comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in hoc mundo interquos secundumeorum quandam non prae¬
sciam beatitudinem uixerat . & aquorum soci&ate cum sibi
subditis angelis suis tamquam archangelus caecidit per super¬
biam impi& atem : si hoc ullomodo asseripotest: quod mirũ
sipotest. autcertorationem requirendam quem ad modum
omnes scĩ angeli sunterillos aliquando pariterbe atus cum
suis angelis diabolu suixit Non dum habuerint &iam ipsi cer¬
tam praescientiam perp&uae felicitatis suae. sedeam post
causam eius acceperint: aut quomerito ante suum peccatum
diabolus cum sociis suis ac&eris angelis discr&us fuerit. ut ipse
suicasus futuri ess& ignarus . Illi autemcesti per mansionis
suae : Dumtamen & peccatores angelos minime dubitemus
d&rusos tamquam in carcerem caliginis huius aeriae circa
terras secundum apostolicamfidem inudicio punien dorser¬
uari : & in illa superna beatitudine sanctorum angelorum non

Expanded text:
in hoc mundo, inter quos secundum eorum quandam non praein hoc mundo, inter quos secundum eorum quandam non praesciam beatitudinem uixerat et a quorum societate cum sibi subditis angelis suis tamquam archangelus cecidit per superbam inpietatem — si hoc ullo modo adseri potest, quod mirum si potest — aut certe rationem requirendam, quemadmodum omnes sancti angeli, si inter illos aliquando pariter beatus cum suis angelis diabolus uixit, nondum habuerint etiam ipsi certam praescientiam perpetuae felicitatis suae, sed eam post casum eius acceperint, aut quo merito ante peccatum suum diabolus cum sociis suis a ceteris angelis discretus fuerit, ut ipse sui futuri casus esset ignarus, illi autem certi permansionis suae, dum tamen et peccatores angelos minime dubitemus detrusos tamquam in carcerem caliginis huius aeriae circa terras secundum apostolicam fidem in iudicio puniendos seruari et in illa superna beatitate sanctorum angelorum non
Abbreviated transcription (Latin):
hominis illius peior a ꝓrioribus: Talienim generi hominum
quodiam factum est corpus diaboli possint haec uerba congra¬
ere adie quacreatus est ut cumcerub id est cum sede dĩ quaeines¬
praetatur multiplicata scientia & posuiteł in monte scõ dĩ ho
est inecdesia unde est . & ex audiuit me demonte scõsuo. fuisti
inmedio lapidum flammeorum idest sanctorum spũ feruen
tium lapidum uiuorum : am̃bulasti sineuitiotu indiebustuis
ex quodie creatus estu : donec inuenta sunt delictatua inte:
possunt diligentius ist atractari. ut for tassis ostendunt:
non solum & hunc intellectum esse in his uerbis posse. sedom¬
nino aliumerse non posse: uerum quia longumest & aliun
sermonem exigit eidem tantum quaestioni deputatum: nunc
sufficiatista conplexio: aut abinitio conditionis suae diabolum
ab eatitudine quamsi uoluiss& percepturus fuerat impia su¬
perbia cecidisse: aut alio esse angelos inferioris ministerii

Expanded text:
hominis illius peiora prioribus. tali enim generi hominum, hominis illius peiora prioribus. tali enim generi hominum, quod iam factum est corpus diaboli, possunt haec uerba congruere: a die qua creatus es tu cum cherub, id est cum sede dei, quae interpretatur multiplicata scientia; et posui te in monte sancto dei, hoc est in ecclesia — unde est: et exaudiuit me de monte sancto suo — fuisti in medtium, lapidum uiuorum, ambulasti sine uitio tu in diebus tuis, ex quo die creatus es tu, donec inuenta sunt delicta tua in te. possunt diligentius ista tractari, ut fortassis ostendant non solum et hunc intellectum esse in his uerbis posse, sed omnino alium esse non posse. Uerum quia longum est et alium sermonem exigit eidem tantum quaestioni deputatum, nunc sufficiat ista conplexio aut ab initio conditionis suae diabolum a beatitudine, quam si uoluisset percepturus fuerat, inpia superbia cecidisse aut alios esse angelos inferioris ministerii
Abbreviated transcription (Latin):
& corona decoris. indeliciis para disidĩ fuisti . omnila pide praetior
ornatuses. &cetera quae nontam inipsum principem spiritu
nequitiae . quamincorpus eius dicta conueniunt: paradi susenu
dicta est ecclesia. sicut legitur incantico canticorum: hostus con¬
clusus. fons signatus. puteus aquae uiuae. paradisus cum fructu
pomorum indeceriderunt uel a perta &corporali separatione
omnes her&ici. uelocculta & spiritali quamuis mea corporalũ
esse uideantur. omnes conuersi aduomitum rum. cum post
remissione momnium peccatorum paululum ambulassent
inuia iustitiae. inquibus facta sunt posteriora de terior aprio¬
ribus. & quibus expediebat non cognoscereuiam iustitiae qũ
cognoscentib: r&rorsum reflecti. tradito sibi scõmandato.
hanc pessimam generationem dñs de scribit cum dicit spm
nequam exire ab homine & cumaliis septem redire. & indomo
quam mundatam iaminuenerat in habitare. ut sint nouissima

Expanded text:
et corona decoris; in deliciis paradisi dei fuisti. omni lapide pretioso et corona decoris; in deliciis paradisi dei fuisti. omni lapide pretioso ornatus es et cetera, quae non tam in ipsum principem spiritum nequitiae quam in corpus eius dicta conueniunt. paradisus enim dicta est ecclesia, sicut legitur in Cantico canticorum: hortus conclusus, fons signatus, puteus aquae uiuae, paradisus cum fructu pomorum. inde ceciderunt uel aperta et corporali separatione omnes haeretici uel occulta et spiritali, quamuis in ea corporaliter esse uideantur, omnes conuersi ad uomitum suum cum post remissionem omnium peccatorum paululum ambulassent in uia iustitiae, in quibus facta sunt posteriora deteriora prioribus et quibus expediebat non cognoscere uiam iustitiae quam cognoscentibus retrorsum reflecti a tradito sibi sancto mandato. hanc pessimam generationem dominus describit, cum dicit spiritum nequam exire ab homine et cum alquam mundatam iam inuenerat intrare, ut sint nouissima
Abbreviated transcription (Latin):
promissiones & seminicius nondicit & seminibus tamquam
inmultis sedtam quam in uno & seminituo quod e stxp̃s. &ite¬
rum. Sicut enim corpus unum est & membra hab& multa
omnia autem membra corporirũt sint multa unum est corpus
lus id est ipsa impiorum multituda. maximeq eorum quia
xp̃o uel deecdena sicut de caelo decidunt : dicitur diabolus. &
mipsum corpus figuratae multa dicuntur: quac nontam ca¬
piti quam corporimembrisq conueniant: itaq lucifer qaima¬
ne oriebatur & cecidit. potest intellegi a postatarum genur
uel axp̃o uel a becdesia. quod it a conuertitur ad tenebras amis¬
saluce quamportabat. que mammodum qui conuertuntur
addm̃ a tenebris adlucem transeunt idest qui fuerunt tenebrae
lx funt: itemin figura principis trripere ⁊ echi helem prophetã
indiabolum dicta intelleguntur. tues signaculum similitudn

Expanded text:
promissiones et semini eius. non dicit: et seminibus tamquam promissiones et semini eius. non dicit: et seminibus tamquam in multis, sed tamquam in uno: et semini tuo, quod est Christus, et iterum: sicut enim corpus unum est et membra habet multa, omnia autem membra corporis cum sint multa unum est corpus,lus, id est ipsa inpiorum multitudo maximeque eorum, qui a Christo uel de ecclesia sicut de caelo decidunt, dicitur diabolus et in ipsum corpus figurate multa dicuntur, quae non tam capiti quam corpori membrisque conueniant. itaque lucifer, qui mane oriebatur et cecidit, potest intellegi apostatarum genus uel a Christo uel ab ecclesia: quod ita conuertitur ad tenebras amissa luce, quam portabat, quemadmodum qui conuertuntur ad deum a tenebris ad lucem transeunt, id est qui fuerunt tenebrae lux fiunt. Item in figura principis Tyri per Ezechielem prophetam in diabolum dicta intelleguntur: tu es signaculum similitudinis
Abbreviated transcription (Latin):
mane oriens. contritus est interram quimit tebat adomnes
gentes . tuautem dixisti sensutuo incaelum ascendam. super side¬
racaeliponam thronum meum. sedebo inmonte excelso super
montes ex celsos qui sunt ad aquilonem. ascendam super nubes
ero similis altissimo. nunc autem ad inferor descendes. & c&era
qua e infigura regis uelut babrlonis indiabolum dictaitelle¬
guntur: plura in eius corpus inueniunt quod &iam dehumano
genere congregat. & in eos maxime quiei persuperbiam cohe¬
rent a postatando amandatisdĩ: sicutenim quierat diabolus
homo dictus est . ut in euangeli omimicus homo hoc fecit: It aqui
homo erat diabolur dictus est : utrursus in euangelio. Nonne
egouos duo decim elegi & unus ex uobis diabolus est: & sicut cor¬
pus xp̃i quod est ecdesia dicitur xp̃s sicut illudestu. uos abrahe
emenestis. cum paulo superius dixissor. Abrahae dictae sunt

Expanded text:
mane oriens? contritus est in terram qui mittebat ad omnes mane oriens? contritus est in terram qui mittebat ad omnes gentes. tu autem dixisti sensu tuo: in caelum ascendam, super sidera caeli ponam thronum meum, sedebo in monte emontes excelsos, qui sunt ad aquilonem; ascendam super nubes, ero similis altissimo; nunc autem ad inferos descendes et cetera, quae in figura regis uelut Babylonis in diabolum dicta intelleguntur, plura in eius corpus conueniunt, quod etiam de humano genere congregat, et in eos maxime, qui ei per superbiam cohaerent apostatando a mandatis dei. sicut enim qui erat diabolus homo dictus est, ut in euangelio: inimicus homo hoc fecit, ita qui homo erat diabolus dictus est, ut rursus in euangelio: nonne ego uos duodecim elegi? et unus ex uobis diabolus est. et sicut corpus Christi, quod est ecclesia, dicitur Christus, sicut illud est: uos Abrahae semen estis, cum paulo superius dixisset: Abrahae dictae sunt
Abbreviated transcription (Latin):
quin. non abinitio cecidisse dicer&ur. neq enim cecidit sitalis
ess& factus. sed factus continuo᷑ aluce ueritatis auertit super¬
biatumidus & propriae potestatis delectatione corruptus.
unde beatae atq angelicae uitae dulcedinem nongustauit
quamnonutiq: acceptam fastidiuit. sed nolendo accipere
diseruit & amisit: Proinde nec suicasur praescius esse potuit
quoniam sapientia pi& atisest fructus: Ille autem continuo
impius consequenter &mente caecus non exeo quod ac cspe¬
rat cecidit. sed exeo quod acciper&s subdi uoluiss& dõ: quod
profecto quia noluit : & abeo quod accepturus erat caecidit. &
potestatemillius sub quo esse noluit non euasit : factumq
millo est pondere meritorum. ut nec iustitiae possit lumine
delectari. nec abeius sententia liberari: Quodergo peresaia
proph&am incum dicitur quomodo caecidit: decaelo lucifer

Expanded text:
quin non ab initio cecidisse diceretur; neque enim cecidit, si talis quin non ab initio cecidisse diceretur; neque enim cecidit, si talis est factus. sed factus continuo se a luce ueritatis auertit, superbia tumidus et propriae potestatis delectatione corruptus . unde beatae atque angelicae uitae dulcedinem non gustauit: quam non utique acceptam fastidiuit, sed nolendo accipere deseruit et amisit. proinde nec sui casus praescius esse potuit, quoniam sapientia pietatis est fructus. ille autem continuo inpius consequenter et mente caecus non ex eo, quod acceperat, cecidit, sed ex eo, quod acciperet, si subdi uoluisset deo: quod profecto quia noluit, et ab eo quod accepturus erat cecidit et potestatem illius, sub quo esse noluit, non euasit, factumque in illo est pondere meritorum, ut nec iustitiae possit lumine delectari nec ab eius sententia liberari. Quod ergo per Esaiam prophetam in eum dicitur: quomodo cecidit de caelo lucifer
Abbreviated transcription (Latin):
tolerandos malos. & probatio addiligendo sinimicor: sed
illeest in itium figmenti quod sic inluditur : quia praecedit
stos & temporis antiquitate & principatumalitiae: hoc
autem illeds̃ perscõs angelor facit illo opere prouidentiae quo
creatas naturas amministrat : subdens uidelic& angelos
malos angelis bonis. utmalorum in probitas non quantũnittu
sed quantum sinitur possit : nec tantum angelorum malorum
uerum &iam & hominum : donec&iam ista iustitia quauiuitur
ex fide qua enunc patienter in hominibus exerc&ur conuer¬
tatur iniudicium : ut possint & ipsi non solum duodecim
tribus is drahel sed &iamangelor iudicare: quodergo puta¬
tur numquam diabolus inueritate st&isse numquam cum
angelis beatam duxisse uitam. sed abipso suae conditionis in¬
tio cecidisse : nonsic accipiendum est ut non propria uolun¬
tate de prauatus. sed malus abonodõ creatus putetur: alio¬

Expanded text:
tolerandos malos et probatio ad diligendos inimicos. sed tolerandos malos et probatio ad diligendos inimicos. sed ille est initium figmenti, quod sic inluditur, quia praecedit istos et temporis antiquitate et principatu malitiae. hoc autem illi deus per sanctos angelos facit illo opere prouidentiae, quo creatas naturas administrat, subdens uidelicet angelos malos angelis bonis, ut malorum inprobitas non quantum nititur sed quantum sinitur possit; nec tantum angelorum malorum, uerum et hominum, donec etiam ista iustitia, qua uiuitur ex fide, quae nunc patienter in hominibus exercetur, conuertatur in iudicium, ut possint et ipsi non solum duodecim tribus Israhel, sed etiam angelos iudicare. Quod ergo putatur numquam diabolus in ueritate stetisse, numquam cum angelis beatam duxisse uitam, sed ab ipso suae conditionis initio cecidisse, non sic accipiendum est, ut non propria uoluntate deprauatus, sed malus a bono deo creatus putetur: alio
Abbreviated transcription (Latin):
illobona ess& sua mirabili bonitate ac potestate facturus.
initium autem figmentidñi dicturus est quod fecit ut inluda¬
tur ab angelis eiur : non quia ipsum primitus condidit uel in i¬
io malum condidit. sed quia cum scir&eum ad hoc propria
uoluntate malum futurum ut bonis nocer& creauit eum adho
utdeillobonis ipse prodess& . hocestenim ut inludatur ab an¬
gelis eius. quoniam sic inluditur cumscĩs prosunt temptatio¬
nes eius quibuseos deprauare conatur. ut malitia inqua ipse
esse uoluit eo nolente sit utilis seruisdĩ : quia hoc praeuidenscũ
finxit . ideo initium ad inludendum : quia & mali homines uasa
eiusdem diaboli & tamquam capitir corpus. quo snihi lomi¬
nus ds̃ malos futuros praeuidens creauit tamenadutilita¬
tem scõrum. similiter inluduntur cum& ipsir nocere uolen¬
tibus prestatur scĩs exeorum conparatione cautela &pia
subdõ humilitas & intellegentia gratiae & exercitatio ad

Expanded text:
illo bona esset sua mirabili bonitate ac potestate facturus. illo bona esset sua mirabili bonitate ac potestate facturus. initium autem figmenti domini dictus est, quod fecit ut inludatur ab angelis eius, non quia ipsum primitus condidit uel initio malum condidit, sed quia, cum sciret eum ad hoc propria uoluntate malum futurum, ut bonis noceret, creauit eum ad hoc, ut de illo bonis ipse prodesset. hoc est enim: ut inludatur ab angelis eius, quoniam sic inluditur, cum sanctis prosunt temtationes eius, quibus eos deprauare conatur, ut malitia, in qua ipse esse uoluit, eo nolente sit utilis seruis dei, qui hoc praeuidens eum finxit. ideo initium ad inludendum, quia et mali homines, uasa eiusdem diaboli et tamquam capitis corpus, quos nihilominus deus malos futuros praeuidens creauit tamen ad utilitatem sanctorum, similiter inluduntur, cum et ipsis nocere uolentibus praestatur sanctis ex eorum conparatione cautela et pia sub deo humilitas et intellegentia gratiae et exercitatio ad
Abbreviated transcription (Latin):
tamen quia cui lib& occurrit. &uerumest atq manifestum
iustitiae ipsiesse contrarium. ut nullo praecedente merito
hocipsum in quo quo dr̃ damn& quod ineo ipse creauerit. cer¬
taq: & euidens damnatio diaboli & angelorum eius exeuan¬
gelio recitatur ubi se dicturum dñs praenuntiauit eis quias
nistrissunt. Ite inignema &ernum qui praeparatus est dia
bolo & angelis eiur: nullo modo inconaturam quam ds̃ creauis
sedmnalam pro priam uolunt atem poena ignis a &erniplec¬
catam quod dictum est. hoc est mitium figmentidñi quod fecit
ut inludatur ab angelis eius. sed uel corpus aerium quod tali uo¬
luntati congruenter aptauit. uel ipsam ordinationem inqua
cum fecit &iam nolentem utilem bonis. uel quod praescienseum
propria uolunt ate malum futurum feciteumtamennon ab¬
stinens bonitatem suam in praebenda uita atq: substantia fu¬
turae &iam noxiae uoluntati. simul praeuidens quanta de

Expanded text:
tamen, quia cuilibet occurrit et uerum est atque manifestum tamen, quia cuilibet occurrit et uerum est atque manifestum iustitiae ipsi esse contrarium, ut nullo praecedente merito hoc ipsum in quoque deus damnet, quod in eo ipse creauerit, certaque et euidens damnatio diaboli et angelorum eius ex euangelio recitatur, ubi se dicturum dominus praenuntiauit eis qui a sinistris sunt: ite in ignem aebolo et angelis ejus ; nullo modo in eo naturam quam Deus creavit, sed malam propriam voluntatem poena ignis aeterni pleccatam, quod dictum est: hoc est initium figmenti domini, quod fecit ut inludatur ab angelis eius, sed uel corpus aerium, quod tali uoluntati congruenter aptauit, uel ipsam ordinationem, in qua eum fecit etiam nolentem utilem bonis, uel, quod praesciens eum propria uoluntate malum futurum fecit eum tamen non abstinens bonitatem suam in praebenda uita atque substantia futurae etiam noxiae uoluntati, simul praeuidens, quanta de
Abbreviated transcription (Latin):
seductor ut omnino diabolus ess& non uoluntate de prauatus
sedita creatus: haec opinio quomodo non sit aduersaei quod
scribtum est : fecit ds̃ omnia. & eccebona ualde ubiinueniturdu¬
bolus non propria uoluntate de prauatus. sed abipso dño dõfu¬
tus malus ualde : quamuis conentur ostendere. nec in sulue
&iam uel in aeruditae asseratur. non tantum conditionepri¬
ma sed &iamnunc deprauatis tot uoluntatib: in summa ta¬
menomnia quaecreata sunt d est uniuers amomnino crea¬
turam bonam esse ualde non quoboni sint in eamali. sed quod nos
efficiant malitia sua. ut sub dĩ amministratoris imperio. uir¬
tute. sapientia decus & ordo uniuersitatis aliqua ex parte turpã
siue turb&ur. cumsuis quib: q uoluntatib &iammalis tribuanis
cesti & congrui limites potestatum & pondera meritorum uit &iã
cumipsis conuenienter iusteq ordinatis uniuersitas pulchrasi

Expanded text:
seductor, ut omnino diabolus esset non uoluntate deprauatus, seductor, ut omnino diabolus esset non uoluntate deprauatus, sed ita creatus. Haec opinio quomodo non sit aduersa ei, quod scriptum est: fecit deus omnia; et ecce bona ualde, ubi inuenitur diabolus non propria uoluntate deprauatus, sed ab ipso domino deo factus malus ualde, quamuis conentur ostendere nec insulse etiam uel inerudite adseratur non tantum conditione prima, sed etiam nunc deprauatis tot uoluntatibus in summa tamen omnia, quae creata sunt, id est uniuersam omnino creaturam bonam esse ualde, non quo boni sint in ea mali, sed quod non efficiant malitia sua, ut sub dei administratoris imperio, uirtute, sapientia decus et ordo uniuersitatis aliqua ex parte turpetur siue turbetur, cum suis quibusque uoluntatibus, etiam malis, tribuantur certi et congrui limites potestatum et pondera meritorum, ut etiam cum ipsis conuenienter iusteque ordinatis uniuersitas pulchra sit:
Abbreviated transcription (Latin):
qua quaeritur utrum suicasus praescius ante quam cader& fue¬
rie nesuaebeatitudinis incertos esse uel aliquando fuisse ange¬
los dicerem. non sine causa putari posse dixidiabolum ab ips
creaturae hocest abipso uel temporis uel suae conditionis
initio cecidisse. nec aliquando inueritate st&isse unde non¬
nulli eum non in hancmalitiam libero arbitrio uoluntatis ẽe
deflexum sed in hac omnino creatum putant : quamuis a
dño dõ summo & uero naturarum omnium creatore :¬
adhibentq testimonium de libro iob: quoniamibi scribtũ est
cum deillo sermo ess&. hocest initium figmentidñi quod fecit u
iludatur ab angelis eius : cuisententiae congruit quod inpsalm
scribtum est. EDraco hic quem finxisti ad inludendumei : nis quom
hic quem finxisti dixit. non autem sic ibi. hocest initium figme¬
tidñi tam quam initio eumita finxiss& ut malus. ut inuidusꝰ i

Expanded text:
qua quaeritur, utrum sui casus praescius, antequam caderet, fuequa quaeritur, utrum sui casus praescius, antequam caderet, fuerit, ne suae beatitudinis incertos esse uel aliquando fuisse angelos dicerem, non sine causa putari posse dixi diabolum ab ipso creaturae, hoc est ab ipso uel temporis uel suae conditionis initio cecidisse nec aliquando in ueritate stetisse. Unde nonnulli eum non in hanc malitiam libero arbitrio uoluntatis esse deflexum, sed in hac omnino creatum putant quamuis a domino deo summo et uero naturarum omnium creatore adhibentque testimonium de libro Iob, quoniam ibi scriptum est, cum de illo sermo esset: hoc est initium figmenti domini, quod fecit ut inludatur ab angelis eius: cui sententiae congruit, quod in psalmo scriptum est: draco hic, quem finxisti ad inludendum ei, nisi quod hic "quem finxisti" dixit, non autem sicut ibi, hoc est initium figmenti domini, tamquam initio eum ita finxisset, ut malus, ut inuidus, ut
Abbreviated transcription (Latin):
do & ipsi aliqua in melius mutatione certi de hac refuturi essent:
ux ferrenda prae sumtio est : nisi foste & hocdicatur. it acreo¬
iosistos angelos mundanis ministeriis distributos subalũs
sublimioribus & beatiorib ut prorectae gestis praeposi¬
uuris suis accipiant illamuitam beatamac sublimiorem
itqua possint esse cestissimi: cuius utque spegaudentes
possint non in congruae diciiambeati. ex quorum nume¬
rosi diabolusceciditcum sociis iniquitatis suae : Simile est
ioc ei quod cadunt aiustitia fidei &iam homines simili suꝑ¬
bia praeuaricati. uel seipsosseducentes uel illi seductori con¬
sentientes: sed asserant haec duo genera bondrum angelorũ
qui potuerint. unum super caelestium in quibus num quã fuit
quicadendo diabolus factus est: alterum autem mundanorum
inquib fuit: mihi autem fateor unde hoc secundum scripturas
asseram : non interim occurrit : sed coartatus quaestione illa

Expanded text:
do et ipsi aliqua in melius mutatione certi de hac re futuri essent, do et ipsi aliqua in melius mutatione certi de hac re futuri essent, uix ferenda praesumtio est; nisi forte et hoc dicatur ita creatos istos angelos mundanis ministeriis distributos sub aliis sublimioribus et beatioribus. ut pro recte gestis praeposituris suis accipiant illam uitam beatam ac sublimiorem, de qua possint esse certissimi, cuius utique spe gaudentes possint non incongrue dici iam beati. ex quorum numero si diabolus cecidit cum sociis iniquitatis suae, simile est hoc ei, quod cadunt a iustitia fidei etiam homines simili superbia praeuaricati, uel se ipsos seducentes uel illi seductori consentientes. Sed adserant haec duo genera bonorum angelorum qui potuerint, unum supercaelestium, in quibus numqam fuit, qui cadendo diabolus factus est, alterum autem mundanorum, in quibus fuit; mihi autem. fateor, unde hoc secundum scripturas adseram, non interim occurrit, sed coartatus quaestione illa,
Abbreviated transcription (Latin):
fidei. spe gaudentes intribulatione patientes: Quantoma¬
gis ergo & ampliore modo beatuserat homo inpara diso
ante peccatum quamuis incertus futuri sui casus. quispera
gaudebat propterpraemium futurae commutationis ut
nulla ess&r tribulatio cuitolerandae patientiamilitar&:
quam uis enimnonuana praesumptione deincertocertus
uelut stultus sed spe non in fidelis. antequam ad prachende¬
r& illamuitam ubi certissimus ipsius a gernae uitae suae
futurus ess & pos s& exultare quem ad modum scribtumest
cumtremore : & hac exultatione multo abundantius in
paradiso quam scĩ in his terris beatus esse modo quodam
inferiore quam in illa uita a&erna sanctorum supercas¬
lestium que angelorum. non tamen nullo: dicere autem de
dliquibus angelis quod in suo quodam genere beatierse pos¬
sint futurae suae iniquitatis & damnationis uel certe per¬
p&uae salutis incesti quibus nec spes subess&ł quod aliquan¬

Expanded text:
fidei, spe gaudentes, in tribulatione patientes. quanto mafidei, spe gaudentes, in tribulatione patientes. quanto magis ergo et ampliore modo beatus erat homo in paradiso ante peccatum, quamuis incertus futuri sui casus, qui spe ita gaudebat propter praemium futurae commutationis, ut nulla esset tribulatio, cui tolerandae patientia militaret! quamuis enim non uana praesumtione de incerto certus uelut stultus, sed spe non infidelis, antequam adprehenderet illam uitam, ubi certissimus ipsius aeternae uitae suae futurus esset, posset exsultare, quemadmodum scriptum est: cum tremore, et hac exsultatione multo abundantius in paradiso quam sancti in his terris beatus esse modo quodam inferiore quam in illa uita aeterna sanctorum supercaelestiumque angelorum, non tamen nullo. Dicere autem de aliquibus angelis, quod in suo quodam genere beati esse possint, futurae suae iniquitatis et damnationis uel certe perpetuae salutis incerti, quibus nec spes subesset, quod aliquan
Abbreviated transcription (Latin):
oriri: nams futuri sui peccati praesciuserat diuinaeq uindicrano
beatusesse unde poterat : ergo eratinpara disononbeatur : seden
nonerat futur. peccatisui praescius: ergoperhancignorantiam
auteius dembeatitudinir incertus & quomodoiamꝰ uere beatis
autfalsa specertus nonscientia & quomodo non stultus : seu
tamen hominis adhuc in corpore animali constituti cui obo¬
dienter uiuenti dandum adhuc ess& angelorum consostium
&mutatio corporis ex animali in spiritale : possumus inteulle¬
gere beatam uitam secundum quendam modum &iam sinon
erat praescius futuri sui peccati: nequeenim & illi praesensie¬
runt. quibus a post olus dicit : uos quispiritales estir instrut
huius modi inspũ lenitatis. intendens teipsum ne & tu temp¬
teris: non absurde tamen nec in probe dicimus beatosian
fuisse hoc ipso quod spiritales essent non corpore sediustitia

Expanded text:
oriri. nam si futuri sui peccati conscius erat diuinaeque uindictae, oriri. nam si futuri sui peccati conscius erat diuinaeque uindictae, beatus esse unde poterat? ergo erat in paradiso non beatus. sed enim non erat futuri peccati sui praescius. ergo per hanc ignorantiam aut eiusdem beatitudinis incertus, et quomodo iam uere beatus? aut falsa spe certus, non scientia, et quomodo non stultus? Sed tamen hominis adhuc in corpore animali constituti, cui oboedienter uiuenti dandum adhuc esset angelorum consortium et mutatio corporis ex animali in spiritale, possumus intellegere beatam uitam secundum quendam modum, etiamsi non erat praescius futuri sui peccati. neque enim et illi praescii fuerunt, quibus apostolus dicit: uos, qui spiritales estis, instruite huius modi in s\'piritu lenitatis, intendens te ipsum, ne et tu temteris; non absurde tamen nec inprobe dicimus beatos iam fuisse hoc ipso, quod spiritales essent non corpore, sed iustitia
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ damnat in nocentes: anforte ex alio genere angelorum
fuit. quib: ds̃ non dedit uel deseipsis praescientiam futurorum :
quiquonam modo beatipossint esse nonuideo : quibus incer¬
ta est ipsa suabeatitudo: nam & hoc quidamsenserunt non
fuisse diabolum in illa sublimi anatura angelorum quae su¬
per caelestis est : sed ineorum quialiquanto inferius inmundo
factisunt & persua officia distributi: tales enim fortas se
poss& aliquid &iam inlicitum delectare: quam tamen de¬
lectationeni si peccare noluissent libero arbitrio cohiberent
sicut homo maxime ille primus qui peccati poenam nondũ
habebat in membris . quando quidem & ipsa a sc̃is uiris dõ
subditis percius gratiam pi&ate superatur: porro ista
quaestio debeata uita utrum eam quisquam iam habere
dicendussitacuius incertus est utrum secum per man sura
sit: aneimiseria quandoq: succedat. potest & deipso primo homino

Expanded text:
Deus damnat innocentes. An forte ex alio genere angelorum Deus damnat innocentes. An forte ex alio genere angelorum fuit, quibus Deus non dedit vel de seipsis praescientiam futurorum? qui quonam modo beati possint esse non video, quibus incerta est ipsa sua beatitudo. Nam et hoc quidam senserunt, non fuisse diabolum in illa sublimi natura Angelorum, quae supercoelestis est; sed in eorum qui aliquanto inferius in mundo facti sunt, et per sua officia distributi. Tales enim fortasse posset aliquid etiam illicitum delectare: quam tamen delectationem si peccare nollent, libero arbitrio cohiberent; sicut homo, maxime ille primus, qui peccati poenam nondum habebat in membris, quandoquidem et ipsa a sanctis viris Dsubditis per eius gratiam pietate superatur. Porro ista quaestio de beata uita, utrum eam quisquam iam habere dicendus sit, cuius incertus est utrum secum permansura sit an ei miseria quandoque succedat, potest et de ipso primo homine
Abbreviated transcription (Latin):
fuit Inueritate autem non st&it. &in hoc ab inmno ex
quo ipse creatus est quistar& si stare uoluissal: quomod¬
enim duxisse uitambeatam in terbeatos angelos credi potest :
qui futuri sui peccatiatq supplicii id est desertionis & ignis a &er
nisi praescius non fuit: merito quaeritur quur non fuerit: neq
enimscĩ angeli adernae suae uitae acbeatitatis incestisunt: nam
quomod obeati suncerti : andicemus hocdm̃ diabolo reuelare no¬
luis s& cum adhuc ess& angelus bonus. uelquid facturus uel quid
passurus ess&r : c&eris autem reuelasse quo dessent in a&ernum
in eius ueritate mansuri: quod siit aestiideo iam non a equaliter
beatus. immo iam nec planebeatus fuit : quando quidem pla
uteam nullus per¬
turb& m&us: quo autem malo merito it adascernebatur ac&e¬
ris uteids̃ necȩ a quae ad ipsum pertinerent futura reuelar& :
num quidille priusultor : quamiste peccator absit: Neq enim

Expanded text:
fuit. in ueritate autem non stetit et hoc ab initio. ex fuit. in ueritate autem non stetit et hoc ab initio. ex quo ipse creatus est. qui staret, si stare uoluisset. Quomodenim duxisse uitam beatam inter beatos angelos credi potest, qui futuri sui peccati atque subplicii. id est desertionis et ignis aeterni. praescius non fuit? si praescius non fuit, merito quaeritur, cur non fuerit. neque enim sancti angeli aeternae suae uitae ac beatitatis incerti sunt. nam quomodo beati, si incerti? an dicemus hoc deum diabolo reuelare noluisse, cum adhuc esset angelus bonus. uel quid facturus uel quid passurus esset, ceteris autem reuelasse, quod essent in aeternum in eius ueritate mansuri? quod si ita est, ideo iam non aequaliter beatus, immo iam nec plene beatus fuit, quandoquidem pleneut eam nullus perturbet metus. Quo autem malo merito ita discernebatur a caeteris, ut ei Deus nec ea quae ad ipsum pertinerent, futura revelaret? Numquid ille prius ultor, quam iste peccator? Absit: neque enim
Abbreviated transcription (Latin):
diabolum ut naturam suam bonam praua uoluntate
peruester& scribtura non dicit: ante tamen factum
fuisse. & ex hac eum homini inuidisse ratio manifesta
declarat: in promtu est enim omnibus haec in tuentib
non ex inuidentia persu perbiam nasci. sed ex superbia
potius inuidentiam: Non autem frustra putari potesti
ab initio temporis diabolum superbia cecidisse: nec fun¬
se ullum antea tempus quo⁊ cum angelis scĩs pacatus uixeris
& beatus. sed ipso primordio creaturae a suo creatore a por¬
tata esse: ut illud quod dñs ait. ille homicida erat ab initio
& inueritate non st&it. utrumque abinitio intellegamus
non solum quod homicida fuit. sed &iam quod in ueritate
non st&it: & homicida quidem ab illo initio ex quo homo
potuit occidi. non hoc potuit occidi antequã ess&qui occide¬
r&ur: Ab in itio ergo homicida diabolus. quia ipse oc¬
cidit hominem primum. ante quam nullus hominum

Expanded text:
diabolum, ut naturam suam bonam praua uoluntate diabolum, ut naturam suam bonam praua uoluntate peruerteret, scriptura non dicit; ante tamen factum fuisse et ex hac eum homini inuidisse ratio manifesta declarat. in promtu est enim omnibus haec intuentibus non ex inuidentia superbiam nasci, sed ex superbia potius inuidentiam. non autem frustra putari potest ab initio temporis diabolum superbia cecidisse nec fuisse ullum antea tempus, quo cum angelis sanctis pacatus uixerit et beatus, sed ab ipso exordio creaturae a suo creatore apostatasse, ut illud, quod dominus ait: ille homicida erat ab initio et in ueritate non stetit. utrumque ab initio intellegamus. non solum quod homicida fuit. sed etiam quod in ueritate non stetit. et homicida quidem ab illo initio, ex quo homo potuit occidi; non autem potuit occidi. antequam esset, qui occideretur. ab initio ergo homicida diabolus. quia ipse occidit hominem primum, ante quem nullus hominum
Abbreviated transcription (Latin):
tus alter pacificus alter seditiosus. alter ueritatem laudibus
errantium praeferens alter quo quomodo laudis auidus.
alter amicalis alter inuidus. alter hoc uolens proximo quod
sibi alter subicere proximum sibi. alter propter proximi
utilitatem regens proximum alter propter suam praecesse¬
runt in angelis. alter inbonis alter inmalis. & distinexerunt
conditas in genere humano ciuitates duas subammirabilis
& ineffabili prouidentiadi cunctã que creatam ministran¬
us & ordinantis. alteram iustorum alteram iniquoru
quarum &iam quadam temporali: commixtione pe¬
agitur sacculum donec ultimo iudicio separentur be¬
& alter a coniuncta angelis bonis in regesuo uitam con¬
sequatur a &ernam altera coniuncta angelirm¬
lis inignem cumregesuomittatur a &ernum : Dequo
duabus ciuitatibus latius fostasse alioloco sidñr uolue¬
rit dissereremus: quando ergo deiecerit per superbũ

Expanded text:
tus, alter pacificus, alter seditiosus, alter ueritatem laudibus tus, alter pacificus, alter seditiosus, alter ueritatem laudibus errantium praeferens, alter quoquo modo laudis auidus, alter amicalis, alter inuidus, alter hoc uolens proximo quod sibi, alter subicere proximum sibi, alter propter proximi utilitatem regens proximum, alter propter suam - praecesserunt in angelis, alter in bonis, alter in malis, et distinxerunt conditas in genere humano ciuitates duas sub admirabili et ineffabili prouidentia dei cuncta, quae creat, administrantis et ordinantis, alteram iustorum, alteram iniquorum. quarum etiam quadam . temporali conmixtione peragitur saeculum, donec ultimo iudicio separentur, et altera coniuncta angelis bonis in rege suo uitam consequatur aeternam, altera coniuncta angelis malis in ignem cum rege suo mittatur aeternum. de quibus duabus ciuitatibus latius fortasse alio loco, si dominus uoluerit, disseremus. Quando ergo deiecerit superbia
Abbreviated transcription (Latin):
non amauit pecuniam. sed propriam potestatem: pro¬
inde peruersus sui amor priuat scã soci&late turgidum
sp̃m. eumque cohastat miseria. iam periniquitatem saci¬
aricupientem: hinc alioloco cum dixiss&. erunt enim
homines se ipsos amantes: continuo subiecit amatores pecu¬
niae. ab illa generali auaritia cuius superbia caput est. ad
hanc specialem descendens quae propia hominum est:
neque enim essent &iam homines amatores paecumae. nisi
ioseput arent excellentiores quoditiores : cui morbo contra¬
ria caritas. non quaerit quaesua sunt : ud est non priuata ex¬
cellentia la&atur: merito ergo & non inflatur .: Iduo amores
quorum alter sc̃s est alter in mundus. alter socialis alter pri¬
uatus alter communi utilitati consulens propter supernam
soci&atem alter &iam rem communem in potestatem pro¬
priam redigens propter arrogantem dominationem. alter
subditus alteraemulus dõ. alter tranquillus alter turbulen¬

Expanded text:
non amauit pecuniam, sed propriam potestatem. pronon amauit pecuniam, sed propriam potestatem. proinde peruersus sui amor priuat sancta societate turgidum spiritum eumque coartat miseria iam per iniquitatem satiari cupientem. hinc alio loco cum dixisset: erunt enim homines se ipsos amantes, continuo subiecit: amatores pecuniae, ab illa generali auaritia, cuius superbia caput est, ad hanc specialem descendens, quae propria hominum est. neque enim essent etiam homines amatores pecuniae, nisi eo se putarent excellentiores quo ditiores. cui morbo contraria caritas non quaerit, quae sua sunt, id est non priuata excellentia laetatur; merito ergo et non inflatur. Hi duo amores — quorum alter sanctus est, alter inmundus, alter socialis, alter priuatus, alter communi utilitati consulens propter supernam societatem, alter etiam rem communem in potestatem propriam redigens propter adrogantem dominationem, alter subditus, alter aemulus deo, alter tranquillus, alter turbulen
Abbreviated transcription (Latin):
omnis peccati su perbiam scribtura definiuit dicens: In itiumom¬
nis peccati superbia: cuitestimonio non in conuenienter aptatur
& iamillud quoda postolus ait. Radix omnium malorum est aua¬
ritia : siauanitiam generalem intellegamus. quaquisque appe¬
tit aliquidamplius quamoport&. & propter excellentiam suã
&quendam propriae reiamorem cui sapienter nomen latina
lingua indidit cumappellauit priuatum. quod potius ad &ri¬
mento quamabincremento dictum eluc&. omnisenim priua¬
tiominuit : unde itaq uult eminere superbia: inde in angustias
egestatemq contruditur : cum & communi adproprium dam¬
noso suiamore dirgitur: specialis est aatem a uaritia quas
usitatius appellatur amor pecuniae. cuius nomine aposto¬
lus perspeciem genus significans uniuersalem auari¬
nam uolebant intellegi dicendo radix omnium malorum
est auaritia: hinc enim & diabolus caecidit. quiutque

Expanded text:
omnis peccati superbiam scriptura definiuit dicens: initium omomnis peccati superbiam scriptura definiuit dicens: initium omnis peccati superbia. cui testimonio non inconuenienter aptatur etiam illud, quod apostolus ait: radix omnium malorum est auaritia, si auaritiam generalem intellegamus, qua quisque adpetit aliquid amplius quam oportet propter excellentiam suam et quendam propriae rei amorem . cui sapienter nomen latina lingua indidit, cum appellauit priuatum, quod potius a detrimento quam ab incremento dictum elucet; omnis enim priuatio minuit. unde itaque uult eminere superbia, inde in angustias egestatemque contruditur. cum a communi ad proprium damnoso sui amore redigitur. specialis est autem auaritia, quae usitatius appellatur amor pecuniae. cuius nomine apostolus per speciem genus significans uniuersalem auaritiam uolebat intellegi dicendo: radix omnium malorum est auaritia. hac enim et diabolus cedidit, qui utique
Abbreviated transcription (Latin):
rendum est secundum scãm scribturam quid dediabolo dcco¬
dumsit : primo utrum abinitio ipsius mundisua potestate delacca¬
tus abstiterit abilla soci&ate & caritate quabeati sunt angelisu
fruunturdõ : analiquo tempore in scõ co&u fuerit angelorumdu
ipse pariteriustur dĩ & pari terbeatus: non nullienim dicum
ipsum ei fuisse casum a supernis sedibus. quod inuiderit homin
facto adimaginemdĩ: porro haec inuidia sequitur superbã
non praecidit: non enim causa superbien diest inuidia ÷ sed caur
inuiden disuperbia: Cumigitur superbia sit amor ex cellentae
propriae. inuidia uero sit odium felicitatis alienȩ : quidunde nas¬
catur satis in promptuest: amandoenim quisq excellentiã suã.
uel paribus inuid& quodei co aequantur. uel in ferioribus nesibi
coaequentur : uel superioribus quod eis noncoae qu&ur: superbien¬
do igitur inuidus. non inuidendo quisq: superbus est: merito imit

Expanded text:
rendum est secundum sanctam scripturam, quid de diabolo dicenrendum est secundum sanctam scripturam, quid de diabolo dicendum sit. primo, utrum ab initio ipsius mundi sua potestate delectatus abstiterit ab illa societate et caritate, qua beati sunt angeli, qui fruuntur deo, an aliquo tempore in sancto coetu fuerit angelorum etiam ipse pariter iustus et pariter beatus. nonnulli enim dicunt ipsum ei fuisse casum a supernis sedibus, quod inuiderit homini facto ad imaginem dei. porro autem inuidia sequitur superbiam, non praecedit; non enim causa superbiendi est inuidia, sed causa inuidendi superbia. cum igitur superbia sit amor excellentiae propriae, inuidentia uero sit odium felicitatis alienae, . quid unde nascatur satis in promtu est. amando enim quisque excellentiam suam uel paribus inuidet, quod ei coaequentur, uel inferioribus, ne sibi coaequentur, uel superioribus, quod eis non coaequetur. superbiendo igitur inuidus, non inuidendo quisque superbus est. Merito initium
Abbreviated transcription (Latin):
contradm̃: nonenim ualent intellegere omne quod est in
quantum aliqua substantia est & bonum esse. & nisi ab illo dõ
uero a quo omne bonum est esse non posse : malam uero uolur¬
tatem in ordinate moueribona inferiora superiorib: praepo¬
nendo atq ita factumesse utrationalis ereaturae sp̃s sua potesta¬
te propter excellentiam delectatus tumescer& superbia. per
quamcader& ab eatitudine spiritalis paradisi : & inuidentia
contabescer&. in quotamen bonumest hoc ipsum quoduiuit
& uiuificat corpus. siue aercum. sicut ipsius diaboli ueldaemo¬
num spiritus. siue terraenum sicut hominis anima cuius uir
&iam maligniatq: peruersi : Itadum nolunt aliquid quod
ds̃ fecerit propria uoluntate peccare . ipsius dĩ substantiam
dieunt primo necessitate & post in expsabiliter uoluntate
corruptam ađque peruersam: sed deistorum dementis sim
errore alias iam diximurmulta: in hoc autem opere que¬

Expanded text:
contra deum. non enim ualent intellegere omne, quod est, in contra deum. non enim ualent intellegere omne, quod est, in quantum aliqua substantia est, et bonum esse et nisi ab illo deo uero, a quo omne bonum est, esse non posse, malam uero uoluntatem inordinate moueri bona inferiora superioribus praeponendo, atque ita factum esse, ut rationalis creaturae spiritus sua potestate propter excellentiam delectatus tumesceret superbia, per quam caderet a beatitudine spiritalis paradisi, et inuidentia contabesceret. in quo tamen bonum est hoc ipsum, quod uiuit et uiuificat corpus, siue aerium, sicut ipsius diaboli uel daemonum spiritus, siue terrenum, sicut hominis anima cuiusuis, etiam maligni atque peruersi. ita dum nolunt aliquid quod deus fecerit propria uoluntate peccare, ipsius dei substantiam dicunt primo necessitate et post inexpiabiliter uoluntate corruptam atque peruersam. sed de istorum dementissimo errore alias iam multa diximus. In hoc autem opere quae
Abbreviated transcription (Latin):
dum non poss&r nisi permissus: numper aliud poss& nisu
quod permittebatur accedere : Quid quidigitur serpens
ille significauit: ei prouidentiae tribuendumest subqua & ipse
diabolus suam quidem hab& cupiditatem nocendi. facultatem
autem non nisi quaedatur uel ad subuertenda ac perdenda
uasa irae. uel adhumilianda siue probanda uasamisericor¬
diae : naturaitaq: serpentis unde sit nouimus: produxitenim
uersa creatura habens inse animam uiuam inrationalem.
uniuersae rationali creaturae siuebonae siuemale uoluntatis
lege diuinior dinis subdita est: Quidergo mirum si perser¬
pentẽ aliquid agere permissusest diabolur : cumdaemonia in
porcos intrare xp̃s ipsepermiserit s. magis de ipsa natura dia¬
boli scrupulosius quaeri sol& : quam totamquidam her&ici of¬
ensi molestia male uoluntatis eius alienare conantur acrea¬
tura summi & ueridĩ. & alterum ei dare principium quod sit

Expanded text:
dum non posset nisi permissus, num per aliud posset, nisi per dum non posset nisi permissus, num per aliud posset, nisi per quod permittebatur accedere? quidquid igitur serpens ille significauit. ei prouidentiae tribuendum est, sub qua et ipse diabolus suam quidem habet cupiditatem nocendi, facultatem autem nonnisi quae datur uel ad subuertenda ac perdenda uasa irae uel ad humilianda siue probanda uasa misericordiae. natura itaque serpentis unde sit, nouimus; produxit enim uersa creatura habens in se animam uiuam inrationalem uniuersae rationali creaturae siue bonae siue malae uoluntatis lege diuini ordinis subdita est. quid ergo mirum, si per serpentem aliquid agere permissus est diabolus, cum daemonia in porcos intrare Christus ipse permiserit? Magis de ipsa natura diaboli scrupulosius quaeri solet, quam totam quidam haeretici, offensi molestia malae uoluntatis eius, alienare conantur a creatura summi et ueri dei et alterum ei dare principium, quod sit
Abbreviated transcription (Latin):
iuste ignoscens: nihilm&uens decuius quam malitia: mhilindi¬
gens decuius quam iustitia. nih ilsibi consulenr nec deo peribus
bonorum & bonis consulenr &iam de poenis malorum:
Quur ergo non permit ter& temptari hominem illa tempta¬
tione prouidendum. conum cendum. puniendum: cum super¬
ba concupiscentia pro priae potestatir quod conceperat pa¬
rer& suoq fo&u confunder&ur. iustoq supplicio a super¬
biae atq: inoboedientiae malo posterosd&errer&. quib: ea conr¬
scribenda & adnuntianda parabantur : Siautem quaeritur
quur potissimum perserpentem diabolus temptare permis¬
sussit : lam hoc significandi gratia factum esse. quemnon ad¬
moneat scribtura tantae auctoritatis tantis diuinitatis do¬
cumentis : agens in proph&ando quantis effectir iammundus
impl&us est : non quod diabolur aliquid ad instructionem
nostram significare uoluerit : sed cum acceder& ad temptan¬

Expanded text:
iuste ignoscens, nihil metuens de cuiusquam malitia, nihil indiiuste ignoscens, nihil metuens de cuiusquam malitia, nihil indigens de cuiusquam iustitia, nihil sibi consulens nec de operibus bonorum et bonis consulens etiam de poenis malorum. cur ergo non permitteret temtari hominem illa temtatione prodendum, conuincendum, puniendum, cum superba concupiscentia propriae potestatis quod conceperat pareret suoque fetu confunderetur iustoque subplicio a superbiae atque inoboedientiae malo posteros deterreret, quibus ea conscribenda et adnuntianda parabantur? Si autem quaeritur, cur potissimum per serpentem diabolus temtare permissus sit, iam hoc significandi gratia factum esse quem non admoneat scriptura tantae auctoritatis, - tantis diuinitatis documentis agens in prophetando, quantis effectis iam mundus inpletus est? non quo diabolus aliquid ad instructionem nostram significare uoluerit, sed cum accedere ad temtan
Abbreviated transcription (Latin):
guntur quipuniuntur. eorum tamen exemplum c&eri me¬
tuant. ualeatq adeorum salutem iusta pernicier aliorum:
numenim malitiae illorum uel nequitiae ds̃ auctor est : de quo¬
rumiusta poena consulit : quibus hoc modo consulendumesse
constituit : nonutiq sed cumeo suitus propriis malos futuros
esse praescir&. non eos tamen creare destitit: utilitati: deputans
eorum quosin hoc genere creauit. ut adbonum. proficere nis
malorum conparatione non possent: sienimnon essent : nullire
utiq: prodessent: parum neboniest actum ut sint. quiceste ill
generiutiles sunt : quod genus quisquis non uult ut sit : nihilalu
agit nisiutapse in eo non sit: magna o peradĩ. ex quisita inom¬
nes uoluntates eius: praeuid& bonos futuros &creat : praecui¬
d& malos futuros &creat : seipsum ad fruendum praebens
bonis multa munerum suorum largiens. & malis miseri cord¬
ter ignoscens. iustaȩ ulcis cens. Itemq: misericorditer ulcis cenr

Expanded text:
guntur qui puniuntur, eorum tamen exemplum ceteri meguntur qui puniuntur, eorum tamen exemplum ceteri metuant ualeatque ad eorum salutem iusta pernicies aliorum. num enim malitiae illorum uel nequitiae deus auctor est, de quorum iusta poena consulit, quibus hoc modo consulendum esse constituit? non utique . sed cum eos uitiis propriis malos futuros esse praesciret, non eos tamen creare destitit, utilitati deputans eorum, quos in hoc genere creauit, ut ad bonum proficere nisi malorum conparatione non possent. si enim non essent, nulli rei utique prodeessent. parumne boni actum est ut sint, qui certe illi generi utiles sunt? quod genus quisquis non uult ut sit, nihil aliud agit, nisi ut ipse in eo non sit. Magna opera domini, exquisita in omnes uoluntates eius! praeuidet bonos futuros et creat, praeuidet malos futuros et creat, se ipsum ad fruendum praebens bonis, multa munerum suorum largiens et malis, misericorditer ignoscens, iuste ulciscens, itemque misericorditer ulciscens,