comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nectaris ibant. Nec mirum cum oromotuaria iustoꝵ pate¬
rent benigne omnibus. nec auaritia intercipiens beneficia
diuina famem sitimq uulgo faceret. sed omnes aqualiter
abundarent. cum habentes non habentibus large copioseo
donarent. Sed postꝗͣ saturnus a filio pulsus. in latiumq
delatus ẽ. arma iouis fugiens et regnis excul adeptis. cum
iam ppłs uel noui regis metu uel sua sponte deprauatus dm
colere desisser. regemq: pro deo habere coepisset.cum ipse pro¬
pemodum paricida exemplo caeteris ẽẽt ad uiolandam pieta¬
tem deseruit propne terras iustissima uirgo. sed non ut ait
cicero. et iouis in regno caeliq in parte resedit. Quomodo
enim poterat in regno eius residere. aut cõmorari. qui patrẽ
regno expulit.bello ꝑsecutus ẽ: exulem toto orbe iactauit:
Ille malum uirus serpentibus addidit atris. Praedariq lupos
ussit. idest odium et inuidiam. et dolum hominibus inse-¬

Expanded text:
nectaris ibant. nec mirum, cum promptuaria iustorum benectaris ibant. nec mirum, cum promptuaria iustorum benigne paterent omnibus nec auaritia intercipiens beneficia diuina famem sitimque uulgo faceret, sed omnes aequaliter abundarent, cum habentes non habentibus large copioseque donarent. sed postquam Saturnus a filio pulsus in Latiumque delatus est arma Iouis fugiens et regnis exul ademptis, cum iam populus uel noui regis metu uel sua sponte deprauatus deum colere desisset regemque pro deo habere coepisset, cum ipse propemodum parricida exemplo ceteris esset ad uiolandam pietatem, deseruit propere terras iustissima uirgo, sed non, ut ait Cicero, et Iouis in regno caelique in parte resedit. quomodo enim poterat in eius regno residere aut commorari qui patrem regno expulit, bello persecutus est, exulem toto orbe iactauit? ille malum uirus serpentibus addidit atris praedarique lupos iussit, id est odium et inuidiam et dolum hominibus inse
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗdem. sed neq ulli omnino gladi ꝗ nudarentur fuerunt. ⁊¬
Quis enim praesente ac iuigente iustitia. aut de tutela sui. cum
nemo insidiaretur aut de ꝑnicie alterius cogitaret. cum ne¬
mo quicꝗͣ concupisceret. Malebant tenui contenti uiuere
cultu. ut cicero in suo narrat. quod ẽ ꝓprium nostrae religio¬
nis. Ne signare ꝗdem aut partiri limite campum fas erat.
in medium quaerebant. Ouippe cum deus cõmunem omnibꝰ
terram dedisset. ut communem degerent uitam non ut rapi-¬
da et furens auaritia sibi omnia uindicaret nec ulli deesset
quod omnibus nasceretur. Quod poetae dictum sic accipi opor¬
tet. non ut exxistimemus nihil omnino tum fuisse priuati s
more poetico figuratum. ut intelligamus tam liberales fu¬
isse homines ut natas sibi fruges non includerent nec soli
absconditis incubarent. sed pauꝑes ad communionem pro¬
pru laboris admitterent. Flumina iam lactis. iam Rumina

Expanded text:
quidem, sed neque ulli omnino gladii qui nudarentur fuerunt. quidem, sed neque ulli omnino gladii qui nudarentur fuerunt. quis enim praesente ac uigente iustitia aut de tutela sui, cum nemo insidiaretur, aut de pernicie alterius cogitaret, cum nemo quicquam concupisceret? malebant tenui contenti uiuere cultu, ut Cicero in suo narrat: quod est proprium nostrae religionis. ne signare quidem aut partiri limite campum fas erat: in medium quaerebant, quippe cum deus communem omnibus terram dedisset, ut communem degerent uitam, non ut rabida et furens auaritia sibi omnia uindicaret, nec ulli deesset quod omnibus nasceretur. quod poetae dictum sic accipi oportet, non ut existimemus nihil omnino tum fuisse priuati, sed more poetico figuratum, ut intellegamus tam liberales fuisse homines, ut natas sibi fruges non includerent nec soli absconditis incubarent, sed pauperes ad communionem proprii laboris admitterent. flumina iam lactis, iam flumina
Abbreviated transcription (Latin):
quam non modo pħi quaesierant. sed poete quoq ꝗ prio¬
res multo fuerunt et ante natum phiae nomen ꝓ sapientib̾
habebantur: hi plane intellexerunt abẽẽ hanc a rebus humaĩs
eamq finxerunt offensam uitus hominum cessisse e terra in
caelumq migrasse. atq ut doceant quid sit uiste uiuere. so¬
lent enim praecepta ꝑ ambages dare. et a saturni temporibus
quae illi uocant. aurea repetunt: exempla iustitiae. narranto
in quo statu fuerit humana uita dum illa in terra moraret᷑
quod ꝗdem non pro poetica fictione. sed pro uero hẽndum ẽ.
Saturno enim regnante: nondum eoꝵ cultibus institutis nec
adhuc illa gente ad diuinitatis opinionem consecrata. de
utiq colebatur. et ideo non erant neq dissensiones. neq ini¬
miciciae. neq bella. Nondum uesanos rabies nud auerat
enses. ut germanicus caesar in areteo loꝗtur carmine. Nec
consanguineis fuerat discordia nota. Immo nec alienigeĩs

Expanded text:
quam non modo philosophi quaesierunt, sed poetae quoque, qui et prioquam non modo philosophi quaesierunt, sed poetae quoque, qui et priores multo fuerunt, et ante natum philosophiae nomen pro sapientibus habebantur. Hi plane intellexerunt abesse hanc a rebus humanis, eamque finxerunt offensam vitiis hominum, cessisse e terra, in coelumque migrasse; atqlent enim praecepta per ambages dare —, a Saturni temporibus, quae illi uocant aurea, repetunt exempla iustitiae narrantque in quo statu fuerit humana uita, dum illa in terra moraretur.. quod quidem non pro poetica nctione, sed pro uero habendum est. Saturno enim regnante, nondum deorum cultibus institutis nec adhuc illa gente ad diuinitatis opinionem consecrata, deus utique colebatur. et ideo non erant neque dissensiones nequp inimicitiae neque bella, nondum uesanos rabies nudauerat enses, ut Germanicus Caesar in Arateo loquitur carmine, nec consanguineis fuerat discordia nota, immo ne alienigenis
Abbreviated transcription (Latin):
infans solidi ac fortis cibi caꝑe uim non potest obstomachi
teneritudinem sed liquore lactis et mollitudine alitur. donec
firmatis uiribus uesci fortioribus possit. ita et huic oporte¬
bat. quia nondum caꝑe poterat diuina prius humana testi¬
refutaretur auctoribus. Quod quia ille non fecit. raptꝰ exi¬
mia eruditione diuinaꝵ. litteraꝵ. ut his solis contentꝰ eẽt
quibus fides constat. accessi deo inspirante ut ego facerem
et simul ut uiam caeteris ad imitandum pararem ac si hor¬
tatu nr̃o docti homines ac disert huc se conferre coeperint.
et ingenia sua uimq dicendi in hoc ueritatis campo iactare
maluerint. euanituras breui religiones falsas. et occasurã
eẽ omnem pħiam nemo dubitauerit.si fuerit omnibus ꝑ¬
suasum cum hanc solam religionem. tum etiam et solam¬
et ueram eẽ sapientiam. Sed euagatus sum longiꝰ ꝗͣ uole
quae aut ipsa ẽ summa uirtus aut fons ẽ ipsa uirtutis. ⁊¬

Expanded text:
infans solidi ac fortis cibi capere vim non potest ob stomachi infans solidi ac fortis cibi capere vim non potest ob stomachi teneritudinem, sed liquore lactis ac mollitudine alitur, donec, firmatis viribus, vesci fortioribus possit: ita et huic oportebat, quia nondum poterat capere divina, prius humana testirefutaretur auctoribus. Quod quia ille non fecit, raptus eximia eruditione divinarum litterarum, ut iis solis contentus esset, quibus fides constat, accessi Deo inspirante, ut ego facerem, et simul ut viam caeteris ad imitandum pararem. Ac si hortatu nostro docti homines ac diserti huc se conferre coeperint, et ingenia sua vimque dicendi in hoc veritatis campo jactare maluerint, evanituras brevi religiones falsas, et occasuram esse omnem philosophiam nemo dubitaverit, si fuerit omnibus persuasum, cum hanc solam religionem, tum etiam solam veram esse sapientiam. Sed evagatus sum longius quam voquae aut ipsa est summa virtus, aut fons est ipsa virtutis;
Abbreviated transcription (Latin):
aut quod ẽ ꝓxcimum deridere aliquando desistat. Quaqͣ
tertullianus eandem causam plene porauerit in eo libro aut
apologetico nomen ẽ : tñ qm̃ aliud ẽ accusantibus responde¬
re quod in defensione. aut negatione sola positum ẽ. aliud
instituere. quod nos facimus in quo necesse ẽ doctrinae totiꝰ
substantiam contineri. non defugi hunc laborem ut implerẽ
materiam quam cy prianus non ẽ executus in ea oratione. qͣ
demetrianum sicut ait ipse oblatrantem atq obstrepentem ue¬
ritati redarguere conatur. qua materia non ẽ usus ut debu¬
it. Non enim scripturae testimoniis. quam ille utique uanã.
fictam cõmentitiam putabat. sed argumentis et ratione fue¬
rat refellendus. Nam cum ageret contra hominem ueritatis
ignarum dilatis paulisꝑ diuinis lectionibus formare hũc
a principio tanꝗͣ rudem debuit. eiq paulatim lucis princi¬
pia monstrare: ne toto lumine obiecto caligaret. Nam sicut

Expanded text:
aut, quod est proximum, deridere aliquando desistat. Quanquam aut, quod est proximum, deridere aliquando desistat. Quanquam Tertullianus eamdem causam plene peroraverit in eo libro cui Apologetico nomen est: tamen, quoniam aliud est accusantibus respondere, quod in defensione aut negatione sola positum est, aliud instituere, quod nos facimus, in quo necesse est doctrinae totius substantiam contineri, non defugi hunc laborem, ut implerem materiam, quam Cyprianus non executus est in ea oratione, qua Demetrianum sicut ipse ait oblatrantem atque obstrepentem veritati redarguere conatur: qua materia non est usus, ut debuit; non enim Scripturae testimoniis, quam ille utique vanam, fictam, commentitiamque putabat, sed argumentis et ratione fuerat refellendus. Nam cum ageret contra hominem veritatis ignarum, dilatis paulisper divinis lectionibus, formare hunc a principio tanquam rudem debuit, eique paulatim lucis principia monstrare, ne toto lumine objecto caligaret. Nam sicut
Abbreviated transcription (Latin):
mas enim deos eẽ: et illos tñ subucis et mancipas ei deo cuiꝰ
sente me ac dolente.sacrilegas suas litteras explicassent. et
illoꝵ suꝑba impietate stimulatus. et ueritatis ipsius conscien¬
tia. et ut ego arbitror deo. suscepi hoc munus. ut omnibus
ingenu mei iuribus accusatores iustiti& refutarem. non ut
contra hos scriberem. qui paucis uerbis obtineri poterant. sed
ut omnes qui ubiq idem oꝑis efficiunt aut effecerunt uno
semel impetu ꝓfligarem. Non dubito enim ꝗn et alui plurimi
et mults in locis. et non modo graecis. sed etiam latinis lris
monimentum iniustitiae. suae struxerunt. Quibus singulis
qm̃ respondere non poteram.sic agendam mihi hanc causã
putaui. ut et priores cum suis omnibus scriptis ꝑuerterem
et futuris omnem facultatem scribendi aut respondendi
amputarem. praebeant modo aures. efficiam ꝓfecto ut qui¬
cunq ista cognouerit. aut suscipiat quod ante damnauit.

Expanded text:
mas enim deos esse; et illos tamen subjicis et mancipas ei Deo, cujus mas enim deos esse; et illos tamen subjicis et mancipas ei Deo, cujus sente me, ac dolente, sacrilegas suas litteras explicassent, et illorum superba impietate stimulatus, et veritatis ipsius conscientia, et ut ego arbitror Deo, suscepi hoc munus, ut omnibus ingenii mei viribus accusatores justitiae refutarem: non ut contra hos scriberem, qui paucis verbis obteri poterant; sed ut omnes, qui ubique idem operis efficiunt, aut effecerunt, uno semel impetu profligarem. Non dubito enim, quin et alii plurimi, et multis in locis, et non modo graecis, sed etiam latinis litteris, monimentum injustitiae suae struxerint: quibus singulis quoniam respondere non poteram, sic agendam mihi hanc causam putavi, ut et priores cum omnibus suis scriptis perverterem, et futuris omnem facultatem scribendi aut respondendi amputarem. Praebeant modo aures: efficiam profecto ut quicumque ista cognoverit, aut suscipiat quod ante damnavit,
Abbreviated transcription (Latin):
tatem penitus excidere connisus eẽt. ausus ẽ libros suos ne¬
farios ac dei hostes. GiAUASEIC adnotare. O caecum pe¬
ctus. o mentem cimeͥnerus ut auint tenebris atriorem. Di¬
scipulus hic fortasse anaxagorae fuerit. cui niues atramẽta
fuerunt. Atq eadem caecitas est et uero falsitatis. et men-¬
dacio ueritatis nomen imponere. uidelicet homo subdolus uo¬
luit lupum sub ous pelle celare: ut fallaci titulo posset irren¬
re lectorem. Uerum esto inscitia hoc non malitia feceris. quã
tandem nobis artulisti ueritatem nisi quod assertor deoꝵ eos
ipsos ad ultimum ꝓdidisti: Prosecutus enim summi dei lau¬
des. quem regem quem maximum. quem opificem reꝵ. quem
fontem bonoꝵ. quem parentem omnium quem factorem alto¬
remq uiuentium confessus es. ademisti ioui tuo regnum eũo
summa potestate depulsum in ministror numerum redegisti
Epilogus itaq tenus arguit stultitiae. uanitatis erroris. Affir¬

Expanded text:
tatem penitus excidere connisus esset, ausus est libros suos netatem penitus excidere connisus esset, ausus est libros suos nefarios, ac Dei hostes, φιλαληθεῖς annotare. O caecum pectus! o mentem Cimmeriis ut aiunt tenebris atriorem! Discipulus hic fortasse Anaxagorae fuerit, cui nives atramentum fuerunt. Atqui eadem caecitas est, et vero falsitatis, et mendacio veritatis nomen imponere. Videlicet homo subdolus voluit lupum sub ovis pelle celare, ut fallaci titulo posset irretire lectorem. Verum esto, inscitia hoc, non malitia feceris. Quam tandem nobis attulisti veritatem? nisi quod assertor deorum, eos ipsos ad ultimum prodidisti. Prosecutus enim summi Dei laudes, quem regem, quem maximum, quem opificem rerum, quem fontem bonorum, quem parentem omnium, quem factorem altoremque viventium confessus es, ademisti Jovi tuo regnum, eumque summa potestate depulsum in ministrorum numerum redegisti. Epilogus itaque te tuus arguit stultitiae, vanitatis, erroris. Affir
Abbreviated transcription (Latin):
longe remotus es nihil prorsus intelligis eoꝵ quae legisti
cum iuidei qui a principio ꝓphas lectitauerant. quibusq sa¬
cramentum dei fuerat assignatum tñ quid legerint. igno¬
bis deum creditum christum ꝗa mirabilia fecit. sed quia
uidimus in eo facta eẽ omnia quae nobis annuntiata sunt
uaticinio ꝓpħaꝵ: Fecit mirabilia magum putassemus ut
et uos nuncupatis. et uidei tunc putauerunt. sed non illa
ipsa facturum ebristum ꝓpħae omnes uno spiritu praedi¬
xissent. Itaq deum credimus non magis ex factis oꝑibo
mirandis ꝗͣ ex illa ipsa cruce: quam uos sicut canes lam¬
bitis. qm̃ simul et illa praedicta ẽ. Non igitur suo testimo¬
ꝗ omnia quae fecit ac passus ẽ multo ante cecinerũt. fidẽ
diuinitatis accepit. quod neq apollonio neq apuleio. neq
cui ꝗͣ magoꝵ potuit aut põt aliquando contingere. Cum
igitur talia ignorantiae suae deliramenta fudisset.cum ueri¬

Expanded text:
longe remotus es, nihil prorsus intelligis eorum quae legisti; longe remotus es, nihil prorsus intelligis eorum quae legisti; cum Judaei, qui a principio prophetas lectitaverant, quibusque sacramentum Dei fuerat assignatum, tamen quid legerent, ignobis Deum creditum Christum, quia mirabilia fecit, sed quia vidimus in eo facta esse omnia, quae nobis annuntiata sunt vaticinio prophetarum. Fecit mirabilia: magum putassemus, ut et vos nunc putatis, et Judaei tunc putaverunt, si non illa ipsa facturum Christum prophetae omnes uno spiritu praedicassent. Itaque Deum credimus, non magis ex factis operibusque mirandis, quam ex illa ipsa cruce, quam vos sicut canes lambitis: quoniam simul et illa praedicta est. Non igitur suo testimoestimonio, qui omnia, quae fecit ac passus est, multo ante cecinerunt, fidem divinitatis accepit; quod neque Apollonio, neque Apuleio, neque cuiquam magorum potuit, aut potest aliquando contingere. Cum igitur talia ignorantiae suae deliramenta fudisset, cum veri
Abbreviated transcription (Latin):
aedificatum constituere uoluisti. nisi quod immortalitatem de
memoria nominis speras: Stultum igitur ẽ putare apolloni¬
um noluisse quod optaret utq si posset. quia nemo est qui
ummortalitatem recuset. maxime cum eum dicas et adora¬
tum eẽ a quibusdam sicum deum et simulachrum eius sub
herculis alexiaci nomine constitutum ab ephesus ẽt nunc
honorari. Non potuit ergo post mortem deus credi quia et
hominem et magum fuisse constabat. et ideo alieni nominis
titulo affectauit diuinitatem. quia suo nec poterat. nec au¬
debat. Noster uero et potuit deus credi quia magus non
fuit. et creditus ẽ quia uere fuit. Non inquit hoc dico id¬
circo apollonium non haberi deum quia noluerit. sed ut ap¬
pareat nos sapientiores eẽ. qui mirabilibus factis non statĩ
fidem diuinitatis adiunximus ꝗͣ uos ꝗ ob exigua portẽta
deum credidistis. Non enim mirum situ ꝗ a dei sapientia

Expanded text:
aedificatum, constituere voluisti, nisi quod immortalitatem de aedificatum, constituere voluisti, nisi quod immortalitatem de memoria nominis speras? Stultum igitur est, id putare Apollonium noluisse, quod optaret utique, si posset; quia nemo est qui immortalitatem recuset, maxime cum eum dicas, et adoratum esse a quibusdam sicut deum, et simulacrum ejus sub Herculis Alexicaci nomine constitutum, ab Ephesiis etiam nunc honorari. Non potuit ergo post mortem deus credi, quia et hominem, et magum fuisse constabat; et ideo alieni nominis titulo affectavit divinitatem, quia suo nec poterat, nec audebat. Noster vero et potuit deus credi, quia magus non fuit; et creditus est, quia vere fuit. Non, inquit, hoc dico, idcirco Apollonium non haberi deum, quia noluerit: sed ut appareat nos sapientiores esse, qui mirabilibus factis non statim fidem divinitatis adjunximus, quam vos, qui ob exigua portenta deum credidistis. Non est mirum, si tu, qui a Dei sapientia
Abbreviated transcription (Latin):
sempiternum uerus deus puniet. Si magus christus qr mira¬
bilia fecit. peritior utiq apollonius. qui ut deseribis. cum
domitianus eum punire uellet. repente in uidicio non compa¬
ruit ꝗͣ ille. qui et comprehensus est et cruci affixus. At enĩ
ex hoc ipso fortasse insolentiam christi uoluit arguere quod
deum se constituerit. ut ille uerecundior fuisse uideatur ꝗ
cum maiora faceret ut hic putat. tñ id sibi non arrogauerit.
Omitto nunc ipsa oꝑa comparare: quia in scđo et in suꝑiore li¬
bro de fraude ac praestigus artis magicae dixi. Nego eẽ quẽ¬
ꝗͣ qui non optet in primis id sibi post mortem contingere. qđ
etiam reges maximi concupiscunt. Cur enim sibi homines se¬
pulchra magnifica. cur statuas. cur imagines comparant.
Cur aliquibus claris factis. aut etam pro cuubus morte su¬
scepta student opiniones hominum ꝓmereri: Cur deniq ipse¬
ingenu tui monumentum hoc detestabili stultina tanꝗͣ caeno

Expanded text:
sempiternum uerus deus puniet. si magus Christus, quia mirasempiternum uerus deus puniet. si magus Christus, quia mirabilia fecit, peritior utique Apollonius, qui ut describis cum Domitianus eum punire uellet, repente in iudicio non conparuit. quam ille qui et conprehensus est et cruci adfixus. at enim ex hoc ipso fortasse insolentiam Christi uoluit arguere, quod deum se constituerit, ut ille uerecundior fuisse uideatur, qui cum maiora faceret, ut hic putat, tamen id sibi non adrogauerit. omitto nunc ipsa opera conparare, quia in secundo et in superiore libro de fraude ac praestigiis artis magicae dixi. nego esse quemquam qui non optet in primis id sibi post mortem contingere quod etiam reges maximi concupiscunt. cur enim sibi homines sepulchra magnifica, cur statuas, cur imagines conparant? cur aliquibus claris factis aut etiam pro ciuibus morte suscepta student opiniones hominum ingenii tui monimentum, hac detestabili stultitia tanquam coeno
Abbreviated transcription (Latin):
uniuersos qui eoꝵ disciplinam secuti eent. acerba et nefanda
passuros. Ipsum autem christum affirmauit a uideis fugatũ.
collecta nongentoꝵ hominum manu latrocinia fecisse. Quis
tantae auctoritar audeat repugnare: Credamus hoc plane.
Nam fortasse illi hoc in somnis apollo aliquis nuntiauit.⁊
Tot semper latrones perierant. et quotidie pereunt. utiq mul
tos et ipse damnasti. ꝗs eoꝵ post crucem suam. non dicam ds.
sed homo appellatus ẽ: Uerum tu forsitan ex eo credidisti qr
uos homicidam martem conseerastis ut deum. quod tñ non fe¬
cissetis si illum areopagite in crucem sustulissent. Idem cum
facta eius mirabilia destrueret. nec tñ negaret. uoluit ostende
apollonium uel paria. uel etiam maiora fecisse. Mirum quod
apuleium praetermiserit. cuius solent et multa et mira memo¬
rari. Cur igitur. o delirum caput. nemo apollonium pro deo
colit. nisi forte tu solus. illo scilicet deo dignus. cum quo te ĩ

Expanded text:
universos, qui eorum disciplinam secuti essent, acerba et nefanda universos, qui eorum disciplinam secuti essent, acerba et nefanda passuros. Ipsum autem Christum affirmavit a Judaeis fugatum, collecta nongentorum hominum manu, latrocinia fecisse. Quis tantae auctoritati audeat repugnare? Credamus hoc plane; nam fortasse hoc illi in somnis Apollo aliquis nuntiavit. Tot semper latrones perierunt, et quotos et ipse damnasti: quis eorum post crucem suam non dicam deus, sed homo appellatus est? uerum tu forsitan ex eo credidisti, quia uos homicidam . Martem consecrastis ut deum: quod tamen non fecissetis, si illum Ariopagitae in crucem sustulissent. idem cum facta eius mirabilia destrueret nec tamen negaret, uoluit ostendere Apollonium uel paria uel etiam maiora fecisse. mirum quod Apuleium praetermisit, cuius solent et multa et mira memorari. cur igitur, o delirum caput, nemo Apollonium pro deo colit? nisi forte tu solus, illo scilicet deo dignus, cum quo te in
Abbreviated transcription (Latin):
dam eoꝵ piscatorio artificio fecisse quaestum. quasi egre ferr&
quod illam rem non aristophanes aliquis aut aristarchus cõ¬
mentatus sit. Abfuit ergo ab his fingendi uoluntas et astutia
quoniam rudes fuerunt. Aut quasi possit indoctus apta in ter
se et cohaerentia fingere:. cum ph̃oꝵ doctissimi plato et aristoteles
et epicurus. et zenon ipsi sibi repugnantia et contraria dixe¬
rint. Haec est enim mendacioꝵ natura ut coherere non possĩt.
lloꝵ autem traditio quia uera est. quadrat undique ac sibi to¬
ta consentit. et ideo ꝑsuadet. quia constanti ratione suffulta
est. Non igitur quaestus et commodi gratia religionem istam
commenti sunt. quippe qui et praeceptis. et re ipsa eam uitam
secun sunt. quae et uoluptatibus caret. et omnia quae habent᷑
in bonis spernit. et qui non tantum pro fide mortem subierũt.
sed enam morituros eẽ se et scierint. et praedixerint. et postea

Expanded text:
dam eorum piscatorio artificio fecisse quaestum; quasi aegre ferret dam eorum piscatorio artificio fecisse quaestum; quasi aegre ferret quod illam religionem non Aristophanes aliquis aut Aristarchus commentatus sit. Afuit ergo ab his fingendi uoluntas et astutia, quoniam rudes fuerunt. aut quis possit indoctus apta inter se et cohaerentia fingere, cum philosophorum doctissimi, Plato et Aristoteles et Epicurus et Zenon, ipsi sibi repugnantia et contraria dixerint ? haec est enim mendaciorum natura, ut cohaerere non possint. illorum autem traditio quia uera est, quadrat undique ac sibi tota consentit et ideo persuadet, quia constanti ratione subfulta est. non igitur commenti sunt; quippe qui, et praeceptis, et re ipsa, eam vitam secuti sunt, quae et voluptatibus caret et omnia quae habentur in bonis spernit; et qui non tantum pro fide mortem subierint, sed etiam morituros esse se, et scierint, et praedixerint, et postea
Abbreviated transcription (Latin):
benigne consulere putaretur: In quibus ita falsitatem scriptu¬
re sacre arguere conatus ẽ. tanꝗͣ sibi eẽt tota contraria Nã
quaedam capita quae repugnare sibi uidebantur exeposuit.
adeo multa adeo intima enumerans ut aliquando ex eadẽ
disciplina fuisse uideatur. Quod si fuit. quis eũ demosthenes
poterit ab impietate defendere. ꝗ religionis cui fuerat assensus.
et fidei cuius nomen induerat. et sacramenti quod acceꝑat. pro¬
ditor factus ẽ. nisi forte casu in manus eius diuinae littere inci¬
derunt: Quae igitur temeritas erat id audere dissoluere. quod
illi nemo interpretatus ẽ bene. quod aut nihil didicit. aut nihil
intellexit: Tantum enim abest a diuinis litteris repugnantia
ꝗͣtum ille abfuit a fide et ueritate. Praecipue tamen perrũ pau¬
lumq lacerauit. caeterosq discipulos tanꝗͣ fallaciae seminatores
quos eosdem tñ rudes et indoctos fuisse testatus e. Nam quos¬

Expanded text:
benigne consulere putaretur: in quibus ita falsitatem scriptubenigne consulere putaretur: in quibus ita falsitatem scripturae sacrae arguere conatus est, tamquam sibi esset tota contraria. nam quaedam capita quae repugnare sibi uidebantur exposuit adeo multa, adeo intima enumerans, ut aliquando ex eadem disciplina fuisse uideatur. quod si fuit, quis eum Demosthenes poterit ab inpietate defendere, qui religionis cui fuerat accensus et fidei cuius nomen induerat et sacramenti quod acceperat proditor factus est? nisi forte casu in manus eius diuinae litterae inciderunt. quae igitur temeritas erat id audere dissoluere quod illi nemo interpretatus est? bene, quod aut nihil didicit aut nihil intellexit. tantum enim abest a diuinis litteris repugnantia, quantum ille afuit a fide et ueritate. praecipue tamen Paulum Petrumque lacerauit ceterosque discipulos tamquam fallaciae seminatores, quos eosdem tamen rudes et indoctos fuisse testatus est: nam quos
Abbreviated transcription (Latin):
caecus ẽẽt. reducturum alios ab errore. cum ipse ignoraret ubi
pedes suos poneret. eruditurum alios ad ueritatem. cuius ille
ne scintillam quidem unam uidisset aliquando. Quippe cum
sapientiae ꝓfessor profligare sapientiam niteretur. Omnes m̃
id arguebant. quod illo porissimum tpr̃e id operis eẽt aggressꝰ
quo furebat odiosa crudelitas. O philosophum adulatorem ac
tpr̃ seruientem. Uerum hic pro sua inanitate contemptus ẽ.
qui et gratiam quam sperauit non adeptus ẽ. et gloriam quam
captauit in culpam reprehensionemq conuersa est. Alius ean¬
dem materiam mordacius seripsit. qui erat tum e nũo iudicũ
et qui auctor in primis faciendae ꝑsecutionis fuit. quo scelere
non contentus. etiam scriptis eos quos afflixerat insecutus
ẽ. Composuit enim libellos duos. non contra christianos. ne
inimice insectari uideretur. sed ad christianos. ut humane ac

Expanded text:
caecus esset, reducturum alios ab errore\', cum ipse ignoraret ubi caecus esset, reducturum alios ab errore\', cum ipse ignoraret ubi pedes suos poneret, eruditurum alios ad ueritatem, cuius ille ne scintillam quidem unam uidisset aliquando, quippe cum sapientiae professor profligare sapientiam niteretur. omnes tamen id arguebant, quod illo potissimum tempore id operis esset adgressus quo furebat odiosa crudelitas. o philosophum adulatorem ac tempori seruientem! uerum hic pro sua inanitate contemptus est, qui et gratiam quam sperauit non adeptus est et gloria quam captauit in culpam reprehensionemque conuersa est. alius eandem materiam mordacius scripsit, qui erat tum e numero iudicum et qui auctor in primis faciendae persecutionis fuit: quo scelere non contentus etiam scriptis eos quos adflixerat insecutus est. conposuit enim libellos duos, non contra Christianos, ne inimice insectari uideretur, sed ad Christianos, ut humane ac
Abbreviated transcription (Latin):
tione deposita corporis cruciamenta deuitent. neu saeuas ⁊¬
membroꝵ lacerationes frustra ꝑpeti uelint. Ut autem appa¬
reret cuius rei gratia opus illud elaborasset. effusus est in
principum laudes. quoꝵ pietas et prouidentia. ut quidem ipse
dicebat. cum in caeteris rebus. tum praecipue in defendendis de-¬
oꝵ religionibus claruisset. Consultum eẽ tandem rebus huma¬
nis. ut cohibita impia et anili suꝑstitione. uniuersi homines le¬
gitimis sacris uacarent. et propitios sibi deos exꝑirentur. Ubi
autem religionis eius contra quam ꝑorabat. infirmare uoluit
rationem ineptus uanus. ridiculus apparuit. quia grauis ille
consultor utilitatis alienae. non modo quid oppugnaret sed
etiam quid loqueretur nesciebat. Nam si qui nostroꝵ affuerũt
ꝗͣuis tp̃ris gratia conuenirent animo tñ derisere. utpote cum
uiderent hominem ꝓfitentem se illuminaturum alios. cum ipse

Expanded text:
tione deposita, corporis cruciamenta devitent, neu saevas tione deposita, corporis cruciamenta devitent, neu saevas membrorum lacerationes frustra perpeti velint. Ut autem appareret cujus rei gratia opus illud elaborasset, effusus est in principum laudes; quorum pietas et providentia ut quidem ipse dicebat cum in caeteris rebus, tum praecipue in defendendis deorum religionibus claruisset: consultum esse tandem rebus humanis, ut cohibita impia et anili superstitione, universi homines legitimis sacris vacarent, ac propitios sibi deos experirentur. Ubi autem religionis ejus, contra quam perorabat, infirmare voluit rationem, ineptus, vanus, ridiculus apparuit; quia gravis ille consultor utilitatis alienae, non modo quid oppugnaret, sed etiam quid loqueretur nesciebat. Nam si qui nostrorum affuerunt, quamvis temporis gratia conticerent, animo tuiderent hominem profitentem se inluminaturum alios, cum ipse
Abbreviated transcription (Latin):
deret. uerum etiam ut confines suos. quos sedibus agrisque
pellebat a suo repetendo hac potentia retardaret. Hic uero qui
suas disputationes moribus destruebat. uel mores suos dispu¬
tationibus arguebat. ipse aduersum se grauis censor et accusa¬
tor acerrimus. eodem ipso tpr̃e quo iustus populus nefarie la¬
cerabatur tres libros euomit contra religionem nomenq chri¬
stianum professus ante omnia pħi officium eẽ erroribus homi¬
num subuenire: atq illos ad ueram uiam reuocare. id est ad
cultus deoꝵ. quoꝵ numine ac maiestate. ut ille dicebat. mũ¬
dus gubernatur: nec pan homines imperitos quoꝵdam frau¬
dibus illici. ne simplicitas eoꝵ praedae ac pabulo sit hominibꝰ
astutis. Itaq se suscepisse hoc munus ph̃ia dignum ut prae¬
ferret non uidentibus lumen sapientiae. non modo ut susce¬
puis deoꝵ cultibus resanescant. sed etiam ut ꝑtinaci obstina¬

Expanded text:
deret, verum etiam ut confines suos, quos sedibus agrisque deret, verum etiam ut confines suos, quos sedibus agrisque pellebat, a suo repetendo hac potentia retardaret. Hic vero, qui suas disputationes moribus destruebat, vel mores suos disputationibus arguebat, ipse adversus se gravis censor, et accusator acerrimus, eodem ipso tempore, quo justus populus nefarie lacerabatur, tres libros evomuit contra Religionem nomenque christianum: professus ante omnia philosophi officium esse erroribus hominum subvenire, atque illos ad veram viam revocare; id est, ad cultus deorum, quorum numine ac majestate ut ille dicebat mundus gubernetur, nec pati homines imperitos quorumdam fraudibus illici, ne simplicitas eorum praedae ac pabulo sit hominibus astutis. Itaque se suscepisse hoc munus philosophia dignum, ut praeferret non videntibus lumen sapientiae, non modo ut susceptis deorum cultibus resanescant, sed etiam ut, pertinaci obstina
Abbreviated transcription (Latin):
haec ipsa penuria ut auderent scribere contra ignotam sibi ue¬
ritatem. Omitto eos qui prioribus eam temporibus neꝗcꝗͣ
lacessierunt. Ego cum in bithynia oratorias litteras accitus
docerem contigissetq ut eodem tpr̃e dei templum euerteret᷑.
duo extiterunt. ibidem. ꝗ iacenti atq abiect e ueritati. nescio
utrum superbius an importunius insultarent. quoꝵ alter
antistitem se pħiae profitebatur. Uerum ita uitiosus ut conti¬
nentiae magister non minus auaritia ꝗͣ libidinibus arderet.
in uictu tam sumptuosus. ut in scola uirtutis assertor parsi¬
moniae pauꝑtatisq laudator. in palatio peius coenaret ꝗͣ do¬
mi. tñ uitia sua capillis et pallio. et quod maximum ẽ uela¬
mentum diuitus praetegebat. quas ut augeret ad amicicias
iudicum miro ambitu penerrabat. eosq sibi repente auctori¬
tate falsi nominis obligabat. non modo ut eoꝵ sententias uẽ¬

Expanded text:
haec ipsa penuria, ut auderent scribere contra ignotam sibi vehaec ipsa penuria, ut auderent scribere contra ignotam sibi veritatem. Omitto eos, qui prioribus eam temporibus nequicquam lacessierunt. Ego cum in Bithynia oratorias litteras accitus docerem, contigissetque ut eodem tempore Dei templum everteretur: duo extiterunt ibidem, qui jacenti atque abjectae veritati, nescio utrum superbius, an importunius insultarent; quorum alter antistitem se philosophiae profitebatur: verum ita vitiosus, ut continentiae magister, non minus avaritia, quam libidinibus arderet, in victu tam sumptuosus, ut in schola virtutis assertor, parcimoniae paupertatisque laudator, in palatio pejus coenaret, quam domi. Tamen vitia sua capillis et pallio, et quod maximum est velamentum divitiis praetegebat; quas ut augeret, ad amicitias judicum miro ambitu penetrabat, eosque sibi repente auctoritate falsi nominis obligabat; non modo ut eorum sententias ven
Abbreviated transcription (Latin):
queas utrum ne ornatior in eloquendo an facilior in expli¬
cando an potentior in ꝑsuadendo fuerit. hic tñ placere ultͣ
uerba sacramentum ignorantibus non põt qm̃ mystica sũt
quae locutus ẽ et ad id praeparata ut a solis fidelibus audiã¬
tur. Deniq a doctis hiuius saeculi quibus forte scripta eius
innotuerunt. derideri solet. Audiui enim quendam hoĩem
sane disertum qui eum immutata una littera coprianum uo¬
caret. quasi quod elegans ingenium et melioribus rebꝰ aptũ.
ad aniles fabulas contulisset. Quod si accidit hoc ei cuius
eloquentia non insuauis ẽ quid tandem putemus accidere
quoꝵ sermo ieiunus ẽ et ingratus quia neq iuim ꝑsuadendi
neq suptilitatem argumentandi neq ullam prorsus acerbi¬
runt apud nos idonei peritiq doctores qui uehementer qui
acriter errores publicos red arguerent. qui causam omnem ue¬
ritatis ornate copioseq defenderent. prouocauit quosdam

Expanded text:
queas, utrumne ornatior in eloquendo an felicior in expliqueas, utrumne ornatior in eloquendo an felicior in explicando an potentior in persuadendo fuerit. hic tamen placere ultra uerba sacramentum ignorantibus non potest, quoniam mystica sunt quae locutus est et ad id praeparata, ut a solis fidelibus audiantur: denique a doctis huius saeculi, quibus forte scripta eius innotuerunt, derideri solet. audiui ego quendam hominem sane disertum, qui eum inmutata una littera Coprianum uocaret, quasi quod elegans ingenium et melioribus rebus aptum ad aniles fabulas contulisset. quodsi accidit hoc ei cuius eloqquorum sermo jejunus est et ingratus; qui neque vim persuadendi, neque subtilitatem argumentandi, neque ullam prorsus acerbirunt apud nos idonei peritique doctores, qui vehementer, qui acriter errores publicos redarguerent, qui causam omnem veritatis ornate copioseque defenderent: provocavit quosdam
Abbreviated transcription (Latin):
fugit. Quippe quae publico gaudeat. et multitudinem celebri¬
tatemq desideret. Eo fit ut sapientia et ueritas idoneis pre¬
conibus indigeat. et si qui forte litteratoꝵ se ad eam con¬
tulerunt defensioni eius non suffecerunt. Ex his qui mihi
noti sunt minutius felioc non ignobilis inter causidicos loci
fuit. huius liber cui octauio titulus ẽ. declarat. ꝗͣ idoneus
ueritatis assertor eẽ potuisset. si se totum ad id studium con¬
tulisset. Septimius quoq tertullianus fuit omni genere lit¬
teraꝵ peritus. sed in eloquendo parum facilis. et minus cõ¬
ptus et multum obseurus fuit. ergo ne is ꝗdem satis felici¬
tatis inuenit. Unus igitur praecipuus et clarus extitt cypͥ¬
anus. quoniam et magnam sibi gloriam ex artis oratoriae
ꝓfessione quaesierat. et admodum multa conscripsit in suo
genere miranda. Erat enim ingenio facili copioso suaui et
quae sermonis maxxima est uirtus. aperto ut discernere non

Expanded text:
fugit, quippe quae publico gaudeat et multitudinem celebrifugit, quippe quae publico gaudeat et multitudinem celebritatemque desideret: eo fit ut sapientia et ueritas idoneis praeconibus indigeat. et si qui forte litteratorum se ad eam contulerunt, defensioni eius non suffecerunt. ex iis qui mihi noti sunt Minucius Felix non ignobilis inter causidicos loci fuit. huius liber, cui Octauio titulus est, declarat quam idoneus ueritatis adsertor esse potuisset, si se totum ad id studium contulisset. Septimius quoque Tertullianus fuit omni genere litterarum peritus, sed in eloquendo parum facilis et minus comptus et multum obscurus fuit. ergo ne hic quidem satis celebritatis inuenit. unus igitur praecipuus et clarus extitit Cyprianus, quoniam et magnam sibi gloriam ex artis oratoriae professione quaesierat et admodum multa conscripsit in suo genere miranda. erat enim ingenio facili copioso suaui et, quae sermonis maxima est uirtus, aperto, ut discernere non
Abbreviated transcription (Latin):
uel legere nisi expolitum ac dissertum uolunt. nec quicꝗͣ inhae¬
rere animis eoꝵ põt insi quod aures blandiore sono mulcet.¬
Illa uero quae sordida uidentur anilia inepta. uulgaria existi¬
mantur adeo nihil uerum putant. nisi quod auditi suaue est.
nihil credibile. nisi quod põt incutere uoluptatem. Nemo re
ueritate ponderat. sed ornatu. Non credunt ergo diuinis qr
fuco carent. Sed ne illis quidem qui ea interpretantur. quia
sunt et ipsi aut omnino rudes. aut certe parum docti. Nam
ut plene sint eloquentes ꝑraro contingit. Cuius rei causa in
aperto est. Eloquenna enim saeculo seruit. populo se iactare.
et in rebus malis placere gestit. Si quidem ueritatem saepius
expugnare conatur. ut uim suam monstret. opes expetit. ho¬
nores concupiscit. summum deniq gradum dignitatis exposcit.
Ergo haec quasi humilia despicit. archana tanꝗͣ contraria sibi

Expanded text:
vel legere, nisi expolitum ac disertum volunt; nec quidquam haevel legere, nisi expolitum ac disertum volunt; nec quidquam haerere animis eorum potilla uero quae sordida uidentur, anilia. inepta uulgaria existimantur. adeo nihil uerum putant nisi quod auditu suaue est, nihil credibile nisi quod potest incutere uoluptatem: nemo rem ueritate ponderat, sed ornatu. non credunt ergo diuinis, quia fuco carent, sed ne illis quidem qui ea interpretantur, quia sunt et ipsi aut omnino rudes aut certe parum docti. nam ut plane sint eloquentes, perraro contingit: cuius rei causa in aperto est. eloquentia enim saeculo seruit, populo se iactare et in rebus malis placere gestit, siquidem ueritatem saepius expugnare conatur, ut uim suam monstret: opes expetit, honores concupiscit, summum denique gradum dignitatis exposcit. ergo haec quasi humilia despicit, arcana tamquam contraria sibi
Abbreviated transcription (Latin):
cior in ueritate sapientior preterea eitam si nulli ali nobis
certe proderit. delectabit se conscientia. gaudebitq mens ue
ueritatis se luce uersari quod ẽ animae pabulum incredibili
quadam iocunditate ꝑfusum Uerum non ẽ desperandum for¬
tasse non canimus surdis. Nec enim tam in malo statu res ẽ.
ut desint sanae mentes quibus et ueritas placeat. et monstra¬
tum sibi rectum iter et uideant. et sequantur circunliniatur
modo poculum celesti melle sapientae ut possint ab imprudẽ¬
tibus amara remedia sine offensione potari dum illiciens pͥ¬
ma dulcedo acerbitatem saporis asperi sub praetextu suauita¬
tis occultant. Nam haec in primis causa est cur apud sapi¬
entes et doctos et principes huus saeculi scriptura sancta fi¬
de careat. quod prophetae communi ac simplici sermone ut ad
ppłm sunt locun contemnuntur itaq ab us qui nihil audire

Expanded text:
ctior, et in veritate sapientior. Praeterea, etiamsi nulli alii, nobis ctior, et in veritate sapientior. Praeterea, etiamsi nulli alii, nobis certe proderit: delectabit se conscientia, gaudebitque mens in veritatis se luce versari; quod est animae pabulum, incredibili quadam jucunditate perfusum. Verum non est desperandum. Fortasse Non canimus surdis. Nec enim in tam malo statu res est, ut desint sanae mentes, quibus et veritas placeat, et monstratum sibi rectum iter et videant, et sequantur. Circumlinatur modo poculum coelesti melle sapientiae, ut possint ab imprudentibus amara remedia sine offensione potari; dum illiciens prima dulcedo acerbitatem saporis asperi, sub praetextu suavitatis occultat. Nam haec in primis causa est, cur apud sapientes, et doctos, et principes hujus saeculi Scriptura sancta fide careat, quod Prophetae communi ac simplici sermone, ut ad populum, sunt locuti. Contemnuntur itaque ab iis, qui nihil audire,
Abbreviated transcription (Latin):
centium cruore maculantur et dicatas deo mentes euiscera¬
tis corporibus extorquent. Cum talibus nunc congredi et
disputare contendimus. hos ad ueritatem ab inepta ꝑsuasio
ne traducere: qui sanguinem facilius hauserint ꝗͣ uerba iusto¬
R. Quid igitur: operamne ꝑdemus minime. Nam silucra¬
ri hos a morte ad quam concitatissime tendunt. non potueri¬
mus. si ab illo iinere deuio ad uitam lucemq reuocare. qm̃
ipsi salun suae repugnant. nr̃os tñ confirmabimus. quoꝵ non
est sabilis. ac solidis radicibus fundata et fixca sententia. Nu¬
tant enim plurimi. ac maxime qui luteraꝵ aliꝗd artigernt.
N am et in hoc phi et oratores et poetae ꝑniciosi sunt. quod in¬
cautas animas facile irretire possunt suauitate sermonis
inanis illa doctrina possit officere ut iam scientia litteraꝵ
non modo nihil noceat religioni atq iustitae. sed etiam ꝓsit
qͣ plurimum sus qui eas didicerit. sit in uirtutibus instri¬

Expanded text:
centium cruore maculantur et dicatas deo mentes euisceracentium cruore maculantur et dicatas deo mentes euisceratis corporibus extorquent. cum talibus nunc congredi et disputare contendimus, hos ad uerine traducere, qui sanguinem facilius hauserint, quam verba justorum. Quid igitur? Operamne perdemus? Minime. Nam si lucrari hos a morte, ad quam concitatissime tendunt, non potuerimus; si ab illo itinere devio ad vitam lucemque revocare, quoniam ipsi saluti suae repugnant: nostros tamen confirmabimus, quorum non est stabilis, ac solidis radicibus fundata et fixa sententia. Nutant enim plurimi, ac maxime qui litterarum aliquid attigerunt. Nam et in hoc philosophi, et oratores, et poetae sunt, perniciosi quod incautos animos facile irretire possunt suavitate sermonis, inanis illa doctrina possit officere; ut jam scientia litterarum non modo nihil noceat Religioni atque justitiae, sed etiam prosit quamplurimum, si is, qui eas didicerit, sit in virtutibus instru
Abbreviated transcription (Latin):
Obstrepunt igitur. et intercedunt ne audiant. et oculos
suos opprimunt ne lumen uideant quod offerimus. quo
plane ipsi diffidentiam suae ꝑdite rationis ostendunt cum
neq cognoscere. neq congredi audeant. quia sciunt se facile
suserari. et idcirco disceptatione sublata pellitur e medio sa¬
pientia. Ui geritur res. ut ait ennius. et quia student damna¬
re tanꝗͣ nocentes quos uniq sciunt innocentes. constare de
ipsa innocentia nolunt. quasi uero maior sit iniquitas pro¬
batam innocentiam innocentiam damnatam ꝗͣ in auditam
Sed ut dixi uerentur: ne si audierint damnare non possint.
et ideo cultores dei summi. hoc est iustos homines torquẽt
interficiunt. exterminant. nec causas odioꝵ reddere ipsi ⁊¬
possunt. qui tam uehementer oderunt. quia ipsi errant irascũ¬
tur us qui ueram uiam sequuntur. et cum corrigere se pos¬
sint errores suos insuper crudelibus factis coaceruant. inno¬

Expanded text:
obstrepunt igitur et intercedunt, ne audiant, et oculos obstrepunt igitur et intercedunt, ne audiant, et oculos suos opprimunt, ne lumen uideant quod offerimus: quo plane ipsi diffidentiam suae perditae rationis ostendunt, cum neque cognoscere neque congredi audent, quia sciunt se facile superari. et idcirco disceptatione sublata pellitur e medio sapientia, ui geritur res, ut ait Ennius. et quia student damnare tamquam nocentes quos utique sciunt innocentes, constare de ipsa innocentia nolunt: quasi uero maior iniquitas sit probatam innocentiam damnasse quam inauditam. sed ut dixi uerentur, ne si audierint, damnare non possint, et ideo cultores dei summi hoc est iustos homines torquent interficiunt exterminant. nec causas odiorum reddere ipsi possunt qui tam uehementer oderunt: quia ipsi errant, lrascuntur iis qui ueram uiam secuntur, et cum corrigere se possint, errores suos insuper crudelibus factis coaceruant, inno
Abbreviated transcription (Latin):
ON EST APUD ME DUBIUM CON¬
stantine imperator maxime. ꝗn hoc
opus nostrum quo singularis ille re¬
rum conditor et huius immensi rector
asseritur. si quis attigerit ex istis ine¬
pte religiosis. ut sunt nimia suꝑstiu¬
one impatientes insectetur etiam maledictis. et uix lecto for¬
tasse principio affligat. prouciat. execretur.seq in expia¬
bili scelere contaminari atq astringi putet si haec aut legat
patienter aut audiat. Ob hoc autem si fieri potest. humani¬
tatis uire postulamus. ut non prius damnet. ꝗͣ uniuersa
cognouerit. Nam si sacrilegis et proditoribus. et ueneficis
potestas defendendi sui datur nec praedamnari quenquam
incognita causa licet. non inuiste petere uidemur. ut siꝗs
erit ille qui inciderit in haec si leget perlegat. si audiet. sẽ¬
tentiam differat in exxtremum. Sed noui hominum ꝑtinaci¬
am. nunꝗͣ impetrabimus. Timent enim ne a nobis reuicti
manus dare aliquando clamante ipsa ueritate cogantur

Expanded text:
on est apud me dubium, Constantine Imperator Maxime, quin hoc opus nostrum, quo singularis ille rerum conditor et hujus immensi rector asseritur, si quis attigerit ex istis inepte religiosis ut sunt nimia superstitione impatientes, insectetur etiam maledictis, et vix lecto fortasse principio, affligat, projiciat, execretur; seque inexpiabili scelere contaminari atque astringi putet, si haec aut legat patienter, aut audiat. Ab hoc tamen, si fieri potest, humanitatis jure postulamus, ut non prius damnet, quam universa cognoverit. Nam si sacrilegis, et proditopotestas defendendi sui datur nec praedamnari quemquam incognita causa licet, non iniuste petere uidemur, ut si quis erit ille qui inciderit in haec, si leget, perlegat, si audiet, sententiam differat in extremum. sed noui hominum pertinaciam: num-quam inpetrabimus. timent enim ne a nobis reuicti manus dare aliquando clamante ipsa ueritate cogantur.
Abbreviated transcription (Latin):
prioris uitae factoꝵq omnium memores erunt. et in bonis cae¬
lestibus collocatae ac fruentes iocunditate innumerabilium
copiaꝵ praesenti deo grãs agent. quod malum omne deleuerit
quod eos ad regnum uitamq ꝑpetuam suscitarit. Qua de ana¬
stasi pħi quoq dicere aliꝗd conati sunt tam corruptẽ ꝗͣ poe¬
tȩ. Nam pythagoras transire aias in noua corpora disputa¬
uit. sed inepte. quod ex hominibus in pecudes. et ex pecudibꝰ
in hoĩes et seipsum ex euphorbio eẽ reparatum. Meliꝰ chry¬
sippꝰ. quem cicero ait fulcire porticum stoicoꝵ ꝗ in libris qͦs
de ꝓuidentia scripsit. cum de ĩnouatione mundi loqueretur.

Expanded text:
prioris uitae factorumque omnium memores erunt et in bonis caeprioris uitae factorumque omnium memores erunt et in bonis caelestibus conlocati ac fruentes iucunditate innumerabilium copiarum praesenti deo gratias agent, quod malum omne deleuerit, quod eos ad regnum uitamque perpetuam suscitarit. qua de anastasi philosophi quoque dicere aliquid conati sunt tam corrupte quam poetae. nam Pythagoras transire animas in noua corpora disputauit, sed inepte, quod ex hominibus in pecudes et ex pecudibus in homines et se ipsum ex Euphorbo esse reparatum. meiius Chrysippus, quem Cicero ait fulcire porticum Stoicorum: qui in libris quos de prouidentia scripsit cum de innouatione mundi loqueretur,
Abbreviated transcription (Latin):
uero cum scirent hoc saeculum malis omnibus redundare obli¬
uionis amnem induxerunt. ne maloꝵ aut laboꝵ memores
aiaẽ reuera ad supos recusarent. Uñ uirgilius. Opater anne
aliquas ad caelum hinc ire putandum e Sublimis animas ite¬
rumq ad tarda reuerti Corpora: quae lucis miseris tam dira
cupido: Ignorabant enim quomͦ aut qñ id fieri oporteret ⁊
Itaq renasi eas putauerunt. et denuo ad uterum reuolui ato
ad infantiam regredi. Uñ etiam plato de aiã disserens ex hoc
ait posse cognosci aiãs eẽ ĩmortales atq diuinas. quod ĩ pue¬
ris mobilia sint ingenia et ad ꝑcipiendum facilia quod ea
quae discant ita celeriter rapiant. ut non tunc primũ discere
illa uideantur. sed recognoscere atq reminisci. In qͦ uir sapiẽs
poets ineptissime credidit. Non igitur renascentur. quod fi¬
eri non põt. sed resurgent. et adeo corporibus induentur. &

Expanded text:
uero cum scirent hoc saeculum malis omnibus redundare, obliuero cum scirent hoc saeculum malis omnibus redundare, obliuionis amnem induxerunt, ne malorum ac laborum memores animae reuerti ad superos recusarent. unde Vergilius: o pater, anne aliquas ad caelum hinc ire putandum est sublimis animas iterumque ad tarda reuerti corpora? quae lucis miseris tam dira cupido? ignorabant enim quomodo aut quando id fieri oporteret, itaque  renasci eas putauerunt et denuo ad uterum reuolui atque ad infantiam regredi. unde etiam Plato de anima disserens ex hoc ait posse cognosci animas esse inmortales atque diuinas, quod in pueris mobilia sint ingenia et ad percipiendum facilia, quod ea quae discant ita celeriter rapiant, ut non tunc primum discere illa uideantur, sed recognoscere atque reminisci: in quo uir sapiens poetis ineptissime credidit. Non igitur renascentur, quod fieri non potest, sed resurgent et a deo corporibus induentur et