comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rbea terrarun inquae temene utilitatir uel cupigito¬
tisci piuinte soeias  quam ei utatem munq huiur
uniuer u li uocabulo nuncupamu ⁊ uongnoo
cernimur. longe c&eris prouenirse c larioro argriorũ:
primum de in de romanorum ut temporibus itelocir.
interse or dinaeta: atq: distincta: Nam quomodo illuo
priur. hoc posteriur eo modo illuo in oriente : hoc inocci¬
dente sumxit: Deniq: in illiur fine huius initium con¬
festim fuit regna cera ceterosq: reger: uelut ad pendices
istorum dixerim.: Ninurergoiam secundur ixerat
as soriorum : qui patris uobelo successerat sgni illius pri¬
moregi quando interra chaldeorum natus est abrahã:
Erat &ĩam tempore illo regnum sycioniosum ammodũ
paruum aquo ille un decumq: doctissimus marcus uarso.
scribens degente populi romani: uelut antiquo tempore
&or sus est:: ab his enim sycioniorum rgibus ad atheni
en sesperuenit : a quibus at latinos: Inde adromanos:
Sed ante conditam romam in comparatione regni assyrio¬

Expanded text:
ae terrenae utilitatis uel cupiditatis est diuisa societas quam ciuitatem mundi huius uniuersali uocabulo nuncupamus, duo regna cernimus longe ceteris prouenisse clariora, Assyriorum primum, deinde Romanorum, ut temporibus, ita locis inter se ordinata adque distincta. Nam quo modo illud prius, hoc posterius: eo modo illud in Oriente, hoc in Occidente surrexit; denique in illius fine huius initium confestim fuit. Regna cetera ceterosque reges uelut adpendices istorum dixerim. Ninus ergo iam secundus rex erat Assyriorum, qui patri suo Belo successerat, regni illius primo regi, quando in terra Chaldaeorum natus est Abraham. Erat etiam tempore illo regnum Sicyoniorum admodum paruum, a quo ille undecumque doctissimus Marcus Varro scribens de gente populi Romani, uelut antiquo tempore. exorsus est. Ab his enim Sicyoniorum renses pervenit, a quibus ad Latinos, inde ad Romanos; sed ante conditam Romam in comparatione regni Assyrio
Abbreviated transcription (Latin):
multitudine prophacorum perpauci ea seripserunt:
qui auc toritatem canonir obtinerent: : De quorim prȩdic¬
tis quȩ aed xp̃m ecclesiamq eius pertinent : nonnulla
mihi in hoc opere uideo esse ponenda: Quod commodi¬
us fi& ad iuuante dño sequenti libro: uehuno tam prolixũ
ulterius oneremus.¬

Expanded text:
multitudine prophetarum perpauci ea scripserunt, multitudine prophetarum perpauci ea scripserunt, quae auctoritatem canonis obtinerent. De quorum praedictis, quae ad Christum ecclesiamque eius pertinent, nonnulla mihi in hoc opere uideo esse ponenda; quod commodius fiet adiuuante Domino sequenti libro, ne hunc tam prolixum ulterius oneremus.
Abbreviated transcription (Latin):
proxima: et eoiam nato symonem senem & annam uidũ¬
am iamque grandȩuam: Et ipsum io hannem nouirsimũ:
uenis iam iuuenem xp̃roe Nonquidem futuru
predixit: Sed tamen in cognitum proph&ica cognitione
monstracuit: Propter quod ipsedñrait: I& & pro¬
ph&ȩ : usque adiohannem: Sedistorum quinque pro¬
ph&ȩ. usque ad iohannem:
phaatio : & euangelio nobis nota est: Ubi &ipsacuirgo
mater dñi : ante iohannem proph&asse inuenitur:
Sed hanc istorum pro ph&iã iudeire probi non accipiunt:
Acceperunt autem quiahir innumerabiler euangelio
crediderunt Tunc enimest uere isrħł diuisur in duo
Diuisone illa :quȩ persamuelem proph&am sauli rgiest
immutabilis prenuntiata: ooala chiam uero aggeũ¬
⁊ achariam et er ⁊dram &iam uidȩi reprobi in aucto¬
ritatem canonicam receptos nouissimor habent.
Suntenim & scripta eorum sicut aliorũ qui in mogna

Expanded text:
proxima, et eo iam nato Simeonem senem et Annam uiduproxima, et eo iam nato Simeonem senem et Annam uiduam iamque grandaeuam et ipsum Iohannem nouissimum; qui iuuenis iam iuuenem Christum non quidem futurum praedixit, sed tamen incognitum prophetica cognitione monstrauit; propter quod ipse Dominus ait: Lex et prophetae usque ad Iohannem. Sed istorum quinque prophetatio ex euanutem illo tempore, ex quo redierunt de Babylonia, phetatio ex euangelio nobis nota est. ubi et ipsa uirgo mater Domini ante Iohannem prophetasse inuenitur. Sed hanc istorum prophetiam Iudaei reprobi non accipiunt; acceperunt autem, qui ex eis innumerabiles euangelio crediderunt. Tunc enim est uere Israel diuisus in duo diuisione illa, quae per Samuelem prophetam Sauli regi est inmutabilis praenuntiata. Malachiam uero, Aggaeum, Zachariam et Esdram etiam Iudaei reprobi in auctoritatem canonicam receptos nouissimos habent. Sunt enim et scripta eorum. sicut aliorum, qui in magna
Abbreviated transcription (Latin):
briburdecim. Posteceuero &iam iudar euersa hieniale.
et templo illo nobiliritmo inquibur uerris perannos septua¬
ginite captiuum gitotium: Pore quor in de dimiria
tmplum quod eueriũ fuercet instaurauit : et quamuis
plurimieiur malienigenarumdgerent terris: Nonbabu¬
ut tamen deinaepr duas igni parter: &duordiuenor
in singulir partibur reges. ⁊ Sed in hieru scelẽ princepr
eorum erat unur: atq ad dĩ templum: quod sibi erat:
omner undiq ubi cumq esrem: &unde cumq pos¬
sent percertac tempora ueniebant: Sed nec time
eis hor ter &alusgentibus &pugnatorerque defuerunt:
xam &iam somanosm iam tributarios eos xp̃s inuenit:
oto autem illo tempore &quo recherunt debabyllonia
post malachiꝗqns ageum: &tachariam qui tunc proph&a¬
uenint : & herdrant uon habuerunt proph&cer usque ad
sal uatoris aduentum : Nisi alium tachariam patrem
iohannis: & helirab&h eiur uxorem: Xp̃inatiuito te iam

Expanded text:
tribubus decem; postea uero etiam ludas, euersa Hierusalem tribubus decem; postea uero etiam ludas, euersa Hierusalem et templo illo nobilissimo; in quibus terris per annos septuaginta captiuum egit otium. Post quos inde dimissa templum, quod euersum fuerat, instaurauit; et quamuis plurimi eius in alienigenarum degerent terris, non habuit tamen deinceps duas regni partes et duos diuersos in singulis partibus reges; sed in Hierusalem princeps eorum erat unus, adque ad Dei templum, quod ibi erat, omnes undique, ubicumque essent et undecumque possent, per certa tempora ueniebant. Sed nec tunc eis hostes ex aliis gentibus expugnatoresque defuerunt; nam etiam Romanorum iam tributarios eos Christus inuenio autem illo tempore, ex quo redierunt de Babylonia, post Malachiam, Aggaeum et Zachariam, qui tunc prophetauerunt, et Esdram non habuerunt prophetas usque ad Saluatoris aduentum, nisi alium Zachariam patrem Iohannis et Elisabeth eius uxorem, Christi natiuitate iam
Abbreviated transcription (Latin):
temque in sggno iudaꝑtinente adhieruscden: &iamregum
succedentium. tem̃poribus non de fuerunt proph&ȩ
sicut dõ placebat eor mittere uel adpiynuntiandum
quodopus erat: uel adcrripienda
peccata
precipiendamque iusticiam: Nam cillic &si longe
minus quam in isrħł: tamen &titerunt seges qui suir
impi acctibus dm̃ gracuiter offenderent: & moderatir
flagellis cum populo simili plecterentur: pioruam sane
regum merita ibi non parua laudantur:pnuos
In israhel autem reger alios magir saliorminus omner
tamen seprobor legimur:
Vtraque igitur parri
sicut iubebat diuina prouidentia uel sinebat uariis
&erigebatur pros perita tibus: Et aduersitatibus pr¬
nesum &inter se ciuilibus bellis: ut certis gesisdentibu
cauir misericor dice đr uelirte pa orcergulla dibi eun
indignro hme crescente uniuersa gerrillar eh aldeur
debistantibur : uon iolum subuerter&ur insedib suis
Sed &icem & maximae sui parte tranr ferr&ur interras
priur illa par quȩ uocalatur is tehel.

Expanded text:
temque in regno Iuda pertinente ad Hierusalem etiam regum succedentium temporibus non defuerunt prophetae; sicut Deo placebat eos mittere uel ad praenuntiandum, quod opus erat, uel ad corripienda peccata praecipiendamque iustitiam. Nam et illic, etsi longe minus quam in Israel, tamen exstiterunt reges, qui suis inpietatibus Deum grauiter offenderent et moderatis flagellis cum populo simili plecterentur. Piorum sane regum merita ibi non parua laudantur; in Israel autem reges alios magis, alios minus, omnes tamen reprobos legimus. Utraque igitur pars, sicut iubebat diuina prouidentia uel sinebat, uariis et erigebatur prosperitatibus et aduersitatibus pr uerum etiam inter se ciuilibus bellis, ut certis exsistentibus causis misericordia Dei uel ira patesceret, donec eius indignatione crescente uniuersa gens illa a Chaldaeis debellantibus non solum subuerteretur in sedibus suis, sed etiam ex maxima sui parte transferretur in terrasprius illa pars, quae uocabatur Israel in
Abbreviated transcription (Latin):
utilitates &cupiditates suas. quibusq: sec tantibus:
dum id quod app&itur: aut nemini aut non omnibus :¬
sufficit : quia non est id ipsum aduersus seipsam
Vic tricienim uicta suc cumbit do¬
minationi scilic&: uel &ĩam libertati: qualem cũq
pacem prȩferenr : ac salutem ita ut magnae fuerint.
am mirationi : qui perire quam seruire maluerunt:
Nam i nomnibur fergentibus: quod ammodo uox
nature istx personuit : ut subiugari uictorib: ma leł
quib contigit. uinci: quam bellica omnifariam
uastatione deleri: hinc factum est ut non sine di
prui dentie ineuius potestate est iutquirq: bello sub

Expanded text:
utilitates et cupiditates suas quibusque sectantibus, utilitates et cupiditates suas quibusque sectantibus, dum id quod adpetitur aut nemini aut non omnibus sufficit, quia non est id ipsum, aduersus se ipsam et, obprimit. Victrici enim uicta subcumbit, dominationi scilicet uel etiam libertati qualemcumque pacem praeferens ac salutem, ita ut magnae fuerint admirationi, qui perire quam seruire maluerunt. Nam in omnibus fere gentibus quodam modo uox naturae ista personuit, ut subiugari uictoribus mallent, quibus contigit uinci, quam bellica omnifariam uastatione deleri. Hinc factum est, ut non sine Dei prouidentia, in cuius potestate est, ut quisque bello aut
Abbreviated transcription (Latin):
tenditur sola uid&ur in meo stilo cucurrirse dĩ ciuitas
Cum in hoc iȩculo noniola cucurrerit.: Sed am bae
utiquȩ ingenere humano nicut abinitio simul suo procursu:
tempore uariccuerint.: Uerum hoc ideo feci ut prius & quo
apertiores dipromis noner esse coeperunt : uiq ad eiur e
uirgine xatiuitatem : in quo fuerant: quae primo promit te¬
bantur implenda: Sine interpellatione a contrario alte¬
rur ciuitatir ista quae dĩ est procurrent bistinciur appa¬
rer& quamuis usq: ad reuelationem testomenti noui
Non inlumine sed inumbra. cu currerit: Nunc¬
Nunc ergo.
quod intermiseram: uideo esse faciendum ut &abrahȩ
temporibus : quo modo &iam illacu currerit .
Quantum satis uid&ur attingam ut ambae inter se possiNt
consideratione legentium conparari:¬
Soci &ces igitur usq: quaq: mortalium diffus aper terrass
& in locorum quantir lib& diuer ñ tatibur unius tamens
eiurdemq: naturȩ: quadam communione deuincta

Expanded text:
tenditur, sola uidetur in meo stilo cucurrisse Dei ciuitas; tenditur, sola uidetur in meo stilo cucurrisse Dei ciuitas; cum in hoc saeculo non sola cucurrerit, sed ambae utique in genere humano, sicut ab initio, simul suo procursu tempora uariauerint. Verum hoc ideo feci, ut prius, ex quo apertiores Dei promissiones esse coeperunt, usque ad eius ex uirgine natiuitatem, in quo fuerant quae primo promittebantur inplenda, sine interpellatione a contrario alterius ciuitatis ista, quae Dei est, procurrens distinctius appareret; quamuis usque ad reuelationem testamenti noui non in lumine, sed in umbra cucurrerit. Nunc ergo, quod intermiseram, uideo esse faciendum, ut ex Abrahae temporibus quo modo etiam illa cucurrerit, quantum satis uidetur, adtingam, ut ambae inter se possint consideratione legentium conparariSocietas igitur usquequaque mortalium diffusa per terras et in locorum quantislibet diuersitatibus unius tamen eius- .. demque naturae quadam communione deuincta
Abbreviated transcription (Latin):
Exiui lasuo duaruo quaruor dĩ una
sȩculi huiur est altera.: Inqua est quantum
ad hominum genur pertin&: etiam ista pere¬
grina. exor tu & procursu. &debitis sinibus me
scripturum esse promisi: cumpriur in imicorciuita¬
tisdi Qui conditori eius xp̃o deos suor ꝑsieferunt :¬
et li uore sibi per meiosisimo: atrociter inuident xp̃ia
uan tum me cdiuuar& eius gratia refellis¬
sem
Quod uoluminibus decim prioribus feci:
Dehac uero mea: quam modo cominemoraui tripertita :¬
promisiione decimtm sequentibur: quat tuor libris amba¬
rum eł digestus gortus: Deinde procursus ab ho¬
mine peiino usque atroiluuium: libro uno qui est huius
operis quintus decimur tatque inde urq: ad absa ham:
Rursus ambȩ sicut intemperibur ita&in nr̃ir lit terir
cucurrerunt:: Seddapatre abraham usque adregum
tempus is rahelitarum: abi sexcim decimum uolumen
asi soliumus.: Et ende asq: aedipsius in carne salua¬
toris ad uentum : quousq aeptimus decimus liber

Expanded text:
atum duarum, quarum Dei una, saeculi huius est altera, in qua est, quantum ad hominum genus pertinet, etiam ista peregrina, exortu et procursu et debitis finibus me scripturum esse promisi, cum prius inimicos ciuitatis Dei, qui conditori eius Christo deos suos praeferunt et liuore sibi perniciosissimo atrociter inuident Christianis, quantum me adiuuaret eius gratia, refellissem, quod uoluminibus decem prioribus feci. De hac uero mea, quam modo commemoraui, tripertita promissione decimum sequentibus quattuor libris ambarum est digestus exortus, deinde procursus ab homine primo usque ad diluuium libro uno, qui est huius operis quintus decimus, adque inde usque ad Abraham rursus ambae, sicut in temporibus, ita et in nostris litteris cucurrerunt. Sed a patre Abraham usque ad regum tempus Israelitarum, ubi sextum decimum uolumen absoluimus, et inde usque ad ipsius in carne Salutoris aduentum, quo usque septimus decimus liber
Abbreviated transcription (Latin):
ga tam exc ur& terras ignis pontumq alcaelum pabn
inquirens tađri portas effring& a uerni scõrũ sedenun
cunc telux libera carni tradentur sonter &erna flani
cemaebit occultur actur retegens: tunc quirq loq tur
scerabratq dr perercebit pectora lucituncesi b
luctus stridebunt dentib omnes eripitur solis iubas
&chrus interitartris uoluetur celum lunanbi ole¬
dor obibit erit Deici& coller ualles & toll& abimou
Nonerit inrebur hominum sublime uel altum iam aequan¬
bunt tellui confractt peribit:  Siepionit sotes

Expanded text:
gazam. Exuret terras ignis pontumque polumque gazam. Exuret terras ignis pontumque polumque Inquirens tetri portas effringet Averni. Sanctorum sed enim cunctae lux libera carni Tradetur, sontes aeterna flamma cremabit. Occultos actus retegens tunc quisque loquetur Secreta, atque Deus reserabit pectora luci. Tunc erit et lucet solis interit astris. Volvetur celum, lunaris splendor obibit. Deiciet colles, valles extollet ab imo. Non erit in rebus hominum sublime vel altum. Iam equanbunt, tellus confracta peribi
Abbreviated transcription (Latin):
sicut posł cognouimus: Namuir clarissimus flaccianur
qui &iampro consule fuit homo facillimȩ facundiae multȩq doc¬
trinae. Cumd exp̃o conloqueremur grecum ciobis codicem
protulit tarminaesse dicenr sibyllȩ erothreȩ ubi ostendit
quodam loco incapitib uersuum ordinem lit terarum.
ita sehabentem: ut hȩc in eo uerba legerentur: ihs xp̃s theu
vios soter quod est latine. ihr xp̃s dĩ filiur saluator:
autem uersur quorum prime lit terȩ istum sen
diximur seddunt. Sicut eos quidam latinir & stantib
uersib est interp̃tatus hoc continent:
udi cii signum tellus sutoore maderc&. ⁊ ecaelo re adue¬
ni& persȩcla futurur: scilic& carnem presens ut iudi
c& orbem unde dm̃ cern& in credulus atq fidelis. celsũ
cum scĩr aeui. iamtermino impso: sic anime cu carnę
aderunt: quas iudicat ipse cum iac& incultus densis
in ueprib orbis reicient simulacra uiri cunctam quot

Expanded text:
sicut post cognouimus. Nam uir clarissimus . Flaccianus, sicut post cognouimus. Nam uir clarissimus . Flaccianus, qui etiam proconsul fuit, homo facillimae facundiae multaeque doctrinae, cum de Christo conloqueremur, Graecum nobis codicem protulit, carmina esse dicens Sibyllae Erythraeae, ubi ostendit quodam loco in capitibuita se habentem, ut haec in eo verba legerentur, JESU CHRISTE, THEOS, SOTER, quod est Latine, Jesu Christe, Dei Filius, Salvator. Hi autem versus quorum primae litterae istum sendiximus, reddunt, sicut eos quidam Latinis et stantibus uersibus est interpretatus, hoc continent: Ι Indicii signum tellus sudore madescet. Η E caelo rex adueniet per saecla futurus, Σ Scilicet ut carnem praesens, ut iudicet orbem. Unde Deum cernent incredulus atque fidelis Celsum cum sanctis evi iam termino in ipso. Sic animae cum carne aderunt, quas iudicat ipse, Cum iacet incultus densis in vepribus orbis. Reicient symulacra viri, cunctam quoque
Abbreviated transcription (Latin):
indie subiugauit Roma uero totgenter orientis
Roma uero totgentes orientis
&occidentis quas imperio romano subditas cernimus
Nonea celeritate ac facilitate per domuit: qm̃ paulatim
enscento robusiter eas & bellicosar quaqua uersum
dila tcebatur inuenit:Tempore igitur quoroma
cmiita est populur isrhł. habebat interra promissi¬
onis nennor septingentor decim &octo & quib: xxuii.¬
perunnent adhiesum naue: Deinde adtempuriu¬
dicum trecenti uiginti nouem ⁊ & quo autẽ rges ibierse
in iuda cuius nomenerat achat uel nicut alii conpu¬
tont qui ei succernt ezechian quem quidem constat.
tqeittebel ignare coeperat oree:¬
odem tempere non nulss ellam er ythream uatici fexii¬
plarer pisrerunt Sibollas autem uarro pro dit
plurer sui se nonunam: haec sane erythrea sibylla
node lem deepo manifesta conscripsit : quod &iam.
nos priur in latince lingua uer esis maspict anat
Et non stantibus legimus pernescio cuiur inter preor imperitã

Expanded text:
 Roma uero tot gentes et Orientis Roma uero tot gentes et OrientisRoma vero tot gentes et Orientis et Occidentis, quas imperio Romano subditas cernimus, non ea celeritate ac facilitate perdomuit; quoniam paulatim crescendo robustas eas et bellicosas, quaquaversum dilatabatur, invenit. Tempore igitur quo Roma  est, populus Israel habebat in terra promissionis annopertinent ad Iesum Naue, deinde ad tempus iudicum trecenti uiginti nouem. Ex quo autem reges ibi esse in Iuda, cuius nomen erat Achaz uel, sicut alii conputant, qui ei successit Ezechias, quem quidem constat otur Israel, regnare coeperat Oseeodem tempore nonnulli Sibyllam Erythraeam uaticinatam ferunt. Sibyllas autem Varro prodit plures fuisse, non unam. Haec sane Erythraea Sibylla quaedam de Christo manifesta conscripsit; quod etiam nos prius in Latina lingua uersibus male Latinis et non stantibus legimus per nescio cuius interpretis inperitiam,
Abbreviated transcription (Latin):
ers  quecin quã si ad cerguendũ hominen reem dui
per quos tanste ciun to dondenoa suerat fea qua di¬
uiniour liberatus per lactinteys fesara dr uo luito
mili conus ⁊ batitoris peimo aqno conditaest sors
ra babyllon & uelut prioris filia babyllonir perquam dõpla¬
cuit: orbem debellare terrarum et inunam soci eatem.
sei publicȩ lgumq per ductum longe lateq: pacare: erant
enimiam populi ualidi & forter et armisgentes gercitatȩ.
quae non facile cederent: etquas opus ess& ingentib pericu¬
lir & dastatione utrimq: non parua. atq: homendo labore
superaris &amquando rgnumas soriorim totam pae¬
near iam subiugauit. lic& bellando sit factum
Non tamen multumasperir & difficilib bellis fieri potuit
quia rudes adhuc adresistendum genteserant: Nectã.
multae uel magnae si quidem postillum maximum atq
umuersale diluuium: Cum in arca noe octo soli
homines euaserunt : anni non multo ampliur quam
mille transierant: quandoninus asiam totam excepta
indie subiugauit.¬

Expanded text:
s. Quamquam si ad arguendum hominem regem, qui per quos tanta ciuitas condenda fuerat, de aqua diuinitus liberatis per lactantem feram Deus uoluit muli, cuius Numitoris primo anno condita est Roma; era Babylon et uelut prioris filia Babylonis, per quam Deo placuit orbem debellare terrarum et in unam societatem rei publicae legumque perductum longe lateque pacare. Erant enim iam populi ualidi et fortes et armis gentes exercitatae, quae non facile cederent, et quas opus esset ingentibus periculis et uastatione utrimque non parua adque horrendo labore superari. Nam quando regnum Assyriorum totam paene Asiam subiugauit, licet bellando sit factum, non tamen multum asperis et difficilibus bellis fieri potuit, quia rudes adhuc ad resistendum gentes erant nec tam multae uel magnae. Si quidem post illud maximum adque uniuersale diluuium, cum in arca Noe octo soli homines euaserunt, anni non multo amplius quam mille transierant, quando Ninus Asiam totam excepta India subiugauit.
Abbreviated transcription (Latin):
litactis hanc monstrabunt mensoc̃ ipsa enim insipi¬
ens genstuum dm̃ non intellxist. ludente mortuliũ
mentib: Sed spinir coronaesti & herridum fel
mis cuisti: templiuero uelum scind&ur: et medio
die nox erit tenebrosa nimir intribus horis
t̾ mor te mori&ur tribur dieb somno sus cepto &tunc
ab inferis rgressus adlucem ueni&: primus re¬
surrectionis principio reuocatis os tenso
Istec lac tantius carptim per inter ucella dis putationis
suae sicut eaporcere uidebantur quae probare in¬
tenderat adhibuit testimonia sibyllina que nos
nihil interponentes: sed in uncom seriem conexe
ponentes solis capitib: si tamen scriptorer deinceps
ea ser uare non neglegaent distinguenta cuia uimus
donnulli sane erithecem sibollamꝰ non tomuli sed
bellitro iani tempore fuisse scribierunt

Expanded text:
litatis hanc monstrabunt mensam. Ipsa enim insipilitatis hanc monstrabunt mensam. Ipsa enim insipiens tuum Deum non intellexisti, ludentem mortalium mentibus, sed spinis coronasti et horridum fel miscuisti. Templi uero uelum scindetur; et medio die nox erit tenebrosa nimis in tribus horis. Et morte morietur tribus diebus somno suscepto; et tunc ab inferis regressus ad lucem ueniet primus resurrectionis principio reuocatis ostenso.\' Ista Lactantius carptim per interualla disputationis suae, sicut ea poscere uidebantur, quae -probare intenderat, adhibuit testimonia Sibyllina, quae nos nihil interponentes, sed in unam seriem conexa ponentes solis capitibus, si tamen scriptores deinceps ea seruare non neglegant, distinguenda curauimus. Nonnulli sane Erythraeam Si-10 byllam non Romuli, sed belli Troiani tempore fuisse scripserunt
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc est sine peccato erse potuerit: haet autem sibolla.
siue erithrea siue ut quidam magis credunt cumea:
itr nihil hab& in toto carmine suo cuiur giguoe isti
partcula est : quod ad deorum falsorum siue factorũ
cultum pertineat: quinimmo ita &iam contraeor & contra
cultorereorum loquitur : ut in eorum numero deputando
uideatur quipertinent aociuitatem dñ inserit &icm
hactinnus operisuo Quȩdam dexp̃o uaticinia sibollȩ
qua nuis non& primat cuius: sed quac ipse singillatim.
panuqu eo arbitatur sum coniuncta erse ponenda
monquic̃ unum sit prolgum quae ille plura comme¬
Ixmanur inquit infidelium
postor uemi &: debunt autem dõ alapas manib incestir
aqupurato ore &epuent uenenator sputos : dabit uad¬
aduerbera simpliciter scmdorsum & cola for accipiens
tacebit: nequis agnos cat quoo uerbum uelunde uenn
ut inferis loquatur. & coroncospinea coron&ur:
Adcibum acutẽ fel & ad sitim ac&um dederunt. in hospitao¬

Expanded text:
hoc est sine peccato, esse potuerit. Haec autem Sibylla hoc est sine peccato, esse potuerit. Haec autem Sibylla sine Erythraea siue, ut quidam magis credunt, Cumaea ita nihil habet in toto carmine suo, cuius exigua ista particula est, quod ad deorum falsorum siue factorum cultum pertineat, quin immo ita etiam contra eos et contra cultores eorum loquitur, ut in eorum numero deputanda uideatur, qui pertinent ad ciuitatem Dei. Inserit etiam Lactantius operi suo quaedam de Christo uaticinia Sibyllae, quamuis non exprimat cuius. Sed quae posuit, ego arbitratus sum conjuncta esse ponenda, tamquam unum sit prolixum, quae ille plura commeinquit, infidelium postea veniet. Dabunt autem Deo alapas manibus incestis, et impurato ore ead uerbera simpliciter sanctum dorsum. Et colaphos accipiens tacebit, ne quis agnoscat, quod uerbum uel unde uenit, ut inferis loquatur et corona spinea coronetur. Ad cibum autem fel et ad sitim acetum dederunt; inhospita
Abbreviated transcription (Latin):
pa desii anona corar hicdno reger sistentur ad unum
potuit ille sensus occure re qui sit cum littere quae sunt.
in eorum capitib: conectuntur ubi .ꝙ. littera. ingreco posita est
quia non potuerunt latina uerba in ueniri quae ab eadem
lit tera inciperent. et sententiae conuenirent. Hii autem.
sunt uersus tres quintur &octauus decimur &nonus decimus:
Deniq silitterar quae sunt incapitib o̾mnium uersuũ
conectentes: ho rumtrium quae scriptȩ sunt.
Conlgamus sed proeir. ylitteram tamquã in eirdem locis
ipsac sit posita. recordemur & primitur inquinq: uerbis
ter narium solidum redd&, triaenim terducta fiunt nouẽ.¬
&ipsa nouem : &ipra nouẽ siterducantur : ut & lato in altũ
figura consurgat: aduiginti & septim perueniunt: horũ.
autem grecorum quinq uerborum que sunt ihs xp̃r.¬
si primas lit teras iungaserit. Ixouc it est pincis: in quo
nomine mostice intellegitur xp̃r eo quod in huius mor¬
talitatis ab yrio uelut in aquarum profunditate uiuus.

Expanded text:
a dehiscens. Et coram hic Domino reges sistentur ad unum. on ille sensus occurrere potuit, qui fit cum litterae quae sunt in eorum capitibus connectuntur, ubi Υ quia non potuerunt Latina uerba inueniri, quae ab eadem littera inciperent et sententiae conuenirent. Hi autem sunt uersus tres, quintus et octauus decimus et nonus decimus. Denique si litteras quae sunt in capitibus omnium uersuum conectentes horum trium quae scriptae sunt non legamus, sed pro eis Υ litteram, tamquam in eisdem locis ipsa sit posita, recordemur, exprimitur in quinque uerbius quadratum ternarium solidum reddit. Tria enim ter ducta fiunt nouem; et ipsa nouem si ter ducantur, ut ex lato in altum fautem graecorum quinque verborum, quae sunt, Iessi primas litteras iungas, erit ἰχθύς, id est piscis, in quo nomine mystice intellegitur Christus, eo quod in huius mortalitatis abysso uelut in aquarum profunditate uiuus,
Abbreviated transcription (Latin):
terra diuisa est: Non solum iamnatos c&eros filios
filiosum noe : qui commemorantur patres gennium.
Sed &iam eiur &cetis suisse ut numerosas familias habe¬
rent: quȩ digne quissent nominibus gentium: unde
nequaquam putandum quod eo fuerint ordine geniti.
commemorati leguntur: alioqum duode
iec tan quierat alius filius eber frater phalech : quo
modo potuerant. iamgenter facere Si post phalech
fraqeisuum iectan natus est : sicut posteum comine¬
moratus est :: quando quidem tempore quonatur estpha¬
lech. diuisaẽ terra: Pro inde intelleendum est prio¬
semquidem nominatum⁊ sed lorge pemi fsra tremiuur iec tam

Expanded text:
terra diuisa est, non solum iam natos ceteros filios terra diuisa est, non solum iam natos ceteros filios filiorum Noe, qui commemorantur patres gentium. sed etiam eius aetatis fuisse, ut numerosas familias haberent, quae dignae fuissent nominibus gentium. Unde nequaquam putandum, quod eo fuerint ordine geniti, quo commemorati leguntur. Alioquin duodecim filii Iectan, qui erat alius filius Heber, frater Phalech, quo modo potuerunt iam gentes facere, si post Phalech fratrem suum Iectan natus est, sicut post eum commemoratus est; quando quidem tempore, quo natus est Phalech, diuisa est terra. Proinde intellegendum est priorem quidem nominatum, sed longe post fratrem suum Iectan
Abbreviated transcription (Latin):
si eber & falech. singulas non fecerunt Rimisum illud est
probabyliur quod gogans illenebroth fecerit &iam ipse
gentem suam: sed psopter ecellentiam dominationir
& corporis. seor sum eminentiur nominatus est. ut ma¬
neat numenis septua ginta duarum gentium atq: lingua¬
slim: phalech autem propterea commemoratus est.
non quod gentem fecerit: Nam eadem ipsac est eius gens
hȩbrea eademq: lingua sed propter tempus insigne qđ
Indiebus eius tersadiuisccsit pec mouere nos deb&.
quomodo potuerit gygans nebroth ad illuo &atis oc¬
curre. quo babollon conditaest & consusio facta lingua¬
sum. atq & hoc diuisio genum: Nonenim quia eber
s&tus est anoe ille autem quartus: id eo non potuesunt
adidem tempus conuenire. uiuendo Hocenim contigit
cum plur uiuerent. ubi pauciores sumt generationes
Minus ubi plures: aut serius natiessent ubi pauciore
maturius ubi plures: sane intellegendum est. quando

Expanded text:
si Heber et Phalech singulas non fecerunt? Nimirum illud est si Heber et Phalech singulas non fecerunt? Nimirum illud est probabilius, quod gigans ille Nebroth fecerit etiam ipse gentem suam, sed propter excellentiam dominationis et corporis seorsum eminentius nominatus est, ut maneat numerus septuaginta duarum gentium adque linguarum. Phalech autem propterea commemoratus est, non quod gentem fecerit nam eadem ipsa est eius gens Hebraea eademque lingua, sed propter tempus insigne, quod in diebus eius terra diuisa sit. Nec mouere nos debet, quo modo potuerit gigans Nebroth ad illud aetatis occurrere, quo Babylon condita est et confusio facta linguarum adque ex hoc diuisio gentium. Non enim quia Heber sextus est a Noe, ille autem quartus, ideo non potuerunt ad idem tempus conuenire uiuendo. Hoc enim contigit, cum plus uiuerent ubi pauciores sunt generationes, minus ubi plures; aut serius nati essent ubi pauciores, maturius ubi plures. Sane intellegendum est, quando
Abbreviated transcription (Latin):
filios sem commendatur heber quam uis & illo quin¬
tur oriatur: & hebixa uocatur lingua: quam patri¬
archarum & ꝓph&arum non solum insermonib: suis
uerum &iam in litteris sacrir custodiuit auctoritas:
pro fecto cumquȩritur in diuisione linguarum : ubi
lingua illa remanere potuerit quȩ suit ante commu¬
nis: quȩ sine ulla dubitatione ubi remansit: non ibi
acuius nomine nomen accepit: & hoc iustitie gentis
huius non paruum apparuisse uestigium: quod cũ
aliȩ genter plecterentur mutatione
ad istam non ꝑuenit tale supplicium: Sed aodhoc illud
mou& quomodo potuerunt singulas genter facere. eber
& filius eius phalech: Siuna lingua permaniit ambobur.
et certe unaest hebrȩacgenr. & eber propagacta usque
ad habraham : et per eum deinceps. donec magnus fier&
populus urł: Quo modo igitur omner filii qui comme¬
morati sunt trium filiorim noe fecerunt singulas genter:

Expanded text:
filios Sem commendatur Heber, quamuis ex illo quinfilios Sem commendatur Heber, quamuis ex illo quintus oriatur, et Hebraea uocatur lingua, quam patriarcharum et prophetarum non solum in sermonibus suis, uerum etiam in litteris sacris custodiuit auctoritas: profecto, cum quaeritur in diuisione linguarum, ubi lingua illa remanere potuerit, quae fuit ante communis quae sine ulla dubitatione ubi remansit, non ibi a cuius nomine nomen accepit, et hoc iustitiae gentis huius non paruum apparuisse uestigium, quod, cum aliae gentes plecterentur mutatione linguarum, ad istam non peruenit tale supplicium ? Sed adhuc illud mouet, quo modo potuerunt singulas gentes facere Heber et filius eius Phalech, si una lingua permansit ambobus. Et certe una est Hebraea gens ex Heber propagata usque ad Abraham et per eum deinceps, donec magnus fieret populus Israel. Quo modo igitur omnes filii, qui commemorati sunt, trium filiorum Noe fecerunt singulas gentes,
Abbreviated transcription (Latin):
aultitdo nona eius nomine nomen acciper& lingua
que aput illum potuit ꝑ maenere: et ideo qedendac est ipsee
iuis primailla communis qm̃ depoena uenit illa multi¬
plicat q mutanoque linguarum. &utiui p̃ter hanc poena
pia debuit populur di. Nec frustrao lingua bec est quã
tenuit abraham : nec in omnes suos filios trans mittee
potuit  Sedineos tantum qui propagatiperia cobi
& insignius atq eminentius. in dĩ populũm coalercente
ditrttomenta aestirpem xp̃i habere potuerunt: Nec ebi
ipse eandem linguã in uniuessam progeniem suapor
refudit: Sed meam tantum. cuius generationer. per¬
ducuntur ad abraham: Qua propter &iam si non eui¬
denter xprersum et suisse aliquod piumgenur hominũ
quando ab impur babyllonia condebatur: Nonad hoc
ualuit hȩc obrcuritar ut quȩrentir fraud ar&ur:
Sedpotiur ut xercer &ur intentio: Cumenim legitur
uam fuisse linguam primitur omnium : & ante omner

Expanded text:
multitudo, non ex eius nomine nomen acciperet lingua, multitudo, non ex eius nomine nomen acciperet lingua, quae aput illum potuit permanere. Et ideo credenda est ipsa fuisse prima illa communis, quoniam de poena uenit illa multiplicatio mutatioque linguarum et utique praeter hanc poenam esse debuit populus Dei. Nec frustra lingua haec est, quam tenuit Abraham, nec in omnes suos filios transmittere potuit, sed in eos tantum, qui propagati per Tacob et insignius adque eminentius in Dei populum coalescentes Dei testamenta et stirpem Christi habere potuerunt. Nec Heber ipse eandem linguam in uniuersam progeniem suam refudit, sed in eam tantum, cuius generationes perducuntur ad Abraham. Quapropter etiamsi non euidenter expressum est fuisse aliquod pium genus hominum, quando ab inpiis Babylonia condebatur, non ad hoc ualuit haec obscuritas, ut quaerentis fraudaretur, sed potius ut exerceretur intentio. Cum enim legitur unam fuisse linguam primitus omnium et ante omnes
Abbreviated transcription (Latin):
pirsent enumerari filii sem : qui singuligentes. singulas
procrearunt : Primur est conmendatus eber: cum sit
ab nepur ipsius hoc est ab illo quintur inueniatus & or¬
tus: Quia ergo in eiur familia remansit hȩc lingua diui¬
sis ꝑalias. linguas c&eris gentiby quȩ lingua prius humano
generi non immerito creditur fuisse : communis:
Ideo deinceps hebreaẽ nuncupatio : Tunc enĩ opũs esat
eam distingui ab alur linguir nomine proprio: sicutaliȩ
quoq uocatȩ sunt nominibus propriir. Quando
autem erat una nihil aliud quam humana lingua
uel humanco lo quutio uocabatur: Qua sola uniuer¬
sumgenus hominũ loquebatur. Dixerit aliquis
s̃ indiebur phalech silii eber diuisec est tersa ꝑlingnas
Idest homines quitunc erant interra & eius nomine
potiur debuit appellari lingua illa quȩ fuit omnib
Prdpterea tale nomen imposuis se filio suo: ut uocas&ur
phalech quod interpretatur uuiuio qutatune ci natur est
lamnisi ad huc eberuiuer& quando linguccrur faptat̃

Expanded text:
pissent enumerari filii Sem, qui singuli gentes singulas procrearunt, primus est commendatus Heber, cum sit abnepos ipsius, hoc est ab illo quintus inueniatur exortus. Quia ergo in eius familia remansit haec lingua, diuisis per alias linguas ceteris gentibus, quae lingua prius humano generi non inmerito creditur fuisse communis, ideo deinceps Hebraea est nuncupata. Tunc enim opus erat eam distingui ab aliis linguis nomine proprio, sicut aliae quoque uocatae sunt nominibus propriis. Quando autem erat una, nihil aliud quam humana lingua uel humana locutio uocabatur, qua sola uniuersum genus humanum loquebatur. Dixerit aliquis: Si in diebus Phalech filii Heber diuisa est terra per linguas, id est homines, qui tunc erant in terra, ex eius nomine potius debuit appellari lingua illa, quae fuit omnibus propterea tale nomen inposuisse filio suo, ut uocaretur Phalech, quod interpretatur diuisio, quia tunc ei natus est, sa est terra. Nam nisi adhuc Heber uiueret quando linguarum facta est
Abbreviated transcription (Latin):
scena mimnodum priur connemorus eone triba pilu nde
ꝓpain qui erat qnedius pos tremo silisem cubera te mur &
eleom quier Illarcim autem gentium uocabula partm manse¬
rurtunts ut hodie que appareat uode fuera dermater
Sicut xursur asserii & heber hebrer param semooti
uastasermutata sunt. Ita ut uyx bomines uotiim
ura quirsimar historias pericrutantera necont ruperis¬
ed aliquatum & istir origines gentium potuerint ryperise:
Cam quod sefilio cham quiuo cabatur merrabrie iptib
periubentsilo xbe :uiaulla hic renenat origo uocabuli
sicut nec a& hiopum quidicuntur ad eum filium perun¬
nere quichus appellatur est: &siomnia conũderentur
plura mutata quam manentia nomina apparent¬
XII Nunc iam uideamus procussum ciuitatirdĩ &iam
ab illo articulo temporis qui factus est in patre abrabam:
unde incipit erse noticiaeius euidentior: &ubidari¬
ora leguntur promirsa diuina: quȩ nune in xp̃o uide
mus impleri Sicut ergo scriptura scã indicante. didi¬

Expanded text:
 ex tribus filiis Noe Cham, qui erat medius; postremo filii Sem, qui erat primus et maximus. Illarum autem gentium uocabula partim manserunt, ita ut hodieque appareat unde fuerint deriuata, sicut ex Assur Assyrii et ex Heber Hebraei; partim temporis uetustate mutata sunt. ita ut uix homines doctissimi antiquissimas historias perscrutantes, nec omnium, sed aliquarum ex istis origines gentium potuerint reperire. Nam quod ex filio Cham, qui uocabatur Mesraim, Aegyptii perhibentur exorti, nulla hic resonat origo uocabuli; sicut nec Aethiopum, qui dicuntur ad eum filium Cham pertinere, qui Chus appellatus est. Et si omnia considerentur, plura mutata quam manentia nomina apparent Nunc jam videamus procursum civitatis Dei, etiam ab illo articulo temporis, qui factus est in patre Abraham: unde incipit esse notitia ejus evidentior, et ubi clariora leguntur promissa divina, quae nunc videmus in Christo impleri. Sicut ergo Scriptura divina indicante didi
Abbreviated transcription (Latin):
nonte mere quod fel sum. sed quod uerum ercct
in illo non sicut apatrib: adhuc creduntur implen¬
de redicm demonstrantur impl&e
Sero mulo autem. quia condidit romam irtea quae
regnecuit auditur. legitur uequod factumest

Expanded text:
non temere -quod falsum, sed quod uerum erat anon temere -quod falsum, sed quod uerum erat ain illo non sicut a patribus adhuc creduntur inplendae, sed iam demonstrantur inpletae; de Romulo autem, quia condidit Romam in eaque regnauit, auditur legiturue quod factum est
Abbreviated transcription (Latin):
focsgio: uelut ecalciore. Quodam loco alias quoque
gentes quibus lominare Itur. hac sua opinione per¬
sunder& ut non quidem crederentred tañ diceratt
chni romulũ : Neciuitaten cuiser uiebant decondi¬
toreeius offendereit aliter cum nominando quam
roma qua e id non amar& quidem huius erroris
sed tam eia moris seruare crediderat:
xp̃s autanquam quã siiccelestis & sempitenae
conditorciuitatis. Non tamen eum quonicm
abillo condita est dm̃ credidit sedideo pocius con¬
dedaquia credit: Noma conditor en suum iam
cons pructa & dedicata tam quam dm̃ coluii inten¬
plo: haec auten hieruralem conchitoren suum
dĩ xpm̃ ut construi porr& dedicaeri posuit insidei
fundamento, illec illum amando esredm̃ credidit
itcc istum dm̃ erre credendo amauit:
icutesgo prececersit unde cemar& illac & deamato
iccmli benter a&icem fol sumbonum crederar
itaprececersit unde istac creder&ur rectaefide

Expanded text:
fastigio velut ex altiore quodam loco alias quoque fastigio velut ex altiore quodam loco alias quoque gentes, quibus dominaretur, hac sua opinione perfunderet; ut non quidem crederent, sed tamen dicerent deum Romulum, ne civitatem, cui serviebant, de conditore ejus offenderent, aliter eum nominando quam Roma; quae id non amore quidem hujus erroris, sed tamen amoris errore crediderat. Christum autem quamquam sit caelestis et sempiternae conditor ciuitatis, non tamen eum, quoniam ab illo condita est, Deum credidit, sed ideo potius est condenda, quia credidit. Roma conditorem suum iam constructa et dedicata tamquam deum coluit in templo; haec autem Hierusalem conditorem suum Deum Christum, ut construi posset et dedicari, posuit in fidei fundamento. Illa illum amando esse deum credidit, ista istum Deum esse credendo amauit. Sicut ergo praecessit unde amaret illa et de amato iam libenter etiam falsum bonum crederet: ita praecessit unde ista crederet, ut recta fide
Abbreviated transcription (Latin):
ernore sublatofiusse cernimur. &pauloposadeeodem
romulo italo quitur quod adhincpertin& sensum: Eqi
intellegi potesł inquidper multis annis ante humerũ
fuisse quamr omulum ut iam doctir. Hominibus aetem¬
poribur ipsis eruditis ad singendum uix quicquam ess&
Locranti quitas enim recipit  abulas factas etiam
nonnum quam incondite: Haec aetas autem ian¬
&culta: Pseseti me ludens omne quod fiera non posi
res puit : Vnus enumero doctissimorum hominũ
idemque heloquetis simus marcus. tullius cicero
prop teraea dicit diuinita ten romoli mirabili tercre¬
di tam quoderuditaiam tempora suerumquȩ fal¬
si tatem non reciperent fcbularum : quis autem romu¬
lum dm̃nis rona credidit cedque id par ua: & incipiens
tum de inde posteris seruare fuerat necesse : quod acce¬
perant coma ioribur: ut cumir tec super istiticione in lecc¬
te. quod ammodoma trisebi bita crescerex ciuitas
adque cedtam magnum per uenir & imperium ut & eius

Expanded text:
errore sublato fuisse cernimus.\' Et paulo post de eodem errore sublato fuisse cernimus.\' Et paulo post de eodem Romulo ita loquitur, quod ad hunc pertinet sensum: \'Ex quointellegi potest, inquit, permultis annis ante Homerum fuisse quam Romulum. ut iam doctis hominibus ac temporibus ipsis eruditis ad fingendum uix quicquam esset loci. Antiquitas enim recipit fabulas, fictas etiam nonnumexculta praesertim eludens omne, quod fieri non potest, respuit." unus e numero doctissimorum hominum idemque eloquentissimus omnium Marcus Tullius Cicero propterea dicit diuinitatem Romuli mirabiliditam. quod erudita iam tempora fuerunt, quae falsitatem non reciperent flum deum nisi Roma credidit, atque id parva et incipiens? Tum deinde posteris servare fuerat necesse quod acceperant a majoribus, ut cum ista superstitione in lacte quodammodo matris ebibita cresceret civitas, atque ad tam magnum perveniret imperium, ut ex ejus
Abbreviated transcription (Latin):
datur unum incredibile : quodde carnis resur¬
rectione. atdque incaelum ascensione dicitur.
Multorum incredibilia testimoniu congeri¬
mus & nondum adcredendum orendadu¬
ritia: Incredulos flectimus: Siuero per
a postolus xp̃i ut eis creder &us resurrectionẽ
ablque ascensionem predicantibus xp̃i etiam ista
miracula facta esse noncredunt: hoc nobis unum
grande miraculum s ufficit quooleam terrarum:
orbis: sineullis miraculis credelit
Decolamur etiam hoc loco illud quod deromob
credita diuinitate illius ad mireo Iemo
eius ut scripta sunt inseram: Magis est inqiuod
nromolo ammirandum: quod c&eri quisu
ex hominibus facti esse licuntur: minus eruditis
hominum saeculis fuerunt:¬
Vt singendipno clius essaratio cum imperiti facile adege¬
dendum impellerentur : Nomoli autem aatem adatẽ
minur hiscentis annir i aminueteratir lit terir atq: doc¬
trinis omnium que illo antiquo & inculta hominum uita

Expanded text:
datur unum incredibile, quod de carnis resurdatur unum incredibile, quod de carnis resurrectione atque in caelum ascensione dicitur, multorum incredibilium testimonia tanta congerimus et nondum ad credendum horrenda duritia incredulos flectimus. si uero per apostolos Christi, ut eis crederetur resurrectionem atque ascensionem praedicantibus Christi, etiam ista miracula facta esse non credunt, hoc nobis unum grande miraculum sufficit, quod eam terrarum orbis sine ullis miraculis credidit. Recolamus etiam hoc loco illud quod de Romuli credita diuinitate Tullius admiratur. uerba eius ut scripta in Romulo admirandum, quod ceteri. qui di ex hominibus facti esse dicuntur, minus eruditis hominum saeculis fuerunt,i procliuis esset ratio. cum inperiti facile ad credendum inpellerentur; Romuli autem aetatem minus his sescentis annis iam inueteratis litteris adque doctrinis omnique illo antiquo ex inculta hominum uita
Abbreviated transcription (Latin):
Eloquia namque persua dentium quȩ dice bant
mira fuerunt facta non uerba qui enim xp̃m
hofanne resuir aussi &cum illa incaelum arcendint
non uidisses telse uidisso naprantilur: nonso que tenepo
bant nominedetiam mira facientibus signa credde¬
banti homines quippe quos uniur uel ut muetum
luarum linguarum fuisse nouerant Depente
linguis omnium gentium loquentes miRabiliter
audiebant elaudum abuberibus matris adeorum
uerbum in xp̃i nomine : post qua draginta annor
in columem constitisse: sudaria de corporabin
eorum ablata sanandis profuisse languentibus
Nuia que fuerant transituri positos inordine
innumera biles morbis uariis labor antes ut ambu¬
lantium supereos umbra transir&: Continuo
salutem s olere recipere: & alia multa stupenda
in xp̃i nomine pereos facta post remoe mostuos
res urrgisse cernebant: quesiut leguntus
gefta esse conce dunt: Eccethot incredibilia¬
tribus illis incredibilibus. Addimus &utere¬

Expanded text:
Eloquia namque persuadentium, quae dicebant, Eloquia namque persuadentium, quae dicebant, mira fuerunt facta, non uerba Qui enim Christum in carne resurrexisse et cum illa in caelum adscendisse non uiderant, id se uidisse narrantibus non loquentibus tantum, sed etiam mirifica facientibus signa credebant. Homines quippe, quos unius uel, ut multum, duarum linguarum fuisse nouerant, repente linguis omnium gentium loquentes mirabiliter audiebant; claudum ab uberibus matris ad eorum uerbum in Christi nomine post quadraginta annos incolumem constitisse, sudaria de corporibus eorum ablata sanandis profuisse languentibus, in uia qua fuerant transituri positos in ordine innumerabiles morbis uariis laborantes, ut ambulantium super eos umbra transiret, continuo salutem solere recipere et alia multa stupenda in Christi nomine per eos facta, postremo etiam mortuos resun-exisse cernebant, Quae si, ut leguntur, gesta esse concedunt, eccetribus illis incredibilibus addimus et, ut cre
Abbreviated transcription (Latin):
rem tam incredibilem credidisse incredibile est :¬
homines ignobiles infimos paucissimos. imperitos rem
tam incredibilem tam essi caciter mundo: & in illo eti
doctis persuadere potuisse: Horum trium incredi¬
bilium primum nolunt isti cumquibus agimus credere
secundum coguntur & cernere quod non inueniunt.
undesit factum s in on credunt
cio certe xp̃i & incaelum cum carne. in qua resurr&it
biles sublimes doctieam seuidisse caerunt
& quod uiderunt: diffamare cursarunt: cis mundũ
credidisse: Non mirum est: sedisto ad huc credere
nolle perdurum est: si autem ut uerum est: paucis
obscuris minimis indoctis eam seuidire dicentibus
& seribentibus eredidit mundus: Curpauci
obsiipatissimiquire manreruN ipsi mundo iam
ene denti ad huc usque non creduibi quiprortera
numero &igo ignobilium infimorum imperttoru
hominum credidit : quia intam contemtibilibus:
tefcdus multomirabilius diuinitas se ipsa persuast

Expanded text:
rem tam incredibilem credidisse; incredibile est rem tam incredibilem credidisse; incredibile est homines ignobiles, infimos, paucissimos, imperitos, rem tam incredibilem tam efficaciter mundo, et in illo etidoctis persuadere potuisse. Horum trium incredibilium primum nolunt isti, cum quibus agimus, credere; secundum coguntur et cernere: quod non inueniunt unde sit factum, si non credunt tio certe Christi et in caelum cum carne in qua resurrexit biles, sublimes. docti eam se uidisse dixerunt et quod uiderunt diffamare curarunt, eis mundum credidisse non mirum est sed istos adhuc credere nolle perdurum est; si autem, ut uerum est, paucis, obscuris, minimis, indoctis eam se uidisse dicentibus et scribentibus credidit mundus, quur pauci obstinatissimi, qui remanserunt, ipsi mundo iam credenti adhuc usque non credunt? qui propterea numero exiguo ignobilium, infimorum, inperitorum hominum credidit, quia in tam contemtibilibus testibus multo mirabilius diuinitas se ipsa persuasit.
Abbreviated transcription (Latin):
credi dit mundus sicut iam uenit quod ri¬
militer in credibile fuit: Ut renando quide¬
credibilem crederet mundui: quandos enide
hocutrum que incredibile quorũ uidemus
unum alterum credimus in eisole licoesus
prȩdictum est per quas er edidit mundus
sed ipsemodus quomundus credidit : si consider&ur
incredibilior inuenitur: ineruditos libera libus
disciplinis : & omnino quantum adistorum doctri¬
nas attin& impolitos : Non peritos grammatica¬
non armator dia lectica non rethorica inflatos
piscatores xp̃s cum r&ibur fidei admare huius saeculi
paucissimos misit atlqueita & & omni genere tam
multos pisces & tanto mirabiliores quanto rarcoreri
etiam ipsos philosophos coepit: duobus illis. incredibilibus
Siplac& immo quiplacere deb& ad damus hoe tercium:
Iamergo triasunt in credibilia quȩ tamen facta sunt :
Incredibile est xp̃m resurreisse. in carne & incaelum
ascendisse cum carne ancredibile est: Hundum

Expanded text:
credidit mundus, sicut iam uenit quod sicredidit mundus, sicut iam uenit quod similiter incredibile fuit, ut rem tam incredibilem crederet mundus, quando quidem hoc utrumque increunum, alterum credimus, in eisdem Litteris praedictum sit, per quas credidit mundus? Et ipse modus quo mundus credidit, si consideretur, incredibilior invenitur. Ineruditos liberalibus disciplinis, et omnino, quantum ad istorum doctrinas attinnon armatos dialectica, non rhetorica inflatos, piscatores Christus cum retibus fidei, ad mare hujus saeculi paucissimos misit. Atque ita ex omni genere tam multos pisces, et tanto mirabiliores quanto rariores, etiam ipsos philosophos cepit. Duobus illis incredibilibus, si placet, imo quia placere debet, addamus hoc tertium. Jam ergo tria sunt incredibilia, quae tamen facta sunt. Incredibile est Christum resurrexisse in carne, et in coelum ascendisse cum carne; incredibile est mundum