comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
plum dominicȩ resurrectionis
accȩperunt. & tamen ad huc
dere surrectione diffidunt: Pig¬
nustenent & fidemtenent. et¬
lȩsiam replent: Sed quiade
re surrectione suadubitant.
mente uacua stant: De hac ꝑ
be atum iob dicitur: Scio qđ
redemptor meus uiuit. & in
nouissimodiedꝙerrare sur¬
recturus sm : Etrursum cir¬
cundabor pelle mea & in
carne mea uidebo dm̃. Quẽ
uisurus sum egoipse &oculi¬
psalmist amdicitur . In conspec¬
tueius ꝓcȩdunt uniuersi qui
descendunt in terram : Inter¬
rã enimmortui non sp̃u sed cor¬
pore descendunt. Inconspec¬
tu ergo dñi ꝓcȩdunt qui inter¬
ram descendunt: quia resur¬
gendo adiudiciumueniunt
quinunc inpuluere putrescunt:
Hinc iterum dicit: Sitiuit a
nimamea quã multi pliciter
& caromea ⁊ Sitit anima
ut dmn uideat: caro quesitit
ut resurgat. : Hincrur sus ait:
Auferspm̃ eorum & deficien.
& inpul uerem suũ reuertent᷑
Mox̃ quede carnis resurrecti¬
oñe subiungit. Emittes pm
tuum & creabuntur. & reno¬

Expanded text:
m dominicae resurrectionis acceperunt, et tamen adhuc de resurrectione diffidunt: pignus tenent, et fidem non habent; Ecclesiam replent, sed quia de resurrectione sua dubitant, mente vacua stant: de hac per beatum Job dicitur: Scio quod Redemptor meus vivit, et in novissimo die de terra resurrecturus sum: et rursum circumdabor pelle mea, et in carne mea videbo Deum, quem visurus sum ego ipsePsalmistam dicitur: In conspectu ejus procidunt universi qui descendunt in terram . In terra enim mortui non spiritu, sed corpore descendunt. In conspectu ergo Domini procidunt qui in terram descendunt, quia resurgendo ad judicium veniunt qui nunc in pulvere putrescunt. Hinc iterum dicit: Sitivit in te anima mea, quam multipliciter et caro mea . Sitit anima ut Deum videat; caro quid sitit, nisi ut resurgat? Hinc rursus ait: Aufer spiritum eorum, et deficient, et in pulverem suum revertentur . Moxque de carnis resurrectione subjungit: Emitte spiritum tuum, et creabuntur, et reno
Abbreviated transcription (Latin):
nos postduos dies. in die tertia
suscitabitnos : & uiuemus in c¬
spectueius. Hinc est qđ cum
desem& ipso dñs loquer&ur:
adiunxit.: Nolite mirari hoc:
quiauenit ora in qua omnes qui
inmonumentissunt audient
uocemeius. & ꝓcȩdent quibona
egerunt in resur rectionẽiutae
Quiuero mala egerunt in resur¬
rectionẽ iudicii. ⁊ hinc paulus

Expanded text:
ie tertia suscitabit nos; et vivemus in conspectu ejus . Hinc est quod cum de semetipso Dominus loqueretur, adjunxit: Nolite mirari hoc, quia venit hora, in qua omnes qui in monumentis sunt, audient vocem ejus, et procedent, qui bona egerunt, in resurrectionem vitae: qui vero mala egerunt, in resurrectionem judicii . Hinc Paulus
Abbreviated transcription (Latin):
uerbis ostendit᷑ quia int̃ris quidẽ uenis se redẽptorẽ nouerat. sed anꝑsem&¬
ipsũ ad aperienda inferni claustra descender& dubitabat. Ex pͣsentier go
prophociȩ spũ ttactus fuerat. qui humanitatẽ metdiatoris uidens & diuinita¬
tẽ eiꝰ intelligens confitebat᷑ agnũ Qui peccata mundi tollere : sed tactus
exfuturo non fuerat. quiaduentũ illius in infernd̃ nesciebat. Aliquando uͦ
aꝑte libri geneseos historia testat᷑. cũ isaac esau filiũ suũ aduenandũ
misit. Cui minorẽ filiũ ad bene dicendũ rebecca sub posuit. qui edinis
pellib indutus pat᷑ no palpatui corpus fr̃nũ finxit. Cui ille minori
filio tã quã maiori benedictionẽ dedit. quȩ que ei eͥent longe futura
nuntiauit: Sed quis e̾et qui corã se assister& scire ñ potuit. Proph&iȩ
ergo sp̃s ex futuro ꝓph&intis teugͣit. atque ex pͣsenti ñ tetigit : quando

Expanded text:
verbis ostenditur quia in terris quidem venisse Redemptorem noverat, sed an per semeverbis ostenditur quia in terris quidem venisse Redemptorem noverat, sed an per semetipsum ad aperienda inferni claustra descenderet dubitabat. Ex praesenti enim per prophetiae spiritum tactus fuerat, qui humanitatem Mediatoris videns, et divinitatem ejus intelligens, confitebatur Agnum qui peccata mundi tolleret; sed tactus ex futuro non fuerat, quia adventum illius in infernum nesciebat. 6. Aliquando aperte libri Geneseos historia testatur, cum Isaac Esau filium suum ad venandum misit , cui minorem filium Rebecca ad benedicendum supposuit, qui hoedinis pellibus indutus paterno palpatui corpus fraternum finxit. Cui ille minori filio tanquam majori benedictionem dedit, quaeque ei essent longe futura nuntiavit; sed quis esset qui coram se assisteret, scire non potuit. 1177 Prophetiae ergo spiritus ex futuro an
Abbreviated transcription (Latin):
tangit. Aliquando enĩ sp̃s ꝓphaiae ex p̃senti tangit animũ ꝓphocantis.
& ex futuro ne qua quã tangit. Aliquando exfuturo tangit. & ex pͣsenti
ñ tangit Ali quando aũt ex p̃senti & ex futuro tangit. Aliquando uero
quando tangit ex p̃teritu ꝓphociȩ sp̃s. nec tangit ex futuro : Aliquando aũ
tangit ex futuro. nec tangit expͣterito. Aliquando uero in p̃senti ex par¬
te tangit. & exparte ñ tangit: Aliquando in futuro ex parte tangit &
ex parte non tangit. Sed hȩc ipsa si possum eo or dine quo p̃muissa sunt
sacrȩ scripturȩ testimoniis ostendamꝰ. Ex p̃senti enĩ ꝓphociȩ sp̃s prophetantis um¬
mũ tangit. atq exfuturo non tangit : sicut iohannes baptista uenientẽ dñm ui
dens ait. Ecce agnꝰ dĩ. ec ce qui tollit pec catũ mundi. Sed cũ iã moriturus eet
misis discipulis requirebat dicens. Tues quiuenturus. an aliũ expectamꝰ: Inqͥb¬

Expanded text:
tangit. Aliquando enim spiritus prophetiae ex praesenti tangit animum prophetantis, tangit. Aliquando enim spiritus prophetiae ex praesenti tangit animum prophetantis, et ex futuro nequaquam tangit; aliquando ex futuro tangit, et ex praesenti non tangit. Aliquando vero ex praesenti et ex futuro tangit; aliquando autemophetantis. Aliquando tangit ex praeterito prophetiae spiritus, nec tangit ex futuro; aliquando autem tangit ex futuro, nec tangit ex praeterito. Aliquando vero in praesenti ex parte tangit, et ex parte non tangit; aliquando in futuro ex parte tangit, et ex parte non tangit. Sed haec ipsa, si possumus, eo ordine quo praemissa sunt sacrae Scripturae testimoniis ostendamus. 5. Ex praesenti enim prophetiae spiritus prophetantis animum tangit, atdens, ait: Ecce agnus Dei, Ecce qui tollit peccata mundi. Sed cum iam moriturus esset, missis discipulis requirebat, dicens: Tu es qui venturus es, an alium expectam
Abbreviated transcription (Latin):
ad mediũ est. Qui de in p̃tatione somnii & de narratione requisitus. ñ solũ
hoc respondit qđ int̾rogatꝰ est . sed ipsã somnii originẽ replicauit dicens
Tu rex cȩpisti cogitare instratu qͥd essent futurẽ pꝰhȩc. Et paulõpost. Turex
uidebas. & ecce quasi statua grandis una: & cetera. Cui uidelic& somnii
mox ordinẽ dix̃ : quic quid ex eodẽ uenturũ sequebat᷑ aperuit. Pensem
ergo ordinẽ ꝓphoiȩ. Acogitationib uenit ad somnũ At somnio ꝑuenit ad
futura. Qui ergo ipsã ut ita dicã radicẽ somnu protulit. profecto ex p̃teritis
auit quã uera ee̾nt quȩ de futuris dicer& Prophoia aut̃ pͣsentis
tẽporis nec p̃teriti ad testatione indig& nec futuriQuia cũ res occulta s
ꝑꝓphoaȩ uerba de tegit᷑ ueritateillius resipsa quȩ ostendit᷑ at testat᷑ Igit᷑ qr
de tẽporib proph&iȩ trac tauimꝰ : restat ut de modis ei ac qualitatib aliqua
disseramꝰ. Sp̃s quippe ꝓphoiȩ  nec semꝑ nec eodẽ modo ꝓphae animum ran¬

Expanded text:
tatione somnii, et de narratione requisitus, non solum hoc respondit quod interrogatus est, sed ipsam somnii originem replicavit, dicens: Tu, rex, caepisti cogitare in stratu tuo quid esset futurum post haec . Et paulo post: Tu, rex, videbas, et ecce quasi statua una grandis , et caetera. Cujus videlicet somnii mox ut ordinem dixit, quidquid ex eodem venturum sequebatur aperuit. Pensemus ergo ordinem prophetiae. A cogitationibus venit ad somnium, a somnio pervenit ad futura. Qui ergo ipsam, ut ita dicam, radicem somnii protulit, profecto ex praeteritis probavit quam vera essent quae de futuris diceret. Prophetia autem praesentis temporis nec praeteriti attestatione indiget, nec futuri, quia cum res occulta per prophetiae verba detegitur, veritati illius res ipsa quae ostenditur attestatur. 4. Igitur quia de temporibus prophetiae tractavimus, restat ut de modis ejus ac qualitatibus aliqua disseramus. Spiritus quippe prophetiae nec semper, nec eodem modo prophetae animum
Abbreviated transcription (Latin):
pretum libros legas. non puros ut ab eis editi sunt. sed aborigine emendatos. si ue corruptos perobelos et
asteriscos. et xp̃iam hominis inter pretatiunculam non sequaris: presertim cum ea queue addita sunt
ex hominis iudea at queblas phemi post passio nem xp̃ieditione transtulerit : Uisamatores seuerũs. Ixxinter¬
pretum : non legas ea quȩ sub asteris cissunt : Immorade deuoluminibus. ut teueterum fautorem pro

Expanded text:
pretum libros legas non puros, ut ab eis editi sunt, sed ab Origene emendatos siue corruptos per obelos et pretum libros legas non puros, ut ab eis editi sunt, sed ab Origene emendatos siue corruptos per obelos et asteriscos et Christiani hominis interpretatiunculam non sequaris, praesertim cum ea, quae addita sunt, ex hominis Iudaei atque blasphemi post passionem Christi editione transtulerit. uis amator esse uerus septuaginta interpretum, non legas ea, quae sub asteriscis sunt, immo rade de uoluminibus, ut ueterum te fautorem pro
Abbreviated transcription (Latin):
suscipiunt : meautem &atisultimȩ & penedecrepitum. ac monasterii. & ruris secreta sec tantem. par iupen¬
dunt. et queras tibi quos doceas siuere prehendas: Ad nosenim tantis maris at que terrarum atediuis osspatus
uix uocistuae sonus peruenit : Et si forsitan litteras scripseris ante eas italia acroma suscipiet᷑. quã ad me cui
mit tendȩ sunt deferantur: Quod autem in aliis queris epistolis. cur mea prior in libris capo ni cis inter pretatio
asteris cos habeant et uirgulas prenotatas. et postea aliamtrans lationem. absque his signis ediderim pau
tum est et ubicumque uirgul& id est obelisunt significatur quid septuaginta plus dixerint quam
habetur in hebreo: Ubiautem asterisci. idest stelle prelucentes. ex theodotionis editione aborigine
additum est : & aibi greca transtulimus : Hic de ipso hebraico quod intellegebamus expressimus. sensuũ
potius ueritatem quam uerborum interdũ ordinem conseruantes : Et miror quo modo septuaginta in t̃¬

Expanded text:
suscipiunt, me autem aetatis ultimae et paene decrepitum ac monasterii et ruris secreta sectantem parui pendunt, et quaeras tibi, quos doceas siue reprehendas. ad nos enim tantis maris atque terrarum a te diuisos spatiis uix uocis tuae sonus peruenit et, si forsitan litteras scripseris, ante eas Italia ac Roma suscipiet, quam ad me, cui mittendae sunt, deferantur. Quod autem in aliis quaeris epistulis, cur mea prior in libris canonicis interpretatio asteriscos habeat et uirgulas praenotatas et postea aliam translationem absque his signis ediderim, pactum est et, ubicumque uirgulae, id est obeli sunt, significatur, quod septuaginta plus dixerint, quam habetur in Hebraeo, ubi autem asterisci, id est stellae praelucentes, ex Theodotionis editione ab Origene additum est; et ibi Graeca transtulimus, hic de ipso Hebraico, quod intellegebamus, expressimus sensuum potius ueritatem quam uerborum interdum ordinem conseruantes. et miror, quo modo septuaginta inter
Abbreviated transcription (Latin):
peraustri autem caritatemixi¬
mus idia designari. Haec itaq
gatofilatia inter portam orien¬
tis & aquilonis essememoratt.
atque uiam australem respicere:
Quia corda scorum inter fidem
& spem posita australem uiam
respiciunt. quaescar caritatis
ignibus in ardescunt. Ipsa quo¬
qurorientalis porta respicere
diciturdiiam aquilonis.
quia nobis per fidem quidem
omnia in haptis mate peccata la¬
xantur. Sed tamen dum adhuc
hic uiuimus. &iam post fidem
saepius ad peccata declinamus:
& quasi orientis portam uiam
aquilonis respicit. ciuitas nr̃a

Expanded text:
per austri autem charitatem diximus designari. Haec itaque gazophylacia inter portam orientis et aquilonis esse memorantur, atque ad viam australem respicere, quia corda sanctorum inter fidem, et spem posita, australem viam respiciunt, quae sanctae charitatis ignibus inardescunt. Ipsa quoque orientalis porta respicere dicitur ad viam aquilonis, quia nobis per fidem quidem omnia in baptismate peccata laxantur, sed tamen dum adhuc hic vivimus, etiam post fidem saepius ad peccata declinamus, et quasi orientis porta viam aquilonis respicit, cum vita
Abbreviated transcription (Latin):
gladisscircumc̃itisumus undꝗ q:
inminens mortis periculũ time¬
mus: Alud& runcatis ad nosma¬
nibus redeunt. alu captuu. alii
interemptinunti antur. Oiam
cogor linguam ab ex positiͦ pere tinere :
meaẽ : iamnullus me sacri eloquii
studium requirat. qui a uersa ÷¬
in luctũ crtharamea & organu meu
in uoceflentium: iam cordis ocu¬
lus in mysteriorum discussione
sum manducare panemmeum
auoce gemitus mei . ⁊ Cui auite
uiuere non lic& descripturae sa¬
crae sensibus lo qui mystica
qualiter lib&: & qui cogor
cottidi amara bibert. quan¬
dopossum dulcia ꝓpinareꝰ.
Qui digitur restat. nisut inten
flagella quȩ ex nr̃is iniquitatib
patimur cum lacrimis gratias
abcoligamus:. Ipse&enim quinos
creauit &iam pater nobis fact
est ꝑ adoptionis spmquem dedit
& aliquando filios panenunt.
ali quando flagello corrigit qui¬
aperdolores & uulnera adhe¬
reditatem per p&uam erudit.
Sit itaque gloria omm poten

Expanded text:
gladiis circumfusi sumus, undique imminens mortis periculum timemus. Alii, detruncatis ad nos manibus redeunt, alii capti, alii interempti nuntiantur . Jam cogor linguam ab expositione retinere, meae . Jam nullus a me sacri eloquii studium requirat, quia versa in luctum cithara mea, et organum meum in vocem flentium . Jam cordis oculus in mysteriorum discussione sum manducare panem meum a voce gemitus mei . Cui autem vivere non licet, de Scripturae sacrae sensibus loqui mystica qualiter libet? Et qui cogor quotidie amare bibere, quando possum dulcia propinare? Quid igitur restat, nisi ut inter flagella quae ex nostris iniquitatibus patimur cum lacrymis gratias agamus? Ipse etenim qui nos creavit etiam pater nobis factus est per adoptionis spiritum quem dedit. Et aliquando filios pane nutrit, aliquando flagello corrigit, quia per dolores et munera ad haereditatem perpetuam erudit. Sit itaque gloria omnipoten
Abbreviated transcription (Latin):
nim quodcn dem dñm cũ ͥsaias
proph&a prospicer& in carnandũ¬
et uenturum : ꝑ proph& iat spir
subleuatus ait. Et erit innouissi¬
mis diebus prȩparatus mons domus
dñi inuertice montium : Domus e¬
nim dñi his raeliticus populus fuit:
Mons itaq domusdm̃ ille appella¬
tus est: quiex is rahelitico populo
incarnari dignatus est ⁊ fuerunt
autem in eodem populo scĩ uiri. qui
montes iure uocarentur: quia perui¬
tȩ meritum ad carlestia ꝓpinqua¬
uerunt Sed in carnatus unigeni¬
tus istis montibus at qualis non fu
ce̾ montium dicitur. quia excel¬
sus ex diuinitate sua inuentus est
& iam suꝑ cacumina scorum: ut
exuertice cogitationis: Quietgo
illic mons superuerticẽ montiũ
dicitur : ipse hic mons excelsus ni¬
mis ee ꝑhib&ur.: Sequitur
du perque erat quasi aedificiũ
ciuitatis uergentis ad austrum
Notandum
quod nondi¬
citur suꝑ
que merat
aedificium
Sed qua¬
si aedifitium
ut uide¬
lic& ostender&ur quodnondor

Expanded text:
im quod eumdem Dominum cum Isaias propheta prospiceret in carne esse venturum, per prophetiae spiritum sublevatus, ait: Et erit in novissimis diebus praeparatus mons domus Domini in vertice montium . Domus enim Domini Israeliticus populus fuit. Mons itaque domus Domini ille appellatus est, qui ex Israelitico populo incarnari dignatus est. Fuerunt autem in eodem populo sancti viri qui montes jure vocarentur, quia per vitae meritum ad coelestia propinquaverunt. Sed incarnatus unigenitcem montium dicitur, quia excelsus ex divinitate sua inventus est etiam super cacumina sanctorum, ut ex vertice cogitationis. Qui ergo illic mons super verticem montium dicitur, ipse hic mons excelsus nimis esse perhibetur. Sequitur: 5. Super quem erat quasi aedificium civitatis vergentis ad Austrum. Notandum est quod non dicitur, Super quem erat aedificium, sed quasi aedificium, ut videlicet ostenderetur quod no
Abbreviated transcription (Latin):
nisi addor& nimis: Plionsolum
homo sedeius dem humanitatis
conceptiont qua eabeo assũpta
estds̃ homo. non solum homo ul¬
tra hominesSed homo &iam
super angelos factus: hinceniꝰ
deillo perqͥsaiam dicitur. In
dieilloerit fructus terrae sub¬
limis: Creator & enimnoster
quia ꝓ nobis incarnatus esti fruc¬
tusterrae factus est nobis: Sed
ui fructusterrae sublimis est: qui¬
ua homo natus in terra suꝑ angelos
regnat incielo: Quia iuxta dauid
& pauli uocem Omnia subiecit
subpe dibus eius: In eornim quod
illi subiecit omnia nihil dimisit
non subiectum ei, Mon sergo ꝓsto
est & excelsus &nimis : quia & sedi
terraest ꝑ substantiam hamanita¬
tis in compurabilis tamenos ex al

Expanded text:
nisi adderet nimis, quia non solum homo, sed ex ejusdem humanitatis conceptione quae ab eo assumpta est Deus homo, non solum homo ultra homines, sed homo etiam super angelos factus. Hinc enim de illo per Isaiam dicitur: In die illa erit fructus terrae sublimis . Creator etenim noster, quia pro nobis incarnatus est, fructus terrae factus est nobis. Sed jam fructus terrae sublimis est, quia homo natus in terra super angelos regnat in coelo, quia juxta David et Pauli vocem, Omnia subjecit sub pedibus ejus . In eo enim quod ei subjecit omnia, nihil demisit non subjectum ei. Mons ergo iste est et excelsus, et nimis, quia etsi de terra est per substantiam humanitatis, incomprehensibilis tam
Abbreviated transcription (Latin):
siorem animã sua quãse : Suc¬
cendicornostrum ignecarita¬
tis quȩrimus Iohannis uerba
pensemus: c̃uius omne quod lo¬
quitur caritatis igneua porat᷑
Quia ergo in uocesa crieloquii
cuius lib& quȩrimus munim̃
uirtutis inuenimus: Mille
dipripendent exexomnis ar¬
matura fortium.: Si enimpug

Expanded text:
siorem animam suam quam se . Sucsiorem animam suam quam se . Succendi cor nostrum igne charitatis quaerimus? Joannis verba pensemus, cujus omne quod loquitur charitatis igne vaporatur . 22. Quia ergo in voce sacri eloquii cujuslibet dum quaerimus munimen virtutis invenimus, mille clypei pendent ex ea, omnis armatura fortium . Si enim pug
Abbreviated transcription (Latin):
cum fortasse repperimus. ma
lũꝑmalo reddamus ipsiquẽ fu¬
gimus: dauidergo ad memori¬
am redeat. quiꝑsequentẽ se
regem &iuenit: ut potuis.¬
s& occidere: & tamen ini psa
feriendi potestate positus e¬
legit bonum quod ipse deber&
facerez non autem malum quod
ille merebatur patidicens: ab¬
hostibus fuiss& interemptus
eum que per secutorẽ dũ uiue¬
r& pertulit. fleuit occisum:
Errantibus huius mundipoten¬
tibus libere loqui decernimus.
Iohannis auctoritas ad animũ
reducatur : qui hero dis nequi¬
tiam reprehendens prouerbi
rectitudine occidi nontimuit.
& quia xp̃s est ueritas ipseideo
proxp̃o quia proueritate ani¬
mamposuit.: Carnem iamnram
prodoponere in morte festina¬
mus P&rus admentẽ ueniat.
quiinter flagella gaud& quicaȩ¬
sus principibus resistit. qui
uitam suam prouita despicit:
Cum mortis app&itu disponi¬
mus aduersa contempnere
Paulum anteo culos deducamꝰ:
qui non solum alligari sed mori
paratus ꝓxp̃o non facit prȩcio¬

Expanded text:
cum fortasse reperimus, malum pro malo reddamus ipsi quem fugimus. David ergo ad memoriam redeat, qui persequentem se regem et invenit ut potuisset occidere, et tamen, in ipsa feriendi potestate positus, elegit bonum quod ipse deberet facere, non autem malum quod ille merebatur pati, dicens: Abhostibus fuisset interemptus, eum, quem persecutorem dum viveret pertulit, flevit occisum . Errantibus hujus mundi potentibus libere loqui decernimus? Joannis auctoritas ad animum reducatur, qui, Herodis nequitiam reprehendens, pro verbi rectitudine occidi non timuit . Et quia Christus est veritas, ipse ideo pro Christo, quia pro veritate, animam posuit. Carnem jam nostram pro Deo ponere in morte festinamus? Petrus ad mentem veniat , qui inter flagella gaudet, qui caesus principibus resistit, qui vitam suam pro vita despicit. Cum mortis appetitu disponimus adversa contemnere? Paulum ante oculos deducamus, qui non solum alligari, sed et mori paratus pro Christo, non facit pretio
Abbreviated transcription (Latin):
liceo: pon uodino peribus tuis quȩdam reprehendenda uam cesseam : nequeenis lex troneorunum quam o pe

Expanded text:
ico, non quod in operibus tuis quaedam reprehendenda iam censeam. neque enim lectioni eorum umquam ope
Abbreviated transcription (Latin):
circumci sio iub&ur: nam per
membrum quod circum cidit᷑ ÷
mortalis propagatio generat᷑
dissȩdentium & succȩdentium
numerus aug&ui: Sed quia
in resurrectio ne mortuo rum
neccar nis ꝓpagatio agitur
& discessio atque successio nul¬
laerit. qui a ne que nubent
nequenubentur sederunt sic
angelidi incaelo: octauadie
praecipitur praeputium incĩ¬
di: Ibienim locum iam car¬
nis ꝓpagatio non hab&. ubire¬
surgens caro perseuerantiam
acernitatis hab& Perhoc
mem brum mater uirgo des¬
cendit. quȩ dm̃ in utero sine
uirilis carnis amixtione con¬
cȩpit : qui primus nobis a& nȩ¬
patriae gloriã in suare sur¬
rectione monstrauit Qui
surgens amortuis iam non mo¬
ritur & mors ei ultra non do¬
minabitur. Nobisque exem
plum dedit ut eafieri in die
ultimo denr̃a carnecreda mx
quae facta decarne illius in
diere surrectionis cognoumꝵ
Sed quia sermonobis decar¬
nisresurrectione se intulit.
tristenimis & ualde lugru¬
beest. quod quos dam inecde¬

Expanded text:
circumcisio jubetur. Nam per circumcisio jubetur. Nam per membrum, quod circumciditur, mortalis propagatio generatur, decedentium et succedentium numerus augetur. Sed quia in resurrectione mortuorum nec carnis jam propagatio agitur, et decessio atque successio nulla erit, quia « neque nubent, neque nubentur, sed erunt sicut angeli Dei in coelo , » octavo die praecipitur praeputium incidi: ibi enim locum jam carnis propagatio non habet, ubi resurgens caro perseverantiam aeternitatis habet. Per hoc membrum mater cendit, quae Deum in utero sine virilis carnis admistione concepit, qui primus nobis apatriae gloriam in sua resurrectione monstravit. Qui surgens a mortuis jam non moritur: et mors illi ultra non dominabitur ; nobisque exemplum dedit, ut ea fieri in die ultimo de nostra carne credamus, quae facta de carne illius in die resurrectionis agnovimus. Sed quia sermo nobis de carnis resurrectione se intulit, triste nimis et valde lugubre est, quod quosdam in Eccle
Abbreviated transcription (Latin):
ueni sequereme : Inquibus uer¬
bis octauum quidem gradũ
uidit. sed ascendere noluit : qui¬
atristis ab cessit.: Quis quisitaq
contemptis rebus temporalib
a& ernitatis contemplatione
pascitur. caelestis regni
gauda rumatur  Postsepte
gridus quostimendo & operan¬
do at que intellectum sapientiae
succrescendotenuit. oc tauo gra¬
du interioris portae aditum in¬
trat. ⁊ Peroctauum quoque
numerum & dies a&erni iudi¬
cu& carnis resurrectio designat᷑.
Vnde & psalmus quiꝓ octaua¬
in scribitur a pauore iudici est
inchoatus. cumdicitur.: Dn ȩ.
ne iniratua arguas me . neq:
infuror &uo corripias me :
Nuncenim tempus est miseri
cordiae: in illo iudicio diesirae.
Inquo uidelic& die omne hoc
tempus finitur. qđ septẽ die¬
bus euoluitur.: & quia post
septem dies sequitur. iurae
octauus appellatur: in quo&
caro nostra resurget expuluere.
& bona siue mala quaregit¬
recipiet inueritate Vnde ꝑ
legem quoq: octauo diefieri

Expanded text:
veni sequere me. » In quibus verveni sequere me. » In quibus verbis octavum equidem gradum vidit, sed ascendere noluit, quia tristis abscessit. Quisquis itaque contemptis rebus temporalibus aeternitatis contemplatione pascitur, coelestis regni gaudia rimatur, post septem gradus quos timendo et operando atque intellectu sapientiae succrescendo tenuit, octavo gradu interioris portae aditum intravit. Per octavum quoque numerum, et dies aeterni judicii et carnis resurrectio designatur. Unde et psalmus qui pro octavo scribitur, a pavore judicii est inchoatus, cum dicitur: « Domine, ne in ira tua arguas me, neque in furore tuo corripias me . » Nunc enim tcordiae, in illo autem judicio dies irae. In quo videlicet die omne hoc tempus finitur quod septem diebus evolvitur, et quia post septem dies sequitur, jure octavus vocatur, in quo et caro nostra resurget ex pulvere, ut sive bona sive mala quarecipiat a veritate. Unde per legem quoque octavo die fieri
Abbreviated transcription (Latin):
insecr&is sius ꝑfecti intellegunt:
qui iam cuncta temporalia men¬
tetranscendere nouerunt:
Qui praesentẽ uitam quae sep¬
temdierum curriculo e uol¬
uitur plenedis pciunt: quide
intima contem platione pascunt᷑
habentigitur portaespirit᷑alis
aedificii septemgradus: quiatimo¬
remdñi pia&atem & scientiam
fortitudinem & consilium.¬
& intellectum & sapientiam
sius auditoribus praedicant
Sedcum iam omnia dimittipꝰ¬
cipuunt. cumnihilin hoc mun¬
do diligi ammonent. nihil ꝓ
fecto teneri. cum contempla¬
tioni caelestis patriae intendi
atque ineius suadent mysterus
delectari: gradum addunt.
& ad interiora eiciunt: Istae
gradus docente ueritate cuidã
ostensus est : cui cum legis prȩcep¬
ta dicerentur. respondit.
gradibus stabat: cum aiuuen¬
tute sua omnia custodis sesedice¬
r& Sedei mox dicitur ⁊ Ad¬
huc unum tibi deest. Siuis ꝑ¬
feotus esse : uade. uendeom nia
quae habes& da pauperibus. &
habebis thesaurum in caelo. &

Expanded text:
in secretis suis perfecti intelligunt, in secretis suis perfecti intelligunt, qui jam cuncta temporalia mente transcendere noverunt: qui praesentem vitam quae septem dierum curriculo evolvitur, plene despiciunt: qui de intima contemplatione pascuntur. Habent igitur portae spiritalis aedificii septem gradus: quia timorem Domini, pietatem et scientiam, fortitudinem et consilium, intellectum et sapientiam suis auditoribus praedicant. Sed cum jam omnia dimitti praecipiunt, cum nil in hoc mundo diligi admoneant, nil per affectum teneri, cum contemplationi coelestis patriae intendi atque in ejus suadent mysteriis delectari, gradum addunt et ad interiora trajiciunt. Iste gradus, docente Veritate, cuidam ostensus est: cui cum legis praecepta dicerentur, respondit: gradibus stabat, cum a juventute sua omnia custodisse se diceret. Sed ei mox dicitur: Adhuc unum tibi deest: Si vis perfectus esse, vade, vende omnia quae habes, et da pauperibus, et habebis thesaurum
Abbreviated transcription (Latin):
Tam quam par uulis in xp̃o lac
uobis potum dedi nonescam.
Videa mus qualiter porta in te¬
rior pat&: Sapientiam loqui¬
mur inter perfectos.. Uidea¬
mus utrum radem ipsasit por¬
taiterior & exterior.: Sapi¬
entibus & insipientibus debitor
sum. Quirur sumdicit: Siue
mente excȩdimusdõ: si ue sobrii
sumus uobis: In hoc enim quod
contemplando & loquendosa¬
pientibus mente excȩdit . porta
interior est :In hoc uero quod
paruulis sobriae in praedicatio¬
ne se temperat & quanta ebri&a¬
te sp̃s infundatur inmente cum
praedicat nonostendit. exterio¬
rem portam seesse manifestat
Ipsiitaque & exteriores portatno¬
bissunt & interiores. quae nos&
in primo adontu fidei. spei adq.
caritatis instituunt: & cumiam ꝓ¬
ficientibus caelestis regni miste¬
ria praedicant. per subtiliorẽ sen¬
sum nos ad interiora ꝑꝗ ducant:
Vnde& perseptem gradus pri¬
us ascensus earum de scribitur.
& post modum perocto.: Peroc¬
tauu m& enim gradum illius
uitȩ misteria signantur. Quã

Expanded text:
Tanquam parvulis in Christo, lac vobis potum dedi, non escam . » Videamus qualiter porta interior pateat: « Sapientiam loquimur inter perfectos . » Videamus utrum eadem ipsa sit porta interior et exterior. « Sapientibus et insipientibus debitor sum . » Qui rursum dicit: « Sive mente excedimus Deo, sive sobrii ;sumus vobis . » In hoc enim, quod contemplando et loquendo sapientibus mente excedit, porta interior est: in hoc vero, quod parvulis sobrie in praedicatione se temperat, et quanta ebrietate spiritus infundatur in mente cum praedicat non ostendit, exteriorem portam se esse manifestat. Ipsi itaque et exteriores portae nobis sunt et interiores, quae nos et in primo aditu fidei, spei atque charitatis instituunt, et cum jam proficientibus coelestis regni mysteria praedicant per subtiliorem sensum nos ad interiora perducunt. Unde et per septem gradus prius ascensus earum describitur, et postmodum per octo: per octavum etenim gradum illius vitae mysteria signantur, quam
Abbreviated transcription (Latin):
est credere siuasa sunt xp̃i. non in contumeliam sed in honorem facta : & disposita in do¬
momagna adõ in opus bõnum: quod si post hanc. ad teftationem meam. sun not i tiam eori
uenerit facere uoluerint: quã non recte faciant : & tuui de
trebam m̃ so de omnino nescio quid aliud te audis se. existima ueram : & romam nec spã
spisolam sedtibumi seram. & aduer suste non esse arbitrabar. quod sincenaaten en riiue
siue adam monendum siue adte uel me abftecorrigendum fecis seme non no ueraiu
Gecuentis autẽ samila ribustuis teipsumobsecro pergratiam qua redempti sum ut
quȩcumq: tuabona quȩ tibi dñibonitate concessasunt in lit tẽ¬

Expanded text:
est credere, si uasa sunt Christi non in contumeliam, sed in honorem facta et disposita in doest credere, si uasa sunt Christi non in contumeliam, sed in honorem facta et disposita in domo magna a deo in opus bonum. quod si post hanc adtestationem meam, si in notitiam eorum uenerit, facere uoluerint, quam non recte faciant, et tu uidesnebam, unde omnino nescio quid aliud te audisse existimaueram, et Romam nec ipsam epistulam, sed tibi miseram et aduersus te non esse arbitrabar, quod sinceritate amicitiae siue ad admonendum siue ad te uel me abs te corrigendum fecisse me noueram. exceptis autem familiaribus tuis te ipsum obsecro per gratiam, qua redempti sumus, ut, quaecumque tua bona, quae tibi domini bonitate concessa sunt, in litte
Abbreviated transcription (Latin):
rum sit quod contradicitur. siuecor daeueraci qualecumq sit dicitur : non retinendo inm̃¬
pe quod discetalabis: Credant itaque fratres nr̃i familia refau quibus teftimonium per¬
hibes quod sint uasa xp̃i. me in uito factum nec medio crem dehacre doloreminesse cor¬
dimeo : quod lit terȩmeae prius in multorum manus uenerunt. quã adte adquẽ scriptȩ
sunt per uenire potuerunt. Quo autem modo in acciderit. & longum est narrare.
& nisi fallor super fluum cum suffitiat siquid mihi in hoc creditur non eo factum animo quo
putatur : nec om nino meae fuisse uoluntatis aut dispossitionis. aut consensionis: ut saltẽ
÷ ab sit. ut eos credam haec euae scĩtati: mali uolamente suggerere. ad
exercitandas inter nos inimicitias quas miseri cordia dñi dĩ nostri: auertat a nobis sed si ne
ello nocendianimo facilede homine huma nauitia suspicari: Hoc enim mede illis aequũ

Expanded text:
rum sit, quod contra dicitur, siue corde ueraci, qualecumque sit, dicitur non retinendo in merum sit, quod contra dicitur, siue corde ueraci, qualecumque sit, dicitur non retinendo in mente, quod distet a labiis. credant itaque fratres nostri, familiares tui, quibus testimonium perhibes, quod sint uasa Christi, me inrito factum nec mediocrem de hac re dolorem inesse cordi meo, quod litterae meae prius in multorum manus uenerunt, quam ad te, ad . quem scriptae sunt, peruenire potuerunt. quo autem modo id acciderit, et longum est narrare et, nisi fallor, superfluum, cum. sufficiat, si quid mihi in hoc creditur, non eo factum animo, quo putatur, nec omnino meae fuisse uoluntatis aut dispositionis aut consensionis aut saltem  absit ut eos credam haec tuae sanctitati maliuola mente suggerere ad excitandas inter nos inimicitias — quas misericordia domini dei nostri auertat a nobis! — sed sine ullo nocendi animo facile de homine humana uitia suspicari. hoc enim me de illis aequum
Abbreviated transcription (Latin):
Quod cum ino pusculifstus aliqua memorauerunt. motum meum intima uitibi: Hoc er¬
ga me abomnibus ser uari uolens: quodergate ipse seruaui: Ut quid quid in pro bandũ
putant in scriptis meis:. peclaudant. sub dolo pẽctore nec itareprenerdant. apud duos.
ut taceant apud me: Hinc potius existimans lediamititiam. et neces situ dinis iuraui o¬
lari: Nescio enim utrum xp̃ianȩ amititiae putande sint. in quibus magis ualetuul gare-
pro uerbium. Obsequium amicos. ueritas odium parit. quã ecdesiasticum: fi deliora
sunt uulnera amici. quã uoluntaria osculamni mici. Pro indecaris si
labo ribus sincerissime fauent. hoc potius quanta possumus instantia doceamus. quo
sciant fieri posse. ut inter carissimos aliquidalter utro ser mone contradicatur. nec ta¬
mencaritas ipsaminuatur. Nec ueritas odium pariat quȩ debetur amititiae. si ueillud ue¬

Expanded text:
quod, cum in opusculis tuis aliqua me mouerent, motum meum intimaui tibi hoc erquod, cum in opusculis tuis aliqua me mouerent, motum meum intimaui tibi hoc erga me ab omnibus seruari uolens, quod erga te ipse seruaui, ut, quicquid inprobandum putant in scriptis meis, nec claudant subdolo pectore nec ita reprehendant apud alios, ut taceant apud me, hinc potius existimans laedi amicitiam et necessitudinis iura uiolari. nescio enim, utrum Christianae amicitiae putandae sint, in quibus magis ualet uulgare prouerbium: obsequium amicos, ueritas odium parit, quam ecclesiasticum: fideliora sunt uulnera amici quam uoluntaria oscula inimici. Proinde carissimos nostros, qui nostris laboribus sincerissime fauent, hoc potius, quanta possumus instantia, doceamus, quo sciant fieri posse, ut inter carissimos aliquid alterutro sermone contra dicatur nec tamen caritas ipsa minuatur nec ueritas odium pariat, quae debetur amicitiae, siue illud ue
Abbreviated transcription (Latin):
reret. et dicis: Hȩc scribo quiatepure & xp̃i ane diligere cupio. pec quoqua inmea
m̃te retinere quod diftet ab ahis: Suir scãẽ mihique ut ds̃ uidet anini meã uera¬
ci cordedilecte. hoc ipsum quodpo suisti inlit teristuis: quod temi hi exhibiuisse nonuni
bito hoc ipsum omnino paulum a postolum credo exibuis se in litter ssuis Nonuni
genuerat. & quos paren dos parturiebat: & deinde poste rorumtot milibus fide¬
uum xp̃i anorum propter quos illa memori absemendabatur epistola ut nihil in sua
mente retineret quod diftaret alabiis: Certefactus es ec iamtitam quam egoenon¬
mententis astu sed compatientis affectu : cum cogita restam quẽ me nonrelin qͦuendũ
in ea culpa in quam mepro lap sum existi masti. quam nec te uelles si eo modo prolap sus esses:
Vnde agens gratias beni uole mentierga me. tuȩsimul posco ut &iam mihi non sus censeas:

Expanded text:
reret, et dicis Haec scribo, quia te pure et Christiane diligere cupio, nec quidquam in mea reret, et dicis Haec scribo, quia te pure et Christiane diligere cupio, nec quidquam in mea mente retinere quod distet a labiis: O vir sancte mihique ut Deus videt animam meam veraci corde dilecte, hoc ipsum, quod posuisti in litteribito, hoc ipsum omnino Paulum apostolum credo exhibuisse in litteris suis non unigenuerat et quos pariendos parturiebat, et deinde posterorum tot milibus fidelium Christianorum, propter quos illa memoriae mandabatur epistula, ut nihil in sua mente retineret, quod distaret a labiis. Certe factus es etiammentientis astu, sed conpatientis affectu, cum cogitares tam me non relinquendum in ea culpa, in quam me prolapsum existimasti, quam nec te uelles, si eo modo prolapsus esses. unde agens gratias beniuolae menti erga me tuae simul posco, ut etiam mihi non suscenseas,
Abbreviated transcription (Latin):
niret : Hoc est non mentientis astu: sed compatientis affectu. sic iudeo sic gentili
cui libet homini: paulus inerrore uel peccato in aliquo confatuto: nonsimulando
quod nonerat sed com patiendo quia essepotuis sec: tam quam qui se hominem cogi¬
taret: Omnibus omnia factus est. ut om̃s lucri faceret. Teipsum si placet obse¬
crote paulis per intuere teipsum inquam. erga meipsum: et recole uel si habes con¬
scripta. relege uerbatua in illa epiftola. quam mihi perfratrem nostrum iam colle¬
gam meum ci prianum breui o rem misisti quam ueraci quãger mano quã pler
ritatis affectu: Cum quedam me inte com mississe ex postolasses. grauiter subiun¬
xusti: In hoc leditur amicitia. in hoc necessitudinis iurauio lanturꝰ: Neui deamur
certare pueriliter. et fauto ribus inuicem uel detractoribus nostris tribuere mater¬
riam contendendi. hec abste uerba ponsolum exanimo dictasentio. uerum &iam

Expanded text:
niret, hoc est non mentientis astu, sed conpatientis affectu. sic Iudaeo, sic gentiliniret, hoc est non mentientis astu, sed conpatientis affectu. sic Iudaeo, sic gentilicuilibet homini Paulus in errore uel peccato aliquo constituto non simulando, quod non erat, sed compatiendo. quia esse potuisset, tamquam qui se hominem cogitaret, omnibus omnia factus est, ut omnes lucrifaceret. Te ipsum, si placet, obsecro te, paulisper intuere, te ipsum, inquam, erga me ipsum et recole uel, si habes conscripta, relege uerba tua in illa epistula, quam mihi per fratrem nostrum iam collegam meum Cyprianum breuiorem misisti, quam ueraci, quam germano, quam pleno caritatis affectu, cum quaedam me in te commisisse expostulasses, grauiter subiunxisti: In hoc lcertare pueriliter, et fautoribus invicem vel detractoribus nostris tribuere materiam contendendi; haec scribo
Abbreviated transcription (Latin):
guelistebat ł une auteor non mentientis ast ured compatientis iffectu uisc os ttn giu dn fau¬
terusacer dotiasua cerimoniarum que obseruationes sca peccatis possemun dart sie¬
rique saluos existimabant. sic liberare cupiebat. tamquam ipscillo erroittene¬
retur Diligens utique proximũ tam quam seipsum ediecalis feciens. quĩm sibe
ab aliis fieri uellet si hoc illi opusesset: Quod cum dñs monuis sec ⁊diunxit piece
enim lex et prophete: Hunc com patientis. affectum in ea demepistoli. ad ga lathas
prȩcipit dicens: sĩ preoccupatus fuerit homo in aliquo delicto: uos qui spitales estis in¬
struite huius modi in spũ lenitatis intendenste ipsum. ne& tu tempteris: Uidesi non
dixit. fieritam quã ille. ut illum lucrifatias. non utique ut ip̃sum delictum fallaciter
ageret. aut se idhabere simularet. sed ut in alterius delicto quod&im sibiaccedere
posset attenderet: at queita alteri tam quam sibi abal tero uellet misericor diter subue¬

Expanded text:
tunc autem non mentientis- astu, sed conpatientis affectu Iudaeis tamquam Iutera sacerdotia sua caerimoniarumque obseruationes se a peccatis posse mundari fierique saluos existimabant, sic liberare cupiebat, tamquam ipse illo errore. teneretur; diligens utique proximum tamquam se ipsum et haec aliis faciens, quae sibi ab aliis fieri uellet, si hoc illi opus esset. quod cum dominus monuisset, adiunxit: haec est enim lex et prophetae. Hunc conpatientis affectum in eadem epistula ad Galatas praecipit dicens: si praeoccupatus fuerit homo in aliquo delicto, uos, qui spiritales estis, instruite huius modi in spiritu lenitatis intendens te ipsum, ne et tu tempteris. uide, si non dixit fieri tamquam ille, ut illum lucrifacias, non utique, ut ipsum delictum fallaciter ageret aut se id habere simularet, sed ut in alterius delicto, quid etiam sibi accidere posset, adtenderet atque ita alteri, tamquam sibi ab altero uellet, misericorditer subue
Abbreviated transcription (Latin):
aliud claudit inpectore aliud promit in uerbis in factis inscriptis. Sed absit hoc sapere utrisq enim debeat
caritatem: decor depuro & conscientiabona & fide non ficta Acperhoc omnibus omnia factus est ut omnes
ntis astu sed conpatientis affectu. Idest non omnia mala homi num fallaciteragen¬
do sed alio rum omnium. malis omnibus tamquam si sua essent: misericor dismedicinȩ diligentiam procũ¬
rapdo. Cum itaque illatestamenti ueteris sacramenta: &iam sibi agendaminime recus iabat ponmisericor¬
ditem spllebatis sehoinmi nons iuplomifellens. Adque hoc modo ad ñõdõ. ilaus que adeo¬

Expanded text:
aliud claudit in pectore, aliud promit in uerbis, in factis, in scriptis? sed absit hoc sapere. utrisque enim debebat aliud claudit in pectore, aliud promit in uerbis, in factis, in scriptis? sed absit hoc sapere. utrisque enim debebat caritatem de corde puro et conscientia bona et fide non ficta. ac per hoc omnibus omnia factus est, ut omnes sed conpatientis affectu, id est non omnia mala hominum fallaciter agendo, sed aliorum omnium malis omnibus, tamquam si sua essent, misericordis medicinae diligentiam procurando.I Cum itaque illa testamenti ueteris sacramenta etiam sibi agenda minime recusabat, non misericorditer fallebat, sed omnino non fallens atque hoc modo a do
Abbreviated transcription (Latin):
prudenti non neces sitate seruili aut quod est in dignius dispensatione
enim ethis qui cognouerunt ueritatem sicut ipsetestatur. nisi forte ehic fallit. om̃is creatura
testatur. nisi forte educ fallit. om̃is creatura dĩ bona est.
et pi hil abitiendum. quod cum gratiarum accione accipitur Ergo etipsi paulo nonsolum uiro. uerum &iã
late suscipiendo sacrorum cerimoniarum quegentilium. sed decibis & preputio uerum sentiendo agcendo ta
men. tamquamgentilis factus est gentibus et non potuit fieritamquam iudeus iudeis. pisi fallaciter suscipi
rũ a cur oleastro inserto seruabit dispensationis ueracem fidem. et natura libus temis
non extra sed in arbore consatutis : Hescio quod dispensatorie simulationis uela men obtendit: cur factus
tam quãgentilis. gentibus & quod sentit docet. quodait sentit : Factus autem iudeus tam quam iudeus

Expanded text:
prudenti, non necessitate seruili aut, quod est indignius, dispensationeprudenti, non necessitate seruili aut, quod est indignius, dispensatione fallaci potius quam fideli. Fidelibus enim et his, qui cognouerunt ueritatem, sicut ipse testatur, nisi forte et hic fallit, omnis creaturaorte et hic fallit, omnis creatura dei bona est et nihil abiciendum, quod cum gratiarum actione accipitur. ergo et ipsi Paulo, non solum uiro uenim etiam late suscipmen tamquam gentilis factus est gentibus et non potuit fieri tamquam Iudaeus Iudaeis nisi fallaciter suscipiendo sacramenta Iudaeorum? cur oleastro inserto seruauit dispensationis ueracem fidem et naturalibus ramis non extra, sed in arbore constitutis nescio quod dispensatoriae simulationis uelamen obtendit? cur factus tamquam gentilis gentibus, quod sentit, docet, quod agit, sentit, factus autem tamquam Iudaeus Iudaeis
Abbreviated transcription (Latin):
piquorumq fidelium necessaria Quod autẽ dixi eum factum iudeis tam quã iudeum et tam quam gentilẽ
gentibus. nonmentientis artu. sed compatientis affectu: Quemadmodum dixerim parum mihi uisus es
attendis se immoego fortasse non satis hoc explanarepotuerim: : Hoc ideo dixi: quod misericor diter illa
simulauerit sed quia sic ea nonsimulauit quȩ fatiebat. similia uideis : quẽ ad modum nec illa que fatiebat
Cumenim abstequesissem. in epistolamea. quo modo putetur ideo factus iudeis tam quã iudeus. quia fallaciter sus¬
cepit sacramenta iudȩorum. cum et gentibus tam quam gentilis factus sit. nec tamen susceperit fallaciter sacri¬
sitiagentium. tures pondisti. in eo fac tum gentibus tam quã gentilem quod preputium receperit. quod in dif¬
ferenter premiserit uescicibis quos damnant iudȩi. Ubiego quero utrumethoc simulate fecerit. Quod siab¬
surdissimum at que falsissimũ est: sicergo et illa inquibus iudȩorum consuetudini congruehat. liber tate

Expanded text:
quorumque fidelium necessaria. Quod autem dixi eum factum Iudaeis tamquam Iudaeum et tamquam gentilem gentilibus non mentientis astu sed compatientis affectu, quem ad modum dixerim, parum mihi uisus es adtendisse, immo ego fortasse non satis hoc explanare potuerim. neque enim hoc ideo dixi, quod misericorditer illa simulauerit, sed quia sic ea non simulauit, quae faciebat similia Iudaeis, quem ad modum nec illa, quae faciebat cum enim abs te quaesissem in epistula mea, quo modo putetur ideo factus Iudaeis tamquam Iudaeus, quia fallaciter suscepit sacramenta Iudaeorum, cum et gentibus tamquam gentilis factus sit nec tamen susceperit fallaciter sacrificia gentium, tu respondisti in eo factum gentibus tamquam gentilem, quod praeputium receperit, quod indifferenter permiserit uesci cibis, quos damnant Iudaei. ubi ego quaero, utrum et hoc simulate fecerit, quod si absurdissimum atque falsissimum est, sic ergo et illa, in quibus Iudaeorum consuetudini congruebat, libertate
Abbreviated transcription (Latin):
uie non dis plicet Quod si inter nos fieri posse. sine ipsius dilectionis per nitiosa offen¬
none onputas nonfiat. Illa enim caritas quam tecum habere uellem pro fecto maior est.
sed melius hec minor quam pulla est

Expanded text:
ne non displicet. quod si inter nos fieri posse sine ipsius dilectionis perniciosa offenne non displicet. quod si inter nos fieri posse sine ipsius dilectionis perniciosa offensione non putas, non fiat. illa enim caritas, quam tecum habere uellem, profecto maior est, sed melius haec minor quam nulla est
Abbreviated transcription (Latin):
nullis sustentandum adminiculis erigatur: mallemiam in omnibus latinis cucur bitonlego
Nonenim fruftra hoc puto. Lex po suisse pisiquia & huic similes cieban Satis me inimo
fortasse plus quamsatis tribus episto listuis res pondisse arbitror: Quarũ duas percipria¬
rum accepi: unam perfirmũ: Rescribe quod uisum fuerit adnos uel alios in struendos
autem operam diligentiorem: quantum meadiuuat dñs. ut lit texȩ quas adtescribo
prio ad te perueniant. quã ad quen quã a quolatius dispergantur no fateor enim neo mue¬
hi hoc fieri uelle detuis ad me quod de meis adte factum iustis si me ex postolas : Tam̃ placeat
Nobis inuicem non tantum caritas urȩ &iam libertas amititiae. pta pud me taceas uel ego a pudte
nobis inuiceti noers uiunsism tos mouet  eo scilicet animo quo oculis dĩ in frater na dilertio¬

Expanded text:
nullis sustentandum adminiculis erigatur; mallem jam in omnibus Latinis cucurbitam legi. nullis sustentandum adminiculis erigatur; mallem jam in omnibus Latinis cucurbitam legi. Non enim frustra hoc puto Septuaginta posuisse, nisi quia et huic si mile sciebant. » 36. « Satis me, imo fortasse plus quam satis, tribus epistolis tuis resnum accepi, unam per Firmum. rescribe, quod uisum fuerit, ad nos uel alios instruendos. dabo autem operam diligentiorem, quantum me adiuuat dominus, ut litterae, quas ad te scribo, prius ad te perueniant quam ad quemquam, a quo latius dispergantur. fateor enim nec mihi hoc fieri uelle de tuis ad me, quod de meis ad te factum iustissime expostulas. tamen placeat nobis inuicem non tantum caritas, uerum etiam libertas amicitiae, ne apud me taceas uel ego apud te, quod in nostris litteris uicissim nos mouet, eo scilicet animo, qui oculis dei in fraterna dilectio
Abbreviated transcription (Latin):
tractant: quo necesse est &iamsi rec te adq: unius fidei fuerint uarias parere. inmultorũ
locorum obscuritate sententias. quãuis nequaquã ipsa uarietas ab eius dem fidei unitate dis¬
cordet sicut &iam unus tractator secundum eandem fidem aliter adq: aliter eundem locũ
potest ex ponere. quia hoc eius obscuritas patitur Ideo autem desidero:¬
nemtuam de .lxx. ut et tanta latinorum inter pretum. qui qualescumque hoc ausi sunt
quantum possumus imperitia careamus. & hi quime inuidereputant uti libus laboribustuis
tan dem aliquando si fieri potest intellegant : propterea me nolotuam ex hebreo inter pre¬
tationem in ecclesiis legi. ne contra. Lxxͦ. auc toritatem: tam quã nouum aliquid proferen
udi reconsuerunt quȩ &iam aba postolis approbata est : Vnde illud apudioneo suo gualc̃¬
tum si in hebreo nec hedera est nec cucurbita: sed nescio quid aliud quodtan cosuonixũ

Expanded text:
tractant; quos necesse est, etiamsi rectae atque unius fidei fuerint, varias parere in multorum tractant; quos necesse est, etiamsi rectae atque unius fidei fuerint, varias parere in multorum locorum obscuritate sententias: quamvis nequaquam ipsa varietas ab ejusdem fidei unitate discordet; sicut etiam unus tractator, secundum eamdem fidem, aliter atque aliter eumdem locum potest exponere, quia hoc ejus obscuritas patitur. » m tuam de Septuaginta, ut et tanta Latinorum interpretum, qui qualescumque hoc ausi sunt, quantum possumus imperitia careamus: et hi, qui me invidere putant utilibus laboribus tuis, tandem aliquando, si fieri potest, intelligant, propterea me nolle tuam ex Hebraeo interpretationem in Ecclesiis legis, ne contra Septuaginta auctoritatem, tanquam novum aliquid proferentaudire consueverunt, quae etiam ab Apostolis approbata est. Unde et illud apud Jonam virgultum , si in Hebraeo nec hedera est, nec cucurbita, sed nescio quid aliud, quod trunco suo nixum,