comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
unum currum iungentẽ quias¬
censorbigae desideranti ꝓph&ȩ
& uerbaeius audirecupienti.
respondit & dixit : Cecidit babr¬
lontotius orbis confusio. Et in ad¬
uentu meo cecidit quo humanũ
corpus adsumpsi: Et paenitus in
s̃ idolorũ & ad orant quȩ desuo
corde confincxer̃ : Quodq sequit᷑
ex ꝑsona ꝓph&ȩ dicentis tritura
mea & filii areae meae quȩ au diui
adño exercituũ dõ isrł adnunti aui
uõb̵ iuxta hebruicũ hunc hab&

Expanded text:
unum currum jungentem. Qui asunum currum jungentem. Qui ascensor bigae desideranti Prophetae, et verba ejus audire cupienti, respondit et dixit: Cecidit, cecidit Babylon, totius orbis confusio: et in adventu meo cecidit, quo humanum corpus assumpsi, et penitus in sunt idolorum, et adorant quae de suo corde finxerunt. Quodque sequitur ex persona Prophetae dicentis: Tritura mea, et fili areae meae, quae audivi a Domino exercituum Deo Israel, annuntiavi vobis, juxta Hebraicum hunc
Abbreviated transcription (Latin):
tante in nobir possimus cernere
quae uentura sunt : Quod quidẽ
& leoni poterit coaptari. qui ab
ia cob & abalccã subxp̃i mysterio
nominatus : Super specula dñi
ego sum stans iugit᷑ perdiem &
suꝑ custodic̃ mec̃ egosumstans
s eius contrita sunt. int̾ratritura¬
÷ mec & filicareae meae quae
audiui adño exercituũ dõ isrł. ad¬
nunticcui uobis: Lxx. Dñs dixit
steti pertotã diem. & suꝑ astra
sego steti tota nocte. &ecce ipse
uenit ascensorbigae. Et respon¬
stritas̃ interra. Audite quidere¬
s lictiestis & dol&is: Audite quȩ au¬
stiacuit uobis: stat ꝓph&a inspe¬
cula dñi & in illius lumine constitu¬
itur. quȩ uentur as̃ prospicit:
Hanc que hab& custodic̃ & hocsibi
officium delegatum ut in saeculi
istius tenebris quae suntuentura
conspiciat : Ecce inquit isteuenit.
hoc quod sequitur. seui disse signi¬
ficat uenire dñmscluctorem
sedentem suꝑbigã. Et duob: equis
Immo animantib: asino & camelo

Expanded text:
tante in nobis, possimus cernere tante in nobis, possimus cernere quae ventura sunt. Quod quidem, et leoni poterit coaptari, quia Jacob et Balaam sub Christi mysterio nominatur. Supego sum stans iugiter per diem et super custodiam meam ego sum stans  eius contrita sunt in terram tritura mea et fili areae meae quae audivi a Domino exercituum Deo Israel, annuntiavi vobis. LXX: Dominus dixit: Steti per totam diem, et super castra ego steti tota nocte: et ecce ipse venit ascensor bigae, et responntrita sunt in terra. Audite qui derelicti estis, et doletis: audite quae autiavit nobis. Stat Propheta in specula Domini, et in illius lumine constitutus quae ventura sint, prospicit. Hancque habet custodiam, et hoc sibi officium delegatum, ut in saeculi istius tenebris quae ventura sint conspiciat. Ecce iste, inquit, venit, hoc quod sequitur, se vidisse significans, venire Dominum Salvatorem sedentem super bigam, et duobus equis, immo animantibus, asino et camelo
Abbreviated transcription (Latin):
s cscensorem cameli. Et õtẽpla¬
tus ẽ diligent̃ multo intuitu¬
s & clamauit leo: lixx quiasie
dixit ad me dñs uade & ponetibi
speculatorẽ. Et quod cumq uide¬
ris adnuntiai. Et uidicscensores
equitos duos astensorem equi
& cscebsorem cameli. Audiuiau¬
ditũ multum &uocaui uria ad spe¬
culã Iubetur ꝓph&a ponere in
cordesuo speculatorẽ. & diligenti¬
us intueri quȩ uenturas̃ mundo:
Vidit que duos equites ascensorem
as ini& ascensorẽ cameli. quos qui¬
dã sic int̃ p̃tactus ẽ ut ascensorem
si animantis. Alii uero duo ascen¬
sores littera & spr̃ad duo refer̃
testam̃ta Illudq quod in hebra¬
icodicitur aniel. proquo aquila
& symmachus leonẽ & leaenam
int̃p̃tatis. Nescio quid uolentes
lxxuriam posuer̃ quod quidã
lum̃ dñi int̃ p̃tariputat cũ aliis
lit teris lum̃ dñi qđ hic ñ hab&ur
istũ quẽ iub&ur ꝓpheta ponere
incordesuo appellare uriam&
ꝑ int̃p̃tationẽ nominis refert
adxp̃i intellegentiã. ut ipso habi¬

Expanded text:
 et contemplatus est diligenter multo intuitu, et clamavit leo. LXX: Quia sic dixit ad me Dominus: Vade et pone tibi speculatorem, et quodcumque videris, annuntia. Et vidi ascensores equites duos, ascensorem asini, et ascensorem cameli: audivi auditum multum, et vocavi Uriam ad speculam. Jubetur Propheta ponere in corde suo speculatorem, et diligentius intueri quae ventura sunt mundo: viditque duos equites, ascensorem asini, et ascensorem cameli. Quos quidam sic interpretatus est ut ascensorem si animantis. Alii vero duos ascensores litterae et spiritus ad duo referunt Testamenta. Illudque quod in Hebraico dicitur ARIE , pro quo Aquila, et Symmachus leonem et leaenam interpretati sunt, nescio quid volentes LXX οὐρίαν posuerunt, quod quidam lumen Domini interpretari putat, cum aliis litteris lumen Domini, quod hic non habeturistum, quem jubetur Propheta ponere in corde suo, appellari Uriam, et per interpretationem nominis refert ad Christi intelligentiam, ut ipso habi
Abbreviated transcription (Latin):
possint ignita dicboli iacula ex¬
tinguere : Hoc uxta hebraicum:
Et coeptã suꝑ mundũ int̃p̃tationẽ:
transeamus adaeditionẽ. Lxx
quȩ multũ a superiorib: diserepat:
Corripit sȩꝓph&a immo subꝑsona
succ aliorũ confitetur errorẽ
qui sequentes occidentẽ litter t̃
c̃ tẽpnunt spm̃uiui ficantẽ. Et
iniq fecissẽ sedicit. ut ñ audir&
legem sp̃itulit̃ sede contrario
festinar& dĩ sac ram̃ta ñ cer¬
nere nec dicer&cum dauid.
r euela oculos meos & considera¬
bomirabilia delegetua. Idarco
erat coreius & iudaica suꝑstiti¬
one conpletum. Ñ incaritato
dĩ sed intimore consistat ut ha¬
bect sp̃mseruitutis intimore :¬
& ne qua quã sp̃m adoptionis
in quo damamus cebbapater.
unde p̃cipitur ei ut accedat adm̃¬
sam ciborum sp̃itadium. come¬
dantq: omnes in ea qui illius
sequuntur exemplum etbibant
& ueteri errore contẽpto. con¬
surgant in spũ. qui qacebant
in littera & fiant principes

Expanded text:
possint ignita diaboli jacula expossint ignita diaboli jacula exstinguere. Hoc juxta Hebraicum, et coeptam super mundo interpretationem. Transeamus ad editionem LXX, quae multum a superioribus discrepat. Corripit se Propheta, immo sub persona sua aliorum confitetur errorem, qui sequentes occidentem litteram, contemnunt spiritum vivificantem; et inique fecisse se dicit, ut non audiret legem spiritualiter: sed econtrario festinaret Dei sacramenta non cernere, nec diceret cum David: Revela oculos meos, et considerabo mirabilia de lege tua . Idcirco errat cor ejus, et Judaica superstitione completum, non in charitate Dei, sed in timore consistit, ut habeat spiritum servitutis in timore, et nequaquam spiritum adoptionis, in quo clamamus, Abba pater . Unde praecipitur ei, ut accedat ad mensam ciborum spiritualium, comedantque omnes in ea, qui illius sequuntur exemplum, et bibant: et veteri errore contempto consurgant, in spiritu qui jacebant in littera, et fiant principes,
Abbreviated transcription (Latin):
r & bibentes surgite principes¬
r arripite lrpeũ: Lxx. Et ini¬
que agit ut ñ audir&. festinaui
ut ñ uidere. Errat cormeũ ini¬
quitas in undauit suꝑ me ani¬
mamea insistit timori: Para
principes parate dipeos p̃au
ditu &uisione durissima quãcer¬
nebat deserto maris ꝓph&a uon¬
turã. Corruisse & turbatũ õe.
sedicit & ꝓpemodũ caligantib:
oculis & stupe facta m̃te nescis¬
se quid cerner& : Illa em̃ibabylon
proqua aquila & tbeodotionte¬
nebras int̃p̃tatis̃ ut significa¬
rent mundũ istũ quiin maligno
positus ẽ. et cuius principes sug
tio a postolũ paulũ recto restone¬
brarũ istcrũ quȩ quondec uel
ꝓph&ȩ ueldõ a mabilis fuit. fac¬
ta ẽ in sua sub uersione mirabilis :
Vnde ꝓph&ȩp̃cipitur. utuescens
in mensa dñi Et illius sacturatus
cibo diligentius c̃tẽ pl&ur quȩ
uentura s mundo. Dicitur que
pereũ adomnes credentes. ut
comedentes & bibentes corpus
surgite arripiantq: dipeum:
Dearmaturto a postoli pauli. inquo

Expanded text:
tes: surgite, principes, arripite clypeum. LXX: Inique egi ut non audirem, festinavi ut non viderem, errat cor meum: iniquitas inundavit super me; anima mea insistit timori. Para principes, parate clypeos. Prae auditu, et visione durissima quam cernebat de deserto mari Propheta venturam, corruisse et turbatum esse se dicit, et propemodum calioculis, et stupefacta mente, nescisse quid cerneret. Illa enim Babylon pro qua Aquila, et Theodotio, tenebras interpretati sunt, ut significarent mundum istum, qui in maligno positus est , et cujus principes sunt juxta apostolum Paulum , rectores tenebrarum istarum, quae quondam vel Prophetae, vel Deo amabilis fuit, facta est in sua subversione mirabilis. Unde Prophetae praecipitur, ut vescens in mensa Domini, et illius saturatus cibo, diligentius contempletur, quae ventura sint mundo: diciturque per eum ad omnes credentes, ut comedentes et bibentes corpus Surgite: arripiantque clypeum fidei de armatura Apostoli Pauli , in quo
Abbreviated transcription (Latin):
eñi quise exaltat humilic¬
biturꝰ : Quiducendi sunt in
captiuitatẽ & triũ annorũ
torm̃ta passuri: De quib:
annis inpsalmis legimus:
Cogita uidi es antiquos & an
s nos aet̃ nos inm̃te habui:
Quae nom putemus. pcerua. sẽ
supplicia sed magnis elonga¬
ta temporibus in ipsc autẽ
captiuitate &transmigrati¬
one aegẏpti ibunt iuuenes &
senes quiin malitia roboratir̃
& ad ꝑfecte aetcctis uiticper¬
uenerunt nudi ut omniaeorũ
scelerco pateant: nihilenĩ
occultum quod non reuela¬
bitur: Et dis culciati quice
pascha dñi comedere non po¬
tuerunt quod qui co medit
accinctos hab& lumbos &
ton & manu baculum & calci¬
cotis stat pedibus neꝑ sȩculi
huius solitudinom transiens
a serpentib: mordecctur:
T uno discopertȩerunt nates
eorum ꝑ quãs stercus egerit᷑
et omnis ignominia aegypti
de monstrabitur itãut confun¬
dantur quibabuer̃ spẽ in ae¬
grptum & in aethiopiẽe & glo¬
riã sua in confusione uiderint

Expanded text:
enim qui se exaltat, humiliaenim qui se exaltat, humiliabitur . Qui ducendi sunt in captivitatem, et trium annorum tormenta passuri , de quibus annis, in Psalmis legimus: Cogitavi dies antiquos, et annos aeternos in mente habui . Quae non putemus parva esse supplicia, sed magnis elongata temporibus. In ipsa autem captivitate et transmigratione Aegypti, ibunt juvenes, et senes, qui in malitia roborati sunt, et ad perfectae aetatis vitia pervenerunt, nudi, ut omnia eorum scelera pateant Nihil enim occultum quod non revelabitur, et discalciati, quia Pascha Domini comedere non poterunt: quod qui comedit, accinctos habet lumbos, et tenet manu baculum, et calciatis stat pedibus, ne per saeculi hujus solitudinem transiens, a serpentibus mordeatur . Tunc discoopertae erunt nates eorum, per quas stercus egeritur, et omnis ignominia Aegypti demonstrabitur, ita ut confundantur qui habuerunt spem in Aegypto et in Aethiopia, et gloriam suam in confusionem viderint
Abbreviated transcription (Latin):
h ab& duces plurimos quorũ
unus ẽ tharthan elatus in
suꝑbic̃o & longe procodens in
scelere  ampliorec&oris
Et mittitur ced inpugnandĩ
a gotum. quae hebraice dicitur.
Aes dod & int̃p̃tatur ignis ge¬
nerationis. Ex pugnatq dux
regis assyrii. eos qui genera¬
tioni & libidini seruiunt: Et
pulchre rex assrriorum sargop
princeps hortorum dicit᷑
uoluptati & luxoriae deditus
Deniq & achab rex isrł. ui¬
ne c̃ pabothae uertere in
hortum cupiebat. quod ille
iuxtaleges trophologiae
intollegens .mori maluit
quã facere : Nehor editus
pacterna & antiqua pesses¬
sio in impu regis delicias.
uerteretur : p̃cipitur cũite
proph&e ut sacco calciam̃¬
tisq: depositis nudus. & dis¬
culciatus. incedat & insignũ
sit atq portentum ae gyptus.
& et hio pib: qui dĩ populum
persecuti sunt & propt̃ suꝑ¬
ꝓͣbi am fuere humiles: Aegrp¬
tus enĩ int̃ p̃tatur ꝑsequens.
siue tribulans: Et hiops hu¬
milis atq: deiectus : Omnis

Expanded text:
habet duces plurimos, quorum habet duces plurimos, quorum unus est Thartan, elatus in superbiam, et longe procedens in scelere, et amplior caeteris: et mittitur ad impugnandam Azotum, quae Hebraice dicitur ASDOD  , et interpretatur, ignis generationis; expugnatque dux regis Assyrii eos qui generationi et libidini serviunt. Et pulchre rex Assyriorum Sargon princeps hortorum, dicitur voluptati, et luxuriae deditus. Denique et Achab rex Israel vineam Naboth vertere in hortum cupiebat , 301 quod ille juxta leges tropologiae intelligens, mori maluit quam facere, ne haereditas paterna, et antiqua possessio in impii regis delicias verteretur. Praecipitur autem Prophetae, ut sacco calciamentisque depositis, nudus et discalciatus incedat, et in signum sit atque portentum Aegyptiis, et Aethiopibus qui Dei populum persecuti sunt, et propter superbiam fuere humiles. Aegyptus enim interpretatur persequens, sive tribulans: Aethiopes, humiles atque dejecti: omni
Abbreviated transcription (Latin):
dibustuis. & fecit sic. uadens
nudus & disculciatus: Et dix̃
dñs: sicut umbulauit seruus
meus esccits nudus & disculci¬
atus. Trium annorum signũ
s & portentumerit suꝑ ae grp¬
tum Et suꝑ & mopiam sio
sminabitrex asfrriorum¬
s captiui tatem aegrpti & trans¬
s migrationem & hiopiue
siuuenum & senum: nudã &¬
s discalciatam: Dis coperiu¬
tis natibur ignominia
aogrpti. Et timebunt & con¬
s fundentur.ab aethio¬
pico. spesucr & ab ce¬
gṙpto gloria sucru
fugimus inccuxilium ut libere¬
ra nos cefacie rogis cesspriorũ
et quomodo esfugere poteri¬
musnos: protharthan lixtha¬
nathcn transtulerunt: Pro
scorgon arna. quod quid int̃¬
p̃tetur scire non possum : Neq:
enĩ felsorum nominum fal¬
sas possumus et ẽnolociãs
fingere suñ ccutem nomina ñ
hebrce sed assrricc quib:
sonare cognouimus. tharthan
turrem dedit uł suꝑ fluus siue
elongans sar gonautem prin¬
ceps horti hiorex assyrius quẽ
supra legimus sensumagnũ

Expanded text:
dibus tuis et fecit sic vadens dibus tuis et fecit sic vadens nudus et disculciatus et dixit Dominus sicut ambulavit servus meus Isaias nudus et disculciatus trium annorum signum et portentum erit super Aegyptum et super Aethiopiam sic minabit rex Assyriorum captivitatem Aegypti et transmigrationuvenum et senum nudum et discalceatum, discoopertis natibus, ignominiam Aegypti. Et timebunt, et confundentur ab Aethiopia spe sua, et ab Aegypto gloria sua. Efugimus in auxilium, ut liberant nos a facie regis Assyriorum? Et quomodo effugere poterimus nos? Pro Thartan LXX Thanatan transtulerunt: et pro Sargon, Arna: quod quid interpretetur, scire non possumus. Neque enim falsorum nominum falsas possumus etymologias fingere. Sunt autem nomina non Hebraea, sed Assyria, e quibus sonare cognovimus Thartan, turrem dedit, vel superfluus, sive elongans. Sargon autem princeps horti. Hic rex Assyrius quem supra legimus sensum magnum,
Abbreviated transcription (Latin):
Indie illaerit isrł tertius aegyp
dio t̃rae. Cui bene dixit dñr
exercituumdicens. benedictus
populus meus aegẏptius & opus
manuum mecrum asffrius.
hereditas autem mec isrł:¬
Tertius erit isrł in ae grpto
& in assrrus. ut omnem mas¬
sam suce benedictionis fer¬
mento miscect: Et qui pri¬
us contrase hostiliter dissi¬
debant hacc benedictionis
fibola copulentur: Et sit
populus dĩ aegr̃ptus &opus
manuum eius assyrius. here¬
ditas acutem eius is rł: Bene¬
dictus ẽ. ae grptus dño. qui
isrłis societate benedicetur
& opus manuum eius assyri¬
us quiccinipso sucm clem̃¬
ticm de monstrauit:
Isrł cũt solus potesdicere.
pars mea dñs. quimente
conspicit. dm̃ & eius here¬
ditas ceppellactur :
Enno quo ingressus. ẽ thar¬
than ina zotum. cum missir¬
set eum scrgonrex assiriorũ¬
s & pugnass& contra a zotũ
& coepiss& illam intempore¬
s illo locutus ẽ. dñs in manu
isccice filii amos. uade & sol¬
ue saccum delumbistuis. &¬
s. calciamenta tua tolle depe¬

Expanded text:
In die illa erit Israel tertius Aegyptdio terrae, cui benedixit Dominus exercituum, dicens: Benedictus populus meus Aegypti, et opus manuum mearum Assyrio: haereditas autem mea IsrTertius erit Israel in Aegypto et in Assyriis, ut omnem massam suae benedictionis fermento misceat, et qui prius contra se hostiliter dissidebant, hac benedictionis fibula copulentur; et sit populus Dei Aegyptus, et opus manuum ejus Assyrius, haereditas autem ejus Israel. Benedictus est Aegyptius Domino, quia Israelis societate benedicitur. Et opus manuum ejus Assyrius, quia in ipso suam clementiam demonstravit. Israel autem solus potest dicere: Pars mea Dominus ; qui mente conspicit Deum, et ejus haereditas appellatur. Cap. XX Anno quo ingressus ethan in Azotum, cum misisset eum Sargon rex Assyriorum, et pugnasset contra Azotum, et cepisset eam: in tempore illo locutus est Dominus in manu Isaiae filii Amos dicens vade et solve saccum de lumbis tuis et calciamenta tua tolle de pe
Abbreviated transcription (Latin):
ubi ñ .ẽ. habitator ds̃ & ubi u¬
niuersa terrenasunt: Et qui¬
cum que ẽ incredulus. Agit
rẽ c̃gruc̃o infidelitatis suae
& quidepopulator .ẽ uastat:
unde cudacit̃ contra aduer¬
sarios loquitur Ascende elã
obside mede. omnẽ gemitũ de¬
sertimaris & t̃rȩhorribilis
& uisionis durissimȩ . Quȩ nun¬
tiata ẽ. cessare feci. quia lũbi
mei agentes paenitentiã. Ne¬
quaquã ut prius uoluntate
seddolore s̃pleni Nec ultra
dicã lũbime impl&ir̃ inlusionib:
Angustia eñĩ posseditme &tri¬
bulatio sicut sol& tenere partu¬
rientẽ . multũ int̃se uulgata
edici& hebraicũ in hoc loco dis¬
crepat. Ideo breuit̃ utrũq ꝑ¬
cansiunculã relinqua¬
mus¬
r Corruicũ audirẽ c̃turbatus sũ¬
n cũ uiderẽ & marcuit cormeũ
tenebrȩ stupe fecer̃me. babi.

Expanded text:
ubi non est habitator Deus, et ubi uubi non est habitator Deus, et ubi universa terrena sunt: et quicumque est incredulus agit rem congruam infidelitati suae, et qui depopulator est, vastat. Unde audacter contra adversarios loquitur, Ascende Elam; obside Mede: omnem gemitum deserti maris, et terrae horribilis, et visionis durissimae, quae nuntiata est, cessare feci. Quia lumbi mei agentes poenitentiam, nequaquam ut prius voluptate, sed dolore sunt pleni, nec ultra dicam: Lumbi mei impleti sunt illusionibus . Angustia enim possedit me et tribulatio, sicut solet tenere parturientem. Multum inter se Vulgata editio, et Hebraicum in hoc loco discrepant: ideo breviter utramque poccasiunculam relinquamus. Corrui cum audirem, conturbatus sum cum viderem: emarcuit cor meum, tenebr
Abbreviated transcription (Latin):
ueni in profundo maris. ipsiui¬
der̃ mirabiliaẽi in profundo:
Et liberati detẽptactionib atq
ungustiis horribilẽ & durã
uisionẽ ccudisse sedicunt: Haec
cuitẽ ipsa tẽpestus ade sertouenit.
colubrimorsib: & scurpionum
ictib patuit : Cumq uenerit ꝑ¬
transit & p̃terit. Ex tunc in telle¬
quus : Vt igitur maris fluctib:
obru amur opprimit nos saeuac
tempestar nostriuitii.. quian¬
te tẽpestatẽ p̃uaricatoris fui¬
mus iniqui: Quod que dicit c̃trac
me elamitae & legatiper scrũ
ueniunt hic sensus ẽ : Elamitae
int̃ p̃tantur dispicientes : ꝑ setẽp¬
tantes: Veniat igitur hiquidis¬
picere solent. & c̃ temnere. adq:
tẽptare sedego ingemiscam &
gemitus meus erit meã tonsola¬
tio sed & lumbimei repl&i sunt
cengustia & obtinuer̃ me dolo¬
res quasi parturientẽ : Vt ati¬
more dm̃ concipiã. & pariã &
sp̃u scdutis eius faciã suꝑ t̃rã
Recte ccutẽ iuxta hebraeicum
turbines atq: tẽpestas de deser¬
toueniunt &de t̃ra horribili

Expanded text:
eni in profundum maris, ipsi vident mirabilia ejus in profundo; et liberati de tentationibus et angustiis, horribilem et duram visionem audisse se dicunt. Haec autem ipsa tempestas a deserto venit, t Israel colubri morsibus, et scorpionum ictibus patuit . Cumque venerit, pertransit, et praeterit: et tunc intelliquus. Ut igitur maris fluctibus obruamur, et opprimat nos saeva tempestas, nostri vitii est, qui ante tempestatem praevaricatores fuimus et iniqui. Quodque dicit: Contra me Elamitae, et legati Persarum veniunt, hic sensus est: Elamitae interpretantur despicientes: Persae, tentantes. Veniant igitur hi qui despicere solent, contemnere, atque tentare: sed ego ingemiscam, et gemitus meus erit mea consolatio. Sed et lumbi mei repleti sunt angustia, et obtinuerunt me dolores quasi parturientem, ut a timore Domini concipiam et pariam, et spiritum salutis ejus faciam super terram. Recte autem juxta Hebraicum turbines atque tempestates de deserto veniunt, et de terra horribili,
Abbreviated transcription (Latin):
cognoscer&ur abaegrptus &i p¬
si cognoscerent eum. et quod of¬
ferrent hostias & munera &
uota suꝑ soluerent & percussi
sanarentur. Et reuerterent᷑
ad dñm & placar&ur eis : &ite¬
rum sanarentur. sic& hoc quod
sequitur seruire aegrptios assy¬
riis in bonam partem accipien¬
dum ẽ : seruitenim &cpostolus
credentibus ut lucrieos faciat:
et esccu subicitur fratrisuo ic¬
cob ut particeps ficit benedic¬
tionum eius : Igitur qui prio¬
res degentibus sclucti fuerinꝰ
& habuerint in secaltaredñi
eos qui induritia perseuerant
sua seruite sclucibunt. Et com¬
mixtione ac soci &ate eorum
pergent ad cssyrios ut assy¬
rios ducant adcegyptum.
& postea possint adisrahe¬
liticum populum peruenire:
Obbano causamreor & fidelẽ
mulierem seruire uiro infedel

Expanded text:
cognosceretur ab Aegyptiis, et ipsi cognoscerent eum; et quod offerrent hostias et munera, et vota persolverent et percussi sanarentur, et reverterentur ad Dominum, et placaretur eis, et iterum sanarentur: sic et hoc quod sequitur, servire Aegyptios Assyriis, in bonam partem accipiendum est. Servit enim et Apostolus credentibus, ut lucri eos faciat . Et Esau subjicitur fratri suo Jacob , ut particeps fiat benedictionum ejus Igitur qui priores de gentibus salvati fuerint, et habuerint in se altare Domini, eos qui in duritia perseverant, sua servitute salvabunt, et commixtione ac societate eorum, ipsi pergent ad Assyrios, ut Assyrios ducant ad Aegyptum; et postea possint ad Israeliticum populum pervenire. Ob hanc causam reor, et fidelem muliere
Abbreviated transcription (Latin):
mitum eĩ cessare feci: ꝓpterea
repl&i r̃ lũbimei dolore angustia
posseditme sicut cngustia pari¬
Sentis : Ixx uisio deserti: sicut tẽ¬
pestas dedeserto transeat dede
contrame elamitȩ &legati ꝑsac¬
rum ueniunt. Nunc ingemis cam
& consolabor mei: Idcircorepl&i
s̃ lumbimei congustia dolores cad¬
p̃henderunt me sicut parturientẽ
Quid nob̵ uidecctur iux tahistoricm
breuit̃ diximus : Nunc tropholo¬
gice sũma carpamus: Uisio uł
pondus c̃trascłi huius cernitur
mare : Etcernitur. caproph&a
quantis tẽptationibus mundus hic
plenursit: Quod a utẽ mare ap¬
un otestimonio psclmi conten¬
tussum. quid escendunt mare

Expanded text:
ssare feci. Propterea repleti sunt lumbi mei dolore: angustia possedit me, sicut angustia parientis. LXX: Visio deserti maris. Sicut tempestas de deserto transeat, de dContra me Elamitae, et legati Persarum veniunt: nunc ingemiscam, et consolabor me: idcirco repleti sunt lumbi mei angustia, dolores apprehenderunt me, sicut parturientem. Quid nobis videatur juxta Historiam breviter diximus: nunc tropologiae summa carpamus. Visio, vel pondus contra saeculi hujus cernitur mare: et cernitur a Propheta, quantis tentationibus mundus hic plenus sit. Quod autem mare apuno testimonio Psalmi contentus sum:
Abbreviated transcription (Latin):
gustiis : Quomodo nunc dicit᷑
sed consideremus quid sequit᷑
& sa nabit ecm: Quemenim
diligit dñs corripit : Et ipsesal
filio non pepercit tradidit
eum pronobis ut illius liuore
& uulneribus sanaremur :
Tradidit dñs & martyres pus¬
sionib: sedrur sumeos inre¬
surrectione sanat : ut illor ũ
uulneribus fides credentium
confirmetur. unde &adiob
dicitur. putas metibi aliter
locutum. pisi ut appareres
iustus : Ipse enim dolorefacit
&r eddit pristinae scnitati
& uisitat seruos suos in uirga.
ut misericordicom suco non au¬
ferat abeis : unde filice &
nurus quae multum peccauer̃
& de uaricauerunt pedes suos
omnitranseunti nonuisi tan¬
tur neq: corripientur. di¬
cente dño non uisitabo suꝑ
filias ur̃as cum fuerint for¬
cumadulter auerint : Per¬
cutit ergo ae gyptios . non ig¬
ne nongladio seduirga:
Quis enim filius ẽ quem non
erudicet pater : ut post quã
sanati fuerint reuertant᷑
sum san& eos : semꝑ enim in¬

Expanded text:
gustiis, quomodo nunc dicatur: gustiis, quomodo nunc dicatur: Sed consideremus quod sequitur: Et sanabit eam. Quem enim diligit Dominus, corripit . Et ipse Salfilio non pepercit, sed tradidit eum pro nobis, ut illius livore, et vulneribus sanaremur : tradidit Dominus et martyres passioni, sed rursum eos in resurrectione sanabit, ut illorum vulneribus fides credentium confirmetur. Unde et ad Job dicitur: Putas me tibi aliter locutum, nisi ut appareres justus? Ipse enim dolorem facit, et reddit pristinae sanitati; et visitat servos suos in virga, ut misericordiam suam non auferat ab eis. Unde filiae, et nurus, quae multum peccaverunt, et divaricaverunt pedes suos omni transeunti, non visitantur neque corripiuntur, dicente Domino: Non visitabo super filias vestras, cum fuerint forcum adulteraverint . Percutit ergo Aegyptios Dominus, non igne, non gladio, sed virga. Quis enim filius est, quem non erudiat pater? Ut postquam sanati fuerint, revertantur sum sanet eos. Semper enim in
Abbreviated transcription (Latin):
ti& dñs aegrͥptum plagam
& sunabit exm &rouertent᷑
ad dñm & placabitur eis & sana¬
bit eos: Post quã cognouerunt
ae grptii dñm colent eum in hos¬
tiis sp̃italibus & muneribus.
& uota uo uebunt dño & soluent.
ut dicat᷑ cum dauid sacrificiũ
dõ sp̃s contribulctus &eleua¬
tio manuũ mecrum sacrificiũ
uos ꝑtinum: Quando creden¬
tes in nazar cum ipsifuerint
na zarei. Vinum &sicera ñbi¬
bentes & ac&um quod o ño pro¬
pinatum ẽ & quȩ cumq fiunt
Cumq uotcꝑ soluerint cũ ab el
&res pexeeacdñs. inuidebit ma¬
onis populus & offund& san¬
guinem xp̃i anũ quiclumecuit
ad dnm. Et id circo egredi&
cifcccie dĩ dicens descluctore
crucifige crucifige eum:
et nos non habemus regemnisi
cae sarem: uotumoffert &
soluit dño qui .ẽ. scr̃ corpore
& spũ : uotum obtulit & z ache¬
us qui dimidiã partem subs¬
tantiae suae pauperibus repro¬
misit : Quceritur si a egyptus
scluator & propugnator ẽ
missus : quiliber ar&eos de cn¬

Expanded text:
inus Aegyptum plaga, et sanabit eam: et revertentur ad Dominum, et placabitur eis, et sanabit eos. Postquam cognoverint Aegyptii Dominum, colent eum in hostiis spiritualibus et muneribus; et vota vovebunt Domino et solvent; et dicent cum David: Sacrificium Deo spiritus contribulatus ; et: Elevatio manuum mearum sacrificium vespertinum ; quando credentes in Nazaraeum, et ipsi fuerint Nazaraei, vinum et siceram non bibentes , et acetum quod Domino propinatum est, et quaecumque fiunt Cumque vota persolverint cum Abel, et respexerit ea Deus, invidebit fraonis populus, et effundet sanguinem christianum, qui clamabit ad Dominum ; et idcirco egredietur a facie Dei, dicens de Salvatore: Crucifige, crucifige eum ; et: Nos non habemus regem nisi Caesarem . Votum offert et solvit Domino, qui est sanctus corpore et spiritu. Votum obtulit et Zachaeus, qui mediam partem substantiae suae pauperibus repromisit . Quaeritur, si Aegyptis salvator et propugnator est missus qui liberet eos de an
Abbreviated transcription (Latin):
sionem mundihabere cupiebat.¬
ut confususdicat. haec ẽ. aegrp¬
tus & haeo .ẽ. a& hiopia qua¬
rum sperab amus ccuxilium.
ut coprincipe mundi istius nos
liberarent : Quomodo ergo
offugere poterimus. cum cap¬
tis int hi in quib: spem habebam
Et hoc notaendum ante quã capi¬
atur. az otus proph&a suc co
uestitus sit & calciatus pedibur
ut plangat quidẽ eos qui arden¬
tib: diaboliicculiis uulneratis̃.
& libi diniseruiunt. sed nihi lomi¬
nus ipse calciatus incedat. & al¬
turepossit suꝑ serpentes & scurpi¬
ones. & securus incedere ꝑ huius sȩ¬
culi heremum inquãs. serpentes
& scurpiones & bonarum rerum
cc notus captus fuerit intẏpum
captiuitatis aegypti & trans migra¬
tionis a ethiopiae ipsedisculciatus
& nudus incedat: ne enĩ in t̃rascã
ad quam ire festinat sac co uestitus
&oꝑtis pello pedibus uelstarepo¬
terat uł ambulare: Dicente dño
soluo calciam̃ tum depedibustuis:
locus onim in quostas truscã ẽ¬

Expanded text:
sionem habere cupiebat, confusus dicat: Haec est Aegyptus, et haec est Aethiopia, quarum sperabamus auxilium, ut a principe mundi istius nos liberarent? Quomodo ergo effugere poterimus, cum capti sint hi in quibus spem habebamus? Et hoc notandum, quod antequam capiatur Azotus, Propheta sacco vestitus sit, et calciatis pedibus, ut plangat quidem eos, qui ardentibus diaboli jaculis vulnerati sunt, et libidini serviunt; sed nihilominus ipse calciatus incedat, ut calcare possit super serpentes et scorpiones, et securus incedere per hujus saeculi eremum, in qua sunt serpentes et scorpiones, et bonarum rerum Azotus capta fuerit, 302 in typum captivitatis Aegypti, et transmigrationis Aethiopiae, ipse discalciatus et nudus incedat. Neque enim in Terra sancta, ad quam ire festinat, sacco vestitus, et opertis pelle pedibus, vel stare poterat, vel ambulare, dicente Domino: Solve calciamentum de pedibus tuis, locus enim in quo stas, terra
Abbreviated transcription (Latin):
& taltum : Quan do uidemus mu¬
lierem adconcupiscendum uisur
nrt̃ loquitur lingua ae gyptia.
Quando audi mus iudicium sangui¬
nis dicente dño non suscipicas auditi¬
onẽ uanã : Auditus nr̃eloquitur
ligua ae gẏptia: quando secun¬
dum proph&cm uiuimus inde¬
liciis. &iacemus suꝑ lectos ebur
tis Odoratus nr̃t loquitur lin¬
gua aegypti : si non audierim
illud quod a posto lusloquitur
Bonũ ẽ homini mulier ẽ non tapi¬
gere. sod e contracrio iunga¬
mur meretrici: Tactus nr̃t
loquitur lingua a egyptic:
sinautẽ econtrario leuauerimꝵ
oculos nostros &uiderimus quod
regiones im albesunt adme¬
tendum. Et ne qua quã cur ui
fuerimus in t̃rã sediuxta eu¬
angelicã mulierem quȩ .x. et
vIII. connis caelum aspicere non
poterat. El eua uerimus ocus¬
los nr̃os & dixerimus Ad te
leuaui oculos meos. quihabi¬

Expanded text:
et tactum. Quando videmus muet tactum. Quando videmus mulierem ad concupiscendum, visus noster loquitur lingua Aegyptia. Quando audimus judicium sanguinis, dicente Domino: Non suscipies auditionem vanam , auditus noster loquitur lingua Aegyptia. Quando secundum prophetam vivimus in deliciis, et jacemus super lectos eburntis, odoratus noster loquitur lingua Aegyptia. Quanillud, quod Apostolus loquitur: Bonum est homini mulierem non tangere ; sed econtrario jungamur meretrici, tactus noster loquitur lingua Aegyptia. Sin autem econtrario elevaverimus oculos nostros, et viderimus quod regiones jam albae sint ad metendum, et nequaquam curvi fuerimus in terram, sed juxta Evangelicam mulierem, quae decem et octo annis coelum aspicere non poterat , elevaverimus oculos nostros et dixerimus, Ad te levavi oculos meos, qui habi
Abbreviated transcription (Latin):
intimor e siconparatione doc trine
& ueritatis occrum se in tellexerit
habuisse mendacium : Omnis quihu¬
iustrae fuerit recordatus pecuebit
copcuore quod ouait aduitam :
Principium sapientiae timor dñi
& hoc non solum in consũ mationemun¬
di sed in p̃senti quoq: tempor& acci¬
perepossumus. quod ec desicesticũ
uirum & doctrinis calestibus
eruditum omnis hereticustime
at & recordatione illius t̃rea¬
tur : Timebit acutẽ & pauebit con¬
silium dñi quod suꝑ ae gyptum
mundi istius cogitauit singula
breuit̃ trans curramus : Indieilla
gyptiloquentes linguacananiti¬
di & iurantes ꝑ dñm exercituum
ciuitas solis. uocabitur uncc: mul¬
tũ prodest manudñi eleuata siue
conmote suꝑ aegyptum ut t̃ra
iudaesitei intimorem. Et omnis
qui illius recor dactur fuerit ꝑti¬
mescat : In illo tẽporequinq: ciui¬
tates in t̃raaegyptiloquentur
T̃lingua chanacan. quac spleriq
prorũ quinq: sensus intellegunt.
uisum ccuditũ odoratũ gustũ

Expanded text:
in timorem, si comparatione doctrinae et veritatis earum se intellexerit habuisse mendacium. Omnis qui hujus terrae fuerit recordatus, pavebit eo pavore, qui ducit ad vitam: Principium enim sapientiae, timor Domini . Et hoc non solum in consummatione mundi, sed in praesenti quoque tempore accipere possumus; quod Ecclesiasticum virum, et doctrinis coelestibus eruditum, omnis haereticus timeat, et ad recordationem illius terreatur. Timebit autem et pavebit consilium Domini, quod super Aegyptum mundi istius cogitavit. Singula breviter transcurrimus, ut ad reliqua ypti loquentes lingua Chananitide, et jurantes per Dominum exercituum: civitas solis vocabitur una. Multum prodest manus Domini elevata sive commota super Aegyptum, ut terra Judae sit ei in timorem, et omnis, qui illius recordatus fuerit, pertremiscat. In illo tempore quinque civitates in terra Aegypti loquentur lingua Chanaan, quas plerique nostrorum quinque sensus intelligunt, visum, auditum, odoratum, gustum,
Abbreviated transcription (Latin):
ois salucctorem & propugna¬
S torem qui liber & eos. et cog¬
nosc&ur dñs abae gypto : Con¬
sequenter ei quisu pra dixerat
indie illa erunt .v. quinq ciui¬
tates in t̃raae grpti loquentes
lingua chanacan &iruntes ꝑ¬
dñm exercituum : nunc infert᷑
Erit aliaredñi in medio t̃rȩ
aegrpti: Quod onias secundũ
io sephum male intellegens im¬
pleretonatus ẽ &titulus dñi
in signum crucis & in testimoniũ
uniuersarumgentium : quae
nunc ae gyptus cippellantur
cumq: per secutio creuerit aste¬
cie tribulantium nominis xp̃i¬
cni. Tunc da mahunt incor¬
dibussuis abbapat̃ : Et mitte¬

Expanded text:
eis Salvatorem, et propugnaeis Salvatorem, et propugnatorem qui liberet eos: et cognoscetur Dominus ab Aegypto. Consequenter ad id quod supra dixerat: In die illa erunt quinque civitates in terra Aegypti loquentes lingua Chananitide: num exercituum, nunc infertur: Erit altare Domini in medio terrae Aegypti, quod Onias secundum Josephum male intelligens implere conatus est. Et titulus Domini , in signum Crucis, et in testimonium universarum gentium, quae nunc Aegyptus appellantur. Cumque persecutio creverit a facie tribulantium nominis Christiani, tunc clamabunt in cordibus suis: Abba
Abbreviated transcription (Latin):
qui delo cotransit cedlocum:
Ergo & nos lic& sci quam diu in
ae gypto sumus &istius mundi uer¬
samurtenebris. possumus loqui
finis : Chanaan int̃p̃tatur
quasi cõmotio. siuer espondens
quando igitur abaegyptorece¬
dimus & exireuolumus depo¬
testatepharionis. ita ut t̃ra
nr̃c & confersio formido losco
sit aegrpto : Tunc mouemur
& quasirespondemus dñiuo
luntati et tamen quic ad¬
huc in p̃senti sȩculo sumus lin¬
gua hebrea nec dum loqui
excituum. hoc significat quod
&iã hic positi nequa quã dae¬
monum sed dĩ recordemur
omnipotentis: De his .v. ciui¬
tutib: cum cdicrum quattuor
tacita sint nomina: una dicit᷑
solis ciuitts quae mihiuid&ur
referria dui sum: sicutenim
ut uidecctur ciuitas sole & luna
indig& ita ut oculinr̃ĩ in lu¬
minentur indigemus soleiusti¬
tiae. Indie illaerit altare
dñi inmedio t̾rȩ aegypti &ti
eius dño exercituum t̃race¬
gṙpti. clamabunt eni ad oñm
a faccie tribulantis emittit

Expanded text:
qui de loco transit ad locum. qui de loco transit ad locum. Ergo et nos licet sancti quamdiu in Aegypto sumus, et in istius mundi versamur tenebris, non possumus loqui finis. Chanaam, interpretatur, quasi commotio, sive quasi respondens. Quando igitur ab Aegypto recedimus, et exire volumus de potestate Pharaonis, ita ut terra nostra, et confessio formidolosa sit Aegypto: tunc movemur et quasi respondemus Domini voluntati, et tamen quia adhuc in praesenti saeculo sumus, lingua Hebraea necdum loqui  Dominum exercituum, hoc significat, quod etiam hic positi nequaquam daemonum, sed Dei recordemur omnipotentis. De his quinque civitatibus, cum aliarum quatuor tacita sint nomina, una dicitur solis civitas, quae mihi videtur referri ad visum. Sicut enim ut videatur civitas, sole et luna indiget; ita ut oculi nostri illuminentur, indigemus sole justitiae. In die illa erit altare Domini in medio terDomino exercituum in terra Aegypti. Clamabunt enim ad Dominum a facie tribulantis, & mittet
Abbreviated transcription (Latin):
loquitur lingua cananitidi: si cir¬
cumciderimus cures nostrus. &
ccudierimus dñmlo quentem:
Qui hah& ccures audiendi audiat:
Auditus nr̃t loquitur lingua ca¬
nanitidi: qui potuerit sponsodi¬
cere. Postte inodorem ungen¬
torum tuorum curremus. et xp̃i
bonus odor sumus in omnilo co.¬
Hoc autem huius odoratus loqui¬
tur linguec chacinanitidi : gustus
quoq in bonam partem accipi¬
tur eius qui comedit panẽ decȩlo
descendentem panẽ uiuum & p¬
odorictumꝰ. Et audit illud. gustate
loquitur linguac cananitidi⁊
sed & tactus sp̃italis ẽ. de quo
io bannis cpostolus ait : Manus
nr̃aeped pauerunt de uerbo uitȩ
& qui fidem tangit dñm itac ut
dẽo sit Itacut dõ possit dicere
tetigit mecliquis. Ego enim
scio uirtutem exisse c̃me:
Dix mnus enim quantabonatri¬
buct eleuatamanus. Quaera¬
mus quare non lingu a hebrea
sed lingua cancpitidiloquant᷑
Quinque aegypticiuitates: Ad quod
ita respondere conahitur ebrȩur
perertem id ẽ transitorẽsonat:

Expanded text:
loquitur lingua Chananitide. Si circumciderimus aures nostras, et audierimus Dominum loquentem: Qui habet aures audiendi audiat , auditus noster loquitur lingua Chananitide. Qui potuerit sponso dicere: Post te in odorem unguentorum tuorum currimus : Et: Christi bonus odor sumus in omni loco , hujus odoratus loquitur lingua Chananitide. Gustus quoque in bonam partem accipitur ejus qui comedit panem de coelo descendentem, panem vivum et non mortuum, et audit illud: Gustate loquitur lingua Chananitide. Sed et tactus spiritualis est, de quo Joannes Apostolus ait: Manus nostrae palpaverunt de Verbo vitae ; et qui fide tangit Jesum, ita ut de eo Salvator possit dicere: Tetigit me aliquis, ego enim scio virtutem exisse de me . Didicimus quanta bona tribuat elevata manus Domini; quaeramus quare non lingua Hebraea, sed lingua Chananitide loquantur quinque Aegypti civitates. Ad quod ita respondere conabimur: Hebraeus περάτην, id est, transitorem sonat,
Abbreviated transcription (Latin):
iħm &iudicem uel propugna¬
torem quiliber & eos ut libera¬
ti cognoscant dñm & ipsicog¬
noscantur adño : Et ubi abun¬
dauit peccatum suꝑ abundabit
gratia : Vnum c̃t altare ae¬
gypti id ẽ mundistius dicit᷑.
ut cuncta altaria quȩ õtru
ecclesiȩ eriguntur al taresci¬
umus ẽẽ non dñi : Vsq: ad finẽ
uisionis cegyptiae in libro ex¬
planationũ historiȩ. quia ma¬
nifesta proph&a erat. dixi¬
mus quod cuncta referantur
cd xp̃m: Et cognoscent aegrptii
dñmindie illa et colent eum
in hostiis & muneribus &uota

Expanded text:
 Judicem, vel propugnatorem qui liberet eos, ut liberati cognoscant Dominum, et ipsi cognoscantur a Domino; et ubi abundavit peccatum, superabundet gratia . Unum autem altare Aegypti, id est, mundi istius dicitur, ut cuncta altaria, quae contra Ecclesiae eriguntur altare, sciamus esse non Domini. Usque ad finem visionis Aegyptiae, in libro Explanationis Historicae, quia manifesta prophetia erat, diximus quod cuncta referantur ad Christum. Et cognoscent Aegyptii Dominum in die illa: et colent eum in hostiis, et muneribus, et
Abbreviated transcription (Latin):
mus. quae in pleris que dissonat
locumistum it a edisser̃: Cumdixe¬
rint aduos scribȩ &pharisaei uteos
audiatis. qui omnia uentris causafa¬
ciunt et inmorem magorumstri¬
dunt in incantationibus suis decipiant
hoceis respondere debetis: non mirũ
siuos uestras traditiones sequamini
Cumunaquȩ que gens sua consulatido¬
la ⁊ Ergo et nos a uobir mortuis de
uiuentibur consulere non debemus:
Magis nobis dr̃ legemdedit et testimo¬
nia scripturarũ. quaesi sequinolu¬
eritir. non habebitis lucẽ sed semꝑ
caligo uos opprim&. quae transi¬
bit ꝑ t̃rã uestrã at que doctrinũ
ut cum decepti a uobis seinerrore
perspexerint. & sustinere famẽ
ueritatis. Tunc contristentur
siue iras cantur et maledicantuob̾
quos quusi deos suos & regesputabant
& frustra ad caelũ t̃rãq respiciant
cũ semꝑ intenebris sint. & ñ possint

Expanded text:
mus, quae in plerisque dissonat mus, quae in plerisque dissonat locum istum ita edisserunt. Cum dixerint ad vos Scribae et Pharisaei, ut eos audiatis, qui omnia ventris causa faciunt; et in morem magorum stridunt in incantationibus suis, ut vos decipiant, hoc eis respondere debetis: non mirum si vos vestras traditiones sequamini, cum unaquaeque gens sua consulat idola. Ergo et nos a vobis mortuis de viventibus consulere non debemus: magis nobis Deus legem dedit, et testimonia Scripturarum, quae si sequi nolueritis, non habebitis lucem: sed semper caligo vos opprimet, quae transibit per terram vestram atque doctrinam: ut cum decepti a vobis se in errore perspexerint, et sustinere famem veritatis, tunc contristentur, sive irascantur, et maledicant vobis, quos quasi deos suos et reges putabant. Et frustra ad coelum terramque respiciant, cum semper in tenebris sint, et non possint
Abbreviated transcription (Latin):
in auxilum. legemdedit dr̃ ut possitir
dicere non ẽ. talis et hnicorũ diuinatio
quicultores suos sȩpe decipiunt. sicut
nr̃a quae absque ullo munere ꝓfert᷑.
exlege undeinter pretatis̃ lxx. Non
sicut uerbum hoc pro quonon est da¬
renunera. gratis enim inquiđd acce¬
pistis gratis dute. Ueni& autem su¬
per incredulor fames durissima. ñ
famis panis. autsitir aquae. sed fame
audiendi sermonem dĩ: et cum
esurieritis contristabimini. & male¬
dicitis principiuro. et pat̾nis traditi¬
onib: hoc est diabolo antiquis que¬
erroribur. hocaũt ad eos loquit᷑
quifamẽ passurier̃ ueritatir. & sus¬
pient in caelum sursũ & in t̾radeor¬
sum & er̃ in angustia intenebris
et intribu lationẽ ut non uideant
usque ad tempus donec & ipsi ad dnm
conuertantur : Latã explaniatio¬
nem locaista desiderant. sed parce¬
mus libror ũ magnitudiniut tollam̃
fastidiũ lectionis. Hacc iuxtalxx
translationẽ exparte pr̃strinxi¬

Expanded text:
in auxilium legem dedit Deus, ut possitis in auxilium legem dedit Deus, ut possitis dicere: non est talis ethnicorum divinatio, qui cultores suos saepe decipiunt, sicut nostra, quae absque ullo munere profertur ex lege. Unde interpretati sunt LXX: Non sicut verbum hoc, pro quo non est dare munera. Gratis enim, inquit, accepistis, gratis date . Veniet autem super incredulos fames durissima, non fames panis, aut sitis aquae, sed fames audiendi sermonem Dei . Et cum esurieritis, contristabimini, et maledicetis principi vestro et paternis traditionibus, hoc est diabolo, et antiquis erqui famem passi fuerint veritatis, et suspicient in coelum sursum, et in terram deorsum, et erunt in angustia, in tenebris, et in tribulatione: ut non videant usque ad tempus, donec et ipsi ad Dominum convertantur. Latam explanationem loca ista desiderant: sed parcimus librorum magnitudini, ut tollamus fastidium lectionis. Haec juxta LXX translationem ex parte perstrinxi
Abbreviated transcription (Latin):
cinini secundum illud qđ scriptũ ẽ
Et cum nonfuerint saturatimurmura¬
bunt : Et maledicitis dõ regiuro. etin
necessitatib: sursumaspicitis incȩlo
et int̃ra deorsum. et eccetribulatio.
et tenebrae. dissolutio genuum
et mentis angustia. et caligo oculoꝵ
et non poteris erui de angustiu:
hoc iuxta hebrȩos ceterũ ut supͣdi¬
ximus si personcxp̃i ẽ. dicentis.
ecceego & pueri quos mihi dedit dr̃
etiã haec ipsae loquitur ad a postolor
et ad credentes exgentib qui ciuir
euuangelium susceper̃: si dixe¬
rint inquid patres ur̃i quosre¬
li quistis. Quuerite uentriloquos
quos prthonos. intellegimus qua¬
lemin actibur a postolorũ ancillũ
legimus quae questui erat domi¬
nissuis et quidet̃ralo qułtur.
quodin euocatione animarum
magis sefacere pollicentur. et cȩce¬
ram aleficarũ artiũ genera.
hoc scire debetir quod unaquacq:
gens ꝓprios colat deos. & diuinorũ
salutemortuos sciscitetur : Vobis aut̃

Expanded text:
cemini, secundum illud quod scriptum est: cemini, secundum illud quod scriptum est: Et cum non fuerint saturati, murmurabunt : et maledicetis Deo regi vestro, et in necessitatibus sursum aspicietis in coelum, et in terram deorsum: et ecce tribulatio et tenebrae, dissolutio genuum, et mentis angustia, et caligo oculorum, et non poteritis erui de angustia. Haec juxta Hebraeos. Caeterum ut supra diximus, si persona Christi est dicentis: Ecce ego, et pueri mei, quos mihi dedit Deus: etiam haec ipse loquitur ad Apostolos et ad credentes ex gentibuEvangelium susceperunt. Si dixerint, inquit, patres vestri quos reliquistis: quaerite ventriloquos, quos pythonas intelligimus qualem et in Actibus Apostolorum ancillam legimus , quae quaestui erat dominis suis et qui de terra loquuntur, quod in evocatione animarum magi se facere pollicentur, et caetera maleficarum artium genera; hoc scire debetis, quod unaquaeque gens proprios consulat deos, et de vivorum salute mortuos sciscitetur. Vobis autem
Abbreviated transcription (Latin):
et esuri&. Et cum esurierit irasce
sursum et ad terrã intuebitur:
Et eccetribulatio. et tenebrae dir¬
solutio ungustia. et caligo ꝑse¬
quens : & non poterit a uolure de
angustia sua : sus aide proph&ȩ
uox est utiudaei uestimant. ecce
ego & puerimei quosmi hi dedit
dñs insignum et in portentum is ru¬
helis et haec quae secuntur ipse
ad discipulos suos credendur. ẽ di¬
cere : Cumdixerint inquid aduor
gentes et populi. dequibur supra
lectumẽ. infirmamini populi
et uincimini quid prophetus
uultir audire qui dircute uerbis
decipimini. & illum putatir quue
uenturur̃ nosse : Quuerite ma¬
gis aprthonib: et adiuinis quistri¬
dunt in in cantationib suis: pro
quib lxx interp̃tatis. quid et̃¬
ra loqultur quid euentre
clamitant. Omnis enĩ quide t̃raẽ
de t̃raloquitur. et cuius dr̃uent̃ ẽ
et gloriu in confusioneeius: deuen
tre clumare credendus ẽ. uosres¬
pondetis eis & dicite numquid

Expanded text:
et esuriet: et cum esurierit, irascetet esuriet: et cum esurierit, irasceto. Et suspiciet sursum, et ad terram intuebitur, et ecce tribulatio et tenebrae, dissolutio, angustia, et caligo persequens: et non poterit avolare de angustia sua. Si Isaiae prophetae vox est, ut Judaei aestimant: Ecce ego et pueri mei, quos mihi dedit Dominus in signum et in portentum Israelis; et haec quae sequuntur, ipse ad discipulos suos credendus est dicere. Cum dixerint, inquit, ad vos gentes et populi, de quibus supra lectum est: Infirmamini, populi, et vincimini; quid prophetas vultis audire, quid Isaiae verbis decipimini, ventura sunt nosse? Quaerite magis a Pythonibus, et a divinis, qui strident in incantationibus suis. Pro quibus LXX interpretati sunt: Qui de terra loquuntur, qui de ventre clamitant. Omnis enim, qui de terra est, de terra loquitur . Et cujus Deus venter est, et gloria in confusione ejus , detre clamare credendus est. Vos respondete eis, et dicite: Numquid
Abbreviated transcription (Latin):
S galile ae gentiũ: populus quiã bulabat
Sintenebris. uidit lucẽmagnã: habitantib
Iin regioneum brae mortis lux ortaẽ eis
lxx hoc primum bibe uel ocit̃ fac regio
zabulon et terranepthali etreliqui.
qui uxta mare estis trans ior danen
galileȩ gentium populus quiambula¬
bat intenebris uiditlucẽ magnã : qui
habitatis in regione umbrȩmortis
luxorietur uobis : duplicẽposuimus
editionẽ quia uulgatũ est testimoniũ
et usurpatum ab euuangelista mat¬
theo. ut uel diuersitas int̃ p̃tationis
uel similitudo noscatur: ac primũ
notandum. quod testimoniũ hoceuuan¬
gelista mattheus noniuxta lxx sed
iuxta hebraeos posuerit. dicitenĩ
sermo euuangelicus: Audiens aut̃
ihr̃. quodio hannes ess& traditur
recessit ingalileam. et derelinquens
nazareth uenit & habitabit in
capharnaum qua eẽ iuxtamare
infinibus tabulon et nepthale
ut impleretur quod dictũ est. per
isaiam prophetam dicentẽ t̃raza¬
bulon et terranepthali. uiamaris

Expanded text:
ulus qui ambulabat in tenebris, vidit lucem magnam: habitantibus in regione umbrae mortis, lux orta est eis. LXX: Hoc primum bibe, velociter fac regio Zabulon, terra Nephthalin, et reliqui, qui juxta mare estis trans Jordanem Galilaeae gentium. Populus, qui ambulabat in tenebris, vidit lucem magnam: qui habitatis in regione et umbra mortis, lux orietur vobis. Duplicem posuimus editionem, quia vulgatum est testimonium, et usurpatum ab Evangelista Matthaeo: ut vel diversitas interpretationis, vel similitudo noscatur. Ac primum notandum quod testimonium hoc Evangelista Matthaeus non juxta LXX, sed juxta Hebraeos posuerit. Dicit enim sermo Evangelicus: Audiens autem Jesus, quod Joannes esset traditus, secessit in Galilaeam, et derelinquens Nazareth, venit et habitavit in Capharnaum, quae est juxta mare in finibus Zabulon et Nephthalim: ut impleretur quod dictum est per Isaiam prophetam, dicentem: Terra Zabulon