comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qͦ fut᷑a ẽ oꝑosiꝰ ageremꝰ. delitt̾is eoꝵ qͥdoctissimi ap̃
illos fuer᷑: aliqͥd ꝓferendũ ẽ. qͦ appareat posse fieri.
ut alit̾ sc habeat qͦq res qmͣ priꝰ in rebꝰ innotuerat.
suȩ dẽ t̃minatione nat᷑e. Est in marci uarronis libris.
qͥbꝰ ibi legit᷑ ⁊ hic ponã. Incelo in qͥt mirabile ex¬
titit portentẽ. Nã stella uen̾is nobilissima. quã
plautꝰ uesperoginẽ homertis hesperon appellat.
pulcherrimã dicñs. castor se̾bit tantũ portentũ ex¬
titisse. ut mutaret colorẽ. magnitudinẽ. figurã.
cursũ. Qđ factũ ita. neq antea. neq pꝰea sit. Hoc
factũ. ogigio rege dicebant. adrastos. cyłecenos.
⁊dionne. apollites mathematici nobiles. Hoc certe
uaro tantꝰ aucto portentũ ñ appllaretꝰ nẽe cͣtͣ
tate. cũ yoluntas tanti utiq ꝯditoris. ꝯditę rei
qͣm ẽ nota uat᷑a. Qsͥ aut̃ portentoꝵ num̾at mul¬
titudinẽ qͣ historia gentiõ ẽtinet᷑. s nͨ in hoc uno

Expanded text:
 futura est, operosius ageremus; de litteris eorum, qui doctissimi apud illos fuerunt, aliquid proferendum est, quo appareat posse fieri, ut aliter se habeat quaeque res, quam prius in rebus innotuerat suae determinatione naturae. 2. Est in Marci Varronis libris, quibus ibi legitur, et hic ponam: \'In caelo, inquit, mirabile exstitit portentum: nam stellam Veneris nobilissimam, quam Plautus Vesperugiuem, Homerus Hesperon appellat, pulcherrimam dicens, Castor scribit tantum portentum exstitisse, ut mutaret colorem, magnitudinem, figuram, cursum; quod factum ita neque antea nec postea sit. Hoc factum Ogygo rege dicebant Adrastos Cyzicenos et Dion Neapolites, mathematici nobiles.\' Hoc certe Varro tantus auctor portentum non appellaret, nisi esse contra tate, cum uoluntas tanti utique conditoris conditae rei quam est nota natura. Quis autem portentorum numerat multitudinem, quae historia gentium continetur? Sed nunc in hoc uno
Abbreviated transcription (Latin):
⁊tam̃ qm̃ ꝗ̃ s̃ rara. ipsa s̃ mira. multo ampliꝰ adntarim̃
ꝗñdo duos ita similes repperimꝰ. ut in eis disenindis.
rone. lie eoꝵ sit syystoricꝰ ⁊deq doctissimꝰ. fortasse uã
Kabent gͦ aliud qđ etiã nͦ possit ostñdi. eisq puto
debere suffice qͦ cõmoneant᷑ cũ aliqͥd adu̾tennt i
aliq̃ institutione nat᷑x eãq sͥ notissimã fec̾int. ũsẽ¬

Expanded text:
am quae sunt rara, ipsa sunt mira, multo amplius admiramur quando duos ita similes reperimus, ut in eis discernendis rone, licet eorum sit historicus idemque doctissimus, fortasse uere Habent ergo aliud, quod etiam nunc possit ostendi eisque puto debere sufficere, quo commoneantur, cum aliquid aduerterint in aliqua institutione naturae eamque sibi notissimam fecerint,
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ẽ inscła scłoꝵ. Qbꝰ ubis nihil seriptuta aduma
significare c̃ sueuit. nͥ qd finẽ ñ ht tpris. Quĩ eb
rõ prso nec alia causi iustior atq mimifestiae inuc¬
niri pot᷑. cur uerissima pictate tẽncat᷑ firũ⁊
inmobile. nulłi regssũ ad iusticiã uitãꝙ sc̃o.
diabolu:⁊ angłos eiꝰ habrt̃os. nͥ qr seripta qͥnatitẽ¬

Expanded text:
 uerbis nihil scriptura diuina significare consueuit, nisi quod finem non habet temporis. Quam ob rem prorsus nec alia causa nec iustior adque manifestior inueniri potest, quur uerissima pietate teneatur fixum et inmobile nullum regressum ad iustitiam uitamque sanctorum diabolum et angelos eius habituros, nisi quia scriptura, quae
Abbreviated transcription (Latin):
longe alit̃ institutã: uñ nec illa ratio hinc iñ reddi
pot̃. qͣ de illis nat᷑is mirabilibꝰ reddebat᷑. ut dici pos¬
set.uisista naturalis ẽ. rei huiꝰ ista nat᷑a ẽ. qm̃ scimꝰ
humanę carnis istã ñ ec̃ nat᷑am. habemꝰ qͥdẽ qđ respon¬
deamꝰ de littissaeͥs. hanc ipsã scilie humanã carnẽ

Expanded text:
longe aliter institutam, unde nec illa ratio hic reddi longe aliter institutam, unde nec illa ratio hic reddi potest, quae de illis naturis mirabilibus reddebatur, ut dici possit: „uis ista naturalis est, rei huius ista natura est," quoniam scimus humanae carnis istam non esse naturam: habemus autem quid respondeamus de litteris sacris, hanc ipsam scilicet humanam carnem
Abbreviated transcription (Latin):
rire. Et ilłu qͥde fontẽ ñ inueni. ꝗͥ iepẏro uidis¬
se se dic̾ent. s: qͥ ingallia simiłe nossent. ñ longe
a gratia nopoli enutate. Defructibꝰ aut̃ arboꝵ
sodomitarũ ñ tantũ ltt̾e fide dignȩ indicant: uerõ
etiã tã multi selocunt᷑ erꝑtos. ut hinc dubitare non
possim. Cȩta uͦ sic habeo. ut neq neganda neq affir¬
ta littis credant: qr nob̾ eredẽ qnͣdo id ꝗđ eoꝵ exꝑien¬
tiã sensũq tnsgͣdit᷑ om̃i potentẽ dm dicimꝰ ẽẽ factu¬
rũ. nec reddita ratione dignant᷑. Nãꝗͤ melior ⁊ uali
dior ratio derebꝰ talibꝰ reddit᷑. quã eũ omp̃s ds ea
gitꝰ uͥalia multa p̃nuntiauit ꝗͦ fecisse monstrat᷑.
Ipse ꝗͥppe faci. qͥ se facturỹ eẽ p̃dix̃. qͦ in possibilia
putabant᷑. ꝗͥ ꝓmisit ⁊ fec̃ ut ab incredulis gentibꝰ
corꝑibꝰ dicimꝰ. ꝙ humanoꝵ corpoꝵ nat᷑am nouimꝰ.

Expanded text:
rire. Et illum quidem fontem non inveni, qui in Epiro vidisrire. Et illum quidem fontem non inveni, qui in Epiro vidisse se dicerent, sed qui in Gallia similem nossent non longe a Gratianopoli civitate. De fructibus autem Sodomitarum non tantum litterae fide dignae indicant, uerum etiam tam multi se loquuntur expertos, ut hinc dubitare non possim. Cetera uero sic\' habeo, ut neque neganda neque adfirta litteris credant, qui nobis credere, quando id, quod eorum experientiam sensumque transgreditur, omnipotentem Deum dicimus esse facturdior ratio de rebus talibus redditur, quam cum omnipotens ea gitur, ubi alia multa praenuntiauit, quae fecisse monstratur? ipse quippe faciet, quia se facturum ipse praedixit quae impossibilia putantur, qui promisit et fecit, ut ab incredulis gentibuscorporibus dicimus, quia humanorum corporum naturam nouimus
Abbreviated transcription (Latin):
escere niuẽ ñsinat. sic calente ut maturesc̃e po¬
ma ẽpellatꝰ. de igne fulgido. qđ scđm suũ fulgorẽ
lapides coqͣndo candifie.⁊ ẽtͣ eund̾e suũ fulgorẽ
urendo plurima obfuscet. Tale ẽ ⁊ qđ nigre ma¬
cule effundunt᷑ eroleo splendido. similit᷑ nigre
lineȩ de candido inpͥmunt᷑ argento. De carbonib
etiã qđ accedente ignẽ sic u̾tant᷑ in ẽtͣnũ. ut de
lignis pulchetrimis tet᷑. fragiles deduris. inputri¬
biles deputͥbilibꝰ fiant. Ntec ipse ꝗͣd̾a cũ multis. ꝗͥda
cũ õĩb noui. ⁊ alia plurima ꝗͥ huic libro inserere
longũ fuit. Dehis aut̃ ꝗͣ posui nec exꝑta s lecta
pͣt de fonte illo uͥ faces ⁊ extinguunt᷑ ardentes :
accendunt᷑ extinete.⁊ de pomis t̾re sodomoꝵ fo¬
rinsecꝰ q̃si maturis. inͥnsecꝰ fumeis. nec testes aliꝗs¬
idoneos. aqͥbꝰ utrõ uera eeñt audirẽ potui reppe¬

Expanded text:
escere niuem non sinat, sic calente ut maturescere poescere niuem non sinat, sic calente ut maturescere poma conpellat; de igne fulgido, quod secundum suam fulgorem lapides coquendo candificet et contra eundem suum fulgorem urendo plurima obfuscet. Tale est et quod nigrae maculae offunduntur ex oleo splendido, similiter nigrae lineae de candido inprimuntur argento, de carbonibus etiam, quod accendente igne sic uertantur in contrarium, ut de lignis pulcherrimis taetri, fragiles de duris, inputribiles de putribilibus fiant. Haec ipse quaedam cum multis, quaedam cum omnibus noui, et alia plurima, quae huic libro inserere longum fuit. De his autem, quae posui non experta, sed lecta, praeter de fonte illo, ubi faces exstinguuntur ardentes et accenduntur exstinctae, et de pomis terrae Sodomorum forinsecus qidoneos a quibus utrum vera essent audirem, potui repe
Abbreviated transcription (Latin):
our nolunt nos fortiorẽ redde rationẽ. qnͣdo aliqͥd
uelut inpossibile nołt c̾de eisq redditionẽ ratiõis
poscentibꝰ respondemꝰ. hane eẽ uoluntatẽ omp̃is dĩ:¬
pot̾. qͥ potuit ercare tã multa qͦ nͥ ostend̾ent᷑ aut
acredendis hodieq dic̾ent᷑ testibꝰ. ꝓfecto in possib¬
libros legimꝰ. ñ habent testẽ. ⁊ abeis c̃scripta s̃. qͥ ñ s̃
diuinitꝰ docti. atq humanitꝰ falliforte potuert᷑. lic
cuiq sine recta rep̃hensione ñerede. Nã nec ego uo¬
lo teme eredi cuncta qͣ posui.ꝙ nec ame ipso ita
credunt᷑. tãꝙ̃. qulla de illissiñt inmea cogitatiõe
dubitatio: exceptis his ꝗͤł ipse sũ exꝑtꝰ. ⁊ cui us
facile exꝑiri. sic̃ decalce ꝗd feruet in aꝗͣ. mnoleo fri
get: de magnete lapide qđ nescio qͣ sorbitione in¬
sensibili. stipuła ñ moueat. ⁊ ferrõ rapiat. de carne
ñ putrescente pauonis. de palea sic frigente. ut flu¬

Expanded text:
quur nolunt fortiorem nos reddere rationem, quando aliquid quur nolunt fortiorem nos reddere rationem, quando aliquid uelut inpossibile nolunt credere eisque redditionem rationis poscentibus respondemus hanc esse uoluntatem omnipotest, qui potuit creare tam multa, quae nisi ostenderentur aut a credendis hodieque dicerentur testibus, profecto inpossibilibros legimus, non habent testem et ab eis conscripta sunt, qui non sunt diuinitus docti adque humanitus falli forte potuerunt, licet cuique sine recta reprehensione non credere. Nam nec ego uolo temere credi cuncta quae posui, quia nec a me ipso ita creduntur, tamquam nulla de illis sit in mea cogitatione dubitatio, exceptis his, quae uel ipse sum expertus et cuiuis facile est experiri; sicut de calce, quod feruet in aqua, in oleo frigida est; de magnete lapide, quod nescio qua sorbitione insensibili stipulam non moueat et ferrum rapiat; de carne non putescente pauonis, cum putuerit et Platonis; de palea sic frigente, ut Su
Abbreviated transcription (Latin):
enpitare: ꝙ hec ẽ natura ẽiꝰ. Ad hoc eẽ potiꝰ contͣ
natam uidet᷑ qͣ ñ igni s. aꝗͣ ded̾ sałe soluere. torre¬
te aut̃ igni. ñ aꝗͦ S ista inqͥunt salis huiꝰ nat᷑alis ẽ
ius. ut his ẽtria patiat᷑. Nec gͥ ratio reddit᷑. ⁊ de illo
fonte garamantico.uͥ una uena frigit diebꝰ. noctibꝰ
feruet. Ui ut᷑q molesta tanganibꝰ. Hȩc̃ de illo alio
qͥ cũ sit ẽtrectantibꝰ frigidꝰ. ⁊ facc̃ sic̃ alii fontes extin¬
guat accensã. dissimilit̃ tam̃ atq mirabilit᷑ ide
ipse aecendit extinetã. Nęc ⁊de lapide asbesto. qͥ cõ
ignẽ nulłu habeat ꝓpͥum. accepto tam̃ sic ardẽt
alieno. ut ñ possit extingui. Nec decet̾is q piget
retexere qͥbꝰ lic uis insolita c̃t᷑ nat᷑am in ẽe ude¬
at᷑. alia tam̃ de illis ñ reddit᷑ ratio. nͥ ut dicit᷑. hanc
eoꝵ ẽẽ nat᷑am. Breuissane ista c̃ ratiofateor. susfi¬
ciensq responsio. S cũ đs auctor sit nat᷑arũ oĩỹ.

Expanded text:
epitare, quia haec est natura eius., at hoc esse potius contra naturam uidetur, quae non igni, sed aquae dedit salem soluere, torrere autem igni, non aquae. sed ista, inquiunt, salis huius naturalis est uis, ut his contraria patiatur. haec igitur ratio redditur et de illo fonte Garamantico, ubi una uena friget diebus noctibusque feruet, ui utraque molesta tangentibus; haec et de illo alio, qui cum sit contrectantibus frigidus et facem sicut alii fontes extinguat accensam, dissimiliter tamen atque mirabiliter ipse idem accendit extinctam; haec et de lapide asbesto, qui cum ignem nullum habeat proprium, accepto tamen sic ardet alieno, ut non possit extingui; haec de ceteris, quae piget retexere, quibus licet uis insolita contra naturam inesse uideatur, alia tamen de illis non redditur ratio, nisi ut dicatur hanc eorum esse naturam. Breuis sane ista est ratio, fateor, sufficiensque responsio. Sed cum Deus auctor sit naturarum omnium,
Abbreviated transcription (Latin):
cunt iđ futa p̃dĩcant. S uideant eox c̃iectores. ꝗnͣ
do creis siue fillant᷑ siue instinctu spũum qͥbꝰ cura ẽ
tili pena dignos aiõs hoñum naxie cunositatis retibꝰ
implieart uera pͣdĩcant. siue multa dicendo aliꝗnͣ¬
do in aliqͥd ueritatis ine̾rant. Nob̾ tam̃ ista qͥue
lut ẽt᷑ nat᷑am fiunt. ⁊ c̃t᷑ nat᷑am ficti dicunt᷑. qͦ¬

Expanded text:
est futura praedicant. Sed uiderint eorum coniectores, quo modo ex eis siue fallantur siue instinctu spirituum, quibus cura est tali poena dignos animos hominum noxiae curiositatis retibus inplicare, etiam uera praedicant, siue multa dicendo aliquando in aliquid ueritatis incurrant. Nobis tamen ista, quae uelut contra naturam fiunt et contra naturam fi
Abbreviated transcription (Latin):
stuparda c̃sid antibꝰ cunctis. si solerent hoĩes mirani
mira. nͥ rara. Qͥ enĩ c̃sulta ratione ñ uideat in ħorõ
innumabili numositate.⁊ tante nate᷑ similite dine
ualde miribilit̃ sic hab̾e singłos singłas facios. ut
nͥ int̾se similes eeñt ñ discordes species eor abinima¬
libꝰ cctis :: rurso ni int̃se dissimiles ceñt ñ disenertnt᷑¬

Expanded text:
stupenda considerantibus cunctis, si, solerent homines mirari mira nisi rara. Quis enim consulta ratione non uideat in hominum innumerabili numerositate et tanta naturae similitudine ualde mirabiliter sic habere singulos singulas facies, ut nisi inter se similes essent, non discerneretur species eorum ab animalibus ceteris; et rursus nisi inter se dissimiles essent, non discern
Abbreviated transcription (Latin):
be ꝑuen̾int eiuitates. quarũ
ẽ una di. alt̾a diaboli. euiꝰmͦi
suppliciũ sit fitt᷑um diaboli.
⁊ oĩum ad cũ ꝑtinentiũ. in
hoc libro nob̾. qnͣtũ ope diui¬
na ualebimꝰ. diligenti dispu¬
tandõ ẽ. Id̾o aut̃ hunc tenere ordinẽ malui. ut ptꝰ¬

Expanded text:
um est una Dei, altera diaboli, cuius modi supplicium sit futurum diaboli et omnium ad eum pertinentium. in hoc libro nobis, quantum ope diuina ualebimus, diligentius disputandum est. Ideo autem hunc tenere ordinem malui, ut pos
Abbreviated transcription (Latin):
nab̾ nĩ eos inqͥunt mis icors đs p̃cibꝰ⁊ int̾cessionibꝰ
scõy suo. Si enĩ orabunt ꝓ illis. qnͣdo eos patiebant᷑
inimicos. ꝗñtomag̃ qñ uidebt humles suppli¬
cisq ꝓstratos. Neq enĩ ẽdndũ ẽ aiunt. t amissuros
sc̃ĩtatis. ut ꝗͥ tẽ orabant ꝓmimicissuis. qnͣdo ⁊ ipsi
sine peccato ñ erant. t ñ orent ꝓsupplicibꝰ suis
q̃ndo nulłu ceꝑint hib̾e peccatũ. At uͦ tͦ eosđs̃ eͥx¬
iudi tot⁊ tantos filiossuos. qnͣdo intanta eo sc̃ĩ¬
tite nulłu inueniet oronis impedim̃tũ. Testimo¬
niũ uͦ psalmi ⁊ illi qͥdẽ qͥ ꝑmittunt infidelesatq
impios hoĩes saltĩ songo tpre cruciari.⁊ pꝰea dema¬
lis õibꝰ etui .s. mag̃ isti ꝓse dic̃ eẽ uͥ legit᷑. Nũ qͥd ob¬
liuiscet᷑ misereri d̾s aut eͣtinebit inira sua mĩas
suas: Ira eiꝰ inqͥunt ẽ. ut õs indigni beatitudine
sempit̾na. ipso iudicante puniant᷑ supplicio sẽ

Expanded text:
nabit enim eos, inquiunt, misericors Deus precibus et intercessionibus sanctorum suorum. Si enim orabant pro illis, quando eos patiebantur inimicos, quanto magis quando videbunt humiles supplicesque prostratos? Neque enim credendum est, aiunt, tunc amissuros sanctitatis, ut qui tunc orabant pro inimicis suis, quando et ipsi sine peccato non erant, tunc non orent pro supplicibus suis, quando nullum coeperint habere peccatum. Aut veudiet tot et tales filios suos, quando in tanta eorum sanctitate nullum inueniet orationis inpedimentum? Testimonium uero psalmi et illi quidem, qui permittunt infideles adque inpios homines saltem longo tempore cruciari et postea de malis omnibus erui, sed magis isti pro se dicunt esse, ubi legitur: Numquid obliuiscetur misereri Deus aut continebit in ira sua miserationes suas? Ira eius est, inquiunt, ut omnes indigni beatitudine sempiterna ipso iudicante puniantur supplicio sem
Abbreviated transcription (Latin):
di. Pie forte respondeant: ꝓrso nec ista s̃ ner istigt¬
dimꝰ. Falsa de hisdicta. falsa ẽ seripta s̃. ⁊adicuont
sic ardentẽ ut cã nulla tẽpestas. nulłꝰ imb̾ ertin¬
infirmabimꝰ.si aut̃ credenđu eẽ c̃cesscrimꝰ. firmi¬
bimꝰ numina paganoꝵ. S nossic̃ iã in libra tu.¬
huiꝰ oꝑis diri. non habemꝰ necẽẽ oĩa cred̾e. q̃ histo¬
ria ẽtin gentiõ. cũ ⁊ ipsi int̃se historici sic̃ ait
uaro. qͣsi data oꝑa.⁊ ꝗͣsi ex industria ꝑmulta dis¬
sentiant.s ea si uolumꝰ credimꝰ. ꝗͣ ñ adu̾sant᷑ librs
qͥbꝰ ñ dubitamꝰ oportere nos credẽ. Dehis aut̃ mira¬
culoꝵ locis. nob adea qͣ fut᷑a ꝑsuadẽ ineredulis
uolumꝰ. satis illa sufficiunt. ꝗͦ nos qͦq possumꝰ ex¬
ꝑiri. ⁊ coꝵ testes idoncos ñ difficile ẽ inuenire.
Deisto aut̃ fano uen̾is ⁊ luena mextingubili
ñ solũ innullas eo artam᷑ angustias. uenõ etãli¬
titudinis nob̾ cãpꝰ aꝑit᷑. Addimꝰ enĩ adistã luciũ

Expanded text:
. Hic forte respondeant, Prorsus nec ista sunt, nec ista credimus, falsa de his dicta, falsa conscripta sunt; et adjiciant sic ardentem, ut eam nulla tempestas, nullus imber exstininfirmabimus; si autem credendum esse concesserimus, confirmabimus numina paganorum. Sed nos, sicut jam in libro duhuius operis dixi, non habemus necesse omnia credere, quae historia continet gentium, cum et ipsi inter se historici, sicut ait Varro, quasi data opera et quasi ex industria per multa dissentiant; sed ea, si uolumus. credimus, quae non aduersantur libris, quibus non dubitamus oportere nos credere. De his autem miraculorum locis nobis ad ea, quae futura persuadere incredulis uolumus, satis illa sufficiunt, quae nos quoque possumus experiri, et eorum testes idoneos non difficile est inuenire. De isto autem fano Veneris et lucerna inexstinguibili non solum in nullas coartamur angustias, uerum etiam latitudinis
Abbreviated transcription (Latin):
orsũ. ꝗͣsi numinis potestate penderet: qͣle aliqͥd
ctũ imilla luc̾na uen̾is. de lapide asbesto ab artifi
ertolłe potuert̃. ut ogruere hoĩum sensibꝰ sͥ nobili
pocta uideret᷑ deꝗdã femina. q tali arte polleret dic̃s.
hȩc se carminibꝰ ꝓmittt soluere m̃tẽs. ꝗsͣ uelit. ast
alus duras inmitt̾e eurãs. sistere aꝗsͣ fluminis. eu̾tere
syda rit᷑. n oct᷑nosq ciet manes. mugire iudebis sub
pedibꝰ t̃rã. ⁊ descñde montibꝰ ornoᷤ. qñto magis đs
potens ẽ fac̾e qͦ infidelibꝰ s̃ ineredibilia.s illiꝰ facilia¬
potestati. ꝗͣndo ꝗͥd̾e ipsi lapidũ. alzarũꝗ uĩ rerẽ ⁊ ho¬
minõ ingenia. qͥ ea malis utuq̃mͦis. anglicasq: na¬
t᷑as oĩbꝰ tͣrenis potentiores animantibꝰ ẽdidit.
uniusa mirabilia mirabili uincente uirtute.⁊
oꝑandi. iubendi. sinendiq sapientia. ut ens õibꝰ

Expanded text:
orsum, quasi numinis potestate penderet; quale aliquid orsum, quasi numinis potestate penderet; quale aliquid etiam in illa lucerna Veneris de lapide asbesto ab artificextollere potuerunt, ut congruere hominum sensibus sibi nobilis poeta uideretur, de quadam femina, quae tali arte polleret, dicens: Haec se carminibus promittit soluere mentes Quas uelit, ast aliis duras inmittere curas, Sistere aquam fluuiis et uertere sidera retro;- Nocturnosque ciet manes: mugire uidebis Sub pedibus terram et descendere montibus ornos: quanto magis Deus potens est facere quae infidelibus sunt incredibilialapidum aliarumque uim rerum et hominum ingenia, qui ea miris utuntur modis, angelicasque naturas omnibus terrenis potentiores animantibus condidit, uniuersa mirabilia mirabili uincente uirtute et operandi iubendi sinendique sapientia, utens omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
gena lapidũ herbarẽ. lignoyꝰ. animalẽ eħ¬
minũ iituũ. St aut̃ illiciant᷑ ab ħoibꝰ pri
eos ipsi astutissima calliditatt seducunt
inspirando coꝵ cordibꝰ iur occultõ. E ccãfa¬
lacibꝰ amicitus apparendo. eoꝵq piucos dsa¬
płos suos faciunt. plurimoꝵꝙ doctorts. Ie
enĩ potuit ñ pͥmõ ipsis docentibꝰ disc. q¬
cagitꝰ uñ magice artes. carũq artifices exttu̾nt.
Narime aut̃ possident corda mortaliũ. ꝗͣ potissi
mũ possessione głant᷑. cũ se tnsfigͣant in agłoslu¬
cis. St̃ gͦ facta coꝵ plurima. ꝗͣ qñto magis mirabilia
ẽfitemꝰ. tantõ canti uitare debemꝰ. S ad hoc uñ nẽ
agimꝰ. nob̾ etiã ipsa ꝓficiunt. Si enĩ hȩc inmundi
t᷑ ec̃ diuina. uñ factũ ẽ. ut in qͦdã tẽplo lapidibꝰ
magnetibꝰ in solo ⁊ incam̾a ꝓportione magnitu¬
dinis positis. simulachrõ ferreũ aeris illiꝰ medio
int̾ utrũq lapide ignorantibꝰ qͥd sursũ eẽt ac de¬

Expanded text:
era lapidum, herbarum, lignorum, animalium, carminum, rituum. Ut autem illiciantur ab hominibus, prius eos ipsi astutissima calliditate seducunt, vel inspirando eorum cordibus virus occultum, vel etiam fallacibus amicitiis apparendo, eorumque paucos discipulos suos faciunt, plurimorumque doctores. Neque enim potuit, nisi primum ipsis docentibus, disci qcogatur: unde magicae artes earumque artifices exstiterunt. Maxime autem possident cmum possessione gloriantur, cum se transfigurant in Angelos lucis . Sunt ergo facta eorum plurima, quae quanto magis mirabilia confitemur, tanto cautius vitare debemus. Sed ad hoc unde nunc agimus, nobis etiam ipsa proficiunt. Si enim haec immundi tur esse divina; unde factum est, ut in quodam templo lapidibus magnetibus in solo et camera proportione magnitudinis positis, simulacrum ferreum aeris illius medio inter utrumque lapidem, ignorantibus quid sursum esset ac de
Abbreviated transcription (Latin):
factꝰ ẽ hoĩs filtꝰ. ut nos nat᷑a filii hõis. filudi ꝑ
ilłu grã fieremꝰ. Manens qͥppe ille inmutabilis.
nat᷑am nrãm inꝗͣ nos susciꝑet. suscepit a nobis.
⁊tenax diuinitatis suȩ. nr̃e infirmitatis particepᷤ
factꝰ ẽ. ut nos in meliꝰ cõmutati. qđ peccatores mor¬
talesꝙ sumꝰ. eiꝰ in mortalis ⁊ iusti ꝑpticipatione a min
bonitate seruemꝰ. Si c̃ enĩ ꝑunũ ħorem peccantẽ. in hoc
tã gue mału deuenimꝰ. ita ꝑ unũ ħorem. eundeq din
iustificantẽ. ad illud bonũ tã sublime ueniem. Nec
qͥs qm̃ sedeb abisto ad ilłi tͣnsisse ꝯfide. nͥ cũ ibi fue¬
rit xͥ tẽptatio nulla erit. nͥ pacẽ tenuerit. qͣm bel¬

Expanded text:
factus est hominis filius, ut nos, natura filii hominis, filii Dei per illum gratia fieremus. Manens quippe ille inmutabilis naturam nostram, in qua nos susciperet, suscepit a nobis et tenax diuinitatis suae nostrae infirmitatis particeps factus est; ut nos in melius commutati, quod peccatores mortalesque sumus, eius inmortalis et iusti participatione amittabonitate seruemus. Sicut enim per unum hominem peccantem in hoc tam graue malum deuenimus, ita per unum hominem eundemque Deum iustificantem ad illud bonum tam sublime ueniemus. Nec quisquam se debet ab isto ad illum transisse confidere, nisi cum ibi fuerit, ubi tentatio nulla erit; nisi pacem tenuerit, quam bel
Abbreviated transcription (Latin):
istã uĩ lapidis ñ stuperet. ꝗͣilli ñ sołu mnerat. uerũ ctiã
ꝑtot suspensa tͣnsiebat:. ⁊ muisibilibꝰ ea uinculis sub
ro mileuitano. deisto lapide cõpen.Se ipsũ nãq: ui
⁊ tenuert subargento. ferrũq suꝑ argentũ posuerit.
Deiñ sic̃ subt̃ mouebat manõ q̃ lapidẽ tenebat. ita
ferrũ desuꝑ mouebat᷑. atq: argento medio. nihilq: pa¬
tiente. c̃citatissimo eͤsu acreoͬsu infra lapis ab hoĩe
supͣ ferrũ rapiebat᷑. alapide diri qđ ipse ẽspexi. dixi
qꝗd̃ ab illo audiui. eui tãꝗmͣ ipse iudim cͤ̾didi. qͥd etiã
deisto magnete leg̾im dicã. Qnͣdo iuxta eũ ponit᷑
adamans. ñ rapit ferrũ.⁊ si iã rapuerat ut ei apꝓ¬
pinꝗqͣuerit marremittit. India mittat hos lapi¬
des. S. si cos nosognitos iã desistimꝰ ad mirari. qnͣ¬
tomagis illi aqͥbꝰ ueniunt. Si cosfacillimos habeN.
sic fonsitan habent. ut noscaleẽ. qmͣ miro modo

Expanded text:
istam uim lapidis non stuperet, quae illi non solum inerat, uerum etiam istam uim lapidis non stuperet, quae illi non solum inerat, uerum etiam per tot suspensa transibat et inuisibilibus ea uinculis sublro Mileuitano de isto lapide comperi. Se ipsum namque et tenuerit sub argento ferrumque super argentum posuerit; deinde sicut subter mouebat manum, qua lapidem tenebat, ita ferrum desuper mouebatur, adque argento medio nihilque patiente concitatissimo cursu ac recursu infra lapis ab homine, supra ferrum rapiebatur a lapide. Dixi quod ipse conspexi, dixi quod ab illo audiui, cui tamquam ipse uiderim credidi. Quid etiam de isto magnete legerim dicam. Quando iuxta eum ponitur adamans, non rapit femlID. et si iam rapuerat, ut ei propinquauerit, mox remittit. India mittit hos lapides; sed si eos nos cognitos iam desistimus admirari, quanto magis illi, a quibus ueniunt, si eos facillimos habent, sic forsitan habent, ut nos calcem, quam miro modo
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ uenire ñ possꝰ. ꝓfecto aut m̃daciũ putaremꝰ. aut
ente grandit᷑ mirarem᷑. Quarõ rerũ uͦ ante nr̃os ocu¬
loscotidiana docum̃ta u̾sant᷑. ñ gen̾e minꝰ mira¬
bili. si apsi assiduitate ilescunt:. ita ut exipsa in
uidres gẽmarõ. qͥ lapis neo ferro nec igni. nec alia
uiulli ꝑhibet᷑ p̃t̃ hiremosanguine iunci. s qͥ
aĩ hibent atq nouer̃ nũ qͥd ita mirant᷑ ut hii qͥbꝰ
pmõ potentia eiꝰ ostendit᷑. qͣuibꝰ aut̃ ñ ostendit᷑
sesduitas erꝑiendi. paulatim subthit ad mira¬
tinis ineitam̃tõ. Alagneten lapid̾e nouimꝰ mi¬
ebile ferr eẽ raptorẽ. Qđͣ eũ pͥmõ uidi uehem̃t̃
riborrii. qppecerneb̾a alapide ferreũ anulõ
raptũ atq suspensũ. Dem̃ tã qm̃ fetro qd rapuerat oĩ
dedisset suã cõmunẽq feciss. ⁊ idẽ anulꝰ alt̾i ad motꝰ ẽ.
eundeq suspendit. atꝗ: ut ille pͥor lapidi. sic alt̃ anulꝰ
s: extͥnseoꝰ eoherentiũ. qͣsi catena pependat anulor. Qd

Expanded text:
uenire non posset, profecto aut mendacium putaremus aut certe granditer miraremur. Quarum uero rerum ante nostros oculos cottidiana documenta uersantur, non genere minus mirabili, sed ipsa adsiduitate uilescunt, ita ut ex ipsa India, nitoresque gemmarum, qui lapis nec ferro nec igni nec alia ui ulla perhibetur praeter hircino sanguine uinci. Sed qui eum habent adque nouerunt, numquid ita mirantur ut hi, quibus primum potentia eius ostenditur? Quibus autem non ostenditur, sed adsiduitas experiendi paulatim subtrahit admirationis incitamentum. Magnetem lapidem nouimus mirabilem ferri esse raptorem; quod cum primum uidi, uehementer inhorrui. Quippe cernebam a lapide ferreum anulum raptum adque suspensum; deinde tamquam ferro, quod rapuerat, uim dedisset suam communemque fecisset, idem anulus alteri admotus est eundemque suspendit, adque ut ille prior lapidi, sic alter anulus sed extrinsecus adhaerentium quasi catena pependerat anulorum. Quis
Abbreviated transcription (Latin):
ł p̃t̾ita ł fut᷑a miracula p̃dieamꝰ. quȩ illis exꝑien¬
da ñ ualemꝰ ostende̾. rationẽ a nob̾ carũ flagitant
rerũ. Quã qm̃ ñ possumꝰ redd̾e. excedt enĩ iures m̃¬
tis humane. existimant falsa eẽ qͣ dicimꝰ. Ipsi de
tot mirabilibꝰ rebꝰ ꝗs ł uid̾e possumꝰ ł uidemꝰ.
redd̾e debent rationẽ. Qđ sifieri ab hõie ñ posse

Expanded text:
ita uel futura miracula praedicamus, quae illis experienda non ualemus ostendere, rationem a nobis earum flagitant rerum, quam quoniam non possumus reddere excedunt enim uires mentis humanae, existimant falsa esse quae dicimus, ipsi de tot mirabilibus rebus, quas uel uidere possumus uel uidemus, debent reddere rationem. Quod si fieri ab homine non posse
Abbreviated transcription (Latin):
im̃ito etã dũ ñ apparet. sciat᷑ ineẽ sopitꝰ: ꝓpt̾ qđ eã
uiuã calcẽ loqͥm. uelut ipse ignis latens aĩa sit in¬
uisibilis. uisibilis corꝑis. lã uͦ quã mirõ ẽ qđ cũ extin¬
guit᷑ tͤ accendit᷑. Et enĩ occulto igne careat. aꝗͣ infun
uñ feuentia cuncta frigescun. Ergo uelut expiran.
it illa gleba discedens ignis qͥ latebat apparet. ae
dĩ tãqm morte siofrigida ẽ. ut adiecta unda ñ
Ñsi ñ bibcas aquã s: oleũ qđ magis formis ẽ ignis.

Expanded text:
imento. etiam dum non apparet, sciatur inesse sopitus. Propter quod eam uiuam calcem loquimur, uelut ipse ignis latens anima sit inuisibilis uisibilis corporis. Iam uero quam mirum est, quod, cum exstinguitur, tunc accenditur! Ut enim occulto igne careat, aquae infuunde feruentia cuncta frigescunt. Velut exspirante ergo illa gleba discedens ignis, qui latebat, apparet, ac deinde tamquam morte sic frigida est, ut adiecta unda nonNam si non adhibeas aquam, sed oleum, quod magis fomes est ignis,
Abbreviated transcription (Latin):
dic̃ dñş omp̃s. ptꝰ głam misit me suꝑgentes ꝗͣ spoliauer̃
uos. qr ꝗͥ tetig̾it uos. qͣsi qͥ tangit pupilła oculi mei.
Ecce ego inferã manũ meã suꝑ cas. ⁊ert̃ spolia his qui
audiat intellig̾e nͥ xp̃m loquentẽ scilie otubꝰ ꝗͣ
ꝑierant domꝰ isrł: ait nãq ineugłio. Ñsũ misso nisi¬

Expanded text:
ipotens, Post gloriam misit me super gentes, quae spoliaverunt vos; quia qui tetigerit vos, quasi qui tangit pupillam oculi ejus. Ecce ego inferam manum meam super eos, et erunt spolia his qui audeat intelligere nisi Christum loquentem, scilicet ovibus quae perierant domus Israel? Ait namque in
Abbreviated transcription (Latin):
cũ corꝑe in eo loco eiꝰ. uͥaliqͥd c̃tingit ut doleat.
Dolet ⁊ sola. quãuissit incorꝑe. cũ aliqͣ causa etiã
inuisibilis tristis ẽ ipsa. corꝑi in colomi. Dolet etiã
ñ in corꝑe c̃stituta. nã utiq dolebat diues ille ap̃
inferos. qnͣdo dicebat. crucior in hac fłama. Corpꝰ
aut̃ nec exanimȩ dolet. nec aĩa du sine corꝑe do¬
let. Si gͦ adolore argum̃tũ recte sumeret᷑ admor¬
tẽ ut ido mors possit accide̾ qr potuit acord̾e :
doloi. magis ad aiãm ꝑtinẽ mori ad quã magis
ꝑtiu ⁊ dolere. Cũ uila qͣ magis dolete pot̃. ñ possit no¬
r. qͥd mom̃ti asfeit cut ille corꝑa gm̃ futas̃ ibolonbꝰ

Expanded text:
cum corpore in eo loco eius, ubi aliquid contingit ut doleat; cum corpore in eo loco eius, ubi aliquid contingit ut doleat; dolet et sola, quamuis sit in corpore, cum aliqua causa etiam inuisibili tristis est ipsa corpore incolumi; dolet etiam non in corpore constituta; nam utique dolebat diues ille aput inferos, quando dicebat: Crucior in hac flamma. Corpus autem nec exanime dolet nec animatum sine anima dolet. Si ergo a dolore argumentum recte sumeretur ad mortem, ut ideo mors possit accidere. quia potuit accidere et dolor, magis ad animam pertineret mori, ad quam magis pertinet et dolere. Cum uero illa, quae magis dolere potest, non possit mori, quid momenti adfert quur illa c
Abbreviated transcription (Latin):
talis erit ⁊ mors. ꝗͣlis nͨ ñ ẽ. Ñ enĩ nulla s sempitna
nec doloribꝰ corꝑis carere moriendo. Prima mors
aiãm nolentẽ pellit acorꝑe. sedã mors aiãm nolen¬
tẽ tonet in corꝑe. Ab utꝗͣ morte cõmunit̃ idha¬
bet᷑. ut qđ ñ uult aĩa desuo corꝑe patiat᷑. Adten¬
possit. mortẽꝗ ñ possit.: ⁊ ñ ad tendt eẽ tam̃ aliqͥt
tale qđ corꝑe maiꝰ sit. Ipse qͥppe aĩmꝰ euiꝰ p̃sentia
corpꝰ uiuit. ⁊ regit᷑ ⁊ dolorẽ pati pot̃.⁊ mori ñ pot̃.
sece inuenta resc̃. ꝗͦ cũ sensũ doloris habeat. inmor
ẽ enĩ dolere ñ corꝑis. etiã qnͣdo ei dolendi causa ex¬
istit acorꝑs cũ in coloco dolet pͥledit᷑ corpꝰ. Sic̃ gͦ
dicimꝰ corꝑa sentientia ⁊ corꝑa uiuentia. cũ ab aĩa
sit corꝑissenso ⁊ uita. ita corꝑa dicimꝰ: dolentia:
cũ dolor corꝑi. nͥ ab aĩa eẽ ñ possit. Dolet itaq aĩa

Expanded text:
talis erit et mors, qualis nunc non est; non enim nulla, sed sempiterna talis erit et mors, qualis nunc non est; non enim nulla, sed sempiterna nec doloribus corporis carere moriendo. Prima mors animam nolentem pellit e corpore, secunda mors animam nolentem tenet in corpore: ab utraque morte communiter id habetur, ut quod non vult anima de suo corpore patiatur: attenpossit mortemque non possit, et non adtendunt esse tamen aliquid tale quod corpore majus sit, ipsa quippe anima cujus pcorpus uiuit et regitur, et dolorem pati potest et mori non potest. Ecce inuenta res est, quae, cum sensum doloris habeat, inmortest enim dolere, non corporis, etiam quando ei dolendi causa exsistit a corpore, cum in eo loco dolet, ubi laeditur corpus. Sicut ergo dicimus corpora sentientia et corpora uiuentia, cum ab anima sit corpori sensus et uita: ita corpora dicimus et dolentia, cum dolor corpori nisi ab anima esse non possit. Dolet itaque anima
Abbreviated transcription (Latin):
nis. ⁊ sic̃ annis pͥoribꝰ. Fortassis enĩ tẽpꝰ illud cõmeniorat
ꝗͦ pͥmi ħores in paradyso fueit̃. Tc̃ enĩ pur atq integri
aboĩ sorde ac labe peccati. se ipsos dõ mundissimas ho¬
stias offerebant. Cet̾um ex qͦ cõmissa p̃uaricationis cau¬
sa inde dimissi s̃. atq in eis humana nat᷑a dapnata ẽ.
excepto uno mediatore. ⁊ ptꝰ lauacrũ regnationis qͥbꝰq
infide. iustꝰ enĩ exfide uiuit. qm̃ uisse ipsũ seducat.
sidir̾it se peccatũ ñ hab̾e. ⁊ id̾o ñ dicat.ꝙ exfide uiũ.
nũꝗͥd dicturꝰ ẽ ꝗͥs prã hoc fidĩ tẽpꝰ. illi fini eẽ eoeqñdõ

Expanded text:
oribus. Fortassis enim tempus illud commemorat, quo primi homines in paradiso fuerunt. Tunc enim puri atque integri ab omni sorde ac labe peccati se ipsos Deo mundissimas hostias offerebant. Caeterum ex quo commissae praevaricationis causa inde dimissi sunt, atque humana in eis natura damnata est, excepto uno Mediatore, et post lavacrum regenerationis quibusque in fide; Justus enim ex fide vivit ; quamvis se ipsum seducat, si dixerit se peccatum non habere ; et ideo non dicat, quia ex fide vivit: numquid dicturus est quispiam hoc fidei tempus illi fini e
Abbreviated transcription (Latin):
inuenit᷑. S ago istũ q̃ causa elegerim dixi. Qd gͥ osten
hoc ad om̃i potentis referre potentiã.s. aliqͦ exemplo
ꝑsuad̾i &ͥ flagitant. Qbꝰ respondebimꝰ eẽ animalia ꝓ¬
fecto corruptibilia atq mortalia. gͦ tam̃ in mediis
ignibꝰ uiuant. ñ nulło etiã genꝰ uermiũ. in aqͣrẽ cala¬
darỹ scaturigine repꝑiri. qͣrũ feruorẽ nemo in pu¬
ne ẽ trectet: illos aut̃ ñ solũ sine ulla sui lesione ibi
fuisse. s extͣ eẽ ñ posse. aut nolunt eredẽ si ostend̾e ñ
ualemꝰ. aut si ualuerimꝰ. siue oculis demonstrare res
ipsas. siue ꝑtestes i doneos edocere. ñ satiseẽ hoc adex¬
empłu rer de q̃ qͦstio ẽ. eadẽ infidelitate ẽtendent.ꝙ

Expanded text:
inuenitur. Sed ego istum qua causa elegerim, dixi. CAPUT hoc ad Omnipotentis nos referre potentiam, sed aliquo exemplo persuaderi sibi flagitant. Quibus si respondebimus esse animalia profecto corruptibilia quia mortalia, quae tamen in mediis ignibus vivant, nonnullum etiam genus vermium in aquarum calidarum scaturigine reperiri, quarum fervorem nemo impune contrectat, illos autem non solum sine ulla sui laesione ibi esse, sed extra esse non posse; aut nolunt credere si ostendere non valemus, aut si valuerimus sive oculis demonstrare res ipsas, sive per testes idoneos edocere, non satis esse hoc ad exemplum rei de qua quaestio est, eadem infidelitate contendent;
Abbreviated transcription (Latin):
intͦire in regnõ di.ꝙͣ duos oculos habentẽ muti in
gehennã ignis. uͥ u̾mis eoꝵ ñ moriet᷑. ⁊ ignis eoꝵ ñ
extinguet᷑. Nenĩ piguit. unoloco eaðe u̾ba terdi¬
cese. Quẽ ñ t̾reat ista repeticio:⁊ illiꝰ pene cõm̃datio
t̃ uebemensore diuino. Etr̃ q aut̃ hoꝵ ignẽ seilie
atq ũmẽ. qͥ uolunt ad animi penas. ñ ad corꝑis ꝑtinere.
dicunt etiã uri dolore animi sero atq infructuose pę¬
nitentes eos qͥ fuerint aregnodĩ seurati. ⁊ iđo ignc̃ ꝓ
isto ddore urentt̃ ñ inꝯgruie poni potuisse ẽtendt̃.
Uñ illud apłi ẽ. ꝗͥs scandaliĩat᷑ ⁊ ego ñ uror : Uñ etiã uer¬

Expanded text:
s oculos habentem mitti in gehennam ignis, ubi uermis eorum non moritur et ignis non exstinguitur. Non eum piguit uno loco eadem uerba ter dicere. Quem non terreat ista repetitio et illius poenae commonitio tam uehemens ore diuino? Utrumque autem horum, ignem scilicet adque uermem, qui uolunt ad animi poenas, non ad corporis pertinere, dicunt etiam uri dolore animi sero adque infructuose paenitentes eos, qui fuerint a regno Dei separati, et ideo ignem pro isto dolore urente non incongrue poni potuisse contendunt; unde illud ap
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗqmͣ sine dolore ullo inet̾na beatituidine ꝑmanere.
ac ꝑhoc cũ ilła penã ñ debere cẽ incredibiłe demon¬
strafero ad iuuab̾ me plurimẽ. ut multi faciliꝰ om̃i
carens molestia in mortalitatis corpoꝵ insẽĩs futura
credat᷑. Nec adiuinis ordo iste abhorret eloꝗͥis. uͥali¬
qñdo qͥdc̃ bonoꝵ battudo priꝰ ponit᷑ ut ẽ illud. qͥ
bona fecert in resurractionẽ uitȩ. ꝗͥ aut̃ mala egert̃

Expanded text:
lore ullo in aeterna beatitudine permanere; ac per hoc cum illam poenam non debere esse incredibilem demonstrauero, adiuuabit me pluri- u mum, ut multo facilius omni carens molestia inmortalitas corporum in sanctis futura credatur. Nec a diuinis ordo iste abhorret eloquiis, ubi aliquando quidem bonorum beatitudo prius ponitur, ut est illud: Qui bona fecerunt, in resurrectionem uit
Abbreviated transcription (Latin):
qule in sacͥs littis p̃nuntiat᷑. nouissimũ fut᷑um eẽ iui¬
diciũ. nͥ qͥ eisdẽ littis nesero qͣ in credibili animosita¬
te seucetitate ñcredit: ꝗͦ iã ueritatẽ suã orbi demon¬
sitiuere tͣrarũ. In illo itaq iudicio. ł cirea illud iudi¬
ciũ hisresdidicimꝰ ec̃ uent̾as. heliã thespiten. fidẽ

Expanded text:
le Sacris Litteris praenuntiatur, novissimum futurum esse judicium, nisi qui eisdem Litteris nescio qua incredibili animositate, seu caecitate non credit, quae jam veritatem suam orbi demonstravere terrarum. In illo itaque judicio, vel circa illud judicium, has res didicimus esse venturas, Eliam Thesbiten, fidem
Abbreviated transcription (Latin):
oculi di. ꝓpt̾ excellentissimũ dilectionis affectũ. Cx
ꝗͦ gene ouiũ. etiã ipsi apli fuert᷑. S ptꝰ głam resurrecti¬
impletũ ẽ qđ inpsalmo legit᷑. Erues me de ẽ tͣdictio¬
nibꝰ ppłi. c̃stitues me incap̃ gentiũ. ut qͥ spoliau̾ant
isrłitas. qͥbꝰq isrłite seriuerant. qnͣdo s̃ gentibꝰ subdi¬
ti. ñ uicissim eodẽ mͦ spoliarent᷑.s: ipsi spͥolia fierent
isrlitarẽ. Hoc enĩ apłis ꝓmisat dicens. Faciã uospisca¬
tores horum. Et uni coꝵ. ex hoc iã inqͥt hoĩes eris capi

Expanded text:
ffectum; ex quo genere ovium etiam ipsi Apostoli fuerunt. Sed post gloriam resurrectiimpletum est quod in Psalmo legitur, Erues me de contradictionibus populi, constitues me in caput gentium : ut qui spIsraelitas quibusque Israelitae seruierant, quando sunt gentibus subditi, non uicissim eodem modo spoliarentur, sed ipsi spolia fierent Israelitarum hoc enim apostolis promiserat dicens: Faciam uos piscatores hominum, et uni eorum: Ex hoc iam, inquit, ho
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗͣ pauca posuimꝰ. ꝗͣ ꝓculdubio siẽc̃ nescirent. ⁊ ea
fut᷑a eẽ diceremꝰ. multo minꝰ crederent. quãqđ nͨ
dicentibꝰ nob̾ nolunt crede aliqnͣdo uenturũ.
Quis enĩ eoꝵ nob̾ eredet. siquẽ ad modũ dicimꝰ
futura horum uiua corꝑa ꝗͣ semꝑ arsura. atq: do¬
litura. nec tam̃ aliqnͣdo moritura. sint. ita dice¬
remꝰ infut᷑o scło fut᷑um sale. quẽ fac̾et ignis ue¬
lit inaꝗ fluescere. eundẽq fac̾et aqͣ uelut inig¬
ne crepitare: anfut᷑um fontẽ cuiꝰ aꝗ̃ in refrigerio
noctissic ardeat. ut ñ possit tangi. inestibꝰ uͦ
diei sic algeat. ut ñ possit bibi: aut fut᷑um lapi¬
dẽ ł eũ qͥ suo calore manũ c̃stringentis ad urer&.
ut ea credamꝰ desingłis reddite rationẽ. nos ñ pos¬
se c̃fit̾em. eo qd istis ⁊ similibꝰ di miris oꝑibꝰ infir¬
ma mortaliũ ratiocinatio uinceret᷑. fixã tam̃

Expanded text:
quae pauca posuimus, quae procul dubio si esse nescirent et ea quae pauca posuimus, quae procul dubio si esse nescirent et ea futura esse diceremus, multo minus crederent quam quod nunc dicentibus nobis nolunt credeQuis enim eorum nobis crederet, si, quem ad modum dicimus futura hominum uiua corpora, quae semper arsura adque dolitura nec tamen aliquando moritura sint, ita diceremus in futuro saeculo futurum salem, quem faceret ignis uelut in aqua fluescere, eundemque faceret aqua uelut in igne crepitare; aut futurum fontem, cuius aqua in refrigerio noctis sic ardeat, ut non possit tangi, in aestibus uero diei sic algeat, ut non possit bibi; aut futurum lapidem, uel eum qui suo calore manum constringentis adureret, ut ea credamus, de singulis reddite rationem\': nos non posse confiteremur, eo quod istis et similibus Dei miris operibus infirma mortalium ratiocinatio uinceretur; fixam tamen
Abbreviated transcription (Latin):
tiscente uanesc̾e. Pyreten lapidẽ ꝑsicũ. tenentis ma¬
nũ. si uehem̃tiꝰ p̃ mat᷑ ad urere: ꝓpt̃ qđ ab igne no¬
m̃ accepit. In eade ꝑside gigni etiã laꝑide̾ seligni¬
ten.cuiꝰ int̾iorẽ candorẽ cũ luna crescere atq de¬
fice̾. Incappadotia etiã uento eꝗsͣ c̃ ciꝑe eosdẽ fetꝰ
ñ ampliꝰ triennio uiuere. Thylon indie insulam
eo p̃ferricet̾is t̃ris. qr qđ om̃is arbor q in ea gignit᷑
nimis longũ ẽ. reddant rationẽ si posst̃ infide¬¬
les isti. qͥ nolunt diuinis litt̾is crede. qͥd aliud qͣm
ñ putantes eas eẽ diuinas. eo qđ res habeant ĩn¬
credibiles. sicuti hoc ẽ uñ nͦ agimꝰ. Nonenĩ ad¬
mittit inqͥunt ulla ratio. ut caro ardeat. Neq
absumat᷑: doleat neq moriat᷑. Ratiocinatores
uidelie: magni. qͥde õĩbꝰ rebꝰ ꝗs̃ ẽẽ mirabiles ẽ¬
stat possint reddere rationẽ. Reddant gͦ dehis

Expanded text:
tiscente uanescere. Pyriten lapidem Persicum tenentis matiscente uanescere. Pyriten lapidem Persicum tenentis manum, si uehementius prematur, adurere, propter quod ab igne nomen accepit. In eadem Perside gigni etiam lapidem seleniten, cuius interiorem candorem cum luna crescere adque deficere. In Cappadocia etiam uento equas concipere, eosdemque fetus non amplius triennio uiuere. Tylon Indiae insulam eo praeferri ceteris terris, quod omnis arbor, quae in ea gigniturnimis longum est, reddant rationem, si possunt, infideles isti, qui nolunt diuinis litteris credere; quid aliud quam non putantes eas esse diuinas, eo quod res habeant incredibiles, sicuti hoc est unde nunc agimus. Non enim admittit, inquiunt, ulla ratio, ut caro ardeat nec absumatur, doleat neque moriatur; ratiocinatores uidelicet magni, qui de omnibus rebus, quas esse mirabiles constat, possint reddere rationem. lieddant ergo de his,
Abbreviated transcription (Latin):
data s̃ litt̾is. ñ gesta atq transacta .s. in locis qͥbꝰq
manentia. qͦsi ꝗs ꝙ ire uoluerit. ⁊ potuerit. utrẽ
uera sint explorabit. s pauea cõmemoro. Agͥ gen¬
tiũ siciliȩ salẽ ꝑhibent cũ fuerit ad motꝰ igni. ue
tare. Ap̃ garamantas ꝗͣndã fontẽ tã frigidũ di¬
ebꝰ ut ñ bibat᷑. tã feruidũ noctibꝰ ut ñ tangat᷑.
In epẏro aliũ fontẽ. in qͦ faces ut incet̾is extin¬
guunt᷑ accense . s ñ ut incet̾is accendiug᷑ extinc¬
tȩ. asbeston arcadiȩ lapidẽ ꝓpt̾ea sio uõcant. qđ
accenso semel iã ñ possit extingui. Lignũ euiꝰda
fioꝰ egyptiȩ ñ ut ligna cet̾a inaꝗͥs natare.s mer¬
gi.⁊ qđ ẽ mirabiliꝰ cũ inimo aliqn̾diu fuerit.
in dẽ adaqͥ suꝑficiem rurso emerg̾e. qnͣdo madefactũ
debuit humoris pondere p̃grauari. Poma int̾ra so¬
domoꝵ gigni qͥdẽ ⁊ ad maturitatis faciẽ ꝑuenire s
morsu p̾ssuue tẽptata. infumũ. ac fauilła corio fa¬

Expanded text:
data sunt litteris, non gesta atque transacta, sed in locis quibusque manentia; quo si quisquam ire voluerit et potuerit, utrum vera sint, explorabit, sed pauca commemoro. Agrigentinum Siciliae salem perhibent: cum fuerit admotus igni, veltare. Apud Garamantas quemdam fontem tam frigidum diebus, ut non bibatur, tam feruidum noctibus, ut non tangatur. In Epiro alium fontem, in quo faces, ut in ceteris, exstinguuntur accensae, sed, non ut in ceteris, accenduntur exstinctae. Asbeston Arcadiae lapidem propterea sic uocari, quod accensus semel iam non possit exstingui. Lignum cuiusdam ficus Aegyptiae, non ut ligna cetera in aquis natare, sed mergi; et, quod est mirabilius, cum in imo aliquamdiu fuerit, inde ad aquae superficiem rursus emergere, quando madefactum debuit umoris pondere praegrauari. Poma in terra Sodomorum gigni quidem et ad maturitatis faciem peruenire; sed morsu pressuue tentata in fumum ac fauillam corio fa
Abbreviated transcription (Latin):
dic̃flagrationẽ. eiꝰ de fenouationẽ. Que oĩa qͥdẽ uen¬
tura cẽeredendũ ẽ.s qͥbꝰ modis. ⁊ qͦ ordine ueniant.
magis t᷑ docebit rerũ exꝑientia. qm̃ nͨ adꝑfectũ ho¬
minõ intelligentia ualet c̃ seqͥ. Existimo tam̃. eo
qͦame cõmemorata s̃ oridine ẽẽ uent᷑a. Duo nob̾ ad hoc
opꝰ ꝑtinentes reliꝗͥ s̃ libri. ut ad iuuante dno ꝓmissa
cũpleamꝰ. Quoꝵ erit unꝰ de maloꝵ supplicio. aliꝰ defe¬
licitate iustoꝵ. In qͥbꝰ maxime sic̃ dnsdonau̾it. ar¬
gum̃ta refellent᷑ humana. ꝗͦ ẽt᷑ p̃dicta. ac ꝓmissa
diuina. sapient᷑ sͥ miseri rodere uident᷑. ut salubͥs
sidi nutͥm̃ta. udut falsa ⁊ ridenda c̃ tẽpnant. qͥuͦ¬

Expanded text:
flagrationem eiusdemque renouationem. Quae omnia quidem uentura esse credendum est; sed quibus modis et quo ordine ueniant, magis tunc docebit rerum experientia, quam nunc ad perfectum hominum intellegentia ualet consequi. Existimo tamen eo quo a me commemorata sunt ordine esse uentura. Duo nobis ad hoc opus pertinentes reliqui sunt libri, ut adiuuante Domino promissa conpleamus; quorum erit unus de malorum supplicio, alius de felicitate iustorum; in quibus maxime, sicut Deus donauerit, argumenta refellentur humana, quae contra praedicta ac promissa diuina sapienter sibi miseri rodere uidentur et salubris fidei nutrimenta uelut falsa et ridenda contemnunt. Qu
Abbreviated transcription (Latin):
scnut ds. ⁊ si ẽ seientia in altissimo: dic̾et etiã. Nũ ꝗͥd
uine iustificaui cor meũ. ⁊ laui in innocentibꝰ manꝰ
nas. Et aut̃ dissolu̾et hanc difficillimã qͥstionẽ gͦ
fit cũ euident᷑ boni ẽẽ mis̾i. ⁊ felices mali. hoc inqͥt
libor ẽ ante me. donec intrẽ in scũ ariõ di ⁊ intel¬
ligĩ innouissimo. Iudicio qͥppe nouissimo. ñ sic ent.

Expanded text:
sciuit Deus, et si est scientia in Altissimo? diceret etiam: Numquid uano iustificaui cor meum et laui in innocentibus manus meas? Ut autem solueret hanc difficillimam quaestionem, quae fit, cum uidentur boni esse miseri et felices mali: Hoc, inquit, labor est ante me, donec introeam in sanctuarium Dei et intellegam in nouissima. Iudicio quMe nouis
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃o. cũ ad eũ aspexerint insua maiestate uenien¬
tẽ. eũq ẽẽ ꝯgnou̾int. qm̃ priꝰ humiłe insuis pa¬
rentibꝰ lluscrt̃ quãuis ⁊ ipsi parentes coꝵ tantȩ
illi impictaris auctores. resurgentis indeb̾t q̃ s por¬
endiiã ñ ad huc corrigendi. Nonitaq hoo loco ipsi
intelligendi s̃.u̾ dietũ ẽ ⁊ esfundã suꝑ domũ artd

Expanded text:
Christo, cum ad eum adspexerint in sua majestate venientem, eumque esse cognoverint, quem prius humilem in suis parentibus illuserunt: quamvis et ipsi parentes eorum tantae illius impietatis auctores resurgentes videbunt eum, sed puniendi jam, non adhuc corrigendi. Non itaque hoc loco ipsi intelligendi sunt, ubi dictum est, Et effundam super domum David
Abbreviated transcription (Latin):
t̃ dic̾et. Ent inꝗͥt ccłu nouũ ⁊t̾ra noua. ⁊ ñ er̃ me¬
mores pͥo. nec ascend in eor ipsoꝵ.s leticiã ⁊ exul¬
tationẽ inuenient inea. Ecce ego faciã hierłm ex¬
ultationẽ ⁊ ppłm meũ leticiã.⁊ exultabo inhiełm.
⁊ lȩtabor. inppło meo. ⁊ ultͣ ñ audiet᷑ in illa uox
referre conant᷑. Locutiones enĩ tͦpice. ꝓpriis ꝓphe¬
tico more miscent᷑. ad intellectõ spũałe uitentio so¬
bria cũ qͦdã utili ac salubri labore ꝑueniat. Pigri¬
tia uͦ carnalis uelut ineruditȩ atq inexereitate
tarditas m̃tis. c̃tenta litt̾ę suꝑficię. nihil putat in¬
t̾iꝰ reꝗͥrendẽ. Nec de ꝓpħicis ubis. qͥ ante istũ locũ
scripta s̃. satis dix̾im. In hoc aũ loco uñ ad illa dig̾s

Expanded text:
 nouum et terra noua, et non erunt memores priorum nec ascendet in cor ipsorum, sed laetitiam et exsultationem inuenient in ea. ecce ego faciam Hierusalem exsultationem et populum meum laetitiam; et exsultabo in Hierusalem et laetabor in populo meo, et ultra non audietur in illa uox referre conantur. Locutiones enim tropicae propriis prophetico more miscentur: ut ad intellectum spiritualem intentio sobria cum quodam utili ac salubri labore perveniat: pigritia vero carnalis, vel ineruditae atque inexercitatae tarditas mentis contenta litterae superficie, nihil putat interius requirendum. Haec de propheticis verbis, quae ante istum locum scripta sunt, satis dixerim. In hoc autem loc
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ placeb̾ dnõ sacͥficiũ iuda ⁊ ierłm. utiq ostendit
cosipsosꝗͥ emundabunt᷑. de inceps insaeficus iusti¬
eiȩ dño eẽ placituros. Ac ꝑ hoc ipsi asua iusticia
mundabunt᷑. inq̃ dno displictant. Nostiȩ porro in
plena ꝑfectaq iusticia. cũ mundati fuerint ipsi ert̃.
Qd enĩ acceptiꝰ dño tales offer̃ ꝗm̃ so ipsos. Pccũ ista
qͣstio depurgatoriis penis. ut diligentiꝰ ꝑt̃ctet᷑ intẽpꝰ

Expanded text:
ficium Juda et Jerusalem, utique ostendit eos ipsos, qui emundabuntur, deinceps in sacrificiis justitiae Domino esse placituros, ac per hoc ipsi a sua injustitia mundabuntur, in qua Domino displicebant. Hostiae porro in plena perfectaque justitia, cum mundati fuerint, ipsi erunt. Quid enim acceptius Deo tales offerunt, quam se ipsos? Verum ista quaestio de purgatoriis poenis, ut diligentius pertractetur, in tempus
Abbreviated transcription (Latin):
coqt᷑ ẽ t̾nios ħt ñ mẽtrarus rebꝰ effectꝰ. Et si enĩ lapides
milapidibꝰ unũ fic̃. alterũ in lignis. clarꝰ illosclarisi¬
cins hec ob fuscans. cũ in illis deficeret nͥ in istis uiuer&.
Qd incirbonibꝰ. Nonne miranda ẽ tanta infirmitas.
ut ictu leiussimo frangant᷑ p̃ssu facillimo ẽterant᷑ :¬
⁊tanta firmitas. ut nullo humore eorrũpant᷑. mul¬
lactate uncant᷑. usq ađo ut eos substernere solcas
qͥ limites fig̃t. ad c̃ uincendũ litigatorẽ. ꝗͥs ꝗͥs ptꝰ qͣnta¬
lib i pr̃a eastit̾it. firũq lapidẽ limitẽ ñ eẽ c̃tendit᷑.
Qͥ cos int̾ra humida infossos. uͥligna putrescerent
ũdiu durare incorruptibilit̃ posse. nͥ rerõ ille cor¬
raptor ignis effecit:. Intucam᷑ etiã miracułu caleis:
ercpto eo deqͦ ũ satis dirimꝰ. qđ igne candescat. quo
ilia tara rebdunt᷑. etiã occultissime abigne ignẽ c̃

Expanded text:
pides in lapidibus unum facit, alterum in lignis, clarus illos clarificans, haec obfuscans, cum in illis deficeret, nisi in istis uiueret. Quid, in carbonibus nonne miranda est et tanta infirmitas, ut ictu leuissimo frangantur, pressu facillimo conterantur, et tanta firmitas, ut nullo umore corrumpantur, nulla aetate uincantur, usque adeo ut eos substernere soleant, qui limites figunt, ad conuincendum litigatorem, quisquis post quantalibet tempora exstiterit fixumque lapidem limitem non esse contenderit? Quis eos in terra umida infossos, ubi ligna putescerent, tamdiu durare incorruptibiliter posse nisi rerum ille corruptor ignis effecit? Intueamur etiam miraculum calcis. Excepto eo, de quo iam satis diximus, quod igne candicat, quo alia taetra red