comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ enebrcerꝰ quȩ & cctrnis opera coppelan in his qui carnem suoem luxs¬
ricce & impudaitue non sẽtat ne qued nõ manciparunt: cõmessationesenĩ¬
hoc est in honestco & luxoriosco conuiuia quib nees secric comes est tur pissima
temuletsia: quid eoliuo subsequent᷑ nisicubihec & impudititiore asoedis cubitationib
feris & beluis conuenire non conerłone &acemulatione illcoque suprao dx̃
ccnnem uiuunt : & qui intenebris ambulant: qui autẽ in luce est & sicut indie ho¬
neste ccmbulat: nihilꝑ corerłionem ne que perinconem gloricẽ gerit: hocer gomodo¬

Expanded text:
eni sunt, quae carnis opera appellantur, in his qui carnem suam luxuriae et impudicitiae, non sanctitati, neque Domino manciparunt. Arma vesunt inhonesta et luxuriosa convivia, quibus necessaria comes est turpissima temulentia. Et quid aliud subsequitur, nisi cubilia et impudicitiae? A foedis cubitationibus feris et belluis carnem vivunt, et qui in tenebris ambulant; qui autem in luce est, et sicut in die honeste ambulat, nihil per contentionem, neque per inanem gloriam gerit, hic aem
Abbreviated transcription (Latin):
rem mandatiill loqͥ quo dicit᷑ lacud& & proximꝰtuus & nontuum hos &trac¬
neus & non tua labiao : nonergo prolacude propria sed proserum consaquenia
firmũ seme ipsum prenuntiat : sienimipse humilitaotis specietter in firmos uitasra¬
connumercori quisex his quiccliorꝰ infirmitates postare deberent auderex sub¬
ire istudofficii ut quasi fismꝰ ipse fragillitactes in firmorꝰ ferienere sedideo
a liis dicit Inuicẽ onerco uestreo porto ee seouidei᷑ onerte hic procor poreis mees¬
sit cotib: nominaes sein siqui in ficculttibus opuleriiore oñ pccuperioris posta
& penuriam sol&ur abundantiã. Ineouend ubi dicit ut frmiores infir¬
morꝰ sustenecnT in frmitater non ccliud intellegipot est quec uteco in qbiaeli
pro infirmitatẽ degelinquunt robustiore quiqs patieser pera t& non con¬
tinuo spernnteos aebiciant abhor ascnt si foste in acliquo in firmitie¬
ts uitio uincunt᷑ neq: subspecie purioris uitȩ ecconuentu fractruum ex excle¬

Expanded text:
rem mandati illius loci, quo dicitur: Laudet te proximus tuus, et non tuum os; extraneus, et non tua labia ; non ergo pro laude propria, sed pro rerum consequentia firmum semetipsum pronuntiat: si enim ipse humilitatis specie inter firmos vitasset enumerari, quis ex his qui aliorum infirmitates portare deberent, auderet subire istud officium, ut quasi firmus ipse fragilitates infirmorum ferre niteretur? Sed ideo aliis dicit : Invicem onera vestra portate. Sed videtur onera hic pro corporeis necessitatibus nominasse, ut si quis in facultatibus opulentior est, onus pauperioris portet, et penuriam soletur abundantia. In eo ubi dicit, ut firmiores infirmorum sustineant infirmitates, non aliud intelligi potest, quam ut ea, in quibus alii per infirmitatem delinquunt, robustiores quique patienter ferant, et non continuo spernant eos, abjiciant, abhorrescant, si forte in aliquo infirmitatis vitio vincuntur, neque sub specie purioris vitae a conventu fratrum et Eccle
Abbreviated transcription (Latin):
ra gesese tenebrarꝰ uerũ sciendum est ceduentũ lucis huius & diei duplici
mobo accipiendum & generadẽ omnib: & unicuiq speciclem genertelis
omnib: adherit lux& dies cum futuri seculi tempus aduenerit adcuius conpa¬
ractionem pex̧sentis huius mundi spactium tenebrae appellant᷑: quod tempꝰ
la bescentib: etidi e dieb: appropiat &spatia quocepreeritis au. gent᷑
uturis sine dubio minuuntur: & ideo proprior est nostracsc lus quã cũ credidimꝰ:
& cotidie sit proprꝰior sicut & dñs cum consumationis secul signa distinger
dix̃, cũ autẽ uiderRis hoc omnia: adleuate capitto uestra qm̃aep ꝓpiat se¬
demptio uestra: si tautẽ & ꝑsingulos dieihuius caduerłus & nobi senim sixp̃s in
cordesti diem nobis feccit : siig norarłiaes nostras scierłi aerato fug& & in
ddignos astos declinartes pico quoq & hon estas& temur in lucesumuspostis
& quasi indie honeste ambulem quȩ sint autemopera tenebrarꝰ que abi

Expanded text:
am veritas. Verum sciendum est adventum lucis hujus et diei duplici modo accipiendum, et generalem omnibus, et unicuique specialem. Generalis omnibus aderit lux et dies, cum futuri saeculi tempus advenerit; ad cujus comparationem praesentis hujus mundi spatium tenebrae appellantur, quod tempus labescentibus quotidie diebus appropiat, et spatia, quae praeteritis augentur, futuris sine dubio minuuntur et ideo propior est nostra salus, quam cum credidimus, et quotidie fit propior, sicut et Dominuum autem videritis haec omnia, allevate capita vestra, quoniam appropiat redemptio vestra . Fit autem per singulos diei hujus adventus, et nobis enim si Christus in corde sit, diem nobis facit; si ignorantias nostras scientiae ratio fuget, et indignos actus declinantes pia quaeque et honesta sectemur, in luce sumus positi, et quasi in die honeste ambulamu
Abbreviated transcription (Latin):
ubi& p& cantis multitudo compescit᷑ peccatorꝰ & in iuriam passi
paciersia probabilis fit capud dmestautẽ & hoc miodo irice locũt
se probis quoce inferunt᷑ in icriis : qui pecat᷑ sceundũ paul sepieriam
ir cẽsibi thesccuri Ruct in die uurae tumo cũ redd& dr̃ unicuique secundu
operasua siergo nos in & ipsos uindicemꝰ Non est mac gnium quod ꝑin iuriae sus¬
cepta sed dimus uerbi causa : autpadinã propodinae autxse sum prox aesͦ auto
corlumilia sermonis sermonis nihilhominꝰ coriumilios : siuer os eruemꝰ eã uindic¬
toce dĩ in eo quale sit noslo cũ demꝰ irece illi sine dubio qua sibi ipsesuis ma.¬
lis astibus thesccuri zat: quȩ deco iiudiciodi multogracuiores quõe in nos in¬

Expanded text:
ubi et multitudo compescitur peccatorum, et injuriam passi ubi et multitudo compescitur peccatorum, et injuriam passi patientia probabilis apud Deum. Est autem et hoc modo irae locum dare, pro his quae inferentur injuriiram sibi thesaurizant in diae irae, tunc cum reddiderit Deus unicuique secundum opera sua. Si ergo nosmetipsos vindicemus, non est magnum quod pro injuria suscepta reddimus, verbi causa, aut palmam pro palma, aut saxum pro saxo, aut pro contumelia sermonis nihilominus contumeliam: si vero servemus ea vindictae Dei, in eo qui laesit nos locum damus irae, illi sine dubio, quam sibi ipse suis malis actibus thesaurizat, quae de eo in judicio Dei multo graviores, quam nos in
Abbreviated transcription (Latin):
& cũ ae dultenis portionem tuam ponebas . Ideo ergo benea postolus
ad didit quod ex uobis e: hoc est quod proposito uestro & fidei uestroce
conueniti cũ malis enĩ pacẽ habere & socieatẽ fidei nostrcce propos¬
sito que non conuenit quõc uis&a hac in loco possit haber distinctiolali¬
ud est enim homines habeto amare aliuo rmina dilegere: quihom¬
ergo ꝑfatis hoc ipsum quooder mina homines cmane& adiohaben¬
tes in eis illud quod peccant illud quod dr̃ creauit a mare non dessinunt
locũdent᷑ dupliciter mihiuid& intellegii nã & hocipso quo uerbicausa
manũ maniuiNon seffer: aut conuitio conuitum seddunt irae illius q̃uistcit
in iuriã pertranse undi &cceua nescendi. locũ deder: Nemo enĩ it corcebi¬
dus inueni& qui in lateo in iuria suucem Nonre cipiat Iterꝰ seuiat: sedqu¬
sieffuso accligesto fusdre neces sacrio initescit: estergo & grade lucrũ

Expanded text:
et cum adulteris portionem tuam ponebas? Ideo ergo bene Apostolus et cum adulteris portionem tuam ponebas? Ideo ergo bene Apostolus addidit, quod ex vobis est, hoc est, quod proposito vestro et fidei vestrae convenit; cum malis enim habere pacem et societatem fidei nostrae propositoque non convenit: quamvis et alia in loco possit haberi distinctio. Aliud est enim homines amare, aliud crimina diligere; qui homiergo perfecti sunt, hoc ipso quo oderunt crimina, homines amant, et odio habentes in eis illud quod peccant, illud quod Deus creavit amare non desistunt. locum dent, dupliciter mihi videtur intelligi. Nam et hoc ipso, quod verbi causa manum manu non referunt, aut convicio convicium non reddunt, irae illius qui fecit injuriam, pertranseundi edus invenietur qui, illata injuria, si invicem non recipiat, iterum saeviat, sed quasi effuso ac digesto furore necessario mitescat. Est ergo grande lucrum,
Abbreviated transcription (Latin):
nã ille quimalũ prior It sulit nonsensit malũ esse quoe feccer& qͥuiaute
sedidit ma li eoipso quo a bolai cenlũ motise confes soseꝰ sensire malã eise¬
nonut placce at singulorꝰ uel uirtus ł moriba lioquin contrariao erit illao¬
seruus non essem sed quiuite suoce & morũ atque actuum ten& librcẽ ut
non pos sit &bullo hominum sepre hendiiste bona coraõ omnib: hominib
m̃nosbona corac̃ omnib hominib: hoc estagam norbonco siueillis plocceant
quȩ bona sunt si ue non placecent᷑ : si pos sibile est quod & uobis est cũ omnib:
hominib: pacẽ habentes: sciensa postolus pacem inter quospax hae b&
non &x una paste sed&x utraq: constare nenos alterius animus si
forte inpe catis euenerit ab ono pacis impedire uider&ur mode¬
dicat ccliquis quomodo potest fieni ut pac cẽ cũ omnib: homingb: habeamꝰ
& quid fecciemꝰ descriptura que dicit furẽ uid ebcs& concisr eboes eũ ill

Expanded text:
Nam ille qui malum prior intulit non sensit malum esse, quod faceret: qui autem Nam ille qui malum prior intulit non sensit malum esse, quod faceret: qui autem reddit malum, eo ipso quo ad ulciscendum est motus, confessus est sensinon ut placeat singulorum vel vitiis, vel moribus, alioquin contrarium erit servus non essem , sed qui vitae suae morum et actuum ita tenet libram, ut non possit ab ullo homine reprehendi, iste bona coram omnibus hominibus mus nos bona coram omnibus hominibus, sive illis placeant quae bona sunt, sive non placeant. Siscedat. Sciens Apostolus pacem inter quos pax habetur non ex una parte, sed ex utraque constare, ne nos alterius animus, si forte impacatus venerit, a bono pacis impedire videretur; modedicat aliquis, quomodo potest fieri ut pacem cum omnibus hominibus habeamus? et quid faciemus de Scriptura, quae dicit: Furem videbas, et currebas cum illo,
Abbreviated transcription (Latin):
lit cotis exposnt: consentise enĩ humilibus & amare humils atque in linaere
seccdeos hoc est consuescere imita rieum quicũ in for̃mor ess& for¬
ico serui suscepit & hum liocuitse usque cedmortem Nolite essepri
derses apud uosm & ipsos: quisibi ipsi pruehens es seuide᷑ hic cũ arogcen¬
tia stul tusest n& potenstuerãcscopierliam dĩscire quisuam stultrtiac̃ quas
scepiediam colit: denique in superiorib: hane funs se in eredultats cau¬
sac in iudo is Ipsepcculus edocuit dicens deis quia ignorcortes dĩ iustitiã¬
& suac̃ iustitiam quȩ rerłes statuere iustitiaedĩ Non sunt subiat sicergo & qͥa¬
puosem & ipsũ sapiens est non potest es se sccpiens cepuo dm nullimaelũ pro
ma los defses: si malũ inferre peccao re est & reddere malũ non ut qͥb cħa
uidẽt iustum est sed simile peccatue aut utego arbitror &icc̃ gracuius

Expanded text:
ilitatis exposuit, consentire enim humilibus, et amare humiles, atque inclinare ilitatis exposuit, consentire enim humilibus, et amare humiles, atque inclinare se ad eos, hoc est, consuescere imitari eum, qui cum in forma Dei esset, formam servi suscepit, et humiliavit se usque ad mortedentes apud vosmetipsos. Qui sibi ipsi prudens esse videtur, hic cum arrogantia stultus est. Nec potest veram sapientiam Dei scire, qui suam stultitiam, quasi sapientiam, colit. Denique in superioribus hanc fuisse incredulitatis causam Judaeis, ipse Paulus edocuit, dicens de eis: Quia ignorantes Dei justitiam et suam quaerentes statuere, justitiae Dei non sunt subjecti. Sic ergopud seipsum sapiens est, non potest esse sapiens apud Deum. Nulli malum pro malo reddentes. Si malum inferre peccatum est, et reddere malum, non ut quibusdam videtur justum est, sed simile peccatum
Abbreviated transcription (Latin):
uestimurcdpoeniterłiã &eridrem suumla crimis lecuat : siqui&icm in¬
gemiscit in habita culoisto possitus &acdx pm re diredesi dercat & scm̃de¬
si derium lacrimarꝰ profusionelauat᷑ Iunga muscũ ta lib: loȩ crimacs nostras&i
mitus sociemꝰ : Tristitiacenim quac esec undũ dm̃ est soclutẽ sta bilem ꝑ poeniterłia
operctur : diꝰpsum inuicem senłi ȩrłes: sermoistȩ non natura sui sed interprac&iat¬
one obscurior factuse: hoc eem̃ quod diẽ utita defroctre serhocmus ut de
nobis ipss &it& uelimꝰ proximo sicut& nobis uolumꝰ ut & dñs ineceuaengehodix̃¬
quoce uultis faciant uobis homines eadem & uosfac cite illis Nonceltto
sccpienes sed humilib: conseriierles: suꝑbiam peromnia refu gendã doc&,
hoc enĩ dicit alto serłire: & merito suꝑbia fugiendoce . Eũ scriptura dicat qͥa
initium discedendi aedõ suꝑbice: Beneccutem unosermone institutionẽ hum¬

Expanded text:
nvertitur ad poenitentiam et errorem suum lacrymis lavat, si quis etiam innvertitur ad poenitentiam et errorem suum lacrymis lavat, si quis etiam ingemiscit in habitaculo isto positus, et ad Christum redire desiderat, et sanctum desiderium lacrymarum profusione lavat, jungamus cum talibus lacrymas nostras et gemitus sociemus, nam tristitia quae secundum Deum est, salutem stabilem per poenitentiam em de vobis sentientes. Sermo iste non natura sui, sed interpretatione obscurus factus est: hoc est enim quod dicit, ut ita de fratre sentiamus, ut de nobis ipsis, et ita velimus proximo, sicut et nobis volumus, ut Dominus in Evangelio dixQuae vultis ut faciant vobis homines, eadem et vos facite illis. Non alta sapientes, sed humilibus consentientes. Superbiam per omnia fugiendam docet, hoc enim dicit alta sentire: et merito, superbia fugienda est, cum Scriptura dicit: Quia initium discedendi a Domino, superbia est. Bene autem uno sermone, institutionem hum
Abbreviated transcription (Latin):
quod demonic sibiui debaent esse subieta sed aiteis Nolitegtcudere quic demonia
uobis subi&ta sunt sedgaud&ẽ in quit qui a nom inc uestro scripta sunt In libro
uitae & nos ergosiuideamꝰ abaliquote leopus geriquod incȩlo scrib dignũ sit
si ueiustitae opus siuecaritatis siue pacis ł miseri cordioce & it gestum ut in
libro uitae ieferre meretur debemꝰ gecudere cũ taclib sed& siquidem uideco¬
mus ceberrore conuersum & relitis ignora crłiace tenebris adlucẽ ueritatis
uenis se remis sionem peccator & gratic̃e scĩ spr meruis se debemꝰ gaudere cũtalib:
similiter autẽ flere cũ fleñib: non dmillis quiflent mostuos suos iubemur aut qui
flendã ha s&cularico scienes quod hulus seculi tresticia moste operct᷑ Non sunt
ergo lacrimȩ iungen dee cũ tolib: sedcũ illis flendũ est de quib dicit dñs bea¬
tiquiflent qm̃ ipsi consolabunt᷑ si quifleit prope catissuis siquipost dagsta co¬

Expanded text:
quod daemonia sibi videbant esse subjecta, sed ait eis: Nolite gaudere quia daemonia vobis subjecta sunt, sed gaudete, inquit, quia nomina vestra scripta sunt in libro vitae ; et nos ergo, si videamus ab aliquo tale opus geri, quod in coelo scribi dignum sit, sive justitiae opus, sive charitatis, sive pacis, vel misericordiae, et ita ges sed etsi quidem videamus ab errore conversum, et relictis ignorantiae tenebris ad lucem veritatis venisse, remissionem peccatorum et gratiam sancti Spiritus meruisse, debemus gaudere cum talibus. Similiter autem « flere cum flentibus. » Non cum illis qui flent mortuos suos jubemur, aut qui flent damna saecularia, scientes quod « hujus saeculi tristitia mortem operatur. » Non sunt ergo lacrymae jungendae cum talibus, sed cum illis flendum est, de quibus Dominus dicit: Beati qui flent, quoniam ipsi consolabuntur . Si qui flent pro peccatis suis, si quis post delicta co
Abbreviated transcription (Latin):
tinere tributa &u&tigalia &igunt enĩ nostributco terrae nostrae &ua
ne scaendelig& eos: quodsi ille quinihil habebat inse cessccris & in quo princes
huius mundi ueniens non inuenit quicquã desuis : cũ liberess& soluit tecmen¬
tributũ Venitenim & in mostem utesse & itter mostuos liber: quarło magis
nos neces see istoo tributo ccernis expendere & negotiationis nostrȩ : si tocmei
ne goticmur margicr cas regnicocelorꝰ perdiuersa stemptationes exigentib:
nos spiritib: uectigco lic pensitare ꝗmorem uero & honorem ad illu potius se
quis efficit᷑ ȩcim pec cauerit: debitũ enim pec catũesse in multis & fequerter
ostendimꝰ : uultergo paulus pecat: quidem omne debitu solui n&re manese
omninđ apudnos debitu peccati permanere tamen & num quã cesscre a nobis¬
debitũ caritatis: hoc enĩ & cotidi e soluere & semꝑ debere & peditnobis deniq
querlcce uistutis sit caritas in conse querĩib ponit: quienĩ inquit dilegit ꝓximũ

Expanded text:
inere tributa et vectigalia; exigunt enim de nobis tributa terrae nostrae et ne scandalizet eos . Quod si ille qui nihil habebat in se Caesaris, in quo princeps hujus mundi veniens non invenit quidquam de suis, cum liber esset, solvit tributum venit enim et in mortem, ut esset et « inter mortuos liber, » quanto magis nos necesse est ista tributa carnis expendere et negotiationis nostrae, si tamen negotiamur margaritas regni coelorum, per diversas tentationes exigentibus nos spiritibus vectigalia pensitare! Timorem vero et honorem ad illum potius requis efficitur cum peccaverit; debitum enim peccatum esse in multis et frequenter ostendimus. Vult ergo Paulus peccati quidem omne debitum solvi, nec remanere omnino apud nos debitum peccati: permanere tamen et nunquam cessdebitum charitatis, hoc enim, et quotidie solvere, et semper debere expedit nobis. Denique quantae virtutis sit charitas, in consequentibus exponit. Qui enim, inquit, diligit proximum
Abbreviated transcription (Latin):
ciam solutionem que consister łsquacuis moysi lex quace damunde & quice¬
deõ inmundeo signacuerit in quib: dstinitiones quasdã ponere uoluit ut
populus qui sublege consebat᷑ discerni ꝑ hiuius modi obserualicos aca&ẽ¬
nis gertib: uiderxim & qua diu qͥdẽ populur illos cr̃ & segregatus a cre¬
nisncationib: hac becct᷑ & icm discretio demundis & inmundis nec essiria
ui debat᷑ quae segre grr& & cernes& speciaele populudi a ncotionib: quas
ignor arlicdi xidolor cultꝰ faciat in mundus ubiuesdicnucos fide igeri

Expanded text:
tiam pollutionemque consistere, quamvis Moysi lex quaedam munda, et quaedam immunda signaverit; in quibus distinctiones quasdam ponere voluit, ut populus, qui sub lege censebatur, discerni per hujusmodi observantias a caeteris gentibus videretur: et quandiu quidem populus ille sanctus, et segregatus a caeteris nationibus habebatur, etiam discretio de mundis et immundis necessaria videbatur, quae segregaret et secerneret specialem populum Dei a nationibus, quas ignorantia Dei, et idolorum cultus faciebat immundas; ub
Abbreviated transcription (Latin):
quod acutẽ dc̃ depotestate facc quod bonũ e & ha bebis lacudẽ exea altiur
requeren dũ mihiuid& ñ on enĩ consu&u doe potestatib: sccec ulilacudecr
hos qui non fuerint orminos : nc̃ peecarTes quidem puniunt non pee occrTes
omitat: & enim sciens quod omnes quiin lege p& cauerur᷑ ꝑ legẽ iudica¬
bunt᷑: unum quẽ que autẽ in iudicio illaclax sine dubio argu& secundum
cestũ e ergo quiae indie iudicii habebit &icm ecistis legib lacudem
puddm̃ is quinihil contrastatutas cõmi seritleges cũ dicit᷑ ei ad no
Euge seruebone & fide hr suꝑ pauca fuistifidels suꝑ multa te constituam
sciendũ tamene quodiusto lex non est possita sed iniustis & non subditis sce¬
lestis homicidis coraminatis periuriis & ca&eris qui eiusmodi sunt᷑ pp
enim sur quitiment legem: quia utẽ faccit bonũ hoc est qui nonmetulagis
sed amore bonif acit quodbonũ est iste&iam non sub lege litte sedub

Expanded text:
ebis laudem ex ea, altius ebis laudem ex ea, altius requirendum mihi videtur. Non enim consuetudo est potestatibus saeculi hos qui non fuerint criminosi laudare. Nam peccantes quidem puniunt. Non peccantes omittat: etenim sciens quod « omnes qui in lege peccaverunt, per legem judicabuntur, » unumquemque autem in judicio illa lex sine dubio arguet secundumcertum est ergo, quia in die judicii habebit etiam ex istis legibus laudem apud Deum is qui nihil contra statutas commiserit leges, cum dicetur ei a Domino: Euge, serve bone et fidelis, super pauca fuisti fidelis, super multa te constituam . Sciendum tamen est, quod justo « lex non est posita, sed injustis et non subditis, scelestis, homicidis, contaminatis, perjuris et caeteris, qui hujusmodi sunt. » Ipsi enim sunt, qui timent legem. Qui autem facit bonum, hoc est, qui non metu legis, sed amore boni facit quod bonum est, iste jam non sub lege litterae, sed sub
Abbreviated transcription (Latin):
ut cebste neatisuos abhis qui idolrimmolantur & soenguines uffacatis &
fosnicatione a quib custo diersesuos m& ipsor benecgenłer uecl&e in his
ergo preceptir in quib dicit : nihilamplius inponendũe esse honeris his qui
ex gentib credunt nis ut abstene anse ab his qui ido lis immolantur & san¬
guine sufsacatr & fornicatione : Neq homicidum pro hib&᷑ ne quȩ ad¬
ulterium neq fõstũ neque mas culorum concubitus Nequae caderec
creinina quȩ diuinis & humcnis legibus pdniunt᷑ quod sulla solac quȩ supra
memorauit obseruande dicites se xp̃ianis uidebit᷑ eis dec&ca enis de
omina sccecub logib uindica ł & suꝑ fluum uidȩbat᷑ ȩa nunc eliuina
lege prohibese quae suffici enter humco noc lege pl&tunt᷑: illa solcea
omnic eñi cyminae que uindicaeri uult dr̃ non ꝑcrłestites & pricipes¬
a dos lesiarũ sed permundi iudicem uolut uindicaer: & hoc sciens
pcculus eum ministrũ dinominat & uindice in eum qui quod ma̧lu est agit:

Expanded text:
molantur, et sanguine, et suffocatis, et fornicatione: a quibus custodientes vosmetipsos bene agetis; valete . In his ergo praeceptis, in quibus dicit, nihil amplius imponendum esse oneris his qui ex gentibus credunt, nisi ut abstineant se ab his quae idolis immolantur, et sanguine et suffocatis, et fornicatione, neque homicidium prohibetur, neque adulterium, neque furtum, neque masculorum concubitus, neque caetera crimina, quae divinis et humanis legibus puniuntur; quod si illa sola quae supra memoravit crimina saeculi legibus vindicantur, et superfluum videbatur ea nunc divina lege prohiberi, quae sufficienter humana lege plectuntur, illa sola de omnia enim crimina, quae vindicari vult Deus, non per antistites et principes Ecclesiarum, sed per mundi judicem voluit vindicari; et hoc sciens recte eum ministrum Dei nominat, et vindicem in eum q
Abbreviated transcription (Latin):
uanbod scpiensiao e seruit iustiticoe &omnbus simul uistutib quio
xp̃r esse memorcot᷑ : & i deopleo cere in his dicit᷑ dõ qus impl& uolun¬
tcotoddi sacundũuerbũ quo dipse pronuntiaouit dcens: hice filiusine¬
us meus dil&tus in quobene conplaccui ipsu audite: quiergo audit
dm̃ & seruit x po in quo conplecunt dr̃ plac& lo & probcotus est
hominib: : ꝓtroque quȩ poccissut̃ s&temur & quec eȩ dificetioner¬
hac tom s&ctionter & hicsimilter quace poccis sunt inquit sa t emus
& qua e edificcotiones inuicem & sicut ibi osteridimꝰ quoc hter seotoon
dec hos pitaclitas itec & io quoc liter paexsat condasit in teblegtmusͣ qa¬
& dacuid similiter dicit̃ in quise pococ & setareeam Lic& in lcotinis codi¬
tib: hacbeat᷑ sequere ecõ: satocie taomen& icã ibiscriptu est In quom uido÷
pccx & effugeotao uelut subter fugit cobhomnib: Eontranio ab his
quixpm dedicerunt & i pñseruiunt &iam fugitaons cons&tanda est

Expanded text:
 sapientiae, servit justitiae, et omnibus simul virtutibus, quae Christus esse memoratur. Et ideo placere in his dicitur Deo, quia implet voluntatem Dei secundum verbum quod ipse pronuntiavit, dicens: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi bene complacui, ipsum audite . Qui ergo audit Deum, et servit Christo in quo complacuit Deus, placet Deo, et probatus est hominibus. Itaque quae pacis sulitatem sectantes, et hic similiter, quae pacis sunt, inquit, sectemur, et quae aedificationis in invicem; et sicut ibi ostendimus qualiter sectanda sit hospitalitas, ita et hic qualiter pax sectanda sit intelligamus, quia David similiter dicit: Inquire pacem et sectare eam . Licet in Latinis codicibus habeatur sequere eam, sectare tamen etiam ibi scriptum est, in quo hoc pax et effugata velut subterfugit ab hominibus: e contrario ab his qui Christum didicerunt et ipsi serviunt, etiam fugitans consectanda est,
Abbreviated transcription (Latin):
ma gis concupiscit &destcit anima mea in dm̃ uiuum quidiligitxp̃m quando de
iteid cogit& qui &icm suc omnia quace cũq hab& seliquit ut requat᷑ xp̃m
quixpm dilagit quaendo f telso testimonium dicit cũ sciat ipsũ quẽ dilegit
bebe at cestũ c̃ enĩ quod qui non dilꝑgit᷑ proximũ nesciatxp̃m: && hoc scientes

Expanded text:
magis, Concupiscit anima mea in Deum vivum . Qui diligit Christum, quando de magis, Concupiscit anima mea in Deum vivum . Qui diligit Christum, quando de furto cogitet? qui etiam sua omnia um diligit, quando falsum testimonium dicit, cum sciat ipsum quem diligit habeat: certum est enim quod qui non diligit proximum nesciat Chris
Abbreviated transcription (Latin):
urlur: Puto tamen & in hocuoluit nos a postales ecliquio conpendionis discex
c̃sidib gerius sequiras quisit proximꝰ noster disces inc euangelio illuesseo
lario percura nostra & dilegentia ł ipsi pcculo uel omni qui aecdesiae pra¬
est duos denarios Noui acu&eris testa merłi ad nostrȩ curȩ ocessit expexscs:
hunc ergo ꝓximũ diligamꝰi omnem legem & uniuersa mandata in ipsius amore
conplemus: finis enĩ legis xp̃s adiustitiam omnicredenti n& eri ullopac
potest ut qui etoto corese & extotis uiscerib: suis dilegit xpm fecciat c liquid quai
non pla c& xp̃o illumeñ quidilegit non solũ quia noñoc cidit quod prohiba lo
dne iraescit᷑ fratrisuo quia itao dil&tat᷑ illequẽ dilegit : & non solũ ñ ftccitꝰ
cedulterium: se dn& mulerem pespicit ad concu piscendũ seddicita dipsum

Expanded text:
vantur. Puto tamen, quod in hoc voluit Apostolus aliquid compendiosius dicere. vantur. Puto tamen, quod in hoc voluit Apostolus aliquid compendiosius dicere. Nam si diligentius requiras, qui sit proximus noster, disces in Evangelio illum esselario pro cura nostra, et diligentia, vel ipsi Paulo, vel omni qui Ecclesiae praeest, duos denarios. Novi ac Veteris Testamenti, ad nostrae curae concessit expensas. Hunc ergo proximum si diligamus, omnem legem et universa mandata in ipsius amore complemus. Finis enim legis Christus, ad justitiam omni credenti, nec fieri ullo pacto potest, ut qui ex toto corde et ex totis viribus suis diligit Christum, faciat aliquid quod non placeat Christo. Illum enim qui diligit, non solum non occidit, quod prohibet lex, sed nec irascitur fratri suo, quia ita delectatur in illo quem diligit, et non solum non facit adulterium, sed nec mulierem respicit ad concupiscentiam, sed dicit ad ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
tatłi huius bonibre uiter collegens aigdl&tio proximo malũ nonoperatur
plenitu do ergo legis est dil&tio supra dixerat quia quidiligit proximum legẽ
impleuit: & quia dfficileuidebat᷑ quomodo possit quis omnem legem inuno
complere sermone plenissima sediditrationem dicens : dil&tio ꝑximo malum
non operat᷑: &ideo plenitudo legisẽ dil&tiõ pone enim persingula mandata
legis dil&tionem & uide quã faccile cuncta conplentur: numquid quidilegit
proximum occidere eum potest : cestum est quod nemo quẽ dilegit interficiat :
ester godil&tio perquã impleat᷑ mandatum quod percipit᷑ Non occides &iterꝰ
nũ quid qui proximum suum diligit inuxorem eius aedulterium cõmitut ui¬
quã profetõ siergo diligas proximum n&c adulterium cõmĩteii similter& qui
dilegit proximum fac lsum caduersum eum testimonium nondicit: sunilter&cae
tera mandacta legis sisiterga proximum dilatio: absq: acliquo lacboreser¬

Expanded text:
i hujus boni, breviter colligens ait. Dilectio proximi malum non operatur. Plenitudo ergo legis est dilectio. Supra dixerat, quia qui diligit proximum legem implevit, et quia difficile videbatur, quomodo possit quis omnem legem in uno complere sermone, plenissimam reddit rationem dicens: Dilectio proximi malum non operatur, et ideo plenitudo legis est dilectio. Pone enim per singula mandata legis dilectionem, et vide quam facile cuncta complentur. Nunquid qui diligit proximum occidere eum potest? Certum est quod nemo quem diligit interficiat. Est ergo dilectio, per quam impleatur mandatum quod praecipitur Non occides. Et iterum. Nunquid qui proximum suum diligit in uxorem ejus adulterium committit? Nunquam profecto. Si ergo diligis proximum, nec adulterium committis, similiter, et qui diligitera mandata legis, si sit erga proximum dilectio, absque aliquo labore ser
Abbreviated transcription (Latin):
in hoc ipsum instatTes: Ordinat quidem ꝑ hȩ poculus aec lesiam di
ut nihil aoduersi principib & potestatib sȩculigerens ꝑqui&em & tran¬
quillita eem uitae opus iustitiae & pia &atis &x eneat : sie nim ponamus
erbigrcota credertes xp̃o potestatib scc ex uli non es sesubi&tos tribu¬
ta non seddere acuecti gahao pensitare nullitimorem Nulb honore
defferre nonne ꝑ hac rectorꝰ & principium merito insem& ipsos arma
nueste reNł & ꝑ secutores quidem suos excus ecbiles insem& ipsos uerdculpac¬
biles foccererħ Noneni fidei sed contumatiaȩ causco inpugnare uides ent
& ess& eis causa quidem mostis digna meritũ uero mostis indignũs : haec¬

Expanded text:
i desiderent. Ordinat quidem per haec Paulus Ecclesiam Dei, ut nihil adversi principibus et potestatibus saeculi gerens, per quietem et tranquillitatem vitae, opus justitiae et pietatis exerceat. Si enim ponamus, verbi gratia, credentes Christo potestatibus saeculi non esse subjectos, tributa non reddere, nec vectigalia pensitare, nulli timorem, nulli honorem deferre; nonne per haec rectorum et principum merito in semetipsos arma converterent, et persecutores quidem suos excusabiles, semetipsos vero culpabiles facerent? Non enim jam fidei, sed contumaciae causa impugnari viderentur, et esset eis causa quidem mortis digna, meritum vero mortis indignum. E
Abbreviated transcription (Latin):
intullis semer batãqͥb penciperint bena tamen uide cemꝰ ne foste adignius
& liquid mandoct huius corianeat nell&tus dicit eni & hie re miaes proph&a¬
cedpea tricem̃ filiam babilonis habȩs̃ atrbonesignis sedes suꝑeos hierus ibut
in cdiutorium fostar siergo &ino isti carbones ignis qui congregictłir suꝑ
caput inumici ad ced iutoriums ipsus congregant᷑: Potest enim fieri uitc̃mus
fexrus ebaerbarus in imici siseriat beneficium nostru si hunranitatem
sice ffactũ sipieatẽ uideat compunctionem cordis cacpiat cõmissi poe ntudin
gerat & & hoc ignis in eo quidã succendat᷑ qui eum procomisi consti ertia
torqueat & cedurat: &istier a trbonesignis qui suꝑ caput eiꝰ & nostromi¬
sericordiae: & piu&ati sopere congreganł : Capuð̵ueso principale cor¬
dis aeppellat᷑: & merito ca putdicit᷑ cuius inellatu & prudertia membra
seguntur uni uersa: Noliuin i anna lo sed uince inbonoma lũ: uincitur a ma¬

Expanded text:
 ne forte dignius aliquid mandati hujus contineat intellectus. Dicit enim Hieremias ad peccatricem filiam Babylonis: Habes carbones ignis, sede super eos, hi erunt tibi in adjutorium. Fortassis ergo, et isti carbones ignis qui congregantur super caput inimici, ad adjutorium ipsius congregantur. Potest enim fieri, ut amens, ferus, et barbarus inimicus, si sentiat beneficium nostrum, si humanitatem, si affectum, si pietatem videat, conpunctionem cordis capiat, commissi poenitudinem gerat. Et ex hoc, ignis in eo quidam succendatur, qui eum procommissi conscientia torqueat et adurat. Et isti erunt carbones ignis, qui super caput ejus ex nostro misericordiae et pietatis opere congregantur. Caput vero, principale cordis appellatur, et merito caput dicitur. Cujus intellectu et prudentia membra reguntur universa. Noli vinci a malo, sed vince in bono malum. Vincitur a ma
Abbreviated transcription (Latin):
sed ñ secundũ scierlia: similiter ccutem dici potest : & de glo quiaefidemdĩ hab&
sed nons&undu scierłice siignor& quia fides dĩ sin eoperib: mortua ẽ & quicc fi¬

Expanded text:
sed non secundum scientiam. Similiter autem dici potest et de alio qui fidem Dei habet, sed non secundum scientiam. Similiter autem dici potest et de alio qui fidem Dei habet, sed non secundum scientiam, si ignoret quia fides Dei sine operibus mortua est.
Abbreviated transcription (Latin):
t hectas de quo in primo libro macheche orꝰ scriptũ eꝰ qui& relatus est anlero
đ & ithremuerunt senes eius & cescendit fundr ei secundũ iudiciumꝰ borꝰ omnun
ꝗelus & emulatio secundũ scierłioem fuihudeorꝰ uend zelus nonerat secundũ
scioniam id ciscoquic ignorabaent diiustitiac̃ propriamd eebant᷑ idestque
hominb iustiticbuidebat̃ in plere tumutiq ipsos magis di iustitiece quȩ
est xp̃s conuenerit oboȩ diss se duidenunc nefoste nonillis solis dici sermoistȩ
uidebactꝰ quice ⁊elũ hacbent s eo nons &cundũsciorłia simliterenim potest cdi¬
pore apostuluss& deccliis quiatestimonium perhibeo eis quodt morem diba¬
becent sed non secundum scierlicom & deccliis quiao eocritec tẽdi becbent seonꝰi
cundũ scienłiamssienim h&beat quis aff&ctu erga dm̃ignose autẽ quice cantas
pactiens e de b& es seb enigna: non in uidens ñ ꝑperẽ agens ñ in flatee noncem¬
coffactu dilegaotdm̃ conp&enter: & a dipsum dic&̃ qui e cacritate di hab&

Expanded text:
s est in lege Dei, et intremuerunt renes ejus, et ascendit furor ejus secundum judicium. Horum omnium zelus et aemulatio secundum scientiam fuit; Judaeorum vero zelus non erat secundum scientiam, idcirco quia ignorantes Dei justitiam, propriam conabantur, id est, quae hominibus justitia videbatur, implere, cum utique ipsos magis Dei justitiae, quae est Christus, convenerit obedire. Sed vide nunc ne forte non illis solis dici sermo iste videatur, quia zelum Dei habent, sed non secundum scientiam. Similiter enim potest dicere Apostolus et de aliis, quia testimonium perhibeo eis, quod timorem Dei habeant, sed non secundum scientiam, et de aliis, quia charitatem Dei habeant, sed non secundum scientiam: si enim habeat quis affectum erga Deum, ignoret autem quia charitas patiens esse debet, esse benigna, non invidens, non perperam agens, non inflata, non ameum competenter, et ad ipsum dicetur quia charitatem Dei habet,
Abbreviated transcription (Latin):
ualde mnor&uo & incord& uo& in manbtuis ut faccia sillud: Eũ ergo ha
& deutesonomio csumpta sint: &ccpostolus scribat qͥ a iustitia quȩ ee fide e
ipsec hace dicit quae estxp̃s sine dubio quȩ indeutero nomio dicunim:
põs & xp̃odicta esse pronuntiacuit: ipse est ergo qui dixitꝰ maendat
hoc quod ego douob̵ hodie none suꝑ & altac tũ ccte neq longeate &c&era
que se quunꝰ ꝯ quidergo est quod ꝑ hõc apõs doc& nescilie& dicamꝰ in corde
diffunditꝰ quippe qcũ ers& inerris dicebat : quicc esr& & in caelos sic em̃
loqba t᷑ &depostolos suos nemoascendet in caelũ nisi quide cacelo descen¬
dit filids hominis qe in caeloꝰ Non dix̃ qui fuit seo qͥẽ in caelo: &runsus:¬

Expanded text:
o, et in corde suo, et in manibus tuis, ut facias illud . Cum ergo haec de Deuteronomio assumpta sint, et Apostolus scribat quia justitia, quae ex fide est, ipsa haec dicit, quae est Christus; sine dubio quae in Deuteronomio dicuntur, Apostolus a Christo dicta esse pronuntiat. Ipse est ergo qui dixit: Mandatum hoc, quod ego do tibi hodie, non est superexaltatum a te, neque longe a te, et caetera quae sequuntur. Quid ergo est, quod per hocdiffundatur. Quippe qui cum esset in terris, dicebat quia esset et in coelo. Sic enim loquebatur ad apostolos suos : Nemo ascendit in coelum, nisi qui de coelo descendit, Filius hominis qui est in coelo; non dixit, qui fuit, sed q
Abbreviated transcription (Latin):
pẽsiaebhoniib lacuderi uult & alius a bsttxens potest dici sedns securdum
scienłiamsipraptere seiunaet ut hominob paereat : & sic ꝑ singula queq que
hccbemꝰ telu operis bonsedpꝰ secundũ scieniam & ideodcendec prcc&cipue
est opera scierlic ne res nobis infiliciter accidatut in fidepositi frustramur
cefide & Nelũ baebetses bonorꝰ decida mꝰ er bonis insccut ẽ seox quice porest quis
sis cierłiam ĩ boc beat euce nes cere infide lcu diipsum pceulũ quib doẽdicenem
nisssinaccusac credidistis cec ceclit ergosin&cccusa credidisse his quiscierlie
opera nondoent ut ieo quo crediderurł &icc̃ NnTellactũ uerita tirececipiuss :
demq & eo postulus hacnoes sedeffereniia mfideisi molicitor tracdite & fidei
que e secundũ sciericom praeuidenes dicebcosł codsecluatorem auge no¬
bis fidem hoc e ut hacberses eum fidem que ñe fecundũ sciersiam uonhebe¬
cemus et ecem que est secundũ scierlia mirsimore sud cist esti monium ꝑ hnbct

Expanded text:
pe si ab hominibus laudari vult. Et alius abstinens potest dici, sed non secundum scientiam, si propterea ut hominibus appareat. Et sic per singula quaeque quae habemus zelum operis boni, sed non secundum scientiam; et ideo danda praecipue sunt opera scientiae, ne res nobis infeliciter accidat, ut in fide positi frustremur a fide, et zelum habentes bonorum decidamus a bonis. Vis autem scire quia potest quis, si scientiam non habeat, evanescere in fide? audi ipsum Paulum quibusdam dicentem: Nisi sine causa credidistis . Accidit ergo sine causa, credidisse his qui scientiae operam non dant, ut in eo quo crediderunt etiam intellectum veritatis accipiant. Denique et Apostoli hanc esse differentiam fidei simpliciter traditae, et fidei quae est secundum scientiam pervidentes, dicebant ad Salvatorem, Auge nobis fidem, hoc est, ut habentes eam fidem, quae non est secundum scientiam, habeamus et eam quae est secundum scienti
Abbreviated transcription (Latin):
hocergo modo &icmxp̃s qẽ uerbũ ħi possibiltate quidem iuxtanos
hoc est iuxta omnem hominẽ esse credenduse tac̃quac rato pcoruuls effica¬
cico uerd tunc inme es sedic&ur cũ in oremeo confessus fuero dnm̃ ibm̃

Expanded text:
hristus, qui est Verbum Dei, possibilitate quidem juxta nos, hoc est, juxta omnem hominem, esse credendus est, tanquam ratio parvulis: efficacia vero tunc mecum esse dicitur, cum in ore meo confessus fuero Domi
Abbreviated transcription (Latin):
in hiero solimis sed ego non faccio eariorem animã meã mihi sicergo &
isccicos sciebat quidem s& un dũ seesse & interficiendũ ab impiis dud&¬

Expanded text:
in Hierosolymis, sed ego non facio chariorem animam meam mihi ; sic ergo et in Hierosolymis, sed ego non facio chariorem animam meam mihi ; sic ergo et Isaias sciebat quidem secandum se esse, et interficiendum ab impiis; aude
Abbreviated transcription (Latin):
didit adisrachelatutẽ quid dicit & superiora quidem ad gertes sequerliaue¬
Idꝰ exponit codisracheles se referenda inqͥbait Tota die cxpandima nꝰ meas
aud& &dicit udect mͦ quidaud & ł que hic proph&e doceat᷑ audacia sun¬
tendam uerbis beatistephani dicentis quẽ enĩproph&cerꝰ ñpsequuti suri
pootres uestriquiaednuntiabant decaduentu iust tunc iscciae intellegimꝰ
ccudacciã quiꝑ secutionb & moste proposita ausus e tamende ceduer iulust
precediccre & probono ccud& &iã mori In quotamen fimul & illud oster¬
dit᷑ quiañ ut & liqui putant proph&ȩ nesciebant quid dicererł & quasi
celienato sensu suo ꝓph&abcent quode nĩ dicit copostulus deisccice quic au¬
da & dicit hoc indicat quia mostem contempnens & persexutionesquȩ in se¬
rebaont᷑ quaẽ uis scir& sibi inminere periculum÷ cud& tm̃& prdedicatuerbum
dĩ sicut e ipse paulus dicebat: scio quic uincula & caerceres manentme

Expanded text:
d Israel autem quid dicit? Superiora quidem ad Gentes, sequentia vero exponit ad Israel esse referenda. Tota die expandi manus measaudet et dicit, videamus quid audeat, vel quae hic Prophetae doceatur audacia. Si intendamus verbis beati Stephani dicentis: Quem enim prophetarum non persecuti sunt patres vestri, qui annuntiabant de adventu justi? tunc Isaiae intelligimus audaciam, qui persecutionibus et morte proposita ausus est tamen de adventu justi praedicare, et pro bono etiam audet mori; in quo tamen simul et illud ostenditur, quia non ut aliqui putant Prophetae nesciebant quid dicerent, et quasi alienato sensu suo prophetabant. Quod enim dicit Apostolus de Isaia, quia audet et dicit, hoc indicat quia mortem contemnens et persecutiones, quae inferebantur, quamvis sciret sibi imminere periculum, audet tamen et praedicat verbum Dei; sicut et ipse Paulus dicebat: Scio quia vincula et carceres manent me
Abbreviated transcription (Latin):
sci& is ccutem postec&adi dit: Quicsicutegodin & ma gister luipedesuestior
Nor inuicẽ lac uacte pedes clterutrũ emplũ eninꝰ dediuobis : Vii deccmꝰ¬
ergo quod sitistud exemplum quo magistri discipulorꝰ lcuare debecent
pederccut dequa aqua lacua resiquis inueniat coquã inuarm & siquis ac¬
cipicet bibere cebihũ & cqua illa fiat in eo fonscqua e sac lieriis inuitcõ
& ernã : istede hacc aqua doctrinȩ spiritiths potestlauare pedes discipu¬
lorum: & omner & ccnima ipsor inmunditias sordesque diluere & hoc fa¬
ciens dectum a magistid impleuit eemplum:spexios sunter gopedes aeuan

Expanded text:
ter lavi pedes vestros, et invicem lavate pedes alterutrum: exemplum enim dedi vobis . Videamus quod sit istud exemplum, quo magistri discipulorum lavare debeant pedes, aut de qua aqua lavare. Si quis inveniat aquam vivam, et si quis accipiat de baptismo, et aqua illa fiat in eo fons aquae salientis in vitam aeternam, iste de hac aqua doctrinae spiritualis potest lavare pedes discipulorum, et omnes ex animo ipsorum immunditias sordesque diluere; et hoc faciens, datum a magistro implevit exemplum. Quae autem bona sin
Abbreviated transcription (Latin):
antopubes scit hec erpĩ aniuero non est unae genr sedex omnib genib
umpopulus e ideo moysespsdium mohonone Nongentem ectm nomo¬
tu nurte qiuie nonenatune gens seci siitoc dicipotest omniun rari¬
tium gemsuerũ excludi uidebimur in his quaȩ subseguntur ubidi¬
cit ingence insensatã in irẽuos inclucã quod etgentȩ eccm & inst¬
pientem
Nomina uerit : uerꝰ ne hoc quidem fccmulurdi moyses contumdiã fcocit populo di:
ut sit sccpiens apud dm̃ & qui anon cognouit mundus ꝑscopieriiã cim̃ placebatdo
perstultitam pra edications sacluos feccerecredenes & quicꝑ precedicat¬
onem crucis xp̃iquȩ eststultitia genłib: congregabit᷑ Populus qͥficet in hoc mun¬
dostultꝰ ut sit sa piens copudđm : Pracscunt᷑ ergo lude quod ipsis excuscrłib: &de
de hocmssterio esccias aud& &dicit inuentꝰsum ñ quȩ rerłibi me paclaemappa¬

Expanded text:
aut Arabes Scythae. Christiani vero non est una gens, sed ex omnibus gentibus aut Arabes Scythae. Christiani vero non est una gens, sed ex omnibus gentibus unus populus: et ideo Moyses pro summo honore non gentem eam nominavit, quia non erat una gens, sea, si ita dici potest, omnium gentium gens. Verum excludi videbimur in his quae subsequuntur, ubi dicit: In gentem insensatam, in iram vos inducam: quod et gentem eam, et insipientem nominaverit. Verum ne in hoc quidem famulus Dei Moyses contumeliam facit populo Dei;ut sit sapiens apud Deum: quia non cognovit mundus per sapientiam Deum, placuit Deo per stultitiam praedicationis salvos facere credentes : et quia per praedicationem crucis Christi, quae est stultitia gentibus, congregabitur populus qui fiat in hoc mundo stultus, ut sit sapiens apud Deum. Irascuntur ergo Judaei quod ipsis excusantibus et de hoc mysterio Isaias audet et dicit: Inventus sum a non quaerentibus me: palam
Abbreviated transcription (Latin):
nuncuero ut sibimoris est &iã deirr ł subiun ger: &iult quo dinex cusabi¬
ls sit irł testib idoneis ⁊ probare ipseinquit moyser dicit ox ꝑ sonacduego
cedemul cendũ uos cedducã inñ gerse dexp̃ia nis nine dubio dicens qui
ado aedemulandũ prioris popub increduli & ⁊temptoris a sumt is̃ sedui¬
dẽ ccdo fostoes sis gerłemadõ fi deimerito & deuotionis el&tã : moyses
iniuriosius pellas se cũ dicit in nongentẽ &itee nihibducere utn&e
gerẽ eã ceppellare clign& : aut&si appellat insipienem nominare sod
ñ est iniuriosus moosesiut pute amicus d erga el&tos eiꝰ nex contum a
uidebit᷑ in sermonẽ sirctio sermonis aꝓpacreat:unccq̃ qr gens uerbicausa
ae poptiorꝰ Auti ierũ aut io abita rꝰ pro eo quod proprust enminis & lingua
& bcebitu & morib atq institutis discernit᷑ gensilloc ł illa appellartua
& neqr soti ae g ptia liquando dicunt᷑ neq moabitȩ idumes appellantꝰ

Expanded text:
nunc vero, ut sibi moris est, etiam de Israel subjungit, et vult quod inexcusabilis sit Israel testibus idoneis comprobare. Ipse, inquit, Moyses dicit, ex persona Dei: Ego ad aemulationem vos adducam in non gentem, de Christianis sine dubio dicens, qui a Deo ad aemulationem prioris populi increduli concepti et assumpti sudeatur fortassis gentem a Deo fidei merito et devotionis electam Moyses injuriosius compellasse, cum dicit in non gentem, et ita nihili ducere, ut nec gentem eam appellare dignetur; aut si appellet, insipientem nominare: sed non est injuriosus Moyses, utpote amicus Dei, erga electos ejus: nec contumelia videbitur in sermone, si ratio sermonis appareat. Unaquaeque gens, verbi causa, Aegyptiorum, aut Syrorum, aut Moabitarum, pro eo quod propriis terminis, et lingua, et habitu, et moribus, atque institutis discernitur, gens illa vel illa appellatur, et neque Syri Aegyptii aliquando dicuntur; neque Moabitae Idumaei appellantur;
Abbreviated transcription (Latin):
esse nequitis quic ergomssi sunt cadpredicationem :: Idenco de his qui aebip¬
somisisunt scriptue : quoo speciosi pedes eucengeh ⁊ antumbona : quod pe
des hic sp&ciosos noncorporader sed spiritales dicat puto quod quac̃uis oomi¬
us sit quis lit tere nega repossit:neq: enim iniore dicuh deduca aepostolicũ
sensum sut euange iistarꝰ pedes corporeis oculis uidery possunt Putetab eo
decoros dici & speciosos sed illi sunt decori & speciosipeder: quiambulant ꝑ¬
iccin uitae: secundum illũ enim quidix̃ Ego sumuia intellegere decoros
& speciosos aeuan ge h ⁊ antium pedes qͥpestolem uicm merentur incedere:
istisunt pedesiquib: & pcculus cursum cucuris sedicitr& sc currer. ut conprȩ¬
hendact: idest uigoramiinae : quoten dit᷑ & ꝓperatia dcaelui : gratifice aute
pedes istosesse firmabis: quos ihis discipulis lacuat & linteo quo precinitos est

Expanded text:
esse nequitis. Quia ergo missi sunt ad praedicationem, idcirco de his qui ab ipesse nequitis. Quia ergo missi sunt ad praedicationem, idcirco de his qui ab ipso misi sunt scriptum est: Quam speciosi pedes evangelizantium pacem, des hic speciosos non corporales sed spiritales dicat, puto quod quamvis amicus sit quis litterae, negare non possit. Neque enim in id ridiculi deducet apostolicum sensum, ut Evangelistarum pedes qui corporeis oculis videri possunt, putet ab eo decoros dici et speciosos; sed illi sunt decori et speciosi pedes, qui ambulant per viam vitae. Secundum illum enim qui dixit: Ego sum via , intellige decoros et speciosos evangelizantium pedes, qui per talem viam merentur incedere. Isti sunt pedes quibus et Paulus cursum cucurrisse se dixit, et sic currere, ut comprehendat , id est vigor animae quo tenditur et properatur ad coelum. Gratifice autem pedes istos esse firmabis, quos Jesus discipulis lavat, et linteo quo praecinctus est
Abbreviated transcription (Latin):
in hoc magis ꝑ predicantũ sermonem x p̃m ostenditacudiri: Inqͥb: se¬
cundum eac quȩ supracdiximꝰ xp̃r loqui & docere monstrat᷑ Quomoaute
predicabunt nisimit tantur diffiee cultas mihiquȩ dam in hoc sermo¬
ne uid& ex surgere sienimiteo intellegamꝰ quod propterea non p̃clicet᷑
qͥ nonmitant᷑ pullo autem predicaente non cuhient noncrederłes
autẽ non in uocabunt non inuocacrtes ñsclucebunt᷑ collegit᷑ & his¬
ut causeo qui a non r̃ sceluat ecdinitium redecet auitoris. Qui ñ miserit
prediccenes
sed magisco dillum nos quir&tior estintelligentiace tramitem deflectamꝰ:
& quod dixit: quomodo autẽ predicabunt nisiinit tart sic accipiamꝰ quicc
dicitapõs nos pracacones & predicatores xp̃in possum prȩdicare nec ad¬
Nuntiandi nobis uirtues ulle subsistera : nisi adess& nobis ipsequimisit
quodsi predicantib: nobisccudiae non uultir uestraiam culpac est : & ficcudi¬
ettes non creditis : & non credentes non inuoca tin & non inuocccrtes sclui

Expanded text:
 praedicantium sermonem Christum ostendit audire, in quibus secundum ea quae supra diximus Christus loqui et docere monstratur. Quomodo vero praedicabunt nisi mittantur? Difficultas mihi in hoc sermone videtur exsurgere. Si enim ita intelligamus, quod propterea non praedicent, quia non mittantur, nullo autem praedicante non audient, non credentes autem non invocabunt, non invocantes, non salvabuntur. Colligitur ex his causa, qua non spraedicantes. Sed magis ad illum nos, qui rectior est, in intelligentiae tramitem deflectamus, et quod dixit, Quomodo autem praedicabunt nisi mittantur? sic accipiamus, quasi dicat Apostolus: Nos praecones et praedicatores Christi non possumus praedicare, nec annuntiandi nobis virtus ulla subsisteret, nisi adesset nobis ipse qui misit. Quod si praedicantibus audire non vultis, vestra jam culpa est; et si audientes non creditis, et no