum dicens, deinde unum verum Deum confitens: ut per id filium Dei a natura Dei et veritate averteret, cum veritas in natura unius manens, naturalem unius non excederet veritatem. Igitur quia ambiguitatis locus nullus est, sas illas significationis suae auctoritates recurramus: et requiramus, an quem Deum significaverit, Deum quoque verum intelligendum docuerit. Nulli autem dubium est, veritatem ex 106 natura et ex virtute esse: ut exempli causa dictum sit, verum triticum est, quod spica structum, et aristis vallatum, et folliculis decussum, et in farinam comminutum, et in pa
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ aliũ non esset aut tantũ in nominib: unus ess&: Quia & unitas aliũ nescir& &
mundo stultitia ẽ consecuti. & ꝑfidei dominigȩ salutarem & sincerã confessi¬
onẽ uipereȩ dostrinȩ fraudulentiã ꝓdituri. Hunc responsionis ur̃ae or¬
dinẽ in coauimꝰ: qui & ad itũ sibi demonstrandȩ ueritatis ad quirer&. necse
periculo impiȩ ꝓfessionis inserer& temperato int̾utrũq modera mine.
ĩ ne gantes dm̃ unũ. sed eo ipso autꝰ tore dñm & dm̃ ꝑ quẽ dĩ unus p̃dicatus ẽ p̃¬
dicantes & dm̃ unũ ñ ꝑ unionẽ docentes. neq rursũ ad diuersitates numerũ
desecantes. neq contra tantũ in nominib confitentes seddm̃ & dm̃ repo¬
sita & dilata ad huc plenius unitatis questione monstrantes. Nesteenĩ
unũ dm̃ amoyse p̃dicatũ euangelia testantur & rursũ fidelit̃ in euangelis

Expanded text:
 unus, aut tantum in nominibus unus esset: quia 105 et unitas alium nesciret, et mundo stultitia est, consecuti, et per fidei dominicae salutarem et sinceram confessionem, vipereae doctrinae fraudulentiam prodituri, hunc responsionis nostrae ordinem inchoavimus, qui et aditum sibi demonstrandae veritatis acquireret, nec se periculo impiae professionis insereret: temperato inter utrumque moderamine; non negantes Deum unum, sed eo ipso auctore Deum et Deum, per quem Deus unus praedicatus est, praedicantes; et Deum unum non per unionem docentes, neque rursum ad diversitatis numerum desecantes, neque contra tantum in nominibus confitentes; sed Deum et Deum, reposita et dilata adhuc plenius unitatis quaestione, monstrantes. Recte enim unum Deum a Moyse praedicatum Evangelia testantur: et rursum fidelit
Abbreviated transcription (Latin):
ita sapientiã mundi q̃. stultitia apud dm̃ ẽ. ipecie blande & pestifere sum¬
plicitatis inluder& cũ hoc fidei suȩ constituer& & ordiũ inquosibi impie aut
adsentiremur aut aduersa reniur: & ꝑ hoc utriusq rei periculũ diñfiliũ ñ es¬
se obtiner& quiađĩ unusẽ aut&x torqr& herescos necessitatẽ. Si & patrẽdiñ
& filiũ dm̃ confitentes unũ dm̃ p̃dicare secundũ sabelli opinionẽ impiã exis

Expanded text:
ita sapientia mundi, quae stultitia apud Deum est, specie blandae et pestiferae simita sapientia mundi, quae stultitia apud Deum est, specie blandae et pestiferae simplicitatis illuderet, cum hoc fidei suae constitueret exordium, in quo sibi impie aut assentiremur, aut adversaremur: et per hoc utriusque rei periculum, Dei filium Deum non esse obtineret, quia Deus unus est; aut extorqueret haereseos necessitatem, si et Patrem Deum et Filium Deum confitentes, un
Abbreviated transcription (Latin):
sui in opiã intellegens & disapientiã consestans ñ secundũ humanã sapi¬
entiã prudens sit. sediecundũ qđ ad dm̃ ꝓficit sapiat indisapientiã & re¬
coguita mnundi stultitia trausiturus: Cuiusstulcȩ sapientiae seasus he¬
retica subtilitas ad fallendi occasionẽ coaptans. unũ dm̃ ꝓsersa ẽ austo¬
ritate legis enan geliorũ q us a quadistũ ẽ Audi isrł dñs  tuus unus ẽ:¬
Nonignorans. quantũ in eo esi& uel responsionis periculũ uelsilentii&
xutroq oportumtatẽ impi&atis & pestans. utsis ansertatẽ dishinsi
delit̃ usurpati conduentis taciturnitas confirmar& ꝑ id qđ đs unus ẽ filius ta
pie huius ꝓfessionis & sister& ueritatẽ fidei euangelicȩ ñ conseruar & dm̃
unũ ñ confessa responsio. cũ fidei nr̃ȩ ꝓfessio secundũ dñ unũ sit recidereti
in alterius herescos impi&atẽ ðinunũ patrẽ & filiũ ꝑfessa confessio at

Expanded text:
sui inopiam intelligens, et Dei sapientiam consectans, non secundum humanam sapisui inopiam intelligens, et Dei sapientiam consectans, non secundum humanam sapientiam prudens sit, sed secundum quod ad Deum proficit sapiat, in Dei sapientiam ex recognita mundi stultitia transiturus. Cujus stultae sapientiae sensum haeretica subtilitas ad fallendi occasionem coaptans, unum Deum professa est, auctoritate Legis Evangeliorumque usa, qua dictum est: Audi, Israel, Dominus Deus ans quantum in eo esset vel responsionis periculum, vel silentii; et ex utroque opportunitatem impietatis exspectans: ut si sanctitatem dicti deliter usurpati, conniventis taciturnitas confirmaret, per id quod Deus unus est, piae hujus professionis exsisteret, veritatem fidei evangelicae non conservaret Deum unum non confessa responsio, cum fidei nostrae professio secundum Deum unum sit; recideretque in alterius haereseos impietatem, Deum unum Patrem et Filium professa confessio. Atque
Abbreviated transcription (Latin):
espondentes impus & uesanis her&icorũ institutionib superiori¬
Ib libris. ĩ ignorauim in eanos contradicendi necesitatẽ deductas
fuiss e utñ min periculi audientib responsio nr̃a quã silentiũ cõmone¬
r& eũ enĩ unũ dm̃ ꝓfanȩ adsertio infidelitatis ingerer&. &rur sũunũ
dim̃ religose negare fidessana ñ poss& trastari deco ñsine ancipitis:
periculi conscienta potuit qđ nonminus impie confirmar&ur quãne¬
gar&ur. Et quidem humani sensus opinione & ineptũ & rationis alientũ
enehoc forte &istimabitur: ut qđ in relegiosũ est negare adipsũ religio¬
sũsit consiteri cũ pi&as confitendi impi&atẽ condemn& negandy nec
ratione conueniat ut utilit̃ ad firm&ur qđ utilit̃ destruatu sedad
diuine sapientiae intellegentiã humanus sensus in prudens & secundũ
colestem prudentiã stultus. iuxta in firmita tessuas sentit. & iuxta in bicil¬
litatẽ naturȩ suȩ sapit stultusibi futurus utło sapiat: Scilic& utiensus

Expanded text:
dentes impiis et vesanis haereticorum institutionibus superioribus libris, non ignoravimus in eam nos contradicendi necessitatem deductos fuisse, ut non minus periculi audientibus responsio nostra, quam silentium commoveret. Cum enim unum Deum profane assertio infidelis ingereret, et rursum unum Deum religiose negare fides sana non posset; tractari de eo non sine ancipitis periculi conscientia potuit, quod non minus impie confirmaretur, quam negaretur. Et quidem humani sensus opinione ineptum et rationis alienum esse hoc forte existimabitur, ut quod irreligiosum est negare, idipsum irreligiosum sit confiteri: cum pietas confitendi, impietatem condemnet negandi; nec rationi conveniat, ut utiliter affirmetur, quod utiliter destruatur. Sed ad divinae sapientiae intelligentiam humanus sensus imprudens, et secundum coelestem prudentiam stultus, juxta infirmitates suas sentit, et juxta imbecillitatem naturae suae sapit; stultus sibi futurus, ut Deo sapiat, scilicet ut sensus
Abbreviated transcription (Latin):
t̃ homins conuersatus ẽ: Dixerat enĩ iam superius. & homo ẽ & quis
cognosc& eũ ħ abesergo dm̃ iut̾ris uisũ & int̃ homines conuersatũ:
Etrequiro quomodo intellegendũ & istimes. dm̃ nemo uidit unquã
nisi uni genitus filius qui ẽ insinupatris. Cũ hieremias dm̃ p̃dic&
quiet uisus int̾ris ẽ & int̃homines conuersatus ẽ: Pat̾ certe ñ nisi sol
filio. uisibilis ẽ: Quis ergo iste ẽ quiẽ uisus & conuersatus int̃ homi¬
nes đscerte nost ẽ. & uisibilis in homine & contrectabilis đ: & ꝓfe¬
tã loquentẽ intellege. non deputabitur alt̾ad eũ: Siqueris quo¬
modo audiq̃ secantur Neꝑid ñ & patri ꝓpriũ esse &istimes

Expanded text:
am superius, Et homo est, et quis cognoscet eum? Habes ergo Deum in terris visum, et inter homines conversatum: et requiro quomodo intelligendum existimes, Deum nemo vidit umquam, nisi unigenitus filius, qui est in sinu Patris ; cum Jeremias Deum praedicet, qui et visus in terris est, et inter homines conversatus est? Pater certe non nisi soli Filio visibilis est. Quis ergo iste est qui est visus et conversatus inter homines? Deus certe noster est, et visibilis in homine et contrectabilis Deus. Et prophetam loquentem intellige: Non deputabitur alter ad eum. Si quaeris, quomodo? audi quae sequuntur: ne per id non et Patri proprium esse existimes
Abbreviated transcription (Latin):
cumdi sitꝙ̃ priũ dõpatriẽ neabsq eodĩ quis quã situerbisdi deđo uterea¬
nes ciebani: ds̃isrł saluator: Car& contumelia honoris officiũ neq
offensionẽ hab& confessionis &xemplem: Maxime cũ aduersatiocius.
plena confunionis sit & pudoris: immorare di uerbis contere di uocibus.
ffuge consunonis denuntia tiorum. Dm̃ enuĩ di filiũ abuegandom̃ dm̃ ta¬
quã solitario gloriȩ honore ueneraberis. quã patrẽ filis i nhonoratione
contempnes. honoris fidem. in nascibili đo confitere qđ p̃ter eũ đs̃ nullus

Expanded text:
eum Deus sit; proprium Deo patri est, ne absque eo Deus quisquam sit: verbis Dei eum Deus sit; proprium Deo patri est, ne absque eo Deus quisquam sit: verbis Dei nesciebamus, Deus Israel salvator. Caret contumelia honoris officium, neque offensionem habet confessionis exemplum; maxime cum adversatio ejus plena confusionis sit et pudoris. Immorare Dei verbis, confitere Dei vocibus; et fuge confusionis denuntiationem. Deum enim Dei filium abnegando, non tatamquam solitarium gloriae honore veneraberis, quam Patrem Filii inhonoratione contemnes. Honoris fidem innascibili Deo confitere, quod praeter eum Deus nullus
Abbreviated transcription (Latin):
disolitariũ res ista ñrecipit: Inteem̃ p̃sentẽ ueluti ad quẽ sic sermo significat:
Iuod aũ sequitur inteeds̃ non solũ cũ quip̃sens ẽ. sed &iã eũ qui man& in p̃sen¬
te demonstrat habitantẽ ab eo in quo habit& discernens. ꝑsonȩ tamen tantũ
quia &x do ds est: Tues enĩds & nesciebamus. Dr̃isrł saluator: Ne gantẽ tedm̃
turer &ibunt eũ confusione deer&ũ hoc inmpi&atẽ tuã di ẽ aduersaris eni
xp̃o. dequote ꝓfenio patnȩ uocis obiurgat: Hs̃ ẽenĩ que esse tudm̃ negas:
dere & erubesce: Noneg& delato a tehonore innascibilis. dẽgloriã hanc
ate solitudinis suȩ ñ postulat. Nondenderat hanc opinionistuȩ intellogen
sibi hoc ad diuiur tatẽ filis destruendam peculiare deferres. uni geniti sui
loriã honore ꝑfestȩ diuini tatis impleuit dicens. Etnoneds p̃terte quid
&equata diseriminas. quid conͣparata discernis: p̃priũ di filio ẽ nep̃cer

Expanded text:
Solitarium res ista non recipit. In te enim praesentem, veluti ad quem sit sermo, significat. Quod autem sequitur, In te est Deus, non solum eum qui praesens est, sed etiam eum 100 qui maneat in praesente demonstrat: habitantem ab eo in quo habitet discernens, personae tamen tantum dquia ex Deo Deus est. Tu es enim Deus, et nesciebamus, Deus Israel salvator . 41. Filio ersaris enim Christo, de quo te professio paternae vocis objurgat. Deus est enim, quem esse tu Deum denegas. dere et erubesce: non eget delato a te honore innascibilis Deus, gloriam hanc a te solitudinis suae non postulat, non desiderat hanc opinionis tuae intelligensibi hoc, ad divinitatem Filii destruendam, peculiare deferres; Unigeniti sui gloriam honore perfectae divinitatis implevit, dicens, Et non est Deus praeter te. Quid exaequata discriminas? quid comparata discernis? Proprium Dei filio est, ne praeter
Abbreviated transcription (Latin):
Ethocipiũ prãptũe & ꝑsona ipiuis dicere: Ait enia doseȩ preram ñ a ponã ad¬
huc ut miserear domui isrł sedenĩ aduersans aduersabor illis filiora aũiuda
elegit nos ante tempora secula ria sillorũ Ideirco ditquads inascibilis anulloe
uosqi filio inhereditatẽ ado patre donamu Legimꝰ nãq posceaie & dabs aibi
gentes hereditatẽ tuã. Dõ enĩ ex quo omnia sunt dĩ nullus c̃ quisine sinitio d&ius
te idest ipio innaseibili uir tutis uȩ nomine nuncupato & hȩcquidem ab osee

Expanded text:
Et hoc ipsum promptum est ex persona ipsius discere. Ait enim ad Osee prophetam, Non apponam adhuc ut miserear domui Israel, sed enim adversans adversabor illis: filiorum autem elegit nos ante tempora saecularia . Ipsorum idcirco ait, quia Deus innascibilis a nullo est, nosque Filio in haereditatem a Deo patre donamur. Legimus namque, Posce a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam . Deo enim ex quo omnia sunt Deus nullus tre, id est, ipso innascibilis virtutis suae nomine, nuncupato. Et haec quidem ad Osee
Abbreviated transcription (Latin):
omnia incȩlo & int̾ra ꝑ quẽ tempora & sȩcula fasta sunt: Totũ enĩ
quic quid ẽ & eius operatione subsistit Hic ergo unus ẽ disponens
nis ad figens. mortẽ in inferno ꝑimiens. spei nr̃ȩ fidem resurrectione
confirmans. corruptio nẽ carius humanȩ. gloria corporis sui ꝑ imenis
adhunc ergo non deputabitur alius: Solienĩ hȩc uii genito do ꝓpriasunt¬
& unus hic in hae peculiari uirtutũsuarũ beatitudine natus& dõ q̃ñalter
adeũ ds deputabitur ñ emĩ & alia substantia sed& do đs c̃nihilineo staq nouũ

Expanded text:
omnia in coelo et in terra, per quem tempora et saecula facta sunt. Totum enim quidquid est, ex ejus operatione subsistit. Hic ergo unus est disponens nis affigens, mortem in inferno perimens, spei nostrae fidem resurrectione confirmans, corruptionem carnis humanae gloria corporis sui perimens. Ad hunc ergo non deputabitur alius. Soli enim haec unigenito Deo propria sunt, et unus hic in hac peculiari virtutum suarum beatitudine natus ex Deo est. Non alter ad eum Deus deputatur: non enim ex alia s
Abbreviated transcription (Latin):
gentireges tharsis munera offerent. Peges arabũ & saban munera ad duecd
mercatus & hiopum & sabam ostenditur. scilic& mundierror magis ado¬
ro ẽ respice ad euangelia P&rus dnm suũ secuturus p̃cingitur: intuere apos¬
mundũ reconcilianssibi Dehine sequitur: & ñ estdi p̃terte: quib continuo
idem apostalus aituiuis ẽ eiĩ dñs nost iħ sxp̃s ꝑ quẽ ominia & ullus p̃tes

Expanded text:
gent. Reges Tharsis munera offerent, reges Arabum et Sabain munera adducent,gent. Reges Tharsis munera offerent, reges Arabum et Sabain munera adducent,mercatus Aethiopum et Sabain ostenditur, scilicet mundi error Magis adoro est. Respice ad Evangelia; Petrus Dominum suum secuturus praecingitur . Intuere Aposmundum reconcilians sibi . Dehinc sequitur, Et non est Deus praeter te. Quibus continuo idem Apostolus ait, unus est enim Dominus noster Jesus
Abbreviated transcription (Latin):
sibi adsumens ĩutiq essicienda iusicdhxin& utflertnt testacur recen
ꝑse &citatũ iustũ & edificantẽ sibi dociuitatẽ & plebis captiuitatẽ auertentẽ ñ cũ
p̃mio neq cũ munerib grata enĩ om̃s saluamur: Deindeita loquitur. cũp̾labo¬
rẽ ȩgypti id est sȩculi captiuitatẽ & mercatus & hiopum & sabam &celsi uiri
adeũ transibt̃ & qui tandem & istimandus labor aegypti & mercatus & inopu
& sabain : recordemur Orientis magos ad orantes dnm & munerantes & labo¬
rẽueniendi usq inb&hlem iudȩ ac tanti itineris m&iamur. In principum
enĩ labore: totius egyptilabor demionstratus ẽ, magis nãq diuinȩ uirtutis ope¬
rationes falsa rerum speciementientib potissimꝰ impiȩ religionis houor
a seculo omnideferabaturIisdem magis. & mercatu & hiopum & sabain. au
ri&turis. & murrae munera deferentib: qđ quidem idipsũ & alius ꝓf&ap̃
monuit dicens. Inconspestueius ꝓcedent & hiopes. & inimicieius limũ lin¬

Expanded text:
icienda, nisi dixisset ut fierent, testatur regem per se excitatum justum, et aedificantem sibi Deo civitatem, et plebis captivitatem avertentem, non cum praemio neque cum muneribus; gratia enim omnes salvamur. Deinde ita loquitur, cum post laborem Aegypti, id est, saeculi calamitatem, et mercatus Aethiopum et Sabain viri excelsi ad cum transibunt. Et qui tandem existimandus labor Aegypti, et mercatus Aethiopum et Sabain? Recordemur Orientis Magos adorantes Dominum et munerantes, et laborem veniendi usque in Bethlehem Judae tanti itineris metiamur. In principum enim labore totius Aegypti labor demonstratus est. Magis namque divinae virtutis operationes falsa rerum specie mentientibus, potissimus impiae religionis honor a saeculo omni deferebatur. Iisdem Magis et mercatu Aethiopum et Sabain, auri, et thuris, et myrrhae munera deferentibus: quod quidem idipsum et alius propheta praemonuit, dicens: In conspectu ejus procident Aethiopes, et inimici ejus limum lin
Abbreviated transcription (Latin):
eodemq disto. utrũq illũ innaturȩ eiusdem & diguitatis nuncupatio ne
tea dĩ futurus sic totius obid disti ratio trastanda ẽđsipie sermonissui tes¬
tis ẽ. Sed & puereiꝰ elestus una cũeo testis ẽ dmantese nonesse neq pͥsefutu¬
rumꝰ sufficiens quidem sibupse testis ẽ sed testimonio desesuo testimoniũ
Pueriquẽelegit adiniscuit unũ Ergoduũ testimoniũ ẽ nullũ ante sedi es¬
seꝰ &ceoeiĩ omnia sunt: neq pͥsedm̃ futurumꝯ ĩutiq & señfuisse:. Eratenilã
puer iutestimonio patris hȩc loquens puer intribu &x quagigii habebat elestus
id ipsũ Itaineuangelus demonstratos E cce puermeus quẽelgi. dil estusmeus in
quo conplacuit anima mea: Non ẽ ergo anteme alius dr̃ & p̾meñerit: A& nȩ

Expanded text:
eodemque dicto utrumque illum in naturae ejusdem et dignitatis nuncupatione ceodemque dicto utrumque illum in naturae ejusdem et dignitatis nuncupatione ctea Deus futurus sit: totius ob id dicti ratio tractanda est. Deus ipse sermonis sui testis est, sed et puer ejus electus una cum eo testis est, Deum ante se non esse, neque post se futurum. Sufficiens quidem sibi ipse testis est: sed testimonio de se suo, testimonium pueri quem elegit admiscuit. Unum ergo duum testimonium est, nullum ante se Deum esse; ex eo enim omnia sunt: neque post se Deum futurum; non utique ex se non fuisse. Erat enim jam puer in testimonio Patris haec loquens, puer in tribu ex qua gigni habebat electus. Idipsum ita in Evangeliis demonstrat: Ecce puer meus quem elegi, dilectus meus, in quo complacuit
Abbreviated transcription (Latin):
di ds tuus di cernead logis intellegentiã unctũ & unguent ẽ distu gue traet
us. ad quẽ & dequosit sermo demonstra superiorib enĩ distis. hic confenonis
cit ꝓpterea unexitte disds tuus dsergo regni a&ii obineritũ dileste iustits
& posae iniquitatis ado suo unstus ẽ nũquid intellegentiã nr̃am aliqua saltm
ominũ int̃ ualla confundunt : tiã discretio tautũ ꝑsonȩ inte & tiui positac
ipsodicente. Estote mihi tester & egocestis dicitdũs dđs. & puermeus quẽ
elegi ut sciatis & eredatis & intellegatis. quo niã egosũ & aute ine ñ ealius
đ s̃ post meñerit eius igitur quisine natiuitate edemonstrata ꝑ sona ẽ &¬
eius qui& in nascibili ẽ. honor conseruatus ẽ: Vnxit te enĩ đs đs tuus: id
enĩ qđ ait tuus. ad natiuitatẽ refertur: c&erũ ñ periinit naturã: &idcir¬
enĩ tedidĩ tuus designata uidelic& & auctoris & &eo geniq significatione uno

Expanded text:
Deus tuus . Discerne ad legentis intelligentiam unctum et ungentem: distingue te et tuus: ad quem et de quo sit sermo, demonstra. Superioribus enim dictis hic confessionis regni aeterni, ob meritum dilectae justitiae et perosae iniquitatis, a Deo suo unctus est. Numquid intelligentiam nostram aliqua saltem nominum intervalla confundunt? Nam discretio tantum personae in te et tuus posita est, ipso dicente: Estote mihi testes, et ego testis, dicit Dominus Deus, et puer meus quem elegi, ut sciatis et credatis et intelligatis quoniam ego sum, et ante me non est alius Deus, et post me non erit . Ejus igitur, qui sine initio est, demonstrata est dignitas; et ejus qui ex innascibili est, honor conservatus est: Unxit te, enim Deus, Deus tuus. Id enim, quod ait tuus, ad nativitatem refertur, caeterum non perimit naturam . Et idcirenim te, Deus Deus tuus: designata videlicet et auctoris, et ex eo geniti significatione, uno
Abbreviated transcription (Latin):
creatione repperutur antiquiorã iłcur quiante t̾ram genitus dicer&ur. Qiam
ante montes neq solum ante montes sed&iam ante collesuatus manifestar& ar
cũ colliũ siguificatio p̾montessit montiũ uero intellegentia pterrã ste ꝑqdđ s is¬
umnari ũ potest idcir coliȩc essedista ĩante colles & montes & framesse in tallege¬
r&ur quiea q̃ antet̾ram & montes & colles sunt infiuitatis suȩ a& nitate p̃cel le
r& s edsensunos trũsermodium: ñinopem rationis reliquiđ nã causamdistiꝑ
hȩc q̃ consequuntur ostendit ds fecitrogiones & in habitabilia & cacuminaq̃.
habitantur subcelo cũ parar& celumerã cũillo & cũsegregabat suã sedem quan¬
dosuꝑ uentos ualidas faciebat in sũ monubes& cũ certosponebat montes subcelo.

Expanded text:
creatione reperiatur antiquior? Aut cur qui ante terram genitus diceretur, etiam ante montes, neque solum ante montes, sed etiam ante colles natus manifestaretur: cum collium significatio post montes sit, montium vero intelligentia post terram simari non potest, idcirco haec esse dicta, ut ante colles et montes et terram esse intelligeretur, qui ea, quae ante terram et montes et colles sunt, infinitatis suae aeternitate praecelleSed sensum nostrum sermo divinus non inopem rationis reliquit; nam causam dicti per haec quae consequuntur ostendit: Deus fecit regiones, et inhabitabilia, et cacumina quae habitantur sub coelo. Cum pararet coelum, eram cum illo, et cum segregabat suam 430 sedem. Quando super ventos validas faciebat in summo nubes, et cum certos ponebat fontes sub coelo
Abbreviated transcription (Latin):
oselunionis &ceptio: Vnius itaq dñi sicut uniusdi patris & uiũ baptisma & fides
trante paluias clauo infirmitatis nr̃ȩ creder& dolore. gemuisse. & egentẽ nature
suȩ potestatisq uirtute. imminentis iam sibi mortis timuisse t̾rorẽ si&iam
id qđ principaleẽ natũ negabit & creaturã potius p̃dicabit: sidĩ dic& magis
quã intelleget quia & deos dici in religiosũ ẽ & diñ intilleg diuiuȩ naturȩ cons
tientiaẽ: Iainergo ñun: ẽdũ xp̃s. si aliud ds ñdol& aliud in firm: tun&e: alii
sit &x natura alii & cognomine đs & aln& generatione alii& appellatione
sit filius: & ꝑ idner ds pat̃ un: infideẽ si aliis potestate aluis generatioue pat̾ere¬
ditur. Quia & uniuersorũ pat̃ dssit: iam porro quis ambig& ex trafidemesse
sit siñ aliquando defuerit ueldsesse uel filius: Quigitur alit xp̃mquã ẽ¬

Expanded text:
o, sed unionis exceptio. Unius itaque 375 Domini, sicut unius Dei patris, et unum baptisma et fides trante palmas clavo, infirmitatis nostrae credet dolore gemuisse, et egentem naturae suae potestatisque virtute, imminentis jam sibi mortis timuisse terrore: si etiam id, quod principale est, natum negabit, et creatum potius praedicabit: si Deum dicet magis, quam intelliget: quia et deos dici religiosum est, et Deum intelligi divinae naturae con dolet, alii ut infirmus timet; alii sit ex natura, alii ex cognomine Deus: et alii ex generatione, alii ex appellatione sit filius. Et per id neque Deus pater unus in fide est, si aliis potestate, aliis generatione pater creditur, quia et universorum pater Deus sit. Jam porro quis ambiget extra fidem esse, sit, si non aliquando defuerit vel Deus esse vel filius. Qui igitur alite
Abbreviated transcription (Latin):
rexit & cũ nob hȩc solasit ppri&as ad salutẽ ut difiliũ confitea mur& mortuis cur
rogo in hac in reli giositate moriamur: & cũxp̃s intrafidutiã diuinitatis suȩ ma¬
nens mori ꝑ sigificationẽ ad sũpti hominis cũ seritate morientis ostenderit hoe ma¬
xime ab negandũ eũ dm̃ ꝓficiat. qđ s̃e nob dĩfilius & hominis filiũ ẽ ꝓfessus & mor¬

Expanded text:
rexit. Et cum nobis haec sola sit proprietas ad salutem, ut Dei filium confiteamur ex mortuis; cur, rexit. Et cum nobis haec sola sit proprietas ad salutem, ut Dei filium confiteamur ex mortuis; cur, rogo, in hac irreligiositate moriamur, ut cum Christus intra fiduciam divinitatis suae manens, mori se per significationem assumpti hominis cum securitate morientis ostenderit, hoc maxime ad abnegandum eum Deum proficiat, quod se nobis Dei filius et hominis filium est professus et mor
Abbreviated transcription (Latin):
intellegentiã mortissue ait Dĩdsineus quare medereliquisti. & pa¬
t̃ conmendo inman: tuas sp̃m meũ. Nũquid confessioni nr̃tecon¬
sulens in firmũ sesse potius confessusẽ quanos ambiguos ũreliquit ee¬
citatorus nãq latarũ oratacdpatre. Nũquid poemeguit dicensi pat
atias a otibiquia x audistime:. Negosciebã quia scp̃me gxaudĩ sedpp¬
opsergo tũ auxilii ẽ sed nossum: in opesdostrinȩ clari ficaris esequoq dep̃eatur
acmox decelo o& patris clarificantis auditur sed ad auditȩ uocis adiirationẽ
ait. Non ꝓpt̃ me uenit uoxista sed ypt̃uos Nobis pat̾rogatur nob̃ patloquitur:
totũa deffectũ fitnr̃ȩ confessi onis&cũclari ficationis responsio ñ obsecrationi
claritatis sit inꝰpensa sed ignorationi audientur̃ quo modo querella passionis in
moriturus impleuerit ꝓ f&iã nobnatui ẽ. nob̃ passus ẽ. nob mortuus ẽ. nob resur¬

Expanded text:
reliquisti? et, Pareliquisti? et, Pater, commendo in manus tuas spiritum meum : numquid confessioni nostrae consulens, infirmum se esse potius confessus est, quam nos ambiguos non reliquit? Excitaturus namque Lazarum orat ad Patrem: numquid prece eguit dicens: Pater, gratias ago tibi quia exaudisti me: et ego sciebam quia semper me exaudis, sed propops ergo tum auxilii est: sed nos sumus inopes doctrinae. Clarificari se quoque deprecatur, ac mox de coelo vox Dei patris clarificantis auditur. Sed ad auditae vocis admirationem ait: Non propter me venit vox ista, sed propter vos . Nobis Pater rogatur, nobis Pater loquitur: totum ad effectum sit nostrae confessionis. Et cum clarificationis responsio non obsecrationi claritatis sit impensa, sed ignorationi audientium, quomodo querela passionis, in moriturus impleverit prophetiam. Nobis natus est, nobis passus est, nobis mortuus est, nobis resur
Abbreviated transcription (Latin):
& iustitia ẽ credere& salusẽ confiteriñin incerta defluere. neq ad stulti¬
loqurefferuere. neq ratione aliqua uirtutes đi uentilare. neq modo cir¬
cũ scribere potestatẽ. neq causas. inuesti gabiliũ sacramentorũ r& rasta¬
re dñmilim confiteri & ađo suscitatũ amortuis credere. salus ẽ q̃: uero in sa¬
nia ẽ qualis & cuius modi iħis sit calũ niari cũsalus solasit hoc solũscire
qđ dñssit : Tumporro qui humane inanitatis error ẽ deresurrestione
eius lites mouere. cũ sufficiat aduitã qđ ađo suscitatus sit credidisse
nsimplicitate itaq fidesẽ infide iustitia ẽ. inconfessione pi& as ẽ ñ ꝑ diffi¬
ciles nos ds̃ adbeatã uitã quȩstionis uocat. nec multiplicielo quentis fa¬
cundiȩ genere sollicitat: in absoluto nob ac faciliẽ a& nitas. ihim̃n & susci¬
tatũ amortuis ꝑdm̃ credere& ipsũ essedm̃ confiteri: Nemo itaq eaꝙͥ.
obignoratione nrã dista sunt ad occasionẽ in religiositatis usurp&

Expanded text:
et iustitia est, credere, et salus est, confiteri. Non in incerta diffluere, neque ad stultiloquia effervere, neque ratione aliqua virtutes Dei ventilare, neque modo circumscribere potestatem, neque causas investigabilium sacramentorum retractare: Dominum Iesum confiteri, et a Deo suscitatum a mortuis credere, salus est. nia est, qualis et cujusmodi sit Jesus calumniari: cum salus sola sit, hoc solum scirequod Dominus sit? Tum porro qui humanae inanitatis error est, de resurrectione eius lites movere: cum sufficiat ad vitam, quod a Deo suscitatus sit, credidisse? In simplicitate itaque fides est, in fide iustiti: est, in confessione pietas est. Non per difficiles nos Deus ad beatam vitam quaestiones vocat, nec multiplici eloquentis facundiae genere solicitat. In absoluto nobis ac facili est aeternitas: Iesum suscitatum a morcuis per Deum credere, et ipsum esse Dominum confiteri. Nemo itaque ea quae ob ignorationem nostram dicta sunt, ad occasionem irreligiositatis usurpet.
Abbreviated transcription (Latin):
ñ mutante adidopus ẽ constientia a postolus enĩ totu scripturx in ysteriũ &se¬
quens aitiux tateẽ uerbũ tuũ iuor &uo & incorde tuo: Nontardo opusẽp&li¬
toq longe uerbo confessionis neciut̃ uallo aliquo int̃cor atq os relicto qđ
ad ptestationẽ religionis loquendũꝑ infidelem ambiguitatẽ cogitetur
sed& uyxetanos esseoport& & in nob̾neali qua intregionẽcordis acł qious
mora fides forte nr̃a ñita in sensusit uinuerbis. sed conexaori at que cor¬
di incunstantẽ habeat & sentiendi & loquendi religionẽ& huiusquidẽ
disti ꝓf&ici. ut ince teris rationẽ a postolus subiecit hocẽ uerbũ fidei qđ p̃¬

Expanded text:
n nutante ad id opus est conscientia. Apostolus enim totum Scripturae mysterium exsequens, ait: Juxta est verbum tuum in ore tuo et in corde tuo . Non tardo opus est petitoque longe verbo confessionis, nec intervallo aliquo inter cor atque os relicto, ut quod ad protestationem religionis loquendum sit, per infidelem ambiguitatem cogitetur. Sed et juxta nos esse oportet, et in nobis: ne aliqua inter regionem cordis atque oris mora, fides forte nostra non ita in sensu sit, ut in verbis; sed connexa ori atque cordi, incunctantem habeat et sentiendi et loquendi religionem. Et hujus quidem dicti prophetici, ut in caeteris, rationem Apostolus subjecit: Hoc est verbum fidei q
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. Innatura diñ sitdũ hocc&eris ꝓfit&ur dm̃ patrẽesse qđ sibisitcessante priui¬
legio incõmunione& naturȩ & natiuitatis. ꝑquã & disit natus & filius sit: Tene¬
antquoq & iã illud apostoli: Cũaũ dixerit ommiaei sub iesta sunt absq eoquisub¬
ieeit eiomnia Tunc& ipse subiestuserit ei qͥ sibi subiecit omniu utsitds omnia in¬
omnib: Vtquia subiestio illa infirmis naturȩ contestatio esse &istimatur
ñsitin pat̾nȩ naturȩ uirtute quẽnaturalis infirmitas naturȩ potioris subiece¬
rit porestatisumant aũ omnes impi&atissuȩ hanctã quã munitissimã & in &¬
pugiabilem defensionẽ adueritatẽ natiuitatis ab olendam utquia ꝑsubiestio

Expanded text:
est, in natura Dei non sit: dum hoc caeteris profitetur Deum patrem esse, quod sibi sit; cessante privilegio in communione et naturae et nativitatis, per quam et Deus sit natus, et Filius sit. Teneant quoque etiam illud Apostoli: Cum autem dixerit, omnia subjecta sunt, absque eo qui subjecit ei omnia. Cum omnibus : ut quia subjectio illa infirmis naturae contestatio esse existimabitur, non sit in paternae naturae virtute, quem naturalis infirmitas, naturae potioris subjecerit potestati. Sumant autem omnis impietatis suae hanc tamquam munitissimam et inexpugnabilem defensionem, ad veritatem nativitatis abolendam: ut quia per subjectio
Abbreviated transcription (Latin):
dcandus ẽ ĩ nonnomine sed confessione inunius baptis mifideuna un. nob̃ dũssit.
x natiuitate qđ d se& &xtra sidei constientiã dspat̃ sit cuiñ sit in generationeqđ
atẽ: Laudantes qui dẽmerito Itaut dignũ ẽ dm̃ patrenaturȩ scilic& eũ esseni¬
accessi in conspicabilis inuiolabilis. inenarrabilis infinitȩ ꝓuidȩ potentis be¬
nignȩ mobilis. transcurrentis manentis intra &traq & omnia in omnib sen¬
ientis Sedcũ adiciunt ad suꝑ eminentiã laudis solũbonũ. solũ potentẽ. solun
inmortalen quisũ hanc religionẽ laudationis intellegat eotendere. ut dñsiłis
p̃s &trahianc beatitudinẽq̃ solido ꝑ &ceptionẽ solius deferatur ad honorẽ

Expanded text:
praedicandus est; ut non nomine, sed confessione, in unius baptismi fide una, unus nobis Dominus sit:  Deus est; et extra fidei conscientiam Deus pater sit, cui non sit in generatione quod pater est. Laudantes quidem merito ita, ut dignum est, Deum patrem, naturae scilicet eum esse inaccessae, inconspicabilis, inviolabilis, inenarrabilis, infinitae, providae, potentis, benignae, mobilis, transcurrentis, manentis intra extraque, et omnia in omnibus sentientis: sed cum adjiciunt ad supereminentiam laudis, solum bonum, solum potentem, solum immortalem, quis non hanc religionem laudationitudinem, quae soli Deo per exceptionem solius defertur ad honorem,
Abbreviated transcription (Latin):
non modo non aaddiui¬
nititis infirmitatẽ
subiestionẽ ꝓficere
sed ꝑeam ipsã ueritatẽ
dĩ qui& dõ sit natus
ostendit dende om̃i¬
bus euangelicis atq
a postolicis testimonus
edoc& semꝑ patrem
& semꝑfilium & non
post aliqua dm̃ om̃ium
sed esse ante omnia
Sic uero natum esse
filium ut & semꝑfusso
manifest&. & sitineo
non innas cibilitatis
&ceptio sed natiuitu¬
tis a&ernitas ita
ut natiuitas habeat
auctorem. & non
careat &ernitate
diuinitas
unius diꝓfessione conclusit. ut unũ baptisma & fides unasicut unius dñi ita&
diess& unius : Vnusenĩ uterq ẽ nunione sed ꝓpri&ate dũ& unicuiq ꝓpriũe
utanussituel patri esseqđ patest uel filioesse qđ filius c̃& id qđ ut̃q in ꝓpri&ate

Expanded text:
non modo non ad divinitatis infirmitatem subjectionem proficere, sed per eam ipsam, veritatem Dei qui ex Deo sit natus ostendit. Deinde omnibus evangelicis atque apostolicis testimoniis edocet semper Patrem et semper Filium, et non post aliqua Deum omnium, sed esse ante omnia: sic vero natum esse Filium, ut et semper fuisse manifestet, et sit in eo non innascibilitatis exceptio, sed nativitatis aeternitas; ita ut nativitas habeat auctorem, et non careat aeternitate divinitasDei professione conclusit: ut unum baptisma et fides una sicut unius Domini, ita et Dei esset unius. Unus enim uterque est, non unione, sed proprietate: dum et unicuique proprium est ut unus sit, vel Patri esse quod pater est, vel Filio esse quod filius est; et id, quod ute
Abbreviated transcription (Latin):
nestatẽ cũ formadi plenitudinẽ insedi continer&: & q̃: essent cẽporuac
mysteriorũ pia ratione tractarent utneccontu meliã diuinitas suscipe¬
r&. nec dispensatio ad ferr& errorẽ. sed omnib ut existimo iama nobis
absolutiss̃ medemonstratis & sub ad sũpti corporis natiuitate diuinȩ na¬
turȩ uirtute monstrata ñ relictus ẽ ambi gendi locus quin omnia uni¬
genitusds & homo uirtutib di gesserit & inuirtutib di uni uersa hominis
ueritate ꝑfecerit habens inse& naturã di potentis ingestis dũuatus &x dõ ẽ:
& ꝑfestihominis absolutionẽ dũ ei ẽ partus & uirgine & cũ ueritate corpe¬
ris subsistens innatura đi. & cũ dinatura manens incorporis ueritate:¬

Expanded text:
nestatem, cum forma Dei plenitudinem in se Dei contineret: et quae essent temporum ac nestatem, cum forma Dei plenitudinem in se Dei contineret: et quae essent temporum ac mysterium, pia ratione tractarent, ut nec contumeliam divinitas susciperet, nec dispensatio afferret errorem. Sed omnibus, ut existimo, jam a nobis absolutissime demonstratis, et sub assumpti corporis nativitate divinae naturae virtute monstrata, non relictus est ambigendi locus, quin omnia unigenitus Deus et homo virtutibus Dei gesserit, et in virtutibus Dei universa hominis veritate perfecerit: habens in se et naturam Dei potentis in gestis, dum natus ex Deo est; et perfecti hominis absolutionem, dum ei est partus ex Virgine: et cum veritate corporis subsistens in natura Dei, et cum Dei natura manens in corporis veritate
Abbreviated transcription (Latin):
unigenitus ds ima goẽ ꝑfestȩ atq ab solute ineonaturȩ ueritas inc̃ꝑ quã effici¬
uresseeũ imaginẽueritatis. potens ẽpat̃ sed sĩifirm: ẽfilius imago iãnonẽ
notentis bon: ẽpat sechi indiuersi generis diuinitate filius ẽboniimaginem
indi falsitate ẽ iamñ ẽ ceriima go quisfalsus ẽ ñ&x parte iunaginẽ neq &x portone
formã eũ di apostulus p̃dicat sedima ginẽ esse cucdi in uisibi lis & formãeũesse
di loquitur: ñ potest & pressius in filio di diuinitatis natura ab apostolo p̃di¬
cariquã adid qđ in uisibilediẽ inuisibiliscł̃ imago sit xp̃iquid̃iq: in subs¬
riorib libris docuimꝰ dispensationẽ adsũpticorporis rapiunt ad contui¬
meliã diuinitatis & impi&atis causas arripiunt desalutis nrȩsacra men¬
tõ quisi apostolicȩ fidei tenacesessent intellegerent eũ qui informadiesa&
ad sũpsinse formã serui. neq formã serui usurparent ad for mȩđdi deho¬

Expanded text:
 quam efficitur esse eum imaginem veritatis. Potens est Pater: sed si infirmus est Filius, imago jam non est potentis. Bonus est Pater: sed si in diversi generis divinitate Filius est, boni imaginem in Dei falsitate est, jam non est veri imago qui falsus est. Non ex parte imaginem neque ex portione formam eum Dei Apostolus praedicat: sed imaginem esse eum Dei invisibilis et formam esse eum Dei loquitur . Non potest expressius in filio Dei divinitatis natura ab Apostolo praedicari, quam ad id, quod invisibile Dei est, invisibilis Dei imago sit Christus: qui urioribus libris docuimus, dispensationem assumpti corporis rapiunt ad contumeliam divinitatis: et impietatis causas arripiunt de salutis nostrae sacramento, Qui si apostolicae fidei tenaces essent, intelligerent eum, qui in forma Dei esset, assumpsisse 378 formam servi; neque formam servi usurparent ad formae Dei deho
Abbreviated transcription (Latin):
& intraseẽ nescitx p̃s aderit & aduentussui diem ignorat diessuus ẽ secundũ
eundem apostolũ. Quia dies dñi sicutfur noste ad ueni& & ignoratione ei: de¬
tineri intellegendus ẽ : humanȩ qđ ageredefiniunt quantũ in seẽ prȩsci

Expanded text:
 est, nescit: Christus aderit, et adventus sui diem ignorat? Dies suus est, secundum eumdem Apostolum, quia dies Domini sicut fur nocte adveniet : et ignoratione ejus detineri intelligendus est? Humanae naturae quod agere definiunt, quantum in se est, praesci
Abbreviated transcription (Latin):
& hȩc omnia ultra intellegentiae humanȩ metiens sensũ
quia ratio cõmunium opinionũ. consilii cȩlestis in ca¬
pax: hoc solum put& innaturarerũ esse. qđ aut intrase
intellegat. aut prestare possit exsese:
ĩ aũ uirtutes. secundũ magnificentiã a&nȩ potestates. non sen¬
su sed fidei infinitate pendebat ut dm̃ inprincipio apud
dm̃ esse. & uerbũ carnẽ fastum habitasse in nob. nonid eir¬
co non creder& quia non intelleger&: sedid circo sememinis¬
dentiȩ tardar&ur errore. ad piȩ confessionis huius absolu¬
tissimã fidem: ita insuꝑ ꝑ apostolum dictis diuinis edoc&ur:

Expanded text:
et haec omnia ultra intelligentiae humanae metiens sensum, et haec omnia ultra intelligentiae humanae metiens sensum, quia ratio communium opinionum consilii coelestis incapax, hoc solum putet in natura rerum esse, quod aut intra se intelligat, aut praestare possit ex sese. Dei autem virtutes secundum magnificentiam aeternae potestatis, non sensu, sed fidei 10 infinitate pendebat: ut Deum in principio apud Deum esse, et Verbum carnem factum habitasse in nobis, non idcirco non crederet, quia non intelligeret; sed idcirco se meminisdentiae tardaretur errore, ad piae confessionis hujus absolutissimam fidem ita insuper per Apostolum divinis dictis edocetur:
Abbreviated transcription (Latin):
ficultatẽ aegerrime sper&ur. qđ & magis optatur & minur creditur
erbumds̃ carofastũ ẽ ut ꝑdm̃ uerbum carnemfactũ caroꝓfice¬
ra& indm̃ uerbũ. acne uerbum carofastũ. aut aliquid aliud essec
quã ds uerbũ. aut non nr̃i corporis caro err&. habitauit in nob̃ Ut
dumhabitat: non aliud quãđs maner&: dũ aũ habitat in nob̾. non
aliud quã nortrȩ carnis dĩcaro factus ess&. ꝑ dignationẽ ad sump¬
tȩ carnis non in ops suorũ: quia tã quã uni genitus a patre plenus
gratiae & ueritatis: & in suis ꝑfestussit & uerus in nostris.
Hanc itaq diuini sacramenti doctriuã. mens: Lȩta suscepit in
dm̃ ꝓficiens ꝑ carnẽ & in nouã natiuitatẽ ꝑfidem uocata & ad
celestem regenerationẽ optinendã potestati suae ꝑ misstc. curãm
parentis sui creatoris q cognoscens non inhilum redigendã
seꝑ eũ existimanr ꝑquẽ in hoc ipsũ qđ ẽ & nihilo substitiss&

Expanded text:
ficultatem aegerrime speretur, quod et magis optatur, et minus creditur: ficultatem aegerrime speretur, quod et magis optatur, et minus creditur: Verbum Deus caro factum est, ut per Deum Verbum carnem factum caro proficeret in Deum Verbum. Ac ne Verbum caro factum aut aliquid aliud esset quam Deus Verbum, aut non nostri corporis caro esset, habitavit in nobis: ut dum habitat, non aliud quam Deus maneret; dum autem habitat in nobis, non aliud quam nostrae carnis Deus caro factus esset; per dignationem assumptae carnis non inops suorum, quia tamquam unigenitus a Patre plenus gratiae et veritatis, et in suis perfectus sit, et verus in nostris.ctrinam mens laeta suscepit, in Deum proficiens per carnem, et in novam nativitatem per fidem vocata, et ad coelestem regenerationem obtinendam potestati suae permissa, curam in se parentis sui Creatorisque cognescens non in nihilum redigendam se per eum existimans, per quem in hoc ipsum quod est, ex nihilo substitisset:
Abbreviated transcription (Latin):
cum gratia & ueritate Hiciam mens trepida & an xiu plur spei
inuenit quã expestabatꝰ ac primũ ad cognitionẽ di patris inbuitur & qđ an¬
tea decreatoressui a&intate & infinitate & specie. naturali sensu opinaba¬
tur. Hienunȩ ꝓpriũ esse &iam unigenito dõ accipit. non inde offidem la¬
xans. quia &do dm̃ audit non adnaturae diuersitatẽ indm̃ ex dõ decedens
quia plenũ gratia & ueritate dm̃ &do discit: neq p̃posterũ ecdo dm̃
sentiens quia in principio apud dm̃ esse dm̃ comperit: sarissimã deiude
huius salutaris cognitionis fidem esse sed p̃miũ maximũ noseit: quia
& sui non receperunt. & recipientes infilios dĩ austisint: non ortu
carnis sed fidei eñ e autẽ filiosđi. Nonne cessitatẽ esse sed potestatẽ: quia
ꝓposita uniuersis dimunere non natura gignentiũ ad feratur sed
uoluntas p̃miũ consequatur: aene idipsum qđ um cuiq esseđi filið̃
sit potestas. in aliquo infirmitatẽ fidei trepidȩ in pedir&. quia ꝑsui dif¬

Expanded text:
repida et anxia plus spei invenit, quam exspectabat. Ac primum ad cognitionem Dei patris imbuitur. Et quod antea de Creatoris sui aeternitate, et infinitate, et specie, naturali sensu opinabatur, hic nunc proprium esse etiam unigenito Deo accipit: non in deos fidem laxans, quia ex Deo Deum audit; non ad naturae diversitatem in Deum ex Deo decedens, 9 quia plenum gratia et veritate Deum ex Deo discit; neque praeposterum ex Deo Deum sentiens, quia in principio apud Deum esse Deum comperit. Rarissimam deinde hujus salutaris cognitionis fidem esse, sed maximum praemium noscit: quia et sui non receperunt, et recipientes in filios Dei aucti sunt, non ortu carnis, sed fidei. Esse autem filios Dei, non necessitatem esse, sed potestatem: quia proposito universis Dei munere, non natura gignentium afferatur, sed voluntas praemium consequatur. Ac ne id ipsum, quod unicuique esse Dei filio fit potestas, in aliquo infirmitatem fidei trepidae impediret; quia per sui dif
Abbreviated transcription (Latin):
dũ ẽneforte ita in firmi s sit uteaq̃ pat̃sit seir eñ possit potente quidẽeo co¬
gitationis humanarũ cordiũ nossequia natura potior motib senaturȩ interio¬
ł inferiors¬
ris admisceateamq tãquã in becillã uehementi uirtute transcurrat sed inpo¬
tens sit uehementiorẽ suinaturã in firmior ipsa pene trare quia ut leui& grauib
& rara densis & liquida solidissunt ꝑuia: ita contra & grauialeuib & deusa raris
& solida liquidis ñcedant quia cũ non pateant ualida infirmib: ualidis tamenhi¬
firma penetrantu obider.go cagitationesdipatris ignorare filiis ab mpis dici¬
tur quia infirmi s ipse cũ sit ñ ad eaineundo potiorẽ necualentẽ inualidus trans¬
cordem̃pio cogitare ꝑpostolũ ita despũsco ad corinduos scribentẽ credidis¬
se cognos cat: nobaũ reuelauit ds ꝑspinsuũ sp̃senĩ omnia scrutatur. & alta¬

Expanded text:
dum est, ne forte et ita infirmus sit, ut ea, quae Pater scit, scire non possit: potente quidem eo codum est, ne forte et ita infirmus sit, ut ea, quae Pater scit, scire non possit: potente quidem eo cogitationes humanorum cordium nosse: quia natura potior motibus se naturae inferioris admisceat, eamque tamquam imbecillam vehementi virtute transcurriat: sed impotens sit vehementiorem sui naturam infirmior ipsa penetrare; quia ut levia gravibus, et rara densis, et liquida solidis sunt pervia; ita contra et grav ia levibus, et densa raris et solida liquidis non cedant; quia cum non pateant valida infirmibus, validis tamen infirma penetrantur. Ob id ergo cogitationes Dei patris ignorare Filius ab impiis dicitur, quia infirmus ipse cum sit, non adeat ineundo potiorem, nec valentem invalidus transcorde impio cogitare; Apostolum ita de Spiritu sancto ad Corinthios scribentem credidisse cognoscat: Nobis autem revelavit Deus