comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Ngelus uocatur iohannes non natura soci&atis iux¬
taheresim origenis. sedofficu dignitate: Angelus enĩ
grecae: loctinae nuncius dicitur: Quonomine rate
appellacri potuit homo ille. qui fuit missus codo uttes¬
timoniu̾ ꝑhber& delu mine. &uenientem in corne
dño inmundo nunciar& Nee mirandũ mysticae
angelũ nominari: cũ quo int̾natos mulierũ ma¬
ior nemo sur rex̃: Cum constat omnes quiscocerdo¬
tu grodu. ritefunguntur. Ob euangeli zandi offi¬
ciũ cengelos posse uocari Dicen teproph&a: Icebia
seccer dotis custodient scienciã: & legem requirent ex
ore eiꝰ : quia cengelus dñi exercitum est: uoacha¬

Expanded text:
ngelus vocatur Joannes, non naturae societate juxta haeresim Origenis, sed officii dignitate. Angelus enim Graece, Latine nuntius dicitur. Quo nomine recte appellari potuit homo ille qui fuit missus a Deo ut testimonium perhiberet de lumine , et venientem in carne Dominum mundo nuntiaret. Nec mirandelum nominari eum quo inter natos mulierum major nemo surrexit , cum constet omnes qui sacerdotii gradu rite funguntur ob evangelizandi officium angelos posse vocari, dicente propheta: Labia sacerdotis custodient scientiam, et legem requirent ex ore ejus, quia angelus D
Abbreviated transcription (Latin):
qđ secciem dñi euangeliz ando p̃uenit: it arctae
appellacri: & uox potuit : quia uerbum dĩ seenando p̾¬
ibat: sicut & supradictut̾: in utraq aut sciencia. si¬
militer paranda uiadñi p̃dicatur : ideoq ñ scellitur
cuangelista. qui hocdictũ cebisccia scribit. qđ &siñ
eisdem uerbis eodẽ tam̃ sensu cb ipsoscriptũ inuenit:
otuit autfieri ut animo marcieuangeliũ conseriben¬
tis ꝓmala chia esaias occurrerit. ut fieri sol&: Qđ ta¬
men sine ullec dubitacione emendocr&: sceltĩ ab a¬
lus: codmonitus. qui ipso ad huc incarne uiuente
hoclegere potuerunt : Nisi cogitar& recordoccioni
suae quan scõspu regebatꝰ. non frustra occurrisse
aliud ꝓcclio nom̃ ꝓph&ae iusiquia itadiis hoc scri¬
bi constituit: Cur aut ita c̃stituerit dñs. prima
illoc causa utilissima deb& feccillimȩ cogitari :
locutos mirabili intt̃se consensione. c̃stare  Ut
hoc multo ãpliussit. quãsiominiu̾ om̃a ꝓphe¬

Expanded text:
quod faciem Domini evangelizando praevenit, ita recte quod faciem Domini evangelizando praevenit, ita recte appellari et vox potuit, quia Verbum Dei sonando praeibat, sicut et supra dictum est. In utraque autem sententia similiter paranda via Domini praedicatur. Ideoque non fallitur evangelista, qui hoc dictum ab Isaia scribit: quod etsi non eisdem verbis, eodem tamen sensu ab ipso scriptum invenit. Potuit autem fieri ut animo Marci Evangelium conscribentis pro Malachia Isaias occurreret, ut fieri solet. Quod tamen sine ulla dubitatione emendaret, saltem ab aliis admonitus, qui ipso adhuc in carne vivente hoc legere potuerunt, nisi cogitaret recordationi suae quae sancto Spiritu regebatur, non frustra occurrisse aliud pro alio nomen prophetae, quia ita Dominus hoc scribi constituit. Cur autem ita constituerit Dominus, prima illa causa utilissima debet facillime cogitari, etlocutos mirabili inter se consentione constare, ut hoc multo amplius sit, quam si omnium omnia prophe
Abbreviated transcription (Latin):
adcorda audientiũ uicen poerati: haec uisgra¬
ciae pen&r&: & lumen ueritatis inlustu& : ut rec¬
tas dõ semi tas fecciat. dũmundas in animocogito¬
ciones. ꝑser monem bonȩ p̃diccccionis format:
Socnȩ notandũ qđ extestimonus ꝓph&icis quȩ po¬
suit marchus: unũ solũ modo mesaia. aliudue
ro inuenitur inmaloe chia: Nectamen stelli. aut
soellere putandus t̾ eu angelista : qui hoc scriptũ
dicat mnesaia. qđ esaias non scripsert : Sed poti¬
us intellegendũ quia &si non haec uerbor: q: de
malocchia posuit inueni untꝰ in esaia sensus tam
eoꝵ inuenitur in esaia. &in non nullis locisaluis.
& mani festius: in eo qđ hic ipse sub iunxit : Vox
docmantis indeserto. parate uiamdñi: rectas
feccite semitaseiꝰ: Quis enĩ non uideat. quanta
sit inutraque semen ciae concordia: Na quoqddixit
mcelocchias. mittendu cengelũ antefecciem qñ i
rate uiadni rectas seccite semitas eiꝰ: Quia sicut
iohan nes recteangelus potuit uocaeri. proro

Expanded text:
parat, ut haec vis gratiae penetret, ut lumen veritatis illustret, et rectas Deo semitas faciat, dum mundas in animo cogitationes per sermonem bonae praedicationis format? Sane notandum quod ex testimoniis propheticis quae posuit Marcus, unum solummodo in Isaia, alterum vero invenitur in Malachia. Nec tamen falli aut fallere putandus est evangelista, qui hoc scriptum dicat in Isaia quod Isaias non scripserit, sed potius intelligendum quod etsi non haec verba quae de Malachia posuit inveniuntur in Isaia, sensus tamen eorum invenitur in Isaia, et in nonnullis locis aliis, et manifestius in eo quod hic ipse subjunxit: Vox clamantis in deserto: Parate viam Domini, rectas facite semitas ejus. Quis enim non videat quanta sit in utraque sententia concordia? Nam quod dixit Malachias, mittendum angelum ante faciem Dominirate viam Domini, rectas facite semitas ejus. Quia sicut Joannes recte angelus potuit vocari, pro eo
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ dicta sune post malachia. tãsin esage. quã
malachiae: quidopus erat ut em̃dar& moer¬
cus cũ aliud ꝓ alio sibinom̃ occurrens ase scriptum
legiss&. occñ potius sequens auctoritatẽ sps sara
hoc scriptum reliquer&. sicut eucod monendo con¬
stituerat eidñs : Ad informandos nos tantrm uer
surde immo congruentissime. &ia escciae depu¬
taremus: qđ ꝑ mala chiae dic tum reperimus

Expanded text:
quae dicta sunt per Malachiam tam sint Isaiae quam Malachiae, quid opus erat ut emendaret Marcus, cum aliud pro alio sibi nomen occurrens a se scriptum legisset? ac non potius sequens auctoritatem Spiritus hoc scriptum relinqueret? Sic enim admonendo constituerat ei dominus, ad informandos nos tantam uerbsurde, immo congruentissime etiam Hieremiae deputaremus quod per Zachariam dictum repperiremus
Abbreviated transcription (Latin):
ostensis in linteo caelesti diuersigeneris cnimanti¬
bus dictũe: Surgep&re. occide& manduca: proqđẽ
ccꝑtedicere: occide infideles aebeo qđ fuerunt prius
cebre nuncioctione scelerũ: & ꝓmissione piae reli¬
gionis : acsic fidei xp̃ianȩ scccram̃tis inbutos: insc̃e
ecdesiae mebraccõmuta:

Expanded text:
ostensis in linteo coelesti diversi generis animantiostensis in linteo coelesti diversi generis animantibus dictum est: Surge, Petre, occide et manduca . Quod est aperte dicere: Occide infideles ab eo quod fuerant prius, abrenuntiatione scelerum et promissione piae religionis, ac sic fidei Christianae sacramentis imbutos in sanctae Ecclesiae membra commuta.
Abbreviated transcription (Latin):
unctis legentib liqu&. quia iohannes bocptis mũ
paenitenciae non solup̃dicauit ueru&ia quib:¬
dã dedit: Sed tamen boeptismũ. in remissionem
peccatorũ docrenon potuit: Remissiod enim pec¬
catorum insolo nobis baptismoxp̃i tribuitur:
No tandum itaq qđ dicitur. p̃dicans. becptis mupe¬
nitenciae in remissio nẽ peccatorũ : Qmbaptis¬
mũ qđ peccata soluer&. quiadare non poterat. p̃¬
dicabat: Visicut incarnatũ uerbupatris ꝑcur¬
rebat. uerbo p̃dicationis: itabaptismũ paeniten¬
ciae quopeccata soluuntur pͥcucur rer&. suo
baptis matȩ quõ peccata solui nonpos sunt:¬
Et eapriza pantir abillo inondoue
plu cnine. conpiien des pecextasua:
xemplu confitendi peccata acmeliorẽ uitam
p mit tendi eis quibaptis itc accipere desi¬
derant: sicut &ia p̃dicante paulo in epheso mul¬
ticredentiũ ueniebant confitentes. & cchnunci¬
antes cactus suos quatenus cebdicata uitau&ere
reno uari mererentur in xp̃o: Unde &iccbeato p&ro¬

Expanded text:
unctis legentibus liquet quia Joannes baptismum poenitentiae non solum praedicavit, verum etiam quibusdam dedit, sed tamen baptismum suum in remissionem peccatorum dare non potuit. Remissio etenim peccatorum, in solo nobis baptismo Christi tribuitur. Notandum itaque quod dicitur, praedicans baptismum poenitentiae in remissionem peccatorum, quoniam baptismum quod peccata solveret, quia dare non poterat, praedicabat. Ut sicut incarnatum Verbum Patris praecurrebat verbo praedicationis: ita baptismum poenitentiae quo peccata solvuntur praecurreret suo baptismate, quo peccata solvi non possuntEt baptizabantur ab illo in Jordane flumine, confitentes peccata sua. Exemplum confitendi peccata, ac meliorem vitam promittendi, datur eis qui baptisma accipere desiderant, sicut etiam praedicante Paulo in Epheso multi credentium veniebant confitentes et annuntiantes actus suos, quatenus, abdicata vita veteri, renovari mererentur in Christo. Unde etiam beato P
Abbreviated transcription (Latin):
mutacio uean. piro aui masua:
Uma persecucio ab ceduerscenis deẽ: ualde uigilaencius corcis¬
todiendumẽ: Na pascis tepore quialic& uiuere libae&ia
abire: plerũq aut. & auancicẽ uincimus sedced huc obstat.
quodiuas rectitudinis minori tenemꝰ custodioc ꝑfeccionis
⁊ã sepe labencia cuncta despicimꝰ. sedͥtirm̃ aedhuc humanar
uerecundiȩ usu p̃pedimur : Ltraetitudinẽ quõ serua

Expanded text:
anima sua? Cum persecutio ab adversariis deest, valde vigilantius cor custodiendum est. Nam pacis tempore quia licet vivere, licet etiam ambire. Plerumque autem et avaritiam vincimus, sed adhuc obstat quod vias rectitudinis minori tenemus custodia, perfectioni. Nam saepe habentia cuncta despicimus, sed tamen adhuc humanae verecundiae us
Abbreviated transcription (Latin):
plexus ẽ itaq om̃a. qui& naturã & nom̃ expressit : in quosũ¬
ma uirtutũ ẽ. &ianenos degeneracione qĩ feram questi¬
ones: Cũ paulus iudicauerit: nihilse scue nisixp̃i ilm.¬
& hunc crucifixũ: P&rus nibil cẽplius quoȩ xpmdĩfiliũ
putauerit c̃fitendũ: nos & quando & quomodo natussit &
quantus sit: humanȩ infirmitatis contẽplaccione rimomur:
Finis ergo fidei meae xpse: finis fideimaeae difiliuse: Nilic& mi¬
hi scire generacionis seriem: ulic& tam̃ nescire grneracionis
fidem: Escominatus est. eis. necuidice nent deillo: et
coepit docene illos. omopontet piliũ hominis mnult
D circo seante pessionẽ. & resurntcione noluit p̃dicari: ut cõ¬
pl&o postea senguinis sceram̃to oportunius apłis dice
lolũ flagellactũ iusurisint. &erucifixum: multapati
aseniorib & sribis & principib soccer dotũ & notan¬
dũ qđ eũ quimulta pocti & occidi & resurgere debeat:

Expanded text:
plexus est itaque omnia, qui et naturam et nomen expressit, in quo sumplexus est itaque omnia, qui et naturam et nomen expressit, in quo summa virtutum est. Etiamne nos de generatione Dei disserimus quaestiones? Cum Paulus indicaverit nihil se scire nisi  hunc crucifixum , Petrus nihil amplius quam Christum Dei Filium putaverit confitendum, nos et quando et quomodo natus sit, et quantus sit, humanae infirmitatis contemplatione rimamur. Finis ergo fidei meae Christus est, finis fidei meae Dei Filius est. Non licet mihi scire generationis seriem, non licet tamen nescire generationis fidem. Et comminatus est eis, ne cui dicerent de illo. Et coepit docere illos, quoniam oportet Filium hominis multa dcirco se ante passionem et resurrectionem noluit praedicari, ut, completo postea sanguinis sacramento, opportunius apostolis dlulum flagellatum visuri sint et crucifixum, multa pati a senioribus et scribis, et principibus sacerdotum. Et notandum quod eum qui multa pati et occidi, et res
Abbreviated transcription (Latin):
hominũ sentenciã int̾rogat: neuidelic& illoꝵ con¬
fessio u̾ueritãs agnicione ꝓbacta: seduulgi uideat᷑ opi¬
none firmata: Necõꝑta credere: sedinstar herodis
secundũ moetheu̾dicit. qui acocrõ & scenguis ñ ieuelabit
tibi hocẽ doctrina humocna fidei teuerstatẽ pͥdocuit:
Pulchre &ia. quidiuer scc̃ dednosentencia ferꝰ: hominũ no¬
mine potantꝰ: Nã qui ueritate potenciae eiꝰ fidehit̃ acpia
mente cognoseuNł. nequaquã homines sed diappellari
merentꝰ: Quales fuisse cxpostulos secundsua int̃rogacione
qñs oftendit: Nãsoquitꝰ: Euic dicit illas: uos ueno
quem me dicitis.es se
ser monis apł nequaquã homines sed du apellentꝰ: Cũ e¬
uĩ dixiss& que me ee dicunt homines subiecit: uosuero
quẽ medicitis eẽ : Illis quia homines s̃ bumana opinanti¬
b: : uos quiduestis quẽ me cẽ existimatis : Respon
pe trus.Mit: tues xp̃s
Sic& c&eriapł sciaN. p&rus tam̃ respondit. pc&eris: Con¬

Expanded text:
ntentiam interrogat, ne videlicet illorum confessio non veritatis agnitione probata, sed vulgi videatur opinione firmata, nec comperta credere, sed instar Herodis secundum Matthaeum dicit: Quia caro et sanguis non revelavit tibi , hoc est, doctrina humana fidei te veritatem non docuit. Pulchre etiam qui diversam de Domino sententiam ferunt hominum nomine notantur. Nam qui veritatem potentiae ejus fideliter ac pia mente cognoscunt, nequaquam homines, sed dii appellari merentur. Quales fuisse apostolos secunda sua interrogatione Dominus ostendit. Nam sequitur: Tunc dicit illis: Voquem me dicitis? Resposermonis apostoli nequaquam homines, sed dii appellentur. Cum enim dixisset: Quem me esse dicunt homines, subjecit: Vos vero, quem me dicitis esse? Illis quia homines sunt humana opinantibus, vos, qui dii estis, quem me esse existimatis? Respondens Petrus ait: Tu esi apostoli sciant, Petrus tamen respondit prae caeteris. Com
Abbreviated transcription (Latin):
nitimur. qͦ ꝑnouitatẽ uocamur: Pensemꝰ. quomodo sepaulus ab¬
negauerat. quidicebat: uiuꝰ aut. iañ ego: Extinstus quip pefuerat
sa uerbos ꝑdostrinã uertatis lermat: ꝓtinꝰ subdit: Uiuit uero

Expanded text:
nitimur quod per novitatem nitimur quod per novitatem negaverat, qui dicebat: Vivo autem jam, non ego . Exstinctus quippe fuerat sancta verba per doctrinam veritatis clamat. Protinus subdit: Vivit vero
Abbreviated transcription (Latin):
ae uoluntatis ẽ. & pactnscuius ueni ftecere uoluntatem
ut ꝓliominũ scclute moriar : Tutua tantũ considerans
uoluntatẽ. ñ uisgranũ trsticuntrã caedere: ut multos fructus ad¬
ferrt: Escoruocata turra cu discipulissus dix̃
eis. Siguis uult. poctae Sequi deneceł. Scipsũ.¬
ost quã discipulis mysteriũ suae paessionis &resur etcẽt :¬
itecionis ostendit: hortat᷑ꝰeos unacũ t̾bue adsequendum¬
suae pcessionis exeplũ: omnib quidem ppts &embulaccionẽ
ꝑpessis scelutẽ infuturo promittit animarũ: N tam̃omnib
uerũ ꝑfaccionb quanta ipsepassurus. qqđ ue amortuis
eẽt resur recturus: aperuit: Ubi formã discendi mi¬
nis tris uerbip fix̃. ut capacitatẽ c̃siderantes auditorum
ꝓsuo quẽ quo modo instruere memine rinł. Neꝗinfir¬
mis auditorib altiora quã capiunt archana cõmittanł:
Siquis uult inquit post me sequideneg& seipsũ. Tunc au̾t¬
nos ipsos oebnegtemꝰ cũ uitamus qđ per u&ustatẽ fuimꝰ: & acdhoc

Expanded text:
ae voluntatis est, et Patris, cujus veni facere voluntatem, ut pro hominum salute moriar. Tu tuam tantum considerans voluntatem, non vis granum tritici in terram cadere, ut multos fructus afferat. Et convocata turba cum discipulis suis, dixit eis: Si quis vult post me sequi, deneget sostquam discipulis mysterium suae passionis et resurrectionis ostendit, hortatur eos ad sequendsuae passionis exemplum. Et omnibus quidem propter se tribulationem perpessis, salutem in futuro promittit animarum, non tamen omnibus, verum perfectioribus: quanta ipse passurus, quodve a mortuis esset resurrecturus, aperuit. Ubi formam docendi ministris verbi praefixit, ut capacitatem considerantes auditorum, pro suo quemque modo instruere meminerint, neque infirmis auditoribus altiora quam capiunt arcana committant. Si quis nos ipsos abnegamus, cum vitamus quod per vetustatem fuimus, et ad hoc
Abbreviated transcription (Latin):
nũ hominẽ iudȩos arguit infidelitatis: ut statĩ intulerit :
etelisus inteanx. uolutauatur opumans:
Dlatum dño puerum. sp̃s conturbat & elidit : quia sepedũ con¬
Auertraddm post peccata conamur: maiorib nouisqan¬
tiqui hostis pulsamur insidus: quod obidutiq calli¬
dus ficcit aduersarius. ut uelodium uirtutis incuciat.
uel expulsionis suae uitidic& in iuriã : Hince enĩ ut de
speciae tibens eamus cedgenus : qđ ecclesiae scae primordi¬
is totgrauissima inferebaet certamina ꝑsecucionũ : quot
suo regno dolebat subito animaru in lata fuisse dispendia
et in ten nociauit patre eius: quantũ tẽporise
eoc quo hoc ei accidit: Atilleait Ab infancia:

Expanded text:
unum hominem Judaeos arguit infidelitatis, ut statim intulerit: unum hominem Judaeos arguit infidelitatis, ut statim intulerit: eAllatum Domino puerum spiritus conturbat et elidit, quia saepe dum converti ad Dominum post peccata conamur, majoribus novisque antiqui hostis pulsamur insidiis. Quod ob id utique callidus facit adversarius, ut vel odium virtutis incutiat, vel expulsionis suae vindicet injuriam. Hinc est enim ut de specie transeamus ad genus quod Ecclesiae sanctae primordiis tot gravissima inferebat certamina persecutionum, quot suo regno dolebat subito animarum illata fuisse dispendia. Et interrogavit patrem ejus: Quantum temporis est, ex quo hoc ei accidit?
Abbreviated transcription (Latin):
ur di nec ipsum aliquatenus ueritatis audiendo sermonẽ : spu¬
maen aut̃ cũstulticia tabescunt Stultoꝵ nãq & loenguen¬
cũ. atq haeb&ũ ẽ spumas saliuarũ exoredimittere : Stident
dentib: cũ iracunqdiae furore flcẽmescunt: ArescuNt cumocio
torpente laenguescunt & nulla uirtutis industiza conforta¬
aten ter accusat apłos: cũin possibilitas curandi int̃dũ ñ ad
imbecillitatẽ curanciũ sed adeoꝵ quicuran dis fidem refera¬
tur : Dicentedño: ficet tibi scđ fidem tuã: Qui ne spor¬
dens eis dicit: ociene racio icne dula quadiua¬
pud uos. eno qua diu uos paciar:
Ion quotedio superatus sit. mansuadus. acmitis: qui ñ ape¬
ruit sicut agnus corã tondente ossuũ : Nec uerba furoris
erupit: sed quo insimilitudinẽ medici. siegrotũ uideat contito
sua p̃cepta segeieredicat : Uisq quo accedoem ad domũtu&¬
quousq artis ꝑdoc̃ industnã mealiud iubente & te aliud
ꝑ p&rante : Intantu aũt nẽ iratus homini seduicio: & phu

Expanded text:
urdi, nec ipsum aliquatenus veritatis audiendo sermonem. Spumant autem cum stultitia tabescunt. Stultorum namque et languentium atque hebetum est spumas salivarum ex ore dimittere. Strident dentibus, cum iracundiae furore flammescunt. Arescunt, cum otio torpente languescunt, et, nulla virtutis industria confortalatenter accusat apostolos, cum impossibilitas curandi, interdum non ad imbecillitatem curantium, sed ad eorum qui curandi sunt fidem referatur, dicente Domino. Fiat tibi secundum fidem tuam . Respodens eis dixit: O generatio incredula, quandiu apud vos ero, quandiu vos patiar? Non quod taedio superatus sit, mansuetus ac mitis, qui non aperuit sicut agnus coram tondente os suum, nec in verba furoris erupit, sed quo in similitudinem medici, si aegrotum videat contra sua praecepta se gerere, dicat: Usquequo accedam ad domum tuquousque artis perdam industriam, me aliud jubente, et te aliud perpetrante? In tantum autem non est iratus homini, sed vitio, et per
Abbreviated transcription (Latin):
tra ñ miꝑ aedmiranda natarenorũ infidelitas qui &
doctorib hoebundantes & edoquus diuinis in quib xp̃ipꝰ
dicaboetꝰ ceduentus : ipsũ &ia p̃sente hoebentes xpm̃ agnicio¬
nẽ sui illis & uerbis ingeren tẽ. & signis. nihil hominꝰ incre¬
duli duraboent: Sedinuno eorũ iudȩoꝵ miranda notatꝰ
cecitas. quin& ꝓph&is suis credere dexpo. nec ipsi int̃se nato
Quoluerꝰ erederexpo: Inc tero fides coro natꝰ genciũ qui
inter iudacos natũ sed expulsũ ipsicũ oraculis seccris media¬
torẽdĩ & hominũ. hominẽ ihm̃ xpm̃ suscipere meruerunt :
E reracum ⁊ gaut castella incincu itudocens: et cori

Expanded text:
tra, non minus admiranda Nazarenorum infidelitas, qui et tra, non minus admiranda Nazarenorum infidelitas, qui et doctoribus abundantes, et eloquiis divinis in quibus Christi praedicabatur adventus, ipsum etiam praesentem habentes Christum, agnitionem sui illis et verbis ingerentem et signis, nihilominus increduli durabant. Sed in uno eorum, Judaeorum miranda notatur caecitas, qui nec prophetis suis credere de Christo, nec ipsi inter se nato voluerunt credere Christo. In altero fides coronatur gentium, qui inter Judaeos natum, sed expulsum ipsi cum oraculis sacris mediatorem Dei et hominum, hominem Jesum Christum suscipere meruerunt. Et circumibat castella in circuitu do
Abbreviated transcription (Latin):
onquo &iã illis incredulis feccere ñ potuerit uirtutes
demnar&: Potestaut & aliter intellegi qđilis dispiciatur
indomo &inpatria sua. hocẽ inpopulo iudaeorũ: & ideo
ibi pauca signafecerit. nepenitus excuscebiles fierent: maio¬
raaut signacotidiae ingentib ꝑapostoł feccit. ñta insocna¬
cione corporũ. quã in animarũ solute Ođ aut mirari
dicitꝰ dñs incre dulitatẽ i Ilorũ: ñ quasi in opinatã. & in¬
ꝓuisa miratur. quinouit oma antequa̾fiant: Sicut nec
fidẽ centurionis. quasi noua & ante in cognitã mirari
tunc coepit. quando audiens uerba piae confessionis ei ait:
quiane inirł tantãfidẽ inueni: Sed quino uit occultacor¬
dis quod mirandũ intimare uult hominib: mirari secora
hominib ostendit: Miranda enĩ. erat fides centurionis
quisine homine doctore. sine eloquus scripturarũ: Siueo¬
raculis angelorũ tantũ naturali sensu diuinitus in lumi
fragilitatis infirma homine ee uerũ nouerat: At con¬

Expanded text:
on quod etiam illis incredulis facere non potuerit virtutes demnaret. Potest autem et aliter intelligi, quod Jesus despiciatur in domo et in patria sua, hoc est, in populo Judaeorum. Et ideo ibi pauca signa fecerit; ne penitus inexcusabiles fierent. Majora autem signa quotidie in gentibus per apostolos facit, non tam in sanatione cordicitur Dominus incredulitatem illorum, non quasi inopinata et improvisa miratur, qui novit omnia antequam fiant, sicut nec fidem Centurionis, quasi novam et ante incognitam mirari tunc coepit, quando audiens verba piae confessionis ejus ait: Quia nec in Israel tantam fidem inveni , sed qui novit occulta cordis, quod mirandum intimare vult hominibus, mirari se coram hominibus ostendit. Miranda enim erat fides Centurionis, qui sine homine doctore, sine eloquiis Scripturarum, sine oraculis angelorum, tantum naturali sensu divinitus illuminumanae fragilitatis infirma hominem esse verum noverat. At con
Abbreviated transcription (Latin):
argentũ. &ct̃: continuo subiecit: dignus ẽ enĩ operarius
cibosuo: Vndesatus ostendit. quur eos hec possidere acfenx
noluerit: ñ quo neces socria ñ sint sustentacioni huius uitae :
sed quia siceos mittebat uteis haec deberi monstrar& ceb
illis quib euangeliũ credentib: denunciarent: Clar&aut
haec non ita p̃cepissedim̃. tãquã euangelistȩ uiuere aliun¬
dȩ ñdebeant. quã eisp̾bentib quib odnunciant euange¬
liũ: alioquin contra hoc p̃ceptũ fecit apostolus. quiuictũ
demanuũ sua rũ laeboribus transiebot necui quãgra¬
uiseet. sed potestatẽ dedisse inquascirent sibusta deberi: Cum
aut adnõ aliquid imperatur. nisi fiat in oboedienciae cul¬
iuse cedere: Hocergo ordinans dñs̃ qđ eũ ordinas sedic̃
apostolus hisqui euangeliũ aednunciant deuangelio ui¬
uere: Illoc apłis loqbatꝰ. ut securi ñ possiderent neꝙ por¬
tarent huic uitae necessocria. Pec magna. necminima

Expanded text:
ntum, etc.; continuo subjecit: Dignus est enim operarius cibo suo. Unde satis ostendit cur eos haec possidere ac ferre noluerit. Non quod necessaria non sint sustentationi nujus vitae, sed quia sic eos mittebat, ut eis haec deberi monstraret ab illis, quibus Evangelium credentibus annuntiarent. Claret autem, haec non ita praecepisse Dominum, tanquam Evangelistae vivere aliunde non debeant, quam eis praebentibus quibus annuntiant Evangelium. Alioquin contra hoc praeceptum fecisset apostolus, qui victum de manuum suarum laboribus transigebat, ne cuiquam gravis esset; sed potestatem dedisse, in qua scirent sibi ista deberi. Cum autem a Domino aliquid imperatur, nisi fiat, inobedientiae culitatem. Hoc ergo ordinans dominus, quod eum ordinasse dicit apostolus qui euangelium adnuntiant de euangelio uiuere, illa apostolis loquebatur, ut securi non possiderent neque portarent huic uitae necessaria nec magna nec minima.
Abbreviated transcription (Latin):
enignus & cdemens dñseemagister ñ inuidit serius at ꝗ dis¬
cipulis uirtutes suas & sicut ipse curauerat omne languorẽ
distanciaẽ int̾hiaebere & tribuere: donare & ccccipere: iste
qdcũꝙ agte potes tats dñi agit: Illisiquid faciunt in becillita¬
te suã. & uirtutẽ dñi confitent᷑ dicentes: in nomine ibu surge

Expanded text:
enignus et clemens Dominus ac magister, non invidet servis atque discipulis virtutes suas. Et sicut ipse curaverat omnem languorem distantia est inter habere et tribuere, donare et accipere. Iste quodcumque agit, potestate Domini agit: illi, si quid faciunt, imbecillitatem suam et virtutem Domini confitentur, dicentes: In nomine Jesu surge
Abbreviated transcription (Latin):
Bene omni modis deuir tute iesur reccionis sensenunt. qđ ma¬
iores potenciae futurisint sc̃ĩ cũ amor tuis resur rexerint.
quã fuere cũ carnis adhuc infirmitate grauarentur
Sed &ipsum resurreccionis miraculũ ñẽe incredibile docu¬
erunt: quod nullo docente. sponte crediderunt quita¬
m̃ seipsos rẽcredibilẽ induõ ñ credidisse suae merito cae¬
citatis & inuidiae ꝓbarunt: Quo auoirohenodes.
At: que ecio. decollaui iohanine. hic amor tius¬

Expanded text:
bene omnimodis de virtute resurrectionis senserunt, quod mabene omnimodis de virtute resurrectionis senserunt, quod majoris potentiae futuri sint sancti cum a mortuis resurrexerint, quam fuere cum carnis adhuc infirmitate gravarentur. Sed et ipsum resurrectionis miraculum non esse incredibile docuerunt, quod nullo docente sponte crediderunt, qui tamen seipsos rem credibilem in Domino non credidisse, suae merito caecitatis et invidiae probarunt. Quo audito Herodes ait: Quem ego decollavi Joannem, hic a mortu
Abbreviated transcription (Latin):
presbiteros &clesiae. & orent suꝑ ipsũ. unguentes eum
oleo in nomine dũi. & sunpeccatis sit dimit tentꝰei:
Vn depoct& abipsis apłis hunc scae ee clesiae morẽ eetra¬
ditum ⁊ ut energumini. uelcliqui quilib& egroti ungu¬
antꝰ oleo. pontificorli bene diccione consacrato: Etaudi¬
ui t henodes. rexmanifestu eni pactuest:
nocien eiꝰ etdice rat. qui a iohannes raptis¬
uanta iudaeorum inuidia. qui contradum̃ maliciae
furo extiterit. exomnibus pene locis eu angelii docemur:
Ecce enĩ iohannẽ de quodictũẽ quia signu̾fecit: nullus amortius
potiusse resurgere: nullo adtestante credeboent: Ilim̃ aut uirũ
ad probatũ. adõ uirtutib & signis : cuius uidelic& morte dem̃ta
tremuerꝰ: resurreccione uero atque oescensione angeli: apłi uiri.¬
acfeminȩ certartĩ p̃dicaebaent: ñ resurrexisse. sed furtĩeẽ ablactũ
credere meluerunt: Quicũdicerent iohanne resur rexisse
amortuis. & ppt̃ ea uirtutes in opinatas siue operatus ẽe in illo

Expanded text:
es eum oleo in nomine Domini. Et si in peccatis sit, dimittentur ei . Unde patet ab ipsis apostolis hunc sanctae Ecclesiae morem esse traditum, ut energumeni, vel alii quilibet aegroti ungantur oleo, pontificali benedictione consecrato. Et audivit Herodes rex manifestum enim factum est nomen ejus et dicebant, quia Joannes Baptisuanta Judaeorum invidia, qui contra Dominum malitiae furor exstiterit, ex omnibus pene locis Evangelii docemur; ecce enim Joannem de quo dictum est, quia signum fecit nullum, a mortuis potuisse resurgere, nullo attestante credebant. Jesum autem virum approbatum a Deo virtutibus et signis , in cujus videlicet morte elementa tremuered furtim esse ablatum, credere maluerunt. Qui cum dicerent Joannem resurrexisse a mortuis, et propterea virtutes inopinatas sive operatas esse in illo,
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ asperitate aristarũ q orient uelantur gra¬
natritici q reficiunt: ita sepe subeoq iudebatꝰ
uilitãte litterȩ teguntꝰ donadiuinae dileccio¬
nis. qm̃tẽ fideliũ esurientes sicientesꝗ iusticia
suauitatis int̾̃nae dopib poescant: Uerũ hiȩc
mentiũ refeccio. stultisquidem scebbati defen¬
sorib displic&: sed adñõ sebbati ꝓbatur : Quia
qui solom litterr suꝑfaciẽ sequuntꝰ nec uera
menciũ refeccionẽ nosse : nec ced int̾nã perue¬
nire anima rum requiẽ norunt: Unde teme¬
ritas eoꝵ. merito ueritatis orecon funditur. dũ
sub ditur: Etait illis: nũqualatustis. quid¬

Expanded text:
enim asperitate aristarum, quae horrent, velantur graenim asperitate aristarum, quae horrent, velantur grana tritici quae reficiunt, ita saepe sub ea quae videbatur vilitate litterae, teguntur dona divinae dilectionis, quae mentes fidelium esurientsuavitatis internae dapibus pascant. Verum haec mentium refectio stultis quidem Sabbati defensoribus displicet, sed a Domino Sabbati probatur, quia qui solam litterae superficiem sequuntur, nec veram mentium refectionem nosse, nec ad internam pervenire animarum requiem norunt. Unde temeritas eorum merito Veritatis ore confunditur, dum subditur: Et ait illis: Nunquam legistis,
Abbreviated transcription (Latin):
re loborib. Itẽꝑsata cẽbuloent cũdiio quidi¬
uinis obtẽperare studen tes imperus: solerter
eloquia soccra meditari dilectantꝰ: Esuriunt
in soctis: cũ eisdẽ saccris eloquus quȩ legendo per¬
transeunt. panẽ uitȩ inuenire disiderant:
Hoc ẽ cdilla curant uerbocperuenire. quibus
ãplioie ins& sui conditoris amorẽ incendant:
& hoc insabatis. cũ sopi tamente aturbulentis co¬
giacionib uocare gauden & uidere quã suauis
ẽ dñs. quãq beatur uir quisperat in eũ: Adsũp¬
toq pi&atis & humilitatis habitu : adquiema¬
nimacrũsuã adtingerecontendunt Uellunt
spicas q forte occur runa: & tãdiu uersoene moeni¬
b contritasq purgant : donec oedescã ꝑueniant
Cũ testimonia scripturarũ adqłegentes ꝑ ueniunt
meditando adsumunt. & tãdiu scrutacione sedu¬
loc discuciunt: donec in eis medullã dileccionis
qͣ ł atere uidebatꝰ inuenientes extrakant: Sicut

Expanded text:
re laboribus. Item per sata ambulant cum Domino qui, dire laboribus. Item per sata ambulant cum Domino qui, divinis obtemperare studentes imperiis, solerter eloquia sacra meditari delectantur. Esuriunt in satis, cum in eisdem sacris eloquiis, quae legendo pertranseunt, panem vitae invenire desiderant, hoc est ad illa curant verba pervenire quibus ampliorem in se sui Conditoris amorem incendant. Et hoc in sabbatis, cum, sopita mente a turbulentis cogitationibus, vacare gaudent et videre quam suavis est Dominus, quamque beatus vir qui sperat in eo , assumptoque pietatis et humilitatis habitu, ad requiem animarum suarum attingere contendunt: vellunt spicas quae forte occurrunt, et tandiu versant manibus contritasque purgant, donec ad escam perveniant: cum testimonia Scripturarum, ad quae legentes perveniunt, meditando assumunt, et tandiu scrutatione sedula discutiunt, donec in eis medullam dilectionis, quae latere videbatur, invenientes extrahant. Sicut
Abbreviated transcription (Latin):
gelistarũ confricantes manib moenducasse ꝑ hi¬
bentꝰ: Hocẽ enĩ qđ ait apostolus: mortificacre
nem cum actibus eiꝰ. quia non aliter transit quisq
incor pus xp̃i. ñ alit̃ doctorẽ ꝓfectus sui fructibus
nouo dilec cionis mandato. nouus homo fueritfic¬
tus: Uellere itaq spicasẽ. homines at̾rena inten¬
cione quasolũ m̃tes. quasi radicẽ fixerant eru¬
ere: fricare aut maenib : exẽplis uirtutũ cebip¬
soc &iã cocrnis concupis cencia. Quasi folliculis
atq integum̃tis aris tarũ puritatẽ m̃tis exu e¬
re: Ciranauero maenducare e emundatũ que¬
q asordib uiciorũ ꝑ orap̃dicantiũ ecclesiae me
bris incorporari: &bene hec discipuli p̃gredien¬
tes antednm fecisse memorantꝰ: Quia docto¬
ris neces see sermop̃cedat. & sicor auditoris sub¬
sequens gracia suꝑnȩ uisitacionis in lustr& Be¬
re negotus. sed pocius ꝓȩt̃na requi aebonis insuda¬

Expanded text:
gelistarum, confricantes manibus manducasse perhigelistarum, confricantes manibus manducasse perhibentur. Hoc est enim quod ait Apostolnem cum actibus ejus . Quia non aliter transit quisque in corpus Christi, non aliter doctorem profectus sui fructibus novo dilectionis mandato novus homo fuerit factus. Vellere itaque spicas est homines a terrena intentione, qua solum mentis quasi radicem fixerant, eruere. Fricare autem manibus, exemplis virtutum ab ipsa etiam carnis concupiscentia, quasi folliculis atque ex tegumentis aristarum puritatem mentis exuere. Grana vero manducare est emundatum quemque a sordibus vitiorum per ora praedicambris incorporari. Et bene haec discipuli praegredientes ante Dominum fecisse commemorantur. Quia doctoris necesse est sermo praecedat, et sic cor auditoris subsequens gratia supernae visitationis illustret. Bere negotiis, sed potius pro aeterna requie bonis insuda
Abbreviated transcription (Latin):
quod non licet
ota qđ primi apłi saeluatoris litterã saebbacti des¬
truunt aeduersum hebionitas: quicũ c&eros
recipicent apłos: poculũ quasitrans gressorẽ legis
repudioent: Mysticȩaut discipuli ꝑ socta transe¬
unt: illq̃ uidedic& dequib dñs ait: Leuate ocu¬
los uros & uid&ergiones quia albȩs̃ iã ad messem
& qui m&it mercedem accipit: Cũ doctores scĩ
eos quos in fide ueritatis instituere quęr. cura
piȩ sollicitudinis inspiciunt: & qualit̃ unũ que¬
q: quoue ordine cod scclutẽ adtrahere debeant:
sedula consideracione ꝑpendunt: Atq ideo ni¬
hil melius esurue. quoc̃ soclutẽ intellegunt homi¬
nũ: quã ipsemessorũ primas quondã int̃ ꝑtes
esuriens Moxoblatis sibieis quos desiderabat
docpib audiuit: Sur gep&re. occide & mcenduca
&mira saera m̃ti concordia quia&ibi mocctari¬
acm anducari iubentꝰ animalia cęlitus missa:
& hic spicoes dño lustrante consecratas uuliusse
discipuli: atꝙ iuxta aliorũ narracionẽ euan¬

Expanded text:
quae non licet? ota quod primi apostoli Salvatoris litteram Sabbati destruunt adversum Hebionitas. qui cum caeteros recipiant apostolos, Paulum quasi transgressorem legis repudiant. Mystice autem discipuli per sata transeunt, illa videlicet de quibus Dominus ait: Levate oculos vestros et videte regiones, quia albae sunt jam ad messem. Et qui metit, mercedem accipit , cum doctores sancti eos quos in fide veritatis instituere quaerunt cura piae sollicitudinis inspiciunt, et qualiter unumquemque quove ordine ad salutem attrahere debeant sedula consideratione perpendunt. Atque ideo nihil melius esurire quam salutem intelliguntur hominum, quam ipse messorum primus quondam inter preces esuriens, mox oblatis sibi eis quas desiderabat dapibus, audivit: Surge, Petre, occide et manduca . Et mira sacramenti concordia, quiaac manducari jubentur animalia coelitus missa, et hic spicas Domino lustrante consecratas evulsisse discipuli, atque juxta aliorum narrationem evan
Abbreviated transcription (Latin):
omo quimanũ hacbebat cridã: humonũgenꝰ
indicact infecunditate bonioperis carefecctũ sed
dñi mistracione curatũ: Cuius dextera quȩ in
primo parente dũ u&itȩ aerboris. pomadecerpen&
ocruerat: ꝑ redemptoris gracia dũ in sontes manus
incrucis aerbore tender& : bonuoperũ sucis ẽ resti¬
tuta saluti: & bene insina goga manꝰerat ocrida: quia
ubiscientiae donũ mocius: ibi grauius ẽ in excuscebi¬
lis noxepericulũ: Et or senuaau eũ SiSabA¬
tis curanet. ut accusarent illum:
guebant probabili mogister excus auerat exẽ¬
pͥlo nunc ipsũ obser uando mocgistrũ coclũmari
uolunt: ut siscebboti cur& trans gressionis: sinoncu¬
r& credũlitatis aut in becillitatis cerguant Hari

Expanded text:
omo qui manum habet aridam, humanum genus indicat in fecunditate boni operis arefactum, sed Domini miseratione curatum. Cujus dextera quae in primo parente dum vetitae arboris poma decerperet aruerat, per Redemptoris gratiam dum insontes manus in crucis arbore tenderet, bonorum operum succis est restituta saluti. Et bene in synagoga manus erat arida, quia ubi scientiae donum majus, ibi gravius est inexcusabilis noxae periculum. Et ipsi observabant eum si Sabbatis curare: ut accusarent eum. guebant, probabili plo, nunc ipsum observando magistrum calumniari olunt, ut si Sabbato curet, transgressionis, si non curet, crudelitatis aut imbecillitatis arguant. I
Abbreviated transcription (Latin):
thominis. quã custodiar scebbati adhibenda
Sic enĩ & moendoctũ ẽ. sabboctũ custodiri : ut tam̃ si
necessitas ess& reusñ ert quis cbbatũ uiolas s&:
Ideo socbboctas cirtũcidi ñ ẽꝓ hibitũ: quia necesse
erat fueri: Nã & iosuae muros iericho septẽdieb
cũ exercitu circuit: &moet horbei necessitate: in¬
stante scbbato pugnabant: Vndediscipulis esurientib:
quod licitũ ñ erat inlege: necessitate famis facctũ ẽ
licitũ : Talis haec causecẽ. quoclis hodie ieuinus le¬
gitimis ubisiquis eger ieiuniũ corruperit: nulla
& uxtaod terius eu angelistȩ nocrracione soebba¬

Expanded text:
hominis, quam custodiae Sabbati adhibenda. Sic enim et mandatum est sabbatum custodiri, ut tamen si necessitas esset, reus non esset qui sabbatum violasset. Ideo Sabbato circumcidi non est prohibitum, quia necesse erat fieri. Nam et Josue muros Hiericho septem diebus cum exercitu circuivit. Et Macchabaei necessitate instante Sabbato pugnabant. Unde discipulis esurientibus, quod licitum non erat in lege, necessitate famis factum est licitum. Talis haec causa est, qualis hodie in jejuniis legitimis: ubi si quis aeger jejunium corruperit, nulla et juxta alterius evangelistae narrationem sacerdo
Abbreviated transcription (Latin):
pit: cebimeleh uidelic& princeps soccerdotũ. & hocbia¬
thar filius eiꝰ : Occiso aut &bimelah asaule cũ uiris do¬
mus suae generis soccer dotalis: laexxv ÷ fugit aebia¬
thiar addecuid & comes foctustocius exsilueiꝰ: post¬
Multo mocioris excellentiae. quã poet̾suus effectus e :
ideoq dignus fuit cuius memoriã dñs &iã uiuente¬

Expanded text:
bimelech videlicet princeps sacerdotum, et Abiathar filius ejus. Occiso autem Abimelech a Saule, cum viris domus suae generis sacerdotalis 85 fugit Abiathar ad David, et comes factus totius exsilii ejus, postmulto majoris excellentiae quam pater suus effectus est, ideoque dignus fuit cujus memoriam Dominu
Abbreviated transcription (Latin):
nu confricant : Illi panes comederunt leuiticos & cod
socbbati solẽnitatẽ ooccedebant neo meniarũ dies qui¬
b inconuiuio requisitus fuit exaulooregia: figuraete
soccer dotalẽ cybũ cedusũ transiturũte populorũ:
Siue qđoms uitã soccerdo talẽ debemꝗ imitari : siue quia
om̃s filii ecclesiae seccerdo tes ̃ Vnguimur enĩ in soccer¬
dotiũ scm̃ offerentes nos m& ipsos dõ hostias spiritales:
Dequoc totahistoriadirimus ꝓcaeptunro plenius in expo¬
sicione libregũ: dixim & demĩsoe oacpaenib: ꝓposicio¬
nis in libro exposicionis tabernaculi uet uocsorũ eius:
Quoduero dñs abia thoer principẽ soccer dotũ ꝓcebhi¬
melah oppelloet: nihilliab& dissonanciae: Abo& enĩ

Expanded text:
nu confricant, illi panes comederunt Leviticos. Ibi et ad nu confricant, illi panes comederunt Leviticos. Ibi et ad Sabbati solemnitatem accendebant neomeniarum dies, quibus in convivis requisitus fugit ex aula regia. Figurate asacerdotalem cibum ad usum transiturum esse populorum, sive quod omnes vitam sacerdotalem debemus imitari, sive quia omnes filii Ecclesiae sacerdotes sunt. Ungimur enim in sacerdotium sanctum, offerentes nosmetipsos Deo hostias spirituales. De qua tota historia pro captu nostro plenius in expositione libri Regum diximus, et de mensa ac panibus propositionis, in libro expositionis tabernaculi et vasorum ejus. Quod vero Dominus Abiathar principem sacerdotum pro Abimelech
Abbreviated transcription (Latin):
d confutandũ calũnia pharis aeorũ u&eris recor¬
datꝰ historiae. quando dauid fugiens scclilẽ ue
nit innobȩ. & cebahi maelech soccerdote susceptus:
postuloruit cybos: quicũ panes locicos non haber&.
deditei consecratos. quib ñ licebat uesci nisi solissa¬
cerdotibus. & leuitis: & hoctantũ int̾rogauit si
mundiessent pueria mulierib. & illo respondente
abheri & nuđ t̃cius : Ñdubi tauerat poenes dore me¬
lius cerbitratus ꝓph&a dicente: Misericor diãuo¬
lo & non sacrificiũ : defocmis periculo homines
liberare: quãdõ offerre saccrificiũ: hostia enĩ dõpla¬
cabilis. hominũ soclus ẽ: obponit ergo dns̃ &dicit :
Si & dauid sesẽ. & cchim olech pontifex conob̾ ñ rep̃hen¬
ditꝰ sed legisut̃q maendatũ ꝓbobilȩ excuscrcione
trans gressisunt : & focmes incausaẽ : cur eoendem foc¬
mem ñ ꝓbactis in apłis quã ꝓbatis inc&eris: Quãquã
& in hocmulta distanciasit. istispicas in sccbbato ma¬

Expanded text:
d confutandam calumniam Pharisaeorum veteris recordatur historiae, quando David fugiens Saulem in Nobaia, et ab Achimelech sacerdote susceptus, postulavit cibos, qui cum panes laicos non haberet, dedit ei consecratos, quibus non licebat vesci nisi solis sacerdotibus et Levitis, et hoc tantum interrogavit, si mundi fuerint a mulieribus. Et illo respondente ab heri et nudiustertius, non dubitavit panes dare, melius arbitratus, Propheta dicente: Misericordiam volo et non sacrificium, de famis periculo homines liberare, quam Deo offerre sacrificium; hostia enim placabilis Deo, hominum salus est. Opponit ergo Dominus et dicit, si et David sanctus est et Achimelech pontifex a vobis non reprehenditur, sed legis uterque mandatum probabili excusatione transgressi sunt, et fames in causa est, cur eamdem famem non probatis in Apostolis, quam probatis in caeteris? Quanquam et in hoc multa distan
Abbreviated transcription (Latin):
urna subt̾ra ñ pauco tẽpore ignobilit̃ sec̃ditũ: donee denuo
idem iobannes sesesuũꝙ eccput ostendit maercello cuidã:
relegioso. cebbocti aec pres bitero: dũ in eodẽ specuhaebita¬
r& : qđ uidelic& caput uilioromano eius dem epis copo¬
ciuitatis. ꝑ p̾factũ presbiterũ constainuentũ Exquo tẽpore
coepit in eadẽ ciuitate. beatip̃cursoris decollacio ipso ut ar¬
bi tramur die. quocaput inuentũ siue eleuatũ ẽ celebrari:
dequib larius in p̃fato chironi chorũ libro scriptũ pe̾peries:
etdicit eis: quodpanes aberis. ĩte&uid&e &
cucocino uis sent. dicunt quinque dẽduos pisces
erquipque paenes a postoloꝵ &duos pisces totates tam̃ti
u&eris scriptura signatur: ꝑquinq uidelic& panes quinque
mosaicae legis libri. quib diuinae adnitatis cognicio mundi
creacio ꝑcursus scłi lorbentes & ueradõ seruiendi religio generi

Expanded text:
urna sub terra, non pauco tempore ignobiliter reconditum, donec denuo urna sub terra, non pauco tempore ignobiliter reconditum, donec denuo idem Joannes sese suumque caput ostendit Marcello cuidam religioso abbati ac presbytero, dum in eadem specu habitaret. Quod videlicet caput Julioracivitatis, per praefatum presbyterum constat inventum. Ex quo tempore coepit in eadem civitate beati praecursoris decollatio, ipso ut arbitramur die quo caput inventum sive elevatum est celebrari. De quibus latius in praefato Chronicorum libro scriptum reperies. Et dicit eis: Quot panes habetis? Ite et videte. Et cum cognovissent, dicunt: Quinque, et duos pisces. Per quinque panes Apostolorum, et duos pisces, tota Testamenti veteris scriptura signatur. Per quinque videlicet panes, quinque Mosaicae legis libri, quibus divinae aeternitatis cognitio, mundi creatio, procursus saeculi labentis, et vera Deo serviendi religio generi
Abbreviated transcription (Latin):
licitas delabore. docenciũ simul & discenciũ studio de¬
monstra tꝰ: quae utinã nr̃o in aeuoredir& : Vt tantaminis¬
tris uerbi frequencia fideliũ insistat auditorũ: quae neclibe¬
rum eis curandi corporis spaciũ concedat: Nãquib: neces¬
sccriacurandi corporis horanegatꝰ. quan tominus in lece¬
bris animȩ siuecarnis studendi foccultas codẽ : quinpotius a
quib uerbũ fidȩi. & sclutare ministeriũ oportune. inpor¬
tunae exigitur: horũ animꝰ consequent̃ aedegenda sem¬
ꝑ. & cogitanda caelestia succenditꝰ ne e aque uerbis docen
focstis inpugnent: Et ascendentes inuauẽ aui¬
uurt indeser tum locũ seor sean.
ox discipuli soli sed ad sũpto dño cescenderꝰ in nauem :¬
& locũ p&i ere desertũ. ut euangelista matheus aꝑ¬
te demonstrat: Er uidenꝰ eũ. aben untes. et cocino¬
pedes treseos. p̃uenisse dicunt᷑: ostenditꝰ quia ñ in aliã
maris siue iohannis ripã nauigio ꝑuenerꝰ discipuli

Expanded text:
licitas de labore docentium simul et discentium studio demonstratur, qui utinam nostro in aevo rediret, ut tanta ministris verbi frequentia fidelium desistat auditorum, quae nec liberum eis curandi corporis spatium concedat. Nam quibus necessaria curandi corporis hora negatur: quanto minus illecebris animae sive carnis studendi facultas adest? Quin potius a quibus verbum fidei et salutare ministerium opportune importune exigitur, horum animus consequenter ad agenda semper et cogitanda coelestia succenditur, ne ea quae verbis docent, factis impugnent. Et ascendentes in navem, abiunt in desertum locum seorsum. Non discipuli soli, sed assumpto Domino ascenderunt in navem, et locum petiere desertum, ut evangelista Matthaeus aperte demonstrat. Et viderunt eos abeuntes, et cognoeos praevenisse dicuntur, ostenditur quod non in aliam maris sive Jordanis ripam navigio pervenerunt discipuli
Abbreviated transcription (Latin):
toc cebductũ ibiꝙ truncatũ: Narrat historia ec desices¬
tica. sepultũ eũ insebaeste urbe palestinȩ: qi qͣuondã sama¬
riadictaẽ : tẽpore iuliani principis. inuidentes xp̃i anis qui
sepul chrũ eiꝰ piasollicitudine frequentabant porganos inua¬
sisse monum̃tũ. osse disꝑsisse ꝑcãpos: & rursũ collecta igni
cremasse. ac denuõ ꝑdidisse ꝑcegros: Ad fuisse tunc tem¬
poris ibidẽ dehierusolimis monachos qui mixti poganis
ossa legentib: maximaeorũ partẽ congregauerunt & ad
patiẽ suũ philippũ hierusolimã d&ulerint: Atillemise¬
rit eabeato athocnasio alex andriae episcopo. ibiq ser¬
uata usq: oed tẽpora theophilieiꝰdem urbis episcopi: quando
iubente theodosio principe omagenciũ focnades tructasuN:
Tunc expurgato asordib tẽplo serapis ibidẽ in locta & silicã pro
unde cimum historiae ec desicesticae librum:
illi omia quȩ aberent. & docue rauit :
Ionsolum quac ipsi egerant. & docuerant apłi dño renun

Expanded text:
truncatum. Narrat et Historia ecclesiastica sepultum eum in Sebaste urbe Palestinae, quae quondam Samaria dicta est; at tempore Juliani principis invidentes Christianis, qui sepulcrum ejus, pia sollicitudine frequentabant, paganos invasisse monumentum, ossa dispersisse per campos, et rursum collecta igne cremasse, ac denuo dispersisse per agros. Affuisse vero tunc temporis ibidem de Hierosolymis monachos, qui misti paganis ossa legentibus maximam eorum partem congregaverint, et ad patrem suum Philippum Hierosolymam detulerint. At ille miserit ea beato Athanasio Alexandriae episcopo, ibique servata usque ad tempora Theophili ejusdem urbis episcopi, quando jubente Theodosio principe omnia gentium fana destructa sunt. Tunc expurgato a sordibus templo Serapis, ibidem illata, et basilicam pro undecimum Historiae ecclesiasticae librum. illi omnia quae egerant et docuerant. Non solum quae ipsi egerant, et docuerant, apostoli Domino
Abbreviated transcription (Latin):
ueracit᷑ pauperũ. & non haebenciũ pcestorẽ misereri &
uicc̃ eis ueritatis docendo ceperire: & modestias corpora¬
les medicando aufare: Sed & ieiunos reficiendo ad laudem
suꝑnae largitatis animare : Quod &ia sequencia leccionis
huius. eũ fecisse cõmemorat: Tomptat aut fidem turbarũ.
& ꝓbatã digna mercede rec̃pensat: p&endoenĩ solitudinẽ
ansequicurnt explor&: illisequendo & ñinium̃tis. aut uehicu¬
lis diuersis sed ꝓprio labore peda it̃ aerripiendo deserti. quantã¬
scelutis suae curã gerant ostendunt : Rursũ ipseut potens pius¬
que secluator ac medicus excipiendo factigatos docendo inscios
scenando egrotos retraendo ieiunos: quantũ deuo cione cnden¬
ciũ delect& insinuat: Iuxta uero leges cellegoriae p&ente
deser tagenciũ xpm̃ multae fideliũ cat̃uȩ relictis moenib: pris¬
cae conuer siccionis : neglectoq uarioꝵ dogiatũ p̃sidio sequuntꝰ
& quipridẽ notus iniudea ds̃ postquã dentes iuidaeorũ. arma&

Expanded text:
pauperum et non habentium pastorem misereri, et viam eis veritatis docendo aperire; et molestias corporales medicando auferre; sed et jejunos reficiendo ad laudem supernae largitatis animare. Quod etiam sequentia lectionis hujus eum fecisse commemorant. Tentat autem fidem turbarum, et probatam digna mercede recompensat. Petendo enim solitudinem an sequi curant explorat. Illae sequendo, et non in jumentis aut vehiculis diversis: sed proprio labore pedum iter arripiendo deserti, quantasalutis suae curam gerant ostendunt. Rursum ipse, ut potens piusque salvator ac medicus, excipiendo fatigatos, docendo inscios, sanando aegrotos, recreando jejunos, quantum devotione credentium delectetur, insinuat. Juxta vero leges allegoriae, petentem deserta gentium Christum, multae fidelium catervae relictis moenibus priscae conversationis, neglectoque variorum dogmatum praesidio, sequuntur. Et qui primum notus in Judaea Deus, postquam dentes Judaeorum arma et