comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
miscrebor eniminquid cuimiserero primo enim
misertus est nostrids̃ cum peccatores es semus ut uoca¬
r&nos cuier gomisertus ero inquid ut cumuocenmi¬
misericor diumprestubit cuimi sericors fuerit idest
i faciat eummisericordem quobonu possit p̃dilectionẽ
opentri. Nemo ergo sibi uudect tribuere quod mi
ergo elegit ds̃ beneo penentes. sed credentes potius ut
ipse illos faciat beneo penari: Nr̃m ẽ enim credere
&uelle illius autem dare credentibus & uolentibus
rentis sed miserti s.ẽ dĩ nontulit liberum uoluntatis
arbitrium sed non sufficere dic it uelle nostrum nisi ud¬
iuu& dĩmisericor desnos efficiendo ad bene o peraen
dum ꝑdonum spm scĩ udhoc referens quod superius dix̃
mise rebor cuimisertus ero & mi sericordium prestubo
cuimisericors fuero quiuneq: uelle pos sumus nisiuocem᷑
& cum posł uocationem uoluerimus non suffioit uoluntus

Expanded text:
Miserebor enim, inquit, cui misertus ero. Primo enim Miserebor enim, inquit, cui misertus ero. Primo enim misertus est nostri Deus, cum peccatores essemus ut vocaret nos. Cui ergo misertus ero, inquit, ut eum vocem, mimisericordiam praestabit cui misericors fuerit, id est, ut faciat eum misericordem, quo bona possit per dilectionem operari. Nemo ergo sibi audeat tribuere quod misergo elegit Deus bene operantes, sed credentes potius, ut ipse illos faciat bene operari. Nostrum enim est credere et velle, illius autem dare credentibus et volentibus rentis, sed miserentis est Dei, non tollit liberum voluntatis arbitrium; sed non sufficere dicit velle nostrum, nisi adjuvet Deus, misericordes nos efficiendo ad bene operandum per donum Spiritus sancti, ad hoc referens, quod superius dixit, Miserebor cui misertus ero, et misericordiam praestabo cui misericors fuero. Quia neque velle possumus, nisi vocemur; et cum post vocationem voluerimus, non sufficit voluntas
Abbreviated transcription (Latin):
dicit enimidem a postolus idem quio penrtur omnia
in omnibus Nus quam autem dictum est ds̃ cre¬
dnoninia in omnibus: Quod ergoc redimus nos¬
trum est quod autembonum operaomur illius
q emplum quib dum iudeis obiec tum est qui xp̃o
Nediderumt & deoperibus ante gnrtium gloriu¬
lantur & dicebant seipsum euungelii gnatiam per
subona opera prȩcedentia meruis se cumbona
pera innullo es sepos sint nisi acceperit gnrtiã :¬
ss autem gnrtia uł uocatio peccatori prȩroge¬
nis cumeius meritua nulla nisi ud dumnationem
preces serint. quod si uocutus uoc antem secutus fu¬
eri quod estiam in libero arbitrio merebit & sp̃m
quo dnhil ominus est in libero arbitrio merebitur
Aiumuitum A&num que nullu possit lubecorrũpiꝰ¬
quod autem ait miserebor cuimi sertus ero &
msericor dium prestubo ouimisericors fuero hino
ostenditur non esse iniquitatem apud dm̃ quod pos¬
sum dicerequidum cum uudiunt Ante quum nas¬
erentur. Iucob dilexi esuu aute modio habui.

Expanded text:
Dicit enim idem apostolus, Idem Deus qui operatur omnia in omnibus . Nusquam autem dictum est, Deus credit omnia in omnibus. Quod ergo credimus, nostrum est: quod autem bonum operamur, illius c autem exemplum quibusdam Judaeis objectum est, qui Christo crediderunt, et de operibus ante gratiam gloriabantur, et dicebant se ipsam Evangelii gratiam per sua bona opera praecedentia meruisse; cum bona opera in nullo esse possint, nisi qui acceperit gratiam. Est autem gratia ut vocatio peccatori praerogetur, cum ejus merita nulla, nisi ad damnationem praecesserint. Quod si vocatus vocantem secutus fuerit, quod est jam in libero arbitrio, merebitur et Squod nihilominus est in libero arbitrio merebitur etiam vitam aeternam, quae nulla possit labe corrumpiQuod autem ait, Miserebor cui misertus ero, et misericordiam praestabo cui misericors fuero, hinc ostenditur non esse iniquitatem apud Deum; quod possunt dicere quidam, cum audiunt, Antequam nascerentur, Jacob dilexi, Esau autem odio habui.
Abbreviated transcription (Latin):
non ipsius est quisi relinqueretur interir&. sed miseren¬
tis dĩ qui eius p̃cibus dolorib ssubuenit. paruum est enim
uelle nisi dñs misereatur. sed ds̃ nonmise retur. quiced
pacemuocat nisi uoluntas
preces serit quia interra
pax hominib: boneuo
test nisi admonius &uocatus: siue intrin¬
secus ubinallus hominumuid& siue extrinsecus ꝑser monẽ
sonanten: aut aliquas igna uisibilio efficitur ut & icom

Expanded text:
non ipsius est, qui si relinqueretur, interiret, sed miserennon ipsius est, qui si relinqueretur, interiret, sed miserentis Dei, qui ejus precibus doloribusque subvenit. Parum est enim velle, nisi Deus misereatur: sed Deus non miseretur, qui ad pacem vocat, nisi voluntas praecesserit ; quia in terra pax hominibus bonae potest, nisi admonitus et vocatus, sive intrinsecus, ubi nullus hominum videt, sive extrinsecus per sermonem sonantem, aut per aliqua signa visibilia; efficitur ut
Abbreviated transcription (Latin):
diuitias gloriȩ sucoe inuus amisericordicoe : quae p̃para¬
uit ingloriam ⁊ hic fortasse conturbatus ad illum questionẽ
redis ciuu s uult miseretur. & que muult obdurat quid ad¬
huc conquitur e uoluntatienim eius quis resistit pror¬
sus cuius uult miseretur. & que muuli obdurat: sed haec uolun¬
tas dẽ in iustaes non potest: uenitenim deoccultis meritis
quia &ipsi peccatores cum propter genentle peccatum unam
mas sam fecerint nonta mennullu est diuersitcos inter illos
precedit ergo cdiquid in pecactorib: quoqua muis nondum sint
alibi dicentem. Qm̃ non probauerunt dm̃ hubere mnotitiam
in notitiam hoc ÷ quod digni extiterunt quidarentur in re¬
probum sensum t amen uerum ÷ quia non uolentis neque curren¬
tis sed miserentis estdĩ. quia &ium si leuioribus quisq pecca¬
tis. aut certequamuis gnauiorib: & multis tamen magnoge¬
mitu & dolore penitendi misericordiadiã dĩ dignus fier&

Expanded text:
divitias gloriae suae in vasa misericordiae, quae praeparadivitias gloriae suae in vasa misericordiae, quae praeparavit in gloriam. Hic forrediisti: Si cui vult miseretur, et quem vult obdurat, quid adhuc conqueritur? voluntati enim ejus quis resistit ? Prorsus cujus vult miseretur, et quem vult obdurat; sed haec voluntas Dei injusta esse non potest. Venit enim de occultissimis meritis; quia et ipsi peccatores cum propter generale peccatum unam massam fecerint, non tamen nulla est inter illos diversitas. Praecedit ergo aliquid in peccatoribus, quo quamvis nondum sint alibi dicentem, Quoniam non probaverunt Deum habere in notitia, in notitia, hoc est, quod digni exstiterunt qui darentur in reprobum sensum. 5. Tamen verum est quia non volentis neque currentis, sed miserentis est Dei . Quia etiamsi levioribus quisque peccatis, aut certe quamvis gravioribus et multis, tamen magno gemitu et dolore poenitendi, misericordia Dei dignus fuerit,
Abbreviated transcription (Latin):
tunc demum recit & nom p̃postere audies siqua sunt deani¬
marum occultis simis meritis & degratia uel iustitia
secreta omni potentis dĩnam dephancone facile respon¬
d&ur . prioribus meritis quibus ud flixit in regnosuo
peregrinos dignum effectum cui obdunt returcor ut nec
imnani festis simis signis iubentis dĩ crederet. Ex eadem
ergomussa id ÷ peccatorum &uu sumisericordiue protulit
quibus subuenir & cumeumde p̃ccorentur filii i sithel &
uasaire quorum supplicio illos erudir & id ÷ pharconẽ
& populum eius Quia quumuis essent utrique peccatores
truc łindi enent quiunodõ in gemuerant ut eis sub uenir&
Aliter illi quoruminiustis oneribus ingemuenant: Per¬
tulit ergo inmultapacientia uusa irȩ quȩ ꝑfecte sunt in
ꝑditionem & eo ipso quoait in multa pacientia satis signi¬
ficuuit priorum eorum peccatu in quib: eos ꝑtulit utopor¬
tune tunc uindiccr& quandodeillorum uindicta sub¬
ueniendum erat. his qui libenentur &ut notaos facer&

Expanded text:
Tum demum recte et non praepostere audies, si qua sunt de animarum occultissimis meritis, et de gratia vel justitia, secreta omnipotentis Dei. 4. Nam de Pharaone facile respondetur, prioribus meritis quibus afflixit in regno suo peregrinos, dignum effectum cui obduraretur cor, ut nec manifestissimis signis jubentis Dei crederet. Ex eadem ergo massa, id est, peccatorum, et vasa misericordiae protulit, quibus subveniret, cum eum deprecarentur filli Israel; et vasa irae, quorum supplicio illos erudiret, id est, Pharaonem et populum ejus: quia quamvis essent utrique peccatores, tractandi erant, qui uni Deo ingemuerant, ut eis subveniret: aliter illi, quorum injustis oneribus ingemuetulit ergo in multa patientia vasa irae, quae perfecta sunt in perditionem. Et eo ipso quo ait, in multa patientia, satis significavit priora eorum peccata, in quibus eos pertulit; ut opportune tunc vindicaret, quando de illorum vindicta subveniendum erat his qui liberabantur. Et ut notas faceret
Abbreviated transcription (Latin):
rito sed gratia uoccrem᷑ ncreden
Credendo autem. &iã
meritum conlocaremus peccatores igitur credere
iubentur & apeccatis credendo purgantur nesci¬
unt enim quid recte uiuendo uisurisunt qua propter
cumuidere nonpos sint nisi recteuiuant pecret¬
te uiuere ualeant nisi credant manifestumes
a fide incipiendum ut p̃cepta quib credentes a scido
hoc auer tuntur cor mundum faciant ubiuiderids̃ pos¬
o beatien imn mundi cordes qui a ipsi dimnuidebunt e
ꝓprophecam canitur in simplicitate coridis quet auie
ulum qui propterur ec tedieitur hominibus iumndc̃is¬

Expanded text:
rito, sed gratia vocaremur, rito, sed gratia vocaremur, credendo autem etiam meritum collocaremus. Peccatores igitur credere jubentur, ut a peccatis credendo purgentur. Nesciunt enim quid recte vivendo visuri sint. Quapropter cum videre non possint, nisi recte vivant, nec recte vivere valeant, nisi credant; manifestum est a fide incipiendum, ut praecepta quibus credentes a saeculo hoc avertuntur, cor mundum faciant, ubi videri Deus possit. Beati enim mundo corde, quia ipsi Deum videbunt : et per prophetiam canitur, In simplicitate cordis quaerite illum . Quapropter recte dicitur hominibus in vetust
Abbreviated transcription (Latin):
tunt nr̃a peccauit ab eadem diuina prouidentia. non secun¬
dum caelum sed secundum terram. id est non secindum
spm̃ non secundum carnemmoriedi generatione forma¬
mur & omnes unamassa luti factisumus quod ÷ massa
peccati cumergo meritum peccando a miserimus & mi¬
sericordia dĩ remota nihil uliud peocantibus nisi a& na
dam natio debeatur quid sibi uult homo dehac massa ut
dõ respondeat & dicat quaresic me fec isti: siuis ista cog¬
noscere nolies selutum sed efficere filius dĩ. per illius
misericordiam quidedit potestatem filiosdĩ oredentib¬
fieri in nomine cius. Non autem quod tucupis antequã
credant diuina nos se capientibus merces enim cognitio¬
nis meritis redditur. credendo autem meritum conpa¬
ratur : ipsa autem gratia quedata est ꝑfidemnullis nr̃is
meritis p̃cedentib: dataest. Quod est enimmeriturpte¬
autem proinpiis & pe¬
catoribus mortuus ÷ ut
adcredendum non me¬

Expanded text:
tura nostra peccavit, ab eadem divina providentia, non secuntura nostra peccavit, ab eadem divina providentia, non secundum coelum, sed secundum terram, id est, non secundum spiritum, sed secundum carnem mortali generatione formamur, et omnes una massa luti facti sumus, quod est massa peccati. Cum ergo meritum peccando amiserimus, et misericordia Dei remota nihil aliud peccantibus nisi aeterna damnatio debeatur, quid sibi vult homo de hac massa, ut Deo respondeat et dicat, Quare me sic fecisti? Si vis ista cognoscere, noli esse lutum, sed efficere filius Dei per illius misericordiam, qui dedit potestatem filios Dei fieri credentibus in nomine ejus; non autem, quod tu cupis, antequam credant, divina nosse cupientibus. Merces enim cognitionis meritis redditur; credendo autem meritum comparatur. Ipsa autem gratia quae data est per fidem, nullis nostris meritis praecedentibus data est. Quod est enim meritum peautem pro impiis et peccatoribus mortuus est , ut ad credendum non me
Abbreviated transcription (Latin):
O homotuquis es qui respondeas dõ. num quid dicit
figientumei qui se finxit qua resic mefecistiquum¬
diu ergo figmentumeis nondum ꝑ fectus filius quia
dum hau sistiꝰ plenissimam gratiãquu nobis data est
potestas filios dĩ fieri. quo possis audire. lamnon uos
dicam seruos sed amicos. tuquis es qui res pondeas dõ
& uelis dĩnos se consilium. Quia si homines tibi ȩqua¬
lis nos se si non uoluis ses in prudenter faceres nisi pri¬
us in amicitiam recepereris. sicut ergo portauim:
imaginem terreni. por temus &imaginẽ cadestis
Exuentes nos u&erem hominem & induentes nouum
ut nondicatur nobis quu siluteo figmento numquid dicit
figmentumei quise finxit qua re mesic fecisti &ut ma¬
nifestum sit ñ sc̃ificato spũ sedear naliluto istudice uide
quid sequitur aut non hab& potestatem figulus luti ex
eadem consparsionem facere aliud quidem uas in hono¬
rem aliud in contumediam. Ex quo ergo in panrdisona¬

Expanded text:
O homo, tu quis es, qui respondeas Deo? Numquid dicit O homo, tu quis es, qui respondeas Deo? Numquid dicit figmentum ei qui se finxit, Quare sic me fecisti? Quamdiu ergo figmentum es, nondum perfectus filius, quia nondum hausisti plenissimam gratiam qua nobis data est potestas filios Dei fieri , quo possis audire, Jam non dicam vos servos, sed amicos ; tu quis es, qui respondeas Deo, et velis Dei nosse consilium? qui si hominis tibi aequalis nosse voluisses, impudenter faceres, nisi prius in amicitiam recipereris. Sicut ergo portavimus imaginem terreni, portemus et imaginem coelestis , exuentes nos veterem hominem et induentes novum , ut non dicatur nobis quasi luteo figmento: Numquid dicit figmentum ei qui se finxit, Quare me sic fecisti? 3. Et ut manifestum sit, non sanctificato spiritui, sed carnpotestatem figulus luti ex eadem conspersione facere aliud quidem vas in honorem, aliud in contumeliam ? Ex quo ergo in paradiso na
Abbreviated transcription (Latin):
inenigmate suspicemur non enimapostolus hoc loco scp̃s
prohubuita querendo sed eos qui nondum sunt incarita¬
te radicati & fundati. ut pos sint conp̃hendere cum
omnibus scĩs. latitudinem. longitudinem altitudinẽ
& profundum & c&enr quae in eodem loco ex sequit᷑
nonergo prohibuit aquerendo quidic it spiritalis
autem omnia iudicat: ipse autem animine iudica¬
tur & illum p̃cipue nos autem nos autem non spm̃ huĩ
mundi accepimus sed sp̃m qui ex dõ est uisciamus quae
adõ donatasun nobis Quosergo prohibuit nisiluteos
atq: terrenos qui nondum in trinsecus regenenti atque
nutritii maginemillius hominis portant quiprim
factus ẽ de terraterrenus & quia ei quo factus est
noluit obtemperare : inid lupsus ẽ. unde factus .ẽ.
meruitque post peccatum audire terraes & interrã
ibisTalibus igitur hominibus dicit apostolus

Expanded text:
in aenigmate suspicemur. 2. Non enim Apostolus hoc loco sanctos in aenigmate suspicemur. 2. Non enim Apostolus hoc loco sanctos prohibuit a quaerendo, sed eos qui nondum sunt in charitate radicati et fundati, ut possint comprehendere cum omnibus sanctis latitudinem, longitudinem, altitudinem et profundum, et caetera quae in eodem loco exsequitur . Non ergo prohibuit a quaerendo, qui dicit, Spiritualis autem omnia judicat; ipse autem a nemine judicatur: et illud praecipue, Nos autem non spiritum hujus mundi accepimus, sed spiritum qui ex Deo est, ut sciamus quae a Deo donata sunt nobis . Quos ergo prohibuit, nisi luteos atque terrenos, qui nondum intrinsecus regenerati atque nutriti, imaginem illius hominis portant, qui primus factus est de terra terrenus ? Et quia ei a quo factus est, noluit obtemperare, in id lapsus est unde factus est, meruitque post peccatum audire, Terra es, et in terram ibis . Talibus igitur hominibus dicit Apostolus:
Abbreviated transcription (Latin):
& auctoritati a postolice salubriter inherentis &
lbros quos catholica disciplina custodit in falsatos
eẽ nequa quam ex istimantes sentiamus quod
uerum est indignos & in firmos esse ad intellegenda
diuima sec reta quibus ista claudantur & eis murmu¬
rantibus & indignantib: quod consiliadĩ nondiscunt
cumceperint dicere. Ergocuius uult miseretur
& quemuult obdunrt. quid ad huc conqueritur
na uo iuntatieius quis resistit. cumin his ergo uer¬
bis aut culummaris scripturis aut latebramꝰ pec¬
catorum suorum querere ceperint ut p̃cepta contẽp¬
nant. quibus aduitum bonaminuitantur Respon¬
deamus fidentissime. O homotuquis es quires pon¬
deasdõ neceos reueriti sc̃m canibus demus aut ꝓi¬
ciamus margaritas nr̃as ante porcos. si tamen
iamipsi canes & portisumus & de meritis anima¬
rum reuelante sp̃uscõ. sublime ualiquid & auul¬
gari coni& tura remotissimum uel ex parte atque

Expanded text:
et auctoritati apostolicae salubriter inhaerentes, et et auctoritati apostolicae salubriter inhaerentes, et libros quos catholica disciplina custodit falsatos esse nequaquam existimantes, sentiamus quod verum est, indignos et infirmos esse ad intelligenda divina secreta quibus ista clauduntur: et eis murmurantibus et indignantibus quod consilia Dei non discunt, cum dicere coeperint, Ergo cujus vult miseretur, et quem vult obdurat. Quid adhuc conqueritur? nam voluntati ejus quis resistit ? cum his ergo verbis aut calumniari Scripturas, aut latebram peccatorum suorum quaerere coeperint, ut praecepta contemnant, quibus ad vitam bonam pervenitur, respondeamus fidentissime, O homo, tu quis es, qui respondeas Deo? Nec eos reveriti sanctum canibus demus, aut projiciamus margaritas nostras ante porcos : si tamen jam ipsi canes et porci non sumus, et de meritis animarum revelante Spiritu sancto. sublime aliquid et a vulgari conjectura remotissimum, vel ex parte atque
Abbreviated transcription (Latin):
umuidȩatur apostolus corripuis se curiosas dicen¬
do ohomotuquis es qui res pendeas dõ dehocipso
illi questionem mouent & in ea sentia non desinunt
ẽ curiosi quia oburgata est ipsacuriositas & impu
qudem cantumelia utdicant apostolum in soluenda
questione defecisse &oburgas se querentes qui a non
potentt quod que rebatur exponere non nulli aut̃
beretici quia non decipiunt nisi cum scientiã. quã
nonhibent pollicentur &uduersantes legi & prophe¬
tis qua ecumq deillis a postolus sermonisuo inseruit
falsa : & acor ruptoribus in missa es secriminantur
&iam hoc interquȩ interpolata dicunt numerare
maluerunt & negare paulum dixis se. Dhomo
addit ipiendos homines calumniantibus proculdu¬
bio tucebunt nec audebunt ullumdeuoluntate omni¬
potentis dĩ impius quos decipere cupiunt scierti¬
am polliceri quidam autem boni & piamente serip¬
turas legenter querunt. Quis hio pos sit uel male¬
dicentibus uel calumniantibus responderi sed nos

Expanded text:
um videatur Apostolus corripuisse curiosos, dicendo, O homo, tu quis es, qui respondeas Deo? de hoc ipso illi quaestionem movent, et in ea sententia non desinunt esse curiosi, qua objurgata est ipsa curiositas: et impii quidem cum contumelia, ut dicant Apostolum in solvenda quaestione defecisse, et objurgasse quaerentes, quia non poterat quod quaerebatur exponere. Nonnulli autem haeretici quia non decipiunt, nisi cum scientiam quam non exhibent pollicentur, et adversantes Legi et Prophetis, quaecumque de illis Apostolus sermoni suo inseruit, falsa et a corruptoribus immissa esse criminantur, etiam hoc inter ipsa quae interpolata dicunt, numerare maluerunt, et negare Paulum dixisse, O homo,ad decipiendos homines calumniantibus, procul dubio tacebunt, nec audebunt ullam de voluntate omnipotentis Dei imperitis quos decipere cupiunt, scientiam polliceri. Quidam autem bona et pia mente Scripturas legentes quaerunt quid hic possit vel maledicentibus vel calumniantibus responderi. Sed nos
Abbreviated transcription (Latin):
dñs supertemm idest ut compendio fidei ꝑgratiã
saluos faciat credentes nonꝑ innumeraebiles obser¬
uationes quibus illu multitudo seruiliter onerata pre¬
se testimonio sequente doc& ꝑ eundem prophȩ
ostendit gentes exfide ad prȩhendis se iustitiam isrł
autem ideo non ad prirehendisse quia non ex fide
sed tam quam exoperibus. fides enim hab& quod aliquan¬
to postdicit. Oñmomnis in uocauerit nomen dñi sal¬
uus erit adquam salutem ꝑtin& ut openabona sint &¬
iustitia nobis exdõsit non ex nobis propter quod deillis
qui non exfide sed tamquum exoperibus offenderun
in lapidem offensionis sequitur & dicit. fratresbona
uoluntas quidem cordismei & depraecatio addm̃ fit pro
illis addm̃ in salutem testimonium enim ꝑhibeo illis qͥa

Expanded text:
Dominus super terram: id est, ut compendio fidei per gratiam salvos faciat credentes, non per innumerabiles observationes, quibus illa multitudo serviliter onerata prete esostendit Gentes ex fide apprehendisse justitiam: Israel autem ideo non apprehendisse, quia non ex fide, sed tanquam ex operibus. Fides enim habet, quod aliquando post dicit: Quonium omnis qui invocaverit nomen Domini, salvus erit. Ad quam salutem pertinet, ut opera bona et justitia nobis ex Deo sint, non ex nobis. Propter quod, de illis qui non ex fide, sed tanquam ex operibus offenderunt in lapidem offensionis, sequitur, et dicit: Fratres, bona voluntas quidem cordis mei, et deprecatio ad Deum pro illis in sal
Abbreviated transcription (Latin):
non eorum miseretur. nonquia impellit ut peccent
eorum autem non miseretur quibus misericordiam
nonesse prarebendum aequitate occultissima & ub
humams sensibus remotissima iudicat & si hoc mou&¬
quod uolumatieius nullus resistit quia cuiuult subuenit&
quein uult deserit cum & ille cui subuenit & ille quemde¬
serit exea demmassa sim peccatorum &quumuis dete
uterque supplicium ab uno tamen exigatur alteri dontuor
si hoc ergomou& o homotuquis es quires pondeas dõ. Arbi¬
tror enimꝰ sub eadem significatione positum quod dictumẽ homo
subqua & illud dicitur non ne homines estis & secundum homi¬
qua re sic mefecisti aut non hab& potestatem figulus luti
ex eadem massa aliud quidemuas facere in honorem aliud
incontumoliam

Expanded text:
non eorum misereatur, non quia impellit ut peccent: non eorum misereatur, non quia impellit ut peccent: eorum autem non miseretur, quibus misericordiam non esse praebendam aequitate occultissima et ab humanis sensibus remotissima judicat. Inscruquod voluntati ejus nullus resistit, quia cui vult subvenit, et quem vult deserit; cum et ille cui subvenit, et ille quem deserit, ex eadem massa sint peccatorum, et quamvis debeat uterque supplicium, ab uno tamen exigatur, alteri donetur: si hoc ergo movet; O homo, tu quis es, qui respondeas Deo? Arbitror enim sub eadem significatione positum, quod dictum est, homo; sub qua et illud dicitur, Nonne homines estis, et secundum homiquare me sic fecisti? aut non habet potestatem figulus luti ex eadem massa aliud quidem vas facere in honorem, aliud vero in contumeliam?
Abbreviated transcription (Latin):
nolle misereri ut non ab illo in rogetur aliquid
quo sit homod&erior sed tantum quosit melior
nonerogetur. quod si fit nulla distinctione me¬
ritorum quis non erum pat in eam uocem quam sibi
ipse obiecit apostolus Dicisitaq mihiquid adhuc
conqueritur no nuoluntati eius quis resistit conqueri¬
tur enimds̃ sepede hominibus sicit ꝑ innumurabiles
appar& scriptuntrum quod nolint credere & recteuiue¬
re unde fiddes & facientes uoluntatem eius conuersari
dicuntur sineque rellȩ quod deillis nonquentur scrip¬
tura. sed quid conqueritur ait. Namuoluntatieus
quis resistit. quando cuius uult miseretur &quemuult
lus  Ohomo tuquis es quires pondeasdõ sic enim res pon¬
d& dõ cum ei displic& quod & depeccatoribus conquertur
dr̃ quasi quem quum ds̃ peccare cogat cumipse neminen¬
petcare cogat. sed tantuni modo quibus dam peccantib:
miseri cordiam iustificationis suae non largiatur
& obhocdicatur obdurare peccantes quos dam quia

Expanded text:
ei sit nolle misereri: ut non ab illo irrogetur aliquid quo sit homo deterior, sed tantum quo sit melior non erogetur. Quod si fit nulla distinctione meritorum, quis non erumpat in eam vocem, quam sibi ipse objecit Apostolus? Dicis itaque mihi: Quid adhuc conqueritur? nam voluntati ejus quis resistit? Conqueritur enim Deus saepe de hominibus, sicut per innumerabiles apparet Scripturarum locos, quod nolint credere et recte vivere. Unde fideles et facientes voluntatem Dei conversari dicuntur sine querela , quod de illis non queratur Scriptura. Sed, Quid conqueritur, ait? nam voluntati ejus quis resistit, quando cujus vult miseretur, et quem vult olus: O homo, tu quis es, qui respondeas Deo? Sic enim respondet Deo, cum ei displicet quod de peccatoribus conqueritur Deus, quasi quemquam Deus peccare cogat, si tanpeccare cogat, sed tantummodo quibusdam peccantibus misericordiam justificationis suae non largiatur, et ob hoc dicatur obdurare peccantes quosdam, quia
Abbreviated transcription (Latin):
mouent quiu & nos homines sumus: simul oposta
lus luti ex eadem massa facere Aliuduus in hono¬
em aluid in contumeliam: Haec massa si ess&
stanidia utquemud modum nihil boniita nec ma¬
u aliquid mereretur: Nonftrauidenetur
iniquitus ut exea fierent uusu incontumelius in
Gunueto ꝑliberum arbitrium primihominis in
ondem nationem uniuersa defluxerit. procul
dubio quodexea fiunt uusa in honorem non aꝑsi¬
suustitiae quȩ gnatiam nullu precessit. seddimi¬
sericordiae quoduero in contumelium nonini¬
quitatidĩ quȩ absit ut sit apuddm̃ sed iudicio depu¬
tandumest: hoc quis quis cũ ecdesicatholica sapit.
non contra gratiam promeritis disputut. sedmi¬
sericor dium & iudicium dño cantat & nec misera¬
cordiam retus & ingrrtus sediudicium accus&

Expanded text:
movent, quia et nos homines sumus, simul oportet lus luti, ex eadem massa facere aliud vas in honorem, aliud in contumeliam ? Haec massa si esset ita media, ut quemadmodum nihil boni ita nec mali aliquid mereretur, non frustra videretur iniquitas, ut ex ea fierent vasa in contumeliam: cum vero per liberum arbitrium primi hominis in condemnationem ex uno uniuersa defluxerit, procul dubio, quod ex ea fiunt uasa in honorem, non ipsius iustitiae, quae gratiam nulla praecessit, sed dei misericordiae, quod uero in contumeliam, non iniquitati dei, quae absit ut sit apud deum, sed iudicio deputandum est. hoc quisquis cum ecclesia catholica sapit, non contra gratiam pro meritis disputat, sed misericordiam et iudicium domino cantat, ut nec misericordiam recuset ingratus nec iudicium ac
Abbreviated transcription (Latin):
ale esthoo quodinphantone gestumest quade simecͥus
decruciatum. am damnatirei multis inueniat sani¬
tatem causas inquirendo morborum. Vel si uid ex cum
pos sit criminosum stcotimpunire adomnium timorem
diuersis paenis afficiat siue dĩ patientia indunrtus ẽ
cessante enim plagadĩ durior fiebat: & qua muis scir&
cum non uerti tamen &iam in ipso suam clementiam
uoluit demonstrare.

Expanded text:
ale est hoc quod in Pharaone gestum est, quale si medicus de cruciatu jam damnati rei, multis inveniat sanitatem, causas inquirendo morborum. Vel si judex, cum possit criminosum statim punire, ad omnium timorem diversis poenis afficiat. Sive Dei patientia induratus est. Cessante enim plaga Dei, durior fiebat, et quamvis sciret eum non converti: tamen etiam in ipso suam clementiam voluit demonstrare.
Abbreviated transcription (Latin):
te fundati pos suntiam fortas se cum sc̃is cum p̃¬
hendere longitudinem latitudinem altitudinem
& ꝓfundum illud tamen constantissima fidere¬
tinendum neque quicquam dm̃ iniuste facere neque
ullam esse naturam quȩ nondõ debeat id quod ÷ : quidi
deb&ur omne decus. pulchritudo & congruentia par¬
tium quam sipenitus ꝑ secutus fueris. &us quec cdomnes
reliquias derebus retraxeris reman&nihil¬

Expanded text:
te fundati, possunt jam fortasse cum sanctis comprete fundati, possunt jam fortasse cum sanctis comprehendere longitudinem, latitudinem, altitudinem et profundum . Illud tamen constantissima fide retinendum, neque quidquam Deum injuste facere, neque ullam esse naturam quae non Deo debeat id quod est: quia Deo debetur omne decus et pulchritudo et congruentia partium; quam si penitus persecutus fueris, et usque ad omnes reliquias de rebus detraxeris, remanet nihil
Abbreviated transcription (Latin):
cius uocatio fiut ut populum is nt hel misericor diter
tn stans non e& ingnitus. quod autem huicuoatiom
obtempenore noluit. exer aut crudelitatem in eis quibus lo¬
manitcos & misericordia debebatur meruit pͥenamit
indura retur illicor. & tantum cecitatem mentis pera¬
tur. ut tot & tantis tam que manifestis dĩ signis non
creder&. quo possec supplicio siue obduntionis
siue ultimȩ uisibilis sub mersionis crudiripopu¬
lus cuius afflictiont ille & occulte obtunsionis &
manifeste sub mersionis meritum companir&
porum o portunitates operatur. Alte & profun¬
de ordinationis ÷ quo ꝑtin& & iccmillud: inutero
scĩ ficauite & cumesses in renibus patristuiuido
te &iacobdilexi es au autem odio habui: cumdc¬
tum sit antequam nascerentur. nec conp̃hend
potest nisi forte ab his quidiligunt dm̃ extotõcor¬
de & extoto anima & extota mente sua & diligum
proximos tam quam seipsos: tanta enim carita¬

Expanded text:
io, vocatio ejus fuit, ut populum Israel misericorditer tractans non esset ingratus. Quod autem huic vocationi obtemperare noluit, sed exercuit crudelitatem in eis quibus humanitas et misericordia debebatur, meruit poenam, ut induraretur illi cor, et tantam caecitatem mentis pateretur, ut tot et tantis tamque manifestis Dei signis non crederet; quo posset ejus supplicio, sive obdurationis, sive ultimae visibilis submersionis, erudiri populus, cujus afflictione ille, et occultae obtusionis, et manifestae submersionis meritum sibi compaporum opportunitates operatur, altae et profundae ordinationis est. Quo pertinet etiam illud, In utero sanctificavi te ; et, Cum esses in renibus patris tui, vidi te; et, Jacob dilexi, Esau autem odio habui : cum dictum sit antequam nascerentur. Nec comprehendi potest, nisi forte ab eis qui diligunt Deum ex toto corde et ex tota anima et ex tota mente sua, et diligunt proximos suos tanquam se ipsos . Tanta enim charita
Abbreviated transcription (Latin):
sed misc retur utiq: secundum gnetiam quȩ grittis clatur
ciomieritis redditur. obdunat autem secundum iudi¬
ciuri quod imeritis redditur demas sa quippe dum natu
face rouas i honoremmanifesta est gurti faceit ⁊aũt
indeuus in contumeli cmiustũ iudiciumest
uaerimus enimmeritum obdunttionis & inuenim
Merito namq: peccatiuniuersci massadamna¬
Ia est Nec obdurr idẽ in ꝑtiendo malitiam
sed non inptiendomiseri cordium  Quibus enimnon
nutitur nec dignisunt : Net merentur PNopotiuout
musa tiatur hoc dignisunt. hoo merentur Etiafut
nullum c eritum misericor diae nec inuenimus quia

Expanded text:
sed miseretur utique secundum gratiam, quae gratis datur, sed miseretur utique secundum gratiam, quae gratis datur, non meritis redditur; obdurat autem secundum judicium, quod meritis redditur. De massa quippe damnata facere vas in honorem, manifesta est gratia: facere autem inde vas in contumeliam, justum judicium estuaerimus namque meritum obdurationis, et invenimus. Merito namque peccati universa massa damnata est, nec obdurat Deus impertiendo malitiam, sed non impertiendo misericordiam. Quibus enim non impertitur, nec digni sunt nec merentur; et potius ut non impertiatur, hoc digni sunt, hoc merentur. Quaerimus autem meritum misericordiae, nec invenimus, quia
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓisrahel qm̃ reliquie salue fierł ut ipse deputet̃ ur. in
sem̃ habraham quȩ crediderur in xpm̃ .ita concordes
ambos populos facit sccundũ & dnĩ testimo moniũ dicentis ineuuan¬
gelio degentibus. habeo alias oues que ñ sunt debocouili qui soporta
me adducere &erit unus grex & unus pastor
ocsiadtenderes non ex tolleres congnatiam merita
uoluntatis. ubi audis non uolentis nequecurren¬
tis sed miserentis est dĩ Non ergo ideomisertus ẽ
ds̃ quia uoluit &cucurrit iacob sedideo uoluit &cur¬
ritia cob quiumi sertus est ds̃. Paratur enimuolun
sententia genenolis non uolentis nequecurrentis sed
muserꝓntis eͦ dĩ Datur &ium exemplum dephanrone prop¬
ter id quod dictum est. esau autem odio hubui & subicitur
Dosit enims criptunt phantoni quia ad hocte excrrat
utostendam inteuis tutemmeam &ut ad nuntiour nomer
tutum inuniuersateme. Post haet adutrumq conclu¬
ditur : Er gociuu s uult miseretur & quemuult obdurat

Expanded text:
iam reliquiae salvae fient , ut ipsae deputentur in semen Abrahae, quae crediderunt in Christum: ita concordes ambos populos facit, secundum et Domini testimonium dicentis in Evangelio de Gentibus, Habeo alias oves quae non sunt de hoc ovili, quas oportet me adducere; et erit unus grex, et unus pastoroc si attenderes, non extolleres contra gratiam merita voluntatis; ubi audis, Non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei. Non ergo ideo misertus est Deus, quia voluit et cucurrit Jacob; sed ideo voluit et cucurrit Jacob, quia misertus est Dsententia generalis, non volentis neque currentis, sed miserentis est Dei, datur etiam exemplum de Pharaone, propter id quod dictum est, Esau autem odio habui, et subjicitur: Dicit enim Scriptura Pharaoni, quia ad hoc ipsum ut ostendam in te virtutem meam, et ut annuntietur nomen meum in universa terra. Post haec ad utrumque concluditur, Ergo cujus vult miseretur, et quem vult obdurat:
Abbreviated transcription (Latin):
dñs dicit in euangelio p̃panrtam. necom̃s quiuocatisat
uenire uoluerunt neq: illi qui nenerunt uenire possent
nisi uocarentur. Itque nec illi debent sibi tribuere qui
uenerunt qui uocati uenerunt nec illi quiuoluerunt ue¬
nire debent alteritribuere sed tantum sibi qm̃utueni¬
nent uocatienent in libenruoluntate: uocatio ergo ante
quiantum uoluntatem openitur. propterta &siquis¬
Nuce tibuit sibi quod uenit uocectus nonsibi potest ⁊rs¬
non buburt duocitus ÷ quiautem uocatus nonuenit sicut
nen habut rhienium p̃mii utuoaoretur sic incbat mu¬

Expanded text:
gelio praeparatam, nec omnes qui vocati sunt, venire voluerunt; neque illi qui venerunt, venire possent, nisi vocarentur . Itaque nec illi debent sibi tribuere qui venerunt; quia vocati venerunt: nec illi qui noluerunt venire, debent alteri tribuere, sed tantum sibi; quoniam ut venirent, vocati erant in libera voluntate. Vocatio ergo ante meritum voluntatem operatur. Propterea et si quisquam sibi tribuit quod venit vocatus, non sibi potest tribuere quod vocatus est. Qui autem vocatus non venit, sicut non habuit meritum praemii ut vocaretur, sic inchoat me
Abbreviated transcription (Latin):
dmis ericordiam quippe grartuitam non debitam per¬
Atin& de massa dampnata uasa ingloriam prepa¬
rare non solum ex iudȩis sicut dicit sed &iam exgentibus
propter quod ponit testimonium deo sea proph&a
Vlo caui nom plebemieam plebemineam & deisaia p̃p̃
israhel reliquiȩ saluefient¬

Expanded text:
misericordiam quippe gratuitam, non debitam, pertinet de massa damnata vasa in gloriam praeparare; non solum ex Judaeis, sicut dicit; sed etiam ex Gentibus, propter quod ponit testimonium de Osee propheta, Vocavi non plebem meam, plebem meam; et de Isaia, Propter Israel reliquiae sal
Abbreviated transcription (Latin):
Emo fons autem iustitiae quis est nisids̃ pri¬
mumergo fundamentum fideipone Num quid
iniquitas apuddm̃ latere equitus potest es se ibi
tibi quu recuiuult miseretur & que muult obdunit:
ex pectas ame homo si & tu homo & ego homo ambo audi
uimus o homo tuquis es quires ponde asdõ  melior est
et gofidelis ignonentia quum temenrria scientia.
dsmibi dicit ꝑ apostolum xp̃s loquitur. Ohomotuquis
es quires pondeasdõ & ego indignor quia non noui iusti¬
tiamdĩ si homosum non indigner Excedam homi¬
nem si possum. & fontem adtingam. Iniquitatem apud¬

Expanded text:
e: fons autem justitiae quis est, nisi Deus? Primum ergo fundamentum fidei pone: Numquid iniquitas apud Deum ? Latere te aequitas potest, esse ibi tibi, quare cui vult miseretur, et quem vult obdurat? Exspectas a me, homo? Si et tu homo et egdeas Deo? Melior est enim fidelis ignorantia, quam temeraria scientia. Deus mihi dicit, per Apostolum Christus loquitur, O homo, tu quis es qui respondeas Deo? Et ego indignor, quia non novi justitiam Dei? Si homo sum, non indigner: excedam hominem, si possum, et fontem attingam. Sed et si a
Abbreviated transcription (Latin):
Quomodo elegit cuidon& : si enininullo merttonmne dec¬
tio. aequales enimomnes sunt antemeritum. na potesi
in rebus omnino aqualibus electio nominari sed qm̃sp̃s
cuius quam in prȩscientia quae i psediturus e sd
fidem el egit in pnrescientia ut quem sibi crediturẽ
esse prȩsciuit ipsum elegeritcuis pm̃ scm̃ dap&¬

Expanded text:
quomodo elegit cui donet? Si enim nullo merito, non est elecquomodo elegit cui donet? Si enim nullo merito, non est electio; aequales enim omnes sunt ante meritum, nec potest in rebus omnino aequalibus electio nominari. Sed quoniamcujusquam in praescientia, quae ipse daturus est; sed fidem elegit in praescientia: ut quem sibi crediturum esse praescivit, ipsum elegerit cui Spiritum sa
Abbreviated transcription (Latin):
propositum dĩ maner& non exoperibus sed ex uoure
dictumestei quiumaior serui & minori sicut scripoe
a postolum paulum abstulisse liberumuoluritetis arini¬
um quo promeremur dm̃bono pietatis uel mulo impu¬
tatis offendimus. Dicunt enim quod ante opero alico
scubona seomulu duorum nondumnascentium ds uris
dilexerit ul terum odio hubebit sed respondemus prat¬
entiudĩ factum eẽ qua nouit &ium de nondumnatis qud
quisque futurus sit sed nequis dicat openr ergo elegi ds
in eo quem dilexit quunquam nondum enent quodea
futunt pnresciebat quod si openo elegit quomodo dicat
a postolus non exoperibus factam electionem propi¬
rea ergo intelle gendum est openrbona ꝑdilectionem̃ fin
dilectionem autem eẽ in nobis ꝑdonum sp̃s sc̃i sicit iden
spm̃scm quidatus ẽ nobis: Non ergo quisq: glorun
deb & ex operibus tumquumsuis quȩ ꝑ donumdĩ haba an
ipsudilectio in cumbonum operitur quid ergo elegnas sim̃

Expanded text:
ex operibus, sed ex vocante dictum est ei, Quia major serviet minori, sicut scriptum est,  putent apostolum Paulum abstulisse liberum voluntatis arbitrium, quo promeremur Deum bono pietatis, vel malo impietatis offendimus. Dicunt enim quod ante opera aliqua, seu bona seu mala, duorum nondum nascentium Deus unum dilexerit, alterum odio habuerit. Sed respondemus, praescientia Dei factum esse, qua novit etiam de nondum natis, qualis quisque futurus sit. Sed ne quis dicat: Opera ergo elegit Deus in eo quem dilexit, quanquam nondum erant, quod ea futura praesciebat; quod si opera elegit, quomodo dicit Apostolus non ex operibus factam electionem? Propterea ergo intelligendum est, opera bona per dilectionem fieri, dilectionem autem esse in nobis per donum Spiritus sancti, sicut isanctum qui datus est nobis . Non ergo quisquam gloriari debet ex operibus tanquam suis, quae per donum Dei habet, cum ipsa dilectio in eo bonum operetur. Quid ergo elegit Deus?
Abbreviated transcription (Latin):
amuoluntatieius quis resistit e nobis hoc dictum
putenus Quid ergo uliud quum quod respondit
a postolus respondere debemus  Aut̃ si & nostulia
raginem impi &atis ueniamus. & cum ꝑ feota fide
tenuerimus nullã apud eum esse iniquitatem. & si
speciei Nunc enim ꝑfidem ambulumus: Tunc ꝑspe

Expanded text:
am voluntati ejus quis resistit? Nobis hoc dictum putemus. Quid ergo aliud quam quod respondit Apostolus, respondere debemus? aut si et nos talia raginem impietatis veniamus. Et cum perfecta fide tenuerimus, nullam apud eum esse iniquitatem; et si speciei. Nunc enim per fidem ambulamus, tunc pe
Abbreviated transcription (Latin):
tant ut illud prob& apostolus: quod si ud isaac uelia¬
cob ꝓhis meritis electifussent adõ qurincarne positi
quesi enent & popenr carnis iustificarimeruis sent:
possiut uti que meriti corum gnitia ad posteritatem
quo que ccornis & sunguinis ꝑtinere: Nuno uero
ponicdaqo eotum non exo peribus facta sit sed ex pro¬
posito di efi inuocationis arbitrio promis sionumgra¬
ti noiinfilus carnisimplorur sed infiluisdio oC
ost qui similitta etipsi ⁊ proposito diaegontur &ad¬
optantur infilios

Expanded text:
tant, ut illud probet Apostolus, quod si vel Isaac, vel Jatant, ut illud probet Apostolus, quod si vel Isaac, vel Jacob pro his meritis electi fuissent a Deo, quae in carne positi acquisierant, et per opera carnis justificari meruissent, posset utique meriti eorum gratia ad posteritatem quoque carnis et sanguinis pertinere; nunc vero cum electio eorum non ex operibus facta sit, sed ex proposito Dei, et ex vocantis arbitrio, promissionum gratia non in filiis carnis impletur, sed in filiis Dei, hoc est, qui similiter ut ipsi ex proposito Dei eliguntur, et adoptantur in filios
Abbreviated transcription (Latin):
sed dĩ filius dicitur: qui ex aduentu & sermone nasci¬
turdĩ. Ha& ergo inquitratio: non solum deisa aosed
de ia cob rec ipiendu est. Nam & rebecca in quit non se¬
cundum carnalis natiuitatis or dinem ꝓtulit pastum
Cumenim exuno concubituisaac geminos concoepiss&:
nondum partu edito nequeullis actibus puerorum bonis
malis ue interhomines habetis Erga iacob diuinaha
hab&is dectio &dicitur quiua maior serui& minori.
Qia cobdilexi: esuu autem o diohubui. Cur autem haec
itudicta sint: doc&. Vt secundum electionem inquit pro¬
positum dĩ maneat. Non ex operibus sed exuocunte est
tentur in semen sicut enimibi ex multis filiis carnisisa ac
degitur adõ quiadopt&ur infilios dĩ: ita & hic exduo¬
bus minor degitur Ia cobquiadopt&ur infilios dĩ:
& sic uerum sit quod promissio nesdĩ Non in filiis car¬
nis sed in dĩ filiis constent. sed haec omnia eo expet¬

Expanded text:
sed Filius Dei dicitur, qui ex adventu et sermone nascised Filius Dei dicitur, qui ex adventu et sermone nascitur Dei. Haec ergo, inquit, ratio, non solum de Isaac, sed et de Jacob recipienda est: Nam et Rebecca, inquit, non secundum carnalis nativitatis ordinem protulit partum. Cum enim ex uno concubitu Isaac geminos concepisset, nondum partu edito, neque ullis actibus puerorum bonis malisve inter homines habitis, erga Jacob divina habetur electio, et dicitur, quia major serviet minori: et Jacob dilexi, Esau autem odio habui. Cur autem haec ita dicta sint docet, « ut secundum electionem, inquit, propositum Dei maneat, non ex operibus, sed ex vocante ditentur in semen. Sicut enim ibi ex multis filiis carnis Isaac eligitur a Deo, qui adoptetur in Filium Dei, ita et hic ex duobus minor eligitur Jacob qui adoptetur in Filium Dei; et sic verum fit, quod promissiones Dei non in filiis carnis, sed in Dei filiis constent. Sed haec omnia eo spec
Abbreviated transcription (Latin):
urius filiidiuiui Aꝑtum est istud degentibus
predicum quia prius nonenant plebsdĩ: Postea autem
udob p̃robrium iudaeorum miseri cordiam accipientes:
odutfsunt plebsdĩ: & quiante dilectinonenrnt: abdicatis
iuducis adoptatiinfilios & dilecti sunt ut in locoubi nonuocabant᷑
olebsdĩ ubi uocarentur filiidĩuiui. Prius enimnus quumuo¬
sabantur filiidĩ : nisi inuidaea hoc est hierosolimis ubidomus
di erat sicutdicit inpsul molxxu. Notus iniudȩcedr̃ Postea
autem in proph&a ⁊achuria. Ponaminquid huerus alem
in omnibus gentibus Quiaubique futurierant filudĩ: & do¬
mus dĩ in omnibus locis quae eeła. Hinc dñs aitiudueis. Quiu¬
onergo inquit ꝑordinem natiuitatis carnalis isa acnas¬
citur quippe cum & ubrrham & mortui incorporis
haberetur & uulua sarrae ess& emortua sicut supra
dictum est: sed ꝓuirtute meius quidixit ad hoc tempus
uenum &erit surrȩ filius. Merito igitur non carnis

Expanded text:
ur filii Dei vivi. Apertum est istud de gentibus esse praedictum, quia prius non erant plebs Dei, postea autem ad opprobrium Judaeorum misericordiam accipientes, vocatae sunt plebs Dei. Et qui dilecti ante non erant, abdicatis Judaeis, adoptati in filios et dilecti sunt, ut in loco ubi non vocabantur plebs Dei, ibi vocarentur filii Dei vivi. Prius enim nusquam vocabantur filii Dei vivi, nisi in Judaea, hoc est Hierosolymis, ubi domus Dei erat, sicut dicit in psalmo LXXV: Notus in Judaea Deus, postea autem in propheta Zacharia: Ponam, inquit, Hierusalem in omnibus gentibus, quia ubique futuri erant filii Dei, et domus Dei in omnibus locis, quae est Ecclesia. Hinc Dominus aion ergo, inquit, per ordinem nativitatis carnalis Isaac nascitur, quippe cum et Abraham emortui jam corporis haberetur, et vulva Sarae esset emortua, sicut supra dictum est, sed per virtutem ejus, qui dixit, ad hoc tempus veniam, et erit Sarae filius. Merito igitur non carnis,
Abbreviated transcription (Latin):
betur in iustus est. Ibia mgnetiae est indulgentia
ubi iustu possit esse uindica E hinc cuidentius ap¬
par& a poena debitalibentto & gnitis iustificato
quuntum beneficii conferatur fodulter aequit¬
liter reus sine punientis iniquitatẽ iunitur. QT¬
Ion est imquitas apuddm̃ qui a neque remit tendo
n eque exigendo quod debetur in iustus estibi enim
gnitic ẽ indulgentia: ubi iusta possit esse uindicie¬

Expanded text:
njustus est? Ibi enim gratia est indulgentia, njustus est? Ibi enim gratia est indulgentia, ubi justa posset esse vindicta. Et hinc evidentius apparet, a poena debita liberato et gratis justificato quantum beneficii conferatur, quod alter aequaliter reus sine punientis iniquitate punitur. non esse iniquitatem apud deum, quia neque remittendo neque exigendo. quod debetur, iniustus est? ibi enim grata est indulgentia. ubi iusta posset esse uindic
Abbreviated transcription (Latin):
quomodo inquiunt non ẽ iniquitas apuddm̃
sidiligendo discernit quos merita operum nulla dis¬
cernuntita nobis hocdicitur tamquam id apłs
ipse non uiderit. non proposuerit non responde¬
rit. Vidit utiq: quid his auditis humanaposs& in¬
firmitas uel ignorantia cogitare. & eadem questio¬
nem sibi ipse proponens. Quid ergodicemus inquit
numquid in iquitas ẽ apud dm̃ continuo respondit
absit Rationemq redens quur absit. id est quur
non sit iniquitas apuddm̃. Non ait merita enim
d opero iudicat paruulorum. &iam siud huc sint
inmater noutero constituti. Quo modo enimhocdi
nituladuc getint boni aut mali quod non exoperib:
sedd exuocante dictumsit maior serui & minoria
misericors fuero Quid nos hic docuit nisi ex illu
mussa primi hominis cuimors merito deb&ur non
udinerita hominum seduidieni sericordium ꝑtinere
quod quisq liberertuꝵ  atq: itu nonesse iniquitlatem ꝓpud
dm̃ qui a neque renntendo neque exigendo quo đ de¬

Expanded text:
quomodo, inquiunt, non est iniquitas apud Deum, si diligendo discernit quos merita operum nulla discernunt? Ita nobis hoc dicitur tanquam id Apostolus ipse non viderit, non proposuerit, non responderit. Vidit utiqfirmitas uel ignorantia cogitare. et eandem quaestionem sibi ipse proponens: Quid ergo dicemus inquit; numquid iniquitas est apud deum? continuo respondit: Absit. rationemque reddens, cur absit, id est cur non sit iniquitas apud deum, non ait: \'Merita enim uel opera iudicat etiam paruulorum, etiamsi adhuc sint in materno utero constituti\' — quo modo enim hoc dnihil adhuc egerint boni aut mali, quod non ex operibus sed ex uocante dictum sit: Maior seruiet minori? abo, cui misericors fuero\'. quid nos hic docuit nisi ei illa massa primi hominis, cui merito mors debetur, non ad merita hominum sed ad dei misericordiam pertinere quod quisque liberatur. atque ita non esse iniquitatem apud deum, quia neque remittendo neque exigendo. quo
Abbreviated transcription (Latin):
impiaias quai tamen patienter sustiniutds̃ donec
dicta procedorent adcor reptrem corum quo sabeno¬
rore instituenit libentre & : tcultum suum pi&atemq
Peuo can doperducere pitibus eorum & gemitibus
opem prebens quodaut ait quos &uocauit nos nonso

Expanded text:
impietati, quam tamen patienter sustinuit Deus donec dicta procederet ad correctionem eorum quos ab errore instituerat liberare, et ad cultum suum pietate vocando perducere, precibus eorum et gemitibus opem praebens. Quod autem subjungit quos et vo
Abbreviated transcription (Latin):
id miserico r diudĩ solu nonimpl&  Porto sindus si o¬
pe xp̃iunus uudebit. Non mi serentis dĩ seduim lieo
hominis. Neque upostolo aꝑtissime contridlea se
ut propterea recte dictum intellegatur non uolaties
que currentis sed miserentis ẽ di ut totum deturdosi
minis uolunta tembonum & prrepantt aduuanu
&udiuuut prreparartum Prirecedit enimbom
tus hominis multubona sed nonomnia boneu
in scĩs eloquiis & misericordiucius prarcuemanre
sericor diueius sub sequeturme. Nolentem pmtun
ut uelit. Volentem subsequitur Nefrustro uesr Dur
enim iubemur orere proinimicis nostris utiqd ulinti
pieuiuere. Nisiui ds̃ in illis operetur uelle ÷ Irttalno
ud monemur peere ut accipiumus. Nisiut ubillo fe pui
uolumus a quo factumẽ ut uelimus  Orirmus erpri
subsequatur nos

Expanded text:
id misericordia Dei sola non implet? Porro si nullus dicere Christianus audebit, Non miserentis Dei, sed volentis est hominis, ne Apostolo apertissime contradicat, restat ut propterea recte dictum intelligatur: Non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei, ut totum detur Deo, qui hominis voluntatem bonam et praeparat adjuvandam et adjuvat praeparatam. Praecedit enim bona voluntas hominis multa Dei dona, sed non omnia; quae in eis sericordia ejus subsequetur me . Nolentem praevenit, ut velit; volentem subsequitur, ne frustra velit. Cur enim admonemur orare pro inimicis nostris , utique nolentibus pie vivere, nisi ut Deus in illis operetur et velle? Itemque cur admonemur petere ut accipiamus , nisi ut ab illo fiat quod volumus, a quo factum est ut velimus? Oramus ergo pro subsequatur nos