comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in sua ꝑfecta btĩtudine potuit sine initio sẽpit̾ni. ideo qͥppe isto fa¬
ciendoꝵ causa sola dei bonitas fuit. qr necessitas eius ulla nõ fuit.
Quicꝙ̾ itaq iste conuiciatur d̾o ꝙ uelut tuc primũ lucẽ uiderit. qui
fuisset lucis ignarꝰ: quã sit ĩsultu et uanũ uiderit. si lucis ip̃e intꝰ
initio sꝑ fuisse. lucẽ uero initiu supsisse de tenebris. Quasi leger
in eo libro cui calũpniatur tenebras sempiternas: cũ scriptũ sit.⁊̃
prĩcipio fecit deus celui et t̾ra. t̾rã aũt erat ĩuisibił et ĩcomposita.
et tenebre erant super abissũ. Ex illo gͦ tenebre esse ceper. ex quo
confusa moles celi ẽẽ cepit ac t̾re. añꝙͣ facta esset lux. q̃illumina¬
retur ꝙ sine luce fuat tenebrosum. Quid aut̃ incõueĩens si mũ¬
dane matherie fuerant tenebrosa primordia. ut accedẽte luce me¬
lius ꝙ fcm est redderetur. et tanq̃ ꝓficiẽtis hõĩs ꝙ postea futur erat

Expanded text:
in sua perfecta beatitudine potuit sine initio sempiternus. Ideo quippe istorum faciendorum causa sola Dei bonitas fuit, quia necessitas ejus ulla non fuit. Quidquid itaque iste conviciatur Deo, quod velut tunc primum lucem viderit qui fuisset lucis ignarus, quam sit insulsum et vanum videret, si lucis ipse intusinitio semper fuisse, lucem vero initium sumpsisse de tenebris: quasi legerit in eo libro, cui calumniatur, tenebras sempiternas; cum scriptum sit, In principio fecit Deus coelum et terram: terra autem erat invisibilis et incomposita, et tenebrae erant super abyssum. Ex illo ergo tenebrae esse coeperunt, ex quo confusa moles coeli esse coepit ac terrae, antequam facta esset lux, qua illuminaretur quod sine luce fuerat tenebrosum. Quid autem inconveniens, si mundanae materiae fuerant tenebrosa primordia, ut accedente luce melius quod factum est redderetur; et tanquam proficientis hominis, quod postea futurum erat,
Abbreviated transcription (Latin):
stire qd nestis & qntũ tib̾ ꝓsit siuel nuc̃ scias. Nam si ĩ telligencia tib̾
placet in natura hoĩs qm̃ reuera si ea nõ ħeret nicħ qntu ad aĩas
pertin pecoribꝰ distaremꝰ: in tellige quid nõ intelligas ne totũ intł
ligas. Et noli despic̾e hoiem qui ut ueraciter intelligat ꝙ nõ intel¬
ligit hoc se nõ intellig̾e intelligit. unde aut̃ dcm̃ sit ĩ sacro psal¬
mo ho in honore cũ esset nõ intellex cõparatꝰ ẽ pecoribꝰ insensatis
et simił fcũs est iłł. lege &. intellige hut hoc obpbriũ humiliter¬

Expanded text:
scire quod nescis, et quantum tibi prosit, si uel nunc scias. nam si intellegentia tibi scire quod nescis, et quantum tibi prosit, si uel nunc scias. nam si intellegentia tibi placet in natura hominis, quoniam reuera si eam non haberet, nihil, quantum ad animas pertinet, pecoribus distaremus. inteligas; et noli despicere hominem, qui ut veraciter intelligat quod non intelligit, hoc se non intelligere intelligit. Unde autem dictum sit in sacro Psalmo, Homo in honore cum esset, non intellexit; comparatus est pecoribus insensatis, et similis factus est illis
Abbreviated transcription (Latin):
diuinis testibꝰ credat᷑: Deinde & in hoc falleris. nam diuina testi¬
monia que ad istam questione soluenda refferre uoluisti nõ id
aperiunt. aliud est quod illa demõstrant sine qͦ uere nõ possumꝰ
pie uiuere ꝙ scilic& aĩarũ nostrar deu he̾amꝰ datorẽ. creatorẽ forma
tore. sx quomͦ id faciat utrũ nouas eas flando an de parentibꝰ trahẽ¬
do non exprimũt. nisi de illa una quã pͥmo homini dedic lege dili¬
gent̾ ꝙ scripsi ad frẽm nim dei seruũ renatũ. Ibi enĩ qr id ostẽdi nõ
fuit netesse et hic scrib̾e. uelles aut̃ me definire ꝙ ip̃e definisti ut
in tales angustias cõtruderer: in quales ip̃e contrusꝰ adu̾sꝰ adu̾ss
catholicã fide tot et tanta locutus es ut ea si fidelit̾ atq humilit̾
retolas atq consides uideas ꝓfecto qͣntu tibi ꝓfuiss si scisses te ne¬

Expanded text:
diuinis testibus credat? Deinde et in hoc falleris. nam diuina testidiuinis testibus credat? Deinde et in hoc falleris. nam diuina testimonia, quae ad istam quaestionem soluendam referre uoluisti, non id aperiunt. aliud est quod illa demonstrant, sine quo uere non possumus pie uiuere, quod scilicet animarum nostrarum deum habeamus datorem, creatotorem. Sed quomodo id faciat, utrum novas eas flando, an de parentibus trahendo, non exprimunt, nisi de illa una quam primo homini dedit. Lege diligenter quod scripsi ad fratrem nostrum Dei servum Renatum : ibi enim quia id ostendi, non fuit necesse et hic scribere. Velles autem me definire quod ipse definisti, ut in tales angustias contruderer, in quales ipse contrusus, adversus catholicam fidem tot et tanta locutus es, ut ea si fideliter atque humiliter recolas atque consideres, videas profecto quantum tibi profuisset, si scisses ne
Abbreviated transcription (Latin):
elaquiis. his gͦ eloquiis fidere te fortasis existimas ne de origine aĩa¬
rum siua definitam ꝓferre cucteris. prim̃ si ita ẽẽt: nõ ip̃i hũne ñ¬
ture tribuere debiusti ꝙ scit h̃o de sua kalitate atq natura disquire
atq disserere s dei muneri. dixisti eni. Quid diffeit ho peccore si hꝰ
nescit: Quid gͥ opus est aliꝙ̃ legere ut hoc sciamꝰ si eo ip̃o quo a peco¬
re distamꝰ iam hoc scire debemꝰ : sic̃ enim nicħ mͥ legisse opus est¬
ut me uiuere scia hẽt enĩ natura mea ut hoc nescire nõ possi ita
si et illud stire natura ẽ cur mͥ de hac re ꝓfers quibꝰ credam testimo¬
nia scripturar̃: Nũquid soli distant pecore qui eas legut: Nõ ne ita
creati sumus ut distemꝰ pecoribꝰ et añ ꝙͣ ad aliquas liãs perueĩre pos
core iam norit de origine animarũ disquire atq disserere et rursꝰ
ea sic facis huiꝰ cognitõis ex ꝑtẽ ut hoc scire humanitus neq̃at nisi

Expanded text:
eloquiis. his ergo eloquiis fidere te fortassis existimas, ne de origine animarum sententiam definitam proferre cuncteris. primum si ita esset, non ipsi humanae naturae tribuere debuisti, quod scit homo de sua qualitate atque natura disquirere atque disquirere, sed dei muneri; dixisti enim: quid differt homo pecore, si hoc nescit ? quid igitur opus est aliquid legere, ut hoc sciamus, si eo ipso quo a pecore distamus iam hoc scire debemus? sicut enim nihil mihi legis, ut me uiuere sciam — habet enim natura mea, ut hoc nescire non possim — ita, si et illud scire naturae est, cur mihi de hac re profers quibus credam testimonia scripturarum? numquid soli distant pecore qui eas legunt ? nonne ita creati sumus, ut distemus pecoribus et antequam ad aliquas litteras peruenire pcore iam norit de origine animarum disquirere atque disserere, et rursus eam sic facis huius cognitionis expertem, ut hoc scire humanitus nequeat, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
te qualitate sigurarũ. de abraham. de filiis heli sacerdotis. de sacrificiis
que putat no nisi demonibꝰ exhiberi. de ꝓphetis dei. quos putat añ ad¬
uẽtũ dni nõ fuisse. de eo qud in lege positũ est sanguinẽ esse aĩam.
de deo cui moyses seruiuit. quẽ putat deũ uerũ nõ fuisse. de uarietate
personarũ in quibꝰ putat apłm locutũ esse fallacit. que oĩa nõ hoc or-
dine ꝓersecutꝰ sum qui ẽ in libro eius. s sic̃ ur̃e disputatõis sibimet
Discretio sp̃uum maligni e tͤ bonitatis. et cepit contrariis inter se h̾en

Expanded text:
de qualitate figurarum; de Abraham; de filiis Heli sacerdotis; de sacrificiis, de qualitate figurarum; de Abraham; de filiis Heli sacerdotis; de sacrificiis, quae putat non nisi daemonibus exhiberi; de Prophetis Dei, quos putat ante adventum Domini non fuisse; de eo quod in Lege positum est, sanguinem esse animam; de Deo cui Moyses servivit, quem putat Deum verum non fuisse; de varietate personarum, in quibus putat Apostolum locutum essedine persecutus sum, qui est in libro ejus; sed sicut nostrae disputationis sibimet Discretio spirituum malignitatis et bonitatis. Et coepit contrariis inter se bre
Abbreviated transcription (Latin):
atq meruditi manu. suo tamen gladio iugulatur:
ost hec sane sacrilegi et uani hoĩs sacrilega uaniloquia. quibꝰ me
respondisse sufficient̾ existimo. hoc ẽ de mitio geneseos. de lucis
fabrica. de die uł sole. de cã cõstituendi hoĩem. de p̾cato ade. de fabrica
hõis. de persuasu serpentis. de maledicto in h̾oie. et de uite arbore.
utentia dei. de diluuio. de arcu in nubibus. de indui
pphete ꝓpt̾ ꝙ ait filios genui et exaltaui. quibus rursu dicit. flliiᷤ celesti.
sem̃ pessimu. et ꝙ itẽ apud eũ scriptũ esse dixit. ego su deus faciens bona
et creans mala de perditoe ppłĩ mandataͦ dei moysi. de maledco ꝙ tuipe
existimat. de dei quã putat cõfessa crudelitate. de studio ꝙ putat ma¬
licie iuxta dauid regem. de eo ꝙ scriptũ est penitet me ꝙ cõstitueri sa¬
ul in regẽ. de spũ moysi cuiꝰ scrituras putat dixisse apłm fabulas auile.

Expanded text:
atque ineruditi manu, suo tamen gladio jugulatur. CAPUT X. 35. Post haec sane sacrilegi et vani hominis sacrilega vaniloquia, quibus me respondisse sufficienter existimo: hoc est, de initio Geneseos; de lucis fabrica; de die vel sole; de causa constituendi hominem; de peccato Adae; de fabrica hominis; de persuasu serpentis; de maledicto in homine, et de vitae arbore; de poenitentia Dei; de diluvio; de arcu in nubibus; de indura prophetae, propter quod ait: Filios genui et exaltavi: quibus rursum dicit, Filii scelesti, semen pessimum: et quod item apud eum scriptum esse dixit, Ego sum Deus faciens bona et creans mala: de perditione populi, mandato Moysi, de maledicto quod turpe existimat; de Dei, quam putat, confessa crudelitate; de studio quod putat malitiae, juxta David regem; de eo quod scriptum est, Poenitet me quod constituerim Saül in regem: de spiritu Moysi, cujus Scripturas putat dixisse Apostolum fabulas aniles;
Abbreviated transcription (Latin):
peccauit. Quaobrẽ si deus non dampnat ĩnocẽtes nec facit nocentes
quos perspicit in ocentes et si aĩas nõ liberat siue ab originalibꝰ siũ
a ꝓpͥis pcc̃is nisi in eccã xp̃i babtismus xpisti. et si aĩe ante carne nul¬
lum h̾uerũs õmo peccatum. et si pec̾a ante ꝙͣ cõmittatur. et mlto ma¬
gis que nũꝙ̃ cõmissa s̃ dampnau iusta lege nõ possunt: nicħ hoꝵ
quatuor iste dicat. et si potest explices. paruuloꝵ aie que sine labtis¬
mo e xeu̾tes i dapnatõem mittuntur. quo merito ĩ carnẽ peccatricẽ
que nicħ peccauerũt misse sunt. ut illic inuenirent peccatũ pp̃ quod
merito dapnarentur. Porro si quatuor ista deuitans q̃ sana doctrinͣ¬
condẽpnat. id si nõ audens dice̾ uł sine ullo pcc̃o existentes adeo fĩ
aias peccatrices aut sine xpisti sacram̾to ĩeis solui originale pcc̃m

Expanded text:
peccauit. quamobrem si deus non damnat innocentes nec facit nocentes, peccauit. quamobrem si deus non damnat innocentes nec facit nocentes, quos perspicit innocentes, et si animas non liberat siue ab originalibus siue a propriis peccatis nisi in ecclesia Christi baptismus Christi et si animae ante carnem nullum habuerunt omnino peccatum et si peccata antequam committantur et multo magis quae numquam commissa sunt damnari iusta lege non possunt, nihil horum quattuor iste dicat et, si potest, explicet, paruulorum animae, quae sine baptismo exeuntes in damnationem mittuntur, quo merito in carnem peccatricem, quae nihil peccanerunt, missae sunt, ut illic inucnirent peccatum, propter quod merito dacondemnat, id est, si non audens dicere, vel sine ullo peccato existentes, a Deo fieri animas peccatrices aut sine Christi sacramento in eis solui originale peccatum
Abbreviated transcription (Latin):
si peccata nõdũ frã nondui cogitata. s precognita et futura puniũ¬
tur ꝓicerentur illi duo de paradiso ante pecm ne ĩ loco tã scõ et bea¬
tifico peccaretur: Quid quod ip̃a exinanitur oĩno p̾sciencia si quod
pͥscitur nõerit: Quomꝰ enim recte dr̃ presari futurũ ꝙ nõ est futurũ:
Quom᷑ gͦ puniuntur pcc̃a que nulla sunt. id que nec uita ista ñdũ
incipiente cõmissa sunc ante carnẽ nec morte preueniente post
carnem: Hoc itaq medul ex q̃ aia missa est in carnẽ quousq sol¬
ueretur a carne qm̃ pariili aiã est. nec liber arbitrii gessit etatem
nõ inuenit unde dampnaretur nõ percepto babtimo nisi originale
pecm̃. Ex hoc pcc̃o iuste dap̃nar aĩa nõ negamꝰ qr pec̃o supplicium
lex iusta constituit. Set ad hoc peccatu sb̾eundũ cur dãpnata sit q̃¬
rumus: si nõ ex illa una trahitur que ĩ generis humani pͥmo patre

Expanded text:
si peccata nondum facta, nondum cogitata, sed praecognita et futura puniunsi peccata nondum facta, nondum cogitata, sed praecognita et futura puniuntur, projicerentur illi duo de paradiso ante peccatum, ne in loco tam sancto et beatifico peccaretur? Quid, quod ipsa exinanitur omnino praescientia, si quod praescitur non erit? Quomodo enim recte dicitur praesciri futurum, quod non est futurum? quomodo ergo puniuntur peccata, quae nulla sunt, id est quae nec uita ista nondum incipiente commissa sunt ante carnem nec morte praeueniente post carnem? Hoc itaque medium, ex quo anima missa est in carnem, quo usqueretur a carne, quoniam paruuli anima est nee liberi arbitrii gessit aetatem, non inuenit unde damnaretur non percepto baptismo nisi originale peccatum. cx hoc peccato iuste damnari animam non negamus, quia peccato supplicium lex iusta constituit; sed ad hoc peccatum subeundum cur damnata sit quaerimus, si non ex illa una trahitur, quae in generis humani primo patre
Abbreviated transcription (Latin):
luiss qr no bonii futurũ esse p̾scis. Et utiq sicut huic uisũ est ł
perfcĩs eius operibus debuiss hõĩem iudicare. nõ de p̾cognitis nec
fieri aliqͣndo permissis. Nam si peccata que si homo iuueret cõmis¬
surus ess etiam nõ comissa dãpnantur ĩ mortuo: nullũ beneficiũ
collatũ est illi qͥ raptus est ne malicia mutaret. intellctu eius qñ¬
quidẽ iudicab̃ scđm ea que nullo inuenta ẽ ĩnocenciã et de nullo
mortuo habtizato poterid esse securitas qr et pͦst babtismũ non
qualit̾cũq peccare uerũ etiã apostatare h̾oies possunt. Quid si gͦ
qui babtisatus hinc raptus est apostata erat. futurꝰ si uiueret. nullũ¬
ne illi beneficiũ putabimꝰ esse collatũ quod raptus est ne malicia
mutaret intelłctũ eius et ꝓp̃t dei p̾scienciam nõ sic̃ fidele mẽbrũ

Expanded text:
luisset, quia non bonum futurum esse praescisset. et utique, sicut et huic uisum est, de luisset, quia non bonum futurum esse praescisset. et utique, sicut et huic uisum est, de perfectis eius opfieri aliquando permissis. Nam si peccata, quae si homo viveret commissurus esset, etiam non commissa damnantur in mortuo, nullum beneficium collatum est illi qui raptus est ne malitia mutaret intellectum ejus : quanddum eam, quae in illo inuenta est, innocentiam et de nullo mortuo baptizato poterit esse securitas, quia et post baptismum non qualitercumque peccare, uerum etiam apostatare homines possunt. quid? si ergo qui baptizatus hinc raptus est, apostata erat futurus, si uiueret, nullumne illi beneficium putabimus esse conlatum, quod raptus est, ne malitia mutaret intellectum eius, et propter dei praescientiam non sicut fidele membrum
Abbreviated transcription (Latin):
naturã dici potusse pater maior me est: nõ ꝓp̃t illã de qua dem̃ est.
Ego et pater unũ sumꝰ. Quis enĩ ferat si qͣntuscũq hõ dicat. ego et deꝰ
unũ sumus: Et quis ña accipiat. si ho dicat deus maiorme ẽ: Quale
illud est quod ait beatus ioh̾es. Maior est deus corde nr̃o:.¬
tem dicunt his qui uolũtate et p̾cepto patris totã dispẽsatiõem adim¬
pleuit: uolũtate & p̾cepto patris corpus suũ a mortius suscitauit
et cũ ipso corpore ut pastor cum oue. et sac̾dos cum oblatõe. et rex c̃
purpura et deus cũ templo a patre assuptum est in gloriam. Quere:
ab eis qui ista dicunt qualẽ ouẽ pastor reportau̾it patri. Si enĩ caro
sine aĩa est quã reportauit: Quid est ouis ista nisi tr̃a sine sensu
et p̾cepto patris sedet ad dexteram eius audiens patre sibi dicentem
Sede ad dexteram mea docet ponam inimicos tuos scabellum ped
tuoꝵ. his qui uoluntate et p̾cepco patris sedet ad dexteram eiꝰ. uolũ¬

Expanded text:
naturam dici potuisse, Pater major me est; non propter illam de qua dictum est, Ego et Pater unum sumus. Quis enim ferat, si quantuscumque homo dicat, Ego et Deus unum sumus? Et quis non accipiat, si homo dicat, Deus major me est? Quale illud est quod ait beatus Joannes: Major est Deus corde not. 8. Is qui voluntate et praecepto Patris totam dispensationem adimplevit, voluntate et praecepto Patris corpus suum a mortuis suscitavit; et cum ipso corpore, ut pastor cum ove, et sacerdos cum oblatione, et rex cum purpura, et Deus cum est ab eis qui ista dicunt, qualem ovem pastor reportaverit Patri. Si enim caro sine anima est quam reportavit, quid est ovis ista nisi terra sine sensu, et praecepto Patris sedit ad dexteram ejus, audiens Patrem sibi dicentem: « Sede ad dexteram meam, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum » . Is qui voluntate et praecepto Patris sed
Abbreviated transcription (Latin):
stis est aia mea usq ad mortẽ. potestate heo ponendi aiam meam
Maiorẽ ac caritatẽ nemo b̾et quã ut aĩam suam ponat pro amicis
et ideo sic intelligendus gemine substancie diuine scilicet & huma¬
ne ut ip̃e humanȩa ex aĩa cõstet et carne. aut si eomouent᷑ ꝙ script̃
ẽ uerbũ caro fc̃m est nec illic aĩa noita est: intelligant carnẽ ꝓ hõĩe po¬
sita a parte totũ sigͥcante locutõnis mͦ sicuti est ad te om̃is caro ueĩet
Item. Ex operibus legis nõ iustificabr̃ oĩs caro. Quod apertius alio
loco dixit. ex lege nemo iustificab̾r. Itemq alio. Non iustificatur ħo
ex operibus legis. Ita ergo dixit oĩs caro ac si dicet omis homo. Sic
itaq dcm est uerbum caro ft̃m est. ac si dic̾et uerbũ homo fcm̃ est. ue¬
ruptñ isti cũ eius solam humanã carne uelint intelligi hoĩem xp̃m
nõ eni negabũt hõĩem de quo apertissime dr̃ mediator dei et hoĩnu¬

Expanded text:
sque ad mortem; Potestatem habeo ponendi animam meam Majorem hac charitatem nemo habet, quam ut animam suam ponat pro amicis Et ideo sic intelligendus geminae substantiae, divinae scilicet et humanae, ut ipsa humana ex anima constet et carne. Aut si eo moventur quod scriptum est, Verbum caro factum est ; nec illic anima nominata est: intelligant carnem pro homine positam, a parte totum significante locutionis modo; sicuti est, Ad te omnis caro veniet : item, Ex operibus Legis non justificabitur omnis caro . Quod apertius alio loco dixit, Ex Lege nemo justificabitur : itemque alio, Non justificatur homo ex operibus Legis . Ita ergo dixit, Omnis caro; ac si diceret, Omnis homo. Sic itaque dictum est, Verbum caro factum est; ac si diceretur, Verbum homo factum est. Verumtamen isti cum ejus solam humanam carnem velint intelligi hominem Christum; non enim negabunt hominem, de quo apertissime dicitur, Unu
Abbreviated transcription (Latin):
amittens set formam serui accipiens. uerũ si queramꝰ quis est ille
qui cum ĩ forma dei ess nõ rapiunã arbitratus ẽ esse eq̃lis deo: respõ
nitatis nom̃ accepit. Item si queramus quis uã sit fcus obedie¬
ẽs usq ad mortẽ mortem aut crucis: rectissime respondetur. Ille
qui cũ in forma dei ess: nõ rapina arbitratus esse equalis deo. gͦ
& ista bumanitas illius diuinitatis nom̾ accepit. apparet tñ idẽ
ipe xp̃s gemine gigas substancie scđmn quid obediens. scdm̃ quid
est. scđm quid ego et pater unũ sumꝰ. secũdum quid nõ faciat uo¬
mortuos et uiui ficat. sic et filius quos uult iuuificat:
patris carnem humanã quã de sca uirgine maria suscep̃̾ in manꝰ
hominũ dereliquid et diuinitatem sua in manus prĩs cõmendaũ
corpus peperit deus aut ĩmortat ĩmortalẽ filiũ genuit. G mors
ita et ĩ morte ip̃ius nõ fuit passio et defectio dealitatis ip̃ius s separa¬

Expanded text:
ipiens. Verum si quaeramus, Quis est ille qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo? Respondnitatis nomen accepit. Item si quaeramus, quisnam sit factus obediens usque ad mortem, mortem autem crucis; rectissime respondetur, Ille qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo. Ergo et ista humanitas illius divinitatis nomen accepit. Apparet tamen idem ipse Christus, geminae gigas substantiae, secundum quid obediens, secundum quest ; secundum quid, Ego et Pater unum sumus : secundum quid, non facit vo mortuos et vivificat, sic et Filius quos vult vivificat .Patris, carnem humanam quam de sancta virgine Maria suscepit, in manus hominum dereliquit, et divinitatem suam in manus Patris commendavit, corpus peperit, Deus autem immortalis immortalem Filium genuit. Ergo mors ita et in morte ipsius non fuit passio et defectio dealitatis ipsius, sed separa
Abbreviated transcription (Latin):
mo̾tus sic nõ aperuit os suũ. in huilitate iudiciũ eius sublatũ est gilatõ¬
nem illiꝰ quis enarrabit. qr tollitur de tr̃a uita eius. ab iniquitatibus
populi mei ductus est ad mortẽ. et cetera q̃ cõtex̾e longũ est. Ubi etia
de ecclia tanto ante predictũ est ꝙ ab apło legimꝰ cõme moratũ. et nc̃
iam uidemꝰ impletu. letare sterilis que nõ paris. erũpe exclama q̃ nͥ
parturis. qr multi filii deserte magis: qua eus que hẽt uirum. dic̾ eĩ
diis. Silata locu tabernaculi tui. et auleoꝵ tuoꝵ fige ne parcas. pro¬
tede funiculos tuos. et clauos tuos conforta. adhuc ui dextris et sini¬
stris dilata. et semen tuũ possidebit gentes. et ciuitates desertas
hitari facies. Noli timere quia confusa es: neq reuerearis qr expbratũ
tibi ẽ. sonfusionẽ enĩ et̾ua obluusceris. et opprobrii uiduitatis tue oe

Expanded text:
us sublatum est: generationem illius quis enarrabit? quia tolletur de terra vita ejus. Ab iniquitatibus populi mei ductus est ad mortem : et caetera quae contexere longum est. Ubi etiam de Ecclesia tanto ante praedictum est, quod ab Apostolo legimus commemoratum, et nunc jam videmus impletum: Laetare, sterilis quae noparturis, quia multi filii desertae magis quam ejus quae habet virum. Dixit enim Dominus, Dilata locum tabernaculi tui, et aulaeorum tuorum: fige, ne parcas, protende funiculos, et clavos tuos conforta; adhuc in dextris et sinistris dilata: et semen tuum possidebit gentes, et civitates desertas habitari facies. Noli timere, quia confusa es; neque reverearis, quia exprobratum tibi est. Confusionem enim aeternam oblivisceris, et opprobrii viduitatis tuae me
Abbreviated transcription (Latin):
credider̃. aut qͦ modo credent quẽ non audier̃: continuo sb̾iuxit. Qͦ mõ
aut audient sũ predicante: aut qͦ predicabunt nͥ mittant᷑: Itare futans
eos qui negabant ad ĩcircũcisas gs̃ predicatores ap̃i ẽẽ mitẽ dos ⁊¬
llud qͦ sicut ĩperitissimus nõ intelligit quod scriptũ est prim̃ apłos d̾¬
inrte ꝓphetas. Iutat eni ante apłos nõ fui sse ꝓphetas nesciens eos ꝓpbas¬
illic cõmemoratos esse. ib apło qui pͥmo xpisti aduetũ fuer. Quos qͥuule
nosse: actus aploꝵ legat. et illud ꝙ ait ad corithios. Prophete aũ tres lo
quos ante deus ꝓmisit eu̾gliu de filio suo. qui factus est ei ex seĩe
tauro scdm carne: Qiuis erat qui dix. lapidẽ quẽ repbauunt edisicã

Expanded text:
crediderunt? aut quomodo credent quem non audierunt? continuo subjunxit, Quomodo autem audient sine praedicante, aut quomodo praedicabunt, nisi mittantur? ita refutans eos qui negabant ad incircumcisas gentes praedicatores Christi esse mittendosIllud quoque sicut imperitissimus non intelligit, quod scriptum est: Primum Apostolos, deinde Prophetas . Putat enim ante Apostolos non fuisse Prophetas, nesciens eos Pillic commemoratos esse ab Apostolo, qui post Christi adventum fuerunt. Quos qui vult nosse, Actus Apostolorum legat, et illud quod ait ad Corinthios, Prophetae autem duo aquos Deus ante promisit Evangelium de Filio suo, qui factus est ei ex semine David secundum carnem ? Quis era
Abbreviated transcription (Latin):
in scłm scłi ungitur axo. nisi ip̃s iħus qui ex ip̃a unxͦtone ap̃i nomẽ
neis. donec.po. inimicos tuos sub pedibtius: Et hoc dauid in spudixis
se confirmat. qͣm sp̃m fuisse negat iste supert̾ra aute dnui aduẽtum.
Quid est ꝙ ait apls. dicit aut ysayas ent radix iesse. et qͥ exurget regna¬
re ĩgentibꝰ in eu gentes sperabunt: Quis erat sp̃s qui per eũdem ysa¬
yam tanto ante preduit. iste poc̃a nostra portat et ꝓ nob̾ dol. et nos
putauimꝰ eũ esse in dolore et in plaga et ĩ afflictõe ip̃e aut uulneratus

Expanded text:
in saeculum saeculi, ungitur a Deo, nisi Christus Jesus, qui ex ipsa unctione Christi nomen meis, donec ponam inimicos tuos sub pedibus tuis? Et hoc David iisse super terram ante Domini adventum. Quid est quod ait Apostolus: Dicit autem Isaias, Erit radix Jesse, et qui exsurget regnare in gentibus, in eum gentes sperabunt ? Quis erat Spiritus qui per eumdem Isaiam tanto ante praedixit: Iste peccata nostra portat, et pro nobis dolet; et nos putavimus eum esse in dolore, et in plaga, et in afflictione. Ipse vulneratus
Abbreviated transcription (Latin):
illis eloquia dei: Set ante saluatoris aduẽtu inquit. sps .s. ac diuinus
nõ erat super t̾ra. hoc uanitas nõ ueritas loquitur. Nam qͦ nisi sp̃u
scõ prophetas suos dnĩs ĩpleuit. de quibꝰ in eple exordio dcm ẽ ad rominos
ꝙ et supra cõmemoraui. paulus suus xp̃i ih̾u uocatus apls. segregatus
ĩ engliu dei q ante ꝓmiserat per ꝓphetas suos ĩ scripturis scĩs de filio¬
niũ etia iste posuit. ꝓhibens eũ ad quẽ scribit aliis ꝓphetis credere de
arbitratur ꝓphetas fuisse uideoꝵ. S cuiusl eos fuisse gẽtis opinetur. C̃
ibi nõ adũtit ꝙ ante ꝓmiserat per. ꝓphetas suos: per quossib enĩ ꝓphetas
si ante promisit eu̾geliũ de filio suo. quid iste est ꝙ¬

Expanded text:
s ac divinus non erat super terram. Hoc vanitas, non veritas loquitur. Nam quo nisi Spiritu sancto Prophetas suos Dominus implevit, de quibus in Epistolae exordio dictum est ad Romanos, quod et supra commemoravi: Paulus servus Christi Jesu, vocatus apostolus, segregatus in Evangelio Dei, quod ante promiserat per Prophetnium etiam iste posuit, prohibens eum ad quem scribit aliis Prophetis credere de arbitratur Prophetas fuisse Judaeorum. Sed cujuslibet eos fuisse gentis opinetur, cur ibi non advertit, Quod ante promiserat per Prophetas suos? Per quoslibet enim Prophetas suos si ante promisit Evangelium de Filio suo, quid est
Abbreviated transcription (Latin):
loquit᷑: sine memoria et uolũtate nõ loquitur. Et qͥcqͥ de se ip̃a
uoluntas dic̾ aut scribit: sine intelligẽtia memoriaq nõ facit
Quatenus sĩt aũt ista silia et rursus quatũ dissilia illi incõmuta¬
bili trinitati que deus ẽ: longũ est enucleatissime disputare. S
ideo tm̃ hoc cõmemorãdum putaui ut etia de ip̃a creatura ad ad¬
hiberem unde isti si possunt intelligant quã nõ sit absurdum ꝙ
de patre et filio et sp̃u sco dicimus inseparabilia fieri ab oĩbus
opera nõ solũ ad oẽs uerũ etiã ad singulos perti̾cia. Sic audit gͦ
ut u̾bũ sit: quẽ admodũ dr̃ dedisse filio uita hoc ẽ ut uita sit..

Expanded text:
loquitur, sine memoria et voluntate non loquitur: et quidquid de se ipsa loquitur, sine memoria et voluntate non loquitur: et quidquid de se ipsa voluntas dicit aut scribit, sine intelligentia memoriaque non facit. Quatenus sint autem ista similia, et rursus quantum dissimilia illi incommutabili Trinitati, quae Deus est, longum est enucleatissime disputare. Sed ideo tantum hoc commemorandum putavi, ut etiam de ipsa creatura aliquid adhiberem: unde isti, si possunt, intelligant quam non sit absurdum quod de Patre et Filio et Spiritu sancto dicimus, inseparabilia fieri ab omnibus opera, non solum ad omnes, verum etiam ad singulos pertinentia. CAPUT XVII.ut Verbum sit; quemadmodum dicitur dedisse Filio vitam, hoc est, ut
Abbreviated transcription (Latin):
possit intelligi neq eni frustra nõ est dcm̃. faciamus hõie ad yma¬
ginem tuam. tãquã pater filio loqueret᷑. aut ad ymaginẽ mea: set
dem est ad ymaginẽ nr̃az. Ꝙ ex persona ip̃ius trinitatis rectissime
luntatem. ab his tribꝰ fit oẽ ꝙ agimus. et cũ tria ista bene recteq se¬
se h̾nt bonũ et rectu est oẽ ꝙ facimus. Si nec memoriam decipiat
obliio nec error intelligẽtia nec iqͥtas uolũtatẽ. Ad dei qͥppe ima¬
ginẽ sic reformam̃. Ome gͥ opus nr̃m ab his tribus fit. Nicħ eni a¬
gimꝰ quod nõ hec tria sił agant. Deiide cũ de singuł loquim᷑ &e qud̃
ad singula pertinet ab oĩbus agitur. Neq enĩ seimonẽ quẽ de sola
memoria facimꝰ memoria sola facit. set iutelligentia uoluntas
cohoperatur eum quãus ad solam memoria pertinẽtem hoc et
de duobus cet̾is uidere facillim̃ est. Nã quicqͥ de se ip̃a ĩtelligẽtia

Expanded text:
possit intelligi. Neque enim frustra non est dictum, Faciamus hominem ad imapossit intelligi. Neque enim frustra non est dictum, Faciamus hominem ad imaginem tuam, tanquam Pater Filio loqueretur; aut, ad imaginem meam: sed dictum est, ad imaginem nostram . Quod ex persona ipsius Trinitatis rectissime elligentiam, voluntatem: ab his tribus fit omne quod facimus. Et cum tria ista bene recteque sese habent, bonum et rectum est omne quod facimus; si nec memoriam decipiat oblivio, nec error intelligentiam, nec iniquitas voluntatem. Ad Dei quippe imaginem sic reformamur. Omne igitur opus nostrum ab his tribus fit: nihil enim agimus, quod non haec tria simul agant. Deinde cum de singulis loquimur, etiam quod ad singula pertinet ab omnibus agitur. Neque enim sermonem quem de sola memoria facimus, memoria sola facit: sed intelligentia voluntasque cooperantur eum, quamvis ad solam memoriam pertinentem. Hoc et de duobus caeteris videre facillimum est. Nam quidquid de se ipsa intelligentia
Abbreviated transcription (Latin):
ĩpositi et per aquas ducti sunt. ab sit aut̃ ut hoc sine patre fecisse
credatur cu te suis operibꝰ uniu̾saliter dicat. pater ãt in me mͣ¬
deiciebat demonia. Illius quippe carnis ad solũ filiũ pertin̾tis li¬
ga erat qua imperabatur demonibꝰ ut exurent et tñ dic̃. In sp̃u
scõ eicio demonia. Item quis nisi solus filius resurexit: Q solus
mori potuit qui caruẽ h̾uit. Et tñ ab hoc opere qui solus filiꝰ resu¬
rexit. nõ erat pater alin̾us. de qͦ scriptũ est. Qui suscitauit a mort¬
tuis iħm. au forte se ip̃e non suscitaũ: Et ubi est ꝙ ait soluite tem
hoc et trrduo suscitabo illd̾: Et quod potestatem here se dicit
ponendi & itererũ sum̾di aĩam suã: Quis aut̃ ita desipiat ut pu
que deus est exellencie cõparandũ. Ille enĩ deus est ista creatur
.ht tñ aliꝙ̾ et ista ubi qͣlicũq mͦ id ꝙ de illa ineffabili dei natura dr̃¬

Expanded text:
impositi et per aquas ducti sunt. Absit autem ut hoc sine Patre fecisse impositi et per aquas ducti sunt. Absit autem ut hoc sine Patre fecisse credatur; cum de suis operibus universaliter dicat, Pater autem in me mait Filii, quod ejiciebat daemonia. Illius quippe carnis ad solum Filium pertinentis lingua erat, qua imperabatur daemonibus ut exirent: et tamen dicit, In Spiritu sancto ejicio daemonia . Item quis nisi solus Filius resurrexit? Quia solus mori potuit, qui carnem habuit: et tamen ab hoc opere, quo solus Filius resurrexit, non erat Pater alienus, de quo scriptum est, Qui suscitavit a mortuis Jesum . An forte se ipse non suscitavit? Et ubi est quod ait, Solvite templum hoc, et triduo suscitabo illud ; et quod potestatem se habere dicit ponendi et iterum sumendi animam suam ? Quis autem ita desipiat, ut puquae Deus est, excellentiae comparandum: ille enim Deus est, ista creatura: habet tamen aliquid et ista, ubi qualicumque modo id quod de illa ineffabili Dei natura di
Abbreviated transcription (Latin):
uegari potest etiã sps sci opus qui et ip̃m xp̃m ĩ utero uirginis
operatur : cum enim angelo futurũ partũ sibi nũtianti u̾go dixis¬
s quomͦ fiet istud qm̃ uirũ non cognosco. Responsũ accep̃. sp̃s .s.
manifestãtur pertinere personã. Sicut natus ex uirgine nõ nisi
filius. et uox de nube. tu es filius meus dilectus: ad soluis persõa
pertinet patris. Et specie corporali sicut colũba: solus apparuit sp̃s
operatio esse diuisa: ubi non solum equał est uerũ et in discret᷑
natura. Ita ut cũ tres sint. et eoꝵ singulus quiꝙͣ deus sit tres tñ
dii nõ sint. Nam et pater deus est. et filius deus ẽ. et sp̃s .s. deus est
Non filius idem qui pater est nec idẽ sp̃s sc̃s qui aut pater aut filiꝰ
set pater semper pater. et filiꝰ semꝑ filiꝰ. et amboꝵ sp̃s̃ nũꝙͣ cuiꝙͣ¬
est deus. Quis itaq neget nõ patrẽ non sp̃m scin set filiũ ambula¬
se super aquas: Solius enĩ filii caro ẽ. Cuiꝰ carnis illi pedes aquis

Expanded text:
ritus sancti opus, qui est ipsum Christum in utero virginis operatus? Cum enim angelo futurum partum sibi nuntianti virgo dixisset, Quomodo fiet istud, quoniam virum non cognosco; responsum accepit, Spiritusmanifestantur pertinere personam. Sicut natus ex virgine non nisi Filius : et vox de nube, Tu es Filius meus dilectus, ad solius personam pertinet Patris: et specie corporali, sicut columba, solus apparuit Spirioperatio esse divisa, ubi non solum aequalis est, verum etiam indiscreta natura: ita ut cum tres sint, et eorum singulus quisque Deus sit, tres tamen dii non sint. Nam et Pater Deus est, et Filius Deus est, et Spiritus sanctus Deus est; nec Filius idem qui Pater est, nec idem Spiritus sanctus qui aut Pater aut Filius; sed Pater semper Pater, et Filius semper Filius, et amborum Spiritus nuest Deus. Quis itaque neget, non Patrem, non Spiritum sanctum, sed Filium ambulasse super aquas ? Solius enim Filii caro est, cujus carnis illi pedes aquis
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ ip̃o est. Set eam filius patri nõ dedit: qr patre nõ genuit: dedit
aũt pat̾ filio uita gignento eũ uitam sicut est etiam ip̃e uita.
Non aũt sic genuit uerbum: tanꝙͣ et ip̃e sit uerbũ. uitã quippe c̃
dicimꝰ. potest esse de nullo alio. sicut est patris uita uel ꝙ exp̾s
ulło modo porest nisi alicꝰ intelligi et illius utiq de qͥ est. ⁊lõitqͣ

Expanded text:
in ipso est: sed eam Filius Patri non dedit, quia Patrem non genuit: dedit autem Pater Filio vitam, gignendo eum vitam, sicut est etiam ipse vita. Non autem sic genuit Verbum tanquam et ipse sit Verbum. Vitam quippe cum dicimus, potest esse de nullo alio, sicut est Patris vita, vel, quod enullo modo potest nisi alicujus intelligi, et illius utique de quo est. Non itaque
Abbreviated transcription (Latin):
Si eni scriptũ esse insufflauit flatũ uite in faciẽ mulieris &. facta ÷
in aĩa uiuam: nec sic ess iam conseqns ut nõ ꝓpagaretur ex pa¬
rentibꝰ aia nisi etiã de filio eoꝵ hoc scriptũ siłr legeretur. fieri enim
potuit ut membrũ nõ aĩatu de corpore extractũ indig̾et aĩan fi¬
lii u̾o aĩa ex patre per matrẽ ꝓprginis trans fusione traheretur¬
.cum u̾o tacitu est: occultatũ est nõ negatũ. s neq affirmatum
ac per hoc sicubi forte nõ tacitu ẽ: clarioribꝰ docum̃tis ⁊ astruendũ¬

Expanded text:
si enim scriptum esset : \'insufflauit flatum uitae in faciem mulieris et facta est si enim scriptum esset : \'insufflauit flatum uitae in faciem mulieris et facta est in animam uiuam\', nec sic esset iam consequens, ut non propagaretur ex parentibus anima, nisi etiam de filio eorum hoc scriptum similiter legeretur. fieri enim potuit, ut membrum non animatum de corpore extractum indigeret animari, filii uero anima ex patre per matrem propaginis transfusione traheretur. cum uero tacitum est, occultatum est, non negatum, sed neque affirmatum. ac per hoc sicubi forte non tacitum est, clarioribus documentis est astruendu
Abbreviated transcription (Latin):
hominũ pot̾ aliquid cum anima de hunina carne p̾cidere. Na qd̃
supta est: hic itaq hii qui contra senciũt possunt dice̾ qr non ẽ script̃
carnem mulieris set mulierẽ de uiro suo sũpta tota debere accipi
cũ aĩa et spũ. Nam et si aĩa sexu caret: nõ tñ qͣndo appellant̾ młie¬
res. ex epta aĩa eas necesse est intelligi. alioquĩ non ita se admonerẽ¬
tur ornare. Nõ in tortis crinibus aut auro uł margantis ã ueste
p̾ciosa. s ꝙ des in quit mulieres ꝓmittẽtes pietatẽ per bonã cõuersa¬
tionẽ. utiꝙ pietas intꝰ est in asa uel in sp̃u. Et tñ mulieres appllate
sunt etiam ut se uitꝰ ornarent ubi nullꝰ est sexus. Cũ itaq isti sic it̾
se alt̾nante sermone c̾tauerint: ego int̾ eos siciudico ut ne ĩcognitis
froant et temere audeant affirmare ꝙ nesciunt utͦsq cõmonea

Expanded text:
hominum potest aliquid cum anima de humana carne praecidere. Nam quod hominum potest aliquid cum anima de humana carne praecidere. Nam quod caro eius sumpta est\'? hic itaque illi qui contra sentiunt possunt diccre, quia non scriptum est carnem mulieris, sed mulierem de uiro suo sumptam. totam debere accipi cum anima et spiritu. nam etsi anima sexu caret, non tamen quando appellantur mulieres excepta anima eas necesse est intellegi. alioquin non ita se ammonerentur ornare: non in tortis crinibus aut auro uel margaritis aut ueste pretiosa, sed quod decet, inquit, mulieres promittentes pietatem per bonam conuersationem. utique pietas intus est in anima ucl in spiritu, et tamen mulieres appellatae sunt, etiam ut se intus ornarent, ubi nullus est sexus. Cum itaque isti sic inter se alternante sermone certauerint, ego inter cos sic iudieo, ut, ne incognitis fidant et temere audeant affirmare quod nesciunt, utrosque commoneam.
Abbreviated transcription (Latin):
mulier de latere uiri adducta est ad eũ et dixit. hoc nunc os ex ossibꝰ
meis et carode carne mea. hoc quippe iste putat quod dic̾e uoluer᷑
tebuer̾ adã aĩa exaĩa mea uel spiritus de spũ meo.si etiã hoc d̾ illo
tractũ ess. S illi qui ꝓpaginẽ asserũt aĩaru hĩc seputant ĩuictiꝰ
suã munire sñia. Quia cũ scriptũ sit detraxisse deũ costã dlatere
uiri eamq edifi ficasse ĩ mulierẽ nõ est additũ ꝙ in eius faciẽ suf¬
flauerit flatũ uite. Ideo inquiuut qr iam d̾ uiro fuerat aĩata. Na
si non fuisset: Nequaꝙ̃ nos in qͥunt sc̃a scriptura huiꝰ rei cognitoẽ frau¬
dass. ad illud u̾o ꝙ ait adã. hoc nũc os ex ossibꝰ meis et caro de car¬
sponderi potest ꝙ̃ admod superi demõstratũ est ut a pate totũ ĩtelli¬
gatur boc dcm̃ os et caro mea. Set que aĩata fueruit detracta nͥ mor¬
tua. Neq eni hoc omĩpotentẽ face potuisse ideo negãdũ est: qr ullꝰ

Expanded text:
mulier de latere uiri adducta est ad eum et dixit: hoc nunc os ex ossibus meis is et caro de carne m ea. hoc quippe iste putat, \'quod dicere debuerit Adam: "anima ex anima mea" uel: "spiritus de spiritu meo", si etiam hoc de illo tractum esset\'. sed illi qui propaginem asserunt animarum, hinc se putant inuictius suam munire sententiam, quia, cum scriptum sit detraxisse deum costam de latere uiri eamque aedificasse in mulierem, non est additum, quod in eius faciem sufflauerit flatum uitae; ideo, inquiunt, quia iam de uiro fuerat animata. nam si non fuisset, nequaquam nos, inquiunt, sancta scriptura huius rei cognitione fraudasset. ad illud uero quod ait Adam: hoc nunc os ex ossibus meis et caro de carsponderi potest, quemadmodum superius demonstratum est, ut a parte totum intelligatur hoc dictum, os et caro mea; sed quae animata fuerint detracta, non mortua. Neque enim, hoc Omnipotentem facere potuisse, ideo negandum est, quia nullus
Abbreviated transcription (Latin):
teros uiros pendere silẽs adulteris feminis penas cũ tãto gͣuius eos
punuri oportuerie: qͣnto mag̃ ad eos pertin & uirtute uicere ꝙ exẽ¬
plo regere feminas. xp̃ĩanis equide loquor qͥ fideli audiũ. capud
mulieris uir. ubi se agnoscunt duces illas aut̃ comites ẽẽ de bere
Et roco cauendũ uro illuc ire uiuẽdo: qua timer ne uror sequat

Expanded text:
teros uiros pendere similes adulteris feminis poenas, cum tanto grauius eos teros uiros pendere similes adulteris feminis poenas, cum tanto grauius eos puniri oportuerit, quanto magis ad eos pertinet et uirtute uincere et exemplo regere feminas. christianis equidem loquor, qui fideliter audiunt: caput mulieris uir, ubi se agnoscunt duces, illas autem comites esse debere. et ideo cauendum uiro iliac ire uiuendo, qua timet, ne uxor sequat
Abbreviated transcription (Latin):
isto pcc̃o est pͥor in illa lapidẽ mittat: tũc forsitan cogitarẽt qui ĩdig¬
nabantur ꝙ adulteram no occiderẽt qͣnta illiᷤᷤ misericordia diũ parce¬
retur ut adult̾i iuu̾ent. s& cũ ħ eis dicimꝰ: nõ solũ nich uolũt detra¬
here seueritati s irascũtur insupueritati & loqũtur atq respondent
.s nos uiri sumꝰ. an u̾o sexus nostri dignitas hanc sustinebit iiuriã
ut cũ aliis feminis pret̾ uxores nr̃as si quid admittimꝰ in luendis pe¬
nis mulieribꝰ cõparem̃. Quasi nõ pp̃tea magis debeant illicitas con¬
cupiscencias uirilit̾ frenare qr uiri sut: qͣi nõ ppea mag̃ debeat nui¬
lieribꝰ suis adu̾tutis hꝰ exẽplil se prebere qr uiri sũe. qͣi nõ ꝓpea minꝰ
debeant libidine superari qr uiri sunc̃. qͣi nõ ꝓp̃tea minꝰ debeant lasci¬
uienti carm seruire. qr uiri sunt et tñ indignant᷑ si audiant adul¬

Expanded text:
isto peccato est, prior in illam lapidem mittat, tum uero forsitan cogitarent, qui indigisto peccato est, prior in illam lapidem mittat, tum uero forsitan cogitarent, qui indignabantur, quod adulteram non occiderant, quanta illis misericordia dei parceretur, ut adulteri uiuerent. Sed cum haec eis dicimus, non solum nihil uolunt detrahere seueritati, sed irascuntur insuper ueritati et loquuntur atque respondent: sed nos uiri sumus. an uero sexus nostri dignitas hanc sustinebit iniuriam, ut, cum aliis feminis praeter uxores nostras si quid admittimus, in luendis poenis mulieribus comparemur? quasi non propterea magis debeant inlicitas concupiscentias uiriliter frenare, quia uiri sunt; quasi non propterea magis debeant mulieribus suis ad uirtutis huius exemplum se praebere, quia uiri sunt; quasi non propterea minus debeant a libidine superari, quia uiri sunt; quasi non propterea minus debeant lasciuienti carni seruire, quia uiri sunt et tamen indignantur, si audiant adul
Abbreviated transcription (Latin):
ait adulte̾ nec ego te dãpnabo uade deinceps noli peccare: quis non
Intelligat deb̾e ignosce̾ maritũ ꝙ uidet ignouisse dnm amboꝵ nec
ia se debere adulterã dice̾. cuiꝰ penitẽtis crim̾ diuina credit miseratõe
deletum: s& hoc uidelic infideliũ sensꝰ exorret ita ũ nõ nulli modice
uel potiꝰ inimici u̾e fidei credo metuẽtes peccadi ĩpunitatẽ dari muli¬
eribꝰ suis illud ꝙ de adult̾e indulgẽcia dns fecit aufferret de codicibꝰ
siuis qͣsi permissionẽ peccãdi tribuer qui dix deinceps noli peccare: aut
iteo nõ debuerit. mulier a medico deo illiꝰ peccati remissione sanari
ne offenderẽtur insani. Nleq enĩ quibꝰ illud ftm̃ diũ displic ip̃i pu¬
et egroti medicũ rep̾hendunt & in adulteras adulteri seuuic. Q uibꝰ
si diceretur nõ ꝙ illi audierunt: qui sũ peco est. qͥs eni sine pcc̃o. s qͥ sine

Expanded text:
ait adulterae: nec ego te damnabo; uade, deinceps iam noli peccare, quis non ait adulterae: nec ego te damnabo; uade, deinceps iam noli peccare, quis non intellegat debere ignoscere maritum, quod uidet ignouisse dominum amborum nec se iam debere adulteram dicere, cuius paenitentis crimen diuina credit miseratione deletum? Sed hoc uidelicet infidelium sensus exhorret, ita ut nonnulli modicae fidei uel potius inimici uerae fidei, credo, metuentes peccandi inpunitatem dari mulieribus suis, illud, quod de adulterae indulgentia dominus fecit, auferrent de codicibus suis, quasi permissionem peccandi tribuerit qui dixit: iam deinceps noli peccare, aut ideo non debuerit mulier a medico deo illius peccati remissione sanari, ne offenderentur insani. neque enim quibus illud factum domini displicet, ipsi puet aegroti medicum reprehendunt et in adulteras adulteri saeuiunt: quibus si diceretur, non quod illi audierunt: qui sine peccato est — quis enim sine peccato? — sed: qui sine
Abbreviated transcription (Latin):
alligatus est ꝙ̃ dui mulier eius in corpore ẽ. unde si uult dimutẽ
adultera: nõ ducat alterã ne ꝙ in illa culpa ip̃e comitat. Siłr ꝙ muli¬
er. Si dimittit adulterũ nõ sibi copulet alterũ. alligata ẽ enĩ quãdul
uir eius uiuit. nec a lege uiri nͥ mortui liberat᷑. ut nõ sit adultera si
fuer cu alio uiro. Quod aũ tibi dur uidet̾ ut post adult̾iũ recõciliet᷑
ꝯiugi conuix: si fides adsit nõ erit durũ. Cur eĩ adhuc deputamꝰ ad¬
ulteros. quos uel baptismate ablutos. uł penitentia credimꝰ eẽ sana¬
tos: hec crimina in uet̾e̾ dei lege nulł sacrificiis mũdabantur. que
noui testam̃ti sanguine si dubitatoe mudant. & ides tuc oĩmodo
phibitũ est ab alio cõtaminatã uiro recipere uxorẽ. Qualis dauid sau¬
lis filia quã pat̾ eiustẽ mulieris ab eo separatã dederat̃. alteri tãꝙͣ

Expanded text:
alligatus est, quamdiu mulier eius in corpore est. unde si uult dimittere alligatus est, quamdiu mulier eius in corpore est. unde si uult dimittere adulteram, non ducat alteram, ne quod in illa culpat, ipse committat. similiter et mulier, si dimittit adulterum, non sibi copulet alterum; alligata est enim, quamdiu uir eius uiuit nec a lege uiri nisi mortui liberatur, ut non sit adultera, si fuerit cum alio uiro. Quod autem tibi durum uidetur, ut post adulterium reconcilietur coniugi coniux, si fides adsit, non erit durum. cur enim adhuc deputamus adulteros, quos uel baptismate ablutos uel paenitentia credimus esse sanatos? haec crimina in uetere dei lege nullis sacrificiis mundabantur, quae noui testamenti sanguine sine dubitatione mundantur; et ideo tunc omni ohibitum est ab alio contaminatam uiro recipere uxorem, quamuis Dauid Saulis filiam, quam pater eiusdem mulieris ab eo separatam dederat alteri, tamquam
Abbreviated transcription (Latin):
ciliatus: qm̃ nũꝙ̃ moritur deꝰ. Reman itaq ut si sapere scđdm apłm ÷
uolumꝰ. no dicamꝰ uiru adulter̃. ꝓ mortuo deputad̾. et ideo lice̾ urori
eius alteri nubere. Quãuis eĩ sit mors adult̾iũ non corporis s ꝙ peiꝰ¬
est aĩe. nõ tñ de ip̃a morte loq̃batur apłs cũ dicebat. ꝙ si mortuꝰ fuerit̃
uir eius cui uult nubat. s de illa sola qua de corpore exitur. Qm̃ si
cauentã esse mostraui ut et mulier ꝑ ipudiciciã soluatur hoc uiculo
q̃ si soluitur libera erit alege uiri. Et ideoꝙ insipientissime dr̃ nõ
erit adultera si fuerit. cu alio uiro: qr per adult̾iu liberata est. a pͥo
re urd. & si ita est a ueritate deuiũ ut nulłꝰ id nõ dico xp̃ianus. s hu¬
manꝰ sensus admittat: ꝓfecto młier alligata ẽ q̃ diu uir eius uiu̾¬
& uod ut aptiꝰ dica. q̃dui uir eius in corpore est. Pari eĩ forma et iur

Expanded text:
ciliatus, quoniam numquam moritur deus. remanet itaque, ut, si sapere secundum apostolum ciliatus, quoniam numquam moritur deus. remanet itaque, ut, si sapere secundum apostolum uolumus, non dicamus uirum adulterum pro mortuo deputandum et ideo licere uxori eius alteri nubere. quamuis enim sit mors adulterium non corporis, setamen et de ista morte loquebatur apostolus, cum dicebat: quodsi mortuus fuerit uir eius, cui uult nubat, sed de illa sola, qua de corpore exitur, quoniamcauendam esse monstraui, ut et mulier per inpudicitiam soluatur hoc uinculo, quae si soluitur, libera erit a lege uiri, et ideo, quod insipientissime dicitur, non erit adultera, si fuerit cum alio uiro, quia per adulterium liberata est a priore uiro. quod si ita est a ueritate deuium, ut nullus id, non dico christianus, sed humanus sensus admittat, profecto mulier alligata est, quamdiu uir eius uiuit, quod ut apertius dicam, quamdiu uir eius in corpore est. pari ergo forma et uir
Abbreviated transcription (Latin):
adultera si fuer cum alio uiro si aut̃ mortuꝰ fuerit uir eius. libera¬
ta est a lege ut nõ sit adultera si fuer cum alio uiro. hec u̾ba apłi toci¬
ens repetita tociens incultata uera sũt. uiua sũẽ. sana sũt. plana sũt
Aullius iuri postenoris mulier uxor esse icipit nisi pͥoris esse desseriẽ.
Esse aut. desinec prioris si moriatur uir eius nõ si fornicetur. licite
itaq dimittitur ꝯuix ob cã fornicatõis. s man uĩculũ pͥoris. ppr̾. ꝙ
nete in se sacranito regeneratõis excõuicatur cuiꝰꝙͣ reus criminis nec
illo sacram̃to caret & si nũꝙ̃ recõciliet᷑ deo ita manẽte in se uiculo fe¬
deris cõuigalis uror dimittitur obcã fornicatõis nec carebit illo uicu¬
lo etia si nũꝙͣ recõcilietur uiro. Carebit aut̃: si mortuꝰ fuerit uir eius¬
.Reus u̾o excõicatus ideo nũꝙͣ careb regenatõis sacram̃to & nõ recõ¬

Expanded text:
adultera, si fuerit cum alio uiro. si autem mortuus fuerit uir eius, liberaadultera, si fuerit cum alio uiro. si autem mortuus fuerit uir eius, liberata est a lege, ut non sit adultera, si fuerit cum alio uiro. haec uerba apostoli totiens repetita, totiens inculcata uera sunt, uiua sunt, sana sunt, plana sunt. nullius uiri posterioris mulier uxor esse incipit, nisi prioris esse desiuerit. esse autem desinet uxor prioris, si moriatur uir eius, non si fornicetur. licite itaque dimittitur coniux ob causam fornicationis; sed manet uinculum pudoris, propter quod is. Sicut enim manente in se sacramento regenerationis excommunicatur cuiusquam reus criminis nec illo sacramento caret, etiamsi numquam reconcilietur deo, ita manente in se uinculo foederis coniugalis uxor dimittitur ob causam fornicationis nec carebit illo uinculo, etiamsi numquam reconcilietur uiro; carebit autem, si mortuus fuerit uir eius. reus uero excommunicatus ideo numquam carebit regenerationis sacramento etiam non recon