comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
curauit ei dñs etiam diuinitatis suae
patefacere sacramentũ. unumq & eun¬
dem filium dĩ et filium hominis mundi
ostendere saluatorem. Nam sequitur.¬
Sic enim dilexit ds̃ mundũ. ut filiũ suum
unigenitũ daret: ut omnis qui credit
ineum non pereat. sed habeat uitam ae¬
ternam. Unde notandũ quod ẽadem de
filio dĩ unigenito rẽplicat quae de filio
hominis incruce exaltato ꝓmiserat di¬
cens. ut omnis qui credit in eum non
pereat sed habeat uitam aeternã: quia ꝓ¬
fecto idem redẽptor nr̃ & conditor nr̃ fi¬
lius dĩ ante scła existens filius hominis
factus est infine saeculoꝵ. ut qui ꝑdiuini¬
tatis suȩ potentiã nos creauerat adper¬
fruendum uitȩ beatitudinẽ ꝑennis. ipse
ꝑfragilitatem humanitatis nrae nos re¬
stauraret ad recipiendã qua ꝑdidimus
uitam. Unde nobis satagendũ est fr̃s
diligamus toto corde. tota anima. tota
uirtute đm patrem : qui nos tanto amore

Expanded text:
curavit ei Dominus etiam divinitatis suae curavit ei Dominus etiam divinitatis suae patefacere sacramentum, unumque et eumdem Filium Dei, et Filium hominis mundi ostendere salvatorem. Nam sequiturmunaum, ut Filium suum unigenitum daret, ut omnis qui credit in eum, non pereat, sed habeat vitam aeternam. Unde notandum quod eadem de Filio Dei unigenito replicat, quae de Filio hominis in cruce exaltato praemiserat, dicens: Ut omnis qui credit in eum, non pereat, sed habeat vitam aeternam. Quia profecto idem redemptor et conditor noster, Filius Dei ante saecula existens, Filius hominis factus est in fine saeculorum, ut, qui per divinitatis suae potentiam nos creaverat ad perfruendam vitae beatitudinem perennis, ipse per fragilitatem humanitatis nostrae nos restauraret ad recipiendam quam perdidimus vitam, unde nobis satagendum est, fratdiligamus toto corde, tota anima, tota virtute, Deum Patrem, qui nos tanto amore
Abbreviated transcription (Latin):
qui exaltatum ꝓsigno serpentẽ aeneum
aspiciebant sanabantur ad tempus a cor¬
porali morte et plaga qũa serpentium
morsus intulerat. et qui mysterium
dominicȩ passionis credendo. confitendo.
sinceriter imitando aspiciunt. saluant᷑
inꝑpetuum ab om̃i morte quam peccan¬
do in anima pariter et carne contraxe¬
rant. Unde recte subiungitur. Ut
omnis qui credit in ipsum non pereat.
uerbi patet sensus. quia qui credit in
xpm̃ non solum ꝑditionem euadit poe¬
narum : sed et uitam ꝑcipit aeternam.
& hoc inter figuram distat et ueritatem.
per hanc uitandonatur sine fine mansu¬
ra. Sed curandum sollerter ẽ ut quod
intellectus bene sentit. operatio condig¬
na ꝑficiat: quatinus confessio rectȩ nr̃ȩ
fidei pie & sobrie conuersando adper
hominis dicuntur qui exaltari incru¬
ce et mortẽ potuit pati: ne putaret
nichodemus filium tantũ hominis e̾e¬
eum a quo uita esset expectanda ꝑpetua.

Expanded text:
qui exaltatum pro signo serpentem aeneum qui exaltatum pro signo serpentem aeneum aspiciebant, sanabantur ad tempus a temporali morte et plaga quam serpentium morsus intulerat, ita et qui mysterium Dominicae passionis credendo, confitendo, sinceriter imitando aspiciunt, salvantur in perpetuum ab omni morte, quam peccando in anima pariter et carne contraxerant. Unde recte subjungitur: Ut omnis qui credit in ipsum Beda, in ipm. Cujus quidem verbi patet sensus; quia qui credit in Christum, non solum perditionem evadit poenarum, sed et vitam percipit aeternam. Et hoc inter figuram distat et veritatem, per hanc vita donatur sine fine mansura. Sed curandum solerter est, ut quod intellectus bene sentit, operatio condigna perficiat, quatenus confessio rectae nostrae fidei, pie et sobrie conversando, ad pehominis dicuntur, qui exaltari in cruce, et mortem potuit pati, ne putaret Nicodemus Filium tantum eum hominis esse, a quo vita esset exspectanda perpetua,
Abbreviated transcription (Latin):
bantur : passio est nr̃i redemptoris in
cruce in cuius solum fide regnũ mortis
et peccati superatur. Recte et enim per
serpentes peccata quae animam simul
et corpus adinteritum trahunt expri-¬
muntur. non solum quia igniti. quia
uirulenti. quia adperimendũ sunt astu¬
ti: uerũ &iam quia ꝑserpentem primi
parentes nr̃i adpeccandum ꝑsuasi. ac de
in mortalibus sunt peccando mortales
effecti. Recte ꝑserpentem aeneum dñs
effigiem quidem ignitis serpentib simi-¬
lem sed nullum prorsus insuis membris
habuit ardorem ueneni nocentis. quin
potius ꝑcussos aserpentibus sua exalta¬
tione sanabat : sic nimirum. sic redemptor
humani generis non carnem peccati sed
similitudinem induit carnis peccati. in
qua mortẽ crucis patiendo credentes inse
ab omni peccato et abipsa &iam morte
liberaret. Sicut ergo mopses exaltauit
serpentem in deserto. ita inquit oporter
ex altari filium hominis: quia sicut illi

Expanded text:
bantur, passio est nostri Redemptoris in bantur, passio est nostri Redemptoris in cruce, in cujus solum fide 493 regnum mortis et peccati superatur. Recte etenim per serpentes peccata, quae animam simul et corpus ad interitum trahunt, exprimuntur; non solum quia igniti, quia virulenti, quia ad perimendum sunt astuti, verum etiam quia per serpentem primi parentes nostri ad peccandum persuasi, ac de immortalibus sunt peccando mortales effecti. Recte per serpentem aeneum Domineffigiem quidem ignitis serpentibus similem, sed nullum prorsus in suis membris habuit ardorem veneni nocentis; quin potius percussos a serpentibus, sua exaltatione sanabat: sic nimirum, sic Redemptor humani generis, non carnem peccati, sed similitudinem induit carnis peccati, in qua mortem crucis patiendo, credentes in se ab omni peccato et ab ipsa etiam morte liberaret. Sicut ergo Moyses exaltavit serpentem in deserto, ita inquit exaltari oportet Filium hominis. Quia sicut illi
Abbreviated transcription (Latin):
cȩlestis arte dñs magistrum legis moysal¬
cae adspiritualem legis eiusdem sensũ indu¬
cit recordans hystoriȩ ueteris. & hanc in
siguram suȩ passionis atq humanȩ saluatio¬
nis factam edisserens. Harrat quippe
liber numeror. quia pertesus in heremo
populus isrł itineris longi ac laboris mur¬
murauerit contra dnm et moysen ideoq
dñs inmiserit in illum ignitos serpentes
Ad quoꝵ plagas & mortes plurimorum
cum clamarent ad moysen et ille orarer
ꝓeis. iussit eum dñs facere serpentẽ ȩneũ
& ponere ꝓsigno. Qui ꝑcussus inquit as¬
pexerit eum: inuet. Et ita factum est.
sunt et incentiua uitioꝵ. quȩ animam
quã tangunt spirituali morte perimunt.
Et bene murmurans contra dnm̃ popłs
serpentium morsib sternebatur. ut ex
ordine flagelli exterioris agnosceret
quantam intus ꝑniriem murmurando
pateretur. Exaltatio autem serpentis
enei quem dum ꝑcussi aspicerent sana¬

Expanded text:
coelestis arte Dominus magistrum legis Mosaicoelestis arte Dominus magistrum legis Mosaicae ad spiritalem legis ejusdem sensum inducit, recordans historiae veteris, et hanc in figuram suae passionis atque humanae salvationis factam edisserens. Narrat quippe liber Numerorum, quia pertaesus in eremo populus Israel itineris longi ac laboris, murmuravit contra Dominum et Moysen; ideoque Dominus immiserit in illum ignitos serpentes, ad quorum plagas et mortes plurimorum, cum clamarent ad Moysen, et ille oraret pro eis, jussit eum Dominus facere serpentem aeneum, et ponere pro signo. Qui percussus, inquit, aspexerit eum, vivet. Et ita factum est .sunt, et incentiva vitiorum, quae animam quam tangunt spiritali morte perimunt. Et bene murmurans contra Dominum populus serpentium morsibus sternebatur, ut ex ordine flagelli exterioris agnosceret quantam intus perniciem murmurando pateretur. Exaltatio autem serpentis aenei, quem dum percussi aspicerent, sana
Abbreviated transcription (Latin):
occisum auidȩis xp̃m caput uidelicer mẽ
suscitauit amortuis: ac frustratis om̃ib
inimicoꝵ insidiis subleuauit incęlũ. spero
quod me &iã deprȩsentib periculis eruens
meo capiti iungat in regno. Quia ergo ne¬
mo ascendit incȩlum nisi qui descendir
de caelo: quis quis incȩlum ascendere desi¬
derat. ei qui descendit de cęlo et est incȩlo
seuera fidei et dilectionis unitate conum¬
gat aꝑte intelligens quia nullo alio ordi¬
ne nisi per eum qui descendit de cęlo potest
ascendere in cȩlum. Unde alia ᷤ ipse dicit
minis: ut discant eius membris renascen¬
do incorporari. ꝑ quem possint ascendere
in regnum dĩ. Et quia ascensio uel ingres¬
sus regni fieri non potest absq fide et sacra¬
mentis dominicȩ passionis: recte subinfert᷑.
Et sicut moyses exaltauit serpentẽ in deserto
ita ex altari oportet filium hominis: ut
om̃is qui credit in ipsum non pereat. sed
habeat uitã aeternã. Mira magisterii

Expanded text:
occisum a Judaeis Christum, caput videlicet meum occisum a Judaeis Christum, caput videlicet meum suscitavit a mortuis, ac frustratis omnibus inimicorum insidiis, sublevavit in coelum, spero quod me etiam de praesentibus periculis eruens, meo capiti jungat in regno suo. Quia ergo nemo ascendit in coelum, nisi qui descendit de coelo, quisquis in coelum ascendere desiderat, ei qui de coelo descendit et est in coelo, se vera fidei et dilectionis unitate conjungat; aperte intelligens quia nullo alio ordine, nisi per eum qui descendit de coelo, potest ascendere in coelum. Unde alias ipse dicit: menis, ut discant ejus membris renascendo incorporari, per quem possint asin regnum Dei. Et quia ascensio vel ingressus regni fieri non potest absque fide et sacramentis dominicae passionis, recte subinfertur: Et sicut Moyses exaltavit serpentem in deserto, ita exaltari oportet Filium hominis, utomnis qui credit in ipsum, non pereat, sed habeat vitam aeternam. Mira magisterii
Abbreviated transcription (Latin):
rendum quomodo dictũ sit et nemo ascen¬
dit incęlum nisi qui descendit de caelo:
cũ om̃s electi ueraciter confidant ascen¬
suros se incęlũ ꝓmittente sibi dño. quia
ubi sũ ego illic et minister m̃s erit. Ciuꝰ
tamen nodũ questionis aꝑtissima ratio sol
itẽq om̃s electi eiusdẽ capitis mẽbra sunt
dicente apło. Et ipsum dedit caput supͣ¬
om̃a eccłȩ. Et rursũ. Uos eni estis corpuᷤ
xp̃i. et membra demembro. Nemo gͦ
ascendit in celũ nisi qui descendit de cęlo
filius hominis qui est incęlo. Quod est
xpc̃ in corpore suo. quod est ȩccła. Qu
inseipso quidem primũ cernentib apłis
eminentioribus nimirũ membris siis as¬
cendit. et ex inde in membris suis cotidie
ascendens se colligit incȩlũ. Hinc ẽ eñ
quod ipsum corpus euis inter aduersa pre¬
sentis scł̃i deprehensũ gloriat᷑ et dicir.
Nunc autem exaltauit caput meũ sup
inimicos meos: Ac si patenter dicat. Qui

Expanded text:
rendum, quomodo dictum sit: Et nemo ascenrendum, quomodo dictum sit: Et nemo ascendit in coelum, nisi qui descendit de coelo, cum omnes electi se veraciter confidant ascensuros in coelum, promittente sibi Domino: Quia ubi sum ego, illic et minister meus erit . Cujus tamen nondum quaestionis apertissima ratio solvitemque omnes electi ejusdem capitis membra sunt, dicente Apomnem Ecclesiam ; et rursum: Vos enim estis corpus Christi, et membra de membro . Nemo ergo ascendit in coelum, nisi qui descendit de coelo, Filius hominis, qui est in coelo, quod est Christus in corpore suo, quod est Ecclesia, qui in seipso quidem primum cernentibus apostolis, eminentioribus nimirum membris suis, ascendit, et exinde in membris suis quotidie ascendens se colligit in coelum. Hinc est enim quod ipsum corpus ejus, intra adversa praesentis saeculi deprehensum gloriatur et dicit: Nunc autem exaltavit caput meum super inimicos meos . Ac si patenter dicat: Qui
Abbreviated transcription (Latin):
descendens de cȩlo filius dĩ filiũ hominis
inutero uirginali suscępit. eũq cõpleta
dispensatione passionis suȩ resuscitauit
amortuis et assũpsit in cęlum. Non ergo
caro xp̃i descendit de cęlo. neq ante tẽpuᷤ
ascensionis erat in cęlo. Et qua ratione
dicitur nisi qui descendit decęlo filiuᷤ ho¬
minis qui est in cęlo. nisi quia una xp̃i
ꝑsona est induab existens naturis:Atq
ideo filius hominis recte dr̃ & descendisse
de cęlo & ante passionẽ fuisse incęlo: quia
quod insua natura habere non potuit. hoc
infilio dĩ aquo assũptus est habuit. sicut
ꝓpter eandem unius xp̃i ꝑsonã quae ex
sua substantia sed in homine assũpto san
guinẽ quẽ ꝓ ęccła funderet habuit. Hinc
&ĩa psalmista dicit. Ascendit ds̃ in iubi¬
latione. Quomodo enĩ ds̃ nisi in homine
ascenderet. qui insuȩ natura maiestatis
semꝑ ubiq prȩsens ad est: Sed & hoc que¬

Expanded text:
descendens de coelo Filius Dei, Filium hominis descendens de coelo Filius Dei, Filium hominis in utero virginali suscepit, eumque completa dispensatione passionis suae resuscitavit a mortuis, et assumpsit in coelum. Non ergo caro Christi descendit de coelo, neque ante tempus ascensionis erat in coelo. Et qua ratione dicitur: Nisi qui descendit de coelo, Filius hominis, qui est in coelo, nisi quia Christi persona una est, in duabus existens naturis? atque ideo Filius homde coelo, et ante passionem fuisse in coelo, quia quod in sua natura habere non potuit, hoc in Filio Dei a quo assumptus est, habuit: sicut propter eamdem unius Christi personam quae ex sua substaguinem, quem pro Ecclesia funderet, habuit. Hinc etenim Psalmista dicit: Ascendit Deus in jubilatione . Quomodo enim Deus, nisi in homine, ascenderet, qui in suae naturae majestate semper ubique praesens adest? Sed et hoc quae
Abbreviated transcription (Latin):
bo quod dixit. sed ne hoc quidem intelli¬
gere uolebant: quia non de alio quam
de tẽplo corporis sui diceret. Qui ergo
terrena audientes non capiebant. quanto
minus adcȩlestia idest diuinȩ generati¬
onis capienda mysteria sufficiunt: Addit
autem adhuc dñs et de cȩlestib sacram̃tiᷤ
et de terrenis instruere eum quẽ uidet
sapienter ac diligenter his quȩ audit
intendere. Cęlestis namq est ascensio
eius aduitam sempiternã. terrena uero
exaltatio eius ad mortẽ temporalem.
Dicit ergo de cȩlestibus & nemo ascendit
in cȩlum nisi qui descendit de caelo. filiuᷤ
hominis qui est in cęlo: subiungit uero
de terrenis. Et sicut moyses exaltauit
serpentem in deserto. ita ex altari oport&
filiũ hominis. Merito autẽ quęritur
quomodo dicatur filius hominis uel des¬
cendisse decelo. uł eo tẽpore quo hȩc in
terra loquebatur iã fuisse in cȩlo. Nota
est namq confessio fidei catholicȩ. quia

Expanded text:
bo quod dixit; sed ne hoc quidem intellibo quod dixit; sed ne hoc quidem intelligere valebant, quia non de alio, quam de templo corporis sui diceret. Qui ergo terrena audientes non capiebant, quanto minus ad coelestia, id est divinae generationis capienda mysteria sufficiunt? Addit autem adhuc Dominus et de coelestibus sacramentis, et de terrenis instruere eum quem vidit sapienter ac diligenter his quae audiret intendere. Coelestis namque est ascensio ejus ad vitam sempiternam; terrena vero ejus exaltatio ad mortem temporalem. Dicit ergo de coelestibus: Et nemo ascendit in coelum, nisi qui descendit de coelo, Filius hominis, qui estes exaltavit serpentem in deserto, ita exaltari oportet Filium hominis. Merito autem quaeritur quomodo dicatur Filius hominis, vel descendisse de coelo, vel eo tempore quo haec in terra loquebatur, 492 jam fuisse in coelo? Nota est namque confessio fidei catholicae, quia
Abbreviated transcription (Latin):
modo redierit qui natura est inuisibilis.
Sic est om̃is qui natus est ex spũ. Et ipse
enim in uisibiliter agente spũ incipit e̾e
quod non erat. ita ut infideles nesciant
unde ueniat aut quo uadat: idest quia
a gr̃a regenerationis uenit in adoptionẽ
filiorum dĩ. & uadit inꝑceptionẽ regni
cȩlestis: Quȩrente autem adhuc nicho¬
demo quomodo possint hȩc fieri subiungit
dñs dicens. tues magister in isrł et hȩc
ignoras non quasi insultare uolens ei qui
magister uocetur cum sit ignarus sacra¬
mentoꝵ cęlestiũ. sed adhumilitatis illũ
uiam ꝓuocans sine qua ianua caelestis
non potest inueniri. Si terrena dixi uob̃
& non creditis. quomodo si dixero uobis
cȩlestia credetis: Terrena illis dixit ut
insuperiori lectione inuenimus cum de
passione ac resurrectione sui corporis qđ
de terra adsumpserat loqueretur dicens.
Soluite templũ hoc: & intrib diebus ex¬
citabo illud. Non tamen credebant uer¬

Expanded text:
modo redierit, qui natura est invisibilis. modo redierit, qui natura est invisibilis. Sic est omnis qui natus est ex Spiritu. Et ipse enim invisibiliter agente Spiritu incipit esse quod non erat, ita ut infideles nesciant unde veniat, aut quo vadat, id est, quia a gratia regenerationis venit in adoptionem filiorum Dei, et vadit in perceptionem regni coelestis. Quaerente autem adhuc Nicodemo quomodo possint haec fieri, subjungit Dominus, dicens: Tu es magister in Israel, et haec ignoras? Non quasi insultare volens ei qui magister vocetur, cum sit ignarus sacramentorum coelestium, sed ad humilitatis illum viam provocans, sine qua janua coelestis non potest inveniri. Si terrena dixi vobis, et non creditis, quomodo, si dixero vobis coelestia, credetis? Terrena illis dixit, ut in superiore lectione invenimus, cum de passione ac de resurrectione sui corporis, quod de terra assumpserat, loqueretur, dicens: Solvite templum hoc, et in tribus diebus excitabo illud; non tamen credebant ver
Abbreviated transcription (Latin):
est ex sp̃ũ. sp̃s est: quia qui ex aqua & spũ
regeneratur in uisibiliter in nouum mu
tatur hominem. & de carnali efficitur
spiritualis. Qui ideo recte non solum
spiritualis sed etiam sp̃s uocatur: quia
sicut substantia sp̃s inuisibilis est nr̃is as¬
pectibus ita is qui ꝑ grãm dĩ renouatur
inuisibiliter fit spiritualis & dĩ filius. cum
uisibiliter omnib: caro & filius hominis
appareat. Sequitur. Non mireriꝰ quia
dixi tibi. oportet uos nasci denuo. Sp̃s
ubi uult spirat. & uocem eius audis: sed
non scis unde ueniat & quo uadat. Sic
est omnis qui natus est ex spũ. Sp̃s ubi
uult spirat: quia ipse habet inpotesta
stret. Et uocem eius audis: cum te prȩ¬
sente: loquitur is qui spũ scõ repletuᷤ. lxuii.¬
est. Sed non scis unde ueniat & quo ua¬
dat: quia etiam si te prȩsente quẽpiam
sp̃s adhoram impleuerit non potes ui¬
dere quomodo in eum intrauerit uel qͦ¬

Expanded text:
est ex Spiritu, spiritus est: quia qui ex aqua et Spiritu est ex Spiritu, spiritus est: quia qui ex aqua et Spiritu regeneratur, invisibiliter in novum hominem mutatur, et de carnali efficitur spiritualis. Qui ideo recte non solum spiritualis, sed etiam spiritus vocatur, quia sicut substantia spiritus invisibilis est nostris aspectibus, ita is qui per gratiam Dei renovatur invisibiliter, fit spiritualis et Dei filius, cum visibiliter omnibus caro et Filius hominis appareat. Sequitur: Non mireris quia dixi tibi, Oportet vos nasci denuo. Spiritus ubi vult spirat, et vocem ejus audis: sed non scis unde veniat, aut quo vadat. Sic est omnis qui natus est ex spiritu. Spiritus ubi vult spirat, quia ipse habet in potestastret. Et vocem ejus audis, cum te praesente loquitur is qui Spiritu sancto repletus est, sed non scis unde veniat, et quo vadat: quia etiamsi te praesente quempiam Spiritus ad horam impleverit, non potes videre quomodo in eum intraverit, vel quo
Abbreviated transcription (Latin):
tur uisibilib incrementis. Qui in carne
nascitur. per ętatũ momenta ꝓficit :
spiritualis autem generatio tota in uisi
biliter agitur. Nam uidetur quidem
baptirandus infontem descendere. uidet᷑
aquis in tingi. uidetur de aquis ascende¬
re: quid autem in illo lauachrũ rege¬
nerationis egerit minime potest uideri.
Sola hoc sidelium pietas nouit: quia pecca¬
tor infontem descendit. sed purificatuis
ascendit. Filius mortis descendit: sed fi¬
lius resurrectionis ascendit. Filius prȩua¬
ricationis descendit: sed filius reconcilia¬
tionis ascendit. Filius irȩ descendir: sed fi-¬
lius misericordiae ascendit: Filius diaboli
descendit : sed filiu dĩ ascendit. Sola hȩc
ȩccła mater quae generat nouit: cȩterũ
ludus esse quod agitur. Vnde infine ui¬
dentes gloriã scõrum dicent gementes
intormentis. Hi sunt quos aliquando
quit. nunc filii dĩ sumus: et nondum ap¬
paruit quid erimus. Quod ergo natum

Expanded text:
tur visibilibus incrementis. Qui in carne tur visibilibus incrementis. Qui in carne nascitur, per aetatum momenta proficit: spiritalis autem gbiliter agitur. Nam videtur quidem baptizandus in fontem descendere, videtur aquis intingi, videtur de aquis ascendere; quid autem in illo lavacrum regenerationis egerit, minime potest videri. Sola hoc fidelium novit pietas quia peccator in fontem descendit, sed purificatus ascendit: filius mortis descendit, sed filius resurrectionis ascendit; filius praevaricationis descendit, sed filius reconciliationis ascendit; filius irae descendit, sed filius misericordiae ascendit; filius diaboli descendit, sed filius Dei ascendit. Sola haec Ecclesia mater quae generat novit: caeterum ludus esse quod agitur. Unde in fine videntes gloriam sanctorum dicent gementes in tormentis: Hi sunt quos aliquando quit, nunc filii Dei sumus, et nondum apparuit quid erimus . Quod ergo natum
Abbreviated transcription (Latin):
particeps ẽẽ nequirer. Notandũ autẽ
quia quod de carnali dixit. hoc &iamde
spirituali est generatione sentiendum:
nequaquam uidelicet eam postquam
semel expleta fuerit posse repeti. Siue
enim hereticus. siue scismaticus. siue faci¬
norosus quisq in confessione scȩ̃ trinita
tis baptiz&: non ualet ille qui ita bapti¬
zatus est abonis catholicis rebaptizari.
ne confessio uel inuocatio tanti nomi¬
nis uideatur adnullari. Et quia nicho¬
demus ad primam dnĩ responsionem
sollicitus quomodo sit intelligenda di¬
ligenter inquirit: meretur iam plenius
instrui. & quia secunda natiuitas non
carnalis sed sit spiritualis audire. Res¬
co tibi. nisi quis renatus fuerit ex aqua
et sp̃u scõ: non potest introire in regnũ
dĩ. Cuius natiuitatis modum subsequenter
exponens prorsusq a carnali distingueus
sp̃s inuisibilis. carnis est uisibilis atq ideo
carnalis generatio uisibiliter administra¬

Expanded text:
particeps esse nequiret. Notandum autem particeps esse nequiret. Notandum autem quia quod de carnali dixit, hoc etiam de spiritali est regeneratione sentiendum: nequaquam videlicet eam, postquam semel expleta fuerit, posse repeti. Sive enim haereticus, sive schismaticus, sive facinorosus quisque in confessione sanctae Trinitatis baptizet, non valet ille qui ita baptizatus est, a bonis catholicis rebaptizari, ne confessio vel invocatio tanti nominis videatur annullari. Et quia Nicodemus ad primam Domini responsionem sollicitus, quomodo sit intelligenda diligenter inquirit, meretur jam planius instrui, et quia secunda nativitas non carnalis est, sed spiritalis, audire; resibi, nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu sancto, non potest introire in regnum Dei. Cujus nativitatis modum subsequenter exponens, prorsusque a carnali distinguens,s invisibilis, carnis est visibilis; atque ideo carnalis generatio visibiliter administra
Abbreviated transcription (Latin):
cunctis fidelib lucet: quanto constat
quia sine huius luce fideles e̾ẽ nequeunt
Quis et enim sine lauachro regenerationis
remissionẽ peccatoꝵ consequi et regnũ
ualet intrare cȩloꝵ.Sed nichodemus
qui nocte uenit addñm. nec dũ lucis¬
istius mysteria capere nouerat. Nam
et nox in qua uenit. ipsã eius qua p̃mebat
ignorantiam designat. Necdum eneo
numero sociatus erat quib ait apłs fuists
aliquando tenebrȩ nunc autẽ lux indno
sed inter eos potius remanebat. quibus i¬
quitur isaias. Surge in luminare: quia
ta est: Respondit ergo dño. et air. Quo¬
modo potest homo nasci cum sit senexꝰ
Num quid potest inuentrem matris suae
iterato introire & nasci: Quia eni scde
natiuitatis adhuc nescius ꝑseuerabat.
de salute autem sua iam sollicitus extite¬
rat necessario de una quam nouerat na¬
tiuitate an posset iterari uel quo ordi¬
ne regeneratio posset impleri quȩrebat.
ne. huius expers remanendo uite cȩlestĩ

Expanded text:
cunctis fidelibus lucet, quanto constat cunctis fidelibus lucet, quanto constat quia sine hujus luce fideles esse nequeunt. Quis enim sine lavacro regenerationis remissionem peccatorum consequi, et regnum valet intrare coelorum? Sed Nicodemus, qui nocte venit ad Dominum, necdum lucis mysteria capere noverat. Nam et nox, in qua venit, ipsam ejus qua premebatur ignorantiam designat. Necdum enim eorum numero sociatus erat quibus ait Apostolus: Fuistis aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino , sed inter eos potius remanebat, quibus loquitur Isaias: Surge, illuminare, Jerusta est . Respondit ergo Domino, et ait Quomodo potest homo nasci, cum sit senex? Nunquid potest in ventrem matris suae iterato introire, et renasci? Quia enim secundae nativitatis adhuc nescius perseverabat, de salute autem sua jam sollicitus exstiterat, necessario de una quam noverat nativitate, an posset iterari, vel quo ordine regeneratio posset impleri, quaerebat, ne hujus expers remanendo, vitae coelestis
Abbreviated transcription (Latin):
nocte. cupiens secreta eius
allocutione plenius discere
mysteria fidei: cuius aperta
ostensione signoꝵ aliquatenus iam rudi¬
menta ꝑcęperat. Qui qm̃ prudenter
ea quae ab illo fieri uidebat intelligere
curauit. sublimiter ea quȩ ab illo quae¬
rebat inuestigare ꝓmeruit. Rabbi in¬
quit. scimus quia adõ uenisti magister.
Lemo enim potest hȩc signa facere quȩ tu
facis. nisi fuerit ds̃ cum eo: dõ igitur
iħm uenisse ad magisterium cęleste mun¬
do adhibendum confessus est : dm̃ cum
nec dum tamen ipsum dm̃ ẽẽ cognouit
Sed quia qu̾e magistrũ nouerat ueritatis
studiose docendus adiit: merito ad agni¬
tionem diuinitatis eius ꝑfecte doctus subi¬
it. merito utriusq natiuitatis eius diui¬
nȩ scilicet & humanȩ sed et passioniᷤ
ra doctrinę euangłicȩ sacramenta dño
reuelante didicit. Respondit enim iħe :¬
et dixit ei. Amen amen dico tibi. nisi qͥs
natus fuerit denuo: non potest uidere
regnum di. Quae sententia tanto aꝑtius

Expanded text:
nocte, cupiens secreta ejus allocutione plenius discere mysteria fidei, cujus aperta ostensione signorum aliquatenus jam rudimenta perceperat. Qui quoniam prudenter ea quae ab illo fieri videbat, intelligere curavit, subtiliter ea quae ab illo quaerebat, investigare promeruit. Rabbi, inquit, scimus quia a Deo venisti magister; Nemo enim potest haec signa facere quae tu facis, nisi fuerit Deus cum eo. A Deo igitur Jesum venisse ad magisterium coeleste mundo adhibendum confessus est, Deum cum necdum tamen ipsum Deum esse cognovit. Sed quia quem magistrum noverat veritatis, studiose docendus adiit, merito ad agnitionem divinitatis ejus perfecte doctus subiit, merito utriusque nativitatis ejus, divinae scilicet et humanae, sed et passionis ra doctrinae evangelicae sacramenta, Domino revelante, didicit. Respondit Jesus, et dixit ei: Amen amen dico tibi: Nisi quis renatus fuerit denuo, non potest videre regnum Dei. Quae sententia tanto apertius
Abbreviated transcription (Latin):
liberam contulit facultatem. Ac sic in¬
possibile non putes. ut transferri optine¬
as in angelicas beatitudines: cum in hoc
saeculo angelicas deuiceris potestates.
Hon ergo te degenerem ac despectum faci¬
at uita: quem uel factura probatur in¬
lustrem protulisse uel gratia. Sed cursũ
fideles xp̃i adsuperna fiducialiter ex¬
tollant. Nam qui se cȩlesti prȩtio ui¬
dent redemptos: ad caelestia non dubi¬
tent prȩparatos.

Expanded text:
liberam contulit facultatem; ac sic imliberam contulit facultatem; ac sic impossibile non putes, ut transferri obtineas in angelicas beatitudines, cum in hoc saeculo angelicas deviceris potestates. Non ergo te degenerem ac despectum faciat vita, quem vel factura probatur illustrem protulisse, vel gratia, sed cursum fideles Christi ad superna fiducialiter extollant; nam qui se coelesti pretio vident redemptos, ad coelestia non dubitent praeparatos.
Abbreviated transcription (Latin):
ditio ex ulcerata reddiderit. Uidemus
itaq in prophetae afflictionibus apertissi¬
me praefiguratam et mortem pariter
& resurrectionem. Qua propter quod im¬
pletum cernis in seruo: credere non euncte¬
ris in dño. Quae. cum ita sint: perspice
o homo quantum ualeas. & perpende quid
debeas. Perspice quantum ualeas: ut tandem
uilis esse tibi desinas. ut uel prohoc erubes¬
cendis sub iacere uitiis dedigneris. dum ge¬
nerositatem tuam de creatoris ac reparato¬
ris dignitate metiris. Habet causas quib
se ipse confundat: cur indignis dominis uic̃¬
to corde subdatur eui gloria aeterna pro¬
mittitur. Ac sic gemino priuilegio qui
dudum diuinae imaginis participatione
uidebaris honoratus : efficeris &iam com¬
mertii nobilitate prȩtiosus. Unde quam
fortis esse possis contra hostem tuum in¬
terroga statum tuum: quod tibi dñs ad
debellandum in membris tuis mundi prin¬
cipem ac spirituales nequitias superandas

Expanded text:
ditio exulcerata reddiderit. Videmus ditio exulcerata reddiderit. Videmus itaque in prophetae afflictionibus apertissime praefiguratam et mortem pariter et resurrectionem. Quapropter quod impletum cernis in servo, credere non cuncteris in Domino. Quae cum ita sint, perspice, o homo, quantum valeas, 176 et perpende quantum debeas; perspice quantum valeas, ut tandem vilis esse tibi desinas; ut vel pro hoc erubescendis subjacere vitiis dedigneris: dum generositatem tuam de creatoris et reparatoris dignitate metiris. Habet causas, quibus se ipse confundat, cur indignis dominis, victo corde, subdatur, cui gloria aeterna promittitur, ac si gemino privilegio, qui dudum divinae imaginis participatione videbaris honoratus, efficeris etiam commercii nobilitate pretiosus; unde tuam fortis esse possis contra hostem tuum, interroga statum tuum, quod tibi Dominus ad debellandum in membris tuis mundi principem, ac spiritales nequitias superandas,
Abbreviated transcription (Latin):
mensa atq mortifera uitali aere pascit᷑:
& demissus in alienam rerum naturam
inuitȩ exilium cum uita peregrinat᷑.
& mortis suꝑstes adnuntiat uenturã
mundi salutem: Puto quod hic dñs
plebilis belua in ȩscam suam rapuit. &¬
praedam suam captiua contremuit
Contremuit inquam. Nlam si nouerat
crucifixum. tamen quem non memine¬
rat reum. non poterat tenere damnatũ.
quia culpam non facit poena sed causa.
Quasi solutum cibum perditum in mundi
originem hominem deuorauit. sed mag¬
nam esse cibi ipsius dignitatem praefocata
cognouit. Atq ideo diuinus sermo com¬
memorat. Ce prȩcepit dr̃is pisci. & euo¬
muit ionam in aridam. Iraecepit ergo
bestiae. precepit morti semper esurien¬
ti. praecepit abẏssis & inferno: ut mun¬
do restituant saluatorem. Cuomuit
autem hoc debemus accipere. quod exi¬
mis uisceribus mortis uic trix uita remeaue¬
rit. atq eam eximis prȩcordiis inferni per¬

Expanded text:
mensa atque mortifera, vitali aere pascitur, mensa atque mortifera, vitali aere pascitur, et dimissus in alienam rerum naturam, in vitae exsilium, cum vita peregrinatur, et mortis superstes annuntiat venturam mundi salutem? Puto quod hic est Dplebilis bellua, in escam suam rapuit, et praedam suam captiva contremuit. Contremuit, inquam, nam si noverat crucifixum, tamen quem non meminerat reum, non poterat tenere damnatum: quia culpam non facit poena, sed causa. Quasi solitum cibum perditum in mundi origine hominem devoravit; sed magnam esse cibi ipsius dignitcognovit; atque ideo divinus sermo commemorat: Et praecepit Dominus pisci et evomuit Jonam in aridam . Praecepit ergo bestiae, praecepit morti semper esurienti, praecepit abyssis et inferno, ut mundo restituant Salvatorem. Evomuit autem, hoc debemus accipere, quod ex imis visceribus mortis victrix vita remearit, atque eam ex imis praecordiis inferni per
Abbreviated transcription (Latin):
tradit xp̃m. & tamen lauat manus suas
& dicit. mundus ego sum asanguine iusti
huius: Quam congrue per personam gen¬
tilem fides gentium prȩdicatur. Dicit itaq
ionas in oratione sua. Tolle igitur dne ani¬
mam meam. quia melior est michi mors
quam uita. Dicat hoc rebus dñs nr̃ iħs
xp̃c: quia melior est michi mors quam ui¬
ta idest uiuens. unam iudaeorum gentẽ
saluare non potui: moriar ut uniuersus
mundus una morte saluetur. Ionam
coetus piscis excepit immersum. sed non
contigit deuoratum: & quem malitia
hominum perdidit. bestia esuriens custo¬
diuit. Penis uisceribus famem patitur.
& in praedam quam obsorbuit nil sibi li¬
cere miratur. Quis est iste qui intra
auidos rictus adsumi potest. consumi non
potest: Ubi est corruptio: Non est
Traditur perditionis profundo: & seruat᷑
ipsius mortis obsequio. Quis est iste qui
uastissimos sinus periculorum tutus in¬
greditur. & sub altitudine conclusus im¬

Expanded text:
tradit Christum, et tamen lavat manus suas, tradit Christum, et tamen lavat manus suas, et dicit: Mundus ego sum a sanguine justi hujus . Quam congrue per personam gentilem fides gentium praedicatur! XI. Dicit itaque Jonas in oratione sua: Tolle igitur, Domine, animam meam, quia melior est mihi mors quam vita. Dicat hoc nobis Dominus nos quia melior est mihi mors quam vita . Id est vivens unam Judaeorum gentem salvare non potui; moriar, et universus mundus mea morte salvetur. Jonam cetus piscis excepit immersum, sed non contigit devoratum; et quem malitia hominum perdidit, bestia esuriens custodivit. Plenis visceribus famem patitur, et in praedam quam absorbuit, nihil sibi licere miratur. Quis est iste qui intra avidos rictus assumi potest, consumi non potest? Cibus est, corruptio non est, traditur perditionis profundo, et servatur ipsius mortis obsequio. Quis est iste qui vastissimos sinus periculorum totus ingreditur, et sub altitudine conclusus im
Abbreviated transcription (Latin):
ex orta tempestate sorte fluctibus datur:
& faucibus cȩti piscis demersus excipitur.
ed pisce inlesum eructante depositum: ter¬
tia die terris refunditur. Uidete dñm &iã
inueteri testamento inserui forma mirabilit᷑
apparere: uidete quomodo se ante actis sȩcłis
in dicauit subseruilis formȩ humilitate uen-¬
turum: Ionas iram dñi predicaturus ad mag¬
nam niniuitarum destinatur urbem dicturꝰ.¬
quadraginta dies & niniue subuertetur:
& xp̃c admundi mittitur ciuitatem. ut diẽ
salutis & prȩfinitum udicu tempus adnunitia¬
ret Ionas nauim expetit: xp̃s aecclesiam.
Lonas fluctibus agitur: xp̃c mundi turbini¬
bus exercetur. Nisi ionas pessum detur. nau¬
fragȩ nauis periculum non sedatur. Sic &¬
non liberatur aeccła. nisi xp̃i morte saluet᷑.
lautae dimissuri ionam: tamen uerentur
& dicunt. Dñẽ. ne des supernos sanguinem
innocentem. Ponne uobis uidetur nauta¬
rum inprecatio pilati esse confessio qui

Expanded text:
exorta tempestate, sorte fluctibus datur, exorta tempestate, sorte fluctibus datur, et faucibus ceti piscis dimersus excipitur: sed pisce illaesum eructante depositum tertia die terris refunditur. Videte Dominum etiam in Veteri Testamento, in servi forma mirabiliter apparere. Videte quomodo se ante actis saeculis indicavit sub servilis formae humilitate venturum . Jonas iram Domini praedicaturus ad magnam Niniquadraginta dies, et Ninive subvertetur. Et Christus ad mundi mittitur civitatem, ut diem salutis et praefinitum judicii tempus annuntiet. Jonas navim expetit, Christus Ecclesiam. Jonas fluctibus agitatur, Christus mundi turbinibus exercetur. Nisi Jonas perditum detur, navis periculum non sedatur. Sic non liberatur Ecclesia, nisi Christi morte salvetur. Nautae dimissuri Jonam, tamen verentur et dicunt: Domine, ne des super nos sanguinem innocentem . Nonne vobis videtur nautarum imprecatio Pilati esse confessio? Qui
Abbreviated transcription (Latin):
tenditur. Dĩ enim unigenitus offertur: &
uirginis primogenitus immolatur. Noc
quoq dominicae passionis prȩfigurabant
insignia. quod legimus beatum hȩliseum
sepulchro conditum ingesto alatrunculis
cadauere intra tumulum suum corpus
extincti tactusacri corporis suscitasse. Quis
uitam sepultus operatur: In latrone reum
mundum. in prophetȩ uirtutibus xp̃m
dnm recognosce. Adhuc celeberrime per
scripturas scãs & iam in ione prophetae la¬
boribus & erumnis xp̃i passio et resurrectio
prȩsignatur. Hic ionas quod fidei uestrae
non arbitramur in cognitum typum dnĩ
gessisse perscribitur. Ipse enim dñs dicit.
Dicut fuit ionas inuentre coeti tribus diebus
& tribus noctibus: ita erit filius hominis in
corde terrae tribus diebus & tribus noctibus.
Hic in quam ionas ad predicandum niniuitis
irae cȩlestis offensam dño iubente dirigit᷑.
sed prȩscius tristem prophetiam popłi con¬
uersione uacuandam. nauim profugus quae

Expanded text:
tenditur, Dei enim unigenitus offertur, et tenditur, Dei enim unigenitus offertur, et Virginis primogenitus immolatur. Hoc quoque dominicae passionis praefigurabat insignia, quod legimus beatum Elisaeum sepulchro conditum ingesto a latrunculis cadavere intra tumulum suum corpus exstincti tactu sacri corporis suscitasse: Quis vitam sepultus operatur? In latrone reum mundum, in prophetae virtutibus Christum Dominum recognosce. Adhuc celeberrime per Scripturas sanctas etiam in Jonae prophetae laboribus et aerumnis Christi passio et resurrectio praesignantur. Hic Jonas, quod fidei nostrae non arbitramur incognitum, typum Dgessisse prescribitur; ipse enim Dominus dicit: Sicut enim fuit Jonas in ventre ceti tribus diebus et tribus noctibus: ita erit Filius hominis in corde terrae tribus diebus et tribus noctibus . Hic, inquam, Jonas ad praedicandum Ninivitis irae coelestis offensam Domino jubente dirigitur ; sed praescius tristem prophetiam populi conversione vacuandam, navem profugus, quae
Abbreviated transcription (Latin):
tate mactatur. Hic idem dñs innouissima
mundi senescentis aetate perfiguram beati
abrahȩ longȩui patris offertur. Quo tempo¬
re dum nouo sacrificio inunici sui iugulum
pius parricida consurgit: ex inprouiso aries
oculis eius apparuit. sicut loquitur sermo
diuinus. Et uidit abraham arietem in¬
ter uepres herentem cornibus. Inter uepres
in quit. Requiramus quae ista sit nouitas.
Idest inmultitudine circumstantium pecca¬
torum. Herentem cornibus. idest ad cru-¬
cis cornua clauorum confixione pendentẽ:
sicut in alio loco legimus. Cornua in ma¬
nibus eius sunt. Hoc ideo: quia uenerandaᷤᷤ
manus eius patibuli brachia susceperunt.
nter spinas autem deputatus est: quando
spineo serto innocentiȩ & iustitiae auctor
illusus est. Sed altius introspicere debemus
quidnamsit quod isa ac apatre altaribus ad¬
mouetur. ac subito aries pro eo non mutata
sed duplicata oblatione subponitur. Gemi¬
na hic ad oranda substantia redemptoris os¬

Expanded text:
tate mactatur. Hic idem Dominus in novissima tate mactatur. Hic idem Dominus in novissima mundi senescentis aetate per figuram beati Abrahae longaevi patris offertur. Quo tempore dum novo sacrificio in unici sui jugulum pius parricida consurgit, ex improviso aries oculis ejus apparuit, sicut loquitur sermo divinus: Et vidit Abraham arietem inter vepres haerentem cornibus . Inter vepres, inquit; requiramus quae sit ista novitas, id est in multitudine circumstantium peccatorum, haerentem cornibus, id est ad crucis cornua clavorum confixione pendentem, sicut in alio loco legimus: Cornua in manibus ejus sunt . Hoc ideo quia venerandas manus ejus patibuli brachia susceperunt. Inter spinas autem deputatus est, quando spineo serto innocentiae et justitiae actor illusus est. Sed altius introspicere debemus quidnam sit quod Isaac a Patre altaribus admovetur, ac subito aries pro eo non mutata sed duplicata oblatione supponitur. Gemina hic adoranda substantia Redemptoris os
Abbreviated transcription (Latin):
ENEficia dĩ nostri cum
magna atq mirifica sint: tamen
nec noua probantur esse nec subi¬
ta. sed abinitio scłi & predicta
sunt oraculis. & prȩfigurata miste¬
riis. Sacram dnĩ passionem ab ipsis mundi
co alescentis ex ordiis. ueteri testamenti res-¬
catum atq adnuntiatum suis aperte ex
ipsorum libris ac uoluminibus asserimus.
Ualidis absq dubio nititur priuilegiis: qui
causam de aduersariis asserit instrumen¬
tis. Speciosa uictoria est: contrariã partẽ
cartulis suis uelut propriis laqueis in retire.
& testimoniorum suorum uocibus confuta¬
re. & emulum telis suis euincere. ut pug¬
natoris tui argumenta tuis probentur uti.¬
litatibus militare. Itaq in dnĩ nr̃i persona
dum ex adae primi hominis costa mater
cunctorum uiuentium ȩua producitur:
ex huius sacro latere ac salutari uulnere aec¬
lesia omnium fidelium parens reparanda
monstratur. In eius tẏpo abel iustus occidit᷑.
& innocens fraterna tamquam uidaica impie¬

Expanded text:
eneficia Dei nostri cum magna atque mirabilia sint, tamen nec nova probantur esse nec subita, sed ab initio saeculi et praedicta sunt oraculis, et praefigurata mysteriis. Sacram enim Domini passionem ab ipsis mundi coalescentis exordiis Veteris Testamenti rescatum, atque annuntiatum suis aperte ex ipsorum libris ac voluminibus asserimus. Validis absque dubio nititur privilegiis, qui causam de adversariis asserit instrumentis; speciosa victoria est contrariam partem chartulis suis veluti propriis laqueis irretire, et testimoniorum suorum vocibus confutare, et aemulum telis suis evincere, ut pugnatoris tui argumenta suis probentur utilidum ex Adae primi hominis costa mater cunctorum viventium Eva producitur, ex hujus sacro latere ac salutari vulnere Ecclesia omnium fidelium parens reparanda monstratur. In ejus typo Abel justus occiditur, et innocens fraterna tanquam Judaica impie
Abbreviated transcription (Latin):
ȩccłam intelligere nauim alterius: buna enĩ
plures ȩcclesiat diriuantur. Eiccę alia soli¬
tudo petri. cui sua iam prȩda suscepta est: sed
nouit ꝑfectus quemadmodum seruare possit
rec̃ditos. qͥ scit quẽ ad modũ possit capere disꝑ¬
sos. Quos in uerbo capit. uerbo credit. Ne¬
gat suam prędã. negat suum munus. Exi
in quit ame dne. quia homo peccator sum:.
Admirabantur enim dona diuina: & quod plis
meruerat. hoc prȩsumebat minus. Dic &
tu. exi ame dne. quia pecçator sum : ut re¬
dño peccatũ fateri. noli timere. &iam quȩ
tua sunt dño deferre: quia quar sua sunt
nobis ille conuertit. Nescit inuidere. non¬
nescit eripere: nescit auferre. Uides quam
bonus dñs. qui tantum tribuit hominibus:
ut uiuificandi habeant potestatem:¬

Expanded text:
ecclesiam intellegere nauem alterius; ab una enim ecclesiam intellegere nauem alterius; ab una enim plures ecclesiae deriuantur. ecce alia sollicitudo Petri, cui sua iam praeda suspecta est. sed nouit perfectus quemadmodum seruare possit reconditos, qui scit quemadmodum possit capere dispersos. quos in uerbo capit uerbo reddit; negat suam praedam, negat suum munus. exi inquit a me, domine, quia homo peecator sum. ammirabatur enim dona diuina et quo plus meruerat hoc praesumebat minus. dic et tu: exi a me, domine, quia peccator sum, ut redomino peccatum fateri, noli timere etiam quae tua sunt domino deferre, quia quae sua sunt nobis ille concessit. nescit inuidere, nescit eripere, nescit auferre. uides quam bonus dominus, qui tantum tribuit hominibus, ut uiuificandi habeant potestatem
Abbreviated transcription (Latin):
niam. & adhuc nichil cȩpi. Nisi ꝑdiem.
ex opto ut iubeas: in uerbo tuo laxabo re¬
tia. Ouacua prȩsumptio. humilita fructuo¬
sa. Quia nichil ante cȩperant. magnã inuer¬
bo dĩ coneludunt piscium multitudinem.
Non hoc humanae facunchȩ opus. sed supernȩ
uocationis est munus. Ciȩdunt disputationes
hominum. fide sua plebs credit. Rumpunt᷑
retia. nec labitur piscis. Uocantur ad adium̃¬
tum socii. qui erant in alia naui. Quae est
illa alia nauis. nisi forte iudȩa ex quo ioħs
& iacobus eliguntur: Facta est iudȩa sc̃ifica¬
tio eius. Hi igitur desynagoga ad nauim pe¬
tri hoc est adȩccłam conuenerunt. ut imple¬
rent ambas nauiculas. Omnes enim innomine
dñi genuflectunt. siue iudȩus siue grecus. &¬
omnia inomnibus xp̃c. Sed michi cumulus
iste suspectus est: ne plenitudine sui naues poe¬
ne mergantur. Oportet enim & hereses e̾ẽ.
ut ꝓbentur boni. Possumus tamen & aliam

Expanded text:
nia et adhuc nihil cepi, misi per diem. nia et adhuc nihil cepi, misi per diem. exspecto ut iubeas; in uerbo tuo laxabo retia.s o uacua praesumtio, s o humilitas fructuosa! qui nihil antea ceperant magnam in uerbo domini concludunt piscium multitudinem. non hoc humanae facundiae opus, sed supernae uocationis est munus. cedunt disputationes hominum, fide plebis sua credit. rumpuntur retia, nec labitur piscis. uocantur ad adiumentum socii qui erant in alia naui. quae est illa alia nauis nisi forte Iudaea, ex qua Iohannes et Iacobus adleguntur? facta est enim Iudaea sanctificatio eius. hi igitur de synagoga ad nauem Petri, hoc est ad ecclesiam conuenerunt, ut inplerent ambas nauiculas; omnes enim in nomine Iesu genu flectunt, siue Iudaeus siue Graecus; omnia et in omnibus Christus. sed mihi cumulus iste suspectus est, ne plenitudine sui naues paene mergantur; oportet enim et haereses esse, ut probentur boni. possumus tamen et aliam
Abbreviated transcription (Latin):
te supra saeculum quadã animi arrogantia
fers. cum saeculo sis misera cupiditate subiectꝰ :
Prenditur igitur didragina. quod erat prȩti¬
um nraẽ redemptionis & corporis inlege
ꝓmissũ. in euangłio ꝑsolutũ. non otiose in ore
piscis inuentũ. Ex ore enim tuo iustificaberis.
Et enim prȩtium immortalitatis est nobis nrã
confessio. quia scriptum est. Ore confessio
fit ad salutem. Et fortasse primus hic piscis
primus est martẏr. in ore habens didragna
hoc est prȩtium sensus. Didragma nostrũ
xpc̃ est. Habebat igitur primus ille martyr
stephanus scilicet in ore thesaurũ. cũ xp̃m
inpassione loqueretur. Sed reuertamur ad
ꝓpositũ locum. Discamus apostolicam hu¬
militatem unde supra prȩceptor inquit ꝑ
totam noctẽ laborantes nichil cȩpimus. sed
in uerbo tuo laxabo retia. Et ego dñe scio
quia nox michi est quando non imperas.
Nemo adhuc dedit nomen suum. adhuc
noctem habeo. Misi iaculum uocis ꝑ epipha¬

Expanded text:
te supra saeculum quadam animi arrogantia te supra saeculum quadam animi arrogantia feres, cum saeculo sis misera cupiditate subjectus. 74. Penditur igitur didrachma, quod erat pretium nostrae redemptionis et corporis, in Lege promissum, in Evangelio persolutum, non otiose in ore piscis inventum: Ex ore enim tuo justificaberis . Etenim pretium immortalitatis est nobis nostra confessio; quia sicut scriptum est: Ore confessio fit ad salutem . 75. Et fortasse primus hic piscis primus est martyr, in ore habens didrachma, hoc est, pretium census. Didrachma nostrum Christus est. Habebat igitur primus ille martyr, Stin passione loqueretur. sed reuertamur ad propositum locum et discamus apostolicam humilitatem. Praeceptor, inquit per totam noctem laborantes nihil cepimus; sed in uerbo tuo laxabo retia. et ego, domine, scio quia nox mihi est, quando non imperas. nemo adhuc dedit nomen suum, adhuc noctem habeo. misi iaculum uocis per epifa
Abbreviated transcription (Latin):
giens sol fatetur. tremens terra testatur.
In altum disputationis ȩccła apetro ducitur.
apłoꝵ quar laxari iubentur retia. nisi uer¬
boꝵ complexiones & quasi quidam ratio
nis sinus & disputationũ recessus. qui eo
quos cȩperint non amittant: Et beno
apostolica instrumenta piscandi redede
& deꝓfundo ad lumen extrahunt flucti¬
antes. de inferis ad suꝑna transducunt
Est & aliud apostolicum piscandi genus.
Quo genere solum petrũ piscari dñsuibet d¬
cens. Mitte hamũ. & eum piscem qui iri¬
mus ascenderit tolle. Magnũ quidem et
& spirituale documentum. quod xpĩaniumr
sublimioribus potestatibus docentur debere
esse subiecti. Neq constitutionem regis terrȩ
putent esse soluendam: Si enim censũ filius¬
dĩ soluit. quis tu tantus es qui non putes e̾ẽ
soluendum: Et si ille censum soluit qui nihil
possidebat. tu autem qui scłi sequeris luerũ
cur scł̃i obsequium non recognoscis: Cur

Expanded text:
giens sol fatetur, tremens terra testatur. giens sol fatetur, tremens terra testatur. in hoc altum disputationis ecclesia a Petro ducitur, apostolorum quae laIari iubentur retia nisi uerborum conplexiones et quasi quidam oratnis sinus, et disputationum recessus qui eos quos ceperint, non amittant? 1354 Et bene apostolica instrumenta piscandi retia set de profundo ad lumen extrahunt: fluctuantes de infimis ad superna traducunt. 73. Est et aliud apostolicum piscandi genus , quo genere solum Petrum piscari Dominus jubet dicens: Mitte hamum, et eum piscem qui primus ascenderit, tolle . Magnum quidem est et spiritale documentum , quod christiani viri sublimioribus potestatibus docentur debere esse subjecti; ne quis constitutionem regis terreni putet esse solvendam. Si enim censum Dei Filius solvit, quis tu tantus es, qui non putes esse solvendum? Et ille censum solvit qui nihil possidebat: tu autem qui saeculi sequeris lucrum, cur saeculi obsequium non recognoscas? Cur