comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sicut nos ecdesiarũ doctor instruit dicens. Quȩ conuentio xpĩ adhelial
qui aut̃ consensus templo cũ idolis: quicũq ergo credentiũ uel est tem¬
plũdĩ uel eẽ desiderat sollicite caueat ne mortua et uana sectando
desiness eẽ templũ dĩfiathabitatio tenebrarũ fiat dȩ monis monumen¬
tum. Ait glorio sissimus prophetarũ dauid. Bcatus uir cuiuis est nom̃
dñi spes ipsius & non respexit inuanitates & in sanias falsas. Itaque
quisperat indm̃ ac toto corde in eius głam luminũ suoꝵ defigit aspectũ
ad insanissimas uanitates consecratos semeldõ non debet occulos re¬
torquere quia ut ait dñs Nemomittens manum ad aratrũ et respici¬
ens retro aptus est regnodĩ. Omnis enim arans si retro respiciat aut
tor tuosũ &inutilem faciet sulcũ: atarantum boum suoꝵ uestigia
uulnerabat. Ita & quidirecto tramite acspiritali uomere uitia

Expanded text:
sicut nos Ecclesiarum doctor instruit dicens: Quae conventio Christi ad Beliat? sicut nos Ecclesiarum doctor instruit dicens: Quae conventio Christi ad Beliat? Qui autem consensus templo Dei cum idolis ? Quicunque ergo credentium vel est templum Dei, vel esse desiderat, sollicite caveat, ne mortua et vana sectando, desinens esse templum Dei, fiat habitatio tenebrarum, fiat daemonis monumentum. Ait gloriosissimus propheta David: Beatus vir cujus est nomen Domini spes ipsius, et non respexit in vanitates et insanias falsas . Itaque qui sperat in Deum, ac toto corde in ejus gloriam luminum suorum defigit aspectum; ad densissimas vanitates consecratos semel non debet oculos retorquere; quia, ut ait Dominus: Nemo mittens manum ad aratrum, et respiciens retro aptus est regno Dei . Omnis enim arans, si retro respiciat. aut tortuosum, aut inutilem faciet sulcum, aut 46 arantum boum suorum vestigia vulnerabit. Ita et qui directo tramite ac spirituali vomere vitia
Abbreviated transcription (Latin):
tione diuini sermonis edoctos uniuersas Kalendarũ suꝑuenien¬
tium uanitates dedinarepoenitus et horrore ad ꝑtioris
tamen emendationis augmentum non me piguit usitatũ urĩs auribus
inferre sermonem. Sicut at beatissimus paulus. Fratres eadem uolns
scribere mihi quidem nonpigrum : uobis aut̃ necessaruim. Necessaruim
dilectissimi nec suꝑfluum reor si ꝓ cõmunitione scãdudũ habita prȩcȩ¬
dentiũ patrũ uobis reppetantur alloquia & reuera quid fastidii quid one¬
ris habet ꝓsalutis ꝓfectii utilia acdõ placita sepedicere frequent᷑ audire
Et ideo Rm̃i fidȩ ac deuotione solita religiosi itineris uias atueritas semitas
gradientes magis magisq: errorum deuia & diabolica calcatȩ figmenta
Nec enimdebet fidebs anima que angelorũ consortia concupisct. dȩ moni¬
orũ lusibus delectari. Neque uero luai actenebris ueritati atq menda¬
tio turpitudini & honestati apud dĩ seruos illa potest. eẽ communio

Expanded text:
ini sermonis edoctos universas calendarum supervenientium vanitates declinare penitus et horrere: ad perfectioris tamen emendationis argumentum non me piguit usitatum vestris auribus inferre sermonem, sicut ait beatissimus Paulus: Fratres, eadem vobis scribere mihi quidem non pigrum, vobis autem necessarium . Necessarium, dilectissimi, nec superfluum reor, si pro commonitione sancta dudum habita, praecedentium patrum vobis repetantur alloquia. Et revera quid fastidii, quid oneris habet pro salutis profectu utilia ac Deo placita saepe dicere, frequenter audire? Et ideo, carissimi, fide ac devotione solita religiosi itineris vias, ac veritatis semitas gradientes, magis magisque errorum devia, et diabolica calcate figmenta. Nec enim debet fidelis anima, quae angelorum consortia concupiscit, daemoniorum lusibus delectari. Neque vero luci ac tenebris, veritati atque mendacio, turpitudini et honestati apud Dei servos ulla potest esse communio,
Abbreviated transcription (Latin):
reuelata quo mariente lux antiqua in sole uelita. Eo nascente supi
nouohonore daruerunt. quo moriente inferi nouo timore tremuer̃.
Quo resurgente disopul nouo amore exarserunt : quo ascendente cel
nouo obsequio patuerunt. Celebremus ergo deuota solemnitate & hunc
diem : quo cognitũ xpm : magi exgentibus ad orauerunt sicut celebrauimꝰ

Expanded text:
revelata, quo moriente lux antiqua est in sole velata. Eo nascente superi revelata, quo moriente lux antiqua est in sole velata. Eo nascente superi novo honore claruerunt, quo moriente inferi novo timore tremuerunt, quo resurgente discipuli novo amore exarserunt, quo ascendente coeli novo obsequio patuerunt. Celebremus ergo devota solemnitate et hunc diem, quo cognitum Christum Magi ex Gentibus adoraverunt ; sicut celebravimus
Abbreviated transcription (Latin):
sed fallatiã suã qualicũq potestate regendam putet. quando quidẽ
ista sentiendo seruossuos indomo peccantes uerberare non sinitur
nisi prius deossuos incelo radiantes blasphemare cogantur.
xp̃m̃ tamen isti nec scđm suas uanissimas coniecturas & non sane fati¬
dicos sed plane falsidicos libros possunt ideo putare substellarum
decre eẽnatum quia conato stellã magiinoriente ui deruntꝰ
non in celo sidereas uias tenuit: sed hominibus quȩ rentibus xp̃m. uiã
usq ad locũ in quonatus fuerat. demonstrauit. Vnde non ipsa xp̃m fecit
mirabiliter uiuere sed ipsam fecit xp̃s mirabiliter apparere . Nec ipsa
xĩ mirabilia decreuit sed ipsã xp̃s inter sua mirabilia demonstrauit
pseenim exmatrenatus. decelo terrȩ nouum sidus ostendit quinatꝰ
ex patre. celum terramq formauit. Eon ascente. lux noua est illa stella

Expanded text:
sed familiam suam qualicumque potestate regendam putet; quandoquidem sed familiam suam qualicumque potestate regendam putet; quandoquidem ista sentiendo servos suos in domo peccantes verberare non sinitur, nisi prius deos suos in coelo radiantes blasphemare cogatur. Christum tamen isti nec secundum suas vanissimas conjecturas, et non sane fatidicos, sed plane falsidicos libros, possunt ideo putare sub stellarum decreto esse natum, quia eo nato stellam Magi in Oriente viderunt. non in coelo sidereas vias tenuit, sed hominibus quaerentibus Christum viam usque ad locum, in quo natus fuerat, demonstravit. Unde non ipsa Christum fecit mirabiliter vivere, sed ipsam fecit Christus mirabiliter apparere: nec ipsa Christi mirabilia decrevit, sed ipsam Christus inter sua mirabilia demonstravit. Ipse enim natus ex matre, de coelo terrae novum sidus ostendit, qui natus ex Patre coelum terramque formavit. Eo nascente lux nova est in stella
Abbreviated transcription (Latin):
erubescat stultitia sacrilega. et quȩdã ut sic dicam indocta doctri¬
na. Quȩ ideo putat xpm substellarũ decreto eẽ natum : quia scrip¬
tum est cͥ in euangelio. Quia cũ natusesset stellam eiꝰ magos in orien¬
te uidisse. Quod uerũ nonesset nec si homines subde creto eiũs mo¬
do nascerentur : qui non sicut dĩfilius propria uoluntate : sed na¬
ture mortalis conditione nascuntur. Nuncaut̃ tantũ abharrec
auiro. substellato fato natũ esse xp̃m. ut nollos homines ita nasci
credat quisq recte credit in xp̃m̃. Sed degenituris hominum
uani homines loquantur qđ insipienter opinantur. Negent uo¬
luntatem qua peocant. confingant necessitatem. qua peccata de¬
fendant. Perditos mores perquos interra. ab hominibus detestan¬
tur: incelo etiam fingere conentur : et asideribus manare men¬
tiantur. Uideat tamen unusquisq eorum. quẽ ad modũ nonuitam

Expanded text:
erubescat stultitia sacrilega, et quaedam, ut sic dicam, indocta doctrierubescat stultitia sacrilega, et quaedam, ut sic dicam, indocta doctrina, quae ideo putat Christum sub stellarum decreto esse natum, quia scriptum est in Evangelio, quando natus est, stellam ejus Magos in Oriente vidisse. Quod verum non esset, nec si homines sub decreto ejusmodi nascerentur: quia non sicut Dei Filius propria voluntate, sed naturae mortalis conditione nascuntur. Nunc autem tantum abhorret a vero, sub stellato fato natum esse Christum, ut nullum hominum ita nasci credat quisquis recte credit in Christum. Sed de genituris hominum vani homines loquantur quod insipienter opinantur, negent voluntatem qua peccant, confingant necessitatem qua peccata defendant; perditos mores, per quos in terra ab hominibus detestantur, in coelo etiam figere conentur, et a sideribus manare mentiantur: videat tamen unusquisque eorum quemadmodum non vitam,
Abbreviated transcription (Latin):
les fidelibus degratia fidei responderent. Mlendaces ase. ue¬
races contrase. Quantũ enĩ erat ut illis quȩ rentibus xp̃m comites
fierent. cũ ab eis audissent qđ uisa stella eiꝰ uenirent. eum adora¬
re cupientes: ipsi eos ad bethleem iude quã delibris diuinis.
Nuncuero aliis demonstrato uitȩ funte ipsi sunt mortui siccitate.
Hacti sunt eis tamquã lapidea miliaria: uiatoribus ambulantib
aliquid ostenderunt. sed ipsi stolidi atque mobiles remanserunt.
Magi quȩ rebant ut inuemrent: hero des querebat ut perderet
Ludȩi ciuitatem nascentis legebant: tempus uenientis non intelle¬
gebant . Inter magorum pium amorem : et herodis crudel efii
timorem illi eua nuerunt bethleem demonstrantes . Xp̃m aũt
norantia quos hero des ꝑsequutus est territus quam
istorũ scientia : quos consuluit ꝑturbatus. Illi pro xp̃o potuer̃ pati
quẽ nondũ poterant confiteri. Isti docentes non sequuti sunt ueritatẽ

Expanded text:
les fidelibus de gratia fidei responderent, mendaces a se, veles fidelibus de gratia fidei responderent, mendaces a se, veraces contra se. Quantum enim erat, ut illis quaerentibus Christum comites fierent, cum ab eis audissent quod visa stella ejus venirent eum adorare cupientes; ipsi eos ad Bethlehem Judae, quam de Libris divinis Nunc vero aliis demonstrato vitae fonte, ipsi sunt mortui siccitate. Facti sunt eis tanquam lapides ad milliaria: viatoribus ambulantibus aliquid ostenderunt, sed ipsi stolidi atque immobiles remanserunt. Magi quaerebant, ut invenirent: Herodes quaerebat, ut perderet: Judaei civitatem nascentis legebant, tempus venientis non intelligebant. Inter Magorum pium amorem, et Herodis crudelem timorem, illi evanuerunt Bethlehem demonstrantes: Christum autem norantia, quos Herodes persecutus est territus, quam istorum scientia quos consuluit perturbatus. Illi pro Christo potuerunt pati, quem nondum poterant confiteri: isti docentis non secuti sunt veritatem,
Abbreviated transcription (Latin):
Nuntiant et interrogant. : credunt & querunt. Iam quam sig¬
nifantes eos qui ambulant perfidem. & desiderant speciem
Nonne ali reges iudȩorũ iamtotiens iniud ea nati erant quis ẽ
quodiste ab alienigenis in cȩlo agnoscitur. Interra quȩ ritur
in alto fulget: in humililatet. In oriente magiuil¬
dent stellam : et iudea natum intellegunt regem
Quis este rex tam paruus tam magnũs pondum interris lo¬
quens iam celestis edicta proponens. Verum tamen propt̃ nos
quibus inscripturis sãs in notescere uoluit. ipsos etiam magos qͥb:
tam p̃clarũ signũ incęlo dederat. et quorũ cordibus se in iudȩa
natum esse reuelauerat prophecis tamen suis dese credere uoluit.
Quęrendo en imtiuitatem inquanatus erat quẽ non uiderant quẽ
ad orare cupiebant necesse habuerunt ꝑ contare principes iudeoꝵ.
At illi de scã scriptura quã in ore non incorde gestabant: infide¬

Expanded text:
re eum . Nuntiant et interrogant, credunt et quaerunt; tanquam sigre eum . Nuntiant et interrogant, credunt et quaerunt; tanquam significantes eos qui ambulant per fidem, et desiderant speciem. Nonne alii reges Judaeorum jam toties in Judaea nati erant? Quid est, quod iste ab alienigenis in coelo agnoscitur, in terra quaeritur; in alto fulget, in humili latet? In Oriente Magi vident stellam, et in Judaea natum intelligunt regem. Quis est iste rex tam parvus, tam magnus; nondum in terris loquens, jam in coelis edicta proponens? Verumtamen propter nos, quibus de Scripturis suis sanctis innotescere voluit, ipsos etiam Magos quibus tam clarum signum in coelo dederat, et quorum cordibus se in Judaea natum esse revelaverat, Prophetis tamen suis de se credere voluit. Quaerendo enim civitatem in qua natus erat, quem videre et adorare cupiebant, necesse habuerunt percontari principes Judaeorum; ut illi de sancta Scriptura, quam in ore, non in corde gestabant, infide
Abbreviated transcription (Latin):
uꝑ celebrauimus : dicm quo exiudȩis dñs natus est. hodie ce¬
lebramus : quo agentibus ad oratus est. Quo salus exiudeis
sed hȩc salus usque ad fines terrȩ. Nam in illo die pastores adora¬
uerunt hodie magi. Illis angeli istis autem stella nuntiauit.
Vtrisq decelo didicerunt. cũ regem celi in terra uiderunt. Vtessit
gloria in excelsisdõ et in terra pax bominibus bone uoluntatis.
Ipseest enim paxnr̃a: qui fecit ut raque unum. lam hinc in¬
fans natus atque adnuntians. ostenditur lapis ille angularis.
lamin ipso primardio natiuitatis apparint. duos ex diuerso pari¬
etes : in secopulare iam coepit. Pastores auidȩa magos ab ori¬
ente ꝑducens. ut duos conderet inse. in unum nouum hominẽ
faciens pacem : pacem his quilonge. ut pacem his qui prope.
Ideoq illi ipsodie de proximo accedentes delonginquo istiodie
uenientes duos diescelebrantes posteris signauerunt: unam
dum est quos deremotis terre fides duxit ad xp̃m. Menerunt

Expanded text:
 celebravimus diem quo ex Judaeis Dominus natus est: hodie celebramus, quo a Gentibus adoratus est. Quoniam salus ex Judaeis : sed haec salus usque ad fines terrae . Nam et illo die pastores adoraverunt, hodie Magi. Illis Angeli, istis autem stella nuntiavit. Utrique de coelo didicerunt, cum regem coeli in terra viderunt, ut esset gloria in excelsis Deo, et in terra pax hominibus bonae voluntatis . Ipse est enim pax nostra, qui fecit utraque unum. Jam hinc infans natus atque annuntiatus ostenditur lapis ille angularis, jam in ipso primordio nativitatis apparuit. Duos ex diverso parietes in se copulare jam coepit, pastores a Judaea, Magos ab Oriente perducens: ut duos conderet in se in unum novum hominem, faciens pacem; pacem his qui longe, et pacem his qui prope . Ideoque illi ipso die de proximo accedentes, de longinquo isti hodie venientes, duos dies celebrandos posteris signaverunt, unam dum est, quos de remotis terris fides duxit ad Christum. Vener
Abbreviated transcription (Latin):
ueniam et spem sempiternȩ salutis inuexit: Magnificemus ergo fr̃s km̃i
dnm̃ ac dm̃ nr̃m psallamus ei atq cantemus. Dignum est enim aut eorum
prȩcipuȩ laudibus honoretur. quos propru corporis passione et sangui¬
nis sui effusione saluauit.

Expanded text:
veniam et spem sempiternae salutis invexit? Magnificemus ergo, fratres, veniam et spem sempiternae salutis invexit? Magnificemus ergo, fratres, Dominum ac Deum nostrum, psallamus ei, atque cantemus: dignum est enim, ut eorum praecipue laudibus honoretur, quos proprii corporis passione, et sanguinis sui effusione salvavit.
Abbreviated transcription (Latin):
cum nostras in firmitates: nr̃a se indicat suscepisse peccata. Quod uero
in prȩsepi ubi pastus est animalium sua collo cari menbra ꝑmittit. In ae¬
ternam refectionem uescendũ a mortalibus suum corpus ostendit.
Quid illud dicam qđ interras angelica multitudo descendens uagientem
paruulum gloriosa laude ꝓsequitur : stupet enim omnis creatura
tam grande miraculum qđ unus idemq t ds̃ regnat incelo : & homo
nutritur in terra. Cuus mysteriibeatus dauid ad nuntians nouita tem
omine hominum genus ad concentũ canticis spiritalis inuitat dicens. Cantate
quid tam nouum quã ut concipiente & parturiente femina : in lesa uirgi¬
nitas ꝑmanere : & talis reuera saluatorem mundi decebat ingressus: ut
qui humani generis ueniebat peccata mundare. preceteris mundius nas¬
omnis debetcantare terra: niqui uniuerso terrarum orbi delictorum

Expanded text:
enim nostras infirmitates, nostra se indicat suscepisse peccata. Quod vero enim nostras infirmitates, nostra se indicat suscepisse peccata. Quod vero in praesepi, ubi pastus est animalium, sua collocari membra permittit, in aeternam refectionem vescendum a mortalibus suum corpus ostendit. Quid illud dicam, quod in terras angelica multitudo descendens, vagientem puerum gloriosa laude prosequitur? Stupet enim omnis creatura tam grande miraculum, quod unus idemque et Deus regnat in coelo et homo nutritur in terra. Cujus mysterii beatus David annuntians novitatem, omne hominum genus ad concentum cantici spiritualis invitat, dicens: Cantate Quid tam novum, quam concipiente, et parturiente femina, illaesam virginitatem permanere? Et talis revera Salvatorem mundi decebat ingressus, ut, qui humani generis veniebat peccata mundare prae caeteris mundius nasomnis debet cantare terra, nisi qui universo terrarum orbi delictorum
Abbreviated transcription (Latin):
Ncc discutere : sed mirari. Quid enim est aequius. quid urtam congruũ
quã ut in rebus diuinis umm potentiam magis sequamurdĩ quã sapi¬
entiam mundi: hodit igitur nobis sicut decursa euangelii lectione cog
Nec enim natiuitas hominis inminuere aut separare in discrete maiesta¬
tis poterat unitatem. Quod ds̃ dedõ patreꝓcessit: in effabilis ac ꝑmanen¬
tis est secretum uirtutis. Quod homonatus est exfemina nrẽ salutis est
gratia. Illic gloria nature hic mysterium uoluntatis. Quidergo fratres¬
hoc ꝓfundũ cęlestis consilii ualeat aestimare qđ in mortalitatis dñs in¬
corrupteq substantiȩ : ut conditione cirnis mortem suscipere. Promor¬
talibus possit defemineo utero nulla corporeȩ generationis lege concep
conceperat in uio lata ꝓferret. Ob uoluitur prȩcerta pannis & ponitur
in prescpi. Utilitas ista in fantis. pretiosũ dĩ es sacramentum. In pannis

Expanded text:
nec discutere, sed mirari. Quid enim est aequius, quidve tam congruum, nec discutere, sed mirari. Quid enim est aequius, quidve tam congruum, quam ut in rebus divinis omnipotentiam magis sequamur Dei, quam sapientiam? Hodie igitur nobis, sicut decursa Evangelii lectione cognNec enim nativitas hominis imminuere, aut separare indiscretae majestatis poterat unitatem. Quod Deus de Deo Patre processit, ineffabilis ac permanentis est secretum virtutis quod homo est natus ex femina, nostrae salutis est gratia. Illic gloria naturae, hic mysterium voluntatis. Quis ergo, fratres, profundum hoc coelestis consilii valeat aestimare, quod immortalitatis dominus incorruptaeque substantiae, ut conditione carnis mortem suspicere pro mortalibus possit, de femineo utero, nulla corporeae generationis lege conceptconceperat, inviolata proferret? Obvolvitur praeterea pannis, et ponitur in praesepi. Vilitas ista infantis pretiosum Dei est sacramentum. In pannis
Abbreviated transcription (Latin):
regnum proprium diabolica de captiuitate euangelicus intonat sermo
cũdicitur: Vla in excelsisdõ : et pax in terra hominibus qđ idem ipse
dĩfilius & apud angelos gloriosus est in excelsis et bonȩ uoluntatis homi¬
nibus pacem prestat in terras : Propterquod dilectissimi conpetentib:
gaudus tanta desalute lȩtemur atq angelicis nos uocibus sociantes
honore debito mrsteria semꝑ xp̃ĩ uirtutesq: laudemus¬
dĩ altitudo testatur: sed eo magis nobis xp̃sunt ueneranda mrsteria
quo magnitudine sui : capacitatem in gemi mortalis excedunt. Et ideo
fratres cũ ad nuntietur nobis sempiternus ille uingenitus dĩ patris cui
sub iacent om̃a. & ꝑquẽ craata sunt uniuersa: subfine temporũ nasci
uoluisse defemina : in fantiã perpeti : nrẽ carnis subicere consortia:¬
tantȩ dignationis gratiã non debemus examinare : sed credere.

Expanded text:
regnum proprium diabolica de captivitate revocavit. Et quam congrue evangelicus intonat sermo regnum proprium diabolica de captivitate revocavit. Et quam congrue evangelicus intonat sermo cum dicitur: Gloria in excelsis Deo, et pax in terra hominibus, etc., quod idem ipse Dei Filius, et apud angelos gloriosus est in coelis, et bonae voluntatis hominibus pacem praestat in terris. Propter quod, dilectissimi, competentibus gaudiis tanta de salute laetemur, atque angelicis nos vocibus sociantes, honore debito mysteria semper Christi, virtutesque laudemusDei altitudo testatur. Sed eo magis nobis Christi sunt veneranda mysteria, quo magnitudine sui capacitatem ingenii mortalis excedunt. Et ideo, fratres, cum annuntiatur nobis sempiternus ille Unigenitus Dei Patris, cui subjacent omnia, et per quem creata sunt universa, sub fine temporum nasci voluisse de femina, infantiam perpeti nostrae carnis; tantae dignationis gratiam non debemus examinare, sed credere;
Abbreviated transcription (Latin):
paruuli menbra non capaeret : sed idarco mrstico refertur sermone
non inueniri. locum indiuersorio : quia ingressus mundũ xp̃s. fidem inqua
possit requies sẽre non inuenit : ut ait ipse in euangelio dicens. Filius aut̃
hominis non habet ubicaput reclinet. Vnde aduertimus quia uni cus
dĩfilius non in spatiosis domibus auratisq: laqueariis : sed infide cre¬
dentiũ requiescit. hunc ergo xpm̃ iħm surgentem ubera. nascentiũ
in fantũ more uagientẽ uilibus circũdatum pannis iacentem uilius¬
in presepio angeli caministeria prosequuntur & omnis cȩlestis ex¬
ercitus multitudo miratur consona cum uoce conlaudans & dicens
Gloria in excelsisdõ et pax in terra hominibus bonȩ uoluntatis. Gloriautiq
dõ quidesperatis mortalibus munus aeternȩ salutis exhibuit : et pax ho¬
minibus bonȩ uoluntatis .: Quos certaminae suo xp̃s suoq proelio in

Expanded text:
parvuli membra non caperet? Sed idcirco mystico refertur sermone, parvuli membra non caperet? Sed idcirco mystico refertur sermone, non invenire locum in diversorio; quia ingressus mundum Christus fidem, in qua possit requiescere, non invenit, ut ait ipse in Evangelio, dicens: Filius autem hominis non habet ubi caput suum reclinet . Unde advertimus quia unicus Dei Filius non in spatiosis domibus auratisque laqueariis, sed in fide credentium requiescit. Hunc ergo Christum Jesum sugentem ubera, nascentium infantium more vagientem, vilibus circumdatum pannis, jacentem in praesepe, angelica ministeria prosequuntur, et omnis exercitus multitudo miratur, consona cum voce collaudans et dicens: Gloria in excelsis Deo, et in terra pax hominibus bonae voluntatis . Gloria utique Deo, qui desperatis mortalibus munus aeternae salutis exhibuit: et pax hominibus bonae voluntatis, quos certamine suo Christus, suoque praelio in
Abbreviated transcription (Latin):
& exultantibus angelis honoratur. Et ut nouerimus unuiersa hȩc ꝑmyste¬
rium uel fieri ueddioi hic qui pannis circũ uolintur ab initio desinupa¬
tris aeternoq thalamo salutarium miptiarum sponsus uenit aecȩlo
sicut aituenerandus dauid. ipse tam quã sponsus ꝓcedens dethalamo
suo Deinde ut legitur panitur in prȩsepi. quia ut ait cuangelista
nonerat illis lõcus indiuersorio Nequem fratres ista ꝑ moueant.
quia omnis hȩc insaluatore uilitas. p̃tiosissimum nr̃ȩ salutis est sa¬
cramentũ. Videte enim quanta sapientia collocari xp̃s dicitur̾ p̃sepi
qui gemma quadam gratia humanigeneris et esca erat futurus & pastor
Quibene in prȩsepio ponitur ut ad pabula pennis uitȩ : spintaliũ ouium gre¬
gres : agnicelestis balatus inuitet Non erat inquid eis locus indiuerso¬
rio Numquid tante illius erant angustae mansionis ut nati subhora

Expanded text:
et exsultantibus angelis honorantur. Et ut noverimus universa haec per mysteet exsultantibus angelis honorantur. Et ut noverimus universa haec per mysterium vel fieri vel dici, hic qui pannis circumvolvitur, praedicatus ab initio de sinu Patris, aeternoque thalamo salutarium 32 nuptiarum sponsus venit e coelo, sicut ait venerandus David: Ipse tanquam sponsus procedens de thalamo suo . Deinde ut legitur ponitur in praesepe, quia, ut ait evangelista, Non erat illis locus in diversorio . Ne quem, fratres, ista permoveant, quia omnis haec in Salvatore vilitas pretiosissimae nostrae salutis est sacramentum. Videte enim quanta sapientia collocari Christus dicitur in praesepe, qui gemina quadam gratia humani generis et esca erat futurus, et pastor. Qui bene in praesepio ponitur, ut ad pabula perennis vitae spiritualium ovium greges agni coelestis balatus invitet. Non erat, inquit, eis locus in diversorio. Nunquid tantae illius erant angustiae mansionis, ut nati sub hora
Abbreviated transcription (Latin):
tales que sunt testes non erubescit ueritas sed auditor in credulus confutat᷑.
Dediam uideamus quas pronobis natus ꝑferat xp̃s in iurias. quibusue rersus
iniuriȩ ille uirtutibus decorentur. &ante omã femineo sexi concipi patitur
qui in exordo mundi omni potenti manudemasculo operatus est feminam
Sedhanchumilitatem nascendi uirginalis matris sublimat integritas. Et quã¬
uis natus xp̃s. femineo ut infans lactȩ pascatur tamen ut rerũ potens
uirgineis nutritur uberibus. Atq ut primũ illũ in hasscđi ꝓcellas & fluctu¬
antis sentiam mundi uterus matermis effudit. uilissimis circũdatur pan¬
nis. Pannis induitur ille pronobis quicũ crearet om̃a terras luce ꝑfudit:
Cȩlum sideribus ad ornauit. et ignea solem claritate uestiuit. Ob uoluit᷑
quidem pannis sed hi panni noua stella radiante munerantur a magis:

Expanded text:
talesque sunt testes, non erubescit veritas, sed auditor incredulus confutatur. talesque sunt testes, non erubescit veritas, sed auditor incredulus confutatur. Sed jam videamus quas pro nobis natus perferat Christus injurias, quibusve rursus injuriae illae virtutibus decorentur; et ante omnia femineo sexu se concipi patitur, qui in exordio mundi omnipotenti manu de masculo operatus est feminam. Sed hanc humilitatem nascendi virginalis matris sublimat integritas. Et quamvis natus Christus femineo, ut infans, lacte pascatur; tamen ut rerum potens virginibus nutritur uberibus, atque ut primum illum in has saeculi procellas, et fluctuantis sentinam mundi uterus maternus effudit, vilissimis circumdatur pannis. Pannis siquidem induitur ille pro nobis, qui cum crearet omnia, terras luce perfudit, coelum sideribus adornavit, et ignea solem claritate vestivit. Obvolvitur quidem pannis, sed hi panni nova stella radiante munerantur a magis
Abbreviated transcription (Latin):
acueteris testaminti. unum eẽ consensum unumq consilium: Ait etiam
beatissimus lucas dominicȩ generationis relator egregius dicens. Missus
est angelus gabrihel adõ ad uirginem desponsatam uero a nomen erat
io seph. & ait ad illam. Ecce concipies in utero & paries filium : & uocabunt
nonen eius ihm. Ins autem carissimi latino sermone saluator dicitur
E.ccequaliter seinuicem cancordantibus sententiis testimonia diuina confirman
et cũ p̃dicantũ diuersa sint tempora non tamen diuersa narratio. Nam partũ
uirginis quẽ ille p̃dixerat iste testatur. Quis igitur dedunnitate xp̃i quis
deredemptione cunctetur. quẽ &isaias ꝓfitetur dm̃ et gabrihel ad nuntiat
siluatorem : quis intactȩ puerpere aluum dubitet floruisse. qđ uno penȩ
ore adq: eodem spũ ꝓloquuntur. euangelista angelus & propheta ubitanti

Expanded text:
ac Veteris Testamenti unum esse consensum unumque consilium, ait etiam ac Veteris Testamenti unum esse consensum unumque consilium, ait etiam beatissimus Lucas dominicae generationis relator egregius dicens: Missus est angelus Gabriel a Deo ad virginem desponsatam viro, cui nomen erat Joseph, et ait ad illam: Ecce concipies in utero, et paries filium, et vocabunt nomen ejus Jesum . Jesus autem, carissimi, Latino sermone Salvator dicitur. Ecce qualiter se invicem concordantibus sententiis testimonia divina confirmantur, et cum praedicantum diversa sint tempora, non diversa narratio. Nam partum virginis, quem ille praedixerat, iste testatur. Quis igitur de divinitate Christi, quis de redemptione cunctetur, quem et Isaias profitetur Deum, et Gabriel annuntiat Salvatorem? Quis intactae puerperae alvum dubitet floruisse, quod uno pene ore, atque eodem spiritu proloquuntur evangelista, angelus et propheta? Ubi tanti
Abbreviated transcription (Latin):
ustissime fratres festiuitate p̃sentis diei inomne segaudiũ totus ubique
susctat mundus quia hodie ꝓmissus a scłis uniuirso orbi : uidex ortus est&
redemptor. Et necesseest ut in commune nos am̃s qui futuri examinis resur¬
rectionisq promissȩ salutarem suscepimus fidem habeamus metũ m quidẽ
deiudice sed deredemptore lartiam. Omnis namq fidelis animatimore
corrigitur : correctione lȩtatur. Et in hoc carissimi quanta erga huma
nitas ut quem iudicemp̃ parabat incredulis hunc credituris¬
nr̃a omnium habet natalem: qui qui priuilegia primȩ natiuitatis amisi¬
mundo hominem. quem nonsuscepit ab homine. Quod est hoc miraculũ
fr̃s : nascitur caro decarne non tamen generata. ꝑ carnem. Et secreto quo¬
dam in conp̃hensoq: conceptu procedit de mortali femina progenies. Nec
partus quã coitus non foedauit. Ait ille nondã futurorũ conscius ifaias po
men eiꝰ emmanuhel : qđ est inter p̃tum nohiscumds. Atque ut auertam noui

Expanded text:
ustissime, fratres, festivitate praesentis diei in omne se gaudium totus ubique suscitat mundus, quia hodie promissus a saeculis universo orbi judex ortus est, et redemptor. Et necesse est, ut in commune nos omnes qui futuri examinis resurrectionisque promissae salutarem suscepimus fidem, habeamus metum quidem de judice, sed de redemptore laetitiam. Omnis namque fidelis anima timore corrigitur, correctione laetatur. Et in hoc, carissimi, quanta erga humannitas, ut, quem judicem praeparabat incredulis, hunc crediturisnostra omnium habet vita natalem: quia, qui privilegia primae nativitatis amisimundo hominem quem non suscepit ab homine. Quid hoc est miraculi, fratres? Nascitur caro de carne, non tamen generata per carnem, et secreto quodam incomprehensoque conceptu procedit de mortali femina divina progenies. Nec partus, quam coitus non foedavit. Ille quondam futurorum conscius Isaias pop Emmanuel, quod interpretatur Nobiscum Deus . Atque, ut advertamus Novi
Abbreviated transcription (Latin):
bis indubituta crudelitas uirgeneae integritatis & partus resormationis
humane sacrum diuinumq: mysterium sco at que sincero honorate
scruitio. Amplectimini xp̃m in nr̃a carne mascentem. Ut eum uide¬

Expanded text:
bis indubitata credulitas virgineae integritatis et partus. Reformationis bis indubitata credulitas virgineae integritatis et partus. Reformationis humanae sacrum divinumque mysterium sancto atque sincero honorate servitio. Amplectimini Christum in nostra carne nascentem, ut eumd
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑnaturam. Habentes ergotantȩ spei fidutiã dilectissimi infidem qui
sundati estis stabiles ꝑmanento Neidem ille temptator cuius a nobis¬
dominationem xp̃s excludit. Aliquibus nositerum seducat in sidus et
hȩc ipsa p̃sentis diei gaudia fallatiȩ suȩ arte corrumpat. In ludens simpli¬
uerelucis alienas trahuntur enim adhucstultissimis gentilitatis erroribus
habent pulchritudinem. Ad orandam tamen non habent deitatem. Illaer¬
gouirtus illa sapientia illa est adoranda sola maiestas. Quȩ uniuertatem
mundi creauit exnibilo. Et inquas uoluit formas atq mensuras terrenam
celestemq substantiam omni potenti ratione ꝓduxit. Solluna et sidera sint
cõmoda utentibus. Sint speciosa cernentibus. Sedita ut deillis gratiȩ rest¬
rantur austori. Et ad oretur ds̃ quihȩc condidit Non creatura quȩ siruut
Lauidate igitur dnm̃ dilectissimi in omnibus operibus eius atque iudiciis sit in uo¬

Expanded text:
per naturam. Habentes ergo tantae spei fiduciam, dilectissimi, in fide qua per naturam. Habentes ergo tantae spei fiduciam, dilectissimi, in fide qua fundati estis stabiles permanetdominationem Christus exclusit, aliquibus vos iterum seducat insidiis, et haec ipsa praesenti diei gaudia suae fallaciae arte corrumpat, illudens simpliverae lucis aliena sunt; trahuntur enim adhuc stultissimis gentilitatis erroribus, habent pulchritudinem, adorandam tamen non habent Deitatem. Illa ergo virtus, illa sapientia, illa est colenda majestas, quae universitatem mundi creavit ex nihilo, et in quas voluit formas atque mensuras terrenam coelestemque substantiam omnipotenti ratione produxit. Sol, luna et sidera sint commoda utentibus, sint speciosa cernentibus; sed ita ut de illis gratiae referantur auctori, et adoretur Deus, qui condidit, non creatura, quae servit. Laudate igitur Deum, dilectissimi, in omnibus operibus ejus atque judiciis. Sit in vo
Abbreviated transcription (Latin):
originis p̃iudiciũ generale ꝑsequitur Erro graphum quo nitebat᷑ excedit
ab illo iniquitatis exigens pornam in quo nullam repperit culpam. Soluit᷑
in hanorem suum abantiquis contagus purgata natura. Mors morte¬
destruitur. natiuitas natiuitate reparatur. Qm̃ simul etre¬
demptio aufert serui tutem et regeneratiomutat originem :¬
& fides iustificat peccatorem. Quis quis igitur xp̃i ano nomine pie¬
& fideliter gloriaris reconciliationis hius gram uisto ꝑpende iudicio
Tibi enim qđ dã abiecto tibi cxstruso para drsisedibus tibi ꝑexilia lon¬
ga morientitibi incinerem &puluerem dissoluto cuiiam nonerat
spes ulla uiuendi ꝑ incarnationẽ uerbi potestas dataẽ. Vt de longin¬
quo ad tuum reuertaris auctorem . recognaoscas parentem. Liber
efficiaris exseruo. De extraneo ꝓucdiris infilium. Vt qui excorrupa¬
bili carnenatus ex dĩ spũ renascaris. & obtineas ꝑgrãm qđ non habes

Expanded text:
originis praejudicium generale persequitur, chirographum quo nitebatur excedit, originis praejudicium generale persequitur, chirographum quo nitebatur excedit, ab illo iniquitatis exigens poenam, in quo nullam reperit culpam. Solvitur in honorem suum ab antiquis contagiis purgata natura, mors mortedestruitur, nativitas nativitate reparatur: quoniam simul et redemptio aufert servitutem, et regeneratio mutat originem, et fides justificat peccatorem. CAP. V. Quisquis igitur Christiano nomine pie fideliter gloriaris, reconciliationis hujus gratiam justo perpende judicio. Tibi enim quondam abjecto, tibi extruso a paradisi sedibus, tibi per longa exsilia morienti, tibi in pulverem et cinerem dissoluto, cui jam non erat spes ulla vivendi, per incarnationem Verbi potestas data est, ut de longinquo ad tuum revertaris auctorem, recognoscas parentem, liber efficiaris ex seribili carne natus es, ex Dei Spiritu renascaris, et obtineas per gratiam quod non habes
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutem in separabilis a suo homine deitatis ꝑuelamen nrẽ infirmitatis abs
conderet in luscest securi hostis astira quinatiuitatem pueri insalutem
humani generis ꝓcreati non alit̃ sibi quã omniũ nascentium plitauit obnoxã
Viditenim uagientem atque lacrimantem. Vidit pannis obuolutũ circũ cisi¬
onis subditum & legalis sacrificii oblatione ꝑfunctũ agnouit deincepsso
bi tauit agͥmentis. In t̃hȩc intulit contumelias. multiplicauit in irias
Adhibuit maledicta obꝓbria. blasphemias conuitia. Omnem postremo
in ipsũuim furoris effudit omã temptam̃toꝵ genera ꝑcurrit. Et sciens
quo himanã naturã in feciss& ueneno. Ne quaquã credidit trans gressianis
ex sortem. quẽ tot documentis didiat eẽ mortalem. Persisat ergo in ꝑb
p̃do et auarus exastor in eũ quinihil ipsius habebat in surgere &dũ uitiatȩ

Expanded text:
virtutem insepvirtutem insepconderet, illusa est securi hostis astutia, qui nativitatem pueri in salutem generis humani procreati, non aliter sibi 71 quam omnium nascentium putavit obnoxiam. Vidit enim vagientem atque lacrymantem, vidit pannis involutum , circumcisioni subditum, et legalis sacrificii oblatione perfunctum. Agnovit deinceps sobitavit augmentis. Inter haec intulit contumelias, multiplicavit injurias, adhibuit maledicta, opprobria, blasphemias, convicia, omnem postremo in ipsum vim furoris sui effudit, omnia tentamentorum genera percurrit; et sciens quo humanam naturam infecisset veneno, nequaquam credidit primae transgressionis exsortem, quem tot documentis didicit esse mortalem. Perstitit ergo improbus praedo et avarus exactor in eum qui nihil ipsius habebat insurgere, et dum vitiatae
Abbreviated transcription (Latin):
Noua aut̃ natiuitate generatus. quia in uiolata uirginitas concupiscentiã
nesciuit substantiã ministrauit. Ad supta est dematre dñi natura non
culpa. Creata est forma serui sine conditione seruili & nouus homo
sic contemperatus est ueteri ut & ueritatem susciperet generis & uitiũ
exduderet uetustatis. Uerax namq miscri cordia dĩ cũ ad reparandũ
humanum genus in effabiliter eimulta suppeterent. Hanc potissimũ
consulendi elegit uiam qua ad destruendũ opus diaboli non uirtute
uteretur potentiȩ sed ratione iustitiȩ. Nam suꝑbia hostis antiqui
non in merito sibi in om̃s hominesiuis trrannicum uindicabat. Nec
suȩ uoluntatis inlexerat. Non itaq iuste amitteret originalem humani
generis seruitutem nisi deeo qđ subiacerat uinceretur. Cumigitur miseri¬
cors omni potensq saluator ita susceptionis humane moderetur exordia ut

Expanded text:
igo non miscuit. Inviolata virginitas concupiscentiam igo non miscuit. Inviolata virginitas concupiscentiam nescivit, substantiam ministravit. Assumpta est de matre Domini, natura, non culpa. Creata est forma servi sine conditione servili, quia novus homo sic contemperatus est veteri, ut et veritatem susciperet generis, et vitium enit alienum, Verax namque misericordia Dei, cum ad reparandum humanum genus ineffabiliter ei multa suppeterent, hanc potissimum consulendi viam elegit, qua ad destruendum opus diaboli, non virtute uteretur potentiae, sed ratione justitiae. Nam superbia hostis anon immerito sibi in omnes homines jus tyrannicum vindicabat, nec suae voluntatis illexerat. Non itaque juste amitteret originalem humani generis servitutem, nisi de eo quod subegerat vinceretur. Cum igitur misericors omnipotensque Salvator, ita susceptionis humanae moderaretur exordia, ut
Abbreviated transcription (Latin):
fententiam seque in malissins qđ dã dep̃uaricatoris consortio
inuenisse solatium. Dm̃ quoq: iuste seueritatis exigentem rationem.
erga hominem quem tanto honore condiderat antiquã mutasse
sententiam. Opus fuit dilectis simi secreta dispensatione consilii ut in com
mure tabibs ds̃ cuius uoluntas non potest suabengnitate priuari. Primam pi
etatissuȩ dispensationem sacramento occultiore compler& et homo diabolicȩ
ergo hȩc mundi infirma filius dĩ decȩlesti sede descendens & apaternagloria
non recedens nouo ordine noua natiuitate generatus. Nouo ordine quia in¬
uisibilis insuis uisibilis est factussi ñ nr̃is. Incontp̃hensibilis uoluit conp̃hendi
Ante tempora manens et̃ coepit extempore. Vniuersitatis dñs seruilem
formam obumbrata mauestatis suȩ dignitatem suscepit in passibilis ds̃
Non dedignatus est homo eẽpassibilis & in mortalis mortis legibus subiacere¬

Expanded text:
sententiam, seque in malis suis quoddam de praevaricatoris consortio sententiam, seque in malis suis quoddam de praevaricatoris consortio invenisse solatium; 68 Deum quoque, justae severitatis exigente ratione, erga hominem, quem in tanto honore condiderat, antiquam mutasse sententiam: opus fuit, dilectissimi, secreti dispensatione comutabilis Deus cujus voluntas non potest sua benignitate privari primam erga nos pietatis suae dispensationem sacramento occultiore compleret, et homo diabolicae VII. Ingreditur ergo haec mundi infirma Filius Dei, de coelesti sede descendens, et a paterna gloria non recedens, novo ordine, nova nativitate generatus. Novo ordine, quia invisibilis in suis, visibilis est faante tempora manens, esse coepit ex tempore; universitatis Dominus, servilem formam, obumbrata majestatis suae dignitate, suscepit: impassibilis Deus, non dedignatus est homo esse passibilis; et
Abbreviated transcription (Latin):
xultemus indnõ dilectissimi. et spintali io cunditate lȩtemur
Quia in lux̃ ua: dies redemptionis noue. preparationis antiq̃ felici¬
tatis acternȩ. Reparamur enim nobis salutis nrc annua reuolutione sa¬
cramentum ab initiona ꝓmissũ in fineredditum sine fine mansururo
in quo dignum est nossursũ crectis cordibus diuinum adorare mrsteriũ.
Vt quod magnodĩ munere agitur magnis eołae gaudiis celebretur. Ds
enim omnips & lemens cuius natura bonitas cuius uoluntas potentia.
cuius opus miseri corda est statim ut nos diabolica malignitas uenȩ no
suȩ mortificauit inuidiȩ preparata renouandis mortalibus pietatis¬
suȩ remedia interipsa mundi primordia p̃signauit. Denuntians ser¬
penti futurum semen muliers qđ noxii capitis elationem sua uirtute con
gine uiolatorem humanȩ propaginis incurrupta natiuitate damna¬
ret Nam quia gloriabatur diabolus hominẽ sua frande deceptũ diuinis
caruis se muneribus & in mostalitatis dote nudatũ durã mortis subisse

Expanded text:
ur, quia illuxit 67 nobis dies redemptionis novae, praeparationis antiquae, felicitatis aeternae. Reparatur enim nobis salutis nostrae annua revolutione sacramentum, ab initio promissum, in fine redditum, sine fine mansurum. In quo dignum est nos erectis sursum cordibus divinum adorare mysterium, ut quod magno Dei munere agitur, magnis Ecclesiae gaudiis celebretur. Deus enim omnipotens et clemens, cujus natura bonitas, cujus voluntas potentia, cujus opus misericordia est, statim ut nos diabolica malignitas veneno suae mortificavit invidiae, praeparata renovandis mortalibus suae pietatis remedia inter ipsa mundi primordia praesignavit; denuntians serpenti futurum semen mulieris quod noxii capitis elationem sua virtute contgine violatorem humanae propaginis incorrupta nativitate damnaret. Nam quia gloriabatur diabolus, hominem sua fraude deceptum divinis caruisse muneribus, et immortalitatis dote nudatum duram mortis subiisse
Abbreviated transcription (Latin):
Agamus ergo gratias dilectissimi dõ patri ꝑfilium eius inspũ sc̃o qui
propt̃ multam misericordiam suam quadilexit nos misertus est
nr̃i & cũ essemus mortui peccatis conuiificauit nos xp̃o. ut esse¬
mus in ipso noua creatura nouumq firmentum. De ponamus ergo
ueterem hominem tũ actibus suis & adepti partĩpationem generatio¬
nis xp̃i carnis renuntiemus operibus. Agnosce oxpiane dignitatem
tuam & diuinȩ consors factus nature. Nob inueterem uilitatemi
de generi conuersatione recedere. Mlemento cuius capitis. &cuiussis
corporis menbrũ reminiscere quia crutus de potestate tenebrarm.
factus es templum. Nolitantum habitatorem prauis dett altibus
effugare & diaboliceiterum seruituti subi cere. quiã pretium tuum
sanguis est xp̃i. quia ueritate te iudicabit quia misericordi ateri¬

Expanded text:
Agamus ergo gratias, dilectissimi, Deo Patri per Filium ejus in Spiritu sancto, quia Agamus ergo gratias, dilectissimi, Deo Patri per Filium ejus in Spiritu sancto, quia propter multam charitatem qua dilexit nos, misertus est nostri; et cum essemus mortui in peccatis, convivificavit nos in Christo, ut essemus in ipso nova creatura novumque figmentum. Deponamus ergo veterem hominem cum actibus suis, et adepti participationem generationis Christi, carnis renuntiemus operibus. Agnosce, o Christiane, dignitatem tuam et divinae consors factus naturae, noli in veterem vilitatem degeneri conversatione recedere. Memento capitis tui, et cujus sis corporis membrum reminiscere, qui erutus de potestate tenebrarum, itus sancti factus es templum. Noli tantum haeffugare, et diaboli te iterum subjicere servituti: quia pretium tuum sanguis est Christi; quia in veritate te judicabit, qui in misericordia t
Abbreviated transcription (Latin):
inunitate dnĩ temperatur. Vt quod nr̃is remediis congruebat. unus
atq idem dĩ hominũq mediator & moripossit exuno & resurgere pos¬
sit exaltero. Merito uirgineae inte gritate nihil corruptionis intulit
partus salutis. Quia custodia pudoris fuit aeditio ueritatis. Taliser¬
go dilectissimi natiuitas decuit dĩ uirtutem. & dĩ sapientiã xpm qua
nobis &humanitate congrutret. & diuinitate p̃celleret nisienim essoc
ds̃ uerus non ad ferret remedium nisi esset homo uerus non p̃berit ex¬
emplum. Ab exultantibus angelis. nascente dñogloria in excelsis dõ
canitur & pax in terrabonȩ uoluntatis hominibus nuntiatur. Videne
enim celestem hierusalem exomnibus mundi gentibus fabricari.
De quo in enarrabili diuinȩ pictatis opere quantum lȩtari debet
humilitas hominum cũ tanto gaudeat sublimitas angelorum :

Expanded text:
in unitatem Domini temperatur; ut quod nostris remediis congruebat, unus in unitatem Domini temperatur; ut quod nostris remediis congruebat, unus atque idem Dei hominumque mediator , et mori posset ex uno, et resurgere posset ex altero. Merito igitur virgineae integritati nihil corruptionis intulit partus salutis: quia custodia fuit pudoris, editio veritatis. Talis igitur, dilectissimi, nativitas decuit Dei virtutem et Dei sapientiam Christum, qua nobis et humanitate congrueret, et divinitate praecelleret. Nisi enim esset, Deus verus non afferret remedium; nisi esset homo verus, non praeberet exemplum. Ab exsultantibus ergo angelis nascente Domino, Gloria in excelsis Deo canitur, et pax in terra bonae voluntatis hominibus nuntiatur . Vident enim coelestem Jerusalem ex omnibus mundi gentibus fabricari: de quo inenarrabili divinae pietatis opere, quantum laetari debet humilitas hominum, cum tantum gaudeat sublimitas angeloru
Abbreviated transcription (Latin):
ceptũ dederat sterib daturus non dubitaretur & uirgini. Verbum igit᷑
dĩ ds̃ filius dĩ quiin princpio erat apud diñ perquẽ facta sunt omnia :¬
& sine quo factum est nihil propt̃ liberandũ hominem ab aeternamar
te factus ẽ homo Itase ad susceptionem humilitatis nr̃e sine dimi¬
nutione suȩ maiestatis inclinans. Vt manens qđ erat ad sumensq
qđ nonerat serui formã ei formȩ in qua dõ patriẽ aequalis uenir&
& tante fordere naturam ut ramq conserer&. Vt nec inferiorem
consumeret glorificatio. neo superiorem minuer& ad sumptio:
Salua igitur proptietate utriusq substantiae . &in unã coruntem
ꝑsonam suscipitur a maiestate bumilitas. a uirtute in firmitas. Abȩ¬
ternitate mortalitas & ad dependendũ conditionis nrȩ debitum
natura in uiolabilis natura est unita passibili Osq uerus homo uerus

Expanded text:
ceptum dederat sterili, daturus non dubitaretur et virgini. CAP. II. Verbum igitur ceptum dederat sterili, daturus non dubitaretur et virgini. CAP. II. Verbum igitur Dei Deus, Filius Dei, qui in principio erat apud Deum, per quem facta sunt omnia, et sine quo factum est nihil , propter liberandum ab aeterna morte hominem, factus est homo: ita se ad susceptionem humilitatis nostrae sine diminutione suae majestatis inclinans, ut manens quod erat, assumensq veram servi formam ei formae in qua Deo Patri est aequalis uniret , et tanto foedere naturam utramque consereret, ut nec inferiorem consumeret glorificatio, nec superiorem minueret assumptio. Salva igitur proprietate utriusque substantiae, et in unam coeunte personam, suscipitur a majestate humilitas, a virtute infirmitas, ab aeternitate mortalitas: et ad dependendum nostrae conditionis debitum, natura inviolabilis naturae est unita passibili, Deusque verus et homo verus,
Abbreviated transcription (Latin):
eandem formã eandemq naturam mortalitatis quidem nrȩ̃ paracipẽ
sed peccatitotius expertem. Alienum quippe ab hacnatitate est quod de¬
omnibus legitur. Ne momundus a sorde nec in fans cuius est unius dieisi sit¬
uita cius suꝑ terram. Ni hil inistam singularem natiuitatem decarnis
concupiscentia transiuit. Nihil depeccati legemanauit uirgo regia dauiti¬
cȩ stirpelegitur. Quȩ sacro grauidanda fetu diuinã humanamq prolẽ
prius conciperet mente quã corpore. Et ne suꝑniignara consili ad inusi¬
tatos paueret effectus quod in ea operandũ erat abspũ scõ conloquodisct
angelico Nec damnum credit pudoris dĩ genetrix mox futura. Cur
enim de conceptionis nouitate desper& .ui. efficientia dealtissimiuir¬
tute promitatur : Confirmatur credentis fides &iam p̃euntis at testa¬
tione miracubi. Donaturq: elis ab eth inopinata fecunditas ut quicon¬

Expanded text:
eamdem formam eamdemque naturam, mortalitatis quidem nostrae participem, eamdem formam eamdemque naturam, mortalitatis quidem nostrae participem, sed peccati totius expertem. Non enim superare nomnibus legitur: Nemo mundus a sorde, nec infans, cujus est unius diei vita super terram . Nihil ergo in istam singularem nativitatem de carnis concupiscentia transivit, nihil de peccati lege manavit. Virgo regi Davidicae stirpis eligitur, quae sacro gravidanda fetu divinam humanamque prolem prius conciperet mente quam corpore. Et ne superni ignara consilii ad inusitatos paveret effectus, 65 quod in ea operandum erat a Spiritu sancto, colloquio discit angelico. Nec damnum credit pudoris, Dei genitrix mox futura. Cur enim de conceptionis novitate desperet, cui efficientia de Altissimi virtute promittitur? Confirmatur credentis fides etiam praeuntis attestatione miraculi, donaturque Elizabeth inopinata fecunditas; ut qui con