comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ligures ⁊ galli hannibali se iunxerunt.
Sempnius graecus coguito ad italiam
hannibalis aduentu ex sicilia exercitum
ariminum traiecit. Publius comelius
scipio hanmbali pͥmus apd̃ ticinum oc
currit. Commisso p̃lio fugatis suis ⁊ pene
om̃ib extinctis ip̃e a filio scippione ad mo¬
ouni p̃textato qui post africanus cogno¬
minatus ẽ. qui uix egressus puericia ab
ip̃a morte liberatus saucius tamen inca¬
stra rediit. Pugnatum deinde est eõdem
consule apud trebiam flumum iterumꝙ
romani suꝑati sunt. Semꝑnius Graccus
⁊ ip̃e confligit apud eundem amnem.
amissoꝙ exercitu pene solus euasit. Ineo
tamen bello etiam hannibal sauciatus ẽ.
Tunc se hannibali multi itali dedere. Qͥ
postea cum inecruriam pͥmo uere transi¬
ret. in summo appennino tempestate cor
hominum numerus. iumenta quam płi¬
ma elefanti pene om̃s frigore ꝑiere. Diris
etiam tum romani ꝑdigiis territi sunt.

Expanded text:
Ligures et Galli Annibali se junxerunt. Ligures et Galli Annibali se junxerunt. Sempronius Gracchus, cognito ad Italiam Annibalis adventu, ex Sicilia exercitum Ariminum trajecit. P. Cornelius Scipio Annibali apud Ticinum primus occurrit, commissoque praelio, fugatis suis, et pene omnibus exstinctis, ipse a filio Scipione admodum praetextato, qui post Africanus cognominatus est, qui vix egressus pueritiam fuerat, ab ipione liberatus || saucius tamen in castra rediit. || pugnatum deinde est eodem consule ad Trebiam fluvium iterumque Romani superati sunt. Sempronius Gracchus et ipse confligit apud eundem amnem. amissoque exercitu paene solus evasit; in eo tamen bello etiam Hannibal sauciatus est. || tunc se Hannibali multi Itali dedidere. || qui postea quam in Etruriam primo vere transiret, in summo Apennino tempestate hominum numerus, jumenta quam plurima, elephanti pene omnes frigore perierunt. Diris tunc etiam Romani prodigiis territi sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
te cladis auctor annibal poscitur. Gerpiuer¬
santibus penis dux legationis fabiꝰ inquit.¬
Que mora est: In hoc ego sinu bellum pacem¬
ꝙ porto. Utrum elegitis: Succla mantibus
bellum gͥ inquit accipite. Et excusso inie¬
dia curia toge grenuo. nou sine horrore.
qͣi plane in sini bellum ferret. effudit. Tũc
publus corneluis scipio cum exercitu in his¬
paniam ꝓfectus est. Tyb̾ius semꝓnus ĩ sici¬
liam bellum kartagiuiensibus indictum ẽ.
hannibal relicto in hispania fratre hasdru¬
bale pyreneos transiuit montes inter fero¬
cissimas gallorum gentes ferro uiam aꝑuit.
e nons denum die apyreneo ad alpes per¬
uenit. Ubi dum murcanos gallos ab ascen¬
su obnttũtes bello suꝑat. atꝙ in uias rupes
aceto ferro q rescindit. qͣtriduum com¬
nioiatus .uͦ. demnum die cum maximo la¬
bore ad plana ꝑuenit. Traditur ad itali¬
am incentum milibus peditum. centum¬
ginta elefantos adduxisse. Interea multi

Expanded text:
tae cladis auctor Hannibal poscitur; tergivertae cladis auctor Hannibal poscitur; tergiversantibus Poenis dux legationis: quae, inquit, mora est? Fabius; in hoc ego sinu bellum pacemque porto; utrum eligitis? succlamantibus: bellum, igitur, inquid, accipite, et excusso in media curia togae gremio non sine horrore, quasi plane sinu bellum ferret, effudit. || Tum P. Cornelius Scipio cum exercitu in Hispaniam profectus est, Ti. Sempronius in Siciliam. bellum Carthaginiensibus indictum est. Annibal, relicto in Hispania fratre Asdrubale, Pyrenaeos montes transivit, inter ferocissimas Gallorum gentes ferro viam aperuit, et nono post demum die a Pyrenaeo ad Alpes pervenit. Ubi dum montanos Gallos repellere eum ab ascensu obnitentes bello superat atque invias rupes igni, aceto, ferroque rescindit, quatriduum commoratus, quinto demum die cum maximo labore ad plana pervenit. Traditur ad Italiam cum centum millibus peditum etsimul elephantos adduxisse. Interea multi
Abbreviated transcription (Latin):
uiderat. iuuenem humana forma augusti¬
oiem qui se hortaretur in excidium italie auc¬
tore ioue secuturum Deinde post tergum res¬
piciens intueri sibi iusus est serpentem uastũ
cuncta populantem audire etiam celi fra¬
goiem. nec non ⁊ nimbos cum maligna luce
celi uisere. Interrogauit uiuenem p̃ euntem
quid subsequatur. Ille ad hec. uĩdes inquit
uides excidium italie cetera ꝑ mitte fatis.
hannibal gͦ saguuntum florentissimam
hispanie ciuitatem romanis amicam expu¬
etatis. Huic romani ꝑ legatos demnciauerũt
ut bello abstineret. Is legatos romanorum
ad se missos iniuriosissime etiam a conspec¬
miserunt. ut mandaretur hannibali ne bel¬
lum contra socios populi romani gereret.
Sura responsa a kartaginiensib data sũt.
Saguntini uiterea fame uicti sunt. ⁊ octa¬
timis penis afficiuntur. Quib hoc ante por¬
tñderat triste ꝓdigium. Ilam cum pene mu¬
lier enixa esset infans inuterum regressus
ciuitatis excidium significauit. Huius tan¬

Expanded text:
iderat: juvenem humana forma augustiorem, qui se hortaretur in excidium Italiae, auctore Jove, secuturum. Deinde post tergum respiciens, intueri sibi visus est serpentem vastum cuncta populantem, audire etiam coeli fragorem, necnon et nimbos cum maligna luce ce uisere. Interrogauit iuuenem praeeuntem qui subsequatur. Ille ad haec ʻuidesʼ inquit ʻuides excidium Italiae: tace Annibal ergo Saguntum florentissimam Hispaniae civitatem Romanis amicam oppuicesimum. Huic Romani per legatos denuntiavere, uti bello abstineret. Is Legatos Romanorum ad se missos injuriosissime a conspecmiserunt, ut mandaretur Hannibali, ne bellum contra socios populi Romani gereret. dura responsa a Carthaginiensibus data sunt. Saguntini interea fame victi sunt catimis poenis afficiuntur. || quibus hoc ante portenderat triste prodigium; nam cum paene enixa mulier esset, infans in uterum regressus civitatis excidium significavit, || huius tan
Abbreviated transcription (Latin):
lio cenaturum si dispositio sua omnimodis
audiretur. Interea uarro roman rediit gra¬
tieq ei asenatu ⁊ populo acte sunt quod
rem publicam non desꝑasset. Non autem
uite cupiditate s amoie rei publice se su¬
ꝑ fuisse reliquo etatis sue temꝑe approbauit.
Nam barbam capillum ꝙ sumifsit ⁊ post¬
ea nunquam recubañs cibum cepit. hono
nuit dicens felicionb magistratibus rei¬
publice opus esse. Hannibal romanis obtu¬
lit ut captiuos redimerent responsum q
est asenatu eos ciues non necessarios qui
cum armati essent. capi potuissent. Ille
om̃s postea uariis suppliciis interfecit. idẽ
quibusdam una pedum amputauit alios
incastris binos inter se dimicare compu¬
lit. maxime frẽs aut consanguineos.
nec pͥus spectaculum fimebatur quam
unus cedib suꝑfuisset sed ⁊ ip̃e iugnilan¬
dus. Et pro testimonio uictorie sue tres
modios anuloꝵ aureorum kartaginẽ
mifit quos ex manib interfectorum ro

Expanded text:
lio coenaturum, si dispositio sua omnimodis lio coenaturum, si dispositio sua omnimodis audiretur. Interea Varro Romam rediit, gratiaeque ei a Senatu et populo actae sunt, quod Remp. non desperaret. Non autem vitae cupiditate, sed Reip. amore se superfuisse, reliquo aetatis suae tempore approbavit. Nam barbam, capillumque submisit, et postea nunquam recubans cibum cepit. Honorrenuntiavit, dicens: felicioribus magistratibus Reip. opus esse. Annibal igitur Romanis obtulit, ut captivos redimerent: responsumque est ei a Senatu, eos cives non necessarios, qui cum armati essent, capi potuissent. Ille omnes postea variis suppliciis interfecit. Idem quibusdam ima pedum amputavit, alios in castris binos inter seipsos dimicare compulit, maxime fratres aut consanguineos: nec prius spectaculum finiebatur, quam unus caedibus superfuisset, sed et ipse jugulandus, et pro testimonio victoriae suae tres modios annulorum aureorum Carthaginem misit, quos ex manibus interfectorum Ro
Abbreviated transcription (Latin):
aciem. ut tota uia tergo suoꝵ romanis in
ora ⁊ oculos incederet eaq de causa stra¬
uit romauorum exercitum. De exercitu
in eo consul emilius paulus. Qui dum
saucius in quodam saxo resedisset. offerẽ¬
te ei lentulo equum quo fugeret. ut clacdi
suꝑesset. noluit. atq ibi ꝑsedit. donec ab
hostotib ꝑemptus ẽ. Pierunt autem ibi
consulares aut p̃toni urunginiti senatores
capti aut occisi tringinta nobiliores uri
trecenti. pedestrium militum quadragin¬
ta milia. equitum tria milia quingenti
uarro consul cum quinquagnita equiti¬
bus uenusium fugit. Nec dubium est
ultimum diem illum romani stastus fuis¬
se. si hannibal ad ꝑuadẽtlam mox urbem
contendisset. sed sic suocessus belli elacus
est. ut neminem cuuum suorum in castͣ
sua ad mitteret. sed responsa eis ꝑinter¬
pretes daret. Marcharbalem quoq la¬
cedemonium ⁊ ip̃m sepe contemneret. qͥ
ei creb̾ime pollicebatur breui se incapito¬

Expanded text:
aciem, ut tota vis a tergo suis, Romanis in aciem, ut tota vis a tergo suis, Romanis in ora et oculos incideret. Eaque de causa Romanorum exercitum stravit. in eo consul Aemilsaucius in quodam saxo resedisset, offerete ei Lentulo equum, quo fugeret, ut cladi superesset, noluit: atque ibi persedit donec ab hostibus peremptus est. Perierunt autem ibi consulares, aut praetorii viginti, senatores capti, aut occisi triginta, nobiliores viri trecenti, pedestrium militum quadraginta millia, equitum tria millia quingenti. Varro Cos. cum quinquaginta equitibus Venusium fugit. Nec dubium est ultimum illum diem Romani status futurum fuisse, si Annibal mox ad pervadendam Urbem contendisset. Sed sic successu belli elatus est, ut neminem civium suorum in castra sua admitteret, sed responsa eis per interpretes daret. Macharbalem quoque Lacedaemonium, et ipsum saepe contemneret, qui ei creberrime pollicebatur brevi se in Capito
Abbreviated transcription (Latin):
ferendo pugnam eum ab impetu fregit.
Nam ꝑsumina montium iuga. et abdi-¬
tos nemoium saltus castra ponens hanni
gris italie. maximi dictatoris uille peꝑcit.
ut uel sic ꝓditionis suspitionem romains
afferet. Sed bene nota fabii fides callidita¬
tem hannibalis irritam dedit rome. Int̾ea
maximus inuenta occasione pugnauit &
iucit. uictus quoq hannibal de fabio fer
tur ita dixisse suis. Nunquid non clixi uo¬
bis qd̃ montana ħ nubes maxima nos in cã¬
po ui tempestatis obrueret: Anno ab urbe
emuliis. paulus. publus terentius. uarro.
consules contra hannibalem mittuntur fabio¬
q succedunt. Qui fabius ambos consules
monuit. ut hannibalem callidum et in¬
pacientem ducem non aliter uincerent qͣm
p̃lium differendo. Uerum cum inpatientia
rerum uarronis consulis. contradicente
altero consule id ẽ. Emilio paulo. apud
uicum qui canne appellatur in apulia
amnem ingentes auras mane ꝓflare. q̃
harenarũ ⁊ pulu̾is u̾tices agerent. sic direxit

Expanded text:
ferendo pugnam, ab impetu fregit. Nam per summa montium juga, et abditos nemorum saltus castra ponens, Annibgris Italiae, Maximi cunctatoris villae pepercit, ut vel sic proditionis suspicionem Romanis de eo afferret. Sed bene nota Fabii fides calliditatem Annibalis irritam dedit Romanis. Interea Maximus, inventa occasione, pugnavit et vicit. Victus quoque Annibal, fertur de Fabio dixisse suis ita: Nunquid non dixi vobis, quod montana haec nubes maxima nos in campo vi tempestatis obrueret? Anno ab Urbe lius Paulus, P. Terentius Varro Coss. contra Annibalem mittuntur, Fabioque succedunt. Qui Fabius ambos consules monuit, ut Annibalem callidum et impatientem ducem non aliter vincerent quam praelium differendo. Verum cum impatientia rerum Varronis consulis, contradicente altero consule, id est Aemilio Paulo, apud vicum, qui Cannae appellatur, in Apulia amnem ingentes auras proflare mane, quae arenarum et pulveris vertices agerent, sic direxit
Abbreviated transcription (Latin):
consiliarium assumens ꝓ cerum suoꝵ
consilium sꝑnere cep̃. Igitur agano q̃m
insꝑate opes nimium ꝓuexerant. lat̾i
eius afsistens regni negotia disponebat.
Qua occasione om̃s pene francorum ꝓ¬

Expanded text:
consiliarium adsumens, procerum suorum consilium spernere cepit. Igitur Hagano, quem insperatae opes nimium provexerant, lateri ejus adsistens, regni negotia disponebat. Quod omnes pene Francorum
Abbreviated transcription (Latin):
co ut lib̾ fuit. bellum intulit. sed cõtinuo
cum toto exercitu suo ⁊ ip̃e delectus est.
Nam ⁊ iuginti milia hominum in eo
bello cesa referuntur: dtiodecim milia
cum septuaginta longis nauibus dedita.
quingenti ex uictorib cecidisse referunt᷑.
Rex ip̃e adolescens scalpha exceptus ut
fugeret multis iusilientib mersus necat᷑¬
q est. Corpus eius litorib deuolutum in¬
dicio lorice auree cognitum fuit. Qua
nos om̃s ad deditionem desperatione
compulit. regnumq egipti deopatre de¬
dit ptolomei sorori. cum qͣ stupͥ consuetu¬
dinem habuerat. que postea regio comi¬
tatu ursem ingressa est. Inde syriam ꝑ ua¬
gatus pharnacem initͥidatis filium ami¬
pompeio inauxilium apud thessaliam
fuerat. rebellantem in ponto ⁊ multas po¬
puli romani ꝓuincias occupantem uicit
acie. postea ad mortem coegit. Inde romã
regressus. tercio se dictatorẽ ⁊ consulem
fecit cum marco emilio lepido. qui ei ma¬

Expanded text:
co, ut liber fuit, bellum Caesari intulit: sed continuo co, ut liber fuit, bellum Caesari intulit: sed continuo cum toto exercitu suo, et ipse deletus est. Nam et XX millia hominum in eo bello caesa referuntur, duodecim millia cum septuaginta longis navibus dedita, quingenti ex victoribus cecidisse dicuntur. Rex ipse adolescens scapha exceptus ut fugeret, multis insilientibus mersus, necatusque est. Corpus ejus ad littus devolutum, indicio loricae aureae cognitum fuit. Qua nos omnes ad deditionem, desperationemque compulit, regnumque Aegypti Cleopatrae dedit Ptolemaei sorori, cum qua stupri consuetudinem habuerat. Quae postea regio comitatu urbem ingressa est. Inde Syriam pervagatus Pharnacem Mithridatis MaPompeio in auxilium apud Thessaliam fuerat, rebellantem in Ponto et multas populi Romani provincias occupantem, vicit acie, postea ad mortem coegit. Inde Romam regressus, tercio se dictatorem et consulem fecit cum Marco Aemilio Lepido, qui ma
Abbreviated transcription (Latin):
marcum marcellum solum suꝑgressus
qui triginta nouem uicib pari mͦ fuerat
p̃liatus. Ad hoc nullus cełius scripsit.
nemo uelocius legit quaternas etiam
epłas simul dictauit. Tante fuit bonita
tis. ut quos armis subegerat. clementin
magis uicerit. Eodem temꝑe rome tres
simul exoiti soles paulatim in eundem
orbem coierunt. Inter cetera portenta
que toto oibe facta sunt. bos in suburbano
rome locutus est. frustra se urgeri nõ
enuim fruraementa sed homines breui

Expanded text:
Marcum Marcellum solus supergressus, Marcum Marcellum solus supergressus, qui triginta et novem vicibus pari modo fuerat praeliatus. Ad hoc nullus celerius scripsit, nemo velocius legit, quaternas etiam epistolas simul dictavit. Tantae fuit bonitatis, ut quos armis subegerat, clementia magis vicerit. || eodem tempore Romae tres simul exorti soles paulatim in eandem urbem coierunt; inter cetera portenta, quae toto orbe facta sunt, bos in suburbano  ad arantem locutus est frustra se urgeri, non enim frumenta sed homines breui
Abbreviated transcription (Latin):
uit. Eadem g nocte. calphurnia uxor eius
uidit in somnis eum fossum uulneribus
in sinu suo iacere. Orauit cesarem ne eo
mane abiret insenatum. Sed ille auspi¬
ciorum sepe negligens contempsit somniũ
sed exitu ꝓbauit. Ig ante paucos dies qͣm
cesar occideretur. incuria boue ex more mac¬
tata. corm extis nõ est reꝑtum. Quod cũ
spurina aruspex uidiss. ⁊ ꝓ nunciaret
ad uite ꝑiculum ꝑtinere. ait cesar constã¬
tie memor mirari sibos cor non ħt. sed mox
ei uite finis fuit. Idem spurina ante paucos
fere annos eidem cesari dixerat. cauendas
ei esse icus marcias. Quo die uiso. spuri¬
ne ait cesar. Idus martii uenerunt. Ille
responcdit. S nondum tͣnsierunt. Eodem
clie cesar confossus ẽ. Uir quo nunquã
uslus bellis magis enituit. Eius siquidẽ
ducatu undecies centum nonaginta ⁊ duo
milia hostium cesa sunt. stam quiantũ
bellis ciuuilibus fuderit noluit annotare.
Signis collatis quinquagies dimicauit.

Expanded text:
vit. Eadem igitur nocte Calphurnia uxor, videvit. Eadem igitur nocte Calphurnia uxor, videlicet ejus, vidit in somnis eum fossum vulneribus in sinu suo jacere; oravit Caesarem, ne eo mane abiret in senatum. Sed ille auspiciorum saepe negligens, contempsit somnium, sed exitu probavit. Igitur ante paucos dies quam Caesar occideretur, in curia bove ex more mactato, cor in extis non est repertum. Quod cum Spurina aruspex pronuntiasset ad vitae periculum pertinere, ait Caesar constantiae memor: Miraris si bos non habet cor? sed mox ei finis vitae fuit. Idem Spurina ante paucos dies eidem Caesari dixerat cavendum ei esse Idus Martias. Quo die viso Spurinae ait Caesar: Idus Martiae venerunt. Ille respondit: Sed nondum transierunt. Eodem die Caesar confossus est, vir quo nunquam ullus homo magis bellis enituit. Ejus siquidem ductu undecies centum nonaginta et duo millia hostium caesa sunt. Nam quantum bellis civilibus fuderit, noluit adnotare. Signis co
Abbreviated transcription (Latin):
cede cesare expugnante uix captã s¶Inde cesar
leslis ciuilibus toto orbe compositis romam
rediens agere in solentius cepit contra cõ¬
suetudinem romane libertatis. Cum ergo
hnores ex sua uoluntate p̃staret. qui a po¬
pulo antea deferebantur. nec senatui ad se
uenienti assurgeret. aliaq regia ⁊ pene ty¬
rannica faceret. coniuratum est meum a¬
ducentis sexaginta uel ampliꝰ senatonbus
equitib q romanis. Precipui fuerunt in¬
ter conuratos duo bruti ex genere bruti
qui pͥmus rome consul fuerat ⁊ reges ex¬
pulerat. ⁊ gneus cassurs ⁊ seruilius uasca.
Ergo cesar cum senatus die inter ceteros
cultris senatouis confectus uulnerib q
confossus iit̾iit. Quo facto senatores stric¬
tis pugionib incapitolium successerunt.
Ori delib̾atum ẽ. utrum capitolium cum
auctoribus cedis oporteret incendi. Corpꝰ
ei raptum populus dolore stimulatus ĩ foro
fragmentis tribunalium subselliorũ crema¬

Expanded text:
caede, Caesare oppugnante, vix capta est. Inde Caesar caede, Caesare oppugnante, vix capta est. Inde Caesar bellis civilibus toto orbe compositis Romam rediit. Agere insolentius coepit et contra consuetudinem Romanae libertatis. Cum ergo et honores ex sua voluntate praestaret, qui a populo antea deferebantur, nec senatui ad se venienti adsurgeret aliaque regia et paene tyrannica faceret, coniuratum est in eum a sexaginta vel amplius senatoribus equitibusque Romanis. Praecipui fuerunt inter coniuratos duo Bruti, ex eo genere Bruti, qui primus Romae consul fuerat et reges expulerat, et C. Cassius et Servilius Casca. Ergo Caesar, cum senatus die inter ceteros cultris senatoriis confectus, vulneribus que confossus interiit. Quo facto senatores strictis pugionibus in Capitolium secesserunt. Diu deliberatum est utrum Capitolium cum auctoribus caedis oporteret incendi. Corpus ejus raptum populus dolore stimulatus in foro fragmentis tribunalium ac subselliorum crema
Abbreviated transcription (Latin):
puiblie statu. continuo ꝓfectꝰ in hispani¬
am contra pomperos pompeis filios. sey
soguntum ꝑuenit. Statiq aduersus
pompeios duos ⁊ labienum atq accium.
arum. multa bella uarra sorte gessit.
ultimum bellum apud mundam flumẽ
gestum ẽ. ubi tantis uicib dimicatum
cantaq cedes facta. ut cesar quoq uet̾anis
etam suis cedere non erubescentibus. cũ
cedi cogiq aciem suam cerneret. se uolue
rit ꝯccidere ne post tantam rei militaris gl̃i¬
am in potestatem adolescentium natus an¬
nos sex ⁊ quinquaginta ueniret. Seniq re¬
paratis suis. tum subito uersus ẽ in fugam
pompeioium exercitus. Et quidem hoc dlie
hellum actum est. quo pompeuis pater bel
sim gesturus ab urbe ꝓfugerat. Quatuor¬
q annis hoc bellum cuule toto orbe in desi
uarus in acie cesi sunt. Gneus pompeius
cum centum equitibus aufugit. Sextus
parua lusitanorũ manu. cum cesomo cõ¬
gressus ⁊ uictus fugiensq interfectus ẽ.
Munda ciuitas cum immensa hõĩnum

Expanded text:
reip. statu; continuo in Hispanias contra Pompeios Pompeii filios profeSaguntum pervenit, statimque adversus Pompeios duos, et Labienum atque Attium Varum, multa bella et varia sorte gessit. Ultimum bellum apud Mundam urbem gestum est, ubi tantis est viribus dimicatum, tantaque caedes acta, ut Caesar quoque, veteranis etiam suis cedere non erubescentibus, cum caedi cogique aciem suam cerneret, praerit occidere, ne post tantam rei militaris gloriam in potestatem adolescentium natus annos sex et quinquaginta veniret. Denique reparatis suis, tum versus subito in fugam Pompeianorum fugit exercitus. Equidem eo die hoc bellum gestum est, quo Pompeius pater ab Urbe bellum gesturus aufugerat. Quatuorque annis hoc bellum civile toto orbe indettius Varus in acie caesi sunt. Sex. Pompeius cum centesimo equite aufugiparva Lusitanorum manu, cum Caesonio congressus et victus, fugiensque interfectus est. Munda civitas cum immensa hominum
Abbreviated transcription (Latin):
mo terremotu. Achaia
uniu̾isa concussa est. ⁊
due tunc ciuitates idest
hebra ⁊ helice abruptis
locorum hiatibus deuorate sunt. Igitur post
captam urbem pͥmo dignitates mutace sunt.
⁊ ꝓ duobus consulibus facti tribun mili

Expanded text:
mo terrae motu Achaia uniuersa concussa est et duae tunc ciuitates, id est Ebora et Helice, abruptis locorum hiatibus deuoratae. At egcaptam Urbem primo dignitates mutatae sunt, et pro duobus consulibus facti tribuni mili
Abbreviated transcription (Latin):
bito seditione fugientem ꝑ publium metiũ
satellitem informi stipite cominutum inter¬
fecit. Fremente ꝓ tantis malis rei publice se
natu ppłoq romano marnis consul accõ¬
modato ad tempus ingenio. consensu bono¬
rum sese immiscint. commotamq plebem
leni oratione sedauit. Saturninus infamib
ausis contionem domi sue habuit. ibiq ab
aliis rex. ab aliis imꝑator appellatus ẽ. Ma¬
rius manipulatim plebe descripta alterum
consulem cum p̃sidiis in colle disposuit.
ip̃e poitas cominuniuit. in foro p̃lium cõ-¬
missum ẽ. Saturninus a romanis foio pul¬
sus in capitolium confugit. Marius fistu¬
las quibus eo aqua deducebatur icidit.
Bellum deide in atͥo capitolii horrendũ

Expanded text:
bito seditione fugientem per P. Mettium bito seditione fugientem per P. Mettium satellitem informi stipite conminutum interfecit. fremente pro tantis reipublicae malis senatu populoque Romano, Marius consul accommodato ad tempus ingenio consensui bonorum sese inmiscuit commotamque plebem leni oratione sedauit. Saturninus infamibus ausis contionem domi suae habuit ibique ab aliis rex, ab aliis imperator est appellatus. Marius manipulatim plebe descripta alterum consulem cum praesidiis in colle disposuit, ipse portas communiuit. in foro proelium commissum est; Saturninus a Marianis foro pulsus in Capitolium confugit; Marius fistulas, quibus eo aqua deducebatur, incidit. bellum deinde in aditu Capitolii horridu
Abbreviated transcription (Latin):
Euoluere ac ꝑcurrere michi discordiarũ am¬
bages ⁊ in extricabiles seditionum causas in¬
commodum simul ac longum uidetur. Sane
breuiter me strinxisse sifficiat. quia pͥmus
lucius apuleius saturmnꝰ excitati tumistais
auctor extiterit. Quinto metello numidico
uiro sane pͥmario acerimus in imicus. qui
eum censorem creatum ꝓtractum domo atq
incapitolium confugientem armata multi¬
tudine obsedit. Unde equitum romanorũ
indignatione deiectus est płima añ capito¬
lium cede facta. Anuniũ deinde opecitorem
suum saturnius ⁊ Glautia fraude Gaii marii
consulis occiderunt. Subsequente anno ma-¬
rius sexto consul. ⁊ olaucia p̃tor. ⁊ saturnius
tribunus plebis conspirauerunt. metellum
Die dicta a suppositis eiusdem factionis iudi¬
cibus. ꝑ scelus in nocens metellus dampnatꝰ.
mexilium cum tocius urbis dolore discessit.
Idem saturninus meminiũ uirum acrem
⁊ integrum fieri consulem timens. orta su¬

Expanded text:
euoluere ac percurrere mihi discordiarum ameuoluere ac percurrere mihi discordiarum ambages et inextricabiles seditionum causas incommodum simul ac longum uidetur; sane breuiter strinxisse sufficiat, quia primus L. Apuleius Saturninus excitati tumultus auctor exstiterit, Q. Metello Numidico uiro sane primario acerrimus inimicus, qui eum censorem creatum protractum domo atque in Capitolium confugientem armata multitudine obsedit, unde equitum Romanorum indignatione deiectus est, plurima ante Capitolium caede facta. A. Nunium deinde, conpetitorem suum, Saturninus et Glaucia fraude C. Marii consulis occiderunt. subsequente anno Marius sexto consul et Glaucia praetor et Saturninus tribunus plebi conspirauerunt Metellum die dicta a suppositis eiusdem factionis iudicibus per scelus innocens Metellus damnatus in exilium cum totius Vrbis dolore discessit. idem Saturninus Memmium, uirum acrem et integrum, fieri consulem timens, orta su
Abbreviated transcription (Latin):
milia capta sunt. absq innumera mulierũ
multitudine que se suosꝙ furoie femineo
paruulos ui autera uirili necauerunt. Is bel¬
rii:. tͥumphũ romanãq uictoriã ĩcredibile facimꝰ ⁊
nunqͣm ana romanis cognitum rome subito
ꝑpetratum. uersa in horrorem ac merorem. to¬
ta urbe suscauit. Publius quidam malleolus
seruis annitentibus matrem suam interfecit.
Dampnatus parricidii insutusq inculleum in
mare piectus est. Impleueruntq romani ⁊ faci¬
nus ⁊ penam. unde ⁊ solon atheniensis decern̾e
nõ ausus fuerat. dum fieri posse non tredi¬
dit. ⁊ romani qui se a romulo ortos scirent.
etiam hoc fieri posse intelligentes suppliciũ
singłare sanxerunt. Anno ab urbe condita
b̾eum ⁊ teuthonicum bellum ⁊ quitum
marii consulatum. quo status romani imꝑ
ii ure conseruatꝰ uidicatur. sexto consulatu
eiꝰdem Gaii marii ita labefactatus ẽ. ut pene
usq ad extremum intestina clade concidit.

Expanded text:
millia capta sunt, absque inmillia capta sunt, absque inmultitudine, quae se suosque paruulos femineo furore, ui autem uirili necauerunt. irii triumphum Romanamque victoriam incredibile facinus, et numquam antea Romanis cognitum, Romae subito perpetratum, versa in horrorem ac moerorem tota Urbe, fuscavit. Poblicius siquidem Malleolus, servis adnitentibus, matrem damnatusque parricidii, insutusque in culeum, in mare projectus est. Impleveruntque Romani et facinus, et poenam: unde et Solon Atheniensis decernere non ausus fuerat, dum fieri posse non credidit: et Romani, qui se ortos a Romulo scirent, etiam hoc fieri posse intelligentes, supplicium singulare sanxerunt. Anno post Urbem conditam Teutonicum bellum, et quintum Marii consulatum quo status imperii i iure conseruatus iudicatur, sexto consulatu eiusdem C. Marii ita labefactatus est, ut paene usque ad extremum intestina clade conciderit.
Abbreviated transcription (Latin):
uerticib in honesto satis uulnere turpes relin¬
quebant᷑ ferrum qd̃ in hostes sumpserant. ĩ
se suos ꝙ uerterunt. Namq alie concur su
muto iugulate. alie app̃hensis inuicem fau¬
cibus strangulate. alie funib ꝑ equorum
crura insertis. ip̃isq continuo equis exsti¬
mulatis postqͣm suas hisdem fumib quibus
equoꝵ crura nexuerant indidere ceruices. ꝓ¬
strate atq exanmate sunt. alie laqueo de
subrectis plaustrorũ temonib pependerũt.
Inuenta ẽ. etiam quedam que duos filios tra¬
iectis ꝑcolla eoiũ laqueis ad pedes suos iuinxe¬
rit ⁊ cum se ip̃am suspendio morituram di¬
misissec. secum traxerit occidendos. Inter ħ
multa ⁊ miserabilia mortis genera. reguli
quoq duo strictis in se gladiis concurrisse
referuntur. lugus ⁊ boioux reges in acie
ceciderunt claodicus ⁊ cesorix capti sunt.
Ita ĩ his duob p̃liis trecenta quadraginta
milia gallorũ cesa. ⁊ centum quadraginta

Expanded text:
uerticibus inhonesto satis uulnere turpes relinuerticibus inhonesto satis uulnere turpes relinquebantur — ferrum, quod in hostes sumpserant, in se suosque uerterunt. namque aliae concursu mutuo iugulatae, aliae apprehensis inuicem faucibus strangulatae, aliae funibus per equorum crura consertis ipsisque continuo equis exstimulatis, postquam suas isdem funibus, quibus equorum crura nexuerant, indidere coruices, protractae atque exanimatae sunt, aliae laqueo de subrectis plaustrorum temonibus pependerunt. inuenta est etiam quaedam, quae duos filios traiectis per colla eorum laqueis ad suos pedes uinxerit et, cum se ipsam suspendio morituram dimisisset, secum traxerit occidendos. inter haec multa ac miserabilia mortis genera reguli quoque dus strictis in se gladiis concurrisse referuntur. Lugius. et Boiorix reges in acie ceIta in his duobus praeliis trecenta quadraginta millia Gallorum occisa, et centum quadraginta
Abbreviated transcription (Latin):
em prius offendere dispositam qͣm adesse
senserunt. Cunq ilico uulnerati equites
retro in suos cogerentur totamo multi¬
tudinem indisposite adhuc aduentãtẽ
conturbarent. ⁊ cum sol cum uento ortus
emicuisset ex aduerso uisus eorum puluis
oppleuit. ⁊ splendor hebetauit. Ita factũ ẽ.
ut tanta ⁊ tam terribilis multitudo minuna
romanoium clade. sua autem ultima int¬
nitione deleretur. Centum quadraginta mi¬
lia eoꝵ tunc in bello cesa. sexaginta muilia cap¬
ta referuntur. Romani milites ex utroq exer
citu trecenti ꝑierunt. Tria triginta signa¬
cimbris sublata sunt. Ex his ex̾citus Ma¬
rii duo reportauit. Catuli excitus triginta¬
⁊ unum. Sed ab eorũ mulieribus grauiorẽ
penam. qͣm ab ip̃is pugnam romani exꝑ¬
ti sunt. He etenim plaustͥs in modum castro¬
rum dispositis ip̃e desuꝑ pugnantes diuob¬
stitere romanis. Sed cum ab eis nouo cedis
genere tererentur abscisis enim cum crine

Expanded text:
em prius offendere dispositam, quam adesse em prius offendere dispositam, quam adesse senserunt. Cumque illico vulnerati equites retro in suos cogerentur, totamque multitudinem indisposite adhuc adventantem conturbarent, et sol cum vento ortus ex adverso emicuisset, visus eorum pulvis opplevit et splendor hebetavit, ita factum est, ut tanta ac tam terribilis multitudo, minima Romanorum clade, sua autem ultima internecione caederetur. Centum quadraginta millia eota dicuntur. Romani mcitu trecenti perierunt. tria et triginta Cimbris signa sublata sunt, ex his exercitus Marii duo reportavit, Catuli exercitus XXXI. || sed ab eorum mulieribus graviorem paene quam ab ipsis pugnam Romani experti sunt; hae etenim plaustris in modum castrorum dispositis ipsae desuper propugnantes diu obstitere Romanis, sed cum ab eis novo cgenere terrerentur — abscisis enim cum crine
Abbreviated transcription (Latin):
uix tria milia effugisse referuntur.
Dux quoq eorum tentobodꝰ occisus ẽ.¬
Mulieres eoium constantiore anmo
qͣm si uicissent. consuluere consulem.
ut si inuiolata castitate uirginib sacris¬
destinate ad seruiendum essent. uitam
sibi reseruarent. Itaq cum petita non im¬
petrassent. paruulis suis ad saxa collisis.
cuncte sese ferro ac suspendio ꝑemerunt.
hec detigurinis ⁊ ambronib gesta funt.
Teutones aũ ⁊ cimb̃ integris copiis alpiñ
niues emensi italie plana ꝑuaserant.
Quoꝵ ea feritas erat. leti ꝑ iere in bello. in
morbo cum lamentis a misso duce iuuere¬
eis illicitum uidebatur. Igitur cum plana
italie ꝑuasissent. ⁊ ibi rigidum genus di
u blandionb auris poculis cibis ac lauacthis
emolliretur. Marius quinto consul. ⁊ ca¬
tulus quintus aduersus eos missi. die ad
pugnam ⁊ campo dato. hannibalis inge¬
nium secuti. inebula disposuere pugnã¬
⁊ insole pugnarunt. Prima siquidem ꝑ¬
turbatio gallorum fuit. qd̃ romanam aci¬

Expanded text:
ix tria millia fugisse referuntur. Dux quoque eorum Theutobodus occisus esMulieres eorum constantiore animo, quam si vicissent, consuluere coss., ut si inviolata castitate virginibus, sacrisque diis serviendum esset, vitam sibi reservarent. Itaque cum petita non impetravissent, parvulis suis ad saxa collisis cunctae sese ferro ac suspendio premerunt. Haec de Tygurinis et Ambronibus qesta sunt. Teutones autem, et Cimbri integris copiis Alpium nives emensi, Italiae plana pervaserunt: quorum adeo feritas erat, laeti perire in bello, in morbo cum lamentis, amisso duce vivere illicitum eis videbatur. Igitur cum plana Italiae pervasissent, et ibi u blandioribus auris, poculis, cibis ac lavacris emolliretur, Marius quintum consul et Catulus adversum eos missi, die ad pugnam et campo dato, Annibalis secuti ingenium, in nebula disposuere pugnam, in sole pugnarunt. Prima siquidem perturbatio Gallorum fuit, quod Romanam aci
Abbreviated transcription (Latin):
urb̃. Residensq quam plurimos annos in¬
statimq omnis romanus populus sibi
uari acclamat domnum girbtum. Ad sũp¬
tus autẽ de urbe rauenna: orclinatus ẽ

Expanded text:
urbe pontifex quam plurimos annosstatim omnis populus Romanus sibi dari acclamabat domnum Gibbertum. Assumptus autem de urbe Rauenna ordinatus e
Abbreviated transcription (Latin):
benedicti: ⁊ imposuerunt naui. Que
cum tante sanctitatis onus suscepisset:
niro modo totum illud ligeris spati¬
um quod ab aurelianensi ciitate
usq ad flonacum protenditur. sursum
uersus absꝙ gubernatore ⁊ humano re¬
iige sine offendiculo decurrere cepit. ut

Expanded text:
Benedicti, et imposuerunt navi. Quae Benedicti, et imposuerunt navi. Quae cum tantae sanctitatis honus suscepisset, miro modo totum illud Ligeris spacium, quod ab Aurelianensi civitate usque ad Floriacum protenditur, sursum versus absque gubernatore et humano remige sine offendiculo decurrere cepit, ut
Abbreviated transcription (Latin):
reduxit. Quod audiens rex dominũ
glorficauit. ⁊ floriacum ꝑueniens
lamentum desolationis dedit. ⁊ post
hec munificentia regali copiosum sub¬
sidium restaurationis adhibute.
ata demiꝙ ut dignum est toti¬
us restaurationis ub̃rima copra.
iunius anni spatio pene totum mo¬
nast̾rum inpͥstinum renouatum est
modum. Porro quedam eccłia intra
castrum floriacum erat constructa. ⁊
in honore sancti petri apłoꝵ pͥncipis
consecrata. que diuina gr̃a ab in cen¬
benedicti. ininitio aduentus dm̃i ab
urbe aureliauensi naiigio reportarẽt.
⁊ illud inp̃fata sancti petri eccłia que
intacta ab igne remanserat eo usꝙ col¬
locarent. uoneo eorum officine reglari
more ꝑficerentur Statuto gͥ die con¬
uentus episcoporum ⁊ abb̃m non mini¬
mus aurelianis aduenit. quatinus thes¬
atirum dñi sancti corpus indelicet be¬
necdicti secundum condictum propͥũ
reportarent ad locum. Acceperunt
gͥ uiri timorati sacrum corpus sancli

Expanded text:
reduxit. Quod audiens rex, Dominum reduxit. Quod audiens rex, Dominum glorificavit, et Floriacum perveniens, lamentum desolacionis dedit; et post hec munificencia regali copiosum subsidium restaurationis adhibuit. Data denique, ut dignum erat, tocius restaurationis uberrima copia, in unius anni spacio pene totum monasterium in pristinum renovatum est modum. Porro quedam ecclesia intra castrum Floriacum erat constructa et in honore sancti Petri apostolorum principis consecrata, quae divina gratia ab incenBenedicti in inicio adventus Domini ab urbe Aurelianensi navigio reportarent, et illud in prefata sancti Petri basilica, quae intacta ab igne remanserat, eo usque collocarent, donec eorum officinae regulari more perficerentur. Statuto igitur die conventus episcoporum et abbatum non minimus Aurelianis advenit, quatinus thesaurum Domini, sancti corpus videlicet Benedicti, secundum condictum proprium reportarent ad locum. Acceperunt igitur viri timorati sacrum corpus sancti
Abbreviated transcription (Latin):
emancipauit. p̃dam excussit. ⁊ uic̃tor le¬
tabundꝰ absꝙ ulla lesione est regressus.
Qua expleta uictoria : flouacum est in¬
gressus ⁊ non sine lacrimarum copia
uiter emptoium tumulauit corpora. illd̃
psalmigraphi cominemorans. effuderunt
sanguinem scõrum. et non erat qui sepe¬
liret. Quod factum epostmodum ad no¬
qualiter comes gissilolfus sancti benedic¬
ti aduocatus cum paucis hostium mul¬
titudinem ꝓstrauisset : predam excussis¬
set uinctos enodatos reduxisset. ⁊ uictor
illesus remeauiss. Moxq predictus co¬
mes euocatus ante regem affuit remq
ꝑordinem sicut egerat illi retexiit testẽ
sibi aduocans deum. quia in hora con¬
gressionis beatissimus pr̃ benedistus
monachili habitu reuestitus. cabalbũ
cui insidebat conscendit. ⁊ intota il¬
la congressione uti puis ꝓpugnator
ꝓmiserat frenum tenuit᷑. ⁊ equum
rexit. scritumq uotauit. ⁊ illum ille¬
sum cum suis hom̃ib ab hostili acie

Expanded text:
emancipavit, predam excussit, et victor leemancipavit, predam excussit, et victor letabundus absque lesione aliqua est regressus. Qua expleta victoria, Floriacum est ingressus, et non sine lacrimarum copia interemptorum tumulavit corpora, illud psalmigrafi conmemorans: « Effuderunt sanguinem sanctorum, et non erat qui sepeliret. » Quod factum postmodum pervequaliter comes Gissilolphus, sancti Benedicti advocatus, cum paucis hostium multitudinem prostravisset, predam excussisset, vinctos enodatos reduxisset, et victor illesus remeavisset. Moxque predictus comes advocatus ante regem affuit, remque per ordinem sicut egerat illi retexuit, testem sibi advocans Deum, quia in hora congressionis beatissimus pater Benedictus, monachili habitu revestitus, caballum cui insidebat conscendit, et in tota illa congressione, uti pius propugnator promiserat, frenum tenuit et equum rexit scutumque rotavit et illum illesum cum suis omnibus ab hostili acie
Abbreviated transcription (Latin):
frat᷑ benedictus. qui de beneuentanis
lucerna discipline monastice ꝑ meam
corporalem coessentiam uniuerse in notes¬
ceret gallie. Surge ergo quantocius ⁊ es¬
to uir fortis. ⁊ belliger robustus. ⁊ in seq̃re
dorsa crudelium paganorum. qui ⁊ locum
meum molauerunt. ⁊ igne combusserũt.
in suꝑ ⁊ monachos. ⁊ c̃õliberos interfecer̃t.
⁊ impune propudor euaserunt. Ad hec
comes. Quomͦ inquit possum ego uł in¬
sequi quos iubes uel p̃dam excutere qui
non habeo tempus congregandi satellites
propter paucitatem mnilitum tantum acce¬
lera ⁊ arripe cdipeum cum his qui tibi ad sũt
hominibus ⁊ in sequere uelocius nicħ timẽs:
quia ego ero tecum ut ambiam latera tuã.
⁊ immunis abhostium teł uictor famosus
reuerteris.
is dictis comes eiugilauit . secum q̃
usderat ⁊ audierat prisoenter ꝑtrac¬
tans. celiter surg̃. ⁊ areptis armis cum
suis hostes in sequitur. tanti patris ani¬
matus sponsione. maximoq impetu

Expanded text:
frater Benedictus, qui de Beneventanis frater Benedictus, qui de Beneventanis lucerna disciplinae monasticae per meam corporalem coessentiam universae innotesceret Galliae. Surge ergo quantocius, et esto vir fortis et belliger robustus, et insequere dorsa crudelium paganorum, qui et locum meum violaverunt et igni combusserunt, insuper et monachos meos et collibertos interfecerunt, et impune, pro pudor! evaserunt. » Ad hec comes: « Quomodo, inquid, possum vel insequi quos jubes vel predam excutere, qui non habeo tempus congregandi satellites propter paucitatem militum! tantum accelera, et arripe clipeum cum his qui tibi adsunt hominibus, et insequere velocius, nichil metuens, quia ego ero tecum ut ambiam latera tua; et immunis ab hostium telis, victor famosus reverteris. » His dictis, comes evigilavit; secumque quae viderat et audierat prudenter pertractans, celeriter surgit, et arreptis armis, cum suis hostes insequitur, tanti patris animatus sponsione. Maximoque impetu
Abbreviated transcription (Latin):
gumnam maxima flumina tendens
ad suꝑiora burgundie ⁊ aruernorum
fines subincrauit. ⁊ usq ad darum mon¬
tem aruernorum ciuitatem totam re-¬
gionem diuersis calamitatib exina¬
ante biduum quam illuc ꝑ geret eiꝰ
aduentus ad noticiam floriacensium
ꝑuenit monachorum. Qui statim au
ip̃am urbem in eccł̃ia sancti p̃sulis aui¬
ani sancti benedicti p̃ciosiun ac uene¬
rabile corpus deposuerunt. donec ille ma¬
cri desiderii monachos repperit. ⁊ quos¬
dam cum eis eccł̃ie seruitores quos mox
gladio trucidauit. ipsumq sc̃ĩ patris
benedicti cenobium prius deuastatum ef¬
fera rabie concremauit. Sed eadem uocte
dam comiti nomine gissilolfo. qui eiꝰdẽ
monast̾ii erat aduocatus. ⁊ dixit ad eũ.
Eya comes quare te tanta timiditas si¬
ue iguauia opp̃ssit. ut tue aduocatio¬
is locum floriatum ita dimitteres in¬
defensum ut serui dñi ibi iaceant in hu¬
mati a gentilibus interfectr᷑. Cui comes.
Quis in quit es tu p̃r : At ille. Ego sũ

Expanded text:
maxima flumina, tendens ad superiora, Burgundiae et Arvernorum fines intravit, et usque ad Clarmuntem Arvernorum urbem totam regionem diversis calamitatib ante biduum quam illuc pertingeret, ejus adventus ad noticiam Floriacensium pervenit monachorum. Qui statim Aurt, et intra ipsam urbem, in ecclesia sancti presulis Aniani, sancti Benedicti preciosum ac venerabile corpus deposuerunt, donec ille macri desiderii monachos repperit et quosdam cum eis ecclesiae servitores; quos mox gladio trucidavit, ipsumque sancti patris Benedicti cenobium prius devastatum effera rabie concremavit. Sed eadem nocte dam comiti nomine Gissilolpho, qui ejusdem monasterii erat advocatus, et dixit ad eum: « Eia comes! quare te tanta timiditas sive ignavia oppressit, ut tuae advocationis locum Floriacum ita dimitteres indefensum, ut servi Domini ibi jaceant inhumati, a gentilibus interfecti? » Cui comes: « Quis, inquid, es tu, pater? » At ille: « Ego sum
Abbreviated transcription (Latin):
carnotum. Quam cum machinis ⁊ tor¬
mentis impugnaret. Ricarsꝰ burgundio¬
num cdux. cum suo francorumq exerci¬
tu adueniens: suꝑ enm ieruit. Cum qͥ
congressus cum suis atrociter resiste

Expanded text:
circumdat; quam cum machinis et tormentis impugnaret, Richardus Burgundionum dux cum suo Francorumque exercitu adveniens, super eum irruit. Cum quo congressus, cum suis atrociter resiste
Abbreviated transcription (Latin):
fr̃ xius filius lotharii regis.
odem anno rebellauit contra karolli
duxo francorum hugo. eo quod ac¬
cepiss karolus filiam herberti comitis tre¬
carum. Collecto gͥ hugo exercitu copioso
ualde: obseclit laudunũ ubi harolus cõ¬
manebat cum uxore sua. Exiens uero karo¬
lus de ciuitate fugauit hugonem cum ex¬
ercitu suo. in censis hospitiis ubi manebãt
hostes. Cernens itaq dux quod minime
posset karolum imicere. consilium habu¬
it cum ascelino traditore uetulo qui erat
ep̃c falsus laudunis ⁊ consiliarius karoli.
Itaq tradens ascelmus ep̃o laudunum in
nocte una quiescentib cunctis hugoni du¬
autem ip̃e karolus unctus erat in regem resi¬
stente hugone duce. Manens idem karolus
incustodia aurelianis inturri: genuit il

Expanded text:
, frater ejus, filius Hlotharii regis. Eodem anno rebellavit contra Karolum Hugo dux Francorum, eo quod accepisset Karolus filiam Herberti comitis Trecarum. Collecto igitur Hugo exercitu copioso valde, obsedit Laudunum, ubi manebat Karolus cum uxore sua. Exiens vero Karolus de civitate, fugavit Hugonem cum exercitu suo, incensa hospitia ubi manebant hostes. Cernens itaque Hugo dux quod minime posset Karolum vincere, consilium habuit cum Ascelino traditore vetulo, qui erat episcopus falsus Laudunis et consiliarius Karoli. Itaque tradens Ascelinus episcopus Laudunum in nocte una quiescentibautem ipse Carolus erat unctus in regem, resistente Hugone duce. Manens vero idem Carolus in custodia Aurelianis in turrim, genuit il
Abbreviated transcription (Latin):
gallias siue in germanias siue in italiã
legatos dedit qui pauꝑum ⁊ oppresso¬
rum iusticias diligenter quererent.
⁊ singłorum necessitates ad plenum
audirent. Episcopales etiam sinodos
redintegranda scõrum patrum statu¬
ta. ⁊ xp̃ianarum regłarum obseruatio¬
uem ubiꝙ fieri decreuit. Sed eius piis
studiis malignorum insidie impedi¬
re plerumꝙ moluintur. Dam longa
quies ꝑfidiam ꝑfidia rebellionem. re.¬
bellio discrimen imꝑii pariunt. Porpo
che die meccłia beati petri apłi a pas¬
chali papa coronam suscepit cum no¬
mine augusti. Pascali uero pape:suc¬
cessit eugenius. ad quem misit hil¬
dumus abbas sancti dyonilii. sciꝙ
medardi postulans ab es sibi trammit¬
ti ossa uenerabilis mr̃is sebastiamer
Quod ⁊ impetrauit. ⁊ honorabiliter
ut decebat uixta corpus sancti medar.¬
Di collocauit insuessionica urbe. Eodẽ
etiam temꝑe sc̾issimorum mr̃m ypo¬
liti ⁊ tyburtii corpora a roma delata.

Expanded text:
Gallia, sive in Germania, sive in Italia, Gallia, sive in Germania, sive in Italia, legatos dedit, qui pauperum et oppressorum justitias diligenter quaererent, et singulorum necessitates ad plenum audirent. Episcopales etiam synodos propter reintegranda sanctorum Patrum statuta, et Christianarum regularum observationem ubique fieri decrevit. Sed ejus piis studiis malignorum insidiae impedire plerumque moliuntur. Nam longa quies perfidiam, perfidia rebellionem, rebellio discrimen imperii pariunt. Huic chae die in ecclesia beati Petri apostoli a Paschali papa coronam cum nomine suscepit augusti. Paschali vero papae successit Eugenius. Ib. c. 40. Ad quem misit Hilduinus abbas Sancti Dyonisii Sanctique Medardi, postulans ab eo sibi transmitti ossa venerabilis martiris Sebastiani. Quod et impetravit, et honorabiliter, ut decebat, juxta corpus sancti Medardi collocavit in Suessonica urbe. ADO. Eodem etiam tempore sanctissimorum martirum Yppoliti atque Tyburcii corpora a Roma delata
Abbreviated transcription (Latin):
gere. Ac iccirco / illa quacumq causa re¬
głe eccł̃ie p̃teriri intanto ordine fixe
non debent.
imꝑatoris filius post patris obitum
romanum obtinens imꝑium domini
ta suorum leuitatem morum rem publi¬
cam disponeret: tulit finem multis ad¬
uersitatib plenum. tam alib̃is quam
aregni ꝓceribus crudeliter impugnatꝰ.
suit tamen preceptorum domim semꝑ
feruentissimus executor. ⁊ legis sc̃e stre¬
nuissimus ꝓpagator. Congregatis nem¬
pe ep̃is ⁊ nobilissimis uiris: fecit compo¬
ni ⁊ ordinari librum cauonice nonnã
mineis cultris onerati. ⁊ cingula auro
compta. ⁊ exquisite uestes. ⁊ alia secula¬
ria pariter ornamenta. Adiecit preter
Genuit etiam serenissimus imꝑͥator
filios .iii. ex hermengarde pͥma uxore
sua. scilicet lotharium. pipinum. ⁊ lu¬
douiucum. Et ex uxore sua scda noĩe
uidith: genuit harolum regẽ francoꝵ.¬
eniq sepedictus imꝑator inter
alia mirifica ⁊ nimus honoran¬
Ua oꝑa sua. mom̃i imꝑio suo siue ai

Expanded text:
gere. Ac idcirco illa quacunque causa regulae Ecclesiae praeteriri in tanto ordine fixae non debent. imperatoris fRomanum obtinens imperium anno ta suorum lenitatem morum rem publicam disponeret, tulit finem multis adversitatibus plenum, tam a liberis quam a regni proceribus crudeliter impugnatus. Fuit tamen semper preceptorum Domini ferventissimus executor et legis sanctae strenuissimus propagator. Congregatis nempe episcopis et nobilissimis viris, fecit componi et ordinari librum canonicam normammmeis cultris honerati et cingula auro compta et exquisitae vestes et alia secularia pariter ornamenta. Ib. c. 32. AdGenuit etiam serenissimus imperator filios tres ex Hermengarde prima uxore sua, scilicet Lotharium, Pipinum atque Ludovicum. Et ex sua uxore secunda nomine Judit genuit Karolum regem Franconter alia mirifica et nimis honoranda opera sua in omni imperio suo, sive in
Abbreviated transcription (Latin):
cum ei ante paucos annos eum qͦm tunc
soium habebat roganti misisset elephan
yrene imꝑatrix ad imꝑato tem.
Srem karolum misit ꝓ pace inter
francos ⁊ grecos firmanda. ornata ciuitas
in italia in deditionem accepta lucetia quo¬
q frequenti obsidione fatigata: ⁊ ipsa in
oedieationem uenit. Uumnusus qui spoleti
obsessus a grimaldo beneuentanorum du¬
ce capitur. Quem tamen honorifice tenu
inde mortalitas subsecura. Interea etiam
sepenominati imꝑatons karoli filius ludo¬
niam que contra patrem rebellanerat:
iterum sibi subiugauit.
orro karolus magnus cum eẽt rex
francorum imꝑatoris romani ro¬
me suscepit insignia .uiii.kl. ianuarii
anno quarto quo mater constantim im¬
ꝑatoris. hyrene filio suo defuncto sola
rus patricius apud birantium rebellauit¬

Expanded text:
cum ei ante paucos annos eum quem tunc solum habebat roganti misisset elephanIrene imperatrix ad imperatorem Carolum iterum misit pro pace inter Francos et Graecos firmanda. Hortona civitas in Italia in deditionem accepta; Luceria quoque frequenti obsidione fatigata, et ipsa in deditionem venit. Winusus, qui Spoleti fatigatus, et obsessus a Grimaldo Beneventanorum duce, capitur. Quem tamen honorifice tenuiinde mortalitas subsecuta. sepe nominati imperatoris Karoli filius Ludoniam, quae contra patrem rebellaverat, iterum sibi subjugavit.-- Porro  Karolus magnus, cum esset rex Francorum, imperatoris Romani Romae suscepit insignia 8 Kal. Januarii, anno quarto quo mater Constantini imperatoris Hyrene filio suo defuncto sola rus patricius apud Bizantium