comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dẽpnatio sit ueterũ margaritarũ sed qͥa inc̃paratione xp̃i oñis gẽma
id .ẽ. legis & ꝓphetiȩ intelligentia sit uilior. Potest & ꝑhunc gẽmarũ
dat᷑ genꝰ inspecie : & regnũ cȩloꝵ ipsa intelligat᷑ eccła quȩ longe diu
multũq laboraũ in patriarchis. que siũ in ꝑpħis. quãuis latent̃ : quia
nec dũ erat. ꝓpalata scõꝵ gła. Tam̃ ineis multi gẽmarũ speciẽ afferebant.¬
& p̃ ornabant p̃figurando xp̃m futurã ȩccłam: Sed nemo in eis inuentꝰ. ẽ.
qͥ p̃tiũ humanȩ redẽp̾tionis inse afferret. & ideo nemo inuentꝰ ẽ. lapis
cã p̃tiosus ꝓpt̾ quẽ omĩa quȩ p̾sentis uitȩ st̃ hic prudens negociator uen¬
deret tantũ. ut hanc solã ad qͥreret gẽmã : in qͣst̃ om̃s thesauri sapientiȩ
& scientiȩ. & p̃tiũ humanȩ salutis. Et ideo eo p̃tio emit᷑ iste p̃tiosissimꝰ
lapis. qͦ supͣ in illa alia parabola emptꝰ ẽ ager & thesaurꝰ. ñ qͦd qͦd alii

Expanded text:
rum margaritarum, sed quia in comparatione Christi omnis gemma, id est, legis et prophetiae intelligentia, sit vilior. Potest et per hunc gemmadatur genus in specie, et regnum coelorum ipsa intelligatur Ecclesia, quae longe diu multumque laboravit in patriarchis, quaesivit in Prophetis, quamvis latenter; quia necdum erat propalata set praeornabant praefigurando Christum futuram Ecclesiam. Sed nemo in eis inventus est, qui pretium humanae redemptionis in se afferret, et ideo nemo inventus est lapis tam pretiosus propter quem omnia quae praesentis vitae sunt hic prudens negotiator venderet, tantum ut hanc solam acquireret gemmam, in qua sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae, et pretium humanae salutis. Et ideo eo pretio emitur iste pretiosissimus lapis, quo supra in illa alia parabola emptus est ager et thesaurus. Non quod alii
Abbreviated transcription (Latin):
sã euuangli. & facti est una & noua consꝑsio. Ita ut quic quiđ in ꝓpħis
& patriachis nec ñ & in om̃i ueteri testamento celabat᷑ ubimitiphces
totũ dicit si ad genus humanũ retuleris. usq ad finc̃ scłi in quo tota integrita
huius ferm̾tationis extendit᷑ di latatio comen danda est. Porro feri mentũ
deferina est. sed singularitas ei quȩdã adscribitur. eo qͦd iurtutẽ habeat specra
& ꝓpriã. Et nescio quã aceruitat̾e uirtutis. intantũ ut demo dico multa.
fermenti unu̾ facit. Quia qͦdlex constituit. ꝓpħȩnuntiauerunt. id ipsũ
sapiant. itaut nihil alud ab alio inensuris equalib fo̾mentatũ dissiders
reperiat᷑. Qũa quã & adgentiũ uocationẽ. exsem. cham. &iaf&h. tres

Expanded text:
sancti Evangelii, et facta est una et nova conspersio. Ita ut quidquid in prophetis sancti Evangelii, et facta est una et nova conspersio. Ita ut quidquid in prophetis et patriarchis, nec non et in omni Veteri Testamento celabatur, ubi multiplices c fermentaretur totum dicit, si ad genus humanum retuleris, usque ad finem saeculi, in quo tota integritas hujus fermentationis extenditur, dilatatio commendanda est. Porro fermentum de farina est, sed singularitas ei quaedam ascribitur, eo quod virtutem habeat specialem et propriam, et nescio quam acerbitatem virtutis, in tantum ut de modico multa efermenti unum facit; quia quod lex constituit, prophetae nuntiarunt, idipsum Esapiant, ita ut nihil aliud ab alio mensuris aequalibus fermentatum dissidere reperiatur. Quanquam et ad gentium voc
Abbreviated transcription (Latin):
ut fermentet᷑ totũ quic quid consꝑsũ est & corruptũ pͥmȩ p̃uaricationis
quippe loco res deusu gerit᷑. Virinagro sinapis arborẽ serit. domi mulier
fermentũ in farina abscondit. panes detoquit. alimonia p̃parat. Quia
uirũ foris est laborare. mulierẽ uͦ domestica cura int̾ c̃strngit. Hinc ast
fr̃s quod sara sterilis & anus exista p̃paratione fem̃ti & extrib mensuris.
tres sub cinericios panes dominicȩ hospitalitatis mistico offert obsequio.
ut sterilitas mundi c̃ꝓtota senectute condusa. in mensuris tribis hoc ẽ
suo ut tres panes ex euuangłio apponer& in õfessione trinitatis ꝓmimere
Dequarecte fidei consꝑsione. tota xp̃i an nominis fecunda facta est ꝓles
&e ferm̃tata in xp̃o una facta est consꝑsio. Haec ut cernis lector. mulie
figurã gerit ȩccłe. Que accepit fermentũ id est fidẽ xp̃i uel docs triña

Expanded text:
ut fermentetur totum quidquid conspicuum est et corruptum primae praevaricationis ut fermentetur totum quidquid conspicuum est et corruptum primae praevaricationis  morientium. Hoc quippe loco res de usu geritur; vir in agro sinapis arborem serit, domi mulier fermentum in farina abscondit, panes decoquit, alimoniam praeparat. Quia virum foris est laborare, mulierem vero domestica cura intus constringit. Hinc est, fratres, quod Sara sterilis et anus, ex ista praeparatione fermenti et ex tribus mensuris, tres subcineritios panes Dominicae hospitalitatis mystico offert obsequio, ut sterilitas mundi jam tota senectute conclusa, in mensuris tribus, hoc essuo ut tres panes ex Evangelio apponeret, in confessione Trinitatis, pro munere. De qua rectae fidei conspersione, tota Christiani nominis fecunda facta est proles, et fermentata in Christo, una facta est conspersio. Haec, ut cernis lector, mulier figuram gerit Ecclesiae, quae accepit fermentum, id est fidem Christi, vel doctrinam
Abbreviated transcription (Latin):
ee fecit &natura sociat. mirasi militudine similes reda̾it hec parabola. & forma
cõponit ꝓfectus. Faciunt enĩ hȩcparabolȩ. ut sint duo inuno corpore unu.
nesit aut singularitas destituta. aut confusa coniunctio. Sed qua hassim ili¬
tudines regnisui dñs ꝑ uirũ & feminã formauerit. quare tantã maiestatẽ
regnit̃a uilib tãq disparibꝰ cõpar& exẽplis & coniungat. non alire fieri credo
Puto igit᷑ quod p̃ciosum lateat aliquid in hoc misterio. Cõ parationibus gͦ istis
humani generis pego ciu gerit᷑. & ꝑ uirũ acfeminã mundi causa olim a scło
p̃figurata finitur. Dũ & granũ sinapis crescit in arborem. dequa purget᷑
ut᷑q sexus itautquic quid deliquit in illa quȩ scientiȩ boni & mali apellatur.
in hac soluat᷑ quȩ lignũ uitȩ dr̃ Et fermentĩi infarina satis tribus ab scondit᷑:

Expanded text:
x alterutro esse fecit, et natura sociat, mira similitudine similes reddit haec parabola et forma x alterutro esse fecit, et natura sociat, mira similitudine similes reddit haec parabola et forma componit profectus. Faciunt enim haec parabolae, ut sint duo in uno corpore unum, ne sit aut singularitas destituta, aut confusa conjunctio. Sed quare has similitudines regni sui Dominus per virum et feminam formaverit, quare tantam majestatem regni tam vilibus tamque disparibus 594 comparet exemplis et conjungat, non abs re fieri credo,  Ecclesia ; puto igitur quod pretiosum lateat aliquid in hoc mysterio. Comparationibus ergo istis humani generis negotium geritur, et per virum ac feminam mundi causa olim a saeculo praefigurata finitur. Dum et granum sinapis crescit in arborem, de qua purgetur uterque sexus, ita ut quidquid deliquit in illa quae scientiae boni et mali appellatur, in hac solvatur quae lignum vitae dicitur. Et fermentum in farinae satis tribus absconditur
Abbreviated transcription (Latin):
hȩc om̃s g̃s. Aurib ꝑcipite om̃s qui habitatis orbẽ. Quiq terrigene
& filu hominũ. simul in unũ diues & pauꝑ. Alioquin siquid exdiuimi¬
tatis occulto. siquid desecreto celi. siquid dempenetrabilibus diuitũ
affer& in medium hoc nescir& pauꝑ. hoc ñcaper& medio critas nec
nctũ simplicitas haberet. Nunc uͦ italo quit. ut om̃ibus congruat loquen¬
di peritia. Quia homo indĩ uocatione quęrit᷑. ñ discernit᷑ indĩ p̃dicatione
ꝑsona. Propt̾ ea regnũ suũ ante grano sinapis memorat accepisse ho¬
minẽ id est uirũ nc̃ ui mulierem asserit accepisse fermentũ. Illud¬
q semen exiguũ creuisse in magn̾a arborẽ. mulierẽ modo exiguũ
fermentũ ad ꝓfectũ tocius mahse manifestat abscondisse. Quia sic̃
dic̃ apłs. neq uirsine muliere. Neq mulier. sineiuro in dño. Adunũ
quippe regnũ diuersũ sexũ uaria similitudo ꝑdisc̃. Neq igit᷑ uirũ

Expanded text:
cipite, omnes qui habitatis orbem, quique terrigenae et filii hominum simul in unum dives et pauper . Alioquin si quid ex divinitatis occulto, si quid de secreto coeli, si quid de impenetrabilibus divitum afferret in medium, hoc nesciret pauper, hoc non caperet mediocritas, nec notum simplicitas haberet. Nunc vero ita loquitur, ut omnibus congruat loquendi peritia. Quia homo in Dei vocatione quaeritur, non discernitur in Dei praedicatione persona. Propterea regnum suum ante, grano sinapis memorat accepisse hominem, id est virum, nunc vero mulierem asserit accepisse fermentum: illudque semen exiguum crevisse in magnam arborem, mulierem modo exiguum fermentum ad profectum totius massae manifestat abscondisse. Quia sicut dicit Apostolus: neque vir sine muliere, neque mulier sine viro in Domino . Ad unum quippe regnum diversum sexum varia similitudo perducit. Neque igitur virum
Abbreviated transcription (Latin):
turͦ Finis uͦ ñ defectio ut dixi elem̃toꝵ erit. sed in nouatio cũ p̃terierit figura
huiꝰ mundi : qͥa & sidefici& ñ creatori peribit : sed crimini qͥa mors ultra ñerit

Expanded text:
turus. Finis vero non defectio, ut dixi, elementorum erit, sed innovatio, cum praeterierit figura turus. Finis vero non defectio, ut dixi, elementorum erit, sed innovatio, cum praeterierit figura hujus mundi, quia etsi deficiet, non creatori peribit, sed crimini; quia mors ultra non erit .
Abbreviated transcription (Latin):
uerbũ chatholicȩ dissertionis Sic erit inqͥt in c̃sũmatione scłi Exibt̃
angłi. & separabt̾ malos demedio iustoꝵ Non qđ angłi corporeis egeant
sessionib. sed qͥa eoꝵ potestas iudiciaria designat᷑. Unde signant᷑ ait. Exibunt
angłi ab illo int̾no & diuinȩ maiestatis iudicio. in qͦ sedebit xp̃c cũ senacorib suis.
Exibt̃ qͥdẽ ad exercenda diuina iudicia quȩ int̾ didicer᷑: sed ñ antea quã ĩpleta
sit sagena xp̃i. id ÷ om̃is numerꝰ eoꝵ qͥ p̃destinatist ad uitã. & p̃ ordinati ante
c̃stitutionẽ mundi Ipsi infinẽ scłi colligent᷑ inuasis id ÷ in mansionib ȩt̃nis:
& mali abeo regno & aclaritate ȩternȩ uitȩ foras mittent᷑. Et hec e c̃sũmatio
scłi. Non qͦd elem̃ta mundi deperient. qͥaerit cȩlũ nouũ & t̾ra noua: sed con
sũnatio scb̃ ꝑfectionis intelligit᷑ plenitudo. qͣndo munđ define pͥncipiũ ÷ sũp¬

Expanded text:
s. Sic erit, inquit, in consummatione saeculi. Exibunt angeli, et separabunt malos de medio justorum. Non quod angeli corporeis egeant sessionibus, sed quia eorum potestas judiciaria designatur. Unde signanter ait: Exibunt angeli ab illo interno et divinae majestatis judicio, in quo sedebit Christus cum senatoribus suis. Exibunt quidem, ad exercenda divina judicia quae intus didicerunt; sed non antea quam impleta sit sagena Christi, id est omnis numerus eorum qui praedestinati sunt ad vitam, et praeordinati ante constitutionem mundi. Ipsi in finem saeculi colligentur in vasis, id est, in mansionibus aeternis, et mali ab eo regno, et a claritate aeternae vitae, foras mittentur. Et haec est consummatio saeculi. Non quod elementa mundi depersummatio saeculi perfectionis intelligitur plenitudo, quando mundus de fine principium est sump
Abbreviated transcription (Latin):
a qͥb dã accipiunt᷑ ex qͥb ꝓcreata ẽ om̃is natio humani generis. Seci
qa ñ om̃iũ eoꝵ est fides. id circo nisi pars. ptoto accipiat᷑ alias totũ fer¬
ntani quie ꝗđ exeis .ẽ. ñ recte dr̃ Unde qͥdã hoc refugientes trasata

Expanded text:
a quibusdam accipiuntur, ex quibus procreata est omnis natio humani generis. Sed a quibusdam accipiuntur, ex quibus procreata est omnis natio humani generis. Sed quia non omnium eorum est fides, idcirco nisi pars pro toto accipiatur, alias totum fermentari, quidquid ex eis est, non recte dicitur. Unde quidam hoc refugientes, tria sata
Abbreviated transcription (Latin):
n corde meo ab sc̃di eloqͥa tua ut ñ peccẽ tͥ Quã sane int̾p̃tationẽ sicut
ñ satis apꝓbo. ita nec reicio: quia clarior est sensus huiꝰ parabolȩ qͥ intis
redolet: quẽ sup iã licet paucis tetigimꝰ uerb̾ꝰ Iam̃ & siita intelligat᷑
ut diximꝰ. satis ȩdificat audientẽ : quãuis ñ multũ erudiat lectores
Quia interĩ donẽc sumꝰ inuia sẽꝑ necesse e ferm̃tũ diumi uerbi in nobis
consꝑgat᷑ ad increm̃tũ iusticiȩ. qͥa scientia diuina in lustrat sensus le¬
dat corda increm̃tat ingenia . dilatat uirtutes & in ebriat. ut sẽꝑ uireat
anim in horis reaccensus igne amoris dĩ Diffundit augm̃tũ caritatis.
& sic bene tota ferm̃tat᷑ consꝑsio. & in nouat᷑ iugit᷑ donec in corruptio
ueniat. & tẽ ferm̃tabit᷑ totũ deinceps iã ut nulla regn& in iusticia in
nob̃. E uȩ nimirũ sata tria farinȩ &iã intrib distincta filis noe ut dixi

Expanded text:
interpretationem sicut non satis approbo, ita nec rejicio; quia clarior est sensus hujus parobolae qui intus redolet, quem supra jam, licet paucis tetigimus verbis. Tamen etsi ita intelligatur, ut diximus, satis aedificat audientem, quamvis non multum erudiat lectorem. Quia interim donec sumus in via, semper necesse est fermentum divini verbi in nobis conspergatur ad incrementum justitiae; quia scientia divina illustrat sensus, levat corda, incrementat ingenia, dilatat virtutes et inebriat, ut semper vireat animus in horis, reaccensus igne amoris Dei. Diffundit augmentum charitatis, et sic bene tota fermentatur conspersio et innovatur jugiter, donec incorruptio veniat, et tunc fermentabitur totum, deinceps jam ut nulla regnet injustitia in nobis. Quae nimirum sata tria farinae etiam in tribus distincta filiis Noe, ut dixi,
Abbreviated transcription (Latin):
rimꝰ ferm̃tũ euu głicũ & scripturarũ scãrũ doctrinã deqͣiã supͣ dictũ est
& tres istas humanȩ animȩ passiones inunũ fuerint redactȩ & c̃spersȩ ferm̃to
iusticiȩ. ita ut inratione iugeat prudentia. in ira ꝑfectũ odiũ surgat contra
uicia. indesiderio uͦ uł c̃cupiscentia caritas dĩ & ꝓximi cõmutet᷑: ut sit sẽꝑ

Expanded text:
rimus fermentum Evangelicum, et Scripturarum sanctarum doctrinam, de qua jam supra dictum est, rimus fermentum Evangelicum, et Scripturarum sanctarum doctrinam, de qua jam supra dictum est, et tres istae humanae animae passiones in unum fuerint redactae, et conspersae fermento justitiae, ita ut in ratione vigeat prudentia mira, perfectum odium surgat contra vitia, in desiderio vero vel concupiscent
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑp̃dicationẽ uerb non discrepent int̾se. sed tos & integer homo feat
Noua conꝑsio inxp̃o. Quia si duob istis ueltrib int̾se iuxta qͦd alib
legit᷑ bene conuenerit impetrabunt apatre quod cũq petierint
isserit᷑ & alit̾ looꝰ iste a non nullis. quia humana ut dixi opinio nuta¬
bunda. qua sepe uarie incedit ut tanto qͥuisq doctior uideat᷑. quanto
aliquid insensu noui inuenierit qͥd sali tẽ uerisimile uideat᷑. Unde
hoc loco sumunt deplatono philos ophorũ doctissimo exemplũ quod
uulgatũ est. Et dicunt tres esse inammas humana possessiõnes.
Rationalẽ scilic& & ira scibilẽ. atq concupiscibilẽ. Et ut putat phi loso¬
phus ille. rationale nr̃m in cerebro et. irascibile si infelle. Porro
concupis cibile. in iecore cõmorat᷑. Qiuib ita p̃cognitis & det̃ minatis si accepe¬

Expanded text:
per praedicationem verbi, non discrepent inter se, sed totus et integer homo fiat per praedicationem verbi, non discrepent inter se, sed totus et integer homo fiat nova conspersio in Christo. Quia si duobus istis vel tribus inter se, juxta quod alibi legitur, bene convenerit, impetrabunt a Patre quodcunque petierint. Disseritur et aliter locus iste a nonnullis, quia humana, ut dixi, opinio nutabunda quam saepe varie incedit, ut tanto quisque doctior videatur, quanto 596 aliquid in sensu novi invenerit, quod saltem verisimile videatur. Unde hoc loco sumunt de Platone philosophorum doctissimo exemplum quod vulgatum est, et dicunt tres esse in anima humana possessiones, rationalem scilicet, et irascibilem, atque concupiscibilem. Et, ut putat philosophus ille, rationabile nostrum in cerebro est, irascibile in felle, porro concupiscibile in jecore commoratur. Quibus ita praecognitis et determinatis, si accepe
Abbreviated transcription (Latin):
dic̃ donec fermentaret᷑ totũ. quia ex parte cognoscimus & exparte ꝓphetamꝰ
ut euacuat᷑ quod exparteest. & mueniat᷑ totũ unu quod ꝑfectũ est. Non
dico qͦd om̃iũ gentiũ uocatio sit hac consꝑsione saluata. & counita. ut
fermentatũ sit totum gonus humanũ. sed eoꝵ unitas extrib com̃dat᷑
generib inquib nulla extrinsẽc ad mixtio ferm̾̃ti inuenit᷑. sedtota
in xp̃o unitas cõm̃dat᷑. ita ut nec ferm̾tũ sine farina dequa est piec
farina sine ferm̃to inquo est & aquo ferm̃ta est inueniat᷑ quatinus
ꝑ hoo om̃ia unũfiant. & sapiant unu intrinitate qͦd ꝑfectum est.
Am̃ hȩc parabola quia adño ñ est int̾p̃tata ut duę supͣ dequib iam
dixim. id circo inbetillitas humani ingenũ uaria sibi fingit ititelli¬
gentiapũ acdiuersa dogmata. Nã quidã refer̃ has tres mensuras
ad sp̃m &animã & corpꝰ ꝑtinere aebere. Ita ut hȩc tria in unũ redacta

Expanded text:
arte cognoscimus et ex parte prophetamus, ut evacuetur quod ex parte est, et inveniatur totum unum, quod perfectum est. Non dico quod omnium gentium vocatio sit hac conspersione salvata et counita, ut fermentatum sit totum genus humanum, sed eorum unitas ex tribus commendatur generibus, in quibus nulla extrinsecus admixtio fermenti invenitur, sed tota in Christo unitas commendatur; ita ut nec fermentum sine farina de qua est, nec farina sine fermento in quo est, et a quo fermentata est, inveniatur, quatenus per hoc omnia unum fiant, et sapiant unum in Trinitate, quod perfectum est. Tamen haec parabola quia a Domino non est interpretata, ut duae supra, de quibus jam diximus, idcirco imbecillitas humani ingenii varia sibi fingit intelligentiarum ac diversa dogmata. Nam quidam referunt has tres mensuras ad spiritum et animam, et corpus pertinere debere; ita ut haec tria in unum redacta
Abbreviated transcription (Latin):
nis ad p̃c epta dñi custo dienda. seddũ dormiunt homines som no
torporis &ignauiȩ. uenit mnimicꝰ & suꝑseminat zi tania in medio tritici & uadt
Nonitaq aliubi quã in medio tritici. quia malũ nusqũi est nis in aliquo bono.
Tdebono quia malisẽ : suouitio ficiat & ipsemalũ. Nł erũtam̃ & boc ipsis nonns
dũ dormit ipse qũe decipit. Unde dauna. Dormitauer inquit om̃s & dornuieruit
somuũsuũ. &nihil inuener̃ om̃s uiridiuitiarũ in manib siuis dcitco mimie

Expanded text:
quis ad praecepta Domini custodienda, sed dum dormiunt homines somno quis ad praecepta Domini custodienda, sed dum dormiunt homines somno torporis et ignaviae, venit inimicus in medio tritici et vadit, non itaque alubi quam in medio tritici, quia malum nusquam est nisi in aliquo bono; ut de bono, quia malus est, suo vitio faciat et ipse malum. Verumtamen et hoc ipsum non nisi dum dormit ipse quem decipit. Unde David: Dormitaverunt, inquit, omnes, et dormierunt somnum suum, et nihil invenerunt omnes viri divitiarum in mani
Abbreviated transcription (Latin):
sata inmundo cȩlesti semine. heretica prauitate uel falla cibus
pstigus suꝑ semi nando confudi. ut manipulos loro fidei & caritatis
alligatos. gebennȩ fasciculos facer& igni ꝑp& uoc̃cremandos ne
triticũ cȩleste ꝑ uenir& ad orreũ. Non quod naturã mutar& tritic
sed qͥa uicus infecit eũ neqͦd bonũ creatũ erat inmundo. obedir&
auctori. ut ꝑ uenir& ad orreũ. Hoc qͥppe egit dolis. machinis. fraudib
ut degeneraret᷑ triticũ & fier& loliũ. Nonnatura sed ꝑuiciũ dep̃¬
uatũ. In de igit᷑ in mundo hereses int̾ scõs peccatũ. int̾ pacificos
lites. nt̾ simplices doli. int̾ innocentes nequitiȩ. Nec igst᷑ dirat ut ad¬
quirat zizania. sed ut triticũ ꝑdat. Nec ut obsidat mortuos. sed ut
inpugn& uiuentes. Nec querit capere quos possid& subiectos. sed ut
iustos capiat suo uicio ĩa corruptos. Et hoc totũ non inde dũ uigilat

Expanded text:
satam in mundo coelesti semine, haeretica pravitate, vel fallacibus satam in mundo coelesti semine, haeretica pravitate, vel fallacibus praestigiis superseminando confudit, ut manipulos loro fidei et charitatis alligatos, gehennae fasciculos faceret, et igni perpetuo concremandos, ne triticum coeleste perveniret ad horreum. Non quod naturam mutaret tritici, sed quia vitiis infecit eum, ne quod bonum creatum erat in mundo, obediret auctori ut perveniret ad horreum. Hoc quippe egit dolis, machinis, fraudibus, ut degeneraretur triticum et fieret lolium, non natura, sed per vitium deprevatum. Inde igitur in mundo haereses, inter sanctos peccatum, inter pacificos lites, inter simplices doli, inter innocentes nequitiae. Nec igitur curat ut acquirat zizania, sed ut triticum perdat. Nec ut obsideat mortuos, sed ut impugnet viventes. Nec quaerit 587 capere quos possidet subjectos, sed ut justos capiat suo vitio jam corruptos. Et hoc totum non in die, dum vigilat
Abbreviated transcription (Latin):
dio tritiei. Primi inadã dũ eet in paradrso. deinde in cam sa mnmundo.
Et sic ꝑ om̃e genꝰ qͦd disseminatũ ẽ. abuno usq ad finẽ scłi. Et nein longũ
ꝑtraha tractatũ. sẽꝑbonis abinicio miscuit mala. uirtutib uicia
onstat igitur qͦd exuno homine. dr̃ om̃em repleuit t̾rã. & semine exun
pius seminator totũgenꝰ humanũ tantã multi plicauit in messẽ. Sed
inimicꝰ homo qui id eo inimic appellat᷑. quia dc̃ e̾e desiuit qͥd ẽe uoluit
seꝑuitalia nr̃a uertit ad ruinã. & creaturã ad agnitionẽ dĩ creatam
& landẽ. c̃uertit ad iniuriã. Ita. in mundo ut nesciret᷑ as̃. qm̃ se dm̃
ipse m̃dit᷑ est. Hinc sapientes scłi fec̃ stultos. Speculatores mundi
docuit nihil uidere. Professores scientiarũ. fec̃ scientiã non habere
nquisitores rerũ. iuxta apłm dimisit ignaros. Sicq totã segere

Expanded text:
dio tritici. Primum in Adam dum esset in paradiso, deinde in Cain jam in mundo. dio tritici. Primum in Adam dum esset in paradiso, deinde in Cain jam in mundo. Et sic per omne genus quod disseminatum est ab uno usque ab finem saeculi. Et ne in longum protraham tractatum, semper bonis ab initio miscuit mala, virtutibus vitia. Constat igitur quod ex uno homine Deus omnem replevit terram, et semine ex uno pius seminator totum genus humanum tantam multiplicavit in messem. Sed inimicus homo, qui ideo inimicus appellatur, quia Deus esse desinit, quod esse voluit, semper vitalia nostra vertit ad ruinam, et creaturam ad agnitionem Dei creatam, et laudem convertit ad injuriam. Ita in mundo ut nesciretur Deus, quoniam se Deum esse mentitus est. Hinc sapientes saeculi fecit stultos; speculatores mundi docuit nihil videre; professores scientiarum fecit scientiam non habere, inquisitores rerum, juxta Apostolum, dimisit ignaros. Sicque totam segetem
Abbreviated transcription (Latin):
paucis quȩ reserata sunt a dño ꝑspicacius intellegeremꝰ. Qm̃ quȩ expe¬
sunt & nr̃ȩ intelligentiȩ derelicta. enucleacius requirendi sunt
& breuit᷑ ad notanda. Quia ad hoc diuinus arbiter clausis tegitu
ritatẽ figuris. sacramentis obumbrat. obscurat misteriis. ut fidela
& deuoti in his exerceant᷑. Exponit non nulla secrecius. ut ad ea quȩ ob¬
homoseminauit honũ sem̃ in agro suo Mudis quẽ ad modũ ipseds̃ homo
sator mundi rerũ pͥncipia bona fec̃. neullũ malũ ab auctore pͥmȩ originis
ꝓcessit. sed om̃ia ualde bonafẽc̃. Ia circo ñ sunt audiendi manichei sencȩterĩ
heretici. qui dicunt aliquid mali ẽẽ creatũ adõ tenebrarũ. qm̃ ab in¬
mico suꝑ seminatũ . ẽ. malũ. & ñ ꝓcreatũ ab auctoredõ qͥ cuncta fecit
uild ebona. Sed inimicꝰ homo id ÷ diaboł. suꝑ seminauit ⁊i tana in me¬

Expanded text:
paucis quae reserata sunt a Domino, perspicacius intelligeremus. Quoniam quae expopaucis quae reserata sunt a Domino, perspicacius intelligeremus. Quoniam quae exposunt et nostrae intelligentiae derelicta, enucleatius requirenda sunt et breviter annotanda. Quia ad hoc divinus arbiter clausis tegit veritatem figuris, sacramentis obumbrat, obscurat mysteriis, ut fideles et devoti in his exerceantur. Exponit nonnulla secretius, ut ad ea quae obhomo seminavit bonum semen in agro suo. Audis quemadmodum ipse Deus homo, sator mundi, rerum principia bona fecit, nec ullum malum ab auctore primae originis processit, sed omnia valde bona fecit. Idcirco non sunt audiendi Manichaei, seu caeteri haeretici, qui dicunt aliquid mali esse creatum a Deo tenebrarum, quoniam ab inimico sed inimicus homo, id est diabolus, superseminavit zizania in me
Abbreviated transcription (Latin):
celestes sapientia splendore diuinȩ intelligentiȩ illustrauit. ita legentib
simul ut ꝓpositȩ sunt ad signare decreui. Simile est in qͥt regnũ cęloꝵ
homini qui semina uit bonũ semen in agrosuo. Quã itaq similitu¬
din̾e corã turbis. una cũcȩteris obscure ualde ꝑ orauit. Deinde di¬
missis turbis. uenit in domu. Et accesserunt ad eũ discipłi quasi
domestici. quasi familiarissimi & dicunt ei. Et dissere nobis parabolã
gizanioꝵ agri. Quȩ nisi obscurior uideret᷑ p̃cȩteris. nequaquã dehac
sola int̾rogarent quasi inscu. Quã nec popłs merebat᷑ audire nec pota
Quib: pius magister ait. Quiseminat. est filius hominis. Ageraut᷑.
est mundus. Bonũ uͦ sem̃ hu sunt filuregni. Si zania aut̃. filust̾
nequ̾a. Inimicꝰ qui suꝑ seminauit. est diabolus & cȩtera. Haec ideo p̃m
ut liberior daretur facultas loquendi. & multi plice̾ questionẽ exhis

Expanded text:
coelestis sapientia splendore divinae intelligentiae illustravit: ita legentibus, coelestis sapientia splendore divinae intelligentiae illustravit: ita legentibus, simul ut propositae sunt, assignare decrevi. Simile est, inquit, regnum coelorum homini qui seminavit bonum semen in agro suo. Quam itaque similitudinem, coram turbis, una cum caeteris, obscure valde peroravit. Deinde dimissis turbis venit in domum, et accesserunt ad eum discipuli, quasi domestici, quasi familiarissimi, et dicunt ei: Edissere nobis parabolam zizaniorum agri. Quae nisi obscurior videretur prae caeteris, nequaquam de hac sola interrogarent quasi inscii, quam nec populus merebatur audire, nec poterat. Quibus pius Magister ait: Qui seminat est Filius hominis, ager autem est mundus, bonum vero semen ii sunt filii regni; zizania autem filii sunt nequam. Inimicus qui superseminat est diabolus, et caetera. Haec ideo praemisi, ut liberior daretur facultas loquendi, et multiplicem quaestionem ex his
Abbreviated transcription (Latin):
regina adextris tiuis. quia uera incorruptio soror. ẽ. Angłorũ quorũ societas
inxp̃o indextris utiq collocat᷑ Nliã qͦq parabolã ꝓposuit illis dicens. Recte
aliã quia multȩsunt & non alterã neforte duȩtantũ intellegerent᷑ quas ipse
auctor uitȩ ꝑseclement᷑ exposuit. lic& paucis in medio int̾ positis ut cete¬
rarũ intelligentiã ex istis auidius requirat᷑. Quarũ quia floridus est
intellectus & dulcis auditꝰ. plurimũ muitat lectore ad reliqͣ incȩteris
quȩ obscura sunt requirenda. Quia benignissimus saluator quasi p̾diues
ualdepater familias quos inuitat ad epulas ȩternȩ satietatis. interim di¬
uersis delitiarũ reficere curat cibis inuia. ut unus quisq scđm naturã
stomachi sui alim̃ta ꝑciꝑ& salutis. Sed quia has tantũ ut dixi duas lica
paucis int̃ iectis ipse ꝑse exposuit simul iungendas censui. Et sic̃ eas

Expanded text:
regina a dextris tuis ; quia vera incorruptio, soror est Angelorum, quorum societas regina a dextris tuis ; quia vera incorruptio, soror est Angelorum, quorum societas in Christo in dextris utique collocatur. Aliam quoque parabolam proposuit eis, dicens. Recte aliam, quia multae sunt, et non alteram, ne forte duae tantum intelligerentur, quas ipse auctor vitae per se clementer exposuit, licet paucis in medio interpositis, ut caeterarum intelligentia ex istis avidius requiratur. Quarum quia floridus est intellectus, et dulcis auditus, plurimum invitat lectorem ad reliqua in caeteris, quae obscura sunt, requirenda. Quia benignissimus Salvator quasi praedives valde paterfamilias quos invitat ad epulas aeternae satietatis, interim diversis deliciarum reficere curat cibis, in via, ut unusquisque secundum naturam stomachi sui alimenta percipiat salutis. Sed quia has tantum, ut dixi, duas, licet paucis interjectis, ipse per se exposuit, simul jungendas censui. Et sicut eas
Abbreviated transcription (Latin):
nemo ẽ. qͥ digne ad mirari possit. nemo qͥ adliqͥdũ explicare. Unde uideamꝰ y¬
&iã in cõputatione grecoꝵ qͥ sẽꝑ sapientiã quer̃. qͣlit̾ iste formet᷑ numerus
Sã tricesimũ numerũ idẽ ad nuptias refer̃ : qm̃ insinistra manu ipsa digitoꝵ
coplexio. qͣsi sub molli osculo maritũ simul depingit & c̃iugẽ. Sexagesimũ
uͥ ad uiduas seu cȩlibes: eo qđ subiugo tribulationis &e angustiarũ sint positȩ
determinant. Unde & apollice index digit᷑ depͥmit̃ foedere uiduitatis. ut
qͣnto maior difficultas ga uitatis & oneris. tantomagis p̾miu̾ angeatur.
Porro centesimꝰ quia ad uirgines refertur seu martẏres. desinistra transit
ad dexterã. ita ut quib digitis nuptiȩ significantur & uiduȩ circulũ
faciens coroña expͥmat uirginitatis. Et hoc est qͦd canit᷑ in psalmis. A dstitr

Expanded text:
nemo est qui digne admirari possit, nemo qui ad liquidum explicare. Unde videamus enemo est qui digne admirari possit, nemo qui ad liquidum explicare. Unde videamus etiam in computatione Graecorum, qui semper sapientiam quaerunt qualiter iste formetur numerus. Nam tricesimum numerum iidem ad nuptias referunt, quoniam in sinistra manu ipsa digitorum complexio, quasi sub molli osculo maritum simul depingit et conjugem. Sexagesimum vero, ad viduas seu caelibes, eo quod sub jugo tribulationis et angustiarum sint positae, determinant. Unde et a pollice index digitus deprimitur foedere viduitatis, ut quanto major difficultas gravitatis et oneris, tanto magis praemium augeatur. Porro centesimus, quia ad virgines refertur, seu martyres, de sinistra transit ad dexteram; ita ut quibus digitis nuptiae significantur, et viduae circulum faciens coronam exprimat 585 virginitatis. Et hoc est quod canitur in psalmis: Astitit
Abbreviated transcription (Latin):
antea necdũ uisȩ fuerant. ostendunt unã ex eisdẽ ualde locupletẽ & mul¬
tis ex ornatã colorib. qͣtinꝰ exhac una ꝓuoc& mercatores regni cȩlestis ad
cȩtera quȩ intꝰ obscurius ob uoluunt᷑. Et ideo tã diuersa ꝓ ponit. ut
om̃e fastidiũ clet̾gat : qͥa nouit cȩlestis orator scđm c̃suetudinẽ patriȩ in
parabolis grauit̾ copiose ornateq dicere. Nouit & peritissime docere.
animos c̃ mouere grandit̾ audientiũ. efficacit̾ ꝑsuadere ut diuersas au¬
dientiũ uoluntates suauissimis parabolarũ oblect& blandim̃tis. & ideo ex
una eadẽ t̾ra. tricesimũ & sexagesimũ atq centesimũ fructũ rȩꝓmittit.
iuxta culturȩ qͣlitatẽ. Sed qͣnta sit hoꝵ graduũ diuersitas. qͣntaq di sapiȩitie
maiestas: & qͣnta potestas eloquentiȩ suȩ. qͣntũq pond̾ habeat in loquendo.

Expanded text:
antea necdum visae fuerant, ostendunt unam ex eisdem valde locupletem, et mulantea necdum visae fuerant, ostendunt unam ex eisdem valde locupletem, et multis exornatam coloribus, quatenus ex hac una provocet mercatores regni coelestis ad caetera quae intus obscurius obvolvuntur. Et ideo tam diversa proponit, ut omne fastidium detergeat; quia novit coelestis orator secundum consuetudinem patriae, in parabolis graviter, copiose, ornateque dicere. Novit et peritissime docere, animos commovere granditer audientium, efficaciter persuadere, ut diversas audientium voluntates suavissimis parabolarum oblectet blandimentis. Et ideo ex una eadem terra, tricesimum et sexagesimum atque centesimum fructum repromittit, juxta culturae qualitatem. Sed quanta sit horum graduum diversitas, quantaque divinae sapientiae majestas, et quanta potestas eloquentiae suae, quantumque pondus habeat in loquendo,
Abbreviated transcription (Latin):
uł ociũ qͣsi sexagenariis iã duplicata merces ob c̃tẽptũ scłi iure rependitur
Quas par tes qͥa piuꝰ magist᷑ ñ ex p̃ssit nec secreuit. nec de monstrauit. nec
definiuit: ñ ideo tam̃ libere oberrare debemꝰ aregula ueritatis. Alioqͥn
in toto huiꝰ parabolȩ textu. ꝗd putas qͦmͦ ueritas elucescer& tantȩ intelligen¬
gentiȩ. nisi diuina auctoritas eã reserass& : de qͣueritate uix ꝑfecti in his
quȩ restant se c̃uenire posst̃. Unde benignissimꝰ saluator incȩteris ut regu¬
lã tractandi parabolis acsi prudens orator ostender&. hano ꝑse parabolã
paucis explanare uoluit uerb̾. deinceps auditores suos ut ꝓ uocar& ad in¬
telligentiã reliqͣrũ qͣs ꝓposuit parabolarũ. Fec̃ enĩ ut aiunt adsimilitudi¬
nẽ portantis uas plenũ miris & diuersis specieb. qͣs int̾ra cũ detulerit ubi

Expanded text:
vel otium, quasi sexagenariis jam duplicata merces ob contemptum saeculi jure rependitur. vel otium, quasi sexagenariis jam duplicata merces ob contemptum saeculi jure rependitur. Quas partes, quia pius Magister non expressit, nec secrevit, nec demonstravit, nec definivit, non ideo tamen libere oberrare 584 debemus a regula veritatis. Alioquin in toto hujus parabolae textu, quid putas quomodo veritas elucesceret tantae intelligentiae, nisi divina auctoritas eam reserasset? De qua veritate vix perfecti in his quae restant se convenire possunt. Unde benignissimus Salvator in caeteris ut regulam tractandi, parabolis, ac si prudens orator, ostenderet hanc per se parabolam, paucis explanare voluit verbis; deinceps auditores suos ut provocaret ad intelligentiam reliquarum, quas proposuit, parabolarum. Fecit enim, ut aiunt, ad similitudinem portantis vas plenum miris et diversis speciebus, quas in terra cum detulerit, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
deinceps cȩlestẽ uitã deb eant ducere. ut ad duplicatũ fructũ sic̃ & induȩ
in sua destitutione possint ascendere. ut de inceps iã sopitis huiꝰ uitȩ passionibus
om̃is c̃ditio ad melioris uitȩ negotia sortiat᷑. Porro centesimũ fructũ ȩque
uirginib uł martyrib cͤsecratũ & reconditũ crelimꝰ. quãuis qͥdã nr̃oꝵ solũm
ad martyres ꝓpt̾ c̃tẽptũ mortis illud referre c̾tendat. & ad uirgines sexagesi¬
mũ ꝓpt̾ ociũ interiuꝰ ut ait deput&. qͥa ñ pugnant c̃tra c̃suetudinẽ carnis.
Sed mira int̾p̃tatio ubi nec grã estimat᷑. nec incorruptio c̃seruata quȩ c̃sors
angłoꝵ .ẽ. suis pͥuilegis honorat᷑. Qđ si ita ẽẽt. qͥa ñ. ẽ: uideret᷑ cęlibatoꝵ
& uduarũ atq: om̃iũ c̾tinentiũ uł penitentiũ ordo exclusus. qͥb pͦst militiã

Expanded text:
deinceps coelestem vitam debeant ducere, ut ad duplicatum fructum, sicut et viduae deinceps coelestem vitam debeant ducere, ut ad duplicatum fructum, sicut et viduae in sua destitutione possint ascendere, ut deinceps jam sopitis hujus vitae passionibus omnis conditio ad melioris vitae negotia sortiatur. Porro centesimum fructum aeque virginibus vel martyribus consecratum et reconditum credimus; quamvis quidam nostrorum solummodo ad martyres, propter contemptum mortis, illud referre contendat, et ad virgines sexagesimum, propter otium interius, ut ait, deputat, quia non pugnant contra consuetudinem carnis. Sed mira interpretatio, ubi nec gratia aestimatur, nec incorruptio conservata, quae consors angelorum est, suis privilegiis honoratur. Quod si ita esset, quia non est, videretur caelibatorum et viduarum, atque omnium continentium, vel poenitentium ordo exclusus, quibus post militiam
Abbreviated transcription (Latin):
sexagesim & tricesimꝰ & iã iuxta ȩtates humanȩ naturȩ : qm̃ homo cũ fuerit xraͣ
annoꝵ. tc̃ fortissimꝰ hab& ad omĩa: & sponsalitatis ĩura amplius ãplectit᷑. ac
hinc inde filii ꝓcreant᷑. Id cireo subhoc numero fructꝰ c̃iugatorũ ab om̃ib ȩcele¬
siasticis uiris iure exponit᷑. deinde sexagesimꝰ auget᷑: qͥa cũ ad hanc ȩtatẽ ꝑue¬
nerit qͥs: desinit iã belligerare. &iã & filios int̾dũ ꝓcreare : Sub qͦ sane nune¬
ro. uiduarũ & om̃iũ c̃tinentiũ ordo dep̃hendit᷑. Quoꝵ ideo copiosior frucꝰ
qͥa magis st̃ ascł̃i actib alieni : sub angustia penitudinis & tribulatione pulado¬
ris. dõ uacare noscunt᷑. Unde & apłs uiduã quȩ uere iuidua sit & desolara ñ
minꝰ quã sexaginta annorũ iub& eligere. Hinc & celibes uocant᷑. eo qͦdiam

Expanded text:
sexagesimus et tricessexagesimus et tricesannorum, tunc fortissimus habetur ad omnia, et sponsalitatis jura amplius amplectitur, ac hinc inde filii procreantur. Idcirco sub hoc numero fructus conjugatorum ab omnibus Ecclesiasticis viris jure exponitur. Deinde sexagesimus augetur, quia cum ad hanc aetatem pervenerit quis, desinit jam belligerare, etiam et filios interdum procreare. Sub quo sane numero viduarum et omnium continentium ordo deprehenditur; quorum ideo copiosior fructus, quia magis sunt a saeculi actibus alieni, sub angustia poenitudinis et tribulatione pii laboris, Deo vacare noscuntur. Unde et Apostolus viduam, quae vere viinus quam sexaginta annorum jubet eligere. Hinc et coelibes vocantur, eo quod jam
Abbreviated transcription (Latin):
id ad tulerit: ut &iã inuna eadẽq bona t̾ra. tres unius seminis dicantur
ꝓ latȩ fructꝰ ubertates. centesimi scilic& & sexagosimi. nec ñ & tricesimi
Uerũ tam̃ nec in illa nec in ista parte mutat᷑ naturȩ substantia. sed uolunta
& agricultura fideliũ uł infideliũ. Inquoꝵ corda qͥ auenit malus & rapit qͥd
seminatũ ẽ. in corde eiꝰ inde scđo act̾cio ait. Hic ẽ qͥ uerbũ audit. Similit̾ꝰ
& in expositione bonȩ t̾rȩ. iste .ẽ. inqͥt qͥ audit. de inde intelligit: ac sic
audire. festinauit nosse & intolligere : qͥ uͦ intellex̃. oꝑe ĩplere. Et ex hoc qͥppe
trino ꝓfectꝰ gradu nascit᷑ culm̃ sũmȩ ꝑfectionis. ut sit om̃is eccła xp̃ibicamora
ta uł cricamerata. Inqͥb ꝓfecto gradib qͣsi ꝑ tabulata tẽpli ueri salomonis as¬
cendit̾: usq ad arcẽ integrȩ ꝑfectionis: Depingit᷑ aut̃ iste numerꝰ centesi mus

Expanded text:
id attulerit, ut etiam in una eademque bona terra, tres unius seminis dicantur id attulerit, ut etiam in una eademque bona terra, tres unius seminis dicantur prolatae fructus ubertates, centesimi scilicet et sexagesimi, nec non et tricesimi. Verumtamen nec in illa, nec in ista parte mutatur naturae substantia, sed voluntas et agricultura fidelium vel infidelium. In quorum corda, quia venit malus et rapit quod seminatum est in corde ejus, inde secundo ac tertio ait: Hic est qui verbum audit. Similiter et in expositione bonae terrae, iste est, inquit, qui audit, deinde intelligit, ac sic audire, festinavit nosse et intelligere, quae vero intellexit, opere implere. Et ex hoc quippe trino profectus gradu, nascitur culmen summae perfectionis, ut sit omnis Ecclesia Christi, bicamerata, vel tricamerata. In quibus profecto gradibus quasi per tabulata templi veri Salomonis, ascenditur usque ad arcem integrae perfectionis. Depingitur autem iste numerus, Centesimus,
Abbreviated transcription (Latin):
& aliud pollicent᷑. Lubrica ÷ eoꝵ possessio. Quarũ oblectam̃tis & falla
tus suffocat᷑ uerbũ dĩ. dũ instabili grada. cito & habentes deser̃. & ñ haben¬
tes reficiunt Hȩç tria si quidẽ seminũ illi c̃gruunt loco: ubi ait Des¬
cendit pluuia. flauer̾ uenti. & irruer̃ flumina. Qm̃ tria st̃ ista. in qͥbus
ñ solũ agri cultura subuertit᷑: uerũ & iã structura diuini ȩdificu sub uer
tit᷑ Quiuͦ inqͥt int̾rã bonã seminatꝰ ÷ : Inc. ẽ. qͥ audit uerbũ & intellig̃it
& fructũ asfert Aptꝰ qͥdẽ ordo ut pͥmũ audiat qͥs uerbũ. deinde intel¬
legat : qm̃ audire tantũ aure carnis & ñ intelligere aure m̃tis parũ est
Uerũtam̃ ad monent ipsi građ̾ int̾rabona. quales sint p̃fati differentiarum
fructꝰ int̾ra mala. dũ in utraq parte tres inueniunt᷑ uariasse lic& uniuꝰ
seminis qualitates. ñ ꝙ qͦd seminis uiciũ eẽt: sed qͥa qualitas agricultur ȩ

Expanded text:
 aliud pollicentes. Lubrica esciis suffocatur verbum Dei, dum instabili gradu cito et habentes deserunt, et non habentes reficiunt. Haec tria siquidem seminum illi congruunt loco ubi ait: Descendit pluvia, flaverunt venti, et irruerunt flumina . Quoniam tria sunt ista, in quibus non solum agricultura s intelligit, et fructum affert. Aptus quidem ordo ut primum audiat quis verbum, deinde intelligat; quoniam audire tantum aure carnis, et non intelligere aure mentis, parum est. Verumtamen admonent ipsi gradus in terra bona, quales sint praefati differentiarum fructus in terra mala, dum in utraque parte tres inveniuntur variasse licet unius seminis qualitates; non quod seminis vitium esset, sed quia qualitas agriculturae
Abbreviated transcription (Latin):
edentiũ. Unũ tam̃ ꝓfiteor. qͥa in manib xp̃i fons erat augm̃ti. sic̃ fontis. ẽ.
fluere. uuas uitib inesse. & uina diffundi atq om̃s mundi opes anno
qͦdã cursu indiuersũ fluere. Auctor. ẽ enĩ huiꝰ uniuersitatis. tantus
pan ũ ꝓfectꝰ Et mirant᷑ om̃s hoc qͦd rarũ ẽ. & ñ mirant᷑ hoc qͥa res ex
usu uiluit. qͦd cotidie fit. Agit᷑ enĩ in oꝑe uisibili iniusibiliũ de monstra

Expanded text:
edentium. Unum tamen profiteor, quia in manibus Christi fons erat augmenti, sicut fontis est edentium. Unum tamen profiteor, quia in manibus Christi fons erat augmenti, sicut fontis est fluere, uvas vitibus inesse et vina diffundi, atque omnes mundi opes annuo quodam cursu in diversum fluere. Auctor est enim hujus universitatis tantus panum profectus. Et mirantur omnes hoc quod rarum est, et non mirantur hoc quia res ex usu viluit quod quotidie fit
Abbreviated transcription (Latin):
detͥ cũ dic̃. ñ opꝰ habent ire ut emant aliubi aut aliunde. sed date uos
illis manducare. Qm̃ sub lege custodiebant᷑ inqͣ erat uictꝰ ꝑfectȩ intelli¬
gentiȩ. si ad ño discipłis cõminuta & exposita traderet᷑. Et hoc sapientia
dĩ patris totũ nouerat ꝗd dederat singulis. uł qͥd facturꝰ eẽt Id circo non
de ignorantia int̾rogat qͦd panes habetis. sed ob misteriũ. Etiã & rogat¬
querere iuxta marcũ quot haberent panes. ut sebene c̾umcat nescire
insacram̃to qͦd iã patebat indato & cõmisso. & ipsi & om̃is turba portabat
sub iugo. Quos ꝓfecto panes qͥa benedix̃ ac fregit: creuer̃. Honem̃ qͥnq
multiplicant᷑ in plures numero. sed fragm̃tis fraugm̃ta succedunt. &¬
fallunt sẽꝑ infractu multiplicatione sua frangentes. Crescit gͦ materies
panis. nescio utrũ aninm̃ sura uł in loco. an in manib sum̃tiũ : an inore

Expanded text:
detur cum dicit, Non opus habent ire, ut emant alibi, aut aliunde, sed date vos detur cum dicit, Non opus habent ire, ut emant alibi, aut aliunde, sed date vos illis manducare. Quoniam sub lege custodiebantur, in qua erat victus perfectae intelligentiae, si a Domino discipulis comminuta et exposita traderetur. Et hoc sapientia Dei Patris totum noverat quid dederat singulis, vel quid facturus esset. Idcirco non de ignorantia interrogat, Quot panes habetis? sed ob mysterium. Etiam et rogat, juxta Marcum, quot haberent panes, ut se bene convincat nescire in sacramento, quod jam patebat in dato et commisso, et ipsi et omnis turba portabat sub jugo. Quos profecto panes, quia benedixit ac fregit, creverunt. Non enim quinque multiplicantur in plures numero, sed fragmentis fragmenta succedunt, et fallunt semper in fractu, multiplicatione sua, frangentes. Crescit ergo materies panis, nescio utrum an in mensura vel in loco, an in manibus sumentium, an in ore
Abbreviated transcription (Latin):
& dedit discipłis suis. Alioqͥn si ipse eos ñ accepisset in manib ut suo ĩplerent᷑ oꝑe.
sine fructus alutis & sine uita eẽnt. Et nisi eos in se benedixisset inqͦ. ẽ. om̃is benedic¬
tio spiricalis. qͥ subea erant lege sub maledicto eẽnt Et si ñ eos fregisset. neminẽ
pauissent ad salutẽ. Et dedit inqͥt eos discipłissuis. Discipłi aut̃ apposuer̃ tur¬
bȩ. qͥa ꝑ eos erant diuinȩ grę dona reddenda popłis. Pascit᷑ aut̃ de inceps tur¬
ba popłi & explent᷑ habundantissime exqͥnq panib & duob piscib qͥnq mi¬
lia hominũ. exceptis paruulis & mulierib Consonat gͦ numerꝰ qͥ nariuꝰ
inutraq parte popło carnali. qͥ tantũ uix qͥnq sensib bene ute batͥ carna¬
lib. qͥb multi dediti erant. Et ideo quã signant̃ dñs hoc significare ui¬

Expanded text:
et dedit discipulis suis. Alioquin si ipse eos non accepisset in manibus, ut suo implerentur opere, et dedit discipulis suis. Alioquin si ipse eos non accepisset in manibus, ut suo implerentur opere, sine fructu salutis et sine vita essent. Et nisi eos in se benedixisset, in quo est omnis benedictio spiritalis, qui sub ea erant lege sub maledicto essent. Et si non eos fregisset, neminem pavissent ad salutem. Et dedit, inquit, eos discipulis suis; discipuli autem apposuerunt turbae. Quia per eos erant divinae gratiae dona reddenda populis. Pascitur autem deinceps turba populi, et explentur abundantissime ex quinque panibus et duobus piscibus quinque millia hominum, exceptis parvulis et mulieribus. Consonat ergo numerus quinarius in utraque parte populo carnali, qui tantum vix quinque sensibus bene utebatur carnalibus, quibus multi dediti erant. Et ideo quam signanter Dominus hoc significare vi
Abbreviated transcription (Latin):
ostender& in hoc facto qͥ duas c̃diderat leges nr̃ȩ refectionis gr̃a. exqͥb
pascit᷑ & recreat᷑ cotidie om̃is anima fidelis Sed qͥa ille pͥor popłs adhu
carnalis erat. ꝓpt̾ea talis ei lex data.ẽ: quȩ uitale animarũ alim̃tũ cor¬
poralib obtegeret᷑ sacram̃tis. Et sic̃ medulla ordei tenacissima obtegit᷑
palea. ita eadẽ lex suis carnalib insticutis: qm̃ carnali dabat᷑ popło. ñdũ
expoliato carnalib desideriis. Qđ sane desideriũ. tãqͣ palea ordei cordi
eoꝵ inherebat. Unde aꝓpħa in circũcisi cordib culpant᷑ qm̃ millis tribula¬
tionũ flagellis. neq triturarũ p̃ssuris potuer̾ purgari. ut intellectu rese¬
rato spiritali carnalia deponerent tegum̃ta. sic nec ordeũ arcȩ tricura
qͥnq panes sibi p̃uidit. tc̃ & p̃parauit inom̃i illo popło. ut ex his doceret
ꝗđ ex his facerit qͥnq libris suo intẽpore. Quos accep̃ & benedix̃ ac fregit

Expanded text:
ctionis gratia, ex quibus pascitur et recreatur quotidie omnis anima fidelis. Sed quia ille prior populus adhuc carnalis erat, propterea talis ei lex data est, quae vitale animarum alimentum corporalibus obtegeret sacramentis. Et sicut medulla hordei tenacissima obtegitur palea: ita eadem lex suis carnalibus institutis, quoniam carnali dabatur populo, nondum exspoliato carnalibus desideriis, quod sane desiderium tanquam palea hordei cordi eorum inhaerebat. Unde a propheta incircumcisi cordibus culpantur, quoniam nullis tribulationum flagellis, neque triturarum pressuris, potuerunt purgari, ut intellectu reserato spiritali, carnalia deponerent tegumenta: sicut nec hordeum areae tritura, s hos tantum quinque panes sibi providit tunc, et praeparavit in omni illo 620 populo, ut ex his doceret quid ex his faceret quinque libris suo in tempore. Quos accepit et benedixit, ac fregit,
Abbreviated transcription (Latin):
homo. as pat̾ uid elic& misit inagrosuo. uel sicut alii codices habent
morto suo. id est in eccła sua uel inmundo. Quod aut̃ minimu sedicit
cunctis seminibus holerum. nec mirũ cũ ait inpsalmo dese. Egosũ
uermis & non homo. ob ꝓbriũ hominũ & abiectio plebis. Hinc aut
cũ creuit. hoc est cũ resurrexit. factus est arbor & ascendit usq adcęlos
Ergorami eius scilic& apłi dilatatisunt & creuerunt. Quia iominẽ
t̃̾rã exiuit sonus eoꝵ. & infines orbis t̾rȩ uerba eorũ. Ita ut uolucres
cȩli qui sc̃ĩ intelligunt᷑ halntent in eis. id est in eorsi doctrina & ma¬
gisterio dũ terrena despicͥunt & cęlestia apetunt. Quoꝰsi ađ uuangłiu
alio sensu refert᷑ hoc granũ sinapis tunc homo semi nans uerbũ eu an¬
głui xp̃c intelligitur. Quod ideo minimu dr̃. ad coparationẽ humanȩ

Expanded text:
homo, Deus Pater videlicet, misit in agro suo, vel sicut alii codices habent, homo, Deus Pater videlicet, misit in agro suo, vel sicut alii codices habent, in horto suo, id est in 591 Ecclesia sua, vel in mundo. Quod autem minimum se dicit cunctis seminibus olerum, nec mirum cum ait in Psalmo de se: Ego sum vermis et non homo, opprobrium hominum, et abjectio plebis . Hinc autem, cum crevit, hoc est cum resurrexit, factus est arbor, et ascendit usque ad coelos. Ergo rami ejus, scilicet apostoli, dilatati sunt et creverunt, quia in omnem terram exivit sonus eorum, et in fines orbis terrae, verba eorum . Ita ut volucres coeli, qui sancti intelliguntur, habitent in eis, id est in eorum doctrina et Magisterio, dum terrena despiciunt et coelestia appetunt. Quod si ad Evangelium alio sensu refertur hoc granum sinapis, tunc homo seminans verbum Evangelii Christus intelligitur. Quod ideo minimum dicitur, ad comparationem humanae