comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sub quarta ȩcate inuentꝰ : thesaur᷑ in⁊ agro. ꝓpheciȩ latuisse. Inde unꝰ ꝓphe
accessiss& captiuitas illa quȩ facta ÷ inchaldeis. margaritȩ longe diũ quesitȩ
fictilib: sacram̃talegis & ꝓpharũ & eructant usq infinẽ scłi ornam̃toꝵ p̃tio¬
sissima noua & uetera diunoꝵ eloqͥoꝵ mysteria. Hec qͥa ñ nulli doctoꝵ ita tra¬
dunt ut diximꝰ. ideo nos paucis tetigisse pociuꝰ quã explanasse sufficiat Sed dili¬
gens lector c̃sideret utrũ plussimul octo parabolȩ cũ suis octo beatitudinibus
c̃ ueniant iunctȩ. anita ut uolunt sicũ his ȩtatib scłi c̃parent᷑ . Nã hoc certũ est
qͥa ñ absq mysterio tales totidẽq parabolȩ simul iungunt᷑ unqͥb & octonariuꝰ
c̃format᷑ numerꝰ : & mysteria humanȩ salutis occultant᷑ iudeis & panduntur

Expanded text:
sub quarta aetate, inventus sub quarta aetate, inventus accessisset captivitas illa quae facta est in Chaldaeis, margaritae longe diu quaesitae fictilibus Sacramenta legis et prophetarum, et eructant usque in finem saeculi ornamentorum pretiosissima, nova et vetera divinorum eloquiorum mysteria. Haec, quia nonnulli doctorum ita tradunt, ut diximus, ideo nos paucis tetigisse potius, quam explanasse sufficiat. Sed diligens lector consideret, utrum plus simul octo parabolae, cum suis octo beatitudinibus, conveniant junctae, an ita, ut volunt, si cum his aetatibus saeculi comparentur. Nam hoc certum est, quia non absque mysterio tales totidemque parabolae simul junguntur, in quibus et octonarius conformatur numerus, et mysteria humanae salutis occultantur Judaeis, et panduntur
Abbreviated transcription (Latin):
ȩtatib: c̃tuler : eo qͦd c̃ gruere uideat᷑ qͥc ꝗd in singulis dictũ ẽ singulis sđi
tẽporib ita ut in pͥma ȩtate scłi scilic& in adã pͥmũ. deinde cam̾: sic que
ꝑ omnẽ illã ȩtatẽ diaboł acsi inimicꝰ & hostis zizaniã suꝑ seminauerit
in medio tritici. & corrupit naturã humanigeneris. Deinde scđa ȩtate
noe qͣsi granũ sinapis paruuꝰ numero creuit ingentẽ magnã dilatatis
genealogiarũ ramis & facta ÷ arbor frondosa nimis. Porro ferm̃tum
t᷑oiȩ parabolȩ ȩtatẽ designat inqͣ fides patris nr̃i abrahȩ efferbuit. &
dĩ tũ deinceps ferm̃tauit mundũ: Incuiꝰ semine. benedicent᷑ om̃s gs t̃rȩ
Et in hac qͥppe scłi ȩtate pͥmũ synagoga ferm̃tũ legis accep̃. qͦ tota ẽsꝑsa
est massa noui testam̃ti testificata alege & ꝓpħis. Hinc iã intẽpore daiud qͣsi

Expanded text:
aetatibus contulerunt, eo quod congruere videatur quidquid in singulis dictum est singulis saeculi aetatibus contulerunt, eo quod congruere videatur quidquid in singulis dictum est singulis saeculi temporibus, ita ut in prima aetate saeculi, scilicet in Adam primum, deinde Cain, sicque per omnem illam aetatem diabolus ac si inimicus et hostis, zizaniam superseminaverit in medio tritici, et corrupit naturam humani generis. Deinde secunda aetate Noe quasi granum sinapis parvus numero crevit in gentem magnam dilatatis genealogiarum ramis, et facta est arbor frondosa nimis. 607 Porro fermentum tertiae parabolae aetatem designat in qua fides patris nostri Abrahae efferbuit, et Dei tum deinceps fermentavit mundum, in cujus semine benedicentur omnes terrae. Et in hac quippe saeculi aetate primum Synagoga fermentum legis accepit, quo tota conspersa est massa Novi Testamenti testificata a lege et prophetis. Hinc jam in tempore David quasi
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ut timor gehennȩ fideles absorbeat. aut spes beatitudinis iactant᷑ nos ele¬
uet : sed humilitas sẽꝑ uirtutes qͣs oꝑat᷑ inse rec̾dat. Ecce matheuꝰ in p̾sen¬
tiarũ octo parabolarũ genera ꝓposuit. qͣs si uolueris lector octo beatitu
dinib c̃ferre. inuenies ualde in inuicẽ easdẽ c̃gruere : ñ solũ numero ue¬
rũ & doctrinȩ exẽplo: quãuis alii uoluerint easdẽ septẽ ẽẽ dicentes. quod
nouissima iteratio sit p̃cedentis. Dixer̃ enĩ hoc : ut septẽ c̃ uenirent dieb:
qͥb factꝰ ÷ munđ : qͥa & sic pͥma parabolarũ de initio uidetͣ mundi sonare
ꝗ seminatũ ÷ qͥc ꝗd post creuit infruge. uł uiciatũ qͥc ꝗd demũ apparuit
insemine: Porro nouissima earũ quȩ sagenȩ c̃parat᷑ ad finẽ tendit scłi.
in qͣ dictũ : sic erit inc̃sũ mationẽ scłi. Reliq̃s uͦ sex in medio. sex mundi

Expanded text:
non ut timor gehennae fideles absorbeat, aut spes beatitudinis jactanter nos elenon ut timor gehennae fideles absorbeat, aut spes beatitudinis jactanter nos elevet, sed humilitas semper virtutes quas operatur in se recondat. Ecce Matthaeus impraesentiarum octo parabolarum genera enies valde invicem easdem congruere non solum numero, verum et doctrinae exemplo; quamvis alii voluerint easdem septem esse, dicentes quod novissima iteratio sit praecendentis. Dixerunt enim hoc, ut septem convenirent diebus quibus factus est mundus; quia et sic prima parabolarum de initio videtur mundi sonare, quo seminatum est quidquid post crevit in fruge, vel vitiatum quidquid demum apparuit in semine. Porro novissima earum quae sagenae comparatur ad finem tendit saeculi, in qua dictum est: Sic erit in consummatione saeculi. Reliquas vero sex in medio sex mundi
Abbreviated transcription (Latin):
doctor inȩccła eẽ deb& quȩ. ẽ. regnũ cȩ̨loꝵ. nisi thesaurũ noui ac ueteris testa¬
m̃ti ꝓferre possit inplebes. Deb& nãq antiquã adȩ p̃uaricationẽ itaꝓñtiare.
ut idoneuꝰ sit xp̃i nouȩ gr̃ȩ beneficia. & nouã redẽptionẽ humani generis ple¬
nissime p̃dicare. Deb&e etiã diues in uirtutib inueniri. ut possit detbesau¬
ro cordis sui bona oꝑa ad nouã uitã ꝑtinentia ostendere. & uicia seu peccata
quȩ ad ueterẽ ꝑtinent hominẽ more medici scient᷑ curare. nec ñ & penas infer¬
ni atq supplicia inferoꝵ aꝑte deñtiare: ita ut pocenssit exfide cũ om̃i aucto¬
ritate scripturarũ exhortari ac docere quȩ cȩlestiast̃ & sp̃italia. & ad ea quȩ
sẽpit̾na st̃ auditores suos euidentissime inuitare. ut sic tẽꝑ& noua aouetera

Expanded text:
doctor in Ecclesia esse debet quae, est regnum coelorum, nisi thesaurum Novi ac Veteris. Testadoctor in Ecclesia esse debet quae, est regnum coelorum, nisi thesaurum Novi ac Veteris. Testamenti proferre possit in plebes. Debet namque antiquam Adae praevaricationem ita pronuntiare, ut idoneus sit Christi novae gratiae beneficia, et novam redemptionem humani generis plenissime praedicare. Debet etiam dives in virtutibus inveniri, ut possit de thesauro cordis sui bona opera ad novam vitam pertinentia ostendere, et vitia seu peccata, quae ad veterem pertinent hominem, more medici scienter curare; necnon et poenas inferni, atque supplicia inferorum, aperte denuntiare, ita ut potens sit ex fide, cum omni auctoritate Scripturarum exhortari, ac docere quae coelestia sunt et spiritualia: et ad ea quae sempiterna sunt, auditores suos evidentissime invitare, ut sic temperet nova ac vetera,
Abbreviated transcription (Latin):
& magisterio cȩlesti eruditi. Ic̃ ait illis. Ideo om̃is scriba doct in regno celoꝵ
similis . ẽ. homini patri familias : qͥ ꝓfert de thesauro suo noua & uetera:
cribas eos uocat: & doctos atq institutos fuisse cȩ lestib insinuat disciplinis.
dũ eisdẽ ac si intelligentib parabolas dignũ reddit testimoniũ. qm̃ ipsisoli
qͣsi notarii saluatoris & secretoꝵ c̃scii uerba illiuꝰ & p̾cepta rec̃debant inthes¬
auro cordis. & describebant in tabulis purissimi pectoris. Id circo patris fami¬
liȩ nõe sibi eos c̃parat. eo qͦđ doctrinã noui ac ueteris testam̃ti. legis uide¬
eos nuncupat doctos inlege & eũugłio. Et ñ solũ doctos. uerũ &iã sibi similes
eosfacit. qͥ ꝓfert dethesauro suo noua & uetera. Unde ex uno thesauro ÷ qđ
qͦq sponsa canit incanticis. Noua & uetera fratruelis m̃s seruauit᷑. Quia nullus

Expanded text:
et magisterio coelesti eruditi. Tunc ait illis, ideo omnis Scriba doctus in regno coelorum et magisterio coelesti eruditi. Tunc ait illis, ideo omnis Scriba doctus in regno coelorum similis est homini patrifamilias, qui profert de thesauro suo nova et vetera. Scribas eos vocat, et doctos atque institutos coelestibus insinuat disciplinis, dum eisdem ac si intelligentibus parabolas, dignum reddit testimonium, quoniam ipsi soli quasi notarii Salvatoris et secretorum conscii, verba illius et praecepta recondebant in thesauro cordis, et describebant in tabulis purissimi pectoris. Idcirco patrisfamiliae nomine sibi eos comparat, eo quod doctrinam Novi ac Veteris Testamenti, legis videeos nuncupat doctos in lege et Evangelio. Et non solum doctos, verum etiam sibi similes eos facit. Qui profert de thesauro suo nova et vetera. Unde ex uno thesauro est quod quoque sponsa canit in Canticis : Nova et vetera fratruelis meus servavit. Quia nullus
Abbreviated transcription (Latin):
sui ñ essent dũ adhuc in carne uiuerent. p̃sertĩ cũ & ignis ȩc̃nꝰ p̃paratꝰ diabolo
& angłis eiꝰ dicat᷑. in qͦ mittendist᷑ qͦs ignis aduret ȩt̃nꝰ. Ubiqͥa carnis resurrec¬
tio erit: ideo stridordentiũ & fletꝰ oculoꝵ p̾dicat᷑. ñ desola c̃scientia peccati
ueniens : sed de supplicio p̃parato ȩt̃no. nisi forte assertores huiꝰ m̃dacu uelint
adstruere qͦd &iã ipsas c̃scientias auctor uitȩ sic p̃parauerit in qͥb torqueri
solũmͦ ab eis credunt᷑: ut ipse sit auctor supplicu: qm̃ torm̃ta qͥb torquendist᷑
necñ ignes & supplicia. ab ipso p̃parata dicunt᷑ Unde ait. Intellexistis hex
omĩat Solis nãq apłis hoc dic̃ qͥb datũ ÷̃ nosse mysteriũ regnidĩ. & ñ płe¬
bib Idcirco & ipsi qͣsi magistri. qͣsi c̃sortes regni dicunt ei Ytique Nonde
triuio docti. ñ de scola philosophoꝵ sed sp̃u scõ qͣsi futuri magistri instructi

Expanded text:
rne viverent, praesertim cum et ignis aeternus praeparatus diabolo et angelis ejus dicatur, in quo mittendi sunt quos ignis aduret aeternus. Ubi quia carnis resurrectio erit, ideo stridor dentium et fletus oculorum praedicatur, non de sola conscientia peccati veniens, sed de supplicio praeparato aeterno. Nisi forte assertores hujus mendacii velint astruere, quod etiam ipsas conscientias auctor vitae sic praeparaverit, in quibus torqueri solummodo ab eis creduntur, ut ipse sit auctor supplicii; quoniam tormenta quibus torquendi sunt, necnon ignes et supplicia, ab ipso praeparata dicuntur. Unde ait, Intellexistis haec omnia? Solis namque Apostolis hoc dicit, quibus datum est nosse mysterium regni Dei , et plebibus. Idcirco et ipsi quasi magistri, quasi consortes regni, dicunt utique non de trivio docti, non de schola philosophorum, sed Spiritu sancto, quasi futuri magistri, instructi,
Abbreviated transcription (Latin):
fecerit ea quȩ in illa uissa st̃: uiuat in eis. Presertĩ qͥa apłi ante passionem
dnĩ & choruscationẽ euugłu. ñ habebant nisi qͥnq panes. & ipsos hordeaceos:
qͥa lex moysi inqͥnq libris distincta. nimia palearũ tenacitate c̃stringebat᷑
Et duo pisces. Duo uͦ pisces iuxta alios qͥ insalsis gurgitib & in aqͥs atq in ma¬
ris fluctib uersabant᷑ duo libri intellegunt᷑ qͥ suꝑ sunt qͥnq. hoc. ẽ. Ih̃u naue

Expanded text:
n illa sunt jussa, vivat in eis. Praesertim quia apostoli, ante passionem Domini et coruscationem Evangelii, non habebant nisi quinque panes, et ipsos hordeaceos, quia lex Moysi in quinque libris distincta 618 nimia palearum tenacitate constringebatur. Et duos pisces, duo vero pisces juxta alios, qui in salis gurgitibus, et in aquis, atque in maris fluctibus versabantur, duo libri intelliguntur qui su
Abbreviated transcription (Latin):
sisse. qͥ caput.ẽ. om̃iũ ꝓpħarũ. Quȩ cũ audisset ihẽ: secessit inde in nauicula in
locũ desertũ seorsũ. Ad solita rurs secessit p̃sidia. cũ ei necẽ baptistȩ ñtiar̾. ñ ut
qͥdã arbitrati st̃ timore mortis. sed trib ob causis. Primũ ut parteret inimicis
suis. ne homicidio homicidiũ iungerent. deinde ut usq indiẽ pascȩ suã mortẽ dif¬
ferret. in qͦ ꝓpt̃ sacram̃tũ sẽꝑ ĩ molabat᷑ agnꝰ Ad ultimũ ꝓ pt̾ea recessit. ut nobis
p̃beret exẽplũ uitandȩ temeritatis. qͥa ñ om̃s eadẽ c̃stantia ꝑseuerant possiti in
torm̃tis. qua se ñ ñ quã torquendos offer̃. Unde & supͣ iã dictũ. ẽ cũ ꝑsecuti uos
fuerint in una ciuitate. fugite in aliã. Elegant̃ qͦq euugłista ñ fugit in locum
desertũ sed secessit ait. ut ostenderet ꝑsecutores suos magis declinasse ad cẽpꝰ.
quã timuisse Sed & postquã audeis & arege iudeoꝵ ꝓpħȩ truncatũ. ẽ caput

Expanded text:
ut est omnium prophetarum. Quae cum audisset Jesus, secessit inde in navicula in locum desertum seorsum. Ad solita rursus secessit praesidia, cum ei necem Baptistae nuntiarunt, non, ut quidam arbitrati sunt, timore mortis, sed tres ob causas. Primum ut parceret inimicis suis, ne homicidio homicidium jungerent; deinde ut usque in diem Paschae suam mortem differret, in quo propter sacramentum semper immolabatur agnus. Ad ultimum propterea recessit, ut nobis praeberet exemplum vitandae temeritatis; quia non omnes eadem constantia perseverant positi in tormentis, qua se nonnunquam torquendos offerunt. Unde et supra jam dictum est: Cum persecuti vos fuerint in una civitate, fugite in aliam . Eleganter quoque evangelista non fugit in locum desertum, sed secessit, ait, ut ostenderet persecutores suos magis declinasse ad tempus, quam timuisse. Sed et postquam a Judaeis et a rege Judaeorum prophetae truncatum est caput,
Abbreviated transcription (Latin):
quã obtabat Incuiꝰ c̃paratione licet bona sit lex: bonasit & ꝓphetia seu
quȩ in his p̃cipua inueniunt᷑ doctrinȩ ornam̃ta. homo negociator similis
pauli apłi omĩa legis ꝓpħarũq mysteria & obseruationes pͥstinas in qͥb in¬
culpatȩ pͥus uixer qͣsi purgam̃ta c̃tẽpͥnit. & qͥsqͥlias ut xpm lucrifiat :
qͥa p̃tiosissimũ .ẽ. margaritũ scientia saluatoris & sacram̃tũ passionis illiũ

Expanded text:
quam optabat. In cujus comparatione, licet bona sit lex, bona sit et prophetia, seu quam optabat. In cujus comparatione, licet bona sit lex, bona sit et prophetia, seu quae in his praecipua inveniuntur doctrinae ornamenta, homo negotiator similis Pauli apostoli, omnia legis prophetarumque mysteria et observationes pristinas, in quibus inculpate prius vixerat, quasi purgamenta contemnit et quisquilias, ut Christum lucrifaciat; quia pretiosissimum est margar
Abbreviated transcription (Latin):
terũ simile ẽ. regnũ cȩloꝵ homini negotiatori. querenti bonas margaritas :¬
& cetͣr. Alus quid ẽ uerb & alio loquendi genere id ipsũ repetere orna¬
tissime uidet᷑: ñ ut in mut& eandẽ sapientiã : sed ut introducat ad eam
uarus sententiarũ enigmatib audientes. Nisi qđ solũ uidet᷑ negociatorẽ
longe iã diu inlege uersantẽ ampliuꝰ designare quã uis & om̃s qͥfidẽ sec¬
tant᷑ xp̃i generalit᷑ possit heç parabola euident᷑ colligere: Nã in eo qͦd
nego ciatorẽ eũ uocat & querere bonas margaritas multũ diuq ꝓñtiat:
& eos ꝑspeciẽ uniuꝰ hominis designat qͥ longo ac dutino labore ad mar¬
garitarũ scientiã ꝑ uenire desiderant. Deinde cũ iugi meditatione nego¬
oiatꝰ fuerit in lege. & eas quȩ inlege st̃ dep̃henderit intelligentias tandẽ
aliqͣndo int̾eas qͣs reppererat inueñ unã & singularẽ margaritã xpm

Expanded text:
Iterum simile est regnum coelorum homini negotiatori quaerenti bonas margaritas, eIterum simile est regnum coelorum homini negotiatori quaerenti bonas margaritas, et caetera. Aliis quidem verbis, et alio loquendi genere idipsum repetere ornatissime videtur, non ut immutet eamdem sapientiam, sed ut introducat ad eam variis sententiarum aenigmatibus, audientes. Nisi quod solum videtur negotiatorem longe jam diu in lege versantem amplius designare, quamvis omnes qui fidem sectantur Christi generaliter possit haec parabola evidenter colligere. Nam in eo quod negotiatorem eum vocat, et quaerere bonas margaritas, multum diuque praenuntiat, et eos per speciem unius hominis designat, qui longo ac diutino labore ad margaritarum scientiam venire desiderant. Deinde cum jugi meditatione negotiatus fuerit in lege, et eas quae in lege sunt, deprehenderit intelligentias, tandem aliquando, inter eas quas repererat invenit unam et singularem margaritam Christum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsona legitime habet᷑. & ideo dexp̃o ꝓrsus om̃is. ẽ. in utilis & uana con
& multa alia scripturarũ testimonia. De hoc qͥppe agro maxime
isa ac in suis benedictionib testatͥ dicens. Ecce odor filu mei. sicut
odor agri pleni. cui benedix̃ ds̃. Nã corpꝰ xp̃i. magnis diuersarũ uirtutũ
ticis. In odore ait postte unguentoꝵ tuoꝵ currimꝰ Nã & de huiꝰ agri
pulchritudine. ipse loqͥt᷑ inpsalmo. Et species agri mecũ . ẽ Qũẽ sane
agrũ insalomone mulier introducit᷑ cõparasse. Sic enĩ dr̃. agrũ uidit
& emit illũ Qũo p̃tiosa ẽ. huiꝰ agri possessio quȩ xp̃i intrase absconsam
retin&e dĩtate᷑ Id circo nec thesaur ditatissine agro. nec agersine thes¬
auro ut heretici uoluer̃. iure emit᷑ aut possidet᷑ Quãuis augustinꝰ doc¬
tor eximiuꝰ hunc agrũ duo testam̃ta. eẽ dixerit meliuꝰ tam̃ sic accipit᷑ ut

Expanded text:
persona legitime habetur. Et ideo de Christo prorsus omnis est inutilis et vana confpersona legitime habetur. Et ideo de Christo prorsus omnis est inutilis et vana confet multa alia Scripturarum testimonia. De hoc quippe agro maxime Isaac in suis benedictionibus testatur, dicens: Ecce odor filii mei, sicut odor agri pleni cui benedixit Deus . Nam corpus Christi 601 magnis diversarum virtutum ticis: In odore, ait, post te, unguentorum tuorum currimus . Nam de hujus agri pulchritudine ipse loquitur in Psalmo, Et species agri mecum est . Quem sane agrum in Salomone mulier introducitur comparasse, sic enim dicitur: Agrum vidit, et emit illum . Quoniam pretiosa est hujus agri possessio, quae Christi intra se absconsam retinet deitatem. Idcirco nec thesaurus deitatis sine agro, nec ager sine thesauro, ut haeretici voluerunt, jure emitur aut possidetur. Quamvis Augustinus doctor eximius, hunc agrum duo Testamenta esse dixerit; melius tamen sic accipitur, ut
Abbreviated transcription (Latin):
Qđ sigaudeb at qͥa inuenerat eũ. ñne tͥ uidet᷑ qͣsi huiꝰ inuentor thesauri ñ
satis prudent᷑ egisse. cũ ꝓfecto in ipso illo tẽporis ocio & secreto qͦ eũ rep¬
pererat auferre potuerit & intã facili ad qͥsitionis cõpendio sine ꝓpͥarũ
dispendio facultatũ em̃di agri necessitatẽ ñ haberet: dũ thesaurũ ꝓquo
gauisus .ẽ. possideret Sed cg̃noũ utiq prudentissimꝰ homo in efficacem
atq in utilẽ ĩ mopericulosã. ẽẽ. thesaurihuiꝰ sine agro possessionẽ. Na
uide qͥa sic̃ absc̃sũ eũ inuenerat. ita & ipse eũ abscondit. Nec agrũ nu¬
dare ac uacuare a suo thesauro ausus.ẽ: sed omĩa sua uendere festi¬
nauit iure legitimo. ut thesauro simul potiret᷑ & agro. qͥa nec huma¬
nitas xp̃i sine diuinitate. nec diuinitas sine humanitate in una eadẽq

Expanded text:
Quod si gaudebat quia invenerat eum, nonne tibi videtur quasi hujus inventor thesauri non Quod si gaudebat quia invenerat eum, nonne tibi videtur quasi hujus inventor thesauri non satis prudenter egisse, cum profecto in ipso illo temporis otio et secreto, quo eum repererat auferre potuerit, et in tam facili acquisitionis compendio, sine propriarum dispendio facultatum emendi agri necessitatem non haberet, dum thesaurum pro suo gavisus est possidere? Sed cognovit utique prudentissimus homo inefficacem atque inutilem, imo periculosam esse thesauri hujus, sine agro, possessionem. Nam vide quia absconsum eum invenerat, ita et ipse eum abscondit. Nec agrum nudare ac vacuare a suo thesauro ausus est, sed omnia sua vendere festinavit jure legitimo, ut thesauro simul potiretur et agro. Quia nec humanitas Christi sine divinitate, nec divinitas sine humanitate in una eademque
Abbreviated transcription (Latin):
se gratuitũ. ẽ : qͥa p̃dicatio euũgłu om̃is in absoluto. ẽ. & gratis offert᷑. sed
utendi & possidendi thesauri huiꝰ potestas cũ agro ñ potest. ec̃. sine p̃tio. qͥa
cȩlestes diuitiȩ. ñ nisi dãno scłi possident᷑. Id circo dr̃. quẽ cũ in uenerit
homo absc̃dit. & p̾gaudio illiuꝰ uadit & uendit om̃ia quȩ hab&. & emit
agrũ illũ. Qđ aut̃ ait qͥa absc̃dit eũ. ñ de inuidia hoc fac̾. sed timore casto
uolens seruare eũ & ñ ꝑdere. Ideo absc̃dit cũ incorde suo. quẽ om̃ib
p̃sentis uitȩ p̾tulit facultatib. intantũ ut p̾gaudio illiuꝰ el egerit umniuer¬
sa distrahere. & agrũ scilic& carnẽ xp̃i qͥa in ipso. ẽ. om̃is plenitudo ut
dixi diuinitatis ex integro inuna ꝑsona possidere. Alias aut̃ ꝗd neces¬
sitatis uł ĩ pedim̃tierat: ut inuentũ thesaurũ ñstatĩ auferr&e de agro

Expanded text:
se, gratuitum est, quia praedicatio Evangelii omnis in absoluto est, et gratis offertur. Sed se, gratuitum est, quia praedicatio Evangelii omnis in absoluto est, et gratis offertur. Sed utendi et possidendi thesauri hujus potestas cum agro non potest esse sine pretio; quia coelestes divitiae non nisi damno saeculi possio illius vadit, et vendit omnia quae habet, et emit agrum illum. Quod autem ait, quia abscondit eum, non de invidia hoc facit, sed timore casto, volens servare eum et non perdere. Ideo abscondit eum in corde suo quem omnibus praesentis vitae praetulit facultatibus, in tantum ut prae gaudio illius elegerit universa distrahere, et agrum scilicet carnem Christi, quia in ipso est omnis plenitudo, ut dixi, divinitatis , ex integro in una persona possidere. Alias autem quid necessitatis vel impedimenti erat, ut inventum thesaurum non statim auferret de agro?
Abbreviated transcription (Latin):
tione dñi male aliꝗd senser̃. & de carne dubi tauer. qm nec caro eius
sine thesauro diuinitatis habet. nec thesaurꝰ sine natiuitate carnis
ex utero uir ginis inuenit᷑: & inuentꝰ ẽmuit᷑ fide ac bonis operibus:
Quẽ thesaurũ sapientiȩ atq scientiȩ qͥ dep̃henderit homo in xp̃o homine. ualde
absconditũ p̃ infirmitate carnis c̃ ꝓbabit. Sed qͥeũ inuenit: uadit & absc̃ dit
ne auferri interĩ possit clanculo. neforte ablatꝰ afide demedio agri omis
em̃di necessitas & facultas fructu careat inuentionis. Sed ut rei ita & dicti
fuit ratio explicanda. Sm̃ ideo rurs ꝑ eũ qͥ inueñ abscons. ẽ. thesaurꝰ. qͥa
& agrũ eni oportebat : in qͦ diuitiarũ om̃iũ absc̾debatͥ thesaurꝰ. Ihesaurꝰ¬
enĩ in agro ut diximꝰ xp̃c intellegit᷑ in carne. in qͦ om̃ĩs plenitudo diuinita¬
tis in habitat corporalit᷑. & celat᷑ in credulis. Quẽ ꝓculdubio agrũ inuenis¬

Expanded text:
e carne dubitaverunt, quoniam nec caro ejus sine thesauro divinitatis habetur, nec thesaurus sine nativitate carnis ex utero virginis invenitur, et inventus emitur fide ac bonis operibus. Quem thesaurum sapientiae atque scientiae qui deprehenderit bono in Christo homine, valde absconditum pro infirmitate carnis comprobabit. Sed qui eum invenit vadit et abscondit, ne auferri interim possit clanculo, ne forte ablatus a fide de medio agri, omnis emendi necessitas et facultas fructu careat inventionis. Sed ut rei ita et dicti fuit ratio explicanda. Quoniam ideo rursus per eum qui invenit, absconsus est thesaurus, quia et agrum emi oportebat in quo di intelligitur in carne, in quo omnis plenitudo divinitatis inhabitat corporaliter, et celatur incredulis. Quem procul dubio agrum invenis
Abbreviated transcription (Latin):
thesaurũ ipsã fidẽ : uidetͥ detantȩ sublimitatis intelligentia ñ satis c̃gria¬
int̾p̃tatio Nã alu regnũ cȩloꝵ opꝰ iusticiȩ int̾p̃tatist̃: quã in ipso homine
qͣsi in agro abs conditã. eẽ. dixer̃ Aluthesaurũ in agro. utrũq testam̃tũ
in eccła figuris obũbratũ intellexer̃. Qui ꝓfecto thesaurꝰ ñ inuidiȩ cau¬
sa abs condit᷑: sed ut in corde ponat᷑. Quẽ ꝓfecto thesaurũ uendidit popłs
iudeoꝵ. & emit cũ natio gentiũ: seu cȩtera dehisquȩ c̃fingere uident᷑ ma¬
gis quã exponere. p̃serti qͥa obscura st̃ : ideo libere ut itã dicã delirare

Expanded text:
thesaurum ipsam fidem, videtur de tantae sublimitatis intelligentia nthesaurum ipsam fidem, videtur de tantae sublimitatis intelligentia ninterpretatio. Nam alii regnum coelorum opus justitiae interpretati sunt, quam in ipso homine, quasi in agro, absconditam esse dixerunt: alii thesaurum in agro utrumque Testamentum in Ecclesia figuris obumbratum, intellexerunt; qui profecto thesaurus non invidiae causa absconditur, sed ut in corde ponatur; quem profecto thesaurum vendidit populus Judaeorum, et emit eum natio gentium, seu caetera de his, quae confingere videntur magis quam exponere, praesertim quia obscura sunt; ideo libere, ut ita dicam, delirare
Abbreviated transcription (Latin):
ut seruet᷑ interĩ obstrusus & occultꝰ. donec simul cũ ipso agro in qͦlat&
p̃tio emat᷑. Unde qͥd faciã pauꝑ ingenio qͦmͦ repperiã qͦd tã diligentis¬
sime occultat᷑. uł qͦmͦ effo diã &iã si in uenero qͦd tã ꝓfundissi me cȩlat᷑
Nã ut sepe dictũ ẽ. ueritas ꝑfectȩ intelligentiȩ obuoluta. figuris & enig¬
matib obscurata est In imis iac& ideo lic& eximia sit oratio. & facun¬
dia sublimis ĩploranda ẽ. diuina pietas. ut eo sp̃ũ disserant᷑ parabolȩ
istȩ qͦ uident᷑. ẽẽ. conpositȩ Qm̃ ut sentio inhac p̾senti om̃sspei nr̃ȩ
opes & diuitiȩ uident᷑ ob uolutȩ & absconsȩ satis. Cui chesauro qͥa in
agro lat&: regnũ cȩloꝵ diuinitꝰ cõparat᷑ Ybi manifoste ostendit.
inagro carnis Qđ si uoluero sođm alios agrũ scientiã fidei acũꝑe. &

Expanded text:
ut servetur interim obstrusus et occultus, donec simul cum ipso agro, in quo latet, ut servetur interim obstrusus et occultus, donec simul cum ipso agro, in quo latet, pretio ematur. Unde quid faciam pauper ingenio, quomodo reperiam quod tam diligentissime occultatur? Vel quomodo effodiam, etiamsi invenero, quod tam profundissime celatur? Nam, ut saepe dictum est, veritas perfectae intelligentiae, obvoluta figuris et aenigmatibus obscurata est. In imis jacet, et ideo, licet eximia sit oratio, et facundia sublimis, imploranda est divina pietas, ut eo spiritu disserantur 599 parabolae istae, quo videntur esse compositae. Quoniam, ut sentio, in hac praesenti omnes spei nostrae opes et divitiae videntur obvolutae et absconsae satis; cui thesauro, quia in agin agro carnis. Quod si voluero secundum alios agrum, scientiam fidei accipere, et
Abbreviated transcription (Latin):
fuit ab initio scłi. & p̃figuratũ inscripturis sacris. Tc̃ dimissis tͥbis do¬
mũ reuertit. ut ibi audiant discipłi quȩ nec popłs merebat᷑ scire.
nec audire intꝰ poterat : qm̃tͥba magis sẽꝑ intumultu huiꝰ scł̃i uer¬
expositionis suȩ parabolã ita concludit. qͣndo c̃gregatũ fuerit triticũ
inorreis. id ẽ in mansionib ȩt̃nis tc̃ iusti fulgebt̃ sic̃ sol in uirtute
septẽ dierũ. qͥa in eo erit om̃is plenitudo claritatis ȩc̃nȩ. & a septẽ spiritibus
qͥ in cspectu throni eiꝰ st̃: om̃iũ donoꝵ gra in eo fulgebit splendoro sẽpi¬
t̃no. Seqͥt᷑ Simile ẽ. regnũ cęloꝵ. thesauro abscondito in agro: & cet᷑a
uiꝰ nimirũ parabolȩ intelligentia &iã & ipsa obscura.ẽ: dũ & ipse thes¬
aurꝰ abs cons & inuentꝰ p̾dicat᷑. ac deinde ab inuentore rurs reabscondit᷑.

Expanded text:
fuit ab initio saeculi, et praefiguratum in Scripturis sacris. Tunc dimissis turbis dofuit ab initio saeculi, et praefiguratum in Scripturis sacris. Tunc dimissis turbis domum revertitur. Ut ibi audiant discipuli, quae nec populus merebatur scire; nec audire intus poterant, quoniam turba magis semper in tumultu hujus saeculi verexpositionis suae parabolam ita concludit, quando congregatum fuerit triticum in horreis, id est in mansionibus aeternis, tunc justi fulgebunt sicut sol, in virtute septem dierum , quia in eo erit omnis plenitudo claritatis aeternae, et a septem spiritibus, qui in conspectu throni ejus sunt, omnium donorum gratia in eo fulgebit splendore sempiterno. Sequitur: Simile est regnum coelorum thesauro abscondito in agro, etc. Cujus nimirum parabolae intelligentia, etiam et ipsa obscura est, dum et ipse thesaurus absconsus et inventus praedicatur; ac deinde ab inventore rursus reabsconditus,
Abbreviated transcription (Latin):
Unde ait. Eructabo abs condita. a constitutione mundi. Qm̃ qͥc ꝗd histo¬
rialit᷑ sonare uidet᷑ ingenesi uł in exodo. seu inceteris locis ueteris testa¬
m̃ti : om̃ia omnino inparabolis dicta st̃ & mnenigmatib abs condita:
Quauis alii transtulerint ꝓ positiones. alii abscondita in hebreo. tamen
enigmata habere dr̃: quia enigia ñ. ẽ. hoc qͦd dr̃. sed qͦd intꝰ significat᷑
Ideo unũ. ẽ. insensu seu dicas abs condita. seu ꝓ positiones: seu enigmata
tantũ. ut xp̃c aperiat ossuũ & loqͣtꝰ intrinsẽcꝰ in corde ꝓpositiones & e¬
nignata. quȩ ab initio scł̃i fuerant abscondita & obscura ualde. Ynde
diuinꝰ sermo signant̃ ait. in clinate aurẽ uram in uerbaoris mei. Noneñi
ait erigite. sed inclinate humilit̾ aurẽ urãm: ut intꝰ qͦd sonat ñ sono uo¬
cis. sed auditu m̃tis sacram̃tũ diuini uerbi intelligat᷑ qͦd abs conditum

Expanded text:
Unde ait: Eructabo abscondita a constitutione mundi. Quoniam quidquid histoUnde ait: Eructabo abscondita a constitutione mundi. Quoniam quidquid historialiter sonare videtur in Genesi, vel in Exodo, seu in caeteris locis Veteris Testamenti, omnia omnino in parabolis dicta sunt, et in aenigmatibus abscondita. Quamvis alii 598 transtulerint propositiones, alii abscondita in Hebraeo, tamen aenigmata habere dicitur, quia aenigma non est hoc quod dicitur, sed quod intus significatur. Ideo unum est in sensu, seu dicas abscondita, seu propositiones, seu aenigmata tantum, ut Christus aperiat os suum, et loquatur intrinsecus in corde propositiones et aenigmata, quae ab initio saeculi fuerant abscondita et obscura valde. Unde divinus sermo signanter ait: Inclinate aurem vestram, in verba oris mei . Non enim ait, erigite, sed inclinate humiliter aurem vestram, ut intus quod sonat, non sono vocis, sed auditu mentis sacramentum divini verbi intelligatur, quod absconditum
Abbreviated transcription (Latin):
parabolis ñ loquebat᷑ eis. Siqͥdẽ ñ discipłis. sedtͣbisꝑ parabolas loqͥtur
xp̃c Et qͦd grauius ẽ. usq hodie tͣbȩ & popłs huiꝰ tẽporis in parabolis
audiunt singula. & ñ reqͥr̾ ut intellegant tantũ qͦd insono uocis audi¬
unt Sed discipłi in qͥt qͥa ueri st̃ discipłi domi secretius int̾rogant sal¬
uatorẽ. & orant ut intellegant ꝗͦd dauid orasse legimꝰ. Audĩã inqͥt
qͥd loqͣt᷑ in me dñs ds̃. qm̃ loquet᷑ pace̾ inplebẽ suã & suꝑ sc̃os suos & in
eos qͥ conuertunt᷑ ad cor. Ut ĩpleret᷑ ait. qͦd dictũ ẽ ꝑ ꝓpħam dicentẽ
Aperiã in parabolis os meũ eructabo abscondita a constitutione mundi.
N ulli dubiũ qđ matheus hoc exꝑsona xp̃i intellexerit. & ideo qͥa obscuris¬
simȩ st̃ hȩ parabolȩ infine ita conclusit. qͥ habet aures audiendi audiat

Expanded text:
n discipulis, sed turbis per parabolas loquitur n discipulis, sed turbis per parabolas loquitur Christus. Et quod gravius est, usque hodie turbae et populus hujus temporis in parabolis audiunt singula, et non requirunt ut intelligant, tantum quod in sono vocis audiunt. Sed discipuli, inquit, quia veri sunt discipuli, domi secretius interrogant Salvatorem, et orant ut intelligant, quod David orasse legimus: Audiam, inquit, quid loquatur in me Dominus Deus, loquetur pacem in plebem suam, et super Sanctos suos, et in e. Nulli dubium quod Matthaeus hoc ex persona Christi intellexerit, et ideo quia obscurissimae sunt hae parabolae, in fine ita conclusit, qui habet aures audiendi, audiat.
Abbreviated transcription (Latin):
e dlimudiũ eapiers modiũ. quȩ ꝓfecto m̃ sura triplicata. ad huc intrib
enumeratis ꝑsonis eiã aqͥdã eximio doctore ferm̃tũ c̃spsũ & absconsũ non
uanibeł inmedio cuutatis ñ filios nec filias liberabt̃ sed ipsi soli sua
iustuia sal uabunt᷑. ꝑ qͦs ut dixi om̃is electoꝵ numerꝰ di ẽspsus doctri¬
na & fide intelligit᷑ . donec om̃is ȩccła xp̃i usq infinẽ scłi in unũ colligat᷑
sub eo numero ferm̃tata infide ꝑfecta trinitatis & doctrina sc̃i euugłu
cspsa in unitatt corporis xp̃ĩ &e plenitudine caritatis. Hȩx scđm qͦrũ dã
intelligentiã modis exposuisse diuersis nemo digne rephendere potest. qͥd
ideo feci ut curioso lectorisatis facerẽ Ipse uͦ de plurib qͦd placuerit pru¬
dent̃ eligat. aut certe hȩc omĩa sana fide huic parabolȩ ñ in c̾uenient᷑ con¬
gruere decernit Heç omĩa in qͥt locutꝰ ẽ. iħc in parabolis adtbas. & fine

Expanded text:
et dimidium capiens modium, quae profecto mensura triplicata adhuc in tribus enumeratis personis etiam a quodam eximio doctore, fermentum conspersum et absconsum non Daniel in medio civitatis, non filios, nec filias liberabunt, sed ipsi soli sua justitia salvabuntur. Per quos, ut dixi, omnis electorum numerus Dei conspersus doctrina et fide intelligitur, donec omnis Ecclesia Christi usque in finem saeculi in unum colligatur, sub eo numero fermentata in fide perfecta Trinitatis, et doctrina sancti Evangelii conspersa in unitate corporis Christi et plenitudine charitatis. Haec secundum quorumdam intelligentiam, modis exposuisse diversis, nemo digne reprehendere potest: quod ideo feci, ut curioso lectori satisfacerem. Ipse vero de pluribus quod placuerit prudenter eligat, aut certe haec omnia sana fide huic parabolae non inconvenienter congruere decernat. Haec omnia, inquit, locutus est Jesus in parabolis ad turbas, et sin
Abbreviated transcription (Latin):
tenut loħem de qͦ supͣ dixerat euũgłista in ꝑsona hero dis hic ẽ loħes
ue locũ supͣ recapitulando p̃misit. ꝓfecto qͥl anullo euũ głistarũ. inor dine
qͦͣ facta ÷ heç tragedia de ioħe narrat᷑. quãius mat heuꝰ & marcꝰ eodẽ in loco se con¬
sentiant. lucas uͦ longe antequã baptizaret᷑ dñs hȩç p̃mittens narrat. Porro
iohẽs solũ mͦ tangit eã & dic̃ uenisse ihm ingalileã ubi uinũ fec̃ deaqua. & tẽ in qͥt
reduit in uideã ubi baptizaũ multos. anteqͣtraditꝰ eẽt iohẽs. Traditꝰ . ẽ aut̃ & alli¬

Expanded text:
tenuit Joannem. De quo supra dixerat evangelista in persona Herodis, Hic est Joannes; tenuit Joannem. De quo supra dixerat evangelista in persona Herodis, Hic est Joannes; quem locum 611 supra recapitulando praemisit. Profecto quia a nullo evangelistarum in ordine, quo facta est haec tragoedia, de Joanne narratur; quamvis Matthaeus et Marcus eodem in loco inter se consentiant. Lucas vero longe antequam baptizaretur Dominus, haec praemittens, narrat. Porro Joannes solummodo tangit eam, et dicit venisse Jesum in Galilaeam, ubi vinum fecit de aqua, et tunc, inquit, red
Abbreviated transcription (Latin):
sed tantũmͦ hic e ioħes baptista ipse surrex̃ amortuis: & ideo uirtutes oꝑant᷑
in eo Quidã eccłasticoꝵ int̾p̃cũ causas reqͥr̃. ꝗͣre herodes ista sit suspicatꝰ. ut pu¬
tet ioħem amortuis resurrexisse. & ideo uirtutes oꝑari ineo. Sed suꝑ flua ui¬
detͦ alieni erroris ratio nisi forte qͥa repͥm̃da & c̃dẽpnanda ÷ secta quã greci
ausTEOVXCΕΩC uocant. quã ꝑ nicro mantiã dicunt fieri : ut animȩ¬
singuloꝵ post triginta annos incorpora redeant: qͦd omnino in ioħe & xp̃o ñ¬
toruenunte qͥa eo tẽpore qͦ ioħes decollatꝰ ÷ dñs triginta iã erat annoꝵ¬
al ereaiifEROCIC aut̃ ut dixi post triginta annos aut eo ãpliuꝰ post multos
cir culos annoꝵ indiuersa corpora dicat animas hominũ insinuari & redire.
qd ualde dogmatib xp̃ianis c̃trariũ ẽ & insanissimũ credere Herodes autẽ

Expanded text:
sed tantummodo, Hic est Joannes Baptista, ipse surrexit a mortuis, et ideo virtutes operantur sed tantummodo, Hic est Joannes Baptista, ipse surrexit a mortuis, et ideo virtutes operantur in eo. Quidam ecclesiasticorum interpretum causas requirunt quare Herodes ista sit suspicatus, ut putet Joannem a mortuis resurrexisse, et ideo virtutes operari in eo. Sed superflua videtur alieni erroris ratio, nisi forte quia reprimenda et condemnanda est secta quam Graeci μετεμψυχώζεως vocant, quam per Necromantiam dicunt fieri, ut anisingulorum post triginta annos in corpora redeant, quod omnino in Joanne et convenit; quia eo tempore quo Joannes decollatus est, Dominus triginta jam erat annorum: μετεμψὑχῳσις autem, ut dixi, post triginta annos, aut eo amplius, post multos circulos annorum in diversa corpora dicat animas hominum insinuari et redire, quod valde dogmatibus Christianis contrarium est et insanissimum credere. Herodes autem
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ sibi traxer̃. ut tetrarchȩ uocarent᷑: eo qͦd singuli qͣrtã partẽ uniuꝰ p̾ncipatꝰ
obtinerent. Qđ uͦ matheuꝰ ait qͥa dixerit suis. cũ audiss& famã ihu : hic ÷ iohes
baptista. ipse surrex̾ Amortins. marcꝰ ita refert. qͥa dicebant qͥdã qͦd ioħes bap¬
tista resurrex̃ amortuis: Liucas uͦ. audiuit inqͥt herodes quȩ fiebant ab eo. &
hesitabat eo qͦd diceret᷑ aqͥb dã qͥa ioħes resurrex̾ amortuis : seu cȩtera quȩ se¬
cunt᷑. Unde intelligendũ qͦd aut post hȩsitationẽ se c̃fir masse in animo ut
hoc crederet qͦd dicebat᷑. & sic deinde diceret pueris suis hic ẽ. ioħes. aut hȩsi¬
tans adhuc int̾rogatiue dixerit. hic .ẽ. ioħes. Utroq itaq mͦ intellegi potest
onenĩ ut c̃firmaret dix umꝗd nã ñ hic .ẽ. aut hesitans ñ dix̃ neforte hic est :

Expanded text:
bi nomen traxerunt, ut tetrachae vocarentur, eo quod singuli quartam partem unius principatus bi nomen traxerunt, ut tetrachae vocarentur, eo quod singuli quartam partem unius principatus obtinerent. Quod vero Matthaeus ait, quia dixerit suis cum audisset famam Jesu, Hic est Joannes Baptista, ipse surrexit a mortuis, Marcus ita refert, quia dicebant quidam quod Joannes Baptista resurrexit a mortuis ; Lucas vero, Auditis, inquit, Herodes quae fiebant ab eo, et haesitabat eo quod diceretur a quibusdam quia Joannes resurrexit a mortuis , seu caetera quae sequuntur. Unde intelligendum, quod aut post haesitationem, se confirmasse in animo ut hoc crederet quod dicebatur, et sic deinde diceret pueris suis, Hic est Joannes, aut haesitans adhuc interrogative dixerit, Hic est Joannes? Utroque itaque modo intelligi potest. Non enim ut confirmaret dixit, Nunquidnam non hic est, aut haesitans non dixit, Ne forte hic est,
Abbreviated transcription (Latin):
siderant sapientiã in eo dĩtacis. & eximia diumȩ maiestatis oꝑa. dũ fragilis eiꝰ recordant᷑
infantiȩ & parentũ connumerant & ad signant ei genealogiã. Ecce carnalit̾ qͣlit̾ sapi¬
unt ciues. ecce qͣlit̾ mundani parentes sentiunt de honore ꝓpinqͥtatis. Et ñ fecit
inqͥt ibi uirtutes multas. ꝓpt̾ incredulitatẽ illoꝵ. ñ qͦ & iã illis ñ credentib facere
ñ potuerit. sed qͦ ne multas faciens. ciues in credulos ampluꝰ c̃dẽpnaret. Uel paucas
gratis ideo fec̃. ut in excusabiles eẽnt : licet diuno suo iudicio distulerit ut multas
faceret. qͥa ñ merent᷑ ea intellegere quȩ facta st̃ ut crederent In iłł tempore:
audiũ herodes tetrarcha famã iħũ: & ait pueris suis. In illo tẽpr̃ qͦd dic̃ intel¬
ligendũ qͣndo ueñ inpatriã suã : id ÷ ingalileã qͦ erat herodes. Iste herodes
nũ humile c̃cessa. ẽ ab augusto. sic̃ & reliqͥs trib fr̃ib Unde singuli ex greco no¬

Expanded text:
 eximia divinae majestatis opera, dum fragilis ejus recordantur infantiae, et parentum connumerant, et assignant ei genealogiam. Ecce carnaliter qualiter sapiunt cives, ecce qualiter mundani parentes sentiunt de honore propinquitatis. Et non fecit, inquit, ibi virtutes multas, propter incredulitatem eorum. Non quo etiam illis non credentibus facere non potuerit, sed quo ne multas faciens, cives incredulos amplius condemnaret. Vel paucas gratis ideo fecit, ut inexcusabiles essent, 610 licet divino suo judicio distulerit ut multas faceret; quia non merentur ea intelligere, quae facta sunt ut crederent. In illo tempore audivit Herodes tetrarcha famam Jesu, et ait pueris suis. In illo tempore quod dicit, intelligendum, quando venit in patriam suam, id est in Galilaeam, quo erat Herodes. Iste Herodes num humile, concessa est ab Augusto, sicut et reliquis tribus fratribus. Unde singuli ex Graeco si
Abbreviated transcription (Latin):
gat᷑ scelerib. ĩpietate dimergit᷑. Int̾ hos itaq maris fluctꝰ qͦ regnabat
hostis antiquuꝰ. misit xp̃c piscatores suos. petrũ uidelicet & andream
iacobũ & loħem ꝓbatos arte cũ dic̃. Uenite p̾ostme : faciã uos fieri
piscatores hominũ. Istos qͥppe misit. retia portantes p̾ceptis eũugłicis
& cȩlestib in nodata monitis. circũ plexa & c̾texa uirtutũ donis. Quȩ
sagena sinu euugłico dilatata. longã trahit usq ad finẽ scłi humani ge¬
neris capturã. Quã cũ ĩpleta eẽt. inqͥt educentes & secꝰ litꝰ scdentes. ele¬
ger̾ bonos inuasa. malos aut̃ foras miser̃. Hanc gͥt̾ciã parabolã ꝑse sal

Expanded text:
gatur sceleribus, impietate demergitur. Inter hoc itaque maris fluctus, quo regnabat gatur sceleribus, impietate demergitur. Inter hoc itaque maris fluctus, quo regnabat hostis antiquus, misit Christus piscatores suos, Petrum videlicet et Andream, Jacobum et Joannem, probatos arte cum dicit, Venite post me, faciam vos fieri piscatores hominum . Istos quippe misit retia portantes praeceptis evangelicis et coelestibus innodata monitis, circumplexa et contexa virtutum donis. Quae sagena sinu evangelico dilatata, longam trahit usque ad finem saeculi humani generis capturam. Quam cum impleta esset, inquit, educentes et secus littus sedentes elegerunt bonos in vasa, malos au
Abbreviated transcription (Latin):
sinũ suũ om̃s extrahat ad lucẽ suꝑnã & ad lum̃ uerisolis. neullus in hac
caligine aqͣrũ natꝰ & enutritꝰ dimersꝰ remaneat. Ad hoc qͥppe similitu¬
do ista cõponit᷑: ufostendat cur in apło tũ eosdẽ qͥb loqͥt᷑ piscatores
elegerit. & captores pisciũ fecerit hominũ piscatores. scilicet udiuini
iudicu typꝰ arte piscatoris monstraret᷑ Pisces nãq c̃gregat captura. qͦs¬
cũq c̃fusos & indiscretos. sed in uasis discretio diuini uidicu secernit eł ec¬
tos. quo uocatio euũgłu iustos & iniustos. bonos malosue ad fidẽ uocat¬
& trahit. finis uͦ scł̃i & iudicu dies qͣ les retia traxerint de monstrabit
ã int̾ huiꝰ maris fluctꝰ qͦ tumons põpa se multis dispumat allisionib: quo
elato se attollit uertice munđ undosũ sefac̃ sectis diuidit᷑ erroribus:
clamosũ se reddit litib fremit irarũ uaporib. seuit ꝓcellis. naufra¬

Expanded text:
sinum suum omnes extrahat ad lucem supernam, et ad lumen veri solis, ne ullus in hac sinum suum omnes extrahat ad lucem supernam, et ad lumen veri solis, ne ullus in hac caligine aquarum natus et enutritus, demersus remaneat. Ad hoc quippe similitudo illa componitur, ut ostendat cur in apostolos tum eosdem quibus loquitur piscatores elegerit, et captores piscium fecerit hominum piscatores: scilicet ut divini judicii typus arte piscatoris, monstraretur. Pisces namque congregat captura quoscunque confusos et indiscretos; 604 sed in vasis discretio divini judicii secernit electos: quomodo vocatio Evangelii justos et injustos, bonos malosve ad fidem vocat et trahit. Finis vero saeculi et judicii dies, quales retia traxerint, demonstrabit. Nam inter hujus maris fluctus quo tumens pompa se multis dispumat allisionibus, quo elato se attollit vertice mundus, undosum se facit sectis, dividitur erroribus, clamosum se reddit litibus, fremit irarum vaporibus, saevit procellis, naufra
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i leuigata & ad cȩlũ usq erecta. Na sagena greae. quę̧ uulgo atra¬
hente uerruculũ uocat᷑. Qđ mare in qͦ trahit᷑ magnũ & spatiosũ in
psalmis dr̃. ubi reptilia st̃ quoꝵ nͦ .ẽ. numerꝰ. in qͦ & draco ad illudendũ
ei positꝰ. ẽ: ut ipse ab om̃ib illudat̾. ñ hominũ uirtute tantũ. sed gr̃a
diim muneris & magisterio tanti piscatoris. Ad cinꝰ nimirũ magi¬
sterii formã. sagena ex usu ita maiorib & minorib duplicit᷑ cͣtexit
nodis. ut om̃ia possit capere genera pisciũ. ne magnꝰ aut paruuꝰ effu¬
gere possit. sic̃ & hȩç duo testam̃ta minora & maiora sibi duplicant p̾cep¬
ta. neullus effugiat salutis suȩ retia. Qđsi maiora ñ potest. uł minima
cpleat Qđ itaq recte sic trahit᷑ euugłiũ ut ꝑ om̃e mare penetr&. it a
ut de ꝓfundo elem̃to huiꝰ scłi ꝑ om̃e corpꝰ uadens clausos intra ambitũ &

Expanded text:
Christi levigata, et ad coelum usque erecta. Nam sagena Graece quae vulgo a traChristi levigata, et ad coelum usque erecta. Nam sagena Graece quae vulgo a trahente verruculum vocatur. Quod mare, in quo trahitur, magnum et spatiosum in Psalmis dicitur , ubi reptilia sunt, quorum non est numerus, in quo et draco ad illudendum ei positus est, ut ipse ab omnibus illudatur, non hominum virtute tantum, sed gratia divini muneris, et magisterio tanti piscatoris. Ad cujus nimirum magisterii formam sagena ex usu ita majoribus et minoribus dupliciter contexitur nodis, ut omnia possit capere genera piscium, ne magnus aut parvus effugere possit. Sicut et haec duo Testamenta minora et majora sibi duplicant praecepta, ne ullus effugiat salutis suae retia. Quod si majora non potest, vel minima compleat. Quod itaque recte sic trahitur Evangelium, ut per omne mare penetret; ita ut de profundo elemento hujus saeculi, per omne corpus vadens, clausos intra ambitum et
Abbreviated transcription (Latin):
dñs & saluator sagenȩ missȩ in mare c̃parauit. ut in his uerb̵ uatianum
hieremiȩ ꝓpħȩ ĩpleat᷑ dicentis. Ecce enĩ ego mitto aduospiscatores mul¬
tos. Qui ꝑfecto piscatores ab inicio euugłu usq ad finẽ scłi laboraturi st᷑
in hac piscatione humanȩ salutis. Quoꝵ pͥmi fuerꝰ qͥb dictũ ẽ uenite
post me faciã uos piscatores hominũ Unde hi qͣt tuor binibini pͥmum
c̃texuer̾ sibi iuxta uocẽ p̃ceptoris & saluatoris sui tã exueteri quã ex
nouo testam̃to sagenã euũgłii dogmatis. deinde om̃iũ scõꝵ p̾dicatoꝵ secutꝰ
est ordo : & trahit᷑ heç sagena duob conexa funib ꝑ mediũ hoc mare
a sũmo usq deorsũ extensa sursũ siqͥdẽ spe suꝑ om̃s fluctꝰ scłi uehem̃ter
erecta & firmata. deorsũ uͦ usq ad ima timore diuini iudicu dimersa.
sed ñ quã usq adima it a ꝓtracta ut sẽꝑ sursũ ñsit: eminentiuꝰ caritate

Expanded text:
Salvator sagenae missae in mare comparavit ut in his verbis vaticinium Jeremiae prophetae impleatur dicentis: Ecce enim ego mitto ad vos piscatores multos . Qui profecto piscatores ab initio Evangelii usque ad finem saeculi laboraturi sunt in hac piscatione humanae salutis; quorum primi fuerunt quibus dictum est; Venite post me, faciam vos piscatores hominum . Unde hi unt sibi juxta vocem praeceptoris et Salvatoris sui, tam ex Veteri quam ex Novo Testamento, sagenam Evangelii dogmatis; deinde omnium sanctorum praedicatorum secutus est ordo. Et trahitur haec sagena duobus connexa funibus, per medium hoc mare, a summo usque doersum extensa: sursum siquidem spe super omnes fluctus saeculi vehementer erecta et firmata, deorsum vero usque ad ima, timore divini judicii dimersa, sed nunquam usque ad ima pertracta, ut semper sursum non sit eminentius charitate
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑib emeris moxquerere & inuenire donec inhac uita es cessab. Sed sic
ꝓpħa canit. letet᷑ corquerentiũ dñm qͣ rite dñm & c̃firmimani quertte

Expanded text:
operibus emeris, mox quaerere et invenire, donec in hac vita es, cessabis. Sed sicut operibus emeris, mox quaerere et invenire, donec in hac vita es, cessabis. Sed sicut Propheta canit, Laetetur cor quaerentium Dominum, quaerite Dominum et confirmamini, quaerite
Abbreviated transcription (Latin):
lapides qͦs quesiũ p̃sens nego ciator & forte in ueñ boni ñ fuerint & p̃tiosi
sed inc̃paratione istiuꝰ nemobonꝰ qͥa om̃s existo habent ut bonisint arp̃¬
tiosi. Hic .ẽ. calculus nouus ex apocalipsi ioħis in qͦ nom̃ nouũ ẽ c̃scrip¬
tũ. quẽ nemo nouit nisi qͥ accipit. Unde oport& ut om̃is umbra remo¬
ueat᷑ a sensulegis & ꝓpħarũ & sola ueritas amplectat᷑: distrahat᷑ p̃sens
uita. & quȩ p̃sentiarũ st̃ : ut hȩc sola habeat᷑ in qͣ omĩa st̃ bona & sẽpit̾na
cũq inueneriteã qͣntũ habuerit. Unde dr̃. Uadit & uendit omĩa quȩ ha¬
b&. & emit eã : qͥa regnũ dĩ tanti ual&: qͣntũ habes. Uerũ tam̃ ñita emiut
ut tua tribuas dõ. te aut̃ uicus & diabolo: sed ut te pͥmũ restituas ei de¬
inde quȩ tua st̃ : ut eũ lib seqͥ ualeas. Neq cũ eũ inueneris. & fide honisq

Expanded text:
lapides quos quaesivit praesens negotiator, et forte invenit, boni non fuerint et pretiosi, lapides quos quaesivit praesens negotiator, et forte invenit, boni non fuerint et pretiosi, sed in comparatione istius nemo bonus, quia omnes ex isto habent ut boni sint et pretiosi. Hic est calculus novus ex Apocalypsi Joannis, in quo nomen novum est conscriptum, quem nemo novit, nisi qui accipit. Unde oportet ut omnis umbra removeatur a sensu legis et Prophetarum, et sola veritas amplectatur; distrahatur praesens vita, et quae praesentiarum sunt, ut haec sola habeatur in qua omnia sunt bona et sempiterna ndit omnia quae habet, et emit eam. Quia regnum Dei tanti valet, quantum habes. Verumtamen non ita emitur, ut tua tribuas Deo, te autem vitiis et diabolo, sed ut te primum restituas ei, deinde quae tua sunt, ut eum liber sequi valeas. Neque cum eum inveneris, et fide bonisque