comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
catorum. Et idcirco inutroque
paenitentia agimus. ut & in con
punctionẽ cilicii cognos camus
uitia quae ꝓculpam commisimus.
Nontam consideranda ẽ mensuram
temporis quam dolorer. Quanta
fuit in malũ abrui aptamentis
intentio tanta necerse ẽ indilec¬
tione deuotio. Duplex .ẽ. autẽ
paenitentiae gemitus. uel dũ plan¬
gimus quod male gessimus. ueldũ
non cgimus quod a geredebueramꝰ
lleautem tuere paenitentiã agit.
qui nec paeniterep̃terita neg legit
nec adhuc paenitenda committit
Sibona ẽ ab extremis conuersio.
melior tamen ẽ quadongeante
sinem agitur. ut ab hacuita securus
transeatur. In scło paenitentia
operantibus dĩmiseri cordia subuenit
nfuturo autemiamnono peramur.
sed rationẽ operũ nrõrũ ponimus.
Vullus desperare deb& ueniã. &iã¬
sicirca finem uitae ad paenitentiã
conuestatur. Si enimpaenitendo
dignadõ acta gesserimus. seueritate
eius inclem̃tia commutamur. Dr̃
qui nos malos tolerat. non dubiũ . ẽ.

Expanded text:
orum, et idcirco in utroque poenitentiam agimus, ut et in punctione cilicii, cognoscamus vitia quae per culpam commisimus. Non tantum consideranda est mensura temporis, quantum doloris. Quanta fuit in malo abruptae mentis intentio, tanta necesse est sit in dilectione devotio. Duplex autem est poenitentiae gemitus: vel dum plangimus quod male gessimus, vel dum non egimus quod agere debueramus. Iste autem vere poenitentiam agit, qui nec poenitere praeterita negligit, nec adhuc poenitenda committit. Si bona est in extremis conversio, melior tamen est quae longe ante finem agitur, ut ab hac vita securius transeatur. In hoc saeculo poenitentiam operantibus Dei misericordia subvenit. In futuro autem jam non operamur, sed rationem operum nostrorum ponimus. Nullus desperare debet veniam, etiamsi circa finem vitae ad poenitentiam convertatur. Si enim poenitendo digna Deo acta gesserimus, severitatem ejus in clementiam commutabimus. Deus qui nos malos tolerat, non dubium est
Abbreviated transcription (Latin):
uiuificare Sapientia & discipli¬
natimordñi. Ipsedicit. Nonsis
incredibi listimore dñi. & neac¬
cesserisa dillum duplicicorde
temisericor diaeius. & non deflec¬
tatis abillo necadatis. ⁊tem dixit
uitim& is dm̃ credite illum & non
euacuabitꝰ mercesura. Qui tim &is
dm̃ sperate in illum & in oblectati¬
one ueni& uobmisericordia.
uitim&is dm̃ diligite illum & in lu¬
ui timent dñm Nerunt in credibi¬
lis uerbo illius Et quidiligunt
illum. conseruabunt uiamillus
Quitiment dñm. in quir̃ qua eb ene¬
placita sunt illi. Et quidiligunt eũ.
replebuntur legemipsius. Quiti¬
ment dnm̃ p̃parabunt corda sua.
& inconspectuillius. scĩficabunt
animassuas Quitiment dnm
custo diunt mandata ei & pacientiã

Expanded text:
cari . Sapientia et disciplina timor Domini . Non sis incredibilis timori Domini, et ne accesseris ad illum duplici corde te misericordiam ejus, et non deflectatis ab illo, ne cadatis . Qui timetis Deum credite illi et non evacuabitur merces vestra qui timetis Deum sperate in illum et in oblectatione veniet vobis misericordia qui timetis Deum diligite illum et inluui timent Dominum, non erunt incredibiles verbo illius, et qui diligunt illum, conservabunt viam illius. Qui timent Dominum inquirent quae beneplacita sunt illi, et qui diligunt illum replebuntur lege ipsius. Qui timent Dominum praeparabunt corda sua, et in conspectu illius sanctificabunt animas suas. Qui timent Dominum custod
Abbreviated transcription (Latin):
rat Inriguumq: superius accipitani¬
macum sese in lacrimis caclestis regmꝰ
desiderio affligit Inriguumuero
inferius accipit. cum infernisupplicia
dementeram plectitur qui a peccator ei
cẽ indignaiam non potest q̃ fl&ib: lauatꝰ¬
Uondubitare circafinemiustificare ho¬
minemꝑ paenitentiae conpunctionem.
sed qr raro id fierisol& m&uendumẽ
nedumadfinem de festur conuersio spe¬
rata ante occup& mors. quam subuenit
paenitentia Nonergo in flecib: non inac¬
tib: nr̃is sed in dño confidamꝰ Quiaer
go&pbaptisma inquinauim uitã. bap¬
tizemus lacrimis conscientiã. In qui¬
natipaquas salutis. renas camur exla¬
crimis Basiliur dix̃. Ubi autem fue¬
rintlacrimȩ ibi spiritalis ignis accen¬
dit᷑ qui seor&amentis inluminat
da s̃. uitia q̃ gessimus. & tunc mundata
mentis acie id quod q̃rimꝰ contemplemꝰ

Expanded text:
 Irriguum quippe superius accipit anima, cum sese in lacrymis coelestis regni desiderio affligit; irriguum vero inferius accipit, cum inferni supplicia clementer amplectitur, quia peccatorum vita ei esse indigna iam non potest, quę fletibus lavatdebemus circa finem justificari hominem per poenitentiae compunctionem. Sed quia raro id fieri solet, metuendum est ne dum ad finem differtur conversio, insperata ante occupet mors quam subveniat poenitentia. Non ergo in fletibus, non in actibus, sed in Domino confidamus. Quia ergo post baptismum inquinamus vitam, baptizemus in lacrymis conscientiam. Inquinati post aquam salutis, renascamur ex lacrymis. BASILIUS. Ubi autem fuerint lacrymae, spiritualis ignis accenditur, qui secreta mentis illuminat. da sunt vitia quae gessimus, et tunc mundata mentis acie, id quod quaerimus, contemplemur;
Abbreviated transcription (Latin):
&rus a postolus dix̃ : Haec enimgta¬
tia. si ꝓpt̃ conscientia dĩ susten& quis
iniuste. Quac
enimgloria ẽ si peccan tes & colafiza¬
tisuffestis. Sed sibenefacientes & pa¬

Expanded text:
enim gratia si propter conscientiam Dei sustinet quis iniuste quae enim gloria est si peccantes et colaphizati suffertis sed si benefacientes et pa
Abbreviated transcription (Latin):
litas quantũ inclinat᷑ adima. tantũ ꝓfi¬
cit inexcelsũ  anto enimnecesse ẽ. ut se
unusquisq: in humilitate dep̃mat. quan¬
rectꝰiamnonerit. si humili tate carue¬
rit Qui enimhumilis fuerit. exaltabi¬
tꝰ᷑ ingloria. Magna ẽ istur humilita
tir quiex desideriolocaultima tenentes
semꝑultima humilitatemo in alto non se¬
subleuant. Et caelestirregnipurpu¬
dirigitꝰ. Incunctisse despicit. qui insu¬
isoculir ẽe schumilem ꝓfit& Quaelib&
ad sint operanulla r̃ nisi ex humilitate
condiantur Tanto ergo e ẽhumilior¬
gatiorem ẽẽ conspicit in reddendapit¬
oneꝰ Eamquippe quamñ inuenithu
milem ueritas fugit mentem Illiceos
a soste humilium iudexseparat. quise
hic insuꝑbi ae cornib: exaltant Humi¬
ler sedonum accipiunt quoda secorda
suꝑbientium repellunt Basilius dix̃
Numilislice habituuilissimussit gloriosustꝰ¬
menẽ uistutib Suꝑb autem. & sidecorus ui¬

Expanded text:
litas quantum inclinatur ad ima, tantum profilitas quantum inclinatur ad ima, tantum proficit in excelsa. Tantum enim necesse est ut se unusquisque in humilitate deprimat, quanrecta non erunt, si humilitate caruerint. Qui enim humilis fuerit, exaltabitur in gloria. Magna virtus humilium est: qui ex desiderio loca ultima tenentes si per humilitatem in altum non sublevant coelestis regni purpur. In cunctis se despicit, qui in suis oculis esse humilem profitetur. Quaelibet adsint, nulla opera sunt nisi humilitate condianturgatiorem esse conspicit in reddenda ratione. milem, veritas fugit mentem. Illic eos a sorte humilium judex separat, qui se hic in superbiae cornibus exaltant. Humiles donum accipiunt, quo a se corda superbientium repellunt. BASILIUS. Humilis licet habitu vilissimus sit, gloriosus tamen est virtutibus. Superbus autem etsi decorus vi
Abbreviated transcription (Latin):
Vbi fuerit suꝑbia ibierit & contumelia
bi autẽ humilitas ibi erapientia
Auꝓbum sequit humilitas ebuirule
spu suscipi& gloria Priusque
conterat᷑ ex altat corhominis. & anteq
glorificxur humiliat᷑. Melius ẽ humi¬
lari cummitib: quam diuidere spoliacu
Quanto mag nuses humilitate in omnib:
& coram dõ inuenies gratiam.A humi¬
lib: honorat᷑ dr̃ Noli ẽẽ humilis in sapi¬
entiatua nehumiliatus instultitia sedu¬
caris. Est quine qui terhumiliat se. & in te¬
riora eius plenasunt dolo Origenis dix̃
Sihumilis. & qui&us fueris . non potestha¬
humilis deb& eẽ & tristis. Scilic& ut
ꝑhumilitatem non suꝑbiat. & ꝑ utilem
inemorem corad lasciuiam p̃dissoluat
Illenamq: adtendit laudem dĩ & uerba
ctis e cuius cerui ceminclinathumili¬
tas & nonerigit suꝑbia. Hiẽrdixit
Adsumitatẽ uirtutum non potentia
sed humilitate uenitꝰ. Creg̃r dixit
Cor quippe carnali: dumhunis uitaeglo¬
riam q̃rit. humilitatẽ respuit Humi¬

Expanded text:
erit et contumelia . Ubi autem humilitas, ibi et sapientia. Superbum sequitur humilitas, et humilem spiritu suscipiet gloria . Priusquam conteratur, exaltatur cor hominis; et antequam glorificetur, humiliatur . Melius est humiliari cum mitibus, quam dividere spolia cum Quanto magnus es, humilia te in omnibus, et coram Deo invenies gratiam . Ab humilibus honoratur Deus . Noli esse humilis in sapientia tua, ne humiliatus in stultitiam seducaris . Est qui nequiter humiliat se, et interiora ejus plena sunt dolo . ORIGENES. Si humilis et quietus non fueris, non potes hahumilis esse debet et tristis: scilicet ut per humilitatem non superbiat, et per utilem moerorem cor ad lasciviam non dissolvat. Illa namque attendit laudem Dei, et verba oris ejus cujus cervicem inclinat humilitas, et non erigit superbia. HIERONYMUS. Ad summitatem virtutum non potentia, sed humilitate venitur. GREGORIUS. Cor quippe carnale, dum hujus vitae quaerit gloriam, humilitatem respuit. Humi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑcurrit. Sed .is. quieam sensu interioris in¬
tellegentiae ꝑcipit. Quilitteram logis ad¬
tendun eius occulta pen&iare ñ possunt
rum. quia ꝑ oblectamenta in anium fabula¬
rum mentem excitant ad incentiuam libidine
I deo libriscĩ simplici sermone conseripti sunt
sed ueritas .ẽ amanda Cum situtilis ad instru¬
endum lectio adhibita aũ conlatione mai& ẽ
intellegentiã ꝑhib&. Melius ẽ enim confer¬
re quam legere. Quod enim obscurum . ẽ aut
dubium. conferendo cito ꝑ spici&ur Sicut
instruere sol& conlatio. ita contentio destruit
cum opere uacalectione. Pectio enim doc&
quid caueas Lectio ostendit quam adtendas
uecue ꝓficis cum legir si tamen facias qđ legir
Uide ne quodlegendo ꝓspicis uiuendo contemp¬
tat ex dictis potius quam inponai. ecretulerit
magis quam ad tulerat. Neq inchoat io
uider dictis obteneri. quam ante lectio

Expanded text:
percurrit; sed is qui eam sensu interioris inpercurrit; sed is qui eam sensu interioris intelligentiae percepit. Qui litteram legis attendunt, ejus occulta penetrare non possunt. re, quia per oblectamenta inanium fabularum, mentem excitant ad incentiva libidinum. Ideo libri sancti simplici sermone scripti sunt, sed veritas est amanda. Cum sit utilis ad instruendum lectio, adhibita tamen collatione majorem intelligentiam praebet. Melius est enim conferre quam legere. Quod enim obscurum est aut dubium, conferendo cito perspicitur. Sicut instruere solet collatio, ita contentio destruit. Cum opere vaca lectioni, lectio enim docet quid caveas. Lectio ostendet quid attendas. Multum proficis cum legis, si tamen facias quod legis. Vide ne quod perspicis, vivendo contemigentiam expectat ex dictis potius quam imponat; et retulerit magis quam attulerit; neque cogat id videri dictis contineri, quod ante lectio
Abbreviated transcription (Latin):
tamen lectio intellectum ad hib& Sicꝰ
quitardus ẽ. ad capiendum ꝓinten¬
tione tamenbonistudii praemium recipt
Ita qui praestitum sibi adõ ingenium intelle¬
gentiae neglegit. condem natione reusex¬
sistit Quia donũ quod accepit dispicit
& ꝑdissidiam derelinquit. Quidane aud¬
cio donum scientiae quod neglegun acer¬
piunt ut durius dereb creditis pumartur
rdiores aũ ideo quod scirecupiunt. difNeo¬
ter inueniunt t ꝓmaximo exerrisis labo¬
ris mximum p̃mium habeant recribationis
Sonum sine adiuuante dĩ gratia. quatiins it¬
sunda furauriliegdor numqua escendt
surdq in cacunin intelligtima sinntts ex¬
sstunt ca loquendi inopia angesodnq sci
num quar inueniunt diuinae legis pent¬
mosterio aũ clausa atq occulta. sunt
Sermodĩ fidelibus lux ẽ Reꝓlus autem atq su¬
ꝑois quodam modo tenebrescit. Etunde illi
inuminantur in de isticaecantur Nequaꝙ
legem intellegit. qui carnaliter uerbaleg

Expanded text:
tamen lectio intellectum adhibet. Sicut tamen lectio intellectum adhibet. Sicut qui tardus est ad capiendum, pro intentione tamen boni studii, praemium percipit: ita qui praestitum sibi a Deo ingenium intelligentiae negligit, condemnatione reus existit, quia donum quod accipit, despicit et per desidiam derelinquit. Quidam Dei judicio donum scientiae quod negligunt, accipiunt, ut durius de rebus creditis puniantur. Tardiores autem ideo quod scire cupiunt difficulter inveniunt ut pro maximo exercitio laboris maximum praemium habeant retributionis. Donum sine adjuvante Dei gratia quamvis infundatur auribus, ad cor nunquam descendit. Plerique in cacumine intelligentiae vivaces existunt, sed loquendi inopia angustiantur. nunquam inveniunt. Divinae legis penemysterio tamen clausa atque occulta sunt. Sermo Dei fidelibus lux est, reprobis autem ac superbis quodam modo tenebrescit: et unde illi illuminantur, inde isti caecantur. Nequaquam legem intelligit, qui carnaliter verba legis
Abbreviated transcription (Latin):
Tam cum oramus ipsicum dño loquamtui
Cam uero legimus dĩ nobis cum loquitur
mnis ꝓfectus exlectione& meditatione pee¬
scripturarum. Siue quia intellectum
mentis erudit seu quam amundi uanita¬
tib abstractum homine ad amorem dĩ ꝑdue
Tantolana spes mostalitatis huius nob ui¬
rit. Tector strenuus potius adimplendo
quaelegit quam ad sciendo prumtis sim
Minorenim poena ẽ nescire quod ad p&as qua
ea quae noueris non implere. Sicut enim
legendo scire concupiscimus sic sciendo rec¬
te quod didicimus. implere debemus.
Nemo potest sensum scripturȩ scãe cognos¬
cere nisilegendo familiaritate. Quanto
quisq magis insacris eloquiis assiduus fuerit
tanto ex eis uberiori intellegentia capit
Quanto amplius inqualib& aste bene conscen¬
dit. tanto magis ad hominem ars ipsa descen¬
dit. quidam habent intellegentiae ingenio
sed neglegunt lectionis stũdio. Et quõd le¬
gendo scire potuerant neglegendo contemp¬
nunt Quamuis señsus hebitũdo sit frequens

Expanded text:
Nam cum oramus, ipsi cum Deo loquimur. Cum vero legimus, Deus nobiscum loquitur. Omnis profectus ex lectione et meditatione proceScripturarum, quod intellectum mentis erudit, et quod a mundi vanitatibus abstractum hominem ad amorem Dei perducit. Tanto una spes mortalitatis hujus nobis virit. Lector strenuus potius ad implendum quae legit, quam ad sciendum promptissimus esto. Minor enim poena est nescire quid appetas, quam ea quae noveris non implere. Sicut enim legendo scire concupiscimus, sic sciendo recta quae didicimus, implere debemus. Nemo potest sensum Scripturae sacrae cognoscere, nisi legendi familiaritate. Quantum quisque magis in sacris eloquiis assiduus fuerit, tantum ex eis uberiorem intelligentiam capit. Quanto amplius in quamlibet artem homo conscendit, tanto magis ad hominem ars ipsa descendit. Quidam habent intelligentiae ingenium, sed negligunt lectionis studium; et quod legendo scire possunt, negligendo contemnunt. Quamvis sensus habitudo sit frequens,
Abbreviated transcription (Latin):
ñ doleat Nullus ẽ qui in hacuita positus ñ sus¬
pir&. Malis omnia plena sunt. Cibrianꝰ d
Nec tem pora terrena iam conputat. quia a&¬
nitatem dedõ sperat. LxXXI
DELECTIONIBUS¬
Ins dic̃ Quilegit. intellegat O¬
noli neglegere gratiã quae in te.ẽ. Omnis
scriptura diuinitus inspirata ut ilis. est
lectionib: diuinis parabit enim tibi mensam
spiritalem Hieronimꝰ dix̃ quiassidue in¬
sistit lectioni in p̃senti quidem laborat
sed postea gratulatur. Cum coepertr d
maris seminib: lit terarum dulces fruct᷑
capere. Prũdens lector caue semꝑ suꝑstitu¬
tiosam intellegentiã ut ñ adtuam sensum
ad temperes scripturas sedscripturae iun¬
gas sensum tuũ citintillegas quã sequatꝰ.
Illa studeamꝰ discere interris quoꝵ nob noti¬
tia ꝑseuer& in caelis Beatus ẽ quĩdiu¬
nau scripturas legit uerba uertit in opere.
a hudam crucem nudus sequitur. puris
poenamagis quam iuistus ẽ Quantto erum

Expanded text:
n doleat. Nullus est qui in hac vita positus non susn doleat. Nullus est qui in hac vita positus non suspiret. Malis omnia plena sunt. CYPRIANUS. Haec tempora terrena jam computat qui aeternaitatem de Deo sperat. CAPUT LXXX. De lectione. CHRISTUS. Qui legit, intelligat noli negligere gratiam quae in te est . Omnis Scriptura divinitus inspirata, utilis est .lectionibus divinis, parabit enim tibi mensam spiritualem. HIERONYMUS. Qui assidue instat lectioni, in praesenti quidem laborat, sed postea gratulabitur, cum coeperit. De amaris seminibus litterarum dulces fructus cape. Prudens lector cavet semper supersttiosam intelligentiam ut non ad suum sensum attemperet Scripturas, sed Scripturae jungat sensum suum, ut intelligat quid sequatur. Illa studeamus discere in terris, quorum nobis notitia perseveret in coelis. Beatus est qui, divinas Scripturas legens, verba vertit in opera, et nudam crucem nudus sequitur puris mpoena magis quam virtus est. Quanto enim
Abbreviated transcription (Latin):
tar darẽ ꝑueniat sollicite deb&unus quisq
uiuere & semꝑ terminũ uitae suae considerare.
ut huius scłiblanditias caueat. Uenturi exitis
ignorantia incesta .ẽ. Et dum mori quisq: ñ
aestimat tollitur. Vnde festin& unus quisq
ne iniquitatib: suis rapiatur simulq finiatꝰ¬
uita cum culpa. Diabolus quos uiuentes in¬
cendit aduitia subito morientes trahere
nititur adtormenta. Quam uis enim quisq
in hacuita sit iustus. tamen dum corporeisto
egreditur ꝑtimescat. nedignus supplicio sit
Nullus ẽ enim homo sine peccato Necquisꝙ
potest dedĩsecurus ẽẽ iudicio. cũ & deotiosis
uerbis reddendasitratio Fin ẽ iustoꝵ optimũ
uocatio tranquilla cõmendat Vt ex eo intel¬
legant᷑ scoꝵ habere consortiũ angelorum
ex quo ab hoccor pore. sine uexatione duratol¬
luntur Nihil ẽ. diu. nihil ẽ. longum qđ ñ
in breui finiatur. In possibile ẽ. ut homo sis
& ñgustes angustias. Nemo qui in hoc scło¬

Expanded text:
tarde perveniat. Sollicite debet unusquisque vivere, semper terminum vitae suae considerare, ut hujus saeculi blanditias caveat. Venturi exitus ignorantia incerta est: et dum mori quisque non aestimat, tollitur. Unde festinet unusquisque, ne iniquitatibus suis rapiatur, simulque vita finiatur cum culpa. Diabolus quos viventes incendit ad vitia, subito morientes pertrahere nititur ad tormenta. Quamvis enim quisque in hac vita sit justus, tamen dum de corpore isto egreditur, pertimescat ne dignus supplicio sit. Nullus est enim homo sine peccato: nec quisquam potest de Dei esse securus judicio, cum et de otiosis verbis reddenda sit ratio. Finem justorum optimum vocatio tranquilla commendat, ut ex eo intelligantur sanctorum habere consortium angelorum, ex quo ab hoc corpore sine vexatione dura tolluntur. Nihil est diu, nihil est longum, quod non in brevi finiatur. Impossibile est ut homo sis, et non gustes angustias. Nemo est qui in hoc saeculo no
Abbreviated transcription (Latin):
marum uas autempra&iosum. labi a
prudentium Noliuendere sapientiã
& doctrinam & intellegentiã. Uir sa¬
piens fostis ẽ. Virdoctus & robustur
& ualidur Neq plur sapiar quãne¬
principis interstultor Melior ẽ. sapi¬
entia quamarmabellica: Uerbaoris
sapientis gratia & labia insipientis
p̃cipitabunt eũ. Hiesus filius si rach¬

Expanded text:
sum labia scientiae . Noli vendere sapientiam, et doctrinam, et intelligentiam . Vir sapiens fortis est . Vir doctus robustus est, et validus: neque plus sapias quam neprincipis inter stultos . Melior est sapientia quam arma bellica . Verba oris sapientis gratia, et labia insipientis praecipitabunt eum . JESUS SIRACH
Abbreviated transcription (Latin):
N uiuinctus ẽ. atristitia. iam superatusẽ
ab aliisuitiis Uentus ualidissimus
non mouit turrim & animam sine
iranon mouit indignatio A quamo¬
u& ꝑ uiolentias uentorum & i ra con¬
tꝰbatꝰ a cogitationib: iracundis Qui
linguam suam non tenuerit. intẽ¬
poreire. nec passi onis carnis suae
poterit aliquando r& enere Sicut
a fricus uentus inprlago. ita furor

Expanded text:
: qui vinctus est a tristitia, jam superatus est : qui vinctus est a tristitia, jam superatus est ab aliis vitiis. Ventus validissimus non movet turrem, et animam sine ira non movet indignatio. Aqua movetur per violentias ventorum, et iracundus conturbatur a cogitationibus iracundis. Qui linguam suam non tenuerit in tempore irae, nec passionem carnis suae poterit aliquando retinere. Sicut Africus ventus in pelago ita furor
Abbreviated transcription (Latin):
sidorus dix̃. Site p̃occupauerit ira mi¬
tigaeam in libro clementis dicit Illa¬
i ramala c̃. ubimentem tͦbat ut rec¬
tum consilium ꝑdat Illa uͦ iraquae
malis punit ꝑturbationem mentis
non infest Haec enimiusta& necer¬
saria i racundia qr unus quisq: in his
in quib: errauit . & ꝑperamgessit
in dignatur. & sem& ipsum accusat
nuitas patrumdicit Oculuracundi
turbulenti& sanguinei . & iracundia
cordisnuntii Vulpes inhabitant
animae quȩ memor ẽ. malitiae.
& bestiae. cubent in turbulento corde
Si citcenimpalearum fumus contꝰbat
oculum sic memoriamalitiae. intẽ¬
poreorationis Iracundioratio ab¬
ominatatymiama & psalmodia.
iracundi sonurhorribilir Omne
enimbinum in pedimentum ẽ tristi¬
tia Nimis tristans homo. p̃mouit
sensum a diuinicogitationis intuitu.
Necorationemmundam emittit
aliquando Uincula pedũ in pedim̃¬
tacursori
Et tristitia in pedimentum ẽ uisionidiuine¬

Expanded text:
HIERONYMUS. Si te praeoccupaverit ira, miHIERONYMUS. Si te praeoccupaverit ira, mitiga illam. EX LIBRO CLEMENTIS. Ira illa mala est, ubi mentem turbat, ut rectum consilium perdat. Illa vero ira quae malos punit, perturbationem mentis non infert. Haec est enim justa et necessaria iracundia, quae unusquisque in iis in quibus erravit et perperam gessit, indignatur et semetipsum incusat. EX VITIS PATRUM. Oculi iracundi, turbulenti et sanguinei, sunt iracundi cordis nuntii. Vulpes inhabitat animam quae memor est malitiae, et bestiae cubant in turbulentis corde. Sicut enim palearum fumus conturbat oculum; sic memoria malitiae in tempore orationis. Iracundi oratio abominata thymiamata, et psalmodia iracunda sonus horribilis. Omnis enim boni impedimentum est tristitia. Nimis tristans homo non movet sensum ad divinae cogitationis intuitum, nec orationem mundam emittet aliquando. Vincula pedum impedimenta cursoris, et tristitia impedimentum est visioni divinae
Abbreviated transcription (Latin):
minis inmutat faciem illius. siue in
bona siue in mala. Uestigiumcor¬
dirboni & faciembonam difficile
inuenies & cum labore. Nonẽ caput
nequius suꝑcaput colubri. & ñ ẽ ira
na silue sic &ignis ex ardescit Et se¬
cundum uistutem hominis sicira cun¬
dia illius erit Homo enim iracundur
incendit ignem Telus& iracundia.
minuent dies. & ant&empus ad senec¬
Furoruͦ incipiens iraẽ & feruensina¬
nimo indignatio Ira autem ẽ cuius
amaritudo. & furor species s̃. Quae
furore extincto desiderat ultionem
& eum quem decepis seputat uultle¬
dere Creg̃r đ. In deenim diabolus.
in alterius corderixȩ malum sol& in¬
mit tere unde alterum conspicit pi& a¬
tis negotium fecisse. In nr̃o enimbono
operealiquando cauendum ẽ scanda¬
lum ꝓximi. aliquando uͦ ꝓnihilorepu¬
tandum Quanto enimsine peccato
possumusuitareꝓximorum. scanda¬
lum debemus Si autẽ deueritate. scan¬
dalum sumitꝰ utilius ꝑmittitꝰ. nasci
s candalum quam ueritas relinquitur

Expanded text:
faciem illius, sive in bonum, sive in malum . Vestigium cordis boni, et faciem nonam, difficile invenies et cum labore . Non est caput nequius super caput colubri, et non est ira na sylvae, sic ignis exardescit; et secundum virtutes hominis, sic iracundia illius erit . Homo iracundus incendit litem Zelus et iracundia minuunt dies, et ante tempus ad senecFuror incipiens ira est, et fervens in animo indignatio. Ira est, cujus amaritudo et furor species sunt, quae furore exstincto desiderat ultionem, et eum quem recepisse putat, vult laedere. GREGORIUS. Inde enim diabolus in alterius corde rixae malum solet immittere, unde alium conspicit ad pietatis negotium excitari. In nostro enim bono opere, aliquando cavendum est scandalum proximi, aliquando vero pro nihilo reputandum. Quantum enim sine peccato possumus, vitare proximorum scandalum debemus. Si autem de veritate sumitur scandalum, utilius permittitur nasci scandalum quam veritas relinquatur.
Abbreviated transcription (Latin):
Deuel oxsis adirascendum qrirainsi¬
nu stulti requi escitꝰ Semꝑ iurgia q̃¬
ritmalus angelus autemcrudelir
mittit᷑ contraeum Sicͦ fremitur
leonis. itaira regis. Et quasiros suꝑ
herbam itahilaritas eiꝰ. Sp̃muiri
suscitat in becillitatem suam Sp̃m
uero a dirascendum facilequis pote¬

Expanded text:
irascendum, quia ira in sinu stulti requiescit . Semper jurgia quaerit malus, angelus autem crudelis mittetur contra eum . Sicut fremitus leonis, ita ira regis; et quasi ros super terram, ita hilaritas ejus . Spiritus viri sustentat imbecillitatem suam, spiritum vero ad irascendum facilem quis pote
Abbreviated transcription (Latin):
& nolite peccare. Ia cob: apõs đ Ira enĩ
uiri iustitiam dĩnonoperatꝰ. Sał. dix̃
Tatuus statimindicatiram suam. Qui
autem dissimulat iniuriam. callidus ẽ.
nter suꝑbos. semꝑiurgia sunt Quiaũt
agunt cunctacum consilio. reguntꝰ
sapientia. Nes ponsio mollis fran¬
git iram. Sermodurus suscitat fu

Expanded text:
nolite peccare. JACOBUS. Ira enim viri justitiam Dei non operatur . SALOMON. Fatuus statim indicat iram suam . Qui autem dissimulat injuriam, callidus est . Inter superbos semper jurgia sunt . Qui autem agunt cuncta cum consilio, reguntur sapientia . Responsio mollis frangit iram . Sermo durus su
Abbreviated transcription (Latin):
tia ẽ. uitaremalum. secunda sa pientia ẽ
facerebonum Quirquis ergo uultaudita
intellegere festin& ea qua eiam potuit
intellegere opereimplere. Scireautẽ
dõ ad ꝓbare ẽ. nescire enim reꝑbare
Scripturae sacrȩ intellegentiae quȩ si
incunctir ess& a pesta. uilescer&. Et tan¬
tomaioredulcedine inuenta reficit. quan¬
tomaiorel abore fatigat animam quae¬
sita Qui uerbadĩ audit semꝑoculos cor¬
dis ponere ad exitum deb& & si necessa¬
tione meditare: quando a p̃sentiuita exe¬
at atq ad a&nagaudia ꝑueniat In libro
sapientiae dicit. Melior ẽ sapientia
quamuires & uirprudens magis quam
fostis Multitudo autem sapientiae. sa¬
nitas ẽ orbisterrarum Omneautrum
in conparatione sapientiae harena ẽ exi¬
gua Neminem autem diligit dñs: nisi cum
quicum sapientia in habitat Isiđor dixit
Omnis qui secundum dm̃ sapiens e beatus ẽ
Beatauita cognitiodiuinitatis ẽ Cogni

Expanded text:
tia est vitare malum. Secunda sapientia est tia est vitare malum. Secunda sapientia est facere bonum. Quisquis autem vult audita intelligere, festinet ea quae jam potuit intelligere, opere implere. Scire autem, Deo approbare est. Nescire autem, reprobare. Scripturae sacrae intelligentia si in cunctis esset aperta, vilesceret, et tantum majore dulcedine inventa reficit, quantum majore labore fatigat animam quaesita. Qui verba Dei audit, semper oculos cordis ponere ad exitum debet, et sine cessatione meditari, quando a praesenti vita exeat, atque ad aeterna gaudia pertingat. EX LIBRO CLEMENTIS. Melior est sapientia quam vires, et vir prudens magis quam fortis. Multitudo autem sapientiae sanitas est orbis terrarum. Omne aurum in comparatione sapientiae arena est exigua. Neminem enim diligit Dominus, nisi eum qui cum sapientia habitat. ISIDORUS. Omnis homo qui secundum Deum sapiens est, beatus est. Beata vita, cognitio Divini
Abbreviated transcription (Latin):
scs. in sapientiaman& sicut sol.
Namstultus sicͦ luna in mutatur
Capiens non od itmandat᷑a & iustitias
Dir sapiens plebemsua merudit
Sapientia inore fideli conplantabitꝰ¬
Virperitus multos erudit . & animae
illius erit uiuens in a&num Sapi
entia scribae intemporeua cuitatis
Et quiminoratꝰ actu sapientia ꝑcipi&
Sapientia omnium antiquorum ex qui¬
rit sapiens Sapiens occulta ꝓuer¬
biorum ex quirit. & in absconditir
parabolarum conuersatur Capiens
bona & mala in hominib temptauit
Aũg .đ. Doc tiutstellae fulgebunt.¬
animam lectionib: diuinis. parabt̃¬
enimtibi mensam spiritalem
Vbienimẽ sapientiae possersio. ibi
amormuli eris excluditꝰ. Hieroni¬
mus dix̃. Multo enimẽ melius uera
rustice. quam dis resta falra ꝓferrae
Sapientes mundi ideo descripturas sacras
despiciunt. quia eas non ex mai estate sen¬
suum sed ex uerborum indicant uilitate
Cregr đ Sapientia ẽ timeredm̃. ab nega¬
re autem seipsum amalis. Prima sapien¬

Expanded text:
sanctus in sapientia manet sicut sol, nam stultus ut luna mutatur . Sapiens non odit mandata et justitias . Vir sapiens plebem suam erudit . Sapientia in ore fidelium plantabitVir peritus multos erudiuit, et animae eius erit uiuens in aeternum. Ientiam scribe in tempore vacuitatis, et qui minoratur actu, sapientiam percipiet . Sapientiam omnium antiquorum exquiret sapiens . Sapiens occulta proverbiorum exquiret, et in absconditis parabolarum conversabitur . Sapiens bona et mala in omnibus tentabit . AUGUSTINUS. Docti ut stellae fulgebuntam lectionibus divinis, praeparabis tibi mensam spiritalem. Ubi enim sapientis possessio, ibi amor mulieris excluditur. HIERONYMUS. Multo melius vera rustice quam diserte falsa proferre. Sapientes mundi ideo Scripturas despiciunt sacras, quia eas non ex majestate sensuum, sed ex verborum judicant vilitate. GREGORIUS. Sapientia est timere Deum, abnegare autem seipsum a malis. Prima sapien
Abbreviated transcription (Latin):
Fantoq ꝓfundius labitꝰ. quanto excel
Qui inflat suꝑbiam uento pascuntur
uꝑbia sicut origo ẽ omniumcriminũ
itaruina cunctarum uistutum Ipsaẽ.
in peccato prima. Ipsa inconflicto postre¬
ma
Quideuistutib: effectib: exsistunt. suꝑbis
cadentes carnis uitiohumiliantꝰ ut sur¬
gant Inuitas patrum dicit. Fructus
putre factus inutilis agricolȩ & uistus
suꝑbi inutilirdõ Sicͦ enimpondur
fruc tuum frangitramum sic suꝑbia
decorem cuestitanimae Anima sup¬
bi derelinquituradõ. & fitdae monũ
desiderium Suꝑbia decaelis deposuit
archangelum &tamquam fulgorem
fecit caderesu ꝑ terram. Humilitas
hominem eleuat incaelo & cumange¬
lis la& are facit Noli suꝑbiã negare
citolabit᷑. quodgratiae diuten&. xuiii

Expanded text:
tantoque profundius labitur, quanto excelstantoque profundius labitur, quanto excelsQui inflantur superbia, vento pascuntur. Superbia, sicut origo est omnium criminum, ita et ruina cunctarum virtutum: ipsa in peccato prima, ipsa est in conflictu postrema. Qui de virtutum profectibus existunt superbi, cadentes carnis vitio humiliantur ut resurgant. EX VITIS PATRUM. Fructus putrefactus inutilis agricolae, et virtus superbi inutilis Deo. Sicut enim pondus fructuum frangit ramum, sic superbia decorem frangit animae. Anima superbi derelinquitur a Deo, et fit daemonum desiderium. Superbia de coelis deposuit archangelum, et tanquam fulgurem fecit cadere super terram. Humilitas hominem elevat in coelum, et cum angelis laetari facit. Noli per superbiam negare cito labitur; quod gratiae, diu tenetur.
Abbreviated transcription (Latin):
rabitꝰ nec uoluntatem suam ꝑ ducit
adfinem. Crauisculpaẽ quando ad
in peritiam & neglegentiã suꝑbiȩ
crimen accedit Nihilmagisxp̃ĩa¬
nus studeatuitare. quã tumentem
& erec tã ceruicem dĩ contras eodiũ
ꝓuocantem. Ambrosius dix̃: Suꝑ¬
bia ex angelis dȩmones fecit Humi¬
litas autem hominib: scĩs angelis
si miles reddit Suꝑbauoluntas
facit dĩ precepta contempnere Humi¬
litas custodire Suꝑbicupiunt inie
p̃dicare quod non faciunt. Humiles
refugiunt quicquidbonio perantur
agnosci Creg̃rđ Nequaquamua¬
l& inculmi nehumi litatem discere.
qui non inimis positus non de siit suꝑ¬
bire Isidorus.đ. Tantoquisq fit
ueritate uicinior. quanto se ẽt longi¬
ur a supbia fuerit arbitratus Suꝑbia
diaboli imitantur suꝑbi Aduersur
quamobponitꝰ humilitas xp̃i quia humi¬
liantꝰ elati. Principaliumuitiorꝰ.
regina & matersuꝓbiaẽ. Et omnis
peccans suꝑbus ẽ. Omnis suꝑbia tan¬
to inimoiac&. quanto in alto seerigit

Expanded text:
rabitur, nec voluntatem suam perducit ad finem. Gravis culpa est quando ad imperitiam et negligentiam superbiae crimen accendit. Nihil magis Christianus studeat vitare quam tumentem et erectam cervicem. Dei contra se odium provocantem. AMBROSIUS. Superbia ex angelis daemonia fecit. Humilitas autem homines sanctos angelis similes reddit. Superba voluntas facit Dei praecepta contemnere, humilitas custodire. Superbi cupiunt in se praedicare quod non faciunt; humiles refugiunt quidquid boni operantur agnoscere. GREGORIUS. Nequaquam valet culmen humilitatis discere qui in minimis rebus non desinit superbire. ISIDORUS. Tantum quisque fit veritati vicinior, quantum se esse longius a superbia fuerit arbitratus. Superbiam diaboli imitantur superbi, adversus quam opponitur humilitas Christi, qua humiliantur electi. Principalium vitiorum regina superbia est, et omnis peccans superbus est. Omnis superbia tantum in imo jacet, quantum in altum se erigit:
Abbreviated transcription (Latin):
entia non cognouit mundum ꝑsapien¬
tiam dm̃ placuit dõ ꝑstultitiam prae¬
dicationis saluos facere credentes.
Sapientia huius mundi stultitia ẽ apud
dm̃ Salomondix̃ Inclinacostuum
ad cognoscendã prudentiam Sienim
sapientiam inuocaberis & inclinaueris
costuum prudentiae. Si quesieris eã.
quasi pecuniam & sicut thesauros effo¬
dieris illam tunc intitiges timoraẽ
dñi. & scientiam dĩ inuenies Dñs dat
sapientiam & exore ei scientia & pru¬
dentia. Habe fiduciamin dño extoto
cord&uo. &neinnitaris prudentiae
tuae. Nesis sapiens a pudtem& ip¬
sum Beatur homoquiinuenit sapien¬
tiam & qui affluit prudentiã Melior

Expanded text:
entia, non cognovit mundus per sapientiam Deum, placuit Deo per stultitiam praedicationis salvos facere credentes. Sapientia enim hujus mundi, stultitia est apud Deum . SALOMON. Inclina cor tuum ad cognoscendam prudentiam . Si enim sapientiam invocaveris, et inclinaveris cor tuum prudentiae, si quaesieris eam quasi pecuniam, et sicut thesauros effoderis eam: tunc intelliges timorem Dei, et scientiam Domini invenies. Dominus dat sapientiam, et ex ore ejus scientia et prudentia. Habe fiduciam in Domino ex toto corde tuo, et non innitaris prudentiae tuae, ne sis sapiens apud temetipsum . Beatus homo qui invenit sapientiam, et cui affluit prudentia . Melior
Abbreviated transcription (Latin):
tias apientiam. Sapienscor & intelle¬
gibilis abstinebit sea peccatis. Sapien¬
tia filiis suis uitam inspirat. & susci¬
pit exquirentesse. Qui sapientiã di¬
ligit diligituitam Quitenuerint
sapientiam uit amhereditabunt.
sensus & scientia & doctrina in uer¬
bo ueritatis Aspera ẽ nimium sapi¬
entia indoctis hominib: De corenim
uitae .ẽ in sapientia & in uincula illi
usnatura salutaris Si inclinaue¬
ris aurẽ tuam. excipies doc trinam.
Et si dilexeris audire sapienseris
Capientia hu miliatiex altabit caput
ipsius & in mediomagnatoꝵ conse¬
dereillum faci& Beatus uirqui in
sapientia sua
morabitꝰ. & qui in
iustitia medi tabitꝰ Qui conti¬
nens ẽ iustitiae. ad p̃hend& sapientiã.

Expanded text:
r et intelligibile abstinet se a peccato . Sapientia filiis suis vitam inspirat, et suscipit exquirentes se . Qui sapientiam diligit, diligit vitam: qui tenuerunt sapientiam, vitam haereditabunt sensus et doctrina in uerbo veritatis . Aspera est nimium sapientia indoctis hominibus . Decor enim vitae est in sapientia, vincula illius ligatura salutaris. Si inclinaveris aurem tuam: excipies doctrinam: et si dilexeris audire, sapiens eris . Sapientia humiliati exaltabit caput illius, et in medio magnatum considere illum faciet . Beatus vir qui in sapientia sua morabitur, et qui in justitia sua meditabatur. Qui contnens est justitiae, apprehendet sapienti
Abbreviated transcription (Latin):
entium dirseminabunt scientiam
corstultorum dissimileerit Cor
sapientis quaerit doctrinam. & os
stultorum pascitur in peritia
Porside sapientiam quia auro meli¬
or ẽ. & adqui re prudentiã qui ap̃tio¬
sior ẽ argento. Qui sa pienscor¬
de ẽ appellabitꝰ prudens. Et qui
dulcis eloquio maiora ꝑcipi& Cor
sapientir erudi & oseius & labiis
illiur addit gratiam. Aqua ꝓfunda
uerba exoreuiri & torrens redun¬
dans fons sapientiae In faciepru¬
dentis luc& sapientia oculistultoꝵ
infinib terrae. Custos prudentiae: Inue

Expanded text:
entum disseminabunt scientiam, entum disseminabunt scientiam, cor stultorum dissimile erit. Cor sapientis quaerit doctrinam, et os stultorum pascitur imperitia . Posside sapientiam, quia auro melior: acquire prudentiam, quia pretiosior est argento. Qui sapiens corde est, appellabitur prudens: et qui dulcis est eloquio, majora percipiet. Cor sapientis erudit os ejus, et labiis illius addit gratiam . Aqua profunda, verba ex ore viri; et torrens redundans fons sapientiae . In facie prudentis lucet sapientia . Oculi stultorum in finibus terrae . Custos prudentiae inve
Abbreviated transcription (Latin):
pium sapientiae posside. sapientiã
& in omnempossessionentuã
ad quire prudentiam. Arripeil¬
lam. & ex altabit̃te Clorificabe¬
ris ab illa cum eam fueris amplexa¬
tus Dabit capitituo augmenta gra¬
tiarum & corona inclitaꝓteg& te
Dic sapientiasoror mea es & pruden¬
tiam uoca. ami cam tuam Melior¬
ẽ enim sapientia cunctis p̃tio sirsi¬
mis & omnede siderabile ei non po¬
dentia Sa piens corde p̃cepta sus¬
cipit Stultus caeditꝰ labur In la¬
bur sapientis inuenitꝰ sapientia
Sapientes abscondunt sapientiã
Os autemstulti confusioniꝓximũ ẽ
Habia ustierudiunt plurimos
Quiautem in docti s̃. in cordir exesta¬
te morientur l ingua autẽ sapien¬
tium sanitas ẽ Lux sapientis fonsuitae
ut declin& aruinamostis. Qui cum
sapientib graditꝰ sapiens erit. Ani¬
cus stultorum. efficitꝰ similis
Sapiens tim& & declin& malum. coro¬
na sa pientium diuitia eorum. & in¬
prudentia stultorum fatuitas. Incor
& indoctos quoq: erudit Labia sapi¬

Expanded text:
pium sapientiae, posside sapientiam, et in omni possessione tua acquire prudentiam . Arripe illam, et exaltabit te. Glorificaberis ab ea cum eam fueris amplexatus . Dabit capiti tuo augmenta gratiarum, et corona inclyta proteget te . Dic sapientiae: Soror mea es, et prudentiam vocavi amicam meam . Melior est sapientia cunctis pretiosissimisdentia . Sapiens corde praecepta suscipit, stultus caeditur labiis . In labiis sapientis invenitur sapientia. Sapientes abscondunt sapientiam. Os autem stulti confusioni proximum est. Labia justi erudiunt plurimos: qui autem indocti sunt, in cordibus egestate morientur . Lingua autem sapientum sanitas est . Lex sapientis fons vitae, ut declinet a ruina mortis . Qui cum sapientibus graditur, sapiens erit, amicus stultorum efficietur similis eis. Sapiens timet, et declinat a malo . Corona sapientum divitiae eorum, et imprudentia stult indoctus quoque erudietur. Labia sapi
Abbreviated transcription (Latin):
filius sirach dix̃. Odibilis coram dõ
& hominib suꝑbia. Initium suꝑbi ȩ
hominis apostate adõ. In itium pecca¬
riã suꝑborum Nẽ creata ho mini¬
b: suꝑbia. Quit&igerit picẽ in qui¬
nabitur abea Et qui cõmunicauerit
tio pessima suꝑbilingua. Effusio
sanguinis. in rixa suꝑborum Dolor
autem consumit illos ante quã moriant᷑
Sic̃ capra inducitꝰ in laqueum. sic & cor¬
pus suꝑborum Nonte extollas in
cogitatione anima &uae sicut taurus
pefoste elidatur menstua. suꝑstulti¬

Expanded text:
filius Sirach: Odibilis coram Deo et hominibus superbia. Initium superbiae hominis, apostatare a Deo. Initium peccariam superborum . Non est creata hominibus superbia . Qui tetigerit picem, inquinabitur ab ea; et qui communicaverit tio pessima superbi lingua. Effusio sanguinis in rixa superborum, dolor autem consumit illos antequam moriantur . Sicut capra inducitur in laqueum, sic et corpus superborum . Non te extollas in cogitatione animae tuae sicut taurus, ne forte elidatur virtus tua per stulti
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ Nullus sapientiam dĩ plenerecipit
nisi quis cabomni abstrahere actionum
cura contendit Tuncautem rectedm̃
cornoscimꝰ quando eum ꝑfecte scire
non denegamur Nullus autem incul
pamaior ẽ. quã ille quidm̃ nescit Inues¬
tigationemuri multorumẽ quaerere
sed paucorum inuenire Omnissapi¬
entia. scientia. &opinatione consistit
Melior ẽ autẽ exscientia uiuens. quamex
opinatione sententia. Namilla uera ẽ
& recteuiuere Quodsi utrumq nonua¬
lemus. melius ẽ ut beneuiuendostudiṽ
quã multi scienda sequamur Nonenĩ
ꝑtin& ad beatitudinem consequendam¬
hominem scientiarerum Nec eẽ. beatũ
multa scire sed ẽẽ magnum beatũ uiuere
nem nonuenerantur. Id eo cȩcantur
diuino iudiciopunienda conmittere
& in poena commissi facinoris. facinꝰ
d&eriur addere Nihil sapientia¬
meliur. pihil prudentia dulciur
D& enen dominoratꝰ. Largiendo re¬
dundantior ẽ scientia. Et dumplus
confestur. plus abundat. Ci prianꝰ đ
uomodo en im sapiens uel patiens eẽ

Expanded text:
est. Nullus sapientiam Dei plene recipit, nisi qui se ab omni abstrahere vitiorum cura contendit. Tunc autem recte Deum cognoscimus, quando eum perfecte scire nos denegamus Nullus autem major in culpa est, quam ille qui Deum nescit. Investigationem veri multorum est quaerere, sed paucorum invenire. Omnis sapientia et scientia ex opinatione consistit. Melior est autem ex scientia veniens, quam ex opinatione sententia. Nam illa vera est, et recte vivere. Quod si utrumque non valemus, melius est ut bene vivendi studium, quam multa sciendi sequamur. Non enim pertinet ad beatitudinem consequendam scientia rerum. Nec est beatum multa scire, sed est magnum beate vivere. nem non venerantur. Ideoque caecantur divino judicio punienda committere, et in poenam commissi facinoris facinus deterius adderemelius, nihil prudentia dulcius, retinendo minoratur. Larga redundatio est scientia, et dum plus confertur, plus abundatur. CYPRIANUS. Quomodo enim sapiens, vel patiens esse
Abbreviated transcription (Latin):
Et suntimpii quiita securis̃ quasuus¬
torum factahãbeant Sunt iusti¬
atq sapientes. & opera eorumin manu
dĩ Et tamennescithomo. utrum
amorei anodio dignus sit. sed omnia
in futuro reseruantur incesta.¬
Tugit impius neminiꝑsequentem
iustus autem. quasileo confideni
absq terroreerit. Hiẽs filius sirach¬
dixit Iniustitia a gonitare ꝓani¬
tia & ds̃ expugnabiłte inimicor
tuos. Datiodĩ ꝑman& iustis. bene¬
dictiodĩ in merce dem iustifestinat
Ante hominem uita & mors. bonũ
& malum Quod placuerit ei dabi¬
tur illi Ante iudicium para iustiti¬
amtibi Qui custo dit iustitiam. con¬
tinebit sensum eꝰiꝰ. Ciꝑ sequeris
iustitiam adp̃hendes illam & indu¬
es quasipudorem honore Quicus¬
todit iustitiam. ipse exaltabitur
ne mome conterere potest : Iustur enimin¬
quid confiditutleo Cregr đ Iustitia
simodum non hab& in credulitatẽ cadit
Malitia remanentiũ mer&ꝰ uthi qui pro¬
dessepoterant festine subtrahuntur

Expanded text:
et sunt impii qui ita securi sunt quasi juset sunt impii qui ita securi sunt quasi justorum facta habeant. Et itatque sapientes, et opera eorum in manu Dei: et tamen nescit homo, utrum amore an odio dignus sit; sed omnia in futuro servantur incertas nemine persequente . Justus autem quasi leo confidens, absque errore erit. JESUS SIRACH. In justitia agonizare pro anitia, et Deus expugnabit pro te inimicos tuos . Datio Dei permanet justis . Benedictio Dei in mercedem justi festinat . Ante hominem vita et mors, bonum et malum; quod placuerit illi, dabitur ei . Ante judicium para justitiam tibi . Qui custodit judicium, continebit sensum suum . Si sequaris justitiam, apprehendes illam, et indues quasi pudorem honoris . Qui custodit justitiam, ipse exaltabitur nemo me terrere potest. Justus, inquit, confidit ut leo. GREGORIUS. Justitia, si modum non habet, in crudelitatem vadit. Malitia remanentium meretur ut hi qui prodesse poterant, festine subtrahantur;
Abbreviated transcription (Latin):
peccatum in mostẽ. It a& gratia regn&
ꝑ iustitiã inuitam a& ernam.
a cobus ap̃. dix̃ Fructus autem
iustitiae. in pace seminatur. facienti¬
b pacem Salomon dixit. Non af¬
fligit dñs fameanimã iusti. & insidi¬
as impiorum subuestit Men
Memoriã
iusti cum laudib: & nomen impior
putrescit. Opus iustiaduitam.
& fructus impiiad peccatum.
Argentum elec tum lingua iusti.
corimpiorum ꝓnihilo Quodtim&
impius ueni& suꝑ eum. desideriũ
suum iustis dabitur Labi a iusti
considerant placita & os impiorũ
ꝑuersa. Iustus deangustiis libera¬
tus .ẽ. & trad&urimpius peo Sem̃
iustorum saluabitꝰ. De siderium
iustorum. omnebonum ẽ. Ueste
impios & nonerunt. Domus aueẽ
iustorum ꝑmanebit Domus autẽ¬
impiorum delebitꝰ Tabernacula
uero iustorum germinabunt. Noli
ẽe iustus multum. Domus autem
iusti plurima fostitudo In fructib
impii. contͦ babitur. Abominatio
est dño corimpii. qui sequitꝰ iustitiã
mul¬
tapueniunt. quasi operaegerint impior

Expanded text:
catum in mortem, ita et gratia regnet per justitiam in vitam aeternam . JACOBUS. Fructus autem justitiae in pace seminatur, facientibus pacem . SALOMON. Non affligit Dominus fame animam justi, et insidias impiorum subvertit . Memoria justi cum laudibus, et nomen impiorum putrescit . Opus justi ad vitam, et fructus impii ad peccatum. Argentum electum lingua justi, cor impiorum pro nihilo . Quod timet impius, veniet super eum, desiderium suum justis dabitur . Lingua justi considerat placida, et os impiorersa. Justus de angustia liberatus est, et traditur impius pro eo . Semen justorum salvabitur, desiderium justorum omne bonum est . Verte impios, et non erunt, domus autem justorum permanebunt Domus injustorum delebitur, tabernacula vero justorum germinabunt . Noli esse justus multum . Domus autem justi plurima fortitudo, in fructibus impii conturbatio . Abominatio est Domino via impii: qumulproveniunt, quasi opera egerint impiorum;
Abbreviated transcription (Latin):
pouissimus finis plurhabe honorẽ.
Meliorẽ nouissimꝰ sermo. quam primꝰ
Basilius dix̃. In conuentunoliꝓferre
sermonem. sedo postunauerba ꝓce¬
dunt exor&uo Cumo postunumtẽ¬
pus inueneris. ut teaudientib: cunctis
gratias p̃beas Caesarius dix̃. Nihil
ꝓdest siinhabitatione silentium sit.
& in habitatorib uitiorum tumultus
& conluctatio passionum Inuitas pa¬
trum dicit. Cum silentio & oratio¬
neagequodagis inueritate .XXii
DE SUPERBIA

Expanded text:
Novissimus finis plus habet honoris. Novissimus finis plus habet honoris. Melior est novissimus sermo quam principium. BASILIUS. In conventu noli proferre sermonem, sed opportuna verba procedant ex ore tuo. Cum opportunum tempus inveneris, loquere ut te audientibus gratiam praebeas. CAESARIUS. Nihil prodest si in habitatione silentium sit, et in habitationibus vitiorum tumultus et colluctatio passionum. EX VITIS PATRUM. Cum silentio et oratione age quod agis in veritate. CAPUT XVII. De superbia
Abbreviated transcription (Latin):
auditurẽ noneffundas sermonem
Et in opostune noli ex tolli in rapien¬
tiatua Hieronimꝰ dix̃. Discatali¬
quando r&icere quinumquam
didicitloqui Ambrosiuidix̃.
Est homo qui silentium affectat qui¬
dem sed coreiꝰ multum secondat
stetalis multum loquitꝰ. Et aliur
quimaneusq: aduesperum loquit᷑
& cum discr&ione silentiũ magnũ
custodit Creg̃r .đ. Non suꝑba equis
audeat uel contempnere. uelindica
requidegerit. Is iđor .đ. Scito quo
tempore loquaris. Consideraquan¬
dodicas Tempore congruo loque¬
ris. tempore congruotace Nonlo¬
quaris. nisi interrogatus fueris.
Nondicas prius quamaudias
nterrogatio. ostuum a periat Lingio¬
ius homo inperitus ẽ Sapiens pau
scientiam facit. Loquimultum. stul¬
titia ẽ. Voxenim insipientis in mul¬
tiplicatione sermonis. Maneatigitꝰ
in uerbo mensura Insermonent sta¬
tera Semꝑ uerba tua sint moderata
Modum loquendiñtranseas plus dilige
audire quam dicere plur auscultare
quam lo qui In principio audiloquere

Expanded text:
onem, et importune noli extolli in sapientia. HIERONYMUS. Discat aliquando recte cessare, qui nunquam didicit loqui. AMBROSIUS. Est homo qui silentium affectat quidem, sed ejus cor multum se condemnat. Iste talis multum loquitur. Et est alius qui a mane usque ad vesperum loquitur, et cum discretione silentium magnum custodit. GREGORIUS. Non superbe quis audeat vel contemnere veelligit. ISIDORUS. Scito quo tempore loquaris, considera quando dicas. Tempore congruo loquere: tempore congruo tace. Non loquaris nisi interrogatus fueris: non dicas priusquam audias: interrogatio os tuum aperiat. Linguosus homo imperitus est, sapiens paucem scientia facit. Loqui multum stultitia est. Vox enim insipientis in multiplicatione sermonis. Maneat igitur in verbo mensura, in sermone sit statera. Semper verba tua sint moderata, modum loquendi non transeas. Plus dilige audire quam dicere; plus auscultare quam loqui. In principio audi et loquere.