comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
diffinitionẽ fidĩ signare uolueruit. dic̾e potest ficdẽ
ẽẽ certitudinẽ quadã animi derebꝰ absentibꝰ sup̃ opi
nioniẽ ⁊ infra scientiã c̃stitutã. SS eñ q̃dã qͥaudita
negantes. Alii inhis q̃ audiunt alt̾am qͣcũq partẽ
eligunt. ad estimationẽ. s ñ approbant ad affirmatiõem
Quaiuis i unũ eduobꝰ mag̾ ꝓbabile intellig̃t. utrũ tm
adbuc id ipsũ uerũsit affirmare non p̃sumunt. Ni
st̃ estimantes. Alii sic alt̾am partẽ approbant. ut eiꝰ
approbatiõem etiã in assertionẽ assumant. Hii ft̃ ere¬
dentes. Post ista gen̾a cognitiõis. illdꝰ ꝑfectiꝰ seqͥtur.
cũres ñ exauditu solo s ꝑsuã p̾sentiã notificat᷑. Per¬
fectiꝰ eñi agnoscunt qͥipsã rẽ ut ÷ insua p̾sentia con¬
p̃hendunt. H ii st̃ scientes. Primi gͥst̃ negantes sedi
dubitantes. terciietimantes. quarti c̾dentes. qͥnti
scientes. E x hisgͦ conici põt. quare fidẽ appellauimꝰ

Expanded text:
diffinitionem fidei signare voluerit dicere potest: « Fidem esse certinionem et infra scientiam constitutam. » Sunt enim quidam qui audita  hi sunt negantes. Alii in iis quae audiunt alteram quamcunque partem eligunt ad existimationem, sed non approbant ad affirmationem. Quamvis enim unum ex duobus magis probabile intelligunt, utrum tamen adhuc idipsum verum sit asserere non praesumunt: hi sunt opinantes. Alii sic alteram partem approbant, ut ejus approbationem etiam in assertionem assumant: hi sunt credentes. Post ista genera cognitionis illud perfectius sequitur cum res non ex auditu solo, sed per suam praesentiam notificatur. Perfectius enim agnoscunt qui ipsam rem ut est in sua praesentia comprehendunt, hi sunt scientes. Primi ergo sunt negantes, secundi dubitantes, tertii opinantes, quarti credentes, quinti scientes. Ex his ergo conjici potest quare fidem
Abbreviated transcription (Latin):
qđ corda homiñ faciliꝰ sibi consentiunt inhis que
ocło carnis ꝑcipunt. ꝗͣ inhis q̃ acie m̃tis. ⁊ sensu
ratiõis attingunt: qr ubi inuidendo ñ caligant.
iniudicando ñdiscrepant. Hõ gͦ qr ocłm carnis
habet. mundũ uide potest: ⁊ ca q̃ in mundost̃.
tẽ qr ocłm ratiõis exparte hab animũ similit̃ ex

Expanded text:
t in his quae oculo carnis percipiunt, quam in his quae acie mentis et sensu rationis attingunt, quia ubi in videndo non caligant, in judicando non discrepant. Homo ergo quia oculum carnis habet mundum videre potest, et ea quae in mundo sunt. Item quia oculum rationis ex parte habet, animum similiter ex
Abbreviated transcription (Latin):
quasi inmedio quodã crat. habens eitrase mundũ.
int̾se dm̃. Ꝙ acceꝑat ocłm qͦ extͣse mundũ uide¬
red. ⁊ ea q̃ inmundoerant. ⁊hic erat ocłs carnis
Aliĩ ocłm acceꝑat. quose ipsã uidet. ⁊ ea q̃ in ipsa
erant. hic ÷ ocłs ratioĩs. Aliũ rursũ ocłm acceꝑat.
contenplatiõis. Hos gͥ ocłos q̃diu aĩa aꝑtos ⁊rtue¬
latos habebat. clare uidebat: ⁊recte discernebat.
Postqͣ aũt tenebre peceati mnillã int̾uer̃t. ocłs qͥde

Expanded text:
at habens extra se mundum, intra se Deum, et acceperat oculum quo extra se mundum videret et ea quae in mundo erant: et hic erat oculus carnis. Alium oculum acceperat quo seipsam videret et ea quae in ipsa erant, hic est oculus rationis. Alium rursum oculum acceperat contemplationis. Hos igitur oculos quandiu anima apertos et revelatos habebat, clare videbat et recte discernebat; postquam autem tenebrae peccati in illam intraverunt, oculus quidem
Abbreviated transcription (Latin):
De fĩde .uii. esse ineuinenda .i.¬
e fide tractare uolentibꝰ. septẽ inqͥren¬
da ꝓponimꝰ. Quidsit fides. Inqͦ constat
fides. de increm̃to ficdi. De his q̃ ꝑtinent ad fidẽ.
Si abinitio sed̾m mutaciones temꝑoꝵ mutata sit
fides eredentiũ. Quidsit qͦ minꝰ nichil unꝗͣ uera

Expanded text:
De fide septem esse inquirenda. De fide tractare volentibus, septem inquirenda proponimus. Quid sit fides. In quo constat fides. De incremento fidei. De his quae pertinent ad fidem. An ab initio secundum mutationem temporum, mutata sit fides crede
Abbreviated transcription (Latin):
qr st̃ s ñ qͣlia ft̃ ⁊ p̃hendunt᷑. Ergo as credi potest.
ꝯp̃hendi õmo ñ pot̾. Dicis mͥ. Quid dic̃a : quid ẽ
as Ego tͥ responaeo. qr indicibile om̃inoẽ qđ ẽ
do. Maltẽ inqͥs qͥd cogitabo. qñ cogiare uolo qͥdẽ
as: Ampliꝰ dico. q incogitabił ẽ as. Quicqͥo dt̃¬

Expanded text:
rgo Deus credi potest, comprehendi omnino non potest. Dicis mihi: Quid dicam? Quid est Deus? Ego tibi respondeo quod indicibile omnino est quid est Deus. Saltem, inquis, quid cogitabo quando cogitare volo quid est Deus? Amplius dico quia incogitabilis est Deus. Quidquid
Abbreviated transcription (Latin):
dic̃e uł cogitare uolueris: Sitertã cogitas. si celũ
litudine sua ds demonstrari pot̾. Uide quale si¬
mile. Sisp̃m a emonstrare uelles ⁊ corpꝰ ostendes.
qualis similitudo hec eẽt.: Ꝙ tm̃ plus longe ẽ as.¬
inuiẽe distat: ꝗ̃ ille qͥfectt abeo qd̃ fecit. Nonpõt
cogitari ãs qͥd÷ ctuã sicredi potest qr : ñ qualis est

Expanded text:
vel cogitare volueris: Si terram cogitas, si coelum litudine sua Deus demonstrari potest. Vide quale simile si spiritum demonstrare velles et corpus ostenderes, qualis similitudo haec esset, et tamen plus longe esinvicem distat, quam ille qui fecit ab eo quod fecit. Non potest cogitari Deus quid est, etiam si credi potest quia est, non qualis est
Abbreviated transcription (Latin):
locũ cũstare ꝓbauerunt. Sed hoꝵ ut supͣdixrimꝰ
consicdatio. nunis a conmuni estimatiõe ⁊ poisibi¬
litate recessit. Magis aũt ea ponenda inusum
loquendi. que se sponte accõmodat᷑. ⁊ nichil a
lat̾ẽ ingerant alieñ aueritate. Racio eualit̾¬

Expanded text:
stare probaverunt. Sed horum, ut supra diximus, consideratio nimis a communi existimatione et possibilitate recessit. Magis autem ea ponenda in usum loquendi quae se sponte accommodant; et nihil a latere ingerant alienum a veritate. CAP. XI
Abbreviated transcription (Latin):
festatus:: ⁊udit eũ ratio humana. ñ inse quoo
inuisibilis fuit. s insimilitudine sua quoniam
adhoc facta est ut uideatur in ea deus. nt

Expanded text:
festatus est; et vidit eum ratio humana non in se; quia invisibilis fuit; sed in similitudine sua quoniam ad hoc facta est ut videatur in ea Deus.
Abbreviated transcription (Latin):
ei scd̃m locũ. principiũ. ⁊ mediũ. ⁊ sinis assig.¬
natur. Sp̃s a quoniã dimensionẽ noncapit.
s diffinicione sola. terminatur. circũscriptio.¬
nẽ quidẽ non recipit loci. ⁊ cam̃ loco qͦdã mͦ
concduditur: qm̃ cũbic alicubi presenssit. t̾otus
noꝑacionis concludit᷑. localis ⁊ ipss uite nominat᷑
ullo in loco concludi aut circũ seribi pocest. uera¬
cit̃ in om̃i loco ec̾ dicitur: nec tam̃ localis aliq̃n¬
ulla ratione appellatur. Nlon ignoro tam̃ quosdã
ab om̃i sp̃u locũ uniuersalit̾ remou̾e uoluise. qm̃¬

Expanded text:
locum principium medium et finis assignantur. Spiritus vero quoniam dimensionem non capit sed definitione sola terminatur circumscriptionem quidem non recipit loci; et tamen loco quodammodo concluditur, quoniam cum hic alicubi praesens sit totus, et operationis concluditur, localis et ipse jure nominatur ullo in loco concludi aut circumscribi potest, veraciter in omni loco esse dicitur; nec tamen localis aliquando ratione ulla appellatur. Non ignoro tamen quosdam ab omni spiritu locum universaliter removere voluisse; q
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ aqua baptismatis ⁊ ꝑceptio corꝑis ⁊ sanguinis
xp̃i. Aliasunt que ⁊ sinccessaria ñsint ad salui¬
tẽ. qr sine his salus haberi potest. ꝑficiunt tñ
ad sc̃ificationẽ. qr his uirtꝰ crerceri ⁊ gr̃a amplic
acqͥri potest. ut aqͣ asꝑsioĩs. ⁊ susceptio cincris.
i similia. S unt rursũ alia sacram̃ta. q̃ adħ solũ
instituta ẽẽ uiqdcnt᷑. ut pispa ea q̃ ect̾is sacram̃tis
sc̃ĩficandis ⁊ instituendis necessariasunt quodã¬
mͦ p̃parent᷑. ⁊ sc̃ificent᷑. ł cirea ꝑsonas insacris ordi¬
nibꝰ ꝑficiendis. uł inhis q̃ ad habitũ sacroꝵ ordiñ
ꝑtinerit iniciandis ⁊ cct̾is huiꝰ modi. his Prima
gͦ ad salutẽ. scd̾a adexercitacionẽ. t̃cia ad p̃pationẽ.
constituta sunt. his gͥ put ratio postulare uideba¬
t̃. ꝑtractatis. adea que restant ex plicanda transimꝰ.

Expanded text:
baptismatis, et perceptio corporis et sanguinis Christi. Alia sunt quae etsi necessaria non sunt ad salutem quia sine his salus haberi potest proficiunt tamen ad sanctificationem, quia his virtus exerceri et gratia amplior acquiri potest, ut aqua aspersionis, et susceptio cineris, et similia. Sunt rursum alia sacramenta quae ad hoc solum instituta esse videntur, ut per ipsa ea quae caeteris sacramentis sanctificandis et instituendis necessaria sunt, quodammodo praeparentur et sanctificentur, vel circa personas in sacris ordinibus perficiendis, vel in iis quae ad habitum sacrorum ordinum pertinent initiandis et caeteris hujusmodi. Prima ergo ad salutem, secunda ad exercitationem, tertia ad praeparationem constituta sunt. His igitur prout ratio postulare videbatur pertractis, ad ea quae restant explicanda transim
Abbreviated transcription (Latin):
noua institucio adiecit. stola q̃ alio nomĩe ax¬
orariũ uocat᷑: q̃ collo sac̾dotis suꝑmnponit᷑. ut eũ
iugũ dñi assũpsisse significet. q̃ acollo ꝑ antĩora
descendens. dextrũ latꝰ ornat ⁊ sinistrũ. ut doceat
ipsũ ꝑarma iusticie adextris ⁊ asinistris. id: in
prosꝑis ⁊ in adũsis. deb̾e ee̾ munitũ. sic̃ scriptã ⁊

Expanded text:
nova institutio adjecit. Stola quae alio nomine orarium vocatur, quae collo sacerdotis superimponitur, ut eum jugum Domini assumpsisse significet, quae a collo per anteriora descendens dextrum latus ornat et sinistrum, ut doceat ipsum per arma justitiae a dextris et a sinistris, id est in prosperis et in adversis debere esse munitum, sicut script
Abbreviated transcription (Latin):
ipse aueta disseriit. Septimo gradu quisunt
cegnatt italirea supͣinstaq prioris ngminibꝰ
non appellant᷑: s er titnsuersa lincã continent᷑¬
tris sororis ad nepos. ad neptis consobrim filũ fili¬
eq successionis. Scaireo gradus septẽ constitutist̃.:
quia ulceruis prerũ nacurã. nec nomina inue¬
iniri. nocuita succedentibꝰ progati. postest. In hiᷤ
septẽ gradibꝰ onũia ꝓpinquitatũ nomna conti¬
nentur: ultra quos affiuita sanueniri. nec suc¬
cessio potest amplius propagari. Qo auexole¬

Expanded text:
ique materni. Septimo gradu qui sunt cognati recta linea supra infraque, propriis nominibus non appellantur: sed ex transuersa linea continentfratris, sororis, adnepos, adneptis, consobrini filii filiaeque successionis, idcirco gradus septem constituti sunt, quia ulterius per rerum naturam nec nomina inveniri, nec vita succedentibus prorogari potest. In his enim septem gradibus omnia propinquitatum nomina continentur, ultra quos affinitas inveniri, nec successio potest amplius prorogari. DE
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. quod sacram̃ta dĩ illis uera non sunt.
qui ca indigne ꝑcipunt. ꝑeo quod sola extrriꝰ
saeram̃ta contrectando adueritatẽ illoꝵ que
ingr̃a sp̃itali constat non ꝑtingunt. Sic itaq
sacram̃ta dĩ ⁊ insc ucra sunt. semꝑ quantũ ad
eã que ꝑuerbũ dĩ fit scĩficationẽ: ⁊indigne

Expanded text:
dicit, quod sacramenta Dei illis vera non sunt qui ea indigne percipiunt, pro eo quod sola exterius sacramenta contrectando ad veritatem illorum quae in gratia spirituali constant, non pertingunt. Sic itaque sacramenta Dei et in se vera sunt semper quantum ad eam quae per verbum Dei fit sanctificationem; et indig
Abbreviated transcription (Latin):
lege ip̃iana sociari non poterant: si forte simul
ambo adfidẽueniant utrũ eccłia eiꝰ modi eopulã
dolerare possit. S alia ratiohiez: quia baptismi
grã culpã aelet nonnatura. Inbaptismo quos
generis: innatura scĩficatur. qđ crmmuniseit
inculpa exeusat᷑. P reptetea ꝓp̃iana religio
concedere non debet: cũ atiudiciũ eiꝰ ꝑuenerit.
quad extra ipsã quidẽ pocuit inchoari. s ipsa
non debec tolcrari. Heo uero que supra memo¬
ratasunt dc utroq serusimili modo pensan¬
dasunt. siue scilieet uir mulierẽ siue mulier

Expanded text:
lege Christiana sociari non poterant, si forte simul lege Christiana sociari non poterant, si forte simul ambo ad fidem veniant, utrum Ecclesia ejusmodi copulam tolerare possit. Sed alia ratio hic est, quia baptismi gratia culpam delet, non naturam. In baptismo quod generis est in natura sanctificatur, quod criminis est in culpa excusatur. Propterea Christiana religio concedere non debet cum ad judicium ejus pervenerint, quod extra ipsam quidem potuit inchoari, sed in ipsa non debet tolerari. Haec vero quae supra memorata sunt de utroque sexu simili modo pensanda sunt, sive scilicet vir mulierem suam, sive mulier
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓhibet ecłia eius modi si continencia seruare
conuigalẽ copulã non inisst. donec eũ alt̃ qui
minfidelitate remanserat sub sequatur. qͥd
cedia de huiꝰ modi face̾ debeat.S dubium
non: tales postꝗͣ infide unũ facti fuerint.
si contin̾e nolucrint in id ipsũ redire debere.
ac denuo. ip̃iana deuotione conuenire ad prioriᷤ
matrimonis quod ñsine creatoris institucione
uncrant debitũ ꝑsaluendũ. Noc eti ĩ queri
potest. si eo quiprior ad fidẽ fideli matrimo¬
sub sequat᷑. utrũ eccłia tolerare debeat. ut
post fidẽ susceptã simul maneant. qui in insi¬
adlicite positi. male uincti fuerunt. s cadem
gr̃a int̾ueniente. ⁊ uct̾a oñua delente nichil in¬
pedit quin bene in xpõ simul ꝑmaneant: qui
extra fidẽ ap̃i male sotiati fucrunt. Dehis ctiã
queri potest. qui minsi delitate constituti cog.¬
natas suas ducunt. auc alias quascũq quibus

Expanded text:
prohibet Ecclesia ejusmodi si continentiam servareprohibet Ecclesia ejusmodi si continentiam servareconjugalem copulam non inisse, donec eum alter qui in infidelitate reEcclesia de hujusmodi facere debeat. Sed dubium non est tales postquam in fide unum facti fuerint si continere noluerint in ipsum redire debere, ac denuo Christiana devotione convenire ad prioris matrimonii quod non sine Creatoris institutione inierant debitum persolvendum. Hoc etiam quaeri potest si eo qui prior ad fidem venit fideli matrimosubsequatur, utrum Ecclesia tolerare debeat ut, post fidem susceptam, simul maneant, qui in infidelitate positi male juncti fuerunt. Sed eadem gratia interveniente et vetera omnia diluente, nihil impedit quin bene in Christo simul permaneant, qui extra fidem Christi male sociati fuerunt. De iis etiam quaeri potest qui in infidelitate constituti cognatas suas ducunt, aut alias quascunque quibus
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ reu̾tat᷑. Alie quoq mulieres siue uiri iinfideli¬
tate constituti. quoꝵ mariti ⁊quoꝵ uxores iam
ad fidẽ transierunt. ⁊ ipsis derelictis cũ aliis
fid elibꝰ conuigia inierunt. hoc cognito adfidem
ip̃ianã uenire ꝑtimescant. ⁊ subsequat᷑ ꝑditio
multoꝵ dũ fidẽ fuguint quia continentes esse uł
nolunt uł non possunt. Postremo simulier ista
poit ꝑccptã grãm baptismi depriori pectato ab.¬
uidicatur. udet̃ in ꝑfecta fuisse gra: ⁊ non totũ
quos p̃cedebat inculpa lauacro regenerationis
ablutũ. nec uerũ iã eẽ quia uet̾a transierunt.
i noua factasunt omĩa. ẜropt̾ hoc liberta ui¬
detur mulier. hec postꝗͣ fide ꝑcepit. ⁊ sacram̃¬
tũ libertatis ⁊ nouitatis induit. ut de iñceps
prioris copule debito nontencatur. Iustũ eñ:
ut quã in uiria creatoris alligauit. reueren¬
eia nunc ⁊ fides eius ab soluat. Propt̃ hoc non

Expanded text:
tem revertatur; aliae quoque mulieres sive viri in infidelitem revertatur; aliae quoque mulieres sive viri in infidelitate constituti, quarum mariti et quorum uxores jam ad fidem transierunt, et ipsis derelictis cum aliis fidelibus conjugia inierunt, hoc cognito ad fidem Christianam venire pertimescant, et subsequatur perditio multorum dum fidem fugium, quia continentes esse vel nolunt vel non possunt. Postremo si mulier ista post perceptam gratiam baptismi de priori peccato abjudicatur, videtur imperfecta fuisse gratia; et non totum quod praecedebat in culpa lavacro regenerationis ablutum; nec verum jam esse, quod vetera transierunt et nova facta sunt omnia . Propter haec liberata videtur mulier haec postquam fidem percepit, et sacramentum libertatis et novitatis induit ut deinceps prioris copulae debito non teneatur. Justum est enim ut quam injuria Creatoris alligavit, reverentia nunc et fides ejus absolvat. Propter hoc non
Abbreviated transcription (Latin):
aliã fidelẽ ducit. Prior se spretã uidens. alteri
nubit: ad ulti̾no nȩruse illigans. Contingit pꝰca
ut conpunta infidelitatẽ suã horrere incipiat.
ad fidem ueniat. xp̃iana efficiat᷑. Quid dehac mu¬
liere faciendũ ẽ Contine̾ non potest. Expostulat
abeccłia. ut aut uirũ suũ recipiat. aut alt̾i nube
concedatur. Quid illi dieet eccłia Suurũ suũ
illi reddit. soluit matrimoniũ quod ip̃iana sc̃ĩta¬
te firmatũ : ⁊ adulteruĩ eũ facit. eũ uiuente upore
sua quã fidelis fidelẽ legitime dunt. altͥ copu¬
Si duerit illi ut nubat alti. ad ulterã eã fae̾e
uidecur. que ñdũ solutã. ilege uiuentis uiri.
eũ alto coniugiũ copulare concedit. Nongͥ alius
suꝑ ẽẽ uidet᷑. nisi ut hanc mulierẽ eccłia ad con¬
tinentiã seruanda cogat. que peccato suo obligata
uidet᷑. ut noc suũ hab̾e possit nec alterũ. S sihoc
ecđia fecerit. continge̾ potest ut scandali⁊ etur

Expanded text:
aliam fidelem ducit, prior se spretam videns alteri aliam fidelem ducit, prior se spretam videns alteri nubit, adulterino nexu se alligans. Contingit postea ut compuncta, infidelitatem suam horrere incipiat, ad fidem veniat, Christiana efficiatur, quid de hac muliere faciendum est? Continere non potest. Expostulat ab Ecclesia ut aut virum suum recipiat, aut alteri nubere concedatur. Quid illi dicet Ecclesia? Si virum suum illi reddit, solvit matrimonium, quod Christiana sanctitate firmatum est, et adulterum eum facit, cum vivente uxore sua quam fidelis fidelem legitime duxit alteri copuSi dixerit illi ut alteri nubat, adulteram eam facere videtur, quam nondum solutam a lege viventis viri cum altero conjugium copulare concedit. Non igitur aliud superesse videtur, nisi ut hanc mulierem Ecclesia ad continentiam servandam cogat, quae peccato suo obligata videtur, ut nec suum habere possit, nec alterum. Sed si hoc Ecclesia fecerit, contingere potest ut scandalizetur m
Abbreviated transcription (Latin):
uocari si fidelis alt̾i coniungitur: infidelis aũt
etiã aderelictꝰ erim̃ adult̾u incurrit. si alt̾i copule¬
tur. P ropterea si fidelis etiã ab eo quod licet. ꝓperi¬
cło pnmi uitando se temperat. ꝑfectius opus
facit: ad qđ cam̃ nullatenus cogi potest. quia ñ
debiti opusest. s caritatis officiũ: sieut dieit be¬
atus augustinꝰ in libro de alii adulcerinis coniu¬
giis. Discessionẽ fidelis ab infideli dñs nonphi¬
bet. quia non est iniustacorã eo: s apłs consilio
caritatis non solũ nedimissi caudalitent᷑. s etiã
cũ inaliena conuigia eccidit ad ult̾inis nenbus
colligati. difficillime ab infidelitate resoluant᷑.
Itaq adulc̾iũ cõmittit infidelis si alt̾i se sociat: quia
adebito prioris pacti solutꝰ. non÷ s dicis. Ecce
infidelis quicũq paganus siue uideus ap̃ianus
efficitur. uxorem quã prius habuit quia cũ adsi¬
Aem sequi nonuult fidci libertate dereliquio.

Expanded text:
vocari si fidelis alteri conjungitur. Infidelis autem vocari si fidelis alteri conjungitur. Infidelis autem etiam derelictus crimen adulterii incurrit si alteri copulatur. Propterea si fidelis etiam ab eo quod licet pro periculo proximi vitando se temperat, perfectius opus facit. Ad quod tamen nullatenus cogi potest; quia non debiti opus est, sed charitatis effectus, sicut dicit beatus Augustinus in libro De adulterinis conjugiis. Discessionem fidelis ab infideli Dominus non prohibet, quia non est injusta coram eo. Sed Apostolus consilio charitatis non solum ne dimissi scandalizentur, sed etiam quod cum in aliena conjugia ceciderint adulterinis nexibus colligati; difficillime ab infidelitate resolvantur. Itaque adulterium committit infidelis si alteri se sociat, quia a debito prioris pacti solutus non est. Sed dicis. Ecce infidelis vel quicunque paganus sive Judaeus Christianus efficitur, uxorem quam prius habuit quia eum ad fidem sequi non vult fidei libertate derelinquit;
Abbreviated transcription (Latin):
ficatus: uir infidelis ꝑmulierẽ fidelẽ: ⁊ iterũ
mulier infidelis ꝑuirũ fidelẽ. Si gͦ fidelis u¬
fidelẽ consentientẽ cohabitare adhoc patit᷑. ut
de infideli faciat fidelẽ. siue faciat. siue ñfaciat.
quantũ inse est lucrat᷑ animã fr̃is sui: ⁊ opꝰ implet.
pictatis. Si aũt pati nonuult detestans infidelita¬
Nemo illũ cog̾e potest. siuult quin infidelẽ dese¬
rat: neq phuib̾e etiã siuoluerit quinse fideli con¬
iungat. In infideli peccatũ ÷ qui fidẽ respuit:
cuiꝰ culpa soluit uismatrimonii: ita ut iã eng̾e
negare non posset. Culpa quippe infidelis fidelẽ
adebito soluit: sicut econtrario iusticia fidelis
infidelẽ debito astringit. Itaq non peccat. fidelis
sialti se coniuugit. qm̃ auire matrimonii adu̾.¬
sus in fidelẽ solut᷑ est s infidelis etiã derelictus
sinc culpa alienã sotietatẽ non appetit: quẽ ad huc
uis matrimonii ⁊ debitũ coniugalis federis
erga fidelem astringit. G non potest ad ult̾ium

Expanded text:
fidelem; et iterum mulier fidelis per virum fidelem . Si ergo fidelis infidelem cohabitare consentientem ad hoc patitur, ut de infideli faciat fidelem, sive faciat sive non faciat, quantum in se est lucratur animam fratris sui, et implet opus pietatis. Si autem pati non vult detestans infidelitaNemo illum potest cogere si vult quin infidelem deserat, neque prohibere etiam si voluerit quin se infideli conjungat. In infideli peccatum est qui fidem respuit, cujus culpa solvit jus matrimonii, ut jam exigere ine injuria negari non posset. Culpa quippe infidelis fidelem a debito solvit, sicut econtrario justitia fidelis infidelem debito astringit. Itaque non peccat fidelis si alteri se conjungit, quoniam a jure matrimonii adversus infidelem solutus est; sed infidelis etiam derelictus sine culpa alienam societatem non appetit, quem adhuc jus matrimonii et debitum conjugalis foederis erga fidem astringit. Ergo non potest adulterius
Abbreviated transcription (Latin):
quia om̃ia quep̃ter fidẽ sunt ⁊ siuerasunt ad
speciẽ. non sunt uera ad salutẽ. ꝙ. si uerasunt
ad formã sacram̃ti. ad effectũ tam̃ urtutis ⁊
gr̃e spũalis uera nonsunt. Sic ⁊ dequibꝰ dam
aliis sacram̃tis dictũ ÷ quia uera non sunt.
quando ab infidelibꝰ participantur. nec solũ
ab infidelibꝰ. s etiã a fidelibꝰ prauis ⁊ puerse
agentibꝰ indigne contrectantur. De ipso sacra¬
mento corporis. ip̃i dicit auctoritas quia non ÷
uctũ corpꝰ. ip̃i quos confic̾ scismaticus. ⁊ iterũ
alia auctoritas dicit. quia errant. qui corpus
ip̃i uerba sacerdotis face̾ putant. ⁊ ñuitã.⁊
multa adhunc modũ dicta inueniunt᷑. ⁊ dic¬
tũ÷ ut dicta scõꝵ ꝑ om̃ia quantũ possumus

Expanded text:
quia omnia quae praeter fidem sunt, et si vera sunt ad quia omnia quae praeter fidem sunt, et si vera sunt ad speciem, non sunt vera ad salutem; et si vera sunt ad formam sacramenti, ad effectum tamen virtutis et gratiae spiritualis vera non sunt. Sic et de quibusdam aliis sacramentis dictum est, quod vera non sunt quando ab infidelibus participantur. Nec solum ab infidelibus, sed etiam a fidelibus pravis et perverse agentibus indigne contrectantur. De ipso sacramento corporis Christi dicit auctoritas, quod non est verum corpus Christi quod conficit schismaticus. Et iterum alia auctoritas dicit quod errant qui corpus Christi verba sacerdotis facere putant, et non vitam, et multa ad hunc modum dicta inveniuntur. Et dignum est ut dicta sanctorum quantum possumus
Abbreviated transcription (Latin):
sigñ: q̃ nat̾e. ñ tam uirtutis indiciũ quã ppagati¬
onis instrum̃tũ eqͥue fidelis ⁊ infidelis habe non
potest S baptismi inquiunt sacram̃tũ qͣndo
infidelis accepit. idõ accepit. q ⁊si inalio infide¬
lis fuit. ipsũ cam̃ sacram̃tũ scd̾m rectã fidei for¬
mã accepit. Alioquin nꝰ illus seđ̾m rectã fidĩ for¬
mã accepisset. ñ utiq accepisset. siue fideł siue
infideł fuisset. Itaq qr inhoc accipiendo fidci
contrariꝰ nõ fuit. accipe illud pocuit: quãuis
scđm aliuo fidelis non fuit. Q. ego dico quia
quando infidelis urorẽ ꝓpt̾ ꝓpagationẽ filioꝵ
ducit. fidẽ thoro conuigali seruat. sociã diligͥ
icustodit. illa uiuente ad alienã societatẽ non
transit. qͣuis ialio infidelis sit. quia scilicet ñ
credit. in hoc tñ neq contra fidẽ neq contra diui¬
nã insticucionẽ facit. S auctoritas in quiunt
dicit. eiꝰ modi coniugia uera nonesse. Idõ dicit

Expanded text:
 tam virtutis judicium quam propagationis instrumentum, aeque fidelis et infidelis habere non potest. Sed baptismi, inquiunt, sacramentum quando infidelis accepit, ideo accepit, quia etsi in alio infidelis fuit, ipsum tamen sacramentum secundum rectam fidei formam accepit. Alioquin nisi illud secundum rectam fidei formam accepisset, non utique accepisset sive fidelis sive infidelis fuisset. Itaque quia in hoc accipiendo fidei contrarius non fuit, accipere illud potuit, quamvis secundum aliud fidelis non fuit. Et ego dico quod quando infidelis uxorem propter propagationem filiorum ducit, fidem toro conjugali servat, sociam diligit et custodit, et illa vivente ad alienam societatem non transit: quamvis in alio infidelis sit, quia scilicet non credit, in hoc tamen neque contra fidem neque contra divinam institutionem facit. Sed auctoritas, inquiunt, dicit hujusmodi conjugia vera non esse. Ideo dicit
Abbreviated transcription (Latin):
hec species necaliis gnidibꝰ quã scripta. nec aliis
uocabulis declarari potest. Sexto gradu ueni¬
unt supta triauus triauia. Insra: ti nepos dn¬
neptis. E x obliqͦ frĩs ⁊ sororis ab nepos ab noptis.
sr̃s patrueles. sorores matrueles. amitunc amiti¬
me. consobrmi consobrine. patru magni. ami¬

Expanded text:
Haec species nec aliis gradibus quam scripta est; nec aliis vocabulis declarari potest. Sexto gradu veniunt supra tritavus, tritavia. Infra, trinepos, trineptis. Ex obliquo fratris et sororis abnepos, abneptis; fratris patruelis, sororis patruelis, amitini amitinae; consobrini, consobrinae; n
Abbreviated transcription (Latin):
Quarto gradu ueniunt sup̃. ab auus abauia. Infra
ab nepos ab neptis. E. robliqͦ: frĩs ⁊ sororis neposnep¬
tis. frat̃ patruelis. soror patrudis. id÷ patruifiliꝰ¬
uł filia: consobruiꝰ consobrina. idz auunculi ⁊⁊
mat̾t̾e̾ fili uł filia. Amitimꝰ amitima. id ÷ amite
fil iꝰuł. filia. Itemq consobrim qui ex dnabꝰ sororibꝰ
nascunt᷑. Quibꝰ accrescit patruus magnꝰ amita
magna : id ÷ aui patñ fr̃ ⁊ soror. Auunculus
magnꝰ matert̾a magna: id ÷ auie tã pat̾ne quã
mat̾ne fr̃ ⁊ soror. Quinto gradu ueniunt sup̃
quidẽ attauus attauia. Infra: ab nepos ab nep¬
tis. E. tobliqͥ fr̃ĩs ⁊ sororis ꝓnepos ꝓneptis. fres.

Expanded text:
r et soror. Quarto gradu ueniunt supra abauus abauia: infra abnepos abneptis: ex obliquo fratris et sororis nepos neptis, frater patruelis soror patruelis, id est patrui filius filia, consobrinus consobrina, id est auunculi et materterae filius filia, amitinus amitina, id est amitae filius filia: itemque consobrini, qui ex duabus sororibus nascuntur. Quibus adcrescit patruus magnus amita magna, id est aui paterni frater et soror: auunculus magnus matertera magna, id est auiae tam paternae quam maternae frater et soror. Quinto gradu ueniunt supra quidem atauus atauia: infra adnepos adneptis: ex obliquo fratris et sororis pronepos
Abbreviated transcription (Latin):
alioꝵ infideliũ sotietatẽ nonesse con
diuine legitime facta fuerint. Dicunt enĩ qr
legitimũ dici nondebet: quod sin̾ fide factũ ÷.
S mͥ interĩ non occurrit ratio aliqua. quomͦ
negare possint infideliũ societatẽ. sedm diui¬
nã institucionẽ factã coniugiũ esse nisi forte
similit̾ dicere uelint baptismi sacramentũ ñ
essẽ quod heriticus dat uł accipit quia fideł
nont̾ neq ille quidat neq ille qui accipit:
⁊ hac ratione concendant sactañta dĩ nonpoiso
adinfideliũ participationẽ uenire. si sacram̃tũ¬
conuigii hab̾e nonpossunt infideles. aut solũ con¬
iugiĩ sacram̃tũ ect̾is om̃ibꝰ excellentiꝰ esse dicendũ⁊
sihoc solũ extra fidẽ participari ñ potest. Bap¬
tismi sacram̃tũ infideł habe potest. ⁊ coniuigi
sacram̃tũ infideł hab̾e ñ potest. Ergo b̾aptisini.
sactam̃tũ in qͦ fidi÷ specialit᷑ signacłm. infidelis¬

Expanded text:
libet infidelium societatem conjugium non divinae legitime facta fuerit. Dicunt enim quod legitimum dici non debet quod sine fide factum est. Sed mihi interim non occurrit ratio aliqua quomodo probare possint infidelium societatem secundum divinam institutionem factam, conjugium non esse, nisi forte similiter dicere velint baptismi sacramentum non esse; quod haereticus dat vel accipit, quia fidelis non est neque ille qui dat neque ille qui accipit. Et hac ratione contendant sacramenta Dei non posse ad infidelium participationem aut solum conjugii sacramentum caeteris omnibus excellentius esse dicendum, si hoc solum extra fidem participari non potest. Baptismi sacramentum infidelis habere potest, conjugii sacramentum infidelis habere non potest; ergo baptismi sacramentum, in quo specialiter signaculum fidei
Abbreviated transcription (Latin):
Itẽ duo gena nepota sunt: siue ex filio siue et filia
ꝓcreati. fr̃ ⁊ soror ertransuerso ueniunt. id est
ant sr̃ patris aut sr̃ matris. qui aut patruas aut
aiunculꝰ nominant᷑. Qurupsi hoc ordine dup.¬
plicantur. Tercio gradu ueniunt sup̃. ꝓ auis

Expanded text:
Item duo genera nepotum sunt, sive ex filio sive ex filia procreati. Frater et soror ex transverso veniunt, id est aut frater patris, aut frater matris, qui aut patruus aut avunculus nominantur; qui et ipsi hoc ordine duplicantur. Tertio gradu veniunt supra proavus
Abbreviated transcription (Latin):
ap̃i sacramentũ sit unitatis. in ipso utiq scis¬
maticus sibi unitatis non conficit quise ab ipsa
unitate diuisit. Simili mͦ qui putant sola
uerba sacrdotis ad corporis ap̃i s consetrationẽ
suffic̾e. ⁊ non etiã uitã ⁊ conuersationẽ bonã
illiꝰ necessariã esse. adhos ut illi fiat. ⁊ aduti¬
litatẽ illiꝰ fiat. qđ ꝑ illũ fit sacram̃tũ dĩ. qui
hoc scilicet putant errant. quia sacramenta
dĩ ⁊ carues agni in peccato ꝑmanentes ñ scĩficant.
quanius ꝑ illoꝵ minist̾iũ ad alioꝵ scĩficatio¬
nẽ sacramenta fiant. Sic gͦ dicimꝰ ⁊ de con-¬
uigñ sacram̃to. quia scđm aliquid apud illas
recte uerũ siue ratũ. siue sc̃m nonesse ar̃ qͥ solũ

Expanded text:
Christi sacramentum sit unitatis, in ipso utique schismaticus sibi unitatem non conficit qui se ab ipsa unitate dividit. Simili modo qui putant sola verba sacerdotis ad corporis Christi consecrationem sufficere, et non etiam vitam et conversationem bonam illius necessariam esse ad hoc ut illi fiat, et ad utilitatem illius fiat quod per illum sit sacramentum Dei. Qui hoc scilicet putant, errant; quia sacramenta Dei et carnes Agni in peccato permanentes non sanctificant, quamvis per illorum ministerium ad aliorum sanctificationem sacramenta fiant. Sic ergo dicimus et de conjugii sacramento; quia secundum aliquid apud illos recte verum sive ratum sive s
Abbreviated transcription (Latin):
ciã de meo generans ministrauit: s uitã gene¬
rato dare non potuit. Ego qđ tibi de meo a me
ministrabat᷑. pillũ solus uiuificaui. sine illo:
sũ ꝑte: ut cu uiueres inme. Nonme in causa
precede debet: qui ingr̃a ⁊ beneficio ante ire
non potuit. Nongͥ illũ audias. contrame. non
illũ sequaris in eo quod michi displicet. nichil
illi debes nisi ꝓpt̃ me. aquo nichil accipere po¬
tuisses. nisi datũ fuisset ame. Hoc dico hic in¬
tendite. Si quando tale aliquio contigerit.
siue pat. siuc mat. siue fr̃. sue soror. siue uror siue
filii. adhuc ampliꝰ dico. etiã si anima nr̃a au̾tere
uoluerit. nos adõ nr̃o nondebenꝰ illã audire.
nec adillã intende. neq sequi desidia illius.
E uangłiũ nobis clamat. Quinon dimiserit.
patrẽ aut matrẽ. aut fr̃s. aut sorores. uxorẽ
aut filios adhuc aut̃ ⁊ animã suã ꝓpt̃me.
non ÷ me dignꝰ. Omĩs pietas illic inpietas est:

Expanded text:
tiam de meo generans tibi ministravit, sed vitam genetiam de meo generans tibi ministravit, sed vitam generato dare non potuit, ego quod tibi de meo a me ministrabatur per illum, solus vivificavi sine illo, sum pro te, ut tu viveres in me. Non me in causa praecedere debet, qui in gratia et beneficio anteire non potuit. Non igitur illum audias contra me, non illum sequaris in eo quod mihi displicet. Nihil illi debes nisi propter me, a quo nihil accipere potuisses nisi datum fuisset a me. Hoc dico: hic intendite. Si quando tale aliquid contigerit, sive pater, sive mater, sive frater, sive soror, sive uxor, sive filii, adhuc amplius dico, etiam si anima nostra avertere voluerit nos a Deo nostro, non debemus illam audire nec illam attendere, neque sequi desideria illius. Evangelium nobis clamat: Qui non dimiserit patrem aut matrem, fratres aut sorores, uxorem et filios; adhuc autem et animam suam propter me non est me dignus . Omnis pietas illic impietas est,
Abbreviated transcription (Latin):
cognatis. Hoc deniq de anima tua facete opor¬
tet. Om̃ibꝰ enĩ his aliqͥs debes: s ꝑ dõ non cont᷑
dm̃. Ecce pat̾ tuus aut mat̃tua. aut fr̃. aut
soror. aut etiã anima tua ex una parteẽ: ⁊ di¬
cit unꝰ aliquis tibi. Ego hoc amo. hoc appeto.
adhoc intendo: uado ut hoc obtineã. hoo acqͥrã.
hoc ꝑficiã. Ueni post me. assentire mͥ. co opare
uoluntati meẽ. desidio meo faue. Stat ds̃tũ
ex alc̾a̾ parte. ⁊ licit tibi. Ego hoc aduersor.
decestor maliciã illã. peccatũ illud non michi
placet. noli assensũ dare. malũ ÷ non facias illo.
adme potius intende. mͥ ad quiesee. post me ue¬
ni. sectare ꝗđ suadõ. sequere quo p̃eedo. Cla¬
mat econtra tibi pat̾ tuus. fili quomͦ me descris:
Egote genui. ego inhanc uitã ꝑ diin. ego alui
inutriui. moribꝰ ꝙ disciplina institui. Dicit
econtraᷤ dĩ cuus. Ille quidẽ te genuit. s q̃ndo
genuit de meo accepit. quodtͥ dedit. Substan¬

Expanded text:
cognatis, hoc denique de anima tua facere te oporcognatis, hoc denique de anima tua facere te oportet. Omnibus enim iis aliquid debes; sed pro Deo, non contra Deum. Ecce pater tuus aut mater tua aut frater aut soror, aut etiam anima tua ex una parte est et dicit unus aliquis tibi: Ego hoc amo, hoc appeto, ad hoc intendo. Vado ut hoc obtineam, hoc acquiram, hoc perficiam. Veni post me, assentire mihi, cooperare voluntati meae, desiderio meo fave. Stat Deus tuus ex altera parte, et dicit tibi: Ego hoc aversor, detestor malitiam illam, peccatum illud non mihi placet, noli assensum dare, malum est, non facias illud. Ad me potius intende, mihi acquiesce, post me veni, sectare quod suadeo, sequere quo praecedo; clamat econtrario tibi pater tuus: Fili quomodo me deseris? Ego te genui, ego te in hanc vitam perduxi, ego te alui et nutrivi, moribus et disciplina institui. Dicit econtrario Deus tuus: Ille quidem te genuit, sed quando genuit de meo accepit, quod tibi dedit, substan
Abbreviated transcription (Latin):
quã nulla stare debet causa. Hec culeditur.
contra eã nulli aliqͥs debet᷑. Inom̃i causa ius
suũ ꝑdit. qui huie cause aduersat᷑. Subilla
⁊ seđm illã quedã debemꝰ. contra illã nicbil.
Dicit tibi uror tua. Up̃ianus factuses egote
non sequar. quia idola noncolis. quia parentũ
tuoꝵ ricũ ⁊ consuetudinẽ ab iecisti. eo ad aliũ.
uł si as aliũ non eo. tecũ iã non eo. nonte cognos
maritũ. nisi ip̃m neges. Hic tibi intende. in uria
creatoris soluit uis matrimonii. Nichil illi am¬
pliuis debes. ꝑdidit ius suũ: quia creatori suo
iniuriã fecit. Nontͥ licuerat illã deserere: si
us suũ inte non ꝑdidissec. Potestatẽ habuit in
corpore tuo: ⁊ tibi nonlicuit tollere qdđ suũ
erat: donec ipsa creatori collere uoluit qđ suũ
erat. Postquã aũt creatori suo inuiriã facere
uoluit: iure us suũ admisit. Hoc de patre.
hoc dematre. hoo de fr̃e ⁊ sorore. hoc de filiis ⁊

Expanded text:
quam nulla stare debet causa. Haec cum laeditur, quam nulla stare debet causa. Haec cum laeditur, contra eam nulli aliquid debetur. In omni causa jus suum perdit qui huic causae adversatur; sub illa et secundum illam quaedam debemus, contra illam nihil. Dicit tibi uxor tua: Christianus factus es, ego te non sequar; quia idola non colis, quia parentum tuorum ritum et consuetudinem abjecisti, eo ad alium, vel si ad alium non eo, tecum jam non eo, non te cognosco maritum nisi Christum neges. Hic tibi intende. Injuria Creatoris jus solvit matrimonii. Nihil illi amplius debes. Perdidit jus suum quae Creatori suo injuriam fecit. Non tibi licuerat illam deserere, si jus suum in te non perdidisset. Potestatem habuit in corpore tuo, et non tibi licuit tollere illi quod suum erat, donec ipsa Creatori tollere voluit quod suum erat. Postquam autem Creatori suo injuriam facere voluit, jure jus suum amisit. Hoc de patre, hoc de matre, hoc de fratre et sorore, hoc de filiis et
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ quia inuriã creatoris solu̾e dint ius matri¬
monii. S attendice qr in hoc potiꝰ conuigiũ
eẽ dixt. qui coniugiũ illuo s ñratũ affirma¬
uit. Et similimͦ qui dint in uiriã creatoris ius
matrimonii solu̾e: matrimoniũ illic eẽ ⁊
uis habe asseruit. Quod utiq ius firmũ staret.
⁊nonsine peccato negaret᷑: si maiori causasuꝑ¬
ueniente solu̾et᷑. Si eñĩ priꝰ nullũ ius ibi fuit.
quid necesse erat tantoꝑe ex cusare eos quise
ab illo uire ꝑsoluendo subtrarerunt: Si cul¬
pandus uidebat᷑ etiã ille qui dimissus: nisi
ꝑcausã maiorẽ excusaretur. quomͦ ille qui
sine causa dimitteret non iure. accusaretur.
Nunc aut̃ qr debitũ sacram̃ti conuigalis uerũ
fuit: sine causa omĩno negari non potuit.
Debet enĩ uir urori ⁊ uror uiro. ut alt̃ ab alto
non discedat. ⁊ si forte dicesserit alt̃. ille qui
deseritur. coniugi tam̃ uis ⁊ debicũ iniuola¬
tũ custodiat. S est causa dĩ maior. ad uersus

Expanded text:
rimonii. Sed attendite quod in hoc potius conjugium esse dixit qui conjugium istud, sed non ratum affirmavit. Et simili modo qui dixit injuriam Creatoris jus matrimonii solvere, matrimonium illic esse et jus habere asseruit. Quod utique jus firmum staret et non sine peccato negaretur, si non majori causa superveniente solveretur. Si enim prius nullum jus ibi fuit, quid necesse erat tantopere excusare eos qui se ab illo jure persolvendo subtraxerunt? Si culpandus videbatur etiam ille qui dimissus est, nisi per causam majorem excusaretur, quomodo ille qui sine causa dimitteret non jure accusaretur? Nunc autem quia debitum sacramenti conjugalis verum fuit, sine causa omnino negari non potuit. Debet enim vir uxori et uxor viro, ut alter ab altero non discedat; et si forte discesserit alter, ille qui deseritur, conjugii tamen jus et debitum inviolatum custodiat. Sed est causa Dei major adversus
Abbreviated transcription (Latin):
siue man̾e eligat. infidelis nichil illi debet qui
fidelis factus: Nemo illũ coge̾ potest: quinfaci¬
at quod uelit. In uiria creatoris. soluit ius ma¬
trimonii. Non potest iã infidelis ab illo quicꝗͣ
eng̾e quia in illo debitũ suũ ꝑdidit: postquã
creatori id quod debet reddere contẽpnit. Nabet
iã fidelis causam qua iuste negare pocert etiã

Expanded text:
sive manere eligat infidelis, nihil debet illi qui sive manere eligat infidelis, nihil debet illi qui fidelis factus est. Nemo illum cogere potest quin faciat quod velit. Injuria Creatoris solvit jus matrimonii. Non potest jam infidelis ab illo quidquam exigere, quia in illo debitum suum perdidit, postquam Creatori id quod debet reddere contemnit, habet jam fidelis causam qua jus
Abbreviated transcription (Latin):
dat. Non÷ subietꝰ seruituti fr̃ in eiꝰmodi. Serui¬
tuti subiectꝰ essed. si uł traheretur inuitus. uł te¬
neretur non uoluntarius. Nichil illi debet siue
discedat. siue maneat. Perdidit iussuũ. qͥ creatori
inuriã fecit. Si gͦ infidelis discedit discedat.
nichil adnos non cogitur fidelis quasi aliquo de¬
bito obligat᷑. aut sequi discedentẽ. aut sustinere
contenpnentẽ: non÷ subiectus seruituti. liberẽ.
ut faciat quod uult tantũ in dño. Ducat uxorẽ
siuir ille est: si femina ÷ nubat. Quĩ uult sotieta¬
tem cligat: non iã cenetur debito prioris sotita.¬
tis: cuiꝰ ius solutũ: ꝓpt̾ inuiri ã ercatoris. Que ui¬
delicet iniuria creatoris. non solũ tunc excusat.
fidelẽ. qn ab infideli ꝓpt̃ dm̃ diissus. alt̾i sine
culpa conungitur. s tunc etiã exeusat. qñ ipse
fidelis mag̾ socictatẽ fidelẽ eligens. infidelem
cohabitare quidẽ uolentẽ. s fidẽ reciꝑe renuentẽ.
ꝓp̃ĩana deuocione detestat᷑. Siue enĩ discedat

Expanded text:
servituti frater in ejusmodi , servituti subditus esset si vel traheretur invitus, vel teneretur non voluntarius. Nihil illi debet, sive discedat sive maneat; perdidit jus suum qui Creatori injuriam fecit. Si ergo discedit infidelis, discedat; nihil ad nos: non cogitur fidelis quasi aliquo debito obligatus, aut sequi discedentem, aut sustinere contemnentem. Non est subjectus servituti, liber est ut faciat quod vult, tantum in Domino, ducat uxorem si vir ille est; si femina est nubat. Quam vult societatem eligat; non jam tenetur debito prioris societatis, cujus jus solutum est propter injuriam Creatoris. Quae videlicet injuria Creatoris non solum tunc excusat fidelem, quando ab infideli propter Deum dimissus alteri sine culpa conjungitur; sed tunc etiam excusat quando ipse fidelis magis societatem fidelem eligens infidelem cohabitare quidem, volentem, sed fidem recipere renuentem Christiana devotione detestatur. Sive enim discedat
Abbreviated transcription (Latin):
tuũ. ⁊ dicis uideote. Qͥo uides: Ia aliqͥd uidess
imaginẽ solã. Uides ilũ. s. inimagine sua. ñdũ
Ille adte respiẽ. qͥte uidet. ta aũt au̾sus es ab illo.
Conu̾t̾e̾ ad illũ. ⁊ pone faciẽ ad faciẽ. ⁊ uideb̾ ĩã non
imaginẽ s ipsã rẽ. Priꝰ uidisti illu̾s inimagĩẽ
sua. mͦ uides in facie sua. Tñ cũ ipsã rẽ uidere in¬
cipis. agnocisq aliqͥo similitudinis fuit illi qđ
ad illtꝰ qđ uidebimiꝰ facie ad facie. inmanifesta
contẽplatiõe. s qd ÷ enigma. ⁊ qdđ÷ speculũ inqͦ
uidet᷑ imago. donec ipsa resuidi possit : snig
mat scͥptãsac̃. Quare: qr obseurã habet sig¬
nificationẽ. Speculũ ÷ cortuũ. si tam̃ mut¬

Expanded text:
dices: Video te. Quid vides? Jam aliquid vides, sed imaginem solam. Vides illum, sed in imagine sua, nondum Ille ad te respicit qui te videt; tu autem aversus es ab illo. Converte te ad illum, et pone faciem ad faciem; et videbis jam non imaginem, sed ipsam rem. Prius vidisti illum, sed in imagine sua: modo vides illum in facie sua. Tamen cum ipsam rem videre incipis, agnoscis quia aliquid similitudinis fuit illi quod ad illud quod videbimus facie ad faciem in manifesta contemplatione. Sed quod est aenigma, et quod est speculum in quo videtur imago donec ipsa res videri possit? Aenigma est Scriptura sacra. Quare? quia obscuram habet significationem. Speculum est cor tuu
Abbreviated transcription (Latin):
natꝰ ñ deserat. qͥ priꝰ uisiõe p̃sentis dĩ roborat. sola
ꝑsuasiõe ꝓstratꝰ erat. Ut aũt hõ in ħ p̃lio inuictus
stare possit. ⁊ bonũ ille sũ custodire. cdant᷑ ei ut dic¬
tũ÷ insacm̃tis arma qͥbꝰ se muniat. in oꝑibꝰ bonis
tela qͥbꝰ hostẽ ꝓst̾nat. ut sccł fidĩ caritate ⁊ spe ad¬
iuncta. int̾iꝰ parit̾ roboret᷑ ⁊ uiuat Inciꝑiurit¬

Expanded text:
serat, qui prius visione praesentis Dei roboratus, sola persuasione prostratus erat. Ut autem in hoc praelio invictus stare possit, et bonum suum illaesum custodire, dantur ei ut dictum est in sacramentis arma, quibus se muniat; in operibus bonis tela quibus hostem prosternat, ut scilicet fidei charitate et spe adjuncta, interius pariter roboretur et vi
Abbreviated transcription (Latin):
tor. Insuo te fic intuo te refecit. ⁊ utrũq unꝰ fec̃.
Si ipse te fecisset. ⁊ alt terefecisset. debet illi qđ fac¬
tũses. ⁊ deb̾es alt̾i qađ resectus es. Et eẽt diuisa inten¬
notua. ⁊ dilectio tua. ⁊ obedientia tua. ⁊ ñ ectꝰ imiꝰ
totꝰ. ⁊ eduouꝰ illũ plus diligłs. aqͦ plus haberes. Q
creuit te dedit tͥ ẽe. Qͥredemitte dedit tͥ beatũ
tẽ. Proptati nepł ate dilig̾et᷑. alt̾ qͥdẽ redẽptor
ꝗ̃ ipłe creator. uoluit ereator ipse ce redẽptor. ⁊ sus¬
Aulendi ñ fuerant inbeditatẽ. Uenit sapientia ut
hostis ñ potestate s tatiõe uinc̾et᷑. ꝙ inbis õibꝰ fideᷤ
tua muno ẽstat. ⁊ adunũ. ⁊ una qr cũ duo noĩant᷑
unꝰ significat᷑. qm̃ unꝰ: creltor ⁊ teclẽptor. Creator
adnat᷑am: saluatr ad grãm. Inhis duobꝰ. totũ:
cognitio fuit. scđm diu̾sitatẽ tẽpoꝵ. sic̾ uno ⁊ codẽ
tẽpe inaliis maior maliis minor inuenit᷑ cogni¬
eio achis ipsis scđm capacitatẽ ꝑsonar̃. Quauis

Expanded text:
tor. In suo te fecit, in tuo te refecit; et utrumque unus fecit. Si ipse te fecisset, et alter te refecisset; deberes illi quod factus es, et deberes alteri quod refectus es. Et sic esset divisa intentio tua et dilectio et obedientia tua; et non esses unius totus. Et de duobus illum plus diligeres, a quo plus haberes. Qui creavit te, dedit tibi esse; qui redemit te, dedit tibi beatum esse. Propterea ne plus a te diligeretur alter quidam redemptor, quam ipse creator, voluit ipse creator ducendi non fuerant in haereditatem. Venit sapientia, ut hostis non potestate, sed ratione vinceretor; et in his omnibus fides tua in uno constat, et ad unum et una, quia cum duo ur; quoniam unus creator est et redemptor. Creator ad naturam, salvator ad gratiam. In his duobus totum ecognitio fuerit, secundum diversitatem temporum, sicut uno et eodem tempore, in aliis major in aliis minor invenitur cognitio
Abbreviated transcription (Latin):
adicant᷑. aut si de õibꝰ hoc dictũ intelligit᷑. om̃s
qͥ futã redeptionẽ credider̃t. Hetiã inqͥbꝰ redẽptio
constabat. credidisse ñ in conuenient̃ affirmant᷑.
Inqͣntũ eñ ipsã qͥ oĩa ħ continebat redẽptioñe uentã
c̃diderurtt. hec credider̾t: qͣuis tancdẽ aeipsis or̃as
inc̾dendo cognitionẽ ñ habuert᷑. Hoc mͦ gͥsano mi¬
tellectu dici pot̾. õs abinitio ustos fidẽ saluatoris
habuisse. ⁊õs infide redẽptiõis uent̾e iustificatis.
fuisse. qr eandẽ redẽptionẽ uł uentam cognouer̃t.

Expanded text:
aut si de omnibus hoc dictum intelligitur, omnes qui futuram redemptionem crediderunt, haec etiam in quibus redemptio constabat credidisse, non inconvenienter affirmantur. Inquantum enim ipsam quae omnia haec continebat redemptionem venturam crediderunt, haec crediderunt, quamvis eamdem de ipsis omnes in credendo cognitionem non habuerunt. Hoc modo igitur sano intellectu dici potest omnes ab initio justos fidem Salvatoris habuisse, et omnes in fide redemptionis venturae justificatos fuisse, quia eamdem redemptionem vel venturam crediderunt,
Abbreviated transcription (Latin):
tm̃ .i. mortalitas corporis. due relique
que ⁊ pene sutt ⁊ culpe. Quarũ una concupis¬
geretur. nisi ꝑ grãm post modũ liberatꝰ fuisset.
ꝑ penã temporalẽ adpenã eternã descenderet.
Ne aut dampnand inueniret᷑ sistati uidicaretur.
dilatũ: iudiciũ eius. Et quia eũ diuina miseri¬
cordia ad salutẽ p̃orlinauit: in hoc tempore expec¬
tacionis ⁊ dilationis locũei penitencie ⁊ correptio¬
nis assignauit. quatenꝰ eũ interĩ ꝑ grãm suã
talẽ efficeret. quẽ tandẽ nonsolũ misc łit̃ s etiã
uiste ad salutẽ uidicare ualeret. Tria gͦ hec in
reꝑatione hominis. primo loco considanda occur¬
runt. Tempꝰ. Locus. semediũ. Temp̃: uita p̃sens.
abinitio mundi usq ad finẽ scłi. Locꝰ mundus
iste. Remediũ intribꝰ constat. Infide insac̾m̃tis.
mopibꝰ bonis. Tempꝰ longũ: ne inꝑatꝰ p̃ occupet᷑.
Locus asper: ut preliaricator castigitur. Remediũ

Expanded text:
t mortalitas corporis. Duae reliquae et poenae sunt et culpae, quarum una est concupisgeretur, nisi per gratiam postmodum liberatus fuisset; per poenam temporalem ad poenam aeternam descenderet. Ne autem damnandus inveniretur si statim judicaretur dilatum est judicium ejus. Et quia divina eum misericordia ad salutem praeordinavit; in hoc tempore exspectationis et dilationis locum poenitentiae ei et correctionis assignavit, quatenus eum interim per gratiam suam talem efficeret, quem tandem non solum misericorditer sed etiam juste ad salutem judicare valeret. Tria ergo hic in reparatione hominis primo loco consideranda occurrunt: tempus, locus, remedium. Tempus est praesens vita ab initio mundi usque ad finem saeculi. Locus est mundus iste. Remedium in tribus constat: in fide, in sacramentis, in operibus bonis. Tempus longum, ne imparatus praeoccupetur. Locus asper, ut praevaricator castigetur. Remedium
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ sine ipsa cocũ÷ nichil. Quicquid de dõ uere
dicitur. aut pie credi potest indeo: hec cria c̃cinent.¬
potestas. sapientia. ⁊ bonitas. ⁊ plenasunt hec cria
pariter. Sunmensũ nominas: si ncorruptũ dicis.
si ede̾rnũ. si incõmutabilẽ. ⁊ quec̃q horũ similia:¬

Expanded text:
et sine ipsa totum est nihil. Quidquid de Deo vere et sine ipsa totum est nihil. Quidquid de Deo vere dicitur, aut pie credi potest in Deo, haec tria continent-potestas, sapientia et bonitas. Et plena sunt haec tria pariter. Si immensum nominas, si incorruptum dicis, si aeternu