comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in iuste studuerunt augere: quam
aliqͥd ꝓsauite. pat̾na distribuere
liqͥt g sũmã uiri sapĩam. infine qͦ
laus canitur: non solum in sũmam
stulticiam s in cen̾ã deuenisse. in¬
saniam. Quid memorẽ Gisiebertum
cognomine uniu̾salẽ. ep̃m lundomi¬
ensem: Non fuit adusq romã par
ei scientia. Artib erat eruditissimꝰ
theoria. singularis ⁊ unicus. Fama
gͥ celebris ⁊ splendidus. Qua ꝓpter
dum scolas reg̾et nau̾nis ingallia.
ad sũmũ lundonie sacerdociũ uo¬
catus est ⁊ exoratus concessit. Qui
magna expectatione susceptus. ce¬
pit auaricie tͥmini deseruire: mul¬
ta ꝑqͥrens. pauca largiens. Moriens
siqͥdem nicħ diuisit: s infinitam
thes auri copiam. rex henricus in eiꝰ
deliciis inuenit. Ocree ⁊̃ ep̃i auro ⁊
argento referte. in fiscum regium
allate sunt. Un de sũme sciencie ab
omm populo habitus est ꝓstul¬
tissimo. Quid ⁊̃ de randulfo. re¬
gis cancellario :. Qui cum ẽẽt. uir

Expanded text:
injuste studuerunt augere, quam injuste studuerunt augere, quam aliquid pro salute patria distribuere. Liquet igitur summam viri sapientiam in fine, quo laus canitur, non solum in summam stultitiam, sed in caecam devenisse insaniam. Quid memorem Gislebertum cognomine Universalem, episcopum Londoniensem? Non fuit ad usque Romam par ei scientia. Artibus erat eruditissimus, theoria singularis et unicus: fama igitur celebris et splendidus. Quapropter dum scholas regeret in Nivernis Gallia, ad summum Londoniae sacerdotium vocatus est, et exoratus accessit. Qui magna exspectatione susceptus, coepit avaritiae crimini deservire; multa perquirens, pauca largiens. Moriens siquidem nihil divisit. Sed infinitam thesauri copiam rex Henricus in ejus deliciis invenit. Ocreae etiam episcopi auro et argento refertae in fiscum regium allatae sunt. Unde vir summae scientiae ab omni populo habitus est pro stultissimo. Quid etiam de Randulfo regis cancellario? Qui cum esset vir
Abbreviated transcription (Latin):
głe sue degeret: contigit quendã
alium consulem. sponsam ei tã
factione ꝙͣ dolosis uirib arripuis¬
se. Unde. insenectute sua mente
turbatus. ⁊ angaria obnubilatꝰ.
intenebras meroris in cidit: nec
usq ad mortẽ se letum uel hilarẽ
sensit. Qum gͥ pͦ dies dolori dedica¬
tos in in firmitatẽ mortis p̃nunci¬
am in cidisset: rogatus ẽ. ab archi¬
ep̃o ⁊ sacerdotib cum ei confessio¬
nis purgatorium impend̾ent offi¬
cium: ut t̾ras qͣs ui uel arte mui¬
tis abstulerat penitens redderet¬
⁊ erratum lacͥmis lauaret. Quib
respondens ait. Si t̾ras qͣs aggre¬
gaui multiphariam diuiso: quid
miser fuiis meis relinqm: qui ꝯtͣ
ministri dñi. Sufficient filiis tuis
hereditates pͥstine ⁊ quas iuste t̾ras
aqͥsisti. Qet̾a redde. Alioqͥn aniniã
deuouisti gehenne. Respondit aũ
consul. filiis omnia tͣdam. ip̃i ꝓsa
luite defuncti miscđir agant. Eo de¬
functo filii eiꝰ magis in iuste ꝯgͤgata.

Expanded text:
gloriae suae degeret; contigit quemdam gloriae suae degeret; contigit quemdam alium consulem sponsam ei tam factione quam dolosis viribus arripuisse. Unde et in senectute sua mente turbatus et angaria obnubilatus, in tenebras moeroris incidit; nec usque ad mortem se laetum vel hilarem sensit. Cum igitur post dies dolori dedicatos et in infirmitatem mortis praenuntiam incidisset; rogatus est ab archiepiscopo et sacerdotibus, cum ei confessionis purgatorium impenderent officium, ut terras quas vi vel arte multis abstulerat, poenitens redderet, et erratum lacrymis lavaret. Quibus respondens ait: Si terras quas aggregavi, multifariam divisero, quid miser filiis meis relinquam? Cui contra ministri Domini: Sufficient filiis tuis haereditates pristinae, et quas juste terras acquisisti. Caetera redde. Alioquin animam devovisti gehennae. Respondit autem consul: Filiis omnia tradam; ipsi pro salute defuncti misericorditer agant. Eo defuncto, filii ejus magis injuste congregata
Abbreviated transcription (Latin):
apud deum. Qd̾ apłi signacłm uisis
ꝓ seqͥtut exemplis. F uit gͥ Rob̾tus cõ¬
sul de mellend in reb scł̃arib sapi¬
entissimꝰ omniũ hinc usq in iecłm
de gentium: fuit scientia clarus. elo¬
qͥo blandus: astutia ꝑspicax. ꝓuidẽ¬
tia sagax: ingenio uersipellis. pru¬
oentia insuꝑabilis: consilio ꝓfun¬
dus. sapientia magnus. Possessio¬
nes g magnas ⁊ uarias qͣs uulgo
uocant honores. ⁊ urbes. ⁊ castella.
uicos ⁊ uilla. flumina ⁊ siluas. p̃¬
dictis ad qͥsierat. instrumentis. Erãt
autẽ honores eiꝰ non solum in an¬
glia: s ⁊̃ in normannia. ⁊ fnͣcia.
ꝑ libitu suo gͥ reges francoꝵ ⁊ an¬
gloꝵ nunc concordes uiniebantur.
nunc discordes p̃liabantur. Si ad¬
u̾sus aliquẽ insurgebat. contritꝰ
humiliabatur. S ꝓdesse uolebat.
głosus exaltabatur. Hinc thesau¬
ri copia scił auri ⁊ argenti. gem¬
marum ⁊ pallioꝵ. in credibiliter
ei confluxit. Qum gͥ in sũmo statu

Expanded text:
apud Deum . Quod Apostoli signaculum visis apud Deum . Quod Apostoli signaculum visis prosequitur exemplis. Fuit igitur Robertus consul de Mellend in rebus saecularibus sapientissimus omnium hinc usque in Jerusalem degentium. Fuit scientia clarus, eloquio blandus, astutia perspicax, providentia sagax, ingenio versipellis, prudentia insuperabilis, consilio profundus, sapientia magnus. Possessiones igitur magnas et varias, quas vulgo vocant honores, et urbes et castella, vicos et villas, flumina et silvas, praedictis acquisierat instrumentis. Erant autem honores ejus non solum in Anglia, sed etiam in Normannia Francia. Pro libitu suo igitur reges Francorum et Anglorum nunc concordes uniebantur, nunc discordes praeliabantur. Si adversus aliquem insurgebat, contritus humiliabatur. Si prodesse volebat, gloriosus exaltabatur. Hinc thesauri copia, scilicet auri et argenti, gemmarum et palliorum, incredibiliter ei confluxit. Cum igitur in summo statu
Abbreviated transcription (Latin):
dixit nescius. Sũmus gͥ in fastigio
curie ⁊ regni. pͦ dies in sũmũ regis
odiũ deuolutus ẽ: ⁊ in cart̾em positꝰ.
ꝑlatͥnam aufugisse dt: & in exiliũ
& miseriam iuuenis intrauit. Bñ
ħͥ in illo illud ꝓpħicũ patuit. Qui in
croceis nutͥebantur: amplexati sunt
stercora. Non gͥ magni estimemus.
cum nobiles pueros uel uiuenes
uiderimꝰ. tam forma qm diuiciis ⁊
fauorib p̃radiare: cum sepe num̾o.
insummas miserias redigant᷑. Gũc
om̃is expectatio stultoꝵ dissoluta ẽ:
& qͦd nichili erat ad nichilum redi¬
getus.
ERcius erit tͣctatus ad huiꝰ uite
iabentis despectum qͥ utinam
despici posset ame. qͣnͣtũ animꝰ
optat meus. & dignitas exigit sua:
de sapientia huiꝰ mundi scił de hoc
qͦd potissimũ est in mundo. Tua nãq
p̃ciosior est cunctis opib t̾re. ⁊ omĩa
que in mundo desid̾ant᷑: huic non
uaient comparari. Scriptum est tũ.
Sapiencia huiꝰ mundi: stulticia est¬

Expanded text:
dixit nescius. Summus igitur in fastigio dixit nescius. Summus igitur in fastigio curiae et regni, post dies in summum regis odium devolutus est; et in carcerem positus, per latrinam aufugisse dicitur; et in exsilium et miseriam juvenis intravit. Bene igitur in illo propheticum patuit: Qui in croceis nutriebantur, amplexati sunt stercora . Non igitur magni aestimemus, cum nobiles pueros vel juvenes viderimus, tam forma quam divitiis et favoribus perradiare; cum saepenumero in summas miserias redigantur. Nunc omnis exspectatio stultorum dissoluta est: et quod nihili erat, ad nihilum redigetur. Tertius erit Tractatus ad hujus vitae labentis despectum; quae utinam despici posset a me, quantum animus optat meus, et dignitas exigit sua; de sapientia hujus mundi, scilicet de hoc quod potissimum est in mundo. Illa namque pretiosior est cunctis opibus terrae; et omnia, quae in mundo desiderantur, huic non valent comparari. Scriptum est tamen. Sapientia hujus mundi, stultitia
Abbreviated transcription (Latin):
ciatus inmanu deꝑut. Om̃s qͥ eum
regem futurũ securi expectabant.⁊
quos ius adlibitum p̃iudicabant:
illusi sunt. Si singula seq̃rer exem¬
pla: fieret epła codex magnus. Nc̃
nuerat dum cancellariꝰ Wilłi mag¬
ni regis eẽt. qͥ ut decebat regałr nu¬
tͥtus ⁊ ad huc inpubis decanꝰ noster
effectus: insummã regis amiciciam
⁊ curiales dignitates mox ꝓuectus
est. Erat autẽ celer ingenio clarus
eloqͥo: forma uenustus. gr̃a choruscꝰ:
etate iunior. prudencia senilis: sed
suꝑbie uicio resꝑsus. Ex suꝑbia cre¬
uit inuidia. ex inuidia odium. de
tractiones. iurgia. delationes. Bene gͥ
ꝓpħauit de se dicens. Ego curialib
inter ponor. qͣsi sal anguilus uiuẽ¬
tib. Sicut enim sal anguillas ex cru¬
ciat. sic delationib suis omnes regi
famulantes distorsit. Sicut sal an¬
guillarũ destruit᷑ humore: sic ip̃e
omniũ aspiratione ad nullatus est.
alt̾am non p̃uidit. Uerũ tam̃ de se

Expanded text:
ciatus deperiit. Omnes qui eum ciatus deperiit. Omnes qui eum regem futurum securi expectabant, et quosvis ad lubitum praejudicabant, illusi sunt. Si singula sequerer exempla, fieret Epistola codex magnus. Nuncnuerat dum cancellarius Willelmi magni Regis esset. Qui, ut decebat, regaliter nutritus, et adhuc impubes, decanus noster effectus, in summam regis amicitiam et curiales dignitates mox provectus est. Erat autem celer ingenio, clarus eloquio, forma venustus, gratia coruscus, aetate junior, prudentia senilis, sed superbiae vitio respersus. Ex superbia crevit invidia, ex invidia odium, ex odio detractiones, jurgia, delationes. Bene igitur prophetavit de se dicens: Ego curialibus interponor, quasi sal anguillis viventibus. Sicut enim sal anguillas excruciat; sic delationibus suis omnes regi famulantes distorsit. Sicut sal anguillarum destruitur humore, sic ipse omnium aspiratione annullatur.alteram non praevidit. Verumtamen de se
Abbreviated transcription (Latin):
taretur ꝓ celsitudine regni maris
in fundo pisciũ uentͥb sepeliretur.
hec fuit mutatio dextere extelsi. Ri¬
cardus ⁊̃ consul cestrensis. filius unicꝰ
hugonis consulis: sũmo splendore
nutͥtus. sũma expectatione patris
heres eximius. ad huc inberbis: in
eadem naue deꝑiit. ⁊ eadem sepul¬
turam hũit. Ricardus qͦ filius reg̃
nochus. ab ep̃o nr̃o Rob̾to festiue.
nutͥtus. ⁊ in eadẽ qͣ degebam familia
a me ⁊ aliis cebritet honoratus: cuiꝰ
indolem mirabam᷑ ⁊ magna queq
expectabamꝰ: in eadẽ naui cautib
illisa. cũ mare uentis careret. subi¬
ta morte raptus ẽ: ⁊ amari uoratꝰ
est. Qum gͥ wilłs regius nepos filiꝰ
scił rob̾ti ducis normannoꝵ iam solꝰ
regiꝰ eẽt ħes. ⁊ omniũ expectatione
oignus iudicatet᷑: ⁊ ꝓbitate in effa¬
bili ꝯsulatũ fiandrie adeptus eẽt ⁊
uigore in ext̾minabili thedoricũ sig¬
nis collatis suꝑass: paruo ictu sau¬

Expanded text:
taretur; pro celsitudine regni maris taretur; pro celsitudine regni maris in fundo piscium ventribus sepeliretur. Haec fuit mutatio dexterae Excelsi. Richardus etiam Cestrensis consul, filius unicus Hugonis consulis, summo splendore nutritus, summa exspectatione patris haeres eximius, adhuc imberbis, in eadem nave deperiit, et eamdem sepulturam habuit. Richardus quoque filius regis nothus, ab episcopo nostro Roberto festive nutritus, et in eadem qua degebam familia a me et aliis celebriter honoratus; cujus indolem mirabamur, et magna quaeque exspectabamus, in eadem navi cautibus illisa, cum mare ventis careret, subita morte raptus est, et a mari voratus est. Cum igitur Willelmus regis nepos, filius scilicet Roberti ducis Normannorum, jam solus regius esset haeres, et omnium exspectatione dignus judicaretur; et probitate ineffabili consulatum Flandriae adeptus esset, et vigore inexterminabili Theodoricum signis collatis superasset; parvo ictu sau
Abbreviated transcription (Latin):
la tͥ scͥbo. ut qͥa diu̾soꝵ nomina ⁊
gesta ubiq disꝑsa int̾miscent᷑: hĩc
aꝑcior & dilucidior fiat tractatus.
⁊ custodum turba consertũ: gła qͣsi
celesti coruscantẽ. ip̃e unicꝰ erat regis
⁊ regine filius nec dubitabat se dia¬
oemate sullimandum. Enim uero
nescio qͥd magis afferebat ei certa spes
in futurũ regnandi. qmͣ pr̃i suo ip̃a
esientia regni: qͥa pr̃i magnũ regnã¬
oi spaciũ iam p̃terierat filio uͦ totũ
ad huc reseruabatur. ꝑ ater ⁊̃ iam
de amissione. cũ mentes angaria
cum gaudio totus in hiabat. Dis¬
plicebat autẽ mͥ ⁊ in animo meo.¬
ladem futuram portendebat. nimiꝰ
tuta eũ cultus. ⁊ nimius in ip̃o fastꝰ
&̃ dicebat animus meus. Hic adeo
delicatus: nutrit᷑ in cibũ ignis. Iue
autẽ semꝑ de regno futuro. de fasti¬
gio suꝑbo tumidus cogitabat. Ds̃
autẽ dicebat. Non sic impii nõ sic.
b marinis capite scinderetur: ꝓues¬
tib deauratis nudus in mari uolu¬

Expanded text:
la tibi scribo; ut quia diversorum nomina et gesta ubique dispersa intermiscentur, hinc aptior et dilucidior fiat tractatus. et custodum turba consertum, gloria quasi coelesti coruscantem. Ipse unicus erat regis et reginae filius; nec dubitabat se diademate sublimandum. Enimvero nescio quid magis afferebat ei certa spes in futurum regnandi, quam patri suo ipsa essentia regni; quia pater magnum regnandi spatium jam praeterierat, filio totum adhuc reservabatur. Pater etiam jam de amissione cum mentis angaria cum gaudio totus inhiabat. Displicebat autem mihi, et in animo cladem futuram portendebat nimius circa eum cultus et nimius in ipso fastus; et dicebat animus meus: Hic adeo delicatus nutritus in cibum ignis. Ille autem semper de regno futuro de fastigio superbo tumidus cogitabat. Deus autem dicebat: Non sic impii, non sic bus marinis capite scinderetur; pro vestibus deauratis nudus in mari volu
Abbreviated transcription (Latin):
anno. hodierna die feci uel dixiꝰ. Et¬
na morte obliuionis absorta sunt.
Optemꝰ gͥ inhac morte. mortẽ. quia
ñ euademꝰ hanc uiuendi mortem.
nͥ corporis morte: que sił medius
t̾minus ẽ mortis ⁊ uite. S anteqmͣ
epłam hanc ꝑfinierim: nuntiatũ
ẽ. amicũ meum cui scͥbebã mortis
legib concessisse. O mortaliũ sors.
abiecta nascẽdi misera ui uendi:
dura moriendi. O mors qmͣ cito ꝓ¬
ruis. qm inopinate irruis qm mag¬
ẽ medicus donet tͥ Waltere antido¬
tum sue pietatis: ad capescendam
uitam continue. sanitatis. Lam tibi
quod epła mitti non potest: sed e¬
phitaphium breue scił monimen¬
tum cum latͥmis scribendum est.
Mens assueta uiri: dare sic ne danda
Nil medium nil pac magnis. uir
suminus habebat:
Sũma dei sit ei gr̃a grata: qui es.

Expanded text:
anno, hodierna die feci vel dixi? Aeteranno, hodierna die feci vel dixi? Aeterna morte oblivionis absorpta sunt. Optemus igitur in hac morte mortem; quia non evademus hanc vivendi mortem, nisi corporis mortem; quae scilicet medius terminus est mortis et vitae. Sed antequam epistolam hanc perfinierim, nuntiatum est amicum meum, cui scribebam, mortis legibus concessisse. O mortalium sors abjecta nascendi, misera vivendi, dura moriendi. O mors, quam cito proruis? quam inopinato irruis? quam mag mortem est medicus, donet tibi, Waltere, antidotum suae pietatis ad capescendam vitam continuae sanitatis. Jam tibi quidem epistola mitti non potest sed epitaphium; breve scilicet monumentum cum lacrymis scribendum est. Mens assueta viri dare sic, ne dandaNil medium nil par magnis vir summus habebat. Summa Dei sit ei gratia, grata quies.
Abbreviated transcription (Latin):
rie ad epti sunt. nichil effecisse. ne
⁊ nos nicħ efficiamꝰ: queramꝰ alid̃
iter uite. in qͣ beatitudinem sꝑemꝰ.
⁊ adipiscam᷑. Surge. frater surge.
⁊ quere qͥa ⁊ in hac uita quod
quesisti: numqmͣ inueni sti. Nõ¬
ne tex alexander uir ut  ita di¬
cam plusqmͣ potentissimꝰ paruo
tandem ueneno demolitus est: Nõ
inuenit qͦd quesiuit. nõne ⁊ uliꝰ
cesar uir eq̃ uel mag̃ potens cum
omnia subiugasset stilis exinani¬
tus est. Quod quesiuit. non in ue¬
nit. Quere g qͦd inuenias. quere
uitã. pͦ uitam. qͥa uita non est in
hac uita. O d̾s magne. qmͣ iuste
mortales dicimur. Mors enĩ nr̃a
Quicqͥd enim agimꝰ. qͥcqͥd dicimꝰ:
ex quo actum est. uel dictũ statĩ
moritur. Memoria qͥdẽ eoꝵ ut
cirta mortuum aliqnͣdui uiuit.
Qum autẽ ⁊ uia deꝑierit: iam qͣsi
scd̾a mors. facta omnia ⁊ dicta
nr̃a omnimode adnichilaũ. Ubi ẽ
qͦd heri feci: Ubi qͦd dixi: ad nichi¬
lum deuenerunt. Ubi ⁊ qͦd p̃terito

Expanded text:
ffecisse; ne et nos nihil efficiamus, quaeramus aliud iter vitae, in qua beatitudinem speremus et adipiscamur. Surge, frater, surge et quaere; quia in hac vita quod quaesisti, nunquam invenisti. Nonne rex Alexander, vir, ut ita dicam, plus quam potentissimus, parvo tandem veneno demolitus est? Non invenit quod quaesivit. Nonne et Julius Caesar, vir aeque vel magis potens, cum omnia subjugasset, stilis exinanitus est? Quod quaesivit, non invenit. Quaere igitur quod invenias, quaere vitam post vitam, quia vita non est in hac vita. O Deus magne, quam juste mortales dicimus? Mors enim nostrQuidquid enim agimus, quidquid dicimus, ex quo actum est vel dictum, statim moritur. Memoria quidem eorum, ut circa mortuum, aliquandiu vivit. Cum autem et illa deperierit, jam quasi unda mors facta omnia et dicta nostra omnimode annihilavit. Ubi est quod heri feci? ubi quod dixi? Ad nihilum devenerunt. Ubi et quod praeterito
Abbreviated transcription (Latin):
trensis ep̃c effectus. pꝰ ea ricardus.
nunc uͦ dd̃ fr̃ alexandri uen̾abilis
conũ bedefordie p̃posuit osbertum.
cui suct̃ Radulfus. miserande octisꝰ.
Quib hugo. nunc uͦ nicholaus a
pͥmo quartus. cet̾i uͦ derici honestis¬
limi ne ꝓlixitatis arguat taceant᷑.
nerabiles gxinanite sunt: ⁊ mox ob¬
liuione ͤ ttͥa absorbende. sint. Immo
mente reuolue om̃s qͦs inchoro dex¬
tro: om̃s qͦs in choro sinistro prius
uidimus. Nec unus qͥdem iam su¬
ꝑ ẽ: amabant que amamꝰ. optabãt
que optamus. sꝑabant que sꝑamꝰ.
Mors om̃s dedit obliuioni. Iogite
net obliuio. Quremꝰ omni nisu qͦre.¬
te. qͦd duret quod stabile sit: quod
differat a sompno. immo qͦd aliqͥd
sit: qͥa hec nichil sunt.

Expanded text:
trensis episcopus effectus. Postea Richardus, trensis episcopus effectus. Postea Richardus, nunc vero David frater Alexandri veconum Bedefordiae praeposuit Osbertum. Cui successit Radulfus, miserande occisus. Quibus Hugo nunc vero Nicolaus, a primo quartus. Caeteri vero clerici honestissimi, ne prolixitatis arguar, taceantur. nerabiIes exinanitae sunt, et mox oblivione etiam absorbendae sint. Imo mente revolve omnes, quos in choro dextro, omnes quos in choro sinistro prius vidimus. Nec unus quidem superest. Amabant quae amamus; optabant quae optamus; sperabant quae speramus: mors omnes dedit oblivioni. Cogitemnet oblivio. Curemus omni nisu quaerere quod duret, quod stabile sit, quod differat a somno; imo quod aliquid sit, quia haec nihil sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
erat remigiꝰ imposuit. Ricardum
archidiaconũ lincollie cui successit
albertus longobardus cui ⁊̃ succ̃¬
Wilłs baiocensis. Et nunc Rob̾tus
iunior omniũ archidiaconoꝵ qui
in anglia sunt ditissimꝰ cantebri¬
gensi. ⁊ huntendunensi. ⁊ herctor¬
oensi nicholaum. Quo nullus e¬
rat corpore formosior. nͨ moribus
corpori multũ absimilis erat. quiꝰ
cirta tͣnsitum cũ cantebrigensis
ꝓuincia ab ep̃atu nr̃o separata. no¬
uum ep̃m suscepiss: duab reliqͥs
ꝓuinciis. archidia conus ei ip̃e suc¬
cessi.
igellum uͦ archidiaconum ham¬
nr̃i egregius. L eicestͥe uͦ Radulfum.
cui succ̃ godefridus. Quib walt̾us
uir omnino laudandus. Nunc ue¬
ro robertus de querceto. uir fama dig¬
nus oxenefordie. qͥdem p̃posuit alfre¬
oum. Qui succ̃ walterus suꝑlatine
rechoritus. Buchingeham p̃posuit ai¬
uredum paruum. cui successit Gile¬
bertus u̾sib ⁊ ꝓsa ⁊ habitu curia¬
lissimꝰ. Quib suct̃ rogerus. iam ces¬

Expanded text:
erat, Remigius imposuit; Richardum erat, Remigius imposuit; Richardum archidiaconum Lincolniae, cui successit Albertus Longobardus, cui etiam succs Bajocensis, et nunc Robertus junior, omnium archidiaconorum, qui in Anglia sunt, ditissimus. Cantebrigiensi et Huntendonensi et Hertfordensi Nicolaum: quo nullus erat corpore formosior; nec moribus corpori multum absimilis erat. Cujus circa transitum cum Cantebrigensis provincia ab episcopatu nostro separata, novum episcopum suscepisset, duabus reliquis provinciis archidiaconus et ipse successi. Nigellum vero archidiaconum Hamnostri egregius. Leicestrae vero Radulfum; cui successit Godefridus, quibus Walterus vir omnino laudandus, nunc vero Robertus de Querceto, vir fama dignus. Oxenfordiae quidem praeposuit Alfredum, cui successit Walterus superlative rethoricus. Buchingeham praeposuit Aluredum parvum; cui successit Gislebertus, versibus et prosa et habitu curialissimus. Quibus successit Rogerus, jam Ces
Abbreviated transcription (Latin):
canum. Reinerum uͦ incuiꝰ loco gal¬
fridus nepos eiꝰ ad huc deget. thes¬
aurariũ exhibuit. Remnerus uir a¬
deo religiosus fuit. ut sepe. intumu¬
modiam exerceret: ⁊ domui et̾nita¬
tis se assuescens. diutiꝰ orabat: ut
cum orare non poss. ibidem recum¬
bens a dei pietate uisitaret᷑. Felix
exemplum. uiri clarissimi. Nec ta¬
cendus ẽ. hugo sacerdos. uir memo¬
ria dignus: pͥncipium ⁊ qͣsi funda¬
mentum eccłie. Qui successit osbertꝰ.
uit omnino comis ⁊ desiderabilis.
In quoꝵ loco iam Wilłs extat: iu¬
uenis magne in dolis. Guerno uͦ
cantor effectus ẽ. huiꝰ in loco radul¬
fus in p̃sentiarum cantor degit.
Nec p̃tereo albinũ andegauensem
magistrum qͥppe meum. Quiꝰ fr̃s
honestissum ⁊ cum socii mei qͥ tͥno
polebant habitu: sciencia ꝓfundis¬
sima. castitate clarissima. in nocẽ¬
tia sũma: occulto tñ dei iudicio le¬
pra ꝑcussi sunt. S iam purgam̃to
mortis mundati sunt. Septem ar

Expanded text:
canum. Reinerum vero, in cujus loco Gaucanum. Reinerum vero, in cujus loco Gaufridus nepos ejus adhuc degit, thesaurarium exhibuit. Reinerus vir adeo religiosus fuit, ut saepe in tumumodiam exerceret, et domui aeternitatis se assuescens diutius orabat; ut cum orare non posset, ibidem recumbens a Dei pietate visitaretur. Felix exemplum viri clarissimi. Nec tacendus est Hugo sacerdos, vir memoria dignus, principium et quasi fundamentum Ecclesiae. Cui succedit Osbertus, vir omnino comis et desiderabilis. In quorum loco jam Willelmus exstat, juvenis magnae indolis. Guerno vero cantor effectus est. Hujus in loco Radulfus inpraesentiarum cantor degit. Nec praetereo Albinum Andegavensem, magistrum quippe meum. Cujus fratres honestissimi et consocii mei; qui trino pollebant habitu, scientia profundissima, castitate clarissima, innocentia summa; occulto tamen Dei judicio lepra percussi sunt; sed jam purgamento mortis mundati sunt. Septem autem
Abbreviated transcription (Latin):
tuerat: quem tanti ducebat. in qͦm
adeo confidebat nichil pluris ĩ sũ¬
ma necessitate fuit mendico. Ini¬
madũtite gͥ non frustra dictum.
maledictus qͥ confidit in homine.
⁊ qͥ ponit carnem brachiũ suum.
Dum gͥ puer uel adolescens uel iu¬
uenis. conspiciunt beatos: p̃cogitẽt
qm sit eoꝵ finis ambiguus. ⁊ in hoc
⁊̃ mundo marcescere in cepturi sint
inmiseriis. Euit autẽ Robertus pre¬
sul mitis. ⁊ humilis. multos erigẽs.
nullum depͥmens: pr̃ orphanoꝵ. de¬
licie suoꝵ. hoc tamen usus est fine
Tractandũ autẽ erat dep̃cessore eiꝰ
remigio. qͥcum Wilło rege in angli¬
am uenit. ⁊ bello int̾fuit: qui pꝰ ea
ep̃atum dorocestͥe p̃dicto rege largi¬
ente suscepit. qͥ deinde sedem epis¬
copatus a dorecestria in lincolliam
transtulit: qͥ eccłiam nram funda¬
uit. fundatam possessionib uari¬
is ditauit. ditatam: ꝑ sonis hones¬
qͦs in eccl̃ia pͥmos imposuit. om̃s
ootem reuerendum. constituit de¬

Expanded text:
tuerat, quem tanti ducebat, in quem tuerat, quem tanti ducebat, in quem adeo confidebat, nihil pluris in necessitate summa fuit mendico. Animadvertite igitur non frustra dictum: Maledictus, qui confidit in homine, et qui ponit carnem brachium suum . Dum igitur puer vel adolescens vel juvenis conspiciunt beatos, percogitent quam sit eorum finis ambiguus, et in hoc etiam mundo marcescere incepturi sint in miseriis. Fuit autem Robertus praesul mitis et humilis, multos erigens, nullum deprimens, pater orphanorum, deliciae suorum; hoc tamen usus est fine. Tractandum autem erat de praecessore ejus Remigio, qui cum Willelmo rege in Anglia venit, et bello interfuit; qui postea episcopatum Dorecestriae praedicto rege largiente suscepit; qui demum sedem episcopatus a Dorecestria in Lincolniam transtulit; qui ecclesiam nostram fundavit, fundatam possessionibus variis ditavit, ditatam personis honesquos in ecclesia primos imposuit, omnes dotem reverendum constituit de
Abbreviated transcription (Latin):
chonus eiꝰ. in ter prandium iuxta eñ
recumberẽ: lacͥmas eum fudisse. in¬
oerim. ¶ausam quesitus: quondã
in qͥd astantes mͥ p̃ciosis induebant᷑.
Nunc multe regis cuiꝰ semꝑ gr̃e stu¬
oui maxime. cõpegerunt eos agnimᷤᷤ
uestiri. Tanta uͦ pͦ hec desꝑatione. de
regis amicicia usus est ut cum laudes
egregie qͣs rex de eo absente dixerat.
ei retractarentur: suspirans dixerit.
Non laudat rex quempiam suorũ.
nͥ qͣm uoluerit funditus ledere. R ex
namq henricus. si dicere fas est: sũ¬
me simultatis erat. & mentis inscru¬
tabilis: Pͦ paucos ex hinc dies apud
W̾destoc uͥ rex conuentũ hominum ⁊
ferarum statuerat. cum ep̃c loqͤ retur
cum rege. ⁊ ep̃o salesburiensi. qͥ sum¬
mi erant in regno: ꝑ cussus est apoplexia.
Uiuus tũ sĩ elinguis. in hospicium
suum deportatus: p̃sente. rege. mox
expirauit. Rex autẽ magnꝰ cui semꝑ
seruierat. qͣm ualde dilexerat & me¬

Expanded text:
conus ejus inter prandium juxta eum conus ejus inter prandium juxta eum recumberem, lacrymas eum fudisse viderim. Causam quaesitus: Quondam, inquit, astantes mihi pretiosis induebantur. Nunc mulctae regis, cujus semper gratiae studui, compegerunt eos agninis vestiri. Tanta vero post haec desperatione de regis amicitia usus est, ut cum laudes egregiae, quas rex de eo absente dixerat, ei recitarentur, suspirans dixit: Non laudat rex quempiam suorum, nisi quem voluerit funditus laedere. Rex namque Henricus, si dicere fas est, summae simultatis erat, et nimis inscrustabilis. Post paucos exhinc dies apud Wodestoc, ubi rex conventum hominum et ferarum statuerat, cum episcopus loqueretur cum rege et episcopo Salesburiensi, qui summi erant in regno, percussus est apoplexia. Vivus tamen, sed elinguis, in hospitium suum deportatus, praesente rege mox exspiravit. Rex magnus, cui semper servierat, quem valde dilexerat et me
Abbreviated transcription (Latin):
tus. mundum ualde diligeret &¬
amplexaretur: si qͥs cunc michi ħ
pulcherrima que om̃s admiraba¬
mur contempnenda dic̾et. qͦ uul¬
tu. qͦ animo ferrem: in saniorem
horeste in portuniorẽ t̾site iudicas¬
sem. Nichil tanti uiri. tante beati¬
tudinis obesse posse putabam.
Uir tñ effectus narrationẽ audiui¬
de turpissimis omnino conuitiis
ad eum dictis. qͦ si mͥ nich̾ habenti
in tanta audientia dicta fuissent:
semi mortuũ me ducerẽ. ¶epi gͦ
illam in estimabilem beatitudinẽ.
minoris pende. Quia uͦ multis se¬
cularib solent ante mortẽ a cerbis¬
sima conting̾e: qͥd ante finẽ ei con¬
tigerit edisseram. Qui iusticiarius
totiꝰ anglie. ⁊ ab omnib sũme for¬
midatus fuerat: inultimo uite sue
anno bis in placitatus ẽ. a rege ꝑ qñ¬
uam iustiarium ignobilem. ⁊ dãp¬
no gͣuissimo cũ de decore bis afflictus.
Unde tanto stupore mentis anga¬
riatus ẽ. ut cum ego iam archidia¬

Expanded text:
tus, mundum valde diligeret et tus, mundum valde diligeret et amplexaretur; si quis tunc mihi haec pulcherrima, quae omnes admirabamur, contemnenda diceret, quo vultu, quo animo ferrem? Insaniorem Oreste, importuniorem Thersite judicassem. Nihil tanti viri tantae beatitudini obesse posse putabam. Vir tamen effectus, narrationem audivide turpissimis omnino conviciis ad eum dictis; quae si mihi nihil habenti in tanta audientia dicta fuissent, semimortuum me ducerem. Coepi ergo illam inaestimabilem beatitudinem minoris pendere. Quia vero multis saecularibus solent ante mortem acerbissima contingere; quid ante finem ei contigerit, edisseram. Qui justitiarius totius Angliae, et ab omnibus summe formidatus fuerat, in ultimo vitae suae anno bis implacitatus est a rege per quemdam justitiarium ignobilem, et damno gravissimo cum dedecore bis afflictus. Unde tanto stupore mentis angariatus est, ut cum ego jam archidia
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ter luxuriam pululant. Inter qͦ
cacumen erigit rigidissimũ. & pͥnci¬
pat᷑ numius amor p̃senciũ. Qum
autẽ etatis naturali bono mala
multa puericie uacuentur uelud
inscientia. leuitas mutabilitas. ⁊
alia: hoc p̃dictum qͦd iocundius
ẽ. cet̾is. ⁊ melle uenato conditur:
remanet ⁊ crescit. Etatis tñ mag¬
no ꝓcessu pung̾e uident᷑ qͤ mulce¬
bant: ⁊ amaricare que indulca¬
bant. Usu tñ mali uelud bamo¬
fere in extͥtabili capte mentes. di¬
uiciis ⁊ deliciis fugientib renͭ en¬
tur. Quod a me ipso didici. Qum
namq puerulus. cum adolescens.
cum iuuenis Rob̃ti p̾sulis nr̃i glo¬
riam conspic̾em. scił eqͥtes decen¬
tissimos. ad olescentes nobilissi¬
mos. eqͦs p̃ciosissimos. uasa aure¬
a ⁊ de aurata fertuloꝵ numerum.
ferentium splendorẽ. uestes pur¬
pureas ⁊ bissinas: nicħ nimirum
legebant inscolis: ei obsequerent᷑:
⁊ ip̃e qͣsi pat̾ ⁊ d̾s omniũ estima¬

Expanded text:
praeter luxuriam pullulant hinc, quia praeter luxuriam pullulant hinc, quia cacumen erigit rigidissimum et principatum nimius amor praesentium. Cum autem aetatis naturali bono mala multa pueritia vacuentur, velut in scientia levitas, mutabilitas et alia; hoc praedictum, quod jucundius est caeteris et melle venenato conditius, remanet et crescit. Aetatis tamen magno processu pungere videntur quae mulcebant, et amaricare quae indulcabant. Usu tamen mali velut hamo inextricabili captae mentes divitiis et deliciis fugientibus retinentur. Quod a me ipso didici. Cum namque puerulus, cum adolescens, cum juvenis, Roberti praesulis nostri gloriam conspicerem; scilicet equites decentissimos, adolescentes nobilissimos, equos pretiosissimos, vasa aurea et deaurata, ferculorum numerum ferentium splendorem, vestes purpureas et byssinas; nihil nimirum legebant in scholis, ei obsequerentur; et ipse quasi pater et dominus omnium aestima
Abbreviated transcription (Latin):
Altere quondam decus iuue¬
num. quondã delicie. rerum.
nunc ꝓhdolor duitino langore
dequoqueris: nunc lamen¬
tabili dolore consum̾is. Iu etatis
nr̃e iocundabili flore. librum tibi
epigͣmaton poetice cõposui: carm̃¬
⁊̃ inamorẽ acceptabile contexui.
senex semi senilia: destino. De con¬
temptu gͥ mundi. quedã tͥ ⁊ mͥ scͥp¬
si: inqͥb te languens exterteas. ⁊
ip̃e potissimum sepe legendo re¬
curram: nunc disserendo rechorice.
ñc tractando philolosophice. id uñ
omnis pagina diuina intonat: oĩa
philosophoꝵ ingenia desudant.
S loquendo omnino simpliciter ut
pateat plurib id ẽ. minus doctis.
⁊ de his quetu ⁊ ego uidimus.
Hinc iam senes contempnere con¬
temptibilia discamus. Ni chil g de
historiis. nicħ de ante relatis: sed
que uidendo scimus. qͥa tale. testi¬
moniũ nͨ aliud lex admittit: appo¬
nimus. Qd̾ si temporis nr̃i posteris
nomina barbara uideant᷑: uel qͥa
tot apponuntur. asꝑ ⁊ obliquus

Expanded text:
altere, quondam decus juvenum, quondam deliciae rerum, nunc proh dolor! diutino dolore decoqueris, nunc lamentabili dolore consumeris. In aestatis nostrae jucundabili flore librum tibi epigrammaton poetice composui; carmen etiam in amore acceptabile contexui. senex seni senilia destino. De contemptu igitur mundi quaedam tibi et mihi scripsi; in quibus te languens exerceas, et ipse potissimum saepe legendo recurram, nec disserendo rhetorice, nec tractando philosophice: id unum omnis pagina divina intonat, omnia philosophorum ingenia desudant; sed loquendo omnino simpliciter, ut pateat pluribus, id est minus doctis et de his quae tu et ego vidimus, hinc jam senes contemnere contemptibilia discamus. Nihil igitur de historiis, nihil de ante relatis, sed quae videndo scimus, quia tale testimonium nec aliud lex admittit, apponimus. Quod si temporis nostri posteris nomina barbara videantur; vel quia tot apponuntur, asper et obliquus
Abbreviated transcription (Latin):
cur pͦ mortuos ⁊ infine. uiuos int̾¬
ponam. ⁊ iam ad nichilũ deuenisse.
oicam. Quiꝰ causa hec ẽ. Siceni mor¬
tui adnichilũ deuenerunt. ita ⁊ isti
mox deuenient: immo ut liberius
dicam iam deuenerunt. Nrã namq
que. d̃r uita ut tullius ait mors est:¬
Ex quo incipis uiuere: incipis mori.
ꝑret̾eo uiros clarissimos scił radul¬
fum basset. ⁊ filiũ eiꝰ ricardum. iꝰti¬
ni custamenti seruiciũ impẽdere.
iocundum ẽẽ mͥ uidebat᷑: ñc autẽ
mortus breuissimã scribendam

Expanded text:
 mortuos et in fine vivos interponam, et jam ad nihilum devenisse dicam? Cujus causa haec est. Sicut enim mortui ad nihilum devenerunt; ita et isti mox devenient: imo ut liberius dicam, jam devenerunt. Nostra namque, quae dicitur, vita, ut Tullius ait, mors estEx quo incipis vivere, incipis mori. Praetereo viros clarissimos, scilicet Radulfum Basset, et filium ejus Richardum, justini custamenti servitium impendere jucundum esse mihi videbatur; nunc autem mortuis brevissimam scribendi
Abbreviated transcription (Latin):
Henritꝰ tͥ serta gerens. epigͣmata pͥmũ:
P̃relia mox uen̾is. gͣmina deinde tuli.
Nunc walt̾e tͥ fero carm̃. fun ebre totus:
Alt̾ ab henrico: qͥ tͥa serta tulit. qbũde:
Dimidiꝰ ꝑii ꝑiit. meus ⁊ decor ⁊ lux:
Formaq mensq uiri. mẽs carit᷑a pari.
Mens assueta. iura dare magna tñ pudi
Mente minora sua se tubuisse uidens.
Mens assueta uiri. qͣntũlibet alta paratb.

Expanded text:
Henricus tibi serta gerens, epigrammata primum, Praelia mox Veneris, germina deinde tuli. Nunc, Waltere, tibi fero carmen funebre totus. Alter ab Henrico qui tria serta tulit. Dimidius perii: periit meus et decor et lux; Formaque mensque viri, mens charitate pari. Mens assueta viris dare magna, tamen pudibunda; Mente minora sua se tribuisse videns. Mens assueta viri quantumlibet alta parare;
Abbreviated transcription (Latin):
qmͣ uiles sint actus hominum:
qmͣ uilia sint bella regum głosa
⁊ gesta nobilia. ¶ũ enim regis
p̃dicti. tantã ladẽ genti sue.
causa pompe ⁊ timoris. ⁊ głe ĩ
anis. ingessissent: alt̾ eoꝵ sciłt
Wlfere. eodem anno morbo ꝑirt.
Alt̾ uͦ seqñti. pͦhec & delred regna¬
uit suꝑ mertͥe.
Scline cũ duob ãnis regnas¬
set. uite demptꝰ ẽ: ⁊ centwine
regnauit suꝑ w ests exe .ix. anme
Nodẽ anno rtx edelred noͥus m̾ce.
insurrexit ꝯtͣ Lotariũ regẽ ten¬
tensem. Hotariꝰ uͦ patͥam ⁊ aui¬
tam uirtutem formidans: diuer¬
tit se a conspectu eus. nec obuia
ꝓcessit. Rex̾ gͥ mercensis urbẽ
rofensem destruxit ꝓuinciam sen¬
tensem tnͣsineauit. predam in nu¬
merabilem reduxit.

Expanded text:
quam viles sint actus hominum, quam viles sint actus hominum, quam vilia sint bella regum gloriosa et gesta nobilia. Cum enim reges praedicti tantam cladem genti suae causa pompae et tumoris et inanis gloriae ingessissent, alter eorum scilicet Vulfere eodem anno morbo periit, alter vero sequenti. Post hunc Edelred regnavit super Merce. Escwine cum duobus annis regnasset vitae demptus est, et Kenwine regnavit super Westsexe novem annis. Eodem anno rex Edelred novus Merce insurrexit contra Lotharium regem Kertensem. Lotharius vero patriam et avitam virtutem formidans divertit se a conspectu ejus, nec obviam processit. Rex igitur Mercensis urbem Rovensem destruxit, provinciam Kentensem transmeavit, praedam innumerabilem reduxit.
Abbreviated transcription (Latin):
apd̾ rotomagũ uolucres pugna¬
uerunt. ita ut milia uolucrum
occisa inuenirent᷑: ⁊ extͣnei uolu¬
cres fugam inisse uidentur. Qd
signũ scilicet fui p̃lii qͦd gestum
est int̾henricũ dnm anglie & nor¬
mannie: ⁊ lodoueũ filiũ philippi
regem francie. Quo inp̃lio rex for¬
tis henritus uictor extitit. ⁊ lodo¬
ueus uictus aufugro.
ex burh regnante. mortuusẽ.
e G̃brich rex cantuarie. Cui suc¬
cessit lotarius in regnũ. Gunc ⁊̃
tenuit heodorꝰ ꝯciliũ apd̃ thedtor
lotarius autẽ filiꝰ regis p̾dicti. reg¬
nauit .xii. annis.
SW ine cepit regnare suꝑ West¬
Sexe. s breui regnũ eiꝰ morte
p̃ripiente durauit. Quiꝰ regnũ
anno scd̃o. fuit pugna grauissi¬
ma int̾eum ⁊ Wlfere regẽ mer¬
censem. Rex uͦ m̃censis patͥa ⁊
auita uͥtute usus. aliqͣntulum
p̃stantior pugna fuit. Ut̾q tñ
exercitꝰ t̾ribilit̾ contͥtus est: ⁊ mł¬
ta milia utͥmq ad inferos dim̃sa
sunt. Oꝑe autẽ p̃tiũ ẽ. attende

Expanded text:
apud Rothomagum volucres pugnaverunt, ita ut millia volucrum occisa invenirentur, et extranei volucres fugam inisse viderentur. Quod signum scilicet fuit praelii, quod gestum est inter Henricum dominum Angliae et Northmanniae, et Ludovicum filium Philippi regem Franciae. Quo in praelio rex fortis Henricus victor exstitit, et Ludovicus victus aufugit. Sexburgh regnante, mortuus est Egbricht rex Cantuariae, cui successit, Lotharius in regnum. Tunc etiam tenuit Theodorus concilium apud Tedforde. Lotharius autem filius regis praedicti regnavit XIIwine coepit regnare super Westsexe; sed brevi regnum ejus, morte praeripiente, duravit. Cujus regis anno secundo fuit pugna gravissima inter eum et Vulfere regem Mercensem Rex vero Mercensis patria et avita virtute usus aliquantulum praestantior pugna fuit; uterque tamen exercitus terribiliter contritus est, et multa millia utrinque ad inferos demersa sunt. Operae autem pretium est attendere
Abbreviated transcription (Latin):
maii. Qđ signum pestilentia gra¬
uissima. tam inbritannia quã
in hyb̾na ꝓsecuta est. Eõ anno
erchemb̾t rex kentensis. ⁊ d̾s dedit
arthiep̃c centensis: uno ⁊ eodem
eobrich: regnauit .ix. annis suꝑ
cantuariam. Ip̃e g rex ebbrich.
s eo ibidẽ defuncto. misit uttellia¬
nus ppͣ ꝓ eo theodoꝵ archiep̃m
magnũ: de cuiꝰ strenuitate in loco¬
obiit osi maximꝰ nordhum¬
bre morbo confectus: pꝰ qͣm ebferd
filius eiꝰ. regnauit .xu. annis.
enw ald cũ regnass xxxi. an¬
nis mortuus ẽ. Pͦ qͣm sexburh
uxor eiꝰ: regnauit uno anno. Pre¬
cedenti aũ anno: fuit maxima
pugna uolucrũ in anglia. Qd̾ ut
credibilius uideatur. hoc etiã tem¬
pore nr̃o contigit in normannia
regi henrico: qͥ pͥmꝰ regum anglie

Expanded text:
Maii: quod signum pestilentia graMaii: quod signum pestilentia gravissima tam in Britannia quam in Hibernia persecuta est. Eo igitur anno Ercembert rex Kentensis, et Deusdedit archiepiscopus Kentensis uno eEgbriht regnavit IX annis super Cantuariam. Ipse igitur rex Egbriht Sed eo ibidem defuncto misit Vitallianus papa pro eo Theodorum archiepiscopum magnum, de cujus strenuitate in obiit rex Oswi maximus Nordhumbre morbo confectus. Post quem Egferd filius ejus regnavit XV annis. Cenwald, cum regnasset XXXI annis, mortuus est. Post quem Sexburgh uxor ejus regnavit uno anno; praecedenti autem anno fuit maxima pugna volucrum in Anglia. Quod ut credibilius videatur, hoc etiam tempore nostro contigit in Northmannia, rege Henrico, qui primus regum Angliae
Abbreviated transcription (Latin):
gli magis horrerent fugã qmͣ mor¬
tem. & in re ꝑcutiendo ꝑ sist̾ent: de¬
fatigati sunt bͥtanni. ⁊ more nuis
liq̃fc̃a est uis eoꝵ. Ded̾unt gͦ t̾ga
ꝑcutientib. ⁊ fugati sunt ad pennũ.
usq ad pedredan: ⁊ fc̃a ẽ. suꝑ pro¬
geniem bruti. plaga insanabilis
indie iLL a.
en Wald uͦ .xxͦ. anno regni eius
ałr pugnauit contͣ Wlfere regẽ
m̃ce. filiũ Pende. Rex namq m̾ce
patͥa uirtute ⁊ fortuna usus hosti
m̃tis euentib p̾stitit. ¶ũq rex west¬
sexe campo mrtio expulsus fugam
elegisset: ꝑtnͣsiit wlfere t̾ram hos¬
tilem in multitudine gnͣdi.⁊ in¬
sulam Wich ultͣ positam debella¬
uit ⁊ optinuit. Eiꝰ autẽ industͥa
conu̾sus est Rex Adelwbold. Suds exe
to. dedit insignũ ad optionis insu¬
lam Wich. Et ut eandem in sulam
ad fidẽ xͥ ꝯu̾teret. misit illo epam
p̃sb̾m ad p̃dicandum. Illa tamen
necdum conu̾ti potuit. Anno pꝰhẽ
t̾tio. sol obscuratus est tertio die

Expanded text:
gli magis horrerent fugam quam morgli magis horrerent fugam quam mortem, et in repercutiendo persisterent, defatigati sunt Britanni et more nivis liquefacta est vis eorum. Dederunt ergo terga percutientibus, et fugati sunt a Pennum usque ad Pedredan, et facta est super progeniem Bruti plaga insanabilis in die illa. Cenwald vero XX anno regni ejus aliter pugnavit contra Vulfere regem Merce filium Pendae. Rex namque Merce patria virtute et fortuna usus, hosti Martis eventibus praestitit. Cumque rex Westsexe campo Martio expulsus fugam elegisset, pertransiit Vulfere terram hostilem in multitudine grandi, et insulam Wiht ultra positam debellavit, et obtinuit. Ejus autem industria conversus est rex Adelvuold  al. Edelto dedit in signum adoptionis insulam Wiht; et ut eamdem insulam ad fidem Christi converteret, misit illo Epam presbyterum ad praedicandum; illa tamen necdum converti potuit. Anno post hunc tertio sol obscuratus est, tertio die
Abbreviated transcription (Latin):
annis. Penda qͥ cet̾os gladio
ꝑimebat: gladio ꝑemptus est. se¬
cundũ illud. Qͥ gladio ꝑcusserit:
gladio ꝑibit. ꝑcussus uero ẽ. ꝑ
os i inum regem. ap̃ amnẽ Wĩ.¬
wed. Unde dr. In ił in elł̾ ed amne
uindicata est cedes anne. cedes re¬
gum sigbert ⁊ segnice. cedes re¬
gum os iald ⁊ edwine. Succes.
q̃ etia uocat᷑ middelengle .i. me
ditranea anglia cum eo: ⁊ ꝑ eum
adfidẽ conu̾si sunt. S ip̃o pͦ breue
intuallum occiso: regnauit Wlfere
hes. Eo etiam tempore baptizatus:
rex ests exe .i. orientaliũ s axonum
nõie Sigb̾t: qͥ pͦsigbtũ cognom̃to
henwald rex occidentalium saxo¬
num .xuii. anno regni eiꝰ: pugna¬
uit ꝯtͣ bͥtannos apd̃ pennum. Sci¬
entes enim eũ uictũ fuisse apenda
strenuo. ⁊ aregno fugatũ minus ap¬
tum existimantes ad onus p̃lii susti¬
nendum: ꝯgͤgata multitudine gͣui.
cũ suꝑbia bellum in ierunt. ꝑma
qͥdẽ collisione. bͥtones anglos aliqͣn¬
tulum repulerunt. Qum autem an¬

Expanded text:
annis, Penda, qui caeteros gladio perimebat, gladio peremptus est, secundum illud: Qui gladio percusseserit, gladio peribit . Percussus vero est per Oswium regem apud amnem Winwed. Unde dicitur: In Winwed amne vindicata est caedes Annae. Caedes regum Sigbert et Ecgnice Caedes regum Oswald et Edwine. Successiquae etiam vocatur Midelengle, id est mediterranea Anglia cum eo, et per eum ad fidem conversi sunt. Sed ipso post breve intervallum occiso, regnavit Wlfere ae virtutis haeres. Eo etiam tempore baptizatus est rex Estsexe, id est orientalium Saxonum, nomine Sigbert, qui post Sigbertum cognomento Cenwalh rex occidentalium Saxonum XVII anno regni ejus pugnavit contra Britannos apud Pennum. Scientes enim eum victum fuisse a Penda Strenuo, et a regno fugatum minus aptum existimantes ad onus praelii sustinendum, congregata multitudine gravi cum superbia bellum inierunt. Prima quidem collisione Britones Anglos aliquantulum repulerunt. Cum autem An
Abbreviated transcription (Latin):
ferdi: uͥigo tamen ꝑpetua.
entwine rex .uii. anno regni eiꝰ.
congͣssus est bͥtannos: eosq ma¬
le resistentes. uictoriosus ⁊ uehe.¬
mens: cede ⁊ incendiis usq ad ma¬
re fugauit. ¶irta hoc tempꝰ tenu¬
Itheodorus conciliũ ap̃ hatfeld.
entwino rege. defuncto. CedWa
la uenit ad regnũ: qui mox
insulam uectã captam conuerti¬

Expanded text:
edi, virgo tamen perpetua. Kentwine rex VII anno regni sui congressus est Britannos, eosque male resistentes victoriosus et vehemens caede et incendiis usque ad mare fugavit. Circa hoc tempus tenuit Theodorus concilium apud Hatfeld. Kentwino rege defuncto, venit Cedwalla ad regnum, qui mox insulam Vectam captam convert
Abbreviated transcription (Latin):
erat. sedem ep̃atus paulino. Mox aũ
maiorẽ incepit lapideam. qmͣ pꝰ ea
ꝑfecit os wald. Baptizati sunt ⁊̃
õffrid ⁊ edfrid filii reg̃ Adwini qui
ambo ei exuli nati sunt de enbur¬
ga filia cearli regis mertioꝵ. Bapti¬
zati sunt tp̃r seqñti & lib̾i eius. de
edilburga regina ꝓgeniti. quorũ
duo ad huc albati mortui sunt: &¬
eboraci in eccł̃ia sepulti. Tanta aũ
fert᷑ tunc fuisse uerboꝵ fides. a desi¬
d̾ium lauacͥ salutaris gentis nord¬
humbroꝵ: ut quodam tp̃r pauli¬
nus ueniens cũ rege & regina. inre
ceditus. moraretur. In ꝓuincia ber¬
nicioꝵ. baptizabat in fluuio glem:
iuxͣ locum qͥ uocat᷑ melmim. In ꝓ¬

Expanded text:
erat sedem episcopatus Paulino. Mox autem erat sedem episcopatus Paulino. Mox autem majorem incoepit lapideam, quam postea perfecit Oswald: baptizati sunt etiam Ofrid et Eadfrid filii regis Edwini, qui ambo ei exsuli nati sunt de Quenburga, filia regis Cearli Merciorum; baptizati sunt tempore sequenti et liberi ejus de Edilburga regina progeniti, quorum duo adhuc albati mortui sunt, et Eboraci in ecclesia sepulti. Tanta autem fertur tunc fuisse verborum fides ac desiderium lavacri salutaris gentis Nordhumbrorum, ut quodam tempore Paulinus veniens cum rege et regina in regdeditus moraretur. In provincia Berniciorum baptizabat in fluvio Gleni, juxta locum, qui vocatur Melmin; in
Abbreviated transcription (Latin):
tuis elabit᷑: ita ħ uita hoĩnũ admo¬
dicum apparet. qͥd aũ seqͣtur qͥd
ue ꝓcesserit: ꝓrsus ignoramus.
Unde si ħ noua doctͥna certiꝰ aliqͥd
attulit: m̾ito seq̃nda eẽ. uidetur.
his similia cũ ⁊̃ cet̾i dic̾ent: adie.¬
cit coifi. qd uellet ip̃m paulinũ
audire. de deo dicentẽ. Quo audi¬
to: exclamauit. se ⁊ alios penitus
errasse. fidemq xͥ se suscepturos
om̃s parit̾ ꝓmisert̃. ¶ oifi autem
pontifex accepto eqͦ emissario are¬
ge. cũ pontificẽ idoloꝵ ñ lic̾et nisi
suꝑ equã eqͥtare: arreptoq gladio.
& lancea qͦd ⁊̃ non licebat: uiden¬
tib cunctis succendit. ⁊ destruxit
qͣs ip̃e sacrau̾at aras. O stenditur
autẽ locꝰ ille qͦndam idoloꝵ ñ lon¬
ge ab eboraco. ad orientẽ. ultra am¬
nem doruentionẽ: .i. dorewbente. ⁊
Gĩtur baptiz atus est rex Adwinꝰ
die sc̃o pasche & młti cum eo: in eccle¬
sia sc̃i petͥ. qmͣ ip̃e de ligno construx¬

Expanded text:
tuis elabitur. Ita haec vita hominum ad motuis elabitur. Ita haec vita hominum ad modicum apparet; quid autem sequatur quidve praecesserit, prorsus ignoramus: unde si haec nova doctrina certius aliquid attulit, merito sequenda esse videretur. » His similia eum etiam caeteri dicerent, adjecit Coifi, quod vellet ipsum Paulinum audire de Deo dicentem. Quo audito, exclamavit se et alios penitus errasse, fidemque Christi se suscepturos omnes pariter promiserunt. Coifi autem pontifex accepto equo emissario a rege, cum pontificem idolorum non liceret nisi super equam equitare, arreptoque gladio et lancea, quod etiam non licebat, videntibus cunctis succendit et destruxit, quas ipse sacraverat aras. Ostenditur autem locus ille quondam idolorum non longe ab Eboraco ad orientem ultra amnem Dorvencionem, id est Derewent, et Igitur baptizatus est rex Edwinus die sancto Paschae et multi cum eo in ecclesia Sancti Petri, quam ipse de ligno construx
Abbreviated transcription (Latin):
ex gͥ ad fidẽ ꝓmptꝰ: ut lucͣret᷑
suos ciscitabatur ab eis qͥ uide¬
batur. Tui coifi pontifex ait. Ne¬
mo studiosius seruiuit diis quã
ego: ad lucrũ t̾renũ. Multi autẽ
sunt: qͥ maiora bñficia a te rece¬
ꝑunt. Unde nil uale deos ꝓbaui.
uũ alius optimatũ reg̃ subdi¬
dit. balis michi uidetur rex uita
hominũ p̃sens int̾ris. ad comꝑa¬
tionem eiꝰ qd̾ nobis incͥtum ẽ. tem¬
poris: qͣle cum te residente ad cenã
cũ ducib ac ministris tuis tp̃r bru¬
mali. accenso qͥdẽ foco in medio. ⁊
calido effecto cenacło. furentib aũ
foris ꝑ om̃ia turbinib hiemaliũ
pluuiarũ uł niuiũ: ad ueniens
unꝰ passer domũ: citissime ꝑuola¬
u̾it. qͥ cum ꝑ unuꝰ ostiũ in grediens:
mox ꝑ alium exierit. ip̃o qͥd̾ tp̃r qͦ
intus ẽ. hiemis tẽpestate ñ tangi¬
tur: s tam̃ paruissimo spacio se¬
renitatis ad mom̃tũ extͣso. in hie¬
me mox de hieme regrediens ocłis

Expanded text:
r ad fidem promptus, ut lucraretur r ad fidem promptus, ut lucraretur suos, sciscitabatur quid eis videretur. Cui Coifi pontifex ait: « Nemo studiosius servivit diis quam ego ad lucrum terrenum. Multi autem sunt, qui majora beneficia receperunt, unde nil valere deos probavi. Tum alius optimatum regis subdidit, talis mini videtur, rex, vita hominum praesens in terris ad comparationem ejus, quod nobis incertum est temporis, quale cum te residente ad coenam cum ducibus ac ministris tuis tempore brumali, accenso quidem foco in medio et calido effecto coenaculo, furentibus autem foris per omnia turbinibus hiemalium pluviarum vel nivium, adveniens unus passer domum citissime pervolaverit; qui, cum per unum ostium ingrediens mox per aliud exierit, ipso quidem tempore, quo intus est, hiemis tempestate non tangitur, sed tamen parvissimo spatio serenitatis ad momentum excurso, in hiemem mox de hieme regrediens oculis