comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ei diccret ds̃.in semint tuo benedicentur om̃s
gentes. Itas gͦ ꝓmissiones tenenti sitͥ angło de
celo diceret. dimitte xp̃ianitatẽ orbis t̾rȩ &ete¬
ne partis donati. cuius ordo tͥ ea ponitur inepłã
te a toto p̃cia̾ere & in partẽ̾ contundere conare¬
tur. & alienare aꝓmissis dĩ. Si enim ordo ep̃oꝵ
sibi succedentium considerandus ẽ. quanto cer¬
tius ce uere salubrit᷑ ab ipso petro numeramus.
cui totius excłie figuram tenenti dñs ait. super
hanc petram edificabo ȩccłiam meam. & portȩ
inferoꝵ ñuincent eam: Petro enim successit
linus. lino clemens. clem̃ti anacletus. anacdeto
euaristus. euaristo sẏxtus. syato telesphorus.
telesphoro igmus. higino anicetus. aniceto pus.
pro soter. soteri alexander. alerandro ictor.
uictori ⁊ephirinus. ⁊ephirino caliatuso calisto
urbanus. urbano pontianus. pontiano antheros.¬
anthero fabianus. fabiano cornelius. cornelio lu¬
cuis. lucio stepbanus. stephano xystus. xisto di¬

Expanded text:
ei diceret deus: In semine tuo benedicentur omnes gentes. has ergo promissiones tenenti si tibi angelus de caelo diceret: \'Dimitte Christianitatem orbis terrae et tene partis Donati, cuius ordo tibi exponitur in epistte a toto praecidere et in partem contrudere conaretur et alienare a promissis dei. Si enim ordo episcoporum sibi succedentium considerandus est, quanto certius et uere salubriter ab ipso Petro numeramus, cui totius ecclesiae figuram gerenti dominus ait: Super hanc petram aedificabo ecclesiam meam et portae inferorum non uincent eam. Petro enim successit Linus, Lino Clemens, Clementi Anacletus, Anacleto Euaristus, Euaristo Sixtus, Sixto Telesphorus, Telesphoro Hyginus, Hygino Anicetus, Aniceto Pius, Pio Soter, Soteri Alexander, Alexandro Victor, Victori Zephyrinus, Zephyrino Calistus, Calisto Urbanus, Urbano Pontianus, Pontiano Antherus,Anthero Fabianus, Fabiano Cornelius, Cornelio Lucius, Lucio Stephanus, Stephano Sixtus, Sixto Di
Abbreviated transcription (Latin):
ipsi uͦ considerauerunt &e aspeccerunt me.
auuserunt sibi uestim̃ta iea & suꝑ uestim̃¬
tum nicum miserunt sortem. ibi agnouimus &
ȩccłĩam ineo qđł paulopost inpsalmo ipso dr̃ com¬
memorabuntur & conuertentur ad dñm uniuer¬
si fines t̾rȩ. & adorabunt in conspectu euis uni

Expanded text:
si vero consideraverunt et aspexerunt me, diviserunt sibi vestimenta mea, et super vestimentum meum miserunt sortem; ibi agnovimus et Ecclesiam in eo quod paulo post in psalmo ipso dicitur, Commemorabuntur et convertentur ad Dominum universi fines terrae, et adorabunt in conspectu
Abbreviated transcription (Latin):
ecclĩam de quo ao dicit ad abraham. in semi¬
ne tuo benedicentur om̃s gentes. Vb agnouimꝰ
xpͣm inpsalmo de se ꝓphetantem. dñs dixit
adme filius m̃s estu. ego hodie genurte. ibi
agnouimus eccłĩam in eo qđ sequitur. Postula
ame & dabo tͥ gentes hereditatẽ tuam. & pos¬
sessionem tuam tͣminos t̾rȩ. libi agnouimus

Expanded text:
qua deus dicit ad Abraham: In semine tuo benedicentur omnes gentes. ubi agnouimus Christum in psalmo de ae prophetantem: Dominus dixit ad me: \'Filius meus es tu; ego hodie genui te\', ibi agnouimus ecclesiam in eo, quod sequitur: Postula a me et dabo tibi gentes hereditatem tuam et possessionem tuam terminos terrae. ubi agnouimus
Abbreviated transcription (Latin):
pacificantes litteras misi. Tu uideris quid
illi respondeas. cuius nunc laudanda pati¬
entia infine uͦ tim̃da sententia ẽ. Si autẽ
rescripferis ea cura qua tͥ scriptum uides.
aderit miscdia dĩ. ut aliquando error qui
nos dirunit & amore pacis & ratione ueri¬
tatis intereat. Alem̃to qđ de rogatensibus
ñ dixerim qui uos firmianos appellare
dicuntur. ficut nos macharianos appellatis.
neꝙ de rusica ⁊ ensi ep̃o ur̃o qui cum firmo
pactus phibetur incolumitatẽ suoꝵ utei
portȩ aperirentur & inuastationem daren¬
tur catholici. & alia innumerabilia. Desi¬
ne gͦ locis communibus exaggerare facta
hominum. uł audita uł cognita. llides enĩ
quȩ de ur̃is taceam. ut de origine scismatis
ubi tota causa ẽ res agatur. Dñs ds̃ inspir &
tͥ cogitationẽ pacificam. desiderabilis &

Expanded text:
pacificantes litteras misi. tu uideris, quid pacificantes litteras misi. tu uideris, quid illi respondeas, cuius nunc laudanda patientia, in fine uero timenda sententia est. si autem rescripseris ea cura, qua tibi scriptum uides, aderit misericordia dei, ut aliquando error, qui nos dirimit, et amore pacis et ratione ueritatis intereat. memento, quod de Rogatensibus non dixerim, qui uos Firmianos appellare dicuntur, sicut nos Macarianos appellatis, neque de Rusicazensi episcopo uestro, qui cum Firmo pactus perhibetur incolumitatem suorum, ut u ei portae aperirentur et in uastationem darentur catholici. et alia innumerabilia. desine ergo locis communibus exaggerare facta hominum uel audita uel cognita. uides enim, quae de uestris taceam, ut de origine schismatis, ubi tota causa est, res agatur. dominus deus inspiret tibi cogitationem pacificam, desiderabilis et
Abbreviated transcription (Latin):
uos dicitis pati in tanta mansuetudine &
lenitate nr̃oꝵ. cum uere illicite ac priua¬
tim ur̃i faciant grauiora. alia de baptis¬
mate. qđ ñ querimus ubi sit. sedubi ꝓsit.
Nam ubicumꝙ ẽ ipsumẽ sed netiam ille qͥ
hoc accipit ubicumq ẽ ipse ẽ. ltaꝙ priua¬
tam hominum impietatem detestẽmur in scis
mate. baptismum uͦ xp̃i ubiꝙ ueneramur.
quia si desertores secum imperatoris signatra¬
ducant. illis uł damnatione punitis uł indul¬
gentia correctis salua signa recipiuntur. sisal¬
ua manserunt. Et si quid de hacre diligenti¬
us querendum ẽ. alia ẽ ut dixi questio. łtoc
enim obseruandum ẽ in bis rebus. qđ obser¬
uat eccłia dĩ. Queritur autemutrum ur̃a an
nr̃a sit ȩccłia di. Qua ꝓpt̃ illud querendum
ẽ acapite. cur scisma feceritis. Si ñ rescripse¬
ris. ego apud dm̃ quantum credo facilẽ cau¬
fam habeo. quia uiro quem audiui excepto
scismate bonum & liberalit᷑ instructum

Expanded text:
vos dicitis pati in tanta mansuetudine et vos dicitis pati in tanta mansuetudine et Ienitate nostrorum, cum vere illicite ac privatim vestri faciant graviora; alia de Baptismate, quod non quaerimus ubi sit, sed ubi prosit. Nam ubicumque est, ipsum est; sed non etiam ille qui hoc accipit, ubicumque est, ipse est. Itaque privatam hominum impietatem detestamur in schismate, baptismum uero Christi ubique ueneramur, quia, si desertores secum imperatoris signa traducant, illis uel damnatione punitis uel indulgentia correctis salua signa recipiuntur, si salua manserunt. et si quid de hac re diligentius quaerendum est, alia est, ut dixi, quaestio. hoc enim obseruandum est in his rebus, quod obseruat ecclesia dei. Quaeritur autem, utrum uestra an nostra sit ecclesia dei. quapropter illud quaerendum est a capite, cur schisma feceritis. si non rescripseris, ego apud deum, quantum credo. facilem causam habeo, quia uiro, quem audiui excepto schismate bonum et liberaliter instructum,
Abbreviated transcription (Latin):
terrȩ. uos corrigimini ut in radice uuatis.
De ramis enim fractis sic ait apłs. Potens est
enim ds̃ iterum inserere illos. llos gͦ muta¬
mini eac ea parte qua dissentiebatis. quãuis
sacram̃ta quȩ habebatis cum eadem sint in
omnibus sc̃a sint. Qua ꝓpt̾ uos mutari uola¬
mus a ꝑuersitate. idẽ ut denuo radicetur
nr̃a p̃cisio. Nam sacram̃ta que ñmutasti s
sicut habetis apꝓbantur a nobis. ne forte
cum urãm prauitatem corrigere uolumus.
illis misteruis xp̃i quȩ inũra prauitate de¬
prauata nsunt sacrilegam faciamus in uiriã.
Neꝙ enim & saul deprauauerat unctionem
quam acceperat. cui unctioni tantum ho¬
norem rex dauid pus di seruuis eachibuit.
ꝓpterea gͦ uos ñ rebapti⁊amus quia radicem
uobis reddere cupimus. formam tam̃ p̃cisi
sarm̃ti si nmutata ẽ aꝑꝓbamus. Quȩ tam̃
quamuis integra. nullomͦ c̃ sine radice fru¬
atuosa Alia questio ẽ de ꝑsecutionibus quas

Expanded text:
terrae, uos corrigimini, ut in radice uiuatis. terrae, uos corrigimini, ut in radice uiuatis. de ramis enim fractis sic ait apostolus: Potens est enim deus iterum inserere illos. uos ergo mutamini ex ea parte, qua dissentiebatis, quamuis sacramenta, quae habebatis, cum eadem sint in omnibus, sancta sint. quapropter uos mutari uolumus a peruersitate, id est ut denuo radicetur uestra praecisio. nam sacramenta, quae non mutastis, sicut habetis, adprobantur a nobis, ne forte, cum uestram prauitatem corrigere uolumus, illis mysteriis Christi, quae in uestra prauitate deprauata Neque enim et Saül depravaverat unctionem quam acceperat; cui unctioni tantum honorem rex David pius Dei servus exhibuit. Propterea ergo vos non rebaptizamus, quia radicem vobis reddere cupimus; formam tamen praecisi sarmenti, si non mutata est, approbamus: quae tamen quamvis integra, nullo modo est, sine radice fructuosa. Alia quaestio est de persecutionibus, quas
Abbreviated transcription (Latin):
sus uideos conurantes ut eum necarent. ante¬
quam ẽẽt romanum imperium xp̃ianum. egit
ut sibi tuitio etiam armatoꝵ daretur. Sed illi
pͥncipes qualibet occasione cognoscentes ur̃i
scismatis nesas. constituunt aduersus uos ꝓ
sua sollicmidine ac potestate qđ uolunt.
Non enim frustra gladium portant. Bĩ enim
ministri sunt uindices iniram in eos qui male
agunt. Postremo etiam si aliqui nr̃oꝵ non
xpͣiana moderatione ista faciunt. displica
nobis. sed tam̃ ñ ꝓpt̾ eos relin quimus catholi¬
cam ȩccłiam. si tam ante ultimum tempusuen¬
tilationis a palta purgare ñ possumus. quando
& uos optatum cum eum pellere ñ audebatis.
partem donati ñ reliquistis. At enim quare
nos adiungi uobis uultis. si scelerati sumus::
Quia uiuitis adhuc. & potestis si uelitis. Cum
enim nobis coniungimini. hoc ẽ ȩccłiȩ dĩ. he¬
reditati xp̃i. cuius possessio sunt termini

Expanded text:
sus Iudaeos coniurantes, ut eum necarent, antesus Iudaeos coniurantes, ut eum necarent, antequam esset Romanum imperium Christianum, egit, ut sibi tuitio etiam armatorum daretur. sed illi principes qualibet occasione cognoscentes uestri schismatis nefas constituunt aduersus uos pro sua sollicitudine ac potestate, quod uolunt. non enim frustra gladium portant; dei enim ministri sunt, uindices in iram in eos, qui male agunt. postremo etiam si aliqui nostrorum non Christiana moderatione ista faciunt, displicet nobis; sed tamen non propter eos relinquimus catholicam ecclesiam, si eam ante ultimum tempus uentilationis palea purgare non possumus. quando et uos propter Optatum, cum eum pellere non audebatis, partem Donati non reliquistis. \'At enim quare nos adiungi nobis uuiiis, si scelerati sumus?\' quia uiuitis adhuc et corrigi potestis, si uelitis. cum enim nobis coniungimini, hoc est ecclesiae dei, hereditati Christi, cuius possessio sunt termini
Abbreviated transcription (Latin):
Sednum quidhoc potestatibus adhocipsum ordi¬
natis fasẽ obicere : an apłm delebimus: Autñ
habent codices ur̃i. quȩ paulo ante commemora¬
ui  Seduos in quies talibus commnun care ñ de¬
beris. Quia gͦ: llos flauiano quondam incario
partis u̾rȩ homini quia legibus seruiens nocen¬
tes quos inuenerat occidebat ñ cominun castis:
Sed auobis inquies romani pͥncipes aduersum
nos ꝓuocantur. immo auobis aduersum uos
metipsos. qui ȩccłiam cuius illi sicut tanto ante
p̃dictum ẽ iam membra sunt. de xp̃o enim di¬
ctumẽ. & addorabunt cum om̃s reges t̃rȩ. & p̾ci¬
sione laniare ausi estis. & rebaptiz are ꝑtina¬
cit audetis. Nrͣi autẽ aduersus illicitas & pͥua¬
tas ũroꝵ uolentias quas & uos ibi qui talia ñ fa¬
citis doletis & gemitis potestatibꝰ ordinatis tuiti¬
onem petunt. ñ qua uos psequantur. sed qua
se de uobis defendant. sicut apłs paulus aduer¬

Expanded text:
sed numquid hoc potestatibus ad hoc ipsum ordised numquid hoc potestatibus ad hoc ipsum ordinatis fas est obicere? an apostolum delebimus? aut non habent codices uestri, quae paulo ante commemoraui? \'sed uos\\ inquies, \'talibus communicare non debetis\'. quid ergo? uos Flauiano quondam uicario, partis uestrae homini, quia legibus seruiens nocentes, quos inuenerat, occidebat. non communicastis? \'sed a uobis\', inquies, \'Romani principes aduersum nos prouocantur\'. immo a uobis aduersum uos ipsos, qui ecclesiam, cuius illi, sicut tanto ante praedictum est, iam membra sunt — de Christo enim dictum est: Et adorabunt eum omnes reges terrae —, et praecisione laniare ausi estis et rebaptizare pertinaciter audetis. nostri autem aduersus inlicitas et priuatas uestrorum uiolentias, quas et uos ibi, qui talia non facitis, doletis et gemitis, a potestatibus ordinatis tuitionem petunt, non qua uos persequantur, sed qua se defendant, sicut apostolus Paulus aduer
Abbreviated transcription (Latin):
patiuntur tantum. sed addidit ꝓp̃t iustitiã.
Si gͦ iustitia ẽ quam operati estis in illa dissen¬
sione in qua etiam ꝑmanetis. scđm ea que su¬
pra dixi nosse abste cupio. Si autem iniqui¬
tasẽ orbem xp̃ianum damnare inauditum.
uł quia ñ audiuit quȩ uos audistis. uł qr ñ ei
ꝓbatumẽ qđ uos temere credidistis. aut si¬
ne ccrto docũto a ccusatis. & ideo rebapti¬
⁊ are uelle tot ȩccłias ipsius dñi. cum hic adhuc
fundatas: quia uobis licet nescire a fros collegas
urõs malos simul uiuentes. fimul sacram̃ta tra¬
ctantes. aut etiam scire sed tolerare ne parsdo¬
nati diuidatur. illis autem in orbe remotissimo
constitutis ñ licet nescire qđ uos de afris aut no¬
stis aut eredits. aut audistis aut fingnis. quȩ
tanta ẽ puersitas amplecti suam iniquitatem
& potestatum accusare seueritatem : At enim
& malos xp̃ianis ñ licet ꝑsequi. Esto. ñ liceat.

Expanded text:
patiuntur tantum, sed addidit: Propter iustitiam. patiuntur tantum, sed addidit: Propter iustitiam. si ergo iustitia est, quam operati estis in illa dissensione, in qua etiam permanetis, secundum ea, quae supra dixi, nosse abs te cupio; si autem iniquitas est orbem Christianum damnare inauditum, uel quia non audiuit, quae uos audistis, uel quia non ei probatum est, quod temere credidistis aut sine certo documento accusastis, et ideo rebaptizare uelle tot ecclesias ipsius domini, cum hic adhuc fundatas. quia uobis licet aut nescire Afros collegas uestros malos simul uiuentes simul sacramenta tractantes aut etiam scire sed tolerare, ne pars Donati diuidatur, illis autem in orbe remotissimo constitutis non licet nescire, quod uos de Afris aut nostis aut creditis aut audistis aut fingitis, quae tanta est peruersitas amplecti suam iniquitatem et potestatum accusare seueritatem? \'At enim et malos Christianis non licet persequi\'. esto, non liceat;
Abbreviated transcription (Latin):
acceperim. nescio. Nunc interim peto adhocre¬
spondere. ne graueris qđ tͥ uidetur. Sed nolite
in alias tollere questiones. Pinc enun caput est
ordinatissimȩ inquisitionis. cur scisma factũ
sit. Nam & t̾renȩ potestates cum scismaticos
ꝑsequuntur. ea regula se defendunt qua dic̃
apłs. qui resistit potestati. dĩ ordinationi resi¬
stit. Qui autẽ resistunt. ipsi sibi iudicium ad¬
quirunt. Principes enim ñsunt timori bono
operis. sedmalo. Uis autem ñ timere potestatẽ:
Bonum fac &t habebis laudem ex illa. Dĩ enim
minister ẽ tibi inbonum. Qd si malum fece
ris. tume. Nonenim frustra gladium portat.
Dĩ enim ministerẽ. uindex iniram ei qui male
agit. Tota gͥ questio ẽ utrum nichil malisit
scisma. aut utrum scisma ñ feceritis. ut ꝓbo¬
no opere potestatibus resistatis. ñ ꝓmalo. un¬
de uobis adquiratis iudicium. ꝓpt̃ea proui¬
dentissue dñs ñ ait beati qui ꝑsecutionem

Expanded text:
acceperim, nescio. nunc interim peto, ad haec reacceperim, nescio. nunc interim peto, ad haec respondere ne graueris, quod tibi uidetur. sed noli te in alias tollere quaestiones; hinc enim caput est ordinatissimae inquisitionis, cur schisma factum sit Nam et terrenae potestates cum schismaticos persequuntur. ea regula se defendunt, qua dicit apostolus: Qui resistit potestati, dei ordinationi resistit; qui autem resistunt, ipsi sibi iudicium adquirunt; prinoperi sed malo. uis autem non timere potestatem? bonum fac et habebis laudem ex illa; dei enim minister est tibi in bonum. qris, time; non enim frustra gladium portat; dei enim minister est, uindex in iram ei, qui male agit. tota igitur quaestio est, utrum nihil mali sit schisma ant utrum schisma non feceritis, ut pro bono opere potestatibus resistatis, non pro malo, unde uobis adquiratis iudicium. propterea prouidentissime dominus non ait: Beati, qui persecutionem
Abbreviated transcription (Latin):
potuit. & tam̃ eis non cominunicatis. & dicitis
nẽe xp̃ianos. & eos rebaptizare conamini:
Quid dicam : Quid querar : aut quid exclamẽ.
Sicum honune cordato loquor. indignationis
huuis aculeos tecum participo. siam uides ꝓ¬
fecto quȩ dicerem. siuellem dicere. An forte
fecerunt int̾ se maiores ur̃i concilium. & dã¬
nauerunt p̾ter se totum orbem xp̃ianum:
ltane adhoc ꝑdncta ẽ rerum eacistimatio. ut
concilium maximianensium qui de ur̃a p̃cisio¬
ne p̃cisisunt. qui auobis comparati paucissimi st̃.
nualeat aduersus uos. & ur̃m concilium ualeat
aduersus gentes. hereditatẽ xp̃i & possessionẽ
cius tminos t̾rȩ: Miror si habet incorpore san¬
ꝗuinem. qui de hac re nerubescit. Rescribe ad
ista queso. Añnullis enim quibus ñ potui ñ cre¬
dere audiui te rescripturum. si tibi scriberem.
lam enim pͥdem misi unam epłam. quã utrum
acceperis uł ei responderis. &. forte ego tuam ñ

Expanded text:
potuit? et tamen eis non communicatis et dicitis potuit? et tamen eis non communicatis et dicitis non esse Christianos et eos rebaptizare conamini. quid dicam? quid querar? aut quid exclamem? si cum homine cordato loquor, indignationis huius aculeos tecum participo; nam uides profecto, quae dicerem, si uellem dicere. An forte fecerunt inter se maiores uestri concilium et damnauerunt praeter se totum orbem Christianum? itane ad hoc perducta est rerum existimatio, ut concilium Maximianensium, qui de uestra praecisione praecisi sunt, quia uobis comparati paucissimi sunt, non ualeat aduersus uos et uestrum concilium ualeat aduersus gentes hereditatem Christi et possessionem eius terminos terrae? miror, si habet in corpore sanguinem, qui de hac re non erubescit. rescribe ad ista, quaeso; a nonnullis enim, quibus non potui non credere, audiui te rescripturum, si tibi scriberem. iam etiam pridem misi unam epistulam, quam utrum acceperis uel ei responderis et forte ego tuam non
Abbreviated transcription (Latin):
tis. nos tandem possumus aut debemus debis
qui ante nos uixerunt ad ur̃m tantummͦ te¬
stimonium temerariam de incognitis ferre
sententiam. ut parum sit qđ uos ignota crimi¬
namini. nͥ & nos ignota uidicenus : Non enim
optatum etiam si falsa forte periclitatur inu¬
dia. sed te defendis cum dicis: ignoro qualis ille
fuerit. Quantomagis gͦ quales fuerint afriqͦs
ignotiores arguis. oruentalis orbis ignorat. a quibꝰ
tam̃ ȩccłus quarum nomina in libris habes &
recitas. nefaria dissensione disuingeris. sitam¬
mugadensem ep̃m ur̃m famosissimum & pessi¬
me diffammatum ñ dico cesaritnsis sea sitifensis
collega eius eiꝰdẽq temporis ignorabat : Quomͦ
traditores a fros quicumꝙ illi furrint eccłia cho¬
rinthi orum. ephesiorum. colosensium. philip¬
pensium. thesalonicensium. antiochenoꝵ. pon¬
ti. galatiȩ. capadociȩ. cȩterarumꝙ orbis par
potint aut damnari a uobis meruit quia ñ

Expanded text:
tis, nos tandem possumus aut debemus de his, tis, nos tandem possumus aut debemus de his, qui ante nos uixerunt, ad uestrum tantum modo testimonium temerariam de incognitis ferre sententiam, ut parum sit, quod uos ignota criminamini, nisi et nos ignota iudicemus? non enim Optatum. etiam si forte falsa periclitatur inuidia, sed te defendis, cum dicis: \'Ignoro, qualis ille fuerit. quanto magis ergo, quales fuerint Afri, quos ignotiores arguis, orientalis orbis ignorat! a quibus tamen ecclesiis, quarum nomina in libris habes et recitas, nefaria dissensione disiungeris. si Tamugadensem episcopum uestrum famosissimum et pessime diffamatum non dico Caesariensis sed Sitifensis collega eius eiusdemque temporis ignorabat, quo modo traditores Afros, quicumque illi fuerint, ecclesia Corinthiorum, Ephesiorum, Colossensium, Philippensium, Thessalonicensium, Antiochenorum, Ponti, Galatiae, Cappadociae ceterarumque orbis partpotuit aut damnari a uobis meruit, quia non
Abbreviated transcription (Latin):
matis furore p̾̃cideret eum eaxominunicare
noluustis. Sed hoc ipsum ẽ qđ uos arguit in
iudicio dĩ fr̃ emerite. quia cum uiderets tã
magnum malum cẽ diuidi partem donati. ut
optatus potus in communione tolerandus
exoistimaretur quam illud a̾mitteretur. ꝑma¬
netis ineo malo qd in dundenda ȩccłia xp̃i a
ur̃is maioribus ꝑpetratum ẽ. Ntic fortasse re¬
spondendi angustia temptabis defendere op¬
ptatum. Nolifrãt. noli obsecro nͣte decet. &¬
si alium aliquem forte deceat. si tam̃ quicquã
decet malos. emeritum certe ñ decet defende¬
re optatum. sed fortasse nec aceusare. Ita sit
sane. utere uoce media & dic. Ilnus quisꝙ sar¬
cinam suam portat. Tu quises qui uidices ali¬
enum seruum: Si gͦ ad testimonium tocius
affricȩ immouero t̃rarum omnium quia qua
uersum gildonis fama feruebat simul enim
& ille notus erat. ñ ausi estis unquam de opta¬
to uidicare. ne temere de incognitis uidicare¬

Expanded text:
matis furore praecideret, eum excommunicare matis furore praecideret, eum excommunicare noluistis. sed hoc ipsum est, quod uos arguit in iudicio dei, frater Emerite, quia, cum uideretis tam magnum malum esse diuidi partem Donati, ut Optatus potius in communione tolerandus existimaretur, quam illud admitteretur permanetis in eo malo, quod in diuidenda ecclesia Christi a uestris maioribus perpetratum est. Hic fortasse respondendi angustia temptabis defendere Optatum. noli, frater, noli, obsecro; non te decet et, si alium aliquem forte deceat, si tamen quicquam decet malos, Emeritum certe non decet defendere Optatum. sed fortasse nec accusare. ita sit sane. utere uoce media et dic: Unusquisque sarcinam suam portat. tu quis es, qui iudices seruum alienum? si ergo ad testimonium totius Africae, immo uero terrarum omnium, quaqua uersum Gildonis fama feruebat, simul enim et ille notus erat, non ausi estis umquam de Optato iudicare, ne temere de incognitis iudicare
Abbreviated transcription (Latin):
quales apuduos eẽ ñ dubito. longe a factis eius
alienos. Neq enim uobis obicimus nisi scisma¬
tis crim̃. quam quã etiam beresim male pse¬
uerando fecistis. Quanti autem diuino uidi¬
cio pendatur boc facinus. lege qđ te legisse
ñ ambigo. inuenies dathan & abiron hiatu
t̃rȩ deuoratos. cȩterosq om̃s qui eis consense¬
rant igne de medio eoꝵ eacistente consumptos.
lllua gͦ scelus ad exemplum deuitandi dñs as̃
p̃senti supplicio denotauit. ut cum talibꝰ pati¬
entissime parcit. quale ultimo iudicio reser¬
uet ostenderet. Neq enim rep̃hendimus rati¬
ones ur̃as. sica tempore quo uesana potentia
furere iactabatur optatus. cum eius accusator
eẽt totuis affricȩ gemitus. congemi scentibus
uobis. si tam̃ talises. qualem te p̃dicat fama.
qđ scit as̾ me & credere & uelle. ñ gͦ rep̃hen¬
dimus sieo tempore ne multos secum exxominu¬
nicatus trahereret. & communionem ur̃am scis¬

Expanded text:
quales apud uos esse non dubito longe a factis illius quales apud uos esse non dubito longe a factis illius alienos. neque enim uobis obicimus nisi schismatis crimen, quam etiam haeresem male perseuerando fecistis. quanti autem diuino iudicio pendatur hoc facinus, lege, quod te legisse non ambigo. inuenies Dathan et Abiron hiatu terrae deuoratos ceterosque omnes, qui eis consenserant, igne de medio eorum existente consumptos. illud ergo scelus ad exemplum deuitandi dominus deus praesenti supplicio denotauit, ut, cum talibus patientissime parcit, quali ultimo iudicio reseruet, ostenderet. neque enim reprehendimus rationes uestras, si eo tempore, quo uesana potentia furere iactabatur Optatus, cum eius accusator esset totius Africae gemitus congemescentibus uobis, si tamen talis es, qualem te praedicat fama, quod scit deus me et credere et uelle, — non ergo reprehendimus, si eo tempore, ne multos secum excommunicatos traheret et communionem uestram schis
Abbreviated transcription (Latin):
ñ quȩ iħu xxp̃i : Alulta testimonia seriptu¬
rarum p̃tereo. ne longiorem quam necesse
ẽ epłam faciam. & eruditioni tuȩ plura ꝑ
tẽipsum considerare ꝑmitto. Qđ tam̃ satis
ẽ iudeo. Obseero si tam multi miqui in uno
poplo dĩ. eos qui contestabantur ñ fecerunt
tales quales ipsierant. similitudo illa falsoꝵ
stitutum ñfecit sua querentem ñ quȩ iħ̃u
xp̃i. manifestum ẽ ñboc effici hominẽ qđ
ẽ malus quisquã cum quo ad altare xp̃i
acceditur. etiã siñsit incognitus. si tantum
ñ approbetur. & abona conscientia displi¬
eo uł furtum ciis cordis placito accipere.
ltoc nos dicimus. ut questiones infinitas atq
suꝑfluas de factis hominum quȩ rationem
nram nichil impedunt auferamus. Sed& uos
nͥ hoc sentiatis. tales erits om̃s qualis optatus
in ur̃a communione uobis nignorantibus fuit.
Qđ absit ab emeriti moribus alioꝵ ꝙ talium.

Expanded text:
non quae Iesu Christi? Multa testimonia scriptunon quae Iesu Christi? Multa testimonia scripturarum praetereo, ne longiorem, quam necesse est, epistulam faciam, et eruditioni tuae plura per te ipsum consideranda permitto. quod tamen satis est. uide, obsecro. si tam multi iniqui in uno populo dei eos, qui eos contestabantur, non fecerunt tales, quales ipsi erant, si multitudo illa falsorustitutum non fecit sua quaerentem, non quae Iesu Christi, manifestum est non hoc effici hominem, quod est malus quisquam, cum quo ad altare Christi acceditur, etiam si non sit incognitus, si tantum non adprobetur et a bona conscientia displieo uel furtum eius cordis placito accipere. hoc nos dicimus, ut quaestiones infinitas atque superfluas de factis hominum, quae rationem nostram nihil impediunt, auferamus. Sed et uos, nisi hoc sentiatis, tales eritis omnes, qualis Optatus in uestra communione uobis non ignorantibus fuit, quod absit ab Emeriti moribus aliorumque talium,
Abbreviated transcription (Latin):
m̃tis tuȩ. neminem contaminari posse igno¬
torum ignotis ꝙ criminibus. Vnde manifestũ
ẽ a communione orbis cui seu falsa seu uera
erimina quȩ afris intenditis ꝓrsus ignota sus̃.
&r ignota semꝑ fuerunt. sacrilego scismate uos
eẽ separatos. quamquã &t illud ñẽ tacenaũ
etiã cognitos malos bonis ñ obẽe inȩccłia. sitos
a communione ꝓhibendi aut potestas desit.
aut aliqua ratio conseruandȩ pacisimpediat.
Qui sunt enim qui apua ꝓpħam ihe rechihelẽ
& ante uastationẽ ꝑditorum signari merue¬
runt. & cum illi uastarentur euadere illesi.
nͥ ubi manifestissime ostenditur qui merent¬
& gemunt peccata & iniquitates populi dĩ
quȩ funt in medio eoꝵ: Qui sautẽ qđ igno
incognitis ait. om̃s enim sua querunt. ñquȩ
iħi x p̃i. quos tam̃ sccum fuisse manifestat.
Eax quo autem genere sunt qui uł turificare
idolis ut codices diuinos tradere quam mo¬
ri maluerunt. nͥ ex coꝵ qui sua querunt

Expanded text:
mentis tuae neminem contaminari posse ignomentis tuae neminem contaminari posse ignotorum ignotisque criminibus. unde manifestum est a communione orbis, cui seu falsa seu uera crimina, quae Afris intenditis, prorsus ignota sunt et ignota semper fuerunt, sacrilego schismate uos esse separatos. quamquam et illud non est tacendum etiam cognitos malos bonis non obesse in ecclesia, si eos a communione prohibendi aut potestas desit aut aliqua ratio conseruandae pacis impediat. qui sunt enim, qui apud prophetam Ezechielem et ante uastationem perditorum signari meruerunt et, cum illi uastarentur, euadere inlaesi, nisi, ut ibi manifestissime ostenditur, qui maerent et gemunt peccata et iniquitates populi dei, quae fiunt in medio eorum? quis autem, quod ignorincognitis ait: Omnes enim sua quaerunt, non quae Iesu Christi, quos tamen secum fuisse manifestat. ei quo autem genere sunt, qui uel turificare idolis uel codices diuinos tradere quam mori maluerunt, nisi ex eorum, qui sua quaerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
litis cum primum illud unde pellendus ẽ
fecerit. annon aliquanto tempore latentẽ
& postea ꝓditum conuctumq damnatis.
Quero gͥ utrum uos contaminauerit eo tem¬
pore quo latebat. Respondebis. nullomodo.
Nullo gͦ tempore contaminaret. etiã si semꝑ
id lateret. tam & mortuoꝵ n nulla sepe
commissa ꝓduntur. nec fraudi ẽ cpͣianis
qui eis communic auere uiuentibus. Cur gͦ
uos tam temtraria atꝙ sacrilega dirempti¬
one p̃ciditis a communione innumerabilũ
ȩcełiarum orientalium. qua semꝑ latuit &¬
adhuc latet qđ in affrica gestum eẽ aut do¬
cetis aut fingitis: Alia enim questio ẽ utrũ
illa uera dicatis quȩ quidem nos multo ꝓba¬
bilioribus docum̃tis falsa eẽ coniuncimus.
&. in ur̃is magis ea ipsa quȩ obicitis tunc ꝓ¬
bata declaramus. Sed hȩc ut dixi alia que¬
stio ẽ. tunc aggredienda & discutienda cum
opus fuerit. Ilud nunc attendat uigilantia

Expanded text:
litis. cum primum illud. unde pellendus est, litis. cum primum illud. unde pellendus est, fecerit. an non aliquanto tempore latentem et postea proditum conuictumque damnatis? quaero igitur, utrum uos contaminauerit eo tempore, quo latebat. respondebis: \'Nullo modo\\ nullo ergo tempore contaminaret, etiam si semper id lateret; nam et mortuorum nonnulla saepe commissa produntur nec fraudi est Christianis, qui eis com- III municauere uiuentibus. cur ergo uos tam temeraria atque sacrilega diremptione praecidistis a communione. innumerabilium ecclesiarum orientalium, quas semper latuit et adhuc latet, quod in Africa gestum esse aut docetis aut fingitis? Alia enim quaestio est, utrum illa uera dicatis, quae quidem nos multo probabilioribus documentis falsa esse conuincimus et in uestris magis ea ipsa, quae obicitis, tunc probata declaramus. sed haec, ut dixi, alia quaestio est tunc adgredienda et discutienda, cum opus fuerit. illud nunc adtendat uigilantia
Abbreviated transcription (Latin):
dilecto fr̃i tmerito. augustinus.
Ego cum audio quẽquam bonoin¬
genio p̃ditum doctrinisꝙ liberalibus
eruditum. quã quã ñib salus animȩ con¬
stituta sit. tam̃ in questiont facillim a
sentire aliud quam ueritas postulat qͦ
magis miror ed magis axx ardesco nosse
homurem. & cumeo colloqui. uł sud ñ
possim. saltem literis quȩ longissime
uolant attingere m̃tem euis. atq ab eo
uicissim attingi d̾esidero. Sicut te esse
diffunditur discerptum doleo atq seclusũ.
quam ob causam nescio. Nam certum est
magne parti romani orbis. nedicam etiã
barbaris gentibus quibus quoq debitorem
nio nr̃a contexitur ignoratam eẽ partem
donati. nec eos omnino scire ut quando uł
quibus causis exortasit ista dissensio. Quos
obicitis nͥ innocentes eẽ fatearis cogeris di¬
cere omnium malis factis obnoxios. cum
apud uos ꝑditi ut mitius dixerim latent uos
om̃s ẽẽ pollutos. Nonenim neminem de ur̃a
communione pellitis. aut tunc primum pel¬

Expanded text:
DILECTO FRATRI EMERITO AUGUSTINUS. Ego cum audio quemquam bono ingenio praeditum doctrinisque liberalibus eruditum, quamquam non ibi salus animae constituta sit, tamen in quaestione facillima sentire aliud, quam ueritas postulat, quo magis miror, eo magis exardesco nosse hominem et cum eo conloqui uel, si id non possim, saltem litteris, quae longissime uolant, adtingere mentem eius atque ab eo uicissim adtingi desidero, sicut te esse st, toto orbe diffunditur, discerptum doleo atque seclusum. quam ob causam, nescio. nam certum est magnae parti Romani orbis, ne dicam etiam barbaris gentibus, quibus quoque debitorem nio nostra contexitur, ignotam esse partem Donati nec eos omnino scire, uel quando uel quibus causis exorta sit ista dissensio. quos obicitis, nisi innocentes esse fatearis, cogeris dicere omnium malis factis obnoxios, cum apud uos perditi, ut mitius dixerim, latent. uos omnes esse pollutos. non enim neminem de uestra communione pellitis aut tunc primum pel
Abbreviated transcription (Latin):
to illius tͥ se insinuare dicit. oporteret te apłicȩ
sententiȩ memorem fieri. qui ait. Licet sinos
aut angłs de cȩlo uobis euangeli ⁊ auerit. p̃ter
ia qđ euangeli ⁊ auimus uobis. anathema sit.
gelim eius. & tunc erit sinis. Euangeli ⁊ atumt᷑¬

Expanded text:
to illius tibi se insinuare dicit, oporteret te apostolicae to illius tibi se insinuare dicit, oporteret te apostolicae sententiae memorem fieri, qui ait: Licet si nos aut angelus de caelo uobis euangelizauerit praeter id, quod euangelizauimus uobis, anathema sit. gelium eius et tunc erit finis; euangelizatum
Abbreviated transcription (Latin):
ilectissimo & hon orabili frĩ generoso.
fortunatus. abypus. augustinus. in
año salutem. Qm̃ nobis notam ẽẽ uo¬
luisti epłam quam adte donatistarum pre¬
sbiter dedit. quamquã eam tu quoq catho¬
lico animo deriseris. tam̃ ut ei potus sinon
desperate desipit consulas. hȩc ad eum re¬
scripta petimus ꝑferas. Ille enim ordurẽ
cop̃ianttats cuittatis ur̃ȩ tibi ut insinuar&
aufsisse sibi angłm scripsit cum tu teneas
xxpͣianitatem. ñ ciuitatis tue tantum. nec tan¬
tum africȩ ut a froꝵ sedtotius orbis t̃rȩ. quȩ an¬
nuntiata ẽ & annuntiatur omnibus gentibꝰ. Un¬
de illos parum tͣ quod p̃ciosos ẽe ñpudet. nec si¬
bi subueniunt ut cum possint redeant ad radi¬
cem. nisi euã secum alios p̃cidere & sicut ligna
arida inignem destinare conentur. Qua ꝓpter
si tͥ ipsi angelus astitisset quem sibi ille ꝓpterte
astitsse quantum arbitramur. astuta uanitate
confingit. & hꝑc ipsa tͥ dixisset quȩ iste manda¬

Expanded text:
ILECTISSIMO ET HONORABILI FRATRI GENEROSO FORTUNA- TUS, ALVPIUS, AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Quoniam nobis notam esse uoluisti epistulam, quam ad te Donatistarum presbyter dedit, quamquam eam tu quoque catholico animo deriseris, tamen, ut ei potius, si non desperate desipit, consulas, haec ad eum rescripta petimus perferas. ille enim ordinem Christianitatis ciuitatis uestrae tibi ut insinuaret, iussisse sibi angelum scripsit, cum tu teneas Christianitatem non ciuitatis tuae tantum nec tantum Africae uel Afrorum sed totius orbis terrae, quae adnuntiata est et adnuntiatur omnibus gentibus. unde illos parum est quod praecisos esse non pudet nec sibi subueniunt, ut, cum possunt, redeant ad radicem, nisi etiam secum alios praecidere et sicut ligna arida in ignem destinare conentur. quapropter si tibi ipsi angelus adstitisset, quem sibi ille propter te adstitisse, quantum arbitramur, astuta uanitate confingit, et haec ipsa tibi dixisset, quae iste manda
Abbreviated transcription (Latin):
us cernitur.: Quid equius postulatur : llide¬
tis hȩc om̃a & nostis & gemitis. Et tam̃ iudet
& ds̃. qđ & uos in tam pestifera & sacriloga
pͣcisione nulla res cogit remanere. si ꝓ ead¬
ipiscendo sp̃uali regno carnalem saperets
affectum. & amicitias hominum quȩ inui¬
dicio dĩ nichil ꝓderunt ꝓ deuitandis sempi¬
t̃nis penis ñ timeatis offendere. Ecctite ẽ¬
sulite quid contra hȩc nr̃a possint respon¬
dere cognoscite. Si ꝓferunt chartas. ꝓfe¬
rimus chartas. Si falsa nr̃a ẽẽ dicunt. hoc
nos de suisdicere ñ indignentur. Nemo de¬
let decelo constitutionem dĩ. nemo delet
de t̾ra eccłĩam di. Ille totum orbem ꝓmi¬
sit. illa totum orbem repleuit. & malos
habet & bonos. Sednec int̾ris amittit
nͥ malos. nec incȩlum admittit nisi bonos.
Erit autem uobis hic sermo quẽ demunere
dĩ nouit ipse quanta & pacis & nr̃a dile¬
ctiont deꝓmpsimus correctio si uelitis.

Expanded text:
us cernitur? quid aequius postulatur? Videus cernitur? quid aequius postulatur? Videtis haec omnia et nostis et gemitis; et tamen uidet et deus, quod uos in tam pestifera et sacrilega praecisione nulla res cogit remanere, si pro adipiscendo spiritali regno carnalem superetis affectum et amicitias hominum, quae in iudicio dei nihil proderunt, pro deuitandis sempiternis poenis non timeatis offendere. ecce ite, consulite; quid contra haec nostra possint respondere, cognoscite. si proferunt chartas, proferimus chartas; si falsas nostras esse \'dicunt, hoc nos de suis dicere non indignentur. nemo delet de caelo constitutionem dei. nemo delet de terra ecclesiam dei; ille totum orbem promisit, ista totum orbem repleuit et malos habet et bonos, sed nec in terris amittit nisi malos nec in caelum admittit nisi bonos. erit autem uobis hic sermo, quem de munere dei nouit ipse quanta et pacis et uestra dilectione deprompsimus, correctio, si uelitis,
Abbreviated transcription (Latin):
onis ep̃es contra factionem maccimiani pri¬
mianus purgatus ẽ ualere uultis. & quod a
transmarins unitatis ep̃is aduersus facti¬
onem maiorini cecilianus purgatus ẽ ua¬
lere ñuultis: Rogo fr̃s mei quid magnum
peto : Quid difficile auobis intellegi cupio:
Aultum quidem interẽ & in comparabilit᷑
distat uł auctoritate uł numero affricana
ecccłia. si cum ceteris orbis partibus confera¬
tur. & longe minorẽ etiam siunitas hic eet̾.
longe omnino minor ẽ comparata cȩteris
xp̃ianis omnibus gentibus. quam parsma¬
ximiani comparata parti prumiani. Pe¬
to tam̃ & uistum᷑ arbitror. ut tantum ua¬
leat concilium secundi tigisitani qđ lucilla
conflauit aduersus absentem cecilianum.
communi cantem. quantum ualet concili
um maximianensium qđ similit̃ femina
nescio quȩ conflauit aduersus absentem
primianum. & cȩteram ꝑ affricam multitudi¬
nem primiano communicantem. Quid apti¬

Expanded text:
onis episcopis contra factionem Maximiani Prionis episcopis contra factionem Maximiani Primianus purgatus est, ualere uultis et, quod a transmarinis unitatis episcopis aduersus factionem Maiorini Caecilianus purgatus est, ualere non uultis? rogo, fratres mei, quid magnum peto? quid difficile a uobis intellegi cupio? multum quidem interest et incomparabiliter distat uel auctoritate uel numero Africana ecclesia, si cum ceteris orbis partibus conferatur, et longe minor est, etiam si unitas hic esset, longe omnino minor est comparata ceteris Christianis omnibus gentibus quam pars Maximiani comparata parti Primiani. peto tamen et iustum esse arbitror, ut tantum ualeat concilium Secundi Tigisitani, quod Lucilla conflauit aduersus absentem Caecilianum communicantem, quaum Maximianensium, quod similiter femina nescio quae conflauit aduersus absentem Primianum et ceteram per Africam multitudinem Primiano communicantem. quid aperti
Abbreviated transcription (Latin):
Ille gͦ credatur testam̃tum tradidisse flammis.
qui contra uoluntatẽ litigat testatoris. Quid
tibi fecit opars donati. quid tͥ fecit ȩccłĩa cho¬
rinthiorum: Qđ autt̃ de ista dico. de omnibꝰ
talibus etiam longe positis intellegi uolo. Quid
uobis fecerunt. quȩ nec omnino quid ficeritis
nec quos infamaueritis nosse potuerunt: an
quia lucillam cecilianus in affrica lesit. lu¬
cem xp̃i orbis amisit : Tandem sentiant qd
fecerunt. Alerito certo annorum int᷑uallo
in oculos eorum reuolutum ẽ opus ipsorum.
Querite ꝑquam feminam maximianus qui
drͣ eẽ donati ꝓpinquuissesea primiani com¬
munione p̾ciderit. & quẽ ad modum congre¬
gata ep̃oꝵ factione primianum damnarit
absentem. & aduersus eum ep̃s ordinatus
sit. quẽa dmodum maiorinus ꝑ lucillam con¬
gregata ep̃oꝵ factione cecilianum dͥamna¬
uit absentem. & contra eum ep̃e ordinatus
ẽ. An forte qđ a cȩteris afris suȩ communi¬

Expanded text:
ille ergo credatur testamentum tradidisse flammis, ille ergo credatur testamentum tradidisse flammis, qui contra uoluntatem litigat testatoris. quid tibi fecit, o pars Donati, quid tibi fecit ecclesia Corinthiorum? quod autem de ista dico, de omnibus talibus et tam longe positis intellegi uolo. quid uobis fecerunt, quae nec omnino, quid feceritis, nec, quos infamaueritis, nosse potuerunt? an quia Lucillam Caecilianus in Africa laesit, lucem Christi orbis amisit? ITandem sentiant, quod fecerunt; merito certo annorum interuallo in oculos eorum reuolutum est opus ipsorum. quaerite, per quam feminam Maximianus, qui dicitur esse Donati propinquus, sese a Primiani communione praeciderit et quem ad modum congregata episcoporum factione Primianum damnarit absentem et aduersus eum episcopus ordinatus sit, quem ad modum Maiorinus per Lucillam congregata episcoporum factione Caecilianum damnauit absentem et contra eum episcopus ordinatus est. an forte, quod a ceteris Afris suae communi
Abbreviated transcription (Latin):
indicus. quuint̃ damnatos absentes multo ue¬
hem̃tus cȩtris criminatus ẽ. uidicium ep̃oꝵ ad
imperatorem appellatur. Ludea eligitur impe¬
rator. udicans contemnitur imperitor. Quȩ
tunc acta sint legitis. quȩ nunc agantur uideus
Side illisinaliquo dubitatis. ista iam cernite. Cer¬
te ñ cartis ueteribus. ñ archius publicis. ñ ge¬
stis forensibus. aut ecłiasticis agamus. Maior
liber nr̃. orbis t̃rarum ẽ. In eo lego completum
ꝗd in libro dĩ lego ꝓmissum. Dñs inquit diocit
adme. filius m̃s estu. ego hodie genuite. Postu¬
la ame & dabo tͥ gentes hereditatẽ tuam. &
possessionẽ tuam t̃nunos t̾rȩ. huic heredita¬
ti qui ñ cominunicat. quoslibet libros teneat
exheredatum seẽe cognoscat. Fanc hereditat̃e
quisquis expugnat. alienum seẽe a familia dĩ
satis indicat. Certe de traditione diuinoꝵ libroꝵ
uertitur questio. ubi hereditas ista ꝓmissa ẽ

Expanded text:
iudiciis, qui inter damnatos absentes multo ueiudiciis, qui inter damnatos absentes multo uehementius ceteris criminatus est; iudicium episcoporum; ad imperatorem appellatur; iudex eligitur imperator; iudicans contemnitur imperator. quae tunc acta sint, legistis; quae nunc agantur, uidetis. si de illis in alique dubitatis, ista iam cernite. certe non chartis ueteribus, non archiuis publicis, non gestis forensibus aut ecclesiasticis agamus. maior liber noster orbis terrarum est;in eo lego completum, quod in libro dei lego promissum: Dominus. inquit, dixit ad me: Filius meus es tu, ego hodie genui te; postula a me et dabo tibi gentes hereditatem tuam et possessionem tuam terminos terrae. huic hereditati qui non communicat, quoslibet libros teneat, exheredatum se esse cognoscat; hanc hereditatem quisquis expugnat, alienum se esse a familia dei satis indicat. certe de traditione diuinorum librorum uertitur quaestio, ubi hereditas ista promissa est.
Abbreviated transcription (Latin):
tius qđ tacco. Nẽꝙ hinc istos quos ibi diligitis
accusamus. Non enim nobis displicent quia to¬
lerant malos. sed quia intolerabilit mali sunt.
ꝓ pt̾ scisma. & ꝓpt̃ altare contra altare. ꝓpt̾ sepa¬
rationem abhereditate xp̃i toto orbe diffusa.
sicut tanto ante ꝓmissa ẽ. uiolatam pacem: c̃¬
scissam unitatẽ. iterata baptismata. ex sufflata
sacram̃ta quȩ insceleratis quoq hominibus sc̃a
sunt. plagimus & lugemus. Quȩ si paruipen¬
dunt intueantur exempla. quibꝰ demonstra¬
tumẽ quanti hȩc penderit dõ. Qui fecerunt
idolum. usitata gladii morte ꝑempti sunt. Qui
uͦ scisma facere uoluerunt. hiatu t̃rȩ pͥncipes
deuorati. & turba consentiens igne consumpta
ẽ. Diuersitate pęnarum diuersitas agnoscit᷑
meritorum. Traduntur in ꝑsecutione sc̃i codi¬
ces. confitentur traditores. & do dimittuntur.
Nonintrogantur innocentes. & ab hominibus
temerarus dannantur. ꝓbatur integercertis

Expanded text:
tius quod taceo. neque hinc istos, quos ibi diligitis, tius quod taceo. neque hinc istos, quos ibi diligitis, accusamus. non enim nobis displicent, quia tolerant malos, sed quia intolerabiliter mali sunt propter schisma. propter altare contra altare, propter separationem ab hereditate Christi toto orbe diffusa, sicut tanto ante promissa est. uiolatam pacem, conscissam unitatem, iterata baptismata, exsufflata sacramenta, quae in sceleratis quoque hominibus sancta sunt, plangimus et lugemus. quae si parui pendunt, intueantur exempla, quibus demonstratum est, quanti haec penderit deus. qui fecerunt idolum, usitata gladii morte perempti sunt; qui uero schisma facere uoluerunt, hiatu terrae principes deuorati et turba consentiens igne consumpta est. diuersitate poenarum diuersitas agnoscitur meritorum. Traduntur in persecutione sancti codices, confitentur traditores et deo dimittuntur; non interrogantur innocentes et ab hominibus temerariis damnantur; probatur integer certis
Abbreviated transcription (Latin):
& uenditorem suum suit accipere int̾ innocen¬
tes discipulos qd fideles nouerunt p̃cium nr̃m.
lolerant apłi pseudo apłos & inter sua queren¬
tes non quȩ iħu. xp̃i. paulus nͣ sua querens sed
quȩ iħu xp̃i cum gloriosissima tolerantia con¬
uersatur. Postremo qd paulo ante commemora¬
ui diuina uoce laudatur sub angeli nomine
pͣpositus ȩcłiȩ. qđ cum odisset malos. eos tam̃
temptatos & inuentos ꝓ nomine dñi tolerauit.
da summam seipsos int̾rogent. Nonne tolerant᷑
ab eis cedes & incendia cercicellionum. uenerato¬
res p̃cipitatoꝵ ultro cadauerum. & subineredi¬
bilibus malis unuis optati ꝑtot annos tocius af¬
fricȩ gemitus: Parco iam dicere singularum ꝑ
affricam regionum. & ciuitatum & fund oꝵ
tyrannicas potestates. & publica latrocina.
alelius enim uobis hȩc uosipsi dicitis. siue inau¬
rem. suie palam sicut libitum fuerit. Quocũq
enim oculos uerteritis. occurret qđ dico. uł po¬

Expanded text:
et uenditorem suum, sinit accipere inter innocenet uenditorem suum, sinit accipere inter innocentes discipulos, quod fideles nouerunt pretium nostrum; tolerant apostoli pseudoapostolos et inter sua quaerentes, non quae Iesu Christi, Paulus non sua quaerens, sed quae Iesu Christi, cum gloriosissima tolerantia conuersatur; postremo, quod paulo ante commemoraui, diuina uoce laudatur sub angeli nomine praepositus ecclesiae, quod, cum odisset malos, eos tamen temptatos et inuentos pro nomine domini tolerauit. Ad summam se ipsos interrogent. nonne tolerantur ab eis caedes et incendia Circumcellionum, ueneratores praecipitatorum ultro cadauerum et sub incredibilibus malis unius Optati per tot annos totius Africae gemitus? parco iam dicere singularum per Africam regionum et ciuitatum et fundorum tyrannicas potestates et publica latrocinia. melius enim uobis haec uos ipsi dicitis siue in aurem siue palam, sicut libitum fuerit. quocumque enim oculos uerteritis, occurret, quod dico uel po
Abbreviated transcription (Latin):
cusatus diuna seueritate correptusẽ. Tolerat
demꝙ ipsum popłm suꝑbum. contemptorẽ dĩ.
Tolerat ssaias in quos tam multa uera crimina ia¬
culatur. Tolerat iheremias. a quibus tanta ꝑpe¬
titur. Tolerat. ⁊ acharias phariseos & scribas. qua¬
les illo tempore scriptura fuisse testatur. Sciome
multos p̃termisisse. Legant qui uolunt. legant
qui possunt eloquia cęlestia. inuenient om̃ssc̃os
aĩ seruos & amicos semphabuisse quosinsuo popłõ
tolerarent. eum quibus tam̃ illius temporissacra¬
m̃ta communicantes ñ solum ñ comquinabant᷑
seddeniam laudabilit̾ sustinebant. studentes sicut
ait apłs seruare unitatẽ sp̃c inuinculo pacis. At¬
tendant enam post dm̃ aduentum ubimulto
plura huius tolerantiȩ ꝑtotum orbem inuenire¬
mus exrempla. si om̃a scribi & in auctoritatem
redꝗi possent. Tam hec ipsa quȩ habemus aduer¬
tite. Tolerat ipse dñs uidam diabolum. furem

Expanded text:
cusatus, diuina seueritate correptus est; tolerat cusatus, diuina seueritate correptus est; tolerat denique ipsum populum superbum contemptorem dei; tolerat Esaias, in quos tam multa uera crimina iaculatur; tolerat Hieremias, a quibus tanta perpetitur; tolerat. Zacharias Pharisaeos et scribas, quales illo tempore fuisse scriptura testatur. scio me multos praetermisisse; legant, qui uolunt, legant, qui possunt, eloquia caelestia, inuenient omnes sanctos dei seruos et amicos semper habuisse, quos in suo populo tolerarent, cum quibus tamen illius temporis sacramenta communicantes non solum non inquinabantur, sed etiam laudabiliter sustinebant studentes, sicut ait apostolus, seruare unitatem spiritus in uinculo pacis. adtendant etiam post domini aduentum, ubi multo plura huius tolerantiae per totum orbem inueniremus exempla, si omnia scribi et in auctoritatem redigi potuissent, — tamen haec ipsa, quae habemus, aduertite. tolerat ipse dominus Iudam diabolum, furem