comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
parit̃ acminorẽ caudam que¬
appellani non hominon sedium̃ tam
hereticos ẽẽ. de monstrat ii quaehoc
mem bro uttur . adsterora prote¬
gendal et araenda parua animalia.
et post caput & caudamuincur uan¬
temiungit et deprauantem. quod
legir p̃cepta subuertant. Et rectã
deprauent uiam. longeuum quoq:
qui ca puđ .ẽ. & pseudo ꝓpheta qui
in cauda ponitur dis ꝑdit & magis¬
tros pariter. et discipulor alios
qui propt̃ munera laudant pecca¬
Otores. Alios qui laudati sua mala
nonsentiunt. nec agunt paenitentiã :
propt̃ hoc iniuuenibus eorum non lȩ¬
tabitur dñs. Uae enim ciuitaticu¬
ius rex ado liscens Et qui dm̃ pa¬
trem uł dnm̃ uerũ ꝑ diderunt .inon
in petrabunt mis eri cordiam : Om̃s
enimheretiuis. hypocrita est. ali¬
udagenr & aliud simulans. Et quic¬
quid loquntur licet uideatur. eẽ
sapientia tam̃ stultitia est: ꝓpt̃
haec extendit manũ suã ad punien¬
dũ & omnis impietatis eorum spi

Expanded text:
pariter ac minorem. Caudam pariter ac minorem. Caudam appellans, non homines, sed jumenta, haereticos esse demonstrat, quae hoc membro utuntur ad stercora protegenda, et ad arcenda parva animalia. Et post caput, et caudam incurvantem jungit et depravantem, quod legis praecepta subvertant, et rectam depravent viam. Longaevum quoque, quia caput est, et pseudoprophetam qui in cauda ponitur, disperdet, et magistros pariter, et discipulos; alios qui propter munera laudant peccatores: alios qui laudati sua mala non sentiunt, nec agunt poenitentiam. Propter hoc in juvenibus eorum non laetabitur Dominus: Vae enim civitati cujus rex adolescens . Et qui Deum Patrem vel Dominum verum perdiderunt, non impetrabunt misericordiam. Omnis enim haereticus hypocrita est, aliud agens, et aliud simulans, et quidquid loquitur, licet videatur esse sapientia, tamen stultitia est. Propter haec extendit manum suam ad puniendum, et omnes impietates eorum, quasi
Abbreviated transcription (Latin):
Somne onim qđ excelsũẽ & in .i.
sublime consurgens. suꝑbum appel¬
lampotert : Pro quo nescio quid
uolentes. lxx transtulerunt et
deuorauit incircuitu. colliumom¬
nia unde & ad iram dni terra con¬
tremuit. & populur ignis factus ẽ.
pabdlum. qui a tanta fuit in eo cru¬
delitas. ut necanissimo  quidem
germanitatis nominis pͣ ercerit.
sed dex teram deserens. at que con¬
tempnens faturare tur in his. quȩ
sinis craeerant dumuolupta tum
et malorum patitur famem : &
semper cupit malin peiora sociare :
Ipse quo que mahasses. et ephraim
qui deuno natisunt utero. & de
eodem parente generati. intantã
rabiem proruperunt : ut hostilin
interreodio dinderent : Lega¬
mus regum & parali peme non
uolumina. & inuenimus sama¬
mae intersebella ciuilia. dum
alia ꝓ aliis regibus dimicant. &
quomodo suir regibus int̃fectis
iniudae expugnatione concor¬
rident: secundũ tropologiam au¬
fer& dñs caput & caudam maiorẽ.

Expanded text:
Omne enim quod excelsum est, et in Omne enim quod excelsum est, et in sublime consurgens, superbum appellari potest. Pro quo nescio quid volentes LXX transtulerunt: et devorabit in circuitu collium omnia. Unde et ad iram Domini terra contremuit, et populus ignis factus est pabulum, quia tanta fuit in eo crudelitas, ut ne charissimo quidem germanitatis nomini parceret, sed dextram deserens atque contemnens, saturaretur in his quae sinistra erant: dum voluptatum, et malorum patitur famem, et semper cupit malis pejora sociare. Ipsi quoque Manasses, et Ephraim, qui de uno nati sunt utero, et de eodem parente generati, in tantam rabiem proruperunt, ut hostili odio inter se dissiderent. Legamus Regum et Paralipomenon volumina, et inveniemus Samariae inter se bella civilia, dum alii pro aliis regibus dimicant, et quomodo suis regibus interfectis, in Judae expugnationem concordent. Secundum tropologiam, auferet Dominus caput et caudam, majorem
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ beatũ dicebant populum
seductorersunt : Et quibeati appella¬
bantur. non ꝓpteruir tutem sed
ꝓpt̃ munera p̃cipita bant̃ in mosdẽ:
unde & supra logimus: populus me¬
us quibeatum tedicunt. seducunt
te. et semitas pedum tuorum supt¬
plantat: Intalipopulo nullius ꝑ¬
sonae mis erebitur dr̃non pupil¬
lo non uiduae. qui a omnis hrpo¬
crita est aliud simulans & aliud
agenr ꝓ mittens castitatem et
uiuens luxoriosae: praeferens
paupertatem et replens mar¬
suppium: Vnde iungit et dicit
et uniuersum os̃ locutum est. stub¬
titiam : ꝓpt̃ haec omnia dñr̃ñ
cerrat iraser:sed adhuc ad ꝑcuti¬
endum eleuat manum : Et quia
ista fecerunt: succenditur. qua¬
siignis impietas. ut non cultum a¬
agrum sed ueprer & spinan deuo¬
ret. Nec frugiferas arbores. sed
in fructuo sum saltum in quo ha¬
bitant bestiae : sapiens. flamma
consumat : quam obrem dcitur.
quod densitas saltur igno supposito
fumi suꝑbia & altitudo conuolueat᷑:

Expanded text:
enim beatum dicebant populum, enim beatum dicebant populum, seductores sunt; et qui beati appellabantur, non propter virtutem, sed propter munera, praecipitabuntur in mortem. Unde et supra legimus: Populus meus, qui beatum te dicunt, seducunt te, et semitas pedum tuorum supplantant . In tali populo nullius personae miserebitur Deus: non pupilli, non viduae, quia omnis hypocrita est, aliud simulans, et aliud agens: promittens castitatem, et vivens luxuriose: praeferens paupertatem, et replens marsupium. Unde jungit, et dicit: Et universum os locutum est stultitiam. Propter haec omnia Dominus non cessat irasci, sed adhuc ad percutiendum elevat manum. Et quia ista fecerunt, succendetur quasi ignis impietas, ut non cultum agrum, sed vepres et spinas devoret, nec frugiferas arbores, sed infructuosum saltum, in quo habitant bestiae, rapiens flamma consumat Quam ob rem dicitur quod densitas saltus igne supposito, fumi superbia et altitudine convolvatur.
Abbreviated transcription (Latin):
et declinabit addexteram et
esuriet . & comed&. adsinis¬
tram et non saturabitur:
Unur quisque carnem brachii
sui uorabit: manarrer ephraim
et ephraim manassen. simulip¬
si contra iudam: Imomnibur
his non ẽ. auersus furor eius
sed ad huc manur illius extenta:
Non solum dñs hoster rasine¬
leuabit contra cum. et inimicor
eius uertet intumultum. sy¬
riam aboriente. & philistuim
ab occidente ut deuorent isrł.¬
in toto ore. sed quia non est
reuersur ad ꝑcutientem se.
Nec requi siuit dñm exercituum:
Ex tendit manum adpercuen¬
dum ut disperdat de isrł. caput
& caudam in curuantem et depra¬
uantem. Eum uidelic& qui rec¬
ta peruertuit: Q uisit autem
caput ipse interpretatus. est.
longacuus & hon orabilis Et
qui sit cauda. ꝓpheta in quid
quidocet menda tium. id est
preudo ꝓpheta: Dixit deprin¬
cipibus nunc optimatibus iun¬
git &populum. qđ & magistri
& discipuli oteruditi. & uulgus
in doctum parit̃ pereant. qui

Expanded text:
et declinabit ad dextram, et et declinabit ad dextram, et esuriet, et comedet ad sinistram, et non saturabitur: unusquisque carnem brachii sui vorabit. Manasses Ephraim, et Ephraim Manassen, simul ipsi contra Judam. In omnibus his non est aversus furor ejus, sed adhuc manus ejus extenta. Non solum Dominus hostes Rasin elevabit contra eum, et inimicos ejus vertet in tumultum, Syriam ab Oriente, et Philisthiim ab Occidente, ut devorent Israel toto ore: sed quia non est reversus ad percutientem se, nec requisivit Dominum exercituum, extendet manum ad percutiendum, ut disperdat de Israel caput, et caudam incurvantem et depravantem, eum videlicet, qui recta pervertit . Qui sit autem caput, ipse interpretatus est, longaevus et honorabilis. Et qui sit cauda, Propheta, inquit, qui docet mendacium, id est, pseudopropheta. Dixit de principibus, nunc optimatibus jungit et populum, quod et magistri et discipuli, et eruditi, et vulgus indoctum pariter pareant. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
addñm: sed ad huc manus illi¬
us ad percutiendum parata
est:Iuxta illud quod le¬
gmus in hieremia. sine cau¬
ra percurn filios uestror. disc¬
plinam non recepirtis: Et dis¬
perdet dñr abirrł caput.
& caudam. in curuantem et de¬
prauantem in dieuna: longa euus
& honorabilis: ipse ẽ caput & ꝓ
pheta docenr menda t̾ium ipreẽ.
cauda : Eterunt quibeatum di¬
cunt populum istum. seducentes.
et quibeatidicuntur precipita¬
ti: propter hoc suꝑ adolercen¬
tulis eiur. non lactabitur dñs
& pupillorum illius & uiduarũ.
non miserebitur. quia omnir hr¬
pocrita est et nequã. & uni¬
uersum os locutum ert. stulti¬
tiam: in omnibur his non ert.
auersus furor eius. sedadhuc
manus eiur extente: suc cen¬
ra est enim qua siignis impie¬
tas. ueprem & spinam uora¬
bit. et succendentur inden¬
sitate saltus. & conuoluetur
suꝑbia fumi. in ira dñi exer¬
cituum contremuit terra.
et erit populus quasi es cuig¬
nis.: Virfratrisuo non parc&

Expanded text:
ad Dominum: sed adhuc manus illiad Dominum: sed adhuc manus illius ad percutiendum parata est, juxta illud quod legimus in Jeremia: Sine causa percussi filios vestros: disciplinam non recepistis . Et disperdet Dominus ab Israel caput et caudam incurvantem et depravantem in die una. Longaevus et honorabilis, ipse est caput; et Propheta docens mendacium, ipse est cauda. Et erunt qui beatum dicunt populum istum, seducentes, et qui beati dicuntur, praecipitati. Propter hoc super adolescentulis ejus non laetabitur Dominus, et pupillorum illius et viduarum non miserebitur, quia omnis hypocrita est et nequam, et universum os locutum est stultitiam. In omnibus his non est aversus furor ejus, sed adhuc manus ejus extenta. Succensa est enim quasi ignis impietas: veprem et spinam vorabit, et succendetur in densitate saltus, et convolvetur in superbia fumi. In ira Domini exercituum contremuit terra, et erit populus quasi esca ignis. Vir fratri suo non parcet,
Abbreviated transcription (Latin):
iustur sub ꝑrona impii uidirse se
narrat. & non inuentum locum ea¬
rum: Dicit ergo dñr quodrasin ꝑ
qui interpretatur sapientia saecu¬
laris. cuiur ephraim utebatur
auxilio uertatur contra eum.
& omner amici ui aduersum illũ
dimicent. & tam uboriente quã
aboccidente expugnetur& de
uora turi sint isrłm toto ore : pro¬
quibur inter pretatisunt. Lxx:
aedificemur nobisturrem. et al¬
lidet dr̃ qui consurgunt contra
montem sion Et inimicos illius
dissipabit. cupiunt enim & ipn
insimilitudinem templidĩ aedi¬
fica renbi templum insa maria :
s ed quamuis mouerint peder ab
oriente. et dixerint. uenite ae¬
disicemus turrem. et faciumur
nobir nomen ante quam disper¬
gamur dño inpugnante : soluet¬
tur & dirnpabitur consensur
corum. Et linguae contrare in¬
uicem diuidentur : ne consenti en¬
tes peiores siant sed a se inuicem
dir truantur: Cum que ita per¬
curnrunt et ab hostibus deuo¬
rati: Tamen non reuertintur

Expanded text:
justus sub persona impii vidisse se justus sub persona impii vidisse se narrat, et non inventum locum e. Dicit ergo Dominus, quod Rasin, qui interpretatur sapientia saecularis, cujus Ephraim utebatur auxilio, vertatur contra eum et omnes inimici ejus adversum illum dimicent, et tam ab Oriente, quam ab Occidente expugnetur, et devoraturi sint Isrquibus interpretati sunt LXX: Et aedificemus nobis turrim: et allidet Deus qui consurgunt contra montem Sion, et inimicos illius dissipabit. Cupiunt enim et in similitudinem Templi Dei, aedificare sibi templum in Samaria; sed quamvis moverint pedes ab Oriente, et dixerint: Venite, aedificemus turrim, et faciamus nobis nomen antequam dispergamur : Domino impugnante solvetur, et dissipabitur consensus eorum, et linguae eorum contra se invicem dividentur, ne consentientes pejores fiant, sed a se invicem destruantur. Cumque ita percussi sint, et ab hostibus devorati, tamen non revertentur
Abbreviated transcription (Latin):
non reuertentur ad ꝑcutientem se
Rec dnm̃ quaerent: exercituum.
uitulor aureor ador anter ꝓdõ: iux¬
ta anagogen.: Hunc locum nostri
ita ȩ dirrerunt: mint dr̃ filium
suũ ad ia cob. hoc ẽ adiudae os.¬
ir e& uonit adirrł hoc est ad gentium po¬
pulum quo ł & a postolus appollari
dicit irrł : alii uero ita uerbum suum
misit dñr ad ecdenam. quae priore
populum supplantauit. & ceidit
in irrł hoc est in her&icos quid m̃¬
uidere seiactant: scientita que priu¬
cipes eorum. Et omnis qui habitant
in samaria. hoc quidi legem curto di¬
reredicunt. In uber tate eẽ uirtu¬
tum fructur adferre iustitiae: hoc
onim interp̃tatur ephra im qui in su¬
ꝑbia cordissui ditpiciunt ecdenam.
& nmplictatem eius arbitrantes impe¬
ritiam. dicunt : pro lateribus illiur
qua drir lapidibur atque fortirs¬
mis aedificabimus ecdesiar nostras.
& ꝓ in fructuons arboribur atoque
periturir cedror sublimissimas ex¬
truemus quas conter& dñr. & quas

Expanded text:
non revertentur ad percutientem se, non revertentur ad percutientem se, nec Dominum quaerent exercituum, vitulos aureos adorantes pro Deo. Juxta anagogen hunc locum nostri ita edisserunt: Misit Deus Filium suum ad Jacob, hoc est, ad Judaeos: et venit ad Israel, hoc est, ad gentium populum, quos et Apostolus appellari dicit Israel . Alii vero ita: Verbum suum misit Dominus ad Ecclesiam, quae priorem populum supplantavit, et cecidit in Israel, hoc est, in haereticos, qui Sciant itaque principes eorum, et omnes qui habitant in Samaria, hoc est, qui Dei legem custodire se dicunt, et in ubertate esse virtutum, et fructus afferre justitiae hoc enim interpretatur Ephraim, qui in superbia cordis sui despiciunt Ecclesiam, et simplicitatem ejus arbitrantes imperitiam, dicunt: pro lateribus illius, quadris lapidibus atque fortissimis aedificabimus Ecclesias nostras, et pro infructuosis arboribus citoque perituris, cedros sublimissimas exstruemus, quas conteret Dominus, et quas
Abbreviated transcription (Latin):
ad icõr directumerat : :Sci&igitur po¬
pulus ephraim & habitanter samariam.
qui ꝓpt̃ multitudinem erigunt᷑ insuꝑbiã
& dicunt paruum ẽ regnumiudae & nor¬
tri cõparatione ui lirsimum: Ita que il¬
lirruentibus quan lateribur: nos qua¬
dro lapide aedisicemur nobis domum
illorum si comoris quae ligna sunt
uilia hostili incursione succisir: Nos
imperium nostrum cedris extruimus
quae in putribilersunt : ut regnum
significent sempit̃ num : suat ergo hoc
populus omnis ophraim. et habi¬
tanter samariam. Quod srrus qui
nunc ei auxilio est in hostem transeat.
uol certe contra ipsum srrum subi¬
ta aduersari orum bella consur¬
gent. Et omner uertuntur in tu¬
multum. ita ut contra irrł srria
aboriente. & philistiim hoc ẽ. pa¬
lestini ab occidente moueantur.
& simul deuorent isrłen: cumque
hoc stcerint nihil hominus manus mea
extenta siue excelra est. suꝑ is rł et
cor feriro non cerrat. Cuesique a dõ

Expanded text:
ad sanctos directum erat. Sciet igitur poad sanctos directum erat. Sciet igitur populus Ephraim et habitantes Samariam, qui propter multitudinem eriguntur in superbiam, et dicunt: Parvum est regnum Judae, et nostri comparatione vilissimum. Itaque illis ruentibus quasi lateribus, nos quadro lapide aedificemus nobis domum. Illorum sycomoris, quae ligna sunt vilia, hostili incursione succisis, nos imperium nostrum cedris exstruemus, quae imputribiles sunt, ut regnum significent sempiternum. Sciat ergo hoc populus omnis 137 Ephraim et habitantes Samariam, quod Syrus qui nunc ei auxilio est, in hostem transeat. Vel certe contra ipsum Syrum, subita adversariorum bella consurgant, et omnes vertantur in tumultum: ita ut contra Israel Syria ab Oriente, et Philisthiim, hoc est, Palaestini ab Occidente moveantur: et simul devorent Israelem. Cumque haec fecerint, nihilominus manus mea extenta, sive excelsa est super Israel, et eos ferire non cessat. Caesique a Deo
Abbreviated transcription (Latin):
uid datsignũ sili sui deuir gnenas¬
uturi ad cuiur inuocationẽ sint dem¬
minente periculo liberati: & cetera
quaeusque ad p̃rentem locum int̃ pre¬
tatisumur. Multirergo misteriir in me¬
dio positis nunc reuestitur adid quod
caeperat. & euersionem rãsin. & ephra¬
im hoc ẽ soriae & samariae uaticinatur.
V erbum inquienr mint dñr inia cob. &
cocidit in irrł. apud hebrȩos dabar.
Quod ꝑtrer litteras scribitur consonanter.
delech. beth. &rer ꝓlocorum qualita¬
ten legatur dãbar uerbum signi ficat
deper mortem & pestilentiam. quã
ob causã pleriq: rermonir ambiguita¬
te decepti. Non uerbum dicunt mirru
.eẽ sed mortẽ misit ergo dñr uerbũ
inia cob. cecidit in iirł. Rogna reuo luit
et non ꝑme : imperiiergo dignitar. quȩ
inunctione ramu helis. post abiectum sa¬
ul. cooperat in dauid : missa inia cob hoc
ẽ in xii tribus quaeia cobolimuocabant᷑.
cecidit in irrł. ñ ut bex transtu lerunt
uenit aecedit in impir quod staturum

Expanded text:
irgine nascituri, ad cujus invocationem sint de imminenti periculo liberandi, et caetera quae usque ad praesentem locum interpretati sumus. Multis ergo mysteriis in medio positis, nunc revertitur ad id quod coeperat, et eversionem Rasin 136 et Ephraim, hoc est, Syriae et Samariae vaticinatur: Verbum, inquiens, misit Dominus in Jacob, et cecidit in Israel. Apud Hebraeos DABAR  , quod per tres litteras scribitur consonantes DALETH, BETH, et RES, pro locorum qualitate, si legatur DABAR, verbum significat, si DEBER, mortem et pestilentiam. Quam ob causam plerique sermonis ambiguitate decepti, non verbum dicunt missum esse, sed mortem. Misit ergo Dominus verbum in Jacob, et cecidit in Israel. Regnare voluit et non per me . Imperii ergo dignitas, quae in unctione Samuelis post abjectum Saul coeperat in David, missa in Jacob, hoc est, in duodecim tribus, quae Jacob olim vocabantur, cecidit in Israel: non ut LXX transtulerunt, venit: cecidit enim in impiis: quod statutum
Abbreviated transcription (Latin):
rat. & illis classe fugientib fuerat
merce depriuatus. data ẽ eia eg̃ptꝰ
ꝓmercede & labaresuo. Ergo inista
nouacula acutissima & in his quiha¬
bitant transflum̃ eufraten in rege
uidelic& assyrio : Om̃s capillos &
pilos totius corporis a capiteusq ad pe¬
des decorẽq barbae. quodurilitatis
in illa forte nihilpulchrum resideat.
sed effeminatis hominib: immoignomi¬
niosis mulierib comparentur. Ete
rit in dieilla nutri& homouaccambo¬
um. & duasoues & p̃ubertate lac¬
tis comed& butrrũ. Butrrũs enĩ
& mel manducabit omnis quirelictus
fuerit in medo t̃rae : : &erit in dieilla
omnis locus ubi fuerint milleuites mil¬
leargenteis & inspinas & inuepres
er̃ cũ sagittis & arcuingredientur
illuc. ue pres enĩ & spinae er̃ inuniũ sat̃

Expanded text:
rat, et illis classe fugientibus, fuerat rat, et illis classe fugientibus, fuerat mercede privatus, data est ei Aegyptus pro mercede et labore suo. Ergo in ista nobitant trans flumen Euphraten, in rege videlicet Assyriorum, omnes capillos et pilos totius corporis a capite usque ad pedes, decoremque barbae, quod virilitatiudaea, ut nihil in illa forte, nihil pulchrum resideat, sed effeminatis hominibus, imo ignominiosis mulieribus comparentur. « Et erit in die illa, nutriet homo vaccam boum et duas oves, et prae ubertate lactis comedet butyrum: Butyrum enim, et mel manducabit omnis qui relictus fuerit in medio terrae. Et erit in die illa: Omnis locus ubi fuerint mille vites, mille argenteis, et in spinas et in vepres erunt. Cum sagittis et arcu ingredientur ill
Abbreviated transcription (Latin):
iugatũ itaut regẽ illis constituer&.
& post non multũ tẽ poris uenitnabu¬
chodo nosor cuminnumerabilimulti¬
tudine bellatorum. Captaq: herus alẽ
& c&eris iuda eeurbib dirutis. incendit
templũ & habitatores assyrios posuit
inudaea. Indieilla rad& dñs innoua¬
cula conducta in his quitrans flum̃r̃
in rege assyriorũ caput & pilos pedũ
& barba mumũ sã: Haec quidã putanł
deassyriis ꝓph& ari quimille trecentis
annis ante quã hierusalẽ subuerteret
Regnũ asiȩ aegrptiq: & libiȩ possider
qđ amedis ꝑsisq: uincendisint & eorũ
imperiũ distruendũ : Aliiuero arbi¬
trant᷑ quod trans flum̃ eu fraten caesi
sint aegrptu : Nos aũt nouaculã mer¬
cedẽc̃ductã ipsũ arbitram᷑. assy riũ quẽ
in horomia obultionẽpopulipec a¬
toris &iam columbam suãuocat: Dimiq
& in uisionemteri qui a mn extruendis
munitionib & aggere corportando
nabucho donosor plurimũ laboraue¬

Expanded text:
jugatum : ita ut regem illis constitueret. jugatum : ita ut regem illis constitueret. Et post non multum temporis, venit Nabuchodonosor cum innumerabili multitudine bellatorum, captaque Jerusalem, et caeteris Judaeae urbibus dirutis, incendit Templum, et habitatores Assyrios posuit in Judaea . In die illa radet Dominus in novacula conducta, in his qui trans flumen sunt, in rege Assyriorum, caput, et pilos pedum, et barbam universam. Haec quidam putant de Assyriis prophetari, qui mille trecentis annis, antequam Jerusalem subverterent, regnum Asiae Aegyptique et Libyae possederunt, quod a Medis Persisque vincendi sint, et eorum imperium destruendum. Alii vero arbitrantur, quod trans flumen Euphratem caesi sint Aegyptii. Nos autem novaculam mercede conductam, ipsum arbitramur Assyrium, quem in Jeremia ob ultionem populi peccatoris, etiam columbam suam vocat . Denique et in visione Tyri , quia in exstruendis munitionibus, et aggere comportando Nabuchodonosor plurimum laborave
Abbreviated transcription (Latin):
lum tuum dies. quosnumquam ante
uidisti & regẽ assyriorum: frustra
igitur p̃sentia m&iuis sem iustos tar¬
res & ignem paenitus ñ habentes.
scire enim debes quod sibilosuo dñr
muscas aegrpti & fluminũ eiꝰ hacid
dubium quinseptem diorrras nili
signific& uocaturus sit. & apemq̃
ẽ int̃ra assur. Mus cas aũt aegrptios
uocat ꝓpt̃ sordes idolatriae. & in¬
re potentissimũ regnũ erat . & adbel¬
la prumptis simũ. uel obid quia om̃sp
peassyriorũ & ꝑsidis regiousum habeat
sagitarũ huigitur om̃s uenient &¬
occupabunt t̃ramtuamintorrenti¬
buallium & in cauernis p&rarũ
& in omnib frutectis & foraminib
lignisq nemorosis: haec aũt ꝑ m&a¬
forã dicuntur ut quia se melinuscas
& a pes nominauerat trans lationẽ
seruar& in reliquis. Legamus regũ
& parali pomenon libros & inueniemꝰ
ab ac grptus cae sum scmregemiosiã
& populũissł. ꝑ otestati a egrptiae sub¬

Expanded text:
lum tuum dies, quos numquam ante lum tuum dies, quos numquam ante vidisti, et regem Assyriorum. Frustra igitur praesentia metuis, semiustos torres, et ignem penitus non habentes: scire enim debes, quod sibilo suo Dominus muscas Aegypti, et fluminum ejus, haud dubium quin septem διωρυχὰς Nili significet, vocaturus sit: et apem, quae est in terra Assur. Muscas autem Aegyptios vocat propter sordes idololatriae, et imre potentissimum regnum erat, et ad bella promptissimum: vel ob id, quia omnis prope Assyriorum et Persidis regio usum habebat sagittarum. Hi igitur et omnes venient, et occupabunt terram tuam in torrentibus vallium, et cavernis petrarum, et in omnibus frutetis, et foraminibus, lignisque nemorosis. Haec autem per metaphoram dicuntur, ut quia semel muscas, et apes nominaverat, translationem servaret in reliquis. Legamus Regum et Paralipomenon libros, et inveniemus ab Aegyptiis caesum sanctum regem Josiam, et populum Israel potestati Aegyptiae sub
Abbreviated transcription (Latin):
habeat scire ñ possumꝰ. Nisi forte hoc
dicendũ ẽ. quod peccatorum suorum
magntudine effraim iđ samaria
primũ adseasssriorũ fecerit imp&ũ
declinare. Alit̃ interim. Nunc duo
reges rasin& facee quite obsident
& uasta refestinant. breui tempore
sub uertentur. Tua eaũt uastationis
tempus illud adueni&. quando qđ
numquã speraueras. immonumquã
m&ueras . Asserius uenerit ꝑ quȩ
do c& domui dauidñsiria m&sama¬
riã sed assyrios cẽm&uendos p̃sen¬
tiergoformidine liberat. & defu¬
turo tem pore comminatur : Ete¬
rit indie illa sibilabit dñsmuscac
quae ẽ in extremo fluminumae¬
grpti. & apiquaeẽ int̃ra assur&
uenient & requiescent omnes in
torrentib uallium . & in cauernis
p&rarum & in omnib frutectis
& inuniuersis foraminib : Cumfu¬
erit duorum reguint̃ra deserta
damascus & samaria quamtununc
deestaris & m&uis tunc ad duc&
dñr. O domus iuda suꝑte & popu¬

Expanded text:
habeat, scire non possumus, nisi forte hoc habeat, scire non possumus, nisi forte hoc dicendum est, quod peccatorum suorum magnitudine Ephraim, id est, Samaria primum ad se Assyriorum fecerit impetum declinare. Aliter: Inreges Rasin et Phacee, qui obsident et vastare festinant, brevi tempore subvertentur. Tuae autem vastationis tempus illud adveniet, quando quod nunquam speraveras, imo nunquam metueras, Assyrius venerit. Per quae docet, domui David, non Syriam et Samariam, sed Assyrios esse metuendos. Praesenti ergo formidine liberat, et de futuro tempore comminatur. . Et erit in die illa, sibilabit Dominus muscae, quae est in extremo fluminum Aegypti, et api quae est in terra Assur: et venient, et requiescent omnes in torrentibus vallium, et in cavernis petrarum, et in omnibus frutetis, et in universis foraminibus. Cum fuerit duorum regum terra deserta, Damascus et Samaria, quam tu nunc detestaris et metuis: tunc adducet Dominus, o domus Juda, super te et popu
Abbreviated transcription (Latin):
bebit intelle gentiam. quod admis¬
terium & inuocationem. Nominir
eiꝰ t̃ra srriae & samariae asrrio
dauio liber&ur. ad uobus regib
quos m&uit ꝑa sinui de lic& &
suꝑ populumtuum. & suꝑ domũ
patristui. dies quinondumuene¬
Srunt adieb separationis efra
a iuda cumrege asseriorum. lo¬
cus iste ꝑhiꝑbatem legendus ẽ :
deniq: & nor secuti hebraicam
ueritatem : itaeumint̃ p̃tatisumus
Odomus dauid austulta. quaedico
ut derelinquatur t̃ra frriae & sa¬
mariae a facie regum duorũ quos
tuue hementissime reformidas ad¬
duc& dñs dies suꝑte & suꝑdomum
patristui dauid. quos num quam ha¬
buisti. ex eotempore quoxtriba
duabus tribubus separatȩ s̃. & reg¬
numin samaria habere coeper̃. Ad¬
duc& aut̃ ipsos dies idẽ tempora cũ
rege assyriorum ut illis superatis
atq: subuersis tuemma nubelis
p̃sentia libereris. Laex hunclocum
Exqua die abstulit effraim auida
regemassyriorum qđ quẽ sensum

Expanded text:
bebit intelligentiam. Quod ad mysbebit intelligentiam. Quod ad mysterium et invocationem nominis ejus terra Syriae, et Samariae, Assyrio David liberetur a duobus regibus quos metuit, Rasin videlicet, et  populum tuum, et super domum patris tui dies qui non venerunt a diebus separationis Ephraim a Juda, cum rege Assyriorum. Locus iste per hyperbaton legendus est. Denique et nos secuti Hebraicam veritatem, ita eum interpretati sumus: O domus David, ausculta quae dico, ut derelinquatur terra Syriae et Samariae a facie regum duorum, quos tu vehementissime reformidas: adducet Dominus dies super te, et super domum patris tui David, quos numquam habuisti ex eo tempore quo decem tribus a duabus tribubus separatae sunt, et regnum in Samaria habere coeperunt. Adducet autem istos dies, id est, tempora cum rege Assyriorum, ut illis superatis atque subversis, tu Emmanuelis praesentia libereris. LXX hunc locum ex qua die abstulit Ephraim a Juda regem Assyriorum. Quod quem sensum
Abbreviated transcription (Latin):
haec uerbanos camus in fantiam
humani corporis. diuinae non p̃¬
iu dicasse sapientiae. Demiq: iacen¬
tem in p̃sepio : Angelipastorib nun¬
tiant. Magiadorant de orienteue¬
nientes. quo sutiq: electos ẽẽ creden¬
dumẽ. & e contrario hero disscribȩ
acpharisa cirȩꝓbantur. Quia pu¬
noin fante multa paruulorum mila
trucidarunt: Prius enim qua m sci¬
atpre ꝓbaremalum & eligerebonũ :¬
De relinqu&ur t̃ra quãtud & esta¬
ris a facie duum regum suorum: Sex¬
toimperii anno er eciȩ : E ab assrri¬
tatis ipsius Sutaq iste quina scitu¬
rus uel deuir gine ut nos ꝓbamus
uel dead alescentula ut iuda euo¬
lunt. butr rum & mel comed&
& tam paruulus erit ut malum
bono discernere queat. & ante.¬
quam ille tompus egrediatur in fan¬
tiae t̃rasrriae & samariae uastan¬
nec sinis tramnecdexteram. id ÷ nec
malum nec bonum nouerit. Rȩ¬
latum autem adem̃ manuhel quđ
int̃p̃tatur nobiscum dr̃. facilem ha¬

Expanded text:
haec verba noscamus, infantiam haec verba noscamus, infantiam humani corporis divinae non praejudicasse sapientiae. Denique jacentem in praesepio Angeli pastoribus nuntiant: Magi adorant de Oriente venientes, quos utique electos esse credendum est. Et e contrario Herodes, Scribae ac Pharisaei reprobantur , quia pro uno infante multa parvulorum millia trucidarunt. Prius enim quam sciat puer reprobare malum et eligere bonderelinquetur terra, quam tu detestaris, a facie duorum regum suorum. Sexto imperii anno Ezechiae est ab Assyritatis ipsius. Sic itaque iste qui nasciturus, vel de Virgine, ut nos probamus, vel de adolescentula, ut Judaei volunt, butyrum et mel comedet, et tam parvulus erit, ut malum a bono discernere nequeat, et antequam ille tempus egrediatur infantiae, terra Syriae et Samariae vastannec sinistram, nec dexteram, id est, nec malum, nec bonum noverit. Relatum autem ad Emmanuel, quod interpretatur, nobiscum Deus, facilem ha
Abbreviated transcription (Latin):
uerbum factumẽ & habitabit innob̵:
B utrrum & mel comed& ut sciatrep¬
baremalum & eligerebonum. ꝑquo
lxx transtuler. ante quam sciat qđ¬
q sequitur ad sumeremalum in hebra¬
icum non hab&ur. Et ẽ sensus Odom
dauid cuidĩ sermone p̃cipitur. & uoces
idẽ in uoces in periculo constituta nom̃
eminanuhelis iđẽ nobiscum dĩ non
miseris ad reinouitatẽ. siuirgo
dm̃pariat quitantain habeat potes¬
tatem. ut multo postiem porenas¬
citurus tenunc liber & inuocatus.
ipseẽ enim quiuisus ẽ abraham &
locutus ẽ cummor̃se. Dicam& ali¬
ud mirabilius Ne eum putes in fan¬
tas mate nasciturum. cibbs utitur
infantiae. butrrum comed& &
proficiebat sapientia & a&ate &
gratia apud dm̃ & apud homines
& hocdicatur utueritas humani
corporis ad pb&ur. tam̃ ad huc
pannis inuolutus. &butr ram
pastur ac melle. habebit bonima¬
liq: iudicium. ut reꝓbans mala e
es ligatbona. Non quo hoc secerit
aut reꝓbauerit ueleligerit. sed
quo scir& rȩꝓbare & eligere ut ꝑ

Expanded text:
tavit in nobis. Butyrum et mel comedet, ut sciat reprobare malum, et eligere bonum. Pro quo LXX transtulerunt, antequam sciat: quodque sequitur, assumere malum, in Hebraico non habetur. Et est sensus: O Domus David, cui Dei sermone praecipitur, ut voces, id est, invoces, in periculo constituta nomen Emmanuelis, id est, nobiscum Dei; non mireris ad rei novitatem, si Virgo Deum pariat, qui tantam habeat potestatem, ut multo post tempore nasciturus, te nunc liberet invocatus; ipse est enim qui visus est Abraham, et locutus est cum Mose. Dicam et aliud mirabilius, ne eum putes in phantasmate nasciturum, cibis utetur infantiae, butyrum comedet eproficiebat sapientia et aetate et gratia apud Deum et homines : et hoc dicatur, ut veritas humani corporis approbetur: tamen adhuc pannis involutus, et butyro pastus ac melle, habebit boni malique judicium, ut reprobans mala, eligat bona. Non quod hoc fecerit, aut reprobaverit, vel elegerit; sed quod scierit reprobare et eligere, ut per
Abbreviated transcription (Latin):
tis arcanũ sed scribat eã inisto gran¬
diuolumine quod nunclegimus. &
quod sit mirabilius humanis uerbis &
stilo quo homines scribere consuer.¬
& di sacram̃ta comp̃hendat : Quid ẽ aũt
illud quod scribi tur humanostilo ut
puer natus uelo cit̃ spoliad& rahat &
cito p̃d&ur᷑: hocẽ neultra patiatur
nȩ ꝓph&as sed ad saluandascreaturas
suas ipsedescendat. facitergo ꝓph&a
quo diussumẽ & ad hib& sĩ bi duostes¬
tes fideles uriã sacerdotẽ qui legis
doctorẽ dicente malachilabia sacer¬
dotis custodient scientiã & legẽ re qui¬
rent exoreeius. quia angelus dñiex
ercituũ ẽ. & zachariam filiũ iebara
chiae quemꝓph&a fuisse ñ dubiumẽ :
legimꝰ quo dregante ahar. zachari
assacerdos fuerit templi dñi cuip̃ce¬
pit ahaz ut altare similealtaris da¬
quo de zechias filius ahar quaesierit
dñm in dieb: tachariae erudituntimo¬
redĩ : Exhibuit aũt se isaias dignum
genere feminino Rhua. iuxtaillud

Expanded text:
tis arcanum; sed scribat eam in isto grantis arcanum; sed scribat eam in isto grandi volumine quod nunc legimus, et quod sit mirabilius humanis verbis exprimi, stylo quo homines scribere consuerunt, Dei sacramenta comprehendat. Quid autem est illud quod scribitur humano stylo? Scilicet ut puer natus velociter spolia detrahat, et cito praedetur, hoc est, ne ultra patiatur nec prophetas, sed ad salvandas creaturas suas ipse descendat. Facit ergo Propheta quod jussum est, et adhibet sibi testes fideles, Uriam sacerdotem, qui legis doctor est, dicente Malachia: « Labia sacerdotis custodiunt scientiam, et legem requirunt ex ore ejus , » quia angelus Domini exercituum  fuisse non dubium est. Legimus quod regnante Achaz sacerdos praefuit templo Domini, cui praecepit Achaz ut altare simile altari Daquod Ezechias filius Achaz quaesierat Dominum in diebus Zachariae, eruditus in timore Dei. Exhibuit autem se Isaias dignum genere feminino ruha, juxta illud
Abbreviated transcription (Latin):
patrem suam & matrem suã. Aufere¬
t fortitudoda masci & spoliasa mariȩ
corã rege assyriorũ. Lxxꝓlibro gran
& ꝓ eo quod in hebra eo hab&ur. Adhi¬
buimihitestes fideles dixer̃. Adẽ enĩ
& testes fac mihifideles homines & ꝓ
uria sacerdote tantũ uria c&erasimi¬
lit̃: primũ ꝓph& a missus ẽ ada har
ut eip̃ dicer& quaescriptura comme¬
morat. Quo audire nolente : ĩpse
p&at sibi signũin ꝓfundũ siuem excel¬
sum: Quores pondente Ñ p&ã & ñtẽ¬
tabo dñmi Dimissore geimpio. ad
domum dauid dĩ uerbauertuntur:
& promittt᷑ eiuirgo paritura filiũ
cuius nom̃ sit emmanuhel hocẽ nob¬
cum dr̃ qui sic rebro fuerit inuocat̃
samaria subuertat᷑ꝰ & srria : subuer¬
tatur aũt a regea sirriorum. qui
& ipsumiudã postea capturur sit
it aut omnist̃ra iuda eauertatur in
solitu dinem : Rur sumergo suba
lia figura partus describit᷑ uirgina¬
lis & dix̃ dñs adꝑph&issam ut nequã¬
quã inpopulos ꝓferat nouae natiuita¬

Expanded text:
patrem suum, et matrem suam, auferetur fortitudo Damasci, et spolia Samariae coram rege Assyriorum. LXX pro libro grandmagnum. Et pro eo quod in Hebraeo habetur, adhibui mihi testes fideles, dixerunt: adest enim, et testes fac mihi fideles homines. Et pro Uria Sacerdote, tantum Uriam, caetera similiter. Primum Propheta missus est ad Achaz , ut ei praediceret quae Scriptura commemorat: quo audire nolente, ipse petat sibi signum in profundum, sive in excelsum. Quo respondente, Non petam, et non tentabo Dominum: dimisso rege impio, ad domum David Dei verba vertuntur, et promittitur ei Virgo paritura filium, cujus nomen sit Emmanuel, hoc est, nobiscum Deus. Qui si crebro fuerit invocatus, Samaria subvertatur et Syria: subvertatur autem a rege Assyriorum, qui et ipsum Judam postea capturus sit; ita ut omnis terra Judaeae vertatur in solitudinem. Rursum ergo sub lia figura partus describitur virginalis. Et dixit Dominus ad Prophetam ut nequaquam in populo proferret novae nativita
Abbreviated transcription (Latin):
templi atq: cõcussum. & domis iu¬
daeica tenebriserroris impl&a
et c̃paratione diuinae gloriae ꝓ¬
ph&a in munda labia haberesedi¬
cens : & habitare in medio populi
blasphemantis qui consona impi¬
&atis uoceclam abancruu fige
crucifigetalẽ : & ñ habemꝰ regẽnisi
caesarẽ : Vnũq: deseraphim mis sũ
adisaiã qui forcipede altari carbo¬
ne c̃prȩhenso ꝓpha&ȩpurgar& labia
& populus rema ner& inmundus:
Tertius ergo inisaiã liberhoc hab&
exordiũ ⁊ Anno quo mortuusẽ orĩas
uididũm sedentẽ suꝑ soliũ excelsũ
&eleuatũ : subquattuor regib ꝓphe¬
tasseis aiã suꝑ iudã & hierus alẽ
Prima uisionistitulo de monstra¬
tũ ẽ. idẽ subotia & lo a tham
ahar &erechia: Mortuo ergo oria
sub quodicta s̃ uniuersa quae supraex¬
posuimis successit filiuseiꝰ ioathã
qui regnauit annisxvi & fecit¬
rectũ in conspectudñi & portam
tẽpli aedificauit excelsã. quo hn¬
perante : uiditisa ias sedentẽ dnm

Expanded text:
templi atque concussum, et domus Jutempli atque concussum, et domus Judaica tenebris erroris impleta. Et comparatione divinae gloriae Propheta immunda labia habere se dicens, et habitare in medio populi blasphemantis, qui consona impietatis voce clamabant: Crucifige, crucifige talem; et, Non habemus regem, nisi Caesarem . Unumque de Seraphim missum ad Isaiam, qui forcipe de altari carbone comprehenso, prophetae purgaret labia, et populus remaneret immundus. Tertius ergo in Isaiam liber hoc habet exordium. Anno quo mortuus esinum sedentem super solium excelsum et elevatum. Sub quatuor regibus prophetasse Isaiam, super Judam et Jerusalem, primae visionis titulo demonstratum est; id est sub Ozia, Joatham; Achaz et Ezechia. Mortuo ergo Ozia, sub quo dicta sunt universa, quae supra exposuimus, successit filius ejus Joatham, qui regnavit annisrectum in conpectu Domini, et portam templi aedificavit excelsam. Quo imperante, vidit Isaias sedentem Dominum
Abbreviated transcription (Latin):
dã & non fuerit quieruat ꝓph&a
compatiens affectu seungit populo
& ait : aspiciemis interrã et eccete¬
nebrae tribulationis caelũ enim
aspicere non audebimis cuiusha¬
bitatorẽ offendimus et lux nr̃a
quã semꝑ habebamis indõ : tribu¬
lationũ caligine obscurata est :
Legi incuiꝰdã cõm̃tarur hoc quod di¬
citurdeuab itsignũ innationib: ꝓcul
& sibi labit ad eũ definib: t̃rae de
uocationegentiũ debere intellegi:
quo deleuato signõ crucir& depo¬
siti sonerib: peccatoꝵ uelo cit̃ue¬
nerin atq crediderint : sed nesuo
quomodo huic sensui possint c̃grue¬
Nufficit mihi uoluminũ magnitu¬
Edo quaei nexplanationeis aiȩ ꝓphe¬
tae texit᷑ ubi aliquid praet̃mittere
damnũ ẽ intellegentiae : quã obrẽ
insingulis libris quitantũ numerũ¬
ordinẽq: signisicant breues prae¬
cernit᷑ maiestate & duo seraphim
stantia incircuitueꝰ atq clamantia.¬
t̃ragloria ei et cõmotũ liminare

Expanded text:
dam, et non fuerit qui eruat, Propheta dam, et non fuerit qui eruat, Propheta compatientis affectu se jungit populo, et ait: Aspiciemus in terram et ecce tenebrae tribulationis. Coelum enim aspicere non audebimus, cujus habitatorem offendimus: et lux nostra quam semper habebamus in Deo, tribulationum caligine obscurata est. Legi in cujusdam Commentariis, hoc quod dicitur: Levabit signum in nationibus procul, et sibilabit ad eum de finibus terrae, de vocatione gentium debere intelligi, quod elevato signo Crucis, et depositis oneribus peccatorum, velociter venerint atque crediderint. Sed nescio quomodo huic sensui possint congrueufficit mihi voluminum magnitudo, quae in explanatione Isaiae prophetae texitur, ubi aliquid praetermittere, damnum est intelligentiae. Quamobrem in singulis libris, qui tantum numeruordinemque significant, breves praecernitur majestate; et duo Seraphim stantia in circuitu ejus atque clamantiaterra gloria ejus; et commotum liminare
Abbreviated transcription (Latin):
romano imperio subiacebant
unde &italia. ab eo quodibi hesperis
occidat olimherperia dicebatur
Et hocueniente ꝑcussus est & om̃s
iudeae montes turbati sunt : Vt
int̃prȩtatus est theodotio & semma¬
chus uel cõmuti ut aquila posuit
plateae cadauerib: mortuorũ:
Discribit ergo sermodiuinis uelocita¬
tẽ uenientis exercitis quiñ sua sed
dñi uenerit uoluntate : Immoad¬
tractus sit & sibilo illius ꝓuocatis
quod non de fecerit uec tanto itinere
labor auerit : et cupiditate prae¬
dandi somnũ oculi rñ admiserint: cal¬
ciam̃ta quoq illus ñ sunt attrita Sa¬
gittarioꝵ multitudinẽ aequitũ tur¬
mas curruũ quad rigarũq: feruo¬
rẽ quod instar leonis ñtã ad pagnan¬
dũ quã ad praedandũ & uorandũ
uenerit & ullatis uenentis exer¬
cit ismarini sfluctib: cõnparar&i:
ex quo notandũ ubicũq sonitis
maris inscripturi sappellatur
quid significe& : cũigit᷑ ueneritro¬
manis exercitis & tenuerit prae¬

Expanded text:
Romano imperio subjacebant. Romano imperio subjacebant. Unde et Italia ab eo quod ibi Hesperus occidat, olim Hesperia dicebatur. Et hoc veniente percussus est, et omnes Judaeae montes turbati sunt, ut interpretatus est Theodotio et Symmachus, vel commoti, ut Aquila posuit, lerentur plateae cadaveribus mortuorum. Describit ergo sermo divinus velocitatem venientis exercitus, qui non sua, sed Domini venerit voluntate; immo attractus sit, et sibilo illius provocatus, quod non defecerit, nec tanto itinere laboraverit, et cupiditate praedandi, somnum oculis non admiserit, calciamenta quoque illius non sint attrita, sagittariorum multitudinem, equitum turmas, curruum quadrigarumque fervorem, quod instar leonis, non tam ad pugnandum, quam ad praedandum, et vorandum venerit, et ululatus vincentis exercitus, marinis fluctibus comparatur. Ex quo notandum ubicumque sonitus maris in Scripturis appellatur, quid significet. Cum igitur venerit Romanus exercitus, et tenuerit prae
Abbreviated transcription (Latin):
ecce tenebrae tribulationis edux
obtenebricataẽ in caligine eus:
hȩbrȩi hunclocũ debabrlonis
& nabuchodonosor intellegunt ꝓ¬
ph&ari qđ dĩ uoluntate ad ductꝰ sit
in iudȩã & hierusalẽ templũq sub¬
uerterit : Nos aũt sequente sordinẽ
et sequentia superiorib: copulantes
ideo signũ innationib: ꝓculeleuatũ¬
eẽ dicimis et sibilassed ñm ueltraxis¬
seeos definib: t̃rae : qnm abiecerun
legẽ euangelii & sermonẽ sc̃mblas¬
phemauer̃: Si enĩ debabi lonis ess&
semo iuxta consu&udinẽ ꝓph&¬
lem dixiss& uocabulo eũ quiab
a quilone est eo qđ iuxta iuda eae
sitũ: assyri atq: chaldaei insepten¬
trionali plagasint uelcerte
aꝑtiis babylomas assrriosq: de¬
scriber& nuncuero dicendo leua¬
bit signũ innationib: procul &
sibi labitadeũ definib: terrae
gentes longe positassignificat
& qua eint̃rae finib: commorantur.
haud dubiũ quinromanos & om̃r
italiae gallorũq: & his paniȩ popu¬
los qui sub uespasiano & hadriano

Expanded text:
ebrae tribulationis, et lux obtenebrata est caligine ejus. Hebraei hunc locum de Babyloniis et Nabuchodonosor intelligunt prophetari, quod Dei voluntate adductus sit in Judaeam et Jerusalem, templumque subverterit. Nos autem sequentes ordinem, et sequentia superioribus copulantes, ideo signum in nationibus procul elevatum dicimus esse, et sibilasse Dominum, vel traxisse eos de finibus terrae; quoniam abjecerunt legem Evangelii, et sermonem sanctum blasphemaverunt. Si enim de Babyloniis esset sermo, juxta consuetudinem prophetalem dixisset: Vocabo eum qui ab Aquilone est, eo quod juxta Judaeae situm, Assyrii atque Chaldaei in Septentrionali plaga sint. Vel certe apertius Babylonios Assyriosque describeret. Nunc vero dicendo: Levabit signum in nationibus procul, et sibilabit ad eum de finibus terrae, gentes longe positas significat, et quae in terrae finibus commorantur: haud dubium quin Romanos, et omnes Italiae, Galliarumque et Hispaniae populos, qui sub Vespasiano et Adriano,
Abbreviated transcription (Latin):
ergout demus primo anno a hahar
hancad eum factum proph&iam dee
reciȩ conceptudicitur & natiuitate
Cum eotempore quoregarccoepit
nisi forte sextumez echiae regiiannũ.
quo ẽ capta samaria infaciam eius ap¬
pellaridicant non a& atis sedimperii
quod co actumẽe atq uiolentum &iã
stultis pat& quidam de nostris isuiã
tissa uxore eius ẽẽ generatum intr¬
pum dñisaluatoris ut priorfilius
ia sub quodint̃p̃tatur relictus siue con¬
uertens iudaicum populum signifi¬
c& quirelictur ẽ & posteareuersus.

Expanded text:
ergo, ut demus primo anno Achaz ergo, ut demus primo anno Achaz hanc ad eum factam prophetiam, de Ezechiae conceptu dicitur et nativitate, cum eo tempore quo regnare coepit nisi forte sextum Ezechiae regni annum, quo est capta Samaria, infantiam ejus appellari dicant, non aetatis, sed imperii. Quod coactum esse atque violentum, etiam et stultis patet. Quidam de nostris Isaiam tissa uxore ejus esse generatum, in typum Domini Salvatoris: ut prior filius Jasub, quod interpretatur relictus, sive convertens, Judaicum populum significet, qui relictus est, et postea reversurus.
Abbreviated transcription (Latin):
o domus dauidr̃cate appell&ur em¬
manuhel. id ẽ. nobiscum dr̃ quiare¬
b ipsis ꝓbabis ad uob inimicis regib
liberata dm̃te habere p̃sentem &
qui postea uocabitur ib s. id ẽ salua¬
tor eo quodumuersum hominum
genus saluaturus sit. Nuncateem¬
manuhelis appellatur uocabulo
uerbum carathi. Quod om̃s int̃p̃¬
tatis̃ uocabis. potest intellegi & uo
ra sit nomine . Inmultis testimonis
quae cuangelistae uł apłi delibris
u& erib adsumpserunt curiosius
adtendendumẽ non eos uerborũ
ordinem secutos ẽe sed sensũu uinde&
in p̃senti loco ꝓconcipi& inutero ma¬
theus posuit inutero habebit. & ꝓuoca¬
bis uocabunt. hebraei hoc deerechiafi¬
lio ahaꝵ ꝓph& ariarbitrantur. quod
ipso regnante sit capta samaria quod
omnino ꝓbarinon potest. si quidem
ahar filius ioatham regiauit suꝑiudã
& hierus alem annis xvi. cuis uccessit
in regnum filius ei ez echias annos na

Expanded text:
o domus David, nunc a te appelletur Emo domus David, nunc a te appelletur Emmanuel, id est, nobiscum Deus, quia rebus ipsis probabis a duobus inimicis regibus liberata, Deum te habere praesentem: et qui postea vocabitur Jesus, id est, Salvator, eo quod universum hominum genus salvaturus sit, nunc a te Emmanuelis appelletur vocabulo. Verbum CARATHI , quod omnes interpretati sunt vocabis, potest intelligi et vora sit nomine. In multis testimoniis quae Evangelistae vel Apostoli de libris veteribus assumpserunt, curiosius attendendum est, non eos verborum ordinem secutos esse, sed sensum. Unde et in praesenti loco, pro concipiet in utero, Matthaeus posuit, in utero habebit : et pro vocabis, vocabunt. Hebraei hoc de Ezechia filio Achaz prophetari arbitrantur, quod ipso regnante sit capta Samaria: quod omnino probari non potest. Siquidem Achaz, filius Joatham, regnavit super Judam et Jerusalem annis sedecim : cui successit in regnum filius ejus Ezechias, annos na
Abbreviated transcription (Latin):
nis adales centiae. potestemimsie¬
ri ut uirgosit u& ula. ista aũt uirgo
erat in annis puellarib uel certeur¬
go non puellula. & quae ad huc
uirum nosseñ poss& sediamn obilis
Deniq: & deuteronomio subpuellae
& adulescentulae nomin e uirgo in¬
tellogitur: siiuenerit inquid homo
in campopuellam diponsatam. &
uiopprimens dormierit cum ea int̃¬
fici &is uirums olum . qui concubuit
cumea. & puella enihil faci&is. Ñ
ẽ adulescentula e peccatũ mortis.
trapximũ suum & int̃ficiat amimãerus
sic hoc negotium accedit in a gronue¬
nit eã clamauit puella disponsata
& ñ inuentus ẽ qui auxiliar&urei :¬
& inregum uo luminelegimus. quod
quae sierint puellam uirginem nom¬
ne abisag. & intro duxerint ad regẽ
sequitur & uocabis nom̃ eiꝰ emma nuhel
& lxx. & .iii. reliquisi miliẽ transtu¬
lerunt. ꝑ quo inmattbeo scriptuẽ
uocabunt quodmhebrȩo non hab&
Ergoiste puer quina scit᷑ exuirgine

Expanded text:
annis adolescentiae. Potest enim fieannis adolescentiae. Potest enim fieri ut virgo sit vetula, ista autem virgo erat in annis puellaribus. Vel certe virgo, non puellula, et quae adhuc virum nosse non posset: sed jam nubilis. Denique in Deuteronomio sub puellae et adolescentulae nomine virgo intelligitur. Si invenerit, inquit, homo in campo puellam desponsatam, et vi opprimens dormierit cum ea, interficietis virum solum, qui concubuit cum ea, et puellae nihil facietis: non est adolescentulae peccatum mortis. tra proximum suum, et interficiat animam ejus, sic hoc negotium accidit. In agro invenit eam: clamavit puella desponsata, et non est inventus qui auxiliaretur ei. Et in Regum volumine legimus , quod quaesierint puellam virginem nomine Abisag, et introduxerint ad regem,sequitur: Et vocabis nomen ejus Emmanuel, et LXX et tres reliqui similiter transtulerunt, pro quo in Matthaeo scriptum est, vocabunt: quod in Hebraeo non habetur. Ergo iste puer qui nascetur ex Virgine,
Abbreviated transcription (Latin):
p̃tatis̃ ꝓ absconditis. & in genesile¬
gimus. ubirobeccadicitur. alma.
A quila non adulescentulam nec puellã
sed absconditamtranstulisse suna¬
mitis quoq: mulier amissofiliocũ
helis aei fuiss& pedib ꝓuoluta &
phibuorit eam giezi : Audita ꝓphe¬
ta: Dimitte eam quia indoloreẽ
tumẽ celio meor memni ergo
alma. non solum puella ueliuirgo
sed cumẽmtacti uirgo abscondita
dicitur & secr&a quaenum quã
uirorum patueritas pectib sed mag¬
na parentum dilerentia custodita sit.
lingua quoq: punica . quaede hebrae
sc̃a dicit᷑ omniũq: pȩne lingua rum
uerbis utuntur. hebra e iutẽ illud in
cantico canticorum, degreco. Φͥopton
id est ferculum sibifecit salomon. qđ
& in hebreo italegimus uerbum quo¬
q nugas. & mensuram hebraci co¬
dẽ modo &isdem appellentsen¬
sibus. & quantum cum mea pugno
memoria. Num quã me arbitror
Alua in muliere nupta legisse sed
in ea quae uirgoẽ ut non solum uirgo
sit sed uirgo iunioris a&atis. & man

Expanded text:
pro absconditis. Et in Genesi legimus: ubi Rebecca dicitur alma , Aquilam non adolescentulam, nec puellam sed absconditam transtulisse. Sunamitis quoque mulier, amisso filio, cum Elisaei fuisset pedibus provoluta, et prohiberet eam Jezi, audit a Propheta: Dimitte eam, quia in dolore etum est, EELIM MEMMENNI . Ergo alma,, non solum puella vel virgo, sed cum ἐπιτάσει virgo abscondita dicitur et secreta, quae numquam virorum patuerit aspectibus; sed magna parentum diligentia custodita sit. Lingua quoque Punica, quae de Hebraeosancta dicitur. Omniumque pene linguarum verbis utuntur Hebraei: ut est illud in Cantico Canticorum de Graeco φορεῖον id est, ferculum sibi fecit Salomon, quod et in Hebraeo ita legimus. Verbum quoque nugas et mensuram Hebraei eodem modo et eisdem appellant sensibus. Et quantum cum mea pugno memoria, numquam me arbitror alma in muliere nupta legisse, sed in ea quae virgo est: ut non solum virgo sit, sed virgo junioris aetatis, et in