comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mectio & inspirctio animȩ & partus
incolomis & quȩcum quede incepsad
hominem conserucendum ueclent
illius munus est quod spiramus qđ
sebus subministrat sapientia quoꝗ ho¬
mini tribuit quam terrenus pater
dacrenullo modo potest ideo que
& desapientibus stulti & destultis
sapientes sepenascuntur. quod
quidam fecto accsideribus adsignans
sed nest nunclocus defecto diseren¬
di hocdicere soctis est quod &iã¬
si cestrec efficientiã seru continen
nihil hominus adõ fiert̃ omnia qui
astrocipsa & fecit& ornau: ineptier¬
go qui hanc potentiã dõdetrahun&
& operibus eiurcadtribun: hocigi¬
turdĩ munere caelestiatque p̃¬
decro anutamur innrec ẽe uoluit po¬
testate : hocenim concesso. ipsum homi¬
m̃to religecuit quod uitam possit
adipisci: magna estenim uis hominis.
magnecrectio. magnum seccram̃tũ:
ccquosiquisꝰ defecerit. nec fidem sua
deuotionem que prodiderit : hicbe¬
atus ẽ hicdenique utbreuiter

Expanded text:
matio et inspiratio animae et partus matio et inspiratio animae et partus incolumis et quaecumque deinceps ad hominem conseruandum ualent: illius munus est quod spiramus, quod ei uariis rebus subministrat, sapientiam quoque homini tribuit, quam terrenus pater dare nullo modo potest. ideoque et de sapientibus stulti et de stultis sapientes saepe nascuntur: quod quidam fato ac sideribus adsignant. sed non est nunc locus de fato disserendi, hoc dicere satis est, quod etiamsi astra efficientiam rerum continent, nihilo minus a deo fieri omnia, qui astra ipsa et fecit et ordinauit. inepti ergo qui hanc potentiam deo detrahunt et operibus eius attribuunt. hoc igitur dei munere caelesti atque praeclaro an utamur in nostra esse uoluit potestate: hoc enim concesso ipsum homieligauit, quo uitam posset adipisci. magna est enim uis hominis, magna ratio, magnum sacramentum: a quo si quis non defecerit nec fidem suam deuotionemque prodiderit, hic beatus est, hic denique, ut breuiter
Abbreviated transcription (Latin):
qm conferatur eliquid &utioque
qr &tenui & conp̃hensibili nihilpo¬
test decedere itccꝗporendarum
animarum ractio unicccsolidõ subiac&¬
& deniqucȩ lestisumus amnes semi¬
ne oriundi omnibus idem ille pa¬
ter est ut ait lucrecius: nam demor¬
talibur non potest quicquamnisimor¬
tale generarinecputari deb& qui
tran fudise aut spiracsse animam
desua nullo modo sentit nec si sen¬
tiact quando tamen aut quomodo
idfiat hab& animo conprȩhensũ:
& quo a ppacr& nona pccrentibus
dari animas sed ab uno eodemque
omniũ dõpectre : qui legestrtio¬
nemque nascenditen& solus siqui¬
dem solus efficit: nam terreni pa¬
tris nihil estnisi ut umorem cor¬
poris inquo estmateria nascendi.
cumsensu uoluptatis emittat uel
secipiat : etcitro hocopus. homo
sesistit necamplius quicquam potest
&ideo nasci sibi filios op tant quianꝰ
ipsifccciunt: c&era iam dĩ sunt omnia.
scilic& conceptus ipre. &corporis infor¬

Expanded text:
quoniam confertur aliquid ex utroquequoniam confertur aliquid ex utroque tenui et inconprehensibili nihil potest decedere. itaque serendarum animarum ratio uni ac soli deo subiacet: denique caelesti sumus omnes semine oriundi, omnibus ille idem pater est, ut ait Lucretius. nam de mortalibus non potest quicquam nisi mortale generari. nec putari pater debet qui transfudisse <se> aut inspirasse animam de sua nullo modo sentit, nec si sentiat, quando tamen aut quomodo id fiat habet animo conprehensum. ex quo apparet non a parentibus dari animas, sed ab uno eodemque omnium deo patre, qui legem rationemque nascendi tenet solus, siquidem solus efficit. nam terreni parentis nihil est nisi ut umorem corporis in quo est materia nascendi, cum sensu uoluptatis emittat uel recipiat: citra hoc opus homo resistit nec amplius quicquam potest, et ideo nasci sibi filios optant, quia non ipsi faciunt. cetera iam dei sunt omnia, scilicet conceptus ipse et corporis infor
Abbreviated transcription (Latin):
morte sopin: dormien diergo causa
tributo estadõ ractio somni andi
& quidem in cõmune uniuersis ani¬
mantibus. sed illud homini preci¬
pue quod cum ecc rectionem dr̃
qui&is causa dccr&: feccultate
sibi seliquit docendi hominem
futurc ꝑ somnium: na &istoriȩ sȩ¬
petestantur &tȩtisse somnia
quorumpresest& aedmin tebilis fu¬
erit euentus & responsa uatum
n pdrũ & pacrte sominiis constiterasit
quare neque semꝑuera sunt. neque
semꝑ felsa uirgilio teste quiduas
partes ẽẽ uoluit somniorum sed
quȩ feel sccs: dormiendi causa uiden¬
tur: quȩ uerc̃ in mittuntur a dõ ut
imminens bonum aut malu hȩc
reuelatione discamus: illud quoꝗ
uenire inquestionẽ potest : utrũ ne
animã &pcctre. an potius & mectre
anuero &utroque generetur. sed
ego idmeo iure. abancipitiu in dico:
nihil enim exhis tribus uerũ ẽ.
quic neque &utroque. neque &
alterutrd seruntur anime : cor¬
pus enim excorporibus nascipocest

Expanded text:
morte sopiri. dormiendi eigo causa morte sopiri. dormiendi eigo causa tributa est a deo ratio somniandi et quidem in commune uniuersis animantibus, sed illud homini praecipue, quod cum eam rationem deus quietis causa daret, facultatem sibi reliquit docendi hominem futura per somnium. nam et historiae saepe testantur extitisse somnia quorum praesens et admirabilis fuerit euentus, et responsa uatum nostrorum ex parte somniis constiterunt. quare neque semper uera sunt neque semper falsa, Vergilio teste, qui duas portas esse uoluit somniorum. sed quae falsa sunt, dormiendi causa uidentur, quae uera, inmittuntur a deo, ut imminens bonum aut malum hac reuelatione discamus. Illud quoque uenire in quaestionem potest, utrumne anima ex patre an potius ex matre an uero ex utroque generetur. sed ego id meo iure ab ancipiti uindico. nihil enim ex his tribus uerum est, quia neque ex utroque neque ex alterutro seruntur animae. corpus enim ex corporibus nasci potest,
Abbreviated transcription (Latin):
sa somno: tamquamignis obdustoci¬
neres opitus: quamsi paululum cõmo¬
ueris
rursus ardescit & quasi ecugilat
a uocactur ergo simulcceris donee
membra sopore in rigecta uegiten¬
tur: corpusenim uigilante sensuli¬
cetioccecet immobile: tamen non
est qui&ũ. quicc flac gractineo sensus
& uibrat ut flamma & certus omnes
adsea sstrictor ten& sed post qua
mens cedcontem plandas imogines
ab intentione traduetacest: tincde¬
mum corpus omne resoluitur in qui¬
&em: traducitur aũmens cogicet¬
one ceca. cũ cogentibus tenebris se¬
cum tantum modo eẽ coeperit. Dũ
intentoc est in eac dequibus cogitat
repente somnus obrepit & inspeci¬
es ꝓximas sensi cogitectio ipsa decli¬
nat sic eo quȩ sibi ante oculos posue¬
rcet uidert quoque incipit. Deinde
ꝓcedit ulterius & sibi ccuocamenta
inuenit. ues a luberrima : qui&em
corporis interrum pat: nam sicut
mens ꝑdiem ueris uis ionibus auocatꝰ
uigilare illac̃ necerreerit aut ꝑp&ua

Expanded text:
sa somno tamquam ignis obducto cisa somno tamquam ignis obducto cinere sopitus: quem si paululum commoueris, rursus ardescit et quasi euigilat. auocatur ergo simulacris, donec membra sopore inrigata uegetetur: corpus enim uigilante sensu, licet iaceat inmobile, tamen non est quietum, quia flagrat in eo sensus et uibrat ut flamma et artus omnes ad se adstrictos tenet. sed postquam mens ad contemplandas imagines ab intentione traducta est, tunc demum corpus omne resoluitur in quietem. traducitur autem mens cogitatione caeca, cum cogentibus tenebris secum tantummodo esse coeperit. dum intenta est in ea de quibus cogitat, repente somnus obrepit et in species proximas sensim cogitatio ipsa declinat: sic ea quae sibi ante oculos posuerat, uidere quoque incipit. deinde procedit ulterius et sibi auocamenta inuenit, ne saluberrimam quietem corporis interrumpat. nam sicut mens per diem ueris uisionibus auocaturuigilare illam necesse erit aut perpetua
Abbreviated transcription (Latin):
sit anima & animus: anuero ocliudsit
illud quoduiuimus: aliud auquo
sentimus & sapimus: ndes argum̃ta¬
in utrac̃ que pecrtẽ: quiunum erse
dicunt : hanc ractionem sequuntur
quod neque uiuisine sensu possit.
nec sentiri sineuita ideoque non
posse essediuersum. quod separan
npotest: sed quic quidest illud& ui¬
uendi officium & rentiendi habere
rectionem idcirco animum&anima:
in differenter xpellant duo epicurxi
po&e: quiaũ dicunt es sediuersdosic
argumentantur. & eo posse intelle¬
gi aliud essemente aliudanimam:
quiac in colomi animamens possit
extingui quod ccccidere soleat in sa¬
nis: item quod anima mortes opiat᷑ :
animus somno: & quidem sicut n tantũ
quod foccict autubi sitignor&: sed
&iam rerum fodsacrum contempla¬
tione fcellactur: quod ipsi quomodo
ficet non potest ꝑuideri curfiat potest
namrequiescere nullo paccto possum.
nisimens uisionum imaginibus occu¬
pata teneacur : lat& aũ mens oppres¬

Expanded text:
sit anima et animus an uero aliud sit sit anima et animus an uero aliud sit illud quo uiuimus. aliud autem quo sentimus et sapimus. non desunt argumin utramque partem. qui unum esse dicunt. hanc . rationem secuntur, quod neque uiui sine sensu possit nec sentiri sine uita, ideoque non posse esse diuersum id quod separari non potest, sed quidquid est illud, et uiuendi officium et sentiendi habere rationem. idcirco animum et animam indifferenter appellant duo Epicurei poetae. qui autem dicunt esse diuersa, sic argumentantur: ex eo posse intellegi aliud esse mentem, aliud animam, quia incolumi anima mens possit extingui, quod accidere soleat insanis, item quod anima morte sopiatur, animus somno et quidem sic, ut non tantum quid faciat aut ubi sit ignoret, sed etiam rerum falsarum contemplatione fallatur. quod ipsum quomodo fiat non potest peruideri, cur fiat potest. nam requiescere nullo pacto possumus, nisi mens uisionum imaginibus occupata teneatur. latet autem mens oppres
Abbreviated transcription (Latin):
enim hocnescio. itocillud scio: anima
ergo nonestocenre conceptus. quia
multo prius gignitur anima quam con¬
cipi ore possit: nenim post partũ in¬
sinuactur incorpus ut quibus dam
filo so fisuidetur. sed post conceptũ
pidtinus cum f&u inuterd necessitas
diuina formauit. quia dõ uiuit introc
uiscera gen&ricis. ut& increm̃to auge¬
atur. & crebris pulsibus gestiat emi¬
cecredenique cebortum fieri necesse
est sifueritanimal in tus &tinctum:
C&erȩ de finitiones pacrtes eos pec¬
tant : ut illis nouem mensibus quibus
inuterd fuimus. mortui fuisseuide¬
amur: nullccergo in hir tribus uero
sententia est: necta men intantum¬
eos fodsos essedicendum est qui
hoc senserunt: ut omnino nihil di¬
xerint: nam& sanguine simul&
coclore & spu uiuimus. sed cum con¬
stet anima incorpore hir omnibur
adunatis. non exprȩserunt proprie
quidesset quicctam non potest &¬
primiquam uideri: sequitur clioc &
ipsac in extricabilis quȩstio idem ne

Expanded text:
enim hoc nescio, ita illud scio. anima enim hoc nescio, ita illud scio. anima ergo non est aer ore conceptus, quia multo prius gignitur anima quam conaer ore possit. non enim post partum insinuatur in corpus, ut quibusdam philosophis uidetur, sed post conceptum protinus; cum fetum in utero necessitas diuina formauit, quia adeo uiuit intra. uiscera genetricis, ut et incremento augeatur et crebris pulsibus gestiat emicare. denique abortum fieri necesse est, si fuerit animal intus extinctum. ceterae definitionis partes eo spectant, ut illis nouem mensibus quibus in utero fuimus, -mortui fuisse uideamur. nulla ergo ex his tribus uera sententia est. nec tamen in tantum falsos esse dicendum est qui haec senserunt, ut omnino nihil dixerint: nam et sanguine simul et calore et spiritu uiuimus. sed cum constet anima in corpore his omnibus adunatis, non expresserunt proprie quid esset, quia tam non potest exprimi quam uideri. Sequitur alia et ipsa inextricabilis quaestio, idemne
Abbreviated transcription (Latin):
diuersa & clterum sit olterius ali¬
mentum: uid&ur ergo anima simi¬
lis es seluminĩ qͣ nonipra sit sanguis
sedhumore sanguinis alactur ut lum̃
oleo qui auignem pota uerunt hoc
usis argumento. quod prȩrenteani¬
iaccorpus caleat : recedente friger¬
cot: sedignis & sensu indig& &uide¬
tur. & tocctu conbur&: anima uerd &
sensuoccutacest &uiden nꝰ potest anadurit:
Vnde appacr&: animam nescio quidesse
dõ similem: atilli qui uentũ putarit
hoc folluntur quod ex aeres pm̃
ducentes: uiuere uidemur: uarrdita
definit: animacest ocer conceptus
ore. deferue facctus inpulmone tẽ¬
peratus incorde. diffusus incorpus
hec coꝑtissime fadl sasunt: neque
enim tam obscurcẽ nobis huius modi
rerum dicoesserationem : ut nehoc
quidem intellegamus quiduerum
es senon possit : Ansi mihi quispia
dixerit eneũ eẽ caelũ. autuitreum
aut ut empe dodesccitaerẽ gleccia¬
tum. stactim neccdsentiar. quiocae¬
lum & qua mocteriac sitignorem sicut

Expanded text:
diuersa, sed alterum sit alterius alidiuersa, sed alterum sit alterius alimentum. uidetur ergo anima similis esse lumini, quae non ipsa sit sanguis, sed umore sanguinis alatur ut lumen oleo. qui autem ignem putauerunt, hoc usi sunt argumento, quod praesente anima corpus caleat, recedente frigescat. sed ignis et sensu indiget et uidetur et tactu conburit, anima uero et sensu aucta est et uideri non potest et non adurit. unde apparet animam nescio quid esse deo simile. at illi qui uentum putant, hoc falluntur, quod ex aere spiritum ducentes uiuere uidemur. Varro ita definit: anima est aer conceptus ore, deferuefactus in pulmone, temperatus in corde, diffusus in corpus. haec apertissime falsa sunt. neque enim tam obscuram nobis huiusmodi rerum dico esse rationem, ut ne hoc quidem intellegamus, quid uerum esse non possit. an si mihi quispiam dixerit aeneum esse caelum aut uitreum aut, ut Empedocles ait, aerem glaciatum, statimne adsentiar, quia caelum ex qua materia sit ignorem? sicut
Abbreviated transcription (Latin):
nonenim canere sua sponte fiderpor¬
sunt : ut situlla in his conpocratio
ac similitudo uiuentis: animus auꝰ
sua sponte & cogitat & mouetur
quod siquid innobis ess& armoniȩ
simileictum moueretur &ternor
sicut nerui manibus. quisine tracctu
artificis pulsuquedigitorum muti
at que inertes iacent: sed nimirum
pulrandus illemanu fuit. ut ocliquan¬
do sentir&: quia mens eius exmem¬
bris mocle conpacta torpebat:
Suꝑ est deanima dicere. quam qua
ꝑcipiratio eius &natur npossit:
ni&: alii sanguinemesse dixerunt. e¬
alii ignem ccliiuentum. unde anima
uel animus nom̃ ecccepit. quod gre
quis quam dixis seccliquid uidetur.
nenim si animac sanguine ccut ꝑuul¬
nus effuso aut febrium coclore con¬
sumpto uidetur &tingui continuo
inmateria sanguinis animȩractio
ponendocest: ueluti si ueniat inquer¬
tione lumen quoutimur quidsi &:
respondectur oleũ eẽ . qm̃ consup¬
to illo lum̃ etinguitur cus int utique

Expanded text:
non enim canere sua sponte fides posnon enim canere sua sponte fides possunt, ut sit ulla in his conparatio ac similitudo uiuentis, animus autem sua sponte et cogitat et mouetur. quod si quid in nobis esset harmoniae simile, ictu moueretur externo sicut nerui manibus, qui sine tractatu artificis pulsuque digitorum muti atque inertes iacent. sed nimirum pulsandus ille manu fuit, ut aliquando sentiret, quia mens eius ex membris male conpacta torpebat. \'Superest de anima dicere, quamquam percipi ratio eius et natura non possit. niet. alii sanguinem esse dixerunt, alii ignem, alii uentum, unde anima uel animus nomen accepit, quod graelorum tamen quisquam dixisse aliquid uidetur. non enim si anima sanguine aut per uulnus effuso aut febrium calore consumpto uidetur extingui, continuo in materia sanguinis animae ratio ponenda est, ueluti si ueniat in quaestionem lumen quo utimur, quid sit, et respondeatur oleum esse, quoniam consumpto illo lumen extinguitur, cum sint utique
Abbreviated transcription (Latin):
aristoxenus dic̃ mentemomnino
nullã eẽ sed quacsi ormonia minf¬
dibus extructione corporis & con¬
pagibus uiscerum uimsentiendi &is¬
tere musicienim intentionem con¬
centum queneruorum in integros
modos sine ulla offensione conso¬
nantium: armonia macpellant: uolun
igitur animum simili ractione consta¬
re in homine : quoc concors modula¬
tio constat infidibus. sciliea ut singula
corporis spectia. firmat coniunctio
membidrum que omnium consenti¬
ens in unum uigor motum illum sen¬
sibilem fecciat. animum que concinti&
sicut uerui beneintenti conspiron¬
tem sonum: & sicut infidibus cumodi¬
quid aut interruptum autrelcexatũ
est omnis cocnendi rectio turbatur
& soluitur. ito incorpore cumpars
aliqua membrorum duxerit uitiu.
destrui uniũ sec. corruptisque omnib:
at que tꝰ baccis. occidere sensum eaꝙ
mortem uocari: uerumille quic¬
quam mentis hebuiss& num quamar¬
moniam
defidibus ad homiuem transtulis sa

Expanded text:
Aristoxenus dicit, mentem omnino Aristoxenus dicit, mentem omnino nullam esse, sed quasi harmoniam in fidibus ex constructione corporis et conpagibus uiscerum uim sentiendi existere. musici enim intentionem concentumque neruorum in integros modos sine ulla offensione consonantium harmoniam appellant. uolunt igitur animum simili ratione constare in homine qua concors modulatio constat in fidibus, scilicet ut singularum corporis partium firma coniunctio membrorumque omnium consentiens in unum uigor motum illum sensibilem faciat animumque concinnet sicut nerui bene intenti conspirantem sonum: et sicut in fidibus cum aliquid aut interruptum aut relaxatum est, omnis canendi ratio turbatur et soluitur, ita in corpore cum pars aliqua membrorum duxerit uitium, destrui uniuersa corruptisque omnibus atque turbatis occidere sensum eamque mortem uocari. uerum ille si quicquam mentis habuisset, numquam harmoniam de fidibus ad hominem transtulisset.
Abbreviated transcription (Latin):
liber& uaccandi feccultatem qui& is
inpatiens largiatur : siueigitur in ca¬
pitemens habitat. siue inpectore po¬
test nediquis conp̃hendere quȩ
uis roctionis efficiat ut sensus ille
in conpyehensibilis aut inmedullacce¬
sebri herecit autin illo sarigui nebiꝑ¬
tito quiest conclusus incorde: ac ñ
x eo ipso colligat quanta sit dĩpo¬
testas. quod animus seipsũ nꝰuid& aut
qualis aut ubi sit: nec si uidect tam en at qͣ¬
ꝑspicerepossit quo pactorei corporali
res incorporaliscdiuntocsit: siue
& iacmmentir locur nullus est sed
ꝑ totum corpus spcersac discurrit
quod fieri potest. &axe noc racte
plactonis discipulo disputctumest
siquidem sensus in qualib& pocrte con¬
poris prȩsto est nec quid sitmens
ipsoc nec quodis intellegi potest cũ
sit necturoceius tam subtilis acte¬
nuis. ut solidis uisceribus infusa uiuo
& quacsi ardente sensu membrisom¬
nibus miscecctur. illudocũ caueneu¬
quam simile ueriputaueris quod

Expanded text:
liberam uagandi facultatem quietis liberam uagandi facultatem quietis inpatiens largiatur? siue igitur in capite mens habitat siue in pectore, potestne aliquis conprehendere quae uis rationis efficiat ut sensus ille inconprehensibilis aut in medulla cerebri haereat aut in illo sanguine bipertito qui est conclusus in corde, ac non ex eo ipso colligat quanta sit dei potestas, quod animus se ipsum non uidet aut qualis aut ubi sit nec si uideat, tamen perspicere possit quo pacto rei corporali res incorporalis adiuncta sit? siue etiam mentis locus nullus est, sed per totum corpus sparsa discurrit — quod et fieri potest et a Xenocrate Platonis discipulo disputatum est, siquidem sensus in qualibet parte corporis praesto est —, nec quid sit mens ipsa nec qualis intellegi potest, cum sit natura eius tam subtilis ac tenuis, ut solidis uisceribus infusa uiuo et quasi ardente sensu membris omnibus misceatur. illud autem caue ne umquam simile ueri putaueris quod
Abbreviated transcription (Latin):
admirandum profecto est quo modo
id ficat cumad pectus & cere¬
bid nullum iterpacteat sinau̾
nest itctamen nihil hominus admi¬
randum est quod diuina nescio quaroc¬
tione ficct utitoc ẽẽ uidectur: An potẽ
aliquis nonachnirari quod sensus
ille uiuus atquecȩlestis quimens
uel animus nuncupatur. tantȩ mo¬
bilitatis: utne tum quidem cum sopi¬
tus ẽ conquiescact: tantȩ celeritatis
utuno temporis puncto caelũomne
conlustret: si uol& mariaꝑuolet t̃rocs
&urbes ꝑagr& omniadenique quȩ
libuerit quac̃ uis longe lateque sub¬
mota sint inconspectu sibi ipse consti¬
tuat : & mirectur ocliquis sidiumna
mens dĩ ꝑuniuersas mundi parter
intentac discurrit. & oninia regitoninia
moderatur. ubique prȩsens ubique
diffusc cumtanta sit uis occpotestas
mentis humanȩ intra mortale corpus
incluse ut nereptis quidẽ gracuis huius
acpigri corporis cuinligatacest coher¬
ceri ullo modo possit quominus sibi

Expanded text:
admirandum profecto est quomodo admirandum profecto est quomodo id fiat, cum ad pectus a cerebro nullum iter pateat, sin autem non est ita, tamen nihilo minus admirandum est quod diuina nescio qua ratione fiat ut ita esse uideatur. an potest aliquis non admirari quod sensus ille uiuus atque caelestis qui mens uel animus nuncupatur, tantae mobilitatis est, ut ne tum quidem, cum sopitus est, conquiescat, tantae celeritatis, ut uno temporis puncto caelum omne conlustret, si uelit, maria peruolet, terras et urbes peragret, omnia denique quae libuerit, quamuis longe lateque submota sint, in conspectu sibi ipse constituat? et miratur aliquis si diuina mens dei per uniuersas mundi partes intenta discurrit et omnia regit, omnia moderatur, ubique praesens, ubique diffusa, cum tanta sit uis ac potestas mentis humanae intra mortale corpus inclusae, ut ne saeptis quidem grauis huius ac pigri corporis, cum quo inligata est, coerceri ullo modo possit quominus sibi
Abbreviated transcription (Latin):
tuisse scilic& quod totius corporis
regimen haber& potius in summo
tam quaminarce corporis habitare
ne quicquam esse sublimius. quamid
quod uniũ sum roctione moderetꝰ sic̃
ipse mundiadis &rector insum mo
est: deinde quod sensur omnis
randiministra membra incapite
sint locata: quoru omniu uiȩ n ad põc¬
tus sed aodcerebrum ferte
alioquin neces señ est tardiur sen¬
tire : donec sentiendi feccultas lon¬
go itinere percollũ adpectus usque
dercender&: hui uero autnꝰ multum.
aut fortas senerrant: uidetur enim
mens quȩ dominatum corporiste¬
n&. insummo cocpite constituta tam¬
quam in caelo dr̃: sed cum in aliquasit
cogitatione cõmeore ad pectus &
quasi cadrecretũ aliquod pen& rede
secedere : ut consilium tamquam &
theraurd recondito eliciaet ecpro¬
feroct: ideoque cum intenti adcogi¬
tandum sumus & cum mens occupa¬
ta in altum recbdiderit nequȩ audi¬
sequȩ circum sonant neque uidere
quȩ obstant solemus iduero siuerta ẽ

Expanded text:
tuisse scilicet quod totius corporis tuisse scilicet quod totius corporis regimen haberet, potius in summo tamquam in arce corporis habitare nec quicquam esse sublimius quam id quod uniuersum ratione moderetur, sicut ipse mundi dominus et rector in summo est; deinde quod sensus omnis randi ministra membra in capite sint locata, quorum omnium uiae non ad pectus, sed ad cerebrum ferant; alioquin necesse nos esset tardius sentire, donec sentiendi facultas longo itinere per collum ad pectus usque descenderet. hi uero aut non multum aut fortasse non errant. uidetur enim mens, quae dominatum corporis tenet, in summo capite constituta tamquam in caelo deus, sed cum in aliqua sit cogitatione, commeare ad pectus et quasi ad secretum aliquod penetrale secedere, ut consilium tamquam ex thensauro recondito eliciat ac proferat; ideoque cum intenti ad cogitandum sumus et cum mens occupata in altum se abdiderit, neque audire quae circumsonant neque uidere quae obstant solemus. id uero siue ita est,
Abbreviated transcription (Latin):
legentia hominis excedere : sic tam̃
multoc esse. quȩ possint & sensibus ꝑ¬
cipi &ractione conprȩhendi sederit
nobis contrafilosofos integradis¬
putatio: conficiamus igiturs pectiũ
quo nunc decurrimus: mentis quoque
ractionem in conprȩhensibilemẽe quis
nesciat. nisi qui omnino illamnon hab&
cum ipsamens quo locisit ccut cuius¬
modi nescicctur: uccricergo filoso¬
fis denaturcceius occloco dis putata
s atego ñ disimulabo quidipresentiã :¬
nquia siceẽ adfirmẽ quod estinsi¬
pientis inredubia facere sedute¬
quidam sedinentis inpectoreesre
uoluerunt: quod sii toc est : quanto tan¬
dem miracculo dignumest. remin
obscuroꝰ aactenebroso habitcculosita
intanta cractionis eet que intellegen¬
tiȩ luce uersccri : tum quodea sen¬
sus x omni corporis parte conueni¬
unt : ut inqualib& regione membrdrx
pixsens es seuidecctur: alii sedemei:
incerebro esse dixerunt: & sanear¬
gumentis probabilibus usisunt opor¬

Expanded text:
legentiam hominis excedere, sic tamen legentiam hominis excedere, sic tamen multa esse quae possint et sensibus percipi et ratione conprehendi. sed erit nobis contra philosophos integra disputatio. conficiamus igitur spatium quod nunc decurrimus. Mentis quoque rationem inconprehensibilem esse quis nesciat nisi qui omnino illam non habet, cum ipsa mens quo loco sit aut cuiusmodi nesciatur? uaria ergo a philosophis de natura eius ac loco disputata sunt. at ego non dissimulabo quid ipse sentiam, non quia sic esse adfirmem, quod est insipientis in re dubia facere, sed ut exquidam sedem mentis in pectore esse uoluerunt. quod si ita est, quanto tandem miraculo dignum est rem in obscuro ac tenebroso habitaculo sitam in tanta rationis atque intellegentiae luce uersari, tum quod ad eam sensus ex omni corporis parte conueniunt, ut in qualibet regione membrorum praesens esse uideatur! alii sedem eius in cerebro esse diierunt. et sane argumentis probabilibus usi sunt, opor
Abbreviated transcription (Latin):
undeũba sunt nuncupata quod ꝑ¬
spicue fod sũ est nenĩ uox &troc
os gignitur sed introc&ideo uenꝰ¬
similior ẽilla sent̃tia stipatũ sp̃m¬
cumin obstantia fccucium fuerit¬
inlisus. sonum uocis ex primere: ue¬
luti cumin pactentem cicuta lacbro¬
que subiectam demictimus spm &is
cicutȩ concocuore ꝑcussus acreuolu¬
tus afundo dũ dercendentem occur¬
susuo racdit ad&itum nitens. sonũ
gignit & inuocalem sp̃mresiliens ꝑ
seuentus animatur: quod quidẽ an
uerum sit: ds artisex uiderte: uid&
enim non abore sed ab intimo pectore
uoxoriri: denique &orelacuso : ex
Naribus emittitur sonus. qualis po¬
test: preterea & maximo spũ quo
anelamus uoxnon efficitur. & leui
acnon coartato spu. quotiens uo¬
lumus efficitur: Nonẽ igit᷑ conpre¬
hensum quomodo fiat aut quiosit box¬
omninonecmenunc in aca demiae
sententiam delabi putes : quia n omnia
s in conp̃hensibilia: ut enim foctendũ
est multa nesciri. quȩ uoluit dr̃ intel¬

Expanded text:
unde verba sunt nuncupata, quod perspicue falsum est. Non enim vox extra os gignitur, sed intra; et ideo verisimilior est illa sententia, stipatum spcum obstantia finlisus, sonum uocis exprimere, ueluti cum in patentem cicutam labroque subiectam demittimus spiritum et is cicutae concauo repercussus ac reuolutus a fundo dum descendentem occursu suo radit, ad exitum nitens sonum gignit et in uocalem spiritum resiliens per se uentus animatur. quod quidem an uerum sit deus artifex uiderit. uidetur enim non ab ore, sed ab intimo pectore uox oriri. denique et ore clauso ex naribus emittitur sonus qualis potest. praeterea et maximo spiritu quo anhelamus uox non efficitur et leui ac non coartato spiritu quotiens uolumus efficitur. non est igitur conprehensum quonam modo fiat aut quid sit omnino. nec me nunc in Academiae sententiam delabi putes, quia non omnia sunt inconprehensibilia. ut enim fatendum est multa nesciri, quae uoluit deus intel
Abbreviated transcription (Latin):
fler audit Pasceiues mecs. Lupus aper paulus & beniemin aed olesceneior
in ex tasi cedatur et repentino tenebra rũ hor rore er cũdatur Dumuo
cat quẽ dudũ ꝑ se quebactur ut hominẽ Cuiplus dimit tit᷑ uti inp̃ faetiuncula
p̃misimus plus amat. Nostimi reuerentissi me pater qui a multi non con¬
tenti ꝑditio nesua uolunt plures mortis habere partii cipes. qua simulti¬
tudo pec cantium scelus minuat: Tam̃ nuno et dico et dica illud uos te¬
nerecupio mea departe quicũq infidelis ex titerit. De traxeritq seu
susurreiuerit Aut aliquid ura departe sinistror sum aut conatus
fuerit aut dixerit. Ita haberullum anostris partibus alienũ. Vt ꝗd
Scũm poiter intatem urum gratia superni adiutoris conseruare atq
ad defensio nẽ suore sc̃e eđae sempercor roborare dignetur A MEN¬
AMEN AMENI

Expanded text:
flens audit: Pasce oves meas. Lupus rapax Paulus et Benjamin adolescentior flens audit: Pasce oves meas. Lupus rapax Paulus et Benjamin adolescentior in exstasi caecatur, et repentino tenebrarum horrore circumdatur, Dominum vocat, quem dudum persequebatur ut hominem; cui plus dimittitur, uti praefatiuncula praemisimus, plus amat. Nosti, mi reverentissime Pater, quia multi, non contenti perditione sua, volunt plures mortis habere participes, quasi multitudo peccantium scelus minuat. Tamen nunc et dico et dicam, illud vos tenere cupio mea de parte quicunque infidelis exstiterit, detraxeritque seu susurraverit, aut aliquid vestra de parte sinistrorsum aut conatus fuerit, aut dixerit, ita haberi illum a nostris partibus alienum, ut quiSanctam paternitatem vestram gratia superni adjutoris conservare atque ad defensionem suae sanctae Ecclesiae semper corroborare dignetur. Amen, amen,
Abbreviated transcription (Latin):
abba meusber nar deꝑcurrendũ atq ex aminandũ mitto. Dep̃ corq ut ꝓ
meis et corporis & animȩ fragilita tibus apud iudicẽpium in tercedere dignens
nobilis sime nobilium: Ego em̃ dũ sp̃s hos regit astus dũ uitȩhuius fruimut co¬
mectu. Spondeo. Promitto. Polliceor. Vossemꝑ meo lingua resonabit
nulloerit pogina nr̃o ab hodierna die quae non sonet. Bernordũ uenera¬
bilẽ naobilem. Scm̃ pium. Atq benignũ. Quocũq ser monis nr̃i monum ta
ꝑuenerit. Ipse cũ meis seriptis ꝓficis ceris xp̃i anorũ nobilis sime Nũ quã enim
in meis librs moriturus es. Audiet me semꝑ deteloquentẽ sex usuterq Senex
iuuenis puer Adueno Ciues. Quor sũ istoloquor Om̃ infilio abraham
tstatresmor teuicina ez eduias terret᷑ ut fusus inla crimas xu an norũ spactio
ꝓteletur ad uitum. A postolus petrus dñ concutitur passione et amariter

Expanded text:
abba meus Bernarde, percurrendum atque examinandum mitto, deprecorque ut pro abba meus Bernarde, percurrendum atque examinandum mitto, deprecorque ut pro meis et corporis et animae fragilitatibus apud judicem pium intercedere digneris, nobilissime nobilium. Ego enim dum spiritus hos tegit artus, dum vitae hujus fruimur commeatu, spondeo, promitto, polliceor, vos semper mea lingua resonabit, nulla erit pagina nostra ab hodierna die quae non sonet Bernardum venerabilem, nobilem, sanctum, pium atque benignum. Quocunque sermonis nostri monumenta pervenerint, ipse cum meis scriptis proficisceris, Christianorum nobilissime; nunquam enim in meis libris moriturus es. Audiet me semper de te loquentem sexus uterque, senex, juvenis, puer, advena, cives; quorsum ista loquor? quoniam in filio Abraham et fratres; morte vicina Ezechias terretur, et fusus in lacrymas quindecim annorum spatio protelatur ad vitam. Apostolus Petrus Domini concutitur passione, et amariter
Abbreviated transcription (Latin):
sollempnia deriis memorice eis contradidit. Atq ei ita acor disrecessit gremia
ut nsiuo cabulũ loudis tantũ remansiss&. Et merito ut hiscui reulata suN
celestia et aliis tradidit quẽ quã cimore boniductus zcli tam̃ ad dõ referendas
lciuides cliis maneret et isti cimemoria recederet. Cuis rei concordact
illud qđ bectus gregorius in libris dialogorũ dequodã puero refest. quica e¬
lestia cũ agnouisset uerba et ꝓpri& ates mul tarũ sciret linguarũ in semet
reuer sus coepit pandere quo illo deloco et quanti et quando migra turi essent acor¬
pore. Quẽ obrẽ ipsȩꝓprios dilacerans lacertus ultimũ uitalẽq emisit sp̃mm
Quod et cipłs poculus metuens deseipso dicit. Audiuit secreta uerba quae non
licet homimloqui. Mio hanni p̃cipitur nescribat deuoce septẽ tomitruorum
IXPLICIT
ditũ procaptu meo libellũ huno : tibi dilectis sime conimium desiderantis sime

Expanded text:
solemnia clericis, eis memoriae contradidit, atque ita a cordis recessit gremio, solemnia clericis, eis memoriae contradidit, atque ita a cordis recessit gremio, ut nisi vocabulum laudis tantum remansisset, et merito, ut is cui revelata sunt coelestia, et aliis tradidit, quanquam amore boni ductus zeli, tamen ad Deo referendas laudes aliis maneret, et isti a memoria recederet. Cujus rei concordat illud quod beatus Gregorius in libris Dialogorum de quodam puero refert, qui coelestia cum agnovisset verba, et proprietates multarum sciret linguarum, in semet reversus coepit pandere qui illo de loco, et quanti et quando migraturi essent. Quamobrem ille proprios dilacerans lacertos, ultimum vitalemque emisit spiritum. Quod et apostolus Paulus metuens de seipso dicit: Audivi secreta verba, quae non licet homini loqui. Et Joanni praecipitur ne scribat de voce septem tonitruorum. Explicit. Editum pro captu meo libellum hunc tibi, dilectissime ac nimium desiderantissime
Abbreviated transcription (Latin):
Quiro mã uenien sretulit atq romane eđȩ dericis sicuti ciudierat memoriae
contradidit. Mutantesq uersũ solicet U In omnẽ terram exiuit sonus eorũ
Non solũ ab ipsis sed et & iã abomncantatur eđa. Inci uita tequae cutisio de
m̃ta hoc sibi cd sci uerat ut ba silicesi gnopul sante ilieo ad sur geret extẽploq
pria egrederet᷑ domo qua epa rietiherebat basi lice in ho no rem sc̃i al bami mar¬
trris: Angelorũ audi uit chorũ consona canere uoce allelui& cũ psal mo
cxluiii. usq ad finẽ psalteri ꝗ ad tonitis ciurib: ad ostium ipsius ora toniols¬
cultans didicit eam. Erat aũt alleluia qđ mosẽ cũ supenori canere psal¬
mo. diebus tantũ dominicis. quaem primo uersu semel. In secund obis. In
tertio tribus peciꝑeatur uicibus. Et in quarto iterũ acapite repetitur:
Vt aũt ar bitror in honorẽ sccie & indi uidue cõpecenter cantur trinitati:
Quo ciũt liꝗdo cunctis appareret ueritas rei. conuoca tis post matutinorũ

Expanded text:
Qui Romam veniens, retulit atque Romanae Ecclesiae clericis sicut audierat memoriae contradidit, mutantesque versum, scilicet V\. In omnem terram exivit sonus eorum, non solum ab ipsis, sed etiam ab omni cantatur Ecclesia. In civitate quae Antissioderementa, hoc sibi asciverat, ut basilicae signo pulsante illico assurgeret, extemploquepropria egrederetur domo, quae parieti haerebat basilicae in honorem S. Albani martyris, angelorum audivit chorum consona canere voce alleluia cum psalmo CXLVIIIusque ad finem psalterii, qui attonitis auribus ad ostium ipsius oratorii obscultans didicit eam. Erat autem mos alleluia cum superiori canere psalmo diebus tantum Dominicis, quae in primo versu semel, in secundo bis, in tertio tribus reciprocatur vicibus, et in tertio iterum a capite repetitur, ut autem arbitror, in honorem sanctae et individuae competenter canitur Trinitatis. Quo autem liquido cunctis appareret veritas rei, convocatis post matutinorum
Abbreviated transcription (Latin):
del fines su um adocudi tũ ꝓuocat siciet et sup̃ in lenidemus oe disci¬
plitcie ꝓ ut potuimus diximus & quid plura musca arsomnes
ex superat artes. An geliquoq quod dđo luides morebuius cediscipline m arcȩ
refer sidereolector a poca lipsi nemoꝗ dubitet : Cecerũ qđ interris angelorũ ꝓeso¬
nare audiuntur uoces multis ꝑdocemꝰ exemplis. ł quib: duo hic ostendã. Ueterũ
pandit memoria nufallor mona hum quendã ex monasterio sci uictoris qđ est
iuxtacm no mannorũ ciũt gratia orationis adba silicã sc̃i archangelimichahdis
puenis se i montegar gano. noctẽq ante sores eđae ꝑ iuigilẽ ducens. Audiuit
chorũ angelorũ cantantium p esponsorium qđ mna tale a płorũ oanit᷑ uid dic&¬

Expanded text:
delphines ad auditum provocat, sicut et supra in laude musicae discidelphines ad auditum provocat, sicut et supra in laude musicae disciplinae, prout potuimus, diximus. Et quid plura? musica ars omnes exsuperat artes. Angeli quoque, quod Deo laudes more hujusce disciplinae in arce referunt siderea, lector Apocalypsi nemoque dubitet. Caeterum quod in terris angelorum resonare audiuntur voces multis perdocemur exemplis, e quibus duo hic ostendam. Veterum pandit memoria, ni fallor, monachum quemdam ex monasterio S. Victoris, quod est juxta Cinnomannorum civitatem, gratia orationis ad basilicam S. archangeli Michaelis pervenisse in monte Gargano, noctemque ante fores ecclesiae pervigilem ducens, audivit chorum angelorum cantantium responsorium quod in natale apostolorum canitur, vi
Abbreviated transcription (Latin):
Explicitus liber dediscipli namusicȩ astis. editus ꝓ captu meo quẽ rogatu
fratrũ undecũq xp̃o opitu lan tecollegi & unius libelli tenorestrietim con¬
dusi queq ꝑ cur rendũ atq ex amnandũ dom noet abbatimeo reueren¬
tissi mober nardo puno uocato futuro uero ardi ep̃o optuli. Dep̃cor
noro ob secro ut siquid õ prudens cantorquis ꝗs es uituperabi leineo
Ipueneris mihicor rigendũ in sinues calũ nãq faceredesistus. At ubi
ordinate ceratio nabiliter actũ uideris mecũ dõ ꝗ dano uit gratias cogas
Cog noseasq qr cipud antiquos tã tur peerat ignora remusicã qualit¬
teras. Et em̃ & ipsemundus et caelũ supra nos iux ta pli loso phorũ dogma
gesta re in semet dicuntur ar monie sono rita tẽ: Musi cor aut hominũ
nouet affectus in diuer sum habitũ ꝓuoeat sen sum: In bello quoq pugnao¬
tium ures reficit et quanto uehem̃ tior fuerat tubed angor tanto cm n
adcer tam̃ efficitur firtior : Bestias quoq ser pentes uoluerosaie

Expanded text:
Explicitus liber de Disciplina musicae artis, editus pro captu meo, quem rogatu fratrum, undecunque, Christo opitulante, collegi, et unius libelli tenore strictim conclusi, quemque percurrendum atque examinandum domno et abbati meo reverentissimo Bernardo, futuro vero archiepiscopo obtuli, deprecor, oro, obsecro, ut si quid, o prudens cantor, quisquis es, vituperabile in eo inveneris, mihi corrigendum insinues, calumniamque facere desistas. At ubi ordinate et rationabiliter actum videris, mecum Deo, qui donavit, gratias agas, cognoscasque, quia apud antiquos tam turpe erat ignorare musicam quam litteras. Etenim et ipse mundus et coelum supra nos, juxta philosophorum dogma, gestare in semet dicuntur harmoniae sonoritatem. Musica enim hominum movet affectus, in diversum habitum provocat sensum. In bello quoque pugnantium vires reficit, et quanto vehementior fuerit tubae clangor, tanto animus ad certamen efficitur fortior. Bestias quoque, serpentes, volucres ac
Abbreviated transcription (Latin):
test aliquis dubitare quo modo re ligiones deorũ sint histitutae Cũ apud maro¬
nẽ logat aeneae uerba sociis imperantis. Nunc pateras libate ioui p̃cib:q. uocate

Expanded text:
test aliquis dubitare, quomodo religiones deorum sint institutae, cum apud Marotest aliquis dubitare, quomodo religiones deorum sint institutae, cum apud Maronem legat Aeneae uerba sociis imperantis: nunc pateras libate Ioui precibusque uocate
Abbreviated transcription (Latin):
nouerant eo ritu suos liberos acnepotes de indeomnis posteros inbuerunt & hi
tam̃ sũ mireges obcelebritatẽ nominis in prouinciis colebantur priuatimuero sin¬
gulipopuli gentis auturbis suae conditores seuuiri fortitudine in signeserant
seuf aeminȩ castitate mirabiles sũ maueneratione coluerunt ut aegrptus is¬
idem mauriiubam machedones cabirũ poeniuraniam. latinifaunũ sabini
sanctum romani quirinũ eodẽ utiq modo athenȩ mineruã samos iunonem
pafos uenerem uulcanũ lemnos liberum naxos a pollinem delfos sic ꝑ popu¬
los at regiones uaria sacra suscepta sunt . Dum homines graties se in suos principes
cupiunt Et quos alios honores uita carentibus deferant inuenire ñ possunt prae¬
te rea pi&a seorum quis uces serant plurimũ c̃tulita derrorẽ quiut diuina stir¬
penatiuiderent᷑ diuinoserrores parentib: detuler̃ deferriq usser̃ Anpo¬

Expanded text:
nouerant eo ritu suos liberos ac nepotes, deinde omnes posteros imbuerunt, et hi nouerant eo ritu suos liberos ac nepotes, deinde omnes posteros imbuerunt, et hi tandem summi reges ob celebritatem nominis in prouinciis omnibus colebantur. priuatim uero singuli populi gentis aut urbis suae conditores, seu uiri fortitudine insignes erant seu feminae castitate mirabiles, summa ueneratione coluerunt, ut Aegyptus Isidem, Mauri Iubam, Macedones Cabirum, Poeni Uraniam, Latini Faunum, Sabini Sancum, Romani Quirinum, eodem utique modo Athenae Mineruam, Samos Iunonem, Paphos Venerem, Vulcanum Lemnos, Liberum Naxos, Apollinem Delos. sic per populos atque regiones uaria sacra suscepta sunt, dum homines grati esse in suos principes cupiunt et quos alios honores uita carentibus deferant, inuenire non possunt. praeterea pietas eorum qui successerant plurimum contulit ad errorem: qui ut • diuina stirpe nati uiderentur, diuinos honores parentibus detulerunt deferrique iusserunt. an po
Abbreviated transcription (Latin):
reliquerunt. It aque homines eorum simulacra. fixerunt ut haberent aliquod
eximaginũ contem plationesolacium progressiq longius ꝑamorẽ memoriã
de functorum co uere coeperunt ut & grati amreferre benemerits uideren¬
tur & successore seorum adlicerent adbene imperandi cupiditatem . quod cicero
denatura de orum do c&dicens. Suscepitaut̃ uitahominũ consu&udoq cõmunis
ut beneficiis excellentis uiros in caelũ fama acuoluntate tollerent. Hinc hercules
hinccastor. hinc pollux. hinc aesculapius hincliber & alicoloco atq in pleris que
ciuitatibus intellegi potest acuendȩ uirtutis gratia. aut quolibentius rei . p̃
causa periculũ adir& optimus quisq uirorũ fortiũ memoriã honoredeorum in¬
mortaliũ cons& eratam acscilic&ratione romanicaesaressuos consecrauerunt
It mauri suos reges sic paulatim religiones eẽ coeperunt dum illi primi quieos

Expanded text:
reliquerunt. Itaque homines eorum simulacra fixerunt, ut haberent aliquod reliquerunt. Itaque homines eorum simulacra fixerunt, ut haberent aliquod ex imaginum contemplatione solatium, progressique longius per amorem, memoriam defunctorum colere coeperunt, ut et gratiam referre bene meritis viderentur, et successores eorum allicerent ad bene imperandi cupiditatem. Quod Cicero de natura deorum docet dicens: Suscepit autem vitam hominum consuetudo communis, ut beneficiis excehinc Castor, hinc Pollux, hinc Aesculapius, hinc Liber. et alio loco: atque in plerisque ciuitatibus intellegi potest acuendae uirtutis gratia aut quo libentius rei publicae causa periculum adiret optimus quisque, uirorum fortium memoriam honore deorum inmortalium consecratam. hac scilicet ratione Romani Caesares suos consecrauerunt et Mauri suos reges. sic paulatim religiones esse coeperunt, dum illi primi qui eos
Abbreviated transcription (Latin):
regnũ sibi denuo uindicasse acfugaes sesaturnum quicum iactatus ess& per-
omnis terras ꝑsequentibus armatis quos ad eũ conp̃hendendũ. uel ner candum
iuppit̃ miserax uix in italia locũ in quolater & inuenit. quib: exrebuscum¬
censt& illos homines fuisse non est obscurũ quarationedico coeperint nomi¬
nari : Sie nĩ tuili reges ante saturnũ uel uranũ fuerunt. propt̃ hominũra¬
ritateri qui a grestẽ uitã si ne ullorectore uiuebant. Non ẽdubiũ quiin illis
tem paribus homine srege ipsã cotãq. gentẽ mactari sum mis laudibus acuouis
honoribus coeperint ut &iam deos appellarent. si ue obmiraculum uirtutis hocue¬
reputabant rudes adhuc & simplices. siueut fierisol& in adulationẽ p̃sentis poten¬
tiae siue obbeneficia quibus herant adhumanitatẽ compositi. Deinde ipsi reges
cum carifus sent his quorum uitam conposuerant. magnũ sui desiderum mortu

Expanded text:
regnum sibi denuo vindicasse, ac fugasse Saturnum, qui, cum jactatus esset per regnum sibi denuo vindicasse, ac fugasse Saturnum, qui, cum jactatus esset per omnes terras, persequentibus armatis, quos ad eum comprehendendum vel necandum Jupiter miserat, vix in Italia locuconstet illos homines fuisse, non est obscurum qua ratione dii coeperint nominari. si enim nulli reges ante Saturnum uel Uranum fuerunt propter hominum raritatem, qui agrestem uitam sine ullo rectore uiuebant, non est dubium quin illis temporibus homines regem ipsum totamque gentem mactare summis laudibus ac nonis honoribus coeperint, ut etiam deos appellarent siue ob miraculum uirtutis — hoc uere putabant rudes adhuc et simplices — siue, ut fieri solet, in adulationem praesentis potentiae siue ob beneficia quibus erant ad humanitatem conpositi. deinde ipsi reges cum cari fu
Abbreviated transcription (Latin):
eosq muro circumegit &custodiã his apponit. haeostoria quã uera sit . doc& sibyllȩ
rrchrea. ea demferedicens nisi quod in paucis quae ad rem non attinent discrepat.
Liberat᷑ ergo iuppit̃ sũ miscelericrimine quod patrem uinxisse compedibus perhi¬
betur idenimtitan patrius fecit : quod ille contrapactionẽ ius iurandũ mares libe¬
ris sustuliss& reli quahistoria sic contexitur. iouẽ adultum cũ audiss& patrem
ato. matrẽcusto diiscircums aeptos atq inuincula coniectos uenisse cũ magnacre¬
tensiliũ multitudinetitanũq ac filioseius pugnauisse. parentes uinculis exemis¬
se patriregnum red didisse. atq. ita incretam remeasse. Post haecde in de satur¬
no sortẽ datã ut cauer& nefilius eu mregno expeller& illũ eleuandae sortisat
effugiendi periculi gratia in sidiatũ ioui. ut eum necar& iouẽ cognitis insidiis

Expanded text:
eosque muro circumegit, et custodiam his apponit. » Haec historia quam vera sit, docet Sibylla eosque muro circumegit, et custodiam his apponit. » Haec historia quam vera sit, docet Sibylla Erythraea, eadem fere dicens; nisi quod in paucis, quae ad rem non pertinent, discrepat. Jupiter ergo liberatur summi sceleris crimine, quod patrem vinxisse compedibus perhibetur: id enim Titan patruus fecit quod ille contra pactionem jusque jurandum mares liberos sustulisset. Reliqua historia sic contexitur: Jovem adultum, cum audisset patrem atque matrem custodiis circumseptos, atque in vincula conjectos, venisse cum magna Cretensium multitudine, Titanumque ac filios ejus pugnando vicisse, parentes vinculis exemisse, patri regnum reddidisse, atque ita in Cretam remeasse: Post haec deinde Saturno datam sortem, ut caveret ne filius eum regno expelleret: illum elevandae sortis atque effugiendi periculi gratia, insidiatum Jovi, ut eum necaret: Jovem, cognitis insidiis,
Abbreviated transcription (Latin):
liusqui primus natusest eũ ne auerunt. De in deposterius nati sunt gemini. iuppa¬
t̃ atq iuno tum unonẽ saturno in conspetum dedere. atq iouem clã abs condunt
Dantq eum uestae educandũ celantes saturnũ. itẽneptunũ dã saturno ops parit.
eumq: clanculum abscondit ade undẽ modũ tertio partuops parit geminos.
plutonẽ & glaucã pluto latine est diis pater. alii orcum uocant ibi filiã glauca
saturno ostendunt. At filiũ plutonem celant atq. abscondunt. Deinde glauca
parua emoritur. Haec utiscribta sunt iouis fratrũq eiusstirps. atq cognatio
in hunc modũ nobis exsacra scribtione traditum est. Item paulo post haec infert
Deindeti canpostquã resciuit saturnofilios procreatos atq educatos eẽ clã se seduc̃
secum filiossuos quititaniuocantur fratrẽq suum saturnũ atq opem conp̃hendit

Expanded text:
lius qui primus natus est, eum necauerunt. deinde posterius nati sunt gemini, Iuppilius qui primus natus est, eum necauerunt. deinde posterius nati sunt gemini, Iuppiter atque Iuno. tum Iunonem Saturno in conspectum dedere atque Iouem clam abscondunt dantque eum Vestae educandum celantes Saturnum. item Neptunum clam Saturno Ops parit eumque clanculum abscondit. ad eundem modum tertio partu Ops parit geminos Plutonem et Glaucam. Pluto Latine est Dis pater, alii Orcum uocant. ibi filiam Glaucam Saturno ostendunt, at filium Plutonem celant atque abscondunt. deinde Glauca parua emoritur. haec, ut scripta sunt, Ionis fratrumque eius stirps atque cin hunc modum nobis ex sacra scriptione tradita est. Item paulo post haec infert: « Deinde Titan, postquam rescivit Saturno filios procreatos, atque educatos esse clam, seducit secum filios suos qui Titani vocantur, fratremque suum Saturnum, atque Opem comprehendit,