comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
onis ietu conualuit ilico. Omni gͦ belui.¬
ieronimꝰ cognito: sic fr̃ib ait. Eia fr̃s stu¬
diose ad inuicẽ rogo ꝑpendite. qͥd huic le¬
oni oꝑis congruũ nr̃e utilitati addamꝰ.
quatinꝰ ab eo lenit̾ ꝑficizi ne effuget᷑ fieri
possit. Quia certe credo. non tantũ ꝓpter
sui pedis salurẽ huc illum miserit dñs.
qui ei mederi sine nob̃ potuerit: quantũ
ut nob̃ suȩ uisitationis demonstraret in¬
dicio. ꝑ hũc nr̃e nr̃ȩ necessitati mirabiliter
se uelle p̃bere iuuamen. Tunc p̃dicti fr̃s
tale concordit̾ humilit̾q patri responsum
dedere dicentes. Tu pat̾ bene uidelicet
nosti qd asinus qui ab agro usui nr̃o lig¬
na deferre solitꝰ ẽ. custodis sollicitudine in¬
nr̃i: ut eum subsequens ducat ad pastũ.
reducatq remeans domũ. Ita et factũ ẽ.
Nam adiuncta leoni asini cura more pas¬
toris industrũ eundo ad pastũ sociꝰ incessã¬
ter itineris rure pascendo. undiq defensor

Expanded text:
onis ictu, illico convaluit. Omni ergo belluionis ictu, illico convaluit. Omni ergo belluiHieronymus cognito, sic fratribus ait: Eia fratres, studiose adinvicem rogo perpendite: quid huic leoni operis congrui, nostrae utilitatis addamus, quatenus ab eo leviter perfici, et efficaciter fieri possit: quia certe credo quod non tantum pro sui pedis salute, huc illum miserit Deus, qui ei mederi sine nobis potuerat: quantum ut nobis suae visitationis demonstraret indicio, per hunc nostrae necessitati, mirabiliter se velle praebere juvamen. Tunc praedicti fratres, tale concorditer humiliterque patri responsum dedere, dicentes: Tu pater bene nosti, quod asinus qui a saltu usui nostro ligna deferre solitus est, custodis sollicitudine inr solertia, ut eum subsequens ducat ad pastum, reducatque remeans domum. Ita et factum est: nam injuncta leoni cura asini, more pastoris industrii, eundo ad pastum socius incessanter itineris, rure pascendo ubicumque defensor,
Abbreviated transcription (Latin):
miraculũ huiꝰ monasterii quorundã pris¬
coꝵ. simile. qͦd ꝑsuccedentiũ relationem
memoriȩ non dũ obluno abstulit. et a re¬
ligiosis uiris qͥ ob cȩlestis amorem patriȩ
bethleem fuere huc ẽ delatũ. hiuc compen¬
dioso subdendo necto sermoni. Quadam
namq die uesꝑascente: cũ beatꝰ ieronimꝰ
una cũ fr̃ib ut monachis mos ẽ ad sacra
penso pede ingens leo cenobii claustra in
li in fugam sũt ut est fragilitatis huma¬
ne conũsi. Sc̃s uͦ ieronimꝰ ueluti aduentã¬
auit. Qͥ uidelicet dũ sibi partter ꝓpinqͣ¬
ssent:⁊ quia leo loqͥut suȩ naturȩ ẽ mi¬
nue poterat: ut cumq ualuit p̃dicto
patri lesi quam habebat pedis obtulit
plantam. Uocatis tũc fr̃ib p̃cepit ut di¬
ligent̾ lesum abluerent leonis pedem, in¬
quirentes cur ita claudicans iret. Quod
dum factũ studiose fuisset: uulneratam
a sentib inuenerunt plantã leonis. Cin gͥ
cũ alim̃to diligent̃ adhibita cura. de lesi¬

Expanded text:
hujus monasterii, quoddam priscorum simile, quod per succedentium relationem memoriae nondum oblivio abstulit, et a religiosis viris, qui coelestis patriae amore Bethleem fuere, huc est delatum, huic compendioso necto sermoni. Quadam namque die advesperascente, cum beatus Hieronymus una cum fratribus, ut monachis mos est, ad sacrpensus pede, ingens leo coenobii claustra ingli in fugam sunt, ut est metus fragilitatis humanae, conversi. Sanctus vero Hieronymus, veluti adventanavit. Qui videlicet dum sibi pariter propinquassent, et quia loqui leo, ut suae naturae est, minime poterat, utcumque valuit, praedicto patri, laesi quem habebat pedis obtulit plantam: vocatis tunc fratribus, praecepit ut diligenter laesum abluerent pedem, inquirentes cur ita leo claudicans iret. Quod dum factum studiose fuissent intuiti, vulneratam a sentibus invenerunt plantam leonis. Ei igitur cum alimento diligenter adhibita cura de laesi
Abbreviated transcription (Latin):
informat. Cõmorans itaq ieronimꝰ rome:
m̃tis corporisq uirginitatẽ: et delictorũ
penitentiã custodiens. fidelib p̃dicabat.
Multaq uixtaq septuaginta libroꝵ. uo
culdubio tempestate. romanũ ppłm ꝑ cons¬
tantiũ augustũ arriana heresis macula¬
bat. Idcuro gͣ p̃dictus uir ocasione quã

Expanded text:
informatus. Commorans itaque Hieronymus Romae, informatus. Commorans itaque Hieronymus Romae, mentis corporisque virginitatem, et delictorum poenitentiam custodiens, fidelibus praedicabat. Multaque juxta Septuaginta librorum vola proculdubio tempestate Romanum populum per Constantium Augustum Ariana haeresis maculabat. Idcirco ergo praedictus vir, occasione quam
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ceptorem meũ. tũc erꝰdẽ urbis ep̃m sc̃arũ
scripturarũ studiis erudirer: scio me bre-¬
uem dictasse subitũq tractatũ: ut exꝑim̃tũ
caꝑem ingenioli mei:⁊ amicis iubentibus
obedirem. Quid uͦ de huiꝰ uite eleganti
industria quam erga latinos ac grecos
hebreos et arabicos caldeosq in discendo e¬
lem̃toꝵ. apices habuit p̃stantiꝰ dici potest
quam ipsiꝰ ad palmachiũ et occeanum
missa ꝓfitent᷑ uerba dicentis. Dum es¬
sem iuuenis miro discendi feruebã ardo¬
re: nec uixta quoꝵdã p̃sumptionẽ ipse
put: et magistrũ potiꝰ quã discipłm de¬
cebat. Perrexi tam̃ alexandriã: audiui
fecisse discendi. Rursum iherosolune et
breum nocturnũ habui p̃ceptorem: Time¬
bat enĩ uideos: et mͥ se alterũ exhibebat ni¬
chodemũ. Hec utiq contuli. ut qui scire
cupiunt nosse queant sic̃ p̃dixi: qͦnatus
loco. quible tantus uir magistris fuerit

Expanded text:
praeceptorem meum, tunc ejusdem urbis Episcopum, sacrarum praeceptorem meum, tunc ejusdem urbis Episcopum, sacrarum Scripturarum studiis erudirer, scio me brevem dictasse subitumque tractatum, ut experimentum caperem ingenioli mei, et amicis jubentibus obedirem. Quid vero de hujus viri eleganti industria, quam erga Latinos, et Graecos, Hebraeos, et Arabicos, Chaldaeosque in discendo elementorum apices habuit, praestantius dici potest, quam ipsius ad Pammachium et Oceanum missa profitentur verba dicentis: Dum essem, ire, nec juxta quorumdam praesumptionem, ipse put, et magistrum potius quam discipulum decebat. Perrexi tamen Alexandriam, audivi fem Hebraeum nocturnum habui praeceptorem? Timebat enim Judaeos: et mihi alterum exhibebat Nicodemum. Haec itaque contuli: ut qui scire cupiunt, nosse queant, sicut praedixi, quo natus loco, quibusve tantus vir magistris fuerit
Abbreviated transcription (Latin):
na sublimiũ apłoꝵ. Petri et Rauli. diui¬
na dispensante clem̃tia romanã ꝓꝑans¬
adiit urbem. In qua uidelicet luteriᷤ gre¬
cis ac latinis dailigent᷑ ad prime eruditus.
xp̃i uestem suscipiens. prb̃r quoq cardi¬
nalis ordinatus est ibidem. Nam ut inex¬
pugnabilem suȩ eccle dñs murũ contͣ ꝑfi¬
dos dem̃tesq hereticos erigeret. huic iuro
ere. Donatus nempe artigraphus. romaniᷤ
eum unbuens elem̃tis liberaliumq artiũ
sufficient sapore replens. magister extitit
illi: sic̃ ipse in cronica sua meminit dicẽs.
Uictorinus rethor:⁊ donatus gramaticus
rium quoq nazanzenũ ut idem in tercio
explanationũesaye libro refertꝰ didascalũ¬
sibi fuisse testat᷑. Nam cum in p̃dicto ꝓpħa
ad eum uenisset locũ qͦ de seraphin quiddã
debuisset exponere: ita intulit dicens. De
haç uisione ante annos cucit̃ triginta cũ
essem constantinoyoli et apud uirum
eloquentissimũ Gregoriũ nazanzenum

Expanded text:
na sublimium Apostolorum Petri et Pauli, divina sublimium Apostolorum Petri et Pauli, divina dispensante clementia, Romanam adiit urbem. In qua videlicet litteris Graecis et Latinis diligenter apprime eruditus, et Christi vestem suscipiens, presbyter quoque Cardinalis ibidem est ordinatus. Nam ut inexpugnabilem suae Ecclesiae Dominus murum contra perfidos dementesque haereticos erigeret; huic viro ere. Donatus nempe arthigraphus, Romanis eum imbuens elementis, liberaliumque artium sapore sufficienter replens magister extitit illi, sicut ipse in Chronica sua meminit, dicens: Victorinus rhetor, et Donatus grammaticusrium namque Nazianzenum ut idem in tertio explanationum Isaiae refert libro didascalusuum fuisse testatur. Nam cum in praedicto Propheta ad eum venisset locum, in quo de Seraphim quiddam debuisset exponere, ita intulit, dicens: De hac visione ante annos circiter triginta, cum essem Constantinopoli, et apud virum eloquentissimum Gregorium Nazianzenum
Abbreviated transcription (Latin):
Lerosq numirum prb̃i.¬
illustrium uiros non am¬
ris: quoue quiescat sc̃s ie¬
rommus loco. Ueruntam̃ quib non
uacat᷑ uel legere plurima minime ua¬
lent: hoc si uoluerint legant opus:¬
et compendiosa breuitate potennt sci¬
re. Beatus gͥ ieronimꝰ nobili genere ortꝰ.
patre uͦ eusebio nomine in opido strido¬
nis. qͦd a gothis euersum dalmatie quon¬
dam pannoniȩq confiniũ fuit. Congrue
scilicet eusebio generatꝰ est patre: Eusebiꝰ
namq attice: romane dicit᷑ piꝰ. iẽronunꝰ
nit᷑ patre: ut studioso eiꝰ labore ex hebre¬
oꝵ scriptis absq omni scrupulositate
alma patefieret lex. Que humano ge¬
neri sua austeritate remota piũ ac sacrũ
misericordemq patrem nunciaret uen¬
turum. Qui dum int̾ puericiam ad¬
olescentiamq iucederet mediꝰ: munere
instructus et tactus cȩlesti a finib cum
cuncto censu paterno relictis. ut ꝑfectuᷤ
euugłii imitator qͥuisser existere ingres¬
sus naium aura flante secunda: ad limi¬

Expanded text:
Plerosque nimirum illustrium virorum non amris, quo denique quiescat sanctus Hieronymus loco. Verumtamen quibus non vacat, vel legere plurimum non valent, hoc si voluerint opus compendiosa brevitate poterunt scire. Beatus igitur Hieronymus, nobili genere ortus: patre vero Eusebio nomine: oppido Stridonis, quod a Gothis eversum, Dalmatiae quondam Pannoniaeque confinium fuit. Congrue scilicet Eusebio generatus est patre. Eusebius namque Attice, Romane dicitur pius. Hieronymus nitur patre: ut studioso ejus labore ex Hebraeorum scriptis absque scrupulositate, alma pateret Lex, quae humano generi, sua austeritate remota, pium ac sacrum, misericordemque patrem nuntiaret venturum. Qui cum dudum inter pueritiam adolescentiamque incederet medius, instinctu tactus coelesti, affinibus cunctis, censuque paterno relictis, ut perfectus Evangelii imitator quivisset existere, ingressus navem, aura flante secunda, ad limi
Abbreviated transcription (Latin):
Unde his omissis que in euugł̃io pleniꝰ
scripta sunt. ad ea que ibi minus habent᷑
ginem uxorem ducere intendebat. Iã nãq
tres fluxerũt menses et quartus instabat.
ex eo tp̃re qͦ desponsata sibi erat. Interea
paulatim utero puerꝑe intumescẽte.
puerꝑam se manifestare cepit. Neq hoc
latere potuit ioseph. Nam sponsoꝵ. mo¬
re liberius ad uirginẽ introiens. ⁊ fami¬
liariꝰ cũ ea loquens grauidã ẽẽ dep̃hen¬
dit. Estuare itaq animo et fluetuare ce¬
pit. quia ignorabat qͥd sibi potissimũ eẽt
faciendũ. neq enĩ eã traducere uoluit qr
iustus erat. neq fornicationis suspitione
infamare. quia piꝰ. Itaq cogitabat clam
dissoluere coniugiũ. ⁊ occulte dimittere
eam. Hec aut̃ eo cogitante. ecce angłs do¬

Expanded text:
Unde his omissis, quae in Evangelio plenius Unde his omissis, quae in Evangelio plenius scripta sunt, ad ea quae minus habentur, ginem, uxorem ducere intendebat: jam namque tres fluxerant menses, et quartus instabat, ex eo tempore quo sibi desponsata fuerat. Interea paulatim utero puerperae intumescente, puerperam se manifestare coepit: neque hoc latere potuit Joseph. Nam sponsi more liberius ad virginem introiens, et familiarius cum ea loquens, gravidam esse deprehendit. Aestuare itaque animo et fluctuare coepit: quia ignorabat quid sibi potissimum esset faciendum. Neque enim eam traducere voluit, quia justus erat . Neque fornicationis suspicione infamare, quia pius. Itaque cogitabat clam dissolvere conjugium, et occulte dimittere eam. Haec autem eo cogitante, ecce angelus Do
Abbreviated transcription (Latin):
sublimis. Et dabit ei dñs d̃s sedem daiuid
patris eius. et regnabit in domo iacob in
ȩternũ. ⁊ regni etꝰ non erit finis. Ipse qͥppe
rex regũ et dñs dñantiũ est.⁊ thronus eiꝰ
in scłm scł̃i. His angłi uerbis uirgo non
incredula. sed modum scire uolens respõ¬
dit. Qͦ mͦ istud fieri potest: nam cũ ipsa
uirũ uixta uotũ meũ nũ quã cognoscã.
sine uirilis seminis increm̃to parere pos¬
sum: Ad hec angłs. Ne estimes inquit
maria quod humano more concipies. nã
sine uirili cõmixtione uirgo concipies.
uirgo paries. uirgo nutries. sp̃s enĩ sc̃s
suꝑueniet in te. et uirtus altissimi tͥ con¬
lum sine peccato conceptũ et natũ: uoca¬
bitur filiꝰ dei. Tũc maria manib expan¬
sis. et oculis ad cȩlum eleuatis dix̃. Ecce
ancilla dñi. neq enim matris nomine
digna sum. fiat mͥ scd̃m uerbũ tuum.
serere uoluerimꝰ. que natiuitatẽ añicã
uel p̃cessisse legimꝰ. uel subsecuta fuisse.

Expanded text:
dabit illi Dominus Deus sedem David patris ejus, et regnabit in domo Jacob in aeternum, et regni ejus non erit finis. Ipse quippe rex regum et Dominus dominantium est: et thronus ejus in saeculum saeculi. His angeli verbis, virgo non incredula, sed modum scire volens, respondit: Quomodo istud fieri potest? Nam cum ipsa virum juxta votum meum numquam cognosco: virilis seminis incremento parere possum? Ad hoc angelus: Ne existimes, inquit, Maria, quod humano more concipias. Nam sine virili commixtione, virgo concipies, virgo paris, virgo nutries. Spiritus enim sanctus supervenit in te, et virtus Altissimi olum sine peccato conceptum, et natum, vocabitur Filius Dei. Tunc Maria, manibus expansis, et oculis ad coelum levatis, dixit: Ecce ancilla Domini neque enim dominae nomine digna sum, fiat mihi secundum verbum tuum. serere voluerimus, quae nativitatem dominicam vel praecessisse vel subsecuta fuisse legimus.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓcuraturus. Uirgo dñi uͦ maria cũ aliis
septem uirginib coeuis et collactaneis su¬
is quas a sacerdote acceꝑat. ad domum
parentũ in galileã reuersa est. His uere di¬
deo. qͥ ei et conceptũ dñicũ narraret. et
neret. Deniq ingressus ad eam. cubiculũ
quidẽ ubi manebat ingenti lumine ꝑ¬
fudit. ipsam uͦ gratantissime salutans
dix̃. Aue maria uirgo dñi gratissima.
uirgo gr̃a plena. dñs tecũ. benedicta tu
p̃omnib mulierib. henedicta p̃omnib
hactenus natis hominibus. Uirgo quȩ
celeste insuetũ non habebat. neq angeli
uisione territa est. neq luminis magni¬
tudine obstupefacta. sed in solo sermone¬
eiꝰ turbata ẽ. et cogitare cepit qualis ista
salutatio tam insolita ẽẽ posset. quidue
Huic cogitationi eiꝰ angłs diuinitus inspi¬
ratus occurrens. ne timeas inqͥt maria.
apud dm̃. quia castitatẽ elegisti. et urgi¬

Expanded text:
procuraturus. Virgo autem Domini Maria, cum aliis procuraturus. Virgo autem Domini Maria, cum aliis septem virginibus coaevis et collactaneis, quas a sacerdote acceperat, ad domum parentum suorum in Galilaeam reversa est. X. His vero diDeo: qui ei conceptum Dominicum narraret et cneret. Denique ingressus ad eam cubiculum quidem ubi manebat, ingenti lumine perfudit: ipsa vero gratantissime salutans, dixit: Ave, Maria, virgo Domini gratissima: virgo gratia plena, Dominus tecum, benedicta tu prae omnibus mulieribus: benedicta prae omnibus hactenus natis hominibus. Virgo autem coeleste insuetum non habebat: neque angelica visione territa, neque luminis magnitudine stupefacta, sed in solo ejus sermone turbata est: et cogitare coepit qualis ista salutatio, tam insolita esse posset, quidve Huic cogitationi, angelus divinitus inspiratus occurrens: Ne timeas, inquit, Maria, tiam apud Dominum: quia castitatem elegisti. I
Abbreviated transcription (Latin):
consilii et fortitudinis. sp̃s scientiȩ et pi¬
etatis. et replebit eum sp̃s timoris dñi.
Scdm hanc gͦ ꝓphetiam cũctos de do¬
mo et familia dauid nuptiis habiles.
non coniugatos uirgas suas ad altare
uirgula florem germinasset. et in cacu
sedisset. ipsum ẽẽ cui uirgo cõmendari
ioseph homo de domo et familia dauid
grandeuus. ceteris uirgas suas iuxta o¬
raculũ afferentib. solus ipse suã sub tra¬
xit. Unde cum nichil diuina uoce conso¬
num apparuisset. pontifex tterato dñi cõ¬
sulendũ putauit. Qui respondit: solum
illũ ex his qͥ designati erant uirgã suam
non attulisse. qui uirginẽ desponsari de¬
beret. ꝓditus itaq ioseph cũ uirgã suam
et in eiꝰ cacumine columba de cȩlo ueni¬
ens consedisset. liquido omnib patuit. ip¬
si uirginẽ desponsandam fore. Igit᷑ nup¬
tiarum iure de more celebrato. ipse qui¬
dem in bethleem resedit ciuitate domũ
suam dispositurus. et nuptiis necessaria

Expanded text:
itudinis: spiritus scientiae et pietatis: et replebit eum spiritus timoris Domini . Secundum hanc ergo prophetiam, cunctos de domo et familia David, nuptui habiles, non conjugatos, virgas suas allaturos virgula florem germinsedisset, ipsum esse cui virgo commendari r caeteros Joseph, homo de domo et familia David grandaevus: cunctis vero virgas suas juxta ordinem deferentibus; solus ipse suam subtraxit. Unde cum nihil divinae voci consonum apparuisset, pontifex iterato Deum consulendum putavit. Qui respondit, solum illum ex his qui designati erant, virgam suam non attulisse, qui virginem desponsare deberet. Proditus est itaque Joseph. Cum enim virgam suam et in cacumine ejus, columba de coelo veniens consedisset, liquido omnibus patuit ei virginem desponsandam fore. Igitur nuptiarum jure de more celebrato, ipse quidem in Bethlehem recedit civitatem, domum suam dispositurus, et nuptiis necessaria
Abbreviated transcription (Latin):
Siquidem et parentes suos se dñi serui¬
tio mancipasse. et insuꝑ se ipsam dño
uirginitatẽ uouisse. quã nunquã uiro
aliquo cõmixtionis more cognito uio¬
lare posset. Pontifex in angustia con¬
stitutus. cum neq contra scripturam
quȩ dicit. uouete et reddite uotũ. in¬
fringendũ putaret neq morem genti in¬
suetũ introducere auderet. p̃cepit ut
ad festiuitatẽ quȩ ĩminebat. omnes ex
iherosolunis et uicinis locis primiores
adessent. quoꝵ. consilio scire posset. qͥd
de tam dubia re faciendũ esset. Qͦd cũ
fieret. omnib in cõmune placuit. do¬
minũ suꝑ hac re esse consulendũ. ⁊ ce¬
teri quidem orationi incubuere. pon¬
tifex ad consulendũ ex more accessit.
Nec mora cũctis audientib de oraculo
et ꝓpiciatoruloco uox facta est. ysaie

Expanded text:
quidem et parentes suos Domini servitio mancipasse, et insuper se ipsam Domino virginitatem vovisse: quam numquam viro aliquo, commixtionis more cognito, violare vellet. Pontifex vero in angustia constitutus animi, cum neque contra Scripturam, quae dicit: Vovete et reddite , votum infringendum putaret: neque morem genti insuetum introducere auderet, praecepit, ut ad festivitatem quae imminebat, omnes ex Jeresolymis et vicinis locis primores adessent: quorum consilio scire posset, quid de tam dubia re faciendum esset. Quod cum fieret, omnibus in commune placuit Dominum super hac re esse consulendum. Et cunctis quidem orationi incumbentibus, pontifex ad consulendum Deum, ex more accessit. Nec mora cunctis audientibus, de oraculo, et de propitiatorii loco, vox facta est se
Abbreviated transcription (Latin):
p̃fectus. Fiant inqͥt rotȩ quatuor. et
in unaqͣq rota ferre atq claui accu¬
tissimi infigant᷑. ipsamq imꝓbam se¬
dere facite uixta eas. ut cũ mote fue¬
rint fortit᷑ et stridere horride ceperint.
uisu t̾ribili.⁊ pena formidabili ꝑterri¬
ta. aut credat et sacrificet. aut certe
gladio ꝑimat᷑. Quandui uos eludit:
re dignatꝰ est. misit angłm suũ sc̃m.
et sustulit eam de medio penarũ. Ro-¬
te qͦq deuolutȩ ꝑnerũt quosdã gen¬
tiles. ⁊ nichil in scãm m̃rem mali ali¬
quid inferre potuerũt. Cũq hoc ui-¬
ẽ adorandꝰ ꝑ omnia. ⁊ ab omnib excolen¬
dus. Conturbatꝰ ad hec cesar ait. Nisi
ista extincta fuerit. maximũ nob̾ in¬
feret detrim̃tũ. Qͥs et enĩ aduertere
riis torm̃tis illiꝰ ferreã excutite animã.
cõmotũ est nimis. dolens de interitu

Expanded text:
fectus: «Fiant» inquit «rotae quattuor et in unaquaque rota serrae atque clavi acutissimi infigantur, ipsamque improbam sedere facite iuxta, et cum motae fuerint fortiter et stridere horride ceperint, visu terribili et pena formidabili perterrita aut credat et sacrificet aut certe gladio perimatur: quamdiu vos eludit, re dignatus est, misit angelum suum sanctum et sustulit eam de medio penarum; rotae quoque devolutae peremerunt quosdam gentiles et nichil in sanctam martyram mali inferre potuerunt. II 160 Cumque hoc viest adorandus per omnia et ab omnibus excolendus!». II 161 Conturbatus ad haec cesar ait: «Nisi ista extincta fuerit, maximum nobis inferet detrimentum: quis enim advertere riis tormentis illius ferream excutite animam!»cor reginae commotum est nimis dolens de interitu
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ adoruut uincła eor quibꝰ circumda¬
ti erant. Et it̾um ingressa ẽ ad adria¬
num. Erat enim in int̾iori custodia ex¬
tensus in ligno. ⁊ dix̃ ad eum. Uide
dñe m̃s ne aspicias ad pulcritudinẽ
corꝑis tui. nec ad decore uiuentutis tue.
Hec autẽ om̃ia esca uermiũ sunt. Nec
seducat te aurũ. aut argentum. aut in¬
dum̃ta p̾ciosa. aut possessiones. uł reli¬
quoꝵs implicatio. Hon enim aderunt
cuiqͣm in hora illa iudicii: q̃m om̃ia ista
Si adquiescitis mn dñi ꝑgam ad domũ
meã ut adducã ancillam ur̃am sororẽ

Expanded text:
 adorauit uincula quibus circum| dati erant. Et iterum ingressa est ad adrianum .| erat enim in interiore custodia extensus in ligno| Et dixit ad eum. Vide domine meus . ne aspicias ad| pulchritudinem corporis tui. ne ad decorem iuuen| tutis tuae. Haec omnia aescae uermium sunt.| Nec seducat te aurum . aut argentum . aut indu| menta praeciosa. Aut possessiones uel reliquorum| inplicatio. Non enim aderunt cuiquam in hora iudi| cii . quoniam omnia ista Si adquiescetis mihi pergam in domum meam .| et adducam ancillam uestram sororem
Abbreviated transcription (Latin):
ranno.Dum audisset natalia uerba
hec statim aꝑuit ei.⁊ inuicẽ se suis ueᷤ¬
tigiis ꝓstrauerunt.⁊ dix̃ ad eam uir
suus. S eata es int̾ mulieres. qm tu
sola appariusti suꝑ tram amans uirũ
tuum. Benedicta tua corona. tu enim
es fructus uictorie:⁊ martirũ consors
etiã siñ paciaris. Et accipiens eã ꝑrex̃.
Cuntibꝰ autẽ eis in uia: dixit adrianꝰ.
Dic quomͦ ordinasti soror mã substan¬
tiam tuã. At illa respondit ad eum.
Noli dñe m̃s. noli memorari iam que
sunt mundi huiꝰ ne adtrahant te adse.
Solumm hoc memorare. in qͦ uocatus
⁊ illis scĩs cum quibꝰ ambulas in uia
ancilla dĩ.⁊ adorauit iuncula eors.
Inuenit enĩ corꝑa eorum putre facta
a torm̃tis. ita ut uermes cadent de
ulceribꝰ eors.⁊ inclinans se ext̃gebat
omnẽ pedorẽ eors. Mittens autẽ pu¬
ellas suas uissit ut afferrent ei om̃ia
linteamina eius multa ⁊ p̾ciosa ual¬

Expanded text:
dum audisset| natalia uerba haec . tunc aperuit ei . et inuicem se suis| uestigiis prostrauerunt. et dixit ad eam uir suus.| Beata es \in/ mulieribus sola apparuisti+| super terram amans uirum tuum. Benedicta corona| tua . tu enim et fructus uictoriae . et martiribus| consors . etiam si non paciaris. et accipiens eam per| duxit+ . euntibus autem eis . in uia . dixit ad eam .| quemadmodum ordinasti soror mea substanciam| tuam . at illa respondens dixit ad eum. noli domine mi .| noli memorare quae sunt mundi huius . ne adtrahant| te ad se . solummodo hoc memorare in quo uocatus bi et sanctis, cum quibus ambulas in viaancilla domini . et adorauit| uincula eorum . inuenit enim corpora eorum putre| facta a tormentis . ita ut uermes stillarent de ulce| ribus eorum et inclinans se . extergebat omnem pu| tredinem. Mittens autem puellas suas . iussit| ut adportarent ad eam omnia lenteamina eius .| multa et ual
Abbreviated transcription (Latin):
cum eo. Beatissimꝰ aut̃ adrianꝰ cum
uidisset eam tribulari ualde.⁊ omni¬
no affuctã dixit ad eam. Aꝑi mͥ dña
mea natalia. ñ enim sic̃ tu estimas ef¬
idõ ueni ut accipiam te: ⁊ p̃sens sis cõ¬
tnͣsgressor. Ecce quomͦ m̃titur alter uidã
recede ame homo iam meipsã int̾ficiã
ut sacieris. Et dũ moraretur ad apien¬
dum: dix̃ ad eam. aꝑi ciciꝰ. nam uadã¬
⁊ ultra ñ uidens te. et post hec luge¬
bis eo quod ñ uidis me ante excessum

Expanded text:
 Beatis| simus autem adrianus dum uidisset eam con| tristatam ualde . et omnino adflictam dixit| ad eam. Aperi mihi domina mea natalia. non| enim ut tu existimas efueni ut accipiam te . et adsis contransgressor. ecce quemadmodum| mentitur alter iudas. Recide a me . nam memetipsam| interficiam . ut satieris. et dum moraretur ad ape| riendum . dixit ad eam . aperi cicius nam uadam| non uidens te et post haec lugebis . ex quod non uide| ris me ante excessum
Abbreviated transcription (Latin):
lingua que dolose egit in conspectu
factoris sui. Et conuersa dix̃ ad eum.
Osine dõ p̃om̃ibꝰ hominibꝰ quis te co¬
egit app̾hende opus qd̾ ñ potiusti ꝑ¬
ficere: Aut quis te separauit a scĩs
aut quis te seduxit. ut recederes a cõ¬
uentu pacis uł repausationis: Dic
mnͥ quare infugã conuersus es anteꝗ̃
fieret pugna: Quare ꝓiecisti armã
tua. antequã uideres pugnantem tͥ
hostem: Quomͦ uulneratus es. necdũ
emissa sagitta: Et ego mirabar si ex
gente sine dõ. ⁊ de ciuitate impiors
ex gente homicida anima munda
fieri. ut dõ consecraretur: Nec enĩ
potat ex loco immundissimo.⁊ de
medio eoꝵ qͥ amatores sunt effusiõis
sanguinũ. mundissimũ thimiama
offerri dõ. Hunc gͦ quid faciã infe¬
licissima que comuncta sũ huic ex
impiis impio: Nec concessum mẽ
uniꝰ hore spacium. ut uocarer uxor
mr̃is. s ut dicerer uxor transgresso¬
ris. Ad modicũ qͥdem exultatio mea
fuit. ⁊ ecce ꝑscła erit obꝓbriũ meũ.

Expanded text:
nguam, quae dolose egit in conspectu Factoris sui. Et conversa dicit in eum: O sine Deo prae omnibus hominibus, quis te coegit apprehendere opus, quod non potuisti perficere; quis te separavit a sanctis, aut quis te seduxit, ut recederes a couentu pacis uel repausationes. Dic mihi| quare in fugam conuersus es antequam fieret| pugna . quare proiecisti arma tua. Antequam| uideris repugnantem tibi hostem quemadmodum| uulneratus es . nec dum emissa sagitta . et ego+| mirabar . si ex gente sine deo . et de ciuitate impiorumex gente homicida hostia munda deo| consecraretur . nec enim poterat ex loco inmundis| simo . et de medio eorum qui amatores sunt effusio| nes sanguinum . mundissimum tymiamam offerri| deo. Nunc ergo quid faciam infelicissimam quę coniuncta sum huic . ex impiis impio. nec conces| sum est mihi unius horae spacium . ut uocarer| uxor martyres . sed ut dicerer coniux transgressores .| ad modicum exultacio mea fuit . et ecce per secula| erit obproprium meum .
Abbreviated transcription (Latin):
quicuissent munera dedit his qͥerãt
Et dum ꝑgeret uidit eũ quidã conciuuis¬
nunciauit natalie conuigi ipsiꝰ dicenˢ.
absolutus ẽ adrianus ⁊ ecce uenit ꝑ
uam. Iam enĩ i ꝓximo reliqui eum.
Audiens hec illa: ñ credidit dicens.
Et quis potuit eum absoluere de uĩ¬
culis illis: Nonin contingat ut ab¬
soluant illũ. neqͣndo separetur a scĩs
illis. Et dum adhuc loqueretur: ecce
suspicata ẽ. eo quod fugisset martiriũ
⁊ con trisfa ẽ ualde. ⁊ flebat amarissi¬
me. Et cum uidiss eum. surgens ꝓie¬
cit que erant in manibꝰ suis. ⁊ clausit
ostium domꝰ. ⁊ exclamans dicebat. Lõ¬

Expanded text:
his qui erant Et dum per| geret . uidit eum quidam de ciuinunciauit . nataliae coniugi ipsius dicens. Ab| solutus est hadrianus. Et ecce uenit per uiam . iam| in proximo reliqui eum. Audiens autem illam non| crededit . dicens. et quis potuit eum absoluer\e/ de uinculis| illis. non mihi contingat ut absoluant illum. ne| quando separetur a sanctis illis. Et dum adhuc loque| retur . eccesuspicata est| quod fugisset martyrium . et contristata est| ualde. et flebat amarissimae. Et cum uedisset| eum . surgens proiecit eam quae erant in manibus| suis et clausit ostium domus . et exclamans dice| bat. O
Abbreviated transcription (Latin):
uellus. Uellus itaq cum sit de cor¬
pore. nescit corporis passionem.
Sic et uirginitas cum sit in carne:
uicia carnis nescit. Cȩlestis plane
ẏmber in uirgineum uellꝰ placi¬
do se infudit elapsu. ⁊ tota diui¬
nitatis unda se contulit in carnẽ.
quando uerbum caro factum ẽ.

Expanded text:
vellus . Vellus itaque cum sit de corvellus . Vellus itaque cum sit de corpore, nescit corporis passionem; sic et sancta virginitas cum sit in carne, vitia carnis nescit. Coelestis plane imber in virgineum vellus placido se infudit illapsu, et tota divinitatis unda se contulit in carne, quando Verbum caro factum e
Abbreviated transcription (Latin):
ẽet abeodem diuinitus declarat᷑
cumait. Aue maria gr̃a plena dñs
tecum: bñdicta tum mulieribus.
Talibus namq decebat uirginẽ
oppignerari muneribꝰ. ut ẽẽt gr̃a
plena. que dedit glam cęlis. terriˢ
dm̃ pacemq refudit. fidem gentibꝰ.
finem uiciis. uite ordinẽ. morib
disciplinam. Et bene angłs aduir¬
ginẽ mittitur quia semꝑ ẽ angłis
cognata uirginitas. Profecto in
carne p̃ter carnem uiuere: nõ der¬
rena uita ẽ s cęlestis. Unde in car¬
ne angłicam głam acquirere. ma
pris ẽ meriti quam hab̾e. Esse enĩ
angłm felicitatis ẽ: ẽẽ uͦ uirginem
uirtutis: dum hoc optinere uirib
homo nititur cum gr̃a: qd̾ habet
angłs ex natura. Utrumq tam̃
uł ẽe uirginem. uel angłm. diuini
muneris ẽ officium ñ humanũ.
aue inquit gr̃a plena. Et bene ple¬
na. quia cet̾is scĩs ꝑ partes p̃statur.
marie uͦ simul se tota infudit ple¬
nitudo gr̃e. hoc quippe ẽ qd̾ dauid
canit. Descendet sicut pluuia in

Expanded text:
et, ab eodem divinitus declaratur, cum ait: Ave, gratia plena, Dominus tecum, benedicta tu in mulieribus . Talibus namque decebat virginem oppignerari muneribus, ut esset gratia plena, quae dedit coelis gloriam, terris um, pacemque refudit, fidem gentibus, finem vitiis, vitae ordinem, moribus disciplinam. Et bene angelus ad Virginem Mariam mittitur: quia semper angelis cognata virginitas. Profecto in carne, praeter carnem vivere, non terrena vita est, sed coelestis: Unde in carne angelicam vitamjus est meritum quam habere. Esse enim angelum, felicitatis est, esse vero virginem, virtutis; dum hoc obtinere viribus virgo nititur cum gratia, quod habet angelus a natura, utrumque tamen et esse virginem vel angelum, divini muneris est officium, non humani. Ave, inquit, gratia plena. Et bene plena, quia caeteris per partes praestatur, Mariae vero simul se tota infudit plenitudo gratiae. Hoc quippe est quod David canit, Descendit sicut pluvia in
Abbreviated transcription (Latin):
nouatus uir dei. Et dum audi¬
tũ fuisset qr egͥtudine detin ebat᷑.
contristati sumꝰ omnes. Beata pra¬
xedis dixit ad patrẽ nr̃ra sc̃m pi¬
ut camꝰ ad eũ. et uisitatione tua
una cum orationibꝰ nr̃is salua¬
bit cũ dñs. Et facta constitutiõe
noctu. una cum pio ep̃o ⁊ dñi ur¬
dei nouatũ. Hoc cum iudisset uir
dĩ nouatꝰ om̃s congregatos ad se
uenisse. grãs cepit agere deo. qr
meruit a sco pio ep̃o ⁊ uirgine dñi
una cum nr̃a deuotione uisitari.
Et fuimꝰ in domo eius diebꝰ ac noc¬

Expanded text:
Novatus vir Dei. Et dum auditum fuisset, quia aegritudine detinebatur, contristati sumus omnes: beati Praxedis dixit ad patrem nostrum sanctut eamus ad eum, et visitatione nostra una cum orationibus vestris salvabitur. Et facta constitutione, nocte una cum Pio episcopo et virDei Novatum. Cumque audisset vir Dei Novatus, omnes congregatos ad se venisse gratias coepit agere Deo, quia meruit a sancto Pio episcopo et virgine Domini, una cum nostra devotione visitari. Et fuimus in domo ejus diebus ac noc
Abbreviated transcription (Latin):
Statim autẽ uilianus in bello ꝑ¬
sarum int̾fectꝰ est. Iouiniano facto
xp̃ianissimo imꝑatore: aꝑte sunt
eccłe.⁊ cepit religio.xp̃iana gaudẽ.
Demones autẽ ex obsessis corporibꝰ
intra domum iohannis ⁊ pauli ei¬
ciebantur. confitentes sc̃am passio¬
nem eorum: ita ut unicus filius
terrentiani. qui cos nocte decolla¬
uit ueniret intra domum scorum.
⁊ clamaret ꝑos ciuis demon quod
paulus ⁊ iohannes incenderent c¬
um. Tunc ter entianꝰ ueniens

Expanded text:
Statim autem ut Julianus in bello Persarum interfectus est, Joviniano facto Christianissimo imperatore, apertae sunt ecclesiae, et coepit religio Christiana gaudere. Daemones autem ex obsessis corporibus intra domum Joannis et Pauli ejiciebantur, confitentes sanctam passionem eorum, ita ut unicus filius Terentiani, qui eos decollaverat, veniret intra domum sanctorum, et clamaret per os ejus dPaulus et Joannes incenderent eum. Tunc Terentianus
Abbreviated transcription (Latin):
ut in dño crescamus. In nob̾ hu¬
miliemur: ut in illo exaltemur.
humiliet᷑ humana p̃sumptio:
ut crescat diuina miseratio. Nam
huius rei s.acram̃tum etiam passio¬
nibꝰ coꝵ impletũ ẽ. Ut minuatur
homo: caput iohannis absciditur.
ut exaltetur ds̃. xp̃c in ligno sus¬
penditur. Quare autem beatum¬
ioħm dñs ⁊ saluator nr̃ lucernam
ẽẽ dixerit.⁊ quare eum ante se¬
caritatis ur̃e auribꝰ intimabo. Pre¬
missus ẽ enim iohannes uelut uox
ante uerbum. lucerna ante solẽ.
sponsum. Et quia uniuersũ mũ¬
dum peccatoꝵ tenebrȩ ⁊ nox infi¬
delitatis opp̃sserat. ⁊ solem iusticie
aspicere non ualebat: beatus ioħs
quasi lucerna p̃mictitur. ut cordiᷤ
oculi qui lippitudine iniquitatiᷤ
opp̃ssi magnũ ⁊ uerum lumͣ uide
non potant: ad lumen lucerne pri¬
mum quasi tenuem splendorem
uide consuescerent. ⁊ paulatim pec¬
catorum nubilo remoto:⁊ infidelita¬
tis humore digesto. adueniente . xp̃o
ab illo cęlesti lumine. letificari pos¬

Expanded text:
ut in Deo crescamus; in nobis humiliemur, ut in illo exaltemur; humilietur humana praesumptio, ut crescat divina miseratio. Nam hujus rei sacramentum etiam in passionibus amborum impletum est. Ut minueretur homo, caput Joannis abscinditur: ut exaltetur Deus, Christus in ligno suspenditur. Joannem Dominus et Salvator noster lucernam esse dixerit, et quare eum ante haritati vestrae intimabo: praemissus est enim Joannes velut vox ante verbum, lucerna ante solem, sponsum. Et quia universum mundum peccatorum tenebrae et nox infidelitatis oppresserat, et solem justitiae aspicere non valebat; beatus Joannes quasi lucerna praemittitur, ut cordis oculi, qui lippitudine iniquitatis oppressi magnum et verum lumen videre non poterant, ad lumen lucernae primum quasi tenuem splendorem videre consuescerent; et paulatim peccatorum nubilo remoto, et infidelitatis humore digesto, adveniente Christo, ab illo coelesti lumine laetificari pos
Abbreviated transcription (Latin):
statĩ octauius p̃ses iussit eum capi
beatissimi mr̃is longim. et ꝓiecit se
infaciem cum gemitu. et lacrimis
dicens. Peccam dñe peccaui. agnos¬
co iniquitatẽ meam. Et stati rece¬
pit uisum: et sanus factus ẽ exilla ho
b mũdis. cũ gaudio mrẽm sepeliuit.
Et credens in rp̃o ꝑmanebat cũ p̃cdi¬
catorib fidei. glorificans dm̃ semꝑ.

Expanded text:
statim octauius praeses iussit eum capitbeati martyris longini| et proiecit se in faciem cum gemito et lacrimas dicens| peccaui domine peccaui agnusco iniquitatem meam| et illico recipit uisum et sanus factus est in illa horbus mundis| cum gaudio magno sepelliuit eum et credens in christo| permanibat cum praedicatorib
Abbreviated transcription (Latin):
Et mundati sunt homines exilla
siora. Et factũ est gaudium mag¬
nuĩ milla ciuitate. et crediderũt in
lutem hanc et bene nobis fecit per
cum ds̃. et ciuitati. huic iterum tor¬
quere incipies: Preses dixit. Phã¬
tasma fecit. et illusit sensus nrõs
uum eius. ne aliquid tibi deteruis
contingat. Tunc octanius p̃ses uiꝰ¬
sit linguã a frodisii abscidi. Cumq
ad dñm. Et statim manus dñi fac¬
ta ẽ suꝑ p̃sidẽ. et disolutis m̃bris
factus ẽ cecus. Et uidens eum afro¬
disius cecum: erclamauit dicens.
ustus es dñe. et iustum iudicium
nus dixit. Uidos me indignũ lingna
incisa loquentẽ: P reses dix̃. Non
solũ oculos ꝑdidi. sed et cor meum.
et uiscera mea malae cruciantur. sc̃s
longinus dix̃. Si uis miscđiam con¬
sequi. pͥus me puni. ut post mortẽ
meam dep̃cer dñm meũ iħim. xp̃m

Expanded text:
et mundati sunt omnes ex illa hora . et factum est gau| dium magnum in illa ciuitate et credederunt in lutem hanc et bene per eum deus fecit ciuitate huic| et iterum torquere incipies . cum preses dixit fantasma| fecit et inlusit sensus nostros auis eius . ne aliquit tibi| deterius contingat. Octauius praesis iussit linguam| afrodisii abscedi . et cua domino et statim manus domini facta est super presi| dem et desolutis membris factus est cecus et uidens eum| afrodisius cecum etclamauit dicens. Iustus es domine| et iustum iudicium nuictus. Vides me indignum linguam incisam loquen| tem. Praeses dixit non solum oculos perdedi sed et cor meum| et uiscera mea male cruciantur. Sanctus longinus dixit+ si uis| misericordiam consequi celerius me pone ut post mortem| meam de
Abbreviated transcription (Latin):
iuuenẽ magnum głosior de tyran¬
no triumphus expectat. Post ueni¬
es. flere desiste. post triduũ me se
tuum sub magistro uincere. quasi
aduitorẽ querens. Quid consorci
meam requiris: helyas heliseum
reliquit. ⁊ uirtutẽ nõ abstulit.
dicit beatus sixtus ad beatum lau¬
rentiũ. Accipe facultates ecclesiȩ¬

Expanded text:
juvenem gloriosior manet de tyranjuvenem gloriosior manet de tyranno triumphuses, flere desiste, post triduum me seqtuum sub magistro vincere, quasi adjutorem quereres. Quid consortiumeam requiris Helias Helesium reliquit et virtutem non abstulit Et dixit beatus Sixtus ad beatum Laurentium: « Accipe facultates ve
Abbreviated transcription (Latin):
tam. cum duobꝰ diaconibꝰ felicissi¬
mo ⁊ agapito. Cumq audisset¬
recludi: his uerbis apellare eum¬
cepit. Quo ꝓgrederis sine filio pa¬
ter: Quo sacerdos sc̃e sine diacono
proꝑas: Tu numqͣm sacrificasti si¬
consueueras. Quid in me gͦ displi¬
generem me ꝓbasti: Exꝑire certe
utrũ ydoneum ministrũ eligeres.
cui commisisti dominici sanguini
consecrationẽ. Cui consũmandors
consorciũ sacram̃tor credidisti hu¬
ic sangumis tui consortium nega.
Uide ne ꝑiclitetur iudiciũ tuum.
dum fortitudo laudatur. Abiectio
discipuli: detrimentũ ẽ magistri.
Quid qd̾ illustrius p̃stantes iuri dis¬
cipłors certaminibus qͣm suis ui¬
cunt: Deniq habraham filium op¬
tulit: petrus stepħm p̃misit. Et tu
pater ostende infilio uirtutẽ tuã :¬
⁊ offer quẽ erudisti. ut securus eũ
ad coronam. Tunc sixtus ep̃c dix̃.
Nõ ego te fili derelinquo ac desero.
certamina. Nos quasi senes leuio¬
ris pugne cursum recipimꝰ. te qͣsi

Expanded text:
ta, cum duobus diaconibus Felecissimo et Agapito. Cumque ducee his verbis appellare coepit: Quo progrederis sine filio, pater: quo, sacerdos sancte, sine diacono properas 55 tuo? Numquam sacrificium siconsueveras. quid in me ergo displigenerem probasti? Experire certe utrum idoneum ministruCui commisisti Dominici sanguinis consecrationem, cui consummandorum consortium sacramentorum credidisti, huic sanguinis tui consortium negas? Vide ne periclitetur judicium tuum, dum fortitudo laudatur. Abjectio discipuli detrimentum magistri est. Quid quod illustrius praestantes viri discipulorum certaminibus quam suis vincunt? Denique Abraham filium obtulit ; Petrus Stephanum praemisit. Et tu, Pater, ostende in filio virtutem tuam; offer quem erudisti, ut securus judicii ad coronam. Tunc beatus Sixtus ait: Non ego te derelinquo, fili, nec desero, certamina. Nos quasi senes levioris pugnae cursum recipimus, te quasi
Abbreviated transcription (Latin):
cium. Si tu es helias: ego sũ iezabel.
Hec mͥ faciant dii. et hec apponant.
nisi crastina hac hora ponã animam
tuã sicut animã unius eoꝵ qͥ mor¬
tificati sunt. Et timuit helias. et a
postulare ut moreretur. Et dixit.
Dñe ds m̃s sufficit mͥ iam accipe a¬
nimã mcã quia ñ sum ego melior
speciem in lingue potestate portaue
suscitauerat. hic timuit mulierem.
timuit inqͣm. Nulla enim malicia¬
emulari potest mulierẽ malam. At¬
testatur it̾um huic uerbo mõ sapiẽs
salomon. quia nõ ẽ caput nequius¬
suꝑ caput serpentis. et non ẽ malicia
suꝑ maliciã mulieris. O malũ sũmũ
⁊ accutissimũ diaboli telũ mulierũ.
ꝑmulierẽ ab initio adam in paradi¬
so ꝓstrauit. et de paradiso ext̃mina¬
uit. ꝑ mulierẽ mutissimũ illũ dd̃.
ut necem militis sui innocentis u

Expanded text:
cium? Si tu es Elias, et ego sum Jezabel. cium? Si tu es Elias, et ego sum Jezabel. Haec mihi faciant dii, et haec apponant, nisi crastina hac hora ponam animam tuam sicut animam unius eorum qui interfecti sunt. Et timuit Elias, et abpostulare ut moreretur, et dixit: Domine Deus, sufficit jam, accipe animam meam, quia non sum ego melior speciem in linguae potestate portaversuscitaverat? Hic timuit mulierem? timuit, inquam; nulla enim malitia aemulari potest mulierem malam. Attestatur iterum huic verbo meo sapientissimus Salomon: Quia non est caput super caput serpentis, et non est malitia super malitiam mulieris . O malum summum et acutissimum diaboli telum mulier! Mulier ab initio Adam in paradiso prostravit, et de paradiso exterminavit. Mulier mitissimum illum David in necem militis sui innocentis U
Abbreviated transcription (Latin):
rem malã et litigiosam conferri potest.
Nam et leo et draco in malo inferiores
sunt. Testificatur huic sermoni meo
sapientissimꝰ salomon cicens. Coha¬
bitare leoni et draconi melus ẽ qͣm
cum muliere mala et litigiosa. Et ne
sis rebus disce manifestius. Danielẽ
illũ naboth iez abel int̾fecit. Cetus
ionam in uentre custodiuit. dalida
autẽ samson circumuentũ illecebris.
iurum suũ nouacula raso capite de¬
formatũ alienigenis tradidit. Draco¬
nes et aspides ei cornute ioħm baptiᷤ
tam in deserto uuentẽ. subdita feri¬
tate timuerunt. Hero dias uͦ eidem
caput abscidit. et tanti iuri mortẽ.
in p̃cium saltationis accepit. Heliam
coriu in monte pauerunt. et iezabel
eum post illam redlite ꝑ ipsum t̾ris
pliuuiȩ gr̃am ꝑsequitur. ut penam
mortis ei redleret. cuius orationibꝰ
depulsa generis humani fames.⁊ ip¬
sa licet indigna iubebat. Quid enim
dixit post illud ammirabile benefi¬

Expanded text:
rem malam et litigiosam conferri potest. rem malam et litigiosam conferri potest. Nam et leo et draco in malo inferiores sunt. Attestatur huic sermoni meo sapientissimus Salomon, dicens: Cohabitare leoni et draconi melius est, quam cum muliere mala et litigiosa. Et ne  ex his rebus disce manifestius: Danielem leones illum Naboth Jezabel interfecit. Cetus Jonam in ventre custodivit. Dalila autem Samsonem circumventum illecebris virum suum, novacula raso capite deformatum, alienigenis tradidit. Dracones et aspides et cornutae bestiae Joannem Baptistam in deserto viventem subdita feritate tremuerunt. Herodias vero eidem caput abscidit, et tanti viri mortem in pretium saltationis accepit. Eliam corvi in monte paverunt, et Jezabel eum post illam redditae per ipsum terris pluviae gratiam persequebatur, ut poenam mortis ei redderet, cujus orationibus depulsa generis humani fame, et ipsa licet indigna, vivebat . Quid enim dixit post illud admirabile benefi
Abbreviated transcription (Latin):
eu me qͥd agam. un¬
de sermonis exordiũ
fatiam: Quid dicam
uel qͥd taccam: Hon
enĩ ego tantũ in stu¬
porem m̃tis factus
sum solus. s omnes
qͥ audierunt euuangłii uocẽ. ⁊ mirã¬
tur mecũ uel ioħis constantiã. uel he¬
rodis leuitatẽ. uł impiarũ mulierũ
feriã leuitatem. Quid enĩ audiui¬
mus: herodes inquit app̃hensũ io¬
hannẽ: posuit in custodiã. Quam¬
obrẽꝰ Propter herodiaden uxorem
philippi fr̃is sui. Et rep̃hendam forsi
rum crudelẽ maliciã: Et quidẽ ego
de muliere sermo ẽ. ñ de bona et hones¬
ta. Noui enim multas honestas et or¬
natas. in omne opus bonũ ꝓmptas.
quarũ me uitã commemorare oportet.
ad edificationẽ audientiũ. ⁊ ad amorẽ
bonorum excitandũ inm̃tibꝰ singłoꝵ.
Nulla gͦ in hoc mundo bestia. similis ẽ
mulieri male. Quid int̾ quadrupedia
animalia leone seuius: S nichil ad
hanc. Aut in serpentibꝰ. quid dracone
atrotius: Nec hoc qͥdem iuxta mulie¬

Expanded text:
eu me, quid agam? Unde sermonis exordium faciam? Quid dicam, vel quid taceam? Non enim ego tantum in stuporem mentis factus sum solus, sed et omnes qui audierunt Evangelii vocem, et mirantur mecum vel Joannis constantiam, vel Herodis nequitiam, vel impiarum mulierum ferinam levitatem. Quid enim audivimus? Herodes, inquit, apprehensum Joannem posuit in custodiam. Quamobrem? Propter Herodiadem uxorem Philippi fratris sui. Et reprehendam forsitrum crudelem malitiam? Et quidem ego  mihi mala muliere sermo est, non de bona et honesta. Novi enim multas bonas et honestas et ornatas, in omne opus bonum promptas, quarum me vitam commemorare oportet ad aedificationem audientium, et ad honorem bonarum excitandum in mentibus singulorum. Nulla ergo in hoc mundo bestia similis est mulieri malae. Quid inter quadrupedia animalia leone saevius? Sed nihil ad haec. Aut in serpentibus quid dracone atrocius? Nec hoc quidem juxta mulie
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ pontus suꝑpositus. Inqͦ me du¬
cens angłc dñi. ac statuens illuc.
app̃hensa manumea dixit. Hic
stabis quousq ab omnibꝰ peccatiᷤᷤ
emundatꝰ. cęlestis regni merearis
ẽẽ particeps. His expletis. ad portã¬
multitudinẽ reppimus demonũ

Expanded text:
et pons superpositus, in quo me ducens angelus Domini ac statuens illuc, apprehensa manu mea, dixit: Hic stabis, quousque, ab omnibus peccatis emundatus, coelestis regni merearis esse particeps. His expletis, ad portamultitudinem daemonum
Abbreviated transcription (Latin):
tio: s ⁊ institutor imꝑatoris a deo
illi ẽ amicitia copulatus: uidens
in eo diuin.am scientiam: ut se a
colloquiis illius temꝑare uix poᷤ¬
set: quatinus siore ad os illum al¬
loqui non ualeret: frequentibus
datis ⁊ acceptis cpłis ipsius tiaie¬
dine ⁊ amicabili colloquio fruere

Expanded text:
iam institutor imperatoris adeo est illi amicitia copulatus, videns in eo divinam scientiam, ut se a colloquio illius temperare vix posset; quatenus si ore ad os illum alloqui non valeret, frequentibus datis et acceptis epistolis, ipsius dulcedine et amicali colloquio atque
Abbreviated transcription (Latin):
ut ipse sepe dicebat. maior ei uirtꝰ
ante episcopatum fuit. quam post
episcopatum. Ergo necesse ẽ ut qd̃
nb̃cum nõ impleuit uiuus: exple¬
at uł defuctus. Uobis ẽ enĩ ablatꝰ.
nob̃ adeo donatus. Uerum si mos
antiquitus institutus seruatur. in
urbe qua ordinatꝰ est habebit dõ
ubẽte sepulchrum. Certe si ꝓmo
nastio pͥuilegiũ cupitis uẽdicare:
scitote quia pͥmo ei monast̾ium
cũ mediolanẽsib fuit. His gͦ liti¬
gantib sole uergente nor claudit᷑.¬
ppło custoditur. ut futuro mane fac¬
to apictauis ꝑiuolentiã au ferretur.
Sed d̾s om̃ĩpotẽs noluit urbem curo¬
nicam apprio frustari patrono. De¬
niq nocte media om̃s pictaui sõp¬
suꝑfuit qui exhac multitudine ui¬
gilaret. Igitur ubi turonici eos cõs¬
pitiũt obdormisse: app̃hensam scĩs¬
sum corporis glebam. alii ꝑfenes¬
tram eiciunt alii aforis suscipiunt.
nam fluinum descendunt. Ingres¬
siq ligeris alueum ad urbem curo¬

Expanded text:
ut ipse saepe dicebat, major ei virtus ut ipse saepe dicebat, major ei virtus ante episcopatum fuit, quam post episcopatum. Ergo necesse est, ut quod nobiscum non implevit vivens, expleat vel defunctus. Vobis est enim ablatus, nobis a Deo donatus. Verum si mos antiquitus institutus servatur, in urbe qua ordinatus est, habebit Deo jubente sepulcrum. Certe si pro monasterii privilegio cupitis vindicare, scitote quia primum ei monasterium cum Mediolanensibus fuit. His ergo litigantibus, sole ruente nox clauditpopulo custoditur, futurum ut mane facto a Pictavis per violentiam auferretur: sed Deus omnipotens noluit urbem Turonicam a proprio frustrare patrono. Denique nocte media omnis Pictava somsuperfuit qui ex hac multitudine vigilaret. Igitur ubi Turonici eos conspiciunt obdormisse, apprehensam sanctissimi 36 corporis glebam, alii per fenestram ejiciunt, alii aforis suscipiunt, nam fluvium descendunt. Ingressique Ligeris alveum, ad urbem Turo
Abbreviated transcription (Latin):
sem diocesis sue uicum excedens ase¬
culo: felicit̾ migrauit ad xp̃m.T rã¬
siit autẽ media nocte que dominica
habebatur aitico cesarioq consulib
Multi enim meiꝰ transitu psallẽtium
audierũt uoces incęlo. quod in libro
uirtutũ eiꝰ pͥmo plemus exposiumꝰ.
Nam cũ pͥmũ sc̃s dei apud condatẽ¬
sem ut diximꝰ uicũ egrotare cepisset.
pictaui ppłi ad eiꝰ transitũ sic̃ et turo¬
nici conuenerunt. Quo migrante.
grandis alt̾catio mnutrumq surrȩx̃
ppłm. Dicebant enĩ pictaui. Nr̃ est
monachus nob̾ albas extitit. nos re¬
quirimꝰ cõmendatum. Sufficiat ub̾.
ti fiuistis benedictionib: insuꝑ et uir¬
tutib iocundati. Sufficiant ub̃ is
ta omĩa. nobis liceat auferre cadã
uer eramime. Ad hec turomci respõ¬
debant. Si uirtutib nob̃ facta susfi¬
cere dicitis. scitote quia uob̃cum po¬
situs amplius est quã hic oꝑatus. Nã
ut p̾t̾imitamꝰ plurima. uob̃ suscita¬
uit duos mortuos nb̃ unum. Et

Expanded text:
sem dioecesis suae vicum excedens a saeculo feliciter migravit ad Christum. Transiit autem media nocte, quae Dominica habebatur, Attico Caesarioque consulibus. Multi enim in ejus transitu psallentium audierunt in coelo, quod in libro virtutum ejus primo plenius exposuimus. Nam cum primitus sanctus Dei apud Condatensem, ut diximus, vicum aegrotare coepisset, Pictavi populi ad ejus transitum sicut Turonici convenerunt. Quo migrangrandis altercatio in utrumque surrexit populum. Dicebant enim Pictavi: Noster est monachus; nobis abba exstitit; nos requirimus commendatum. Sufficiat vobisti fuistis benedictionibus, insuper et virtutibus jocundati. Sufficiant ergo vobis ista omnia: nobis liceat auferre vel cadaver 35 exanimum. Ad haec Turonici respondebant: Si virtutum nobis facta sufficere dicitis, scitote quia vobiscum positus, amplius est quam hic operatus. Nam, ut praetermittamus plurima, vobis suscitavit duos mortuos, nobis unum; et,