comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tate fidei. dequib uidelic& magistris in ꝓcessu epłȩ plura lo¬
apłi. ut qd sciunt obseruent. Vnde & iohannes hȩc loquens.
post pauca subiungit. Uos qd audistis ab initio. in uob̃ꝑmane¬
at. Instũ aut̃ arbitror quã diusum in hoc tabnaculo. suscitare¬
uos in cõmotione. Ta b̃naculo solemꝰ initinere uł in bello uti
positio tab naculimei. Pulcherrime beatꝰ petrus obitũ suũ
ñ mortẽ sed depositionẽ tabnaculi suidicit. quianimirũ
sic ẽ ꝑ fectis dĩ famulis carnis retinacula exũere. sic̃ uiatorib
confecto itinere domũ ꝓpriã ꝓhabitatione tabnaculi adire.
sic̃ positis in expeditione fugato hoste uł ꝓstrato ad patriã
redire. Solanãq sibidomũ ꝓpriã. solũ muncipatũ. solã pa¬
triã norunt in cȩlis. Dequa & apłus paulus. Scm: qm sit̾res

Expanded text:
tate fidei, de quibus videlicet magistris in processu Epistolae plura ltate fidei, de quibus videlicet magistris in processu Epistolae plura loli, ut quod sciunt observent. Unde et Joannes loquens, post pauca subjungit: Vos quod audistis ab initio, in vobis permaneat . Justum autem arbitror quandiu sum in hoc tabernaculo, etc. Tabernaculo solemus in itinere vel in bello uti, positio tabernaculi mei. Pulcherrime beatus Petrus obitum suum non mortem, sed depositionem tabernaculi sui dicit, quia nimirum sic est perfectis Dei famulis carnis retinacula exuere, sicut viatoribus confecto itinere domum propriam pro habitatione tabernaculi adire, sicut positis in expeditione fugato hoste vel prostrato ad patriam redire. Solam namque sibi domum propriam, solum municipatum, solam patriam norunt in coelis. De qua et apostolus Paulus: S
Abbreviated transcription (Latin):
dñĩ nrĩ & saluatoris ihũ cp̃i. Huic loco congruit illud
iez echihelis ꝓphetȩ. ubi deedificatione in mante consti¬
tuta loquens ait. Et in octo gradib ascensus eiꝰ. Et hic
enĩ beatꝰ petrus octo uirtutũ gradus enumerat. quib fugien¬
tes mundalis concupiscentiȩ corruptionẽ habitationẽ
regni cȩlostis auuendere debeamꝰ Pidẽ scilic& uirtutẽ.¬
scientia astiuentiam ĩ pietatẽ. amorẽ frat̃nitatis & caritatẽ
Dequib nimirũ gradib psalmistadicit Ascensus incor¬
de eiꝰ disposuit: & c&rã usq dũ ait ambulabunt de uirtute
niuirtutẽ uidehit̃ ds̃ deor insyon. Propt̃ qe incipiã uos
semꝑ cõmonere dehis. & quidẽ scientes & confirmatos uos
b quos habere seientiã dicit & dep̃senti ueritate ee confirmatos
nisi forte obhoc ut scientiã quã norunt operib exerceant. &
ueritatẽ cuius p̃sentia confirmati sunt fixamente custodiant.
nequando ꝑ magistros erroris excedant asimplicitate & casti¬

Expanded text:
c. Huic loco convenit illud Ezechielis prophetae, ubi de aedificio in monte constituto loquens ait: Et in octo gradibus ascensus ejus . Et hic enim beatus Petrus octo virtutum gradus enumerat, quibus fugientes mundialis concupiscentiae corruptionem ad habitationem regni coelestis ascendere debemus, fidem scilicstinentiam, patientiam, pietatem, amorem fraternitatis, et charitatem. De quibus nimirum gradibus Psalmista dicit: Ascensus in corde ejus disposuit ; et caetera, usque dum ait: Ambulabunt de virtute in virtutem, videbitur Deus eorum in Sion . Propter quod incipiam vos semper commonere de his, bus, quos habere scientiam dicit, et de praesentia veritatis esse confirmatos? nisi forte ob hoc, ut scientiam quam norunt operibus exerceant, et veritatem cujus praesentia confirmati sunt fixa mente custodiant, ne quando per magistros erroris excidant a simplicitate et casti
Abbreviated transcription (Latin):
Ilius magnitudinis: hic paganos simul& hereticos tan¬
git. quor primi quicquid eos delectabat deos appellare
ntimuert: Secundi acceptis dĩ ueri misterus decetero ñ
diuin is scripturis ad tendere sed ad suũ potius sensũ erro¬
neũ has male int̾p̃tando trans ferrestuduerunt. Et hane
uocẽ audiuimꝰ decelo allatã. Quidã hanc epłam negant abe¬
ato petro apło eẽ conscriptã. Quisi hunc uersiculũ sollertius
adtenderent & hoc qd sequit᷑. cũ essemꝰ cũ ipso mmonte sc̃o.

Expanded text:
las secuti, etc. Hic paganos simul et haereticos tangit, quorum primi quidquid eos delectabat, deos appellare non timuerunt; secundi, acceptis Dei veri mysteriis, de caetero non divinis Scripturis attendere, sed ad suum potius sensum erroneum has male interpretando transferre studuerunt. Et hanc vocem nos audivimus de coelo allatam, etc. Quidam hanc Epistolam negant a beato Petro apostolo esse conscriptam; qui si hunc versiculum solertius attenderent, et hoc quod sequitur: Cum esse
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃u illustrati didicerant easola dicebant. Hȩc ideo dicuntur.
nequis adlibitũ suũ scripturas exponere audeat. Ridicule hȩc
quidabeati petri uerba int̾p̃tatꝰ ẽ dicens. d sicut fistula fla¬
tuoris humani ut reson& accipit. nec so ũ tam̃ ipsa quẽ mi¬
nistrat quia in sensibilis naturȩ ẽ intelligere ual&. ĩ ta
ꝓplietȩ dĩ spu inspirati eaquȩ idẽ spũs uell& ore ꝓferrent.
ctam̃ ea quȩ didicerant ipsimente tenerent iixi
maronis:Dat sine mente sonũ: quod inpudentissimł erroris
ee palã dar&. Quomodo eniĩ audientib tã sana uiuendi
consilia darent. si in sanis similes ipsisloquerent᷑ noscirent .
quare uidentes appellant᷑ ꝓphietȩ. quaratione scriptũẽ uer¬
bũ qđ uidit isaias autalius ꝓpheta aliquis. nisiquia in occulto
sioniũ cę̧lestiũ latissimomentis in tuitu cognosceb

Expanded text:
Spiritu illustrati didicerant, ea sola dicebant. Haec ideo dicimus, ne quis ad libitum suum Scripturas exponere audeat. Ridicule quidam haec beati Petri verba interpretatus est, dicens quod sicut fistula flatum eris humani, ut resonet, accipit, nec sonum tamen ipsa quem ministrat, quia insensibilis naturae est, intelligere valet; ita prophetae Dei Spiritu inspirati, ea quae idem Spiritus vellet ore proferrent, nec tamen ea quae dicerent ipsi mente tenerent, juxta illud Maronis: Dat sine mente sonum; quod impudentissimi erroris esse palam claret. Quomodo enim audientibus tam sana vivendi consilia darent, si insanis similes ipsi quae loquerentur nescirent? Quare videntes appellantur prophetae? Qua ratione scriptum est: Verbum quod vidit Isaias , aut aliquis propheta, nisi quia in occulto visionum coelestium lucidissimo mentis intuitu cognosceba
Abbreviated transcription (Latin):
regnis posuerit. romanũ regnũ nullibestiȩ conpararit. nisi forte i
formidolosã facer& bestiã uocabulũ tacuit. ut quic qĩd ferocius cogita¬
inpsalmis dictũ putant. Vastauit ea aper desilua. & singularis fers

Expanded text:
regnis posuerit, Romanum regnum nulli bestiae compararit: nisi forte ut regnis posuerit, Romanum regnum nulli bestiae compararit: nisi forte ut formidolosam faceret bestiam, vocabulum tacuit, ut quidquid ferocius cogita Hebraei in Psalmis dictum putant; Devastavit eam aper de silva; et singularis fer
Abbreviated transcription (Latin):
erant in bestia. & potestas data ẽ ei. Tertiũ regnũ machedonũ de
quo in statua legimꝰ. uent̃ & foemora eiꝰ exaere. Pardo uelo cissimȩ¬
dri uictoria uelocius fuit. qui abyllirico & adriatico mari usq ad in¬
dicũ oceanũ & gangen fluuiũ ñ tã pręlus quã uictoriis ꝑcucurrit.
aut̃ capita eosdẽ dicit duces eiꝰ qui postea successores regni extitert.
ptholo meũ. seleucũ. philippũ. antigonũ. Quodq addit᷑ & potes
tas dataẽ ei. ostendit ñ alexandri fortitudinis. sed dñi fuisse uo
t̃ribiliseratatq mirabilis & fortis nimis. Dentes ferreos habebat
uartũ q̃d nunc orbẽ ten& imperiũ romanor̃ ẽ. de quo instatua dicit᷑.
tibiȩ eiꝰ ferreae. pedũ quȩdã parsferrea qued ã fictilis. & tamen
ipsius ferri exparte nunc memuit. dentes eiꝰ ferreos& magnos
ee contestans. Satisq miror qd cũ supralegȩnã & ursũ & pardũ intrib:

Expanded text:
erant in bestia, et potestas data est ei. Tertium regnum Macedonum, de erant in bestia, et potestas data est ei. Tertium regnum Macedonum, de quo in statua legimus: Venter et femora ejus ex aere, pardo bestiaeri, qua nihil velocius fuit: qui ab Illyrico et Adriatico mari usque ad Indicum oceanum et Gangem fluvium, non tam praeliis quam victoriis percucurrit, id per quatuor capita? Eosdem dicit duces ejus, qui postea successores regni exstiterunt, Ptolomeum, Seleucum, Philippum, Antigonum. 38. Quid Et potestas quae data est ei? Ostenditur non Alexandri fortitudinis, sed Domini voluntatterribilis atque mirabilis, et fortis nimis, dentes ferreurbem tenet terrarum, imperium Romanorum est, de quo in statua dicitur: Tibiae ejus ferreae: pedum quaedam pars ferrea, quaedam fictilis; et tamen ipsius ferri ex parte nunc meminit, dentes ejus ferreos, et magnos esse contestans. Satisque miror, quod cum supra leaenam, et ursum, et pardum, in tribus
Abbreviated transcription (Latin):
satraphis prȩfuerint. Alii aut̃ tres reges post crrũ fuisse ꝑsarũ au¬
tumant. & qusilliꝰ sint nomina retirent. Nos uero cũ post cyrum
qͥregnauit annis .xxx. sciam apud ꝑsas regnasse cambisem filiũeiꝰ
Quartũ decimũ dariũ arsami filiũ qͥ ab alexandro machedonũ rege
superatꝰ ẽ. quomodo tres reges ꝑsarũ fuisse dicinꝰi. nisi forte eligamꝰ ali¬
quos sȩuissimos quos ex historus reperire ñ possum. Ergo tres or¬
dines in ore regniꝑsarũ & indentib eiꝰ. tria regna debemi accipere
babilonior. medor̃ atq ꝑsarũ. quȩ in unũ redacta st̃ regnũ. Quodq
infert᷑. & sic dicebant ei surge comede carnes plurimas : illud tẽpus
gestionẽ aman agagitȩ unadie om̃s iudȩi uissist̃ trucidari. Et pul¬
chreñ ait deuorabat eos. sed sic dicebant ei . ut conatꝰ tantũ fuerit. &
nequaquã reisit exitꝰ consecutꝰ. Post hoc aspiciebã & ecce alia

Expanded text:
 viginti satrapis praefuerint. Alii autem, tres reges post Cyrum fuisse Persarum au viginti satrapis praefuerint. Alii autem, tres reges post Cyrum fuisse Persarum autumant, et quae illis sint nomina reticent. Nos vero cum post Cyrum qui regnavit annis triginta, sciamus apud Persas regnasse Cambysen filium ejuquartum decimum, Darium Arsami filium, qui ab Alexandro Macedonum rege superatus est: Quomodo tres reges Persarum fuisse dicemus? nisi forte eligamus aliquos saevissimos, quos ex historiis reperire non possumus. Ergo tres ordines in ore regni Persarum, et in dentibus ejus, tria regna debemus accipere, Babyloniorum, Medorum, atque Persarum: quae in unum redacta sunt regnum. Quodque infertur. Et sic dicebant ei: comede carnes plurimas, illud tempus gestionem Aman Agagitae, una die omnes Judaei jussi sunt trucidari . Et pulchre non ait, devorabat eos; sed, sic dicebant ei: ut conatus tantum fuerit, et nequaquam rei exitus sit consecutus. Post hoc aspiciebam, et ecce alia
Abbreviated transcription (Latin):
donosor intelligimꝰ. ꝑspicuũ ẽ qõd post quã ꝑdidit regnũ & potentia
eiꝰ ablata ẽ rursũ in pristinũ staturestitutꝰ sit . & ñ leenã sed hominẽ
se ee didicerit & correceperit qd amiserat. Sin aut̃ generalit̃ de reg¬
nochaldȩor̃: hoc sentiendũ ẽ q̃d in t̃fectobalthasar medis ꝑsisq¬
in imperiũ succedentib . babilonii homines & humilis fragilisq
naturae se e̾t̾ intellexerint. Nota ordinẽ : Qui inimagine caput
aureũ dicit᷑. hic leaena appellat᷑. Et ecce bestia alia similis urso
testetit. & tres ordines erant inore eiꝰ & uidentib eiꝰ. &¬
cebant ei. Surge comede carnes plurimas. Bestia secunda urso si¬
gento. Haec aut̃ obduritiã & ferocitatẽ urso comparat᷑. Rigidũ
isrł crudele gessisse. Vnde & in zacharia ꝓpliȩta equi albi appellant᷑.
inFIEPIxotie balthasar & darii legumꝰ tres fuisse principes. qui .c.xx

Expanded text:
donosor intelligimus, perspicuum est quod postquam perdidit regnum, et potentia donosor intelligimus, perspicuum est quod postquam perdidit regnum, et potentia ejus ablata est, rursum in pristinum statum restitutus sit, et non leaenam, sed hominem se esse didicerit, et cor receperit quod amiserat. Sin autem generaliter de regno Chaldaeorum hoc sentiendum est, quod interfecto Balthasar, et Medis Persisque imperio succedentibus, Babylonii homines, et humilis fragilisque naturae se esse intellexerint. Nota ordinem: qui in imagine caput aureum dicitur, hic leaena appellatur. Et ecce bestia alia similis urso in parte stetit, et tres ordines erant in ore ejus, et icebant ei: Surge, comede carnes plurimas. Bestia secunda urso sigento, haec ob duritiam, et ferocitatem urso comparatur. RigidumIsrael crudele gessisse. Unde et in Zacharia Propheta, equi albi appellantur . in περικοπῇ Balthasar et Darii legimus, tres fuisse principes, qui centum
Abbreviated transcription (Latin):
leaena appellat᷑. Aiunt enĩ hi qͥ debestiarũ scripsere naturis leȩnas
ẽt ferociores maxime si catulos nutriant. & semꝑ gestire ad cortũ:
Quodaut̃ habebat alas aquilȩ. suꝑbiã significat regni potentissimi. cuiꝰ
princeps loquit᷑ ꝑ isaiã. Suꝑ sidera cęli ponã thronũ meũ. & ero similis
altissimo. Vnde dicit᷑ ad eũ. Si alt& feraris ut aquila inde te detrahã.
Alio quini. ut leo int̾bestias. ita aquila int̃aues regnũ tenet. Sed & hoc
dicendũ aquilã multo tẽpore uiuere . & regnũ assiriorũ multis ȩta¬
tib fuisse dominatũ. Qõd aut̃ euulsȩ st̃ ale eiꝰ. id .ẽ. leaenȩ siue aquilae.
cȩtera regna significat. qͥb prius imperabat. & uolitabat in mundo.
Et sublata ẽ in quit det̾ra. subuerso uidelic& imperio chaldȩor. Cõdq
sequit᷑. & suꝑ pedes quasi homo stetit & coreiꝰ datũẽ ei. siden abugho¬

Expanded text:
leaena appellatur. Aiunt enim hi qui de bestiarum scripsere naturis, leaenas leaena appellatur. Aiunt enim hi qui de bestiarum scripsere naturis, leaenas esse ferociores, maxime si catulos nutriant, et semper gestire ad coitum. Quod autem habebat alas aquilae, superbiam significat regni potentissimi, cujus princeps loquitur per Isaiam: Super sidera coeli ponam thronum meum: et ero similis Altissimo . Unde dicitur ad eum: Si alte feraris ut aquila, inde te detraham . Alioquin, ut leo inter bestias, ita aquila inter aves regnum tenet. Sed et hoc dicendum, aquilam multo tempore vivere, et regnum Assyriorum multis aetatibus fuisse dominatum. Quod autem evulsae sunt alae ejus, id est, leaenae, sive aquilae, caetera regna significat, quibus prius imperabat, et volitabat in mundo. Et sublata est, inquit, de terra; subverso videlicet imperio Chaldaeorum. Quodque sequitur: Et super pedes quasi homo stetit, et cor ejus datum est ei, si de Nabucho
Abbreviated transcription (Latin):
icit᷑ om̃iũ quae in aquis st̃. & cuius secundũ dauid in mari co¬
gunt᷑ capta & in amos legimꝰ. Sidescenderit in ꝓfundũ maris. ibi man¬
dabo draconi. & mordebit eũ. Quat tuor autẽ bestias quae ascende¬
bant demari & erant diuersȩ int̃se. anglõ disserente nos camꝰ.
hae inquit quat tuor bestiȩ magnȩ. quattu or regna consurgent
det̾ra. Quattuor autẽ uenti quipugnabant in marimagno. ideo
uenti caeli e̾ẽ dicunt᷑ : quia unꝰ quisq angłus facit ꝓeoregno ꝗd sibi
creditũ ẽ. Et hoc notan dĩ q̃d regnõr feritas atq crudelitas bestiarũ
nomine de monstret᷑. Prima quasi leaena. & alas habebat aquilȩ.
Aspiciebã donec euulsȩ st̃ alȩ eiꝰ. & sublata ẽ det̾ra : & suꝑpedes quasi¬
haomo stetit. & cor eiꝰ datũ ẽ ei. Regnũ babiloniũ propt̃ sȩuitiã &
crudelitatẽ siue propt̃ luxuriã & uitã libidini seruientẽ ñ leo sed

Expanded text:
rex dicitur omnium quae in aquis sunt, et cujus secundum David in mari corex dicitur omnium quae in aquis sunt, et cujus secundum David in mari confringuntur capita . Et in Amos legimus: Si descenderit in profundum maris, ibi mandabo draconi, et mordebit eum . Quatuor autem bestias, quae ascendebant de mari, et erant diversae inter se, angelo disserente noscamus. Hae, inquit, quatuor bestiae magnae, quatuor regna consurgent de terra. Quatuor autem venti qui pugnabant in mari magno, ideo venti coeli esse dicuntur: quia unusquisque angelus facit pro eo regno quod sibi creditum est. Et hoc notandum, quod regnorum 664 feritas atque crudelitas bestiarum nomine demonstretur. Prima quasi leaena, et alas habebat aquilae. Aspiciebam donec evulsae sRegnum Babylonium propter saevitiam, et crudelitatem, sive propter luxuriam, et vitam libidini servientem, non leo, sed
Abbreviated transcription (Latin):
donosor & balthasar. dario siue cyro mirabiliũ signorum acciderit.
In his uero narrantur somnia quȩ singulis sint uisa tẽporib. quorũ solus
ꝓphȩta conscius ẽ & nullã habent apud barbaros signi uel reuelationis
magnitudinẽ sed tantũ scribunt᷑. ut apud posteros eor̃ quȩ uisa sunt
memoria ꝑ seuer&. Videbã inuisione mea nocte. & eccequattuor
uenti caelipugnabant in marimagno: & quattuor bestiȩ grandes ascen¬
debant demari. diuerse int̾se. Quattuor uentos caeli. quattuor arbi¬
tror angelicas potestates. quib principalia regna cõmissa sunt iuxta
illud qõd in deutero nomio legim. Quando diuidebat altissim gentes.
quando separabat filios adã: constituit t̃minos popłor iuxta nume
rũ filior isrł: Pars autẽ dñi poplũs eiꝰ. ia cobfuniculus hereditatis eꝰ
Mare aut̃ mundũ istũ seculũq designat. salsis a marisq fluctib redundan-¬
tẽ. Sicut dñs in parabola sagenȩ missȩ in mari int̃p̃tat᷑. Vnde & draco

Expanded text:
donosor et Balthasar, et Dario, sive Cyro mirabilium signorum acciderit. In his vero narrantur somnia quae singulis sint visa temporibus: quorum solus propheta conscius est, et nullam habent apud barbaras nationes signi vel revelationis magnitudinem; sed tantum scribuntur, ut apud posteros eorum quae visa sunt, memoria perseveret. Videbam in visione mea nocte: et ecce quatuor venti coeli pugnabant in mari magno, et quatuor bestiae grandes ascendebant de mari diversae inter se. Quatuor ventos coeli, quatuor arbitror angelicas potestates, quibus principalia regna commissa sunt, juxta illud quod in Deuteronomio legimus: Quando dividebat Altissimus gentes: quando separPars autem Domini populus ejus: Jacob funiculus haereditatis ejus . Mare autem mundum istum, saeculumque significat, salsis amarisque fluctibus redundantem: sicut Dominus in parabola sagenae missae in mare interpretatur . Unde et draco
Abbreviated transcription (Latin):
& facinoro se flagitioseq uiuerent saluos e̾e posse ꝑ fidẽ. Liocꝰ iste
huiꝰ epłȩ eundẽ sensũ ꝑauli apłi quo modo sit intelligendus exponit.
Ideoq abrahȩ magis exẽplo utit᷑ uacuã e̾e fidẽ siñ bene operet᷑. qm̃¬

Expanded text:
rarentur, et facinorose flagitioseque viverent, salvos se esse per fidem: locus iste rarentur, et facinorose flagitioseque viverent, salvos se esse per fidem: locus iste hujus epistolae eumdem sensum Pauli apostoli quomodo sit intelligendus exponit. Ideoque magis Abrahae exemplo utitur, vacuam esse fidem si non bene operetur, q
Abbreviated transcription (Latin):
uera & nolunt ea facere sua. qui a ad oꝑandũ pigrist᷑. Gredere aut̃
ipsũ ee dñ. hoc & dȩmones potuer̃. Credere uero indm̃ solinouer̃
qͥ diligunt dm̃. qͥ ñ solo nomine xp̃iani sunt sed & factis & uita quia
sine dilectione fides in anis ẽ. Cũ dilectione fides xp̃ian. sine dile¬
ctione fides doemonis. Qui ergo ñ uult credere xp̃m. ad huc nec dȩ¬
es imitat᷑. Ia credit xp̃m. sed odit xp̃m. Hab& confes
intimore penȩ . ñ in amore coronȩ. Nã & illi puniritimebant.
Deniq beatꝰ petrus cũ dnm̃ confitens dicer& tues xp̃e filius dĩ uiui.
eadẽ poene uerba quȩ & dȩ mones ꝓferre uidet᷑ exore . sed illor con¬
t̃na dilectione ꝓcessit. & iã ꝓbeatitudine remunerataẽ. Uis aut̃
scire õhomo inanis. qm̃ fides sine oꝑib: otiosa ẽ.Abrahã pat̾ nr̃
minẽ ꝑ fidẽ sine oꝑib ñ bene in tellectꝰ ẽ ab eis qͥ sic dictũ accepert᷑

Expanded text:
vera, et nolunt ea facere, quia ad operandum pigri sunt. Credere autem vera, et nolunt ea facere, quia ad operandum pigri sunt. Credere autem ipsum esse Deum, hoc et daemones potuerunt. Credere vero in Deum, soli novere qui diligunt illum, qui non solum nomine christiani sunt, sed et factis et vita, quia sine dilectione fides inanis est. Cum dilectione fides christiani, sine dilectione fides daemonis. Qui ergo non volunt credere Christum, adhuc nec daemones imitantur. Jam credit Christum, sed odit Christum, habet confesin timore poenae, non in amore coronae. Nam et illi puniri timebant. Denique beatus Petrus cum Dominum confitens diceret: Tu es Christus Filius Dei vivi , eadem pene verba quae et daemones proferre videtur ex ore, sed illorum conterna dilectione processit, aeterna beatitudine remunerata est. Vis autem scminem per fidem sine operibus, non bene intellectus est ab eis qui sic dictum acceperunt,
Abbreviated transcription (Latin):
cariꝑ fidẽ. Nã iustificatꝰ ꝑ fidẽ quomodo potest nisi iuste
operari : Cũ ergodicit iacob abrahã pat̾ nr̃ ñ ne exoꝑib
iustificatꝰ ẽ offerens isa ac filiũ suũ suꝑ altare. elegantȩs
exẽplũ bonȩ operationis ab ipsopatriarcha monuit ee
discendũ. ꝓuocans uidelic& eos qͥ deiudȩis crediderant: ut

Expanded text:
cari per fidem. Nam justificatus per fidem, quomodo potest nisi juste operari? Cum ergo dicit Jacobus: Abraham pater noster nonne operibus justificatus est, offerens Isaac filium suum super altare? Eleganter exemplum bonae operationis ab ipso patriarcha monuit esse discendum, provocans videlicet eos qui de Judaeis crediderunt, ut
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ sine oꝑib Cũ enĩ bona oꝑa cõmemorat abrahȩ quȩ eiꝰ fidẽ comita¬
tasunt : satis ostendit᷑ apłus paulus ñ ita ꝑ abrabã docere iustifica¬
ri hominẽ ꝑ fidẽ sine oꝑib ut siquis crediderit ñ ad eũ ꝑtineat
bene operari. sed ad hoc potius ut nemo arbitret᷑ meritis pri¬
or̃ bonor̃ operũ se ꝑuenire addomũ iustificationis quȩ ẽ in fide.
n hoc enĩ se gentib in xp̃m credentib iudȩi p̃ferre cupiebant.

Expanded text:
se. Cum enim bona opera commemorat Abrahae, quae ejus fidem comitata sunt, satis ostendit apostolum Paulum, non ita per Abraham docere justificari hominem per fidem sine operibus, ut si quis crediderit, non ad eum pertineat bene operari, sed ad hoc potius, ut nemo arbitretur meritis priorum bonorum operum se pervenisse ad donum justificationis quae est in fide. In hoc se
Abbreviated transcription (Latin):
& zacharias. Post quos et ras & ne emias debabilone uenientes mu¬
ros urbis ex truxer̃. tenente pontificatũ ioachim filio iesu cogno¬
mento iosedech. Postquẽ successit in sacerdotiũ helia sub. acde inde
io iade & postea iohannes. Post quẽ iaddas. cuius ȩtate alexander rex ia¬
chedonũ condidit alexandriã ut iosephus inantiquitatũ libris lo¬
quit᷑. uenitq ierusolimã. & intẽplo uictimas immnolauit. Mortuo
autẽ alexandro cenctesima t̃tia decima olympiade anno ccͦ xtex uiͦ
adis. quo tẽpore errus rex ꝑsarũ babilonios chaldȩosq: superauit. &
post mortẽ iaddȩ sacerdotis qui sub alexandro tẽplo p̃fuit. suscepit
pontificatũ onĩas. Quo tẽpore seleuchus subiugata babilone dia-¬
dema totius asiȩ capitisuo in ꝓosuit anno duodecimo mortis alexan¬
dei: in quod tẽpus supputant᷑ om̃s anni aerri imperio ce xl uiii.

Expanded text:
et Zacharias: post quos Esdras et Neemias de Babylone venientes, muet Zacharias: post quos Esdras et Neemias de Babylone venientes, muros urbis exstruxerunt, tenente pontificatum Joachim, filio Jesu, cognomento Josedec: post quem successit in sacerdotium Eliasub, ac deinde Joiade, et postea Joannes: post quem Jaddus, cujus aetate Alexander, rex Macedonum, condidit Alexandriam, 686 ut Josephus in Antiquitatum libris loquitur: venitque Jerosolymam, et victimas in templo immolavit. Mortuo autem Alexandro, centesima tredecima Olympiade, anno ducentesimo adis; quo tempore Cyrus rex Persarum Babylonios Chaldaeosque superavit, et post mortem Jadus sacerdotis, qui sub Alexandro templo praefuit, suscepit pontificatum Onias, quo tempore Seleucus, subjugata Babylone, diadema totius Asiae capiti suo imposuit. Anno duodecimo mortis Alexandri, in quod tempus supputantur omnes anni a Cyri imperio, CC quadragi
Abbreviated transcription (Latin):
quã debabilone reuersus ẽ poplũs. iesus filius iosedech fuit sacerdos
magnꝰ. & torobabel filius sala thiel. qui tẽpli fundamenta iecerunt.
Impeditoq opere asamaritis & aliis incircuitunationib. septẽ ebdo¬
Deniq & iudei in euanglo ex hac opinatione loquuntur ad dñm.
XL& sex annis ȩdificatũ ẽ tẽplũ hoc. & in trib diebus excitabis illud.
ł ot enĩ sunt anni a primo anno esriregis. quilibertatẽ dedit uoleti¬
tibriudȩis reuerti in patriã: usq ad sextũ annũ daru regis. sub quo
tẽpliopus om̃e cõpletũ ẽ. Porro iosephus & alios tres annos addit.
in quib: peribolũ tẽpli & quȩdã alia quȩ remanserant ꝑ fecta st̃.:
qui additi xl u̾i annis faciunt annos xl uiiii. idẽ septẽ annorũ
eb domadas. Reliquas autẽ Lx iiͦ ebdomadas ab eiusdẽ darii septi
ino anno enumerant: quo tẽpore iesus filius iosedech & zorobabel
ũ maioris ętatis popłõ p̃fuerant. sub quib ꝓphetauerunt aggeus

Expanded text:
quam de Babylone reversus est populus, Jesus filius Josedec fuit sacerdos magnus et Zorobabel filius Salathiel, qui templi fundamenta jecerunt, impeditoque opere a Samaritis et aliis in circuitu nationibus, septem hebdodenique et Judaei in Evangelio ex hac opinatione loquuntur ad Dominum: XI et sex annis aedificatum est templum, et tu tribus diebus suscitabis illud . Tot enim sunt anni a primo anno Cyri regis, qui libertatem dedit volentiJudaeis reverti in patriam, usque ad sextum annum Darii regis, sub quo templi opus omne completum est. Porro Josephus et alios tres annos addidit, in quibus peribulos templi et quaedam alia quae remanserant, perfecta sunt, qui additi XLVI annis faciunt annos XLIX, id est septem annorum hebdomadas: reliquas autem LX duas hebdomadas ab ejusdem Darii septiimo anno enumerant. Quo tempore Jesus filius Josedec, et Zorobabel jam majoris aetatis populo praeerant: sub quibus prophetaverunt Aggaeus,
Abbreviated transcription (Latin):
esurientẽ ñ recreant siñ & cibus p̃beat᷑ ac uestis. ita & fides uerbotenꝰ
crediderit & baptitatꝰ fuerit. saluus erit. Sub in telligendũ nãq ibi
ẽ. id ille tantũ modo uere credat qͥ exere& operando qd credit. Et qui a
fides & caritas abinincẽ separari neq unt paulo ad testante quiait.
& fides quȩ ꝑdilectionẽ operat᷑. ãpte iohannes apłus talẽ decaritate

Expanded text:
esurientem non recreant, si non ei cibus praebeatur et vestis, ita fides verbo tenus crediderit et baptizatus fuerit, salvus erit . Subintelligendum namque ibi est quod tantummodo vere credat, qui exercet operando quod credit. Et quia fides et charitas ab invicem separari nequeunt, Paulo attestante, qui ait: Est fides quae per dilectionem operatur , apte Joannes
Abbreviated transcription (Latin):
eo iniustius indigenti ꝓximo miscđam denegauit. eoq iustius
impietatis suȩ poenas luit. Vnde ꝓuide dñs ammon&. Nolite
iudicare ut ñ iudicemini. nolite condẽpnare ut ñ condẽpn emini
Dimittite. & dimittet᷑ uobis. Date & dabit uob̾. Iudiciũ ergo sine
quẽ ad modũ dãpnatꝰ in iudiciodĩ dolebit qͥ ñ fecit miscdãm. ita qui
fecit remuneratꝰ exultabit atq gaudebit. Alit̃. Suꝑ excaltat mi¬
scđa iudiciũ. Nondictũ ẽ uincit miscđa iudiciũ. Nonenĩẽ ad¬
sed qui mi scđam p̃stitert̃. Beati enĩ misericordes. quia ip sor̃
uid ꝑderit fr̃s mei si fidẽ quis dicat sehabere. oꝑa aut̃ ñ habeat. &cet̾ra:
hinc de miscđȩ operib latius disputat. ut quos uehem̃t̃ sententia
p̃cedente t̃ruerat consolet᷑ cũ ammon& Quomodo &iã peccata co¬
tidiana si ne quib hic ñ uiuit᷑ cotidianis remedus expient᷑. ne homo qui
cũ inuno offenderit fiat om̃iũ reus in multis offendendo quia in

Expanded text:
eo injustius indigenti proximo misericordiam negavit, eoque justius impietatis suae poenas luet. Unde provide Dominus admonet: Nolite judicare, ut non judicemini; nolite condemnare, et non condemnabimini. Dimittite, et dimittetur vobis. Date, et dabitur vobis . Judicium ergocet. Sicut in judicio dolebit qui non fecit misericordiam; ita qui fecit, remuneratus exsultabit atque gaudebit. Aliter: Superexaltat, ia iudicio. non dictum est: uincit misericordia iudicium; non enim est adsed qui misericordiam praestiterunt. beati enim misericordes, quia ipsorum Quid proderit, fratres mei, si fidem quis dicat se habere, opera autem non habeat? Et caetera. Hinc de misericordiae operibus latius disputat, ut quos vehementer scientia praecedente terruerat consoletur, cum admonet quomodo etiam peccata quotidiana, sine quibus hic non vivitur, quotidianis remediis expientur. Ne homo, qui, cum in uno offenderit, fit et omnium reus, in multis offendendo, quia in
Abbreviated transcription (Latin):
inquit quid aliȩ septẽ & dimidiȩ ebdomades quȩ suh diuisȩ in absci¬
sione prior̃ ebdomadarũ : in quo ac tu sint ad implȩte. Post augustũ
enĩ qui suꝑ uixre post natiuitatẽ xp̃i anni xͦu efficiunt᷑. Cui sue¬
cessit : tiberius cȩsar. & imperiũ habuit annis ax duob mensib
septẽ. dieb xxuiii. Huius quinto decimo anno imperii patit᷑ ap̃e¬
annos habetis quasi triginta cũ pateret᷑. Itẽ gauis cȩsar qui& cali¬
cula annis trib: mensib octo. dieb xiii.Nero annis xiiii. men

Expanded text:
mus quid aliae VII et dimidia hebdomades, quae sunt subdivisae in abscisione priorum hebdomadarum, in quo actu sint adimpletenim qui supervixit post nativitatem Christi annis quindecim, cui successit Tiberius Caesar, et imperium habuit annis viginti duobus, menses septem, dies viginti octo, hujus quinto decimo anno imperii patitannos 694 habens quasi triginta tres cum pateretur. Item Caius Caesar qui et Caligula, annis tribus, mensibus octo, diebus tredecim. Nero annis novem, men
Abbreviated transcription (Latin):
dia trahentib. suꝑuenit gneͥus pompeius rexromani exercitꝰ: captaq
ierusolima usq ad abdita tẽpli ingressus ẽ quae uocabant᷑ scã scõrum.
tributaria. Post quẽ hero des filius antipatri int̃fecto hẏrcano reg¬
nũ uidȩor senatus consulto accepit. & primalienigena iudȩis p̃ fuit.
Qu pontificatũ quoq nequaquã iuxtalegẽ moysi mortius parentib
tradebat liberis sed alienis. & nec ipsis multo tẽpore: ob grãm & pre.¬
tiũ diuinȩ legis iussa contẽpnens. Ponit & aliã idem eusebius expla¬
nationẽ. quã si uoluerim in latinũ sermonẽ uertere : extendłmꝰ libri
iagnitudinẽ. Hȩc ẽ ergo int̃ p̃tationis eiꝰ sententia. Asexto
darii qui post cyrũ & cambi sem filiũ eiꝰ regnauit inꝑsis quando tẽpli¬
opera consũ mata st̃ usq ad herodẽ & cȩsarẽ angustũ numerat ebdo¬

Expanded text:
dia trahentibus, supervenit Cneus Pompeius dux Romani exercitus, captaque dia trahentibus, supervenit Cneus Pompeius dux Romani exercitus, captaque Jerosolyma, usque ad adyta templi ingressus est, quae vocabantur sancta sanctorum: vtributaria. Post quem Herodes filius Antipatris, interfecto Hircano, regnum Judaeorum senatusconsulto accepit, et primus alienigena Judaeis praefuit. Qui pontificatum quoque nequaquam juxta legem Moysi, mortuis parentibus, tradebat liberis, sed alienis, et nec ipsis multo tempore, nisi ob gratiam et pretium, divinae legis jussa contemnens. » Ponit et aliam idem Eusebius explanationem, quam si voluerimus in Latinum sermonem vertere, extendemus libri magnitudinem. Haec est ergo interpretationis ejus sententia: A sexto anno Darii, qui post Cyrum, opera consummata sunt, usque ad Herodem et Caesarem Augustum, numerat hebdo
Abbreviated transcription (Latin):
pletꝰ ẽ antius . &usq ad hoc tẽpus machabeor̃ primꝰ liber historiã
contin&. Supputant᷑q aprimo anno cyriregis ꝑsarũ usq ad
finẽ primi machabȩor uoluminis & mortẽ sẏmonis pontificis
quomortuo: aristololus uno anno p̃fuit poplõ qui primꝰ reuersus
debabilone diadema in signe regiȩ potestatis cũ honore pontificatꝰ
assupsit. Huius successor fuit alexander rex parit̃ & pontifex. qui
simul efficiunt. Et hoc om̃i tẽpore pontifices rexerunt
płm iudȩor̃. quos ego nunc arbitror uocar iapõs duces. Mortuo
autẽ nouissimo eorũ alos atdro. huc atq illue inuarias partes
absq ullo duce gens iudȩor̃ sed itionibruexabat᷑: intantũ ut alexandra¬
quȩ & salina uocabat᷑ eiusdẽ alexandri uxor optiner& imperiũ.
& pontificatũ quidẽ hyrcano filio reseruar&: aristobolo aut̃ alte¬
rifilio regnũ trader&: quod obtinuit annis .x. Iugnantib autẽ
contrase in testina seditione germanis & gentẽ iudaeor̃ in diuersa stu¬

Expanded text:
pletus est annus: et usque ad hoc tempus, Machabaeorum primus liber historiam continet. Supputanturque a primo anno Cyri regis Persarum, usque ad finem primi Machabaeorum voluminis, et mortem Simonis pontificis,i novem: quo mortuo Aristobolus, uno anno praefuit populo: qui primus reversus de Babylone, diadema insigne regiae potestatis cum honore pontificatus assumpsit. Hujus successor fuit Alexander, rex 687 pariter, et pontifex, qui simul efficiunt, et hoc omni tempore pontifices rexerunt populum Judaeorum; quos ego nunc arbitror vocari christos duces. Mortuo autem novissimo eorum Alexandro, huc atque illuc in varias partes absqquae et Salina vocabatur, ejusdem Alexandri uxor, obtineret imperium, et pontificatum quidem Hircano filio reservaret: Aristobolo autem alteri filio regnum traderet, quod obtinuit annis decem. Pugnantibus autem contra se intestina seditione germanis, et gentem Judaeorum in diversa stu
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i gra tendimꝰ: cuius luc̃ẽ grͣȩ etiã illa nub o ignis colũna monstrauit.
quȩ eos in toto itinrre illo a tenebris defendȩ noctiũ & ad ꝓmissas patriȩ
sedes in enarrabili calle ꝑduxit. qui aliquando nonpopłus. nunc
aut̃ popłus dĩ: qui ñ consecuti miscđam. nunc aut̃ miscđam c̃ secuti¬
Indicat aꝑ te ꝑhos uersiculos. quiahis qͥ degentib ad fidẽ uenerant
hanc seripsit epłam: qui quondã alienati a conuersatione popłi

Expanded text:
Christi gratia tendimus, cujus lucem gratiae, etiam illa nubis et ignis columna monstravit, Christi gratia tendimus, cujus lucem gratiae, etiam illa nubis et ignis columna monstravit, quae eos in toto itinere illo a tenebris defendit noctium, et ad promissas patriae sedes inenarrabili calle perduxit. Qui aliquando non populus, nunc autem populus Dei, qui non consecuti misericordiam, nunc autem misericIndicat aperte per hos versiculos, quod his qui de gentibus ad fidem venerant hanc scripsit epistolam; qui quondam alienati a conversatione populi
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s sc̃s posuit epos regere eccłam dñi. quã ad qui siuit sanguine suo
opulus ergo ad quisitionis factisumꝰ in sanguine nr̃i redẽptoris.
qd erat quondã popłus isrł redẽptꝰ sanguine agni deegypto. Vnde
& in sequenti quoq: uersic ulo mystice ueteris recordat᷑ historiȩ.
Et hanc nouo dĩ populo spũ alit̃ doc& implendũ dicens. Ut uirtu¬
tes ad nuntiens eiꝰ qui detenebris uos uocauit in ad mirabilelum̃
Sicut enĩ hi qui deȩgrptia seruitute liberati sunt ꝑ m
carmen triũ phale pose trausitũ maris rubri & dimersũ pha¬
raonis exercitũ dño cantarunt. ita & nos oport& postacceptã
inbaptismo remissionẽ peccator̃ dignas beneficus cȩbestib
rependere grãs. Nãq: egiptiiñ solũ quia poplũ dĩ afflgebant.
uerũ &iã quia tenebrȩ uł tribulationes int̃prȩtant᷑: apte ꝑsequentia
nospeccata sed in baptismate deleta significant. Liberatio quoq filior
tionis ꝑ quã ad lucẽ suꝑnȩ mansionis inͥlustrante nos ac ducente

Expanded text:
s sanctus posuit episcopos regere Ecclesiam Domini, quam acquisivit sanguine suo . Populus ergo acquisitionis facti sumus in sanguine nostri Redemptoris, quod erat quondam populus Israel redemptus sanguine agni de Aegypto. Unde et in sequenti quoque versiculo mystice veteris recordatus historiae, et hanc etiam novo Dei populo spiritualiter docet implendam, dicens: Ut virtutes annuntietis Sicut enim hi qui de Aegyptiaca servitute liberati sunt per Mosen, carmen triumphale post transitum maris Rubri et demersum Pharaonis exercitum Domino cantarunt, ita ei nos oportet post acceptam in baptismo remissionem peccatorum, dignas beneficiis coelestibus rependere gratias. Nam quod Aegyptii, non solum quia populum Dei affligebant, qui etiam tenebrae vel tribulationes interpretantur, apte per sequentia nos peccata, sed in baptismate deleta, significant. Liberatio quoque filiortionis, per quam ad lucem supernae mansionis illustrante nos, ac ducente
Abbreviated transcription (Latin):
effundam de spu meo super omnem
non habetur : sic sentiendũ est. quod
ultra non abscondat faciem suam ab
eis in quos furorem suum ante effu¬
derat. Huc usq in iezechiel ꝓpheta
deo ut optamus &. credimus auxiliante.
& aperiente os nr̃m locuti sumus.
non alioꝵ si qui scripserunt. uł de in¬
ceps scripturi sunt sententiam destru¬
entes. sed afferentes qualiacumq sunt
nostra. In ȩdificatione autẽ templi &.
ordine sacerdotũ. terrȩq sc̃ȩ diuisione
et flumine egrediente de templo. &.
arboribus ex utraq ripa semꝑ uiren¬
tibus &. ꝑ singulos menses afferentibus
tes interim nichil quã parũ dicere.

Expanded text:
effundam de spiritu meo super omnem non habetur, sic sentiendum est, quod ultra non abscondat faciem suam ab eis, in quos furorem suum ante effuderat. Huc usque in Ezechiel prophetam Deo, ut optamus et credimus, auxiliante et aperiente os nostrum, locuti sumus, non aliorum si qui scripserunt, vel deinceps si scripturi sunt, sententiam destruentes, sed asserentes qualiacunque sunt nostra. In aedificatione autem templi et ordine sacerdotum, terraeque sanctae divisione et flumine egrediente de templo, et de arboribus ex utraque ripa semper virentibus, et per singulos menses afferentibus tes interim nihil, quam parum dicere.
Abbreviated transcription (Latin):
noscetis qm̃ ego sum dñs. Et ꝓpħaui
sicut precepit mͥ. Et facta ẽ uox cum
ego ꝓphetarem.&. ecce cõmotio: ꝙ. ac¬
cedebant ossa ad os. ad iuncturã suã
Et uidi ⁊ ecce suꝑ ea nerui &. carnes
oriebantur. & ascendebant suꝑ eapel¬
les desuꝑ : &. sp̃s non erat in eis. Et dix̃

Expanded text:
ego sum Dominus. Et prophetavi sicut praecepit mihi: et facta est vox cum ego prophetarem, et ecce commotio, et accedebant ossa ad ossa ad juncturam suam. Et vidi, et ecce super ea nervi, et carnes oriebantur, et ascendebant super ea pelles desuper, et spiritus non erat in eis. Et dixit
Abbreviated transcription (Latin):
mons seyr: qui suꝑ inimicitias sempi¬
ternas conclusit siue obsedit filios
isrł dolo in manu gladii. Ex quo in¬
telligimus. quicũq gladiũ arripue¬
rit contra filios dĩ .&. dolose aliquid
egerit &. obsederit eos. habere in ma¬
nu gladii montẽ seẏr. in tempore il¬
quitatis extreme: quando dies pesi¬
mi sunt.&. mundus in maligno posi¬
tus est. & multiplicata iniquitate
refrigescet caritas multoꝵ. ẜst autẽ
&e aliud peccatũ montis seir : ut qm̃
oderat sanguinẽ iustoꝵ quẽ singulis
ꝑ secutionib cupiebat effundi. ab
ipso sanguine sustineat ꝑsecutionẽ.
Unde &. sub altari scoꝵ animȩ clami¬
tant : & ultionem a dño sui sangui¬
nis deprecant᷑. Et auferunt᷑ de mon¬
te seyr euntes & redeuntes: id ẽ oĩs
habitator. Siue homines &. iumen

Expanded text:
mons Seir, qui super inimicitias sempimons Seir, qui super inimicitias sempiternas conclusit, sive obsedit filios Israel dolo in manu gladii. Ex quo intelligimus, quod quicumque gladium arripuerit contra filios Dei, et dolose aliquid egerit, et obsederit eos, tradatur in manus gladii, sicut mons Seir in tempore iniquitatis extremae, quando dies pessimi sunt, et mundus in maligno positus est , et multiplicata iniquitate, refrigescit charitas multorum. Est autem et aliud peccatum montis Seir: ut quoniam oderat sanguinem justorum, quem singulis persecutionibus cupiebat effundere, ab ipso sanguine sustineat persecutionem. Unde et sub altari sanctorum animae clamitant, et ultionem a Domino sui sanguinis deprecantur . Et auferuntur de monte Seir, euntes et redeuntes, id est, omnis habitator, sive homines et jumen
Abbreviated transcription (Latin):
simpliciter habitabat domũ. &. non
erat uenator sicut gygans nemroth:
idcirco lenis appellatur & nitidus. Ui¬
deamus gͦ quid dici p̾cipiat ds̃ admon¬
tẽ. siue contra montẽ seẏr. Ecce ego ad
te mons seyr. Non mittam angłos.
nec aliis utar ministris: sed ipse ad te
ueniam. Et extendã manũ meã suꝑ te.
ut habitũ ꝑcutientis assumam. Et dabo
te desolatũ atq desertum: ut qui ma¬
le habitabaris et plurimos habebas
impietatis tuȩ socios. in tantũ ut n
urbes exstrueres imꝑiumq tͥ ꝓpriũ
uindicares: nc̃ desolatus cũ urbibus
tuis. quas & ieremias destruere iubetͣ
atq suffodere. ut bonas ꝓ eis extruat
ciuitates. in eo ꝓficias. ut scias qđ ego
sim dñs. quẽ ante solitudinẽ tui. nosse
non poteras. Omĩs aut̃e causa peccati:
qđ fueris in imicus sempiternꝰ. Unde¬
& dicit psalmus. irascimini & nolite
peccare: ut cito conciliemur inimicis.
&. odia caritate mutemꝰ. Sed ñ talis

Expanded text:
simpliciter habitabat domi, et non simpliciter habitabat domi, et non erat venator, sicut gigas Nemrod: idcirco levis appellatur et nitidus. Videamus ergo quid dici praecipiat Deus ad montem, sive contra montem Seir. Ecce ego ad te, mons Seir, non mittam Angelos, nec aliis utar ministris, sed ipse ad te veniam, et extendam manum meam super te, et habitum percutientis assumam, et dabo te desolatum atque desertum, ut qui male habitabaris, et plurimos habebas impietatis tuae socios, intantum ut et urbes exstrueres, imperiumque tibi proprium vendicares: nunc desolatus cum urbibus tuis, quas et Jeremias destruere jubetur atque suffodere , ut bonas pro eis exstruat civitates, in eo proficies, ut scias quod ego sim Dominus, quem ante solitudinem tui nosse non poteras. Omnis autem causa peccati est, quod fueris inimicus sempiternus. Unde dicit et psalmus: Irascimini, et nolite peccare , ut cito conciliemur inimicis, et odia charitate mutemus. Sed non talis
Abbreviated transcription (Latin):
mi: de qua dicit &. apłs. Nos autem
om̃s reuelata facie głam dñi contem¬
plantes. Mons autẽ seyr qui interp̃tat᷑
hispidus &. pilosus. contraria fortitu¬
do accipienda est: quȩ p̃sidebat genti
filioꝵ esau. ⁊ se contra popłm iuda id
ẽ confessionis &. uerȩ fidei erexerat.
Qđ si prudens lector opposuerit. quomͦ
in isto loco seyr. hoc ẽ hispidus &. pilosꝰ
intelligatur in malã partẽ. cũ helyas
quoq uir pilosus dictussit: breuit᷑
respondebo de esau dictũ esse. qđ ruf
fuerit. &. quasi pellis hispidus. De he-¬
lia uero: qđ uir tantũ pilosus. In esau
qui sanguinarius &. cruentus pelli his¬
pidȩ comparatur : mortaliũ operũ
&. ipsius mortis indiciũ est. In helya
uirilitatis augmentũ. Quã obrem
&. habitatio eius in solitudine. &. con¬
uersationis austeritas: non solũ uirũ
sed &. uirũ fortissimũ de monstrabat
Porro iacob qui supplantauerat esau.
&. primogenita eiꝰ acceperat. quia

Expanded text:
mi, de qua dicit et Apostolus: Nos autem mi, de qua dicit et Apostolus: Nos autem omnes revelata facie, gloriam Domini contemplantes . Mons autem Seir, qui interpretatur hispidus et pilosus, contraria fortitudo accipienda est, quae praesidebat genti filiorum Esau, et se contra populum Juda, id est, confessionis et verae fidei erexerat. Quod si prudens lector opposuerit, quomodo in isto loco Seir, hoc est, hispidus et pilosus, intelligatur in malam partem, cum Elias quoque vir pilosus dictus sit : breviter respondebo, de Esau scriptum esse, quod rufus fuerit, et quasi pellis hispidus : de Elia vero quod vir tantum pilosus. In Esau qui sanguinarius et cruentus, pelli hispidae 417 comparatur, mortalium operum, et ipsius mortis indicium est, in Elia virilitatis argumentum. Quamobrem et habitatio ejus in solitudine et conversationis austeritas, non solum virum, sed et virum fortissimum demonstrabat. Porro Jacob qui supplantaverat Esau, et primogenita ejus acceperat , quia
Abbreviated transcription (Latin):
cutus es de montib ifrł dicens. deser¬
ti nobis dati sunt addeuorandũ: ñ
considerans qđ hȩc contra dm̃ blas¬
phemia redundaret. Unde sequit᷑.
ȩtante uniuersa terra: in solitudinẽ
te redigam. Et est sensus. Cũ omĩs t̾ra
iudȩa receꝑit pristinũ statũ : tu per¬
manebis in solitudine sempit̃na. Qd̃q
infertur. sicuti gauisus es suꝑ here¬
ditate domus isrł eo qđ fuerit dissi¬
pata. sic faciam tibi in septuaginta
non habetur: sed sub asteriscis de the¬
odotionis ȩditione additum ẽ. Omĩs
autẽ ira di illuc ꝓficit contra mon¬
tẽ seyr : ut cũ fuerit dissipatus . &. ipse
et uniuersa idumea cognoscant quia
ipse sit dñs. Hȩc iuxta historiam: ⁊ sen¬
sũ magis quã uerba cursim dixerim.
ransibo adnagogen: et studio breui-¬
tatis pauca ꝑstringam. Pone inquit
siue conuerte faciem tuã aduersum
montẽ serr. Et significanter ait con¬
uerte : ab alia ꝓphetia. ad aliam ꝓphe¬
tiam. faciem autẽ non corporis sed ani¬

Expanded text:
de montibus Israel, dicens: « Deserti nobis dati sunt ad devorandum: non considerans quod haec contra Deum blasphemia redundaret. Unde sequitur: Laetante universa terra in solitudinem te redigam: » est sensus, cum omnis terra Judaea receperit pristinum statum, tu permanebis in solitudine sempiterna. Quodque infertur: « Sicuti gavisus es super haereditate domus Israel, eo quod fuerit dissipata, sic faciam tibi, » in Septuaginta non habetur, sed sub asteriscis de Theodotionis versione additum est. Omnis autem ira Dei illuc proficit contra montem Seir, ut cum fuerit et universa Idumaea cognoscant, quia ipse sit Dominus. Haec juxta historiam, et sensum magis quam verba cursim dixerim. Transibo ad anagogen, et studio brevitatis pauca perstringam. Pone, inquit, sive converte faciem tuam adversum montem Seir. Et significanter ait, converte, ab alia prophetia ad aliam prophetiam. Faciem autem non corporis, sed ani
Abbreviated transcription (Latin):
faciam suꝑ humũ ur̃ãm: ut post quã re¬
quieueritis in terra isrł. tunc cognosca¬
tis quod ipse sim dñs qui ꝓmissa mea
opere cõpleuerim. Qui gͦ de generali
resurrectione hec dicta intelligunt:
illud quod uidetur facere quȩstionẽ.
ossa hec uniuersa domus ẽ isrł. ad scõꝵ
resurrectionem referunt. Ne qua &
apłs ioħs in apokalipsi loquitur. Be¬
atus & sc̃s qui habet partem in resur¬
rectione prima. suꝑ eum scđa mors ñ
habet potestatẽ : quod uidelicet alia
scõꝵ. alia peccatoꝵ sit resurrectio:
Unde &. in psalmo primo dicat᷑. Non
resurgunt impii in iudicio: neq pec¬
catores in consilio iustoꝵ. Terram aut̃
isrł quã resurgentib dñs pollicetur:
illã esse confirmant. de qua scriptũ
est. Beati mites: qm̃ ipsi possidebunt
terrã. Et. Placebo dño in regione ui-¬
uentium. Hȩc loquunt᷑. qui de genera¬
li ut diximus resurrectione. iezechielẽ

Expanded text:
humum vestram; ut postquam rehumum vestram; ut postquam requieveritis in terra Israel, tunc cognoscatis, quod ipse sim Dominus, qui promissa mea opere compleverim. Qui ergo de generali resurrectione haec dicta intelligunt, illud quod videtur facere quaestionem: Ossa haec universa domus est Israel, ad sanctorum resurrectionem referuntannes in Apocalypsi loquitur: Beatus et sanctus, qui habet partem in resurrectione prima, super eum secunda mors non habet potestatem : quod videlicet alia sanctorum, alia peccatorum sit resurrectio. Unt impii in judicio, neque peccatores in consilio justorum. Terram autem Israel quam resurgentibus Dominus pollicetur, illam esse confirmant, de qua scriptum est: Beati mites, quoniam ipsi possidebunt terram. . Et: Placebo Domino in regione viventium . Haec loquuntur, qui de generali, ut diximus, resurrectione Ezechiele
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃a &. periit spes nr̃a .&. abscisi sumꝰ
a terra nr̃a : siue omino desꝑauimus.
Quib ista dicentibus. t̾cio ierechiel ꝓ¬
phetare compellitur. &. dicere ossib
aridis. Hȩc dicit dñs ds̃. Ecce ego ape¬
riam tumulos ur̃os. In quo queritur.
si aꝑit tumulos quomͦ supra dixerit.
erant autẽ multa ualde suꝑ faciem
campi. siccaq uehementer. Et edu-¬
cã inquit uos de sepulchris urĩs po¬
pulus m̃s: scđm illud qđ scriptũ est
in ȩuangłio. Uenit hora quando qͥ
in sepulchris sunt audient uocẽ filii
di: et exibunt qui bona egerunt in
resurrectionẽ uitȩ. Et iterũ. Qui
audierint. uiuent. Et si ut non nulli
arbitrantur. de generali resurrectione
dicit sermo diuinus: quid necesse fuit
specialit̾ dici. & inducam uos in terrã
ifrł: cũ in om̃i orbe terrarũ resurgere
debeant mortui. ex his locis in quibus
sepulti sunt : Cumq ait eduxero uos
de tumulis ur̃is . & dedero sp̃m meũ in
uobis & uixeritis: tunc requiescere uos

Expanded text:
ra, et abscissi sumus a terra nostra, sive omnino desperavimus: quibus ista dicentibus, tertio Ezechiel prophetare compellitur, et dicere ossibus aridis: Haec dicit Dominus Deus: Ecce ego aperiam tumulos vestros. In quo quaeritur: Si aperit tumulos, quomodo supra dixerit: Erant autem multa valde super faciem campi, siccaque vehementer. Et educam, inquit, vos de sepulcris vestris, populus meus, secundum illud, quod scriptum est in Evangelio: Venit hora; quando qui in sepulcris sunt, audient vocem Filii Dei, et exibunt qui bona egerunt in resurrectionem vitae . Et iterum: Qui audierint vivent . Et si, sicut nonnulli arbitrantur, de generali resurrectione dicit sermo divinus, quid necesse fuit specialiter dici: Et inducam vos in terram Israel, cum in omni orbe terrarum resurgere debeant mortui ex his locis in quibus sepulti sunt? Cumque, ait, eduxero vos de tumulis vestris, et dedero spiritum meum in vobis, et vixeritis, tunc requiescere