comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dictum sit insacro palmo. Homo in honore cum
ers& non intellexit conparatus est pecori¬
bur in sensatis et similis faccusestillir. Lege
et intellege ut hoc ob probrium humiliter po
tius ipsecauear quam suꝑbe alteri obicias. De
hi senim dictum est quia istam uitam solam de¬
putantuitam. secundum carnem uiuentes et
post mostem nihil sperances ueluti pecora
Non dehir quineque negant sescire quod sciunt
et confitentur senescire quod nesciunt. &to
tius intellegunt in firmitatem suam quam de
sua uistute confidunt. Nonitaq dis pli¬
ceat pure sumptionituae iuuenali meus senilis ti¬
mor filiegoenim si hoc quod deanimarum origi¬
ne quaerimus nec dõ nec aliquo spiritali homine
docente scire pocuero. paratior sum defendere
quam recte &iam hoc ds̃ sicut alia multa nos
scire noluerunt quam temere dicere quod autita
sit obscurum ut hoc non solum ad aliorum
intellegentiam ꝑducerenequeam. sed nec ip¬

Expanded text:
dictum sit in sacro Psalmo, Homo in honore cum dictum sit in sacro Psalmo, Homo in honore cum esset, non intellexit; comparatus est pecoribus insensatis, et similis factus est illis ; lege, et intellige, ut hoc opprobrium humilitius ipse caueas quam superbe alteri obicias. de his enim dictum est, qui istam uitam solam deputant uitam secundum carnem uiuentes et post mortem nihil sperantes ueluti pecora, non de his, qui neque negant se scire quod sciunt et confitentur se nescire quod nesciunt et tutius intellegunt infirmitatem suam quam de sua uirtutc confidunt. Non itaque displiceat praesumptioni tuae iuuenali meus senilis timor, fili. ego enim, si hoc quod de animarum origine quaerimus nec deo nec aliquo spiritali homine docente scire potuero, paratior sum defendere quam recte etiam hoc deus sicut alia multa nos scire noluerit quam temere dicere, quod aut ita sit obscurum. ut hoc non solum ad aliorum intellegentiam perducere nequeam, sed nec ip
Abbreviated transcription (Latin):
sed quomodo id quod facit utrum nouasear flan¬
do ande parentibus trahendo non ex primunt nisi
deilla una quam primo hominidedit. Legi diligent̃
quod scripsit ad fr̃m nr̃m dĩ seruum renatum
Ibienim quia idostendi non fuit necesse & hic
scribere. Velles autem medefinire quod ipsi de fi¬
nisti utintuales angustias contruerer. inquales ip¬
secontrusus aduersus catholicam fidem tote tanta
locutuses ut ea si fideliter et humiliter recolas
atque consideres. Videas ꝑfecto quantum tibi pro¬
fuiss& si sciscer scirequod nescis & quantum abi
prosit siuel nunc scias. Nam si intellegentia tibi
plac& innatura hominis quoniam reuera si eã
non haber& nihil quantum ad animas ꝑtin& pe¬
coribus distaremus q̃ Intellege quid non in telle¬
gas nec totum non in tellegas & nolidis picere ho¬
minem qui itueraciter intellegat. quod non intel¬
legit hoc seno nintellegere in tellegit. Vnd eaũt

Expanded text:
Sed quomodo id faciat, utrum novas eas flanSed quomodo id faciat, utrum novas eas flando, an de parentibus trahendo, non exprimunt, nisi de illa una quam primo homini dedit. Lege diligenter quod scripsi ad fratrem nostrum Dei servum Renatum : ibi enim quia id ostendi, non fuit necesse et hic scribere. Velles autem me definire quod ipse definisti, ut in tales angustias contruderer, in quales ipse contrusus, adversus catholicam fidem tot et tanta locutus es, ut ea si fideliter atque humiliter recolas atque consideres, videas profecto quantum tibi profuisset, si scisses nescire quod nescis; et quantum tibi prosit, si vel nunc scias. Nam si intelligentia tibi placet in natura hominis, quoniam revera si eam non haberet, nihil, quantum ad animas pertinet, a pecoribus distaremus; intellige quid non intelligas, ne totum non intelligas; et noli despicere hominem, qui ut veraciter intelligat quod non intelligit, hoc se non intelligere intelligit. Unde autem
Abbreviated transcription (Latin):
so quo a pecoredista musiam hoc sciredebemus Si cut
enimnihilmihi legis ut meuiuere sciam. hab& enim
natura me aut hoc nescirenon possim. Ita &si illud
scirenatura est quurmihi dehacre profers quibur
credam testimonia scripturarum. Num quid soli
distant pecorequieas legunt non nelta creatisumus
ut distemus pecoribus. & antequam ad aliquas
litteras ꝑuenire possimus. Quid est queso quod
tantum naturaenrae arrogas ut eo isto quod distat
apecoreiam noritdeorigine animarum disquirere
atque disserere. & rursus eam sic facis huius cogita¬
tionis ex pestem ut hoc scire humanitus nequeat
nisidiuinis testibus credat. de inde & in hoc falleris
Nã diuina testimonia quae adista in questionem
soluendam referre uolusti nonid aperiunt. aliud
est quodille demonstrant. sin e quouere non pos
sumus pieuiuere. quod scilio& animarum nr̃arum
dm̃ habemur datorem creatorem formatorem

Expanded text:
so quo a pecore distamus iam hoc scire debemus? sicut so quo a pecore distamus iam hoc scire debemus? sicut enim nihil mihi legis, ut me uiuere sciam — habet enim natura mea, ut hoc nescire non possim — ita, si et illud scire naturae est, cur mihi de hac re profers quibus credam testimonia scripturarum? numquid soli distant pecore qui eas legunt ? nonne ita creati sumus, ut distemus pecoribus et antequam ad aliquas litteras peruenire possimus ? quid est, quaeso, quod tantum naturae nostrae arrogas, ut co ipso quo distat a pecore iam norit de origine animarum disquirere atque disserere, et rursus eam sic facis huius cognitionis expertem, ut hoc scire humanitus nequeat, nisi diuinis testibus credat? Deinde et in hoc falleris. nam diuina testimonia, quae ad istam quaestionem soluendam referre uoluisti, non id aperiunt. aliud est quod illa demonstrant, sine quo uere non sumus pie vivere, quod scilicet animarum nostrarum Deum habeamus datorem, creatorem, formatorem.
Abbreviated transcription (Latin):
didicimur quaenulla possent humana ingeniaues¬
tigare Nam lon geutique praestantius est nos¬
sere surrecturam carnem hac sine fine uicturam
quam quic quid in ea mediciscrutando discerepota¬
erunt quod nullo sensu anima ꝑcipit cum p̃sen¬
tia sua uegetet cuncta quenescit & longeest me¬
lius norse animam que in xp̃orenati & renouata
fuerit in a& ernum beatam futuram. quam quic¬
quid deillius memoria in tellegentia uoluntate
nescimus. Haec autem quae dixi praestantio nr at¬
que meliona nullomodonosseualeremur nisi diui¬
nis crederemus eloquus Hisergo eloquis fidere
te fortassis ex estimas ned eorigine animarum sen¬
tentiam definitam proferre cuncteris primus si
ita ẽ& non ipsi huma naena turae tribuere debuisti
Q uod scithomo desua qualitate atq natura dis¬
quirere at que disserere sed dĩ muneri. Dixisti
enim quid diffest homo pecore si hoc nescit. Quid
igitur opus est aliquid legereut hoc sciamus sieo ip¬

Expanded text:
didicimus, quae nulla possent humana ingenia uesdidicimus, quae nulla possent humana ingenia uestigare. nam longe utique praestantius est nosse resurrecturam carnem ac sine fine uicturam quam quicquid in ea medici scrutando discere potuerunt, quod nullo sensu anima percipit. cum praesentia sua uegetet cuncta quae nescit; et longe est melius nosse animam, quae in Christo renata et renouata fuerit, in aeternum beatam futuram quam quicquid de illius memoria, intellegentia, uoluntate nescimus. haec autem quae dixi praestantiora atque meliora nullo modo nosse ualeremus, nisi diuinis crederemus eloquiis. his ergo eloquiis fidere te fortassis existimas, ne de origine animarum sententiam definitam proferre cuncteris. primum si ita esset, non ipsi humanae naturae tribuere debuisti, quod scit homo de sua qualitate atque natura disquirere atque disquirere, sed dei muneri; dixisti enim: quid differt homo pecore, si hoc nescit ? quid igitur opus est aliquid legere, ut hoc sciamus, si eo ip
Abbreviated transcription (Latin):
ranter p&ebat. sed ta men ubiait. Quidenim
oremur sicuto post& nescimus mox adiuncxit
sed ipse sp̃s in terpellat gemitibus in enarrabilib
qui autem scrutatur corda scitquia sp̃s sapiat quia
secundum dm̃ in terpellat proscĩs. id est in terpel
larescõs facitille utiquerp̃s quem dr̃ mint incor
pater ut exponer&ur quomodo dixit. cla
mantem hoc est ex clamare facientem utipso fa¬
ciente clamamus. Doceatergo & hoc mequando
uoluerit. si hoc mihi ex pedire nouit ut sciam un¬
desecđ animam originem ducam. sed illehoc me
doceat sp̃s quialticudinedĩ scrutaturnon homo qui
s pm̃ nescitunde uter inflatur absit tamen ut
ego hinc temporibus conparem non enim hoc quia
non poteras sed quia non aduesteras nes ciebas ue¬
rum tufortasse quamuis altiora sint quaedeanima¬
rum origine requiruntur. quam est unde ducimus
& red dimus flatum. Iamen eadem altiora de
scripturis sc̃is tedicis secon fidis. dequibus ꝑ fidem

Expanded text:
ranter petebat, sed tamen ubi ait: quid enim ranter petebat, sed tamen ubi ait: quid enim oremus, sicut oportet, nescimus, mox adiunxit: sed ipse spiritus interpellat gemitibus inenarrabilibus. qui autem scrutaturcorda, scit quid spiritus sapiat, quia secundum deum interlare sanctos facit. Ille utique Spiritus, quem Deus misit in corPater; ut exponeretur quomantem\', hoc est \'clamare facientem\', ut ipso faciente clamemus. doceat ergo et hoc me quando uoluerit, si hoc mihi expedire nouit, ut sciam unde secundum animam originem ducam. sed ille hoc me doceat spiritus, qui altitudines dei serutatur, non homo, qui spiritum nescit, unde uter inflatur. absit tamen, ut ego hinc te pecoribus comparem; non enim hoc quia non poteras, sed quia non aduerteras nesciebas. Verum tu fortasse, quamuis altiora sint, quae de animarum origine requiruntur quam est unde ducimus et reddimus flatum, tamen eadem altiora de scripturis sanctis te didicisse confidis, de quibus per fidem
Abbreviated transcription (Latin):
An foste &iam hocquia dixi quid oremus sicuto post&
nescimus inderidendumme arbi turrir & in rationa¬
bilibus similem animantibus iudicas & foste tolera¬
biliur. Cum enim recto sanoque iudicio futura nño
p̃teritis p̃feramus eo rationobir non propter quod
fuimus sed propter quoderimus sit neces saria. Mul¬
to est utiquemolestius nescire quod oremus quem quã¬
ad modumex osti fuerimus. Sed ueniattibi in
menteubi hoclegeris uellegendo recole & nolumme
huius conuicu lapidem iacere neadquem non uis ꝑ¬
ueniat. Illeipse quippe doctor gentium apł dix̃
Quid enim oremus sicut o post& nescimus quod
non tantum uerbo docuit sed suo quoque demons¬
trauit exemplo. nam contra utilitatem & salu¬
tis suae ꝑfectionem nesciens orabat ut disceder &
ab eostimulus carnis quem sibidatum dixitne
magnitudine reuclationum suarum ex tollerent
& quia illum dñs diligebat non fecit quod igno¬

Expanded text:
An forte etiam hoc quia dixi: quid oremus, sicut oportet, An forte etiam hoc quia dixi: quid oremus, sicut oportet, nescimus, inridendum me arbitraris et inrationalibus similem animantibus iudicas ? et forte tolerabilius. cum enim recto sanoque iudicio futura nostra praeteritis praeferamus et oratio nobis non propter quod fuimus, sed propter quod erimus sit necessaria, multo est utique molestius nescire quid oremus quam quemadmodum exorti fuerimus. sed ueniat tibi in mentem, ubi hoc legeris, uel relegendo recole et noli in me huius conuicii lapidem iacere, ne ad quem non uis pueniat. ille ipse quippe doctor gentium apostolus dixit: quid enim oremus, sicut oportet, nescimus, quod non tantum uerbo docuit, sed suo quoque demonstrauit exemplo. nam contra utilitatem et salutis suae perfectionem nesciens orabat, ut discederet ab eo stimulus carnis, quem sibi datum dixit, ne magnitudine reuelationum suarum extolleretur. et quia eum dominus diligebat, non fecit quod igno
Abbreviated transcription (Latin):
ate comparari pecoribus ꝑtimescit sciebatsesp̃s
eiur eẽ in tertio caelo eẽ in para diso etutrũ
eẽ in corpore nesciebat. &utiq testium cae¬
lum & para disus nonerat ipse apł paulus¬
corpus uero eius & anima atque sp̃s eius ipseerat
Eccesciebat magna alta atque diuina quae ipseno
uerat & hoc nesciebat quod ad naturam ipsius ꝑti¬
nebat Quis intanta occultarum rerum scientia tan¬
tam sui ipsius ignorantiam non mir&ur. Quis pos¬
tremo creder& nisi qui non fallit hocdicer& quid
oremur sicut o post& nescimus ubi eẽ nr̃a maxime
deb& intentio. Vtnos in ea quae ante sunt extenda¬
mus et me si ineis quer&ro sunt aliquid demea ori¬
gine oblitus sum pecoribus comparas. cumaudias
eundem a postolum dicentem quer&ro oblitus in
ea quaeante sunt extentus secundum intentionom
sequor ad palmam suꝑ neuocationis dĩ in xp̃oihũ

Expanded text:
a te comparari pecoribus pertimescit. sciebat se spiritus a te comparari pecoribus pertimescit. sciebat se spiritus eius esse in tertio caelo, esse in paradiso et utrum esset in corpore nesciebat. et utique tertium caelum et paradisus non erat ipse apostolus Pauluscorpus uero eius et anima atque spiritus eius ipse erat. ecce sciebat magna, alta atque diuina, quae ipse non erat; et hoc nesciebat, quod ad naturam ipsius pertinebat. quis in tanta occultarum rerum scientia tantam sui ipsius ignorantiam non miretur? quis postremo crederet, nisi qui non fallit hoc diceret: quid oremus, sicut oportet, nescimus? ubi esse nostra maxime debet intentio, ut nos in ea quae ante sunt extendamus; et me, si in eis quae retro sunt aliquid de mea origine oblitus sum, pecoribus comparas, cum audias eundem apostolum dicentem: quae retro oblitus, in ea quae ante sunt extentus secundum i intentionem sequor ad palmam supernae uocationis dei in Christo Iesu!
Abbreviated transcription (Latin):
cedat quibus noncedatsinor non fallimus fili di¬
lec tenescimur. Videigitur quam multa non p̃terita
sed p̃sentia denatura nostra. nec tantum quod ad
corpus uerum &iam quod ad interiorem hominem
ꝑtin& ignoremus nec tamen pecoribus compare¬
mur. et tuquia p̃teritam originem anim ae meae
non omnino nescio sed non plenescio. Nam scio
mihiesse datam adõ nec tamen esse dedõ. Tanto
me conuitio dignum putasti & quando porsum
quaenescimus ubi potius exclamare debemus ad
dm̃. quod ille exclamauit in psalmo. Mirificata ẽ
scientia tua ex meinualuit non potero ad illam
Quurenim adiecit ex menisi quia exseipso quam in¬
conp̃hensibilis e& dĩ scientia coniciebat quando qui¬
dem seipsum conp̃hendere nonualebat. Rapiebatur
apł intestium caelum & audiebat in effabilia uerba
quaenon lic& hominiloqui . &utrum incorpore hoc
illi accidirr&. an ex tracorpus nes cire sedicit. nec

Expanded text:
cedat, si nos non fallimus, fili dicedat, si nos non fallimus, fili dilecte, nescimus. Vide igitur quam multa non praeterita, sed praesentia de natura nostra nec tantum quod ad corpus, uerum etiam quod ad interiorem hominem pertinet ignoremus nec tamen pecoribus comparemur; et tu, quia praeteritam originem animae meae non omnino nescio, sed non plene scio — nam scio mihi esse datam a deo nec tamen esse de deo —, tanto me conuicio dignum putasti I et quando possum quae nescimus? ubi potius exclamare debemus ad deum, quod ille exclamauit in psalmo: mirificata est scientia tua ex in e; inualuit, non potero ad illam. cur enim adiecit \'ex me\' nisi quia ex seipso quam inconprehensibilis esset dei scientia coniciebat, quando quidem se ipsum conprehendere non ualebat? rapiebatur apostolus in tertium caelum et audiebat ineffabilia uerba, quae non licet homini loqui, et utrum in corpore hoc illi accidisset an extra corpus nescire se dicit nec
Abbreviated transcription (Latin):
pecoribus comparabir. Ego autem monere uelsi
non dignaris. ceste ammonerenon desino ut agnos¬
cas potius communem infirmitatem inquauistus
ꝑ ficitur. nepro cognitis in cognita p̃sumendo adueri¬
tatem ꝑuenire non possis. puto enim esse aliquid
quod et tu intellegere querir nec pates nec tamen quae¬
reres nisiteposse sperare. Ac ꝑ hoc et tuures incel¬
legentia &uaenescis quinaturaetuae scientiam profi¬
teris nec mecum ignorantiam confiteris. quid dicam
de uoluntate ubi ceste liberum a nobis praedicatur
arbitrium. Nempebea cissimus apł p&rus uole¬
bat prodño animam ponere planeuolebat Neq
enim dm̃ id pollicendo fallebat sed quantas uires
haber& uoluntas ipsa nesciebat. pro indeuir tantus
qui in filiumdĩ esse cognouerat selatebat. Simus
nositaque aliquid uelle seu nolle sed uoluntas nr̃a
&iam cumbona est quantum ualeat quantas uires
habeat quibus temptationibus cedat quibus non

Expanded text:
pecoribus comparabis. ego autem monere uel, si pecoribus comparabis. ego autem monere uel, si non dignaris, certe ammonere non desino, ut agnoscas potius communem infirmitatem, in qua uirtus perficitur, ne pro cognitis incognita praesumendo ad ueritatem peruenire non possis. puto enim esse aliquid, quod et tu intellegere quaeris nec potes nec tamen quaereres, nisi te posse sperares. ac per hoc et tu uires intellegentiae tuae nescis, qui naturae tuae scientiam profiteris nec mecum ignorantiam confiteris. quid dicam de uoluntate, ubi certe liberum a nobis praedicatur arbitrium ? nempe beatissimus apostolus Petrus uolebat pro domino animam ponere, plane uolebat; neque enim deum id pollicendo fallebat, sed quantas uires haberet uoluntas ipsa nesciebat: proinde uir tantus, qui Iesum filium dei esse cognouerat, sc latebat. scimus nos itaque aliquid uelle seu nolle; sed uoluntas nostra, etiam cum bona est, quantum ualeat, quantas uires habeat, quibus temptationibus cedat quibusue non
Abbreviated transcription (Latin):
id cogicare non possumus. Quid est ergo quod nescimꝰ
quo modo sub trahimur ne gamurque nobis. Item nes¬
cio quomodo proferimur ad nos reddimurque nobis
quasi alii simus et a libisimus. Quando querimus nec
inuenimus quod in memoria nostra posuimus. neque
nos ipsi ad nosipsos ueluti a libi positos ꝑuenire porsimꝰ
& tunc ꝑ ueniamus quando inuenimus ubienim q̃ri¬
mus nisi apud nor. et quid quaerimus nisi nosqua si
non simur in nobis & aliquo recesserimus a nobis ñ¬
ne ad tendirse & exhorrescis tantam pro funditatẽ
& quid ẽ. hoc aliud quam nr̃a natura nec qualis fuit
sed qualis nunc est . & eccemagis quaeritur quae con¬
praehendicur. Sac pemihi propositam questionem
putaui me in tellecturum si indecogitarem cogita¬
uinec potui saeꝑe nonputaui. Et tamen potui.
Vire sit atque intellegentiae meae non sc mihi
utique cognita et credo quia nec tibi sed meconcem¬
nis forsitan confidentem et propt̃ hoc quo que

Expanded text:
id cogitare non possumus. quid est ergo, quod nescio id cogitare non possumus. quid est ergo, quod nescio quomodo subtrahimur negamurque nobis itemque nescio quomodo proferimur ad nos reddimurque nobis, quasi alii simus et alibi simus, quando quaerimus nec inuenimus quod in memoria nostra posuimus, neque nos ipsi ad nos ipsos ueluti alibi positos peruenire possimus et tunc perueniamus quando inuenimus? ubi enim quaerimus nisi apud nos? et quid quaerimus nisi nos, quasi non simus in nobis et aliquo recesserimus a nobis? nonne adtendis et exhorrescis tantam profunditatem ? et quid est hoc aliud quam nostra natura nec qualis fuit, sed qualis nunc est? et ecce magis quaeritur quam conprehenditur. saepe mihi propositam quaestionem putaui me intellecturum, si inde cogitarem; cogitaui nec potui, saepe non putaui et tamen potui. uires itaque intellegentiae meae non sunt mihi utique cognitae et credo quia nec tibi. Sed me contemnis forsitan confitentem et propter hoc quoque
Abbreviated transcription (Latin):
memoriterq: respondit quaesiuimꝰ &iam superi¬
ores ut dicer&. dixit & credidimuscũ possere¬
trorsus recitare uirgilium. De quocum quelo co
uoluimus p&iuimus ut facer& fecit. Prosa&iã
dequacũq onrtioneciceronis quã mariae comm̃¬
dauerat id eum facereuoluim quantum uolui¬
mus sursum uersus sequutus. ẽ cum am mirare¬
mur testatus c̃ dm̃ nescissese hocposse anteillud
experimentum. ita quantũ ad memoriã ꝑtin&
tunc se eius animus didicit & quando cumque dis¬
cer& nisi temptando & experiendo non poss&. &
utique antequam temptar& idẽ ipseerat. Quurse
igitur nesciebat saepe non p̃sumimus aliquid memo¬
ria r&enturos & cum idpucamur non scribimur nec
nobis postea cum uolumus uenit in mentem norq̃
penit& credidisseuenturum uel litteris inligasse
ne fuger& & subito rursus cum id non quaeramus
occurritnos num quid nos noneramur quando id cogi¬
tabamus nec tamen hoc sumur quod fuimus quando

Expanded text:
memoriterque respondit. quaesiuimus etiam superimemoriterque respondit. quaesiuimus etiam superiores ut diceret: dixit. et credidimus eum posse retrorsus recitare Vergilium; de quocumque loco uoluimus, petiuimus ut faceret: fecit. prosa etiam de quacumque oratione Ciceronis, quam memoriae commendauerat, id eum facere uoluimus: quantum uoluimus sursum uersus secutus est. cum ammiraremur, testatus est deum nescisse se hoc posse ante illud experimentum. ita, quantum ad memoriam pertinet, tunc se eius animus didicit et, quandocumque disceret, nisi temptando et experiendo non posset; et utique antequam temptaret, idem ipse erat: cur se igitur nesciebat ? Saepe nos praesumimus aliquid memoria retenturos et eum id putamus, non scribimus nec nobis postea cum uolumus uenit in mentem nosque paenitet credidisse uenturum nec litteris inligasse, ne fugeret; et subito rursus, cum id non quaeramus, occurrit: numquid nos non eramus, quando id cogitabamus ? nec tamen hoc sumus quod fuimus, quando
Abbreviated transcription (Latin):
sumus non poenitus inuenimus & conparandus nos
pecoribus putassi quod fuimus oblitusumus. si tam̃
idaliquando noueramus. Neq: enĩ nunc animameu
tihitur exparentibus autin sufflat᷑adõ utrũ lib&
horũ fecerittunc fecitquando mecreauit non & iã ñ
deme ł in mefacit. Accumillud atque tians actũ ẽ
nec presens mihi ẽ necrecens neid quidem scio utrũ
id scierim oblitus quesim anuero nectunc quando
factum ẽ id sentire acnosse potuerim. Eccemodo
mododũ sumus dũ uiuimus dũ nos uiuere scimus
dũ meminissenos & intellegere & uellecestis simi
sumus quinos naturu enrũe magnos cogitures
esse lactumus. Quid ualeat memoria nr̃a ł intel¬
legentia łuo luntus omninonescimꝰ amicus quidã
meus iam inde ab oliscentia simplicius nomine ho¬
mo excellentisminebilisq: memoria ecum inter¬
rogatus e& a nobis quos uersus uergilius i n omni¬
b libris supra ultimosdixerit continuo celeriter

Expanded text:
sumus non penitus inuenimus; et comparandos nos sumus non penitus inuenimus; et comparandos nos pecoribus putas, si quod fuimus obliti sumus, si tamen id aliquando noueramus? neque enim nunc anima mea trahitur ex parentibus aut insufflatur a deo: utrumlibet horum fecerit, tunc fecit quando me creauit, non etiam nunc de me uel in me facit; actum illud atque transactum est nec praesens mihi est nec recens. ne id quidem scio, utrum id scierim oblitusque sim, an uero nec tunc quando factum est id sentire ac nosse potuerim. Ecce modo, modo dum sumus, dum uiuimus, dum nos uiuere scimus. dum meminisse nos et intellegere et uelle certissimi sumus, qui nos naturae nostrae magnos cognitores esse iactamus quid ualeat memoria nostra uel intellegentia uel uoluntas omnino nescimus. amicus quidam meus iam inde ab adulescentia, Simplicius nomine, homo excellentis mirabilisque memoriae, cum interrogatus esset a nobis, quos uersus Vergilius in omnibus libris supra ultimos dixerit, continuo celeriter
Abbreviated transcription (Latin):
oculis clausis sensu corporis quiuocaturtactus mẽ¬
braforinsecus nr̃ anum erem̃ ipsius enimanim ȩ
interiorẽ presentia qua cunctis qua e uiui ficat.
atque animat presto ẽ. Nulla in trinsecus nr̃a
uiscera nouerimus non medicosimpericos ne¬
canatomicos nec docmaticos necm &odicos. si
hominem scire arbitror neminem & quis quis fu¬
eritconatus. haecdiscere non frustra eidicitur
altiorate nequesieris & fortionatenes crutatus
fueris. Neque enim altiora s̃ quam potestnr̃a
staturo contingere sed quã potestnr̃a coniectunt con¬
prehendere & fostiorr quã potestuis humani inge¬
nu pen&ire. Et tamen non ẽ caelum caeli non dim̃sio
siderum ñ mod maris atq: tenttrum non infernus
inferior nos sumus quinor conprehendere nonualemꝰ
Nosmodulum scientiae nrae altiores fortioreq: supent¬
m̃ Nos non possumus capere nos & ceste non sumusex¬
tinos Necide conparandi pecoribus quia id quod

Expanded text:
oculis clausis sensu corporis, qui uocatur tactus, memoculis clausis sensu corporis, qui uocatur tactus, membra forinsecus nostra numeremus, ipsius autem animae interiore praesentia, qua cunctis quae uiuificat atque animat praesto est, nulla intrinsecus nostra uiscera nouerimus, non medicos empiricos nec anatomicos nec dogmaticos nec methodicos, sed hominem scire arbitror neminem. Et quisquis fuerit conatus haec discere, non frustra ei dicitur: altiora te ne quaesieris et fortiora te ne scrutatus fueris. neque enim altiora sunt quam potest nostra statura contingere, sed quam potest nostra coniectura conprehendere et fortiora quam potest uis humani ingenii penetrare; et tamen non est caelum caeli, non dimensio siderum, non modus maris atque terrarum, non infernus inferior, nos sumus, qui nos conprehendere non ualemus, nos modulum scientiae nostrae altiores fortioresque superamus, nos non possumus capere nos et certe non sumus extra nos. nec ideo comparandi pecoribus, quia id quod
Abbreviated transcription (Latin):
lem sciam & lumtm & alia si deite & astemi hiopus
sit ut suam quando digitum moueo unde incipi¬
am acorde anacerebro anabutroque an&utro
& doctore ñ egeã ut sciã quid sittã longe altius su¬
ꝑ meabalio autem homine discere ex petem unde
agatur ame quodagitur inme. Nam cumin cor¬
de cogitaredicamur & qđ cogitamus nullo alio
hominescientesciamus ipsũ tumen corubi cogi¬
tamus nescimꝰ inqua paste corporis habeamus ni¬
si ab aliodis camꝰ quinescit quod cogitamꝰ nec igno¬
ro. Cumaudimus ut ex toto cordediligumꝰ dm̃ñ
hoc dici deilla pasticula carnis nr̃e quae sub costis
lat& sed deilla uiquae cogitationes s̃ quae me¬
rito appellatur ho nomine. Quia sicut motus
ñ cess at incorde undesepulsus diffunditus que¬
quaq: uenarum it a non quiescimus aliquidco¬
gitando uersare. Uerũ tam̃ cũ omnis sensus.
ab anima insit & corporiquur &i ã intenebris &

Expanded text:
iam solem et lunam et alia sidera, et arte mihi opus iam solem et lunam et alia sidera, et arte mihi opus sit, ut sciam quando digitum moneo, unde incipiam, a corde an a cerebro an ab utroque an neutro, et doctore non egeam. ut sciam quid sit tam longe altius super me, ab alio autem homine discere exspectem, unde agatur a me quod agitur in me. nam cum in corde cogitare dicamur et quod cogitamus nullo alio homine sciente sciamus, ipsum tamen cor ubi cogitamus nescimus in qua parte corporis habeamus, nisi ab alio discamus qui nescit quod cogitamus. nec ignoro, cum audimus, ut ex toto corde diligamus deum, non hoc dici de illa particula carnis nostrae, quae sub costis latet, sed de illa ui, qua cogitationes fiunt; quae merito appellatur hoc nomine, quia sicut motus non cessat in corde, unde se pulsus diffundit usquequaque uenarum, ita non quiescimus aliquid cogitando uersare. uerum tamen cum omnis sensus ab anima insit et corpori, cur etiam in tenebris et
Abbreviated transcription (Latin):
nisi uelit. Cũ igitur haec in corporenisi ipsa non
faciat quurnes cit quod fac̃ uel unde facit. Nec
eiturpe. ẽ ista quod nescit & turpe. ẽẽ existimas
sinesciat unde uelquomodo factasit cum seipsa
non fecerit. animauͦnullisciunt quomodo hȩc
& undeagat in corpore ad illa altione atq: for¬
tiora id ꝑtinere ñ putus. Ad ego hinctibi malo¬
rẽmoueo questionem quurpaucissimi noueriNT.
unde agant qđ om̃ sagunt fostas sedicturus es quia
illa didicer̃ astemanatomica ł empuricaquasme¬
dicin alis contin& disciplina quã pauci assecuntur
C&eriuͦ istadis cerenoluer̃ cum potuis sent siutiq uolu¬
issent. Vbiomitto dicere quurmulti conentur di¬
cereista nec possint quia tardo quod multũ mirũ ẽ
impediuntur ingenio ea discere ab aliis quae agun¬
tur ab eis ipsis & in eis ipsis sed haccipsa ẽ maxima
questio quuraste nonmihi opussit ut eẽ in caelo so¬

Expanded text:
nisi uelit? cum igitur haec in corpore nisi ipsa non nisi uelit? cum igitur haec in corpore nisi ipsa non faciat, cur nescit quod facit uel unde facit ? nec ei turpe est ista quod nescit et turpe esse existimas, si nesciat unde uel quomodo facta sit. cum se ipsa non fecerit? an quia nonnulli sciunt, quomodo haec et unde agat in corpore, ideo ad illa altiora atque fortiora id pertinere non putas ? At ego hinc tibi maiorem moueo quaestionem, cur paucissimi nouerint unde agant, quod omnes agunt. fortasse dicturus es, quia illi didicerunt artem anatomicam uel empiricam, quas medicinalis continet disciplina, quam pauci assequuntur, ceteri uero ista discere noluerunt, cum potuissent, si utique uoluissent. ubi omitto dicere, cur multi conentur discere ista nec possint, quia tardo. quod multum mirum est, inpediuntur ingenio ea discere ab aliis. quae aguntur ab eis. ipsis et in eis ipsis. sed haec ipsa est maxima quaestio, cur arte non mihi opus sit, ut esse in caelo sc
Abbreviated transcription (Latin):
tius quã ut id possit apprehendere & absurdũ ex¬
istimas atque in congruũ iationi ut nesciut anima
utrũ nã adiuinus in sufflata sit ande parentibus
tracta. Cũiã p̃teritum non meminerit & interilla
deput& quẽ reuocabi litersicut in fantiam & cete¬
ra recentis ab utero a& atis oblita .ẽ sitam̃ cũ sen¬
su eius aliquo factum ẽ quando factum ẽ. Neputus
absordum atq in congruũ ut corpussibi sullditũ nes¬
ciat & quod non ẽdepr&eritis ei sed dep̃sentib pror¬
sus ignor& utrũ uenas moueat ut uiuat in corpore
neruos aũ & mebris corporis operetur. & suta c̃cur
neruos ñ moueat nisi uelit. Pulsus aũ uenarũ &iã
sinollit sine in t̾missioneagat. Dequa paste corpo¬
ris c&eris domin&ur quod egemoniconuocant
utrũ decorde ande cerebro andisꝑdit decorde
rus uenarum pulsibus & sidecerebro illaduo fac̃
quursentiat. & si nolit membnru non moueat

Expanded text:
tius quam ut id possit adprehendere ? et absurdum extius quam ut id possit adprehendere ? et absurdum existimas atque incongruum rationi, ut nesciat anima utrum noua diuinitus insufflata sit an de parentibus tracta, cum hoc iam praeteritum non meminerit et inter illa deputet, quae inreuocabiliter sicut infantiam et cetera recentis ab utero aetatis oblita est, si tamen cum sensu eius aliquo factum est quando factum est, nec putas absurdum atque incongruum, ut corpus sibi subditum nesciat et quod non est de praeteritis eius, sed de praesentibus prorsus ignoret, utrum uenas moueat ut uiuat in corpore, neruos autem utres membris corporis operetur, et si ita est, cur neruos non moueat, nisi uelit, pulsus autem uenarum, etiam si nolit, sine intermissione agat, de qua parte corporis ceteris dominetur quod ἡγεμονικόν uocant, utrum de corde an de cerebro an dispertite de corde riis uenarum pulsibus, et si de cerebro illa duo facit, cur sentiat etsi nolit, membra uero non moucat
Abbreviated transcription (Latin):
ea potuit anim auiuificare quã nosse anfostea deius coꝵ¬
nitionem altius illa ẽ corpus eius quã ipsa. Itid eosiuelit
in quirere atq disserere quando sem̃ hominis conuertu¬
tur in sanguine. Quando in solidã carnẽ quando ossadu¬
rari quando incipiatmedullari. Quod sint generaue¬
nerũ atq neruorũ quib: discursibus & anfractibus
uniuersũ corpus ille in rigent . Illi alligent utrũ in ner¬
uis deputanda sitcutis utrũ inossibus dentes distanteñ
quod medulla carent & quid ab utrisq differant
ungues qm̃ his duritias similes s̃. Precidiaũ & cres¬
cere cõmune. illis ẽcum capillis. Quis nãsitusus ue¬
narũ non sanguinis sed aerisquas asteria suocant
Haecatq: huius modi denatunt corporis suisianima
nosse desider&. tunc in edicendũ ẽ homini altiora
tenequesieris. & fostioratenes crutatus fueris. Siaũ
desua origine quod nescit inquirat non ẽ altus nefor¬

Expanded text:
ea potuit anima uiuificare quam nosse. an forte ad eius cogea potuit anima uiuificare quam nosse. an forte ad eius cognitionem altius illa est corpus eius quam ipsa et ideo si uelit inquirere atque disserere, quando semen hominis conuertatur in sanguinem quando in solidam carnem, quando ossa durari quando incipiant medullari, quot sint genera uenarum atque neruorum, quibus discursibus et anfractibus uniuersum corpus illae inrigent illi alligent, utrum in neruis deputanda sit cutis utrum in ossibus dentes — distant enim, quod medulla carent — et quid ab utrisque differant ungues, quoniam his duritia similes sunt, praecidi autem et crescere commune illis est cum capillis, quisnam sit usus uenarum non sanguinis, sed aeris, quas arterias uocant: haec atque huiusmodi de natura corporis sui si anima nosse desideret, tuncine dicendum est homini: altiora te ne quaesieris et fortiora te ne scrutatus fueris, si autem de sua origine quod nescit inquirat, non est altius neque for
Abbreviated transcription (Latin):
quantũ cognosci potest difficilius cogoscunt᷑. Namdi¬
dicimꝰ dm̃ esse trinitatẽ quod aũ animaliũ genent cre¬
auerit salam terrestriũ quae in arcã noe intrarepo¬
tuer̃. Ad hucusq necimus nisi foste hoctuiã didicis¬
ti. In libro aũ sapientia es criptũ .ẽ. Si en ĩ tantũ po¬
tuer̃ ualereut possent aestimare sđm. quomodo eiꝰ
dñm ñ facilius inuener̃ anquia hoc intranos. est
Ideo ñ altius nob̵ ẽ interior enĩ ẽ animen rã enatunt̃
quã corpus. Quasiuͦ corpus ipsũ ñ facilius nosse po¬
tuit anima extrinsecus ꝑ oculosipsius corporis quũ
intrinsecus ꝑseipsam. Quid en ĩ ẽin in testinis cor¬
poris ubiñ ẽipsa & tum̃ &iã queq: interna atqueui¬
talia oculis corporis inqui siuit & quiequid ex eis
dis cerperepotuit ꝑ oculos corporis didicit & ceste
ibierat &iã quando illa nesciebat. It cũ uiscenrin¬
trinsecus nr̃a nom possint si neanimauiuere. Facilius

Expanded text:
quantum cognosci potest, difficilius cognoscuntur ? nam diquantum cognosci potest, difficilius cognoscuntur ? nam didicimus deum esse trinitatem; quot autem animalium genera creauerit, saltem terrestrium, quae in arcam Noe intrare potuerunt, adhuc usque nescimus, nisi hoc tu iam forte didicisti. in libro etiam Sapientiae scriptum est: si enim tantum potuerunt ualere ut possent aestimare saeculum, quomodo eius dominum non facilius inuenerunt? an quia hoc intra nos est, ideo non altius nobis est? interior enim est animae nostrae natura quam corpus. quasi uero corpus ipsum non facilius nosse potuit anima extrinsecus per oculos ipsius corporis quam intrinsecus per se ipsam. quid enim est in intestinis corporis, ubi non est ipsa? et tamen etiam quaeque interna atque uitalia oculis corporis inquisiuit et quicquid ex eis discere potuit per oculos corporis didicit. et certe ibi erat, etiam quando illa nesciebat. et cum uiscera intrinsecus nostra non possint sine anima uiuere, facilius
Abbreviated transcription (Latin):
posseconoscere unde in matris utero ui uereco e¬
perit. Praes estimsiusque ad illiũ illũ eo ad huc
lateat humana natura ut ñ solũ quid intus ha¬
beat uerũ &i ã quid ad eã forinsecus accedatigno¬
r& ncita nedilectissime tum edocebis autquẽquũ
unde homines nascentes anim̃tur quinesciebas ad¬
hucusq: undeuiuentes sicalant᷑ ut illo alim̃to puu¬
lulum subtitcto continuomorientur. Tu me doce¬
bis autquẽ quã unde homines anim̃tur quinescie¬
bas ad hucusq: undeutres quando in flant᷑ im pleart
Vtinã quead modũ nescis undeorigosit animarũ sicego
saltẽscirẽ utrũ mihi in hacuita sciendũ e&̃. Si enĩ ex
illis ẽ altiorib: quae inquirere scrutariq prohibe¬
murtimendũ ẽ ne hoc nonignoitendo sed quaeren do
peccem neque enĩ propterea ñ esse deillis altiorib
puta redebemus qui a ñ addĩnatunt̃ ꝑtin& sed ad
nr̃um. Quid quod ñ nullã operib: dĩ quãds̃ ipsein

Expanded text:
posse cognoscere, unde in matris utero uiuere coeposse cognoscere, unde in matris utero uiuere coeperit, praes-ertim si usque adeo illum adhuc lateat humana natura, ut non solum quid intus habeat uerum etiam quid ad eam forinsecus accedat ignoret ? itane, dilectissime, tu me docebis aut quemquam, unde homines nascentes animentur, qui nesciebas adhuc usque unde uiuentes sic alantur, ut illo alimento paululum subtracto continuo moriantur? tu me docebis aut quemquam, unde homines animentur, qui nesciebas adhuc usque unde utres, quando inflantur, inpleantur? utinam quemadmodum nescis unde origo sit animarum, sic ego saltem scirem utrum mihi in hac uita sciendum esset! si enim ex illis est altioribus, quae inquirere scrutarique prohibemur, timendum est, ne hoc non ignorando, sed quaerendo peccemus. neque enim propterea non esse de illis altioribus putare debemus, quia non ad dei naturam pertinet, sed ad nostram. Quid quod nonnulla in operibus dei quam deus ipse, in
Abbreviated transcription (Latin):
tib Proindeignonentiã meã de origine animarũ
te corripientẽ atq: obiurgantem ñ molesteferrẽ.
mmo in suꝑ & gutias magnas agerẽsi cã mihi ñ solũ
duris ꝑcuteres conuitiis sedueri s &iã excuteres dictis
Sienim posses dicere quod nescio ñ solũ tae uerbis sede
pugnis caedentẽ deberepacientissi mae sustinere
Nã fateor dilectionituae quantũ adtin& ad istã ques¬
tionẽ ualdeunũ deduob: cupio nossesi possim ł deani¬
marũ origine quđ ignoro ł utrũ ꝑtineat adnos hoc
nosse cũ hocuiuimꝰ. Quid si enĩ exillis rebus ẽdequi¬
b nob dicit᷑ altiort tene quaesieris & fostione tene
scrututus fueris. Sed qua e p̃cepittibi dñs illa co¬
gita semꝑ. Verõ hoc nossecupio aut ab ipso dõ sci¬
ente quod ereat aut &iã ab alico dicto sciente quod
dicat ñ ab hominenes ciente quod anelatꝰ. In fanti¬
ã suã quisq: non recolit & putus hominẽ dõdocente

Expanded text:
tibus. proinde ignorantiam meam de origine animarum tibus. proinde ignorantiam meam de origine animarum te corripientem atque obiurgantem non moleste ferrem, immo insuper et gratias magnas agerem. si eam mihi non solum duris percuteres conuiciis, sed ueris etiam excuteres dictis. si enim me posses docere quod nescio, non solum te uerbis, sed et pugnis caedentem deberem patientissime sustinere. Nam fateor dilectioni tuae, quantum adtinet ad istam quaestionem, unum de duobus ualde cupio nosse, si possim, uel de animarum origine quod ignoro uel utrum pertineat ad nos hoc nosse cum hic uiuimus. quid si enim ex illis rebus est, de quibus nobis dicitur: altiora te ne quaesieris et fortiora te ne scrutatus fueris; sed quae praecepit tibi dominus, illa cogita semper? uerum hoc nosse cupio aut ab ipso deo sciente quod creat aut etiam ab aliquo docto sciente quod dicat, non ab homine nesciente quod anhelat. infantiam suam quisque non recolit et putas hominem nisi deo docente
Abbreviated transcription (Latin):
circum fusã quae intiando alit. releuate ex eundo &
tam̃ hoclitteratus homo atq facunđ utiq nesciebas
quando credebas dicebas & scribebas & in conuenti
tudinis conrogatelegebas & natura ñra ut rẽ influ
re & naturanr̃ a nosminꝰ nihil habere. Cũ hocunde
faciam facillime posses ñ diuinas & humanas pagi¬
nas ꝑ scrutando sed inte ad uestendo nossecũ uelles
Quomodo igitur tibi cõmittã ut medo cẽs deorigine
animarũ quod nescire confiteor. qui quod tuis nari¬
b: atq: oresine intermisione facis undefacias ignoru¬
bas & prest& dñs ut ame cõmonitus cedas potius quũ
res istas tã in prõtuposite atq: aꝑtissimeueritati
Necdeutre in flando sicut interroges pulmonestuos
ut eos aduersus me haberemalis inflatos quã eis
ad quiescere docentib: & responsũ tibi uerũ ñ loquen¬
do & altercando sed spiundo & respirando redden¬

Expanded text:
circumfusam quae intrando alit, releuat exeundo? et circumfusam quae intrando alit, releuat exeundo? et tamen hoc litteratus homo atque facundus utique nesciebas, quando credebas et dicebas et scribebas et in conuentu multitudinis conrogatae legebas, ex natura nostra nos utrem inflare et in natura nostra nos minus nihil habere, cum hoc unde faciamus facillime posses non diuinas et humanas paginas perscrutando, sed in te aduertendo nosse cum uelles. quomodo igitur tibi committam, ut me doceas de origine animarum, quod me nescire confiteor, qui quod tuis naribus atque ore sine intermissione facis unde facias ignorabas? et praestet dominus, ut a me commonitus cedas potius quam resistas tam in promptu positae atque apertissimae ueritati nec de utre inflando sic interroges pulmones tuos, ut eos aduersus me habere malis inflatos quam eis adquiescere te docentibus et responsum tibi uerum non loquendo et altercando, sed spirando et respirando redden
Abbreviated transcription (Latin):
randos qui animaenaturã non qui corporisnes¬
ciunt. Non ergo ita p̃loqui debuisti neque enim
aisti quid diffest homopecoresi nescit deanimesu¬
aequalitate atq natunr sed aistis inescit desuaqua¬
litatenaturaq: disquerere aut disserere. Quali¬
tas utiq: nr̃u & natunr nr̃a cũ corpore cõputat᷑ quũ¬
uis dehis constam singulatim singulis disserat᷑. Ve¬
rũ ergo quã multa possim de hominis natu ner
scientissime disputa resi explicare ł nmplurec
uolumina implebomultametamenignora recon¬
fiteor. Tuaũ quã uis ꝑtinere quod in superi oreli¬
bro deflatu hominis disputauimꝰ uerũ ad animae
natunt̃ quia ipseidagit in hominean ad corporis
quod ab tamou& ut dagat anad huiꝰ aeris cuius reci¬
procatu id ageredeclaratur anpotius ad om̃atria.
ad animã scilic& quaecorpus mou& & ad corpus qđ
motuflatũ recipit atq reddit & ad aurã istam unidiq:

Expanded text:
randos, qui animae naturam, non qui corporis nesrandos, qui animae naturam, non qui corporis nesciunt. non ergo ita praeloqui debuisti. neque enim aisti: \'quid differt homo pecore, si nescit de animae suae qualitate atque natura\', sed aisti: si nescit de sua qualitate naturaque disquirere atque disserere. qualitas utique nostra et natura nostra cum corpore computatur, quamuis de his quibus constamus singillatim singulis disseratur. uerum ego quam multa possim de hominis natura scientissime disputare, si explicare uelim. plura uolumina inplebo; multa me tamen ignorare confiteor. Tu autem quo uis pertinere, quod in superiore libro de flatu hominis disputauimus, utrum ad animae naturam. quia ipsa id agit in homine, an ad corporis, quod ab ca mouetur ut id ay;t, an ad huius aeris, cuius reciprocatu id agere declaratur, an potius ad omnia tria, ad animam scilicet, quae corpus monet et ad corpus quod motu flatum recipit atque reddit et ad auram istam undique
Abbreviated transcription (Latin):
nouerimus. Anfoste actenus putas naturã suam cui¬
q: nesciendam quatenus eã tunescis actenusq scien¬
dã quatenus eam tusarepotueris. Vtsip aulo
am plius tequisq nescierit eũ pecorib: cõpares quod
scientiorillo essepotuisti atq: itasi quis eã pauloplus
tescierit eadem iustitia teille pecoribus cõparebit̃
Dicergo quatenꝰ nob̵naturã nrãm nescire conceda suta pe¬
corib: saluas it nr̃a distantia & c̃sidenit tam̃ neplus
a pecoribus dist& qui eius aliquid nescirescit quã qui
seputat sure quod nescit. Na tun ceste tota hominis
ẽ sp̃s anime corpus quis quis ergo anatura humana
corpus alien areuult desepit. Medicitamenqui a p¬
mines quãdiu intermanus rimantium uiuere po¬
tuerunt dissiciendo seruati s unt ut natunm corpꝰ
nossent nectam̃ nos qui a istanescimus pecorib cõ¬
pararunt nisi fostedicturus es eos pecorib: cõpa¬

Expanded text:
nouerimus. an forte hactenus putas naturam suam cuinouerimus. an forte hactenus putas naturam suam cuique nesciendam, quatenus eam tu nescis, hactenusque sciendam, quatenus eam tu scire potueris, ut, si paulo amplius te quisque nescierit, eum pecoribus compares, quod scientior illo esse potuisti, atque ita si quis eam paulo plus te scierit, eadem iustitia te ille pecoribus comparabit? dic ergo quatenus nobis naturam nostram nescire concedas, ut a pecoribus salua sit nostra distantia, et considera tamen, ne plus a pecoribus distet qui eius aliquid nescire sc scit, quam qui se putat scire quod nescit. natura certe tota hominis est spiritus, anima et corpus; quisquis ergo a natura humana corpus alienare uult, desipit. medici tamen, qui apmines quamdiu inter manus rimantium uiuere potuerunt dissiciendo scrutati sunt, ut naturam corporis nossent, nec tamen nos, quia ista neseimus, pecoribus compararunt. nisi forte dicturus es eos pecoribus compa
Abbreviated transcription (Latin):
animeoriginem quã quidẽ ñ penitus nescio. Scpoenĩ
dm̃ flauisse in faciem primi hominis factũq: eẽ hominẽ
in animã uiuã quod tam̃ nisilegissẽ ꝑ meipsescire non
possẽ. Sed dixisti. quid aũ homo diffest pecore sines¬
cit desua qualitate naturaq disquerere atq dissere¬
requod sensis seita uideris tã quã deuniuers a suaqͣ¬
litate atquenatura sichomodis querere atq disse¬
rere debeat ut nihil eũ suilateat. Quod siita ẽ iã
te pecorib: conpanebo. Simihinon responderis
tuorum numerũ capillorum. Siaũ quantũ cũ que
proficiamus. In hacuita aliquanos adnaturã nram
ꝑtinentia nescire concedis quero id quantũ quatenꝰ¬
us que concedas. Ne foste& hocibi sit quodanime
nrae non omnimodo scimꝰ originẽ quãuis quod ad sa¬
lutem ꝑtin&. fideidiuinitus animã datam eam q:
non ei cuius ds̃ est essenaturaeremotus ambagib:

Expanded text:
animae originem — quam quidem non penitus nescio; scio enim animae originem — quam quidem non penitus nescio; scio enim deum flauisse in faciem primi hominis factumque esse hominem in animam uiuam; quod tamen nisi legissem, per me ipse scire non possem — sed dixisti: quid autem differt homo pecore, si nescit de sua qualitate naturaque disquirere atque disserere? quod sensisse ita uideris, tamquam de uniuersa sua qualitate atque natura sic homo disquirere atque disserere debeat, ut nihil cum sui lateat. quod si ita est, iam te pecoribus comparabo, si mihi non responderis tuorum numerum capillorum. si autem quantumcumque proficiamus in hac uita, aliqua nos ad naturam nostram pertinentia nescire concedis, quaero id quantum quatenusque concedas, ne forte et hoc ibi sit, quod animae nostrae non omni modo scimus originem; quamuis, quod ad salutem pertinet fidei!, diuinitus animam datam eamque non eius cuius deus est esse naturae remotis ambagibus
Abbreviated transcription (Latin):
hominẽ ptionale intellectus capacẽ rationis conpotẽ
sensuq: uiuacẽ qui om̃ã iationis expestia prudentiae
ordinatione distribuat. procrea uerit. Quid tãinc̃¬
uenient̃ dicipotest. quã ut eũ sola suinotitiae frauda¬
rit . & cũ sapientia mundi quae seseusq: adueri cogni¬
tionẽ suꝑ uacuaquidẽ in uestigatione protendit quia
scirenequid ꝑquẽ lic& quaes̃ uera cognosci aliquata¬
m̃ uicina immo afinia ueritati tẽptauerit suꝑ animae
tissima & loculentissima castigatio om̃a qua e adna¬
tunt̃ hominis ꝑtinent sicte scire conpellit. utsieorũ
aliquid ignoraueris ñ meo sed tuo iudiciopecorib:
conpareris. Quãuis enĩ nos insignitius uidearis at¬
tingere eo quod dixisti. Homocũ ess& in honore ñ in¬
tellex̃ quia in quotu nones honoresumus ecclesiae.
quid eorũ quae ad natunt̃ tuã constatꝑ tinerenesciue¬
ris Nequeenimeos aꝑsisti hacrep̃ hensione tantũ¬
modo qui hocnesciunt quod egonescio. Hoc ẽ humane

Expanded text:
s compotem sensuque uiuacem, qui omnia rationis expertia prudenti ordinatione distribuat, procreauerit, quid tam inconuenienter dici potest quam ut eum sola sui notione fraudarit ? et cum sapientia, mundi, quae sese usque ad ueri cognitionem superuacua quidem inuestigatione protendit, quia scire nequit per quem licet quae sunt uera cognosci, aliqua tamen uicina, immo affinia ueritati temptauerit super animae tissima et luculentissima castigatio, omnia quae ad naturam hominis pertinent, sic te scire compellit, ut si eorum aliquid ignoraveris, non meo, sed tuo judicio pecoribus compareris. Quamvis enim nos insignitius videaris attingere, eo quod dixisti, Homo cum esset in honore, non intellexit, quia in quo tu non es, honore sumus Ecclesiae: quid eorum quae ad naturam tuam constat pertinere, nesciveris. Neque enim eos amodo, qui hoc nesciunt quod ego nescio, hoc est humanae