comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iporum monumento ullo est illustratus nec decrcto romanorũ
Fodem tempore petellinos qui uni ex brutiis manserant in amici¬
tia romana non carthaginenses mõ qui regionem obtinebant.so
bruti quoq cacteri obsepata a se consilia oppugnabant. Quibus
cum obsistere malis nequirent petilini iegatos romam ad praesidi¬
um petendum miserunt:quorum preces lacrimaeq: in quaestus
enim flebiles cum sibi met ip̃i iussi consulere sunt sose inuesti¬
bulo curiae profuderunt in gentem iniam patribus apopulo moue¬
runt. Consultiq iterum.M.emilio practore patreseprcumspecᷤ¬
tis omnibus imperi uiribus fateri coacti:nihil ianplonginquiss
socuis in se praesidu ẽẽ. Redire domum fideq ad ultimum exple¬
postꝗͣ renuntiata legatio petilinis est:tantus repente meror pa¬
uorq: senatum eorum cocpit ut pars profugiendi qua quisq: po¬
tiis: ac per eos dedendos hannibali.Uicit tamen ea pars quae ni¬

Expanded text:
ipsorum monumento ullo est illustratus nec decreto Romanorum. ipsorum monumento ullo est illustratus nec decreto Romanorum. eodem tempore Petelinos, qui uni ex Bruttiis manserant in amicitia Romana, non Carthaginienses modo qui regionem obtinebant sed Bruttii quoque ceteri ob separata ab se consilia oppugnabant. quibus cum obsistere malis nequirent Petelini, legatos Romam ad praesidium petendum miserunt. quorum preces lacrimaeque—in questus enim flebiles, cum sibimet ipsi consulere iussi sunt, sese in uestibulo curiae profuderunt—ingentem misericordiam patribus ac populo mouerunt, consultique iterum a M. Aemilio praetore patres circumspectis omnibus imperii uiribus fateri coacti nihil iam longinquis sociis in se praesidii esse, redire domum fideque ad ultimum explepostquam renuntiata legatio Petelinis est, tantus repente maeror pauorque senatum eorum cepit ut pars profugiendi qua quisque potiis ac per eos dedendi Hannibali. uicit tamen ea pars quae ni
Abbreviated transcription (Latin):
persolutum est in uinculis habiti.Tum remissi cumas cũ
fide id uerius est: ꝗͣ ab equite in ab euntis immisso interfectos
dio fuerunt minus dimidium ferrum famesq assumpsit
Cacteri in columes praeneste cum. p̃ã. manicino scriba is antea fuerat¬
redierunt. Statua eius inditio fuit. praeneste iam in foro statuta
amicta toga uelato capite et tria signa cum signo lamine enacȩi¬
scripto manicium pro militibus qui casilini in praesidio fuerint
uotum uouisse idem titulus tribus signis in ede fortunae põitus
fuit subiectus. Casilinum oppidum redditum campanis est. firn¬
tum septingentorum militum. de exercitu hannibalis praesidio
ne ubi poenus inde abscessisset romam impugnarent. Prȩnestinis
militibus senatus romanus duplex stipendium et quinquennii mi¬
litiae uacationem decreuit. Ciuitate cum donarentur obuirtut
non mutauerunt: serusinorum caus obscurior fama est: quia nͨͤ

Expanded text:
persolutum est, in uinculis habiti; tum remissi summa cum persolutum est, in uinculis habiti; tum remissi summa cum fide. id uerius est quam ab equite in abeuntes immisso interfectos. dio fuerunt, minus dimidium ferrum famesque absumpsit: ceteri incolumes Praeneste cum praetore suo M. Anicio —scriba is antea fuerat—redierunt. statua eius indictio fuit, Praeneste in foro statuta, loricata, amicta toga, uelato capite, et tria signa cum titulo lamnae aeneae inscripto, M. Anicium pro militibus qui Casilini in praesidio fuerint uotum soluisse. idem titulus tribus signis in aede Fortunae positis fuit subiectus. Casilinum oppidum redditum Campanis est, firmatum septingentorum militum de exercitu Hannibalis praesidio, ne, ubi Poenus inde abscessisset, Romani oppugnarent. Praenestinis militibus senatus Romanus duplex stipendium et quinquennii militiae uacationem decreuit; ciuitate cum donarentur ob uirtutem, non mutauerunt. Perusinorum casus obscurior fama est, quia nec
Abbreviated transcription (Latin):
quam hos tes seruabant. Ibi herentia inter obnata ripis salict
conspitiuntur nuntiatum q hannibali est. Et de inde interio¬
re custodia cautum ne quid falleret uolturno ad urbem missu
Nuces tamen fuse ab romanis castris cum medio amni ad casili¬
num defluerent cratibus excipiebantur. Postremo ad id u¬
cum inopiae est ut lora detractasq scutis pelles ubi feruida mol¬
lissent aqua. mandere: conarentur:nec muribus alioue anima¬
li abstinerent et omne herbarum radicumq genus agger¬
bus infimis muri eruerent. Et cum hostes obrarassent: quicꝗd
herbi terreni extra murum erat raporum semen iniecerunt
ut hannibal eo ne usq dum ea nascuntur: ad casilinum ses¬
surus sum exclamaret.Qui nullam antea pactionem auribi
admiserat tum demum agi secum est passus de redemptione
liberorum capitum Septumces auri in singulos pretium con¬
uenit Fide accepta se se tradiderunt: donec omne aurum

Expanded text:
quam hostes seruabant. ibi haerentia inter obnata ripis salicta quam hostes seruabant. ibi haerentia inter obnata ripis salicta conspiciuntur, nuntiatumque Hannibali est et deinde intentiore custodia cautum ne quid falleret Uolturno ad urbem missum. nuces tamen fusae ab Romanis castris, cum medio amni ad Casilinum defluerent, cratibus excipiebantur. postremo ad id uentum inopiae est, ut lora detractasque scutis pelles, ubi feruida mollissent aqua, mandere conarentur nec muribus alioue animali abstinerent et omne herbarum radicumque genus aggeribus infimis muri eruerent. et cum hostes obarassent quidquid herbidi terreni extra murum erat, raporum semen iniecerunt, ut Hannibal 'eone usque dum ea nascuntur ad Casilinum sessurus sum?' exclamaret; et qui nullam antea pactionem auribus admiserat, tum demum agi secum est passus de redemptione liberorum capitum. septunces auri in singulos pretium conuenit. fide accepta tradiderunt sese. donec omne aurum
Abbreviated transcription (Latin):
teret nihil mouebat quanꝗ̃ quae facile omnem pacientiam un¬
cerent nuntiabantur a casilino. Nam et praccipitasse se quos¬
dam non tollerantes famen constabat et stare inerines in murs
nuda corpora ad missilium telorum ictus prebentes. Fa egre
patiens graccus: cum neq pugna conserere dictatores in iussu
auderet pugnandum ẽc̃. si palam frumentum importare ui¬
debat. neq clam importandi spes eẽt Farre exagris undiq o¬
circa conuecto cum ꝗͣ plura dolia compless&: nuntium ad ma¬
gistratum casilinum misit ut exciperent dolia quae amnis de¬
ferret. Insequenti nocte intentis omnibus in flumen ac spẽ
ab nuntio romano factam dolia media amni missa defluxerũt
Equaliter inter omnes frumentum diuisum id postero quoq die
ac tertio factum est. Nocte et mittebantur et perueniebant
eo custodias hostium. fallebant. Imbribus de inde continuis ci¬
tatior solito amnis transuerso uertice dolia impulit ad ripam

Expanded text:
reret, nihil mouebat, quamquam quae facile omnem patientiam uinreret, nihil mouebat, quamquam quae facile omnem patientiam uincerent nuntiabantur a Casilino; nam et praecipitasse se quosdam non tolerantes famem constabat et stare inermes in muris, nuda corpora ad missilium telorum ictus praebentes. ea aegre patiens Gracchus, cum neque pugnam conserere dictatoris iniussu auderet—pugnandum autem esse, si palam frumentum importaret, uidebat—neque clam importandi spes esset, farre ex agris circa undique conuecto cum complura dolia complesset, nuntium ad magistratum Casilinum misit ut exciperent dolia quae amnis deferret. insequenti nocte intentis omnibus in flumen ac spem ab nuntio Romano factam dolia medio missa amni defluxerunt; aequaliter inter omnes frumentum diuisum. id postero quoque die ac tertio factum est; nocte et mittebantur et perueniebant; eo custodias hostium fallebant. imbribus deinde continuis citatior solito amnis transuerso uertice dolia impulit ad ripam
Abbreviated transcription (Latin):
tis impliciti. Et ubi primum sub pellibus hr̃i coepti sunt uiaq
et alius labor militaris excepit tyronum modo corporibus
animisq defitiebant. Et de inde per omne: estiuorum tempus
magna ꝑs sine commeatibus absignis dilabebantur: neq alie
latebre ꝗ̃ capua desertoribus erant. Caeterum mitescente iam
hyeme ex hybernis milite casilinum redit. Ubi quanꝗͣ ab oppug¬
natione cessatum erat: obsidio tamen continuata oppidanos prae¬
sidiumq adultmum in opiae adduxerat Castris romanis tunc
sempronuis prȩ erat. dictatore auspitiorum repetendorum.
causa profecto romam marcellum & ipsum cupientem ferre
auxilium obsessis. Sed uolturiiis amnis inflatus aquis et prae¬
ces nolanorum atq acerranorum tenebant campanos timẽ¬
tis si praesidium romanum abscessisset. Graccus assidens tm
casilmo quia predic tum erat dictatoris ne quid absente coreige¬

Expanded text:
tis impliciti et, ubi primum sub pellibus haberi coepti sunt, uiaque tis impliciti et, ubi primum sub pellibus haberi coepti sunt, uiaque et alius militaris labor excepit, tironum modo corporibus animisque deficiebant, et deinde per omne aestiuorum tempus magna pars sine commeatibus ab signis dilabebantur neque aliae latebrae quam Capua desertoribus erant. ceterum mitescente iam hieme educto ex hibernis milite Casilinum redit, ubi, quamquam ab oppugnatione cessatum erat, obsidio tamen continua oppidanos praesidiumque ad ultimum inopiae adduxerat. castris Romanis Ti. Sempronius praeerat dictatore auspiciorum repetendorum causa profecto Romam. Marcellum et ipsum cupientem ferre auxilium obsessis et Uolturnus amnis inflatus aquis et preces Nolanorum Acerranorumque tenebant, Campanos timentium si praesidium Romanum abscessisset. Gracchus adsidens tantum Casilino, quia praedictum erat dictatoris ne quid absente eo rei ge
Abbreviated transcription (Latin):
in hiberna capuam concessit.Ibi partem maiorem hyemis exer¬
citum intectis habuit aduersus omnia humana mala saepe: a
diu durantem bonis in expertum atq in suetum. Itaq quos
nulla mali uicerat uis perdidere nimia bona ac uoluptates ĩmodice
& eo impensius quo auidius et insolentia ĩ eas immiserant. Som¬
ius enim et uinum et epulae et scorta lineaq & otium consue¬
tudine in dies blandius ita eneruauerunt corpora animosq ut
magis de inde practerite uictorie eos ꝗͣ presentis tutaretur ui¬
res manusq id peccatum ducis apud peritos artium militarium
naberetur:ꝗͣ quod non ex cannensi acie protinus ad urbem ro¬¬
manam duxissent.Illa enim cunctatio distulisse modo uicto¬
riam uideri potuit.Hic exror ures ademisse aduincendum. Ita¬
q hercule uelud si cum alio exercitu a capua exiret nihil usꝗͣ
pristinae disciplinac tenuit.Nam et redierunt pleriq scõy¬

Expanded text:
in hiberna Capuam concessit. ibi partem maiorem hiemis exerin hiberna Capuam concessit. ibi partem maiorem hiemis exercitum in tectis habuit, aduersus omnia humana mala saepe ac diu duratum, bonis inexpertum atque insuetum. itaque, quos nulla mali uicerat uis, perdidere nimia bona ac uoluptates immodicae, et eo impensius quo auidius ex insolentia in eas se merserant. somnus enim et uinum et epulae et scorta balineaque et otium consuetudine in dies blandius ita eneruauerunt corpora animosque ut magis deinde praeteritae uictoriae eos quam praesentes tutarentur uires, maiusque id peccatum ducis apud peritos artium militarium haberetur quam quod non ex Cannensi acie protinus ad urbem Romanam duxisset; illa enim cunctatio distulisse modo uictoriam uideri potuit, hic error uires ademisse ad uincendum. itaque hercule, uelut si cum alio exercitu a Capua exiret, nihil usquam pristinae disciplinae tenuit. nam et redierunt plerique scor
Abbreviated transcription (Latin):
q ictos amisit. Semel ultro erumpentis in agmine elephanto¬
rum opposito prope interclusit trepidosq compulit inurbẽ
satis multis extanta paucitate interfectis: plures cecidissent
ne nox praclio interuenisset.Postero die omnium animi ad
oppugnandum accenduntur: utiq postꝗͣ corona aurea mi¬
ralis p̾roposita statq ipẽ dux cas telli plano loco positi segnem
oppugnationem sagunti ȩ xpugnatoribus exprobabat can¬
narum transymeniq ex trebiae singulos admonens uniuersor
Inde uinace quoq coeptae agi cuniculiq nec ad uarios cona¬
tus hostium aut uis ulla aut ars de erat. Socu yomanorum ꝓ¬
pugnacula aduersus uineas statuere transuersis cuniculis hos¬
tuim cuniculos excepere.: et palam et clam coeptis obuiam ir.
donec pudor etiam hannibalem ab incepto auertit castrisq cõ¬
munitis ac praesidio modico imposito ne omissa res uideretur

Expanded text:
usque ictos amisit. semel ultro erumpentes agmine elephantousque ictos amisit. semel ultro erumpentes agmine elephantorum opposito prope interclusit trepidosque compulit in urbem satis multis ut ex tanta paucitate interfectis; plures cecidissent ni nox proelio interuenisset. postero die omnium animi ad oppugnandum accenduntur, utique postquam corona aurea muralis proposita est atque ipse dux castelli plano loco positi segnem oppugnationem Sagunti expugnatoribus exprobrabat, Cannarum Trasumennique et Trebiae singulos admonens uniuersosque. inde uineae quoque coeptae agi cuniculique; nec ad uarios conatus hostium aut uis ulla aut ars deerat sociis Romanorum. propugnacula aduersus uineas statuere, transuersis cuniculis hostium cuniculos excipere, et palam et clam coeptis obuiam ire, donec pudor etiam Hannibalem ab incepto auertit, castrisque communitis ac praesidio modico imposito, ne omissa res uideretur,
Abbreviated transcription (Latin):
minum efficiebat. Hannibal cum iam inde: nõ procul eẽt
getulos cum profecto nomine isisalca praemutit.Ac primo
N fiat conloqui copia uerbis benignis ad portas aperiendas'
praesidiumq accipiendum perlicere iub&. Sin pertinatia ꝑ¬
stent:ut rem gerere ac temptare:si qua parte inuaderei
bem possit:ubi ad moenia accessere quia silentium erat soli¬
tudo iusa metuq: concessum barbarus ratus moliri portas
et seras claustraq effringere parat.Cum patefactis repente
portis cohortes duȩ ad ipsum instructe intus ingenti cum
tumultu erumpunt stragemq hostium faciunt. Ita primis
repulsis maharbal cum naiore robore uirorum missus nec
ip̃e eruptionem cohortium sustinuit. Postremo hannibal
astris ante ip̃a moenia positis paruam urbem paruumq pre¬
sidium summa ui atq omnibus copiis oppugnare parat Ac
dum instar lacessitq corona undiq circum datis moenibus
ali quot milites et promptissimum quemq: e muro turrib¬

Expanded text:
minum, efficiebat. Hannibal cum iam inde haud procul esset, minum, efficiebat. Hannibal cum iam inde haud procul esset, Gaetulos cum praefecto nomine Isalca praemittit ac primo, si fiat conloquii copia, uerbis benignis ad portas aperiundas praesidiumque accipiendum perlicere iubet: si in pertinacia perstent, ui rem gerere ac temptare si qua parte inuadere urbem possit. ubi ad moenia accessere, quia silentium erat, solitudo uisa; metuque concessum barbarus ratus moliri portas et claustra refringere parat, cum patefactis repente portis cohortes duae, ad id ipsum instructae intus, ingenti cum tumultu erumpunt stragemque hostium faciunt. ita primis repulsis Maharbal cum maiore robore uirorum missus nec ipse eruptionem cohortium sustinuit. postremo Hannibal castris ante ipsa moenia oppositis paruam urbem paruumque praesidium summa ui atque omnibus copiis oppugnare parat, ac dum instat lacessitque corona undique circumdatis moenibus, aliquot milites et promptissimum quemque e muro turrib
Abbreviated transcription (Latin):
quos eodem audita cannensis clades contulerat. Hi non conf¬
Cto praeneste ad diem delectui seruis profecti domo cum casi¬
linum anto aduersae pugnae famam uenissent et alii aggrega¬
rentur se se yomanis socus profecti a casilino cum satis magno
agmine irent auertit eos retro nuntius cannensis pugnae
Ibi cum dies aliquot suscepti: campanis timentibusq cauendis
ac struendis inuicem insidiis traduxissent ita de capuae defes¬
tione agi accipiq hannibalem satis procerto hrẽ. interfectio
nocte oppidanis partem urbis quae circa uolturnum est.e
enim diuiduntur amni occupauere idq: praesidium casili¬
ni habebant romani.Additur et perusina cohors homines
quatuorcenti et.Lx. eodem nuntio quo prenestini paucos
ante dies casilinum compulsi et satisferme armatorum ad
tam exigua moenia et flumine altera parte cincta tuenda
erant poenuria frumenti nimium etiam ut uideretur ho¬

Expanded text:
quos eodem audita Cannensis clades contulerat. hi, non confequos eodem audita Cannensis clades contulerat. hi, non confecto Praeneste ad diem dilectu, serius profecti domo cum Casilinum ante famam aduersae pugnae uenissent et aliis adgregantibus sese Romanis sociisque, profecti a Casilino cum satis magno agmine irent, auertit eos retro Casilinum nuntius Cannensis pugnae. ibi cum dies aliquot, suspecti Campanis timentesque, cauendis ac struendis in uicem insidiis traduxissent, ut de Capuae defectione agi accipique Hannibalem satis pro certo habuere, interfectis nocte oppidanis partem urbis, quae cis Uolturnum est—eo enim diuiditur amni—occupauere idque praesidii Casilini habebant Romani. additur et Perusina cohors, homines quadringenti sexaginta, eodem nuntio quo Praenestini paucos ante dies, Casilinum compulsi. et satis ferme armatorum ad tam exigua moenia et flumine altera parte cincta tuenda erat: penuria frumenti, nimium etiam ut uideretur ho
Abbreviated transcription (Latin):
iassit publica ẽẽ et summa rerum senatu tradita cum exercitu omni
profectus supra sessulam castris positis consedit. Iocnus acerras pri¬
mum ad uoluntariam deditionem conatus perlicere postꝗ̃ uidit
nis plus animi ꝗͣ uirium erat.Itaq desperata tutela urbis ut circu¬
uallari moenia uiderunt:priusqͣ. continuarentur hostium opa
ꝑ intermissa munimenta neglectasq cus todias silentio nocti
dilapsi per uias inuiaq qua quemq aut consilium erat: aut ter¬
ror tulit in urbes campaniac quas satis certum erat non mutas¬
se fidem perfugerunt.H annibal acerris direptis atq: incen¬
sis cum a casilino dictatorem Ro legionesq nimis accipi nunti¬
assent. nc quisq̃ tam in propinquis hostium castris capuae quoq
recurrant exercitum ad casilinum ducit. Casilinum eo tp̃e
praenestini habebant cum romanis paucis latiniq: nominis

Expanded text:
 iussit publica populi Romani esse et summa rerum senatui tradita cum exercitu omni  iussit publica populi Romani esse et summa rerum senatui tradita cum exercitu omni profectus supra Suessulam castris positis consedit. Poenus Acerras primum ad uoluntariam deditionem conatus perlicere, inde postquanis plus animi quam uirium erat; itaque desperata tutela urbis, ut circumuallari moenia uiderunt, priusquam continuarentur hostium opera, per intermissa munimenta neglectasque custodias silentio noctis dilapsi, per uias inuiaque qua quemque aut consilium aut error tulit, in urbes Campaniae, quas satis certum erat non mutasse fidem, perfugerunt. Hannibal Acerris direptis atque incensis, cum a Casilino dictatorem Romanum legionesque acciri nuntiassent, ne quid noui tam propinquis hostium castris Capuae quoque occurreret, exercitum ad Casilinum ducit. Casilinum eo tempore quingenti Praenestini habebant cum paucis Romanis Latinique nominis,
Abbreviated transcription (Latin):
maximo possent impetu in hostem erumpere ub&. Satis terro¬
ris tumultuq: in aciem mediam intulerant cum duabus circapo¬
tis.ẜ. ualerius flaccus et.S. Aurelius legati in cornua hostium
crumpere.Addidere clamorem lixe calonesq et alia turba custo¬
die impedimentorum opposita ut paucitatem maxime spernenti¬
bus poenis ingentis repente excrcitus spẽm fecerit. Uix equidem
ausim affirmare quod quidam auctores sunt.ii.mñ et. ccc hostium
ingens eo die res at nescio an maxima illo bello gesta sit.Non uici
enim abhannibale uincentibus difficilius fuit ꝗ uincere pos tea
Hannibal spe pociunde nole adempta cum acerras recessisset: mar¬
cellus ex timplo clausis portis custodibus dispositis ne quis egrederet᷑
quaestionemin foro de his qui clam in colloquus hostium fuerant ha
buit supra.Lxx. damnatos proditionis securipercussit bonaq: eorum

Expanded text:
maximo possent impetu in hostem erumpere iubet. satis terromaximo possent impetu in hostem erumpere iubet. satis terroris tumultusque in aciem mediam intulerant, cum duabus circa portis P. Ualerius Flaccus et C. Aurelius legati in cornua hostium erupere. addidere clamorem lixae calonesque et alia turba custodiae impedimentorum adposita, ut paucitatem maxime spernentibus Poenis ingentis repente exercitus speciem fecerit. uix equidem ausim adfirmare, quod quidam auctores sunt, duo milia et octingentingens eo die res ac nescio an maxima illo bello gesta sit; non uinci enim ab Hannibale uincentibus difficilius fuit quam postea uincere. Hannibal spe potiundae Nolae adempta cum Acerras recessisset, Marcellus extemplo clausis portis custodibusque dispositis ne quis egrederetur quaestionem in foro de iis qui clam in conloquiis hostium fuerant habuit. supra septuaginta damnatos proditionis securi percussit bonaque eorum
Abbreviated transcription (Latin):
duabus circa portis: nouos milites leuemq armaturam ac suo&
equites statuit: nolam muros portasq: adire uenti. Subsidiaq
destinata impedimentis data: ne occupatis prelio legionibus
in eaimpetus fier&.Ita instructi intra portas stabant. Han¬
nibali subsignis id quod per aliquot dies fererat ad multum
diei in acie stanti primo miraculo eẽ quod nec exercitus ro.
porta egrederetur. Nec armatus quisꝗͣ in muris eẽt: ratus de¬
inde prodita colloquia ẽẽ: metuq resides factos partem mi¬
litum in castra remutit iussosq propere apparatũ omnem
oppugnande urbis in primam aciem afferre satis fidens si cuncta¬
tibus instar& tumulum aliquem in urbe plebem moturam. mox¬
q in sua quisq ministeria discursu trepidat ad prima signa succ¬
ditq ad muros acies. Parefacta repente porta. marcellus signis
canere clamoremq tolli acpedites primum: de inde cquites ꝗͥto

Expanded text:
duabus circa portis nouos milites leuemque armaturam ac sociorum duabus circa portis nouos milites leuemque armaturam ac sociorum equites statuit. Nolani muros portasque adire uetiti subsidiaque destinata impedimentis data, ne occupatis proelio legionibus in ea impetus fieret. ita instructi intra portas stabant. Hannibali sub signis, id quod per aliquot dies fecerat, ad multum diei in acie stanti primo miraculo esse quod nec exercitus Romanus porta egrederetur nec armatus quisquam in muris esset. ratus deinde prodita conloquia esse metuque resides factos, partem militum in castra remittit iussos propere apparatum omnem oppugnandae urbis in primam aciem adferre, satis fidens, si cunctantibus instaret, tumultum aliquem in urbe plebem moturam. dum in sua quisque ministeria discursu trepidat ad prima signa succeditque ad muros acies, patefacta repente porta Marcellus signa canere clamoremque tolli ac pedites primum, deinde equites, quanto
Abbreviated transcription (Latin):
Instrui de inde utrimq acies romanorum ceptae pro moenibus
nolȩ poenorum ante castra sua. praelia hinc parua inter urbẽ
castraq et uario euentu ficbant:quia duces nec prohibere paucos
temere rogantes nec signum dare uniuersae pugnae uolebant
In hac commitia iam duorum exercituum Itationc principes
nolanorum nuntiant marcello nocturna colloquia inter plebẽ
ad poenos fieri. statutumq eẽ ut cum romana acies egressa por¬
tis ir&. impedimenta eorum ac sarcinas diriperent: clauderent
de in de portas: murosq occuparent ut potientes rerum suarum
atq urbis poenum inde pro romano acciperent.Hec ubi nuntia¬
uiris oriretur fortunam pugnac experiri statuit. Adtriso
portas in nostis uersas tripertito exercitum instruxit impe¬
dimento subsequi iussit colones lixasq et inualidos milites ua¬
lum ferre. Media porta robora legionum et romanoseꝗtes.

Expanded text:
instrui deinde utrimque acies coeptae, Romanorum pro moenibus instrui deinde utrimque acies coeptae, Romanorum pro moenibus Nolae, Poenorum ante castra sua. proelia hinc parua inter urbem castraque et uario euentu fiebant, quia duces nec prohibere paucos temere prouocantes nec dare signum uniuersae pugnae uolebant. in hac cotidiana duorum exercituum statione principes Nolanorum nuntiant Marcello nocturna conloquia inter plebem ac Poenos fieri statutumque esse ut, cum Romana acies egressa portis foret, impedimenta eorum ac sarcinas diriperent, clauderent deinde portas murosque occuparent, ut potentes rerum suarum atque urbis Poenum inde pro Romano acciperent. haec ubi nuntiaui motus in urbe oreretur, fortunam pugnae experiri statuit. ad tres portas in hostes uersas tripertito exercitum instruxit; impedimenta subsequi iussit, calones lixasque et inualidos milites uallum ferre. media porta robora legionum et Romanos equites,
Abbreviated transcription (Latin):
adisser utiq cannensi pugna: non prius praelio abstiterit ꝗͣ pro¬
pe exsangius runa super ĩcidentium uirorum:armorumq:¬
equorum si oppressus. Itaq macte uirtute esto inquit
apud me tibi omnis honos atq omne praemium erit et quo freque¬
tius mecum fueris senties eam rem tibi dignitati atq emolument
esse. Latoq iuueni promissis: equum eximium dat ex dono
bigatosq quingentos quaestorem numerare iub&. lictoribus
imperat: ut cum se adire quotiens uelit patiantur. Hac comi¬
tate marcelli ferocis iuuenis animus adeo est mollitus: ut nem
rem &o. fortius ac fidelius iuuerit. Cum hannibal ad portas
eet nolanum rursus a nuceria mouit castra:plebsq: nolana de i¬
tegro ad defectionem spectaret: marcellus sub aduentu hosti¬
um intra muros se recepit: non castris metuens sed ne proden¬
de urbis occasionem nimis multis in eam imminentibus daret

Expanded text:
adisset, utique Cannensi proelio non prius pugna abstiterit quam proadisset, utique Cannensi proelio non prius pugna abstiterit quam prope exsanguis ruina superincidentium uirorum equorum armorumque sit oppressus. 'itaque macte uirtute esto' inquit. 'apud me tibi omnis honos atque omne praemium erit et, quo frequentior mecum fueris, senties eam rem tibi dignitati atque emolumento esse.' laetoque iuueni promissis equum eximium dono dat bigatosque quingentos quaestorem numerare iubet; lictoribus imperat ut eum se adire quotiens uelit patiantur. hac comitate Marcelli ferocis iuuenis animus adeo est mollitus ut nemo inde sociorum rem Romanam fortius ac fidelius iuuerit. cum Hannibal ad portas esset—Nolam enim rursus a Nuceria mouit castra—plebesque Nolana de integro ad defectionem spectaret, Marcellus sub aduentum hostium intra muros se recepit, non castris metuens sed ne prodendae urbis occasionem nimis multis in eam imminentibus daret.
Abbreviated transcription (Latin):
acer et sociorum ea tempestate nobilissimus eques Seminecemi
eum ad cannas in aceruo caesorum corporum inuentum cu¬
ratumq benigneq etiam cum donis hannibal domum remi¬
serat. Ob eius gratiam meriti rem nolanam in ius ditionem. da¬
re uoluerat poeno anxioq eum ex solicitum cura nouandi res
practor cernebat. Caeterum cum aut pęna cohibendus eẽt
aut benefitio conciliandus sibi assumpsisse ꝗͣ hosti ademisse
fortem ac strennuum maluit socium. Accitumq ad se benig¬
ne appellat multos cum inuidos inter populares hr̃e. Inde ex¬
istimatu facile eẽ quod nemo ciuis nolanus sibi indicauerit o¬
q̃ multa eius egregia facinora militaria eent. Sed qui in ro¬
manis militauerat castris. non posse obscuram eius uirtutem
ẽc multos sibi qui cum eo stipendia fecerant referre: qui uir
eet ille quaeq et quotiens pericula pro salute ac dignitate ꝑ.R¬

Expanded text:
acer et sociorum ea tempestate prope nobilissimus eques. seminecem acer et sociorum ea tempestate prope nobilissimus eques. seminecem eum ad Cannas in aceruo caesorum corporum inuentum curatumque benigne, etiam cum donis Hannibal domum remiserat. ob eius gratiam meriti rem Nolanam in ius dicionemque dare uoluerat Poeno, anxiumque eum et sollicitum cura nouandi res praetor cernebat. ceterum cum aut poena cohibendus esset aut beneficio conciliandus, sibi adsumpsisse quam hosti ademisse fortem ac strenuum maluit socium, accitumque ad se benigne appellat: multos eum inuidos inter populares habere inde existimatu facile esse quod nemo ciuis Nolanus sibi indicauerit quam multa eius egregia facinora militaria essent; sed qui in Romanis militauerit castris, non posse obscuram eius uirtutem esse. multos sibi qui cum eo stipendia fecerint, referre qui uir esset ille quaeque et quotiens pericula pro salute ac dignitate
Abbreviated transcription (Latin):
quicꝗͣ nunc plebe nunc principibus. fame demum in deditionẽ
accepit: pactus ut in ermes cum singulis ab irent uestimentis
De inde ut quia principio mitis omnibus italicis praeter romãis
uderi uell&: pręmia atq: honores qui remanserant ac mili¬
tare uellent secum proposuit.Nec ea spe quemꝗͣ tenuit. Dilap¬
si omnes: quocumq hospitia aut fortuitus animi impetus o¬
tulit.per campaniae urbes: maxime nolam neapolimq Cum
ferme triginta senatores ac forte primus quisq: capuam peti¬
sent exclusi inde quod portas hannibali clausissent Cumas se
contulerunt.Nuceria praeda multi data est: urbs direpta atq:
incensa. Nolam marcellus non sua magis fidutia praesidu ꝗͣ
uoluntate principum habebat. Nlebs timebatur et ante omne
L.Bancius quem consensu attentantem defectionis ac metus a
practore romano: nunc ad proditionem patriae: nunc si ea die
fortuna defuisset ad transfugendum stimulabat. Erat iuuenis

Expanded text:
nequiquam nunc plebe, nunc principibus, fame demum in deditionem nequiquam nunc plebe, nunc principibus, fame demum in deditionem accepit, pactus ut inermes cum singulis abirent uestimentis. deinde ut qui a principio mitis omnibus Italicis praeter Romanos uideri uellet, praemia atque honores qui remanserint ac militare secum uoluissent proposuit. nec ea spe quemquam tenuit; dilapsi omnes, quocumque hospitia aut fortuitus animi impetus tulit, per Campaniae urbes, maxime Nolam Neapolimque. cum ferme triginta senatores, ac forte primus quisque, Capuam petissent, exclusi inde, quod portas Hannibali clausissent, Cumas se contulerunt. Nucerina praeda militi data est, urbs direpta atque incensa. Nolam Marcellus non sui magis fiducia praesidii quam uoluntate principum habebat; plebs timebatur et ante omnes L. Bantius , quem conscientia temptatae defectionis ac metus a praetore Romano nunc ad proditionem patriae, nunc, si ad id fortuna defuisset, ad transfugiendum stimulabat. erat iuuenis
Abbreviated transcription (Latin):
erat mutunt: docentq quanto in discrimine sit nolana res
A grum hannibalis eẽ et poenorum urbem extimplo futu¬
ram nisi subueniatur conciliando plebi senatum ubi uel
defecturos: senatum se ne deficere praefestinarent effecis¬
se. Marcellus conlaudatis nolans eadem simulatione extra¬
hi rem insuum aduentum iussit. Interim cacleri quac se¬
cum acta essent: spemq oinnem auxilio ec̃ romanorum
ipẽ a casilino galatiam petit.inde uolturno amne traiecto
perq agrum sauculanum trebianumq: super sessuiam per
montes nolam peruenit. Sub aduentum practoris romani
penus agronolano excessit et ad mare proxime neapolim
descendit cupidus marini oppidi potiundi quo cursus naui¬
bus tutus ex africa cẽt. Caeterum postq̃ ncapolim. apfco¬
romano teneri accepit.M.iulius silanus erat ab ip̃is neapolita¬
nis accitus neapoli quoq sicut nolano amissa petit nuceriam
am cum aliquandiu circunsedissex saepe ui saepe solicitandis

Expanded text:
erat, mittunt docentque quanto in discrimine sit Nolana res: erat, mittunt docentque quanto in discrimine sit Nolana res: agrum Hannibalis esse et Poenorum, urbem extemplo futuram ni subueniatur; concedendo plebei senatum ubi uelint defecturos se, ne deficere praefestinarent effecisse. Marcellus conlaudatis Nolanis eadem simulatione extrahi rem in suum aduentum iussit; interim celari quae secum acta essent spemque omnem auxilii Romani. ipse a Casilino Caiatiam petit atque inde Uolturno amni traiecto per agrum Saticulanum Trebianumque super Suessulam per montes Nolam peruenit. sub aduentum praetoris Romani Poenus agro Nolano excessit et ad mare proxime Neapolim descendit, cupidus maritimi oppidi potiundi, quo cursus nauibus tutus ex Africa esset; ceterum postquam Neapolim a praefecRomano teneri accepit— M. Iunius Silanus erat, ab ipsis Neapolitanis accitus—Neapoli quoque, sicut Nola, omissa petit Nuceriam. eam cum aliquamdiu circumsedisset, saepe ui, saepe sollicitandis
Abbreviated transcription (Latin):
cit. Hanibal capua recepta cum iterum neapolitanorum a¬
nimos partim spe partim metu ne quicꝗͣ temptasset in agru
uolanum exercitum traducit. Et ut non hostiliter stati
quia non desperabat uoluntariam deditionem:ita si mora¬
rentur spem: nihil eorum quae pati aut timere possent prȩ¬
termissurus. Senatus ac maxime primores eius insocietate
romana prȩstare. Plebs nouarum ut sol& rerum: atq: han¬
nibali tota c̃ẽ: metumq agrorum populationis paciendaq in
obsidione multa grauia ac indigna proponere animo: neq
auctores defectionis deerant: Itaq ubi senatum metus accepit
si prolata intenderent resisti multitudini concitate non pos¬
se sed clam simulanda dilationem maliinueniunt.Placere
enim sibi defectionem adhanmbalem simulant.Quibus aur
conditionihus in foedus amicitiamq: nouam transeant patu
constare. Ita spatio sumpto legatos propere ad praetorẽ
romanum marcellum claudium qui casilim cum exerciu

Expanded text:
citur. Hannibal Capua recepta, cum iterum Neapolitanorum acitur. Hannibal Capua recepta, cum iterum Neapolitanorum animos partim spe, partim metu nequiquam temptasset, in agrum Nolanum exercitum traducit, ut non hostiliter statim, quia non desperabat uoluntariam deditionem, ita, si morarentur spem, nihil eorum quae pati aut timere possent praetermissurus. senatus ac maxime primores eius in societate Romana cum fide perstare; plebs nouarum, ut solet, rerum atque Hannibalis tota esse metumque agrorum populationis et patienda in obsidione multa grauia indignaque proponere animo; neque auctores defectionis deerant. itaque ubi senatum metus cepit, si propalam tenderent, resisti multitudini concitatae non posse, secunda simulando dilationem mali inueniunt. placere enim sibi defectionem ad Hannibalem simulant; quibus autem condicionibus in foedus amicitiamque nouam transeant, parum constare. ita spatio sumpto legatos propere ad praetorem Romanum Marcellum Claudium, qui Casilini cum exercitu
Abbreviated transcription (Latin):
erant supplerentur. Caeterum haec ut in secundis rebus segni¬
ter ac ociose gesta. Romanos praeter insitam industriamꝰ. a¬
nimis fortuna etiam cunctari prohibebat. Nã neo consuli
ulli quae per cum agenda eet de erat et dictator. Miunius prore
bus duuinis perfectis latoq ut solet ad populum ut equum ascen¬
dere liceret. practer duas urbanas legiones quac principio annia
consulibus conscriptae fuerant: & seruorum delectum cohor¬
tesq exagro piceno & gallico collectas: ad ultimum prope
desperate. R.p. auxilia cum honesta utilibus cedunt: descendit
equo dixitq quia capitalem fraudem ausi quiq pecuma iudica¬
ti inuinculis essent qui eorum apud se milites fierent: eos no
pecuniaq se ex solui iussurum ea sexmilia hominum gallicis
spolus quae triumpho.C. Flamminii translata erant armauit
Itaq cum uigintiquinq milibus armatorum ab urbe proficis¬

Expanded text:
erant, supplerentur. ceterum haec, ut in secundis rebus, segnierant, supplerentur. ceterum haec, ut in secundis rebus, segniter otioseque gesta; Romanos praeter insitam industriam animis fortuna etiam cunctari prohibebat. nam nec consul ulli rei quae per eum agenda esset deerat, et dictator M. Iunius Pera , rebus diuinis perfectis latoque, ut solet, ad populum ut equum escendere liceret, praeter duas urbanas legiones quae principio anni a consulibus conscriptae fuerant et seruorum dilectum cohortesque ex agro Piceno et Gallico collectas, ad ultimum prope desperatae rei publicae auxilium—cum honesta utilibus cedunt—descendit edixitque qui capitalem fraudem ausi quique pecuniae iudicati in uinculis essent, qui eorum apud se milites fierent, eos noxa pecuniaque sese exsolui iussurum. ea sex milia hominum Gallicis spoliis, quae triumpho C. Flamini tralata erant, armauit, itaque cum uiginti quinque milibus armatorum ab urbe proficis
Abbreviated transcription (Latin):
fuerunt. Lutatio et postumio cons deiuicti ad egates insulas su¬
mus.Quod si id quod dii omen auertant: nunc quoq fortuna ali¬
quid uariauerit tum pacem sperans cum uincimur:quam nunc
cum uicimus dat nemo: Ergosi quis de pace consulet seu deferen¬
da hostibus seu accipienda nabeo quid sententiae dicam. Sed de
his que mago postulat repertis: nec uictoribus mitti attinere
puto et frus trantibus nos falsa atq: in ania multo minus cense
mutenda eẽ. Naud multos mouit hannonis oro. Nam et si o¬
multas cum familia bracine leuiorem auctorem faciebat: & occu¬
pan animi praesentileritia. Nihil quo uanius fieret gaudiu sui
auribus admittebant. debellatumq mox fore si adniti paulu
ti et argenti multa talenta. Dictatorq cum magone in hys¬
paniam praemissus est ad conducenda uiginti milia peditum
quatuor equitum: quibus exercitus qui in italia quiq: i hyspaĩa

Expanded text:
fuerunt; Lutatio et Postumio consulibus deuicti ad Aegates insulas sufuerunt; Lutatio et Postumio consulibus deuicti ad Aegates insulas sumus. quod si, id quod di omen auertant, nunc quoque fortuna aliquid uariauerit, tum pacem speratis cum uincemur, quam nunc cum uincimus dat nemo? ego, si quis de pace consulet seu deferenda hostibus seu accipienda, habeo quid sententiae dicam; si de iis quae Mago postulat refertis, nec uictoribus mitti attinere puto et frustrantibus nos falsa atque inani spe multo minus censeo mittenda esse.' haud multos mouit Hannonis oratio; nam et simultas cum familia Barcina leuiorem auctorem faciebat et occupati animi praesenti laetitia nihil quo uanius fieret gaudium suum auribus admittebant debellatumque mox fore, si adniti paulumti et argenti talenta, † dictatorque cum Magone in Hispaniam praemissus est ad conducenda uiginti milia peditum, quattuor milia equitum, quibus exercitus qui in Italia quique in Hispania
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗͣ respondi hymilconi interrogare uis fasq est. Uelim seu ha¬
milco respondeat. Cum ad internitionem romani imperii pug¬
natum ad Cannas sit constetq in defectionem totam it aliam
ec. primum & quis latini nominis populus deferit ad nos: de in
quis homo ex quinq: et quadraginta tribubus adhannibalemi
transfugerit. Cum utrumq mago negass&: hostium quidem ergo
ue spei habeat uellem scire.Cum id nescire mago dicer& nihil fa¬
cilius scitu estinquit. Et quos legatos ad hannibalem. romani mi¬
serunt de pace:et quam deniq mentionem pacis romae factam ẽe
allatum aduos est: Cum id quoq: negasset: Bellum igitur ia
integrum habemus ꝗ̃ habuimus qua die hannibal in italiam est
ingressus. Quam uaria uictoria priore punico bello fuerit pleri¬
q qui meminerimus supersumus.Nunꝗͣ terra mariq magis pros¬
pere res nostre uise sunt:quam ante cons lutatium & Apostumi

Expanded text:
quoniam respondi Himilconi, interrogare ius fasque est—uelim seu Hiquoniam respondi Himilconi, interrogare ius fasque est—uelim seu Himilco seu Mago respondeat, cum ad internecionem Romani imperii pugnatum ad Cannas sit constetque in defectione totam Italiam esse, primum, ecquis Latini nominis populus defecerit ad nos, deinde, quis homo ex quinque et triginta tribubus ad Hannibalem transfugerit.' cum utrumque Mago negasset, 'hostium quidem ergo'ue spei habeat scire uelim.' cum id nescire Mago diceret, 'nihil facilius scitu est' inquit. 'ecquos legatos ad Hannibalem Romani miserunt de pace? ecquam denique mentionem pacis Romae factam esse allatum ad uos est?' cum id quoque negasset, 'bellum igitur' inquit 'tam integrum habemus quam habuimus qua die Hannibal in Italiam est transgressus. quam uaria uictoria priore Punico bello fuerit plerique qui meminerimus supersumus. nunquam terra marique magis prosperae res nostrae uisae sunt quam ante consules C. Lutatium et A. Postumium
Abbreviated transcription (Latin):
milconi inquit: non desisse me penitere me belli neq: desiturũ
ante inuictum uestrum imperatorem incusare ꝗͥ finiturum a¬
liqua tollerabili conditione bellum uidero. Nec miln pacis anti¬
que desiderium ulla alia res.q̃ pax noua fini&.Itaq ista quae i¬
modo mago iactauit himilconi caeterisq hannibalis satellitibus
iam lacta sunt: mihi possunt laeta cẽ: quia res bello bene geste si
uolunius fortuna uti pacem nobis equiorem dabunt.Nam si pra¬
termutimus hoc tempus quo magis dare ꝗͣ accipere possumus
uideri pacem:uercor ne hec quoq lactitia luxuriae nob acuana
euadat. Quae tamen nunc quoq qualis e occidi exercitus ho¬
stium mitti milites mihi: quid aliud rogares si ẽẽs uictus:
stium coepi bina castra: preda uidelicet plena: et commeatum
frumentum & pecuniam dare: quid aliud ꝗ̃ si spoliatus. si exi¬
tus castris eẽs peteres: et ne omnia ip̃e mirer:mihi quoq enim

Expanded text:
quit 'Himilconi non desisse paenitere me belli neque desiturum quit 'Himilconi non desisse paenitere me belli neque desiturum ante inuictum uestrum imperatorem incusare quam finitum aliqua tolerabili condicione bellum uidero; nec mihi pacis antiquae desiderium ulla alia res quam pax noua finiet. itaque ista quae modo Mago iactauit Himilconi ceterisque Hannibalis satellitibus iam laeta sunt: mihi possunt laeta esse, quia res bello bene gestae, si uolumus fortuna uti, pacem nobis aequiorem dabunt; nam si praetermittimus hoc tempus quo magis dare quam accipere possumus uideri pacem, uereor ne haec quoque laetitia luxuriet nobis ac uana euadat. quae tamen nunc quoque qualis est? occidi exercitus hostium; mittite milites mihi. quid aliud rogares, si esses uictus? hostium cepi bina castra, praedae uidelicet plena et commeatuum; frumentum et pecuniam date. quid aliud, si spoliatus, si exutus castris esses, peteres? et ne omnia ipse mirer—mihi quoque enim,
Abbreviated transcription (Latin):
fuit orationis quo priusspes belli perfitiendi sit: eo magis omni
ope iuuandum hannibalem ee. Proculenim adomomilitiar
ec in media hostium terra magnam uim frumenti pecuniaeq
assumi et tot actis ut hostium eSxercitus delesse: ita uictoris et̃
copias parte aliqua minuisse. Mittendum igitur supplemen¬
nomine punico tam bene meritis militibus. Secundum haec
dicta magonis laetis omnibus. hymilco uir factionis brachine lo¬
cum hannonis increpandi eẽ ratus.Quid est hanno inquit: etia
nunc penitet belli suscepti aduersus romanos: iube dedi hanniba¬
lem uera in tam prosperis rebus grates dus immortalibus agi: au¬
diamus Romanum senatorem in cathaginensium curia.
gaudio minus laetum quod eẽt uobis loquerer. Nunc interroga¬
ti senatori peniteat me adhuc suscepti aduersus romanos bellisi
reticeam aut superbus aut obnoxius uidear: quorum alterum ẽ
hominis alienae libertatis obliti: alterum suae. Respondeam hy¬

Expanded text:
fuit orationis, quo propius spem belli perficiendi sit, eo magis omni ope iuuandum Hannibalem esse; procul enim ab domo militiam esse, in media hostium terra; magnam uim frumenti pecuniae absumi, et tot acies, ut hostium exercitus delesse, ita uictoris etiam copias parte aliqua minuisse; mittendum igitur supplemennomine Punico militibus. secundum haec dicta Magonis laetis omnibus, Himilco, uir factionis Barcinae, locum Hannonis increpandi esse ratus, 'quid est, Hanno?' inquit; 'etiam nunc paenitet belli suscepti aduersus Romanos? iube dedi Hannibalem; ueta in tam prosperis rebus grates deis immortalibus agi; audiamus Romanum senatorem in Carthaginiensium curia.'  communi omnium gaudio minus laetum quod esset uobis loquerer; nunc interroganti senatori, paeniteatne adhuc suscepti aduersus Romanos belli, si reticeam, aut superbus aut obnoxius uidear, quorum alterum est hominis alienae libertatis obliti, alterum suae. respondeam' in
Abbreviated transcription (Latin):
phiax ẽ sybure haudita multo ante mortuus quo ab alba
traductus fuerat. Conspecta mors tamen eius fuit quia
publico funere est elatus.Hunc Negem in triumpho du¬
tum polybius haud quanꝗͣ spernendus auctor tradito
Senatus Scipionem triumphantem ẽ pileo capiti imposito
Quintus terentius culeo omniq deniq uita ut dignum
erat libertatis auctorem coluit. Africam cognomen mili¬
taris prius fauor an popularis aura celebrauerit an sicuti
foelicis Sylle magniq pompei patriam memoria coep¬
tum ab assentatidne familiari sit parum compertum
habeo. Primus certe hic imperator nomine uicte a se
gentis nobilitatus. Exemplo de inde huius frater ip̃ius¬
.L. Scipio Asiaticus alniq nequaꝗͣ uictoria pares insignes
imaginum titulos claraq cognomina familiae habuerut¬

Expanded text:
phax est, Tiburi haud ita multo ante mortuus, quo ab Alba phax est, Tiburi haud ita multo ante mortuus, quo ab Alba traductus fuerat. conspecta tamen mors eius fuit quia publico funere est elatus. —hunc regem in triumpho ductum Polybius, haudquaquam spernendus auctor, tradit.— secutus Scipionem triumphantem est pilleo capiti imposito Q. Terentius Culleo , omnique deinde uita, ut dignum erat, libertatis auctorem coluit. Africani cognomen militaris prius fauor an popularis aura celebrauerit an, sicuti Felicis Sullae Magnique Pompeii patrum memoria, coeptum ab adsentatione familiari sit parum compertum habeo; primus certe hic imperator nomine uictae ab se gentis est nobilitatus; exemplo deinde huius nequlo deinde huius nequaquam uictoria pares insignes imaginum titulos claraque cognomina familiaru
Abbreviated transcription (Latin):
hodie lacrimasse. Haec hannibal apud carthaginenses
Scipio contione aduocata. Massinissam ad Regnumpa¬
ternum. Cyrto oppido et caeteris urbibus agrisq quae
ex regno Syphacis in populi Romani potesfatem uenissi
adiectis donauit.Ccocta classem in siciliam ductam .C. cor
consuli tradere iussit.Legatos carthaginensium Roma
proficisci ut quae a se. Xlegatorum sententia acta cent
ea patrum auctoĩtate populiq iussu confismarentur
Pace terra mariq parta exercitu in naues imposito ĩ sici¬
liam lylibeum traiecit. Inde magna parte militum in¬
italiam. effusis non urbibus mõ ad habendos honores. sed
agrestum etiam turba obsidente uias romam peruenit
triumphoq omnium clarissimo urbem est inuectus
Argenti tulit in erarium. pondo centum milia uigintitria
ilitibus ex preda quadragenos eris diuisit. orte subtra¬
us spectaculo magis hominum ꝗͣ triumphantis gloriae Sy¬

Expanded text:
hodie lacrimasse.' haec Hannibal apud Carthaginienses. hodie lacrimasse.' haec Hannibal apud Carthaginienses. Scipio contione aduocata Masinissam ad regnum paternum Cirta oppido et ceteris urbibus agrisque quae ex regno Syphacis in populi Romani potestatem uenissent adiectis donauit. Cn. Octauium classem in Siciliam ductam Cn. Cornelio consuli tradere iussit, legatos Carthaginiensium Romam proficisci ut quae ab se ex decem legatorum sententia acta essent ea patrum auctoritate populique iussu confirmarentur. pace terra marique parta, exercitu in naues imposito in Siciliam Lilybaeum traiecit. inde magna parte militum ria Italiam effusis non urbibus modo ad habendos honores sed agrestium etiam turba obsidente uias Romam peruenit triumphoque omnium clarissimo urbem est inuectus. argenti tulit in aerarium pondo centum uiginti tria militibus ex praeda quadringenos aeris diuisit. morte subtractus spectaculo magis hominum quam triumphantis gloriae Sy
Abbreviated transcription (Latin):
cordis hiunc quem increpas risum ẽẽ qui tamen noqo
adeo est intempestuius ꝗ uestre iste absurde atq ab sior¬
rentes lacrime sunt. Tunc flesse decuit cum adempta sue
nobis arma incense naues interdictum extens bellamit
llo enim uulnere concidimus. nec ẽẽ in uos odio uestro
consultum ab romanis credatis. Nulla ciuitas magna
quiescere potest. Si foris hostem non habet domi mueit
ut preualida corpora ab externis malis tuta uidentur¬
sed suis ip̃a uiribus onerantur. Tantum ni mirum ex
publicis malis sentimus quantum ad priuatas resꝑtinet
nec in eis quicꝗ̃ acrius ꝗ̃ pecuniac damnum stimulari. Itaq
cum spolia uictoriae carthagini deit ahebantur cum ierme
ac nudam destitui inter tot armatas gentes africe cer¬
neretis nemo ingemuit.Nunc quia tributum expri¬
uato conferendum est tanꝗ̃ inpublico funere complora¬
tis. ꝗ uereor ne prope diem sentiatis. leuissimo in malo uos

Expanded text:
cordis hunc quem increpatis risum esse; qui tamen nequaquam cordis hunc quem increpatis risum esse; qui tamen nequaquam adeo est intempestiuus quam uestrae istae absurdae atque abhorrentes lacrimae sunt. tunc flesse decuit cum adempta sunt nobis arma, incensae naues, interdictum externis bellis; illo enim uolnere concidimus. nec est cur uos otio uestro consultum ab Romanis credatis. nulla magna ciuitas diu quiescere potest; si foris hostem non habet, domi inuenit, ut praeualida corpora ab externis causis tuta uidentur, suis ipsa uiribus onerantur. sed tantum nimirum ex publicis malis sentimus quantum ad priuatas res pertinet, nec in iis quicquam acrius quam pecuniae damnum stimulat. itaque cum spolia uictae Carthagini detrahebantur, cum inermem iam ac nudam destitui inter tot armatas gentes Africae cerneretis, nemo ingemuit: nunc quia tributum ex priuato conferendum est, tamquam in publico funere comploratis. quam uereor ne propediem sentiatis leuissimo in malo uos