comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
subit. merito utriusq natiui tatis eius di¬
umȩ scilic& et humanȩ sed & passionis
atque a scensionis ipsius archana perco¬
pit Nec non etam modũ secunde gene¬
rationis : Ingressum regnicae lestisꝰ alia¬
quam ꝑpluri doctrine euangelicae sa¬
cram̃ta dño reuel ante didicit : Respon¬
dio ihs & dicit c am̃ am̃ dixit tib ausiquis renatus
sfuerit denuo aĩ poteot uidere regnum di Quae
sententia. tanto apertius cunctis fidelib
luc& quanto constat. quia sine huius lu¬
ce fideles eẽ nequeumt quis enim sine
luuacro regene rationis remissionem
peccutorũ consequi. & rognum uul& i¬
trare caelorum sednicodemus quinoc¬
te uenit adnm̃ nec dum lucis mysteria
capere nouerat : Nam & nox inqua
uenit: ipsam cius qua p̃me batur Ignorin¬
tiam designat. Nec dum enim eorum
numero sociatus erat quib: ait apłr
suistis aliquando tenebre nunc aut̃ lux
indnõ sed intercos potius reman& bat
quib: dicit esaias. Surge inluminare
hie rusalem quia uenit lum̃tuũ & glo¬

Expanded text:
subiit; merito utriusque nativitatis ejus, divinae scilicet et humanae, sed et passionis ejus atque ascensionis ipsius arcana percepit; nec non etiam modum secundae generationis, ingressum regni coelestis, aliaque perplura doctrinae evangelicae sacramenta, Domino revelante, didicit. VEdit Jesus, et dixit ei: Amen amen dico tibi: Nisi quis renatus fuerit denuo, non potest videre regnum Dei. Quae sententia tanto apertius cunctis fidelibus lucet, quanto constat quia sine hujus luce fideles esse nequeunt. Quis enim sine lavacro regenerationis remissionem peccatorum consequi, et regnum valet intrare coelorum? Sed Nicodemus, qui nocte venit ad Dominum, necdum lucis mysteria capere noverat. Nam et nox, in qua venit, ipsam ejus qua premebatur ignorantiam designat. Necdum enim eorum numFuistis aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino. Sed inter eos potius remanebat, quibus dicit Isaias: Surge, illuminare, Hierusalem, quia venit lumen tuum et glo
Abbreviated transcription (Latin):
troque temperam̃to luc& purificato
suauit̃ slorem trahit: hic autem non ru¬
tilat aequuliter. sed cum facie cȩli¬
mutantur. sereno enim ꝑspicuus atq
gratus ẽ nubilo coram oculis euanes cu
at que marcescit Indicat autem animis
caelesti semper intentioni editas atq
angelicȩ quodimmodo quantum morta¬
lib fastast conuersatione propinquin¬
tes quib: omnia custo dia discrerionis
conseruure p̃cipitur ueuel nimia
seni¬

Expanded text:
troque temperamento lucet, purificato, troque temperamento lucet, purificato, et suaviter florem trahit. Hic autem non rutilat aequmutatur. Sereno enim perspicuus atque gratus est, nubilo coram oculis evanescit atque marcescit. Indicat autem animas coelesti semper intentioni deditas, atque angelicae quodammodo, quantum mortalibus fas est, conversationi propinquantes. Quibus omni custodia discretionis cor servare praecipitur, ne vel nimia sen
Abbreviated transcription (Latin):
dum est. quia & ille priecipue idest
aegiptiorum regiones: monachorumgre¬
gibus habundent. & quicum que sol
iustitiae uicinus habitu uerit a&he¬
rei nimi rum luminis fulgore coloritur
Et pulchre sicut i noctiuo ordine: actiuȩ
uite per fectio: sic innono speculatiuȩ
suauitatis gemma ponitur. Siuequia
nouem ordines angelorum: quorum
uitam hmitatur. Incriptura scã repe¬
riantur. Decimus chrypso prasus
chrypra sus est uiridis. aure aeq: cõmix¬
turȩ quidam &iam purpur eum ui¬
bar trabens aureis inter utnientib:
gutis. Nascitur autem hindia. qui
significit eos : quiuiriditatem aet̃ nae
patrue ꝑfecte carititis fulgore pro¬
merentes eam c&eris purpurea mar¬
tyri sui lucae pate faciunt quiquõ in
eo quoduitam dispiciunt a & nae glo¬
rim pro ferunt. dñĩ in carne appa¬
rentis exempla secuntur. Iamuelud
in india id est prope solis ortum meritorũ
leum colorem habens. optimus quin& ia¬
rus est nec densitate obtunsus. sed ex u¬

Expanded text:
dum est, quia et illae praecipue, id est, dum est, quia et illae praecipue, id est, Aegyptiorum regiones, monachorum gregibus abundent, et quicunque soli justitiae vicinus habitaverit, aetherei nimirum luminis fulgore coletur. Et pulchre in octavo ordine, activae vitae perfectio, sic in nono speculativae suavitatis gemma ponitur, sive quia novem ordines angelorum quorum vitam imitatur, in Scriptura sancta reperiantur. Decimus chrysoprasius. Chrysoprasius est viridis aureaeque commixturae, quoddam etiam purpureum jubar trahens aureis intervenientibus guttis. Nascitur autem in India, qui significat eos qui viriditatem aeternae patriae, perfectae charitatis fulgore promerentes, eam etiam caeteris purpurea martyrii sui luce patefaciunt; qui quoniam in eo quod vitam despiciunt, aeternam gloriam praeferunt, Domini in carne apparentis exempla sequuntur, jam velut in India, id est, prope solis ortum, meritorum leum colorem habens optimus, qui nec rarus est, nec densitate obtusus, sed ex u
Abbreviated transcription (Latin):
cuis nimirũ bene conuersationis igne
recreatur. Nonustupatius topagi¬
us lapis quantum inuentione rarus
tantum me ritum quantitate p̃tiosus
e qui duos habere fertur colores
unum auripurissimi & alterum
a & herea claritute reiucentem
Hic regibus ipsis fertur esse mirabilis
ut inter diuitus suas nihil sesimile pos¬
sidere cognoscant: Cuius pulcherri¬
ma naturae qualitas: contemplatue
uitao decori dignissima conparatur
Hanc enim reiges scĩ quorum cor est in
manudi cunctis bonorum oporum
diuitus unuier sisque uirtutum gẽ¬
mis merico p̃ferunt. Tanto ardentius
cae lestis uitȩ dulce dinem animo
conpletentes. quanto frequentius
supernȩ gratiae fuerint splendore
ꝑcussihabent ergo sciuiri aureũ
colorem ex interne slamma cori¬
tatis : habent ahoreum ex supernȩ
contemolutione dulcedinis. Quoduero
in insula thebaida. quae topiuion ap¬
pellatur. Vnde & ipse nomen accepit
inueniri dicitur. dupliciter intelliger¬

Expanded text:
ejus nimirum bonae conversationis igne ejus nimirum bonae conversationis igne recreatur. Nonus topazius. Topazius lapis, quantum inventione rarus, tantum mercium quantitate pretiosus est; qui duos habere fertur colores, unum auri purissimi, et alterum aetherea claritate relucentem. Hic regibus ipsis fertur esse mirabilis, ut inter divitias suas nihil se simile possidere cognoscant. Cujus pulcherrima naturae qualitas, contemplativae vitae decori dignissima comparatur. Hanc enim reges sancti, quorum cor est in manu Dei, cunctis bonorum operum divitiis, universisque virtutum gemmis merito praeferunt, tanto ardentius coelestis vitae dulcedinem animo complectentes, quanto frequentius supernae gratiae fuerint splendore percussi. Habent ergo sancti viri aureum colorem, et interea flammae charitatis habent aethereum, ex supernae contemplatione dulcedinis. Quod vero in insula Thebaida, quae Topazion appellatur, unde ipse nomen accepit, inveniri dicitur, dupliciter intelligen
Abbreviated transcription (Latin):
scõrum euis merito sexto loco positus cũ
Et sexta feria sit protorius mundi salu¬
te crucifixus Septimus chri solitus
chry solitus lupis quasi aurum fulg&
scintillus habens ardentes cuuss.¬
peciȩ figurantur: hi qui hne llectu
suꝑnȩ uerȩ que sapientue fulgentes uerba
exortationis inproximos uel & tm uirtu¬
tum signa quasi scintillas ignis effundunt
Quorum arato rait mentib: instat amor
sermonibus aestuat ardor quod quia so¬
lo spiritulis gratiae munere geritur :
decencis simo septimo funda m̃to chry
solitus inẽ Septi formienim sȩ penu
uus berillus ber illius est quasi consi¬
deres aquam solis sulgore ꝑcussam.
nisi insexangulam formam poliendo
figur &urꝰ Reper cussione enim an¬
gulorum splendor illius acuitur
Signi ficat autem hominos ingenio qui¬
dem sagices: sed amolius suꝑnae gratue
lumine re fulgentes. Quodq tenentis
manum adurere dicit: proculdubio pa¬
t& quia quis quis scõuiro coniungit᷑

Expanded text:
sanctorum ejus . Merito sexto loco positus, cumsanctorum ejus . Merito sexto loco positus, cumet sexta feria sit pro totius mundi salute crucifixus. Septimum chrysolithus. Chrysolithus lapis quasi aurum fulget, scintillas habens ardentes. Cujus specie figurantur hi qui, intellectu supernae veraeque sapientiae fulgentes, verba exhortationis in proximos, vel etiam virtutum signa, quasi scintillas ignis, effundunt. Quorum, ut Arator ait: Mentibus instat amor, sermonibus aestuat ardor, quod quia solo spiritualis gratiae munere geritur, decentissime solitus inest, septiformi enim saepe nuvus beryllus. Beryllus est, quasi consideres aquam solis fulgore percussam, nisi in sexangulam formam poliendo figuretur. Repercussione enim angulorum, splendor illius acuitur. Significat autem homines ingenio quidem sagaces; sed amplius supernae gratiae lumine refulgentes, quodque tenentes manu adurere dicitur, procul dubio patet, quia quisque sancto viro conjungitur,
Abbreviated transcription (Latin):
&iam omnem inficiens circase uiri¬
nera plurima sed nobiliores scit hici
secundum locum tenent. bactriani
t̃cium eꝙyptii signi ficat autẽ animas.
fide semo uirentes. Quȩ quo magis
aduersitate scłi quã figura scit hiȩ de¬
signant ad temptantur eoam pluis he¬
reditatom inmarces cibilem. a& nam
conseruatam in caelis. & mente concipe¬
re sperando & in proximos sataguN
spargere predicando Quintus sardo
nix. hic ex onicae candorem & sardio
ruborem trahens. abutro que sar¬
donicinom̃ accepit. Sunt autem ꝗe¬
ne raeuis plurima alius enĩ t̃raeru¬
brȩ similitudinem ten& Alius quasi
ꝑ humanum unguem sanguis eniteit¬
bicolor appar&. Alius tribus colorib:
Subterius mgro medio candido superi
homines corporis passione rubi cumdi. spi¬
ritus puritute candidi sed mente sirbi¬
m& humilitate dispecti Sextus sar
dius quie Integro singuinei coloris ẽ.
martyrum gloriam significat. dequa
dicitur. Preciosa incons pectudnĩ mors

Expanded text:
superet omnes, inficiens circa se virisuperet omnes, inficiens circa se virinera plurima, sed nobiliores Scythici. Secundum locum tenent Bactriani. Tertium Aegyptii. Significat autem animas fide semper virentes, quae quo magis adversitate saeculi, quam frigora Scythiae designant, tentantur, eo amplius haereditatem immarcescibilem et aeternam conservatam in coelis et mente concipere sperando, et in proximos satagunt spargere praednix. Hic ex onice candorem, ex sardio ruborem trahens, ab utroque sardonici nomen accepit. Sunt autem genera ejus plurima. Alius enim, terrae rubrae similitudinem tenet. Alius quasi per humanum unguem sanguis enitebicolor apparet. Alius tribus coloribus, subterius nigro, medio candido, snomines corporis passione rubicundi, spiritus puritate candidi, sed sibimet humilitate despecti. Sextdius, qui ex integro sanguinei coloris est, martyrum gloriam significat, de qua dicitur: Pretiosa in conspectu Domini mors
Abbreviated transcription (Latin):
cum dĩ hubitum des cribens dicer&
Subpe dib: eius quasiopus lupidissap¬
phiri. & qua sicae lum cum serenumẽ
Hiecechiel quo que dicit quod locus
in quo thronus dĩsit sap phiri hubeat
similitu dinem. & gloriam dnĩ in hoc
colore consistat. prae figurat eum qui
portat immaginem super caelestis: &
cum apło potest dicere. Nostra autẽ¬
conuersatio incaolis est. Tertius cal¬
lucernȩ pallentis specie renit & & ha¬
b& fulgorem sub diuo non indomo. Quo
demonstrantur hi quicae lesti desiderio
sub nixi hominib: tunc latent. & quasi
in abscondito ieuinium ele mosinam
Preces que suas agunt sed cum uel doc¬
trinȩ uel alii sscorũ usib: in seruituri
ad publicum procedere iubentur mox
quid fulgoris intus gesserint ostendun
dequorum imodicitur. Ille erat lu¬
cerna ardens & lucens ardens ui¬
de lic& amore. lucens sermone
quartus ⁊ marac dus ⁊ maruc dus mi¬
nime uiriditatis est adeo utherbas
uirentes. frondentes que. Gemmas

Expanded text:
eum Dei habitum describens, diceret: eum Dei habitum describens, diceret: Sub pedibus ejus quasi opus lapidis saphyri, et quasi coelum cum serenum est , Ezechiel quoque dicit, quod locus in quo thronus Dei sit, saphyri habeat similitudinem , et gloria Domini in hoc colore consistat, praefigurat eum qui portat imaginem supercoelestis, et cum Apostolo potest dicere: Nostra conversatio in coelis est. Tertius callucernae pallentis specie renitet, et habet fulgorem sub dio, non in domo: quo demonstrantur hi, qui coelesti desiderio subnixi, hominibus tamen latent, et quasi in abscondito jejunium, eleemosynam, precesque suas agunt; sed cum doctrinae vel aliis sanctorum usibus inservituri, ad publicum procedere jubentur, mox, quid fulgoris intus gesserint, ostendunDe quorum uno dicitur: Ille erat lucerna ardens et lucens . Ardens videlicet amore, lucens sermoneQuartum smaragdus. Smaragdus nimiae viriditatis est, adeo ut herbas virentes, frondesque et gemmas
Abbreviated transcription (Latin):
lib& ut de istis pariter & aliis nobilibus
lupidibus paululum latius disputerꝵ
dequibus & esaias ait. Ecce ego sternam
pordinem lupidestuos & fundubote
in sapphiris & reliquu Statim quasi
exponens sub iecit uniuersosfilios tuos
doctos adnõ Fundimentum primum
iaspidis Iisbidum multu sunt genera
Alius enim urridi coloris &tinctus quu¬
sifloribus appar&. Alius ⁊ maracdi
habens similitudinem: sed crassi coloris:
quo omnia fantasmata fugari autuman
Alius niui. & spumȩ marinorum fluctuũ
qua si mteto cruoris obrutilans per
iaspidem ergo : fidei uiror in marcesci¬
bilis indicutur quae dominicȩ passio¬
nis sacramento ꝑ undam baptismatis
inbuitur. adque ad om̃s spiritulium
ꝗratiarum flores proficientibus meritis
instruitur. Hanc enim qui hubuerit
ua nostimores fugat. monemte beato p&ro
leo rugiens. circuit. querens quem de¬
uor& cuire sistite fortes hfide Secun¬
dus sapphirus huius lupidis colorem pa¬
riter & sacram̃ tum moses ex posuit.

Expanded text:
libet ut de istis pariter et aliis nobilibus lapidibus paululum latius disputemus, de quibus et Isaias ait: Ecce ego sternam per ordinem lapides tuos, et fundabo te in saphyris, et reliqua, statim quasi exponens subjecit, universos filios tuos a Domino doctos . Fundamentum primum jaspis. Jaspidum multa sunt Alius enim viridis coloris, et tinctus quasi floribus apparet. Alius smaragdi habens similitudinem, sed crassi coloris, quo omnia phantasmata fugari autumant. Alius nivei et spumae marmorum fluctuum, quasi misto cruore obrutilans. Per jaspidem ergo fidei viror immarcescibilis indicatur, quae Dominicae passionis sacramento per undam baptismatis imbuitur atque ad omnes spiritalium gratiarum flores proficientibus meritis instruitur. Hanc enim qui habuerit, vanos timores fugat, monente beato Petro leo rugiens circuit, quaerens quem devoret, cui resistite fortes in fide . Secundus saphyrus. Hujus lapidis colorem pariter et sacramentum Moses exposuit,
Abbreviated transcription (Latin):
TRaihooo exphaai seis nichodeonis no¬
Imine princeps uidetrũ hicuent adibm̃ nolle
princeps scilica iudeorum uenit adilr̃
nocte cupiens secr&uei: a locutione plet¬
usdisceremysteria fidei cuius aptnos¬
Rabbi. scimus quia ado uenisti magilter emo
enim porest haec signa ficore quartau fues ntfifueris¬

Expanded text:
t homo ex Pharisaeis Nicodemus nomine, princeps Judaeorum, hic venit ad Jesum nocte. Princeps scilicet Judaeorum, venit ad Jesum nocte, cupiens secreta ejus allocutione, plenius discere mysteria fidei, cujus aperta osRabbi, scimus, quia a Deo venisti magister, nemo enim potest haec signa facere quae tu facis, nisi fueri
Abbreviated transcription (Latin):
guratur In gmarac do aut̃ eius demfi¬
dei fortis int̃ aduersa confessio. Insar¬
donico scõrum inter uirtutes humilitas
Insardio reuerendus martyrum cru¬
or exprimitur Inchry solito. uox
spcritalis hnter miraculu p̃dicatio
Inberillo p̃dicantium ꝑ fecta operatio
into pagion. eorum de mardens con¬
cemplutione monstrantur. por¬
ro hchry soprasso beitorum mar¬
tyrum opus pariter & premium
Ineiaccinto doctorum cae lostis ad
alta sub leuatio. & propt̃ hfirmos hu¬
milis adhumana descensio Inam&¬
histo cae lestis seme regni. in humiliũ
animo memoria de signatur. Singu¬
liq lapides p̃ciosi singuli sunt funda¬
mentis deputati. Quili c&om̃s psec¬
ti quib: ciuitas dĩ nr̃i in monte scõ er
ornatur. atq fundatur. spiritulis
gratiae sint luce fulgentes. Aliita¬
men ꝑ spm̃ datur sermosapientiae
alii sermoscientiae aluigratia sanita¬
tum alii genera linguarum. alufi

Expanded text:
guratur. In smaragdo autem, ejusdem figuratur. In smaragdo autem, ejusdem fidei fortis inter adversa confessio. In sardonyche, sanctorum inter virtutes humilitas. In sardio reverendus martyrum cruor exprimitur. In chrysolitho vero spiritualis inter miracula praedicatio. In berillo, praedicantium perfecta operatio. In topazio, eorumdem ardens contemplatio monstratur. Porro in chrysopraso, beatorum martyrum opus pariter et praemium. In hyacintho, doctorum coelestis ad alta sublevatio, et, propter infirmos, humilis ad humana descensio. In amethysto, coelestis semper regni in humilium animo memoria designatur. Singulique lapides pretiosi, singulis sunt fundamentis deputati. Quia licet omnes perfecti, quibus civitas Dei nostri in monte sancto ejus ornatur atque fundatur, spiritualis gratiae sint luce fulgentes, alii tamen per Spiritum datur sermo sapientiae, alii sermo scientiae, alii gratia sanitatum, alii genera linguarum, alteri
Abbreviated transcription (Latin):
sensus subtilitute calens altiora seque¬
rere & fortioru se scruturi audeint
Gloria enim hnĩ caelure uerbum idest
caute dedõ. uel homin expo philosophari
uel rur sum desidiator pente ad infir¬
ma fidei initia. atque olementa exor¬
dii sermonum dĩ relabantur. Quipoti¬
us uiare gigradientes ad extris & asinis¬
tris : ꝑ arma iustitiao tutati procedant
quia si ĩ hiaccintus nubilo circum datus
& quasi inserena luce uisus: au Sapi¬
entiam aut̃ loquimur Inter per fectos
Duo decimus am &istuss. am& hystus
pur pureus ẽ ꝑmixto uiolatio colore
& qua si rose nitore quosdamq: lenit̃
flammulas fundens sed & quidã inpur¬
pura illius non ex toto igneum: sed qua si
uinum rubens appar& purpureus er¬
go decor caolestis regnihubitũ. Roseus
uero at que uio latius. humilem scõrũ
uerecundiam p̃tiosam q: mortem desig¬
nat. In iaspide ergo fidei uniditas. In
sapphiro sooic ae lestis altitudo. In cal¬
chedonie flamma caritatis internȩ fi¬

Expanded text:
sensus subtilitate callens, altiora se quaerere, et fortiora se scrutari audeat. Gloria enim Domini celare verbum, id est, caute de Deo vel homine Christo philosophari, vel rursum desidia torpente, ad infirma fidei initia atque elementa exordii sermonum Dei relabantur, qui potius via regia gradientes, a dextris et a sinistris per arma justitiae tutati procedent, quasi hyacinthus nubilo circumdatus ucifixum , et quasi in serena luce visus, ait: Sapientiam loquimur inter perfectos . Duodecimus amethystus. Amethystus purpureus est, permixto violaceo colore, et quasi rosae nitore, quasdam leniter flammulas fundens, sed et quiddam in purpura illius non ex toto igneo sed quasi vinum rubens apparens. Purpureus ergo decor coelestis regni habitum, roseus vero atque violaceus humilem sanctorum, vere avidam pretiosamque mortem designat. In jaspide ergo, fidei viriditas; in saphyro, spei coelestis altitudo; in calcedonio, flamma charitatis internae fi
Abbreviated transcription (Latin):
Adõ igitur adibm̃ ad magisterium caeles.¬
temundo adhibendum uenisse confossus ẽ
dm̃ cum illo fuisse miraculis prudentibus
incellexit : Nec dumtam̃ ipsum dm̃ eõ cogno¬
uit: Sed quia quem magistrum noueru
ueritatis studiose docenꝰdus adut meri¬

Expanded text:
Deo igitur Jesum ad magisterium coeleste mundo adhibendum venisse confessus est, Dominum cum illo fuisse, e miraculis prudenter intellexit; cum Deo tamen ipsum Deum esse non novit; sed quia quem magistrum noverat, veritatis studiose docendum adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
insinuint. Quib euange listarum & ful¬
& coram dõ. & corum hominib: seuigil in¬
t̃ adtendit cuius interiores oculos aspe¬
xerat psalmista cum dicer& Om̃nis
gloria eius filia regis ab intus. exterior es
uero cum continuo subdit Infimbriis
aurtis circum amicta uari&ite Aliter
siue lit t eram adtendas siue allegorum
queras iucẽ semꝑ ine uangelio reoperis
Alia trans latio sic hub& plenaoculis
ante se & r&ro Quia lux euangelu: et
enigmata legis inrudiat & noue gratiar
mundo fulgor infundit Et requiem non

Expanded text:
insinuant, quibus evangelistarum et fulinsinuant, quibus evangelistarum et fulet coram Deo et coram hominibus se vigilanter attendit. Cujus interiores oculos aspexerat Psalmista, cum dicit: Omnis gloria ejus filiae regum ab intus . Exteriores vero, cum continuo subdit: In fimbriis aureis circumamicta varietate . Aliter. Sive litteram attendas, sive allegoriam quaeras, lucem semper ex Evangelio reperies. Alia translatio sic habet: Plena oculis ante se et retro. Quia lux Evangelii in aenigmata legis irradiat, et novae gratiae mundo fulgorem infundit. Et requiem non
Abbreviated transcription (Latin):
ponit. R ex nuptias filios facit & adultimũ
rex: segregat oues abedis. Lucam inuitu¬
lo: quihostia magnu fuit inlege eius enĩ
non solum principia circutemplum & sa¬
crificia diuersantur: Seditu concludi¬
Quinihil dereguli uł sacer dotuli dnĩpo¬
tentia locutus . tantũ hominis xpĩgesta sim¬
plicit̃ narrat Aħqua aut̃ iohannes est
quinat iuitatem uerbi uelut ortum solis
perspicaciter Aspec tat Animalia aut̃
nunc euan ge listas. nunc totam significint
matio inuitulo : humilitas in homine
Sub limitas haquilu uoluntate mons¬
Strantur Singulucorum habeban alassenas
Dfectione suae doctrine nec ecclesim
adalta subleuant. Semarius enim
numerus Ideoper fectus dicitur: quia
primis suis partib: impletur unum
quipoe quod est sextu senarii pars & duo
quod est tercia. &tria quod est dimidiũ
eundem senarium faciunt Aliter alȩsene
quattuor anima lium: quȩ sunt uiginti
& iuior tutidem u&eris hstrum̃ti libros

Expanded text:
ponit: rex nuptias filio facit, et ad ultimum ponit: rex nuptias filio facit, et ad ultimum rex segregat oves ab haedis. Lucam in vitulo, quia hostia magna fuit in lege: ejus enim non solum principia circa templum et sacrificia diversantur, sed et ita concludiqui nihil de regali, vel sacerdotali Domini potentia locutus, tantum hominis Christi gesta simpliciter narrat. Aquila autem, Joannes est, qui nativitatem Verbi, velut ortum solis perspicaciter aspectat. Animalia autem nunc evangelistas, nunc totam Ecclesiam simatio in vitulo, humilitas in homine, sublimitas in aquila volante monstratur. Singula eorum habebant alas senas. Perfectione suae doctrinae, Ecclesiam ad alta sublevant. Senarius enim numerus ideo perfectus dicitur, quia primis suis partibus impletur, unum quippe, quod est sexta senarii pars, et duo, quod est tertia, et tria quod est dimidium, eumdem senarium faciunt. Aliter alae senae quatuor animalium quae sunt viginti et quatuor, totidem Veteris Testamenti libros
Abbreviated transcription (Latin):
& plenitudo cõmemorato uero spũ scõc̃¬
uenient̃ unda ba ptismi Sequitur in
qua idem sp̃r ꝑcipi creditur Et in cons¬
dectu sedis tam quim mare uitreum similȩ cristullo
Propt̃ fidem ueri babtis matis refertur
aduitrum in quonon aliud uide tur
exteruis quam qđ gestat interius chris¬
tullo quoque quodde aqua inglatiem
& lupidem praeciosum efficitur babtis¬
S mi gratia figuratur Et in medio sedis & incir¬
Icuitu sedis. Quat tuor animalia plena oculisante & r&ro
Cimctas thronidĩ idest ecclesiae partes
lumen cuangelii dep̃teritorũ futurorũ¬
s quescientu repl& Et animal primũ sim¬
Sleleoni &c̃ Haec animalia multi farie in¬
t̃p̃tantur. beatus aut̃ agustinus iuxta
ordinem libri istius. Matheum i leo¬
nim dicit intelligi qui regiȩ dignitatis.
Inxpo prosapiam narrat. qui& uicit leo
d& ribuuida Catulus enim leonis uida
& in quo ut rex a rege timetur amagis ad¬
oratur ubi&iam rex cum seruis rationẽ

Expanded text:
et plenitudo. Commemorato vero Spiritu sancto coet plenitudo. Commemorato vero Spiritu sancto convenienter unda baptismi sequitur, in qua idem Spiritus percipi creditur. Et in conspectu sedis tanquam mare vitreum simile crystalio. Propter fidem veri baptismatis refertur ad vitrum, in quo non aliud videtur exterius quam quod gestat interius, crystallo quoque quod de aqua in glaciem et lapidem pretiosum efficitur baptismi gratia figuratur. Et in medio sedis, et in circuitu sedis, quatuor animalia plena oculis ante et retro. Cunctas throni Dei, id est, Ecclesiae, partes lumen Evangelii de praeteritorum futurorumque scientia replet. Et animal primum simile leoni, etc. Haec animalia multifarie interpretantur. Beatus autem Augustinus, juxta ordinem libri istius, Matthaeum in leone dicit intelligi, qui regiae dignitatis in Christo prosapiam narrat, quia vicit leo de tribu Juda. Catulus enim leonis Juda: et in quo ut rex a rege timetur, a Magis adoratur: ubi etiam rex cum servis rationem
Abbreviated transcription (Latin):
seniores sedenes. Eccdesiam que propt̃ so¬
cietatem fidei inuna sede uiderat ean¬
đem ꝑ gemminum testam̃ tum de patri¬
archis & aplis generatam inuiginti
iuior sedilibus cernit Sedentem aut̃
ppt̃ iudiciariã eius in xpõ dignantem
Sedebunt aut̃ & uidicabunt uniuer¬
samenbra. sed inuno. & ꝑ imum ca¬
put. Nam quomodo potuerunt scĩ iniu¬
dicio sedere stantes addex teram uidi¬
cis. possunt &iam uiginti quatuor
seniores in illis intelligi. quiꝑ fectionẽ
operis que senario numero cõm̃da ł
clara euange li p̃dicutione consum
Et circum amicti uestim̃tis alb & incupitib eox
coronȩ aurea. Idest bonis operibus indu
tos ꝑ ennim̃tis memoria gaudia suꝑ¬
na quaerentes. Sepe onĩ cupitis no¬
mine mens sol& intelligi. Et dechro¬
S no procedin fulgora & uoces & tomtrua
Hoc est quod mar cus ait. Illiautem
profecti: p̃dicuue ruNTubiq dnõ quo
operante. & sermone confirmante
se quentib: signis. Et septem lampades
spr̃. Sep tiformitus enim ꝑ fectio ẽ

Expanded text:
seniores sedentes. Ecclesiam namque propter societatem fidei in una sede viderat, eamdem per geminum testamentum de patriarchis et apostolis generatam, in viginti et quatuor sedilibus cernit. Sedentem autem, propter judiciariam ejus in Christo dignitatem; sedebunt autem sa membra, sed in uno et per unum caput. Nam quomodo poterunt sancti in judicio sedere, stantes ad dexteram Judicis? Possunt etiam viginti quatuor seniores in illis intelligi, qui perfectionem operis, quae senario numero commendatur, clara Evangelii praedicatione consummfaciunt. Circumamictos vestimentis albis, et in capitibus eorum coronas aureas. Id est, bonis opetos perenni mentis memoria gaudia superna quaerentes. Saepe enim capitis nomine, mens solet intelligi. Et de throno processerunt fulgura, et voces, et tonitrua. Hoc est quod Marcus ait, illi autem profecti praedicaverunt ubique, Domino cooperante et sermonem confirmante, sequentibus signis. Et septem lampades Spiritus, septiformitas autem perfectio est
Abbreviated transcription (Latin):
qui intene bris manent Iniquitatis quos
rectores angelos eẽ desertores designan
Sed sunt quie gratiam dĩ. non propriis
meritis inde eruuntur. de quibus ait
te sed gratia scdõ quie ruit nos sicut idẽ
dicit apłs de potestite tene brarum &
transtulit. in regnum filii caritatis suae.
inquo princepshuiusmudi. hoc est tene¬
brarum harum non babebat quicquam
quianeque cum peccuto ds̃ uenerat. nec ei
carnem de peccati propagine uirgo pepe¬
rerat. & tam quam ei dicer&ur Cur er¬
gomoneris sinon habes peccatum. cuide¬
bebatur mortis supplicium continuo
sub iecit. Sedut cognos catmudus quia diligo
Spatrem & sicit mandatum dedit mihi pater sic facio
Discum bens enim discumbentibus loq:¬
batur eamus autẽ dixit: quonisi adillũ
locum unde fuerat tradendus: est mor¬
more retur mandatum patris.

Expanded text:
qui in tenebris manent iniquitatis quos qui in tenebris manent iniquitatis quos rectores angelos esse desertores designant, sed sunt qui per gratiam Dei, non propriis meritis inde eruuntur, de quibus ait te, sed gratia Deo qui eruit nos, sicut idem dicit Apostolus de potestate tenebrarum, et transtulit in regnum filii claritatis suae, in quo princeps hujus mundi, hoc est, tenebrarum harum, non habebat quidquam, quia neque cum peccato Deus venerat, nec ejus carnem de peccati propagine virgo pepererat, et tanquam ei diceretur: Cur ergo morieris, si non habes peccatum cui debebatur mortis supplicium, continuo subjecit: Sed ut cognoscat mundus, quia diligo patrem, et sicut mandatum dedit mihi pater sic facio. Discumbens enim discumbentibus loquebatur; eamus autem dixit, quo nisi ad illum locum, unde fuerat tradendus? Est mormoreretur mandatum patris.
Abbreviated transcription (Latin):
sifilius dĩ ess& cum eum uiderun
moriturum Sed cum uiderent eũ
resurrexisse credebaN in quo ante
dubituba & confirmitaẽ fidt es in
cordib: eorum. quam illis p̃dixerat
qui & ore promisit quid fac turus
erait. & opere compleuit quod an¬
te predixit debide quiddicit¬
Iam non multa loquarde uob cũ uenit enĩ priucepsimun
di huius qui sinsi cliabolus & inme ã hab& quic quã
Nullũ scilic& omni nopeccatum. hic enim
ostendit dia bolum principem oẽ peccato¬
istius amatores & nondi. Absit enim ut
credamus principem esse caeli& t̃re
dus seruit suo creatori: non deceptori.
Redemptori non interredemptori & re¬
gitur dispensatione diuina non ini¬
miciuersutia subuertitur. praeter ho¬
mines partis illius. quipropria uoluntate
nonne ne cesiate aliqua se subiciunt
diabolo unde & apłsait. Non est no¬
bis conluctatio aduersus carnem & san¬
guinem aduersus potestates & rectores¬
tene brarum harum id est peccatorsũ

Expanded text:
si filius Dei esset, cum eum viderunt si filius Dei esset, cum eum viderunt moriturum, sed cum viderunt eum resurrexisse credebant, in quo ante dubitabant, et confirmata est fides in cordibus eorum, quam illis praedixerat, qui et ore promisit, quid facturus erat et opere complevit, quod ante praedixit. Deinde quid dicitJam non multa loquar vodi hujus: « Quis, nisi diabolus? Et in me non habet quidquam; nullum scilicet omnino peccatum. Hic enim  Aug., Sic enim ostendit, diabolum principem esse peccatoistius amatores, et non Dei. Absit enim ut credamus principem esse coeli et terdus servit suo creatori, non deceptori; redemptori, non interemptori: » et regitur dispensatione divina, non inimici versutia subvertitur, praeter homines partis illius qui propria voluntate, non necessitate aliqua se subjiciunt diabolo. Unde et Apostolus ait: Non est nobis colluctatio adversus carnem et sanguinem, id est, tenebrarum harum , id est, peccatorum,
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃s ihs sed informadĩ. quis ẽ subpon¬
tio pilito crucifixus: xp̃s ihs̃ sed in for¬
ma serui. Item de singulis quib ho¬
mo constat quis non est dere lictus
quire surrecturus triduo iacuit in se¬
pulchro xp̃s ihs sed in sola carnes di¬
citur ergo & in bis qui singulis xpr̃
irũ haeo omnia non duo ueltres
sdimus est xp̃s. Ideo ergo dixit
Sidiligo retisme gaudoretis utiq ue
quiauado ad patremͦ euõnaturȩ hu¬
mane gratulandũ ẽ eoquod id sumpta¬
A uerbo unigenito ut immortulis cons¬
titue r&ur incaelo. Hoc enim modo
seiterum dixit ad patrem ñofecto ad il¬
lum ibat quicum illoerat Sed hocerit
ille adillum & recipere a nob mutare
adque in mortule facere qđ morca¬
le suscepit ex nob̵ & ad decteram cons¬
tituere patris ꝑ id quod fuit in t̃ra
Et nunc diciuob prius quam fiat ut cum factũ
fuerit credaitis Illud utique dicit qđ fac¬
tum fuerit quod eum post mortem ui¬
suri erant uiuentem & ad patremas¬
cendentem poterant enim dubitare

Expanded text:
Jesus, sed in forma Dei. Quis est sub Pontio Pilato crucifixus? Christus Jesus, sed in forma servi. Item de singulis quibus homo constat. Quis non est derelictus iQuis est resurrecturus et triduo jacuit in sepulcro? Christus Jesus, sed in sola carne. Dicitur ergo et in his singulis Christus; verum haec omnia non duo vel tres, sed unus est Christus; ideo ergo dicit: Si diligeretis me, gauderetis utique, quia vado ad patrem. Quoniam naturae humanae gratulandum eest a verbo unigenito, ut immortalis constitueretur in coelo. Hoc enim modo se iturum dixit ad Patrem. Non profecto ad illum ibat qui cum illo erat, sed hoc erat ire ad eum, et recipere a nobis mortale, atque immortale facere quod mortale suscepit ex nobis, et ad dextram constituere Patris, per quod fuit in terra Et nunc dixi vobis priusquam fiat, ut cum factum fuerit, credatis. Illud utique dicit, quod factum fuerit, quod eum post mortem visuri erant viventem, et ad patrem ascendentem. Poterant enim dubitare
Abbreviated transcription (Latin):
elistis praedicintib xpĩ dispensitionẽ
omnis ecclesia quȩ inprapositis constit¬
& populis: Hocenim geminatus duoder¬
rius numerus significit Statimciden
inficiem adorat uiuentem inscłã sclorum
Etmitebant coronassuas ante thronum
dõuide lic& adsignantes : quic quidui¬
tutis quic quid habebant dignitatis. quis¬
pe quiex nihilo cuncta creiuerat

Expanded text:
elistis praedicantibus Christi dispensationem, omnis Ecclesia quae in praepositis constat et populis, hoc enim geminatus duodenarius numerus significat, statim cadens in faciem adorat viventem in saecula saeculorum. Et mittebant coronas suas ante thronum. Deo videlicet assignantes quidquid virtutis, quidquid habebant dignitatis, quippe qui ex nihilo cuncta creaverat
Abbreviated transcription (Latin):
ecclesiae operibus quae & qualis
futura ec& recapitula xpĩnatiuitate
ea demaliter dicturus totum onimtem¬
pus ecclesiae uarus in hoc libro figuris
repetit ecce iquit ostium a pertum in
caelo conuenienter ostium caeleste as¬
censurus aspicit ciucelsamisteria pan¬
di promittuntur: uel quia ostium x pi
est qui illum crediderint natum &
passum conscendit caelum id ẽ eccdesie
altitudinẽ & uidet futuram spiritalis
effectuis sicut dicitur Et stitim fuit in spũ

Expanded text:
Ecclesiae operibus, quae esset et qualis futura esset recapitulat a Christi nativitate, eadem aliter dicturus, totum enim tempus Ecclesiae variis in hoc libro figuris repetit. Ecce, inquit, ostium apertum in coelo; convenienter ostium coeleste ascensuris aspicit, cui celsa mysteria pandi promittuntur; vel quia ostium Christus est, qui illum crediderit natum et passum conscendit coelum, id est, Ecclesiae altitudinem, et videt futura spiritalis effectus, sicut dicit: Et statim
Abbreviated transcription (Latin):
leutique prioriuoce quudixerat quod uidesscri¬
Sbe inlibro. Et eccesedes posita incaclo & su¬
prasedens sedens. Eccdesiam incae lesti
conuersatione positam dñs in habi¬
tat Gregorius papasolium dĩ inuisione
mi chaec angelicas potestates inter p̃¬
tatur quarum mentib: altus praesi¬
dens inferius cuncta disponit
Et qui sedebat similis erat aspoctiu lapidis Iaspi¬
di & sardini. Iaspidis colora quam sardis ig¬
nem significat quibus duobus iudiciũ
nouimus cȩlebrari Sicut enim inquit
indiebus noe itaerit & aduentus filii
hominis. Et hiriserat incircuitu sedissimilis
uisioni ꝗsmaradini Hiris que sit sole nubes
inradiante & post diluuium primopro¬
pitiationis indicio factus est intercer su
scõrum quos dñs in lustr& eccle siam
inunum de signat. Quibeno ꝗsmaracdo
lupide uiriditatis nimiae conparatur
quo enim here ditatem In marces cibilẽ
fide ꝑ fectiori expectant eopotentius.
&im c&eros orando protegunt Quia hi¬

Expanded text:
s utique priori voci, quae dixerat: Quod vides, scribe in libro . Et ecce sedes posita erat in coelo, et supra sedem sedens. Ecclesiam in coelesti conversatione positam Dominus inhabitat. Gregorius papa solium Dei in visione Micheae angelicas potestates interpretatur. Quarum mentibus altius praesidens, inferius cuncta disponit. Et qui sedebat, similis erat aspectui lapidis jaspidis et sardinis. Jaspidus color aquam, sardis ignem significat. Quibus duobus judicium novimus celebrari. Sicut enim, inquit, in diebus Noe, ita erit et adventus Filii hominis . Et iris in circuitu sedis, similis visioni smaragdinae. Iris, qui fit sole nubes irradiante, et post diluvium primo propitiationis indicio factus est, intercessu sanctorum quos Dominus illustrat Ecclesiam muniri designat. Qui bene smaragdo lapidi nimiae viriditatis comparantur; quo enim haereditatem immarcessibilem fide perfectiori exspectant, eo potentius etiam caeteros orando protegunt. Et i
Abbreviated transcription (Latin):
nitatẽ quam nullus contin& locus
Amos cumus geminim substintiuã
patri. humanam quama ior est
pater Utrũque Autẽ simul nonduo
sed unus xpr ne sit quut̃ nitas sedtrini¬
tas ds̃ Sicut enim unus est homo ani¬
ma rationulis & caro sic unus ẽ xp̃s

Expanded text:
nitate, quam nullus continet locus. » nitate, quam nullus continet locus. » « Agnoscamus geminam substantiam Patri; humanam qua major est Pater: utrumque autem simul, non duo, sed unus Christus, ne sit quaternitas, sed Trinitas Deus. Sicut enim unus est homo, anima rationalis et caro, sic unus es
Abbreviated transcription (Latin):
nunc aliter tunc paxerit : hic ue¬
ro bellacum uitus habemus ideoñ
cum se ipso quinullum habuit inseio¬
sopeccutum Ñ quomodo hiemundusdos
ego deuolis Idest non quomodo iniun¬
do homines sepesibi in suam alitianꝰsu
concordin sed quomodo quisibi in sci¬
tate concordiant & in xp̃ĩ secaritate¬
s coniungunt Nonturbetur corurm̃ ne¬
s que forsuda audistis quia ego dixiuobis uu
S do & unio aduos Hunc turbari & for¬
midari poterit cor illorum : quodibat
pabeis quamuis uenturus ess& ad eos
no forsitan gregom iupus hoc inter¬
uullo inua der& pastore obsente
Sed aquibus homo abscedebat: ds̃
non relinquebat &idemipse xpr̃ &¬
Igitur ds̃ quinullo continetur loco
discedit ab eorum cordibus quicum
tur filius non est aequulis patri ꝑ
hoc erit lturus ad patrem. in quo
uenturus est uiuos iudicuturos
& mortuos ꝑ illuduero qđ est ae¬
qualis patri nm quũ recessit apa¬
tre. sed cum illo ẽ ubiq totus ꝑ diui¬

Expanded text:
nunc, aliter tunc pax erit; hic venunc, aliter tunc pax erit; hic vero bella cum vitiis habemus, ideo non cum seso peccatum. Non quomodo hic mundus dat, ego do vobis. Id est, non quomodo immundi homines saepe sibi in sua malitia concordant, sed quomodo, qui sibi in sanctitate concordant, et in Christi se charitate conjungunt. Non turbetur cor vestrum, neque formidet. Audistis quia ego dixi vobis, Vado et venio ad vos. « Hinc turbari et formidare poterat cor illorum, quod ibat ab eis, quamvis venturus esset ad eos: ne forsan gregem lupus hoc intervallo invaderet, pastore absente. Sed a quibus homo abscedebat, Deus non relinquebat: et idem ipse ChrIgitur Deus qui nullo continetur loco, discedit ab eorum cordibus, qui eum tur Filius non est aequalis Patri, per hoc erat iturus ad Patrem, in quo venturus est vivos judicaturus et mortuos: per illud vero quod est aequalis Patri, nunquam recessit a Patre, sed cum illo est, ubique totus, pari divi
Abbreviated transcription (Latin):
intus eos nondocebat. multadicit coti¬
die ꝑscõs p̃dicutores: quae audientes
interius ñ recipiunt: quia sõs sẽs nor
sugꝙe rieis interius: quae audierum
ex torius de quor ete promittitur
ioseuos docebit omnia Quianisi isdem
sp̃s cordi adsistat audient᷑is otiosus ẽ
sermo doctoris. Ne moenim docenti
homini tribuat quod exore docentis in¬
telligit Quianisi intussit quidoceat doc¬
toris lingua Exterius inuucuũ labo¬
rat Aliter Itaque predicantemxõn
audierunt iudoi alit̃ apłi. Illi adiudi¬
cium istiadsalutem: Quia hos sps̃ in
amma docuit quod foris audierun
inaure. Pacemre linquo uob pacẽ meadabo uo
Inpace relinquouos inpace inueniam uo
hic relinquo illicdo Sequentibus re¬
infuturo scło pacem suam relinquit
nobis ut nos iiuicem diligamus. Pac
sum dabit nob̵ ubinum quã inuicẽ dis¬
sentire possimus. Quid ẽ qđ dicit pa¬
cemmeam dãb & non dici pacẽ meã
rolin quo uob: fori tassis qui aalit̃

Expanded text:
intus eos non docebat: multa dicit quotidie per sanctos praedicatores quae audientes interius non recipiunt, quia Spiritus sanctus non suggerit eis interius quae audierunt exterius. De quo recte promittitur, ipse vos docebit omnia, qui nisi idem Spiritus cordi assistat audientis, otiosus est sermo doctoris. Nemo enim docenti homini tribuat quod ex ore docentis intelligit, quia nisi intus sit qui doceat doctoris lingua exterius in vacuum laborat. Aliter itaque praedicantem Christum audierunt Judaei, aliter apostoli: illi ad judicium, isti ad salutem. Quia hos Spiritus in animo docuit, quod foris audierunt in aure. Pacem relinquo vobis, pacem meam do vobis. In pace relinquo vos, in pace inveniam vos. Hic relinquo, illic do, sequentibus refuturo saeculo. Pacem relinquit nobis, ut nos invicem diligamus: pacem suam dabit nobis, ubi nunquam invicem dissentire possimus. » Quid est quod dicit: Pacem meam do vobis, et non dixit: Pacem meam relinquo vobis? Fortassis quia aliter
Abbreviated transcription (Latin):
telligatur captiuitas. quae subantio chia
facta est quod utiq non multis antetem¬
porib: acciderat. Quõ audieban uus quisq
lingua sua illos loquentes Queritur in hoc
loco quomodo unus quis que audiebat
linguissuis loquentes eos magnulia dĩ:
utrum hu quilo que bantur diuersisser¬
monibus unius cuiusque linguȩ hoc
quod dicebatur proferebant : idest
ut unus quisque corum nunc hane nune
alia lingua loquens sic ꝑ omnes cur¬
rer& anineo potius erat mirabile qđ
sermoeorum quilo que batur qualin¬
gua fuiss& pronuntiatus unicuique
audienti secundum suam linguam intel¬
lige batur. ut uerbigratia uno quocũq
postolo inecclesia docente neces se enĩ
erat tacentibus reliquiis unum loqui.
& sermonem unum adauditum omni¬
um peruenire Ipse sermohanc inse
uim haber& ut cum diuer sarum gen¬
tium Auditores essent unus quis que
secundum linguam suam illius ipsius
imius sermonis quia ba postolo fuerit
pronuntiatus susciper& auditum &

Expanded text:
telligatur captivitas, quae sub Antiocho telligatur captivitas, quae sub Antiocho facta est, quod utique non multis ante temporibus acciderat. Quoniam audiebat unusquisque lingua sua eos loquentes. Quaeritur in hoc loco, quod unusquisque audiebat linguis suis loquentes eos magnalia Dei, utrum hi qui loquebantur diversis sermonibus, uniuscujusque linguae, hoc quod dicebut unusquisque eorum nunc hac, nunc alia lingua loquens, sic per omnes curreret, an in eo potius erat mirabile, quod sermo eorum qui loquebantur qualibet lingua fuisset pronuntiatus unicuique audienti, secundum suam linguam intelligebatur, ut verbi gratia unoquocunque apostolo in Ecclesia docente necesse enim erat tacentibus reliquis unum loqui, et sermonem unum ad auditum omnium pervenire, ipse sermo hanc in se vim haberet, ut cum diversarum gentium auditores essent, unusquisque secundum linguam suam illius ipsius unius sermonis qui ab apostolo fuerat pronuntiatus susciperet auditum, et
Abbreviated transcription (Latin):
Sedico supra sirgulos eorum. Quod sedii¬
se dicitur regiȩ ost potestatis idiciũ
uelcerte quiare quies eius Indicatus
inscĩs. Et ceperiNTlo quo aliis linguis
Vnitatem linguarum quam super¬
bia babilonis disꝑserat : humilitas
ecclosia recolliga sp̃ituliter au
uari&as linguarum: donauariarum signi¬
ficat grauarum uerum non in congrue
sp̃s sc̃s intelligitur. ideo primum lin¬
guarum donum de disse hominibus qui¬
b humana sapientia forinsecus & disci¬
tur & docetur ut ostender& quamfa¬
cile possit sapientes facere ꝑsapientiã di
quae eis internaest. Eraint autem in hieru¬
ssalem habitantes uider uiri religiosi ex omninatione¬
per quirere quinam istisunt & ex qua cap¬
tiuitate uidȩi quõ quidem illa quae
in aegypto fuerat uel inbabylonia absoluta
iam fuerat. Romaniautem nondũ uene¬
rant in captiuitatem. Lic&iam &ipsa
imminer& ultrix commissi desaluato¬
re piaculi Super est igitur ut illu in¬

Expanded text:
Seditque supra singulos eorum. Quod sedisSeditque supra singulos eorum. Quod sedisse dicitur, regiae est potestatis indicium, vel certe quia requies indicatur in sanctis. Et coeperunt loqui aliis linguis. Unitatem linguarum, quam superbia Babylonis disperserat, humilitas Ecclesiae recolligit. Spiritualiter autem varietas linguarum, dona variarum significat gratiarum. Verum non incongrue spiritus sanctus intelligitur, ideo primum linguarum donum dedisse hominibus, quibus humana sapientia forinsecus et discitur, et docetur, ut ostenderet, quam facile possit sapientes facere per sapientiam Dei, quae eis interna est. Erant autem in Hierusalem habitantes Judaei viri religiosi,perquirere, quinam isti sunt, et ex qua captivitate Judaei, quoniam quidem illa quae in Aegypto fuerat vel in Babylonia, absoluta jam fuerat. Romani autem nondum venerant in captivitatem, licet jam et ipsa immineret ultrix commissi de Salvatore piaculi. Superest igitur, ut illa in
Abbreviated transcription (Latin):
autem mons synai fumabat: eo quod
doscendiss& dñr super eum igne
Et factus est repente decelosonus : tamquamaduenientis
sp̃s uehementis & c&era perignem qui¬
dẽ dñs ut beatus papagre gorius ex po¬
nit apparuit sedper sem& ipsum locu¬
tionem interus fecit & neque ignis ds̃
neque ille sonitus fuit sed ꝑ hoc quod
extorus ex hibuit ex pressit hoc quod
interius gessit quienim discipulis &
relo succensos & uerbo eruditos intus
redda foris linguas igneas ostendu:
Insignificatione igitur ad mota sim
element& ut iqnem & sonitum senti¬
rent corpora Igneuero inuisibili &
uoce sine sonitu docerentur corda.¬
S Et a poaruerua illis dispertite lingue tã quã is¬
Sp̃s enim sc̃r igne & linguss apparuu
quia omnes quos imple uerit arden¬
tes parit̃ & loquentes facit Arden¬
tes utique exse & loquentes fadeso
simul & indicans quia scã ecclesia per
mundi terminos dilitata omnium
gentium oraiuoce locutura

Expanded text:
autem mons Sinai fumabat, eo quod autem mons Sinai fumabat, eo quod descendisset Dominus super eum in igne . Et factus est repente de coelo sonus tanquam advenientis Spiritus vehementis, etc. Per ignem quidem Dominus, ut beatus papa Gregorius exponit, apparuit, sed per semetipsum locutionem interius fecit. Et neque ignis Deus, neque ille sonitus fuit, sed per hoc quod exterius exhibuit, expressit hoc quod interius gessit. Qui enim discipulos et zelo succensos, et verbo eruditos intus reddidit, foris linguas igneas ostendit. In significatione igitur admota sunt elementa, ut ignem et sonitum sentirent corpora, igni vero invisibili et voce sine sonitu docerentur corda. Et apparuerunt illis dispertitae linguae tanquam is in igne et linguis apparuit, quia omnes quos impleverit ardentes pariter et loquentes facit. Ardentes utique ex se, et loquentes de se. Simul et indicans, quia sancta Ecclesia per mundi terminos dilatata omnium gentium erat voce locutura.
Abbreviated transcription (Latin):
Apło dicente quod enim in p̃senti mom̃¬
ta neum est. & leue tribulationis
nrãe supramodum in sublimitate a&¬
uum glorie pondus operatur nob̶
Vera ost autem nostra beatituido cor¬
poris & animȩ nos inmor talitate
gloriantos sume & beate triniatis
a& nauisione sitiari Nam corporis
quattuor notissimis qualitatibus con¬
sistimus In interiore autẽ homine
extotacorde tota anima totamente
dm̃ diligore iubemur & hoc est ꝑ¬
fectum uitȩ denarium diuine glorig
prȩsenti uisione l& ari uerum notan¬
dum iuxta historiam: quod apud anti¬
quos diespente costes id est quinqua¬
gesime quod lex ditaerat ab occisiono
agni conputubatur. Hic autem non
Quire deunte signiuet eris exemplo
ipse sibi manifestissime diem domini¬
cum suo conse crauit aduentu. Quo& iã
temporis articulo uerum pasca dio
dominico monst rauit eẽ cele brandũ
Mam sicut hic & illic inignis uisione
dr̃ apparuit. dicente in exodo Totus

Expanded text:
Apostolo dicente, quod enim in praesenti momeApostolo dicente, quod enim in praesenti momentaneum est, et leve tribulationis nostrae, supramodum in sublimitatem aeternum gloriae pondus operatur in nobis. Vera est autem nostra beatitudo, et corporis et animae, nos immortalitate gloriantes summae et beatae Trinitatis aeterna visione satiari. Nam corporis quatuor notissimis qualitatibus consistimus. In interiore autem homine, ex toto corde, tota anima, tota mente, Deum diligere jubemur. Et hoc est perfectum vitae denarium, divinae nos gloriae praesenti visione laetari. Verum notandum juxta historiam quod apud antiquos, dies Pentecostes, id est, quinquagesimae, quo lex data erat, ab occisione agni computabatur. Hic autem non qui, redeunte signi veteris exemplo, ipse ibi manifestissime diem dominicum suo consecravit adventu. Quo etiam temporis articulo, verum Pascha die Dominico monstravit esse celebrandum. Nam sicut hic, sic et illic in ignis visione Deus apparuit, dicente Exodo: Totus