comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
unde sit. qualis sit. quanta sit. cuscorpo¬
rifuerit data. cũ ad corpus ꝑuenerit qua¬
lis efficiat᷑. qualis cũ accesserit. S qũo qͥn¬
ta sit diligentissime ac subtilissime dispu¬
tatũ est. ut cã si possemꝰ ostenderemꝰ corpo¬
ralis quantitatis ñ esse. ⁊ tam̃ magnũ aliqͥa
esse ex hac una inquisitione. totꝰ lib nomen
accepit ut appellarct᷑ de animȩ quantita¬
te. In quo libro illud qđ dixi omnes artes
animã attulisse mͥ uideri. nec aliud quid̃¬
quã esse id qd̃ dicit᷑ discere: quã reminis:
cr rrcordari. ñsic accipienđu est quasi ex
hoc apꝓbetͣ. anima uel hic in alio corpore
ł alibi siue incorpore siue extra corpus ali¬
quando uirisse. ⁊ ea quȩ intrrrogata resp¬
ondet. cũ hic ñ didicerit in alia uita ante
didicisse. Fieri enim potest sic̃ iã ⁊ in hoc
oꝑe supͣ diximꝰ ut hoc ideo possit. quiana¬
tura intelligibilis est ⁊ connectit᷑ ñ sołu in¬

Expanded text:
unde sit, qualis sit, quanta sit, cur corpounde sit, qualis sit, quanta sit, cur corpori fuerit data, cum ad corpus uenerit qualis efficiatur, qualis cum abscesserit. sed quoniam quanta sit diligentissime ac subtilissime disputatum est, ut eam, si possemus, ostenderemus corporalis quantitatis non esse et tamen magnum aliquid esse, ex hac una inquisitione totus liber nomen accepit, ut appellaretur de animae quantitate. In eo libro illud, animam secum attulisse mihi videri; nec aliud quidquam esse id quod dicitur discere, quam reminisci ac recordari , non sic accipiendum est, quasi ex hoc approbetur, animam vel hic in alio corpore, vel alibi sive in corpore, sive extra corpus, aliquando vixisse; et ea quae interrogata respondet, cum hic non didicerit, in alia vita ante didicisse. Fieri enim potest, sicut jam in hoc opere supra diximus, ut hoc ideo possit, quia natura intelligibilis est , et connectitur non solum in
Abbreviated transcription (Latin):
in u̾bo quo mundat᷑ eccl̃a. s cũ tota dicat quam¬
diu hic est. dimitte nob̃ debita nrͣa. nͣ utiq hic
fectionẽq ꝑducit᷑. In alio libro cuiꝰ titulus est
de morib manicheox illud qđ dixi dei boni¬
tas omĩa deficientia sic ordinat ut ibi sint ubi
c̃gruentissime possunt esse: donec ordinatis
morib ad id recurrant unde defecerunt. ñ sic
accipiendu est. tam quã omĩa recurrunt
adid unde defecerunt. sic̃ origeniuisũ est.
.S ea omĩa quȩ recurrunt. ñ enim recur:.¬
rrut ad d̃m a quo defecerunt. qui sempiter¬
no igne punient᷑. quãuis om̃ĩa deficientia
sic ordinent᷑ ut ibi sint ubi ẽgruentissime
esse possint. quia ⁊ illi qui ñ recurrunt con¬
gruentissime in pena sint. Alio loco nemo
ferr in quã de scarabris cogitat qui de simo
multi ne audierint quide. hoc opus sic
incipit. In libris aliis satis opinor egisse
anima multa querunt᷑. ac disserunt᷑. idẽ

Expanded text:
in uerbo, quo mundatur ecclesia. sed cum tota dicat, quamin uerbo, quo mundatur ecclesia. sed cum tota dicat, quamdiu hic est: dimitte nobis debita nostra. non utique hic erfectionemque perducitur. In alio libro, cuius est titulus: de moribus Manicheorum, illud. quod dixi: dei bonitas omnia deficientia sic ordinat, ut ibi sint, ubi congruentissime possint esse, donec ordinatis motibus ad id recurrant, unde defecerunt, non sic accipiendum est, tamquam omnia recurrant ad id, unde defecerunt, sicut Origeni uisum est, sed ea omnia, quae recurrunt. non enim recurrent ad deum, a quo defecerunt, qui sempiterno igne punientur, quamuis omnia deficientia sic ordinentur, ut ibi sint, ubi congruentissime possint esse, quia et illi, qui non recurrunt, congruentissime in poena sunt. alio loco: nemo fere, inquam, de scarabeis dubitat, quin de limo multi ne audierint quidem. Hoc opus sic incipit: In aliis libris satis opinor egisse anima multa quaeruntur ac disseruntur, id est
Abbreviated transcription (Latin):
nis c̃sumens possunt putarr pelagrã istamꝰ
ꝑfectione in hac mortali uita me dixisse
posse cͣtingere: S ñ hoc putent. ardor
quipyt caritatis. sequendo dõ factus ydone¬
us: tã magnꝰ ut uicia cuncta c̃sumat in hac
ut nulsu homini insit uiciũ ñ consequentri
hoc potest quamuis tanta ista res code ardore
caritatis ꝑficiat᷑ ubi ꝑficiat quando ꝑfici pot
ut quem ad modũ lauachrũ regenerationis
purgat a reatu hominẽ om̃iũ peccatix quȩ
humana tinxit natiuitas ⁊ cͣtinxit iniquitas.
ita illa ꝑfectio purget ab omm labe uiciox. si¬
ne quib esse ñ potest humana in hoc scło infir¬
mitas. Sic accipienđu est ⁊ͣ qđ̃ ait apl̃s. xp̃c di
lexit eccłam:⁊ se ipsum tͣdidit ꝓca. mundans cã
lauachro aquȩ in u̾bo ut exhiberet sibi glorio.¬
sam ȩccłam ñ habentẽ macuła aut rugã. aut
aliquid huius modi. hic est enim lauachrũ aquę

Expanded text:
nis consumens, possunt putare Pelagiani istam nis consumens, possunt putare Pelagiani istam perfectionem in hac mortali uita me dixisse posse contingere. sed non hoc putent. ardor quippe caritatis sequendo deo factus idoneus et tam magnus, ut uitia cuncta consumat, in hac ut nullum insit homini uitium, non consequenter hic potest, quamuis tanta ista res eodem ardore caritatis perficiatur, ubi perfici et quando perfici potest, ut. quemadmodum lauacrum regenerationis purgat a reatu omnium peccatorum, quae humana traxit natiuitas et contraxit iniquitas, ita illa perfectio purget ab omnium labe uitiorum, sine quibus esse non potest humana in hoc saeculo infirmitas. sicut accipiendum est etiam quod dilexit ecclesiam et semet ipsum tradidit pro ea, mundans eam lauacro aquae in uerbo, ut exhiberet sibi gloriosam ecclesiam non habentem maculam aut rugam aut aliquid eius modi. hic est enim lauacrum aquae
Abbreviated transcription (Latin):
te putat᷑ caritatẽ dĩ nͣfuturã esse ma¬
iort᷑ quando uidehimꝰ facie ad faci ẽ
Sic itaq hoc accipiat᷑. tamquã plena dic¬
ta sit qua maior esse ñ possit. quam diu
ambulamꝰ ꝑ fide. Erit enim plenior immo
plenissima. s ꝑ speciem. ltẽ qđ̃ dixi de his
qui subueniunt indigentib qui miscricor¬
des uocant᷑. ⁊̃ si sapientes usq ad eosint. ut iã
nullo animi dolort tͣbant᷑. ñsic accipiendu c̃
tamquã diffinierim in hac uita esse talessa¬
pientes. Non enim dixi cũ sint. s dixi ⁊̃ sisint.
rentẽ uberib suis nutͥerit ⁊ roborauerit ani¬
mã sequendo dõ factus idoncus ubi eiꝰ maies¬
tas ex tanta partr quanta homini du terrȩ
huiꝰ in habitator est sufficit. aꝑire se ceperit
tantꝰ caritatis ardor innascit᷑. ⁊ tantũ diuim
amoris surgit incendiũ. ut exustis om̃ib ui¬
ciis ⁊ homint sanctificato atq purgatosatis
appartat quã duunc dictũ sit. ego sum ig¬

Expanded text:
tatem dei non futuram esse maiorem, quando uidebimus facie ad faciem. sic itaque hoc accipiatur, tamquam plena dicta sit, qua maior esse non possit, quamdiu ambulamus per fidem; erit enim plenior, immo plenissima, sed per speciem. item quod dixi de his, qui subueniunt indigentibus, quia misericordes uocantur, etiam si sapientes usque adeo sint, ut iam nullo animi dolore turbentur, non sic accipiendum est, tamquam definierim in hac uita esse tales sapientes; non enim dixi: cum sint, sed dixi: etiam si sint.rentem uberibus suis nutrierit et roborauerit animum, sequendo deo factus est idoneus; ubi eius maiestas ex tanta parte, quanta animi, dum terrae huius inhabitator est, sufficit, aperire se coeperit, tantus caritatis ardor innascitur et tantum diuini amoris consurgit incendium, ut exustis omnibus uitiis in homine sanctificato atque purgato satis appareat, quam diuine dictum sit: ego sum ig
Abbreviated transcription (Latin):
mortalitate animȩ. qđ mͥ quasi cͣmonitori.¬
ũ esse uoluerã. ꝓptͣ soliloquia terminanda
quȩ inꝑfecta remanserant. S nescio quomͦ
me inuito eriit in manus hominũ ⁊ inter
mea opuscula nominat᷑. Qui primoracioci¬
nationũ contortione atq brruitate sic obscu¬
rus est ut fatiget cũ legit᷑. ⁊ͣ intencionẽ meã
uirq intelligat᷑ ame ipso. De inde eogitans
nichil aliud quã animos. hominũ in quada
argumentacione eiusde libri dixiñ esse in
eo qđ nichil disci disciplina potest. Itẽq: alio
loco diri. nec ulła rem scientia ẽplectit᷑. nisi
que ad aliquã ꝑtinet disciplinã. Nec uenit

Expanded text:
mortalitate animae. quod mihi quasi commonitorium esse uolueram propter Soliloquia terminanda, quae inperfecta remanserant, sed nescio quo modo me inuito exiit in manus hominum et inter mea opuscula nominatur. qui primo ratiocinationum contortione atque breuitate sic obscurus est, ut fatiget, cum legitur, etiam intentionem meam uixque intellegatur a me ipso. Denique cogitans nihil aliud quam animos hominum in quadam argumentatione eiusdem libri dixi: nec esse in eo, qui nihil discit, disciplina potest; itemque alio loco dixi: nec ullam rem scientia conplectitur, nisi quae ad aliquam pertinet disciplinam, ne
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ supra memoratumꝰ defluxisse dicun¬
t᷑. Nam & discipułu eiꝰ quid̃a ꝑhibent fu¬
isse sabelliũ. s qͣca duas hereses eas epiphaniꝰ
c̃putet nescio. cũ fieri potuisse uideamꝰ. ut
fuerit sabelluis iste fabulosior & ideo ex illo
celebrius hec heresis nom acceꝑit. Noetian
enim ddisficile. ab aliquo sciunt᷑. sabelliam aũ
sunt inore multoꝵ. nã ⁊ prareanos eos aprax¬
eo quidã uocant. Et hermogeniani uocari
abhermogene potuerunt. qui prareas &
hermogenes eade sentientes. in affrica fiuis¬
se dicunt᷑. Nec tam̃ istȩ plures sectȩ sunt.
sed unius sẽctȩ: plura nomina ex his duob
qui in ea maxime innotuerunt. sicͣ dona¬
tistȩ. idem parmeniastȩ: sicͣ pelagiani idẽ
celestiani. Unde gͦ sit factũ ut noetianos
& sabellianos ñ unius heresis duo nomina.
s tanquã duas hereses supͣdictus epiphanꝰ
poneret liquido mnuenire ñpotui. quia
siquid int̾ se differunt. tã obscure dixit
studio forsitan breuitatis ut ñ intelligã. ho

Expanded text:
quem supra memoravimus, defluxisse dicuntur; nam et discipulum ejus quidam perhibent fuisse Sabellium. Sed qua causa duas haereses eas Epiphanius computet, nescio: cum fieri potuisse videamus, ut fuerit Sabellius iste famosior, et ideo ex illo celebrius haec haeresis nomen acceperit. Noetiani enim difficile ab aliquo sciuntur: Sabelliani autem sunt in ore multorum. Nam et Praxeanos eos a Praxea quidam vocant; et Hermogeniani vocari ab Hermogene potuerunt: qui Praxeas et Hermogenes eadem sentientes, in Africa fuisse dicuntur. Nec tamen istae plures sectae sunt; sed unius sectae plura nomina, ex his hominibus qui in ea maxime innotuerunt: sicut Donatistae, iidem Parmenianistae; sicut Pelagiani, iidem Coelestiani. Unde ergo sit factum ut Noetianos et Sabellianos, non unius haeresis duo nomina, sed tanquam duas haereses supradictus Epiphanius poneret, liquido invenire non potui: quia si quid inter se differunt, tam obscure dixit, studio forsitan brevitatis, ut non intelligam; lo
Abbreviated transcription (Latin):
uidendum m qđ paganus quidt̃
scripsit. & xp̃ianus & baptizatus &
mortuus est. Terciadecuna est quo
documento constet homines besti¬
is excellerr. Quarta decima. non
tasma. Quinta decima deintellec¬
tu. Sextax᷑ de filio. Septima deci¬
ma de scientia dei. Octaua decima
prima utrum d̾s mali auctor non
sit. Ubi uidendum est ne male in¬
teiligat᷑ qđ dixi mali auctor non
est. qͣuia ominum quȩ sunt auctor
est. quia inquantum sunt. in tan¬
tũ bona sunt. & ne hinc putetur
non ab illo esse pena malox que
utiq malum est his qui pumuntur.

Expanded text:
uidendum deum, quod paganus quidem scripsit, sed Christianus baptizatus est mortuus. tertia decima est: quo documento constet homines bestiis excellere; quarta decima: non tasma; quinta decima de intellectu; sexta decima de filio; septima decima de scientia dei; octaua decima prima: utrum deus mali auctor non sit. ubi uidendum est, ne male intellegatur, quod dixi: mali auctor non. est, quia omnium, quae sunt, auctor est, quia in quantum sunt, in tantum bona sunt, et ne hinc putetur non ab illo esse poena malorum, quae utique malum est his, qui puniuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ iste lib̾ẽ. qdda c̃ monitoriũ ame factũ
de hacre ad epẽm syccenst̃ fortunatonũ qd
in opꝰculoꝵ meoꝵ ĩdiculo. nec intͣ libroi
nec itͣ epłas meas ẽ notatũ. hic lib̾ sie ĩcipͣ
Memor debiti. illud aũ sic̃ p̃senꝰ rogaui ⁊

Expanded text:
et iste liber est, quoddam commonitorium a me factum et iste liber est, quoddam commonitorium a me factum de hac re ad episcopum Siccensem Fortunatianum, quod in opusculorum meorum indiculo nec inter libros nec inter epistulas est notatum. Hic liber sic incipit: Memor debiti, illud autem: Sicut praesens rogaui et
Abbreviated transcription (Latin):
singulis ad notaui legat ineisde gestiᷤᷤ ad
locũ qd cũq uoluerit. quo fatigaui illa n¬
contra donatistas liber UNUS.
tũ eristimo diligent᷑ ad ip̃sos donatistas
pꝰ collationẽ quã cũ episcopis eox ha¬
buimꝰ ne ab eis seducerent᷑ ulteruis
ubi ÷̃ respondi quibda uanitatib
Feoꝵ. qͦ ad nos ꝑuenirt potuer quas
Tuicti ubi poterant ⁊ quomͦ poterant
Fiactitabant p̃t illa quȩ dixi de geꝰ.¬
tis collationis unde qͥd factũ sit b̾¬
uit᷑ nosceret᷑. M ulto aũb̾uius hiꝰ
egit inquã ad eosde rursus epła.¬
qͥa ĩcilio numidiȩ om̃ib qͥ ibi
aderamꝰ ħficri placuit. ñ ẽ in epłis meis.
Sic qippe ĩcip̃. Siluanꝰ seneł. ualenciꝰ
lib̾sic incip̃. Q.u̾o adhuc donatistȩ. seduci
e iudendo dõ scripsi librũ ubi de
sƿirituali corpore qd erit in resur¬
rectione nustoꝵ inqͥsitionẽ diligentiorẽ
pꝰ uideat᷑. S eã postra questionẽ sane dif¬
explicaui. Inueni :̃ in qͦdã nr̃o codicr ĩqͦ

Expanded text:
singulis annotaui, legat in eisdem gestis ad locum, quodcumque uoluerit, quoniam fatigant illa nCONTRA DONATISTAS LIBER UNUS. tum existimo, diligenter ad ipsos Donatistas post conlationem, quam cum episcopis eorum habuimus, ne ab eis seducerentur ulterius. ubi respondi etiam quibusdam uanitatibus eorum, quae ad nos peruenire potuerunt, quas uicti, ubi poterant et quomodo poterant, iactabant, praeter illa, quae dixi de gestis conlationis, unde, quid actum sit, breuiter nosceretur. multo autem breuius id egi in quadam ad eosdem rursus epcilio Numidiae omnibus, qui ibi eramus, hoc fieri placuit, non est in epistulis meis. sic quippe incipit: Siluanus senex, Valentinus, liber sic incipit: Quid adhuc Donatistae, seducimDe Videndo Deo scripsi librum , ubi de spirituali corpore quod erit in resurrectione sanctorum inquisitionem diligentiorem  uideatur; sed eam postea quaestionem sane difexplicaui. inueni etiam in quodam nostro codice, in quo
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃iam sumꝰ. quanta potuit argum̃taciõe
defendit. librũ gͦ qͦ huic respondi defendens.
grãm ñ contͣ nat᷑a. s. ꝑ quã nat᷑a liberat᷑ ⁊ regit᷑
sirti romani ep̃i⁊ martyris pelagius posuit.
ita defendi tãquã reuera redẽ sixti essent. iad
enĩ putauerã. S. postra legi sixti philosophi
esse ñsirti xp̃iami. Hic lib̾sic incipit. Labrum
Nt̃ra roma gothoꝵ irruptione ac gentium
cultores quos usitato nomine paganos uo¬
camꝰ in xxp̃ianã religionẽ referre conantesso¬
litꝯ ac̾bius ⁊ amarius d̃m uerũ blasphemare
ceperunt. Unde ego exarilescens Telodomꝰ
si adu̾sus eox blasphemias Ferrores librosile
ciuitatr d̃i scribert institui. Q opꝰ ꝑ aliquot
annos me tenuit. eo qđ̃ alia multa int̾rurre¬
bant qͦ differre ñoporteret. ⁊ me pͥus absol¬
utncu occupabant. Haũ de ciuitate dĩgͣn¬
de opꝰ tandẽ a&x duob libriẽ terminatum.
Quix quinq: pͥmieos refellunt qͣres humanaᷤ

Expanded text:
i sumus, quanta potuit argumentatione defendit. librum ergo, quo huic respondi defendens gratiam non contra naturam, sed per quam natura liberatur et regitur, , quae uelut Xysti Romani episcopi et martyris Pelagius posuit, ita defendi, tamquam re uera eiusdem Xysti essent; id enim putaueram. sed postea legi Sexti philosophi esse, non Xysti Christiani. Hic liber sic incipit: Librum, nterea Roma Gothorum irruptione, agentium multorumque cultores, quos usitato nomine Paganos vocamus, in christianam religionem referre conantes, solito acerbius et amarius Deum verum blasphemare coeperunt. Unde ego exardescens zelo domus Dei, adversus eorum blasphemias vel errores libros de Civitate Dei scribere institui. Quod opus per aliquot annos me tenuit, eo quod alia multa intercurrebant, quae differre non oporteret, et me prius ad solvendum occupabant. Hoc autem de Civitate Dei grande opus tandem viginti duobus libris est terminatum. Quorum quinque primi eos refellunt
Abbreviated transcription (Latin):
De ẜ apt ismo libri uii.
oNT Ra donatistas auctoritate beatis¬
simi ep̃i ⁊ martyris eypriani se defen¬
dere molientes. uii libros de baptismo scrip¬
si. in quib docui nil sic ualere adrefellendos
donatistas ⁊ adeox ꝓrsus ora claudenda. ne
aduersus catholicã eccłam suũ scisma defen¬
dant quomͦ litteras factũq cypͥani. Ubicũ¬
q: aut̃ in his libris cõmemoraui ȩccłam nͣ
habentẽ macuła neq rugã. ñsic accipien¬
du ẽ quasi iã sit. s qͣ p̃parat᷑ ut sit qñ apra¬
rebit gloriosa. Nunc enĩ ꝓptͣ quasda igno¬
rantias ⁊ infirmitates membroꝵ. suoꝵ ha¬
bet unde cottidit dicat dimitit nobde
bita nr̃a. In quarto libro cũ dicerẽ uicẽ bap¬
tismi posse habere passione̾ nͣsatis idoncũ

Expanded text:
DE BAPTISMO LIBRI SEPTEM. Contra Donatistas auctoritate beatissimi episcopi et martyris Cypriani se defendere molientes septem libros de baptismo scripsi, in quibus docui nihil sic ualere ad refellendos Donatistas et ad eorum prorsus ora claudenda, ne aduersus catholicam suum scisma defendant, quomodo litteras factumque Cypriani. Ubicumque autem in his libris commemoraui \'ecclesiam non habentem maculam aut rugam\', non sic accipiendum est, quasi iam sit, sed quae praeparatur, ut sit, quando apparebit etiam gloriosa. nunc enim propter quasdam ignorantias et infirmitates membrorum suorum habet, unde cottidie tota dicat: dimitte nobis bita nostra. In quarto libro, cum dicerem uicem baptismi posse habere passionem, non satis idoneu
Abbreviated transcription (Latin):
bunt regnũ di. S si quis ea sic accipit
ut eristimet ita t̾renũ corpꝰ quale nͭ ha¬
bemus in corpus celeste resurrectione
mutari. ut membra ista nec carnis futu
ra sit substancia. ꝓculdubio corrigendus
est c̃monitus de corpore d̃ni. qui post
resurrectionẽ in cisdem membris ñsolu
ẽspiciendus oculis. uerũ ⁊̃ manib tan¬
gendus apparuit. carnẽ se habere osten¬
dit dicens. palpate ⁊ uidete quia sp̃c car¬
nem & ossa ñ habet. sicut me uidetis
habere. Unde cͣstat apłm ñ carnis sub¬
stanciam negasse in dĩ regno esse futu¬
ram .s aut homines qui scđm carnem
uiuunt carnis & sanguinis nomine nun¬
cupasse. aut ipsam carnis corruptionẽ
quȩ tunc utiq nulla erit. Nam cum
dixiss: caro ⁊ sanguis regnũ dĩ non pos¬
sidebunt. bene intellit̾ tamquam ex¬
ponens. qđ dix̃ c̃timo subdidisse neq
corruptio incorruptionẽ possidebit.

Expanded text:
bit. sed quisquis ea sic accipit, ut existimet ita corpus terrenum, quale nunc habemus, in corpus caeleste resurrectione mutari, ut nec membra ista nec carnis sit futura substantia, procul dubio corripiendus est commonitus de corpore domini, qui post resurrectionem in eisdem membris non solum conspiciendus oculis uerum etiam manibus tractandus apparuit carnemque se habere eit dicens: palpate et uidete, quia spiritus carnem et ossa non habet, sicut me uidetis habere. unde constat apostolum non carnis substantiam negasse in dei regno futuram, sed aut homines, qui secundum carnem uiuunt, carnis et sanguinis nomine nuncupasse aut ipsam carnis corruptionem, quae tunc utique nulla erit. nam cum dixisset: caro et sanguis regnum dei non possidebunt, bene intellegitur tamquam exponendo quid dixerit continuo subdidisse: neque corruptio incorruptionem possidebit.
Abbreviated transcription (Latin):
ñ parũ minꝰ habere: ⁊ sic afr̃ĩb quib qa descr.¬
iptꝰ est. nec ad huc apud aliquẽ integrũ inur¬
nerã er quo emendarẽ quando hec retracta¬
ii. Hic liber sic incipit. Siadphilosophiȩ

Expanded text:
n parum minus habere, et sic a fratribus quibusdam descriptus est, nec adhuc apud aliquem integrum inveneram, ex quo emendarem quando haec retractavi. Hic liber sic incipit: Si ad philosophiae
Abbreviated transcription (Latin):
tũ manere p̃cepi. maxime quia ñ nulla¬
in eo sunt necessaria que millo alteroñ
sunt. ꝓptͣta uͦ illius inscriptione ctͣ men¬
daciũ. istius aut̃ de mendacio. qũo illuiᷤ
magna pars questionis disputacione u̾¬
sat᷑. Adunũ tam̃ finẽ utrũq dirigit᷑. hic
lib sic incipit. Alagna questio de men

Expanded text:
tum manere praecepi, maxime quia in eo nonnulla sunt necessaria, quae in illo altero non sunt. propterea uero illius inscriptio est: contra mendacium, istius autem: de mendacio. quoniam per magna pars in inquisitionis disputatione uersatur; ad eundem tamen finem uterque dirigitur. Hic liber si
Abbreviated transcription (Latin):
pulso. sim fortas ⁊ se accepturꝰ ignoro. scio
me: tam̃ nec petiturũ. nec quesiturũ. ac pulsa¬
turũ quantũ sat eͣ. nͥ & hunc affectũ munere
diuine aspirationis acceꝑo. In hoc igit᷑ oꝑe qđd̃
te uehem̃ter urgente in di ueritate suscepi
cernis me ut idꝑagã ñtã crebrescentib ad
me tuis peticionib esse cogendu. quã pũs ad
d̃m ñ solũ tuis uerũ ⁊ alioꝵ. frum quos tͥ in hãc
rẽ. fideles socios potueris inuenire oratioi¬
b adiuuandu. Quodut fiat has ipsas pͥmas
huiꝰ laboris mei partes ubi est & ista p̾locutio

Expanded text:
pulso, sim fortasse accepturus ignoro: scio me tamen nec petiturum, nec quaesiturum ac pulsaturum quantum sat est, nisi et hunc affectum munere divinae inspirationis accepero. In hoc igitur opere, quod te vehementer urgente in Dei voluntate suscepi, cernis me ut id peragam non tam crebrescentibus ad me tuis petitionibus esse cogendum, quam piis ad Deum non solum tuis, verum et aliorum fratrum, quos tibi in hanc rem fideles socios potueris invenire, orationibus adjuvandum. Quod ut fiat, has ipsas primas hujus laboris mei partes, ubi est ista praelocutio
Abbreviated transcription (Latin):
illa numerare ñ possint. aut difficillime
possint. nec ulli alieno ulla heresis facile
innotescit ut suis. Unde nec e&̃ quas c̾me¬
moraui om̃ia dogmata me dixisse ł didi¬
cisse ꝓfiteor. Quis enim ñuideat quanta
res ista oꝑam ⁊ quã multas litteras flagitet:
Nec ideo tam̃ parũ ꝓdest errores istos quos
huic oꝑi in texui lectos cognitoᷤq uitare:
Qđ̃ enim ẽtra ista sentiat catholica ȩccła
rr. nec aliquid hox infide quẽquã debert
reciꝑe. Quomͦ aut̃ quȩ c̃tra hȩc ueritas ha¬
bet asserenda ac defendenda sint. modu¬
Tu huiꝰ oꝑis ercedit. S multũ adiuuat cor
fidele nosse qͥd e̾dendũᷤ sit. ⁊̃ si disputandi
facultait id refutart m̃ possit. Om̃is itaq
xxp̃i anꝰ chatholicꝰ ista ñ debet c̾dere: s non
om̃is qui ista ñ credit. c̃sequent̃ debet se ca

Expanded text:
illa numerare non possint, aut difficillime illa numerare non possint, aut difficillime possint. Nec ulli alieno ulla haeresis facile sic innotescit, ut suis: unde nec earum quas commemoravi, omnia dogmata me dixisse vel didicisse profiteor. Quis enim non videat quantam res ista operam, et quam multas litteras flagitet? Nec ideo tamen parum prodest errores istos, quos huic operi intexui, lectos cognitosque vitare. Quid enim contra ista sentiat catholica Ecclesia, re, nec aliquid horum in fidem quemquam debere recipere. Quomodo autem quae contra haec veritas habet, asserenda ac defendenda sint, modulum operis hujus excedit. Sed multum adjuvat cor fidele, nosse quid credendum non sit, etiamsi disputandi facultate id refutare non possit. Omnis itaque christianus catholicus ista non debet credere: sed non omnis qu
Abbreviated transcription (Latin):
qd si tuscieris. ⁊ ꝑueni ad illud ⁊ forte habebis
melius aliqͥd quã hoc nr̃ͣm. quãuis nec ipsũ lic̃
hominĩs p̃om̃ib doctissimũ om̃s hereses ar:¬
bitror indagart potuisse: Et cerit abeloitã
nr̃t hereticos regionis quantũ existimo ille
nesciuit. Sic forte ⁊ alibi alios in obscurissi¬
mis locis reconditos eiꝰq noticiã ipsa locoꝵ suoꝵ
obscuritate. fugientes. iã uͦ illud qd̃ babent
tuȩ litterȩ. ut om̃ia omnino dicamꝰ quib
heretici aueritate dissentiunt. ⁊ si om̃ia sci¬
rem facere. ñpossem. quanto minꝰ possum
qͥ om̃ia scirt ñpossum.  Sunt aut̃ heretici
qđ̃ fatenłu est qui singulis ł ñ multo am¬
plius dogmatib obp̃ugnant reguła ueri¬
tatis sic̃ macedoniani ł photimani.atq alii
quicũq ita se. habent. Illi aut̃ ut ita dixe¬
rim fabulones. id est qui fabulas uanas cas¬
dẽ q longas ꝑplexasq c̃texunt. tã multis
falsis dogmatib pleni sunt. ut ipsi quidẽ

Expanded text:
d si tu scieris, perveni ad illud, et forte habebis melius aliquid quam hoc nostrum: quamvis nec ipsum, licet hominem doctissimum, omnes haereses arbitrer indagare potuisse. Et certe Abeloitas nostrae regionis haereticos, quantum existimo, ille nescivit: sic forte et alibi alios in obscurissimis locis reconditos, ejus notitiam ipsa locorum suorum obscuritate fugientes. Jamvero illud quod habent tuae litterae, ut omnia omnino dicamus, quibus haeretici a veritate dissentiunt, etiamsi omnia scirem, facere non possem; quanto minus possum, qui omnia scire non possum? Sunt enim haeretici, quod fatendum est, qui singulis, vel non multo amplius, dogmatibus oppugnant regulam veritatis: sicut Macedoniani vel Photiniani, atque alii quicumque ita se habent. Illi autem, ut ita dixerim, fabulones, id est, qui fabulas vanas easdemque longas perplexasque contexunt, tam multis falsis dogmatibus pleni sunt, ut ipsi quoque
Abbreviated transcription (Latin):
ut opuscula mea. siue in libris. siue in epłis. si¬
ue intractatib cũ quad̃a iudiciaria seuerita¬
te recenseam. ⁊ qd̃ me offendit. uelut censo¬
ris stilo denotrͣ. Neq enim quisquã nisi m¬
prudens ideo quia mea errata rep̃hendome
rep̃hendere audebit. S si dicit ñca debuisse
ame dici. quȩ pꝰstra mͥ ⁊̃ displicerent: uerũ
dicit. ⁊ mecũ facit. Co quippe rep̃hensor est.
quoꝵ ⁊ ego sum. Neq enim ea repͣhendere
deberem. si dicere debuissem. S ut uolet qͥs¬
q accipiat hoc qd facio. me tam̃ sentenciã
illa apostolicã ⁊ in hac re oportuit intueri
ubi ait. Sinos ipsos iudicaremꝰ. adño ñ iudi¬
cartinͣ. Illud ⁊ ꝗd̃ scriptũ est ex multiloquio
multũ scripsi.ł quia multa ⁊ͣ quȩ dictata ñ
sunt. tam̃ ame. dicta c̃scripta sunt. Absit enĩ
ut multiloquiũ deputẽ. quando necessaria
dicunt᷑. quantalibet sermonũ multitudine
tionib meis sine dubio multa colligi possut

Expanded text:
ut opuscula mea siue in libris siue in epistulis siue in tractatibus cum quadam iudiciaria seueritate recenseam et, quod me offendit, uelut censorio stilo denotem. neque enim quisquam nisi inprudens ideo, quia mea errata reprehendo, me reprehendere audebit. sed si dicit non ea debuisse a me dici, quae postea mihi etiam displicerent, uerum dicit et mecum facit. eorum quippe reprehensor est, quorum et ego sum. neque enim ea reprehendere deberem, si dicere debuissem. Sed, ut uolet, quisque accipiat hoc qillam sententiam et in hac re oportuit intueri, ubi ait: Si nos ipsos iudicaremus, a domino non iudicaremur; illud etiam quod scriptum est: Ex multiloquio multa scripsi, vel quia multa etiam, quae dictata non sunt, tamen a me dicta conscripta sunt absit enim ut multiloquium deputem, quando necessaria dicuntur, quantalibet sermonum multitudine tionibus meis sine dubio multa colligi possu
Abbreviated transcription (Latin):
du est. ut cũ hoc dno aduuiantr uitamus
quȩ iã orta sint siue quȩ ad huc oriri po¬
terunt heretica uenena uitemꝰ. I uiꝰ aut̃
fit iã uoluminis finis. Qd̃ ꝓpterra uobis
ante quã totũ ħ opus ꝑficere̾ e̾didi eͣe mit¬
tendu. ut eũ quicũq legeritis. ad id quod
restat implendu qđ tã magnũ esse. cerm¬
tis me orationib adiuuetis. INestoriana¬

Expanded text:
hoc Domino adjuvante vitamus, quae jam orta sunt, sive quae adhuc oriri poterunt, haeretica venena vitemus. Hujus autem sit jam voluminis finis, quod propterea vobis, antequam totum hoc opus perficerem, credidi esse mittendum, ut illud quicumque legeritis, ad id quod restat implendum, quod tam magnum esse cernitis, me orationibus adjuvetis
Abbreviated transcription (Latin):
cilium yppone regio agebant de fide
ac symbolo pb̃r disputaui. quam dispu¬
tacionem ñ nullis ciꝵ qui nos familiari¬
us dilugebant studiosissime. instantib
in librum ẽtuli. inquo de reb ipsis ita dis¬
serit᷑. ut tam̃ ñfiat uerboꝵ. illa ẽtextio
que tenendo memorit᷑ c̃petentib tradit᷑.
In hoc libro cum de resurrectione carniᷤ
ageret᷑ resurget inquam corpus scdm
xp̃ianam fidem quȩ fallere non potest
qd̃ eui uidet᷑ in credibile qualis sit nunc
caro attendat. qualis aut̃ futura sit ñcon¬
siderat. quia illo tempore inmutacionis

Expanded text:
cilium Hippone Regio habebant, de fide ac symbolo disputaui. quam disputationem nonnullis eorum, qui nos familiarius diligebant, studiosissime instantibus in librum contuli. in quo de rebus ipsis ita disseritur, ut tamen non fiat uerborum illa contextio, quae tenenda memoriter conpetentibus traditur. In hoc libro cum de resurrectione carnis ageretur: resurget, inquam, corpus secundum Christianam fidem, quae falli non potest. quod cui uidetur incredibile, qualis sit nunc caro adtendit, qualis autem futura sit non considerat, quia illo tempore inmutationis
Abbreviated transcription (Latin):
urrũ colubrũ ad suctũ eoꝵ panes lambere
atq: ita eis uelut cucharistiã sanctificare.
Quida dicunt istos ophitas ex nycolaitis si¬
ue gnoscitis extitisse: ꝑ eoꝵ fabulosa figm̃¬
tes cũ fortissime eẽ uirtutis. simul & iud̃a
traditorẽ diuinũ aliquid pitant. & sceł
eiꝰ beneficiũ deputant. asserentes eũ prescis¬
se quantũ esset generi humano xpͣi passio
ꝓfutura & occidendu iudeis ꝓpterea tra¬
didisse: Illos ⁊̃ qͥ scisma facientes in pͥmo po¬
pulo di t̾ra dehiscente ꝑierunt & sodomi¬
tas colere ꝑhibent᷑. Blasphemant legem
& dm legis auctorẽ. carnisq resurrectio¬
nẽ. negant. I Sethiani nom acceperunt
a filio adȩ qui uocatꝰ est seth. ł ũ quippe
honorant. s fabulosa : heretica uanitate:
Dicunt enim cũ de suꝑna matre. natũ.

Expanded text:
rum colubrum assuetum eorum panes lambere, atque ita eis velut eucharistiam sanctificare. Quidam dicunt istos Ophitas ex Nicolaitis sive Gnosticis exstitisse, et per eorum fabulosa figmentes eum fortissimae esse virtutis. Simul et Judam traditorem divinum aliquid putant, et scelus ejus beneficium deputant; asserentes eum praescisse quantum esset generi humano Christi passio profutura, et occidendum Judaeis propterea tradidisse. Illos etiam, qui schisma facientes in primo populo Dei, terra dehiscente perierunt , et Sodomitas colere perhibentur. Blasphemant Legem, et Deum Legis auctorem, carnisque resurrectionem negant. XIX. SETHIANI nomen acceperunt a filio Adae, qui vocatus est Seth: eum quippe honorant, sed fabulosa et haeretica vanitate. Dicunt enim eum de superna matre natum,
Abbreviated transcription (Latin):
RA minatieꝰ ⁊ qͥdã donatista c̾sconius
cũ inueniss epłam meã ꝗͣ pͥmas partesqͥ
dargui mͥ putaũ ẽt respondendu: ⁊hipsũ scrip¬
sit adme: Cui oꝑi eiꝰ libris quatuor respondi. ita
sane ut tͥb ꝑ agerẽ qdđ uniu̾sa responsio flagita¬
bat. S cũ uiderẽ de sola maximiantnsiũ causa
qqđ suos scis maticos dapnauer̃. ⁊ cox aliqͦs rur¬
sus insuis honorib receꝑ unt baptismũq ab cis
extͣ suã c̃munionẽ datũ ñ reppecier. respondẽ
pꝰse adcuncta qͦ scripsit:ͣ quartũ librũ addidi.
ostenii. hos aũ uͤii libͦs qñ scripsi. iãcͣtͣ donatistas
do adte c̾sconi mea scripta ꝑuenirr possint ig¬
ost ħut addonatistas ꝑuenirẽt contͣ eoꝵ er¬
rort̾ ⁊ ꝓcatholicau̾itatt nicessariadocumͣta
curaui suit de ecclesi asticis siut de publicis

Expanded text:
 etiam quidam Donatista Cresconius cum inuenisset epistulam meam, qua primas partes, qdargui, putauit mihi esse respondendum et hoc ipsum scripsit ad me. cui operi eius libris quattuor respondi, ita sane, ut tribus peragerem, quod uniuersa responsio flagitabat. sed cum uiderem de sola Maximianensium causa, quos suos scismaticos damnauerunt et eorum aliquos rursus in suis honoribus receperunt baptismumque ab eis extra suam communionem datum non repetiuerunt, responderi posse ad cuncta, quae scripsit, etiam quartum librum addidi, ostendi. hodo ad te, Cresconi, mea scripta pervenire possent ig ut ad Donatistas pervenirent contra eorum errorem et pro catholica veritate necessaria documenta curavi, sive de ecclesiasticis, sive de publicis
Abbreviated transcription (Latin):
non debuerim ñ esse tales animas s: hideo
dixi quia exꝑtus sum. qđ dicerent diabo¬
lum & angłos ciꝰ bonos esse in genere suo
si illiciam᷑ & seducam᷑ ab eis. si aut̃ cauemꝰ¬
hoc qui dicunt uident᷑ sibi ut id ꝓbet᷑ dt
scripturis ad hibere idonea testimonia. ł
illud qđ scriptum est in libro iob cũ dia¬
bolus describerct᷑. ħ est iniciũ figmenti
dñi qđ fecit ad illudendum ab angłis sui.
łillud in psalmo centesimo tercio. Praco
hic quem finxisti adilludendu ei Quam
questionẽ que ñ aduersus manicheos qui
ħ ñ sentiunt .s aducrsus alios qui ħ senti¬
unt suscipienda esset atq soluenda ꝑ

Expanded text:
non debuerim, non esse tales animas. Sed hoc ideo non debuerim, non esse tales animas. Sed hoc ideo dixi, quia expertus sum qui dicerent diabolum et angelos ejus bonos esse in genere suo, si illiciamur et seducamhoc qui dicunt, uidentur sibi, ut id probent, de scripturis adhibere idonea testimonia uel illud, quod scriptum est in libro Iob, cum diabolus describeretur: hoc est initium figmenti domini, quod. fecit ad inludendum ab angelis suis, uel illud in Psalmo centesimo tertio: draco hic, quem finxisti ad inludendum ei. quam quaestionem, quae non aduersus . Manicheos, qui hoc non sentiunt, sed aduersus alios, qui hoc sentiunt, suscipienda esset atque soluenda
Abbreviated transcription (Latin):
peccauit quando libero ad faciendum
& ñ ad faciendum motu animi ñ carebat
ciq ab oꝑt malo abstinendi summa po¬
testas erat. qđ manichei quid de tene.¬
brarum gente: ñ dicunt quã fabulosissi¬
me indicant cãq naturã semꝑ malam
numquã bonam fuisse cͣtendunt. Ilud
animȩ qđ interim incertum est corpo¬
ris officitꝰ ñ pecẽo. s natura dedite nosq
quamquam sint inferiores aliqua tam̃
inferiorr uicinitatr cͣtingunt. ñ udeo
quimͣ. ⁊ corporea diligimꝰ mali sumus.
quo quidt de illis hoc dixi de quib su¬
ꝑius loqui eeperã dicens. Quamquam
q̃ si cis c̃ceilat᷑ inferiore alio genert ani¬
marũ nos illici ad turpia. ñinde c̃fici¬
unt aut illas malas natura esse: aut is¬
tas summum bonum. De. his enim dis¬
putacionẽ usq adhunc locũ ꝑduri ubi
Aii ñ si sunt animȩ: qđ interim incertum
est corporis officiis ñ peccato s naturȩ de
bitene. Queri gͦ potest cur dixerimqua
interim incertum est qđ̃ ꝓrsus dubitare

Expanded text:
peccauit, quando libero et ad faciendum et non faciendum motu animi non carebat eique ab opere malo abstinendi summa potestas erat. quod Manichei de tenebrarum gente non dicunt, quam fabulosissime inducunt, eamque naturam semper malam, numquam bonam fuisse contendunt. Illud animae — quod interim incertum est — corporeis officiis non peccato, sed natura deditae nosque, quamquam sint inferiores, aliqua tamen interiore uicinitate contingunt, non quimur et corporea diligimus, mali sumus, quandoquidem de illis hoc dixi, de quibus apertius loqui coeperam dicens: quamquam etiamsi eisdem concedatur inferiore alio genere animarum nos inlici ad turpia, non inde conficiunt aut illas naturas malas esse aut istas summum bonum — de his enim disputationem usque ad hunc loculum perduxi, ubi dixi: etiamsi sunt animae, quod interim incertum est, corporeis offiditae, etc. Quaeri ergo potest, cur, dixerim quod interim incertum est, cum prorsus dubitare
Abbreviated transcription (Latin):
ture humane p̾cedente peccato nemo
moreret᷑. Quem sensum iam suꝑus imꝓ
baui. Essent enim ꝓfecto cognationes
& affinitates ⁊̃ si originali nullo existen¬
tr peccato sine morte cresceret ⁊ mul
diligendos inmicos. cũ alio loco pͣcipi¬
at odio habendos ⁊ parentes ⁊ filios. ñ
sicut hic soluta est̃. s sicut eã posteri¬
us sepe soluimꝰ. idest ut diligamꝰ immi¬
cos lucrandos regno dĩ. ⁊ oderimꝰ in ꝓ¬
pinquis si impediunt a regno dĩ. Item
de p̃cepto qđ ꝓhibet᷑ uxor dimitti.nͥ
ꝓptͣ fornicationem. ħ quidẽ scrupulo¬
sissime disputaui. S quã uelit dñs in¬
telligi fornicationẽ ꝓpt̾ quã liceat
dinitttert uxorẽ. utrũ eã quȩ dapna¬
t᷑ in stupris. an ilła de qua dicit᷑. ꝑ di¬
disti om̃s qui fornicant᷑ abste. inqua
utiq ⁊ ista est neq enim qui formeatur
adño qui tollens membra xp̃i. facit mem

Expanded text:
turae humanae praecedente peccato nemo turae humanae praecedente peccato nemo moreretur; qbaui. essent enim profecto cognationes et affinitates, etiamsi originali nullo existente peccato sine morte cresceret et muldiligendos inimicos, cum alio loco praecipiat odio habendos et parentes et filios, non sicut hic soluta est, sed sicut eam posterius saepe soluimus. id est ut diligamus inimicos lucrandos regno dei et oderimus in propinquis, si inpediunt regno dei. Item de praecepto, quo prohibetur uxor dimitti nisi propter fornicationem, hic quidem scrupulosissime disputaui, sed quam uelit dominus intellegi fornicationem, propter quam liceat dimittere uxorem, utrum eam, quae damnatur in stupris, an illam, de qua dicitur: perdidisti omnem, qui fornicatur abs te, in qua utique et ista est — neque enim non fornicatur a domino, qui tollens membra Christi facit e
Abbreviated transcription (Latin):
putant᷑. quando qͦuid quid ñfit ignos¬
eit. Sant qđ ait dñs quiqͥumq solue¬
rit unũ de mandatis istis minimis. &
docuerit sic:⁊ cetera. usq ad cũ locum
ubi ait. Nabund auerit iusticia ur̃a
plusqua scribarũ & phariscox ñ intrabi¬
tis in regnũ crloꝵ. multo melius & c̃ue¬
nientius exposui in aliis postrriorib ser¬
monib meis. qđ ⁊̃ hic retexere longũ
est. Ad hoc aut̃ iste ibi ꝑducit᷑ sensus.
ut eix iusticia sit maior quã seribarũ
& pharisciꝵ qui dicunt & ñ faciunt.
ait. Dicunt enim ⁊ nͣfaciunt. Illud ÷
melius intelleximꝰ postea qđ scriptum
est: qui irascit᷑ fr̃i suo. sodices enimg¬
ci nͣ habent sine causa. sicut hic positũ
est quam uis ulem ipse sit sensus. Iulud
enim diximꝰ intuendum qͥd sit irasci
intelligendum est. ut in eis oderimus
qđ gems humanũ nascendo ⁊ mori¬
endo sortitũ est. ita sonat quasi ñ ess
future iste necessitudines. si nullo na¬

Expanded text:
putantur, quando quidquid non fit ignosputantur, quando quidquid non fit ignoscitur. 4. Sane quod ait Dominus, Quicumque solverit unum de mandatis istis minimis, et docuerit rit justitia vestra plus quam Scribarum et Pharisaeorum, non intrabitis in regnum coelorum ; multo melius et convenientius exposui in aliis posterioribus sermonibus meis, quod etiam hic retexere longum est. Ad hoc autem iste ibi perducitur sensus , ut eorum sit justitia major, quam Scribarum et Pharisaeorum, qui dicunt et faciunt. ait: Dicunt enim, et non faciunt . Illud etiam melius intelleximus postea quod scriptum est: Qui irascitur fratri suo . Codices enim graeci non habent, sine causa, sicut hic positum est; quamvis idem ipse sit sensus. Illud enim diximus intuendum, quid sit irasci intelligendum est, ut in eis oderimus quod genus humanum nascendo et moriendo sortitum est , ita sonat, quasi non essent futurae istae necessitudines, si nullo na
Abbreviated transcription (Latin):
cut ẽpleta sunt. quam speramꝰ pace ple¬
nissima quando dicet᷑. ubi est mors con¬
tentio tua. E Alio loco q̃ intͣ posui testi¬
monium. non enim ad mensuram dat
d̃s spm̃. non dum intellexerã de xp̃o
ꝓprie uerius accipi. Aliis quippe homi¬
nib nisi admensuram da ret sp̃c
ñ dupłu peteret helysrus quã fuit in
helya. Item qđ scriptum est. iota unum
& unus apex ñtransiet alege donec om¬
nia fiant cũ exponerem. dixi nichil pos¬
se aliuid intrlligi nͥ uehementẽ ꝑfecti¬
onis expressionem. Ubi merito querit᷑
utrũ ista ꝑfrctio sic possit intelligi ut
tam uerũ sit neminem iã utentem uo¬
luntatis arbitrio. hic uiuere sine pec¬
cato. Aquo enim usq ad unũ apicem
lex ꝑfici potest. nisi aquo fiunt uni¬
uersa diuina mandata : S in eisdem
mandatis est ⁊ͣ qđ iubemͣ dicert. di¬
Quam oratione̾ usq infinẽ scłi tota
dicit eccła. Omĩa gͦ mandata facta de¬

Expanded text:
cut complenda sunt illa quam speramus pace plecut complenda sunt illa quam speramus pace plenissima, quando dicetur: Ubi est, mors, contentio tua? Alio loco quod interposui testimonium: non enim ad mensuram dat deus spiritum, nondum intellexeram ae Christo proprie uerius accipi. aliis quippe hominibus nisi ad mensuram daretur spiritus, non duplum peteret Heliseus, quam fuerit in Helia. item quod scriptum est: iota unum et unus apex non transiet a lege, donec omnia fiant, cum exponerem, dixi nil aliud posse intellegi nisi uehementem perfectionis expressionem. ubi merito quaeritur, utrum ista perfectio sic possit intellegi, ut tamen uerum sit neminem iam utentem uoluntatis arbitrio hic uiuere sine peccato. a quo enim usque ad unum apicem lex perfici potest, nisi a quo fiunt uniuersa diuina mandata? sed in eisdem mandatis est etiam, quod iubemur dicere: diquam orationem usque in finem saeculi tota dicit Ecclesia. Omnia ergo mandata facta de
Abbreviated transcription (Latin):
cuiquam ꝓuenire. in hac uita potest. ut
lex repugnans legi mentis omnino ñsit
in membris. quõquiđe & si ci sic resisterit
spc hominis ut innullum eius laberet᷑
assensum. ñ dõ tam̃ illa non repugnaret.
łt oc gͥ qđ dictum est nullum esse mo¬
tum aduersus racionẽ rebellem recte ac¬
cipi potest id nunc agentib pacificis
domando c̃cupiscentias carnis. ut ad
istam pacem plenissimam quandoq ut¬
mant: Pinde qđ alio loco cũ candem
sentenciam euangelicam repetens dix¬
tur: adiunxi dicens. & ista quidem in
hac uita c̃pleri possunt. sic̃ completa esse c̃dimꝰ¬
uiuentib nullum carnis motũ arbitre¬
mͣ sp̃ui repugnasse. s hactenꝰ hic ista pos¬
se c̃pleri quatinꝰ in apłis c̃dimꝰ esse com¬
plcta ea mensura. scilicet ꝑfectionis hu¬
mane quanta in hac uita compleri po
tͣ sicit in illis completa sunt .i. quada
inꝑfectione cuiꝰ capax est ista uita ñsi¬

Expanded text:
cuiquam prouenire in hac uita potest, ut cuiquam prouenire in hac uita potest, ut lex repugnans legi mentis omnino non sit in membris, quandoquidem etiamsi ei sic resisteret spiritus hominis, ut in nullum eius laberetur adsensum, non ideo tamen non repugnaret. hoc ergo, quod dictum est, nullum esse motum aduersus rationem rebellem, recte accipi potest id nunc agentibus pacificis domando concupiscentias carnis, ut ad istam pacem plenissimam quandoque ueniatur. Proinde quod alio loco, cum eandem sententiam euangelicam repetens dixtur, adiunxi dicens: et ista quidem in hac uita conpleri possunt, sicut conpleta esse iventibus nullum carnis motum arbitremur spiritui repugnasse; sed hactenus hic ista posse compleri, quatenus in Apostolis credimus esse completa, ea mensura scilicet perfectionis humanae, quanta in hac vita potest esse tur sicut in illis completa sunt, id est quadam perfectione, cujus capax est ista vita, non si
Abbreviated transcription (Latin):
tiulmem nr̃am. Fuc usq dictatũ librũ
in ꝑfcctum reliqueram. Qd̃ aut̃ ibi seqͥt̃
ad̃endum putaui cũ retractarem. nec
sic tam̃ ꝑfeci. s ħ quoq addito inꝑfectũ
disputassem. In hoc libro cađr notare qͥ
michi displicent. ł defendere que aliis
non bene intellecta displicere possunt
suꝑfluum michi uisum est. Brruiter
enim pocius admoneo. ut illi duodecim
libri legantur:. quos longr postra ep̃c
feci. & ex ipsis de ipsco iudicetur. Hic
liber sic incipit. De obscuris rerum na¬
turalium. que omnipotenti deo arti¬
fice facta sentimus. non affirmando
scil querendo tractandum est.¬
na scripsi. in quox primo ꝓpt̾ id qđ scrip¬
tum est. beati pacifici quõ filii dũ uoca¬
bunt᷑. sapientia inquit ẽgruit pacifi¬
cis. in quib iam ordinata sunt omĩa. nul¬
lusq motus aduersus racionem rebellis
est. s. cuncta obtemperant spiritui homi¬
nis cum & ipse obtempera t dõ. qđ meri¬
to mouet quomodo dixerim. Non enim

Expanded text:
inem nostram . Huc usque dictatum librum imperfectum reliqueram. Quod autem ibi sequitur, addendum putavi cum eum retractarem: nec sic tamen perfeci, sed hoc quoque addito imperfectum disputassem. In hoc libro ea notare quae mihi displicent, vel defendere quae aliis non bene intellecta displicere possunt, superfluum mihi visum est. Breviter enim potius admoneo ut illi duodecim libri legantur, quos longe postea episcopus feci, et ex ipsis de isto judicetur. Hic ergo sic incipit: De obscuris naturalium rerum, quae omnipotente Deo artifice facta sentimus, non affirmando, sed quaerendo tractandum est.n quorum primo propter id, quod scriptum est: beati pacifici, quoniam ipsi filii dei uocabuntur: sapientia, inquam, congruit pacificis, in quibus iam ordinata sunt omnia nullusque motus aduersus rationem rebellis est, sed cuncta obtemperant spiritui hominis, cum et ipse obtemperat deo. quod merito mouet, quomodo dixerim. non enim
Abbreviated transcription (Latin):
unus deputat᷑ liber: huius titulus¬
est. de diuersis questionib octoginta
tribus. Cum dispersi fuissent ꝑ cartu¬
las multas quo ab ipso primo tempo¬
re conuersionis nr̃ȩ postea quam in
affricam uenimus sicut in terroga¬
bar afr̃ib quando me uacantẽ ui¬
debant. nulla seruata dictate ordi¬
natione sunt. iussi eas iam tunc ep̃c
colligi. & unum ex ris librum fieri
adhibitis numeris. ut quod quisq
legere uoluerit facile inueniat᷑.
łarum questionum prima est. urũ
anima ase ipsa sit. Secunda de lib̃o
arbitrio. Tercia utrum deo aucto.¬
ri sit homo detrrior: Quartaquȩ
sit causa ut homo sit deterior:
Quinta utrum animal irracionale
beatũ ẽt possit. Sexta de malo.¬
Septima quȩ ꝓpͥe in animanteai

Expanded text:
unus deputatur liber, cuius est titulus: de diuersis quaestionibus octoginta tribus. cum autem dispersae fuissent per cartulas multas, quoniam ab ipso primo tempore conuersionis meae, posteaquam in Africam uenimus, sicut interrogabar a fratribus, quando me uacantem uidebant, nulla seruata ordinatione dictatae sunt, iussi eas iam episcopus colligi et unum ex eis librum fieri adhibitis numeris, ut quod quisque legere uoluerit facile inueniat. Harum quaestionum prima est: utrum anima a se ipsa sit; secunda de libero arbitrio; tertia: utrum deo auctore sit homo deterior; quarta: quae sit causa, ut sit homo deterior; quinta: utrum animal inrationale beatum esse possit; sexta de maloseptima: quae proprie in animante
Abbreviated transcription (Latin):
men ꝓprie s ꝓptͣ animã cui subiacet
adusum. Nam & si ꝓpt̃ st ipsam uudet᷑
diligi cum eam nolumus esse deformẽ
ad aliud referendum est decus eius. ad
illud sciliret aquo decora sunt omnia
Tricesima uͥnᵈ eͣ de semꝑ nato. Tricesima
filius dei in homine apparuit. & sp̃c̃ sc̃s in
tam quã unius hominis etates commemo¬
rarem. dixi. Nec oportuit uenire diumi¬
tus magistrum cuiꝰ imitacione in mores
optimos farmaret᷑ nisi tempore uiuen¬
tutis.: adiunxi ad hoc ualere qđ ait apłs
sub lege. tamquam sub pedagogo paruu
los custoditos. Sed potest mouere eur
alibi dixerimꝰ xp̃m ingeneris humani
sexta ctate tamquam in senectutt uenis¬
se. hoc gͦ qđ de uiuentute dictũ est. ad
te ad temporum numerum. Potest emĩ
intelligi utrumq inuniuersitate. ho

Expanded text:
men proprie, sed propter animam, cui sufficit men proprie, sed propter animam, cui sufficit ad usum. nam etsi propter se ipsam uidetur diligi, cum eam nolumus esse deformem, ad aliud referendum est decus eius, ad illud scilicet, a quo decora sunt omnia. tricensima septima de semper nato; tricensima filius dei in homine apparuit et spiritus sancttamquam unius hominis aetates commemorarem, dixi: nec oportuit uenire diuinitus magistrum, cuius imitatione in mores optimos formaretur, nisi tempore iuuentutis, et adiunxi ad hoc ualere, quod apostolus dicit: sub lege tamquam sub plos custoditos . Sed potest movere cur alibi dixerimus, Christum in generis humani sexta aetate tanquam in senectute venisse . Hoc ergo quod de juventute dictum est, ad te, ad temporum numerum. Potest enim intelligi utrumque in universitate ho