comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
.c. bobus eximioq uno albo opimo auratis cornibus donat. Mili¬
tes qui in presidio simul fuerant duplici frumento in perpetuum
in presentia singulis bobus binisq tunicis donati. Secundum consu¬
lis donationem legiones gramineam coronam obsidialem clamo¬
re donum approbantes decio imponunt. Altera corona eiusdem
honoris index a presidio suo imposita est. His decoratus in signibus¬
bouem eximium marti immolauit.C. boues militibus dono dedit qui
secum in expeditione fuerant. lisdem militibus legiones libras far.a.
& sextarios uini contulerunt. Omniaq ingenti alacritate percdamo¬
rem militarem indicem ominium assensus gerebantur. sertia pugna
ad suessulam commissa est. qua fugatus a.M. ualerio sannitium exer¬
citus omni robore iuuentutis domo accito certamine ultimo fortunã
experiri statuit. A suessula nuntu trepidi capuam inde equites citati
ad ualerium consulem opem oratum ueniunt. Confestim signa mo¬

Expanded text:
centum bubus eximioque uno albo opimo auratis cornibus donat. milicentum bubus eximioque uno albo opimo auratis cornibus donat. milites, qui in praesidio simul fuerant, duplici frumento in perpetuum, in praesentia priuis bubus binisque tunicis donati. secundum consulis donationem legiones gramineam coronam obsidialem, clamore donum approbantes, Decio imponunt; altera corona, eiusdem honoris index, a praesidio suo imposita est. his decoratus insignibusbouem eximium Marti immolauit, centum boues militibus dono dedit qui secum in expeditione fuerant. iisdem militibus legiones libras farris et sextarios uini contulerunt; omniaque ea ingenti alacritate per clamorem militarem, indicem omnium adsensus, gerebantur. tertia pugna ad Suessulam commissa est; quia fugatus a M. Ualerio Samnitium exercitus, omni robore iuuentutis domo accito, certamine ultimo fortunam experiri statuit. ab Suessula nuntii trepidi Capuam, inde equites citati ad Ualerium consulem opem oratum ueniunt. confestim signa mo
Abbreviated transcription (Latin):
nocturno pauore attonitos & circa collem castellatim dissipatos ag¬
grederetur. Credere etiam aliquos ad sequendum emissos per saltũ
uagari. lusse legiones arma capere egresseq a castris cum per explo¬
ratores notior iam saltus esset uia patentiore ad hostem ducuntur.
quem incautum improuiso adorte cum palati passim sanntium mi¬
lites pleriq inermes nec colligere in unum nec arma capere nec reci¬
pere intra uallum se possent pauentem primo in castra compellunt
Deinde castra ipsa turbatis stationibus capiunt. perfertur circa collẽ
clamor. fugatq ex sius quemq presidus. Ita magna pars absenti hos¬
ti cessit quos intra uallum egerat pauor. fuere autem ad triginta
milia omnes cesi castra direpta. lta rebus gestis consul aduocata con¬
tione.p. decii non ceptas solum ante sed cumulatas noua uirtute
laudes peragit. Et preter militaria alia dona aurea corona cum &

Expanded text:
nocturno pauore attonitos et circa collem castellatim dissipatos adnocturno pauore attonitos et circa collem castellatim dissipatos adgrederetur: credere etiam aliquos ad se sequendum emissos per saltum uagari. iussae legiones arma capere egressaeque castris, cum per exploratores notior iam saltus esset, uia patentiore ad hostem ducuntur; quem incautum improuiso adortae, cum palati passim Samnitium milites, plerique inermes, nec coire in unum nec arma capere nec recipere intra uallum se possent, pauentem primum intra castra compellunt, deinde castra ipsa turbatis stationibus capiunt. perfertur circa collem clamor fugatque ex suis quemque praesidiis. ita magna pars absenti hosti cessit: quos intra uallum egerat pauor—fuere autem ad triginta milia—omnes caesi: castra direpta. ita rebus gestis consul aduocata contione P. Deci non coeptas solum ante sed cumulatas noua uirtute laudes peragit et praeter militaria alia dona aurea corona eum et
Abbreviated transcription (Latin):
tutem luce ac die opus. Nec uos digni estis quos cum tanta gloria
in castra reduces silentium ac nox tegat. hic lucem quieti. Dictis ob¬
temperatum. Atq ubi primum illuxit premisso nuntio ad consilis¬
castra ingenti gaudio concitantur. & tessera data incolumes reuerti
qui sua corpora pro salute omnium hauddubio periculo obiecissent.
pro se quisq obuiam effusi laudant. gratulantur. singulos uniuersos
seruatores suos uocant. dus laudes gratesq agunt. Decium in celũ
ferunt. Hic decii castrensis triumphus fuit incedentis per media cas¬
tra cum armato presidio. coniectis in eum omnium oculis & omni ho¬
nore tribunum consuli equantibus. Ubi ad pretorium uentum est
Consul classico ad contionem conuocat. orsusq meritas deci laudes
interfante ipso decio distulit contionem quia auctor omnia postha¬
enda dum occasio in manibus esset perpulit consulem ut hostes &

Expanded text:
tutem luce ac die opus est, nec uos digni estis quos cum tanta gloria tutem luce ac die opus est, nec uos digni estis quos cum tanta gloria in castra reduces silentium ac nox tegat; hic lucem quieti opperiamur.' dictis obtemperatum; atque ubi primum inluxit, praemisso nuntio ad consulcastra ingenti gaudio concitantur; et tessera data incolumes reuerti, qui sua corpora pro salute omnium haud dubio periculo obiecissent, pro se quisque obuiam effusi laudant, gratulantur, singulos uniuersos seruatores suos uocant, dis laudes gratesque agunt, Decium in caelum ferunt. hic Deci castrensis triumphus fuit incedentis per media castra cum armato praesidio coniectis in eum omnium oculis et omni honore tribunum consuli aequantibus. ubi ad praetorium uentum est, consul classico ad contionem conuocat orsusque meritas Deci laudes interfante ipso Decio distulit contionem; qui auctor omnia posthabendi dum occasio in manibus esset, perpulit consulem ut hostes et
Abbreviated transcription (Latin):
it huc sequar fortunam. Quibus haec salutaria uidentur agitedum in
dexteram partem pedibus transite. Omnes transierunt. uadentemq
per intermissa custodiis loca decium secuti sunt. lam euaserant me¬
dia castra. cum superscandens uigilum strata sompno corpora miles
offenso scuto prebuit sonitum. Quo excitatus ingil cum proximum
mouisser erectiq alios concitarent ignari ciues an hostes essent presi¬
dium crumperet an consul castra cepisset decius clamorem quonia nõ
minat. Quo prepediti nec arma impigre capere nec obsistere nec in¬
sequi poterant. Inter trepidationem tumultumq sannitium presidi¬
um romanum obuus custodibus cesis ad castra consulis peruadit.
Aliquantum supererat noctis iamq in tuto uidebantur esse cum decus
macte uirtute inquit milites romani este. Uestrum iter ac reditum
omnia secula laudibus efferent. Sed ad conspiciendam tantam uir¬

Expanded text:
it huc sequar fortunam. quibus haec salutaria uidentur, agitedum in it huc sequar fortunam. quibus haec salutaria uidentur, agitedum in dextram partem pedibus transite.' omnes transierunt; uadentemque per intermissa custodiis loca Decium secuti sunt. iam euaserant media castra, cum superscandens uigilum strata somno corpora miles offenso scuto praebuit sonitum; quo excitatus uigil cum proximum mouisset erectique alios concitarent, ignari ciues an hostes essent, praesidium erumperet an consul castra cepisset, Decius, quoniam non fallernimat, quo praepediti nec arma impigre capere nec obsistere nec insequi poterant. inter trepidationem tumultumque Samnitium praesidium Romanum obuiis custodibus caesis ad castra consulis peruadit. aliquantum supererat noctis iamque in tuto uidebantur esse, cum Decius 'macte uirtute' inquit, 'milites Romani, este; uestrum iter ac reditum omnia saecula laudibus ferent; sed ad conspiciendam tantam uir
Abbreviated transcription (Latin):
cessitatis uestrae index ꝗͣ consilii auctor sim. Neque enim manea¬
tis an abeatis binc deliberari potest. cum preter arma & animos armno¬
rum memores nihil uobis fortuna reliqui fecerit. fam&eq & siti moo¬
endum sit. si plus q̃ uiros ac armatos decet ferrum timcamus. tioxo
una est salus erumpere hinc atq abire. Id interdiu aut nocte faciam¬
us oportet. Ecce autem illud minus dubium. quippe si lux expecte¬
tur quae spes est non uallo perpetuo fossaq nos septurum hostem:
qui nunc corporibus suis subiectis undique cinxerit ut uidetis cole
Atqui. si nox opportuna est eruptioni sicut est hec profecto noctis ap¬
tissima hora est. Signo secundae uigiliae conuenistis. quod tempus
mortales sompno altissimo premit. per corpora sopita uadetis uel silen¬
tio incautos fallentes. uel sentientibus clamore subito pauorem iniec¬
turi. Me modo sequimini. quem secuti estis. Ego eandem quae dux¬

Expanded text:
cessitas uestrae index quam consilii auctor sim. neque enim, maneacessitas uestrae index quam consilii auctor sim. neque enim, maneatis an abeatis hinc, deliberari potest, cum praeter arma et animos armorum memores nihil uobis fortuna reliqui fecerit fameque et siti moriendum sit, si plus quam uiros ac Romanos decet ferrum timeamus. ergo una est salus erumpere hinc atque abire; id aut interdiu aut nocte faciamus oportet. ecce autem aliud minus dubium; quippe, si lux exspectetur, quae spes est non uallo perpetuo fossaque nos saepturum hostem, qui nunc corporibus suis subiectis undique cinxerit, ut uidetis, collem? atqui si nox opportuna est eruptioni, sicut est, haec profecto noctis aptissima hora est. signo secundae uigiliae conuenistis, quod tempus mortales somno altissimo premit; per corpora sopita uadetis uel silentio incautos fallentes uel sentientibus clamore subito pauorem iniecturi. me modo sequimini, quem secuti estis; ego eandem quae dux
Abbreviated transcription (Latin):
am uobis peregero tum quibus eadem placebunt in dexteram par¬
em taciti transibitis. quae pars maior erit eorum stabitur consilio.
Nunc quae mente agitem audite. Non fuga delatos nec inertia re¬
lictos hic uos circumuenit hostis. uirtute cepistis locum. uirtute
hinc oportet euadatis. ueniendo huc exercitum egregium popu
li .r. seruastis. Frumpendo hinc uos met ipsos seruate. Digni estis
qui pauci pluribus opem tuleritis. ipsi nullius auxilio egueritis.
Cum eo hoste res est qui hesterno die delendi omnis exercitus fortu¬
na per socordiam usus non sit. hunc tam opportunum collem im¬
minentem capiti suo non ante uiderit ꝗͣ captum a uobis. Uos tam
paucos tot ipsi milibus hominum nec ascensu arcuerint nec tenen¬
tes locum cum diei tantum superesset uallo circumdederint. Quẽ
uidentem ac uigilantem sic eluseritis sopitum oportet fallatis. Imo
iecesse est. In eo enim loco res sunt nostrae ut uobis ego magis ne¬

Expanded text:
am uobis peregero, tum quibus eadem placebunt in dextram partam uobis peregero, tum quibus eadem placebunt in dextram partem taciti transibitis; quae pars maior erit, eo stabitur consilio. nunc quae mente agitem audite. non fuga delatos nec inertia relictos hic uos circumuenit hostis: uirtute cepistis locum, uirtute hinc oportet euadatis. ueniendo huc exercitum egregium populo Romano seruastis: erumpendo hinc uosmet ipsos seruate; digni estis qui pauci pluribus opem tuleritis, ipsi nullius auxilio egueritis. cum eo hoste res est, qui hesterno die delendi omnis exercitus fortuna per socordiam usus non sit, hunc tam opportunum collem imminentem capiti suo non ante uiderit quam captum a nobis, nos tam paucos tot ipse milibus hominum nec ascensu arcuerit nec tenentes locum, cum diei tantum superesset, uallo circumdederit. quem uidentem ac uigilantem sic eluseritis, sopitum oportet fallatis, immo necesse est; in eo enim loco res sunt nostrae ut uobis ego magis ne
Abbreviated transcription (Latin):
bus ad se uocatis. quenam illa inscitia belli ac pigritia: aut quona¬
modo isti ex sidicinis campanisq uictoriam pepererunt: Huc atq
illuc signa moueri ac modo in unum conferri modo educi uidetis.
us quidem incipit nemo. cum iam circumdati uallo potuerimus
esse. Tum uero nos similes istorum simus si duituas hic moremur.
ꝗͣ commodum sit. Agitedum ite mecum & dum lucis aliquid suꝑ¬
est quibus locis presidia ponant qua pateat hinc exitus explorem¬
us. Haec omnia sagulo gregali amictus centurionibus item mani¬
pularium militum habitu ductis ne ducem circumire hostes nota¬
ent perlustrauit. Uigilus deinde dispositis coeteris omnibus tes¬
eram dari iubet. Ubi secundae uigiliae bucina datum signum es¬
set armati cum silentio ad se conuenirent. Quo ubi sicut edictum
erat taciti conuenerunt hoc silentium milites inquit omisso mili¬
tari assensu in me audiendo seruandum est. Ubi sententiam me¬

Expanded text:
bus ad se uocatis: 'quaenam illa inscitia belli ac pigritia est? aut quonabus ad se uocatis: 'quaenam illa inscitia belli ac pigritia est? aut quonamodo isti ex Sidicinis Campanisque uictoriam pepererunt? huc atque illuc signa moueri ac modo in unum conferri modo educi uidetis; opus quidem incipit nemo, cum iam circumdati uallo potuerimus esse. tum uero nos similes istorum simus, si diutius hic moremur quam commodum sit. agitedum ite mecum ut, dum lucis aliquid superest, quibus locis praesidia ponant, qua pateat hinc exitus, exploremus.' haec omnia sagulo gregali amictus centurionibus item manipularium militum habitu ductis? ne ducem circumire hostes notarent, perlustrauit. uigiliis deinde dispositis ceteris omnibus tesseram dari iubet, ubi secundae uigiliae bucina datum signum esset, armati cum silentio ad se conuenirent. quo ubi, sicut edictum erat, taciti conuenerunt, 'hoc silentium, milites,' inquit, 'omisso militari adsensu in me audiendo seruandum est. ubi sententiam me
Abbreviated transcription (Latin):
nium in se uertisset oculos. & spatium consuli dedit ad subducen¬
dum agmen in equiorem locum & ipse constitit in summo uerti¬
ce. Sannites dum huc illuc signa uertunt utriusq rei occasione¬
amissa neque insequi consulem nisi per eandem uallem in qua pa¬
uloante subiectum eum telis siuis habuerant possunt nec erigere
agmen incaptum super se ab decio tumulum. Sed cum ira in hos
magis qui fortunam gerendae rei eripuerant tum propinquitas
loci atq ipsa paucitas incitat. Et nunc circumdare undiq collem
armatis uolunt ut a consule decium intercludant nunc uiam pate¬
facere ut digressos in uallem adoriantur. Incertos quid agerent
nox oppressit. Decium primum spes tenuit cum subeuntibus in ad¬
uersum collem ex superiore loco se pugnaturum. Deinde admira¬
tio incessit quod nec pugnam inirent nec si ab eo consilio iniquita¬
te loci deterrerentur ope se ualloq circumdarent. Tum centuroni¬

Expanded text:
nium in se uertisset oculos, et spatium consuli dedit ad subducennium in se uertisset oculos, et spatium consuli dedit ad subducendum agmen in aequiorem locum et ipse in summo constitit uertice. Samnites dum huc illuc signa uertunt utriusque rei amissa occasione neque insequi consulem nisi per eandem uallem, in qua paulo ante subiectum eum telis suis habuerant, possunt, nec erigere agmen in captum super se ab Decio tumulum; sed cum ira in hos magis, qui fortunam gerendae rei eripuerant, tum propinquitas loci atque ipsa paucitas incitat; et nunc circumdare undique collem armatis uolunt, ut a consule Decium intercludant, nunc uiam patefacere, ut degressos in uallem adoriantur. incertos quid agerent nox oppressit. Decium primum spes tenuit cum subeuntibus in aduersum collem ex superiore loco se pugnaturum; deinde admiratio incessit quod nec pugnam inirent nec, si ab eo consilio iniquitate loci deterrentur, opere se ualloque circumdarent. tum centurioni
Abbreviated transcription (Latin):
imminentem cap̾ti hostem uidit. Dum id more sannitibus est quo¬
ad totum in uallem infimam demitteret agmen .P. decius tri nus
conspicit unum editum in saltu collem imminentem hostium cal¬
tris. aditu arduum impedito agmini expeditis haud difficilens
taque consuli territo animi uides ne tu inquit. A. corneli cacume
illud supra hostem: Arx illa est spei salutisq nostrae. si cam quo¬
niam ceci reliquere sannites impigre capimus. Ne tu mibi plusq̃
unius legionis principes hastatosq dederis. cum quibus ubi euase¬
ro in summum perge hinc omni liber metu. teq & exercitum ser¬
ua. Neque enim moueri hostis subiectus nobis ad omnes ictus si¬
ne sua pernitie poterit. Nos deinde aut fortuna populi.r. auti
nostra uirtus expediet. Collaudatus a consule accepto presidio ua¬
dit occultus per saltum nec prius abhoste est uisus ꝗͣ loco quem pe¬
tebat appropinquauit. Inde admiratione pauentibus cunctis om¬

Expanded text:
imminentem capiti hostem uidit. dum id morae Samnitibus est quoimminentem capiti hostem uidit. dum id morae Samnitibus est quoad totum in uallem infimam demitteret agmen, P. Decius tribunus militum conspicit unum editum in saltu collem, imminentem hostium castris, aditu arduum impedito agmini, expeditis haud difficilem. itaque consuli territo animi 'uidesne tu' inquit, ' A. Corneli , cacumen illud supra hostem? arx illa est spei salutisque nostrae, si eam, quoniam caeci reliquere Samnites, impigre capimus. ne tu mihi plus quam unius legionis principes hastatosque dederis; cum quibus ubi euasero in summum, perge hinc omni liber metu, teque et exercitum serua; neque enim moueri hostis, subiectus nobis ad omnes ictus, sine sua pernicie poterit. nos deinde aut fortuna populi Romani aut nostra uirtus expediet.' conlaudatus ab consule accepto praesidio uadit occultus per saltum; nec prius ab hoste est uisus quam loco quem petebat appropinquauit. inde admiratione pauentibus cunctis, cum om
Abbreviated transcription (Latin):
nultum superesse accensi ira concitant se in hostem. Tum primũ
referri pedem atq inclinari rem in fugam apparuit. Tum capi oc¬
cidi sannis nec superfuissent multi ni nox uictoriam magis ꝗͣ proe¬
lium diremisset. Et romani fatebantur nunquam cum pertinatio¬
re hoste conflictum. Et sannites cum quaereretur quaenam prima
causa tam obstinatos mouisset in fugam oculos romanorum ardere
uisos aiebant. uesanosq uultus & furentia ora. Inde plus ꝗͣ ex alia
ulla re terroris ortum. quem terrorem non pugnae solum euentu sed
nocturna profectione confessi sunt. Postero die uacuis hostium cas¬
tris romanus potitur. quo se omnis campanorum multitudo gratu¬
labunda effudit. Coeterum hoc gaudium magna prope in sannio
lade fedatum est. Nam ad satriculam profectus cornelius cons¬
ul exercitum incaute in saltum caua ualle peruium circaq in
sessum ab hoste induxit. Nec prius q̃ recipi tuto signa non poterant

Expanded text:
multum superesse, accensi ira concitant se in hostem. tum primum multum superesse, accensi ira concitant se in hostem. tum primum referri pedem atque inclinari rem in fugam apparuit; tum capi, occidi Samnis; nec superfuissent multi, ni nox uictoriam magis quam proelium diremisset. et Romani fatebantur nunquam cum pertinaciore hoste conflictum, et Samnites, cum quaereretur quaenam prima causa tam obstinatos mouisset in fugam, oculos sibi Romanorum ardere uisos aiebant uesanosque uoltus et furentia ora; inde plus quam ex alia ulla re terroris ortum. quem terrorem non pugnae solum euentu sed nocturna profectione confessi sunt. postero die uacuis hostium castris Romanus potitur, quo se omnis Campanorum multitudo gratulabunda effudit. ceterum hoc gaudium magna prope clade in Samnio foedatum est. nam ab Saticula profectus Cornelius consul exercitum incaute in saltum caua ualle peruium circaque sessum ab hoste induxit nec prius quam recipi tuto signa non poterant
Abbreviated transcription (Latin):
guo uoluere turmas uidit nec posse aperire in hostem uiam reuectus
ad ante signanos legionum cum desiluisset equo nostrum inquit pe¬
litum illud milites opus est. Agitedum ut me uideritis quacumq
incessero in aciem hostium ferro uiam facientem. sic prose quisque
obiuos sternite. Illa omnia qua nunc recte micant haste patefacta
strage uasta cernetis. Haec dicta dederat: cum equites consulis iussu
discurrunt in cornua. legionibusq in mediam aciem aperiunt uiã.
Primus omnium consul inuadit hostem & cum quo forte contulit gr¬
idum obtruncat. Hoc spectaculo accensi dextra leuaq ante se quis¬
que memorandum proelium ciet. Instant obnixi sannites quam¬
quam plura accipiunt ꝗͣ inferunt uulnera. Aliquamdui iam pug¬
natum erat atrox cedes circa signa sannitium. fuga ab nulla dum
parte erat. Adeo morte sola uinci destinauerant animis. Itaq ro¬
mani cum & fluere iam lassitudine uires sentirent & diei haud

Expanded text:
guo uoluere turmas uidit nec posse aperire in hostes uiam, reuectus guo uoluere turmas uidit nec posse aperire in hostes uiam, reuectus ad antesignanos legionum, cum desiluisset ex equo, 'nostrum' inquit, 'peditum illud, milites, est opus; agitedum, ut me uideritis, quacumque incessero in aciem hostium, ferro uiam facientem, sic pro se quisque obuios sternite; illa omnia, qua nunc erectae micant hastae, patefacta strage uasta cernetis.' haec dicta dederat, cum equites consulis iussu discurrunt in cornua legionibusque in mediam aciem aperiunt uiam. primus omnium consul inuadit hostem et cum quo forte contulit gradum obtruncat. hoc spectaculo accensi dextra laeuaque ante se quisque memorandum proelium cient; stant obnixi Samnites, quamquam plura accipiunt quam inferunt uolnera. aliquamdiu iam pugnatum erat; atrox caedes circa signa Samnitium, fuga ab nulladum parte erat: adeo morte sola uinci destinauerant animis. itaque Romani cum et fluere iam lassitudine uires sentirent et diei haud
Abbreviated transcription (Latin):
prore dictis haud minus libertatis alienae ꝗͣ suae dignitatis memor &
quo nihil popularius est quibus artibus petierat magistratus usdem
gerebat. Itaq uniuersus exercitus in credibili alacritate adhortationẽ
prosecutus ducis castris egreditur. Proelium ut quod maxime unquã
pari spe utrinq equis uiribus cum fiducia sui sine contemptu hostium
commissum est. Sannitibus ferociam augebant noua res gestae. & pa¬
ucos ante dies geminata uictoria. Romanis contra quadringento¬
rum annorum decora & conditae urbi aqualis uictoria. Utrisque ta¬
men nouus hostis curam addebat. Pugna inditio fuit quos gesserint
animos. Namque ita conflixerunt ut aliquamdui in neutram par¬
tem inlinarent acies. Tum consul trepidationem iniciendam ratus¬
quando ui pelli non poterant equitibus immissis turbare prima signa
hostium conatur. Quos ubi nequicquam tumultuantes in spatio exi¬

Expanded text:
pro re, dictis haud minus libertatis alienae quam suae dignitatis memor; et, pro re, dictis haud minus libertatis alienae quam suae dignitatis memor; et, quo nihil popularius est, quibus artibus petierat magistratus, iisdem gerebat. itaque uniuersus exercitus incredibili alacritate adhortationem prosecutus ducis castris egreditur. proelium, ut quod maxime unquam, pari spe utrimque, aequis uiribus, cum fiducia sui sine contemptu hostium commissum est. Samnitibus ferociam augebant nouae res gestae et paucos ante dies geminata uictoria, Romanis contra quadringentorum annorum decora et conditae urbi aequalis uictoria; utrisque tamen nouus hostis curam addebat. pugna indicio fuit quos gesserint animos; namque ita conflixerunt ut aliquamdiu in neutram partem inclinarent acies. tum consul trepidationem iniciendam ratusquando ui pelli non poterant, equitibus immissis turbare prima signa hostium conatur. quos ubi nequiquam tumultuantes in spatio exi
Abbreviated transcription (Latin):
peperi. fuit cum hoc dici poterat patricius enim eras & a liberatorib¬
us patrie ortus & eodem anno familia ista quo urbs hec consulem ha¬
buit. Nunc iam nobis patribus uobisq plebeis promiscuus consulat¬
us patet. nec generis ut ante sed uirtutis est prenuum. froide sũmu
quodq spectate milites decus. Non si mihi nouum coruini cognomẽ
diis auctoribus homines dedistis publicolarum uetustum familiae nos¬
tre cognomen excessit. Semper ego plebem romanam militie domiq
priuatus in magistratibus paruis magnisq eque tribunus ac consul
eodem tenore per omnes deinceps consulatus colo atq colui. Nunc
quod instat dus bene uiuantibus nouum atq integrum de sannitib¬
us triumphum mecum petite. Non alias militi familiarior dux fuit.
omnia inter infimos militum haut grauate munia obeundo. Inludo
preterea militari. cum uelocitatis uiriumq inter se equales certamina

Expanded text:
peperi. fuit cum hoc dici poterat: patricius enim eras et a liberatoribpeperi. fuit cum hoc dici poterat: patricius enim eras et a liberatoribus patriae ortus, et eodem anno familia ista consulatum quo urbs haec consulem habuit: nunc iam nobis patribus uobisque plebei promiscuus consulatus patet nec generis, ut ante, sed uirtutis est praemium. proinde summum quodque spectate, milites, decus. non, si mihi nouum hoc Coruini cognomen dis auctoribus homines dedistis, Publicolarum uetustum familiae nostrae cognomen memoria excessit; semper ego plebem Romanam militiae domique, priuatus, in magistratibus paruis magnisque, aeque tribunus ac consul, eodem tenore per omnes deinceps consulatus colo atque colui. nunc, quod instat, dis bene iuuantibus nouum atque integrum de Samnitibus triumphum mecum petite.' non alias militi familiarior dux fuit omnia inter infimos militum haud grauate munia obeundo. in ludo praeterea militari, cum uelocitatis uiriumque inter se aequales certamina
Abbreviated transcription (Latin):
q sua ꝗͣ in hostium uictos esse. Quid autem esse duo prospera in tot
speculis bella sãnitium aduersus tot decora populi r: qui triumphos
pene plures ꝗͣ annos ab urbe con. numeret qui omnia circa se sabinos
etruriam latinos hernicos equos uolscos auruncos domita armis habe¬
at. qui gallos tot proclus cesos postremo in mare ac naues fuga compu¬
lerit. Cum gloria belli ac uirtute sua quemq fretos ire in aciem debe¬
re tum etiam intueri cuius ductu auspicioq in eunda pugna sit. Utr¬
in qui audiendus duntaxat magnificus adhortator sit. uerbis tantũ
ferox. operum militarium expers. An qui & ipse tela tractare pro¬
cedere ante signa uersari media in molae pugnae sciat. facta mea nõ
dicta milites inquit sequi uolo. nec disciplinam modo sed exempli
etiam a me petere. Non factionibus modo nec per contiones usitat¬
as nobilibus sed hac dextra mihi tres consulatus summamq laudem

Expanded text:
que sua quam ui hostium uictos esse. quid autem esse duo prospera in tot que sua quam ui hostium uictos esse. quid autem esse duo prospera in tot saeculis bella Samnitium aduersus tot decora populi Romani, qui triumphos paene plures quam annos ab urbe condita numeret; qui omnia circa se, Sabinos Etruriam Latinos Hernicos Aequos Uolscos Auruncos, domita armis habeat; qui Gallos tot proeliis caesos postremo in mare ac naues fuga compulerit? cum gloria belli ac uirtute sua quemque fretos ire in aciem debere, tum etiam intueri cuius ductu auspicioque ineunda pugna sit, utrum qui, audiendus dumtaxat, magnificus adhortator sit, uerbis tantum ferox, operum militarium expers, an qui et ipse tela tractare, procedere ante signa, uersari media in mole pugnae sciat. 'facta mea, non dicta uos, milites' inquit, 'sequi uolo, nec disciplinam modo sed exemplum etiam a me petere. non factionibus modo nec per coitiones usitatas nobilibus sed hac dextra mihi tres consulatus summamque laudem
Abbreviated transcription (Latin):
lius in sannium ille ad montem gaurum hic ad satriculam castra
ponunt. Priori ualerio sannitium legiones eo namq omnem belli
molem inclinaturam censebant occurrunt simul in campanos stim¬
ulabat ira. tam promptos nunc ad ferenda nunc ad accersenda adu¬
rsus se auxilia. Ut uero castra romana uiderunt ferociter prose qu¬
isq signum duces poscere. Affirmare eadem fortuna romanum cã¬
pano laturum opem qua campanus sidicino tulerit. Ualerius leui¬
bus certaminibus temptandi hostis causa haud ita multos moratus
dies signum pugnae proposuit. paucis suos adhortatus ne nouum bel¬
lum eos nouusq hostis terreret. quicquid ab urbe longius proferrent
arma magis magisq in imbellos gentes eos prodire. Ne sidicinorum
campanorumq cladibus sannitium extimarent uirtutem qualescũ¬
que inter se certauerint necesse fuisse alteram partem uinci. Campa¬
nos quidem hauddubie magis nimio luxu fluentibus rebus mollitia¬

Expanded text:
lius in Samnium, ille ad montem Gaurum, hic ad Saticulam castra lius in Samnium, ille ad montem Gaurum, hic ad Saticulam castra ponunt. priori Ualerio Samnitium legiones—eo namque omnem belli molem inclinaturam censebant— occurrunt; simul in Campanos stimulabat ira tam promptos nunc ad ferenda, nunc ad accersenda aduersus se auxilia. ut uero castra Romana uiderunt, ferociter pro se quisque signum duces poscere, adfirmare eadem fortuna Romanum Campano laturum opem qua Campanus Sidicino tulerit. Ualerius leuibus certaminibus temptandi hostis causa haud ita multos moratus dies signum pugnae proposuit, paucis suos adhortatus ne nouum bellum eos nouusque hostis terreret: quidquid ab urbe longius proferrent arma, magis magisque in imbelles gentes eos prodire. ne Sidicinorum Campanorumque cladibus Samnitium aestimarent uirtutem; qualescumque inter se certauerint, necesse fuisse alteram partem uinci. Campanos quidem haud dubie magis nimio luxu fluentibus rebus mollitia
Abbreviated transcription (Latin):
pro societate amicitiaq ut dediticiis suis parcerent neq in eum agr¬
um qui populi.r. factus esset hostilia arma inferrent. Si leniter a¬
gendo parum proficerent denuntiarent sannitibus populi r. sena¬
tusq urbis ut capua urbe campanoq agro abstinerent. Haec legatis
agentibus in concilio sannitium adeo est ferociter responsum ut nõ
solum gesturos se esse dicerent id bellum magistratus corum sed cu¬
ria egressi stantibus legatis prefectos cohortium uocarent. hisq ela
ra uoce imperarent ut predatum in agrum campanum extemplo
proficiscerentur: Hac legatione romam relata positis omnium aliaꝵ
rerum curis patres fecialibus ad res repetendas missis belloq quia nõ
redderentur solemni more indicto decreuerunt ut primo quoq tem¬
ore de ea re ad populum ferretur. Iussuq populi consules ambo cũ
duobus exercitibus ab urbe profecti. ualerius in campaniam corne¬

Expanded text:
pro societate amicitiaque, ut dediticiis suis parcerent neque in eum agrpro societate amicitiaque, ut dediticiis suis parcerent neque in eum agrum qui populi Romani factus esset hostilia arma inferrent; si leniter agendo parum proficerent, denuntiarent Samnitibus populi Romani senatusque uerbis, ut Capua urbe Campanoque agro abstinerent. haec legatis agentibus in concilio Samnitium adeo est ferociter responsum, ut non solum gesturos se esse dicerent id bellum sed magistratus eorum e curia egressi stantibus legatis praefectos cohortium uocarent iisque ra uoce imperarent ut praedatum in agrum Campanum extemplo proficiscerentur. hac legatione Romam relata, positis omnium aliarum rerum curis patres fetialibus ad res repetendas missis, belloque, quia non redderentur, sollemni more indicto, decreuerunt ut primo quoque tempore de ea re ad populum ferretur; iussuque populi consules ambo cum duobus exercitibus ab urbe profecti, Ualerius in Campaniam, Corne
Abbreviated transcription (Latin):
attulerant quandoquidem inquit nostra tueri aduersus uim atque
inuiriam iusta ui non uultis uestra certe defendetis. Itaq populum
campanum urbemq capuam agros delubra deum diuina humanaq
inde patiemur dedititui uestri passuri. Sub hec dicta omnes man¬
us ad consulem tendentes pleni lacrimarum in uestibulo curiae pro¬
cubuerunt. Cõmoti patres uice fortunarum humanarum si ille pr-¬
epotens opibus populus luxuria superbiaq clarus a quo pauloante
auxilium finitimi petissent adeo infractos gereret animos ut se ipse
suaq omnia potestatis alienae faceret. Tum iam fides agi uisa deditos
non prodi. nec facturum equam sannitium populum censebant. Si
agrum urbemq per deditionem factam populi .r. oppugnarent. Le¬
gatos itaq extemplo mitti ad samnites placuit. data mandata ut
preces campanorum responsum senatus amicitiae sannitium memo¬
ris deditionem postremo factam sannitibus exponerent peterent

Expanded text:
attulerant—'quando quidem' inquit, 'nostra tueri aduersus uim atque attulerant—'quando quidem' inquit, 'nostra tueri aduersus uim atque iniuria iusta ui non uoltis, uestra certe defendetis; itaque populum Campanum urbemque Capuam, agros, delubra deum, diuina humanaque inde patiemur dediticii uestri passuri'. sub haec dicta omnes, manus ad consules tendentes, pleni lacrimarum in uestibulo curiae procubuerunt. commoti patres uice fortunarum humanarum, si ille praepotens opibus populus, luxuria superbiaque clarus, a quo paulo ante auxilium finitimi petissent, adeo infractos gereret animos, ut se ipse suaque omnia potestatis alienae faceret. tum iam fides agi uisa deditos non prodi; nec facturum aequa Samnitium populum censebant, si agrum urbemque per deditionem factam populi Romani oppugnarent. legatos itaque extemplo mitti ad Samnites placuit. data mandata, ut preces Campanorum, responsum senatus amicitiae Samnitium memor, deditionem postremo factam Samnitibus exponerent; peterent
Abbreviated transcription (Latin):
beatis. Alterum responsum salutem uictoriam lucem ac libertatem
Alterum ominari horreo quae ferat. Proinde ut aut de uestris futuris
sotus amicisq aut nusquam ullis futuris nobis consulite. Submotis
deinde legatis. cum consultus senatus esset & si magnae parti urbs
maxima opulentissimaq italiae uberrimur ager mari propinquus
ad uarietates annone horreum populi.r. fore uidebatur tamẽ tan¬
ta utilitate fides antiquior fuit. Responditq ita ex auctoritate sena¬
tus consul. Auxilio uos campani dignos censet senatus. Sedita uo¬
biscum amicitiam institui par est nequa uetustior amicitia ac societas
uioletur. Sannites nobiscum federe iuncti sunt. Itaque arma deos
prius ꝗͣ homines uiolatura aduersus sanites uobis negamus. Lega¬
tos sicut fas uisq est ad socios atq anucos precatum mittemus. ne qua
uobis uis fiat. Ad ea princeps legationis sic enim domo mandatum

Expanded text:
betis? alterum responsum salutem uictoriam lucem ac libertatem; betis? alterum responsum salutem uictoriam lucem ac libertatem; alterum—ominari horreo quae ferat. proinde ut aut de uestris futuris sociis atque amicis aut nusquam ullis futuris nobis consulite.' summotis deinde legatis, cum consultus senatus esset, etsi magnae parti urbs maxima opulentissimaque Italiae, uberrimus ager marique propinquus ad uarietates annonae horreum populi Romani fore uidebatur, tamen tanta utilitate fides antiquior fuit responditque ita ex auctoritate senatus consul. 'auxilio uos, Campani, dignos censet senatus; sed ita uobiscum amicitiam institui par est, ne qua uetustior amicitia ac societas uioletur. Samnites nobiscum foedere iuncti sunt; itaque arma, deos prius quam homines uiolatura, aduersus Samnites uobis negamus; legatos, sicut fas iusque est, ad socios atque amicos precatum mittemus, ne qua uobis uis fiat.' ad ea princeps legationis—sic enim domo mandatum
Abbreviated transcription (Latin):
iestra ne bello quidem arbitror uobis opus fore. Usq ad nos contem¬
tus sannitium peruenit. supra non ascendit. Itaq umbra uestri au¬
xilii romani tegi possumus. quicquid deinde habuerimus quicquid
ipsi fuerimus uestrum id omne existimaturi. Uobis arabitur ager cã¬
panus. Uobis capua urbs frequentabitur. Conditorum parentum
deorum immortalium numero nobis eritis. Nulla colonia uestra e¬
nomenq uestrum inuictum campanis & iubete sperare incolumem
capuam futuram. Qua frequentia omnium generum multitudinis
prosequente creditis nos illinc profectos: ꝗͣ omnia uotorum lacrim¬
arumq plena reliquisse: In qua nunc expectatione senatum po¬
pulumq campanum coniuges liberosq nostros esse: Stare omnẽ mul¬
titudinem ad portas uiam hinc ferentem prospectantes certum ha¬
beo. quid illis nos. p.c. sollicis ac pendentibus animis renuntiare ui¬

Expanded text:
uestra, ne bello quidem arbitror uobis opus fore. usque ad nos contemuestra, ne bello quidem arbitror uobis opus fore. usque ad nos contemptus Samnitium peruenit, supra non ascendit; itaque umbra uestri auxilii, Romani, tegi possumus, quidquid deinde habuerimus, quidquid ipsi fuerimus, uestrum id omne existimaturi. uobis arabitur ager Campanus, uobis Capua urbs frequentabitur; conditorum, parentium, deorum immortalium numero nobis eritis; nulla colonia uestra ernscripti, nutum numenque uestrum inuictum Campanis et iubete sperare incolumem Capuam futuram. qua frequentia omnium generum multitudinis prosequente creditis nos illinc profectos? quam omnia uotorum lacrimarumque plena reliquisse? in qua nunc exspectatione senatum populumque Campanum, coniuges liberosque nostros esse? stare omnem multitudinem ad portas uiam hinc ferentem prospectantes certum habeo. quid illis nos, patres conscripti, sollicitis ac pendentibus animi renuntiare iu
Abbreviated transcription (Latin):
cinio sannitium peti. & ubi conflagrassent sidicini ad nos traiectu¬
rum illud incendium. Nec enim nunc qui dolent inuiriam accep¬
tam samnites sed quia gaudent oblatam sibi esse causam oppug¬
natum nos ueniunt. An si ultio ire haec & non occasio cupiditatis
explende esset parum fuit quod semel in sidino agro iterum in cã¬
pania ipsa legiones nostras cecidere: Quae est ista tam infesta ira¬
quam per duas acies fusus sanguis explere non potuerit: Adde huc
populationem agrorum. predas hominum atque pecudum actas.
Incendia uillarum ac ruinas omnia ferro igniq uastata. Hiscine i¬
ra expleri non potuit: sed cupiditas explenda est. Ea ad oppug¬
nandam capuam rapit. Aut delere urbem pulcherrimam aut ip̃¬
sam possidere uolunt. Sed uos potius romani beneficio uestro occu¬
pate cam ꝗͣ illos habere per maleficum sinatis. Non loquor apud
recusantem iusta bella populum. sed tamen si ostenderitis auxilia

Expanded text:
cinio Samnitium peti et, ubi conflagrassent Sidicini, ad nos traiectucinio Samnitium peti et, ubi conflagrassent Sidicini, ad nos traiecturum illud incendium esse. nec enim nunc, quia dolent iniuriam acceptam Samnites sed quia gaudent oblatam sibi esse causam, oppugnatum nos ueniunt. an, si ultio irae haec et non occasio cupiditatis explendae esset, parum fuit quod semel in Sidicino agro, iterum in Campania ipsa legiones nostras cecidere? quae est ista tam infesta iraquam per duas acies fusus sanguis explere non potuerit? adde huc populationem agrorum, praedas hominum atque pecudum actas, incendia uillarum ac ruinas, omnia ferro ignique uastata. hiscine ira expleri non potuit? sed cupiditas explenda est. ea ad oppugnandam Capuam rapit; aut delere urbem pulcherrimam aut ipsi possidere uolunt. sed uos potius, Romani, beneficio uestro occupate eam quam illos habere per maleficium sinatis. non loquor apud recusantem iusta bella populum; sed tamen, si ostenderitis auxilia
Abbreviated transcription (Latin):
nis hostibus huius urbis quandocumq se mouerint a tergo erimus.
Et quod uos prosalute nostra priores feceritis id nos pro imperio ues¬
tro & gloria semper faciemus. Subactis his gentibus quae internos
uosq sunt quod propediem futurum spondet & uirtus & fortuna ue¬
stra continens imperium usq ad nos habebitis. Acerbum ac mise¬
rum est quod fateri nos fortuna nostra cogit. Eo uentum est p.c.
ut aut amicorum aut inimicorum campani simus. Si defenditis
uestri. si deseritis sannitium erimus. Capuam ergo & campaniã
omnem uestris aut sannitium uiribus accedere malitis deliberate.
Omnibus quidem romani uestram miscricordiam uestrumq auxili¬
um equum est patere. His tamen maxime qui eam implorantibus
alus auxilium dum supra uires suas prestant omines ipsi in hanc ne¬
cessitatem uenerunt. Quamquam pugnauimus uerbo pro sidici¬
nis re pro nobis cum uideremus finitimum populum nefario latro¬

Expanded text:
nis hostibus huius urbis, quandocumque se mouerint, ab tergo erimus, nis hostibus huius urbis, quandocumque se mouerint, ab tergo erimus, et quod uos pro salute nostra priores feceritis, id nos pro imperio uestro et gloria semper faciemus. subactis his gentibus quae inter nos uosque sunt, quod propediem futurum spondet et uirtus et fortuna uestra, continens imperium usque ad nos habebitis. acerbum ac miserum est quod fateri nos fortuna nostra cogit: eo uentum est, patres conscripti, ut aut amicorum aut inimicorum Campani simus. si defenditis, uestri, si deseritis, Samnitium erimus; Capuam ergo et Campaniam omnem uestris an Samnitium uiribus accedere malitis, deliberate. omnibus quidem, Romani, uestram misericordiam, uestrum auxilium aequum est patere, iis tamen maxime, qui eam implorantibus aliis auxilium dum supra uires suas praestant, †omnes† ipsi in hanc necessitatem uenerunt. quamquam pugnauimus uerbo pro Sidicinis, re pro nobis, cum uideremus finitimum populum nefario latro
Abbreviated transcription (Latin):
ut qui ex equo nos uenisse in amicitiam meminissemus amici forsi¬
in pariter ac non subiecti atq obnoxii uobis minus essemus. Nũc
misericordia uestra conciliati auxilioq in dubiis rebus defensi bene¬
ficium quoque acceptum colamus oportet. Ne ingrati atq omni ope
diuina humanaq indigni uideamur. Neq hercule quod sannites pr¬
iores amici socuq nobis facti sunt ad id ualere arbitror ne nos in ani¬
citia accipiamur. Sed ut uetustate & honore nos prestent. Neq en¬
im federe sannitium nequa noua federa uingeretis cautum est. fuit
quidem apud uos semper satis iusta causa amicitiae. Uelle eum uobis
amicum esse qui uos appeteret. Campani & si fortuna presens mag¬
nifice loqui prohibet non urbis amplitudine non agri ubertate ũ¬
li populo preterꝗͣ uobis cedentes haud parua ut arbitror accessio bo¬
nis rebus uestris in amicitiam uenimus uestram. Equis uolscisq eter¬

Expanded text:
ut qui ex aequo nos uenisse in amicitiam meminissemus, amici forsiut qui ex aequo nos uenisse in amicitiam meminissemus, amici forsitan pariter ac nunc, subiecti atque obnoxii uobis minus essemus; nunc, misericordia uestra conciliati auxilioque in dubiis rebus defensi, beneficium quoque acceptum colamus oportet, ne ingrati atque omni ope diuina humanaque indigni uideamur. neque hercule, quod Samnites priores amici sociique uobis facti sunt, ad id ualere arbitror ne nos in amicitiam accipiamur sed ut ii uetustate et gradu honoris nos praestent; neque enim foedere Samnitium, ne qua noua iungeretis foedera, cautum est. fuit quidem apud uos semper satis iusta causa amicitiae, uelle eum uobis amicum esse qui uos appeteret: Campani, etsi fortuna praesens magnifice loqui prohibet, non urbis amplitudine, non agri ubertate ulli populo praeterquam uobis cedentes, haud parua, ut arbitror, accessio bonis rebus uestris in amicitiam uenimus uestram. Aequis Uolscisque, aeter
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗͣ uires cum attulissent fluentes luxu aduratis usu armorum in sidi¬
cino pulsi agro in se deinde omnem molem belli uerterunt. Namq
sannites omissis sidicinis ipsam arcem finitimorum campanos ador¬
ti unde eque facilis uictoria predae atq gloriae plus esset tifata imm¬
nentes capuae colles cum presidio firmo occupassent descendunt in¬
de quadrato agmine in planitiem quae capuam tifataq interiacet
lbi rursus acie dimicatum aduersoq proelio campani intra moenia
compulsi cum robore iuuentutis suae acciso nulla propinqua spes es¬
set coacti sunt ab romanis petere auxilium. Legati introducti in se¬
natum maxime in hanc sententiam locuti sunt. Fopulus nos cam¬
panus legatos ad uos.p.c. misit. Amicitiam imperpetuum auxiliũ
presens a uobis petitum quam si secundis rebus nostris petissemus si¬
cut cepta celerius ita infirmiore uinculo contracta esset. Tunc enĩ

Expanded text:
quam uires cum attulissent, fluentes luxu ab duratis usu armorum in Sidiquam uires cum attulissent, fluentes luxu ab duratis usu armorum in Sidicino pulsi agro in se deinde molem omnem belli uerterunt. namque Samnites, omissis Sidicinis ipsam arcem finitimorum Campanos adorti, unde aeque facilis uictoria, praedae atque gloriae plus esset, Tifata, imminentes Capuae colles, cum praesidio firmo occupassent, descendunt inde quadrato agmine in planitiem quae Capuam Tifataque interiacet. ibi rursus acie dimicatum; aduersoque proelio Campani intra moenia compulsi, cum robore iuuentutis suae acciso nulla propinqua spes esset, coacti sunt ab Romanis petere auxilium. legati introducti in senatum maxime in hanc sententiam locuti sunt. 'populus nos Campanus legatos ad uos, patres conscripti, misit amicitiam in perpetuum, auxilium in praesens a uobis petitum. quam si secundis rebus nostris petissemus, sicut coepta celerius, ita infirmiore uinculo contracta esset; tunc enim,
Abbreviated transcription (Latin):
num redut. Ex interregno ut id actum uideri posset ambo patricii cõ¬
sules creati sunt.M. ualerius coruus iii. A. cornelius cossus. Maio¬
ra iam hinc bella & uiribus hostium & longinquitate uel regionum
uel temporum spatio quibus bellatum est dicentur. Namque eo an¬
no aduersus samnites gentem opibus armisq ualidam mota arma.
Samnitium bellum ancipiti marte gestum pirrus hostis pirrum peni
secuti. quanta rerum moles: quotiens in extrema periculorum uen¬
tum: Ut in hanc magnitudinem quae uix sustinctur erigi imperiũ
posset. Belli autem causa cum samnitibus romanis cum societate
amicitiaq uincti essent extrinsecus uenit. non inter ipsos orta est.
Sannites sidicinis iniusta arma quia uiribus plus poterant cum intu¬
lissent coacti in opes ad opulentiorum auxilium confugere campan¬
is sese coniungunt. Campani magis nomen ad presidium sociorum

Expanded text:
num redit. ex interregno, ut id actum uideri posset, ambo patricii conum redit. ex interregno, ut id actum uideri posset, ambo patricii cosules creati sunt, M. Ualerius Coruus tertium A. Cornelius Cossus . maiora iam hinc bella et uiribus hostium et longinquitate uel regionum uel temporum spatio quibus bellatum est dicentur. namque eo anno aduersus Samnites, gentem opibus armisque ualidam, mota arma; Samnitium bellum ancipiti Marte gestum Pyrrhus hostis, Pyrrhum Poeni secuti. quanta rerum moles. quotiens in extrema periculorum uentum, ut in hanc magnitudinem quae uix sustinetur erigi imperium posset. belli autem causa cum Samnitibus Romanis, cum societate amicitiaque iuncti essent, extrinsecus uenit, non orta inter ipsos est. Samnites Sidicinis iniusta arma, quia uiribus plus poterant, cum intulissent, coacti inopes ad opulentiorum auxilium confugere Campanis sese coniungunt. Campani magis nomen ad praesidium sociorum
Abbreviated transcription (Latin):
creari iussit. Locus in arce destinatus quae edium. M. manlii capito¬
lini fuerat. Consules dictatoris exercitu ad bellum uolscum usi sorã
ex hostibus in cautos adorti ceperunt. Anno post ꝗͣ uota erat edes mo¬
nete dedicatur. C. martio rutilio.iii.T. manlio torquato.iii. consu¬
libus. frodigium extemplo dedicationem secutum simile uetusto m¬
contis albani prodigio. Namq & lapidibus pluuit. & nox interdiu ui¬
sa intendi. librisq inspectis cum plena religione ciuitas esset senatui
placuit dictatorem feriarum constituendarum causa dici. Dictus.p.
ualerius publicola magister equitum. C. fabius ambustus datus est.
Non tribus tantum supplicatum ire placuit sed finitimos etiam popu¬
los. ordoq his quo quisque die supplicarent statutus. Iudicia eo anno
populi tristia in feneratores facta quibus ab aedilibus dictae dies essent
traduntur. Et res haud ulla insigni ad memoriam causa ad interres¬

Expanded text:
creari iussit; locus in arce destinatus, quae area aedium M. Manli Capitocreari iussit; locus in arce destinatus, quae area aedium M. Manli Capitolini fuerat. consules dictatoris exercitu ad bellum Uolscum usi Soram ex hostibus, incautos adorti, ceperunt. anno postquam uota erat aedes Monetae dedicatur C. Marcio Rutulo tertium T. Manlio Torquato iterum consulibus. prodigium extemplo dedicationem secutum, simile uetusto montis Albani prodigio; namque et lapidibus pluit et nox interdiu uisa intendi; librisque inspectis cum plena religione ciuitas esset, senatui placuit dictatorem feriarum constituendarum causa dici. dictus P. Ualerius Publicola ; magister equitum ei Q. Fabius Ambustus datus est. non tribus tantum supplicatum ire placuit sed finitimos etiam populos, ordoque iis, quo quisque die supplicarent, statutus. iudicia eo anno populi tristia in feneratores facta, quibus ab aedilibus dicta dies esset, traduntur; et res haud ulla insigni ad memoriam causa ad interre