comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
paruulos baptitari oportere. Nongͦ ques¬
tio ẽ. iut̾ nos ⁊ ipsos. utrũ paruuli bapti¬
Tandi sint: s. de causa querit᷑. quare bapti¬
tandi sint. Hoc gͦ quod concedunt: siue ulla
cũ ipsis dubitatione teueamꝰ. Baꝑtizandos
eẽ.parnulos: nemo dubitat. Nemo dubi¬
tos: quando nec illi hinc cdubitant. qui ex
parte aliqua contͣdicunt. S nos dicimꝰ¬

Expanded text:
go quaestio est inter nos et ipsos, utrum parvuli baptizandi sint; sed de causa quaeritur, quare baptizandi sint. Hoc ergo quod concedunt, sine ulla cum ipsis dubitatione teneamus. Baptizandos esse parvulos, nemo dubitat. Nemo dubitet, quando nec illi hinc dubitant, qui ex parte aliqua contradicunt. CAPUT II
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa reddit᷑. que dando ꝓmittit᷑: ut res
qñ reddit᷑ ipleat᷑. qͦd clatũ ẽ. non muret᷑.
Unus quisq gͦ ad tendat cor suũ: utrũ ex
intinus medullis cordis ⁊ sincera carita¬
quanta sit ipsa caritas: utrũ magna.
an parua: an mecdioeris. Ntrũ uł sit que¬
ro.Si nata ẽ. latendo crescit: crescendo
ꝑficiet᷑. ꝑsecta ꝓuanebit. Non eiũ ꝑfecta
uergit in semum: ⁊ a senectute uenioe
ad iortẽ. Ad hoc ꝓsieietur ut et̾na ꝓmaue

Expanded text:
datur, quae danda promittitur; ut res quando redditur, impleatur quod datum est, non mutetur. Unusquisque ergo attendat cor suum, utrum ex intimis cordis medullis et sincera charitaquanta sit ipsa charitas, utrum magna, an parva, an mediocris: utrum vel sit, quaero. Si nata est, latendo crescit, crescendo perficietur, perfecta permanebit. Non enim perfecta vergit in senium, et a senectute veniet ad mortem: ad
Abbreviated transcription (Latin):
est adiutoriũ dĩ. non sic ẽ. aduitoriũ
xp̃i: nonsic est adiutoruiu sp̃s sc̃ĩ. ꝓr sus
si desuerit: iucħ boni agere poteris. Agis
quidem illo non adiuuante libera uolun¬
tate: s male adhoc idonea ẽ. uoluntas tu¬
a que uocat᷑ lib̾a: ⁊ male agendo fit clamp¬
nabił ancilla. Cũ dico tibi sinę aduitorio
dĩ uicħ agis: nicħ boni dico. Nam ad male
agendũ habes sine aduitorio dĩ lib̾am uo¬
luitatẽ. quaniquã non est lib̾a. A qͦ enĩqͥs
Deuictus ẽ: huic ⁊ seruus addictus. ẽ.

Expanded text:
torium Dei, non sic est adjutorium Christi, non sic est adjutorium Spiritus sancti. Prorsus si defuerit, nihil boni agere poteris. Agis quidem illo non adjuvante libera voluntate, sed male. Ad hoc idonea est voluntas tua, quae vocatur libera, et male agendo fit damnabilis ancilla. Cum dico tibi, Sine adjutorio Dei nihil agis, nihil boni dico. Nam ad male agendum habes sine adjutorio Dei liberam voluntatem: quanquam non est illa libera. A quo enim quis devictus est, huic et servus a
Abbreviated transcription (Latin):
carni ut scdm̃ carnẽ uiuamꝰ: sic̃ epicurei.
S etiã siscdm se ipsã sͥ uiuẽ uoluerit aĩa:
carnal erit. Carnẽ sapit. de carne ñsur¬
git. Non ẽ. enĩ quẽ acdmodũ inde surgat.
qͥbrachiũ porrectũ iacenti ñ ten&. Si enĩ
scdm carnẽ uixeritis: moriemimi. Ubi enĩ
t̾ribilit̃ dic̃. Cun timete: qͥ hab& potesta¬
tẽ ⁊ aĩam ⁊ corpus ꝓdere in gehenniam¬

Expanded text:
carnem vivamus, sicut Epicurei. Sed etiam si secundum se ipsam vivere voluerit anima, carnalis erit; carnem sapit, de carne non surgit. Non est enim quemadmodum inde surgat, qui brachium porrectum jacenti non tenet. Si enim secundum carnem vixeritis. Ubi enim terribiliter dicit, Eum timete, qui habet potestatem et animam et corpus perdere in gehenn
Abbreviated transcription (Latin):
tem suam. ad informationem cor. qui credit᷑i
sunt illi inuitam eternam. Hoc de apłica ꝑce¬
pimus. Deinde cantauimus psalmum. ex¬
hortantes nos inuicem. una uoce. uno corde
dicentes. uenite ad oremus ⁊ ꝓsternamus ei
⁊ ficamus coram dño qui fecit nos. ⁊ ibi p̾ue¬
niamus faciem eius in confessione ⁊ inpsal¬
mis iubilemus ei. Post hec eugłica lectio de¬
cem leprosos munclatos nobis ostenclit. ⁊¬
unum ex eis alienigenam gr̃aᷤᷤ agentem mũ¬
datori suo. has tres lectiones quantum ꝓtem¬
pore possumus per tractemus dicentes pau¬
ca de singulis. ⁊ quantũ conari possumus
iuuante clño. non in aliqua earum sic im¬
morantes. ut aliis luab impedimentiam af¬
feramus. ꝓponit nobis apłs scienciam¬
gr̃ãrum actionis. Mementoce quid ulti¬
ma eũgłica lectio resonet. qͦmͦ iħs dñs
mundatos in cute. leꝓsos incorde. Et gͦ¬

Expanded text:
tem suam, ad informationem eorum qui credituri sunt illi in vitam aeternam. Hoc de apostolica lectione percepimus. Deinde cantavimus Psalmum, exhortantes nos invicem, una voce, uno corde dicentes, Venite adoremus, et prosternamur ei, et fleamus coram Domino qui fecit nos: et ibi praeveniamus faciem ejus in confessione, et in psalmis jubilemus ei. Post haec, evangelica lectio decem leprosos mundatos nobis ostendit, et unum ex eis alienigenam gratias agentem mundatori suo. Has tres lectiones, quantum pro tempore possumus, pertractemus, dicentes pauca de singulis; et quantum conari possumus, adjuvante Domino, non in aliqua earum sic immorantes, ut aliis duabus impedimentum afferamus. gratiarum actionis. Mementote quid ultima evangelica lectio resonet, quomodo Jesus mundatos in cute, leprosos in corde.
Abbreviated transcription (Latin):
nis. Scio quid tͥ dicas. Eece ꝯcupiscit caro mea
adu̾sus sp̃m meũ. Concupiscit adult̾iũ: s nõ
ꝯsentio. non annuo. non dec̾no. Non solum
non ago: s nec ag̾e ꝯsentio. Non solum foriᷤ
ꝑ carnem perpetro: s nec ipsa mente sequ&.
D ebellanti non ꝯsencio. repugnanti non cedo:
donauit ut ita sit. Noli tͥ hoc arrogare. ne ꝑ¬
das qd̾ accepisti: ⁊ incipias frustra rogare. Nõ
times : deus suꝑbis resistit. humilib aut̃ dat
gr̃am᷑ G tu tͥ pr̃as. ut ñ añetur tͥ om̃is iniqͥ¬
tas: Si uera ÷ tua ista p̃sũptio: uana: nr̃a
oratio. ubi dicimꝰ ̾eo. ñ dñetur mͥ om̃is imqͥ¬
tas. Eantasti uerba ista hodie: An non hice¬
ras q̃n om̃s dicebamus gressus meos dirige
h ic eras. Cantasti u̾ba ista: puto te non nega¬
turũ. Ergo cantasti in popło dei: ⁊ rogasti
d̾m dicens. Gressus meos dirige scđ̾m uer¬
bum tuũ: ⁊ ne dñetur mͥ om̃is iniquitaᷤ.

Expanded text:
ris. Scio quid tibi dicas. Ecce concupiscit caro mea ris. Scio quid tibi dicas. Ecce concupiscit caro mea adversus spiritum meum, concupiscit adulterium; sed non consentio, non annuo, non decerno: non solum non ago, sed nec agere consentio; non solum foris per carnem non perpetro, sed nec ipsa mente sequor rebellantem. Consentio repugnanti, cedo donavit ut ita sit. Noli tibi hoc arrogare, ne perdas quod accepisti, et incipias frustra rogare. Non times, Deus superbis resistit, humilibus autem datgo tu tibi praestas, ut non dominetur tibi omnis iniquitas? Si vera est tua ista praesumptio, vana est nostra oratio, ubi dicimus Deo, Non dominetur mihi omnis iniquitas. Cantasti verba ista hodie, an non? Hic eras, quando omnes dicebamus, Gressus meos dirige Hic eras, cantasti verba ista, puto te non negaturum. Ergo cantasti in populo Dei, et rogasti Deum, dicens, Gressus meos dirige secundum verbum tuum, et ne dominetur mihi omnis iniquitas.
Abbreviated transcription (Latin):
adu̾sus carnem. non habebo cdesid̾ia ma¬
la Iuucd gͦ fac. Non regnet peocatũ in
uro mortali corꝑe: ad obediendũ desid̾iis.
ꝓ si sunt cesicteria non eis obectiat᷑: ne in¬
iquitas dñetur. nec exibeatis menbra ur̃a
arma iniquitatis pec̃co. Non fiant m̃bra cua¬
ur̃a arma iniqͥtatis: ⁊ ñ dñabit᷑ tͥ om̃is
iniqͥtas. S etiam hoc ut non fiant m̃¬
bra tua arma mniquitatis: nũquid tu
qͥtatis. Est quictem in iqͥtas in m̃bris cuiᷤ
in desid̾iis illicitis: s non regnat.  mͦ
regnet. qui armanon habet: Pars tua. caro
tua. ꝯcupiscentia carnis tue: langore rebel¬
lat adu̾sus te. langor iste: tirannus ÷. Si uis
tiranni ẽe uictor: ip̃m inuoca imꝑatocem. Nã¬
scio quid mͥ cras dicturꝰ: uł quid apd̾ ce ip̃m mͦ
dicas. Iuisqͥs talis hices ⁊ audis me: scio quid tͥ
intus loquat᷑ iniqͥtas. Adhuc enim sub iugo es
miquitatis: qñ non agnoscis p̾ciũ redẽptio¬

Expanded text:
adversus carnem, non habeo desideria maadversus carnem, non habeo desideria mala? Illud ergo fac, Non regnet peccatum in vestro mortali corpore ad obediendum desideriis ejus. Etsi sunt desideria, non eis obediatur, ne iniquitas dominetur. Nec exhibeatis membra vestra arma iniquitatis peccato . Non fiant membra tua arma iniquitatis, et non dominetur tibi omnis iniquitas. Sed etiam hoc, ut non fiant membra tua arma iniquitatis, numquid tu iquitatis, est quidem iniquitas in membris tuis, in desideriis illicitis, sed non regnat. Quomodo regnat, qui arma non habet? Pars tua, caro tua, concupiscentia carnis tuae languore rebellat adversus te. Languor iste tyrannus est: si vis te tyranni esse victorem, Christum invoca imperatorem. scio quid mihi eras dicturus, vel quid apud te ipsum modo dicas. Quisquis talis hic es, et audis me, scio quid tibi intus loquatur iniquitas. Adhuc enim sub jugo es iniquitatis, quando non agnoscis pretium Redempto
Abbreviated transcription (Latin):
falsam adhiberes: s pronũdũ sana medi¬
cum rogares. Nunc uͦ tu nat᷑e defensor.
uł potius obpugnator dum quasi de na¬
tura sana laucdas creatorem. excludis a
languida saluatorẽ. Qui creauit: sanat.¬
E Ruentem ꝑse ipsam: leuat ꝑse ipsum.
l psa fides es: ipsa ueritas. ħoc ÷ xp̃iane fid̾i
funclam̃tum. Unus ⁊ unꝰ. Unus homo ꝑ¬
Cecicdit qui ñ mansit: erigit qui non ceci¬
dit. Ruit ille qui ditisit manentem:
manens ille descendit ad iacentem.Si
ipso non qͦd uis agas. quia uis ut non ꝯ¬
cupiscas. ⁊ non poces: tene saltem in gr̃a
dm̃ uolũtatẽ ⁊ in eius adiutorio ꝑseuera.
Die ei qͦd cantasti. Gressus meos dirige scd̾m
ũbum tuum: ⁊ ne dñetur mͥ om̃is iniqui¬
tas. Quid est ne dñetur mͥ om̃is iniquitaᷤ:
cdum desideriis euis. Non dixit: noli ha¬
b̾e desid̾ia mala. Q mͦ enim in hac carne
mortali uͥ caro ꝯcupiscitad u̾sus sp̃m. ⁊ sp̃c¬

Expanded text:
falsam adhiberes, sed pro nondum sana medifalsam adhiberes, sed pro nondum sana medicum rogares: nunc vero tu naturae defensor, vel potius oppugnator, dum quasi de natura sana laudas Creatorem, excludis a languida Salvatorem. Qui creavit, sanat; ruentem per se ipsam, levat per se ipsum. Ipsa fides est, ipsa veritas, hoc est christianae fidei fundamentum. Unus et unus: unus homo pCecidit qui non mansit, erigit qui non cecidit. Ruit ille quia dimisit manentem, manens ille descendit ad jacentem. ipso non quod vis agas, quia vis ut non concupiscat, et non potes; tene saltem in gratia Domini voluntatem, et in ejus adjutorio persevera: dic ei quod cantasti, Gressus meos dirige secundum verbum tuum, et ne dominetur mihi omnis iniquitas. Quid est, ne dominetur mihi omnis iniquitas? dum desideriis ejus. Non dixit, Noli habere desideria mala. Quomodo enim in hac carne mortali, ubi caro concupiscit adversus sp
Abbreviated transcription (Latin):
dño suo: semꝑ ⁊ ista obetiret aĩe sue. Noli dñe.¬
gͥ mrari: si ea que deseruit suꝑiorẽ. penas
patitur ꝑ intẽriorem. Caro enĩ cõcupiscit
enim inquit inuicem adu̾sant᷑ ut nonea
que uultis fãciatis. Inde ⁊ iste. Non qd̾ uo¬
lo ago. E oncupiscit enim caro adu̾sus sp̃m:
⁊ nolo ut ꝯcupiscat. ꝑmagno habeo: siñ
non concupiscat caro adu̾sus sp̃m: ⁊ ñ pos¬
sum. ħoc ẽ qd̾ dixi: non qd̾ uolo ago. luid ⁊¬
mͥ hic calũpni aris: Ego dico. non qd̾ uolo
ago: ⁊ tudicis qd̾ uis agis: Quid mn calũp¬
niaris: Ingͣte medico. quid calũpniaris
infirmo: Sineͥ nt medicũ rogem: Redime
me a calumpniis hominũ: ⁊ custodiam
legem tuã. Custo dibo ꝑ redeptionem tuã:
non ꝑ potestatem meam. Ideo mͥ sanita¬
tem quã nõtum habeo non arrogo: qͥa
mecti cũ rogo. Tn aut̾ nature defensoe
qͦd utinã ẽẽs non quasi sane defensionẽ

Expanded text:
ino suo, semper et ista obediret dominae suae. Noli erino suo, semper et ista obediret dominae suae. Noli ergo mirari si ea quae deseruit superiorem, poenas patitur per inferiorem. Caro enim concupiscit enim, inquit, invicem adversantur, ut non ea quae vultis faciatis . Inde et iste, Non quod volo ago. Concupiscit enim caro adversus spiritum, et nolo concupiscat: pro magno habeo si nonnon concupiscat caro adversus spiritum, et non possum: hoc est quod dixi, Non quod volo ago.  hic calumniaris? Ego dico, Non quod volo ago: et tu dicis, Quod vis agis. Quid mihi calumniaris? Ingrate medico, quid calumniaris infirmo? Sine ut medicum regem. Redime me a calumniis hominum, et custodibo legem tuam . Custodibo per redemptionem tuam, non per potestatem meam. Ideo mihi sanitatem, quam nondum habeo, non arrogo; quia medicum rogo. Tu autem naturae defensor; quod utinam esses, non quasi sanae defensionem
Abbreviated transcription (Latin):
meã ⁊ litigat mecum delectatione ꝯtͣria:
quicqͥd in me tale ÷. oĩo int̾fic̾e uolo. Et
si ei forte ad uiuante dño non ꝯsentio:
nolo hab̾e cũ quo litigem. Multo : mͥ ob¬
tabilius imimicum non hab̾e: qͣm iũc̾e̾.
Neꝙ enim illud ip̃m qd̾ caro ꝯcupiscit adũ¬
sus sp̃m non ÷ meum: aut uͦ ex contͣria na¬
tura ꝯpactus sum . ꝙ illd̾ meum: ⁊ qd̾
ei non ꝯsentio meum ÷. Pars aliqͣncũ lib̾a
resistit reliquiis seruitutis. Tocũ sañ sit
uolo: quia totus sum. Ergo nolo ut a me
caro inca tͣnꝗͣ etranea inet̾nũ separetur:
s ut mecũ tota sanet᷑. Si hoc tu non uis:
nescio quid de carne sencias. Arbitror
te putare nescio quid unde sit: quasi de
gente contraria. falsum ÷. hereticũ ÷: blas¬
phemum ÷. Mencis ⁊ carnis: unus ÷ arti¬
fex. Ip̃e qñ hominem creauit. utrumꝙ
fecit: utrũ ꝙ ꝯiunxit. Carnem anime sub¬
c̾idit: aĩam sibi. Si semꝑ illa staret cum sub¬

Expanded text:
meam, et litigat mecum delectatione contraria, meam, et litigat mecum delectatione contraria, quidquid tale in me est, omnino interficere volo. Et si ei forte adjuvante Domino, non consentio; nolo habere cum quo litigem. Multo est mihi optabilius, inimicum non habere, quam vincere. Neque enim illud ipsum quod caro concupiscit adversus spiritum, non est meum: aut vero ex contraria natura compactus sum? Et illud mei non consentio, meum est. Pars aliquantum libera, resistit reliquiis servitutis. Totum sanum sit volo, quia totus sum ego. Nolo ut a me caro mea, tanquam extranea, in aeternum separetur, sed ut mecum tota sanetur. Si hoc tu non vis, nescio quid de carne sentias: arbitror te putare nescio quid unde sit, quasi de gente contraria. Falsum est, haereticum est, blasphemum est: mentis et carnis unus est artifex. Ipse quando hominem creavit, utrumque fecit, utrumque conjunxit: carnem animae subdidit, animam sibi. Si semper illa staret sub Dom
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑe: qd̾ adgͣuat aniniam. ut caro non cõcupiseat
Ista rixa non ÷ inte: Nulla ÷ ꝯcupiscentia carniᷤ:
que resistat legi mentis: Si nichil inte alt̾i re¬
sistit:. nide uͥ tocum sit. Si sp̃e tuus a carne ꝯtͣ¬
se ocupiscentie non dissentit. uide ne forte car¬
ni mens cua tota ꝯsentiat. uide ne forte ideo ñ
sentit: ⁊ nulla rixa ÷. Quam spem habes qd̾ poᷤᷤ¬
si aliq̃n uinc̾e. qui nonctũ cepisti pugnare: Si
autem ꝯcdelectaris legi cdei. seł̾m int̾iorem hõiem.
uides autem aliam legem in menbris tuis repug¬
nantem legi mentis tue. si hac ꝯdelectaris ⁊ liga¬
ris. liber es in mente: seruus in carne. Si iã ita
est: apat̾e potius homini dicenti ñ qd̾ uolo ago.
Tu enuim non uis ut ꝯsc̃entia illa que resistit
m̃iti tue. om̃ino non sit in te: Mali uoti ho¬
mo es: si tali adu̾sario non uis carere. Ego
fateor tͥ quicqͥd in me rebellat adu̾sus intẽ

Expanded text:
ore, quod aggravat animam , ut caro non concupiscat ore, quod aggravat animam , ut caro non concupiscat Ista rixa non est in te? Nulla est concupiscentia carnis, quae resistat legi mentis? Si nihil in te alteri resistit, vide totum ubi sit. Si spiritus tuus a carne contra concupiscente non dissentit, vide ne forte carni mens tota consentiat: vide ne forte ideo non sentis, et nulla rixa est. Quam spem habes quod possis aliquando vincere, qui nondum coepisti pugnare? Si autem condelectaris legi Dei secundum interiorem hominem, vides autem aliam legem in membris tuis repugnantem legi mentis tuae ; si hac condelectaris, hac ligaris, liber es in mente, servus in carne: si jam ita est, compatere potius homini dicenti, Non quod volo ago. Tu enim non vis ut concupiscentia illa quae resistit menti tuae, omnino non sit in te? Mali voti homo es, si tali adversario non vis carere. Ego, fateor tibi, quidquid in me rebellat adversus mentem
Abbreviated transcription (Latin):
uenuĩdatus sub peccato. Qd̾ enim oꝑor ignoro.
Nonenim qd̾ uolo ago. Non qd̾ uolo ago: carnał
icit. Non legem: s st accusat. Nam lex sp̃ualis
non habet culpam: carnalis uenundatꝰ sub pec¬
cato incurrit in culpam. Non agit qđ unlt. Eũ
uult non potest: quia qñ pot̾at noluit. ꝑma
lum uelle ꝑctidit bonum posse. ⁊ captiuus iam
loquitur ⁊ dicit captuus. Non qd̾ uolo: ago. Nõ
enim qd̾ uolo facio bonũ: s qͦd odi malum hoc
ago. Non qͦd uolo. ⁊ cõtra homo.uis ꝓrsus. Hõ
qͦd uolo ago. Om̃moͦ qd̾ uis agis. Non qͦd uolo
ago. Crede mͥ fr̃: non qd̾ uolo ago. O si uelles a¬
g̾es. Qiua non nis. non agisbonũ. Non qͦduolo ago:
crede mͥ. Houi quid in me agat᷑. Non qđ uolo ago.
Contradictor gr̃e: non est arbit̾ ꝯscientie. Ego me
noui non qd̾ uolo ag̾e: ⁊ tu dicis. qd̾ ius agis: Ne¬
mo scit quid agatur in homine: nͥ sp̃e hõis qui¬

Expanded text:
venumdatus sub peccato. Quod enim operor ignoro: venumdatus sub peccato. Quod enim operor ignoro: non enim quod volo ago. Non quod volo ago, carnalis dicit: non Legem, sed se accusat. Nam Lex spiritualis non habet culpam: carnalis venumdatus incurrit in culpam. Non agit quod vult: cum vult non potest, quia quando poterat noluit. Per malum velle, perdidit bonum posse; et captivus jam loquitur, et dicit captivus, Non quod volo ago. Non enim quod volo, facio bonum: sed quod odi malum, hoc ago . Non quod volo. Et contra homo, Vis prorsus. Non quod volo ago. Omnino quod vis, agis. Non quod volo ago: crede mihi, frater, non quod volo ago. O si velles, ageres: quia non vis, non agis bonum. Non quod volo ago: crede mihi, novi quid in me agatur; non quod volo ago. Contradictor gratiae, non es arbiter conscientiae: ego me novi non quod volo agere, et tu dicis, Quod vis agis? Nemo scit quid agatur in homine, nisi sp
Abbreviated transcription (Latin):
talem gͦ dñam: inuocamꝰ dñm cui dicimꝰ.
Gressus meos dirige sccłm uerbum tuũ: ⁊ ne
redẽpcor exaudiat. Ipse homo se uendidit
ꝑlib̾um arbitriũ sub dñante iniqͥtate. ⁊ acce¬
pit p̃tium ȩxiguam de arbore uẽtita uolup¬
tatem. Ipse gͦ clamat. Itin̾a mea dirige: que
ego distorsi. Gressus meos dirige: quos ipse
meo arbitrio depͣuani. Dirige scd̾m u̾bum
tuũ. Q uid ÷ dirige sccłin uerbum tuũ : ut rec¬
ti sint gͣssus mei: quia rectum ÷ u̾bum cuũ.
Ego inqͥt cdistorcus sum sub pond̾e inqͥtacis:
s u̾bum tuũ regula ÷ ueritatis. Me gͦ a me
dutortum. ccerige tamꝗͣ ad regłam: hoc:
ad uerbum rectum. Ergo gͣssus meos dirige
scm u̾bum tuum: ⁊ ne dominetur mͥ om̃is mi¬
quitas. Uendicti me: redime me. uendidi me
arbitrio meo: redime me sangͥne tuo. In uendito¬
re erubeseat suꝑbia: in redẽptore głetur gr̃a.
Deus enim suꝑbis renstit: humilib autem dat gr̃ãm.¬

Expanded text:
talem ergo dominam invocamus Dominum, cui dicimus, talem ergo dominam invocamus Dominum, cui dicimus, Gressus meos dirige secundum verbum tuum, eredemptor exaudiat. Ipse homo se vendidit per liberum arbitrium sub dominante iniquitate, et accepit pretium exiguam de arbore vetita voluptatem. Ipse ergo clamat, Itinera mea dirige, quae ego distorsi: Gressus meos dirige, quos ipse meo arbitrio depravavi: dirige secundum verbum tuum. Quid est, dirige secundum verbum tuum? Ut recti sint gressus mei, quia rectum est verbum tuum. Ego, inquit, distortus sum sub pondere iniquitatis, sed verbum tuum est regula veritatis: me ergo a me distortum, corrige tanquam ad regulam, hoc ad verbum rectum. Ergo, Gressus meos dirige secundum verbum tuum, et ne dominetur mihi omnis iniquitas. Vendidi me, redime me: vendidi me arbitrio meo, redime me sanguine tuo. In venditore erubescat superbia, in redemptore glorietur gratia. Deus enim superbis resistit, humilibus autem dat gratia
Abbreviated transcription (Latin):
ine dubio fr̃s
grauem quãdam sarcinam et
graue iugum miqͥtatis uitare
cupiebat: qui deo dicebat. Gres¬
sus meos dirige scđm uerbum
tuum: ⁊ non dominetur mͥ oĩs miqͥtas. Uide¬
amus gͦ qñ homini dñetur unqͥtas: ut intel¬
ligamis quid orantem audierimꝰ. ⁊ quid res¬
pondendo etiam nos ipsi orau̾imus. Om̃s enĩ¬
ẽm ad iꝑsum psalmum qͣntum arbitror deuoto
⁊ ueraci corde respondimus: oiantes ⁊ dicen¬
tes dño deo nr̃o. Gressus meos dirige scd̾m
uerbum tuum: ut non dñet᷑ mͥ om̃is iniqui¬
tas. Ab huius pessime dñe dñatu: precioso
sangͥne redẽpti sumꝰ. ⁊ quid proderat legẽ
accepisse uibentẽ ac minantẽ. ⁊ non adiu¬
uantem. ut sub illa ẽẽmus rei. ante gr̃am
dei: frustra lex minatur: qñ iniquitas dña¬
tur. lex enim non ÷ corꝑalis: non est carna
bio lex spũalis ÷. S quid ait apłs: Scimus
enim q̃m̃ lex sp̃ualis est: ego autem carnał
sum uenũdatus sub pec̃co. Noli gͦ mirari oue¬

Expanded text:
ine dubio, fratres, gravem quamdam sarcinam et grave jugum iniquitatis vitare cupiebat, qui Deo dicebat: Gressus meos dirige secundum verbum tuum, et non dominetur mihi omnis iniquitas . Videamus ergo quando homini dominetur iniquitas; ut intelligamus quid orantem audierimus, et quid respondendo etiam nos ipsi oraverimus. Omnes enim ad sanctum Psalmum, quantum arbitror, devoto et veraci corde respondimus, orantes et dicentes Domino Deo nostro, Gressus meos dirige secundum verbum tuum, et non dominetur mihi omnis iniquitas. Ab hujus pessimae dominae dominatu, pretioso sanguine redempti sumus. Et quid proderat Legem accepisse jubentem ac minantem, et non adjuvantem, ut sub illa essemus rei ante gratiam Dei? Frustra Lex minatur, quando iniquitas dominatur. Lex enim non est corporalis, non est carnalbio Lex spiritualis est. Sed quid ait Apostolus? Scimus enim quia Lex spiritualis est; ego autem carnalis sum venumdatus sub peccato. Noli ergo mirari, o ve
Abbreviated transcription (Latin):
aliquis. Ergo agim̃: ñ agimiꝰ. Respondeo.
Imno ⁊agis: & ãgeris. Et tunc bene agis:
si a bono agaris. Sp̃e enĩ dĩ qui te agit:
Agnosce quid poscas. agnosce qͥd cõsite¬
aris. quando dicis. adiutor. m̃s esto
ne derelinquas me. Aduitorẽ utiq
inuocas dñi. Nemo adiuuat᷑: si ab illo
hi filũ sunt dĩ. nonlitt̾a s sꝑũ. Non lege
p̃cipiente: nimante. ꝓmittente: s spũ ex¬
hortante. illuminante. adiuuante. Sci¬
mꝰ inqͥt idem apłs: qͥa diligentib ddm̃
oĩa cooꝑant᷑ inbonũ. Sinon esses oꝑa¬
riũ dĩ: spẽ m̃s facit boc. Et sicũ labore.
⁊ si cũ aliqua dissicultate ꝑot̾ tũ implere.

Expanded text:
aliquis: Ergo agimur, non agimus. Respondeo: Imo et agis, et ageris; et tunc bene agis, si a bono agaris. Spiritus enim Dei qui te agit, Agnosce quid poscas; agnosce quid confitearis, quando dicis: Adjutor meus esto, ne derelinquas me . Adjutorem utique invocas Deum. Nemo adjuvatur, si ab illo hi filii sunt Dei: non littera, sed Spiritu: non Lege praecipiente, minante, promittente; sed Spiritu exhortante, illuminante, adjuvante. Scimus, inquit idem apostolus, quia diligentibus Deum omnia cooperantur in bonum . Si non esses operarium Dei, spiritus meus facit hoc: etsi cum labore, etsi cum aliqua difficultate pot
Abbreviated transcription (Latin):
dicenda uidebant᷑: ad bap¬
tismũ paruuloꝵ nr̃ sermo
deductus.ẽ. E q iam ꝓli¬
xus erat. ⁊ de illo tͣminando
cõgitabat᷑: uõtanta dicta sunt. cde tan¬
ta questione. quanta intanto ꝑ icło
asollicitis dici debuerunt. Sollicitos
aut̃ nos facit. non ipsa sententia iã olim in
ȩccła catholica summa auctoritate fundata:
s disputationes quorumdam. que mͦ crebes¬
cẽ ⁊ multoꝵ animos eũtere moliunt᷑. ħo¬
die gͦ adiuuante domito. placuit nob̾ hinc
loqui. Diem quidem sollemꝑnẽ martiris ce¬
lebramꝰ. s maior. causa est omnium fideliũ.
quã tantũ mͦ martirĩ. Non enĩ om̃s sideles
etiã martires: s ulu idõ mrẽs. qr sideles.

Expanded text:
dicenda videbantur, ad Baptismum parvulorum noster sermo deductus est: et quia jam prolixus erat, et de illo terminando cogitabatur, non tanta dicta sunt de tanta quaestione, quanta in tanto periculo a sollicitis dici debuerunt. Sollicitos autem nos facit, non ipsa sententia jam olim in Ecclesia catholica summa auctoritate fundata, sed disputationes quorumdam, quae modo crebrescere, et multorum animos evertere moliuntur. Hodie ergo, adjuvante Domino, placuit nobis hinc loqui. Diem quidem solemnem Martyris celebramus: sed major causa est omnium fidelium, quam tantum modo martyrum. Non enim omnes fideles etiam martyres, sed illi ideo martyres, quia fidele
Abbreviated transcription (Latin):
nis mortisicauerits uiuetis: id ÷ illas
ꝯcupiscentias carnis quib ñ ꝯsenti¬
re magna laus ẽ. quas ñ habere ꝓfec¬
no ẽ. Si has actiones carnis morbidas.
⁊ de mor te habentes ꝯtentionẽ spũ

Expanded text:
etis; id est, illas concupiscentias carnis, quibus non consentire magna laus est, quas non habere perfectio est: si has actiones carnis morbidas, et de morte habentes contentionem, spiritu
Abbreviated transcription (Latin):
cotidie: affligẽ. minuere. freuare.
uit̾imẽ. Quã multa enĩ ꝓsicientẽ ñ iã
delectant. que antea delectabant.
Quando g delectabat. ⁊ñ ei ꝯsentiebat᷑
mortificabat᷑. Quiaiã ñ delectat: inor¬
tificatũ ẽ. Calca mortuũ: trausi adui

Expanded text:
otidie affligere, minuere, frenare, interimere. Quam multa enim proficientes non jam delectant, quae antea delectabant? Quando ergo delectabat, et non ei consentiebatur, mortificabatur: quia jam non delectat, mortificatum e
Abbreviated transcription (Latin):
aucdias apłm dicentẽ: quotqͣt eiñ spũ dĩ
agunt᷑. hist̃ filiĩ dĩ: tu teuis agere
Ate ipso uis agi ad actiones carnis mor¬
eris. siue stoicus eris: int̃ silios lĩ ñ e¬
ris. Quotqͣt enĩ spũ dĩ agnt᷑: hi filiĩ st̃
dĩ. Non qͥ scd̾m caruẽ suã uiuunt. ñ qͥ¬

Expanded text:
audias Apostolum dicentem, Quotquot enim Spiritu Dei audias Apostolum dicentem, Quotquot enim Spiritu Dei aguntur, hi filii sunt Dei? Tu te vis agere, a te ipso vis agi ad actiones carnis morsive Stoicus eris, inter filios Dei non eris. Quotquot enim Spiritu Dei aguntur, hi filii sunt Dei. Non qui secundum carnem suam vivunt, non q
Abbreviated transcription (Latin):
ħinc iã metuendũ ẽ: ne qͥsq rursus
ad mortisicanclasactiones carnis despũ
suo p̃sumat. Non solũ enĩ ds̃ sp̃c ÷ ł¬
gi ꝑeccati. qͥa sp̃c cõcupiscit adũsus
carnẽ. ⁊ caro adũsus sp̃m. gͦ ne ad car¬
nis actiones mortificandas despũ tuo
p̃sumas ⁊ suꝑbia ꝑeas: ⁊ tibi suꝑbore.¬
sistat᷑. ñ humili gr̃a ꝯcedat᷑. Ds̃ enĩ su¬
ꝑbis resistit: humilib autẽ dat gr̃aui.¬
Neforre gͦ sub oriret᷑ tibi ista suꝑbla:
uide qͥd sequat᷑. Cũ enĩ dixisse. sispũ ac¬
tiones carnis inconficau̾itis uiuetis: ne
se idoneũ firmũq lactar &: subiecit
⁊ ait. Luotqͦt enĩ spũ dĩ agunt᷑: hi fi¬
lĩsunt aci. luidte gͦ iã uolebas ex¬
tollere. ubi audisti: si spũ actiones car¬
nis mortisicau̾itis uinetis. Uicturꝰ eras.
ħ oc pot̃ uolantas mea: hoc pot̃ liberum
arburiũ meũ. Que uoluitas. Quoilli¬
berũ arbitriũ: Disi ille regat: cadis.
Nisi ille regat: iaces. Quomͦ gͦ spũ tuo. cũ

Expanded text:
ic jam metuendum est, ne quisquam rursus ad mortificandas actiones carnis de spiritu suo praesumat. Non solum enim Deus spiritugi peccati : quia spiritus concupiscit adversus carnem, et caro adversus spiritum . Ergo ne ad carnis actiones mortificandas de spiritu tuo praesumas, et superbia pereas, et tibi superbo resistatur, non humili gratia concedatur: Deus enim superbis resistit, humilibus autem dat gratiNe forte ergo suboriretur tibi ista superbia, vide quid sequatur. Cum enim dixisset, Si spiritu actiones carnis mortificaveritis, vivetis; ne firmumque jactaret, subjecit, et ait, Quotquot enim Spiritu Dei aguntur, hi filii sunt Dei. Quid te ergo jam volebas extollere, ubi audisti, Si spiritu actiones carnis mortificaveritis, vivetis? Dicturus enim eras: Hoc potest voluntas mea, hoc potest liberum arbitrium meum. Quae voluntas? quod liberum arbitrium? Nisi ille regat, cadis: nisi ille erigat, jaces. Quomodo ergo spiritu tuo, cum
Abbreviated transcription (Latin):
nob̾: secutus adunexit. Nonenĩ accepistis
sꝑm seruitutis rr̃m intimore. Luid ẽ. itͣm:
Iuomͦ t̃rente molestissimo pedagogo: luia
c̃. iterũ : Sicut in monte sina: accepistis
sp̃m seruitutis. Bicit aliqͥs. Aliꝰ ẽ. sp̃s ser¬
uitutis: aliꝰ sp̃c lib̾tatis. Si aliꝰ eẽt: non
dicae apłs it̃m. Idem gͦ sp̃s: s in tabłis
lapideis intimore: intabłis cordis
indilectione. Iam nudiꝰ t̃ciꝰ qui affustis:
auclistis: quomͦ longe positã plebem.
uoces. ignis. fumꝰ. ininonte t̾rebant.
luomͦ aut̃ ueniens sꝑ̃c sc̃s. id ÷ ipse digitꝰ
di. quinquagesimo die. post u̾brã pas

Expanded text:
nobis : secutus adjunxit, Non enim accepistis spiritum servitutis iterum in timore. Quid est, iterum? Quomodo terrente molestissimo paedagogo. Quid est, iterum? Sicut in monte Sina accepistis spiritum servitutis. Dicit aliquis: Alius est spiritus servitutis, alius spiritus libertatis. Si alius esset, noiterum. Idem ergo spiritus, sed in tabulis lapideis in timore, in tabulis cordis in dilectione. Jam nudiustertius qui adfuistis audistis, quomodo longe positam plebem, voces, ignis, fumus in monte terrebat ; quomodo autem veniens Spiritus sanctus, idem ipse digitus Dei, quinquagesimo die post
Abbreviated transcription (Latin):
contulerunt cũ illo quidã philosophorũ
eꝑicureorũ. ⁊ stoycorũ. Contuler̃ euim
cũ illo scdm carnẽ uiuentes. contuler̃
cũ illo scdm animam uiuentes: contulit
cũ illis scđm dm̃ iuuens. Dicebat epicureus.
Michi frui carne. bonũ ẽ. Dicebat stoycus.
Michi frui mea m̃te: bonũ ẽ. Dicebat apłs.¬

Expanded text:
nt cum illo quidam philosophorum Epicureorum et Stoicorum : contulerunt cum illo secundum carnem viventes, contulerunt cum illo secundum animam viventes, contulit cum illis secundum Deum vivens. Dicebat Epicureus: Mihi frui carne, bonum est. Dicebat Stoicus: Mihi frui mea mente, bonum est. Dicebat Apos
Abbreviated transcription (Latin):
gͣtis accepit : Qs pͥor dedit illi. ⁊ retribue¬
tur ci : Si dñs retribuere uellet: nichil
nͥ penam debitam retͥbuisset. Nichil de¬
derunt: ut eis retribueret᷑ Pro nichilo
saluos faciet eos. Quis pͥor dedit illi. qͣsi
suorũ gr̃a m̃itorũ: Quis pͥor dectit illi : Is
p̃uenit gr̃ãm que gratis datur: Si ali¬
quid m̾itorũ ante uenit grãm: iam nõ
gratis datur. s ex debico reddit᷑. Si au¬
tem gratis non datur. gr̃a quare uoca
mus. ⁊ qͦd accepimus ut boni simus. Om̃e
enĩm datum optimũ. ⁊ om̃e donũ ꝑfec¬
tum desursum ẽ descendens a patre lu¬
minũ: apud quem ñ ÷ tnͣsmutatio. Nã
tu in peius mutatꝰ es. Apud quem nõ ÷
inmutatio. Ipse subuenit: apud quem ũ
÷ nec mom̃ti obumbratio. Nam tu in tene¬
bris noctis tue iaces. Ab illo gͦ om̃ia. Nemo
illi pͥor aliquid dedit: nemo exigat cdlebi¬
tum. Gr̃a salui facti estis ꝑfidem: ⁊ hoc
non ex uobis si dei donũ ÷. S mouet me¬

Expanded text:
gratis accepit? Quis prior dedit illi, et retribuetur ei? Si Dominus retribuere vellet, nihil nisi poenam debitam retribuisset. Nihil dederunt, ut eis retribueretur. Pro nihilo salvos faciet illos . Quis prior dedit illi, quasi suorum gratia meritorum? Quis prior dedit illi, quis praevenit gratiam, quae gratis datur? Si aliquid meritorum antevenit gratiam, jam non gratis datur, sed ex debito redditur. Si autem gratis non datur, gratia quare vocmus, et accepimus ut boni simus? Omne enim datum optimum, et omne donum perfectum desursum est, descendens a Patre luminum, apud quem non est immutatio. Nam tu in pejus mutatus es: apud quem non est immutatio, ipse subvenit. Apud quem non est, nec momenti obumbratio : nam tu in tenebris noctis tuae jaces. Ab illo ergo omnia: nemo illi prior aliquid dedit, nemo exigat debitum. Gratia salvi facti estis per fidem, et hoc non ex vobis, sed Dei donum est
Abbreviated transcription (Latin):
Q uid ÷ gͥ legitime uti lege: ꝑ legem agnoscere
mosbum snũ: ⁊ quectre ad sanitatẽ c̃auunum
adnitorũ. quia sicut cdixi ⁊ sepe dicendũ÷. silex
posset iuificare. omnino ex lege e̾e̾t uisticia. Nõ
quereretur saluator nec ueniret xp̃c: nec sangui¬
ne suo ouem ꝑditam quereret. Sic enim dicit
alio loco idem apłs. Ham si ꝑ legem uisticia: gͦ
aduitorũ : Quia ꝯclusit scͥpt᷑a om̃ia subꝑecco:
ut ꝓmissio ex fide iħu xͥ daretur credentib.
Ita lex inqͥt pedagogꝰ nr erat in xp̃o iħu. Ex ista
similituctine: rem de qua loqͦr adcendite. Peda¬
gogus puerum non ducit ad se ip̃m: s ad ma¬
gistrum. S cum puer bene institutus iam cre¬
apłs etiam alio loco: ualde eiim assidue hoc
ꝯm̃dat : s utinam non surdis. Conindat enun
hoc assiduecõmendans fidem gentib. quia fi¬
de impetrant aduicoriũ. ut impleant legem:
non ꝑ legem s uires implendi impetrantes ꝑfi¬

Expanded text:
. Quid est ergo legitime uti lege? Per legem agnoscere . Quid est ergo legitime uti lege? Per legem agnoscere morbum suum, et quaerere ad sanitatem divinum adjutorium. Quia, sicut dixi, et saepe dicendum est, Si lex posset vivificare, omnino ex lege esset justitia: nec quaereretur salvator, nec veniret Christus, nec sanguine suo ovem perditam quaereret. Sic enim dicit alio loco idem apostolus: Nam si per legem justitia, ergo aut promissio ex fide Jesu Christi daretur credentibus. Itaque lex, inquit, paedagogus noster erat in Christo Jesu . Ex ista similitudine rem de qua loquor, attendite. Paedagogus puerum non ducit ad se ipsum, sed ad magistrum: sed cum puer bene institutus jam creApostolus etiam alio loco: valde enim assidue hoc commendat; sed utinam non surdis. Commendat autem hoc assidue, commendans fidem Gentibus; quia fide impetrant adjutorium, ut impleant legem, non per legem, sed vires implendi impetrantes per fi
Abbreviated transcription (Latin):
los dando. Non ÷ uncde accusent bonũ nͦ
mali. Insuꝑ etiam genus humanũ iusto
suo uicdtitio ꝯdẽpnatũ. noluit in int̾itum
sempit̾num relinquere: s misit ⁊ medicum.
Misit saluatorem: misit eũ qui gratis sana-¬
ret. Parum ÷ qui gͣtis sanaret: qͣui etiam¬
sanatis m̾cedem daret. Nichil addi ad istã
beniuolentiam pot̾. Quis ÷ quidicat sa¬
nem te ⁊ do tͥ m̾cedem: Optime fecit. Sci¬
ebat enim se d̾iuitem uenisse ad pauꝑem. ꝙ
sanat egͥtos. ⁊ donat sanatis: ⁊ non aliud ꝙͣ
se ip̃m cionat. Saluator ÷ ad iutoriũ languidi.
ammoniti estis. debitores sumꝰ non carm: ut
scđm carnem uiuamus. Ad hoc enim ad uiti
sumus: ad hoc sp̃m dei accepimus: ad hoc etiã
in laboribus nr̃is cotidianum aduitoriũ postu¬
lamus. lex cui minatur non implendo qd̾ ui¬
bet : eum facit ẽe subse. Hi sunt sub lege: non
sub gr̃a. Bona ÷ lex: siquis ea legitune utat᷑.

Expanded text:
los dando: non est unde accusent bonum, nec los dando: non est unde accusent bonum, nec mali. Insuper etiam genus humanum justo suo judicio condemnatum noluit in interitum sempiternum relinquere: sed misit et medicum, misit Salvatorem, misit eum qui gratis sanaret; parum est qui gratis sanaret, qui sanatis etiam mercedem daret. Nihil addi ad istam benevolentiam potest. Quis est qui dicat: Sanem te, et do tibi mercedem? Optime fecit. Sciebat enim se divitem venisse ad pauperem: et sanat aegrotos, et sanatis donat, et non aliud quam se ipsum donat. Salvator est adjutorium languimoniti estis, debitores sumus non carni, ut secundum carnem vivamus. Ad hoc enim adjuti sumus, ad hoc Spiritum Dei accepimus, ad hoc etiam in laboribus nostris quotidianum adjutorium postulamus. Lex cui minatur non implendo quod jubet, eum facit esse sub se: hi sunt sub lege, non sub gratia. Bona est lex, si quis ea legitime utatur
Abbreviated transcription (Latin):
cura humana ꝑ lib̾um arbitriũ uuln̾are se:
s iam uuln̾ata ⁊ santia. non ÷ idonea ꝑlib̾m
arbitriũ sanare se. Si enim uolueris intemꝑã¬
t̃ uid̾e ut egͣtes: ad boc mecticũ non requiris.
Ad labem sufficis tͥ. Cum autem intẽꝑant̾ agens
ceꝑis ẽẽ egͦtus. non sic potes ab egͥcudine lib̾are
te: qͦmodo potuisti ꝑ intemꝑanciã te in egͥtudi¬
nem p̃cipitare:⁊ tam̃ mecdiciis etiam sano p̃¬
cipit temꝑantiam. Bonis metticꝰ hoc facit:
non uult c̃e necessarius egͥtanti. Sic etiam
dñs deus creator. hõi sne uitio tẽꝑantiam
p̃ciꝑe dignatꝰ ÷ Quam si ille seruaret: me¬
dicũ pꝰtea morbo suo non desid̾aret. S qͥa
non seruauit. languitꝰ factuᷤ ÷. eecidit in¬
firmꝰ creauit infirmos. Idem infirmus:
genuit iufirmos. ⁊ tñ in om̃ib qui nascũ¬
tur infirmis d̾s qd̾ bonũ ÷ oꝑat᷑: formando
corpꝰ. iuinficando corpiis. alim̃ta p̃bendo:
plu uiã suam ⁊ solem suũ suꝑ bonos ⁊ ma¬

Expanded text:
ura per liberum arbitrium vulnerare se: sed jam vulnerata et saucia, non est idonea per liberum arbitrium sanare se. Si enim volueris intemperanter vivere ut aegrotes, ad hoc medicum non requiris: ad labem sufficis tibi. Cum autem intemperanter agens coeperis esse aegrotus, non sic potes ab aegritudine liberare te, quomodo potuisti per intemperantiam te in aegritudinem praecipitare. Et tamen medicus etiam sano praecipit temperantiam. Bonus medicus hoc facit, non vult esse necessarius aegrotanti. Sic etiam Dominus Deus creato homini sine vitio temperantiam praecipere dignatus est: quam si ille servasset, medicum postea morbo suo non desideraret. Sed quia non servavit, languidus factus est, cecidit; infirmus creavit infirmos, id est, infirmus genuit infirmos. Et tamen in omnibus qui nascuntur infirmis Deus quod bonum est operatur, formando corpus, vivificando corpus, alimenta praebendo, pluviam suam et solem suum super bonos et ma
Abbreviated transcription (Latin):
tre dictũ. s depatre ⁊ filio ⁊ spũ
scõ. Hec enĩ trinitas. unũ sunt. ẜunꝰ
est d̾s: ⁊ sũme bonꝰ ẽ. Ita plane unꝰ ẽ
ds̃: iit quando de ipsa tͥnitate int̾¬
rogaris hoc respondeas. Ne forte
cũ audieris unꝰ ÷ ds̃: putes ipsũ ẽẽ

Expanded text:
ictum, sed de Patre et Filio et Spiritu sancto. Haec enim Trinitas unum sunt, et unus est Deus, et summe bonus est. Ita plane unus est Deus, ut quando de ipsa Trinitate interrogaris, hoc respondeas: ne forte cum audieris, Unus est Deus, putes ipsum esse
Abbreviated transcription (Latin):
ñ eẽ. beatitudinẽ tusi scdm carne̾ uiu̾e:
& bonũ hominis uoluptatẽ corꝑis posuer̃.
Isti philosophi epicurei dictisunt: ab
epicurio quodam auctore magistrosuo.
Q quia aliĩ similes eorũ extiterunt aut̃
illi suꝑbi. qͣsi a carne se remouentes &
totã sꝑem beatitudins sue in aĩa sua cõs¬
tituentes. posuer̃ sũmũ bonũ in uirtu¬
te sua: uocẽ psalmi in nob̾ affcctus pie¬
tatis agnouit. Scitis. nostis. agnouistis.
qͦmͦ irrisi sint in scõ ꝑsalmo: qͥ ꝯfidunt
inuirtute sua. Lales fuerunt phiboso¬
phi: qͥ stoici ñcupati sunt. Illi scđm car
uiuentes. Ido cũ adurbẽ atheniensium
ubi iste philosophorũ discipline studio
⁊ contentione feruebant. uenisso apłs
paulus. sicut mnactib apłorũ legit᷑. ubi

Expanded text:
esse beatitudinem, nisi secundum carnem vivere, et bonum hominis in voluptate corporis posuerunt. Isti philosophi Epicurei dicti sunt, ab Epicuro quodam auctore, magistro suo, et qui alii similes eorum. Exstiterunt autem alii superbi, quasi a carne se removentes, et totam spem beatitudinis suae in anima sua constituentes, posuerunt summum bonum in virtute sua. Vocem Psalmi in vobis affectus pietatis agnovit: scitis, nostis, agnovistis quomodo irrisi sunt in sancto Psalmo, qui confidunt in virtute sua . Tales fuerunt philosophi, qui Stoici nuncupati sunt. Illi secundum viventes. Ideo cum ad urbem Atheniensium, ubi istae philosophorum disciplinae studio et contentione fervebant, venisset apostolus Paulus, sicut in Actibus Ap
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃c iħs. Sinon iac̾e̾s: mediatorẽ necessari¬
ũ non hab̾es. Quia uͦ iaces. ⁊ surg̾e non po¬
tes: mediatorem qͦdãmͦ d̾s tͥ poerexit bra¬
chiũ suũ. T brachiũ dñi reuelatũ ÷: He
mo gͦ cdicat. Cm̃ non sumꝰ sub lege s sub
gr̃a. gͦ peccemus. gͦ qd̾ uolumꝰ faciamus.
Qni hoc cdicit: egritudinẽ amat ñ sanita¬
tem. Gr̃a medicmna ÷ Qui uult semꝑ egͦta¬
re: ingratꝰ ÷ mecticine. Ergo fr̃s accepto
aduitorio. porrecto nobis desuꝑ diuino
auxilio brachio dñi. ⁊ cũ ip̃o brachio do¬
mini porrecto nobis in auxiliũ sp̃n sc̃o.
debitores sumꝰ non carni. ut scđm car¬
nem ambulemus: qͥa fides bene oꝑari
non potest. nͥ ꝑ dilectionẽ. Ipsa ⁊ enim
fidelium fides. ne sit demonum fides:
quia & demones credunt & cõtremis¬
cunt. Illa est ergo laudabilis fides:
ipꝑsa est uera gr̃e sides. que ꝑ dilectio¬
nem oꝑ it᷑. Ut aut̃ habeamꝰ dilectionẽ
& ex ea possimus habere bonã oꝑatio¬

Expanded text:
 . Si non jaceres, mediatorem necessarium non haberes: quia vero jaces, et surgere non potes, mediatorem quodam modo Deus tibi porrexit brachium suum. Et brachium Domini cui revelatum est ? Nemo ergo dicat: Quoniam non sumus sub lege, sed sub gratia; ergo peccemus, ergo quod volumus faciamus. Qui hoc dicit, aegritudinem amat, non sanitatem. Gratia medicina est. Qui vult semper aegrotare, ingratus est medicinae. Ergo, fratres, accepto adjutorio, porrecto nobis desuper divino auxilio, brachio Domini, et ipso brachio Domini porrecto nobis auxilio Spiritu sancto, debitores sumus non carni, ut secundum carnem ambulemus. Quia fides bene operari non potest, nisi per dilectionem. Ipsa est enim fidelium fides, ne sit daemonum fides: quia et daemones credunt, et contremiscunt . Illa est ergo laudabilis fides, ipsa est vera gratiae fides, quae per dilectionem operatur . Ut autem habeamus dilectionem, et ex ea possimus habere bonam operatio
Abbreviated transcription (Latin):
pletã non clamantes fide impetratã iusticie
dei sic̾ dicit non sont subiecti. finis enĩ legiᷤ
xp̃e ait: ad ustitiã om̃i credenti. Ergo cum
de his cractat opposint sibi. Iuid gͦ lex: Sla
que utaicas legis: Respondit. Preuaricati¬
onis gr̃a posita ⁊. ħ oc ÷ qd̾ dicit alibi. lex
subintrauit: ut habundaret delictũ. T
ibi quid addidit: ubi autem habundauit
buentium. ⁊ uoluntati sue tantum ar¬
rogantium. ut lib̾um arbitͥum sibi pu¬
tarent ad usticiam posse suffic̾e. Que
tunc quando erat integra lib̾tate. idẽ
in paradiso ostendit uires suas ostendit
quantũ possit: si ad ruendum non ad
surgendũ. lex gͦ p̃uaricationis gr̃a po¬
sitarͥ: donec ueniret semen cui ꝓmissũ
÷ dispositum ꝑ angłos in maii media

Expanded text:
mpetratam, justitiae Dei, sicut dicit, non sunt subjecti. Finis enim legis Christus, ait, ad justitiam omni credenti . Ergo cum de his tractat, opposuit sibi, Quid ergo lex? Quasi, Quae utilitas legis? Respondit: Praevaricationis gratia posita est. Hoc est quod dicit alibi, Lex subintravit, ut abundaret delictum. Et ibi quid addidit? Ubi autem abundavit dbuentium, et voluntati suae tantum arrogantium, ut sibi liberum arbitrium posse putarent ad justitiam sufficere: quae tunc quando erat integra libertate, id est, in paradiso, ostendit vires suas, ostendit quantum possent, sed ad ruendum, non ad surgendum. Lex ergo praevaricationis gratia posita est, donec veniret semen cui promissum est, dispositum per Angelos in
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ uixeritis. moriemini. Nõ qͥa caro
uialũ. ẽ. Nã ⁊ ipsa cłi creat᷑a ẽ.
⁊abeo ꝯdita aquo ⁊ aĩa. Nec illa
nec illa parsdĩ: s & illa ⁊ illa creat᷑a
dĩ. Ergo caro ñ ẽ. malũ: ħ scd̾m car¬
ẽ: quia su̾me est qͥ ait. ego sũ qui sũ.¬

Expanded text:
nem vixeritis, moriemini. Non quia caro malum est: nam et ipsa Dei creatura est, et ab eo condita a quo et anima; nec illa, nec illa pars Dei, sed et illa et illa creatura Dei. Ergo caro non est malum: sed secundum carest, quia summe est qui ait, Ego su
Abbreviated transcription (Latin):
Prorsus hoc credite: sic uos agere uolunta
re bona. Quia uiuitis: utiq agitis. Non
enĩ adiutor est ille: sinicħ agatis. Non
enĩ coꝯꝑator est ille: si nicħ oꝑ amini. Sic
uos scitote ag̾e bona: ut sit rector. sp̃e ad¬
uitor. Qui uͦ si desuerit : nicħ boni omumo
agẽ ualeatis. Non sicut quidam dicẽ cepũt:
qui cohortati sunt aliqñ grãm cõfiteri.

Expanded text:
Prorsus hoc credite, sic vos agere bona voluntate. Quia vivitis, utique agitis. Non enim adjutor est ille, si nihil agatis: non enim cooperator est ille, si nihil operamini. Sic vos tamen scitote agere bona, ut sit rector Spiritus adjutor: qui si defuerit, nihil boni omnino agere valeatis. Non sicut quidam dicere coeperunt, qui coarctati sunt aliquando gratiam confiteri:
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc tñ qd̾ restat. ⁊ hodie recitatũ est qͣnnus
non debeat tantam difficultatẽ qͣntã ha¬
buerunt suꝑiora que iam ut potuimuᷤ
adiuante dño transuecti sumus : desi¬
d̾at tñ intentionem ur̃am. uelut enĩ
ꝯclusio fit ꝓpt̾ illa que dicta sunt ĩ suꝑi¬
orib lectionib. laborat᷑ ne foite reus ꝯsti
cencio non enun qͦd uolo ago. Deincte
ne lex iud̾etur suffic̾e posse hõi ha-¬
benti lib̾m arbitͥum : ctiam si nullumultͣ
aͣxilium diuimũ porrig̾et᷑. aut certe
frustra data fuisse cred̾et᷑. dicta ÷ ⁊ cau¬
sa qͥae sit lex data. quia ⁊ ipsa in aduico¬
riũ data ÷: s ñ sicut gr̃a. Tata ÷ enim¬

Expanded text:
Hoc tamen quod restat et hodie recitatum est, quamvis non habeat tantam difficultatem, quantam habuerunt superiora, quae jam, ut potuimus, adjuvante Domino, transvecti sumus, desiderat tamen intentionem vestram: velut enim conclusio fit, propter illa quae dicta sunt in superioribus lecticendo, Non enim quod volo ago . Deinde ne lex videretur aut sufficere posse homini habenti liberum arbitrium, etiamsi nullum ultra auxilium divinum porrigeretur, aut certe frustra data fuisse crederetur, dicta est et causa quare sit lex data, quia et ipsa in adjutorium data est, sed non sicut gratia.
Abbreviated transcription (Latin):
Nolite uos dimitte. Negire enĩ templũ suũ sic
de uob̾ edificat ds̃: quasi de lapidib qui ñ
hñt motum suũ. Leuant᷑. abstructore po¬
uunt᷑. Nonsic sunt lapides uiui.  uos tam¬
quã lapicles uiui coȩdificamini: intẽplũ
dĩ ducimini. s currite & uos. Nucimini.
s. sequimini: qͥa &̾ sequuti fueritis uerũ
erit illud qr sine illo facẽ nicħ ꝑ otestis.¬

Expanded text:
nolite vos demittere. Neque enim templum suum sic de vobis aedificat Deus, quasi de lapidibus qui non habent motum suum: levantur, ab structore ponuntur. Non sic sunt lapides vivi: Et vos tanquam lapides vivi coaedificamini in templum Dei . Ducimini, sed currite et vos: ducimini, sed sequimini: quia cum secuti fueritis, verum erit illud, quia sine illo
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ea que ꝓrsus difficillima udebant᷑
sic ꝑ nos enodare dignatus ÷: ut nul¬
la questio reman̾et que ꝯtͣbet m̃tem
piam. Impia enim mens odit etiam
ipsum intellectum. ⁊ homo aliqñ nui¬
um mente ꝑuersa timet intelligere. ne
cogatur quod intellȩxerit facere. Peta¬
lib ait psalmus. Holuerunt intellig̾e
ut bene a gerent. uos au̾t km̃i qͥa bo¬

Expanded text:
rsus difficillima videbantur, sic per nos enodare dignatus est, ut nulla quaestio remaneret, quae conturbet mentem piam. Impia enim mens odit etiam ipsum intellectum; et homo aliquando nimium mente perversa timet intelligere, ne cogatur quod intellexerit facere. De talibus ait Psalmus: Noluerunt intelligere, ut bene agerent . Vos aut
Abbreviated transcription (Latin):
inspirauit. Amanti suaue ÷: non a¬
mancidurũ ÷. Amanti suaue ÷: quia¬
dñs dedit suauitate. An forte quia uł
uenisti aucdiens uenite ad me. hoc ip̃m
tͥ arrogare intendis quia uenisti: Eoce
inquig ueni ad illum arbitͥo meo: uo¬
luntate mea. Quia ueni: refecit me.
suia ueni: nigũ suũ imponit mͥ suaue.
Quia dat am orem: sarcinam suã impo¬
nit mͥ amanti ⁊ cdiligenti. Hec om̃ia fe¬
cit in me: s qͥa ueni ad eum. Ergo hoc
sapis. qͥ a uenisti tu tͥ hoc p̃stitisti Qiud
enim habes qd̾ non accepisti: Cͦmͦ uenisti.
Credendo uenisti: s nõdũ ꝑuenisti. Adhuc

Expanded text:
non amanti, durum est. Amanti, suave est: Dominus dedit suavitatem . An forte quia vel venisti, audiens, Venite ad me, hoc ipsum tibi arrogare intendis, quia venisti? Ecce, inquis, veni ad illum arbitrio meo, voluntate mea. Quia veni, reficit me: quia veni, jugum suum imponit mihi suave; qui dat amorem, sarcinam suam levem imponit mihi amanti et diligenti: haec omnia fecit in me; sed quia veni ad eum. Ergo hoc sapis, quia venisti, tu tibi hoc praestitisti? Quid enim habes quod non accepisti ? Quomodo venisti? Credendo venis
Abbreviated transcription (Latin):
ẽredendo ꝓficiamꝰ : gr̃as agendo accedamus:
ꝑ seu̾ando ꝑueniamꝰ. Ueniamus ad eum qͥ
dicit. uenite ad me om̃s qͥ laboratis. ꝙ cu
laboras: ⁊ ego laboro. Illum auctiamꝰ: ad ulũ
ueniamus. Int̾ nos qͦro litigamus: Ambo
audiamiis: quia ambo laboramus. Quare
int̾ nos litigamꝰ : An ut medicũ uocantẽ ñ
audiamꝰ: O infelix infirmitas. Ao se uocat
i edicꝰ. ⁊ litib occupatꝰ egtus. Uide quid di¬
cat uocando. uenite ad me om̃s qui labora

Expanded text:
mus, perseverando perveniamus. Veniamus ad eum qui dicit, Venite ad me, omnes qui laboratis. Et tu laboras, et ego laboro: illum audiamus, ad illum veniamus, inter nos quare litigamus? Ambo audiamus, quia ambo laboramus: quare inter nos litigamus? an ut medicum vocantem non audiamus? O infelix infirmitas! ad se vocat medicus, et litibus occupatur aegrotus. Vide quid dicat vocando: Venite ad me, omnes qui l
Abbreviated transcription (Latin):
te iugum meũ suꝑ uos : Tulisti hoc iugũ
tulisti. Sentis te hab̾e sessorem: Talisti
hoc uigum: Dicis: tuli. Sentis te hab̾e
sessorem: Sentis te habc̾ rectorem: Sentio
inqͥs. Illi gͦ dic. Gressus meos dirige scd̾m
u̾bũ tuũ. Regit te sub iugo suo: ⁊ sub
sarcina sua. Ut enim sit tͥ sarcina eiꝰ¬

Expanded text:
te jugum meum super vos. Tulisti hoc jugum? Tulisti? Sentis te habere sessorem? Tulisti hoc jugum? Dicis, Tuli. Sentis te habere sessorem? Sentis te habere rectorem? Sentio, inquis. Illi ergo dic, Gressus meos dirige secundum verbum tuum. Regit te sub jugo suo, et sub sarcina sua. Ut enim sarcina e