comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
silonge antiquiora rep&am. &ante illud
grande diluuiũ. noster erat utiq noe patri¬
archa. Quẽꝓph&cã quoq non in merito drxe¬
rimꝰ Si quidem ipsa arca quã fecit. & inqua
cũ suis euasit ꝓph&cia nr̃orũ tẽporũ fuit
Ouidenoch septimus abadam .uii. Nonne
&iam incanonica epistola apostoli iudae pro¬
ph&casse praedicatur. Quorũ scripta apud
iuda eos & apud nos inauctoritate non essent
nimia fecit antiquitas. propt̃ quãuideduant᷑
habenda eẽ suspecta. neeꝓferrentur falsa
pueris. Nam& ꝓferuntur quaedam. quacip¬
sorũeẽ dicanturabeis Qui prosuosensu passim
quod uolunt credunt: Sedea castitas canonis
uonrecepit: Non quod eorũ hominũ quidõ
placuer̃ reꝓb&ir ductoritas. sed quod istacẽ
ñcredantur ipsorũ  Nec mirũ deb& uideri
quod suspecta habentur. quae subtantae anti¬
quitatis nomineꝓferunt᷑:. Quando quidem¬

Expanded text:
si longe antiquiora repetam, et ante illud si longe antiquiora repetam, et ante illud grande diluuium noster erat utique Noe patriarcha, quem prophetam quoque non inmerito dixerim; si quidem ipsa arca, quam fecit et in qua cum suis euasit, prophetia nostrorum temporum fuit. Quid Enoch septimus ab Adam, nonne etiam in canonica epistula apostoli Iudae prophetasse praedicatur? Quorum scripta ut aput Iudaeos et aput nos in auctoritate non essent, nimia fecit antiqhabenda esse suspecta, ne proferrentur falsa pro veris. Nam proferuntur quaedam quae ipsorum esse dicuntur, ab eis, qui pro suo sensu passim quod volunt, credunt. non recipit: non quod eorum hominum qui Deo placuerunt, reprobetur authoritas: sed quod ista esse non credantur ipsorum. Nec mirum debet videri, quod suspecta habentur, quae sub tantae antiquitatis nomine proferuntur. Sacra
Abbreviated transcription (Latin):
attin& in qualingualitterachuius saguli ma¬
xime ferbuerunt. nihilhabent unde sapien¬
tiã suam iactent. quoreligionenr̃as ubiueri
sapientiaẽ si non superior. saltim uideatur
antiquior: Verũ quod fatendũẽ. non sclũ
ingretia. sed in barbaris gentibus. Sicut
in aegẏpto iam fuerat antemoysen non nulli
doctrina. quae illorũ sapientia dicer&ur
Alioquin. non scriptũẽ iͥnlibris scĩs moysen
eruditũ fuisse inomni sapientia aegyptiorũ.
Tunc utiq quando ibinatus. &a filia pharaonis
adoptatus atq nutritus. &iam liberaliter ad¬
catus est ꝰ Sed nec sapientia acgrptiorũ. sapien¬
tiã ꝓph&arũ nr̃orũ tẽpore antecedere potuit :
Quandoquidem &abraham ꝓphoca fuit
Quidautem sapientiae potuit eẽ in aegẏpto. ante¬
quã eis. is is quã mostuã tãquãdeã magnã colen¬
dam putarunt litteras trader& Isis por¬
ro inachis filia fuisse proditur. Qui primus
regnare coepit argiuis. quando ab rahae
iamne potes repperiuntur exostis Iamuero

Expanded text:
adtinet, in qua lingua litterae huius saeculi maxime ferbuerunt, nihil habent unde sapientiam suam iactent, quo religione nostra, ubi uera sapientia est, si non superior, saltem uideatur antiquior. Verum, quod fatendum est, non quidem in Graecia, sed in barbaris gentibus, sicut in Aegypto, iam fuerat ante Moysen nonnulla doctrina, quae illorum sapientia diceretur; alioquin non scriptum esset in libris sanctis, Moysen eruditum fuisse omni sapientia Aegyptiorum, tunc utique, quando ibi natus et a filia Pharaonis adoptatus adque nutritus etiam liberaliter educatus est. Sed nec sapientia Aegyptiorum sapientiam prophetarum nostrorum tempore antecedere potuit, quando quidem et Abraham propheta fuit. Quid autem sapientiae potuit esse in Aegypto, antequam eis Isis, quam mortuam tamquam magnam deam colendam putarunt, litteras traderet? Isis porro Inachi filia fuisse proditur, qui primus regnare coepit Argiuis, quando Abrahae iam nepotes reperiuntur exorti.
Abbreviated transcription (Latin):
cutussũ. Et alioloco: Et rex inquit unus
erit omnibus imperans &nonerunt ultra
duaegentes. necdiuidentur amplius indu¬
o regna: Neq polluentur ultra in idolis
suis. & ab ominationibus & incunctis iniqui¬
tatibussuis. Et saluos eos faciã deuniuersis

Expanded text:
cutus sum. Et alio loco: Et rex, inquit. unus cutus sum. Et alio loco: Et rex, inquit. unus erit omnibus imperans; et non erunt ultra duae gentes, nec diuidentur amplius ia duo regna; neque polluentur ultra in idolis suis et abominationibus et in cunctis iniquitatibus suis. Et saluos eos faciam de uniuersis
Abbreviated transcription (Latin):
¶Quorum danihed &iam tempus quouentu¬
rus fuerat xp̃satq passurus. Numero de¬
finiuit annorũ. quod longũ est computan¬
do monstrare : & ab aliis factitatũ ẽ antenos
De potestate uero etis & ecdesia siclocutu sest
Uidebam inquit inuisunoctis. &ẽ ccetũ nubib
cadi ut filius hominis uenienserat. &usq
adu&ustũ dierũ ꝑuenit. & in conspectuetus
pradatus est Et ipse datus est principatus
& honor&regnũ. & omnes populi tribus¬
& linguae ipsi seruiunt: Potestascius potestas
ꝑp&ia quae non transibit. & regnũcius non
nẽ dedauid semine assumsit. propt̃ quam
formã serui quia factus est homo. &iam
seruu sdĩdicitur idem dĩfilius. sic eũ ꝓphe¬
tando praenuntiat ex ꝑsonadĩ pat̾ris
Et suscitabo inquit suꝑpecoramea pastorẽ
unũ quipascatea. seruum meũ dauid
Et ipse pasc& ea &ipseerit his inpastorem
Ego autẽ dñs ero eisindm̃. & seruus meus
dauid princeps in medio eorũ. Egodñs lo¬

Expanded text:
Quorum Daniel etiam tempus quo ventuQuorum Daniel etiam tempus quo venturus fuerat Christus atque passurus, numero definivit annorum: quod longum est computando monstrare, et ab aliis factitatum est ante nos. De potestate vero ejus et gloria sic locutus est: Videbam, inquit, in visu noctis, et ecce cum nubibus coeli ut filius hominis veniens erat, et usque ad vetustum dierum pervenit; et in conspectu ejus praelatus est; et ipsi datus est principatus et honor et regnum, et omnes populi, tribus, linguae ipsi seruient. Potestas eius potestas perpetua. quae non transibit, et regnum eius non nem de Dauid semine adsumsit propter quam formam serui, qua factus est homo, etiam seruus Dei dicitur idem Dei filius, sic eum prophetando praenuntiat ei persona Dei Patris: Et suscitabo, inquit, superpecora mea pastorem unum qui pascat ea, seruum meum Dauid; et ipse pascet ea et ipse erit his in pastorem. Ego autem Dominus ero eis in Deum, et seruus meus Dauid princeps in medio eorum; ego Dominus lo
Abbreviated transcription (Latin):
rubitomnes deosterrae: Et ad orabit eũ
uir deloco suo. Omnes insulae gentium.
Et paulopost. Tunc inquit ⁊ rans uestã
inpopulos linguã &ꝓgenies eius. ut in¬
uocent omnes nomendñĩ. & seruiant ei
subiugo uno. Afinibus fluminũ &hiopiae
afferent hostias mihi. In illo die confunde¬
ris ex omnibus ad inuentionibus tuis:
quas impie egisti inme: Quia tunc aufe¬
ram abste prauitates in iuriaetuae. & iam
non adicies ut magnificeris suꝑ montẽ scm̃mẽa
Et subretinquã intepopulũ mansu&ũ &hu¬
milẽ. & uerebuntur a nominedñi quireliqui
fuerint deisrahd. Hae sunt rdiquiae. deqͥ¬
bus alibi prophoaatur. quod apostolus &iã
commemorat: Si fuerit numerus filiorũ
israheł sicut harena maris. reliquiae saluae
fient. Hae quippe inxp̃m illius gentis reli¬
quiae credider̃ In ipsa porro babyloniae¬
captiuitate. prius ꝓph&auer̃ danihel & hie¬
Zechiel. aliiscilic& duo exproph&is maiorib

Expanded text:
nabit omnes deos terrae, et adorabit eum nabit omnes deos terrae, et adorabit eum uir de loco suo, omnes insulae gentium. Et paulo post: Tunc, inquit, transuertam in populos linguam et progenies eius, ut inuocent omnes nomen Domini et seruiant ei sub iugo uno; a finibus fluminum Aethiopiae adferent hostias mihi. In illo die non confunderis ex omnibus adinuentionibus tuis, quas inpie egisti in me; quia tunc auferam abs te prauitates iniuriae tuae; et iam non adicies, ut magnificeris super montem sanctum meum, et subrelinquam in te populum mansuetum et humilem; et uerebuntur a nomine Domini, qui reliqui fuerint Israel. Hae sunt reliquiae, de quibus alibi prophetatur, quod apostolus etiam commemorat: Si fuerit numerus filiorum Israel sicut harena maris, reliquiae saluae fient. Hae quippe in Christum illius gentis reliquiae credidercaptivitate prius prophetaverunt Daniel et Ezechiel, alii scilicet duo ex Prophetis majoribus.
Abbreviated transcription (Latin):
heuocatione &iam gentiũ quae fuerat fu¬
tura. &cam nunc impl&am cernimus.
siclocutus est. Dñ sdsmeus & refugiũ meũ
indie malorũ. ad tegentes uenient abextre¬
mo terrae. &dicent. Ueremendacia colue¬
runt patresnr̃i simulacra. & non est in illis.
utilitas. Quia uero non erant cum agnitur
iudaei. aquibus eum &occidi opostebat.
sicidem ꝓph&ca significat  Crauecor per
omnia. & homoẽ &quis agnosciteum :
Nuius est &dam illud quod in libro septimo
decimo posui. d&estamento nouo. Cuius
est mediator. xp̃s: Ipsequippehieremias
ait: Eccedies ueniunt dicitdñs. & consũ¬
mabo suꝑdomũ isrł testamentũ nouum.
& c&era quaeibileguntur Sophoniae
autẽ ꝓph&a. quicũ hieremia pph&abat :
haec praedicta de xp̃o interĩm ponam.
Expecta medicit dñs. indieresurrectionis
meae in futurũ : Quia iudiciũ meũ ut con¬
gregẽ gentes. & colligã regnte: Et iterũ
Horribilis inquit dñs suꝑ eos. & extermi¬

Expanded text:
De vocatione etiam gentium, quae fuerat futura et eam nunc impletam cernimus sic locutus est: Domine, Deus meus et refugium meum in die malorum, ad te gentes uenient ab extremo terrae et dicent: Vere mendacia coluerunt patres nostri simulacra, et non est in illis utilitas. Quia uero non erant eum agnituri Iudaei, a quibus eum et occidi oportebat, sic idem propheta significat: Graue cor per omnia, et homo est, et quis agnoscit eum? Huius est etiam illud quod in libro septimo decimo posui de testamento nouo, cuius est mediator Christus. Ipse quippe Hieremias ait: Ecce dies ueniunt, dicit Dominus, et consummabo super domumlacob testamentum nouum, et cetera quae ibi leguntur. Sophoniae autem prophetae, qui cum Hieremia prophetabat, haec praedicta de Christo interim ponam: Exspecta me, dicit Dominus, in die resurrectionis meae in futurum: quia iudicium meum, ut congregem gentes et colligam regna. Et iterum: Horribilis, inquit, Dominus super eos, et extermi
Abbreviated transcription (Latin):
tiauit hominibus: Nam sigrece ista int̃ p̃te¬
mur & euangdiũ bonanimt̾atioe & angdus
nuntius Deipso quippeiterũ dicit: E cce
mitto angelũmẽũ & prospici& uiã ante facds
meã : & subito ueni& intẽplũ suũ dñs quẽ uos
quęritis. & anglus testamenti. queuos iuiltis

Expanded text:
tiauit hominibus. Nam si Graeca ista interpretetiauit hominibus. Nam si Graeca ista interpretemur, et euangelium bona nuntiatio est et angelus nuntius. De ipso quippe iterum dicit: Ecce mittam angelum meum, et prospiciet uiam ante faciem meam; et subito ueniet in templum suum Dominus, quem uos q
Abbreviated transcription (Latin):
munda. Quia magnũ nomen meũ ingentibus
dicitdñs : Hoc sacrificium. ꝑsacer dotũ rcoi
secundũ ordinẽ melchisededi. Cũ in omnilo¬
co asolis ostu usq ad occasũ dõiam uideamus
offerri. sacrificium autẽ iudacorũ quibus
dictũ ẽ. Non est mihi uoluntas in uobis. pac
accipiã munus de manibus uris cessasse.
negare non possunt. Ouid adhuc expectant
alium xp̃m. cũ hoc quod proph&atũlegunt
& impl&ũ uident. impleri non potuerit niss
ꝑipsũ:¶ Dicit enĩ paulo post de ipsoexꝑsonã
dĩ. Testamentũm eũ erat cũ eo uitae&pacis
nismei reuester&ur. Lex ueritatiserat ino¬
re ipsius. in pacedirigens ambulabit mecũ.
& multos conuest& ab iniquitate. Oñm labu
sacerdoris custodient scientiã. & legem inqui¬
rent exoreeius : qñmangelus dñi omnipo¬
tentis est Nec mirandũ est qui adñ i omnipo¬
tentis angelus dictus est xp̃s ihs: Sicut enim
seruus ꝑpt̃ formã serui inquauenit adho¬
mines : sic & angelus ꝓpt̃ euangeliũ qđ num¬

Expanded text:
eum in gentibus, dicit Dominus. Hoc sacrificium per sacerdotium Christi secundum ordinem Melchisedech cum in omni loco a solis ortu usque ad occasum Deo iam uideamus offerri, sacrificium autem Iudaeorum, quibus dictum est: Non est mihi uoluntas in uobis, nec accipiam munus de manibus uestris, cessasse negare non possunt: quid adhuc exspectant alium Christum, cum hoc, quod prophetatum legunt et inpletum uident, inpleri non potuerit nisi per ipsum? Dicit enim paulo post de ipso ex persona Dei: Testamentum meum erat cum eo uitae et pacis.nis mei reuereretur. Lex ueritatis erat in ore ipsius. in pace dirigens ambulauit mecum et multos conuertit ab iniquitate; quoniam labia sacerdotis custodient scientiam et legem inquirent ex ore eius; quoniam angelus Domini omnipotentis est. Nec mirandum est, quia Domini omnipotentis angelus dictus est Christus Iesus. Sicut enim seruus propter formam serui, in qua uenit ad homines, sic angelus propter euangelium, quod nun
Abbreviated transcription (Latin):
Autẽ hou dꝑissa subiuxit : Vmius auus qopus quale sit ignis ꝓbabit:
Siuius opus ꝓmanserit qued suꝑrdificauit iereede accipi& Sicinus
opis untẽ xustum fuerit dõ nunt patietũ: Ipse aure msiluusi erat
sicta men quasipignẽ Nouergo uiuseorum securtius queo pusignis ꝓ¬
babit: Est quid amignistẽprati orribulationis de quo apertralio loco
sembrũ est Va sa figuli ꝓbat fornax & homine siustos rẽptatia tribu¬
lanenis ssteignis itbac interir uita fant quad apłusaxit: Si are dit¬

Expanded text:
us quale sit, ignis probabit. Si cujus opus permanserit, quod superaedificavit, mercedem accipiet. Si cujus opus autem exustum fuerit, damnum patietur: ipse autem salvus erit, sic tamen quasi per ignem . Non ergo unius eorum, sed utriusque opus ignis probabit. Est quidam ignis tentatio tribulationis, de quo aperte alio loco scriptum est: Vasa figuli probat fornax, et homines justos tentatio tribulationis . Iste ignis in hac interim vita facit quod Ap
Abbreviated transcription (Latin):
indi diem introitus citis: autquis resis
uin aspectucius E Hocloco & primũ & se¬
andũ xp̃i praenuntiauit aduentũ ¶ Primũ
cli& dequoait. Et subito ueni& intemplũ
sum. Id est incarnẽsuã: Dequa dixit in eu¬
medio Soluite tẽplũhoc & triduo susci¬
bo illud: Secundum uero ubiait Ecce
unit dicitdñ somni potens. Et quissustinebit
len introitus eius. autquis resistet in aspectu

Expanded text:
diem introitus eius? aut quis resistet in adspectu eius? Hoc loco et primum et seundum Christi praenuntiauit aduentum; primum scilicet, de quo ait: Et subito ueniet in templum suum, id est in carnem suam, de qua dixit in euangelio: Soluite templum hoc, et in triduo resuscitabo illud; secundum uero, ubi ait: Ecce uenit, dicit Dominus omnipotens, et quis sustinebit diem introitus eius? aut quis resistet in adspectu
Abbreviated transcription (Latin):
indiebus iosiac proph&asse sedicit. Sed quo¬
usq: non dicit᷑. Proph&aui tergo hieremias
non solũ ancimarci. Uerũ&iam tarquinis
priscitem poribus. quẽ romani habuerun
quintũ regẽ. Ipseenim quando illa captu¬
tas factaest. regnare iam coeperat  Propli
metis inquit. & non aestimabitur alter adeũ
qui inuenit omnẽuiã prudentiae. & dedit
eam iacobpuerosuo. & israhel electo suo
Posthaer interra uisus est. & cũ hominibus
conuersatus est ¶ Hoc testimoniũ quidam
non hieremiae. sed scribuc cius at tribuund
quiuocilatur baruc. sed hieremia eclebra¬
tius hab&urꝰ Rursusidem ꝓph&adeipso.¬
Ecce inquit dies ueniunt aitdñs. & suscita¬
bo did germen iustũ. et regnabit rex
&simenserit. & faci& iudicium & iustitiã

Expanded text:
in diebus Iosiae prophetasse se dicit; sed quoin diebus Iosiae prophetasse se dicit; sed quousque, non dicit. Prophetauit ergo Hieremias non solum Anci Marcii, uerum etiam Tarquinii Prisci temporibus, quem Romani habuerunt quintum regem. Ipse enim, quando illa captiuitas facta est, regnare iam coeperat. Prophetmeus, inquit, et non aestimabitqui invenit omnem viam scientiae et dedit eam Jacob puero suo, et Israel electo suo. post haec in terra uisus est et cum hominibus conuersatus est. Hoc testimonium quidam non Hieremiae, sed scribae eius adtribuunt, qui uocabatur Baruch; sed Hieremiae celebratius habetur. Rursus idem propheta de ipsoEcce. inquit, dies ueniunt, ait Dominus, et suscitabo Dauid germen iustum, et regnabit rex et sapiens erit et faciet iudicium et iustitiam
Abbreviated transcription (Latin):
ere. iste rontinuo egaautẽ inquit in dñoe
meus uirtus mea. statuit pedesin eos in cons¬
mationẽ . Suꝑexclsa impon&me. Vt uina
incantico eius . Illo scilic& cantico. dequo
similia quaedam dicuntur inpsalmo.
Statuit supra p&ram pedes meos. & direx̃
gressusmeos. Et inmisit inosmeũ canticum
uouum. hymnũ dõnr̃o. Ipseergo uinct
incanticodñi. Qui plac& ineius laudeñsa
Vt quigloriatur. in dñoglori&ur. Mledius
autẽ mihi uidentur quidam codices habere.
Saudebo indõihũmeo: Quã hi qui uolentes
id latine ponere nom̃ ipsum nonposuerus
quod est nobis amicus &dulcius nominare
Hieremias proph&a. demaioribus est sicut
isaias. nondeminoribus. sicuto&eri dequori
scriptis nonnulla iam posui Proph& auit
autẽ regnante iosia in hierusalem. & apudd
romanos ancomarcio : lam propinquitnte
captiuitate iudaeorum. Tetendit autẽ ꝓphe¬
tiã. usq ad quintũ mensẽ captiuitatis. sicui
in eius litteris inuenimus ¶Sophonias autẽ
unus deminoribus. ad iungitur e Nãdipse

Expanded text:
ere, iste continuo: Ego autem, inquit, in Domino meus uirtus mea, statuit pedes meos in consummationem; super excelsa inponet me, ut uincam in cantico eius, illo scilicet cantico, de quo similia quaedam dicuntur in psalmo: Statuit super petram pedes meos et direxit gressus meos, et inmisit in os meum canticum nouum, hymnum Deo nostro. Ipse ergo uincit in cantico Domini, qui placet in eius laude non sua, ut qui gloriatur, in Domino glorietur. Melius autem mihi uiGaudebo in Deo Jesu meo, quam hi qui volentes id latine ponere, nomen ipsum non posuerunt, quod est nobis amicius et dulcius nominareHieremias propheta de maioribus est, sicut Esaias, non de minoribus, sicut ceteri, de quorum scriptis nonnulla iam posui. Prophetauit autem regnante Iosia in Hierusalem et aput Romanos Anco Marcio, iam propinquante captiuitate Iudaeorum Tetendit autem prophetiam usque ad quintum mensem captiuitatis, sicut in eius litteris inuenimus. Sophonias autem unus de minoribus adiungitur ei. Nam et ipse
Abbreviated transcription (Latin):
significare melius. Nisihtimanae miseruae
pro funditatẽ. siccam quodam modo & ser¬
lem Vbi non sunt fluenta iustitiae. sed inoe¬
tatislutũ: Dehoc quippe &iam inpsalma
dicitur: Et eduxit medełacu miseriae. &
aꝑtissime dicit exꝑsonadĩ: Nonẽ mihiuo¬
luntas in uobis: & munus non suscipiãdem an
ur̃a: Abostuenĩ solis usq ad occasum. maeno

Expanded text:
significari melius, nisi humanae miseriae siccam profunditatem quodammodo et sterilem, ubi non sunt fluenta justitiae, sed iniquitatis lutum. De hoc quippe etiam in Psalmo dicitur: Et eduxit me de lacu miseriae, et apertissime dicit ex persona Dei: Non est mihi voluntas in vobis, et munus non suscipiam de manu vestra. Ab ortu enim solis usque ad
Abbreviated transcription (Latin):
sionedñi usq ad eius ultimũ aduentum
compleri posse dixerunt. Quẽ ammo¬
dũ autẽ quisq eorũ astru it opinionẽsuã
longum est demonstrare & non necessariũ:
Coniecturis quippe utuntur humanis
non abeis aliquid cestũ descripturranom. liui¬
ał auctoritate profestur omnium uero
deac recaletilantium digitos soluit &¬
quiescere iub& ille quidicit Nonest ur̃m̃¬
scire tempori quae pater posuit insua potes¬
iate. Sedhacc quieiiangdica sententia est. fitix¬
mirũ non est non earepressos fuissedeo¬
rum inultorũ falsorũq cultores quominus

Expanded text:
sione Domini usque ad eius ultimum aduentum sione Domini usque ad eius ultimum aduentum conpleri posse dixerunt. Quem ad modum autem quisque eorum adstruat opinionem suam, longum est demonstrare et non necessarium. Coniecturis quippe utuntur humanis, non ab eis aliquid certum de scripturae canoae auctoritate profertur. Omnium uero hac re calculantium digitos resoluit quiescere iubet ille, qui dicit: Non est uestrscire tempora, quae Pater posuit in sua potesate. Sed haec quia euangelica sententia est, mirum non est non ea repressos fuisse deorum multorum falsorumque cultores, quominus
Abbreviated transcription (Latin):
ibaffirmandi quod lib& horum. audaci
mã ꝑsecutionẽ quę ab antixp̃o futura ẽ
presentia sua extingu& ip̃se ihs: Sic enim
scriptum est: Quod eum interfici& sp̃uoris
sui & cuacuauit inluminatione pręsentię
suae Hic quaeri sol& quando istuderit qd
inpostune omnino sienum hoc nobis nosse
prodess& a quo melius quã abipso dõ magis¬
tro interrogantibus discipulis dicer&ur:
Nonenim siluerunt inde apudeum. sed ap̃¬
sente quęsierunt dicentes: Dñe si hoc tem¬
pore representaberis regnũ israhel.
At ille. Non est inquit uestrum scire
tempore quae pater posuit in sua potestate.
Namutiq illi dehora ueldie uel annos
sed d&empore interrogauerant: quando
istud accipere respomsum. Frustraigi oit¬
tur annos qui remanent huic saeculo
conputare acdefinire cogamur cum hoc
scre non essenr̃m. exore ueritatis audi¬
uimus. Quos tamen alii quadringintos
alii quingentos. alii &iam mille abascen¬

Expanded text:
ab adfirmandi quodlibet horum audaci ab adfirmandi quodlibet horum audaci mam persecutionem, quae ab Antichristo futura est, praesentia sua exstinguet ipse Iesus. Sic enim scriptum est, quod eum interficiet spiritu oris sui et euacuabit inluminatione praesentiae suae. Hic quaeri solet: Quando istud erit? Inportune omnino. Si enim hoc nobis nosse prodesset, a quo melius quam ab ipso Deo magistro interrogantibus discipulis diceretur? Non enim siluerunt inde aput eum, sed a praesente quaesierunt dicentes: Domine, si hoc tempore repraesentabis regnum Israel? At ille: Non est, inquit, uestrum scire tempora, quae Pater posuit in sua potestate. Non utique illi de hora uel die uel anno, sed de tempore interrogauerant, quando istud accepere responsum. Frustra igitur annos, qui remanent huic saeculo, conputare ac definire conamur, cum hoc scire non esse nostrum ex ore Veritatis audiamus; quos tamen alii quadringentos, alii quingentos, alii etiam mille ab adscen
Abbreviated transcription (Latin):
posse his aliquibus gentibs ꝑsecutionẽ pati
aregibus. & quando in aliis non patitur nisi
foste non est ꝑsecutio computanda quandorex
gothorũ in ipsagothia persecutus est xp̃ianos
crudelitate mirabili. Cum ibi nonessent nisi
catholici quorũ plurimi tantimastrrio
coronati sunt. sicut a quibusdam fratribus
quitunc illis pueri fuerant & seistauidisse
incunctanter recordabantur audiuimus.
Ouid modo in perside. non ne ita inxp̃ianos
fuerit ꝑsecutio sitamen iam quieuit ut fu¬
gientes in de nonnulli usq ad romanaoppi¬
da ꝑuenirent. Hiecatq huius modi mihi
cogitanti non uid&ur ẽẽ definiendus nume¬
rus ꝑsecutionũ quibus exercetiopost&
ecdesiam sodrursus affirmare aliquas
futuras a regibus pr&er illã nouissimam
dequa nullus ambigit xp̃ianus. non mino¬
ris est temeritatis. Itaq: hoc inmedio relii¬
quimus neutram pastem questionis huius
struentes si uedestruentes sed tantũ modo

Expanded text:
posse in aliquibus gentibus persecutionem pati posse in aliquibus gentibus persecutionem pati a regibus, et quando in aliis non patitur? Nisi forte non est persecutio conputanda, quando rex Gothorum in ipsa Gothia persecutus est Christianos crudelitate mirabili, cum ibi non essent nisi catholici, quorum plurimi martyrio coronati sunt, sicut a quibusdam fratribus, qui tunc illic pueri fuerant et se ista uidisse incunctanter recordabantur, audiuimus? Quid modo in Perside? Nonne ita in Christianos ferbuit persecutio si tamen iam quieuit, ut fugientes inde nonnulli usque ad Romana oppida peruenerint? Haec adque huius modi mihi cogitanti non uidetur esse definiendus numerus persecutionum, quibus exerceri oportet ecclesiam. Sed rursus adfirmare aliquas futuras a regibus praeter illam nouissimam, de qua nullus ambigit Christianus, non minoris est temeritatis. Itaque hoc in medio relinquimus neutram partem quaestionis huius adstruentes siue destruentes, sed tantummodo
Abbreviated transcription (Latin):
ro existimant eẽ debere rex fuit heroda
quiodiam postascensũdñi grauissimã fecit.
Deinde quid respondent &iam de iuliano.
quẽ non numerant indecan anipse non est
ecelesiam ꝑsecutus quixp̃ianos liberales lite¬
ras docere acdiscere ueant subquo ualentinia¬
nus maior. qui posteum testius imperator fiit
fidei xp̃iane confessor extitit militiaque
priuatus est ut omittam quacapud antiochuã
facere coeperat pisi unius fidelissimi &anis¬
tantis simi iuuenis quimultis ut torquerentim
ad prehensis ꝑtotũdiem primus est tortus inter
ungulas cruciatusq psallentis libestatem
atqͣ hilaritatẽ miratus horruiss& & inc&e¬
ris deforinius erubescere timuiss& postremo
nr̃a memoria ualens supradicti ualentinia¬
ni frater arrianis nonne magna ꝑsecutione
perorientis pastis. catholicam uastauitecde¬
siam. qualeest autẽ non considerare eedesiã
ꝑ totũ mundũ fructificantẽ atq crescentem

Expanded text:
ro existimant esse debere: rex fuit Herodes, ro existimant esse debere: rex fuit Herodes, qui etiam post adscensum Domini grauissimam fecit. Deinde quid respondent etiam de Iuliano, quem non numerant in decem? An ipse non est ecclesiam persecutus, qui Christianos liberales litteras docere ac discere uetuit? Sub quo Valentinianus maior, qui post eum tertius imperator fuit, fidei Christianae confessor exstitit militiaque priuatus est; ut omittam quae aput Antiochiam facere coeperat, nisi unius fidelissimi et constantissimi iuuenis, qui multis, ut torquerentur, adprehensis per totum diem primus est tortus, inter ungulas cruciatusque psallentis libertatem adque hilaritatem miratus horruisset et in ceteris deformius erubescere timuisset. Postremo nostra memoria Valens, supradicti Valentiniani frater, Arianus, nonne magna persecutione per Orientis partes catholicam uastauit ecclesiam? Quale est autem, non considerare ecclesiam per totum mundum fructificantem adque crescentem
Abbreviated transcription (Latin):
posituri. Si autem haec excepta existimaNt
computandũ. tamquã illae Numerandesint
quaead corpus ꝑtinent. nonqua ipsum
caput est app&itũ & occisũ quidagent deilla
quae posteaquãxp̃s ascendit incadũ hierd¬
solimis factaẽ: ubi beatus stephanus lapi¬
datusest: ubi iacobus frater iohannis gla¬
dio trucidatus. ubia postolus p&rus ut
occider&ur indusus & ꝑ angelum liberatus.
ubi fugati atq disꝑsi dehierdsolimis ff.
ubi saulus qui postea paulus a postolus fac¬
tus est uastabat ecclesiam: ubi ipsequoque
iam fidem quã ꝑ sequebatur euangelizans
qualia faciedut est passus siue ꝑiuda eam
siue ꝑaliasgentes quacũq xp̃m feruentissimꝰ
praedicalit. Curergo eis anerone uid&ur
ordiendũ cũ ad neronis tempora inatrocissi¬
mas ꝑsecutiones. Dequibus nimis longũest
cuneta dicere ecclesia crescendo ꝑuenert.:
Quodsi aregibus factus ꝑsecutiones innume¬

Expanded text:
posituri? Si autem hac excepta existimant posituri? Si autem hac excepta existimant conputandum, tamquam illae numerandae sint, quae ad corpus pertinent, non qua ipsum caput est adpetitum et occisum: quid agent de illa. quae, postea quam Christus adscendit in caelum, Hierosolymis facta est, ubi beatus Stephanus lapidatus est, ubi Iacobus frater Iohannis gladio trucidatus, ubi apostolus Petrus ut occideretur inclusus et per angelum liberatus, ubi fugati adque dispersi de Hierosolymis fratres, ubi Saulus, qui postea Paulus apostolus factus est, uastabat ecclesiam, ubi ipse quoque iam fidem, quam persequebatur, euangelizans, qualia faciebat, est passus, siue per Iudaeam siue per alias gentes, quacumque Christum feruentissimus praedicabat? Quur ergo eis a Nerone uidetur ordiendum, cum ad Neronis tempora inter atrocissrsecutiones, de quibus nimis longum est cuncta dicere, ecclesia crescendo peruenerit? Quod si a regibus factas persecutiones in nume
Abbreviated transcription (Latin):
computant a nerone quaefactaest. Setundã
ad omiciano. A traiano testiam. Quastam
abantonino. Aseuero quintam. Sextã
amaximiano. Adecio septimã. Octauam
aualeriano. Ab aureliano ponam. Deci¬
mam adioletiano & maximiano. Nlagas
enim aegyptiorũ qñm decem fuerunt an¬
tequã exire inde inciper& populusdĩ pu¬
tant adhunc intellectũ eẽ referendas
Vt nouissima antixp̃i ꝑsecutio similis
indeatur undecimae plagae quaegyptui
dumhostiliter sequerentur hebreos inma¬
rirubro populo dĩ ꝑsiccum transeunte
perierunt. sedego perillas resgestas in
acgypto istas ꝑsecutiones proph&ice signi¬
ficatas esse non arbitror quãuis ab eisqui
hoc putant exquisitae &ingeniosae illa
singula his singulis comparata uideantur.
non proph&icõ spũ sed coniectura mentis
humanae quaealiquando aduerũ ꝑuenit
aliquando fallitur. Quidenim qui hoc
sentiunt dicturisunt depersecutione qua
ipsedñs crucifixus est in quo eam uumero

Expanded text:
conputant a Nerone quae facta est, secundam a Domitiano, a Traiano tertiam, quartam ab Antonino, a Seuero quintam, sextam a Maximino, a Decio septimam, octauam a Valeriano, ab Aureliano nonam, decimam a Diocletiano et Maximiano. Plagas enim Aegyptiorum, quoniam decem fuerunt, antequam exire inde inciperet populus Dei, putant ad hunc intellectum esse referendas, ut nouissima Antichristi persecutio similis uideatur undecimae plagae, qua Aegyptii, dum hostiliter sequerentur Hebraeos, in mari Rubro populo Dei per siccum transeunte perierunt. Sed ego illa re gesta in Aegypto istas persecutiones prophetice significatas esse non arbitror; quamuis ab eis. qui hoc putant, exquisite et ingeniose illa singula his singulis conpai-ata uideantur, non prophetico spiritu, sed coniectura mentis humanae, quae aliquando ad uerum peruenit, aliquando fallitur. Quid enim, qui hoc sentiunt, dicturi sunt de persecutione, qua ipse Dominus crucifixus est? in quo eam numero
Abbreviated transcription (Latin):
Onm ficus inquit non affest fructus. &
nonerunt palatates inuineis : Mlenti&ur
opus oliuae. & campi non facient escam.
Defecer̃ abesca oues. & non suꝑ sunt in prese aud¬
pibus boues ¶ Vidit eam gentẽ quaexp̃m
fuerat occisura. ubestatem copiarũ spiri¬
taliũ ꝑditurã: Quas ꝑterrenam fecundi¬
tatẽ more proph&ico figurauit. Et quia
iram dĩ talẽ propterea pissaẽ illa gens.
quia ignorans dĩ iustitiã. suã uoluit constitu

Expanded text:
Quoniam ficus, inquit, non adferet fructus, et Quoniam ficus, inquit, non adferet fructus, et non erunt natiuitates in uineis; mentietur opus oliuae, et campi non facient escam. Defecerunt ab esca oues, et non supersunt in praesepibus boues. Vidit eam gentem, quae Christum fuerat occisura, ubertatem copiarum spiritalium perdituram, quas per terrenam fecunditatem more prophetico figurauit Et quia iram Dei talem propterea passa est illa gens, quia ignorans Dei iustitiam suam uoluit constitu
Abbreviated transcription (Latin):
se. ꝓpt̃ m&ũ iudaeorũ. sicut eos prodit
euangdiũ ¶ Et inmisisti in mari equostuos.
turluntes aquas multas: quaenihil sunt ali¬
ud. quã populimulti: Nonenĩ alii timore
conuesterentur. alii furore ꝑsequerent᷑.
nisi omnes turbarentur: Obseruaui&ex¬
pauit uentermeus. auoce orationis labio¬
rũ meorũ ¶Et introiit tremor in ossamea.
& subtusme turbataẽ habitudomea. Inten¬
dit in ea quaedicebat. & ipsa suaẽ oratione
ꝑ territus. quã ꝓph&ice fundebat. & in
qua futura cernebat: Turbati s enĩ popu¬
lis multis. Vidit imminentes ecclesiae tribu¬
lationes: Continuoq se mẽbrũ eius agnouit.
Atq ait Requiescam indie tribulationis.
tãquã ad eos ꝑtinens. qui sunt spe gauden¬
tes. In tribulatione patientes Vtascendã
inquit in populũ peregrinationis meae.
recedens utiq apopulo maligno carnalis
cognationissuae. Nonperegrinante in hac
terra. neq suꝑnam patriam requirente

Expanded text:
se propter metum Iudaeorum, sicut eos prodidit se propter metum Iudaeorum, sicut eos prodidit euangęlium. Et inmisisti in mare equos tuos turbantes aquas multas, quae nihil sunt aliud quam populi multi; non enim alii timore conuerterentur, alii furore persequerentur, nisi omnes turbarentur. Obseruaui, et expauit uenter meus a uoce orationis labiorum meorum; et introiit tremor in ossa mea, et subtus me turbata est habitudo mea. Intendit in ea, quae dicebat, et ipsa sua est oratione perterritus, quam prophetice fundebat et in qua futura cernebat; turbatis enim populis multis uidit inminentes ecclesiae tribulationes; continuoque se membrum eius agnouit adque ait: Requiescam in die tribulationis. tamquam ad eos pertinens, qui sunt spe gaudentes, in tribulatione patientes. Ut adscendam, inquit, ad populum peregrinationis meae, recedens utique a populo maligno carnalis cognationis suae, non peregrinante in hac terra nec supernam patriam requirente.
Abbreviated transcription (Latin):
dũ ẽ iaculatua ibunt. Dixerat enim suis.
uiedico uobis in tenebris. dicite in lumine
Incomminatione minorabisterrã. Ho est
comminando humiliabis homines: Et in
furore deicies gentes: quia cosquiseexaltap̃
uindicando conlides ¶ Existi insilutom
populitui. ut saluos facie̾s xp̃ostuoss misis¬
ti incapita iniquorũ mortẽ: pihilhorũẽ
exponendũ. Excitasti uincula usq ad col¬
lũ Et bonahic possunt intellegi uincula
sapientiae. ut initiantur pedes incompedes
eius. & collũ intorquẽ eius  Praecidisti instu¬
pore mentis. subaudimus uincula Excitaũ
enimbona. praccidit mala. dequibus ci
dicitur. disrupisti uinculamea : Et hoc
instupore mentis. Idest mirabiliter.
Capita potentiũ mouebuntur in ea. In ca
scilic& ammiratione. Ad aperient mor¬
sus suos. sicut edens pauꝑ in absconso.
Potentes enim quidam iudaeorũ ueniebunt
addñm. factaeius & uerba mirati. &esuri¬
entes. panẽ doctrinae manducabant abscon¬

Expanded text:
dum est iacula tua ibunt\\ Dixerat enim suis: dum est iacula tua ibunt\\ Dixerat enim suis: Quae dico uobis in tenebris, dicite in lumine. In comminatione minor a b i s terram, id est \'comminando humiliabis homines. Et in furore deicies gentes, quia eos, qui se exaltant, uindicando conlides. Existi in salutem populi tui, ut saluos facias christos tuos; misisti in capita iniquorum mortem, nihil horum est exponendum. Excitasti uincula usque ad collum, et bona hic possunt intellegi uincula sapientiae, ut iniciantur pedes in conpedes eius et collum in torquem eius. Praecidisti in stupore mentis, subaudimus uincula; excitauit enim bona, praecidit mala, de quibus ei dicitur: Disrupisti uincula mea, et hoc in stupore mentis, id est mirabiliter. Capita potentium mouebuntur in ea, in ea scilicet admiratione. Adaperient morsus suos, sicut edens pauper absconse. Potentes enim quidam Iudaeorum ueniebant ad Dominum facta eius et uerba mirati, et esurientes panem doctrinae manducabant abscon
Abbreviated transcription (Latin):
Fluminibus scind&ur terra. hoc est influ¬
entibus sermonibus predicantiũte aperi¬
entur ad confitendũ hominũ corda. quib
est dictũ. scindite corda ur̃a & ñ uestimta.
Quid est uidebunt te & dolebunt populi.
pisi ut lugendo sintbeati ¶ Quidest disꝑgens
aquas in incessu inambulando pisi in eis qui
te usquequaq annuntianthat atq hac dis¬
ꝑgis fluenta doctrinac ᷤ Quid est dedit
abyssus uocẽsuã: Anprofunditas cordis hu¬
mani. Quid ei uid&ur expressit. altitudo
phantasi aesuae tamquã uersus superioris
est expositio. Altitudo enĩ ẽ abyssus. Quod
autẽ ait phantasiaesuae. Subaudiendũ est
uocẽdedit. hocest quod diximus. quid ei uide¬
r&ur expressit: Phantasia quippe uisio est
quã non tenuit non operuit. sed confitendo
eructauitꝰ Eleuatus est sol& luna st&ut in
tua ibunt: hocest non inoccultũ sedinmani¬
festũ tua uerba mittentur: Insplendorẽ
choruscationis armorũtuorũ: subaudien¬

Expanded text:
Fluminibus scindetur terra, hoc est influFluminibus scindetur terra, hoc est influentibus sermonibus praedicantium te aperientur ad confitendum hominum corda, quibus est dictum: Scindite corda uestra et non uestimenta.\' Quid est: Videbunt tnisi ut lugendo sint beati? Quid est: Dispergens aquas incessu, an \'ambulando in eis, qui te usque quaque adnuntiant, hac adque hac dispergis fluenta doctrinae\'? Quid est: Dedit abyssus uocem suam, an \'profunditas cordis humani quid ei uideretur expressit\'? Altitudo phantasiae suae tamquam uersus superioris est expositio; altitudo enim est abyssus. Quod autem ait: Phantasiae suae, subaudiendum est uocem dedit; hoc est, quod diximus, quid ei uideretur expressit. Phantasia quippe uisio est, quam non tenuit, non operuit, sed confitendo eructauit. Eleuatus est sol, et luna stetit in tua ibunt, hoc est \'non in occultum, sed in manifestum tua uerba mittentur.\' In splendorem coruscationis armorum tuorum, subaudien
Abbreviated transcription (Latin):
hocest iuim facientibis miraculis. Elatorũ
est contrita suꝑbia ¶ De fluxer̃ colles ã¬
nales. hoc est humiliati sunt ad tempus.
ut erigerentur in a&nũ Ingressus adẽ¬
nuscius prolaboribus uidi  hoc est non
sine mercede a&̃nitatis laborẽ caritatis
aspexis Iabernacula &hiopũex paues¬
cent. & tabernacula terrae madiaN.¬
shoc est gentes repentino ꝑterritae pun¬
to mirabiliũtuorũ. &iam quae non sunt
iniure romano. Erunt inpopulo xp̃ia¬
nos Nũquid in fluminibus iratus esch̃e.x
aut in fluminibus furortuus. autinma
nimp&ustuus est:  Hocideo dictum est.
quia nonuenit nunc ut iudic& mundum.
sedit silu&ur mundus peripsũ  Quiascen niͦ a¬
des suꝑequostuos. &equitatiotua salus.
hocc̃ euangelistaetui postabunt te quire¬
guntur ate. & euangeliũtuũ salus est eis
quicredunt intes. Intendens intendes artũ
tuũ. suꝑ sceptradicitdñs hoc est cõminica¬
beris iudiciũtuũ &iam regibus terrae

Expanded text:
hoc est \'uim facientibus miraculis elatorum hoc est \'uim facientibus miraculis elatorum est contrita superbia\'. Defluxerunt colles aeternales, hoc est humiliati sunt ad tempus, ut erigerentur in aeternum\\ Ingressus aeternos eius pro laboribus uidi, hoc est non sine mercede aeternitatis laborem caritatis adspexi. Tabernacula Aethiopum expauescent et tabernacula terrae Madiahoc est \'gentes repente perterritae nuntio mirabilium tuorum etiam quae non sunt in iure Romano erunt in populo Christiano.\' Numquid in fluminibus iratus es, Domine. aut in fluminibus furor tuus aut in mari impetus tuus? hoc ideo dictum est, quia non uenit nunc ut iudicet mundum, sed ut saluetur mundus per ipsum. Quia ades super equos tuos, et equitatio tua salus, hoc est \'euangelistae tui portabunt te, qui reguntur a te, et euangelium tuum salus erit eis, qui credunt in te/ Intendens intendes arcum tuumsupersceptra, dicitDominus hoc est ccomminaberis iudicium tuum etiam regibus terrae.\'
Abbreviated transcription (Latin):
sũ atq condensũ. Quãuis multis modis pos¬
sit intellegi. libentius acceperim scriptura¬
et xp̃s. Multa ibi quippe umbrosa atque
condensa sunt: quaementẽ quaerentis ex¬
erceant: Indeautẽ uenit. cum ibieum qui
intellegit inuenit ꝰ Operuit caedosuirtus
eiuis. & laudiseius plenaẽ terra ⁊ Quidest
splendor cius ud umen erit. quid est.
uisi famacius credentes inluminabit:
Cornua inmanibus eius suntsquid est.
nisitropeum crucis ¶ Et posuit caritatem¬
firmã fostitudinissuae Nec exponendũ est
Ante faciem eius ibit uerbũ & prodi& incam¬
pũ post pedescius Quidest. Nisiquodante¬
quã huc uenir& praenuntiatus est. & postea
quahinc reuersus est annuntiatu s est.
Stit & terra commotaẽ / quidest nisiste¬
tit ad subueniendũ. & terra commota est¬
aderedendũ Respexit & tabuer̃ gentes:
hocest misestusest. & fecit populos paeni:¬
tentes Contriti sunt montes uiolentia.

Expanded text:
sum adque condensum, quamuis multis modis possum adque condensum, quamuis multis modis possit intellegi, libentius acceperim scripturaest Christus. Multa ibi quippe umbrosa adque condensa sunt, quae mentem quaerentis exerceant. Inde autem uenit, cum ibi eum, qui intellegit, inuenit. Operuit caelos uirtus eius, et laudis eius plena est terra quid est nSplendor eius ut lumen erit quid est nisi cfama eius credentes inluminabit\'? Cornua in manibus eius sunt quid est nisi tropaeum crucis? Et posuit caritatemfirmam fortitudinis suae nec exponendum est. Ante faciem eius ibit uerbum, etprodietin campum post pedes eius quid est nisi quod et antequam huc ueniret praenuntiatus est, et postea quam hinc reuersus est, adnuntiatus est? Stetit, et terra commota est quid est nisi stetit ad subueniendum, et terra commota estcredendum\'? Respexit. et tabuerunt gentes, hoc est \'misertus est et fecit populos paenitentes\'. Contriti sunt montes uiolentia,
Abbreviated transcription (Latin):
Dñe. audiui auditionẽtuã. & timui: DÑe.¬
consideraui operatua &ex paui ¶ Quidenĩ
hocẽ. nisi praccognitae nouae acrepentire
salutis hominũ in effabilis am̾iniratio
Inmedio duorũ animaliũ cognosceris quid est
Nisi aut inmedio duorũ testãmentorũ. aut
in medio duorũ latronũ. Aut in medio moy¬
si & heliae cũ illo in monte sermocinantiũ
Dũ ad ꝓpinquant anni noscẽris : Inaduentu
tẽporis ostendẽris nec exponendũẽ In eo
cũ turbuta fuerit animamea. In ira mifri¬
cordiae memoreris ¶ Quidest. Nisiquodiu¬
daeos inse trans figurauit quorũ gentis fuit
Quicũ magna ira turbati crucifigerentxp̃
ille miscricordiae memordixit. Pater ignosce
illis: quianesciunt quod faciunt ds̃ d& he¬
man ueni& . & sc̃sdemonte umbroso& con
denso Quodhicdictũ ẽ dechemari ueni&
alii int̃p̃tatis ab austro uel africo. ꝑ quod
significatur meridies. ld est feruor cariti
& splendor ueritatis Mon tẽuero umbro¬

Expanded text:
ne, audiui auditionem tuam, et timui; Doconsideraui opera tua, et expaui? Quid enim hoc est nisi praecognitae nouae ac repentinae salutis hominum ineffabilis admiratio? In medio duorum anima lium cognosceris quid est nisi aut in medio duorum testamentorum, aut in medio duorum latronum, aut in medio Moysi et Heliae cum illo in monte sermocinantium? Dum adpropinquant anni, nosceris; in aduentu temporis ostenderis, nec exponendum est. In eo cum turbata fuerit anima mea, in ira misericordiae memor eris quid est nisi quod Iudaeos in se transfigurauit, quorum gentis fuit, qui cum magna ira turbati crucifigerent Christum, ille misericordiae memor dixit: Pater ignosce illis, quia nesciunt quod faciunt? Deus de Theman ueniet et sanctus de monte umbroso et denso. Quod hic dictum est: De Theman ueniet, alii interpretati sunt lab Austro uel cAfrico; per quod significatur meridies, id est feruor caritatis et splendor ueritatis. Montem uero umbro
Abbreviated transcription (Latin):
manifestus monsdñi. paratus suꝑuesticem
montiũ. & exaltabitur suꝑ colles: Et fes¬
tinabunt ad cum plebes. & ibunt gentes
multae &dicent: Uenite ascendamus
inmonte dñi. & indomt̃idĩ iacob: Et os¬
aend& nobis uiã suã. & ibimus insemitis
cius: Quia exsion proced& lex. & uer¬
bumdm̃i dehierusalem. Et iudicabit in
nlebes multas: C redargu& gentes potentes
usq inlonginquũ. Praedicens iste ꝓph&a
alocũ inquo natus est xp̃s. Et tii inquit

Expanded text:
manifestus mons Domini paratus super uertices manifestus mons Domini paratus super uertices montium et exaltabitur super colles. Et festinabunt ad eum plebes, et ibunt gentes multae et dicent: Venite, ascendamus in montem Domini et in domum Dei Iacob, et ostendet nobis uiam suam, et ibimus in semitis eius; quia ex Sion procedet lex et uerbum Domini ex Hierusalem. Et iudicabit inter plebes multas, et redarguet gentes potentes usque in longinquum. Praedicens iste propheta et locum in quo natus est Christus: Et tu, inquit
Abbreviated transcription (Latin):
amuero deccdesia quod sequitur audiamꝰ
lidare inquit sterilis qua e non paris. erũ
pedilama. quae non pasturis: Qm̃ multi
filii deseset. magis quam eius quaehab&
urũ: Dilatalocũ tabernaculitui. & au¬
larũtuarũ fige. Noli parcere: prolonga
funiculostuos. & pailostuos conforta.
Iohuc indexterã & infinistrã pastẽ extende.
& sementuũ hereditabit gentes & ciuitates
defestas in habitabis N&imeas qñ inconfusa
s. noq reuerearis quia ex probrata es
Qnĩn confusionẽ a&ernam obliuisceris.
& obꝓbrii uiduitatistuae noneris memor
qnindĩis facienste. dñs sabaoth nomen ei
Et quieruitte. ipseds israhel uniuersae t̃rae
uocabitur & coleris Verũ ista sint satis
Et in eis sunt exponenda non nulla.
Sed sufficere arbitros quacita s̃ apesta
ut &iam inimici intellegere cogantur :¬
ra ponens magni cuiusdam montis. Hec
loquitur. Erit in nouissimis diebus

Expanded text:
Iam uero de ecclesia, quod sequitur, audiamus. Iam uero de ecclesia, quod sequitur, audiamus. Laetare, inquit, sterilis, quae non paris; erumpe et clama, quae non parturis; quoniam multi filii desertae magis quam eius, quae habet uirum. Dilata locum tabernaculi tui et aulaearum tuarum; fige, noli parcere, prolonga funiculos tuos et palos tuos conforta, adhuc in dextram et sinistram partem extende. Et semen tuum hereditabit gentes, et ciuitates desertas inhabitabis. Ne timeas, quoniam confusa es, neque reuerearis, quia exprobrata es; quoniam confusionem aeternam obliuisceris et obprobrium uiduitatis tuae non eris memor. Quoniam Dominus faciens te, Dominus Sabaoth nomen ei; et qui eruit te, ipse Deus Israel uniuersae terrae uocabitur; et cetera. Verum ista sint satis; et in eis sunt exponenda nonnulla; sed sufficere arbitror quae ita sunt aperta, ut etiam inimici intellegere cogantur ra ponens magni cuiusdam montis haec loquitur: Erit in nouissimis diebus
Abbreviated transcription (Latin):
sanatisumus. Omnes ut oues errauimus.
homo auiasua errauit: Et dñstradidit
illũ propeccatis nr̃is. & ipse propt̃ quod ad¬
flictus est non aperuit õs. Vt ouis adimino¬
landũ ductusest: Et ut agnus antecum quise
tonder& sincuoce. sic non aperuit ossitum
In humilitate iudiciũ etus sublatũẽ. generaitia¬
nẽ eius quis enarrabit: q ñ intoll&ur det̾ra
uitacius. Ahiniquitatibus populimei: duc¬
tus est ad mostẽ. Et dabo malignos prosepul
purgare eũ deplaga. Sidederitis propeccato
animãurãm uidebitis semen longetum.
Et dñs uult auferre adolore animam eius.
ostendere illilucẽ. & formare intellectum
Iustificare iustũ bene seruientẽ pluribus.
& perratacorũ ipse postabit. Propterea
ipseheredicabit plures. & fostiũ diuid&
spolia. propt̃ quod traditaẽ ad moseem
anima cius. & int̃ iniquos aestimatus est
Et iple pecrata multorũ postabit. & ꝓpt̃
petcata eorũ traditus est. Hacc dexpo

Expanded text:
sanati sumus. Omnes ut oues errauimus, sanati sumus. Omnes ut oues errauimus, homo a uia sua errauit; et Dominus tradidit illum pro peccatis nostris; et ipse, propter quod adflictus est, non aperuit os. Ut ouis ad immolandum ductus est et ut agnus ante eum, qui se tonderet, sine uoce, sic non aperuit os suum. In humilitate iudicium eius sublatum est. Generationem eius quis enarrabit? Quoniam tolletur de terra uita eius. Ab iniquitatibus populi mei ductus est ad mortem. Et dabo malignos pro sepulpurgare eum de plaga. Si dederitis pro peccato animam uestram, uidebitis semen longaeuum; et Dominus uult auferre a dolore animam eius, ostendere illi lucem et formare intellectum, iustificare iustum bene seruientem pluribus; et peccata eorum ipse portabit. Propterea ipse hereditabit plures et fortium diuidet spolia, propter quod tradita est ad mortem anima eius, et inter iniquos aestimatus est et ipse peccata multorum portauit, et propter peccata eorum traditus est. Haec de Christo
Abbreviated transcription (Latin):
cent suꝑte multi. it agloria priuabitur abho¬
minibus spcciestua. &gloriatua ab hominibus
Ita mirabuntur gentes multȩ suꝑeũ. & contine¬
bunt reges ossuum. qñm quibus non est nuntia¬
tũ deillo uidebunt. Et qui non audier̃. intellgen
Dñequiscredidit audituint̃ o. & brachũ ñi
cui reudatũ ẽ . Annuntiabimus coram illo ut in¬
fans. ut radix in terrasitienti Non est species
illi neq gloria: Et uidimus eũ. & non habebat
speciem neq decorem. sedspeciescius. si nehono¬
re deficiens pracominibus hominibus
Homo in plaga positus. & sciens ferre infirm¬
tatẽ. Onĩn auersaest facieseius. in honoratus
est. Nec magni aestimatusest. Hic peccata nri
postat. & pro nobis dol&. Et nos existima¬
uimus illũ eẽ indolore. & inplaga & inaffli¬
tione. Ipseautẽ uulneratusest pꝰpt̃ iniquit¬
tes nr̃as & infirmatus est ꝓp̃t peccata nr̃a
Eruditio pacisnr̃ae ineo. liuore eius nos

Expanded text:
cent super te multi, ita gloria priuabitur ab hocent super te multi, ita gloria priuabitur ab hominibus species tua et gloria tua ab hominibus; ita mirabuntur gentes multae super eum et continebunt reges os suum; quoniam quibus non est nuntiatum de illo, uidebunt, et qui non audierunt, intellegent. Domine, quis credidit auditui nostro, et brachium Domini cui reuelatum est? Adnuntiauimus coram illo, ut infans, ut radix in terra sitienti: non est species illi neque gloria. Et uidimus eum, et non habebat speciem neque decorem; sed species eius sine honore, deficiens prae omnibus hominibus. Homo in plaga positus et sciens ferre infirmitatem; quoniam auersa est facies eius, inhonoratus est nec magni aestimatus est. Hic peccata nostra portat et pro nobis dolet; et nos existimauimus illum esse in dolore et in plaga et in adflictione. Ipse autem uulneratus est propter iniquitates nostras et infirmatus est propter peccata nostra. Eruditio pacis nostrae in eo; liuore eius nos