comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfĩcie laboret. intꝰ impassibilis ꝑse¬
ueret. immunisq noxe ad eoꝵ substi¬
tutionẽ. qui nõ sint reatu obnoxii re¬
ẜuet᷑. Pulcre aũt posuit delebo. tanꝙͣ
luterarũ apices qui delent᷑ sine frau¬
de libroꝵ. ⁊ sine iminutione tabula¬
rũ. a tram̃tũ deletꝰ s lignũ man. De¬
lentur elem̃ta: ut scribant᷑ plerũq
meliora. Atram̃tũ tollit᷑. substantian
ñ ext̾minat᷑. Delebo inquit corrup¬
telam carnis. ut scribam in corrup¬
tionem. Delebo resurrectionẽ carniꝰ
a facie t̾re. ut scribã in celestibꝰ res¬
gentes. Delebo inquit de libro t̾re:
ut scribam in libro uite. Deleantur
dñe meus dñe. deleant᷑ cito elem̃ta
ferri. ut scribantꝰ elem̃ta xp̃i. Abole¬
acur resurrectio terrena: ut celestis
gr̃a refundatur.I. eni moyses p̾pͣra
gremiũ. legem accipe. suscipe apices.
quos iam miscda diuina ñ deleat. Sꝰ¬
cipe tabulas. quas dñs statuat in et̾¬

Expanded text:
perficie laboret, intus inpassibilis perseperficie laboret, intus inpassibilis perseueret inmunisque noxae ad eorum substitutionem qui non sint reatu obnoxii reseruetur. pulchre autem posuit delebo tamquam litterarum apices, qui delentur sine fraude librorum et sine inminutione tabularum. atramentum deletur, sed lignum manet. delentur elementa, ut scribantur plerumque meliora, atramentum tollitur, substantia non exterminatur. \'delebo\' inquit \'corruptelam carnis, ut scribam incorruptionem. delebo resurrectionem carnis a facie terrae, ut scribam in caelestibus resurgentes. delebo de libro terrae, ut scribam in libro uitae\'. deleantur, domine meus, domine, deleantur cito elementa ferri, ut scribantur elementa Christi. aboleatur resurrectio terrena, ut caelestis gratia redundet. ueni, Moyses, praepara gremium, legem accipe, suscipe apices, quos iam miseri.. coria diuina non deleat. suscipe tabulas, quas dominus statuat in aete
Abbreviated transcription (Latin):
pa cõmuti. I. nde nũc iam ñ pene pre¬
mero ieuniis ⁊ orationibꝰ crebriori¬
bꝰ nr̃oꝵ leuemꝰ supplicia pecc̃oꝵ: atq
ad pͥscripta legis intenti. deuotione
ac fide nr̃m corrigamꝰ errorẽ. Itaq ꝑ
diũ resurrectionẽ. quadragemꝰ dies
iam nõ habetꝰ nouissimꝰ s pͥmꝰ. Atq
inde uita numerat᷑. ubi ante mortis
numerꝰ ad ꝯsũmationẽ mundi ⁊ hu¬
mani generis excidiũ computabatur.
Et delebo inqͥt omnẽ resurrectionẽ car¬
nis a facie t̾re. O celestiũ pulcritudo
uerboꝵ. si quis a decoro intellectu pie
m̃tis examinet. Indignat᷑ ds̃ peccatiꝰᷤ
nr̃is. s non obliuiscit᷑ pietatis. Mina¬
tur suppliciũ: s ñ ꝑmi sit excidium.
Mod̾atur uindictã reuocat seu̾ita¬
tem. Deleturã dic̃ carnẽ. non a terra
s a facie t̾re. florem decutit. radicem
reẜuat. Sinit ut in ꝓfundo substan¬
tie uirtꝰ maneat humane: que in su¬

Expanded text:
pa committi. unde nunc iam non poenae praepa committi. unde nunc iam non poenae praemero ieiuniis et orationibus crebrioribus nostrorum leuemus subplicia peccatorum atque ad praescripta legis intenti deuotione ac fide nostrum corrigamus errorem. itaque per domini resurrectionem quadragesimus dies iam non habetur nouissimus, sed primus atque inde uita numeratur, ubi ante mortis numerus ad consummationem mundi et humani generis excidium conputabatur. I Et delebo inquit omnem resurrectionem carnis a facie terrae. o caelestium pulchritudo uerborum, si quis ea decoro intellectu piae mentis examinet! indignatur deus peccatis nostris, sed non obliuiscitur pietatis: minatur supplicium, sed non permisit excidium: moderatur uindictam, reuocat seueritatem. deleturum se dicit carnem non a terra, sed a facie terrae. florem decutit, radices reseruat: sinit ut in profundo substantiae uirtus maneat humanae, quae in su
Abbreviated transcription (Latin):
parietibꝰ ⁊ nocti ꝓxima. Scda orta lo¬
co ⁊ creationis sue formata in costã ui¬
n debens grãm suꝑiori. numeri quoq
ponoris obnoxia pͥulegio. ⁊ pariendiu¬
sumaterialibꝰ comparanda. Conson¬
ans aũt inutroq numerus ꝑicłi. quia
peccata etiã consonantia. Mericoq
non distant spatia tempoꝵ: qui a non
distant merita delictoꝵ.
on mediocriter etiam scrutantꝰ
pleriq qua ratione .xl. dies. dilu¬
uium fuerit. Et possumꝰ dicere mat̾¬
ialem numerũ cristioribꝰ hoc ẽ delen¬
de creacure deputatum. Ebdomada
aũt constitutioni totiꝰ mundi hoc ẽ
letioribꝰ. S fortasse referat᷑ qui quod
uauit moyses in monte sina. ac demo¬
ratus ẽ. cũ p̾scripta legis acciꝑet. Rec¬
te gͥ eodem numero dedinandoꝵ pec¬
catoꝵ p̾cepta tribuunt᷑. quo pene cul¬
pa ẽ ꝑsoluta. ut cognoscamꝰ qđ eodem
modo uite tẽpore debeat ex correptiõe
laus cõparari. quo potest punienda cl¬

Expanded text:
parietibus et nocti proxima, secundo orta loparietibus et nocti proxima, secundo orta loco et creationis suae formata in costa uiri debens gratiam superiori, numeri quoque potioris obnoxia priuilegio et pariendi usu materialibus comparanda. consonans autem in utroque numerus periculi, quia peccata etiam consonantia, meritoque non distant spatia temporum, quia non distant merita delictorum. Non mediocriter etiam scrutantur plerique qua ratione quadraginta dies diluuium fuerit. et possumus dicere materialem numerum tristioribus, hoc est delendae creaturae deputatum, ebdomada autem constitutioni totius mundi, hoc est laetioribus. sed fortasse referat quid quod uauit Moyses in monte Sina ac demoratus est, cum praescripta legis acciperet. recte igitur eodem numero declinandorum peccatorum praecepta tribuuntur, quo poenae culpa est persoluta, ut cognoscamus quod eodem uitae tempore debeat ex correctione laus comparari, quo potest punienda cul
Abbreviated transcription (Latin):
grãm ei iustificationis imꝑtiat. Exp̃¬
tauit gͦ ⁊ septimo die. Ipso: quo ab oꝑa¬
tione requieuit. ut si uenia posceretur
sequeret᷑ correptio. et ab indignatione
requiesceret. Illud qͦ cura fuit non p̾t̾¬
mutere: eo qd̃ diluuiũ factũ dixerit
illuminans signat. noctẽ. quã circũ¬
fuse tenebre: a diei daritate distermi¬
nant. Et plerũq ita a nob̾ diem signi¬
ficari. ut noctẽ nõ comp̾hendam ple¬
rumq ut cõplectamur. Significanteᷤ
enĩ mensẽ . xxx. dierũ: significamꝰ et
noctes. Ionde cum sa tiffuiss moysi di¬
unt qui ante nos fuer̾. ut ⁊ uiroꝵ ⁊ mu-¬
lierũ factꝰ diluiuo int̾itꝰ demonstra¬
ret᷑. Diem ad uirũ referentes. qui sit
purior similis luci. Noctẽ ad mulie¬
rẽ que uiro dormiente creata descbit.
Simul quia uir pͥor quasi auctor. qui
uirtutẽ moueat mulieris. atq in par¬
tus excitet actu. Ille publico clatior. is¬
ta obscurior. tanꝙͣ domesticis clausa

Expanded text:
gratiam et iustificationes inpertiat. expectauit ergo et septimo die, ipso quo ab operatione requieuit, ut si lll\'nia posceretur, sequeretur correctio, et ab indignatione requiesceret. Illud quoque curae fuit non praetermittere eo quod diluuium factum dixerit  sol terram illuminans signat, noctem quam circumfusae tenebrae a diei claritate disterminant et plerumque ita a nobis diem significari ut noctem non conprehendamus, plerumque ut conplectamur. significantes enim mensem triginta dierum significamus et noctes. unde cum satis fuisset Moysi dierunt. qui ante nos fuerunt, ut et uirorum et mulierum factus diluuio interitus demonstraretur, diem ad uirum referentes, qui sit purior, similis lucis, noctem ad mulierem, quae uiro dormiente creata describitur, simul quia uir prior quasi auctor, qui uirtutem moueat mulieris atque in partus excitet, actu ille clarior publico, ista obscurior tamquam domesticis clausa
Abbreviated transcription (Latin):
de om̃ibꝰ bestus et de manu hom̃is.
Besti ali malicie cõparauit immoetiã
aceruauit iniqͥtatẽ hominis ultra be¬
stiatũ feritatẽ. dicendo de manu ho¬
minis. fr̃is. Et enĩ bestie nichil nobis¬
cũ habenc cõmune nature: nulloue¬
lut fr̾no uire de uic̃te sũt. Si nocẽt
hominibꝰ quasi ex traneis nocẽt. rla¬
ture iuire nõ uiolant: germanitatis
ñ oblicunt᷑ affectũ. Idõ grauiꝰ homo
peccat. quia fr̃i insidiatur. Et iõ dñs
seueriꝰ uindicaturũ se eẽ. ꝓmisit. Ex

Expanded text:
de omnibus bestiis et de manu hominis\'. de omnibus bestiis et de manu hominis\'. bestiali malitiae conparauit, immo etiam aceruauit iniquitatem hominis ultra bestiarum feritatem dicendo: de manu hominis fratris. etenim bestiae nihil nobiscum habent commune naturae, nullo uelut fraterno iure deuinctae sunt. si nocent hominibus, quasi extraneis nocent, naturae iura non uiolant, germanitatis non obliuiscuntur affectum. ideo grauius homo peccat, qui fratri insidiatur, et ideo dominus seuerius uin
Abbreviated transcription (Latin):
gescit. Quisq igit᷑ diligẽs uirtutum
ẽ. cibos abligat. ⁊ reicit corporales. Ni¬
si qnͣtum scit: satis eẽ nature. Quisq
autẽ negligentior. tanꝙ̃ lubricũ ⁊ a¬
quosũ. uite istius fuerit cursũ. secutꝰ.
quasi amissis uestigus inuterũ deci¬
dit ⁊ uentrẽ. Itaq ea que sũt terrena
desid̾at. cibi celestis alienus.⁊ qui non
possit dicere. Nr̃a aũt conu̾satio in ce¬
lisẽ. Idõq ut ad secretos ꝓuocaret. ut
ideni. Ne tetigeritis. ne atcaminau̾i¬
tis. ne gustau̾itis. que sũt ad corrup¬
telam ipso usu. scđm p̾cepta ⁊ doctri¬
nas. hominũ que sũt rationẽ quidẽ
habundantia sapientie: in obruatio¬
ne religionis.⁊ humilitate cordis. ñ
indulgentia corporis: nõ in honore a¬
liquo ad saturitatẽ ⁊ diligentiã carniᷤ
Deniq hunc sensũ ẽẽ postĩora adpro¬
bant. Sic eiũ ait. Et enim ur̃am sã¬
guinẽ. ⁊ animarũ ur̃arum: exquirã

Expanded text:
gescit. quisque igitur diligens uirtutum gescit. quisque igitur diligens uirtutum est cibos ablegat et reicit corporales, nisi qautem negligentior tamquam lubricum et aquosum vitae istius fuerit cursum secutus, quasi amissis vestigiis in uterum decidit et ventrem. Itaque ea quae sunt terrena desiderat, 267 cibi coelestis alienus: et qui non possit dicere: Nostra conversatio in coelis est . Ideoque ut ad secretos provocaret, ait idem: Ne tetigeritis, ne attaminatis, ne gustaueritis, quae sunt ad corruptelam ipso usu, secundum praecepta et doctrinas hominum; quae sunt rationem quidem habentia sapientiae in obseruationereligionis et humilitate cordis, non in indulgentia corporis, non in honore aliquo ad saturitatem et diligentiam carnis. Denique hunc sensum esse posteriora adprobant; sic enim ait: etenim uestrum sanguinem et animarum uestrarum exquiram
Abbreviated transcription (Latin):
teria minꝰ sanguinis: multo ampliꝰ
sp̃s. Iam tẽꝑatio ꝓ diu̾sitate nat᷑e est
hominũ singuloꝵ. Altior aũt sensus
delectare te debet quid significat san¬
guiẽ animã idõ dictũ: quia sanguis
calidus ⁊ ignitꝰ ẽ sicut ẽ uirtꝰ. Quic̃q
igitur studio uirtutis fu̾it accensꝰ et
uaporẽ laudis adsũpserit. om̃s delicias
uentris exdudit. Ea igitꝰ cogitationũ
que sunt carnalia atq t̾rena. in iuitu.¬
tis inquit ardore positi. quasi in abilia
spiritali cibo. Nonenĩ carnẽ manduẽ¬
bat ħ ẽ t̾renũ aliqd cogitabat. qͥ dixit
Meus cibꝰ ẽ ut faciã uoluntatẽ patris
mei qui in celis ẽ: studia hominibꝰ u̾¬
tutib inspirans. ⁊ cupiditatẽ diuine
cognitionis in fundens. Ergo t̾rene co¬
gitationes ⁊ in firme qͣsi euirate. ⁊ si¬
ne usu sanguinis habent᷑. ut ille eui.¬
ratꝰ dicit᷑. qui sanguinis plurimũ a¬
miserit. Et enĩ sanguinus effusione fri¬

Expanded text:
teria minus sanguinis, multo amplius teria minus sanguinis, multo amplius spiritus. iam temperatio pro diuersitate naturae est hominum singulorum. altior autem sensus delectare te debet, qui significat sanguinem animam ideo dictum, quia sanguis calidus et ignitus est. sicut est uirtus. quicumque igitur studio fuerit uirtutis accensus et uaporem laudis adsumpserit, omnes delicias uentris excludit. ea igitur cogitationum quae sunt carnalia atque terrena in uirtutis. inquit, ardore positi reicietis quasi inhabilia spiritali cibo. non enim carnem manducabat, hoc est terrenum aliquid cogitabat qui dixit: meus cibus est ut faciam uoluntatem patris mei, qui in caelis est, studia hominibus uirtutis inspirans et cupiditatem diuinae cognitionis infundens. ergo terrenae cogitationes et infirmae quasi euiratae et sine usu sanguinis habentur, ut ille euiratus dicitur, qui sanguinis plurimum amiserit: etenim sanguinis effusione fri
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ huiꝰ modi diuisionẽ teneamꝰ. ut se¬
paremꝰ qd̾ ẽ ratio nobile anime. Curꝰ
substantia diuinus ẽ sp̃s sic̃ ait scrip¬
cura quia insufflauit in faciem eius
spm̃ uite. Esse aũt mea nutrimentũ
qd̃dam uitale. quo hoc corpꝰ animat᷑.
ẽẽ ⁊ iã delectabile. Illarũ gͥ ⁊ uitalis ⁊
delectabilis anime partiũ substãtia
sangius appellatur aquibꝰdã. lic etiã
scriptura dix̾it. Anima totiꝰ carnis sã
nẽ appellauit. In carne enĩ delectatio ⁊
passio ẽ. nõ mens ⁊ ratiocinatio. T̃am̃¬
⁊ si diligent intendas. hic locꝰ illũ ex¬
planat. Cum enĩ hoc loco dixit sangͥ¬
ad ferre uiuendi: s cõmisceri sanguini
Quia sunt que appellant arterie ulut
receptacula sp̃s que nõ solũ acrẽ purũ
amplectunt᷑: s etiã sanguine. s mino¬
rem longe sanguinis portionẽ. Gemi¬
na enĩ cũ uasa sint. aliud uene q̃ flebs
grece appellat̾. aliud arterie. Iena plꝰ
ht sanguinis. quã sp̃s. hoc ẽ flebs. Ar¬

Expanded text:
igitur huiusmodi diuisionem teneamus, ut separemus quod est rationabile animae, cuius substantia diuinus est spiritus, sicut ait scriptura: quia insufflauit in faciem eius spiritum uitae, esse autem in ea nutrimentum quoddam uitale, quo hoc corpus animatur, esse etiam delectabile. illarum igitur et uitalis et delectabilis animae partium substantia sanguis appellatur a quibusdam, licet etiam scriptura dixerit: anima totius carnis sananguinem appellauit; in carne enim delectatio et passio est, non mens et ratiocinatio. tamen si diligenter intendas, hic locus illum explanat. cum enim hoc loco dixerit sanguadferre uiuendi. sed commisceri sanguini, quia sunt quae appellantur arteriae uelut receptacula spiritus, quae non solum aerem purum amplectuntur, sed etiam sanguinem, sed minorem longe sanguinis portionem. gemina enim cum uasa sint, aliud uenae quae φλέΦ graece appellatur. aliud arteriae, uena plus habet sanguinis quam spiritus, hoc est φλέΦ, ar
Abbreviated transcription (Latin):
corporis infirmitatẽ diligentia aũt
et studiũ peccandi incipiat a uniẽtu¬
te. ut puer quasi infirmꝰ peccet. uiue¬
nis tanꝙ̃ in ꝓbꝰ qui studiose cupiat
peccata commitere. ⁊ in criminibꝰ gle¬
tur. Apud plerosq enĩ innocentia.
ꝓ ignauia.⁊ culpa ꝓ laude habetur.
Ita se luxuria. ⁊ delicus ⁊ adultioꝵ ef¬
fectibꝰ iuuenes iactare consuerunt.
Crescit gͦ cũ etatibꝰ culpa. Om̃e gͥ ge¬
nꝯ humanũ iam ñ consum̃dũ decla¬
rat. cũ dic̃ non adiciã ꝑcut̾e oẽm car¬

Expanded text:
corporis infirmitatem, diligentia autem corporis infirmitatem, diligentia autem et studium peccandi incipiat a iuuentute, ut puer quasi infirmus peccet, iuuenis tamquam inprobus, qui studiose cupiat peccata. committere et in criminibus glorietur; apud plerosque enim innocentia pro ignauia et culpa pro laude habetur. ita se luxuria et deliciis et adulteriorum affectibus iuuenes iactare consuerunt. crescit ergo cum aetatibus culpa. omne igitur genus hominum iam non consumendum declarat, cum dicit: non adiciam
Abbreviated transcription (Latin):
adiciam. ostendit qd̾ alleuet magis e¬
rĩas hominũ ꝙ̃ ingrauet. Sciens
qd̃ penitꝰ pecc̃a hominũ auferri nõ
queant. tanꝙͣ in ꝓu̾bio. ut siquis rei
subtili aquã haurire cupiat. sic qui
maliciã ex pectoribꝰ homuniũ conet¬
auferre. Non adiciam inqͥt maledice
sensꝰ hominis diligent̾ suꝑ mala a
iuuentute. Iide quomodo studiose
nos delinq̃re ds̃ significet. dicendo ꝑ¬
manere sr̃ mala sensũ hominis di¬
ligent̾. Quo dic significare uidetur.¬
cata ꝑpende ⁊ in ẽẽ principali nr̃o lu
bricũ delinqͦndi. ⁊ qd̃ peuis ẽ studiũ
ñ decẽ. Idõ enĩ ait diligent̾. quasi sol¬
liciti simus. ne in minutas culpe
bis possit obrepe. Deĩde nõ in unum
malũ dixit. s ĩ multa mala ⁊ a uiuẽ¬
tute addidit. Ex illa enĩ etate cresc̃
malicia. lic alibi legerimꝰ. quod nõ
sit sine peccato: nec uniꝰ diei infans.
S ⁊ in fantia sine peccato nõ sit ꝓpt̾

Expanded text:
adiciam, ostendit quod ableuet magis aeadiciam, ostendit quod ableuet magis aerumnas hominum quam ingrauet sciens quod penitus peccata hominum auferri non queant, tamquam in prouerbio ut si quis reti subtili haurire aquam cupiat, sic qui malitiam ei pectoribus hominum conetuferre. non adicium inquit maledicere sensus hominis diligenter super mala a iuuennos delinquere Deus significet, dicendo permanere super mala sensum hominis diligenter: quo dicto significare videturcatabricum delinquendi et quod peius est studium non deesse. ideo enim ait diligenter, quasi solliciti simus, ne immunitas culpae nobis possit obrepere. deinde non in unum malum dixit, sed in multa mala et a iuuentute addidit; ex illa enim aetate crescit malitia, licet alibi legerimus quod non sit sine peccato nec unius diei infans, sed et infantia sine peccato non sit propter
Abbreviated transcription (Latin):
ligentiꝰ quid sit qd̾ ait. qr dix̃ dñs ds̃
recogitans: ñ adiciam maledicere ter¬
ram. ꝓpt̾ oꝑa hominũ. quia ꝑmanet
cor hoĩs diligent̾ suꝑ mala auiuentu
uerat in hominũ genꝰ. tam̃ cognou̾¬
at qr uindicta legis ad timorẽ ꝓficit
⁊ cognitionẽ doctͥne: magisqmͣ ad na¬
ture cõmut ationẽ que corrigi in aliqͥ¬
hꝰ põt. in om̃ibꝰ mutari nõ p̃. Uindi¬
cauit gͦ dñs: ut tueremꝰ. Peꝑcit ut
reẜuarem᷑. Et iundicauit semel ad
exemplũ timoris. Peꝑcit in reliquũ.
ne dñaretur semꝑ amaritudo pecc̃i.
Smił qr siquis pecc̃a cupiat frequen¬
tiꝰ uindicare: asꝑmagis quã censoriꝰ
habet᷑. Idõ dic̃ ds̃. Non adiciã maledi¬
cere t̾re. ꝓpt̾ oꝑa hominũ. Id ẽ qr pie¬
tatẽ suã cira uniu̾sitatẽ hominum
uoluit declarare ⁊ tram̃ securitatem
⁊ negligentiam qͣndam. m̃tibꝰ huma¬
nis afferre ñ debuit. In paucos iuĩdi¬
cat plures reẜ̾uat. Deinde cũ dic̃ nõ

Expanded text:
id sit quod ait quia dixit dominus deus recogitans: non adiciam maledicere terram propter opera hominum, quia permanet cor hominis diligenter super mala a iuuentutuerat in hominum genus, tamen cognouerat quia uindicta legis ad timorem proficit et cognitionem doctrinae magis quam ad naturae commutationem, quae corrigi in aliquibus potest, in omnibus mutari non potest. uindicauit ergo dominus ut timeremus, pepercit ut reseruaremur, et uindicauit semel ad exemplum timoris, pepercit m reliquum, ne dominaretur semper amaritudo peccati, simul quia si quis peccata cupiat frequentius uindicare, asper magis quam censorius habetur. ideoque dicit deus: non adiciam maledicere terram propter opera hominum, id est quia pietatem suam circa uniuersitatem hominum uoluit declarare et tamen securitatem et neglegentiam quandam mentibus humanis adferre non debuit, in paucos uindicat, plures reseruat. deinde cum dicit: non
Abbreviated transcription (Latin):
sus uelut quibꝰdam uirilibꝰ roborent᷑
cũ om̃ia consilia nr̃a. ad uirtutẽ: usu¬
scere possint ualidiora confilia. Non ẽ
gͥ utile cum uicioꝵ aliqua cõfusio est
que mentẽ occupet serere aliquas cogi¬
tationes. acqr generare ⁊ parturire mẽ¬
tem. Cum aũt compsse fuerint cupidi¬
tates. ⁊ mes requieuerit. tunc semina¬
rio quodã disceptationis accepto: uir¬
tutes possunt. ⁊ bona oꝑa germinare.
Et edificauit in qͥt noc ar ha dño. Qua
ratione supͣ dñs admonuit que fac̾et.
et fecit noc om̃ia. Hoc aũt qđ nõ admo¬
nitꝰ ẽ fecerit. fortasse querat᷑. S uti¬
qz dñs non debuit qͣsi auarꝰ mercedem
gr̃e postulare. ⁊ iustus eam in tellexit
ueram accionẽ gr̃arum. c̃ẽ que nõ iube¬
ret̾ s deferretꝰ: Itaq nec dilectionẽ paᷤ¬
sus ẽ. Et enĩ grã animi uirtꝰ passionẽ

Expanded text:
sus uelut quibusdam uirilibus roborentur, sus uelut quibusdam uirilibus roborentur, cum omnia consilia nostra ad uirtutem iuscere possint ualidiora consilia. non est igitur utile, cum uitiorum aliqua confusio est, quae mentem occupet, serere aliquas cogitationes atque generare et parturire mentem. cum autem compressae fuerint cupiditates et mens requieuerit, tunc seminario quodam disceptationis accepto uirtutes possunt et bona opera germinare. Et aedificauit inquit Noe aram deo. qua ratione supra dominus admonuit quae faceret et fecit Noe omnia, hoc autem quod non admonitus est fecerit fortasse quaeratur. sed utique dominus non debuit quasi auarus mercedem gratiae postulare et iustus eam intellexit ueram actionem gratiarum esse, quae non iuberetur, sed deferretur. itaque nec dilationem passus est. etenim gra
Abbreviated transcription (Latin):
suas nuptũ traderẽt. Et idõ ꝓpt̾ intẽ¬
pantiã eoꝵ: suꝑuenisse diluuiũ. Me¬
roris gͥ tempꝰ illud: nõ leticie erat. Et
unde iustꝰ consortio ñ delectabatꝰ uxo¬
ris: uel filii iusti. petebant copulam
cõuigalẽ. Quam enĩ indeoꝵ ut quo
tp̃re uiuentes morerent᷑: tũc ꝑituri:
generarent᷑: Postea aũt recte ad se¬
minariũ ceteroꝵ. successit usus: ⁊ cu¬
ra coniugii cũ diluuiũ recessit. Ita
non uiri cũ uiris. s femine cũ uiris
exeunt. ut uirilis in se int̾dicta ꝑmix¬
tio. ꝑmissa aũt uirilis ⁊ feminea legi¬
tuna fonte coniugii copula uideret᷑:
ones menti adhereant. ⁊ eos mens
quasi quandã tueat᷑ sobolẽ filioꝵ. Quo
tempestatibꝰ et grauioribꝰ tempestati
passionibꝰ acies quedam uirilis occ̃¬
rat. Decurso aũt piculo nichil obest
si molliores cogitationes ualidioribꝰ
copulentur. Nonut esfẽminent᷑. a
mollioribꝰ fortiores. sz ut molliores sen¬

Expanded text:
suas nuptum traderent, et ideo propter intemsuas nuptum traderent, et ideo propter intemperantiam eorum superuenisse diluuium. maeroris igitur tempus illud, non laetitiae erat, et inde iustus consortio non delectabatur uxoris uel filii iusti petebant copulam coniugalem — quam enim indecorum ut quo tempore uiuentes morerentur, tunc perituri generarentur! — postea autem recte ad seminarium ceterorum successit usus et cura coniugii, cum diluuium recessit. itaque non uiri cum uiris, sed feminae cum uiris exeunt, ut uirilis in se interdicta permixtio, permissa autem uirilis et feminea legitima sorte coniugii copula uideretur.ones menti adhaereant et eo se mens quasi quadam tueatur subole filiorum, quo tempestatibus et grauioribus passionibus acies quaedam uirilis occurrat. decurso autem periculo nihil obest, si molliores cogitationes ualidioribus copulentur, non ut effeminentur a mollioribus fortiores, sed ut molliores sen
Abbreviated transcription (Latin):
qui celesti fuerat ingressꝰ oraculo.cele¬
ste debuit ut egrederetur expectare
responsii .Ierecunda enĩ iusticia ẽ.
qr inuerecunda iniquitas. que usur¬
pat indebita. nec reueret᷑ auctorem.
Nunc queramꝰ qua ratione quãdu ĩ¬
grediebantꝰ in archã. Hic ordo fuit ĩ¬
gredientũ. ut pͥmo ipse ingrederetur.
et filii eiꝰ. inde uxor eiꝰ ⁊ urores filioꝵ
eiꝰ. Quando aũt exierũt cõmutatum
generationis. In egressu uͦ gen̾atioĩs
usum. Tunc enĩ pat̾ cum filiis prius
introuit ⁊ filu cũ parente. Et pꝰtea
uxoreiꝰ uł filioꝵ eiꝰ uxores. Id est nõ
cõmiscet᷑ sexꝰ in introitu cõmiscetur
in egressu. Aꝑte gͥ uelut ordine ipso
ingressionis. uocem qnͣdam ustus e¬
mittit. tempꝰ illud nõ ẽẽ concubitus
neq deliciarũ. quo om̃ibꝰ immineret
interitꝰ. Inde in eugłio dñs ait. re¬
p̾hendens qd̃ tp̃ribꝰ noe. manducarẽt
⁊bibent. ⁊uxores ducerent. ⁊ filias

Expanded text:
qui caelesti fuerat ingressus oraculo caelequi caelesti fuerat ingressus oraculo caeleste debuit ut egrederetur expectare responsum; uerecunda enim iustitia est, quia inuerecunda iniquitas, quae usurpat indebita nec reueretur auctorem. nunc quaeramus qua ratione quamdiu ingrediebantur in arcam hic ordo fuit ingredientium, ut primo ipse ingrederetur et filii eius, inde uxor eius et uxores filiorum eius. quando autem exierunt commutatum gene-260 rationis, in egressu generationis usum. tunc enim pater cum filiis prius introiuit et filii cum parente et postea uxor eius et filiorum eius uxores, id est non commiscetur sexus in introitu, commiscetur in egressu. aperte igitur uelut ordine ipso ingressionis uocem quandam iustus emittit, tempus illud non esse concubitus neque deliciarum, quo omnibus immineret interitus. unde in euangelio dominus ait reprehendens quod temporibus Noe manducarent et biberent, uxores ducerent et filias
Abbreviated transcription (Latin):
mus pꝯꝑiculũ. hic recte p̾rogatiuã
pͥmi m̃sis accepit. Ne ce aũt moueat
qd̃ diximꝰ supͣ. Foliũ in ramo reꝑtũ.
pꝯ diluiuũ potuisse generari. ⁊ si st̾
aqua plerũq herbe soleant germina¬
re. tam̃ ut crupulus om̃is possit auf̃¬
ri. quid magnũ si dõ iuibente. uno die
quo immunita fuerit aqua. statim
nq habes mordio. statim ut uisser¬
it ut t̾ra herbam pabuli germinar.
⁊ lignũ fructiferũ cũ fructu suo. et
statim eiecit t̾ra herbam pabuli ha¬
bentẽ sem̃. scdm genꝰ ⁊ lignũ fructife¬
rũ. ⁊ille dies unꝯ fuerit. quo hec ds̃
uissit aut fec̃. Ergo beneficii sui d̃s
ñ inmemor. ĩmemor aũt nr̃e iniqͥta¬
tis. opꝰ siĩ eiꝰ dẽ qua cepit tẽporis
qnͣtitate reparauit. Et dix̃ dñs d̾s
ad noe. Exi de archa tu. ⁊ uxor tua.⁊
filii tui. Itaq recedente aqua ⁊ sic¬
cata t̾ra. exire noe potuit de archa
S iustꝰ nichil sibi arrogat. s totum
se diuino cõmittit imꝑio. Et maxĩe

Expanded text:
ogatiuam primi mensis accepit. ne te autem moueat quod diximus supra folium in ramo repertum post diluuium potuisse generari, etsi sub aqua plerumque herbae soleant germinare. tamen ut scrupulus omnis possit auferri, quid magnum si deo iubente uno die quo inminuta fuerit aqua statim nique habes in exordio statim quod iusserit ut terra herbam pabuli germinaret et lignum fructiferum cum fructu suo — et statim eiecit terra herbam pabuli habentem semen secundum genus et lignum fructiferum — et ille dies unus fuerit, quo haec deus iussit aut fecit. ergo beneficii sui deus non inmemor, inmemor autem nostrae iniquitatis opus suum eiusdem qua coepit temporis quantitate reparauit. Et dixit dominus deus ad Noe: exi de arcatu et uxor tua et filii tui. itaque recedente aqua et siccata terra exire Noe potuit de arca. sed iustus nihil sibi adrogat. sed totum se diuino committit imperio. et maxime
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ timorẽ ꝑmisceat. ⁊ fiat cõfusio qͦdã
animo illiꝰ. atq diluuiũ. Die qꝗ et
nocte qd̃ ait. ꝑ diẽ intelligis in luminã¬
tẽ uirtutẽ. ꝑ noctẽ recognoscis. tene¬
brosam insipientiã. Itaq ⁊ in timore
tanꝙͣ in frigore. põt eẽ in luminas uir¬
tus. similit̾ ⁊ in iracũdiã potest rep̾¬
mere tẽꝑantiã ut in timore aliqͥ non
penitꝰ resoluat᷑. ⁊ magis timorẽ dirigat
ad oꝑa uirtutis.U. bi gr̃a. Si ꝑsecutor
insistat ut plus dm̃ tuneas.⁊ ppetua
magis supplicia. quã p̾sentia putes.
ẽẽ uitanda. que dũ times accendar¬
is ad głam. ꝑfidie iratꝰ ⁊ sceleri. Rur¬
sus iracundia succensꝰ. diuino cõmo¬
tionẽ timore mod̾eris. Et benedieit
dns noe et filios eiꝰ dicẽs. Crescite ⁊ mł¬
tiplicamini. ⁊ replete t̾ram ⁊ dñani eiꝰ
et timor ur̃i et tremor. erit om̃ibꝰ bes¬

Expanded text:
misceat et fiat confusio quaedam animo illius atque diluuium. die quoque et nocte quod ait, per diem intellegis inluminantem uirtutem, per noctem recognoscis tenebrosam insipientiam. itaque et in timore tamquam in frigore potest esse inluminans uirtus. similiter et iracundiam potest reprimere temperantia, ut in timore aliqui non penitus resoluatur et magis timore dirigatur ad opera uirtutis, uerbi gratia si persecutor insistat, ut plus deum timeas et perpetua magis supplicia quam praesentia putes esse uitanda, quae dum times, accendaris ad gloriam perfidiae iratus et sceleri, rursus iracundia succensus diuino commotionem timore modereris. Et benedixit dominus Noe et filios eius dicens: crescite et multiplicamini et replete terram et dominamini eius. et timor uestri et tremor erit omnibus bes
Abbreviated transcription (Latin):
matur. qr sensꝰ om̃is in capite. In de
delectatio. que corpꝰ om̃e subiectũ ha¬
bebat. S ubi mẽs iustiuiri. sobria at
q integra a corruptione diluuii. di¬
uine cognitionis inflãmata desid̾io
exilire atq euͦlare uoluit insuꝑiora
deterit om̃ia que erant in pedimento.
⁊ speciẽ uoluntatis que quodã oꝑim̃¬
to. ceteras partes tegebat corporis. re¬
tro apuit ac retexit. Ut nõ solũ corpꝰ
a seruitio dñatricis ignobilis lib̾aret:
uerum ea que erant in corporalia cõ¬
p̾hend̾et. Que enĩ non uident᷑ et̾nas
Et idõ iustꝰ quẽ non uidebat dñm re¬
quirebat. corruptele exors cupidꝰ et̾¬
nitatis. Quod aut̃ ait pͥmũ m̃sẽ. uel
scđm eum quẽ uerni ẽẽ tp̃ris diẽ ha¬
bes: ⁊ alibi dictũ. Hic m̃sis pͥmꝰ er̃

Expanded text:
matur; quia sensus omnis in capite, inde matur; quia sensus omnis in capite, inde delectatio quae corpus omne subjectum habebat. Sed ubi mens justi viri sobria atque integra a corruptione diluuii diuinae cognitionis inflammata desiderio exilire atque euolare uoluit in superiora, detexit omnia quae erant impedimento et speciem uoluptatis, quae quodam operimento ceteras partes tegebat corporis, redoperuit ac retexit, ut non solum corpus a seruitio dominatricis ignobilis liberaret, uerum etiam ea quae erant incorporalia comprehenderet; quae enim non uidentur aeterna sunt. et ideo iustus quem non uidebat dominum requirebat corruptelae exors, cupidus aeternitatis. quod autem ait primum mensem uel secundum eumque esse uerni temporis diem, habes et alibi
Abbreviated transcription (Latin):
nerationis fuit. ⁊ merito pͥmꝰ euaẜat.
Recte enĩ ⁊ honori defertur qͥ pͥme ge¬
nerationis pͥmus fuit. et posterioris
pͥncipiũ. qui meruerit ⁊ de illa euade¬
re. ⁊ isti ad seminariũ ꝓpagari. Cum
enĩ alii deꝑissent. solus uice egregie:
merito: ⁊ p̾rogatiua uirtutis apd̾dm̃
diues: nõ est exꝑtus malicie corrupte¬
lam. ꝑ quẽ factum ẽ ne totũ corpꝰge¬
neris humani. ul abolicum uideretur
in t̾ris. uł adĩ abscisũ gr̃a relinqueret᷑
Et denudauit in q̃d noe tectũ arche.
Cũ archã sic̃ supͣ int̾pretati sumꝰ pro
specie corporis acceꝑimꝰ: qͥ id sit denu¬
dari corpꝰ intelligamꝰ scđm altiorẽ:
scilicet sensũ. Ceterũ liquet quẽ admo
dũ archa potuerit apiri scđm litt̾am
Inod igit᷑ tectũ humani corporis sit. qd̃
clausũ indiluuio fuit. nisi forte delec¬
tationẽ accipiamꝰ: que operiebat hoc
corpꝰ nr̃m. ⁊ quasi tegebat ꝑ illũ ade
errorẽ. Et comaxime tecti. similis esti¬

Expanded text:
nerationis fuit. et merito primus euaserat. recte enim ei honor defertur qui et primae generationis primus fuit et posterioris principium, qui meruerit et de illa euadere et isti ad seminarium propagari. cum enim alii deperissent, solus uitae egregiae merito et praerogatiua uirtutis apud deum diues non est expertus malitiae corruptelam, per quem factum est ne totum corpus generis humani uel abolitum uideretur in terris uel a dei abscisum gratia relinqueretur. Et denudauit inquit Noe tectum arcae. cum arcam, sicut supra interpretati sumus, pro specie corporis acceperimus. quid sit denudare corpus intellegamus, secundum altiorem scilicet sensum. ceterum liqudum arca potuerit aperiri secundum litteram. Quid igitur tectum humani corporis sit quod clausum in diluvio 259 fuit, nisi forte delectationem accipiamus, quae operiebat hoc corpus nostrum, et quasi tegebat per illum Adae errorem? Et eo maxime tectis similis aesti
Abbreviated transcription (Latin):
tor ẽ grẽ. ⁊ ut a se exigat᷑ expectat ĩgra¬
tus est. Qd̃ autẽ edificauit in qͥt deo.
⁊ ñ dixit dño. s dõ scđ̾m nominis in¬
terp̾tationẽ non coacta uidet᷑ hec ra¬
tio eẽ grãrum quasi dño s uirtus ius¬
ti morigena ⁊ grã qͣsi dõ. Quod imꝑ¬
iale est sequestrauit. qd bene ficii no¬
minauit. Et sũpsit a bestus ⁊ a uola¬
tilibꝯ mundis. ⁊ obtulit inqͥt holocaustl.
Lutera euidens ẽ qd̾ ea que contamiñ¬
ta siit debemꝰ offẽrre. in quihꝯ affẽctꝰ
relucear offerẽtis. Altior aũt int̾pre¬
tatio ħ habet qd̃ bestie multe uidẽ¬
tur sensꝰ ẽẽ sapientis . I. olatilia ãt

Expanded text:
ratus est. quod autem aedificauit inquit deo et non dixit domino, sed deo, secundum nominis interpretationem non coacta uidetur haec actio esse gratiarum quasi domino, sed uirtus iusti morigera et grata. quasi deo quod imperiale est sequestrauit, quod beneficii nominauit. et sumpsit a bestiis et a uolatilibus mundis et obtulit inquit holocausta. littera euidens est quod ea quae incontaminata sunt debemus offerre, in quibus affectus reluceat offerentis, altior autem interpretatio hoc habet, quod bestiae mundae uidentur se
Abbreviated transcription (Latin):
tre eiꝰ fluent aque uiue. In pͥmo ⁊ sex¬
cente simo anno uite noe. pͥmo die mẽ
sis. minutã aquã dicit a facie t̾re. In
scđo aũt m̃ se septima. ⁊ uicesima die
insis: siccatam t̾ram ẽẽ cõmemorat.
Quid sͥ uult illa adiectio de aque in¬
minutione. cũ subputata ratio suꝑi¬
or. annũ conclusisse uideat᷑: qr annꝰ
scdo m̃se incipit. ⁊ in scd̃m m̃sem ãni
alt̾iꝰ usq ꝓgreditur nisi forte hic ius¬
ti formã declaratam uelimꝰ accipere.
ut primꝰ annꝰ is fuerit quo cepit dilu¬
uiũ: post sexcentesimũ scilicet annũ
sexcentesimũ annũ qñ minuta ẽ aqͣ
a facie t̾re. eo qd̾ iustus ⁊ in peccatoꝵ
genetaitione. que pt delicta ẽ iuits¬

Expanded text:
tre eius fluent aquae uiuae. In primo et sescentesimo anno uitae Noe primo die mensis <primi> minutam aquam dicit a facie terrae, in secundo autem mense septima et uicesima die mensis siccatam terram esse commemorat. quid sibi uult illa adiectio de aquae inminutione, cum supputata ratio superior annum conclusisse uideatur, qui annus a secundo mense incipit et in secundum mensem anni alterius usque progreditur, nisi forte hic iusti formam declaratam uelimus acut primus annus is fuerit, quo coepit diluvium, post sexcentesimum scilicet annus sexcentesimum annum, quando imminuta est aqua a facie terrae: eo quod justus in peccatorum generatione quae propter delicta delet
Abbreviated transcription (Latin):
diluuii. Mundũ ꝓpt̾ bonitatẽ suã cõ¬
didit. diluuiũ fecit nr̃oꝵ merito delic¬
toꝵ. Admoniti sunt homines gͥ uel ex
numero dierũ quibꝰ mundꝰ ẽ conditꝰ
Qd̾ conditorẽ suuĩ nõ lacrimis solũ et
p̾dicatione. s correptione moꝵ recon¬
ciliare debuerant. Ergo spaciũ dedit
ad penitentiã diis. magis uoles ignoᷤ¬
cere qua punire: ut ĩminentis dilu¬
uii t̾rore suspensos. adueniã congeret
postulandam. Quo dũ piculũ future
mortis horrescunt. impietati atq inr¬
ticie renunciarẽt. Scđ̾m est ut hinc
quoq dñi supͣ modũ misericordis cle¬
mentiã colligamꝰ. qr multoꝵ annoꝵ of¬
fensionẽ a constitutione mundi. infinẽ
usq contractam. paucis diebꝰ si penitu¬
isset eos: uoluit relaxare. Est enĩ ds̃
peccati inmemor. iuitutis remunera¬
tor. sic̃ ait ipse in ꝓpħa. Ego sum ego sũ
qui deleo iniquitates. & memor nõ ero
Tu aũt memor esto: ut iudicem᷑. Dic

Expanded text:
diluuii. mundum propter bonitatem suam condiluuii. mundum propter bonitatem suam condidit, diluuium fecit nostrorum merito delictorum. admoniti sunt igitur homines uel ex numero dierum, quibus mundus est conditus, quod conditorem suum non lacrimis solum et precatione, sed correctione morum reconciliare debuerant. ergo spatium dedit ad paenitentiam dominus magis uolens ignoscere quam punire, ut imminentis diluuii terrore suspensos ad ueniam cogeret postulandam, quo dum periculum futurae mortis horrescunt, inpietati atque iniustitiae renuntiarent. secundum est, ut hinc quoque domini supra modum misericordis clementiam colligamus, quia multorum annorum offensionem a constitutione mundi in finem usque contractam paucis diebus, si paenituisset eos, uoluit relaxare. est enim deus peccati inmemor, uirtutis remunerator, sicut ait ipse in propheta: ego sum, ego sum qui deleo iniquitates et memor non ero. tu autem memor esto et iudicemur; dic
Abbreviated transcription (Latin):
ut uniu̾se t̾re ammantiũ semine re¬
plerentꝰ. ita etiã corporis nr̃i t̾renam
sub̃am uacuã nõ putauit passionum
hiꝯmodi. tanꝙͣ in mũdoꝵ animalium
relinquendã. Quecũ deliciisꝙ. luxuri¬
a tanꝙͣ uice diliui ingurgitur. memo¬
ratis fluctuat passionibꝰ .Ibi aũt so¬
brietate et continentia unꝰquisq in¬
undantiũ euacuerit diluiuũ passio¬
nũ. ⁊ quandã amme retex̾it siccitatẽ.
uunficare incipit suũ corpꝰ ⁊ anime
puritatẽ. cui regimẽ sapientia ẽ. Illd̾
quoq studio ẽ. querere: que causa ẽ
cur postea quã ingressꝰ noe in archam.
et induxit amimantia.pꝰ septẽ dies
diluiiũ factũ sit. Non enĩ ociosum
uidetur qd nõ aut plures aut pauci¬
ores int̾positi sinc ͤ s tot qͦt in constitu¬
tione mundi fuerũt. Sex enĩ diebꝰ
factꝰ ẽ. mundꝰ. septimo die ds̃ requi
euit ab oꝑibꝰ suis. Quo declarauit
indicio: ipsum se ẽẽ auctorẽ mundi atq

Expanded text:
ut uniuersae terrae animantium semine reut uniuersae terrae animantium semine replerentur, ita etiam corporis nostri terrenam substantiam uacuam non putauit passionum huiusmodi tamquam inmundorum animalium relinquendam, quae cum deliciis et luxurie tamquam uice diluuii ingurgitatur, memoratis fluctuat passionibus. ubi autem sobrietate et continentia unusquisque inundantium euacuauerit diluuium passionuuum corpus et animae puritatem, cui regimen sapientia est. Illud quoque studio est quaerere, quae causa est cur, posteaquam ingressus est Noe arcam et induxit animantia, post septem dies diluuium factum sit. non enim otiosum uidetur quod non aut plures aut pauciores interpositi sint dies, sed tot quot in constitutione mundi fuerunt. sex enim diebus factus est mundus, septimo die requieuit deus ab operibus suis. quo declarauit indicio ipsum se esse auctorem mundi atque
Abbreviated transcription (Latin):
mutatur ut luna. Et uersi coloꝵ hoꝵ
uarietate de formis. aniniã suã in le¬
ꝓsi corporis speciem curpi contagione
ꝯmacłat. salubres cogitationes noxis
sepe ꝑmiscens. S fortasse quia mũda
⁊ in munda induci in archã p̾cipic̾ius
ammantia. iure mouere te possit. quia
dixi honestis disceptationibꝰ in deco¬
ras ñ ẽẽ miscenda. Nec ego abnuo in¬
rationabiliũ quidẽ mundoꝵ tam̃ mo¬
tuũ eẽ aliqua semina. & quasi pͥncipi¬
a in amma nr̃a. et eoꝵ qui mundi non¬
sint. Natura enĩ hominis contͣrͣioꝵ
tis ingressꝰ. Aleritoq in pͥncipio lib
huiꝰ qui ẽ genesis. ꝑ arboris speciem ĩ
paradisi medio. legisti boni ⁊ mali sci¬
entiã. De quo ligno scientie boni ⁊ ma¬
li p̾ceptum ẽ non eẽ gustandũ. eo qdđ
mens nr̃a in qua ẽ cognitio et discipli
na. boni ⁊ mali recip̃ nocionẽ. Itaq na¬
ture opifex. sic̃ ad ꝓpagandũ. uł etiam
p̾parandũ genꝰ animantia reseruauit.

Expanded text:
ut luna mutatur et uersicolora umorum ut luna mutatur et uersicolora umorum uarietate deformis animam suam in leprosi corporis speciem turpi contagione commaculat salubres cogitationes noxiis saepe permiscens. Sed fortasse quia munda et inmunda induci in arcam praecipi cernis animantia iure mouere te possit, quia dixi honestis disceptationibus indecoras non esse miscendas. nec ego abnuo inrationabilium quidem, mundorum tamen motuum esse aliqua semina et quasi principia in anima nostra et eosint. Natura enim hominis contrariorutis ingressus; meritoque in principio libri hujus qui est Genesis, per arboris speciem in paradisi medio legisti boni et mali scientiam . De quo ligno scientiae boni et mali praeceptum est non esse gustandum; eo quod mens nostra in qua est cognitio et discna, boni et mali recipit notionem. itaque naturae opifex sicut ad propagandum uel etiam reparandum genus animantia reseruauit,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfliunt ⁊ mouentur que sũt. Hinc
om̃i genere uirtutes. Hec naturalia.
De moralibꝰ aũt ut dicamꝰ. ñ est du¬
biũ. qd in rationabile amime nr̃e. in
qͥnq sensꝰ diuidat᷑. ⁊ uocem et gene¬
ratoruĩ: que natura uident᷑ eẽ femi¬
nea. quia sensꝰ nr̃i inmat̾ialia ⁊ scla¬
ria cito repunt. Unde claret eos mol¬
lioris nature habere substantiã. Sed
quia sapientia exercitati uiri. iurtꝰ
firmam̃tum. his uirile tranffũdit ii¬
dicio. Ergo prudentis ꝙ ꝓposito gub̾¬
nantis ex inferioris serꝰ qualitate. in
fortiorẽ sub̃am tñsferunt᷑ .I. alida e¬
nim cusapientis ꝙ. fixa sententia est
ñ mutabilis. ut insipientis ⁊ stulti.
qui consilio nutat mincerto. ut imꝓ
cernit a iusto. Iusticia enĩ singulare ẽ
bonũ. ꝑ se ipsa suo tanti spectat᷑ p̾cio.
Iniquitas uͦ uelut diuidua parit. nũc
odio inflera. nũc questu. et ea que sũt
diuidenda confundit. Stultus enum

Expanded text:
profluunt et mouentur quae sunt in profluunt et mouentur quae sunt in omni genere uirtutes. haec naturalia. de moralibus autem ut dicamus, non est dubium quod inrationabile animae nostrae in quinque sensus diuidatur et uocem et generatorium, quae natura uidentur esse feminea, quia sensus nostri in materialia et saecularia cito repunt. unde claret eos mollioris naturae habere substantiam. sed quia sapientia exercitati uiri et uirtus firmamentum his uirile transfundit. iudicio ergo prudentis et proposito gubernantis ex inferioris sexus qualitate in fortiorem substantiam transferuntur. uslida enim sapientis et fixa sententia est, non mutabilis, ut insipientis et stulti, qui consilio nutat incerto, ut inprcernit a iusto. iustitia enim singulare est bonum, per se ipsa suo tantum spectatur pretio, iniquitas uero uelut diuidua parit nunc odio inflexa, nunc quaestu et ea quae sunt diuidenda confundit. stultus enim
Abbreviated transcription (Latin):
nulla fłama mardescit libidinis. nuilla
ulcera ꝓserpunt egritudinis. Sobrieta ᷤ
enim m̃tis. medicina est corporis. Nunc
considemꝰ qua ratione induci marchã
iubet. ac de iuiitis mundis septẽ ⁊ sep¬
tem. masculũ ⁊ feminã. Ab in mundis
autẽ duo ⁊ duo. ut nut̾atur sem̃ inom¬
ne t̾ram. Et ut ego arbitror. mire mũdã
ascribit ebdomadã. qr mundꝰ et sacer
septimꝰ nũs. Nulli enĩ miscet᷑. nec ab a¬
lo generat᷑. Idõq uirgo dr̃. qr nichil se ex
generat. Mericoq tanꝙͣ mat̾ni exsors
imunisq partus. ⁊ muliebris copule
Et si ebdomas femineo nuncupet᷑ uo
cabulo. uirilis ht scĩficationis grãm.
Om̃is eñi masculus ad apiens iuiluã.
habes. Effugit. peꝑitq mascłm. id est
diuisus. Quod aũt nõ est plenũ: ua¬
cuũ habetur. Septimus aũt nume¬
ius plenꝰ. qr ebdomas ut decas.⁊ si¬
milis illiꝰ pͥmi. Quia alpha ad simi¬
litudinẽ est illiꝰ. qui ẽ semꝑ. a quo

Expanded text:
nulla flamma inardescit libidinis, nulla nulla flamma inardescit libidinis, nulla ulcera proserpunt aegritudinis; sobrietas enim mentis medicina est corporis. 1Nunc consideremus qua ratione induci in arcam iubet a iumentis mundis septem et septem, masculum et feminam, ab inmundis autem duo et duo. ut nutriatur semen in omnem terram. et, ut ego arbitror, inire mundam adserit ebdomadam, quia mundus et sacer septimus numerus; nulli enim miscetur nec ab alio generatur. ideoque uirgo dicitur, quia nihil ex se generat, meritoque tamquam materni exsors inmunisque partus et muliebris copulae, etsi ebdomas femineo nuncupetucabulo, uirilis habet sanctificationis gratiam; omnis enim masculus adaperiens uuluam habes: effugit peperitque masculum, id est diuisus. quod autem non est plenum uacuum habetur. septimus autem numerus plenus, quia ebdomas ut decas, et similis illius primi, quia alpha ad similitudinem est illius qui est semper, a quo
Abbreviated transcription (Latin):
ores condẽpnaret. neq postiores ex lu¬
deret. Recteq diluuiũ factũ astiue¬
ret ⁊ interitu generationis eiꝰ. que ñ
hab̾et equitcis consortiũ. Hec scd̾m
licteram. Altior aũt sensꝯ ꝓuocat nos
ut hoc putemꝰ uigorẽ m̃tis in anima
esse. et auimã in corpore. qd̃ est pat̾fa¬
milias indomo sua. Qd̃ enĩ in anima
mens: hoc anma incorpore. Si mens
tuta est. tuta ẽ domꝰ. tuta est anima.
Si anima in columis. incolumis caro.
Mens enĩ sobria. passiones om̃s cohib.
sensꝰ gub̾nat. ẜmonẽ regit: iõq bene
dicit dñs iusto. Intra tu. hoc ẽ inte ip̃m
intra. in tuã mentẽ. in tue anime pͥn¬
cipale. Ibi salus e. ibi gubnaculum.
pris diluuiũ. foris piculum. Si autem
intꝰ fueris et foris tutus es: qr ubi mẽs
sui arbitra est. bone sunt cogitationes.
bone executiones. Si eni nichil uicu
mentẽ obũbret. sincere cogitationes s̃.
si studio sit castitas cordi. si temꝑantia

Expanded text:
ores condemnaret neque posteriores excluores condemnaret neque posteriores excluderet recteque diluuium factum adstrueret interitu generationis eius. quae non haberet aequitatis consortium. haec secundum litteram. altior autem sensus prouocat nos, ut hoc putemus uigorem mentis in anima esse et animam in corpore quod est pater familias in domo sua. quod enim in anima mens, hoc anima in corpore. si mens tuta est. tuta est domus, tuta est anima: si anima incolumis. incolumis caro. mens enim sobria passiones omnes cohibet, sensus gubernat. sermonem regit. ideoque bene dicit dominus iusto: intra tu, hoc est: in te ipsum intra, in tuam mentem, in tuae animae principale. ibi salus est, ibi gubernaculum, foris diluuium, foris periculum. si autem intus fueris, et foris tutus es, quia ubi mens sui arbitra est, bonae sunt cogitationes, bonae exsecutiones. si enim nihil uitii mentem obumbret, sincerae cogitationes sunt. si studio sit castitas, cordi sit temperantia,
Abbreviated transcription (Latin):
in eo laudem iusti intelligimꝰ ñ p̾ten¬
ii. qui talem instituit domũ suã ut¬
uitutis fulgeret consortio. Meritoq
inuenit salutẽ cognatio. nec repugnat
qr pꝰea aut filiꝰ aut uxor offẽndit. Dor¬
miebat iustus. cum erraret filiꝰ. femi¬
na quoq ut pote sexus fragilioris mo¬
le piculi turbata. que totũ orbẽ diui¬
no mcendio ꝑire crederet: quid mira¬
ris si uirũ ñ potuit sequi. cũ ipse iust.
ab anglismonitꝰ. uix euaserit: Quid
aũt mirũ si homini obrepat error. aut
se relaxet intentio: Argue gͦ qr ⁊ ustꝯ
da arbitror. Nunc qd̃ suꝑest consid̾emꝰ.
pulcre enum dix̃ qr uidi iustũ in gene¬
ratione ista. Multi hominibꝰ iusti m¬
dentur. pauci dõ. Alit̾ hominibꝰ alit̾
dõ. Hominibꝰ scđm uite sp̃em. dõ se¬
cundũ puritatẽ animi. uirtutisq ue¬
ricatem. hom mes que foris sut ꝓbat
ds̃ que intꝰ examinat. Perpense aũt
addidit in gen̾atione ista. ut neq suꝑi¬

Expanded text:
in eo laudem iusti intellegimus non praeterin eo laudem iusti intellegimus non praeteriri, qui talem instituit domum suam, utuirtutis fulgeret consortio, meritoque inuenit salutem cognatio. nec repugnat quia postea aut filius aut uxor offendit. dormiebat iustus, cum erraret filius. femina quoque utpote sexus fragilioris mole periculi turbata, quae totum orbem diuino incendio perire crederet, quid miraris si uirum non potuit sequi, cum ipse iustus ab angelis monitus uix euaserit? quid autem mirum si homini obrepat error aut se relaxet intentio? argue ergo quia et da arbitror. nunc quod superest consideremus. pulchre enim dixit: quia te uidi iustum in generatione ista. multi hominibus iusti uidentur, pauci deo: aliter hominibus, aliter deo: hominibus secundum uitae speciem, deo secundum puritatem animi, uirtutis ueritatem; homines quae foris sunt probant, deus quae intus examinat. perpense autem addidit: in generatione ista, ut neque superi
Abbreviated transcription (Latin):
Multum aũt tribuit iusto dicendo.
statuam testam̃tum meũ ad te. Eo
qd̾ rationabilis ⁊ fidelis uir. ipse sit
test am̃itum dĩ. Ipse ẽ enĩ hereditas
dĩ ipse possessio in quo uirtꝰ adiuini¬
tate testañiti ẽ. in quo fruetꝯ iudicu
in qͦ hereditas posse ꝓmissionis d̃ quo
dixit dauid. E cre hereditas dm̃i: filii
merres fructꝰ uentris. S iam salua
expositione ꝓfundioris misterii: ad
reliqua ꝑgamꝰ. Intra inqͥt tu et om̃is
domꝰ tua in archam. quia te uidi iustũ
in generatione ista. Manifẽste fides
ꝓphice sententie. etiã hoc astruitꝰ loco.
qr stultꝰ sibi soli stultꝰ ẽ. sapiens aũt.
sibi ⁊ plurimis sapit. Itaq noe iusti
merito: etiã domꝰ eiꝰ in diliuuo ẜua¬
tur. Sic in man nauigantes ⁊ inbel¬
lo ex̾citus. si illis ñ desit gub̾natoris ꝑ¬
itia. istis imꝑatoris prudentia a peri¬
cula tuti sunt aliena ope. S quia bo¬
ni imꝑatoris bonꝰ exertitꝰ ẽ. idõ etiã

Expanded text:
multum autem tribuit iusto dicendo: multum autem tribuit iusto dicendo: statuam testamentum meum ad te, eo quod rationabilis et fidelis uir ipse sit testamentum dei. ipse est enim hereditas dei, ipse possessio, in quo uirtus diuini testamenti est, in quo fructus iudicii, in quo hereditas promissionis, de quo dixit Dauid: ecce hereditas domini filii, merces fructus uentris. sed iam salua expositione profundioris mysterii ad reliqua pergamus., Intra inquit tu et omnis domus tua in arcam, quia241 te uidi iustum in generatione ista. manifeste fides propheticae sententiae etiam hoc adstruitur loco, quia stultus sibi soli stultus est, rapiens autem sibi et plurimis sapit. itaque Noe iusti merito etiam domus eius in diluuio seruatur. sic in mari nauigantes et in bello exercitus, si illis non desit gubernatoris peritia, istis imperatoris prudentia, a periculo tuti sunt aliena ope. sed quia boni imperatoris bonus exercitus est, ideo etiam