comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
t̾nense egit reliqͣm compleuitq uitam. pꝰ insignem
sium triumphum. nullo illꝰ urb̃ captus desidio.
tta uit iussisse ꝑibeat᷑. nec saltem mortuo in ingnau¬
ta pat̾a funus fieret. Deinde tunc pͥmum gneũ
manlium ꝓ consulẽ. de gallo grecis teiumpbantẽ.
asiatiea luceuria roma omni hoste pesor urepsit.
⁊ unc enim pͥmum lecti strati ⁊ p̾ciosa stragła uisa
ꝑhibentur. tuẽ inducte comuiua psaltrie ialia
licentiosa nequitia. S nune dehis mał quȩ into¬
lerabilit̾ homines patiunt᷑. ñ de his quȩ libenter
facuunt dic̾ẽ institui. Uñ illud magis qd̾ de scipio¬
ne cõmemoraui. qd̾ cedens inimicis extͣ patriam
qͣm lib̾auit mortinis ẽ. ad p̾sentem ꝑtinet dispu¬
tacionem. qd̾ ei romana numina quoꝵ templis au̾¬
tit annibalem nõ reddiderunt uicẽ. quȩ ꝓpt̾ istam
tantummꝰ coluntur felicitate. S quia salustius eo

Expanded text:
ternensi egit reliquam complevitque vitam, post insignem ternensi egit reliquam complevitque vitam, post insignem suum triumphum nullo illius urbis captus desiderio, ita ut jussisse perhibeatur, ne saltem mortuo in ingrata patria funus fieret. Deinde tunc primum per Cneum Manlium proconsulem de Gallograecis triumphantem, Asiatica luxuria Romam omni hoste pejor irrepsit. Tunc enim primum lecti aerati, et pretiosa stragula visa perhibentur: tunc inductae in convivia psaltriae, et alia licentiosa nequitia. Sed nunc de his malis quae intolerabiliter homines patiuntur, non de his quae libenter faciunt, dicere institui. Unde illud magis quod de Scipione commemoravi, quod cedens inimicis extra patriam, quam liberavit, mortuus est, ad praesentem pertinet disputationem, quod ei Romana numina a quorum templis avertit Annibalem, non reddiderunt vicem, quae propter istam tantummodo coluntur felicitatem. Sed quia Sallustius eo
Abbreviated transcription (Latin):
se ͥ felices eẽ putant. Possunt enim illis ñ solum ma¬
nentibꝰ. uerum ętiam fauentibꝰ nõ sic̃ modo de mise¬
ria murmurare. s sic tunc regłs: ⁊ saguntiri excru¬
ciati horribilit̾ ꝯẽ penitus int̾ire. Porro int̾ scđ̾m ⁊¬
postremũ bellum carthaginense. quõ salustius op¬
timis moribꝰ ⁊ marima concordia dixẽ egisse romanoᷤ.
multa enĩ p̾t̾eo suscepti oꝑis modum cogitans. eo¬
dem gͦ ipso tp̃r moꝵ optimoꝵ. maximeq cõcordie.
scipio ille romȩ italieq liberator eiusdemq belli pu¬
nici scđi tam horrendi. tam erciciosi. tam ꝑiculosi.
p̃elarus mirabilisq confector. uictor annibalis. do¬
minatorq carthaginis. cuiꝰ ab adolescentia uita de¬
seͥbitur. diis mnitiat ac dedita. templisq nutrita.
inimicoꝵ accusationibꝰ cessit. carensq patria qͣm
sua uirtute saluam ⁊ lib̾am reddidit. in oppido lin¬

Expanded text:
se infelices esse factos putant. Possent enim illis non solum mase infelices esse factos putant. Possent enim illis non solum manentibus, verum etiam faventibus, non, sicut modo, de miseria murmurare, sed sicut tunc Regulus et Saguntini, excruciati horribiliter etiam penitus interire. CAPUT XXI.-- Quam postremum bellum Carthaginense, quando Sallustius optimis moribus et maxima concordia dixit egisse Romanos multa enim praetereo, suscepti operis modum cogitans: eodem ergo ipso tempore morum optimorum maximaeque concordiae, Scipio ille Romae Italiaeque liberator, ejusdemque belli Punici secundi tam horrendi, tam exitiosi, tam periculosi praeclarus mirabilisque confector, victor Annibalis domitorque Carthaginis, cujus ab adolescentia vita describitur diis dedita templisque nutrita, inimicorum accusationibus cessit, carensque patria, quam sua virtute salvam et liberam reddidit, in oppido Lin
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓptẽa colendi requirunt᷑. ut earum labentium atq
tͣnseuntium reꝵ felicitas tuta sit. quid nob̾ defenso¬
res ⁊ excusatores eorum de saguntinis ꝑeuntibꝰ
respondebunt. nisi quod de illo regło extincto: Hoc
quippe int̾ ẽ qd ille unus homo. hȩc tota ciuitas. autͥc
tam̃ int̾itꝰ causa. conseruatio fidei furt. Proppt̾ hanc
enim ad hostes ⁊ redire ille uoluit. ⁊ noluit ista tran
sire. sonseruata gͦ ꝓuocat dorum iram fides. an¬
nõ possunt ⁊ diis ꝓpiciis ꝑire. nõ solũ quiq homine
uerum &ẽ integrȩ ciuitates: Utrum uolunt eligat.
Si eni fidei seruate irascuntur illi dii. querant ꝑ¬
fidos aquibꝰ colant᷑. Si aut̃ etiam illis ꝓpiciis mul¬
tis gͣuibꝰq cruciatibꝰ afflicti int̾ire homines ciui¬
tatesq possunt. nullo fructu felicitatis huiꝰ colut᷑.
d esinant gͥ succensere. qui sacris dõꝵ suorum ꝑditi:

Expanded text:
propterea colendi requiruntur, ut harum labentium adque propterea colendi requiruntur, ut harum labentium adque transeuntium rerum felicitas tuta sit, quid nobis defensores et excusatores eorum de Saguntinis pereuntibus respondebunt, nisi quod de illo Regulo extincto? Hoc quippe interest, quod ille unus homo, haec tota ciuitas; utriusque tamen interitus causa conseruatio fidei fuit. Propter hanc enim ad hostes sire. Conservata ergo provocat deorum iram fides? an possunt et diis propitiis perire non solum quique homines, verum etiam integrae civitates? Utrum volunt, eligant. Si enim fidei servatae irascuntur illi dii, quaerant perfidos a quibus colantur: si autem etiam illis propitiis multis gravibusque cruciatibus afflicti, interire homines civitatesque possunt, nullo fructu felicitatis hujus coluntur. Desinant igitur succensere, qui sacris deorum suorum perditis
Abbreviated transcription (Latin):
obsessa. opp̾ssa. consumpta ẽ. Si ipsi dii tempes¬
tate atq fulimnibꝰ terruerunt anubalẽ pꝰea ro¬
tale aliquib fac̾ent. Audeo quippe dice̾ honestuis
illos ꝓamicis romaner idõ ꝑiclitantibꝰ ne roma¬
nis frang̾ent fidem. ⁊ nullam opem tẽ habentibꝰ
qͣm ꝓ ipsis romanis qui ꝓ se pugnabant atq ad¬
uersus annibalem opulenti erant potuisse tempe¬
tate seuire. Si gͦ tutores ẽẽnt romanȩ felicitatis ⁊
głe tam gͣue ab ea crimen saguntinę calamitatis
au̾tent. Nunc uͦ qͣm stulte creditur diis illis defenso¬
ribus romam uictore annibale ñ ꝑisse. qui sagun¬
tine urbi nõ potuerunt. ne ꝓ eiꝰ ꝑiret amicitia sub¬
ferro nec ignibꝰ corrupiss. s tam̃ si ꝓfide ȩuugłica
exidium pat̾etur. ea sepe pat̾etur qͣ in xp̃m eredi¬
derat. non mercede breuissimi temꝑis. s et̾nitatis
in t̾mine. Pro istis aut̃ diis. qui ꝓpt̾ea coli ꝓibentur.

Expanded text:
obsessa, oppressa, consumpta est. Si ipsi dii tempesobsessa, oppressa, consumpta est. Si ipsi dii tempestate atque fulminibus Annibalem postea Rotale aliquid facerent. Audeo quippe dicere honestius illos pro amicis Romanorum ideo periclitantibus, ne Romanis frangerent fidem, et nullam opem tunc habentibus quam pro ipsis Romanis, qui pro se pugnabant adque aduersus Hannibalem opulenti erant, potuisse tempestate saeuire. Si ergo tutores essent Romanae felicitatis et gloriae, tam graue ab ea crimen Saguntinae calamitatis auerterent; nunc uero quam stulte creditur, dis illis defensoribus Romam uictore Hannibale non perisse, qui Saguntinae urbi non potuerunt, ne pro eius periret amicitia, subferro nec ignibus corrupisset, sed tamen si pro fide euangelica excidium pateretur: ea spe pateretur, qua in Christum crediderat, non mercede breuissimi temporis, sed aeternitatis interminae. Pro istis autem dis, qui propterea coli perhibentur,
Abbreviated transcription (Latin):
hemore aguntur. misera illa ciuitas opulentissima
mense deleta ẽ. Cuns int̾itum lege̾. quantomag̾
seribe horroris ẽ. Breuit̾ tam̃ eum cominemorabo.
ad rem quippe quȩ agitur multũ ꝑtinet. Pmo famȩ
contabuit. naniȩtiam suoꝵ cadaueribꝰ a nõ nullis
pasta ꝑibetur. Deinde omniũ fessa rerum. ne saltẽ¬
captiua in manus annibalis ꝑueniret. ingentẽ
rogii publicȩ instruã. inquẽ ardentẽ fenx ętiam
trucidatos omnes se suosq nuserunt. hic aliqͥd
agerent dii hellunes atq nebulones sacͥficiorum
adipibꝰ mniantes. fallatium diuinationũ caligine
decipientes. hic aliquid agerent. eiuitati ppłi roma¬
ni amacissime subuenirent. fidei ꝯseruatione ꝑe¬
untem ꝑire ñ sinerent. Ipsi utiq medii p̃fuer̃.
cum romani rei publice int̾iecto fede copulata ẽ.
Custodiens itaq fidelit̾ qd̃ ipsis p̃sidibꝰ placito iuin¬
xerat. fide uinac̾at. uiratione ꝯstrinx̾at. aꝑfido¬

Expanded text:
hae morae aguntur, misera illa civitas opulentissima,hae morae aguntur, misera illa civitas opulentissima,no a Poenis mense deleta est. Cujus interitum legere, quanto magis scribere, horroris est. Breviter tamen eum commemorabo: ad rem quippe quae agitur, multum pertinet. Primo fame contabuit: nam etiam suorum cadaveribus a nonnullis pasta captiua in manus Hannibalis perueniret, ingentem rogum publice struxit, in quem ardentem ferro etiam trucidatos omnes se suosque miserunt. Hic aliquid agerent di helluones adque nebulones, sacrificiorum adipibus inhiantes et fallacium diuinationum caligine decipientes; hic aliquid agerent, ciuitati populi Romani amicissimae subuenirent, fidei conseruatione pereuntem perire non sinerent. Ipsi utique medii praefuerunt, cum Romanae rei publicae interiecto foedere copulata est. Custodiens itaque fideliter, quod ipsis praesidibus placito iunxerat, fide uinxerat, iuratione constrinxerat, a
Abbreviated transcription (Latin):
quod habuit conferente. ut p̃t̾ singulos aureos anulo ᷤ
sigłasq bullas miserabilia dignitatis insignia. nicħ
sibi auri senatus ipse. quantomag̃ cęt̾i ordines tͥbꝰq
relinquerent. Quis feiret istos si nr̃is temporibꝰ ad
hanc inopiam cogerentur. cum cos modo uix feramꝰ.
qͣm tẽ legionibꝰ ꝓ eaxtrema salute collata sunt: S in¬
his omnibꝰ belli punici scdi mał. nicħ miserabiliꝰ
ac miserabili querela digniꝰ. qͣm exitiũ saguntinoꝵ
fuit. ħ quippe yspaniȩ ciuitas. amicissima ppłi ro¬
mani. dum eidem ppło fidẽ seruabat euersa ẽ. hic
enim annibal fracto fedẽ romanoꝵ. causas quesiuit
quibꝰ eos irritaret ad bellum. Saguntũ gͦ ferocit̾
obsidebat. Quod ubi romȩ auditum ẽ. missi legati
ad annibalem ut ab eius obsidione disced̾et. cõtemp¬
ti carthaginẽ ꝑgunt. querimoniãq deponunt fe¬
deris rupti. infectoq negocio romã redeunt. dum

Expanded text:
quod habuit conferente, ut praeter singulos annulos aureos quod habuit conferente, ut praeter singulos annulos aureos singulasque bullas, miserabilia dignitatis insignia, nihil sibi auri senatus ipse, quanto magis caeteri ordines tribusque relinquerent! Quis ferret istos, si nostris temporibus ad hanc inopiam cogerentur, cum eos modo vix feramus,quam tunc legionibus pro extrema salute collata sunt? his omnibus belli Punici secundi malis, nihil miserabilius ac miserabili querela dignius, quam exitium Saguntinorum fuit. Haec quippe Hispaniae civitas amicissima populi Romani, dum eidem populo fidem servat, eversa est. Hinc enim Annibal fracto foedere Romanorum, causas quaesivit quibus eos irritaret ad bellum. Saguntum ergo ferociter obsidebat: quod ubi Romae auditum est, missi legati ad Annibalem, ut ab ejus obsidione discederet. Contempti Carthaginem pergunt, querimoniamque deponunt foederis rupti, infectoque negotio Romam redeunt. Dum
Abbreviated transcription (Latin):
anuloꝵ aureorum carthaginem misit. quo intel¬
ligerent tantam in illo p̾lio dignitatẽ cecidisse
romanam. ut faciluis eam caꝑet m̃sura qͣm nu¬
merus atq hinc strages turbe cȩt̾e tanto utiq nu¬
meriosioris. quanto infirmioris. quȩ sinȩ anulis
iacebat. conicienda potius quã nuncianda puta¬
retur. Deniq tanta militum inopia secuta ẽ. ut
romani reos facinorum ꝓposita inpunitate collige¬
rent. seruicia lib̾tate donarent. atq illis pudendꝰ
non tam suppleret᷑. qͣm institueret᷑ ex̾citus. Seruiᷤᷤ
itaq ymino ne faciamus uiuriam iam lib̾tis
ꝓ romana re publica pugnaturis arma defuer̃.
detracta sunt templis tamqͣm romani diis suis
dicerent. Ponite quȩ tamdui manit̾ habiustis.
si forte aliquid utile ide fac̾e possint nr̃a man¬
ȩtiam stipendiis sufficiciendis cum defeciss era
in usus publicos opes uenere p̾uate. adõ uno qͦ id

Expanded text:
anulorum aureorum Carthaginem misit, quo intelanulorum aureorum Carthaginem misit, quo intellegerent tantam in illo proelio dignitatem cecidisse Romanam, ut facilius eam caperet mensura quam numerus, adque hinc strages turbae ceterae tanto utique numerosioris, quanto infimioris, quae sine anulis iacebat, conicienda potius quam nuntianda putaretur. Denique tanta militum inopia secuta est, ut Romani reos facinorum proposita inpunitate colligerent, seruitia libertate donarent adque illis pudendus non tam subpleretur quam institueretur exercitus. Seruis itaque, immo, ne faciamus iniuriam, iam libertis, pro Romana re publica pugnaturis arma defuerunt. Detracta sunt templis, tamquam Romani dis suis dicerent: Ponite quae tam diu inaniter habuistis, ne forte aliquid utile inde facere possint nostra manetiam stipendiis sufficin usus publicos opes venere privatae, adeo unoquoque id
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm defende nequeunt erubescant. Scd̃o aut̃ pu¬
nico bello nimis longum ẽ cõmemorare. clades duoꝵ
ppłoꝵ tam longe secum lateq pugnatiũ. ita ut
his quoq fatentibꝰ qui nõ tam nairare bella roma¬
na qͣm romanũ imꝑium laudare instituerunt
similior uicto fuerit illȩ qui uicit. Annibale qͥppe
ab yspania surgente: ⁊ pireneis montibꝰ suꝑatis.
gallia transcursa. alpibꝰ diruptis. tam longo cir¬
euitu auctis uiribꝰ cuncta uastando aut subigen¬
do. torrentis modo italiȩ faucibꝰ irruente. quã
eruenta p̾lia gesta sunt. quotiens romani suꝑati
qͣm multa ad hostem oppida defecer̃. qͣm multa
capta ⁊ opp̾ssa. qͣm dire pugne ⁊ tociens annibali
romana cladȩ głiosȩ. De cãnensi aut̃ mirabilit̾
horrendo malo quid dicam: ubi annibal cũ ẽẽt
crudelissimus. tam̃ tanta iniicoꝵ atrocissimoꝵ
cede satiatus. parci uisisse ꝑibet᷑: Nõ tres modio ᷤ

Expanded text:
quam defendere nequeunt, erubescunt. CAPUT quam defendere nequeunt, erubescunt. CAPUT nico bello nimis longum est commemorare clades duorum populorum tam longe secum lateque pugnantium. ita ut his quoque fatentibus, qui non tam narrare bella Romana quam Romanorum imperium laudare instituerunt, similior uicto fuerit ille qui uicit. Hannibale quippe ab Hispania surgente et Pyrenaeis montibus superatis, Gallia transcursa Alpibusque disruptis, tam longo circuitu auctis uiribus cuncta uastando aut subigendo torrentis modo Italiae faucibus inruente quam cruenta proelia gesta sunt, quotiens Romani superati! quam multa ad hostem oppida defecerunt, quam multa capta et obpressa! quam dirae pugnae et totiens Hannibali Romana clade gloriosae! De Canr.ensi autem mirabiliter horrendo malo quid dicam, ubi Hannibal, cum esset crudelissimus, tamen tanta inimicorum atrocissimorum clade satiatus parci iussisse perhibetur? Unde tres modios
Abbreviated transcription (Latin):
agnouit.at uero erat ibi numen qd̾ nõ etiam si
fuset fugiss. homo gͥ potius sacris ueste. quã
illa homini ꝓdẽę potuerunt. Si aut̃ a seipsis
inem non reppellebat᷑. ciutatẽ cuiꝰ salute tueri
putabant̃. quid contͣ illas aquas flammasq po¬
t̾ant aduiuare: fic etiam resipsa nicħ ea prsus
potuisse patefecit. hȩc istis nequaq̃m obicerentur
a nob̾. si illa saera dicerent nõ tuendus his bonis
temporalibꝰ instituta. s significandis ȩt̾nis .⁊ io cũ
ea quod cor poralia usibiliaq ẽẽnt ꝑire conting̾e̾t.
nicħ his rebus minui ꝓpt̾ quas fuerãt instituta. ⁊
posse ad eos dem usus denuo reparari. Nunc uero
cecitate mirabili eis sacris quȩ ꝑire possent fieri
potuisse existimant. ut salus t̾renȩ ⁊ temporał
felicitas ciuitatis ꝑire non posset. Prouide cũ illiᷤ
ȩtiam manentibꝰ sacris. uł salutis contricio. uł in¬
felicitas uruisse monstratur. mutare sentenciam

Expanded text:
agnovit: aut vero erat ibi numen, quod non etiam, si agnovit: aut vero erat ibi numen, quod non etiam, si fuisset, fugisset. Homo igitur potius sacris Vestae, quam illa homini prodesse potuerunt. Si autem a se ipsis ignem non repellebant, ciuitatem, cuius salutem tueri putabantur, quid contra illas aquas flammasque poterant adiuuare? sicut etiam res ipsa nihil ea prorsus potuisse patefecit. Haec istis nequaquam obicerentur a nobis, si illa sacra dicerent non tuendis his bonis temporalibus instituta, sed significandis aeternis, et ideo, cum ea, quod corporalia uisibiliaque essent, perire contingeret, nihil his rebus minui, propter quas fuerant instituta, et posse ad eosdem usus denuo reparari. Nunc uero caecitate mirabili eis sacris, quae perire possent, fieri potuisse existimant, ut salus terrena et temporalis felicitas ciuitatis perire non posset. Proinde cum illis etiam manentibus sacris uel salutis contritio uel infelicitas inruisse monstratur, mutare sententiam,
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ non hñt sanguinem. Nec mala illo tempore gra¬
uissima intra męnia defuerunt. Nam ex undã¬
te nimis ultra morẽ fluuio tib̾ino pene omnia
urb̃ plana subuersa sunt. aliis impetu qͣsi torrẽ¬
tis impulsis. aliis ułut stagno diuturno made¬
factis atq sublapis. Istam deinde pestem. igniᷤ
ꝑniciosior subsecutus ẽ. qui correptis circa forum
quibꝰq celsioribꝰ. ȩtiam templo ueste suo familiari᷑¬
simo ñ peꝑeit. uͭ ei ueluti uitam ꝑpetuã diligen¬
tissima substitucione lignoꝵ nõ tã honorate qͣm
dampnatȩ uirgines donare consueuerãt. t̃unc u̾o
illic ignis nõ tantum uiuebat. s ętiam seiuebat.
cuiꝰ impetu exterite uirgines sacra illa fatalia
quȩ iam tres in quibꝰ fuerant p̾sserant eiuitateᷤ.
cum ab illo incendio lib̾are ñ possent. metellus
pontifer suȩ quodãm salutis oblitus uruens ea
semi ustulatus abripuit. neq enĩ uł ipsum igniᷤ

Expanded text:
et non habent sanguinem. 2. Nec mala illo tempore graet non habent sanguinem. 2. Nec mala illo tempore gravissima intra moenia defuerunt. Nam exundante nimis ultra morem fluvio Tiberino pene omnia urbis plana subversa sunt; allis impetu quasi torrentis impulsis, aliis velut stagno diuturno madefactis atque sublapsis. Istam deinde pestem ignis perniciosior subsecutus est, qui correptis circa forum quibusque celsioribus, etiam templo Vestae suo familiarissimo non pepercit, ubi ei veluti vitam perpetuam diligentissima substitutione lignorum, non tam honoratae quam damnatae virgines donare consueverant. Tunc vero illic ignis, non tantum vivebat, sed etiam saeviebat. Cujus impetu exterritae virgines, sacra illa fatalia, quae jam tres, in quibus fuerant, presserant civitates, cum ab illo incendio liberare non possent, Metellus pontifex suae quodam modo salutis oblitus irruens ea semiustulatus abripuit. Neque enim vel ipsum ignis
Abbreviated transcription (Latin):
litos annis retrorsum melioribꝰ. Nunirum enun
quo renouati sunt. tanta copia morientiũ autatoᷤ
inferos eciam lud̃e delectabat. cum ꝓfecto miseri
homines ipsa rabida bella. ⁊ eruentas animositate.
funereasq hine atq inde uictorias. magnos ag̾ent
ludos demoniĩ. ⁊ opimas epulas inferorum. Nich̾
sane miserabilibꝰ pͥmo punico bello accidit. qͣm qd
ita romani uicti sunt. ut etiam regłs ille caꝑet᷑.
cuiꝰ in pͥmo ⁊ in alto̾ libro mentionẽ fecimus. uir
plane magnus. ⁊ uictor antea dominatorq penoꝵ.
qui etiam ipsum pͥmum bellum punicũ cõfeciss
nͥ auiditate nimia ludis ⁊ głixȩ duriores conditio
nes qͣm ferre possent fessis carthaginensibꝰ imꝑaᷤᷤ¬
s. Illius uiri ⁊ captiuitas inopinatissima. ⁊ seruitꝰ
indignissima.⁊ iratio fidelissima. ⁊ mors crudeliᷤᷤ¬
sima. si dõs ellos ñ cogit erubesc̾e̾. uerũ ẽ qd̾ erei s̃

Expanded text:
litos annis retrorsum melioribus. Nimirum ergo, litos annis retrorsum melioribus. Nimirum ergo, quando renouati sunt, tanta copia morientium ditatos inferos etiam ludere delectabat, cum profecto miseri homines ipsa rabida bella et cruentas animositates funereasque hinc adque inde uictorias magnos agerent ludos daemonum et opimas epulas inferorum. Nihil sane miserabilius primo Punico bello accidit, quam quod ita Romani uicti sunt, ut etiam Regulus ille caperetur, cuius in primo et in altero libro fecimus mentionem, uir plane magnus et uictor antea domitorque Poenorum, qui etiam ipsum primum bellum Punicum confecisset, nisi auiditate nines, quam ferre possent, fessis Carthaginensibus imperasset. Illius viri et captivitas inopinatissima, et servitus indignissima, et juratio fidelissima, et mors crudelissima si deos illos non cogit erubescere, verum est quod aerei sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
lidi. impetus in alt̾utrum fortissimos.⁊ opulentiꝰ¬
simos agerent. quot minutiora regna contͥta st̃.
quȩ urbes ample nobilesq deletae. quot afflicte.
quot ꝑdite ciuitates qͣm longe lateq tot regioneᷤ
t̃raq uastatȩ sunt. quotiens uicti hinc atq inde
uictores. quid hominum consumptum ẽ. uł pug¬
nantium militum uł ab armis uacantiũ ppłoꝵ.
quanta uis nauiuĩ marinis &e p̾liis opp̃ssa. ⁊ di¬
uersarum tempestatũ uarietate sub mersa ẽ. si
en arrare uł cõmemorare conemur. nicħ aliud qͣm
scͥptores exiam nos erimus istorię. Tunc magno
metu ꝑturbata romana ciuitas ad remedia uana
⁊ ridenda currebat. Instaurati sunt ex auctoritas
libroꝵ sibillinoꝵ ludi scłares. quoꝵ scelebritas
int̾.e. annos fuerat instituta. felicioribꝰq tempꝰ¬
ribus memoria negligente ꝑierat. tenouaritẽ enĩ
pontifices ludos saeros inferis. exiam ipso alior¬

Expanded text:
lidi impetus in alterutrum fortissimos et opulentislidi impetus in alterutrum fortissimos et opulentissimos agerent, quot minutiora regna contrita sunt! quae urbes amplae nobilesque deletae, quot adflictae, quot perditae ciuitates! Quam longe lateque tot regiones terraeque uastatae sunt! Quotiens uicti hinc adque inde uictores! Quid hominum consumtum est uel pugnantium militum uel ab armis uacantium populorum! Quanta uis nauium marinis etiam proeliis obpressa et diuersarum tempestatum uarietate submersa est! Si enarrare uel commemorare conemur, nihil aliud quam scriptores etiam nos erimus historiae. Tunc magno metu perturbata Romana ciuitas ad remedia uana et ridenda currebat. Instaurati sunt ex auctoritate librorum Sibyllinorum ludi saeculares, quorum celebritas inter centum annos fuerat instituta felicioribusque temporibus memoria neglegente perierat. Renouarunt etiam pontifices ludos sacros inferis et ipsos abo
Abbreviated transcription (Latin):
seu uolunt dubia conectentibꝰ credisolet. T̃une gͦ
dictum ẽ eam eẽ causã pestilentie. qd̾ plurimas
edes sacras multi occupatas pͥuatim tenerent. sic
int̾im amagno imꝑitiȩ uł desidie crimine eseuo¬
lapus lib̾atus ẽ. Uñ aut̃ amultis edes ille fuerãt
occupate nemine ꝓhibente. nisi qr tante numinu̾
turbȩ diu frustra fuerat supplicatũ : atq ita pau¬
latim loea deserebant᷑ a cultoribꝰ. ut tãqͣm ua¬
euas sine ulliꝰ offensione possent humanis¬
saltem usibꝰ uendicare. Nam stunc ułuti ad sedã¬
dam pestilentiã diligent̾ repetita atq reparata.
nisi postea codem modo neglecta atq usurpata
latitarent. nõ utiq magnȩ ꝑitiȩ uarronis tͥbue¬
ret᷑. qd̾ sc̃bens de edibꝰ sacͥs tam multa ignorata
cõmemorat. S tunc int̾im elegans nõ pestilentis
punicis bellis cum int̾ utrumq imꝑũ uictoria
dui anceps atq incerta pendet. ppłiq duo p̾ua¬

Expanded text:
seu volunt, dubia conjectantibus, credi solet . Tunc ergo seu volunt, dubia conjectantibus, credi solet . Tunc ergo dictum est eam esse causam pestilentiae, quod plurimas aedes sacras multi occupatas privatim tenerent: sic interim a magno imperitiae vel desidiae crimine Aesculapius liberatus est. Unde autem a multis aedes illae fuerant occupatae, nemine prohibente, nisi quia tantae numinum turbae diu frustra fuerat supplicatum; atque ita paulatim loca deserebantur a cultoribus, ut tanquam vacua sine ullius offensione possent humanisaltem usibus vindicari? Nam quae tunc velut ad sedandam pestilentiam diligenter repetita atque reparata, nisi postea eodem modo neglecta atque usurpata latitarent, non utique magnae peritiae Varronis tribueretur, quod scribens de aedibus sacris tam multa ignorata commemorat. Sed tunc interim elegans, non pestilentiae Punicis bellis, cum inter utrumque imperium uictoria diu anceps adque incerta penderet populique duo praeua
Abbreviated transcription (Latin):
intellectu p̃dicare diuinum. nͥ ꝓximȩ alio p̾lio ro¬
mani abscederent suꝑiores. atq ĩ tanta strage
bellorum ȩtiam pestilentia grauis excorta ẽ muli¬
erum. Nam prius qͣm maturos partus ederent.
grauide moriebant᷑: ubi se credo escuolapiꝰ excu¬
sabat quod arciatrũ se nõ obstetricẽ ꝓfitebat᷑. Pe¬
cudes quoq similit̾ int̾ibat̃. ita ut iam defecturũ
genus animaluĩ cred̾etur. Quid yemps alla memo¬
rabilis tam incredibili ĩ manitate seuiens. ut ni¬
ubꝰ orrenda altitudine etiam in foro ꝑdies. &l.
poribꝰ accidiss quȩ isti ⁊ qͣnta dixxissẽt: Quid illa
itidem ingens pestilentia qͣm du seuiit. qͣm multo
ꝑemit: quȩ cum in annũ aliũ multo grauiꝰ tendet᷑.
frustra p̾sente escuolapio. aditũ ẽ adlibros sibillinoꝰ
in quo gen̾e oraculoꝵ sicut cicero in libris de diui¬
natione cõmemorat. magis int̾p̃tibꝰ ut possunt

Expanded text:
intellectu praedicare diuinum, nisi proxime alio proelio Rointellectu praedicare diuinum, nisi proxime alio proelio Romani abscederent superiores. Adque in tanta strage bellorum etiam pestilentia grauis exorta est mulierum. Nam priusquam maturos partus ederent, grauidae moriebantur. Ubi se, credo, Aesculapius excusabat, quod archiatrum, non obstetricem profitebatur. Pecudes quoque similiter interibant, ita ut etiam defecturum genus animalium crederetur. Quid? hiems illa memorabilis tam incredibili inmanitate saeuiens, ut niuibus horrenda altituporibus accidisset, quae isti et quanta dixissent? Quid illa itidem ingens pestilentia, quamdiu saevivit, quam multos peremit? Quae cum in annum alium multo gravius tenderetur, frustra praesente Aesculapio, aditum est ad libros Sibyllinos. In quo genere oraculorum, sicut Cicero in libris de Divinatione commemorat, magis interpretibus, ut possunt
Abbreviated transcription (Latin):
tor crearetur hortensius. qui plebe reuocata in eodẽ
magistratii. expirauit qd̃ nulli dictatori antea
contigerat. ⁊ qd̾ illis diis iam p̃sente escuolapio. gra¬
uiꝰ erim̃ fuit. Tum uero tam multa bella ubiq
crebruerunt. ut inopia militum ꝓletarii illi qͥ eo
quod ꝓli gignende uacabant ob egestatẽ militare
non ualentes ħ nom̃ acceꝑat. militiȩ consceb̾ent᷑
Accitꝰ etiam a tarentinis pẏirus rex greciȩ tunc in¬
genti gła cęlebratus. romanoꝵ hostis effectꝰ ẽ. cui
sane de rerum futuro euentu consulenti. santis ur¬
bane apollo sic ambiguũ oracłm edidit. ut eduobꝰ
quicqͥd accidiss ipse diuinus haberet᷑. Ait enĩ. Dico
a romanis siue romani a puro uinc̾entur securꝰ
fatidicus utrumlibet expectaret euentũ. quẽ
tẽ ⁊ qͣm orrenda utriꝰq ex̾citus clades. in qua tñ
suꝑior pyirus extitit. ut iam poss apollinẽ ꝓ suo

Expanded text:
tor crearetur Hortensius, qui plebe reuocata in eodem tor crearetur Hortensius, qui plebe reuocata in eodem magistratu exspirauit, quod nulli dictatori ante contigerat, et quod illis dis iam praesente Aesculapio grauius crimen fuit? Tum uero tam multa bella ubique crebruerunt, ut inopia militum proletarii illi, qui eo, quod proli gignendae uacabant, ob egestatem militare non ualentes hoc nomen acceperant, militiae conscriberentur. Accitus etiam a Tarentinis Pyrrhus, rex Graeciae, tunc ingenti gloria celebratus, Romanorum hostis effectus est. Cui sane de rerum futuro euentu consulenti satis urbane Apollo sic ambiguum oraculum edidit, ut, e duobus quidquid accidisset, ipse diuinus haberetur ait enim: <Dicsiue Pyrrhus a Romanis siue Romani a Pyrrho uincerentur, securus fatidicus utrumlibet expectaret euentum. Quae tunc et quam horrenda utriusque exercitus clades! In qua tamen superior Pyrrhus extitit, ut iam posset Apollinem pro suo
Abbreviated transcription (Latin):
mitt̾ent᷑: uł qnõ graui pestilentia cet̾is laborantibꝰ
multi &e in ex̾citu icti fulmine ꝑierunt : uł quõ
itẽ alia intolerabili pestilentia escuolapiũ ab epi¬
dauro qͣsi medicũ dm̃ roma aduocare atq ad hib̾e
compulsa ẽ. qm̃ regem omniũ iouem qui iã diu
u capitolio sedebat. multa stupͣ quibꝰ ad olescens
uacauerat. ñ ꝑmiserant fortasse disc̾e̾ medicinam:
uł conspirantibꝰ uno temꝑe hostibꝰ. lucanis. brutiis.
samnitibꝰ. etruscis. ⁊ senonibꝰ galliᷤᷤ. pͥmo ab eis legati
ꝑempti sunt. deuide cum p̃tore opp̾sus ex̾citus .uii.
tribunis cũ illo ꝑeuntibꝰ. ⁊ militũ.xiii. milibꝰ: uł
quõ post longas ⁊ graues romanas seditiones. qͥbꝰ
adultimũ plebs in ianicłm hostili direptione sueceᷤᷤ¬
serat : huius mali tam dira calamitas erat. ut eiꝰ
rei causa qd̃ in extremis ꝑiculis fieri solebat dicta¬

Expanded text:
mitterentur? uel quando graui pestilentia ceteris laborantibus mitterentur? uel quando graui pestilentia ceteris laborantibus multi etiam in exercitu icti fulmine perierunt? uel quando item alia intolerabili pestilentia Aesculapium ab Epidauro quasi medicum deum Roma aduocare adque adhibere conpulsa est, quoniam regem omnium Iouem, qui iam diu in Capitolio sedebat, multa stupra, quibus adulescens uacauerat, non permiserant fortasse discere medicinam P uel cum conspirantibus uno tempore hostibus Lucanis, Bruttiis, Samnitibus, Etruscis et Senonibus Gallis primo ab eis legati pel\'emti sunt, deinde cum praetore obpressus exercitus septem tribunis cum illo pereuntibus et militum tredecim milibus? uel quando post longas et graues Romae seditiones, quibus ad ultimum plebs in Ianiculum hostili diremtione secesserat, huius mali tam dira calamitas erat, ut eius rei causa, quod in extremis periculis fieri solebat, dicta
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitas dampnauit: Ubi erant qnõ gilli romam
ceꝑunt. spoliauerunt. incender̃. cedibꝰ impleuer̃:
Ubi erant cum illa insignis pestilentia tã ingentẽ
stragem dedit. qua ⁊ ille furiꝰ camillꝰ extinctꝰ ẽ. qui
rem publica ingratã ⁊ ab egentibꝰ ante defendit.¬
⁊ de gallis postea iundicauit: In hac pestilentia
scenicos lubos aliam nouã pestẽ nõ corpribꝰ roma¬
norum. s quod ẽ multo ꝑniciosiꝰ moribꝰ intulerunt.
U bi erant qnõ alia pestilentia grauis. de uenenis ma¬
tronarũ exorta credita ẽ. quarum supͣ fidem multaꝵ
atq nobilium mores dep̃hensi sunt omĩ pestilentia
grauiores: uł quõ incaudinas furculas a samnitibꝰ
obsessi ambo cum ex̾citu consules fedus cũ eis fedũ
fac̾e̾ coacti sunt. ita ut equitibꝰ romanis sescentis ob¬
sidibꝰ datis. cęt̾i amissis armis. aliisq spoliati pͥuatiq
tegminibꝰ. sub uigum hostium. inuestim̃tis singłi

Expanded text:
ingrata damnavit? Ubi erant, quando Galli Romam ingrata damnavit? Ubi erant, quando Galli Romam ceperunt, spoliaverunt, incenderunt, caedibus impleverunt? Ubi erant, cum illa insignis pestilentia tam ingentem stragem dedit, qua et ille Furius Camillus exstinctus est, qui rem publicam ingratam et a Veientibus ante defendit et de Gallis postea uindicauit? In hac pestilentia scaenicos ludos aliam nouam pestem non corporibus Romanorum, sed, quod est multo perniciosius, moribus intulerunt. Ubi erant, quando alia pestilentia grauis de uenenis matronarum exorta credita est, quarum supra fidem multarum adque nobilium mores deprehensi sunt omni pestilentia grauiores? uel quando in Caudinas furculas a Samnitibus obsessi ambo cum exercitu consules foedus cum eis foedum facere coacti sunt, ita ut equitibus Romanis sescentis obsidibus datis ceteri amissis armis aliisque spoliati priuatique tegminibus sub iugum hostium in uestimentis singulis
Abbreviated transcription (Latin):
stata ẽ : uͥ erant qñ rursus ppłs cum famę labo¬
raret. p̾fectum annonȩ pͥmum creauit. atq illa
fame inualescente. spuriꝰ meniꝰ qui esurienti mul¬
titudini frum̃ta largitꝰ ẽ. regni affectati crim̃ in¬
cuirit.⁊ eiusdẽ p̾fecti instantia ꝑdictatorẽ luciũ
quintiũ ȩtatȩ decrepitũ. a quinto seruilio magistro
equitũ. cum maxino ⁊ ꝑiculosissimo tumultu ci¬
uitatis occisus ẽ: u̾ erant qñ pestilentia maxima
exorta diis inutilibus inanȩ remedium ppłs diu
multumq fatigatꝰ. noua lecti sternia qd̾ nuqͣm
antea fecerat exibenda arbitratꝰ ẽ: Lecti aut̃ ster¬
nebantur in honorem dõꝵ. unde ħ sacrum uł po¬
tus saclegium nom̃ accepit. Ubi erant qñ ꝑ .x.
continuos annos male pugnando crebras ⁊ magnaᷤ
dades. ap̃d ueios ea̾citꝰ romanos acceꝑat. nisi ꝑfu¬
rium camillũ tandẽ subueniret᷑. quẽ p̾ea ingrata

Expanded text:
stata est? Ubi erant, quando rursus populus, cum fame labostata est? Ubi erant, quando rursus populus, cum fame laboraret, praefectum annonae primum creavit; atque illa fame invalescente, Spurius Melius, qui esurienti multitudini frumenta largitus est, regni affectati crimen incurrit, et ejusdem praefecti instantia per dictatorem L. Quintium aetate decrepitum, a Quinto Servilio magistro equitum cum maximo et periculosissimo tumultu civitatis occisus est? Ubi erant, quando pestilentia maxima exorta, diis inutilibus sine remedio populus diu multumque fatigatus nova lectisternia, quod nunquam antea fecerat, exhibenda arbitratus est? Lecti autem sternebantur in honorem deorum, unde hoc sacrum vel potius sacrilegium nomen accepit. Ubi erant, quando per decem continuos annos male pugnando crebras et magnas clades apud Veios exercitus Romanus acceperat, nisi per Furium Camillum tandem subveniretur, quem postea civitas
Abbreviated transcription (Latin):
ter felicit̾q iuuendũ e Ilec in cos corum orri¬
biliora dicimꝰ nos. qͣm eorum roẽtidẽ auctores qͦs
legunt ⁊ p̃dicant. quando qͥdẽ et ex ipsis quȩ di¬
ceremus accepimus ⁊ nullomͦ dic̾e̾ uł talia uł cune¬
ta sufficimus. uͥ erant gͦ illi dii qui ꝓpt̾ exignam
fallacemq mundi huiꝰ felicitatem. colendi existimã¬
tur. cum romani quibꝰ se colendos mendacissima
astucia uenditabant. tantis calamitatibꝰ uexarent᷑:
Ubi erant qño ualeriꝰ consul ab exulibꝰ ⁊ seruis in¬
censum capitolium cum defensaret occisus ẽ. faci¬
liusq ipse ꝓdẽȩ potuit edi iouis. qͣm illi turba
tot numinũ cum suo maximo atq optimo rege.
cuiꝰ templum liberauerat subuenire: u erant qñ
densissimis fatigata ciuitas sedicionũ mał. cum le¬
gatos athenas missos ad leges mutuandas paulu¬
lum quieta oꝑiretur. graui famȩ pestilentiaq ua¬

Expanded text:
ter feliciterque uiuendum est? Nec in deos eorum horriter feliciterque uiuendum est? Nec in deos eorum horribiliora nos dicimus, quam eorum identidem auctores, quos legunt et praedicant, quando quidem et ex ipsis quae diceremus accepimus, et nullo modo dicere uel talia uel cuncta sufficimus. Ubi ergo erant illi di, qui propter exiguam fallacemque mundi huius felicitatem colendi existimantur, cum Romani, quibus se colendos mendacissima astutia uenditabant, tantis calamitatibus uexarentur? Ubi erant, quando Valerius consul ab exulibus et seruis inscensum Capitolium cum defensaret occisus est faciliusque ipse prodesse potuit aedi Iouis quam illi turba tot numinum cujus templum liberaverat, subvenire Ubi erant, quando densissimis fatigata civitas seditionum malis, cum legatos Athenas missos ad leges mutuandas paululum quieta opperiretur, gravi fame pesti lentiaque va
Abbreviated transcription (Latin):
compellunt. Qui aut̃ succensent. qn̾ me ferent
si ego dic̾em qd̃ salustuis ait. plurimȩ turbę
sebitiones.⁊ ad postremũ bella ciuilia orta s̃.
dum pauei potentes quoꝵ in grãm pleriq cõ¬
cesserant. sub honesto patrum aut plebis nomi¬
ne dũationes affectabant. boniq ⁊ mali eiues
qpellati. ñ ob merita inrem publicã om̃ibꝰ pa
nter corruptis. s uti quisq locupletissimꝰ ⁊ in¬
uiria ualidior. quia p̾sentia cĩeffendebat ꝓbono
iucebat᷑ Porro si illi septares ystoriȩ ad honestã
lib tatem ꝑtinere arbitrati sunt. mala ciuitatie
ꝓpe uon tacere. qͣͥm multis locis maguo p̃conio
buudare aompusi sunt. eum aliã ueriorem quo
cines et̃ni legendi sunt n habent. qͥd nes fate
conuenie. quͥas syes qͣnto indo melior ⁊ certior.
tanto maur debet ẽẽ lib̾tas. cum nusa p̃sentiua
ap̃o tĩo liputant. ut infirmiores inpediriore¬
qr untes alienent᷑ ab ea ciuitate inqua posa cugi¬

Expanded text:
conpellunt. Qui autem suscensent, quando me ferrent, conpellunt. Qui autem suscensent, quando me ferrent, si ego dicerem, quod Sallustius ait? Plurimae turbae, seditiones et ad postremum bella ciuilia orta sunt, dum pauci potentes, quorum in gratiam plerique concesserant, sub honesto patrum aut plebis nomine dominationes adfectabant; bonique et mali ciues appellati, riter corruptis, sed uti quisque locupletissimus et injuria validior, quia praesentia defendebat, pro bono ducebatur Porro si illi scriptores historiae ad honestam libertatem pertinere arbitrati sunt, mala civitatis propriae non tacere, quam multis locis magno praeconio laudare compulsi sunt, cum aliam veriorem, quo cives aeterni legendi sunt, non haberent: quid nos facere conuenit, quorum spes quanto in Deo melior et certior, tanto maior debet esse libertas, cum mala praesentia Christo nostro inputant, ut infirmiores imperitioresque mentes alienentur ab ea ciuitate, in qua sola iugi
Abbreviated transcription (Latin):
bunos plebis ⁊ alia uira sibi parauit. diseoeclia¬
rum ⁊ certaminis utrĩq finis fuit scđ̃m bellũ
punicum. Q uid itaq ego tantas moras uł sebẽᷤ
patiar. uł lecturis afferam: quam misera fuit
illa res publica tã longa ȩxate ꝑ tot annos usq
ad scãm bellum punicũ. bellis forinsecus inqͥe¬
tare non desistentibꝰ untus discordiis seditionibꝰq
cuulibꝰ a salustio breuit̾ intimatũ ẽ. Prouide
uictoriȩ illȩ ñ solida beatorum gaudia fuerunt.
s in ania solatia miseroꝵ.⁊ ad alia. atq alia
t̾ribilia mala subeunda illecebrosa incitam̃ta
minime quietoꝵ. Nec nob̾ quia ħ dicimus
boni romani prii Ad entesq succenseant. qͣm¬
qͣm de hac re nec petendi sunt nec monendi.
quando eos muuime suecẽsuros eȩ̃ certissimũ ẽ.
Neq enum grauiꝰ uł grauiora dicimꝰ auctoribꝰ
eoꝵ. ⁊ stilo ⁊ ocio multũ impares. qͥbꝰ tam̃ edi¬
cendis ⁊ ipsi laborauer̃. ⁊ filios suos elaborare

Expanded text:
bunos plebis et alia iura sibi parauit. Discordiarum et certaminis utrimque finis fuit secundum bellum Punicum, Quid itaque ego tantas moras uel scribens patiar, uel lecturis adferam? Quam misera fuerit illa res publica, tam longa aetate per tot annos usque ad secundum bellum Punicum bellis forinsecus inquietare non desistentibus et intus discordiis seditionibusque ciuilibus, a Sallustio breuiter intimatum est. Proinde uictoriae illae non solida beatorum gaudia fuerunt, sed inania solacia miserorum et ad alia adque alia sterilia mala subeunda inlecebrosa incitamenta minime quietorum. Nec nobis, quia hoc dicimus, boni Romani prudentesque suscenseant: quamquam de hac re nec petendi sint nec monendi, quando eos minime suscensuros esse certissimum est. Neque enim grauius uel grauiora dicimus auctoribus eorum et stilo et otio multum inpares; quibus tamen ediscendis et ipsi elaborauerunt et filios suos elaborare
Abbreviated transcription (Latin):
s a romanis quos sua calamitate ꝓpagau̾at diis illis
cõmunibꝰ ad ħ reppellend̾a nchil uiuantibꝰ. seu qdͥ
uerũ ẽ nicb̃ ualentibꝰ. Iũqͥd ⁊ tẽ abscessere om̃s aditiᷤ
arisq relictis dii quibꝰ ilõ oppidũ steterat. post anti¬
quos girecoꝵ ignes riunasq reparatum: Si aut̃ abs¬
crsserant. causam requiro. ⁊ oppidanoꝵ qͥdẽ qͥntĩ iuenio
melior e. tanto detiorem dõꝵ. Ili ens contriꝰ fimnomer
portis clanserunt. ut sille seruarent in tegram eiui

Expanded text:
sed a Romanis quos sua calamitate propagauerat, dis illis sed a Romanis quos sua calamitate propagauerat, dis illis communibus ad haec repellenda nihil iuuantibus seu, quod uerum est, nihil ualentibus. Numquid et tunc Abscessere omnes adytis arisque relictis Di, quibus illud oppidum steterat post antiquos Graecorum ignes ruinasque reparatum? Si autem abscesserant, causam requiro, et oppidanorum quidem quanto inuenio meliorem, tanto deteriorem deorum. Illi enim contra Fimbriam portas clauserant, ut Syllae seruarent integram
Abbreviated transcription (Latin):
ablatus. nõ ꝑmissus ẽ eẽ regnator. Non ẽ ut arbitror
qd̾ dicatur. qd̾ mali troia meruerit ut eã dii desere¬
rent. quo poss extingni.⁊ quid boni roma ut eam
dii in habitarent quo poss augeri. nisi quod uicti iñ
fuger̃. ⁊ sead istos quos parit̾ decipent contuler̃. Im¬
mo uͦ ⁊ illic manser̃ ad eos mouere suo decipiendos.
qui rursus easdem tr̃as habitarent. ⁊ hic easdem arteᷤ
fallaciȩ suȩ magis õe ex̾cendo maioribꝰ honoribꝰ głati
serum cõmiserat iliũ. ut afimbria mariand partiũ
homine pessimo eu̾teret᷑ multo fero ciꝰ atq crudeliꝰ.
qͣm olim agrecis : llam tẽ ⁊ multi iñ fuger̾. ⁊ multi
captiuati saltem inseruitute uixer̃. Porro aut̃ fimbria
priꝰ edictum ꝓposuit. ne cui parceret᷑. atq urbem to¬
tam cunctosꝙ inea homines incendio ꝯeremauit.
Hoc meruit iliũ ñ a giecis quos sua irritau̾at iniqͥtate.

Expanded text:
ablatus non permissus est esse regnator. Non est, ut arbitror, ablatus non permissus est esse regnator. Non est, ut arbitror, quod dicatur quid mali Troia meruerit, ut eam di desererent, quo posset extingui, et quid boni Roma, ut eam di inhabitarent, quo posset augeri; nisi quod uicti inde fugerunt et se ad istos, quos pariter deciperent, contulerunt; immo uero et illic manserunt ad eos more suo decipiendos, qui rursus easdem terras habitarent, et hic easdem artes fallaciae suae magis etiam exercendo maioribus honoribus gloriati serum commiserat Ilium, ut a Fimbria, Marianarum partium homine pessimo, euerteretur, multo ferocius adque crudelius quam olim a Graecis? Nam tunc et multi inde fugerunt et multi captiuati saltem in seruitute uixerunt; porro autem Fimbria prius edictum proposuit, ne cui parceretur, adque urbem totam cunctosque in ea homines incendio concremauit. Hoc meruit Ilium non a Graecis quos sua inritauerat iniquitate,
Abbreviated transcription (Latin):
nantis adult̾ium ciuitatis. Nec ad causam qͣm nc̃
agimus. int̾ ẽ utrum hoc fieri romulus uisserit.
aut romulꝰ fec̾it. Quod multi inpudentia negais
multi pudore aubitant. multi dolore dissimulant.
bN ec nos itaq in ea re diligentius requirenda ꝑ multoꝵ
sẽptorum ꝑpensa testimonia demorenur. pomuili
frem palã constat occisum. non ab hostib̾.nõ ab alieniᷤ
siaut ꝑpetrauit. aut imꝑauit ħ romulus. magis ipẽ
fuit iomanoꝵ. qͣm paris troianorum caput. Cũ gͥ tro¬
ianis iram dõꝵ ꝓuocauit illȩ alienȩ coniugis raptor.
et eoꝵdẽ doꝵ tutelã romanis inuitauit iste sui frĩs
extuictor. si aut̃ illud scelꝰ a facto imꝑioq romuli ali¬
enum ẽ. qm̃ debuit utiq iũdicari. tota ħ illa ciuitaᷤᷤ
fecit. quod tota contempsit. ⁊ non iam frẽm.s patrẽ
qd̃ ẽ peiꝰ occidit. Ut̾q enĩ fuit conditor. ubi alt̾ scelerȩ

Expanded text:
nantis adulterium ciuitatis. Nec ad causam, quam nunc nantis adulterium ciuitatis. Nec ad causam, quam nunc agimus, interest, utrum hoc fieri Romulus iusserit aut Romulus fecerit, quod multi inpudentia negant, multi pudore dubitant, multi dolore dissimulant. Nec nos itaque in ea re diligentius requirenda per multorum scriptorum perpensa testimonia demoremur: Romuli fratrem palam constat occisum, non ab hostibus, \' non ab alienis. Si aut perpetrauit aut imperauit hoc Romulus, magis ipse fuit Romanorum quam Paris Troianorum caput; quur igitur Troianis iram deorum prouocauit ille alienae coniugis raptor, et eorundem deorum tutelam Romanis inuitauit iste sui fratris extinctor? Si autem illud scelus a facto imperioque Romuli alienum est: quoniam debuit utique uindicari, tota hoc illa ciuitas fecit, quod tota contemsit, et non iam fratrem, sed patrem, quod est peius, occidit. Uterque enim fuit conditor, ubi alter scelere
Abbreviated transcription (Latin):
tantur. quomͦ possunt diis adult̾ia displic̾e hominũ.
quȩ in se ipsis concordit̾ fer̃: Si aut̃ falsa sunt. nec si
quidẽ possunt irasci ueris adult̾iis humanis. qui ẽ
falsis delectantur siuis. huc accedit. qm̃ su illud de
marte non ereditur. ut hoc quoq de uenere ñ credat.
Hullo diumi concubitus obtentu matris romuli cau¬
sa defendit᷑. Fuit aut̃ sacerdos illa uestał. & ido ma
gis dii in romanos sacͥlegum illud flagitium. qͣm
in troianis paridis adult̾ium uindicare debuer̃. Nã
⁊ ipsi romani antiqui instupro detectas ueste sacer¬
dotes uiuas ꝯẽ defodiebant. adult̾as aut̃ fm̃as qͣm¬
uis aliqua dampnatione. nulla tam̃ morte plecte¬
bant usq adõ grauius quȩ putabant adita diuina
si pecc̃a hominum illis numinibꝰ displic̾ent. aut
offensi paridis facto desertam tiam ferro ignibꝰq
illusus magis uritaret parricidiui nascentis qͣm reg¬

Expanded text:
tantur, quo modo possunt dis adulteria displicere hominum, tantur, quo modo possunt dis adulteria displicere hominum, quae in se ipsis concorditer ferunt? Si autem falsa sunt, ne sic quidem possunt irasci ueris adulteriis humanis, qui etiam falsis delectantur suis. Huc accedit, quoniam, si illud de Marte non creditur, ut hoc quoque de Venere non credatur, nullo diuini concubitus obtentu matris Romuli causa defenditur. Fuit autem sacerdos illa Vestalis, et ideo di magis in Romanos sacrilegum illud flagitium quam in Troianos Paridis adulterium uindicare debuerunt. Nam et ipsi Romani antiqui in stupro detectas Vestae sacerdotes uiuas etiam defodiebant, adulteras autem feminas, quamuis aliqua damnatione, nulla tamen morte plectebant: usque adeo grauius quae putabant adyta diuina si peccata hominum illis numinibus displicerent, ut offensi Paridis facto desertam Troiam ferro ignibusque inlusus; magis inritaret parricidium nascentis quam reg
Abbreviated transcription (Latin):
se uiri fortes ȩtiam si falsum sit. diis genitos ẽẽ era
ut eo mͦ humanus animus ułut diuine stirpis fiditi
gerens. res magnas aggrediendas p̃sumat audaeus
agat uehem̃tius.⁊ ob hoc impleat ipsa securitate si¬
licius. Quȩ uamonis sententia exep̃ssa ut potui meu
uerb̾ cernis qͣm latum locum aꝑiat falsitati. uͥ uites¬
ligamus pͥura iam saera et quasi religiosa potuissi
confingi uͥ putata sunt ciuibꝰ etiam de ipsis diis ꝓdq̃¬
m̃datia. S utrum potuerit uenus exconcubitu anor¬
se eneã parere. uł mars ex concubitu filiȩ numitoris
romulum gign̾e. in medio relinquamꝰ. Nam pene
talis questio ętiam de scͥpturis nr̃is oborit᷑. qua que¬
ritur utrum p̃uaricatores angłi cũ filiabꝰ hominũ
concubuerint. unde natis gigantibꝰ .i. nimiũ gͣndib
ac fortibꝰ uiris. tunc t̾ra completa ẽ. Proiñ ad utruma
int̾im modo nr̃a disputacio referat᷑. Si enim uera s̃
quȩ apud illos de matre eneȩ.⁊ de patte romuli lecti¬

Expanded text:
se uiri fortes, etiamsi falsum sit, dis genitos esse credant, ut eo modo animus humanus uelut diuinae stirpis fiduciam gerens res magnas adgrediendas praesumat audacius, agat uehementius et ob hoc inpleat ipsa securitate felicius. Quae Varronis sententia expressa, ut potui, meis uerbis cernis quam latum locum aperiat falsitati, ubi intellegamus plura iam sacra et quasi religiosa potuisse confingi, ubi putata sunt ciuibus etiam de ipsis dis t. Sed utrum potuerit Venus ex concubitu Anchisae Aenean parere uel Mars ex concubitu filiae Numitoris Romulum gignere, in medio relinquamus. Nam paene talis quaestio etiam de scripturis nostris oboritur, qua quaeritur, utrum praeuaricatores angeli cum filiabus hominum concubuerint, unde natis gigantibus, hoc est nimium grandibus ac fortibus uiris, tunc terra conpleta est. Proinde ad utrumque interim modo nostra disputatio referatur. Si enim uera sunt, quae aput illos de matre Aeneae et de patre Romuli lecti
Abbreviated transcription (Latin):
concedo. si nec romulum martis. Si aut̃ illd̾. cur nõ
⁊ illd̃: an dõs fas ẽ hominibꝰ feminis. mares aut̃
homines deabꝰ misceri nefas: Dura uł potius nõ
credenda conditio. qd̃ exx iure ueneris inconeubitu
marti licuit. hoc in uire suo ipsi uen̾i ñ licere. at
utrumq firmatum ẽ auctoritate romana. Neq enĩ
minus credidit recentior cesar auiã uenerẽ. ꝙͣ. patrẽ

Expanded text:
concedo, si nec Romulum Martis. Si autem illud, cur non concedo, si nec Romulum Martis. Si autem illud, cur non et illud? An deos fas est hominibus feminis, mares autem homines deabus misceri nefas? Dura, vel potius non credenda conditio, quod ex jure Veneris in concubitu Marti licuit, hoc in jure suo ipsi Veneri non licere. At utrumque firmatum est auctoritate Romana. Neque enim minus credidit recentior Caesar aviam Venerem, quam patrem