comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quid illa sciam: possum ne eẽ melior mͦ. qͣm tune
ero incelo: Sumcelo quando ero melior. & ꝑfec¬
tior. obluiscar om̃a quȩ hic didici. & hec ibi me¬
lior nesciturussum: sine modo illa nescire. In celo
habitantẽ dicis omnia obliuiscentẽ fine int̾ra
eẽ horum omnium nescientẽ. De inde rogo te.
sciunt se istȩ anime in celo passuras ẽẽ. Rurstis
huus uitȩ imserias. annesciunt: Elige quod
uolueris. Si sciunt se passuras ẽẽ tantas mise¬
rias. quomͦ sunt beate miserias suas futuras
cogitantes: Qnomͦ suit beateꝰ ibi sunt sine
securitate: S uideo quid eligas. Dicturus es
nesciuint. Laudã gͦ ibi hanc rgnorantiam. qͣm
me nunc habere ñsinis: ⁊ aceiro me int̾ra. qͦd
me nesciturum dicis incelo. Nesciunt inquis.
Si nesciunt. & ñ se putantes passuras: errando st̃
beate. Qusd enim passure sunt: putant se non
passuras. Quod falsum ẽ putare: quidẽ altucd

Expanded text:
quid illa sciam? Possumne esse modo melior, quam tunc quid illa sciam? Possumne esse modo melior, quam tunc ero in coelo? Si in coelo, quando ero melior et perfectior, obliviscar omnia quae hic didici, et haec ibi melior nesciturus sum; sine me modo illa nescire. In coelo habitantem dicis omnia obliviscentem: sine in terra esse horum omnium nescientem. Deinde, rogo te, sciunt se istae animae in coelo, passuras esse rursus hujus vitae miserias, an nesciunt? Elige quod volueris. Si sciunt se passuras esse tantas miserias, quomodo sunt beatae, miserias suas futuras cogitantes? quomodo sunt beatae, ubi sunt sine securitate? Sed video quid eligas: dicturus es, Nesciunt. Laudas ergo ibi hanc ignorantiam, quam me nunc habere non sinis, docendo me in terra, quod me nesciturum dicis in coelo. Nesciunt, inquis. Si nesciunt, et non se putant esse passuras, errando sunt beatae. Quod enim passurae sunt, putant se non passuras: quod falsum putare, quid est aliud
Abbreviated transcription (Latin):
illi pat̾ suis animas romanoꝵ magnoꝵ ieenti:¬
ras incorpora. Ex pauit ipse ȩneas: & ait. Opa ÷ͣ
arue aliquas ad celum hinc ire putandum ẽ
sublimnes animas: iterũq ad tarda reiiu corꝑa
Sredendum ñ ẽ inquit. quod eant ad olumꝰ &
itim redeant: Quȩ lucis miseris.tam dira curi
Melius fuius urtelligebat: qͣm pat᷑ eponeb
Rep̃hendit cupiditatẽ animarum̃ rurss u
corpora redire uolentium: dixit diram cupin¬
tatem. dixit eas miser as. nec erubuit eas. Ad
hoc philo sophi ꝑduristis ut purgentur aninȩ
ꝑueniant ad siumnam muudiciã. s ꝑ ipsam miui¬
diciam obliuiscant᷑ omnia: & ꝑ obluuones miseri¬
arum redeant admniserias corporum. Dicite obsecro.
Nonne hȩc etiam siuera ẽent. melius nescitent᷑
Etiam si uera ee̾nt in quã. quȩ sine dubio falsa
quia feda sinit. ñne melius nescirent᷑: An forte
dicturus es mͥ. ñ eris sapiens. si ista nescieris. Ut¬

Expanded text:
illi pater suus animas Romanorum magnorum ventuilli pater suus animas Romanorum magnorum venturas in corpora: expavit ipse Aeneas, et ait: O pater, anne aliquas ad coelum hinc ire putandum est Sublimes animas, iterumque ad tarda reverti Corpora? Credendumne est, inquit, quod eant ad coelum, et iterum redeant? Quae lucis miseris tam dira cupido? Melius filius intelligebat, quam pater exponebat. Reprehendit cupiditatem animarum rursus in corpora redire volentium. Dixit diram cupiditatem, dixit eas miseras; nec erubuit eas. Ad hoc, philosophi, perduxistis, ut purgentur animae, perveniant ad summam munditiam, et per ipsam munditiam obliviscantur omnia, et per obliviones miseriarum redeant ad miserias corporum. Dicite, obsecro: nonne haec etiam si vera essent, melius nescirentur? Etiam si vera essent, inquam, quae sine dubio falsa, quia foeda sunt; nonne melius nescirentur? An forte dicturus es mihi: Non eris sapiens, si ista nescieris? Ut
Abbreviated transcription (Latin):
geistio. uelibiuias dimittite. Noate ilias deice
liuote ueteiꝰ um miseriarum nicpuent uesces
reuer di meorpora . & delectabit eas neiure a ransu
uens unt adista patienda: ad istatoserarea as rs¬
liuiscendum dm̃. ad blaspbemandumn dñiꝰ ad se¬
qbendus corporis uoluptates ad pugnas contra
libidines: ueniunt ad istas miserias Unde a qͣ
Dic mͥ quare. Quia obliuscunt᷑ si omina mala
obliuisciuit᷑: obliuis cantur & delec̾tationem
carnis. Hoc solum malo suo menuner unt: uude
ruerunt. Ueniunt. Quare: Qiia delectat eas
rursus incorporib habitare. Vnde delectas
nisi ꝑmemoriũꝰ quia ibi aliqͦnoo habitauer uns:
Dele totam memoriã: & forte resiqͥuam facies sa¬
pientiam. Nichis remanet qͦd reuocet. Ea horriit¬
quidam auctor ipsoꝵ: cui demonstrabat᷑. uel qui
inducebat apud inferos demonstiantẽ patrem
filio suo. Hostis enin hoc ꝓpe om̃s atq utii ara
pauci nossetis. S pauci nostis in libris. mubi etiche¬
atris. quia ȩneas descendit ad inferos. & ostenore

Expanded text:
enistis: vel ibi illas dimittite, nolite illas dejicere. livione veterum miseriarum, incipiunt velle reverti in corpora; et delectabit eas venire, et rursus veniunt ad ista patienda, ad ista toleranda, ad obliviscendum Deum, ad blasphemandum Deum, ad sequendas corporis vuluptates, ad pugnas contra libidines. Veniunt ad istas miserias, unde, et quo? Dic mihi, quare? Quia obliviscuntur. Si omnia mala obliviscuntur, obliviscantur et delectationem carnis. Hoc solum malo suo meminerunt, unde ruerunt. Veniunt: quare? Quia delectat eas rursus in corporibus habitare. Unde delectat, nisi per memoriam, quia ibi aliquando habita verunt? Dele totam memoriam, et forte residuam facies sapientiam: nihil remaneat quod revocet. CAquidam auctor ipsorum, cui demonstrabatur, vel qui inducebat apud inferos demonstrantem patrem filio suo. Nostis enim hoc prope omnes; atque utinam pauci nossetis. Sed pauci nostis in libris, multi in theatris, quia Aeneas descendit ad inferos, et ostendit
Abbreviated transcription (Latin):
Omna quippe ista muta animalia girrationa¬
bilia: illi illi quasi magni sapientes. dos sibi fece¬
runit. Rep̃hendebam: qñdo ad orabas imaginem
houiis. Quid tͥ faciam qͣndo ad oraf imaginĩ
curis: imnagiẽ̾ colubrisimoginẽ cocodrili.:

Expanded text:
Omnia quippe ista muta animalia et irrationaOmnia quippe ista muta animalia et irrationabilia, illi quasi magni sapientes, deos sibi fecerunt. Reprehendebam, quando adorabas imaginem hominis: quid tibi faciam, quando adoras imaginem canis, imaginem colubri, imaginem crocodil
Abbreviated transcription (Latin):
hend̾ant meliorẽ: & inuisibilẽ mirabant᷑ in¬
uenerunt & ipsam mutabilẽ. Modo uelle. nͦnolle.
mͦscire. modo nescire: mͦ meminisse mͦ obliuuisc:
mͦ tinere. nͦi audire: mͦ ire insapientiã. modo
instultitiã deficere. Nid̾unt & ipsam mutabi¬
lem: transierunt & ipsam. Quesierunt enim au
dum dñi qui fecit: ꝑ ista quȩ fecit. S ñ sicut adm̃
honorificauerunt aut gr̃as egerunt. ipse dicit
apłs: s euanuerunt in cogitationib suisꝰ & obs¬
curatum ẽ isipiens cor eoꝵ: Dicentes se ẽẽ sapi¬
entes stutti facti sunt. Sibi arrogando qͦd accepe¬
rant: ꝑdid̾unt quod tenebant. Dicentes se quass
magnos eẽ stultifacti sunt. & quo ꝑuenerunt:
Et immutauerunt inquit głam in corruptibilis
dĩ: insimiitudine imaginis corruptibilis homi¬
nis. Idola dicit. & parum erat facere idolum.
aospeciem hominis. & ad sui oꝑis similitudinẽ
adicere artificem: parum fuit hoc s insuꝑ quid:
& uolucrum. & quadrupedum. & serpentium.

Expanded text:
henderant meliorem, et etiam invisibilem mirabantur: invenerunt et ipsam mutabilem; modo velle, modo nolle; modo scire, modo nescire; modo meminisse, modo oblivisci; modo timere, modo audere; modo ire in sapientiam, modo in stultitiam deficere. Viderunt et ipsam mutabilem, transierunt et ipsam - quaesierunt enim alidum Deum qui fecit, per ista quae fecit. Sed non sicut Deum honorificaverunt, aut gratias egerunt: ipse dicit Apostolus. Sed evanuerunt in cogitationibus suis, et obscuratum est insipiens cor eorum. Dicentes se esse sapientes, stulti facti sunt. Sibi arrogando quod acceperant, perdiderunt quod tenebant. Dicentes se quasi magnos esse, stulti facti sunt. Et quo pervenerunt? Et immutaverunt, inquit, gloriam incorruptibilis Dei, in similitudinem imaginis corruptibilis hominis. Idola dicit. Et parum erat facere idolum ad speciem hominis, et ad sui operis similitudinem addicere artificem: parum fuit hoc. Sed insuper quid? Et volucrum, et quadrupedum, et serpentium .
Abbreviated transcription (Latin):
etatẽ gentium reuelabit᷑. ira dĩ decelo. & nequi¬
qm diceret. quare cum ipsi lege̾ ñ acceꝑint. Se¬
cutus ad uinxit. Et iniustitiã eoꝵ qui ueritatẽ
ininiquitate̾ detinent. Iam tu responde: qm
ueritatem. Nonenim acceꝑtint legem: ñ eium
audierunt ꝓpħam. Audi quã ueritatẽ. Qm̃
qͦd notum eͣ dĩ inquit manifestum ẽ illis. Unde
manifestum: Adhuc audi. Os enmm illis mani¬
festauit. S adhuc querunt. Quo mͦ manifesta¬
uit. qtib legem ñ dedit: Audi quomodo. In¬
uisibilia enim eius a constratione mundi. ꝑea
quȩ facta sunt.: intellecta conspienintur In

Expanded text:
etatem Gentium revelatur ira Dei de coelo. Et ne quisquam diceret, Quare, cum ipsi legem non acceperint? secutus adjunxit: Et injustitiam eorum qui veritatem in iniquitate detinent. Jam tu responde: Quam veritatem? Non enim acceperunt Legem, non enim audierunt prophetam. Audi quam veritatem: Quoniam quod notum est, inquit, Dei, manifestum est in illis. Unde manifestum? Adhuc audi: Deus enim illis manifestavit. Si adhuc quaeris, Quomodo manifestavit, quibus legem non dedit? audi quomodo: Invisibilia enim ejus, a constitutione mundi, per ea quae facta sunt, intellecta conspiciuntur. I
Abbreviated transcription (Latin):
dieb me in membris meis. hest̾no aut̃ die me
in memet ipso suscepisti. Ecce inudicium ue¬
niens dicit. Quod uni exminimis meis fecistis:
mͥ fecistis. Ecce ante iudictum cum ꝑ membra sua
suscipitur: susceptores suos etiam ꝑsemet ipsum
requirit: & tam̃ nos adhospitalitatis gr̃am pi¬
gri sumus. Pensate fr̾s quanta hospitalita¬
tis uirtus sit. Admensas ur̃as xcpͣmi suscipite: ut
uos ab eo suscipi ad conuuna et̾ua ualeatis. Pre¬
bete mͦ peregrino xp̃o hospicium: ut uos in ui¬
dicio nanquasi ꝑegrinos nesciat. s ut ꝓprios re¬

Expanded text:
diebus me in membris meis, hesterno autem die me diebus me in membris meis, hesterno autem die me in memetipso suscepisti. Ecce in judicium veniens, dicet: Quod uni ex minimis meis fecistis, mihi fecistis . Ecce ante judicium cum per membra sua suscipitur, susceptores suos etiam per semetipsum requirit; et tamen nos ad hospitalitatis gratiam pigri sumus. Pensate, fratres, quanta hospitalitatis virtus sit. Ad mensas vestras Christum suscipite, ut vos ab eo suscipi ad convivia aeterna valeatis. Praebete modo peregrino Christo hospitium, ut vos in judicio non quasi peregrinos nesciat, sed ut proprios re
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ iam intelligere potuit oꝑe implere. Eoce
dñs non ẽ cognitus dum loqueret᷑: & dignatus ẽ
dicitur. Caritas frat̃nitatis maneat inuobis: &
hospitalitatem nolite obliuisci. ꝑ hanc enim pla¬
cuerunt quidam: angłis hospicio receptis. Hic
petrus ait. Hospitales inuicem sine murmurati¬
one. Hinc ipsa ueritas dicit. Hospes fui: & suscepi¬
stis me. Opinata res ẽ ualde: & senioꝵ nr̃oꝵ nobis
relatione tradita. Quidam pat̾famuilias. cum tota
domo sua magno hospitalitatis studio seruiebat.
Cumq cotidie admensam suã ꝑegrinos suscipet:
quodani die peregrinus quidã int̾ alios uenit.
ad m̃sam ductus ẽ. Dumq pat̾familias. er hu¬
militatis consnetudine aquã uellet in enis ma¬
nib fundere: conu̾sus urceum accepitꝰ. s repen¬
te eum inciius manib aquã fundere uoluerat.
ñ inuenit. Cumq hoc factum secum ipse mira¬
ret᷑: eadem nocte ei dñs ꝑ uisionẽ dixit. Cȩceris

Expanded text:
quae jam intelligere potuit opere implere. Ecce quae jam intelligere potuit opere implere. Ecce Dominus non est cognitus dum loqueretur, et dignatus est dicitur: Charitas fraternitatis maneat in vobis, et hospitalitatem nolite oblivisci. Per hanc enim placuerunt quidam, angelis hospitio receptis . Hinc Petrus ait: Hospitales invicem sine murmuratione . Hinc ipsa Veritas dicit: Hospes fui, et suscepistis me . Opinata res est valde, et seniorum nostrorum nobis relatione tradita. Quidam paterfamilias cum tota domo sua magno hospitalitatis studio serviebat; cumque quotidie ad mensam suam peregrinos susciperet, quodam die peregrinus quidam inter alios venit, ad mensam ductus est. Dumque paterfamilias ex humilitatis consuetudine aquam vellet in ejus manibus fundere, conversus urceum accepit, sed repente eum in cujus manibus aquam fundere voluerat non invenit. Cumque hoc factum secum ipse miraretur, eadem nocte ei Dominus per visionem dixit: Caeteris
Abbreviated transcription (Latin):
nitate laborantib pauca loquenda sunt: & for¬
tasse hȩc utilius ꝑderunt: quia sepe & almĩta
quȩ minus sufficiunt auidius sumunt᷑. Lectio¬
nis gͦ euuangłice summatim sensum statui ñ
ꝑsingula u̾ba discutere: ne dilectionẽ ur̃am ua¬
leat sermo ꝓlixior expositionis onerare. Ecce

Expanded text:
ate laborantibus pauca loquenda sunt; et fortasse haec utilius proderunt, quia saepe et alimenta quae minus sufficiunt avidius sumuntur. Lectionis ergo evangelicae summatim sensum statui non per singula verba discutere, ne dilectionem vestram valeat sermo prolixior expositionis onerare. Ecce
Abbreviated transcription (Latin):
exemplo
isius mites esse et humiles corde didicerint. nĩ¬
nulla etiam inp̃senti futurȩ qiietis. imagine
fruuntur: dum a conturbatione hominum
secularium tota mente secreti. iuiltum sui con¬
ditoris semꝑ reminisci gaudent: atq ad ꝑfectã
eius contemplationem ꝑtingere sitiunt: dicentes
petuo memores a mundi nos illecebris iminuneᷤ
quam mundus ñ potest accipere. digni existere ua¬
leamus. Diligamus xp̃m: eusq mandata. quȩ
habemus incipiendo. seruemius ꝑseuerando. Fit
enum iusta mercede: ut illum diligendo diligi
amplius mercamur a patreꝰ s & ip̃se maiorem¬
sue dulectinis nobis gr̾am prestare dignet᷑. infu¬
turo. Dat enim nunc diligendo nos: ut cre¬
tes speremus in eumꝰ tunc autem ut uidean ns
eum facie ad faciem. Manifestatq se ipsui
nobis: hoc est inclaritate quam habuit prius¬
quam miuidus esset apud patrem: cum quo uii¬
uit & regnat deus inunitate spiritus sancti. ꝑ
omnia secula seculorum amen. In die pente¬

Expanded text:
exemplo illius mites esse et humiles corde didicerint, nonnulla etiam in praesenti futurae quietis imagine fruuntur, dum a conturbatione hominum saecularium tota mente secreti, vultum sui conditoris semper reminisci gaudent, atque ad perfectam ejus contemplationem pertingere sitiunt, dicentes ctionis perpetuo memores, a mundi nos illecebris immunes ei gratiam, quam mundus non potest accipere, digni existere valeamus. Diligamus Christum, ejusque mandata quae habemus incipiendo, servemus perseverando. Fit enim justa mercede, ut illum diligendo diligi amplius mereamur a Patre, sed et ipse majorem dilectionis suae gratiam praestare dignabitur in futurum. Dat enim nunc diligendo nos, ut credentes speremus in eum: tunc autem ut videamus eum facie ad faciem; manifestabitque seipsum nobis, hoc est in claritate quam habuit priusquam mundus esset apud Patrem, cum quo vivit et regnat Deus in unitate Spiritus sancti, per omnia saecula saeculorum. Amen. HOMI
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm scło: ut de ꝓpinquis seminis sui uel incleri
ordiue dignos altari diuino ministros exhibe¬
ant: uel inscãrum numero feminarum. pn¬
ellas castimoniȩ dicatas enutriant: ut ȩccłiam
dĩ talib nutrimentis ornantes beatitudinẽ
debitam consequantur. Scͥptum ẽ enim. dei¬
tus qui habet semen in syon: & domesticos it
hierłm. In ẽ autẽ p̃claro huic eloquio ꝓpħal
& subliior intellectus: suo in loco plena disꝑd¬
tatione pandendꝰ. S quia in hunc tractatun
salubrit̾ sumus tractati stuidio castitatis: dum
rationẽ paudimus. cuius intuitu ꝑrexerit
saluator ad nuptias: breuit̾ interim ncophits
nr̃is salutare consilium suggeramus sp̃alem
sententiam lectionis huius fignralit̾ ex pla¬
nandam. dictis subsequentib ostensuri. Reg¬
neratos ui¬

Expanded text:
quam saeculo, ut de propinquis seminis sui vel in cleri quam saeculo, ut de propinquis seminis sui vel in cleri ordine dignos altari divino ministros exhibeant, vel in sanctarum numero feminarum puellas castimoniae dicatas enutriant; ut Ecclesiam Dei talibus nutrimentis ornantes, beatitudinem debitam consequantur. Scriptum est enim: Beatus qui habet semen in Sion, et domesticos in Jerusalem. Inest autem praeclaro huic eloquio prophetali et sublimior intellectus, suo in loco plena disputatione pandendus. Sed quia in hunc tractatum salubriter sumus pertracti studio castitatis, dum rationem pandimus cujus intuitu perrexerit Salvator ad nuptias, breviter interim neophytis nostris salutare consilium suggeramus, spiritalem scientiam lectionis hujus figuraliter explanandam dictis subsequentibus ostensuri. Regeneratos
Abbreviated transcription (Latin):
clusit. Igitur & quidat uirginem suam nuptui
bene facit: & qui ñ dat meluis facit. Quod ego
arbitror ñ parentib uirginum fuisse abeato aplo
dictum quos constat aliene uoluntatis arbitio
dominari ũ posse: s unicuiq hominum tamui¬
ro qm feuuirȩ optionem suisse ab eodẽ scõ ꝓpo¬
sitam: ut uirginẽ suam hoc ẽ carnẽ suam uirgi¬
nem natã. aut integritati conseruet meliorem
partem liberamq eligens: aut agnita conditi¬
one nuptui eam si se ũ continet tradat. Paren¬
tes aut̃ uel consanguinei quiq uirginum tam
pueroꝵ quam etiam puellarum: nolo sibi de
supradicta libertate arbitrii blandiantur. lqd
alienis mentib eos dominari nͣ posse tractaui¬
imus. Imperare quide ꝑpetuami continentiam
ñ possunt: quia res esse uoscit᷑ uoluntatis. ho
iuntatem tam̃ in melius nutrire possunt: & de¬
bitores sunt ut moneant. ut hortentur. ut fau¬
ant. ut pignora sua d̾o magis gestiant obligart

Expanded text:
clusit: Igitur et qui dat virginem suam nuptui, clusit: Igitur et qui dat virginem suam nuptui, bene facit; et qui non dat, melius facit . Quod ego arbitror non parentibus virginum fuisse a beato Apostolo dictum, quos constat alienae voluntatis arbitrio dominari non posse; sed unicuique homini tam viro, quam feminae, optionem fuisse ab eodem sancto propositam, ut virginem suam hoc est carnem suam, virginem natam aut integritati conservet, meliorem partem, liberamque eligens, aut agnita conditione, nuptui eam, si se non continet, tradat. Parentes autem, vel consanguinei 271 quique virginum, tam puerorum, quam etiam puellarum, nolo sibi de supradicta libertate arbitrii blandiantur, quod alienis mentibus eos dominari non posse tractavimus. Imperare quidem perpetuam continentiam non possunt, quia res esse noscitur voluntatis: sed voluntatem tamen in melius nutrire possunt, et debitores sunt ut moneant, ut hortentur, ut foveant, ut pignora sua Deo magis gestiant obligare,
Abbreviated transcription (Latin):
quisq suam urorem habeat. & unaqueq uirũ
suum. Benedir̃ gͦ quod constituerat apͥmordio le¬
gitimum xp̃s coniugium: dum ꝑgere ad nupti¬
as ñ renuit inuitatus. & tam̃ uirginitatẽ docuit
ẽẽ meliorem: dum ds magis ꝑ eam nasci dignatur
Probauit scãm uirginẽ suum ẽẽ domicilium d̾s:
ubi columen pudoris ꝑpetuum seruet ingressus
dum sine decrimento integͥtatis mat̾nȩ uascit᷑
sine corruptela conceptus. Id̾o q uas electionis
apłs ad istud bonum qͦd consecutus fuerat oete¬
ros inuitabat: dicens iunuptis. bonum ẽ illis
si sic ꝑmnanseruit sicut ego. Ex emplo felicitatis
hortatur.ñ legis potestate compellit. De uirgi¬
uib inquiens p̃ceptum dñi nͣ habeo: consiliũ
autem do. quasi miscdiam consecutus a dño itt sim
fidelis. quia expedit homini sic eẽ. & pt longã
monitionẽ qua castimonie beatitudine̾. condi¬
tiomi p̃tulit nuptiarum. sẽtentia postrema con¬

Expanded text:
quisque suam uxorem habeat, et unaquaeque suum quisque suam uxorem habeat, et unaquaeque suum virum . Benedixit ergo quod constituerat a primordio legitimum Christus conjugium, dum pergere ad nuptias non renuit invitatus: et tamen virginitatem docuit esse meliorem, dum magis per eam nasci dignatur. Probavit sanctam Virginem suum esse domicilium Deus, ubi columen pudoris perpetuum servet ingressus, dum sine detrimento integritatis maternae nascitur, sine corruptela conceptus. Ideoque vas electionis Apostolus, ad istud bonum quod consecutus fuerat, caeteros invitabat, dicens innuptis: Bonum est illis si sic permanserint, sicut ego . Exemplo felicitatis hortatur, non legis potestate compellit, de virginibus, inquiens, praeceptum Domini non habeo: consilium autem do, quasi misericordiam consecutus a Domino, ut sim fidelis; quia expedit homini sic esse . Et post longam monitionem, qua castimoniae beatitudinem conditioni praetulit nuptiarum, sententia postrema con
Abbreviated transcription (Latin):
ingredi consueuit. Aut enim uulnerum dolore
afflictis necessarius ẽ: aut egritudinum morbo
laborantib. aut lenta uiscerum tabe defectis:
Quia medici officium ꝓsꝑitas ñ requirit. Quid
ẽ. & qͦo ista euuangłi lectio quȩ hodie recitata
ẽ. festiuitati nuptial int̾ fuisse dnm̃ ꝑhibet in¬
rialit̾ exponamus. Ido nuptiarum celebrita¬
tem ñ asꝑnatur xp̃s: ut eundem se e̾e̾ testetur.
dm̃. qui delimo t̾rȩ siguraueritabinicio urũꝙ femi¬
nam. eisdeniq licentiam tribuerit conuigalẽ.
diceas. Crescite & multiplicamini. & implete
t̾ram. Quod manicheis ꝑditis adõ displicet con¬
stitutum: quib ego ob immundiciam suam
puto ñ utiq rem nuptialem tlisplicere. s legem
quȩ ũ multas feminas uni uiro. neq unam fe¬
ininam multis itris: S unam feminam uni
uiro conungit. Nolunt enimi uuiere ipsi excera¬
biles manichei uixta apłi pauli doctrinam: ut uiiꝰ¬

Expanded text:
ingredi consuevit. Aut enim vulnerum dolore ingredi consuevit. Aut enim vulnerum dolore afflictis necessarius est, aut aegritudinis morbo laborantibus, aut lenta viscerum tabe defectis; quia medici officium prosperitas non requirit. Quid est ergo, quod ista Evangelii lectio quae hodie recitata est, festivitati nuptiali interfuisse Dominum perhibet inrialiter exponamus. Ideo nuptiarum celebritatem non aspernatur Christus, ut eumdem se esse testetur Deum, qui de limo terrae figuraverit ab initio virum et feminam, iisdemque licentiam tribuerit conjugalem, dicens: Crescite et multiplicamini, et implete terram . Quod Manichaeis perditis adeo displicet constitutum; quibus ego ob immunditiam suam puto non utique rem nuptialem displicere, sed legem, quae non multas feminas uni viro, neque unam feminam multis viris, sed unam feminam uni viro conjungit. Nolunt enim vivere ipsi exsecrabiles Manichaei juxta apostoli Pauli doctrinam, ut unus
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s torquet᷑ iminundos: ut imagini suȩ captiua¬
tȩ subueniat: & expulsis demoniis salubritati
restituat: mentes obsessas: duni leprosos supplican¬
tes emundat. dum paraliticos linguȩ soluis qua
p̃carentur uiuentes officio. reformat potius qnͣ
curat: dum tempestate maris periclitantib. ip¬
se suꝑ aquas ambulanssecurus tranquillator
aduentat: dum uel cecatis oculis donum lucis
amissȩ redutegrat. uel a natiuitate cecis no¬
num lumeu infunditꝰ. dum uit̾ mestas egro¬
tantium turbas medeudi peritus adsistit: dum
luctus uarios obsecrantium parentum dimonet.
uel morientes eorum caros sanitati restituens. uel
mortiios uite. Ad hoc enin filius dĩ sine micio
d̾s. infine scłi inicium carnis sumpsit ex iurgine
& int̾ homines conuersari dignatus ẽ: ut huic
mundo succurret pereunti: Qm̃ ut ipse ait. nos
erat opꝰ saius medicus. s male habentib. Medicꝰ
enim mestitudinis domum potius quam letitiȩ

Expanded text:
spiritus torquet immundos , ut imagini suae captivaspiritus torquet immundos , ut imagini suae captivatae subveniat, et expulsis daemoniis salubritati restituat mentes obsessas; dum leprosos supplicantes emundat ; dum paralyticos, linguae solius qua precarentur viventes officio, reformat potius, quam curat ; dum tempestate maris periclitantibus, ipse super aquas ambulans, securus tranquillator adventat ; dum vel caecatis oculis donum lucis amissae redintegrat, vel a nativitate caecis novum lumen infundit ; dum inter moestas aegrotantium turbas medendi peritus adsistit; dum luctus varios obsecrantium parentum dimovet, vel morientes eorum charos sanitati restituens, vel mortuos vitae . Ad hoc enim Filius Dei, sine initio Deus, in fine saeculi initium carnis sumpsit ex Virgine, et inter homines conversari dignatus est, ut huic mundo succurreret pereunti; quoniam, ut ipse ait, non erat opus sanis medico, sed male habentibus . Medicus enim moestitudinis domum potius, quam laetitiae
Abbreviated transcription (Latin):
ost illius finem tract.
exodi libro ubi lex
lebrandi pasche de¬
bitur: nunc aliqui
dm̃ tam ueteris ẽẽ  instrumenti auctorer
qmͣ noui. reb ipsis testantib comꝑbenius
Audiuimus enim qͦd saluator humani gi¬
neris iħs ierit inuitatus ad nuptias: ibis
aquam inuim saporem naturamq conu¬
terit. Habet plane & ipsa hystoria ordinẽ
ueritatis. Nai & nuptias idem qui ab inicio
instituerat benedixit: & creaturam quã fecerat᷑
in id quod uoluit sua potestate comu̾tit. ac de
uirtute quidem dĩ ommipotentis. nulla infacto
dubietas poterit anmȩ fideli subripere. Isse
tam̃ illum ad festiuitatẽ nuptiarũ. idẽ in do¬
mum epulationis: quispiam nr̃m ñ sine ratio¬
orum tertus dm̃ xp̃m int̾ homines conuiersantẽ
desꝑatis reb opem contulisse insinuat: Et qͣm
maxiie merorib ad fuisse. dum blasphemantes
iudeos increpat: dum scribas & phariseos fallacie
doli auaritię reos uauitatisq coarguit: dum ci¬
uitatib exꝓbrat. incredulis ac minatur Dum

Expanded text:
ost illius finem tractatExodi libro, ubi Lex celebrandae paschae describitur; nunc aliquidDeum tam veteris esse Instrumenti auctorem, quam novi, rebus ipsis testantibus comprobemus. Audivimus enim quod Salvator humani generis Jesus ierat invitatus ad nuptias, ibique aquam in vini saporem, naturamque convertit. Habet plane et ipsa historia ordinem veritatis. Nam et nuptias idem qui ab initio instituerat, benedixit ; et creaturam quam fecerat, in id 269 quod voluit, sua potestate convertit. Ac de virtute quidem Dei omnipotentis nulla in facto dubietas poterit animae fideli subrepere: isse tamen illum ad festivitatem nuptiarum, id est in domo epulationis, quispiam nostrum non sine ratioum Christum inter homines conversantem desperatis rebus opem contulisse insinuat, et quam maxime moeroribus adfuisse: dum blasphemantes Judaeos increpat, dum Scribas et Pharisaeos fallaciae, doli, avaritiae reos, vanitatisque coarguit ; dum civitatibus exprobrat incredulis, ac minatur ; dum
Abbreviated transcription (Latin):
abitidis. Obeth aut̃ genuit iesse: Iesse genuit dd̾
regem: de cuius senune nascitur ioseph: cuius
desponsata uirgo maria. eiusdem quippe trib
euis ad nuptias. Magnum myst̾ium pietatis.
Ipse qui sponsus ẽ inuitatur: muitatur autẽ uo¬
cib ꝓpħarum: ita p̃cantium. Dñe inclinia celos
& descende. E it̾m. Excita potentiã tuã. & ueni.
ut saluos facias nos. W his multȩ sunt orationes
consimiles: supplicit̾ inuitantium propħarum:
Inuitantur etiam sc̃i una cum xp̃o. discipul ue¬
lut amici fideles. eiusdem sponsi celestis: cum cdr̃¬
ꝑꝓpsiam. Non sunt loquele neq sermones: qͦi ñ
non audiantur uoces eoꝵ. Nam spũ sc̃o repleti.
lingius erant uariarum gentium locuturi. ui¬
de sp̾s ꝓphetialis ea quȩ indubitant᷑ futura e¬
rant: qͥuasi iam facta ꝓmuncians addidit. In
omnem t̾ram exiuit somis eoꝵ: & infines orb̾
t̾re u̾ba eoꝵ. E ut ostendet clarius qui eẽt iste

Expanded text:
abitide. Obed autem 278 genuit Jesse: Jesse genuit David abitide. Obed autem 278 genuit Jesse: Jesse genuit David regem ; de cujus semine nascitur Joseph, cui desponsata virgo Maria ejusdem quippe tribus,  discipuli ejus ad nuptias . Magnum mysterium pietatis! Ipse qui sponsus est, invitatur: invitatur autem vocibus Prophetarum ita precantium: Domine, inclina coelos tuos, et descende . Et iterum: Excita potentiam tuam, et veni, ut salvos facias nos . Et his multae sunt orationes consimiles suppliciter invitantium Prophetarum. Invitantur etiam sancti una cum Christo discipuli, velut amici fideles ejusdem sponsi coelestis, cum dam: Non sunt loquelae, neque sermones, quorum non audiantur voces eorum . Nam Spiritu sancto repleti , linguis erant variarum Gentium locuturi. Unde spiritus prophetalis ea quae indubitanter futura erant, quasi jam facta pronuntians, addidit: In omnem terram exivit sonus eorum, et in fines orbis terrae verba eorum . Et ut ostenderet clarius, qui essent isti,
Abbreviated transcription (Latin):
lui congregare filios tuos. sicut gallina congregat
pullos suos sub alas & noliusti: ecce relinquetur
uob̾ domus ur̃a deserta. Post passionem quoq
diũi plenior libellus repudii ab apłis dat᷑ syna¬
goge udeorum: cum dicitur. Uobis oportebat
primum annunciari u̾bum dĩ: s qmͣ respuistis
illud. & indignos uos iudicastis et̾nȩ uitȩ: ecce
conu̾timur ad gentes: sicut mandatum ẽ nobis.
Deserta gͥ ac repudiata iudeoꝵ plebe: nr̃a ex
gentib sumitur in coniugium plebs. Uocabo
enim ũ plebem meam. plebem meam: & nͣ di¬
lebrate ut exposui nuptiȩ fuerant: id̾o sc̃s ȩuan¬
gelista ñ absolute ait. Die t̾cia nuptie fiebant:
s̃ coniunctione p̃posita loquit᷑ & die tercia
nuptie fiebant inchana galileȩ. & ibi erat inqͥt
mat̃ it̃ui. Ibiutiq ubi. apud gentes. Nam
bratam mariam degente moabitarum ex ma¬
tre leginus traxisse originem. Boor enim ge¬
nuit obech exruth. utiq illa mulier fuit. mo¬

Expanded text:
ilios tuos, sicut gallina congregat pullos suos sub alas, et noluisti? Ecce relinquetur vobis domus vestra deserta . Post passionem quoque Domini plenior libellus repudii ab Apostolis datur Synagogae Judaeorum, cum dicitur: Vobis oportebat primum annuntiari verbum Dei: sed quoniam repulistis illud, et indignos vos judicastis aeterna vita, ecce convertimur ad Gentes, sicut mandatum est nobis . Deserta igitur ac repudiata Judaeorum plebe, nostra ex Gentibus sumitur in conjugium plebs: Vocabo enim non plebem meam, plebem meam; et non dilebratae, ut exposui, nuptiae fuerant. Ideo sanctus evangelista non absolute ait, die tertia nuptiae fiebant; sed conjunctione praeposita loquitur, et die tertia nuptiae fiebant in Cana Galilaeae: et erat mater Jesu ibi . Ubi? utique apud Gentes; nam beatam Mariam constat de gente Moabitarum ex matre traxisse originem. Booz enim genuit Obed ex Ruth, utique illa muliere Mo
Abbreviated transcription (Latin):
homines: pret̾ eos qui intra archam quȩ typũ
gerebat ȩccl̃iȩ repperiri meruerunt. Nam simi¬
lit̾ etiã ñc omo salui eẽ ñ poterqͣnt: qui ab apłica
fide. & ab eccłia catholica fuerint aliem. Claboroe
gͦ omni studio unusquisq ur̃m ꝑmanere indo¬
mo dm̃i: exercens oꝑa ꝑceptȩ gr̃e congrua. Opor¬
tet enim in nouum renatos hominẽ: a peccatis
pͥstis iam cauere. Seruate queso utres nouos
neophiti: ne uitam ueterem repetentes. iunum
nouum disrupti ꝑdatis. Rumpet enim uinum
nouum utres ueteres: & uinum efsundetur. &

Expanded text:
homines, praeter eos qui intra Arcam , quae typum homines, praeter eos qui intra Arcam , quae typum gerebat Ecclesiae, reperiri meruerunt. Nam similiter etiam nunc omnino salvi esse non poterunt qui ab apostolica fide et ab Ecclesia catholica fuerint alieni. Elaboret ergo omni studio unusquisque. vestrum permanere in domo Domini, exercens opera perceptae gratiae congrua. Oportet enim, in novum renatos hominem a peccatis pristinis jam cavere. Servate, quaeso, utres novos, neophyti; ne vitam veterem repetentes, vinum novum disrupti perdatis; rumpet enim vinum novum utres veteres, et vinum effundetur,
Abbreviated transcription (Latin):
gentes: euident̾ exp̃ssit: quod aut̃ dicit. Quia
consummatum erat uinum nuptiarũ. idẽ defe¬
ut tu credas his forsitan defecisse. quib adhuc da¬
tum ñ fuerat nec enim dixit. Defecerat eis uinũ
nuptiarum: s defecisse tantum mͦ ait. ninum
nuptiarumꝰ: Tanqͣm si diceret nuptiale qua ꝓpt̾
defecisse intelligitur uinum. ũ istarum s p̃ceden¬
tium nuptiarum. Defecerat enim nuptiale uinũ
li uino gentes potare sufficeret. sitientes. S expec¬
tabatur añs iħs: qui nouo umo utres ꝑbaptismũ
nouos impleret. Nam uetera inquit transiert᷑.: &¬
ecce facta sunt omnia noua. sic tam̃ facta sunt
omnia noua. ut origo maneret ex neteri: cum nͣ
ex nichilo uinum. s ex antiquo aquȩ gignitur
elemento: nec legem littere existimes. eẽ. contemp¬
hauritur & iccirco indiliuio antiquo homines pe¬
rierunt: & nunc inbaptismo renascuntur: Quia
littera occidit: sp̃s autẽ inuificat. Sola quippe
se aut̃ constat millo diluuio om̃s ipsius temporis

Expanded text:
icit, quia consummatum erat vinum nuptiarum, id est defeut tu credas his forsitan defecisse fecisse quibus adhuc datum non fuerat. Nec enim dixit, defecerat eis vinum nuptiarum, sed, defecisse tantummodo ait, vinum nuptiarum; tamquam si diceret nuptiale. Quapropter defecisse intelligitur vinum, non istarum, sed praecedentium nuptiarum; defecerat enim nuptiale vinum li vino Gentes potare sufficeret sitientes: sed exspectabatur Dominus Jesus, qui novo vino utres per Baptismum novos impleret. Nam vetera, inquit, transierunt: ecce facta sunt omnia nova . Sic tamen facta sunt omnia nova, ut origo maneret ex veteri, cum non ex nihilo vinum, sed ex antiquo aquae gignitur elemento. Nec 279 Legem litterae existimes esse temhauritur; et idcirco in diluvio antiquo homines perierunt, et nunc in Baptismo renascuntur; quia littera occidit, spiritus autem vivificat . Sola quippe se autem constat in illo diluvio omnes ipsius temporis
Abbreviated transcription (Latin):
sit domꝰ xp̃iani ac baptizati hominis. immuinis
achoro diaboli. sit plane humana. sit hospitalis.
orationib sc̃ificetur assiduis psalmis. ymnis. can¬
ticisq sp̃alib frequentetS it sermo dĩ & signum
xp̃i nicorde. in ore. infronte. int̾ cybos. int̾ pocula.
int̾ colloquia. inlauachris. incubilib. in ingressu.¬
trmam. siue manducatis. suie bibitis. siue aliquid

Expanded text:
Sit domus Christiani ac baptizati hominis immunis Sit domus Christiani ac baptizati hominis immunis a choro diaboli, sit plane humana, sit hospitalis; orationibus sanctificetur assiduis; psalmis, hymnis, canticisque spritualibus frequentetur: sit sermo Dei, et signum Christi in corde, in ore, in fronte, inter cibos, inter pocula, inter colloquia, in lavacris, in cubilibus, in ingressu,tem: siue manducatis siue bibitis siue aliud quid
Abbreviated transcription (Latin):
ri. Res¬
neratos uos ẽẽ ꝑbaptismum & renatos: nuncu¬
patione ipsa qua infantes uocamini potestis
aduertere. Si qui igitur urm conugio all¬
gati. seruare iurginessuas magisqm̃ nuptui dare
desiderant: sic habeant coniuges quasi ñ habentes
Et erit illis recributio magna. apud dũm dm̃ uo
strum: quod talemi suã carnem seruauerut. qͣlis
baptisini sacramento renata est. Hȩc ad utilitatem
urãm dico: ñ ut laqueum uob̾ miciam. Nam et si
coniugio seruieris. legitimo. pt lauacrũ: ñ peccasti.
Caue solum ut alit̾ nͣ delinquas: id eͣ ut afornicatio¬
nib fugias iam fidelis effectus. Hoc aut̃ custodire
ita demum poteritis. si ebrietatem deuitetis. &
conuiua in honesta: ubi turpium feminarum
colubrini gestus. concupiscentiam mouent illici¬
tam: ubi lyra sonat. & tybia. & om̃a postrema
genera musicoꝵ int̾ cynibala saltantium concre¬
pant. Infelices ille doniis sunt quȩ nichil discrepãt.
atheatris auferant᷑ queso uniu̾sa ista demedio:

Expanded text:
ri. Regeneratos vos esse per Baptismum, et renatos, nuncupatione ipsa qua infantes vocamini, potestis advertere. Si qui igitur vestrum conjugio alligati, servare virgines suas magis quam nuptui dare desiderant, sic habeant conjuges, quasi non habentes; et erit illis retributio magna 272 apud Deum Dominum nostrum, quod talem suam carnem servaverint, qualis Baptismi sacramento renata est. Haec ad utilitatem vestram dico, non ut laqueum vobis injiciam ; nam etsi conjugio servieris legitimo post lavacrum, non peccasti. Cave solum ut aliter non derelinquas fidem, ut a fornicationibus fugias, jam fidelis effectus. Hoc autem custodire ita demum poteritis, si ebrietatem devitetis, et convivia inhonesta, ubi turpium feminarum colubrini gestus concupiscentiam movent illicitam; ubi lyra sonat, et tibia; ubi omnia postremo genera musicorum inter cymbala saltantium concrepant. Infelices illae domus sunt quae nihil discrepant a theatris. Auferantur, quaeso, universa ista de medio.
Abbreviated transcription (Latin):
sita est. & ciuitas capharneum: ubi beatuse
uuangłista maths. xp̃m testatur habitasse
dicens. Cum audiss iħs quia iohannes traditꝰ
ẽ secessit ingalileamꝰ: & relicta cuutate natra¬
reth. alt̾ius uidelicet galilee: uenit inquit &

Expanded text:
sita est et civitas Capharnaum, ubi beatus sita est et civitas Capharnaum, ubi beatus evangelista Matthaeus Christum testatur habitasse dicens: Cum audisset Jesus quia Joannes traditus est, secessit in Galilaeam; et relicta civitate Nazareth , alterius scil
Abbreviated transcription (Latin):
nomen tuum. statunq uox decelo ueniens ait.
& clarificaui: & it̾m clarificabo. Quam uocem
dĩ patris circuinstantiũ udeoꝵ turba audiens
de excelsis celorum sedib resuitantẽ̾: tomitrun
putatꝰ quia u̾ba ñ sequitur. Populis eiim scđm
sonuim tantum mͦ diinȩ uocis audierat. sine
intellectu sermonum. Io̾oq dñs & in euuangłio
ad onĩs & in apokalipsi pt doctrinam celestem
clamat. qu habet aures audiendi audiat. noue¬
rat quippe uniu̾sis inesse aures. s ñ omnib au¬
diendi. Neq enim computabit᷑ audisse. qui cor¬
dis habitudine obtunsus quod audinit ig
tes quia audiendi habebant aures: meruerunt
intelligere diuina eloquia. ꝓmagnitudine
sui sicuit mapokalipsi legimus. tonitruis com¬
parata: quando quidem digni habiti sunt ad
salutarem noticiam ueritatis. pat̾no testimonio
celitus erudiri. Chana aut̃ parua ciuitas est
ingalilea gentium: in ciius galilee partib

Expanded text:
nomen tuum. Statimque vox de coelo veniens ait: nomen tuum. Statimque vox de coelo veniens ait: et glorificavi, et iterum glorificabo. Quam vocem Dei Patris circumstantium Judaeorum turba audiens, de excelsis coelorum sedibus resultantem, tonitrum putat, quia verba non assequitur: populus enim, secusonum tantummodo divinae vocis audierat, sine intellectu sermonum. Ideoque Dominus et in Evangelio ad omnes, et in Apocalypsi post doctrinam 275 coelestem, clamat: Qui habet aures audiendi, audiat . Noverat quippe universis inesse aures, sed non omnibus audiendi: neque enim computabitur audisse qui cordis hebetudine obtusus, quid audivit ignChristi currentes, qui audiendi habebant aures, meruerunt intelligere divina eloquia, pro magnitudine sui, sicut in Apocalypsi legimus , tonitruis comparata; quandoquidem digni hahiti sunt, ad salutarem notitiam veritatis, paterno testimonio coelitus erudiri. Cana autem parva civitas est in Galilaea Gentium, in cujus Galilaeae partibus
Abbreviated transcription (Latin):
meus dilectus: in quo bene complacui. hunc audite
Cuius tonitrui uox heret incordib plebis hiuius:
quȩ exgentili suꝑsticione ad fidẽ dñi iiii. tanqri
rota currens uelocit̾ ꝓperauit. quã obcausam etiã
beatos apłos digne arbitramur a xp̃o filios tori¬
quosdam exgentib desiderantes approꝑinquare
xp̃o. aditum quesisse ꝑ apłm philippum qui erat
ab echsaida galileȩ ciuitate: ut opinor familiar:¬
tate confisos. Dñe inquunt uolumus iũm inde¬
re. uenit philippꝰ. & dicit andreae. Andreas & phi¬
lippus uadunt & dicunt ad iñm: & cȩtera his
coherentia. quȩ suo in loco ut memnit dilectio
ur̃a minutatim disserui. Ubi confestimm dñs
legatos gentium gratulant̾ amplec̾tens. & in
paucis credentib fidem preuidens onnmera¬
bilium populorum: dirit apłis. Uenit hora
ut głificetur silius hominis & p̾t pauca uocem
conuertens adpatrem. Pater inquit clarifica

Expanded text:
meus dilectus, in quo mihi bene placui: hunc audite meus dilectus, in quo mihi bene placui: hunc audite . Cujus tonitrui vox haeret in cordibus plebis hujus, quae ex gentili superstitione ad fidem Domini Jesu, tamquam rota currens, velociter properavit. Quam ob causam etiam beatos Apostolos digne arbitramur a Christo filios toniquosdam ex Gentibus desiderantes appropinquare Christo, aditum quaesisse per apostolum Philippum, qui erat a Bethsaida Galilaeae civitate; ut opinor, familiaritate confisos: Domine, inquiunt, volumus Jesum videre. Venit Philippus, et dicit Andreae: Andreas et Philippus vadunt, et dicunt ad Jesum . His cohaerent ea, quae suo in loco, ut meminit dilectio vestra, minutatim disserui, ubi confestim Dominus legatos Gentium gratulanter amplectens, et in paucis credentibus fidem praevidens innumerabilium populorum, dixit Apostolis: Venit hora ut glorificetur Filius hominis . Et post pauca, vocem convertens ad Patrem, inquit: Pater, glorifica
Abbreviated transcription (Latin):
bum dĩᷤ uidelicet filium: quia in pͥncipio erat
uaret dextralia: ꝓbabilium quippe oꝑ um. dexcro¬
rumq factoꝵ. nec ñ etiam cȩt̾a singillatim preciosa
monilia largiretur. quȩ sp̃alium sunt ornamenta
uirtutum. Et ut agnosceres. t̾cia hac die spãles istas
axp̃o nuptias inplebe gentium celebrari: Non in ui¬
dea fiunt s inchana galileȩ: quod p̃ter testimoni¬
um scĩ ysaiȩ. qui galileam gentium memorauit.
ex int̾pretatione ipsorum nominum clarius os¬
tendetur. Chana enim possesio dr̃: & galilea uel
int̾pretata sermone. Constat aut̃ populũ gen¬
tium ex errore ydolatriȩ. ubi enĩolim fuerat deuo¬
lutus. nunc ad xp̃iane ueritatis cultum celerita¬
te rotȩ cuiusdamꝑperare currentis. Unde etiam fi¬
guralit̾ cecinit ꝓpħ̾a dauid: locutus addm̃. uox
tomtrui tui in rota. Intonuit enim decelo dñs:
altissimus dedit uocem suam dicens. Hic ẽ filus

Expanded text:
bum Dei , videlicet Filium; quia in principio eratbum Dei , videlicet Filium; quia in principio eratnaret dextralia, probabilium quippe operum, dextrorumque factorum, nec non etiam caetera singillatim pretiosa monilia largiretur, quae spiritualium sunt ornamenta virtutum. Et ut agnosceres tertia hac die spirituales istas a Christo nuptias in plebe gentium celebrari, non in Judaea fiunt, sed in Cana Galilaeae: quod praeter testimonium sancti Isaiae , qui Galilaeam Gentium memoravit, ex interpretatione ipsorum nominum clarius ostendetur. 274 Cana enim possessio dicitur; et Galilaea vel rpretata sermone. Constat autem populum Gentium ex errore idololatriae, in quem fuerat olim devolutus, nunc ad christianae veritatis cultum celeritate rotae cujusdam properare currentis. Unde etiam figuraliter cecinit propheta David locutus ad Deum: Vox tonitrui tui in rota . Intonuit enim e coelo Deus, et Altissimus dedit vocem suam, dicens: Hic est Filius
Abbreviated transcription (Latin):
nuiptuarum. Ueram gesti hystoriam ut oportuit
sognoscentes: iam quis iste sit dies t̾rius in quo
fie miptiȩ memorantur sp̃al tͥ ex ponamus.
lumen ẽ. equissime comparatur: destante ꝓpħa.
Preceptum dm̃ lucidum: illummans oculos. Et
alibi iterum. Qm̃ lux inquit mandata tua suꝑ
t̾ram. Unde bene salnator dñs ammonebat in
luce eẽ ambulandum: dicens. Quod siquis am¬
bulat indie ñ offendit: quia lucẽ mundi huiꝰ
uidet. Uere enim siquis ambulauerit in luce p̃¬
ceptorum dĩ: offendere nequa qm potest. Dies
itaq suit iumandato pͥmus. ab adam tisq ad
moysen: scd̾s dies fuit sublege moyst. Tex cuis
dies ẽ. sub grã saluatoris: in quo hodie sponsus ip¬
se celestis amator aniniarum credentium dñs itĩs.
Sponsam sibi exgentib conuixit ȩccliam: cui
anulum signaciili sui & maures fidei tribueret.
p̃ciosas. Nam fides exauditu: auditus aut̃ ꝑ uer¬

Expanded text:
nuptiarum . Veram rei gestae historiam, ut oportuit, nuptiarum . Veram rei gestae historiam, ut oportuit, cognoscentes, jam quis iste sit dies tertius, in quo factae nuptiae memorantur, spiritualiter exponamus. lumen est, aequissime comparatur, testante Propheta: Praeceptum Domini lucidum, illuminans oculos . Et alibi iterum: Quomodo lux, inquit, mandata tua super terram . Unde bene Salvator Dominus admonebat, in luce esse ambulandum, dicens: Quod si quis ambulat in die, non offendit, quia lucem mundi hujus videt . Vere enim si quis ambulaverit in luce praeceptorum Dei, offendere nequaquam potest. Dies itaque fuit in mandato primus, ab Adam usque ad Moysen: secundus dies fuit sub Lege Moysi: tertius dies est sub Gratia Salvatoris. In quo die Sponsus ipse coelestis, amator animarum credentium Dominus Jesus, sponsam sibi ex Gentibus conjunxit Ecclesiam, cui annulum signaculi sui, et inaures fidei tribueret pretiosas  nam fides ex auditu, auditus autem per ver
Abbreviated transcription (Latin):
cis indulgentiam tribuit: & emendate uitȩ pre¬
mia pollicetur. S his ꝑ cominuni edificatione io¬
ralit̾ dictis: iam uenio ad ꝓmissas allegorias ipsius
euuangłice lectionis. & licet ad explanationem
mysterioꝵ ap̃i idoneum me ee̾ ñ arbitrer: qui nec¬
dum mercar beatissum pauli auctoritatẽ p̃sume¬
euuangłii lectione. celestem uob̾ atq archanani
ꝓut dñs largiri dignabitur: intelligentiam reue¬
lare. Paulo ante enim dum ꝓpositi sermonis p̾nci¬
pium disserebam. carisam pandens ꝓpt̾ quam sai
llator ierit inuitatus adnptias: transcendi ao
p̃dicabilem uirginitatis conseruandȩ tractatũ:
ibiq aliquanculum uideor immoratus. Nunc
dit̃ replicabo ipsam narrationẽ beati euuangłi¬
se: ut intellectum sp̾alem oporcunius requira¬
mius in uerb̃. & die c̾ria inquit nuptie fiebant
Nchana galileȩ: & ibi erat mat̾ iħu. uocatus ẽ¬
llt̃ siħc & discipili eiꝰ ad nuptias: & uinum ñ
Labebant. Qnr̃ consuminatum erat uinun

Expanded text:
 emendatae vitae praemia pollicetur. Sed his pro communi aedificatione moraliter expositis, jam venio ad promissas allegorias ipsius Evangelicae lectionis. Et licet ad explanationem mysteriorum Christi idoneum me esse non arbitrer, qui necdum merear beatissimi Pauli auctoritatem praesumeEvangelii lectione coelestem vobis atque arcanam, prout Dominus largiri dignabitur, intelligentiam revelare. Paulo ante enim, dum propositi sermonis principium disserui, causam pandens propter quam 273 Salvator ierit invitatus ad nuptias, transcendi ad praedicabilem virginitatis conservandae tractatum, ibique aliquantulum videor immoratus. Nunc autem replicabo ipsam narrationem beati evangelistae, ut intellectum spiritualem opportunius requiramus in verbis. Et die tertia, inquit, nuptiae fiebant in Cana Galilaeae: et ibi erat mater Jesu. Vocatus escipuli ejus ad nuptias. Et vinum non habebant, quoniam consummatum erat vinum
Abbreviated transcription (Latin):
iria tua
& it̾m conqueritur de ea dĩs apuid ꝓph̾am. iudisti
inquit quȩ fecit m̾ habitatio domus isrt: Ab iit
suꝑ omnem montẽ excelsum: & sub tus omne lig¬
num nemorosum: & fornicata ẽ illic in ͥdolis: &
mechabatur inquit cum ligno & lapide & dixi.
dii. fugiamus obsecro ab idolis: ne repudiari si¬
milit̾ mereamur: quem tam̃ acceꝑit uidea plebs
libellum repudii audiamus. Hierłm hierłm quȩ

Expanded text:
ria tua. Et iterum conqueritur de ea Dominus apud Prophetam: Vidisti, inquit, quae fecit mihi habitatio domus Israel? abiit super omnem montem excelsum, et subtus omne lignum nemorosum, et fornicata est illic in idolis: et maechabatur, inquit, lignum et lapidem. Et dixi, dii . Fugiamus, obsecro, ab idolis, ne repudiati similiter mereamur audire. Quem tamen acceperit Judaea plebs libellum repudii, audiamus: Jerusalem, Je
Abbreviated transcription (Latin):
uisti seminis abrahȩ. & legitimas coniunctions
tabulas digito suo ꝑscͥptas. int̾ se & illam pleben
moyse ministro firmauit. Ex inde ula plebs di¬
uina p̃cepta concipiens. & fȩcunda prole sc̃ꝵ
cepit dõ cuius copulam meruerat et̃ carissima.
S ꝓcessu temporis muimum sͥ de di amore presa¬
inens: ꝑ delicias ad iuxuriam declinauit: &s ꝑlur¬
riam ad contemptum rebellationẽq prorurt̃¬
Uerberata ẽ & frequent̾ & uariȩ. qd adutteris ħ¬
cubuerit y ddoloꝵ nam sepe gladio. sepe co¬
tiuitati ẽ tradita: s sicut sẽptum ẽ noluit reti¬
cata᷑ s sede inquit in t̾ram & accipe molã & ibꝰ¬

Expanded text:
justi seminis Abrahae; et legitimas conjunctionis justi seminis Abrahae; et legitimas conjunctionis tabulas digito suo praescriptas, inter se et illam plebem. Moysi ministro firmavit . Exinde illa plebs divina praecepta concipiens, et foecunda prole sanctorum, coepit Deo, cujus copulam meruerat, esse charissima. Sed 277 processu temporis, nimium sibi de Dei amore praesumens, per delicias ad luxuriam declinavit, et per luxuriam ad contemptum, rebellionemque proruerberata est et frequenter, et varie, quod adulteriis succubuerit idolorum. Nam saepe gladio, saepe captivitati est tradita, sed, sicut scriptum est, noluit reciicata: sed sede, inquit, in terra, et accipe molam,