comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
machinationib onerat apparatu qua
menu oppugnandoꝵ partim tõmenta
et saxis ommiq missiliu teloꝵ gn̾e
ad muros ferrent. Aliis ꝓcul ex nauis
uulnerarent memu propugnatore
Hee naues ab aꝑto mari ut u̾be agn¬
direntur instructe parateq sunt. e
erat liberum mare classe punica. Cu
philippus oppugnare Eccholos pararet
Cortiraz transmissa. In brutii intera
Cautones oppugnatores sub aduenti
Anibalis ne opprimerent᷑ ĩ tumulim
brutioꝵ datum ab Anibale tarẽti
habebant eius presidii p̃fectꝰ deꝑielit
amore muliercule/ cuus fr̃ ĩ exerati
Fabii cons erat. Is certior lict̃is sorers
Factus de noua consuetudine aduei
Locupletis atq inter popłares ta hen¬
rati spem nactus ꝑ sororem qͦ libt̃ ĩs¬
detulit. qͥ cum hand uani coeitiõ ͥ¬

Expanded text:
machinationibus onerat apparatuque machinationibus onerat apparatuque moenium oppugnandorum, partim tormentis et saxis omnique missilium telorum genere ad muros ferrent, alii procul ex nauibus uolnerarent moenium propugnatores. hae naues ab aperto mari ut urbem adgrederentur instructae parataeque sunt; et erat liberum mare classe Punica cum Philippus oppugnare Aetolos pararet Corcyram tramissa. in Bruttiis interim Cauloniae oppugnatores sub aduentu Hannibalis ne opprimerentur in tumulum Bruttiorum datum ab Hannibale Tarentini habebant. eius praesidii praefectus deperibat amore mulierculae cuius frater in exercitu Fabi consulis erat. is certior litteris sororis factus de noua consuetudine aduenae locupletis atque inter populares tam honorati, spem nactus per sororem quolibet imdetulit. quae cum haud uana cogitatio u
Abbreviated transcription (Latin):
cohactiq erant milites ꝑfossaz ualluzq
ruere in castra. Ibi maxima hostiu̾ cedes
facta cesa ad octomilia homuz/ quinq
Elephanti. Nec Romanis ĩ cruẽta uictoĩa
ciuiu ⁊ socioꝵ. Anibal nocte ꝓxima castͣ
mouit cupiente insequi Mãcellũ ꝓhibuit
multitudo sautioꝵ. Speculators qͥ ꝓseq̃rẽt᷑
agmen missi postero die retulerũt brutio
Anibalem petere. hisdem ferme diebus
et ad. qͥ. fuluium cons̃ irpini ⁊ lucani
et uulcientes tradius presidiis Anibalis
que in urbib habebant dedidere se se cle¬
menterq a consule cum uerboꝵ tm̃ casti¬
gatione ab enore p̃terito accepti sũt. Et
Brutiis simul res ueme facta est. Co
ab hiis ⁊ Iunius ⁊ pactiuiꝰ fratres lono
nobilissime gentis eius candez q̃ dis
Lucanis erat ꝯditionez dedictois petẽtes
uenissent q̃. fabius cons oppidum e
portꝰ posuit castra. Nanes qͣs luiue
tutandis comeatib habuerat partim

Expanded text:
coactique erant milites per fossam uallumque coactique erant milites per fossam uallumque ruere in castra. ibi maxima hostium caedes facta; caesa ad octo milia hominum, quinque elephanti. nec Romanis incruenta uictoria ciuium sociorumque. Hannibal nocte proxima castra mouit: cupientem insequi Marcellum prohibuit multitudo sauciorum. speculatores qui prosequerentur agmen missi postero die rettulerunt Bruttios Hannibalem petere. iisdem ferme diebus et ad Q. Fuluium consulem Hirpini et Lucani et Uolceientes traditis praesidiis Hannibalis quae in urbibus habebant dediderunt sese, clementerque a consule cum uerborum tantum castigatione ob errorem praeteritum accepti sunt, et Bruttiis similis spes ueniae facta est, cum ab iis Uibius et Paccius fratres, longe nobilissimi gentis eius, eandem quae data Lucanis erat condicionem deditionis petentes uenissent. Q. Fabius consul oppidum in portus posuit castra. naues quas Laeuinus tutandis commeatibus habuerat partim
Abbreviated transcription (Latin):
c̾oglobate belue faciebant pilaq ĩ eas cõnici
uissit. Hesere omma tela haud difficił ex
propinquo in tanta corpora ictu ⁊ tã ꝯfct̾a
turba s ut nõ omes uulnerati sũt Ita
in quoꝵ tergis fixa stetere pila ut ẽ genꝰ
anceps in fugam uersi. ecia ĩtegͦs au̾ter̃
Tum nõ iam unius manipuli s pro se
quisq miles qui modo assequi agmen
fugientiu helephantoꝵ poterat pila
cõuicere Eo magis ruere in suos Belue
tantoq maiorem stragem edere ꝙͣ inter
hostes ediderant quanto acrius pauor con¬
sternatum ag̾ ꝙͣ insidentis magr̃i imꝑio
regitur imꝑturbataz transcursu Beluaꝵ
aciem signa inferunt.xͥ.pedites ⁊ haud
magno certamine discipatas tͤpidãtesq
auertunt Tuz infugientes eqͥtatũ ĩmittit
Marcellus nͥ ant fins sequendi ẽ factus
q̃ in castra pauentes copulsi sũt Nã suꝑ
alia/ que terrorez/ trepidatõe q facerẽt
Elephantiq duo in ip̃a porta coruerant

Expanded text:
conglobatae beluae faciebant pilaque in eas conici conglobatae beluae faciebant pilaque in eas conici iussit. haesere omnia tela haud difficili ex propinquo in tanta corpora ictu et tum conferta turba; sed ut non omnes uolnerati sunt, ita in quorum tergis infixa stetere pila, ut est genus anceps, in fugam uersi etiam integros auertere. tum iam non unus manipulus, sed pro se quisque miles qui modo adsequi agmen fugientium elephantorum poterat, pila conicere. eo magis ruere in suos beluae tantoque maiorem stragem edere quam inter hostes ediderant, quanto acrius pauor consternatam agit quam insidentis magistri imperio regitur. in perturbatam transcursu beluarum aciem signa inferunt Romani pedites et haud magno certamine dissipatos trepidantesque auertunt. tum in fugientes equitatum immittit Marcellus, nec ante finis sequendi est factus quam in castra pauentes compulsi sunt. nam super alia quae terrorem trepidationemque facerent, elephanti quoque duo in ipsa porta corruerant,
Abbreviated transcription (Latin):
cum uictorib certam. Signa inde canere
ussit copias educit pugnatũ ut̾nq aliqp̃to
ꝙͣ pridie acrius est. Penis ad obtinendum
extremum decus adnitentib Romaĩs ad
demenda ignominiam sinistra ab Roc̃nis
ala/ ⁊ cchortes/ que amiẜant signa ĩ pͥma
acie pugnabant/ ⁊ legio uigesima ab dextͦ
cornu instructa.L. Corneluis lentulus
et .C. claudius Nero legati cõnib perãt
Marcellus mediam acie hortatõ ⁊ estisq
presens firmabat ab Anibale yspaĩ pͥmã
obtinebant fronte ⁊ id roboris ĩ oĩ exercitu
erat. Cum anceps diu pugna esset aĩbal
Elephantes in pͥmam acie induci iuissit
siquem micere tumultu ea res ac pauorẽ
posset Et pͥmo turbarunt signa õdmesq
et partim occultatis ⁊ partim discubatis
terrore qui circa erant nudauerãt una
parte acie Latiusq fuga manass .in .c.
primi astati mampulum eius signi sequi
se uussisset duxitq uͥ maxim tumultuꝵ¬

Expanded text:
cum uictoribus certamen.' signa inde canere cum uictoribus certamen.' signa inde canere iussit et copias educit. pugnatum utrimque aliquanto quam pridie acrius est Poenis ad obtinendum hesternum decus adnitentibus, Romanis ad demendam ignominiam. sinistra ala ab Romanis et cohortes quae amiserant signa in prima acie pugnabant et legio duodeuicesima ab dextro cornu instructa. L. Cornelius Lentulus et C. Claudius Nero legati cornibus praeerant: Marcellus mediam aciem hortator testisque praesens firmabat. ab Hannibale Hispani primam obtinebant frontem—et id roboris in omni exercitu erat. cum anceps diu pugna esset, Hannibal elephantos in primam aciem induci iussit, si quem inicere ea res tumultum ac pauorem posset. et primo turbarunt signa ordinesque, et partim occulcatis, partim dissipatis terrore qui circa erant nudauerant una parte aciem, latiusque fuga manasset ni C. primi hastati manipulum eius signi sequi se iussisset. duxit ubi maxime tumultu
Abbreviated transcription (Latin):
duri iussit Centurionesq manipuloꝵ
quor signa amissa fuerãt destrictis
fladiis distĩtos destitui iussit. Et ut
ustero die ommes equites peditesq¬
rmati adessent. Edixit Ita ꝯc̃o dimissa
atendo iure ac merito sese increpatos
neq illo die uirum quenꝙ̃ ĩ acie Rcana
fuisse prẽt unũ duce cui aut morte
satisfaciendum aut egregia uictõia eẽt
destero die ornati armatiq ad domuz
aderant imꝑatoris. Collaudat ꝓnũciatq
a quib orta pridie fuga esset Cchortes¬
queq signa admisissent se in pͥma acie
inducturum edicere ia sese dib pugndũ
ac uincendum esse ⁊ ad intendũ singłis
uniuersisq/ ne pͥus hesterne fuge ꝙͣ ho¬
dierne uictorem fama Roma ꝑueniat
Inde cibo corpora firmare iussi ut logior
militu in acie ꝓcedunt ¶ Quod ⁊bi
Anibali nunciatum est cum eo imiru
Inquit hoste pugnandum esse qui ni bonã
nec malam ferre fortunam possit seu

Expanded text:
dari iussit, centurionesque manipulorum dari iussit, centurionesque manipulorum quorum signa amissa fuerant destrictis gladiis discinctos destituit; et ut postero die omnes pedites equites armati adessent edixit. ita contio dimissa fatentium iure ac merito sese increpitos neque illo die uirum quemquam in acie Romana fuisse praeter unum ducem, cui aut morte satisfaciendum aut egregia uictoria esset. postero die ornati armatique ad edictum aderant. imperator eos conlaudat pronuntiatque a quibus orta pridie fuga esset cohortesque quae signa amisissent se in primam aciem inducturum; edicere iam sese omnibus pugnandum ac uincendum esse et adnitendum singulis uniuersisque ne prius hesternae fugae quam hodiernae uictoriae fama Romam perueniat. inde cibo corpora firmare iussi ut si longmilitum in aciem procedunt. quod ubi Hannibali nuntiatum est, 'cum eo nimirum' inquit 'hoste res est qui nec bonam nec malam ferre fortunam possit. seu
Abbreviated transcription (Latin):
sam quib pugnaretis obliuio ammos
ept Nempe Idem sunt hii hostes qͦs
amcendo ⁊ uictos sequendo prior estate
ssumpsistis quib dies natesq fugien¬
chus ꝑ hos dies institistis quos leuibus
preliis fatigastis . quos etno dic nͨ iter
facere nec Castra poner̃ passi estis Di¬
nicto ea quib gloriari potestis cuius ⁊
ip̃us pudere ac penitere nos oportet
nferam. Rempe equis manib hest̾no
ne diremistis pugna qruid ħ nox quid
i dies abstulit uestre hirs copie ĩminute
sunt an illoꝵ aucte. Ron eqͥde mͥ cũ
ur̃a iudisset hostis signa alicui mampło
uut ochorti abstulisset. Adhuc cesis le¬
cionib Romanis gloriabant᷑ uos illi
sydierno die pͥmu fugati exerctus
dedistis decus. Clamor inde ortus ut
uemam eius dici daret ubi uell̃t dem̃
tiperiretur militu suoꝵ aĩos. Ego uõ
cperiar inquit milites ⁊ uos crastina
fie in aciez educa ut uictores potius ꝙͣ
uicti ueniam impetretis qua petistis.
lhortib que signa amiẜunt ordeum

Expanded text:
cum quibus pugnaretis obliuio animos cepit? nempe iidem sunt hi hostes quod uincendo et uictos sequendo priorem aestatem absumpsistis, quibus dies noctesque fugientibus per hos dies institistis, quos leuibus proeliis fatigastis, quos hesterno die nec iter facere nec castra ponere passi estis. omitto ea quibus gloriari potestis: cuius et ipsius pudere ac paenitere uos oportet referam—nempe aequis manibus hesterno die diremistis pugnam. quid haec nox, quid hic dies attulit? uestrae iis copiae imminutae sunt an uestra uidisset hostis? signa alicui manipulo aut cohorti ademisset? adhuc caesis legionibus Romanis gloriabatur: uos illi hodierno die primum fugati exercitus dedistis decus.' clamor inde ortus ut ueniam eius diei daret: ubi uellet deinde experiretur militum suorum animos. 'ego uero experiar,' inquit 'milites, et uos crastino die in aciem educam ut uictores potius quam uicti ueniam impetretis quam petitis.' cohortibus quae signa amiserant hordeum
Abbreviated transcription (Latin):
q. fuluio flacco ut ꝓuincia Capuz
qua ⁊ quintius .p. R. fuerat cu una
Legione obtineret ꝓrogatũ ⁊ cͣ. hostilio
tubulo est ut pro .p. R. in Etruria ad
duas Legiones seu. secederet C. Calphiu¬
nius prerogatu ⁊ lucio uetiuo philomi
ut ꝓ. p̃. R. galliam tande prouicia
cum hiis de duab Legionib obtineret
quib pretor obtinuisset ꝙ ĩ .l. ueturio
ide ĩ consulẽ.C. arculeio decretum a
Senatu latumq de ꝓrogando imꝑio al
pp est. qui pretor sardima prouincua
cum duab legionib obtmuat additu :
Scipio ex yspania misisset.⁊.p. Scipio
et.m. Silano sue yspame siu exeratus
in annu decreti. Scipio ex octogĩta naul
quas aut secum ex Italia aductas aut ca
uissus/ quia fama erat magnu nauab
apparatu eo anno Cartagine esse. i
impleturos ⁊ in sicilia ita diuisa rese
Sexto cesari exercitus Canensis dat lol
M. Ualcrius leuinus ei qͦ eĩz ꝓrogati

Expanded text:
Q. Fuluio Flacco ut prouinciam Capuam Q. Fuluio Flacco ut prouinciam Capuam quae T. Quincti praetoris fuerat cum una legione obtineret. prorogatum et C. Hostilio Tubulo est ut pro praetore in Etruriam ad duas legiones succederet C. Calpurnio . prorogatum et L. Ueturio Philoni ut pro praetore Galliam eandem provinciam cum isdem duabus legionibus obtineret quibus praetor obtinuisset. quod in L. Veturio, idem in C. Aurunculeio decretum ab senatu, latumque de prorogando imperio ad populum est, qui praetor Sardiniam provinciam cum duabus legionibus obtinuerat. additae Scipio ex Hispania misisset. et P. Scipioni et M. Silano suae Hispaniae suique exercitus in annum decreti. Scipio ex octoginta nauibus quas aut secum ex Italia adductas aut captas tramittere iussus, quia fama erat magnum naualem apparatum eo anno Carthagine esse: dimpleturos. et in Sicilia ita diuisa res est: Sex. Caesari exercitus Cannensis datus est: M. Ualerius Laeuinus —ei quoque enim prorogatum
Abbreviated transcription (Latin):
legatis pacem petentib cũ libertate ac legib
suis responsum a benatu est ut redirent
cum fabiis consul Romaz uenisset ludi
et R2ͥ. ⁊ plebei eo anno ĩ suos dies ĩstaurati
Ediles curules fuere Corneluis gauduis
aut Edilem esse ꝙ patrez eius ꝙͣ tͥum¬
uiru agͣrium occisium a bois cĩca Mu¬
tinam esse. opmio ꝑ .x. annos fuãt uiue̾
atq ĩ hostiu potestate ẽẽ sãt ꝯstabat. u̾decio
anno punici belli ꝯsulatũ imerũt.M. mã
cellus quintu ut numerarent᷑ cõsulatus
que non iure certatus nõ cessit et qͥntius
Crispinus utq ꝯsulib Italia dcͤta ꝓuincia
est/ et duo consulars poris ani exẽcitus¬
ita ut ex trib eligeret duos quos uellen.
tercius ei traderetur/ cui Tarẽtũ ⁊ salemi
ꝓuincia euenisset. Cetere ꝓuĩcie ita diuus
peregͥna ⁊ quoad senatus censuisset. fcat
Iulio Cesari sicilia. El audio flamino
uarentu prorogatu imꝑium ĩ amnũq

Expanded text:
legatis pacem petentibus cum libertate ac legibus legatis pacem petentibus cum libertate ac legibus suis responsum ab senatu est ut redirent, cum Fabius consul Romam venisset. ludi et Romani et plebei eo anno in singulos dies instaurati. aediles curules fuere L. Cornelius Caudinus aut aedilem esse, quod patrem eius, quem triumvirum agrarium occisum a Boiis circa Mutinam esse opinio per novem annos fuerat, vivere atque in hostium potestate esse satis constabat. undecimo anno Punici bellcellus quintum—ut numeretur consulatus quem uitio creatus non gessit—et T. Quinctius Crispinus . utrisque consulibus Italia decreta prouincia est et duo consulum prioris anni exercitusraefuerat— ita ut ex tribus eligerent duo quos vellent, tertius ei traderetur cui Tarentum et Sallentini provincia evenisset. ceterae provinciae ita divisae: peregrina et quo senatus censuisset, Sex. Iulio Caesari Sicilia, Q. Claudio Flamini Tarentum. prorogatum imperium in annum est
Abbreviated transcription (Latin):
ut Anibal decimũ aniũ Italia punacia
habeat diutius in qua cartagne uixẽit hr̃e
fructum imperii prorogati Marcello populũ
Romanũ bis censum extuia exercitu eius ue
nusia sub tectis agere. Hanc tribuni orcem
ita obruit marcellus cõmemoratõe suaꝵ reꝵ
ut non rogatio solum de Imꝑio eius abro¬
gando antiquaret᷑ s postero die cõsulez euz
ingenti consensu centurie õnes crearent
additur collega.u. quintius Crispinꝰ qui
tunc pretor erat postero dic p̾tors cͤati
p. Licinius/ Crassus drusus põtifex maxiz
p. Licinius. uarrus sextus. Iulius sesar
Claudius Comitioꝵ ip̃oꝵ dieb solicita
ciuitas de Etrurie defectione fuit. pͥmũ
cius rei ab Aretinis fieri. c̃. Calphũnius
obtinebat atq confestim eo missꝰ mãcellꝰ
consul designatus qͥ rez ĩspicer̃t ac si digna¬
res uideretur exercitu accito bellum ex
Apulia in Etruria transferret eo metu
compressi etrusci quieuerũt. Tarentinoꝵ¬

Expanded text:
ut Hannibal decimum iam annum Italiam provinciam ut Hannibal decimum iam annum Italiam provinciam habeat, diutius ibi quam Carthagine vixerit. habere fructum imperii prorogati Marcello populum Romanum: bis caesum exercitum eius aestiva Venusiae sub tectis agere. hanc tribuni orationem ita obruit Marcellus commemoratione rerum suarum ut non rogatio solum solun de imperio eius abrogando antiquaretur, sed postero die consulem eum ingenti consensu centuriae omnes crearent. additur conlega T. Quinctius Crispinus, qui tum praetor erat. postero die praetores creati P. LiciniP. Licinius Uarus Sex. Iulius Caesar Q. Claudius . comitiorum ipsorum diebus sollicita ciuitas de Etruriae defectione fuit. principium eius rei ab Arretinis fieri C. Calpurnius obtinebat. itaque confestim eo missus Marcellus consul designatus, qui rem inspiceret ac, si digna uideretur, exercitu accito bellum ex Apulia in Etruriam transferret. eo metu compressi Etrusci quieueru
Abbreviated transcription (Latin):
hostiz oppida atq agros populari. Hiis
decretis ad exequenda que statuerant
digressi. Hec eo anno ĩ yspania accepta
Rome faina Scipionis in dies crescere
Fabio Garentum captu ingemo magis
ꝙ uirtute glorie tamen esse/. fuluii se¬
nescere famaz. Marcellus eciaz aduerso
rumore esse/ suꝑ que ꝙ pͥmo mał pug̃¬
uerat quia uagante ꝑ Italia anibale
media estate uenusia in tecta milites
adduxisset Inmicus erat ⁊cͣ. publicuis
bibulus. trͣ . pł. Is ia a prima pugna
que aduersa fuerat assiduis contionib
infamem inuisumq plebi claudium
fecerat Etiam de imperio abrogãdo eius
agebat tum tam̃ nocĩ claudii obtinuer
relicto uenusie legato Marcellꝰ.xͨ. redu̾t
ad purganda ea que immici detnerent¬
ut nec de imꝑio eius abrogando absente
ipso ageretur forte sub iddez tps ⁊ mãcellꝰ
ad purgandam ignomi̾a̾ ⁊ fuluius cons
Comitioꝵ eam Romam uenit actum de
Imperio marcelli ĩcicõflamineo cũ ingẽti

Expanded text:
hostium oppida atque agros populari;—his hostium oppida atque agros populari;—his decretis, ad exsequenda quae statuerant duces digressi. haec eo anno in Hispania acta. Romae fama Scipionis in dies crescere, Fabio Tarentum captum astu magis quam uirtute gloriae tamen esse, Fului senescere fama, Marcellus etiam aduerso rumore esse, superquam quod primo male pugnauerat, quia uagante per Italiam Hannibale media aestate Uenusiam in tecta milites abduxisset. inimicus erat ei C. Publicius Bibulus tribunus plebis. is iam a prima pugna quae aduersa fuerat adsiduis contionibus infamem inuisumque plebei Claudium fecerat, et iam de imperio abrogando eius agebat cum tamen necessarii Claudii obtinuerunt ut relicto Uenusiad purganda ea quae inimici obicerent, nec de imperio eius abrogando absente ipso ageretur. forte sub idem tempus et Marcellus ad deprecandam ignominiam et Q. Fulvius consul comitiorum causa Romam venit. actum de imperio Marcelli in circo Flaminio est ingenti
Abbreviated transcription (Latin):
usdrũbale alterum ⁊ Magonẽ ꝯstabat
reneficiis Scipionis occupatos oũi aĩos
rallice priuatimq esse. Nec tr̃asitoĩbus
fore ante finem q̃ oñes yspani milite̾
aut in ultrma yspania ãmoti aut tra¬
ducti in galliam forent/. Itaq eciam si
benatus Cartaginensiuz non cesuisset
undu cu hasdrubali fuisse ĩ ytalia
in belli cap̃ ⁊ reꝵ summa esset simul
t yspanos omnes ꝓcul ab noĩe scipioĩs
i yspania aduceret exertitu eius tuz
mansitionib tu aduerso p̃lio ĩminutũ
sans repleri muilitib. et Magonez¬
Has drubali gilgonis filio tradito excitu
ip̃m cum grandi pecunia ad conduce̾da
mercede auxilia imbaleares trahioẽr has¬
drubalez gilgonis cu exercitu penitus in
Lusitanu abire . nͨ cu Roanis cõserere
Maximisse ex oĩ equitatu qͥd roboĩs eẽt
tria milia Equitu expleri eũq uacuu
ꝑ citeriorem yspama sociis opem ferre

Expanded text:
Hasdrubalem alterum et Magonem constabat Hasdrubalem alterum et Magonem constabat beneficiis Scipionis occupatos omnium animos publice priuatimque esse nec transitionibus finem ante fore quam omnes Hispani milites aut in ultima Hispaniae amoti aut traducti in Galliam forent. itaque etiam si senatus Carthaginiensium non censuisset, eundum tamen Hasdrubali fuisse in Italiam ubi belli caput rerumque summa esset, simul ut Hispanos omnes procul ab nomine Scipionis ex Hispania abduceret. exercitum eius cum transitionibus tum aduerso proelio imminutum Hispanis repleri militibus, et MagoneHasdrubali Gisgonis filio tradito exercitu ipsum cum grandi pecunia ad conducenda mercede auxilia in Baliares traicere; Hasdrubalem Gisgonis cum exercitu penitus in Lusitaniam abire, nec cum Romano manus conserere; Masinissae ex omni equitatu quod roboris esset tria milia equitum expleri, eumque uagum per citeriorem Hispaniam sociis opem ferre,
Abbreviated transcription (Latin):
acͥmis cupere se
dieret tum puero anulum aureum
aiicum lato auo cum yspano sagulo
⁊ aurea fibula. equmq ornatu donat
uissisq ꝓsequi quoad uellet eqͥtib dimisit.
De bello inde cõsiliu habitu ⁊ auctorib
quibidam ut confestum hasdrubale cõse¬
queretur anceps id ratus ne Mago atq
hasdrubal comungerẽt copias presidio
in ad insidendum pireneu misso ip̃e
rliqum estatis recipiendis in fide ypaĩe
mpulis ad sumpsit. Paucis post p̾liũ factu
id besulam dieb cum scipio rediẽs iam
erraconez saltu Castulonensi excessisset
ias drubal gilgonis filius ⁊ mago ĩꝑators
t ulteriore yspania ad hasdrubalez uenẽ
serum post inale gestam rez auxilium
consilio in oetera exequenda belli anno
uroportuni ibi conferentib quid in
cuusq prouincie regione aĩoꝵ yspariis
sset unus hasdrubal gilgonis ultiam
piniam eam que ad oceanuz et gades
ueigit. Ignaru adhuc Romanoꝵ ẽẽ eoq
sutaginensib satis fida censebat Int̃

Expanded text:
acrimis cupere uero diceret, tum puero anulum aureum tunicam lato clauo cum Hispano sagulo et aurea fibula equumque ornatum donat, iussisque prosequi quoad uellet equitibus dimisit. de bello inde consilium habitum; et auctoribus quibusdam ut confestim Hasdrubalem consequeretur, anceps id ratuspraesidio tantum ad insidendum Pyrenaeum misso ipse reliquum aestatis recipiendis in fidem Hispaniae populis absumpsit. paucis post proelium factum ad Baeculam diebus cum Scipio rediens iam Tarraconem saltu Castulonensi excessisset, Hasdrubal Gisgonis filius et Mago imperatores ex ulteriore Hispania ad Hasdrubalem uenere, serum post male gestam rem auxilium, consilio in cetera exsequenda belli haud parum opportuni. ibi conferentibus quid in cuiusque prouesset, unus Hasdrubal Gisgonis ultimam Hispaniae oram quae ad Oceanum et Gades uergit ignaram adhuc Romanorum esse eoque Carthaginiensibus satis fidam censebat: inter
Abbreviated transcription (Latin):
subsidio Cartaginensib uenisset ĩ yp¬
auunculo clam arinis Equoq sumpe
in aciem exisse/. ibi ꝓlapso equo effusi
ĩ preceps captu ab Romanis esse. Scipil
cum ad ẜuari numidam iussissi quey
tribunasi agenda erant ꝑagit. Inde cur
se in pretoriu recepiss uecatum eum
interrogat uellet ad Maximissa rͥub
cum effusis gaudio lac̾nus cueas

Expanded text:
subsidio Carthaginiensibus uenisset, in Hispsubsidio Carthaginiensibus uenisset, in Hispauunculo clam armis equoque sumpto in aciem exisse; ibi prolapso equo effusum in praeceps captum ab Romanis esse. Scipio cum adseruari Numidam iussisset, quae pro tribunali agenda erant peragit; inde cum se in praetorium recepisset, uocatum eum interrogat uelletne ad Masinissam reuerti. cum effusis gaudio lacrimis cuper
Abbreviated transcription (Latin):
affros uendere questorez iussit cĩcuz fusa
inde multitudo yspanoꝵ ⁊ ante dedita
facto sibi maxiniu nomen imperators
esse dixit quo se milites sui appellassent
Regium nomen alibi magnu ratione
intolerabile esse Regalez anmu ĩesse
Si id in hoĩs ingenio amplissimũ duceres
taccte iudicarent/ uocis usurpatione abti¬
nerent/ Censere eciaz barbari magͥtuda
ammi cuius miraculo noĩs alii mõta
stuperent/ id ex tam magno fastigio asa¬
nantis dona inde regłis principibust
yspanoꝵ diuisa ⁊ ex magna copia cap̃
iussit Cum affros uenderet iussu in¬
ratoris questor puerum adultu int̾e
forma insigni cu audisset Regii gn
esse ad Scipionem misit/. quẽ cũ ꝑcũte
Scipio quis ⁊ cuias / ⁊ cur id etatis ĩcast
Massium populares uocare orbum a
patre relictum apud materiur auu
galam Regem Rumidaꝵ educatiũ au
auunculo maxinissa qͥ nuꝑ cũ equitati

Expanded text:
Afros uendere quaestorem iussit. circumfusa Afros uendere quaestorem iussit. circumfusa inde multitudo Hispanorum et ante deditorum onem facto sibi maximum nomen imperatoris esse dixit quo se milites sui appellassent: regium nomen alibi magnum, Romae intolerabile esse. regalem animum in se esse, si id in hominis ingenio amplissimum ducerent, taciti iudicarent: uocis usurpatione abstinerent. sensere etiam barbari magnitudinem animi, cuius miraculo nominis alii mortales stuperent id ex tam alto fastigio aspernantis. dona inde regulis principibusque Hispanorum diuisa, et ex magna copia captoiussit. cum Afros uenderet iussu imperatoris quaestor, puerum adultum inter eos forma insigni cum audisset regii generis esse, ad Scipionem misit. quem cum percontaretur Scipio quis et cuias et cur id aetatis in castris Massiuam populares uocare: orbum a patre relictum apud maternum auum Galam, regem Numidarum, eductum, cum auunculo Masinissa, qui nuper cum equitatu
Abbreviated transcription (Latin):
referunt ne a tergo uulnerarentur lata
prima acies Locusq ad euadendu ⁊ m̃diis
datus est qui ꝑ taz miqum locũ stãtib ĩ tegs
ordinib. Elephantisq ante signa locatis
nunꝙͣ euasissent cu ab oĩ pãte cedes fier̾t.
Scipio qui leuo cornu in dextrũ incurerat
maxime in nuda hostiu latera pugnabat
et ia ne fuge quidem patebat locꝰ ⁊ statoes
uias et porta castroꝵ ducis pͥncipumq
fugam clauẜat addita trepidatõe elephã¬
toꝵ quos territos eque hostes timebant.
Cesa igitur ad octo milia hosturz hasdrubal
ante qͣ iam dimicaret pecimia rapt a
Clephantisq premissis ꝙͣ plũmos poterat
de fuga excipiens preter tagum flumen
ad Pireneu tendit. Scipio castris hostuiz
potitus cum prẽt libera capita onez preda
militib concessisset in recensendis captiuiᷤᷤ
x. milia peditu duo milia equitu ĩuenit
et yspanos sine prelio omnes domũmisit

Expanded text:
referunt ne ab tergo uolnerarentur, laxata referunt ne ab tergo uolnerarentur, laxata prima acies locusque ad euadendum et mediis datus est, qui per tam iniquum locum stantibus integris ordinibus elephantisque ante signa locatis nunquam euasissent. cum ab omni parte caedes fieret Scipio, qui laeuo cornu in dextrum incucurrerat, maxime in nuda latera hostium pugnabat; et iam ne fugae quidem patebat locus; nam et suias, et porta castrorum ducis principumque fuga clausa erat, addita trepidatione elephantorum quos territos aeque atque hostes timebant. caesa igitur ad octo milia hominum. Hasdrubal iam ante quam dimicaret pecunia rapta elephantisque praemissis, quam plurimos poterat de fuga excipiens praeter Tagum flumen ad Pyrenaeum tendit. Scipio castris hostium potitus cum praeter libera capita omnem praedam militibus concessisset, in recensendis captiuis decem milia peditum, duo milia equitum inuenit. ex his Hispanos sine pretio omnes domum dimisit,
Abbreviated transcription (Latin):
ferme missilia prebet ingerere. Non
milites solum s ecia turba calenũ ĩmixta
armatis. Ceteꝵ quanꝙͣ ascensus difficilis
erat ⁊ prope obruebantur telis saxisq as¬
suetudine tamen succedendi muros ⁊ ꝑti¬
natia ammi subierunt pͥmi qͥ simł̃ ceper¬
aliquid loci equi ubi firmo constiterẽt gradu
Leuem ⁊ concursorez hostez atq ĩteruallo
tutu cum ꝓcul missilib pugna eluditur
instabilem eunte ad cominus ꝯserendas
manus expulerunt loco et cu cede magna
in aciem altiore suꝑstante tumulo ĩpigͤ.
Inde Scipio iussis aduersꝰ media euadere
aciez uictorib ceteras copias cu lelio diuidit
atq cum parte dextra tumuli circuire donꝰ
mollioris ascensus uia mueniret iubt̃ ip̃e
ab leua circuitu haud magno in trasuẽsos
hostes incurrit Inde pͥmo turbata acies est
dum ad circumsonantez undiq clamorez
Flectere cornua ⁊ obuerter ordines uolũt
Hoc tumultu ei Lelius subiit ⁊ dum pedez

Expanded text:
ferme missilia, praebet ingerere, non ferme missilia, praebet ingerere, non milites solum, sed etiam turba calonum immixta armatis. ceterum quamquam adscensus difficilis erat et prope obruebantur telis saxisque, adsuetudine tamen succedendi muros et pertinacia animi subierunt primi. qui simul ceperaliquid aequi loci ubi firmo consisterent gradu, leuem et concursatorem hostem atque interuallo tutum cum procul missilibus pugna eluditur, instabilem eundem ad comminus conserendas manus, expulerunt loco et cum caede magna in aciem altiore superstantem tumulo impegere. inde Scipio iussis aduersus mediam euadere aciem uictoribus ceteras copias cum Laelio diuidit, atque eum parte dextra tumuli circumire donec mollioris adscensus uiam inueniret iubet: ipse ab laeua, circuitu haud magno, in transuersos hostes incurrit. inde primo turbata acies est dum ad circumsonantem undique clamorem flectere cornua et obuertere ordines uolunt. hoc tumultu et Laelius subiit; et dum pedem
Abbreviated transcription (Latin):
halearis ⁊ affros dimisit. Scipio circuuectꝰ
ordines signaq ostendebat hostẽ p̾dãpnata
spe dimicandi equo campo captãte tumłos
Loci fiducia ñ uirtutis armoꝵq star ĩ ꝯspectu.
S altiora menia huisse cartaginez que
transcendisset miles Romanus nͨ tumłos
nec arcem ii mare quide armis obstitisse
sius ad id fore altitudines quas cepissẽt
hostes ut ꝑ precipia ⁊ p̃rupta saliẽtes fuge¬
rent. Eam quoq se illis fugam clausurũ
cohortesq duas altera tener faucez uallis
ꝑ quam deferretur annis iuberet altera
uiam insidere que ab urbe ꝑ tumuli obliqua
in agros ferret Ipse expeditos/ qui pͥdie sta¬
tiones hostiu pepulerant ad leuez amaturã
in iifimo stantez suꝑ cilio ducit per aspera
prima nichil aliud q uia impediti ier. dem̃
ut sub iactum uenerunt teloꝵ primo oĩs
generis ius ingens effusa est in eos. Ipsi
ꝯtra saxa/ que Lo cusstrata passim õnia

Expanded text:
Baliares et Afros demisit. Scipio circumuectus Baliares et Afros demisit. Scipio circumuectus ordines signaque ostendebat hostem praedamnata spe aequo dimicandi campo captantem tumulos, loci fiducia non uirtutis armorumque stare in conspectu; sed altiora moenia habuisse Carthaginem, quae transcendisset miles Romanus; nec tumulos nec arcem, ne mare quidem armis obstitisse suis. ad id fore altitudines quas cepissent hostibus ut per praecipitia et praerupta salientes fugerent; eam quoque se illis fugam clausurum. cohortesque duas alteram tenere fauces uallis per quam deferretur amnis iubet, alteram uiam insidere quae ab orbe per tumuli obliqua in agros ferret. ipse expeditos qui pridie stationes hostium pepulerant ad leuem armaturam infimo stantem supercilio ducit. per aspreta primum, nihil aliud quam uia impediti, iere; deinde ut sub ictum uenerunt, telorum primo omnis generis uis ingens effusa in eos est; ipsi contra saxa quae locus strata passim, omnia
Abbreviated transcription (Latin):
tendebant donec ducib hiis ad hostes
puentum est/. Proximus Cartaginẽsui
cxercitus as drubal prope urbez besulaz
enit. pro castris equitu statões hebant.
In eas uelites ante signa nuiq ⁊ qͥ pͥmi
agmiinis erant aduenientis ex itinere
pius q̃ castris locu acciperẽt/ adeo
gteptim impetum fecerunt ut facile
apparet quid utriq parti aĩoꝵ ẽẽt ĩ castͣ
tuepda fuga compulsi eqͥtes sut signacz
.xͣ. portis prope ip̃is illata atq illo quidem
die ieritatis tm̃ ad certam̃ ais. castra .xͥ. po¬
suerunt nocte hasdrubal in tumulum copias
recipit plano campo ĩ sũmo patent ⁊ fuluius
a tergo ante aircaq uelut ripa p̾ceps oram
euis omne cingebat. Suberat ⁊ altera sub¬
missa interior fastigio planities. Eam quoq
alteram trepido haud facilior in ascensum
ambibat. In hu̾c inferiore cãpu posteõ die
hasdrubal postꝙ̃ stantez pro castris hostium
aciem uidit Equites Numidas leuiu̾q amoͬ

Expanded text:
tendebant donec ducibus iis ad hostem tendebant donec ducibus iis ad hostem peruentum est. proximus Carthaginiensium exercitus Hasdrubalis prope urbem Baeculam erat. pro castris equitum stationes habebant. in eas uelites antesignanique et qui primi agminis erant aduenientes ex itinere priusquam castris locum acciperent, adeo contemptim impetum fecerunt ut facile appareret quid utrique parti animorum esset. in castra trepida fuga compulsi equites sunt signaque Romana portis prope ipsis inlata. atque illo quidem die inritatis tantum ad certamen animis castra Romani posuerunt: nocte Hasdrubal in tumulum copias recipit plano campo in summo patentem; fluuius ab tergo, ante circaque uelut ripa praeceps oram eius omnem cingebat. suberat et altera inferior summissa fastigio planities; eam quoque altera crepido haud facilior in adscensum ambibat. in hunc inferiorem campum postero die Hasdrubal postquam stantem pro castris hostium aciem uidit, equites Numidas leuiumque armorum
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ glorianti ea uelut pͥma occasione
acus scire enim se trãsfuge nom̃ execra¬
ble ueterib socqs nouis suspectũ ẽẽ Neq
anm se rephendere nom hom̃u si tã aceps
dium causa riõ nomen faciat Merita inde
sua in duces Cartaginenses comemorauit
muriam instatq popularis. Itaq dum
corpus taxat suum ad id tp̃us apud eos
fuisse animum iam pride ibi esse ubi
uis ac fas crederet coli. Ad eos qͦ ꝯfugert
supplices qui nequeant hom̃u uim atq
miurias pati. s id Scipione orare ut
transitor sibi nec fraudi apud eu nec
honori sit qͣl ex hac die exꝑiũdo cogͦuerit
perinde operam eoꝵ p̾ciu faceret ꝓsuis¬
hubiturum qui nõ duxernit societatẽ rata
ubi nec diuini quicꝙͣ nͨ humani sct̃m
sset. producte deinde in cõspectum hiis
coniuges liberiq lacrimantib gaudio
reduntur atq eo die in hospiciũ aducti
ustero die federe accepta fides dimissiq
ad copias educendas. hirsdez dem̾ castͥr

Expanded text:
 glorianti eam uelut primam occasionem raptam; scire enim se transfugae nomen exsecrabile ueteribus sociis, nouis suspectum esse; neque eum se reprehendere morem hominum si tam anceps odium causa, non nomen faciat. merita inde sua in duces Carthaginienses commemorauit, iniurias in se atque populares. itaque corpus dumtaxat suum ad id tempus apud eos fuisse: animum iam pridem ibi esse ubi ius ac fas crederent coli; ad deos quoque confugere supplices qui nequeant hominum uim atque iniurias pati. se id Scipionem orare ut transitio sibi nec fraudi apud eum nec honori sit. quales ex hac die experiundo cognorit, perinde operae eorum pretium faceret. iduxerint societatem ratam ubi nec diuini quicquam nec humani sanctum esset. productae deinde in conspectum iis coniuges liberique lacrimantibus gaudio redduntur, atque eo die in hospitium abducti: postero die foedere accepta fides dimissique ad copias adducendas. iisdem deinde castris
Abbreviated transcription (Latin):
ic status reꝵ yspanie erat ĩ ytalia¬
autez cõsul Marcellus Salapia
ꝑ proditõe recepta mãmoreas
tmeles de Samitib incepit ac tria
nilia militu ibi anibał que p̾sidii causa¬

Expanded text:
ic status rerum in Hispania erat. in Italia consul Marcellus Salapia per proditionem recepta Marmoreas et Meles de Samnitibus ui cepit. ad tria milia militum ibi Hannibalis, quae p
Abbreviated transcription (Latin):
postqͣ ad constitutu nõ uenerant die
remissi ut cunctante hortarentur ac
repente comprehensi metu gͣuiois qͥois
detegunt nisidias. ¶ Estatis eiꝰ pͥncipio
q̃ hec agebantur .p. Scipio in yspania
cum yeme tota recõciliandis barbaroꝵ
aĩs partim donis partim remissione
obsidum captiuoꝵq assumfsisset edesco
ad eu clarus mt̃ duces yspanq uene
Erant coniux liberiq eius apud fam
s preter ea causam eciã uelut fõtu

Expanded text:
postquam ad constitutum non uenerat diem postquam ad constitutum non uenerat diem remissi ut cunctantem hortarentur ac repente comprehensi, metu grauioris quaestionis detegunt insidias. aestatis eius principio qua haec agebantur, P. Scipio in Hispania cum hiemem totam reconciliandis barbarorum animis partim donis, partim remissione obsidum captiuorumque absumpsisset, Edesco ad eum clarus inter duces Hispanos uenit. erant coniunx liberique eius apud Romanos; sed praeter eam causam etiam uel
Abbreviated transcription (Latin):
aib opez ferenda captam urbe audisset
qua ceperamus arte amisimus Tarentum.
Ne tum fugientis modo conuertisse agm̃
uideretur quo constituerat Loco qͥnq milia
ferme ab urbe posuit castra. ibi paucos mo¬
ratus dies. Metapontuz se se recepit. Inde
duos Methapontinos cu lictis principu
eius Ciuitatis ad fabiu Taretũ mictit
fidem a cons. accepturos impunita hiis
priora fore Si Methapontum hiis cũ pre¬
sidio punico prodidissent/. Fabius uera q̃
afferrent esse ratus die qua accessurus
erat Methapontu constituit lict᷑asq ad
principes misit que ad Anibalẽ delate
sunt. Enim uͬo letus successu fraudis
si non fabius quidem dolo ĩuictꝰ fuisset
haud procul Methaponto insidias pouit
Fabio hauspicanti prius ꝙ̃ egrederetur
ab Tarento aues semel atq iteꝵ non
addixerunt hostia quoq cesa consulendos
deos aruspes cauendum fraude hostili
et ab insidiis predixit/. Methapontini

Expanded text:
ad opem ferendam captam urbem audisset,ad opem ferendam captam urbem audisset,qua ceperamus arte Tarentum amisimus. ne tamen fugientis modo convertisse agmen videretur, quo constiterat loco quinque milia ferme ab urbe posuit castra. ibi paucos moratus dies Metapontum sese recepit. inde duos Metapontinos cum litteris principum eius civitatis ad Fabium Tarentum mittit, fidem ab consule accepturos inpunita iis priora fore, si Metapontum cum praesidio Punico prodidissent. Fabius vera quae adferrent esse ratus, diem qua accessurus esset Metapontum constituit litterasque ad principes dedit, quae ad Hannibalem delatae sunt. enimvero lsi ne Fabius quidem dolo inuictus fuisset, haud procul Metaponto insidias ponit. Fabio auspicanti priusquam egrederetur ab Tarento, aues semel atque iterum non addixerunt. hostia quoque caesa consulenti deos haruspex cauendum a fraude hostili et ab insidiis praedixit. Metapontini
Abbreviated transcription (Latin):
esset uagus paulo post equs errans ꝑ urbez
cognitus corpus nusq inuentu est. Creditũ
uulgo est in putheum aꝑtum ex Eqͦ preci¬
pitatum esse. Carthalonem autez prefectu
pres idii punici cu comeratione patni hospicii
positis armis uementez ad consulez miles
obiuus obtruncat alii alios passim sin discͥ¬
seu ꝑ errorem seu uetere in eos insito odio
scu ad proditionis fama ut ui potius atq
armis captum Tarentum uideret᷑ extin¬
guendam. Tum a cede ad diripiendam
abstinuit fabius ꝙͣ Marcellus qui interro¬
gantis scribe quid fieri uellet signis ingẽtis
magnitudinis dii sunt suo qͥsq habitumn¬
doniuz in domuz pugnantius fom̃ati deos
iratos tarentins relinqui ussit Murus qui
inde urbe ab arce dirimebat dirutus est
et disectus. Dum hec aguntur anibalhiis
qui Canthonaz cbsidebant in deditionem
acceptis audita oppugnatõe Tarẽti dies
noctesq cursim agmine facto cũ festinãs

Expanded text:
esset, uagus paulo post equus errans per urbem esset, uagus paulo post equus errans per urbem cognitus, corpus nusquam inuentum est; creditum uolgo est in puteum apertum ex equo praecipitasse. Carthalonem autem praefectum Punici praesidii cum commemoratione paterni hospitii positis armis uenientem ad consulem miles obuius obtruncat. alii alios passim sine discrisim interfecti, seu per errorem seu uetere in eos insito odio seu ad proditionis famam ut ui potius atque armis captum Tarentum uideretur exstinguendam. tum ab caede ad diripiendam abstinuit Fabius quam Marcellus; †qui interroganti scribae† quid fieri signis uellet ingentis magnitudinis —di sunt, suo quisque habitu in modum pugnantium formati—deos iratos Tarentinis relinqui iussit. murus inde qui urbem ab arce dirimebat dirutus est ac disiectus. dum haec aguntur, Hannibal, iis qui Cauloniam obsidebant in deditionem acceptis, audita oppugnatione Tarenti dies noctesque cursim agmine acto, cum festinans
Abbreviated transcription (Latin):
D arma unde nulla arcebat uox
rductas custodias sensiss ferri scalas
d eam parte muri quaꝵ brutior
chortem p̾sidiu agitare. proditionis
conciliator nũciauerat iubet Ea pͥmu
captus est murus adiuuãtib recipiẽ¬
chei brutiis/ ⁊ transcensui ĩ urbez est¬
Inde ctia proxima refracta põta ut freqͥnti
agmine signa inferentur/ Tu clamor̃
sublato sub ortu ferme lucis nlło cbuio
armato eblato in foru ꝑueniũt onesq
undiq qui ad arcem portumq pũglũt
in se conuerterũt p̾lium mauditũ fori
maiore impetu q ꝑseuerãtia coĩssu est.
Ron aĩo nõ armis no̾ aroe belli ñ uigor
aut uirib corporis pa. Rͦ. tarẽtmꝰ erat.
Igit᷑ pilis tm̃ ꝯiectis pͥus pene ꝙͣ cõsererẽt
manus tga dederunt dilapsiq ꝑ not a
urbis itinera in suas amicoꝵq domos duo ex
ducib Nacho ⁊ democrates ferociter pugnates
cecidere filemenes qui ꝓditionis ad anibalẽ
auctor fuerat cu citato equo ex pͣlio auectꝰ

Expanded text:
ad arma, inde nulla accidebat uox, deductas custodias sensisset, ferri scalas ad eam partem muri qua Bruttiorum cohortem praesidium agitare proditionis conciliator nuntiauerat iubet. ea primum captus est murus adiuuantibus recipientibusque Bruttiis, et transcensum in urbem estinde et proxima refracta porta ut frequenti agmine signa inferrentur. tum clamore sublato sub ortum ferme lucis nullo obuio armato in forum perueniunt, omnesque undique qui ad arcem portumque pugnabant in se conuerterunt. proelium in aditu fori maiore impetu quam perseuerantia commissum est. non animo, non armis, non arte belli, non uigore ac uiribus corporis par Romano Tarentinus erat; igitur pilis tantum coniectis, prius paene quam consererent manus terga dederunt, dilapsique per nota urbis itinera in suas amicorumque domos. duo ex ducibus Nico et Democrates fortiter pugnantes cecidere. Philemenus, qui proditionis ad Hannibalem auctor fuerat, cum citato equo ex proelio auectus
Abbreviated transcription (Latin):
cellus in acie copias eduxit nͨ ambal
detractauit certamen młtis u̾bis adhỹtas
milites ut memores Transimeni Can¬
naꝵq contunderent ferociã hostis ũgo
respirare aut circum spicere cotidie sin
orientez sle ⁊ Romanam aciez ĩ capi
uidendam esse si uno p̃lio haud ĩcruen
habeat quietius deinde cum Trãquillie
bellaturum. hiis irritati adhortatorib
simulq tedio ferocie hostiu cotidicis¬
tium. Lacescientiuq acrit̃ p̃liũ incuc
pugnatum ampluis duab horis ẽ sa
Inde a Romanis dextera ala ⁊ exordi¬
narii cepere. quod ubi Marcellus uidrt
duo de uigesima legione ĩ pͥma aci
inducit. Dum alii trepidi cedũt abi
segiñt subeunt turbata tota acies est
deinde ꝓrso fusa ⁊ uincente pudorem
metu terga dabant cecidereq ĩ pugni
ad duo milia ⁊ septingenti ciuiui sar¬

Expanded text:
cellus in aciem copias eduxit; nec Hannibal cellus in aciem copias eduxit; nec Hannibal detractauit certamen, multis uerbis adhortatus milites ut memores Trasumenni Cannarumque contunderent ferociam hostis: urgerespirare aut circumspicere; cottidie simul orientem solem et Romanam aciem in campis uidendam esse; si uno proelio haud incruentus abeat, quietius deinde tranquilliusque eum bellaturum. his inritati adhortationibus simulque taedio ferociae hostium cottidie instantium lacessentiumque acriter proelium ineunt. pugnatum amplius duabus horis est. cedere inde ab Romanis dextra ala et extraordinarii coepere. quod ubi Marcellus uidit, duodeuicesimam legionem in primam aciem inducit. dum alii trepide cedunt, alii segniter subeunt, turbata tota acies est, dein prorsus fusa, et uincente pudorem metu terga dabant. cecidere in pugna fugaque ad duo milia et septingenti ciuium s
Abbreviated transcription (Latin):
et cons lict̃is excitus et quia ĩ animu
copia fuit ex hybernis ꝓfectus ad Canu¬
sium Anibali occurrit. Solicitabat ad
defectionem Canusmos penus. Ceteꝵ
ut appropinquare Marcellu audiuit
castra inde mouit aꝑta erat Regio sine
ullis ad insidias latebris . Itaq in loca
saltuosa cedere inde cepit/. Marcellus
uestigiis instabat/ castraq castͥs ꝯferbat
et opere profecto extimplo ĩ aciẽ legioñs
educebat. Anibal turmatim ꝑ equites
pedituzq iaculatores leuia ẽtamina seres
casum uniuerse pugne non nocituru
ducebat artatus est tam ad id qͦd iutabat
certamen. Nocte pregressum eũ asseqͥt᷑
Locis planis ac patentib. Marcellꝰ castra
inde ponentez pugnando undiq ĩmiu̾toẽs
operib prohibet/. Ita signa collata pugna¬
tumq totis copiis ⁊ ia cũ nox nstait
Marte equo discessuz est Castra exigu
distantia spacio raptim ante natiz p¬
muita/. ¶Postero die Luce pͥma q¬

Expanded text:
et consulis litteris excitus et quia ita induxeet consulis litteris excitus et quia ita induxecopia fuit ex hibernis profectus ad Canusium Hannibali occurrit. sollicitabat ad defectionem Canusinos Poenus; ceterum ut appropinquare Marcellum audiuit, castra inde mouit. aperta erat regio, sine ullis ad insidias latebris; itaque in loca saltuosa cedere inde coepit. Marcellus uestigiis instabat castraque castris conferebat, et opere perfecto extemplo in aciem legiones educebat. Hannibal turmatim per equites peditumque iaculatores leuia certamina serens casum uniuersae pugnae non necessarium ducebat. tractus est tamen ad id quod uitabat certamen. nocte praegressum adsequitur locis planis ac patentibus Marcellus; castra inde ponentem pugnando undique in munitores operibus prohibet. ita signa conlata pugnatumque totis copiis, et cum iam nox instaret Marte aequo discessum est. castra exiguo distantia spatio raptim ante noctem permunita. postero die luce prima Mar
Abbreviated transcription (Latin):
br̃ansactis oił que Rome agenda erant
Consul ad bellu profecti pͥor fuluius pre¬
gressus Capuam. post paucos dies ꝯsecutus
fabius. qui ⁊ Collegam cora obtestatus
bello detineret anibale dui ipse Garentum
oppugnaret ea urbe ade̾pta hosti undiq
pulso ne ubi consisteret ne quid fidẽ respi¬
ceret br̃iti ne remorandi quide cã ĩ ytalia
fore Regium ecia nũciu mictit ad p̾sti
presidii quod a Leumo cons aduersus
brutios ibi Locatus erat. Octomilia homu
pars maxima agathatherua sicut antea
dictum est ex Sicilia traducta rapto uiuer̾
hominu assuetoꝵ additi erãt brutioꝵ in¬
dies ꝑfuge ⁊ audatie ⁊ audendi omnia
nõcitatib pares. Hanc manũ ab brutiũ
agrum pͥmum depostulandu duci iussit.
Inde ad Cantoneam urbez oppugnanda
imꝑata nõ impingere solu s eciã auide
executi disiectis fugatisq cul toĩb agri
sũma ui urbem oppugnabant. Marcellus

Expanded text:
transactis omnibus quae Romae agenda erant transactis omnibus quae Romae agenda erant consules ad bellum profecti. prior Fuluius praegressus Capuam: post paucos dies consecutus Fabius, qui et collegam coram obtestatus bello detinerent Hannibalem dum ipse Tarentum oppugnaret— ea urbe adempta hosti iam undique pulso, nec ubi consisteret nec quid fidum respiceret habenti, ne remorandi quidem causam in Italia fore—Regium etiam nuntium mittit ad praefectum praesidii quod ab Laeuino consule aduersus Bruttios ibi locatum erat, octo milia hominum, pars maxima ab Agathyrna, sicut ante dictum est, ex Sicilia traducta, rapto uiuere hominum adsuetorum; additi erant Bruttiorum indidem perfugae, et audacia et audendi omnia necessitatibus pares. hanc manum ad Bruttium primum agrum depopulandum duci iussit, inde ad Cauloniam urbem oppugnandam. imperata non impigre solum sed etiam auide exsecuti direptis fugatisque cultoribus agri summa ui urbem oppugnabant. Marcellus
Abbreviated transcription (Latin):
dedisse deos se id suo studio ⁊ ãbito lecturũ
facturumq. q. fabiu maximũ qͣm tu
pͥncipe ł omane Ciuitatis ẽẽ uł ambale¬
tudice dicturus esset/. Cum diu certatum
esset urbi concedente collega. lectꝰ a sẽꝓnio
princeps in senatu.q̃. fabius maxiꝰ cons
inde alius electus Senatus octo preteritis
inter quos .M. cecilius. Metellus ĩfamis
auctor deserende Italie poᷤ Cãnensez. In
equestrib qͦ notis eadem seruata causa s
erant ꝑpauci quos ea infamia actigeret
illis omnib ⁊ młti erant adẽpti equi qui
Cannensiuz Legionum eqͥtes ĩ sicilia erãt
addiderunt acerbitati ⁊ tp̃s ne p̾terita sti¬
qui equo publico emeruerant. s de nascedi
Ex hiis qui pͥncipio eius belli septẽdecim
annos nati fuerant neq militauerãt o̾es
E rarios fecerunt. Locauerũt inde r̾ficiẽda
que cuta foru incendio cõsupta erãt. uii.
tabernas. macellum. Atrium. Regina

Expanded text:
dedisse deos; se id suo arbitrio facturum dedisse deos; se id suo arbitrio facturum lecturumque Q. Fabium Maximum, quem tum principem Romanae civitatis esse iudice uicturus esset. cum diu certatum uerbis esset, concedente collega lectus a Sempronio princeps in senatum Q. Fabius Maximus consul. inde alius lectus senatus octo praeteritis, inter quos M. Caecilius Metellus erat, infamis auctor deserendae Italiae post Cannensem cladem. in equestribus quoque notis eadem seruata causa, sed erant perpauci quos ea infamia attingeret; illis omnibus—et multi erant—adempti equi qui Cannensium legionum equites in Sicilia erant. addiderunt acerbitati etiam tempus, ne praeterita stiquae equo publico emeruerant, sed dena stipendia ex iis qui principio eius belli septemdecim annos nati fuerant neque militauerant omnes aerarios fecerunt. locauerunt inde reficienda quae circa forum incendio consumpta erant, septem tabernas, macellum, atrium regium.