comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
constituenda regnac terrena hominum uoluntates opera¬
ridmꝰ & ad capessendum regnum calorum: hominesope
iam dudum potuimus persuadere quaeuolumur
Et ad huctem bonis ingenus sic loquimur: quasiobtunsis
quibus & quod nimium est non est satis: sed dent ueni¬
am Noua enim questio ad hoc nos compulit: quiacum
in priocibus opusculis nostris. satis idoneis testimonus egis¬
semus: donumđi esse &iam s aenuentum est quod contra¬
dicer&ur. Ad hoc ualere illa testimonia. tosterda
donum di esse incremenitum fider: iruitium uero fidei
quo n xpm primitus creditur. ab homine ipso esse
nocesse donum di sed hoc exi geređm : Ut cum id prae¬
cesserit: c& erco tecm quam hoo merito consequanturi quae
d: donce sunt : Nec ullum eorum darigractis: cumieis di
gncetia i quaenon nisi graetunta est precediasur quad
uidasis quam ab igrdum: propter quod instrtemus quan¬
tum potiuimur ut &icem ipsum initium fide donumdi

Expanded text:
constituenda regna terrena hominum voluntates operaconstituenda regna terrena hominum voluntates operari Deum, et ad capessendum regnum coelorum homines opers, et fortasse jam dudum potuimus persuadere quae volumus, et adhuc tam bonis ingeniis sic loquimur quasi obtusis, quibus et quod nimium est non est satis. Sed dent veniam; nova enim quaestio ad hoc nos compulit. Quia cum in prioribus opusculis nostris satis idoneis testimoniis egissemus, donum Dei esse etiam fidem: inventum est quod contradiceretur, ad hoc valere illa testimonia, ut ostendant Dei donum esse incrementum fidei; initium vero fidei quo in Christum primitus creditur, ab homine ipso esse, nec esse donum Dei, sed hoc exigere Deum, ut cum id praecesserit, caetera tanquam hoc merito consequantur quae Dei dona sunt; nec ullum eorum dari gratis, cum in eis Dei gratia, quae non nisi gratuita est, praedicetur. Quod videtis quam sit absurdum; propter quod institimus, quantum potuimus, ut etiam ipsum initium fidei donum Dei
Abbreviated transcription (Latin):
rence facienda dm̃ indincore adregnum uero caeleste
obtinendum dm̃ nonindinare: quocum uoluerit uo¬
luntectes: sed puto propterregnum celoum non prop¬
ter regnum terrenum esse doctum Indina corme¬
um intestimoniatuc uel adño gressus hominis diri¬
patribus nostris non derelin quatnor : Nec auertiotnosaro
Indin& corda nostra adse Ute aemur itiomnibus iuii qus
uel d abocis aor io gnos cendime &aurer audiontesuld V¬
ineis combula is &iudicia mao obseruair & faciatis
Audicent ad nõ corriguntur gressus uiri: mortalis autẽ
quomodo intellegit uicos sucs : Audiant omnes uiriudo¬
tur sibim& ipsuustus dirigit autem cordadñs : udiãt
crediderunt quod quo derant ordinatiin uitrm ader¬
nccm :Audicent hocet &clia quactum que noncdho
quibur ostenditor đs ad regnum ccdiam celirum & ad
uitam a&ernam pacrure & conuertere hominumio¬
luntictes : cogitacte acutem quades sit ut credaflus ad

Expanded text:
rena facienda Deum inclinare, ad regnum vero coeleste rena facienda Deum inclinare, ad regnum vero coeleste obtinendum Deum non inclinare quorum voluerit voluntates? sed, puto, propter regnum caelorum, non propter regnum terrenum esse dictum: inclina cor meum in testimonia tua, uel: a domino gressus hominis diripatribus nostris: non derelinquat nos, nec avertat nos a se; inclinet corda nostra ad se, ut eamus in omnibus viis ejus ; vel. Dabo eis cor cognoscendi me, et aures audientes ; vmeis ambuletis, et judicia mea observetis et faciatis : audiant, A Domino diriguntur gressus viri; mortalis autem quomodo intelligit vias suas ? audiant, Omnis vir videtur sibimetipsi justus; dirigit autem corda Dominus : audiant, Crediderunt quotquot erant ordinati in vitam aeternam . Audiant haec, et alia quaecumque non dixi, quibus ostenditur Deus ad regnum etiam coelorum et ad vitam aeternam parare et convertere hominum voluntates. Cogitate autem quale sit, ut credamus ad
Abbreviated transcription (Latin):
quond imanus cius d consilium predes tmaut sceraiseno¬
tor itaqiue a dium illudĩ quod regnorum  es peeradiuo doc
scriptura teste probauimur cum d̃ uult fierdi quo duor
nis uolentibus. hominibus oporte fieri inhnarieorũ
Dordec uthoc uelint eoscilic& indinante qui in nobis in¬
r bili modo & in effecbil operatur & uelle ad causam
oqua disserimur nom pertinere dixerunt u quidestal¬
udiruhl dicere. & tecmencontredicre tuisi forte cureis
hoc uisum sit rectionem uobis aliqueom redididerunt: quã
uosinlitteris uestris. tacerema iuistis: sed quaccilleo esse
posseignao : Anforte quiccostendimus hoc dii egis¬
se in cordibus hominum & cedhoc perduxisse quorũ
q placuit uoluntectes : ut rex constituer&ur sauil sine
diuid: Ideo hecec exempleo causae huic conuendre n
puteent quonicem non hocest temporaliter regiac¬
re in hoc seculo quod est in a&ernum. regnum reg¬
nccre cumdõ: Ad perhoc existimoent ad regneter¬

Expanded text:
quod manus ejus et consilium praedestinavit fieriquod manus ejus et consilium praedestinavit fieritra itaque etiam illud, quod Regnorum et Paralipomenon Scriptura teste probavimus, cum Deus vult fieri quod non nisi volentibus hominibus oportet fieri, inclinari eorum corda ut hoc velint , eo scilicet inclinante qui in nobis mirabili modo et ineffabili operatur et velle, ad causam de qua disserimus, non pertinere dixerunt . Quid est aliud, nihil dicere, et tamen contradicere? nisi forte cur eis hoc visum sit, rationem vobis aliquam reddiderunt, quam vos in litteris vestris tacere maluistis. Sed quae illa esse possit ignoro. An forte quia ostendimus hoc Deum egisse in cordibus hominum, et ad hoc perduxisse quorum ei placuit voluntates, ut rex constitueretur Saül sive David; ideo haec exempla causae huic convenire non putant, quoniam non hoc est temporaliter regnare in hoc saeculo, quod est in aeternum regnare cum Deo; ac per hoc existimant ad regna ter
Abbreviated transcription (Latin):
de grectias agit miles acerrimus & defensor inuictissimus g¬
ticce. ecce unde gractias agit: quicexp̃ibonus odor sunt
a postoldo & in his quis alui fiunt gractiaciur: & in his quipe¬
reunt iudicio eius: sed ut minus sus censeatur. haec parum
intellegentibur ipse com mone cum adiungit & dicit: & adhȩo
quisidoncur uerum redeccmus cedostii apertionem qua
initium fidei audientium significauit a postolus quid est
enim orcontes simul & pronobis ut ds̃ apericot nobis osti
uerbi tusi a pertissima demonstrctio &iam ipsum initium si¬
dei essedonumdi: nonenim orcendo ꝓ&es&ur ab couiin
ab ipso tribui creder&ur: hoc donum caelestis grectiae in
illam purpurccriani descenderat: cui sicut scriptura dier
inactibus a posto loum : ds̃ aperuerat sensum eiur &intend
detors agit quippede quoduult incordibus liominum uiel
adiuuando ueluidicando: Ut eucem pereor om pleatilru

Expanded text:
nde gratias agit miles acerrimus et defensor invictissimus gnde gratias agit miles acerrimus et defensor invictissimus gratiae: ecce unde gratias agit, quia Christi bonus odor sunt Apostoli Deo, et in his qui salvi fiunt gratia ejus, et in his qui pereunt judicio ejus. Sed ut minus succenseatur haec parum intelligentibus, ipse admonet, cum adjungit et dicit, Et ad haec quis idoneus ? Verum redeamus ad ostii apertionem, qua initium fidei audientium significavit Apostolus. Quid est enim, Orantes simul et pro nobis, ut Deus aperiat nobis ostium verbi; nisi apertissima demonstratio, etiam ipsum initium fidei esse donum Dei? Non enim orando peteretur ab eo, nisi ab ipso tribui crederetur. Hoc donum coelestis gratiae in illam purpurariam descenderat, cui, sicut Scriptura dicit in Actibus Apostolorum, Deus aperuerat sensum ejus, et inte, ut crederet. Agit quippe Deus quod vult in cordibus hominum, vel adjuvando, vel judicando, ut etiam per eos impleatur
Abbreviated transcription (Latin):
mitus cucngelio credidisse multos: & multos eidem fidei
aduersarios extitisse: secundum illud dni: Nbnouenit ad
me. uisicuidatum fuerit apatremeo & uobis datum est nosse
mesterium regiecloum illis autem non est datum: ostium
ergo apertum est in cis : quibus datum est aduersaru autem
multi exeis quibus non est datum: Itemque ad eos demins¬
cunda epistola idem apostolur: cum uenis sem inquit tro¬
adem in euangelium xpi. &ostium mihi apertum ee
dño non habui requiem spui meo quodnoninueni titum
trem in cum sed ualeillir faciens exii inmahedoniam: quĩ
uale facit iusicis quicredidercent in quocum scilic& cordibis
euangelil centi÷ apertum est ostium: quidautem adiun¬
gect attendite : Doꝰ autem in quid grectias : quiscm pertrũ¬
pernos in omniloco : quicexpi bonus od & sumusdo ain his quisa¬
uifiunt & in his quipereunt: quibusdam quidem odoe mor
tis in mortem: quibusdem autem odoruitȩ inuiteem: ecccu¬

Expanded text:
mitus euangelio credidisse multos et multos eiusdem fidei mitus euangelio credidisse multos et multos eiusdem fidei aduersarios extitisse secundum illud domini: nemo uenit ad me, nisi cui datum fuerit a patre meo, et: uobis datum est nosse mysterium regni caelorum, illis autem non est datum? ostium ergo apertum est in eis quibus datum est, aduersarii autem multi ex eis quibus non est datum. Itemque ad eosdem in secunda epistula idem apostolus: cum uenissem, inquit, Troadem in euangelio Christi, et ostium mihi apertum esset in domino, non habui requiem spiritui meo, quod non inueni Titum, fratrem meum, sed uale illis faciens exii in Macedoniam. quibus uale fecit, nisi eis qui crediderant, in quorum scilicet cordibus euangelizanti apertum est ostium? quid autem adiungat attendite: deo autem, inquit, gratias, qui semper triumper nos in omni loco, quia Christi bonus odor sumus deo in his qui salui fiunt et in his qui pereunt, quibustis in mortem, quibusdam autem odor vitae in vitam. Ecce u
Abbreviated transcription (Latin):
operatur incordib hominum uocationeilla secundum proposi¬
dim suum dequa multum locutisumus: Nonutinaniter audi¬
it eucengelium. sedeo audito conuertantur. & credant ex
cum hoc signific& a postolus dicepr inepistola ad colosenses : ora¬
tioniins tecte : uigilaenter in illa in gractiarum actione orcentes
simul& pronobis ut đs aperict nobis sostium uerbi sui ad loq̃en¬
dom mysterium xp̃i: propter quod &iam uinctus sum utmani¬
festam illud ita utopor& meloqui: quomodo aperitur ostium
uerbi : nisicum sensus cperitur audientis ut credat & in itio fider
facto ec quaecede dificandam salubrem doc trinam predicantur
& disputantur ammittit ineperinfidelitatem corde dauso ea
quece dicunturimprob& acrepellaot : unde & ad corinthios ait
perinanebo autem ephesiusq cdpente costen : costium enim
mihi apertum est magnum & euidens : & aduersarii multi
quidhicaliud potest intellegi: nisi predicato ibi pereum pri¬

Expanded text:
operatur in cordibus hominum, vocatione illa secundum proposioperatur in cordibus hominum, vocatione illa secundum propositum suum, de qua multum locuti sumus, ut non inaniter audiant Evangelium, sed eo audito convertantur et credant, excum hoc significet Apostolus dicens in Epistola ad Colossenses: Orationi instate, vigilantes in illa in gratiarum actione, orantes simul et pro nobis, ut Deus aperiat nobis ostium verbi sui ad loquendum mysterium Christi, propter quod etiam vinctus sum, ut manifestem illud ita ut oportet me loqui . Quomodo aperitur ostium verbi, nisi cum sensus aperitur audientis ut credat, et initio fidei facto, ea quae ad aedificandam salubrem doctrinam praedicantur et disputantur admittat; ne per infidelitatem corde clauso, ea quae dicuntur improbet ac repellat? Unde et ad Corinthios ait: Permanebo autem Ephesi usque ad Pentecosten; ostium enim mihi apequid hic aliud potest intellegi nisi praedicato ibi per eum pri
Abbreviated transcription (Latin):
non cesso grectias agere prouobis: noua ercet & recens corum
fides predicato sibi eucengelio ⁊ quafide auditeo gratius do ꝓ
cis :uit a postolus: si homini grcotias a ger& proco quodillũ
uel putir& non prest&irre uel norset : adulcctio uel in risioue¬
toli fcelsa uel fallax gractiarum actiomerito iudic&er
quid illud non neinitium fidei appar& thessalonicensium
quo tecmenidem a postolur dõ gratias ait dicens: propte¬
rea & nos grectias agimus dõ sincinter mis sione quo cun
per cepis sais a nobis uerbum auditurs di exerepistr non utuerbum¬
hominum : sed sicutest uere uerbum di. quodoperetur in uobis qui
credi dͥistis: quid est quodhinc do graetias agit . tiem pe ueenum:
at quem ane sicui grcctias agt hocipsenon fecit sed quia hocuanũ
odimnan enonest pro fecto ds̃ cuidehocopere grletias agit: ipse fecit
utcum percepissent ab apostolo uerbum auditus d : ex ceperunt i¬
ud non utuerbum hominum sedicut᷑ uercuerbum di: dsigitur

Expanded text:
esso gratias agere pro vobis . Nova erat et recens eorum fides praedicato sibi Evangelio, qua fide audita, gratias Deo pro eis agit Apostolus. Si homini gratias ageret pro eo quod illum vel putaret non praestitisse vel nosset, adulatio vel irrisio vestoli falsa vel fallax gratiarum actio merito judicetur. Quid illud? nonne initium fidei apparet Thessalonicensium, de quo tamen idem apostolus Deo gratias agit, dicens, Propterea et nos gratias agimus Deo sine intermissione, quoniam cum perhominum, sed sicut est vere verbum Dei, quod operatur in vobis, cui credidistis ? Quid est quod hinc Deo gratias agit? Nempe vanum est atque inane, si cui gratias agit, hoc ipse non fecit. Sed quia hoc vanum et inane non est, profecto Deus cui de hoc opere gratias agit, ipse fecit, ut cum percepissent ab Apostolo verbum auditus Dei, exciperent illud non ut verbum hominum, sed sicut est vere, verbum Dei. Deus igitur
Abbreviated transcription (Latin):
ritec singulceris illius generectionis inuenerit : ipsein nobis
membriscius precedentia merite multiplicate regenera¬
honis in quirect: Nequeenim reribute est xp̃o illeo gene
rectio sed tributa. Utalienus cebomni oblagatione peccati
dexꝰpo & uirgine nascer&ur: sic & nobis ut excoqua & spu
renaes ceremur nonr& ributum est pro aliquo merito sed gra¬
tis tributum & sinos cod lauacrum regenerationis fides dux̃:
nonideo putcre debemus prioaes nos dedisse aliquid. ut reri¬
buer&ur uͥobis regenercctio scdutcoris: Ille quippenos fec̃
credereinxpm qui nobis fecit inquem credimus xpi:
Ille facit in hominibus principium fidei & perfectionemin
ihin quifecit hominem principem fidei & ꝑfectorem ih mnͥ
ciat membra predestinati unic fihisui: Non ea uocatione
quauocati sunt & quinoluerunt uenire cednupticos: illa
quippeuocatione &iud eiuocatis̃ quibus xps cruchcus scanda¬

Expanded text:
rita singularis illius generationis invenerit, ipse in nobis rita singularis illius generationis invenerit, ipse in nobis membris ejus praecedentia merita multiplicatae regenerationis inquirat. Neque enim retributa est Christo illa gut alienus ab omni obligatione peccati, de Spiritu et Virgine nasceretur. Sic et nobis ut ex aqua et Spiritu renasceremur, non retributum est pro aliquo merito, sed gratis tributum: et si nos ad lavacrum regenerationis fides duxit, non ideo putare debemus, priores nos dedisse aliquid, ut retribueretur nobis regeneratio salutaris; ille quippe nos fecit credere in Christum, qui nobis fecit in quem credimus Christum; ille facit in hominibus principium fidei et perfectionem in Jesum, qui fecit hominem principem fidei et perfectorem Jesum: ciat membra praedestinati unici Filii sui, non ea vocatione qua vocati sunt et qui noluerunt venire ad nuptias ; illa quippe vocatione
Abbreviated transcription (Latin):
qui futurus erct secundum carnem filius dauid ess& ta¬
men inuirtute filius đi : secundum spmꝰ scĩficationis: quiana
tus est despusco &uir gnemaria : Ipsa est illac in effecbiliter
facteo hominis ado uerbo susceptio singuluris : ut filiusdi &
filius hominis simula filius haminis propter susceptum
hominem & filius đi ꝓpto suscepientem unigenitum
dsueraciter & ꝓprice dicer&ur: Nenon trinitas. sed qua¬
ternitaos creder&ur : prccedestinatec est istanatureb
mancceteenta & trein celsa & summa subuectio. utiuo ad¬
tollerur eltiur non haber& sicut pronobis ipsadiuinitas
quousq sedeponer& humilus nionhabunit qua bepta natur
hominis cum in firmitȩe te carnis us que ced mortem cru¬
dẽ fitutergo predestinatus est illeunus t caput urꝰ
ese& : Itec multi predestinatisumus ut mem bra eius essemas
humcena hic merita conticĩscant queceperierunt ꝑ cedam
di filium unum dnin: quiquis in capite nostro precedentia me¬

Expanded text:
futurus erat secundum carnem filius David, esset tamen in virtute Filius Dei secundum Spiritum santificationis; quia natus est de Spiritu sancto et virgine Maria. Ipsa est illa ineffabiliter facta hominis a Deo Verbo susceptio singularis, ut Filius Dei et filius hominis simul, filius hominis propter susceptum hominem, et Filius Dei propter suscipientem unigenitum Deum veraciter et proprie diceretur; ne non trinitas, sed quaternitas crederetur. Praedestinata est ista naturae humanae tanta et tam celsa et summa subvectio, ut quo attolleretur altius, non haberet: sicut pro nobis ipsa divinitas quo usque se deponeret humilius, non habuit, quam suscepta natura hominis cum infirmitate carnis usque ad mortem crucis. Sicut ergo praedestinatus est ille unus, ut caput nostrum esset: ita multi praedestinati sumus, ut membra ejus essemus. Humana hic merita conticescant, quae perierunt per AdamDei Filium, unum Dominum. Quisquis in capite nostro praecedentia me
Abbreviated transcription (Latin):
spũ e bic renatus de quo ille est natur: eodem spũ fic in nobisro¬
mussio pecatorum quospũ factum est utnullum haber& illo
peccatums hȩc seds̃ esse facturumi profecto presciuit: Ipsaes
igitur predestinatio sc&um: quae in scõ scorum maximedecra
quocm negto requis potest recteintellegentium eloquiaueri¬
in capite epistolcrum succrum: pcculus seruus xpii hu uo
catus a postolus segregectus in euangehum di: quod ante ꝓn¬

Expanded text:
Spiritu et hic renatus est, de quo ille est natus; eodem Spiritu fit in nobis reSpiritu et hic renatus est, de quo ille est natus; eodem Spiritu fit in nobis remissio peccatorum quo Spiritu factum est ut nullum haberet ille peccatum. Haec se Deus facturum esse profecto praescivit. Ipsa est igitur praedestinatio sanctorum, quae in Sancto sanctorum maxime claruit, quam negare quis potest recte intelligentium eloquia Veriin capite Epistolarum suarum: « Paulus servus Jesu Christi vocatus apostolus, segregatus in Evangelium Dei; quod ante
Abbreviated transcription (Latin):
tes timonu consequentibus dõ gratias agit apostolus proh
quicrediderunt: nonutiq quõ eis annuntiatum est cuangis¬
um sed quõ crediderunt : Ait enims in quo & uos ccudientes ue¬
bum ueritatis: eucengelium sclutis uestre in quo credenter sigui¬

Expanded text:
testimonii consequentibus, Deo gratias agit Apostolus pro his testimonii consequentibus, Deo gratias agit Apostolus pro his qui crediderunt, non utique quoniam eis annuntiatum est Evangelium, sed quoniam crediderunt. Ait enim: In quo et vos audientes verbum veritatis Evangelium salutis vestrae, in quo credentes sig
Abbreviated transcription (Latin):
essemus:sedaudiant & ipsimhoc testimonio ubidicit. soc¬
tem consecutisumus predestinct secundum propositum
qui uniuersa opencotur:: ips cergo ut credere incipia mus
operatur qui uniaersa operatur: uo cationens qui ppeillam
deque detumn est s nepenitentia enimiunt dona &uocatio di &do
qucadictum est : non exoperib sed exuo cante cum porre dicee
sed xcredente e elationem: quam significaut dñis dicens : Nonio
me degistir sed agouos dog: uec fides ipsa precedit : uonenimo
credidimuas sedut credamur: elegitnos nepriores cum des¬
se dicamur : filsum quesit quod ab sit Nonuos meeleg¬
tis sed ego uoseleq : : tuiꝰi quia credidimus sedutcredaemis
camur: atq illa uocatione quac sine paenitentia est : Idpros¬
sus agitur & peragitur ut credamus : Ne comnia replcandi
sunt: dehacre tum multe quae diximus: denique & in huio

Expanded text:
essemus. » Sed audiant et ipsi in hoc testimonio, ubi dicit, Soressemus. » Sed audiant et ipsi in hoc testimonio, ubi dicit, Sortem consecuti sumus, praedestinati secundum propositum, qui universa operatur. Ipse ergo ut credere incipiamus operatur, qui universa operatur. Vocationem quippe illam de qua dictum est, Sine poenitentia enim sunt dona et vocatio Dei ; et de qua dictum est, Non ex operibus, sed ex vocante ; cum posset dicere, Sed ex credente: et electionem quam significavit Dominus, dicens, Non vos me elegistis, sed ego vos elegi ; nec fides ipsa praecedit. Non enim quia credidimus, sed ut credamus elegit nos: ne priores eum elegisse dicamur, falsumque sit, quod absit, Non vos me elegistis, sed ego vos elegi. Nec quia credidimus, sed ut credamus vocamur: atque illa vocatione, quae sine poenitentia est, id prorsus agitur et peragitur, ut credamus. Nec omnia replicanda sunt de hac re tam multa quae diximus. 39. Denique et in hujus
Abbreviated transcription (Latin):
stinator ante constitutio nem mundi VUt essemus sci & inma¬
culati in conspectuciur in aritto : Ips enim putant acceptis pre¬
ceptis iam pernos ipsor fieri libere uoluntatis arbitrio scos
&in maculatos in conspectueius in caritate : quod futurum ds
quõ prescuit inquiunt : Ideo nos ante constititionem mundi ele¬
git & predostinauit inxp̃o: cum dicat apostolus: tion quia
aturos tales nos eẽ presciuit: sedut essemus tacles perip¬
amelectionem gractiae suae qua gractificauit nos indilec¬
to filiosuo: Cum ergo nos predestinacuit : opus suum presciuit.
quonos scos & in maculator facit : Vnderecte hoc testimonio
pellagiands error corguitur: nos autem dicimur in qui¬
unt nora dmꝰ non prescis senisi fidem& quacredere incipi¬
mus &ideo nos elegisse antemundi constitutionem iac pre¬
destincsse. Vt &iccm sci & in maculati gratia at que o peraequs

Expanded text:
destinatos ante mundi constitutionem, ut essemus sancti et immadestinatos ante mundi constitutionem, ut essemus sancti et immaculati in conspectu ejus in charitate. Ipsi enim putant, « acceptis praeceptis jam per nos ipsos fieri liberae voluntatis arbitrio sanctos et immaculatos, in conspectu ejus in charitate: quod futurum Deus quoniam praescivit, » inquiunt, « ideo nos ante mundi constitutionem elegit et praedestinavit in Christo. » Cum dicat Apostolus, Non quia futuros tales nos esse praescivit, sed ut essemus tales per ipsam electionem gratiae suae, qua gratificavit nos in dilecto Filio suo. Cum ergo nos praedestinavit, opus suum praescivit, quo nos sanctos et immaculatos facit. Unde recte hoc testimonio Pelagianus error arguitur. « Nos autem dicimus, » inquiunt, « nostram Deum non praescisse nisi fidem, qua credere incipimus, et ideo nos elegisse ante mundi constitutionem, ac praedestinasse, ut etiam sancti et immaculati gratia atque opere ejus
Abbreviated transcription (Latin):
illius erga se uoluntate glori&ur : fecit hoc secundum diuiti¬
as grectiae succe: secundum bonaem uoluntectem succm : quam
ꝓposuit indilecto filio suo: in quosortem consecuti sumus
predestinati secundum propositum. non nostrum: sed eius
qui un iuersa opercctur usq cedeo ut ipse oper&ur in nobis &¬
ut simus in laudem gloriaccius: hincest quod dlamamus ut
nemo gloridur in homine: ac peghoc necinscipsos sed quiglo¬
riaturꝰ in dio glori airus VE simor in luudẽ gloriue eus: Iyse
quipe opertotur secundum propositum saum: ut simus inlau¬
đegloriaccis Ntique sdi &iñ maculati: propter quod nos uocauit
ꝑ redestincens ante cons titutiõnems mundi quex hocpro postbeius
est illa el eetoum pro pria ulocado : quib omina edaperetur it
dus nunc agimus : forsi taen dicunt pelagia nos  hoca postol
ꝓtes timomo refuturi. bidicit ideo noseloctos in xp̃o & pre¬

Expanded text:
illius erga se voluntate glorietur: fecit hoc secundum divitiillius erga se voluntate glorietur: fecit hoc secundum divitias gratiae saue, secundum bonam voluntatem suam, quam proposuit in dilecto Filio suo, in quo sortem consecuti sumus, praedestinati secundum propositum, non nostrum, sed ejus, qui universa operatur, usque adeo ut ipse in nobis ut simus in laudem gloriae ejus. Hinc est quod clamamus, ut nemo glorietur in homine , ac per hoc nec in se ipso; sed qui gloriatur, in Domino glorietur , ut simus in laudem gloriae ejus. Ipse quippe operatur secundum propositum suum, ut simus in laudem gloriae ejus, utique sancti et immaculati, propter quod nos vocavit, praedestinans ante mundi constitutionem. Ex hoc proposito ejus est illa electorum propria vocatio, quibus omnia cooperatur in bus nunc agimus, forsitan dicunt, Pelagianos hoc apostolico testimonio refutari, ubi dicit ideo nos electos in Christo et prae
Abbreviated transcription (Latin):
quaco bona ce non pors& : Nisi ipre secundum bonamn uoluntaten
succm utbonci fier& subuenir& : Cum autem dixiss& secundi
boncem uoluntatĩs uam subiecit quam pro posuit in illo idess
indilecto filiosuo indispensatione plenitu dinif tem porũm
instcu reo reomnia in xpo : quece in celis sant & quae in terris
inipso: inquo &icm & sortem consecditi sumus predestinati se
cundum propositum: quiuniuersa opercetur secundum consi¬
lium uolantatis suae: ut simus in laudẽ gloriaequr: ruimis lon¬
gum est desingulis disputare:: Cernitis ecutem ꝓrocul dubio
cern&is: queenta manifestatione a postolic eloquii defena¬
tur. hace grectico contrȩquam merita extolluntur human
tcm quecm homo aliquiddo prior ut reribuatur ei : elegit er¬
go nos ds̃ inxp̃o ante mundi constitutionem predestinans nor
in adoptionem filioium Non quia pernosscĩ &ininaculati futu¬
ri ereomus sed elegit predes tinauitq ut essemus : fecit autem
hõe secundum placitum uoluntatis suae ut nemo de sua sed de

Expanded text:
am voluntatem suam, ut bona fieret, subveniret. Cum autem dixisset, Secundum bonam voluntatem suam; subjecit, quam proposuit in illo, id est, in dilecto Filio suo, in dispensatione plenitudinis temporum instaurare omnia in Christo, quae in coelis sunt, et quae in terris iqui universa operatur secundum consilium voluntatis suae, ut simus in laudem gloriae ejus. 37. Nimis longum est de singulis disputare. Cernitis autem procul dubio, cernitis quanta manifestatione apostolici eloquii defendatur haec gratia, contra quam merita extolluntur humana, tanquam homo aliquid prior det, ut retribuatur ei. Elegit ergo nos Deus in Christo ante mundi constitutionem, praedestinans nos in adoptionem filiorum: non quia per nos sancti et immaculati futuri eramus, sed elegit praedestinavitque ut essemus. Fecit autem hoc secundum placitum voluntatis suae, ut nemo de sua, sed de
Abbreviated transcription (Latin):
incelestib inxp̃o : sicut elegit nos in ipso antemundi constitutionẽ
ut essemus sci & in maculati: Non ergo quia futuri ercmas. sed
ut essemus ÷ nem pecertum est: nempe manifestum est: Ideo
quippe tedes futuri ercmus qui a elegit ipse pracedestinans
t tedes per gratiam cius essemus. Itacnos ergo benedixit. bene¬

Expanded text:
in coelestibus in Christo: sicut elegit nos in ipso ante mundi constitutionem, in coelestibus in Christo: sicut elegit nos in ipso ante mundi constitutionem, ut essemus sancti et immaculati. Non ergo quia futuri eramus, sed ut essemus. Nempe certum est, nempe manifestum est: ideo quippe tales eramus futuri, quia elegit ipse, praedestinans ut tales per gratiam ejus essemus. Ita ergo nos benedixit bene
Abbreviated transcription (Latin):
secuti sumus predestinati secundum propositum quiuniur¬
sa operctur secundum consilium uoluntatis suae : ut simus in
laudem gloriaeeius: quis inquam haecaudiat diligenter &
in tellegenter: & audecct de hacre qucm defendimus tomda¬
ra ueritecte dubitare  elegit ds̃ inxp̃o antemundi constrtu
nisi precedestincndo : elegit ergo predestinans nos : Nũ¬
quid eliger& impios & inmundosa namsi questio proponatur
utrum hoc eligeet anpotiur scos & inmaculatos: quid hocum
respondect quis requircet : Ac nonstatim fercot pro
scĩs immaculatisq sententicm ̃ presciebat ergo ait pelcogianus
les futuros cẽ presciuit & clegit: elegt ergo inquit ante quã
essent predestinans filios: quos futuros scos in maculatos que prese¬
uit utiq ipse non fecit : nec sefacturum sed ipsos futurosesse pre¬
uidit: intuecmur ergo uerba a postoli atqi uideamus utrum ꝓp¬
Treanos elegerit. antemundiconstitutionem: quia scĩ & in macu¬
ti futuri crecmus anut essemus: benedictus in quit ds̃ & poeter

Expanded text:
opositum, qui universa operatur secundum consilium voluntatis suae, ut simus in laudem gloriae ejus : quis, inquam, haec audiat diligenter et intelligenter, et audeat de hac, quam defendimus, tam clara veritate dubitare? Elegit Deus in Christo ante constitutnisi praedestinando? Elegit ergo praedestinans nos. Numquid eligeret impios et immundos? Nam si quaestio proponatur, utrum hos eligat, an potius sanctos et immaculatos; quid horum respondeat quis requirat, ac non statim ferat pro is immaculatisque sententiam? 36. « Praesciebat ergo » , ait Pelagianles futuros esse praescivit, elegit. Elegit ergo, » inquit, « antequam essent, praedestinans filios, quos futuros sanctos immaculatosque praescivit: utique ipse non fecit, nec se facturum, sed illos futuros esse praevidit. » Intueamur ergo verba Apostoli, atque videamus utrum propterea nos elegerit ante mundi constitutionem, quia sancti et immaculati futuri eramus, an ut essemus. Benedictus, inquit, Deus et Pate
Abbreviated transcription (Latin):
guntur quia crediderunt fed quie loguntur credant :
hancenim & dñs ipsesatis coperit ubidicit: Non uos mede¬
gistis sed egouos eleg Nam si propterea clectierant qui
crediderut : ipsi cum prius utiques elegeraent credendo incũ
uteligerentur: Aufertautem hocomnino quidict: Nonuos ine
cogstis en sedegouor olegi : &ipsi quidem proculdubio elogerunt
cum : queendo crediderunt ineum: Uridenon obaliud dicit : non
uos me logistir. sed ego uosdegi: tusi qui& non eleogerunt uteh¬
gere cos sodut eligerent eum elegiteos quia misericordiae
preũeniteos sccundum greeticom e nonsecundum debitum: ele¬
o. antemundi constitutionemꝰ: hace ÷ im mobilis ueritees pre¬
Estinationis & grectiae:: Nccm quid est quodait apostolus¬
cut elegitnos in ipso ante mundi constitutionem : quod pro¬
fecto si propterete dictum est. quia presciuit dẽ credituros
nonquia facturus fuercet ipsecredentes contrec isteem presci¬

Expanded text:
guntur quia crediderunt, sed qui eliguntur ut credant; guntur quia crediderunt, sed qui eliguntur ut credant; hanc enim et Dominus ipse satis aperit ubi dicit: « Non vos me elegistis, sed ego vos elegi . » Nam si propterea electi erant quia crediderant, ipsi eum prius utique elegerant credendo in eum, ut eligi mererentur: aufert autem hoc omnino, qui dicit: « Non vos me elegistis, sed ego vos elegi. » Et ipsi quidem procul dubio elegerunt eum, quando crediderunt in eum; unde non ob aliud dicit: « Non vos me elegistis, sed ego vos elegi, » nisi quia non elegerunt ut eligeret eos, sed ut eligerent eum elegit eos, quia misericordia ejus praevenit eos secundum gratiam, non secundum debitum. Eleipso ante mundi constitutionem: haec est immobilis veritas praestinationis et gratiae. SicuSicut elegit nos in ipso ante mundi constitutionem ? Quod profecto si propterea dictum est, quia praescivit Deus credituros, non quia facturus fuerat ipse credentes; contra istam praesci
Abbreviated transcription (Latin):
est e&eris exdecatir secundũ hanc electionem irłite dilectiꝰ pro¬
ter pectres: uonenim uocatio neilla uocati sunt equadictums
multi uo cati sedills quauocantur decti: unde & hic posteco¬
quecm dixit: secundum electionem autem dilect: propto pao¬
tres continuo subiecit unde agimus: sinepaenitentic enim su
dona & uocatio di : id est sine mutactione stecbiliter frxc sunt
ad hane uocationem qui pertinent omnes sunt do cilesđi: uel
potest eorum quis quam dicerecredidi ut sic uocarer : preu̾e¬
nit eum quippe misericordic dĩ quiasic est uocatus utcrede¬
r& : omnes enim dociles di ueniunt aed filium. quomam audit¬
runt & dicerunt copactre ꝑfilium: qui cuidentis sime dicit:
omnis qui audiuit cpatre. & didicit uenitcedie: istorumau¬
tem nemoperit. quiec omne quod dedit ei pecter. non per¬
dit ex eo quicquam: quisquis ergo in de est omnino non peri
bis: Namsi fuissent exnobis mansis sent utiq: nobiscum:¬
Intellega musergo uocationem qua fiunt electi Non quiele¬

Expanded text:
c electionem Israelitae dilecti propter patres. Non enim vocatione illa vocati sunt, de qua dictum est, Multi vocati ; sed illa qua vocantur electi. Unde et hic poste aquam dixit, Secundum electionem autem dilecti propter patres; continuo subjecit unde agimus, Sine poenitentia enim sunt dona et vocatio Dei: id est, sine mutatione stabiliter fixa sunt. Ad hanc vocationem qui pertinent, omnes sunt docibiles Dei: nec potest eorum quisquam dicere, Credidi ut sic vocarer; praevenit eum quippe misericordia Dei, quia sic est vocatus ut crederet. Omnes enim docibiles Dei veniunt ad Filium: quoniam audierunt et didicerunt a Patre per Filium, qui evidentissime dicit, Omnis qui audivit a Patre et didicit, venit ad me. Istorum autem nemo perit, quia omne quod dedit ei Pater, non perdet ex eo quidquam . Quisquis ergo inde est, omnino non peritbis; nam si fuissent ex nobis, mansissent utique nobiscumIntelligamus ergo vocationem qua fiunt electi, non qui eli
Abbreviated transcription (Latin):
nes tam en in eandem gentem conuenit uda eorum : & adidon
carnale semenirł: aluis eorum addaudicationem aliis adbene¬
dictionem irł ipsius pertinentib : huncenim sensum apo¬
dus superdus explicauit ubiait:  quod quacrebect irł
poc non est consecutus a electio autem consecuta estc&seriue¬
ro excecatisunt: in utrisque tacmenidem ipscirł: Vbicrigo
Audiuimus irł non est consecutur uel c&eri excecati sunt. ibi
antellegeidi sunt mimic propte nos : ubiuero audiuimus lectio
auton
consecũtoest ib untellegendi sunt dileeti propter patres : quibus
patribus utiqueisteo promis sa sunt: Abrahequippe diete sunt pr¬
mis sioner & semini eius: Unde & iisaec oleui solecester in seritur
gentium: lam porro el cetionem : quec in dicat: qui co secundum gra¬
ticem uon secundum debntum: deb& utiq oacurirere qũo reli¬

Expanded text:
nes, tamen in eamdem gentem convenit Judaeorum, et ad idem nes, tamen in eamdem gentem convenit Judaeorum, et ad idem carnale semen Israel, aliis eorum ad claudicationem, aliis ad benedictionem Israel ipsius pertinentibus. Hunc enim sensum apertius superius explicavit, ubi ait, Quod quaerebat Israel, hoc non est consecutus: electio autem consecuta est, caeteri vero excaecati sunt . In utrisque tamen idem ipse Israel. Ubi ergo audimus, Israel non est consecutus, vel, caeteri excaecati sunt; ibi intelligendi sunt inimici propter nos: ubi vero audimus, Electio autem consecuta est; ibi intelligendi sunt dilecti propter patres: quibus patribus utique ista promissa sunt. Abrahae quippe dictae sunt promissiones et semini ejus . Undeet in ista olea oleaster inseritur Gentium. Jam porro electionem quam dicat, quia secundum gratiam, non secundum debitum, deb
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓcetros nostri dauid scĩ ꝓueritui dixisti u Qucero firemuorut
genites &populi meditati sunt inania ÷ ad staerant reges terre
principos conuencrunt inunum÷ aduersus dnm &aduer sus
ne pm cius conuenerunt enim inueritecte in ciuitateista: adus
ui scm puerum tuum im quem unxisti. herodes & pilatus &
opulus irł facere quae manustua & consilium tuum precedesti¬
nauit fieri : Ecce quod dictum est secundum euangelium quidẽ
inimici propteruos : tanta quippe abimicis iudacis manus dĩ
& consilium. predestinauit fieri: quanta necessaria fuerunt
cuangelio propteru̾os: sed quid est quid sequitur secundũ
alectionem autem dilecti propter patres: Num quid ill inimici
quimsuis inimicitus perigunt & aduersantes xp̃o degente
ꝓscc adhuc pereunt ipsi sunt lecti atq dilecti. absit: quis
hoc uel stultissimus dixerit sedutrumq: lic& interse contra¬
rium id est inimia & dilecti: quam uis non in eosdem homi¬

Expanded text:
patris nostri Dauid pueri tui dixisti: quare fremuerunt patris nostri Dauid pueri tui dixisti: quare fremuerunt gentes et populi meditati sunt inania ? adstiterunt reges terrae et principes conuenerunt in unum aduersus dominum et aduersus Christum eius. conuenerunt us sanctum puerum tuum Jesum quem unxisti, Herodes et Pilatus et populus Israel, facere quanta manus tua et consilium praedestinavit fieri . Ecce quod dictum est, Secundum Evangelium quidem inimici propter vos. Tanta quippe ab inimicis Judaeis manus Dei et consilium praedestinavit fieri, quanta necessaria fuerunt Evangelio propter nos. Sed quid est quod sequitur, Secundum electionem autem dilecti propter patres? Numquid illi inimici, qui in suis inimicitiis perierunt, et adversantes Christo de gente ipsa adhuc pereunt, ipsi sunt electi atque dilecti? Absit: quis hoc vel stultissimus dixerit? Sed utrumque licet inter se contrarium, id est, inimici et dilecti, quamvis non in eosdem homi
Abbreviated transcription (Latin):
ter patres: quid est secundum euangelum quidem in imici
propteruos : nisi quodeocum inimiatia quao cciderunt xpim
euangelio sicut uidemus si ne dubitatione profecit: & hocosten¬
dit exđi dispositione uenisse: quibeneuti Nouitedam malis
non utei prosint uasairȩ. sedutipso illis beneutente pro¬
sint uccsis miseri cordiae: quidenim apertiur dicipotuit:
quam id quod dictum est : secundum euangelium quidem inimi¬
ci propteruos : est ergo in malorum potestate peccare: Vt
autem peccando hocuel hoc illa malitia faciant. uonestineo¬
rum potes tate. sedđi. diuidentis. tenebreos & ordinantiscuas
Uthinc &iam quod faciunt contrauo luntatemdi: uonim pleu¬
tur nisi uoluntasdi : legemas in actib apostolaeum: quo
cum dimis si aiudcis apostoli uenissent ced suos s & in dicas sent
quaenta cis sacerdotes & seniares dxerunt: leuauerunt illiuo¬
tem unianimes omnes addnm: ei dixerunt: Drĩe tues quife¬

Expanded text:
ter patres . Quid est, Secundum Evangelium quidem inimici ter patres . Quid est, Secundum Evangelium quidem inimici propter vos, nisi quod eorum inimicitia qua occiderunt Christum, Evangelio, sicut videmus, sine dubitatione profecit? Et hoc ostendit ex Dei dispositione venisse, qui bene uti novit etiam malis: non ut ei prosint vasa irae, sed ut ipso illis bene utente, prosint vasis misericordiae. Quid enim apertius dici potuit, quam id quod dictum est, Secundum Evangelium quidem inimici propter vos? Est ergo in malorum potestate peccare: ut autem peccando hoc vel hoc illa malitia faciant, non est in eorum potestate, sed Dei dividentis tenebras et ordinantis eas; ut hinc etiam quod faciunt contra voluntatem Dei, non impleatur nisi voluntas Dei. Legimus in Actibus Apostolorum, quod cum dimissi a Judaeis Apostoli venissent ad suos, et indicassent quanta eis sacerdotes et seniores dixerunt; levaverunt illi vocem unanimes omnes ad Dominum, et dixerunt: Domine, tu es qui fe
Abbreviated transcription (Latin):
destinauit conformes unagineͥr filusui: quam uocationem sign¬
ficans ait : Non exo perib: sed exuocante dictum est ei: & quiam¬
io seruia minori : Numquid dixit. uon exoperib sed excreds¬
te prorsus ceeiem hoc abstulit homini Ut totum decra do
dixit ergo sed exuocante : non quacumq uocatione. sed quauoa¬
tione fit credens : hancintuebatur &iamcum dicer&: sinepao¬
nitentia sunt do na& uocatio dĩ : Ncom &ibi quida gebatur
paulis peraduertite, Cum enim dixirra nolo enimuos ignorar
frectres sacrtmentum hoc : ut non sitis uobis sapientes: quiaceo¬
tas exparterł factaest donec plenituda gentium intrat&. &
sic omnis irł saluus fig& : sicut scriptum esti ueniat exsion
quicripiat. & ccuertatimpi& atem ab iacob: & hocillis am&
tamentum cum abstulero peccatoeorum: moxad didit quo
diligenter intellegendum est: sccundum euangelium quide
inimici propter uos secundum electionem autem dilecti pros¬

Expanded text:
destinavit conformes imaginis Filii sui . Quam vocationem significans, ait: Non ex operibus, sed ex vocante dictum est ei, Quia major serviet minori . Numquid dixit, Non ex operibus, sed ex credente? Prorsus etiam hoc abstulit homini, ut totum daret Deo. Dixit ergo, sed ex vocante: non quacumque vocatione, sed qua vocatione fit credens. 33. Hanc intuebatur etiam, cum diceret: Sine poenitentia sunt dona et vocatio Dei. Nam et ibi quid agebatur paulisper advertite. Cum enim dixisset, Nolo enim vos ignorare, fratres, sacramentum hoc, ut non sitis vobis sapientes: quia caecitas ex parte Israel facta est, donec plenitudo gentium intraret, et sic omnis Israel salvus fieret; sicut scriptum est, Veniet ex Sion qui eripiat, et avertat impietatem ab Jacob, et hoc illis a me testamentum, cum abstulero peccata eorum: mox addidit quod diligenter intelligendum est, Secundum Evangelium quidem inimici propter vos, secundum electionem autem dilecti prop
Abbreviated transcription (Latin):
mentutur siaut ñ eredendi creditiaut qđ gnorat noric
sa putit &um siuerũ sit : t incognitũ enũ haba ꝓ cog¬
nito qua ꝓpter ille mentit᷑ qui aliud hab& inanimo &aliud uer¬
bis uiel quibilib& sienificationb epuintiatx inde oia cduplex cor diet
et̃ mentientir : id est duplex cogitatio una reieiur quã uerã erre
uel scit uel putat & nom pfesi altera eiur rei quã pista ꝓfest ses¬
ens falsũ eẽ uel putans : ex quo fit ut pornt falsum dicere menti¬
enrsi putat ita cẽ ut diciti quamuis nonita sit. &itpornt uerum

Expanded text:
edenda credit aut quod ignorat nosse se putat, etiamsi uerum sit; incognitum enim habet pro cognito. quapropter ille mentitur, qui aliud habet in animo et aliud uerbis uel quibuslibet significationibus enuntiat. unde etiam duplex cor dicitur esse mentientis, id est duplex cogitatio: una rei eius, quam ueram esse uel scit uel putat et non profert; altera eius rei, quam pro ista profert sciens falsam esse uel putans. ex quo fit, ut possit falsum dicere non mentiens, -si putat ita esse, ut dicit, quamuis non ita sit; et ut possit uerum
Abbreviated transcription (Latin):
tarse ad hucdicat nundũ est satir: sane quisquis legirinihil rep̃¬
hendar : nisi cũ totũ legerir atq itaminus rep̃hendir : eloquium no¬
liquerere mnultũ enĩ dereb: laborauim & deceleritate absoluendi
am neces sarii cotidianȩ uitȩ operis uinde hactenus ꝓprie nulla fuit
niaobircura uerborũ Exceptis igit iocir quenũ quã sunt pd̾tata men¬
licia. hab& enĩ eudentissimã ex ꝓnuntiatione atq ipso iocantir ap¬
fectu significationẽ animine quaquam falsitatis : & si nonuer enum¬
tianus. quo genere utrum sit utendũ ꝑfectis animis. alia questio
isi. quam modo enodanda non suscepimur : Exceptis ergo iocis priu
a gendũ est nementirs eistim&ur qui non mentitur qua ppt̃
udendi cst quid st mendiciũ: Noneñ omni qui filtum dicit
nenticur sieradit aut opinatur uerũ ee qr od dicit : Inter ereo¬
dere aut̃ ite opiuri hoc distit : đ ili quindo ile qui credisen¬

Expanded text:
tasse adhuc dicat: nondum est satis. sane quisquis legis, nihil reprtasse adhuc dicat: nondum est satis. sane quisquis legis, nihil reprehendas, nisi cum totum legeris; atque ita minus reprehendes. eloquium noli quaerere; multum enim de rebus laborauimus et de celeritate absoluendi tam necessarii cotidianae uitae operis: unde tenuis, ac prope nulla fuit nobis cura uerborum. Exceptis igitur iocis, quae numquam sunt putata mendacia — habent enim euidentissimam ex pronuntiatione atque ipso iocantis affectu significationem animi nequaquam fallentis, etsi non uera enuntiantis: quo genere utrum sit utendum perfectis animis, alia quaestio est, quam modo enodandam non suscepimus — exceptis ergo iocis prius agendum est, ne mentiri existimetur qui non mentitur. Quapropter uidendum est, quid sit mendacium. non enim omnis, qui falsum dicit, mentitur, si credit aut opinatur uerum esse quod dicit. inter credere autem atque opinari hoc distat, quod aliquando ille, qui credi
Abbreviated transcription (Latin):
dicio quie nos in ipsis cotidiams actib: nostris sepe
contirbat :ncuit temere aecusemus mendaciũ quodonest
nendaciũ ut arbitremur aliquando ec̃ mentiendũ honesto
odi cuofficioso ac misericorch mendicio: quam questionem
sollicite ꝑtractabimur: ut queramur cũ quȩrentib Alitrũ
tiem aliquantũ inuemaniur: nibil nobir temere affirmantib:
ec tori bene it tendenti satis indicabit ipsa tractatio latebrosa
est eninimir & quiburdi quasicauernosis affractib sepe intentio¬
nem querentr eludit uit modo uelut elabature manib quod inuentũ
erat modo rursus appareat &rurnr ab sorbeatur Ad ex tremum
timen sententũ nostrã uelut cestior indago cõp̃hendit inquasi uti¬
lis error ÷ scũ ab onni errorr ueritas liber& atq in omni erro¬
e falsitas implic&i nũquã errari tutius existimo quam cũ in a¬
morenimio ueritatis: Arciectione nimia falsitatis erratur : Qui
enĩ seuere rep̃hendunt hoc nimiũ dicunt eẽ. Ipsa autẽ ueritas for¬

Expanded text:
dacio, quae nos in ipsis cotidianis actibus nostris saepe conturbat, ne aut temere accusemus mendacium, quod non est mendacium, aut arbitremur aliquando . esse mentiendum honesto quodam et officioso ac misericordi mendacio. quam quaestionem tam sollicite pertractabimus, ut quaeramus cum quaerentibus; utrum autem aliquantum inueniamus, nihil nobis temere adfirmantibus lectori bene adtendenti satis indicabit ipsa tractatio. latebrosa est enim nimis et quibusdam quasi cauernosis anfractibus saepe intentionem quaerentis eludit, ut modo uelut elabatur e manibus quod inuentum erat, modo rursus adpareat et rursus absorbeatur. ad extremum tamen sententiam nostram uelut certior indago conprehendet. in qua si ullus error est, cum ab omni errore ueritas liberet atque in omni errore falsitas inplicet, numquam errari tutius existimo, quam cum in amore nimio ueritatis et reiectione nimia falsitatis erratur. qui enim seuere reprehendunt, hoc nimium dicunt esse; ipsa autem ueritas for
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ om̃s p̃sciti. ac p̃destinati st̃. et mulci
iam uocati atq iustificati. Qdd aut̃ posuit
infine illos et głificauit. si qͥdem illa gła
ẽ hic incelligenda. dequa idem dicit. cũ
xp̃e apparuerit uita ur̃a. cunc et uos appa¬
rebitis cũ illo ingła. ñdum factũ est:
cauit. ñ in omib facta sunt deqͥb die¬
ta sc̃. Ad huc enĩ usꝙ infinẽ scłi multi
uocandi et iustificandi sunt. Et tamen
uerba p̃teriti tẽꝑis posuit de reb eti am
fut᷑is tanqu̾a iam fecerit d̾s. que iani ut
fierent ex et̾̃nitate disposuit. Id̾o dieit et¬

Expanded text:
m praesciti ac praedestinati sunt, et multi jam vocati atque justificati. Quod autem posuit in fine, illos et glorificavit, siquidem illa gloria est hic intelligenda, de qua idem dicit, Cum Christus apparuerit vita vestra, tunc et vos apparebitis cum ipso in gloria , nondum factum est. n in omnibus facta sint, de quibus dicta sunt: adhuc enim usque in finem saeculi multi vocandi et justificandi sunt: et tamen verba praeteriti temporis posuit de rebus etiam futuris, tanquam jam fecerit Deus, quae jam ut fierent ex aeternitate disposuit. Ideo de
Abbreviated transcription (Latin):
et assignauero eis fructũ hunc ꝓficisear
ꝑuos in hispaniã. fideles qͥppe exiudeis
agnita ueritate. et conũsi adeum qũe cru¬
cifixerant. parti ꝑ inuidiam. partĩ ꝑerro¬
rem. et uet̾is honuns desidia mortifican¬
tes. et sp̾icualis uite nouitate flagrantes
sic̃ p̃ceꝑat ineuangłio dñs. uen debant
om̃a que habebant. & p̃cia rerũ suar̃
ante pedes apłoꝵ ponebant. ut ipsi dis¬
t̃ ñ dicebant aliqͥo suũ. s erant illis
oĩa cõmunia. & aĩa ima ⁊ cor unũ in dño.¬

Expanded text:
avero eis fructum hunc, proficiscar per vos in Hispaniam. » Fideles quippe ex Judaeis agnita veritate, et conversi ad eum quem crucifixerant partim per invidiam, partim per errorem; et veteris hominis desideria mortificantes, et spiritualis vitae novitate flagrantes, ceperat in Evangelio Dominus, vendebant omnia quae habebant, et pretia rerum suarum ante pedes Apostolorum ponebant, ut ipsi dister, non dicebant aliquid suum, sed erant illis omnia communia, et anima et cor unum in D
Abbreviated transcription (Latin):
tissimũ ẽ ita ꝓñtiabit᷑ ut p̃cedat ꝑcunc¬
tatio. seqͣt᷑ interrogatio. Int̃ ꝑcunctatio¬
nem aut̃ et int̾rogationẽ. lioc ueteres
int̾eẽ. dixert̃. quoo adpercunctationẽ
multa responderi possunt. ad int̾ro gati¬
onẽ uͦ. aut ñ aut eciam. P roñciabit᷑ gͦ
ita ut pꝰ ꝑcunctationẽ qua dicimꝰ quis¬
accusabit adũsus electos cĩ. illud qͦd seqͥt᷑
sono int̾rogantis enuntiet᷑. ds qui uistificat.
rogemus. xp̃e qui mortuus ẽ magis aut̃
qui resurrexit. qui ẽ in dext̾a dĩ qui et in

Expanded text:
tissimum est, ita pronuntiabitur, ut praecedat percunctissimum est, ita pronuntiabitur, ut praecedat percunctatio, sequatur interrogatio. Inter percunctationem autem et interrogationem hoc veteres interesse dixerunt, quod ad percunctationem multa responderi possunt, ad interrogationem vero aut non, aut etiam. Pronuntiabitur ergo ita, ut, post percunctationem qua dicimaccusabit adversus electos Dei, illud quod sequitur sono interrogantis enuntietur, « Deus qui justificat, rrogemus, « Christus qui mortuus est, magis autem qui resurrexit, qui est in dextera Dei, qui et in