comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
que inap̃ianos erecͣta obphilipporum nominis odiũ:
ipsebellantibus geis cum filio suo crudeli morte
occubuit abritto.
GALLUS ET UOLUSIANUSREGNAUERUNT AÑN .II.
iiiui. Hicum aduersum emilianum qui in moesiã
res nouas moliebatur : Exurbe profectiessent inforo
flamminu interfecti sunt:. Emilianus uero tertio
mense inuasȩ trrannidis extinctus est
UALIRIANUS ET GALLIENUS OUMUNUS
in retia amilitibus: Alterromae a senatu in inperio leua¬
rentur REGNΑVERΑΝΝΧU Valerianꝰ si quidẽ in xp̃i¬
tinos persecutione cõmota. Statim ascipore regeꝑsarum
capit᷑: Ibiq: seruitute miserabili consenes cit
Gallienꝰ illius exitũ cernens .xp̃ianis pacẽ dedit.
Seddum nimis in regno las cĩ uir&. nec uirile aliquid
ager& parthy syriam ciliciamque uastauerunt:
Germani & alani. gallias deprȩdantes. rauennam usq
uenerunt Grȩtiam gothi uastauerunt. quadi & sar¬
matȩ pannonias inuaserunt Germani rursus spa¬
nias occupauerunt. id circogallienus medio lane occisus :

Expanded text:
que in Christianos erecta ob Philipporum nominis odium. Ipse bellantibus Getis cum filio suo crudeli morte occubuit Abritto. Gallus et Volusianus regnaverunt ann. II m. IIII. Hi cum adversum Emilianum, qui in Moesia res novas moliebatur, ex urbe profecti essent, in Foro Flamminii interfecti sunt. Emilianus vero tertio mense invasae tyrannidis extinctus est. Valerianus et Gallienus, dum unus in Retia a militibus, alter Romae a senatu in imperio levarentur, regnaverunt an. XV. Valerianus si quidem in Christianos persecutione commota statim a Sapore rege Persarum capitur ibique servitute miserabili consenescit. Gallienus illius exitum cernens Christianis pacem dedit. Sed dum nimis in regno lasciviret nec virile aliquid ageret, Parthi Syriam Ciliciamque vastaverunt, Germani et Alani Gallias depraedantes Ravennam usque venerunt, Greciam Gothi vastaverunt, Quadi et Sarmatae Pannonias invaserunt, Germani rursus Spanias occupaverunt. Idcirco Gallienus Mediolani occisus est.
Abbreviated transcription (Latin):
uis ceramis erationis et in alterã partem in acti
Signũ mortalitatis. ingenesi. et fecit eispellicias
Operatio carnalis. in psalmo. liberame
desanguinibus dsdssalutis meȩ. etiterũ.
caro et sanguis regnũdĩnon possidebunt:¬
Confessio humilitatis. in cañt et nunc flecto

Expanded text:
uiscera et miserationes. et in alteram partem in actibPelles signum mortalitatis; in Genesi: et fecit eis pellicias operatio carnalis; in psalmo: libera me sanguinibus deus, deus salutis meae. et item: caro et sanguis regnum dei non possidebuntem. Genua, confessio humilitatis. In Cantico: Et nunc flecto
Abbreviated transcription (Latin):
tiens a flixit. Nam amantium & andream ferro
truncauit. Misahelum. & ardaburem ser dica
in exiliomisit. Theo critum quoq satellitem aman¬
tu. quemidem amantium ad regnandum lam
prae parauerat. conprae hensum carceratum q:
saxis contusit ingentibus salsumque ingurgite
iacuit sepultora cum imperio. cuinhi auerat
eum priuans. foedus quecum uitaliano percus sit
Et ad see uocitum magistrummilitum prae sentis. & c̃¬
sulem ordinarium fecit. quemrursus insuspicio¬
nem habens factiprioris. XVI. uulneribus inpalatio
cum celeriano & paulo satellibus. effosum perimit.
Hic quoque impor. ante quarto mense obitus sui. senec¬
tut esua consulens. & repͦ. utilitatibus uistinia num
exsororesua nepotem consortem regni successoremq:
imperu ordinans. rebus humanis excessit

Expanded text:
tiens aflixit. Nam Amantium et Andream ferro tiens aflixit. Nam Amantium et Andream ferro truncavit, Misahelu et Ardaburem Serdica in exilio misit. Theocritum quoque satellitem Amantii, quem idem Amantius ad regnandum clam praeparaverat, conpraehensum carceratumque saxis contusit ingentibus salsumque in gurgite iacuit, sepultura cum imperio, cui inhiaverat, eum privans: foedusque cum Vitaliano percussit et ad se evocitum magistrum militum praesentis et consulem ordinarium fecit: quem rursus in suspicionem habens facti prioris XVI vulneribus in palatio cum Celeriano et Paulo satellitibus effosum peremit. Hic quoque imperator ante quarto mense obitus sui, senectute sua consulens et rei publicae utilitatibus, Iustinianum ex sorore sua nepotem consortem regni successoremque imperii ordinans, rebus humanis excessit
Abbreviated transcription (Latin):
ARMAToRuM Tertio pene non reipublice Sed
regi in festus accedens. multa suburbana regiae urbis
p̃dis spolus que ad triuit. Contra quemdum hypati¬
us nepus cesaris cum &ercitu numero sopugnaturus.
egreditur. ante abunnis auxiliaribus capi¬
tur & uitalia nomula insedons tur piter
uenditur. ante quam aperto proelio
parte aduersa sese inimicum ostender&. Posquem
item rufinus. alathort que magis ter militum sȩpe
superati sȩpe hrisi abeo & spr&isunt. Sic quo que
diuersis partibus inimicorum uallatus agminibus
anastasius sepe congemuit. Nulliq tamen meruit
inimicorum suorum uindictam audire. sicut nec ip¬
se ecclesiae iura seruauit: Immomerens effurens.
maior octogenario a &atis anno regnique uicesi mo
& octauo rebus humanis excessit. Contrita que
res publica. uixiustino ei succedente quantulum respirauit
IUSTINUS EX COMITES¬
RUM
a senatu imperio electus. ANHREO UIIII. Quimoxin¬
hiantes regno suo amantium prae positum palatii
andream & misahel. & ard aburem cubiculariossen¬

Expanded text:
armatorum tertio pene non rei publicae sed regi infestus accedens multa suborbana regiae urbis praedis spoliisque adtrivit. Contra quem dum Hypatius nepus Caesaris cum exercitu numeroso pugnaturus egreditur, ante ab Hunnis auxiliaribus capitur et Vitaliano mula insedens turpiter venditur, antequam aperto proelio parte adversa sese inimicum ostenderet. Post quem item Rufinus Alathortque mag. mil. saepe superati, saepe inrisi ab eo et spreti sunt. Sic quoque diversis partibus inimicorum vallatus agminibus Anastasius saepe congemuit nullique tamen meruit inimicorum suorum vindictam audire: sicut nec ipse ecclesiae iura servavit, immo maerens et furens maior octogenario aetatis anno regnique vicesimo et octavo rebus humanis excessit, contritaque res publica vix Iustino ei succedente quantolum respiravit. Iustinus ex comite scubitorum a senatu imperator electus ann. regnavit VIIII. Qui mox inhiantes regno suo Amantium praepositum palatii, Andream et Misahel et Ardaburem cubicularios sen
Abbreviated transcription (Latin):
diabolus ł homines in fideles aut mali in ꝓpheta
abaquilonȩ ex ardescent mala super terram
uocatur eo qđ diabolus nomen sibi dextri presumat tã quã bom si¬
ue qđ occidentẽ id ẽ peccatũ respicientibus dexter fiat
AUSTER
Calor fidei in psał sicut torrens in austro
AER
in anitatis enuntiatio in apostolo sic pugno non quasi ae¬
rẽ uerberans id ẽ non inania consectans.
EMPORA

Expanded text:
diabolus, vel homines infideles, aut mali. In Propheta: Ab aquilone exardescent mala super terram.vocatur, eo quod diabolus nomen sibi Dextri praesumat, tanquam boni: sive quod occidentem, id est peccatum respicientib. dexter fiat. Auster, calor fidei. In Psal. Sicut torrens in austro. Aer, inanitatis enunciatio. In Apostolo: Sic pugno, non quasi aere verberans: id est, non inania consectans. Tempora
Abbreviated transcription (Latin):
Nelamentũ misteriorũ dĩ in ꝓphaetia
& nebula pulus pedum eius
Diui norũ secr&orũ operi mentum
in psalmo & caligo sub pedibus eius
Verbũ dñi ideo quod made faciat hominũ terrã.
inpsał mosicutros hermon qđ descendit in montẽ sion. ⁊
Praecepta ł mandata dñi eo qđ terrã id ẽ homines in rig&
Procando re iustitiȩ maximȩ in psał laua¬
bis mȩ & superniuem dearbabor  dine uineas eoꝵ
Cõminationes dñi qͥb: contumaces e uerberat in prł
in psał factussũ sicut uter in prui na
Persecutionũ ł tribulationũ imp& us. in psał qͥ
Durities peccatorũ In salomone & sic̃ insere no
glaties ita soluentur peccata sua

Expanded text:
elamentum mysteriorum dei; in propheta: et nebulae puluis pedum eius. Caligo diuinorum secretorum operimentum; in psalmo: et caligo sub pedibus eius. Abyssus erbum domini, ideo quod madefaciat hominum terram: in psalmo: sicut ros Hermon qui descendit super montem Sion. Pluuia praecepta uel mandata domini, eo quod terram, id est homines, inrigetati tuae. Niues pro candore iustitiae maxime; in psalmo: lauabis me et super niuem dealbabor. Grando conminationes domini, quibus contumaces euerberet; in psalmo: in psalmo: factus sum sicut uter in pruinapersecutionum uel tribulationum impetus; in psalmo: qui . Glacies durities peccatorum; in Salamone: et sicut in sereno glacies ita soluentur peccata tua
Abbreviated transcription (Latin):
basque ex superans. hiero solimam iudeae cap¬
tiuauit . cum persis foedus percusso reuertens daf
nen sema grum antiocenis concessit obnimiam
loci a moenitatẽ promunere : His & aliis rebus
insyria bene gestis. unius foed auit auaritia
Nam crassus consuldum parthico inhiat auro.
undecim legiones pene cum suo capite ammisit. Cu¬
ius conspectu & filius hostilibus telis effosus & ipseper¬
emptus. caput que eius precisum cumdextera manu.
ad regem reportatũ ludibriũ fuit Neque indigne: au¬
rum enim in dignum inrictum oris infusum est. ut cu¬
ius animus arserat auricupiditate. eius &iã mortuũ¬
& ex sangue corpus duro urer&ur. Reliqui uero in¬
felicis exercitus. quo quem que rapuit fuga in ar¬
meniã ciliciam syriam que distracti. uixcladis tan¬
taenuntium r&ulerunt hacergo dade pãthi altius
animos eleuantes. perpacorum ducem syriam inua¬
dunt. Ducem que labinium quem dudum coeperant.

Expanded text:
basque exuperans Hierosolimam Iudeae capbasque exuperans Hierosolimam Iudeae captivavit. nensem agrum Antiochenis concessit ob nimiam loci amoenitatem pro munere. His et aliis rebus in Syria bene gestis unius foedavit avaritia. nam Crassus consul, dum Parthico inhiat auro, undecim legiones pene cum suo capite amisit. cuius conspectu et filius hostilibus telis effossus et ipse peremptus caputque eius praecisum cum dextera manu ad regem reportatum ludibrium fuit neque indigno: aurum enim liquidum in rictum oris infusum est, ut cuius animus arserat auri cupiditate, eius etiam mortuexsangue corpus auro ureretur. reliqui vero infelicis exercitus, quo quemque rapuit fuga, in Armeniam Celiciam Syriamque distracti vix cladis tantae nuntium retulerunt. Hac ergo clade Parthi altius animos elevantes per Pacorum ducem Syriam invadunt ducemque Labinium, quem dudum ceperant,
Abbreviated transcription (Latin):
Sc̃orum profectus. in genesi.
uiditq: in somnis scalã stantẽ suꝑ terrã et ca¬
cum̃ eiu stendens caelum angelos quoque
ascendentes et descendentes peream
PE Curã suꝑsticionis ꝑuanã gloriã. in eugł. etue¬

Expanded text:
ctorum profectus; in Genesi: uiditque in somnis scalam stantem super terram et caillius tangens caelum angelos quoque dei ascendentes et descendentes super eam.. Scopae curae superstitionis per uanam gloriam; in euange
Abbreviated transcription (Latin):
mundare. uiciis expurgare. in eugł. tetigit eũ iħ sdicens
uo lomundare. ec confestimmundata ẽ lepraei:
STARE
fide consistere. in apło. state infide.¬
Aoreulare Ambulare addm̃ adtendere. inpsalmo
et ambulabam in latitudinem
bere in eugł. et inuenit eãiacentẽ in lecto
CΩRRERE. In operibus bonis p̃parare in eugł. sic currite
ut conpraehendatis
uigilare Custodiam cordis adhibereuel indm̃ resur¬
eere in .pł. auigilia matutinausq ad noc tẽ
dorMire. transitu adxp̃m requi escere. in psalmo.
Nũ quidquidormit ña diciet ut resurgat. et aliter
dormire peccatoꝵ sopore torpescere. in apło
surge quidormis.
ASCENSuS Profeciu s in dm̃ in psał. ascensus incordeeius:
xp̃s ineugł. ego sumuia et ueritas et uita: et aliter
UIA

Expanded text:
Mundare uitiis expurgare; in euangelio: tetigit eum Iesus dicens: Mundare uitiis expurgare; in euangelio: tetigit eum Iesus dicens: uolo mundare, et confestim mundata est lepra eius. Stare fide consistere; in apostolo: state in fide. Ambulare ad dominum tendere; in psalmo: et am b ambulabam in latitudinem. euangelio: et inuenit eam iacentem in lecto. Currere in operibus bonis properare; in apostolo: sic currite ut conprehendatis. Uigilare custodiam cordis adhibere uel in deum resurgere; in psalmo: a uigilia matutina usque ad noctem. Dormire transitu apud Christum requiescere; in psalmo: numquid qui dormit non adiciet ut resurgat? et aliter dormire peccatorum sopore torpescere; in apostolo: surge qui dormis. Ascensus profectus in deum; in psalmo: ascensus in corde eius. uangelio: ego sum uia et ueritas et uita; et aliter uia
Abbreviated transcription (Latin):
in eugł. inuenta ẽ. autẽ unã p̃ciosã margaritã
ab ut et uendidit om̃a quȩ habuit et emit eã ⁊
ANUlus. Signaculũ fidei in eugł. et date anulũ in manu
desfecit uiro suo. idest uestimentũ. idẽ quot
deduobus testamentis conficit:
aitrum Interior soripturarũ intellectus. in pł. et posteriora
intellectus litterȩ ł historiae. in psal. elo quia dñi
eloquia casta argentũ igneea aminatum
IEIDES P̃CIOSI. Apli. aut scĩ siue ipsa opera uir tutũ inapocalipsi.
fundam̃ta muriciuitatis. om̃a lapide p̃cioso ornata:
uanitas tinanitas fidei. in apło. factus sũ uelut aesso
homo ipse. Inpsalmo. ferrũ ꝑtransiit anima eius.
Plarsũ Pondera peccatorũ. in pnopheta. et uidi in iquita¬
tem suꝑ talentum plumbi
FICTILE Fragilitas carnis. in apło. habemus thesaurum
siquis autẽ aedificat supra fundam̃tũ hoc. aurũ
argentũ lapides praeciosos
DESTRUERE. mala opera exercere uel maledocere
insalomone unus aedificans et unꝰ destruens :

Expanded text:
ngelio: inuenta autem una pretiosa margarita abiit et uendidit omnia, quae habuit, et emit eam. Anulus signaculum fidei; in euangelio: et date anulum in manu des fecit uiro suo, id est uestimentum, quod tamquam de duobus testamentis confectum sit. Aurum interior scripturarum intellectus; in psalmo: et posterintellectus litterae uel historiae; in psalmo: eloquia domini, eloquia casta, argentum igne examinatum. Lapides pretiosi apostoli uel sancti siue ipsa opera uirtutum; in Apocalypsi: fundamenta muri ciuitatis omni lapide pretioso ornata. Aes uanitas uel inanitas fidei; in apostolo: factus sum uelut aes souel homo ipse; in psalmo: ferrum pertransiit anima eius. Plumbum pondera peccatorum; in propheta: et uidi iniquitatem super talentum plumbi. Fictile fragilitas carnis; in apostolo: habemus thensaurum si quis autem aedificat supra fundamentum hoc aurum argentum lapides pretiosos. Destruere mala opera exercere uel male docere; in Salamone: unus aedificans et unus destruens.
Abbreviated transcription (Latin):
Tantȩq luxoriae fuit. ut frigidis & calidis lauar&ur
unguentis Is & enim non solum quia non profuitrei p̾b.
immo offuit nimis : Nam duas legiones in armenia. cũ
ipsa prouincia simul ammisit. qui parthico iugo serui¬
entes. grauem imfamiam romanis dederunt: iuxta om̃e
scelus & parricidium. quod in proprios parentes commi¬
serat: Ad didit facinus ut ad instar troiȩ romã incen¬
der&. manus que iniciens inxp̃ianos persecutionẽ con¬
citat. Ipsosq doctores fidei p&rum & paulum in urbe
inter emit. Alterum crucifigens. alterum capite plec¬
tens Eoque cum dedecore regno euulso. galba in hiberia.
uitellius ingermania. otho romae imperium arripu¬
erunt. om̃sq celeri tamen interituperierunt

Expanded text:
‖ tantaeque luxoriae fuit, ut frigidis et calidis lavaretur ‖ tantaeque luxoriae fuit, ut frigidis et calidis lavaretur unguentis, etenim non solum quia non profuit rei publicae, immo obfuit nimis. nam duas legiones in Armenia cum ipsa provincia simul amisit, qui Parthico iugo servientes gravem infamiam Romanis dederunt. ‖ iuxta omne scelus et parricidium, quod in proprios parentes commiserat, ‖ addidit facinus. ut ad instar Troiae Romam incenderet, ‖ manusque iniciens in Christianos persecutionem concitat ipsosque doctores fidei Petrum et Paulum in urbe interemit, ‖ alterum cruci figens, alterum capite plectens. ‖ eoque cum dedecore regno evulso Galba in Hiberia, Vitellius in Germania, Otho Romae imperium arripuerunt. omnesque tamen celeri interitu perierunt
Abbreviated transcription (Latin):
annos.iii. menses .X. Hicnamque memmiũ regulũ
coegit ut uxorem suam sibi loco filiȩ coniugem daret.
strumentaque matrimonia ut pater conscriberet
Haec & hissimilia perperans. nec non & intemplo
hierosolrmitano. iouis statuam pergaium p&roniũ
statuens. & in alexandria iudaeos perflaccum aui¬
lium praefectum opprimens Postremo a protecto¬
ribus suis inpalatio romae occisus est anno aeta¬
tis uicesimo nono
CAUDIUS OEHINC NUIC SUCCEDENS. REG
ANN XIII Menses uiiii. Fecit &iam hic claudius ex¬
peditionem in brittania insulam. quam nemo ante
iulium caesarem. neque post eum quis quam audire
ausus fuerat. exercitumꝰ duxit ibiq. sine ullo proelio.
ac sanguine intrapaucissimos dies plurimam in su¬
lae partem in deditione recepit. Arcadas autem insu¬
las ultra brittaniam in oceano positas. romano ad¬
iecit imperio: Hac sexto quo profectus erat mensae
romȩ repedauit. ibique defunctus est. annorum . lxiiii.
NIRO NEPOSGAIGALIGULAE REG ANNXIII . M̃ UIII.

Expanded text:
ann. in menses X. ‖ hic namque Memmium Regulum coegit, ut uxorem suam sibi loco filiae coniugem daret strumentaque matrimonii ut pater conseriberet. haec et his similia perpetrans nec non et in templo Hierosolimitano Iovis statuam per Graium Petronium statuens  ‖ et in Alexandria Iudeos per Flaccum Avilium praefectum oppraemens ‖ postremo a protectoribus suis in palatio Romae occisus est anno aetatis vicensimo nono. Claudius dehinc huic succedens regnavit ann. XIII m. VIIII. ‖ fecit etiam hic Claudius expeditionem in Brittania insulam, quam nemo ante Iulium Caesarem neque post eum quisquam adire ausus fuerat. exercitum duxit ibique sine ullo proelio ac sanguine intra paucissimos dies plurimam insulae partem in deditionem recepit. Orcadas autem insulas ultra Brittaniam in oceano positas Romano adiecit imperio. ac sexto quo profectus erat mensae Romae repedavit ‖ ibique defunctus est annorum LXIIII. Nero nepus Gai Caligulae regnavit ann. XIII m. VIII.
Abbreviated transcription (Latin):
Magnaq potiti perloca uictoria iam proceres suos quo¬
rũ quasi fortuna uincebant : Non puros homines . sed
semi deos idest ansis uocauerunt. Quorũ genealogia
ut paucis percurrã. uelquis quo parente genitus esł.
aut unde origo coepta. ubi finem efficit. absq in ui¬
dia qui legis uera dicentem aus culta
HORU TRGOHEROUUTIESISUIS INERBULIS REETRUNT
PRIMUS FUIT GADT Quigenuit hulmul¬
Hulmul uero
Genuit augis
At augis Geñ eũ quidictus est hamal a quo & origo hamalor̃ decurm
Quia mal
Genuit

Expanded text:
magnaque potiti per loca victoria iam proceres suos, quomagnaque potiti per loca victoria iam proceres suos, quorum quasi fortuna vincebant, non puros homines, sed semideos id est Ansis vocaverunt. Quorum genealogia ut paucis percurram vel quis quo parente genitus est aut unde origo coepta, ubi finem effecit, absque invidia, qui legis, vera dicentem ausculta. Horum ergo heroum, ut ipsi suis in fabulis referunt, primus fuit Gapt, qui genuit HulmulHulmul vero genuit Augis: at Augis genuit eum, qui dictus est Amal, a quo et origo Amalorum decurrit: qui Amal genuit
Abbreviated transcription (Latin):
inter uallũ & poene post. de .xxx annorũ tempora pom¬
rgi peio trocotestante getarũ reginȩ thomirȩ sibi exitia¬
bile intulit bellum: Quielatus exasiae uictoriis. getas
nititur subiugare . Quibus ut diximus reginaerat tho¬
myris. quae cum abraxemamnem cyriarce repotuis¬
s& accessum transitum tamen permisit. eligens ar¬
mis eum uincere. quam locorũ beneficio sub mouere.
quod & factum est. &ueniente cpro primacessit fortu¬
na partis intantum ut & filium thomyris. & plurimũ
exercitum trucidarent: sediterato marte geticũ sua
regina parthos deuictos superant. atq. proster nunt
opimamque prȩdam deeis auferunt. ibique primum
gothorum gens. siri ca uidit tentoria. Tunc thomris
regina aucta uictoria tantaque praeda de inimicis
potita in partem moesiae. quae nunc amagna
scythia nomen mutuatum minor seethia appellatur
transiens ibi in pontimoesia colitore thomes ciuita¬
tem suo de nomine aedificauit
DEHINCOARIUS RIXPERSARU EIUETASPISTILIUS

Expanded text:
intervallum et pene post DCXXX annorum tempore Pompeio Trogo testante Getarum reginae Thomyre sibi exitiabile intulit bellum. Qui elatus ex Asiae victoriis Getas nititur subiugare, quibus, ut diximus, regina erat Thomyris. Quae cum Abraxem amnem Cyri arcere potuisset accessum, transitum tamen permisit, elegens armis eum vincere quam locorum beneficio submovere; quod et factum est. Et veniente Cyro prima cessit fortuna Parthis in tantum, ut et filium Thomyris et plurimum exercitum trucidarent. Sed iterato Marte Getae cum sua regina Parthos devictos superant atque prosternunt opimamque praedam de eis auferunt, ibique primum Gothorum gens sirica vidit tentoria. Tunc Thomyris regina aucta victoria tantaque praeda de inimicis potita, in partem Moesiae, quae nunc a magna Scythia nomen mutuatum minor Scythia appellatur, transiens, ibi in Ponti Moesiaco litore Thomes civitatem suo de nomine aedificavit. Dehinc Darius, rex Persarum, Hystaspis filius,
Abbreviated transcription (Latin):
Aliquib hic congrua rependuntur nemun¬
dus non putetus. prouidentia diuina gub nari sed
casibus simul ut & bonos bonorũ copia consol&us.
Et malossimiliũ poena de terreat. Aut uero malis
felicitas ꝑmittitur . ut boni probentur & discant ea
contempnere que uident indignis secũ ẽẽ cominu¬
nia : Bonis autẽ aeque accidunt mala aut utri¬
que generi nulla hic conpensationis imago conce¬
ditur ut alibies se iudicium & plenã proactibus re¬
tributionẽ certissime possimus agnoscere :: A
Da quartũ modũ cum hu quineque mali aliquid
perse neque boniges serunt. bona partici pantur
aut mala ut infantes aut forsitan neutra ut s̃
abortiui de quorũ & statu& merito & causa subti¬
pleuimus. que ad futurũ seculũ dicimus ꝑti¬
nere A Quatlor quedã : autenim acceptioẽ.
siue uocatio. autfigura. aut p̃dictio. Aut effec
scilic& quads̃ quos dã homines uel populos spe¬
ciali gratie benefitio sibi conciliare dignatur.

Expanded text:
Aliquibus hic congrua rependuntur, ne munAliquibus hic congrua rependuntur, ne mundus non putetur providentia divina regi, sed casibus; simul ut et bonos bonorum copia consoletur, et malos similium poena deterreat. At vero malis felicitas permittitur, ut boni probentur et discant ea contemnere quae vident indignis secum esse communia: bonis autem aeque accidunt mala. Aut utrique generi nulla hic compensationis imago conceditur, ut alibi et judicium et plenam pro actibus retributionem certissime possimus cognoscere. D. Da quartum modum. M. Cum ii neque mali aliquid per se, neque boni gesserunt, bona participant aut mala, ut infantes: aut forsitan neutra, ut sunt abortivi: de quorum et statu, et merito, causa subtiplevimus, quae ad futurum credimus pertinere? M. Quatuor quidem. Aut enim acceptatio est sive vocatio, aut figura, aut praedictio, aut effectscilicet, qua Deus quosdam homines vel populos specialis gratiae beneficio sibi conciliare dignatur,
Abbreviated transcription (Latin):
rentia hisque similia atque contraria. Necta men
dũ nunc deaccidentibus uoluntati. Quid est uo¬
luntas Dui sanimi in uiolata siue spontanea se¬
cundũ quã diuerse atque contrarie cogitaciones
efficiuntur & opera. Naturalis est in nobis¬
ista uirtus anspontanea. A Naturalis est in nobis¬
quedã boni malique discrecio spontaneus autẽ mo¬
tus in his que iã discreta ex sequi mur ipsũq lex
quidẽ erudit gratia autẽ preparat adiuuat cor¬
mala malis. ut abrahe pro speritas. & ca in poena
Aut contra bona malis. & malabonis ut diues in euuan¬
gelio usque ad mortẽ felix discribitur atcontra la¬
tarus ul ceribus atque egestate torquetur. aut
certe neque his neque illis ut ra lib& retributio.
ut pro ioseph uendito Nulla ultio fratribus in¬
rogatur.. Nec socer mysi proregendo populo con¬
silium dans. Lic& laudetur adõ aliqua merce do¬
mercede fungitur.
Quas huius diuersitatis dicimus
causas

Expanded text:
rentia, hisque similia atque contraria; nec tamen rentia, hisque similia atque contraria; nec tamen dum nunc de accidentibus voluntatis. Quid est voluntas? M. Vis animi inviolata sive spontanea, secundum quam diversae atque contrariae cogitationes efficiuntur, ipsa virtus sit, an spontanea? Naturalis est in nobis boni malique communis discretio: spontaneus autem motus in his, quae iam discreta et sequenda sunt. ipsum Lex quidem erudit: gratia autem praeparat, adiuvat, cormala malis eveniunt: ut Abrahae prosperitas, . Aut contra, bona malis, et mala bonis, ut dives qui in Evangelio usque ad mortem felix describitur ; e contra Lazarus ulceribus atque egestate torquetur. Aut certe neque his, neque illis utralibet retributio; ut pro Joseph vendito nulla ultio fratribus irrogatur. Nec socer Moysi pro regendo populo consilium dans , licet laudetur, a Deo aliqua mercede donatur. D. Quas hujus diversitatis dicimus causas? M.
Abbreviated transcription (Latin):
legitur. Uolui colligere filios tuos sicut gallina pul¬
los suos & similia: Sed neq intencio scripture est de
in rationabilibus subtiliter edocere: Neque in ea pro¬
ficienciũ est desideriũ in his querendis tempus atcerere:¬
XI. DEACCEDENTIBUS NATU RE
Em̃ degubernatione mundi satis dictũ est que sunt
naturalis accedentia: A Diuine quidẽ nature ni¬
chil accedit.. Cumenimsit in conp̃hensibilis &
semꝑ eodẽmodo sehabens ñ recipit accedentiũ¬
diuersitatẽDe Que certe accedunt creatu¬
ris Stare ut terre & secundũ scripturã cȩlo
moueri. aut igni. Aut aquis ceterisque nascentib:
dein de tempus locus numesus. Omniaenim &a
liquando coeperunt & alicubi sunt & unũ uel plura. . Itẽ
accedunt generari corrũpi sanitas aegritudo forma
positio artiũ genera disciplinarũq: capacitas . Item
orescere nutriri sentire uiuere mori intesse dif¬
fefu & esse contrarias insuper ordo consecutio cohe¬

Expanded text:
legitur, Volui colligere filios tuos, sicut gallina pullegitur, Volui colligere filios tuos, sicut gallina pullos suos, et similia. Sed neque intentio Scripturae est de irrationabilibus subtiliter edocere: neque in ea proficientium est desiderium in his quaerendis tempus atterere. De accidentibus naturae. Cap. XX. De gubernatione mundi satis dictum est, nunc quae sint naturis accidentia. Divinae quidem naturae nihil accidit. Cum enim sit incomprehensibilis, et semper eodem modo se habensdiversitatem. D. Quae certe accidunt creaturis? M. Stare, ut terrae, secundum Scripturam; moveri, ut coelo, igni, et aquis caeterisque enascentibus. Deinde tempus, locus, numerus. Omnia enim et aliquando coeperunt, et alicubi sunt, et unum vel plura. Item accidunt, generari, corrumpi, sanitas, aegritudo, forma, positio, artium disciplinarumque capacitas. Item crescere, nutriri, sentire, vivere, mori, inter se differre, et esse contraria. Insuper ordo, consecutio, cohae
Abbreviated transcription (Latin):
octauã differentiã: A Quod aliqua p̃cepta addfidẽ
ꝑtinent aliqua admores: Quorũ sub diuiso ad modũ
natio quo modo fit. A ꝑalã quidẽ inscriptura
non legitur. Tamen cũ in ea dicantur eẽ angelorũ gra¬
dus & ordines atque discursus propt̃ humanã ui¬
tã iit protobia & danihelo & aliis similiter signifi¬
catur quod iniunta sibi inmundo ne gotia guber¬
nent̃ quib: & simul consulunt dũ oboediunt creatoꝵa
& hominibus dũ eorũ dispensationi prospiciunt :
DE HUMANAGUB NATIONE Per HOMISIS
ominũ propt̃ se ipsos & homines gubernatio quot.
modis fit ATribus Aut enim prore publicaques
hominũ satag& ut rex. aut prodomo ut pat̃ famila¬
as. aut prose ipso ut quilib& monachus uel egenus
Sic Nullis aluis creaturis conuenit gubernatio ROm¬
nibus quidẽ conuenit cunctis enim secundũ suã na¬
turã uel ut prudentiã quandã creator indulsit sicut

Expanded text:
octavam differentiam. M. Quod aliqua praecepta ad fidem octavam differentiam. M. Quod aliqua praecepta ad fidem pertinent, aliqua ad mores: quorum subdivisio admodum natio quomodo fit? M. Palam quidem in Scriptura non legitur: tamen cum in ea dicantur esse angelorum gradus et ordines, atque discursus propter humanam vitam, ut pro Tobia et Daniele et aliis, sine dubio significantur quod injuncta sibi in mundo negotia gubernant: quibus et sibi consulunt dum obediunt Creatori, et hominibus, dum eorum dispensationi prospiciunt. CAPUT X. De humana gubernatione per homines. D. Hominum propter se ipsos gubernatio quot modis fit? M. Tribus: aut enim pro republica quis hominum satagit, ut rex; aut pro domo, ut paterfamilias; aut pro se ipso, ut quilibet monachus vel egenus. D. Nullis aliis creaturis convenit gubernatio? M. Omnibus quidem conturam, velut prudentiam quandam creator indulsit: sicut
Abbreviated transcription (Latin):
ut corporalia erant ut deanimalibus mundis & in¬
mundis aclepra & similibus quedã spiritalia ut ne
occideris fratrẽtuũ incordetuo : ADaquintã diffe¬
rentiã A Quod quedã s̃ u&eris testam̃ti speciali ter
precepta ut de iubeleo quedã s pecialiter Noui ut sic orabi¬
tis Pater nr̃t quies incelis. Quedã utriusq communia
est non me chaberis. Aliqua autẽ non ut sonant sicut
ẽ cũ feceris el ymosinã nesciat sinistratua quid faciat
dexteratua MCda septimã differentiã Quod aliquo¬
rũ trans gressio preceptorũ poena ptiniuntur ut est o¬
culũ ꝓ oculo dentẽ ꝓdente. Aliquorũ poenã non ha¬
b& ut panẽ sacerdotale commedere ab eoqui sacerdos
non erat. Aliorũ uero etiã laudabilistrans gressio ẽ
ut ẽ si creddidi retribuentibus mihi mala Lexenim
tunc iubebat malis mala restitui.. Inuenitur. ergo¬
quodã modo contemptus legis eẽ laudabilis. Neda

Expanded text:
ut corporalia erant: ut de animalibus mundis et imut corporalia erant: ut de animalibus mundis et immundis, ac lepra, et similibus. Quaedam spiritalia: ut, Ne oderis fratrem tuum in corde tuo. Quinta differentia est: quod quaedam sunt veteris Testamenti specialiter praecepta, ut de Iubilaeo, quaedam specialiter notis: Pater noster, qui es in coelis : quaedam utriusque communia,est: Non moechaberis : aliqua autem est, Cum feceris eleemosynam, nesciat sinistra quid faciat dextra tua. Septima differentia est: quod aliquorum transgressio praeceptorum poena punitur, ut est: Oculum pro oculo, dentem pro dente : aliquorum poena non habetur, ut: Panem sacerdotalem comedi ab eo qui sacerdos non erat : aliorum vero etiam laudabilis transgressio est, ut est: Si reddidi retribuentibus mihi mala . Lex enim tunc jubebat malis mala restitui. Invenitur ergo contemptus legis esse laudabilis. D. Da
Abbreviated transcription (Latin):
tatur inpellit: UIII. De lece PER UERBA
ex in uerbis constituta in quot partes diuiditur o A ln
duas. autenim immutabile aliquid p̃cipitur. aut
tamporale. AC Quod sunt inmutabiliũ genera Nduo¬
de dileccionedi & dedilectione proximi A Temporalia
p̃cepta in quot partes diuiduntur: A induas aut enĩ
diu seruata sunt ut circũcisio. aut pasuo tẽpore ut man¬
ne p̃ceptio⁊ AQue alia est legũ differentia AQđ
aut aliquit p̃cipiuntur uthonora patrẽtuũ. Aut aliquid
uetant ut non occides nom nechaberis. diCDatertiã dif¬
ferentiã. A Quod alia sunt propt̃ se ut ilia alia prop¬
tes alia neces saria. AQuesunt ꝑse ut ilix : dĩ proxi¬
miq dileccio: I Que sunt propter alia necessaria
QUt non occides homicidio enim dilectio fratris ex pel
litur & obseruatio sabbati.. In eius enim obseruatione
commemoratio ẽ quietis dĩ ab operatione creaturarũ
in qua celebritatedĩ ut conditoris dileccio signabatꝰ:¬
da quartã differentiã  AQuod quedã precepta uel¬

Expanded text:
oratur, impellunt. CAPUT VIII. De lege per verba. D. Lex in verbis constituta in quot partes dividitur? M. In duas: aut enim immutabile aliquid praecipitur, aut temporale. D. Quot sunt immutabilium genera? M. Duo: dilectio Dei, et dilectio proximi. D. Temporalia praecepta in quot partes dividuntur? M. In duas: aut enim diu servata sunt, ut circumcisio; aut parvo tempore, ut mannae perceptio. D. Quae alia est legum differentia? M. Quae aut aliquid praecipiunt, ut: Honora patrem tuum ; aut aliquid vetant, ut: Non occides, Non moechaberis . D. Da tertiam differentiam. M. Quod alia sunt per se utilia, alia propter illa necessaria. D. Quae sunt per se utilia? M. Dei proximique dilectio. D. Quae sunt propter alia necessaria? M. Ut: Non occides; homicidio enim dilelitur. et observatio sabbati. In eius enim observatione commemoratio est quietis Dei ab operatione creaturarum: in qua celebritate, Dei ut conditoris, dilectio significabatur. Quarta differentia est: quod quaedam praecepta vel
Abbreviated transcription (Latin):
angelorũ ministenũ aliquid agatur secreta & dif
HIAT GUBERNATIO SPE CIALIS
pecialis gubernatio quot modis fit. NTribus aut
enim adẽ sit proangolis & hominibus. Aut ab
ogis latio in quot partes diuiditur . AInduas in
naturalẽ discretionẽ & in legẽ extrinsecus positã.
Proba naturalẽ discretionẽ legẽ dici Adicit apps¬
tolus quia gentes quelegẽ non habent. natura¬
liter que legis sunt fatiunt. hiilegẽ non habentes
ipsi sibi sunt lex secundũ hano et oain reus erat fra¬
tris occisi C Extrin secus constitutadex in quot par¬
tes diuiditur A Induas. in opera: id ẽ. actuum nenda¬
uii. Nonẽ et uerba: dELEGE ꝑ OPERXmabinuo

Expanded text:
angelorum ministerium aliquid agatur, secreta et diangelorum ministerium aliquid agatur, secreta et dius modis fiat gubernatio specialis. D. Specialis gubernatio quot modis fit? M. Tribus: aut enim a Deo fit, pro angelis et hominibus; aut ab ferentiis ejus. D. Legislatio in quot partes dividitur? M. In duas: in naturalem discretionem, et in legem extrinsecus positam. D. Proba naturalem discretionem, legem dici. M. Dicit Apostolus: Quia gentes quae legem non habent, naturaliter quae legis sunt faciunt; hi legem non habentes, ipsi sibi sunt lex : secundum hanc et Cain reus erat fratris sui occisi. D. Extrintes dividitur: in opera, id est, actuum retributionem, et verba. De Lege per opera.
Abbreviated transcription (Latin):
ibit AC Que est gubernatio specialis. Aẜer quã singu¬
la & maxime rationabilia gubernantur adõ sicut p̃cep¬
tũ inpara drso deligno. Sicut enim omnes ereaturas diuina
contin& uirtus ut manext. Ita &i conrationabilis diuer¬
sis occasionibus eruditur ut proficiat. LIIII. QUod
MODIG EI AT GENERALIS GUBORLIANA
eneralis gubernatio. inquot species diuiditur Indu¬
as. Aut enim suc cessione constat aut statu. Successi.¬
one ut homines uel iumenta.i Ceteraque que morte ł cor¬
ruptione pereuntia renascentiũ similitudine tenouantꝰ:
Statu autẽ ut enquȩ his passionibus non sub iacentia
mundanis motib: obsequuntur. ut celũ sol stelle uol
cetera i Que in eis alia differentia est. A Quodea
que renouatione saluantur. indigent etiã quibusda
romediis id est esce alimentis & pluuiis. Nonnũ quã
& ministerus angelosũ ceterisque similibus. Eauque
ne diuinitus gubernantus. ut rũ uero & in ipsis ꝑ

Expanded text:
ibit . D. Quae est gubernatio specialis? M. Per quam singuibit . D. Quae est gubernatio specialis? M. Per quam singula, et maxime rationabilia gubernantur a Deo, sicut praeceptum in paradiso, de ligno . Sicut enim omnes creaturas divina continet virtus, ut maneant; ita etiam rationales diversis occasionibus erudit, ut proficiant. CAPUT IV. Quot modis fiat generalis gubernatio. D. Generalis gubernatio in quot species dividitur? M. In duas: aut enim successione constat, aut statu. Successione, ut homines vel jumenta caeteraque quae morte vel corruptione pereuntia, renascentium similitudine renovantur. Statu autem, ut ea quae his passionibus non subjacentia, mundanis motibus obsequuntur, ut coelum, sol, et stellae, et caetera. D. Quae in eis alia differentia est? M. Quod ea quae renovatione solvuntur indigent etiam quibusdam remediis, alimentis et pluviis; nonnunquam et ministeriis angelorum, caeterisque similibus. Ea verone divinitus gubernantur. Utrum vero et in ipsis per
Abbreviated transcription (Latin):
const&. S& hoc significatũ est quod post illos sex
dies nullã mundo in cognitã substantiale speciẽ : aut natu¬
sã noua in ex ꝑtãque creauerit .CQuo modo d s̃ mundũ fece¬
rit possumus querere. Hhocte merarie magis quã caute re¬
quiritur. Nullius enim diuine creature modũ homini
lic& agnoscere. Na siscir&quis quomodo ex nichilo aliqua
facta sunt. creatoriutique scientia ac potentia parfuiss&
ut quera mus gubernatioeius quot modis signifi¬
tur. A duobus aut enim generalis ẽ autspecialis. SiC
Que est generalis  A Perquã e que facta sunt secundũ
modũ perquã facta sunt ꝑ manent quod significatur cũdic¬
tũ ẽ &uidit ds quiabonũ & quiabona ualde & benedixit
ea quod quidẽ & beatus dauid ostendit dicens .i. Ipsedixit &
facta sunt : ipse mandauit & creata sunt m Statuit ea in et᷑¬
nũ ineternũ & in seculũ scłi preceptũ posuit & non p̃ter¬

Expanded text:
constet; sed hoc significatum est, quod post illos sex constet; sed hoc significatum est, quod post illos sex dies nullam mundo incognitam substantialem speciem, aut naturam novam inexpertamque creavit. D. Quomodo Deus mundum fecerit, possumus quaerere? M. Hoc temerarie magis quam caute requiritur. Nullius enim divinae creaturae modum homini licet agnoscere: nam si sciret quis quomodo ex nihilo aliqua facta sunt, Creatori utique scientia ac potentia par esset.ut quaeramus, gubernatio ejus quot modis significatur? M. Duobus; aut enim generalis est, aut specialis. D. Quae est generalimodum quo facta sunt, permanent. Quod significatur, cum dictum esset: Vidit Deus quia bonum, et quia bona valde, et benedixit ea. Quod et beatus David ostendit, dicens: Ipse dixit, et facta sunt: ipse mandavit, et creata suntn aeternum et in saeculum saeculi: praeceptum posuit, et non praeter
Abbreviated transcription (Latin):
usu nomen acciper& . dieda septimã creaturã diffe¬
rentiã A Quod omnia que exali quo facta sunt ual
eauibus aliqua facta sunt corporea sunt  In cor¬
porea autẽ neque ipsa exaliquo. Neque ex ipsis fac¬
ta sunt aliqua i hec uero incorporea accipiendas
Non sicut ds incorporeus dicitur.⁊ Eiusenim com¬
paratione nichil incorporeũ est Sicut eneo inmor¬
tale nec in uisibile ⁊ Alius enim modus est quod hȩc
uerba solidiuinitati conueniunt. Mlius quod crea¬
turis loquimur sicut animalibus uel angelis. Quo¬
modo sex diebus tantũ ds̃ dicitur operatus & septimo
die requiouisse sinec faciens aliquid laborat ut
necessaria uel ei requies credatur & requi es cere.¬
crodatur nec aliquando cessat. dño in euuangelio
dicente . Pater mous usque modo operatur & ego
operorA Septimo die requi euisse dicitur ds̃ non
creando quippe cũ cotidie exetus dispensatione.
a cprouidentia omnis creatura rno uetur aut

Expanded text:
usu nomen acciperet. Septima creaturarum diffeusu nomen acciperet. Septima creaturarum differentia est: quod omnia quae ex aliquo facta sunt, vel ex quibus aliqua facta sunt, corporea sunt. Incorporea autem, neque ipsa ex aliquo, neque ex ipsis facta sunt aliqua. Haec vero incorporea accipienda sunt, non sicut Deus incorporeus dicitur: eius enim comparatione nihil incorporeum est, sicut nec et immortale, nec invisibile. Alius enim modus est, quo haec verba soli divinitati conveniunt: alius, quo de creaturis loquimur, sicut animabus vel angelis. Quomodo sex diebus Deus dicitur operatus esse, et septimo die requievisse? Si nec faciens aliquid laborat, ut necessaria ei requies credatur: necdatur, nec aliquando cessat, Domino in Evangelio dicente: Pater meus usque modo operatur, et ego operor ? M. Septimo die requievisse dicitur Deus, non a creando, quippe cum quotidie ex ejus dispensatione ac providentia omnis creatura renovetur et
Abbreviated transcription (Latin):
& aere omniaque ꝑ suc cessiones renouantur. Ex
lumine luminaria. Ex costa eua Aelgnis quo¬
modo probatur factus aut unde uel quando
Qfactũ quidẽ exgenerali soriptura possumus ad ꝓba¬
re cũdicitur dedo. qui fecit celũ & terrã mare &
omnia que in eissunt quia utique etiã ignis in
eis est & ex speciali professione prophocica. Lau¬
date dnm de terra dracones &omnes abrssi Ignis
grando nia glacies & sp̃s procellarũ. De quibus an
te dixerat. Qm̃ ipsedixit & facta sunt Etrur¬
sus. Benedicite omnia opera dñi dnm̃. & sub unc¬
xit. Benedicite ignis & aestus dnm Utrũ uͦ
ex nichilo sicut & aliqua factus sit anexaliquo dubitatur ꝓlures
enim uolunt celestiũ luminariũ esse particulã ⁊ Quippeetiã
nunc frequenter uidemus homines certo more ignẽ ex solis.
radiis mutari quod si itaẽ primo die factus est Sed sapieis
tius hoc scriptura lumen quã ignẽ uocauit: ut ex melio re

Expanded text:
et aere omnia quae per successiones temporum renovantur. Ex et aere omnia quae per successiones temporum renovantur. Ex lumine luminaria; ex costa, Eva. Ignis quomodM. Factum quidem et ex generali Scriptura possumus approbare, cum dicitur de Deo: Qui fecit coelum et terram, mare et omnia quae in eis sunt : quia utique etiam ignis in eis est. Ex speciali professione: Laudate Dominum de terra, dracones, abyssi, ignis, grando, nix, glacies, spiritus procete dixerat: Quoniam ipse dixit, et facta sunt. Et rursus: Benedicire omnia opera Domini Domino. et subiunxit: Benedicite ignis et aestus Domino. Virum vero ex nihilo, sicuenim volunt coelestium luminarium esse particulam. Quippe etiam nunc frequenter vidimus homines certo modo ignem ex solis radiis mutari, quod si ita est, pritius hoc Scriptura lumen quam ignem vocavit, ut ex meliore
Abbreviated transcription (Latin):
que in primis sex diebus dixit facta, Idest herbȩ lu¬
minaria natantia & uolatilia nec non terrena ani¬
malia & quadrupedia quedã uero non simul s&
uel ut cũ quadã mora ut mare terra. homo.n Et ipso
enim paulatim factus scribitur sicut & cetera¬
da quintã creaturã differentiã oR Quod quedã
coruratione ceceris p̃sunt ut racionabilia quedã uero usui
habentur ut celestia luminaria quaeda nature necessi¬
tate obsequuntur ut aues & quadrupedef & similia.
dasexta diferentia: NQuod eaque ceteris p̃sunt idẽ
rationabilia uoluntate acracione mouentur que ue
rousu aut necessitate obsequuntur natura moueritꝰ.
Eauero que exaliquo facti sunt quot materies habu¬
erunt A Sex terrã aquas aerẽ ignẽ lumen costã¬
Da singulis origenessuas. U Exterra uirentia plan¬
taria & animalia. Ex aquas firma mentũ mare na¬
tancia ac uolatilia. Simul autẽ exterra aquis igne

Expanded text:
quae primis diobus diximus facta, id est herbas, luquae primis diobus diximus facta, id est herbas, luminaria, natantia et volatilia, necnon terrena animalia, et quadrupedia. Quaedam vero non simul, sed velut cum quadam mora: ut mare, terra, homo. et ipse enim paulatim factus scribitur, sicut et caetera. Quinta creaturarum differentia est: quod quaedam earum ratione caeteris praesunt, ut rationalia: quaedam vero usui habentur, ut caelestia luminaria: quaedam naturae necessitate obsequuntur, ut aves et quadrupedes, et his similia. Da sextam differentiam. Quod ea quae caeteris praesunt, id est, rationalia, voluntate ac ratione moventur; quae ro usu aut necessitate obsequuntur, natura moventur. Ea quae ex aliquo facta sunt, quot materias habuerunt? Sex: terram, aquas, aerem, ignem, lumen, costaDa singulis origines suas. Ex terra virentia, plantaria et animalia. Ex aquis firmamentum, mare, natantia et volatilia. Simul autem ex terra, aquis, igne
Abbreviated transcription (Latin):
posita p̃ter habitantiũ uel nascentiũ usũ & in rationibilia ani¬
malia sine hominis regimine inepta. Et erbe absente ani¬
maliũ uisu suꝑ flue Ita omnia egerunt inuicẽ uelhis que¬
diximus aliud ẽ esse in conpositũ aliud utile: In conpo
ipso aliqua ẽ diferentia R E st nã aliqua in sex diebus orna¬
ta sunt ut celũ luminasibus & terra herbis & piscibus
mare ⁊ Quedã donec mundus uiute ornantur ut mare
nauigiis & terra edificiis & cetoris que humano cori¬
struuntur ingenio. & homo ipse scientia Queda u
decorẽ suũ infuturo recipient ut corpus incorruptio¬
ne & mortalia in mortalitatẽ &celeste regnũ habi¬
tacionẽ scorũ. Notandũ autẽ in osmentis quod eoꝵ
que ł ingenio ł artibi fiunt in hominibus causaẽ reli¬
quorũ uero in dẽ.⁊  da quartã diferentia o Q Quod
quedã simul & uel ut subito creata emerserunt utea¬

Expanded text:
posita praeter habitantium vel nascentium usum, et irrationalia aniposita praeter habitantium vel nascentium usum, et irrationalia animalia sine hominis regimine inepta, herbae absente animalium usu superfluae. Ita omnia eguerunt invicem, vel his qudiximus, aliud est esse incompositum, aliud utile; incomposiipso aliqua est differentia? M. Est: nam aliqua in sex diebus ornata sunt, ut coelum luminaribus, et terra herbis, et piscibus mare: quaedam vero donec mundus vivit ornantur, ut mare navigiis, et terra aedificiis et caeteris quae humano construuntur ingenio, et homo ipse scientia. Quaedam vero decorem suum in futuro recipient, ut corpus incorruptionem, et mortalia immortalitatem, et coeleste regnum habitationem sanctorum. Notandum autem in ornamentis, quod eorum quae vel ingenio vel artibus fiunt, in hominibus causa est, reliquorum autem in Domino. D. Da quartam differentiam. M. Quod quaedam simul et velut subito creata emerserunt, ut
Abbreviated transcription (Latin):
anima in quo& hoo adteridũ quod cũ alia aut exnicbno
aut exiã factis facta sint solus homo exutro que conponi¬
tur i ac Quas alias differentias creaturis ad scribimus
A Quod ea primis sex diebus facta sunt Nnaturalit̃ Ne¬
que exsimilitudine prouonerunt .⁊ Reliqua uero q
fiunt naturaliter ex diuina definitione nascuntur
exceptis scilic & miraculis neda tertiã differentia o
QQ uod creaturarũ alique id est ratio nabi les propter
se ipsas facte sunt ut angeli & homines. Reliqua ũ
nor propter sed propterp̃dictos angelos aut hominos
facte noscuntur ⁊ homo uero principa liter secundũ
animã proptesse intellegenđ est factus. Nã secundũ corp
sibi sed angelis ł hominibus proquib: etiã facta nos¬
cuntus : Ornatũ uero etiam inuicẽ prestantant.
it eluminaria ipsa Nesuꝑ flue factaessent uiden¬
tiũ oculis indigebarit .: Et mare ornatũ donee autlicũ
suũ seciper& aut animalibus impleretut. Etterta in cor¬

Expanded text:
anima: in quo et hoc ad ostendendum quia cum alia aut ex nihilo, aut ex jam factis facta sint, solus homo ex utroque componitur. D. Quas alias differentias creaturis ascribimus? M. Quod ea quae primis sex diebus facta sunt, non naturaliter, neque ex similitudine provenerunt; reliqua vero quae fiunt naturaliter, ex divina definitione nascuntur, eM. Quod creaturarum aliquae, id est rationales propter seipsas factnon propter se, sed propter praedictos angelos aut homines factae noscuntur. Homo vero principaliter, secundum animam, propter se intelligendus est factus. Nam secundum corpusibi, sed angelis vel hominibus pro quibus etiam factae noscuntur. Ornatum vero etiam invicem praestant: it, et luminaria ipsa ne superflue facta essent, videntium oculis indigebant. Et mare inornatum, donec aut locum suum receperit, aut animalibus impleretur. Et terra incom
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓuentus : aut ꝑspecialem p̃sentemr et ribubio ne utin
abraham in peregrinis ditatus. uel nos saluatus en inde¬
luuio. aut ꝑ generalem uisibilem poenã. ut famesitare¬
ralis seu siccitas. Autꝑ specialem: ut caiueb saulpoana
Haec enĩ omnia admodũ legis angel osetq. hominefaro¬
diunt quippe & angłos diabuliruina ꝑterruit atꝰq: fic t̃ pa¬
uit licet credendũ sit. alio modo angłos alio homines
erudir A Quae ẽ. tocius legis latiomis interto
A indiscretione boniacmali: qariel indocerturad
infide. uel in actib: agnoscuntur NCQuand ptenas
eł p̃mia p̃sentia diximusu A Quia ipsa sunt : qua eadic
legis erudiunt. Nã futura & act̃nanec pacientibidĩs
uidentib: proderunt. ubriam paenitentia e ñerte tẽ¬
pus : MCHaec gubernatio ꝑquos minostrosinferipiur
legitur factan AR onnũ quã ds̃ ꝑsem et ipsũ ut ade
petineta: Aut ꝑhomines sicut prophetas. Aut ꝑbestias¬

Expanded text:
entus. Aut per specialem praesentem retributionem: ut est Abraham in peregrinatione ditatus, vel Noe salvatus in diluvio. Aut per generalem visibilem poenam: ut est fames generalis seu siccitas. Aut per specialem: ut Cain vel Saul poena. Haec enim omnia ad modum legis angelos atque homines erudiunt: quippe et angelos diaboli ruina perterruit atque firmavit: licet credendum sit, alio modo angelos, alio homines erudiri. Totius legislationis intentio, est in discretione boni ac mali: quae vel in doctrina, id est fide, vel in actibus agnoscuntur. Quare poenas et praemia praesentia diximus? Quia ipsa sunt, quae ad legis erudiunt. Nam futura et aeterna nec patientibus, nec videntibus proderunt, ubi jam poenitentiae non erit tempus. D. Haec gubernatio, per quos ministros in Scripturis legitur facta? M. Nonnunquam Deus per se ipsum, ut Adae xstincta . Aut per homines
Abbreviated transcription (Latin):
Hodieq sunt in moesia regionem in colentes nicopoli¬
tanam ad pede semi montis Gens multa. sed paupera
& in bellis. nihilq abundans. nisi armenta diuersis
generis pecorum & pascua siluaq lignaꝰrum: pa¬
rum tritici. ceterarumq. specierum: Terras fe

Expanded text:
Hodieque sunt in Moesia regionem incolentes NicopoliHodieque sunt in Moesia regionem incolentes Nicopolitanam ad pedes Emimonti gens multa, sed paupera et inbellis nihilque habundans nisi armenta diversi generis pecorum et pascua silvaque lignarum; parum tritici citerarumque specierum terras fe