comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tudo sapientiȩ. quã superius habendã ee p̃cepit. De lo utiq amari¬
dinis & contentionib: stultis aduersa. qua scor p̃dicatorũ uirtꝰ &
doctrina ieissim sibi in caritatis atq: concordiȩ pace sociat᷑. Pri¬
mũ quidẽ pudica ẽ. de inde pacifica. Pudica uidelie& qui a
caste intelligit. Pacifica aut̃ qui a ꝑelationẽ seminime apori¬
morũ societate disiungit. Modestauero sua dibilis bonis con¬
sentiens. qui a iimirũ sapientis ẽ bonor̃ suasionib adsensũ p̃be¬
re quo modo petrus redarguenti se paulo concitꝰ annuit. In ꝓ¬
bor uero doctrinã totain tentione uel docendo ud uiuendo re¬
Quantũ pudica sapientia ꝓpriȩutit᷑. tantũ contentiosa ꝓrsus
carae et blasphemia. Nã qui se doctiorẽ ceteris ꝑfectiorẽq
uideri appetit. multũ necesse ẽ labor& ut & ꝓximũ quasim¬
pudentiorẽ docte poss& lacerare. & se ñ nũ qua & iã ea a qͥb ali

Expanded text:
t, zelo utique amaritudinis et contentionis, stultis adversa, qua sanctorum praedicatorum virtus et doctrina vicissim sibi in charitatis atque concordiae pace sociantur. Primum, inquit, pudica est, deinde pacifica. Pudica, videlicet, quia caste intelligit; pacifica autem, quia per elationem se minime a proximorum societate disjungit. Modesta vero, suadibilis, bonis consentiens, quia nimirum sapientis est bonorum suasioni assensum praebere, quomodo Petrus redarguenti se paulo concitus annuit, improborum vero doctrinam tota intentione, vel docendo, vel vivendo reirtute quantum pudica sapientia proprie utitur, tantum contentiosa prorsus caret et blasphema. Nam qui se doctiorem caeterisque perfectiorem videri appetit, multum necesse est laboret, ut et proximum quasi imprudentiorem docte possit lacerare, et se nunquam etiam a
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ na turalit̃ carnis siue anima sensib insita sunt cogitare uł
facere nouit. Merito ergo contentiosa & suꝑba sapientia &
t̃rena.animalis & diabolica memorat᷑. qui a dũ t̾renã głam
anima quęrit. dũ expers gr̃ȩsp̃ualis remanens sola ea quȩ sibi
turaliẽ ꝑ reatũ primȩ p̾uaricationis sunt insira
iure amaligno delusa spiritu ad agenda se illa quȩ sunt uesa¬
na & noia conuertit. Uhi inquit telus & contentio ibi in con¬
stantia & om̃e opus prauũ. Oni inquit custodia serua cortuũ. qm̃
ex ipso uita ꝓcedit. Qualis enĩ cordis radue. talis in conspectu in¬
t̃ni arbitri ẽ omĩs fructꝰ actionis. Et qͥnequitiã cordeliuoris uł
contentionis contigit. huuis ẽ prauũ opus omẽ quã lib& rectũ¬

Expanded text:
quae naturaliter carnis sive animae sensibus insita sunt cogitare vel facere novit. Merito ergo contentiosa et superba sapientia esse terrena, animalis et diabolica memoratur, quia dum terrenam gloriam anima quaerit, dum, expers gratiae spiritalis, remanens sola, ea quae sibi naturaliter post reatum primae praevaricationis sunt insita cogitat, jure a maligno delusa spiritu, ad agenda se illa quae sunt vesana et noxia convertit. Ubi enim zelus et contentio, ibi inconstantia et omne opus pravum. Omni, inquit, custodia serva cor tuum, quoniam ex ipso vita procedit. Qualis enim cordis est radix, talis in conspectu interni arbitrii est omnis fructus actionis. Et qui nequitias corde livoris vel contentionis cont
Abbreviated transcription (Latin):
uo uidelic& uerbo cuus offensionẽ humana potest uitare fragilitas.
ut ẽ uerbũ doli. de tractionis. maledictionis. suꝑbiȩ. iactantiȩ. excusa¬
tionis in peccatis. ȩmulatioruis. dissensionis. heresis. mendacii. ꝑ uru
sed & otiosȩ locutionis. nec ñ & iã suꝑ fluelocutionis in his quȩ necessaria
uident̃. In quo nimirũ uerbo quisq se sine offensione custodit. hic ꝑ¬

Expanded text:
um significavit cujus offensionem humana potest vitare fragilitas, ut est verbum blasphemiae, doli, detractionis, maledictionis, superbiae, jactantiae, excusationis in peccatis, aemulationis, dissensionis, haeresis, mendacii, perjurii, sed et otiosae, nec non etiam superfluae locutionis in his quae necessaria videntur. In hujuscemodi ergo verbo quisque se sine offensione custodit, hic
Abbreviated transcription (Latin):
ac ꝑ hoc uitã euangłicȩ ꝑfectionis sinistra opinione fuscarent. Sed
iunxit om̃s: ut tanto cautius se imꝑfectiquiq inagendo ł loquendo
uĩ spicerent. quanto certissime cognoscerent qd nec ꝑfect¬

Expanded text:
ac per hoc viam evangelicae perfectionis sinistra opinione fuscarent; sed ac per hoc viam evangelicae perfectionis sinistra opinione fuscarent; sed junxit omnes, ut tanto cautius se imperfecti quique in agendo vel loquendo circumspicerent, quanto certius cognoscerent quia nec perfect
Abbreviated transcription (Latin):
descendentes deuidea antiochiã. docthant credentes es emib mnia
nisi circũ ciderent̾ scđm legẽ moyͥsi: salu etñpossent. Nec paruũ caser
p dicatorib quȩstionis laborẽ contulerunt. Hosergo & miꝰ modi
doctores beat iacob ab officio uerbi pemou&. nempedim̃ tũ his qui
illudrite implere poterant facerent. Scientes inquit qm̃maus udi¬
ciũ sumitis. Sic̃ enĩ qͥbene minis trat gradũ sibibonũ adquirit. ĩtaqͥ
officiũ dicendi sibi indoctꝰ usurpare tep̃tauerit. qͥ xp̃m admintiat ñ
Inmultis enĩ offendimꝰ om̃s. Nondioeit offenditis. cũ illa
erłt quos & scientia & operatione minus ꝑ fectos uidebat. talesq ara¬
thedra magisterii de poner& timens ne uel errore p̃dicandi parun¬
los lederentatq ab auditu doctor̃ p̃occupando eor̃ aures auerteren.
uel celerit̃ ea quae recte p̃dicarent ñ recteactionis sorde foedarent.

Expanded text:
discedentes de Judaea Antiochiam, docebant credentes ex gentibus quia, discedentes de Judaea Antiochiam, docebant credentes ex gentibus quia, nisi circumciderentur secundum legem Moysi, salvi esse non possent, nec parvum castis praedicatoribus quaestionis laborem contulerunt. Hos ergo et hujusmodi doctores beatus Jacobus ab officio verbi removet, ne impedimentum his qui illud rite implere poterant facerent. Scientes quoniam majus judicium sumitis? Sicut enim is qui bene ministraverit gradum bonum sibi acquirit, ita qui officium docendi sibi indoctus usurpare tentaverit, qui Christum non In multis enim offendimus omnes. Non dixit offenditis, cum illos argueret quos et scientia et operatione minus perfectos videbat, talesque a cathedra magisterii deponeret, timens ne vel per errorem praedicando parvulos laederent, atque ab auditu doctorum praeoccupando eorum aures averterent; vel certe ea quae recte praedicarent non rectae actionis sorde foedarent,
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ quȩsitos e̾e cognouerint ut sepe factũ actꝰ eor edocent. ipsi ecomia
epto ab eis consilio salutis suȩ ad dnm ihum eos inpace rer
Q uod honorabilẽ quondã uniuersȩ plebi uidģor̃ & nunc magis hom randã
fectũ beati pauli apłi magistrũ gamalihelẽ in ierusolimis fecisse p̃ͣ¬
fatꝰ actuũ apłor liber insinuat. quando disponente senatu iudeñ. A¬
płos int̾ficere ipse sapientiore conisilio eor molimina euacuauit: ex¬
tosq de insidus eoĩ apłos ad euangelitandũ iħm remisit in columes.
sumitis. Multũ fuisse studii credentib tẽporib apłor ut uerbũ latius
ppagarent actꝰ eor̃ edocent: ita ut apollouir inscripturis doctissim
sciens tantũ baptisma iohannis fiducialit᷑ &xp̃m p̃dicar&. ui tamen
quia sapiens erat. mox ut doctor affuit facillime qd minꝰ habuerit ad¬
impleuit. atq ad p̃dicandi officiũ ũꝑfectꝰ redut. Alii tiaiorimepria

Expanded text:
tem quaesitos esse cognoverint, ut saepe factum Actus eorum edocent, ipsi contra, accepto ab eis consilio salutis suae, ad Dominum Jesum eos in pace remittant. Quod honorabilem quondam universae plebi Judaeorum, et nunc magis honorandum fectum, beati Pauli apostoli magistrum Gamalielem in Jerosolymis fecisse praefatus Actuum apostolorum liber insinuat, quando, disponente senatu Judaeorum apostolos interficere, ipse sapientiore consilio eorum molimina evacuavit, ereptosque de insidiis eorum apostolos ad evangelizandum Jesum remisit incolumes. s mei. Multum fuisse studii credentibus tempore apostolorum, ut verbum latius propagarent, Actus eorum edocent, ita ut Apollo vir in Scripturis doctissimus, sciens tantum baptisma Joannis, fiducialiter Christum praedicaret. Qui tamen quia sapiens erat, mox ut doctor adfuit, facillime quod minus habuerat adimplevit, atque ad praedicandi officium jam perfectus rediit. Alii majore imperitia
Abbreviated transcription (Latin):
ci bonũ & ñ pecc&. Siquis in uerbo ñ offendit. hic ꝑfectꝰ ẽ uit. Quo modo
dicit ꝑ fectũ ee uirũ qͥ in uerbo ñ offendit. cũ p̃mitter& qui a inmultis
offendimꝰ om̃s: An quia & in multis offendere possunt electi. & tam̃
ꝑseuerare electi : immo ita intelligendũ. Nonnũ quã diuersae offensi¬
onũ sunt species. Alit̃ electi. alit̾ offendunt repbi. salomone testeqͥait
Septies eiũ cadit iustꝰ. & resurgit: ĩmpii aut̃ corruunt in malũ. Et si enĩ
iustꝰ ꝑfragilitatẽ carnis uel ignorantiã forte offenderit. iust tam̃ ce

Expanded text:
peccet . Si quis in verbo non offendit, hic perfectus est vir. Quomodo dicit perfectum esse virum qui in verbo non offendit, cum praemiserit: Quia in multis offendimus omnes? An quia et in multis offendere possunt electi, et tamen perseverare perfecti? Imo ita intelligendum est. Namque diversae offensionum sunt species. Aliter electi, aliter offendunt reprobi, Salomone teste, qui ait: Septies enim cadit justus, et resurgit; impii autem corruent in malum. Et si enim justus per fragilitatem carnis vel ignorantiam forte offenderit, ju
Abbreviated transcription (Latin):
rach scripsit librũ qui grecȩ Nanaretos appellat᷑. & a
risq salomonis falso dicit᷑. Cui successit in pontificatũ alius ouias
quo tẽpore antiochus iudȩos dusgentiũ immolare cogebat.
Quomortuo iudas machabeus purgauit tẽplũ & ido lor̃ simula cra
contriuit. Cui successit frt ionatban. & post eũ rexit poplm̃¬

Expanded text:
rach scripsit librum qui Graece παναρετὸς appellatur, et plerisque Salomonis falso dicitur. Cui successit in pontificatum alius Onias, quo tempore Antiochus Judaeos diis gentium immolare cogebat. Quo mortuo, Judas Machabaeus purgavit templum, et idolorum simulacra contrivit. Cui successit frater Jonathan:
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ uidet̃ homni iusta. nouissima aut̃ eiꝰ deducunt ad mortẽ.
isitare pupillos & uiduas intribulatione eor. & in maculati
se custodire ab hoc sclõ Quia dixerat factorẽ operis beatũ
in facto suo futurũ: nuincq facta dõ maxime placeant dicit.
miscđa scilic& et innocentia: Nãqr in eo qd pupillos & ui¬
duas intribulatione eor uisitare iussit. cuncta quȩ erga ꝓxi¬
mũ misericor dit̾ agere debeamꝰ in sinuat q̃d quantũualeat
iudicii tẽpore pandet᷑. ubi dicturus ẽ iudex: quã o
tis uni de his fr̃ib meis minimis. mihi fecistis. Porro in eo q̃d
in maculatos nos ab hoc scło custodire p̃cepit. uniuersa inqͥb
nos ipsos castos seruare dec& ostendit. ĩnquib sunt & ea quȩ supͣ
seruare monuerat. ut tardi ad loquendũ. tardi

Expanded text:
quae videtur homini justa, novissima autem ejus deducunt ad mortem . quae videtur homini justa, novissima autem ejus deducunt ad mortem . Visitare pupillos et viduas ise custodire ab hoc saeculo . » Quia dixerat factorem operis beatum in facto suo futurum, nunc quae facta Deo maxime placeant dicit, ia scilicet et innocentia. Nam quae in eo quod pupillos et viduas in tribulatione eorum visitare jussit, cuncta quae erga proximum misericorditer agere debeamus, insinuat. Quod quantum valeat, ipso judicii tempore pandetur, ubi dicturus est judex: Quandiu fecistis uni de his fratribus meis minimis, mihi fecistis. Porro in eo, quod immaculatos nos ab hoc saeculo custodire praecepit, universa, in quibus nos ipsos castos servare docet, ostendit. In quibus sunt et ea quae supra observare monuerat, ut tardi ad loquendum, tardi
Abbreviated transcription (Latin):
potest saluare animas ur̃as. Enã si in corpore tẽptationłs patie¬
res tantũ legis uistis apud dm̃. sed factores legis iustificabuntur.
Erina pocalipsi iohannes cũ dixiss&. beatꝰ quilegit & qͥ audiunt
illa sunt scripta Qui autẽ ꝑspexerit in lege ꝑfectęlibertatis &e
uerit. uere liberieritis Non auditor obliuiosus factꝰ sed factor
oꝑis. hic beatꝰ infacto suo erit Nqnauditu uerbi suꝑ uacuo sedoꝑis
cutione beatitudo p̃parat᷑ .Sic̃ & dñs loquens ad disci
Monuerat supra uerbũ dñi ñ solũ audire sed & facere.nunc addit
&simandata quis dñi quȩ didicit factis exercere ui
ab ipsis etiã multiloquͥis ceterisq quib peccare sol& refrendue¬
rit frustra se de oꝑum iustitia iactat Sic̃ & paulus gentilis po¬
Pulchre addidit apud dm̃ & patrẽ : quia sunt qͥ hominib religio¬
si uident᷑. cũ adõ habeant᷑ ꝓfani.Unde & salomonait. Est uita

Expanded text:
potest salvare animas vestras. Etiam si in corpore tentationes patiapotest salvare animas vestras. Etiam si in corpore tentationes patiares inquit legis justi sunt apud Deum, sed factores legis justificabuntur . Et in Apocalypsi marito. Qui autem perspexerit in lege perfecta libertatis, et verit, vere liberi eritis. Non auditor obliviosus factus, sed factor operis: hic beatus in facto suo erit. Non auditu verbi supervacuo, sed operis exsecutione beatitudo praeparatur, sicut et Dominus loquens ad discipMonuerat supra verbum Dei non solum audire, sed et facere; nunc addit: quia et si mandata quis Domini, quae didicit, factis exercere vidab ipso etiam multiloquio, caeterisque, quibus peccare solet, refrenaverit, frustra se de operum justitia jactet. Sicut et Paulus generalis po et Patrem haec est. Pulchre addidit, apud Deum et Patrem, quia sunt qui hominibus religiosi videntur, cum a Deo habentur profani. Unde et Salomon ait: Est via
Abbreviated transcription (Latin):
tuaut̃ dñe uirtutũ cũ tranquillitate iudicas Qualiscũq iudexe
homo amissam̃tis tranquillitate delinquente̾ iudicat. &iã¬
suuste iudicat. iustitiã tam̃ diuini eoaminis in quã ꝑ turba¬
tio cadere nescit imitari ñ potest ꝓpt̃ qd abicientes omnẽ
in munditiã & abundantiã malitiȩ. mmansuetudine suscipite
rł. ut digni exsistere possint qui uerbũ salutis ꝑcipiant : Qui
enĩ ñ declinat prius amalo. ñ potest facerebonũ Omnẽ quipp
in munditiã & carnis & animę nuncupat. Malitia aut̃ ꝓprie
ad in terioris hominis prauitatẽ respicit: Suscipite inquit insi¬
tũ uerbũ. Id ẽ uerbũ qd uris cordib p̃dicando imponimꝰ uos discen¬
do suscipite Vel certe ita sentiendũ. Uerbũ q̃d nobis indie redẽp¬
tionis insitũ ẽ quando uoluntarie genuit uos ds̃. iãnunc ꝑfecti¬
us suscipite etiã oꝑib implendo qd iã inmisterio tenetis. Qa

Expanded text:
Tu autem, Domine virtutum, cum tranquillitate judicas. Qualiscunque judex Tu autem, Domine virtutum, cum tranquillitate judicas. Qualiscunque judex homo amissa mentis tranquillitate delinquentem judicat, etiamsi juste judicat, justitiam tamen divini examinis, in quam perturbatio cadere nescit, imitari non potest. Propter quod abjicientes omnem immunditiam et abundantiam malitiae, in mansuetudine suscipite re, ut digni existere possint, qui verbum salutis percipiant. Qui enim non declinat prius a malo, non potest facere bonum. Omnem quippe immunditiam et carnis et animae nuncupat. Malitia autem proprie ad interioris hominis pravitatem respicit. Suscipite inquit insitum verbum, id est, verbum quod vestris cordibus praedicando imponimus, vos discendo suscipite. Vel certe ita sentiendum est: verbum quod vobis in die redemptionis insitum est, quando voluntarie genuit vos Deus, jam nunc perfectius suscepit, etiam operibus implendo, quod jam in ministerio tenetis. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
gemꝰ. Uelcerte tardos adirã nos et p̃cipit. ut ñ quas lib& obcau¬
sas serenitatẽ nr̃i uultꝰ in austeritatẽ uertamꝰ sed certa exsis¬
tente ratione Merbi grã. Sialit̃ corrigi ꝓaimos maxime qui
nobis cõmissi sunt ñ posse cernamꝰ. se ueritatẽ erga eos uerbi uel
etiã iudicii districtionis exhibeamꝰ.manente tamen quantũ
natura humana patit᷑ statunrȩ mentis sereno : Crido fine es.
samuhel. helias & petrus tardi fuer̃ ad irã. & tamen peccantes
uel uerbo uł gladio peremerunt. Sed & moỹsescũ ẽde uirmit¬
tissimꝰ exiuit apharaone quẽ in corrigibilẽ uidit. iratꝰ nimis
cõminatꝰ ei poenã quã & oꝑe ꝑpotrauit Ira & enĩ uiri iustitiã
dĩ ñ operat᷑: Facilis ẽ sensus. quia qͥ iracundiȩ uitiose in cautꝰ
sub iugat. & si hominib: iustꝰ appar&. indiuino examine ñ dũ
ꝑfecte iustꝰ ẽ. Vlerũ aptius potest intelligi quod  lñ mdictũ ẽ:

Expanded text:
gemus. Vel certe tardos ad iram nos esse praecipit, ut non quaslibet ob causas serenitatem nostri vultus in austeritatem vertamus, sed certa existente ratione, verbi gratia, si aliter corrigi proximos maxime qui nobis commissi sunt, non posse cernamus, severitatem erga eos verbi, vel etiam judicium districtionis exhibeamus, manente tamen quantum natura humana patitur statu nostrae mentis sereno. Credo, Phinees, Samuel, Elias, et Petrus, tardi fuerunt ad iram, et tamen peccantes, vel verbo, vel gladio peremerunt. Sed et Moses, cum esset vir mitissimus, exivit a Pharaone, quem incorrigibilem vidit, iratus nimis, comminatus ei poenam quam et opere patravit. Ira enim viri justitiam Dei non operatur. Facilis est sensus, quia qui iracundiae vitio se incautus subjugat, et si hominibus justus apparet, in divino examine nondum perfecte justus est. Verum
Abbreviated transcription (Latin):
peccator̃ & iustor̃ animȩ tenebant᷑. ut absq exustione & noxa
sui eos qui tenebant᷑ inclusi mortis uinculis liberar&.
Tunc accessit nabughodonosor ad ostiũ fornacis ignis ardentis.¬
& ait. Pauore ꝑ t̾ritꝰ rex ñ ꝑnuntios quȩrit apueris. sed ipse eos
ex nomine uocat. seruos dĩ excelsi appellans. & petens ut ad se
egrediant᷑ quos uinctos infornacẽ miserat. Benedictꝰ ds̃ s¬

Expanded text:
peccatorum et justorum animae tenebantur, ut absque exustione, et noxa peccatorum et justorum animae tenebantur, ut absque exustione, et noxa sui eos qui tenebantur inclusi mortis vinculis liberaret. Tunc accessit Nabuchodonosor ad ostium fornacis ignis ardentisis. Pavore perterritus, non per nuntios quaerit a pueris, sed ipse eos ex nomine vocat, servos Dei excelsi appellans, et petens ut ad se egrediantur quos vinctos in fornacem miserat. Benedictus
Abbreviated transcription (Latin):
unitis principib rex corripitur. ut uiuens glorific& dn
ros inignẽ fornacis miserat. ut illis respondentib se misisse tres
pueros in fornace iste eis nuntiet & ostendat. Ecce ego uideo uiros
quattuor solutos & ãbu lantes in medio ignis. & nihil corruptio¬
nis in eis ẽ Et species quarti. simitudo ẽ filiidĩ. Rursus dicã
Oquã sapiens ignis. quã in enarrabilis dĩ potentia. Uinculis strie¬
ta sunt corpora: urunt᷑ uincula. corpora ñ ueuiirur. Speciẽ
autẽ quarti quẽ quasisimilẽ dicit filio dĩ. uel anglm̃ debemꝰ
saluatorẽ: Sed nescio quo modo rex impius dĩ filiũ uidere me¬
reat᷑. Ergo iuxta simachũ quiint̃p̃tatꝰ ẽ. species autẽ quarti
similitudo filior̃ ñdĩ sed deor̃. angłi sentiendi sunt. q̃ui & dii &
deorũ uel dĩ filii sepissime nuncupant᷑. Hoc iuxta historiã.
ceterũ intypo prȩfigurat siue anglũs siue filius dĩ dnm̃ nrm
ihin xp̃m. qui ad fornacẽ descendit inferni in quo clausę &

Expanded text:
unitis principibus, rex corripitur, ut vivens glorificet Deros in ignem fornacis miserat, ut, illis respondentibus se misisse tres pueros in fornacem, iste eis nuntiet et ostendat. 643 Qui resquatuor solutos, et ambulantes in medio ignis: et nihil corruptionis in eis est, et species quarti similitudo filii Dei. Rursum dicam: O quam sapiens ignis, quam inenarrabilis Dei potentia: vinculis stricta sunt corpora, uruntur vincula, corpora non uruntur. Speciem autem quarti quem similem dicit filio Dei, vel angelum debemuSalvatorem. Sed nescio quomodo rex impius Dei Filium videre mereatur. Ergo juxta Symmachum qui interpretatus est: Species autem quarti similitudo filiorum, non Dei, sed deorum; angeli sentiendi sunt, qui et dii, et deorum vel Dei filii saepissime nuncupantur. Hoc juxta historiam. Caeterum in typo praefigurat iste angelus sive filius Dei Dominumistum, qui ad fornacem descendit inferni, in quo clausae, et
Abbreviated transcription (Latin):
rib simqͥtudo filii dĩ ñ ueritas appellata sit. Rursũ ergo dĩ
tres pueros: qui noluer̃ seruire & ad orare omem dm̃ excepto
dõ suo. & mirat᷑ qd scos dĩ ignis tangere ñ potuerit. Qõd autẽ¬
ait. ame ꝓpositũ ẽ hoc decretũ ut om̃is poplũs. trib & lingua
quȩ cũq locuta fuerit blasphemiã contradm̃ sidrach. aisach
& abdenago dispereat & domꝰ eiꝰ uastet᷑. neq enĩ ẽ ds̃ alius
qui possitita saluare . q̃uidã pessime ad diabolũ referunt. q̃d
in consũmatione & fine mundi &iã ipserecipiat notitiã dĩ.
& oñis ad pęnitentiã cohortet᷑. Et hunc uolunt ee regẽ
niniuẽ. q̃ui nouissi me descendit dethrono suꝑbiȩ. & humili¬
tatis prȩmia c̃secutꝰ ẽ. Tunc rex ꝓmouit sidrach. Misach.¬
& abdenago in ꝓuintia babilonis. Quidicunt supͣ trespueros
n udices ꝓuintiarũ sed prȩfectos oꝑũ singulor fuisse in babilone.
hic uolunt eos ee &iã ꝓuintiarũ iudices c̃stitutos. Nabugͥ odo¬

Expanded text:
ribus similitudo filii Dei non veritas appellata sit. Rursum ergo Nabutres pueros, qui noluerunt servire et adorare omnem Deum, excepto Deo suo, et miratur quod sanctos Dei ignis tangere non potuerit. Quod auteergo positum est hoc decretum, ut omnis populus, tribus, & lingua, quaecumque locuta fuerit blasphemiam contra Deum Sidrach, Misach, & Abdenago, dispereat, & domus ejus vastetur: neque enim est alius Deus, qui possit ita salvare. Quidam pessime ad diabolum referunt, quod in consummatione, et fine mundi etiam ipse recipiat notitiam Dei, et omnes ad poenitentiam cohortetur, et hunc volunt esse regem Ninive qui novissime descendit de throno superbiae, et humilitatis praemia consecutus sit. Tunc rex promovit Sedrach, Misac et Abdenago in provincia Babylonis. Qui dicunt supra tres pueros non judices provinciarum, sed praefectos operum singulorum fuisse in Babylone, hic volunt etiam eos provinciarum judices constitutos. Nabuchodo
Abbreviated transcription (Latin):
pice & malleolis. Et salustius seribit in historus qõdnaptha
genꝰ sit fomitis apud ꝑsas. quo uel maxime nutriant᷑ incendia.
Alii ossaoliuarũ quȩ ꝓiciunt᷑ cũ amurca arefacta naptham
appellari putant. Unde & grece tĩpene dicit᷑. ab eoqd tiyo
idẽ ignẽ nutriat. Anglũs autẽ dñi descendit cũ ataria & socus
eiꝰ in fornacẽ. & excussit flãmã ignis defornace. & fecit mediũ

Expanded text:
. Sallustius scribit in historiis, quod naphtha . Sallustius scribit in historiis, quod naphtha sit genus fomitis apud Persas quo vel maxime nutriantur incendia. Alii ossa olivarum quae projiciuntur cum amurca arefacta, naphthan appellari putant: unde et Graece πυρίνη dicitur ab eo quod πῦρ, id est, ignem nutriat. Angelus autem Domini descendit cum Azaria et sociis ejus in fornacem, et excussit flammam ignis de fornace,
Abbreviated transcription (Latin):
culis utendũ ẽ. si quando aecclãe propt̃ peccata poplĩ scõrũ
uirorũ & magistror̃ quiindĩ lege doctissimi sunt sustinent
pęnuriã. & quando in ꝑsecutianib ñ offert᷑ sacrificiũ & obla¬
tio. Quidã hunc locũ ad celestẽ referunt ierusalẽ . quod animȩ
ad t̃rena delapsae & in loco lacrimarũ & c̃fessionis positȩ plan¬
gant antiqua delicta & ceteraquȩ prophȩtalis sermo com¬
plectit᷑. sed haec ñ recipit ȩcclã dĩ. Sed in animna c̾trita & spu
benedicite sp̃s & animȩ uistor̃ dño. & inpsalmis. sacrificiũ
dõ sp̃s c̃ tribulatꝰ cor c̃tritũ & humiliatũ ds̃ non despicit.
sunt qui aliũ ueluit ee̾ spm in homine excepto spũsc̃o & aliã
animã. Sed laborandũ eis erit. quomodo absq: carne & grã
spũs scĩ duȩ substantiae & duo interiores homines uno in
homine e̾e dicant᷑. Et non cessabant qui miserant eos
ministri regis succendere fornacẽ naptha & stuppa &¬

Expanded text:
endum est, si quando Ecclesiae propter peccata populi, sanctorum virorum et magistrorum qui in lege Dei doctissimi sunt, sustinent penuriam, et quando in persecutionibus non offertur sacrificium et oblatio. Quidam hunc locum et ad coelestem referunt Jerusalem, quod animae ad terrena delapsae, et in loco lacrymarum et confusionis positae, plangant antiqua delicta, et caetera quae prophetalis sermo complectitur; sed haec non recipit Ecclesia Dei. 641 Sed in anima contrita et spiritu m, Domino. Et in Psalmis: Sacrificium Deo spiritus contribulatus, cor contritum et humiliatum Deus non despicit , sunt qui alium velint esse spiritum in homine, excepto Spiritu sancto, et aliam animam. Sed laborandum eis erit, quomodo absque carne et gratia Spiritus sancti duae substantiae, et duo interiores homines in uno homine esse dicantur. Et non cessabant qui miserant eos ministri regis succendere fornacem naphtha, et stupa
Abbreviated transcription (Latin):
dicit᷑. Discite a me quia mitissũ & humilis corde. & in ueni¬
etis requiẽ animab ur̃is. Cordis aut̃ illa ẽ humilitas. quȩ
in alio loco pauꝑ tatis sp̃s appellat᷑. ut ñ erigam᷑ suꝑbia nec
q̃d om̃is creatura debeat laudare dñm. in c̃ sequentib ꝑpartes
singula cohortat᷑. Anglõs & cȩlos. aquas atq uirtutes. solẽ &
quȩlongũ ẽ terere.ita ut fontes quoq & maria & coete &
uolucres bestiasq & pecora ad landẽ dñi ꝓuoc& et filios
hominũ Et post om̃e hominũ genꝰ israhelẽ. & deipso isra¬
nele sacerdotes & seruos dñi. sp̃s animasq iustor. scl¬

Expanded text:
sum et humilis corde, et invenietis requiem animabus vestris . » Cordis autem illa est humilitas, quae in alio loco paupertas spiritus appellatur, ut non erigamur superbia, necquod omnis creatura debeat laudare Dominum, in consequentibus per partes singulas hortatur angelos et coelos, aquas atque, virtutes, solem et quae longum est texere, ita ut fontes quoque et maria et cetum, volucres bestiasque et pecora ad laudem Domini provocat et filios hominum. Et post omne hominum genus Israelem, et de ipso Israele sacerdotes et servos Domini, spiritus animasque justor
Abbreviated transcription (Latin):
m angustus. ex toto cordis hoc loquamͣ affectu. Et quicquid
nobis acciderit. iuste nos sustinere fateam᷑ : ut conpleat᷑ in nobꝰ
illud qõd scriptũ ẽ. Exultauer̃ & laetatȩ sunt filiȩ uidȩ in om̃ĩb
iudiciis tuis dñe. Peccauimꝰ enĩ & inique egimꝰ recedentes ate.
& deliquimꝰ in om̃ib Et certe tres pueri ñ peccauerant. nec eiꝰ ȩta¬
tis erant quando ducti sunt inbabilonẽ. ut propt̃ suauitia puni¬
rent᷑. Ergo quomodo hi exꝑsona poplĩ loquunt᷑. sic illud aplĩ
legendũ ẽ. Non enĩqd uolo hoc ago sed qđ nolo illud operor
& cȩtera quȩ in eodẽ loco scripta sunt. Qm̃ dñe inminuti sumꝰ
plus quã om̃s gentes. & sumꝰ humiles in uniuersat̾ra hodie ꝓpt̾¬

Expanded text:
mur angustiis, ex toto cordis hoc loquamur affectu, et quidquid nobis acciderit, juste nos sustinere fateamur, ut compleatur in nobis illud quod scriptum est: Exsultaverunt et laetatae sunt filiae Judae in omnibus judiciis tuis, Domine . Peccavimus enim et inique egimus recedentes a te, et deliquimus in omnibus. Et certe tres pueri non peccaverant, nec ejus aetatis erant quando ducti sunt in Babylonem, ut propter sua vitia punirentur. Ergo quomodo hi ex persona populi loquuntur: sic illud Apostoli legendum est: Non enim quod volo, hoc ago: sed quod nolo, illud operor , et caetera quae in eodem loco scripta sunt. Quoniam, Domine, imminuti sumus plusquam omnes gentes, et sum
Abbreviated transcription (Latin):
In quib dã psalmis tituli praenotant᷑. ꝓhis qui cõmutabuntur.
Sermo igit᷑ cõmutationis ambiguus ẽ & debono inmalũ & dema¬
loinbonũ Neq enĩ cõmutatio uultꝰ nabugͥo donosor bonȩ parti
poterit coaptar Lic& quidã & inscriptionẽ psalmor̃ debono
Et pręcepit ut succenderet᷑ fornax septuplũ quã succendi õsueue¬
pora sed furor & ira quae in sanię ꝓxima ẽ modũ tenere ñ potest.
& uult eos multiplicis ponȩ cõminatione t̾rere. q̃uos paratos
uidebat ad mortẽ. Et c̃festim uiri illi uincti cũ bracissuis
& traris & calciam̃tis & uestib: missi sunt in medio fornacis ig
p̃tatꝰ ẽ. aquila & theo dotio saraballa dixer̃ & non ut corrupte
legit᷑ sarabara. Lingua autẽ chaldeor̃ saraballa crura homi¬
crura tegunt᷑ & tybiȩ. quasi crurales & tybiales appellatȩ sunt.

Expanded text:
In quibusdam psalmis tituli praenotantur: Pro his qui commutabuntur. In quibusdam psalmis tituli praenotantur: Pro his qui commutabuntur. Sermo igitur commutationis ambiguus est, et de bono in malum, et de malo in bonum. Neque enim commutatio vultus Nabuchodonosor bonae parti poterit coaptari. Licet quidam et inscriptionem Psalmorum de bono Et praecepit ut succenderetur fornax septuplum, quam incendi consuevepora: sed furor et ira quae insaniae proxima est, modum tenere non potest. Et vult eos multiplicis poenae comminatione terrere, quos paratos videbat ad mortem. Et confestim viri illi vincti braccis suis, et tiaris, et calciamentis, et vestibus, missi sunt in mrpretatus est, Aquila et Theodotio saraballa dixerunt: et non ut corrupte legitur sarabara. Lingua autem Chaldaeorum saraballa crura homicrura teguntur et tibiae, quasi crurales et tibiales appellatae sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
ferunt sed praȩsens sibi pollicent᷑ auxiliũ dicentes. Ecce eni
ds̃ nr̃ quẽ colimꝰ ipse nos & de eo q̃d minaris incendio & detuis
potest manib: liberare. Quod si noluerit. Pulchre adid quod
dixerat potest eripere nos. ñ intulit c̃trariũ siñ potuerit sed
si noluerit: ut ñ in possibilitatis dĩ sed uoluntatissit. siperierint.
Notũ tibi sit rex quia deos tuos ñ colimꝰ. & statuã aureã quã erexisti
adoramꝰ. Siue statuã utsimachus siue imaginẽ aureã
teri transtuler̃ uoluerimꝰ legere.cultores dĩ eã ad orare ñ deben
Ergo udices & principes seli qui imperatorũ statuas ad orant¬
& imagines. hoc se facere intelligant. qod tres pueri facere no-¬
lentes placuer̃ dõ. Et notanda ꝓprictas: deos coli imaginẽ
adoraridicunt: qod utrũq dĩ seruis n conuenit. Tunc nabu¬
giodo nosorrex repletꝰ ẽ furore. & aspectꝰ faciei illius cõmutatꝰ ẽ.

Expanded text:
ferunt, sed praesens sibi pollicentur auxilium dicentes: Ecce enim ferunt, sed praesens sibi pollicentur auxilium dicentes: Ecce enim Deus noster quem colimus, ipse nos et de eo quod minaris incendio, et de tuis potest manibus liberare. Quod si noluerit: Pulchre ad id quod dixerat: Potest eripere nos, non intulit contrarium, si non poterit, sed, si noluerit: ut non impossibilitatis Dei, sed voluntatis sit si perierint. Notum tibi sit, rex, quod deos tuos non colimus, et statuam auream quam erexisti, non adoramus. Sive statuam, ut Symmachus, sive imaginem auream, ut caeteri transtulerunt, voluerimus legere, cultores Dei eam adorare non debent. Ergo judices et principes saeculi, qui imperatorum statuas adorant, et imagines, hoc se facere intelligant, quod tres pueri facere nolentes placuerunt Deo. Et notanda proprietas, deos coli, imaginem adorari dicunt, quod utrumque servis Dei non convenit. Tunc Nabuchodonosor repletus est furore, et aspectus faciei illius commutatus est.
Abbreviated transcription (Latin):
tis. Quanquã infurore pt praeceperit adducipu¬
eros. tamen dat spatiũ pęnitudinis. ut siceciderint
&adorauerint prior culpa ueniã consequat᷑. Sin aut̃
ad orare contẽpserint praesens poena sit foruaeis arden¬
tis. Et quis ẽ ds̃ quieripiat uos demanumea: Ille udelie&:
respondere tibi. In hebreo non hab& regẽ sicut in lacx.
eadulari uiderent᷑ impio aut regẽ uocare. qui
qua conpeller&. Qd siquis contentiosus regẽ quoq lege¬
rit. dicamꝰ eos ñ ꝓ cacit̃ regẽ ad effusionẽ sui sanguin̾is
ꝓuocare : sed ita reddere regihonorẽ debitũ. ut dĩ cultꝰ
non ledat᷑. Quod aut̃ ait non oport& nos dehac re
respondere tibi. ille sensus ẽ. Non debes audire uerba quor
iã reb ipsis ꝓbabis fortitudinẽ atq c̃stantiã. Ecce enĩ ds̃
nr̃ que colimꝰ potest eripere nos decamino ignis ardentis. &¬
demanib tuis rexliberare. Vnde pdtauerat se t̾rere pue¬
ros. indecernit in eis materiã fortitudinis. nec in longũ dif¬

Expanded text:
i. Quamquam in furore praeceperit adduci pueros, tamen dat spatium poenitudinis, ut si ceciderint et adoraverint, prior culpa veniam consequatur: sin autem adorare contempserint, praesens poena sit fornacis ardentis. Et quis est deus qui eripiat vos de manu mea? etc. Ille videlicet respondere tibi. In Hebraeo non habet regem, sicut in LXX, ne adulari viderentur impio, aut regem vocare eum qui ad iniqua compelleret. Quod si quis contentiosus regem quoque legerit: dicemus eo non procaciter regem ad effusionem sui sanguinis provocare, sed ita reddere regi honorem debitum, ut Dei cultus non laedatur. Quod autem aiunt: Non oportet nos de hac re respondere tibi. Ille sensus est: non debes audire verba, quorum jam rebus ipsis probabis fortitudinem atque constantiam. Ecce enim Deus noster quem colimus, potest eripere nos de camino ignis ardentis de manibus tuis, rex, liberare. Unde putaverat se terrere pueros, inde cernit in eis materiam fortitudinis. Nec in longum dif
Abbreviated transcription (Latin):
uiri chaldȩi. accusauerunt iudaeos. Quos prȩpositos inba¬
bilone regis operib inuidebant. & offendebant᷑ peregrino
cultu. & auersione idolor: nacti occasionẽ criminant᷑ ad
regionis babiloniae. Sidrach. auisach. & ab denago: qui contẽp¬
tulisti nobis & captiuos ac seruos principes ec fecisti: hi
elati insuꝑbia tua pręcepta contẽpnunt. deos tuos ñ colunt
& statuã aureã quã crexisti ñ ad orant. Quod in principiohinꝰ
dicimꝰ uisionis. hic manifestius ad ꝓbat᷑. Alios ee deos nabu¬
ghodonosor. & aliã statuã aureã quã incultũ sui uissit erigi.

Expanded text:
viri Chaldaei accusaverunt Judaeos, etc. Quos praepositos in Baviri Chaldaei accusaverunt Judaeos, etc. Quos praepositos in Babylone regis operibus invidebant, et offendebantur peregrino cultu, et aversione idolorum, nacti occasionem criminantur adregionis Babyloniae, Sedrach, Misac, et Abdenago, qui contemptulisti nobis, et captivos ac servos principes esse fecisti, hi elati in superbiam, tua praecepta contemnunt, deos tuos non colunt, et statuam auream quam erexisti, non adorant. Quod in principio hujus visionis diximus, hic manifestius approbatur, alios esse deos Nabuchodonosor, et aliam s
Abbreviated transcription (Latin):
ardentis. Non q̃d
ꝑodurã potue¬
& ad orare
aureã statua.
sed qõđd in prin¬
cipib cunctarũ
gentiũ om̃s gen¬
tes & popli adoras¬
nisi tamen me fallit obliuioi nequaquã repperio qđ scor
quisquã dm̃ cadens ad orauerit: sed quicũq idola & doe¬
mones & resillicitas ad orauerit cadens dicit᷑ ad orare.
ut in prȩsenti loco ñ semel sed crebrius. Et ineuanglo di¬
abolus loquit᷑ addm̃n. Haec om̃a tibi dabo. sicadens
ad oraueris me: Sed hoc dicendũ . om̃s hęreticos qui fulgore
eloquentiae secularis falsũ dogina conponunt aureaen
statuã facere. & quantũ inse. ẽ ꝑ suasione compellere. ut
cadentes ad orent idolũ falsitatis. Post haeo igitur
statun ut audierunt omẽs poplĩ souitũ tubȩ. fistulȩ. et¬
citharȩ. Eodẽ sensu accipiendũ qda supra ut om̃s poplõs
intelligamꝰ in principib: neqi enĩ ad ee uniuersȩ simul
poterant nationes. Statimq & in ipso tẽpore accedentes

Expanded text:
s. Non quod Duram potueet adorare auream statuam, sed quod in principibus cunctarum gentium omnes gentes et populi adorasnisi tamen me fallit oblivio nequaquam reperio, quod sanctorum quisquam Deum cadens adoraverit: sed quicumque idola, et daemones, et res illicitas adoraverit, cadens dicitur adorare, ut in praesenti loco non semel, sed crebrius. Et in Evangelio diabolus loquitur ad Dominum: Haec omnia dabo tibi, si cadens adoraveris me . Sed et hoc dicendum: omnes haereticos qui fulgore eloquentiae saecularis falsum dogma componunt, auream statuam facere, et 637 quantum in se est, persuasione compellere, ut cadentes adorent idolum falsitatis. Post haec igitur statim ut audierunt omnes populi sonitum tubae, fistulae, etc. Eodem sensu accipiendum quo supra, ut omnes populos intelligamus in principibus. Neque enim adesse universae simul poterant nationes. Statimque et ipso tempore accedentes
Abbreviated transcription (Latin):
Misit ad congregandos satraphas. magistratꝰ & iudices. duces & ty¬
rannos & p̃fectos. om̃sq principes regionũ. Excelsa pericu¬
losius stant. &citius corruunt quȩ sublimi a sunt. Principes
congregant᷑ ad ad orandã statuã. ut ꝑ principes seducant᷑ &
gentes. Quienĩ diuitessunt & potentes. dũ timent carere
diuitiis & potentia. facilius supplantant᷑. Seductis autẽ magi¬
stratib subditi poplĩ maiorũ exẽplo pereunt. Et prȩco clama¬
it ualent̃. Vobis dicit᷑ poplĩs. tribub & linguis. Inh
audieritis sonitũ tube & fistulae & citharȩ. sambucae & psalterii
& simphoniae . & uniuersi generis musicor̃. cadentes ad orate
statuã aureã quã constituit nabu ghodonosor rex. Siquis

Expanded text:
gregandos satrapas, magistratus et judices, duces et tygregandos satrapas, magistratus et judices, duces et tyrannos, et praefectos omnesque principes regionum. Excelsa periculosius stant, et citius corruunt quae sublimia sunt. Principes congregantur ad adorandum statuam, ut per principes seducantur et gentes. Qui enim divites sunt et potentes, dum timent carere divitiis et potentia, facilius supplantantur. Seductis autem magistratibus, subditi populi majorum exemplo pereunt. Et praeco clamabat valenqua audieritis sonitum tubae et fistulae et citharae, sambucae, psalterii et symphoniae, et universi generis musicorum, cadentes adorate statuam auream, quam constituit
Abbreviated transcription (Latin):
& abdenago. Non obliuiscit̾ eor̃ cũ quib dnm dep̃catꝰ ẽ. & qui setũ
periclitati fuerant. Itaq facit eos uidices ꝓuintiarũ. Ipse aut̃
aregis latere ñ recedit. EXPLACIT LIBER.I.¬
ABU GTIO DONOSOR FECIT
statuã aureã altitudine cubitor sexaginta. latitudine
cubitor̃ sex. Velox obliuio ueritagis. ut qui dudũ ser¬
adorauerat. nunc statuã sibi
fieri iubeat. ut ipse adoret᷑ instatua. Quod autẽ
niti ponderis. illud in causa ẽ
ut stuporem
uidentib creet. & res ina¬
nimata ado¬
ret᷑ ut ds̃. dũ unus quisq suã¬
conseerat auariã. Dat quoq ꝑ occasionẽ captiuor̃ barbaris na¬
tionib salutis occasio. ut qui primũ ꝑdanihelis reuelationẽ
potentiã cognouerant unius dĩ. intriũ quoq pueror̃ fortitu¬
Et statuit eã incãpodurã prouintiae babilonis. Produram
theodotio de irasimmachus doraum. Lex he ẜibolon
trans tulerunt. qͥd nos uiuariũ uel conclusũ locũ possum dicere

Expanded text:
 regis. Non obliviscitur eorum cum quibus Dominum deprecatus est, et qui secum periclitati fuerant. Itaque facit eos judices provinciarum: ipse autem a regis latere non recedit  Al. rabuchodonosor rex fecit statuam auream altitudine cubitorum sexaginta, latitudine cubitorum sex. Velox oblivio veritatis, ut qui dudum seradoraverat, nunc statuam sibi fieri jubeat, ut ipse adoretur in statua. Quod autem niti ponderis, illud in causa est, ut stuporem videntibus creet, et res inanimata adoretur ut Deus, dum unusquisque suaconsecrat avaritiam. Datur autem per occasionem captivorum barbaris nationibus salutis occasio : ut qui primum per Danielis revelationem potentiam cognoverant unius Dei, in trium puerorum quoque fortituEt statuit eam in campo Dura provinciae Babylonis. Pro Dura, Theodotio, Deira, Symmachus Durau, LXX περίβολον transtulerunt, quod nos vivarium vel conclusum locum dicere
Abbreviated transcription (Latin):
Nonergo fortuitu quoscũq ministros ꝑdidit nabughodonosor:
sed iuros fortes de toto exercitu suo & adbella prop̃tissimos. ut
Ligati mittuntur infornacẽ. & cadunt in mediũ ignis prȩcipites.
Ardent uincula quib ligatisunt. & ui nctor corpora timens
flãma ñ tangit. Huc usq hebrȩi legunit: Media quȩ sequunt᷑
usq ad finẽ cantici triũ puerorũ in hebraicoñ habentur. Dequil
ne omĩno prȩterisse uideam᷑ pauca dicenda sunt. Benedietꝰ

Expanded text:
Non ergo fortuito quoscumque ministros perdidit Nabuchodonosor, sed viros fortes de toto exercitu suo et ad bella promptissimos: ut ligati mittuntur in fornacem, et cadunt in medium ignis praecipites: ardent vincula quibus ligati sunt, et vinctorum corpora timens flamma non tangit. Hucusque Hebraei legunt: media quae sequuntur usque ad finem Cantici trium puerorum, in Hebraico non habentur: de quibus ne omnino praeterisse videamur, pauca dicenda sunt. Benedictus
Abbreviated transcription (Latin):
turbationib: anima & uarus molestiis occupata cũ hominii
desperarit auxiliũ. & tota ad dm̃ fueritmente conuersa.
descendit ad eã angłus dñi scilic& sermo diuinꝰ. & excutit flã¬
mȩ estuantis ardorẽ. ut nequaquã ignita iacula inimicicor¬
dis nr̃i archana penstrent. neo illius fornace claudamur.

Expanded text:
turbationibus anima, et variis molestiis occupata, cum hominum desperaverit auxilium, et tota ad Dominum fuerit mente conversa, descendit ad eam angelus Domini, scilicet, sermo divinus, et excutit flammae aestuantis ardores: ut nequaquam ignita jacula inimici cordis nostri arcana penetrent, nec illius fornace claudamur.
Abbreviated transcription (Latin):
porphyrius. quod nũ quã suꝑ bissimꝰ rex captiuũ adorare potue
rit . ignorans quod licaones ꝓsignor̃ magnitudine paulo & bar¬
nabȩ uoluerint hostias immolare. Ergo error gentiliũ qui
om̃e qõd suꝑ se ẽ deos e̾e̾ putant. scripture nondeb& iputari.
quȩ simplicit̃ refert uniuersa quȩ gesta sunt. Sed & hoc possumꝰ
dicere. quod causã ad orandi & immolatarũ hostiarũ & in cen¬
si atq sacrificii ipse rex exposuerit. dicens ad danihelem.¬
qm̃ potusti aperire sacram̃tũ hoc. Ergo ñ tã danihelẽ quã in
danihele ad orat dm̃. qui mysteria reuelauit. Quod & alexan
drũ regẽ macȩdonũ in pontifice iada fecisse legimꝰ. Quod si
displic& hoc: dicendũ ẽ nabughodonosor signor̃ magnitudi¬
ne & stupore confusũ quid facer& ignorasse. ut quidin uerũ¬
ñ intelligebat & dnĩn regũ. squũ eiꝰ ad orar&. & illia doler& in esũ
unc rex danihelẽ in sublime extulit. & munera magi

Expanded text:
 rex captivum adoraverit, quasi non et Lycaones ob signorum magnitudinem Paulo et Barnabae voluerint hostias immolare. Error ergo gentilium, qui omne quod supra se est, deos putant, Scripturae non debet imputari , quae simpliciter refert universa quae gesta sunt. Sed et hoc possumus dicere, quod causas adorandi et immolandarum hostiarum, et incensi atque sacrificii ipse rex exposuerit, dicens ad Danielemquoniam potuisti aperire hoc sacramentum. Ergo non tam Danielem, quam in Daniele adorat Deum, qui mysteria revelavit. Quod et Alexandrum magnum regem Macedonum, in Pontifice Joiada fecisse legimus. Quod si displicet hoc, dicendum est Nabuchodonosor signorum magnitudine et stupore confusum, quid faceret ignorasse, ut qui Dominum verum intelligebat et Dominum regum, et servum ejus adoraret, et illi adoleret incensum. Tunc rex Danielem in sublime extulit, et munera magna, e
Abbreviated transcription (Latin):
te de t̾ra egẏpti. Et in regũ uolumine ieroboã ponens au¬
reũ uitulũ in bethel. idola fecisse narrat᷑. Et e contrario
multa demonia
sin gulari numero ap¬
pellantur inisaiã :
Inclinauit se &
adorat illud. &
uotũ faciens
dicit. ds m̃s estu
Prostermi te uos.
& adorate statuã
quã feci.

Expanded text:
te de terra Aegypti . Et in Regum volumine, Jeroboam ponens aureum vitalum in Bethel, idola fecisse narratur . E contrario multa daemonia singulari numero appellantur, ut in Isaia: Inclinat se, et adorat illud, et votum faciens dicit: Deus meus es tu . Prosternite vos, et adorate statuam quam feci.
Abbreviated transcription (Latin):
Etin hoc calũniator aecclãe ꝓphetã rep̾hendere nitit᷑. quare
ñ recusarit munera & honorẽ babiloniũ libent̃ susceperit.
considerans id eo rege uidisse sõniũ & int̾p̃tationis mi
ꝑpuerũ reuelata. ut danihel crescer&: et ini loco captiuitatis
princeps om̃iũ fier& chaldeor. & dĩ om̃i potentia nosceretur.
Quod quidẽ & mnioseph apud pharaonẽ & egẏptũ factũ legimꝰ. &
tiui & peregrinantes exiudeis solatia.uidentes hominẽ gentis
suȩ egyptior e̾ẽ principe uel caldeor. Danihel autẽ postulauit¬

Expanded text:
Et in hoc calumniator Ecclesiae prophetam reprehendere nititur, quare non recusarit munera, et honorem Babylonium libenter susceperit: non considerans ideo regem vidisse somnium, et interpretationis mysteria per puerum revelata, ut Daniel cresceret, et in loco captivitatis princeps omnium fieret Chaldaeorum, et Dei omnipotentia nosceretur. Quod quidem et in Joseph apud Pharaonem et Aegyptum factum legimus : et tivi et peregrinantes Judaei solatia, videntes hominem gentis suae Aegyptiorum esse principe
Abbreviated transcription (Latin):
adromanos ferreũ ẽ : quod cõminuit & domat omã Sed pe¬
des eiꝰ &digiti exparte ferrei. & exparte fictiles. Quod hoc
tẽpore mani festissime conꝓbat᷑. Sic̃ enĩ in principio nihil
romanio imperio fortius & durius fuit. ita infine rerũ nihil
inbecillius erit. quando & in bellisciuilib & aduersũ diuer¬
sas nationes aliarũ gentiũ barbararũ indigemꝰ Auxilio.¬
nfine autẽ hor om̃iũ regnor auri argentiq. aeris & ferri ab¬
scisus ẽ lapis dñs atq saluator : sinemanib autẽ. id.ẽ absq
cortu & humano semine deutero uirginali. Et contritis
om̃ib regnis. factꝰ ẽ moris magnus. & impleuit uniuersã t̃rã.
õduid ei & impius porphyrius male ad populũ referunt isrł.
quẽ infine scłor uolunt ẽe fortissimũ. & om̃a regna conte¬
rere. & regnare in ȩt̃nũ.¬

Expanded text:
ad Romanos, ferreum est, quod comminuit, et domat omnia; sed pedes ejus et digiti ex parte ferrei, ex parte sunt fictiles; quod hoc tempore manifestissime comprobatur. Sicut enim in principio nihil Romano imperio fortius et durius fuit, ita in fine rerum nihil imbecillius, quando et in bellis civilibus, et adversus diversas nationes aliarum gentium barbarorumque viIn fine autem horum omnium regnorum auri, argenti, aeris et ferri, abscissus est lapis, Dominus atque Salvator, sine manibus, id est, absque coitu et humano semine, de utero virginali, et contritis omnibus regnis, factus est mons magnus, et implevit universam terram: quod Judaei et impius Porphyrius male ad populum referunt Israel, quem in fine saeculorum volunt esse fortissimum, et omnia regna conterere, et regnare in aet
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑnngrũ uenenũ cõponens. fontẽ dulcẽ primi mellis amari¬
tudine malitiae commiscuit.
OUINIANUS leta facie & corde aspero. potudulcissimo felle
eõ mixto multos potauit & contrarias sententias ꝑ odiũ occa¬
sionũ cepianis ꝓferens cõposuit. mequoq maxune in om̃ibu
laboriosum assiduȩ quȩstionib infinitis afficit acuerat
ter unanimit̃q: indanihelis ebdomadib inuestigant uniuer¬
sa tẽprm̃ spatia. cũ ommperitia rigidoq sermone conscrip¬
sit. & nulla iom̃ib quȩ scripta sunt ꝑ eũ intrto orbe um¬
quam data est contradictio
AMO NIus amultis culpabilis dira sententia fortiterq
uniuersa difficilia ingerere conatus est . & quasi contra un¬
das maris nauigare non potest. uel contra impetum torren¬
tis ualidi natare non ual&. ita cuncta quȩ sripsit contra
serip turas seãs constare non poterant. ideo quasi umbra st̃¬
secus Ho mi

Expanded text:
nigrum venenum componens, fontem dulcem primi mellis, amarinigrum venenum componens, fontem dulcem primi mellis, amaritudinis malitiae commiscuit. X. Jovinianus laeta facie, et corde aspero, potu dulcissimo felle commixto, multos potavit, et contrarias sententias per odium occasionum Christianis proferens composuit, et me quanquam in omnibus laboriosum assidue quaestionibus iter unanimiterque in Danielis hebdomadibus investigant, universa temporum spatia cum omni peritia rigidoque sermone construxit, et nulla omnium quae scripta sunt per eum, in toto orbe unquam data est contradictio. Famonius a multis culpabilis dura sententiuniversa difficillima ingerere conatus est, et quasi qui contra undas maris navigare non potest, vel contra impetum torrentis aquae natare non valet, ita cuncta, quae scripsit contra Scripturas sanctas, obstare non poterant: Ideo quasi umbra secus homi