comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ibi libestas. hic autẽ s p̃sdĩ. cuiusdono iustificamur quo fit inno¬
bis ut non peccare delectet ubilibestas est. sicut p̃ter hunc sp̃m
Hic sp̃s sc̃s perquemdiffunditur caritas incordib: nr̃is. quae
plenitudo legis est. etiam digitusdi ineuangelio dicitur. Vnde
ꝑquem scĩficamur ut ex fideuiuentes ꝑ dilectionem beneope¬
remur : quem non moueat ista congruentia. ibidemqͣ distantia
Diesenim quinquaginta computantur acelebratione pasche:
qua eoccisione figurate ouis ꝑ moysenfieri p̃cepta est: insignifi¬
cationeutiq futura edominice passionis . usq: addiem quãmor¬
ses legem accepit intabulis digitodĩ conscriptis. Similit̃ aboc¬
cisione etresurrectione illius qui sicut ouis adimmolandum
ductus est quinquaginta dieb completis: congregatos inunum
fideles digitusdi hocest sp̃s sc̃s impleuit. In hac mirabili congru¬
entia illudcerte plurimũ distat. quodibi populus accedere
ad locũ ubilex dabatur horrendo terrore prohibetur:

Expanded text:
ibi libertas. hic autem spiritus dei, cuius dono iustificamur, quo fit in nobis ut non peccare delectet, ubi libertas est, sicut praeter hunc spiritum hic spiritus sanctus, per quem diffunditur caritas in cordibus nostris, quae plenitudo legis est, etiam digitus dei in euangelio dicitur. unde ritus dei, per quem sanctificamur, ut ex fide uiuentes per dilectionem bene operemur, quem non moueat ista congruentia ibidemque disDies enim quinquaginta computantur a celebratione Paschae, quae occisione figuratae ovis per Moysen fieri praecepta est , in significationem utique futurae Dominicae passionis, usque ad diem qua Moyses legem accepit in tabulis digito Dei conscriptis: similiter ab occisione et resurrectione illius qui sicut ovis ad immolandum ductus est , quinquaginta diebus completis, congrfideles digitus dei, hoc est spiritus sanctus, inpleuit. In hac mirabili congruentia. illud certe plurimum distat, quod ibi populus accedere ad locum, ubi lex dabatur, horrendo terrore prohibetur,
Abbreviated transcription (Latin):
quid eadem caritas ammonet. Non facile defratre malialiquid ẽe
credendum. et cũ talealiquid dicitur. hocad se magis iudicat ꝑtinere
Necredat. Postremo ipsacaritas quacomnia credit. Nomni sp̃i¬

Expanded text:
quod eadem caritas admonet non facile de fratre mali aliquid esse credendum et, cum tale aliquid dicitur, hoc ad se magis iudicat pertinere ne credat ? postremo ipsa caritas, quae omnia credit, non omni spiri
Abbreviated transcription (Latin):
Dicant itaq iustitia xp̃i quidbaptizatis paruulis prosit. Dicant
omnino quoduolunt Profecto enĩ si sexp̃ia noseẽ meminerunt.
aliquid ꝓdesse non ambigunti Quod lib& igitur prosit: ꝓdesse
sicut etiam ipsi asserunt non credentib: non potest. Unde cogumi
paruulos baptizatos. incredentium numero deputare. scae ubiq
ecclesiae consentire: quȩ fidelium eos nomĩne Nocens & indignos

Expanded text:
dicant itaque, iustitia Christi quid baptizatis paruulis prosit, dicant omnino quod uolunt. profecto enim, si se Christianos esse meminerunt, aliquid prodesse non ambigunt. quodlibet igitur prosit, prodesse, sicut etiam ipsi adserunt, non credentibus non potest. unde coguntur paruulos baptizatos in credentium numero deputare et auctoritati sanctae ubique ecclesiae consentire, quae fidelium eos nomine non censet indignos
Abbreviated transcription (Latin):
uit scientiȩbonietmali. Quonomine. significaretur experientie
consequentiȩ et quidboni custodita. et quid maliessent transgressa
probibitione sensuri: Rocte profecto intelligunt antemalignam
diaboli ꝑsuasionem abstinuis se cibou&ito. atqiusi fuisseconcessis
Aep hoc etceteris : et p̃cipue ligno uitȩ. Quidenim ab surdius quia
uteredantur ex aliis arboribus alimenta sumpsisse. Nuonautẽ
eciam exillo quod et similiter ꝑmissum fuerat. set utilitaae p̃eo¬
pua. pactatum tabem mutariquamuis animalia corportumar

Expanded text:
uit scientiae boni et mali, quo nomine significaretur experientiae uit scientiae boni et mali, quo nomine significaretur experientiae consequentia, et quid boni custodita et quid mali essent transgressa prohibitione sensuri, recte profecto intelleguntur ante malignam diaboli persuasionem abstinuisse cibo uetito atque usi fuisse concessis ac per hoc et ceteris et praecipue ligno uitae. quid enim absurdius, quam ut credantur ex aliis arboribus alimenta sumpsisse, non autem etiam ex illo, quod et similiter permissum fuerat et utilitate praecipua per aetatum labem mutari quamuis animalia corpora
Abbreviated transcription (Latin):
simam ꝑueniret: sed nullo omninoumquã peccato eẽt obstrictus
hocqueritur ideo siilla uera sunt quae tãmulta deparuulis diximus.
Necest in filiis hominũ quisquã nec fuit necerit. exceptouno medi¬
atore iN quo nobis propitiatio et iustificatio posita est: ꝑ quã fini¬
tis inimicitiis peccatorum. reconciliamur dõ. Nonitaq abreest.
quantũ p̃senticausȩ sufficere uideo. ab ipso exordio generis huma¬
ni paucarepetere : quib aduersus quaedam quȩ mouerepossunt.
legentis animus informetur. Posteaquam illi primi homines
uir unusadam. etex illo eua uxor eius. acceptodĩ p̃cepto seruare
oboedientiam poluerunt: iustaeos poena acdebita secuta est
Sicenim comminatus fuerat dñs. quod eadie qua u&itũ cibũ ede¬
rent moste morerentur. Proinde quia utendi adescam omniligno
quod in paradyso erat acceperant potestatem: in quo &iã lignum
uite plantauerat ds̃. ab illo autẽsoloeos prohibuerat. quod appella¬

Expanded text:
simam perveniret, sed nullo omnino unquam peccato esset obstrictus, hoc quaeritur. Ideo si illa vera sunt, quae tam multa de parvulis diximus, nec est in filiis hominum quisquam, nec fuit, nec erit, excepto uno Mediatore, in quo nobis propitiatio et justificatio posita est, per quam finitis inimicitiis peccaquantum praesenti causae sufficere uidetur, ab ipso exordio generis humani pauca repetere, quibus aduersus quaedam, quae mouere possent, legentis animus informetur. Posteaquam illi primi homines, uir unus Adam et ex illo Eua uxor eius, accepto dei praecepto seruare oboedientiam noluerunt, iusta eos poena ac debita consecuta est. sic enim comminatus fuerat dominus, quod ea die, qua uetitum cibum ederent, morte morerentur. proinde quia utendi ad escam omni ligno, quod in paradiso erat, acceperant potestatem, in quo etiam lignum uitae plantauerat deus, ab illo autem solo eos prohibuerat, quod appella
Abbreviated transcription (Latin):
Primitias itaq sp̃s nunc habemus: undeiã filiidĩ reipsa factisu¬
must : Inceteris uero spesicut salui sicut in nouati ita et filiidĩ.
Reautẽ ipsa quia nondũ salui: id eonondũ plenein nouati. Ndũ
etiã filiidĩ sed filii sȩculi. Proficimus ergo inrenouationem
iustamq uitã. ꝑ quod filiidĩ sumus: et ꝑhoc peccareomnino
non possumus donectotũ in hoctrans mutetur. Etiã illud qđ

Expanded text:
primitias itaque spiritus nunc habemus, unde iam filii dei re ipsa facti sumus; in ceteris uero spe sicut salui, sicut innouati ita et filii dei, re autem ipsa quia nondum salui, ideo nondum plene innouati, nondum etiam filii dei, sed filii saeculi. proficimus ergo in renouationem iustamque uitam per quod filii dei sumus et per hoc peccare omnino non possumus, donec totum in hoc transmutetur, etiam illud, q
Abbreviated transcription (Latin):
beatis simã conteplationem promittendo coniunxit. Quidergi
est omnes aminore usq ad maiorem eorũ. Nisiom̃s ꝑtinentes sp̃ita¬
liter addomũ irł etad domum iuda. hocest adfiliosisaac̃. ad semen
abrahȩ I psaest enim promissio quaeidictũẽ. inisa acuocabitur
tibi semen: Non enĩ qui filii carnis hifiliidĩ. sed filii promissionis
deputantur in sem̃. Promissionis autem uerbum hocest: Ad hoc

Expanded text:
beatissimam contemplationem, promittendo coniunxit? Quid ergo beatissimam contemplationem, promittendo coniunxit? Quid ergo est \'omncs a minore usque ad maiorem eorum\' nisi omnes pertinentes spiritaliter ad domum Israhel et ad domum Iuda, hoc est ad filios Isaac, ad semen Abrahae? ipsa est enim promissio, qua ei dictum est: in Isaac uocabitur tibi semen. non enim qui filii carnis, hi filii dei, sed filii promissionis deputantur in semen. promissionis autem uerbum hoc est: ad hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ciuem suũ etunusquisq fratrem suũ dicens cognoscedñm. quia
om̃s cognoscent me aminore usq ad maiorem eorũ: Nunccesteia
tem pusest testamenti noui. cuius ꝑ proph&am est facta promissio.
phaccuerba quacex illa prophetia cõmemora uimusuin urereto
adhucdicit unusquisq ciuisuo et fratrisuo cognosebimo an fostib
ondicitur cũ euangeliũ p̃dic&ur : et euis ipsasit p̃dicatio ut hocubiq
dicatur . Namundescapłs gentiũ dicit ẽdoctorem. pisi quia hoe fit
quod ipseait. quomodo in uocabunt inque n oncrediderunt. aut quo¬
modocredunt que non audierunt. quomodo autẽ audient sinc p̃dican¬
te Cumergonunc ista p̾dicatio usquequaq crebrescat. quomodo
tem pusest testamentinoui. dequo proph&adixit: Etñ docebit unis¬
quisq ciuem suum. etunusquisq fratrem suũ dicens. Cognoscedñm
quia omnes cognoscent me aminoreusq: ad maiorem eorum u
Nisi quia eiusdem testam̃tinoui. aeternã mercedem. idest ipsiusdi¬

Expanded text:
ns: cognosce dum i num, quia omnes cognoscent me a mi nore usque ad mai orem eorum. nunc certe iam tempus est testamenti noui, cuius per prophetam est facta promissio per haec uerba, quae ex illa prophetia commemorauimus. cur ergo adhuc dicit unusquisque ciui suo et fratri suo: cognosce dominum? an forte non dicitur, cum euangelium praedicetur et eius ipsa sit praedicatio, ut hoc ubique dicatur? nam unde se apostolus gentium dicit esse doctorem, nisi quia hoc fit quod ipse ait: quomodo inuocabunt in quem non crediderunt ? aut quomodo credunt quem non audierunt ? quomodo autem audient sine praedicante? cum ergo nunc ista praedicatio usquequaque crebrescat, quomodo tempus est testamenti noni. de quo propheta dixit: e t non docebit unusquisque ciuem suum et unusquisque fratrem suum dicens: cognosce domquia omnes cognoscent me a minore usque ad majorem eorum: » nisi quia ejusdem testam
Abbreviated transcription (Latin):
ergo illa argumentatio posita est. Hiautẽ inquit qui contra
traducem peccati sunt : ita illa in pugnare nituntur Si
Si
adae inquiunt peccatum. etiã non peccantib nocuit. ergo
& xp̃iiustitia etiam non credentib ꝓdest: Quia similit̃. immo
et magis dicit ꝑ unum saluari: quam ꝑunum anteperierunt
Huic ergo ut dixi argumento in illis duob: libris quos adtescripsi
Nihil respondi. Neq id mihi prorsus redarguendum ꝓposui
N uncergo prius illud adtende que madmodũ cumdicunt siadae
peccatum etiam non peccantib noc&. ergo etxp̃iiustitia etiam
uoncredentib: prodest: Absurdissimum ĩtaq et falsissimum iudi¬
cant: ut xp̃iiustitia etiam noncredentib ꝓsit: Vndeputant confici
nec primihominis peccatum paruulis non peccantib nocere po¬
tuisse: sicut & xp̃iiustitia prodesse ullis non credentib potest

Expanded text:
ergo illa argumentatio posita est: hi autem, inquit, qui contra traducem peccati sunt, ita illam impugnare nituntur: si Adae, inquiunt, peccatum etiam non peccantibus nocuit, ergo et Christi iustitia etiam non credentibus prodest, quia similiter, immo et magis dicit per unum saluari, quam per unum ante perierunt. huic ergo, ut dixi, argumento in illis duobus libris, quos ad te scripsi, nihil respondi neque id mihi prorsus redarguendum proposui. nunc ergo prius illud adtende quemadmodum, cum dicunt: si Adae peccatum etiam non peccantibus nocet, ergo et Christi iustitia etiam non credentibus prodest, absurdissimum utique et falsissimum iudicant, ut Christi iustitia etiam non credentibus prosit. unde putant confici nec primi hominis peccatum paruulis non peccantibus nocere potuisse, sicut Christi iustitia prodesse ullis non credentibus non potest
Abbreviated transcription (Latin):
Semellocuti sest ds̃. hocest in cõmutabiliter: quanquam et deunico
uerbo possit intellegi. Deinde subiungens. quid in cõmutabiliter
sit locutus Duohȩc inquit audiui qñm potestas diest et tibidñe

Expanded text:
semel locutus est deus, hoc est incommutabiliter, quamquam et de unico semel locutus est deus, hoc est incommutabiliter, quamquam et de unico nerbo possit intellegi. deinde subiungens quid incommutabiliter sit locutus: duo haec, inquit, audiui, quoniam potestas dei est, et tibi
Abbreviated transcription (Latin):
bene uelmale utentes iustissime iudicent᷑. Quod cum fit infideles
quidem contra uoluntatemdĩ faciunt. cũeius euangelio non credunt:
Nec ideo tamen eam uincunt: Uerum seipsos fraudant magno et sũ¬
mobono malisq poenalibus implicant : ex ꝑturi in suppliciis
potestatem eius . cuius indonis misericordiam contempserunt
Itauolunta sdĩ semper inuicta est:. Vinceretur autẽ sinon in ueniret
quid decontem ptoribus faceret: autullo modo possent euadere
quod detalib ille constituit. Quienim dicit uerbigratia uolouthi
omnes seruimei operentur inuineã et post laborem requiescentes
epulentur : ita utquisquis eorum hocnoluerit. inpistrino sem ꝑ mo¬
lat: Videtur quidem quicũq contem pserit contrauoluntatẽ dñi sui
facere. Sedtunc eã uincet. siet pistrinum contempnens effugerit.
quod nullo modo fieri potest subdĩ potestate. Vndescriptum est

Expanded text:
bene uel male utentes iustissime iudicentur. quod cum fit, infideles bene uel male utentes iustissime iudicentur. quod cum fit, infideles quidem contra uoluntatem dei faciunt, cum eius euangelio non credunt, nec ideo tamen eam uincunt, uerum se ipsos fraudant magno et summo bono malisque poenalibus implicant experturi in suppliciis potestatem eius, cuius in donis misericordiam contempserunt. ita uoluntas dei semper inuicta est; uinceretur autem, si non inueniret quid de contemptoribus faceret aut ullo modo possent euadere quod de talibus ille constituit. qui enim dicit uerbi gratia: \'uolo ut hi omnes serui mei operentur in uinea et post laborem requiescentes epulentur, ita ut quisquis eorum hoc noluerit, in pistrino semper molat\', uidetur quidem quicumque contempserit contra uoluntatem domini sui facere, sed tunc eam uincet, si et pistrinum contemnens effugerit, quod nullo modo fieri potest sub dei potestate. unde scriptum est:
Abbreviated transcription (Latin):
bis et uelle et operari probonauioluntate. iam gratiãe est quod fides
impetrat ut possint ẽẽ hominis operabona: quaeo peratus fides
Sedcredimus ut impetremus hancgratiam: etutiq uoluntate cre¬
dimus. Dehacquaeritur undesit nobis. Sinatura. quare nonomni¬
bus cũ sit idem ds̃ omniũ creator: Sidonodĩ. etiam hoc quare ñom¬
nibus. cũ omnes homines uelit saluos fieri. et inagnitionem uerita¬
tis uenire : Priusigitur illud dicamus et uideamus utrũ huic
satis faciat questioni. quod liberum arbitriũ Naturalit̃ attribu¬
tum acreatore animacrationali. illa mediaui sest. quaeuel intendi
adfidem uel inclinari adinfidelitatem potest. Et ideo necistam uolun
tatem quacreditdõ dicipotest homo habere quã non acceperit. quando¬
quidem uocantedõ surgit delibero arbitrio. quod naturalit̾ cũ crearet᷑
accepit: Vult autemds̃ om̃s homines saluos fieri et inagnitionem
ueritatiss uenire : Nonsictam̃ uteis adimat liberũ arbitrium. quouel¬

Expanded text:
bis et uelle et operari pro bona uoluntate, iam gratiae est, quam fides inpetrat, ut possint esse hominis opera bona, quae operatur fides us est nobis. sed credimus, ut inpetremus hanc gratiam, et utique uoluntate credimus: de hac quaeritur unde sit nobis. si natura, quare non omnibus, cum sit idem deus omnium creator? si dono dei, etiam hoc quare non omnibus, cum omnes homines uelit saluos fieri et in agnitionem ueritatis uenire ? Prius igitur illud dicamus et uideamus utrum huic satisfaciat quaestioni, quod liberum arbitrium naturaliter adtributum a creatore animae rationali illa media uis est, quae uel intendi ad fidem uel inclinari ad infidelitatem potest et ideo nec istam uolutatem qua credit Deo, dici potest homo habere quam non acceperit; quandoquidem vocante Deo surgit de libero arbitrio, quod naturaliter cum crearetur accepit. Vult autem Deus omnes homines salvos fieri, et in agnitionem veritatis venire; non sic tam
Abbreviated transcription (Latin):
corde p̃tendit iustitiam suã qua iustificat impium. hȩc cogita¬
cio nonaufest insuꝑbiã qđ uitiũ oritur cũ sibiquisq p̃fidit. seq
sibi aduiuendũ caput facit. Quomotu receditur ab illo fon¬
teuite. cuius solius haustu iustitiabibitur. bona scilicet uita
et abillo in commutabili lumine cuius pasticipatione anima
rationalis qd ã modo accenditur. ut sit etiã ipsa factũ creatũq
lumen. Sicut erat iohannes lucerna ardens eclucens: quita¬
men undeluceret agnoscens: Nosinquit deplenitudine cuis
accepimus. Euiust pissillius utiq incuius conparatione
nonerat lumen iohannes : Illud enim erat uerumlum qđ in¬
luminat omnẽ hominẽ uenientem in hunc mundũ. Pro inde

Expanded text:
corde, praetendit justitiam suam, qua justificat impium . Haec cogitacorde, praetendit justitiam suam, qua justificat impium . Haec cogitatio non aufert in superbiam, quod uitium oritur, cum sibi quisque praefidit seque sibi ad uiuendum caput facit. quo motu receditur ab illo fonte uitae, cuius solius haustu iustitia bibitur, bona scilicet uita, et ab illo incommutabili lumine, cuius participatione anima rationalis quodammodo accenditur, ut sit etiam ipsa factum creatumque lumen, sicut erat Iohannes lucerna ardens et lucens, qui tamen unde luceret agnoscens: nos, inquit, de plenitudine eius accepimus : cuius, nisi illius utique in cuius conparatione Iohannes non erat lumen? illud enim erat uerum lumen quod inluminat omnem hominem uenientem in hunc mundum. proinde
Abbreviated transcription (Latin):
ultra iam non dominabitur. quod enĩ mortuus ẽpeccato. mostu¬
usẽ semel. Qđ autẽuiuit. uiuitdõ. Ita etuos ex istimate uos mor¬
tuos eẽpeccato. uiuereautẽdõ in xp̃o ihũ. Nempe satis elucet
mysterio dominicae mostis etresurrectionis figuratũ uitȩ nrãe
ueteris occasum et exostũ noue: demonstratãq: iniquitatis ab oli¬
tionẽ: renouationẽq: iustitiȩ. Vnde igitur hoctantũ benefitiũ
homini. ꝑ litterã legis. nisi ꝑ fidemihũxpĩ. hȩc cogitatio scã. ser¬
uat filios hominũ inꝑtectione alarũ dĩ sperantes: ut in ebrient᷑
abubestatedomus eius. et torrentẽ uoluptatis potent : qnm̃ apud
ipsũ est fonsuite et in lumine eius uidebimus lumen. Qui p̃ten¬
dit misericordiam suã scientib: eũ. et iustitiã suã hisqui rectos
corde: Neq eniquia sciunt sed etiã ut sciant eũ. p̃tendit mise¬
ri cordiamsuam. Necquia recti sunt corde. Sed etiã ut rectisint

Expanded text:
n eum iam non dominabitur. quod enim mortuus est, peccato mortun eum iam non dominabitur. quod enim mortuus est, peccato mortuus est semel; quod autem uiuit, uiuit deo. ita et uos existimate uos mortuos esse peccato, uiuere autem deo in Christo Iesu. nempe satis elucet mysterio dominicae mortis et resurrectionis figuratum uitae nostrae ueteris occasum et exortum nouae demonstratamque iniquitatis abolitionem renouationemque iustitiae. unde igitur hoc tantum beneficium homini per litteram legis nisi per fidem Iesu Christi? Haec cogitatio sancta seruat filios hominum in protectione alarum dei sperantes, ut inebrientur ab ubertate domus eius et torrentem uoluptatis eius potent, quoniam apud ipsum est fons uitae et in lumine eius uidebimus lumen, qui praetendit misericordiam suam scientibus eum et iustitiam suam his qui recto sunt corde. neque eniricordiam suam: nec quia recti sunt corde, sed etiam ut recti sint
Abbreviated transcription (Latin):
ad iutorem dm̃ aquo eiusitinera dirigantur. Nedominctur ei
omnis iniquitas et confugiendo adopẽdiuinȩ misericordiȩ sa¬
netur. Atq ita ubiabundauit delictũ suꝑ abundet gratia
ũpeccantis merito. Seduenientis auxilio: Consequente ean¬
demmedicinã inpassione et resurrectione xp̃i. misticedemos¬
tratã ostendit apłsdicens. Anignoratisqnm̃quicũq baptitati
sumus inxp̃oihũ in mosteipsius baptizatisumus. Consepultis
ergo sumus illiꝑbaptismũ in mostẽ. ut quẽ am modũ surrex xp̃i
Sienim conplantati fũimus similitudini mostiseius. Sedetre¬
surrectionis erimus. Hoc scientes qnm uetus homonĩ simuli
crucifixus est. ut euacuarẽtur corpuspeccati. utultra non senui¬
amus peccato: Quieni mostuus est. iustificatus est apeccato
Si autẽ mostui sumus cup̃o. eredimus quia simuluiuemus cu illo
Scientes quia xp̃s surgens a mostuis iamnonmoritur. et morsei¬

Expanded text:
adiutorem deum, a quo eius itinera dirigantur, ne dominetur ei adiutorem deum, a quo eius itinera dirigantur, ne dominetur ei omnis iniquitas et confugiendo ad opem misericordiae sanetur atque ita ubi abundauit delictum superabundet gratia non peccantis merito, sed subuenientis auxilio. Consequenter eandem medicinam in passione et resurrectione Christi mystice demonstratam ostendit apostolus dicens: an ignoratis, quoniam quicumque baptizati sumus in Christo Iesu in mortem ipsius baptizati sumus? consepulti ergo sumus iae ambulemus. si enim conplantati sumus similitudini mortis eius, sed et resurrectionis erimus hoc scientes, quia uetus homo noster simul crucifixus est, ut euacuetur corpus peccati, ut ultra non seruiamus peccato. qui enim mortuus est, iustificatus est a peccsi autem monui sumus cum christo, credimus quia etiam simul uiuemus cum eo: scientes quod christus surgens ex mortuis iam non moritur, mors i
Abbreviated transcription (Latin):
gratiae ꝓdeẽpeccatũ. Hoc dluens respondit absit. atq sub¬
iecit: quimostui sumus xp̃opeccato. quomodo uiuemus in eo
hocest cum id prestiterit gratia ut moreremur peccato. quid
aliud faciamus siuiuimus in eo. Nisiut gratiae simus in grati
Neq enim quilaudat benefitium medicinȩ: ꝓdẽẽ morbosdicit.
et uulnera: aquibus illa hominẽ sanat. Sed quanto maiorib
medicina laudib p̃dicatur. tanto magis uituperantur ethor¬
rentur uulnera et morbi. a quib liberat. quae italaudatur: Sic¬
et laus p̃dicatio gratiȩ. uituperatio etdampnatio est delictorũ
De monstranda enimfuerat homini foeditas langoris eius: cui
contra iniquitatẽ suã necp̃ceptũ scm̃ etbonũ ꝓfuit. quo magis
aucta est iniquitas quamminuta. Quando quidem lex sub in¬
trauit ut abundaret delictũ. ut eo modo conuictus atq confu¬
sus. uideret nontantũ doctorem sibieẽ necessariũ. uerũ etiã

Expanded text:
gratiae prodesse peccatum. hoc diluens respondit: absit atque subgratiae prodesse peccatum. hoc diluens respondit: absit atque subiecit: qui mortui sumus peccato, quomodo uiuemus in eo? hoc est: \'cum id praestiterit gratia, ut moreremur peccato, quid aliud faciemus, si uiuemus in eo, nisi ut gratiae simus ingrati?\' neque enim qui laudat beneficium medicinae prodesse morbos dicit et uulnera, a quibus illa hominem sanat, sed quanto maioribus medicina laudibus praedicatur, tanto magis uituperantur et horrentur uulnera et morbi, a quibus liberat quae ita laudatur. sic laus et praedicatio gratiae uituperatio et damnatio est delictorum. demonstranda enim fuerat homini foeditas languoris eius, cui contra iniquitatem suam nec praeceptum sanctum et bonum profuit, quo magis aucta est iniquitas quam minuta, quando quidem lex subinut abundaret delictum, ut eo modo conuictus atque confusus uideret non tantum doctorem sibi esse necessarium, uerum etiam
Abbreviated transcription (Latin):
occidit sp̃sautẽ uiuificat: Sic magis accipiendũ quẽ ammodũ
supradximus. qnm legis littera quae d ocet ñ c̃ẽpeccandũ. Si
sp̃suiui ficans desit occidit. Scirienim facit potius quã caueri
Etideo magis augeri. quamminui : quia male concupiscentie
teras gentes de accepta lege seextollerent. posteaquã dixit
peccatũ et mostẽ punũ hominẽ intrasse ingenushumanũ.
etpunũ hominẽ iustitiã etuitã ȩt̃nã. illum adam hunc ap̃
tissi mexpm̃ insinuansait. Lex autẽ sub intrauit ut habu¬
daret delictũ: Ubi autẽ habundauit delictũ. suꝑabunda¬
opponens sibi ip̃se questionẽ. Quidergo dicemus inquit
ꝑmanebimus inpeccato ut gratia habundet absit Vidit
enĩ apuersis ꝓuerse posse accipi quod dixerat. Lex sub intra¬
uit utabunda retdelictum. ubi autẽ abundauit delictũ. su¬
pabundauit gratia tamquã dixerit : Propt̃ abundantiã

Expanded text:
occidit, spiritus autem uiuificat, sic magis accipiendum quemadmodum occidit, spiritus autem uiuificat, sic magis accipiendum quemadmodum supra diximus, quoniam legis littera quae docet non esse peccandum, si spiritus uiuificans desit, occidit; sciri enim facit peccatum potius quam caueri et ideo magis augeri quam minui, quia malae concupiscentiae teras gentes de accepta lege se extollerent, posteaquam dixit peccatum et mortem per unum hominem intrasse in genus humanum et per unum hominem iustitiam et uitam aeternam, illum Adam, hunc Christum apertissime insinuans ait: lex autem subintrauit, ut abundaret delictum; ubi autem abundauit delictum, superabundaopponens sibi ipsequaestionem: quid ergo dicemus? inquit, permanebimus in peccato, ut gratia abundet? absit. uidit enim a peruersis peruerse posse accipi quod dixerat: lex subintrauit, ut abundaret delictum; ubi autem abundauit delictum, superabundauit gratia, tamquam dixerit propter abundantiam
Abbreviated transcription (Latin):
sed ad hominis opus ꝑtinere debeat. cuius ꝑfectio si est in hac ui¬
ta possibilis. nullã eẽ causã quursine exemplo cẽcredatur
Hocergo frustradici satis elucebit: cũ etipsam humanã iustit¬
Et ideo eius ꝑfectionẽ etiã in hac uita eẽpos¬
sibilemnegare ñ possumus. quia omnia possibilia s̃ dõ siue quae
facit sola sua uoluntate: Siuequae cooperantib creaturȩ sua e
uoluntatib a seficriposse constituit: Acꝑhocquicquideorũ
ñ facit. sinc exemplo est quidem inoperib: factis: Sed apuddm̃
et ineius uistute habet causã qua fieri possit. et in eius sapientia
quare ñfactũsit. Quaercausa etiã silateat hominẽ. ñse obli¬
uiscatur eẽ hominẽ: necꝓptereadõ det insipientiã. quia non
plene capit eius sapientiã. Attendeigitur apłm adromanos
explicantẽ satisq monstrantẽ qđ scripsit adcorinthios: littera

Expanded text:
sed ad hominis opus pertinere debeat, cuius perfectio, si est in hac uised ad hominis opus pertinere debeat, cuius perfectio, si est in hac uita possibilis, nullam esse causam cur sine exemplo esse credatur. hoc ergo frustra dici satis elucebit, cum et ipsam humanam iustitet ideo eius perfectionem etiam in hac uita esse possibilem negare non possumus quia omnia possibilia sunt deo, siue quae facit sola sua uoluntate siue quae cooperantibus creaturae suae uoluntatibus a se fieri posse constituit. ac per hoc quicquid eorum non facit, sine exemplo est quidem in operibus factis, sed apud deum et in eius uirtute habet causam qua fieri possit et in eius sapientia quare non factum sit; quae causa etiamsi lateat hominem, non se obliuiscatur esse hominem nec proptera deo det insipientiam, quia non plene capit eius sapientiam. Adtende igitur apostolum ad Romanos explicantem satisque monstrantem quod scripsit ad Corinthios: littera
Abbreviated transcription (Latin):
dnsadiuuerit ꝑtractemus: Uolo enimsi potuero demonstrare
illud qđ ait apłs: Littera occidit sp̃sauteuiui ficat. pdefiguratis
locutionib: dictũ. quãui setillic congruent̃ accipiatur : Sed poti¬
us delege apesteqđ malũ est ꝓhibente. Qđ cuostendero ꝓfec¬
tomanifestius apparebit. beneuiuere donu eẽdiuinũ. ptan
tantũ quia homini dsdedit liberũ arbitriũ sinequo nec male
Necbeneuiuitur: Nectantũ qui a p̃ceptũ dedit quodoceat quẽ
ut uocar&. uocauit ut iustificaret. iustificauit ut glorificaret
Hoc autecuapparuerit. uidebi sut existimo frus¬
tra dici. illatantũ eẽ possibilia sine exemplo quaedĩ opera sunt.
Sicut decameli transitu ꝑ foramen acus commemorauimus
et quaecũq alias apud nos inpossibilia. apud dm̃ autẽ facilia
Et ideon inthȩc humanã deputandã ẽẽ iustitiã qd non addi

Expanded text:
dominus adiuuerit pertractemus. uolo enim, si potuero, demonstrare dominus adiuuerit pertractemus. uolo enim, si potuero, demonstrare illud, quod ait apostolus: littera occidit, spiritus autem uiuifieat, non de figuratis locutionibus dictum, quamuis et illic congruenter accipiatur, sed potius de lege aperte quod malum est prohibente. quod cum ostendero, profecto manifestius apparebit bene uiuere donum esse diuinum non tantum quia homini deus dedit liberum arbitrium, sine quo nec male nec bene uiuitur, nec tantum quia praeceptum dedit, quo doceat queut uocaret, uocauit ut iustificaret, iustificauit ut glorificaret. hoc autem cum apparuerit, uidebis, ut existimo, frustra dici illa tantum esse possibilia sine exemplo, quae dei opera sunt — sicut de cameli transitu per foramen acus commemorauimus et quaecumque alia sunt apud nos inpossibilia, apud deum autem facilia — et ideo non inter haec humanam deputandam esse iustitiam, quod non ad dei,
Abbreviated transcription (Latin):
generalequiddã quocuncta conplex us est. tãquã hȩc eẽt uox
legis ab omnipeccato ꝓhibentis qđait Ñ concupisces Neq
eni ullõ peccatũ nisi concupiscendo commitatur. Proin¬
dequachoc p̃cipit bona et laudabilis lex est: Sed ubi sc̃s Ñ
adiuuat sps inspirans ꝓconcupiscentia mala. concupiscen¬
tiam bonã hoc est caritatem diffundens incordib: nr̃is. profecto
illa lex quãuisbona. augetꝓhibendo desiderium malũ. Si¬
cutaquae impetus si in campastem noncesset influere. uehem̃¬
tior fit obiceopposito: cuiusmolem cueuicerit maiore cumulo
p̃cipitatus uiolentius ꝑprona ꝓuoluitur. Nescio quoe nĩ
modo hocipsũ qđ concupiscitur. fit iocundius dũuetatur
Erhocest qđ fallit peccatũ ꝑ mandatũ. et ꝑ illud occidit cũac¬
cedit᷑ etiã p̃uaricatio. quaenulla est ubilex non est Sedto¬
tũ ipsũ a postolice epistole locũ siplacet consideremus etsicut

Expanded text:
generale quiddam, quo cuncta conplexus est, tamquam haec esset uox generale quiddam, quo cuncta conplexus est, tamquam haec esset uox legis ab omni peccato prohibentis, quod ait: non concupisces; neque enim ullum peccatum nisi concupiscendo committitur. proinde quae hoc praecipit bona et laudabilis lex est. sed ubi sanctus non adiuuat spiritus inspirans pro concupiscentia mala concupiscentiam bonam, hoc est caritatem diffundens in cordibus nostris, profecto illa lex quamuis bona auget prohibendo desiderium malum, sicut aquae impetus, si in eam partem non cesset influere, uehementior fit obice obposito, cuius molem cum euicerit maiore cumulo praecipitatus uiolentius per prona prouoluitur. nescio quo enim modo hoc ipsum, quod concupiscitur, fit iocundius, dum uetatur. et hoc est quod fallit peccatum per mandatum et per illud occidit, cum accedit etiam praeuaricatio, quae nulla est ubi lex non est. Sed totum ipsum apostolicae epistolae locum, si placet, consideremus et sicut
Abbreviated transcription (Latin):
modo intellegendũ ẽ qđ legimus. littera occidit sp̃sautẽ uiui¬
ficat . utaliquid figurate scriptũ cuius est absurda ꝓprietas
ntonaccipiamus si cut littera sonat. Sed aliud qd significat
intuentes. interiorẽ hominẽ sp̃itali intellegentia nutriamis:
qnm sapere secundũ carnẽ mors est. Sapereautẽ secundũ spm̃
uita etpax. Velutsiquisquã multa quaescriptas incantica
canticorum carnalit̾ accipiat. Ñadluminosȩ caritatis fructũ.
Sedadlibidinosȩ cupiditatis affectũ Non ergo solo modo
intellegendum est qđ ait apłs. Littera occidit sp̃sautẽ uiui ficat.
Sedetiã illo eoq ł maxime qđ a pestissimȩ alio locodicit. concupi scen¬
tiã nesciebam. nisilex diceret. Ñ concupisces : Et paulopost. ait
apestissimũ saluberrimũq: p̃ceptumẽ : qđ siquis impleuerit
nullũ habebit omnino peccatũ  Nam hoc ideo elegit apłs

Expanded text:
modo intellegendum est quod legimus: littera occidit, spiritus autem uiuimodo intellegendum est quod legimus: littera occidit, spiritus autem uiuificat, ut aliquid figurate scriptum, cuius est absurda proprietas, non accipiamus sicut littera sonat, sed aliud quod significat intuentes interiorem hominem spiritali intellegentia nutriamus, quoniam sapere secundum carnem mors est, sapere autem secundum spiritum uita et pax; uelut si quisquam multa quae scripta sunt in Cantico canticorum carnaliter accipiat non ad luminosae caritatis fructum, sed ad libidinosae cupiditatis adfectum. non ergo isto solo modo intellegendum est quod legimus: littera occidit, spiritus autem uiuificat, sed etiam illo coque uel maxime, quod apertissime alio loco dicit: concupiscentiam nesciebam, nisi lex diceret: non concupisces; et paulo post ait:apertissimum saluberrimumque praeceptum est, quod si quis inpleuerit nullum habebit omnino peccatum. nam hoc ideo elegit apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
nã quae i pcipitur quẽ ammodũ uiuere debeat. accipiat s pin
sem̃: quofiat in animo eius delectatio dilectioq summi illius
atq in comutabilis boni. qđ dsẽ eciã nunc eũ adhuc ꝑfudemt
ambulat᷑ pidũꝑs peciem: ut hac sibi uelut arradata gratuitu
muineris. in ardescat inhȩrere ereatori. atqunflammetierbe
acredere adpastipationẽ illius ueriluminis altexillo eibeua¬
nesit a quohab& utsit: Namneq liberũ arbitriũquiequã
nisi ad peccandũ ualet : Silateat ueritatis uia. Etcũ id qđa gendũ
et quonitendũ est. coeperit ñ latere nisietiã delectet et a metir.
Ñagitur. ñ suscipitur. ñ beneuiuitur. Ut autẽdiligatur. cari¬
tas dĩdiffunditur incordib: nr̃is: Non ꝑarbitriũ liberũ qđ sir¬
pe illa quamandatũ accipimus. continent̃ recteq uiuendi.
littera ẽ occiders. nisiad sit uiuificans sp̃s. Neq enĩsolo illo

Expanded text:
nam qua ei praecipitur quemadmodum uiuere debeat accipiat spiritum nam qua ei praecipitur quemadmodum uiuere debeat accipiat spiritum sanctum, quo fiat in animo eius delectatio dilectioque summi illius atque incommutabilis boni, quod deus est, etiam nunc cum per fidem ambulatur, nondum per speciem, ut hac sibi uelut arra data gratuiti muneris inardescat inhaerere creatori atque inflammetur accedere ad participationem illius ueri luminis, ut ex illo ei bene sit, a quo habet ut sit. nam neque liberum arbitrium quicquam nisi ad peccandum ualet, si lateat ueritatis uia; et cum id quod agendum et quo nitendum est coeperit non latere, nisi etiam delectet et ametur, non agitur, non suscipitur, non bene uiuitur. ut autem diligatur, caritas dei diffunditur in coidibus nostris non per arbitrium liberum, quod surpe illa, qua mandatum accipimus continenter recteque uiuendi, littera est occidens, nisi adsit uiuificans spiritus. neque enim solo illo
Abbreviated transcription (Latin):
adiutorio dĩ ꝑscipsam uim uoluntatis humanȩ ł iustitiã posse
ꝑficere: ueladeam tendendã ꝓficere Et cum urgeri coepe¬
rint quomodo id p̃sumant asserere fieri sineope diuina. re¬
primunt se nechanc uocẽ audent emittere. qnmuident quã
sit impia ecñferenda. Sedaiunt ideo ista sincopediuina
ñfieri quia echominẽ dscreauit cũ libero uoluntatis arbitrio
et dando p̃cepta ipsedoc& quẽ ammodũ hominisit uiuendum¬
Et ineoutiq adiuuat qđ docendo aufest ignorantiã sirsciat
homo inoperib suis quid euitare. et quid ãppetere debeat
Suo ꝑ liberũ arbitriũ naturalit̃ in situm. uiã demonstratam:
ingrediens continent̃ etiuste etpie uiuendo: adbeatã eandẽ¬
qr eẽnã uitã puenire mereamurno sautẽ dicimus huma¬
na uoluntatẽ. sicdiuinitatis adiuuari ad faciendã iustitia. ut
Pt̃ qđ ereatus ẽ homo cũlibero uoluntatis arbitrio. ptq doctri¬

Expanded text:
adiutorio dei per se ipsam uim uoluntatis humanae uel iustitiam posse adiutorio dei per se ipsam uim uoluntatis humanae uel iustitiam posse perficere uel ad eam tendendo proficere et, cum urgueri coeperint, quomodo id praesumant asserere fieri sine ope diuina, reprimunt se nec hanc uoccm audent emittere, quoniam uident quam sit impia et non ferenda. sed aiunt ideo ista sine ope diuina non fieri, quia et hominem deus creauit cum libero uoluntatis arbitrio et dando pet ideo utique adjuvat quod docendo aufert ignorantiam, ut sciat homo in operibus suis quid vitare et quid appetere debeat; quo per liberum arbitrium naturaliter insitum viam demonstratam ingrediens, continenter, juste, et pie vivendo, ad beatam, eamdemque aeternam vitam, pervenire mereatur. Nos autem dicimus, humanam voluntatem sic divinitus adjuvari ad faciendam justitiam, ut libero arbitrio practerque doctri
Abbreviated transcription (Latin):
sincullo omnino peccato. Nam sitestimonia scripturarũ
quib: existimo definitũ. nullũ hominẽ hicuiuentem quãuis
utatur libero arbitrio inueniri sinepeccato: Sicuti est nemn
tuo omnis uiuens : Et cetera talia quisquã docere portuerit
alit̃ accipienda quã sonant: et demonstrauerit aliquẽt ali¬
quos sineullo hicuixisse peccato: quinonei ñsolũ minime
aduersatus uerum etiã plurimũ gratulatus fuerit nime
diocrib: inuidentiȩ stimulisagitatur. Quin etiã sinemo est
aut fuit aut erit qđ magiscredo. tali puritate ꝑfectus. et ta¬
m̃ eẽ aut fuisse autforedefenditur etputatur quantũ ego
iudicare possum. ñmultũ erratur necꝑnitiosȩ cũ quadãquisq
beniuolentia fallitur: Sitam̃ qui hocputat seipsumtalem eẽ
nputet: nisi reuera aliquando talem se eẽꝑspexerit. Sed
illis acerrime acuehem̃tissime resistendũ est. quiputant sine

Expanded text:
sine ullo omnino peccato. nam si testimonia scripturarum, sine ullo omnino peccato. nam si testimonia scripturarum, quibus existimo definitum nullum hominum hic uiuentem, quamuis utatur libero arbitrio, inueniri sine peccato, sicuti est: ne ir in conspectu tuo omnis uiuens, et cetera talia quisquam docere potuerit aliter esse accipienda quam sonant et demonstrauerit aliquem uel aliquos sine ullo hic uixisse peccato, qui non ei non solum minime aduersatus, uerum etiam plurimum gratulatus fuerit, diocribus inuidentiae stimulis agitatur. quin etiam si nemo est aut fuit aut erit, quod magis credo, tali puritate perfectus et tamen esse aut fuisse aut fore defenditur et putatur, quantum ego iudicare possum, non multum erratur nec perniciose cum quadam quisque beniuolentia fallitur, si tamen qui hoc putat se ipsum talem esse non putet, nisi reuera ac liquido talem se esse perspexerit. Sed illis acerrime ac uehementissime resistendum est, qui putant sine
Abbreviated transcription (Latin):
est hominũ: p̃t̃illum qui ñ tantũ homo. sedetiã natura dsest
in quoidesse ꝑfectudemonstrare possimus. hic fostasse res¬
pondeas. istaquae cõmemoraui factañeẽ. et fieri potuisse
opera eẽdiuina. Ut autẽsithomo sinepeccato adopus ip¬
sius hominis ꝑtinere: idq: opusest optimũ quo fiat plena
et ꝑfecta etexomniprorsus paste absoluta iustitia. Et
ideo nee credendũ neminẽ ł fuisse. ł esse. ł fore. in hacuita
qui hocopus impleuerit: Si abhomine impleri potest: Sedco¬
gita redebes quã uis ad hominẽ idagereꝑtineat. hoc quoq: munus
eẽ diuinum : atq: ideo ñdubitare opuseẽdiu inũ. Dseniqui
operatur in uobisait apłs. et uelle etoperari ꝓbona uoluntate
Pro inde nimultũ molesti sunt. et instanduẽ eis ut sipossunt
ostendant itaesse quidicunt uiuere hic hominẽ siue uixisse

Expanded text:
est hominum praeter illum, qui non tantum homo, sed etiam natura deus est, est hominum praeter illum, qui non tantum homo, sed etiam natura deus est, in quo id esse perfectum demonstrare possimus. Hic fortasse respondeas ista, quae commemoraui facta non esse et fieri potuisse, opera esse diuina, ut autem sit homo sine peccato ad opus ipsius hominis pertinere idque opus esse optimum, quo fiat plena et perfecta et ex omni prorsus parte absoluta iustitia, et ideo non esse credendum neminem uel fuisse uel esse uel fore in hac uita, qui hoc opus inpleuerit, si ab homine inpleri potest. sed cogitare debes, quamuis ad hominem id agere pertineat, hoc quoque munus esse diuinum atque ideo non dubitare opus esse diuinum; deusest enimqui operatur in uobis, ait apostolus, et uelle e t operari pro bona u oluntate. Proinde non multum molesti sunt et instandum est eis, ut, si possunt, ostendant ita esse qui dicunt uiuere hic hominem siue uixisse
Abbreviated transcription (Latin):
ectis opusculis quac adtenuꝑdaboraui filicarissime
marcelline. debaptismo paruulorum. et deꝑfectione
iustitiȩ hominis qđ nemoeã in hacuita ł adsequutus ł adseco¬
turus uideatur excepto uno mediatore quihumana ꝑ pes¬
susest insimilitudine carnis peccati sine ullo omniho
peccato re scripsisti temoueri eoqđ inposteriorte duorielibro:
feripossedixi. ut sit homosinepeceato siuolun ratuldos:s
uiuificabuntur. peminem fuisse ł fore imquoh iecuiuet
u sicastapfectio e absurdum enimtibi undetir: dici ali¬
quid fieriposse. cuiusdest exemplu me anisscut rcedo r
dubites num quã cẽ factum: intꝑ forame acus camelus
pugnare potuisse. Nectam̃ factum. Legas fieri potuisse
ut semel gentes exterminarentur a terra. quaed abatur filiis
israhel. dm̃tam̃ paulatim̃ fieri uoluisse etalia sexcenta pos¬
sunt occurrere. quaefieripotuisse ł posse fateamur: et eorũ
tam̃ exempla qđ facta sint ꝓferre nequeamus. Vnde nideo
negare debemus ficriposse. ut homo sinepeccato sit quia nullis

Expanded text:
ectis opusculis, quae ad te nuper elaboravi, fili charissime Marcelline, de Baptismo paiustitiae hominis, quod eam nemo in hac uita uel adsecutus uel adsecuturus uideatur excepto uno mediatore, qui humana perpessus est in similitudine carnis peccati sine ullo omnino peccato, rescripsisti te moueri eo, quod in posteriore duorum libro fieri posse dixi, uiuificabuntur, neminem fuisse uel fore, in quo hic uiuente esset ista perfectio. absurdum enim tibi uidetur dici aliquid fieri posse, cuius desit exemplum, cum, sicut credo, non dubites numquam esse factum, ut per foramen acus camelus pugnare potuisse nec tamen factum; legas fieri potuisse, ut semel gentes exterminarentur a terra, quae dabatur filiis Israhel, deum tamen id paulatim fieri uoluisse;et alia sexcenta possunt occurrerequae fieri uel potuisse uel posse fateamur et eorum tamen exempla quod facta sint proferre nequeamus. unde non ideo negare debemus fieri posse, ut homo sine peccato sit, quia nullus
Abbreviated transcription (Latin):
la enim magnasunt. etiam si ille nihilsit. quiea si¬
necaritate habuerit : eteorum ueritatẽ in sua iniqui¬
tate tenuerit. Hoc et nos istis hereticis dicimus
Nondestruimus ueritatem baptismatis. quã in ura ini¬
quitate detinetis : Sed cum uos corrigimus. illam des¬
truimus eteuestimus. hanc autem agnoscimus ette¬
emus Nihilitaq istum adiuifant plura eu¬
angelica testimonia¬
ia : Quẽ ammodũ autem nobis
ctiam plurimum susfragentur adueste. Ecce ipsa uer¬
bacius attende : Perdĩdisse inquit falsum opus non
dubium est: quitam etsi in nomine ihũxp̃i sacrilegi
tam ausisoperari. hoc omnino uerum est qnm qu
sacrilegi in nomine ihu xp̃i ausisunt operari falsũ
opus p̃prium ꝑdiderunt Numquid ideo tam̃ po¬
mipsum ihuxpĩ sacrilegum est: etiã cum ꝑ illum sacri¬
iegi aliquid operantur : quis hoc audeat. ł dementissi¬
mus dicete Quis iam istotempore ł paganus au

Expanded text:
la enim magna sunt, etiamsi ille nihil sit, qui ea sila enim magna sunt, etiamsi ille nihil sit, qui ea sine caritate habuerit et eorum ueritatem in sua iniquitate tenuerit. hoc et nos istis haereticis dicimus: non destruimus ueritatem baptismatis, quam in uestra iniquitate detinetis, sed cum uos corrigimus illam destruimus et euertimus, hanc autem agnoscimus et tenemus\'. nihil itaque istum adiuuant plura euangelica testimonia. Quemadmodum autem nobis etiam plurimum suffragentur aduerte. ecce ipsa uerba eius adtende: perdidisse, inquit, falsum opus non dubium est, qui tametsi in nomine Iesu Christi, sacrilegi tamen ausi sunt operari. hoc omnino uerum est, quoniam, qui sacrilegi in nomine Iesu Christi ausi sunt operari, falsum opus proprium perdiderunt: numquid ideo tamen nomen ipsum Iesu Christi sacrilegum est, etiam cum per illum sacrilegi aliquid operantur? quis hoc audeat uel dementissimus dicere, quis iam isto tempore uel paganus au
Abbreviated transcription (Latin):
exsuffletur. destruatur. Ait etiam quibusdã dicen¬
tibus Dñe dñe in nominetuo ꝓphetauimus. et in
nominetuo demonia ciecimus. et in nominetuo uistu¬
tes multas fecimus. cum responsurum pon nouiuos.
recedite ame qui operamini iniquitatem. Nũ quid
etiam hicdixit. ꝓpt̃ iniquitatem urãm negabo etiam
ueritatem meã. In urã iniquitate detentam Neq
enĩ in regnum suũ recepturus est. omnes inquib: in uene¬
rit aliqͣuam ueritatem. Sedinquib inuenerit ueritati.
congruam caritatem: quaesidefuerit iniquitas erit
Inquatam̃ detenta ueritas neganda ponest: Sed ipsa
iniquitas non destructa uerit᷑ate damnanda est
Vnde etpaplus dicit. Et sisciero omnia sacram̃ta. et omnẽ
scientiam. et sihabuero omnẽ ꝓphetiam et omnẽ fidẽ.
ita ut montes trans feram: caritatem autem non habea
nihilsum Sedixit nihil eẽ. sinon habeat caritatem
ponsacramta etscientiam etpphetiam et fidem: Il¬

Expanded text:
xsuffletur destruatur\'. ait etiam quibusdam dicenxsuffletur destruatur\'. ait etiam quibusdam dicenmine, nonne in nomine tuo prophetauimus et in nomine tuo daemonia eiecimus et in nomine tuo uirtutes multas fecimus? eum responsurum: non noui uos; recedite a me qui operamini iniquitatem. numquid etiam hic dixit: \'propter iniquitatem uestram negabo etiam ueritatem meam in uestra iniquitate detentam\'? neque enim in regnum suum recepturus est omnes, in quibus inuenerit aliquam ueritatem, sed in quibus inuenerit ueritati congruam caritatem, quae si defuerit iniquitas erit. in qua tamen detenta ueritas neganda non est, sed ipsa iniquitas non destructa ueritate damnanda est. unde et apostolus dicit: et si sciero omnia sacramenta et omnem scientiam, et si habuero omnem prophetiam et omnem fidem ita ut montes transferam, caritatem autem non habeam, nihil sum. se dixit nihil esse, si non habeat caritatem, non sacramenta et scientiam et prophetiam et fidem. il
Abbreviated transcription (Latin):
dem in indignis nondissimiles causȩ sunt. baptirare. de¬
monia pellẽre. ceterasq mirabiles fecisse uistutes: Vi¬
dequam multadixit: et quod sibi exaduerso ꝓposuit
nos ipsos quae aduersum eos dicere deberemus ammoͬuit
Neq enimtantũ nihil eum adiuuant hȩc euangelica
testimonia. Sed etiã causae nr̃ae plurimum suffra¬
gantur. Debaptismo iohannis agebatur: a quobap¬
tizatos quosdam sibaptizauit apłs. Nonutiq iohannis
baptismũ habentibus. iterum iohannes baptismũ dedit
sed xp̃ibaptismum non habentes. baptizari iussit in xp̃o
Ac ꝑhoc neutrum destruxit. Sedutrumq distinxit
hoc etiam iste contraquem disserimus uidit .: quod cũ
sibi uelut ex aduersariis pastib obieciss&. quia et
hiquos traditores uocant baptismoxp̃i non iohannis
baptizant et baptizantur. et ideopost eos baptismũ
necrescindi. pec iterari opostere. Huicquestioni dix̃
respondisse xp̃m. cumait. Qui mecũ non colligit

Expanded text:
dem in indignis non dissimiles causae sunt baptizare, daedem in indignis non dissimiles causae sunt baptizare, daemonia pellere ceterasque mirabiles fecisse uirtutes. uide quam multa dixit et quod sibi ex aduerso proposuit ed etiam nos ipsos quae aduersus eos dicere deberemus ammonuit. neque enim tantum nihil eum adiuuant haec euangelica testimonia, sed etiam causae nostrae plurimum suffragantur. De baptismo Iohannis agebatur, a quo baptizatos quosdam si baptizauit apostolus, non utique Iohannis baptismum habentibus iterum Iohannis baptismum dedit, sed Christi baptismum non habentes baptizari iussit in Christo, ac per hoc neutrum destruxit, sed utrumque distinxit. hoc etiam iste contra quem disserimus uidit, quod, cum sibi uelut ex aduersarii partibus obiecisset, quia et hi, quos traditores uocant, baptismo Christi, non Iohannis baptizant et baptizantur et ideo post eos baptismum nec rescindi nec iterari oportere, huic quaestioni dixit ristum cum ait: qui mecum non colligit