comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
citudo tua deo faciente. U Uoluntas
illiꝰ mͥ ẽ necessitas. A Tu ĩtaq inuitꝰ
beatꝰ eris: T Alichi si ee̾t potestas
ut ee̾m beatꝰ. iam ꝓfecto essem. Uolo
em̃ etiã nẽ et ñ sum. qr ñ ego. s ille
me beatum facit. A Optime dece
ueritas clamat. Non enĩ possumꝰ
aliud sentire eẽ inpotestate nr̃a. nisi
quod eum uolumus facimus. Qua¬
ꝓp̃t nichil tam innr̃a potestate. qũã
ipsa uolunptas ẽ. Ca enim prorsus
nullo int̾uallo. mox ut uolumus p̃sto
est. Et ideo recte possumꝰ dicere uiui
mus uł senẽscimũs. s necessitate. aut
non uoluntate morim᷑ s necessitate.
& siquid aliud huiusmodi est. N uolun¬
tate aut̃ uolumus. quis uł delyrus
audeat dicere: Quam obrem qua¬
uis presciat d̾s nr̃as uoluntates futu¬
ras. non exeo cam̃ conficit᷑. ut ñ uo¬
luntate aliquio uelimꝰ. Nam et de
beatitudine quod dixisti. ñ abste ipso
beatum fieri. ita dixisti quasi hoc
ego negauerim. S dico cum futurꝰ

Expanded text:
itudo tua Deo faciente. E. Voluntas itudo tua Deo faciente. E. Voluntas illius mihi est necessitas. A. Tu itaque invitus beatus eris. E. Mihi si esset potestas ut essem beatus, jam profecto essem: volo enim etiam nunc, et non sum, quia non ego, sed ille me beatum facit. A. Optime de te veritas clamat. Non enim posses aliud sentire esse in potestate nostra, nisi quod cum volumus facimus. Quapropter nihil tam in nostra potestate, quam ipsa voluntas est. Ea enim prorsus nullo intervallo, mox ut volumus praesto est. Et ideo recte possumus dicere, Non voluntate senescimus, sed necessitate; aut, non voluntate morimur, sed necessitate; et si quid aliud hujusmodi: non voluntate autem volumus, quis vel delirus audeat dicere? Quamobrem, quamvis praesciat Deus nostras voluntates futuras, non ex eo tamen conficitur ut non voluntate aliquid velimus. Nam et de beatitudine quod dixisti, non abs teipso beatum fieri, ita dixisti, quasi hoc ego negaverim: sed dico, cum futurus
Abbreviated transcription (Latin):
cium dm̃ dico. multo fidentiꝰ eum ayxe¬
rim p̾seire oꝑa sua. & quid sit facturꝰ
cercissime p̃uidere. A Nonne gͥ caues
ne cͥ dicat᷑ etiam ipsum quec̃q facturꝰ
ẽ ñ uoluntate s necessitate facturum.
si om̃ia quoꝵ p̃scius d̾s est. necessitate
fiunt ñ uoluntate: U Ego eũ dicerẽ
necessitate uniu̾sa fieri que ds̃ fut᷑a pre¬
scuit. ea sola in tuebar. que in creatã eiꝰ
fiunt. ñ aut̃ que in ipso. Non enĩ ea fiunt.
s sunt sempit̃na. A Hichil gͦ insua cre¬
atura oꝑat᷑ ds: ¶ Iam semel statuit
que admodũ ferat᷑ homoͦ eiꝰ unit̾isitatis
quam condidit. Neq eñĩ aliquid noua
uoluntate amministrat. A Numqͥd ne¬
quoq hoc eum p̃scire consentio. si est
ita futurũ. A Dic queso ñ cu ereatura
eiꝰ nones. aut cua beatitudo ñ inte fi¬
et: U Immo et creat᷑a eius sum. et
inme fiet quod beatꝰ ero. a Nongͦ
uoluntate s necessitate inte fiet beã¬

Expanded text:
cium Deum dico, multo fidentius eum dixecium Deum dico, multo fidentius eum dixerim praescire opera sua, et quid sit facturus certissime praevidere. A. Nonne igitur caves ne tibi dicatur, etiam ipsum quaecumque facturus est, non voluntate sed necessitate facturum, si omnia quorum Deus praescius est, necessitate fiunt, non voluntate? E. Ego cum dicerem necessitate universa fieri quae Deus futura praescivit, ea sola intuebar quae in creatura ejus fiunt, non autem quae in ipso: non enim ea fiunt, sed sunt sempiterna. A. Nihil ergo in sua creatura operatur Deus. E. Jam semel statuit quemadmodum feratur ordo ejus universitatis quam condidit; neque enim aliquid nova voluntate administrat. A. Numquid nequoque hoc eum praescire consentio, si est ita futurum. 7. A. Dic, quaeso, num tu creatura ejus non es, aut tua beatitudo non in te fiet? E. Imo et creatura ejus sum, et in me fiet quod beatus ero. A. Non ergo voluntate sed necessitate in te fiet beat
Abbreviated transcription (Latin):
cet. Si aut̃ necesse ẽ. ñ gͦẽ in peccando
uolintatis arbicrium. s potꝰ ineintabi¬
lis et fexa necessitas. Qͥ ratiocinatione
hoc uidelicet ne conficiat᷑ ⁊mes. ut aut
õs futuroꝵ omĩtum p̃seius impie neget᷑.
aut si hoc negare ñ possumꝰ. fateamͣ ñ
uoluntate s necessitate peccari. an aliqͥd
aliuo te mouet: T Nichil interim
aliuo. A Res gͦ unu̾sas quarum ds ẽ
prescius ñ uoluntate s necessitate fieri
putas: U Om̃ino ita fieri puto. A Ex¬
ꝑgiscere tandem ceq ipsum paululum
incuere. & dic mͥ si potes. qͣlem sis ha¬
biturꝰ eras uoluntate utrum peccandi
an recte faciendi. U Nescio. A Qͥo
am̃ itidem nescire hoc putas: U Alul
lomͦ id putauerim. A Si gͦ uoluntatẽ
cuam erastinam nouit. & om̃iũ homi¬
num siue qui sunt. siue qui futͣi sunt.¬
ã fut᷑as p̃uidet uoluntates. mulcoma¬
gs p̾uioet. quio de iustis impuisq futu¬
rus sit. Prorsus si meoꝵ operũ pres¬

Expanded text:
cet: si autem necesse est, non ergo est in peccando cet: si autem necesse est, non ergo est in peccando voluntatis arbitrium, sed potius inevitabilis et fixa necessitas. Qua ratiocinatione hoc videlicet ne conficiatur times, ut aut Deus futurorum omnium praescius impie negetur, aut si hoc negare non possumus, fateamur non voluntate, sed necessitate peccari: an aliquid aliud te movet? E. Nihil interim aliud. A. Res ergo universas quarum Deus est praescius, non voluntate sed necessitate fieri putas. E. Omnino ita puto. A. Expergiscere tandem, teque ipsum paululum intuere, et dic mihi, si potes, qualem sis habiturus cras voluntatem, utrum peccandi, an recte faciendi. E. Nescio. A. Quid? Deum itidem nescire hoc putas? E. Nullo modo id putaverim. A. Si ergo voluntatem tuam crastinam novit, et omnium hominum, sive qui sunt, sive qui futuri sunt, futuras praevidet voluntates, multo magis praevidet quid de justis impiisque facturus sit. E. Prorsus si meorum operum praes
Abbreviated transcription (Latin):
iusticiam & potentiam d̾i longe maiore
suꝑiorẽq ẽẽ cred̾ent. quam qͥeqͥo cogitat¬
one concipiunt. consid̾antesq semet ipłꝰ
grãs deo se deb̾e intellig̾ent. etiam si ali¬
quid inferuus eos uoluisset e̾e̾ qua sunt.
om̃ibꝙ ossib et medullis conseientiȩ
suȩ clamarent. ego dixi dñe muiserere n
eura animã meã. qm̃ peceani tͥ. ita cergꝰ
itinerib diuinȩ miscd̾iȩ in sapientiã
aucerent᷑. ut neꝙ inuentis reb inflati.
neq ñ inuentis turbulenti. et cognos¬
centlo instrutiores fierent ad uidendũ.
et ad querendũ ignorando miciores. Tibi
quam facile de cam magna questione
respondeam. ẽ mͥ pͥor int̾roganti pauea
hoc miraris. qͦmͦ ñ sint contraria et re¬
pugnantia. ut et ds p̃seius sit omĩum
fituroꝵ. & nos ñ necessitate s uoluntate
peremus. Sienĩ preseiꝰ ẽ deus in quis¬
peccaturum ẽẽ hominẽ. necesse ẽ ut poc¬

Expanded text:
justitiam et potentiam Dei longe majorem justitiam et potentiam Dei longe majorem superioremque esse crederent, quam quidquid cogitatione concipiunt; considerantesque semetipsos, gratias Deo se debere intelligerent, etiamsi aliquid inferius eos voluisset esse quam sunt, omnibusque ossibus et medullis conscientiae suae clamarent: Ego dixi, Domine, miserere mei, cura animam meam, quia peccavi tibi : ita certis itineribus divinae misericordiae in sapientiam ducerentur, ut neque inventis rebus inflati, neque non inventis turbulenti, et cognoscendo instructiores fierent ad videndum, et ad quaerendum ignorando mitiores. Tibi quam facile de tam magna quaestione respondeam, cum mihi prior interroganti pauca hoc miraris, quomodo non sint contraria et repugnantia, ut et Deus praescius sit omnium futurorum, et nos non necessitate, sed voluntate peccemus. Si enim praescius est Deust pec
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ẽẽ reb humanis libent̾ opiuant᷑. di
fortuitis conmictunt casib ⁊ aminos ets
pora sua. tradunt se feriendos et dilanien¬
dos libidinib diuina uidicia negantes hi¬
mana fallentes eos a quib aceusant᷑ fertea
patrocinio ꝓpulsare se putant. Qũa tui
cecam effing̾e acping̾e consueuerunt. ui
aut meliores ea sint aqua se regi arbitrat
aut se quoq eum caden cccitate ⁊ sentirti
ista faceant᷑ et dic̾e. Nec enim talib abit¬
de etiam concedit᷑ casib eos agere om̃i
quando agendo cadunt. S adũsus hau
opinionẽ plenã stultissimi & dementisi¬
A mi erroris. satis ut arbicor sec̾a nĩa ser¬
ent amocinatione dissercũ ẽ. Alii uͦ qua qura
negare ñ audeant p̃sidere humane ute
ꝓuidentiam di. malunt tam̃ eam uł in¬
firmam. uel inuistã. uł malã. nefario a¬
rore credere. qũa sua poceata pietate su¬
plici confiteri. Qͥom̃s si ꝑsuaderi sibipi¬
terent᷑. ut cum de optimo et tustissimo
et potentissimo cogitant. bonitatẽ et

Expanded text:
e rebus humanis libenter opinantur, dumque fortuitis committunt casibus et animos et corpora sua, tradunt se feriendos et dilaniandos libidinibus, divina judicia negantes, humana fallentes, eos a quibus accusantur, fortunae patrocinio propulsare se putant; quam tamen caecam effingere ac pingere consueverunt, ut aut meliores ea sint a qua se regi arbitrantur, aut se quoque cum eadem caecitate et sentire ista fateantur et dicere. Nec enim talibus absurde etiam conceditur casibus eos agere omnia, quando agendo cadunt. Sed adversus hanc opinionem plenam stultissimi ac dementissimi erroris, satis, ut arbitror, secunda nostra sermoncinatione dissertum est. Alii vero quanquam negare non audeant praesidere humanae vitae providentiam Dei, malunt tamen eam vel infirmam, vel injustam, vel malam nefario errore credere, quam sua peccata pietate supplici confiteri. Qui omnes si persuaderi sibi paterentur, ut cum de optimo et justissimo et potentissimo cogitant, bonitatem et
Abbreviated transcription (Latin):
pient̃ eligit conũtit animũ. sapienter
utiq conũtit. T Certissimũ ẽ. a Etqͥ
abeo quod sapient̃ eligit. et quo se sapi¬
ent̃ conũtit. nullis terrorib penisq
depellit᷑. sapient̃ sine dubio facit.
storsus sine dubio. Mamfestissimũ
ẽ gͥ om̃s has quas regulas apcimus. &̾
lumina uirtutũ adsapientiam ꝑtine¬
re. quandoqͥdem quantomagis quisq
ad agendam uitam eis utit᷑. & scd̃m
hec agit uitam. cantomagis uiuit fa¬
citq sapient̃. Om̃e aut̃ quoo sapient̃
fit. non potest recte diei a sapientia eẽ
separatum. ¶Omĩno ita ẽ.A Qũagͦ
uere atq in cõmutabiles sunt regule
numeroꝵ quoꝵ rationem atq ueri¬
tatem in cõmutabilit᷑ atq c̃omunit̃
om̃ib eam cernentib p̃sto esse dixi¬
sti. tam sunt uere atq incõmutabiles
regule sapientiȩ dequib paueis nune
singillatim inter rogatꝰ responoisti ẽẽ

Expanded text:
pienter eligit convertit animum, sapienter pienter eligit convertit animum, sapienter utique convertit. E. Certissimum est. A. Et qui ab eo quod sapienter eligit, et quo se sapienter convertit, nullis terroribus poenisque depellitur, sapienter sine dubio facit. E. Prorsus sine dubio. A. Manifestissimum est igitur omnes has, quas regulas diximus et lumina virtutum, ad sapientiam pertinere: quandoquidem quanto magis quisque ad agendam vitam eis utitur, et secundum haec agit vitam, tanto magis vivit facitque sapienter; omne autem quod sapienter fit, non potest recte dici a sapientia esse separatum. E. Omnino ita est. A. Quam ergo verae atque incommutabiles sunt regulae numerorum, quorum rationem atque veritatem incommutabiliter atque communiter omnibus eam cernentibus, praesto esse dixisti; tam sunt verae atque incommutabiles regulae sapientiae, de quibus paucis nunc singillatim interrogatus respondi
Abbreviated transcription (Latin):
tabilia. & siue singła. siue om̃ia cõmu¬
nit̃ ad eẽ. ad contemplandum eiꝰ qͥ hec
ualent sua qͥsq ratione ac mente con¬
spicere parit mec̃ uides. certissimũq
esse concedis. S sane quero utrũ hȩc
tibi uideant᷑ ad sapientiam ꝑcinere.
Nam eredo uideri tͥ eum qͥ sapientiã
assecutꝰ est eẽ sapientem  Uidet᷑ om¬
nino. A Eͥd ille qui iuste uiuit. pos¬
setne ita uiuere. nͥ uideret que infe¬
riora quib potiorib subdat. & que
paria sibimet copulet. & que ꝓpͥa suis
quibq distͥbuat: U N posset. A
Qͥ gͦ hec uidet ñ eum negabis sapi¬
ent̃ udere: U Non nego. A Qͥo ille
qui prudent̃ uiuit. nonne eligit in¬
corruptionẽ. et eã corruptioni ꝓponen¬
dam eẽ deceruit :: U Manifesfissime.
A Cum gͦ id eligit quo conũtat ani¬
quod eligendum esse nemo ambigit.
ñ negari potest sapient̃ eligere: T Nui
lomͦ negau̾m.a Cum gͦ ad id quod sa¬

Expanded text:
tabilia, et sive singula sive omnia commutabilia, et sive singula sive omnia communiter adesse ad contemplandum eis qui haec valent sua quisque ratione ac mente conspicere, pariter mecum vides certissimumque esse concedis. Sed sane quaero utrum haec tibi videantur ad sapientiam pertinere. Nam credo videri tibi eum qui sapientiam assecutus est, esse sapientem. E. Videtur omnino. A. Quid? ille qui juste vivit, possetne ita vivere, nisi videret quae inferiora quibus potioribus subdat, et quae paria sibimet copulet, et quae propria suis quibusque distribuat? E. Non posset. A. Qui ergo haec videt, num eum negabis sapienter videre? E. Non nego. A. Quid? ille qui prudenter vivit, nonne eligit incorruptionem, et eam corruptioni praeponendam esse decernit? E. Manifestissime. A. Cum ergo id eligit quo convertat aniquod eligendum esse nemo ambigit, num negari potest sapienter eligere? E. Nullo modo negaverim. A. Cum ergo ad id quod sa
Abbreviated transcription (Latin):
tib p̃sto ẽẽ cõmunit̃. A Assentior. U
Ed in corruptum meliꝰ eẽ. corrupto.
et̾num. temꝑali. in uiolabile uiolabi¬
li pot̾is negare: A Qs potest: U
hoc gͦ uerum potest quisq suum ꝓpͥ¬
um dice. eũ uncõmutabilit̃ contem¬
plandum assit om̃ib. qui hõe conteni¬
plari ualent: A Hullus hoc uerẽm
unum atq omib cõmune quãuerũ ẽ.
UItem a corruptione au̾tendum ani¬
mũ. atq ad incorruptionẽ conũtendũ
esse .i. ñ corruptionẽ. s incorruptio¬
nẽ diligendam esse qͥs negat : Aut
quis cum uerum eẽ fateat᷑ ñ etiã in¬
cõmutabile intelligat. atq om̃ib m̃ti¬
b id ualentib intueri cõmunit᷑ p̃sto
ẽẽ uideat: AUerissimũ est U Qd
eam uitam que nullis adu̾sitatib de
cerca et honesta sententia demouetur.
dubitabit aliquis eẽ meliorem. quã
est enĩ qũod istas camꝗͣ regulas. & que¬
dam lumina uircutũ & uera et in comu¬

Expanded text:
tibus praesto esse communiter? E. Assentior. A. tibus praesto esse communiter? E. Assentior. A. Quid incorruptum melius esse corrupto, aeternum temporali, inviolabile violabili, poteris negare? E. Quis potest? A. Hoc ergo verum potest quisque suum proprium dicere, cum incommutabiliter contemplandum adsit omnibus qui hoc contemplari valent? E. Nullus hoc vere unum atque omnibus commune quam verum est. A. Item a corruptione avertendum animum, atque ad incorruptionem convertendum esse, id est non corruptionem, sed incorruptionem diligendam esse quis negat? Aut quis cum verum esse fateatur, non etiam incommutabile intelligat, atque omnibus mentibus id valentibus intueri, communiter praesto esse videat? E. Verissimum est. A. Quid? eam vitam quae nullis adversitatibus de certa et honesta sententia demovetur, dubitabit aliquis esse meliorem, quam enim est quod istas tanquam regulas, et quaedam lumina virtutum, et vera et incommu
Abbreviated transcription (Latin):
ignoro. anita ut intelligas & ame iuoeri
posse hoc uerũ. tam̃ ⁊ si mͥ abste ñ dica¬
tur:. U. Immo ita ut abste quoq etiam
me inuito uideri posse ñ dubitem. A
Quod gͦ unũ uerum uidemus ambo sin¬
głis mentib. nõne utriq nr̃m com¬
mune ẽ: U Manifestissime. ¶Itẽ
eredo te non negare studendum eẽ.
sapientiȩ. atq hoc uerũ ẽẽ conced̾e.
Er sus non dubito. ¶ Hoc item ue¬
rum et unum eẽ. et om̃ib qui hoc
seiunt aduidendum ẽẽ c̃omune. quã¬
uns unusquisq id. nec mea nec cua.
nec cuiusquam alteriꝰ. s sua mente
conspiciat. eum id quod conspieitur
om̃ib conspicientib comunit̃ presto
sit. numqͥo negare pot̾imus : A Hul
lomͦ. ł Item iuste ẽẽ iũdendum. dete¬
riora meliorib eẽ. subdenda. & paria
parib cõparanda. & ꝓpͥa suis qͥb ꝙ tri¬
buenda. nonne fateberis ẽẽ uerissimũ.
& cam mͥ quam tͥ. atq om̃ib id uiden¬

Expanded text:
ignoro? an ita ut intelligas et a me videri ignoro? an ita ut intelligas et a me videri posse hoc verum, tametsi mihi abs te non dicatur? E. Imo ita ut abs te quoque, etiam me invito, videri posse non dubitem. A. Quod ergo unum verum videmus ambo singulis mentibus, nonne utrique nostrum commune est? E. Manifestissime. A. Item credo te non negare studendum esse sapientiae, atque hoc verum esse concedere. E. Prorsus non dubito. A. Hoc item verum, et unum esse, et omnibus qui hoc sciunt, ad videndum esse commune, quamvis unusquisque id nec mea, nec tua, nec cujusquam alterius, sed sua mente conspiciat, cum id quod conspicitur, omnibus conspicientibus communiter praesto sit, numquid negare poterimus? E. Nullo modo. A. Item, juste esse videndum, deteriora melioribus esse subdenda, et paria paribus comparanda, et propria suis quibusque tribuenda, nonne fateberis esse verissimum, et tam mihi quam tibi atque omnibus id viden
Abbreviated transcription (Latin):
ita etiam simulta st̃ bona ea que qdiũ¬
sa. equib eligat quisq quod uolet.
idq uidendo ⁊ tenendo ad fruendũ
suminũ sibi bonum. recte uereq con¬
stituat. fier i tam̃ potest. ut lux ipsi
sapientiȩ. in qua hec uideri & tene
U fateor fieri posse. nec impedire ali¬
quid ut ñsit omĩb cõmunis. unasa¬
pientia. etiam si multa & quĩsa sint
summa bona. S uellem scire anin
sit. quod enĩ concedimus fieri posse
ut ita sit: non continuo ita ẽẽ concedi¬
mꝰ. ATenemus interim eẽ sapientiã.
s utrum sit cõmunis una om̃ib. an
singłi sapientes suas habeant si cuti
animas. uł mentes suas. hoc ñoũ tene¬
mus.U Ita est. A Eo hoc quod te¬
nemus uł eẽ sapientiam. uł sapientes
et beatos ẽẽ om̃s homines uelle. ubi uide¬
mus: Nam hoc ce uidere. et uerum
eẽ. nullomodo utiq dubitau̾um. Hoc
gͦ uerum sic uides. ut cogitationem
tuam quam si mͥ ñ enunties. ego ꝓrsus

Expanded text:
ita, etiamsi multa sunt bona eaque diveita, etiamsi multa sunt bona eaque diversa, e quibus eligat quisque quod volet, idque videndo et tenendo ad fruendum summum sibi bonum recte vereque constituat; fieri tamen potest ut lux ipsa sapientiae, in qua haec videri et tenerna communis. E. Fateor fieri posse, nec impedire aliquid, ut non sit omnibus communis una sapientia, etiamsi multa et diversa sint summa bona: sed vellem scire an ita sit. Quod enim concedimus fieri posse ut ita sit, non continuo ita esse concedimus. A. Tenemus interim esse sapientiam: sed utrum sit communis una omnibus, an singuli sapientes suas habeant, sicuti animas vel mentes suas, hoc nondum tenemus. E. Ita est. CAPUT nemus vel esse sapientiam, vel sapientes, et beatos esse omnes homines velle, ubi videmus? Nam hoc te videre, et verum esse nullo modo utique dubitaverim. Hoc ergo verum sic vides ut cogitationem tuam, quam si mihi non enunties, ego prorsus
Abbreviated transcription (Latin):
longum sermonẽ forte desid̾at. pu¬
cemus omĩno tot summa bona esse
qͦt st̃ ipse res diũse quȩ adiu̾sis tamꝗͣ
sũma bona appetunt᷑. Non ideo seqͥtur¬
ut etiam ipsa sapientia ñsit una com¬
munis oĩb qr ea bona quȩ in illa cer¬
nant &̃ eligunt homines. inulta &¬
diuersa sunt: Si enĩ hoc putas. po¬
tes et de luce solis dubitare. qͦd uni
sit. qr multa & diuersa sunt que in
ea cernimus. de quib mulcis eligit
quisq ꝓ uoluntate quo fruat᷑ ꝑ oen¬
lor sensum. et alius altitudinẽ monti
aspectu. alius campi planitiem. alius
comuexa uallum. alius nemoꝵ uiri¬
ditatem. Alius mobilem equalitat̾e
maris. alius hec om̃ia. uel quedam
hoꝵ simul pulera confert. ad leticiã
uidendi. Sic̃ gͦ ista in ulta n⁊ diũsast.
que in luce solis homines uident.¬
&̃ se elig̃t ad fruendũ. Luxtam̾ ipsa
una ẽ. in qua uidet & cenet quo fru¬
atur innuscuiusq in tuentis aspectꝰ

Expanded text:
longum sermonem forte desiderat, pulongum sermonem forte desiderat, putemus omnino tot summa bona esse, quot sunt ipsae res diversae quae a diversis tanquam summa bona appetuntur: num ideo sequitur, ut ipsa sapientia etiam non sit una communis omnibus, quia ea bona, quae in illa cernunt et eligunt homines, multa diversa sunt? Si enim hoc putas, potes et de luce solis dubitare quod una sit, quia multa et diversa sunt, quae in ea cernimus. De quibus multis elegit quisque pro voluntate quo fruatur per oculorum sensum: et alius altitudinem montis aspectu; alius campi planitiem, alius convexa vallium, alius nemorum viriditatem, alius mobilem aequalitatem maris, alius haec omnia, vel quaedam horum simul pulchra confert ad laetitiam videndi. Sicut ergo ista multa et diversa sunt, quae in luce solis homines vident et eligunt ad fruendum, lux tamen ipsa una est, in qua videt et tenet quo fruatur uniuscujusque intuentis aspectus:
Abbreviated transcription (Latin):
si eam nullomͦ animo cerneres. nullo
mͦ scires. et uelle te ẽẽ sapiente. & uel¬
le debere quod ce negaturum esse ñ
arbitror. Holo iam dicas mͥ utrum
etiam sapientiã sicut numeri rationẽ
atq ueritatẽ om̃ib ratiocinantib
cõmunẽ se p̃bere arbitreris. anqm̃
cot st̃ mentes hominũ. qͦt homnes
st̃. unde nec ego de cua mente aliqͥd cer¬
no. nec cu demea. cot eti am̃ putes eẽ
sapientias. quot potuerunt esse sapi¬
entes . U Si summũ bonũ om̃ib unũ
est. oportet etiam ueritat̾e inqua
cernicur & tenet᷑ .i. sapientiam oĩb
unam ẽẽ cõmunẽ. A Dubitas aut̃
sumiũ bonũ. qͥcqͥd illuo ẽ om̃ib
hominib unum ẽẽ : W Dubito sane.
qm̃ diũsos diũsis reb gaudere uideo
tanꝗͣ sũmis bonis suis. A Uellem qͥdẽ
ut de sũmo bono. ita nemo dubita¬
ret. ut nemo dubitat qͥrqͥd illud est.
ñ nͥ eo adepto posse fieri hominẽ bea¬
cum. S qm̃ magna questio est. et

Expanded text:
si eam nullo modo animo cerneres, nullo si eam nullo modo animo cerneres, nullo modo scires et velle te esse sapientem et velle debere, quod te negaturum esse non arbitror, volo jam dicas mihi, utrum etiam sapientiam, sicut numeri rationem atque veritatem omnibus ratiocinantibus communem se praebere arbitreris; an quoniam tot sunt mentes hominum quot homines sunt, unde nec ego de tua mente aliquid cerno, nec tu de mea, tot etiam putes esse sapientias, quot potuerint esse sapientes. E. Si summum bonum omnibus unum est, oportet etiam veritatem in qua cernitur et tenetur, id est sapientiam, omnibus unam esse communem. A. Dubitas autem summum bonum, quidquid illud est, omnibus hominibus unum esse? E. Dubito sane, quia diversos diversis rebus gaudere video tanquam summis bonis suis. A. Vellem quidem, ut de summo bono ita nemo dubitaret, ut nemo dubitat quidquid illud est, non nisi eo adepto posse fieri hominem beatum. Sed quoniam magna quaestio est, et
Abbreviated transcription (Latin):
errat. cantominus sapit. Tanto enĩ
magis longe ẽ aueritate. inqua cer¬
nitur & tenetur sũmum bonum.
Sũmo aut̃ bono assecuto et ad epto.
beatꝰ qͥsq fit. Qͦo om̃s sine controũ¬
sia uolumus. Ut gͦ constat nos bea¬
tos eẽ uelle. ita nos constat esse uelle
sapientes. qr nemo sine sapientia
beatꝰ ẽ. Nemo enĩ beatꝰ est nͥ sũmo
bono. quod un ea ueritate qũa sapi¬
entiam uocamus. cernitur et tene¬
tur. Sicut gͦ antequam beati simꝰ.
m̃cib tam̃ ur̃is impressa ẽ notio be¬
atitatis. ꝑ hanc enim scimus fident᷑q
&̃ sine ulla dubitatione dicimus be¬
atos nos ẽẽ uelle. ita etiam pͥusqu̾a
sapientes simus. sapientiȩ notionẽ
iumente liabemus im p̃ssam. ꝑ quam
imusqͥsq nr̃m si int̾roget᷑. uelitne esse
sapiens. sine ulla caligine dubitationis
se uelle respondet. Quare si iam con¬
stat int̾ nos quę sit sapientia quam
forcasse u̾bis explicare ñ pot̾as. nam

Expanded text:
errat, tanto minus sapit. Tanto enim errat, tanto minus sapit. Tanto enim magis longe est a veritate, in qua cernitur et tenetur summum bonum. Summo autem bono assecuto et adepto, beatus quisque fit; quod omnes sine controversia volumus. Ut ergo constat nos beatos esse velle, ita nos constat velle esse sapientes; quia nemo sine sapientia beatus est. Nemo enim beatus est, nisi summo bono, quod in ea veritate, quam sapientiam vocamus, cernitur et tenetur. Sicut ergo antequam beati simus, mentibus tamen nostris impressa est notio beatitatis; per hanc enim scimus, fidenterque, et sine ulla dubitatione dicimus beatos nos esse velle: ita etiam priusquam sapientes simus, sapientiae notionem in mente habemus impressam, per quam unusquisque nostrum si interrogetur velitne esse sapiens, sine ulla caligine dubitationis se velle respondet. 27. Quare si jam constat inter nos quae sit sapientia, quam fortasse verbis explicare non poteras nam
Abbreviated transcription (Latin):
potero. nͥ qͦd credendo ceneo. contem¬
plando etiam et ratione ceruendo no¬
uerun que sit ipsa sapientia. a H̾
aliam putas ẽẽ sapientiam. nͥ uerita¬
tem in qua cernit᷑ & tenetur sũmũ
bomun:. Nam illi om̃s quos com¬
memorasti. diuersa sectantes bonũ
appetunt. & malum fugiunt.
S ꝓpt̾ea diu̾sa sectant᷑. quod aliud
alii uidet᷑ bonũ. Quisqͥs gͦ appetit
qͦd appetendum ñ erat c̾a ⁊ si id ñ
appeteret nͥ ei uid̾et᷑ bonũ. errat
cam̃. Errare aut̃ neq ille potes qͥ
nichil appetit. neq ille qͥ hoc appe¬
cit qͦd debet appetere. In quantũ
gͥ om̃s homines appetunt uitã bea¬
tam. ñ errant. In quantum auteni
qͥsq ñ eam tenet uite uiam que
ducit adbeatitudinẽ. cum se fate¬
atur & ꝓfiteat᷑ nolle nͥ adbeatitudi¬
nem ꝑuenire. in tantum errat᷑. Er¬
ror est enĩ cum seqͥtur aliquid quod
ñ adid ducit quoꝰ uolumus ꝑueni¬
re. & quantomagis inuia uite qͥs

Expanded text:
potero, nisi quod credendo teneo, contempotero, nisi quod credendo teneo, contemplando etiam et ratione cernendo noverim, quae sit ipsa sapientia. 26. A. Num aliam putas esse sapientiam nisi veritatem, in qua cernitur et tenetur summum bonum? Nam illi omnes quos commemorasti diversa sectantes, bonum appetunt, et malum fugiunt; sed propterea diversa sectantur, quod aliud alii videtur bonum. Quisquis ergo appetit quod appetendum non erat, tametsi id non appeteret nisi ei videretur bonum, errat tamen. Errare autem neque ille potest qui nihil appetit, neque ille qui hoc appetit quod debet appetere. In quantum igitur omnes homines appetunt vitam beatam, non errant. In quantum autem quisque non eam tenet vitae viam quae ducit ad beatitudinem, cum se fateatur et profiteatur nolle nisi ad beatitudinem pervenire, in tantum errat. Error est enim cum sequimur aliquid quod non ad id ducit quo volumus pervenire. Et quanto magis in via vitae quis
Abbreviated transcription (Latin):
queq st̃ huiusmodi tẽporalia. & cetũ
studium suum ad inuestigati onem
conferunt ueritatis. ut semet ipsos
am̃q cognoscant. magnũ hoc ẽẽ sa¬
pientiȩ munꝰ uidicant. Et qͥ huie
ocio querendi et concemplandi ueri
nolunt sedere. s potrus laborissimis
curis & officiis agunt. ut hominib
consulant. & in humanarum rerum
iuste moderandarũ & gub̾nandarum
actione u̾sant. sapientes se esse arbi¬
trant᷑. & qui utrunq hoꝵ agunt. &
partim uiuunt incontemplatione
ueritatis. in laborib officiosis. qͦs hu¬
mane societati deberi putant. sibi
palmã sapientiȩ uident᷑ tenere. Omit¬
to innumerabiles sectas quarũ nul¬
la ẽ. q̃ ñ sectatores suos p̃ponens cete¬
ris. eos solos uelit ẽẽ sapientes. Quam¬
obrem cum id nunc agat᷑ int̾ nos ut
uon qͥd eredamꝰ. respondendũ sit. s qͥd
dilucida intelligentia ceneamꝰ. nullo
modo tͥ ad id qͦd int̾rogasti respond̾e

Expanded text:
quaeque sunt hujusmodi temporalia, et totum quaeque sunt hujusmodi temporalia, et totum studium suum ad investigationem conferunt veritatis, ut semetipsos Deumque cognoscant, magnum hoc esse sapientiae munus judicant; et qui huic otio quaerendi et contemplandi veri nolunt se dedere, sed potius laboriosissimis curis et officiis agunt, ut hominibus consulant, et in rerum humanarum juste moderandarum et gubernandarum actione versantur, sapientes se esse arbitrantur; et qui utrumque horum agunt, et partim vivunt in contemplatione veritatis, partim in laboribus officiosis, quos humanae societati deberi putant, sibi palmam sapientiae tenere videntur. Omitto innumerabiles sectas, quarum nulla est quae non sectatores suos praeponens caeteris, eos solos velit esse sapientes. Quamobrem cum id nunc agatur inter nos, ut non quid credamus respondendum sit, sed quid dilucida intelligentia teneamus, nullo modo ad id tibi quod interrogasti respondere
Abbreviated transcription (Latin):
mutabilia maneant. ñ tam̃ inuitꝰ
acceꝑim quod ista ratio & ueritas
nuineri tͥ pocissimũ oceurrit. cũ
ad id quod int̾rogaueram respond̾e
uoluisses. Nonenĩ frustra in sẽĩs libͥ
sapientiȩ coniunctꝰ ẽ numerus ubi
dictũ ẽ. Cireuiui ego et cor meũ. it
scirem et consid̾arem & quereren
sapientiam & numerum. Uerun
entia pucas existimandũ singłas
quasq suas arbitraris. singłos qͦꝗ
homines habere sapientias. an uer
una p̃sto est cõmunit̾ om̃ib euus
quanto magis qͥsq fit particeps.
tanto ẽ sapientior: TQuam dicis
sapientiam ñdũ seio. uideo qͥppe
uarie uideri hominib qͥo fiat oe¬
turue sapient̃. Nam & qui militant. sa¬
pient̾ sibi facere uident᷑. & qͥ comtemp¬
ta milttia colenda. agro curam atq
oꝑam impendunt. hoc potiꝰ laudant
cribuuntq sapientiȩ. & astuti st̃ ad
excogitandos modos conqͥrende pe¬
hec om̃ia negligunt uel abitiunt. &

Expanded text:
mutabilia maneant; non tamen invitus mutabilia maneant; non tamen invitus acceperim quod ista ratio et veritas numeri tibi potissimum occurrerit, cum ad id quod interrogaveram, respondere voluisses: non enim frustra in sanctis Libris sapientiae conjunctus est numerus, ubi dictum est: Circuivi ego et cor meum, ut scirem, et considerarem, et quaererem sapientiam et numerum . CAPUT entia putas existimandum? Singulas quasque suas arbitraris singulos quosque homines habere sapientias? an vero unam praesto esse communiter omnibus, cujus quanto magis quisque fit particeps, tanto est sapientior? E. Quam dicas sapientiam nondum scio; video quippe varie videri hominibus, quid fiat dicaturve sapienter: nam et qui militant, sapienter sibi facere videntur; et qui contempta militia colendo agro curam atque operam impendunt, hoc potius laudant, tribuuntque sapientiae; et qui astuti sunt ad excogitandos modos conquirendae pehaec omnia negligunt vel abjiciunt, et
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc gͦ quod ꝑ om̃s numeros eẽ. ĩ mo¬
bile firmũ. incorruptũq ꝑ conspiei¬
mus. unde conspicimus: Nenĩ ul¬
lus ullo sensu corꝑis. om̃s numeros
attingit. In numerabiles enĩ sunt.
Unde gͦ nouimꝰ ꝑ om̃is hoc eẽ. aut qͥ
fantasia. uł fantasmate. tanquam
certa ueritas numeri ꝑ innume¬
tabilia tam fident̃. nͥ inluce int̾iori
conspicit᷑ quam corꝑalis sensus ig¬
norat. his et calib multis docum̃¬
tis cogunt᷑ fateri. quib disputanti¬
b d̾s donauit ingenium. & ꝑtina¬
ta caliginẽ non obducit. rationem
uericat̃eq numeroꝵ & aͦssensus corꝑis
non ꝑtinere. et inũtibilem sincerãs
consistere. et om̃ib ratiocinantib
ad uidendũ ẽẽ cõmunẽ. Qua ꝓpt̾ eũ
mulca alia possint occurrere. que
cõmunit̃ & camqũã publice p̃sto sĩ
ratiocinantib et abeis uideantur
mente atq racione singłoꝵ quoꝵq
cernentium. eiq inuolata et inõ¬

Expanded text:
Hoc ergo quod per omnes numeros esse immoHoc ergo quod per omnes numeros esse immobile, firmum incorruptumque conspicimus, unde conspicimus? Non enim ullus ullo sensu corporis omnes numeros attingit; innumerabiles enim sunt: unde ergo novimus per omnes hoc esse, aut qua phantasia vel phantasmate tam certa veritas numeri per innumeabilia tam fidenter, nisi in luce interiore conspicitur, quam corporalis sensus ignorat? 24. His et talibus multis documentis coguntur fateri, quibus disputantibus Deus donavit ingenium, et pertinacia caliginem non obducit, rationem veritatemque numerorum, et ad sensus corporis non pertinere, et invertibilem sinceramque consistere, et omnibus ratiocinantibus ad videndum esse communem. Quapropter cum multa alia possint occurrere, quae communiter et tanquam publice praesto sunt ratiocinantibus, et ab eis videantur mente atque ratione singulorum quorumque cernentium, eaque inviolata et incom
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ simplex & uere unũ est. Dein¬
de qm̃ tenentes ordinẽ numeror um
pꝰ unũ duo uidemus. qͥ numerꝰ adinum
collatꝰ dupplis inuenit᷑. dupplus duoꝵ
consequent̃ ñ ad iungit᷑. s int̾posito
ternario quat̃narius sequit᷑. qui du¬
plus est duoꝵ. et hec ratio ꝑ om̃s cet̾os
numeros. certissima et in cõmutabili
sit. qui duplũ eiꝰ habet. Duo enĩ secunt᷑.
sit qͥ duplũ eius habet. Post duo enĩ. pͥmꝰ
ẽ ternariꝰ. scd̃s qͣtnarius. duplus sedĩ.
Post t̾eium .i. t̾narium. ipso excepto
senarius qui duplus est tercu. Atq
ita post quar cum ip¬
so excepto. quartus habet dupplum
eius. Post quarcũ enĩ idẽ quãtna¬
rium. pͥmꝰ est qͥnarius. scõs senariꝰ.
tertius septenariꝰ. quartꝰ octonariꝰ.
qͥ duplex est quarti. Atq ita ꝑ om̃s
numeroꝵ .i. uno et duob inuentũ
ẽ. ut quotꝰ qͥsq numerꝰ ẽ ab ipso pͥn¬
cipio totus pꝰ ilum sit duplex eius.

Expanded text:
quoniam simplex et vere unum est. 23. Deinquoniam simplex et vere unum est. 23. Deinde quoniam tenentes ordinem numerorum, post unum duo videmus, qui numerus ad unum collatus, duplus invenitur: duplus duorum non consequenter adjungitur, sed interposito ternario quaternarius sequitur, qui duplus est duorum. Et haec ratio per omnes caeteros numeros certissima et incommutabili sit qui duplum ejus habet; duo enim sequuntursit qui duplum ejus habet: post duo enim primus est ternarius, secundus quaternarius, duplus secundi. Post tertium, id est ternarium, ipso excepto senarius, qui duplus est tertii. Atque ita post quartum, ipso excepto quartus habet duplum ejus: post quartum enim, id est quaternarium primus est quinarius, secundus senarius, tertius septenarius, quartus octonarius, qui duplex est quarti. Atque ita per omnes numerorum, id est uno et duobus inventum est, ut quotus quisque numerus est ab ipso principio, totus post illum sit duplus ejus.
Abbreviated transcription (Latin):
ñ inuenire ñdubito. noui utiq qͥd ibi
qͤram. & quid ibi ñ inueniam. et ñ
posse inueniri. uł potius omĩno ibi¬
unum: Unũ enĩ si non nossem. mul¬
ta in corꝑe numerare ñ possem. Ubi¬
ct̃q aut̃ unum nouerim. ñ utiq
summ ñ noui nͥ corpꝰ. quod uere pure¬
q unũ ñ eẽ. conuincimus. Porro
si unum ñ ꝑcepimꝰ corꝑis sensu. nul¬
lum numerũ eo sensu ꝑcepinius.
eoꝵ dum caxat numeroꝵ. qͦs intel¬
ligentia cernimꝰ. Nullus enu est
ex his qui ñ cot uocet᷑ qͦtiens habet
Quiꝰlibet enim corpuseuli pars di¬
midia. quantis duab totum constał.
habet et ipsa dimidiã suam. Sic gͦ
sunt ille duȩ partes in corꝑe. ut
nec ipse simplicit̾ duȩ sint. Nume¬
rus aut̃ ille qui uocat᷑ duo. qm̃ bis
habet illuo quod simplicĩt unũ est:¬
illuo ipsum quod simplicit̃ unum ẽ.
ñ potest rursum habere partem oi
midiam uł terciã. uel quo tamlibet.

Expanded text:
non invenire non dubito, novi utique quid ibi non invenire non dubito, novi utique quid ibi quaeram, et quid ibi non inveniam, et non posse innovi: unum enim si non nossem, multa in corpore numerare non possem. Ubicumque autem unum noverim, non utique sum non novi nisi corpus, quod vere pureque unum non esse convincimus. Porro si unum non percepimus corporis sensu, nullum numerum eo sensu percepimus, eorum duntaxat numerorum quos intelligentia cernimus. Nullus enim est ex iis, qui non tot vocetur, quoties habet Cujuslibet enim corpusculi pars dimidia quantis duabus totum constat, habet et ipsa dimidiam suam. Sic ergo sunt illae duae partes in corpore, ut nec ipsae simpliciter duae sint. Numerus autem ille qui vocatur duo, quoniam bis habet illud quod simpliciter unum est,illud ipsum quod simpliciter unum est, non potest rursus habere dimidiam partem vel tertiam, vel quotamlibet,
Abbreviated transcription (Latin):
it si decies unum habent. cune uocan¬
tͣdecem. & quilibet om̃ino numerꝰ qͦ¬
qens habet unum. hinc illi nom̃ est
et cot appellat᷑. Unum uͦ qͥsqͥs uerissi¬
me cogitat. ꝓfecto inuenit corꝑis sen¬
sib ñ posse sentiri. Qͥeqͥd enĩ cali sen¬
su attingit᷑. iam ñ unum. s multa eẽ
conuincit᷑. Corpꝰ ẽ enĩ et ideo habet
innumerabiles partes. s ut minutas
quasq minusq arciculatas non ꝑse¬
quar. quanculumẽq illuo corpuscu¬
lum sit. habet certe aliam parc̃e dex¬
tram. aliam sinstram. aliam suꝑio¬
rem. aliam inferiorem. aut aliam
ult̾iorem. aliã cit̾iorem. aut alias fi¬
nales. aliam mediam. Hec eñi neces¬
se est quamlibet exiguo corporis mo¬
dulo ineẽ fateamur. & ꝓpt̾ea nullũ
corpꝰ uere pureq unum ẽẽ conceoi¬
mus.
Inquo tam̃ ñ possent tã multa numera¬
ri. nͥ illius unius cognitione discreta.
Cum enĩ quero unum in corpore. et me

Expanded text:
et si decies unum babent, tunc vocanet si decies unum babent, tunc vocantur decem: et quilibet omnino numerus quoties habet unum, hinc illi nomen est, et tot appellatur. Unum vero quisquis verissime cogitat, profecto invenit corporis sensibus non posse sentiri. Quidquid enim tali sensu attingitur, jam non unum, sed multa esse convincitur: corpus est enim, et ideo habet innumerabiles partes. Sed ut minutas quasque minusque articulatas non persequar, quantulumcumque illud corpusculum sit, habet certe aliam partem dexteram, aliam sinistram; aliam superiorem, aliam inferiorem; aut aliam ulteriorem, aliam citeriorem; aut alias finales, aliam mediam: haec enim necesse est quamlibet exiguo corporis modulo inesse fateamur; et propterea nullum corpus vere pureque unum esse concedimus, in quo tamen non possent tam multa numerari nisi illius unius cognitione discreta. Cum enim quaero unum in corpore, et me
Abbreviated transcription (Latin):
corꝑis ꝑcepi numeros. iocirco etiam
rationem particionis numeroꝵ. uł
copulationis sensu corꝑis ꝑciꝑe potui.
Hac enĩ luce ñtis refello. ẽum qͥsqͥs uł
inaddendo. uł in retͣhendo. dũ compu¬
tat falsã sũmã reñtiau̾it. Et qͥeqͥd sen¬
su corꝑis cango ueluti ẽ. hoc celum et
hec t̾ra. & quec̃q ineis alia corꝑa sento
quamdiu futã sint neseio. Sept̃e aut̃
et tria decem sunt. et ñ solũ nime. s etr̃a
seꝑ.. Neq ullomͦ aliquando septẽ & tri¬
a ñ fuerunt decem. aut aliquando sep¬
tem. et tria ñ erunt decem. Hane gͦ
in corruptibilem numeri ueritatem
dixi mͥ. et cuilibet. ratiocinanti ẽẽ
comunẽ. A N̾ resisto tͥ uerissima
& cercissima respondenti. S ipsos qͦ¬
q numeros ñ ꝑcorꝑis sensus attrac̃¬
tos ẽẽ facile uidebis. si cogitaueris
quem libet numerũ tot uocari qͦciens
imum habuerit. ũbi grã. Si bis hã¬
buerit unum. duo uocant᷑. si ter. tͥa.

Expanded text:
corporis percepi numeros, idcirco etiam corporis percepi numeros, idcirco etiam rationem partitionis numerorum vel copulationis sensu corporis percipere potui. Hac enim luce mentis refello eum, quisquis vel in addendo vel in retrahendo dum computat falsam summam renuntiaverit. Et quidquid sensu corporis tango, veluti est hoc coelum et haec terra, et quaecumque in eis alia corpora sentio, quamdiu futura sint nescio: septem autem et tria decem sunt; et non solum nunc, sed etiam semper; neque ullo modo aliquando septem et tria non fuerunt decem, aut aliquando septem et tria non erunt decem. Hanc ergo incorruptibilem numeri veritatem, dixi mihi et cuilibet ratiocinanti esse communem. 22. A. Non resisto tibi verissima et certissima respondenti. Sed ipsos quoque nuos non per corporis sensus attractos esse facile videbis, si cogitaveris quemlibet numerum tot vocari quoties unum habuerit: verbi gratia, si bis habuerit unum, duo vocantur; si ter, tria;
Abbreviated transcription (Latin):
conmnutet᷑ quasi cỹb aut potio. s in¬
corruptũ integrũq ꝑmaneat. siue illi
uideant. siue ñ uideant. an forte nichil
huiꝰmodi ẽẽ arbit᷑ris: U Immo mul¬
ta ẽẽ uideo eqͥb imum cõmemorari
satis est. qͦd ratio et ueritas num̃i om¬
nib ratiocinantib p̃sto ẽ. ut om̃is eam
computator sua qͥsq ratione et intelli¬
gentia conet᷑ app̃hendere. & aliꝰ id faci¬
lius. alius difficilius possit. aliꝰ om̃ino
nonpossit. c̃ tam̃ ipsa eqͣlit̾ se oĩb p̃be
atq mutetur. nec ẽ inea qͥsq fallit᷑ ipsi
deficiat. s ea uera &̾ integra ꝑmanen¬
te ille inerrore sit tanto ampliꝰ quanto
minꝰ eam uidet. A Recte sane. S uii¬
deo te canꝗͣ ñ rudem harum rerum
cito inuenisse qͦd diceres. Tam̃ si tibi
aliquis diceret num̾os istos ñ ex aliqui
attingimꝰ inp̃ssos eẽ animo nr̃o qͣsi qͣs¬
dam imagines quoꝵq iusibiliũ quio
responderes. an tu qͦq ioputas:
UNullomͦ io putauerum. ñ enĩ si sensu

Expanded text:
quasi cibus aut potio, secorruptum integrumque permaneat, sive illi videant, sive non videant: an forte nihil hujusmodi esse arbitraris? E. Imo multa esse video; e quibus unum commemorari satis est, quod ratio et veritas numeri omnibus ratiocinantibus praesto est, ut omnis eam computator sua quisque ratione et intelligentia conetur apprehendere; et alius id facilius, alius difficilius possit, alius omnino non possit: cum tamen ipsa aequaliter omnibus se atque mutetur; nec cum in ea quisque fallitur, ipsa deficiat, sed ea vera et integra permanente, ille in errore sit tanto amplius, quanto minus eam videt. 21. A. Recte sane; sed video te tanquam non rudem harum rerum cito invenisse quod diceres: tamen, si tibi aliquis diceret numeros istos non ex aliqua attingimus, impressos esse animo nostro quasi quasdam imagines quocumque visibilium; quid responderes? an tu quoque id putas? E. Nullo modo id putaverim: non enim si sensu
Abbreviated transcription (Latin):
bicrium. quod eo quisq peceat. Cuiꝰ
sententiȩ cue cũ ego reculissem reche
fieri ñposse. nͥ eodem lib̾o uoluntatis
arbitrio. atq adid potius hoc dm̃ de¬
disse ad seuerarẽ respondisti lib̾am uo¬
luntat̾e. ita nobis dari debuisse. ut
iusticia data ẽ. qua nemo uti nͥ recte
potest. Que responsio cua intantoᷤᷤ
circuitꝰ disputationis nos ire compulit.
qͥb tͥ ꝓbaremꝰ et maiora &̾ ninora bõ¬
na nonẽẽ nͥ exdeo. quod ñ tam dilu¬
cide ostendi posset. insi pͥus adũsus
opiniones mipie stultieie qua dieit
insipiens incorde suo ñ ẽ deus. qualis¬
cũq dere tanta ꝓnr̃o modulo iita
ratio eodem ipso dõ intam ꝑiculoso uenere
exipso eẽ. quaniqũa inconcussa fioe etiã
antea tenerent᷑. sic cam̃ tractata sunt ut
hoc quoq c̃cũi. int̾ bona ẽẽ numeranoã
lib̾am uoluntatẽ. manifestissime appare

Expanded text:
bitrium, quod eo quisque peccat. Cui bitrium, quod eo quisque peccat. Cui sententiae tuae cum ego intulissem, recte fieri non posse, nisi codem libero voluntatis arbitrio, atque ad id potius hoc Deum dedisse asseverarem; respondisti liberam voluntatem ita nobis dari debuisse, ut justitia data est, qua nemo nisi recte potest uti. Quae responsio tua in tantos circuitus disputationis nos ire compulit, quibus tibi probaremus et majora et minora bona non esse nisi ex Deo. Quod non tam dilucide ostendi posset, nisi prius adversus opiniones impiae stultitiae, qua dicit insipiens in corde suo, Non est Deus , qualiscumque de re tanta pro modulo nostro inita ratio, eodem ipso Deo in tam periculoso itinere ex ipso esse, quanquam inconcussa fide etiam antea tenerentur, sic tamen tractata sunt, ut hoc quoque tertium, inter bona esse numerandam liberam voluntatem, manifestissime appareat.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓficientiũ excedere numeyoꝵ suor
lege ñsinit. Qeqͥd gͥ laudabile aduer¬
titur in rerum nat᷑a siue exigua. siue amn¬
pla laude dignũ uidicet᷑. ad excellentissi¬
nam & ineffabilem laudem referenoũ
ẽ conditoris. nͥ quid habe̾t ad hec. U Sa
tis mͥ ꝑsuasum ẽẽ fateor. & qu̾e admadũ
manifestũ fiat. quantũ in hac uita atq
int̃ cales quales nos sumus pocest. dm
ẽẽ. et exdeo eẽ. om̃ia bona. quando qͥdẽ
om̃ia que sunt. siue que intelligunt &
uiuunt & sunt. siue que cantum sunt.
nem uideamus. utrũ expediri possit
int̾ bona ẽẽ. numerandam lib̾am uo¬
luntar̃e. qͦ demonstrato sine dubicatiõe
concedam dm̃ dedisse nobis eam da¬
riꝙ oporcuisse. A Bene meministi ꝓ¬
posita et scd̾am̃ questionẽ iam expli¬
catam uigilant̃ animadũtisti. s uid̾e
debuisti etiam istam t̃tiam iam solu¬
tam. ꝓpt̃ea qͥppe tͥ uideri dixeras
dari ñ debuisse liberũ uoluntatis ar¬

Expanded text:
proficientium excedere numerorum suorum proficientium excedere numerorum suorum leges non sinit. Quidquid igitur laudabile advertitur in rerum natura, sive exigua sive ampla laude dignum judicetur, ad excellentissimam et ineffabilem laudem referendum est Conditoris: nisi quid habes ad haec. CAtis mihi persuasum esse fateor, et quemadmodum manifestum fiat, quantum in hac vita atque inter tales, quales nos sumus, potest, Deum esse, et ex Deo esse omnia bona: quandoquidem omnia quae sunt, sive quae intelligunt et vivunt et sunt, sive quae tantum vivunt nem videamus, utrum expediri possit, inter bona esse numerandam liberam voluntatem. Quo demonstrato, sine dubitatione concedam Deum dedisse nobis eam, darique oportuisse. A. Bene meministi proposita, et secundam quaestionem jam explicatam vigilanter animadvertisti: sed videre debuisti etiam istam tertiam jam solutam. Propterea quippe tibi videri dixeras, dari non debuisse liberum voluntatis ar
Abbreviated transcription (Latin):
neris aliquod aliud creaturarum ge¬
nus. cunc aude dic̃e aliquod bonũ
ẽẽ quod ñ sit ex deo. Tria eñi hec
duob etiam nominib enuntiari
possunt si appellent᷑ corpꝰ &̾ uita.
Quia & illa quę cancũ uint neq
intellig̃ qualis est pecor. & hec q̃
sumina uita ẽ. iste gͥ duȩ creature
corpꝰ & uita. qm̃ formabilia sunt. si¬
cuti suꝑius dicta docuerunt. amis¬
saq omnino forma inuichilum re¬
cidunt. satis ostendunt ex illa forma
subsiste̾ qͦ sẽꝑ eiusmodi ẽ. Quam ob¬
rem quantaẽq bona quauis magna
ꝗͣuis minima. nͥ exdo eẽ ũ possunt.
Qͥd enĩ maiꝰ inereaturis quam uita
intelligens. aut quidminus potest
esse quam corpꝰ : Que quantum libet
deficiant. et eo tendant ut ñ sint.
tam̃ aliqͥd forme illis remanet. ut
quo quomͦ sint. Qͥcquid aut̃ forme
ouipiam rei deficienti remanet. ex
illa forma ẽ que nescit deficere.
motꝰq ipsos rerum deficientium uł

Expanded text:
neris aliquod aliud creaturarum generis aliquod aliud creaturarum genus; tunc aude dicere aliquod bonum esse, quod non sit ex Deo. Tria enim haec duobus etiam nominibus enuntiari possunt, si appellentur corpus et vita: quia et illa quae tantum vivit, neque intelligit, qualis est pecorum, et haecsumma vita est: istae igitur duae creaturae corpus et vita quoniam formabilia sunt, sicuti superius dicta docuerunt, amissaque omnino forma in nihilum recidunt, satis ostendunt se ex illa forma subsistere, quae semper ejusmodi est. Quamobrem quantacumque bona, quamvis magna, quamvis minima, nisi ex Deo esse non possunt. Quid enim majus in creaturis quam vita intelligens, aut quid minus potest esse quam corpus? Quae quantumlibet deficiant, et eo tendant ut non sint, tamen aliquid formae illis remanet, ut quoquo modo sint. Quidquid autem formae cuipiam rei deficienti remanet; ex illa forma est quae nescit deficere, motusque ipsos rerum deficientium vel
Abbreviated transcription (Latin):
bunt᷑. tu aut̃ ĩdẽm es. et annitui ñ
deficient. Annossine defectu ꝓet̾ni¬
tate posuit ꝓpħca locutio. De hac
item forma dictum ẽ. quod in se ip¬
sa manens in nouet om̃ia. Hinc eti¬
am conphendit᷑ om̃a ꝓuidentia gub̾¬
nari. Sienĩ om̃ia quę sunt. forma
penitꝰ subtracta nulla erunt. forma
ipsa incõmutabilis. ꝑ quã mutabi¬
lia cuncta subsistunt. ut formarũ
suarũ numeris inpleant᷑ e agant᷑.
ipsa ẽ eoꝵ ꝓuidentia. N̾ eñ ista essent.
si illa ñeẽt. In tuitꝰ gͦ n consid̾ans uni¬
ũsam creaturam. quiẽq iter agit
ad sapientiam. sentit sapientia in
uia se sibi ostendere hilarit̃. & in
om̃i ꝓuidentia occurrere sibi. et
tanto alacrius ardescit uiã istam ꝑ¬
agere. quanto et ipsa uia ꝑ illam
pulc̾ est : ad quam exestuat ꝑuenire.
Tu aut̃ si p̃ter id qͦd ẽ. s non uiuit
&̾ id qͦd ẽ et uiuit. neq intellig̃. &
id qͦd ẽ & uiuit &̃ intelligit. in ue¬

Expanded text:
buntur; tu autem idem ipse es, et anni tui non buntur; tu autem idem ipse es, et anni tui non deficient . Annos sine defectu, pro aeternitate posuit prophetica locutio. De hac item forma dictum est, quod in seipsa manens innovet omnia . Hinc etiam comprehenditur omnia providentia gubernari. Si enim omnia quae sunt, forma penitus subtracta nulla erunt, forma ipsa incommutabilis, per quam mutabilia cuncta subsistunt, ut formarum suarum numeris impleantur et agantur, ipsa est eorum providentia: non enim ista essent, si illa non esset. Intuens ergo et considerans universam creaturam, quicumque iter agit ad sapientiam, sentit sapientiam in via se sibi ostendere hilariter, et in omni providentia occurrere sibi: et tanto alacrius ardescit viam istam peragere, quanto et ipsa via per illam pulchra est, ad quam exaestuat pervenire. 46. Tu autem si praeter id quod est et non vivit, et id quod est et vivit neque intelligit, et id quod est et vivit et intelligit, inve