comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tatam sensibꝰ gerat corꝑis formã. seu colore. siue
fidelium dubitau̾it. Apparet tam̃ qͥd in plib̾
natura obtinuerit. ⁊ quid ipsa raritate mirabile.
Quał aut̃ iõ reddit᷑ de monstruosis ap̃ nos hominũ
partubꝰ. talis de monstruosis qͥbꝰdam gentibꝰ reddi
p̃.Ds enim c̾ator ẽ omniũ. qͥ uͥ ⁊ qño c̾ari qͥd opor¬
teat uł oportu̾̃it ipse mouit. sciens uniu̾sitatis pul¬
cͥtudinẽ quaꝵ partium uł similitudine uł diu̾si¬
tate contexat. S qui totum inspicẽ ñ pot̾ tamꝗͣ
deformitate partis offendit᷑. qm̃ cui congruat ⁊ qͦ
referat᷑ ignorat. Pluribꝰ qͣm qͥnis digitis in manibꝰ
et pedibꝰ nasci homines nouimus.⁊ ħ leuior ẽ qͣm
illa distantia. Sed tam̃ absit ut quis ita desipiat.
ut existimet in nũo humanoꝵ digitoꝵ eirasse c̾ato¬
rem. qͣmuis nesciens cur ħ fec̃it. Ita ⁊ si maior di¬
hñs plantas. ⁊ in eis binos tantũmꝰ digitos. simileᷤᷤ

Expanded text:
tatam sensibus gerat corporis formam seu colorem siue fidelium dubitauerit. Apparet tamen quid in pluribus natura obtinuerit et quid sit ipsa raritate mirabile. Qualis autem ratio redditur de monstrosis aput nos hominum partubus, tapotest. Deus enim creator est omnium, qui ubi et quando creari quid oporteat uel oportuerit, ipse nouit, sciens uniuersitatis pulchritudinem quarum partium uel similitudine uel diuersitate contexat. Sed qui totum inspicere non potest, tamquam deformitate partis offenditur, quoniam cui congruat et quo referatur ignorat. Pluribus quam quinis digitis in manibus et pedibus nasci homines nouimus; et haec leuior est quam ulla distantia; sed tamen absit, ut quis ita desipiat, ut existimet in numero humanorum digitorum errasse Creatorem, quamuis nesciens quur hoc fecerit. Ita etsi maior dihabens plantas et in eis binos tantummodo digitos, similes
Abbreviated transcription (Latin):
exci de t̾ra tua ⁊ de cognatione tua.⁊ d domo patͥs
tuii. ñ ut corpꝰ mñ eic̾et qd̾ iam fec̾at s ut aĩũ auel¬
leret dr̃. Non enĩ exierat m̃ aĩo si spe redeundi
⁊ desid̾io tenebat᷑. quȩ spes ⁊ desid̾iũ dõ iubente
ac iuuante ⁊ illo obediente fu̾at amputandũ.
Nõ sane inc̾dibilit̾ existimat᷑ cũ postea secutꝰ fuiss
nachor patrẽ suũ tc̃ abrahã p̾ceptum dni ĩple¬
uiss ut cũ saira oiuge sua ⁊ loch filio fr̃is sui exi¬
Fret decharra.

Expanded text:
ra tua et de cognatione tua et de domo patris tui, non ut corpus inde eiceret, quod iam fecerat, sed ut animum auelleret, dicitur. Non enim exierat inde animo, si spe redeundi et desiderio tenebatur, quae spes et desiderium Deo iubente ac iuuante Non sane incredibiliter existimatur, cum postea secutus esset Nachor patrem suum, tum Abraham praeceptum Domini implesse ut cum Sara conjuge sua, et Loth filio fratris sui exiret
Abbreviated transcription (Latin):
reliq̃rit chaldoꝵ ⁊ uen̾it in mesopotamiã.
& habitau̾it in chaira. ⁊̃ acet᷑ aut̃ de uno eiꝰ filio
qui uocat᷑ nachor. tamqͣm eũ ñ duroẽit socũ. Nam
ita nairat᷑. W̾ sumpsit thara abrã filiũ suũ ⁊ i loch
filiũ aran filiũ filii sin. ⁊ sarai nurũ suã uxorẽ abrã
filii sui. ⁊ edux̃ illos ile regione caldoꝵ ire in t̾ram

Expanded text:
Chaldaeorum et uenerit in Mesopotamiam et habitauerit in Charra. Tacetur autem de uno eius filio, qui uocabatur Nachor, tamquam eum non duxerit secum. Nam ita narratur: Et sumsit Thara Abram filium suum et Loth filium Arran, filium filii sui, et Saram nurum suam uxorem Abram filii sui,
Abbreviated transcription (Latin):
dõꝵ suoꝵ.⁊ fuger̃ mesopotamiã et habitauer ibi
dies multos. Dixẽq illis ds̃ eoꝵ ut excirent de hi¬
bitatiõe sua ⁊ irent in t̾ra chanaan.⁊ illic habita¬
uer̃. ⁊ cet̾a q̃ nairat achior ammanites. Uñ mail¬
festũ ẽ. domũ thare ꝑsecutionẽ passã fuisse acha¬
deis ꝓu̾a pietate. qua unꝰ ⁊ uerꝰ ab eis colebat᷑ d.

Expanded text:
deorum suorum et fugerunt Mesopotamiam et habitauerunt ibi dies multos. Dixitque illis Deus eorum, ut exirent de habitatione sua et irent in terram Chanaan, et illic habitauerunt, et cetera, quae narrat Achior Ammanites. Unde manifestum est domum Tharae persecutionem passam fuisse a Chaldaeis pro uera pietate, qua unus et uerus ab eis colebatur De
Abbreviated transcription (Latin):
faciamus lat̾es. ⁊ q̃quamꝰ illos igni. & facti sun
illis lates in lapidẽ. ⁊ bitum̃ erat illis lutii ⁊ dros
ccaput erit usq ad celum. ⁊ faciamus nr̃m nom̃ añ¬
qͣm disꝑgamus infaciem omĩs t̾rȩ. & descend̃ dñs
uuide ciuitate ⁊ tiurem. qͣm ȩdificauer̃ filii hominũ.

Expanded text:
faciamus lateres et coquamus illos igni. Et facti sunt illis lateres in lapidem, et bitumen erat illis lutum, et dixcuius caput erit usque ad caelum, et faciamus nostrum nomen antequam dispergamur in faciem omnis terrae. Et descendit Dominus uidere ciuitatem et turrem, quam aedificauerunt filii hominum.
Abbreviated transcription (Latin):
guarum facta ẽ diuisio. ñ ex eiꝰ nomine nom̃ acci¬
ꝑet lingͣ q̃ apd̃ illũ potuit ꝑman̾e. ⁊ iõ cͥdenda est
raham. nec in om̃s filios suos transmitt̾e potuit.
sam ꝓgeniẽ suã iefundit. s in eã tantũ cꝰ gn̾atiões
ꝑducunt᷑ ad abraham. Qua ꝓpt̾ etiã si ñ euidenter
exp̃ssũ ẽ. fuisse aliqd̃ pium genus hominũ qñ ab
impiis babylonia condebat᷑. ñ adħ ualuit ħ obsci¬
tas. ut q̃rentes fraudaret᷑ s potiꝰ ut ex̃cet᷑ intentio
Cum enĩ legͥ unam fuisse lingͣm pͥmitus omnium.
⁊ om̃s añ filios sem om̃datur heber. qͣmuis ex illo
quint᷑ oriat᷑. ⁊hebira uocat᷑ lingua qͣm patͥarcharũ
et ꝓpħaꝵ ñ solum inseminib suis uerũ eciã ilitt̾is¬

Expanded text:
guarum facta est multitudo, non ex ejus nomine nomen acciperet lingua, quae apud illum potuit permanere. Et ideo credenda est raham, nec in omnes filios suos transmittere potuit, rsam progeniem suam refudit; sed in eam tantum, cujus generationes perducuntur ad Abraham. Quapropter etiamsi non euidenter expressum est fuisse aliquod pium genus hominum, quando ab inpiis Babylonia condebatur, non ad hoc ualuit haec obscuritas, ut quaerentis fraudaretur, sed potius ut exerceretur intentio. Cum enim legitur unam fuisse linguam primitus omnium et ante omnes filios Sem commendatur Heber, quamuis ex illo quintus oriatur, et Hebraea uocatur lingua, quam patriarcharum et prophetarum non solum in sermonibus suis, uerum etiam i
Abbreviated transcription (Latin):
one linguaꝵ uͥ lingͣ illa reman̾e potũit q̃ fuit añ
comimunis que sine ulla dubitatione uͥ remansit
ñ ibi fuit illa pena q̃ facta ẽ mutatione linguaꝵ.
qͥd aliud oceuirit nͥ qd in eiꝰ gente ñ remanserit. acꝰ
nomine nom̃ accep̃. ⁊ ħ iusticie gentis huꝰ ñ par¬
uum apparuisse uestigiuĩ. qd̾ eum alie gentes plec-¬
t̾ent᷑ mutatione linguaꝵ. ad istam ñ ꝑueñ tale
supplitiũ: S adhuc illd̾ mouet qͦmͦ potuerint
singłas gs̃ facẽ heber ⁊ filiꝰ eiꝰ phalec. si una lingͣ

Expanded text:
e linguarum, ubi lingua illa remanere potuerit, quae fuit ante communis quae sine ulla dubitatione ubi remansit, non ibi fuit illa poena, quae facta est mutatione linguarum, quid aliud occurrit, nisi quod in huius gente remanserit, a cuius nomine nomen accepit, et hoc iustitiae gentis huius non paruum apparuisse uestigium, quod, cum aliae gentes plecterentur mutatione linguarum, ad istam non peruenit tale supplicium ? Sed adhuc illud mouet, quo modo potuerunt si
Abbreviated transcription (Latin):
uocabat᷑ qua solũ uniu̾sum genꝰ hõiuĩ loq̃bat᷑. Dix̃it
aliquis. Si indiebꝰ phalec filii heber diuisa ẽ t̾ra
ꝑlinguas id ẽ homines qͥ tẽ erant in t̾ra. ex eiꝰ noĩe
potiꝰ debuit appellari lingua illa q̃ fuit añ omibꝰ

Expanded text:
uocabatur, qua sola uniuersum genus humanum loquebatur. Dixerit uocabatur, qua sola uniuersum genus humanum loquebatur. Dixerit aliquis: Si in diebus Phalech filii Heber diuisa est terra per linguas, id est homines, qui tunc erant in terra, ex eius nomine potius debuit appellari lingua illa, quae fuit omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ lingua una cum eẽt omĩũ. ñ ido filii pestilens
defuerunt.
am et añ diluinũ una
erat lingua ⁊ tñ om̃is p̃t̾ unã noȩ iusti d¬
mum dełi diluino meruer̃. ita qno m̃ito elatoris
impietatis gentes linguaꝵ diu̾sitate punite qaħ
diuisȩ s̃. ⁊ ciuitas impioꝵ ꝯfusionis nom̃ accep̃.
domus heber uͥ ea quȩ antea fuit omĩũ lingua
remañ et. U ñ sic̃ sup memoram. cũ cepisent esl¬
fili sem. qui singlĩ gs̃ singł̃as ꝓc̾arũt pͥmus ẽ cõme¬
moratꝰ heber cum sit ab nepos ipsius. ħ ẽ ab illo
quintꝰ inueniat᷑ exortꝰ. Quia gͦ in eiꝰ familia reman-¬
sit ħ lingua diuisis ꝑ alias linguas cȩt̾is gentibus.
q̃ lingua pͥus humano gn̾i ñ inm̾ito credit᷑ fuisse
comunis. idõ deinceps hebrea ẽ nuncupata. Tc̃ it
opꝰ erat eam distingui ab aliis linguis noĩe ꝓpͥo. sic̃
alie qͦ uocate s̃ nominibꝰ ꝓpͥis. Qño aut̃ erat una.
nicħ aliud qͣm humana lingua ł humana locutio

Expanded text:
sicut lingua una cum esset omnium, non ideo filii pestilentiae defuerunt; nam et ante diluvium una erat lingua, et tamen omnes praeter unam Noe justi domum deleri diluvio meruerunt: ita quando merito elatioris impietatise sunt et ciuitas inpiorum confusionis nomen accepit, domus Heber, ubi ea quae antea fuit omnium lingua remaneret. Unde, sicut supra memoraui, cum coepissent enfilii Sem, qui singuli gentes singulas procrearunt, primus est commendatus Heber, cum sit abnepos ipsius, hoc est ab illo quintus inueniatur exortus. Quia ergo in eius familia remansit haec lingua, diuisis per alias linguas ceteris gentibus, quae lingua prius humano generi non inmerito creditur fuisse communis, ideo deinceps Hebraea est nuncupata. Tunc enim opus erat eam distingui ab aliis linguis nomine proprio, sicut aliae quoque uocatae sunt nominibus propriis. Quando autem erat una, nihil aliud quam humana lingua uel humana locutio
Abbreviated transcription (Latin):
regna erant gentiũ. in quibꝰ t̾rigenaꝵ ci¬
uitas ħ ẽ societas hominũ scd̾m hoĩe ui¬
uentiũ. sub dñatu angłoꝵ desertoꝵ insigniꝰ ex¬
cellebat. regna uidelic tͥa. sichomoꝵ. egiptioꝵ.
assyrioꝵ. s assyroꝵ multo erat potenciꝰ.atq sub¬
limiꝰ. Nam rex ille ninꝰ beli filiꝰ excepta india
uniu̾sȩ asiȩ ppłos subiuigau̾at. Asia nẽ dico ñ
illã partẽ q̃ hꝰ maioris asiȩ una ꝓuintia ẽ. s eã
q̃ unũsa asia nuncupat᷑. qͣm qͥdã ut salustius¬

Expanded text:
rigenarum ciuitas, hoc est societas hominum secundum.. hominem uiuentium, sub dominatu angelorum desertorum insignius excellebat, regna uidelicet tria, Sicyoniorum, Aegyptiorum, Assyriorum. Sed Assyriorum multo erat potentius adque sublimius. Nam rex ille Ninus Beli filius excepta India uniuersae Asiae populos subiugauerat. Asiam nunc dico non illam partem quae huius maioris Asiae una prouincia est, sed eam quae uniuersa Asia nuncupatur, quam quidam in alt
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ris ꝑegͥnantem eiuitatẽ dĩ. quȩ usq ad diluinũ
archamq ꝑducta ẽ. atq in filiis noȩ ꝑ eoꝵ bñdictio¬
nes ꝑsen̾asse monstrat᷑. maxime in maxximo qͥ
ẽ appellatꝰ sem. qnõ quidẽ iaphet ita bñdictꝰ ẽ.
ut in eiꝰ fr̃ĩs sui domibꝰ habitaret. Tenenda gͥ
pꝰ dilumũ eiuitatẽ dĩ. sic̃ eã series gn̾ationĩ ab
illo qui ẽ appellatꝰ sech. ostũdebat añ diluiũ. Propt̃
ħ gͦ scͥptura diuina cum t̾renam ciuitatẽ ĩ babilo¬
ne ħ ẽ in ꝯfusione monstrass ad patarcham sem
recapłando reu̾tit᷑. ⁊ ordit᷑ iñ gn̾ationes usq ad
abrabã ꝯmemorato etiam nũo annoꝵ qͣntos qͥsq¬
hr̃et qno ad hanc seriem ꝑtinentẽ filiũ genuiss qͣnto¬
q uixiss. nͥ certe agnoscendũ ẽ q̃ añ ꝓmiserã ut
appareat quare sit dictum de filiis heber nom̃ uniꝰ
phalec. qr in diebꝰ eiꝰ diuisa ẽ t̾ra. Quid enĩ aliud
intelligendum ẽ t̾ram eẽ diuisam. nͥ diu̾sitate lin¬

Expanded text:
usque ad diluvium arcamque perducta est, atque in filiis Noe per eorum benedictiones perseverasse monstratur, maxime in maximo, qui est appellatus Sem: quandoquidem Japheth ita benedictus est, ut in ejusdem fratris sui domibus habitaret. CAPUT X.-- sicut eam series generationum ab illo, qui est appellatus Seth, ostendebat ante diluuium. Propter hoc ergo scriptura diuina cum terrenam ciuitatem in Babylone, hoc est in confusione, monstrasset, ad patriarcham Sem recapitulando reuertitur et orditur inde generationes usque ad Abraham, commemorato etiam numero annorum, quanto quisque ad hanc seriem pertinentem filium genuisset quantoque uixisset. Ubi certe agnoscendum est, quod ante promiseram, ut appareat quare sit dictum de filiis Heber: Nomen unius Phalech, quia in diebus eius diuisa est terra. Quid enim aliud intellegendum est terram esse diuisam
Abbreviated transcription (Latin):
ut etiam ex illa parte ab aqͣ congerie nuda fit
nairatis p̾t̾itis fac̃ fidem eo q eiꝰ p̾dicta cõplent᷑.
nimisq ab surdum ẽ ut dieat᷑ aliqͦs homines ex hac
in illã partẽ oceani inm̃sitate tͣnsiecta nauigare.
ac ꝑuenire potuisse. ut ⁊̃ illie ex uno illo pͥmo hoĩe
genꝰ institueret᷑ humanũ.
lua ꝓpt̾ int̾ illos tc̃ hominũ ppłos. qͥ ꝑ Laax.

Expanded text:
ut etiam ex illa parte ab aquarum congerie nuda sit narratis praeteritis facit fidem eo, quod eius praedicta conplentur, nimisque absurdum est, ut dicatur aliquos homines ex hac in illam partem, Oceani inmensitate traiecta, nauigare ac peruenire potuisse, ut etiam illic ex uno illo primo homine genus institueretur humanum. Quapropter inter illos tunc hominum populos, qui per
Abbreviated transcription (Latin):
deffimũ. aut illa quȩ talia de quibꝰdã gentibꝰ
scͥpta s̃. omnino nulla s. aut si sunt homines ñ s̃.
aut ex adam sunt. si homines sunt.
uod u̾o ⁊ antipodas eẽ fabulant᷑ .i. homines
a contͣria parte t̾rȩ uͥ sol oritur qnõ sol occid̾
nob̾ adũsa pedibꝰ nr̃is calcare uestigia nulla
rõne c̃dendum ẽ neq ħ ulla historica cognitione
didicisse se affirmant. s quasi rõcinando ꝯiectant.
eo qͣ intͣ conuexa cęli t̾ra suspensa sit eundẽ locum
mundꝰ bat ⁊ infimũ ⁊ mediũ .⁊⁊ ex ħ opinant᷑ alt̾ã
t̾rȩ partẽ quȩ infra ẽ. habitatione hominũ carere¬

Expanded text:
dam: aut illa, quae talia de quibusdam gentibus scripta sunt, omnino nulla sunt; aut si sunt, homines non sunt; aut ex Adam sunt, si homines sunt.Quod uero et antipodas esse fabulantur, id est homines a contraria parte terrae, ubi sol oritur, quando occidit nobis, aduersa pedibus nostris calcare uestigia, nulla ratione credendum est. Neque hoc ulla historica cognitione didicisse se adfirmant, sed quasi ratiocinando coniectant, eo quod intra conuexa caeli terra suspensa sit, eundemque locum mundus habeat et infimum et medium; et ex hoc opinantur alteram terrae partem, quae infra est, habitatione hominu
Abbreviated transcription (Latin):
secum. ⁊ exeurgens ꝓfectꝰ ẽ in mesopotamiã inei¬
uitatẽ nachor. isto ⁊ aliis sacre hꝰ historiȩ testimo¬
niis ostñdit᷑ ⁊̃ nachor fr̃ abrahe excisse de regiõe
chad̾oꝵ. sedesq ostituisse in mesopotamiã. uͥ cũ pa¬
tre suo habitau̾at. abrabã. Cur gͦ eũ scͥpt᷑a ñ cõ¬
memoraũ qñ ex gẽ chaldea cũ suis ꝓfectꝰ ẽ thara.
q̃ eos dux̾it secum: Cur putamꝰ nͥ forte q̃ a pat̾ra¬
passꝰ q̃ suspectꝰ hr̃et᷑ ⁊ ip̃e emigͣuit: In libro enĩ
qͥ insebit᷑ iudith. cum q̃reret holofernis hostis
isrłitaꝵ q̃nã illa gens eẽt utr̃ adu̾sum eam bella¬
dũ fuiss. sic ei respđit achior duxe ammanitarũ
Audiat dñs nr̃ u̾bum de ore pueri sui.⁊ referã tibi
u̾itatẽ de ppło qui habitat iuxta te montanã hic
⁊ ñ exibit m̃datiũ de ore serui tui. Hȩc enĩ ꝓgeme

Expanded text:
secum, et exsurgens profectus est in Mesopotamiam in civitatem Nachor. Isto et aliis sacrae hujus historiae testimoniis ostenditur etiam Nachor exisse de regione Chaldaeorum, sedesque constituisse in Mesopotamia, ubi cum patre suo habitaverat Abraham. Cur ememorauit, quando ex gente Chaldaea cum suis profectus est Thara quod eos duxpassus, quod suspectus haberetur, et ipse emigrauit? In libro enim qui inscribitur Iudith, cum quaereret Holofernes, hostis Israelitarum, quaenam illa gens esset, utrum aduersus eam bellandum fuisset, sic ei respondit Achior dux Ammanitarum: Audiat dominus noster uerbum de ore pueri sui, et referam tibi ueritatem de populo, qui habitat iuxta te montanam hanc, et non exibit mendacium de ore serui tui. Haec enim proge
Abbreviated transcription (Latin):
pꝰ diliuinĩ quo ea quȩ in archa ñ erant euncta dele¬
ta sunt etiam in insuł eẽ potuerint si reꝑt̾a ñ sunt
nisi ex his quoꝵ gn̾a in utͦq sexi archa seruauit.
Poss quidẽ c̃di ad insulas natando tͣnsisse. s ꝓxcimas.
Sunt aut̃ q̃dam tam longe positȩ a continentibꝰ t̾ris
ut ad eas nulla uideatur natare potuisse bestiaꝵ
Qd̃ sihomines eas captas secum aduexer̃. ⁊ eo mͦ uͥ
habitabant eaꝵ gn̾a instituer̃. uenandi studio
ferri. Si uero t̾ra excortȩ sunt scđm originẽ pͥmam
quo dixit ds̃ ꝓducat t̾ra am̃am uiuam. multo dͥa¬
rius apparet ñ tam reparandoꝵ am̃aliũ causa. ꝗͣ
figurandaꝵ uariaꝵ gentium ꝓpt̾ eccłiȩ sacͣm̃tũ
in archa fuisse omĩa gen̾a qnõ in insuł quo tͣnsire¬

Expanded text:
 diluuium, quo ea, quae in arca non erant, cuncta deleta sunt, etiam in insulis esse potuerint, si reparata non sunt nisi ex his, quorum genera in utroque sexu arca seruauit. Possunt quidem credi ad insulas natando transisse, sed proximas. Sunt autem quaedam tam longe positae a continentibus terris, ut ad eas nulla uideatur natare potuisse bestiarum. Quod si homines eas captas secum aduexerunt et eo modo ubi habitabant earum genera instituerunt uenandi studio, ferri. Si uero terra exortae sunt secundum originem primam, quando dixit Deus: Producat terra animam uiuam, multo clarius apparet non tam reparandorum animalium causa quam figurandarum uariarum gentium propter ecclesiae sacramentum in arca fuisse omnia gen
Abbreviated transcription (Latin):
uerit᷑ etiam utrum eax filiis noȩ. uł potiꝰ ex
illo uno homine uñ ⁊̃ ipsi extiter̃. ꝓpagata
eẽ c̃dendum sit q̃dam monstruosa hominĩ
gn̾a. quȩ gentium nairat historia. sic̃ ꝑhibent᷑ qͥdi
unum hr̃e ocłm infronte media qͥbꝰdam utͥq serꝰ¬
eẽ nat᷑am. ⁊ dext̾am manullã uirilẽ. sinistram mili¬
brem nicibꝰq int̾ se coeundo ⁊ gign̾e ⁊ parere. alis
hora non eẽ. eosq ꝑ nares. tantũmꝰ alitu unu̾e. aloꝰ
stat᷑a eẽ cubitales. quos ꝑ igneos acubitu g̾ci uocit.
alibi quinquennes conciꝑe feminas. ⁊ octatũ inte
annũ ñ excedẽ. Item fer̃ eẽ gentẽ. uͥ singła crura
in pedibꝰ hñt. nec poplitẽ flectunt.⁊ sunt mirabil
cełitatis quos sciopodas uocant. q̃ ꝑ estũ int̾ra ul¬
centes resupim umbra se pedum ꝓtegant. qͦsdi
uł quasi hominum gn̾a. q̃ in maritima plata
carthaginis niusiuo picta s̃. ex libris deꝓmpta
ułut curiosioris historiȩ. Quid dicã de cenocep̃lial

Expanded text:
eritur etiam, utrum ex filiis Noe, vel potius ex illo uno homine, unde etiam ipsi exstiterunt, propagata esse credendum sit quaedam monstrosa hominum genera, quae gentium narrat historia: sicut perhibentur quidam unum habere oculum in fronte media: quibusdam plantasirilem, sinistram muliebrem, vicibusque alternis coeundo et gignere et parere: aliis ora non esse, eosque per nares tantummodo halitu vivere: alios statura esse cubitales, quos Pygmaeos a cubito Graeci vocant: alibi quinquennes concipere feminas, et octavum vitae annum non excedere. Item ferunt esse gentem, ubi singula crura in pedibus habent, nec poplitem flectunt, et sunt mirabilis celeritatis; quos Sciopodas vocant, quod per aestum int erra jacentes resupini umbra se pedum protegant: quosdam minum, vel quasi hominum genera, quae in maritima platea Carthaginis musivo picta sunt, ex libris deprompta velut curiosioris historiae. Quid dicam de Cynocephalis,
Abbreviated transcription (Latin):
nidi ⁊g̾ei s uocati et iustificati. cognita quo qͦmo¬
do nuditate patͥs qua significabat᷑ passio saluatoris.
sum̃tes uestim̃tum posuer̃ supͣ dorsa sua intͣuerũt
aũsi ⁊ oꝑuer̃ nuditatem patͥs sui. nec uider̃ qd̾ reue¬
mibꝰ sem ⁊⁊ malꝰ fr̃ in medio eoꝵ. tͣnsactam cęlebrat
eccłia. ñ adhuc ꝓspectat futurã. S malꝰ fr̃ in filio
suo ħ ẽ in oꝑe suo. puer .i. seruus ẽ fr̃m bonoꝵ. cũ

Expanded text:
i, sed uocati et iustificati, cognita quoquo modo nuditate patris, qua significabatur passio Saluatoris, sumentes uestimentum posuerunt supra dorsa sua et intrauerunt auersi et operuerunt nuditatem patris sui, nec uiderunt quod reuemibus Sem et malus frater in medio eorum, transactam celebrat ecclesia, non adhuc prospectat futuram. Sed malus frater in filio suo, hoc est in opere suo, puer. id est seruus e
Abbreviated transcription (Latin):
stepħi ñ pꝰ mortẽ pat̾s eiꝰ locutꝰ ẽ dñs abrahȩ qͥ utiq
in chaia mortuus ẽ. uͥ cũ illo ⁊ ipẽ filiꝰ habitauit.
s pͥꝰ qͣm habitaret in eadẽ ciuitate. iã tñ cñ eẽt
in mesop otamia. Iã gͦ exierat a chadeis. Qd̾ itaq
adiungit stepħs.tc̃ abrahã eg̾ssꝰ ẽ d t̾ra chaldõꝵ.
⁊ habitauit in chaira. ñ q̃ sit factũ pꝰea qͣm locutꝰ¬

Expanded text:
t Deus Abrahae, qui utique in Charra mortuus est, ubi cum illo et ipse filius habitauit, sed priusquam habitaret in eadem ciuitate, iam tamen cum esset in Mesopotamia. Iam ergo exierat a Chaldaeis. Quod itaque adiungit Stephanus: Tunc Abraham egressus est de terra Chaldaeorum et habitauit in Charra, non quid sit factum, postea quam locut
Abbreviated transcription (Latin):
nite et descendentes confundamꝰ ibi linguã eoꝵ.
si aliqͥd eẽt qd angłos ꝓhib̾et intelligi. quibꝰ potus
conuenit uenire ad dm̃ motibꝰ scĩs. ħ ẽ cogitatio¬
nibꝰ piis quibꝰ ab eis consulit᷑ immutabił u̾itas
tamqͣm lex et̾na. in illa eoꝵ curia suꝑna. Neq enĩ
ipsi sͥ sunt u̾itas. s c̾at̾cis participes u̾itatis. Ad
illam mouent᷑ tamqͣm ad fontẽ uitȩ. ut q̃ ñ hñt
ex seipsis capiant ex ipsa.⁊ eoꝵ stabił ẽ istȩ motꝰ
quo ueniunt qui non recedunt.
ec sic loquit᷑
uł ipsi angłi nob̾. siue ꝑ illos d̾s̃ nob̾. s in ef
fabili suo mͦ nob̾ aut̃ ħ indicat᷑ nr̃o mͦ. Dĩ quippe
sublimior añ suum factum locutio. ipsiꝰ sui facti ẽ
ĩmutabił rõ quȩ ñ ht̃ sonũ strepentẽ atq tͥnseuntẽ.
s iĩ sempit̾ne manentẽ. ⁊ tp̃ralit̾ oꝑantẽ. hac loqͥt᷑ꝰ

Expanded text:
t descendentes confundamus ibi linguam eorum, si aliquid esset, quod angelos prohiberet intellegi, quibus potius conuenit uenire ad Deum motibus sanctis, hoc est cogitationibus piis, quibus ab eis consulitur incommutabilis Veritas, tamquam lex aeterna in illa eorum curia superna. Neque enim sibi ipsi sunt ueritas, sed creatricis participes Veritatis ad illam mouentur, tamquam ad fontem uitae, ut, quod non habent ex se ipsis, capiant ex ipsa. Et eorum stabilis est iste motus, quo ueniunt, qui non recedunt Nec sic loquitur uel ipsi angeli nobis siufabili suo modo, nobis autem hoc indicatur nostro modo. Dei quippe sublimior ante suum factum locutio, ipsius sui facti est immutabilis ratio, quae non habet sonum strepentem atque transeuntem, sed vim sempiterne manent
Abbreviated transcription (Latin):
p̾sentiam qͦdãmꝰ eiꝰ ostñdat. nec uidendo discit ad tp̃s
uis possit intelligi ds ad illam ciuitatẽ descendisse. qr
descender̃ angłi eiꝰ in quibꝰ habitat. ut qd adiunctũ ẽ.
et dix̃ dñs dͥs̃. Ecce genus unũ ⁊ labiũ unũ om̃ĩũ
⁊ cȩt̾a. ac dem̃ additum. uenitȩ ⁊ descendentes con

Expanded text:
praesentiam ejus quodammodo ostendit; nec videndo discit ad tempus, vis possit intelligi Deus ad illam civitatem descendisse, quia descenderunt Angeli ejus in quibus habitat; ut quod adjunctum est, Et dixit Dominus Deus, Ecce genus unum, et labium unum omnium, et caetera; ac deinde additu
Abbreviated transcription (Latin):
qr ẽ impia sig̾cata suꝑbia. Alerito aut̃ malꝰ puint᷑
affectꝰ. ⁊̃ cinñ succidit effectꝰ. Genus uͦ ipsũ pne quale
fuit: qm̃ dñatio imꝑantis in lingua ẽ. ibi ẽ damnata
suꝑbia ut ñ intellig̾et᷑ iubens hoĩ. qui noluit intel¬
ligẽ ut obediret dõ iubenti.Sic illa conspiratio diᷤ¬
soluta ẽ. cum quisq ab eo quem ñ intelligebat absce¬
d̾et nec se nͥ ad eũ cum quo loqui pot̾at ag̾garet. S ꝑ
linguas d̾uise sunt gentes. disꝑseq ꝑ t̾ras. sic̃ dõ pla¬
cuit quiħ modis occultis nob̾q in comp̾hensibilibꝰ
fecit.¬

Expanded text:
ia significata superbia. Merito autem malus punitur affectus, etiam cui non succedit effectus. Genus vero ipsum poenae quale fuit? Quoniam dominatio imperantis in lingua est, ibi damnata est superbia, ut non intelligeretur jubens homini, qui noluit intelligere ut obediret Deo jubenti. Sic illa conspiratio dissoluta est, cum quisque ab eo quem non intelligebat, abscederet, nec se nisi ei, cum quo loqui poterat, aggregaret: et per linguas divisae sunt gentes, dispersaeque per terras, sicut Deo placuit, qui hoc modis occultis nobisque incomprehensibilibus fecit.
Abbreviated transcription (Latin):
in tͥbubꝰ suns. scd̾m linguas suas in regionibꝰ sius.⁊
in gentibꝰ ss. ꝙ pt̾ea gͦ multoꝵ filii non s̃ ꝯmemora¬
ti qr gentibꝰ aliis nascendo accesser̃. ipsi aut̃ gentes
face̾ nequier̃. Nam qua alia causa cũ filii i aphet.iiii.
enum̾ent᷑ ex duobꝰ eoꝵ tantum nati filii cõmemo¬
rant᷑: &. cum filii chã.iiii. nominent᷑ ex tͥbꝰtm qͥ
postitas attexit᷑. Numqͥd cet̾i sine filiis remanser.
Absit ħ cđe. si gentes ꝓpt̾ qͣs ꝯmemorari digni eẽt
ñ utiq fecer̃. qr sic̃ nascebant᷑. aliis gentibꝰ ad debĩ
um gͦ in sins linguis
iste gentes fuisse re¬
ferant᷑. redit tñ nairator ad illd̾ tp̃s qño una
lingua omĩũ fuit:⁊ ⁊ iñ iam exponit qͥd accid̾it ut

Expanded text:
guas suas in regionibus suis, et in gentibus suis . Propterea ergo multorum filii non sunt commemorati, quia gentibus aliis nascendo accesserunt, ipsi autem gentes facere nequiverunt. Nam qua alia causa, cum filii Japheth octo enumerentur, ex duobus eorum tantum filii nati commemoranposteritas attexitur? Numquid caeteri sine filiis remanserunt? Absit hoc credere. Sed gentes propter quas commemorari digni essent, non utique fecerunt: quia sicut nascebantur, aliis gentibus addebantur. Cum ergo in suis linguis istae gentes fuisse referantur, redit tamen narrator ad illud tempus quando una lingua omnium fuit, et inde jam exponit quid acciderit, ut
Abbreviated transcription (Latin):
nis iħu naue nairante referat᷑. cet̾is ex ꝓgenie illiꝰ
heb̾ in linguas paulatĩ alias ⁊ innationes alias¬
postis defluentibꝰ. Piñ sic̃ ꝑ aquaꝵ diluuiũ una
domꝰ noȩ remanserat ad reꝑandũ genꝰ humanũ sic
in diluiuo multaꝵ suꝑstionũ ꝑ uniu̾sũ mundũ una
remaserat domꝰ thare in qͣ eustodita ẽ plantatio ei
nitatis dĩ. Deniq sic̃ illic enuim̾atis supͣ gn̾ationibꝰ
usq ad noȩ simł cũ annoꝵ num̃is.⁊ exposita diluiui
causa pͥ qͣm d̾s inciꝑet. de archa fabͥcanda loqͥ ad
noȩ dr̃. He aut̃ gen̾ationes noȩ. ita ⁊ħ enum̾atiᷤᷤ
gn̾ationibꝰ ab illo qui ẽ appellatꝰ sem filio noȩ usq
ad abrabã. dem̃ insignis articłs similit̾ ponit᷑
ut dicat᷑. hȩ s̃ gen̾atiões thare. Thare gñ abram.
chaldoꝵ. U sumpsit abrã ⁊ nachor sͥ uaxores. nom̃
mulieris abrã sarai.⁊ nom̃ mulieris nachor melcha

Expanded text:
nis, Jesu Nave narrante referatur ; caeteris ex progenie illius nis, Jesu Nave narrante referatur ; caeteris ex progenie illius Heber in linguas paulatim alias et in nationes alias defluentibus. Proinde sicut per aquarum diluvium una domus Noe remanserat ad reparandum genus humanum, sic in diluvio multarum superstitionum per universum mundum una remanserat domus Tharae, invitatis Dei. Denique sicut illic enumeratis supra generationibus usque ad Noe simul cum annorum numeris, et exposita diluvii causa, priusquam Deus inciperet de arca fabricanda loqui ad Noe, dicitur, Hae autem generationes Noe : ita et hic, enumeratis generationibus ab illo, qui est appellatus Sem, filio Noe, usque ad Abraham, deinde insignis articulus similiter ponitur, ut dicatur, Hae sunt generationes Tharae. Thara genuit Abram Chaldaeorum. Et sumsit Abram et Nachor sibi uxores; nomen mulieris Abram Sara et nomen mulieris Nachor Melcha,
Abbreviated transcription (Latin):
gentium potiu̾nt repisse. Nam q̃ ex filio cham qͥ uo¬
cabatur mefraym egiptii ꝑhibent᷑ exorti. nulla ħ
resonat origo uocabuli. sic̃ nec ethiopũ qui dicunt᷑
ad eum filium cham ꝑtin̾e qui chꝰ appellatꝰ ẽ. W. si
omĩa consident᷑ plura mutata qͣm manentia noĩa
apparent.
une iam uideamus ꝓcursũ
eiuitatis dĩ ⁊̃ ab illo articło tp̃ris qͥ factꝰ ẽ in
patre abrahã. uñ incip̃ ẽẽ noticia eiꝰ endentior.
in regione caldeoꝵ natꝰ ẽ abͣhã. q̃ t̾ram ad regnũ
assiriũ ꝑtinebat. Apd̾ chaldeos aũ iã ⁊̃ tc̃ suꝑsticiõeᷤᷤ
impie p̃ualebant. quẽ admodũ ꝑ cet̾as gs̾. Una gͥ
tharȩ domꝰ erat. de qua natꝰ ẽ abrahã. in qͣ uniꝰ u̾i
dĩ cultꝰ ⁊ qͣntum cdibile ẽ inqͣ iam sola etiam hebrea
lingua ꝑmanserat. qͣmins ⁊ ip̃e sic̃ iã manifestior dĩ
ppłs in egipto. ita in mesopotamia seruisse diis alie¬

Expanded text:
gentium potuerint reperire. Nam quod ex filio Cham, qui uogentium potuerint reperire. Nam quod ex filio Cham, qui uocabatur Mesraim, Aegyptii perhibentur exorti, nulla hic resonat origo uocabuli; sicut nec Aethiopum, qui dicuntur ad eum filium Cham pertinere, qui Chus appellatus est. Et si omnia considerentur, plura mutata quam manentia nomina apparent.unc iam uideamus procursum ciuitatis Dei etiam ab illo articulo temporis, qui factus est in patre Abraham, unde incipit esse notitia eius euidentior, in regione Chaldaeorum natus est Abraham, quae terra ad regnum Assyrium pertinebat. Aput Chaldaeos autem iam valebant, quemadmodum per caeteras gentes. Una igitur Tharae domus erat, de qua natus est Abraham, in qua unius veri Dei cultus, et quantum credibile est, in qua jam sola etiam Hebraea lingua remanserat; quamvis et ipsa, sicut jam manifestior Dei populus in Aegypto, ita in Mesopotamia servisse diis alie
Abbreviated transcription (Latin):
c̾e.si pꝰ phalec fr̃m suum iectan natꝰ ẽ. sic̃ posteũ¬
ꝯmemoratꝰ ẽ. qñqͥdẽ tp̃r qͦ natꝰ ẽ phalec diuisa ẽ
t̾ra : diñ intelligendum ẽ pͥorẽ qͥdem noĩatũ s
longe pꝰ fr̃m suum iecthan fuisse natũ. cꝰ iecthan
.xii. filii tam gͣndes iam familias hr̃ent ut lingͣs
ꝓpͥas diuidi possent. Sic enim potuit pͥor cõme¬
morari qui erat ȩtate post̾ior. quẽ ad modũ pͥꝰ
ꝯmemorati sunt ex tͥbꝰ filiis noȩ ꝓc̾ati filii iaphet
qͥ erat minimꝰ eoꝵ. deĩ filii chã qͥ erat mediꝰ. postre¬
mo filii sem qui erat pͥmus ⁊ maximꝰ. Illaꝵ aut̃
gentiũ uocabula partĩ maser̃ ita ut fuer̃ hodieq
appareat uñ fu̾int deruiata. sic̃ ex assur assirii et
ex heb̾ hebrei. partĩ tp̃ris uetustate mutata sunt.
ita ut uix hoĩes doctissimi antiqͥssimas historias
ꝑserutantes. nec omĩũ s aliqͣꝵ ex istis origines

Expanded text:
cere, si post Phalech fratrem suum Iectancere, si post Phalech fratrem suum Iectan est Phalech, diuisa est terra. Proinde intellegendum est priorem quidem nominatum, sed longe post fratrem suum Iectan fuisse natum, cuius Iectan duodecim filii tam grandes iam familias haberent, ut in linguas proprias diuidi possent. Sic enim potuit prior commemorari, qui erat aetate posterior, quem ad modum prius commemorati sunt ex tribus filiis Noe procreati filii Iapheth, qui erat minimus eorum; deinde filii Cham, qui erat medius; postremo filii Sem, qui erat primus et maximus. Illarum autem gentium uocabula partim manserunt, ita ut hodieque appareat unde fuerint deriuata, sicut ex Assur Assyrii et ex Heber Hebraei; partim temporis uetustate mutata sunt. ita ut uix homines doctissimi antiquissimas historias perscrutantes, nec omnium, sed aliquarum ex istis origines
Abbreviated transcription (Latin):
fec̾it.nã eadem ipsa ẽ eiꝰ gens hebrea eadẽq lingua.
s ꝓpt̾ tp̃s eiꝰ insigne q̃ in diebꝰ eiꝰ t̾ra diuisa sit. Nec
mou̾e nos deb qͦmͦ potu̾it gigas nembroth ad illd̾
ȩtatis occurere. qͦ babilon ꝯdita ẽ ⁊ ofusio facta
linguaꝵ atq ex ħ diuisio gentiũ. Nõ enĩq heber
sextꝰ ẽ a noȩ. ille aut̃ qͣrtꝰ id̾o ñ potuer̃ ad idẽ tp̃s
conuenire iuuendo. ħ enĩ contig̾ ut plꝰ uiu̾ent
uͥ pautiores s̃ gen̾ationes. minus uͥ plures. aut
seriꝰ nati ẽẽnt uͥ pautiores. matiꝰ uͥ plures. Sane
intelligendũ ẽ. qno t̾ra diuisa ẽ. non solum iam
natos cet̾os filios filioꝵ noȩ. qui cõmemorant᷑ pa¬
tres gentiũ. s etiam eiꝰ ętatis fuisse ut num̾osas fa-¬
milias hrent quȩ digne fuissent nominibꝰ gentiũ.
U ñ neqͣqͣm putandũ q̃ eofu̾nt ordine geniti. qͦ cõ¬
memorati legunt᷑. Alioqͥn.xii. filii iectan qͥ erat
aliꝰ filiꝰ heber fer phalec qͦmͦ potuer̃ iam g̾s fa¬

Expanded text:
fecerit nam eadem ipsa est eius gens Hebraea eademque lingua, sed propter tempus insigne, quod in diebus eius terra diuisa sit. Nec mouere nos debet, quo modo potuerit gigans Nebroth ad illud aetatis occurrere, quo Babylon condita est et confusio facta linguarum adque ex hoc diuisio gentium. Non enim quia Heber sextus est a Noe, ille autem quartus, ideo non potuerunt ad idem tempus conuenire uiuendo. Hoc enim contigit, cum plus uiuerent ubi pauciores sunt generationes, minus ubi plures; aut serius nati essent ubi pauciores, maturius ubi plures. Sane intellegendum est, quando terra diuisa est, non solum iam natos ceteros filios filiorum Noe, qui commemorantur patres gentium. sed etiam eius aetatis fuisse, ut numerosas familias haberent, quae dignae fuissent nominibus gentium. Unde nequaquam putandum, quod eo fuerint ordine geniti, quo commemorati leguntur. Alioquin duodecim filii Iectan, qui erat alius filius Heber, frater Phalech, quo modo potuerunt iam gentes fa
Abbreviated transcription (Latin):
bia omĩs tr̃e .W iñ disꝑsit illos dñs ds̃. suꝑ faciẽ oĩs
t̾re. Ista cuntas quȩ appellata ẽ confusio. ipsa ẽ
babilon. cꝰ mirabilẽ constructionẽ ⁊̃ gentium om̃dat
Babilon quippe int̾ptat᷑ confusio: Uñ colligit᷑ gigantẽ
illi nembroth fuisse illiꝰꝯditorem q̃ suꝑiꝰ breuit̾ fu̾at
intimatũ. uͥ cum de illo scͥpt᷑a loq̃ret᷑. ait initium
regni eiꝰ fuisse babilonem .i. q̃ ciuitatũ cęt̾aꝵ gereret
pͥncipatum nͥ eẽt tamqͣm in metͦpoli habitacłm regni.
qͣmuis ꝑfecta ñ fu̾it usq in tantũ modũ qͣntũ suꝑba
cogitabat impietas. Nam nunia disponebat᷑ al¬
titudo quȩ dicta ẽ usq incęlũ siue uniꝰ tuiris eiꝰ ꝙͣ
p̃cipuã moliebant᷑ int̾ alias siue om̃iũ tiuriĩ quȩ ꝑ

Expanded text:
bia omnis terrae; et inde dispersit illos Dominus Deus super faciem omnis terrae. Ista ciuitas, quae appellata est confusio, ipsa est Babylon, cuius mirabilem constructionem etiam gentium commendat Babylon quippe interpretatur confusio. Unde colligitur, gigantem illum Nebroth fuisse illius conditorem, quod superius breuiter fuerat intimatum, ubi, cum de illo scriptura loqueretur, ait initium regni eius fuisse Babylonem, id est quae ciuitatum ceterarum gereret principatuquamvis perfecta non fuerit usque in tantum modum, quantum superba cogitabat impietas. Nam nimia disponebatur altitudo, quae dicta est usque in coelum, sive unius turris ejus, quam praecipuam moliebant
Abbreviated transcription (Latin):
ut anino mmue uocaret᷑. Assur aũ uñ assirii ñ fuit
infiliis cham medii filii noe. s in filii sem reꝑit᷑. qui
fuit noe maximus filiꝰ. Uñ apparet de ꝓgenie sem
exortos fuisse qui pꝰea regnũ gigantis illiꝰ obtin̾ent.¬

Expanded text:
ut a Nino Ninive vocaretur. Assur autem, unde Assyrii, non fuit ut a Nino Ninive vocaretur. Assur autem, unde Assyrii, non fuit in filiis Cham medii filii Noe, sed in filiis Sem reperitur, qui fuit Noe maximus filius. Unde apparet de progenie Sem exortos fuisse qui postea regnum gigantis illius obtinerent
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ram. ħͥ erat gigas uenator contͣ dñm dm̃. W factũ
ẽ initiũ regni eiꝰ babilon. oreg. archad. ⁊ calene in
t̾ra sannaar. De t̾ra illa exciit assur ⁊ edificauit m¬
nuen ⁊ roboth ciuitatẽ. ⁊ chalac.⁊ dasen int̾ mediũ
nimuen ⁊ c̾alac. ħ ciuitas magna. Iste porro chus
pat̾ gigantis nembroth pͥmꝰ noiatꝰ ẽ infiliis cham. cꝰ
.u. filii iam fuerant ꝯputati.⁊ nepotes duo. S istũ
gigantẽ aut pꝰ nepotes suos natos genuit. aut qd̃ ẽ
e̾dibiliꝰ seorsum de illo ꝓpt̾ eͤminentiã scͥptura locuta
ẽ. qũoquidẽ ⁊ regnum eiꝰ ꝯmemoratũ ẽ cꝰ initiũ erat
illa nobilissima babilon ciuitas.⁊ quę uixta cõme¬
de t̾ra illa .i. de t̾ra sẽnaar quȩ ꝑtinebat ad regnum
nembroth exisse assur ⁊ ȩdificasse nimuen: ⁊ alias qͣs
otexuit cuuitates. longe pꝰea factii ẽ. Id̾ ex hac occa¬
sione ꝑstrinxẽ ꝓpt̾ nobilitatẽ regni assirioꝵ q mira¬
bilit̾ dilatauit minus belifiliꝰ ꝯditor niniue ciuita¬

Expanded text:
t Nebroth gigans uenator contra Dominum. Et factum est initium regni eius Babylon, Oreg, Archad et Chalemne in terra Sennaar. De terra illa exiuit Assur et aedificauit Nineuen et Roboth ciuitatem et Chalach et Dasem inter medium Nineuae et Chalach: haec ciuitas magna. Iste porro Chus, pater gigantis Nebroth, primus nominatus est in filiis Cham, cuius quinque filii iam fuerant conputati et nepotes duo. Sed istum gigantem aut post nepotes suos natos genuit, aut, quod est credibilius, seorsum de illo propter eius eminentiam scriptura locuta est; quando quidem et regnum eius commemoratum est, cuius initium erat illa de terra Sennaar, quae pertinebat ad regnum Nembroth, exiisse Assur, et aedificasse Niniven, et alias quas construxit civitates, longe postea factum est, quod ex hac occasione perstrinxit propter nobilitatem regni Assyriorum, quod mirabiliter dilatavit Ninus, Beli filius, conditor civita
Abbreviated transcription (Latin):
gñ chaynan. chaynan gñ sala. Sala gñ heber. Nõ
itaq frustͣ ipse pͥmus ẽ noĩatꝰ in ꝓgenie ueniente¬
hebreos cum ⁊ alia possit eẽ opimo. ut ex habrahã
q̃ ex heber heberei appellati s̃. Ac dem̃ una detͣcta
litt̾a hebrei qͣm linguã solꝰ ppłs isrł potuit optiñe¬

Expanded text:
uit Cainan, Cainan genuit Sala, Sala genuit Heber. Non uit Cainan, Cainan genuit Sala, Sala genuit Heber. Non itaque frustra ipse pHebereos; cum et alia possit esse opinio, ut ex Abraham, rum est, quod ex Heber Heberei appellati sunt, ac deinde, una detruncata littera, Hebraei: quam linguam solus Israel populus p
Abbreviated transcription (Latin):
uocabat᷑ mesraim.⁊ cõmemorant᷑ qͦs geñ ñ tamꝙͣ.
singłi homines s nationes septem. & de sexta ułut
de sexto filio gens cõmemorat᷑ exisse. quȩ appellat᷑
philistiim uñ fiunt octo. Iñ it̾m ad chanaan redit᷑. in
rare filios sem maxcimi filii noe. ad eũ qͥppe gͣdatum
gn̾ationũ istaꝵ ꝑuen̾ a minimo exorta nairatio.
S ed uñ incipiunt cõmemorari filii sem. ht̃ quiddã
obscuritatis. qd̾ expositione illustnͣdũ ẽ. qr ⁊ multũ
ad rẽ ꝑtinet qͣm requirimꝰ. Sic enĩ legit᷑. S sem nat᷑¬
ẽ ⁊ ipsi patͥ omiũ filioꝵ heber. fr̃i iaphet maiori.
ẽ heber. qui sem pat̾ ẽ omĩũ filioꝵ. Sem t̾t patͥarchã
intelligi uoluit om̃ĩũ qͥ de stirpe eiꝰ exorti s̃ qͦs cõ¬
memorat᷑us ẽ siue sint filii. sine nepotes ⁊ ꝓnepotes
⁊ deinceps indidẽ exorti. Non sane illũ heber geñ
semĩ. s ab illo quintꝰ in ꝓgenitoꝵ serie reꝑitur. Sem
c.quippe inalios filios gn̾ arphaxat. Arphaxat aut̃¬

Expanded text:
vocabatur Mesraim, et commemorantur quos genuit; non tanquam singuli homines, sed nationes septem. Et de sexta, velut de sexto filio, gens commemoratur exiisse, quae appellatur Philistiim; unde fiunt octo. Inde iterum ad Chanaan reditur, in rare filios Sem, maximi filii Noe: ad eum quippe gradatim generationum istarum pervenit a minimo exorta narratio. Sed unde incipiunt commemorari filii Sem, habet quiddam obscuritatis, quod expositione illustrandum est: quia et multum ad rem pertinet, quam requirimest, et ipsi patri omnium filiorum, Heber, fratri Iapheth maiori. est Heber, qui Sem pater est omnium filiorum. Sem ergo patriarcham intellegi uoluit omnium, qui de stirpe eius exorti sunt, quos commemoraturus est, siue sint filii, siue nepotes et pronepotes et deinceps indidem exorti. Non sane istum Heber genuit Sem, sed ab illo quintus in progenitorum serie reperitur. Sem quippe inter alios filios genuit Arphaxat, Arphaxat gen
Abbreviated transcription (Latin):
tius ẽ hominibꝰ.⁊ stultũ dĩ sapientiꝰ ẽ om̃ibꝰ. Qd̾ uͦ
cũ dictuĩ ẽ ⁊ nudatꝰ ẽ. addidit scͥpt᷑a in domo sua.
elegant᷑ ostñd̾. q̃ asuȩ carnis gente ⁊ domesticis
sanguinis sui utiq udeis fu̾at cruce montẽq pas¬
surꝰ. Hanc passionẽ xp̃ĩ foris in sono tantũ uocis
reꝓbi annuntiant. non enĩ qd annuntiant intelli¬
gunt. ꝙbi aũ iint̾iori homine hñt tam gͣnde mi¬
st̾ium. atq honorant initꝰ in corde infirmum ⁊stul¬
tũ dĩ. qr fortus ẽ ⁊ sapientibꝰ hominibꝰ. hꝰ rei figͣa
ẽ. q̃ cham ex̃iens ħ mintiauit foris. Sem uͦ u  aphet
ut ħ uelarent .i. honorarent ing̾ssi s̃. ħ ẽ int̾iꝰ id
eger̃. Hec scͥpturȩ sec̾ta diune indagamꝰ ut possu¬
mus aliꝰ alio mag̾. minꝰ ne ꝯgruent̾. Uerumptam̃

Expanded text:
hominibus, et stultum Dei sapientius est hominibus. Quod uero cum dictum esset: Et nudatus est, addidit scriptura: In domo sua, eleganter ostendit, quod a suae carnis gente et domesticis sanguinis sui, utique Iudaeis, fuerat crucem mortemque passurus. Hanc passionem Christi foris in sono tantum uocis reprobi adnuntiant; non enim quod adnuntiant intellegunt. Probi autem in interiore homine habent tam grande mysterium adque honorant intus in corde infirmum et stultum Dei, quia fortius et sapientius est hominibus. Huius rei figura est, quod Cham exiens hoc nuntiauit foris; Sem uero et Iapheth, ut hoc uelarent, id est honorarent, ingressi sunt, hoc est interius id egerunt. Haec scripturae secreta diuinae indagamus, ut possumus, alius alio magis min
Abbreviated transcription (Latin):
que eiuitas dĩ ẽ eẽ referenda. cꝰ ab intio gn̾is hu¬
mani ñ defuit p̾dicatio qͣm ꝑ omĩa uidemꝰ impleri.
Bñdictis gͥ duobꝰ filiis noȩ atq uno inmedio eoꝵ ma¬
dicto. deinceps usq ad abraham de iusto aliqͦꝵ qͥ
pie dm̃ cołent cominemoratione silentiũ ẽ. ꝑ annos
ampliꝰ qͣm mille. Nec eos defuisse c̾did̾im s si om̃s
ꝯmemorarent᷑ nimis longum fieret. ⁊ eẽt ħ historica

Expanded text:
renda; cuius ab initio generis humani non defuit praedicatio, quam per omnia uidemus inpleri. Benedictis igitur duobus filiis Noe adque uno in medio eorum maledicto deinceps usque ad Abraham de iustorum aliquorum, qui pie Deum colerent, commemoratione silentium est per annos amplius quam mille. Nec eos defuisse crediderim, sed si omnes commemorarentur, nimis longum fieret, et esset haec historica
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑmutabilẽ c̾at᷑am loquit᷑ siue sp̃alibꝰ imaginibꝰ nr̃o
sp̃ui. siue corꝑalibꝰ uocibꝰ corꝑis sensui. Illd̾ sane qͥ
dictum ẽ.⁊ nc̃ ñ deficient ex illis omĩa quȩ conati
fu̾int facẽ. non dictũ ẽ confirmando. s tamqͣm
int̾rogando sic̃ solet a cõminantibꝰ dici quẽ ad moduĩ
ait quidã. non arma expedient. totaq exc urbe se¬
q̃ntur. Sic gͦ accipiendũ ẽ tamqͣm dix̾it. nõne
omĩa deficient ex illis quȩ conati fu̾int fac̾e̾. s si ita

Expanded text:
mutabilem creaturam loquitur, siue spiritalibus imaginibus nostro spiritui siue corporalibus uocibus corporis sensui. Illud sane quod dictum est: Et nunc non deficient ex illis omnia, quae conati fuerint facere, non dictum est confirmando, sed tamquam interrogando, sicut solet a comminantibus dici, quem ad modum ait quidam: Non arma expedient totaque ex urbe sequentur? Sic ergo accipiendum est, tamquam dixerit: \'Nonne omnia deficient ex illis, quae con
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑdite uiuunt. ñ absurde poss uidĩ medio noş filio
fig̾ati. P assionẽ quippe aͥ quȩ illiꝰ hominis nudi¬
tate sigc̾ata ẽ ⁊ annuntiant ꝓfitendo. ⁊ male agẽ¬
do ex honorant. De talibꝰ gͦ dictũ ẽ. ex fructibꝰ ꝙ
cognoscetis eos. Id̃o cham infilio suo maledict e.
tamqͣm in fructu suo .i. in oꝑe suo. Uñ ꝯuement¬

Expanded text:
perdite uiuunt, non absurde possunt uideri medio Noe filio perdite uiuunt, non absurde possunt uideri medio Noe filio figurati; passionem quippe Christi, quae illius hominis nuditate significata est, et adnuntiant profitendo, et male agendo exhonorant. De talibus ergo dictum est: Ex fructibus eorum cognoscetis eos. Ideo Cham in filio suo maledictus est, tamquam in fructu suo, id est in opere suo. Unde conuen
Abbreviated transcription (Latin):
ȩccłiis habitet gentiũ latitudo. Nã iaphet lati¬
tudo int̾p̃tat᷑. Cham porro qui. int̾p̾tat᷑ calidꝰ mediꝰ
noȩ filiꝰ tamqͣm se ab utͦq dise̾nens ⁊ int̾ utr̃q re¬
manens. nec in pͥnuciis isrłitaꝵ nec in plenituine
gentium. qͥd sigẽat ñ hereticoꝵ genus calidũ. ñ¬
hereticoꝵ seuire pͥmordia.⁊ pacẽ ꝑt᷑bare scõꝵ: s¬
ħ in usũ cedunt ꝓfitientiũ. iuixta illd̾ apłi. Opor¬
tet ⁊ hereses ẽẽ. ut ꝓbati manifesti fiant inuob̃̾.
U ñ etiam scͥptum ẽ. Filiꝰ eruditꝰ sapiens erit. inpru¬
dens aut̃ ministro utitur. Multa quippe ad fidẽ
catholicam ꝑtinentia dum hereticoꝵ calida in¬
quietudine exagitant᷑. ut adu̾sꝰ eos deffendi po̾¬
sint ⁊ osid̾ant᷑ diligentiꝰ ⁊ intelligunt᷑ clariꝰ et
instantiꝰ p̃diant᷑. ⁊ ab adu̾sario mota questio di
cendi existit occasio. Qmins ñ solũ qui s̃ aꝑtissime
seꝑati uer̃ omnes qui xep̃ano uocabulo głant᷑ et

Expanded text:
esiis, habitat gentium latitudo? Nam Japheth Latitudo interpretatur. Cham porro, quod interpretatur Calidus, medius Noe filius, tanquam se ab utroque discernens et inter utrumque remanens, nec in primitiis Israelitarum, nec in plenitudine Gentium, quid significat nisi haereticorum genus calidum, nhaereticorum fervere praecordia, portet et haereses esse, ut probati manifesti fiant in uobis. Unde etiam scriptum est: Filius eruditus sapiens erit, inprudente autem ministro utetur. Multa quippe ad fidem catholicam pertinentia, dum haereticorum calida inquietudine exagitantur, ut aduersus eos defendi possint, et considerantur diligentius et intelleguntur clarius et ixistit occasio. Quamuis non solum qui sunt apertissime separati, uerum omnes, qui Christiano uocabulo gloriantur et
Abbreviated transcription (Latin):
te. xp̃s annuntiet᷑. Ip̃e qͥppe plantauit uineã. de
qua dic̃ ꝓpħ̾a. Uinea dnĩ sabaoth. domus isrł ẽ.
ẜ bibit de uino eiꝰ. siue ille calioc ħ intelligat᷑ de quo
dic̃. si potestis bib̾e calicẽ quem ego bibit̾us sum.
Et pat̾ sifieri pot̾ tͣnseat caliac iste. qͦ suã sine dubio
sig̾̃cauit passionẽ. siue qr ĩunũ fructꝰ ẽ uineȩ. ħ
potiꝰ illo sig̾̃catũ ẽ. qd ex ipsa uinea ħ ẽ exc gen̾e isrłi¬
taꝵ carnẽ ꝓ nob̾ et sanguinẽ ut pati poss assũpsit
U inebriatus ẽ .i. passus ẽ.⁊ nudatꝰ ẽ. Ibi namq nuda¬

Expanded text:
t gaudebo. Ipse quippe plantauit uineam, de qua dicit propheta: Vinea Domini Sabaoth domus Israel est, et bibit de uino eius siue ille calix hic intellegatur, de quo dicit: Potestis bibere calicem, quem ego bibiturus sum? et: Pater, si fieri potest, transeat calix iste, quo suam sine dubio significat passionem; siue, quia uinum fructus est uineae, hoc potius illo significatum est, quod ex ipsa uinea, hoc est ex genere Israelitarum, carnem pro nobis et sanguinem, ut pati posset, adsumsit, et inebriatus est,
Abbreviated transcription (Latin):
ñ hebit. Ipse aut̃ saluus erit. qr nulla eũ tͥbulatio ab illiꝰ
fundam̃ti stabilitate remouit sic tam̃ quasi ꝑ ignẽ. Qd̃ enĩ
sine illiciente amore ñ hũit. sine urente dolore ñ ꝑdet. Ecce
qͣntum mͥ uidet᷑ inuentꝰ ẽ ignis qui nullũ eoꝵ damnet. s
unum ditet. alteꝵ purificet. ambo ꝓbet. Si aut̃ ignẽ illũ
isto loco uolu̾imꝰ acciꝑe de quo dns dic̃ sinistris. discedite ame
maledicti in ignẽ ȩt̃num. ut cum eis ⁊̃ isti eẽ c̾dant᷑ qͥ edificant
suꝑ fundam̃tũ ligna. fenũ. stipulã. eosq ex illo igne pꝰ tp̃s

Expanded text:
n habebit, ipse autem saluus erit quia nulla eum tribulatio ab illius fundamenti stabilitate semouit; sic tamen quasi per ignem quod enim sine inliciente amore non habuit, sine urente dolore non perdit. Ecce, quantum mihi uidetur, inuentus est ignis, qui nullum eorum damnet, sed unum ditet, alterum damnificet, ambos probet. Si autem ignem illum loco isto uoluerimus accipere, de quo Dominus dicet sinistris: Discedite a me, malesuper fundamentum ligna, fenum, stipulam, eosque ex illo igne post tem
Abbreviated transcription (Latin):
fũant ad quisite. aut ⁊̃ sibñ ñ cũ u̾as s quas miq̃s putat
ẽẽ diuitias. qm̃ nesc̃ quȩ sunt u̾e diuitiȩ qͥbꝰ illi habundãt.
qͥ ialios recipiunt intab̾nacła ęt̾na. Est itaq qͥdã uitȩ modꝰ.
nec tã malȩ ut his qui ea uiuunt nicħ ꝓsit ad capessendũ
tã bone ut ad rantã bĩtudinẽ adipiscendã eis ipsa sufficiat.
nͥ eoꝵ m̃itis quos amicos fec̾int micã ꝯseqͣnt᷑. Mirari at so
leo ⁊̃ ap̃ uͥgilium repiens istã dñi sententiã. ubi ait facite
uob̾ amicos de mãmona iniqͥtatis. ut ⁊ ipsi recipiant nos
intab̾nacła ęt̾na. Cin ẽ ulla simillima. Qͥ recip̃ ꝓpħã in
iusti. m̃cedẽ usti accipiet. Nã cũ elysios cãpos poȩta ille
descberet. uͥ putant habitare am̃as bõꝵ. ñ solũ ibi posuit
eos qui ꝓpͥis m̃itis ad illas sedes ꝑuenire potuer̃. s adiec̃ atq
ait. Quiq sui meniores alios fec̃e m̃endo .i. qui ꝓ m̃uer̃ alio ᷤ¬

Expanded text:
quas iniquitas putat esse diuitias, quoniam nescit quae sunt uerae diuitiae, quibus illi abundant qui et alios recipiunt in tabernacula aeterna. est itaque quidam uitae modus nec tam malae, ut his qui eam uiuunt nihil prosit ad capessendum tam bonae, ut ad tantam beatitudinem adipiscendam eis ipsa sufficiat, nisi eorum meritis quos amicos fecerint misericordiam coleo, etiam apud Virgilium reperiri istam Domini sententiam ubi ait: Facite vobis amicos de mammona iniquitatis, ut et ipsi recipiant vos in tabernacula aeterna. Cui est illa simillima: Qui recipit prophetam in iusti, meroedem iusti accipiet. nam cum Elysios campos poeta ille describeret, ubi putant habitare animas beatorum, non solum ibi posuit eos qui propriis meritis ad illas sedes peruenire potuerunt, sed adiecit atque ait: quique sui memores alios fecere merendo, id est qui