comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qđ scriptura ꝓ hib& dicens. neq exhibueritis mẽbraurã arma iniquita¬
tis peccato. ut qđ facere statuit incorde & iã corpore cõpleat. et ideo
dicat non ego operor illud: Sed qđ habitat in me peccatũ: quiacũ id
decernit & facit displic& sibi. tantũ errat ut nec scipsum agnoscat. quan¬
documex: toto ipsesit et cor destatuente & corpore implente. adhuc
se ipsum eẽ nomputat. Quiergodicit iamnonego operor illud. sed qđ
habitat in mepeocatũ. Sitantum modo concupiscit. uerũ dicit. non sicorđ
consensonedecernit. autetiamminitrio corporisꝑficitu Demde ad¬
smeitapostodus: Scio eni quia non habitat inie hocest in carnemcabo¬
nur ahellceni adiac& mihi ꝑficere autẽ bonumnoninuenio. Hocideo
Secũe quiatunc ꝓficitur bonũ quando desideria mala nullas. Sicuttune
ꝑficitir malu gd dido malisdesideris oboeditur. Quancbautẽs deside¬

Expanded text:
quod scriptura prohibet dicens: neque exhibueritis membra uestra arma iniquitaquod scriptura prohibet dicens: neque exhibueritis membra uestra arma iniquitatis peccato, ut quod facere statuit in corde, etiam corpore conpleat, et ideo dicat: non ego operor illud, sed quod habitat in me peccatum, quia cum id decernit et facit displicet sibi, tantum errat, ut nec se ipsum agnoscat, quando, cum ex toto ipse sit et corde statuente et corpore inplente, adhuc se ipsum esse non putat. Qui ergo dicit: iam non ego operor illud, sed quod habitat in me peccatum, si tantummodo concupiscit, uerum dicit, non si cordis consensione decernit aut etiam ministerio corporis perficit. Deinde adiungit apostolus: scio enim quia non habitat in me, hoc est in carne mea, bonum; uelle enim adiacet mihi, perficere autem bonum non inuenio. hoc ideo dictum est, quia tunc perficitur bonum, quando desideria mala nulla sunt, sicut tunc perficitur malum, quando malis desideriis oboeditur. quando autem s
Abbreviated transcription (Latin):
mpora putquisq in hominis interioris nouitatt ꝓfecerit. in hoc agonem
iustita pudicitiacq seruemus pcilis obocdianus utam̃ necipsasin
de sicleria uelledebemus &iamsincorpore mostis huius idobtinere
non possumus. Hincenim etalioloco idem a postolisoquens uelut
ex suȩ ꝑsone introductione nos instruit dicens. ce qđ uolo
hocago sed quododi ilud facio ast concupea. quact&fo
Nonuult enĩ ut concupiscam qu&
quia concupiscere nolebat. et tam̃ concupiscebat. Sed eidẽ concupiscen¬
tiae nequaquã consentiendo seruiebat: adiunx̃ atq ait. Nunc autẽ
iamnonego operor illud. sedidqđ in mehabitat peccatũ. Multũ autẽ
fallitur homo quiconsentiens concupiscentiȩ carnissuȩ. & qđ illa desi¬
derat decernens facere &statuens. putat sibi adhuc eẽ dicendũ. Nego operor
illud etiamsioderit quia consentit. Simulenĩ est utrũq & ipse odit quia
malũ eẽ nouit & ipse facit quia facere statuit. Iamuero si & illud addat

Expanded text:
prout quisque in hominis interioris nouitate profecerit, in hoc agonem iustitiae pudicitiaeque seruemus, ne illis oboediamus. ut tamen nec ipsa sint desideria, uelle debemus, etiamsi in corpore mortis huius id obtinere non possumus. hinc enim et alio loco idem apostolus loquens uelut ex suae personae introductione nos instruit dicens: non enim hoc ago, sed quod odi, illud facio, id est concupisconon uult enim ut concupiscam, quaquia concupiscere nolebat et tamen concupiscebat, sed eidem concupiscentiae nequaquam consentiendo seruiebat, adiunxit atque ait: nunc autem iam non ego operor illud, sed id quod in me habitat peccatum. Multum autem fallitur homo: qui consentiens concupiscentiae carnis suae et quod illa desiderat decernens facere et statuens putat sibi adhuc esse dicendum: non ego operor illud, etiamsi oderit, quia consentit. simul enim est utrumque: et ipse odit, quia malum esse nouit, et ipse facit, quia facere statuit. iam uero si et illud addat,
Abbreviated transcription (Latin):
deb&is tempuses se ut domum uitac aecernae cumadhuc in stauita simus festi¬
ruantes alacriter comparemus : quiacum finis sacculi uenerit nondabitur uist
eis quper fidem sibihocemerunt antoquam uidere potuesłnt . Serpii&dam
presbteiocs uesi quidminus fuerit post conlationẽ anctiatis uraẽ. complcant
exeo quoshabecerdesa: duntane uo atuindum quochplaice hilart oftertis
quia siue deur̃o siue deeclesia d&ur. omniadisunt. et deuotio magisura dulciorerit
thesaurus ecdesiae: Sicut aposcolusdicit. Nonquia quaero datum. sedrequiro
fructum. Lȩti ficate ergocormeum. quia defructibus uris gaudere cupio
Vosenim estis arboresdĩ quas addsiduis imbribus etiam̃ pernr̃m misteriũ rigare
dignatur: Tueatur uosdñs abomnimalo ethic & infuturo sacculo domini
dilectissimi et desiderantissimi fratres. EXPLICIT¬

Expanded text:
debetis tempus esse, ut donum uitae aeternae, cum adhuc in ista uita sumus, festidebetis tempus esse, ut donum uitae aeternae, cum adhuc in ista uita sumus, festinanter et alacriter comparemus, quia, cum finis saeculi uenerit, non dabitur nisi eis, qui per fidem sibi hoc emerunt, antequam uidere potuissent. Scripsi etiam presbyteris. ut, si quid minus fuerit post conlationem sanctitatis uestrae. compleant ex eo, quod habet ecclesia, dum tamen uos, secundum quod placet, hilariter offeratis, quia, siue de uestro siue de ecclesia detur, omnia dei sunt et deuotio magis uestra dulcior erit thesauris ecclesiae. sicut apostolus dicit: Non quia quaero datum, sed requiro fructum. laetificate ergo cor meum, quia de fructibus uestris gaudere cupio; uos enim estis arbores dei, quas assiduis imbribus etiam per nostrum ministerium rigare dignatur. tueatur uos dominus ab omni malo et hic et in futuro saeculo, domini dilectissimi et desiderantissimi fratres. CCLXI
Abbreviated transcription (Latin):
tibus ethonorantibus nomensuum : In quo uobis et nos semper coniuncti sum:
quamuis corporedi uobis profectic̃ẽ uideamur : quiuobis dessto bonorũ operũ
semine messem uitae aeternae promittit. dicente apostolo: Bonum autem
facientes Nonde ficiamus. tempore enimsuo metemus in fatigabiles: sraq dũ
tempus habemus operemur bonum adomnes : maxime autem ad domesticos
fidei Om̃ ergo domesticus fidciest Xpianus fideliscatholicus. frater noster
procuius supplenda necessitate uosp&co: ut faciatis quod dñs imperat. sine
tristitia. sine murmuratione. et cum l&atia &hilaritate facite. Doenim
erediti Non homini: quia ille promitit uos nihil corum quac misericordit̃
facitis perdituros. sedinillodie cumusuris in mortalibus recepturos łiqm̃
pse a postolus dicit. Hocautem qui parce seminat. parcc et mecet: Iprellogere

Expanded text:
tibus et honorantibus nomen suum, in quo uobis et nos semper coniuncti sumus, tibus et honorantibus nomen suum, in quo uobis et nos semper coniuncti sumus, quamuis corpore a uobis profecti esse uideamur, qui uobis de isto bonorum operum semine messem uitae aeternae promittit dicente apostolo: Bonum autem facientes non deficiamus; tempore enim suo metemus infatigabiles. itaque, dum tempus habemus, operemur bonum ad omnes, maxime autem ad domesticos fidei. quoniam ergo domesticus fidei est, Christianus fidelis, catholicus frater noster, pro cuius supplenda necessitate uos peto, ut faciatis, quod dominus imperat, sine tristitia, sine murmuratione et cum laetitia et hilaritate facite; deo enim creditis non homini, quia ille promittit uos nihil eorum, quae misericorditer facitis, perdituros. sed in illo die cum usuris inmortalibus recepturos. et quoniam ipse apostolus dicit: Hoc autem dico: Qui parce seminat. parce et metet, intellegere
Abbreviated transcription (Latin):
nuo dedi. promittente illo quod adcestum diem cumeis reddendis poss& occur¬
rere : et consentientem ut si nom poss& occurrere. sermo deillo fier& ad uestram
misericordiam: Quam fraternam fratribus exhibere consuestis. Nuncergo
qm̃ absensest : Restat ut subueniatis . Nonilli quemnemo conpellat absentem : sed
pollicitationimee cuius existimatio uobis semper est pracsens. Iamenimdies. do
quem se promiserat occursurum. transactus est : etego ei qui solidossuos fideimeȩ
commisit. quid respondeam non inuenio : Niisiutfaciam quodme facturum ẽẽ
promisi. Sed quoniam non sum ddehacre commonitus. ut die scõpentecostes
quando ad erat maior ura frequentia sermonem inde facerem: p&o uthas litte¬
ras prolinguamea presente habere dignemini : Ammonente uos & brãnte ip
cordibus uris dõ et dño nr̃o cui credidistis. Quinumquam discedit a nobis timen

Expanded text:
nuo dedi promittente illo, quod ad certum diem cum eis reddendis posset occurnuo dedi promittente illo, quod ad certum diem cum eis reddendis posset occurrere, et consentiente, ut, si non posset occurrere, sermo de illo fieret ad uestram misericordiam, quam fraternam fratribus exhibere consuestis. Nunc ergo, quoniam absens est, restat, ut subueniatis non illi, quem nemo compellat absentem, sed pollicitationi meae. cuius existimatio uobis semper est praesens. iam enim dies, ad quem se promiserat occursurum, transactus est et ego ei. qui solidos suos fidei meae commisit, quid respondeam, non inuenio. nisi ut faciam, quod me facturum esse promisi. sed quoniam non sum dquando aderat major vestra frequentia, sermonem inde facerem; peto ut has litteras pro lingua mea praesente habere dignemini, admonente vos et exhortante in cordibus vestris Deo et Domino nostro cui credi
Abbreviated transcription (Latin):
ominis dilectissimis et desiderantissimis sanctae plebis cuiministro
&iam absens praesumerem. Vnde praesens gaudere consueui: qui semꝑ sp̃u
Sed etiam quiameipsum qui uobis in euangelio seruio. angustiam pati non per¬
mittitis. Cumenim fraternoster fascius debito decem & septem solidorum
abopinatoribus urger&ur utredder&. Quod ad praesens unde se explicaret
noninueniebat : Necorporalem pater&ur iniuriam. ad auxilium scãe ecle¬
siae conuolauit. Illietiam ex actores cum proficisci cogerentur. ideo
dilationem dare non possent: grauissimis mequerelis onerauerunt. Itauteis
illum traderem: aut quod sibi deberi ostendebant. unde acciperent prouiderẽ
Cumq obtulissem facio uturam sanctitatem denecessitatibus eius adloquerer:
pudore deterritus ne facerẽ deprecatus est. It aego maiore necessttate coastatus.
a fratre nostro macedonio decem &septem solidos accepi: quos incausa eius conti¬

Expanded text:
OMINIS DILECTISSIMIS ET DESIDERANTISSIMIS SANCTAE PLEBIS CUI MINISTRO etiam absens praesumerem, unde praesens gaudere consueui. qui semper spised etiam quia me ipsum, qui uobis in euangelio seruio, angustiam pati non permittitis. cum enim frater noster Fascius debito decem et septem solidorum ab opinatoribus urgeretur, ut redderet, quod ad praesens, unde explicaret se, non inueniebat, ne corporalem pateretur iniuriam, ad auxilium sanctae ecclesiae conuolauit. illi etiam exactores, cum proficisci cogerentur et ideo dilationem dare non possent, grauissimis me querelis onerauerunt ita, ut eis illum traderem aut, quod sibi deberi ostendebant, unde acciperent, prouiderem. cumque obtulissem Fascio, ut uestram sanctitatem de necessitatibus eius adloquerer. pudore deterritus, ne facerem, deprecatus est. ita ego maiore necessitate coartatus a fratre nostro Macedonio decem et septem solidos accepi, quos in causam eius conti
Abbreviated transcription (Latin):
eos maxime qui uobis episcopatum a&ate uicinisunt: qui facile quis uestrũ
uerum dicat agnoscant. ut interuos paucos quinos inhacre quantum lo
quamini eadem pracccteris questio dirimatur: Et errore sublato minores a
c&eris conuocentur. quinec possunt necdebent. nisi uobis in hacre tam¬
quam prioribus credere: et nunc ignorant cui uestrum potissimum credaNT
hancepistolam signatam misi apulo qui exprimit faciem hominis
adtendentis in latus. EXBLI CIT

Expanded text:
eos maxime, qui uobis episcopatus aetate uicini sunt, qui facile, quis uestrum eos maxime, qui uobis episcopatus aetate uicini sunt, qui facile, quis uestrum uerum dicat, agnoscant, ut inter uos paucos eadem prae ceteris quaestio dirimatur et errore sublato minores a ceteris conuocentur, qui nec possunt nec debent nisi uobis in hac re tamquam prioribus credere et nunc ignorant, cui uestrum potissimum credant. hanc epistulam signatam misi anulo, qui exprimit faciem hominis adtendentis in latus. LX.
Abbreviated transcription (Latin):
si facile interuta sanctiatem cognosci et corrigi potest: Nondebuit tameN iN
tractoria quammisit uenerabilitas tua Nomen eius praetermitti: quod sime
dis locis conscriber&ur et non in primo poner&ur. Multum mirarer:¬
quanto magis mirandumest. quod nulla tibicius admemoratio facta est.
quimaxime ad concilium uenire debuit: ut deipso primatos ordine quȩ
causa omnium numidarum ep̃iser ecdesiarum primatus ager&ur: hisde
causis etiam uenire dubitarem neforte falsa ess& tractoria qͣ tanta peruer¬
sitas apparer&: quanquam et angustia temporis. Et aliae graues Necessitates
me multipliciter impedirent. Vnde p&o beatitudinemtuam ut mihiignoscas:
Et primo instare digneris. ut intertuam sanctimoniam & semen sanctippũ
concorditer const&. Quisurm̃ deb& conuocare concilium: autceste quodsalu¬
brius esse arbitror. sine cuiusquam praciudicio ambo conuocate collegas nr̃os:

Expanded text:
si facile inter vestram Sanctitatem cognosci et corrigi potest, non debuit tamen in si facile inter vestram Sanctitatem cognosci et corrigi potest, non debuit tamen in tractoria quam misit Venerabilitas tua, nomen ejus praetermitti. Quod si in mediis locis conscriberetur, et non in primo ponerquanto magis mirandum est, quod nulla tibi eius admemoratio facta est, qui maxime ad concilium uenire debuit, . ut de ipso primatus ordine, quae causa omnium Numidarum episcopis t ecclesiarum primatus, ageretur. His de causis etiam uenire dubitarem, ne forte falsa esset tractoria, qua tanta peruersitas appareret, quamquam et angustia temporis et aliae graues necessitates me multipliciter impedirent. unde peto beatitudinem tuam, ut mihi ignoscas et primo instare digneris, ut inter tuam sanctimoniam et senem Xanthippum concorditer constet, quis uestrum debet conuocare concilium; aut certe, quod salubrius arbitror, sine cuiusquam praeiudicio ambo conuocate collegas nostros,
Abbreviated transcription (Latin):
tinus indño salutem. Tractoria adme.U.Idus. uoũbas. uenit.
iam finito die: et me ualde indispositum inuenit. ut occurrere omnino non pos
sem. Verum tame siue imperitiam meam mouerit. siue iuste motus sim:
tuac scitatis et grauitatis est arbitrari. Legi in cadem tractoria &iam ad mau¬
re cancͥas esse scriptum. quas prouincias piobis uos habere primatas. quod side
excis adnumidiam conuocandum eẽconcilium: oportuit. utiq ut aliquorũ
maurorum episcoporum qui illic prioressunt omnia intractoria ponerent᷑
quodinista t ractoria non repperiens: multum miratussum. Deinde ad ip¬
sos numidas. Ita perturbato et neglecto ordine scriptum: ut nomenmeũ
terdo locõ inuenerim. qui noui quam post multos ep̃os factussim. Quae
res et aliis iniuriosaest satis: etmihi inuidiosa. Praeterea uenerabilis frat
e collega noster sanctippus tãgosensis dieit quodeum primatus ipse contin¬
gat: Cterga plurimos sic hab&ur: ettales mittit epistolas. Qui&dam error

Expanded text:
TINUS IN DOMINO SALUTEM. Tractoria ad me quinto Idus Nouembris uenit iam finito die et me ualde indispositum inuenit, ut occurrere omnino sem. Verumtamen sive imperitiam meam moverit, sive juste motus sim, tuae Sanctitatis et Gravitatis est arbitrari. Legi in retanias esse scriptum. quas prouincias scimus suos habere primates. quod si et ex eis ad Numidiam conuocandum esset concilium, oportuit utique, ut aliquorum Maurorum episcoporum, qui illic priores sunt, nomina in tractoria ponerentur; quod in ista tractoria non reperiens multum miratus sum. deinde ad ipsos Numidas ita perturbato et neglecto ordine scriptum, ut nomen meum tertio loco inuenerim, qui noui, quam post multos episcopus factus sim. quae res et aliis iniuriosa est satis et mihi inuidiosa. praeterea uenerabilis frater et collega noster Xangat, et erga plurimos sic habetur, et tales mittit epistolas. Qui etiam error
Abbreviated transcription (Latin):
hinc sunt laudabiles nuptiȩ quia et illudqđd non ꝑtin& adse. ignos¬
ci faciunt ꝓpc̃se. Neq enimetiam iste concubitus quo seruitur
concupiscentiȩ. Sicagitur. ut implcatur foctus quem postulant
nuptie Sedtam̃ aliud est non concumbere pisi sola uoluntate
generandi quod non hab& culpam. Aliud carnis concumbendo ap¬
petere uoluptatem. sed non p̃t̃ coniugem. qđ uenialem hab& culpã
Quia et sinon causa propagande prolisconcumbitur. Nontamen
huius libidinis causa ꝓpagatione prolis obsistitur. siue uocom malo
siue opere malo. Namqui hoc faciunt quamuis uocentur coniuges
nonsunt. nec ullã nuptiarum retinent ueritatem. Sedhonestũ
nomen uelande turpitudinis obtendunt. produntur autẽ quan¬
do cousq progrediuntur. ut exponant filios quinascuntur inuitis
Oderunt enimnutrire uel habere quosgignere metuebant. Itaq
cumin suosseuit quos nolens genuit tenebrosa iniquitas. clara¬
iniquitate inlucem promitur. etocculta turpitudo manifesta crudelitate

Expanded text:
hinc sunt laudabiles nuptiae, quia et illud, quod non pertinet ad se, ignosci faciunt propter se. neque enim etiam iste concubitus, quo seruitur concupiscentiae, sic agitur, ut inpediatur fetus, quem postulant nuptiae. Sed tamen aliud est non concumbere nisi sola uoluntate generandi, quod non habet culpam, aliud carnis concumbendo adpetere uoluptatem, sed non praeter coniugem, quod uenialem habet culpam, quia, etsi non causa propagandae prolis concumbitur, non tamen huius libidinis causa propagationi prolis obsistitur siue uoto malo siue opere malo. nam qui hoc faciunt quamuis uocentur coniuges, non sunt nec ullam nuptiarum retinent ueritatem, sed honestum nomen uelandae turpitudini obtendunt. produntur autem quando eo usque progrediuntur, ut exponant filios, qui nascuntur inuitis. oderunt enim nutrire uel habere, quos gignere metuebant. itaque cum in suos saeuit, quos nolens genuit tenebrosa iniquitas, clarainiquitate in lucem promitur et occulta turpitudo manifesta crudelitate
Abbreviated transcription (Latin):
non haber& :  Uerumta men magis ꝑtinere adnuptiarum bonum
pamunum & multas sedunum ctunam. satis indicat ipsa prima diuini¬
tus ficta coniugim copula. ut in deconibia sumerent iitum ubihonestus

Expanded text:
non haberet? uerumtamen magis pertinere ad nuptiarum bonum non haberet? uerumtamen magis pertinere ad nuptiarum bonum non unum et multas, sed unum et unam satis indicat ipsa prima diuinitus facta coniugum copula, ut inde conubia sumerent initium, ubi honestius
Abbreviated transcription (Latin):
catione &honore sicut fideles quisperant indm̃. Illo qui ppe
piscentiȩ maloutitur homo nonuincitur. quando cam in ordinatis atq
indecoris motib estuantem frenat & cohib&. neq: nisi propagini consu¬
lens relaxat. atq adhib& ut spĩtaliter regenerandos carnaliter gigna
nonue spm̃carni sordida seruitute subiciat. Sic patresscõs exabraham
etante abraham quib: dssquod ciplacuerint ꝑ hib& testimonium usos fu¬
isse coniugib Neminemopost& dubitare xp̃ianũ. quando quibusdã
&iam singulis plures habere concessum est. ubiratio fuit ꝓlismultipli¬
cande. non uariande appetitio uoluptatis. Nam sidõ patrum nr̃orũ
quictiam nr̃ est. illanumerositas coniugum ꝓpterea non displicuis s&
ut copiosius se libido iactar&. ita&iam sce femine seruissent pluribus
singule: Ouodsialiqua facer&. quid eam nisi concupiscentiȩ turpido
conpeller& ut plures uiros haber&. quando istalicentia plures filios

Expanded text:
catione et honore, sicut fideles qui sperant in deum. illo quippe concupiscentiae malo utitur homo, non uincitur, quando eam inordinatis atque indecoris motibus aestuantem frenat et cohibet neque nisi propagini consulens relaxat atque adhibet, ut spiritaliter regenerandos carnaliter gignat, non ut spiritum carni sordida seruitute subiciat. sic patres sanctos ex Abraham et ante Abraham, quibus deus quod ei placuerint perhibet testimonium, usos fuisse coniugibus neminem oportet dubitare christianum, quando quibusdam etiam singulis plures habere concessum est, ubi ratio fuit prolis multiplicandae, non uariandae adpetitio uoluptatis. Nam si deo patrum nostrorum, qui etiam noster est, illa numerositas coniugum propterea non displicuisset, ut copiosius se libido iactaret, ita etiam sanctae feminae seruissent pluribus singulae. quod si aliqua faceret, quid eam nisi concupiscentiae turpitudo conpelleret, ut plures uiros haberet, quando ista licentia plures filios
Abbreviated transcription (Latin):
malum peccatumq conuestunt. Eomodo ergo & illam concupiscentiam
carnis quacaro concu:isait aducrius sp̃m inusum iusticiȩ conuestunt fide¬
lium nuptiae Ilabentquippc intentionem generandi regenerandos ut
quiex cis sacculi fili nascuntur indifilios renascantur. Qua ꝓpt̃ quinon
hacu itione hac uoluntatt. hoc fine generant filios ut cos ex membri

Expanded text:
malum peccatumque conuertunt. eo modo ergo et illam concupiscentiam malum peccatumque conuertunt. eo modo ergo et illam concupiscentiam carnis, qua caro concupiscit aduersus spiritum, in usum iustitiae conuertunt fidelium nuptiae. habent quippe intentionem generandi regenerandos, ut qui ex eis saeculi filii nascuntur in dei filios renascantur. quapropter qui non hac intentione, hac uoluntate, hoc fine generant filios, ut eos ex membri
Abbreviated transcription (Latin):
eiter dici: qui nom ꝓpt̃dm̃ uerum. fidem conubii seruat uxori
Copulatio itaq maris et femine generandicausa bonum est naturale nuptia
rum sedisto bono malcutitur quiidbesti aliter utitur. ut sit cius intentio in uo¬
luptate libidinis. non inuoluntate ꝓpaginis : Quam quã in nonnullis ani¬
malib rationis expestib sicut in plerisq alitib: Et coniugiorum quaedam qua¬
si confederatio custoditur: Et socialis nidificandi sollestia uicissim quorũ
disꝑtita tempora fouendorum et nutriendorum opera alternapullorũ magis
cas uidere faciunt agere cum cocunt negotium substituendi generis. quam
explende libidinis: Quorum duorum illud est inpecore simile hominis:
hoc in hominc simile pecoris. Verum quod dixi ad naturã ꝑtincie nupti¬
arum ut maris etfemina generandi soci&ate iungantur. Et ita inuicem non
fraucnit. sicut omnis soci& as fraudulentum socium naturaliter nonuult
hoctam̃ euidens bonum cumin fideles habent. quia in fideliter utuntur. in

Expanded text:
iter dici, qui non propter deum uerum fidem conubii seruat uxori. Copulatio itaque maris et feminae gerum: sed isto bono male utitur, qui bestialiter utitur, ut sit ejus intentio in voluptate libidinis, non in voluntate propaginis. Quanquam in nonnullis animalibus rationis expertibus, sicut in plerisque alitibus, et conjugiorum quaedam quasi confdispertita tempora fouendorum et nutriendorum opera alterna pullorum magis eas uideri faciunt agere, cum coeunt, negotium substituendi generis quam explendae libidinis. quorum duorum illud est in pecore simile hominis, hoc in homine simile pecoris. uerum quod dixi ad naturam pertinere nuptiarum, ut mas et femina generandi societate iungantur et ita inuicem non fraudent, sicut omnis societas fraudulentum socium naturaliter non uult, hoc tamen euidens bonum cum infideles habent, quia infideliter utuntur, in
Abbreviated transcription (Latin):
rationem illis ualeant omnia. Quae habent sacramenta ueritatis: Noneñ
debent gloriari sarmenta. Quia nonsunt spmarum ligna seduitis. Sieni¬
Non inradioe uixerunt. cumtota speciesua inignem mitentur. De quibusdam
autem ramis fractis. dixit apostolus quia potensestds̃ iterum illos in serere:
Et ideo dilectissime fiater quoscumq illorum uideris forte dubitantes
quo ordine suscipiuntur a nobis: ostende illis istam quambene nostimanum
meam. et sicam habere apud se uoluerint habeant. quia testem dm̃ facio super
animam meam siceosme suscepturum. ut nonsolum baptismum xp̃i quem acce¬
perunt ipsumhabeant. Sed &iam honorem sanctimonii et continentiae. Expli

Expanded text:
rationem illis ualeant omnia, quae habent, sacramenta ueritatis. non enim rationem illis ualeant omnia, quae habent, sacramenta ueritatis. non enim debent gloriari sarmenta, quia non sunt spnon in radice vixerint, cum tota specie sua in ignem mittentur. De quibusdam autem ramis fractis dixit Apostolus quia potens est Deus iterum inserere illos . Et ideo, dilectissime frater, quoscumque illorum videris forte dubitantes quo ordine suscipiantur a nobis, ostende illis istam quam bene nosti manum meam, et si eam apud se habere voluerint, habeant; quia testem Deum facio super animam meam, sic eos me suscepturum, ut non solum baptismum Christi quem acceperunt, ipsum habeant, sed etiam honorem sanctimonii et continentiae. EPI
Abbreviated transcription (Latin):
concordia et amabilis pax. ut in cordibus hominum uincat persuasionem
diaboli. caritas xp̃i. Itaq cum adnos ueniunt expartedonati mala illorũ
nonsuscipimus. idest dissessionem eterrorem: Sedipsatolluntur demedio
tam quam impedimenta concordiȩ. et amplectimur fratresnr̃os stantes cũ
eis Sicut dicit apostolus. Inunitatem xp̃i inuinculo pacis etagnoscentes
in cis bonadĩ. siue sc̃mbaptismum. siue benedictionem ordinationis. siue
continentiae professionem. siue consignationem uirginitatis. siue fidem
trinitatis. et siqua alia sunt. quacomnia etiam sierant. Nihiltamq prode¬
rant quando caritas nonerat. Quis autem uere dicit sehabere xp̃icaritatẽ
quando eius nonamplectitur unitatem : Cumergo ad catholicã ueniuÑ.
prodesse illis incipiat quod habebant: Accipiunt hicenim radicem caritatis.
inuinculo pacis et insoci&ate unitatis. ut non ad damnationem sed adlibe¬

Expanded text:
concordia et amabilis pax, ut in cordibus hominum uincat persuasionem concordia et amabilis pax, ut in cordibus hominum uincat persuasionem diaboli caritas Christi. Itaque cum ad nos ueniunt ex parte Donati, mala illorum non suscipimus, id est dissensionem et errorem, sed ipsa tollantur de medio tamquam impedimenta concordiae, et amplectimur fratres stantes cum eis, sicut dicit apostolus, in unitate spiritus in uinculo pacis et.agnoscentes in eis bona dei, siue sanctum baptismum siue benedictionem ordinationis siue continentiae professionem siue consignationem uirginitatis siue fidem trinitatis et si qua alia sunt, quae omnia, etiam si erant, nihil tamen proderant, quando caritas non erat. quia autem uere dicit se habere Christi caritatem, quando eius non amplectitur unitatem? cum ergo ad catholicam ueniunt, prodesse illis incipiat, quod habebant, accipiunt hic, quod non habebant; hic enim radicem caritatis in uinculo pacis et in societate unitatis, ut non ad damnationem sed ad libe
Abbreviated transcription (Latin):
ilectissimo ethonorando fratri theodoro. Augustinus ep̃s indñosał
clericos exparte donati. siuoluerint eẽcatholici: placuit mihi illud quod
tibi respondi etiam hac adte data epistola exprimere : ut siquis te dehacre
interrogauerit &iam manu prolata. quid dehacre sentiamus ued faciamus
ostendas. Sciasergo Nos ponincis detestari. Nis dissensionon ipsorum
perquam scismatici uelheretici factisunt. quia ec desiae catholicȩ unitatem et ue¬
ritatem Nontenent ineo quod pacem cumpopulodĩ nonhabent. Quitorozer
cunt. Im probamusergo malumerrorem quem suum habent. bonum autem
nomeni quoddĩhabent. Et sacramentumeius agnoscimus in eis. &ueneramur
&amplectimur. Sed propterea dolemus errantes. et eos ꝑcaritatem xp̃i
lucrari cupimus : ut scm sacramentum quod foris ab ecclesiȩ pacem habent
ad perniciem. inpace ecclesiȩ habeant adsalutem. Siergo tollantur deme¬
dio mala hominum. ethonorentur inhominibus bonadĩ: erit fraterna

Expanded text:
ilectissimo et honorando fratri THEODORO, AUGUSTINUS Episcopus, in Dclericos ex parte Donati, si voluerint esse catholici, placuit mihi illud quod tibi respondi, etiam hac ad te data epistola exprimere, ut si quis de hac re te interrogaverit, etiam manu mea prolata, quid de hac re sentiamus vel faciamus, ostendas. Scias ergo nos non in eis detestari nisi dissensionem iper quam schismatici uel haeretici facti sunt, quia ecclesiae catholicae unitatem et ueritatem non tenent in eo, quod pacem cum populo dei non habent, qui toto tegnoscunt. inprobamus ergo malum errorem, quia suum habent; bonum autem nomen quod dei habent et sacramentum eius agnoscimus in eis et ueneramur et amplectimur. sed propterea dolemus errantes et eos per caritatem Christi lucrari deo cupimus, ut sanctum sacramentum, quod foris ab ecclesia habent ad perniciem, in pace ecclesiae habeant ad salutem. si ergo tollantur de medio mala hominum et honorentur in hominibus bona dei, erit fraterna
Abbreviated transcription (Latin):
semper audieris uerbum cius. Erige itaq animum frater inxp̃ocarissime
Ds̃ noster nec peritasuis. nec perd& suos. Vultautem monere nos. quãsint
hace fragilia etiricesta. quaenimis diligunt homines. utsoluamus abeis uinculũ
cupiditatis. per quod inplicatos nostrahunt: etrotum amorem nr̃m consu&e¬
faciamus ineum currere. In quo Nulla damnatimeamus: ipsete hortatur
per ministerium nr̃m utuiriliter cogites te fidelem ẽẽ xpianum. et cius re¬
demptum esse sanguine quinonsolum aderna sapientia. Sedetiam hu¬
mana praesentia docuit nos temperanter prospera saeculihuius contẽnere.
et forater aduersa tolerare: eius felicitatis mercedem pollicens quamnemo
nobis possit auferre. Scripsi sane etiam aduirum laudabilem comitem.
quȩ epistola intuo erit arbitrio utrum dariuelis: Namperquem d&us
Nondubito de esse nonposse adiuuanted̃o. uelepm̃. uel presbiterũ

Expanded text:
semper audieris uerbum eius. Erige itaque animum, frater in Christo carissime; semper audieris uerbum eius. Erige itaque animum, frater in Christo carissime; deus noster nec perit a suis nec perdet suos. uult autem monere nos, quam sint haec fragilia et incerta. quae nimis diligunt homines, ut soluant ab eis uinculum cupiditatis, per quod implicatos nos trahunt, et totum amorem nostrum consuefaciamus in eum currere, in quo nulla damna timeamus. ipse te hortatur per ministerium nostrum, uiriliter cogites te fidelem esse Christianum et eius redemptum esse sanguine, qui non solum aeterna sapientia sed etiam humana praesentia docuit nos temperanter prospera saeculi huius contemnere et fortiter aduersa tolerare eius felicitatis mercedem pollicens, quam nemo nobis possit auferre. scripsi sane etiam ad uirum laudabilem comitem, quam epistulam in tuo erit arbitrio utrum dari uelis; nam per quem detur, non dubito deesse non posse adiuuante domino uel episcopum
Abbreviated transcription (Latin):
omino uere acmerito carissimo et praedicando fratricrisimo. Au¬
gustinus indño salutem. Rumor admed&ulit. d̃s faciat ut nonsit.
sicte animo perturbatum. ut multum mirer prudentiamtuam etxp̃ianum
animum parum cogitare terrenarum rerum conditionem. Nullo modo ae¬
quare posse caelestibus. ubicornr̃m et spes conlocandaest uircordate. Nũquid
auttotum bonũtuum in his rebuserat. quas nunc uideris amittere. Auttam
magnum bonum illic deputabas. ut eo subtracto sic tenebrescat menstua Numia
tristitia. quasilumqieius nonds̃ sedterrasit. Audiuienim iamdixi. ds
faciat ut falsum audierim. quod &iami tibi manus uelis inferre quod melius
Noncredo autascendisse incortuum autexisse deoretuo. Sedtameꝵi quiarta
perturbatuses ut hoc d&e dicipotuerit. grauiter dete contristatus. Hoclitte¬
rarum adloquio putaui consolandam caritatemtuam. Quanquam Nondu¬
bitem dñm dm̃nr̃m inbord&cuo loqui meliora. Nouienim quam piostudio

Expanded text:
OMINO VERE AC MERITO CARISSIMO ET PRAEDICANDO FRATRI CRISIMO AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Rumor ad me detulit — deus faciat, ut non sit! — sic te animo perturbatum, ut multum mirer prudentiam tuam et Christianum animum parum cogitare terrenarum rerum condicionem nullo modo aequare posse caelestibus, ubi cor nostrum et spes nostra conlocanda est. uir cordate, numquid aut totum bonum tuum in his rebus erat, quas nunc uideris amittere, aut tam magnum bonum illic deputabas, ut eo subtracto sic tenebrescat mens nimia tristitia, quasi lumen eius non deus sed terra sit? audiui enim — iam dixi: deus faciat. ut falsum audierim! —, quod tibi etiam manus uelles inferre. quod melius non credo aut ascendisse in cor tuum aut exisse de ore tuo. sed tamen, quia ita perturbatus es. ut hoc de te dici potuerit, grauiter de te contristatus hoc litterarum alloquio putaui consolandam caritatem tuam, quamquam non dubitem dominum deum nostrum in corde tuo loqui meliora; noui enim, quam pio studio
Abbreviated transcription (Latin):
runamflagitiorum. excipatur honestate nuptiarum: quodenim
ait a postolus cdestminis uoloigitur uniores nuberehos etlem aribi dcipo¬
testbo uolo iuniores uxores ducere : adutrumq sexum ꝑtineat filios pro¬
ereare. patres amatres familas cẽ. nullã occasionẽ dare aduersario maledica¬
tintur. Proles. fides. sacram̃tũ

Expanded text:
ruinam flagitiorum, excipiatur honestate nuptiarum. quod enim ruinam flagitiorum, excipiatur honestate nuptiarum. quod enim ait apostolus de feminis: uolo igitur iuniores nubere, hoc et de maribus dici potest: uolo iuniores uxores ducere, ut ad utrumque sexum pertineat filios procreare, patres et matres familias esse, nullam occasionem dare aduersario maledicti
Abbreviated transcription (Latin):
illa est quodaminoꝗo mas
tum non p̃cessiss& eẽ potuerunt. Sint tales quales scorũ patrũ fuer̃
ut pudenda carnis concupiscentia quae in paradiso nec ante peccatũ
fuit nec postpeccatũ eẽ ꝑmissaest. quia necesse est in corpore mostis
huius ut sit. non ei seruiatur. sedipsa potius nonnisi adꝓpagandam ꝓlem
seruire cogatur. Aut quia hoctempus qđ iam eẽdiximus continendi ab
amplexu. non hab& huius officii necessitatem adiacente undiq: in omni¬
b: gentib tanta festilitate gignendorum sp̃ĩtaliter filiorum. illud
potius excellentis continentię bonũ qui potest capere capiat. Qui
uero ideapere non potest. et si acceperit uxorem non peccat. et femina
si se non contin& nubat. Bonum est enĩhomini mulierem nontange¬
re : Verum quia no n omnescapiunt uerbum hoc sed quib datũ est. res¬
tat utppt̃ fornicationes unusquisq suam uxorem habeat. et una¬
quaeq uirum suũ habeat. Acsic infirmitas in continentię necadat in

Expanded text:
illa est quodam modo maricatum non praecessisset, esse potuerunt, sint tales, quales sanctorum patrum fuerunt, ut pudenda carnis concupiscentia, quae in paradiso nec ante peccatum fuit nec post peccatum esse permissa est, quia necesse est in corpore mortis huius ut sit, non ei seruiatur, sed ipsa potius nonnisi ad propagandam prolem seruire cogatur. aut quia hoc tempus, quod iam esse diximus, continendi ab amplexu non habet huius officii necessitatem adiacente undique in omnibus gentibus tanta fertilitate gignendorum spiritaliter filiorum, illud potius excellentis continentiae bonum qui potest capere, capiat; qui uero id capere non potest, et si acceperit uxorem, non peccat, et femina, si se non continet, nubat. bonum est enim homini mulierem non tangere. uerum quia non omnes capiunt uerbum hoc, sed quibus datum est, restat, ut propter fornicationes unusquisque suam uxorem habeat et unaquaeque uirum suum habeat ac sic infirmitas incontinentiae, ne cadat in
Abbreviated transcription (Latin):
malos malierunt inquanta lib& nuncbonitate cernantur : fuic
quidam in nostro moncesterio qui corripientib: fractrib
curquaedam non facienda facer& & facienda non facer&
Respondebat: qualiscumq: Nunc sim taclisero qualeds mefu
ꝓciebat inbonũ: sedusq adeo ꝓfecit in malum : ut deserta monas¬
terii soci accte fier& canis reuersus ad suum uomitum : &a¬
men adhoc qualis sit futuras incertũ ÷ : Num quidergo ꝓpies
huius modi animas ea quace prȩscientia dĩ uerco dicuntur u&
neganda sunt uel tacenda. tuncscilic& quando sinondican

Expanded text:
malos, mali erunt, in quantalibet nunc bonitate cernantur? Fuit malos, mali erunt, in quantalibet nunc bonitate cernantur? Fuit quidam in nostro monasterio, qui corripientibus fratribus cur quaedam non facienda faceret, et facienda non faceret, respondebat: Qualiscumque nunc sim, talis ero qualem me De hoc vero non proficiebat in bonum: sed usque adeo profecit in malum, ut deserta monasterii societate fieret canis reversus ad suum vomitum: et tamen adhuc qualis sit futurus, incertum est. Numquid ergo propter hujusmodi animas ea quae de praescientia Dei vera dicuntur, vel neganda sunt vel tacenda; tunc scilicet, quando si non dicantur,
Abbreviated transcription (Latin):
uerit elugendos accipi&is eandem graticm quauelitis & sitir
electi : & si quio boeditirsi predestinati estis reiciendi subtrche¬
tur oboediendi uires : ut oboedire cesstis : istccͣdicuntur sano
a confitenda di grcctia Id est quȩ non secundum merita nostra
datur & a confitenda secuindum eccm prȩdestinatione sc&ũ
derrere non debent sicut nondeterremur a confitenda
prȩscientico đi: siquis deilla populo sicloquatur utdicat siuo
nunc recteuiuatis. si uen on recte tales eritis. postecs quales
uosds futuros eẽ presciuit uelboni sibonos uel mali simmuos
Num quid enim sibo caudito non nulli intorporẽ segnitiam que
uertantur : & alabore ꝓclibes ad libidinẽ post concupiscentus
suas eant: propterea de praescientiadĩ fcelsum puttendũ:
cẽ quod dictum est: Non ne sidr̃ bonos futuros eẽ presciuit
bonigunt in quanta lib& : Nunc malignitate uersentur : si aute

Expanded text:
averit eligendos, accipietis eamdem gratiam qua velitis et sitis averit eligendos, accipietis eamdem gratiam qua velitis et sitis electi; et si qui ois. » Ista cum dicuntur, ita nos a confitenda vera Dei gratia, id est, quae non secundum merita nostra datur, et a confitenda secundum eam praedestinatione sanctorum deterrere non debent; sicut non deterremur a confitenda praescientia Dei, si quis de illa populo sic loquatur, ut dicat: « Sive nunc recte vivatis, sive non recte, tales eritis postea, quales vos Deus futuros esse praescivit, vel boni si bonos, vel mali si malos. » Numquid enim, si hoc audito nonnulli in torporem segnitiemque vertantur, et a labore proclives ad libidinem post concupiscentias suas eant, propterea de praescientia Dei falsum putandum est esse, quod dictum est? Nonne si Deus illos bonos futuros esse praescivit, boni erunt, in quantalibet nunc malignitate versentur; si autem
Abbreviated transcription (Latin):
s sensu cur autonidis babieent aures audiendi. illi non habea ut
hoc ÷ ills datum sit a patre utueniant ad filium. Illis autem non
sit latum. quis cognouit sensum dñi autquis consiliarius fuit. Aut
tuquis es ohomo qui respondecsđonum quid ideonegandum ÷
quoda ꝑtum est: quia conprecehendi non potest. quod occultum ÷
sum quid in quam propterec dicturisumus quod itacesse perspi¬
cimus nonita erse quin curita sit non possumus inuenire. sed
aiunt ut scribias: neminem posse correptionis stimulis excitecri
si dicatur in conuentu ec desiae audientib: multis: ita seheb&¬
depraedestinatione definite sententia uoluntatis di ut ali ex uo¬
pis deinfidelitte accepta oboediendi uoluntate ucri r&is cod fiđe
udlaccepta ꝑscuercentiam maneatis infide: c&criuero quimpec¬
fatorum delectotione remoramini: Id conondum resurrexis

Expanded text:
s assensu. Cur autem illi habeant aures audiendi, illi non habeant, s assensu. Cur autem illi habeant aures audiendi, illi non habeant, hoc est, cur illis datum sit a Patre ut veniant ad Filium, illis autem non sit datum, quis cognovit sensum Domini, aut quis ejus consilarius fuit ? aut tu quis es, o homo, qui respondeas Deo ? Numquid ideo negandum est quod apertum est, quia comprehendi non potest quod occultum est? numquid, inquam, propterea dicturi sumus quod ita esse perspicimus, non ita esse, quoniam cur ita sit non possumus invenire? CAPUT XV. 38. Sed aiunt, ut scribitis, « Neminem posse correptionis stimulis excitari, si dicatur in conventu Ecclesiae audientibde praedestinatione definita sententia voluntatis Dei, ut alii ex vobis de infidelitate, accepta obediendi voluntate, veneritis ad fidem, vel accepta perseverantia, permaneatis in fide; caeteri vero qui in peccatorum delectatione remoramini, ideo nondum surrexistis
Abbreviated transcription (Latin):
peq quirigaet: sod qui in crementum dat dr̃: Ac ꝓhoc sicut exhorta¬
tur & precedicat recte sedille quiaccepit hocdonum ita exhor¬
tcentem rette atq prȩdicantem profecto ille oboedienter audit qui
acepit hoc donum: hinc÷ quod dñs cumcis loqueraur qui car¬
nẽs aures aptas haberent dicebat tame : qui hab & ccures
audiendi audiat quecs nonom̃s habere ꝓculdubio uouecet:
quo aut̃ heebecent quicumq habent ipsedis ostendit: Ubiait:
abo eiscor cognoscendime &aures audientes : Aures ergo ccudi¬
ndi: ipsum est donum oboediedi ut quididhaebeent uenire it
lodeum: ad quem Nemouenit nisi fuerit eidatum apcetreipsun
Exhortamur ergo atq predicamus. sed qui habent aures audien¬
di oboedienter nos audiunt: qui uero eas non habent: fit in cis qđ
scriptum est : ut audienter non audiant : audientes videlic& corpo

Expanded text:
est, neque qui rigat; sed qui incrementum dat Deus . Ac per hoc sicut exhortaest, neque qui rigat; sed qui incrementum dat Deus . Ac per hoc sicut exhortatur et praedicat recte, sed ille qui accepit hoc donum: ita exhortantem recte atque praedicantem profecto ille obedienter audit, qui accepit hoc donum. Hinc est quod Dominus, cum eis loqueretur, qui carnis aures apertas haberent, dicebat tamen, Qui habet aures audiendi, audiat : quas non omnes habere procul dubio noverat. A quo autem habeant, quicumque habent, ipse Dominus ostendit, ubi ait: Dabo eis cor cognoscendi me et aures audientes . Aures ergo audiendi, ipsum est donum obediendi, ut qui id haberent, venirent ad eum, ad quem nemo venit, nisi fuerit ei datum a Patre ipsius. Exhortamur ergo atque praedicamus: sed qui habent aures audiendi, obedienter nos audiunt: qui vero eas non habent, fit in eis quod scriptum est, ut audientes non audiant ; audientes videlicet corpo
Abbreviated transcription (Latin):
& uobis datum ÷ nos semisterium regnicaelorum Illis ccutem nor
est datum & de continentia : non omnes inquid capiunt uerbun
hoc sed quib: dectum est: & cum a postolus cedpudititiam coniuga¬
lem coniuger hortar&ur : Uellem in quid omnes esse sicut incipsu
sed unus quisque ꝓprium donum hab& ađo aliussic alius autensic
Vbi satis ostendit: nontantum continentiam donãt di esse sed conu¬
gactorũ &iam castitectem: quae cum uere sint.hortamur come
adhas quantum cuique nostrum datum: ut possit hor tecri qua
& hoc eius donum est: in cuius manusunt. ao sermones nõi : Unde
& a postolur secundũ gratiam inquid quaedata est mihi: Ut sip¬
ois architectus fundamentum posui: Salio loco. Unicuq
inquit sicut d̃s dedit. Ego plantaui apollo rigeuit. sed is
in crementum dedit: Itcq neq qui plantat est aliq ud

Expanded text:
: et, Vobis datum est nosse mysterium regni coelorum, illis autem non : et, Vobis datum est nosse mysterium regni coelorum, illis autem non est datum . Et de continentia: Non omnes, inquit, capiunt verbum hoc, sed quibus datum est . Et cum Apostolus ad pudicitiam conjugalem conjuges hortaretur: Vellem, inquit, omnes homines esse sicut me ipsum; sed unusquisque proprium donum habet a Deo, alius sic, alius autem sic . Ubi satis ostendit, non tantum continentiam donum Dei esse, sed conjugatorum etiam castitatem. Quae cum vera sint, hortamur tamen ad haec, quantum cuique nostrum datum est ut possit hortari; quia et hoc ejus donum est, in cujus manu sunt et nos et sermones nostri . Unde et Apostolus, Secundum gratiam, inquit, quae data est mihi, ut sapiens architectus fundamentum posui. Et alio loco, Unicuique, inquit, sicut Dominus dedit: ego plantavi, Apollo rigavit; sed Deus incrementum dedit. Itaque neque qui plantat, aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
tatis suis illa uocatione. dequa dictum est: sine paenitoitia sun
dona & uocatiođi : omnixp̃iano confitente precesciut hacc ÷
igitur predesanatio quam fideliter atq humiliter prȩdi¬
camus: ricc taomen idem doctor & factor : qui& in xpmꝰ crelidit &
cessauit cucengelium predicare exhortaori ad fidem piosq mores
at quipsccm usq infinem ꝑseueranticm : quõ dixit innullo gla¬
condum: queendo nostrum nihilsit ubi uercm di gracticom loes
quae non secundũ merita nos tradatur sineulla ambiguitate dedar¬
uit quam sedaturum quo presciuit ds̃ his crpriani uerbis ꝓculdi¬
bio predestinatio predicata ÷ : quaesiciprianũ ad predicationo
mur adecm : sed illis qui ueritatis ex hotationem oboedienteru¬
diunt ipsumdidonum datum est: hocest oboedienter audre:
Illis autẽ qui non sic audiunt. non estdatum: Nonenim quicuq sed
xp̃s: nemo inquiduenit codme nisi fuerit eidatum cpatrem eo

Expanded text:
atis suis illa vocatione, de qua dictum est, Sine poenitentia sunt dona et vocatio Dei , omni christiano confitente praescivit. Haec est igitur praedestinatio, quam fideliter atque humiliter praedicamus. Nec tamen idem doctor et factor, qui et in Christum care Evangelium, exhortari ad fidem piosque mores, atque ad ipsam usque in finem perseverantiam, quoniam dixit, « in nullo gloriandum, quando nostrum nihil sit; » ubi veram Dei gratiam, id est, quae non secundum merita nostra datur, sine ulla ambiguitate declaravit: quam se daturum quoniam praescivit Deus, his Cypriani verbis procul dubio praedestinatio praedicata est: quae si Cyprianum a praedicatione amur ad eam. Sed illis qui veritatis exhortationem obedienter audiunt, ipsum donum Dei datum est, hoc est, obedienter audire: illis autem qui non sic audiunt, non est datum. Non enim quicumque, sed Christus, Nemo, inquit, venit ad me, nisi fuerit ei datum a Patre meo
Abbreviated transcription (Latin):
omnico quȩ filiũ dĩ unicum sacra nostrec ꝓfitentur.
generalit̃ hominer. an&ic̃ uniurcuiq nostrũ rationẽ
contineat : magnoc questio sed mihi uid&ur quodad
hominẽ faciendũ attin& hominir quidem tantũ nonme¬
am uel tucom ibi cẽ rationem : Quod autem ad orbẽ
temporir uarias hominũ rationer in illa sinceritate ui¬
uere Lerum hoc cumobreu ris simũ st qua similitud inc
in lustrecm pos sit ignoro : Nisi fosde adaster illcer quȩ
insune animo nostrio confugendum est : Ncemindir¬
ciplina m&iendi una est anguli nratioauna quadrati: Ita¬
q: quotiens demonstrane anguld̃ uolo nonnisi una ratio
anguli mihi occurrit: sed quadratũ nequaquã soriberẽ
nussi quat tuor simul angulorũ rationẽ in tuerer: Ita qui
lib& homo una ratione qua homo intellegit᷑ factus est:
atiit populur fut queem uis &ipscc unaratio nontamꝰ
hominis ratio sed hominũ : Sugit᷑ parrhui uniuern :

Expanded text:
omnia, quem filium dei unicum sacra nostra profitentur, omnia, quem filium dei unicum sacra nostra profitentur, generaliter hominis, an etiam uniuscuiusque nostrum rationem contineat. magna quaestio. sed mihi uidetur, quod ad hominem faciendum adtinet, hominis quidem tantum, non meam uel tuam ibi esse rationem; quod autem ad orbem temporis, uarias hominum rationes in illa sinceritaie uiuere. uerum hoc cum obscurissimum sit, qua similitudine inlustrari possit, ignoro, nisi forte ad artes illas, quae insunt animo nostro, confugiendum est. nam in disciplina metiendi una est anguli ratio, una quadrati. itaque quotiens demonstrare angulum uolo, non nisi una ratio anguli mihi occurrit; sed quadratum nequaquam scriberem, nisi quattuor simul angulorum rationem libet homo una ratione, qua homo intelligitur, factus est. at ut populus fiat, quamuis et ipsa una ratio, non tamen hominis ratio, sed hominum. si igitur pars huius uniuersi est
Abbreviated transcription (Latin):
credo cuius tandem & sensũ fefellit illa ꝓceritas neuii
pedẽ longoris qucciqueiii longissimi s : Cuite oredo ni¬
miũ quaesis se hominem aequaclem & cũ minime reppe¬
risses usq: in eiur formc̃e nostrac epistolas tendere uoluisse:
Quccre cum intris quoq tecle aliquid existe et. Nihil decȩlo
puto eẽ mirandũ : si autem te mou& quod pr&er solem
Nulliur sideris lumen impl&dem quir quȩ so te hominib:
tantus apparuit quantus homo illequem dr̃ riscepit. longe
aliter qucem c&eros ror atq: sapienter quem sicũ aliis
hominib: conferas. mauiore distantia continentur quam
collatione solis c&erc siderec : quecm sacne similitudinẽ
diligenter intuere : fierieni potest mente qua excellis
ut queendec questionem de homine xp̃o ate ꝓpõsttec trirn¬
seunter dissoluerẽmus : Item queres utrum sum maillac
ueriteor & summẽe sapienti forma rerũ ꝑ quãtm factarꝰ

Expanded text:
credo, cuius tandem et sensum fefellit illa proceritas Naeuii credo, cuius tandem et sensum fefellit illa proceritas Naeuii pede longioris, quam qui est sex longissimus ? cui te credo nimium quaesisse hominem aequalem et, cum minime repperisses, usque in eius formam nostram epistulam tendere uoluisse. quare cum in terris quoque tale aliquid existat, nihil de caelo puto esse mirandum. si autem te monet, quod praeter solem nullius sideris lumen implet diem, quis, quaeso te, hominibus tantus apparuit quantus homo ille, quem deus suscepit longe aliter quam ceteros sanctos atque sapientes? quem si cum aliis hominibus conferas, maiore distantia continentur quam conlatione solis cetera sidera. quam sane similitudinem diligenter intuere. fieri enim potest mente, qua excellis, ut quandam quaestionem de homine Christo a te propositam transeuntes dissoluerimus. Item quaeris, utrum summa illa ueritas et summa sapientia, forma rerum, per quam facta sunt