comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
prestat calorem sui sub eodem generee similiter quod dulce ert. Dulce non facit nis id
quoddulce non fuenit. nam su dquod patitur pulcefuerit ꝑ naturam sui alterius dulcedi
Algnis non potest amelle accipere dulcedinem. a quauero potest quia quandam similitudinem
hab& ingenere .K. An magis aut minus am̃mittunt. A. Etiam possumus enim dicere magis
habemus intellegere. A. Quidaliud nisitum & positionem corporis iaceat st&. uel sedeat
quis lib& Necesse .ẽ enimom ne corpus qđ sex partibus ut praediximus includitur in quolib&
et̃ loco & quolib& modo in loco eẽ. It auc ꝑ longitudinem extendatur. aut ꝑlaticudinem dif
erigatur. Et haec om̃a ad situm pertinent corporis situs uero

Expanded text:
praestat calorem sui  Al., quod frigido obstat caloris vi, sub eodem genere est. Similiter quod dulce est, dulce non facit, nisi id praestat calorem sui  Al., quod frigido obstat caloris vi, sub eodem genere est. Similiter quod dulce est, dulce non facit, nisi id quod dulce non fuerit. Nam si id quod patitur, dulce fuerit per naturam sui, 342 alterius dulcedingnis non potest a melle accipere dulcedinem; aqua vero potest; quia quamdam similitudinem habent in genere.-- C. An magis an minus admittunt?-- A. Etiam. Possumus enim dicere, magis habemus intelligere?-- A. Quid aliud, nisi situm et positionem corporis, si jaceat, stet, vel sedeat quislibet? Necesse est enim, omne corpus, quod sex  Edit., in partibus, ut praediximus, includitur, in quolibet esse loco et quolibet modo in loco esse, ut aut per longitudinem extendatur, aut per latitudinem diffundatur, ut per altitudinem erigatur. Et haec omnia ad situm pertinent corporis, situs vero
Abbreviated transcription (Latin):
magnitudine adaliquidu ꝓpri&atem hab& ut in se conuertantur. sicuti ẽ soruus domini
aut dissimilia nominentur. Ut dulce enim dulcialbo album calido calidum. aut silmile
ui. Qualitatis uͦ singulare ẽ ut cuncta eius secundum qualitatem similia
ut de facere & pati in quibus maximae uerborum ratio constat . qu
necesseẽ pariter respondeas. A. Haec duo ex qualitatis fonte Videntur discendere
culorem. & qui do c& cumdo c& doctorem & discipulum facit. uterque autem. siue doctor
siue discipulus qualis est & c&era his similia .K. Numinhis categoriis contrariainueniuntur
is similia. K. Numinhis categoriis contrariainueniuntu
Ai Solentenim genere eẽ similia contraria qualitate & enim calidum quod frigido

Expanded text:
magnitudine. Ad aliquid vero proprietatem habet, ut in se convertantur, sicuti est servus dominimagnitudine. Ad aliquid vero proprietatem habet, ut in se convertantur, sicuti est servus dominiaut dissimilia nominentur, ut dulce omni dulci, albo album, calido calidum aut similei. Qualitatis vero singulare est, ut cuncta ejus secundum qualitatem similia  ET PATI. C. Superest ut de facere et pati, in quibus maxime verborum ratio constat, quia pariter esse necesse est, pariter respondeas.-- A. Haec duo ex qualitatis fonte videntur descendere. calorem: et qui docet, cum docet doctor est, et discipulum facit: uterque  Ed., utrumque autem sive doctor sive discipulus qualis est: et caetera his similia. C. Num in his categoriis contraria inveniunturis similia. C. Num in his categoriis contraria inveniuntur?-- A. Solent enim genere esse similia, contraria qualitate. Etenim calidum, quod frigido
Abbreviated transcription (Latin):
adcor disulteriora confugiteam sanguis in sequitur adeo ut desertum sangunẽ. Quodẽ
in conspectii corpus albescat. Heigitur qualitates. Sidiuꝑseuerantin corporepassiuae
qualitates dicendȩs̃ si uero adbreu&empus. extiterint Itautcito discedant. passi oneseas
formae autem animalibus in quibus formosos aliquos uelde formes asserimus. In codem quoq
atis genere curuitas & rectitudo asperitas & lenitudo raritas &
sed nonomnis Nam magis album uel magis nigrum. Dicere possumus sed magistrigonum uel
minus trigonum. dici non potest .I. Sienimꝰ hae quattuor praedicta ecate goriae ꝓprium
aliquid ꝑsesingulae habeant uelim exponas. .A. Hlabent namusiae ꝓpriumẽ ut sit singularis

Expanded text:
rculsa  Al., perculsi metu nimio ad cordis ulteriora confugit, eam sanguis insequitur, adeo, ut desertum sanguine, quod est rculsa  Al., perculsi metu nimio ad cordis ulteriora confugit, eam sanguis insequitur, adeo, ut desertum sanguine, quod est in conspectu, corpus albescat. Hae igitur qualitates, si diu perseverant in corpore, passivae qualitates dicendae sunt; si vero ad breve tempus exstiterint ita, ut cito discedant, passiones eas Formae autem animalibus, in quibus formosos aliquos vel deformes  Al., formosa aliqua vel deformia asserimus. In eodem quoque qualitatis genere curvitas et rectitudo, asperitas et lenitudo, raritas esed non omnis. Nam magis album vel magis nigrum dicere possumus: sed magis trigonum, vel magis tetragonum  Mss., vel minus trigonum dici non potest. C. Si etiam hae quatuor praedictae categoriae proprium aliquid per se singulae habeant, velim exponas.-- A. Habent. Nam usiae proprium est, ut sit singularis
Abbreviated transcription (Latin):
nabilis irascibilis concupiscibilis sed haec alias nunc coeptum iterpergamus .R. Porentia
turalis quidest A. Quotiens quis uidecur uel posse uel non posse aliquid facere pernaturam
ut uerbi gratia uisis corporib puerorũ dicamus eos infuturo uelcursores uel pugillo
tores fore non quod ad huc hac arte teneatur. seduidentur pernaturaleni potentiam
eam possehabere similiter desalute & infirmitate ex corporis qualitate. sepesolent
medici praedicere .Κ. Pasnuae qualitates uel pasiiones quaesunt. . Passiuȩ autem qua
uł corporis passionenascuntur. ut enim ni grescatali quid corporis passio ẽ ut palles catuel
rubes catanime. Quaecum turpitudinis uerecundiam ferenequiuerit. Quasiad defensionẽ
suicopiam sanguinis. iexteriores partes corporis fundit eoquefitut pddore nimio
escamus. pallor quoq similianimȩ passione. consistit. cum ꝑ

Expanded text:
nabilis, irascibilis, concupiscibilis. Sed haec alias. Nunc coeptum iter pergamus  Al., carpam. C. Potentia naturalis quid est?-- A. Quoties quis videtur vel posse vel non posse se aliquid facere per naturam, ut verbi gratia visis corporibus puerorum, dicamus eos in futuro vel cursores vel pugillatores  Al., pugiles fore; non quod adhuc hac arte teneantur, sed videntur per naturalem potentiam eam posse habere. Similiter de sanitate et infirmitate ex corporis qualitate saepe solent medici praedicere. C. Passivae qualitates vel passiones quae sunt?-- A. Passivae autem qua corporis passione nascuntur. Ut enim nigrescat aliquid, corporis passio est; ut pallescat vel rubescat, animae, quae cum turpitudinis verecundiam ferre nequiverit, quasi ad defensionem sui, copiam sanguinis in exteriores partes corporis fundit; eoque fit, ut pudore nimio rubescamus. Pallor quoque simili animae passione consistit, cum pe
Abbreviated transcription (Latin):
maliq capar Sic &iam inomnioratione substantiali tam diu interponere debemusiper
& differentias : quam diuseclu sis omnibus quaci dem eẽ possunt qđ inquiris & adia pueniacur

Expanded text:
malique capax. Sic etiam in omni oratione substantiali tamdiu interponere debemus species malique capax. Sic etiam in omni oratione substantiali tamdiu interponere debemus species et differentias, quam diu seclusis omnibus, quae hoc idem esse possunt, ad id perveniatur,
Abbreviated transcription (Latin):
dicitur : Nec ita rationale circum uerti potest: Dicere uero possumus quicquid hon
est rationale ẽ nec tamen conuerso ordine recte dicere possumus quicquidrationale e
homoc quia angelirationalesunt ñ tamen homine sunt sst Quidẽ accidens A. Acci des ẽ
quic quid acciditꝰ uel recedit : praeter substantiae corruptione: Ut color candidus uei niger
ut poenitus non recedant : Vt ꝓceritas uel breuitas incorpore : & c&era quae in singulis qq̃
membris inseparabiliter aliquotiens accidunt. Ut curuitas naris. latitudo uł angustiaoris
animam habentium Sp&ies est ut homo: suaenim quadam specie separatur aeaer. anincomi
etgenus ẽ. totum : Ut puta totaui uentia animalia dicimus: Sp&iesquidem parsẽ ut homo
Par̃s quedam animalium homo ẽ : Differentia ẽ rationalis mortalis: Hisenimduob ut sũperiu
temporum uari&ate : łtaccidunt &mutantur : Is. Quomodo ex his quinq partibus
orauoplena sententie coniungideb&. Mlta homoẽ animalrationalemortale risibile boni

Expanded text:
e vero possumus: Quidquid homo est, rationale est; nec tamen converso ordine: Quidquid rationale est, homo est; quia angeli rationales sunt, non tamen homines sunt. C. Quid est accidens?--A. Accidens est quidquid accidit vel recedit praeter substantiae corruptionem, ut color candidus vel niger ut penitus non recedant, ut proceritas vel brevitas in corpore, et caetera, quae in singulis quoque membris inseparabiliter aliquoties accidunt, ut curvitas nasi  Mss., naris, latitudo vel angustia oris animam habentium. Species est, ut homo. Sua enim quadam specie separatur a caeteris animantibus. Et genus est totum, ut puta, tota viventia, animalia dicimus; species quidem pars est; ut, pars quaedam animalium homo est. Differentia est, rationalis mortalis; his enim duobus, ut superius temporum varietate et accidunt, et mutantur. 337 Quomodo ex his quinque partibusoratio plenae sententiae, ita: Homo est animal rationale, mortale, risibile, boni
Abbreviated transcription (Latin):
tutiones exemplis confirma &. lonsiderandus ẽ si cun iam dini inratigie anin scriptosit controuersia
Nam scripti controuersia ẽ caquae exscriptale genascitur. hoc modolex qui in aduersa tempestate
em reliquerint. om̃a amittant &eorum sint onera & nauis. qui rer

Expanded text:
tutiones exemplis confirma.--ALB. Considerandum est sicut jam dixi, in ratione, an in scripto sit controversia? tutiones exemplis confirma.--ALB. Considerandum est sicut jam dixi, in ratione, an in scripto sit controversia? Nam scripti controversia est ea, quae ex scripta lege nascitur, hoc modo. LEX: Qui in adversa tempestate navem reliquerint, omnia amittant, et eorum sint onera et navis, qui in
Abbreviated transcription (Latin):
reus esse maiestatis. hic de facto & defactinomine conuenit int̃ ambas partes. sed quale sit factũ
titutionis pluressunt partes de quib: postdicemus. In quarta constitutione.
aut cumilliscum quib fecit. Ut si orestes accuss&ur clemeystram matrem suã occidisse Noniuste
filium occi dissematrem. lic& illa occidiss& aga mem nonem patremsuum regem grecorum.
ipse considerandus ẽ: constitutione causae reperta. Statimplac& considerare utrum quaestio causae
simplex sit aniuncta simplex ẽ quaeunam inse contin& quaestionem hoc modo. Corinteis bellum indi¬
camus. an .non. coniuncta ẽ quaestiꝰqua expluribus quaestionib: constat. hoc pacto. Vtrum cariago
diruatur. an cartazim ensibus reddacur. aneo colonia deducatur. .N. Sedlegales nunc constiꝰ¬

Expanded text:
reus esse majestatis. Hic de facto et de facti nomine convenit inter ambas partes; sed quale sit factum reus esse majestatis. Hic de facto et de facti nomine convenit inter ambas partes; sed quale sit factum ire? Cujus constitutionis plures sunt partes, de quibus dicemus infra. In quarta constitutione, aut cum illis cum quibus fecit? Ut si Orestes accusetur Clytemnestram  Ms., Clemestram matrem suam occidisse: non juste filium occidisse matrem, licet illa occiderit Agamemnonem patrem suum regem Graecorum.ipse considerandus est?--ALB. Constitutione causae reperta statim placet considerare, utrum quaestio causae simplex sit, an conjuncta. Simplex est, quae unam in se continet quaestionem, hoc modo: Corinthiis bellum indicam  Ms., indicamus, an non? Conjuncta est quaestio, quae ex pluribus quaestionibus constat, hoc pacto: Utrum Carthago diruatur, an Carthaginensibus reddatur, an eo colonia deducatur? 316 CAR. Sed legales nunc consti
Abbreviated transcription (Latin):
aut trans lationis . .l. Singulorum exempla ꝓfer a Primaẽ factiipsius controuersia ut ẽ fecisti
non feci. & hac prima controuersia quae in facto constat. dr̃ coniecturalis constitutio. quia comec¬
turis exploranda res. ẽ si feciss&. annon. atcum de facto conuenit litigatores. Tum saepenominis
uiersiam It roducunt quia accus sator augere crimen ex nomine nitut
Vt siquis sacrum expriuato subripuerit utrum fursit nominandus ansacrilegus. Defen sor uult
furem ẽẽ quia fur quadruplum soluat. ac cussator sacrilegum quia sacrilegus capite plectitur¬
& in haec constitutio difinitiuađr̃. quia & quid sit fur & qui sacrilegus difiniendum ẽratione :
cum hostibus ut armadar&. Armisuero datissaluum eduxit exercitum. decussatur aquib: dam

Expanded text:
aut translationis. CAR. Singulorum exempla profer.--ALB. Prima est facti ipsius controversia; ut est: Fecisti; aut translationis. CAR. Singulorum exempla profer.--ALB. Prima est facti ipsius controversia; ut est: Fecisti; non feci. Et haec prima controversia, quae in facto constat, dicitur conjecturalis constitutio, quia conjecturis res exploranda est si fecisset, an non. At cum de facto convenit inter litigatores, tunc saepe nominis controversiam introducunt, quia accusator augere crimen ex nomine nititur, et defensor minuere; ut, si quis sacrum e loco privato subripuerit, utrum fur sit nominandus, an sacrilegus? Defensor ait, furem esse, quia fur quadruplum solvit: accusator sacrilegum, quia sacrilegus capite plectitur. Et haec constitutio diffinitiva dicitur; quia quid sit fur, et quid sacrilegus diffiniendum est rationet, pactus est cum hostibus, ut arma daret. Armis vero datis salvum eduxit exercitum. Accusatur a quibusdam
Abbreviated transcription (Latin):
Nam in iudiciis saepius quidaequum sit quaeritur. Indemonstratione quid honestum
habet causa circumstantias : A. Plenaria causa septem habet circumstantias. personã
factum temus locum modum oc casionem facultatẽ. in ꝑsona quaeritur quis
fecerit infacto quidfecerit. intempore quando fecerit in loco ubi factũ sit. in modo
quomodo fieri potuis set. in oc casione curfacere uoluissec. infacultate si ei suppedi¬
personam frustra ostendis si factum non aderit personaȩ. Itemtali in tempore uel
tali in loco talis res fierinon potuit. Item non eodem modo fieri potuit ut asseris nec ideo
controuersiarum quot sunc A. loci controuersiarum quos rhetores status causarũ
appellant idest ubi quaestio consistit & primum non conuenerit interpartes sunt
rationale sautlegales .Κ. Quođ sunt rationalos A. Quattuoridẽ factiaut nominis aut qualitatis

Expanded text:
Nam in judiciis saepius, quid aequum sit, quaeritur; in demonstratione, quid honestum habet causa circumstantias?--ALB. Plenaria causa septem habet circumstantias, videlicet, personam, factum, tempus, locum, modum, occasionem, facultatem. In persona quaeritur quis fecerit; in facto quid fecerit; in tempore, quando fecerit; in loco, ubi factum sit; in modo, quomodo fieri potuisset; in occasione, cur facere voluisset; in facultate, si ei suppediientis deerit. Et iterum personam frustra ostendis, si factum non aderit personae. Item tali in loco vel tali tempore talis res fieri non potuit, item non eo modo fieri potuit, ut asseris, nec ideo tuisset. CAR. Loci controversiarum quot sunt?--ALB. Loci controversiarum, quos rhetores status causarum appellant, id est, ubi quaestio consistit et primum non convenerit inter partes, sunt rationales, aut legales. CAR. Quot sunt rationales?--ALB. Quatuor, videlicet facti, aut nominis, aut qualitatis,
Abbreviated transcription (Latin):
dio esseuobis uidices maximeuero eos. qui contra deos aliquidaudent. secun¬
dum quasi principium: Ergo siuultis facere: quoquesint pessimi. ifti conaedite

Expanded text:
dio esse uobis, iudices, maxime uero eos, qui contra deos aliquid audent. secundio esse uobis, iudices, maxime uero eos, qui contra deos aliquid audent. secundum quasi principium: ergo si uultis facere, ut ceteri quoque sint pessimi, isti concedite
Abbreviated transcription (Latin):
tationibus lamꝑactis. Nonenim quaerimus in hoc aniste sacrilegus uel
fostis sedreiconuictae & manifestae exaggerationem facimus. cuita men legib
sit supplicium definitum uel praemium. Dicit̾ aũt cõmunis locus. qui a conuenit
omnem uerbi causa sacrilegum uel&iam ut quibus da
ipsamrem. post comparationem. quam sequitur sentia. Postea. coniecturalit̃
imuitam crimineris a p̃sentibus. dehincamoueas mis
ꝑcapitula quae finalia dicunt᷑. idest. utili. iusto. legitimo honesto & similib.
& ꝑdemonstrationem ipsius reiactae: Principiaenim in loco com munipure
non inuenis. sedusq ad formulam quandam seruent᷑. &ut exemplotibimani
at. sic locus communis contra sacrilegum. Principia igi
usq ad formulam hocmodo. Omnes equidemꝰ opost& maleficos homines ino¬

Expanded text:
 quasi argumentationibus iam peractis. non enim quaerimus in hoc, an iste sacrilegus uel  quasi argumentationibus iam peractis. non enim quaerimus in hoc, an iste sacrilegus uel uir fortis, sed rei conuictae et manifestae exaggerationem facimus, cui tamen legibus sit supplicium definitum uel praemium: dicitur autem communis locus, quia conuenit contra omnem uerbi causa sacrilegum uel etiam, ut quibusdamipsam rem, post comparationem, quam sequitur sententia, post eam coniecturaliter praeteritam uitam crimineris a praesentibus, dehinc amoueas misericordiam per capitula quae finalia dicuntur, id est utili iusto legitimo honesto et similibus, et per demonstrationem ipsius rei actae. principia enim in loco communi pure non inuenis, sed usque ad formulam quandam seruentur, et, ut exemplo tibi manifestum fiat, sit locus communis contra sacrilegum. principia igitur dicenda sunt usque ad formulam hoc modo: omnes equidem oportet maleficos homines in o
Abbreviated transcription (Latin):
EEVTATIOEST. Imꝓbatio positaerei confirmatiouero. ex contrario comꝑ¬
batio quaeuero planissime sunt falsa ueluera. nec refutanda sunt nec con¬
firmanda. Qualessunt fabulae aesopicae. uel historiae indub
Opost& enim refutationes & confirmationes de illis rebus fieri. quae ancipi¬
tem adhibent opinionẽ. Refutandumigitur. ab incesto. ab incredibili. ab lm¬
sibili ab lconsequente. abindecente. ab ii commodo.
tumerat tempus in quonar cissum fuissedicunt. Ab incredibili. In credibileẽ
arionem malis affectum uoluissecanere: Abimpossibili. impossibile erat
arionẽ adelphino seruari: Ab inconsequente quod & contrarium dicitur. ut con¬
trariumerat uoluisse perdere libeftatem eum qui eam feuass&: Ab in decente.
indecenserat apollinem cum sit deus mulieri uoluisse iungimostali. ab in com¬
modo. cum dicimus quodneq prodest haecaudire. Confirmes uero a con
DE LO CO COMMUNION

Expanded text:
efutatio est improbatio propositae rei, confirmatio uero ex contrario comprobatio. quae uero planissime sunt falsa uel uera nec refutanda sunt nec confirmanda, quales sunt fabulae Aesopiae uel historiae indubitabiles. oportet enim refutationes et confirmationes de illis rebus fieri, quae ancipitem adhibent opinionem. refutandum igitur ab incerto, ab incredibili, ab impossibili, ab inconsequente, ab indecente, ab incommodo. ab incerto, ut incertum erat tempus, in quo Narcissum fuisse dicunt, ab incredibili: incredibile est Arionem malis affectum uoluisse canere; ab impossibili: impossibile erat Arionem a delphino seruari; ab inconsequente, quod et contrarium dicitur, ut contrarium erat uoluisse perdere libertatem eum, qui eam seruasset; ab indecente: indecens erat Apollinem, cum sit deus, mulieri uoluisse iungi mortali; ab incommodo, cum dicimus, quod neque prodest haec audire. confirmes uero a contrariis. de loco communi
Abbreviated transcription (Latin):
utimur casibus ut medeam ac&ae filiamdicunt amauisse iasonem arłq
quaealios quoque casus assumit. Conuictiua uero figuraest. qua arguentes
utimur ut quidenim non fecit mediamalum. : Noña mauit quidem laso¬
nem. ꝓdditautem aureum uellus. interfecit fratrem & sequentia. Disso¬
seqntia. Comparatium uero est hoc. medea ac&ae filiadebens pudicitiam seruare
iris. turpitudini ꝓdidit eam Et quã decebat custodem is
interfecit fratrem. Et quaedebuit tutari aureum uellus tradiditinsidiatori.
Etrectum quidem historiae conuenit. estenim planius. Ixclinatum uero. ma¬
gis cesta minibus rhetoricis. Conuictiuum quoq ad arguendum ac commodatius
Dissolutum autem. orationibus. siue conclusionibus. e
DEU SU

Expanded text:
dicitur, in qua obliquis utimur casibus, ut Medeam Aeetae filiam dicunt amauisse Iasonem et reliqua, dicitur, in qua obliquis utimur casibus, ut Medeam Aeetae filiam dicunt amauisse Iasonem et reliqua, quia alios quoque casus assumit. conuictiua uero figura est, qua arguentes utimur, ut quid enim non fecit Medea malum? non amauit quidem Iasonem, prodidit autem aureum uellus, interfecit fratrem? et sequentia. dissofecit et sequentia. comparatiuum uero est hoc: Medea Aeetae filia, debens pudicitiam seruare, amoris turpitudini prodidit eam et quam decebat custodem fraternae fieri salutis interfecit fratrem et quae debuit tutari aureum uellus tradidit insidiatori. et rectum quidem historiae conuenit; est enim planius. inclinatum uero magis certaminibus rhetoricis. conuictiuum uero ad arguendum accommodatius. dissolutum autem perorationibus siue conclusionibus; esde u
Abbreviated transcription (Latin):
plerisq rationabilius postrema ponitur. sciendum uero. qđ &iã oratores interex¬
empla solent fabulisuti.DTNARRATIONE¬
arratioest. expositio reifactae uelquasi factae. quid am tamen . xpeian.
idestusum posuerunt antenarrationem. species autem sunt narrationũ.
quattuor fabularis fictilis historica ciuilis fabularis est ad res supradict
ꝑtinens fictilis. ad tragoedias siue comedias ficta. historica. ad resgestas
exponendas ciuilis. qua e ab oratorib in exponendis sumitur causisꝰ:
Uunc autem deea quaeadex ercitationem ꝑtin& dicimus. quamuarus
dis solemus per rectum indicatiuum. ꝑ indicatiuum ielinatum.
ꝑconuictiuum dissolutum: comparatiuum. Rectum quidem indicatiuum
ut medea acetae filia fuit. haex ꝓdidit aureum uellus & sequentia.
rectum autem nominatur nominatur. qđ ꝑ totam uelampliorem orationẽ
imseruat nominatiuum. Indicatiua uero inclinato

Expanded text:
plerisque rationabilius postrema ponitur. sciendum uero, quod etiam oratores inter explerisque rationabilius postrema ponitur. sciendum uero, quod etiam oratores inter exempla solent fabulis uti. de narrationrratio est expositio rei factae uel quasi factae. quidam tamen Ï‡Ï�Îμá1⁄2·Î±Î1⁄2, id est usum, posuerunt ante narrationem. species autem sunt narrationum quattuor, fabularis fictilis historica ciuilis. fabularis est ad fabulas supra dictas pertinens, fictilis ad tragoedias siue comoedias ficta, historica ad res gestas exponendas, ciuilis, quae ob oratoribus in exponendis sumitur causis. nunc autem de ea quae ad exercitationem pertinet dicimus, quam uariis proferre modis solemus: per rectum indicatiuum, per indicatiuum inclinatum, per conuictiuum, dissolutum, comparatiuum. rectum quidem indicatiuum, ut Medea Aeetae filia fuit. haec prodidit aureum uellus et sequentia; rectum autem nominatur, quod casum seruat nominatiuum. indicatiua uero inclinata
Abbreviated transcription (Latin):
habebant deurbecondenda. etquia placuit illis. paratae erant incipere aedifica¬
tionem. Sedu&us intereas. ꝓhibuit ab incepto eas. docens quod facile capiantur
silntra muro concludantur. sic breuiter dices. Sinuelis ꝓducere. sic. Simiae con¬
uenerunt. consiliabantur deurbecondenda. Quarum una in uedium ueniens.
contionata est. qui a opost& ipsasquoque ciuitatem habere. uid&is enim aiebat.
quod ciuitates habendo homines habent &iam domos singulas & contionem
niuersi. & intheatrum ascendentes delectant animorꝰ
tionibus uariis. Et sic ꝓferes orctionem in orando dicens. quod & plebis scitũ
scriptumest & finges &iam orationẽ u&erissimiae. Ex positio autem fabulaꝵ:¬
uult circumitiohib: carere & uicundioresse: Sedoratio quautilitas fabula ereteit᷑¬
hion uocant qđ nos affabulationẽ possumꝰ dicere. a quibusdã prima seda

Expanded text:
nerunt et consilium habebant de urbe condenda et, quia placuit illis, paratae erant incipere aedificanerunt et consilium habebant de urbe condenda et, quia placuit illis, paratae erant incipere aedificationem; sed uetus inter eas prohibuit ab incepto eas docens quod facile capiantur si intra muros concludantur. sic breuiter dices. sin uelis producere, sic: simiae conuenerunt. consiliabantur de urbe condenda. quarum una in medium ueniens contionata est, quia oportet ipsas quoque ciuitatem habere. uidetis enim, aiebat, quod ciuitates habendo homines habent etiam domos singuli et contionem uniuersi et in theatrum ascendentes delectant animos spectationibus et auditionibus uariis. et sic proferes orationem morando dicens, quod et plebiscitum scriptum est, et finges etiam orationem uuult circuitionibus carere et iucundior esse. sed oratio qua utilitas fabulae retegitur, quam epimythion uocant, quod nos affabulationem possumus dicere, a quibusdam prima, sed a
Abbreviated transcription (Latin):
abulaert. oratioficta uerasimili dispositione Imaginem exhibens uerita¬
tis Ideo autem hanc primam traderesolentoratorẽs. quia animos eorum
huc molles ad meliores facileuias instituunt uitae. Usi su
tustissimi quoqueauctores. Ut hesiodus archi locus horatius. hesiodus quidem
lucinae. archilocus autem uulpis. horatius muris. Nominantur autem ab inuen¬
ib fabularum aliȩ cypriae aliae libicae aliae ribariticae.
n& aduitae utilitatem. & sit uerisimilis. sires quae subiectis accidunt ꝑsonis apte
reditur ut puta depulchri tudine aliquis ceftat. pauohuic supponatur. Opost&
ui astutiam tribuere. uulpecula est subicienda. Imitores al
uolumus ostendere. hic simiłis estlocus. Opost& igit᷑ modo breuiter modo latius easdis¬
serere. Quomodo autem hocfiat. sinunc narratione simplici ꝓferantur. nunc&iã
moinductis fingatur personis. exemplicausa. simiae coni

Expanded text:
abula est oratio ficta uerisimili dispositione imaginem exhibens ueritatis. ideo autem hanc primam tradere pueris solent oratores, quia animas eorum adhuc molles ad meliores facile uias instituunt uitae. usi sunt tamen ea uetustissimi quoque auctores, ut Hesiodus Archilochus Horatius, Hesiodus quidem lusciniae, Archilochus autem uulpis, Horatius muris. nominantur autem ab inuentoribus fabularum aliae Cypriae aliae Libycae aliae Sybariticae, net ad uitae utilitatem et fit uerisimilis si res, quae subiectis accidunt personis, apte reddantur, ut puta: de pulchritudine aliquis certat, pauo hic supponatur; oportet alicui astutiam tribuere, uulpecula est subicienda; imitatores aliquos hominum uolumus ostendere, hic simiis est locus. oportet igitur modo breuiter modo latius eas disserere. quomodo autem hoc fiat? si nunc narratione simplici proferantur, nunc etiam sermo inductis fingatur personis. exempli causa: simiae conue
Abbreviated transcription (Latin):
iã bis &iã tragici u&ustissimi uteminus in medea utinã ne innemo repelio securibus.
caese. cecidissent abigegnae adterram trabes neuẽdena uis inchoan. da exordiũ cepiss& que nc̃
nomina. turno mine argo quaue cuiargi uidi lecti uiri p&ebantil. lampel lemini¬
ratimari. etis. colehis imperi ore gispeli eꝑ dalũ nã num. quã ace errans mea.¬
forteunton fuscina euertens specus supterradices penitus undanti infracto molem

Expanded text:
iambis, sed etiam tragici uetustissimi, ut Ennius in Medea«utinam ne in nemore Pelio securibus / iambis, sed etiam tragici uetustissimi, ut Ennius in Medea«utinam ne in nemore Pelio securibus / caesae cecidissent abiegnae ad terram trabes, / neue inde nauis inchoanda exordium / coepisset, quae nunc nominatur nomine / Argo, qua uecti Argiui dilecti uiri / petebant illam pellem inauratam arietis / Colchis imperio regis Peliae per dolum; / nam numquam era errans meaforte Triton fuscina euertens specus / subter radices penitus undanti in freto / molem
Abbreviated transcription (Latin):
polquã paucos reperias mer&ricibus. fidelis euenire amatores syra similiter in formione¬
postquã po&a u&us po&am non potest r&rahere astudio & traderehomine in otiũ maledictis
deerrere ne seribat parat. & amicus sumus meus & popularis g&a heri ad meuenit erateidera¬
duncula iã pridẽ a pudme reliquum pauxillulũ idẽ t&ram&ro inmultis utitur iãbico scens
ut inandria mira bar hoc scis hicabi r&hethe rise. ꝑlenitas. dem&ro quoq diftintionis
causausus est ꝑmediũ uerebar quor sum. euader& postquemiterum t&ram&ros posuit
qui postquam audierat non datũ i rifelio uxorem suonus qũa cui qua nostru uerbũ fecit.
ne queid diegr&ulit . similit̃ enimueroda uenihil. loci est segnitiaeneq socordie quan¬
do intelleximodo senis sententiã denuptiis. nec solum comici buiuscemodi sunt usi.

Expanded text:
pol quam paucos reperias meretricibus / fidelis euenire amatores, Syra». similiter in Phormionepol quam paucos reperias meretricibus / fidelis euenire amatores, Syra». similiter in Phormione«postquam poeta uetus poetam non potest / retrahere a studio et tradere hominem in otium, / maledictis deterrere ne scribat parat» et «amicus summus meus et popularis Geta / heri ad me uenit. erat ei de ratiuncula / iam pridem apud me reliquum pauxillulum». idem tetrametro in multis utitur iambico scenis, ut in Andria«mirabar hoc si sic abiret, et heri semper lenitas». dimetro quoque distinctionis causa usus est per medium «uerebar quorsum euaderet», post quem iterum tetrametros posuit «qui postquam audierat non datum iri filio uxorem suo, / nusquam cuiquam nostrum uerbum fecit neque id aegre tulit». similiter «enimuero, Daue, nihil loci est segnitiae neque socordiae, / quando intellexi modo senis sententiam de nuptiis». nec solum comici huiuscemodi sunt usi
Abbreviated transcription (Latin):
tu. Vel dim&ris catalecticis idest quibus unadesit syllaba ut ina
accipiar. Vtitur &iãmono m&ris ut intruculento pessma mane optime odies. Similit̃ ter¬
rentius in omniplogo & inomni prima seena trim&ris utitur nisi confundant uersus scriptores
solum daripopulo ut placerent quasfeciss& fibulas. & uos istahaec. intro auferte abite sosi
adesdum paucis aeuolo dictumputa in adelphys. postquã po&asensit scripturã suã.
abiniquis obseruari & aduersarios. Itẽ stora non redut hac nocte acaena a echinus neq
cerese studeatbonis quã plurimis & mine me multos laedere & quidigitur faciã non eã
nenunc quidem cumac cesor ultro an potius ita me cõparem. in heauton timorũ enoquoq
nec uisit uestrũ mirũ curpattes seni po&adederit quae sint adulescentiũ. idem inhetyra¬

Expanded text:
portu», uel dimetris catalecticis, id est quibus una desit syllaba, ut «inportu», uel dimetris catalecticis, id est quibus una desit syllaba, ut «inaccipiar». utitur etiam monometris, ut in Truculento«pessima mane; / optime odio es». similiter Terentius in omni prologo et in omni prima scena trimetris utitur, nisi confundant uersus scriptores,, / id sibi negotium credidit solum dari, / populo ut placerent quas fecisset fabulas» et «uos istaec intro auferte, abite. Sosia, / ades dum: paucis te uolo. dictum puta»: in adelphis«postquam poeta sensit scripturam suam / ab iniquis obseruari et aduersarios»; item «Storax, non rediit hac nocte a cena Aeschinus / neqcere se studeat bonis / quam plurimis et minime multos laedere» et «quid igitur faciam? non eam ne nunc quidem, / cum accersor ultro? an potius ita me comparem». in heautontimorumeno quoque «ne cui sit uestrum mirum, cur partes seni / poeta dederit, quae sint adulescentium»; item«quamqua
Abbreviated transcription (Latin):
Neque eam rationẽ eaipsaum qũa edocuituenus. idẽ inmilite glorioso in prima scaena curate
ut splendor meus sit clipeo clarior. quam solis radii essealim cumsudũ est solent. ut ubiususue¬
niat contra conseruamanu. praestringat oculorũ aciem in acie hostibus i amphitrione
Adficere atq adiuuare in rebus omnibus. in eiusdem prima seena. qui me altor est audatior homo
aut qui confidentior luuentutis mores qui sciã qui hoc notis solus ambulem quid faciam nunc
suiri me incarcerem compegerint. eccehic quã uis prima sit scaen
tamenusus. Id eoimplerisq diximus ut iturtamen in hac ipsa seaena & dim&ris brachy¬
catalectis. idẽ a tribus simplicibus pedibus utita peregre adueniens. similiter qui hoc notis

Expanded text:
perdiscat, quot pereat modis; / neque eam rationem ea ipsa umquam edocuit Venus». idem in milite glorioso in prima scena: «curate perdiscat, quot pereat modis; / neque eam rationem ea ipsa umquam edocuit Venus». idem in milite glorioso in prima scena: «curate ut splendor meo sit clipeo clarior / quam solis radii esse olim, cum sudum est, solent, / ut, ubi usus ueniat, contra conserta manu / praestringat oculorum aciem in acie hostibus». idem in Amph laetum lucris / adficere atque adiuuare in rebus omnibus». in eiusdem prima scena: «qui me alter est audacior homo aut qui confidentior, / iuuentutis mores qui sciam, qui hoc noctis solus ambulem? / quid faciam nunc, si tresuiri me in carcerem compegerint». ecce hic, quamuis prima sit scena, tetrametris est tamen usus. ideo in plerisque diximus. utitur tamen in hac ipsa scena et dimetris brachycatalectis, id est a tribus simplicibus pedibus, ut «ita peregre adueniens» similiter «qui hoc noctis a
Abbreviated transcription (Latin):
quo quo scirt inueniri quos damĩabos in quibus secundus & quastus absq obseruatio ne ponitꝰ
quos ca com&ros uocant idẽ h octauo quiergo confuderunt & multi formit coniugauero
hocgenus uersuum omnibus locis in differentur trocheos aut ꝓspondeis aut ꝓdactilicns posua¬
erunt & est hec quoq uitio sa confusio ut si qua flagello iuuabisꝰ anteputare decerne resolut
& uidua almis &ornis agradiscediumdare nyarura quae ant hac confusione u s̃ suat amenm̃i
in ꝓchaicis suis ut in discr&e dactylos uel spondeos ueltrocha eos ponerent ał illu d
oq sciendum quod omnes quidecerebris sinaliphis &collis ioni¬
trim&risutuntur. plautus intruculenti ꝓlogo ꝑ paruã partem postulat. plautus loci
deuestrimagis atque amonis moenibus. Athenas quosine arohitectis conferat heiusdẽ

Expanded text:
quoque scire inueniri quosdam iambos, in quibus secundus et quartus absque obseruatione ponitur, quoque scire inueniri quosdam iambos, in quibus secundus et quartus absque obseruatione ponitur, quos κακομέτρους uocat. idem in octauo: qui ergo confuderunt et multiformiter coniugauerunt hoc genus uersuum, omnibus in locis indifferenter trochaeos aut pro spondeis aut pro dactylicis posuerunt,et est haec quoque uitiosa confusio, ut «si qua flagella iugabis ante putare decet / ne resoluta et uidua ulmis et ornis / agri discidium dare Nysia rura queant». hac confusione usi sunt comici nori in trochaicis suis, ut indiscrete dactylos uel spondeos uel trochaeos ponerent. at illud quoque sciendum, quod omnes quidem crebris synaliphis et episyntrimetris utuntur. Plautus in Truculenti prologo: «perparuam partem postulat Plautus loci / de uestris magnis atque amoenis moenibus, / Athenas quo sine architectis conferat». in eiusdem
Abbreviated transcription (Latin):
ut nonfictis seueris. Affectionibus in esseuideatur iuba. ideo in secundo & quarto & sexqlo
laco iãbos non recipit nisia breui incipientes. quia in his locis feriuntur ꝑ coniugationẽ.
m&ro phorum &uult. extrema pars pedũ iãbicorũ celerioresse quoinodoar
ꝓbabilis iambious uersus & tragoedus aptus sisecundũ & quartum pedẽ non alios feceris
quam iãbos auteñ qui appellatur tribrachis aut anapestus quo sit pares. caco m&res
aut̃ sialit̃ nã primus & tertius & quintus admittunt hano ꝑ mutationẽ pedis haentiã
causa obscuramultist se apperiatur a nobis naqũo terferitur hio uersus neoesse est
ubicumq abictu ꝑcussionis uacatmoramtemporis adiecti nonre formid& imprimo
autem pede & tertio incipit & inquinto feritus inrecundo & quasto & sexto adtende uambũ

Expanded text:
ut non fictis, sed ueris affectionibus inesse uideatur. Iuba: ideo in secundo et quarto et sexto ut non fictis, sed ueris affectionibus inesse uideatur. Iuba: ideo in secundo et quarto et sexto loco iambus non recipit nisi a breui incipientes, quia in his locis feriuntur per coniugationem pedes trimetrorum et uult extrema pars pedum iambicorum celerior esse, quomodo et tem probabilis iambicus uersus et tragoediis aptus, si secundum et quartum pedem non alios feceris quam iambos aut eum qui appellatur tribrachys aut anapaestus, quoniam sunt pares; κακόμετρος autem, si aliter. nam primus et tertius et quintus admittunt hanc permutationum pedis licentiam. causa obscura multis est, sed aperiatur a nobis. nam, quoniam ter feritur hic uersus, necesse est, ubicumque ab ictu percussionis uacat, moram temporis adiecti non reformidet. in primo autem pede et tertio incipit et in quinto, feritur in secundo et quarto et sexto. attende Iubam
Abbreviated transcription (Latin):
icis & insecundo & c&eris eq locis fidemq fictis dumꝓcurant fabulis in m&
cant artenon in scitia: ne sint sonora uerba consu&udinis. paulumq rursus asolutis
differant. magis ista nostri nam fere graecis tenax. cura est iãbi uelnouellis comicis
uel qui inu&usta praecluent comedia. Vi de terentianum quoq scire quad nom penr
uiruerunt hoc graeci ut secundo ex talibus panerent spondeos uel tactylos quod ostendit
dicendo: magisũri & fere graecis tenax. Asmonius &iam idem confirinat his uerbu
comicae po&ae laxius&iam nũ uersibus suis quamtragiei spatium dederunt & illa quoq
locaquȩ ꝓpriae debebantur. lam bodactilicis occupant: pellibus dumcotidianũ sermonem
imitariuolunt & auersificationis obseruatiane spectatorem adactum rei canuertere.

Expanded text:
acis / et in secundo et ceteris aeque locis, / fidemque fictis dum procurant fabulis, / in metra acis / et in secundo et ceteris aeque locis, / fidemque fictis dum procurant fabulis, / in metra peccant arte, non inscitia, / ne sint sonora uerba consuetudinis / paulumque rursus a solutis differant. / magis ista nostri; nam fere Graecis tenax / cura est iambi uel nouellis comicis / uel qui in uetusta praecluent comoedia. uide Terentianum quoque scire quod non penitus caruerunt hoc Graeci, ut secundo et talibus ponerent spondeos uel dactylos, quod ostendit dicendo magis nostri et fere Graecis tenax. Asmonius etiam idem confirmat his uerbis: comici poetae laxius etiamnum uersibus suis quam tragici spatium dederunt et illa quoque loca, quae proprie debeantur iambo, dactylicis occupant pedibus, dum cotidianum sermonem imitari uolunt et a uersificationis obseruatione spectatorem ad actum rei conuertere,
Abbreviated transcription (Latin):
lre cepnon Qostrita mencũlicentia & maximae u&ustis simi subtrahunt eã in meris
frequenter hocigit᷑ idem fecisse arbitror in supra dictis m&ris. Vt quodilliraris sime posuerur
inatio Id illos fecis se arbitrantur trochaicis &iamutuntur plerũq
eseram&ris catalecticis id est quibus unade est infine syllaba in quibus ommeerambi cas
ponunt in quocumque locopedes commixto tamen trocheo ineis plerumq inuenimus an¬
te fine uersus longam. Sicut tamen & ultracitiaq tetra m&roq usitrochaico eorũigit
exempla ꝓferam si prius maricis desupradictis scripta ꝓponã. Terrentianus deiãbicome
culpatur aũt uersus intragoedus & rarus intrat exiam bis omnibus ut ille contra qui
secundo extalibus. spondion autquem comparem receperit sed quipedestres fabulas
soc co premunt. utq locuntur sumpta deuita putus. uitiant iãbũ. tractibus sponda¬

Expanded text:
 nostri tamen cum licentia, et maxime uetustissimi, subtrahunt eam in metris frequenter; hoc igitur idem fecisse arbitror in supra dictis metris, ut, quod illi rarissime posuerunt, se uideatur personarum sermocinatio, id illos fecisse arbitrantur. trochaicis etiam utuntur plerumque tetrametris catalecticis, id est quibus una deest in fine syllaba, in quibus omnes iambicos ponunt in quocumque loco pedes, commixto tamen trochaeo. in eis plerumque inuenimus ante finem uersus longam. sunt tamen et ultra citraque tetrametros usi trochaico. eorum igitur exempla proferam, sed prius metricis de supra dictis scripta proponam. Terentianus de iambico metro: culpatur autem uersus in tragoediis / et rarus intrat ex iambis omnibus, / ut ille contra, qui secundo et talibus / spondion aut quem comparem receperit. / sed qui pedestres fabulas socco premunt, / ut quae loquuntur sumpta de uita putes, / uitiant iambum tractibus spondi
Abbreviated transcription (Latin):
uicesimus secundus. ui cesi mustertius ui cesimus quastus uicesimus quintus. uice simꝰ sextas¬
uicesimus. Si comnes sequentes uel in primitiuis adimitationẽ graecorum auicessimo & supra
re im ponunt quando c̃o posita accipiuntur & subuno accentu ꝓferuntur. Namlic& dis¬
soluta compositione diuersis accentibus ea ꝓferentes muta reordiñẽ quomodo &apudgre¬
eos &dicere decimus & septimus ꝓseptimus decimus. &etertius & uice simusquicesim¬
tertius uc & similia. Trice simus quara gesimus quin qua ge simus sexage seus
septua gesimus : octa gesmus nona gesimus centelimus. Queentenuu qil onienonus
ł quingesimus liuius aliurbe condita xi. anno dum gesinio sescerte onuu se fi textenuis
se ptinges teuusd t ieptin geimus o etingentesmus Lostige omnibius aou haeres tesanus

Expanded text:
uicesimussecundus, uicesimustertius, uicesimusquartus, uicesimusquintus, uicesimussextus: sic omnes sequentes, uelut in primitiuis, ad imitationem Graecorum. a uicesimo et supra orem ponunt, quando composita accipiuntur et sub uno accentu proferuntur. nam licet dissoluta compositione diuersis accentibus ea proferentes mutare ordinem, quomodo et apud Graecos, et dicere decimus et septimus pro septimusdecimus et tertius et uicesimus pro uicesimustertius; sic et similia. tricesimus, quadragesimus, quinquagesimus, sexagesimus, septuagesimus, octogesimus, nonagesimus, centesimus, ducentesimus uel ducesimus, mus uel quingesimus Liuius ab urbe condita XXXI «anno quingesimo», sescentesimus uel sescesimus, septingentesimus uel septigesimus, octingentesimu
Abbreviated transcription (Latin):
& sim̃. geminus t geminus centum geminũs: & nimba. Unimanur centimanuo
fi smilia duũ uir triũ uir. quinq uir septemuir. decemuir centũuir & simila

Expanded text:
et similia. geminus, tergeminus, centumgeminus et similia. unimanus, centimanus et similia. geminus, tergeminus, centumgeminus et similia. unimanus, centimanus et similia. duumuir, triumuir, quinqueuir, septemuir, decemuir, centumuir et similia.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓuigintocto & similia uni formis biformis triformis & similia. duo asses auñs du¬
pondius tressis quad rassis decussis uicessis trecessis quad ragessis quinquagessis
sexagessis. septuagessis. octagessis. non agessis centussis. postque
uarrone non componuntur. cum assenumeri: deunx dextans. dodrans bessis septunx
quincunx triens quadrans sextans sex cunx sextula libra bilibris trilibris quadrilibris
& similia: anniculus ł annus biennis tricennis quadriennis quinquennis &nmilia
bienmũ trienniũ. quadrienniũ quinquenniũ &smilia bimus t
& imilia. bipes tripes quad rupes decempes & decempeda: & similia biduum
triduũ quatriduũ & simila. bi noctiũ trinoctium quadrinoctiũ & similia bicorpor
triuiũ &smilia. Bifidus trifidus quadrifidus. & similia. bisuleus trisulcus

Expanded text:
pro uiginti octo et similia. uniformis, biformis, triformis et similia; duo asses dussis dupro uiginti octo et similia. uniformis, biformis, triformis et similia; duo asses dussis dupondius, tressis, quadrassis, decussis, uicessis, tricessis, quadragessis, quinquagessis, sexagessis, septuagessis, octogessis, nonagessis, centussis, post quem numerum teste Varrone non componuntur cum asse numeri. deunx, dextans, dodrans, bessis, septunx, quincunx, triens, quadrans, sextans, sescunx, sextula. libra, bilibris, trilibris, quadrilibris et similia. anniculus uel annuus, biennis, triennis, quadriennis, quinquennis et similia. biennium, triennium, quadriennium, quinquennium et similia. bimus, trimus, quadrimus et similia. bipes, tripes, quadrupes, decempes et decempeda et similia. biduum, triduum, quadriduum et similia. binoctium, trinoctium, quadrinoctium et similia. bicorpor, triuium et similia. bifidus, trifidus, quadrifidus et similia. bisulcus, trisulcus
Abbreviated transcription (Latin):
duplũ triplũ quadruplũ &similia. quȩ ꝓpriae ad pondus ł numerũ dicuntur. simplex
duplex, triplex & smilia quaeadomnẽ remdicunt᷑. & uerba exͥis duplico duplicas. Tri
triplicas multiplex, multiplico multiplicas dupundus tripondius & similia illud quoq
sciendum quod inde uigintidicimus. ꝓdecem & nouem idestunde unũde est uiginti ł unde¬
nti. postquamuiginti numerus ÷ qđ est nouem & decem numerus
uiginti numerus horatius inrecundo sermonẽ unde octoginta annos natus cuistragula uestis
unde octoginta dixit idest lxx uiiii annos habens &atis hoc estostoginta undeunũ. &iam
duo deuigintidicunt. ꝓdecem & octo qđ attici dIΙNΕΟΝTΩN dicunt. idem inuenitur
Inc&eris cardinalibus numeris id triginta & quad raginta & reliquis. duo d&riginta

Expanded text:
duplum, triplum, quadruplum, et similia, quae proprie ad pondus uel numerum dicuntur; simplex, duplum, triplum, quadruplum, et similia, quae proprie ad pondus uel numerum dicuntur; simplex, duplex, triplex et similia, quae ad omnem rem dicuntur; et uerba ex his: duplico duplicas, triplico triplicas; multiplex, multiplico multiplicas; dupondius, tripondius et similia. illud quoque sciendum, quod undeuiginti dicimus pro decem et nouem, id est unde unum deest uiginti uel undeuiginti, post quem uiginti numerus est, quod est nouem et decem numerus, post unum enim sequitur uiginti numerus. Horatius in II sermonum«unde / octoginta annos natus, cui stragula uestis» unde octoginta dixit, id est septuaginta nouem annos habens aetatis, hoc est octoginta unde unum. etiam duodeuiginti dicunt pro decem et octo, quod Attici δυοῖν δεόντων dicunt. idem inuenitur in ceteris cardinalibus numeris; id est triginta et quadraginta et reliquis: duodetriginta
Abbreviated transcription (Latin):
ecies quaterdecies: quinquies decies sexies decies. septies decio
non agies. centies. ducenties. tricenties quadringenties. quingenties. sexcenties
septingenties. octingenties. non ingenties ⁊nongenties miles. Infinitis tamen numeror
int̃ponitur. quotiens. totiens similit̃ multotiens. Inueniunt᷑
diriuationes ł cõpositiones multae a nominibus numerorũ. ut unicus ullus unitas. ũnio
uniũsus & uno uerbum. unas unate. ternitas ł trinitas. septimana senio ꝓsius
iurae & enim id summ̃ũ quiddextersenio ferr&miliã semĩquinarius. semi septinanus.
nundinũ. se & nundine trinũ nundinũ. & sciendũ qđ po&ae sepederiuatiuus ut untur
ꝓprimitiuis ł contratalus specibus ꝓalus. ut uirgł inx̃ totlecti ꝓceris bis denis nauibus
ibant ꝓbis decem. & lucanus insepteno gurgitenilus ꝓseptenario. sunt pr&erea simblũ.

Expanded text:
terdecies, quaterdecies, quinquiesdecies, sexiesdecies, septiesdecies,terdecies, quaterdecies, quinquiesdecies, sexiesdecies, septiesdecies,nonagies, centies, ducenties, trecenties, quadringenties, quingenties, sescenties, septingenties, octingenties, noningenties et nongenties, milies. infinitis tamen numerorum aduerbiis etiam n interponitur: quotiens, totiens, similiter multotiens. inueniuntur et aliae deriuationes uel compositiones multae a nominibus numerorum, ut unicus, ullus, unitas, unio, uniuersus et uno uerbum unas unat, ternitas uel trinitas, septimana, senio Persius «iure; etenim id summum, quid dexter senio ferret» et similia; semiquinarius, semiseptenarius, nundinum et nundinae, trinum nundinum. et sciendum, quod poetae saepe deriuatiuis utuntur pro primitiuis uel contra, uel aliis speciebus pro aliis, ut Virgilius in X «tot lecti proceres bis denis nauibus ibant», pro bis decem, et Lucanus «in septeno gurgite Nilus», pro septenario. sunt praeterea simplum,