comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
latio aut ut adfirmatio &negatio. Quorum discretiones in eo
libro quidedecem pracedicamentis scriptus ẽ commemoratae sun
Ab his hoc modo argumenta nas cuntur a contrariis siquaeratur
ansit uistutis propriũ laudari. dicamus minime. Qñmne uitii
Quaestio deproprio maxima propositio
Qñm contrariis contraria conueniunt. locus aboppositis id ẽ.
excontrario. Rursus sit in quaestione positum ansit propriũ
oculos habentium uidere. dicamus minime eosnamq quiui¬
dent alias &iam caecos eẽ contingit. Nam in quib: est habitus
in eisdem potest eẽ. priuatio & quod ẽ. propriũ non potest a sub¬
iefto discedere. & qñmuenient e caecitate uisus abscedit nonesse
propriumoculos habentium uidere conuincitur. Quaestio¬
Quaestio
de proprio propositio ubi priuatio adesse potest. habitus pro¬
priumnon ẽ. locus ab oppositis secundum habitum ac priua¬
tionem. Pursus sit inquaestione positum patrissit procrea

Expanded text:
latio; aut affirmatio et negatio. Quorum discretiones in eo latio; aut affirmatio et negatio. Quorum discretiones in eo libro qui de decem Praedicamentis scriptus est, commemoratae sunt; ab his hoc modo argumenta nascuntur. A contrariis si quaeratur, an sit virtutis proprium laudari, dicam minime: quoniam ne vitiiQuaestio de proprio. Maxima propositio: quoniam contrariis contraria conveniunt. Locus ab oppositis, id est ex contrario. Rursus sit in quaestione positum: An sit proprium oculos habentium videre, dicam minime: eos namque qui vident, alias etiam caecos esse contingit. Nam in quibus est habitus, in eisdem poterit esse privatio; et quod est proprium, non potest a subjecto discedere. Et quoniam veniente caecitate visus abscedit, non esse proprium oculos habentium videre convincitur. Quaestio de proprio. Propositio, ubi privatio adesse potest et habitus, proprium non est. Locus ab oppositis, secundum habitum ac privationem. Rursus sit in quaestione positum, an patris sit propriu
Abbreviated transcription (Latin):
uaestio definitione maxima propositio sud quodminus
Multȩ autem diuersitates locorum sunt abeo quod ess&
magis acminus argumenta ministrantiũ quos in expositioñ
topicorum aristotelis diligentius persecuti sumus
tem exproportione utsiquaeratur ansoste sint legendi in
ciuitatib magistratus dicamus minime quiane innauib:
quidem gubernator soste praceficitur. Estenim propositio
namut sese gubernator hab& ad nauem. Ita magistratus
adciuitatem . hic autem locus distat ab eo quo exsimilib
ducitur. Ibi enim unares quaecuilib& alii conparatur
In propostione uero non est similitudorerum sed quaedam habitudi
omparatio. Qua estio deaccedenti proportione quae inquaq re
euenit id in eius propostional euenire necesse ẽ locus a propor¬
tione exobpositis ueromultiplex locus ẽ. Quat tuorenim
sibi m& obponuntur modis. aut enimut contraria adiuerso
sese loco constituta respiciunt. aut priuatio & habitus aut re¬

Expanded text:
uaestio de definitione. Maxima propositio: Si id quod minus Multae autem diversitates locorum sunt, ab eo quod esse magis ac minus, argumenta ministrantium: quos in expositione Topicorum Aristotelis diligentius persecuti sumus. Item ex proportione: ut si quaeratur, an sorte sint legendi in civitatibus magistratus, dicamus minime: quia ne in navibus quidem gubernator sorte praeficitur: est enim proportio; nam ut sese habet gubernator ad navem, ita magistratus ad civitatem. Hic autem locus distat ab eo quod ex similibus ducitur. Ibi enim una res quae cuilibet et alii comparatur: in proportione vero non est similitudo rerum, sed quaedam habitudinis comparatio. Quaestio de accidenti proportione. Quod in quaque re evenit, id in ejus proportionali evenire necesse est. Locus a proportione. Ex oppositis vero multiplex locus est. Quatuor enim sibimet opponuntur modis: aut enim ut contraria adverso sese loco constituta respiciunt; aut ut privatio, et habitus; aut re
Abbreviated transcription (Latin):
tellegitur quod quia ꝑratio cinationẽ & quadam syllogis mi
consequentia uestigatur ratiocinatiuus uel syllogismusdicitꝰ.¬
e Quinto cum sermo scriptus .ẽ cuius non facile uis aut natura
clarescatnisidefinitione de testa sit. hic uocatur finis inscripto
quo somnis a sedifferr& non .ẽ. nr̃i operis uerum r&horici
demonstrare : haec enim speculanda doctis non rudib discenda¬
proponimus quamuis deeorum differentia in topicorum
commentis pertransitum disseruerimus. earum autem
constitutionem quae pra&er scriptum in ipsarumrerum con¬
tentione sunt positae ita differentiae segrogantur. ut rerũ
quoq ipsarum natura diuisa .ẽ. in omnienim r& horica
quaestione dubit&ur. ansit. quid sit quale sit & propt̃
haec aniure uelmore possit exercere iudicium.
Eed si factum uel resquas intenditur ab aduersario negatur
Oquaestio ẽ utrum sit eaq coniesturalis qua estio nom inatur

Expanded text:
telligitur; quod quia per ratiocinationem et quamdam syllogismi telligitur; quod quia per ratiocinationem et quamdam syllogismi consequentiam vestigatur, ratiocinativus vel syllogismus dicitur. Quinto, cum sermo scriptus est, cujus non facile vis ac natura clarescat, nisi definitione detecta sit; hic vocatur finis in scripto; quos omnes a se differre, non est nostri operisve rhetorici demonstrare. Haec autem speculanda doctis, non rudibproponimus, quamvis de eorum differentia in Topicorum commentis per transitum disseruimus. Earum autem constitutionum quae praeter scriptum in ipsarum rerum contentione sunt positae, ita differentiae segregantur, ut rerum quoque ipsarum natura diversa est. In omni enim rhetorica quaestione dubitatur an sit, quid sit, quale sit, et praeter haec, an iure vel more possit exerceri iudicium. Sed si factum vel res quae intenditur, ab adversario negetur, quaestio est utrum sit, ea coniecturalis constitutio nominatur.
Abbreviated transcription (Latin):
rum & tibiarũ aut pulsu sicut incrtharis & trmpanis & quib¬
lib& aliis quae percutiendo canora sunt. sed siue seitahabeat
quod uarro r&ulit siue nonita nos tamen propter superstici¬
onem profanorum nondebemus musicã fugere. siquid inde
utile ad intellegendas scãs scripturas potuerimus rapere
Nec ad illorum theatricas nugas conuesti. sialiquid decitha¬
ris &deorganis qđ ad spiritalia capienda ueleat disputemus
neq enim&litteras discere non debuimꝰ qr e arũ dm̃dicunt eẽ
mercuriũ. aut quia iustitiae uistutiq templa dedicarunt.¬
& quae corde gestanda s̃ in lapidib ad orare maluerunt : ꝓp¬
terea nob̵ iustitia uistusq fugienda ẽ: immo uero quisquis
inuenerit.

Expanded text:
rum et tibiarum, aut pulsu, sicut in citharis et tympanis et quiburum et tibiarum, aut pulsu, sicut in citharis et tympanis et quibuslibet aliis quae percutiendo canora sunt. Sed siue ita se habeat quod Varro rettulit, siue non ita, nos tamen non propter superstitionem profanorum debemus musicam fugere, si quid inde utile ad intellegendas sanctas scripturas rapere potuerimus, nec ad illorum theatricas nugas conuerti, si aliquid de citharis et de organis, quod ad spiritalia capienda ualeat, disputemus. neque enim et litteras discere non debuimus, quia earum deum dicunt esse Mercurium, aut quia Iustitiae Virtutique templa dedicauerunt et quae corde gestanda sunt in lapidibus adorare maluerunt, propterea nobis iustitia uirtusque fugienda est. immo uero quisquis inuenerit
Abbreviated transcription (Latin):
uamuis enim seobiestent mentis aspestui quasi corpusculorum quae¬
damsimulacra cumsenariinumeri compositio uel ordouel pasti
tio cogitatur tamen ualidior & prae potentior desuper rationoneis
annuit interiusq uimnumeri contu&ur. perquem contuitũ fident̃
dicit id quoddicitur unũ innumeris innullas pastes diuidiposse. nulla
transire quae secundum senariũ numerum fabricata sunt quam
efficiposso at senarius numerus non suis pastib compleatur
qua obrem nom possumus dicere propterea senarium numerũ
eẽ ꝑfectum quia sex dieb fecitds omnia opera sua. sed propterea
dm̃ sex dieb: perfecisse opera sua quia senarius numerus ꝑfec¬
tus .ẽ itaq &iam sistanones sent perfestus ille. e&. nisiaut̃ ille
ꝑfectus e&̃ ista scđm eum perfestanonessent.
acile ẽ anim aduestere omnem sonum quae materies catilena¬
rum triformem esse naturam autenim uoce editur sicut
eorum .ẽ qui faucib sine organo canunt aut flatu sicut tuba¬

Expanded text:
uamvis enim se objectent mentis aspectui quasi corpusculorum quaedam simulacra, cum senarii numeri comptio cogitatur, tamen ualidior et praepotentior desuper ratio non eis adnuit interiusque uim numeri contuetur: per quem contuitum fidenter dicit id, quod dicitur unum in numeris, in nullas partes diuidi posse, nulla transire, quae secundum senarium numerum fabricata sunt, quam effici posse, ut senarius nQuamobrem non possumus dicere propterea senarium numerum esse perfectum quod sex diebus perfecit Deus omnia opera sua, sed propterea Deum sex diebus perfecisse opera sua, quia senarius numerus perfectus est. Itaque etiam si ista non essent, perfectus ille esset; nisi autem ille perfectus esset, ista secundum eum perfecta non essent.facile erat animaduertere omnem sonum, quae materies cantilenarum est, triformem esse natura. aut enim uoce editur, sicuti eorum est qui faucibus sine organo canunt, aut flatu, sicut tuba
Abbreviated transcription (Latin):
italia uenienscuidictum .ẽ. uoce fauoni
uic dextram tangit dictus lips attide lingua
a fricus hinc propria ueniens regione uocatur
Attuchore fremens tephrri depaste sinistra
argostemquȩ grai uocitant cognomine prisco

Expanded text:
Italia nomen cui fixum est uoce Fauoni. Italia nomen cui fixum est uoce Fauoni. Huic dextram tangit dictus Lips Atthide lingua; Africus hinc propria ueniens regione uocatur. At tu, Core, fremis Zephyri de parte sinistra; Argesten Grai uocitant cognomine prisco
Abbreviated transcription (Latin):
Quattuor a quadro consurgunt limite uenti
Huic quoque sex gemini dextra leuaq: iugantur
Atqueitabisseno circumdant flamine mundum
Primus a pasthias arcto ospirat ab axe
Huicnr̃a nomen lingua est septentrio fictum
ircius hincdextrogelidus circm tonat antro
thrascian grȩci propria dixere loquẽ la
Huic leuus boreas glacial turbine mugit
frigidus hinc aquilo nr̃is uocitatur inoris
At subsolanus medio flatrestus ab ostu
graecus ephelioten aptoquem nomine signat
uic uulturnus ad ẽ. dextra qui parte leuatus
attica caecian graisquem littera signat
N ubifero flatula euũ latus inrigat euras
Doridaquẽ simili designat nomine lingua
tnothus emedio solis dat flumina cursu
austrorite uocant quia nubila flatib: haurit
Furo nothus cuidexter ad .ẽ. quem nominem ixto
euraustrumlatia dixerunt uoce latini.
ibo nothus la euam calidis at taminat auris
aestib: in mensis ardens austro africus hic est
bcessumsolis ⁊ephrrituba florea seruat.

Expanded text:
Quattuor a quadro consurgunt limite uenti, Hos circum gemini dextra laeuaque iugantur Atque ita bis seno circumdant flamine mundum. Primus Aparctias Arctoo spirat ab axe: Huic nostra nomen lingua est Septentrio fictum. Circius hinc dextro gelidus circumtonat antro; Thrascian Graeci propria dixere loquella. Huic laeuus Boreas glaciali turbine mugit; Frigidus hic Aquilo nostris uocitatur in oris. At Subsolanus medio flat rectus ab ortu; Graecus Aphelioten apto quem nomine signat. Huic Vulturnus adest, dextra qui parte leuatur; Attica Caecian Grais quem littera signat. Nubifero flatu laeuum latus inrigat Eurus, Dorica quem simili designat nomine lingua. At Notus e medio solis dat flamina cursu: Austrum rite uocant, quia nubila flatibus haurit. Euronotus cui dexter adest, quem nomine mixto Euroaustrum Latia dixerunt uoce Latini. Libonotus laeuam calidis attaminat auris; Aestibus inmensis ardens Austroafricus hic est. Abscessum solis Zephyri tuba florea seruat,
Abbreviated transcription (Latin):
lo sophiaut̃ quiuo cantur siqua forte uera & fide i nr̃ae ad commodata
dixer̃ maxime platonic inon solum formidanda non sunt sed abeis
&iamtamquam ab in iustis possessorib: in usum nr̃muindicanda
& illenumerus aedificationis templi qui commemoratur in euangelio
quidmusicum sonat numerum quippe &musicam plerisq
locis inscĩs scripturis honorabilter posita inuenimus

Expanded text:
losophi autem qui uocantur si qua forte uera et fidei nostrae accommodata losophi autem qui uocantur si qua forte uera et fidei nostrae accommodata dixerunt, maxime Platonici, non solum formidanda non sunt, sed ab eis etiam tamquam ab iniustis possessoribus in usum nostrum uindicanda ille numerus aedificationis templi, qui commemoratur in euangelio,ndutum. et numerum quippe et musica plerisque locis in sacris scripturis honorabiliter posita inuenimus
Abbreviated transcription (Latin):
amueronu meri disciplina cuilib& tardissimoclarum . ẽ qđ nonsit
ab hominib instituta sed potius indagata &inuenta Non enim
sicut prima syllaba italiae quam breuem pronuntia uerunt
u&eres. uoluit uirgilius & longafacta ẽ. ita quisquam
potest efficere cum uoluerit. ut terrena aut non sint nouẽ
aut non possint efficere quadratam figuram aut non adter¬
narium numerum tripla sint ad senarium sesqua. ad nullũ
dupla quia intellegibiles numeri semissem non habent
s iue ergo inse ipsos considerentur siue ad sigurarum aut ad
sonorum aliorumue motionum leges numeri adhibeantur
in commutabiles regulas habent Neq ullomodo ab homi¬
nib institutas sed ingeniosorum sagacitate compestas. potest¬
&iam denumeris fieriuteorum tantũ modonumerorum exposita
ratio conscribatꝰ quos diuina scriptura meminit quorũ aliquitd
aut omnia iam foste facta sunt sicut multa quae abonis doctisq
xp̃ianis elaborata & conscripta non arbi trabamur inueninius phi¬

Expanded text:
am vero numeri disciplina cuilibet tardissimo clarum est, quod non sit ab hominibus instituta, sed potius indagata et inventa. Non enim sicut primam syllabam Italiae quam brevem pronuntiaverunt veteres, voluit Virgilius et longa facta est, ita quisquam potest efficere cum voluerit, ut ter terna aut non sint novem, aut non possint efficere quadratam figuram, aut non ad ternarium numerum tripla sint, ad senarium sescupla, ad nullum dupla, quia intelligibiles numeri semissem non habent. Sive ergo in seipsis considerentur, sive ad figurarum, aut ad sonorum aliorum vel motionum leges numeri adhibeantur, incommutabiles regulas habent, neque ullo modo ab hominibus institutas, sed ingeniosorum sagacitate compertas. Quaeiam de numeris fieri, ut eorum tantummodo numerorum exposita ratio conscribatur, quos divina Scriptura meminit. Quorum aliqua aut omnia forte jam facta sunt, sicut multa quae a bonis doctisque christianis elaborata atque conscripta non arbitrabamur, invenimus
Abbreviated transcription (Latin):
Inderationumeri contemnenda non .ẽ quae inmultis scãrũ
scripturarum locis quam magni existimanda sit luc& diligen¬
ter intuentib nec frustra inlaudib dĩdictum .ẽ. omnia
in mensura &numero & pondere disposuisti.¬
tauero suis quisq numerus ꝓpri&atib terminatur ut nullus
eorũ par eẽ cuiq alteripossit ergo & dispares interse atq
diuersi sunt & singuliquiq diuersi sunt : & ingub: quiq:
finiti sunt & omnes infiniti sunt Nec audebunt isti contemnere
numeros & eosdicere ad scientiã dĩ non pertinere. apud quos
platodm̃ magna austoritate commendat mundum numeris
fabricantem & apudnos dedõ proph&a dicit. qui profert
numero sescłm & saluator in euangeliocapilliinquit ur̃ i numen

Expanded text:
nde ratio numeri contemnenda non est, quae in multis sanctarum Scripturarum locis quam magni existimanda sit, lucet diligenter intuentibus. Nec frustra in laudibus Dei dictum est: Omnia in mensura et numero et pondere disposuistivero suis quisque numerus proprietatibus terminatur, ut nullus eorum par esse cuiquam alteri possit. Ergo et dispares inter se atque diversi sunt, et singuli quique diversi sunt, et singuli quique finiti sunt, et omnes infiniti sunt. Nec audebunt isti contemnere numeros, et eos ad scientiam Dei non pertinere, apud quos Plato Deum magna auctoritate commendat mundum numeris fabricantem. Et apud nos Propheta de Deo dicit: Qui profert numerose saeculum. Et Salvator in Evangelio: Capilli, inquit, vestri omn
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ &numquam non esse. Quisq: ergo istanesciens non dico
de sum moillo dõ quiscitur melus nesciendo sed deanima ipsa
sua quaerere ac disputare uoluerit tantum errabit quantũ
errariplurimum potest. facilus autemista cognos c& quinu¬
meros simplices atq intellegibiles conp̃henderit. Porroistos
comprehendit qui & ingenio ualens & prilegio a&atis aut cuius¬
hb& felicitatis otiosus & studio uehementer incensus memo¬
ractum disciplinaru mordinem quantum satis .ẽ. fuerit ꝑse¬
cuitus hoc dicoplanius atq breuius adistarum rerum¬
cognitionẽ neminẽ ad spirare debere sine illa quasi
dupliciscientia qua sibonae disputationis potentia eq n
numerorum siquis &iam hoc plurimum putat solus
numero soptime nouerit aut solam dialesticam. hunc¬
igitur ordinem tenens anima iamphilosophiae tradita
primose ipsam inspicit &cuiiam illa eruditio persuas it
aut suam aut se ipsam eẽ rationẽ in ratione aut̃ anihl eẽ

Expanded text:
esse et numquam non esse, quisquis ergo ista nesciens, non dico esse et numquam non esse, quisquis ergo ista nesciens, non dico de summo illo deo. qui scitur melius nesciendo, sed de anima ipsa sua quaerere ac disputare uoluerit, tantum errabit, quantum errari plurimum potest. facili?.. autem ista cognoscet. qui numeros simplices atque intellegibiles conprehenderit; porro istos conprehendet, qui et ingenio ualens et priuilegio aetatis aut cuiuslibet felicitatis otiosus et studio uehementer incensus memoratum disciplinarum ordinem, quantum satis est, fuerit persecutuscognitionem neminem adspirare debere sine illa quasi duplici scientia bonae disputationis potentiaeque numerorum. si quis etiam hoc plurimum putat, solos numeros optime nouerit aut solam dialecticam. igitur ordinem tenens anima iam philosophiae tradita primo se ipsam inspicit et, cui iam illa eruditio persuasit aut suam aut se ipsam esse rationem, in ratione autem aut nihil esse
Abbreviated transcription (Latin):
potius atq uestigia recolebat . hic semultum erexit multũq
proce sumpsit ausa ẽ immostalem animã conprobare
Tracstauit omnia diligenter praecepit prorsus seplurimũ
posse & quicquid poss& numeris posse. mouit eam quoddã
miraculum & suspicarica epit seipsam fostasse numerum
esse eumipsum quocuntanumerantur. aut siid . Non
ess& ibi tamen eum eẽ quo peruenire satager&. quisquis¬
uel adhuc seruus cupiditatum & in hians reb. pereuntib
ueliamista fugiens casteq uiuens nesciens tamem quid sit
nihil quid in formis materia quid formatum exanime . quid
corpus quid species incorpere . quid locus. quid tẽpus quid
in loco quid intẽpore. quid motus secundũ locũ quid motus
non scđm locum quid stabilis motus quidsit aeuum. quid sit
nec in loco esse nec nusquam quid sit proceter tempus & sem¬
per quid sit & nusduam ẽe &nusquam non esse anumquam

Expanded text:
potius atque uestigia recolebat. hic se multum erexit multumque potius atque uestigia recolebat. hic se multum erexit multumque praesumpsit, ausa est inmortalem animam conprobare. tractauit omnia diligenter, percepit prorsus se plurimum posse et quidquid posset numeris posse. mouit eam quoddam miraculum et suspicari coepit se ipsam fortasse numerum esse eum ipsum, quo cuncta numerarentur, aut si id non esset, ibi tamen eum esse, quo peruenire satageret. hunc uuel adhuc seruus cupiditatum et inhians rebus pereuntibus uel iam ista fugiens casteque uiuens, nesciens tamen, quid sit nihil, quid informis materia, quid formatum exanime, quid corpus, quid exanime in corpore, quid locus, quid tempus, quid in loco, quid in tempore, quid motus secundum locum, quid motus non secundum locum, quid stabilis motus, quid sit aeuum, quid sit nec in loco esse nec nusquam, quid sit praeter tempus et semper, quid sit et nusquam esse et nusquam non esse et numquam
Abbreviated transcription (Latin):
nib: numeros. quaesiuitq ipsa secum utrum tibi talis linea
talisq rotunditas uel quae lib& alia forma & figura e&̃
qualem intellegentia contin& longe d&eriorem inuenit &
nulla expaste quoduiderent oculicum eo quod mens cerner&
conparandum hoc quoq distincta & disposita indisciplinam
redigit appellauitq geom&ricã . motus eam caelimultũ moue¬
bat & ad sediligenter considerandum inuitabã &iam ibi per
constantissimas temporum uices perastrorũ ratos definitosq
cursus per inter uallorũ spatia moderata intellexit nihil
aliud quam illam dimensionem numerosq dominari. quae
similiter definiendo ac secernendo in ordinem nestens astro¬
logiam genuit magnũ relegiosis argumentum tormentum
curiosis In his igitur omnib: disciplinis occurrebant ei õnia
numerosa quae tamen in illis dimensionib: manifestius
eminebant quas in seipsa cogitando atq uoluendo in tuebat᷑
uerissimas. In his autem quae sentiuntur umbras earum

Expanded text:
nibus numeros quaesiuitque ipsa secum, utrum ibi talis linea talisque rotunditas uel quaelibet alia forma et figura esset, qualem intellegentia contineret. longe deteriorem inuenit et nulla ex parte, quod uiderent oculi, cum eo, quod mens cerneret, conparandum. haec quoque distincta et disposita in disciplinam redegit appellauitque geometricam. motus eam caeli multum mouebat et ad se diligenter considerandum inuitabat. etiam ibi per constantissimas temporum uices, per astrorum ratos definitosque cursus, per interuallorum spatia moderata intellexit nihil aliud quam illam dimensionem numerosque dominari, quae similiter definiendo ac secernendo in ordinem nectens astrologiam genuit, magnum religiosis argumentum tormentumque curiosis. In his igitur omnibus disciplinis occurrebant ei omnia numerosa, quae tamen in illis dimensionibus manifestius eminebant, quas in se ipsa cogitando atque uoluendo intuebatur uerissimas, in his autem, quae sentiuntur, umbras earum
Abbreviated transcription (Latin):
sed quidillud sit adhibitis definitionibus approbamus
Qualitas ẽ cum qualis ressit quaeritur & quiade .ui. & genere negotii
controuersiaẽ constitutio generalis uocatur.
npatua quo tempore qualege quo crimine qua poenao porteat¬
Trans lationiadicitur constitutio quod acciotranslationis et
commutationis indigere uid&ur¬
Iuridicialis ẽ in qua ae qui & restinatura & praemii & poenae
ratio quaeritur. ⁊
Negotialis ẽ inqua quo diuris ex ciuilimore & aequitate sit consi¬
deratur
Absoluta assũptiua

Expanded text:
sed quid illud sit, adhibitis definitionibus, approbatur. Qualitas est, dum qualis sit res quaeritur; et quia de vi et genere negotii controversia agitur, constitutio generalis appellatur. , quo tempore, qua lege, quo crimine, qua poena oporteaTranslativa constitutio dicitur, quod actio translationis et commutationis indigere videJuridicialis est, in qua aequi et recti natura, et praemii aut poenae ratio quNegotialis est in qua quid iuris ex ciuili more et aequitate sit consideratur. Absoluta est qua
Abbreviated transcription (Latin):
sed sint alii nobis numeri eandem conditione propositi .XXI.
& viiii. ut & quales hisint inuestientur cum sibim & fueriNT
inuicem comparati. Rursum auferodemaiore minoris
numeri quantitatem id est .viiii. de xxi. relinquuntur .xii.
ex hisrursumdemo .vIiii. reliquisunt .iii. quisi exnouena¬
rio d&rahuntur senarius relinquitur. quib: item siquis
ternarium demat .iii. relinquuntur. dequib .iii.
d&rahinequeunt atq hic est sibi ipse aequalis

Expanded text:
Sed sint alii numeri nobis eadem conditione propositi, id est 21 et 9, ut quales hi sint investigentur cum sibimet fuerint invicem comparati. Rursus aufero de majore minoris numeri quantitatem, id est 9 de 21, relinquentur 12. Ex his rursus demo 9, supersunt 3. Qui si ex novenario retrahantur, senarius relinquetur. Quibus item si quis ternarium demat, 3 relinquentur, de quibus tres detrahi nequeunt, atque hic est sibi ipsi aequalis
Abbreviated transcription (Latin):
disciplina quaed enumeris loquitur quiadaliquidsunt his qui
inueniuntur insonis ut duplum triplum quad ruplum
RITHMICA
METRICA
Armonica ẽ scientia musi caquaedecernit in sonis acutum & grauẽ
Rithmicaẽ quaere quirit in concursione uerborum utrum
benesonus anmale cohereat¬
II M&ricaẽ quaemensuras diuersorum marorum probabiratioñ
cognoscit ut uerbi gratia heroicon iambicon. heleia con. & ca&era
INSTRUMENT ORŨ MUSICORŨ GENERAS TRIA.
PERCUSSIONABILES
TENSIDILES
INFLATILES
APercussion alia sunt acitabula aenea &argentea uel alia quae
m& allicorigore percussa red dunt cums uauitate tinnitum
ensibilia sunt chordarum fila subaste religata quȩ ad modũ
plestro percussamulcent aurium delestabilit̃ sensum in quib:
sunt species cithararum diuers a rum
nflatilia sunt quaespũreflante compl&a insonum uocis ani¬
manter ut sunt tubae. calami organa pandrria &ca&era

Expanded text:
disciplina quae de numeris loquitur, qui ad aliquid sunt his qui disciplina quae de numeris loquitur, qui ad aliquid sunt his qui inueniuntur in sonis, ut duplum, triplum, quadruplum,rithmica – metrica. Armonica est scientia musica quae decernit in sonis acutum et grauem. Rithmica est quae requirit incursionem uerborum, utrum bene sonus an male cohaereat. Metrica est quae mensuram diuersorum metrorum probabili ratione cognoscit, ut uerbi gratia heroicon, iambicon, heleiacon, et cetera. Instrumentorum musicorum genera sunt tria: percussionalia – tensibilia – inflatilia. Percussionalia sunt acitabula aenea et argentea, uel alia quae metallico rigore percussa reddunt cum suauitate tinnitum. Tensibilia sunt cordarum fila sub arte religata, quae ammoto plectro percussa mulcient aurium delectabiliter sensum, in quibus sunt species cythararum diuersarum. Inflatilia sunt quae spiritu reflante completa in sonum uocis animantur, ut sunt tubae, calami, organa, pandoria et cetera
Abbreviated transcription (Latin):
ab eo regulis seruiamus. Quid quid enim loquimur uel in¬
trinsecus uenarum pulsib: commouemur permusicosrithmos
armonia e uistutib probatur. eẽ sociatum. Musica quippe
est scientia benemodulandi. Quod sinos bona conuersatione
trastamus talidisciplinae probamur. eẽ sociati: quando uero
in iquitates gerimus musicam non habemus: caelum quoq
& terrã uel omnia quae in eis dispensatione superna peragunt᷑
non sunt sine musica disciplina. quã phrtagoras hunc mundũ
permusicam conditum & gubernariposse testatur: in ipsa quoq
religione ualde permixta ẽ. ut decalogideca cordus tinnitus
citharae trmpana. organi melodia. cimbalarum sonus
ipsum quoq psalterium ad instar instrumentimus ici nominatũ
non dubium ẽ Eoquod in ipso contineatur caelestium uistutũ
suauisnimis & gratamodulatio. Nunc demusicaepastibus
sicut ẽ amaiorib traditum disseramus. : Musi cascientia ẽ

Expanded text:
ab eo regulis seruiamus. Quicquid enim loquimur uel inab eo regulis seruiamus. Quicquid enim loquimur uel intrinsecus uenarum pulsibus commouemur, per musicos rithmos armoniae uirtutibus probatur esse sociatum. Musica quippe est scientia bene modulandi; quod si nos bona conuersatione tractemus, tali disciplinae probamur semper esse sociati. Quando uero iniquitates gerimus, musicam non habemus. Caelum quoque et terra, uel omnia quae in eis dispensatione superna peraguntur, non sunt sine musica disciplina; nam Pythagoras hunc mundum per musicam conditum et gubernari posse testatur. In ipsa quoque religione ualde permixta est, ut sunt Decalogi decacordus, tinnitus cytharae, tympana, organi melodia, cymbalorum sonus. Ipsum quoque Psalterium ad instar instrumenti musici nominatum esse non dubium est, eo quod in ipso contineatur caelestium uirtutum suauis nimis et grata modulatio. Nunc de musicae partibus, sicut est a maioribus traditum, prosequamur. Musica scientia est
Abbreviated transcription (Latin):
unc ueniamus ad musicam quae ipso Nomine & propria
uis tute suauis ẽ : gaudentius quidam demusica scribens
exmalleorum sonitu & cordarum extensione percussa
quamamicus noster uirdi sestissimus mutianus
transtulit in latinum ut ingenium eius ad sumptio peris
qualitas indicar&
Clemens uero alexandrinus prbt in libro
quem contra paganos ed ed it musi cam exmusis dicit sumpsisse
principium musasq ipsas quade causa inuentae fuerint diliger¬
taesunt id est aquaerendo quod peripsas sicut antiqui uoluer
uis carminum & uocis modulatio quae r&ur: inuenimus &iam
censorinum qui ad quintum cerellium scripit denatalis eius die
ubi demus ica disciplina uel de alia paste mathesis non negle¬
genda disserunt qñm̃ utiliter legitur ut resipsȩ pen& rabilib
animae frequentimeditatione condantur. Musicaergo
disciplinaperomñs actus uitae Nrãe hac ratione diffunditur
Primum sicreatoris mandata faciamus & puris mentib statutis

Expanded text:
unc ueniamus ad musicam, quae ipso nomine et propria uirtute suauis est. V. DE MVSICA Gaudentius quidam, de musica scribens, ex malleorum sonitu et chordarum extensione percussa. Quam amicus noster vir disertissimus Mutianus transtulit in Latinum, ut ingenium ejus assumpti operis qualitas indicaret. Clemens vero Alexandrinus presbyter in libro quem contra paganos edidit, musicam ex musis dicit sumpsisse principium; musasque ipsas, qua de causa inventae fuerint, diligenενεῖν, id est a quaerendo, quod per ipsas, sicut antiqui voluerunt, vis carminum et vocis modulatio quaereretur. Invenimus etiam Censorinum, qui ad Q. Cerellium scripubi de musica disciplina uel de alia parte mathesis non neglegenda disseruit; quoniam utiliter legitur, ut res ipsae penetralibus animae frequenti meditatione condantur. Musica ergo disciplina per omnes actus uitae nostrae hac ratione diffunditur; primum, si Creatoris mandata faciamus et puris mentibus statutis
Abbreviated transcription (Latin):
qua estio ẽquae est temporalis sicut cumquae sunt perordines
temporum acta narrantur¬
Nuncadartis r&horicae diuisiones definitiones que ueniamus. quaesicut
extensaatq: copiosa est. ita a multis & claris scriptoribu strrstata dila:¬

Expanded text:
quaestio est, quae est temporalis; sicut cum quae sunt per ordines quaestio est, quae est temporalis; sicut cum quae sunt per ordines temporum acta, narranturNunc ad artis rhetoricae diuisiones definitionesque ueniamus; quae sicut extensa atque copiosa est, ita a multis et claris scriptoribus tractata dila
Abbreviated transcription (Latin):
Quoniamsententias uerba figurascolores. quae sunt occulcio¬
res qua estiones ingeniocura exercitatione.
oniectura omnis autdereẽ autdeanimõutriusq tria tempora
sunt pra&eritum pracesen futurum.
Dere & generales qua estiones sunt & definitae. idest
& quae non continentur ꝑ sonis & quae continentur.
Deanimo quaerinon potest nis iubi personaẽ & defactocumdereagit᷑
aut quid fastum sit indubiumuenit aut quid fiat. aut quid futurũ
Amphiboliae speciessunt innumerabile s ad eo ut philoso pbiquidã
putent nullumes se uerbum quod non plura signific& genera am
modum pauca autenim uocibus singulis acceditꝑ OMVNVNIAAEC̃
aut coniunctis perambiguam constructionem.
Uitio saoratio fit cuminter duo nomina medium uerbum ponitur
oppositiones & sicontraria e non sint sed dissimiles uerum tamen
si suam figuram seruant sunt nihilhominus antith&a: Naturalis

Expanded text:
quoniam sententiae, verba, figurae, coloresque sunt occultioquoniam sententiae, verba, figurae, coloresque sunt occultiores quaestiones ingenio, cura, exercitatione. Conjectura omnis, aut de re est, aut de animo. Utriusque tria tempora sunt, praeteritum, praesens, et futurum. De re et generales quaestiones sunt, et definitae; id est, et quae non continentur personis, et quae continentur. De animo quaeri non potest, nisi ubi persona est; et de facto, cum de re agitur, aut quid factum sit in dubium venit, aut quid fiat, aut quid futurum Amphibologiae species sunt innumerabiles, adeo ut philosophi quidam putent nullum esse verbum quod non plura significet genera, aut admodum pauca; aut enim vocibus singulis accidi per ὁμωνυμίαν, aut conjunctis per ambiguam constructionem. Vitiosa oratio fit, cum inter duo nomina medium verbum ponitur. Oppositiones etsi contrariae non sint, sed dissimiles, verumtamen si suam figuram servant, sunt nihilominus antitheta. Naturalis
Abbreviated transcription (Latin):
minus ualebant turba moueant. Itata menutbreuitereorũ
capita cursimque tangantur. Sed tunc fit ubi multae causae
uocant hoc est quasimores & affectus concitatos. & tiae uc.
quidemaffestus concitatos it̃e ũc ueromites atq compositos : In
illis uehementes motus in his lenes : & ñXe ũc. quidemim pe¬
rat. Ne ũc persua d& his adperturbationemillis adbeni¬
uolentiam praeualent & est naeoc̃ temporale : it eoc
uero per p&uum utraq ex eademnatura. sed illud maius
hocminus ut amor Tne oc : caritas NeΟC  NNΘΟC con¬
citat : ne oc sedat
Naduersos plus ual& inuidia quam conuitium quia inuidia ad¬
uersarios conuitiũ nosinuisos facit : Nã sunt quaedã quaesi ab in¬
prudentib: excidan stulta sunt cũ simula musuenusta creduidur:
Ronus altercator uitioira cundiae careat: Nullus enim rationi
magis obstat affectus & festextracaus amplerumq & deformia
incitat

Expanded text:
minus valebant, turba moveantur, ita tamen ut breviter eorum minus valebant, turba moveantur, ita tamen ut breviter eorum capita cursimque tangantur. Sed tunc fit ubi multae causae vocant, hoc est, quasi mores et affectus 563 concitatos; et πάθος quidem affectus concitatos; ἦθος vero mites atque compositos; in illis vehementes motus, in his lenes: et πάθος quidem imperat, ἦθος persuadet; hi ad perturbationem, illi ad benevolentiam praevalent. Et est πάθος temporale, ἦθος vero perpetuum; utraque ex eadem natura; sed illud majus, hoc minus, ut amor πάθος, charitas ἦθος; πάθος concitat, ἦθος sedat. In adversos plus valet invidia quam convicium, quia invidia adversarios, convicium nos invisos facit. Nam sunt quaedam quae si ab imprudentibus excidant, stulta sunt; cum simulamus, venusta creduntur. Bonus altercator vitio iracundiae careat; nullus enim rationi magis obstat affectus, et fert extra causam plerumque, et deformia incitatur;
Abbreviated transcription (Latin):
qui putantur nihil aliudiũ dicasse quamidsignum esse ꝑnitio¬
sissimae mentismultisq malo futurae si adoleuis s&
Credibilium tria sunt genera unum finissimum quia fere accedit
ut liberosa parentibus a mari : alterum uelut propensius eũ
qui recte ualeat in crastinum peruenturum : Tertium tantũ
non repugnansabeo indomo furtum factum quidomi fuit.
partes sunt praecedens coniuctum in sequens: si agimus nr̃a
confirmanda sunt priustum ea quae nostrisopponuntur
re futanda si respondemus saepiu sincipiendum arefutatio¬
onclusio quae peroratio dicitur duplicem hab& rationem ponit᷑
enim aut in rebus autin affectibus rerum : rep&itio & congrega¬
tio quae grece. AΝΛΚΕΦΛΛΜΩCΙC dicitur a quibusdamlati¬
norumrenumeratiodicitur . & memoriam auditoris reficit & to¬
tamsimulcausam ponit ante oculos ut &iam siper singulos

Expanded text:
qui putantur nihil aliud judicasse, quam id signum esse pernicioqui putantur nihil aliud judicasse, quam id signum esse perniciosissimae mentis, multisque malo futurae si adolevisset. De credibilibus. Credibilium tria sunt genera: unum firmissimum, quia fere semper accidit, ut, liberos a parentibus amari. Alterum velut propensius, eum qui recte valeat, in crastinum perventurum. Tertium tantum non repugnans, ab eo in domo furtum factum, qui domui fuipartes sunt, praecedens, conjunctum, insequens. Si agimus, nostra confirmanda sunt prius; tum ea quae nostris opponuntur refutanda. Si respondemus, saepius incipiendum a refutatioa. De conclusione. Conclusio, quae peroratio dicitur, duplicem habet rationem: ponitur enim aut in rebus, aut in affectibus rerum, repetitio et congregatio, quae Graece ἀνακεφαλαίωσις dicitur, a quibusdam Latinorum renumeratio dicitur, et memoriam auditoris reficit, et totam simul causam ponit ante oculos; ut etiam si per singulos
Abbreviated transcription (Latin):
Multassaepe inuna causa eẽ na metiones. Non semper eo ordine
narrandum quores gestaẽ : Epidigisis fit adaugmentum
uel inuidia e uel miserationis uel in aduersis
si aliena in fam&ur. & hȩccum suis accedentibus ponitur.
Tinis narrationis fit cum eo ꝑducitur expositio unde qua estic oriat᷑
parumre proposita quid dam interseritur delectationis utili¬
tatisu egratia : sed hae sunt plures quae pertotam causam
uarios excursus habent ut laus hominum locorumq ut de¬
scriptio regionum ex positio quarundã rerum gestarum
uel &iam fabulo sarum. sed in dignatiomiseratio inuidia con¬
uitium excusatio conoiliatiomaledictorum refutatio & simi¬
lia. omnisamplificatiominutio omnis affectus genusde
luxuria de auaritia religione o fficuis cum sui sargumentissull¬
iecta similium rerum qui a coherent egredinonuidentur.
rȩo pagitae damnauerunt puerum cornicumoculo seruentẽ

Expanded text:
Multae saepe in una causa sunt narrationes. Non semper eo ordine Multae saepe in una causa sunt narrationes. Non semper eo ordine narrandum, quo res gesta est. Ἐπιδιήγησις fit ad augmentum vel invidiae, vel miserationis, vel in adversis. si aliena, infametur. Et haec cum suis accidentibus ponitur. Finis narrationis fit, cum eo perducitur expositio, unde quaestio oriatur.parum re proposita, quiddam interseritur delectationis utilitatisve gratia. Sed hae sunt plures, quae per totam causam varios excursus habent: ut laus hominum locorumque, ut descriptio regionum, expositio quarumdam rerum gestarum, vel etiam fabulosarum. Sed indignatio, miseratio, invidia, convicium, excusatio, conciliatio, maledictorum refutatio, et similia: omnis amplificatio, minutio, omnis affectus, genus de luxuria, de avaritia, religione, officiis cum suis argumentis subjecta similium rerum, quia cohaerent, egredi non videntur. Areopagitae damnaverunt puerum, cornicum oculos eruentem;
Abbreviated transcription (Latin):
uidamputarunt quodin prohoemio pra& erita in epilogo futura
dicantur : quintilianus autem eo quodiningres suparcus & mo¬
destus prc&emptanda sit iudicis miseri cordia . Inephilogoue¬
noliceat totos effundere affectus & ficta morationeminduere
personis & defunctos excitare & pignora reorum producere
quaeminus in prohoemiis suntusitata :
arratio aut tota pronobis ẽ aut tota proaduersarus aut
mixta exutrisq sierit tota pronobis contentisumus his
tribus pastibus utud exintellegat meminerit oredat
Nec quicquamrepraehensioni dignum put& : Notandum
ut quotiens exitus reisatis ostendit priora debemus hoc
eẽ contentiquoreliqua intelleguntur satius ẽ nar¬
rationi aliquid supereẽ quam deesse : namsuꝑ uacua
cumte diodicuntur : Necessaria cum periculo subtrabut̃sur:
quae probatione tracta urisumus. per sonam causam locum
tempus instrumentum occasionem narratione delibabimus.

Expanded text:
uidam putarunt quod in prooemio praeterita, in epilogo futura dicantur. Quintilianus autem eo quod in ingressu parcius et modestius praetentanda sit judicis misericordia; in epilogo vero liceat totos effundere affectus, et fictam orationem induere personis, et defunctos excitare, et pignora reorum perducere, quae minus in prooemiis sunt usitata. De Narratione. Narratio aut tota pro nobis est, aut tota pro adversariis, aut mixta ex utrisque. Si erit tota pro nobis, contenti simus his tribus partibus, ut judex intelligat, meminerit, credat, nec quidquam reprehensione dignum putet. Notandum ut quoties exitus rei satis ostendit priora, debemus hoc esse contenti, quo reliqua intelliguntur; satius est narrationi aliquot superesse quam deesse; nam supervacua cum taedio dicuntur, necessaria cum periculo subtrahuntur. Quae probatione tractaturi sumus, personam, causam, locum, tempus, instrumentum, occasionem narratione delibabimus.
Abbreviated transcription (Latin):
construstiociuitatis. Item & sibonum ẽ exercitari. bonum
maximae propositiones cuius effectiobona ẽ ipsum quoq
tib argumenta fiant quotiens ea sumuntur accedentia
quae relinquere substantiã uelnion possunt uel Nonsolent
Vt siquis hoc mododicat: homoiustus nihil iniuste agit¬
Nam quod iniquũ ẽ malum factum sequitur. quod quia
iustonon conuenit Ne iniustitiam quidemagit. qua estio
deaccedenti propositio maximacui Nonin est mali aliquid
eineillud quidem quoeius consequens in .eẽ. potest. locus
a commõniter accedentibus
Prredictis igitur locis his quiabipsis terminis in propositione
positis adsumuntur. Nunc de illis dicendum ẽ qui sunt
extrins ecus positiquiq argumenta quaestionibus
subministrant
HIUERO

Expanded text:
um est equitare, bonum maximae propositiones: cujus effectio bona est, ipsum quotibus argumenta fiunt, quotiens ea sumuntur accidentia, quae relinquere subjectum, vel non possunt, vel non solent; ut si quis hoc modo dicat: Sapientem non poenitebit, poenitentia enim malum factum comitatur. Quod quia in sapiente non convenit, ne poenitentia quidem. Quaestio de accidente. Maxima propositio: Cui non inest aliquid ei, nec illud quod eius est consequens inesse potest; locus a communiter accidentibus. Expeditis igitur locis his qui ab ipsis terminis in quaestione positis assumuntur, nunc de his dicendum est qui, licet extrinsecus positi, argumenta tamen quaestionibus subministrant. Hi
Abbreviated transcription (Latin):
ehis quidem pastib quaes pecies sunt hoc modosit quaestio
definitio. faciemus abspeciebus argumentationẽ sie bri&as¬
antur. luxoria igitur malae constitutae mentis .ẽ. habitus
Maxima propositio quod enim singulis pastib in est idem totius
in esse necesse est. Argumentũ a pastabus id est a generis
pastib quae species appellantur

Expanded text:
his quidem partibus quae species sunt hoc modo sit quaestiovirtutis diffinitio. Faciemus itaque a speciebus argumentationem sic: Siuntur: virtus igitur bene constitutae mentis est habitus. Maxima propositio; quod enim singulis partibus inest, id toti inesse necesse est. Argumentum vero a partibus, id est a generis partibus, quae species nuncupantur
Abbreviated transcription (Latin):
ubiq est & hic igitur ẽ: sequitur locus quinuncupatur
sapientiam naturalem uelit ostendere: dicat. consilia
de accedenti maxima propositio quorum efficientes causae
naturales sunt̃ ipsa quoq: sunt naturalia. locus abefficientib:¬
item siquis indos clamides Non habere contendat. idcirco
Maxima propositio ubi materiade est quod ex materia effici¬
ergo atq materia uno Nomine a causa dicuntur utrorumq

Expanded text:
ubique est, et hic igitur est. Sequitur locus qui nuncupatur iustitiam naturalem velit ostendere, dicat: congregatio de accidente. Maxima propositio: quorum efficientes causae naturales sunt, ipsa quoque sunt naturalia. Locus ab efficientibi quis Mauros arma non habere contendat, dicit idcirco Maxima propositio, ubi materia deest, et quod ex materia efficiientibus atque materia, uno nomine a causa dicitur. Aeque
Abbreviated transcription (Latin):
Vtsisit quaestio ancastitas utilis sit. fit a genere syllogis¬
mus ita. Omnis uirtus utilis est. Castitas autem uirtus
est. castitas igitur utilis est. Quaestio deaccedent id est
anaccedat castitati utilitas locus is qui in maxima pro¬
positione consistit quae generi insunt & speciei su¬

Expanded text:
ut si sit quaestio an iustitia utilis sit, fit syllogismus: omnis virtus utilis est, iustitia virtus est, iustitia igitur utilis est. Hic est quaestio de accidenti, id est an accidat iustitiae utilitas. Locus est is qui in maxima propositione consistit: quae generi adsunt speciei
Abbreviated transcription (Latin):
opica sunt argumentorum sedes fontes sensuum orggines dictionũ
Itaq: lic& definire locumesse argument: sedem argumentum
aut̃ rationem quaerei dubiae faciat fidẽ : & sunt argumenta aut
in ipsonegotio de quo agitur autducuntur ex his reb quare quodã¬
modo affestae sunt ad id dequoquaeritur &ex his reb. aliis
trastanoscuntur aut ceste adsumuntur extrinsecus. ergo
hȩrent loca argumentorum in eo ipsonegotiotria id ẽ. a toto
a pastibus a nota
Atoto e argum̃tũ &iamcumde finitio adhib&ur adid quod quae¬
ritur sicut aitcicero gloria ẽ. lausceste factorum magnorũꝙ
ostendit quid sit gloria
Argumentum a partib sicut puta sioculus uid & nonideo totum
corpus uid& T A nota autem sicut dicitur argͥmentum quod
tullius fecit cumaffecit supplicio coniuratos. Nunc ducuntur
argumenta & ex his reb quae quodammodo affesta esunt dequo
alia a similitudine alia a differentia. alia excontrario alia
a coniunstis : alia ab antecedentib alia consequentib

Expanded text:
Topica sunt argumentorum sedes, fontes sensuum, origines dictionum. Itaque licet definire locum esse argumenti sedem, argumentum autem rationem quae rei dubiae faciat fidem. Et sunt argumenta aut in ipso negotio de quo agitur, aut ducuntur ex his rebus quae quodammodo affectae sunt ad id de quo quaeritur, et ex rebus aliis tractae noscuntur: aut certe assumuntur extrinsecus. Ergo haerentia loca argumentorum in eo ipso negotio sunt tria, id est, a toto, a partibus, a nota. A toto est argumentum etiam, cum definitio adhibetur ad id quod quaeritur; sicut ait Cicero, Gloria est laus recte factorum, magnorumque ostendit quid sit gloria. 578 Argumentum a partibus sic; ut puta, si oculus videt, non ideo totum corpus videt. A nota autem sic ducitur argumentum, quod Tullius fecit cum affecit supplicio conjuratos? Nunc ducuntur argumenta et ex his rebus quae qualia a similitudine, alia a differentia, alia ex contrario, alia a conjunctis, alia ab antecedentibus, alia a consequentibus,
Abbreviated transcription (Latin):
arantium si a estatis caniculam si aut umni sus pestos¬
imbres indediscamus. Dedit enim dñ sunicuiq creaturaes uae
aliquam uistutem ut tamen innoxiae depropriaqualitate
noscatur. Ca& era uero quaese ad cognitionẽ si derum
coniungunt id .ẽ ad notitiã fatorum & fidei Nrãe sine
dubitatione contraria sunt sic ignoraridebentur ut nec
scripta eẽ uideantur. Vnde doctissimus quoq pater
sime dilegenterq trastauit abanimis hominum huius¬
modi sanstissima disceptatione d&runcans. quem prima
in octo teucbo diximus legi: hic & pat̃ augustinus in secun¬
dolibro dedostrina xp̃iana meminit dicens. Quia fami¬
liaris ẽ pernitiosissimo errori fatua fata cantantium
unde commodius honestiusq contempnitur sitalis persuasio
nesciatur : mundiquoq figuram curiosissimus uarro
similitudinẽ trahens quod in latinae quidem rotundum

Expanded text:
arantium, si aestatis caniculam, si autumni suspearantium, si aestatis caniculam, si autumni suspeimbres inde discamus. Dedit enim Dominus unicuique creaturae suae aliquam virtutem, ut tamen innoxie de propria qualitate noscatur. Caetera vero, quae se ad cognitionem siderum conjungunt, id est ad notitiam fatorum, fidei nostrae sine dubitatione contraria sunt, et sic ignorari debent, ut nec scripta esse videantur. Unde doctissimus quoque pater sime diligenterque tractavit, ab animis hominum hujusmodi curas sanctissima disceptatione detruncans; quem prima fronte in Octateucho diximus legi. Hinc et Pater Augustinus in secundo libro de Doctrina Christiana meminit dicens: Quia familiaris est perniciosissimo errori fatua fata cantantium: unde commodius honestiusque contemnitur, si talis persuasio nesciatur. Mundi quoque figuram curiosissimus Varro similitudinem trahens, quod in latitudine quidem rotundum
Abbreviated transcription (Latin):
ex quib: ut mihi uid&ur climata forsitan nossehorarum
spatia conp̃hendere. lunae cursum proinquisitione
paschali ec lipsinne simplices aliqua confusione turbentur
quaratione fiant aduestere non uid&ur absurdum suntenĩ
ut dictum .ẽ climmata quasi septem lineae aboriente¬
in occidentẽ direstae in quib. & mores hominum dispares
& quaedamanimalia specialiter diuersa nascuntur¬
qua e uocitata sunt a locis quib: dam famosis quorum primum
est merohis B secundum sohinis ⁊ testium catochoras
id est africa a quastum rhodus .e. quintum hello pontus¬
.s. sextum me sopontus ⁊ septimum barestenus. horo logia
quoq quae solis claritate monstrantur distinctis quib dã
regulis persingulos tractus ueraciter aptata consistunt.
quod utiliter priorum & maxime ptholomei constat diligen¬
tia perquisitum. Est alia quoq d&alib: non despicienda
commoditas sio postunitatem nauigationis. si tempus

Expanded text:
ex quibus, ut mihi uidetur, climata forsitan nosse, horarum ex quibus, ut mihi uidetur, climata forsitan nosse, horarum spatia comprehendere, lunae cursum pro inquisitione paschali, solis eclipsin, ne simplices aliqua confusione turbentur, qua ratione fiant aduertere non uidetur absurdum. Sunt enim, ut dictum est, climata quasi septem lineae ab orientein occidentem directae, in quibus et mores hominum dispares et quaedam animalia specialiter diuersa nascunturquae uocitata sunt a locis quibusdam famosis, quorum primum est Merohis, secundum Sohinis, tertium Catochoras, id est Africa, quartum Rodus, quintum Hellespontus, sextum Mesopontum, septimum Borysthenus. Horologia quoque, quae tamen solis claritate monstrantur, distinctis quibusdam regulis per singulos tractus climatum ueraciter aptata consistunt; quod utiliter priorum et maxime Ptolomei constat diligentia perquisitum. Est alia quoque de talibus non despicienda commoditas, si oportunitatem nauigationis, si tempus