comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓbabit & mercedem pi&atis & solu& siergo in homine praedarũ & &cellens est bonũ
miseri cordia idque diuinis testimonus & bonorũm alorũq: consensũ optimũ iudicatur
Appar& filo sofos longea fuisse ab humanobono quineque praeceperunt eiusmodi
quicquam neque fecerunt : sed uirtutem quȩ in hominae propemodum singularis est
ꝓuitio semꝑbabuerunt. lib& hic interponere unum defilosofia locum utillorũ pleni¬
us coarguamus errores quimi seri cordiam cupiditatẽ mn &um morbos animi appellant
conantur illiquidem uirtutes auitiis distinguere qđ ẽ face faallimum qui senim
non possit liberalẽ a prodigio separare. utilli facunt aut̃ parcum a sordido a utqui&ũ
ab inerti. aut cautum atimido qđ haec quae sunt bona fines suos habent. quossieces¬
serint inuitia labuntur. It aut constantianisi ꝓueritate suscepta sit. fitbipudentia

Expanded text:
probabit et mercedem pietatis exsoluet. Si ergo in homine praeclarum et excellens est bonum probabit et mercedem pietatis exsoluet. Si ergo in homine praeclarum et excellens est bonum misericordia idque diuinis testimoniis et bonorum malorumque consensu optimum iudapparet philosophos longe abfuisse ab humano bono qui neque praeceperunt ejusmodi quidquam, neque fecerunt; sed virtutem, quae in homine propemodum singularis est, pro vitio semper habuerunt. Libet hic interponere unum de philosophia locum, ut illorum plenius coarguamus errores, qui misericordiam, cupiditatem, metum, morbos animi appellant. Conantur illi quidem virtutes a vitiis distinguere, quod est sane facillimum. Quis enim non possit liberalem a prodigo separare ut illi faciunt aut parcum a sordido, aut quietum ab inerti, aut cautum a timido? quod haec, quae sunt bona, fines suos habeant; quos si excesserint, in vitia labuntur: ita ut constantia, nisi pro veritate suscepta sit, fit impudentia;
Abbreviated transcription (Latin):
cogitatione tacta concupiscant. qđ simortalis conditio non patitur essebominẽ
ab omnimaculapurum. debent ergo largitione ꝑp &ua peccata carnis ab oleri
Unum est enim sapientis &iusti &uitalis uiriopus. diuitias suas in sola iustitia
conlocare quaꝑ fecto quieg& lic& illeb̃e sum autcrassum diuitiis suꝑ & hic pau¬
ꝑ hicnudus hic mendicus putandus est danda igitur opera ut i dum̃to iustiuae
pi& atisque uelemur quonos &cuat nemo qđ nobis sempiternum p̃b& ornatum
nam sideorum cultores simula cra insensibilia &colunt. & quicquid precosiha¬
bent bi ea conferunt quibus neuti possunt negratias agere qđ acceperint : quanto
iustius est & uerius uiuentiadĩ simulacra & colere : ut ꝓmere ar uiuentem quaesicutus u
habent quicquid acceperint & gratia sagunt. Itads incuius conspettubonũ feceris &

Expanded text:
cogitatione tacita concupiscant. quodsi mortalis condicio non patitur esse hominem cogitatione tacita concupiscant. quodsi mortalis condicio non patitur esse hominem ab omni macula purum, debent ergo largitione perpetua peccata carnis aboleri. unum est enim sapientis et iusti et uitalis uiri opus diuitias suas in sola iustitia conlocare: qua profecto qui eget, licet ille Croesum aut Crassum diuitiis superet, hic pauper, hic nudus, hic mendicus putandus est. danda igitur opera ut indumento iustitiae pietatisque uelemur, quo nos exuat nemo, quod nobis sempiternum praebeat ornatum. nam si deorum cultores simulacra insensibilia excolunt et quidquid pretiosi habent in ea conferunt, quibus nec uti possunt nec gratias agere, quod acceperint, quanto iustius est et uerius uiuentia dei simulacra excolere, ut promereare uiuentem ? quae sicut usui habent quidquid acceperint et gratias agunt, ita deus, in cuius conspectu bonum feceris, et
Abbreviated transcription (Latin):
am que uiruutis eo accedit qđ nemoẽe sine delicto potest quã diu idum̃to carnisone¬
ratusẽ caius infirmitas triplia modo subiac&. domino peccati factis dictis cogitati¬
onibus ꝑ hos gradus ad sũmum columen iustitia ꝓcedit
Primuse uir¬
tuiis gradus malis operibus abstinere. secundus &iam
malis uerbis
Tertius &iam cogitatione rerũ malarum qui primũ gra¬
dum as¬
cendit satis iustus est qui secundum lamꝑfecte uir¬
tutis
siquidem neque factis neque sermonibus de linquat quit̃¬
tium is
uero similitudinẽ dĩ ad secutus uid &ur : ẽ enim pene suprahominũ modũ in cogi¬
tationem quidem admutere qđ sit uel factom alum uł b ꝓbum dictu. ltaque &iã
iustihomines quifrenare sepossunt ab omni opere inuisto Nonnũquam tamen ip¬
safragilitate uincuntur. ut uł bnramalũ dicant uł in as pectu rerum delectabiliũ

Expanded text:
amque virtutis. Eo accedit, quod nemo esse sine delicto potest, quandiu indumento carnis oneamque virtutis. Eo accedit, quod nemo esse sine delicto potest, quandiu indumento carnis oneratus est. Cujus infirmitas triplici modo subjacet dominio peccati, factis, dictis, cogitationibus. Per hos gradus ad summum culmen justitia procedit. Primus est virtutis gradus malis operibus abstinere; secundus, etiam malis verbis; tertius, etiam cogitatione rerum malarum. Qui primum gradum ascendit, satis justus est; qui secundum, jam perfectae virtutis: siquidem neque factis, neque sermone delinquat: qui tertium, is vero similitudinem Dei assecutus videtur. Est enim pene supra humanum modum, ne in cogitationem quidem admittere, quod sit vel factu malum, vel improbum dictu. Itaque etiam justi homines, qui fraenare se possunt ab omni opere injusto, nonnunquam tamen ipsa fragilita
Abbreviated transcription (Latin):
tis oneribus quaete praemunt liberate ipse conpedibus & ca¬
ditus addm̃ curras magni &&celsi animi est despicere. & c alca
peccandi putes ab ol&ur enim sidõ largi are quia peccaueris. Namsi fiducia largiendi
pecces non abol&ur ds enim purgari hominẽ a peccatis maxime cupit. Ideoq: agipa¬
nitentiam iub&. dgere aut̃ paenitentiam nihi laliudẽ quã ꝓfiteri & ad firmare seul¬
terius non peccaturum. Ignosqͥtur itaque his qui ad peccatum in prudenter in cautae¬
que labuntur. ueniam ñ bab& quisciens peccat. natam̃ si aliquis purificatus fue¬
rit ab omni labe peccati. temperandum sibi ab opere largitionis &xistim & quia non
habeat peccata quae deleat. Immo uero tũmagis iustitiam deb& operari cum factuse
iustus ut qđ ante in medellam uulnerum fecerat . sostmodum faciat bilaudem glori¬

Expanded text:
, sequere, abjectis oneribus quae te premunt: libera te ipsum compedibus et ca, sequere, abjectis oneribus quae te premunt: libera te ipsum compedibus et capeditus ad Deum curras. Magni et excelsi animi est despicere et calpeccandi putes. Abolentur enim, si Deo largiare, quia peccaveris; nam si fiducia largiendi pecces, non abolentur. Deus enim purgari homines a peccatis maxime cupit, ideoque agi poenitentiam jubet. Agere autem poenitentiam, nihil aliud est, quam profiteri et affirmare, se ulterius non peccaturum. Ignoscitur itaque iis qui ad peccatum imprudenter incauteque labuntur: veniam non habet, qui sciens peccat. Nec tamen si aliquis fuerit purificatus ab omni labe peccati, temperandum sibi ab opere largitionis existimet, quia non habeat peccata, quae deleat. Imo vero tum magis justitiam debet operari, cum factus est justus, ut quod ante in medelam vulnerum fecerat, postmodum faciat in laudem glori
Abbreviated transcription (Latin):
sit necesse ꝑdam nerem familiarẽm eo autmaiorum labore quaesitam ut iam ipsimibi ali¬
en amiseri cordia uiuendum sit. quid tutam pus illo animo pauꝑ tatemtimes quã &iam
uestri filo sofilaudant nibilque haccutius nihilque tranquillius essecestantur. hoc qđ
times sollicitudinum portus est anignoras quotpericulis quot casibus cũ his malis opibus
subiaceas quȩ te cam beneagent sisi netuo cruore transierunt. Tuuero prada onustus ince¬
dis & spoliageris quȩ hiritent animos &iam tuorum quid ergo dubitas benecollocare
id quod tibi fors an eripi& aut unum latrocinium aut &istens repente ꝓscriptio authos¬
tilis aliqua direptio quiduere fluxum & fragile bonum facere sempiternũ auithes¬
auros tuos custodi dõ credere ubi ñ furem praȩdonemque timeas non rubiginẽ ñtyran¬
num. qui apud dm̃
diues est pauperes senũ quam potest. siiustitiam tantiputas

Expanded text:
sit necesse, perdamne rem familiarem meo aut maiorum labore quaesitam, ut iam ipsi mihi alisit necesse, perdamne rem familiarem meo aut maiorum labore quaesitam, ut iam ipsi mihi aliena misericordia uiuendum sit?\' quid? tu tam pusillo animo paupertatem times, quam etiam uestri philosophi laudant nihilque hac tutius, nihil tranquillius esse testantur? hoc quod times sollicitudinum portus est. an ignoras quot periculis, quot casibus cum his malis opibus subiaceas? quae tecum bene agent, si sine tuo cruore transierint. tu uero praeda onustus incedis et spolia geris, quae inritent animos etiam tuorum. qid, quod tibi forsan eripiet aut unum latrocinium, aut existens repente proscriptio, aut hostilis aliqua direptio? Quid verere fluxum et fragile bonum facere sempiternum, aut thesauros tuos custodi Deo credere, ubi non furem praedonemque timeas, non rubiginem, non tyrannum? Qui apud Deum dives est, pauper esse nunquam potest. Si justitiam tanti putas
Abbreviated transcription (Latin):
ut illi &cistimant tamen faciendiunẽ uel ob ba solum qđ apud homines bene & hu¬
manȩ fieri uid&ur. animus enim quȩritur & ꝓpositum ponderatur. pon ergo pa¬
tiemur figuram & figmentũ dĩ feris acuolucribus in praedam lacere sed redda¬
mus idterre undeortum est : & quamius in homine ignoto necessariorũ mune
implebimus in quorum locum quia desunt succcel& humanitas. & ubicum que
homo desiderabitur ibi &igi officium nr̃m putabimus inquo aũt magisius¬
titiae ratio consistit quã bieo ut qđ praestamus nr̃is ꝑ ad fectum praestaemus alie¬
nis ꝑ humanitatẽ quae est i ulto certior iustiorque cumlam non homini praes¬
tatur quinibilsentit sed dõ soli cucarissimum sacrificium estopus iustum
Dic& aliquis fortasse siba tomnia fecero nihilhabebo Quid enim simagnus hominum
numerus egebit algebit capi&ur mori&ur ut ha facientẽ uł unodie patrimoniae exiui

Expanded text:
ut illi existimant, tamen faciendum est uel ob hoc solum, quod aput homines bene et humane fieri uidetur; animus enim quaeritur et propositum ponderatur. non ergo patiemur figuram et figmentum dei feris ac uolucribus in praedam iacere, sed reddemus id terrae, unde ortum est, et quamuis in homine ignoto necessariorum munus inplebimus, in quorum locum, quia desunt, succedet humanitas, et ubicumque homo desiderabitur, ibi exigi officium nostrum putabimus. in quo autem magis iustitiae ratio consistit quam in eo, ut quod praestamus nostris per adfectum, praestemus alienis per humanitatem? quae est multo certior iustiorque, cum iam non homini praestatur, qui nihil sentit, sed deo soli, cui carissimum sacrificium est opus iustum. dicet aliquis fortasse: \'si haec omnia fecero, nihil habebo. quid enim? si magnus hominum numerus egebit algebit capietur morietur, ut haec facientem uel uno die patrimonio exui
Abbreviated transcription (Latin):
& qui a putabitur seipsum non possed efendere . habebitur prosegni & inerte : quiaut̃ fuerit
ultus inimicum hic fortis hi cstrenuus iudicatur huncomnes uerentur hunccolunt bonusue¬
roille tam & siꝓdesse pluribus possit illum tamen suspiciunt qui nocere quam qui prodes¬
se possit sediustum prauitas hominum deprauare non poterit : quominus dõ studeat:
obtemperare malitque contẽpni dũmodo semꝑ boni fugatur officio malinum quam
Cicero nibisdem illis officalibus at uero siquis uoluerit in quit animisui complicatam notio¬
nem euoluere lam seipse doceat eum uirum bonum esse quiꝓsit quibus possit noceat
nemu nisilacessitus iniuria õ quam simplicem ueram que sententiam duorum uerborũ
adiectione corrupit. quidenim opusfuerat adiungere nisi lacessitus iiuria autuitiũ
bono uiro quasi quodam turpissimam ad poner& sapienti aȩquȩ que omniũ uirtutũ ma

Expanded text:
 quia putabitur se ipsum non posse defendere, habebitur pro segni et inerte. qui autem fuerit ultus inimicum, hic fortis, hic strenuus iudicatur, hunc omnes uerentur, hunc colunt. bonus uero ille tametsi prodesse pluribus possit, illum tamen suspiciunt qui nocere quam qui prodesse possit. sed iustum prauitas hominum deprauare non poterit, quominus deo studeat obtemperare malitque contemni, dummodo semper boni fungatur officio, mali numquam. Cicero in isdem illis officialibus at uero si quis uoluerit inquit animi sui conplicatam notionem euoluere, iam se ipse doceat eum uirum bonum esse qui prosit quibus possit, noceat nemini, nisi lacessitus iniuria. o quam simplicem ueramque senadjectione corrupit! Quid enim opus fuerat adjungere, nisi lacessitus injuria? ut vitium bono viro quasi caudam turpissimam apponeret; patientiaeque, quae omnium virtutum ma
Abbreviated transcription (Latin):
nobis at tributaest quibus tradiditdeus scientiamueritatis cũ explican dae quattu¬
or posteriores libri seruient Nunc inter imfalsa ut coepimus detegamus. Quid
igitur maiestatis possunt habere simula cra quae fuerunt i homunculi potesta¬
te uelut aliud fierent uelutom nin onefierent. Idcirco apudoratium priapus.
italoquitur Olim truncus eram ficulnus inutile lignũ. Cum faber incertus
scãnum facer&. ne priapũ maluit eẽ deũ. deus in deego firum auiumq
maxim a formido. quis non sittanto custo de securus Eure s enim tã stulti st

Expanded text:
nobis adtributa est, quibus tradidit deus scientiam ueritatis. cui explicandae quattunobis adtributa est, quibus tradidit deus scientiam ueritatis. cui explicandae quattuor posteriores libri seruient: nunc interim falsa ut coepimus detegamus. Quid igitur maiestatis possunt habere simulacra, quae fuerunt in homunculi potestate uel ut aliud fierent uel ut omnino ne fierent? idcirco aput Horatium Priapus ita loquitur: olim truncus eram ficulnus, inutile lignum cam faber incertus scamnum faceretne Priapum, maluit esse deum. deus inde ego, furum auiumque maxima formido. quis non sit hoc tanto custode securus? fures enim tam stulti s
Abbreviated transcription (Latin):
neq falsam intellegunt. Prudentiores autem qui auera nesciunt aut in his quas
falsas eõ intellegunt per seuerant ut aliquid tenere uideantur. automninoni¬
hil colunt ne incident merrorem. Cum ipsũ maximi sit erroris uitam pecudũ
subfigura hominis imitari. falsum uero in tellegere est quidem sapientiae
sedhumanae . ultra hunc gradum procedi ab homine non potest. Itaq multi
filoso phorum religiones ut docui sustulerunt. uerum autem scire diuinae
sapientiae est homo autem perseipsũ ꝑuenire adhancscientiam non potest
nisidoceatur adeo. filoso phiquodsũmũ fuit humanae sapientiae adsecutist
ut intellegerent. quid non sit illud ad sequi nequiuerunt. ut dicerentquid
sit nota ciceronis uoxest ut inam tam facileuera in uenire possem quam falsa
conuincere quod qui aui ras humanae condicioni sexcedit eius officu fas ultas

Expanded text:
neque falsam intellegunt, prudentiores autem quia ueram nesciunt, aut in his quas neque falsam intellegunt, prudentiores autem quia ueram nesciunt, aut in his quas falsas esse intellegunt perseuerant, ut aliquid tenere uideantur, aut omnino nihil colunt, ne incidant in errorem, cum id ipsum maximi sit erroris, uitam pecudum sub figura hominis imitari. falsum uero intellegere est quidem sapientiae, sed humanae, ultra hunc gradum procedi ab homine non potest, itaque multi philosophorum religiones ut docui sustulerunt: uerum autem scire diuinae sapientiae est; homo autem per se ipsum peruenire ad hanc scientiam non potest, nisi doceatur a deo. ita philosophi quod summum fuit humauae sapicntiae adsecuti sunt, ut intellegerent quid non sit: illud adsequi nequiuerunt, ut dicerent quid sit. nota Ciceronis uox est: utinam tam facile uera inuenire possem quam falsa conuincere. quod quia uires humanae condicioiiis excedit, eius officii facultas
Abbreviated transcription (Latin):
test in peritis & quise sapientis non eẽ fateantur his uero nom potest . qui sapienti¬
am professistultitiam potius ex hibent non sume quidẽ tam in iquus ut eospu¬
tem diuinare debuisse ut ueritatem per seipsos inuenirent quo dergo fierinon
posse confitear. sed hocab his ex igo quod ratione ipsa praestare potuerunt. fa¬
cerentenim prudentius si & intellegerent eẽ aliquam ueram& falsis in pug¬
natis aperte pronunti arent eam quae uera e& ab hominibus nonteneri. Sed
moueriteos fortasse illud quod si quaẽ & uerareligio exerer& se acuindicar&. nec pa¬
ter &ur eẽ aliud quicquã uidereenim nullo modo poterant quare aut aquo & quem¬
admodũ religiouera opprimer & ur quod est diuinis a cramenti & caelestis archa¬
ni. idueronisidoceatur aliquisscrre nullo pacto potest sũ marei. haec est im¬
periti & insipientes falsas religiones proueris habent. quianeq ueram sciunt.

Expanded text:
test inperitis et qui se sapientes non esse fateantur: iis uero non potest, qui sapientest inperitis et qui se sapientes non esse fateantur: iis uero non potest, qui sapienam professi stultitiam potius exhibent. non sum equidem tam iniquus, ut eos putem diuinare debuisse ut ueritatem per se ipsos inuenirent, quod ego fieri non posse confitear, sed hoc ab iis exigo quod ratione ipsa praestare potuerunt. facerent enim prudentius, si et intellegerent esse aliquam ueram religionem et falsis inpugnatis aperte pronuntiarent eam quae uera esset ab hominibus non teneri. sed mouerit eos fortasse illut, quod si qua esset uera religio, exereret se ac uindicaret nec pateretur esse aliut quicquam. uidere enim nullo modo poterant quare aut a quo et quemadmodum religio uera opprimeretur, quod est diuini sacramenti et caelestis arcani: id uero nisi doceatur, aliquis scire nullo pacto potest. summa rei haec est. mperiti et iusipieutes falsas reiigioucs pro ueris habent, quia neque ueram sciunt
Abbreviated transcription (Latin):
rẽ quamilli qui falsa tenebant Nã istifragilium cultores quã uis sint in¬
epti. qui a ca elestia constituunt in rebus corruptibilibus atq cerrenis ali¬
quid tamen sapientia er&inent &habere ueniam possunt quia sũ mum
nominis officium & sinonreipsa tamen proposi totenent si quidẽ homi¬
nũ atq. mutoꝵ uł solũ uł certe maximũ in religione discrimenest
Hiuero quanto fuerunt sipientiores quod intellexerunt falsaereligionis errorem.
tanto sunt facti stultiores. quod esse aliquam ueram non potuerunt. Ita que quoniam
facilius est dealienis iudicare quam desuis dumaliorum praccipitium uident. non ꝓs¬
pexerunt quid ante pedessuos e& inutraq igitur parte & sũ mastultitia inuenit᷑¬
& odor quidã sapientiae ut possis dubitare quosdicas potissimum stultiores illos¬
nequi fals amreligionem suscipiunt. Aneos quinullam sed ut dixi : uenia concedipo¬

Expanded text:
rem quam illi qui falsam tenebant. nam isti fragilium cultores quamuis sint inrem quam illi qui falsam tenebant. nam isti fragilium cultores quamuis sint inepti, quia caelestia constituunt in rebus corruptibilibus atque terrenis, aliquid tamen sapientiae retinent et habere ueniam possunt, qui summum hominis officium etsi non re ipsa, tamen proposito tenent, siquidem hominum atque mutorum uel solum uel certe maximum in religione discrimen est. hi uero quanto fuerunt sapientiores, quod intellexerunt falsae religionis errorem, tanto sunt facti stultiores, quod esse aliquam ueram non putauerunt. itaque quoniam facilius cst de alienis iudicare quam de suis, dum aliorum praecipitium uident, non prospexerunt quid ante pedes suos esset. in utraque igitur parte et summa stultitia inuenitur et odor quidam sapientiae, ut possis dubitare quos dicas potissimum stultiores, illosne qui falsam religionem suscipiunt an eos qui nullam. sed ut dixi uenia coucedi po
Abbreviated transcription (Latin):
formidine diuum de pressosq. praemunt ad terrã aliud quidemille cũ haec
dicer & sentiebat nihilutiq colendũ eẽ quoniam diihum ana non curent
Deniq alio loco religiones & cultus deoꝵ in aneeẽ officium confit& nec pi&as ul¬
laẽ uelatũ saepe uideriuertere seadlapidem atq. omnis accedere ad aras &
procumbere humi prostratum & pandere palmas antedeum de lubra nec aras san¬
guine multo spargere quadrupedum nec uotis nec tere uota quae profecto sic assa
sunt Non oport& sublimes & excelsos animos auocariatq interrã premi. sed
nihil aliud quam ca elestia cogitare. Inpugnatae sunt ergo a prudentioribus
fals ae religiones quia sentiebant eẽ falsas sed non est indueta uera quiaqua¬
lis aut ubie& ignorabant. Itaq sic habuer tã quam nulla e& omnino quia
ueram non poterant inuenire & eomodo inciderunt ierrorẽmultom alo¬

Expanded text:
formidine diuum depressosque premunt ad terram. aliut quidem ille cum haec formidine diuum depressosque premunt ad terram. aliut quidem ille cum haec diceret, sentiebat, nihil utique colendum esse, quoniam dii humana non curent. denique alio loco religiones et cultus deorum inane esse officium confitetur: nec pietas ulla est uelatum saepe uideri uertere se ad lapidem atque omnis accedere ad aras et procumbere humi prostratum et pandere palmas ante deum delubra nec aras sanguine multo spargere quadrupedum nec uotis nectere uota. quae profecto si cassa sunt, non oportet sublimes et excelsos animos auocari atque in terram premi, sed nihil aliut quam caelestia cogitare. inpugnatae sunt ergo a prudentioribus falsae religiones, quia sentiebant esse falsas, sed non est inducta uera, quia qualis aut ubi esset ignorabant. itaque sic habuerunt tamquam nulla esset omnino, quia ueram non poterant inuenire, et eo modo inciderunt in errorem multo maio
Abbreviated transcription (Latin):
pompis in anibus gaud& animisq puerilibus spectat omnia oblectatur fri¬
uulis & speciesimulacrorum capitur. nec ponderare secũ unã quamq. rempo¬
test ut intollegat ni hil colendum eẽ quod oculis mortalibuscernitur quiamor¬
talesit necesseest nec miran dum eẽ si deum nonuideat cum ipsine hominem quidẽ
uideant qua&e muidere secredunt. Hoc enim quod oculis subiectum ẽ non homo sed
hominis receptaculũ est cuius qualitas & figura non exlini am̃tis uasculi quo con¬
tin&ꝰ Sed ex factis acmoribus peruid&. Qui ergocolunt simulacra corpora
sunt hominibus carentia quia secorporalibus dediderunt. nec uident plus
ali quidmente quam corpore. cum sit animi officium ea subtilius cernere. quae
acies corporalis nom potest in tueri quos homines idem ille philosofus acpoeta
grauit̃ accu sattamquam humiles & abiectos qui contranaturae suaerationẽ
adueneranda se terrena prosternant. Aitenim & faciunt animos humiles

Expanded text:
pompis inanibus gaudet animisque puerilibus spectat omnia, oblectatur friuolis et specie simulacrorum capitur nec ponderare secum unam quamque rem potest, ut intellegat nihil colendum esse quod oculis mortalibus cernitur, quia mortale sit necesse est! nec mirandum est si deum non uideat, cum ipsi ne hominem quidem uideant quem uidere se credunt. hoc enim quod oculis subiectum est non homo, sed hominis receptaculum est: cuius qualitas et figura non ex liniamentis uasculi quo continetur, sed ex factis ac moribus peruidetur. qui ergo colunt simulacra, corpora sunt hominibus carentia, quia se corporalibus dediderunt nec uident plus aliquid mente quam corpore, cum sit animi officium ea subtilius cernere quae acies corporalis non potest intueri. quos homines idem ille philosophus ac poeta grauiter accusat tamquam humiles et abiectos, qui contra naturae suae rationem ad ueneranda se terrena prosternant. ait enim: et faciunt animos humiles
Abbreviated transcription (Latin):
mout nom possit cuiquam sinescientia & uirtute contingere : quae circũ scribtio
illã omnes sententias exdudit ac soluit : eorumenim quidixerunt nihiltale est:
dicam nunc quid sit ut doceam quid instituit filoꝰsos omnis caecos at que in sipientes
fuisse qui quod ess& homini summumbonum constitutum. necuidere nec hitelle¬
gere nec suspicari aliquando potuerunt. Anacagnas cum ab eo quae rere tur
cuius rei causa natus ess& respondit caeli acsolis uidendi hancuocem ad miran¬
tur omnes acfilosofodigna iudicant. A tego huncputo non inuenientem quid
responder& effudis sehoc passimne tacer& quod quidem secum sisapiens fuiss&
cõmentatũ meditatũq haberedebuit : & quia siquis rationem suinesciat neho¬
mosit quidem sed putemus non extem poredictũ illudeffusum uideamus in

Expanded text:
mo ut non possit cuiquam sine scientia et uirtute contingere. quae circumscriptio mo ut non possit cuiquam sine scientia et uirtute contingere. quae circumscriptio illorum omnes sententias excludit ac soluit: eorum enim quae dixerunt nihil tale est. dicam nunc quid sit, ut doceam quod institui, philosophos omnes caecos atque insipientes fuisse, qui quod esset homini summum bonum constitutum nec uidere nec intellegere nec suspicari aliquando quiuerunt. Anaxagoras, cum ab eo quaereretur cuius rei causa natus esset, respondit caeli ac solis uidendi. hanc uocem admirantur omnes ac philosopho dignam iudicant. at ego hunc puto non inuenientem quid responderet effudisse hoc passim, ne taceret: quod quidem secum, si sapiens fuisset, commentatum meditatumque habere debuit, quia si quis rationem sui nesciat, ne homo sit quidem. set putemus non ex tempore dictum illut effusum. uideamus in
Abbreviated transcription (Latin):
hominum seruiendumputauit: quod qui faiat arecto bonoq disced&: quia
non est in nr̃a potestate ut uirtus prosuis meritis honestetur. Nam quid est N quic¬
honestasnisi honor perpetuus ad aliquem secundo populirumore delatus ::
Quidergo fi& sierrore acprauitate hominũ mala existimatio subsequatur aci¬
ẽmus neuirtutem quia flagitiosa & turpis ab insipientibus iudicetur : quae
qm̃ inuidia praemi acuexari potest : ut sit ipsa proprium acperpetuum bonũ
siullo extrinsecus adiumento indicere deb& quinsuis per seuir tutibus nitat᷑
& constoitaq necullum ei ab homine bonum sperandum est : necullũ malum
recus andum Venionunc aduere s apientiae summũ bonum cuius natura
hoc modo terminanda est. Primumut solius hominis sit neccadat inullum
aliud animal deinde ut solius animi ne cõmunicari possit cum corpore postre¬

Expanded text:
hominum seruiendum putauit: quod qui faciat, a recto bonoque discedet, quia hominum seruiendum putauit: quod qui faciat, a recto bonoque discedet, quia non est in nostra potestate ut uirtus pro suis meritis honestetur. nam quid est onestas nisi honor perpetuus ad aliquem secundo populi rumore delatus? quid ergo fiet, si errore ac prauitate hominum mala existimatio subsequatur? abiciemusne uirtutem, quia flagitiosa et turpis ab insipientibus iudicetur? quae quoniam inuidia premi ac uexari potest, ut sit ipsa proprium ac perpetuum bonum, nullo extrinsecus adiumento indigere debet, quin suis . per se uiribus nitatur et constet. itaque nec ullum ei ab homine bonum sperandum est nec ullum malum recusandum. Venio nunc ad uerae sapientiae summum bonum. cuius natura hoc modo determinanda est, primum ut solius hominis sit nec cadat in ullum aliut animal, deinde ut solius animi nec communicari possit cum corpore, postre
Abbreviated transcription (Latin):
bonum: quod est incongruens & adsurdum utuirtus perseipsam perueniat
ad seipsam: si non potest adullumbonum nisiperlaborem perueniri appar&
uirtutem esseperueniatur . Qm̃ insuscipiendis acperferendis laboribus of
ficium uirtutis est : summumbonum non potest ẽẽ idper quod necesse est
ad aliud perueniri Sed illicum ignorarent quidefficer& uirtus aut quo
tenderent: honestius autem nihil repperirent subs titerunt inipsius nomine
quam nullo proposito emolumento appetendam ẽẽ dixerunt : ut bonum sibi
constituerent quodbono indiger&. Aris toteles ab his non longereces sit
quiuir tutem cũ honestate summ ũbonum putauit : quasi possit ulla ẽe uirtus
inhonesta acnonsi quidhabuerit turpitudinis uirtus esse desinat: seduidit
fieriposse ut deuirtute prauo iudiciom alesentiatur : & ideo ex istimationi

Expanded text:
bonum: quod est incongruens et absurdum, ut uirtus per se ipsam perueniat bonum: quod est incongruens et absurdum, ut uirtus per se ipsam perueniat ad se ipsam. si non potest ad ullum bonum nisi per laborem perueniri, apparet uirtutem esse per quam perueniatur, quoniam in suscipiendis ac perferendis laboribus uis officiumque uirtutis est. ergo summum bonum non potest esse id per quod necesse est ad aliut perueniri. sed illi cum ignorarent quid -efficeret uirtus aut quo tenderet, honestius autem nihil reperirent, substiterunt in ipsius uirtutis nomine, quam nullo proposito emolumento adpetendam esse dixerunt, ut bonum sibi constituerent quod bono indigeret. Aristoteles ab his non longe recessit, qui uirtutem cum honestate summum bonum putauit: quasi possit ulla esse uirtus inhonesta ac non, si quid habuerit turpitudinis, uirtus esse desinat. sed uidit fieri posse ut de uirtute prauo iudicio male sentiatur, et ideo existimationi
Abbreviated transcription (Latin):
mũbonum sed effẽtrix & mater est summiboni : qm̃ peruenire ad illud sine
uirtute non potest. Vtrumq: intellectu facileest. Quaero enim utrum neato
praeclarũ illumbonũ facileperuenire putent : ancũ difficultate aclaboro
expediant acumensuum erroremq defendãt : si facile adillud acsineullo
labore per ueniri potest sũ mũ bonũ non est. Quidenim nos cruciemus quid
conficiamus enitendo diebus ac noctibus quando quidem tam in promptu
id quod quaerimus iac& : ut illud qui lib& sineulla contentione animi conpreben¬
dat᷑ Sed communeone quoq acmediocre quod lib& bonum non nisi labore ad seo¬
quimur qm̃ bonorum natura in arduo posita est malorum in praecipit: Summo
igitur labore summũ bonum ad sequi necesse est. Quod si est ueris simum ergo
alterauirtute opus est utperueniamus ad eamur tutem quaedicitur summũ

Expanded text:
mum bonum, sed effectrix et mater est summi boni, quoniam perueniri ad illut sine mum bonum, sed effectrix et mater est summi boni, quoniam perueniri ad illut sine uirtute non potest. utrumque intellectu facile est. quaero enim utrumne ad praeclarum illut bonum facile perueniri putent an cum difficultate ac labore? expediant acumen suum erroremque defendant. si facile ad illut ac sine ullo labore perueniri potest, summum bonum non est. quid enim nos cruciemus, quid conficiamus enitendo diebus ac noctibus, quandoquidem tam in promptu id quod quaerimus iacet, ut illut quilibet sine ulla contentione animi comprehendat? sed si commune quoque ac mediocre quodlibet bonum non nisi labore adsequimur, quoniam bonorum natura in arduo posita est, malorum in praecipiti, summo igitur labore summum bonum adsequi necesse est. quod si est uerissimum, ergo altera uirtute opus est, ut perueniamus ad eam uirtutem quae dicitur summum
Abbreviated transcription (Latin):
& resmalis scierint ut tam beatum sit qui uene n adidicerit temporare . quam
qui mederi. Quaero igitur ad quam remscientia referendasit: si ad causa srerũ
naturalium quaebeatitudomihierit proposita. si sciero undenilus oriatur
uel quicquid decaelo fr̃sicidelirant quid quod earũ rerum nonest scientia
sed opinio quae proingeniis uaria est : restat ut scientia bonorum acmalorum
sum mũbonum sit Curergo scientiam maluit quam ipsam sapientiam sũ mũ bonũ
dicere cum sit utriusq significatio &uis eadem nemotamenusque adhuc sũ¬
mumbonum dixit eẽ sapientiam : quod melius dicipotuit. Nam scientia parũ
est adbonum suscipien dum. malumq fugiendum nisi accedat & iurtus Mlul¬
tienim filo soforum cũ debonis malisq dissererent. aliter tamen quamlo que¬
bantur natura cogente uixerunt qui a uirtute caruerunt. Mirtusautẽ
cumscientia coniuncta sapientia est. Super est uteos &iam refellamus
lius fuit in quomultum in considerati fuerunt. Nonenim uirtus ipsaest sũ¬

Expanded text:
 res malas scierint, ut tam beatus sit qui uenena didicerit temperare quam qui mederi. quaero igitur ad quam rem scientia referenda sit. si ad causas rerum naturalium, quae beatitudo mihi erit proposita, si sciero unde Nilus oriatur uel quidquid de caelo physici delirant? quid quod earum rerum non est scientia, sed opinatio, quae pro ingeniis naria est? restat ut scientia bonorum ac malorum summum bonum sit. cur ergo scientiam maluit quam ipsam sapientiam summum bonum dicere, cum sit utriusque significatio et uis eadem? nemo tamen usque adhuc summum bonum dixit esse sapientiam, quod melius dici potuit. nam scientia parum ost ad bonum suscipiendum malumque fugiendum, nisi accedat et uirtus. multi enim philosophorum cum de bonis malisque dissererent, aliter tamen quam loquebantur natura cogente uixerunt, quia uirtute caruerunt. uirtus autem cum scientia coniuncta sapientia est. superest ut eos etiam refellamus, lius fuit: in quo multum inconsiderati fuerunt. non enim uirtus ipsa est sum
Abbreviated transcription (Latin):
nib: dieb: quis aut̃ futurus ess& cuids̃ a &ernum sacerdotium pollicebatur accha¬
rias &iam nomine posito a pertissi me docuit. sicenim dix̃. Etostendit mihi dñs ds̃ ih m̃
sacerdotem magnum stantem ante faciemangelidnĩ & diabolus stabat addexterã
ipsius ut contradicer& ei. Et dixit dns̃ ad diabolum. Imper& tibi dns̃ inte quielogit
hierusalẽ & eccetiuo eiectus ab igni. Etihs̃ indutus erat uestimenta sordida & sta¬
bat ante faciemangeli Etrespondit & dixit ad circumstantes ante faciem ipsius
dicens Auferte uestimenta sordida ab eo & induitisum tuni camtalarem & in po¬
nito adarimmundam super caputeius

Expanded text:
nibus diebus. Quis autem futurus esset, cui Deus aeternum sacerdotium pollicebatur, Zachanibus diebus. Quis autem futurus esset, cui Deus aeternum sacerdotium pollicebatur, Zacharias etiam nomine posito apertissime docuit; sic enim dixit: Et ostendit mihi Dominus Deus Jesum sacerdotem magnum stantem ante faciem angeli Domini, et diabolus stabat ad dextram ipsius, ut contradiceret ei. Et dixit Dominus ad diabolum: Imperet Dominus in te, qui elegit Hierusalem; et ecce titio ejectus ab igne: et Jesus erat indutus vestimentis sordidis, et stabat ante faciem angeli, et respondit, et dixit ad circumstantes ante facdicens: auferte uestimenta sordida ab eo et induite eum tunicam talarem et imponite cidarim mundam super caput ips
Abbreviated transcription (Latin):
denuntias se dexpõfore aliquando ut ex genere dauid corpora liternatus constituera
a &ernum tem plumdõ quod appellatur ecdesia & uniuersas gentes ad religionem
ueramdi conuocar&. Haecest domusfidelis hoc in mortaletemplum. In quosiquis
non sacrificauerit in mortalitatis praemium non haber& Cuius templi& magni
&a&ni qm̃ xps fabricator fuit Idem necesse est habeat in eo sacer dotium sempit̃¬
num Nec potest Nisi pereum qui constituit ad templum & ad conspectumdĩ perueniri
Pauid in psalmo cuiii idipsum doc&dicens Anteluci ferum genuite. Iurabit ds̃
& nonpenitebiteum tues sacerdos in a&ernum secundu mordinem melchise dech¬
item inbasilion libro primo o & suscita bomihi sacerdotemfidelem quiomniaques
incordemeo faci& & ȩdificabo eidomum fidelem & transibit in conspectumeo om¬

Expanded text:
denuntiasse de Christo, fore aliquando ut ex genere Dauid corporaliter natus constitueret denuntiasse de Christo, fore aliquando ut ex genere Dauid corporaliter natus constitueret aeternum templum deo, quod appellatur ecclesia, et uniuersas gentes ad religionem ueram dei conuocaret. haec est domus fidelis, hoc inmortale templum, in quo si quis non sacrificauerit, inmortalitatis praemium non habebit. cums templi et magni et aeterni quoniam Christus fabricator fuit, idem necesse est habeat in eo sacerdotium sempiternum, nec potest nisi per eum qui constituit ad templum et ad conspectum dei perueniri. Dauid in psalmo CVIIII id ipsum docet dicens: ante luciferum genui te. iurauit dominus et non paenitebit eum: tu es sacerdos in aeternum. item Item in Βασιλειῶν libro primo : Et suscitabo mihi sacerdotem fidelem, qui omnia, quae sunt in corde meo, faciat; et aedificabo ei domum fidelem, et transibit in conspectu meo om
Abbreviated transcription (Latin):
quae a ꝓph&adicta sunt r&tulerunt So lomonaut̃ ab ipso patresuo imperuregimen accepit
ꝓph&aouero deeoloquebantur quitum nascer&ur postquam dauid cum patrib: suis
requieuis s& pra&erea solo monis imperiumperp&uita non fuit. anni senim
quad raginta regnauit. De inde quod numquamfiliusdĩ dictus sit sed filius dauid. & do¬
mus quamȩ dificauit non estfidem consecuta sicute cdesia quȩ estuerumtem plumdi qđ
non in pari&ibus sed incorde acfide hominum quicredunt in eum acuocantur fideles
illuduero solomonium templum quiamanufactum est manu cecdit. Denique pater
eius in psalmo cxxuii. deoperib: filii sui ꝓph&auit hoc modo Si dns̃ non aedificauerit
domum inuanum laborauerunt qui illa maedificauerunt. Si dns noncustodierit
auitatem inuanum laborauit qui eamcustodiuit: Quibus exreb: appar& ꝓph&a som̃s

Expanded text:
opheta dicta sunt rettulerunt. Solomon autem ab ipso patre suo imperii regimen accepit. opheta dicta sunt rettulerunt. Solomon autem ab ipso patre suo imperii regimen accepit. prophetae uero de eo loquebantur qui tum nasceretur, postquam Dauid cum patribus suis requieuisset. praeterea Solomonis imperium perpetuum non fuit: annis enim quadraginta regnauit. deinde, quod numquam filius dei dictus est, sed filius Dauid, et domus quam aedificauit non est fidem consecuta sicut ecclesia, quae est uerum templum dei, quod non in parietibus est, sed in corde ac fide hominum qui credunt in eum ac uocantur fideles: illut uero Solomonium templum quia manu factum est, manu cecidit. denique pater eius in psalmo CXXVI de operibus filii sui prophetauit hoc modo: si dominus non aedificauerit domum, in uanum laborauerunt qui illam aedificauerunt: si dominus non custodierit ciuitatem, in uacuum uigilauit qui eam custodiuit. Quibus ex rebus apparet prophetas omnes
Abbreviated transcription (Latin):
c& supereum sp̃s̃ dnĩ spiritus sapientia e & intellectus sp̃s̃ consilu & fortitudinis. spi¬
ritus scentiae & pi&atis impleuitillum sps̃ timorisdĩ lesse aut̃ fuit paterdauid ex
cuius radicem ascensurum esseflorem praelocutus est. Fumsalic& de quo sibylla
mis sus est ad dauid uolentem dõ templum aedificare & fuit uerbum dnĩ ad na¬
mihidomum ad in habitandum. sed cumim pl&i fuerint diestui & dormies cũ patrib:
tuis suscitabo sementium postte & parabo regnumeius. Hicae dificabit mihidomum
in nominemeo & erigamthronumeius usq: in scłm. & ego ero ei inpatre &ipseerit
mihi infilio. & fidem consequetur domuseius & regnumeiususq: in saeculum : Sed hȩc
utiudei non intellegerent illa fuit causa quod solo mon filius dauid templumdõ aedi¬
ficauit & ciuitatem quam de suo nomine hiero solimam nuncupauit. Itaque adipsum

Expanded text:
cet super eum spiritus dei, spiritus sapientiae et intellectus, spiritus consilii et fortitudinis, spicet super eum spiritus dei, spiritus sapientiae et intellectus, spiritus consilii et fortitudinis, spiritus scientiae et pietatis: inplebit illum spiritus timoris dei. Ie-ssp autem fuit pater Dauid, ex cuius radice ascensurum esse florem praelocutus est, eum scilicet, de quo Sibylla missus est ad Dauid uolentem deo templum fabricare. et fuit uerbum domini ad Namihi domum ad inhabitandum, sed cum inpleti fuerint dies tui et dormieris cum patribus tuis, suscitabo semen tuum post te et parabo regnum eius. hic aedificabit mihi domum in nomine meo et erigam thronum eius usque in saeculum, et ego ero ei in patre et ipse erit mihi in filio. et fidem consequetur domus eius, et regnum eius usque in saeculum. sed haec ut Iudaei non intellegerent, illa fuit causa, quod Solomon filius Dauid templum deo aedificauit et ciuitatem, quam de suo nomine Hierosolymam nuncupauit. itaque ad ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
qui secuntur necullialii Curigitur uulgo prostultis & uanis & in eptis habemur. qui sec¬
tamquȩ magistrum &iamipsorum deorum confessione sapientem Nam quod ait porten¬
tifica illum opera fecisse. quo maxime diuinitatis fidem meruit ad sentiri nobis iam
uidetur cumdicit eadem quibus nos gloriamur. sed colligitse tamen & ad demonicas
fraudes redit Cumenimearum necessitate dixiss& iam deorum ac sui proditor uide¬
batur nisi quod ab eo ueritas ex presserat mendacio fallente curass&: Aitergo illũ
fecisse qui demopera miranda Verum non diuina uirtute. sed magica quid mirũ
Si hoca pollo ueritatem ignorantibus persuasit . cumiudei quoque cultores utuidebant᷑
summidĩ. hocidem putauerunt. Cũ ante oculos eorum cođidiefierent. Necta m̃
ꝓph&ȩ ad nunti auerunt apud seiam ita scriptum est. Eterit in illa diera dixiesse
& quiex surg& principari innationes in eumgentessperabunt & erit requies eius
inhonore. Etalioloco Exi& uirga dera diceiesse & flos deradiceascend& & requies¬

Expanded text:
qui secuntur nec ulli alii. cur igitur uulgo pro stultis et uanis et ineptis habemur, qui sectamur magistrum etiam ipsorum deorum confessione sapientem? nam quod ait portentifica illum opera fecisse, quo maxime diuinitatis fidem meruit, adsentiri nobis iam uidetur, cum dicit eadem quibus nos gloriamur. sed colligit se tamen et ad daemoniacas fraudes redit. cum enim uerum necessitate dixisset, iam deorum ac sui proditor uidebatur, nisi quod ab eo ueritas expresserat, mendacio fallente obscurasset. ait ergo illum fecisse quidem opera miranda, uerum non diuina usi hoc Apollo veritatem ignorantibus persuasit, cum Judaei quoque, cultores ut videbantur summi Dei, hoc idem putaverint; cum ante oculos eorum quotidie fierent illa miraprophetae adnuntiauerunt. aput Esaiam ita scriptum est: et erit in illa die radix Iesse et qui exsurget principari in nationes: in eum gentes sperabunt et erit requies eius in honore. et alio loco: exiet uirga de radice Iesse et flos de radice ascendet: et requies
Abbreviated transcription (Latin):
ribus ratio adperagendos meatus suos apta. sed deiestillaratio qui & fecit & regit
omnia non ipsorum siderum quae mouentur: Nãsi solẽ stare uolius set ꝑp&u¬
usutiq dies esset: Itẽsimotus astra non haberent. Quis dubitat sẽpiternã noctem

Expanded text:
ribus ratio ad peragendos meatus suos apta, sed dei est illa ratio qui et fecit et regit ribus ratio ad peragendos meatus suos apta, sed dei est illa ratio qui et fecit et regit omnia, non ipsorum siderum quae mouentur. nam si solem stare uo! uisset, perpetuus utique dies esset. item si motus astra non haberent, quis dubitat sempiternam noctem
Abbreviated transcription (Latin):
tur in conficiendis it ineribus constantiamsuam seruantni mirum deus uniuer¬
si artifex sic illadis posuit sic machinatus est ut ꝑspatia caelidiuina & ad mirabi¬
liratione decurreront ad efficiendas succedentium sibi temporum uarie tates:
An archimedes siculus concauo aeressi militudinẽ mundiac figurã potuit machina¬
ri. inquo it a solem lunãq composuit ut in aequales motus & caelestibus similes con¬
uersiombus singulis quasi diebus efficerent & non modo accessussolis acrecessus
ueh incrementa deminutionesq lunae uerum &iamstellarum uel inerrantium
ueluagarumdis pares cursus orbis ille dũ uertitur exhiberet : deusergo illa uera ñ po¬
tuit in achinari & efficere quae potuit sollertia hominis imitatione simulare:
utrum neigitursto icus sia strorum figuras in illo aerepictas effictasq uidisset
suo illa consilio moueridiceret. Ac non potius artificis in genio : in est ergoside¬

Expanded text:
tur in conficiendis itineribus constantiam suam seruant?\' nimirum deus uniuertur in conficiendis itineribus constantiam suam seruant?\' nimirum deus uniuersi artifex sic illa disposuit, sic machinatus est, ut per spatia caeli diuina et admirabili ratione decurrerent ad efficiendas succedentium sibi temporum uarieta-tes. an Archimedes Sicu- !ns concauo aere similitudinem mundi ac figuram potuit machinari, in quo ita solem lunamque composuit, ut inaequales motus et caelestibus similes conuersionibus singulis quasi diebus efficerent et non modo accessus solis ac recessus uel incrementa deminutionesque lunae, uerum etiam stellarum uel! inerrantium uel uagarum dispares cursus orbis ille dum uertitur exhiberet, deus ergo illa uera non potuit machinari et efficere quae potuit sollertia hominis imitatione simulare? utrumne igitur Stoicus si astrorum figuras in illo aere pictas effictasque uidisset, suo illa consilio moueri diceret ac non potius artificis ingenio? inest ergo side
Abbreviated transcription (Latin):
non ẽẽ quod ex orbitare illis a praestitutis iti neribus nonlia& qc&erum si diessent huo
atq illuo passimsineullanecessitate ferrentur sicut animante s interra quarum quia libe¬
rae sunt uoluntates hucatq illuc uacantur ut libuit. & quoquamq mens duxerit
eo fertur : Non est igitur astrorũ motus uoluntarius sed necessarius : qui apraestitu¬
tis legibus officuisq deserui unt: sed cum disputaret decursibus siderum. quosex ip¬
sarerum actemporum congruentia intelle gebat non eẽ fortuitos ex istimauit uoluntarios
eẽ tam quã non possent tam dis posite . tã ordinate moueri . nisi sensib: illis in esset officu
sui sciens : Oquam difficilis est ignorantibus ueritas. & quam facilisscientibus : si mo¬
tus in quigas trorum fortuiti non sunt. nihilaliud restat nisi ut uoluntari sint:
Immouero ut non eẽ fortuitos manifestũ est it a nec uoluntarios : Quomodo igi¬

Expanded text:
non esse, quod exorbitare illis a praestitutis itineribus non licet. Caeterum si dii essent, huc non esse, quod exorbitare illis a praestitutis itineribus non licet. Caeterum si dii essent, huc atque illuc passim sine ulla necessitate ferrentur, sicut animantes in terra, quarum quia liberae sunt voluntates, huc atque illuc vagantur, ut libuit, et quo quamque mens duxerit, eo fertur. Non est igitur astrorum motus voluntarius, sed necessarius, quia praestitutis legibus officiisque deserviunt. Sed cum disputaret de cursibus siderum, quos ex ipsa rerum ac temporum congruentia intesse, tamquam non possent tam disposite, tam ordinate moueri, nisi sensus illis inesset officii sui sciens. o quam difficilis est ignorantibus ueritas et quam facilis scicntibus! \'si motus\' inquit \'astrorum fortuiti non sunt, nihil aliut restat nisi ut uoluntarii sint\'. immo uero ut non esse fortuitos manifestum est, ita nec uoluntarios. \'quomodo igi
Abbreviated transcription (Latin):
reponere : Itẽ paulo superius restat inquit ut motus astrorũ sit uoluntarius quȩ qui
uideat non indocte solum: uerũ &iam impiefaciat sideos eẽ neg& : Nos uero & qui¬
dẽ constant̃ ne gamusa quos. ofilosofi. non solumin doctos & impios. uerum &iam
caecos ineptos. deliros probamus. qui ignorantiã imperitorũ uanitate uicistis:
ulienim solem atq lunã uos&iã sidera deosputatis : tradeigitur nob stellarũ
misteria. ut aras actẽ pla: singuli serigamus. ut sciamus quo quãq ritiquodie
colamus. quib: nominib: quib precib: aduocemus nisi fortenullo discrimi ne
tam innumerabiles. tãminutos deos aceruatim colere debemus : Quid quod argumentũ
illud quo colligunt. uniuers a caelestia deos eẽ in contrarium̃ ual& . Nam sideos idcir co
eẽopinant᷑ quia certos & rationabiles cursus habent errant: ex hocenim appar& deos

Expanded text:
reponere. » Item paulo superius: « Restat, inquit, ut motus astrorum sit voluntarius; quae qui reponere. » Item paulo superius: « Restat, inquit, ut motus astrorum sit voluntarius; quae qui videat, non indocte solum, verum etiam impie faciat, si deos esse neget. » Nos vero et quidem constanter negamus, ac vos, o philosophi, non solum indoctos et impios, verum etiam caecos, ineptos delirosque probamus, qui ignorantiam imperitorum vanitate vicistis. Illi enim solem et lunam, vos etiam sidera deos putatis. Tradite igitur nobis stellarum mysteria, ut aras et templa singulis erigamus; ut sciamus quo quamque ritu, quo die colamus, quibus nominibus, quibus precibus advocemus; nisi forte nullo discrimine tam innumerabiles, tam minutos deos acervatim colere debemus. Quid quod argumentum illud, quo colligunt universa coelestia deos esse, in contrarium valet. Nam si deos esse idcirco opinantur, quia certos et rationabiles cursus habent, errant. Ex hoc enim apparet deos