comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tur. et inpalam ueniat. Holl¬
te inquit etubescere euange¬
lium: s int̾ tenebras ꝑsecutoꝵ.
lumen ubi supra ur̃ corporis
candelabrimi: fixa mente reti¬
nentes illum retributionis
extreme diem. quo illumina¬
bit deus abscondita tenebra¬
rum: et manifestabit cogitatio¬
nes cordium. Tunc enim et ub̾
adeo laus: et adusarios uerita¬
tis pena manet et̾na. Uidete gͦ.
quomodo auditis. Instant̾ nos
docet u̾bo auscultare: quatinus
et nr̃o illud pectore. continue:
ruminare: et alieno ructare su¬
fficiamus auditui.
Ui enim habet dabitur
illi: et quicumq nõ hab.
etiam quod putat se habere au¬
feretur ab eo. ubo quod auditis¬
oꝑam date. Quia qui amorem
habet u̾bi: dabitur et illi sensꝰ
intelligendi quod amat. At
qui u̾bi amorem non habet. au¬
diendi etiam si uel naturali ĩ¬
genio. uł litterario se calere pu¬
tarit exercitio: nulla uere sapi¬
entie dulcedine gaudebit.:
Quod et si spcͤialiter de apłis
quibus karitate fideq potitis.

Expanded text:
lam veniat. Nolite inquit erubescere Evangelium Dei, sed inter tenebras persecutorum, lumen verbi supra vestri corporis candelabrum levate, fixa mente retinentes illum retributionis extremae diem, quo illuminabit Deus abscondita tenebrarum, et manifestabit cogitationes cordium . Tunc enim et vos a Deo laus, et adversario veritatis poena manet aeterna. Videte ergo quomodo auditis. Instanter nos docet verbo auscultare, quatenus et nostro illud pectore continue ruminare, et alieno ructare sufficiamus auditui. Qui enim habet, dabitur illi. Et quicunque non habet, etiam quod putat se habere, auferetur ab illo. operam date. Quia qui amorem habet verbi, dabitur illi et sensus intelligendi quod amat. At qui verbi amorem non habet audiendi, etiamsi vel naturali ingenio vel litterario se callere putarit exercitio, nulla verae sapientiae dulcedine gaudebit. Quod etsi specialiter de apostolis, quibus charitate fideque potitis,
Abbreviated transcription (Latin):
breuiter intimandum: qd̾ illa
omnia primogenita uelut fi¬
gura eius fuerit. qui cum ini¬
genitus ẽẽt dei filius. primoge¬
nitus fieri dignatus ẽ omnis
creature. Uere et singulariter:
sõs dño: quia pcc̃m non fecit.
nec inuentus ẽ dolus more eiꝰ.
uel certe nr̃e fuerint deuotioĩs
indicium: qui omnia bone ac-¬
tionis initia que quasi corde
gignimus: dñi gr̃e deputare.
Male aut gesta reclimere debe¬
amus: dignos uidelicet penitẽ¬
cie fructus ꝓ singulis quinq cor¬
poris uł anime sensibꝰ offerẽtes.
Itaq quod ait. ad apiens uuluã:
consuete natiuitatis more loqͥt᷑.
Hon qd̃ dominus nr̃ sacti uẽtris
hospitium qd̾ ing̾ssus scĩficarat.
egssus de uirginasse credendus
sit: iuxta hereticos qui dicunt
beatam mariam uirginem usq
ad partum: non uirginem ẽẽ pꝯt
partum: s iuxta fidem catholicã
clauso uirginis utero. quasi spõ¬
sus suo ꝓcessisse de thalamo. De
quo pulchre ꝓph̾a. et conuerti:

Expanded text:
breviter intimandum, quod illa breviter intimandum, quod illa omnia primogenita, vel figura fuerint ejus qui cum unigenitus esset Dei Filius, primogenitus fieri dignatus est omnis creaturae, vere et singulariter sanctus Domino, quia peccatum non fecit, nec inventus est dolus in ore ejus , vel certe nostrae fuerint devotionis indicium, qui omnia bonae actionis initia, quae quasi corde gignimus, Domini gratiae deputare, male autem gesta redimere debeamus, dignos videlicet poenitentiae fructus pro singulis quinque corporis vel animae sensibus offerentes. Itaque quod ait, adaperiens vulvam, consuetae nativitatis more loquitur. Non quod Dominus noster sacri ventris hospitium quod ingressus sanctificarat, egressus devirginasse credendus sit, juxta haereticos qui dicunt beatam Mariam virginem usque ad partum non virginem esse post partum, sed juxta fidem catholicam clauso virginis utero, quasi sponsus, suo processisse de thalamo. De quo pulchre Propheta: Et convertit
Abbreviated transcription (Latin):
mine peperit. designatur ĩ mũ-¬
da: rituq legis docetur ẽẽ mũ-¬
danda. Ad distinctionem uide¬
licet illius: que iuirgo cẽcepit.
et peperit filium: et uocauit nom̃
eius emanuhel: qd̾ ẽ interp̃tatũ
nob̾cum deus. Hon ergo filius
qui cum homine deus ẽ nõ mat̾
que sp̃u sc̃õ oꝑante peperiti uicti¬
mis hostiarum quibꝰ purgaret᷑
indigebat. s ut nos alegis uĩcu¬
lo solueremur. sicut dominus xͦ:
ita et beata semꝑ uirgo maria.
legi ẽ sponte subiecta.
Icut scciptum ẽ in lege dñi:
quia omne masculinum
cabitur. Quod dicit omne mas¬
culinum ad aꝑiens uuluam: et
hominis et peccoris primoge¬
nitum significat. Quod utrũq
sc̃m dño uocari. atq ideo sacer¬
dotis eẽ p̾ceptum ẽ: ita dũ taxat
ut ꝓhominis primogenito pre-¬
tium accipet: et omne animal
inmundum redimi facet. Cuiꝰ
inquit redemptio: erit pꝯt imũ
mensem siclis argenti quinq.
ubi saluo subtiliore tractatu:

Expanded text:
mine pepererit, designatur immunmine pepererit, designatur immunda, rituque legis docetur esse mundanda, ad distinctionem videlicet illius, quae virgo concepit et peperit filium, et vocavit nomen ejus Emmanuel, quod est interpretatum Nobiscum Deus . Non ergo filius qui cum homine Deus est, non mater quae Spiritu sancto operante peperit, victimis hostiarum quibus purgaretur indigebat, sed ut nos a legis vinculo solveremur, sicut Dominus Christus, ita et beata semper virgo Maria legi est sponte subjecta. icut scriptum est in lege Domini: Quia omne masculinum cabitur. Quod dicit: Omne masculinum adaperiens vulvam, et hominis et pecoris primogenitum significat, quod utrumque sanctum Domino vocari, atque ideo sacerdotis esse praeceptum est. Ita duntaxat, ut pro hominis primogenito pretium acciperet, et omne animal immundum redimi faceret. Cujus inquit redemptio erit post unum mensem siclis argenti quinque . Ubi salvo subtiliore tractatu
Abbreviated transcription (Latin):
debunt: neq corruptio incorrup¬
celam possidebit. Uerum si legis¬
ip̃ius uerba diligentius inspe¬
exeris: ꝓfecto repperies. quia nõ
solum dominus incarnatus. ꝙͣ¬
tum apcc̃i contagione. tantum
a conditione legis fuerit libet.
Quam ob hoc magis suscipere
dignatus ẽ: ut eam scãm iustã.
ac bonam ẽẽ ꝓbaret. et nos ab
eius fuitute ac timore fidei grã
lib̾aret. s etiam ip̃a dei genitrix.
sicut ab ad mixtione uirili. sic:
et alegali fit iure inmimis. Di¬
cit enim moyses. Mulier si sus-¬
cepto semine peperit masculum:
in munda erit septẽ diebꝰ. iuxta
dies separationis menstrue. Et
die octaua: circuncidetur ĩ fan¬
tulus. Ip̃a u̾o: triginta tribus
diebꝰ manebit insanguine pu¬
rificationis sue. Omne scm̃ nõ
tanget. nec ingclietur scũariu:
donec impleantur dies purifi¬
cationis sue. et cetera que ad ri-¬
Nota ergo qd̾ nõ omnis muli-¬
er pariens: s ea que suscepto se¬

Expanded text:
debunt, neque corruptio incorrupdebunt, neque corruptio incorruptelam possidebit ipsius verba diligentius inspexeris, profecto reperies, quia non solum Dominus incarnatus, quantum a peccati contagione, tantum a conditione legis fuerit liber, quam ob hoc magis suscipere dignatus est, ut eam sanctam, justam, ac bonam esse probaret, et nos ab ejus servitute ac timore fidei gratia liberaret, sed etiam ipsa Dei genitrix, sicut ab admixtione virili, sic et a legali sit jure immunis. Dicit enim Moyses: Mulier si suscepto semine pepererit masculum, immunda erit septem diebus, juxta dies separationis menstruae, et die octavo circumcidetur infantulus. Ipsa vero triginta tribus diebus manebit in sanguine purificationis suae. Omne sanctum non tanget, nec ingredietur sanctuarium, donec impleantur dies purificationis suae etc. , quae ad riNota ergo quod non omnis mulier pariens, sed ea quae suscepto se
Abbreviated transcription (Latin):
ti ꝓphetice monitionis circumci¬
dimini dño et auferte p̾putia
cordium ur̃orum: ubi tempus
resurrectionis ingruerit: eua¬
cuatis quibo considebant uir-¬
tutibꝰ: in mortem mittentur
ditam corde circumcisionem.
sedulo commendat. cuiꝯ laus
nõ ex hominibꝰ s ex deo est.
Tpost quam impleti sũt
dies purgationis eius
scł̃m legem moysi: tulerunt
illum in ihrłm ut sisterent eũ
dño. Decretum quidẽ legis:
erat: paruulum post trigesimũ
t̃cium circumcisionis diem.
ad templum dñi defetri. Dari¬
q hostiam ꝓ eo. Primogenitũ
aũt masculum: scm̃ dño fieri.
Mistice sicut diximus insinu¬
ans: neminem nisi circumcisũ
uiciis. dñicis dignum ẽẽ cons¬
pectib. Heminem nisi morta¬
litatis nexib absolutũ: suꝑne
ciuitatis gaudia posse subire. Qa
non habitabit inquit iuxta te:
malignus: neq ꝑmanebunt ĩ ius¬
ci ante oculos tuos. Et apls. Caro
et sanguis regnum dei non possi¬

Expanded text:
ti propheticae admonitionis. Circumciti propheticae admonitionis. Circumcidimini Domino, et auferte praeputia cordium vestrorum, ubi tempus resurrectionis ingruerit, evacuatis quibus confidebunt virtutibus, sed in mortem mittentur ditam corde circumcisionem sedulo commendat, cujus laus non ex hominibus, sed ex Deo est.uam impleti sunt dies purgationis ejus secundum legem Moysi, tulerunt illum in Jerusalem, ut sisterent eum Domino. Decretum quidem legis erat, parvulum post tricesimum tertium circumcisionis diem ad templum Domini deferri, darique hostiam pro eo; primogenitum autem masculum, sanctum Domino fieri. Mystice, sicut diximus, insinuans neminem nisi circumcisum vitiis, dominicis dignum esse conspectibus, neminem nisi mortalitatis nexibus absolutum, supernae civitatis gaudia perfecte posse subire. Quia non habitavit, inquit, juxta te malignus, neque permanebunt injusti ante oculos tuos . Et Apostolus: Caro et sanguis, regnum Dei non possi
Abbreviated transcription (Latin):
leuaui manus meas ad mãda¬
ta tua: et conũti pedes meos ĩ
testimonia tua. Qui siue man¬
ducat. siue bibit. siue aliud qͥd
agit: omnia ingłam dei facit.
et dicit. Quam dulcia faucib
meis elcquia tua: et ad extre¬
mum cor meum et caro mea
et lp̃a bona actio sua que ĩ abs¬
condito ẽ circumcisione non
minus inliget: et cum ieiuno
oro. elemosinam faciam. gł̾am
intrinsecus queram. Ham si
in angulis platearum sto. fa-
ciem de molior. tuba ante me
cano. ut uidear et lauder ab ho¬
minib: foris quidẽ circũtisus
appareo. s in mundus ĩ corde
ꝓmanens. penas in suꝑ simula¬
te scĩtatis incurto. In exemplũ
uidelicet sichimitarum: qui cũ
patriarcharum circumcisionez
uiderentur imitari. quia nõ ob
diũ testamentum. s ob causã
fecete luxurie: nõ modo nil adͤ¬
quisiete mercedis: ũum t̾cia
die quando grauissimus uul-¬
nerum dolor ẽ. int̾ sue ciuitatis
piete ruinas. Tales namq obli¬

Expanded text:
Levavi manus meas ad mandaLevavi manus meas ad mandata tua, et converti pedes meos in testimonia tua . Qui sive manducat, sive bibit, sive aliud quid agit, omnia in gloriam Dei facit , et dicit: Quam dulcia faucibus meis eloquia tua ; et ad extremum: Cor meum et caro mea et ipsa bona actio sua quae in abscondito est, circumcisione non minus indiget, ut cum jejuno, oro, eleemosynam facio, gloriam intrinsecus quaeram. Nam si in angulis plciem demolior, tuba ante me cano, ut videar et lauder ab hominibus, foris quidem circumcisus appareo; sed immundus in corde permanens, poenas insuper simulatae aequitatis incurro. In exemplum videlicet Sichemitarum, qui cum patriarcharum circumcisionem viderentur imitari, quia non ob Domini testamentum, sed ob causam fecere luxuriae, non modo acquisiere mercedes, verum tertia die quando gravis vulnerum dolor est, inter suae civitatis periere ruinas. Tales namque obli
Abbreviated transcription (Latin):
querebatur. Et stephanus iu¬
deis nõ credentib. incirtũcisi
inquit cordibn et auribꝯ: uos
semꝑ spui scõ restitistis. Ille
itaq uera circumcisione mũ¬
datus ẽ. qui obturat aures:
suas ne aucliat sanguinem:
et claudit oculos suos ne ui¬
deat malum. Qui custodit
uias suas ne delinquat in lĩ¬
gua sua: et attendit sibi ne
grauetur cor eius ĩctapula:
et ebrietate. Qui donec suꝑ ẽ ali¬
nõ loquitur labiis miquitatez.
Qui lauat int̾ innocentes manꝰ
suas: et ab omni uia mala ꝓhi¬
bet pedes suos. Qui suꝑ omnia
castigat corpꝰ suum. et seruituti
subicit: omniq custodia seruat
suum cor. qm̃ ex ip̃o uita ꝓcedit.
allatus et domino oblatus est.
qui iuxta eum qui dixit. decli¬
na amalo et fac bonum. po qͣm
desiit apcc̃is. bonis cepit oꝑibꝰ
abundare. Qui dicẽ poot̾ oculi
mei semꝑ ad dnm. et circuibo:
altare tuum dñe: ut aucdiam
uocem laudis tue. Qui dicit
xp̃i bonus odor sumus deo. et

Expanded text:
querebatur. Et Stephanus Juquerebatur. Et Stephanus Judaeis non credentibus: « Incircumcisi, inquit, cordibus et auribus, vos semper Spiritui sancto restitistis. » Ille itaque vera circumcisione mundatus est, qui obturat aures suas ne audiat sanguinem, et claudit oculos suos ne videat malum; qui custodit vias suas ne delinquat in lingua sua, et attendit sibi ne gravetur cor ejus in crapula et ebrietate , qui, donec superest halinon loquitur labiis iniquitatem , qui lavat inter innocentes manus suas , et ab omni via mala prohibet pedes suos , qui super omnia castigat corpus suum, et servituti subjicit , omnique custodia servat suum cor, quoniam ex ipso vita procedit . allatus et Domino oblatus est, qui juxta eum qui dicit: Declina a malo et fac bonum , postquam desiit a peccatis, bonis coepit operibus abundare. Qui dicere potest: Oculi mei semper ad Dominum, et circumibo altare tuum, Domine, ut audiam vocem laudis tuae . Qui dicit: Christi bonus odor sumus Deo , et,
Abbreviated transcription (Latin):
s eadem xp̃i incarne uenturi
grã sunt salui facti ꝑfidem ..
hos populos a iosue circumcisos
ille moysi filius designat: qui
cum legis seuitate coacti disce¬
rent xp̃i grãm flagitare: qua-¬
si impendentem dñi gladium
petre circuicisione uitabant.
petro attestante: qui de iugo
legis loquens ait. Quod neq
Et psalmista. qui quasi carce¬
rali legis custodia conclusus:
et uiam euadendi nullam nisi
ingrã xp̃i repperiens: ex clamat.
Dum anxiaretur cor meum:
inpetta exaltasti me. Deduxis¬
ti me quia factus es spes mea:
turris fortitudinis a facie ini
mici. Nemo sane cum cirtunici¬
sionem p̃dicare audierit: uniꝯ
solum membri continentiam
a fornicatione tantum. uł lici¬
to matrimonio temꝑant̾ utẽ¬
tem: uł uirginitatem głosam
existere absq aliarum uirtutũ
adiectione sufficiat: et nõ oĩũ
potius quos corde ul corpore:
gestamus sensuum castigatio¬
nem p̃cipi. Ham et moyses
mundissima dei u̾ba suscipiẽs:
in cirtumcisum se labiis esse¬

Expanded text:
sed eadem Christi in carne venturi gratia sunt salvi facti per fidem. Et hos populus a Josue circumcisus, illos Moysi filius designat, qui cum legis severitate coacti discerent Christi gratiam flagitare, quasi impendentem Domini gladium, petrae circumcisionem vitabant, Petro attestante qui de jugo legis loquens ait: Quod nequeEt Psalmista, qui quasi carcerali legis custodia conclusus, et viam evadendi nullam nisi in gratia Christi reperiens, exclamat: Dum anxiaretur cor meum, in petra exaltasti me. Deduxisti me, quia factus es spes mea, turris fortitudinis atate? Nemo sane cum circumcisionem praedicare audierit, unius solum membri audierit continentiam a fornicatione tutum, vel licito matrimonio temperanter utentem, vel virginitate gloriosum existere, absque aliarum virtutum allectione sufficiat, et non omnium potius quos corde vel corpore gestamus sensuum castigationem praecipi. Nam et Moyses, mundissima Dei verba suscipiens, incircumcisum se labiis
Abbreviated transcription (Latin):
celebratur: apls ait. Quicumq eĩ
baptizati sumus in xp̃o iħu: ĩ mor¬
te ip̃ius baptizati sumus. ut quo¬
modo surrexit xp̃c amortuis per
glam patris. ita et nos innouita¬
te uite ambulemus. De secũda
autẽ que infine sꝑatur: ita dic̃.
Si enim credimus quod iħs
mortuus ẽ. et resurrexit: ita ⁊ d̾s
eos qui dormierunt ꝑ ih̾m addu-¬
cet cum eo. Octauum enim nu-¬
merum resurrectionis głe con¬
uenire pene om̃ibꝰ daret. Hã
et dominus octaua die. hoc est
pot septimam sabbati resurrex:
et ip̃i pꝯt sex huius scłi etates.
et septimam sabbati animarum
que nunc interim in alia uita
geritur: quasi octauo tẽpore:¬
resurgemus. Tunc uerissime cir-¬
cumcisi. hoc ẽ ab om̃ib carnalis
cõcupiscentie uiciis et corruptio¬
nib. in quibꝰ maxime luxuria
regnat expoliati: uetissime pre¬
putium incisi. Quia sic dominꝰ
ait : filii scli̾ huius nubunt. et
traduntur ad nuptias. Illi aut̃
qui digni habebuntur scło illo

Expanded text:
celebratur, Apostolus ait: Quicunque enim celebratur, Apostolus ait: Quicunque enim baptizati sumus in Christo Jesu, in morte ipsius baptizati sumus, ut quomodo surrexit Christus a mortuis per gloriam Patris, ita et nos in novitate vitae ambulemus . De secunda autem quae in fine speratur, ita dicit: Si enim credimus quod Jesus mortuus est et resurrexit, ita et Deus eos qui dormierunt per Jesum, adducet cum eo . Octavum autem numerum resurrectionis gloriae convenire pene omnibus claret. Nam et Dominus octava die, hoc est post septimam Sabbati resurrexit, et ipsi post sex hujus saeculi aetates et septimam Sabbati animarum, quae nunc interim in alia vita geritur, quasi octavo tempore surgemus, tunc verissime circumcisi, hoc est ab omnibus carnalis concupiscentiae vitiis et corruptionibus, in quibus maxime luxuria regnat, exspoliati, verissime praeputium incisi. Quia sicut Dominus ait: Filii saeculi hujus nubunt, et traduntur ad nuptias. Illi autem qui digni habebuntu
Abbreviated transcription (Latin):
aquarum que subiit lauacta cõ¬
secrauit: ita etiam cutumcisione
quam suscepit. non sua q̃ nulla
erant ad missa purgauit: s nr̃e
inse nature uetustatem docuit
innouandam. Et nunc uidelicz
eam ꝑ se auitiorum labe pur-¬
gandam: et nouissima die signi¬
ficans ab ip̃a multipharie mor¬
talitatis ac mortis peste penitꝰ
ẽẽ restaurandam. Unde ihc con
grue octaua die circumcisus
asseritur: qd non facile inuete¬
ri testamento de quo quam le¬
gimus actum. quamuis sepissi¬
me de om̃ibꝯ iussum. absq solo
dum taxat ysaac quasi filius
ꝓmissionis. primus octaua die
cirtumcisionem accepisse phibe¬
tur. Bene in quam ihc octaua di¬
e circumciditur: quia uidelicet
uttaq hec nr̃a quam p̃diximus.
hoc ẽ moderna et futura. et sp̃s:
et carnis innouatio. et in nr̃a
resurrectione p̃figurata: et in nr̃a
ẽ quandoq ꝑficienda. Si quide
de prima nr̃a resurrectione. que
interim uite et fidei emendatiõe

Expanded text:
aquarum quae subiit lavacra conaquarum quae subiit lavacra consecravit, ita etiam circumcisione quam suscepit, non sua quae nulla erant admissa purgavit, sed nostrae in se naturae vetustatem docuit innovandam, et nunc videlicet eam per se a vitiorum labe purgandam, et in novissima die significans ab ipsa multifariae mortalitatis ac mortis peste penitus esse restaurandam. Unde congrue Jesus octava die circumcisus asseritur, quod non facile in Veteri Testamento de quoquam legimus actum, quamvis saepissime de omnibus jussum, absque solo duntaxat Isaac, qui quasi filius promissionis primus octava die circumcisionem accepisse perhibetur. Bene, inquam, Jesus octava die circumciditur. Quia videlicet utraque haec nostra quam praediximus, hoc est et moderna et futura, et Spiritus et carnis innovatio, et in ejus resurrectione praefigurata, et in nostra est quandoque perficienda. Siquidem de prima nostra resurrectione, quae interim vitae et fidei emendatione
Abbreviated transcription (Latin):
nritum fecit. Hon pactum utiq
circumcisionis quod nõ ĩfans
qui discernere nec dum ualuit:
s maiores qui idseruare noue¬
rant. pot̾ant. debuerant. urritum
fecerunt. uerum pactum qd pri
unius diei uitam gessit int̾ra
p̃uaricasse conuincitur: atq id̾o
remedio salutis aliquo opo h̾re
nõ ignoratur. Nam qui uł ante
tempora circuncisionis. uł etia
pꝯt datam circumcisionẽ. de exte¬
ris gentibꝰ extitere fideles: ut
exemplar pacientie iob ⁊ amici
liberi illius. siue uictimis hostiar̃
se suosq ab originali poc̃o. seu cet¬
te sola fide saluabant. Quia iustꝰ
ex fide uiuit: et sine fide ĩpossibile
ẽ placere deo. Uerum his atq ÷
huiusmodi remediis egent: qui
de pcc̃i traduce ꝓpagati. in iniqui¬
tatib concepti. et indelictis sunt
nati. Redemptor autẽ nr̃. qui
ut pcc̃a mundi tolleret. sine pcc̃o
uenit in mundum: sicut suo bap¬
tisiate nob̾ remedia ꝓcurauit.
idẽ nr̃is abluendis sceleribus

Expanded text:
irritum fecit . Non pactum utique irritum fecit . Non pactum utique circumcisionis, quod non infans qui discernere necdum valuit, sed majores qui id servare noverant, poterant, debuerant, irritum fecerunt; verum pactum quod cuunius diei vitam gessit in terra praevaricasse convincitur, atque ideo remedio salutis aliquo opus habere non ignoratur. Nam qui vel ante tempora circumcisionis, vel etiam post datam circumcisionem de exteris gentibus exstitere fideles, ut exemplar patientiae Job et amici liberique illius, sive victimis hostiarum, se suosque ab originali peccato, seu certe sola fide salvabant, quia justus ex fide vivit , et sine fide impossibile est placere Deo . Verum his atque hujusmodi remediis egent qui de peccati traduce propagati in iniquitatibus concepti et in deliciis sunt nati. Redemptor autem noster, qui ut peccata mundi tolleret, sine peccato venit in mundum, sicut suo baptismate nobis remedia procuravit, id est, nostris abluendis sceleribus
Abbreviated transcription (Latin):
ritum fidei abraham. hoc ẽ pat̾
multarum gentium nũcupare¬
tur: sarai quoq sara diceretur.
Erat autẽ cirtumcisionis tỹpꝰ
ac figura multi formis. Ham ⁊
signaculum ut dictum ẽ. iusti¬
fidei abrahe et semini eius. et in¬
clitium castigandi eos qui adħ
semen hancq ad fidem ꝑtiñent.
ab omni inquinamento carnis
mine saluatoris. qui nos et inp̃¬
senti ꝑ baptismum. ab om̃i mor¬
tifere actionis pollutione mun-¬
daret: et infuturo ꝑ resurrectio¬
nem ab uniu̾sa mortis ip̃ius
corruptione inꝑpetuum libeta¬
ret: et p̾cipue donum remissio¬
nis. qd̾ solũet apcc̃o p̃uaricatio¬
nis ade: phanc id temporis mi¬
nistrari eidem gr̃e legisq lato-¬
ri complacuit. Qui enĩ mĩc dic̃.
nisi quis renatus fuit ex aqua
et spũ sco. nõ potest introire ĩ reg¬
num der. ip̃e tunc dicebat. Mas-¬
culus cuius p̾̃pucii caro circum¬
cisa non fuerit: ꝑibit anima illa
de populo suo. quia pactũ meũ

Expanded text:
ritum fidei Abraham, hoc est pater ritum fidei Abraham, hoc est pater multarum gentium nuncuparetur; Sarai quoque, Sara diceretur. Erat autem circumcisionis typus ac figura multiformis. Nam et signaculum ut dictum est justifidei Abrahae et semini ejus, et indicium castigandi eos qui ad hoc semen hancque fidem pertinerent, ab omni inquinamento carnis mine Salvatoris, qui nos et in praesenti per baptismum ab omni mortiferae actionis pollutione mundaret, et in futuro per resurrectionem ab universa mortis ipsius corruptione, in perpetuum liberaret, et praecipue donum remissionis, quod solveret a peccato praevaricationis Adae, per hanc id temporis ministrari, eidem gratiae legisque latori complacuit. Qui enim nunc dicit: Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu sancto, non potest introire in regnum Dei , ipse tunc dicebat: Masculus cujus praeputii caro circumcisa non fuerit, peribit anima illa de populo suo, quia pactum meum
Abbreviated transcription (Latin):
castra lustrando et ꝓbitatis ex¬
empla querendo circum eunt:
modo ad publicum pastoralis
officii docendo reddeunt. ut me¬
moriam habundantie. suauita¬
tis dei. quam raptim licet ĩtuẽ¬
do gustauant: p̃dicando ꝓximis
eruetent.
Tpotquam consũmati st̃
dies octo uenerunt circũ¬
tidere puerum: et uocatum est
nomen ens ihc. quod uocatum
ẽ ab angelo. priusquam in utero
cõcipetur. Ritus et religio circũ¬
cisionis: abeato abraham patri¬
atcha sumpsit ex ordium. Qui
cum positus adhuc in preputio.
ꝑfecte deo credidiss. reputatũq
ei ẽẽt ad iusticiam: signum acce¬
pit circuncisionis. signaculum
iusticie fidei que ẽ in p̃putio. Aqͦ
etiam ut die circuncisionis no¬
men paruulis aptaretur: ex or¬
tum ẽ. Qui et ip̃e cum testam̃¬
tum a deo circuncisionis nom̃¬
cum sua coniuge. nominis aug¬
mentum ꝓ meruit: ut qui ea¬
tenus abraham idest pat̾ exte¬
lsus uocabatur. de inceps ob me¬

Expanded text:
castra lustrando et probitatis excastra lustrando et probitatis exempla quaerendo circueunt, modo ad publicum pastoralis officii docendo redeunt, ut memoriam abundantiae suavitatis Dei, quam raptim licet intuendo gustaverant, praedicando proximis eructent . t postquam consummati sunt dies octo ut circumcideretur puer, vocatum est nomen ejus Jesus, quod vocatum est ab angelo, priusquam in utero conciperetur. Ritus et religio circumcisionis a beato Abraham patriarcha sumpsit exordium. Qui cum positus adhuc in praeputio perfecte Deo credidisset, reputatumque ei esset ad justitiam, signum accepit circumcisionis, signaculum justitiae fidei, quae est in praeputio. A quo etiam, ut die circumcisionis nomen parvulis aptaretur, exortum est. Quia et ipse cum testamentum a Deo circumcisionis cum sua conjuge nominis augmentum promeruit, ut qui eatenus Abram, id est pater excelsus vocabatur, deinceps ob me
Abbreviated transcription (Latin):
apparuisse cohortes: que natum:
canent xp̃m. legerat maria: bos
cognouit possorem suum. ⁊ asinus
p̃sepe dñi sui. uidebat in p̃scpe dei
filium uagientem: qui homines
saluat atq iumenta. Et in his:
bat: que et comparabat his que
audiebat et uidebat.
Treusi sunt pastores glori¬
ficantes et laudantes deu.
iominibꝰ que audierant et ui¬
deant sicut dictum ẽ ad illos. Glo¬
rificant pastores et laudant de¬
um: in omnibꝰ que aucdierant:
ab angelis et uideant in bethle¬
em: sicut dictum ẽ ad illos. Idest.
et in hoc glorificant: quod nõ ali¬
ud uenientes inuenant quam
hoc enim illis facẽ dictum ẽ ab
angłis: nõ quidem u̾bo imꝑanti¬
bꝰ. s formam sue deuotionis of¬
ferentib: cum deo in excelsis gło¬
riam unanima exultatione re¬
sonarent. Nam et qui dicit euã
quod erit omni populo: ad glo
dumq ꝓuocat. S et magistri:
sp̃ualium ggum:. modo ceteris
dormientibꝰ contemplando ce¬
lestia subeunt. modo fidelium:

Expanded text:
apparuisse cohortes, quae natum apparuisse cohortes, quae natum canerent Christum. Legerat Maria: Bos cognovit possessorem suum, et asinus praesepe domini sui . Videbat in praesepi Dei Filium vagientem qui homines salvat ac jumenta; et in his bat quae legerat, et comparabat his quae audiebat et videbat. Et reversi sunt pastores glorificantes et laudantes Deum in omnibus quae audierant et viderant, sicut dictum est ad illos. Glorificant pastores et laudant Deum in omnibus quae audierant ab angelis, et viderant in Bethleem, sicut dictum est ad illos, id est, et in hoc glorificant quod non aliud venientes invenerant, quamhoc enim illis facere dictum est ab angelis, non quidem verbo imperantibus, sed formam suae devotionis offerentibus, cum Deo in excelsis gloriam unanimi exsultatione resonarent. Nam et qui dicit: Evanquod erit omni populo Hic, sudumque provocat. Sed et magistri spiritalium gregum modo caeteris dormientibus contemplando clestia subeunt, modo fidelium
Abbreviated transcription (Latin):
relictis indeserto nonaginta no¬
uem ouibꝰ. ad requirendam ouẽ
centesimam bonus pastor appa¬
ruit. Cuius semꝑ aduentum: to¬
totus fidelium grex desiderans
implorat. Ertaui sicut ouis que
perietat: require fuumm tuum:
domine.
Aria aut conseruabat oĩa
ũba hec: conferens in corde
suo. Quid uult hoc qd dicit confe¬
rens: Debuit dicere considera¬
bat incorde suo: et conseruabat
incorde suo. S quia sc̃as scriptu¬
turas legerat. et sciebat ꝓpħas :
conferebat ea que secum sunt :¬
acta de domino. cum his que no¬
uerat aꝓpħis scripta de dño. Et
collata ad inuicem: cognouit ĩs¬
tar celestium cherubin. socia sui
uultus luce cõcordia. Dixerat
enim gabrihel: ecce concipies
iñ utero et paries filium. Pre¬
dixerat isayas: ecce uirgo con¬
cipiet et pariet filium. predixat
micheas. filias syon inturre gͣgis
ad uenturas: et potestatẽ primã
cunc uenturam. Dicebant pasto-¬
res. suꝑne sͥ ciuitatis inturre gͣgis

Expanded text:
relictis in deserto nonaginta norelictis in deserto nonaginta novem ovibus, ad requirendum ovem centesimam bonus Pastor apparuit. Cujus semper adventum totus fidelium grex desiderans implorat: Erravi sicut ovis quae perierat, require servum tuum, Domine . Maria autem conservabat omnia verba haec, conferens in corde suo. Quid vult hoc quod dicit, conferens? Debuit dicere, considerabat in corde suo, et conservabat in corde suo, sed quia sanctas Scripturas legerat, et sciebat prophetas, conferebat ea quae secum sunt acta de Domino cum his quae noverat a prophetis scripta de Domino, et collata ad invicem, cognovit instar coelestium cherubim socia sui vultus luce concordia. Dixerat enim Gabriel: Ecce concipies in utero, et paries filium . Praedixerat Isaias: Ecce virgo concipiet, et pariet filium . Praedixerat Micha filias Sion in turre gregis adventuras, et potestatem primam tunc esse venturam. Dicebant pastores supernae sibi civitatis in turre gregis
Abbreviated transcription (Latin):
potaret. int̾re uenas fodiendo q̃¬
sisse describitur. Iacob duodecĩ
tribuum pater: bis denis ãnis
in pascendis peccoribꝰ estu ure¬
batur et gelu. Quorum ĩfigurã
ueri pastoris habitum ostensa.
int̾ doctrine salutaris aquas:
untutum suarum uarietate. sta¬
tu sublimiore donabat. Legis¬
lator moyses. qui priꝰ intypum
ecc̃e septiformis. sorores septez
pascentes ab irruentium pastoꝵ
donec suas oues ad aquarent
imꝓbitate deffendit: pꝯmodũ
qui. atq in uirga pastorali sig¬
na facete: ac ppłm dei liberare¬
ꝓmeruit. Ip̃e dauid cuius dñs ñt
uocari et ẽẽ dignatus ẽ filius: ari¬
etem sui patris de manu ursi uel
leonis eripiens: ostendit eum de
sua stirpe et ciuitate nasciturum:
cui similis non ẽ. eripiens ĩ opem
de manu fortioris eiꝰ. egenum:
et pauꝑem a rapientibꝰ eum. Et
ideo non ẽ parui ducenda pasto¬
rum attestatio: qui tunc uigila¬
re et angelice exultationis hy¬
ninum audire metuerunt: qñ

Expanded text:
potaret, in terrae venis fodiendo, qupotaret, in terrae venis fodiendo, quaesisse describitur. Jacob duodecim tribuum pater bis denis annis in pascendis pecoribus aestu urebatur et gelu, quorum in figuram veri pastoris habitum, ostensa inter doctrinae salutaris aquas virtutum suarum varietate, statu sublimiore donabat. Legislator Moyses qui prius in typum Ecclesiae septiformis sorores septem pascentes ab irruentium pastorum, donec suas oves adaquarent, improbitate defendit, postmodum qui atque in virga pastorali signa facere ac populum Dei liberaromeruit. Ipse David, cujus Dominus noster vocari et esse dignatus est filius, arietem sui patris de manu ursi vel leonis eripiens, ostendit eum de sua stirpe et civitate nasciturum, cui similis non est, eripiens inopem de manu fortioris ejus, egenum et pauperem a rapientibus eum. Et ideo non est parvi ducenda pastorum attestatio, qui tunc vigilare et angelicae exsultationis hymnum audire meruerunt, quando,
Abbreviated transcription (Latin):
Tomnes qui auclierunt
mirati sunt: de his que dic¬
ta erant apastoribꝰ ad ip̃os.Po
pulus. ad dei reuentiam cogitur.
Hon mediocte fidei tibi hoc uite¬
atur exemplum: non uiles ꝑsce
pastorum. Certe quo uilior ad
prudentiam: eo p̃ciosior ad fidem.
Hon sapientes sz simplices. qui
fucare audita nescirent. dominꝰ
sui p̃cones elegit: non rethores s
piscatores. ad euangeliz anclum
destinauit. Ueniq et inueteri tes¬
tamento. p̾cipuos quosq sue dis¬
pensationis nuntios pastores or¬
dinauit. Prothomartir abel. qui
innocuam pastoralis officii con¬
u̾sationem ꝓprio sanguine dica¬
uit: cuiusq infiguram dominice
passionis sanguis clamat de t̾ra:
quasi doctissimus ac primus opi¬
lionum. primitias grecum suor̃
dño deuotus offerebat. Abrahã
pat fidei. qui exultauit ut uidẽt
diem xp̃i. et uidit et gauisus ẽ:
nõ auri metalla quib suo cul¬
tui ornamenta conquireret: s
aquarum fontes quibꝰ peccora

Expanded text:
Et omnes qui audierunt Et omnes qui audierunt mirati sunt, et de his quae dicta erant a pastoribus ad ipulus ad Dei reverentiam cogitur. Non mediocre fidei tibi hoc videatur exemplum, non vilis persona pastorum. Certe quo vilior ad prudentiam, eo pretiosior ad fidem. Non sapientes sed simplices, qui fucare audita nescirent, Dominus sui praecones elegit; non rhetores, sed piscatores ad evangelizandum destinavit. Denique et in Veteri Testamento, praecipuos quosque suae dispensationis nuntios pastores ordinavit. Protomartyr Abel qui innocuam pastoralis officii conversationem proprio sanguine dicavit, cujusque in figuram dominicae passionis sanguis clamat de terra, quasi doctissimus ac primus opilionum primitias gregum suorum Domino devotus offerebat. Abraham pater fidei, qui exsultavit ut videret diem Christi, et vidit, et gavisus est, non auri metalla quibus sui cultui ornamenta conquireret, sed aquarum fontes quibus pecora
Abbreviated transcription (Latin):
panis nite semꝑ et seruatur et re¬
ficitut. quasi portas bethleem con¬
templando subeunt: nilq in hac
aliud quam uirginalem catholi-¬
ce ecc̃e pulchritudinem quasi ma¬
riam. uirilem sp̃ualium doctorũ
cetum quasi ioseph. et humilem
mediatoris dei et hominum ho-¬
minis iħu xp̃i ad uentum. scriptẽ
sacte paginis insertum: quasi in
p̃sepio positum infantem xp̃m.
prima uisione repperiunt. De qͦ
uidelicet sacrarum scriptutarum
p̃sepio: eximium illud animal et
sacro scĩs hostiis aptissimum pas¬
cebatur. quod exultando ꝓclama¬
bat. Dominus pascit me et nichil
michi deerit: in loco pascue ibi me
collocauit. Et paulo pot. Parasti
in conspectu meo mensam: ad u̾sꝰ
eos qui tribulant me. Nidentes
aute inquit: cognou̾unt de u̾bo
qd̾ dictum erat᷑ illis de puero hoc.
Quia nimirum iusti ẽ ordinis.
ut cognita. amata. et honore dig¬
no celebrata u̾bi incarnatione:
ad ipͣm quandoq ubi głam con¬
tuendam. capatio res longo exer¬
citio. mentis culmine ꝑtingatur.

Expanded text:
panis vitae semper et servatur et reficit, quasi portas Bethleem contemplando subeunt, nihilque in hac aliud quam virginalem catholicae Ecclesiae pulchritudinem, quasi Mariam, virilem spiritalium doctorum coetum, quasi Joseph, et humilem Mediatoris Dei et hominum, hominis Jesu Christi adventum Scripturae sacrae paginis insertum, quasi in praesepio positum infantem, Christum prima visione reperiunt. De quo videlicet sanctarum Scripturarum praesepio eximium illud animal et sacrosanctis hostiis aptissimum pascebatur, quod exsultando proclamabat: Dominus pascit me, et nihil mihi deerit, in loco pascuae ibi me collocavit . Et paulo post: Parasti ineos qui tribulant me . Videntes autem, inquit, cognoverunt de verbo quod dictum erat illis de puero hoc, quia nimirum justi est ordinis ut cognita, amata, et honore digno celebrata, Verbi incarnatione, ad ipsum quandoque Verbi gloriam contuendam capacioris longo exercitio mentis acumine pertingatur.
Abbreviated transcription (Latin):
rum intellectu: dicam breuit
ip̃e quod sentio. Moyses circũ¬
cisionem p̾dicat. s iosue ꝑficit.
nisi affuerit gr̃a uiuans. Mo¬
yse p̃dicante pͥputium crescit.
quia sicut apłs ait. ex opibus
legis non iustificabitur om̃is
caro coram illo. Per legẽ enĩ:
cognitio poci. Et alibi. Usq ad

Expanded text:
rum intellectu, dicam breviter rum intellectu, dicam breviter ipse quod sentio. Moyses circumcisionem praedicat, sed Josue perficit, nisi adfuerit gratia juvans. Moyse praedicante praeputium crescit, quia, sicut Apostolus ait, ex operibus legis non justificabitur omnis caro coram illo. Per legem enim c
Abbreviated transcription (Latin):
Unde qui pulchre intypum :¬
om̃ium elctorum: primus pro¬
missionis filius et centenario
patre natus ac circumcisus. et
appellatus: illius ꝑ omnia tẽ¬
poris dexteram. felicitatem p̃-¬
figurans: de quo dominꝯ ait.
Iterum autẽ uidebo uos ⁊ gau¬
debit cor ur̃m: et gaudiũ ur̃z
nemo tollet auobis. uerum qr
de circumcisione sermo ẽ: libet
inquirere quare moyses ille qͥ
legem circumcisionis e patribꝰ
a deo datam. et sͥ ticiens ĩcul¬
cantem refert. toto ducatus
fui tempore neminẽ circumci¬
di uoluerit: p̃ter unum solum᷑
filium suum: quem mat̾ arte¬
pta petra accutissima ne ado-¬
mino feriretur cirtucidit: s
omnes qui in heremo nati sũt.
a iosue cituncidendos relique¬
rit. Morem uidelicet dumͥitꝰ
imꝑatum: quadringentis et
sex annis obseruatum. et ha¬
bita sͥ successione contraditũ.
annis quadraginta continuis
intermittens. Hequaqͣm hoc
frustra: s magno misterio fc̃m
crediderim. De quo saluo maio¬

Expanded text:
Unde pulchre in typum Unde pulchre in typum omnium electorum, primus promissionis filius et centenario patre natus ac circumcisus, et appellatus, illius per omnia temporis dexteram felicitatem praefigurans, de quo Dominus ait: Iterum autem videbo vos, et gaudebit cor vestrum, et gaudium vestrum nemo tollet a vobis . Verum quia de circumcisione sermo est, libet inquirere quare Moyses ipse qui legem circumcisionis et patribus a Deo datam et sibi toties inculcatam refert, toto ducatus sui tempore neminem circumcidi voluerit, praeter unum solummodo filium suum, quem mater arrepta petra acutissima, ne a Domino feriretur, circumcidit, sed omnes qui in eremo nati sunt a Josue circumcidendos reliquerit, morem videlicet divinitus imperatum, quadringentis et sex annis observatum, et avita sibi successione contraditum, annis quadraginta continuis intermittens. Nequaquam hoc frustra, sed magno mysterio factum crediderim. De quo, salvo majo
Abbreviated transcription (Latin):
latio numerorum: firmitatis
inditium ẽẽ credendum ẽ. Pos¬
sumus et ita cdicere: qd nomẽ
saluatoris octo absoluta con¬
tineat: quia resurrectionis ĩse
de
exemplum mortalibꝰ octaua di¬
e resurgendo p̾̃stiterit. Contine¬
at et decupleta: quia de calogus
legis quomodo debeat impleri
sue nos resurrectionis figuris
instituerit: pariter et iuuerit. Ut
quomodo ip̃e surgens a mortu¬
is iam non moritur. et mors il¬
li ultta nõ dominabitur: ita et
nos existimemus nos mortuos
ducta: quia gła sue ressurrectio¬
nis ostensa. que nos infuturuz
sequatur retributio portendit.
Centenarius naiq numerus.
qui post tot in leua cursum nu-¬
merorum primus dext̃am petit:
illius nimirũ scłi gaudiis figu¬
randis aptissime cõgruit. quan¬
do nouissima inimica destruet᷑
mors: quando nos qui uiuimꝰ
qui relinquimur. simul rapie-¬
mur cum illis qui resintexerũt
in nubibꝰ obuiam dño ĩ aera
et sic semꝑ cum dño erimus.

Expanded text:
latio numerorum firmitatis latio numerorum firmitatis indicium esse credendum est. Possumus et ita dicere, quod nomen Salvatoris octo absoluta contineat, quia resurrectionis in se exemplum mortalibus octava die resurgendo praestiterit. Contineat et decuplata, quia decalogus legis, quomodo debeat impleri suae nos resurrectionis figuris, instituerit pariter et juverit. Ut quomodo ipse surgens a mortuis jam non moritur, mors illi ultra non dominabitur, ita et nos existimemus nos mortuos ducta, quia gloria suae resurrectionis ostensa, quae nos in futurum sequatur, retributio portenderit. Centenarius namque numerus qui post tot in laeva cursum numerorum, primus dexteram petit, illius nimirum saeculi gaudiis figurandis aptissime congruit, quando novissima inimica destruetur mors , quando nos qui vivimus, qui relinquimur, simul rapiemur cum illis qui resurrexerint, in nubibus obviam Domino in aera, et sic semper cum Domino erimus .
Abbreviated transcription (Latin):
nomen eius ihc: quod uocatum ẽ
ab angelo priusquam in utero:
concipetur. Ihc saluator interpre¬
tatur. Cuius nominis etiam fi¬
deles et electi quiq in uttaq sua.
de qua satis dictum ẽ. circũcisioe
participes existere gaudent: ut
ficut a xp̃o xp̃iani: ita etiam a
saluatore saluati nũcupentur.
Hunc quidem spe salui fcĩ ꝑ fidẽ:
tunc autem re ip̃a ꝑ uisionem
illis a deo uocabulum. nõ solum
priusquã in utero ecc̃e ꝑ fidem
conciꝑentur: s etiam ante tẽpora
scłaria uocatum ẽ. Cuius sacro¬
scĩ nominis nõ tm̃ ethimologia:
s et ip̃e quem litteris comphen¬
dit numerus ppetue nr̃e salutis
mist̾ia redolet. Sex quippe lit¬
teris ap̃ g̾cos scribitur: uidelic.¬
et ccc. cc. . qui fiunt simul. Sͣcce.¬
lxxx. ⁊ uiii. Qui ꝓfecto nume¬
rus quia figure resurrectionis
ad gaudeat: satis ẽ supra tracta¬
tum. Nam quod octo simplicit̾
posita: hoc et ꝑ eadem decem si¬
ue centum multiplicata signifi¬
cant. Uł certe ꝑfectorum cumu¬

Expanded text:
 quod vocatum est ab angelo priusquam in utero conciperetur. Jesus Salvator interpretatur, cujus nominis etiam fideles et electi quique, in utraque sua, de qua satis dictum est, circumcisione, participes existere gaudent, ut sicut a Christo Christiani, ita etiam a Salvatore salvati nuncupentur, nunc quidem spe salvi facti per fidem, tunc autem re ipsa per visioneillis a Deo vocabulum non solum priusquam in utero Ecclesiae per fidem conciperentur, sed etiam ante tempora saecularia vocatum est. Cujus sacrosancti nominis non tantum etymologia, sed et ipse quem litteris comprehendit numerus, perpetuae nostrae salutis mysteria redolet. Sex quippe litteris, apud Graecos scribitur et CCCC, et CC, qui fiunt simul DCCCLXXXVIII. Qui profecto numerus, quia figurae resurrectionis adgaudeat, satis est supra tractatum. Nam quod octo simpliciter posita, hoc et per eadem decem sive centum multiplicata significant. Vel certe perfectorum cumu
Abbreviated transcription (Latin):
centiam. S iosue ppło in t̾ram:
ꝓmissionis inducto. p̃putium
cultris petrinis incidit: quia u̾
habundauit pccm. suꝑꝰ abunda¬
uit gr̃ã. Ham quare petrinis
ad cirtiuncidendum iosue cul¬
tris intelligit qui legit. quia:
petram edificabo ecc̃am meam.
Quod enim inpossibile etat le¬
gis. in quo infirmabatur per
carnem: d̃s filium suum mit¬
tens insimilitudinem carnis

Expanded text:
I. Sed Josue populo in terram repromissionis inducto, praeputium cultris petrinis incidit. Quia ubi abundavit peccatum, superabundavit gratia . Nam quare petrinis ad circumcidendum Josue cultris utatur, intelligit qui legit, quia ppetram aedificabo Ecclesiam meam . Quod enim impossibile erat legi, in quo infirmabatur per carnem, Deus Filium suum mittens in similitu
Abbreviated transcription (Latin):
isrł ing̾ssus ẽ ꝑeam: eritq clausa
principi. Princeps mea sedebit:
ut comedat panem coram dño.
Quamus possit etiam mistice
designari: nullum p̃ter dnm.
randos dei filios posse resetare.
Ideoq hunc masculum: in com¬
parabili dignitate dño scm̃ uo-

Expanded text:
Israel ingressus est per eam, eritque clausa principi, princeps in ea sedebit, ut comedat panem coram Domino . Quamvis possit etiam mystice designari, nullum praeter Domrandos Deo filios posse reserare, ideoque hunc masculum incomparabili dignitate Domino
Abbreviated transcription (Latin):
centiam ministrauit. Aliter.
In potestate erat sermo ip̃iꝰ:
siue ut alius euangelista di¬
cit. Etat docens sicut potesta¬
tem habens: et non sicut sctibe.
Qm̃ scribe que ꝑ legẽ didice¬
rant: p̃cepta populis dabant.
Ip̃e u̾o quasi auctor impletor¬
q legis: uł mutando. uł au¬
gendo que minus uidebantur.
libere agendo substituit.
Tinsynagoga erat homo
habens demonium in mũ¬
dum. Bene insynagoga homo
qui sp̃m inmunidum habebat:
quia sp̃m sc̃m̃ amiserant. Intro¬
ierat enim enim clyabolus:
unde xp̃c exierat. Sicut etiam
nunc quidam dicunt se iudeos
eẽ et non sunt: s sunt sẏnago¬
ga sathane.
Texclamauit uoce ma¬
gna dicens. Quid nobis
et tibi iħ̾u nazarene: Paulu¬
lum inquit ame uexando qui¬
esce: cui nulla ẽ cum nr̃a frau¬
de societas. Et uere. Que enĩ
participatio luci adtenebras:
Que communicatio xp̃i ad
belial :¬
Enisti ꝑdere nos. Scio
te qui sis sc̃s dei. Nõ uo-¬
luntatis ista confessio ẽ. quam

Expanded text:
centiam ministravit. Aliter centiam ministravit. Aliter in potestate erat sermo ipsius, sive ut alius evangelista dicit, erat docens eos sicut potestatem habens, et non sicut scribae. Quoniam scribae quae per legem didicerant praecepta, populis dabant. Ipse vero quasi auctor impletorque legis, vel mutando, vel augendo quae minus videbantur, libere agendo substituit. Et in synagoga erat homo habens daemonium immundum. Bene in synagoga homo erat qui spiritum immundum habebat, quia Spiritum sanctum amiserat. Introierat enim diabolus unde Christus exierat. Sicut etiam nunc quidam dicunt se Judaeos esse et non sunt, sed sunt synagoga Satanae. Et exclamavit voce magna dicens: Sine, quid nobis et tibi, Jesu Nazarene? Paululum inquit a me vexando quiesce, cui nulla est cum nostra fraude societas. Et vere: Quae enim participatio luci ad tenebras? quae communicatio Christi ad Belial? Venisti perdere nos? scio te quia sis sanctus Dei. Non vol
Abbreviated transcription (Latin):
nunc sanando. infidelis pleb̾
corda demulcet. Quod autẽ
insalbatis maxime medicine¬
doctrineq sue dona frequẽtat:
docet se non sub lege eẽ s supra
legem. qui eandem quoq legẽ
ad implere. nõ autẽ soluere ue¬
nerat: nec iudaicum eligere sab¬
batum: quo uł ignem accende:
uł manum pedemq moue nõ
liceat: s uerum sabbatum dilec¬
tamq ẽẽ dño requiem. si saluti
studentes animarũ. ab oꝑe ser¬
uili. idẽ acunctis contineamus
illicitis.
E
Estupebant in doctrina
eius: quia in potestate.
erat sino ip̃ius. Sermo doctoris
mpotestate fit: cum ea que do¬
cet oꝑatur. Nam qui actis ip̃e
sua dicta destruit: contempni¬
tur. Cui econtra doctorẽ insti¬
tuens apl̾s: ait. Hemo adoles¬
centiam tuam contempnat.
Singulariter aut̃ dominus.
ac principalit̾ solus ex potes¬
tate bona locutus ẽ: quia ex
infirmitate mala nulla com¬
misit. Ex diumitate quippe
potentiam habuit: id quod:
nob̾ ꝑ humanitatis sue inno¬

Expanded text:
nunc sanando, in fide plebis nunc sanando, in fide plebis corda demulcet. Quod autem Sabbatis maxime medicindoctrinaeque suae dona frequentat, docet se non sub lege, sed supra legem, qui eamdem quoque legem adimplere, non autem solvere venerit, nec Judaicum eligere Sabbatum, quo vel ignem accendere, vel manum pedemque movere non liceat, sed verum Sabbatum dilectamque Domino esse requiem, si, saluti studentes animarum, ab opere servili, id est, a cunctis contineamus illicitis. Et stupebant in doctrina ejus, quia in potestate erat sermo ipsius. Sermo doctoris in potestate fit, cum ea quae docet operatur. Nam qui actis ipse sua dicta destruit, contemnitur. Cui contra doctorem instituens Apostolus ait: Nemo adolescentiam tuam contemnat . Singulariter autem Dominus ac principaliter solus ex potestate bona locutus est, quia ex infirmitate mala nulla commisit. Ex divinitatis quippe potentia habuit id quod nobis per humanitatis suae inno
Abbreviated transcription (Latin):
sigendus a scło p̾conabatur
elegerat. Hon igitur anazareis
pcipitari. non ab iherosolimitis
lapidari. non inter pueros bet¬
hleemitas ab herode ꝑimi: nõ
alia uł alia uoluit morte cõ¬
summari. Quod enim tali mo¬
rte regie potestatis inditium.
quo fidelium frons armaret᷑
emineret: s solum crucis ex¬
pectatum ẽ uexillum. Cuiꝰ
figura et celerrimo dextere .¬
motu. contra maligni hostis
temptamenta depingi. ⁊ ip̃a
nichominus figura monarchie
singularis. potuiss typꝰ hab̾e.
ut quomodo triumphum cru¬
cis exponens apls ait. in noĩe
ih̾u omne genu flectatur. ce¬
lestium trestrium et infernoꝵ.
Hoc ẽ enim qd̾ eidẽ crucis ca¬
cumina celos tendunt: una
petunt inferos. cornua tr̾am
tegunt.
T descendit incaphar¬
Uide clementiam dñi salua¬
toris. Hec inclignatione cõ¬
motus. nec scelere offensus.
nec inuria uiolatus. uideã
deserit: qui nec iam mi memor
in uirie. memor clementie:
nunc docendo. nun lib̾ando.

Expanded text:
figendus a saeculo praeconabatur, figendus a saeculo praeconabatur, elegerat. Non igitur a Nazaraeis praecipitari, non a Jerosolymitis lapidari, non inter pueros Bethleemitas ab Herode perimi, non alia vel alia voluit morte consummari. Quod enim tali morte regiae potestatis indicium, quo fidelium frons armaretur, emineret? Sed solum crucis exspectatum est vexillum, cujus figura et celerrimo dexterae motu contra maligni hostis tentamenta depingi, et ipsa nihilominus figura monarchiae singularis potuisset typus haberi. Ut quomodo triumphum crucis exponens Apostolus, ait: In nomine Jesu omne genu flectatur, coelestium, et terrestrium, et infernorum . Hoc est enim quod ejusdem crucis cacumina ad coelos tendunt, ima petunt inferos, cornua terram tegunt. Et descendit in Capharuide clementi am domini saluatoris. nec indignatione commotus nec scelere offensus nec iniuria uiolatus Iudaeam deserit, quin etiam inmemor iniuriae, memor clementinunc docendo, nunc liberando,