comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
multa iamdiximus. Quod autẽ dictũ est
maior serui& minorił nemo ferenrorũ
aliter intellexit. quãmaiorem populum
iudacorũ. minori xp̃iano populo seruiturũ
Et reuera. Quãuis ingente idumcorũ quae
nataẽ demaiore. Cuiduo nomina erant.
Nam &esau uocabatur & edom unde idumei.
hoc uideri possit impl&ũ: quia postea superan¬
da fuerat apopulo quiostus est exminore
idẽ hifrahelitico. etq fuerat futura subiecta.
tamen in aliquit maius intentã fuisse istã
proph&iã quadictuẽ populus populũ supe¬
rabat & maior serui& minori. Conuenientius
creditur. Et quid est hoc: Nisi quod in iudeis
ccepit &iam isaac tale oraculũ: quale
aliquotiens pater eius acceperat. De qͦ
oraculo sic scriptũẽ. Factaẽ autẽ fames suꝑ
terrã. pra&er famẽ quae prius factaẽ int̾e¬
pore abrahac. Abiit autẽ isaac adabime¬
lech regem philistinorũ ingerara. Apparuit
autẽ illidñs. Et dixit: Noli descendere i nac¬

Expanded text:
iam multa diximus. Quod autem dictum est: iam multa diximus. Quod autem dictum est: Maior seruiet minori, nemo fere nostrorum aliter intellexit. quam maiorem populum Iudaeorum minori Christiano populo seruiturum. Et re uera quamuis in gente Idumaeorum, quae nata est de maiore, cui duo nomina erant nam et Esau uocabatur et Edom, unde Idumaei, hoc uideri possit inpletum, quia postea superanda fuerat a populo, qui ortus est ex minore, id est Israelitico, eique fuerat futura subiecta: tamen in aliquid maius intentam fuisse istam prophetiam, qua dictum est: Populus populum superabit et maior seruiet minori, conuenientius creditur. Et quid est hoc, nisi quod in Iudaeis ccepit etiam Isaac tale oraculum, quale aliquotiens pater eius acceperat. De quo oraculo sic scriptum est: Facta est autem fames super terram praeter famem, quae prius facta est in tempore Abrahae. Abiit autem Isaac adAbimelech regemPhilistinorumin Gerara. Apparuit autem illi Dominus et dixit: Noli descendere in Ae
Abbreviated transcription (Latin):
amex hoc quẽ ad modũ ꝑ posteros abra¬
hae ciuitatisdĩ procurrant temp̃ra iudea¬
Imuss A primo igitur anno uitae isaac
usq ad sexageñsimum quoei natisunt filii.
illud memorabileẽ. quod cũ illidm̃ roganti
ut parer& uxorcius quaesteriliserat con¬
cessiss& dñs quod p&ebat. atq haber& illa
conceptũ: gestiebant gemini adhuc inutero
eius inlusi. Quamolestia cũ anger&ur.
dñm interrogauit. accepitq responsum.
Duac gentes inuterotuosunt: & duo populi
deuentretuo separabuntur: Et populus po¬
pulũ superabit. &maior serui& minori.
Quod paulus apłs. magnũ uult intellegi
gritue documentũ. Quia nondũ illis natis
fecaliquid agentibus boni seci mali sincullis
bonis meritis digitur minor. maiore repro¬
bato. Quando proculdubio quantũ adti¬
n& ad originale peccatũ. ambo pares erant.
quantũ autẽ ad propriũ ulliuseorũ nullũ
erat ¶Sed nunc dehac re dicere aliquidlatius.
institutio peris rationonsinit unde maliis

Expanded text:
am ex hoc, quem ad modum per posteros Abrahae ciuitatis Dei procurrant tempora, uideamus. A primo igitur anno uitae Isaac usque ad sexagensimum, quo ei nati sunt filii, illud memorabile est, quod, cum illi Deum roganti ut pareret uxor eius, quae sterilis erat, concessisset Dominus quod petebat, adque haberet illa conceptum, gestiebant gemini adhuc in utero eius inclusi. Qua molestia cum angeretur, Dominum interrogauit accepitque responsum: Duae gentes in utero tuo sunt et duo populi de uentre tuo separabuntur et populus populum superabit et maior seruiet minori. Quod Paulus apostolus magnum uult intellegi gratiae documentum, quia nondum illis natis nec aliquid agentibus boni seu mali sine ullis bonis meritis eligitur minor maiore reprobato; quando procul dubio, quantum adtinet ad originale peccatum, ambo pares erant; quantum autem ad proprium, ullius eorum nullum erat. Sed nunc de hac re dicere aliquid latius instituti operis ratio non sinit, unde in aliis
Abbreviated transcription (Latin):
tuto hocest ia megresstis d&errachaldeorũ
Dicitds. Exid&erratua & decognation&ua
& dedomo patristui non ut corpus indeeice¬
r& quod iam fecerat. sedutanimũ eueller&
dicitur. Nonenĩ exierat inde animo sispe

Expanded text:
tuto, hoc est iam egresso de terra Chaldaeorum, tuto, hoc est iam egresso de terra Chaldaeorum, dicit Deus: Exi de terra tua et de cognatione tua et de domo patris tui, non ut corpus inde eiceret, quod iam fecerat, sed ut animum auelleret, dicitur. Non enim exierat inde animo, si spe
Abbreviated transcription (Latin):
Nonquidsit factũ postea quãloquutus est
llids̃. neq enĩ post illadĩ uerba egressus esedet̃
acdhuldeis & habitauit incharra. Item quod¬
sequitur. Et inde postquã mortuus est pa¬
ter eius collocauit illum in terrahac inqua
uos nunc habitatis & patres ur̃i. Nonait
postquã mostuus est pat̃eius exiit decharra.
sed indehic eũ collocauit postquã mostuus ẽ
pat̃ eius ¶ Intellegendũẽ igitur locutũ dm̃ fuis¬
se adabrahã cũes s& inmesopotamia prius¬
quã habitar& incharra. sed eũ incharrã per¬
uenis se cũ patre r&ento apud se pracceptodĩ.
Et indcexisse septuage simo & quinto suo.
Patris autẽ sui centensimo & quad ragensi¬
mo & quinto anno. Collocationẽ uero eius
interrachanaan. Non profectionẽ dechar¬
ra postmostẽ patriseius factã cẽdicit: quia
iam mostuus erat pat̾eius quando emit
terrã cuius ibi iam rei coepit ẽẽ possessor
Quod autem iam in mesopotamia consti¬

Expanded text:
non quod sit factum posteaquam locutus est non quod sit factum posteaquam locutus est illi Deus, neque enim post illa Dei verba egressus est de Chaldaeis et habitauit in Charra.\' Item quosequitur: Et inde postquam mortuus est pater eius, conlocauit illum in terra hac, in qua uos nunc habitatis et patres uestri, non ait: \'Postquam mortuus est pater eius, exiit de Charra\'; sed: \'Inde hic eum conlocauit, postquam mortuus est pater eius\'. Intellegendum est igitur locutum Deum fuisse ad Abraham, cum esset in Mesopotamia, priusquam habitaret in Charra; sed eum in Charram peruenisse cum patre, retento aput se praecepto Dei, et inde exisse septuagensimo et quinto suo. patris autem sui centensimo quadragensimo et quinto anno. Conlocationem uero eius in terra Chanaan, non profectionem de Charra post mortem patris eius factam esse dicit, quia iam mortuus erat pater eius, quando emit terram, cuius ibi iam suae rei coepit esse possessor. Quod autem iam in Mesopotamia consti
Abbreviated transcription (Latin):
ra. Tunc itaq factũ ẽ quando pat̾cius cen¬
tensimũ quad ragensimũ quintũ annũ
agebat a&atis ¶ Tuncenim fuithuius
septuagensimus quintus. Solutaẽ autẽista
quando egressus est decharra exillo com¬
putarentur. Ex quo deigne chaldeorum
liberatus pomnex quonatus est. Tamquã¬
⁊ unc potius natus habendus sit¶ Sedbeatus
stephanus Inactibus apostolorũ cĩ ista nar¬
aar&. Ds inquit gloriae apparuit abrahae
ditrinr̃o cumẽ& in mesopotamiã priusquã
abitar& incharra Et ait adillũ Exid&erra
n &i decognation&uia & dedomo patristui
Qucni interrã quãtibi demonstrabo.
ecundũ haec uerba stephani. Nonpostmor¬
c patris etus locutus est ds̃ abrahae. quiutiq
incharra mostiui sest. ubicũllo & ipsefilius
uibitauit ¶ Sedprius quã habitar& in eadem
uuitate. lam tamen cumẽ& in mesopotamia.
amergo exierat acdaldeis. Quod itaq adiun
et stephanus. Tunc abraham egres sus est de
perra chaldeorũ. & habitauit incharra.

Expanded text:
ra. Tunc itaque factum est, quando pater eius centensimum quadragensimum et quintum annum agebat aetatis; tunc enim fuit huius septuagensimus quintus. Soluta est autem isquando egressus est de Charra, ex illo conputarentur, ex quo de igne Chaldaeorum liberatus, non ex quo natus est, tamqtunc potius natus habendus sit. Sed beatus Stephanus in actibus apostolorum cum ista narraret: Deus, inquit, gloriae apparuit Abrahae patri nostro, cum esset in Mesopotamia, priusquam habitaret in Charra, et ait ad illum: Exi de terra tua et de cognatione tua et de domo patris tui, et ueni in terram, quam tibi demonstrabo. Secundum haec uerba Stephani non post mortem patris eius locutus est Deus Abrahae, qui utique in Charra mortuus est, ubi cum illo et ipse filius habitauit, sed priusquam habitaret in eadem ciuitate, iam tamen cum esset in Mesopotamia. Iam ergo exierat a Chaldgit Stephanus: Tunc Abraham egressus est de terra Chaldaeorum et habitavit in Charra,
Abbreviated transcription (Latin):
incharra . Et deinde scriptura redeundo ad
id quod ideo pra&ermiserat. ut prius d& ha¬
ra id quod inchoatũ fuerat compler&ur
Etdixit inquitd̃s ad abraham. Exideter¬
ratua & c&era. Postquae uerbadĩ subiungitͥ
Etexiit abram quẽ am modũ loquutus est

Expanded text:
in Charra : deinde Scriptura redeundo ad id quod ideo praetermiserat, ut prius de Thara id quod inchoatum fuerat compleretur, Et dixit, inquit, Dominus ad Abram, Exi de terra tua, et caetera. Post quae Dei verba subjungitur, Et exiit Abram, quemadmod
Abbreviated transcription (Latin):
quies aluohonore haebraci stili omnib
excidio cuius denunciatio in hebreo
quad raginta dierum spatiotenditur
Quod post instaurationẽ templiiudei
ꝓph&ras habere destiterint &exinde
us ad natiuitatem xp̃ĩ continuis aduer¬
sitatibus sint ad flicti ut probar&ur
alterius templi aedificationem
ꝓph&ics uocibus fuis seꝓmissam

Expanded text:
quae saluo honore hebraei stili omnibusexcidio, cuius denuntiatio in hebraeo quadraginta dierum spatio tenditurQuod post instaurationem templi Iudaei prophetas habere destiterint et exinde usque ad natiuitatem Christi continuis aduersitatibus sint adflicti, ut probaretur alterius templi aedificationem propheticis uocibus fuisse promissam
Abbreviated transcription (Latin):
Quod proplixica auctoritas omnio¬
regine gentilis philo sophiae
inueniatur antiquior
Quod quaedam scoium scriptieclesiasti¬
cus canon propter nimiam non receperit
uetustitem neꝑhoc cassionem eorum
falsa ueris insererentur

Expanded text:
Quod prophetica auctoritas omni origine gentilis philosophiae inueniatur antiquiorQuod quaedam sanctorum scripta ecclesiasticus canon propter nimiam non receperit uetustatem, ne per occasionem eorum falsa ueris insererentur.
Abbreviated transcription (Latin):
pesupliciũ di cõnunat fueratsipeccar& : sic cũmunerans li¬
bero arbario utam̃ reger&simperio terrera Aicio
at piurara disi selicitore tãquãnũ birauite ande iusti¬
tia custudi tain meliora c̃scondera collocauit hicpͥpec¬
catũ & puleffecdus stirpẽquoq: siã quã peccando insetã
quã inra dic entiauerat prena mortis a slapnationis ob¬
entia pena similis retributae nasceret traher&orig¬
nale pecitũ enuoraheree periores dolores q: diũ sos
adillud extremũ cũda serturib: angulis ulatorib: & pos¬
essorib as c̃sortib sius sinc fine supliciũ Sepiunũ huna

Expanded text:
pe supplicium Deus comminatus fuerat, si peccaret: sic eum munerans libero arbitrio, ut tamen regeret imperio, terreret exitio, atque in paradisi felicitate, tanquam in umbra vitae, unde justitia custodita in meliora conscenderet, collocavit. Hinc post peccatum exsul effectus, stirpem quoque suam, quam peccando in se quam in radice vitiaverat, poena mortis et damnationis obentiae poena similis retributa est, nasceretur, traheret originale peccatum, quo traheretur, per errores doloresque diversos, ad illud extremum cum desertoribus angelis, vitiatoribus, et possessoribus, et consortibus suis, sine fine supplicium. Sicu
Abbreviated transcription (Latin):
Deaegyptiorũ mendicissima uanitate
quae antiquitati scientiȩ suȩ centum
milia ad scribit annorum
Depluilo sopliicarum opinionum
dissensionib canonicarum apud
eclesiam concordia scripturarum

Expanded text:
De Aegyptiorum mendacissima uanitate, quae antiquitati scientiae suae centum milia adscribit annorumDe philosophicarum opinionum dissensionibus et canonicarum aput ecclesiam concordia scripturarum
Abbreviated transcription (Latin):
II Detri pestitis significationibus propha aruntquae
nunc ad terrenam puncidead estem hierus alem
Nunc autem adutramque referuntur
De prȩ figurata commutatione is rahelitici regn
& sacerdotii & dehis quȩ anna matersamuelis
ꝑ sonamgerens eidesiae proph& auit

Expanded text:
I. De tripertitis significationibus prophetarum, quae nunc ad terrenam, nunc ad caelestem Hierusalem, nunc autem ad utramque referunturDe praefigurata commutatione Israelitici regni et sacerdotii, et de his quae Anna mater Samuelis, personam gerens Ecclesiae, prophetavit
Abbreviated transcription (Latin):
XXXUIII. Dcemisso iacob inmesoporamiã ad accipiendã
uxorem &dausione quam itinere somniauit &dequat tuor
ipsius feminis cumunam p&iss& uxorems nar&᷑.
XL Quomodoia cob cun seprtiugnta qumq animab
icgr ptum narr&ur ingressuscum pleriq exhis quicomme¬
morintur tempore posteriore sint genti

Expanded text:
XXXVIII.. De misso Iacob in Mesopotamiam ad accipiendam uxorem et de uisione, quam in itinere somniauit, et de quattuor ipsius feminis, cum unam petisset uxorem. X. Quo modo Iacob cum septuaginta quinque animabus Aegyptum narretur ingressus, cum plerique ex his, qui commemorantur, tempore posteriore sint geni
Abbreviated transcription (Latin):
UII Dehieroboam qui impi&ate idolatriae subditum
sibi populum prophanauit inquotamen nondestitit
ds̃ & proph&as inspirare & multos abidola triae
XXIII Da uario utriusquae rognihebracorã statudo pecin¬
bo popali incaptiuitatem diuer sotem pr̃ duccrentur
retiocato posita iuda. in regnum suum quod nous¬
uel quoscirta tempus natiuitatis xp̃i euangelica
prodit histeria

Expanded text:
II. De Hieroboam, qui inpietate idolatriae subditum sibi populum profanauit, in quo tamen non destitit Deus et prophetas inspirare et multos ab idolatriae XXIII. De uario utriusque regni Hebraeorum statu, donbo populi in captiuitatem diuerso tempore ducerentur, reuocato postea Iuda in regnum suum, quod nouuel quos circa tempus natiuitatis Christi euangelica prodit historia
Abbreviated transcription (Latin):
XXIII Deuerbo dñi ad abraham quo ei ꝓmittitur seđm
multitudin ẽ stellarũ malti plicanda pofiertias quod erederis
iustificatus est adhuc in praeputio constitutis
XXIIII Designificaitione sacn ficii qđ ibtaliuã offerre p̃ceptus ÷
cumpoposciss& ut deliis quae tredederat docer&ur

Expanded text:
XXIII. De uerbo Domini ad Abraham, quo ei promittitur secundum multitudinem stellarum multiplicanda posteritas; quod credens iustificatus est adhuc in praeputio constitutusXXIIII. De significatione sacrificii, quod Abraham offerre praeceptus est, cum poposcisset, ut de his quae crediderat doceretur
Abbreviated transcription (Latin):
iam propria commisorunt uelcogitatione ł locutione łepere:
quia aiã ꝑ singularẽ numerũ pluralis numerus significari folent
Sieut ui ille : i terũq armatomilite complent. quã ui smultis
nilitib: hoc fecerint: & inñis interis legitur. Oraerg addm̃
at auferat a nobis serpentẽ : Nonait serpontis quo spatie hat᷑ popolis
& hoc liceret & innumera inlia talia: Cũ uero esilluderigmal unũ
plurali numero significat quan dodic imiu simpeecaterũ conissime bapt¬
rari paruulos necdicimus in remissiont peccar. Illa est c̃tingial
cutio que pplurale fignfirat num erassineularis. Siett meuan ge li¬

Expanded text:
e; quia etiam per singularem numerum pluralis numerus significari solet: sicut ait ille, « Uterumque armato milite complent » ; quamvis hoc multis militibus fecerint. Et in nostris Litteris legitur, Ora ergo ad Dominum, ut auferat a nobis serpentem ; non ait serpentes, quos patiebatur populus, ut hoc diceret: et innumerabilia talia. Cum vero et illud originale unum plurali numero significatur, quando dicimus in peccatorum remissionem baptizari parvulos, nec dicimus in remissionem peccati; illa est e contrario locutio, qua per pluralem significatur numerus singularis. Sicut in E
Abbreviated transcription (Latin):
grandemlibrumcum respondendinecessitas nosurger& absoluimus
utrumadofficium homini siusti petuneat aliquando mentiri:
onnolliemĩ eouiq ꝓ grediunt᷑ ut & pieerrare & derto: a dcłic ultũgti¬

Expanded text:
grandem librum, cum respondendi necessitas nos urgeret, absolvimus: grandem librum, cum respondendi necessitas nos urgeret, absolvimus: utrum ad officium hominis justi pertineat aliquando mentiri. Nonnulli enim eo usque progrediuntur, ut et pejerare, et d
Abbreviated transcription (Latin):
qrina nimo deforme adque indecens quãpulcrũ acdeco¬
rune ẽ sentimur ł in loquendo ł irassentiendo est est
non .non: ꝓfecto &s obhoc ipsumẽ uit ustama sera qua
cessarius. Absiturtaliis it illauita ubi ẽ ipsa animȩ nĩ
ipia uerita suita ubi nemarallat fillet᷑ nemo: hicauti
homines fallunt łque falluntur miscriue que scũmen¬
tiendo fallite quã cũ mentientibus credeiulofilluntu⁊
Vsq: ad eo tam̃ ratinalis uxturaresugit falsitatt̃ &ipa¬
tũ potest leuit errorẽ : ut fallinoluit etiã quicũq amq
fallere : Noneruĩ sibiqui mentit᷑ uidet᷑ errare⁊ ed aliũm
errorẽ nut trecredentẽ sibi. Etinearequidem non
errat que mentiri contingi ÷ sinouicipsequiduerum
sit ̃ rdin hoc fallitur. quod pictat sibi suum ñ obeemendacium
summagis sacienti quã pacient iobsitomne pcccatum erum¬
Vin hoc difficillima eclatebrosissima gignitur quȩstio: dequaim

Expanded text:
erum; idque tam sit in animo deforme atque indecens, quam pulchrum et decorum esse sentimus, vel in loquendo, vel in assentiendo, Est, est, Non, non : profecto et ob hoc ipsum est vita misera ista qua cessarius. Absit ut talis sit illa vita, ubi est animae nostrae ipsa veritas vita: ubi nemo fallit, fallitur nemo. Hic autem homines fallunt atque falluntur; miserioresque sunt cum mentiendo fallunt, quam cum mentientibus credendo falluntur. Usque adeo tamen rationalis natura refugit falsitatem, et quantum potest devitat errorem, ut falli nolint etiam quicumque amant fallere. Non enim sibi qui mentitur videtur errare, sed alium in errorem mittere credentem sibi. Et in ea quidem re non errat quam mendacio contegit, si novit ipse quid verum sit: sed in hoc fallitur, quod putat sibi suum non obesse mendacium; cum magis facienti quam patienti obsit omne peccatum hic difficillima et latebrosissima gignitur quaestio, de qua jam
Abbreviated transcription (Latin):
fruitib: loquebat᷑ aꝑtissimc ostendit : dicenĩ : Auc fauite a rhore
bonã & fruetuenis bonum : Aut facite arborẽ malã & finui cũc iisiualĩ
Sacis aadmonens ex arbore quido benamiulas: Aut xxmala lonosias¬
ifructuin posse : exipsa tamont̃ raciilo queba t᷑ utrãque apbirĩ¬
oss Quȩ cũita sint quando nolis illo maronisui ũsplacet. fo lix quii
cuit regueog noscert uqus: ñ nobi suidiea cur ad felicitatẽs quonda
ꝓtinero si stiamus eaus as magnarũ im iundocorporaliũ mocio¬
nũ quȩ abiditis simisi. oue esimib o. culuncur Vndo trimorcerrii :
quauimara abatienesiant Obicib ruptis rursus quiseis sa
deberius & d hactenus qͥuateͥnus eas hiominimli acuta erroribus
erumrisque plenissima aideos de merrores aeriĩascuado au
nons conceditur a dillam felicitaeten quippetonilam u s ui¬

Expanded text:
ut facite arborem bonam et fructum ejus bonum, aut facite arborem malam et fructum ejus malum : satis admonens ex arbore quidem bona malos, aut ex mala bonos nasci fructus non posse; ex ipsa tamen terra cui loquebatur utramque arbor Quae cum ita sint, quando nobis Maronis ille versus placet, Felix qui potuit rerum cognoscere causas. non nobis videatur ad felicitatem consequendam pertinere, si sciamus causas magnarum in mundo corporalium motionum, quae abditissimis naturae sinibus occuluntur; Unde tremor terris, qua vi maria alta tumescant, Objicibus ruptis, rursusque in se ipsa debemus, et id hactenus, quatenus eas homini in hac vita erroribus aerumnisque plenissima, ad eosdem errores et aerumnas evadendas nosse conceditur. Ad illam quippe felicitatem tendendum es
Abbreviated transcription (Latin):
pedũ morũ : nã nobisi psis a ccidit: ut in quo dabuuo fallere mur.
ta sub sederat: at qita faetũ ẽ ut eo quot endebam̃ ꝓde uiũcir cai¬
tũ ueuirem cognit isq insi dusillorũ nos gratula remerrafẽ
at q inde gratiasa gerem̃do : Q uisergouiator ẽsicerrantem sic
ũerrantilat ronip̃ ponere dubit auerit : & fortasseideo apadillũ

Expanded text:
 morum. Nam nobis ipsis accidit ut in quodam bivio falleremur, eta subsederat: atque ita factum est ut eo quo tendebamus, per devium circuitum veniremus; cognitisque insidiis illorum, nos gratularemur errasse, atque inde gratias ageremus Deo. Quis ergo viatorem sic errantem sic non erranti latroni praeponere dubitaverit? Et fortasse ideo apud illum
Abbreviated transcription (Latin):
Quod eotempr quo impletis septuaginta
annis iudeorum estre soluta
ciptiuitis romani quoque ad ominitu
sint regio liberati
Setimporibus proph& irũ quorũ oraculo
habentur in libris quiquae tunc
deuocatione gentium multa cetine¬
runt quindo romanum rognum
coepitis syrium quę de fecit

Expanded text:
Quod eo tempore, quo impletis septuaginta annis Judaeorum est resoluta captivitas Romani, quoque a dominatu sunt regio liberatiemporibus Prophetarum, quorum oracula habentur in libris; quique tunc de vocatione Gentium multa cecinerunt, quando Romanum regnum coepit, Assyriumque defecit
Abbreviated transcription (Latin):
Necerat unde orirotur ulla malitia naturȩ:
nã susset inquantũ naturaossit profec cobonae ssit
& aut incorruptililis nat ura magnuessitbon. in
dut otiã natura corruptibilis nullo modo essotnisi aut¬
Nom putetur hoc dominicȩ setentia tefragariquadixit.
Non potest arborbona fruit us malos fanbere noq arbormala¬
despriis quia ñ potest nasciuua despinis: Sude bonatorra
& intes nasii posse uidemus a spinas : Eo modotanquaõ deborma¬
la fructus lo nos idẽ oporobona ñ potert facete uolunta sma la
Si dexlona hominis natura criri uolunta pdehiona potost q mala:

Expanded text:
alias unde oriretur ulla mali natura. Nam si esset, in quantum natura esset, profecto bona esset: et aut incorruptibilis natura magnum esset bonum, aut etiam natura corruptibilis nullo modo esset nisi non putetur hoc dominicae sententiae refragari, qua dixit, Non potest arbor bona fructus malos facere. Non pode spinis , quia non potest nasci uva de spinis; sed ex bona terra et vites nasci posse videmus et spinas. Et eodem modo tanquam arbor mala fructus bonos, id est, opera bona non potest facere voluntas mala: sed ex bona hominis natur
Abbreviated transcription (Latin):
est mala  Quiprer inhis contraiis quȩmalartbon uocant᷑
illadi asecticorũ regula deficio quadicunT n llirei simul duo
inet̃ contraria: Nullus enĩ aersimulẽ &to nebro sũ et luciđ
ullus cibus aut potu s simuldulcis ł anurus Nullũ corpͥsimul
ubialbu ibi& iugrũ Nullũ simul ibideforme ib faininũm:
ẽt in irultis hoc ac pene ominibus contranis repperit᷑ ut in una
resi mul eẽ non possint: Cũ ut̃ bona & mala nulla sambiget
cẽ contraria non solũ simuleẽ possunt s edniala omininosine¬

Expanded text:
est, mala est. Quapropter in his contrariis quae mala et bona vocantur, illa dialecticorum regula deficit, qua dicunt nulli rei duo simul inesse contraria. Nullus enim aer simul est et tenebrosus et lucidus; nullus cibus aut potus simul dulcis et amarus; nullum corpus simul ubi album, ibi et nigrum: nullum simul ibi deforme ubi formosum. Et hoc in multis ac pene omnibus contrariis reperitur, ut in una re simul esse non possint. Cum autem bona et mala nullus ambigat esse contraria, non solum simul esse possunt, sed
Abbreviated transcription (Latin):
Deregibus lati quorum primus aencis &duo¬
decimus auentinus dufacti sunt
Quod eotem pore roma sit condita quo reg¬
num assyriorum intercidit & quo ⁊ echi¬
as regnabat iniuda
Desibilla aerithreaquae interalias sibillas
cognoscit᷑ dexp̃o euidentia multa cetinisse
Quod regnante romulo septim sipientes
clarucrint quotempore decimtrib. quaci srł
dicebantur inciptiuititem achaldeis ducce
sunt idem quae romulus mortuus diumo
honore donitus est¬

Expanded text:
De regibus Latii, quorum primus Aeneas et duodecimus Auentinus di facti suntQuod eo tempore Roma sit condita, quo regnum Assyriorum intercidit et quo Ezechias regnabat in IudaDe Sibylla Erythraea, quae inter alias Sibyllas cognoscitur de Christo euidentia multa cecinisseQuod regnante Romulo septem sapientes claruerint, quo tempore decem tribus, quae Israel dicebantur, in captiuitatem a Chaldaeis ductae sunt, idemque Romulus mortuus diuino honore donatus est
Abbreviated transcription (Latin):
uisimalaatura qua homonatura est porrosi homo aliquo dbo¬
num ort quanaturaest. Quid ert malus homo Nisi malunbonĩ
tamencum duo istadin cernunus. inuerumus nex id eomalum quia
homo e nec id eoborium quia iniquus ẽ sebonum quiahomo : i
p iunus : Quliuis ergo diciti alum est homine cẽ aubonum est iniqũ
cõ ipse incidet in ꝓpheti camillam sententiam : Ṽ eli qquidicunt qđ
bonũestmalũ & quod nalũ ẽ bonũ : O:anẽñi dĩculpo qđ ẽ homo

Expanded text:
nisi mala natura; quia homo natura est? Porro si homo aliquod bonisi mala natura; quia homo natura est? Porro si homo aliquod bonum est, quia natura est, quid est malus homo, nisi malum bonum? Tamen cum duo ista discernimus, invenimus nec ideo malum quia homo est, nec ideo bonum quia iniquus est; sed bonum quia homo, malum quia iniquus. Quisquis ergo dicit, Malum est hominem esse; aut, Bonum est iniquum esse: ipse incidit in propheticam illam sententiam, Vae iis qui dicunt quod bonum est malum, et quod malum est bonum. Opus enim Dei culpat, quod est homo
Abbreviated transcription (Latin):
Degenerationesem incuius progeniȩ tendens ad abraham
ciuitatisdĩ ordo dirigitur
Qued ei primitur linguaino sa hominum fuerit quȩ postau hebrȩ
ab eber nomine nuncupata est & incuius familia remansit
cumdiuersitas e& facta linguarum

Expanded text:
De generatione Sem, in cuius progenie tendens ad Abraham ciuitatis Dei ordo dirigiturQuod ea primitus lingua in usu hominum fuerit, quae postea Hebraea ab Heber nomine nuncupata est, et in cuius familia remansit, cum diuersitas esset facta linguarum
Abbreviated transcription (Latin):
piscentia faciunt libent̃ in ahi & quicquid mani festis
aꝑtisq: penis patiunt᷑ inuitr ñsa necretaus de sisttn¬
teboniate &malis angelis submini strare iutauqqͣl¬
intadonare Meliusit iudicauit de malis beneface¬
requãmala nulla cẽpmutere et siquidẽ in ielius
lominũ soformatione nulla ꝓrsus oẽ uolius a sicutun¬
miorũ nulla c̃ angelorũ ñ inimerito fier& ut natura

Expanded text:
piscentia faciunt libenter mali et quidquid manifestis apertisque poenis patiuntur inviti; non sane Creatoris desistente bonitate, et malis angelis subministrante vitam, vimenta donare. Melius enim judicavit de malis benefacere, quam mala nulla esse permittere. Etsi quidem in melius hominum reformationem nullam prorsus esse voluisset, sicut impiorum nulla est angelorum,
Abbreviated transcription (Latin):
XUU De propho&ia malachihelis ꝑh& entur
quiadĩiudicium ultimum declaratur &
quorundã dicitur ꝑpurificatorias poenas
facienda mundatio
XXUI Desa crificiis quaesc̃ĩ offerent dõ sicpla¬
citura quomodo in dieb pristinis & annis
prioribus placuerunt.
XXUII Deseparatione bonorum & i alorum
ꝑquam nouissimi iudicii discr&io declarat᷑¬
UIII Delegemorsi spiritaliter intellegen¬
da neindam nabilia murmura acar¬
nalis sensus incurrat.

Expanded text:
XV. De prophetia Malachielis, qua Dei iudicium ultimum declaratur et quorundam dicitur per purificatorias poenas facienda mundatioXXVI. De sacri\'ficiis, quae sancti offerent Deo sic placitura. quo modo in diebus pristinis et annis prioribus placuerunt.XVII. De separatione bonorum et malorum, per quam nouissimi iudicii discretio declaratIII. De lege Moysi spiritaliter intellegenda, ne in damnabilia murmura carnalis sensus incurrat.
Abbreviated transcription (Latin):
platonis sententia destruatur. quidicit summumdm̃
diis promississe. ut numquam corporibus &x ueros
atq porphirrii. inquib: siuterq alteri ceder&
aueritate Neutes deuiar&
XXUIII Quid aducram resurrationis fidem ud¬
plato uellabeo. uel &iamuarro conferresibi potue¬
rint. siopiniones corum. inunam sententiam con¬
uenissent

Expanded text:
Platonis sententia destruatur, qui dicit summum deum Platonis sententia destruatur, qui dicit summum deum dis promisisse ut numquam corporibus exuerentuatque Porphyrii, in quibus si uterque alteri cederet, a ueritate neuter deuiaret. CLTII. 173. Quid ad ueram resurrectionis fidem uPlatouel Labeo uel etiam Varro conferre sibi potuerint, si opiniones eorum in unam sententiam conuenissent
Abbreviated transcription (Latin):
XUII. An in suo sexu resuscitanda atquę mansu¬
rasint corpora feminarum.
XUIII Deiuro perfecto idest xp̃o & corpore
cius. id est ecclesia quaeest ipsius plenitudo
XUIIII Quodomnia corporis uitia quaeinhac
uita humano contraria sunt decori in resurrectio¬
ne non sint futura ubimanente naturali substan¬
tia inunam pulchritudinem. & qualitas concur¬
r& & quantitas
X. Quod in resurrẽctione mortuorũ natura
corporum. quibus lib& modis dissipatorum in in¬
tegrum undecumquȩ̨ reuocandarit.
XI De nouitate corporis spiritalis inquam scõrũ
caro mutabitur
XXII Demiscriis acmalis quibus humanum
genus merito prime pracuaricationis d moxium
est & aquibus nemo niisi perxp̃ gratiam liberatur
XXIII Dens qui pr&er illamala. quebonis
malisq communiasunt adiustorum labore in
specialiter pertinent.
nem carnis quam sicut praedictum est. totus miad
credit inpugnant
XXUI. Quomodo porphrrii definitio quab¬
tis animis putatur corpus omne fugiendum. ipnis

Expanded text:
XVII.-- An in suo sexu resuscitanda atque mansura sint corpora feminarum.XVIII. De uiro perfecto, id est Christo, et corpore eius. id est ecclesia, quae est ipsius plenitudoXVIIII. Quod omnia corporis uitia, quae in hac uita humano contraria sunt decori, in resurrectione non sint futura, ubi manente naturali substantia in unam pulchritudinem et qualitas concurret et quantitasX. Quod in resurrectione mortuorum natura corporum quibuslibet modis dissipatorum in integrum undecumque reuocanda sit. XI. De nouitate corporis spiritalis, in quam sanctorum caro mutabiturXXII. De miseriis ac malis, quibus humanum genus merito primae praeuaricationis obnoxium est et a quibus nemo nisi per Christi gratiam liberaturXXIII. De his, quae praeter illa mala, quae bonis malisque communia sunt, ad iustorum laborem specia- liter pertinent.nem carnis, quam, sicut praedictum est, totus mundus credit, impugnant. CLV. 171. Quomodo Porphyrii definitio, qua beatis animis putat corpus omne fugiendum, ipsius
Abbreviated transcription (Latin):
possint priuilegio sacramentorum remissionem
aderna sperare supplicuo¬
XXUI Quidsit infundam̃to haberexp̃m
& quibus spondeatur salus quasi ꝑignis usturam.
XXUII Contracorum ꝑ suasionem quiputant sibi
nonoffutura peccata inquibus cumelemosinas
facerent permanserunt.

Expanded text:
possint priuilegio sacramentorum remissionem possint priuilegio sacramentorum remissionem aeterni sperare supplic157. Quid sit in fundamento habere Christum et quibus spondeatur salus per ignis usturam. CXLII. 168, Contra eorum persuasionem qui putant sibi non offutura peccata, in quibus, cum. elemosynas facerent, perstiterunt.
Abbreviated transcription (Latin):
Dehis quiputant nullorum hominum poc¬
nas in a&ernum esse mansuras.
II Dehis qui noussimo iudicio ꝓpt̃ int̃cessio¬
nem scõium neminẽ hom inc̃ putant esse
dampnandum.
MDehis quipunitatem ommum peccatorũ
ꝓmittunt a&iam her&icis propterpar¬
ticipationem corporis xp̃i
Dehis quinon omnibus sedeis tantum
qui apud carholicossunt renati a&iam¬
si postca in mult acrimina errores quepro¬
ruperint indulgentiam pollicentur.
a&iã sipessime uixerint & obhoc. urimeruerint
tam̃ ꝓpt̃ fidei fundamentum saluando scẽdefiniunt¬
demosinarum opera comittitur addampnationis
iudicium Nonuocari.
diaboli pechominũmalorũ ꝑ p&ua futura supplicia.
scis ꝓpt̾ scõrũ pracces putant esse parcendum.
X.XU Anqui inter her&icos baptizati sunt
&d&criores post ea maleuiuendo sunt facti.
uel hi quicat holicos renati adhereses aut scismata
transierunt. uel hiquia catholicis apud quosit¬
natisunt Nonrecedentes criminoseuiuere ꝑstiter̃

Expanded text:
De his, qui putant nullorum hominum poenas in aeternum esse mansuras.I. De his. qui nouissimo iudicio propter intercessionem sanctorum neminem hominum putant esse damnandum.De his, qui inpunitatem omnium peccatorum promittunt etiam haereticis propter participationem corporis ChriDe his, qui non omnibus, sed eis tantum qui aput catholicos sunt renati, etiamsi postea in multa crimina erroresque proruperint, indulgentiam pollicentur. etiamsi pessime uixerint et ob hoc uri meruerint, tamen propter fidei fundamentum saluandos esse definiuntelemosy- narum opera committuntur, ad damnationis iudicium non uocari. diaboli nec hominum malorum perpetua futura supplicia. reis propter sanctorum preces putant esse parcendum. qui inter haereticos baptizati sunt et deteriores postea male uiuendo sunt facti, uel hi, qui aput catholicos renati ad haereses aut schismata transierunt, uel hi, qui a catholicis aput quos renati sunt non recedentes criminose uiuere perstiterunt.
Abbreviated transcription (Latin):
in his inueniunt matheriã blasphemandi
xp̃ianũ nomen. quia &ipsi quomodo xp̃iani
appellantur hisatq huiusmodi prauismori¬
bus &erroribus hominũ. ꝑsecutionẽ patiun¬
tur quiuolunt inxp̃o pieuiuere &iam nul¬
lo infestante neq uexante corpus illorum
patiuntur quippe hanc ꝑsecutionẽ non in cor¬

Expanded text:
in his inueniunt materiam blasphemandi in his inueniunt materiam blasphemandi Christianum nomen, quia et ipsi quoquo modo Christiani appellantur. His adque huius modi prauis moribus et erroribus hominum persecutionem patiuntur, qui uolunt in Christo pie uiuere, etiam nullo infestante neque uexante corpus illorum. Patiuntur quippe hanc persecutionem non in cor
Abbreviated transcription (Latin):
animãmeã. Hinc est & illud apostoli. Spe
guidentes. intribulatione patientes. Nam
diid quodait idem doctor. Quicũq uolunt
inxp̃o pie uiuere ꝑsecutionẽ paciuntur. nul¬
lis putandũe de esse posse temporibus quia
&cumabeis quiforis sunt nonsȩ uientibus.
uid&ureẽ tranquillitas. & reueraẽ pluri¬
mẽq: consolationis affest maxime infir¬
mis non tam̃ desunt immo multi sunt intus
quicorda pie uiuentiũ suis ꝑditis moribus
cruciant. qñm ꝑ eos blasphematur xp̃ianũ
& catholicũ nomen: quod quanto ẽ carius
cis quiuolunt pieuiuere in xp̃o tantoma¬
gis dolent quod ꝑmalos. positus fit. ut
minus quãpiorũ mentes desiderant dili¬
gitur ipsi quoq her&ici cũ cogitantur¬
habere nomen & sacramenta xp̃iana &
scripturas & professionẽ magnũ dolorem¬
faciunt incordibus piorũ quia & multiuo¬
lentes esse xp̃iam propt̃eorũ dissensiones
hęsitare coguntur. & multi maledici &iam

Expanded text:
animam meam. Hinc est et illud apostoli: Spe animam meam. Hinc est et illud apostoli: Spe gaudentes, in tribulatione patientes. Nam et id, quod ait idem doctor: Quicumque uolunt in Christo pie uiuere, persecutionem patiuntur, nullis putandum est deesse posse temporibus. Quia et cum ab eis, qui foris sunt, non saeuientibus uidetur esse tranquillitas et re uera est plurimumque consolationis adfert, maxime infirmis: non tamen desunt, immo multi sunt intus, qui corda pie uiuentium suis perditis moribus cruciant; quoniam per eos blasphematur Christianum et catholicum nomen; quod quanto est carius eis, qui uolunt pie uiuere in Christo, tanto magis dolent, quod per malos intus positos fit, ut minus, quam piorum mentes desiderant, diligatur. Ipsi quoque haeretici, cuhabere nomen et sacramenta Christiana et scripturas et professionem, magnum doloremfaciunt in cordibus piorum; quia et multi uolentes esse Christiani propter eorum dissensiones haesitare coguntur et multi maledici etiam
Abbreviated transcription (Latin):
malosuoꝰ p̃rosunt dũdsutitur & malis bene &
diligentibus eum omnia cooperatur in bonũ
inimicienim omneseclesiae quolib&erro ro
eaerentur ud malitia de prauentur. si accipi¬
uist porestatẽ corporaliter affligendi exer¬
aent eius patientiam sitanto modo male senti¬
cudo aduersantur exercent eius sapientiam:
iautẽ &iam inimici diligantur. exeroent
aus beniuolentiã. aut&iam beneficentiam
sue stadibili doctrina cum eisagatur. siue
terribili disciplina: Ac per hoc diabolus prin¬
ceps impiae ciuitatis aduersus peregrinantem
in hoc mundo ciuitatẽdi. uasa peopria comino¬
uendo nihil ei nocere ꝑmittitur. cui proculdu¬
bio &ribus prosperis consolatio ut non fran¬
tur aduersis & rebus aduersis exerctatio
it noncorrũpatur prosperis. perdiuinam
ꝓuidentiã ꝓcuratur atq ita temperatur
utrũq ab̾ alterutro. ut inpsalmo illam
uocẽ ponaliunde agnoscamus exostam:
secundũ multitudinem dolorũmeorũ in cor¬
demeo consolationes tuae iocundauerunt

Expanded text:
malo suo prosunt, dum Deus utitur et malis bene et diligentibus eum omnia cooperantur in bonum. Inimici enim omnes ecclesiae, quolibet errore caecentur uel malitia deprauentur, si accipiunt potestatem corporaliter adfligendi, exercent eius patientiam; si tantummodo male sentiendo aduersantur, exercent eius sapientiam; ut autem etiam inimici diligantur, exercent eius beneuolentiam aut etiam beneficentiam, siue suadibili doctrina cum eis agatur siue terribili disciplina. Ac per hoc diabolus princeps inpiae ciuitatis aduersus peregrinantem in hoc mundo ciuitatem Dei uasa propria commouendo nihil ei nocere permittitur, cui procul dubio et rebus prosperis consolatio, ut non frangatur aduersis, et rebus aduersis exercitatio, ut non corrumpatur prosperis, per diuinam prouidentiam procuratur, adque ita temperatur utrumque ab alterutro. ut in psalmo illam uocem non aliunde agnoscamus exortam: Secundum multitudinem dolorum meorum in corde meo consolationes tuae iucundauerunt
Abbreviated transcription (Latin):
VIII Contraopinionem eorum quiput ant crimino¬
sis supplicia post mortem causa purgationis
Quod omne opus grati aedĩ cruentis nos
deprofunditate ueris malis ad futuri
sacculi pertineat nouitarem

Expanded text:
 Contra opinionem eorum qui putant criminosis supplicium post mortem causa purgationis Quod omne opus gratiae Dei eruentis nos de profunditate ueteris mali ad futuri saeculi pertineat nouitatem
Abbreviated transcription (Latin):
Quod in libris u&eris testam̃ticũds
legitur iudicaturus non euidenterxp̃i
ꝑsona monstra&ur. sed ex quibusdã
testimoniis ubi dñs ds̃ loquit᷑ appartat
non dubie quod ipsesit xp̃s¬

Expanded text:
Quod in libris ueteris testamenti, cum Deus legitur iudicaturus, non euidenter Christi persona monstretur, sed ex quibusdam testimoniis, ubi Dominus Deus loquitur, appareat non dubie, quod ipse sit
Abbreviated transcription (Latin):
sed dedectis demonstraturus est aedificatam
domũ quenullã ruinam de inceps formida¬
bit ¶ Nuncautẽ quando & hi replent ecdesi¬
as. quos tamquã in area uentilatio sẽparabit.
non appar& tanta gloria domus huiusquan¬
ta tunc apparebit quando quisquis ibierit¬
diebus malis ubi ꝑhumilitatẽ pręsentẽ futu¬
ram comparat ecdesia celsitudinẽ & timorũ
stimulis dolorũ tormentis laborũ molestiis
temptationũ periculis eruditur. solaspegau¬
dens quando sanũ gaud&. multi reprobi
miscentur bonis. & utriq tam quã insagenã
euangelicam colliguntur & in hoc mundo
tam quã in mari utriq indusis r&ubus
indiscre&enatant donec ꝑugnitur adlitus
ubi mali segregentur abonis & inbonis tam¬
quã in templosuositdsomnia in omnibus.
Pro inde uocẽ nunc agnoscimus eius impleri.
quiloquebatur inpsalmo atq dicebat.
Annuntiaui & locutussũ multiplicati sunt
suꝑnumerũ . Hoc fitnunc exquoprimum

Expanded text:
sed de electis demonstraturus eat aedificatam sed de electis demonstraturus eat aedificatam domum, quae nullam ruinam deinceps formidabit. Nunc autem, quando et hi replent ecclesias, quos tamquam in area uentilatio separabit, non apparet tanta gloria domus huius, quanta tunc apparebit, quando, quisquis ibi eritdiebus malis, ubi per humilitatem praesentem futuram conparat ecclesia celsitudinem et timorum stimulis, dolorum tormentis, laborum molestiis, tentationum periculis eruditur, sola spe gaudens, quando sanum gaudet, multi reprobi miscentur bonis et utrique tamquam in sagenam euangelicam colliguntur et in hoc mundo tamquam in mari utrique inclusi retibus indiscrete natant, donec perueniatur ad litus, ubi mali segregentur a bonis, et in bonis tamquam in templo suo sit Deus omnia in omnibus. Proinde uocem nunc agnoscimus eius inpleri, qui loquebatur in psalmo adque dicebat: Adnuntiaui et locutus sum, multiplicati sunt super numerum. Hoc fit nunc, ex quo primum
Abbreviated transcription (Latin):
dictũest. dabo pacẽ in locoisto nisi dabo
pace in loco quẽ significat locus iste. qm̃
omnia significuntu uidentur quodam mo¬
do carũ rerũ quassignificant sustinere
domus huius noui testamenti quã domus
prioris uoeris testamentis & tunc apparebit .x po¬
maior cũ dedicabitur Tunc enim ueni& desi¬
deratus cunctis gentibus. sicut legitur in he¬
hreo: nam primus cius aduentus nondũ erat
desideratus omnibus gentibus Nonenim
quẽ deberent. Desiderare sciebant inquem
non crediderant: Tunc&uam secundum
septuaginta inter pr&es quia &ipse ꝓ ph&acus
sensusest. uenient quacelecta sunt decunctis
gentibus tunc enim uere ponuenient nisi
decta. Dequibus dicit apostolus sicut degit
nos in ipso antemundi constitutionẽ ipse
quippe architectus quidixit multi uocati
pauciuero electi Nondehis quiuocati
sic uenerunt ut de conuiuio proioerentur.

Expanded text:
ur, quod dictum est: Dabo pacem in loco isto, nisi dabo ur, quod dictum est: Dabo pacem in loco isto, nisi dabo pacem in loco, quem significat locus iste. Quoniam omnia significantia uidentur quodam modo earum rerum, quas significant, sustinere que gloria domus huius noui testamenti quam domus prioris ueteris testamenti, et tunc apparebit maior cum dedicabitur. Tunc enim ueniet desideratus cunctis gentibus, sicut legitur in Heeo. Nam primus eius aduentus nondum erat desideratus omnibus gentibus. Non enim quem deberent desiderare sciebant, in quem non crediderant. Tunc etiam secundum septuaginta interpretes quia et ipse propheticus sensus est uenient quae electa sunt Domini de cunctis gentibus. Tunc enim uere non uenient nisi electa, de quibus dicit apostolus: Sicut elegit nos in ipso ante mundi constitutionem. Ipse quippe architectus, qui dixit: Multi uocati, pauci uero electi, non de his, qui uocati sic uenerunt, ut de conuiuio proicerentur,
Abbreviated transcription (Latin):
qi muoris est gloriae quã fuerat illa prima
lgnis & lapidibus c&erisq preciosis rebus
m&allisq constructa. Non idq aggei¬
proph&ia in templi illius instauratione
compl&aẽ ¶ Ex quo enim est instauratum. ꝓbo¬
nũquã ostenditur habuisse tantã gloriã
quantã habuit tempore salomonissimmo
potius ostenditut primũ cessatione pro¬
phalae fuisse domus illius gloriã diminutã.
deinde ipsius gentis cladibus tantis usque
adultimũ diem excidium quod factũ est
aromanis sicut ea quae stipra sunt cõmemo¬
rata testantur. haecautẽ domus ad nouũ¬
ꝑtinens testamentũ. Tanto utiq maioris
st gloriae quanto meliores sunt lapides
uiui quibus credentibus renouatisque
construitur  sed ideo ꝑ instaurationem
templiillius significataẽ quia ipsa renoua¬
to ilius aedificii significat doquio pro¬
phoico alterũ testamentũ quod appella¬
tur nouumQuodergods̃ di xit per
intellegendus est ut quia illoloco instau¬
rato significataẽ ecdesia quae fuerat ae

Expanded text:
i maioris est gloriae, quam fuerat illa prima lignis et lapidibus ceterisque pretiosis rebus metallisque constructa. Non itaque Aggprophetia in templi illius instauratione conpleta est. Ex quo enim est instauratum, numquam ostenditur habuisse tantam gloriam, quantam habuit tempore Salomonis; immo potius ostenditur primum cessatione prophetiae fuisse domus illius gloriam diminutam, deinde ipsius gentis cladibus tantis usque ad ultimum excidium, quod factum est a Romanis, sicut ea, quae supra sunt commemorata testantur. Haec autem domus ad nouurtinens testamentum tanto utique maioris est gloriae, quanto meliores sunt lapides uiui, quibus credentibus renouatisque construitur. Sed ideo per instaurationem templi illius significata est, quia ipsa renouatio illius aedificii significat eloquio prophetico alterum testamentum, quod appellatur nouum. Quod ergo Deus dixit per intellegendus est; ut, quia illo loco instaurato significata est ecclesia, quae fuerat aed
Abbreviated transcription (Latin):
¶¶ De promissione a& nebeatitudinis scõium
& ꝑp&uis suppliciis impiorum.
IIII Contrasapientes mundi quiputant terrena
hominum corpora ad caeleste habitaculũ non
poss& trans ferri
credente noncredunt
UI Quod roma conditorem suum romulum
diligendo dm̃ fecerit eccła autẽ xp̃m dm̃ creden¬
do dilexerit
UII Quodut mundus in xp̃m creder& uir¬
der& factas ci ficrimundo credenteñ desinunt
UIIII. Queduni uersa miracula quȩ permar¬
trres inxp̃i nomine fiunt ei fideitestimonium ferap
qua in xp̃m martrres crediderunt
X Quanto dignius honorentur martrires quiid co
multa mira obtinent utds̃ uerus colatur quam demo¬
nes quiobhocquedam faciunt ut ipsidii eẽciedantur.
XI Contra platonicos quidenatura libus elementorũ
ponderibus argumentantur terrenum corpus incado
esse nonesse¬
XIIII. Aninfintes in casint resurrocturi habitudi

Expanded text:
 De promissione aeternae beatitndinis sanctorum et perpetuis suppliciis impiorum. CXLV. 161. Contra sapientes mundi, qui putant terrena hominum corpora ad caeleste habitaculum non posse transferri. credente non creduntVI. Quod Roma conditorem suum Romulum diligendo deum fecerit, ecclesia autem Christum Deum credendo dilexerit163. Quod ut mundus in Christum crederet uirderet facta sunt et fieri mundo credente non desinuntIIII. Quod uniuersa miracula, quae per martyres in Christi nomine fiunt, ei fidei testimonium ferant, qua in Christum martyres crediderunX.-- Quanto dignius honorentur martyres, qui ideo multa mira obtinent, ut Deus verus colatur, quam daemones, qui ob hoc quaedam faciunt, ut ipsi dii esse credantuX.-- Quanto dignius honorentur martyres, qui ideo XI. Contra Platonicos, qui de naturalibus elementorum ponderibus argumentantur terrenum corpus in caelo esse non possesi pertinent ad numerum mortuorum.
Abbreviated transcription (Latin):
x inquodiscernatur a regno a&erno
Quid res pondendum sit eis quiputant resur¬
ratione ad sola corpora ni&iã ad animasꝑtine
UI Degog & magog quos ad ꝑsequendam Ire
ecłam dĩ solutus ꝓpe finc̃ scłidiabalus incitabit

Expanded text:
e annos, et in quo discernatur a regno aeternoQuid respondendum sit eis, qui putant resurrectionem ad sola corpora, non etiam ad animas peXI. De Gog et Magog, quos ad persequendam eccle- siam Dei solutus prope finem saeculi diabolus incitabit
Abbreviated transcription (Latin):
catholicae ecclesiae ꝑ omnes gentes futurã¬
ac sic linguis omnibus locuturam Eeinde
prodi& & uerbum dñi dehierusalem. Et
secundũ ipsiusdñ ixp̃i predicta. ubi postre¬
surrectionẽ stupentibus eum discipulis suis
a peruit sensũ ut intellegerent scripturas
& dixit eis. Qnm̃ sic scriptũẽ & sic opostebat
xp̃m pati & resurgere a mostuis tertiodie.
& praedicari in nomine eius penitentiam &
remissionẽ peccatorũ ꝑ omnes gentes inci¬
pientibus abhierusalem ł Et ubi rursuscis
deaduentueius nouissimo requirentibus.
Responditatq ait. Nonest uestrũ scire
tempora quaepater posuit in sua potestate.
sed accipi&s uistutem sp̃usc̃ĩ. suꝑuenientẽ

Expanded text:
catholicae ecclesiae per omnes gentes futuracatholicae ecclesiae per omnes gentes futuraac sic linguis omnibus locuturam. prodiet et uerbum Domini ex Hierusalem, et secundum ipsius Domini Christi praedicta, ubi post resurrectionem stupentibus eum discipulis suis aperuit sensum, ut intellegerent scripturas, et dixit eis, quoniam sic scriptum est, et sic oportebatChristum pati, et resurgere a mortuis tertio die, et praedicari in nomine ejus poenitentiam et remissionem peccatorum per omnes gentes, incipientibus ab Hierusalem : de aduentu eius nouissimo requirentibus respondit adque ait: Non est uestrum scire tempora quae Pater posuit in sua potestate; sed accipietis