comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tota. quã trinitas. Mec aliquid adnaturã dĩ ꝑtin&. qđ ad illã
ñ ꝑtineat trinitatẽ. Et tres ꝑsonȩ sunt unius essentiae. ñ sicut singulus
quisq homo una ꝑsona. Itẽq in hoc magna distantia ẽ. qđ siue
mentẽ dicamꝰ in homine eiusq noticiã & dilectionẽ. siue memoriam.
intellegentiã. uoluntatẽ : nihil mentis meminimus. nisi ꝑ memoriam.
nec intellegimꝰ nisi ꝑ intellegentiã. nec amamus nisi ꝑ uoluntatẽ
At uero in illa trinitate quis audeat dicere patrẽ nec se ipsũ. nec filiũ
intellegere & patrẽ. & filiũ. & seipsũ. ꝑse aut̃ nonnisi diligere. &
& sua. & patris. & filii : Quis hȩc in illa trinitate opinari ł affirma¬
re p̃sumat. Si enĩ solus ibi filius intellegit & sibi & patri. & spĩuscõ
ad illã reditur absurditatẽ ut pat̃ ñ sit sapiens dese ipso. sed defilio.

Expanded text:
tota quam Trinitas. Nec aliquid ad naturam Dei pertinet, quod ad illam tota quam Trinitas. Nec aliquid ad naturam Dei pertinet, quod ad illam non pertineat Trinitatem: et tres personae sunt unius essentiae, non sicut singulus quisque homo una persona. 12. Itemque in hoc magna distantia est, quod sive mentem dicamus in homine, ejusque notitiam, et dilectionem, sive memoriam, intelligennec intelligimus nisi per intelligentiam, nec amamus nisi per voluntatem. At vero in illa Trinitate quis audeat dicere Patrem, nec se ipsum, nec Filium, intelligere et Patrem et Filium et se ipsum, per se autem non nisi et sua et Patris et Filii? Quis haec in illa Trinitate opinari vel affirmare praesumat? Si enim solus ibi Filius intelligit, et sibi et Patri et Spiritui sancto, ad illam reditur absurditatem, ut Pater non sit sapiens de se ipso, sed de Filio;
Abbreviated transcription (Latin):
tria inmente ł mentẽ. Qđsi &iã sic diffiniamus hominẽ. ut dica¬
mus. homo ẽ substantia rationalis. c̃stans ex anima & corpore : non
est dubiũ hominẽ habere animã quȩ ñ est corpus. habere corpus
qđ non est anima. Ac ꝑ hoc illatria ñ homo sunt. sed hominis sunt.
ł in homine sunt. Detracto &iã corpore si solaanima cogitetur.
aliquid eius ẽ mens. tanquã caput eius ł oculus. ł facies. sed ñ hacc
ut corpora cogitanda sunt. Nonigit᷑ anima. sed qđ excellit in ani¬
ma mens uocat᷑. Nunquid aut̃ possumꝰ dicere trinitatẽ sic eẽ in dõ
ut aliquid dĩ sit. nec ipsa sit ds̃. Qua ꝓpt̃ singulus quisq homo
qui ñ scđm om̃a quȩ ad naturã ꝑtinent eius. sed scđm solã mentẽ
imagodĩ dr̃ una ꝑsona est . & imago est trinitatis inm̃te. Trinitas
uͦ illa cuius imago ẽ. nihil aliud est tota quã ds̃. nihil aliud est¬

Expanded text:
tria in mente. Quod si etiam sic definiamus hominem, ut dicatria in mente. Quod si etiam sic definiamus hominem, ut dicamus, Homo est substantia rationalis constans ex anima et corpore; non est dubium hominem habere animam quae non est corpus, habere corpus quod non est anima. Ac per hoc illa tria non homo sunt, sed hominis sunt, vel in homine sunt. Detracto etiam corpore, si sola anima cogitetur, aliquid ejus est mens, tanquam caput ejus, vel oculus, vel facies: sed non haec ut corpora cogitanda sunt. Non igitur anima, sed quod excellit in anima mens vocatur. Numquid autem possumus dicere Trinitatem sic esse in Deo, ut aliquid Dei sit, nec ipsa sit Deus? Quapropter singulus quisque homo, qui non secundum omnia quae ad naturam pertinent ejus, sed secundum solam mas vero illa cujus imago est, nihil aliud est tota quam Deus, nihil est aliud
Abbreviated transcription (Latin):
quã uidemus. Qđ siita est: ꝓfecto aut in uisibilia eius ꝑcaquae
facta sunt nulla intellecta c̃spicimꝰ. autsulla c̃spicimꝰ. ñ in eis c̃spici¬
mus trinititẽ. & est illic qđ conspiciamꝰ. est qđ &iã non conspectum
est loqueremur admonuit. Cur itaq ibi ñ cognoscimus trinitatẽ.
dixerit: Aut quis ẽ quiñ uideat ubinulla scientia est. nullomodo
ẽẽ sapientiã. Aut uͦ putandũ est sapientiã qua̧ ds̃ est scire alia.
& nescire se ipsã uł diligere alia nec diligere scipsam: Qux sic dici
siue credi. stultum & impium est.¬
Icce ergotrinitas. sapientia scilic& et noticia sui & dilectio sui.
sic enĩ & in homine inuenimus trinitatẽ. iđ mentẽ & noticiã
quase nouit. & dilectionẽ quase diligit. Sed hȩctria ita sun
in homine. ut ñ ipsa sint homo. N omo estenĩ sic̃ ueteres diffinier̃
animal rationale mortalt: Illa ergo excellunt in homine. non
ipsa sunt homo. & una ꝑsona. iđ singulus quisq homo. hab& illa

Expanded text:
ut invisibilia ejus, per ea quae facta sunt, nulla intellecta conspicimus; aut si ulla conspicimus; non in eis conspicimus Trinitatem, et est illic quod conspiciamus, est quod etiam non conspectum est loqueremur, admonuit. Cur itaque ibi non agnoscimus Trinitatem? dixerit? Aut quis est qui non videat, ubi nulla scientia est, nullo modo esse sapientiam? Aut vero putandum est, sapientiam quae Deus est, scire alia et nescire se ipsam, vel diligere alia nec diligere se ipsam? Quae si dici sive credi stultum et impium estecce ersic enim et in homine invenimus trinitatem, id est mentem, et notitiam, qua se novit, et dilectionem, qua se diligit. Sed hin homine, ut non ipsa sint homo. Homo est enim, sicut veteres definierunt, animal rationale mortale. Illa ergo excellunt in homine, non ipsa sunt homo. Et una persona, id est singulus quisque homo, habet illa
Abbreviated transcription (Latin):
hominis siascenderit ipse sursũ & sp̃s peccoris sidescendet ipse deor sũ
in t̾ra: Scriptũ est &iã in genesi ubi dicit diluuio mostuã fuisse¬
aꝑtissimȩ corporalis. Undeẽ illud in psalmis. Ignis. grando. nix
uoluit eũ sp̃m. quȩ mens uocatur. sicut ait &iã idem apłs. in expoli¬
atione corporis carnis. Non duas res utiq intellegi uoluit. quasi
aliud sit ciro. aliud corpus carnis. sed qr corpus multarũ rerua
nomen ẽ. quarũ nulla caro est: Namulta sunt excepta carne cor¬
pora cȩlestia. & corpora terrestria. Corpus carnis dix̃. corpus quaȩ
caro est. Sic itaq spm̃mentis. cũ sp̃m quȩ mens ẽ. Alibi quoq aꝑti¬
us &iã imaginẽ nominauit. scilic& aliis uerbis idipsũ p̃cipiens.¬

Expanded text:
hominum si ascendet ipse sursum, et spiritus pecoris si descendet ipse deorsum hominum si ascendet ipse sursum, et spiritus pecoris si descendet ipse deorsum in terram ? Scriptum est etiam in Genesi, ubi dicit diluvio mortuam  ventus, res apertissime corporalis: unde illud in Psalmis, Ignis, grando, nix, voluit eum spiritum, quae mens vocatur. Sicut ait etiam idem apostolus, In exspoliatione corporis carnis . Non duas utique res intelligi voluit, quasi aliud sit caro, aliud corpus carnis: sed quia corpus multarum rerum nomen est quarum nulla caro est nam multa sunt excepta carne corpora coelestia, et corpora terrestria, corpus carnis dixit, corpus quae caro est. Sic itaque spiritum mentis eum spiritum quae mens est. Alibi quoque apertius etiam imaginem nominavit, scilicet aliis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̃ qđ hec imago deformis & decolor facta est. Hanc recipit. cum
intellegiuoluit : quasi aliud sit mens. aliud sp̃s mentis : sed qr om̃is
mens sp̃s est. ñ aut om̃is sp̃s mens est. Est cnĩ sp̃s & d̃. qui reno uari¬
ñ potest. qr nec ueterẽscere potest Dicitur &iã sp̃s in homine. qui
mens non sit. ad quẽ ꝑtincait imaginationes similes corporũ
dequo dicit ad corinthios ubi dicit. si aut̃ orauero lingua. sp̃s icus
orat mens aut̃ mea infuctuosa est. Hocenĩ ait. qͣndo id qđ dr̃ non
intellegit᷑ qr nec dic potest nisi corporaliũ uocũ imagines sonũ oris
sp̃s cogitatione p̃umiant. Dicit᷑ & hominis anima sp̃s. Unde est
in euangło & indnato capite reddidit spm. quo significata est mors
corporis animi exeunte. Dicit᷑ sp̃s&iã peccoris. qđ in ecclesi aste
libro salomonis aꝑtissime scriptũ est. ubi ait. quisscit sp̃s filioꝵ

Expanded text:
propter quod haec imago deformis et decolor facta est: hanc recipit, cum propter quod haec imago deformis et decolor facta est: hanc recipit, cum intelligi voluit, quasi aliud sit mens, aliud spiritus mentis: sed quia omnis mens spiritus est, non autem omnis spiritus mens est. Est enim Spiritus et  nec veterascere potest. Dicitur etiam spiritus in homine, qui mens non sit, ad quem pertinent imagines similes corporum, de quo dicit alibi: « Si autem oravero lingua, spiritus meus orat, mens autem infructuosa est . » Hoc enim fit, quando id quod dicitur, non intelligitur, quia nec dici potest nisi corporalium vocum ispiritus cogitatione praeveniant. Dicitur et hominis anima spiritus: unde est in Evangelio, Et inclinato capite tradidit spiritum ; quo significata est mors corporis, anima exeunte. Dicitur spiritus etiam pecoris, quod in Ecclesiaste libro Salomonis apertissime scriptum est, ubi ait: Quis scit spiritus filiorum
Abbreviated transcription (Latin):
luce auertit᷑. aquatam̃ tangitur. Qui aũt nec uid& quẽ ad modũ
sit uidendũ. excusibilius quidem peccat. qr ñ ÷ transgressor legis¬
in cognite. sed &iã ipse splendore aliquotiens ubiq p̃sentis ueritatis
attingitur. quando ad monitus confitetur XUI.
uiuero cõmemorati conuertuntur ad dñm. ab ea deformitate
qua ꝑcupiditates scłares conformabantur huic scło. refor¬
mantur exillo. audientes apłm dicentẽ. nolite conformari
huic scło. sed reformamini in nouitate mentis ur̃a. ut incipi¬
at illa imago ab illo reformari. a qͦformata ẽ: Non enĩ reformarese
ipsã potest. sicut potuit deformare. Dicit &iã alibi. Renouamini
sp̃u mentis ur̃ae. et induite nouũ hominẽ eũ qui scđm dm̃ creatus est
in iusticia & sc̃itate ueritatis. Qđ aut̃ ait. scđm dm̃ ereatũ. hoc alio loco
dr̃. ad imaginẽ dĩ. sed peccando. iusticiã & sc̃itatẽ ucritatis amisit.

Expanded text:
luce avertitur, a qua tamen tangitur. Qui autem nec videt quemadmodum luce avertitur, a qua tamen tangitur. Qui autem nec videt quemadmodum sit vivendum, excusabilius quidem peccat, quia non est transgressor cognitae legis: sed etiam ipse splendore aliquoties ubique praesentis veritatis attingitur, quando admonitus confitetur.vero commemorati convertuntur ad Dominum ab ea deformitate, qua per cupiditates saeculares conformabantur huic saeculo, reformantur ex illo, audientes Apostolum dicentem, Nolite conformari huic saeculo, sed reformamini in novitate mentis vestrae : ut incipiat illa imago ab illo reformari, a quo formata est. Non enim reformare se ipsam potest, sicut potuit deformare. Dicit etiam alibi: Renovamini spiritu mentis vestrae, et induite novum hominem, eum qui secundum Deum creatus est in justitia et sanctitate veritatis . Quod ait, secundum Deum creatum; hoc alio loco dicitur, ad imaginem Dei . Sed peccando, justitiam et sanctitatem veritatis amisit;
Abbreviated transcription (Latin):
cum ab illo auerteretur quodã modo tangebatur. Nam hinc ẽ quod
& iã impii cogitant ȩternitatẽ . & multa rette rep̃hendunt. recteq¬
laudant in hominũ moribus. Quib: cam tindem regulis iudicant.
mente ista uideant᷑ eorũq mentes c̃st& cẽmutabiles. has uregulas
immutabiles uideat quis quis in cis & hoc uidert potuerit. nec in abdito
sua m̃tis cũ ille regule sint uisticiȩ. mentes uͦ corũ ce constae iniustas:
ubinã suat istae regulȩ scripte. ubi quidsit iustũ & in iustus agnoscit
ubi cernit habendũ cẽ qđ ipsc ñ hab&: Ubiergo scriptȩ sunt. nisi in librõ
lucis illius quȩ ueritas dr̃. unde om̃is lexiusta describit᷑. & in cor homi¬
nis qui operatur iusticiã ñ migrando. sed tanquã imprimendo trans¬
fertur. sic̃ imago ex anulo et incerã transit. & anulũ non relinquit :
Qui uͦ ñ operatur & tam̃ uid& quid operandũ sit. ipseẽ qui ab illa

Expanded text:
cum ab illo averteretur quodam modo tangebatur. Nam hinc est quod cum ab illo averteretur quodam modo tangebatur. Nam hinc est quod etiam impii cogitant aeternitatem, et multa recte reprehendunt recteqlaudant in hominum moribus. quibus ea tandem regulis iudicant nmente ista videantur, eorumque mentes constet esse mutabiles, has vero regulas immutabiles videat, quisquis in eis et hoc videre potuerit; nec in habitu suae mentis, cum illae regulae sint justitiae, mentes vero eorum constet esse injustas. Ubinam sunt istae regulae scriptae, ubi quid sit justum et injustus agnoscit, ubi cernit habendum esse quod ipse non habet? Ubi ergo scriptae sunt, nisi in libro lucis illius quae veritas dicitur? unde omnis lex justa describitur, et in cor hominis qui operatur justitiam, non migrando, sed tanquam imprimendo transfertur; sicut imago ex annulo et in ceram transit, et annulum non relinquit. Qui vero non operatur, et tamen videt quid operandum sit, ipse est qui ab illa
Abbreviated transcription (Latin):
se resurgere ñnisi suo uoluntario defectu cadere potuisse. Non sane
reminiscitur beatiudinissuae. Euit qͥppe illa. & ñ est eius. quȩ istapenitꝰ
oblita est. Ideo ꝗ nec cõmemorari potest. Credit aut̃ de illa fide dignis
atq illud primũ & bonũ hominis & malũ. hystorica traditione indicanti¬
bus Dñi aut̃ dĩ sui reminiscit᷑. Ille quippe semꝑ ẽ. nec fuit & ñ est.
nec est . & ñ fuit. sed sic̃ nunꝙͣ ñerit. itanunꝙ ñerat. & ubiq totus est
Propt̃ qđ ista millo & uiuit. & mouet᷑. & est. & ideo ei reminiscipotest.
Non quia hoc recordatur qđ eũ nouerat in adam. aut alibi alicubi ante
huius corporis uitã. aut cũ primũ facta ẽ ut insereret᷑ huic corpori.
nihil enĩ horũ om̃inoreminiscit᷑. quic quidhorum ẽ obliuionedeletõ
est: sed cõmemorat᷑ ut conuertat᷑ ad dñm. tanquã ad eã lucẽ. qua &iã

Expanded text:
se surgere, nonnisi suo voluntario defectu cadere potuisse. Non sane se surgere, nonnisi suo voluntario defectu cadere potuisse. Non sane reminiscitur beatitudinis suae: fuit quippe illa et non est, ejusque ista penitus oblita est; ideoque nec commemorari potest. Credit autem de illa fide dignis atque illud primum et bonum hominis et malum historica traditione indicantibus. Domini autem Dei sui reminiscitur. Ille quippe semper est, nec fuit et non est, nec est et non fuit: sed sicut nunquam non erit, ita nunquam non erat. Et ubique totus est: propter quod ista in illo et vivit, et movetur, et est : et ideo reminisci ejus potest. Non quia hoc recordatur, quod eum noverat in Adam, aut alibi alicubi ante hujus corporis vitam, aut cum primum facta est ut insereretur huic corpori: nihil enim horum omninoest. Sed commemoratur, ut convertatur ad Dominum, tanquam ad eam lucem qua etiam
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ misera est. & beata eẽ desiderat. Nec ob aliud fieri sperat hoc possẽ.
nisi quia est mutabilis. Nã si mutabilis ñ eẽt. sic̃ exbeata misera sic ex
misera beata eẽ ñ poss&. Et qͥd eã feciss& miscrã sub om̃ipotente &bo
nodnõ nisi peccatũ suũ. & iusticia dñi sui: Et quideã faci& beatã
nisi meritũ suũ. & p̃miũ dñi sui: Sed & meritũci. gr̃a est illius cui
p̃miũ est beatitudo eius. Iusticiã qͥppe sibi dare ñ potest. quã ꝑditã
ñ habet. Hlanc enim cũ homo conderet᷑ accepit. & peccando utiq
ꝑdidit. Accepit ergo iusticiã. ꝓpt̃ quã beititudinẽ accipe mertatͥ
In de utraciter eidicitur ab apło. quasi desuo bono sũꝑbire incipienti.
uid enĩ habes qđ ñ accepisti: Si aut̃ accepisti. quidgloriaris quasi non
acceperis : Quando aut̃ bene recordatur dñi sui. spũ ei: acceptosentit
om̃ino quia hoc disci intimo magisterio. ñnisi eius gratuito effecto posse

Expanded text:
quoniam misera est, et beata esse desiderat: nec ob aliud fieri sperat hoc posse, nisi quia est mutabilis. Nam si mutabilis non esset, sicut ex beata misera, sic ex misera beata esse non posset. Et quid eam fecisset miseram sub omnipotente et bono Domino, nisi peccatum suum et justitia Domini sui? Et quid eam faciet beatam, nisi meritum suum et praemium Domini sui? Sed et meritum ejus gratia est illius, cujus praemium erit beatitudo ejus. Justitiam quippe dare sibi non potest quam perditam non habet. Hanc enim, cum homo conderetur, accepit; et peccando utique perdidit. Accipit ergo justitiam, propter quam beatitudinem accipere mereatur. Unde veraciter ei dicitur ab Apostolo, quasi de suo bono superbire incipienti: Quid enim habes quod non accepisti? Si autem accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis ? Quando autem bene recordatur Domini sui, Spiritu ejus accepto, sentit omnino, quia hoc discit intimo magisterio, nonnisi ejus gratuito affectu posse
Abbreviated transcription (Latin):
qͣntũ necesse fuerat. aut forte plus quã necesse fuerat exercitata
in inferiorib intellegentia. ad sũmã trinitatẽ quae ds̃ est c̃spicien¬
dã nos erigere uolumꝰ. nec ualemus. Num enĩ sic̃ certissimas
uidimꝰ trinitates siue quȩ forinsctus dereb corporalib fiunt. siue
cũ eaipsa quȩ forinsecus sensa sunt cogitant᷑. siue cũ illa quȩ oriunt᷑
in animo. nec ꝑtinent ad corporissensus sic̃ fides. sic̃ uirtutes quȩ
sunt artes a gendȩ uite manifesta ratione cernunt᷑ & scientia c̃tinenꝰ
siue cũ mens ipsa qua nouimus quicquid nosse nos ueracit̃ dicimus sibi
cognita ẽ uel se cogitat. siuecũ aliquid qđ ipsanonẽ. ȩternũ atq immu¬
tabile conspicit: num ergo sicut in his om̃ib certissimas uidemꝰ trinitite
qr in nob fiunt. ł in nobis sunt cũ ista meminimus. aspicimꝰ. uolumus.

Expanded text:
cce jam quantum necesse fuerat, aut forte plus quam necesse fuerat, exercitata cce jam quantum necesse fuerat, aut forte plus quam necesse fuerat, exercitata in inferioribus intelligentia, ad summam Trinitatem quae Deus est, conspiciendam nos erigere volumus, nec valemus. Num enim sicut certissimas videmus trinitates, sive quae forinsecus de rebus corporalibus fiunt, sive cum ea ipsa quae forinsecus sensa sunt cogitantur; sive cum illa quae oriuntur in animo, nec pertinent ad corporis sensus, sicut fides, sicut virtutes quae sunt artes agendae vitae, manifesta ratione cernuntur et scientia continentur; sive cum mens ipsa qua novimus quidquid nosse nos veraciter dicimus, sibi cognita est, vel se cogitat, sive cum aliquid quod ipsa non est, aeternum atque incommutabile conspicit: num ergo sicut in his omnibus certissimas videmus trinitates, quia in nobis fiunt vel in nobis sunt, cum ista meminimus, aspicimus, volumus,
Abbreviated transcription (Latin):
ita ut apud nos eẽ suo p̃senti lumine uideretur: In quo tamen
nobis adhuc nulli trinitas apparebat. qr ñ adeã quȩrendã inful¬
gore illa firmã mentis aciẽ tendebamus. Tantũ qr ñ erat aliqͣ moles
ubi credi oporter& magnitudinẽ duoꝵ uł triũ. plus eẽ quã unius.
cernebamꝰ ut cũq Sed ubi uentũ est ad caritatẽ quȩ in sca scriptura
ds̃ dicta est: clux̃ paululũ trinitas. id amans. & qđ amat᷑. & a mor
Sedqr lux illa ineffabilis nr̃m reuerberabat obtutũ. & ei nondum
posse contẽperari nr̃ȩ mentis quodã modo c̃uncebatur infirmitas.
ad ipsius nr̃ae mentis scđm quã factus ẽ homo adimaginem dĩ.
uelud familiariorẽ considerationẽ reficiendȩ laborantis intentioni
causa. iter coeptũ dispositũq refleximꝰ & in de increatura qđ nos
sumus ut in uisibilia di ꝑ ea que facta sunt conspicere intellecta

Expanded text:
ita ut apud nos esse suo praesenti lumine videretur. In qua tamen ita ut apud nos esse suo praesenti lumine videretur. In qua tamen nobis adhuc nulla Trinitas apparebat, quia non ad eam quaerendam in fulgore illo firmam mentis aciem tenebamus: tantum quia non erat aliqua moles, ubi credi oporteret magnitudinem duorum vel trium plus esse quam unius, cernebamus utcumque. Sed ubi ventum est ad charitatem, quae in sancta Scriptura Deus dicta est , eluxit paululum Trinitas, id est, amans, et quod amatur, et amor. Sed quia lux illa ineffabilis nostrum reverberabat obtutum, et ei nondum posse obtemperari nostrae mentis quodam modo convincebatur infirmitas, ad ipsius nostrae mentis, secundum quam factus est homo ad imaginem Dei , velut familiariorem considerationem, reficiendae laborantis intentionis causa, inter coeptum dispositumque refleximus: et inde in creatura, quod nos sumus, ut invisibilia Dei, per ea quae facta sunt, conspicere intellecta
Abbreviated transcription (Latin):
uenit. ut sic sit filius sapientia desapientia. que ad modũ lumeai
delumine. ds̃ dedõ Nec aliud potumꝰ in uenire sp̃m scm̃. nisi
& ipsũ eẽ sapientiã. & simul om̃s unã sapientiã. sicut unũ dm̃. unã
essentiã: Hancergo sapientiã qđ est ds̃. quomodo intelligimꝰ cẽ
trinitatẽ : Non dixi quomͦ credimꝰ. nã hoc int̃ fideles ñ deb& hab̾e
questione. sed sialiquomodo ꝑ intellegentiã possumꝰ uidere
qđ credimꝰ. quis iste erit modus: Si eni recolamus ubi nostro
intellectui coeperit in his libris trintas appartre : .uiiͦ. occurr&
bi quippe ut potuimus. disputando erigere tẽptauimus mentis in¬
tentionẽ ad intellegendã illã p̃stantissimã immutabileq naturã
qđ nr̃a mens non est quã tam̃ sic intuebamur. ut nec longe a nobis
eẽt. & supͣnos cẽt. ñ loco sed ipsa sui uenerabili mirabiliq p̃stantia

Expanded text:
ervenit, ut sic sit Filius sapientia de sapientia, quemadmodum lumen ervenit, ut sic sit Filius sapientia de sapientia, quemadmodum lumen de lumine, Deus de Deo. Nec aliud potuimus invenire Spiritum sanctum, nisi et ipsum esse sapientiam, et simul omnes unam sapientiam, sicut unum Deum, unam essentiam. Hanc ergo sapientiam quod est Deus, quomodo intelligimus esse Trinitatem? Non dixi, Quomodo credimus? nam hoc inter fideles non debet habere quaestionem: sed si aliquo modo per intelligentiam possumus videre quod credimus, quis iste erit modus? 10. Si enim recolamus ubi nostro intellectui coeperit in his libris Trinitas apparere, octavus occurrit. Ibi quippe, ut potuimus, disputando erigere tentavimus mentis intentionem ad intelligendam illam praestantissimam immutabilemque naturam, quod nostra mens non est. Quam tamen sic intuebamur, ut nec longe a nobis esset, et supra nos esset, non loco, sed ipsa sui venerabili mirabilique praestantia,
Abbreviated transcription (Latin):
beatitudo & sapientia. Ac ꝑ hoc sic̃ nihil inter erat utrũ illa. xii
anistatria diccremꝰ qͣndo illa multa in istã redegimꝰ paucitatẽ
itanihil int̃ est utrũ tria ista dicamus. anillud unũ incuius singula¬
ritate duo cetera similit̃ redigi posse monstrauimꝰ. Qiuis itaq
disputandi modus. quȩnã tandem uis intellegendi atq. potentia.
quȩ iuuacitas rationis. quȩ acies cogitationis ostendet. ut alia iã
taceã . hoc unũ qđ sapientia dicit᷑ ds̃. quomodo sit trinitas: Neq
enĩ sic̃ nos deillo ꝑcipimꝰ sapientiã. itad̃ dealiqͦ: sed sua est ipsesapi¬
entia. qr ñ est aliud sapientia eius. aliud essentia. ciu hoc est ec̃. qđ
sapientẽ ẽẽ Dicitur quidem inscripturis sc̃ĩs. xp̃c di uirtus & di
sapientia. Sed quẽ a dmodũ sit intellegendũ. nepatrẽ filius uide¬
atur facere sapientẽ. in libro .uii. disputatũ est. & adhõcratio ꝑ¬

Expanded text:
beatitudo et sapientia? Ac per hoc sicut nihil intererat utrum illa duodecim, beatitudo et sapientia? Ac per hoc sicut nihil intererat utrum illa duodecim, an ista tria diceremus, quando illa multa in istam redegimus paucitatem; ita nihil interest utrum tria ista dicamus, an illud unum in cujus singularitatem duo caetera similiter redigi posse monstravimus. Quis itaque disputandi modus, quaenam tandem vis intelligendi atque potentia, quae vivacitas rationis, quae acies cogitationis ostendet, ut alia jam taceam, hoc unum quod sapientia dicitur Deus, quomodo sit Trinitas? Neque enim sicut nos de illo percipimus sapientiam, ita Deus de aliquo: sed sua est ipse sapientia; quia non est aliud sapientia ejus, aliud essentia, cui hoc est esse quod sapientem esse. Dicitur quidem in Scripturis sanctis Christus Dei virtus, et Dei sapientia : sed quemadmodum sit intelligendum, ne Patrem Filius videatur facere sapientem, in libro septimo disputatum est ; et ad hoc ratio p
Abbreviated transcription (Latin):
nomina enĩ.iiiͦiͬ. resaut̃ una est. De terciis uͦ ultimis .iiiiͬ. quãuis indõ
idem sit iustũ eẽ. qđ bonũ. qđ beatũ. idemq spmeẽ qđ iustũ & bonũ.¬
& beatũ eẽ. tam̃ qr in hominib potest ẽẽ sp̃s ñ beatus. potest & iustu s.
& bonus. nondũ beatus. qui uͦ beatus ẽ. ꝓfecto & iustꝰ. & bonꝰ. & sp̃s ẽ:
hoc potius eligamus. qđ nec in hominib ẽẽ sine illis trib potest. qđ est
um igitur cũ dicimus ȩt̃nus sapieas. beatus. VI. beatos
haectria sunt trinitas. quȩ appellatur ds: Redegimus
quidem illa duo decim. in istã paucitatẽ trium. Sed comodo forsitan
possumus & hȩctria in unũ aliquidhorũ. Nã siuna cademq res
in dĩ natura potest ẽẽ sapientia & potentia. aut uita & sapientia
cur ñ una eadẽq res eẽ possit indi natura ȩt̾nitas & sapientia. aut

Expanded text:
nomina enim quatuor, res autem una est. De tertiis vero ultimis quatuor, quamvis in Deo nomina enim quatuor, res autem una est. De tertiis vero ultimis quatuor, quamvis in Deo idem sit et beatum esse: tamen quia in hominibus potest esse spiritus non beatus, potest et justus et bonus nondum beatus; qui vero beatus est, profecto et justus et bonus et spiritus est: hoc potius eligamus quod nec in hominibus esse sine illis tribus potest, quod estum igitur cum dicimus, Aeternus, sapiens, beatus, haec tria sunt Trinitas, quae appellatur Deus? Redigimus quidem illa duodecim in istam paucitatem trium: sed eo modo forsitan possumus et haec tria in unum aliquod horum. Nam si una eademque res in Dei natura potest esse sapientia et potentia, aut vita et sapientia; cur non una eademque res esse possit in Dei natura aeternitas et sapientia, aut
Abbreviated transcription (Latin):
ł essentia est intellegendũ. Ab sit enĩ ut sp̃s. scđm substantiã dicatur
ds & bonus scđm qualitatẽ. sed utrũq scđm substantiã. sic om̃acẽta
quȩ cõmemoriuimus. unde in superiorib libris multa ia diximus
Dequatuor ig primis quȩ modo a nob enumerata atq digesta sunt.
iđ et̃nus immortalis. incorruptibilis. immutabilis. unum aliquid
digamus. quia unũ quatuor ista significant sicut iã disserui. neꝑ
multa distendatur intentio. & illud potius qđ positum ẽ prius.
iđ eternus: hoc faciamus & dequatuor scđis que sunt uiuus. sapiens.
potens. speciosus. Et qm uita qualiscũq in est & peccori cui sapientia
ñ in est. duo uͦista sapientia scilic& atq potentia ita sunt interse in
homine cõparata. ut scã scriptura dicer&. melior est sapiens quam
fortis. speciosa porro &iã corpora dicisolent. Unũ ex his .iiiiͦ. quod
elegimꝰ sapiens eligatus. quãuis hȩc .iiii. indõ. ñ ȩqualia dicenda sin

Expanded text:
iam dicatur Deus, et bonus secundum qualitatem: sed utrumque secundum substantiam. Sic omnia caetera quae commemoravimus, unde in superioribus libris multa jam diximus. De quatuor igitur primis quae modo a nobis enumerata atque digesta sunt, id est, aeternus, immortalis, incorruptibilis, immutabilis, unum aliquid eligamus; quia unum quatuor ista significant, sicut jam disserui; ne per multa distendatur intentio, et illud potius quod positum est prius, id est, aeternus. Hoc faciamus et de quatuor secundis, quae sunt, vivus, sapiens, potens, speciosus. Et quoniam vita qualiscumque inest et pecori, cui sapientia non inest; duo vero ista, sapientia scilicet atque potentia, ita sunt inter se in homine comparata, ut sancta Scriptura diceret, Melior est sapiens quam fortis ; speciosa porro etiam corpora dici solent: unum ex his quatuor quod eligimus, sapiens eligatur: quamvis haec quatuor in Deo non inaequalia dicenda sint;
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃ae ad sunt. possumꝰ ut cũq c̃spicere. eauͦquȩ absunt & tamen
affuer̃. ꝑmemoriã nouimus quȩ oblitiñ sumus. nec exfuturis p̃te¬
rita. sed futura ex p̃teritis. ñ tam̃ firma cognitione conicimus
Tã quasdã cogitationes nr̃as quas futuras uelut manifestius atq
cercius ꝓximas quasq ꝓspicimus. memoria faciente id agimus
cũ agere uale mus quantũ ualemus. quȩ uidetur ñ adea quȩ fut᷑a
sunt. sed ad p̃terita ꝑtinere. Qđ lic& experiri in eis dictis. ł canticis.
quorũ seriẽ memorit̃ reddimus. Nisienĩ p̃uideremꝰ cogitatione qđ
sequit᷑: ñ utiq diceremꝰ. & tam̃ ut p̃uideamꝰ. ñ ꝓuidentia nos instru

Expanded text:
nostrae adsunt, possumus utcumque conspicere: ea vero quae absunt, et tamen nostrae adsunt, possumus utcumque conspicere: ea vero quae absunt, et tamen adfuerunt, per memoriam novimus, quae obliti non sumus. Nec ex futuris praeterita, sed futura ex praeteritis, non tamen firma cognitione conjicimus. Nam quasdam cogitationes nostras, quas futuras velut manifestius atque certius proximas quasi prospicimus, memoria faciente id agimus, cum agere valemus quantum valemus, quae videtur non ad ea quae futura sunt, sed ad praeterita pertinere. Quod licet experiri in eis dictis vel canticis, quorum seriem memoriter reddimus. Nisi enim praevideremus cogitatione quod sequitur, non utique diceremus. Et tamen ut praevideamus, non providentia nos ins
Abbreviated transcription (Latin):
solus. Et qr filius quoq sapientia est genita desapientia. sic̃ nec pat̃ ei
diligit sed ipse sibi. Sua eni est & ipse memoria. sua intellegentia.
filiũ intellegentiã & se dilectionẽ. neq enĩsapientia cẽt si alius ei
meminiss&. eiq alius intelleger&. actantũ modo sibi ipse diliger&.
sed ipse hab& hȩctria & ea sic habet ut hȩc ipsa ipsesit. ueruntamen
ut ita sit in de illi est. undȩ ꝓcedit. Quis ergo hominũ potest istam
sapientiã qua nouit ds̃ om̃a ita ut nec eaquȩ dicunt᷑ p̃terita ibi p̃te¬
reant. nec ea quȩ dicunt᷑ futura qͣsi desint expectent᷑ ut ueniant:
sed & p̃terita & futura cũ p̃sentib sint cuncta p̾sentia. nec singula
cogitent᷑ & ab aliis ad alia cogitando transeatur. sed inuno ẽspectu
simul p̃sto sint uniuersa. quis inquã hominũ cõp̃hendit istam
sapientiã. candẽq prudentiã. eandeq scientiã. quando quidem
a nob̵ nec nr̃a cõprehendit᷑: Ea qͥppe quȩ uł sensib ł intellegentia

Expanded text:
solus. Et quia Filius quoque sapientia est genita de sapientia, sicut nec Pater diligit, sed ipse sibi: sua enim est et ipse memoria, sua intelligentia, Filium intelligentiam, et se dilectionem; neque enim sapientia esset, si alius ei meminisset, eique alius intelligeret, ac tantummodo sibi ipse diligeret: sed ipse habet haec tria, et ea sic habet, ut haec ipsa ipse sit. Verumtamen ut ita sit, inde illi est unde procedit. 13. Quis ergo hominum potest istam sapientiam qua novit Deus omnia, ita ut nec ea quae dicuntur praeterita, ibi praetereant, nec ea quae dicuntur futura, quasi desint exspectentur ut veniant, sed et praeterita et futura cum praesentibus sint cuncta praesentia; nec singula cogitentur, et ab aliis ad alia cogitando transeatur, sed in uno conspectu simul praesto sint universa: quis, inquam, hominum comprehendit istam sapientiam, eamdemque prudentiam, eamdemque scientiam; quandoquidem a nobis nec nostra comprehenditur? Ea quippe quae vel sensibus vel intelligentiae
Abbreviated transcription (Latin):
qua est immutabilis ds̃. sine initio. sine fine. consequent̃ & in corruptibi
sapiens. hocidem dr̃. Non enĩ ꝑcoepit sapientiã quaeẽt sapiens
sed ipse sapientia est. & hȩc uita eadẽq uirtus. siue potentia. eadẽq
species. qua potensatq speciosus dr̃. Quid enĩ potentius & speci¬
osius sapientia. quȩ attingit a fine usq ad finẽ fortit̃ & disponit om̃a
meius operib distant. tã quã duȩ diuersa sint qualitates di. una boni¬
tas. alia iusticia : Nonutiq sed quȩ iusticia ipsa bonitas. & quae
bonitas. ipsa beatitudo. Incorporalis aut. ł in corportus ideo
enus immostalis in corruptibilis immutabilis uiuus sapieas
potens. speciosus. iustus bonus beatus. sp̃s. horũ om̃ium nouissimũ
qđ posui. qͣsi tantũ modo uidetur significare substantiã. cetera uͦ¬

Expanded text:
qua est immutabilis Deus, sine initio, sine fine; consequenter et incorruptibiqua est immutabilis Deus, sine initio, sine fine; consequenter et incorruptibisapiens, hoc idem dicitur. Non enim percepit sapientiam qua esset sapiens, sed ipse sapienda est. Et haec vita, eademque virtus sive potentia, eademque species, qua potens, atque speciosus dicitur. Quid enim potentius et speciosius sapientia, quae attingit a fine usque ad finem fortiter, et disponit omnia in eius operibus distant, tanquam duae diversae sint qualitates Dei ·, una, bonitas; alia, iustitia? Non utique: sed quae iustitia, ipsa bonitas; et quae bonitas, ipsa beatitudo. Incorporalis autem vel incorporeus ideaeternus, immortalis, incorruptibilis, immutabilis, vivus, sapiens, potens, speciosus, iustus, bonus, beatus, spiritus; horum omnium novissimum quod posui quasi tantummodo videtur significare substantiam, cetera
Abbreviated transcription (Latin):
plurona. ad aliquã pauetatr. Qut liti uim dictpr ius hocs
ipsa est essentia cius atq natura. Nonitaq ds̃ uiuit. nisi uita qđ ipse
sibi est. Hacc aut̃ uita ñtalis ẽ qualis in est arbori. ubinullus intellectꝰ
nullus ẽ sensus. Mectalis qualis in est peccori. hab& enĩ uita peccoris sensũ
quinq ꝑtitũ. sed intellectũ hab& nullũ. At illa uita que ds̃ est sen¬
tit atq intellegit om̃a. & sentitm̃te ñ corpore. qr ds̃ sp̃s est. Non aut
sic̃ animalia quȩ habent corpora. ꝑcorpussentit ds̃. Non enĩ ex anim
constat & corpore. Ac ꝑ hoc simplex illa natura sic̃ intellegit sentit.
sic̃ sentit intellegit. idemq sensus qui intellectus ẽ illi. Nec ita ut ali¬
qͣndo eẽ desistat. aut coeperit Immortalis ẽ enĩ. Nec frustra deillo dic¬
tũ est. qđ solus habeat immostalitatẽ. Nã immostalitas eius. uere im¬
mortalis ẽ. incuius natura nulla ẽ cõmutatio. Ipsa ẽ uera ȩternitas

Expanded text:
plurima ad aliquam paucitatem. Quae vita enim dicitur in Deo, ipsa est essentia eius atque natura. Non itaque Deus vivit nisi vita quod ipse sibi est. Haec autem vita non talis est qualis inest arbori, ubi nullus est intellectus, nullus est sensus. Nec talis qualis inest pecori: habet enim vita pecoris sensum quinquepartitum, sed intellectum habet nullum: at illa vita quae Deus est sentit atque intelligit omnia; et sentit mente, non corpore, quia spiritus estsicut animalia quae habent corpora, per corpus sentit Deus; non enim ex anima constat et corpore: ac per hoc simplex illa natura sicut intelligit sentit, sicut sentit intelligit; idemque sensus qui intellectus est illi. Nec ita ut aliquando esse desistat aut coeperit: immortalis est enim. Nec frustra de illo dictum est quod solus habeat immortalitatem I Tim. vi, 16: nam immortalitas eius vere immortalitas est, in cuius natura nulla est commutatio. Ipsa est etiam vera aeternitas
Abbreviated transcription (Latin):
sapientia. sicut unꝰ ds & una essentia. Deinde quesitũe: quomodo
dicant᷑ una essentia. tres ꝑsonae. udut a quibusdã grecis una essentia
tres substantiaȩ & inuentũ ẽ elocutionis necessitate dici. ut aliquo

Expanded text:
sapientia, sicut unus Deus et una essentia. Deinde quaesitum est, quomodo sapientia, sicut unus Deus et una essentia. Deinde quaesitum est, quomodo dicantur una essentia tres personae, vel a quibusdam Graecis una essentia tres substantiae; et inventum est elocutionis necessitate dici, ut aliquo
Abbreviated transcription (Latin):
onia c qualis c̃ parit̃ quoq in sua natura immutabilis & ubiq p̃scas
& ingenitũ qm̃ diuersa sunt contendunt substantias eẽ diuersas: de
& iã extpr dicitur. si cuti est dnẽ refugiũ factuses nobis. nihil ei acci¬
dere quo mutet᷑ sed om̃ino ipsũ innatura uel essentia sua immutabilẽ
sapientia sic disputatur. ut differatur eadem questio diligentius
retractanda. utrũ a quo ẽ genitus xp̃c ñ sit ipse sapientia: sedtantũ
sapientiȩ suȩ pat̃. Ansapientia sapientiã genuerit: Sed qđ lib&
horum eẽt &ia in hoc libro apparuit trinitatis eqͣlitas. & non ds̃
tumẽ &iã quomodo possit intellegi qđ ait hylarius ep̃c. eternitas
in patre. species inimagine. usus in munere. In .uiͦ. questio quȩdilati
fuerat explicat᷑ ita ut ds̃ qui genuit filiũ ñ solũ sit pit̾urtutis &e sapi¬
simultressint iuirtutes. aut tressapientiaȩ. sed una uirtus. & una

Expanded text:
omnia aequalis est, pariter quoque in sua natura immutabilis et inuisibilisomnia aequalis est, pariter quoque in sua natura immutabilis et inuisibilisuel ingenitum quoniam diuersa sunt, contendunt substantias esse diuersas, demetiam ex tempore dicitur, sicuti est: domine, refugium factus es nobis, nihil ei accedere quo mutetur, sed omnino ipsum in natura uel essentia sua immutabilem uirtus et dei sapientia, sic disputatur, ut differatur eadem quaestio diligentius retractanda, utrum a quo est genitus Christus non sit ipse sapientia, sed tantum sapientiae suae pater, an sapientia sapientiam genuerit. sed quodlibet horum esset, etiam in hoc libro apparuit trinitatis aequalitas et non deus tum est etiam, quomodo possit intellegi quod ait Hilarius episcopus: aeternitas in patre, species in imagine, usus in munere. in septimo quaestio, quae dilata fuerat, explicatur, ita ut deus, qui genuit filium, non solum sit pater uirtutis et sapinec tamen simul tres sint uirtutes aut tres sapie
Abbreviated transcription (Latin):
simul aspicere ñ ualemꝰ ut ad id qđ app̃hendere uolumus ea
celeri cogitatione referamꝰ. faciã quantũ dño adiuuante potuero.
Ut quicquid singulis uoluminib: ad cognitionẽ disputatione ꝑ¬
duxi. remota disputatione breuit̃ congerã. & tanquã sub uno
mentis aspectu ñ quẽ ad modũ resquȩq ꝑsuãsit. sed ipsa quȩ per¬
suasa suat ponã. netam longesint aprȩcedentib consequentia. Vt
obliuionẽ p̃cedentiũ faciat inspectio consequentiũ: Aut certe si
fecerit. cito possit qđ exciderit relegendo recoli In pͥmo libro.
scđm scripturas sc̃ãs. unitas &x ȩqͣlitas sume illius trinitatis ostendit᷑
nscđo. & t̾cio & quarto cadem. Sed defilii missione & sp̃ssc̃i. diligent̃
questio ꝑtractata. treslibros fecit. demonstratũq est ñ ideo minorẽ
nittente quimis sus ẽ qua ille misit hic misus ẽ . cũ trinitas quȩ per

Expanded text:
simul aspicere non valemus, ut ad id quod apprehendere volumus, ea simul aspicere non valemus, ut ad id quod apprehendere volumus, ea celeri cogitatione referamus; faciam quantum Domino adjuvante potuero, ut quidquid in singulis voluminibus ad cognitionem disputatione perduxi, remota disputatione breviter congeram, et tanquam sub uno mentis aspectu, non quemadmodum res quaeque persuasit, sed ipsa quae persuasa sunt ponam: ne tam longe sint a praecedentibus consequentia, ut oblivionem praecedentium faciat inspectio consequentium; aut certe si fecerit, cito possit quod exciderit relegendo recolligi. 5. In primo libro secundum Scripturas sacras unitas et aequalitas summae illius Trinitatis ostenndo et tertio et quarto eadem, sed de filii missione et spiritus sancti diligenter quaestio pertractata tres libros fecit demonstratumque est non ideo minorem mittente qui missus est, quia ille misit, hic missus est, cum trinitas, quae per
Abbreviated transcription (Latin):
tiaȩ. quidchis quȩ uident᷑ bona ñ potuer̃ scireeũ quiest: neq oꝑib.
attendentes agnouer artificẽ. sed aut ignẽ. aut sp̃m. aut cititum
aerem. Aut gyrũ stellarũ. aut uolentã aquã: aut lummariageli
rectores orbis terrarũ deos putaueruN. Quoꝵ quidem sispecie
delectati hȩc deos putauer sciant quanto dominator corua
melior est: Specici enĩ generator. ereauit ea. Autsi uirtutẽ & ope¬
retionẽ corum mirati sunt. intellegant ab his quanto qui hȩc constituit
forcior est. Amagnitudine enĩ speciei & creatura. cognoscibilit̃ pote¬
rit horũ creator uider. H aec delibro sapientia ꝓpterea posui.
neme fideliũ quispiĩ frustra & in anit̃ existimet increatura prius
ꝑ quasdã siu generis trinitates quodã modo gradatim donec ad mentẽ
hominis ꝑuenirẽ quȩ sisse indicia sumȩ illius trinitatis. quã quȩrimꝰ¬

Expanded text:
 qui de iis quae videntur bona, non potuerunt scire eum qui est, neque operibus  qui de iis quae videntur bona, non potuerunt scire eum qui est, neque operibus attendentes agnoverunt artificem; sed aut ignem, aut spiritum, aut citatum aerem, aut gyrum stellarum, aut violentiam aquarum, aut luminaria coeli, rectores orbis terrarum deos putaverunt: quorum quidem si specie delectati haec deos putaverunt, sciant quanto Dominator eorum melior est. Speciei enim generator ea creavit. Aut si virtutem et operationem eorum mirati sunt, intelligant ab his quanto qui haec constituit fortior est. A magnitudine enim speciei et creaturae cognoscibiliter poterat horum Creator videri . Haec de libro Sapientiae propterea posui, ne me fidelium quispiam frustra et inaniter existimet in creatura prius per quasdam sui generis trinitates quodam modo gradatim, donec ad mentem hominis pervenirem, quaesisse indicia summae illius Trinitatis, quam quaerim
Abbreviated transcription (Latin):
rerũ inquisitionȩ ꝓficit᷑ & in dior meliorq sit quȩrens tamagnua
bonũ qđ & inueniendũ querit᷑. & quȩrendũ inucnit᷑. : Na & querit
ut inueniatur dulcius. & inuenit᷑ ut quȩrat᷑ auidius: Scđm hoc acci¬
pipotest qđ dictũ est in libro ecclesi astico dicere sapientiã. qui me
manducant Ad huc esurient. & quibibunt me adhuc sicien: Mandu¬
cant enĩ & bibunt. qr inueniunt. It qr esurunt acsiciunt. Adhuc
quȩrunt. Fides quęrit. intellectus inuenit ꝓpt̃qđ ait ꝓpheta Nisi
credideritis ñ intellegetis. Et rursus intellectus cũ quẽ inuenit adhuc
querit. ds enĩ respex suꝑfilios hominũ. sic̃ in psalmo sacro canitus.
ut uideret si est intellegeas autrequirens dm̃. Ad hoc ergo debet eẽ
homo intellegeas. ut requirat dm̃. Satisitaq remorati fucrimꝰ in his
quȩ ds̃ fecit ut ꝑ ea cognosceret᷑ ipse qui fecit. In uisibilia enĩ ei ꝑ ea

Expanded text:
rerum inquisitione proficitur, et melior meliorque fit quaerens tam magnum rerum inquisitione proficitur, et melior meliorque fit quaerens tam magnum bonum, quod et inveniendum quaeritur, et quaerendum invenitur? Nam et quaeritur ut inveniatur dulcius, et invenitur ut quaeratur avidius. Secundum hoc accipi potest, quod dictum est in libro Ecclesiastico dicere sapientiam: Qui me manducant, adhuc esurient; et qui bibunt me, adhuc sitient . Manducant enim et bibunt, quia inveniunt; et quia esuriunt ac sitiunt, adhuc quaerunt. Fides quaerit, intellectus invenit: propter quod ait propheta, Nisi credideritis, non intelligetis . Et rursus intellectus eum quem invenit adhuc quaerit: Deus enim respexit super filios hominum, sicut in Psalmo sacro canitur, ut videret si est intelligens, aut requirens Deum . Ad hoc ergo debet homo esse intelligens, ut requirat Deum. 3. Satis itaque remorati fuerimus in iis quae Deus fecit, ut per ea cognosceretur ipse qui fecit: Invisibilia enim ejus, a
Abbreviated transcription (Latin):
faciem eiussemꝑ. Uidetur enĩ qđ semꝑ quęrit᷑. nunquã inueniri
Et quomodo iã lȩtabitur. & ñ potius contristabit᷑ corquȩrentiũ. si ñ
potuerint inuenire qđ quȩrun  Non enĩ ait lȩtetur cor inuenien¬
tiũ. sed quȩrentiũ dñm. Et tam̃ dñm dm̃ inueniri posse dũ quęritꝰ
testat᷑ ĩsaias ꝓpho&a cũ dicit: querite dñm. & mox ut in uencritis cũ
inuocatt illũ. Eteũ appropinquauerit uob. derelinquit impiud
uus suas. & iur iniquus cogitationes siuis. Siergo qcȩsitus inueniri
potest. cur dictũ est quȩrite faciem eiussemꝑ: An & inucntus forte
quȩrendus est : Sic enĩ sunt in cõphensibilia requirenda. nest existi¬
m& nihil inuenisse. qui quã sit in cõprehensibile qđ quȩrebat
potuit inuenire. Cur ergoquȩrit suncõprehensibile cõp̃hendit ẽ
qđ quȩrit. nisi quia cessandũ nonẽ quãdiu in ipsa in cõprehensibiliũ

Expanded text:
faciem ejus semper . Videtur enim, quod semper quaeritur, nunquam inveniri: faciem ejus semper . Videtur enim, quod semper quaeritur, nunquam inveniri: et quomodo jam laetabitur, et non potius contristabitur cor quaerentium, si non potuerint invenire quod quaerunt? Non enim ait, Laetetur cor invenientium; sed, quaerentium Dominum. Et tamen Dominum Deum inveniri posse dum quaeritur, testatur Isaias propheta, dum dicit: Quaerite Dominum, et mox ut inveneritis, invocate euias suas, et vir iniquus cogitationes suas . Si ergo quaesitus inveniri potest, cur dictum est, Quaerite faciem ejus semper? An et inventus forte quaerendus est? Sic enim sunt incomprehensibilia requirenda, ne se existimet nihil invenisse, qui quam sit incomprehensibile quod quaerebat, potuerit invenire. Cur ergo sic quaerit, si incomprehensible comprehendit esse quod quaerit, nisi quia cessandum non est, quamdiu in ipsa incomprehensibilium
Abbreviated transcription (Latin):
OLINTES IN REBIS quȩ factȩ sun
SADCOSNOSCENDUMEUM AGUO FACTESUÑ
exercere lectorem: iam ꝑuenimus ad eius
& quicquid aliud de anima rationali uel in¬
tellectuali dicipotest. qđ ꝑtineat ad eã
remque ł menis uocatur. ulanimus quo nomine non nulli auctores
lingue latine id qđ excellit in homine & ñ est inpeccore ab anima quȩ
inest a& peccorisuo quodã loquendi more distingunt. Supra hanc
ergonaturã si quȩrimus aliquid & uerũ quȩrimus: ds̃ est natura
scilic& ñertata sed creatrix. Quȩ utrũ sit trinitas. ñ solũ credentib
diuinȩ scripturȩ auctoritate. uerũ &iã intellegentib aliqͣ si possumꝰ¬
iã ratione demonstrare debemus. Cur aut si possumꝰ dixerim. resipsa
cũ quȩri disputando coeperit. melius indicabit. Ds quippe ipse quẽ¬
querimꝰ aduiuabit ut speronesit in fructuosus labor noster. &
intellegamus quem admodũ dictum sit in psalmo sco. I.¬
aetetur cor querentium dnm. quęrite dñm & confirmamini quȩrite

Expanded text:
olentes in rebus quae factae sunt ad cognoscendum eum a quo factae sunt, exercere lectorem, jam pervenimus ad ejus gentia, et quidquid aliud de anima rationali vel intellectuali dici potest, quod pertineat ad eam rem quae mens vocatur vel animus. Quo nomine nonnulli auctores linguae latinae, id quod excellit in homine, et non est in pecore, ab anima quae inest et pecori, suo quodam loquendi more distinguunt. Supra hanc ergo naturam, si quaerimus aliquid, et verum quaerimus, Deus est, natura scilicet non creata, sed creatrix. Quae utrum sit Trinitas, non solum credentibus, divinae Scripturae auctoritate; verum etiam intelligentibus, aliqua, si possumus, ratione jam demonstrare debemus. Cur autem, Si possumus dixerim, res ipsa cum quaeri disputando coeperit, melius indicabit. quaerimus adjuvabit, ut spero, ne sit infructuosus labor noster, et intelligamus quemadmodum dictum sit in Psalmo sacro: Laetetur cor quaerentium Dominum: quaerite Dominum, et confirmamini; quaerite
Abbreviated transcription (Latin):
amergo in ipsis rebus ȩternis incorporalib & in cõmutabilibus.
in quarũ ꝑfecta contẽplatione nob̾ beata quae ñnisi ȩterna est
uita ꝓmittitur. trinititẽ quȩ ds̃ est inquiramus Neq enim
diuinorum librorũ tantũ modo auctoritas cẽ dm̃ p̃dicat. sed om̃is
quȩ nos circumstat ad quãnos &iã ꝑtinemus. uniuersa ipsa rerum
natura ꝓclamat habere se p̃stantissimũ conditorem. qui nob m̃tem
rationẽq naturilẽ dedit. qua uiuenti a. ñ uiuentibus. sensu p̃dita ñ
sentientibus. intellegentia ñ intellegentibus. immortalia. mortalib
impotentib potentia. in iustis. iusti. speciosa deformib bonamalis:
in corruptibilia. corruptibilibus. immutabilia mutabilibus. inui¬
sibilia. iusibilib: in corporalia corporalib beati. miseris pftrenda
uideamus. Acꝑ hoc qm̃ reb creatis creatorẽ sine dubitatione p̃po¬
nimus oport& ut cũ & sume uiuere & cuncta sentire atq intelle¬

Expanded text:
am ergo in ipsis rebus aeternis, incorporalibus et incommutabilibus, in quarum perfecta contemplatione nobis beata, quae nonnisi aeterna est, vita promittitur, Trinitatem quae Deus est inquiramus. Neque enim divinorum Librorum tantummodo auctoritas esse Deum praedicat, sed omnis quae nos circumstat, ad quam nos etiam pertinemus, universa ipsa rerum natura proclamat, habere se praestantissimum Conditorem, qui nobis mentem rationemque naturalem dedit, qua viventia non viventibus, sensu praedita non sentientibus, intelligentia non intelligentibus, immortalia mortalibus, impotentibus potentia, injustis justa, speciosa deformibus, bona malis, incorruptibilia corruptibilibus, immutabilia mutabilibus, invisibilia visibilibus, incorporalia corporalibus, beata miseris praeferenda videamus. Ac per hoc quoniam rebus creatis Creatorem sine dubitatione praeponimus, oportet ut eum et summe vivere, et cuncta sentire atque intelli