comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quo gratia predicetur merito nostro.
ut sequatur illa. cum accipimꝰ petentes.
et iiuenimus querenees. aperiusq.
pulsantibus. nec uolunt intelligere
etiam hoc diuini esse muncris ut oremꝰ.
hoc est petamus. queramus. atq pulse¬
mus. Accepimus enĩ spiritum ado puo¬
nis filiorum: in quo clamainus abba
pater. Quod uidit & beatus dobrosus:
ait cnum. Et orare deum grauię spiri¬
talis est. sicut. seriptũ est: nemo dicit
dominus ihie. nisi in sp̃u sancto. llec
igitur que poscit adomino. & semꝑ
ex quo esse cepit poposcit ecclesia.ila
deus uocaus sius daturum se esse pre¬
sciuit: ut in ipsa predestinatione iã
dederii. Quod apostolus sine ambigui¬
tate declarat. Scribens quippe adͦ
sedin opera nostra. sed sedm̃ siuuĩ pro¬
positũ & gratiã quȩ data ẽ nobis inxp̃o
iħi ante secula iterna: manifestata
autem pes aducntum saluaioris
nostri ihuxp̃i. Ille itaq dicat ecclesiã
aliquando in fide sua non habuisse

Expanded text:
quod gratia praeceditur merito nostro, quod gratia praeceditur merito nostro, ut sequatur illa, cum accipimus petentes, et invenimus quaerentes, aperiturque pulsantibus. Nec volunt intelligere, etiam hoc divini esse muneris, ut oremus, hoc est, petamus, quaeramus, atque pulsemus: Accepimus enim spiritum adoptionis filiorum, in quo clamamus Abba, Pater . Quod vidit et beatus Ambrosius. Ait enim : Et orare Deum gratiae spiritalis est; sicut scriptum 105 est: Nemo dicit Dominus Jesus nisi in Spiritu sancto. Haec igitur quae poscit a Domino, et semper ex quo esse coepit poposcit Ecclesia, ita Deus vocatis suis daturum se esse praescivit, ut in ipsa praedestinatione jam dederit: quod Apostolus sine ambiguitate declarat. Scribens quippe ad secundum opera nostra, sed secundum suum propositum et gratiam, quae data est nobis in Christo Jesu ante tempora aeterna, manifestata autem nunc per adventum Salvatoris nostri Jesu Christi . Ille itaque dicat Ecclesiam aliquando in fide sua non habuisse
Abbreviated transcription (Latin):
sapiat: quia sedm̃ deum interpellat pro
sancus. Quid est ipse spiritus interpellat.
iuisi inerpellare facit gemitibus inenas¬
rabilibus. sed ueracibus: quo ueritatis
est spiritus. Ipse est enm de quo alio loco
dicit. Misit deus spiritu filii siu incorda
nostra: clamantem abba pates. Et hic
quid est elamantem. nisi claniare facien¬
tem. tropo illo quo dicimus lerum diem.
qui letos facit: Quoid alibi manifestat
ubi dieit. Non enim accepistis spiritum
seruitutis iterum intimore. sed acce¬
pistis spiritum ad optionis filiorũ: in quo
clamamus abba pates. Ibi dixit elaman¬
um. hic uero in quo elamamus: aperiens
uidelicet quomodo dixerit clamantem:
id est sieut iam ex posui elamare facien¬
tem. Ibi intelligimus & hoc ipsum esse
donum dei: ut ueraci corde ae spirita¬
liter claniemus addeum. Attendant
ergo quomodo falluntur qui piitant
esse a nobis non dari nobis ut petamus.
queramus. pulsemus: & hoc esse dicunt

Expanded text:
Spiritus, quia secundum Deum interpellat pro Spiritus, quia secundum Deum interpellat pro sanctis . Quid est, ipse Spiritus interpellat, nisi, Interpellare facit, gemitibus inenarrabilibus, sed veracibus, quoniam veritas est Spiritus? Ipse est enim de quo alio loco dicit: Misit Deus Spiritum Filii sui in corda nostra, clamantem, Abba, Pater . Et hic quid est, clamantem, nisi, Clamare facientem; tropo illo quo dicimus laetum diem, qui laetos facit? Quod alibi manifestat, ubi dicit: Non enim accepistis spiritum servitutis iterum in timore; sed accepistis Spiritum adoptionis filiorum, in quo clamamus, Abba, Pater . Ibi dixit, clamantem; hic vero, in quo clamamus: aperiens videlicet quomodo dixerit, clamantem, id est, sicut jam exposui, clamare facientem. Ubi intelligimus, et hoc ipsum esse donum Dei, ut veraci corde et spiritualiter clamemus ad Deum. Attendant ergo quomodo falluntur, qui putant esse a nobis, non dari nobis, ut petamus, qu
Abbreviated transcription (Latin):
oratione dicentes. maxime illud ne nos
inferas intemptationem. nisi ut insancia
obedientia perseuerent: Sicut ergo ihis
ormionibus. ita & in hac fide nata est et
ereuit & crescit ecclesia: qua fide credit᷑
gratiam dei non sedin merita accipienti¬
umi dari: quandoquidem non orarde cecle¬
sia ut daretur infidelibus sides. nisi deũ
uertere uoluntates. nec orar& ecelesia ut
perseuerarae in fide xp̃i. non decepta uel
mieta temptationibus mundi. nisi crede¬
ret dominum sic inporestare habere cor
nostrum. ui bonum quod non tenemus
nisi propria uoluntate. non tamen tenea¬
musnisi ipse in nobis opereiur et uelle.
uam si hec ab ipso quidem posert ecelesia
sed ase ipse sibi dari putat. nonueras sed
perfunciorias orauiones habet: quod
absit a nobis. Quis eni ueracues gemat desi¬
derans accipere quod orat adomino. si hoc
a se ipso se sumere existimet non ab illo.
qui enĩ serutatus eorda seit quid spiritꝰ

Expanded text:
orent fideles, dicentes maxime illud, Ne nos orent fideles, dicentes maxime illud, Ne nos inferas in tentationem; nisi ut in sancta obedientia perseverent? Sicut ergo in his orationibus, ita et in hac fide nata est, et crescit, et crevit Ecclesia, qua fide creditur gratiam Dei non secundum merita accipientium dari. Quandoquidem non oraret Ecclesia ut daretur infidelibus fides, nisi Deum vertere voluntates: nec oraret Ecclesia ut perseveraret in fide Christi, non decepta vel victa tentationibus mundi, nisi crederet Dominum sic in potestate habere cor nostrum, ut bonum quod non tenemus nisi propria voluntate, non tamen teneamus nisi ipse in nobis operetur et velle. Nam si haec ab ipso quidem poscit Ecclesia, sed a se ipsa sibi dari putat; non veras, sed perfunctorias orationes habet: quod absit a nobis. Quis enim veraciter gemat, desiderans accipere quod orat a Domino, si hoc a se ipso se sumere existimet, non ab illo?Qui enim scrutatur corda, scit quid sapiat
Abbreviated transcription (Latin):
disputationes nostras. ut magis iniue¬
rentur orauones suas quas semper ha¬
buit & habebit ecclesia ab exordus suis.
donec finiatur hoc seculum. De hac
etum re quam nunc aduersus nouos
hesencos non commemorase tantũ.
sed plane tueri & defensare compelli¬
mus numquã tacuit in precibus suis.
et si aliquando insesmonib ex serendã
nullo urgente aduersario non putauit.
Quando enim non oratum est in ecclesia
pro infidelibus atq inimicis eius ut cre.
derent: Quando fidelis quisquam ami¬
cum. proximum. coniugem babuit in¬
fidelem. et non ei petuut a dñomentẽ
obedientem in xp̃ianam fidem: Quis
autem sibi umquam non orauit ut in
domino permaner&: aut quis sacerdo¬
tem super fideles ddominum inuocan¬
tem. si quando dixit.da illis dñe inie
perseuerare usq infinem. non soluin
uoce ausus est. sed saltem cogitatione
reprehendere: ac non potius super ei
talem benedictionem & corde credente
et ore confitente respondit. amen: cum

Expanded text:
disputationes nostras, ut magis intuedisputationes nostras, ut magis intuerentur orationes suas, quas semper habuit et habebit Ecclesia ab exordiis suis, donec finiatur hoc saeculum. De hac enim re, quam nunc adversus novos haereticos, non commemorare tantum, sed plane tueri et defensare compellimur, nunquam tacuit in precibus suis, etsi aliquando in sermonibus exserendam nullo urgente adversario non putavit. Quando enim non oratum est in Ecclesia pro infiderent? Quando fidelis quisquam amicum, proximum, conjugem habuit infidelem, et non ei petivit a Domino mentem obedientem in Christianam fidem? Quis autem sibi unquam non oravit, ut in Domino permaneret? aut quis sacerdotem super fideles Dominum invocantem, si quando dixit: « Da illis, Domine, in te perseverare usque in finem, » non solum voce ausus est, sed saltem cogitatione reprehendere, ac non potius super ejus talem benedictionem, et corde credente, et ore confitente respondit, « Amen? » cu
Abbreviated transcription (Latin):
omnes qui confidunt ineum. Hane
spem tenentes seruite dño intimore
et exultate ei cum tsemore: quoniam dde
uita etesna quã filiis promissionis pmisit
non mendax deus anie tempora eterna
nemo potest esse securus. nisi cum con¬
summata fuerit ista uita que temptatio
est super terram: sed faciet nos per seuera¬
re inse usq in eius uitę finem: cui coudie
dicimus ne nos inferas in temptationem.
Hec atq huiusmodi cum dicuntur siue
paucis xp̃ianis siue multitudini ecelesię:
cur metiumus sanctorum predestinati.¬
onem & ueram der grauam. id est que
non scđm merita nostra datur. sicui eam
sancta scriptura predicat predicare:
An uero uinendum est. ne tune dese ho.¬
mo desper&. quando spes eius ponenda
ddemonstraturs in deo: non autem despe¬
raret si eam in se ipso superbissimus et
tardi corde & infirmi qui non possut
uel non dum possunt seripturas uel
earum expositiones intelligere. sic audi¬
rent uel non audiremt in bac questione

Expanded text:
omnes qui confidunt in eum. Hanc omnes qui confidunt in eum. Hanc spem tenentes, servite Domino in timore, et exsultate ei cum tremore : quoniam de vita aeterna, quam filiis promissionis promisit non mendax Deus ante tempora aeterna, nemo potest esse securus, nisi consummata fuerit ista vita, quae tentatio est super terram : sed faciet nos perseverare in se usque in ejus vitae finem, cui quotidie dicimus, Ne nos inferas in tentationem . Haec atque hujusmodi cum dicuntur, sive paucis christianis sive multitudini Ecclesiae, cur metuimus sanctorum praedestinationem et veram Dei gratiam, id est, quae non secundum merita nostra datur, sicut eam sancta Scriptura praedicat, praedicare? An vero timendum est, ne tunc de se homo desperet, quando spes ejus ponenda demonstratur in Deo, non autem desperaret, si eam in se ipso superbissimus et tardi corde et infirmi, qui non possunt, vel nondum possunt Scripturas vel earum expositiones intelligere, sic audirent vel non audirent in hac quaestione
Abbreviated transcription (Latin):
obedire cessabius. lempe hoc uerissi¬
mum est. lta sane: sed improbissimũ.
importunissimum. in congruenussi¬
mum: non falso eloquio. sed non sa¬
lubrites ualiuidini humanę infiymi¬
tatis apposito. Illumi &iam modum
quo urendum esse in predestiratio¬
nis predicatione nos diximus. lo¬
quenti apud populum non existi¬
mo debere sufficere. nisi hoe uel ali¬
quid huiusmodi addat. ut dicat. uos
utaq &eiã ipsam obȩdiendi perseue¬
rantiam a patre luminum aquo
descendit omne daium oprimum
et omne donum perfectum sperare
debetis. & cotidianis orationibus
poscere: atq hoc faciendo confidere
non uos esse a predestinatione popu¬
li eius alienos: quia & iam hoc ut fa¬
ciatis ipse largitur. Absit autẽ auo¬
bis ideo desperare de uobis quoniã
spem uestram in ipso habere iube.¬
mini non in uobis. maledieius enĩ
omuis qui spem habet in homine:
et. bonum est confidere in dño quã
confidere in homine: quia beau

Expanded text:
obedire cessabitis. » Nempe hoc verissiobedire cessabitis. » Nempe hoc verissimum est: ita sane, sed improbissimum, importunissimum, incongruentissimum; non falso eloquio, sed non salubriter valetudini humanae infirmitatis apposito. 62. Illum etiam modum, quo utendum esse in praedestinationis praedicatione nos diximus, loquenti apud populum non existimo debere sufficere, nisi hoc vel hujusmodi aliquid addat, ut dicat: Vos itaque etiam ipsam obediendi perseverantiam a Patre luminum, a quo descendit omne datum optimum et omne donum perfectum , sperare debetis, et quotidianis orationibus poscere, atque hoc faciendo confidere, non vos esse a praedestinatione populi ejus alienos; quia etiam hoc ut faciatis, ipse largitur. Absit autem a vobis, ideo desperare de vobis, quoniam spem vestram in ipso habere jubemini, non in vobis. Maledictus enim omnis qui spem habet in homine : et bonum est confidere in Domino quam confidere in homine ; quia beati
Abbreviated transcription (Latin):
nani estis reiciendi. sed si qui obaudi¬
unt. & cȩtera pes tertiam uerbi perso¬
nam dicantur non per secundam.
Res enim non optabilis sed ab ominabi
tium fronte compellando colliditus.
quando qui eis loquitur dicit: a si
qui estis qui obeditis. si predestinati
estis fciciendi. subtrahentur obedi¬
endi uises ut obedire cessetis. Quid
enim sententię deperit si ita dica¬
tus. si qui autem obediunt. sed in
regnum cius & egloriam predesti¬
nati non sunt temporales sunt.
nec usq infinem in eadem obedi¬
entia permanebunt. Nonne & ueri¬
us cadem res et congruentius dicit᷑.
ut non ipsis tantum malũ tamquã
optare uideamur. sed de aliis referre
quod oderint. nec ad se existiment
pestinere sperando orandois: mili¬
ora: Illo autem modo quo id dicen¬
dum putant. eadem semtentia eisdẽ
pene uerbis &iam de prescientia dei
quam certe negare no possunt pro¬
nunciari potest. ut dicatus. & si qui
obedits si presciti estis seicrendi.

Expanded text:
nati estis rejiciendi: » sed, Si qui obedinati estis rejiciendi: » sed, Si qui obediunt; et caetera per verbi personam tertiam, non per secundam? Res enim non optabilis, sed abominabiltium frontem compellando colliditur, quando qui eis loquitur, dicit, « Et si qui estis qui obeditis, si praedestinati estis rejiciendi, subtrahentur obediendi vires, ut obedire cessetis. » Quid enim sententiae deperit, si ita dicatur: Sregnum ejus et gloriam praedestinati non sunt, temporales sunt, nec usque in finem in eadem obedientia permanebunt? Nonne et verius eadem res et congruentius dicitur, ut non ipsis tantum malum tanquam optare videamur, sed de aliis referre, quod oderint, nec ad se existiment pertinere, sperando orandoque meliora? Illo autem modo, quo id dicendum putant, eadem sententia eisdem pene verbis etiam de praescientia Dei, quam certe negare non possunt, pronuntiari potest, ut dicatur, « Et si qui obeditis, si praesciti estis rejiciendi,
Abbreviated transcription (Latin):
sunt ut nostris orauonib concedant᷑.
et accipiant candem gratiam qua
uelint atq efficiantur elecu: deus eni
qui omnia predestinauit implebit.
ideo & pro mimcis fidei orare nos uo¬
luit. ut hinc intelligeremus qđ ipse
etiam infidelibus donet ut credant.
et uolentes ex nolentib faciat. Iam
uero quod illis uerbis eonecticus. miror
si ullo modo potest in populo xpiano
quis quam infirmus patienter audire:
cum dicitur eis. & si qui obȩdius si pre¬
ilestinau estis reiciendi. subtrabent᷑¬
uo bis obediendi uires. ut obeilire cesse¬
tis. Hoc eni uicere. quid udetur aliud
esse quã maledicere: aut mala quo¬
dammodo prophetare: Sed si & de
his qui non perseuerant aliquid pla¬
cet dicere uel necesse est. cur non po¬
tius ita saltem dieuur ut paulo ante
ame dicium est: primum ut non de
ipsis qui inpopulo audiunt hoc dica¬
tur. sed de aluis adipsos: id est ut non
dicatur. si qui ob audis si predesti¬

Expanded text:
sunt, ut nostris orationibus concedantur, sunt, ut nostris orationibus concedantur, et accipiant eamdem gratiam, qua velint atque efficiantur electi. Deus enim qui omnia quae praedestinavit implevit, ideo et pro inimicis fidei orare nos voluit; ut hinc intelligeremus, quod ipse etiam infidelibus donet ut credant, et volentes ex nolentibus faciat. 61. Jam vero quod illis verbis connectitur, miror si ullo modo potest in populo christiano quisquam infirmus patienter audire, cum dicitur eis: « Et si qui obeditis, si praedestinati estis rejiciendi, subtrahentur obediendi vires, ut obedire cessetis. » Hoc enim dicere, quid videtur aliud esse, quam maledicere, aut mala quodam modo prophetare? Sed si et de iis qui non perseverant, aliquid placet dicere, vel necesse est; cur non potius ita saltem dicitur, ut paulo ante a me dictum est: primum, ut non de ipsis, qui in populo audiunt, hoc dicatur, sed de aliis ad ipsos; id est, ut non dicatur, « Si qui obeditis, si praedesti
Abbreviated transcription (Latin):
graue miserants erexit: cum bene et
conuenienter diei possit ac debeat. si qui
autem adhuc in peccatorũ damnabiliũ
delectatione remoramini apprehen¬
dite saluberrimam disciplinam: qd
tamencũ feceritis nolue extolli qua¬
si de operibus uestris. aut gloriari qua¬
si hoc non accepernis: deus est enim
qui operatur in uobis & uelle & operari
probona uoluntate. et ad ño gressus
uestri diriguntur ut cuis uiam ueli¬
tis: de ipso autem cursu uestro bono
rectoq condiferte uos ad predestina¬
tionem diuine gratiȩ pertinere. liẽ
quod sequitur. & dicitur. uerũtamen
si qui estis non dum uocati. quos grana
sua predestinauerit eligendos. acci¬
pietis eandem grauam qua uelitis et
suis electi: durius dicitus quam dici
porest. si nos non quibuslib& hominibꝰ
loqui. sed xp̃i ecclesie cogitemus. Cur
enim non potius ita dicuur. & si qui
sunt non dum uocati pro eis ut uocent᷑
oremus. fortassis enĩ sic predestinati

Expanded text:
gratiae miserantis erexit. » Cum bene et gratiae miserantis erexit. » Cum bene et convenienter dici possit et debeat, Si qui autem adhuc in peccatorum damnabilium delectatione remoramini, apprehendite saluberrimam disciplinam: quod tamen cum feceritis, nolite extolli quasi de operibus vestris, aut gloriari quasi hoc non acceperitis; Deus est enim qui operatur in vobis et velle et operari, pro bona voluntate ; et a Domino gressus vestri diriguntur, ut ejus viam velitis : de ipso autem cursu vestro bono rectoque condiscite vos ad praedestinationem divinae gratiae pertinere. 60. Item quod sequitur, et dicitur, « Verumtamen si qui estis nondum vocati, quos gratia sua praedestinaverit eligendos, accipietis eamdem gratiam, qua velitis et sitis electi: » durius dicitur quam dici potest, si nos non quibuslibet hominibus loqui, sed Christi Ecclesiae cogitemus. Cur enim non potius ita dicitur: Et si qui sunt nondum vocati, pro eis ut vocentur oremus? Fortassis enim sic praedestinati
Abbreviated transcription (Latin):
qui autẽ obędiunt. sed in regnum eius
et gloriam predestinati non sunt.
temporales sunt nec usq in finẽ in eadde
obedientia permanebunt: quauis ergo
hec uera sint. non tamen isto modo ddi¬
cenda sunt audientibus multis. ut ser
mo ad ipsos &iam conuertatur. eisq
dicantur illa istorum uerba que uris
literis indidistis & que superius inter po¬
sui.ita se bab& de predestinatione defi¬
nita sentenua uoluntats dei. ut ali
ex uobis de infidelitate accepta obedi¬
entia uoluntate uenerins ad fidem.
Quid opus est dici alu ex uobis Si enĩ
ecclesie dei loquimur. si credentib lo¬
quimus. cur alios eorum ad fidem ue¬
nisse dicentes ceteris facere iudemur
iniuriam: cum possimus congruenuius
dicere. ua se hab& de predestinatione de¬
finita sententia uoluntatis dei. ut ex in.
quod sequitur est omnino dicendum :
id est ceteri uero qui in peccatorum de¬
lectatione remoramini ideo non dum
surrexistis. quia nec lum uos adiutoriũ

Expanded text:
qui autem obediunt, sed in regnum ejus qui autem obediunt, sed in regnum ejus et gloriam praedestinati non sunt, temporales sunt, nec usque in finem in eadem obedientia permanebunt. Quamvis ergo haec vera sint, non tamen isto modo dicenda sunt audientibumo ad ipsos etiam convertatur, eisque dicantur illa istorum verba, quae vestris litteris indidistis, et quae superius interposui: « Ita se habet de praedestinatione definita sententia voluntatis Dei, ut alii ex vobis de infidelitate, accepta obediendi voluntate, veneritis ad fidem. » Quid opus est dici, « alii ex vobis? » Si enim Ecclesiae Dei loquimur, si credentibus loquimur, cur alios eorum ad fidem venisse dicentes, caeteris facere videamur injuriam; cum possimus congruentius dicere: Ita se habet de praedestinatione definita sententia voluntatis Dei, ut ex infiquod sequitur, est omnino dicendum, id est: « Caeteri vero qui in peccatorum delectatione remoramini, ideo nondum surrexistis, quia necdum vos adjutorium
Abbreviated transcription (Latin):
catur hominibus siue curratis siue dormi¬
atis. quod uos presciut qui falli non poret¬
hoc eritis. Dolosi autem uel imperiti medi¬
ci est &iam utile medicamentum sic
alligare. ut aut non prosit aut obsit.
Sed dicendum est. sic currite ut com¬
prehendaus: atq ut ipso cursu uestro
ita uos esse precognitos nouerius ut le¬
guime curratis & si quo alio modo der
prescienua preilicari potest. ut hominis
segnitia repellatus. Quamuis ergo it a¬
se habeat de predestinatione definita
sententia uoluntatis dei. ut alu ex fideli¬
tate accepta uoluntate obediendi conues¬
tantur ad fidem uel perseuerent infide.
cȩteri uero qui inpeccatorum damnabi¬
lium delectatione remorantur si & ipsi
predestinati sunt. ideo non dum surrere¬
rint. quia non dum eos adiutorium gra¬
tiȩ miserantis erexit: si qui enim non¬
dum sunt uocati quos gratia sua pre¬
destinauit eligendos. accipient eandẽ
gratiam qua elect esse uelint & sint. si

Expanded text:
catur hominibus, « Sive curratis, sive dormicatur hominibus, « Sive curratis, sive dormiatis, quod vos praescivit qui falli non pothoc eritis. » Dolosi autem vel imperiti medici est, etiam utile medicamentum sic alligare, ut aut non prosit, aut obsit Sed dicendum est, Sic currite, ut comprehendatis , atque ut ipso cursu vestro ita vos esse praecognitos noveritis, ut legitime curreretis: et si quo alio modo Dei praescientia praedicari potest, ut hominis segnitia repellatur. se habeat de praedestinatione definita sententia voluntatis Dei, ut alii ex infidelitate, accepta voluntate obediendi, convertantur ad fidem, vel perseverent in fide; caeteri vero, qui in peccatorum damnabilium delectatione remorantur, si et ipsi praedestinati sunt, ideo nondum surrexerunt quia nondum eos adjutorium gratiae miserantis erexit. Si qui enim nondum sunt vocati, quos gratia sua praedestinavit eligendos, accipient eamdem gratiam, qua electi esse velint, et sint; si
Abbreviated transcription (Latin):
capitale crimen obiecit: qđ ipse pelagio
non quidem amore ueritans dei. sed
iamen sue damnauionis umore damna¬
uit. Giusquis autẽ ddicere gratiã dei scdin
merita nostra dari sicut eatholicus fidelis
exhorret. uec ipsam fidem subirahat dei
grauę qua misericordiam consecutus est
ut fidelis ess&: ac perhoe granȩ ddei tribu¬
at perseuerantiam quoq usq in finem
qua misericordiam consequitus. quam
poscit cotidie ne inferatur intemptatio¬
nem. Inter initium autẽ fidei &. perfecii¬
onem perseuerantię media sunt illa
quibus recte iumus. que ipsi &iã dona¬
ri nobis adeo fude impegante consenti¬
unt. hec autẽ omnia. initium scilicae fider
et cȩtera usq in finem dona sua deusuo
contradicere uel de predestinatione du
canda est. ut apud imperitam uel tasdi¬
oris intelligentiȩ muluuidinẽ redargua
quodammodo ipsa sua predicatione iude¬
atur sicut redargui udetur &. prescientia
dei. quam certe negare non possunt. si di¬

Expanded text:
capitale crimen objecit: quod ipse Pelagius, capitale crimen objecit: quod ipse Pelagius, non quidem amore veritatis Dei, sed tamen suae damnationis timore damnavit. Quisquis autem dicere gratiam Dei secundum merita nostra dari, sicut catholicus fidelis exhorret; nec ipsam fidem subtrahat Dei gratiae, qua misericordiam consecutus est ut fidelis esset: ac per hoc gratiae Dei tribuat perseverantiam quoque usque in finem, qua misericordiam consequitur, quam poscit quotidie, ne inferatur in tentationem. Inter initium autem fidei et perfectionem perseverantiae, media sunt illa, quibus recte vivimus, quae ipsi etiam donari nobis a Deo fide impetrante consentiunt. Haec autem omnia, initium scilicet fidei, et caetera usque in finem dona sua, Deus lcontradicere, vel de praedestinatione dubcanda est, ut apud imperitam vel tardioris intelligentiae multitudinem redargui quodam modo ipsa sua praedicatione videatur: sicut redargui videtur et praescientia Dei quam certe negare non possunt, si di
Abbreviated transcription (Latin):
loquor quã uerus. si uel nunc dico
me adlectionem sine ullo errore scri¬
bendi iam inista ętate uenisse. Sed inter¬
est quantum & in quibus rebus erretur. &
quam facile quisq corrigat. uel quanta
pertinatia suum defendere conetur erro¬
rem. Bon x quippe spei est homo. si eum
sie ꝓficientem dies ultimus uite huius in¬
uenerit. ut aditiantur ei que proficienti
defuerunt: & perficiendus quam puni.¬
endus potius iudicetur. Quocirca si homi¬
nibus qui propterea me dilexerunt
quia peruenit ad eos ante quã me dilige¬
rent aliqua mei laboris utilitas nolo
existere ingratus: quanto magis deo.
quem non diligeremus nisi prior di:¬
lexisset nos. & fecisset dilectores suos quo
Raruas ex ipso est. sicut dixerunt quos
feeit magnos non solum amatores. ue¬
rum ieiam predicatores suos: Quid est
autem grauius quam negare ipsam
gratiam dei dicendo eam sedin merita
nostra dari: quod in pelagianis fules
catholica ex horruit. qđ ips pelagio

Expanded text:
loquor quam verius, si vel nunc dico loquor quam verius, si vel nunc dico me ad perfectionem sine ullo errore scribendi jam in ista aetate venisse. Sed interest quantum et in quibus rebus erretur; et quam facile quisque corrigat, vel quanta pertinacia suum defendere conetur errorem. Bonae quippe spei est homo, si eum sic proficientem dies ultimus vitae hujus invenerit, ut adjiciantur ei quae proficienti defuerunt, et perficiendus quam puniendus potius judicetur. 56. Quocirca, si hominibus, qui propterea me dilexerunt, quia pervenit ad eos, antequam me diligerent, aliqua mei laboris utilitas, nolo existere ingratus: quanto magis Deo, quem non diligeremus, nisi prius dilexisset nos, et fecisset dilectores suos? quoniam charitas ex ipso est : sicut dixerunt quos fecit magnos, non solum amatores, verum etiam praedicatores suos. Quid est autem ingratius, quam negare ipsam gratiam Dei, dicendo eam secundum merita nostra dari? Quod in Pelagianis fides catholica exhorruit, quod ipsi Pelagio
Abbreviated transcription (Latin):
perscuerantiam non nisi ab eo dona¬
ri qui nos predestinauit insuuĩ regnũ
et gloriam: deinde ipsam epistolam
quã ia contra pelagianos ad sanctũ
paulinum nolanum episcopũ feci.
cui epistole contradicere modo cepe¬
runt. nonne ante annos plurumos edi¬
di. eam quoq inspiciant quã dedi
ad xixtum romanę ecclesie prespi¬
terũ. quando aduersus pelagianos
acerrima conflictione certauimus:
et talem repperient qualisilla est ad
paulinum. Unde recolant aduersis
heresim pelagianam iam ante ali¬
quot annos ista dieta esse atq con¬
scripia. que nunc eis displicere mi¬
randum est: quauis neminẽ uelim
sic amplecu omnia mea ut me sequa¬
tur: nisi in his in quibus monon errare
perspexeri. Nam ꝓpterea facio nunc
libros inquib: opuscula mea regactan¬
da suscepi.: ut nec me ipsum inomnib:
me secutũ fuisse demonstrem. Sed pfi¬
cienter me existimo deo mises ante
scripsisse. non tamen a perfectione
cepisse: quandoquidem arrogantius

Expanded text:
perseverantiam non nisi ab eo donaperseverantiam non nisi ab eo donari, qui nos praedestinavit in suum regnum et gloriam. Deinde ipsam epistolam, quam jam contra Pelagianos ad sanctum Paulinum Nolanum episcopum feci, cui epistolae contradicere modo coeperunt, nonne ante annos plurimos edidi? Eam quoque inspiciant, quam dedi ad Sixtum Romanae Ecclesiae presbyterum, quando adversus Pelagianos acerrima conflictatione certavimus; et talem reperient, qualis illa est ad Paulinum. Unde recolant, adversus haeresim Pelagianam jam ante aliquot annos ista dicta esse atque conscripta, quae nunc eis displicere mirandum est. Quamvis neminem velim sic amplecti omnia mea, ut me sequatur, nisi in iis in quibus me non errasse perspexerit. Nam propterea nunc facio libros, in quibus opuscula mea retractanda suscepi, ut nec me ipsum in omnibus me secutum fuisse demonstrem, sed proficienter me existimo Deo miserante scripsisse, non tamen a perfectione coepisse: quandoquidem arrogantius
Abbreviated transcription (Latin):
ante me nemo dixerit. Beatus quippe
eyprianus in oratione dominica sicut
ium ostendimus petitiones nostras ita
exposuit. ut in ipsa prima petirone per¬
seuerantiam nos dicer& poscere. ud
nos orare asserens dicendo. sanuifice¬
tur nomen uium. cum iam inbaptis¬
mate sanctificati fuerimus. ut in eo qđ
esse cȩpimus perseueremus. Nideant
camen hi quibus amantibus me ingra¬
tus esse non debeo. qui preter hoc quod
in questionem uenit omnia mea sicut
scriptisse profitentus amplecu. uide¬
ant inquam utrum in primi libri
posterioribus partibus eorum duorũ
quos mei episcopatus initio ante quam
pelagiana heresis apparerae ad sim¬
plicianum mediolanensem episcopũ
seripsi remanserit aliquid quo uoce¬
tur indubium gratiam dei non scdin
merua nostra dari. & utru ibi non sa¬
usegerim &ia initium fidei esse do¬
num dei. & utrum ex his que ibi dieta
sunt non consequentes eluceat: & si
non sit expressum &eiam usq in finẽ

Expanded text:
ante me nemo dixerit. Beatus quippe ante me nemo dixerit. Beatus quippe Cyprianus in Oratione Dominica, sicut jam ostendimus, petitiones nostras ita exposuit, ut in ipsa prima petitione perseverantiam nos diceret poscere; id nos orare asserens, dicendo, Sanctificetur nomen tuum , cum jam in Baptismate sanctificati fuerimus; ut in eo quod esse coepimus, perseveremus. Videant tamen ii, quibus amantibus me, ingratus esse non debeo, qui praeter hoc quod in quaestionem venit, omnia mea, sicut scribitis, se profitentur amplecti: videant, inquam, utrum in primi libri posterioribus partibus, eorum duorum quos mei episcopatus initio, antequam Pelagiana haeresis appareret, ad Simplicianum Mediolanensem episcopum scripsi, remanserit aliquid quo vocetur in dubium, gratiam Dei non secundum merita nostra dari: et utrum ibi non satis egerim, etiam initium fidei esse donum Dei: et utrum ex iis quae ibi dicta sunt, non consequenter eluceat, etsi non sit expressum, etiam usque in finem
Abbreviated transcription (Latin):
mus a nobis esse perseuerantiam nr̃am
non adño respondent illi ita nos ano¬
bis habere ininum fidei sicut sinem:
sic argumentantes mubiõmagis nos
habere a nobis illud iritum. si a nobis
habemus permanere usq infinem cũ
perficere quã inchoare sit mauis: ac
sic udentidem concludunt grauiam
dei sedm merita nostra dari. Si autẽ
utrumq dei donum est. & hec dona sua
deus quod negare quis potest daturũ
se esse presciuit. predestinatio predi¬
canila est. it possit uera dei gratia.
hoc est que non sedin merita nostra
datur insuperabili inunutionẽ de¬
fendi. Et ego quidem in illo libro euiꝰ
est tytulus de correpuone & grauia.
qui sufficere non pouut omnib: dilecto¬
ribus nostris puto me ita posuisse.
donum dei esse & iã perseuerare usq
infinem. ut hoc antea si me non fallit
obliuio tam ex presse atq cuidenter
uel nusquã uel pene nusquã scripse¬
rim. sed ita hoc nune dixi. ut non

Expanded text:
mus a nobis esse perseverantiam nostram, mus a nobis esse perseverantiam nostram, non a Domino; respondent illi, ita nos a nobis habere initium fidei, sicut finem, sic argumentantes, multo magis nos habere a nobis illud initium, si a nobis habemus permanere usque in finem, cum perficere quam inchoare sit majus: ac sic identidem concludunt, gratiam Dei secundum merita nostra dari. Si autem utrumque Dei donum est, et haec Deus dona sua quod negare quis potest? daturum se esse praescivit; praedestinatio praedicanda est, ut possit vera Dei gratia, hoc est, quae non secundum merita nostra datur, insuperabili munitione defendi. 55. Et ego quidem in illo libro, cujus est titulus, De Correptione et Gratia, qui sufficere non potuit omnibus dilectoribus nostris, puto me ita posuisse donum Dei esse, etiam perseverare usque in finem , ut hoc antea, si me non fallit oblivio, tam expresse atque evidenter, vel nusquam, vel pene nusquam scripserim. Sed ita hoc nunc dixi, ut non
Abbreviated transcription (Latin):
est predestinauo manifesta & certa scõ:
quam postea diligentius &e opeposii cum
iam contra pelagianos disputaremꝰ defen¬
dere uecessitas compulu. Didicimꝰ eni
singulas quasq hereses inuilisse ȩcelesiȩ
proprias questiones: contra quas dili¬
genuus defenderetur scripiura diui¬
na. quan si nulla talis necessitas coge¬
ret. Quid autẽ coegit loca seripiurarũ
quibus predestinatio commendata est
copiosius & enueliatius isto nr̃o labore
defendi: nisi quod pelagiani dicunt
destruatui. gratunis dei beneficus quib
liberamur inimica: &e initiũ fidei & in
ea usq infinem perseuerantiam sedĩ
scripturas unde multa iani dixinus.
dona dei esse defengimus. quo si a nobis
esse uicimus iniiũ fudei ut eo cȩ̨tera do¬
na dei mercamur accipere. concludus
pelagiani gratiam dei scdm̃ merita
nostra dari. quod ita exhorruit catho¬
lica fides ut damnari tunens hoc
pelagius ipse damnaret: itemq sidici¬

Expanded text:
est praedestinatio manifesta et certa sanctorum: est praedestinatio manifesta et certa sanctorum: quam postea diligentius et operosius, cum jam contra Pelagianos disputaremus, defendere necessitas compulit. Didicimus enim singulas quasque haereses intulisse Ecclesiae proprias quaestiones contra quas diligentius defenderetur Scriptura divina, quam si nulla talis necessitas cogeret. Quid autem coegit loca Scripturarum, quibus praedestinatio commendata est, copiosius et enucleatius isto nostro labore defendi, nisi quod Pelagiani dicunt destruatur, gratuitis Dei beneficiis quibus liberamur inimica, et initium fidei, et in ea usque in finem perseverantiam secundum Scripturas, unde jam multa diximus, dona Dei esse defendimus. Quoniam si a nobis esse dicimus initium fidei, ut eo caetera Dei dona mereamur accipere; concludunt Pelagiani, gratiam Dei secundum merita nostra dari. Quod ita exhorruit catholica fides, ut damnari timens, hoc Pelagius ipse damnaverit. Itemque si dici
Abbreviated transcription (Latin):
tuit: & contradicens aliquanto comino¬
tius pene cũ eo qui illa commemoraue¬
rat liugauit. Quid uero primitus et
maxime ileus iub&. nisi ut ereddamus
ineum: Et hoc ergo ipsedat: sibene illi
dicium est. da quod iubes. In eisdem &iã
libris qđ de mea conuersione narraui
deo me conuertente ad eam fudem quã
miserrima & furiosissima loquaritate
uastabam: nonne ita narratum esse me¬
ministis. ut ostenderẽ me fidelib & coti¬
dianis marris mee lacrimis ne perirem
fuisse conuessum. Ubi uuq predicaui.
non solum auersas arecta fule. sed ai¬
uersas ceiã recte fuder ideum sua graua
dileam conuertere hominũ uoluntaus.
De proficiente porro perseueranua quẽ¬
adinodũ deum rogauerim: et scius. et
potests recensere cum uultis. Omua
uaq derdona que in eodem opere siue
optaui.siue audiui. quis non dicã nega¬
re. sul dubitare saltem audeat: deum
luturum se esse prescisse. & quib dauir
fuerit numquam potuisse nescire. Nec

Expanded text:
tuit, et contradicens aliquanto commotuit, et contradicens aliquanto commotius, pene cum eo qui illa commemoraverat litigavit. Quid vero primitus et maxime Deus jubet, nisi ut credamus in eum? Et hoc ergo ipse dat, si bene illi dictum est, « Da quod jubes. » Et in eisdem etiam libris quod de mea conversione narravi , Deo me convertente ad eam fidem, quam miserrima et furiosissima loquacitate vastabam, nonne ita narratum esse meministis, ut ostenderem me fidelibus et quotidianis matris meae lacrymis ne perirem fuisse concessum? Ubi utique praedicavi, non solum aversas a recta fide, sed adversas etiam rectae fidei, Deum sua gratia ad eam convertere hominum voluntates. De proficiente porro perseverantia quemadmodum Deum rogaverim, et scitis, et potestis recensere cum vultis. Omnia itaque Dei dona quae in eodem opere sive optavi, sive laudavi, quis, non dicam negare, sed dubitare saltem audeat Deum daturum se esse praescisse, et quibus daturus fuerit, nunquam potuisse nescire? Haec
Abbreviated transcription (Latin):
nbus libris. multum miror eos dicere. nec
ꝗtendere ut de aliis huȩ taccam ipsos libros nros
et ante quam pelagiani apparere cępis¬
sent conscriptos & editos. & uidere quam
multis eorum locis futuram nescientes
pelagianam heresim cędebamus predi¬
canda gratiam qua nos deus liberat a ma
scđin gratuitam misericordiã suam : qđ
plenuis sapere cępi in ea disputatione quã
scripsi ad beatę miemorie simplicianum
episcopũ mediolanensis ecclesiȩ in mei
cpis copatus exordio: quando & initrum
fidei donum dei esse cognoui ut asserui.
Quid autẽ meorũ opusculorũ frequentiꝰ
et delectabilius innotescere poruit quã
libri confessionũ mearum: cum & ipsos
edederim ante quã pelagiana heresis
eruusset. In eis certe dixi deo nostro et
sepe dixi: da quod iubes. & iube qđ uis.
que mea uerba pelaguis rome cum a.
quouam frare & coepiscopo meo fusseñ
eo presente commemorata ferre non po¬

Expanded text:
bus libris » : multum miror eos dicere; nec bus libris » : multum miror eos dicere; nec attendere, ut de aliis hic taceam, ipsos libros nostros et antequam Pelagiani apparere coepissent, conscriptos et editos, et videre quam multis eorum locis futuram nescientes Pelagianam haeresim caedebamus, praedicando gratiam, qua nos Deus liberat a malsecundum gratuitam misericordiam suam. Quod plenius sapere coepi in ea disputatione, quam scripsi ad beatae memoriae Simplicianum episcopum Mediolanensis Ecclesiae, in mei episcopatus exordio, quando et initium fidei donum Dei esse cognovi, et asserui. 53. Quid autem meorum opusculorum frequentius et delectabilius innotescere potuit, quam libri Confessionum mearum? Cum et ipsos ediderim antequam Pelagiana haeresis exstitisset; in eis certe dixi Deo nostro, et saepe dixi: « Da quod jubes, et jube quod vis » . Quae mea verba Pelagius Romae, cum a quodam fratre et coepiscopo meo fuissent eo praesente commemorata, ferre non po
Abbreviated transcription (Latin):
ficiorũ dei non est tamen populis pre
ut qui hab& aures audiendi audiat.
Quis autem hab&. si non accepit ab illo
pit reitiat. lum tameni qui capit su¬
mat & bibat: bibat & uiuat. Sicut
enim predicanda est pietas ut ab eo qui
hab& auses audiendi deus recte colat.
predicanda est pudicicia. ut ab eo qui
hab& aures audiendi nihil genitalib
membris illicitum perpetretur. pre¬
dicanda est Raritas. ut ab eo qui habet
aures audiendi deus & proximus dili¬
gatur: ita predicanda est & ista pre¬
destinauo beneficiorum dei. ut qui
habet aures audiendi. non in se ipso.
sed in dño glorirtur. Quod autẽ dicunt
non opus fiusse huiuscemodi disputa¬
tonis incerto minus intelligentium
tot corda turbari. quoniã non minus
utiliter sinc hac definitione predesti¬
nauonis per tot annos defensa est ca¬
tholica fides. cum contra alios. tun
maxime contra pelagianos. tot catho¬
licorum & aliorũ & nostris preceden¬

Expanded text:
ficiorum Dei, non est tamen populis praeficiorum Dei, non est tamen populis praeut qui habet aures audiendi, audiat . Quis autem habet, si non accepit ab illo epit, rejiciat: dum tamen qui capit, sumat et bibat, bibat et vivat. Sicut enim praedicanda est pietas, ut ab eo qui habet aures audiendi, Deus recte colatur; praedicanda est pudicitia, ut ab eo qui habet aures audiendi, nihil genitalibus membris illicitum perpetretur; praedicanda est charitas, ut ab eo qui habet aures audiendi, Deus et proximus diligatur: ita praedicanda est et ista praedestinatio beneficiorum Dei, ut qui habet aures audiendi, non in se ipso, sed in Domino glorietur. 52. Quod autem dicunt, « non opus fuisse hujuscemodi disputationis incerto minus intelligentium tot corda turbari: quoniam non minus utiliter sine hac definitione praedestinationis per tot annos defensa est catholica fides, tum contra alios, tum maxime contra Pelagianos, tot catholicorum et aliorum et nostris praeceden
Abbreviated transcription (Latin):
tiam: quam non solum docti. sed
indocti etiã confitentur. Porro si
bec ita deum nouerant dare ut non
ignorarent eum daturum se esse p̾seisse.
tͦ quibus ess&e daturus non potusse
neserre. proculdubio nouerant predesti¬
nationem quam per apostolos predi¬
catam contra nouos herericos operosius
diligentiusq defendimus. nec tamen
eis obedientiam predicantibus & ad eam
sicut quisq poterat feruenter hortanti¬
bus ullo modo recte diceretur. si non
uultis obȩdientiam ad quam nos aecen¬
ditis in nostro corde frigescere. nolite
nobis istam dei gratiam predicare. qua
deum dare fatemini. que ut nosfaciamꝰ
eosq intati sunt utrumq faciebant
id est & der gratiam quę non sedm̃
merita nr̃a datus ueraciter predica¬
bant. & piam obędienuã precepus salu¬
brius instruebant. quid est qͦd iniucta
conelusi uiolentia ueritatis recte se isti
nostri dicere existimant. & si uerum est
quod dicitur de predestinauone beni¬

Expanded text:
tiam, quam non solum docti, sed tiam, quam non solum docti, sed indocti etiam confitentur? Porro si haec ita Deum noverant dare, ut non ignorarent eum daturum se esse praescisse, et quibus daturus esset non potuisse nescire; procul dubio noverant praedestinationem, quam per Apostolos praedicatam contra novos haereticos operosius diligentiusque defendimus: nec tamen eis obedientiam praedicantibus, et ad eam sicut quisque poterat ferventer hortantibus, ullo modo recte diceretur, Si non vultis obedientiam, ad quam nos accenditis, in nostro corde frigescere, nolite nobis istam Dei gratiam praedicare, qua Deum dare fatemini, quae ut nos faciamueosque imitati sunt, utrumque faciebant, id est, et Dei gratiam, quae non secundum merita nostra datur, veraciter praedicabant, et piam obedientiam praeceptis salubribus instruebant: quid est quod invicta conclusi violentia veritatis recte se isti nostri dicere existimant, « Etsi verum est quod dicitur de praedestinatione bene
Abbreviated transcription (Latin):
rogabitur deus ut permuitat uobis
d ari uocem qua quod eredius confite¬
ri possitis: dabit erũ. certus sum. Quide¬
dit quod primum est. dabit & quod
secundum est. qui dedit credereda¬
bit et confiteri. Isti tales tantq docto¬
res dicentes non esse aliquid de quo
tamquã de nostro qͦd nobis deus non
dederit gloriemur. nec ipsum cor
nostrum & cogitationes nr̃as in po¬
iestate nr̃a esse. & totum clantes deo
atq ab ipso nos accipere confitentes
ut permansuri conuertamus ad eũ.
ut id quod bonũ est nobis quoq ui¬
deatur bonum. & uelimus illud ut
honoremus deuni. ut recipiamus
xp̃m. ut ex indeuotis deuoti efficia¬
mur et religiosi. ut in ipsam trini¬
tatem eredamus. &. confiteamus &iã
uoce quod eredimus: hec utiq gratie
der tribuunt. dei munera agnoscuꝗ:
ab ipso nobis non anobisesse testant᷑.
Numquid auiẽ quisquam eos dictu¬
rus est ia confessos istam dei gratiã.
ut auderent eius negare prescien¬

Expanded text:
rogabitur Deus, ut permittat vobis rogabitur Deus, ut permittat vobis dari vocem, qua quod creditis, confiteri possitis. « Dabit enim, certus sum; qui dedit quod primum est, dabit et quod secundum est » ; qui dedit credere, dabit et confiteri. 50. Isti tales tantique doctores dicentes non esse aliquid, de quo tanquam de nostro, quod nobis Deus non dederit, gloriemur; nec ipsum cor nostrum et cogitationes nostras in potestate nostra esse; et totum dantes Deo, atque ab ipso nos accipere confitentes, ut permansuri convertamur ad eum; ut id quod bonum est, nobis quoque videatur bonum, et velimus illud, ut honoremus Deum, et recipiamus Christum, ut ex indevotis efficiamur devoti et religiosi, ut in ipsam Trinitatem credamus, et confiteamur etiam voce quod credimus: haec utique gratiae Dei tribuunt, Dei munera agnoscunt, ab ipso nobis, non a nobis esse testantur. Numquid autem quisquam eos dicturus est, ita confessos istam Dei gratiam, ut auderent negare ejus praescien
Abbreviated transcription (Latin):
in expositione eiusdem euangelii cũ
adillum ueniss&e locũ ubi deum ad
bierusalem pergentem samaritani
recipere noluerunt. disce inquit quia
recipi noluit non simplici mente con¬
uersus. nam si uoluiss&. ex indeuotis
deuotos fecisset. Cus autẽm non rece¬
perunt eum. euangelista ipse memo¬
rauit dicens: quia facies eius erat
euntis in hierusalem. Discipuli autẽ
recipi intra samariam gestiebant:
sed deus quos dignatur uocat. &
quem uult religiosum facit. Quid
eudentius quid illustrius a uerbi
dei iractatoribus querimus. si & ab
ipsis quod inseripturis elarum est au¬
dise ddelectat. Sed his duobus qui
sufficere debuerunt scm gregorium
addamus & tercium: qui & credere
indeum & qđ esedimus confiteri
dei donum esse testatur dicens. hnis
deitatis queso uos confitemini trinita¬
tem. si uero alites uultis. dicite uniss
esse nature: & deus uocem dari uobis
a sancto spiritu de precabitur. id est

Expanded text:
in Expositione ejusdem Evangelii, cum in Expositione ejusdem Evangelii, cum ad illum venisset locum, ubi Dominum ad Jerusalem pergentem Samaritani recipere noluerunt: « Simul disce, » inquit, « quia recipi noluit a non simplici mente conversis. Nam si voluisset, ex indevotis devotos fecisset. Cur autem non receperint eum, Evangelista ipse commemoravit dicens: Quia facies ejus erat euntis in Jerusalem » . « Discipuli autem recipi intra Samariam gestiebant. Sed Deus quos dignatur vocat, et quem vult religiosum facit » . Quid evidentius, quid illustrius a verbi Dei tractatoribus quaerimus, si et ab ipsis quod in Scripturis clarum est, audire delectat? Sed his duobus, qui sufficere debuerunt, sanctum Gregorium addamus et tertium, qui et credere in Deum, et quod credimus confiteri, Dei donum esse testatur, dicens: « Unius deitatis, quaeso vos, confitemini Trinitatem: si vero aliter vultis, dicite unius esse naturae; et Deus vocem dari vobis a sancto Spiritu deprecabitur: » id est,
Abbreviated transcription (Latin):
sissimus & doctor lucidissimus potuit.
quam ubi nos in oratione dominica
etiam ꝓinimicis fidei xpianȩ orare
oportere commonuit: ubi de initio
fidei qđ & iã hoc donũ dei sit quid sen¬
tret ostendit: & ꝓperseuerantia usq
infinem quia &e ipsam non nisi deis
eis qui per seuerauerint donat.
ecclesiam xp̃i cotidie orare monstra¬
uit. Beatus quoq aobrosius cum
exponer & quod ait lucas euange¬
lista uisum est mihi. potest inquit
non solum uisum esse qđ sibi uisum
esse declarat. non enĩ uoluntate tan¬
tum humana uisum est. sed sicut pla¬
cuit ei qui inme loquitur xp̃s. qui
ut id quod bonũ est nobis quoq bonũ
uiaeri possit operatur quem enim
miseratur & uocat: et idco qui xp̃m
sequitur potest interrogatus cur esse
uoluerit xp̃ianus respondere. uisũ
est mihi. Quod cũ dicit. non negat
deo uisum. adeo enĩ preparatur
uoluntas hominum. llt enĩ deus
honori ficetur a sancto. dei gratia

Expanded text:
sissimus et doctor lucidissimus potuit, sissimus et doctor lucidissimus potuit, quam ubi nos in oratione dominica etiam pro inimicis fidei christianae orare oportere commonuit? ubi de initio fidei, quod etiam hoc donum Dei sit, quid sentiret ostendit: et pro perseverantia usque in finem, quia et ipsam nonnisi Deus eis qui perseveraverint donat, Ecclesiam Christi quotidie orare monstravit. Beatus quoque Ambrosius cum exponeret quod ait Lucas evangelista, Visum est et mihi : « Potest, » inquit, « non soli visum esse, quod sibi visum esse declarat. Non enim voluntate tantum humana visum est, sed sicut placuit ei qui in me loquitur Christus, qui ut id quod bonum est, nobis quoque videri bonum possit, operatur: quem enim miseratur, et vocat. Et ideo qui Christum sequitur, potest interrogatus cur esse voluerit christianus, respondere, Visum est et mihi. Quod cum dicit, non negat Deo visum; a Deo enim praeparatur voluntas hominum » . « Ut enim Deus honorificetur a sancto, Dei gratia
Abbreviated transcription (Latin):
deum uel ꝑer angelos cȩlorũ doctrina
salutis accipiant. multis uero ud esse
donatum. ut deo perhomines credan
Quolibet tamen modo dicatur homini
uerbum dei : proculdubio qũo sic au¬
predicanda est predicarunt. ⁊d est
quã nulla merita humana p̾cedunt.
et ad facienda dei precepta instanter
hortati sunt. ut qui haber ei donum
obedientiȩ. quibus ussis obediendum
essa audirent. Si enĩ gratiam merita
ulla nr̃a precedunt: ꝓfecto aut facti
alicuius aut dieti aut cogitationis
est meruũ: ubi & ipsa intelligitur uo¬
luntas bona Sed breuissime complex¬
us est omniũ genera meritorũ qui di¬
cit innullo gloriandum quando
nostrũ nihu sit: qui uero ait non est
in nostra potestate cor nr̃m & nostrę
cogitationes. nec ipse facta & dicta pre¬
terut: non eni est ullum factũ dictũ ue
hominis qđ non excorde & cogitatio¬
ne ꝓcedat. Quid autẽ amplius de hac
re agere cyprianus martyrglorio¬

Expanded text:
Deum vel per Angelos coelorum doctrinam Deum vel per Angelos coelorum doctrinam salutis accipiant; multis vero id esse donatum, ut Deo per homines credant. Quolibet tamen modo dicatur homini verbum Dei, procul dubio, quo sic aupraedicanda est, praedicarunt, id est, quam nulla merita humana praecedunt; et ad facienda divina praecepta instanter hortati sunt, ut qui haberent donum obedientiae, quibus jussis obediendum esset, audirent. Si enim gratiam merita ulla nostra praecedunt, profecto aut facti alicujus, aut dicti, aut cogitationis est meritum, ubi et ipsa intelligitur voluntas bona: sed brevissime complexus est omnium genera meritorum, qui dicit, « In nullo gloriandum, quando nostrum nihil sit. » Qui vero ait, « Non est in nostra potestate cor nostrum, et nostrae cogitationes, » nec ipsa facta et dicta praeteriit: non enim est ullum factum dictumvi hominis, quod non ex corde et cogitatione procedat. Quid autem amplius de hac re agere Cyprianus martyr glorio