comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in c̃secratione a aron & filioꝵ eiꝰ obtulerit uitulũ ꝓpecca¬
to. & posuerit a aron & filii eiꝰ manus suꝑ eũ suꝑcaput ui¬
delic& uituli quierat ꝓpeccato & mactauerit eũ. & tulerit
desanguine eiꝰ & posuerit suꝑ cornua altaris incireuitu
digito suo atq altare mundauerit. Similit̃ in arietem
fecerit. & desanguine eiꝰ tetigerit auriculã eiꝰ dexterã
& manũ dexterã & sũmitatẽ pedis dextri: & post multa
alia quȩ narrare longissimũ ẽ. enumeratis dieb septem
italegit᷑. Et factũ ẽ in die octauo. & uocauit morses aaron
& filios eiꝰ & om̃s seniores isrł. & dixit aaron. Tollite ui
tulũ debobus ꝓpeccato. & arietẽ in holo caustũ immacu¬
latũ. & offeres eos in c̃spectudñi. & seniorib isrł loquere
dicens. Tollite hyrcũ decapris unũ ꝓpeccato. & uitulũ
immaculatũ anniculũ in holocaustũ. Dixitq morses

Expanded text:
in consecratione Aaron et filiorum ejus obtulerit vitulum pro peccain consecratione Aaron et filiorum ejus obtulerit vitulum pro peccato et posuerit Aaron et filii ejus manus super eum, super caput videlicet vituli, qui erat pro peccato, et mactaverit eum, et tulerit de ejus sanguine, et posuerit super cornua altaris in circuitu digito suo, atque altare mundaverit. Similiter in 733 ariete fecerit, et de sanguine ejus tetigerit auriculam ejus dexteram, et manum dexteram, et summitatem pedis dextri. Et post multa alia, quae narrare longissimum est, enumeratis diebus septem ita legimus: Factum est quoque die octavo, et vocavit Moyses Aaron, et filios ejus, et omnes seniores Israel, et dixipeccato, et arietem in holocaustum immaculatum, et offeres eos in conspectu Domini: et senioribus Israel loquere, dicens: Tollite hircum de capris unum pro peccato, et vitulum immaculatum anniculum in holocaustum. Dixitque Moyses
Abbreviated transcription (Latin):
exom̃ib p̃ceptis dñi quȩ ñ oport& fieri. feceritq unũ ex
eis siue pontifex fuerit siue omĩs synagoga & reliquus
populus & postea didicerit peccatũ suũ qđ peccauit ꝑ
ignorantiã : offer& munus hẏrcũ decapris masculũ imm¬
culatũ. & pon& manus suas suꝑ caput eiꝰ. int̃ficientq
qđ ñ lic& tangere & fecerit ꝑ ignorantiã & postea didi¬
cerit. siue ꝓmiserit aliqiđ & fuerit oblitus: ꝓnuntiabi
peccatũ suũ inquo peccasse se ꝑspicit. & offer& dño ꝓhis
turtures aut duos pullos colũ barũ offeret dño. unũ pro
peccato & unũ in holocaustũ. Et postabit ea ad sacerdotẽ.
& offeret sacerdos id qđ ꝓpeccato ẽ primũ. & in ipso rẽcon¬
ciliabit᷑ ꝓpeccato quo peccauit. & dimittet᷑ ei. ceteraq
his similia. quȩ studio breuitatis omitto. nefastidiũ sto¬
macͥo tuo faciam In consequentib qͦq narrat morses. qđ

Expanded text:
ex omnibus praeceptis Domini, quae non oportet fieri, feceritque unum ex ex omnibus praeceptis Domini, quae non oportet fieri, feceritque unum ex eis, sive Pontifex fuerit, sive omnis synagoga, et reliquus populus, et postea didicerit peccatum suum, quod peccavit per ignorantiam, offeret munus, hircum de capris, masculum immaculatum: et ponet manus suas super caput ejus, interficietque quod non liceat tangere, et fecerit per ignorantiam, et postea didicerit, sive promiserit aliquid, et fuerit oblitus, pronuntiabit peccatum suum, in quo peccasse se perspicit, et offeret Domino pro his turtures, aut duos pullos columbarum offeret Domino, unum pro peccato, et unum in holocaustum: et portabit ea ad sacerdotem, et offeret sacerdos id quod pro peccato est primum, et in ipso reconciliabitur pro peccato quod peccavit, et dimittetur ei . Caeteraque his similia, quae studio brevitatis omitto, ne fastidium stomacho tuo faciam. In consequentibus quoque narrat Moyses quod
Abbreviated transcription (Latin):
iustitiȩ palmã accipiunt. Loth nescit in concubitu fili¬
arũ quid fecerit. & inebriatus ab eis ñ habet crim̃ c̃scien¬
tiȩ. & tam̃ error inuitio ẽ Argues scm̃ uirũ iacob quare
rachel formosã dilexerit ꝓqua & seruiuit multo tẽ pore
& in liȩ concubitu fuerit c̃tristatus. & ad quiesce tande
humanȩ fragilitati quȩ & pulchra corpora diligit. & in¬
formia detestat᷑. Lug& ia cobmortẽ filii ioseph & multo
tẽpore c̃solationẽ ñ recipit filioꝵ. respond&ꝙ. lugens
& gemens uadã in infernũ. & ꝓbat se hominẽ dũ iustus
ignorat quid actũ sit de iusto filio ioseph. In exodo scriptũt
Siꝑcusserit aliquis quẽpiã & mortuus fuerit. morte
moriat᷑. Sin aut̃ ñ uolens sedds tradidit eũ in manib
eiꝰ. dabotibi locũ adquẽ c̃fugiat qui occiderit. In quo
ponit᷑. Anima si peccauerit in conspectudñi ñ sponte.

Expanded text:
justitiae palmam acceperunt. Lot nescit in concubitu filijustitiae palmam acceperunt. Lot nescit in concubitu filiarum quid fecerit, et inebriatus ab eis non habet crimen conscientiae, et tamen error in vitio est. Argue sanctum virum Jacob, quare Rachel formosam dilexerit, pro qua et servivit multo tempore, et in Liae primo concubitu fuerit contristatus; et acquiesce tamdem humanae fragilitati, quae etiam pulchra corpora diligit, et deformia detestatur. Luget Jacob mortem filii sui Joseph, et multo tempore consolationem non recipit 732 filiorum, respondetque: Lugens et gemens, vadam ad infernum : et probat se hominem, dum justus ignorat quid actum sit de justo filio Joseph. In Exodo scriptum est: Si percusserit aliquis quempiam, et mortuus fuerit, morte moriatur. Sin autem non volens, sed Deus tradidit eum in manibus ejus, dabo tibi locum, ad quem confugiat qui occiderit . In quoponitur: Anima si peccaverit in conspectu Domini non sponte,
Abbreviated transcription (Latin):
consiliarius eiꝰ fuit: Istȩ st̃ quȩstiones. de quib
& in alio loco scribit. Stultas aut̃ & ineruditas
quȩstionẽs deuita. sciens qm̃ lites generant:
Et ecclesiastes de quo certe libro nulla ẽ ambi¬
guitas. Dixi inquit sapiens efficiar. & ipsalonge facta ẽ
a me Profunda ꝓfunditas. quis inueni& eã : Ame quȩris
quare figulus aliud uas fecerit in honorẽ aliud in contu¬
meliã. & ñ ad quiescis paulo ꝓsuo dno respondenti: Ohom
conticescat Loquit᷑ ds̃ in genesi Non adiciã ultra male¬
dicere terrȩ ꝓpt̃ opera hominũ. qr apposita ẽ mens ho¬
minis diligent̃ ad mala apueritia. Abraham & sara
audita reꝓmissione filii isa ac rident incorde suo. & tacia
cogitatio ñ latet scientiã dĩ Arguunt᷑ in risu. & ipsa cogi¬
tatio qͣsi pars infidelitatis rep̃hendit᷑. At tam̃ ñ ex eo qđ
risere diffidentiȩ condẽnant᷑ sed ex eo qđ postea credider

Expanded text:
consiliarius ejus fuit ? Istae sunt quaestiones, de quibus consiliarius ejus fuit ? Istae sunt quaestiones, de quibus et in alio loco scribit: Stultas autem et ineruditas quaestiones devita, sciens quoniam lites generant . Et Ecclesiastes de quo certe libro nulla est ambiguitas, Dixi, inquit, sapiens efficiar, et ipsa longe facta est a me. Profunda profunditas, quis eam inveniet ? A me quaeris, quare figulus aliud vas fecerit in honorem, aliud in contumeliam, et non vis acquiescere Paulo, pro suo Domino respondenti: O homconticescat. Loquitur Deus in Genesi, Non adjiciam ultra maledicere terrae propter opera hominum, quia apposita est mens hominis diligenter ad mala a pueritia . Abraham et Sara, audita repromissione filii Isaac, rident in corde suo, et tacita cogitatio non latet scientiam Dei. Arguuntur in risu, et ipsa cogitatio, quasi pars infidelitatis reprehenditur. Attamen non ex eo quod risere, diffidentiae condemnantur, sed ex eo quod postea crediderunt,
Abbreviated transcription (Latin):
aut indono baptismatis aut in poenitentia quȩ imitat᷑
baptismi grãm ꝑ in effabilẽ clem̃tiã creatoris. qͥ ñ uult
perire quenquã nec delectat᷑ mortib pͥeccatoꝵ. sed
ut reuertant᷑ & uiuant. C. Rogo quȩ ẽ ista iusti¬
tia ut inpeccato tenear erroris. cuiꝰ reatũ ñ hab&
õscientia : Nescio me peccasse & eiꝰ rei quã nescio
poenas luo. Vt quid plus faciã. si sponte peccauero:
Ame sententiȩ & dispositionis di causas re¬
quiris Respondebit stultȩ in t̾rogationi tua e
libersapientiȩ. Altiora te ne quȩsieris. & for¬
tiora te nescrutatꝰ sis. Et iterũ Noli ẽẽ sapieas
multũ & noli argum̃tari plusꝗ oport&. Et
in eodẽ Insapientia & in simplicitate cordis
quȩrite dm. Ac neforte huic uolumini ẽtra¬
õ altitudo diuitiarũ sapientiȩ & scientiȩ dĩ.
quã inscrutabili a st̃ iudicia eiꝰ & inuestigabi¬
les uiȩ eiꝰ. Quis cognouit sensũ dñi. aut quis

Expanded text:
aut in domo baptismatis, aut in poenitentia, quae imitatur aut in domo baptismatis, aut in poenitentia, quae imitatur baptismatis gratiam per ineffabilem clementiam Salvatoris, qui non vult perire quemquam, nec delectatur mortibus peccatorum, sed ut convertantur et vivant . C. Rogo quae est ista justitia, ut in peccato tenear erroris, cujus reatum non habet conscientia? Nescio me peccasse, et ejus rei quam nescio, poenas luo? Et quid plus faciam, si sponte peccavero? A. A me sententiae et dispositionis Dei 731 causas requiris? Respondet stultae interrogationi tuae liber Sapientiae: Altiora te ne quaesieris, et fortiora te ne scrutatus fueris . Et alibi: Noli esse sapiens multum, et noli argumentari plus quam oporteat . Et in eodem loco: In sapientia et in simplicitate cordis quaerite Deum . Ac ne forte huic volumini contraO altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei, quam inscrutabilia sunt judicia ejus, et investigabiles viae ejus! Quis enim cognovit sensum Domini? aut quis
Abbreviated transcription (Latin):
doceã errorẽ & ignorantiã eẽ peccatũ¬
bsecrote ñne legisti. qui uiderit mulierẽ ad c̃cupiscen¬
dũ eã. iã moechatus ẽ eã in corde suo: Nongͦ solus aspectꝰ
& incentiua uitioꝵ reputant᷑ inpeccatũ. sed ea quib
tribuimꝰ assensũ. Aut enĩ uitare possumꝰ malã cogita¬
tionẽ. & c̃sequent̃ possumꝰ carere peccato: Aut si uitare
ñ possumꝰ. ñ reputat᷑ inpeccatũ qd̾ caueri ñ potest.
allide quidẽ argum̃taris. sed ñ intellegis argum̃ tationẽ
tuã c̃tra scãs scripturas facere Uolunt enĩ eloquia scrip¬
turarũ etiã ignorantiã habere peccatũ. Vnde & iob
offert hostias ꝓfiliis su is. neforte ꝑ ignorantiã incogita¬
tione peccauerint. Et qui ligna cȩdit si securi ac ferro
fugiente deligno homo fuerit occisus. ꝑgere iubet᷑ ad
urbẽ fugitiuoꝵ. & tã diu ibi iubet᷑ eẽ quãdiu sacerdos
maximus moriat᷑. id ÷ redimat᷑ sanguine saluatoris:

Expanded text:
doceam errorem et ignorantiam esse peccatudoceam errorem et ignorantiam esse peccatubsecro te, nonne legisti: Qui viderit mulierem ad concupiscendum eam, jam moechatus est eam in corde suo ? Non ergo solus aspectus et incentiva vitiorum reputantur in peccatum; sed ea quibus attribuimus assensum. Aut enim vitare possumus malam cogitationem, et consequenter possumus carere peccato; aut si vitare non possumus, non reputatur in peccatum, quod caveri non potest. A. Callide quidem argumentaris, sed non intelligis argumentationem tuam contra sacras Scripturas facere. Volunt enim eloquia Scripturarum etiam ignorantiam habere peccatum: unde et Job offert hostias pro filiis suis, ne forte per ignorantiam in cogitatione peccaverint. Et qui ligna caedit, si securi ac ferro fugiente de ligno, homo fuerit occisus, pergere jubetur ad urbem fugitivorum et tamdiu ibi esse, quamdiu Sacerdos maximus moriatur, id est, redimatur sanguine Salvatoris,
Abbreviated transcription (Latin):
quisq ca custo dire potest: manifestũ ẽ difficile
eẽ qđ rarũ ẽ. Atq ut hoc augeas. & magnitudi¬
nẽ tuȩ uirtutis ostendas. quo scilic& debono
c̃scientiȩ thesauro eruetuare credaris : ponis
intitulo. ne leuit̃ quidẽ eẽ peccandũ. Et
quid sit leuit̃ hoc neforte in opere te aliquis
dixisse ȩstimar&: annectis malũ nec cogitan¬
dũ neq illius sententiȩ recordaris. Delicta
quis intellegit. ab occultis meis munda me dñe
& ab alienis parce seruo tuo. cũ eccła etiã ea
quȩ ꝑ ignorantiã delinquimꝰ & sola cogita¬
tione peccamꝰ delicta eẽ fateat᷑. In tantũ
ut hostias ꝓerrore iubeat offerri: & pon¬
tifex qui ꝓ cuncto populo dep̃cat᷑ ante ꝓse
offerat uictimas. Qui certe nunꝗ pro aliis
iuberet᷑ offerre si iustus ipse ñ eẽt: nec
rursũ ꝓse offerr& si peccato carer& ignorantiȩ scilic &
N unc mihi latissima scripturarũ spatia ꝑ a granda st̃: ut

Expanded text:
quisquam ea implere potest, manifestum est esse difficile quisquam ea implere potest, manifestum est esse difficile quod rarum est. Atque ut hoc augeas, et magnitudinem tuae virtutis ostendas, quod scilicet de bono conscientiae thesauro eructare credaris, ponis in titulo: Ne leviter quidem esse peccandum . Et quid sit hoc leviter, ne forte in opere te aliquis dixisse existimaret, annectis. Malum nec cogitandum , neque illius sententiae recordaris: Delicta quis intelligit? ab occultis meis 730 munda me, Domine, et ab alienis parce servo tuo : cum Ecclesia enorantiam delinquimus, et sola cogitatione peccamus, delicta esse fateatur: in tantum, ut hostias pro errore jubeat offerri , et Pontifex qui pro cuncto populo deprecatur, ante pro se offerat victimas, qui certe numquam pro aliis juberetur offerre, nisi justus ipse esset, nec rursum pro se offerret, si peccato careret ignorantiae. Scilicet nunc mihi latissima Scripturarum spatia peragranda sunt, ut
Abbreviated transcription (Latin):
cheus fac̃. aliud legi p̃ferre eugłm quȩ apłica doctrinaẽ
nilla enĩ serui. in hoc prȩsens dñs loquit᷑. Ibi ꝓmittit᷑.
hic implet᷑. Ibi in itia hic ꝑfectioẽ In illa operũ fun¬
dam̃ta iaciunt᷑. hic fidei & gr̃ae culm̃ imponit᷑. Haec
posuimus. ut egregii prȩceptoris doctrina monstret᷑
dĩ mandata facile custo dire siuelit. De quo abunde
dictũ ẽ Cũq sẽ imitatorẽ immoexpletorẽ operis beati
titulo tertiilibri ponit neminẽ sine sorde & i pec¬
cato eẽ. statimq iungit testimonia inquib scriptũ est
apud iob. Quis enĩ mundus a sordib nec si unius etiã diei
Sidixerimus qr peccatũ ñ habemꝰ nos ipsos seducimus.
& ueritas in nobis ñ ẽ. Tu ediuerso asseris posse hominẽ
sine peccato eẽ. & ut hoc uerũ dixisse uidearis. statim
iungis. & dĩ mandata facile custodire siuelit.quȩ aut
rarus aut nullus ampleuit. Si enĩ facilia st̃: debent
a plurib custodiri. Sinaut̃ ut concedamꝰ tibi rarus

Expanded text:
 quae apostolica doctrina est. In illa enim servi, in hoc praesens Dominus loquitur; ibi promittitur, hic impletur; ibi initia, hic perfectio est; in illa operum fundamenta jaciuntur, hic fidei et gratiae culmen imponitur. Hoc posuimus, ut egregii praeceptoris doctrina monstraretDei mandata facile custodire, si velit, de quo abunde dictum est. Cumque se imitatorem, immo expletorem operis beati imo quarto titulo tertii libri, ponit neminem sine sorde et sine peccato esse, statimque jungit testimonia, in quibus scriptum est apud Job: Quis enim mundus a sordibus? nec si unius etiam diei Si dixerimus, quia peccatum non habemus, nosmetipsos decipimus, et veritas in nobis non est . Tu e diverso asseris, Posse hominem sine peccato esse: et ut hoc verum dixisse videaris, statim adjungis, Et Dei mandata facile custodire, si velit, quae aut rarus, aut nullus implevit. Si enim facilia sunt, debent a pluribus custodiri. Sin autem, ut concedamus tibi, rarus
Abbreviated transcription (Latin):
Vnde me putabam benc mereri de latinis meis. & nr̃ orũ
addiscendum animos concitare : quod &iã greci uersum
de latino post tantos int̃p̃tes non fastidunt: inde incul¬
pam uocor & nausianti stomacho cibos ingero. Etquid
in homine tutum sit sin nocentia criminosa est : Dor¬
miente patre familias inimicus homo zizania suꝑsemi¬
nauit. ext̃minauit umeã aꝑdesilua. & singularis ferus de¬
mater ut quid me genuisti uirum qui uidicer & discernar
quod in illis dictum .ẽ. alit̃ quamibi dictum ẽ. scribere
Incipiam igitur a genesi cuuis ꝓlagus talis ẽ. Desiderii
mei desideratas accepi epłas. qui quodã p̃sagio futuraꝵ
cum daniele sortitus ẽ. nom̃ obsetrantis. ut translatam
in latinã linguã dehebreo sermone pentateuichũ nr̃orum
auribus traderem. Periculosum opiis certe obtrectatoru
laitratib patens qui me asserunt in septuaginta int̃pretũ
suggillationem. noua ꝓueteribus cudere. ita ingenum¬

Expanded text:
Unde me putabam bene mereri de Latinis meis, et nostrorum Unde me putabam bene mereri de Latinis meis, et nostrorum ad discendum animos concitare, quod etiam Graeci versum de Latino post tantos interpretes non fastidiunt; inde in culpam vocor, et nauseanti stomacho cibos ingero. Et quid in homine tutum sit, si innocentia criminosa est? Dormiente patrefamilias inimicus homo zizania superseminavit . Exterminavit vineam aper de silva, et singularis ferus demater mea, ut quid me genuisti, virum qui judicer et discernar quod in illis dictum est, 519 aliter quam ibi dictum est, scribere. Incipiam igitur a Genesi, cujus Prologus talis est: « Desiderii mei desideratas accepi epistolas, qui quodam praesagio futurorum, cum Daniele sortitus est nomen, obsecrantis ut translatum in linguam Latinam de Hebraeo sermone Pentateuchum nostrorum auribus traderem. Periculosum opus certe, et obtrectatorum latratibus patens; qui me asserunt in Septuaginta interpretum suggillationem
Abbreviated transcription (Latin):
maneam : dum aut in nouo opere errasse me fateor. aut
recens editio uereris condemnatio sit. Miror quomodo
ineadem epła homicidam & adulterũ. & sacrilegum ic
parricidam me. eẽ. non dixerim. & quicquid pote st ti¬
cita mentis cogitatio intra se turpidinis uoluere.
Gr̃as ei debeo agere. quod cum tanta qłlua sit criminũ:
unũ mihi erroris ut falsitatis crim̃ obiecerit. Ego ne con¬
tra septuaginta int̃pretes aliquid sun locut᷑. quos ante
annos plurimos diligentissime em̃datos ineȩ linguae
studiosis dedi. quos cotidie in conuentu fratrũ edissero
quorum psalmos ui ñgi meditatione decanto :: Tãstultꝰ
eram. ut quod in pueritia didici senex obliuisci uellem:
Vnuiersi tractatus mei horum testimoniis terti sunt
Cõmentarii induodecim ꝓphetas. & meã & sẽptuaginta
editionem edisserunt. Olabores hominũ semꝑ incerti:
õ mortalium istudia contrarios interdum fines habenti

Expanded text:
maneam; dum aut in novo opere fateor me errasse, aut maneam; dum aut in novo opere fateor me errasse, aut recens editio veteris condemnatio sit  Al fit. Miror quomodo in eadem epistola homicidam, et adulterum, et sacrilegum, et parricidam me esse non dixerit, et quidquid potest tacita mentis cogitatio intra se turpitudinis volvere. Gratias ei debeo agere, quod cum tanta silva sit criminum, unum mihi erroris vel falsitatis crimen objecerit. Egone contra Septuaginta interpretes aliquid sum locutus, quos ante annos plurimos diligentissime emendatos, meae linguae studiosis dedi, quos quotidie in conventu fratrum edissero, quorum Psalmos jugi meditatione decanto? Tam stultus eram, ut quod in pueritia didici, senex oblivisci vellem? Universi tractatus mei horum testimoniis texti sunt. Commentarii in duodecim Prophetas, et meam et Septuaginta editionem edisserunt. O labores hominum, semper incerti! o mortalium studia contrarios interdum fines habentia!
Abbreviated transcription (Latin):
& trium stat om̃e uerbum. uniq testi nec catoni creditũ
.ẽ. idipsũ multorum me exurbe fratrum scripta docues
si scitantium. anita se habera: & aquo ipsa eptã dissemina¬
ta essa inuulgus. lacrimabilit̃ indicantum. Qiu hoc au¬
sus ẽ. facere quid aliud non audeat: Bene quo đ malitia
non haba tantas uires: quantos conatus. Perierat in no¬
centia si semꝑ nequitiȩ uincta essa sapientia. &torũ
quic quid cupit calumnia p̃ualera. Stilũ meum qualis¬
cumq ẽ. & formam eloquii uir desertissimus eprimere
Nomrotuit sed interipsas p̃stigias aealterius ꝓ soyam
quam sibi fraudulenter induerat: quis essae ofendit
Eigo ile qui eplam sub nomine meo pententac finitrat
quod male hebrea uolumina transtulissem: obicere dict᷑
me inseptua ginta condemnationem scripturas scãs inter¬
p̃tatum: ut siue falsa sint siue uera quae transtuli. incrimi

Expanded text:
vel trium stat omne verbum , unique testi, nec Catoni creditum vel trium stat omne verbum , unique testi, nec Catoni creditum est, idipsum multorum me ex Urbe fratrum scripta docuerunt, sciscitantium, an ita se haberet, et a quo ipsa epistola disseminata esset in vulgus lacrymabiliter indicantium. Qui hoc ausus est facere, quid aliud non audeat? Bene, quod malitia non babet tantas vires, quantos conatus. Perierat innocentia, si semper nequitiae juncta esset potentia, et totum quidquid cupit calumnia, 518 praevaleret. Stylum meum, qualiscumque est, et formam eloquii vir disertissimus exprimere non potuit: sed inter ipsas praestigias, et alterius personam, qua se fraudulenter induerat, quis esset ostendit. Ergo ille qui epistolam sub nomine meo poenitentiae finxerat, quod male Hebraea volumina transtulissem, objicere dicitur, me in Septuaginta condemnationem Scripturas sanctas interpretatum, ut sive falsa sunt, sive vera quae transtuli, in crimine
Abbreviated transcription (Latin):
beam quae ꝓbare. Vnde &in adalescentia homelias tan¬
tum eus quas loquebatur ad popłm & inquib. non tanta
scandala tenebantur simpliciter rogantib transtuli
nullis p̃uidicans exhisquȩ ꝓbantur. illa suscipere quae
manifeste heretica sunt: Certeut conpendiũ longi ser¬
monis faciam : sicut ego ostendome. ab his accepisse librũ
qui de tuo codice transcripserunt. fictum doce a quo
exemplar acceperis: ut qui auctorem libri dare alium
non potuerit: ĩpse falsitãs teneatur reus. Bonus homo de
bono cordis thesauro ꝓfert illa quȩ bona sunt. atq. expo¬
morum dulcedine generosi seminis arbor agnoscitur.
sticas causas ad comitatum uenerant epłam. quasi meo
scriptam nomine. reperisse. inqua agerem penitentiam:
&me abhebreis in adalescentia inductum ẽe testarer: ut
hebrea uolumina inlatinum uerterem inquib. nulla sit
ueritas. Quod audiens obstepui. Et quia in ore duorũ

Expanded text:
beam, quae probare. Unde et in adolescentia homilias tanbeam, quae probare. Unde et in adolescentia homilias tantum ejus quas loquebatur ad populum, in quibus non tanta scandala tenebantur, simpliciter rogantibus transtuli, nullis praejudicans ex his quae probantur, illa suscipere quae manifeste haeretica sunt. Certe ut compendium longi sermonis faciam sicut ego ostendo, me ab his accepisse librum qui de tuo codice transcripserunt: sic tu doce a quo exemplar acceperis, ut qui auctorem libri dare alium non potuerit, ipse falsitatis reus teneatur. Bonus homo de bono cordis thesauro profert illa quae bona sunt : atque ex pomorum dulcedine, generosi seminis arbor agnoscitur. siasticas causas ad Comitatum venerant, Epistolam quasi meo scriptam nomine reperisse, in qua agerem poenitentiam, et me ab Hebraeis in adolescentia inductum esse testarer, ut Hebraea volumina in Latinum verterem, in quibus nulla sit veritas. Quod audiens obstupui. Et quia in ore duorum
Abbreviated transcription (Latin):
meus qui p̃ferturam admimi strauit p̃toruane regassce
ut auctor nr̃ãe religionis ei in dicem tȩxerem : int̃ceteros
irauatores posui ahunc librum a pamphilo egiuũ
rapitans pes uit atr inrtius qdiscipulis fuerat diuil¬
ra punrus edcu m pse si cut dsebiũs pamphilum nbil
scripsisse exceptis breuibus epistolis ad amicos. & primus
liber sex uoluminum illius eadem &eisdem uerb̾ contine¬
at quae sub nomine pamphili ate ficta sunt. ꝑspicuũ. ẽ.
te idcrco librum hunc dispͥutare uoluisse ut sub ꝑsona
martiris hereses introduceres : Cumq & de hoc ipso libro
quẽ pamphili simulas multa ꝑuerteris . & alit̃ ingreto.
alit̃ in latino sit. fraudem tuam errorimeo imputare ñ
debes Credidi enim cuisesse librum quem titulus p̃fere¬
bat. sicut periarthon. & multa alia origenis oꝑa. plurimoꝵꝗ
greciae tractatoꝵ. Aut ante non legi. Aut nunc conpellor
legere. questione hereseos suscitata: ut seiã quae uitare de¬

Expanded text:
meus, qui praefecturam administravit praetorii, me rogasset, ut auctorum nostrae religionis ei indicem texerem, inter caeteros tractatores posui et hunc librum a Pamphilio editum, ita putans esse, ut a te et tuis discipulis fuerat divulgatum. Sed cum ipse dicat Eusebius Pamphilum 517 nihil scripsisse, exceptis brevibus Epistolis ad amicos: et primus liber sex voluminum illius, eadem et eisdem verbis contineat, quae sub nomine Pamphili a te ficta sunt, perspicuum est te idcirco librum hunc disseminare voluisse, ut sub persona martyris haeresim introduceres. Cumque de hoc ipso libro quem Pamphili simulas, multa perverteris, et aliter in Graeco, aliter in Latino sit, fraudem tuam errori meo imputare non debes. Credidi enim ejus esse librum, quem titulus praeferebat, sicut περὶ Ἀρχῶν, et multa alia Origenis opera, plurimorumque Graeciae tractatorum, quae aut ante non legi, aut nunc compellor legere, quaestione haereseos suscitata, ut sciam quae vitare de
Abbreviated transcription (Latin):
trifaria uarietate conpugnat Ecerte origenes non
solum ecempla composuit quattuor editionum. eregio¬
no singula uerba de scribens. ut unus dissentiens sta¬
tim ceteris inter se consentientib. arguatur. Ded qđ
maioris audatiȩ .ẽ. ineditione septuaginta. theodo¬
tionis editionem miscuit. astericis designans quae
mimis fuerant & uirgulis quae ex suꝑfluo uidebant᷑
ad posita: Suigitur aliis licuit non tenere quod scmel
susceperant. & post septuaginta cellulas quae uul¬
go sine auctore iartantur singulas cellulas aperuere
hoc quȩ in eccłiis legitur quod septuaginta nescier̃ .
Curme non suscipiant latini mei qui iniuolata edi.¬
tione ucteri ita nouae conditi. ut laborẽ meũ hebreis
& quod his maus ẽ. apłis auctoribus ꝓbem: Scripsi

Expanded text:
trifaria varietate compugnat. Et certe Origenes non trifaria varietate compugnat. Et certe Origenes non solum exemplaria composuit quatuor editionum, e regione singula verba describens, ut unus dissentiens, statim caeteris inter se consentientibus arguatur; sed, quod majoris audaciae est, in editione Septuaginta, Theodotionis editionem miscuit, asteriscis videlicet designans quae minus fuerant, et virgulis quae ex superfluo videbantur apposita. Si igitur aliis licuit non tenere, quod semel susceperant, et post septuaginta cellulas, quae vulgo sine auctore jactantur, singulas cellulas aperuere: hocque in Ecclesiis legitur, quod Septuaginta nescierunt; cur me non suscipiant Latini mei, qui inviolata editione veteri, ita novam condidi, ut laborem meum Hebraeis, et quod
Abbreviated transcription (Latin):
nec essitate conpulsum dicat mutasse. sententias. In libro
temporum idẽ paralipomenon qui hebraice dicitur.
Tibrelamim̃. hac ad scm papam chromatiũ p̃fatiumn cula
usus sum. Si septuaginta int̃p̃tum pura &ut ab eis in
precum uersa ẽ editio ꝑmanere. suꝑflue me chromati
ep̃orum scĩssime atq doctissie impelleres. ut hebrea¬
uolumina latino sermone transferrem: Quod enĩ semel au¬
res hominum occupauerat. & nascentis eccłãe roborauerat
fidem : uistũ erat &iam nr̃o scilentio comꝓbari. Nunc uͦ¬
cum ꝓuarietate regionum diuersa ferantur exemplaria.
& germana illa antiquaq translatio corrupta sit atq uio¬
lata. nr̃i arbitrii putas aut eplurib. uidicare quod uerũ
sit. aut nouũ opus inueteri opere. caͦndere: Inludentib.q.
uideis. cornicum ut dr̃ xulos configere: Alex andria
& degiptus in septuaginta siui bescicium laudat aucto¬
& pamphnlus uulgauerunt: totusq. orbis hac interse

Expanded text:
necessitate compulsum dicas mutasse sententiam. In libro necessitate compulsum dicas mutasse sententiam. In libro Temporum, id est, Paralipomenon, qui Hebraice dicitur DABRE JAMIM, hac ad sanctum papam Chromatium Praefatiuncula usus sum: « Si Septuaginta interpretum pura, et ut ab eis in Graecum versa est, editio permaneret, superflue me, mi CHROMATI episcoporum sanctissime atque doctissime, impelleres, ut Hebravolumina Latino sermone transferrem. Quod enim semel aures hominum occupaverat, et nascentis Ecclesiae roboraverat fidem, justum erat etiam ncum pro varietate regionum diversa ferantur exemplaria, et germana illa antiquaque translatio corrupta sit, atque violata: nostri arbitrii putas, aut e pluribus judicare quid verum sit, aut novum opus in veteri opere cudere, illudentibusque Judaeis, cornicum, ut dicitur, oculos configere. Alexandria et Aegyptus in Septuaginta suis Hesychium laudat auctoet Pamphilus vulgaverunt; totusque orbis hac inter se
Abbreviated transcription (Latin):
testimonia ꝓbauer̃. & emendatiora sunt exemplaria latina
catholugum diuinȩ scripturae. haec intuli. Quae cum¬
ita sehabeant: obsecro telector ne laborem neũ rep̃hensione
aestimes antiquorũ: In tabnaculum dĩ offert unusquisq. qđ
potest. Alii aurum a argentum & lapides pretiosos. aliibis¬
sum &purpuram & coccũ offerunt & hyaccinthũ Nobiscũ
bene agetur si obtulerimus pelles & caprorum pilos: & tam̃
&apłs contentibiliora nr̃a magis neressaria uidicat
Vnde &tota illa pulchritudo & ꝑsingulas speties aeccłãe
p̃sentis futuraeq distinctio pellibus tegitur &ciliciis. ar¬
doremq solis & iniuriã imbriũ. ea quae uiliora sunt ꝓͥben
Uide quanto contraria sunt septuaginta int̾p̃tes. tumeã
suꝑcilio: ut illos aurum & p̃tiosos lapides & purpuram.
me pelles &pilos caprarũ intab̾naculo xp̃i obtulisse ꝓsi¬
teor: Ponam & aliud testimonium. ne nunc me rerum

Expanded text:
testimonia probaverunt, et emendatiora sunt exemplaria Latina, testimonia probaverunt, et emendatiora sunt exemplaria Latina, catalogum divinae Scripturae haec intuli: ita se habeant, obsecro te, lector, ne laborem meum, reprehensionem aestimes antiquorum. In tabernaculum Dei offert unusquisque quod potest: alii aurum et argentum et lapides pretiosos: alii byssum et purpuram et coccum offerunt et hyacinthum : nobiscum bene agetur, si obtulerimus pelles et caprarum pilos. Et tamen Apostolus contemptibiliora nostra magis necessaria judicat naculi pulchritudo et per singulas species Ecclesiae praesentis futuraeque distinctio, pellibus tegitur et ciliciis; ardoremque solis et injuriam imbrium, ea quae viliora sunt prohibent. » Vide quanto contra Septuaginta interpretes tumeam supercilio, ut illos aurum et pretiosos lapides et purpuram, me pelles et pilos caprarum in tabernaculo Dei obtulisse ta. --Ponam et aliud testimonium, ne nunc me rerum
Abbreviated transcription (Latin):
ut quod illi tacuer̃. hii scriptum. et̃. menitti sint
Quid igitur: dam namꝰ ueteres minim& sed pꝰpriorum studiã
indomo dñ quod possumꝰ laboramus illi int̃pretati sunt
ante aduentum xp̃i. & quod nescieb ant dubiis ꝓtulere sententiis.
nos post passionem a resurrectionem eius non tam ꝓphetiã
quã hictoriam scribimus. Aliter enim audita alit̃ uisa narrant᷑:
quod melius intellegimus. melius & ꝓferimus: Audi igitur.
emule. obtrectator. ausculta: non damno non p̃hendo.
septuaginta: sed confide  cunctis illis. apłis prefero.
ꝑistorum osmihi ip̃c sonat. quos antt ꝓphetas int̃ sp̃italia
crismata positos lego In quibus ultimũ paene gradum
interp̃tes tenent. Quid lab̾ore torqueris: quid inperitoꝵ
animos contra me concitas. sic ubi tibi intranslatione
uideor errare interroga hebreos. diuersarũ urbium magi¬
stros consule: quod illi habent de xp̃o. tui codices non
habent. Aluid .ẽ. si contra se postea abapłis usurpata

Expanded text:
ut quod illi tacuerunt, hi scriptum esse mentiti sint. Quid igitur? damnamus veteres? minime: sed post priorum studia, in domo Domini quod possumus, laboramus. Illi interpretati sunt ante adventum Christi, et quod nesciebant, dubiis protulere sententiis. Nos post passionem et resurrectionem ejus, non tam prophetiam, quam historiam scribimus. Aliter enim audita, aliter visa narrantur. Quod melius intelligimus, melius et proferimus. Audi igitur, aemule; obtrectator, ausculta: non damno, non reprehendo Septuaginta, sed confidenter cunctis illis apostolos praefero. Per istorum os mihi Christus sonat, quos ante prophetas inter spiritalia charismata positos lego: in quibus ultimum pene gradum interpretes tenent . Quid livore torqueris? quid imperitorum animos contra me concitas? Sicubi in translatione tibi videor errare, interroga Hebraeos, diversarum urbium magistros consule. Quod illi habent de Christo, tui codices non habent. Aliud est, si contra se postea ab apostolis usurpata
Abbreviated transcription (Latin):
Quid int̃pretem laniant : Interrogent hebreos & i psi¬
auctoribus translationi meꝑ. uł adiogent uł derogn
fidem. Porro alud ẽ. si clausis quod dicitur oculism
uolunt maledicere. & non imitantur grecorũ studun
& beniuolentiam qui post septuaginta translatores
iam xp̃i euangło coruscante. uideos &hebionitas le¬
gis ueteris interp̃tes: aquilãe uidelic& simmachum¬

Expanded text:
Quid intQuid intauctoribus, translationi meae vel arrogent vel derogent fidem. Porro aliud est, si clausis, quod dicitur, oculis mihi volunt maledicere, et non imitantur Graecorum studium ac benevolentiam, qui post Septuaginta Translatores, jam Christi Evangelio coruscante, Judaeos et Ebionitas Legis veteris interpretes
Abbreviated transcription (Latin):
inquit in me sicut dicit scriptura flumina de uentre
eius fluent aquae iuuae. Utiq scriptum ẽ. quod
saluator scriptum esse. testatur Vbi scriptum est
septuaginta non habent. Apocripha nescit eccłã: aͥ
hebreos igitur reuertendũ ẽ. unde & dñs loquitur.
& discipuli exempla p̃sumunt. Haec pace ueterum
loquor & obtrettarib meis tantum respondeo. qui
canina dente merodunt inpuplico de trahentes. le¬
gentes in angulis. idem &accusatores & defensores. cu
in aliis ꝓbent quod inme repbant:. Quasi uirtus &
uitiũ non inrebus sit. sed cum auctore mutetur
Ceterũ memini editionem septuaginta translatoꝵ
olim de greco em̃datam tribuisse me nr̃is. Necin¬
micum debere estimari eoꝵ quos inconuentu fratri
moras & siluã nominum: quae scriptoꝵ confusa sux
rerem mibam&ipsi ameis: Tuxta hismenium canes. s
similia p̃fatussum. Et post multa haec addidi. Qd
inlaturus sum aequissimum ẽ. Edidi aliquid quodĩ
habetur ingreco. uł alit̃ habetur quã ame uersum est

Expanded text:
ventre ejus fluent aquae vivae . Utique scriptum est, quod Salvator scriptum esse testatur. Ubi scriptum est? Septuaginta non habent, apocrypha nescit Ecclesia. Ad Hebraeos igitur revertendum: unde et Dominus loquitur, et discipuli exempla praesumunt. Haec pace veterum loquor, et obtrectatoribus meis tantum respondeo, qui canino dente me rodunt, in publico detrahentes, legentes in angulis, iidem et accusatores et defensores, cuin aliis probent quod in me reprobant: quasi virtus et vitium non in rebus sit, sed cum auctore mutetur. Caeterum memini, editionem Septuaginta Translatorum olim de Graeco emendatam tribuisse me nostris: nec inimicum debere aestimari eorum, quos in conventu fratrum moras, et silvam nominum, quae scriptorum confusa sunt gererem, mihimetipsi et meis juxta Hismeniam canens, ssimilia praefatus sum et post multa haec addidi: « Quod illaturus sum, aequissimum est. Edidi aliquid, quod non habetur in Graeco, vel aliter habetur, quam a me versum est.
Abbreviated transcription (Latin):
uiarũ tuarũ & confunderis. Et iterũ Suscitabop¬
tum meũ tecũ. & scies qr ego dñs ut recorderis ꝗẽ
fundaris. & ñ sit tibi ultra aperire õs p̃confusiore
tua. cum placatꝰ fuero tibi in om̃ib quȩ faistiat¬
dñs. Ecce aꝑte diuino sermone monstrat᷑ quiqͥ
in alio loco dixerit. & emundans tẽ ñ faciet in no¬
centẽ qđ iusti qͦq & pꝰ peccatũ in statũ pristinum
restituti: os aperire ñ audeant. sed cũ apłõ dican

Expanded text:
r et pater: Et suscitabo pactum meum tecum: et scies quia ego Dominus, et recordaberis, et confunderis; ut non sit tibi ultra aperire os prae confusione tua, cum placatus fuero tibi in omnibus quae fecistiDeus . Ecce aperte divino sermone monstratur, quid in alio loco dixerit: Et mundans te non faciet innocentem: quod justi quoque et post peccatum in statum pristinum restituti, os aperire non audeant, sed cum Apostolo dicant:
Abbreviated transcription (Latin):
Interro gemus gͦ eos ubi hȩc scripta sint &cum dicere ñ
potuerint delibris aebreis ꝓferamus. Primũ testimo¬
nium . ẽ. inoseȩ. secundum inaaia. tertiũ inzacharia.
quartum in prouerbi is. quintum equȩ inisaia. Quod
multi ignorantes. a pocriporũ deliramenta sectantur.
&iberas nenias libris aut henticis p̃ferunt: causas er¬
roris. non .ẽ. meum exponere: ludei prudenti factũ dic̃t. ẽr̃
consilio : Neptolomeis unius dĩ cultor &iã apud aebreos
duplicem diuinitatẽ dep̃hendera : quod maxime. id cir¬
co faciebat quia in platonis dogina cadere uidebtur
Deniq ubicumq sacratum aliquid scriptura testatur de.
patre. & filio. & spũ sc̃o: ut aliter interp̃tati sunt. aut om̃m no
tacuerunt ut &regi satis fecerłint & archanũ fidei non
uulgarent. Et nescio quis primus auctor septuaginta
cellulas alexandriȩ mendatio suo extruxerit. quibus
diuisi eadem scriptitarint. cum aristeus ciusdẽ ptolo
nihil tale retulerint. sedinuna basilica congregatos

Expanded text:
ubi haec scripta sint; et cum dicere non potuerint, de libris Hebraeis proferamus. Primum testimonium est in Osee. Secundum in Isaia. Tertium in Zacharia. Quartum in Proverbiis. Quintum aeque in Isaia. Quod multi ignorantes, apocryphorum deliramenta sectantur, et Iberas naenias libris authenticis praeferunt. Causas erroris non est meum exponere. 520 Judaei prudenti factum dicunt esse consilio, ne Ptolemaeus unius Dei cultor, apud Hebraeos etiam duplicem divinitatem deprehenderet: quod maxime idcirco faciebant, quia in Platonis dogma cadere videbatur. Denique ubicumque sacratum aliquid Scriptura testatur de Patre et Filio et Spiritu sancto, aut aliter interpretati sunt, aut omnino tacuerunt, ut et regi satisfacerent, et arcanum fidei non divulgarent. Et nescio quis primus auctor septuaginta cellulas Alexandriae mendacio suo exstruxerit, quibus divisi eadem scriptitarint, cum Aristeas, ejusdem Ptolenihil tale retulerint; sed in una basilica congregatos
Abbreviated transcription (Latin):
uestimtũ sacerdotale. qͦ induti: dõ uictimas of¬
ferebant. antequã aã ron insacerdotiũ eligeret᷑¬
Et dix̃ esau. Iuste uocatum ẽ nom̃ eiꝰ iacob: Sup¬
plantauit enĩ me eccȩ & scđo. Iacob supplantator
int̃ p̃tat᷑. Ab eo igit᷑ qđ frem̃ arte decȩperit
allusit ad nom̃. Qui ideo ia cob ante uocatꝰ est.
qđ mortu planteã fratris app̃henderit. Et frari
tuo seruies & erit quando depones & solues ui¬
gũ illius decollo tuo. Sigrificat qđ idumȩi ser¬
uituri sint uidȩis. & tempꝰ eẽ uenturũ : quando
de collo iugũ seruitutis abiciant. eoꝵ imperio con¬

Expanded text:
vestimentum sacerdotale, quo induti, Deo victimas ofvestimentum sacerdotale, quo induti, Deo victimas offerebant, antequam Aanomen ejus Jacob. Supplantavit enim me ecce secundo. Jacob, supplantator interpretatur. Ab eo igitur, quod fratrem arte deceperit, allusit ad nomen. Qui ideo Jacob ante vocatus est, quod in ortu plantam fratris apprehenderat. Et fratri tuo servies: et erit quando depones, et solves jugum illius de collo tuo. Signat quod Idumaei servituri sint Judaeis, et tempus esse venturum, quando de collo jugum servitutis abjiciant, eorumque imperio con
Abbreviated transcription (Latin):
foder̃ & dixer̃ ei Non inuenim aquã. Et uocauit
nom̃ eiꝰ uiram̃tũ. Quȩ enĩ ethimologia ẽ ꝓpterca
uocari uiram̃tũ. qđ aquã ñ inuener̃. Econtrario
in hebrȩo cui int̃p̃tationi aquila ꝗꝗ c̃sensit. & sym¬
machus. hoc significant qđ inuener̃ aquã. & ꝓpt̃ea
appellatꝰ sit puteus ipse saturitas. & uocata ciuitas
laterã & prostridulo hebreorũ sin. a quo sabe e
incipitur grecũ symma. id ẽ hebreũ famech: po¬
suit alio quin. Et uixta allegoricã legẽ posttantos
puteos infine uirtutũ nequa quã congruit. ut isaac
& quã minime reperir& Ecce esaa frater meus
uir pilosus & ego sũ uir lenis Ubi nos pilosũ legimꝰ:
in hebreo scriptũ ẽ sẽir. unde postea montes seĩr
& regio in qua uersabatur ẽ. dicta. Diximꝰ de
hoc & supra: Et sumpsit rebecca uestim̃ta esau
filii sui maioris quȩ erant desiderabilia ualde
apud sẽ domi Et in hoc loco tradunt hebrȩi
pͥmogenitos functos officio sacerdotũ. & habuisse

Expanded text:
it nomen ejus juramentum. Quae enim etymologia est, propterea vocari juramentum, quod aquam non invenerunt? E contrario in Hebraeo, cui interpretationi Aquila consentit et Symmachus, hoc significat, quia invenerint aquam, et propterea appellatus sit puteus ipse saturitas: et vocata civitas litteram, et pro stridulo Hebraeorum SIN, a quo SABEE incipitur, Graecum sigma, id est Hebraeum SAMECH posuit: alioquin et juxta allegoriae legem, post tantos puteos in fine virtutum, nequaquam congruit, ut Isaac aquam minime repererit. Ecce Esau frater meus vir pilosus, et ego sum vir levis. Ubi nos pilosum legimus, in Hebraeo scriptum est SEIR  . Unde postea montes Seir, et regio, in qua versabatur, est dicta: diximus de hoc et supra. Et sumpsit Rebecca vestimenta Esau filii sui majoris, quae erant desiderabilia valde apud se domi. Et in hoc loco tradunt Hebraei, primogenitos functos officio sacerdotum, et habuisse
Abbreviated transcription (Latin):
Et quid me necesse ẽ opiniones quȩrere singulorum
cum ethimologiã nominis exponat ipse qui posuit.
Non uocabit᷑ inquit nomen tuũ iacob sed isrł erit
nomentuũ: Quare interpretatur aquila õmip hãc¬

Expanded text:
Et 357 quid me necesse est opiniones quaerere singulorum, Et 357 quid me necesse est opiniones quaerere singulorum, cum etymologiam nominis exponat ipse qui posuit? Non vocabitur, inquit, nomen tuum Jacob, sed Israel erit nomen tuum. Quare? Interpretatur Aquila ὅτι
Abbreviated transcription (Latin):
Et uocauit nom̃ loci illius castra Ubi hc castra
posita st̃ : in hebreo hab& manaim : ut sciamꝰ si quando
interp̃tatũ in alio loco ponit᷑: quẽ locũ signific&
& pulchre ad frem̃ iturꝰ inimicũ: angłoꝵ se comitan¬
tiũ excipit᷑ choris. Et dix̃ iacob Ds̃ patris mei
isaac: dñe qͥ dixisti ad me. Reuertere in terrã tuã
& benedicã tibi. minor sũ omni misericordia tua
& omni ueritate tua quã fecisti cũ seruo tuo eo
quodnos posuimꝰ minor sũ : Aliud nescio qͥd quod
sensũ turb& in grecis & latinis codicibꝰ continetur
Et dixit ei Quod nomen tibi ẽ: Quiait Iacob
Dixit aut̃ ei Iam non uocabit᷑ iacob nomentuuum.
sed uocabit᷑ nomentuũ isrł . quia in ualuisticũ
dno & cũ hominibꝰ ualebis Iosephus in primo
antiquitatũ libro isrł ideo ap̃pellatũ putat quod
aduersũ angłm steterit. quod ego diligenterex¬
cutiens in he b̾reo pęnitus in uenire non potui

Expanded text:
et vocavit nomen loci ejus Castra. Ubi hic castra et vocavit nomen loci ejus Castra. Ubi hic castra posita sunt, in Hebraeo habet MANAIM  ; ut sciamus, si quando non interpretatum in alio loco ponitur, quem locum significet. Et pulchre, ad fratrem iturus inimicum, Angelorum se comitantium excipitur choris. Et dixit Jacob, Deus patris mei Isaac, Domine, qui dixisti ad me, Revertere in terram tuam, et benedicam tibi: minor sum omni misericordia tua, et omni veritate tua, quam fecisti pro servo tuo. Pro eo quod nos posuimus, minor sum, aliud nescio quid, quod sensum turbet, in Graecis et Latinis codicibus continetur. Et dixit ei: Quod nomen tibi? Qui ait, Jacob. Dixit autem ei: Jam non vocabitur Jacob nomen tuum, sed vocabitur nomen tuum Israel: quia invaluisti cum Deo, et cum hominibus valebis. Josephus in primo Antiquitatum libro, Israel ideo appellatum putat, quod adversum Angelum steterit: quod ego diligenter excutiens, in Hebraeo penitus invenire non potui.
Abbreviated transcription (Latin):
qͣcoiata idest figurata uł imagines int̃pretat᷑
laad Non quod eo tẽpore antea galaad dicere¬
tur. seã per anticipationẽ ut frequenter diximꝰ
illo uocat᷑ nomine quo postea nuncupandus e
Et mutasti mercedẽ meã  . annis Idẽ error qui
qui supra Numerus enĩ ꝓannis legendus Et
dixit ia cob fratribus sius Colligamꝰ lapides
&congregatis lapidibꝰ fecerunt aceruũ & come¬
derunt super eũ. Et uocauit illũ laban aceruus
testimonii. & ia cob uocauit illũ aceruũ testimonui
monium Rursũ lingua syra aceruus GaR
appellatur. testimoniũ sedutha Ia cobꝗͥ acer
uum testimonii. hoc ẽ galaad lingua appellat᷑
hebraica. laban uͦ ipipsũ id ÷ aceruũ testimonui
gersedutͥn gentis suȩ sermane uocauit. Erat enĩ
syrꝰ. & antiquã linguã parentũ ꝓuintiȩ inqua
habitabat sermone ñ mutauerat. Et oc currer̃
ei angłi dĩ. & dix̃ iacobͣ uidit eos Castra dñi hȩc st̃

Expanded text:
ρφώματα, id est, figuras vel imagines interpretatur. ρφώματα, id est, figuras vel imagines interpretatur. laad. Non quod eo tempore Galaad mons diceretur; sed per anticipationem, ut frequenter diximus, 356 illo vocatur nomine quo pastea nuncupatus est. Et mutasti mercedem meam decem agnis. Idem error, qui supra: Numerus enim pro agnis legendus est. Et dixit Jacob fratribus suis, Colligamus lapides. Et congregatis lapidibus fecerunt acervum, et comederunt super eum. Et vocavit illum Laban acervum testimonii, et Jacob vocavit illum acervum testis. monium. Rursum lingua Syra acervus IGAR appellatur: testimonium SEDUTHA  . Jacob igitur acervum testimonii, hoc est, GALAAD lingua appellavit Hebraea: Laban vero idipsum, id est, acervum testimonii, IGAR SEDUTHA, gentis suae sermone vocavit. Erat enim Syrus, et antiquam linguam parentum, provinciae, in qua habitabat, sermone mutaverat. Et occurrerunt ei Angeli Dei, et dixit Jacob ut vidit eos: Castra Dei haec sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
ert̃ x annis nescio qua opinione ducti. cũ uerbum
hebraicũ. moni numerũ magis quã annos sonet
Deniq & ex c̃sequentib hic magis sensus ꝓbat᷑. qđ¬
ꝑsingulos foetꝰ semꝑ laban c̃ditionẽ mutauerit.
Siuidebat uariũ nasci pecꝰ pꝰ foetũ dicebat. uolo ut
in futuro mͥ uaria nascant᷑. rursũ cũ uidiss& unius
coloris nasci pecora. Iacob quippe hoc audito. uir¬
gas incanalib ñ ponebat. dicebat affuturas ob fu¬
turo fuetꝰ unius coloris siue pecora ꝓcrearent
& quid plura : Usq ad uices x. semꝑ laban peco¬
ris sui siue ia cob mutata c̃ditio ẽ. Et qđ cumq
sibi ꝓ posuerat ut nascerct᷑. in colorem contrariũ
uertebatur Necuiaut̃ in visannis decẽ parien¬
di uices incrẽdibile uideat᷑ : lege uirgiliũ in quo
dicitur. Bis grauidȩ pecudes Natura aut̃ ita¬
licarũ ouium & mesopotamiȩ : una ee traditur
Et furata ẽ. rachel idola patris sui Ubinuncido¬
lalegimꝰ: in hebreo tarafim scriptũ ẽ. quȩ a quila aĩos¬

Expanded text:
em agnis, nescio qua opinione ducti, cum verbum Hebraicum, MONI   numerum magis quam agnos sonet. Denique et ex consequentibus hic magis sensus probatur, qsingulos fetus semper Laban conditionem mutaverit. Si videbat varium nasci pecus, post fetum dicebat, volo ut in futurum mihi varia nascantur. Rursum cum vidisset unius coloris nasci pecora Jacob quippe hoc audito, virgas in canalibus non ponebat, dicebat, ut futuros fetus unius coloris sibi pecora procrearent. Et quid plura? usque ad vices decem semper a Laban pecoris sui, sive Jacob, mutata conditio est. Et quodcumque sibi proposuerat ut nasceretur, in colorem contrarium vertebatur. Ne cui autem in sex annis decem pariendi vices incredibiles videantur, lege Virgilium , in quo dicitur: bis gravidae pecudes. Natura autem Italicarum ovium et Mesopotamiae una esse traditur. Et furata est Rachel idola patris sui. Ubi nunc idola legimus, in Hebraeo THERAPHIM   scriptum est, quae Aquila μο
Abbreviated transcription (Latin):
fr̃s c̃ sum mauer̃ iniquitatẽ ad inuentionis suae.
in c̃silium eoꝵ ñ ueniat anima mea. & in c̃ gre¬
gationẽ eoꝵ ne emulet᷑ cormeũ : qr in furore
suo int̃ fecerunt homines. & in desiderio suo sub¬
ner uauer̃ taurũ. Necessitate cõpellimꝰ iuxta
ꝓpositũ operis longius ea repetere quȩ ab he¬
brea ueritate discordant. Legit᷑ enĩ ibi. Srme¬
on & leui fr̃s. uasa iniquitatis amorreoꝵ In ar¬
chanũ eoꝵ ne intr& anima mea. & in c̃uentu
ipsoꝵ ne de solet᷑ gła mea: qr in furore suo int̾¬
foederatos uiros int̃ fecer̃. cont̾q ius pacis & a¬
micitiarũ sanguinẽ fuder̃ in nocentẽ. & quasi

Expanded text:
fratres consummaverunt iniquitatem adinventionis suae: fratres consummaverunt iniquitatem adinventionis suae: in consilium eorum non veniat anima mea: et in congregatione eorum non aemuletur jecur meum, quia in furore suo interfecerunt homines, et in desiderio suo subnervaverunt taurum. Necessitate compellimur juxta propositum operis longius ea repetere, quae ab Hebraica veritate discordant. Legitur enim ibi: Simeon et Levi fratres, vasa iniquitatis arma eorum. In arcanum eorum, ne intret anima mea, et in conventu eorum ne desoletur gloria mea, quia in furore suo intefoederatos viros interfecerint, contraque jus pacis et amicitiarum sanguinem fuderint innocentem, et quasi