comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pulo: cum intus essent fere omnia dissimilia. Nec inpa¬
latium ad mensam ingrediebatur: nisi pauꝑib p̾mdie
luit. ut ex reliquiis plenius & gratius consolaretur ege¬
nos. Ostiatim mendicantium nullus ab eiꝰ ianuis uacu¬
us rediit: lares egrorum & debilium. ꝑ suos diligentꝰ
scrutabatur: & beneficiis uisitabat qͣmplurimos: cotidi¬
ano eos uictu uestituq substentans. Cum enim pie me¬
morie teobaldus decessor ipsius. statutas decessoꝵ suoꝵ
elemosinas duplicare consueuerit: hic religiosa emil¬
latione. etiam duplum eiꝰ censuit duplicandum. Ad
cuius oꝑis obseruantiam: omnium que ex quocũq
titulo ꝑcipiebat. decimas consecrauit. In secretiori cel¬
lula tredecim pauperum pedes. curliatis genib coti¬
die abluebat in memoriam xp̃r. singłis eoꝵ post ple¬
nam refectionem uictualium. quatuor argenteos lar¬
credi posset se in eis diuinam presentiam. aut angłos

Expanded text:
pulo: cum intus essent fere omnia dissimilia. Nec in papulo: cum intus essent fere omnia dissimilia. Nec in palatium ad mensam ingrediebatur, nisi pauperibus praeluit, ut ex reliquiis plenius et gratius consolaretur egenos. Ostiatim mendicantium nullus ab ejus januis vacuus rediit. Lares aegrorum et debilium per suos diligentius scrutabatur, et beneficiis visitabat, quamplurimos eorum quotidiano victu vestituque sustentans. Cum enim piae memoriae Theobaldus praedecessor ipsius statutas praedecessorum suorum eleemosynas duplicare consueverit, hic religiosa aemulatione etiam duplum ejus censuit duplicandum. Ad cujus pii operis observantiam, omnium quae ex quocunque titulo percipiebat, decimas consecravit. In secretiori cellula tredecim pauperum pedes curvatis genibus quotidie abluebat, in memoriam Christi singulis eorum post plenam refectionem victualium quatuor argenteos larcredi posset se in eis divinam praesentiam aut angelos
Abbreviated transcription (Latin):
doctoris & pastoris officium: predicationis munus imple¬
bat: quicquid temporis subtrahere poterat urgentib
negotiis: orationi &e lectioni semꝑ impendens. Solitariꝰ
agens. usq in miraculum lacrimis suffundebatur: ⁊ sic
in altaris uersabatur officio: ac si presentialit̾ in carne
geri cerneret dominicam passionem. Reuerentissime
diuina sacramenta tractabat: ut intuentium fidem
⁊ mores. ipsa contrectatio informaret. Manus suas excu¬
tiebat ab omni munere: & a domo sua. sordes auaritie ꝓr¬
sus eliminabat. Erat quoq prouidus in consiliis. & ĩ uen¬
tilatione causarum diligens. & modestus auditor: in in¬
terrogationib subtilis. in responsionib promptus. iustus in
iudicus: & ꝑsonarum prorsus acceptione diducta. iuris ꝑ
omnia rectissimus executor. Sub honestate uestium xp̃i
militem. ne merita uana gła minueret. studiosius occul¬
tabat: ut iuxta sapientis edictum. frons eiꝰ conueniret pi¬

Expanded text:
doctoris et pastoris officium; praedicationis munus impledoctoris et pastoris officium; praedicationis munus implebat; quidquid temporis subtrahere poterat urgentioribus negotiis, orationi et lectioni fere semper impendens. Solitarius agens usque in miraculum lacrymis suffundebatur, et sic in altaris versabatur officio, ac si praesentialiter in carne geri cerneret Dominicam passionem. Reverentissime divina sacramenta tractabat, ut intuentium fidem et mores ipsa contrectatio informaret. Manus suas excutiebat ab omni munere, et a domo sua sordes avaritiae prorsus eliminabat. Erat quoque providus in consiliis, et in ventilatione causarum diligens et modestus auditor, in interrogationibus subtilis: in responsionibus promptus, justus in judiciis, et personarum prorsus acceptione deducta, juris per omnia rectissimus exsecutor. Sub honestate vestium Christi militem, ne merita vana gloria minueret, studiosius occultabat, ut juxta sapientis edictum frons ejus conveniret po
Abbreviated transcription (Latin):
ctatus est. S electio diuina tantum preualuit: ut su¬
adente & inducente. & instanter urgente uenerabili
gator desiderio regis acquiesceret. & consiliis amicorũ.
Maluit enim ꝑiclitari apud regem. quam desolatio¬
nem eccłie. que multis subiacebat ꝑiculis. diutius pro¬
rogari: firmiter in animo suo statuens. aut eam de
tante seruitutis miseria liberare:aut ad imitationẽ
xp̃ranimam ponere pro ouib suis. Potestas enim
publica. ecclesie priuilegium auferens: causas indiffe
uocabat examen: & conculcabat᷑ ut populus. sic sa
cerdos. Ergo quem deus sibi preelegerat antistitem
futurum & martyrem: licet quidam emuloꝵ. in pri¬
mis ꝓmotionem eius contra diuine dispositionis con¬
silium. impedire conati sunt: unanimit̾ ab omnib
electus est. Consecratus autem statim ueterẽ exuit
hominem: cilicium induit: cͥarnem crucifigens. cum ui¬
ciis &e concupiscentiis suis. Recolens etiam qm̃ susceperat

Expanded text:
ctatus est, sed electio divina tantum praevaluit, ut suctatus est, sed electio divina tantum praevaluit, ut suadente et inducente et instanter urgente venerabili tolicae legato, desiderio regis acquiesceret et consiliis amicorum. Maluit enim periclitari apud regem quam desolationem Ecclesiae, quae multis subjacebat periculis, ulterius prorogari: firmiter in animo suo statuens, aut eam de tantae servitutis miseria liberare, aut ad imitationem Christi animam ponere pro ovibus suis. Potestas enim publica, Ecclesiae privilegium auferens, causas indiffervocabat examen: et conculcabatur ut populus, sic et sacerdos. Ergo quem Deus sibi praeelegerat antistitem futurum et martyrem, licet quidam aemulorum in primis promotionem ejus, contra divinae dispositionis consilium, impedire conati sint, unanimiter ab omnibus electus est. Consecratus autem statim veterem exuit hominem, cilicium et monachum induit, « carnem crucifigens cum vitiis et concupiscentiis suis. » Recolens etiam quam susceperat
Abbreviated transcription (Latin):
exꝑtus magnanmitatem eius & fidem: tanto qͥdem
fastigio. bene sufficientem credidit. & ad suas urtilita¬
tes facile inclinandum: & ad nutum ipsius. in nego¬
cnĩs ecclesiasticis & scłarib. uniuersa gesturum.Siu
dies suos mors inmatura precideret: heredib suis
tutorem fidelissimum prouidebat. Uir autem expe¬
rientissimus. & benesolitus plusquam facile dici posset.
futura metiri: tante cure ꝑiculum satis acute ponde¬
rauit. utpote qui longo usu didicerat. quid sedes illa
habeat oneris: quid honoris. Nouerat etiam mores re¬
gis. &e officialium eius improbitatem. & audaciam: &
n curia illa. qm efficax esset malicia delatoꝵ. Ex quib
ueracissime colligebat: quod oblatum subiret officiũ.
dei gr̃ãm amissurus erat. aut regis. Non enim deo ad¬
herere poterat. regiis motib obsequens: aut regem ñ
habere inimicum. ei sanctoꝵ preferens leges. Itaq re
gi & aliis eum promouere uolentib aliquamdiu relu¬

Expanded text:
expertus magnanimitatem ipsius et fidem, tanto quoque expertus magnanimitatem ipsius et fidem, tanto quoque fastigio bene sufficientem credidit, et ad suas utilitates facile inclinandum, et ad nutum ipsius in negotiis ecclesiasticis et saecularibus universa gesturum; si vero dies suos mors immatura praecideret, haeredibus suis tutorem fidelissimum providebat. Vir enim experientissimus, et bene solitus plus quam facile dici posset futura metiri, tantae curae periculum satis acute ponderavit, utpote qui longo usu didicorat, quid sedes illa haberet oneris, quid honoris. Noverat etiam moros regis et officialium ejus improbitatem et pertinaciam, et in curia illa quam efficax esset delatorum malitia. Ex quibus veracissime colligebat quod, si oblatum subiret officium, Dei gratiam amissurus esset aut regis. Non enim Deo adhaerere poterat regiis moribus obsequens, aut regem non habere inimicum, ei sanctorum praeferens leges. Itaque aliquandiu regi et aliis eum promovere volentibus relu
Abbreviated transcription (Latin):
set a curie nexib liberari. Licet enim ei mundus in om¬
nib lenociniis suis adulari. & applaudere uideretur. ñ
conditionis sue nec oneris sui immemor erat: qui coti¬
die. hinc pro domini sui regis salute & honore. inde ꝓ
necessitate ecclesie & prouintialium: tam contra regem
ipsum. quam contra inimicos eius contendere coge¬
batur: & uariis artib uarios eludere dolos. S hoc p̾¬
cipue ꝑurgebat. quod indesui enter oportebat eum
pugnare ad bestras curie: & uelut cum protheo ut di¬
ci solet. negotium gerere: & quasi in palestra exertita¬
ri. Nam fere ad omnem auram. nisi eum gr̃a & in¬
oustria conseruarent: ruina & precipitium immine¬
bant. fungens autem cancellarii officio in palatio re¬
gis: tantam in oculis ipsius inuenit gr̃am. ut eum
post decessum prefati cantuariensis archiep̃i. pͥme
britanniarum sedi prefici procuraret. quo totam fa¬
cilius eccłiam regeret anglicanam. In multis enim

Expanded text:
set a curiae nexibus explicari. Licet enim ei mundus in omset a curiae nexibus explicari. Licet enim ei mundus in omnibus lenociniis suis adulari et applaudere videretur, nec conditionis nec oneris sui immemor erat, qui quotidie hinc pro domini sui regis salute et honore, inde pro necessitate Ecclesiae et provincialium tam contra regem ipsum quam contra inimicos ejus contendere cogebatur et variis artibus varios eludere dolos. Sed hoc praecipue perurgebat quod indesinenter oportebat eum pugnare ad bestias curiae et velut cum Proteo, ut dici solet, negotium gerere, et quasi in palaestra exercitari. Nam fere ad omnem auram, nisi eum gratia et industria conservarent, ruina et praecipitium imminebant. Fungens autem cancellarii officio in palatio regis, tantam in oculis ipsius invenit gratiam, ut eum post decessum praefati Cantuariensis archiepiscopi primae Britanniarum sedi praefici procuraret, quo totam facilius Ecclesiam regeret Anglicanam. In multis enim
Abbreviated transcription (Latin):
centia regis. & iuuenum &e prauoꝵ hominum: quoꝵ
consiliis agi regem in insipientiam & maliciam for¬
midabat: & ne instinctu eoꝵ insolentius ageret uire
uictoris. qui sibi uidebatur & si aliter esset. populum
subegisse: cancellarium procurabat in curia ordinari
cuiꝰ ope &e opera. noui regis ne seuiret in eccłiam imi¬
petum cohiberet. & consilii sui temꝑaret maliciam.
ce reprimeret audatiam officialium: qui sub opten¬
tu publice potestatis. ce pretextu iuris:. tam ecclesie
quam ꝓuincialium facultates. diripere conspiraue¬
rant. In primis autem cancellarie sue ausꝑiciis.
tot &e tantas uariarum necessitatum difficultates
sustimnuit: tot laborib attritus est. tot afflictionib
pene oppressus: tot insidiis appetitus. tot laqueis in aula ex¬
positus. a malicia ĩhabitantium in ea: ut eum sicut archi¬
ep̃o suo & amicis. sub lacrimarum testimonio referre solitꝰ

Expanded text:
centia regis, et juvenum et pravorum hominum, quorum centia regis, et juvenum et pravorum hominum, quorum consiliis agi videbatur, insipientiam et malitiam formidabat; et ne instinctu eorum insolentius ageret jure victoris, qui sibi videbatur, etsi aliter esset, populum subegisse, cancellarium procurabat in curia ordinari, cujus ope et opera novi regis, ne saeviret in Ecclesiam, impetum cohiberet, et consilii sui temperaret malitiam, et reprimeret audaciam officialium, qui sub obtentu publicae potestatis et praetextu juris, tam Ecclesiae quam provincialium facultates diripere conspiraverant. In primis autem cancellariae suae auspiciis tot et tantas variarum necessitatum difficultates sustinuit, tot laboribus attritus est et tot afflictionibus fuit oppressus, tot insidiis appetitus, tot laqueis in aula expositus a malitia inhabitantium in ea, ut eum, sicut archiepiscopo suo et amicis sub lacrymarum testimonio referre solitus
Abbreviated transcription (Latin):
interuentu: se ad patrem pie recordationis teobaldũ
cantuariensem archiep̃m contulit: & ꝓ merente indi¬
stria. in breui muentus est dignus: ut familiarissimꝰ
eiꝰ. int̾ paucissimos ascriberet᷑. Quot autem &e quan
ditu facile est: presertim compendiario non singła expri¬
menti. s colligenti summam rerum: & causam martyrii
esꝰ exponere gestienti. Ut uͦ in causis ꝑorandis & deciden
At: & quo ꝑ exꝑientiam rerum. facilius dispensationis
etliastice usum consequeret᷑: a p̾fato archiep̃o. sc̃e can¬
tuariensis eccłie a cuiꝰ uberib o aluerat: archidiacon
institutus est. Post modici temporis int̾uallum. cum
dux normannie & aquitanie henricus. Gaufridi comi¬
tis andegauensis. & matildis imꝑatricis filius. regi ste¬
phano in regnum anglie successisset: el aboratum est
ab antedicto archiep̃o. ut archidiaconus suus. regni
cancellarius efficeretur. Erat enim ei suspecta adoles¬

Expanded text:
interventu, se ad patrem piae recordationis Theobaldum interventu, se ad patrem piae recordationis Theobaldum Cantuariensem archiepiscopum contulit, et promerente industria in brevi inventus est dignus ut familiarissimus ejus inter paucissimos ascriberetur. Quot autem et quantdictu facile est, praesertim compendiario non singula exprimenti, sed colligenti summam rerum et causam martyrii ejus exponere gestienti. Ut vero in causis perorandis et decidendt quo per experientiam rerum facilius dispensationis ecclesiasticae usum consequeretur, a praefato archiepiscopo sanctae Cantuariensis Ecclesiae, a cujus uberibus coaluerat, archidiaconus institutus est dux Normanniae et Aquitaniae Henricus Gaufridi comitis Andegavensis et Mathildis imperatricis filius, regi Stephano in regnum Angliae successisset, elaboratum est ab antedicto archiepiscopo, ut archidiaconus suus regni cancellarius efficeretur. Erat enim ei suspecta adoles
Abbreviated transcription (Latin):
affectu. & subueniebat effectir: ut cum beato iob dic̾e posset
Ab initio mͥ coaluit miseratio: & pietas de ut̾o matͥs egressa
est mecum. Lib̾alium uͦ disciplinarum scolas egrediens ad
curiarum se transtulit occupationes: & in serus earum &e
nugis. prout ferebat sp̾c cito preualuit. & sic cõmilitones
&e coetaneos suos. facile antecessit. Licet autem studiis ꝓ¬
ut etatis uigebant stimuli. uiuenilib ageret᷑: uigebant
tamen in eo fidei zelus. & magnificentia animi. Erat ta¬
men supra modum. captator aure ppłaris: & quod de
beato brictio turonensi legitur: de ipso affirmare non
ferret: admirandus tam̃ &e imitandus erat. in corꝑis
castitate. Cum uͦ in curiis ꝓcherum. plurima contra
honestatem cleri geri conspiceret: ⁊ conuictum eorũ
pposito cui addictus erat ꝑnitiosius adu̾sari. instinc¬
tu potius gr̃e & ducatu. quam consilio amicoꝵ. aut

Expanded text:
affectu et subveniebat effectu, ut cum beato Job dicere posset: « affectu et subveniebat effectu, ut cum beato Job dicere posset: « Ab initio coaluit mihi miseratio, et pietas de utero matris meae egressa est mecum. » Liberalium, vero disciplinarum scholas egrediens ad curarum se transtulit occupationes, et in seriis earum et nugis, prout ferebat spiritus, cito praevaluit: et sic commilitones et coaetaneos suos facile antecessit. Licet autem studiis, prout aetatis urgebant stimuli, juvenilibus ageretur, vigebant tamen in eo fidei zelus et magnificentia animi. Erat tamen supra modum captator aurae popularis et quod de beato Britio Turonensi legitur, de ipso non dubitaveriferret, admirandus tamen et imitandus erat in corporis castitate. Cum vero in curiis procerum plurima contra honestatem cleri geri conspiceret, et convictum eorum proposito, cui addictus erat, perniciosius adversari, instinctu potius gratiae et ducatu quam consilio amicorum aut
Abbreviated transcription (Latin):
cis ⁊ iocudꝰ eloqͥo ⁊ uen̾tate moꝵ ꝓ etate amabił: tãtoq ratõis uigebat a¬
cumĩe. ut prudent̾ mauditas & difficiles solue¬
ret questiones. Ideo felici gaudebat memoria.
ut quod semel in sententus aut uerbis didi¬
cerat. fere quotiens uolebat posset sine diffi¬
cultate ꝓferre. Quod multi litt̾atiores assequi
non ualentes: tantam mentis alacritatem.
presertiĩ hõie uariis occupationib dedito.
miraculis ascribebant. Sic enim nutrix gr̃a.
futurum ꝓsequebatur antistitem: ut ei in
collationib aut cursu sermonis ut dici solet.
ad manum necessaria ministraret. Ab ineunte autem eta¬
te.sicut referre solitus erat:amare didicit timorem dñi:¬
& beatam uirginem. tamqͣm ducem uiarum suarũ. & uite
patronam dulcius inuocare: ⁊ in illam pt᷑ xp̃m totam ia¬
ctare fiduciam. Publice mendicantib. pleno compatiebat᷑

Expanded text:
cis et jucundus eloquio, et venustate morum pro aetate amabilis, tantoque rationis vigebat acis et jucundus eloquio, et venustate morum pro aetate amabilis, tantoque rationis vigebat acumine ut prudenter inauditas et difficiles solveret quaestiones, adeoque felici gaudebat memoria ut quae semel in sententiis aut verbis didicerat, fere quoties volebat, posset sine difficultate proferre. Quod multi litteratiores assequi non valentes, tantam mentis alacritatem, praesertim in homine variis occupationibus dedito, miraculis ascribebant. Sic enim nutrix gratia futurum prosequebatur antistitem, ut ei in collationibus aut cursu sermonis, ut dici solet, ad manum necessaria ministraret. Ab ineunte autem aetate, sicut referre solitus est, didicit a matre tiricem Mariam, tanquam ducem viarum suarum, et vitae patronam, dulcius invocare, et in illam post Christum totam jactare fiduciam. Publice mendicantibus pleno compatiebatur
Abbreviated transcription (Latin):
dor in ꝑpetuas et̾nitates. Quib iure & merito. sẽs can¬
tuarioꝵ archiep̃c thomas associandus est: ut qui extitit
socuis pro xp̃o tribulationis & pacientie: sit in ipso cobe¬
es eis. consolationis &ͥ głe. Cuius ut merita clarius elu¬
escant: summam conũsationis eiꝰ. succinctus & admodũ
hreuis sermo ꝑcurrat. Nam gestoꝵ eiꝰ seriem nosse. si cui
nib scripta sunt. erit mutuanda.: ut constet ad cõmen¬
dationem gre dei. que ubi uult spirat: quam breui int̾¬
uallo. uariarum occupationum expleuerit temꝑa mul¬
ta. Indicant hoc epłe eius. & scripta alioꝵ fide plena &
digna relatu: que tam p̾sentes quam posteros si dili¬
genter inspiciantur: ad uirtutem poterunt animare.
urbis indigena: parentum mediocrium ꝓles
illustris: A primis adolescentie annis. gr̃a multi¬
plici diaatꝰ ẽ. Erat enĩ stat᷑a ꝓcerꝰ. decorꝰ forma. ĩgenio ꝑspicax. dul¬

Expanded text:
dor in perpetuas aeternitates. Quibus jure et merito sanctus Candor in perpetuas aeternitates. Quibus jure et merito sanctus Cantuariorum archiepiscopus Thomas associandus est, ut qui exstitit pro Christo socius tribulationis et patientiae, sit eis in ipso cohaeres consolationis et gloriae. Cujus ut merita clarius elucescant, summam conversationis ejus succinctus et admodum brevis sermo percurrat. Nam gestorum ejus seriem nosse, si cui a sunt, voluminibus erit mutuanda. Ut constet ad commendationem gratiae Dei, quae « ubi vult spirat, » quam brevi intervallo variarum occupationum expleverit tempora multa, indicant hoc epistolae ejus, et scripta aliorum, plena et digna relatu, quae tam praesentes quam posteros, si diligenter inspiciantur, ad virtutem poterunt animare. urbis indigena, parentum mediocrium proles illustris, a primis adolescentiae annis gratia multiplici ditatus est. Erat enim statura procerus, decorus forma, ingenio perspicax, dul
Abbreviated transcription (Latin):
Acrosanctam eccłiam iugit
impugnat hostis antiquus: s
qui ipsam cruore ꝓprio redemtt
dei filius. eam sanguine mem¬
broꝵ suoꝵ. in ueram asserit &
prouehit libertatem. In quib
exercitus: quoꝵ doctrina compacti. quoꝵ exemplo ro¬
borati. quoꝵ sanguine uelut cemento. & quasi glutino
quodam. consolidati sunt uiui lapides. in edificio cor¬
poris xp̃i: ut proficiens eccłia dilatetur &e crescat. nume¬
ro fidelium & uirtute: in templum sc̃m in domino. S cũ
omnes martyres p̃rogatiuam habeant głe sempit̾ne: titu¬
lus tamen eoꝵ illustrior est ceteris. & corona clarius ra¬
diat. qui dupplici honore digni. doctoꝵ fungunt᷑ offi¬
cio: forma gregis ex animo facti. & tempore necessita¬
tis. ponentes animam ꝓ ouib suis. Sicut enim stella
a stella differt in claritate. sic in resurrectione sc̃oꝵ sin¬
guli in ordine suo iusti fulgebant ut sydera: ce qͥ ad
uitam multos erudiunt. erunt ut firmamenti splen¬

Expanded text:
acrosanctam Ecclesiam jugiter impugnat hostis antiquus, sed qui ipsam cruore proprio redemit Dei Filius, eam sanguine membrorum suorum in veram asserit et provehit libertatem; in quibusexercitus, quorum doctrina compacti, quorum exemplo roborati, quorum sanguine velut caemento et quasi glutino quodam consolidati sunt vivi lapides in aedificio corporis Christi, ut proficiens Ecclesia dilatetur et crescat numero fidelium, et virtute in templum sanctum in Domino. Sed cum omnes martyres praerogativam habeant gloriae sempiternae, titulus tamen illorum illustrior est caeteris, et corona clarius radiat, qui duplici honore digni doctorum funguntur officio, forma gregis ex animo facti, et tempore necessitatis ponentes animam pro ovibus suis. Sicut enim stella a stella differt in claritate, sic in resurrectione sanctorum singuli in ordine suo justi fulgebunt ut sidera: et qui ad vitam erudiunt multos, erunt ut firmamenti splen
Abbreviated transcription (Latin):
nim in palatio francoꝵ erat assiduur. Peum si¬
mudem ut diximus. ipsa beata mader balteosil¬
oniamna cum regis clodouei imꝑio. de cuiꝰ prospi¬
tate ac sanitate indeficient᷑ sollicita erat :sugee¬
rente etiam predicto dei famulo. multis pacpꝑio
loca ꝑ diuersa. pro uita regis largissimam listri¬
buebat elemosinam. Interea domnꝰ rex clodo¬
ueus uir eiꝰ. gr̃a euocante diuina: septimodeci¬
mo regni sui anno. reb exemptus humanis. mi¬
grauit a scło. Relictaq sobole filioꝵ cum matre:¬
suscepit ilico post eum filius eiꝰ clotarius rex
sancoꝵ regnum. Et suffragantib precellentis¬
limis principibus. chrodoberto ep̃o parisiaco. &
domno audoeno rotomagensi. seu &e ebroino
maiore domꝰ: cum reliquis semorib. uel ceteris

Expanded text:
enim in palatio Francorum erat assiduus, per quidem, ut diximus, ipsa beata mater Balthildis una cum regis Chlodovei imperio, de cuius prosperitate ac sanitate indefitienter sollicita erat, suggerente etiam predicto Dei famulo, multis pauperibus loca per diversa pro vita regis largissimam distribuebat elemosinam. 5. Interea domnus rex Chlodoveus, vir eius, gratia evocante divina, septimo decimo regni sui anno rebus exemptus humanis, migravit a saeculo; relictaqsuscepit illico post eum filius ejus Clotarius quondam Francorum regnum. Tunc etenim praecellentibus principibus Chrodoberto episcopo Parisiaco et domno Audoeno, seu et Ebroino majore domus cum reliquis senioribus vel caeteris
Abbreviated transcription (Latin):
ministrabat: & omnib omnino debilib opem s¬
rebat. Principum honorem conseruabat: conoli¬
q eoꝵ congrua retinebat. Iuuenes quoq ad reli¬
giꝰa studia exercenda. semꝑ commonebat: ab
gi humiliter assidueq. pro ecclesuis &e paupb
suggerebat. Iam enim sub seculari habrtu. ł
ministrare cupiens: frequentabat orationẽ csl¬
mendans se cum lacrimis rp̃o reseu elestienaue py¬

Expanded text:
ministrabat et omnibus omnino debilibus opem feministrabat et omnibus omnino debilibus opem ferebat. Principum honorem conservabat consiliaque eorum congrua retinebat, iuvenes quoque ad religiosa studia exercenda semper commonebat ac gi humiliter et assidue pro ecclesiis et pauperibus suggerens. Jam enim sub saeculari habitu Christo ministrare cupiens, frequentabat orationem, qucommendans se cum lacrymis Christo regi coelesti.
Abbreviated transcription (Latin):
nupsit. tandem baltechildis puella quesita & inuenta
s a predicto principe minime est contacta. Nuiu
uͦ diumo factum esse creditur: ut que principis nu¬
tias deuitauerat. postea clodoueum dagob̾ti quon
dam regis filium. in coniugium acciꝑet. & meritohi¬
militas. ad altiorem gradum eam attolleret. In que
ut dum ministrum regis contempserat. ad regis co¬
pulam ꝑueniret. atq ex ipsa regalis progenies ꝓ¬
cederet. Quod ideo ꝑactum est. sicut omnib pater¬
collata sibi adeo prudentie gr̃a. uigilanti studio.
&e regi obtemperabat ut domino: & principib se
ostendebat ut matrem: sacerdotib ut filiam: iu¬
uenib siue adolescentib. ut piam nutͥcem. Eratq
amabilis omnib. diligens sacerdotes ut patres me
nachos ut fres. pauꝑes ut domesticos: ꝑ egrinos
ut filios:. quia ce ipsa ꝑ egrina fuerat. amplexabe¬
tur. Uidius. orphanis. & pupillis. subsidia uite

Expanded text:
duxit, tandem Balthildis puella quesita et inventa, duxit, tandem Balthildis puella quesita et inventa, sed a predicto principe minime est contacta. Nutu vero divino factum esse creditur, ut, que principis nuptias devitaverdam regis filium in conjugium acciperet, ut meritum humilitatis ad altiorem gradum eam attolleret. In quo re, ut dum ministrum regis contempserat, ad regis copulam perveniret, atque ex ipsa regalis soboles procederet. Quod nunc peractum est, sicut omnibus patecollata sibi a Deo prudentiae gratia, vigilanti studio et regi obtemperabat ut domino, et principibus se ostendebat ut mater, sacerdotibus ut filia, juvenibus seu adolescentibus ut optima nutrix, eratque amabilis omnibus. nachos ut fratres, pauperes ut domesticos, peregrinos ut filios, quia et ipsa peregrina fuerat, amplexabatur. Viduis, orphanis et pupillis subsidia vite
Abbreviated transcription (Latin):
nis nobili conũsatione: maxima ei inter socias lau
atq amor adcreuit. Et in tantum felicem famam
promeruit:ut pro matrona quam supradictus er
chenoaldꝰ princẽps. morte int̾uenta amiserat. com¬
placuisset denuo eidem principi. balthechildem ho¬
nestissimam uirginem. in thoro matronali sibi soci¬
areQua re comꝑta iam illustrata diuina
gr̃a uirgo beata: latenter & studiose ab eiꝰ subtrax¬
it aspectib. Cum itaq uocaretur ad principis cu¬
biculum. secreto se ut sagax puella abscondit in
angulo domatis: &e suꝑiectis sibi uilib panniculis:
ta ut nemo putaret illic aliquem latere potuisse.
lgens: temptabat ut poterat. humanum deuita
ithorum: quatinus mereretur ad spiritalem cele¬
lemq ꝑuenire sponsum. S &e illud ꝓculdubio age¬
liatur diuina ꝓuidentia: ut ipse eandem tunc que¬
iam. minime inueniret:quatinuis ad coniugnim
sibi aliam sociaret. Quod postquam isdem dux alt̾

Expanded text:
sterium. 3. Ex qua ejus nobili conversatione, maxima ei inter socias laus sterium. 3. Ex qua ejus nobili conversatione, maxima ei inter socias laus atque amor adolevit. Et in tantum felicem famam prchenoaldus princeps, morte interventa, amiserat, cumplacuisset denuo eidem Balthildem honestissimam virginem in thoro matronali sibi sotiare. Qua re conperta, iam illustrata divina gratia virgo beata, latenter se et studiose ab eius subtraxit aspectibus. Cum itaque vocaretur ad principis cubiculum, secreto se ut sagax puella abscondit in angulo domatis et superiecit se vilibus panniculis, ita ut nemo putaret, illic aliquem laterę potuisse. ligens, temptabat, ut poterat, humanum devitare thorum, quatinus mereretur ad spiritalem caelestemque pervenire sponsum. Sed et illud procul dubio agebatur divina providentia, ut ipse princeps eandem tunc quesitam minime inveniret, quatinus ad coniugium sibi aliam sotiaret. Postquam idem dux alteram
Abbreviated transcription (Latin):
animo: ae morib omnib pudica. Sobria. prudens
⁊ cauta: nulli machinans malum. Non leuis in elo¬
quio. non presumptuosa in uerbo: s cuncta opera
sua honestissimo moderabat᷑ ingenio. Claro nãq
sangume. licet alteriꝰ gentis seruiret obsequiis ꝓ¬
genita saxonum demonstrabatur. Erat itaq for¬
ma corporis grata. & omni aspectu decora:. iuilti
hylaris. & incessu grauis. Talemq se in omnibus
ut eam decebat exhibuit: quo predicto iudicipri
porrigeret: & ut pincerna honestissima. sepius p̃sens
habuit extollentiam: s potius in humilitate fundata.
onnib erat suis consodalib obediens. atq amabilis:
honore congruo ministrans seniorib: ita ut de earũ
nedib calciamenta detraheret: & ipsa tergeret mani¬
h ac dilueret Aquam quoq ad lauandum aff ret:
e uestimenta earum festinant̾ pararet. Et hoc ab¬
sq murmure: bono & pio animo exercebat. Ex qua

Expanded text:
animo et moribus omnibus pudica, sobria, prudens animo et moribus omnibus pudica, sobria, prudens et cauta, nulli machinans malum. Non levis in eloquio, non praesumptuosa in verbo, sed cuncta opera sua honestissimo moderabat ingenio. Claro namque sanguine, licet alterius gentis serviret obsequiis, progenita Saxonum demonstrabatur. Erat itaque forma corporis grata et omni aspectu decora, vultu hilaris et incessu gravis. Talemque se in omnibus, ut eam decebat, exibuit, quo predicto iudici porrigeret, et ut pincerna honestissima saepius praesenhabuit extollentiam, sed potius in humilitate fundata, omnibus erat suis consodalibus obediens atque amabilis; honore congruo ministrans senioribus, ita ut de earum pedibus calceamenta detraheret ac dilueret, a ac dilueret, aquam quoque ad lavandum afferret, et vestimenta earum festinanter pararet. Et hoc absque murmurio bono et pio animo exercebat eis mini
Abbreviated transcription (Latin):
laus in omnib que fecit canenda est. necnon ce in scõr
meritis siue uirtutib glorificanda: qui de paruis effi¬
cit magnos. immoq de stercore eleuat pauꝑem. ut
sedeat cum principib: & solium glorie teneat. Sicut
in hac uenerabili deiq cultrice. domna baltechilde
regina. cuiꝰ hodie exultantib animis festa recolimꝰ.
ad multoꝵ augnientum fidelium. completum esse
cernimus. Que siquidem beata. de partib transma¬
rinis diuina prouidentia depredata. & uili precios
incomparabili commercio uenundata: huc aduenit
ipsa preciosa & optima dei margarita: atq a prin¬
cipe quodam francorum. uiroq clarissimo erche¬
noaldo. qui tunc palatium gub̃nabat: constat ẽt̃
recepta. In cuiꝰ ministerio ipsa adolescens. ita decen¬
tissime conu̾sata est: ut honesta eiꝰ conuersatio. ⁊ ad¬
mirabilis conditio: tam principi. quam & omin¬
bus eius ministris. complaceret. Erat enim benigna

Expanded text:
laus in omnibus que fecit canenda est nec non et sanctorum laus in omnibus que fecit canenda est nec non et sanctorum meritis sive virtutibus glorificanda, qui de parvis efficit magnos, immo qui de stercore elevat pauperem, ut sedeat cum principibus et gloriae solium teneat, sicut in hac venerabili Dei cultrice, domna Balthilde regina, cuius hodie, exultantibus animis, festa recolimus, ad multorum augmentum fidelium completum esse cernimus. Que siquidem beata de partibus transmarinis divina providentia depredata, et vili pretio, sed incomparabili commertio venundata, huc advenit ipsa pretiosa et optima Dei margarita atque a principe quodam Francorum viroque clarissimo Herchinoaldo, qui tunc palatium gubernabat, constat esse recepta, in cuius ministerio ipsa adolescens ita decentissimę conversata est, ut honesta eius conversatio et admirabilis conditio tam principi quam et omnibus eius ministris complaceret. Erat enim benigna
Abbreviated transcription (Latin):
re.Et si imꝑitia denegat uires. delicate hystoriam¬
promere. scolasticoꝵq uerborum compositionem
formare: s ualidius nobis imꝑat plenissime cari¬
tatis affectus. ita loqui ut ueritas pateat: & iactan¬
tia non inflet. Nouimus enim dominum iħm xp̃m.
in ficulnea magis fructum quesisse quam folia: et
ideo ueritatis fructum sicuti lucernam suꝑ candela¬
brum. ad edificationem multoꝵ profectumq pates¬
cere. & non occultare decreuimus. Minus licet ꝑi¬
ti ornamenti scolastici: nam magis studere uolumꝰ
patenti edificatione plurimoꝵ. Qui uelut apespru
dentes. dulce requirunt ex florib nectar: id est ex
uerbis simplicib ueritatis & caritatis augmentum.
que magis edificet audientes quam inflet: & imi¬
tari cupientib compendium pietatis aꝑte osten
potuimꝰ ueritatem ostendimus.
nem sue ueritatis ꝑuenire: qui ce o¬
ꝑatur omnia in omnib. uelle ce ꝑ¬
ficeres quod bone uoluntatis optan̾e¬
rint adimplere. Et ideo merito ipsiꝰ¬

Expanded text:
etsi imperitia denegat vires delicatae historiae scholasticorumque verborum ordinem proferendi; sed validius nobis imperat plenissime charitatis affectus, ut veritas pateat, et jactantia non inflet. Novimus enim Dominum Jesum Christum in ficulnea magis fructum requisisse quam folia. Et ideo veritatis fructum super lucernae candelabrum ad edificationem multorumque profectum perpatefacere et non occultare decrevimus. Minus licet periti scolastica, sed magis studere volumus patere edificationi plurimorum, qui veldentes dulce requirunt ex floribus nectar, id est, ex verbis simplicibus veritatis augmentum quod magis edificat audientem, quam inflet, ut imitari cupientibus compendium pietatis aperte ostepotuimus, veritatem ostendimus. nem suae veritatis venire, qui et operatur omnia in omnibus, velle et perficere, quod bone voluntatis optaverint adimplere. Et ideo merito ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
tes dulce requirunt ex florib nectaꝵ: id est &x uͥ¬
bo simplici ueritatis dulcedinem: que magis edifi¬
cet audientes. quam inflet. Imitari quoq optam
sa eloquia ex proprio corde menclact fingente.¬

Expanded text:
tes dulce requirunt ex floribus nectar, id est ex vetes dulce requirunt ex floribus nectar, id est ex verbo simplici veritatis dulcedinem, que magis aedificet audientes, quam inflet; imitari quoque optamus, sa eloquia ex proprio corde mendaciter fingente
Abbreviated transcription (Latin):
uite sce Balthildis regine
ERBA regis celare bonum est:
opera uͦ dei laudare. & predicare. hono¬
rificum est. Ideoq sicut michi dilectissim
fratres. uester caritate plenus amor imꝑauit. ut qͣn¬
tum ad meam notitiam de uita & uirtutib beate
baltechildis ꝑuenit. eloquiis traderem. posterisq
memoranda relinquerem: licet imꝑito sermone.
quem scolastici ceruicosa inspectione considerantes
suos pompaticos uidentur condere libros: pro ut
tempus admisit. studio adimplere curaui: sciens
quia quod plenissime caritatis affectusimꝑat. ueri¬
tas non denegat. Ex inde etiam fugit iactantia:
ubi caritas sua infundit eloquia. Nouimꝰ enim
dominum nr̃m xp̃m. in ficulnea magis fructum
quesisse quam folia: Et ideo nos ueritatis fructum
suꝑne lucerne candelabrum. ad multoꝵ edifica¬
tionem & profectum patefacere: & non occultare
decreuimus.Qui licet in polito sermone uti fbe¬
amur: magis tamen uolumus studere. patri
eclificationem plurimoꝵ. qui uelut apes pruata¬

Expanded text:
IS BALTHILDIS REGINAE. 1. Verba regis caelare bonum est, opera vero Dei laudare et praedicare honorificum est. Ideoque, sicut michi, dilectissimi fratres, vester caritate plenus amor imperavit, ut, quantum ad meam notitiam de vita et virtutibus beate Balthildis pervenit, eloquiis traderem posterisque memoranda relinquerem, licet imperito sermone, quem scolastici cervicosa inspectione considerantes, suos pompaticos videntur condere libros, prout tempus admisit, studio adimplere curavi, sciens, quia, quod plenissimae caritatis affectus imperat, veritas non denegat. Exinde etiam fugit iactantia, ubi caritas sua infundit eloquia. Novimus enim, dominum Iesum Christum in ficulnea magis fructum quesisse quam folia. Et ideo nos veritatis fructum super lucernae candelabrum ad multorum aedificationem et profectum patefacere et non occultare decrevimus. Qui licet inpolito sermone uti videamur, magis tamen volumus studere patentem aedificationem plurimorum, qui velut apes pruden
Abbreviated transcription (Latin):
tulit. Quas nimirum ut decebat: cum magna reu̾entia
basilice indidit: atq post aliquot dies. duo uiri unꝰ cecus.
alt̾ uͦ claud̃. fideliter illic excubantes.: solo sci int̾uentu sa¬
nati sunt. Nimirum cecus lumen. claudꝰ g̾ssum recipiens:
nt adeptam medelam. reg̾ssus est ut̾q ad loca ꝓpria. In
alia nichilominus basilica. que ad eiꝰ honorificentiam. in
regione aquitanica. miro esegantiq oꝑe fuerat edisicata:
similit̾ uir quidam pede claudicans. medendi gr̃a adue¬
nerat. Qui cum ex oleo qd̾ ante uenerandũ altare consue¬
uit ardere. fuisset ꝑunctꝰ. neruoꝵ uinculis resolutis. & ip̃e¬
¶ sanat᷑ est.

Expanded text:
tulit, quas nimirum, ut decebat, cum magna reverentia tulit, quas nimirum, ut decebat, cum magna reverentia basilicae indidit, atque post aliquot dies duo viri, unus caecus, alter vero clodus, fideliter illic excubantes, solo sancti interventu sanati sunt; nimirum caecus lumen, clodus gressum recipiens, post adeptam medelam regressi sunt uterque ad loca propria. In alia nihilominus basilica, quae ad eius honorificentiam in regione Aquitanica miro eligantique opere fuerat aedificata, similiter vir quidam pede claudicans medendi gratia advenerat; qui cum ex oleo quod ante venerandum altare consuevit ardere fuisset perunctus, nervorum vinculis resolutis, et ipse sanatus est.
Abbreviated transcription (Latin):
pectus cum uestim̃tis eiꝰ. uasto incencdio conflagrarer i ta
ut ꝓtinꝰ compelleret᷑ imensis uocib clamare. dicens. Par
ce sc̃e eligi: qͥa ego miser ñquam iam deinceps. tale quid a¬
gere p̾sumam. Mox autem circunstantes ꝓpere ei uesti¬
menta fumigantia auferunt: mnunꝰq acceptũ uiatori re¬
stituunt. Ip̃m etiam penitentẽ multaq deflentem: ad
confessoris tumbam reducunt. Ubi oleo delibutꝰ. iux tan
dem secdato incenclio. a torm̃to est liberatus. Hoc autem
ielcirco euenisse ñ ambigo: ut ꝑ hec facilius obtundatur.
immoq confundatur rapacitas cupiditasq similium.
eoꝵ dumtaxat. qui non ueraitur importune pecuniaac¬
cepta. scoꝵ pignera uenundare. Cesset gͦ queso iam hoc
in omni loco contagium: ne contingat a facientib simil
incurrere incendium.
narrante. cognoui. Quidam enĩ ut aiebat mona¬
chus. nouiomo ueniens: reliquias beati eligii secum de¬

Expanded text:
pectus cum vestimentis eius vasto incendio conflagrare, ita pectus cum vestimentis eius vasto incendio conflagrare, ita ut protinus conpelleretur inmensis vocibus clamarce, sancte Eligi, quia ego miser nunquam jam deinceps tale quid agere praesumam. Mox autem circumstantes propere ei vestimenta fumigantia auferunt, munusque acceptum viatori restituunt; ipsum etiam poenitentem multaque deflentem ad confdem sedato incendio a tormento est liberatus. Hoc autem idcirco evenisse non ambigo, ut per haec facilius obtundatur immoque confundatur rapacitas cupiditasque similium, eorum dumtaxat qui non verentur inportune, pecunia accepta, sanctorum pignora venundare. Cesset ergo, quaeso, iam hoc in omni loco contagium, ne contingat a facientibus simile incurrere incendium. narrante, cognovi. Quidam enim, ut agebat, monachus a Noviomo veniens reliquias beati Eligii secum de
Abbreviated transcription (Latin):
llud etiam magnoꝑe adiciendum putaur: qd̃ uir quidã
hautꝓcul a confinio remensis urbis habitans. desiderio re¬
ligiose mentis concepit. ut basilicam in honore sc̃i eligiiã
yredio suo edificaret. Qm cum consũmasset: pignerib
sacris eiꝰdem confessoris decorari cupiens. ad municipiũ¬
nouiomagense ꝑrexit. Quo cum ꝑuenisset. reliquias popo¬
scit: ex poscitasq impetrauit. S cum ab oppido ꝓperare
uellet: conueniens quidam cltricus stimulis cupiditatis a¬
gitatus. cepit eum uiolent̾ detinere:. dicens ñ se ꝑmutere
eum gratis cum reliquiis exire: nisi sibi aliqd̃ pro eisdem
munus p̾beret. Tunc p̾fatus uir ut ex manib eiꝰ citiꝰ eua¬
deret. munuscłm qͦddam qd̃ ad p̾sens apud se habere po¬
tuit. ñ sine merore eidem tͥbuit. Atille auidissime obla¬
ta preripiens: sine aliqua tarditate. intra gremium sibi
abscondit. Necmnora & inmisso diuinitꝰ igne. cepit subito

Expanded text:
Illud etiam magnopere adiciendum putavi, quod vir quidam, Illud etiam magnopere adiciendum putavi, quod vir quidam, haud procul a confinio Remensis urbis habitans, desiderio religiosae mentis concoepit, ut basilicam in honore sancti Eligii in praedio suo aedificaret. Quam cum consummasset, pignoribus sacris eiusdem confessoris decorari cupiens, ad municipiuNoviomagense perrexit. Quo cum pervenisset, reliquias poposcit exposcitasque impetravit; sed cum ab oppido properare vellet, conveniens quidam clericus, stimulis cupiditatis agitatus, coepit eum violenter detinere, dicens non se permittere eum gratis cum reliquiis exire, nisi sibi aliquod pro eisdem munus praeberet. Tunc praefatus vir, ut ex manibus eius citius evaderet munusculum quoddam, quod ad praesens apud se habere potuit, non sine merore eidem tribuit. At ille avidissime oblata praeripiens, sine aliqua tarditate intra gremium sibi abscondit. Nec mora, et inmisso divinitus igne, coepit subito
Abbreviated transcription (Latin):
cunctaq membra seuo languore defes sabaculo regente
sustentans: communionem xp̃i recepit. Et postqͣm hec e¬
git: ita sanus atq in columis ẽ redditus: ut plus demum
conualuerit. qͣm fuerat ante uegetatus.
lius etiam frat̾ in monast̾ĩo meo: infuso corꝑi tabo.
a terciano typo grauissime uexabatur. Qui cum ꝑ
uies multos morbo inualescente. nimium attereret᷑: cuncta¬
q eiꝰ membra. ualitudo tremula quatiendo pene dissol¬
ueret: unus ex diaconib monast̾u. habens apud se recon¬
ditum quoddam linteum. qd̃ beatꝰ eligius aliqnͣdo habue¬
rat in corꝑis usum: explorata tremoris illiꝰ hora detulit. eũ¬
q suꝑ pectus egri imposuit. Qd̃ postqͣm tercio fecit. satagẽs
nimiũ eger. cepit sudare atq rubere. Uehementi etiam sin¬
gultu pectꝰ quatiente: omnem continuo habundantiam
fellis euomuit. Sicq demum xp̃i gr̃a miserante conua¬
lescens:. pͥstinam sanitatem recepit. lxi

Expanded text:
cunctaque membra saevo languore defessa, baculo regente, cunctaque membra saevo languore defessa, baculo regente, sustentans, communionem Christi recepit, et postquam haec egit, ita sanus atque incolomis est redditus, nt plus demum convaluerit quam fuerat ante vegitatus. 71. Alius etiam frater in monasterio meo, infuso corpori tabo, a tertiano typo gravissime vexabatur. Qui cum per dies multos, morbo invalescente, nimium attereretur cunctaque eius membra valitudo tremula quatiendo paene dissolveret, unus ex diaconibus monasterii habens apud se reconditum quoddam linteum, quod beatus Eligius aliquando habuerat in corporis usum, explorata tremoris illius hora, detulit eumque super pectus aegri inposuit. Quod postquam tertio fecit, satagens nimium aeger coepit sudare atque rubere; vehementi etiam singultu pectus quatiente, omnem continuo abundantiam fellis evomuit. Sicque demum, Christi gratia miserante, convalescens, pristinam sanitatem recepit. 72.
Abbreviated transcription (Latin):
studuerunt ab ea ꝑcunctari. quȩ ẽẽt causa. qd̾ iscdem spbn¬
dor ab eiꝰ lecto nocte micaret. Tunc illa pignerum sciui¬
ri recordans: rem sicut gesta constabat. omnib miran¬
tib exposuit. Atille hec audientes. ꝓtinus ad locum ac¬
cedũnt: easdemq reliquias auferentes. digno in loco mo
condunt. glificantes & laudantes dm. qui ẽ fidelis in u̾¬
bis suis: & tantam głam prestat scĩs suis.l
ed neq illud silendum puto: qd̃ in monast̾io qus¬
dam turonici ruris. fr̃i cuidam contigit remedium. Itaq qͥdã
illic monachus honorabilis int̾ suos. mͥq familiarit᷑ notus:
ingruente morbo sua in uiscera. grauissime ꝑ dies plurimos
laborabat. Cumq nullatenꝰ inualescere. recu ꝑ ariq posset
salutem: inspiratus tandem dei miseratione: amphibalũ
sc̃ĩ eligii. quod illic cum magna reuerentia seruabat᷑: suꝑ
se imposint. Quo nimirum ex fide amictus. & amles art

Expanded text:
studuerunt ab ea percunctari quae esset causa quod isdem splenstuduerunt ab ea percunctari quae esset causa quod isdem splendor ab ejus lecto nocte micaret. Tunc illa pignorum sancti viri recordans, rem sicut gesta constabat, omnibus mirantibus, exposuit: at illae haec audientes protinus ad locum accedunt, easdemque reliquias auferentes digno in loco mox condunt, glorificantes et laudantes Deum, qui est fidelis in vebis suis et tantam gloriam praestat sanctis suis. 70 . Sed neque illud silendum puto, quod in monasterio quodam Turonicae ruris fratri cuidam contigit remedium. Itaque quidam illic monachus honorabilis inter suos mihique familiariter notus, ingruente morbo, sua in viscera gravissime per dies plurimos laborabat, cumque nullatenus invalescere recuperarique posset salutem, inspiratus tandem Dei miseratione amphibalum sancti Eligii, quod illic cum magna reverentia servabatur, super se inposuit. Quo nimirum ex fide amictus et aniles artus
Abbreviated transcription (Latin):
Statim gͦ ꝑscrutantes loculum reppererunt easdem reliqͥ¬
as. ueluti aromaticis ungentis odoriferas: ut ipsas qͦndã
collegerat illibatas. Cunc nempe liquido claruit. & meritũ
antistitis quantum eẽt. & sepe dicte matrone fides quantum
deo placueritiut post tot annoꝵ curricula. in eodem loco ex
iusione diuina. ostenderentur miranda ꝓdigia. Audiui
enim qđ postmodum in eodem domicilio: elegans oraculũ
fuerit a fidelib constructum. Simillimum quoq & nomo
xit nouiomo: quodam temꝑe decisiones similit̾ ex
capillis eiꝰscollegerat. atq panno obuoluens. supra suum
oiscubitum in machinile collocauerat. S pꝰtquam uirbe¬
atus migrauit de mundo: crebro cum cece noctis tenebri
cuncta oꝑirent caligine micabat ex eodem loco radius
quidam splendoris: qui non numquam in domo illustra¬
bat tenebras noctis. Quod cum sc̃imoniales illic femine.
plerumq fieri cernerent:conuocantes p̃dictam sororem.

Expanded text:
Statim ergo perscrutantes loculum, repererunt easdem reliquStatim ergo perscrutantes loculum, repererunt easdem reliquias veluti aromaticis unguentis odoriferas, ut ipsas quoque collegerat illibatas. Tunc nempe liquido claruit, et meritum antistitis quantum esset, et saepe dictae matronae fidesquantum Deo placuerit, ut post tot annorum curricula in eodem loco ex jussione divina ostenderentur miranda prodigia. Audivi enim quod postmodum in eodem domicilio elegans oraculum fuerit a fidelibus constructum: simillimum quoque et Noviomxit Noviomo, quodam tempore decisiones similiter ex capillis ejus collegerat, atque panno obvolvens supra suum discubitum in machinile collocaverat: sed postquam vir beatus migravit de mundo, crebro cum caecae noctis tenebrae cuncta operirent caligine, micabat ex eodem loco radius quidam splendoris, qui nonnunquam in domo illustrabat tenebras noctis; quod cum sanctimoniales illic feminae plerumque fieri cernerent, convocantes praedictam sororem,
Abbreviated transcription (Latin):
care luminaria. Cumq crebro eadem cerneret fieri:
nimio pauore ꝑt̾rita. non audebat iam nocte in diu̾so¬
rio suo manere. Nullatenꝰ tamen recordari poterat: de
hoc qd̃ aliquando ex fide conaderat. Cuocato interea
agerico basilice sc̃i martini abbate. causam ei ꝑ ordinẽ¬
xponit: deflens ñ se posse securam noctib quiescere in
domo sua. Accedens autem predictus abbas. ad domum
in qua fiebat portentum: cepit inquirere a femina.
utrum ne aliquando ibidem seruoꝵ dei manserrt qͥs¬
piam: anne etiam ei oblatum eẽt aliquid auiris scĩs.
pro munere uel eulogiis: utrũ uel ipsa ñ rapuerit ali¬
quando aliquid minus. ex sc̃oꝵ pignerib. Tunc uͦ illa
ueluti ꝑ sompnũ ut pote ex longinquitate tempoꝵ.
si elegi capilloꝵ reminiscens. pectusq ilico pugnis
sepius cedens. rei ordinem exponit. qualiter uidelicet aliquan¬
do ibidem capilloꝵ beati uiri decisiones. ex fide condiderat.

Expanded text:
care luminaria: cumque crebro eadem cerneret fieri, care luminaria: cumque crebro eadem cerneret fieri, nimio pavore perterrita, non audebat jam nocte in diversorio suo manere; nullatenus tamen recordari poterat de hoc quod aliquando ex fide condiderat. Evocato interea Agerico basilicae sancti Martini abbate, causam ei per ordinem exponit, deflens se non posse securam noctibus quiescere in domo sua. Accedens autem praedictus abbas ad domum in qua fiebat portentum, coepit inquirere a femina utrumne aliquando ibidem servorum Dei manserit quispiam, anne etiam ei oblatum esset aliquid a viris sanctis pro munere vel eulogiis, utrum vel ipsa non rapuerit aliquando aliquid minus ex sanctorum pignoribus. Tunc vero illa veluti per somnum, ut pote ex longinquitate temporum, sancti Eligii capillorum reminiscens, pectusque illico pugnis saepius caedens, rei ordinem exponit, qualiter videlicet aliquando ibidem capillorum beati viri decisiones ex fide condiderat.