comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
a dño. Amartha cõuiuium do¬
mino parabatur: in cuiꝰ conuiui
um: iam maria iocundabatur
Cum ergo maria suauit audiret
uerbum dulcissimum. &r corde
iitentissimo pasceretur: int̾pella.¬
to ddnõ asorore sua. quom putamꝰ
eam tumuisse ne diceret ei dñs sur¬
ge aꝰ adiuua sororem tuam: Muu
enim suauitate tenebatur: que ꝓfes.¬
to maior est m̃tis quã uentris. Ex¬
cusata. ẽ. sedit securior. Quom̃
mus rep̾hensum. ẽẽ minist̾ium
marthe. quã cura hospitalitatiᷤ
occupauerat. que ip̃m dnim hos¬
picio receꝑat: Quomodo rectere¬
prehendebatur. que tanto hospite
letabatur. Hoc si uetum. ẽ: dimit.¬
tant homines qd̃ ministrant egen¬
tib. Eligant sibi partẽ meliorem:
que non auferur ab eis. Uacent
uerbis: inhient doctrine dulcedinis.
occupentur curca scientiam salu¬
tarem. Nichil eis ture sit. quisq¬
ꝑegrius in uico sit: quis egeatpa¬
ne quis indrim̃to quis iusitandꝰ:
quis redimendus. quis sepeliendꝰ.

Expanded text:
a Domino. A Martha convivium Doa Domino. A Martha convivium Domino parabatur, in cujus convivio Maria jam jucundabatur. Cum ergo Maria suaviter audiret verbum dulcissimum, et corde intentissimo pasceretur, interpellato Domino a sorore sua, quomodo putamus eam timuisse, ne diceret ei Dominus, Surge, et adjuva sororem tuam? Mira enim suavitate tenebatur: quae profecto major est mentis quem ventris. Excusata est, sedit securior. Quomodmus reprehensum esse ministerium Marthae, quam cura hospitalitatis occupaverat, quae ipsum Dominum hospitio receperat? Quomodo recte reprehendebatur, quae tanto hospite laetabatur? Hoc si verum est, dimittant homines quod ministrant egentibus; eligant sibi partem meliorem, quae non auferetur ab eis; vacent verbo, inhient doctrinae dulcedini; occupentur circa scientiam salutarem; nihil eis curae sit, quis peregrinus in vico sit, quis egeat pane, quis indumento, quis visitandus, quis redimendus, quis sepeliendus:
Abbreviated transcription (Latin):
euuangłm cũ legeretur.
audiuimus a femina re-¬
ligiosa susceptum. ẽẽ. dñm hopitio:¬
ab ea que martha uocabatur. Et
cum esset ipsa occupata in cura mi¬
nistrandi: soror eius maria sedebat
adpedes dñi. c audiebat u̾bum eiꝰ.
Laborabat illa: uacabat ista. Illa e¬
rogabat: hec implebat. Uerump¬
tamen marcha laborans multum.
in illa occupatione et negotio minis¬
trandi. interpellauit dñm ce deso¬
roresua conquesta. ẽ: qd̃ eam labo¬
rantem non acliuuaret. Dominus
autẽ ꝓ maria respondit marche. ꝙ.
ip̃e eius factus. ẽ aduocatus. qui iu¬
dex fuerat interpellatus. Marcha
inquit: tirca multa es occupata.
Unum est necessarium. Mlaria
meliorem partem elegit: que non
auferctur ab ea. Audiumꝰ enim
interpellationẽ int̾pellantis: sen¬
tentiam uidicis. Que sententia
int̃pellanti respondit: susceptã de¬
fendit. Erat enĩ maꝵia intenta
duicedini uerbidei. Intenta erat̃
martha quomͣ pasceret dominũ:
intenta maria quomͦ pasceretur

Expanded text:
Evangelium cum legeretur, audivimus a femina religiosa susceptum esse Dominum hospitio, eaque Martha vocabatur. Et cum esset ipsa occupata in cura ministrandi, soror ejus Maria sedebat ad pedes Domini, et audiebat verbum ejus. Laborabat illa, vacabat ista: illa erogabat, haec implebatur. Verumtamen Martha laborans multum in illa occupatione et negotio ministrandi, interpellavit Dominum, et de sorore sua conquesta est, quod eam laborantem non adjuvaret. Dominus autem pro Maria respondit Marthae; et ipse ejus factus est advocatus, qui judex fuerat interpellatus. Martha, inquit, circa multa es occupata, quando unum est necessarium. Maria meliorem partem elegit, quae non auferetur ab ea. Audivimus enim et interpellationem interpellantis, et sententiam judicis. Quae sententia interpellanti respondit, susceptam defendit. Erat enim Maria intenta dulcedini verbi Domini. Intenta erat Martha quomodo pasceret Dominum: intenta Maria quomodo pasceretur
Abbreviated transcription (Latin):
bene intellexit mortuum posse ho¬
minem resuscitari ad uatamr benẽ
de resurrectionis gloria sensit. Quia
uustos post resurrectionẽ maioris po
futuros. ẽc ꝑspexit. Sed misere desi.¬
prit qui qd de homine purosponte
credere potuit: hoc de deo homine
credere. tot miraculis attendentib tan¬
tis p̾dicatorum p̾coniis consonantib.
nulla ratione consensit. Quare hoc
fratres kãi. nisit nos aꝑte intelli¬
gamis. non icredibile resurrestiõis
miriculum. sed prauorũ animos ac¬
reddendi grã peccatis obstantib esse
pͥpreditos: Maioresq illi gratias
referamus quinxĩs cordib ablato
ernoris uelamine. lucem uernatis aꝑ¬
tredignatus. ẽ. Herodes enĩ tenuit
Iohannem: & alligauit eum ceꝰ posu¬
it incarcerem ꝓpter herodiadẽ uxo

Expanded text:
bene intellexit mortuum posse hobene intellexit mortuum posse hominem resuscitari ad vitam, bene de resurrectionis gloria sensit, qui justos post resurrectionem majoris potfuturos esse perspexit: sed misere desipuit, qui quod de homine puro sponte credere potuit, hoc de Deo homine credere tot miraculis attestantibus, tantis praedicatorum praeconiis consonantibus, nulla ratione consensit. Quare hoc, fratres charissimi, nisi ut nos aperte intelligamus, non incredibile resurrectionis miraculum, sed pravorum animos a credendi gratia peccatis obstantibus esse praepeditos, majoresque illi gratias referamus, qui nostris cordibus, ablato erroris velamine, lucem veritatis aperire dignatus est. Herodes enim tenuit Joannem, et alligavit eum, et posuit in carcerem
Abbreviated transcription (Latin):
lohis ddiem celebrantes:
oportet ut nõ solũ cõstan¬
tiam passionis illius pia deuotione
recolamus. sed cꝰ eorum aquibus
passus. ẽ maliciam nobis ĩ arma
uertamus salutis. Tunc ceꝰ. cnĩ scͥp¬
turis scĩs utiliter animum intendi¬
nus: tum non solas uicis iurtutẽs.
ac premia iustorum uerũ etiam
mentũ ipnobis bene agendi ꝓpo¬
nimus. Hoc siquidem ꝙꝰ ipsius
dĩ docemur exemplo. Qui ut
humane suꝑbie ceruitem frangat.
ac sublime nobis humilitatis iugũ
inponat. nõ sue tantum humili¬
tatis formã quã sequamur insi¬
nuat dicens. Discite a me qͥa mi¬
tis sum &e humilis corde. sed etiã
angłice suꝑbie deieconem quã
caueamus: ad menioriam nobis re¬
uocat dicens. Ui deban sathan
quasi fulgur decelo cadentem. Qua
emplo. ad obseruantiã summe uir¬
tutis actendat. Auliuit ignur
herodes tetrarcha samamiħu: a
ait pueris suis. Hic. ẽ. iohannes
baptista. ip̃e surrecit a mortuis. cꝰ
ideo uirtutes oꝑantur ineo. Qui

Expanded text:
Joannis diem celebrantes, oportet ut non solum constantiam passionis illius pia devotione recolamus, sed et eorum a quibus passus est malitiam nobis in arma vertamus salutis. Tunc etenim Scripturis sanctis utiliter animum intendimus, cum non solum in eis virtutes ac praemia justorum, verum etiam mentum nobis bene agendi proponimus. Hoc siquidem et ipsius Domini docemur exemplo, qui ut humanae superbiae cervicem frangat, ac sublime nobis humilitatis jugum imponat, non suae tantum humilitatis formam quam sequamur, insinuat dicens: Discite a me, quia mitis sum, et humilis corde , sed etiam angelicae superbiae dejectionem, quam caveamus ad memoriam nobis revocat, dicens: Videbam Satanam quasi fulgur de coelo cadentem , quaemplo ad observantiam summae virtutis accendat. Audivit ergo Herodes tetrarcha famam Jesu, et ait pueris suis: Hic est Joannes Baptista, ipse surrexit a mortuis, et ideo virtutes operantur in eo. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
fecto ut diximus una. ẽ. uoluntas.
& propt̾ea conuenient̾ dicitur: qͥa
pater qui incelis. ẽ. reuelauerit filio
columbe mysterium fidei. qđ ei ca¬
ro ce sanguis reuelare nequibat.
Caro autẽ ce̾ sangnis. recte intel¬
liguntur homines sapientra car¬
nis inflati: columbine simplici¬
tatis nesciĩ. ideoꝙ asapientia sp̃c
omnimodis au̾si: dequib supra
dictum. ẽ. Quia xp̃m. non inteb.¬
ligentes. alii iohannse baptistam:

Expanded text:
ximus, una est voluntas Et propterea convenienter dicitur quia Pater qui in coelis est revelaverit Filio columbae mysterium fidei, quod ei caro et sanguis revelare nequibat. Caro autem et sanguis recte intelliguntur homines sapientia carnis inflati, columbinae simplicitatis nescii, ideoque a sapientia Spiritus omnimodis aversi. De quibus supra dictum est, quia Christum non intelligentes, ali
Abbreviated transcription (Latin):
lestis donatus. ẽ: ut constaret oĩb
quia absq ea confessione acfide.
regnum celorum nullus posset ĩ¬
trars. Elaues autẽ regni celorum:
ipãm discernendi scientiam potenti¬
amq nominat. qua dignos reciꝑe
in regnum. indignosse d uderede.¬
beret aregno. UInde manifeste sub¬
iungit. Et quodcumq ligaueris
suꝑ terram: erit ligatũ incelis. Et
qd̾ cumq solueris suꝑ t̾ram: erit
solutum incelis. Que soluendi ac¬
ligandi potestas: quamius soli petro
data uideatur a dño: absq ulla ta¬
men dubietate noᷤcendum. ẽ: quia
oeꝰ ceteris apłis datur: Ipso teste qui
post passionis resurrectionisq sue
triumphum apparens eis: insuf.¬
flauit os dycit omĩb. Accipite spi

Expanded text:
lestis donatus est, ut constaret omnibus lestis donatus est, ut constaret omnibus quia absque ea confessione et fide regnum coelorum nullus posset intrare. Claves autem regni coelorum ipsam discernendi scientiam potentiamque nominat, qua dignos recipere in regnum, indignos secludere deberet a regno. Unde manifeste subjungit: Et quodcunque ligaveris super terram, erit ligatum et in coelis: et quodcunque solveris super terram, erit solutum ligandi potestas, quamvis soli Petro data videatur a Domino, absque ulla tamen dubietate noscendum est quod et caeteris apostolis datur, ipso teste, qui post passionis, resurrectionisque suae triumphum apparens, eis insufflavit et dixit omnibus: Accipite Spi
Abbreviated transcription (Latin):
uel sequacib iter ꝑditionis osten¬
dunt. Nam ce fides si ñ habeat
opera: inortua. ẽ. insemet ip̃a. Et
corrumpunt mores bonos: collo¬
quia mala. Multe itaq sũt por¬
te inferi: sed harum nulla eccłie
que suꝑ petram fundata. ẽ preua¬
let. Q uia qui fidem xp̃i intimo¬
cordis amore ꝑceperit: om̃e quicqͥd
exterius ꝑiculi temptantis ĩgruerit:
facillime contempnit. At quicũq
credentium: fidem ueloꝑe uel ne¬
gatione depranatus ꝓdiderit: non
hio suꝑ petram dño cooꝑante donũ
sue ꝓfessionis edificasse: sed uixta
alterius loci parabolam suꝑ hare¬
nam sine fundam̃to posuisse creden¬
dus. ẽ. Hoc. ẽ. non simplici ac uera
intentione xp̃m sequi: sed t̾renam
qłlibet fragilemq obcausam: ha¬
bitum p̾tendisse xp̃iani. Sequitur
Et tibi dabo claues regni celorum.
Qui regem celorum maiori p̾cet̾is
deuotione confessus. ẽ: merito p̾ce
teris ip̃e collatis clauib regni ce¬

Expanded text:
vel sequacibus iter perditionis ostenvel sequacibus iter perditionis ostendunt. Nam et fides si non habeat opera, mortua est in semetipsa ; et: Corrumpunt bonos mores colloquia mala . Multae sunt itaque portae inferi, sed harum nulla Ecclesiae quae supra petram fundata est, praevalet, quia qui fidem Christi intimcordis amore perceperit, omne quidquid exterius periculi tentantis ingruerit, facillime contemnit. At quicunque credentium fidem vel opere vel negatione depravatus prodiderit, non hic supra petram Domino cooperante domum suae professionis aedificasse, sed juxta alterius loci parabolam , super arenam sine fundamento posuisse credendus est, hoc est, non simplici ac vera intentione Christum sequi, sed terrenam quamlibet fragilemque ob causam habitum praetendisse Christiani. Sequitur: Et tibi dabo claves regni coelorum. Qui regem coelorum majori prae caeteris devotione confessus est, merito prae caeteris ipse collatis clavibus regni coe
Abbreviated transcription (Latin):
Et ego dico tibi: quia tiues petcus
ce suꝑ hanc petram: edificabo ecclia
mcã. Petrus qui symon ante dice¬
batur: obfortitudinẽ fidei c̾ confes¬
sionis sue constantiã: a dño pe¬
tri nomen accepit. Quia uidelicet
illi firma acrenati mente adhesit:
de quo scriptũ est. Petra autem
erat xp̃c. Et suꝑ hanc petram. id
.ẽ. suꝑ dñm saluatorẽ qui fidelisuo
cognitori. a matori. confessori. pax¬
ticipium sui nominis donauit.
ut scilicet a petra petrus uocaret᷑.
electorum oe̾ eternã ꝑtingit᷑ uitã.
Apło aitestante qui ait. Fundam̃¬
tum enĩ aliud nemo podest ponere
preter id qđ positum. ẽ: quod est
xp̃c iħc. Et porte inferi ñ preualebt̃
aduersus eam. Porte inferi: doctͥ¬
ne sunt nequã. Que se ducendo.
inprudentes: ad inferos trahunt.
Porte quoq inferi: ce tormenta cb̃
baldimenta sunt ꝑ sequutorum:
que infirmos quos q det̾rendo: Ist
emolliendo. astabilitate fidei: in¬
fexi. inquantum suis uł auctoribꝰ

Expanded text:
ego dico tibi quia tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam. Petrus qui Simon antea dicebatur, ob fortitudinem fidei et confessionis suae constantiam, a Domino Petri nomen accepit, quia videlicet illi firma ac tenaci mente adhaesit de quo scriptum est: Petra autem erat Christus . Et supra hanc petram, id est super Dominum Salvatorem, qui fideli suo cognitori, amatori, confessori participium sui nominis donavit, ut videlicet a petra Petrus vocaretur:electorum et aeternam pertingitur vitam, Apostolo attestante, qui ait: Fundamentum enim aliud nemo potest ponere praeter id quod positum est, quod est . Et portae inferi non praevalebunt adversus eam. Portae inferi doctrinae sunt nequam, quae seducendo imprudentes ad inferos trahunt. Portae quoque inferi et tormenta et blandimenta sunt persecutorum, quae infirmos quosque deterrendo vel emolliendo a stabilitate fidei inferi, in quantum suis vel fautoribus
Abbreviated transcription (Latin):
go iniherłm cum multo comitatur.
Iad. ẽ. non iam cum una tantum
gente iudeoꝵ. sic̃ prius synagoga
solos habuit hebreos: sed totius
mundi gentib diuersisꝙ natioĩb.
Uenit ergo exhibens munera dig.
na xp̃o: aurum ce̾ geminas p̾tiosas.
Et hoc camelis portantib Id. ẽ. ex
gentili popło uenientib. qui prius
fuerant uitiorum feditate distorti:
& malorum onere curui. & peccato¬
rum prauitate deformes. Cũ ista
regem xp̃m. exhibens secum fidei
aurum: puritatis incensa p̾ciosa.
splendoresq gemmarũ: moꝵ scili¬
cet insignia ce ornam̃ta uirtutum.
Et locuta.ẽ. ei unuisa quehabe¬
bat incorde suo:cͥ .ẽ. apperuit ei
cor suũ manifestauit ei occulta con

Expanded text:
go in Jerusalem cum multo comitatu, go in Jerusalem cum multo comitatu, id est, non jam cum una tantum gente Judaeorum, sicut prius Synagoga solos habuit Hebraeos; sed totius mundi gentibus diversisque nationibus. Venit ergo exhibens munera digna Christo, aurum et gemmas pretiosas; et hoc camelis portantibus, id est, ex Gentili populo venientibus, qui prius fuerant ex vitiorum foeditate distorti, et malorum onere curvi, ac peccatorum pravitate deformes. Cum his tregem Christum, exhibens fidei aurum, puritatis incensa pretiosa, splendoresque gemmarum, morum scilicet insignia et ornamenta virtutum. Et locuta est ei universa quae habebat in corde suo; id est, aperuit ei cor suum, manifestavit ei occulta con
Abbreviated transcription (Latin):
tura conuenit. Sicut etiam eium¬
gelista commemorat. Regina au¬
stri uenit a finib terre. audire sapi¬
entiam salomonis. Uenit eccłia
ad redemptorem &̾ eruditorem suũ:
ut destulticia exroris. doctrinã ꝑcipe¬
ret ueritatis. De qua plenius sieut
audiuimus regnoꝵ scribit hystoria
ita dicens. Et ingressa regina ihe¬
rusalem cum multo comitatu et
diuitiis: cum camelis portantib
aromata: q aurum infinitũ nĩ¬
mis. & gemimas preciosas: uenitad
salomonem & locuta .ẽ. e uniu̾sa
que habebat incorde suo. Ergo infi¬
gura regine huius eccłia uenit ex
gentib ce̾ afinib t̾re: inponens fi¬
nem cupiditatib uitiisq t̾renis.
ut audiret sapientiam salomonis:
fecit utraq unum: soluens ũmi¬
citias inter dm̃ & hominẽ incar¬
ne sua. Uenit post ueteres ce ꝑfa¬
nas suꝑstitiones: audire &e discere
de fidei illuminatione ce iudicio fu-¬
turo de anime immortalitate despe
resurrectionis & gloria. Uenit en¬

Expanded text:
tura convenit, sicut etiam evantura convenit, sicut etiam evangelista commemorat: Regina austri venit a finibus terrae audire sapientiam Salomonis. Venit Ecclesia ad redemptorem et eruditorem suum, ut de stultitia erroris doctrinam perciperet veritatis; de qua plenius, sicut audivimus, Regnorum scripsit historia, ita dicens: Et ingressa regina Jerusalem cum multo comitatu et divitiis, cum camelis portantibus aromata, et aurum infinitum nimis, et gemmas pretiosas, venit ad Salomonem, et locuta est ei universa quae habebat in corde suo. Ergo in figura reginae hujus Ecclesia venit ex Gentibus et a finibus terrae, imponens finem cupiditatibus vitiisque terrenis; ut audiret sapientiam Salomonis, fecit utramque unum, solvens inimicitias inter Deum et hominem in carne sua. Venit post veteres et profanas superstitiones audire et discere de fidei illuminatione, et judicio futuro, de animae immortalitate, de spe resurrectionis et gloriae. Venit er
Abbreviated transcription (Latin):
ecte festa eccłie colunt:
qui se eccłie filios. ẽẽ. cog¬
noscunt. Hec enĩ om̃iũ
credentium mater ẽ. que natos ad
mortem. regenerat adsalutem. Hec
est post synagogam quidem uoca¬
ta: sed ante synagogam promissa.
Hec enĩ iam in primo homine prefi¬
gurata.ẽ. Nam sic̃ ex adelatere fa¬
bricatã eua: ita cxp. ex xp̃i corpore
&e uulnere: redempta creuit eccłia.
Hec intra archã diliuio exundante
seruata. crucis beneficium: ce baptis¬
matis mysterium presignauit. Hãc
sara sterilis os desperata insenectute:
unico pignore fecunda precinuit.
Etclesia enĩ unicum .id. ẽ. dilectissi.¬
mum deo popłm: seculo iam senes¬
cente ꝓgenuit. Hec ẽ. regina illa
de qua ad dism dicitur. Aastitit
regina ad dextris tiuis inuestitu de¬
aurato circum amicta uarietate
Id. ẽ diuersarum circundata p̾cio
na queuenit a partib ethiopie au¬
dire sapientiam salomonis. Ded hec
non tam ex una regione. quam ex
uniu̾sis mundi partib reges pari.¬

Expanded text:
ecte festa Ecclesiae colunt, qui se Ecclesiae filios esse recognoscunt. Haec enim omnium credentium mater est, quae natos ad mortem, regenerat ad salutem. Haec est post Synagogam quidem vocata; sed ante Synagogam promissa. Haec enim jam in primo homine praefigurata est. Nam sicut ex Adae latere fabricata est Eva; ita ex Christi corpore et vulnere redempta crevit Ecclesia. Haec intra arcam diluvio exundante servata, crucis beneficium et Baptismatis mysterium praesignavit. Hanc Sara sterilis et desperata in senectute unico pignore fecunda praececinit: Ecclesia enim unicum, id est, dilectissimum Deo populum saeculo jam senescente progenuit. Haec est regina illa de qua ad Dominum dicitur, Astitit regina a dextris tuis in vestitu deaurato, circumamicta varietate ; id est, diversarum circumdata pretiosna quae venit a partibus Aethiopiae audire sapientiam Salomonis. Sed haec non tam ex una regione, quam ex universis mundi partibus reges pari
Abbreviated transcription (Latin):
inuenirent. nocte insecuta usio ap¬
paruit tuidam homini minebaino
cim filiis ampliatus. magnũ inter
suos tenebat dignitatis locũ. Hic
ergo ꝑuisum monitus. uteum la¬
borantib qꝰ ip̃e labori insisteret.
festinus ad locum cum filiis uenit
impleturus qd̃ fuerat iussus. Qui
cum ꝑuenisset fretus auxilio sc̃ĩ
michaelis archangłi qd̃ humana
non poterat uirtus: mirũ in mod̃
tam facile morem tande magnitu.¬
dinis remouit. ut nullum pondꝰ
inibi. c̾ẽ. uderetur. At om̃s in
commune collaudantes dm. scm¬
q archangłm michaelem cepto

Expanded text:
invenirent, nocte insecuta visio apinvenirent, nocte insecuta visio apparuit cuidam homini nomine Baino , qui duodecim filiis ampliatus magnam inter suos tenebat dignitatis gloriam. Hic ergo per visum monitus ut cum laborantibus et ipse labori insisteret, festinus ad locum cum filiis venit, impleturus quod fuerat jussus. Quo cum pervenisset, fretus auxilio sancti Michaelis archangeli, quod humana non poterat virtus, mirum in modum tam facile molem tantae magnitudinis removit, ut nullum pondus inibi esse videretur. At omnes in commune laudantes Deum sanctumque archangelum Michaelem, coepto
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ quam memoratus ep̃c resedit.
quo at usq opus ad finem ad duc̃.
Per cunctanti igitur ep̃o quo lo¬
co edificationi congruus posset iu-¬
deri locus. angłica in hunc modũ
est responsione dictatum. ut loco
eo edificaretur edes: quo in erat
taurus abscondite religatus. Cũq
deloci requiret amplitudine uł qnͣ¬
titate eisdem cognouit responsis. ecli¬
ficationi eum debere statuere modũ.
quem uideret uiuencum pedib in.
circuitu ꝓtriuisse. Post hec quoq¬
iussum. ẽ. ut suo prereptus dominiõ:
restitucretur taurus. Uenerabilis
uero ep̃s deuisione certissimus: cũ
hymnis ce laudib predictum locum
ingressus. xxercere paratũ opus ad gres¬
sus est. Congregataq rusticorum
maxima multitudine locũ purga.¬
uit. atq inspatium cõplanauit In
cuius medio due maxime p̾minebãt
rupes: quas oꝑantium multorũ
mouere non poderant manus. nec
asuo diuellere statu. Qui cũ diu
hererent. nec omnino quid facerẽt

Expanded text:
super quam memoratus episcopus resedit, super quam memoratus episcopus resedit, quousque opus ad finem adduxit. Percunctanti igitur episcopo qui aedificationi congruus posset videri locus, angelica in hunc modum est responsione dictatum, ut loco eo aedificaretur aedes, quo inerat taurus absconditus et religatus. Cumque de loci requireret amplitudine vel quantitate, eisdem cognovit responsis aedificationi eum debere statuere modum, quem videret juvencum in circuitu protrivisse. Post haec jussum est ut suo praereptus domino restitueretur taurus. Venerabilis ergo episcopus, de visione certissimus, cum hymnis et laudibus praedictum locum ingressus, exercere imperatum opus aggressus est: congregataque rusticorum maxima multitudine locum purgavit, atque in spatium complanavit: in cujus medio duae praeeminebant rupes, quas operantium multorum movere non poterant manus, nec a suo divellere statu. Qui cum diu haererent, nec omnino quid facerent
Abbreviated transcription (Latin):
iniam dicti sũmitate loci. sc̃i cõstru¬
eret inhonore aRchangłi edẽ ut cuiꝰ
celebrabatur ueneranda cõmemora¬
tio ingargani monte. nõ minori tri¬
pudio celebraretur inpelago.At sa¬
cerdos dum reuoluit illud apłi ꝓ
monitus. ẽ uisione quo ꝑficeret qd̃
lit adhuc presul constructionẽ. sed
adhibuit intercessionẽ: quatinus¬
tigit ꝑidem tempus. ut taurum
cuiusdam quẽ furtim quidam in¬
strinctu prauitatis subtraxerat. in
eiusdem deponeret saxi catum̃. ut dũ
his quiamiserat iuuencũ repperien¬
di amitteret spem. turpe latruncu¬
lis lucrum efficeret exeodem. Inter¬
ea t̾cia admonitione uenerandus ep̃s
pulsatur hausterius: ut qui non
ad quieuerat bis admonitus. locũ
audiret celerius. a quo tam̃ se sci¬
ret egrediendum nullatenus. pri¬
usquam ꝑficeret qd̃ fuerat uissus.
Ad cuius fidei confirmationẽ mon¬
stratur etiam ibidem usq inp̾sens
petra quasi digito hominis ĩscͥpta

Expanded text:
in jam dicti summitate loci sancti construin jam dicti summitate loci sancti construeret in honore archangeli aedem: ut cujus celebrabatur veneranda commemoratio in monte Gargano, non minori tripudio celebraretur in pelago. At sacerdos dum revolvit illud apostoladmonitus visione, quo perficeret quod lit adhuc praesul constructionem, sed adhibuit intercessionem, quatenutigit per idem tempus ut taurum cujusdam, quem furtim quidam instinctu pravitatis subtraxerat, in ejusdem deponeret saxi cacumen, ut dum is qui amiserat juvencum, reperiendi amitteret spem, turpe latrunculus lucrum efficeret ex eodem. Interea tertia admonitione venerandus pulsatur episcopus austerius, ut qui non acquieverat bis admonitus, locum adiret celerius, a quo tamen se sciret egrediendum nullatenus, priusquam perficeret quod fuerat jussus. Ad cujus fidei confirmationem monstratur etiam ibidem usque in praesens petra quasi digito hominis inscripta,
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃i monachi ibidem dño seruientes
dispensatione cuncta regentis dei
fauter eis ferente auxilium. Nam
qꝰ illis sine quo humana ñ potest
exigi uita de erat uictus. fumo
signifero discurrente alta ꝰ /que celi
petente. honerabat a sellum dapib
dilectione farcitis. sicͦ que dulce ĩui¬
sibili preuio ꝑ loca ibat in uia ac
redibat: ferens dñi iussa. illisq
necessaria. Ded quia hic locus nu
tu dei futuro parabatur miracłõ.
scĩq sui archangłi uenerationi ma¬
re qy longe distabat. paulatĩ ad¬
surgens. omnẽ silue magnitu¬
dinem iurcute complanauit sua.
qc̾ marene sueforiam cuncta re-¬
degit. prebens iter popło terre. ut
en arrent mirabilia dei. Iam uero
adillud ueniendum. est: qualit̾
idẽ beatorum princeps sp̃uum. an-
ꝑaugelicam reuelationẽ. Quodam
tempore cum religiosissimus &ꝰ deo
amabilis prefate urbis antistes aut¬
b̾tus nomine sopori sese dedisset:
admonitus angelica reuelatione it

Expanded text:
ipsi monachi ibidem Domino servientes ipsi monachi ibidem Domino servientes dispensatione cuncta regentis Dei  Beauvoir  taliter eis ferente auxilio. Nam ut illis sine quo humana non potest exigi vita, deerat victus, fumo signifero discurrente altaque coeli petente, onerabat asellum dapibus dilectione vera farcitis: sicque duce invisibili praevio, per loca ibat invia, ac redibat ferens Domini jussa illisque necessaria. Sed quia hic locus Dei nutu futuro parabatur miraculo sanctique sui archangeli venerationi, mare quod longe distabat paulatim assurgens, omnem silvae magnitudinem sua virtute complanavit, et in arenae suae formam cuncta redegit, praebens iter populo terrae ut enarrentur mirabilia Dei. Jam vero ad illud veniendum est, qualiter idem beatorum princeps spirituum anangelicam revelationem. Quodam tempore cum religiosissimus et Deo amabilis praefatae urbis antistes Autbertus nomine sopori sese dedisset, admonitus est angelica revelatione, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ab abrincatensi urbe sex distans mi¬
lib octasum ꝓspectans abrincatensẽ
pagum dirimit abrutannia. Nul¬
la ibi exerceri ualet actio mundiat᷑
his solus congruus extat locus: qͥ
xp̃m sedulo uenerati disponunt.
cb̾ hos suscipit: quos ethera ardẽs
uirtutum amor euehit. Copiatan¬
ta piscium ibidem repperitur: que
plerumq fluminum marisq in¬
fusione congeritur. Pocul uero cer¬
nentib nil fore aliud quãspe¬
ciosa quedam ymmo speciosa tur¬
ris udetur. Ded ꝙ mare recessu suo
deuous populis bis indie desideratũ
iter prebet. braci petentib limina aR¬
changłi michaelis. Qui primum
locus. sic̃ aueracibz cognoscere potu¬
imus narratorib opacissima clau¬
Et quia secretiora celi ꝑcontẽplatio¬
nis subtilitatẽ rimari uolentibus
gratissima. ẽẽ. solent remotiora here¬
ni loca: inibi olim inhabitasse
comperimus monachos. ubi etiã
usq nunc dis due extant ecclesie
priscorum manu constructe. Nã

Expanded text:
ab Abrincatensi urbe  Avranches  sex distans miab Abrincatensi urbe  Avranches  sex distans millibus, occasum prospectans, Abrincatensem pagum dirimit a Britannia. Nulla ibi exerceri valet actio mundalis; his solis congruus exstat locus, qui Christum sedule venerari disponunt: et hos suscipit, quos ad aethera ardens virtutum amor evehit. Copia tanta piscium ibidem reperitur, quae plerumque fluminum marisque infusione congeritur. Procul vero cernentibus nihil aliud fore quam spatiosa quaedam, imo speciosa turris videtur. Sed et mare recessu suo devotis populis bis inde desideratum iter praebet beati petentibus limina archangeli Michaelis, qui primum locus, sicut a veracibus cognoscere potuimus narratoribus, opacissima silva clauEt quia secretiora coeli per contemplationem subtilitatis rimari volentibus gratissima esse solent remotiora eremi loca, inibi olim inhabitasse comperimus monachos, ubi etiam usque nunc duae exstant ecclesiae priscorum manu constructae. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
changelus ministerium qd̃ exercue¬
rat indei quondam popło idẽ sortitꝰ
sit apud gentium electionẽ. Hec ita
esse deuouo credit fidelium. propter
ostentionem signorum. Notum enĩ
se fieri uoluit mortalib etatis nr̃e
temporib quose humanum genus
inelectorum sp̃uum societate cognosce¬
ret deuocatum. Deniq adu̾tendũ
est. quo misterio locum mortalib p̾¬
uiderit inpartib occidius. ubi exom¬
ni oxbe confluit ueneranter angeli¬
cum deprecatur sub sidium religiosa
multitudo fidelium. Desituloci.¬
Ihic igitur locus tumba uocitatur
abinscolis qũi inmorem tumuli
quasi abarenus emergens. maltũ
inspatio ducentorũ cubitorum por¬
rrgitur. Oceano undiq cinctus
locus. angustum admirabilis in¬
sule prebet spatium int̾ hostia situs:
ubi inmegunt se mari flumina
habitantib hinc inde ñ breue nimi¬
um spatiũm. Longitudine uero ac
latitudine aradice qua ꝓminet. non
multum distat ut conicitur ab eooꝑe
quo saluatum ymino seruatum est

Expanded text:
changelus ministerium quod exercuerat in Dei quondam populum, eumdem sortitus sit apud gentium electionem. Haec ita esse devotio credit fidelium propter ostensionem signorum. Notum enim se fieri voluit mortalibus aetatis nostrae temporibus, quo se humanum genus in electorum spirituum societate cognosceret devocatum. Denique advertendum est quo mysterio locum mortalibus praeviderit in partibus occiduis, ubi ex omni orbe confluit veneranter angelicum imprecatura subsidium religiosa multitudo fidelium. CAPUT II. De situ loci. Hic igitur locus Tumba vocitatur ab incolis, ideo quod in morem tumuli quasi ab arenis emergens in altum, in spatio ducentorum cubitorum porrigitur, Oceano undique mari cinctus locus, angustum admirabilis insulae praebet spatium inter ostia situs, ubi immergunt se mari flumina habitantibus hinc inde non breve nimium spatium. Longitudine vero ac latitudine a radice qua prominet non multum distat ut conjicitur ab eo opere quo salvatum, imo servatum est
Abbreviated transcription (Latin):
Het maxime augent questionis
difficultatem. Quamquã ceꝰ cetera
diligenter considerata: ut omĩa in
unam rationem concurrant: nchil¬
q inunam partem dicatur. qđ im¬
pediat aliã magna cautio .ẽ. adhi

Expanded text:
ec maxime augent quaestionis difficultatem, quanquam et caetera diligenter considerata ut omnia in unam rationem concurrant, nihilque in unam partem dicatur quod impediat aliam, magna cautio est adhi
Abbreviated transcription (Latin):
quamq aurum requirit. Maiores
plane sunt diuitie. non habere aurũ:
sed aurum habentib eminere. Qui
enim ꝓ priis habundat bonis: scłi
thesauros requirit. Bona enĩ sunt
propria honestas. sobrietas. misccłia
scastitas. que bona omĩa: auro ma¬
gis sunt pretiosa. Ut sciatis quia
his ita uiliora sunt: auri talenta:
emi possunt. argendi uasa cõparari
possunt. honestas sola nõ potestemi.¬
quiritur. Quia non constat pretio
sed uirtute. Tu igitur qui aurũ pos¬
sides: si placet bona nr̃a inuicẽ confe¬
ramur. Tu cum peregre ꝓfecissiris:
thesauri tui necessario domi remane
Quib longe a te positis semꝑ trepid̃
semꝑ intertus es necum domũ redieris:
non habeas qd̃ habebas. Ita dum semꝑ
amissionem eoꝵ metius: apud cõsciẽ¬
tiam tuam nudus cẽ pauꝑes. Ego
autẽ quotumq ieromẽe diuitie me se
ro pectoris retinemur. Tu cum rece¬
des a scł̃o: relinquendo tuas diuitias
ꝑdidisti. Ego autẽ cum michi dehoc
mundo migrare contingit: diuitias

Expanded text:
quam quae aurum requirit, majores plane sunt divitiae non habere aurum, sed aurum habentibus eminere. Qui enim propriis abundat bonis, saeculi thesauros non requirit; bona enim sunt propria, honestas, sobrietas, misericordia, castitas: quae bona omnia auro magis sunt pretiosa; ut sciatis qui his ita viliora sunt metalla: auri talenta emi possunt: argenti vasa comparari possunt; honestas enim non emiquiritur; quia non constat pretio, sed virtute. Tu igitur, qui aurum possides, si placet, bona invicem conferamus. Tu cum peregre proficisceris, thesauri tui necessario 267 domi remanent, quibus longe a te positis, semper trepidus, semper incertus es, ne cum domum redieris, non habeas quod habebas. Ita dum semper amissionem eorum metuis, apud conscientiam tuam nudus et pauper es. Ego autem quocunque iero, meae divitiae me seqris thesauro retinentur. Tu 268 cum recedis a saeculo relinquendo, tuas divitias per idisti; ego autem, cum mihi de hoc mundo migrare contingit, divitias
Abbreviated transcription (Latin):
lienas diripiant: dampnum se fecisse
queruntur. Sine causa inquit milita¬
mus: sine causa laboramus: hodie
domum referre nichil potui: iniqui¬
fas uidicis. mala me fatere non per-¬
misit. Cunctos igiaur pene homines
agitat auaritia: nullũ dehis quietũ
esse ꝑmictit. Si enĩ qui nichil ha¬
bent. cupiditate torquentur: illi qui
diuitias possident: sollicitudine cruci-¬
antur. Nec ip̃is enĩ bene. ẽ. qui recon¬
dito auro incubant: ymino ip̃is gra¬
uius. Semꝑ enĩ sunt anxii: mesti: sol¬
liti: ne hoc seruus auferat: ne fur ef¬
fodiat: atq ideo retundentes illud
tenebris ita abscondunt: ut omnium
subter fugiat notitionẽ. Nichil ex
eo ꝓferentes aliquando ad usum neaꝑ¬
tio latebram: sit causa ꝓdende. Der¬
uant autem illud: & non utuntur
Seruant inqͣm. Gustodes ergo dyxerĩ
istos esse non dominos. Et alienum
attendere diligenter: non ꝓprium cõ¬
uenienter expendere. Quid igitux fr̃s

Expanded text:
lienas diripiant, damnum se fecisse lienas diripiant, damnum se fecisse queruntur. Sine causa, inquiunt, militamus, sine causa laboramus; hodie domum referre nihil potui, iniquitas judicis male me facere non permisit. Cunctos igitur pene homines agitat avaritia, nullum de his quietum esse permittit. Hi enim qui nihil habent cupiditate torquentur; illi qui divitias possident sollicitudine cruciantur; nec ipsis bene est qui recondito auro incubant, imo ipsis est gravius. Semper enim sunt anxii, moesti, solliciti ne hoc servus auferat, ne fur effodiat; atque ideo retrudentes illud tenebris ita abscondunt, ut omnium subterfugiat notionem, nihil ex eo proferentes aliquando ad usum, ne apertio latebrarum sit causa prodendi. Servant autem illud et non utuntur, servant, inquam; custodes ergo dixerim istos esse, non dominos, et alienum attendere diligenter, non proprium convenienter expendere. Quid ergo, fratres,
Abbreviated transcription (Latin):
Sunt enĩ pleriq fratres: qui cum hu¬
mili loco geniti fuerint: & nullas a
parentib diuinas consecuti sũt: tanta
auauaritie cupilitate iactantur: ut pu¬
tent se sine causa natos: nisi aurũ quo
quo posserint. Existimantes enĩ sicut
ait ꝓph̾a uitam hominum cõpositam
ad lucrum: non dubitant. lucrum ex
mines: dum lucrum auri querpint
dampnum salutis inueniunt. Requi¬
sit imbutus. Pauci admodum sapiẽtes:
ab hac pestilentie se defendunt. Sine¬
gotiatorem cogites: propter auaritiã
primus inculpa est. Simili tantẽ respici¬
as: cupiditas. ẽ. illi tota causa malitie.
Si officia singula ꝑscruteris: inuenies
homines non honestate adduci adob¬
sequium: sed preda ueluti ad negotiũ
ꝓuocari. Omnes igitur pene lucris:
ac negotiis student: et cum primosur¬
gunt diluculo: non cogitant nisi ut
aliquid unde cumq ꝑcipiant. Quos
si aut honestas conuicerit aut recun¬
derit iudicantis autoritas. Curres a¬

Expanded text:
Sunt enim plerique, fratres, qui cum huSunt enim plerique, fratres, qui cum humili loco geniti fuerint, et nullas a parentibus divitias consecuti sunt, tanta avaritiae cupiditate jactantur, ut putent se sine causa natos, nisi aurum quoquo pacto possederint; existimantes enim, sicut ait propheta , vitam hominum compositam ad lucrum, non dubitant undecunque,mines, dum lucrum auri quaerunt, damnum salutis inveniunt. Requisit imbutus? Pauci admodum sapientes ab hac pestilentia se defendunt. Si negotiatorem cogites; propter avaritiam primus in culpa est. Si militiam tantum respicias; cupiditas tota est illi causa militiae. Si officia singula perscruteris, invenies homines non honestate adduci ad obsequium, sed praeda veluti ad negotium provocari. Omnes igitur pene lucris ac negotiis student; et cum primo surgunt diluculo, non cogitant nisi ut aliquid undecunque percipiant. Quod si aut honestas convicerit, aut retuderit judicantis auctoritas, cum res a
Abbreviated transcription (Latin):
me. Numquid enĩ omnes mariyres
qui secirt sunt ddñm crucifixi sunt:
Numquid oñs uirgines qui iuxta
apocalꝯpsim secuntur agnũ dei cru¬
cifpxi sunt ut sequatur: Numquid
tem dic̃ ut intelligas crucem nõ ligni
.eẽ. patibulum: sed uite uirtutisꝙ ꝓ
positum. Cota igituruita xp̃iam ho
qd in nobis difficile repperitu: ut om̃s
Atꝙ ideo quotiens cumꝙ uoluptatib
uolutamuo: crucẽ sal .i. uatoris amit¬
timus. Xp̃c enim est casfitas: paxue¬
ritas. mansuetit do. Quomodo
ergo potest castitati  testimoniũ
ꝑhibere corruptus: Aut quomodo
potest pacem predicare cuius animꝰ
semꝑ illcite. ẽ: Quo pacto etiam
mansuetudinem qualiter scruabitꝰ
inconstans: Quomodo inquam
possumus ad martyrii glam ꝑueni¬
re: tum dicat dũs nolite possidere
de si habentib aurũ possidere prohibet.
non habentium cupiditatẽ qua pena-
condempnat: Et si qui ꝓpria retine¬
at amittere iubentur: illi qui aliena
dixipiunt quam grauiterferuintur:

Expanded text:
me . Nunquid omnes martyres, qui secuti sunt Dominum, crucifixi sunt? Nunquid omnes virgines, qui juxta Apocalypsim sequuntur Agnum Dei, crucifixi sunt, ut sequantur? Nunquid tem dicit, ut intelligas crucem non ligni esse patibulum, sed vitae virtutisque propositum. Tota igitur vita Christiani homquod in nobis difficile reperitur, ut omnesatque ideo, quotiescunque voluptatibus volutamur, crucem Salvatoris amittimus. Christus enim est castitas, pax, veritas, mansuetudo. Quomodo ergo potest castitati testimonium perhibere corruptus? Aut quomodo potest pacem praedicare, cujus animus semper in lite est? Quo pacto etiam mansuetudinem qualiter servabit inconstans? Quomodo, inquam, possumus ad martyrii gloriam pervenire, cum dicat Dominus: Nolite possidere s aurum possidere prohibet, non habentium cupiditatem quae poena condemnat? Et si qui propria retinent amittere jubentur, illi qui aliena diripiunt quam graviter feriuntur?
Abbreviated transcription (Latin):
natalis gaudio fratres km̃i
petri & pauli. quorum ho¬
die beatissimis passionib iocundam᷑:
letior ꝑuniuersum mundum xp̃i
exultat eccłia. Quelicet ce om̃ĩuunse

Expanded text:
natalis gaudio, fratres carissimi, Petri et Pauli, quorum hodie beatissimis passionibus jucundamur, laetior per universum mundum Christi exsultat Ecclesia; quae licet o
Abbreviated transcription (Latin):
ualeat estimare quante sit glorie: qd̃
cum inter homines ageret: specian
quadam diuinitans grã: &e parady¬
sus illi penetrabilis & celum ꝑ uiũ
fuit: Quid ergo frãtres hoc dectore
ꝑfectius: qui incelo didicit qd docerit
interris: Quid hoc deste ueratius.
cui eleuato suꝑ celos: oculis uidere
& approbare concessum. ẽ: qd̃ post¬
modum ꝓmitteret credituris: Het
sunt igitur apłorum petri & pauli
stupenda merita. ꝑhec incedentes
miracula apostolatum suũ dño ac
cdeo nr̃o: effusione deuoti sangninis

Expanded text:
valeat aestimare quantae sit gloriae, quod valeat aestimare quantae sit gloriae, quod cum inter homines ageret, speciali quadam Divinitatis gratia, et paradisus illi penetrabilis, et coelum pervium fuit? Quid ergo, fratres, hoc doctore perfectius, qui in coelo didicit quod in terris doceret? Quid hoc teste veracius, cui elevato super coelos oculis videre et approbare concessum est quod postmodum promitteret credituris? Haec sunt igitur apostolorum Petri et Pauli stupenda merita; per haec incedentes miracula apostolatum suum Domino ac Deo nostro effusione devoti sanguinis
Abbreviated transcription (Latin):
tamen ambiguat inimitabilis fuisse
fidei. qd eum descendentẽ denaui: tre¬
mula ce concessa humanis gressibus
maris unda sustinuit: Sed iam ue¬
miãmus adbeatissimum paulum: tuiꝰ
tanta. ẽ. nichilhominus fidei pleni¬
tudo: ut peculiarem quodamm eum
sibi ducem adilluminanda gentium
corda. cunctorum prescius saluator eli¬
gerit. Erat enĩ tam precipuus iudoc¬
trina: animi uirtute tampotens: ĩ¬
nocentia & integritate tamsc̃s: ut
uno eodemq temꝑe: huic eum sacer¬
ꝑsequendi auctoritate dirigerent.
Hinc illum a deccłie solatium: atq
omnium credentium firmam̃tum:
xp̃c uocaret ecelo. Quius ob hoc sũt
adño cecati oculi: ut suscepta gratia
ueritaus: celesti acie &ꝰ lumine cla.¬
riore fulgerent. Pariterꝙ aduerterir:
xp̃m quem ꝑsequelatur cecandi il¬
luminandi q habere uirtutẽ. Ut
autẽ preter eam cetera: que cũ uniuer¬
so orbi mirabsem facũnit: unũ illud
qd̾ ad om̃s euis sufficit laudes: quis

Expanded text:
tamen ambigat inimitabilis fidei tamen ambigat inimitabilis fidei fuisse, quod eum descendentem de navi, tremula, et inconcussa humanis gressibus maris unda sustinuit? Sed jam veniamus ad beatissimum Paulum; cujus tanta est nihilominus plenitudo fidei, ut peculiarem quodammodo eum sibi ducem ad illuminanda gentium corda cunctorum praescius Salvator eligeret. Erat enim tam praecipuus in doctrina, animi virtute tam potens, innocentia et integritate tam sanctus, ut uno eodemque tempore hinc eum sacer Christianos persequendi auctoritate, dirigerent; hinc illum ad Ecclesiae solatium atque omnium credentium firmamentum Christus vocaret e coelo; cujus ab hoc sunt a Domino caecati oculi, ut, suscepta gratia veritatis, coelesti acie et lumine clariore fulgerent; pariterque adverteret Christum, quem persequebatur, caecandi illuminandique habere virtutem. Ut autem praeteream caetera quae eum universo orbi mirabilem faciunt, unum illud, quod ad omnes ejus sufficit laudes, quis
Abbreviated transcription (Latin):
tratur. quando quidem uidet de hoc
scło ipsos fidei patres. cẽ. magistros
martyrum triumphasse. Quid
enĩ insignius petro. qui incarne po¬
situs mensuam carnis egressus. xp̃m
Et qd̾ omnium adhuc mortaliũ
pectus latebat: prima petri lingua
nouo est sermone confessa. Quid
fratres mei magnificentius petro. qͥ
tante confessionis merito. cum cor¬
ruptibili adhuc. ee̾t. incorpore. cꝰ nec
dum ip̃e ascendisset incelum regnũ
illi celeste oe claudere ce aꝑire ꝑmis¬
sum. ẽ: quid eius sublimius fide qͥ
gradiente dño suꝑ aquas humane
conditionis oblitus. n̾am sibi ĩfluc¬
tib dari ce poposcit ceꝰ meruit. tanta¬
q mentis eius confidentia fuit. ut
crederit se posse ꝑfidem. qd̃ sciebat
homini impossibile ꝑ naturã. Nã
quia postea mergebatur: ut michi
iudetur necessarium fuit. ne tanti
sublimitate miraculi: imꝑnitiem
forte sui equata xp̃o carnis fragili¬
tas suꝑbiret. Fuit certe infirmitatis
corpeͤqd̃ paulo post timuit. Quis¬

Expanded text:
ornari; quandoquidem videt de hoc saeculo ipsos fidei patres et magistros martyrum triumphasse. Quid enim insignius Petro, qui in carne positus, mensuram carnis egressus, Chrisitetur, et quod omnium adhuc mortalium pectus latebat, prima Petri lingua novo est sermone confessa. Quid, fratres mei, magnificentius Petro, qui tantae confessionis merito, cum corruptibili adhuc esset in corpore, et nec dum ipse ascendisset in coelum, regnum illi coeleste et claudere et aperire permissum est? Quid sublimius ejus fide qui, gradiente Domino super aquas, humanae conditionis oblitus, viam sibi in fluctibus dari et poposcit et meruit; tantaque mentis ejus confidentia fuit, ut crederet se posse per fidem quod sciebat homini impossibile per naturam? Nam quia postea mergebatur, ut mihi videtur, necessarium fuit, ne tanti sublimitate miraculi in perniciem forte sui aequata Christo carnis fragilitas superbiret. Fuerit 223 certe infirmitatis corporeae, quod paulo post timuit; qui
Abbreviated transcription (Latin):
rectione reuocabuntur: ita ut
singue anime singula sua corꝑa
obtineant: nullis coherentibus
etiam quecumq coherentia na¬
ta fuerant. sed seorsum sibi singłis
sua membra gestantib: quibus
humani corporis copuletur inte¬
gritas. Non autẽ perit d̾o t̾rena
mat̾ies. de qua mortalium creat᷑
caro: sed inquemlibet puluerẽ
cẏneremue: soluatur inquoslibz
alitus aurasq diffugiat: ĩqua¬
cumq aliorum corporum substan¬
tiam uel impsa elementa u̾tatur:
inquorum cumq animalium:
etiam hominum cybum cedat car¬
nem quẽm utetur: illi anime
humane puncto temporis redit:
que illa primitus ut homo fieret
cresceret uiueret animauit. Ip̃a
itaq terrena materiesq disce¬
dente anima fit cadauer: nõ ita
resurrectione reparabitur. ut ea
que delabuntur cc̃ inalias atq
alias aliarum rere species formaᷤᷤ¬
q uertuntur: quãuis adcorpus
redeant: unde dilapsa sunt. Ad
easdem quoq corporis partes ubi

Expanded text:
urrectione revocabuntur; ita ut urrectione revocabuntur; ita ut singulae animae singula sua corpora obtineant, nullis cohaerentibus etiam quaecumque cohaerentia nata fsua membra gestantibus quibus humani corporis complebitur integritas. Non perit Deo terrena materies de qua mcaro; sed in quemlibet pulverem cineremque solvatur, in quoslibet alitus aurasque diffugiat, in quamcunque aliorum corporum substantiam, vel in ipsa elementa vertatur, in quorumcunque animalium, etiam hominum cibum cedat, carnemque mutetur; illi anima humana in puncto temporis reddit, qui illam primitus, ut homo fieret, cresceret, viveret, animavit. Ipsa itaque terrena materies, quae discedente anima fit cadaver, non ita resurrectione reparabitur ut ea quae dilabuntur, et in alias atque alias aliarum rerum species formasque vertuntur, quamvis ad corpus redeant, unde dilapsa sunt, ad easdem quoque corporis partes, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
que proptera mẽbratim exeqͣn¬
tur ce eiciuntur exuteris preg
nantium: ne matres quo simor.¬
tua ibi relinquantur occidant:
inpudentia nimia iudetur. Ex
quo autẽ homo incipit uiuere ex
illo uti mori iam potest. Mortu¬
us uero. ubicũq illi mors potuit
perire non possum. Neq enim¬
& monstra que nascuntur et uĩ¬
uunt: quamlibet cito moriant᷑
aut resurrectura. negabuntur:
aut ita resurrectura credenda sunt
ac non potius correcta emendataq¬
natura. Absit enĩ ut illum bimẽbrẽ
qui nuꝑ natus est inoriente: de qͦ
ce. fratres fidelissimi qđ eum uide¬
rint retulerunt. Et sc̃e memorie ihe¬
uonimus prb̃t scriptum reliquid.
Absit inquam ut unum hominẽ
dupplicem: ac non potius duos̾
qd̾ futurum fuerat sigemini nas¬
cerentur: resurrecturos existime¬
mus. Ita cetera que singuli quiq
partus uel ampluis uel minus
aliquid habendo: uel quedam ni¬
mia deformitate monstra dicunt᷑
adhumane nature figuram. res¬

Expanded text:
quae propterea membratim exsecanquae propterea membratim exsecantur et ejiciuntur ex uteris prnantium, ne matrem quoque si mortua ibi relinquantur occidant, impudentia nimia videtur. Ex quo autem incipit homo vivere, ex illo utique jam mori potest. Mortuus vero ubicunque mors illi potuit perire non possum. Neque enim monstra quae nascuntur et vivunt, quamlibet cito moriantur, aut resurrectura negabuntur, aut vitiata resurrectura credenda sunt; ac non potius correcta emendataqnatura. Absit enim ut illum bimembrem, qui nuper natus est in Oriente, de quo et fratres fidelissimi quod eum viderint retulerunt, et sanctae memoriae Hieronymus presbyter scriptum reliquit: absit, inquam, ut unum hominem duplicem, ac non potius duos, quod futurum fuerat, si gemini nascerentur, resurrecturos existimemus. Ita caetera quae singuli quique partus vel amplius vel minus aliquid habendo, vel quadam nimia deformitate monstra dicuntur, ad humanae naturae figuram res
Abbreviated transcription (Latin):
renasci: si enĩ resurrecturos eos
dxcerimus: dehis qui iam for¬
mati sunt tolerari potest ut cũq
qd̃ dicttr. Informes uero auorsꝰ:
quis non ꝓcliuius perire arbitret᷑.
sicut semina que concepta non
fuerint: Ged quis negare aude¬
at oe si affirmare non audeat id
acturam resurrectionẽ: ut quicqͥd
forme defuit impleatur: atq ita
non desit ꝑfectio que accessura erat
temꝑe: quemadmodum nõ erunt
uitia que accesserant temꝑe. Ut
neq in eo qd aptum oe congruum
dies allaturi fuerant: natura frau¬
detur. Neq ineo qd̃ adu̾sum. at¬
q contrarium dies atculerant na¬
tura turpetur: sed integretur qd̃
non dum erat integrum: sic̃ ĩstau¬
rabitur qd̃ fuera uitiatum. Ac ꝑ¬
hoc scrupulosissime. quidem int̾
doctissimos queri ac disputari po¬
test: qd̃ utrum ab homine ĩueni¬
ripossit ignoro: quando incipiat
homo inutero uiuere: utrũ sit
quedam uita ceꝰ. occulta: que ñ¬
dum motib uiuentis appareat.
Nam negare uixisse puerperi a

Expanded text:
renasci. Si enim resurrecturos eos dixerimus; de iis qui jam formati sunt, tolerari potest utcumque quod dicitur: informes vero abortus quis non proclivius perire arbitretur, sicut semina quae concepta non fuerint? Sed quis negare audeat, etsi affirmare non audeat, id acturam resurrectionem, ut quiquid formae defuit impleatur? Atque ita non desit perfectio, quae accessura erat tempore, quemadmodum non erunt vitia quae accesserant tempore: ut neque in eo quod aptum et congruum dies allaturi fuerant, natura fraudetur; neque in eo quod adversum atque contrarium dies attulerant, natura turpetur; sed integretur quod nondum erat integrum, sicut instaurabitur quod fuerat vitiatum. Choc scrupulosissime quidem inter doctissimos quaeri ac disputari potest, quod utrum ab homine inveniri possit ignoro, quando incipiat homo in utero vivere; utrum sit quaedam vita et occulta, quae nondum motibus viventis appareat. Nam negare vixisse puerperia,