comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
scierit ante quod uerum sit. quod archesilas ueritate
non cognita facere conatus introduxit genus pħie acu
qaluai. quod latine instabile uel inconstans possumus ⁊¬
dicere. Ut enim nihil sciendum sit. aliquid sciri necesse est
Nam si nihil omnino scias. id ipsum sciri nihil posse tolle¬
tur. Itaq qui haec uelut sententiae loco ꝓnuntiat nihil
sciri. tanꝗͣ perceptum profitetur et cognitum. Ergo aliꝗd
sciri potest. Huic simile ẽ illud quod in scholis proponi
solet. in asystati generis exemplum somniasse quendam
ne somnus crederet. Si enim crediderit tum sequetur ut¬
non sit credendum. Si autem non crediderit tum sequet᷑
ut credendum sit. Ita si nihil sciri põt. necesse ẽ id ipsum
sciri quod nihil sciatur. Si autem scitur non posse nihil sci¬
ri. falsum est ergo quod dicitur nihil posse sciri. Sic indu¬
citur dogma sibi ipsi repugnans seq dissoluens. Sed homo

Expanded text:
scierit ante, quid sit verum: quod Arcesilas veritate scierit ante, quid sit verum: quod Arcesilas veritate non cognita facere conatus, introduxit genus philosophiae ἀσύστατον quod latine instabile, sive inconstans possumus dicere. Ut enim nihil sciendum sit, aliquid sciri necesse est. Nam si omnino nihil scias, id ipsum, nihil sciri posse, tolletur. Itaque qui velut sententiae loco pronuntiat, nihil sciri, tanquam praeceptum profitetur et cognitum, ergo aliquid sciri potest. Huic simile est illud, quod in scholis proponi solet in asystati generis exemplum; somniasse quemdam, ne somniis crederet. Si enim crediderit, tum sequitur ut credendum non sit. Si autem non crediderit, tunc sequitur ut credendum sit. Ita si nihil sciri potest, necesse est, id ipsum sciri, quod nihil sciatur. Si autem scitur, posse nihil sciri, falsum est ergo, quod dicitur, nihil posse sciri. Sic inducitur dogma sibi ipsi repugnans, seque dissolvens. Sed homo
Abbreviated transcription (Latin):
bant scire posse: contentiq perspicius retinebant scientiam
tanꝗͣ totam defendissent. quia ex parte defenderant. It a
neq hi clara. neq illi obscura uiderunt. sed utriq dum so¬
lam scientiam consertis manibus uel retinent. uel eripiunt.
non uiderunt in medio constitutam fore quae illos ad sapiẽ¬
tiam transmiteret. Uerum archesilas ignorantiae magister
cum ⁊enoni obtrectaret principi stoicoꝵ. ut totam pħiam
euerteret. auctore soerate suscepit hanc sententiam ut affir¬
maret sciri nihil posse. Itaq coarguit existimationem
tam ueritatem uidelicet quia mortalis fuerat illa sa¬
pientia. paucisq ante temporibus instituta ad summum
pħiae. quae illam conficeret iam deflorescentem. Recte¬
q uidit archesilas arrogantes uel potius stultos esse qui
putent scientiam ueritatis coniectura posse comprebendi
Sed tamen falsa dicentem coarguere non potest nisi qui

Expanded text:
bant, omnia sciri posse, contentique perspicuis, retinebant scientiam; bant, omnia sciri posse, contentique perspicuis, retinebant scientiam; tanquam totam defendissent, quia ex parte defenderant. Itaque neque hi clara, neque illi obscura viderunt: sed utrique, dum solam scientiam consertis manibus vel retinent, vel eripiunt, non viderunt, in medio constitutam fore, quae illos ad sapientiam transmitteret. Verum Arcesilas ignorantiae magister, cum Zenoni obtrectaret principi Stoicorum, ut totam philosophiam everteret, auctore Socrate, suscepit hanc sententiam, ut affirmaret nihil sciri posse. Itaque coarguit existimationem tam veritatem: videlicet, quia mortalis fuerat illa sapientia, paucisque ante temporibus instituta, ad summumtus philosophiae, quae illam conficeret jam deflorescentem. Recteque vidit Arcesilas, arrogantes, vel potius stultos esse, qui putent, scientiam veritatis conjectura posse comprehendi. Sed tamen falsa dicentem redarguere non potest, nisi qui
Abbreviated transcription (Latin):
Est enim aliquid medium quod sit hominis. idest scientia cũ
ignoratione coniuncta et temperata. Scientia in nobis ab a¬
nimo est. qui oritur e caelo. Ignoratio a corpore. quod e ter¬
ra. Unde nobis et cum deo.et cum animalibus ẽ aliqua cõ¬
munitas. Ita quoniam ex his duobus constamus elemẽtis
quoꝵ alterum luce praeditum ẽ. alterum tenebris. pars nob̾
data ẽ scientiae. pars ignorantiae. Per hunc quasi pontem
transire sine cadendi periculo licet. Nam si illi omnes qui
in alteram partem inclinauerunt. aut dextro. aut sinistro
uersus ceciderunt. Utraq autem pars quo modo errauerit.
dicam. Academici contra physicos. ex rebus obscuris argu¬
mentati sunt. nullam eẽ scientiam et exemplis paucarum
reꝵ incomprehensibilium contenti amplexi sunt ignorãtiã.
tanꝗͣ scientiam totam sustulissent. quia in parte sustulerãt.
Physici contra ex iis quae aperta sunt argumentum trabe¬

Expanded text:
Est enim aliquod medium, quod sit hominis, id est scientia cum Est enim aliquod medium, quod sit hominis, id est scientia cum ignoratione conjuncta et temperata. Scientia in nobis ab animo est, qui oritur e coelo; ignoratio a corpore, quod est e terra: unde nobis et cum Deo, et cum animalibus est aliqua communitas. Ita quoniam ex his duobos constamus elementis, quorum alterum luce praeditum est, alterum tenebris; pars nobis data est scientiae, pars ignorantiae. Per hunc quasi pontem transire sine cadendi periculo licet; nam illi omnes, qui se in alteram partem inclinaverunt, aut dextro, aut sinistro versus ceciderunt. Utraque autem pars quomodo erraverit, dicam. Academici contra Physicos ex rebus obscuris argumentati sunt, nullam esse scientiam, et exemplis paucarum rerum incomprehensibilium contenti, amplexi sunt ignorantiam; tanquam scientiam totam sustulissent, quia in parte sustulerant. Physici contra ex iis, quae aperta sunt, argumentum trahe
Abbreviated transcription (Latin):
quia doctrina eius ẽ nihil scire. Nam qui alios reprehendit. qđ
nesciant. ipse debet sciens ẽẽ. Cum autem nibil sciat. quae per¬
uersitas. quaeue insolentia ob id ipsum se philosophum consti¬
tuere ꝓpter quod caeteros tollat. Possunt enim sic responde¬
re. Si nihil nos scire conuincis. et ideo non ẽẽ sapientes.quia
nihil sciamus. ergo tu quidem es sapiens. quia te quoq con¬
siteris nibil scire. Quid ergo promouit arebesilas nisi quod
confectus omnibus pħis se quoq ipsum eodem mucrone transfix̃:
Nusꝗͣne igitur sapientia est: Immo uero inter ipsos fuit. Sed ne¬
mo uidit. Alii putauerunt sciri posse omnia. sapientes utiq
non fuerunt. alii nihil. ne hi quidem sapientes fuerunt. Illi
quia plus homini dederunt. hi quia minus. Utrisq in utrão
partem modus defuit. Ubi ergo sapientia ẽ: Ut neq te oĩa
scire putes. quod est dei. neq omnia nescire. quod ẽ pecudis.

Expanded text:
quia doctrina eius est nihil sciri. nam qui alios reprehendit, quod quia doctrina eius est nihil sciri. nam qui alios reprehendit, quod nesciant. , ipse debet sciens esse: cum autem nihil sciat, quae peruersitas quaeue insolentia est ob id ipsum se philosophum constituere propter quod ceteros tollat? possunt enim sic respondere: \'si nihil nos scire conuincis et ideo non esse sapientes, quia nihil sciamus, ergo ne tu quidem sapiens es, quia te quoque confiteris nihil scire: quid ergo promouit Arcesilas nisi quod confectis omnibus philosophis se quoque ipsum eodem mucrone trans fixi t ? Nusquamne igitur sapientia est? immo uero inter ipsos fuit, sed nemo uidit. alii putauerunt posse sciri omnia: sapientes utique non fuerunt; alii nihil: ne hi quidem sapientes fuerunt: illi, quia plus homini dederunt, hi, quia minus; utrisque in utramque partem modus defuit. ubi ergo sapientia est? ut neque omnia scire te putes, quod est dei, neque omnia nescire, quod
Abbreviated transcription (Latin):
sa ut fugias et uites. Praeterea multa sunt quae usus inueĩt
Nam solis ac lunae uarii cursus et meatus siderum et rauo tẽ¬
poꝵ deprehensa ẽ. et natura corpoꝵ a medicis. herbaꝵq uires
et ab agricolis natura terraꝵ. necnon imbrium futuroꝵ ac
tempestatum signa collecta sunt. Nulla deniq ars est quae
non scientia constet. Debuit ergo archesilas si quid saperet
distinguere quae sciri possent. quaeue nesciri. Sed si ita fecis¬
set. ipse se in populum redegisset. Nam uulgus interdum plus
sapit. quia tantum ꝗͣtum opus ẽ sapit. A quo si quaeras urrũ
sciat aliquid an nihil. dicet se scire quae sciat. fatebitur nescire
quae nesciat. Recte ergo alioꝵ sustulit disciplinas. Sed nõ
recte fundauit suam. Ignoratio enim reꝵ omnium non pot̃
ẽẽ sapientia. cuius ẽ scire proprium. Ita cum phos expugna¬
uerit. ac docuerit nihil eos scire: ipse quoq nomen pħi ꝑdidit

Expanded text:
sa, ut fugias et uites. praeterea multa sunt quae usus inuenit. sa, ut fugias et uites. praeterea multa sunt quae usus inuenit. nam solis ac lunae uarii cursus et meatus siderum et ratio temporum deprehensa est, et natura corporum a medicis herbarumque uires, et ab agricolis natura terrarum nec non imbrium futurorum ac tempestatum signa collecta sunt: nulla denique ars est quae non scientia constet. debuit ergo Arcesilas, si quid saperet, distinguere quae sciri possent quaeue nesciri. sed si id fecisset, ipse se in populum redegisset. nam uulgus interdum plus sapit, quia tantum quantum opus est sapit. a quo si quaeras utrum sciat aliquid an nihil, dicet se scire quae sciat, fatebitur nescire quae nesciat. recte ergo aliorum sustulit disciplinas, sed non recte fundauit suam. ignoratio enim rerum omnium non potest esse sapientia, cuius est scire proprium. ita cum philosophos expugnauerit ac docuerit nihil eos scire, ipse quoque nomen philosophi perdidit,
Abbreviated transcription (Latin):
constituit nouam non philosophandi pħiam. Eo igitur aucto¬
re duo pħiae genera eẽ coeperunt.Unum illud uetus. quod
scientiam sibi uindicat. alterum nouum repugnans. quod eã
detrahit. In his duobus generibus uideo discidium et quasi
ciuile bellum. Sapientiam quae distrahi non põt in qua t¬
parte ponemus: Si natura reꝵ sciri potest. haec tyronum cater¬
ua interibit. Si non põt ueterani conficientur. Si parens fue¬
riat. nihilominus peribit duox omnium pb̃ia quia distracta
ẽ. Nihil eĩ potest sine interitu sibi esse contrarium. Si aut̃
ut docui nulla in homine põt esse interna et ꝓpria scientia
ob fragilitatem conditionis humanae archesilae manus uin¬
cit. Sed ne ipsa quidem stabit. quia non potest omnino
nihil sciri. Sunt enim multa quae scire nos natura ipsa et
usus frequens. et uitae necessitas cogit. Itaq pereundum ẽ
nisc scias quae ad uitam sint. utilia ut appetas. quae ꝑiculo¬

Expanded text:
constituit nouam non philosophandi philosophiam. eo igitur auctoconstituit nouam non philosophandi philosophiam. eo igitur auctore duo philosophiae genera esse coeperunt, unum illut uetus, quod scientiam sibi uindicat, alterum nouum repugnans, quod eam detrahit. in his duobus generibus uideo discidium et quasi ciuile bellum: sapientiam, quae distrahi non potest, in qua parte ponemus? si natura rerum sciri potest, haec tironum caterua interibit; si non potest, ueterani conficientur; si pares fuerint, nihilominus peribit dux omnium philosophia, quia distracta est: nihil enim potest sine interitu sibi esse contrarium. si autem ut docui nulla in honiine potest esse interna et propria scientia ob fragilitatem condicionis humanae, Arcesilae manus uincit. sed ne ipse quidem stabit, quia non potest omnino nihil sciri. Sunt enim multa quae scire nos natura ipsa et usus frequens et uitae necessitas cogit. itaque pereundum est, nisi scias quae ad uitam sint utilia, ut adpetas, quae periculo
Abbreviated transcription (Latin):
plurimi sentiunt. ꝗͣ quod unus. Nemo enim põt de se recte ui¬
dicare. quod nobilis poeta testatur. Itan comparatam eẽ homi¬
num naturam omnium aliena ut melius uideant et diuidicẽt
ꝗͣ sua. Cum igitur omnia incerta sint. aut omnibus credendũ
est. aut nemini. Si nemini. sapientes ergo non sunt quia singu¬
li sapientes eẽ se putant. Si omnibus. aeque non sunt sapien¬
tes. quia singuli ab omnibus negantur eẽ sapientes. Pereunt
igitur uniuersi hoc modo et tanꝗͣ spartiatae illi poetaꝵ sic se¬
inuicem iugulant. ut nemo ex omnibus restet. Quod eo fit. ꝗa
gladium habent. scutum non habent. Si ergo singulae sectae
multaꝵ sectaꝵ iudicio stultite conuincuntur omnes igitur
uanae atq inanes reperiuntur. Ita se ipsam pħia consumit &¬
conficit. Quod cum intelligeret archesilas academiae condi¬
tor reprehensiones omnium inter se collegit confessionemo

Expanded text:
plurimi sentiunt quam quod unus. nemo enim de se potest recte iuplurimi sentiunt quam quod unus. nemo enim de se potest recte iudicare: quod nobilis poeta testatur: itan conparatam esse hominum naturam omnium, aliena ut melius uideant et diiudicent quam sua. cum igitur omnia incerta sint, aut omnibus credendum est aut nemini. si nemini, sapientes ergo non sunt, quia singuli sapientes esse se putant, si omnibus, aeque non sunt sapientes, quia singuli ab omnibus negantur esse sapientes. pereunt igitur uniuersi hoc modo et tamquam Sparti illi poetarum sic inuicem iugulant, ut nemo ex omnibus restet: quod eo fit, quia gladium habent, scutum non habent. si ergo singulae sectae multarum sectarum iudicio stultitiae conuincuntur, omnes igitur uanae atque inanes reperiuntur: ita se ipsa philosophia consumit et conficit. quod cum intellegeret Arcesilas Academiae conditor, reprehensiones inter se omnium collegit confessionemque
Abbreviated transcription (Latin):
põt ut socrates docuit. neq opinari oportet. ut zeno. tota
pħia sublata est. Quid quod non tantum ab his duobus euer¬
titur qui pħiae principes fuerunt. sed ab omnibus ut iam uide¬
atur iampridem suis armis ẽẽ confecta: in multas sectas ph̃ia
diuisa est. et omnes uaria sentiunt. In qua ponimus ueritatẽ
In omnibus certe non põt. Designemus qualibet. Nempe i
ceteris omnibus sapientia non erit. Transeamus ad singulas
eodem modo quicquid uni dabimus caeteris auferemus. Una
quaeq enim secta omnes alias euertit. ut se suaq confirmet.
nec ulli alteri sapere concedit. ne se desipere fateatur. Sed
sicut alias tollit. sic ipsa quoq ab aliis omnibus tollitur. Nihi¬
lominus enim phi sunt. qui eam stultinae accusant. Quãcuno
musne igitur uni se suamq doctrinam laudanti. an multis uniꝰ
alterius ignorantiam culpantibus: Rectius sit necesse ẽ qđ

Expanded text:
potest, ut Socrates docuit, neque opinari oportet, ut Zenon, tota potest, ut Socrates docuit, neque opinari oportet, ut Zenon, tota philosophia sublata est. quid quod non tantum ab his duobus euertitur qui philosophiae principes fuerunt, sed ab omnibus, ut iam uideatur iam pridem suis armis esse confecta? in multas sectas philosophia diuisa est et omnes uaria sentiunt. in qua ponimus ueritatem? in omnibus certe non potest. designemus quamlibet: nempe in ceteris omnibus sapientia non erit. transeamus ad singulas: eodem modo quidquid uni dabimus, ceteris auferemus. una quaeque enim secta omnes alias. euertit, ut se suaque confirmet, nec ulli alteri sapere concedit, ne se desipere fateatur: sed sicut alias tollit, sic ipsa quoque ab aliis omnibus tollitur. nihilominus enim philosophi sunt qui eam stultitiae accusant. quamcumque musne igitur uni se suamque doctrinam laudanti an multis unius alterius ignorantiam culpantibus? rectius sit necesse est quod
Abbreviated transcription (Latin):
dicamus interposito uno pariete quid fiat. aemo potest id¬
scire. nisi qui audierit. aut uiderit. Nullus igitur audet id
dicere: quia non statim uerbis. sed re ipsa praesenti refutabitur.
Atꝗ hoc idem faciunt pħi qui disputant in celo quid agatur
Sed eo se id impune facere arbitrantur quia nullus ercistit
qui errores eoꝵ coarguat. Quod si ecistimarent. descensurum
aliquem qui eos delirare ac mentiri diceret. nunꝗͣ quicꝗͣ de us
rebus quas scire non possunt disputarent. Nec tamen ideo fe¬
licior putanda est eoꝵ imprudenta et audacia. quia non redar¬
guuntur. Redarguit enim deus. cui soli ueritas nota ẽ li¬
cet conniuere uideatur eamq hominum sapientiam pro sũma
stultitia computat. Recte igitur ⁊eno ac stoici opinationẽ
repudiarunt. Opinari enim te scire quod nescias. non est sa¬
pientis. sed temerarii potius ac stulti. Ergo si neq sciri qeqͣ

Expanded text:
dicamus interposito uno pariete quid fiat: nemo id potest dicamus interposito uno pariete quid fiat: nemo id potest scire nisi qui audierit aut uiderit. nullus igitur audet id dicere, quia statim non uerbis, sed re ipsa praesenti refutabitur. atquin hoc idem faciunt philosophi, qui disputant in caelo quid agatur, sed eo se inpune id facere arbitrantur, quia nullus exsistit qui errores eorum coarguat. quodsi existimarent descensurum aliquem qui eos delirare ac mentiri doceret, numquam quicquam de iis rebus quas scire non possunt disputarent. nec tamen ideo felicior putanda est eorum inpudentia et audacia, quia non redarguuntur: redarguit enim deus, cui soli ueritas nota est, licet coniuere uideatur, eamque hominum sapientiam pro summa stultitia computat. Recte igitur Zenon ac Stoici opinationem repudiarunt. opinari enim te scire quod nescias non est sapientis, sed temerarii potius ac stulti. ergo si neque sciri quicquam
Abbreviated transcription (Latin):
limibus. uus pluribus. magnificis ornatisq delubris. de¬
scribamus si placet mores. habitumq ciuium. Sed cum haec
dixerimus. alius contraria disputabit. et cum hic quoo:
ꝑorauerit. surget. et tertius. et alii deinceps. et opinabũt᷑
multo disparia q̃ nos opinati sumus. Quid ergo erit ex
omnibus certius: Fortasse nihil. At omnia dicta sunt q̃
in reꝵ naturam cadunt ut necesse sit aliquid eoꝵ esse ue¬
rum. At nescietur quis uerum dixerit. Potest fieri ut õs
ex parte aliqua errauerint. ex parte attigerint ueritatem
Stulti ergo sumus si hoc disputatione quaeramus. Põt enim
suꝑuenire aliquis qui opiniones nostras derideat nosq pro
insanis habeat. qui uelimus id quod nescimus quale sit opi¬
nari. Uerum non opus est longe posita conquirere. unde
nemo fortasse ueniat. qui nos redarguat. Age opinemur
quid nunc in foro geratur. quid in curia. Longum est. Id qͦ

Expanded text:
limibus, uiis pluribus, magnificis ornatisque delubris. delimibus, uiis pluribus, magnificis ornatisque delubris. describamus si placet mores habitumque ciuium. sed cum haec dixerimus, alius contraria disputabit et cum hic quoque perorauerit, surget tertius et alii deinceps et opinabuntur multo disparia quam nos opinati sumus. quid ergo ex omnibus erit uerius? fortasse nihil. \'at omnia dicta sunt quae in rerum naturam cadunt, ut necesse sit aliquid eorum esse uerum.\' at nescietur quis uerum dixerit. potest fieri ut omnes ex parte aliqua errauerint, ex parte adtigerint ueritatem. stulti ergo simus, si hoc disputatione quaeramus: potest enim superuenire aliquis qui opiniones nostras derideat nosque pro insanis habeat, qui uelimus id quod nesciamus quale sit opinari. uerum non opus est longe posita conquirere, unde nemo fortasse ueniat qui nos redarguat. age opinemur quid nunc in foro geratur, quid in curia. longum est id quoque.
Abbreviated transcription (Latin):
aliud ꝗͣ nomen audiuimus. Si nobis in ea re scientiam uin¬
dicemus quae non potest sciri nonne insanire uideamur
qui affirmare id audeamus in quo reuinci possimus. Qͣto
magis qui naturalia quae sciri ab homine non possunt: si sci¬
re. se putant. furiosi dementesq sunt iudicandi. Recte er¬
go socrates. et eum secuti academici scientiam sustulerunt.
quae non disputantis. sed diuinantis est. Superest. ut opina¬
tio in phia sola sit. Nam unde abest scientia id totum pos-¬
sidet opinatio. Id enim opinatur quisq quod nescit. Illi
autem qui de rebus naturalibus disputant. opinantur ita
ẽẽ ut disputant. Nesciunt igitur ueritatem. quoniam sciã
certi ẽ. opinatio incerti. Redeamus ad superius illud e¬
xemplum. Age opinemur de statu et qualitate urbis il¬
lius quae nobis rebus omnibus praeter nomen ignota est.
Uerisimile ẽ in plano sitam lapideis moenus aedificus sub¬

Expanded text:
aliut quam nomen audiuimus. si nobis in ea re scientiam uinaliut quam nomen audiuimus. si nobis in ea re scientiam uindicemus quae non potest sciri, nonne insanire uideamur qui adfirmare id audeamus in quo reuinci possimus? quanto magis qui naturalia, quae sciri ab homine non possunt, scire se putant, furiosi dementesque sunt iudicandi! recte ergo Socrates et eum secuti Academici scientiam sustulerunt, quae non disputantis est, sed diuinantis. superest ut opinatio in philosophia sola sit: nam unde abest scientia, id totum possidet opinatio. id enim opinatur quisque quod nescit. illi autem qui de rebus naturalibus disputant, opinantur ita esse ut disputant. nesciunt igitur ueritatem, quoniam scientia certi est, opinatio incerti. redeamus ad superius illud exemplum. age, opinemur de statu et qualitate urbis illius quae nobis rebus omnibus praeter nomen ignota est. ueri simile est in plano sitam, lapideis moenibus, aedificiis sub
Abbreviated transcription (Latin):
scientiam non hominis.sed dei est. Mortalis autem natu¬
ra non capit scientiam nisi quae ueniat extrinsecus. Idcir¬
co enim oculos et aures. et caeteros sensus patefecit. in corpo¬
re diuina solertia ut per eos aditus scientia perueniret ad
mentem. Nam causas naturalium reꝵ disquirere. aut scire
uelle solutrum ne tantus quantus uidetur. an multis parti¬
bus maior sit ꝗͣ omnis haec terra. Item luna globosa sit. an
concaua. et stelle utrumne adhaereant caelo. an ꝑ aerem libe¬
ro cursu ferantur. Caelum ipsum qua magnitudine. qua mate¬
ria constet. utrum quietum sit an mobile. an incredibili ce¬
lentate uoluatur. quanta sit terre crassitudo. aut quibus
fundamentis librata et suspensa sit. haec inꝗͣ disputando et
coniecturis uelle comprehendere tale est profecto. quale si
disserere uelimus qualem eẽ arbitramur cuiuspiam remo¬
tissimae gentis urbem quam nunꝗͣ uidimus. cuiusq nihil ⁊¬

Expanded text:
scientiam non hominis, sed dei est. mortalis autem natuscientiam non hominis, sed dei est. mortalis autem natura non capit scientiam nisi quae ueniat extrinsecus. idcirco enim oculos et aures et ceteros sensus patefecit in corpore diuina sollertia, ut per eos aditus scientia permanet ad mentem. nam causas naturalium rerum disquirere aut scire uelle sol utrumne tantus quantus uidetur an multis partibus maior sit quam omnis haec terra, item luna globosa sit an concaua et stellae utrumne adhaereant caelo an per aerem libero cursu ferantur, caelum ipsum qua magnitudine, qua materia constet, utrum quietum sit et immobile an incredibili celeritate uoluatur, quanta sit terrae crassitudo aut quibus fundamentis librata et suspensa sit, haec inquam disputando et coniecturis uelle conprehendere tale est profecto, quale si disserere uelimus, qualem esse arbitremur cuiuspiam remotissimae gentis urbem, quam numquam uidimus cuiusque nihil
Abbreviated transcription (Latin):
studiosos quidem sapientiae pħos esse concesserim quia il¬
lo studio ad sapientiam non ꝑuenitur. Nam si facultas in¬
ueniendae ueritatis huic studio subiaceret. et si ẽẽt id stu¬
dium tanꝗͣ iter ad sapientiam aliquando eẽt inuenta. Cũ
uero tot temporibus. tot ingenus in eius inquisitione con¬
tritis. non sit comprehensa apparet nullam ẽẽ ibi sapientiã
Non ergo sapientiae student. qui philosophantur. sed ipsi stu¬
dere se putant. quia illud quod quaeritur ubi aut quale
sit nesciunt. Siue igitur sapientiae student. siue non studẽt
sapientes non sunt. quia nunꝗͣ reperiri põt quod aut non
recte quaeritur: aut. omnino non quaeritur. Uideamus tam̃
id ipsum possitne hoc studio reperiri aliquid an nihil. Du¬
abus rebus uidetur pħia constare. scientia et opinatione.
nec ulla re alia.Scientia uenire ab ingenio non põt. nec
cogitatione comprehendi. quia in se ipso habere propriam

Expanded text:
studiosos quidem sapientiae philosophos esse concesserim, quia ilstudiosos quidem sapientiae philosophos esse concesserim, quia illo studio ad sapientiam non pervenitur. Nam si facultas inveniendae veritatis huic studio subjaceret, et si esset id studium tamquam iter ad sapientiam, aliquando esset inventa. Cum vero tot temporibus, tot ingeniis in ejus inquisitione contritis non sit comprehensa, apparet nullam esse ibi sapientiam. Non ergo sapientiae student, qui philosophantur: sed ipsi studere se pusit nesciunt. siue igitur sapientiae student siue non student, sapientes non sunt, quia numquam reperiri potest quod aut non recte quaeritur aut omnino non quaeritur. uideamus tamen id ipsum, possitne hoc studio reperiri aliquid an nihil. Duabus rebus uidetur philosophia constare, scientia et opinatione, nec ulla re alia. scientia uenire ab ingenio non potest nec cogitatione conprehendi, quia in se ipso habere propriam
Abbreviated transcription (Latin):
entiae studet. utiq nondum sapit sed ut sapere possit studet.
In caeteris artibus studium quid efficiat. et quo tendat appar&.
quas cum discendo aliquis assecutus ẽ.iam non studiosus ar¬
tificu sed artifexe nominatur. At eĩ uerecundiae caula stu¬
diosos se sapientiae non sapientes uocauerunt. Immo uero py¬
thagoras qui hoc primus nomen inuenit cum paulo plus sa¬
peret ꝗͣ illi priores qui se. sapientes putauerunt. intellexit
nullo humano studio posse ad sapientiam ꝑueniri. et ideo
non oportere in comprebensae atq imꝑfecte rei ꝑfectum no¬
men imponi. Itaq cum ab eo quaereretur quẽnam se ꝓfitere¬
tur respondit philosophum idest quaesitorem sapientiae
Si ergo ph̃ia sapientiam quaerit. nec ipsa sapientia ẽ. quia ne¬
cessẽ est aliud eẽ quod quaerit. aliud quod quaeritur nec
quaesitio ipsa recta est. quia nihil põt inuenire. Ego uero ne

Expanded text:
entiae studet, utique nondum sapit, sed ut sapere possit studet. entiae studet, utique nondum sapit, sed ut sapere possit studet. In caeteris artibus, studium quid efficiat, et quo tendat, apparet. Quas cum discendo aliquis assecutus est, jam non studiosus artificii, sed artifex nominatur. At enim verecundiae causa studiosos se sapientiae, non sapientes vocaverunt. Immo vero Pythagoras, qui hoc primus nomen invenit, cum paulo plus saperet, quam illi priores, qui se sapientes putaverunt, intellexit nullo humano studio posse ad sapientiam perveniri, et ideo non oportere, incomprehensae atque imperfectae rei perfectum nomen imponi. Itaque cum ab eo quaereretur, quemnam se profiteretur, respondit: philosophum, id est, quaesitorem sapientiae. Si ergo philosophia sapientiam quaerit, nec ipsa sapientia est; quia necesse est aliud esse, quod quaerit; aliud, quod quaeritur: nec quaesitio ipsa recta est, quia nihil potest invenire. Ego vero ne
Abbreviated transcription (Latin):
tens eẽt. Nec sane magnum aliquid efficiemus. quod illos
ignorantiae redarguemus. quam ipsi saepissime confitentur.
In eo solo quoniam non creditur: in quo solo credi debuit
conabor ostendere nunꝗͣ illos tam ueridicos fuisse ꝗͣ cum¬
sententiam de sua ignoratione dixerunt. Nunc quoniã
duobus prioribus libris religionum falsitas demonstrata
ẽ neenon ongo ipsa totius errons exposita huius libri
munus ẽ. pħiam quoq ostendere ꝗͣ in anis et falsa sit. ut
omni errore sublato ueritas patefacta clarescat. Ordiam
itaq a communi pħiae nomine. ut ipso capite destructo faci¬
lior nobis aditus pateat ad excidendum omne corpus. si tñ
põt corpus uocari cuius partes ac membra discordent. nec ul¬
la compage inter se cohaereant. sed quasi disiecta et dissipata
palpitare. potius uideantur ꝗͣ uiuere. Philosophia ẽ ut nomen
indicat. ipsiq diffiniunt. studium sapientiae. Qui enim sapi

Expanded text:
tens esset. Nec sane magnum aliquid efficiemus, quod illos tens esset. Nec sane magnum aliquid efficiemus, quod illos ignorantiae redarguemus, quam ipsi saepissime confitentur in eo solo, quoniam his non creditur, in quo solo credi debuit; conabor ostendere, nunsententiam de sua ignoratione dixerunt. Nunc, quoniam duobus prioribus libris religionum falsitas demonstrata est nec non origo ipsa totius erroris exposita., huius libri munus est philosophiam quoque ostendere quam inanis et falsa sit, ut omni errore sublato ueritas patefacta clarescat. ordiamur itaque a communi philosophiae nomine, ut ipso capite destructo facilior nobis aditus pateat ad excindendum omne corpus, si tamen potest corpus uocari, cuius partes ac membra discordent nec ulla compage inter se cohaereant, sed quasi disiecta et dissipata palpitare potius uideantur quam uiuere. Philosophia est, ut nomen indicat ipsique definiunt, studium sapientia
Abbreviated transcription (Latin):
tum cogitationes philosophorum stultas esse id ipsum
re et argumentis docendum est. ne quis honesto sapiẽ¬
tie nomine inductus aut inanis eloquentiae splendo¬
re deceptus humanis malit ꝗͣ diuinis credere. quae
quidem tradita sunt breuiter ac nude. Nec enim dece¬
bat aliter ut cum deus ad hominem loqueretur argumentis as¬
sereret suas uoces. tanꝗͣ fides ei non haberetur. Sed ut oportu
it locutus est. quasi reꝵ omnium maximus uidex. cuius est
non argumentari. sed pronuntiare uerum. Ipse ut deus. Nos
autem cum ad res singulas testimonia diuinae uocis hẽamus
ꝓfecto monstrabimus quanto certioribus argumentis possint.
uera defendi cum etiam falsa sic defendantur ut uera sole¬
ant uideri. Quare non est quod philosophis tantum hono¬
ris habeamus. aut eor eloquentiam ꝑtimescamus. Loqui eĩ
bene potuerunt ut homines eruditi.Uere autem loqui nul¬
lo modo. quia ueritatem non didicerant ab eo qui eius po¬

Expanded text:
tum, cogitationes philosophorum stultas esse, id ipsum tum, cogitationes philosophorum stultas esse, id ipsum re et argumentis docendum est: ne quis honesto sapientiae nomine inductus, aut inanis eloquentiae splendore deceptus, humanis malit quam divinis credere; quae quidem tradita sunt breviter ac nude. Nec enim decebat aliter, ut cum Deus ad hominem loqueretur, argumentis assereret suas voces, tanquam fides ei non haberetur: sed, ut oportuit, est locutus, quasi rerum omnium maximus judex, cujus est non argumentari, sed pronuntiare. Verum ipse, ut Deus. Nos autem, cum ad res singulas testimonia divinae vocis habeamus, profecto monstrabimus, quanto certioribus argumentis possint vera defendi, cum etiam falso sic defendantur, ut vera soleant videri. Quare non est, quod philosophis tantum honoris habeamus, aut eorum eloquentiam pertimescamus. Loqui enim bene potuerunt, ut homines eruditi, vere autem loqui, nullo modo, quia veritatem non didicerant ab eo, qui ejus po
Abbreviated transcription (Latin):
te admodum eocilis emanat. lumine tamen suo clara
et illustris appareat: nec si philosophi doctrina lrãꝵ
mirabiles extiterunt. ego illis etiam scientiam ueri co¬
gnitionemq concesserim. quam nemo cogitando. aut
disputando assequi potest. Neq enim nunc reprehen¬
do eoꝵ studium. qui ueritatem scire uoluerunt. quia
naturam hominis deus ueri adipiscendi cupientissimã
fecit. sed id arguo. id reuinco. quod honestam illorum
et optimam uoluntatem non sit secutus effectus. quia
neq quod esset uerum ipsum sciebant neq quomodo.
aut ubi aut qua mente quaerendum. Ita dum suecur¬
rere humanis erroribus cupiunt. ipse se in plagas et er¬
rores maximos induxerunt. Ad hoc igitur me opus
coarguendi pħiam susceptae materiae ordo ipse deduã
Nam cum error omnis aut ex religione falsa oriatur
aut ex sapientia in eo conuincendo necesse est utrũo
subuertere. Cum enim sit nobis diuinis litteris traddi¬

Expanded text:
te admodum exilis emanat, lumine tamen suo clara te admodum exilis emanat, lumine tamen suo clara et illustris appareat? Nec si philosophi doctrina litterarum mirabiles extiterunt, ego etiam illis scientiam veri cognitionemque concesserim, quam nemo cogitando, aut disputando assequi potest. Ne que ego nunc reprehendo eorum studium, qui veritatem scire voluerunt, quia naturam hominis Deus veri adipiscendi cupientissimam fecit: sed id arguo, id revinco, quod honestam illorum et optimam voluntatem non sit secutus effectus; quia neque quid esset verum ipsum sciebant, neque quomodo, aut ubi, aut qua mente quaerendum. Ita dum succurrere humanis erroribus cupiunt, ipsi se in plagas, et errores maximos induxerunt. Ad hoc igitur me opus coarguendi philosophiam, susceptae materiae ordo ipse deduxit. Nam cum error omnis, aut ex religione falsa oriatur, aut ex sapientia, in eo convincendo necesse est utrumque subvertere. Cum enim sit nobis divinis litteris tradi
Abbreviated transcription (Latin):
nuda ueritas esset luculentior quia satis ornata perse ẽ ide¬
oq ornamentis extrinsecus additis fucata corrumpitur. Mẽ¬
dacium uero specie placet aliena. quia perse corruptum uane¬
scit ac diffluit nisi ornatu aliunde quaesito circunlitum fue
rit. ae quo animo fero ingenium mihi mediocre esse concessum.
erum ego non eloquentie sed ueritatis fiducia suscepi hoc opꝰ
maius fortase qͣ ut possit meis uiribus sustineri. Quod tamen
etiam si ego defecerim deo cuius hoc munus est adiuuã¬
te. ueritas ipsa complebit. Etenim cum sciam maxiõs
quosq oratores a causidicis mediocribus saepe uictos.
quod tanta est potentia ueritatis ut se ipsam qͣuis in
rebus exigius. sua claritate defendat cur hanc ego in
maxima causa ab ingeniosis quidem illis ac disertis
uiris. sed tamen falsa dicentibus. oppressum iri putem
ac non illa. si minus oratione nostra. quae de tenui fõ¬

Expanded text:
nuda ueritas esset luculentior, quia satis ornata per se est idenuda ueritas esset luculentior, quia satis ornata per se est ideoque ornamentis extrinsecus additis fucata corrumpitur, mendacium uero specie placeret aliena, quia per se corruptum uanescit ac diffluit, nisi ornatu aliunde quaesito circumlitum fuerit ac politum, aequo animo fero ingenium mihi mediocre esse concessum. uerum ego non eloquentiae, sed ueritatis fiducia suscepi hoc opus maius fortasse quam ut possit meis uiribus sustineri: quod tamen, etiamsi ego defecerim, deo cuius hoc munus est adiuuante ueritas ipsa complebit. etenim cum sciam maximos quosque oratores a causidicis mediocribus saepe uictos, quod tanta est potentia ueritatis, ut se ipsa quamuis in rebus exiguis sua claritate defendat, cur hanc ego in maxima causa ab ingeniosis quidem illis ac disertis uiris, sed tamen faac non illa, si minus oratione nostra, quae de tenui fon
Abbreviated transcription (Latin):
ELIEM MIHI QUONIAMUERITAS
in obscuro adhuc latere existimat᷑.
uel errore atque imperitia uulgi
uarus et ineptis superstitionibus
seruientis. uel philosophis praui¬
tate ingenioꝵ turbantibus eam
potius ꝗͣ illustrantibus. etsi non qͣł
in .M. tullio fuit. quia praecipua et admirabilis fuit. aliquam tñ
proximam eloquentiae contingere facultatem ut quantum ueri¬
tas ui sua propria ualeat. tantum ingenii quoq uiribus nixa
excereret se aliquando et discussis conuictisq tam publicis ꝗͣ
eoꝵ qui sapientes putantur erroribus. humano generi clarissimũ
lumen inferret. Quod quidem duabus ex causis fieri uellem ⁊
uel quod magis possent credere homines ornatae ueritati qui
etiam mendacio credunt. capti orationis ornatu. lenocinioo:
uerboꝵ uel certe ut ipsi ph̃i suis armis porissimum quibus ⁊¬
placere sibi et confidere solent opprimerentur a nobis.Sed
quoniam deus hanc rei uoluit esse naturam ut simplex et

Expanded text:
ellem mihi, quoniam ueritas in obscuro latere adhuc existimatur uel errore atque inperitia uulgi uariis et ineptis superstitionibus seruientis uel philosophis prauitate ingeniorum turbantibus eam potius quam inlustrantibus, etsi non qualis in Marco Tullio fuit, quia praecipua et admirabilis fuit, aliquam tamen proximam eloquentiae contingere facultatem, ut quantum ueritas ui sua propria ualet, tantum ingenii quoque uiribus nixa exereret se aliquando et discussis conuictisque tam publicis quam eorum qui sapientes putantur erroribus humano generi clarissimum lumen inferret. quod quidem duabus ex causis fieri uellem: uel quod magis possent credere homines ornatae ueritati, qui etiam mendacio credunt capti orationis ornatu lenocinioque uerborum, uel certe ut ipsi philosophi suis armis potissimum, quibus placere sibi et confidere solent, opprimerentur a nobis. sed quoniam deus hanc rei uoluit esse naturam, ut simplex et
Abbreviated transcription (Latin):
nium dei sinilaris eadem qua caeteri diuinatione fece
ne minus ichea probatio uideatur esse de us quibus
omnino norreditur. Ueniamus ad auctores. et eos i¬
psos ad probaonem ueri testes citemus. quibus contra
nos uti soler. poetas dico ac philosophos. ex his unũ
deum probenis necesse est. non quo illi habuerint co¬
gnitam uerittem. sed quod ueritatis ipsius tanta uis ẽ
ut nemo post esse tam caecus quin uideat in gerentem
se oculis dunam claritatem Poetae igitur ꝗͣuis deos
carminibus mauerint. et eorum res gestas amplifica¬
uerint summ laudibus. saepissime tamen confitent᷑
spiritu uel mete una contineri regiq: omnia. Orpheus
qui est uetustsimus poetarum et aequalis ipsoꝵ deoꝵ
Siquidem traitur inter argonautas cum tindaridis et
hercule nauiosse. deum uerum et magnum cotoro
ab ipso sint curta generata. Eundem etiam ꝙapirt ai¬
nominat. quocrum adhuc nihil esset. primus ex infi¬

Expanded text:
nium Dei singularis eadem, qua caeteri, divinatione fecenium Dei singularis eadem, qua caeteri, divinatione fecene minus idonea probatio videatur esse de his, quibus omnino non creditur. Veniamus ad auctores; et eos ipsos ad veri probationem testes citemus, quibus contra nos uti solent, poetas dico ac philosophus. Ex his unum Deum probemus necesse est: non quod illi habuerint cognitam veritatem; sed quod veritatis ipsius tanta vis est, ut nemo possit esse tam caecus, qui non videat ingerentem se oculis divinam claritatem. Poetae igitur, quamvis deos carminibus ornaverint, et eorum res gestas amplificaverint summis laudibus, saepissime tamen confitentur spiritu vel mente una contineri regique omnia. Orpheus, qui est vetustissimus poetarum, et aequalis ipsorum deorum siquidem traditur inter Argonautas cum Tyndaridis et Hercule navigasse, Deum verum et magnum, πρωτόγab ipso sint cuncta generata: eumdem etiam φάνητα nominat; quod cum adhuc nihil esset, primus ex infi
Abbreviated transcription (Latin):
Idcirco enim a deo mittebantur ut et praecones essent ma¬
iestatis eius et correctores prauitatis humane. Praete¬
rea uoluntas fingendi ac mentiendi eorum est ꝗ opes
appetunt. qui luera desiderant quae res procul ab illis
sanctis uiris fuit. Ita enim delegato sibi officio functi
sunt ut derelictis omnibus ad tutelam uitae necessarus.
non modo in futurum. sed ne in diem quidem laborarẽt
contenti extemporali cibo quem deus subministraret.Hi
non modo quaestum nullum habuerunt. sed etiam cruci-¬
atus atq mortem Amara sunt enim uitiosis ac male
uiuentibus secepta iustitae. Itaq hi quorum peccata &
arguebantur: prohibebantur excruciatos eos acerbissi¬
me necauerit. Ergo a quibus ab fuit studium lucri. ab¬
fuit etiam uontas et causa fallendi. Quid quod aliqui
eoꝵ principeaut etiam reges fuerunt. in quos cadere su
spicio non post cupiditatis et fraudis. et tamen praeco¬

Expanded text:
Idcirco enim a Deo mittebantur, ut et praecones essent maIdcirco enim a Deo mittebantur, ut et praecones essent majestatis ejus, et correctores pravitatis humanae. Praeterea voluntas fingendi ac mentiendi eorum est qui opes appetunt, qui lucra desiderant; quae res procul ab illis sanctis viris abfuit. Ita enim delegato sibi officio functi sunt, ut, derelictis omnibus ad tutelam vitae necessariis, non modo in futurum, sed ne in diem quidem laborarent, contenti extemporali cibo, quem Deus subministrasset: et hi non modo quaestum nullum habuerunt, sed etiam cruciatus atque mortem. Amara sunt enim vitiosis ac male viventibus praecepta justitiae. Itaque ii, quorum peccata et arguebantur et prohibebantur, excruciatos eos acerbissime necaverunt. Ergo a quibus abfuit studium lucri, abfuit etiam voluntas et causa fallendi. Quid, quod aliqui eorum principes aut etiam reges fuerunt, in quos cadere non posset suspicio cupiditatis ac fraudis, et tamen praeco
Abbreviated transcription (Latin):
Ergo du non sunt quos parere uni maximo deo neces¬
sitas cogit. Sed quia non frustra falluntur qui hoc
ita putant. causam huius erroris paulo post aperie¬
mus. Nunc unitatem diuinae potestatis testimonuis
ti unum deum praedicant. unum loquuntur. Quippe
qui unius dei spiritu pleni. quae futura essent pari et
consona uoce praedixerunt. At enim ueritatis exꝑtes
non putant his esse credendum. Illas enim non diui¬
nas. sed humanas fuisse uoces aiunt. uidelicet quia
de uno deo praeconium faciunt. aut insani. aut falla¬
ces fuerunt. Atqui impleta esse in plerisq quotidie
illorum uaticinia uidemus.et in unam sententiam cõ¬
gruens diuinatio docet non fuisse furiosos. Quis enĩ
mentis emotae non modo futura praecinere. sed etiam
coherentia loqui possit: Num ergo fallaces erant qui
talia loquebantur: Quid ab his tam longe alienum ꝗͣ
ratio fallendi. cum caeteros ab omni fraude cohiberent:

Expanded text:
Ergo dii non sunt, quos parere uni maximo Deo necesErgo dii non sunt, quos parere uni maximo Deo necessitas cogit. Sed quia non frustra falluntur ii qui hoc ita putant, causam hujus erroris paulo post aperiemus. Nunc unitatem divinae potestatis testimoniis ti, unum Deum praedicant, unum loquuntur: quippe qui unius Dei spiritu pleni, quae futura essent, pari et consona voce praedixerunt. At enim veritatis expertes non putant his esse credendum. Illas enim non divinas, sed humanas voces fuisse aiunt. Videlicet quia de uno Deo praeconium faciunt, aut insani, aut fallaces fuerunt. At quin impleta esse implerique quotidie illorum vaticinia videmus; et in unam sententiam congruens divinatio docet non fuisse furiosos. Quis enim mentis emotae, non modo futura praecinere, sed etiam cohaerentia loqui possit? Num ergo fallaces erant, qui talia loquebantur? quid ab his tam longe alienum quam ratio fallendi, cum caeteros ab omni fraude cohiberent?
Abbreviated transcription (Latin):
titiam. uel ad metum. uel ad miserationem ut in his oĩ
bus totidem mentes putentur operari. Quod si quis ꝓ¬
fecto dicat. ne ipsam quidem quae una est habere uide¬
atur. Quod si in uno corpore tantarum rerum guber¬
nationem mens una possidet et uniuersis semel intẽ¬
ta est. cur aliquis existimet mundum non posse ab uno
regi. a pluribus posse: Quod quia intelligunt isti asser¬
tores deorum ita eos praeesse singulis rebus ac partibus
dicunt. ut tamen unus sit rector eximius. lam ergo cae¬
teri non du erunt sed satelites ac ministri. quos ille
unus maximus ac potens omnium his officiis praefece¬
rit. et ipsi eius imperio ac nutibus seruiant. Si uniuer¬
si pares non sunt. non igitur du omnes sunt. Nec enim
potest hoc idem esse quod seruit et quod dominatur. Nã
si deus nomen est summae potestatis. incorruptibilis
esse debet. perfectus. impassibilis. nulli rei subiectus.

Expanded text:
titiam uel ad metum uel ad miserattitiam uel ad metum uel ad miseratibus totidem mentes putentur operari: quod si quis profecto dicat, ne ipsam quidem, quae una est, habere videatur. Quod si in uno corpore tantarum rerum gubernationem mens una possidet, et universis simul intenta est; cur aliquis existimet mundum non posse ab uno regi, a pluribus posse? Quod quia intelligunt isti assertores deorum, ita eos praeesse singulis rebus ac partibus dicunt, ut tamen unus sit rector eximius. Jam ergo caeteri dii non erunt sed satellites ac ministri, quos ille unus maximus et polens omnium his officiis praefecerit; et ipsi ejus imperio ac nutibus servient. Si universi pares non sunt, non igitur dii omnes sunt. Nec enim potest hoc idem esse, quod servit, et quod dominatur. Nam si Deus est nomen summae potestatis, incorruptibilis esse debet, perfectus, impassibilis, nulli rei subjectus.
Abbreviated transcription (Latin):
summa ipsa constare. unoquoq nihil curante amplius
ꝗͣ quod ad eum proprie pertinet. sicut ne res quidem
militaris. nisi unum habeat ducem atq rectorem. Qđ¬
si in uno exercitu tot fuerint imperatores quot legioes
quot cohortes. quot cunei. quot alae. primum nec instru¬
i poterit acies. unoquoq periculum recusante. nec regi
facile. aut temperari. quod suis propriis consilus utan¬
tur omnes. quorum diuersitate plus noceant ꝗͣ ꝓsint.
Sic in hoc rerum naturae imperio nisi unus fuerit ad quẽ
totius summae cura referatur. uniuersa soluentur et cor¬
ruent. Dicere autem multorum arbitrio regi mundũ
tale est quale si quis affirmet in uno corpore multas
esse mentes. quoniam multa et uaria sunt ministeria
membrorum ut singulos corporis sensus singulae men¬
tes regere credantur. Item multi affectus quibus cõmo¬
ueri solemus. ut ad iram uel ad cupiditatem. uel ad lae¬

Expanded text:
summa ipsa constare, uno quoque nihil curante amplius summa ipsa constare, uno quoque nihil curante amplius quam quod ad eum proprie pertinet, sicut ne res quidem militaris nisi unum habeat ducem atque rectorem. quodsi in uno exercitu tot fuerint imperatores quot legiones, quot cohortes, quot cunei, quot alae, primum nec instrui poterit acies uno quoque periculum recusante nec regi facile aut temperari, quod suis propriis consiliis utantur omnes, quorum diuersitate plus noceant quam prosint: sic in hoc rerum naturae imperio nisi unus fuerit ad quem totius summae cura referatur, uniuersa soluentur et conruent. dicere autem multorum arbitrio regi mundum tale est, quale si quis adfirmet in uno corpore multas esse mentes, quoniam multa et uaria sint ministeria membrorum, ut singulos corporis sensus singulae mentes regere credantur, item multi adfectus, quibus commoueri solemus uel ad iram uel ad cupiditatem uel ad lae
Abbreviated transcription (Latin):
potest. Qua in re quoniam et sensu deficiius. et uer¬
bis quia neq tantam intelligentiae lucem pecus humanũ
neq explanationem tantarum rerum capit ingua mor¬
talis. idipsum intelligere nos oportet ac dicee. Uideo
rursus quid e contrario dici possit. tales ese illos plu¬
res qualem nos uolumus unum. At hoc leri nullo pa¬
cto potest. quoniam singulorum potestas pogredi longiꝰ.
non ualebit. occurrentibus sibi potestatibus:eteroꝵ. Ne¬
cesse est enim ut suos quisq limites aut traisgredi neq̃¬
at. aut si transgressus fuerit. suis alterum fnibus pellat
Non uident qui deos multos esse credunt. leri posse ut
aliquid diuersum uelint. Ex qua re disceptatio in¬
ter eos et certam en oriatur sicut homerus bellantes
uter se deos finxit. cum alii troiam capi uellent.
alii repugnarent. Unius igitur arbitrio mundum
regi necesse est. Nisi enim singularum partium po¬
tesfas ad unam prouidentiam referatur non poterit.

Expanded text:
potest. Qua in re quoniam et sensu deficimus et verpotest. Qua in re quoniam et sensu deficimus et verbis; quia neque tantae intelligentiae lucem pectus humanum, neque explanationem tantarum rerum capit lingua mortalis: idipsum intelligere nos oportet ac dicere. Video rursus quid e contrario dici possit: tales esse illos plures, qualem nos volumus unum. At hoc fieri nullo pacto potest, quod singulorum potestas progredi longius non valebit, occurrentibus sibi postestatibus caeterorum. Necesse est enim ut suos quisque limites aut transgredi nequeat, aut si transgressus fuerit, suis alterum fnon uident qui deos multos esse credunt fieri posse ut aliquid diuersum uelint, ex qua re disceptatio inter eos et certamen oriatur; sicut Homerus bellantes inter se deos finxit, cum alii Troiam capi uellent, alii repugnarent. unius igitur arbitrio mundum regi necesse est. nisi enim singularum partium potestas ad unam prouidentiam referatur, non poterit
Abbreviated transcription (Latin):
nare. Ita fi ut ad regendum mundum unius ꝑfecta
uirtute opu: sit ꝗͣ ubecillitate multorum. Qui autem
putat hancrantam magnitudinem non posse ab uno
regi salliturneq quanta sit uis ac potestas diuinae
maiestatis intelligit. si existimat singularn deum qui¬
facere mundum potuit. eundem regere nn posse quẽ
fecit. At si concipiat animo quanta sit dini huius o¬
peris immensitas.cum antea nihil esset.⁊men uirtute
atq consilio dei ex nihilo esse conflatam uod opꝰ nisi
ab uno inchoari perficiq non potuit. iamntelliget mł¬
to facilius esse ab uno regi quod est ab unconstitutum
Dicat fortasse aliquis ne fabricari quidem tm ĩmensum
opus mundi nisi a pluribus potuisse. Qualibet mul¬
tos. quam libet magnos faciat. quicquid imultis ma¬
gnitudinis. potestatis. uirtutis. maiestatisqposuerit. id
totum in unum confero. et in uno esse diec ut tantum
in eo sit istarum rerum quantum nec cogiri nec dici

Expanded text:
nare. ita fit ut ad regendum mundum unius perfecta nare. ita fit ut ad regendum mundum unius perfecta uirtute opus sit quam inbecillitate multorum. qui autem putat hanc tantam magnitudinem non posse ab uno regi, fallitur neque quanta sit uis ac potestas diuinae maiestatis intellegit, si existimat singularfacere mundum potuit, eumdem regere non posse quem fecit. At si concipiat animo, quanta sit divini hujus operis immensitas cum antea nihil esset, tamen virtute atque consilio Dei ex nihilo esse conflatam; quod opus nisi ab uno inchoari perficique non potuit: jam intelliget, multo facilius esse ab uno regi, quod est ab uno constitutum. Dicat fortasse aliquis, ne fabricari quidem tam immensum opus mundi, nisi a pluribus potuisse: quamlibet multos, quamlibet magnos faciat, quidquid in multis magnitudinis, potestatis, virtutis, majestatisque posuerit, id totum in unum confero, et in uno esse dico; ut tantum in eo sit istarum rerum, quantum nec cogitari nec dici