comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nccesse habere et clauserit uis¬
cera sira ab co: quomodo
caritas dei manct in eo: hĩc
eciam iohannes baptista
ait. Qui habet duas tuni¬
cas: det non habenti. lc .ui.¬
Hi ergo transquilli¬
tatis tempore non
dat pro deo tunicam suam:
quando in persccucione da¬
turus est animam suam:
Uutus ergo caritatis ut ĩ¬
incta sit in perturbacio¬
ne nutriatur per mĩam
in transquillitate: quate¬
nus ommipotenti deo pri¬
mum discat sua impende:
post modum semetipsum.
Sequitur. uos amici inci
estis. O quanta est mĩa cõ
Quanta est dignitas homi¬
num esse amicos dei: s au¬
distis gloriam dignitatis
audite et laboren certami¬
nis. Si fec̾itis que ego pre¬
cipio nobis amici mei estiᷤͤ.
si ca que precipio uobis faci¬
atis. Ac si aperte dicat. Gau¬
detis de culmine: pensate
quibus laboribz uenitur
ad culiuen.

Expanded text:
 habere, et clauserit viscera sua ab eo, quomodo charitas Dei manet in eo ? Hinc etiam Joannes Baptista ait: Qui habet duas tunicas, det non habenti . Qui ergo tranquillitatis tempore non dat pro Deo tunicam suam, quando in persecutione daturus est animam suam? Virtus ergo charitatis ut invicta sit in perturbatione, nutriatur per misericordiam in tranquillitate, quatenus omnipotenti Deo primum discat sua impendere, postmodum semetipsum. 4. Sequitur: Vos amici mei estis. O quanta est misericorQuanta est dignitas hominum esse amicos Dei? Sed audistis gloriam dignitatis, audite et laborem certaminis. Si feceritis quae ego praecipio vobis. Amici mei estis, si ea quae praecipio vobis facitis. Ac si aperte dicat: Gaudetis de culmine, pensate quibus laboribus pervenitur ad culmen.
Abbreviated transcription (Latin):
abscessit. Unde pro certo scio.
quia migrauit a seculo.
Surganius ergo et ad scpe¬
liendum piissimum ma¬
gistrum nr̃m. ꝙͣ tocius ꝓ¬
peremus ut cum mereamĩ
aduitorem habere in celis:
quem saluti doctorem ha¬
buimus in terris. Hec eodi¬
cente ommes ammirati st̃.
paniterqz surgentes ad exe¬
quias scĩ festinanter occur¬
runt. Iam uerout de mar¬
tino illo pontificum spetu¬
lo legitur. impossibile dic¬
tum est. qnͣta hominum
multitudo comiencrit:
cuncti ex agus et uicis et
non nulli cciam ex incure
affuere castellis. Huic
psalmitiues clericorum
phalenges illis sacrariũ
uirginum persimonia
tumic psallentes. hiric p¬
plebs urbana nobilibus
conscrta uiris illius ma¬
nus agrestis sancti beati
uir famulatur exequiis.
Sz ne quid forte moucatꝰ
ꝙ iulianum martino eq̾¬
paraucris qui hoc dicis. si
recte percusseris pene sumi¬
lia ab utroq potes idere
complita.¬
Artinus ad huc ca¬
tecuminus algen¬
tem pauperem dunsã cla¬

Expanded text:
abscessit. Unde pro certo scio, abscessit. Unde pro certo scio, quia migravit a saeculo.Surgamus ergo, et ad sepeliendum piissimum magistrum nostrum quantocius properemus, ut eum mereamur adjutorem habere in coelis quem salutis doctorem habuimus in terris. Haec eo dicente, omnes admirati sunt; pariterque surgentes ad exsequias sancti festinanter accurrunt. Jam vero, ut de Martino illo pontificum speculo legitur, impossibile dictu est quanta hominum multitudo convenerit, cuncti ex agris et vicis, nonnulli etiam ex vicinis adfuere castellis. Hinc psalmicines clericorum phalanges, illinc sacrarum virginum prae parcimonia turmae pallentes, hinc plebs urbana nobilibus conserta viris, illinc manus agrestis sanctis beati viri famulantur exsequiis. 31. Sed ne quis forte moveatur, quod Julianus Martino aequiparaverim, qui hoc dicis, si recte percenseas pene similia ab utroque potes videre completa.rtinus adhuc catechumenus algentem pauperem divisa chla
Abbreviated transcription (Latin):
uerat. cidem summo pa¬
stori commendans electͤ
et alacer beatis meritis di¬
tatum: celo reddidit sp̃m.
Quo celestia regna petente
ille cius merito fidei et bo¬
norum actuum dilectissi¬
mus deffensor uir glorio¬
sus presens non erãt. sed
eius sanctissimi obitus
tali ordine cognouit diẽ.
sedente co ad mensam: aꝑ¬
ti sunt intellectuales ocu¬
li cius. Et ecce uidet beatis¬
sumum uuliamin sacer¬
dotali insula comptum
cum tribus dẏaconibus
sus. et tribus cereis ueniẽ¬
tem ad se. qui certos quos
portabant posuerunt suꝑ
mensam anteeum: et abi¬
erunt. Dixit ergo predictus
deffensor adconsidentes.
Uidetis gloriam quam
ego uideo: Qm̃ nichil se
uidere testati sunt. At ille
dixit. Nunquid non hic
uidistis pitrem nostrum
uilianum qui tot bona
nobis ostendit. et tot mi¬
raculis letificauit: Ecre nẽ
munc cum tribus dyaco¬
nibus suis et tribus cerciᷤ.
hucante me neuit: et letis¬
mo uultu subridens bene¬
dixit nos. relictisq cereis

Expanded text:
erat, eidem summo paerat, eidem summo pastori commendans, laetus et alacer beatis meritis ditatum coelo reddidit spiritum. Quo coelestia regna petente, ille ejus merito fidei et bonorum actuum dilectissimus Defensor, vir gloriosus, praesens non erat, sed ejus sanctissimi obitus tali ordini cognovit diem. Sedente eo ad mensam, aperti sunt intellectuales oculi ejus, et ecce vidit beatissimum Julianum sacerdotali infula comptum cum tribus diaconibus suis et tribus cereis venientem ad se, qui cereos, quos portabant, posuerunt super mensam ante eum, et abierunt. Dixit ergo praedictus Defensor ad consedentes: videtis gloriam quam ego video? Qui nihil se videre testati sunt. At ille dixit: Numquid non hic vidistis patrem nostrum Julianum, qui tot bona nobis ostendit, tot miraculis laetificavit? Ecce enim nunc cum tribus diaconibus suis et tribus cereis huc ante me venit, et laetissimo vultu subridens benedixit nos, relictisque cereis
Abbreviated transcription (Latin):
ta est. in qua cum plurib
degeret diebus et instant
celestis inte dulcedinem
suis propinaret auditori¬
bus leui tactus incomo¬
do letus et alacer prestola¬
batur hora qua laborum
certaminumq suorum
repositum: a iusto uidice
reciperet coronam. Et quia
n auis sancte ecelesie absq
gubernatore pelagus hu¬
ius mundi non poterat
en auigare. sedem sibi a dõ
comendatam cum cõi cl̃i
plebisq consilio sancto
delegauit tiribio: quem
adiutorem et socium in
sancte predicacionis eathe¬
nus habuerat officio. Idẽ
enim turibius ꝓbr̃i offi¬
cio gloriosus cum scõ pa¬
uacio dyxcono. ad reuclã¬
grãm: ut ab antiquis su¬
scepimus comes et adiu¬
tor sancto niliano a ro¬
mane urbis antistite de¬
stinatus est.¬
Loriosissimus igi¬
tur pastor comu¬
ni omniũ allectus as-¬
sensu fratres filiosqz suos
cuocat. et consignatoqz ⁊¬
successore oculis ac mani¬
bus in celum eleuatis:
diutissime gracias agẽs
et collaudans dominum.

Expanded text:
ta est. In quo cum pluribus ta est. In quo cum pluribus degeret diebus, et instanter coelestis vitae dulcedinem suis propinaret auditoribus, levi tactus incommodo, laetus et alacer praestolabatur horam qua laborum certaminumque suorum repositam a justo judice reciperet coronam. Et quia navis sanctae Ecclesiae absque gubernatore per pelagus hujus mundi non poterat enavigare, sedem sibi a Deo commendatam, cum communi cleri plebisque consilio, sancto delegavit Turibio, quem adjutorem et socium in sanctae praedicationis eatenus habuerat officio. Idem enim Turibius presbyterii officio gloriosus cum S. Pavatio diacono ad revelangratiam, ut ab antiquis suscepimus, comes et adjutor S. Juliano a Romanae urbis antistite destinatus est.loriosissimus igitur pastor communi omnium allectus consensu, fratres filiosque suos evocat, et consignato successore, oculis ac manibus in coelum elevatis, diutissime gratias agens, et collaudans Dominum,
Abbreviated transcription (Latin):
unc uero secundũ¬
scrui dei uotum ã¬
gelico ininisterio hostia sar¬
ceris aperta sunt. et cuncto¬
rum cathene confracte sũt.
et hii qui in carceralibz pri¬
uatisq tenebris residebãt:
absq humano auxilio.Ad
comunem diei lucen egres¬
si sunt per medium autẽ
cuuitatis nemine perhibẽ¬
te absqz uinculorum on̾e
sancti iuri conspectibz sese
obtulere. At ille gaudens
in domino iam letus acce¬
pit. et quos merito solu̾at.
sc̃i eciam conuiuii partici¬
pacione donat. Rec fiuit qͥ
absolutos repeterit. Cum ma¬
nifestissime hoc diuine uir¬
tutis potencia. nõ huma¬
num auxilium scõ anti¬
igitur in pago cenoman¬
ncodiuini cultu uinea.
abrasisq de ca ydolorum
errorumq omnium tri¬
bulis tempus ĩmunebat.
Quo beatus ille agricola
fructum pii laboris a dño
suo perceptinus. ab istis
presentis laqueis: ad eter¬
na felix deberet conscendere
regna. Itaq appropĩquã¬
te uocacionis sue die. sece¬
dit ad uicum in quo nĩc
brati martialis ceclesia si¬

Expanded text:
unc vero, secunduservi Dei votum angelico ministerio ostia carceris aperta sunt et cunctorum catenae confractae sunt, et hi qui in carceralibus privatisque tenebris residebant, absque humano auxilio ad communem diei lucem egressi sunt. Per medium ergo civitatis, nemine prohibente, absque vinculorum onere sancti viri conspectibus sese obtulere. At ille gaudens in Domino jam laetus cibum accepit, et quos merito solverat, sancti etiam convivii participatione donat. Nec fuit qui absolutos repeteret, cum manifestissime hoc divinae virtutis potentia, non humanum auxilium sancto antiigitur in pago Cenomanico divini cultus vinea, abrasisque de ea idolorum errorumque omnium tribulis, tempus imminebat quo beatus ille agricola fructum pii laboris a Domino suo percepturus, ab istis praesentis vitae laqueis, ad aeterna felix deberet conscendere regna. Itaque propinquante vocationis suae die, secedit ad vicum, in quo nunc B. Martialis ecclesia si
Abbreviated transcription (Latin):
no opere: nec opus bonũ
est aliquid sine castitate.
agit. restat ut quisquis il¬
le est: ipse ad supernam pa¬
triam tendat: nequaqm se
a uiciis pro mundi huiꝰ
honestate contincat. Qui
et si quedam bona aliqnͣ¬
do prohonestate inchoat in
cius tamen intencione ñ
debet permanere: nec per bo-¬
na opera presentis mũdi
gloriam querere: sed totã
spem in redemptoris si
aduentum constituat.
Unde et protinus subdit.
Et nos simles hominib
expectantib dominum

Expanded text:
no opere, nec opus bonum no opere, nec opus bonum est aliquid sine castitate.agitur, restat ut quisquis ille est spe ad supernam patriam tendat, et nequaquam se a vitiis pro mundi hujus honestate contineat. Qui etsi quaedam bona aliquando pro honestate inchoat, in ejus tamen intentione non debet permanere, nec per bona opera praesentis mundi gloriam quaerere, sed totam spem in Redemptoris sui adventum constituat. Unde et protinus subditur: Et vos similes hominibus exspectantibus dominu
Abbreviated transcription (Latin):
tur dicens. Uintus eius ĩ
lumbis cius: et fortitudo
illius in unibilico uen¬
tris cius.
principali igitur
sexu lumborum no¬
mine luxuria designatur:
cum dominus dicit. Sint
urĩs. Lumbos enim precĩ¬
gimus: cum carns luxu¬
riam per continenciam co¬
artamus. Sz qui a minuᷤ
est mala non agere: nisi
ctiam quisq studeat bomi
operibus insudare: proti¬
nus additur. et lucerne ar¬
dentes in manibus urĩs.
Lucernas uero ardentes in
manibus tenemus: cum
per bona opera proximis
nr̃is lucis exempla mon¬
stramus. De quibus pro¬
ferto operibus dominus
dicit. Iuceat lux nr̃a corã
hominibus: ut uideant
opera ur̃a bona. et glorifi¬
cent patrem ur̃m qui in
uo autem sunt que
inbentur et lumbos
restringere et lucernas te¬
nere: ut et mundicia casti¬
tatis sit in corpore. et lumẽ
ueritatis in opere. Riedemp¬
tori etenim ñro unum si
rit: aut is qui castitate p̾¬
minct: nec dum dum se ꝑ
bona opera cxercct. Nec casti¬
tas ergo magna est sinc bo¬

Expanded text:
tus ejus in lumbis ejus, et fortitudo illius in umbilico ventris ejus principali igitur sexu lumborum nomine luxuria 1481 designatur, cum Dominus dicit: Sint cti. Lumbos enim praecingimus cum carnis luxuriam per continentiam coarctamus. Sed quia minus est mala non agere, nisi etiam quisque studeat et bonis operibus insudare, protinus additur: Et lucernae ardentes in manibus vestris. Lucernas quippe ardentes in manibus tenemus cum per bona opera proximis nostris lucis exempla monstramus. De quibus profecto operibus Dominus dicit: Luceat lux vestra coram hominibus, ut videant 1482 opera vestra bona, et glorificent Patreuo autem sunt, quae iubentur: et lumbos restringere, et lucernas tenere, ut et munditia sit castitatis in corpore et lumen veritatis in operatione. Redemptori etenim nostro unum sinrit, aut is, qui castitate praeminet, necdum se per bona opera exercet. Nec castitas ergo magna est sine bo
Abbreviated transcription (Latin):
et quibusdam intcrpositis:
adiecit dicens. Memento
mci qui solus sine peccato
es. xp̃c redemptor mundi.
ct educens me de corpore n¬
mortis huius: saluum¬
me fac in regnum tuum
celeste. quiã utrumq tuũ
est. Et quando uoluisti me
in hunc mundum intra¬
re: tu semper fiusti protec¬
tor icus Iu manus tiras
commendo spm̃ meum.
cio me non
increri conspectum
cuum. tamen tuscis qui a
semper spes mea in mĩa tua
fuit ⁊ fides inca ĩtua credu¬
litate ꝑmãsit. Et mũc qͦq
sub confessione sc̃i noĩs tur.
fundam. Suscipe crgo me
secundum magnam mi¬
scricordiam tuam. et non
confundas me ab expecta¬
cione mnca. Aperi michi pro¬
peranti ianuas uite. et pn̾¬
cipes tencbrarum non occur¬
rant michi: nec conturbãt
me potestatis acris huius
sed clemens dextera tua ꝓ¬
tegat: et potencia tu a defẽ¬

Expanded text:
ibusdam interpositis adjecit, dicens: Memento mei qui solus sine peccato es, Christe Redemptor mundi, et educens me de corpore mortis hujus, salvum fac in regnum tuum coeleste, quia utrumque tuum est, et quando voluisti me in hunc mundum intrare. Tu semper fuisti protector meus, in manus tuas commendo spiritum meum; scio me non reri, conspectum tuum, tamen tu scis quia semper spes mea in misericordia tua fuit, et fides mea in tua credulitate permansit; et nunc quoque sub confessione nominis tui fundam; suscipe ergo me secundum magnam misericordiam tuam, et non confundas me ab exspectatione mea: aperi mihi properanti januam vitae, et principes tenebrarum non occurrant mihi, non conturbent me potestates aeris hujus, sed clemens dextera tua protegat, et potentia tua defe
Abbreviated transcription (Latin):
dat. ac manus tua dedu¬
cat nc in locum refrgerii:
ul multimo tabernãculo
quod preparasti scrius tuiᷤ.
et tunentibus te. Et hiis
dictis: inter uerba oracio¬
nis flagitatum. a suꝑnis
cuusit spuitum.

Expanded text:
dat, ac manus tua deducat me in locum refrigerii, et vel in ultimum tabernaculum quod praeparasti servis tuis et timentibus te. Et, his dictis, inter verba orationis flagitatum a superis emisit spiritum.
Abbreviated transcription (Latin):
singultus cciam omnium
occupabat uocem herentein¬
q linguani iusccra. com¬
mota quatiebant: atq in
medios conatus sermo ge¬
mitus interrumpebat. Co
unc ille supplices .uiii.¬
ad cclum cleuans dui taci¬
tain precem fu dit: deinde ĩ
uocem prorumpens ait.
Nunc dunittis scruum tu¬
um domine: secundum u̾¬
bum tuum in pacc. Recor¬
dare queso ꝙ sicut lutum
feccris me: et non intres ĩ

Expanded text:
singultus etiam omnium singultus etiam omnium occupabat vocem, haerentemque linguam viscera commota quatiebant, atque in medios conatus sermo gemitu interrumpebatur; unc ille supplices d coelum elevans, diu tacitam precem fudit, deinde in vocem prorumpens, ait: Nunc dimittis servum tuum, Domine, secundum verbum tuum in pace ; recordare quaeso, quod sicut lutum feceri
Abbreviated transcription (Latin):
pastor hec plebs: sicut oueᷤ
quibus non est. pastor. Cõ¬
mendo tibiones quas m
tradidisti: et familiam om¬
nem quam per ministeriũ
officii mei tuo sanctoseriui¬
cio mancipasti. Tuo queso
xp̃e semper protegantur au¬
xilio: tuo gubernãtur nu¬
tu. et tuoduigantur impe¬
no. Omira cligii caritas.
et magnifica bõnitas. Reccᷤᷤ¬
suius iam de mundo. sui
quod ammodo cura neglec¬
ta: aliorum sicut semperi
consucrat gerebat ad minu¬
teperet in corpore. nec
pt serisũ quicquam unui
homnis supesset: uocatis
ad se discipulis et sodalibz.
dum mumutos miscent
amplexus:per singulos
plorans. ommbus uale
dicebat dicens. Iam non
ultra loquar nobiscum.
faciem nncam amplius
iam non uidebitis: ideoq
ualete in pace. et me iam
de cetero sinite quiescere: pa¬
rateq materiam. permitti¬
te tandem redire ad terram.
Hec autem audientes qui
cirrumstabant: nullo genc¬
re quiuerant temperare a
fletu. Complebantur enim
cunctorum lacrinus ora.

Expanded text:
Pastor, haec plebs sicut oves Pastor, haec plebs sicut oves quibus non est pastor; commendo tibi oves, quas mihi credidisti, et familiam omnem, quam per ministerium officii mei tuo sancto servitio mancipasti; tuo, quaeso, Christe, semper protegantur auxilio, tuo gubernentur nutu, et tuo dirigantur imperio. O mira Eligii charitas et magnifica bonitas! recessurus jam de mundo, sui quodammodo cura neglecta, aliorum, sicut semper consueverat, gerebat adminiteperet in pectore, nec praeter sensum quidquam vivi hominis superesset, vocatis ad se discipulis et sodalibus, dum se in mutuos miscent amplexus, per singulos plorans, omnibus vale dicebat, dicens: Jam non ultra loquar vobiscum, et faciem meam amplius jam non videbitis, ideoque valete in pace, et me jam de caetero sinite quiescere, parentemque materiam permittite tandem redire ad terram. Haec autem audientes qui circumstabant, nullo genere quiverunt temperari a fletu; complebantur enim cunctorum lacrymis ora,
Abbreviated transcription (Latin):
Um hec igitur dixis¬
set:omnes qui a de¬
Irant in gentem rugitum
leuantes. iuxq inter crebroᷤ
singultus uerba formãtes:
consona omnes uoce defle¬
bant dicentes. Cur nos pr̃
deseris. uel cur tam cito a¬
a nobis recede cupis: Cui
alumpnos tuos orbatos
relinquis: Aut cui pastor
optime gregemquem ex
gentibus congregasti. fo¬
uendum comittes: Scimꝰ
qui dem olim desiderare te
xpĩ: sed salua tibi manẽt
tua premia. Nec si duicius
in mundo commoraueris
ninuent᷑ sed acta pocius
per dies incrementant. Idco
fer eritum: ne abscessu tuo
omnes paciamur ecitium.
Senium te non compellit
c mortis assume. Melius
profecto tecum ducunus¬
mori: qm te absente ĩ mũ¬
do uiucre
ost hec uerba uergẽte
iam die ad uespeñ:
procidit subito in pauimẽ¬
to. et fixis genibus ante de
uultum prouolutus. ora¬
bat suppliciter gemens ac¬
ut sua bengnissima pie¬
tate prouideat pastorem:
qui regat modeste suã ple¬
bem. Ne fiat inquit eterne

Expanded text:
m haec igitur dixism haec igitur dixisset, omnes qui aderant cum ingenti rugitu vocem levantes, vixque inter crebros singultus verba formantes, consona omnes voce deflebant, dicentes: Cur nos, Pater, deseris, vel cur tam cito a nobis recedere cupis? Cui alumnos tuos orbatos relinquis, aut cui, pastor optime, gregem, quem ex gentibus congregasti, fovendum committis? Scimus quidem olim desiderare te Christum, sed salva tibi manent tua praemia, nec si diutius in mundo commoratus fueris, minuentur, sed aucta potius in dies incrementantur; idest, differ exitum, ne abscessu tuo omnes patiamur exitium; senium te non compellit ae mortis assume; melius profecto mori tecum ducimus, quam te absente in mundo viverePost haec verba, vergente jam die ad vesperam, procidit subito in pavimento, et fixis genibus ante Dei vultum provolutus, orat suppliciter gemens, atut sua benignissima pietate provideat pastorem, qui regat modeste suam plebem: Ne fiat, inquit, aeterne
Abbreviated transcription (Latin):
ius uite oblectamenta tan¬
dem iam perganus ad ue¬
niam. Scd et uobis cepedit.
ut cum effectu nequeatis:
uel sola tameu uoluntate
dei m hoc uoluntatinon dis¬
crepetis: qui a proculdubio
tempus iam prefinitum ẽ.
Porro ad hec uerba cunctis ĩ
ncrorem conuersus ait. No¬
luc obsctro id filioli contrista¬
i. sed pocius gaudese et cõgra¬
tulamini michi: quia olum
hoc tempus desiderabanolĩ
hanc messionem post longã
uite crumpnam percipere cu¬
us dictis cum omneᷤ
flerent et cuilarent:
cuocatis ille sigillatim pro¬
priis ucrnaculis constituit
cis monasteria inter cetera
crcellentissima. ad que post
suum discessum singuli qͥ¬
qz properare deberent: et dirit
commendo salutem anima¬
rum ur̃arum. mementote
cigo admonicionum me¬
anim: et cogitateiam sin¬
guli de nobisinctipsis. lxc
sidue agite. hec sapite: hec re¬
cexite et memoriam uobis¬
cum semper ubicumqz cri
tis portare. Eligius enim
migrat. et iam non crit ĩ
hoc scculo uobiscum. Ce.u.¬

Expanded text:
tae huius oblectamenta tantae huius oblectamenta tandem iam pergamus ad veniam; sed et vobis expedit, ut cum effectu nequeatis, vel sola tamen voluntate Dei in hoc voluntati non discrepetis, quia procul dubio tempus iam praefinitum est'. Porro ad haec verba cunctis in merorem conversis, ait: 'Nolite ob id, filioli, contristari, sed potius gaudete et congratulamini mihi, quia olim hoc tempus desiderabam, olim hanc messionem post longam vitae aerumnam percipere cuue flerent et ejularent, evocatis ille singulatim propriis vernaculis, constituit eis monasteria inter caetera excellentissima, ad quae post suum discessum singuli quinque properare deberent; et dixit commendo salutem animarum vestrarum. Mementote ergo admonitionem meam et cogitate omnes de vobismet ipsis. Haec sidue agite, haec sapite et retexite et memoriam meam vobiscum semper retinete. Iue portate: Eligius enim migrat, et jam non erit in hoc saeculo vobiscum. Cu
Abbreviated transcription (Latin):
t fortuitu conspiciẽ
cminus: uidit ex
fronte basilice sanctinedar¬
di parictem ex parte dissipa¬
⁊bus iuinam minitantẽ
instare. Iussit cigo continu¬
o artificem uocari. et parie¬
tis infirmitatem illicocũ
limamentis solidare. Cui
cum discipuli dicerent. o
portunum domine tempꝰ
cepectitur: ut facilius acsoli¬
dius cmendetur: ille respon¬
dit. Sinite huc usq filioli
quoniam si modo nonc
mendatur meiam super¬
stite in corpore non cniẽ¬
dabitur. Ex quo uerbo cũc¬
ti penc tabefacti. atqz in an¬
gorem uersi: ceperunt mu¬
tuo suspirantes dicere. Nõ
contingat dominc famu¬
lis tuis hec uidere que loque¬
ris: sz magis annis mul¬
tis ad ornatum ccclesie suc
dominus pauperuumq pre¬
sidium beatitudincm tuã
hic uernare ꝑmittat
d bec ille supplices ocu¬
los celorum aspectui
duigens atqz cruno pectors
longa suspiria trahens ait.
Non nr̃a ee hoc: sed potius do¬
mini in mefiat uoluntas.
Erigit crum nature condi¬
cio. ut post multiplicia hu¬

Expanded text:
t fortuitu conspiciens eminus vidit ex fronte basilicae sancti Medardi parietem ex parte dissipam ac ruinam minitantem instare; jussit ergo continuo artificem vocari, et parietis infirmitatem illico cum liniamentis solidare. Cui cum discportunum, domine, tempus r , ut tum facilius ac solidius emendetur', ille respondit: 'Sinite huc usque, filioli, quoniam si modo non emendatur, me iam superstite in corpore non emendabitur'. Ex quo verbo cuncti paene tabefacti atque in angorem versi, coeperunt mutuo suspirantes dicere: 'Non contingat, domine, famulis tuis haec videre quae loqueris, sed magis annis multis ad ornatum ecclesiae suae Dominus pauperumque praesidium beatitudinem tuam bic vernare permittat'. Ad haec ille, supplices oculos caelorum aspectu dirigens atque ex imo pectore longa suspiria trahens, ait: 'Non nostra ex hoc, sed potius Domini in me fiat voluntas. Exigit enim naturae conditio, ut post multiplicia vi
Abbreviated transcription (Latin):
in intrantem ihen¬
co saluatorem ui¬
dere querebat. sed pre turba
non poterat: quia gracis
fidci quam in mundo sal¬
nator attulit participare
cupiebat. S molita uici¬
orum consuctudo nead
notum perueniret obstite¬
rat. Eadem namq turba
noxie consuctudinis que
supra cecum clamãtẽ lumẽ
peteret incripabat:
tem publicanum ibesum¬
sicut cecus turbarum no¬
ces magis magisq cla¬
mando deuicit:rra pusil¬
lus necesse e est ut turbe
nocentis obstaculum al¬
ciora pretentendo transcẽ¬
dat: terrena relinquat:
arborem crucis ascendat.
Si comorus namqz que
de et a latimis celsa nũcu-¬
patur: ficus fatua dicitͤ
et cadem dominica cuuir
credentes alit ut ficus: ab
incredulis mridetur ut
fatua.

Expanded text:
i intrantem Jericho Salvatorem videre quaerebat, sed prae turba non poterat. Quia gratiae fidei, quam mundo Salvator attulit, participare cupiebat, sed inolita vitiorum consuetudo, ne ad votum perveniret, obstiterat. Eadem namque turba noxiae consuetudinis, quae supra caecum clamantem ne lumen peteret, increpabat , tem Publicanum, ne Jesumsicut caecus turbarum voces magis ac magis clamando devicit, ita pusillus, necesse est turbae nocentis obstaculum altiora petendo transcendat, terrena relinquat, arborem crucis ascendat. Sycomorus namque, qude et a Latinis celsa nuncupatur, ficus fatua dicitur. Et eadem dominica crux, quae credentes alit ut ficus, ab incredulis irridetur ut fatua.
Abbreviated transcription (Latin):
muecandidiorem super eiꝰ
caput sedentem: rostrũq
ipsius ori dui teriere appo¬
situm. Que cum se abore
ciusdem amoue et: incipi¬
ebat sanctus pontifre loqͥ.
et a notario grafnum cens
imprimi. Cum uero reti¬
num minister cius ocũ¬
lum foramini ittrum ap¬
plicabat: euinqz ac sic in
oracione leuatis in celuĩ
manibus simul et oculiͤ.
solito conspicabatur ore
suscipere. Quod tandem co¬
dem spiritu reuelante. põ¬
tifex sanctus cognouit:⁊
uchementissim̃e tristis ef¬
fectus interminatus est:
auctoritate apostolica mi¬
raculi diumi in se perpe¬
uit: ne in uita sua alicui
quoquo modo patefacet.¬

Expanded text:
nive candidiorem super ejus nive candidiorem super ejus caput sedentem, rostrumque ipsius ori diu tenere appositum: quae cum se ab ore ejusdem amoveret, incipiebat sanctus pontifex loqui, et a notario graphium ceris imprimi. Cum vero retinum, minister ejus oculum foramini iterum applicabat, eumque ac si in oratione levatis ad coelum manibus simul et oculis, solito conspicabatur ore suscipere. Quod tandem, eodem spiritu revelante, pontifex sanctus cognovit, et vehementissime tristis effectus, interminatus est auctoritate apostolica miraculi divini in se perpeio, ne in vita sua id alicui quoquo modo pateface
Abbreviated transcription (Latin):
tite et dimittetur nobis:
ne inmemor sis queso ꝙ
peccator ego indignissimꝰ
propter nomen glorietue.
et fidelissime promissiomiꝰ
tue: in huius deuotissimi
ueniensq ad sepulchrum
beati petri. ibi diucius ora¬
uit et fleuit: atq ueluti
sompno correptus. in ex¬
tasim est raptus. Quo ꝑ
reuclacionem se exauditũ
didicit: et ne ulterius iam
talia de quo quam sine
baptismate sacro defunc¬
to presumeret petere: pro¬
meruit castigari. Lecc̃o .ix̃.¬
Eniq a fideli et re¬
ligioso uiro. ac
huic nr̃o patri sanctissĩo
pro sue religionis et utili¬
tatis merito ualde fami¬
lianssimo: fideliter post
obitum eius nobis nar¬
ratum didicunus: quod
cum idem uas eleccionis.
et habitaculum sancti spẽ
uisionem ultimam ꝓphe¬
te gechielis interpretaret᷑:
obpansum uelum inter
ipsum et cundem cccepto¬
rem tractatus sui. illo per
interualla prolicius reti¬
cente: idem imnister eius
stillo perforainit. et cuen¬
tum per foramen conspi¬
ciens uidit columbai

Expanded text:
tite, et dimittetur vobis; ne immemor sis, quaeso, peccator ego indignissimus, propter nomen gloriae tuae, et fidelissimae promissionis tuae, in hujus devotissimi veniensque ad sepulcrum beati Petri, ibi diutius oravit, et flevit, atque veluti somno correptus in exstasim est raptus, quo se per revelationem exauditum discit; et ne ulterius jam talia de quoquam sine baptismate sacro defuncto praesumeret petere, promeruit castigari. Qua ienique a fideli et religioso viro, ac huic nostro Patri sanctissimo pro suae religionis et utilitatis merito valde familiarissimo, fideliter post obitum ejus nobis narratum didicimus, quod cum 15 idem vas electionis et habitaculum sancti Spiritus visionem ultimam prophetae Ezechielis interpretaretur, oppansum velum inter ipsum et eumdem exceptorem tractatus sui, illo per intervalla prolixius reticente, idem minister ejus stylo perforaverit, et eventu per foramen conspiciens, vidit columbam
Abbreviated transcription (Latin):
reos coram se adouci fecit.
geretur a cũnctis
accelerare negocim gres¬
sum a loco mouit:quo¬
usq et iudue. a fisco qd̃
nridicis sanctionibus
decretum est. persolui pro
re feccrit. Demumq suppli¬
cacionum precibus et fle¬
tibus supcrfactus sui peni¬
tentes iuscerali elemencia
flexus: non tantum pott¬
state quam precatu: et le¬
uitate muctos pretoriali¬
bus cathenis absoluit.
huns rei gracia compũc¬
tus uencrãbilis pontifex:

Expanded text:
reos coram se adduci fecit. reos coram se adduci fecit. eretur a cunctis accelerare negotium, gressum a loco movit, quousque et viduae a fisco, quod juridicis sanctionibus decretum est, persolvi pro re fecit; demumque supplicationum precibus et fletibus super factis suis poenitentes viscerali clementia flexus, non tam potestate quam precatu et lenitate vinctos, praetorialibus catenis absolvit. Hujus rei gratia compunctus venerabilis pontife
Abbreviated transcription (Latin):
dem uero perfectissi¬
mus et deo acceptabilis
sacerdos. cum quadamdi¬
e per forum traiani. ꝙ oꝑe
mirifico constat esse con¬
structum procederet: et insi¬
gnia miscricordie eius cõ¬
spiceret: iterq memorabi¬
le illud comperiret uideli¬
cet quod cum idem orbis
princeps in expedicionem
circumulatus militum
cuncis pergeret: ibidem ob¬
uiam habuerit netutissi¬
mam iuduam: senio si¬
mulq dolore ac pauperta¬
te confestam: cuius la cri¬
mis atqz nocibus sic com¬
pellatur. Princeps piissĩe
traiane. ecce hic sunt hoĩes
qui mic i modo unicum
filium senectutis scilicet
mee baculum: ct omne so¬
lacium cccidernt. Meq
una cum co nolentes occi¬
dere: dedignantur eciam
michi prõ co racionem a¬
liquam reddere. Cui ille fe¬
stinato itinere ut res eri¬
gebat pertrãsic̃s: cũ redicro
inquit dicito michi: et fa¬
ciam tibi omnem iustici¬
am. Tunc illa. Domine
inquam et si tu non redi¬
crs. ego quid faciam: Ad
quam uocem substicit: ⁊¬

Expanded text:
dem vero perfectissimus et acceptabilis Deo sacerdos, cum quadam die per forum Trajani, quod opere mirifico constat esse exstructum, procederet, et insignia misericordiae ejus conspiceret, inter quae memorabile illud comperiret, videlicet quod cum idem orbis princeps in expeditionem, circumvallatus militum cuneis, pergeret, ibidem obviam habuerit vetustissimam viduam, senio simulque dolore ac paupertate confectam, cujus lacrymis atque vocibus sic compellatur: Princeps piissime Trajane, ecce hic sunt homines qui modo mihi unicum filium, senectutis scilicet meae baculum et omne solatium, occiderunt; meque una cum eo volentes occidere, dedignantur etiam mihi pro eo rationem aliquam reddere. Cui ille festinato, ut res exigebat, pertransiens: Cum rediero, inquit, dicito mihi, et faciam tibi omnem justitiam. Tum illa: Domine, inquit, et si tu non redieris, ego quid faciam? Ad quam vocem substitit, et
Abbreviated transcription (Latin):
lus possessoris supradicti
fundi filius. ingranescẽte
qua uexabatur molestia
defunctus est. Quod cum
uiro dei nunciatũ fuisset
alibi diuert̾e noluit. s scd
qb salomõ ait. Mxliꝰ ẽ ire ad
domũ luctꝰ ꝙͣ ad domũ cõ¬
iiiiii. gaudiũ salutis la¬
turꝰ lugẽtib ad domũ in
qua ĩfantulꝰ iacebat as¬
cessit: ⁊ ĩ qͣdã aꝰ sureta parr¬
te mansionem accepit.
iubet ergo ante se inferri
defunctum corpus. et pr̃e
et matre cunctisq remo¬
tis arbitris: paucis dũtaxat
sanctitatis sue comitibus
ibidem remanentibus.
Oraturus se in pauimen¬
tum prosteruit. noctemq
peruigilem ducens tanta
instancia precum eeli pr¬
pulsauit secretum. ut pa-¬
riter surgerent: et pontifex
a puluere. et infãs a mor

Expanded text:
lus possessoris supradicti lus possessoris supradicti fundi filius, ingravescente, qua vexabatur, molestia, defunctus est. Quod cum viro Dei nuntiatum fuisset, alibi divertere noluit, sed secundum quod Salomon ait: Melius est ire ad domum luctus, quam ad domum convivii, gaudium salutis laturus lugentibus, ad domum, in qua infantulus jacebat, accessit, et in quadam ejus secreta parte mansionem accepit. Jubet ergo ante se inferri defunctum corpus, et patre et matre cunctisque remotis arbitris, paucis duntaxat sanctitatis suae comitibus ibidem remanentibus oraturus se in pavimentum prosternit, noctemque pervigilem ducens, tanta instantia precum coeli pulsavit secretum, ut pariter surgerent, et pontifex a pulvere, et infans a mor
Abbreviated transcription (Latin):
miraculi nouitate ꝑcul¬
sis cepit clamare. Uere ma¬
gnus est deus xpĩanorũ
q̃uem predicat scruus ei
iulianus: ad patrem qͦ
ait. Uere nunc usq a deo
uero crrauimus. Nam
dii quos columus. pro
certo demonia sunt: et ni¬
di cium eos in infrmo. et
uidi quia non erateis re¬
quies a tormentis. At n̾o
cunctorum clamore in
celum sublato xp̃c abom¬
nibus magnificatur: xp̃e
ueus deus predicatur. ct
famulus cius iulianus
renittens. multumq re¬
luctans abomnibz ado¬
ratur. Et hic igitur per pre¬
dicacionem dẽo digni põ¬
tificis copiosa multitudo
racionabilium piscium
sagena fidei collecta: et ad
uere credulitatis solidum
littus ad profundis erro¬
rum tenebris educta est.
uelut diuini exercitꝰ
signifer aliis precedẽ¬
tibus. aliis subsequenti¬
bus. nitalia fidei serens se¬
mina ad predium: cui
nocabulum est proiliacuᷤ.
diuertit. ingruentibus
autem noctis tenebris: ho-¬
spicium sibi perquiri iu¬
bet. At uero in ipso aduẽtꝰ
cuis articulo: puer parnu¬

Expanded text:
iraculi novitate perculsis, coepit clamare: Vere magnus Deus Christianorum quem praedicat servus ejus Julianus. Ad patrem quoque ait: Vere nunc usque a Deo vero erravimus, nam dii quos colimus, pro certo daemones sunt. Vidi enim eos in inferno, et vidi quia non erat eis requies a tormentis. At vero cunctorum clamore in coelum sublato, Christus ab omnibus magnificatur, Christus verus Deus praedicatur, et famulus ejus Julianus, renitens multumque reluctans, ab omnibus adoratur. Et hi igitur per predicationem Deo digni pontificis copiosa multitudo rationabilium piscium fidei sagena collecta, et ad verae credulitatis solidum littus a profundis errorum tenebris educta est. 19. velut divini exercitus signifer, aliis praecedentibus, aliis sequentibus vitalia fidei serens semina, ad praedium, cui vocabulum est, Proiliacus , divertit. Ingruentibus autem noctis tenebris, hospitium sibi perquiri jubet. At vero in ipso adventus ejus articulo, puer parvu
Abbreviated transcription (Latin):
papa infit gregorius. Os
clecti quia summi capitiˢ
membra sunt: caput qͦ¬
q suum in passionibz se¬
quentur. Paucis quoq
interpositis subungit at¬
q ait. eit tanto eis crescat
merces operis: quanto eis
uirtutis lucrum proficit.¬
et ex aliene dampno cari¬
tatis.

Expanded text:
papa infit Gregorius: Omnes papa infit Gregorius: Omnes electi, quia summi capitis membra sunt, caput quogue suum in passionibus sequuntur: paucisque interpositis, subiungit atque ait: Ut tanto eis crescat merces operis, quanto eis virtutis lucrum proficit ex alienae dampno caritatis.
Abbreviated transcription (Latin):
aduersus chilpericum et
raganfridum. dominica
die illutescente .xii. kl̾. apͥ¬
lis. in quadragesima: et
triumphum de cis sicut
desiderauit adeptus. inui¬
stissime ab hoc almo ponti¬
fice episcopium remense
abstulit: ac tutum ut inde
est reuersus sicut ante fũ at
illi cõminatus. Et hec cire
factum non est a deo mirũ:
et quidem aliis similiter
fecit: et eis qui suis partib
fauerunt dedit. De hoc etemĩ
non rege sed tyranno. ita
legitur ad locum manna¬
libus diuersorum regum.
iste karlus omnibz auda¬
cior. episcopatus regni frã¬
corum laicis hominibuͤ
et comitibus: primus ded :
ita ut episcopis nichil pote¬
statis in rebus ecclesiarũ
permitteret. Et cetera. Hũc
ergo karlum passus est.
et hic uir domini munic
usq ad occasum uite pre¬
sentis: cum oporteret ciuis
usq qͣz fidissimum esse.
ac si ipsius filium in bap¬
tismate: et boc donun per¬
tulit exemplo. qui ad ab
ipso traditus est impiis di¬
scipulo suo. Hinc beatus

Expanded text:
adversus Chilpericum et adversus Chilpericum et Raganfridum, dominica die inlucescente, XII. Kl. Aprilis in quadragesima, et triumphum de eis, sicut desideravit, adeptus , iniustissime ab hoc almo pontifice episcopium Remense abstulit, actutum ut inde est reversus, sicut ante fuerat illi comminatus. Et hoc eius factum non est adeo mirum, et quidem aliis similiter fecit et eis, qui suis partibus faverunt, dedit. De hoc etenim non rege, sed tyranno ita legitur ad locum in Annalibus diversorum regum: Iste Karlus omnibus audatior episcopatus regni Francorum laicis hominibus et comitibus primus dedit, ita ut episcopis nichil potestatis in rebus ecclesiarum permitteret, et cetera. Hunc ergo Karlum passus est et hic vir Domini inimicum usque ad occasum vitae presentis, eum oporteret eius usquequaque fidissimum esse acsi ipsius filium in baptismate , et hoc Domini pertulit exemplo, qui ab ipso traditus est impiis discipulo suo. Hinc beatus
Abbreviated transcription (Latin):
fuerit procerus et extento ã¬
bulauerit collo. et ad hec in¬
trocundo ut oportuerat se¬
inctipsum nor humilia¬
uerit. Humilitas quippe
caput non frangit. Quo¬
circa de hocabiens loco. suiᷤᷤ
precepit dicens. Cauete ne
forte istud hic reperiam qñ
reuertar. Quoniam qui¬
dem si inuenero. in uobis
hoc uindicabitur. Scd ut
destrui cepit. ille mox a de¬
monio arreptus fuit. Cũ
tamen abhinc procul esset
in pago laudimensi. in
leco qui dicitur begonis
uilla. Facte sunt autem
et triduo in aiuitate remẽ¬
si. horribiles tenebre a loco
illo quo destruebatur. do¬
nec ultra pontem platee
ciusdem urbis ueniretur:
qui ob cuitandum cocnũ
diebus priscis lapidibus
magnis stratus erat: un¬
de et hec hactenus pristinũ
nomen seruat. Porro pul¬
ius et uentus mixtum
ferebantur: ita ut per cuis¬
modi uiam uix posset in¬
cdere quisqm. Hiis ita di¬
missis. ut ad premissa u̾¬
tamus stilum: p̾meio¬
ratus direxit aciem karo¬
lus in campo uinciaco

Expanded text:
fuerit procerus et extento amfuerit procerus et extento ambulaverit collo et ad haec introeundo, ut oportuerat, semet ipsum non humiliaverit. Humilitas quippe caput non frangit. Quocirca de hoc abiens loco, suis precepit, dicens: 'Cavete, ne forte istud hic reperiam, quando revertar, quoniam quidem, si invenero, in vobis hoc vindicabitur'. Sed ut destrui coepit, ille mox a daemonio arreptus fuit, cum tamen abhinc procul esset in pago Laudunensi et loco qui dicitur Begonis villa. Factae sunt autem et triduo in civitate Remensi horribiles tenebrae a loco illo, quo destruebatur, donec ultra pontem plateae eiusdem urbis veniretur, qui ob evitandum coenum diebus priscis lapidibus magnis stratus erat; unde et haec actenus pristinum nomen servat. Porro pulvis et ventus mixtim ferebantur, ita ut per eiusmodi viam vix posset incedere quisquam. His ita dimissis, ut ad premissa vertamus stilum, prememoratus direxit aciem Karlus in campo Vinciaco
Abbreviated transcription (Latin):
naculo cclesie sancti petri q̃
finitima crat suc domui p̃¬
cepit ficri. per quod in can¬
dem gradibus abiectis de¬
scendebat ad orandum.in¬
deqz reuertens ꝑ hoc ipsũ
intrabat in oratorium ꝙ
iuxta domum suam fece¬
rat super ciuitatis murũ:
dicauit in memoriam
sancti archangeli michas¬
lis. Hoc non paucotẽpore
perseuerauit ibidem mul¬
taq ad illud populi freꝙ̃¬
cia confluebat: et maxĩc
si quando cuisdem archã¬
gcli gloriosa festiuitas im¬
minebat: donce ludouicꝰ
imꝑator dedit monasteri¬
ui sancti petri filie sue al¬
paidi. ꝙ et uocatur solo de
situ loci inferius: propter
alterum huic uicnum ꝙ
cadem ex causa dicitur su¬
perius. hunis mulieris
uir nomme bego. hoc ora¬
torium dirui iũssit: consi¬
derans ꝙ pre altitudine su¬
i quasi quodam umbra¬
culo obnubebat predicte
ccclesie fenestram: seu poci¬
us quia quadam die ca¬
put suum insuper luni¬
nari ciusdem ostioli graui¬
ter cliscrit. co quod statura

Expanded text:
nnaculo ecclesiae sancti Petri, quae nnaculo ecclesiae sancti Petri, quae finitima erat suae domui, precepit fieri, per quod in eandem gradibus adiectis descendebat ad adorandum, indeque revertens, per hoc ipsum intrabat in oratorium, quod iuxta domum suam fecerat super civitatis murum dicavitque in memoriam sancti archangeli Michahelis. 12. Hoc non pauco tempore perseveravit ibidem, multaque ad illud populi frequentia confluebat et maxime, si quando eiusdem archangeli gloriosa festivitas imminebat, donec Hludowicus imperator dedit monasterium sancti Petri filiae suae Alpaidi, quod et vocatur solo de situ loci Inferius propter alterum huic vicinum, quod eadem ex causa dicitur Superius. Huius mulieris vir nomine Bego hoc oratorium dirui iussit, considerans, quod pre altitudine sui quasi quodam umbraculo obnubebat predictae ecclesiae fenestram, seu potius quia quadam die caput suum in superliminari eiusdem ostioli graviter eliserit, eo quod statura
Abbreviated transcription (Latin):
sicut reuera ualuisset: si hꝰ
dictis aurem accõmodass.
predirimus portã
ex consuetudine uuasco¬
rum a plerisq collaticia. a
pluribus usq hodie basi¬
licans uocatur. Ibiq tam
huius qmͣ singularim
claues tocius uibis porta¬
rum apud se reconditas
pro tempore scruabat. Q̃
porta ideo numcupatur
basilicans. siue qd̃ ĩ giro
sui reliquis plus portis fe¬
ratur antiquitus basiliciᷤ
habundasse. seu quia cun¬
tibus ad basilicas in uico
sancti remigii consistẽtes
semper fuerit per uia. Su¬
pra quam et idcirco potis¬
simum mansisse dicitur.
quoniam fenestris cena¬
culi sui patefactis cas ĩde
consueuerat contemplari:
Nequaqmͣ sola quasi pul¬
chras et excelsas gracia spe¬
culandi. s multomagis
orandi: sicut et dudum. da¬
mel propleta fencstrs aꝑtis
in cenaculo suo contra ieru¬
salem tribus temporibus
in die flectebat genua sua:
et adorabat confitebaturqz
coram deo suo. Propt qd̃
et iste sanctus ostium in pi¬

Expanded text:
sicut revera valuisset, si huius sicut revera valuisset, si huius dictis aurem accommodasset. prediximus porta ex consuetudine cascorum a plerisque Collaticia, a pluribus usque hodie Basilicaris vocatur, ibique tam huius quam singularum claves totius urbis portarum apud se reconditas pro tempore servabat. Quae porta ideo nuncupatur Basilicaris, sive quod in giro sui reliquis plus portis feratur antiquitus basilicis abundasse, seu quia euntibus ad basilicas in vico sancti Remigii consistentes semper fuerit pervia. Supra quam et idcirco potissimum mansisse dicitur, quoniam, fenestris cenaculi sui patefactis, eas inde consueverat contemplari, nequaquam sola quasi pulchras et excelsas gratia speculandi, sed multo magis orandi, sicut et dudum Danihel propheta, fenestris apertis, in cenaculo suo contra Hierusalem tribus temporibus in die flectebat genua sua et adorabat confitebaturque coram Deo suo. Propter quod et iste sanctus ostium in pi
Abbreviated transcription (Latin):
ualido cius clamore com¬
pulsus. respondit ci. Non
tibi inquiens porta hec ape¬
rictur quoadusq sciatur
cuicumq nr̃m dominus
dare hoc uolucrit regnum
Tu emm et ranganfriduˢ
ambo litigatis super co:⁊
ad huc nescitur quem fĩnẽ
res habitura sit. Quod si
dominus illud tibi pocius
dederit hanc rescrabo reme¬
anti: et fidelis existam tibi
Ad hoc karolus per caput
suum iurans et furbũde
intentans: si reuersus ait
fucro uictor in pace. Non
ultra tutus manebis in
hac ciuitate. Uirtamen
dei inter cius minas ꝑma¬
nens interritus. iustus¬
quippe quippe quasi leo
confidens absq terrore ent.
noluit illam aperire er: sinc
dubio auertens ut ꝓpru-¬
dens quod non propt̾orã¬
di deuocionem sicuti simu¬
labat introire ciuitatem
cupiebat: quin pocius cã
uolebat uastare quemad¬
modum alias uastau̾at.
At si et antedictus cum
uĩcens ranganfridus re¬
gnum obtinuisset: ne forte
hunc sibi infidelem tali
facto reputare uoliuisset.

Expanded text:
valido eius clamore convalido eius clamore conpulsus, respondit ei: 'Non tibi', inquiens, 'porta haec aperietur, quoadusque sciatur, cuicumque vestrum Dominus dare hoc voluerit regnum. Tu enim et Raganfridus ambo litigatis super eo, et adhuc nescitur, quem finem res habitura sit. Quodsi Dominus illud tibi potius dederit, hanc reserabo remeanti et fidelis existam tibi'. Ad haec Karlus per caput suum iurans et furibunde intentans: 'Si reversus', ait, 'fuero victor in pace, non ultra tutus manebis in hac civitate'. 10. Vir tamen Dei inter eius minas permanens interritus, – iustus quippe quasi leo confidens absque terrore erit, – noluit illam aperire ei, sine dubio advertens ut perprudens, quod non propter orandi devotionem, sicuti simulabat, introire civitatem cupiebat, quin potius eam volebat vastare, quemadmodum alias vastaverat; at, si et antedictus eum vincens Raganfridus regnum obtinuisset, ne forte hunc sibi infidelem tali in facto reputare voluisset,
Abbreviated transcription (Latin):
ret prooubus suis. si per¬
secutor sibi afforet ita crude¬
um igitur piis ut
semper intentus cẽt
opibus suoq elero et plebi
tanqmͣ pater filiis in om¬
nibus consuleret atq hu¬
ius rei gracia in ciuitate
remensi degeret: orta est pͤ
pipini obitum inter karo¬
lum ipsius filium. et regẽ
chilpericum ac maiorem̃
domus ranganfud non
modica si multas pro in¬
uasione regni francorum.
si quomodo hec fieri posset
potissimum per quem ur ᷤ¬
corum. Rarolus autem ꝓpe
urbem remorum transies
fertur eandem ertrinsceus
curuisse uniuersam. quo¬
usqz ꝑueunit ad portain su¬
per quam structis inibie¬
dibus sibi congruis alini¬
ficus manebat rigobertus:
clamauitqz ad cum dicẽs̃.
domine rigoberte: nibe.
iube michi portam ciuita¬
tis aperiri. ut uadam orair
ad sanctam mariam. Cũ¬
qz idem homo dei nullum
uociferanti daret responsũ.
sistens. quibus iugiter scã
intencione uacabat: phi¬
betur hoc ipsum tercio ex¬
clamasse ad cum. Tandẽ

Expanded text:
ret pro ovibus suis, si perret pro ovibus suis, si persecutor sibi afforet ita crudeum igitur piis ut semper intentus esset operibus suoque clero et plebi tanquam pater filiis in omnibus consuleret atque huius rei gratia in civitate Remensi degeret, orta est post Pipini obitum inter Karlum ipsius filium et regem Chilpericum ac maiorem domus Raganfridum non modica simultas pro invasione regni Francorum, si quo modo haec fieri posset potissimum per quemvis eorum. Karlus autem, propter urbem Remorum transiens, fertur eandem extrinsecus circuisse universam, quousque pervenit ad portam, super quam, structis inibi aedibus sibi congruis, almificus manebat Rigobertus, clamavitque ad eum, dicens: 'Domine Rigoberte, iube michi portam civitatis aperiri, ut vadam orare ad sanctam Mariam. Cumque idem homo Dei nullum vociferanti daret responsum, sistens, quibus iugiter sancta intentione vacabat, perhibetur hoc ipsum tertio exclamasse ad eum. Tandem
Abbreviated transcription (Latin):
lo post sequens narracio de¬
clarabit. Uir deinde sanctꝰ
ccclesiam domini ut ceꝑat
uigilantissime et streuiñs¬
sune regebat: ascendens ex
aducrso et opponens mure
pro domu israel: ut staret
in prelio in dic domini. Ex
aduerso quippe ascendebat:
quando quibussibet pote¬
statibus prauc agentibus
racõne libera uocẽ contraia¬
bat. Et in diedomini pro
domu israel in prelio stabat.
ac murum opponebat: qr
fideles innocentes contra ꝑ¬
uersorum iniusticiam ex
iusticie auctoritate iundi¬
cabat. Hinc et illud beati
iob congruentissime illi
concit quo dicitur. Aurͤ
audiens beatificabat me.
et oculus uidens testimo¬
nuni reddebat michi qd̃
liberassem pauperem uoci¬
fcrantem: et inopem cui ñ
esset adiutor. et post pau¬
ca. Iusticia indutus sum:
et uestiui me sicut uestim̃¬
to. et dyademate iudiciome¬
o. Et iterum. Conterebam
molas miqui. et de dentib
illius aufereham predam.
unde et tanqmͣ bonus pas¬
tor animam suam pone¬

Expanded text:
lo post sequens narratio delo post sequens narratio declarabit. Vir deinde sanctus ecclesiam Domini, ut coeperat, vigilantissime et strenuissime regebat, ascendens ex adverso et opponens murum pro domu Israel, ut staret in proelio in die Domini. Ex adverso quippe adscendebat, quando quibuslibet potestatibus prave agentibus rationis libera voce contraibat et in die Domini pro domu Israel in proelio stabat ac murum opponebat, quia fideles innocentes contra perversorum iniustitiam ex iustitiae auctoritate vindicabat. Hinc et illud beati Iob ,congruentissime illi concaudiens beatificabat me, et oculus videns testimonium reddebat michi, quod liberassem pauperem vociferantem et inopem, cui non esset adiutor. Et post pauca: Iustitia indutus sum et vestivi me sicut vestimento et diademate iuditio meo. Et iterum: Conterebam molas iniqui et de dentibus illius auferebam predam, unde et tanquam bonus pastor animam suam pone