comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
coronatoꝵ aula ꝓdibat et qr regale soliũ erat
tullerũt sicilianũuocet᷑ ꝙ quidẽ retinemꝰ
et nos nec posteri nr̃i ꝑmutare ualebũt Racha
Racha ꝗd nc̃ ꝑsonat tuba nouissimi feder cid
tintinabulũ. Scdi karoli / ꝗd cornua Icħ̾is eniaꝵ¬
nis marchionũ potentũ / ꝗd alioꝵ magnat ĩ tilic¬
nͥ uenite carnifices ueite altuplices uenite auar¬
tie sectatores. s p̾stat ad ꝓpoĩtu repadare ꝙ fi
sira loꝗ et dicimus ꝙ si uulgare siciliatui acti
fert ab illo ꝙ laudabilissimu ẽ sĩc inferius oñdi¬
mus. apuli qͦ uł a sui accerbitate ł finitimoꝵ suoꝵ
cõtiguitate qui romani et marchiani sũt turpit̾
barbaricãt dñt eĩz. uolzera che chiangesse loqua¬
traro. s qͣnuis t̾rigene apuli loquat᷑ obscene comu¬
nit̾. p̃fulgentes eoꝵ ꝗd̾a polite locuti sũt uocabula
curialiora ĩ suis cantionibus ꝯpilantes ut manifeste
appet eoꝵ dicta ꝑ spicientibus ut puta. Madon¬

Expanded text:
t tulerunt, sicilianum vocetur: quod quidem retinemus et nos, nec posteri nostri permutare valebunt. Racha, racha! Quid nunc personat tuba novissimi Frederici, quid tintinabulum secundi Karoli, quid cornua Iohannis et Azonis marchionum potentum, quid aliorum magnatum tibiltriplices, venite avaritie sectatores”? Sed prestat ad propositum repedare quam frustra loqui. Et dicimus quod, si vulgare sicilianum accipfert ab illo quod laudabilissimum est, sicut inferius ostendemus. Apuli quoque vel sui acerbitate vel finitimorum suorum contiguitate, qui Romani et Marchiani sunt, turpiter barbarizant: dicunt enim Bòlzera che chiangesse lo quatraro. Sed quamvis terrigene Apuli loquantur obscene comuniter, prefulgentes eorum quidam polite locuti sunt, vocabula curialiora in suis cantionibus compilantes, ut manifeste apparet eorum dicta perspicientibus, ut puta Madon
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ma uocamus ꝯscructioẽ nͥ ꝑ huiꝰ mͥ exempla pos¬
sumus iudicare et fortassis utilissimũ foret ad
illã habituanda regłatos iudisse poetas Uirgiliũ
uid Ouidiũ metamorfoseosstatiuiatq lucanu.¬
nec nõ alios qui nͥ sũt altissimas ꝓsas. ut tituliui¬
um plunũ frõtinũ paulũ orosiũ et młtos alios qͦs
amica solisitudo nos uisitare ĩuitat ĩsusistat g̾
ignorantie sectatoe̾s.Guidonẽ aretinũ et qͦsdã
alios extollẽtes nũꝙͣ in uocabuł. atq ꝯstiuctõe
plebebessere desuetos

Expanded text:
mam vocamus constructionem nisi per huiusmodi exempla possumus indicare. Et fortassis utilissimum foret ad illam habituandam regulatos vidisse poetas, Virgilium videlicet, Ovidium Metamorfoseos, Statium atque Lucanum,nec non alios qui usi sunt altissimas prosas, ut Titum Livium, Plinium, Frontinum, Paulum Orosium, et multos alios quos amica sollicitudo nos visitare invitat. Subsistant igitur ignorantie sectatores Guictonem Aretinum et quosdam alios extollentes, nunquam in vocabulis atque constructione plebescere desuetos
Abbreviated transcription (Latin):
Uia circa uulgare illustr̃e nr̃a u̾sat᷑ intentio
ꝙ nobulissimu est alioꝵ et ea que digna-
sunt illo cantari discreuimꝰ que tria nobillissima
sũt ut suꝑius est abstructũ et modũ cantionau̾i
se legimꝰ illis tamꝙͣ alioꝵ modoꝵ sumũ. et ut ip̃m
ꝑfectius edocere possimus. queda iam p̾parauimus
stillum uidet atq carmen. nc̃ de constructione aga¬
nus. est ei sciendũ. ꝙ cõstructõ uocamꝰ regulatam
cõpaginẽ dictionũ ut Aristotiles phosophatus ẽ
tp̃r alexandri.sũt eĩ .u. hic dicẽs cõpacte regłarit̾
et unã facĩt ꝯstructionẽ circa quidẽ hanc̾ pͥus¬
ꝯsidandũ est ꝙ cõstructionũ alia ꝯgrua ẽ alia uo̾
ĩ ꝯgrua est et qr si pͥmordiũ bñ digressioĩs nostre
recolimꝰ sola sup̃mia uenamur nlłu ĩ nr̃a uena
promeruit pudeat̾ gͦ pudeat ydiotas tm̃ audere
de inceps ut ad cantõnes ꝓrũpant quos nõ ałir
deridemꝰ ꝙͣ cecũ de coloribus distinguẽte ẽ ut u̾r

Expanded text:
uia circa vulgare illustre nostra versatur intentio, quod nobilissimum est aliorum, et ea que digna sunt illo cantari discrevimus, que tria nobilissima sunt, ut superius est astructum, et modum cantionarium selegimus illis, tanquam aliorum modorum summum, et, ut ipsum perfectius edocere possimus, quedam iam preparavimus, stilum videlicet atque carmen, nunc de constructione agamus. Est enim sciendum quod constructionem vocamus regulatam compaginem dictionum, ut “Aristotiles phylosophatus est tempore Alexandri”. Sunt enim quinque hic dictiones compacte regulariter, et unam faciunt constructionesiderandum est quod constructionum alia congrua est, alia vero incongrua. Et quia, si primordium bene discretionis nostre recolimus, sola supprema venamur, nullum in nostra venatpromeruit. Pudeat ergo, pudeat ydiotas tantum audere deinceps ut ad cantiones prorumpant: quos non aliter deridemus quam cecum de coloribus distinguentem. Est ut vi
Abbreviated transcription (French):
Guico giunizelli. tegno de folle empresa alouer
dne. Buido caualtantis.poi cħ de dogla core cõ¬
uen chio porti. Cmus de pistorio. Auegna ch̾ io
aggia ꝑiu ꝑ tõꝑo Onicus eius. Amor ch̾ nella
mente me ragiona nec mirẽtis lector de tot
redtis autoribus admemoria. Sameric de pe

Expanded text:
Guido Guinizelli: Tegno de folle empresa a lo ver dire; Guido Cavalcantis: Poi che di doglia cor conven ch'io porti; Cynus de Pistorio: Avegna che io aggia più per tempo; amicus eius: Amor che ne la mente mi ragiona. Nec mireris, lector, de tot reductis autoribus ad memoriam: non e
Abbreviated transcription (Latin):
amat młtuꝵ beraz. ẽ pure sapid̾ qui ẽ ⁊igidoru
scolariu uł magistioꝵ. ut piget me cũctis pictate
maiore quicũq ĩ exilio tabescentes patua tm̃ so¬
primando reuisunt. e et sapidus et uenustus qui
est quoꝵda suꝑficientenus rethoricam aurientiu
ut laudabił discretio marchionis estensis et sua
magnificentia p̃parata cũctis illũ facit esse dillec¬
tu. est et sapidus et uenustus etiã et excelssus q
esti dictatoꝵ illustriu. Ut eiecta maxima parte
floꝵ de sinu tuo florentia ne ꝗcꝙͣ tnacria totila
ẜs adiuit. hũc gradũ ꝯstuctionis excellentissimus
noĩamꝰ et hũc est quẽ querimus cũ supp̾ma uene¬
mur ut dcm̃ est hoc solũ illustres cantiones ĩueni¬
unt᷑ ꝯtexte ut Gerardus.si ꝑ me sobretes nõ fes

Expanded text:
am”; est et pure sapidus, qui est rigidorum scolarium vel magistrorum, ut “Piget me cunctis pietate maiorem, quicunque in exilio tabescentes patriam tantum sompniando revisunt”; est et sapidus et venustus, qui est quorundam superficietenus rethoricam aurientium, ut “Laudabilis discretio marchionis Estensis, et sua magnificentia preparata, cunctis illum facit esse dilectum”; est et sapidus et venustus etiam et excelsus, qui est dictatorum illustrium, ut “Eiecta maxima parte florum de sinu tuo, Florentia, nequicquam Trinacriam Totila secundus adivit”. Hunc gradum constructionis excellentissimum nominamus, et hic est quem querimus cum suprema venemur, ut dictum est. Hoc solum illustres cantiones inveniuntur contexte, ut Gerardus: Si per mos Sobretos non fos
Abbreviated transcription (Latin):
maioris. hee õs differẽ atq ẜmonũ uarietates
qd accide̾t una eadeq rõne p̾atebit dicimꝰ gͦ
p̾t̾ illa hoĩ pͥo cõcieata ad̾o sit a nr̃o bñplacito

Expanded text:
Maioris. Hee omnes differentie atque sermonum varietates Maioris. Hee omnes differentie atque sermonum varietates quid accidant, una eademque ratione patebit. Dicimus ergo - preter illam homini primo concreatam a Deo - sit a nostro beneplacito
Abbreviated transcription (Latin):
uocabulis multis uelut eloꝙtes doctores oñdũt
que quide ꝯueĩentia . ip̃i ꝯfusioni repugnat que
ruit delictꝰ in hedificatione babel. Elingues ergo
doctores ĩ multis ꝯuei̾unt et maxĩe ĩħ nocabulo
ꝙ ẽ amor ¶Gerãdus d̾ brunel. surisẽtis fez l aunes
puer. encusera amor. Rex nauarie de fin amor
suuẽt sen ⁊ bente. ¶Doꝰ Guido giumzelli Ine fa amor
pͥa che gentil core ne gentil prima che amor naͣ.
Quare ãt taphaĩe pͥncipalius uai̾atũ sit ĩ uesti¬
gemꝰ et qͣr quel istaꝵ uai̾ationu ĩ se ip̃a uariet᷑.¬
puta dextre ytalie locutio ab ea que ẽ sinistre
Nam ałr paduani et ałr pisani locũt᷑ et quare
uicinius habitantes ad huc discrepant ĩloquẽdo¬
ut mediolanẽses et ueronenses. Romani et flo¬
rentini nͨ non ꝯuenientes ĩ eodẽ noĩe gẽtis ut
neapolitani et cactani rauẽnates et fauẽtini
et ꝙ mirabiliꝰ est sb̾ eade ciuitate morantes ut
bononiẽses burgi sci felicis et bononiẽses strate

Expanded text:
vocabulis multis, velut eloquentes doctores ostendunt: que quidem convenientia ipsi confusioni repugnat, que ruit celitus in edificatione Babel. 3. Trilingues ergo doctores in multis conveniunt, et maxime in hoc vocabulo quod est 'amor'. Gerardus de Brunel: Si-m sentis fezelz amics, per ver encusera amor. Rex Navarre: De fin amor si vient sen et bonté; Dominus Guido Guinizelli: Né fe' amor prima che gentil core, né gentil <cor> prima che amor, natura. 4. Quare autem tripharie principali<ter> variatum sit, investigemus; et quare quelibet istarum variationum in puta dextre Ytalie locutio ab ea que est sinistre nam aliter Paduani et aliter Pisani locuntur; et quare vicinius habitantes adhuc discrepant in loquendout Mediolanenses et Veronenses, Romani et Florentini, nec non convenientes in eodem genere gentis, ut Neapoletani et Caetani, Ravennates et Faventini, et, quod mirabilius est, sub eadem civilitate morantes, ut Bononienses Burgi Sancti Felicis et Bononienses Strate
Abbreviated transcription (Latin):
telligens et si dicat᷑ ꝙ pice ad huc et alie aues
tunt᷑ imitari nos inꝙͣtu sonamus s nõ ĩquãtu
loquimur uñ si expresse dicẽti: picu reionaret
illius qui pͥus dixiss et sic p soli hõĩ datu fuis¬

Expanded text:
telligens. Et si dicatur quod pice adhuc et alie aves telligens. Et si dicatur quod pice adhuc et alie aves tuntur imitari nos in quantum sonamus, sed non in quantum loquimur. Unde si expresse dicenti 'pica' resonaretillius qui prius dixisset. 8. Et sic patet soli homini datum fuis
Abbreviated transcription (Latin):
de quolibet qr ẽ et ꝙͣtus ẽ qd̾ quide scũt cogno¬
uerũt eĩ se ĩuice ante ⁊ uĩa sua. Infi̾oribus quo¬
aĩalibus cũ solo natuͬe ĩstinctu ducant᷑ de locutõne
no oportuit prouidei̾. na oĩbus eiꝰde spẽi sunt
ĩide actus et passiones et sic possũt p ꝓprios ali¬
enos cognoscere. int̾ ea u̾o̾ que diu̾ssaꝵ su̾t spe̾ꝵ
nõ solũ non necia fuit locutio s ꝓrsus dãpnosa
fuiss cũ nlłu amicabille comertiu fuiss ĩ illis
Et si obiciat᷑ de serpẽte loꝙ̃tẽ ad pͥma mulierẽ
uł de asina balaam. ꝙ locuti sint. adħ. Rendemus
ꝙ angelus ĩ illa et diabolus ĩ illo talit̾ oꝑati st̃
ꝙ ip̃a aĩalia mouer̾t organa. sua sic ut uox
in resultauit distincta tamꝙͣ u̾a locutio non
uidius dicit ĩ quĩto et mõfoseos de picis
loꝙ̃tibus dicimꝰ ꝙ hoc figurate dicit aliud in¬

Expanded text:
de quolibet quia est et quantus est; quod quidem sciunt: cognode quolibet quia est et quantus est; quod quidem sciunt: cognoverunt enim se invicem ante ruinam suam. animalibus, cum solo nature instinctu ducantur, de locutione non oportuit provideri: nam omnibus eiusdem speciei sunt iidem actus et passiones, et sic possunt per proprios alienos cognoscere; inter ea vero que diversarum sunt specierum non solum non necessaria fuit locutio, sed prorsus dampnosa fuisset, cum nullum amicabile commertium fuisset in illis. Et si obiciatur de serpente loquente ad primam mulierem, vel de asina Balaam, quod locuti sint, ad hoc respondemus quod angelus in illa et dyabolus in illo taliter operati sunt quod ipsa animalia moverunt organa sua, sic ut vox inde resultavit distincta tanquam vera locutio; non r quis de eo quod Ovidius dicit in quinto Metamorfoseos de picis loquentibus, dicimus quod hoc figurate dicit, aliud in
Abbreviated transcription (Latin):
ut alia sit e̾e̾ locutione ꝙͣ hoĩs. Na eoꝵ que
fũt oiũi soli hõĩ datũ est loqui cũ solu sibi necͣiu
fuit. nõ angelis nõ ĩferioribus aĩalibus nec̾ium
fuit loqui. s ne ꝗcꝙͣ datũ fuisset eis ꝙ nẽpe face
na abhorret si et eĩ perspicatit̾ consideramus
quid cu loquimur intendamus .p. ꝙ nichil aliud
ꝙͣ nrͣe mẽtis enucleare aliis ꝯceptu. Cu igituri
angłi ad pandendas głosas eoꝵ ꝯceptiones hãnt
ꝓmptissima atq ĩ effabile sufficiẽtia ĩ tellectus
qua uł alt̾ alt̾i totalit̾ ĩ notescit ꝑ se uł salte per
illud fulgentissimũ speculũ ĩ quo cũcti rep̾sentãt᷑
pulcerimi atq auidissimi speculant᷑ nullo signo
locutionis ĩdiguisse ude̾t᷑. et si obitiat᷑ d̾ hiis qui
debemꝰ cu diuina cura ꝑuersi expectare uoluer̃t
ut ẜo et melius ꝙ ip̃i demones admanifestanda
ĩt̾ se ꝑfidia sua nõ indigent nisi ut sciãt quilib

Expanded text:
t aliam sit esse locutionem quam hominis: nam eorum que sunt omnium soli homini datum est loqui, cum solum sibi necessarium fuerit. Non angelis, non inferioribus animalibus necessarium fuit loqui, sed nequicquam datum fuisset eis: quod nempe facere natura aborret. Si etenim perspicaciter consideramus quid cum loquimur intendamus, patet quod nichil aliud quam nostre mentis enucleare aliis conceptum. Cum igitur angeli ad pandendas gloriosas eorum conceptiones habeant promptissimam atque ineffabilem sufficientiam intellectus, qua vel alter alteri totaliter innotescit per se, vel saltim per illud fulgentissimum Speculum in quo cuncti representantur pulcerrimi atque avidissimi speculantur, nullo signo locutionis indiguisse videntur. 4. Et si obiciatur de hiis qui debemus, cum divinam curam perversi expectare noluerunt; secundo et melius quod ipsi demones ad manifestandam inter se perfidiam suam non indigent nisi ut sciat quilibet
Abbreviated transcription (Latin):
ra deoꝵ qͥ filios uocat ꝙͣꝙͣ figurate loquatur et
ideo confitetur eoꝵ stulticia qui arte scĩaq ĩ muneᷤᷤ
de solo ingenio ꝯfidentes ad sũmã sũme cauenda pro¬
rupũt et a tanta. p̃suptuositate desistant et si anẜes
ñał desidia sunt nolit̾. & tripetã aquila immitari.

Expanded text:
ra deorumque filios vocat, quanquam figurate loquatur. Et ra deorumque filios vocat, quanquam figurate loquatur. Et ideo confutetur illorum stultitia qui, arte scientiaque immunes, de solo ingenio confidentes, ad summa summe canenda prorumpunt; et a tanta presumptuositate desistant, et si anseres natura vel desidia sunt, nolint astripetam aquilam imitari.
Abbreviated transcription (Latin):
pendẽtes doctͥnas eoꝵ poetrias emulari oz añ oĩa
u̾tute ĩ cenũ cespitare nece sit. Hoc ẽ ꝙͣ magister
none potiri utrũ tragice siue comice. siue elegiace
sint cauenda. ꝑ tragediã suꝑiorẽ stilũ indũcimus
ꝑ comediã ĩferiorem. ꝑ elegia stilũ intelligimꝰ mise¬
⁊oꝵ si traice tanenda un̾r tũc ad sumendũ ẽ uul¬
mus stilo equidẽ tragico tũc uti iudemur qñ cu
grauitate snĩe tã suꝑbia carminũ ꝙͣ ꝯstructioi̾s
et iste qui ꝗ̃ tragicũ appellamꝰ sũmus ur ẽe stilloꝵ
illa q̃ sũme cauenda distinximꝰ isto solo sũt stillo ca¬
tendit uł que ad ea directe ac pure secũt᷑ pͥus eli¬
cone potatus tensis fidibus ad sup̾mũ secure ple
strenuitate ingenii et artis assiduitate scĩaꝵq
hĩtu fiei̾ põt et hiisũt quos pocta eneidoꝵ. sexto
dilectos d̾i et ab ardente u̾tute sblimatos ad ethe¬

Expanded text:
tendentes, doctrinatas eorum poetrias emulari oportet. 4. tendentes, doctrinatas eorum poetrias emulari oportet. 4. virtute in cenum cespitare necesse sit: hoc est quod magister tione potiri, utrum tragice, sive comice, sive elegiace sint canenda. Per tragediam superiorem stilum inducimus, per comediam inferiorem, per elegiam stilum intelligimrorum. Si tragice canenda videntur, tunc assumendum est vulmus. Stilo equidem tragico tunc uti videmur quando cum gravitate sententie tam superbia carminum quam constructionis et iste quem tragicum appellamus summus videtur esse stilorum, illa que summe canenda distinximus isto solo sunt stilo catendit, vel que ad ea directe ac pure secuntur, prius Elicone potatus, tensis fidibus ad supremum, secure plstrenuitate ingenii et artis assiduitate scientiarumque habitu fieri potest. Et hii sunt quos Poeta Eneidorum sexto Dei dilectos et ab ardente virtute sublimatos ad ethe
Abbreviated transcription (Latin):
Dando quidẽ apotiauimꝰ extrĩcates ꝗ sicut
aulico digni uulgai̾ et que nec nõ mod̾ ꝙͣ
tanto dignamur honorẽ ut solus altissimo uulgaui
mag̃ ꝙͣ arte młti usurpare un̾r enucleamꝰ et ꝗ
ucusq cau̾ałr ẽ assũptus illiꝰ artis ergasteriũ rese¬
remꝰ modũ ballataꝵ et sonituũ ommitentes quia
illu elucidare intendimꝰ. ĩ.iiiiͦ. huiꝰ oꝑis cum d̾ medĩ¬
Cͥuulgai tractabimꝰ reuiscentes g̾ ea que dc̃a sũt
recolimus nos eos qui uulgai̾t̾ u̾sificãt᷑ pleꝵq uo¬
casse poetas. ꝙ proculdubio ronabilit̾ eructare
p̾sũpssimꝰ qr ꝓrsus poete s̃ si poesim recte cõside¬
remus que nicħ aliud ẽ ꝙͣ fictio ⁊ethorica ĩusica¬
q posita differũt tñ a magnis poctis ħ ẽ regłaribꝰ
qr mag̃ ẜmone et arte regłari poetatis s̃ hii uo̾
cãu ut dcm̃ ẽ id circo accidit ut ꝙͣtũ illos ꝓximꝰ im
mitem᷑ tantũ rectius poetem᷑. Uñ nos doctͥne oꝑi ĩ¬

Expanded text:
ando quidem aporiavimus extricantes qui sint aulico digni vulgari et que, nec non modum quem tanto dignamur honore ut solus altissimo vulgari magis quam arte multi usurpare videntur, enucleemus; et qui hucusque casualiter est assumptus, illius artis ergasterium reseremus, modum ballatarurn et sonituum ommictentes, quia illum elucidare intendimus in quarto huius operis, cum de mediocri vulgari tractabimus. 2. Revisentes igitur ea que dicta sunt, recolimus nos eos qui vulgariter versificantur plerunque vocasse poetas: quod procul dubio rationabiliter eructare presumpsimus, quia prorsus poete sunt, si poesim recte consideremus; que nichil aliud est quam fictio rethorica musicaque poita. 3. Differunt tamen a magnis poetis, hoc est regularibus, quia magni sermone et arte regulari poetati sunt, hii vero casu, ut dictum est. Idcirco accidit ut, quantum illos proximius imitemur, tantum rectius poetemur. Unde nos doctrine operi in
Abbreviated transcription (Latin):
Unc autẽ qͦ modo ea corirtae̾ debemus
que tanto sũt digna uulgaũ sollicite ue¬
ħ digna existãt pͥmũ dĩcimꝰ esse ad memoriam
reducend̾ ꝙ uulga̾i̾t̾ poetantes sua poemata młtimod̾
ꝓtuler̾t. qda ꝑcantiones quidã ꝑ ballatas quidã ꝑso
nitus quidã ꝑ alios illegiptimos et irregulae̾s mõs
lentissimo sũt digna uulgaiͣ mõ exextellentissimo

Expanded text:
unc autem quo modo ea coartare debemus que tanto sunt digna vulgari, sollicite veuo ligari hec digna existant, primo dicimus esse ad memoriam reducendum, quod vulgariter poetantes sua poemata multimode protulerunt, quidam per cantiones, quidam per ballatas, quidam per sonitus, quidam per alios inlegitimos et inregulares modos,lentissimo sunt digna vulgari, modo excellentissimo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙͣ ꝙ extnseco indiget. s cantͥones ꝑ se totũ ꝙ debẽt
efficiũt ꝙ ballate nõ facu̾t indigẽt eĩ plausoribꝰ
ad qͦs edite s̃ gͦ cantões nobiliões ballatis ẽe̾ seꝗtͦ
extimandas et ꝑ ꝯseꝙ̾s nobillissimũ alioꝵ ẽe mod̾
illaꝵ cũ nemo dubitet ꝗn ballate sonĩtꝰ nobilitate
suo magis honoris affer̾t s cãtiones mag̾ differunt
suis ꝯditoribꝰ ꝙͣ ballate g̾ nobilioe̾s sunt et ꝑ ꝯseꝙ̃
carissime coẜuant᷑ s int̾ ea q̃ cantata sũt cantioẽs
karissime co̾ẜua̾t᷑ ut cõstat uisitantibus libros
gͦ cantões nobillissime sũt et ꝑ ꝯsequẽs mod̾ eaꝵ
nobillissimꝰ est. Ad ħ ĩ artificiatis illud ẽ nobillissimꝰ
ꝙ totã ꝯprendit artem cũ gͥ ea que cantãt᷑ artifici¬
at existãt et ĩ solis cationibus ais tota ꝯp̾ndit᷑
cantõnes nobilissime st̃i et sic modꝰ eaꝵ nobillissi

Expanded text:
debent efficiunt, quod ballate non faciunt ? indigent enim plausoribus, ad quos edite sunt: ergo cantiones nobiliores ballatis esse sequitur extimandas, et per consequens nobilissimum aliorum esse modum illarum, cum nemo dubitet quin ballate sonitus nobilitate suo magis honoris afferunt; sed cantiones magis deferunt suis conditoribus quam ballate: igitur nobiliores sunt, et per carissime conservantur; sed inter ea que cantata sunt, cantiones carissime conservantur, ut constat visitantibus libros: ergo cantiones nobilissime sunt, et per consequens modus earum nobilissimus est. Ad hoc: in artificiatis illud est nobilissimum quod totam comprehendit artem; cum igitur ea que cantantur artificiata existant, et in solis cantionibus ars tota comprehendatur, cantiones nobil
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯsortio firmãt᷑ s huma bñplacitis localiq ꝯgrui¬
tate nascũt᷑. hĩc moti sũt inuẽtores gramatite
facultatis que quide̾ gramatica nichil aᵈ ẽ ꝙͣ
queda ĩ alt̾abilis locutionis idẽptitas diu̾sis te¬
poribus atq locis ħ cu de cõi consenssu mul¬
taru gentiu fu̾it regłata nulli singulari arbi¬

Expanded text:
consortio confirmantur, sed humanis beneplacitis localique congruiconsortio confirmantur, sed humanis beneplacitis localique congruitate nascuntur. Hinc moti sunt inventores gramatice facultatis: que quidem gramatica nichil aliud est quam quedam inalterabilis locutionis ydemptitas diversibus temporibus atque locis. Hec cum de comuni consensu multarum gentium fuerit reg
Abbreviated transcription (Latin):
simũ aĩal n durabił nͨ continua ẽẽ potest s sic̃
alia que nr̃a sũt puta mores et hĩtus ꝑ locoꝵ
tenẽd̾. nã si alia nr̈a oꝑa ꝑscruptemͦ młto ma¬
gis discrepare uidemur a uetustissimis cõçiuibꝰ
ẜmone uai̾o uł diu̾so. cũ modernis papiensil
iuuenc̃ exoletu quẽ exoleste̾ nõ ude̾mꝰ. nã qͥ
paulati mouent᷑ minirne ꝑpendũt᷑ a nobis
et ꝙ̃ longiora tpr̃a uaĩatio rei ad ꝑpendi re¬
quirit tanto rẽ illa stabiliore putamꝰ. non
et eĩ admiram̾ si extimationes hou̾i qui paꝵ
distãt abrutis putãt cadẽ ciuitatẽ subimira¬
eiusdez nõ sine longissima tp̃ꝵ suctessione pau¬
latiz ꝯtingat et hoũi uita sit etia ip̃a sua ntu̾a
breuissima.si gͦ ꝑ eande̾ gente.ẜmo uariat᷑ ut
dc̃m est successiue ꝑ tprͣa nec stare ullo mõ po̾t ncce
est ut disuictĩ ab motĩq morãtibus narie uaĩet᷑
ceu uaiͬe uai̾ant᷑ mores et hĩtus ꝗ nec na nec

Expanded text:
simum animal, nec durabilis nec continua esse potest, sed sicut alia que nostra sunt, puta mores et habitus, per lotenendum: nam si alia nostra opera perscrutemur, multo magis discrepare videmur a vetustissimis concivibus sermone vario vel diverso cum modernis Papiensibus iuvenem exoletum quem exolescere non videmus: nam que paulatim moventur, minime perpenduntur a nobis, et quanto longiora tempora variatio rei ad perpendi requirit, tanto rem illam stabiliorem putamus. Non etenim ammiramur si extimationes hominum qui parum distant a brutis putant eandem civitatem sub invariaeiusdem non sine longissima temporum successione paulatim contingat, et hominum vita sit etiam, ipsa sua natura, brevissima. Si ergo per eandem gentem sermo variatur, ut dictum est, successive per tempora, nec stare ullo modo potest, necesse est ut disiunctim abmotimque morantibus varie varietur, ceu varie variantur mores et habitus, qui nec natura nec
Abbreviated transcription (Latin):
la etate ⁊ quẽ ad̾m diximꝰ frontem posse suꝑare
cimꝰ.pedes qͦ u̾sus ĩ inu̾o suꝑant et suꝑantur
ab hiis possũt eĩ esse instantia tres pedes et duoᷤᷤ¬
u̾sus et tres u̾sus et duos pedes n hoc nuo limi¬
int̾ alia. nc etiã int̾ pedes et u̾sus dicimꝰ. nã eodẽ
m̾õ uinci et uicere possũt nec p̾t̾mictendũ ẽ ꝙ nos
eꝯĩo regłatis poetis pedes accipimꝰ qr illi carmen
expedibus. nos uoͣ exc̾aminibus pedẽ ꝯstare dicimꝰ
ut salis euident̾ apparet nec etia p̃t̾mittedu est
qu iteꝵ assamͥ pedes ab ĩuicõ nect̾io carmiriũ et sil¬
labaꝵ equalitatẽ et hĩtudine̾ accipe qr nõ ałr cã

Expanded text:
la etate. Et quemadmodum diximus frontem posse superare la etate. Et quemadmodum diximus frontem posse superare cimus. Pedes quoque versus in numero superant et superantur ab hiis: possunt enim esse in stantia tres pedes et duo versus, et tres versus et duo pedes; nec hoc numero limiinter alia, nunc etiam inter pedes et versus dicimus: nam eodem modo vinci et vincerio regulatis poetis pedes accipimus, quia illi carmen ex pedibus, nos vero ex carminibus pedem constare dicimus, ut satis evidenter apparet. Nec etiam pretermictendum est quin iterum asseramus pedes ab invicem necessario carminum et sillabarum equalitatem et h
Abbreviated transcription (Latin):
relatõe ꝯsistit qua ꝑꝑ diligentissime ur ẽe tractã¬
da ĩcipientes g̾ dicimꝰ ꝙ frons cũ u̾sibus pedes cũ
cauda ł sirmat̾e nͨ nõ pedes cũ u̾sibus instantia se
dit ĩsilabis et carminibus uł excede̾ põt et dicimꝰ
põt q̃m hĩtudinẽ hant ad huc non uidimꝰ qñ in
carminibus excedeͣ et ĩ sillabis suꝑari potest ut si fiõs
esset pentametra. et quilz u̾sus c̃ d̾imet̾ et metra
frontis ẽptasilła et u̾sus endecasilła e̾et qn̾ u̾sus
dicimꝰ. tragemi. d̾ lamẽte amoͣ lastiua. fuit ħ tetra¬
metra frõns tͥb̾ endecasillabis et uno eptasillabo
ꝯtexta ñ et enĩ potuit ĩpedes diuidi cũ equalitas
carminu et silłaꝵ requiratꝰ ĩ pedibus inf̾se et etiã
metra et fions esset pentametra duobꝰ endecasilłis
carminibus et sillabis ut ĩ illa ꝙͣ diximꝰ. amor che
muoui tua u̾tu da cielo. qñ pedes asirmate suꝑãt᷑
in toto ut in illa ꝙͣ diximꝰ. donna pietosa e dinouel¬

Expanded text:
relationem consistit: quapropter diligentissime videtur esse tractanda. Incipientes igitur dicimus quod frons cum versibus, pedes cum cauda vel sirmate, nec non pedes cum versibus, in stantia se dit in sillabis et carminibus, vel excedeoniam habitudinem hanc adhuc non vidimus. Quandoque in carminibus excedere et in sillabis superari potest, ut si frons esset pentametra et quilibet versus esset dimeter, et metra frontis eptasillaba et versus endecasillaba essent. Quandodicimus Traggemi de la mente amor la stiva: fuit hec tetrametra frons, tribus endecasillabis et uno eptasillabo contexta; non etenim potuit in pedes dividi, cum equalitas carminum et sillabarum requiratur in pemetra, et frons esset pentametra, duobus endecasillabis carminibus et sillabis, ut in illa quam diximus Amor, che movi tua virtu da cielo. Quandoque pedes a sirmate superantur in toto, ut in illa quam diximus Donna pietosa e di novel
Abbreviated transcription (Latin):
llud aũt ꝙ d̾ italia silua residet ꝑ cõctãi cone¬
mur expediẽtes dicimꝰ gͦ ꝙ forte nõ male oppi¬
nant᷑ qui bononienses asseru̾t pulcrori locutione
loꝙ̃tes cũ ab ymolẽsibus ferrare̾sibus et mutinen¬
sibus cirostantibus ad ꝓpͥo uulgai̾ adsciscũt sic facͣe

Expanded text:
llud autem quod de ytalia silva residet percontari conemur expedientes. Dicimus ergo quod forte non male opinantur qui Bononienses asserunt pulcriori locutione loquentes, cum ab Ymolensibus, Ferrarensibus et Mutinensibus circunstantibus aliquid proprio vulgari asciscunt, sicut face
Abbreviated transcription (Latin):
p̾senti nõ ur ob noxiꝰ sicut ẽ illud honorificabilitudu¬
nitate ꝙ duedena ꝑficit᷑ silła ĩ uulgãi et gramatica
tredena ꝑficit᷑ ĩ duobꝰ obliquis quõ aut pexis ur¬
suta huimõi sit armoniganda ꝑ metra ĩferius
instruend̾ ⁊elinꝗmꝰ et quedã dicta sũt de fastigio¬
sitate uocabuloꝵ ingenue discretioĩ sufficiat.

Expanded text:
presenti non videtur obnoxium,sicut est illud honorificabilitudinitate, quod duodena perficitur sillaba in vulgari et in gramatica tredena perficitur in duobus obliquis. Quomodo autem pexis yrsuta huiusmodi sint armonizanda per metra, inferius instruendum relinquimus. Et que iam dicta sunt de fastigiositate vocabulorum ingenue discretioni sufficiant.
Abbreviated transcription (Latin):
hãnt ad aspiratioĩs et accentus et dupliciũ et liꝗ¬
daꝵ et ꝓlixitatis. ut t̾ra honore. sperança graui¬
tate. aleuiato ĩpossibilita ĩpossibilitate ben auentu¬
ratissimo. mãna tissimamẽte. disauenturatissimam̃te
soura magnificentissimamẽte ꝙ endecasilabu est

Expanded text:
habeant aspirationis et accentus et duplicium et liqhabeant aspirationis et accentus et duplicium et liquidarum et prolixitatis: ut terra, honore, speranza, gravitate, alleviato, impossibilità, impossibilitate, benaventuratissimo, inanimatissimamente, disaventuratissimamente, sovramagnificentissimamente, quod endecas
Abbreviated transcription (Latin):
citate ut. mãma et babo. mare ⁊ pare n muliebra
ꝑp sui molitie. ut dolciada. e placeuole. n siluestiia
ꝓpt̾ austeritatẽ. ut gregia ⁊ cetera n urbana. lubri¬
ca ⁊ reburta: ut femina et corpo. ullo mo poteris
cõlocare sola et ten pexa yisuta q urbana tͥ restãe
uidebis. q̃ nobilissima sũt et mẽbra ulgaris illustrs
et pexa uocamus illa q̃ tͥssilła uł uicinissima tͥ sila¬
bitati. sine aspiratõne sinc accentu a cuto uł ciꝯflexo¬
sine .G. uł .x. duplicibus. sine duaꝵ liquidaꝵ gemina¬
tione ł positione ĩ mediate post mutãdolatam quasi
loꝙ̃te cũ quada suauitate relĩquũt uti amore deomna
disio u̾tute donare letitia. salute securitate defesa
tiua: mͣr uulgaris illustrs et necciͣa quidẽ appellamꝰ
ornatiua uo dicimꝰ oĩa polosiła q̃ mixta cũ pexis pul¬
ciam faciũt armonia cõpaginis ꝙͣ uis aspitatem

Expanded text:
citatem, ut mamma et babbo, mate et pate, nec muliebria citatem, ut mamma et babbo, mate et pate, nec muliebria propter sui mollitiem, ut dolciada et placevole, nec silvestria propter austeritatem, ut greggia et cetra, nec urbana lubrica et reburra, ut femina et corpo, ullo modo poteris conlocare. Sola etenim pexa yrsutaque urbana tibi restare videbis, que nobilissima sunt et membra vulgaris illustris. Et pexa vocamus illa que, trisillaba vel vicinissima trisillabitati, sine aspiratione, sine accentu acuto vel circumflexo,sine z vel x duplicibus, sine duarum liquidarum geminatione vel positione inmediate post mutam, dolata quasi, loquentem cum quadam suavitate relinquunt: ut amore, donna, disio, virtute, donare, letitia, salute, securtate, defesa. tur vulgaris illustris. Et necessaria quidem appellamus Ornativa vero dicimus omnia polisillaba que, mixta cum pexis, pulcram faciunt armoniam compaginis, quamvis asperitatem
Abbreviated transcription (Latin):
Randiosai mõ uocabula sb̾ p̃lato stilopossũt.
digna ꝯsistere successiua n̾e progiessionis p̾¬
sentia. lucidari expostulat testamur ꝓiñ ĩcipiẽtes
nõ iniiniũ opus esse ronis discietione esse uoca¬
uidemus nã uocabuloꝵ quedã puerilia quedã mu¬
liebra quedã uitilia et hoꝵ quedã siluestua q̃da
urbana. et enꝵ que urbana uocaniꝰ queã pexa
et lubrica quedã. ixsuta. ⁊ reburia sentimꝰ. int̾que ꝗ¬
dem pexa. atq irsuta sunt illa q̃ uocamꝰ grandino
cõside̾t᷑ ad̾census. ex quo limitata uirtutis linea p̾ua¬
ricat᷑ bone ⁊õni᷑ nõ ad senssus s ꝑ altera deliuia
ruina. costabit intuearis ergo lector attende ꝙͣ tum
ad exaceranda egiegia u̾ba te cribrate o na si uł¬
gare illustre ꝯsideres quo tragia debent utr poete
uulgares ut supiꝰ dcm est. quos informare intendi¬
mus sola uocabula nobilissima in cribro tuo resi¬
dere curab̾ in quoꝵ nuoͣ n puerilia ꝑꝑ sui simpli¬

Expanded text:
randiosa modo vocabula sub prelato stilo digna consistere, successiva nostre progressionis presentia lucidari expostulat. Testamur proinde incipientes non minimum opus esse rationis discretionem vocaedam muliebria, quedam virilia; et horum quedam silvestria, quedam urbana; et eorum que urbana vocamus, quedam pexa et lubrica, quedam yrsuta et reburra sentimus. Inter que quidem, pexa atque yrsuta sunt illa que vocamus grandiosconsideretur ascensus, ex quo limitata virtutis linea prevaricatur, bone rationi non ascensus sed per altera declivia ruina constabit. Intuearis ergo, lector, actente quantum ad exaceranda egregia verba te cribrare oportet: nam si vulgare illustre consideres, quo tragici debent uti poete vulgares, ut superius dictum est, quos informare intendimus, sola vocabula nobilissima in cribro tuo residere curabis. In quorum numero nec puerilia propter sui simpli
Abbreviated transcription (Latin):
suis Arnald̾ danielis et nos eũ secuti sumus cu
diximus alpoco iorno. ⁊ algram ciercho d̾obra. q̃¬
dam uoͣ st̃ desim patientes / et diesis e̾e̾ nõ potest ẜ¬
ꝙ eam appellamꝰ nisi ⁊ eifatio uniꝰ ode fiat uł ante
diesini uł post uł undiq si ante diesi repetitio fiat
fiant rarissime tñ sireppetitio fiat post diesi tc̃ dicizꝰ
stantiã hr̾e u̾sus siañ nõ fiat ⁊epetitio stantiã dicimꝰ
hr̃e frontẽ si post nõ fiat dicimꝰ hr̾e sirima suie cau¬
dam uide g̾ lector ꝙͣta lice̾tia data sit cantiones
poctantibus et ꝯsidera cuiꝰ rei cã tã largu arbitiu
sͥ usus ascuu̾t et si recto cale ratio te direx̾it uidebis
auct̃is dignitate sola ꝙ dicimꝰ e̾c concessu. satis hinc
ĩ notesce̾ põt quo mõ c̾ãtionis ars ccͣ cantus diuisiõ

Expanded text:
suis Arnaldus Danielis, et nos eum secuti sumus cum suis Arnaldus Danielis, et nos eum secuti sumus cum diximus Al poco giorno e al gran cerchio d'ombra. Quedam vero sunt diesim patientes: et diesis esse non potest eam appellamus, nisi reiteratio unius ode fiat, vel ante diesim, vel post, vel undique. Si ante diesim repetitio fiat, fiant, rarissime tamen. Si repetitio fiat post diesim, tunc dicimus stantiam habere versus. Si ante non fiat repetitio, stantiam dicimus habere frontem. Si post non fiat, dicimus habere sirma, sive caudam. 5. Vide ergo, lector, quanta licentia data sit cantiones poetantibus, et considera cuius rei causa tam largum arbitrium usus sibi asciverit; et si recto calle ratio te duxerit, videbis auctoritatis dignitate sola quod dicimus esse concessum. 6. Satis hinc innotescere potest quomodo cantionis ars circa cantus divisionem
Abbreviated transcription (Latin):
mea ꝯu̾sct᷑ et habitet iic aliqd̾ aliud hĩtaculu tanto
dignũ est hĩtante hoc nepe ur c̃ẽ id de quo logmur
uulgare et hinc ẽ. ꝙ ĩ regiis õĩbus cõu̾santes sc̃per
cola pegrinat᷑ et ĩ humilibꝰ hospitat᷑ asilis cũ aula
uacemus. ẽ etiã mei̾to cu̾iale dicendu quia cu̾ialitas
statera huiꝰ moĩ libãtõnis tm̃ ĩ excellẽtissimis curiis
⁊ iale dicat᷑. Uñ cũ istud ĩ excellẽtissima ytaloꝵ curia
sit libratũ dici curiale meret᷑ s dr̃e ꝙ ĩ excellentis¬

Expanded text:
etur et habitet, nec aliquod aliud habitaculum tanto dignum est habitante: hoc nempe videtur esse id de quo loquimur vulgare. Et hinc est quod in regiis omnibus conversantes semper cola peregrinatur et in humilibus hospitatur asilis, cum aula vacemus. Est etiam merito curiale dicendum, quia curialitas statera huiusmodi librationis tantum in excellentissimis curiis ratum est, curiale dicatur. Unde cum istud in excellentissima Ytalorum curia sit libratum, dici curiale meretur. Sed dicere
Abbreviated transcription (Latin):
Oc au̾t uulgare ꝙ illustre cardinale aulicu¬
est et curiale̾ õnssu ẽ dicimꝰ ẽẽ illud ꝙ uulga¬
⁊c̃ latmñ appellat᷑. nã sic ꝙdam uulgare est ĩuenire
talie ꝓpͥu et sic̃ oĩa ħ ẽ inuenire sic et illud ꝙ to
cuis ytalic ẽ et sic̃ illud cremonẽse ac illud lõbar¬
du et t̾tiu semilatiũ uocat᷑ hoc eĩz usi-
sũt ĩ italia ut siculi apuli tusti Romadioli lõbãdi
et. utus marchie uiri. et qr ĩ tñtõ nr̃a ut policiti sumꝰ
ĩ pͥncipio huiꝰs opis ẽ doct̾na de uulgcni̾ eloꝙ̃tia tradẽ
ab ip̃o tãꝙͣ ex ab excelentissimo ĩcipiẽtes quos puta¬
qñ et ad quos ip̃m dirigendũ sit ĩ inmediatis libris
tractabimꝰ ꝗbus illiu̾atis ĩ fi̾ora. uulgaia illiu̾̃are
curabimꝰ gradatĩ descẽdẽte ad illud ꝙ uniꝰ solius fa

Expanded text:
oc autem vulgare quod illustre, cardinale, aulicum et curiale ostensum est, dicimus esse illud quod vulgare latium appellatur. Nam sicut quoddam vulgare est invenire talie proprium; et sicut omnia hec est invenire, sic et illud quod totius Ytalie est. Et sicut illud cremonense ac illud lombardum et tertium semilatium dicitur, sic istud, sunt in Ytalia, ut Siculi, Apuli, Tusci, Romandioli, Lombardi et utriusque Marchie viri. Et quia intentio nostra, ut polliciti sumus in principio huius operis, est doctrinam de vulgari eloquentia tradere, ab ipso tanquam ab excellentissimo incipientes, quos putaec non ubi, et quando, et ad quos ipsum dirigendum sit, in inmediatis libris tractabimus. Quibus illuminatis, inferiora vulgaria illuminare curabimus, gradatim descendentes ad illud quod unius so
Abbreviated transcription (Latin):
Eq sine ⁊one ip̃m uulgae̾ illustrem decu¬
samus adiectione scd̾a uid ut id cardina¬
le uocemꝰ nã sic̃ totũ hostiũ cardinẽ sequit᷑ ut qͦ
quod quide ue p̃r familias ẽẽ ur̾ nõ ne cotidie exstit¬
pa. sentosos fructices de ytalia silua. nõ ne cotidie
ł plantas ĩ serit ł plantai̾a plantat ꝗd aliud agucole
sui satagũt nͥ ut admoueãt et admoueãt ut dcm
est qͣr ꝓrsus tanto decusai uocabulo ꝓmeret᷑ quia
uo̾ aulicu noĩamꝰ illud cã e̾ ꝙ si aula nos nos ytali
hreniꝰ palatinũ foret nã si aula tocius regni. coĩs est

Expanded text:
e sine ratione ipsum vulgare illustre decusamus adiectione secunda, videlicet ut id cardinale vocetur. Nam sicut totum hostium cardinem sequitur ut, quo quod quidem vere paterfamilias esse videtur. Nonne cotidie extirpat sentosos frutices de ytalia silva? Nonne cotidie vel plantas inserit vel plantaria plantat? Quid aliud agricole sui satagunt nisi ut amoveant et admoveant, ut dictum est? Quare prorsus tanto decusari vocabulo promeretur. Quia vero aulicum nominamus illud causa est quod, si aulam nos Ytali haberemus, palatinum
Abbreviated transcription (Latin):
o semꝑ n᷑a nrͣa ꝓna peccatis o ab initio et nũqͣ de¬
bas apatria nũ satis ꝙ ꝑ uniu̾sale familie tue lu¬
xuric̃ et trucitãtẽ inica reẜuata domo ꝗcquid tui
uł uilipendẽs disciolinas pores et auertes octulos
auibicibus qr e remãẜant t̾tio ĩ ẜrexit adu̾beua ꝑ¬

Expanded text:
ostra prona peccatis! O ab initio et nunquam debas a patria? Num satis quod, per universalem familie tue luxuriem et trucitatem, unica reservata domo, quicquid tui vel vilipendens disciplinas priores, et avertens oculos a vibicibus que remanserant, tertio insurrexit ad
Abbreviated transcription (Latin):
u̾sis aliis oꝑibꝰ indiagebat cũ celitꝰ tauta ꝯsiriõe
ꝑcussi sunt ut gui oẽs una eade q̃ loquella de¬
ẜ iuebãt ad opus ab oꝑe młtis diu̾sificai loquellis
desinerẽt et nũꝙͣ adide com̾tiu ꝯuenire̾t ꝯueni
rẽt solis etenĩ ĩ uno ꝯueniẽtibus actu cadẽ loq̾la
remassit puta cũctis architectõib una cũctis sa¬
xa uoluc̃tibus una cũctis ea parãtibus una et
sic de singulis oꝑantibus accidit. quot quot ãt
ex̾citii uarietates tendebãt ad opus tot tot ydio¬
matibus t̾c gn̾s humanu disiu̾git᷑. et ꝙ̃to excelẽtiᷤ
ex̾cebãt tãto rudius nũc baͣbariusq locũt᷑ quibꝰ
au̾t sacͣtu ydioma remãsit nec aderãt ex̾citiu
ꝯmendabãt s grauit̾ detestantes stoliditatem
nũm fuit de semine sem sicut conitio qui fuit
tertius filiꝰ noc de qua quidẽ ortus est ppłs iseł.
qui antiq̃ssima locutiõe sũt usi us ad suam dis¬
perssionem

Expanded text:
ibus indulgebant; cum celitus tanta confusione percussi sunt ut, qui omnes una eademque loquela deserviebant ad opus, ab opere multis diversificati loquelis desinerent et nunquam ad idem commertium convenirent. 7. Solis etenim in uno convenientibus actu eadem loquela remansit: puta cunctis architectoribus una, cunctis saxa volventibus una, cunctis ea parantibus una; et sic de singulis operantibus accidit. Quot quot autem exercitii varietates tendebant ad opus, tot tot ydiomatibus tunc genus humanum disiungitur; et quanto excellentius exercebant, tanto rudius nunc barbariusque locuntur. 8. Quibus autem sacratum ydioma remansit nec aderant nec exercitium commendabant, sed graviter detestantes stoliditatem uantum ad numerum, fuit de semine Sem, sicut conicio, qui fuit tertius filius Noe: de qua quidem ortus est populus Israel, qui antiquissima locutione sunt usi usque ad suam dispersionem
Abbreviated transcription (Latin):
tiu tenuit ydyoma l nc̃ triphariũ uideat᷑ na
alii oc. alii gil. alii si affirmãdo locũt᷑ ut puta ys¬
panii franci et latini signũ aũt ꝙ ab uno eodẽq
ydiomate istoͦꝵ triu gentiu ꝓgrediant᷑ uulga¬
ria. ĩ ꝓmptu est qr mlta ꝑ cade uocabula noĩa¬
re udent᷑ ut d̾m celũ amorẽ mare t̾ra c̃ niuit¬
meridionalis europe tenẽt ꝑte occidẽtale̾ a ia¬
nuensiu finib ĩcipiẽtes. Qui aũt si d̾nt. apd̾¬
detis finibus orientalẽ tenẽt. uid usq ad ꝓmũ¬
toriu illud ytalie qua sinus adriatiti maris in¬
cipit et siciliam. s loꝙͣtes oil. quodam modo
septẽtrionałs sunt respectu istoꝵ nã ab oriente a
q ꝓuĩcialibus ⁊ apenini deuexione daudinitur.

Expanded text:
rtium tenuit ydioma, licet nunc tripharium videatur: nam alii oc, alii oil, alii sì affirmando locuntur, ut puta Yspani, Franci et Latini. Signum autem quod ab uno eodemque ydiomate istarum trium gentium progrediantur vulgaria, in promptu est, quia multa per eadem vocabula nominare videntur, ut meridionalis Europe tenent partem occidentalem, a Ianuensium finibus incipientes. Qui autem sì dicunt a predictis finibus orientalem tenent, videlicet usque ad promuntorium illud Ytalie qua sinus Adriatici maris incipit, et Siciliam. Sed loquentes oil quodam modo septentrionales sunt respectu istorum: nam ab oriente Alquoque Provincialibus et Apenini devexione clauduntur.
Abbreviated transcription (Latin):
Ostꝙͣ uenati saltus et pascua sumꝰ ytalic
nec pantera ꝙͣ scquimur ad inuenimus
ut ip̃a repire possimus rõnabiliꝰ inuestigemꝰ
de illa. ut solẽti studio redolentẽ ubiq et u ap¬
parẽte nr̃is penitus ixreniamꝰ tẽticulis. Resumẽ¬
esse quo gn̾eis illiꝰ oĩa ꝯpetẽt᷑ et pondereretur
et illico ałioꝵ oiu mensura accipiamus sic̃ ĩ nũo
cũcta mensurãt᷑ uno et plura uł pauciora di
coloribus omẽs albo mensurant᷑. nã uisibiles

Expanded text:
ostquam venati saltus et pascua sumus Ytalie, nec pantheram quam sequimur adinvenimus, ut ipsam reperire possimus rationabilius investigemus de illa ut, solerti studio, redolentem ubique et necubi apparentem nostris penitus irretiamus tenticulis. Resumenet quo generis illius omnia comparentur et ponderentur, et a quo omnium aliorum mensuram accipiamus: sicut in numero cuncta mensurantur uno, et plura vel pauciora dicnt, et sicut in coloribus omnes albo mensurantur; nam visibiles
Abbreviated transcription (Latin):
nrͣis quãtũꝯq diuidant᷑ in spẽs hoc signũ inueniri
o. quo et ip̃e mensurent᷑ nã ĩ qu̾atu simpłr ut ho¬
mines agimus uirtute hemꝰ ut gn̾alit̾ illa ĩtelłamꝰ¬
nus et malus ĩ ꝙͣtũ ut hes latim agimꝰ quedã hẽmꝰ
simplicissima sigͦ et moꝵ ⁊ hãituũ locutionis quibꝰ
latine act̾ones ponde̾ant᷑ et mẽsurãt᷑ q̃ quide̾ no¬
billissima sũt eaꝵ q̃ latinoꝵ s̃ actõnes hiꝰ nullius

Expanded text:
ris, quantumcunque dividantur in species, hoc signum inveniri oportet quo et ipse mensurentur. Nam, in quantum simpliciter ut homines agimus, virtutem habemus - ut generaliter illam intelnus et malus; in quantum ut homines latini agimus, quedam habemus simplicissima signa et morum et habituum et locutionis, quibus latine actiones ponderantur et mensurantur. 4. Que quidem nobiliss
Abbreviated transcription (Latin):
et simplicissima ꝙͣtitas ꝙ ẽ unũ ĩ pari nuo redo¬
let magis ꝙͣ ĩ p̃ari et simplicissimꝰ color ꝗ albus ẽ
magis ĩ citrino ꝙͣ ĩ uiride redolet itaq adepti qd̾
querebamꝰ dicimꝰ illustre cardinate aulicũ eticuria¬
le uulgare illat̾o ꝙ oĩs latie ciuitatis ẽ et nulliꝰ ẽa

Expanded text:
et simplicissima quantitas, quod est unum, in impari numero redolet magis quam in pari; et simplicissimus color, qui albus est, magis in citrino quam in viride redolet. Itaque, adepti quod querebamus, dicimus illustre, cardinale, aulicum et curiale vulgare in Latio quod omnis latie c
Abbreviated transcription (Latin):
cau̾it ilłã pͣ desẜend̾ est utrũ cantio dicat᷑ fabricatio
nota ł melos nullus eĩ tubicẽ uł organista ł citha¬
redus melodiã suã cantionẽ uocat nisi ĩ quantũ
nupta ẽ alicui cãtioni s armonicãtes u̾ba opera
sua cantiones uocãt et etiã taliã u̾ba incartulis
absq ꝓlatore iacentia cantiones uocamus. et io cãtio
nil aliud esse ur̃ ꝙͣ actio ꝯpleta dictantis u̾ba mo¬
dulationi armonicata. Quapꝑ tã cantioẽs quas nc̃
tractamꝰ ꝙͣ ballatas et sonitus et oĩa cͦcũq modi
u̾ba s̃ armoniçata uulgãit̾ et regulai̾t̾ cantiones
esse dicemus s qr sola uulgaria uentilamꝰ regulata
liquẽtes dicimus uulgariu poematu unũ esse sup¬
suppremũ quid sit cantio ĩt̾tio huiꝰ libri capło esti¬

Expanded text:
terea disserendum est utrum cantio dicatur fabricatio nota, vel melos. Nullus enim tibicen, vel organista, vel cytharedus melodiam suam cantionem vocat, nisi in quantum nupta est alicui cantioni; sed armonizantes verba opera sua cantiones vocant, et etiam talia verba in cartulis absque prolatore iacentia cantiones vocamus. 6. Et ideo cantio nichil aliud esse videtur quam actio completa dicentis verba modulationi armonizata: quapropter tam cantiones quas nunc tractamus, quam ballatas et sonitus et omnia cuiuscunque modi verba sunt armonizata vuigariter et regulariter, cantiones esse dicemus. 7. Sed quia sola vulgaria ventilamus, regulata linquentes, dicimus vulgarium poematum unum esse supsuppremum quid sit cantio, in tertio huius libri cap
Abbreviated transcription (Latin):
inꝙͣtũ pͣ excelentia dicimꝰ ut et inos querimus ẽ
eqͣliu stantiaꝵ sine ⁊esponsorio ad unã sententia
tragica cõiugatio ut nos oñdimus. cũ dicimus. don¬
ne cħ auete intellecto damore. et sic p quid cantio¬
sit et ꝓut accipit᷑ gnͣalit̾. et ꝓut ꝑ suꝑ excelentia
uocamus eam satis etiã patere ur. quid intelligimꝰ
cũ cantionẽ uocamus et ꝑ ꝯseꝙ̃s quid sit ille fa¬

Expanded text:
uperexcellentiam dicitur, ut et nos querimus, equalium stantiarum sine responsorio ad unam sententiam tragica coniugatio, ut nos ostendimus cum dicimus Donne che avete intelletto d'amore. Quod sit, et prout accipitur generaliter et prout per superexcellentiam vocamus eam. Satis etiam patere videtur quid intelligimus cum cantionem vocamus, et per consequens quid sit ille fa
Abbreviated transcription (Latin):
non. et sic est passio. na tũc agitur. mõ uõ agere
ur ĩ aliu et sic tũt alicꝰ actio mõ quo passio alicꝰ¬
ur et quia pͥus agitur ip̃a ꝙͣ agat magis ĩmo ꝓr¬
sus denoĩari u̾r abeo ꝙ agitit᷑ et ẽ actio alicuius
ꝙͣ ab eo ꝙ agit ĩ alios. signũ aũt huiꝰ ẽ ꝙ nũꝙͣ di¬

Expanded text:
non: et sic est passio. Nam tunc agitur; modo vero agere videtur in alium, et sic tunc alicuius actio, modo quoque passio alicur. Et quia prius agitur ipsa quam agat, magis, immo prorsus denominari videtur ab eo quod agitur, et est actio alicuius, quam ab eo quod agit in alios. Signum autem huius est quod
Abbreviated transcription (Latin):
cuius artifex ⁊ conditor ÷ ds. Qui fundam̃tum
eius simul ⁊ consummatio :. Qui ꝓ nobis
⁊̃ pontifex fieri dignatus ÷. Ut ꝓprii sangui¬
nis hostia eius dem menia ciuitatis abluere̾t
pariter atq dedicarit. Omnia quecunq ħt
pater ꝓpria ipse possidet.Unde in pectore
summi pontificis. xii. lapioes p̃ciosi quaterno
uersu dispositi. ⁊.xii. patriarchaꝵ nominib
inseripti iubebantur imponi. Ut pulcherruno¬
mysterio panderetur. omnia sp̃ualia carismata
que singuli quiq scõꝵ uiritim ⁊ ex parte ꝑcipie¬
bant. in mediatore dĩ ⁊ hominum homine iñu xp̃o
pariter ⁊ ꝑfecte fuisse completa. Qd in eugłi
ctum ÷. ⁊ habitauit in nob̃. Et uidimus głam
eius głam quasi uiigeniti a patre. plenum gr̃a

Expanded text:
cujus artifex et conditor est Deus, qui fundamentum ejus simul et consummatio est, qui pro nobis etiam pontifex fieri dignatus est, ut proprii sanguinis hostia ejusdem moenia civitatis ablueret pariter atque dedicaret. Omnia quaecunque habet propria pace ipse possidet, unde et in pectore summi pontificis duodecim lapides pretiosi, quaterno versu dispositi, et duodecim patriarcharum nominis inscripti videbantur imponi, ut pulcherrimo panderetur, omnia spiritualia charismata, quae singuli quique sanctorum viritim ex parte perficiebant, in mediatore Dei et hominum homine Christo Jesu, pariter et perfecte fuisse completa. Quod in Evanctum est, et habitavit in nobis, et vidimus gloriam ejus, gloriam quasi unigeniti a Patre, plenum gra
Abbreviated transcription (Latin):
tp̃ralis lucis conuenit. qr ꝑ ipsam lucem et̾nam homo
inuenit. Ad illam nonagenarus nũs cum monade
concurrit. qd̾ ꝑ illam angelicus ordo ad fui num̃i pleni¬
tudinem ꝑuenit. Ad ipsius qͦ inedietatem ex.iiii. partib
exagoni directi unitate copulant᷑. qr ꝑ ipsius maiestatem
õs gr̃s ex .iiii. plagis mundi in unitate fidei sociantuꝵ.
Ipsuis q completo oꝑe celestis atq t̾restris creatura una
caritate coniunguntur. Ipsi honor ⁊ maiestas ꝑ cuius
clem̃tiam hec cuncta ꝑpetrata s̃. laus ⁊ gła in scła scłoꝵ.¬
aset quippe hec sp̃es scẽ crucis in longidtioine ꝑ duos
exagonos metrum saficum. qd̾ ÷ penta metrum endeca-¬
sillabum. Et s̃ eius tres u̾sus pares. Recipiunt aut̃
singuli.iiii. hos pedes binaꝵ fillabaꝵ. throcheum. spon¬
deum. trocheum iambicum. ⁊ ultimum trisillabum ba¬
chium. Post.iii. aut̃ u̾sus additur dicolos dactilicus. ħ

Expanded text:
temporalis lucis convenit, quia per ipsam lucem aeternam homo temporalis lucis convenit, quia per ipsam lucem aeternam homo invenit. Ad illam nonagenarius numerus cum monade concurrit, quia per illam angelicus ordo ad sui numeri plenitudinem pervenit. Ad ipsius quoque medietatem ex quatuor partibus hexagoni directi unitate copulantur, quia per ipsius majestatem omnes gentes ex quatuor plagis mundi in unitate fidei sociantur, ipsiusque completo opere coelestis atque terrestris creatura una charitate conjunguntur. Ipsi honor et majestas, per cujus clementiam haec cuncta perpetrata sunt, laus et gloria in saecabet quippe haec species sanctae crucis in longitudine per duos hexagonos metrum sapphicum, quod est pentametrum, endecasyllabum, et sunt ejus tres versus pares. Recipiunt autem singuli hos quatuor pedes binarum syllabarum, trocheum, spondeum, trocheum, iambum et ultimum trissyllabum bachium. Post tres autem versus additur dicolos dactylicus, hoc