comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uoluentib anns supradictus lcodebo¬
dus corpore exemptus sicut credimus
celicas recessisset ad sedes. iam dictus
mnimmolus gregis sͥ commissi custo¬
dias optime seruans. et lectioni assi¬
due studium dans. inter cetera reppe¬
rit in libris beati ac p̃cellentissimi g̃-
grorii romani antistitis. qͦm sanctus
ac deo dilectissimus benedictus ago¬
m̾s sui cursum in bñuentana proum¬
cia consuminaiñit. Recordansq quia
idem uen̾abilis pat̃ oracło diumo
commonitus. p̃uidens q futuros ca¬
sus. p̃dixerit illud monasterium
funditus euertendum. & quod ille spi¬
ritalib oculis iste oculis carneis pa¬
tratum conspiciebat. misit ad p̃dictã
ꝓuinciam unum ex cõmilitonib suis
nomine aygultum monachum. S̾ic
corpus iam dicti transferret bñdicti.
fuit namq idem aygulfus uenerabi-¬
lis uir. et d̾o omni modo placẽ gestiẽs.
Qui quante sanctitatis fu̾it. cuiꝰ ue
uirtutis. finis ꝓbauit. in quo omnis

Expanded text:
volventibus annis supradictus Leodebovolventibus annis supradictus Leodebodus corpore exemptus sicut credimus coelicas recessisset ad sedes, jamdictus Mummolus gregis commissi custodias optime servans et lectioni assidue studium dans, inter caetera reperit in libris beati ac praecellentissimi viri Gregorii Romani antistitis, quomodo sanctus ac Deo dilectus Benedictus agonis sui cursum in Beneventana provincia consummaverit: recordansque quia isdem venerabilis Pater, oraculo divino admonitus praevidensque futuros casus, praedixerit illud monasterium funditus evertendum, et quod ille spiritualibus oculis, iste oculis patratum carneis conspiciebat, misit ad praedictam provinciam unum ex commilitonibus nomine Aigulfum monachum. Sic nrgens, corpus jam dicti transferret Benedicti. Fuit namque idem Aigulfus venerabilis vir et Deo omnimodo placere gestiens: qui quantae sanctitatis fuerit cujusve virtutis, finis probavit, in quo omnis
Abbreviated transcription (Latin):
cominutationes facte sunt. memorato
abbate dante qd̃ a genitorib ei relictũ
ca uicifsitudine ꝓ eo agellum quẽdã
floriacum cognominatum cum appen-¬
testam̃tum mutue uicissitudinis usq
hodie in archius publicis nr̃i reserua¬
tur monasterii. Predictus autẽ uir do-¬
mini leodebodus hoc negotio peracto.
noquaquã oblitus sin destinationem de¬
siderii in supradicto agello cepit edifica-¬
re habitationes utiles monachis. Qd̾
opus sagaci insistens industria: mirifi-¬
eo consuminauit effestu. Edificans ꝙ ba-
silicam in honore sc̃i petri itemq aliã
in honore sc̃e marie: dño dedicari uolu-¬
it. Mox etiam ut preparata habitatio
nõ inanis esset atq sine habitatorib
collegit ibidemq quam plures adserui-
endum dño sub norma regule uinere
paratos. patrẽq ⁊ abbatem his p̃fecit
nomine nũmolum. Qui quam diu re-¬
b humanis iuttuit. ut idoneus pastor
gregis sͥ cominissi sollicite curam exhi-

Expanded text:
commutationes factae sunt, memorato commutationes factae sunt, memorato abbate dante quod a genitoribus ei relictum ca vicissitudine pro eo agellum quemdam Floriacum cognominatum cum appentestamentum mutuae vicissitudinis usque hodie in archivis publicis nostri reservatur monasterii. Praedictus autem vir Domini Leodebodus hoc negotio peracto nequaquam oblitus suae destinationem desiderii, in supradicto agello coepit aedificare habitationes utiles monachis. Quod opus sagaci insistens industria, mirifico consummavit effectu: aedificansque ibi basilicam in honore S. Petri, itemque aliam in honore S. Mariae Domino dedicari voluit. Mox etiam tunc praeparata habitatio ut ne inanis esset atque sine habitatoribus, collegit ibidem quamplures ad Domino serviendum sub norma regulae vivere paratos, Patremque et Abbatem his praefecit nomine Mummolum, qui quandiu, rebus humanis interfuit, ut idoneus pastor gregis sibi commissi sollicite curam exhibu
Abbreviated transcription (Latin):
dactus: cepit eẽ. ferarum qui prius fue¬
rat habitatio hominum. usq quo reg¬
i francorum gubernacła adeptus est
cdodouens filius dagoberti. Qui erat
uir nobilissimus. rerumq adminastra¬
tione publicarum miro callebat inge¬
nio. Idem etiam rex cum egregiis pollet
morib peticionib iustis ce seruitio dĩ
aptis assensum preberet. inter pellatus
est a boue cꝯemorie leo debodo patre mo¬
nasterii sancti amiani qd̃ est situm ꝓpe
menia urbis aureliane. ut monasteri¬
um ordint monastico congruens. sibi
lic̾et construere in agro floriacensi. da¬
tis sͥ ꝓ eodem agro mutua uicissitudi¬
ne p̃diis. que sͥ apparentib uire herͣc¬
ditario relicta possidebat. Namq idẽ
ager floriacensis scilicet. regalis tũc fi¬
cus erat. Quib auditis rex libenitissi¬
me eius p̃cib annuit. ⁊ desid̾ium illiꝰ
qd̾ dui dilatum erat compleri diiudi¬
cauit. Igitur ab utrisq partib mutue

Expanded text:
dactus coepit esse ferarum, qui prius fuedactus coepit esse ferarum, qui prius fuerat habitatio hominum, usquequo regni Francorum gubernacula adeptus est Chlodoveus filius Dagoberti, qui ut erat vir nobilissimus rerum administratione publicarum miro callebat ingenio. Idem etiam rex cum egregiis polleret moribus petitionibusque justis et servitio Dei aptis assensum praeberet, interpellatus est a bonae memoriae viro Leodebodo Patre monasterii S. Aniani, quod est situm prope moenia urbis Aurelianae, ut monasterium ordini monastico congruens sibi liceret construere in agro Floriacensi, datis pro eodem agro in mutua vicissitudine praediis quae sibi a parentibus jure haereditario relicta possidebat. Namque idem ager Floriacensis scilicet regalis tunc fiscus erat. Quibus auditis rex libentissime ejus precibus annuit, et desiderium illius quod diu dilatione creverat compleri judicavit. Igitur ab utrisque partibus mutuae
Abbreviated transcription (Latin):
uin diugens longobardorum in¬
fidelitatis sue denebras carere
noluisset. et iugum domini fer¬
re detrectans eos qui ferebant impugna¬
re decreuisset. italiam uenit nominis
to d̾s iudicio eius mucromi tradidit fe¬
riendos. Que gens longe lateq sue ce dis
extendens crudelitatem. beneuentanam
aggressa est expugnare prouniciam. Cuꝰ
urbes terre coequans: monasteria. uillas q
populans: sĩ minimas xp̃ianorum stra-¬
ges dedit. Oues enim dominicas abouili-¬
b exclusas disisa cede lacerans. ouilia do¬
mini euercebat. ita ut inheremi uastita¬
tem loca prius desiderabilia com̃sa ui¬
derentur. Unde inter cetera facinora sua
monasterium eximii patͥs bñdicti de¬
populans. reb omnib inhabitabile
redlidit. Qd̃ quomͦ acciderit. legenti
beati gregorii scđm dialogorrim librũ.
claro stilo ꝓsecutus. inter cetera narrat
eum ꝓpħie sp̃u cognouisse atq p̃nun¬
tiasse ablatis reb omnib idem moniᷤᷤ¬
curriculis. idem locus ad heremum re-¬

Expanded text:
um diu gens Langobardorum infidelitatis suae tenebris carere noluisset, et jugum Domini ferre detrectans eos qui ferebant impugnare decrevisset, Italiam venit nominis tum Dei judicium ejus mucroni tradidit feriendos. Quae gens longe lateque suae caedis extendens crudelitatem, Beneventanam aggressa est expugnare provinciam, cujus urbes terrae coaequans, monasteria villasque depopulans, non minimas Christianorum strages dedit. Oves enim Dominicas ab ovilibus exclusas diversa caede lacerans ovilia Domini evertebat, ita ut in eremi vastitatem loca prius desiderabilia conversa viderentur. Unde inter caetera facinora sua monasterium eximii Patris Benedicti depopulans, rebus omnibus inhabitabile reddidit. Quod quomodo contigerit, legenti B. Gregorii secundum Dialogorum librum claro stylo persecutus, inter caetera narrat eum prophetiae spiritu cognovisse atque praenuntiasse, ablatis rebus omnibus idem monacurriculis, idem locus ad eremum re
Abbreviated transcription (Latin):
stantem. uos adiuuare paratum. si ma¬
nus apꝑonitis. Tunc iactans pallium
quo utebatur. posuit manum ad sarco
fagum. cum reliqus sacerdotib crucibꝰ
paratis. ⁊ cereis. impositaq antiphomi
dederunt cuncti uoces psallentium in
excelso: tandem ad senis conatum ꝓtinus
sarcofagum in summa leuitate cõmotũ.
in locum uͥ nunc adoratur dño ammen¬
te ꝑducitur. Qd̃ ad uoluntatem sacerdo¬
tis compositum. dictis etiam missis. ut
uentumẽ ad conuiuium: requirentes sol¬
licite senem. nequaquã reppereunt. sed
nec homo quidem extitit. qui eum de
basilica exire iudisset. Eredo aliqua fuit
uirtus angłica. ce que beatum uirum
se uidisse ꝓnuntiauit. & deinceps nũ¬
li compariut. In quo loco ex illa die mul¬
te uirtutes fac̃te sũt: que per negli¬
gentiam ñ sunt scͥpte. Nos uero de qͣi¬

Expanded text:
stantem vobis iuvare paratum, si mastantem vobis iuvare paratum, si manus adponitis?' Tunc iactans pallium quod utebatphagum cum reliquis sacerdotibus, crucibus paratis, ac cereis, impositaque antiphona, dederunt cuncti voces psallentium in excelso. Tamen ad senis conatum protinus sarcofagum in summa levitate commotum, in loco ubi nunc adoratur, Domino annuente, perducitur. Quod ad voluntatem sacerdotis conpositum, dictis etiam missis, ut ventum est ad convivium, requirentes sollicite senem, nequaquam repperiunt. Sed nec homo quidem extetit, qui eum de basilica exire vidisset. Credo, aliqua fuisset virtus angelica, qui et beatum virum se vidisse pronuntiat et deinceps nulli conparuit. In quo loco ex illa die multae virtutes factae sunt, quae per neglegentiam non sunt scriptae. Nos vero, de qua
Abbreviated transcription (Latin):
lebat. uigilata una nocte. fc̃o mane.
accepto sarculo. terram que suꝑ sc̃m̃e¬
rat tumulum ceperunt effodere. Qͦ
detecto: manus ut eum cõmouerent
iniciunt. Ibiꝙ multitudo tota laboras:
nichil prorsus ꝑ totam diemꝓficit.
lligilata demꝙ alia nocte. mane tẽp¬
tantes iterum nichilomino ag̃e po¬
tuerunt. Tunc conturbati atq exterri¬
ti: quid facerent nesciebant: Dic̃ eis
unus cdeucus. G̾citis qͥa post hoc tri¬
admonet. Tunc ieuiniis ⁊ oratiõib
ac iugi psallentio die noctuq insis¬
stentes. triduum illud ꝯtinua ora¬
tione duxerunt. Quarta autẽ die
accedentes ponentes manus ñ ua¬
lebant penitus mou̾e sepulchrum.
Pauore autẽ om̃s exterriti. iam in
hoc stantes. ut terra uasculum o¬
ꝑirent: apparuit eis ueneranda ca¬
intie sener. adinstar nius cãdorẽ
offerens. dicens se ẽẽ. abbatem. ⁊ ait
eis. usgiquo ꝯturbamiii. et tarda¬
datis : Non uidetis dominum martinũ

Expanded text:
lebat, vigilata una nocte, facto mane, lebat, vigilata una nocte, facto mane, accepto sarculo, terram quae super sanctum erat tumulum coeperunt effodere. Quo detecto, manus, ut eum commoverent, iniciunt, ibique multitudo tota laborans, nihil prorsus per totam diem proficit. Vigilata denique alia nocte, mane temptantes, iterum nihil omnino agere potuerunt. Tunc conturbati atque exterriti, quid facerent nesciebant. Dicit eis unus ex clericis: 'Scitis, quia poet hunc triadmonet'. Tunc ieiuniis et orationibus ac iugi psallentio die noctuque insistentes, triduum illud continuatione duxerunt. Quarta autem die accedentes ponentesque manus, non valebant penitus movere sepulchrum. Pavore autem omnes exterriti, iam in hoc stantes, ut terra vasculum irent, apparuit eis veneranda canities senis, ad instar nivis candorem efferens, dicens se esse abbatem, ait eis: 'Usquequo conturbamini et tardatis? Non videtis domnum Martinum
Abbreviated transcription (Latin):
tes palam ⁊ confitentes dm̃i martini
colentes ydola negligenda: que sibi
adesse nõ possent.
sc̃m eius corpusculum ĩ loco
uͥ nuinc adoratur. fu̾it angło annũtian¬
te translatum. Anno sexagesimo qͣr¬
to post trãsitum gloriosi domm marti¬
ni. beatus perpetuus turonice sedis
cathedram sortitus est. dignitatis:
Ndeptus ꝙ hunc apicem cũ magno
uotorum cosensu. fundam̃ta templi¬
ampliora qm fuerant. suꝑ beata ñ¬
bra locare disposint. Qd lagaci in¬
sistens studio. mirifice mancipauit
esfectui. De qua fabrica multum lo-
queremur erat. s quia p̃sens est con¬
ticere ex inde melius putauimus.
Adueniente gͦ optato tempore: sac̃¬
dot ut templum dedicaretur: ut sc̃m
corpusculum aloco uͥ sepultũ fuerat
transferretur. conuocauit beatus per¬
petuus ad diem festum uicinos ponti¬
fices. s ce abbatum et diũsorum cleri¬
corum. ñ miminam multitudinẽ &
quia hoc in kalendis iulũs agere uo-¬

Expanded text:
tes palam et confitentes, Deum Martini tes palam et confitentes, Deum Martini colendum, idola negligenda, quae sibi adesse non possent. sanctum ejus corpusculum in locum ubi nunc adoratur fuerit, angelo annuente, translatum. Anno sexagesimo quarto post transitum gloriosi domni Martini, beatus Perpetuus Turonicae sedis cathedram sortitus est dignitatis. Adeptusque hunc apicem, cum magno evotorum consensu, fundamampliora quam fuerant supra beata membra locare disposuit. Quod sagaci insistens studio, mirifice mancipavit effectui. De qua fabrica multum quod loqueremur erat; sed, quia praesens est, conticere exinde melius putavimus. Adveniente ergo optato tempore sacerdoti, ut templum dedicaretur, et sanctum corpusculum a loco ubi sepultum fuerat transferretur, convocavit beatus Perpetuus ad diem festum vicinos pontifices, sed et abbatum ac diversorum clericorum non minimam multitudinem. Et quia hoc in Kalendis Iulii agere vo
Abbreviated transcription (Latin):
illiꝰ uoluisset euͣtere. restitit ei multitu-¬
do gentilium. adeo ut absq inuria sit
repulsus. Itaq secessit ad ꝓxima loca.
ibiq ꝑ triduum cilitio dectus ⁊ cinere
ieuinans semper atq orans precabat᷑
ad dñm ut quia templum illud euer-¬
tere humana manu ñ potuisset. uirtꝰ
illaid diuia dirueret. Eune subito ei
duo angłi hastati atq scutati instar
milicie celestis se obtulerunt. dicentes
missos se a dño. ut rusticam multitu¬
dinem fugarent p̃sidiumq martino
ferrent. ne quis dum templum diruere¬
tur obsisteret. Rediret gͦ ⁊ opꝰ ceptum
deuotus impleret. Ita regressus ad ui
cum inspectantib gentilium turbis
et quiescentib dum ꝓphanam edem
usꝙ ad fundam̃ta dirueret: aras om̃s
atq simulachra redegit in puluerem.
Quo iuso rustici cum se intestigerẽt
diumno mitu obstupefactos atq perter-¬
ritos. ne ep̃o repugnarent. om̃s fere ĩ
dñm ih̃m xp̃m crediderunt. claman¬

Expanded text:
 uoluisset euertere, restitit ei multitu uoluisset euertere, restitit ei multitudo gentilium, adeo ut non absque iniuria sit repulsus. itaque secessit ad proxima loca, ibique per triduum cilicio tectus et cinere, ieiunans semper adque orans, precabatur ad Dominum, ut, quia templum illud euertere humana manus non potuisset, uirtus illud diuina dirueret. tum subito ei duo angeli hastati adque scutati instar militiae caelestis se obtulerunt, dicentes missos se a Domino, ut rusticam multitudinem fugarent praesidiumque Martino ferrent, ne quis, dum templum dirueretur, obsisteret: rediret ergo et opus coeptum deuotus imcum inspectantibus gentilium turbis et quiescentibus, dum profanam aedem usque ad fundamentum dirueret aras omnes atque simulacra redegit in pulverem. Quo viso rustici, cum se intelligerent divino nutu obstupefactos atque perterritos, ne episcopo repugnarent, omnes fere in Jesum Dominum crediderunt, claman
Abbreviated transcription (Latin):
martinum pauci ad modum. immo pe¬
ne nulli. in illis regionib xp̃i nomen
recceꝑant. Quod adeo uirtutib illius ex-¬
emploq comualuit. ut iam ibi nullus lo¬
cus sit. qui nõ aut eccłiis frequentissi¬
mis. aut monasteriis sit repletus. Nam
uͥ fana destruxerat. statim ibi aut eccl̃ias.
aut monastĩa constituebat. Nec minorẽ
lub idem fere tempus in opere uitutẽ
edidit. Nam cum in uico quodam fano
antiquissimo ⁊ celeberrimo ignẽ missis¬
set: in proximam immo adherentẽ. domũ
agente uento flaminarum globi fereban-¬
tur. Qd̾ uͥ martinus adũtit rapido cursu
tectum domus scandit. obuium se adue¬
mentib flaminis inferens. Tum iso mi¬
rum in modum cernes contra uim uenti.
ignem retorqueri. ut cũ pugnantiũ int̾
se elemtorum quidam conflictus uidere-¬
tur. Ita uirtute martin ibi tantum ignis
est opatus uͥ nissus est. Inuico aũt cui
leprosum nom̃ est. cum idẽ templum
opulentissimum suꝑstitione religiõis¬

Expanded text:
Martinum pauci admodum, immo paeMartinum pauci admodum, immo paene nulli in illis regionibus Christi nomen receperant: quod adeo uirtutibus illius exemploque conualuit, ut iam ibi nullus locus sit, qui non aut ecclesiis frequentissimis aut monasteriis sit repletus. nam ubi fana destruxerat, statim ibi aut ecclesias aut monasteria construebat. Nec minorem sub idem fere tempus eodem in opere uirtutem edidit. nam cum in uico quodam fano antiquissimo et celeberrimo ignem inmisisset, in proximam, immo adhaerentem domum agente uento flammarum globi ferebantur. quod ubi Martinus aduertit., rapido cursu tectum domus scandit, obuium se aduenientibus flammis inferens. tum uero mirum in modum cerneres contra uim uenti ignem retorqueri, ut compugnantium inter se elementorum quidam conflictus uideretur. ita uirtute Martini ibi tantum ignis est operatus, ubi iussus est. In uico autem, cui Leprosum nomen est, cum itidem templum opulentissimum superstitione religionis
Abbreviated transcription (Latin):
leticiaꝙ ceperunt. Aderat eminus tur¬
ba mi rantium. iam paulatim nuitare
pinus. ⁊ tuinam suam casuram mini¬
tari. Pssallebant eimnus monachi &e
ꝑiculo iam ꝓpiore conterriti spem omnem
fidemq perdiderant. solam martini mor¬
tem expectantes. At ille confisus in dño
intrepidus opperiens: cum iam fragorem
sui pinus concidens edidisset. iam caden¬
ti. iam suꝑse ruenti. eleuat obuiã manũ.
signum sͥalutis opponit. Tum uõ turbi¬
nis modo retro actam putares diũsamq
in partem ruit. adeo ut rusticos qui tuto
in loco steterant. pene ꝓstrauĩt. Tum ũo
incelum clamore sublato gentiles stupere
miraculo. monachi flere pre gaudio: ip̃i
notũ incomimne ab omib p̃dicari. Gatisq
constitit eo die salutem uenisse illi regiõi.
Nam nemo fere ex immani illa multitu¬
dine gentilium fuit. qui ñ impositione
manus desiderata. in dñm iħ̃m. relicto
impietatis errore crediderit. Et ue ante

Expanded text:
laetitiaque coeperunt. aderat eminus turlaetitiaque coeperunt. aderat eminus turba mirantium. iamque paulatim nutare pinus et ruinam suam casura minitari. pallebant eminus monachi et periculo iam propiore conterriti spem omnem fidemque perdiderant, solam Martini mortem expectantes. at ille confisus in Domino intrepidus opperiens, cum iam fragorem sui pinus concidens edidisset , iam cadenti, iam super se ruenti, eleuata obuiam manu, signum salutis opponit. tum uero — uelut turbinis modo retro actam putares — diuersam in partem ruit, adeo ut rusticos, qui tuto in loco steterant, paene prostrauerit. tum uero in caelum clamore sublato gentiles stupere miraculo, monachi flere prae gaudio, Christi nomen in commune ab omnibus praedicari: satisque constitit eo die salutem illi uenisse regioni. nam nemo fere ex inmani illa multitudine gentilium fuit, qui non impositione manus desiderata Dominum Iesum, relicto . impietatis errore, crediderit. et uere ante
Abbreviated transcription (Latin):
arborem ñ paterent᷑. ille eos scdulo com¬
monere nichil ẽẽ. religionis instipite.
deum potuis cui seruiret ip̃e sequerent᷑:
arborem illam excidi oportẽre. qͥa esset
demoni dedicata. Tum unus exhis qui
erat audatior. cẽtis si habes inquit ali-¬
quam ded̾o tuo quẽ dicis te colere fidu¬
tiam. nosmet ip̃i succidimus hãc arbo¬
rem. tu ruentem excipe. & sitecum est.
tuus ut dicit dominus: euadis. Tum ille
intrepide consisus indño: facturum se
pollicetur. Hic u̾õ ad istius modi con-¬
ditionem omnis gentiluum turba cõ-¬
sentit. facilem arboris sue habere iac-¬
turam. si inimicum. sacrorum suorum
casu illiꝰ obruissent. Itaq cum unam ĩ
partem pinus illa eẽt acclinis: ut nõ
esset dubium quã inpartem succisa cor¬
rueret. eo loco uinctus statiitur. pro
arbitrio rusticorum quo arborẽ esse ca¬
suram nemo dubitabat. Succidere gͥ
ip̃i suam pinum. cum ingenti gaudio

Expanded text:
arborem non patiebantur. ille eos sedulo comarborem non patiebantur. ille eos sedulo commonere, nihil esse religionis in stipite: Deum potius, cui seruiret ipse, sequerentur: arborem illam succidi oportere, quia esset daemoni dedicata. tum unus ex illis qui erat audacior ceteris: si habes, inquit, aliquam de Deo tuo, quem dicis te colere, fiduciam, nosmet ipsi succidemus hanc arborem, tu ruentem excipe: et si tecum est tuus, ut dicis, Dominus, euades. tum ille intrepide confisus in Domino facturum se pollicetur. hic uero ad istius modi condicionem omnis illa gentilium turba consensit, facilemque arboris suae habuere iacturam, si inimicum sacrorum suorum casu illius obruissent. itaque cum unam in partem pinus illa esset adclinis, ut non esset dubium, quam in partem succisa corrueret, eo loci uinctus statuitur pro arbitrio rusticorum, quo arborem esse casuram nemo dubitabat. succidere igitur ipsi suam pinum cum ingenti gaudio
Abbreviated transcription (Latin):
ferre dementia. Elenato gͦ in adũso
signo crucis. imꝑat turbe ñ moueri
loco. onusq deponere. Hic uo mirũ
in modum uideres miseros primum
uelud saxa riguisse. De inde cũ pͥmo¬
mouere se summo conamine niteren¬
tur. ultra accedere ñ ualentes ridicu¬
lam inuertiginem rotabant. donec
uicti corporis onis deponunt. atto¬
niti. ⁊ semet inuicem aspectantes.
qͥd nam s̃ accidisset tacmi cogitabãt.
S cum beatus uir comperissit exequra¬
rum ẽẽ illam frequentiam ñ sacrorũ. ele-¬
uata rursum manu dat eis abeundi et
tollendi corporis potestatem. Ita eos et
cum uoluit stare compulit. ⁊ cũ libuit
abire ꝑmisit. Item dum in uico quodam
demplum antiquissimum diruisset. et ar¬
borem pinum que fano erat ꝓtima esset
agressus excidere. tum uo antistes locu il¬
lius. ceteraq gentilium turba cepit obsis¬
stere. & cum idem illi dum templum euer¬
titur. imperante dño quieuissent. succidiq

Expanded text:
ferre dementia. leuato ergo in aduersos ferre dementia. leuato ergo in aduersos signo crucis imperat turbae non moueri loco onusque deponere. hic uero mirum in modum uideres miseros primum uelut saxa riguisse. dein, cum promouere se summo conamine niterentur, ultra accedere non ualentes ridiculam in uertiginem rotabantur, donec uicti corporis onus ponunt: attoniti et semet inuicem aspicientes, quidnam sibi accidisset, taciti cogitabant. sed cum beatus uir conperisset exequiarum esse illam frequentiam, non sacrorum, eleuata rursum manu dat eis abeundi et tollendi corporis potestatem. ita eos et cum uoluit, stare conpulit, et cum libuit, abire permisit. Item, cum in uico quodam templum antiquissimum diruisset et arborem pinum, quae fano erat proxima, esset adgressus excidere, tum uero antistes loci illius ceteraque gentilium turba coepit obsistere. et cum idem illi, dum templum euertitur, imperante Domino quieuissent, succidi
Abbreviated transcription (Latin):
etrore celebratum. s nichil cũ martiribꝰ
esse cominune. cum illos gla se pena
retineret. Mirum in modum uocem lo-¬
quentis qui aderant audiebant. per¬
sonam tam̃ nõ uidebant. Eum martinꝰ
quid iudisset exposuit. iussitq ex eo
loco altare qd̃ ibi fuerat submoueri
atq: ita populum supersticionis illius
absoluit errore. Lecidit autẽ in sequẽ¬
ti temꝑore dum iter ageret. ut gentil
cuiusdam corpus qd̃ ad sepulchrum
cum suꝑsticioso funere deferebatim
obuium habẽt. Conspicatusq eminus¬
uenientium turbam quid nam id eet.
ignarus paululum stẽcit. Nam cum fere
quingentorum passuum int̾uallum
erat. ut difficile fuerat dinosc̃e quid
uideret tam̃ qͥa rusticam manum cer¬
neret: ⁊ agente uento lintheamina cor¬
pori suꝑiecta uolitarent. ꝓfanos sacri¬
ficiorum ritus agi credidit. quia esset
hec gallorum rusticis consuetudo. si¬
mulachra demonum. candido testa
uelamme misera ꝑagros suos cirtun¬

Expanded text:
errore celebratum; sibi nihil cum martyribus errore celebratum; sibi nihil cum martyribus esse commune, cum illos gloria, se poena retineret. Mirum in modum vocem loquentis qui aderant audiebant, personam tamen non videbant. Tum Martinus quid vidisset exposuit, jussitque ex eo loco altare, quod ibi fuerat, submoveri: atque ita populum superstitionis illius absolvit errore. XII. Accidit autem insequenti tempore, dum iter ageret, ut gentilis cujusdam corpus, quod ad sepulcrum cum superstitioso funere deferebatur, obvium haberet: conspicatusquenientium turbam, quidnam id esset ignarus, paululum stetit: nam fere quingentorum passuum interuallum erat, ut difficile fuerit dinoscere quid uideret. tamen quia rusticam manum cerneret et agente uento lintea corpori superiecta uolitarent, profanos sacrificiorum ritus agi credidit: quia esset haec Gallorum rusticis consuetudo, simulacra daemonum candido tecta uelamine misera per agros suos circum
Abbreviated transcription (Latin):
sterii locus. quẽ falsa hominum opinio.
uelud cum sepultis ibi martirib sacra¬
uerat. sam. ⁊ altare ibi a suꝑioribꝰ ep̃is
constitutum habebatur. S martinis
nõ temere adhibens incertis fidem.
ab his qui maiores natu erant pres¬
bit̾is uł clericis. flagitabat nom̃ sibi
martiris. tempora passionis ostendi:
grandi scruptulo permoueri. quod
nichil certi constans sͥ maiorum me¬
moria tradidisset. Cum aliquandiugͦ
a loco illo se abstiusset. nec derogãs¬
religioni. quia incertus erat. nec auc¬
toritatem suam uulgo accomodans. ne
supersticio comialesceret. quodã die
paucis secum adhibitis fr̃ib ad locũ
pergit. De insuper sepulcthum ipsum
astans orauit ad dñm. ut quis esset
uł cuius miti. sepultus: ostendẽt. Ec̃
conu̾sus ad leuam iudit ꝓpe assisten-¬
tem umbram. sordidam trucẽ Impetat¬
nomen. metitum̃ ꝙ loqueretur. Nom̃
elidit. dde crimine confitetur latronẽ
se fuisse obscelera percussum. nulgi

Expanded text:
sterio locus, quem falsa hominum opinio, sterio locus, quem falsa hominum opinio, uelut consepultis ibi martyribus, sacrauerat: nam et altare ibi a superioribus episcopis constitutum habebatur. sed Martinus non temere adhibens incertis fidem, ab his, qui maiores natu erant, presbyteris uel clericis flagitabat nomen sibi martyris, tempus passionis ostendi: grandi se scrupulo permoueri, quod nihil certi constans sibi maiorum memoria tradidisset. cum aliquandiu ergo a loco illo se abstireligioni, quia incertus erat, nec auctoritatem suam vulgo accommodans, ne superstitio convalesceret; quodam die paucis secum adhibitis fratribus ad locum pergit. Deinde super sepulcrum ipsum astans oravit ad Dominum, ut quis esset, vel cujus meriti sepultus, ostenderet. Tum conversus ad laevam vidit prope assistere umbram sordidam, trucem. Imperatnomen meritumque ut loqueretur. Nomen edicit, de crimine confitetur: latronem se fuisse, ob scelera percussum, vulgi
Abbreviated transcription (Latin):
quam ꝓprium habebat. omĩa in medio
conferebantur. Non emere aut uendere
ut plenisq monachis moris est quicqm
licebat. ars ibi exceptis scriptori bus
nulla habebatur. cui tam̃ operi minor
elas deputabatur. Maiores oratiom ua¬
cabant. Rarus cuiqmͣ extra cellulã suã
egressus. nnsi cũ ad locum orationis con¬
ueniebant. Cibum om̃s unum post
horam ieiunĩ accipiebant. llinum ne¬
mo nouerat nisi quẽ infirmitas cõegiᷤ¬
set. Pleriq camelorum setis uestrebã¬
tur. Mollior ibi habitus. ꝓ crimine
erat. Quod eo magis sit mirum ne¬
cesse estz quod multi inter eos nobiles
habebantur. qui longe aliter educati.
ad hanc se humilitatẽ ⁊ patientiam co¬
gerant. Plures ꝙ exhis post ea ep̃os ui¬
dimus. Que enim esset cuutas. aut ec¬
cłia. que nõ sͥ de monastĩo martini cu¬
peret sacerdotes: S̾ ut reliquas iurtu¬
tes eius quas in ep̃atu egit aggrediar.
erat aut longe ab opido ꝓximus monaᷤ¬

Expanded text:
quam proprium habebat, omnia in medium quam proprium habebat, omnia in medium conferebantur. non emere aut uendere, ut plerisque monachis moris est, quicquam licebat, ars ibi exceptis scriptoribus nulla habebatur, cui tamen operi minor aetas deputabatur: maiores orationi uacabant. rarus cuiquam extra cellulam suam egressus, nisi cum ad locum orationis conueniebant. cibum una omnes post horam ieiunii accipiebant. uinum nemo nouerat, nisi quem infirmitas coegisset. plerique camelorum saetis uestiebantur: mollior ibi habitus pro crimine erat. quod eo magis sit mirum necesse est, quod multi inter eos nobiles habebantur, qui longe aliter educati ad hanc se humilitatem et patientiam coegerant: pluresque ex eis postea episcopos uidimus. quae enim esset ciuitas aut ecclesia, quae non sibi de Martini monasterio cuperet sacerdotem? Sed ut reliquas uirtutes eius, quas in episcopatu egit, adgrediar, erat haut longe ab oppido proximus mona
Abbreviated transcription (Latin):
seuerabat. qui prius fuerat. Eadem in corde
eius humilitas. eadem inuestitu eiꝰ ulitas
erat. Atq ita plenus auctoritatis ⁊ gratie
implebat ep̃i dignitatem. ut nõ tam̃ pro¬
positum monachi uirtutemq desereret. ali-¬
quandui u̾õ adherenti ad ecclesiam cellula
usus est. De in cum in quietudinem fre-¬
quentantium ferre nõ posset: duob fere ex¬
tea cuutatem milib monast̾ium sͥ statu¬
it. Qui locus tam secretus ⁊ remotus erat.
ut heremi solitudinem ñ desidãret. Ex ino
emm latere p̃cisi montis. excelsa rupe am¬
biebatur. Reliquam planitiem liger flu¬
uius reducto paululum simi clauserat.
Una tantum eademq arta ad modum uia:
adiri poterat. Ip̃e ex lignis contertam cel-¬
lulam habebat. Multi quidem e t̃ratrib
in eundem modum. pleriq saxo suꝑiecti mõ¬
tis cauato receptacula s̃ fecerant. Discipli
uo octogiita erant. qui ad exemplum beati
magistri instituebantur. Nemo ibi quic¬

Expanded text:
seuerabat qui prius fuerat. eadem in corde seuerabat qui prius fuerat. eadem in corde eius humilitas, eadem in uestitu eius uilitas erat: adque ita, plenus auctoritatis et gratiae, inplebat episcopi dignitatem, ut non tamen propositum monachi uirtutemque desereret. aliquandiu ergo adhaerenti ad ecclesiam cellula usus est: dein cum inquietudinem se frequentantium ferre non posset, duobus fere extra ciuitatem milibus monasterium sibi statuit. qui locus tam secretus et remotus erat, ut eremi solitudinem non desideraret. ex uno enim latere praecisa montis excelsi rupe ambiebatur, reliquam planitiem Liger fluuius reducto paululum sinu clauserat: una tantum eademque arta admodum uia adiri poterat. ipse ex lignis contextam cellulam habebat, multique ex fratribus in eundem modum: plerique saxo superiecti montis cauato receptacula sibi fecerant. discipuli fere octoginta erant, qui ad exemplum beati magistri instituebantur. nemo ibi quic
Abbreviated transcription (Latin):
ep̃os tam̃ qui ad fuerant. precipuẽ defen¬
sor quidã nomine d̾r restitisse. Unde ani¬
madũsum ẽ. grauiter illum lectiõe pro¬
pħica tunc notatum. Nam cum fortuitu
lector cui legendi eo die officium erat
interclusus a popło defuisset. turbatis
ministris dum expectatur qui ñ aderat.
unus e circumstantib sũpto psalt̾io. quẽ
pͥmum u̾sum inuenit arripuit. Psalmꝰ
autem hic eiit. Ex ore infantium ⁊ lacten¬
tium perfecisti laudem ꝓpter inmicos tuos.
ut destruas inimicum ⁊ defensorem. Quo
lecto clamor populi tollitur. pars diuersa
confunditur. Atq ita habitum ⁊ diuino mi¬
.tu. psalmum hunc lectum fuisse: ut testimo¬
num operis sui defensor audiret. quia ex
oe infantium ⁊ lastantium in martino dñi
laude perfecta: ⁊ ostensus pariter et destruc-¬
tus est iminicus. Iam u̾õ sumpto ep̃atu. qua¬
lem se quantumꝙ p̃sciterit. ñ ÷ nr̃e faculta¬
tis euoluere. Idem enim constantissime per-¬

Expanded text:
episcopos tamen qui affuerant, praecipue defenepiscopos tamen qui affuerant, praecipue defensor quidam nomine dicitur restitisse: unde animadversum est, graviter illum lectione prophetica tunc notatum. Nam cum fortuito lector, cui legendi eo die officium erat, interclusus a populo defuisset, turbatis ministris, dum exspectatur qui non aderat, unus e circumstantibus sumpto psalterio, quem primum versum invenit, arripuit. Psalmus autem hic erat: Ex ore infantium et lactentium perfecisti laudem propter inimicos tuos, ut destruas inimicum et defensorem. quo lecto clamor populi tollitur, pars diuersa confunditur. adque ita habitum est, diuino nutu psalmum hunc lectum fuisse, ut testimonium operis sui Defensor audiret, qui ex ore infantium adque lactantium, in Martino Domini laude perfecta, et ostensus pariter et destructus esset inimicus. Iam uero sumpto episcopatu qualem se quantumque praestiterit, non est nostrae facultatis euoluere. idem enim constantissime per
Abbreviated transcription (Latin):
monasterio suo nõ facile posset. ruricius
quidam unus e ciib uxoris languore
simulato. ad genua illius. ꝓuolutus. ut
egrederetur obtinuit. ita dispositis iam
in itinere cunium turbis. sub quadam
custodia ad ciuitatem usq deducitur.
Mirum in modum incredibilis multitu¬
do. nõ solum ex illo oppido. sed etiam ex
uicinis urbib ad suffragia ferenda cõ¬
uenerat. Ulna omnium uoluntas. ea demo
uota eademq sententia. Martinum ep̃a¬
tu ẽẽ dignissimum felicem fore talemꝯ ec¬
cłie sacerdotem. Pauci tam̃ ⁊ ñ nulli ex
ep̃is qui ad constituendum antistẽ fue¬
rant euocati. impie repugnabant. dicẽ¬
tes scilicet contemptibilem ẽẽ ꝑsonam.
indignum esse ep̃atu. hominẽ uultu des¬
picabilem. ueste sordidum. crine defor¬
mem. Ita a popło sententie samoris. Hec
illorum irrisa dementia. qui illustrem
uirum dum uituperare cupiunt. p̃dica¬
bant. Nec uõ aliud his fac̃e licuit. quam¬
qd̃ populus dño uolente cogebat. Inter

Expanded text:
monasterio suo non facile posset, Rusticius quidam, unus e ciuibus, uxoris languore simulato ad genua illius prouolutus ut egrederetur obtinuit. ita dispositis iam in itinere ciuium turbis, sub quadam custodia ad ciuitatem usque deducitur. mirum in modum incredibilis multitudo non solum ex illo oppido, sed etiam ex uicinis urbibus ad suffragia ferenda conuenerat. una omnium uoluntas, eadem uota eademque sententia, Martinum episcopatus esse dignissimum: felicem fore tali ecclesiam sacerdote. pauci tamen et nonnulli ex episcopis, qui ad constituendum antistitem fuerant euocati, impie repugnabant, dicentes scilicet, contemptibilem esse personam, indignum esse episcopatu hominem uultu despicabilem, ueste sordidum, crine deformem. ita a populo sententiae sanioris haec illorum inrisa dementia est, qui inlustrem uirum dum uituperare cupiunt praedicabant. nec uero aliud his facquod populus Domino volente cogebat. Inter
Abbreviated transcription (Latin):
pe sit diligete. quod constat citius
ꝑire. Non nos terrenarum rerum a¬
mor superet. nõ superbia inflet. nõ
ira dilaniet. nõ luxuria polluat. nõ
iniudia consuminat. amore nostro
met ip̃os. Quod si perfecte agimus.
uõ solum imminentes penas euadi¬
mus. s communi cum matrib gła
remimeramur. Nam quamins occa¬
sio persecutionis de est hab tamen
⁊ par nr̃a martirium suum. Qma
⁊ carnis colla ferro nõ subdimus.
spiritali tam̃ gladio carnalia desi¬
deria in mente trucidamus. Ipso

Expanded text:
pe sit diligere quod constat citius pe sit diligere quod constat citius perire. Non nos terrenarum rerum amor superet, non superbia inflet, non ira dilaniet, non luxuria polluat, non invidia consumat. Amore nostri,incere nosmetipsos. Quod si perfecte agimus, non solum imminentes poenas evademus, sed una cum martyribus gloria remunerabimur. Nam quamvis occasio persecutionis desit, habet tamen et pax nostra martyrium suum, quia etsi carnis colla ferro non subdimus, spiritali tamen gladio carnalia desideria in mente trucidamus, ipso
Abbreviated transcription (Latin):
ponimus. s siunius contra nos leuis¬
suus sermo ab ore irtidentis erupe¬
rit. ab intentione actionis nr̃e frac¬
ti ꝓtimus ⁊ confusi resilimus. Ecce
nos plerumq abono opere uerbare¬
uocamus. felicitatem u̾o a sc̃a inten¬
tione frangere nec torm̃ta potuerũt.
Nos in aura maledictionis imꝑin¬
gimur. hec ad regnum etiã ꝑ ferrũ
eriit nichilꝙ ẽẽ quod obsisterit esti¬
mauit. Nos ad p̃cepta cdñica largiri
nr̃a saltem suꝑflua nolumus. Hec ñ
cum ex diuina iussione filios ammnit¬
timus sine consolatione lugemus. Hec
eos uelud mortuos plangeret sinon
obtulisset. Cum gͦ ad illud terribile ex¬
amen districtus iudex uefrit. quid noᷤ
uiri dicemus. cum huius femine glo¬
riam uiderimus. De debilitate m̃tis
sue que tunc erit uiris excusatio. qnͣ¬
do hec ostendetur. que cum scło ⁊ sexũ
ꝑ eam feminis libuerit ambulare.
Despiciamus cuncta presentia. nulla
sunt & enim que transire possunt. Tur-¬

Expanded text:
roponimus, sed si unus contra nos vel levisroponimus, sed si unus contra nos vel levissimus sermo ab ore irridentis eruperit, ab intentione actionis nostrae fracti protinus et confusi resilimus. Ecce nos plerumque a bono opere verba revocant. Felicitatem vero a sancta intentione frangere nec tormenta potuerunt. Nos in auram maledictionis impingimus; haec ad regnum etiam per ferrum exiit, nihilque esse quod obsistebat aestimavit. Nos ad praecepta dominica largiri nostra saltem superflua nolumus; haec nocum ex divina jussione filios amittimus, sine consolatione lugemus; haec eos velut mortuos plangeret, si non obtulisset. Cum ergo ad illud terribile examen districtus judex venerit, quid nos viri dicemus, cum hujus feminae gloriam viderimus? De debilitate mentis suae quae tunc erit viris excusatio, quando haec ostendetur, quae cum saeculo et sexum per eam feminis libeat ambulare. Despiciamus cuncta praesentia, nulla sunt etenim quae transire possunt. Tur
Abbreviated transcription (Latin):
rĩ nolendo uoluisset. sicut nos quoge
marum. poculum sumimus purga
tudinem salus placet. Amauit er̃go
in eisdem regnum p̃uementib excre-¬
uit. Recte ergo hanc feminam ultra
martiram dixerim que ⁊ dociens in fi¬
liis est desiderabiliter extincta. dum
multiplex martirum obtinuit. ip̃a
quoꝙ martirii palmam uicit. fertur
apud ueteres mos fuisse ut quiquis
consul existeret. iuxta ordinẽ tempo¬
rum honoris sui locum teneret. At si
quis posterior ad consulatum uemẽs
consul non semel s bis fortasse aut
tertio fieret. etiam illos laude ⁊ ho¬
nore transcenderet. qui nõ plusqm
semel consules extitissent. llicit ergo
beata felicitas martires que tot ante
morientib filiis ꝓ xp̃o frequenter oc¬
cubuit. Quia ⁊ morti illius sola sua
mors minime sufficit. Consideremꝰ
ft̃s hanc feminam. consideremus noᷤ
qui m̃bris corporis uiri sumus. in eiꝰ
comparatione quid existimabimur.
Sepe namq agenda aliqua bona ꝓ¬

Expanded text:
rii nolendo voluisset. Sic nos quoque rii nolendo voluisset. Sic nos quoque marum poculum sumimus purgattudinem salus placet. Amavit ergo jin eisdem ad regnum praevenientibus excrevit. Recte ergo hanc feminam ultra martyrem dixerim, quae toties in filiis desiderabiliter exstincta, dum multiplex martyrium obtinuit, 1446 ipsam quoque martyrii palmam vicit. Fertur apud veteres mos fuisse ut quisquis consul existeret juxta ordinem temporum honoris sui locum teneret; at si quis posterius ad consulatum veniens consul non semel, sed bis fortasse aut tertio fieret, etiam illos laude et honore transcenderet qui non plus quam semel consules exstitissent. Vicit ergo beata Felicitas martyres, quae, tot ante se morientibus filiis, pro Christo frequenter occubuit, quia et amori illius sola sua mors minime suffecit. 4. Consideremus, fratres, hanc feminam, consideremus nos, qui membris corporis viri sumus, in ejus comparatione quid existimabimur. Saepe namque agenda aliqua bona p
Abbreviated transcription (Latin):
seruationem tenens. spũalem intel¬
lectum ꝑdidit. & se se ad custodiam
lictẽ foris fixit. Sed dum is qui uolũ¬
tatem patris fecerit. soror ⁊ fr̃ dñi di¬
citur. ꝓpter utrumq sexum qui ad
fidem colligitur mirum non est.
Mirandum uero ualde quomodo
etiam mater dicatur. fideles enim
rit. querendum est quomodo etiã
do. mater efficitur predicando. Qe¬
si enim parit dm̃n. quem corde au¬
dientis infuderit.⁊ mater M eius
amor dñi inprimi mente genera¬
tur. Ad quam rem nobis idonee
cõfirmandam. ad est beata felicitaᷤᷤ
cunis hodie natalicia celebramus.
que credendo extitit ancilla xp̃i. ⁊
predicando facta est mater xp̃i. Sep¬
tem quippe filios sicut ingestis eiꝰ
emendaciorib legitur. sic post se ti¬
nuint uiuos incarne reliquere. sic̃
carnales parentes solent metuere
ne mortuos premittant. In ꝑsecutõ¬
nis enim labore deprehensa. filioꝵ
corda mamorem suꝑne patrie preoi¬

Expanded text:
servationem tenens, spiritalem intelservationem tenens, spiritalem intellectum perdidit, et sese ad custodiam litterae foris fixit. 2. Sed cum is qui voluntatem Patris fecerit soror et frater Domini dicitur, propter utrumque sexum qui ad fidem colligitur mirum non est; mirandum vero valde est quomodo etiam mater dicatur. Fideles enim it, quaerendum est quomodo etiam do, mater efficitur praedicando. Quasi enim parit Dominum, quem cordi audientis infuderit. Et mater ejus amor Domini in proximi mente generatur. 3. Ad quam rem nobis idonee confirmandam adest beata Felicitas, cujus hodie natalitia celebramus, quae credendo exstitit ancilla Christi, et praedicando facta est mater Christi. Septem quippe filios, sicut in gestis ejus emendatioribus legitur, sic post se timuit vivos in carne relinquere, sicut carnales parentes solent metuere ne mortuos praemittant. In persecutionis enim labore deprehensa, filiorum corda in amore supernae patriae praedi
Abbreviated transcription (Latin):
iniqua p̃sumptio. ante in qmͣ petrꝰ
in tetris positus obtinuit quod pe¬
tebat. quam symon perueniret in ce¬
bestib quo tendebat. Eũc gͥ petrus
uelud uinctum illum de sublimi
aere deposuit. ⁊ quodam p̃cipitio
insaro elidens eius crura colregit.
& hoc in obprobuo facti illius: ut qͥ
paulo ante uolare temptauerat. subi¬
to ambulare nõ possit. & qui pennas
alsumpserat. plantas amiteret. S ne.
sirte hoc mirum uidetur q̃d magus
sit enim illum sublimius ascendere.
nt de altius caderet. Noluit eumin ex¬
celsum leuari a conspectu omnium:
ut. ruentem illum de excelso oculi õi¬
um puiderent. Hec gͥ ÷ imquitatis ela¬
tio. ut in altum se ferat. in sublime
se erigat. s sc̃a oratio omnem humi¬
liat suꝑbiam unin̾sam deiecit uani¬
tatem.
carne est genitus nõ agnoscit: u̾n¬
de ⁊ mater eius cum quasi uonag¬
noscitur. foris stare perhibetur qr
indelicet synagoga iccirco abauctore
suo non recognoscitur. quia legis ob¬

Expanded text:
iniqua praesumptio. Ante, inquam, Petrus iniqua praesumptio. Ante, inquam, Petrus in terris positus obtinuit quod patebat, quam Simon perveniret ad coelestia quo tendebat. Tunc igitur Petrus velut vinctum illum de sublimi aere deposuit, et quodam praecipitio in saxo elidens ejus crura confregit; t hoc in opprobrium facti illius: ut qui paulo ante volare tentaverat, subito ambulare non posset; et qui pennas assumpserat, plantas amitteret. Sed ne forte hoc mirum videatur, quod magus sit enim illum sublimius ascendere, ut altius caderet: voluit eum in excelsum levari ad conspectum omnium, ut ruentem illum de excelso oculi omnium perviderent. Haec igitur est iniquitatis elatio, ut in altum se ferat, in sublime se erigat: sed sancta oratio omnem humiliat superbiam, universam dejicit vanitatem. carne est genitus, non agnoscit? Unde et mater ejus cum quasi non agnoscitur, foris stare perhibetur, quia videlicet Synagoga idcirco ab auctore suo non recognoscitur, quia, legis ob
Abbreviated transcription (Latin):
gentilium principes habitabant. illic
eccl̃iarum principes morarentur: cuius
autem m̃iti sint beatissum pecrus. et
paulus hinc possumus intelligere. qͥd¬
cum dominus orientis regionem ꝓpria
illustrait passione. occidentis ꝑla¬
gam ne quid minus esset uice sui apło¬
rum sanguine illuminare dignatꝰ ẽ.
& licet illius passio nobis sufficiat ad
salutem. tam̃ etiam horum martiriũ
nobis contulit ad exemplum. Hodier
fuderunt. s uideamus causam qͣre
perpessi sunt. S̾cilicet qd inter cetera
mirabilia. etiam magnum illũ sy¬
monem orationib suis de aeris ua¬
cuo procipitiĩ ruina ꝓstrausut. Cum
quam filium ad patrem assereret uo¬
lando se posse conscendere. atq eleua¬
tus subito magicis artib uolare ce¬
pisset. tũc petrus fixis genib p̃catus
est dñm. ⁊ p̃catione sua uicit magi¬
cam leuitatem. Prior enm ascendit
ad dominum p̃catio quam uolatus.
ce ante peruenit iusta petroro. quã

Expanded text:
gentilium principes habitarent, illic gentilium principes habitarent, illic Ecclesiarum principes morarentur. Cujus autem meriti sint beatissimi Petrus et Paulus, hinc possumus intelligere quod Dominus Orientis regionem propria illustraverit passione; Occidentis, ne quid minus esset, vice sui, apostolorum sanguine illuminare dignatus est; et licet illius passio nobis sufficiat ad salutem, tamen et amborum martyrium nobis contulit ad exemplum. Hodiernfuderunt; sed videamus causam cur ista perpessi sunt, scilicet quod inter caetera mirabilia, etiam magum illum Smonem orationibus suis de aeris vacuo praecipiti ruina prostraverint. Cum tanquam filium ad Patrem assereret volando se posse conscendere, atque elatus subito magicis artibus volare coepisset; tunc Petrus fixis genibus precatus est Dominum, et precatione sancta vicit magicam levitatem. Prior enim ascendit ad Dominum oratio quam volatus, et ante pervenit justa petitio quam
Abbreviated transcription (Latin):
tum estiͫ In quo sunt om̃s thesauri
sapientie ⁊ scientie absconditi. Ergobe¬
atus petrus et paulus eminent inter
uniu̾sos apłos. ⁊ peculiari quadam p̃¬
rogatiua precellunt. Uerum int̃ ip̃os
quis cui preꝑonatur. incertum est. Pn-¬
do enum illos equales ẽẽ meritis. quia
equales sunt passione. & simili eos fi¬
dei deuotione iuxisse. quos sumul ui¬
demus ad martirii głam peruenisse.
Nonenim sine causa factum putemꝰ.
Qd una die. uno in loco. unius tirãni
sententiam. Una die passi sunt. ut ad
xp̃m pariter ꝑuenirent. Ino in loco:
ne alteri romã deesset. Sub uno per¬
secutore. ut equalis crudelitas uitũq
ꝯstringeret. Dies gͦ pro mĩto. locus ꝓ̃
gła. persecutor decretus est ꝓ uirtute.
&e in quo tandem loco martirium ꝑ¬
tulerunt: In urbe roma. que pͥncipa¬
stum ⁊ capud obtinet nationum. sci¬
licet ut ubi capud supsticionis erat.
illic capud quiesceret sanctitatis et uͥ

Expanded text:
tum est, In quo sunt omnes thesauri tum est, In quo sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi . Ergo beati Petrus universos apostolos, et peculiari quadam praerogativa praecellunt; verum inter ipsos quis cui praeponatur incertum est. Puto enim illos aequales esse meritis, quia aequales sunt passione, et simili eos fidei devotione vixisse, quos simul videmus ad martyrii gloriam pervenisse. § 1. Non enim sine causa factum putemus, quod una die, uno in loco, unius tyranni toleravere sententiam. Una die passi sunt, ut ad Christum pariter pervenirent; uno in loco, ne alteri Roma deesset; sub uno persecutore, ut aequalis crudelitas utrumque constringeret. Dies ergo pro merito, locus pro gloria, persecutor decretus est pro virtute. Et in quo tandem loco iidem martyrium pertulerunt? In urbe Roma, quae principatum et caput obtinet nationum, scilicet ut ubi caput superstitionis erat, illic caput quiesceret sanctitatis; et ubi
Abbreviated transcription (Latin):
Qd quidem ex ip̃is dm̃ uidicio pos¬
sumus approbare. Nam petro sicut bono
dispensatori clauem regni celestis dedit.
paulo tanqm idoneo doctori. magisteri¬
um eccl̃iastice institutionis iniunxit.
scilicet ut quos iste erudierit ad salutẽ.
ille suscipiat ad quiedem. ut quorum
coda patefecerit toctrina uerborum eo¬
tum animab petrus aꝑiat regna celo-¬
rum. Clauem enim quodam modo a xp̃o
scientie ce paulus accepit. Claius dicenda
est qua ad fidem: peccatorum dura cor-¬
da reserantur. mentium secreta pandũ¬
tur. & quiequid intrinsecus clausum
tenetur. in palam rationabili manifes¬
titione. ꝓducitur. Clauis in quam est
que ⁊ conscientiam ad confessionem pec-¬
cati aꝑit. &e gr̃am ad eterntatem miste¬
rii salutaris includt. Ambogͥ claues
a dño perceperunt. scientie iste. ille po¬
tentie. Diuitias immortalitatis ille diᷤᷤ¬
pensat. scientie thesauros ille largit᷑.
Sunt  scientie thesauri. sicut scͥp¬

Expanded text:
quod quidem ex ipsius Domini judicio posquod quidem ex ipsius Domini judicio possumus approbare. Nam Petro, sicut bono dispPaulo, tanquam idoneo doctori, magisterium ecclesiasticae institutionis injunxit: scilicet ut quos iste erudierit ad salutem, ille suscipiat ad quietem; ut quorum corda Paulus patefecerit doctrina verborum, eorum animabus Petrus aperiat regna coelorum. Clavem enim quodam modo a Christo scientiae et Paulus accepit. Clavis enim dicenda est qua ad fidem pectorum dura corda reserantur, mentium secreta punduntur, et quidquid intrinsecus clausum tenetur, in palam rationabili manifestatione producitur. Clavis, inquam, est quae et conscientiam ad confessionem peccati aperit, et gratiam ad aeternitatem mysterii salutaris includit. Ambo igitur claves a Domino perceperunt; scientiae iste, ille potentiae. Dipensat, scientiae thesauros iste largitur; sunt enim scientiae thesauri, sicut scrip