comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ad impetum elephantorum ad postremos refugerent or¬
dines aut in dextram leuamq: discursu applicantes se an¬
signariis uiam qua irruerent mancipitia tela beluis darent
Hannibal ad terrorem primum ele phantos.Lxxx autem
rant quod nulla unꝗͣ ante in acie habuerat instruxit. de¬
inde auxilia ligurum galleorumq: balearibus maurisq ad¬
mixtis. Insecunda acie carthaginenses afrosq: et macedonũ
legionem. modico de inde interuallo relicto subsidiariam e¬
diem it alicorum militum brutu pleriq: erant ui ac neces¬
sitate plures ꝗͣ sua uoluntate decedentem ex italia secuti ĩ¬
struxit equitatum et ip̃e circumdebat cornibus. dextrũ
Carthaginenses sinistrum numide tenuerunt.Uaria ad¬
ortatio erat in exercitu inter tot homnes quibus non
lingua non mos non lexnon arma:non uestitus.non habitus.¬
Q: No causa militandi eadem eẽt. Auxiliaribus et pñs et
multiplicata ex preda merces ostentatur. Galli proprio

Expanded text:
ad impetum elephantorum aut post directos refugerent orad impetum elephantorum aut post directos refugerent ordines aut in dextram laeuamque discursu applicantes se antesignanis uiam qua inruerent in ancipitia tela beluis darent. Hannibal ad terrorem primos elephantos—octoginta autem erant, quot nulla unquam in acie ante habuerat— instruxit, deinde auxilia Ligurum Gallorumque, Baliaribus Maurisque admixtis: in secunda acie Carthaginienses Afrosque et Macedonum legionem: modico deinde interuallo relicto subsidiariam aciem Italicorum militum—Bruttii plerique erant, ui ac necessitate plures quam sua uoluntate decedentem ex Italia secuti—instruxit. equitatum et ipse circumdedit cornibus; dextrum Carthaginienses, sinistrum Numidae tenuerunt. uaria adhortatio erat in exercitu inter tot homines quibus non lingua, non mos, non lex, non arma, non uestitus habitusque, non causa militandi eadem esset. auxiliaribus et praesens et multiplicata ex praeda merces ostentatur: Galli proprio
Abbreviated transcription (Latin):
neq: manere in ea premsita animis perfidia potuissent.Ad hoci
colloquium hannibalis insecreto habitum acliberum fingeti
ua uult flectit. Ominatur quibus quondam auspicus patre
ciem portendentibus dus adec finem belli ac laboris in manibus
ee predam carthaginis.reditum domum: patriam ad penates
ut uicisse iam crederes dicebat. Instruit de inde primos ha¬
statos post eosprincipes triarns postremam aciem clausit nõ
confertas autem cohortes ante sua quasq signa instruebat
sed manipulos aliquanto inter se distantes ut eẽt spatium qͦ
elephanti hostium accepti nihil ordines turbarent. Lelium
cuius ante legati eo anno questoris extra sortem ex sena¬
us consulto opera utebatur cum italico equitatu a sinistre
corni. Aassinissam numidasq ab dextro opposuit. Uias
patentes inter manipulos ante signariorum uelitibuso¬
ea tunc leuis armatura erat compleuit dato precepto ut

Expanded text:
neque manere in ea prae insita animis perfidia potuissent. ad hoc neque manere in ea prae insita animis perfidia potuissent. ad hoc conloquium Hannibalis in secreto habitum ac liberum fingenti qua uolt flectit. ominatur, quibus quondam auspiciis patreciem portendisse deos. adesse finem belli ac laboris; in manibus esse praedam Carthaginis, reditum domum in patriam ad parentesut uicisse iam crederes dicebat. instruit deinde primos hastatos, post eos principes; triariis postremam aciem clausit. non confertas autem cohortes ante sua quamque signa instruebat sed manipulos aliquantum inter se distantes ut esset spatium qua elephanti hostium acti nihil ordines turbarent. Laelium, cuius ante legati, eo anno quaestoris extra sortem ex senatus consulto opera utebatur, cum Italico equitatu ab sinistro cornu, Masinissam Numidasque ab dextro opposuit. uias patentes inter manipulos antesignanorum uelitibus—ea tunc leuis armatura erat—compleuit, dato praecepto ut
Abbreviated transcription (Latin):
fuisset. Nam neq: Romanis effugium. uelpatebat in alie¬
na ignotaq terra et carthagini suppremo auxilio effu¬
so adẽẽ uidebatur pñs excidium. Ad hoc discrimen pro¬
edunt postero die duorum opulentissimorum popu¬
lorum: duo longe clarissimi duces:duo fortissimi exer¬
citus multa anrea parta decora aut cumulaturi eo die
aut euersuri. Anceps igitur spes et metus miscebat aiõs
ontemplantibusq mo suam modo hostium aciem cum
oculis mãgis ꝗͣ ratione pensarent uires simul laeta simulx
tristia uersabantur quae ipis sua sponte non succurrebant
ea duces admouendo atq: hortando subiciebant Poenus
edecim annorum intraitaliam res gestas tot duces roma¬
nos tot exercitus excidio occisos et sua cuiq: decora ubi adĩ¬
signem alicuius pugnac memoriam milites uenerat refe¬
rebat. Scipio hyspanias et recentia in africa praelia et
confessione hostium quod neq: non petere pacem propter merũ

Expanded text:
fuisset. nam neque Romanis effugium ullum patebat in aliefuisset. nam neque Romanis effugium ullum patebat in aliena ignotaque terra, et Carthagini, supremo auxilio effuso, adesse uidebatur praesens excidium. ad hoc discrimen procedunt postero die duorum opulentissimorum populorum duo longe clarissimi duces, duo fortissimi exercitus, multa ante parta decora aut cumulaturi eo die aut euersuri. anceps igitur spes et metus miscebant animos; contemplantibusque modo suam, modo hostium aciem, cum oculis magis quam ratione pensarent uires, simul laeta, simul tristia obuersabantur: quae ipsis sua sponte non succurrebant, ea duces admonendo atque hortando subiciebant. Poenus sedecim annorum in terra Italia res gestas, tot duces Romanos, tot exercitus occidione occisos et sua cuique decora ubi ad insignem alicuius pugnae memoria militem uenerat referebat: Scipio Hispanias et recentia in Africa proelia et confessionem hostium quod neque non petere pacem propter metum
Abbreviated transcription (Latin):
entem ad pacem petendam aspernarer. si nunc cum pro¬
pe manu consertum esitantem ac tergiuersantem in afri¬
cam astraxerim nulla sum tibi uereeundia astrictuslso¬
inde si quid adea que tunc pax conuentura uidebatur
que sunt multa nauium commeatus per inducias expug¬
natarum legatorumq: uiolatorum aducitur est quod re¬
feram ad consilium. sin illa quoq grauia uidentur bellum
parate qm̃ pacem pati non potuistis.Ita infecta pace excol¬
loquio ad suos cum se recepissent frustra uerba pacta renu¬
tiant armis decernendum ẽẽ habendamq eam fortuna
quam du dedissent in castra ut est uentum pronuntiat
ambo expedirent arma milites animosq ad suppremu
certamen non inunum diem sed inperpetuum si felici¬
tas adcẽt uictures. Roma an carthago iura gentibus¬
daret ante crastinum noctem scituros. Neq enim africam
aut it aliam sed orbem terrarum uictoriae praemium fore
par periculum premio quibus aduerse pugnae fortun:

Expanded text:
entem ad pacem petendam aspernarer, sic nunc cum proentem ad pacem petendam aspernarer, sic nunc cum prope manu conserta restitantem ac tergiuersantem in Africam attraxerim nulla sum tibi uerecundia obstrictus. proinde si quid ad ea in quae tum pax conuentura uidebatur, quasi multa nauium cum commeatu per indutias expugnatarum legatorumque uiolatorum, adicitur, est quod referam ad consilium: sin illa quoque grauia uidentur, bellum parate quoniam pacem pati non potuistis.' ita infecta pace ex conloquio ad suos cum se recepissent, frustra uerba temptata renuntiant: armis decernendum esse habendamque eam fortunam quam di dedissent. in castra ut est uentum, pronuntiant ambo arma expedirent milites animosque ad supremum certamen, non in unum diem sed in perpetuum, si felicitas adesset, uictores. Roma an Carthago iura gentibusdaret ante crastinam noctem scituros; neque enim Africam aut Italiam sed orbem terrarum uictoriae praemium fore; par periculum praemio quibus aduersa pugnae fortuna
Abbreviated transcription (Latin):
has preter ca quae iam pridem in nostra potestate sunt.Ø
acterum ut tibi cure ẽ sentire ciues tuos quanto per te one¬
re leuentur: sic mihi laborandum est ne si tunc quae pe¬
pigerunt hodie subtracta exconditionibus pacis premia
perfidie habeant indigni quibus eadem pateat hec cõdi¬
tio etiam ut prosit uobis fraus petitis. Neq: patres nr̃i prio¬
res de sicilia neq: nosde hyspania fecimus bellum.Et tunc
mamertinorum sociorum periculum et nunc saguntinoꝵ
excidium nobispia ac iusta induerunt arma. uos laces¬
sisse. et tu ip̃e fateris et du testessunt.ut qui et illius belli ex¬
itum secundum iustum meritum dederunt et huiusdãt
et dabunt. Quod adme attinet et humanae infirmitatiso
memini et iim fortunȩ reputo & omnia quaecumq a¬
gimus subiecta mille casibus scio.Caeterum quemadmo¬¬
dum supbe ac uiolenter me faterer facere.si priusꝗ̃ in afri¬
cam traiecissem te tua uoluntate cedentem it alia et im¬

Expanded text:
rahas praeter ea quae iam pridem in nostra potestate sunt. rahas praeter ea quae iam pridem in nostra potestate sunt. ceterum ut tibi curae est sentire ciues tuos quanto per te onere leuentur, sic mihi laborandum est ne quae tum pepigerunt hodie subtracta ex condicionibus pacis praemia perfidiae habeant. indigni quibus eadem pateat condicio, etiam ut prosit uobis fraus petitis. neque patres nostri priores de Sicilia neque nos de Hispania fecimus bellum; et tunc Mamertinorum sociorum periculum et nunc Sagunti excidium nobis pia ac iusta induerunt arma. uos lacessisse et tu ipse fateris et di testes sunt qui et illius belli exitum secundum ius fasque dederunt et huius dant et dabunt. 'quod ad me attinet, et humanae infirmitatis memini et uim fortunae reputo et omnia quaecumque agimus subiecta esse mille casibus scio; ceterum quemadmodum superbe et uiolenter me faterer facere si priusquam in Africam traiecissem te tua uoluntate cedentem Italia et im
Abbreviated transcription (Latin):
diis placuit externa etiam terra mariq uideamus re¬
gentes imperia. Haud negauerim propter non nimiss¬
Dere petitam aut expectatam nuper pacem suspectã
uobis punicam eẽ pacem fidem.Multum per quos petita sit
ad fidem tuende pacis pertinet scipio.Uestriquoq: ut audio
patres non nihil etiam ob hoc quia parum dignitatis in le¬
gatione erat negauerunt pacem Hannibal peto pacem
qui neq peterẽ nisi utilem crederem. et propter eandẽ
utilitatem tuebor eam propter quam petii:et que mad¬
modum quia a me bellum inceptum est nec quem eii
penitere quo adipi inuidere du prestare potui ita annit
ne quem pacis per me parte peniteat. Aduersus hec
impator Romanus in hanc fere sententiam respondit. Non me
fallebat hannibal aduentus tui spe carthaginenses et pnten
induciarum fidem et spem pacis turbasse. neq tu id sane
dissimulas qui de conditionibus superioris pacis omnia subt¬

Expanded text:
dis placuit, externa etiam terra marique uideamus redis placuit, externa etiam terra marique uideamus regentes imperio. haud negauerim propter non nimis sincere petitam aut exspectatam nuper pacem suspectam esse uobis Punicam fidem: multum per quos petita sit ad fidem tuendae pacis pertinet, Scipio—uestri quoque, ut audio, patres nonnihil etiam ob hoc quia parum dignitatis in legatione erat negauerunt pacem—; Hannibal peto pacem qui neque peterem, nisi utilem crederem, et propter eandem utilitatem tuebor eam propter quam petii; et quemadmodum quia a me bellum coeptum est ne quem eius paeniteret quoad ipsi inuidere di praestiti, ita adnitar ne quem pacis per me partae paeniteat.' aduersus haec imperator Romanus in hanc fere sententiam respondit: 'non me fallebat, Hannibal, aduentus tui spe Carthaginienses et praesentem indutiarum fidem et spem pacis turbasse; neque tu id sane dissimulas qui de condicionibus superioribus pacis omnia subt
Abbreviated transcription (Latin):
temq belli communem propone animo.Utrimq ferrum
utrimq corpora humana erunt.Nusꝗͣ minus ꝗͣ in bello
euentus respondent.non tantum ad id quod data pace iã
aduersi eueniet simul parta ac sperata decora unius hore
fortuna euertere põt.omnia in pace iungenda tuae pc¬
testatis sunt.p.Corneli.Tunc habenda ea fortuna erit quã
dii dederint. Inter cactera foelicitatis uirtutisq exempla
Mattilius quondam in hac eadem terra fuisse fertur qui¬
foelicitati modum nec cohibendo efferentem se fortuna
quanto altius elato erat eo fedius corruit. Est quidem eius
qui dat non qui petit conditiones dicere pacis. Sed for¬
tan non indignisumus qui uobis met ipis mulctam irro¬
gemus qui non recusamus quin omnia auobis parta post
Sellum initum uestra sint. Sicilia sardima hyspania quic¬
quid insularum toto inter africam italiamq: continetur
mari Carthaginenses inclusi affrice littoribus qñ ita

Expanded text:
temque belli communem propone animo; utrimque ferrum, temque belli communem propone animo; utrimque ferrum, utrimque corpora humana erunt; nusquam minus quam in bello euentus respondent. non tantum ad id quod data pace iam aduersi eueniat. simul parta ac sperata decora unius horae fortuna euertere potest. omnia in pace iungenda tuae potestatis sunt, P. Corneli : tunc ea habenda fortuna erit quam di dederint. inter pauca felicitatis uirtutisque exempla M. Atilius quondam in hac eadem terra fuisset, felicitati modum nec cohibendo efferentem se fortunam quanto altius elatus erat, eo foedius corruit. 'est quidem eius qui dat, non qui petit, condiciones dicere pacis; sed forsitan non indigni simus qui nobismet ipsi multam inrogemus. non recusamus quin omnia propter quae ad bellum itum est uestra sint, Sicilia Sardinia Hispania quidquid insularum toto inter Africam Italiamque continetur mari; Carthaginienses inclusi Africae litoribus uos, quando ita
Abbreviated transcription (Latin):
mibii tali aliquando fortuna affulsit. quod si in secun¬
dis rebus bonam quoq mentem darent dii non ea solum
que euenissent sed etiam que euenire potuissent reputa¬
remus. Ut omnium obliuiscaris aliorum satisego docu¬
menti in omnes caũs sum quem modo castris inter ame¬
nem atq: urbem urãm positis signa inferentem ac pro¬
pe scandentem moenia romana uideras hic cernas duo¬
bus fribus fortissimis uiris clarissimisq imperatoribus
orbatum ante moenia prope obsesse patriae quibus ter¬
rui uestram urbem ea promea deprecantem maximc
cuiq fortunae minime credendum. Omnibus tutis
rebus uestris nostris dubiis tibi ampla acspetiosa danti est pax
nobis petentibus magis necessaria ꝗͣ honesta.Melior tucior¬
q est certa pax ꝗͣ sperata uictoria. Haec in tua illa in deo
manu est ne tot annorum foelicitatemin unius hore de¬
deris discrimen tum tuas uires. tum iim fortunaeq: mar¬

Expanded text:
mihi talis aliquando fortuna adfulsit. quod si in secunmihi talis aliquando fortuna adfulsit. quod si in secundis rebus bonam quoque mentem darent di, non ea solum quae euenissent sed etiam ea quae euenire possent reputaremus. ut omnium obliuiscaris aliorum, satis ego documenti in omnes casus sum quem modo castris inter Anienem atque urbem uestram positis signa inferentem ac iam prope scandentem moenia Romana uideris, hic cernas duobus fratribus, fortissimis uiris, clarissimis imperatoribus orbatum ante moenia prope obsessae patriae quibus terrui uestram urbem ea pro mea deprecantem. 'maximae cuique fortunae minime credendum est. in bonis rebus, nostris dubiis, tibi ampla ac speciosa danti est pax, nobis petentibus magis necessaria quam honesta. melior tutiorque est certa pax quam sperata uictoria; haec in tua, illa in deorum manu est. ne tot annorum felicitatem in unius horae dederis discrimen. cum tuas uires tum uim fortunae Mar
Abbreviated transcription (Latin):
tiora utraq ꝗͣ ꝗetis op ẽ cõsiliis. metuo ne temere in incer¬
ta casuum te impellat quem fortuna nunꝗ̃ decepit Quod
ego fui ad transimenum et ad Cannas id tu hodie es uix¬
dum militari aetate ĩperio accepto omnia audacissime
incipientem nusꝗͣ fefellit fortuna pãtris et patrui tui perse¬
cutus mortem ex calamitate uestre domus decus insigne
uirtutis pietatisq eximie cepisti.Amissas hyspanias redup¬
asti. quatuor inde pulsis punicis exercitibus consul creatus
Cum caeteris ad tutandam italiam parum animi eẽt:tras¬
gressus in africam duobus hic exercitibus cesis binis eadẽ
Nora captis simul incensisq castris. Syphace potentissimo
Rege capto tot urbibus regni eius tot nostri imperu erep¬
tis me sextum decimum iam annum herentem inpos¬
sessione it aliae detraxisti.Potest uictoriam inꝗ̃ malle quã
pacem animus noui spiritus magnos magis q̃ utiles etͥo

Expanded text:
ciora utraque quam quietis opus est consiliis, metuo. non temere incerciora utraque quam quietis opus est consiliis, metuo. non temere incerta casuum reputat quem fortuna nunquam decepit. quod ego fui ad Trasumennum, ad Cannas, id tu hodie es. uixdum militari aetate imperio accepto omnia audacissime incipientem nusquam fefellit fortuna. patris et patrui persecutus mortem ex calamitate uestrae domus decus insigne uirtutis pietatisque eximiae cepisti; amissas Hispanias reciperasti quattuor inde Punicis exercitibus pulsis; consul creatus, cum ceteris ad tutandam Italiam parum animi esset, transgressus in Africam duobus hic exercitibus caesis, binis eadem hora captis simul incensisque castris, Syphace potentissimo rege capto, tot urbibus regni eius, tot nostri imperii ereptis, me sextum decimum iam annum haerentem in possessione Italiae detraxisti. potest uictoriam malle quam pacem animus. noui spiritus magnos magis quam utiles; et
Abbreviated transcription (Latin):
quidem sicilia ac sardinia satis digna pretia sunt pro tot
lassibus tot exercitibus tot tam egregiis amissis ducibus
Sed preterita magis reprehendi possunt ꝗͣ corrigi. Ita aliena
appetiuimus ut de nr̃is dimicaremus. nec in italia solum
uobis bellum nobis inafrica est.sed et uos in portis uestris
prope ac moenibus signa. armaq hostium uidistis et nos
ab carthagine fremitum castrorum romanorum exau¬
exaudimus. quod igitur nos maxime abominaremur uos añt¬
ante omnia optaretis in meliora uestra fortuna de pace agit
lgimus enim quorum maxime interest pacem ẽẽ qui quoi¬
cumq egerimus ratum ciuitates nr̃e habiture sunt.An¬
mo tantum nobis opus ẽ non aborrente aquietis consiliis
Quod ad me attinet aetas senem in patriam reuertente¬
inde unde puer puer profectus sum iam secunde iam aduer¬
se res ita fraudauerunt ut rationem sequi ꝗͣ fortunam ma
lim adolescentiam tuam et perpetuam foelicitatem fero¬

Expanded text:
quidem Sicilia ac Sardinia satis digna pretia sunt pro tot quidem Sicilia ac Sardinia satis digna pretia sunt pro tot classibus, tot exercitibus, tot tam egregiis amissis ducibus; sed praeterita magis reprehendi possunt quam corrigi. ita aliena appetiuimus ut de nostris dimicaremus nec in Italia solum nobis bellum, uobis in Africa esset; sed et uos in portis uestris prope ac moenibus signa armaque hostium uidistis et nos ab Carthagine fremitum castrorum Romanorum exaudimus. quod igitur nos maxime abominaremur, uos ante omnia optaretis, in meliore uestra fortuna de pace agitur. agimus ii quorum et maxime interest pacem esse, et qui quodcumque egerimus ratum ciuitates nostrae habiturae sunt: animo tantum nobis opus est non abhorrente a quietis consiliis. 'quod ad me attinet, iam aetas senem in patriam reuertentem unde puer profectus sum, iam secundae, iam aduersae res ita erudierunt ut rationem sequi quam fortunam malim: tuam et adulescentiam et perpetuam felicitatem, fero
Abbreviated transcription (Latin):
tis cum singulis interpretibus ingressi sunt non sue etatismõ
maximi duces sedomnis ante se memoriae omnium gen¬
tium cuilibet regum imꝑatorum ue pars paulisper alterius¬
ter conspectu admiratione mutua prope actoniti conti¬
cuere. Tum hanibal prior.Si hoc ita fato datum erat ut ꝗ
rope in manibus habui.Is ultro ad pacem petendam ueire
laetor te mihi sorte potissimum datum aquo peterem.Tibi
quoq: inter multa egregia non in ultimis laudum hoc fuerit
hannibalem cui detot Romanis ducibus uictoriam du dedis¬
sent tibi cessisse teq huic bello uestris plusꝗͣ nris cladibus ins¬
ni finem imposuisse:Hoc quoq: ludibrium fortuȩ casus dede
mano imperatore signa contulerim ad filium ẽius in ermis
ad pacem petendam ueniam. Optimum quidem fuerat e
patribus nr̃is mentem datam abduis ẽẽ ut et uos italiac: et
nos africe imperio contenti essemus. neq: enim ne uobis

Expanded text:
tis, cum singulis interpretibus congressi sunt, non suae modo aetatis tis, cum singulis interpretibus congressi sunt, non suae modo aetatis maximi duces sed omnis ante se memoriae omnium gentium cuilibet regum imperatorumue pares. paulisper alter alterius conspectu, admiratione mutua prope attoniti, conticuere; tum Hannibal prior: 'si hoc ita fato datum erat ut qui manibus uictoriam habui, is ultro ad pacem petendam uenirem, laetor te mihi sorte potissimum datum a quo peterem. tibi quoque inter multa egregia non in ultimis laudum hoc fuerit Hannibalem cui tot de Romanis ducibus uictoriam di dedissent tibi cessisse, teque huic bello uestris prius quam nostris cladibus insigni finem imposuisse. hoc quoque ludibrium casus ediderit mano imperatore signa contulerim, ad filium eius inermis ad pacem petendam ueniam. optimum quidem fuerat eam patribus nostris mentem datam ab dis esse ut et uos Italiae et nos Africae imperio contenti essemus; neque enim ne uobis
Abbreviated transcription (Latin):
tias et spem foederum tamen simtegre ꝗͣ si uictuspeteret
pacem equiora impetrari posset ratus nuntium ad scipio¬
nem misit ut colloquendi secum potestatem faceret: Id
utrum sua sponte fecerit an publico consilio neutrum
cur affirmẽ habeo. U alerius antias primo pradio uictum cum
a Scipione quod xii milia armatorum in acie sint caesa mille
et septingenti capti legatum cum aliis decem legatis tradit i
castra ad scipionem uenisse. Coeterum scipio cum colloquium
haud ambo abnuisset ex composito ducis castra protulerunt
ut coire expropinquo possent. Scipio haud procul harcara ur¬
e cum ad caetera loco oportuno tum quod aquatio intrate¬
li comectum erat consedit. Hannibal tumulum a quatuor
milibus inde tutum commodum aliquin nisi quod longinque
aquationes erant cepit.Ibi in media Iocus conspectus undiq
quid insidiarum eẽt delectussummotis pari spatio arma¬

Expanded text:
tias et spem foederum, tamen si integer quam si uictus peteret tias et spem foederum, tamen si integer quam si uictus peteret pacem aequiora impetrari posse ratus, nuntium ad Scipionem misit ut conloquendi secum potestatem faceret. —id utrum sua sponte fecerit an publico consilio, neutrum cur adfirmem habeo. Ualerius Antias primo proelio uictum eum ab Scipione, quo duodecim milia armatorum in acie sint caesa, mille et septingenti capti, legatum cum aliis decem legatis tradit in castra ad Scipionem uenisse. ceterum Scipio cum conloquium haud abnuisset, ambo ex composito duces castra protulerunt ut coire ex propinquo possent. Scipio haud procul Naraggara urbe cum ad cetera loco opportuno tum quod aquatio intra teli coniectum erat consedit. Hannibal tumulum a quattuor milibus inde, tutum commodumque alioqui nisi quod longinquae aquationis erat, cepit. ibi in medio locus conspectus undique ne quid insidiarum esset delectus. summotis pari spatio arma
Abbreviated transcription (Latin):
peruenerat hannibal ubi ad refinendum ex iactatione
maritima militem pancis diebus sumptis excitus pauidisi
nuntus omnia circa carthaginem obtineri armis afferenti¬
bus magnis itineribus Camiam contendit.Tama quiq: die¬
rum iter ab carthagine ab est. Inde premissi speculatores
cum excepti a romanis custodibus deducti ad scipionem eẽnt
traditos eos tribunomil. iussosq omisso metu uisere omĩa
perq castra qua uellent circum duci iussit ꝑcontusq: satin
ꝑ commode omnia explorassent datis qui persequerentur
retro adhannibalem misit.Hanmbal nihil quidem eorum
que nuntiabantur nam et massinissam cum sex milibus pe¬
ditum quatuor equitum uenisse eo ip̃o die forte afferebant¬
laeto anmo audiuit.ma xime hostis fidutia que non de
nihilo profecto concepta est perculsus.Itaq: quanꝗͣ et ip̃e
causa belli erat et aduentu suo turbauerat et pactas indu¬

Expanded text:
eruenerat Hannibal; unde, ad reficiendum ex iactatione eruenerat Hannibal; unde, ad reficiendum ex iactatione maritima militem paucis diebus sumptis, excitus pauidis nuntiis omnia circa Carthaginem obtineri armis adferentium magnis itineribus Zamam contendit.—Zama quinque dierum iter ab Carthagine abest. — inde praemissi speculatores cum excepti ab custodibus Romanis deducti ad Scipionem essent, traditos eos tribuno militum, iussosque omisso metu uisere omnia, per castra qua uellent circumduci iussit; percontatusque satin per commodum omnia explorassent, datis qui prosequerentur retro ad Hannibalem dimisit. Hannibal nihil quidem eorum quae nuntiabantur—nam et Masinissam cum sex milibus peditum quattuor equitum uenisse eo ipso forte die adferebant—laeto animo audiuit, maxime hostis fiducia, quae non de nihilo profecto concepta esset, perculsus. itaque quamquam et ipse causa belli erat et aduentu suo turbauerat et pactas indu
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ hodic tot fasces magistratibus populi romani quot captos
ex cede imperatorum per se ferre posset hannibal. Has forr¬
dines agitando animis ip̃i curas et metus augebant. Etiam
quod cum asuescent per aliquot annos bellum ante oculos alnis
atq aliis in italie partibus lenta spe in nullum propinquum
ad bellandi finem gerere erexerant omnium animos. Sc¬
pio et hannibal uelut ad supremum certamen comparati du¬
ces.Hi quoq quibus erat ingens in scipionem fidutia et uicto¬
rie spes quo magis in propinquam eam imminent animis eo
curae erant intentiores. Haud dispar anmorum habitu
carthaginensibus erat quos modopetisse pacem intuentes
hannibalem ac rerum gestarum eiusmagnitudinem. peni¬
tebat modocum respicerent bisse se acie uictos Syphacem
captum pulsosse hyspame pulsos italia atq: ea omnia unius
uirtute et consilio Scipionis facta uelut fatalem eum ducem
in exitium suum natum horrebant.Iam hadrumentum p¬

Expanded text:
esse hodie tot fasces magistratibus populi Romani quot captos esse hodie tot fasces magistratibus populi Romani quot captos ex caede imperatorum prae se ferre posset Hannibal. has formidines agitando animis ipsi curas et metus augebant, etiam quod, cum adsuessent per aliquot annos bellum ante oculos aliis atque aliis in Italiae partibus lenta spe in nullum propinquum debellandi finem gerere, erexerant omnium animos Scipio et Hannibal uelut ad supremum certamen comparati duces. iis quoque quibus erat ingens in Scipione fiducia et uictoriae spes quo magis in propinquam eam imminebant animis eo curae intentiores erant. haud dispar habitus animorum Carthaginiensibus erat quos modo petisse pacem, intuentes Hannibalem ac rerum gestarum eius magnitudinem, paenitebat, modo cum respicerent bis sese acie uictos, Syphacem captum, pulsos se Hispania, pulsos Italia, atque ea omnia unius uirtute et consilio Scipionis facta, uelut fatalem eum ducem in exitium suum natum horrebant. iam Hadrumetum p
Abbreviated transcription (Latin):
na fuiss&ꝵ. nec scipione aut cum syphace in conditae bar¬
bariae rege qui statarius semi lixa ducere exercitussoli¬
tus sit aut cum socio eius hasdrubale fugacissimo duce rẽ
futuram aut cum tumultuariis exercitibus exagrestũ
inermi turba subito collectis.Sed cum hannibale prope na¬
to in praetorio patris fortissimi ducis adulto atq educato
inter arma puero quondam milite uix dum uiuene imp¬
atore qui senexuincendo factus hyspanias gallias italiam
ab alpibus ad fretum monumentis ingentium rerum
complesset ducere exercitum equalem stipendiis sius du¬
atum omnium rerum pacientia ꝗͣuis fides fiat hominc:
passos perfusos milies cruore romanos exuuias non militu
modo sed etiam imperatorum portantes.Multos occursu¬
ros scipione in acie qui pretores qui consules romanos ma
nus sua occidissent. Muralibus uallaribusq: insignes co¬
nis peruagatos capta castra captas urbes Romanas non

Expanded text:
iena fuisset. nec Scipioni aut cum Syphace inconditae bariena fuisset. nec Scipioni aut cum Syphace inconditae barbariae rege, cui Statorius semilixa ducere exercitus solitus sit, aut cum socero eius Hasdrubale fugacissimo duce rem futuram, aut <cum> tumultuariis exercitibus ex agrestium semermi turba subito conlectis, sed cum Hannibale, prope nato in praetorio patris fortissimi ducis, alito atque educato inter arma, puero quondam milite, uixdum iuuene imperatore, qui senex uincendo factus Hispanias Gallias Italiam ab Alpibus ad fretum monumentis ingentium rerum complesset. ducere exercitum aequalem stipendiis suis, duratum omnium rerum patientia quas uix fides fiat homines passos, perfusum miliens cruore Romano, exuuias non militum tantum sed etiam imperatorum portantem. multos occursuros Scipioni in acie qui praetores, qui imperatores, qui consules Romanos sua manu occidissent, muralibus uallaribusque insignes coronis, peruagatos capta castra captas urbes Romanas. non
Abbreviated transcription (Latin):
q prorogata imperia Sedecim non eo amplius anno legic¬
nibus imperium defensum ẽ ut ab placatis dus omnia inci¬
perent agerentq ludos quos.n. claudio .M. marcello .T.qiũ¬
tio consulibus. T. manlius dictator quasq: hostias maiores
iouerat si per quinquennium respu.eodem statu fuisse
ut cos consules ludos priusꝗ̃ ad bellum proficiscerentur
facerent qui in creco per quatriduum facti hostieq: quibus
uoti erant dus cȩse. Inter haec simul spessimul cura indies
crescebat. Nec satis certum constare: apud animos poter.
utrum gaudio dignum eẽt hannibalem post sextum decimũ
annum ex italia decedentem uacuam possessionem eius re¬
liquisse po.Ro. an magis metuendum quod in columi exer¬
citu in africam traiecisset locum non mirum non periculi
mutatum cuius tante dimicationis uatem qui nuper deces¬
sisset Quintum fabium haud frustra canere solitum gra¬
uiorem in sua terra futurum hannibalem hostem ꝗͣ in al¬

Expanded text:
que prorogata imperia. sedecim non amplius eo anno legioque prorogata imperia. sedecim non amplius eo anno legionibus defensum imperium est. et ut placatis dis omnia inciperent agerentque, ludos quos M. Claudio Marcello T. Quinctio consulibus T. Manlius dictator quasque hostias maiores uouerat si per quinquennium res publica eodem statu fuisset, ut eos ludos consules priusquam ad bellum proficiscerentur facerent. ludi in circo per quadriduum facti hostiaeque quibus uotae erant dis caesae. inter haec simul spes simul cura in dies crescebat nec satis certum constare apud animos poterat utrum gaudio dignius esset Hannibalem post sextum decimum annum ex Italia decedentem uacuam possessionem eius reliquisse populo Romano, an magis metuendum quod incolumi exercitu in Africam transisset: locum nimirum non periculum mutatum; cuius tantae dimicationis uatem qui nuper decessisset Q. Fabium haud frustra canere solitum grauiorem in sua terra futurum hostem Hannibalem quam in al
Abbreviated transcription (Latin):
ita enim senatus decreuerat in sortem coniecerunt.Tiberio
claudio africa euenit ut quadraginta nauium classem om̃
quinq remes in africam traicer&.Pariq: imperio cum.p.
scipione imꝑatore eẽt.M. Seriuilius etruriam sortitus in ea¬
dem prouintia.et.En. Seruilio ꝑrogatum imperium si cõ¬
sulem manere adurbem senatui placuiss&. Sraetoresa.
Sextius galliam sortitus duaslegiones proumtiamq trade¬
ret .P. od̾antilio uarro.C. leuius brutios cum duabui legio¬
nibus quibus sempro procons priore anno prefuerat.C. tre¬
melius Siciliam ut a. P. iuilio apulo pretore prioris anni pro¬
uintiam et duas legiones acciper&. U illius propraetor
cum xx. nauibus longis et militibus mille oram sicilic¬
tut aretur. A.pomponius .Xxx. nauibus reliquis mille et quin¬
gentos milites romam deportaret. C. aurelio coite urbana
euenit. Cacteris ubi quisq: obtinebant prouintias exercitus¬

Expanded text:
ita enim senatus decreuerat—in sortem coniecerunt. Ti. ita enim senatus decreuerat—in sortem coniecerunt. Ti. Claudio Africa euenit ut quinquaginta nauium classem, omnes quinqueremes, in Africam traiceret parique imperio cum P. Scipione imperator esset: M. Seruilius Etruriam sortitus. in eadem prouincia et C. Seruilio prorogatum imperium si consulem manere ad urbem senatui placuisset. praetores M. Sextius Galliam est sortitus ut duas legiones prouinciamque traderet ei P. Quinctilius Uarus : C. Liuius Bruttios cum duabus legionibus quibus P. Sempronius proconsul priore anno praefuerat: Cn. Tremelius Siciliam ut a P. Uillio Tappulo praetore prioris anni prouinciam et duas legiones acciperet; Uillius pro praetore uiginti nauibus longis militibus mille oram Sicilitutaretur: M. Pomponius uiginti nauibus reliquis mille et quingentos milites Romam deportaret. C. Aurelio Cottae urbana euenit. ceteris ita uti quisque obtinebant prouincias exercitus
Abbreviated transcription (Latin):
qui hec aduersus foedus facta uideri patribus nuntiarent
mittendos censuit senatus.Missi. C. terentius uaro .C.Ma¬
nilius. M.aurelius lis tres quinq: remes date. annus insignis in¬
cendio ingenti quo cluus publicus ad solum exustus esti
ex hyspania missam .M. ualerius cotta. Comitia eius anni
utrum .C. seruilius tum habuerit an quia eum in etruria
tenuerint questiones ex socus de factionibus principum ha¬
bite an dictator ab eo dictus .p. sulpitius sit in certum diuersi
auctores faciunt.Principio insequentis anni.M.seruilius
.t. claudius senatu in capitolium uocato de proiuntiis retule¬
runt.Italiam atq africam insortem conici.Africam ambo
cupientes uolebant. Caeterum. Quinto metello maxime
anitente neq negata neq data ẽ africa Consules iussi e
quem uellent in africa bellum gerere. Omnes tribus scipio¬
nem iusserunt. nihilominus consules prouintiam africam¬

Expanded text:
qui haec aduersus foedus facta uideri patribus nuntiarent qui haec aduersus foedus facta uideri patribus nuntiarent mittendos censuit senatus. missi C. Terentius Uarro C. Mamilius M. Aurelius ; iis tres quinqueremes datae. annus insignis incendio ingenti, quo cliuus Publicius ad solum exustus est, ex Hispania missam M. Ualerutrum C. Seruilius consul habuerit an, quia eum res in Etruria tenuerint quaestiones ex senatus bentem, dictator ab eo dictus P. Sulpicius incertum ut sit diuersi auctores faciunt. principio insequenti anni M. Seruilius et Ti. Claudius senatu in Capitolium uocato de prouinciis rettulerunt. Italiam atque Africam in sortem conici, Africam ambo cupientes, uolebant; ceterum Q. Metello maxime adnitente neque negata neque data est Africa. consules iussi cuquem uellet in Africa bellum gerere. omnes tribus P. Scipionem iusserunt. nihilo minus consules prouinciam Africam—
Abbreviated transcription (Latin):
dutiarum mõ fides a carthaginensibus sed ius etiam gentium
moribus indignum in his facturum eẽ cum dixisset dimis¬
sis legatis belfum parabat.Hannibale iam terra appropinꝗte¬
uissis e nantis unus ascendere in malum isq: specularetur
uam teneret regionem cum dixiss& sepulcrum diruptum
ploram spectare abominatus preteruehi iusso gubernatore
ad leptim appulit classem atq ibi copias exposuit. Haec eo
anno in africa gesta. Insequentia excedunt in eum annum
uo. M. seruilius geminus qui tum magister equitum erat
&. claudius nero consules facti sunt. Caeterum exitu su¬
pioris anni cum legati sociarum urbium. ex gretia questi
essent uastatos agros ab regis presidus profectosq in macedomiã
legatos ad res repetendas non admissos ad phylippum regem
simul reminassent quatuor milia militum cum sopatre
duce traiecta in africam dici ut essent carthaginensibus p¬
sidio et pecuniac una aliquantum missum legatos ad regem

Expanded text:
dutiarum fides modo a Carthaginiensibus, sed ius etiam gentium dutiarum fides modo a Carthaginiensibus, sed ius etiam gentium moribus indignum in iis facturum esse cum dixisset, dimissis legatis beliussus e nauticis unus escendere in malum ut specularetur quam tenerent regionem cum dixisset sepulcrum dirutum proram spectare, abominatus praeteruehi iusso gubernatore ad Leptim adpulit classem atque ibi copias exposuit. haec eo anno in Africa gesta; insequentia excedunt in eum annum quo M. Seruilius Geminus , qui tum magister equitum erat, et Ti. Claudius Nero consules facti sunt. ceterum exitus superioris anni cum legati sociarum urbium ex Graecia questi essent uastatos agros ab regiis praesidiis profectosque in Macedoniam legatos ad res repetendas non admissos ad Philippum regem, simul nuntiassent quattuor milia militum cum Sopatro duce traiecta in Africam dici ut essent Carthaginiensibus praesidio et pecuniae aliquantum una missum, legatos ad regem
Abbreviated transcription (Latin):
romana conspitiebantur carthaginem rediere.Classis punica¬
d uncam stationem habebat. Et ex ea tresquadriremes seu clã
misso a carthagine nuntio id fier& seu hasdrubale qui classe p̃
erat sine fraude auso facinus quinq remem romanam sypantẽ
promuntorium ex alto repente agressi sunt. Sed neq: rostro
ferire celeritate subterlabentem poterant neq transilire ar¬
mati ex humiliore in altiorem nauem et defendebatur egre¬
gie quo ad tela suppe ditarunt quibus defitientibus iam nulla o¬
res alia eam ꝗͣ propinquitas terre multitudoq castris in lutus
effusa tueri potinsset concitatam enim remis quanta maxi
ui poterant in terram cum immisissent nauis tantum iactura
facta incolumes enaserunt. Ita alio super alioscelere cum haud.¬
ubiȩ inducię ruptae eẽnt. Lelius fuluiusq ab roma cum lega¬
tis carthaginensibus superuenerunt. quibus scipio et si non in¬

Expanded text:
Romana conspiciebantur Carthaginem rediere. classis Punica Romana conspiciebantur Carthaginem rediere. classis Punica ad Uticam stationem habebat. ex ea tres quadriremes, seu clam misso a Carthagine nuntio ut id fieret, seu Hasdrubale qui classi praeerat sine publica fraude auso facinus, quinqueremem Romanam superantem promunturium ex alto repente adgressae sunt. sed neque rostro ferire celeritate subterlabentem poterant neque transilire armati ex humilioribus in altiorem nauem; et defendebatur egregie quoad tela suppeditarunt. quis deficientibus iam nulla alia res eam quam propinquitas terrae multitudoque a castris in litus effusa tueri potuisset. concitatam enim remis quanto maximo impetu poterant in terram cum immisissent, nauis tantum iactura facta incolumes ipsi euaserunt. ita alio super alidubie indutiae ruptae essent, Laelius Fulviusque ab Roma cum legatis Carthaginiensibus supervenerunt. Quibus Scipio, etsi non in
Abbreviated transcription (Latin):
ponerent permixto poene senatus populiq concilio consen¬
sum est ut classem xl nauium hasdrubal egmurum tra¬
iceret. Inde per litora portusq dispersos romanas nauesi
colligeret. Deserte fuga nautarum primo ob egimiro.de¬
inde ab aquis calidis onerarie carthaginem pupibus tracte
sunt. Nondum ab roma legati uenerant. neq sciebatur¬
quae senatus Romam de bello aut de pace sententia eẽt nec dum
indutiarum dies exierat.Eo indigniorem. iniuriam ratusscipio
bhis qui petissent pacem et indutias et spem pacis et fidem in¬
dutiarum uolatam ẽẽ. Legatos carthaginem.L.bebium.M.
Scruilium et. L. Fabium extemplo misit: qui cum multitudis
concursu prope uiolati eẽnt nec reditum tutiorem futurum
cernerent petierunt amagistratibus quorum uis prohita
erat ut naues mitterent quae se prosequerentur.Datȩ triremes
duac quae cum ad bragadam flumen peruenissent inde cast

Expanded text:
ponerent, permixto paene senatus populique concilio consenponerent, permixto paene senatus populique concilio consensum est ut classem quinquaginta nauium Hasdrubal Aegimurum traiceret, inde per litora portusque dispersas Romanas naues conligeret. desertae fuga nautarum primum ab Aegimuro, deinde ab Aquis onerariae Carthaginem puppibus tractae sunt. nondum ab Roma reuerterant legati neque sciebaturquae senatus Romani de bello aut pace sententia esset, necdum indutiarum dies exierat; eo indigniorem iniuriam ratus Scipio ab iis qui petissent pacem et indutias et spem pacis et fidem indutiarum uiolatam esse, legatos Carthaginem L. Baebium L. Sergium L. Fabium extemplo misit. qui cum multitudinis concursu prope uiolati essent nec reditum tutiorem futurum cernerent, petierunt a magistratibus quorum auxilio uis prohibita erat ut naues mitterent quae se prosequerentur. datae triremes duae cum ad Bagradam flumen peruenissent unde castra
Abbreviated transcription (Latin):
sit.Per indutiarum tempus ut ex sardinia ab. P. Lentulo
pretore centum onerarie nauescum commeatu et xA
Rostratarum presidio et ab hoste et atempestatibus ma¬
.XXX. longis nauibus ex Sicilia traicienti non eadem for¬
tuna fuit In conspectu ferme africe prospero cursu uectũ
primo destituit uentus. de inuersus in africam turbauit ac
passim naues disiecit. Ip̃e cum rostratis per aduersos fluctus
ingenti remigum labore emensus Appollinis promuntori¬
uiti tenuit. Onerarie ꝑs maxima ad egimirum in sulã¬
ea sinum ab alto claudit in quosita carthago e.xxx.ferme
milia ab urbe aliac aduersus urbem ipãm ad calidas aquas
delate sunt.Omnia in conspectu carthaginis erant. Itaq
ex tota urbe inforum concursum ẽ magistratus senatũ
uocare populo in curiae uestibulo fremere.ne tanta exo¬
culis manibusq amuteretur preda Cum quidam pacis pe¬
tite alii indutiarum nec dum enim dies exierat fidem ap¬

Expanded text:
sit. per indutiarum tempus ex Sardinia a P. Lentulo sit. per indutiarum tempus ex Sardinia a P. Lentulo praetore centum onerariae naues cum commeatu uiginti rostratarum praesidio, et ab hoste et ab tempestatibus manerariis triginta longis nauibus ex Sicilia traicienti non eadem fortuna fuit. in conspectum ferme Africae prospero cursu uectum primo destituit uentus, deinde uersus in Africum turbauit ac passim naues disiecit. ipse cum rostratis per aduersos fluctus ingenti remigum labore enisus Apollinis promunturium tenuit: onerariae pars maxima ad Aegimurum insulam—ea sinum ab alto claudit in quo sita Carthago est, triginta ferme milia ab urbe—, aliae aduersus urbem ipsam ad Calidas Aquas delatae sunt. omnia in conspectu Carthaginis erant. itaque ex tota urbe in forum concursum est; magistratus senatum uocare: populus in curiae uestibulo fremere ne tanta ex oculis manibusque amitteretur praeda. cum quidam pacis petitae, alii indutiarum—necdum enim dies exierat—fidem op
Abbreviated transcription (Latin):
isse spem pacis si hannibal et mago ex italia non reuoca¬
rentur omnia simulantes carthaginẽs. duces eos exer¬
citusq e xpectantes. De inde quamuis foederum Ø
et deorum omnium oblitos bellum gesturos eo magis in leuini
sententiam discessum legati pace irfecto ac prope. Sine respon¬
so dimissiper eos dies.C. Seruilius coñs haud dubius quin pacisi
it aliac penesse gloria cẽt uelut pulsum ab se hannibalem prose¬
quens in siciliam de inde in africam transiturus traiecit.Quod
ubi rom ac uulgatum est. Primo censuerunt patres ut pretor
scriberet consuli Senatum equum censere in italiam reuerti
eum. De inde cum pretor eum spreturum litteras suas dicer&
dictator ad idipm̃ creatus. P. Sulpitius pro iure maiorisiperii
consulem in italiam reuocauit. Reliquum anni cum. Cn
seruilio magistro equitum circum eundis itale urbibus q̃
bello alienate fuerant noscendisq singulorum causis consũ¬

Expanded text:
isse spem pacis si Hannibal et Mago ex Italia non reuocaisse spem pacis si Hannibal et Mago ex Italia non reuocarentur; ceterum omnia simulaturos Carthaginienses, duces eos exercitusque exspectantes; deinde quamuis recentium foederum et deorum omnium oblitos bellum gesturos. eo magis in Laeuini sententiam discessum. legati pace infecta ac prope sine responso dimissi. per eos dies Cn. Seruilius consul, haud dubius quin pacatae Italiae penes se gloria esset, uelut pulsum ab se Hannibalem persequens, in Siciliam, inde in Africam transiturus, traiecit. quod ubi Romae uolgatum est, primo censuerant patres ut praetor scriberet consuli senatum aequum censere in Italiam reuerti eum; dein, cum praetor spreturum eum litteras suas diceret, dictator ad id ipsum creatus P. Sulpicius pro iure maioris imperii consulem in Italiam reuocauit. reliquum anni cum M. Seruilio magistro equitum circumeundis in Italia urbibus quae bello alienatae fuerant noscendisque singularum causis consump
Abbreviated transcription (Latin):
uilium onsulem qui propior ẽẽt accersendum ut coram eo
de pace ageretur censebat cum de re maiore ꝗͣ quanta eẽt
consultatio in ocide non posset.Non uideri sibi absente cõ¬
sulum altero ambobus ue eam rem agi satis ex po. Ro dig
nitate ẽẽ. Quintus metellus qui triennid ante consul dictator¬
q fuerat cum .p. scipio cedendo exercitus agros populando
in eam necessitatem hostes compulissex ut supplices pacẽ
peterent & nemo omnium uerius existimare possit:qua
mente ea pax peteretur ꝗͣ eum qui ante portas carthagini.
bellum gereret. nullius alterius consilio Scipionis accipien¬
dam abnuendamq pacem eẽ. Ualerius leuinus qui bis con¬
sul fuerat speculatores non legatos uenisse arguebat ui¬
dendos. Italia se cedere et cuttodes cum iis usq: ad naues
mittendos. Scipioniq scribendum ne bellum remitter&
Lelius fuluius adiecerunt et scipionem in eo positam habu¬

Expanded text:
uilium consulem qui propior esset arcessendum ut coram eo uilium consulem qui propior esset arcessendum ut coram eo de pace ageretur censebat; cum de re maiore quam quanta ea esset consultatio incidere non posset, non uideri sibi absente consulum altero ambobusue eam rem agi satis ex dignitate populi Romani esse. Q. Metellus , qui triennio ante consul dictatorque fuerat: cum P. Scipio caedendo exercitus agros populando in eam necessitatem hostes compulisset ut supplices pacem peterent, et nemo omnium uerius existimare posset qua mente ea pax peteretur quam qui ante portas Carthaginis bellum gereret, nullius alterius consilio quam Scipionis accipiendam abnuendamue pacem esse. M. Ualerius Laeuinus , qui bis consul fuerat, speculatores non legatos uenisse arguebat, iubendosque Italia excedere et custodes cum iis usque ad naues mittendos, Scipionique scribendum ne bellum remitteret. Laelius Fuluiusque adiecerunt et Scipionem in eo positam habu
Abbreviated transcription (Latin):
pionem habuerunt.Culpam omnem belli a publico consilio
n hannibalem uertentes. Cum in iussu senatus non alpesmi
sed hyberum quoq transgressurum. nec romanis solum se
ante etiam saguntinis priuato consilio bellum intulisse Sena¬
tui ac populo carthaginensi si quis uera estimet Foedus ad
um diem inuiolatum eẽ cum Romanis.Itaq nihil aliud si¬
bi mandatum ẽẽ ut peterent q̃ in ea pace quae postremo
cum consule luctatio facta eẽt manere liceret cum more
radito a patribus potestatem interrogandi si quis quid uel¬
et legatos pretor fecisset senioresq qui foederis interfuer
alu alia inter rogarent nec meminisse se per aetatem et ẽi
omnes ferme iuuenes erant dicerent legati Conclamatũ
ex omni parte curia ẽ. Punica fraude electos qui ueterẽ
pacem repeterent cuius ip̃i non meminissent.Emissis de in
curia legatis sententiae interrogari cepte. Mliuius.C. ser¬

Expanded text:
pionem habuerunt, culpam omnem belli a publico consilio pionem habuerunt, culpam omnem belli a publico consilio in Hannibalem uertentes: eum iniussu senatus non Alpes modo sed Hiberum quoque transgressum, nec Romanis solum sed ante etiam Saguntinis priuato consilio bellum intulisse; senatui ac populo Carthaginiensi, si quis uere aestimet, foedus ad eam diem inuiolatum esse cum Romanis; itaque nihil aliud sibi mandatum esse uti peterent quam ut in ea pace quae postremo cum C. Lutatio facta esset manere liceret. cum more tradito a patribus potestatem interrogandi, si quis quid uellet, legatos praetor fecisset, senioresque qui foederibus interfuerant alia alii interrogarent, nec meminisse se per aetatem—etenim omnes ferme iuuenes erant— dicerent legati, conclamatum ex omni parte curiae est Punica fraude electos qui ueterem pacem repeterent cuius ipsi non meminissent. emotis deinde curia legatis sententiae interrogari coeptae. M. Liuius C. Ser