comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
suam. Odisse itaq precipimuꝵ
proximos: odisse & animam si.
Constat gͦ quia amando. debet odis¬
se ꝓximum: qui sic eum odit sic̃
semet ip̃m. Tunc ceꝰ. enĩ bene nr̃am
animam odimus: cum eius car
nalib desideriis non adquiescimus.
cum eius appetitum frangimus eiꝰ¬
q uoluptatib reluctamur. Que
ergo contempta ad melius d̾icitur:
quasi ꝑodium amatur. Siosic ni¬
diligamus qd̃ sunt: et habeamꝰ odio
qd̃ indei nobis itinere obsistunt. Cer.¬
te cdum paulus iherosolimã ꝑgeret:
propħa agabus: ⁊onam uiius app̾¬
ꝑ fecte oderat: dicebat. Ego nõ solum
alugari: sed ce̾ mori uuherłm paratꝰ
sum ꝓ nomine dñi ihu. nec facio ani¬
nam meam pretiosiorem quam me.
Ecce quomodo amando animam¬
suam oderat. ymmo odiens amabat.
quam cupiebat ꝓ ihu morti tradere
morte suscitaret. Abhac ergo discre¬
tione odii nr̃i: trahanius formam
adodium proximi. Ametur quilibr
in hoc mundo aduersarius: sed ĩuia

Expanded text:
suam. Odisse itaque praecipimur suam. Odisse itaque praecipimur proximos, odisse et animam nostram. Constat ergo quia amando debet odisse proximum, qui sic eum odit sicut semetipsum. Tunc etenim bene nostram animam nalibus desideriis non acquiescimus, cum ejus appetitum frangimus, ejus voluptatibus reluctamur. Quae ergo contempta ad melius ducitur, quasi per odium amatur. Sic, sic nidiligamus quod sunt, et habeamus odio quod in Dei nobis itinere obsistunt. Certe cum Paulus Jerosolymam pergeret, propheta Agabus zonam illius appreperfecte oderat, quid dicebat? Ego non solum alligari, sed et mori in Jerusalem paratus sum pro nomine Domini Jesu; nec facio animam meam pretiosiorem quam me . Ecce quomodo animam suam amando oderat, imo odiens amabat, quam cupiebat pro Jesu morti tradere, morte suscitaret. Ab hac ergo discretione odii nostri trahamus formam ad odium proximi. Ametur quilibet in hoc mundo etiam adversarius, sed in via
Abbreviated transcription (Latin):
oe sorores. adhuc autẽ o̾ animã suã:
non potest meus. ẽc̃. discipłs. Sed per¬
concentari libet: quomodo parentes
q̾ carnaliter ꝓpinquos p̾cepim᷑
odisse. qui iubemur & inimicos di¬
ligere. Et certe de uxore ueritas dicit.
Quod deus iuicit: homo nõ sepa
cliscipulus uxorem diligendam pre¬
dicat. cum magister dicat qui ux¬
orem nonodit. non potest meus. ẽẽ.
discipłs. Numquid auud uidex
nuntiat aliud precoclamat: An
simul ce odisse possumus ceꝰ dilige¬
re: Sed si uim precepti ͤ p endimus:
utrumq agere. ꝑdiscretionẽ ualemꝰ.
Ut eos qui nobis carnis cognatione
conuncti sunt: &. quos ꝓͣimos no¬
uĩmus diligamus̾: oe quos aduer¬
sarios inuia dei patimur. odiendo.
ce fugiendo nesciamus. Quasi e¬
nim ꝑodium diligitur. qui car¬
naliter sapiens. dum praua nobis
ingerit non auditur. Ut autem
dñs domonstraret. hoc etga proxi¬
mos odium. non de uiaffectione ꝓ¬
ceredere. sed decaritate: addidit ꝓti¬
nus dicens. Ad huc autẽ & aiãnt

Expanded text:
et sorores, adhuc autem et animam suam, non potest meus esse discipulus. 2. Sed percontari libet quomodo parentes et carnaliter propinquos praecipimur odisse, qui jubemur et inimicos diligere? Et certe Veritas de uxore dicit: Quod Deus conjunxit, homo non separsiam . Ecce discipulus uxorem diligendam praedicat, cum magister dicat: Qui uxorem non odit, non potest meus esse discipulus. Nunquid aliud judex nuntiat, aliud praeco clamat? An simul et odisse possumus, et diligere? Sed si vim praecepti perpendimus, utrumque agere per discretionem valemus, ut eos qui nobis carnis cognatione conjuncti sunt, et quos proximos novimus, diligamus, et quos adversarios in via Dei patimur odiendo et fugiendo nesciamus. Quasi enim per odium diligitur qui carnaliter sapiens, dum prava nobis ingerit, non auditur. Ut autem Dominus demonstraret hoc erga proximos odium non de inaffectione procedere, sed de charitate, addidit protinus, dicens: Adhuc autem et animam
Abbreviated transcription (Latin):
intentione exhibet: crucem quidem
bauuat sed ire post dñm recusat. ¶la
uero sublimia precepta data sunt ⁊ pro¬
tinus comparatio edificande sublimi¬
tatis adiungitur cum dicitur. Quis
enĩ ex uobis uolens turrim edificare
non prius sedens computat sumptꝰ

Expanded text:
intentione exhibet, crucem quidem intentione exhibet, crucem quidem bajulat, sed ire post Dominum recusat. 6. Quia vero sublimia praecepta data sunt, protinus comparatio aedificandae sublimitatis adjungitur, cum dicitur: Quis enim ex vobis volens turrim aedificare, n
Abbreviated transcription (Latin):
manifestat cum dicit. Qui nõ baiu¬
lat crucem suam. & uenit post me: nõ
potest meus. ẽẽ. discipulus. Cruyc quip¬
pe acruciatudictaur. Et duob modis
crucem bauilamus. cum aut ꝑ absti¬
nentiam carnem afficimus: aut ꝑ com¬
passionem ꝓximi necessitatem uluis
nrãm putamus. Qui enĩ dolorem
exibet inaliena necessitati: trucempor¬
tat inmente. Sciendum uero. ẽ: quod
sunt non nulli qui carns abstinentiã
non ꝓdeo: sed ꝓinani gła exhibent.
Et sunt pleriq qui compassionẽ proxi¬
mo non spiritaliter sed carnaliter im¬
pendunt: ut ei non aduirtutẽ: sed qͣsi
miserendo ad culpas faueant. Hi itaꝙ
crucem quidem uidentur ferre: sed
dñm non sequuntur. Unde recte hec
eadem ueritas dicit. Qui non baui¬
lat crucemn suam ce uenit post mo: nõ
potest meus discipłs. ẽt. Baiulare. et¬
enĩ crucem ce post dñm ire. ẽ: uł car¬
ns abstinentiam. uel compassionem
ꝓximo: ꝓstudio et̾ne iitentionis exhi-¬
bere. Namquiquis hec ꝓtemporau

Expanded text:
manifestat, dicens: Qui non bajulat crucem suam, et venit post me, non potest meus esse discipulus. Crux quippe a cruciatu dicitur. Et duobus modis crucem Domini bajulamus, cum aut per abstinentiam carnem afficimus, aut per compassionem proximi necessitatem illius nostram putamus. Qui enim dolorem exhibet in aliena necessitate, crucem portat in mente. Sciendum vero est quod sunt nonnulli qui carnis abstinentiam non pro Deo, sed pro inani gloria exhibent. Et sunt plerique qui compassionem proximo non spiritaliter, sed carnaliter impendunt, ut ei non ad virtutem, sed quasi miserendo ad culpas faveant. Hi itaque crucem quidem videntur ferre, sed Dominum non sequuntur. Unde recte haec eadem Veritas dicit: Qui non bajulat crucem suam, et venit post me, non potest meus esse discipulus. Bajulare etenim crucem et post Dominum ire, est vel carnis abstinentiam, vel compassionem proximo pro studio aeternae intentionis exhibere. Nam quisquis haec pro temporali
Abbreviated transcription (Latin):
sarnalib affectib nõ declinemꝰ. Tota
enĩ iurtute pensandum. ẽ: qd̃ uacred̾i
plaustro subposite: ꝑgunt ⁊gemunt.
Dant abintimis mugitus: &e. Amen
deranere non deflectunt gressus. Di¬
sic fideles quiꝙ. eẽ. intra scãm eccliam
debent: ut compatiantur proximis
ꝑcaritatem. et tamen de iua di non
exorbitent ꝑ compassionẽ. Qualiter¬

Expanded text:
libus affectibus non declinemus. Tota enim virtute pensandum est, quod vaccae Dei plaustro suppositae pergunt et gemunt, dant ab intimis mugitus, et tamen de itinere non deflectunt gressus. Sisic fideles quique intra sanctam Ecclesiam debent ut compatiantur proximis per charitatem, et tamen de via Dei non exorbitent per confessionem. « Se
Abbreviated transcription (Latin):
cet: quia dehumanitate illius iu¬
rauit dñs dauid: defructu uentris
eius sedere suꝑ sedem suam. Sedob¬
liti sunt qd̃ ipse desua diuinitate
ꝑeundem daiid cecinit. Oñs dixit
adme: filius meus estu. Credebãt
ergo ap̃m destyrpe dauid nascitu¬
rum: cc regem ceteris omnib excel¬
lentiorem. ẽẽ. uenturum. Qua etrã
ant: errare non cessant. Et si sedñs
eum tradere potestate presidis puni¬
endum. Quasi contra augustum
repugnans: illicitum sibi usurpa¬
ret imꝑium. Sed ip̃e nr̃e saluti cõ¬
sulens ꝓpter quos hecscribenda
erat: ita responsum temꝑauit
suum: ut qr calumpnatorũ ora
concluderet. &e quia xp̃e est: fideli¬
b aꝑta uoce ꝓderet. Illi enĩ de ho¬
mune xp̃o quẽrelant: ipse autẽ
diuinitatis sue: qua equalis est
patri: palam mysteria narrat.
sedut fidelissima domus eius pla

Expanded text:
cet quia de humanitate illius jucet quia de humanitate illius juravit Dominus David de fructu ventris ejus se sedere super sedem suam; sed obliti quod ipsi de sua divinitate per eumdem David cecinit: Dominus dixit ad me, Filius meus es tu . Credebant ergo Christum de stirpe David nasciturum, et regem caeteris omnibus excellentiorem esse venturum. Qua etiam ant, errare non cessant. Etsi se Domineum tradere potestati praesidis puniendum; quasi contra Augustum repugnans illicitum sibi usurparet imperium. Sed ipse nostrae saluti consulens, propter quos haec scribenda erant, ita responsum temperavit suum, ut et calumniatorum ora concluderet, et quia Christus fidelibus aperta voce procederet; illi enim de homine Christo quaerebant; ipse autem divinitatis suae, quae aequalis est Patri, palam mysteria narrabat. sed ut fidelissima domus ejus pla
Abbreviated transcription (Latin):
in eodem suo templo: sepius ipse ⁊
uenire. & mansionẽ facere dignet᷑.
Caueamus hyemi s exemplũ. Ile
iudelicet corda nr̃a dominꝰ adueniẽs:
acaritatis ardore torpentia reppe¬
riat. ideoq eacitiꝰ aduersatus re¬
linquat. Quid enĩ ꝑtinuit ad e¬
uuangelistam hyemis tempus cõ¬
memorare: nisi quia duritiam
ꝑfidie iudeorum. ꝑ asꝑitatẽ aura¬
rum uoluit designare brumaliũ:¬
Et quia plurimis eorum quos
tunc intemplo inuenit congruebat
sermo quem dixit: & qm̃ habunda¬
uit iniquitas refrigescet caritas
multorum: Sicut etiam subsequen¬
ter aꝑte denuntiat dicens. Circũ¬
dederunt gͦ eum iudei &e dicebant.
Quo usꝙ animam nrãm tollis:
Si tu es xp̃c dic nobis palam. Non
enĩ hec ueritatẽ fidei querendo: sed il¬
li quem interogabant insidiando ⁊
calumpniam struendo dicebant.
Xp̃m namq quemfides orthodoxa.
uerum dm̃. uerum confitetur ce ho¬
minem: illi purum tantummodo
hominem futurum: non autẽ et
dm̃. ẽẽ. credebant. Memores uideli¬

Expanded text:
in eodem suo templo saepius ipse et venire et mansionem facere dignetur. Caveamus hiemis exemplum, ne videlicet corda nostra Dominus adveniens a caritatis ardore torpentia reperiat, ideoque ea citius adversatus relinquat. Quid enim pertinuit ad evangelistam hiemis tempus commemorare, nisi quia duritiam perfidiae Judaeorum per asperitatem aurarum voluit designare brumaliuEt quia plurimis eorum quos tunc in templo invenit, congruebat sermo quem dixit: Et quoniam abundavit iniquitas, refrigescet caritas multorum . Sicut subsequenter aperte denuntiat dicens: Circumdederunt ergo eum Judaei, et dicebant: Quousque animas nostras tollis? si tu es Christus, dic nobis palam . Non enim haec veritatem 94 fidei quaerendo, sed illi quae interrogabant insidiando, et calumniam struendo dicebant. Christum namque, quem fides orthodoxa verum Deum, verum confitetur et hominem, illi purum tantummodo hominem futurum; non autem et Deum esse credebant. Memores videli
Abbreviated transcription (Latin):
doq exsoluet filius iurginis ymino
eos dñis suis ꝑsue matris suffra¬
gium. Cum ergo adomĩum uiroꝵ
etates nr̃a colloquutio atq exhor¬
tatio ꝑuenerit. rectum oe¬
nimis dignum iudetur ut ad illũ
sexum denuo nr̃a dirigatur oratio.
ex quoscimus adm̃ carnala inicia
sumptum.Ille enĩ maledictionis
notam prime uirginis. inbenedic¬
tionem scd̃e transmutauit uirginis:
qui ante rerum formam p̾sciuerat

Expanded text:
quandoque exsolvet Filius Virginis, imo quandoque exsolvet Filius Virginis, imo eos Dominus suis et per suae Matris suffragium. Cum ergo ad omnium virorum aetates nostra collocutio atque exhortatio pervenerit, rectum videtur ut ad illum sexum nostra denuo dirigatur oratio, ex quo scimus Dominum carnalia initia sumpsisse. Ille enim maledictionis notam primae virginis in benedictionem secundae transmutavit Virginis, qui ante rerum formam praesciverat
Abbreviated transcription (Latin):
antiquoꝵ patrum: ex qua cõstat
illos placuisse deo. nec amemoria
partum etiam in excrema eoꝵ sorte
conceditur illis repeticio uere salutis.
Letentur iuuenes fortes in hac die
qm̃ hodie ꝓdiit inhanclucẽ iurgo
ex tiuus secretiis natus. ẽ. iuuenisspe
mundi climata. Uirtutem qͥuoq
corporis inanimi iugorem transmu¬
tent: cs ꝑ huiꝰ sacre uirginis obten¬
tum suam xp̃o cõmendent iuuen¬
tudem. Congratulentur eciam pu¬
eri &r infantes in huius maxime
puelle initia: sua xp̃o ce marie dicã¬
tes crecentia membra. qͣm habent
puerum castitatis &ꝰ puritatis minis¬
trum:  mariã singularis pudici¬
tie. ex cuius utero scõ xp̃i infantiã
susceperunt. Psaliant sp̃uali leci¬
tia in hac die oe illi qui forte exercue¬
runt dñatũ suꝑ scl̃i negotia: qm̃
ꝑ uirginem uenit dñs om̃ĩum poces¬
tatum. oe uirtutum cc dominatio¬
num. O audeant subditi ce si qͦs
premit alt̾num iugum: qm̃ qnͣ

Expanded text:
antiquorum Patrum, ex qua constat antiquorum Patrum, ex qua constat illos placuisse Deo, nec a memoriapartum etiam in extrema eorum sorte conceditur illis repetitio verae salutis. Laetentur juvenes fortes in hac die, quoniam hodie prodiit in hanc lucem Virgo, ex cujus secretis natus est juvenis, spmundi climata. Virtutem quoque corporis in animi vigorem transmutent, et per hujus sacrae Virginis obtentum suam Christo commendent juventutem. Congratulentur etiam pueri et infantes in hujus maxime puellae initio, sua Christo et Mariae dicantes crescentia membra, quoniam habent puerum castitatis, et puritatis ministrum, et Mariam singularis pudicitiae, ex cujus utero sancto Christi infantia est suscepta. Psallant spirituali laetitia in hac die et illi qui forte exercuerunt dominatum super saeculi negotia, quoniam per Virginem venit Dominus omnium potestatum et virtutum et dominationum. Gaudeant subditi, et si quos premit alienum jugum, quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
affertis sensus: fortassis etiam non
desunt uobis interiores cordis intel¬
lectus. Haut dubium enĩ. quin
disꝑtitor suaꝵe uirtutũ unũ quẽ¬
que ur̃m suo donauerit dono. qui
atur eius habitaculum. Oꝑat᷑
autẽ hec ut ait apłs unus atq idẽ
sp̃c qui in cunctis scd̃m gr̃arum
dationem spargitur. ce insingulis
unice inuenitur. Erigite gͦ m̃tes
ur̃as adpresentis matris festiuita¬
tem. ut nullum mentis uel corꝑis
domicilium seu iubilatio ĩueniat᷑
que non tota concrepet intam pre¬
clara ꝓcreatione. Congaudeat ĩ hac
celebritate ut̃q sexus &e condiciodo¬
minorum seu subiectorũ: quia ꝑ
hanc uirginem utroꝵq uenit re¬
demptio. scilicet immaculatus dñs
carnalider ꝓdiens de illius utero.
Gaudeant senes deo placentes: qm̃
abaula celi descendit ille inhuius
puelle iuscera qui nouit nõ modo
animas tantum. uerum etiam cor
dauiticam. renouabitur ut aquͥle
iuuentus tua. Imitentur etiã fidem

Expanded text:
affertis sensus, fortassis et jam non affertis sensus, fortassis et jam non desunt vobis interiores cordis intellectus. Haud dubium enim, cum dispertitor suarum virtutum unumquemque vestrum suo donaverit dono, qui atur ejus habitaculum. Operatur autem hoc, ut ait Apostolus, unus atque idem Spiritus, qui in cunctis secundum gratiarum rationem spargitur, et in singulis unice invenitur. Erigite ergo mentes vestras ad praesentis matris festivitatem, ut nullum mentis vel corporis domicilium seu jubilatio inveniatur, quae non tota concrepet in tam praeclara procreatione. Congaudeat in hac celebritate uterque sexus et conditio dominorum seu subjectorum, quia per hanc Virginem utrorumque venit redemptio, scilicet immaculatus Dominus carnaliter prodiens de illius utero. Gaudeant senes Deo placentes, quoniam ab aula coeli descendit ille in ejus puellae viscera, qui novit non modo animas tantum, verumetiam corpDavidicam, Renovabitur ut aquilae juventus tua : Imitentur etiam fidem
Abbreviated transcription (Latin):
dei mixta homini compagina¬
retur corporaliter: non sccłm¬
nem. Quis queso umquã aut
ante hanc uirginem aut post hãc
monũ t̾raꝵ spacio audire ualuit
maiorum rerum. possesso celi et
terre. rex regum & deus deorum.
sol uisticie. lumen insuꝑabile. intͣ
uirginis se arta concluderet septa:
Omagna oe ãmirabilis ip̃ius diei
distributio. ymino miseratio. Ut
enim ꝓthoplaustũ parentũ ceꝰ. succes¬
sionem filioꝵ eius innouaret: quẽ
constat ob hoc ed iaum ut suꝑbientiũ
angłoꝵ suppleret numerũ c̾ oR¬
dinem. non indigne ꝑtulit infra
uirginis aluum celitus secorꝑari:
ut consocialem formã non scd̃m diui¬
ne substantie quantiratẽ uel quali¬
tatẽ sed ilycta corporeum increm̃tũ
absq macula peccati sibi cõpactum
eo erigeret: unde crꝰ. suasor cr ille suc¬
cubuit ꝑfida frandatione precipii
ut̾q eiectus est. Ecce itaq cuncli qͥ
ad sacram conuenitis uirginis na¬
tiuitatẽ om̃s corporeos uobiscum

Expanded text:
Dei mista homini compaginaDei mista homini compaginaretur corporaliter, non secnem. Quis, quaeso, unquam aut ante hanc Virginem, aut post hanc, in omni terrarum spatio audire valuit, rerum, possessor coeli et terrae, Rex regum et Dominus dominorum, Sol justitiae, lumen insuperabile, intra Virginis se arcta concluderet septa! O magna et admirabilis ipsius Dei distributio, imo miseratio! ut enim protoplastum parentem et successionem filiorum ejus innovaret, quem constat ob hoc editum, ut superbientium angelorum suppleret numerum et ordinem, non indigne pertulit intra Virginis alvum coelitus se corporari, ut consocialem formam non secundum divinae substantiae quantitatem vel qualitatem, sed juxta corporeum incrementum absque macula peccati sibi compactum eo erigeret unde et suasor et ille succubuit, perfida fraudatione praecepti uterque ejectus est. Ecce itaque cuncti qui ad sacram convenitis Virginis nativitatem, omnes corporeos vobiscum
Abbreviated transcription (Latin):
ne omĩum prudentium uirginũ
reginam sedulis exposcite precib:¬
ut illa que principatum obtint
inter choros sc̃ãrum uirginum
suo interuentu efficiat possibile.
cum eam humili qua ualet oꝑ¬
atione ꝑcolit int̾ris: demum ĩ
leticia ꝑhennide eius utraq cõ¬
gaudeat sublimatione õ gła.
Ista. ẽ. enĩ precipua festiuitas. ĩ
uaticinia. in qua etiã gentiliũ
reserantur p̾nuntia scripta. ĩ qua
oritur sponsa sine exemplo deo cõ¬
iuncta: de cuiꝰ casta corporis ma¬
teria oritur lum̃ intenebris. ad ext̾¬
gendas ueteres piacłoꝵ tenebras.
Hec. ẽ. inquam dies: inqua pre¬
lucida stella ymino lum̃ sꝑabile
maris hoc est huiꝰ mundi. uelud
eous cum decoris amenitate ex
mortali genitura cunctis qui sal¬
uandi sunt illuxit. Hec est hono¬
randa diei letitia: inqua uixta
mundi qualitates p̾ꝑatur uasuir¬
gineum diuinis charismatib¬
ac micantib margaritis in effabi¬
liter ornatum. in quo qualitas

Expanded text:
ne, omnium prudentium virginum ne, omnium prudentium virginum reginam sedulis exposcite precibus, quae principatum obtinet inter choros sanctarum virginum, suo interventu efficiat possibile cum eam humili qua valet operatione, percolit in terris, demum in laetitia perenni, de ejus utraque congaudeat sublimatione et gloria. Ista est enim praecipua festivitas, in vaticinia, in qua etiam gentilium reserantur praenuntia scripta, in qua oritur sponsa sine exemplo Deo conjuncta, de cujus casta corporis materia oritur lumen in tenebris ad exturbandas veterum piaculorum nebulas. Haec est, inquam, dies in qua praelucida stella, imo lumen inseparabile maris, hoc est hujus mundi, velut Eous, cum decoris amoenitate ex mortali genitura cunctis qui salvandi sunt illuxit. Haec est honoranda dies laetitiae, in qua juxta mundi qualitates praeparatur vas virgineum, divinis charismatibus ut margaritis ineffabiliter ornatum, in quo qualitas
Abbreviated transcription (Latin):
preparatio conscientie: Et ubi
locum habebit preparatio oꝑatio¬
nis. nisi ubi ante precesserit dei
largita gr̃a: Sic ergo inunum
compacte due gr̃e: disponente d̾i
nutu ꝓferunt ex segrãm ũ par¬
uam. ꝓ futuram ualde cunctis
hominib. Hec paucis dicta de sc̃o¬
rum parentum digna cõmemora¬
tione satis sint. nunc a deuoluẽ¬
da ea que xp̃c dederit ueniamus.
Propterea honorificentissime sũ¬
mi auctoris &e creatoris nr̃i geni¬
tricem cum mentis iubilatione
recipientes. omni conatu elabo¬
rate ut tanta hodierne diei ior in¬
ditas dum mundanis excolit᷑.
& honoratur obsequiis. hanc ĩ¬
terior ce pura conscientia iustis
&̾ concedentib ꝓsequatur serui¬
tũs. Namq qui prioꝵ uene¬
rantur sacra merita: quiq om¬
nimodis uiter. ẽẽ. preoptant suꝑ¬
norum agminum festis. sic in
presentib exerceantur sc̃orum na-¬
taliciis: ut non contingat illic
eis abẽe. deinceps. dequorum hic
congratulantur triumphis:
Qua propter presenti celebratio¬

Expanded text:
praeparatio conscientiae? et ubi locum habebit praeparatio operationis, nisi ubi ante praecesserit Dei largita gratia? Sic ergo in unum duae compactae gratiae, disponente Dei nutu, proferunt ex se gratiam non parvam, profuturam valde cunctis hominibus. Haec paucis dicta de sanctorum parentum digna commemoratione satis sint. Nunc ad evolvenda ea quae Christus dederit veniamus. Propterea honorificentissime summi Auctoris et Creatoris Genitricem cum mentis jubilatione recipientes omni conatu elaborate, ut tanta hodierni diei jucunditas, dum mundanis excolitur et honoratur obsequiis, hanc interior et pura conscientia justis et consequentibus prosequatur servitiis. Namque qui piorum venerantur sacra merita, quique omnimodis interesse peroptant supernorum agminum festis, sic in praesentibus exerceantur sanctorum natalitiis, ut non contingat illic eis abesse deinceps de quorum hic congratulantur triumphis. Quapropter praesenti celebratio
Abbreviated transcription (Latin):
inuiscere atq illustrare desiderat:
Si tamen ea porticum. et̃. salomoĩs:
hoc. ẽ si ea timorem suum qd̾.ẽ. ini¬
tium sapientie habere ꝑspererit.
Neq enĩ putandum.ẽ. quia do¬
mus solummodo inqua ad orandũ
uel admysteria celebranda cõuenimꝰ
templum eius sit dñi: & non ipsi
qui innomine dñi conuenimus:
multo amplius templum eiꝰ cẽ ap¬
pellemur & simus. cum manifeste
dicat apłs. Uos enĩ estis templũ
dei uiui sicut dicit deus: Inhabita¬
bo meis. M inter illos am̃bulabo. Si
ergo templum dei sumus: curemꝰ
solerter ce bonis sagamus actib ut

Expanded text:
invisere atque illustrare desiderat, si tamen ea porticum esse Salomonis, hoc est si ea timorem suum, quod est initium sapientiae, habere perspexerit. Neque putandum est quia domus solummodo in qua ad orandum vel ad ministeria celebranda convenimus, templum sit Domini, et non ipsi, qui in nomine Domini convenimus, multo amplius templum ejus et appellemur et simus; cum manifeste dicat Apostolus: Vos enim estis templum Dei vivi, sicut dicit Deus : Inhabitabo in eis, et inter illos ambulabo . Si ergo templum Dei sumus, curemus solerter, et bonis satagamus actibu
Abbreviated transcription (Latin):
regni: uno sp̃u. predicantes. sub
unius passione dei : doctrinam
suam: piosanguine ce̾ morte for¬
tissima consecrarunt. Quietiã
famquam eccl̃iarum omnium
principes facti: dispensatione ce¬
lesti. romam petentes: sacratissi.

Expanded text:
regni uno spiritu praedicantes, sub regni uno spiritu praedicantes, sub unius passione diei doctrinam suam pio sanguine, 222 et morte fortissima consecrarunt; qui etiam tanquam Ecclesiarum omnium principes facti, dispensatione coelesti, Romam petentes, et sacratissi
Abbreviated transcription (Latin):
ma ͤ merita. tercium raptus adcelũ:
celestia secreta cognouit. Ut eccle¬
siarum futurus doctor: ater an¬
głos disceret qđ inter homines pre¬
dicaret. Autquis eiimpune ultra
noncredat: qui desacram̃tis dñicie.
non solum audita loquitur: sed
oe uisa testatur: Quanta hoc fr̃s
dei nr̃i actum. ẽ. gr̃a: ut qui decele¬
stib inapłatum uocatus. ẽ: apła¬
tus eius consecraretur incelo. Et
post omnia: hic ẽ paulus. qui
ceruices suas quas adũsus xp̃i no¬
men suꝑb erexerat: ꝑfidorum ce¬
dendas gladio: humillimus pro
xp̃i honore sumisit. Hec piguĩt
eum ꝓ illo mori: quẽ sepe ꝓbaue¬
rat uiuere ⁊ regnare post mortem.
Atq ita factum. ẽ: ut gloriosissi¬
mum paulum. qui inliuersis
gentib ꝓfide xp̃i multo certami¬
ne dimiͣcando. innumera bella
ꝑegerat: uelut iuctorem mundi.
roma susciꝑet adtriumphũ. Hi
ergo sunt beatissimi petrus ⁊ pau¬
lus: qui sacramentum celestis

Expanded text:
mana merita tertium raptus ad coelum, mana merita tertium raptus ad coelum, coelestia secreta cognovit ; ut Ecclesiarum futurus doctor inter angelos disceret quod inter homines praedicaret. Aut quis ei impune ultra non credat, qui de sacramentis dominicis non solum audita loquitur, sed et visa testatur? Quanta hoc, fratres, Dei nostri actum est gratia, ut qui de coelestibus in apostolatum vocatus est, apostolatus ejus consecraretur in coelo. Et post omnia, hic est Paulus, qui cervices suas, quas adversum Christi nomen superbus erexerat, perfidorum caedendas gladio humillimus pro Christi honore submisit; nec piguit 221 eum pro illo mori quem saepe probaverat vivere et regnare post mortem. Atque ita factum est ut gloriosissimum Paulum, qui in diversis gentibus pro fide Christi multo certamine dimicando innumera bella peregerat, velut victorem mundi Roma susciperet ad triumphum. Hi ergo sunt beatissimi Petrus et Paulus, qui sacramentum coelestis
Abbreviated transcription (Latin):
anquia detumulis mortuos susci¬
taui: anforte magis ꝙ fidelib meis
regnum celeste ꝓmisi: sedsi p̾stare
me posse dubitasq ꝓmito: aspice
si tamen potes: undde te uelqualis
appello. Ped quare me ꝑsequeris sau-¬
le: aut quid me ꝑsequendo ꝓficies:
numquid adu̾sus regnantem ince¬
lo: ullum tua ꝑsecutio habebit ef-¬
fectum: Numquid nocere mi¬
chi quicquã poteris quẽ nõ potes̾
intueri: Ego enĩ sum lñs iħe na¬
tarenus que tu ꝑsequeris. Qui
terras celo: cruce regno: mortem ꝑ¬
petuitate mucaui. Dequib oĩb:
non te debere cunctari. &e ereptus
tibi nunc. & post paululũ reddit᷑
suadebit aspectus. At beatissimus
paulus: repentina quidẽ cecitate co¬
hercitus: intellecta tam̃ maiestate.
loquentis ecelo: continuo fidelis ef.
fectus: c aꝑsecutione destitit: &̾ no¬
uos intuendi. xp̃m oculos adqui¬
siuit. Hic. ẽ. paulus: qui ꝓ suare
remuneratione uirtutũ: ultra hu¬

Expanded text:
An quia de tumulis mortuos susciAn quia de tumulis mortuos suscitavi? An forte magis quia fidelibus meis regnum coeleste promisi? Sed si praestare me posse dubitas quae promitto, aspice, si tamen potes, unde te vel qualem appello? Sed quare me persequeris, Saule? Aut quid, me persequendo, proficies? Nunquid adversus regnantem in coelo ullum tua persecutio habebit effectum? Nunquid nocere mihi quidquam poteris, quem non potes intueri? Ego enim sum Jesus Nazarenus, quem tu persequeris, qui terras coelo, crucem regno, mortem perpetuitate mutavi. De quibus omnibus non te debere cunctari, et ereptus tibi nunc, et post paululum redditus suadebit aspectus. At beatissimus Paulus repentina quidem caecitate coercitus, intellecta tamen majestate loquentis e coelo, continuo fidelis est effectus, et a persecutione destitit, et novos intuendi Christum oculos acquisivit. Hic est Paulus, qui pro suarum remuneratione virtutum ultra hu
Abbreviated transcription (Latin):
guinem ꝓfuderunt. sed uideamꝰ cau¬
sam quare ista ꝑ pessi sunt. S̾cilicet
nit. Dumꝙ temporalia capit acd
supplicia xp̃ianos: ip̃e ꝑpetuam
captus adgram : factus.ẽ. subito pas¬
tor exlupo: expredone custos: exhos¬
te defensor. Unde patuit: nec paulũ
maligne mentis ꝓposito. plebem do¬
minicam ꝑsecutum: nec xp̃m latu¬
isse quem eligeret inpaulo. Hic est
paulus: qui xp̃i nocib ĩclamatus
ecelo: oculis inse iudaice infidelitatis
obtusis: uindendi aciem nõ ꝑdidit.
sed mutauit. Amisit oculos: c̃ rece¬
pit. Ut uno eodemq temꝑe: cr̾ inꝑ
sequentem. cecitatis uindicta ꝓcede¬
ret: ce uocantis deigrã illumina¬
ret elecdum. Ait namq illi de celodo¬
minus. Saule sale: quid me ꝑseqͤ¬
ris:Idest cur me ꝑsequeris saule:
que mea. odium erga metuũ exci¬
tauit iniquitas: Numquia qͥa
illuminaui cecos: quia sanaui egroᷤ.
quia fugaui demones: quia esuri¬
entes populoᷤ quinq panib paui.

Expanded text:
guinem profuderunt: sed videamus cauguinem profuderunt: sed videamus causam quare ista perpessi sunt: scilicetnit; dumque temporalia capit ad supplicia Christianos, ipse perpetuam captus ad gratiam, factus est subito pastor ex lupo, ex praedone custos, ex hoste defensor; unde patuit nec Paulum malignae mentis proposito plebem dominicam persecutum, nec Christum latuisse quem eligeret in Paulo. 220 Hic est Paulus, qui, Christi vocibus inclamatus e coelo, oculis in se Judaicae infidelitatis obtusis, videndi aciem non perdidit, sed mutavit; amisit oculos, et recepit: ut uno eodemque tempore et in persequentem caecitatis vindicta procederet, et vocantis Dei gratia illuminaret electum; ait illi namque de coelo Dominus: Saule, Saule, quid me persequeris ? Id est, cur me persequeris, Saule? Quae mea odium erga me tuum excitavit iniquitas? Nunquid quia illuminavi caecos, quia sanavi aegrotos, quia fugavi daemones, quia esurientes populos quinque panibus pavi?
Abbreviated transcription (Latin):
quis cu p̾ponatur incertum . s̃ Pu-¬
to enĩ illos equales. ẽẽ. meritis: qͥ̾a
equales sunt passione. Et simili
eos ficlei deuotione uixisse: quossi¬
mul iudemus adinartyrii głam
ꝑuenisse. Hon enĩsine tausa factũ
pͥutenus̾: quod una. dic uno ĩloco:
unius tyranni tolerauere sententi¬
am. Una die passi sunt: ut adxp̃m
pariter ꝑuenirent. Uno mloco:
ne alteri roma de esset subunoper
decretus. ẽ. ꝓuirtute. Et in quotã¬
dem loco martyrium ꝑtulerunt:
inurbe roma: que principatum.
& caput optinet nationum: scili
Et ubi gentilium principes habi¬
tabant: illic eccłiarum principes
morerentur. Quius autẽ meriti
sint beatissimi petrꝰ ce. paulus. hĩe
possuꝰ intelligere: quod cũ dsis
orientis regionem ꝓpria illustrau̾it
passione: occidentis plagam. neqͥd¬
minus esset: uice sui: apłorũ sangͥ¬
ne illuminare dignatus. ẽ. Et licet
illius passio nobis sufficiat ad sa¬
lutem: tam̃ etiam horum marty¬
rium nobis contulit ad exemplũ.

Expanded text:
quis cui praeponatur incertum est. Puto enim illos aequales esse meritis, quia aequales sunt passione; et simili eos fidei devotione vixisse, quos simul videmus ad martyrii gloriam pervenisse; non enim sine causa factum putemus, quod una die, uno in loco, unius tyranni toleravere sententiam. Una die passi sunt, ut ad Christum pariter pervenirent: uno in loco, ne alteri Roma deesset: sub uno perdecretus est pro virtute. At in quo tandem loco martyrium pertulerunt? In urbe Roma, quae principatum et caput obtinet nationum; scilicet ubi gentilium principes habitabant, illic Ecclesiarum principes morerentur. Cujus autem meriti sint beatissimi 232 Petrus et Paulus, hinc possumus intelligere, quod cum Dominus Orientis regionem propria illustraverit passione, Occidentis plagam, neminus esset, vice sui Apostolorum sanguine illuminare dignatus est. Et licet illius passio nobis sufficiat ad salutem, tamen etiam horum martyrium nobis contulit ad exemplum.
Abbreviated transcription (Latin):
uitate susceperat: Xp̃c enĩ os fi¬
lius dei uiui: utriusq nature:
indiuisum continet sacramentũ.
Uere suscipiendum cunctis ⁊ mi¬
rabilem pissatorem: qui dũ maris
ꝓfunda rimatur: adaltissimũ
maiestans et̾ne ꝑuenit archanũ.
Hi itaq eccl̃iatum columpne pe¬
irus ce paulus. quos & uita scissi¬
ma uenerabilem ꝑdixit ad mortẽ:
& gloriosus occasus fecit. ẽi ꝑpetuo̾.
Quos non solum honoramus ut
mariyres: sed et ut magistros pa¬
tresq martyre ueneramur: qui ec¬
clesiam dei cr̾ celestis predicationis
doctrina c pii sangninis effusiõe

Expanded text:
vitate susceperat? Christus enim et Fivitate susceperat? Christus enim et Filius Dei vivi, utriusque naturae indivisum continet sacramentum, vere suscipiendum cunctis; et mirabilem piscatorem, qui dum maris profunda rimatur, ad altissimum majestatis aeternae pervenit arcanum. Hi itaque sunt Ecclesiarum columnae: Petrus et Paulus, quos et vita sanctissima venerabilem perduxit ad mortem, et gloriosus occasus fecit esse perpetuos, quos non solum honoramus, ut martyres, sed et ut magistros, patresque martyrum veneramur, qui Ecclesiam Dei et coelestis praedicationis doctrina, et pii sanguinis effusione
Abbreviated transcription (Latin):
paulum: adfidem nominis sui xp̃c
uocauit etelo quiqd ꝑ sequi uideba¬
tur eccłiam nõ impiecate inreligiosi
animi seuiebat: sed sub nibe igno¬
rantie nouam non ꝑspiens grãm:
amore antiq denotionis errabat.
Ideo deniq aboculis eius ueteris
umbre caligo detersa. ẽ: ut uerum
illud lumen qđ decelestib corus¬
cabat: ce sibi adquireret: q omĩb
renelaret. Cecatus illuminatus q
est non alia dispensatione. nisi ut
clausis carnalib oculis: spiritalis
ei aspectus: adinspiendam dĩ glo¬
riam formaretur. Accepit ꝙ ficle¬
lissimus petrus hos oculos : qͥ xp̃m
uinitatem suam subspecie assũpti
hominis occultantem : filium. ẽe.
dei uiui sc̃i sp̃c radio illuminatus
inspexit. Ait enĩ dño ꝑcontanti
quis. ẽẽ. ab hominib putaretur.
Tu es inquit xp̃c filius dei uiui:
Quis non responsionis plenitu¬
dinem piscatorem ꝓtulisse miret᷑:
qua compendio breuissime confes¬
sionis.: aꝑuit &c qđ depatre habe¬
bat dñs ce̾ quod dehumana nati¬

Expanded text:
Paulum ad fidem nominis sui Christus vocavit e coelo; qui quod persequi videbatur Ecclesiam, non impietate irreligiosi animi saeviebat, sed sub nube ignorantiae, 228 novam non perspiciens gratiam; amore antiquae devotionis errabat. Ideo denique ab oculis ejus veteris umbrae caligo detersa est, ut verum illud lumen, quod de coelestibus coruscabat, et sibi acquireret, et omnibus revelaret. Caecatus illuminatusque est, non alia dispensatione, nisi ut clausis carnalibus oculis, spiritualis ei aspectus ad inspiciendam Dei gloriam formaretur. Accepit et fidelissimus Petrus hos oculos, qui Chrisvinitatem suam sub specie assumpti hominis occultantem, Filium esse Dei vivi Spiritus sancti radio illuminatus inspexit; ait enim Domino percunctanti quis esse ab hominibus putaretur: Tu es, inquit, Christus Filius Dei vivi . Quis non responsionis plenitudinem piscatorem protulisse miretur, quam compendio brevissimae confessionis aperuit, et quod de Patre habebat Dominus, et quod de humana nati
Abbreviated transcription (Latin):
beati apłi: parẽ grãm
apud dñm scitatis ob¬
tineant: nescio quo tam̃ pacto: pe¬
trus & paulus uidentur precet̾is
peculiari quadam insaluatore fi.¬
dei uiraute precellere. Quod qui¬
dem: ex ip̃nis dñi uidicio possu¬
mus approbare. Sam petrosĩc̃
boni dispensator clauem regni
celestis dedit. Paulo tamquã
ẏadeno doctri : magist̾ium egcłia¬
stice institutionis inunxit. Scili¬
cet ut quos iste erudierit ad salu¬
tem: ille suscipiat adquietẽ ut
quorum corda paulus patefecerit
doctrina uerboꝵ: eoꝵ animabus
petrus aꝑiat regna celorũ. Elauẽ
enim quodamm᷑ a xp̃o scientiẽ aꝰ
paulus accepit. Elauis enim di¬
cenda est: qua ad fidem pectorum
durare serantur: mentium secreta
panduntur: &e quicquid intrin¬
secus clausum tenetur: inpalam
rationabili manifestatione ꝓdu.¬
citur: Glauis uiquam. ẽ. que ce
conscientiam adconfessionẽ pecca.¬
ti aꝑit: &̾. grãm adet̾nitatẽ mnys¬
ferii salutaris includit. Amboi¬

Expanded text:
beati Apostoli parem gratiam apud Dominum sanctitatis obtineant, nescio quo tamen pacto Petrus et Paulus videntur prae caeteris peculiari quadam in Salvatore fidei virtute praecellere. Quod quidem ex ipsius Domini judicio possumus approbare. Nam Petro, sicut bono dispensatori, clavem regni coelestis dedit; Paulo, tanquam idoneo doctori, magisterium ecclesiasticae institutionis injunxit: scilicet ut quos iste erudierit ad salutem, ille suscipiat ad quietem; ut quorum corda Paulus patefecerit doctrina verborum, eorum animabus Petrus aperiat regna coelorum. Clavem enim quodam modo a Christo scientiae et Paulus accepit. Clavis enim dicenda est qua ad fidem pectorum dura corda reserantur, mentium secreta punduntur, et quidquid intrinsecus clausum tenetur, in palam rationabili manifestatione producitur. Clavis, inquam, est quae et conscientiam ad confessionem peccati aperit, et gratiam ad aeternitatem mysterii salutaris includit. Ambo i
Abbreviated transcription (Latin):
protromine iħu contumeliã pãti.
Qui ergo multa int̾ris pro xp̃o
sustinet aduersa: multa incelis
ꝓ xp̃o recipiet dona. Ceterum qnͣ¬
ia abhelya uerborum iacula falsi
sustinuere ꝓphete: quos deridens
aiebat. clamate uoce maiore. deus
enĩ est bahal oc forsitan loquiur:
aut indiuersorio. ẽ. aut initinere
aut certe dormit ut exciterur. Qnͣ

Expanded text:
pro nomine Jesu contumeliam pati . pro nomine Jesu contumeliam pati . Qui ergo multa in terris pro Christo sustinet adversa, multa in coelis a Christo recipiet dona. Caeterum quanta ab Elia verborum jacula falsi sustinuere prophetae, quos deridens aiebat: Clamate voce majore, deus enim est Baal, et forsitan loquitur, aut in diversorio est, aut in itinere, aut certe dormit, ut excitetu
Abbreviated transcription (Latin):
Et erecerint nomen ur̃m tamquam
malum propt̾ filium hominis. Nom̃
ficat. qd̃ agentib iudeisq sepissime
quantum adipsos: memorie abrasũ
ss̾ abhominib. ẽ. eiectum: nulla iã
existente causa odii nisi propt̾ filiũ
hominis. Quia uidelicet nomen
xp̃i: credentes suum uolueruit fac̾e
cognom̃. atq idco nominis summi
ꝑsecutores. hominum nõ inmertco
nomine notantur. Beatiinquit e¬
ritis: cum uos oderint homines. Do-¬
cens eos abhominib insectandos:
sedultra homines. ẽẽ bcandos. Gau¬
dete inilla die cr exultate: ecce enum
merces ur̃a multa. ẽ. incelo. Non
hoc aquolibet paciente: sed abeo
qui suꝑne tantum mercedis in¬
tuitu pͥacitur. preceptum potest
impleri. Ut scilicet inter ocdia cor¬
dium: int̾ proba linguarum. inter
ip̃as ꝑsequentium manus. equali¬
ymino leticiori ad huc corde uerset᷑.
Non adhoc nrĩs similes ualeut:
sed eoꝵ quiibant gaudentes aton¬
spectu concilii. qm̃ digni habiti sũt

Expanded text:
Et ejecerint nomen vestrum tanquam Et ejecerint nomen vestrum tanquam malum propter Filium hominis. Nomen ficat, quod a gentilibus Judaeisque saepissime quantum ad ipsos memoriae abrasum, et ab hominibus est ejectum, nulla jam existente causa odii, nisi propter Filium hominis, quia, videlicet, nomen Christi credentes suum voluerint facere cognomen, atque ideo nominis summi persecutores, hominum non immerito nomine notantur. Beati, inquit, eritis, cum vos oderint homines, docens eos ab hominibus insectandos, sed ultra homines esse beandos. Gaudete in illa die, et exsultate; ecce enim merces vestra multa est in coelo. Non hoc a quolibet patiente, sed ab eo qui supernae tantum mercedis intuitu patitur praeceptum potest impleri, ut, scilicet, inter odia cordium, inter probra linguarum, inter ipsas persequentium manus, aequali, imo laetiori adhuc, corde versetur. Non ad hoc nostri similes valent, sed eorum qui ibant gaudentes a conspectu concilii, quoniam digni habiti sunt
Abbreviated transcription (Latin):
flentes risuros. ẽẽ. ꝓmutit. ñ pue¬
riliter accipiendum. ẽ: sed scrip¬
ture more risus nomine mentis
exultatio. c affectus quidã letior
intelligendus. ee. designatur. Sic̃
sara. Bisum inquit michi fecit
deus. Et mobdictum . ẽ. Os autẽ
ueracium: replebitur risu. Per
que ut dixi nomina: gaudium
anime figuratur interius. Beati
eritis cum uos oderint homines:
& cum separauerint uos cr expro¬
brauerint. Qui propt̾ diuitias
hereditatis xp̃i inscĩs: propter pa¬
nem uite et̾ne. propt̾q spem celes¬
tium gaudiorum fletus esuriem.
pauꝑtatem q pati desiderat: beatꝰ
est. Multo autem beatior: qui has
inter aduersa uirtutes seruare nõ
trepidat. Quia ᷤ diant licet homi¬
nes corde nefando: dilectũ. xp̃o cor
ledere nequeunt. Separent ceꝰ sy¬
nagoga depellant: xp̃c inuenit
ce confirmat. Exꝓhent nomen
crutifixr: ip̃e cum mortuos sibi cũ¬
resuscitat. cẽ consedere facit ĩ celestib.

Expanded text:
flentes risuros esse promittit, non pueflentes risuros esse promittit, non pueriliter accipiendum, sed Scriturae more risus nomine mentis exsultatio et affectus quidam laetior intelligendus est esse designatus. Sicut Sara: Risum inquit mihi fecit Deus . Et in Job dictum est: Os autem veracium replebitur risu. Per quanimae figuratur interius. Beati eritis cum vos oderint homines, et cum separaverint vos et exprobraverint. Qui propter divitias haereditatis Christi in sanctis, propter panem vitae aeternae, propterque spem coelestium gaudiorum, fletus, esuriem paupertatemque pati desiderat, beatus est. Multo autem beatior, qui has inter adversa virtutes servare non trepidat: quia, odiant licet homines corde nefando, dilectum cor Christo laedere nequeunt; separent, et synagoga depellant, Christus invenit et confirmat; exprobrent nomen crucifixi, ipse commortuos sibi conresuscitat, et consedere facit in coelestibus.
Abbreviated transcription (Latin):
esuritis: qui castigatis corpus
ur̃m ce sernituti subicitis: quiĩ
fame ce siti uerbo oꝑam datis. qͥa
celestium tunc gaudioꝵ habetis
ubertate ꝑfrui. Beati qui nunc
fletis: quia ridebitis. Non temꝑa.¬
lium dampna cõmodorum: sed uͥ¬
tutum detrimenta spiritaliũ fleñ¬
tes: et̾na beatitudine consolabun¬
tur. Tbi non nr̃ã solum: sed et
proximi uibemur commissa defle¬
re. quẽ si sicut nosdiligimus: conse¬
quenter illius ce̾ ꝓfectu nos gratu¬
lari: o defectu necesse. ẽ. tribulari.
Nec solum tribulari: uerum adla¬
crimas usq succendi. Sic eñ sa¬
muhel oe dauid: peccatum saulis
o̾ interitum lugent. Dic peccatricẽ
dñs ip̃e fleuit suꝑ ciuitatem. Et me¬
stis conpassus sororib: lazarum
quem diuina erat maiestate resꝰ¬
citaturus. humana prius misera¬
tione deflebat. Mystice significãs
eos qui peccati morte sopiuntur:
ut reuiuiscere queant. aproximis
esse plangendos. Qd̃ autẽ nunc

Expanded text:
esuritis, qui castigatis corpus esuritis, qui castigatis corpus vestrum et servituti subjicitis , qui in fame et siti verbo operam datis , quia coelestium tunc gaudiorum habetis ubertate perfrui. Beati qui nunc fletis, quia ridebitis. Non temporalium damna commodorum, sed virtutum detrimenta spiritalium qui flent, aeterna beatitudine consolabuntur. Ubi non nostra solum, sed et proximi jubemur commissa deflere. Quem si ut nos diligimus, consequenter illius et profectu nos gratulari, et defectu necesse est tribulari; nec solum tribulari, verum ad lacrymas usque succendi. Sic enim Samuel et David, peccatum Saulis et interitum lugent. Sic peccatricem Dominus ipse flevit super civitatem, et moestis compassus sororibus, Lazarum quem divina erat majestate resuscitaturus, humana prius miseratione deflebat. Mystice significans eos qui peccati morte sopiuntur, ut reviviscere queat a proximis esse plangendos. Quod autem nunc
Abbreviated transcription (Latin):
dño suꝑ cestia paruipendens dicẽs¬
q quid enĩ michi restat incelo ã
a te quid uolui suꝑ terrã: Mox
ubi spei sue. flyxisset anchorã sub¬
dendo manifestat. Michi autem
adherere deo bonum . ẽ. ponere in
dño deo spem meam. Alioquin:
non nulli miserrima conditione
pauꝑtatis: & hic scli gaudiis ob
inopiam rerum: aꝰ ibi regno dex
obmeritorum nequitiã carent. Be¬
ati qui nunc esurins: quia sa¬
turabimini. Quid esurire bea¬
ti. quid sitire debeant: matheus
exponit. Uidelicet iusticiam Aꝑ¬
tissime nos instituens: numquam
nos satis iustos estimare debere: s
cotidianum iusticie semꝑ amare
ymmo ardere ꝓfectum. Cuius ꝑ¬
fectam saturitatem. non in hoc se¬
culo: sed infuturo posse ꝓuenire.
suꝑnorum desiderio psalmista
flagrans ostendit qui ait. Ego au¬
tem cum iusticia apparebo ĩcon¬
spectu tuo: satiabor dum mani¬
festabitur gloria tua. Potest et
simpliciter accipi. Beati quinc̃

Expanded text:
Domino supercoelestia parvi pendens dicensDomino supercoelestia parvi pendens dicensque: Quid enim mihi restat in coelo, et a te quid volui super terram ? mox ubi spei suae fixisset anchoram, subdendo manifestat: Mihi autem adhaerere Deo bonum est, ponere in Domino Deo spem meam. Alioquin nonnulli miserrima conditione paupertatis, et hic saeculi gaudiis ob inopiam rerum, et ibi regno Dei ob meritorum nequitiam carent. Beati qui nunc esuritis, quia saturabimini. Quid esurire beati, qui sitire debeant, Matthaeus exponit, videlicet justitiam, apertissime nos instituens nunquam nos satis justos aestimare debere, sed quotidianum justitiae semper amare, imo ardere profectum. Cujus perfectam saturitatem non in hoc saeculo, sed in futuro posse provenire supernorum desiderio Psalmista flagrans ostendit, qui ait: Ego autem cum justitia apparebo in conspectu tuo, satiabor dum manifestabitur gloria tua ; potest et simpliciter accipi: Beati qui nunc
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ipse eleuatis oculis in
discipulos suos: dicebat.
Beati pauꝑes: quia ue-¬
strum. ẽ regnum dei. Et sigenera.¬
liter omnib loquitur: specialius
tamen oculos saluator indiscipłos
leuat. ut his qui uerbum intenta
cordis aure ꝑcipiunt: latuis saporis¬
re intimi lumen aꝑiat. Cui simile
est: qd̃ matheus ait. Et cum se¬
disset: accesserunt ad eum discipłi
eiuis. & aꝑiens os suũ docebat eos
dicens. Beati pauꝑes sp̃u. Nam
quib os in monte sedens aꝑit ut
magna sublimit̃ audiant: in eos
oculos stans incampo dirigit ut
audita patenter intelligant. Be¬
ati itaq pauꝑes. Non utiq õs:
sed illi tantummodo. qui omne p̾¬
sentis seculi. tam̃ oe si altum uide¬
atur ꝓnichilo culm̃ ducunt. Qui
merito regni celestis. ꝑhibentur
munere digni: quia delictatioĩs
humane ꝓbantur cupiditate nu¬
dati. Quatem se per dauid pauꝑe¬
sustiniusse declarans ait. Egoue¬
ro: egenus ce pauꝑsum. Et alibi
non modo terrestria: sed &e ip̃a pro

Expanded text:
 ipse, elevatis oculis in discipulos suos, dicebat, Beati pauperes, quia vestrum est regnum Dei. Et si generaliter omnibus loquitur, specialius tamen oculos Salvator in discipulos levat, ut his qui verbum intenta cordis aure percipiunt latius saporis intimi lumen aperiat. Cui simile est quod Matthaeus ait: Et cum sedisset, accesserunt ad eum discipuli ejus, et aperiens os suum docebat eos dicens: Beati pauperes spiritu . Nam quibus os in monte sedens aperit, ut magna sublimiter audiant, in eos oculos stans in campo dirigit, ut audita patenter intelligant. Beati itaque pauperes. Non utique omnes, sed illi tantummodo qui omne praesentis saeculi, tametsi altum videatur, pro nihilo culmen ducunt. Qui merito regni coelestis perhibentur munere digni, quia delectationis humanae probantur cupiditate nudati. Qualem se rex David paupesustinuisse declarans ait: Ego vero egenus et pauper sum. Et alibi non modo terrestria, sed et ipsa pro
Abbreviated transcription (Latin):
quondam ꝓdrcerat sitienti popło
depetra poculum ip̃e aseriuis suis
amouere dignaretur aque penuriã
tandem anglica ostensione locum
didicit ubi inprerupto silice dum
concauũ foramen exciditur. mirũ
inmodum aquarum mox habun¬
dantia repperitur. que possit habi¬
tantib competentem prebere usũ.
Eadem uero aqua ꝓfluens qd̃ sit
haustu salubris multis ostensum
modis. Celerem namq febricitan¬
tib fert opem. quotiens desiderium
silicam archangeli. ip̃o opitulan¬
te urtutes efficiuntur innumere.
Illuminantur ibidem ceti. gressũ
recipiunt claudi. merentur audi¬
tum surdi. fugantur ex obsessis
corporib sp̃c in mundi. Oño deo
nr̃o prebente auxilium ꝑminist̾iũ
angłorum. Autbertus autẽ presul
uenerabilis. quia memoratum locũ
sub honore scissimi dedicauerit ar¬
changłi. alie uero que nunc uiden¬
tur mundenarium creuisse nu-¬
merum. Crescente deuotione et
amore fidelium extruxit manus:

Expanded text:
quondam produxerat sitienti populo quondam produxerat sitienti populo de petra poculum, ipse a servis suis amovere dignaretur aquae penuriam; tandem angelica ostensione locum didicit, ubi in praerupto silice dum concavum foramen exciditur, mirum in modum aquarum mox abundantia reperitur, quae possit habitantibus competentem praebere usum. Eadem vero aqua profluens quod sit haustu salubris, multis est ostensum modis. Celerem namque fert febricitantibus opem, quoties desiderium silicam archangeli, ipso opitulante virtutes efficiuntur innumerae: illuminantur namque ibidem caeci, gressum recipiunt claudi, merentur auditum surdi, fugantur ex obsessis corporibus spiritus immundi, Domino Deo nostro praebente auxilium per ministerium angelorum. Autbertus autem praesul venerabilis quia memoratum locum sub honore sanctissimi dedicaverat arMichaelis: alias vero quae nunc videntur in undenarium crevisse numerum, crescente devotione et amore, fidelium exstruxit manus,