comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
huius tam̃ miseria: quasi quib: dã inferis uitȩ
uator maximenep̃ hanc miserior ac sempiterna
ide o ñ semper etiã ipsa benesicia tribuunt᷑ peten¬
tib: neꝓpt̃ hoc regio quȩrat̃ : qua e ꝓpt̃ aliã magis
u̾itã : ubi malañer̃ omnino nulla quaerenda ẽ
etadliocmeliores quosq in hismalis aduiuat
gr̃a : ut quanto fideli oretanto forti ore corde. fi¬
tolerent̃: Ad quã rem etiã philophiã prodẽe .¬
dicunt docti huius scłi. Quã dii quibusdã pau¬
cis ait tullius uerã deder̃: nec hominib inquit
abhis aut datũ ẽ. donũ maius: art potuit ullũ
dari. Vsq ad eo et ipsi contra quos agiamus
quo quo modo cõpulsi sinb abenda non qua¬
cũq: sed uera philo sophia deuinã gr̃am con¬
fiteri. Porro si paucis diuinitus datũ ẽ. uere
philo sophiȩ contramiserias huius uitae
unicũ auxiliũ satis e hnc apparet humanũ
genus adluendas miseriarum poenasesse

Expanded text:
huius tam miserae quasi quibusdam inferis uitae huius tam miserae quasi quibusdam inferis uitae uator, maxime ne post hanc miserior ac sempiterna ideo non semper etiam ipsa beneficia tribuuntur petentibus, ne propter hoc religio quaeratur, quae propter aliam magis uitam, ubi mala non erunt omnino ulla, quaerenda est; et ad hoc meliores quosque in his malis adiuuat gratia, ut quanto fideliore, tanto fortiore corde tolerentur. Ad quam rem etiam philosophiam prodesdicunt docti huius saeculi, quam di quibusdam paucis, ait Tullius, ueram dederunt; nec hominibus, inquit, ab his aut datum est donum maius aut potuit ullum dari: usque adeo et ipsi, contra quos agimus, quoquo modo conpulsi sunt in habenda non quacumque, sed uera philosophia diuinam gratiam confiteri. Porro si paucis diuinitus datum est uerae philosophiae contra miserias huius uitae unicum auxilium, satis et hinc apparet humanum genus ad luendas miseriarum poenas esse
Abbreviated transcription (Latin):
adlioc ꝑdi&sitientes homines ar donmmanis u
rinã quoq humanã ueletiã suã biberent nonre
adhoc fames uta carnib hominũ seabst in ere
ñpossent: nec inuentos homines mortuos sed
ꝓpt̃ hoc aeseoccisos nec quos libet alienos uert̃
etiã aliosinatres incredibilierudelttate quã
rabida esuries faciebat ab sum merent : ⁊ psc
post tremo sõnꝰ ꝗ propria e ꝗetis nom̃ accepitꝰ
quis explicet uerbis. saepe somniorũ uisis
quã sit inꝗetus: et quã magnis licet falsarũ
rerũ terrorib: quasita exhibet : et quodamodo
exprimit : ut aueris eas discernere nequeamus
animã miserã sensusq ꝑturb et᷑ : quasalsitate
iusorũ etiã uigilantes in quibusđã morbis ꝓuinchis
etiã sanos maligni daemones ñ nũ quã decipi¬
ant talib uisis: etiã sieos ꝑhaec ad sua traducere
ñ potuerint. sensus tam̃ eorũ solo appetitu qua¬
liter cũq ꝑsuadendȩ falsitatis inludant.: ab

Expanded text:
ad hoc perduxit sitientes homines ardor immanis, ut ad hoc perduxit sitientes homines ardor immanis, ut urinam quoque humanam vel etiam suam biberent? nonne ad hoc fames, ut a carnibus hominum abstinere se non possent, nec inventos homines mortuos, sed propter hoc a se occisos, nec quoslibet alienos, verum etiam filios matres incredibili crudelitate, quam rabida esuries faciebat, absumerent? Ipse postremo somnus, qui proprie quietis nomen accepit, quis verbis explicet saepe somniorum visis quam sit inquietus; et quam magnis, licet falsarum rerum, terroribus, quas ita exhibet, et quodammodo exprimit, ut a veris eas discernere nequeamus, animam miseram sensusque perturbet? Qua falsitate visorum etiam vigilantes in quibusdam morbis et venenietiam sanos maligni daemones nonnumquam decipt talibus uisis, ut, etiamsi eos per haec ad sua traducere non potuerint, sensus tamen eorum solo adpetitu qualitercumque persuadendae falsitatis inludant. Ab
Abbreviated transcription (Latin):
tuus ẽ : Agricolȩ immo uero omnes hominesquot
et quantos acȩlo et terra uela ꝑniciosis aninialib
casus metuunt agrorũ fructib: solent tam̃ defru¬
mentis tandẽ collectis. etre conditis. ẽẽ seçuri
Sed ꝗb dã quodnouimus prouentũ optimum
frum̃torũ fluuius in prouisus. fugientib: ho¬
minib: dehorrei. eiecit. atq abstulit: contrañs om̃es¬
mille formes dȩ monũ incursus: quis innocentia
suafidit : Quando quidẽ nequis fideretietiã par.¬
uulos baptizatos quib certe nisulẽ in nocetituas:
aliqnõ sic uexant : utin eis maxime dõ sinente ista:
monstret̃ huius uitȩ flenda calamitas etalte sor¬
nus desideranda felicitas : lam uero deipso cor n¬
poretot existunt morborũ mala ut nec libris
medicorũ: cuncta conp̃hensa sint: In quorũ
plurib acpoene omnib: etiã ipsa adiumenta
et medicamenta torm̃tas: ut homines aƿoe¬
narũ exitio poenali eruant᷑ auxilio Nortne

Expanded text:
tuus est . Agricolae, imo vero omnes homines quot tuus est . Agricolae, imo vero omnes homines quot et quantos a coelo et terra, vel a perniciosis animalibus casus metuunt agrorum fructibus? Solent tamen de frumentis tandem collectis et reconditis esse securi. Sed quibusdam, quod novimus, proventum optimum frumentorum fluvius improvisus, fugientibus hominibus, de horreis ejecit atque abstulit. Contra milleformes daemonum incursus, quis innocentia sua fidit? quandoquidem ne quis fideret, etiam parvulos baptizatos, quibus certe nihil est innocentius, aliquando sic vexant, ut in eis maxime Deo sinente, ista monstretur hujus vitae flenda calamitas, et alterius desideranda felicitas. Jam vero de ipso corpore tot existunt morborum mala, ut nec libris medicorum cuncta comprehensa sint. In quorum pluribus ac pene omnibus etiam ipsa adjumenta et medicamenta tormenta sunt, ut homines a poenarum exitio poenali eruantur auxilio. Nonne
Abbreviated transcription (Latin):
dine. fulmine. motib hiatib:q terrarũ oppres¬
sionib ruinarũ: ab offensionib: e pauore uel etiã
malitia uimentorũ : a tot uenenis fructicum:
aquarũ aurarũ. bestiarũ acferarũ uel tan¬
tũ modo molestis: uel etiã mortiferis morsib
arabie quȩ contingit exrabido cane : ut etiã
blanda et amica suo dominobestia nonnũ quã
uehiem̃tius exa marius. quãleones dra conesq: metu¬
at̃ faciãtq: hominẽ quẽ forte ad tamin a uerit¬
contagione pestifera. Ita rabios u. uta parentib: con¬
iuge filiis. peius omnibestia formidet᷑: Quae mala
patiunt̃ nauigantes : Quae terrenasitinera gra¬
dientes : Quis ambulat ubi cũq n inopinatis subi&¬
cens casib: Deforo quidã rediens domũ sanis pe¬
dib: suis. cecidit pedẽ fregit: etex illo uulnere
finiuit hancuitã : quiduidet̃ sedente sec erius:
Desella in qua sed ebat cecidit heli sacerdos et mor

Expanded text:
dine fulmine, motibus hiatibusque terrarum. obpresdine fulmine, motibus hiatibusque terrarum. obpressionibus ruinarum, ab offensionibus et pauore uel etiam malitia iumentorum, a tot uenenis fruticum aquarum, aurarum bestiarum, a ferarum uel tantummodo molestis uel etiam mortiferis morsibus, arabia quae contingit ex rabido cane, ut etiam blanda et amica suo domino bestia nonnumquam uehementius et amarius quam leones draconesque metuatur faciatque hominem, quem forte adtaminaueritcontagione pestifera ita rabiosum, ut a parentibus coniuge filiis peius omni bestia formidetur! Quae mala patiuntur nauigantes! quae terrena itinera gradientes! Quis ambulat ubicumque non inopinatis subiacens casibus? De foro quidam rediens domum sanis pedibus suis cecidit. pedem fregit et ex illo uulnere finiuit hanc uitam. Quid uidetur sedente securius? De sella, in qua sedebat, cecidit Heli sac
Abbreviated transcription (Latin):
poena sit : Sed p̃ter pueriles poenas sine ꝗb: disci
ñ potẽ qđ maiores uolunt : qui uix aliquid utiliter
uolunt. quot et quantis poenis genꝰ agite t̃ huma¬
nũ qaod ñ admalitiã nequitaãq iniquorũ : sedad
conditionẽ gem ꝑtinet miseriãq cõmunẽ : Quis
ullo sermone digerit : quisulla cogitatione con¬
p̃hendit : quantus ẽ metus quanta calamitas:
aborbitatib: atq luctu ad amnis et damnati
falsis : ab omnib: uiolentis facinorib: e scelerib
alienis : Quando quidẽ ab eis et dep̃datioetcap¬
tiuitas et uincula et carceres etexilia : eteruciatus¬
et amputatio membrorũ et priuatio sensuũ etop¬
pressio corporis ad obscenã libi dinẽ opprimentis
explendã : etalia multa horrenda saepe contin¬
gunt: Quid ab innumerris casib: : quȩ forinsecus
corpori formidant᷑ : aestib et srigorib: tẽpestatib:
imbrib: allu uionib: coruscatione. i pnitru. gran¬

Expanded text:
poena sit. Sed praeter pueriles poenas. sine quibus disci poena sit. Sed praeter pueriles poenas. sine quibus disci non potest quod maiores uolunt, qui uix aliquid utiliter uolunt, quot et quantis poenis genus agitetur humanum, quae non ad malitiam nequitiamque iniquorum, sed ad condicionem pertinent miseriamque communem, quis ullo sermone digerit? quis ulla cogitatione conprehendit? Quantus est metus, quanta calamitas ab orbitatibus adque luctu, a damnis et damnatiofalsis, ab omnibus uiolentis facinoribus et sceleribus alienis! quando quidem ab eis et depraedatio et captiuitas, et uincula et carceres, et exsilia et cruciatuset amputatio membrorum et priuatio sensuum, et obpressio corporis ad obscenam libidinem obprimentis explendam et alia multa horrenda saepe contingunt. Quid? ab innumeris casibus quae forinsecus corpori formidantur, aestibus et frigoribus, tempestatibus imbribus adluuionibus, coruscatione tonitru. gran
Abbreviated transcription (Latin):
planae etiã ipsȩ laborũ et dolor̃: Quidenĩ sibi
uolunt multimodae formidinesquȩ cohibendis
par ublarũ uanitatib adhibentur : Quid peda¬
gogi: quidmagistri quid ferulȩ : ꝗdl ora ꝗđ uirge :
quid disciplina illa quascriptura sc̃a dic̃: dilecti
filii latera ẽẽ tundendanccrescat indomitus.
dõmardq iatdurus aut uix possitiaut for¬
tasse nec possit : Qui dagit̃ his po enis omnib nisi
ut debellet̃ imperitia : et prauacupiditas infre¬
net̃ cũꝗb malis in hoc scłm uenimus : Quidest
enĩ qđ cũ laboreminimꝰ sine labore obliuiscimur
cũlaborȩ discim sine labore nescimus. Cũ labore
strenui sinelabore inertes u rN onne hincappare
inquat uelut pondere suo procliuis: et ꝓnasit ui¬
tio a natura :ẽt quanta ope ut hinc liberet̃ indigeat::
desidia segnitiã pigritia neglegentia aitia
sunt utiq: ꝗb: labor fugit̃ cũ labor ipseetiã ꝗẽ utilis

Expanded text:
plenae tamen etiam ipsae laborum et dolorum. Quid enim sibi plenae tamen etiam ipsae laborum et dolorum. Quid enim sibi uolunt multimodae formidines, quae cohibendis paruulorum uanitatibus adhibentur? Quid paedagogi, quid magistri, quid ferulae, quid lora, quid uirgae, quid disciplina illa, qua scriptum sancta dicit dilecti filii latera esse tundenda, ne crescat indomitus domarique iam durus aut uix possit aut fortasse nec possit? Quid agitur his poenis omnibus, nisi ut debelletur inperitia et praua cupiditas infrenetur, cum quibus malis in hoc saeculum uenimus? Quid est enim, quod cum labore meminimus, sine labore obliuiscimur; cum labore discimus, sine labore nescimus: cum labore strenui, sine labore inertes sumus ? Nonne hinc apparet, in quid uelut pondere suo quam procliuis et prona sit uitiosa natura et quanta ope, ut hinc liberetur, indigeat? Desidia segnitia, pigritia neglegentia uitia sunt utique quibus labor fugitur, cum labor ipse, etiam qui est utilis,
Abbreviated transcription (Latin):
uen:tiones p̃uaricationes falsa testimonia.
iniqua iudicia ui olentiae : la trocinia etquic¬
quid taliũ malorũ inmentẽ nonuenit. et tam̃
deuita ista hominũ ñ recedit uerũ haec
hominũ sunt malorũ ab illa tam̃ erroris.
e ꝑ uersi amoris radice uenienta cũqua omnis
filius ada nascitur: Naenta¬
na qusigñorat cequanta ignorantia ueritatis quoũ
in ifantib: manifestaẽ : et cũ quant᷑abundantia uane
cupiditatis. quae in puenis incipit apparaere. homo
ueniat in hanc uitã : Ita uisidimittat̃ uiuere
ut uelit : et facere quicquid uelit in haec facinora
et flagitia quã e cõmemoraui : et quac cõmemorare
ñ potui. uel cuncta uel multa ꝑueniat: Sed di¬
uina gubernatione non omni modo deserente
damnatos : et do ñ continente in ira sua misera¬
tiones suas in ipsis sensib: generis humani sẽdꝓhibi¬
tio eteruditio. contraistas cũꝗb nascimurtene¬
bras uigilant et contrahos impetus opponunt᷑:

Expanded text:
ventiones, praevaricationes, falsa testimonia, ventiones, praevaricationes, falsa testimonia, iniqua judicia, violentiae, latrocinia, et quidquid talium malorum in mentem non venit, et tamen de vita ista hominum non recedit? Verum haec hominum sunt malorum, ab illa tamen erroris et perversi amoris radice venientia, cum qua omnis filius Adam nascitur. NaNam quis ignorat cum quanta ignorantia ueritatis, quae iam in infantibus manifesta est, et cum quanta abundantia uanae cupiditatis, quae in pueris incipit apparere, homo ueniat in hanc uitam, ita ut, si dimittatur uiuere ut uelit et facere quidquid uelit, in haec facinora et flagitia, quae commemoraui et quae commemorare non potui, uel cuncta uel multa perueniat? Sed diuina gubernatione non omni modo deserente damnatos et Deo non continente in ira sua miserationes suas in ipsis sensibus generis humani prohibitio et eruditio contra istas, cum quibus nascimur, tenebras uigilant et contra hos inpetus obponuntur,
Abbreviated transcription (Latin):
ad primã originẽ ꝑtinet. omnẽ mortaliũ proge¬
nẽ fuisse damnatã haec ipsa uita siuita dicenda¬
ẽ demiseriis omniũ totet tantis malis plenatestat᷑
Quidenĩ aliud indicat horrenda quaedã ꝓfun ꝗ¬
ditas ignorantiȩ ex qua omnis error existit qui¬
omnesfilios ada tenebro soquodã sinu suscepit
ut homo ab illo liberari sinel abore dolore. timore
non possit: quidamor ipse tot rerũ uanarũ atq
noxiarũ et exhoc mordaes curae ꝑturbationes
mȩrores formidines. Insanagaudia : discordiae
lites bella insidiae iracundiae. in inicitiae.
fallacia. adulatio fraus furtũ rapina. ꝑfidia
suꝑbia ambitio inuidentia. homicidia. parri¬
cidia crudelitas sȩuitia neꝗtia lix̧uria petu¬
lantia in pudicitiae. Impudentiȩ. fornicationes
adulteria incesta et contranaturã utriusq sexus
tot stupra atq inmunditiȩ quas turpeẽ. etiã
dicere : Sacrilegia heres. blas phemiae ꝑiuria
oppressiones in nocentiũ calumniae circum¬

Expanded text:
ad primam originem pertinet, omnem mortalium progeniem fuisse damnatam, haec ipsa uita, si uita dicenda est, tot et tantis malis plena testatur. Quid enim aliud indicat horrenda quaedam profunditas ignorantiae, ex qua omnis error exsistit, quomnes filios Adam tenebroso quodam sinu suscipit, ut homo ab illo liberari sine labonon possit? Quid amor ipse tot rerum vanarum atque noxiarum, et ex hoc mordaces curae, perturbationes, moerores, formidines, insana gaudia, discordiae, lites, bella, insidiae, iracundiae, inimicitiae, fallacia, adulatio, fraus, furtum, rapina, perfidia, superbia, ambitio, invidentia, homicidia, parricidia, crudelitas, saevitia, nequitia, luxuria, petulantia, impudentia, impudicitia, fornicationes, adulteria, incesta, et contra naturam utriusque sexus tot stupra atque immunditiae, quas turpe est etiam dicere, sacrilegia, haereses, blasphemiae, perjuria, oppressiones innocentium, calumniae, circum
Abbreviated transcription (Latin):
esiet incredibile nisi etestatissime ꝓbaretur.
haec ipsa theatrica crimina deorũ. Quod¬
elibetigit᷑ phirsicis rationib: et disputationib ri
asserant : modo sit iuppit̃ corporeihuius
mundi animus . ꝗuniũsã istã molẽ exquat¬
tuoruel qđeis placet elem̃tis constructam
atq conpactã implet et mouet modo inde
suas partes sorori et fratrib cedat: modo sit
aetherufaerẽ iunonẽ subter fusã de super
amplectatur: modo totũ simul cũaeresit
ipse caelũ : terrã uero tãquã coniug ẽ eandẽ¬
q matrẽ : quia hoc indiuinis turpe ñẽ sec un.
dis imbrib et seminib fetet: modo aut̃ nesit
necesse ꝑcunctas discurrere : dr̃unus dequo
multi apoeta nobilissimo dictũ putant¬
dm̃ nãq ire ꝑ om̃s terrasq tractusq maris mrs

Expanded text:
esset incredibile, nisi contestatissime probaretur esset incredibile, nisi contestatissime probaretur haec ipsa theatrica crimina deorum libet igitur physicis rationibus et disputationibus asserant: modo sit Jupiter corporei hujus mundi animus, qui universam istam molem ex quatuor, vel quot eis placet, elementis constructam atque compactam implet et movet; modo inde suas partes sorori et fratribus cedat: modo sit aether, ut aerem Junonem subteriusam desuper amplectatur; modo totum simul cum aere sit ipse coelum, terram vero tanquam conjugem eamdemque matrem quia hoc in divinis turpe non est dis imbribus et seminibus fetet; modo autem ne sit necesse per cuncta discurrere deus unus, multi a poeta nobilissimo dictum putantm namque ire per omnes Terrasque, tractusque maris
Abbreviated transcription (Latin):
ñ erubescunt etiã uenerẽ dicere urtia¬
nescat in ancillis eiꝰ honorata uirginitas.
Si enĩ uesta uenus est: quomodo eirite
uirgines a uenerlis operib: abstinendo ser¬
uier : anueneres duȩ sunt una uirigo alte¬
ra mulier : anpotius tresuna uirginum
quae enã uestaẽ : alia coniugatarum
alia meretricũ c̃ui eniã phenices donũ
dabant de prostitutione filiarũ. ante quã
eas iungerent uiris: quae illar ũẽ matro¬
na uulcani : nonutiq uirgo qm̃ habet
maritum: absit aũt ut mere trix
nefilio iunonis et cooperariomineruȩ facere
uideamur in iuriam. Ergo haec ad coniu¬
gatas intellegit᷑ ꝑtinere sed eã nolumusimi¬
tentur in eo qđ fecit illa cũmarte : rursus
inquiunt ad fabulas redis: Quaeista iustisuadet¬
tia ẽ nob̵ suscensere qđ talia decimꝰ dediis eorũ
etsibim̃ succensere : qui haec intheatris libentis¬
sime expectant criminia deor ũ suor ũ: & qđ

Expanded text:
non erubescunt etiam Venerem dicere, ut uanon erubescunt etiam Venerem dicere, ut uanescat in ancillis eius honorata uirginitas? Si enim Vesta Venus est, quo modo ei rite uirgines a Veneriis operibus abstinendo seruierunt? An Veneres duae sunt, una uirgo, altera mulier? An potius tres, una uirginum, quae etiam Vesta est, alia coniugatarum, alia meretricum? Cui etiam Phoenices donum dabant de prostitutione filiarum, antequam eas iungerent uiris. Quae illarum est matrona Vulcani? Non utique uirgo, quoniam habet maritum. Absit autem ut meretrix, ne filio Iunonis et cooperario Mineruae facere uideamur iniuriam. Ergo haec ad coniugatas intellegitur pertinere: sed eam nolumus imitentur in eo quod fecit illa cum Marte. Rursus, inquiunt, ad fabulas redis. Quae ista iustitia est, nobis suscensere, quod talia dicimus de dis eorum, et sibi non suscensere, qui haec in theatris libentissime spectant crimina deorum suorum? Et quod
Abbreviated transcription (Latin):
quas differentias uolunt ẽẽ : atq in ipsa
terra aliud terra : aliud tellurẽ : aliud tellũ¬
monẽ putant: ethos om̃s dees habent suis
nominib: appellatos suis officiis distinctos.
suis aris sacrisq ueneratos: Eandẽ terram
etiã matrẽ deorũ uocant: Vtiã poetȩtole. di¬
rabiliora confingant si secundũ istorũ non
poeticos sed sacror ũ libros ñ solũ iunosoror
et ciunx : sed etiã mat̃ ẽ iouis. eandẽ terram
cererẽ : eandẽ etiã ⁊uestã uolunt: cũta men
sepius uestã non nisi ignẽ ẽẽ ꝑhibeant : ꝑtinen¬
tẽ ad focos sine quib ciuitas ẽẽ ñ potẽ et
deqilli uirgines solere seruire : quod sic̃ exur¬
gine. lta nihil exigne nascat᷑ : Quã totam ꝓ¬
Quanitatẽ aboleri. et extingui utiq abillo
Soportuit quiẽ natus ex uirgine: Quis enĩ
ferat qđ cum tantũ honoris et quasi castita¬
tis igni tribuerint: aliquando uestam

Expanded text:
quas differentias uolunt esse adque in ipsa quas differentias uolunt esse adque in ipsa terra aliud Terram, aliud Tellurem, aliud Tellumonem putant, et hos omnes deos habent suis nominibus appellatos, suis officiis distinctos, suis aris sacrisque ueneratos. Eandem terram etiam matrem deum uocant, ut iam poetae tolerabiliora confingant, si secundum istorum non poeticos, sed sacrorum libros non solum Iuno, \'soror et coniux, sed etiam mater est Iouis. Eandem terram Cererem, eandem etiam Vestam uolunt, cum tamen saepius Vestam non nisi ignem esse perhibeant pertinentem ad focos, sine quibus ciuitas esse non potest, et ideo illi uirgines solere seruire, quod sicut ex uirgine, ita nihil ex igne nascatur. Quam totam uanitatem aboleri et extingui utique ab illo oportuit, qui est natus ex uirgine. Quis enim ferat, quod, cum tantum honoris et quasi castitatis igni tribuerint, aliquande Vestam
Abbreviated transcription (Latin):
anquia indignũ erat p̃ponere patrissiliam:
Quur non denoue ipso erga saturnũ iustitia
ista seruata ẽ : anqui a uictus ẽ : ergo pugna¬
runt: absit inquiunt fabularũ ẽ ista gar¬
rulitas: ecce fabulis ñcredat᷑ et dediisme¬
liora sentiant᷑ quunergo non dataẽ patri
iouis etsi non sublimior aequalis certese¬
des honoris: Quia saturnus in quiunt tẽpo¬
ris longitudo ẽ. tẽpusigitur colunt. quisa¬
turnũ colunt. Etrex deor ũ iuppit̃ insinuat᷑
natis extẽpore: Quid indignũ dicit᷑ cũiupit̃
etiuno natidicunt̃ extẽpore : sicȩlũ ẽ ille
et illa terra : cũ factas̃ utiq caelũ et terra:
Nã hoc quoq in librissuis habent eorũ docti
atq sapientes: neq desigm̃tis poeticis sed
dephilo sophorũ libris a uergilio dictũ est:
Tum pat̃ omni potens fecundis imbrib: aether
coniugis ingremiũ laetȩ descendit: Id est
incremiũ telluris aut terrȩ quia ethic ali¬

Expanded text:
An quia indignum erat praeponere patri filiam? An quia indignum erat praeponere patri filiam? Quur non de Ioue ipso erga Saturnum iustitia ista seruata est? An quia uictus est? Ergo pugnarunt? Absit, inquiunt; fabularum est ista garrulitas. Ecce fabulis non credatur et de dis meliora sentiantur: quur ergo non data est patri Iouis, etsi non sublimior, aequalis certe sedes honoris? Quia Saturnus, inquiunt, temporis longitudo est. Tempus ergo colunt, qui Saturnum colunt, et rex deorum Iuppiter insinuatur natus ex tempore. Quid enim indignum dicitur, cum Iuppiter et Iuno nati dicuntur ex tempore, si caelum est ille et illa terra, cum facta sint utique caelum et terra? nam hoc quoque in libris suis habent eorum docti adque sapientes. Neque de figmentis poeticis, sed de philosophorum libris a Vergilio dictum est: Tum pater omnipotens fecundis imbribus aether Coniugis in gremium laetae descendit, id est in gremium telluris aut terrae; quia et hic ali
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ ad modũ saciant fabulas nec inuieniunt. si enĩ
haec ita eent tria potius elem̃ tamundi ẽ e ontindi¬
eẽ ñ quattuor eorueteres ꝓderent utsingula
deor c̃iugia diuiderent᷑̃ singulis elem̃tis: Nunc
uer qomninto dopffirmauer a liudee ȩtherem
aliud aerẽ : A quauerosiue superior siue in¬
ferior : utiq aquaẽ : Puta quia dissimilis nũ¬
quid in tantũ uta qua ñsit : et inferior terra : an¬
quid aliud potẽ ẽẽ quã t̃ra : quanta libet diuer¬
sitate distincta : de inde ecce iã totus inhis
quattuor uel trib: elem̃tis corporeus cõple¬
tus ẽ mundus: Miner ua ubierit : quidte¬
nebit : q̃ui dimplebit: simul enĩ cũhis in cãpi¬
tolio constitutaẽ : cũpsta fqͥlia nonsit amborũ
autssiaetheris partẽ superiorẽ mineruam
tenere dicunt. et hac occasione singere poetas.
qđ dehiouis capite nata sit : quurmergo ipsa poti¬
usdeor ũ regina deputat᷑ : quod sitroue superior

Expanded text:
quem ad modum sarciant fabulas, nec inueniunt. Si enim quem ad modum sarciant fabulas, nec inueniunt. Si enim haec ita essent, tria potius elementa mundi esse, non quattuor, eorum ueteres proderent, ut singula deorum coniugia diuiderentur singulis elementis. Nunc uero omni modo adfirmauerunt aliud esse aetherem, aliud aerem. Aqua uero siue superior siue inferior utique aqua est; puta quia dissimilis: numquid in tantum ut aqua non sit? Et inferior terra quid aliud potest esso quam terra quantalibet diuersitate distincta? Deinde ecce iam totus in his quattuor uel tribus elementis corporeus conpletus est mundus: Minerua ubi erit? quid tenebit? quid inplebit? Simul enim cum his in Capitolio constituta est, cum ista filia non sit amborum. Aut si aetheris partem superiorem Mineruam tenere dicunt et hac occasione fingere poetas quod de Iouis capite nata sit: quur non ergo ipsa potius deorum regina deputatur, quod sit Ioue superior?
Abbreviated transcription (Latin):
ets cribere dubitar et quod hi qui populis insti Gentilũ alligoriae¬
tuerunt simulacra et metũ dẽpser̃ eterrorẽ
ad dider̃. Curilli etiã iuno uxor adiungit᷑¬
quae dicat̃ soror et coniunx : quiaiouẽ in¬
quiunt in ethere accipimus inpereiunonẽ
etperius haec duo elem̃ta coniuncta sunt
alterũ superius: alterun inferius. nonẽ
ergo ille de quodictũ ẽ iouis om̃a plena¬
sialiquã partẽ implet etiũno. aniuterq
utrũq implet: ẽt ambo isti coniuges: egin
duob istis elem̃tis: et insingulis simulsunt: cũr
ergo aetherdatur ioui: aer iunoni: postre
mũ duossatis essent. Quidẽ quod mare nep¬
tuno tribuit᷑: terra plutoni: etneipsi quoq
sine coniugib remanerent: addit̃neptuno
sõlacia plutoni ꝓserpina : Nãsic̃ inferiorem
ceceli partẽ idẽ aerẽ ingunt unqtenet : ita inferi¬
orẽ marisssalacia et p̃rȩ inferiorẽ ꝓserpinas quer̃

Expanded text:
et scribere dubitaret, quod hi, qui populis institet scribere dubitaret, quod hi, qui populis instituerunt simulacra, et metum demserunt et errorem addiderquae dicitur soror et conjux ? Quia Jovem, inquiunt, in aethere accipimus, in aere Junonem; et haec duo elementa conjualterum superius, alterum inferius. Non est -ergo ille, de quo dictum est \'louis omnia plenasi aliquam partem inplet et Iuno. An uterque utrumque inplet, et ambo isti coniuges et in duobus istis elementis et in singulis simul sunt? Quur ergo aether datur Ioui, aer Iunoni? Postremo ipsi duo satis essent: quid est quod mare Neptuno tribuitur, terra Plutoni? Et ne ipsi quoque sine coniugibus remanerent, additur Neptuno Salacia, Plutoni Proserpina. Nam sicut inferiorem caeli partem, id est aerem, inquiunt, Iuno tenet, ita inferiorem maris Salacia et terrae inferiorem Proserpina. Quaerunt
Abbreviated transcription (Latin):
geniculi ꝑtinebat : Unusquisq domui suae
ponit ostiariũ et quia homo ẽ omnino susficit:
Tres deos isti posuer̃ : forculũ forib: cardeã cardini
limentinũ limini : Ita ñ poterat forculus simul
turba minutorũ deorũ uel aliquantũ inter¬
missa : officiũ deorũ maiorũ debemus inqui¬
rere : quo roma tammagnafactaẽ ut tam diu
totgentib imperaret : nimirũ ergo iouis hoc
opus est: Ipsũ enĩ deorũ omniũ dearumq: regẽ
uolunt: hoc eĩ indicat sceptrum. hoc in alto
colle capitoliũ: Deis tođo quãuis apoeta dictum
conuenientissime p̃dicant: iouis om̃a plena
hunc uarro eredit etiã ab his coli qui unũ dm̃
solũ sine simulacrocolunt: sed alio nomine
nucupari: Quodsitaẽ : curtam male tractatus
ẽ romae sicut quidẽ et inceteris gentib: ut ei
fieret simulacrum : Quo dipsi etiã uarroni
ita displicet: ut xũstantȩ atuitatis ꝑ uersa con¬
suetudine p̃meretui : nequaquã tam̃ dicere

Expanded text:
geniculi pertinebat? Unum quisque domui suae geniculi pertinebat? Unum quisque domui suae ponit ostiarium, et quia homo est, omnino sufficit: tres deos isti posuerunt, Forculum foribus, Cardeam cardini, Limentinum limini. Ita non poterat Forculus simul turba minutorum deorum uel aliquantum intermissa officium maiorum deorum debemus inquirere, quo Roma tam magna facta est, ut tam diu tot gentibus imperaret. Nimirum ergo Iouis hoc opus est. Ipsum enim deorum omnium dearumque regem uolunt: hoc eius indicat sceptrum, hoc in alto colle Capitolium. De isto deo quamuis a poeta dictum conuenientissime praedicant: Ionis omnia plena. Hunc Varro credit etiam ab his coli, qui unum Deum solum sine simulacro colunt, sed alio nomine nuncupari. Quod si ita est, quur tam male tractatus est Romae, sicut quidem et in ceteris gentibus, ut ei fieret simulacrum? Quod ipsi etiam Varroni ita displicet, ut, cum tantae ciuitatis peruersa consuetudine premeretur, nequaquam tamen dicere
Abbreviated transcription (Latin):
uolutinã cũ folliculi patescunt ut spica exeat : deã
pate lenã : cũ segetes nouis aristis ȩquant᷑ quiaue¬
teres a equare ostire dixer : deã ostilianiã. florentib:
frum̃tis deã florã : lactescentib: deũ lacturnũ ĩna¬
tur escentib deã matutã: Quimruncant᷑ id est
a terra auferuntur : deamruncinã: nec om̃a
cõmemoro : quia me piget qđ illos ñpudet : Haec
aut̃ paucissima ideo dixi ut intellegeret᷑nullo
modo eos dicereauder eis tanumina imperium
constituisse: auxisse conseruasseromanũ: quae
ita suis quaquae adhibeantur officiis: ut nihil
uniuersũ uni alicui crederetur. Quando
ergo segetia curaret imperiũ : eui curã gerere
simul & segetib: et arborib: non licebat : quan¬
do dearmiscumina cogitaret : cuius prȩposi¬
tura paruulorum cunas ñ ꝑmittebatur
excedere : quando nodotus adiuuaret inbel¬
lo : quinec adfolliculũ spicȩ : sed tantũ ad nodũ

Expanded text:
Volutinam; cum folliculi patescunt, ut spica exeat, deam Volutinam; cum folliculi patescunt, ut spica exeat, deam Patelanam; cum segetes novis aristis aequantur, quia veteres aequare hostire dixerunt, deam Hostilinam; florentibus frumentis deam Floram, lactescentibus deum Lacturnum, maturescentibus deam Matutam; cum runcantur, id est a terra auferuntur, deam Runcinam. Nec omnia commemoro, quia me piget quod illos non pudet. Haec autem paucissima ideo dixi, ut intelligeretur nullo modo eos dicere audere ista numina imperium constituisse, auxisse, conservasse Romanum, quae ita suis quaeque adhibebantur officiis, ut nihil universum uni alicui crederetur. Quando ergo Segetia curaret imperium, cui curam gerere simul et segetibus et arboribus non licebat? Quando de armis Cunina cogitaret, cujus praepositura parvulorum cunas non permittebatur excedere? Quando Nodutus adjuvaret in bello, qui nec ad folliculum spicae, sed tantum ad nodum
Abbreviated transcription (Latin):
Nec agrorũ munus uni alicui deo cõmiten na pͥ̃ponci¬
dũ arbitrati sunt sedrura deaerusinȩ iuga¬
montiũ deoiugatino: collib: deã collatinam:
uallib: ualloniã praefecer̃ nec saltẽ potuer̃
unã segetiã talẽ inuenire cui se mel segetes¬
cõmendarent: seclsata frum̃ta quã diusubt̃ra
enent p̃positã uoluer̃ haberedeã sediã cũ uero
iã esent suꝑ t̾rã et segetẽ facerent deã segetiã
frumentis uero collectis atq reconditis ut
tuto seruarent᷑ deã tutilinã p̃posuer̃ cui
ñ sufficere uideret᷑illa segetia quã diuseges
abinitiis herbidis usq: ad aristas aridas
ꝑueniret Nontam̃ satis fuit hominibus
deorũ multitudinẽ amantib: ut unima
misera daemoniorũ turbae prostitueretur:
unius dĩ uericastũ dedignata conplexum
Praerecer̃ ergo ꝓserpinã frum̃tis germinan¬
tib geniculis nodisq culmorum deum
nodotũ in uolum̃tis folliculorũ deam¬

Expanded text:
Nec agrorum munus uni alicui deo committenNec agrorum munus uni alicui deo committendum arbitrati sunt, sed rura deae Rusinae, iugamontium deo Iugatino; collibus deam Collatinam, uallibus Valloniam praefecerunt. Nec saltem potuerunt unam Segetiam talem inuenire, cui semel segetecommendarent, sed sata frumenta, quamdiu sub terra essent, praepositam uoluerunt habejam essent super terram et segetem facerent, deam Segetiam; frumentis vero collectis atque reconditis, tuto servarentur, deam Tutilinam praeposuerunt. Cui non sufficere videretur illa Segetia, quamdiu seges ab initiis herbidis usque ad aristas aridas perveniret? Non tamen satis fuit hominibus deorum multitudinem amantibus, ut anima misera daemoniorum turbae prostitueretur, unius Dei veri castum dedignata complexum. Praefecerunt ergo Proserpinam frumentis germinantibus  c , geniculis nodisque culmorum deum Nodotum, involumentis folliculorum deam
Abbreviated transcription (Latin):
Quodetaliis ante xp̃i nom̃ tẽporib: ei conti¬
git : et ab illaẽ afflictione recreatũ: quod nec
istis tẽporib: desperandũ ẽ. Quis enĩ dehac¬
II renouit uoluntatẽ dĩ :Deinde quaeramus
si placet extanta deorũ turba quã romani
colebant: quem potissimũ uel quos deos
credant illuddimperiũ dilatasse atq: ser¬
uasse : Neq: enĩ inhoc tam p̃claro opere
et tantȩ plenissimo dignitatis audentali¬
ucrefort quas partes deae clouacinȩ tribuere : aut Cluacsa ibe¬
uolupiae quae a uoluptate appellata ẽ : A ut¬
libentinȩ cii nom̃ ẽ alibidine: aut uaticano
ꝗ infantum uagitib p̃sidet : aut cuninae
quae cunas eorũ administrat. Quando aũt
possunt uno loco librihuius cõmemorari
om̃a nomina deorũ et dearũ quae illi gran¬
dib: uoluminib: uix cõp̃hendere potuer sin singulisrdbns¬
gulis reb: ꝓpria disꝑtientes officia numinũ ꝓ̃pa nuni¬

Expanded text:
quod et aliis ante Christi nomen temporibus ei contiquod et aliis ante Christi nomen temporibus ei contigit et ab illa est adflictione recreatum, quod nec istis temporibus desperandum est. Quis enim de hac re nouit uoluntatem Desi placet, ex tanta deorum turba, quam Romani colebant, quem potissimum uel quos deos credant illud imperium dilatasse adque seruasse. Neque enim in hoc tam praeclaro opere et tantae plenissimo dignitatis audent aliquas partes deae Cluacinae tribuere aut V olupiae, quae a uoluptate appellata est, aute, cui nomen est a libidine, aut Vaticano, qui infantum uagitibus praesidet, aut Cuninae, quae cunas eorum administrat. Quando autem possunt uno loco libri huius commemorari omnia nomina deorum et dearum, quae illi grandibus uoluminibus uix conprehendere potuerunt singulis rebus propria dispertientes officia numinum?
Abbreviated transcription (Latin):
itaq deossuos debuit colereciuitas magis quã
alios aquib adiuuarent̃ sui Postremo quo quo
modo sehabeat deorũ isteł iransitus uel fuga.
ł emigratio uel in pugnadefectio nondũ illis¬
e tẽporib atq in illis terrarũ partib. xp̃inomen
fuerat p̃dicatũ : quando illa regna ꝑ ingentes¬
bellicas clades amissa atq translata sunt
Nam si post mille ducentos et quot excurrit
annos quando regnũ assrriis ablatũẽ. lam
ib ixp̃iana religio aliud regnũ praedicaret
a et̃nũ: et deorũ falsorũ cultus sacralegos
in hiberet : quid aliud illius gentis uaniho¬
mines dicerent: nisi regnũ quodtã diucon
seruatũ ẽ : nulla alia cauia nisisuis religio¬
nib desertis eallarecepta perire potiuse:
inqua uoce uanitatis quae poterat eẽ istiatten¬
dant speculũ suũ etsimilia conqueri siullus
in eis pador est erubescant quã quã romanũ
imperiũ afflictũ ẽ. potius quã mutatum:

Expanded text:
itaque deos suos debuit colere ciuitas magis quam itaque deos suos debuit colere ciuitas magis quam alios, a quibus adiuuarentur sui. Postremo quoquo modo se habeat deorum iste uel transitus uel fuga, uel migratio uel in pugna defectio, nondum illis temporibus adque in illis terrarum partibus Christi nomen fuerat praedicatum, quando illa regna bellicas clades amissa atque translata sunt. Nam si post mille ducentos et quod excurrit annos, quando regnum Assyriis ablatum est, jam ibi christiana religio aliud regnum praeternum et deorum falsorum cultus sacrilegos inhiberet: quid aliud illius gentis uani homines dicservatum est, nulla alia causa nisi suis religionibus desertis et illa recepta perire potuisse? In qua voce vanitatis, quae poterat esse, isti attendant speculum suum; et similia conqueri, si ullus in eis pudor est, erubescant. Quamquam Romanum imperium adflictum est potius quam mutatum,
Abbreviated transcription (Latin):
ñsibireddita uel alia maiore promissa
ad medos transire inaluer̃ : atq inderur¬
sus ad ꝑsas cyroinuitante : eta dliquid cõ¬
modius pollicente : Quaegens non ab un¬
gustis orientis sinib: post alexan dramace¬
donis regnũ magnũ locis sed breuissimũ
tẽpore in suo regno adhucusq ꝑdurat.
Hoc sinta ẽ : aut infideles diisunt ꝗ suos deser̃
etadhostes transeunt : qđ nec homo fecitea¬
millus. quando uictorsetex pugnator aduer¬
sissimȩ ciuitatis. romam cui uicerã sense¬
ordus ÷̃ perit ingratam : quam tam̃ postea oblitus iniu¬
uureae memor patriae: agallis iterũ liberauit:
Aut nonita fortes sunt ui deos eẽ fortes decet.
qui possunt humanis ł consiliis ueluirib uinci
Aut sicũ inter sebelligerant : non dii ab hominib:
sed dii abaliis diisforte uincuntur : ꝗs̃ quarũq
propriiciuitatũ: habent ergo et ipsiint̃ semi¬
micitias quas ꝓsuaquisq parte suscipiunt: Non

Expanded text:
non sibi reddita uel alia maiore promissa non sibi reddita uel alia maiore promissa ad Medos transire maluerunt, adque inde rursus ad Persas Cyro inuitante et aliquid commodius pollicente? Quae gens non angustis Orientis finibus post Alexandri Macedonis regnum magnum locis, sed breuissimum tempore in suo regno adhuc usque perdurat. Hoc si ita est, aut infideles di sunt, qui suos deserunt et ad hostes transeunt quod nec homo fecit Camillus, quando uictor et expugnator aduersissimae ciuitatis Romam, cui uicerat, sensit ingratam, quam tamen postea oblitus iniuriae, memor patriae, a Gallis iterum liberauit, aut non ita fortes sunt, ut deos esse fortes decet, qui possunt humanis uel consiliis uel uiribus uinci; aut si, cum inter se belligerant, non di ab hominibus, sed di ab aliis dis forte uincuntur, qui sunt quarumque proprii ciuitatum: habent ergo et ipsi inter se inimicitias, quas pro sua quisque parte suscipiunt. Non
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑseuerauit : ut romanũ ñdũ sit eĩa etatis.
Nam sicut scribunt qui chronicã historiã¬
ta annos: ab anno primo quo ninus regna¬
reco epit ꝑmansit hocregnũ : donec trans ꝑ¬
ferretur admȩdos: Inferre aũt bellasi audis nec¬
pulossibi non modestos sola regni cupidi¬
tate conterere et subdere: quidaliud
quam grande latrociniũ nominandũest:
Sinullo deorũ adiutorio tammagnum
hoc regnũ et ꝓlixũ fuit : quare dũs roma¬
nis tribuitur pomanũ regnũ locis am¬
plũ tẽporib q diuturnũ : quaecumq
enim causa est illa : eadẽ ẽ etiam ifta
Siaut emllud deorũ ad uitorio tribuendũ
ee contendunt : quaero quorũ non enim
aliȩ gentes quas ninus domuit et subegit alios
tunc colebant deos: Aut sipprios habuer̃
assrriũ quasi peritiores fabrosimperis consti c̃str¬
tuendiatq seruandi nũquid nã mortui sunt.
quando en psi imperiũ ꝑdider̃ : aut mecede

Expanded text:
perseuerauit, ut Romanum nondum sit eius aetatis. perseuerauit, ut Romanum nondum sit eius aetatis. Nam sicut scribunt, qui chronicam historiata annos ab anno primo quo Ninus regnare coepit, permansit hoc regnum, donec transferretur ad Medos. Inferre autem bella fipulos sibi non molestos sola regni cupiditate conterere et subdere, quid aliud quam grande latrocinium nominandum est? Si nullo deorum adiutorio tam magnum hoc regnum et prolixum fuit, quare dis Romanis tribuitur Romanum regnum locis amplum temporibusque diuturnum? Quaecumque enim causa est illa, eadem est etiam ista. Si autem et illud deorum adiutorio tribuendum esse contendunt, quaero quorum. Non enim aliae gentes, quas Ninus domuit et subegit, alios tunc colebant deos. Aut si proprios habuerunt Assyrii, quasi peritiores fabros imperii construendi adque seruandi, numquidnam mortui sunt, quando et ipsi imperium perdiderunt, aut mercede
Abbreviated transcription (Latin):
erat: quos ad fastigiũ huius maiestatis non
ambino popularis sed spectata in terbonos
moderatio prouehebant populimillis legib
praeferre moserat. intra suã cuiq patriam
regnasfiniebantur. Priusomniũ ninus
rex asrriorũ ueterem et quasiau tũ gen¬
tib morẽ noua imperii cupiditate mutauit:
hic primus intulit bella finitimis. etrudes
adhuc adresistendũ populos ad terminos
usquȩ libie ꝑdomuit: Etpaulo post: ninus
inquit magnitudinẽ quaesitȩ dominationis:
continua possessione sirmauit: Domitisigit᷑
proximis: quum accessione uiriũ fortior.
ad alios transiret. et proxima quaeq: uicto¬
ria instrum̃tũ sequentis esset: totius orien¬
tis populos subegit: Qualibet aut̃ si dererũ
ł iste uel trogus scripserit : nam quaedam
illos fuisse mentitos: aliae fideliores litterȩ
ostendunt: constat tam̃ et inter alios scrip¬
toresregnũ assrriorũ anino rege fuisse
longe lateq porrectum: Tamdiu autẽ

Expanded text:
erat, quos ad fastigium huius maiestatis non erat, quos ad fastigium huius maiestatis non ambitio popularis, sed spectata inter bonos moderatio prouehebat. Populi nullis legibuproferre mos erat; intra suam cuique patriam regna finiebantur. Primus omnium Ninus rex Assyriorum ueterem et quasi auitum gentibus morem noua imperii cupiditate mutauit. Hic primus intulit bella finitimis et rudes adhuc ad resistendum populos ad terminos usque Libyae perdomuit.\' Et paulo post: \'Ninus, inquit, magnitudinem quaesitae dominationis continua possessione firmauit. Domitis igitur proximis cum accessione uirium fortior ad alios transiret et proxima quaeque uictoria instrumentum sequentis esset, totius Orientis populos subegit\'. Qualibet autem fide rerum uel iste uel Trogus scripserit nam quaedam illos fuisse mentitos aliae fideliores litterae ostendunt, constat tamen et inter alios scriptores regnum Assyriorum a Nino rege fuisse longe lateque porrectum. Tam diu autem
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ de omnib: intellegendũ ẽ: quiꝑ ipsũ impe¬
riũ quãuis decedentib succedentib:q: mortalib:
in longaspatia protendat̃ paucis dieb uitȩ suȩ Nhil¬
cursimraptimq transier̃ actuũ suorũ sarcinas
bauilantes: Sin uero etiã ipsabreuissimi tẽ¬
poris beneficia deorũ achiutorio tribuenda
sunt : non parũ adiuti sunt illigladiatores¬
oboedientes regũ suorũ consiliis etiussis
multũ romanȩ celsitu dini metuendi : etali¬
quodromanis imperatorib: insuperabiles
multa ceper̃: Pontiti sunt uictoriis pluri¬
mis usi uoluptatib quib: uoluer̃ quod sug¬
gessit libi dofecer̃ postremo donec uince¬
rent᷑ quod difficila me factũ ẽ sublimes
regnantesq: uixerunt: Sed ad maiora ueni¬
trogũ pompeiũ seqͥutus non latine tantumsic̃
ille uerũ etiã breuiter sompsit historiam.
opus librorũ suorũ sic incipit: Principiore¬
rum gentiũ nationumq imperiũ penesreges

Expanded text:
autem de omnibus intellegendum est, qui per ipsum impeautem de omnibus intellegendum est, qui per ipsum imperium quamuis decedentibus succedentibusque mortalibus in longa spatia protendatur paucis diebus uitae suae cursim raptimque transierunt, actuum suorum sarcinas baiulantes. Sin uero etiam ipsa breuissimi poris beneficia deorum adiutorio tribuenda sunt, non parum adiuti sunt illi gladiatoresoboedientes regum suorum consiliis et iussis multum Romanae celsitudini metuendi et aliquot Romanis imperatoribus insuperabiles multa ceperunt, potiti sunt uictoriis plurimis, usi uoluptatibus quibus uoluerunt, quod suggessit libido fecerunt, postremo donec uincerentur, quod difficillime factum est, sublimes regnantesque uixerunt. Sed ad maiora ueniTrogum Pompeium secutus non Latine tantum, sicut ille, uerum etiam breuiter scripsit historiam, opus librorum suorum sic incipit: \'Principio rerum gentium nationumque imperium penes reges
Abbreviated transcription (Latin):
sus prrata respondit: Nami eumpͥ de rex hominẽ
interrogasset : quid eiui deretur utmare ha¬
beret insestum ille libera contumacia qđ tibi
inquit ut orbem terraru sed ꝗa idego exiguo
nauigiofacio latro uocor. qui atumagnaclasse¬
imperator: Prdinde omitto querer equales¬
romulus congregauerit : qm̃ multũ eis etcon¬
sultũ ẽ ut exilla uita datosibi consortiociuine¬
tatis. poenas debitas cogitare desisterent qua¬
rum metus eos inmaiora facinora propellebat:¬
hominis uita diuturnaẽ. Istoergo pactone diuturna utã¬
minẽ dii adiuuant adregnandũ Qm̃ singuli¬
st quiq: cito moriunt̃ nec beneficiũ deputandũ ẽ:
quo dexiguo tẽpore in uno quoq homine : aoꝑ
hoc singillatim utiq in omnib uice uaporiseua¬
nescit : quid enĩ interẽ eorũ qui subromulo
deos coluer : etolim sunt mortui : quod posteorũ
mortẽ romanũ tantũ creuit imperiũ : c̃ũilli
apud inferos causas suas agant : ut rumbonas
anmalas adrem p̃sentẽ non ꝑtinent: Hoc

Expanded text:
sus pirata respondit. Nam cum idem rex hominem interrogaret, quid ei uideretur, ut mare haberet infestum, ille libera contumacia: Quod tibi, inquit, ut orbem terrarum; sed quia id ego exiguo nauigio facio, latro uocor; quia tu magna classemperator. Romulus congregauerit, quoniam multum eis consultum est, ut ex illa uita dato sibi consortio ciuitatis poenas debitas cogitare desisterent, quarum metus eos in maiora facinora propellebathominis uita diuturna est. Isto ergo pacto neminem di adiuuant ad regnandum, quoniam singuli quique cito moriuntur, nec beneficium deputandum est, quod exiguo tempore in unoquoque homine ac per hoc singillatim utique in omnibus uice uaporis euanescit. Quid enim interest eorum, qui sub Romulo deos coluerunt et olim sunt mortui, quod post eorum mortem Romanum tantum creuit imperium, cum illi aput inferos causas suas agant? utrum bonas an malas, ad rem praesentem non pertinet. Hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ab euntibr qtum prius iuuenis ditissimus taranti larer¬
us occurrisset eãq dilectã secum diuitius ha fphnas¬
buisset : illa herede defunctus ẽ : Qua eam plissimã
ad epta pecuniã nedeuinȩ mercedi uideretur
ingrata : quod acceptissimũ putauit ẽẽ numai¬
nubus. populũ romanam : etiã ipsa scripsithe¬
redem: atqueilla non comparente inuentum
testamentũ : quibus meritis eamferunt etiã
honores meruisse diuinos. Haec si poetae finge¬
rent sinimi a gerent ad fabulo samtheo logiã
dicerentur ꝓcul dubio ꝑtinere retacilallis the¬
ologiae dignitate separanda iudicarentur
quum uero haec dedecora non poetarum
sed populorũ : non mimorũ sed sacrorũ non
tdieatrorum sedtemplorũ idẽ ñ fabulo sȩ:¬
sed cuulis theo logiae. atanto auctore ꝓduntur.¬
non srustra histriones ludicris artib: fingunt¬
deorũ quaetanta ẽ turpitudinẽ : sedplane

Expanded text:
abeunti cum primus iuuenis ditissimus Tarutiabeunti cum primus iuuenis ditissimus Tarutius occurrisset eamque dilectam secum diutius habuisset, illa herede defunctus est. Quae amplissimam a pecuniam ne diuinae mercedi uideretur ingrata, quod acceptissimum putauit esse numinibus, populum Romanum etiam ipsa scripsit heredem, adque illa non conparente inuentum est testamentum; quibus meritis eam ferunt etiam honores meruisse diuinos. Haec si poetae fingerent, si mimi agerent, ad fabulosam theologian dicerentur procul dubio pertinere et a ciuilis theologiae dignitate separanda iudicarentur. Cum uero haec dedecora non poetarum, sed populorum; non mimorum, sed sacrorum; non theatrorum, sed templorum; id est non fabulossed ciuilis theologiae, a tanto auctore produnturnon frustra histriones ludicris artibus fingundeorum quae tanta est turpitudinem, sed plane
Abbreviated transcription (Latin):
lta eos delectarihum anis uoluptatib crediduse
Noneni etm aligni sp̃s suo negotio de fueruit¬
uthas noxias opiniones humanarũ m̃tiui
łudificatione firmarent: unde etia illud ẽ
quod herculis aedituus otiosus att feruanus
lusit tesseris secũ uitraq manualter nant ip
inuna constituens herculem: In aliti a eipsõ
suhea conditione ut si ipse uicisset destiplȩ templi
sibi cȩnã pararet: amiciãq conduceret: Si aut̃
uictoria herculis fieret: hoc idẽ depecunia sua
uoluptati herculis ex hiberet: De inde. cũ a seipso
tãquã ab hercule uictus eẽt. debitã çenã. et nobi¬
lissimã meretricẽ larentinam deo herculi dedit
Atilla cũ dormisset intemplo uidit in somnis
herculẽ sibi eẽ cõmixtumesibiq dixisse: Quod
inde discedens cui primũ iuaeni obua fieret
apud illũ esset inuentura mercedẽ : quam sibi
credere deberet abhercule ꝑsolutam: acsic

Expanded text:
ita eos delectari humanis voluptatibus credidisse. ita eos delectari humanis voluptatibus credidisse. 2. Non enim et maligni spiritus suo negotio defueruut has noxias opiniones humanarum mentium ludificatione firmarent. Unde etiam illud est, quod Herculis aedituus otiosus adque feriatus lusit tesseris secum utraque manu alternante, in una constituens Herculem, in altera se ipsum, sub ea condicione, ut, si ipse uicisset, de stipe templi sibi cenam pararet amicamque conduceret; si autem uictoria Herculis fieret, hoc idem de pecunia sua uoluptati Herculis exhiberet; deinde cum a se ipso tamquam ab Hercule uictus esset, debitam cenam et nobilissimam meretricem Larentinam deo Herculi dedit. At illa cum dormisset in templo, uidit in somnis Herculem sibi esse commixtum sibique dixisse, quod inde discedens, cui primum iuueni obuia fieret, aput illum esset inuentura mercedem, quam sibi credere deberet ab Hercule persolutam. Ac sic