comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
solã beatitudinẽ sic amamus ꝑsuadere nobis audent. ut ipsã bea¬
titudinẽ non amemꝰ Qđ si faciunit : &iã ipsas utiq amare desistimꝰ.
qͣndo illã ꝓpt̃ quã solã istaamauimus. ñ amamꝰ. Deinde quomodo
crit uera illa tã pspecta. tã examinata. tã eliquata. tã certa sentenia
beatos cẽ om̃s homines uelle. supsi qui iã beati sunt. beatiẽe nec
nolun. necuoluñ. aut si uolunt ut ueritasclamat. ut natura cõ¬
pellit. cui sume bonus. & immutabilit̃ beatus creator hoc indidit:
iuolun in quã beatieẽ quibeati sunt. beati ñ ẽẽ utiq noluñ. Si aut̃
beatiñ cẽ noluNs: pculdubio nolunt consumi. & perire qđ beati
sunt. Meenisi uiuentes beatieẽ possuns. Nolun s igit᷑ perirt qđ uuuq̃
Immostales ergo eẽ uoluat quicumq uerebeati ul sun ud cẽ cupiun
Non aut̃ uiuit beate. cui ñ ad est qđ uult. Nullomodo igitur cẽ poterit

Expanded text:
solam beatitudinem sic amamus, persuadere nobis audent, ut ipsam beasolam beatitudinem sic amamus, persuadere nobis audent, ut ipsam beatitudinem non amemus. Quod si faciunt, etiam ipsas utique amare desistimus, quando illam propter quam solam istas amavimus, non amamus. Deinde quomodo erit vera tam illa perspecta, tam examinata, tam eliquata, tam certa sententia, beatos esse omnes homines velle, si ipsi qui jam beati sunt, beati esse nec nolunt, nec volunt? Aut si volunt, ut veritas clamat, ut natura compellit, cui summe bonus et immutabiliter beatus Creator indidit hoc; si volunt, inquam, beati esse qui beati sunt, beati non esse utique nolunt. Si autem beati non esse nolunt, procul dubio nolunt consumi et perire quod beati sunt. Nec nisi viventes beati esse possunt: nolunt igitur perire quod vivunt. Immortales ergo esse volunt, quicumque vere beati vel sunt vel esse cupiunt. Non autem vivit beate, cui non adest quod vult: nullo modo igitur esse poterit
Abbreviated transcription (Latin):
quando eiuita nulla erit : Inde & sinullus sensus relinquitus quosit
misera. propterea cnĩ beata uita discedit. qm̃tota uita discedit. miser
est tam̃ quã diusentit qui ascit senolente consumi: ꝓpter qđ cetera
deserere. quiabeatus nemo nolens fit. Acꝑhoc quanto magis nolentẽ
deserendo miscrũ facit. quȩ si nolenti prȩsto cẽt. miserum facer&
Siaut uolentẽ deserit &iã sic quomodo beataerat. quã perire uoluit
quihabebat : Restat ut dicant nrutrũ eẽ in animobeati. iđ eũ deseri
ab eatauita cũ ꝑmostẽ deserit tota uita. nec nolle. nec uelle. Ad
utrũq enĩ parato &equo corde consistere. Sed nec ista beata ẽ uita
quȩ talis est. ut que beatũ facit amore eius indignasit. Quomõdo
est enĩ beata uita. quã non amat beatus : Aut quomꝰamat᷑. qđ utrũ
uigeat anpereat in different̃ accipitur: nisi forte uirtutes qs ꝓpter

Expanded text:
quando ei nulla vita erit? Unde etsi nullus sensus relinquitur, quo sit quando ei nulla vita erit? Unde etsi nullus sensus relinquitur, quo sit misera propterea enim beata vita discedit, quoniam tota vita discedit, miser est tamen, quamdiu sentit, quia scit se nolente consumi propter quod caetdeserere: quia beatus nolens nemo fit; ac per hoc quanto magis nolentem deserendo miserum facit, quae si nolenti praesto esset miserum faceret? Si autem volentem deserit, etiam sic quomodo beata vita erat, quam perire voluit qui habebat? Restat ut dicant neutrum esse in animo beati; id est, eum deseri a beata vita, cum per mortem deserit tota vita, nec nolle nec velle, ad utrumque enim parato et aequo corde consistere. Sed nec ista beata est vita, quae talis est, ut quem beatum facit, amore ejus indigna sit. Quomodo enim est beata vita, quam non amat beatus? Aut quomodo amatur, quod utrum vigeat, an pereat, indifferenter accipitur? Nisi forte virtutes, quas propter
Abbreviated transcription (Latin):
Ium ergo beatieẽ om̃s homines uolunt. siuerũ uolunꝰ. UIII¬
profecto eẽ immostales uolunt. Alit̃ enĩ beatiet̃ non possun
Deniq & deimmortalitate int̾rogati. sicut debeatitudine.
om̃s eam se uelle respondent. Sed qualiscũq beatitudo quȩ potius
uocetur quã sit in hac uita quȩrit᷑. immo uͦ fingit᷑. dũ immortalitas
desperatur. sine qua uera beatitudo eẽ ñ potestꝰ Ille qͥppe beate
uiuit. qđ iã superius diximꝰ. & astruendo satis fecimꝰ. qui uiuit ut
uult. nec male aliquid uult. Nemo aut̃ male uult in mostalitatẽ:
sicius humana capax ẽ dõ donante natura. Cuiussi capax non est
nec beatitudinis capax est. Ut enĩ homo beate uiuat. oport& ut
uiuat. Quẽ porro morientẽ uita ipsa deserit. beata uita cũ illo
manere qui potest: Cũ aut̃ deserit. aut nolentẽ ꝓculdubio descrit
aliquid uolendo nec habendo. qͣntominus beatus ẽ. qͥ ñ honore.
non possessione. non qualib& aliare . sed ipsa beata uita nolens deserit᷑.

Expanded text:
Cum ergo beati esse omnes homines velint, si vere volunt, profecto et esse immortales volunt: aliter enim beati esse non possent. Denique et de immortalitate interrogati, sicut et de beatitudine, omnes eam se velle respondent. Sed qualiscumque beatitudo, quae potius vocetur quam sit, in hac vita quaeritur, imo vero fingitur, dum immortalitas desperatur, sine qua vera beatitudo esse non potest. Ille quippe beate vivit, quod jam superius diximus, et astruendo satis fiximus, qui vivit ut vult, nec male aliquid vult. Nemo autem male vult immortalitatem, si ejus humana capax est Deo donante natura: cujus si non capax est, nec beatitudinis capax est. Ut enim homo beate vivat, oportet ut vivat. Quem porro morientem vita ipsa deserit, beata vita cum illo manere qui potest? Cum autem deserit, aut nolentem deserit procul dubaliquid volendo nec habendo, quanto minus est beatus qui non honore, non possessione, non qualibet alia re, sed ipsa beata vita nolens deseritur,
Abbreviated transcription (Latin):
diuidendi est . ut rerũ diuinarũ scientia. sapientia ꝓpͥe nuncup&.
in reb. humanis ubi plurimũ suꝑuacaneę uanitatis. & noxiae
curiositatis est huic scientiae tribueas: sed illud tantũ modo quo fides
saluberrima que aduerã beatitudinẽ ducit gignit᷑. nutrit᷑. defendit᷑.
roboratur. Quascientia ñ polleñ fideles plurimi: quãuis polleant ipsa
fide plurimũ: Aliud est enĩ scire tantũ modo quid homo eredere
debeat. ꝓpt̃ adipiscendã uitã beatã. quȩ ñ nisi ȩterna est. Aliud aũt
scire quem ad modũ hoc ipsum &piis opituletus. & contra impios
defendatur. quã ꝓprio appellare uocabulo scieaitiã uidetur apłs.
Dequa prius cũ loquerer ipsã precipue fidẽ commendare curaui.
atemporalib ȩcerna breuit̃ ante distinguens. atq ibi de tt̃poralib
dissereas et erna uͦ in hunc librũ differens. &iã dereb. ȩt̃nis fidẽ
temporalẽ quidem & tẽporalit̃ in credentium cordib habitare

Expanded text:
nda est, ut rerum divinarum scientia proprie sapientia nuncupetur, in rebus humanis, ubi plurimum supervacaneae vanitatis et noxiae curiositatis est, huic scientiae tribuens, sed illud tantummodo quo fides saluberrima, quae ad veram beatitudinem ducit, gignitur, nutritur, defenditur, roboratur: qua scientia non pollent fideles plurimi, quamvis polleant ipsa fide plurimum. Aliud est enim scire tantummodo quid homo credere debeat propter adipiscendam vitam beatam, quae non nisi aeterna est: aliud autem, scire quemadmodum hoc ipsum et piis opituletur, et contra impios defendatur, quam proprio appellare vocabulo scientiam videtur Apostolus. De qua prius cum loquerer, ipsam praecipue fidem commendare curavi, a temporalibus aeterna breviter ante distinguens, atque ibi de temporalibus disserens: aeterna vero in hunc librum differens, etiam de rebus aeternis fidem temp
Abbreviated transcription (Latin):
deduob hominib disputat: Uno eodẽq primo adam. ꝑcui: peccatũ
et mostẽ tanquã hereditariis malis posterieius obligatisumus. Altero
aut̃ scđo adau. quiñ homo tantũ. sed &iã ds̃ est. quo ꝓ nob̾ soluente
qđ ñ debebat. ad ebitis & pat̾nis & ꝓpriis liberatisumus. Proinde qm̃
ꝓpt̃ unũ illũ tenebat diabolus om̃s ꝑ eius uiciatã carnalẽ concupiscen¬
tiam generatos : iustum est ut ꝓpt̃ hunc unum dimittat om̃s ꝑ ipsius
immaculatam gram̃ spualeaa regeneratos. X UII.¬

Expanded text:
de duobus hominibus disputat uno eodemque primo Adam, per cujus peccatum et mortem tanquam haereditariis malis posteri ejus obligati sumus. Altero autem secundo Adam, qui non homo tantum, sed etiam Deus est, quo pro nobis solvente quod non debebat, a debitis et paternis et propriis liberati sumus. Proinde quos propter unum illum tenebat diabolus omnes per ejus vitiatam carnalem concupiscentiam generatos justum est, ut propter hunc unum dimittat omnes per ipsius immaculatam gratiam regeneratos. Si
Abbreviated transcription (Latin):
uadã iusticia dĩ inpotestatẽ diaboli traditum estXII.
genus humanũ. peccato primi hominis in om̃s utriusq sexus
cõmixtione nascentes originalit̃ transeunte. & parentua
Aprimoꝵ debito uniuersos posteros obligante Haec
traditio prius ingenesi significata est. ubi cũ serpenti dictũ ess&. trã
manducabis. homini dictũ est terra es & interrã ibis Eo qđ dictũ
est interrã ibis. mors corporis p̃nuntiata est. quia nec ipsa fuerat
exꝑturus. si ꝑmansiss&e ut factus ẽ rectus. Qđ uͦ uiuenti ait traes
ostendit totũ hominẽ indeterius cõmutatũ. Tale estenĩ terra es
uncergo demonstrauit ei traditũ. cui dictũ fuerat terrã manducabis

Expanded text:
uadam justitia Dei in potestatem diaboli traditum est genus humanum, peccato primi hominis in omnes utriusque sexus commixtione nascentes originaliter transeunte, et parentum primorum debito universos posteros obligante. Haec traditio prius in Genesi significata est, ubi cum serpenti dictum esset, Terram manducabis; homini dictum est, Terra es, et in terram ibis . Eo quod dictum est, in terram ibis; mors corporis praenuntiata est, quia nec ipsam fuerat experturus, si permansisset ut factus est rectus: quod vero viventi ait, Terra es; ostendit totum hominem in deterius commutatum. Tale est enim, Terra es;unc ergo demonstravit eum ei traditum, cui dictum fuerat, Terram manducabis
Abbreviated transcription (Latin):
sitis sustinere. Prosunt aut̃ istamala quȩ fideles pie ꝑferuait.
uł ademendanda peccata. ł ad exercendã ꝓbandãq iusticiã. Uł
ad demonstrandã uitax huius miseriã. ut illa ubierit beatitudo uera
atq ꝓpoua & desider& ardentius & instantius inquirat᷑. Sedcirca
cosis taseruantur: dequib apł̃s dicit. scimꝰ qm̃ diligentib. dm̃. om̃a
ante p̃scuut & p̃destinauit conformes fieri imaginis filii eius. ut sit
ipse primogenitus in multis frĩb quos aut̃ p̃destinauit. illos &x uo¬

Expanded text:
sitis sustinere . Prosunt autem ista mala quae fideles pie perferunt, sitis sustinere . Prosunt autem ista mala quae fideles pie perferunt, vel ad emendanda peccata, vel ad exercendam probandamque justitiam, vel ad demonstrandam vitae hujus miseriam, ut illa ubi erit beatitudo vera atque perpetua, et desideretur ardentius, et instantius inquiratur. Sed circa eos ista servantur, de quiante praescivit et praedestinavit, conformes fieri imaginis Filii ejus, ut sit ipse primogenitus in multis fratribus, quos autem praedestinavit, illos et vo
Abbreviated transcription (Latin):
meritis ueniant unde facta ẽ & ipsauita uinculo mortis obstricta
tam̃ & remissis peccatis remanere debuerunt. cũ quib. homo ꝓ
ueritate certar&: et unde exerceretur uirtus fideliũ. Ut nouus
homo ꝑtestamentũ nouũ int̾mala huius scłi nouo scło p̃paritus
miseriã quã meruit uita ista dãpnata sapient̃ tolerans. & quia
finetur prudent̃ gratulans. beatitudinẽ uero quã liberata uita
futuri sine fine habitura est. fidelit & pacient̃ exspectans: Diabohs
cnĩ ad ominatu & a cordibus fideliũ forasmissus. inquorũ damhatione
atq infidditate. lic& dĩpnatus &iã ipse regnabat. tantũ ꝓconditi¬
one mostalitatis huius aduersarisinitur. quantũ eis expedire nouit
De quo sacrae littere ꝑsonant ꝑos apłicũ. fidelis ds̃ qui ñ ꝑmittat uos
teptari suꝑid qđ potestis. sed faci& ꝗłtẽptatione &iã exitũ. ut pos¬

Expanded text:
meritis veniant, unde facta est et ipsa vita vinculo mortis obstricta, meritis veniant, unde facta est et ipsa vita vinculo mortis obstricta, tamen et remissis peccatis remanere debuerunt, cum quibus homo pro veritate certaret, et unde exerceretur virtus fidelium: ut novus homo per testamentum novum, inter mala hujus saeculi novo saeculo praepararetur, miseriam quam meruit vita ista damnata sapienter tolerans, et quia finietur prudenter gratulans; beatitudinem vero quam liberata vita futura sine fine habitura est, fideliter et patienter exspectans. Diabolus enim a dominatu et a cordibus fidelium foras missus, in quorum damnatione atque infidelitate licet damnatus etiam ipse regnabat, tantum pro conditione mortalitatis hujus adversari sinitur, quantum eis expedire novit, de quo sacrae Litterae personant per os apostolicum: Fidelis Deus, qui non permittet vos tentari supra id quod potestis; sed faciet cum tentatione etiam exitum, ut pos
Abbreviated transcription (Latin):
nosinquit depotestate tenebrarũ. & transtulit in regnũ filii caritatis
sux. inqͦ habemꝰ redeptionẽ in remissionẽ peccatorum. In hac redẽp¬
tione. tanquã p̃ciũ ꝓ nob datus ẽsangius xp̃i. Quo accepto. diaboł
ñ dilatatus ẽ sedligatus. ut nos ab eius nexib. soluerem. N ec quẽ quã
sccum corũ quos. xp̃c ab om̃i debito liber in debite fuso suo sangune
redemiss&. peccatoꝵ retib. in uolutũ traher& ad scđe ac sempiterne
mortis exitiũ. sed hactenus morereaitur ad xp̃i gr̃im ꝑtinentes.
p̃cogniti & p̃destinati. & decti ante constitutionem mundi. quato
ꝓillis ipse mortuus :÷ xp̃c. carnis tantũ moste non sp̃s. XUI
ginalit̃ uenerit. tam̃ bonus cius usus gloriosissimos martyits
fecit. Et ideo non solũ ipsa. sed om̃a scłi huius mala dolores labo¬
resq hominũ. quanquã depeccatoꝵ & maxime depeccati originalid

Expanded text:
nos, inquit, de potestate tenebrarum, et transtulit in regnum Filii charitatis nos, inquit, de potestate tenebrarum, et transtulit in regnum Filii charitatis suae, in quo habemus redemptionem in remissionem peccatorum . In hac redemptione tanquam pretium pro nobis datus est sanguis Christi, quo accepto diabolus non ditatus est, sed ligatus: ut nos ab ejus nexibus solveremur, nec quemquam secum eorum quos Christus ab omni debito liber indebite fuso suo sanguine redemisset, peccatorum retibus involutum traheret ad secundae ac sempiternae mortis exitium ; sed hactenus morerentur ad Christi gratiam pertinentes, praecogniti et praedestinati et electi ante constitutionem mundi , quatenus pro illis ipse mortuus est Christus, carnis tantum morte, non spiritus. ginaliter venerit, tamen bonus ejus usus gloriosissimos martyres fecit. Et ideo non solum ipsa, sed omnia saeculi hujus mala, dolores laboresque hominum, quanquam de peccatorum, et maxime de peccati originalis
Abbreviated transcription (Latin):
dius. uidere diabolũ uictũ qͣndosibi uicisse uidebat᷑. idest
quando xp̃c occisus est. Iunc enĩ sanguis ille qm̃ eius crat quinullũ
peccatũ omino habuit. ad remissionẽ nostrorum fusus ẽ peccatoꝵ: ut qr
cos diabolus merito tencbat. quos peccati reos conditioni mostis obstrinx.
hos ꝑtũ merito dimitter&. quẽ nullius peccatireũ inmerito poena
mostis affecit. Haciusticiauictus & hoc iunculo uinctus ẽ fortis ut
quȩ audiuit. &iã hocsibi dictũ sicloquitur. Adhoc enĩ tibiapparui.
ut constitua te ministrũ & testem eorũ qua̧ a me uides. quib. &iam
p̃eotibi liberans tedepopło & gentib. in qͥs egomittote. a perire oculos
cȩcoꝵ: ut auestant᷑ atenebris & a potestate satanȩ addm̃. ut accipiant
remissionẽ peccator. et sortẽ quae inscis. & fidem qua in me est. Vnde
exhortans idem apłs credentes ad gr̃arum actionẽ dõpatri. qui cripuit

Expanded text:
dius, videre diabolum victum, quando sibi vicisse videbatur, id est, quando Christus occisus est. Tunc enim sanguis ille, quoniam ejus erat qui nullum habuit omnino peccatum, ad remissionem nostrorum fusus est peccatorum, ut quia eos diabolus merito tenebat, quos peccati reos conditione mortis obstrinxit, hos per eum merito dimitteret, quem nullius peccati reum immerito poena mortis affecit. Hac justitia victus, et hoc vinculo vinctus est fortis, ut quae audivit, etiam hoc sibi dictum sic loquitur: Ad hoc enim tibi apparui, ut constituam te ministrum et testem eorum quae a me vides, quibus etiam praeeo tibi, liberans te de populo et de gentibus, in quas ego mitto te aperire oculos caecorum, ut avertantur a tenebris, et a potestate satanae ad Deum, ut accipiant remissionem peccatorum, et sortem quae in sanctis, et fidem quae in me est . Unde et exhortans idem apostolus credentes ad gratiarum actionem Deo Patri: Qui eruit
Abbreviated transcription (Latin):
dictȩ. Cũ enĩbeatũ faciant sicut superius disputauimꝰ duȩ res. bene
uelle & posse qđ uelis. ñ deb& cẽ illa ꝑuersitas quȩ in eadem disputa¬
tione notataẽ ut ex duab. reb qua faciunt beatũ: posse qđ uelit
homo cligat. & uelle qđ oport& neglegat. cũ prius debeat adhibere
uoluntatẽ bonã. magnã uͦ postea potestatẽ. Bonaporro uoluntas
purganda ẽ auiciis. a quib. siuincitur homo adhoc uincitur ut
male uelit. Etbonaiã uoluntas eius quomodo erit: Optandũ est
itaq ut potestas nunc detur. sed contrauicia. Propt̃ quae uincenda
potentes nolunt cẽ homines. & uolunt ꝓpt̃ uincendos homines
Et quid hoc. nisi ut uere uicti falso uincañ. nec sint ueritate sed opini¬
one uictorts: Velit homo prudens cẽ. uelit fortis. uelit tẽperans.
uelit iustus. atq ut hȩc ueracit̾ possit. potentiã plane opt& atq ap¬
pctat. ut potens sit inscipso. & miro modo aduersũ scipsũ ꝓse ipso

Expanded text:
iant, sicut superius disputavimus, duae res, bene velle, et posse quod velis, non debet esse illa perversitas, quae in eadem disputatione notata est, ut ex duabus rebus quae faciunt beatum, posse quod velit homo eligat, et velle quod oportet negligat; cum prius debeat habere voluntatem bonam, magnam vero postea potestatem. Bona porro voluntas purganda est a vitiis, a quibus si vincitur homo, ad hoc vincitur ut male velit, et bona jam voluntas ejus quomodo erit? Optandum est itaque ut potestas nunc detur, sed contra vitia, propter quae vincenda potentes nolunt esse homines, et volunt propter vincendos homines; utquid hoc, nisi ut vere victi falso vincant, nec sint veritate, sed opinione victores? Velit homo prudens esse, velit fortis, velit temperans, velit justus, atque ut haec veraciter possit, potentiam plane optet, atque appetat ut potens sit in seipso, et miro modo adversus se ipsum pro se ipso.
Abbreviated transcription (Latin):
nihil morte dignũ fuerat inuenturus . & cumtam̃ occisurus. auctor
mortis. auctoris uitae morte uincendus Uictor primiadã &tencas
genus humanũ. uictus ascđo adam & amittens genus xp̃ianum . li¬
beratũ ex humanogenere ab humano crimine ꝑ eũ quiñ erat incri¬
mine . quãuis eẽt exgenere. it deceptor ille ab eo uinceretur genere.
qđ uicerat crimine. Et hoc itagestum ẽ. ut homoñ ex tolleretor.
liter ñ quomodo alios scõs regebat illũ hominẽ sed gerebat
Faectanta dĩ dona & siqua alia sunt quȩ dehacre nobis. & quȩrere
nunc & disserere longum ẽ. nisi uerbũ caro fier& nulla esserit
aec aut̃ om̃a quȩ ꝓnobis uerbũ carofactũ XUIIII.¬
temporalit̃ & localit̃ fecit & ꝑtulit scđm distinctionem
quã demonstrare suscepimus. ad scientiã ꝑtinet. ñ ad sapi¬
entiam. Qđ aut̃ uerbum ẽ. sine tpr & sine loco est patri coȩternũ

Expanded text:
nihil dignum morte fuerat inventurus, et eum tamen occisurus auctor nihil dignum morte fuerat inventurus, et eum tamen occisurus auctor mortis, auctoris vitae morte vincendus: victor primi Adam et tenens genus humanum, victus a secundo Adam et amittens genus christianum, liberatum ex humano genere ab humano crimine, per eum qui non erat in crimine, quamvis esset ex genere; ut deceptor ille ab eo vinceretur genere, quod vicerat crimine. Et hoc ita gestum est, ut homo non extollatur; liter, non quomodo alios sanctos, regebat illum hominem, sed gerebat. Haec tanta Dei dona, et si qua alia sunt, quae de hac re nobis et quaerere nunc et disserere longum est, nisi Verbum caro fieret, nulla essentnobis Verbum caro factum temporaliter et localiter fecit et pertulit, secundum distinctionem quam demonstrare suscepimus, ad scientiam pertinent, non ad sapientiam. Quod autem Verbum est sine tempore et sine loco, est Patri coaeternum
Abbreviated transcription (Latin):
in quã homo. nullũ habens. nullũ habiturus om̃ino peccatũ. ꝑquẽ
renascerentur liberandi apeccato. qui nasci ñ possen sine peccato
Quamius enĩ carnali concupiscentia quȩ in est genitalib. mebris ben
utatur castitas coniugalis. hab& tam̃ motus ñ uoluntarios quib
ostendit uel nullã se in paradẏso ante peccatũ eẽ potuisse. uel ñ
talem fuisse Si fuit. ut aliquando resister& uoluntati Nunc aũt
illam talem cẽsentimus ut repugnans legimentis. &iã sinulla est
causa generandi. stimulos ingerit coeundi. ubi sieiceditur. pec¬
cando sacictur. si ñcedit᷑. dissentiendo frenetur. Quȩ duo aliena
fuisse a paradyso ante peccatũ. dubitare quis possit: Nã neq¬
illa honestas faciebat aliquid indecorũ. neq illa fdicitas paciebat᷑
aliquid inpacatũ. Oportebat itaq ut ista carnalis concupiscenitia
nulla ibi eẽt om̃ino. quando concipiebatur uirginis partus. in quo

Expanded text:
homo, inquam, nullum habens, nullum habiturus omnino peccatum, per quem homo, inquam, nullum habens, nullum habiturus omnino peccatum, per quem renascerentur liberandi a peccato, qui nasci non possent sine peccato. Quamvis enim carnali concupiscentia, quae inest genitalibus membris, bene utatur castitas conjugalis; habet tamen motus non voluntarios, quibus ostendit vel nullam se in paradiso ante peccatum esse potuisse, vel non talem fuisse si fuit, ut aliquando resisteret voluntati. Nunc autem illam talem esse sentimus, ut repugnans legi mentis, etiam si nulla est causa generandi, stimulos ingerat coeundi: ubi si ei ceditur, peccando satietur; si non ceditur, dissentiendo frenetur: quae duo aliena fuisse a paradiso ante peccatum, dubitare quis possit? Nam neqilla honestas faciebat aliquid indecorum, nec illa felicitas patiebatur aliquid impacatum. Oportebat itaque ut ista carnalis concupiscentia nulla ibi esset omnino, quando concipiebatur virginis partus, in quo
Abbreviated transcription (Latin):
oterat enim utiq ds̃ hominẽ aliunde suscipere in quo X IIII¬
ess& mediator dĩ & hominũ non degenere illius adam quipecca¬
tosuo genus obligauit humanũ. sicut ipsum quẽ primũ creauit
ñ degenere creauit alicuius. Poterat ergo uelsic uel alio quo uell&¬
modo creare unũ alium de quo uincerctur uictor prioris. sed me¬
lius iudicauit & de ipso qđ uictũ fuerat genere assumere hominẽ
ds̃ ꝑquẽ generis humani uincer& inimicũ : Et tamen ex uirgine.
cuius conceptũ sp̃s non caro. fides ñ libido p̃uenit. nec interfuit
carnis concupiscentia. ꝑ quã seminantur & concipiunur & ceteri
quitrahunt originale peccatũ: sed ea penitus remotissima. credendo
non concumbendo scã est fecundata uirginitas. ut illud qđ nascebat᷑
ex propagine primihominis. tantũ modo generis. ñ & criminis ori¬
ginẽ ducer& Nascebatur nãq non trans gressionis contagione
uiciata natura. sed om̃ium taliũ uiciorũ sola medicina. Nascebatꝰ

Expanded text:
oterat enim utique Deus hominem aliunde suscipere, in quo esset mediator Dei et hominum, non de genere illius Adam, qui peccato suo genus obligavit humanum; sicut ipsum quem primum creavitnon de genere creauit alicuius. Poterat uel sic uel alio quo uellmodo creare unum alium de quo vinceretur victor prioris: sed melius judicavit, et de ipso quod victum fuerat genere assumere hominem Deus, per quem generis humani vinceret inimicum; et tamen ex virgine, cujus conceptum spiritus, non caro: fides, non libido praevenit . Nec interfuit carnis concupiscentia, per quam seminantur et concipiuntur caeteri, qui trahunt originale peccatum: sed ea penitus remotissima, credendo, non concumbendo sancta est fecundata virginitas; ut illud quod nascebatur ex propagine primi hominis, tantummodo generis, non etiam criminis originem duceret. Nascebatur namque non transgressionis contagione vitiata natura, sed omnium talium vitiorum sola medicina. Nascebatur
Abbreviated transcription (Latin):
illo om̃a nobis donauit : Nunquidnisi iãplacatus eẽt pater ꝓpͥo
filio ñ parceas: ꝓnobis eũ trader& : Nonne uidetur hȩc illi uelut
aduersa cẽ sententia: In illa morit᷑ ꝓ nobis filius. & reconciliatur
nob pat̃ ꝑeius mortẽ. in hac aut̃ tanquã prior nos dilexerit pat̃.
ipse ꝓpt̃nos filio ñ parcit. ipse ꝓ nob eũ tradit ad mortẽ. Sediudeo
qđ & antea pat̃ dilex̃ nos. Nonsolum antequã ꝓnobis filius mo¬
reret᷑. sed antequã conder& mundũ. ipso teste apło quidicit. sic̃
elegit nos in ipso ante c̃stitutionẽ mundi. Nec filius patresibi ñ
parcente ꝓ nob̵ udud inuitus ẽ traditus. quia & deipso dictũ est.
qui me dilex̃ & tradidit semetipsũ ꝓme. Om̃a ergosimul &pat̃.
& filius. & amboꝵ sp̃s. parit̃ & concorditer operant᷑. Tamcai

Expanded text:
et Pater, proprio Filio non parcens pro nobis eum traderet? Nonne videtur haec illi velut adversa esse sententia? In illa moritur pro nobis Filius, et reconciliatur nobis Pater per mortem ejus: in hac autem tanquam prior nos dilexerit Pater, ipse propter nos Filio non parcit, ipse pro nobis eum tradit ad mortem. Sed video quod et antea Pater dilexit nos, non solum antequam pro nobis Filius moreretur, sed antequam conderet mundum, ipso teste Apostolo qui dicit: Sicut elegit nos in ipso ante mundi constitutionem . Nec Filius Patre sibi non parcente pro nobis velut invitus est traditus, quia et de ipso dictum est, Qui me dilexit, et tradidit semetipsum pro me . Omnia ergo simul et Pater et Filius et a
Abbreviated transcription (Latin):
diligitur ꝓpriũ. Cupiditate uͦ experiendae potestatis suae
quoda nutu suo ad se ipsum. tanquã ad mediũ ꝓruit. Ita cum
uult ẽe sicut ille subnullo. & ab ipsa sui medictate penalite
Adima ppellitur. id est adca quib ꝓccoriletantur: ato ita
cumsit honor cius similitudo di. dedecus aut cius similitudo
pecoris. homo in honore positus ñ intellexit: cõparatus est
iumentis in sensatis. & similis factus ẽ eis: Quaigiur talon¬
ge transir& a summis adinfima nisi ꝑmediũ sui :÷um enim
neglecta caritate sapientiae quȩ semꝑ eodem modo man&.
concupiscitur scientia exmutabiliũ tẽporaliũ q ex perim̃to
inflat non edificat. ita p̃grauatus animus quasi pondere suo
ab catitudine expellitur. & ꝑillud sue medictatis experint ̃.
penasua discit . quid intersit interbonũ descrtũ malũq. com¬
missũ. Mec redire potest effusis ac ꝑditis uirib. nisigratia

Expanded text:
diligitur proprium. Cupiditate vero experiendae potestatis suae, diligitur proprium. Cupiditate vero experiendae potestatis suae, quodam nutu suo ad se ipsum tanquam ad medium proruit. Ita cum vult esse sicut ille sub nullo, et ab ipsa sui medietate poenaliter ad ima propellitur, id est, ad ea quibus pecora laetantur: atque ita cum sit honor ejus similitudo Dei, dedecus autem ejus similitudo pecoris, homo in honore positus non intellexit; comparatus est jumentis insipientibus, et similis factus est eis . Qua igitur tam longe transiret a summis ad infima, nisi per medium sui? Cum enim neglecta charitate sapientiae, quae semper eodem modo manet, concupiscitur scientia ex mutabilium temporaliumque experimento, infiat, non aedificat : ita praegravatus animus quasi pondere suo a beatitudine expellitur, et per illud suae medietatis experimentum poena sua discit, quid intersit inter bonum desertum malumque commissum, nec redire potest effusis ac perditis viribus, nisi gratia
Abbreviated transcription (Latin):
cupiditatẽ. ut in his finc̃ bonisui ponat aliquid agit. quicquid aga
turpiter facit & fornicatur in corpus ꝓpriũ peccans. & corpore¬
arũ rerũ fallacia simulacra introrsus rapiens. & uana meditatione
cõponens ut ei nec diuinũ aliquid nisi tale iuideatur. Priuatim
auara focdat᷑ erroribus. & priuatim ꝓdiga. in anitur uiribus. Xi¬
ec adtã turpẽ & miserabilẽ fornicationẽ simul ab exordio ꝓsi¬
lir& sed sicut scriptũ est. qui modica spernit. paulatim decidit
nisib repit sic lubricus deficiendi motus neglegentes minutatia
occupat. & incipiens aꝑuerso appetitu similitudinis dĩ. peruenit
ad similitu dinẽ peccorũ. In de est qđ nudati stolaprima. pelli¬
cias tunicas mostalitate meruerunt Honor enĩ hominis uerus
est. imago & similitudodĩ. Quae non custodit᷑. nisi ab ipso a qͦ
imprimitur. Tantomagis itaq inherctur dõ quantominu

Expanded text:
cupiditatem, ut in his finem boni sui ponat, aliquid agit, quidquid agit, cupiditatem, ut in his finem boni sui ponat, aliquid agit, quidquid agit, turpiter agit; et fornicatur in corpus proprium peccans , et corporearum rerum fallacia simulacra introrsus rapiens et vana meditatione componens, ut ei nec divinum aliquid nisi tale, videatur, privatim avara fetatur erroribus, et privatim prodiga inanitur viribus. Nec ad tam turpem et miserabilem fornicationem simul ab exordio prosiliret: sed, sicut scriptum est, Qui modica spernit, paulatim decidet nisibus repit; sic lubricus deficiendi motus negligentes minutatim occupat, et incipiens a perverso appetitu similitudinis Dei, pervenit ad similitudinem pecorum. Inde est quod nudati stola prima, pelliceas tunicas mortalitate meruerunt. . Honor enim hominis verus est imago et similitudo Dei, quae non custoditur nisi ad ipsum a quo imprimitur. Tanto magis itaque inhaeretur Deo, quanto minus
Abbreviated transcription (Latin):
formis & motib corporalib delectata. quia intus cassccum nhab&
cum eoꝵ imaginib quas memorie fixit iuoluitur. &phantastica
fornicatione turpiter in quinat᷑. om̃a officia sua ad eos fines refereas
quib. curiose corporalia acteporalia ꝑ corporis sensus quȩrit. dut
tumido fastu alis animis corportis sensib ededitis et afficrit de¬
quae non priuatim. sed cõmuniter ab om̃ib. quitalia diligunt. sine
alla angustia uel inuidia casto possidentur amplexu. ud sibi. uel
alus consulit. & sifallatur in aliquo ꝑ ignorantiã temporaliũ. quia &
hoetem poraliter gerit. & modũ agendi nontencat quem debebat.
humanatẽptatio est. Et magnũ est hanc uita sic degere. quã uelut
uiamꝰ redeuntes carpimus. ut tẽptationos ñ apprehendat nisihuma¬
na Hocenĩ peccatũ extra corpus ẽ. nec fornicationi deputatur.
et ꝓpterea facillime ignoscitur. Cũ uero ꝓpt̃ adipiscenda eaquȩ
ꝑcorpussentiunt᷑ ꝓpt̃ experiendi uel excellendi. uł contrectandi

Expanded text:
formis et motibus corporalibus delectata, quia intus ea secum non habet, cum eorum imaginibus, quas memoriae fixit, involvitur, et phantastica fornicatione turpiter inquinatur, omnia officia sua ad eos fines referens, quibus curiose corporalia ac temporalia per corporis sensus quaerit, aut tumido fastu aliis animis corporeis sensibus deditis esse affectat equae non privatim, sed communiter ab omnibus qui talia diligunt, sine ulla angustia vel invidia casto possidentur amplexu, vel sibi vel aliis consulit; et si fallatur in aliquo per ignorantiam temporalium, quia et hoc temporaliter gerit, et modum agendi non teneat quem debebat, humana tentatio est. Et magnum est hanc vitam sic degere, quam velut viam redeuntes carpimus, ut tentatio nos non apprehendat nisi humana . Hoc enim peccatum extra corpus est, nec fornicationi deputatur, et propterea facillime ignoscitur. Cum vero propter adipiscenda ea quae per corpus sentiuntur, propter experiendi vel excellendi vel contrectandi
Abbreviated transcription (Latin):
tius quam ds̃ cuuis solius in commutabilis ẽ natura: It qͥs
cultus eius. nisi amor eius. quonunc desideramꝰ eũ uidere.
credimusq & speramus nos eẽ uisuros: Etquantũ ꝓficimus:
uidemus nunc ꝑspeculũ in enigmate. tunc aut̃ inmanifestatione
Toc est enĩ qđ ait apłs. facie ad facuem. Hloc &iãqđ iohannes.

Expanded text:
tius quam Deus, cujus solius immutabilis est natura? Et quis tius quam Deus, cujus solius immutabilis est natura? Et quis cultus ejus, nisi amor ejus, quo nunc desideramus eum videre, credimusque et speramus nos esse visuros; et quantum proficimus videmus nunc per speculum in aenigmate, tunc autem in manifestatione? Hoc est enim quod ait ap
Abbreviated transcription (Latin):
bene utimur tẽporalib rebus. Et illa sapientiae. hȩc scieaiti a
deputatur: Quã uis enĩ & illa quȩ sapientia est. possit scientia
nuncupari. sicut & apłs loquitur ubi dicit. nunc scio expaste.
tunc aut̃ cognoscã sicut & ego cognitussũ. quã scientiã ꝓfecto
contẽplationis di uult intellegi. qđ scõꝵ sumu erit p̃miũ
distinguit. lic& ñ ibi explic& quid intersit. & unde possit
utrũqͦ dinosci. Verũ scripturarũ sc̃arũ multiplicẽ copiam
scrutatus. in uenioscriptũ cẽ in libro iob eodem scõ uiroloquen¬
te. E ccepi&as ẽ sapientia. abstinere aut̃ amalis. scientia est¬
nhac differentia intellegendũ est ad contẽplationẽ sapientiã.
adactionẽ scientiã ꝑtinere. Pietatẽ quippe hoc locoposuit
di cultũ. qđ grece dicitur. In eocesia. Nam hoc uerbũ hab&
istasententia. in codicib. grecis Et quid est in ȩternis excellen¬

Expanded text:
bene utimur temporalibus rebus, et illa sapientiae, haec scientiae bene utimur temporalibus rebus, et illa sapientiae, haec scientiae deputatur. Quamvis enim et illa quae sapientia est, possit scientia nuncupari, sicut et Apostolus loquitur, ubi dicit, Nunc scio ex parte, tunc autem cognoscam sicut et cognitus sum ; quam scientiam profecto contemplationis Dei distinguit, licet non ibi explicet quid intersit, et unde possit utrumque dignosci. Verum Scripturarum sanctarum multiplicem copiam scrutatus, invenio scriptum esse in libro Job, eodem sancto viro loquente: Ecce pietas est sapientia; abstinere autem a malis est scientia . In hac differentia intelligendum est ad contemplationem sapientiam, ad actionem scientiam pertinere. Pietatem quippe hoc loco posuit Dei cultum, quae graece dicitur θεοσέβεια. Nam hoc verbum habet ista sententia in codicibus graecis. Et quid est in aeternis excellen
Abbreviated transcription (Latin):
ret tam̃ cum scđm dm̃ uiuimus. mentẽ nr̃am in in uisibilia eius
intentã. exeius ȩternitate. ueritate. caritate ꝓficient᷑ debere
formari. Quiddã uerorationalis intentionis nr̃a. hoc est
eiusdem mentis. in usũ mutabiliũ corporaliũq. rerũ sine qͦhȩc
uita ñ agitur. dirigendũ. Non ut conformemur huic scło finẽ
constituendo in bonis talib & in ea detorquendo beatitudinis
appetitũ. sed ut quicquid inusu tẽporaliũ racionabiliter
facimus eternorũ adipiscendorum contemplatione faciamus
per istatranseuntes. illis inhcrentes: X IIII
inflat uel inflare assol&. eternorũ caritate uincatur
qua non inflat. sed ut scimus ȩdificat: Sine scientia quippe
nec uirtutes ipsȩ quib recte uiuitur possunt haberi. ꝑquas hȩc
uitamisera sic gubernetur. ut ad illã quaȩ uere beata est ꝑueniat
ȩternã. Distat tam̃ abegernorũ contemplatione. actio qua

Expanded text:
imus, mentem nostram in invisibilia ejus imus, mentem nostram in invisibilia ejus intentam, ex ejus aeternitate, veritate, charitate, proficienter debere formari: quiddam vero rationalis intentionis nostrae, hoc est ejusdem mentis, in usum mutabilium corporaliumque rerum, sine quo haec vita non agitur, dirigendum; non ut conformemur huic saeculo , finem constituendo in bonis talibus, et in ea detorquendo beatitudinis appetitum; sed ut quidquid in usu temporalium rationabiliter facimus, aeternorum adipiscendorum contemplatione faciamus, per ista transeuntes, illis inhaerentes. CAPUT inflat vel inflare assolet, aeternorum charitate vincatur, quae non inflat, sed, ut scimus, aedificat . Sine scientia quippe nec virtutes ipsae, quibus recte vivitur, possunt haberi, per quas haec vita misera sic gubernetur, ut ad illam quae vere beata est, perveniatur aeternam. 22. Distat tamen ab aeternorum contemplatione actio qua
Abbreviated transcription (Latin):
cre sensũ corporis eẽponendũ. quẽ uidemus nob &bestiis cẽ com¬
munẽ: sed ali quid uolui qđ bestia ñ haberenit. sensũq corporis
magis ꝓserpente intellegendũ existimaui. quilegitur sapientior
om̃ib peccorib terre. In his quippe naturalib bonis qua nobis
& in rationabilib animantib uidemus ẽẽ communia. uiuacitate
quadã sensus excellit. Non ille dequo scriptũ est in epła quaȩ est
adhebreos ubilegitur. ꝑfectorũ eẽ solidũ cibum qui ꝑ habitum
exercitatos habent sensus ad separandũ bonũ amalo. illi qͥppe
sensus natura rationalis sunt ad intellegentiã ꝑtinentes : sed
iste sensus quiest quinq ꝑtitus in corpore. ꝑquẽ non solũ a nob.
uerum &iã abestus corporalis spccies. motusq: sentitur: Sed siue
isto. siue illo. siue aliquo alio modo accipiendum sit qđ apłs uirũ
dixerit imaginẽ & głam dĩ. mulierẽ aut̃ głam uiri. inde appa

Expanded text:
s et bestiis esse coms et bestiis esse communem; sed aliquid volui quod bestiae non haberent: sensumque corporis magis pro serpente intelligendum existimavi, qui legitur sapientior omnibus pecoribus terrae . In eis quippe naturalibus bonis, quae nobis et irrationabilibus animantibus videmus esse communia, vivacitate quadam sensus excellit: non ille de quo scriptum est in Epistola quae est ad Hebraeos, ubi legitur, perfectorum esse solidum cibum, qui per habitum exercitatos habent sensus ad separandum bonum a malo ; illi quippe sensus naturae rationalis sunt ad intelligentiam pertinentes: sed iste sensus quinquepartitus in corpore, per quem non solum a nobis, verum etiam a bestiis corporalis species motusque sentitur. 21. Sed sive isto, sive illo, sive aliquo alio modo accipiendum sit, quod Apostolus virum dixit
Abbreviated transcription (Latin):
rid quã deduob primis hominib uiroscilic& ciusq mulicre deqͥb
ꝓpagitum egenus humanũ diuina tradidit auctoritas. ad hoc tan¬
tummodo audienda est ut intellegatus apłs imaginem dĩ uiro tantẽ
tribuendã non &ia femina. quauis indiuersosexu duorũ hominũ
aliquid tam̃ significart uoluisset. qđ in uno homine quȩreretor
Terme fugit quosłã quifuerunt ante nos egregii X¬
defensores catholicae fidei & diuini eloquii tractatores.
cũ in homine uno cuius uniuersã animã bonã quendã
paradysum ce senseruat. duo ista requirerent uirũ mentẽ. muli¬
eremũ dixisse corporis sensum: Et scđm hanc aut distributionẽ
quaur ponitur mens sensus ucro corporis mulier. uidentus apte
oma conuenire si considerata tractentur. nisi qđ in om̃ib bestud
& uolatilib scriptum ẽ noncẽ inuentũ uiro adiutoriũ simile illi.
& tunc est cimulier facta del atere. Propt̃ qđ ego ñ putaui ꝓmuli

Expanded text:
duobus primis hominibus, viro scilicet ejusque muliere, de quibus propagatum est genus humanum, divina tradit auctoritas, ad hoc tantummodo audienda est, ut intelligatur Apostolus imaginem Dei viro tantum tribuendo, non etiam feminae, quamvis in diverso sexu duorum hominum, aliquid tamen significare voluisse quod in uno homine quaerereturme fugit, quosdam qui fuerunt ante nos egregii defensores catholicae fidei et divini eloquii tractatores, cum in homine uno, cujus universam animam bonam quemdam paradisum esse senserunt, duo ista requirerent, virum mentem, mulierem vero dixisse corporis sensum. Et secundum hanc distributionem qua vir ponitur mens, sensus vero corporis mulier, videntur apte omnia convenire, si considerata tractentur: nisi quod in omnibus bestiis et volatilibus scriptum est non esse inventum viro adjutorium simile illi, et tunc
Abbreviated transcription (Latin):
quã resurgere amostuis & in cęlũ cũ ipsa carne in qua est occisus ascen¬
dere Iusticia ergo prius. & potentia postea diabolũ uicit. iusticia
scilic& . quia nullũ peccatũ habuit: & ab illo ẽ iniustissime occisus
Potentia uͦ : qr resurrex mortuus. nunquã postea moriturus. Sed poten¬
tia diabolũ uiciss&. &iãsi ab illo ñ potiuss& occidi. quãuis maioris sit
potentia &iã ipsã mortẽ uincere resurgendo. quã uitare uiuendo.
Sed aliud est ꝓpt̃ qđ iustificam᷑ in xp̃i sanguine. cũ ꝑremissionẽ peccatoꝵ
cruimur dedi abo li potestite. hoc adidꝑtin&. qđ axp̃o iusticia dia
bolus uincitur. ñ potentia. Ex in firmitate quippe quã suscepit in car¬
ne mostali. ñ eximmostali potentia crucifixus ẽ xp̃c. Dequa tamen
in firmitate ait apłs. qđ in firmum est dĩ. forcius est hominibus .XU.¬

Expanded text:
quam resurgere a mortuis, et in coelum cum ipsa carne in qua est occisus ascenquam resurgere a mortuis, et in coelum cum ipsa carne in qua est occisus ascendere? Et justitia ergo prius, et potentia postea diabolum vicit: justitia scilicet, quia nullum peccatum habuit, et ab illo injustissime est occisus; potentia vero, quia revixit mortuus, nunquam postea moriturus . Sed potentia diabolum vicisset, etiamsi ab illo non potuisset occidi: quamvis majoris sit potentiae etiam ipsam mortem vincere resurgendo, quam vitare vivendo. Sed aliud est propter quod justificamur in Christi sanguine, cum per remissionem peccatorum eruimur a diaboli potestatebolus vincitur, non potentia. Ex infirmitate quippe quam suscepit in carne mortali, non ex immortali potentia crucifixus est Christus: de qua tamen infirmitate ait Apostolus, Quod infirmum est Dei, fortius est hominibus .
Abbreviated transcription (Latin):
N unqͥd isto iure ȩqͥssimo diaboł uincer&. si potentia xp̃c cũ illo agere
ñ iusticia uoluiss&. Sed post posuit qđ potuit. ut prius ager& qđ
opostuit. Idco aut illũ eẽ opus erat & hominẽ . & dm̃. Nisi enĩhomo
ess&. non poss& occidi. Nisi & ds̃ eẽt. non creder&ur noluisse qđ potuit.
defuisse potentiã putarems. Nuncuͦ humana ꝓnob̾passus ẽ. quia
homoerat. sed sinoluiss& &iã hoc ñ patipotuss&. quia & dserat. Ideo
gratior facta ẽ in humilitate iusticia. quia poss& si noluiss& humilitate
ñ ꝑp&itanta indiuinitate potentia. ac sic amoriente tã potente nobis
mortalib in potentib. & cõmendata ẽ iusticia. & ꝓmissa potentia.
Horum enĩ duoꝵ unũ fecit moriendo. alterũ resurgendo. Quidenim
iustius . quã usq ad mortẽ crucis ꝓiusticia ꝑuenire : Et qͥd potentiy.

Expanded text:
Numquid isto jure aequissimo diabolus vinceretur, si potentia Christus cum illo agere, Numquid isto jure aequissimo diabolus vinceretur, si potentia Christus cum illo agere, non justitia voluisset? Sed postposuit quod potuit, ut prius ageret quod oportuit. Ideo autem illum esse opus erat, et hominem, et Deum. Nisi enim homo esset, non posset occidi: nisi Deus esset, non crederetur noluisse quod potuit, defuisse potentiam putaremus. Nunc vero humana pro nobis passus est, quia homo erat; sed si noluisset, etiam hoc non pati potuisset, quia et Deus erat. Ideo gratior facta est in humilitate justitia, quia posset si noluisset humilitatem non perpeti tanta in divinitate potentia: ac sic a moriente tam potente, nobis mortalibus impotentibus, et commendata est justitia, et promissa potentia. Horum enim duorum unum fecit moriendo, alterum resurgendo. Quid enim justius, quam usque ad mortem crucis pro justitia pervenire? et quid potentius,
Abbreviated transcription (Latin):
uac est igitur iusticia qua uictus ẽ diabolus. quȩ: nisi iusticia
inũ xp̃i  Et quomꝰ uictus ẽ: Quia cũ in eonihil morte dignũ
inuenir&. occidit cũ tam̃. Etutiq iustũ est. ut debitores qͦs
tenebat liberi dimittant᷑ in eũ credentes. quẽ sine ullo
debito  occidit. hocest qđ iustificari dicim᷑ in xp̃i sanguine
Sic quippe in remissionẽ peccatoꝵ nr̃oꝵ in nocens ille sangius effusus
est. Vnde se dicit in psalmis. in mortuis liberũ. Solus enĩ adebito
mortis liber est mostuus. H inc& in alio psalmodicit. quȩ ñ rapiu
tunc ex soluebã. Rapinã uolens intellegipeccatũ. qr usurpatũ est
contralicitũ. Inde pos &iã carnis sua sicut in euangło legitur. dicit
Ecceuenit pͥnceps huius mundi. & in me nihil inuenit. Iđ Nullũ peccatũ
Sed ut sciant om̃s inquit qr uoluntatẽ patris mci facio. surgite eamꝰ hinc.
Et ꝑgit inde adpassionẽ. ut ꝓdebitorib nob qđ ipse ñ debebat exsoluer&

Expanded text:
igitur justitia, qua victus est diabolus? Quae, nisi justitia Jesu Christi? Et quomodo victus est? Quia cum in eo nihil morte dignum inveniret, occidit eum tamen. Et utique justum est ut debitores quos tenebat, liberi dimittantur, in eum credentes quem sine ullo debito occidit. Hoc est quod justificari dicimur in Christi sanguine . Sic quippe in remissionem peccatorum nostrorum innocens sanguis ille effusus est. Unde se dicit in Psalmis in mortuis liberum . Solus enim a debito mortis liber est mortuus. Hinc et in alio Psalmo dicit, Quae non rapui, tunc exsolvebam : rapinam volens intelligi peccatum, quia usurpatum est contra licitum. Unde per os etiam carnis suae, sicut in Evangelio legitur, dicit, Ecce venit princeps mundi hujus, et in me nihil invenit, id est, nullum peccatum: sed ut sciant omnes, inquit, quia voluntatem Patris mei facio, surgite, eamus hinc . Et pergit inde ad passionem, ut pro debitoribus nobis quod ipse non debebat exsolveret.
Abbreviated transcription (Latin):
pacienter ferunt qua accidere sibi nolunt. Hoc est enĩ aiunt. qđ
sapient̃ dix̃ terentius. qm̃ non potest id ficri qđ uis. idudis qđ possis
ommode hoc dictũ eẽ quis negat. Sed consiliũ est datũ misero. ne
ect̃ miscrior. Beato aut̃ quales secẽ om̃s uolunt. ñ recte nec uere dr̃
ñ potest fieri qđ uis. Sie nĩ beatus est. quicquid uult ficri potest. qr

Expanded text:
patienter ferunt quae accidere sibi nolunt. Hoc est enim, aiunt, quod patienter ferunt quae accidere sibi nolunt. Hoc est enim, aiunt, quod sapienter dixit Terentius, Quoniam non potest id fieri quod vis, Id velis quod possis. Commode hoc dictum esse, quis negat? Sed consilium est datum misero, ne esset miserior. Beato autem, quales se esse omnes volunt, non recte nec vere dicitur, Non potest fieri quod vis. Si enim beatus est, qui
Abbreviated transcription (Latin):
innumerabilia. uell& utiq si poss& ita saluũ atq in colome habere
corpus. & nullas ex eopati molestias. ut id haber& in potestite. aut in
ipsius incorruptione corporis. Qđ quia ñ hab& ac pend& incesto.
ꝓfecto ñ uuit ut uult. Quauis enĩꝑforitudinẽ sit paratus excipere.
& ȩquo ferre animo. quicquid aduersitatis acciderit. mauult tam̃
ut ñ accidat. & si possit facit. Atq ita paratus ẽ in utrũq ut quantũ
in ipso est. alterũ opt&. alterũ uit&. Et si qđ uitat incurrerit. ideo
uolens ferat. quia ficri ñ potuit qđ uolebat. Neopprimat᷑ ergo. sustinet
sed p̃minoll&. Quomꝰ ergo uiuit. ut uult. An quia uolens fortis ẽ
ad ferenda. quae noll& in lata: Ideoigit᷑ id uult qđ potest. qm̃ qđ
uult non potest. Hlecẽ tota utrũ ridenda. anpotius miscrenda supboꝵ
beantudo mostalium glori antiũ se uiuere ut uolunt quia uolentes

Expanded text:
innumerabilia; vellet utique si posset ita salvum atque incolume habere innumerabilia; vellet utique si posset ita salvum atque incolume habere corpus, et nullas ex eo pati molestias, ut id haberet in potestate, aut in ipsius incorruptione corporis: quod quia non habet, ac pendet in incerto, profecto non vivit ut vult. Quamvis enim per fortitudinem sit paratus excipere, et aequo ferre animo quidquid adversitatis acciderit; mavult tamen ut non accidat, et si possit facit; atque ita paratus est in utrumque, ut quantum in ipso est alterum optet, alterum vitet, et si quod vitat, incurrerit, ideo volens ferat, quia fieri non potuit quod volebat. Ne opprimatur ergo sustinet: sed premi nollet. Quomodo ergo vivit ut vult? An quia volens fortis est ad ferenda quae nollet illata? Ideo igitur id vult quod potest, quoniam quod vult non potest. Haec est tota, utrum ridenda, an potius miseranda, superborum beatitudo mortalium, gloriantium se vivere ut volunt, quia volentes
Abbreviated transcription (Latin):
Transitura cogitaueruat hacc mala qui ca ꝑtulerunt ł cupiendo habe.
uel timendo amititre qđ amabans. siue nequit̃. siue laudabiliter Nã
multi ꝑtransitoriamala. ad ꝑmansura bona fortiter tetenderunit
Qui ꝓfecto spe beatisuat &iã cumsunt intransitorus malis. ꝑquȩ ad bona
ñ transitoria ꝑueniunt. Sed qui sp̃e beatus ẽ. nondum beatusẽ Exspe¬
ctat nãq ꝑpacientiã beatitudinẽ. quã nondum ten&. Quiuͦ sine
ulla spetali. sine ullatali mercede cruciat᷑. quantã lib& adhibeat
tolerantiã. non estbeatus ueracit̃. sed miser fortiter. Neq enĩ ꝓpterea
miser non est. quia miserior eẽt. si& impatient̃ miseriã sustinerit
orro susta ñ patit᷑ quȩ noll& patunsuo corpore. ne tunc quid exbeatꝰ
habendus ẽ. qm̃ non uiuit ut uult. Utenĩ alia omittam quȩ corpore
in leso ad animi ꝑtineat offensiones. sinequib. uiuere uellemus. & sunit

Expanded text:
Transitura cogitaverunt haec mala, qui ea pertulerunt, vel cupiendo habere, Transitura cogitaverunt haec mala, qui ea pertulerunt, vel cupiendo habere, vel timendo amittere quod amabant, sive nequiter sive laudabiliter. Nam multi per transitoria mala, ad bona permansura fortiter tetenderunt. Qui profecto spe beati sunt, etiam cum sunt in transitoriis malis, per quae ad bona non transitura perveniunt. Sed qui spe beatus est, nondum beatus est: exspectat namque per patientiam beatitudinem quam nondum tenet. Qui vero sine ulla spe tali, sine ulla tali mercede cruciatur, quantamlibet adhibeat tolerantiam, non est beatus veraciter, sed miser fortiter. Neque enim propterea miser non est, quia miserior esset, si etiam impatienter miseriam sustineret. Porro si ista non patitur, quae nollet pati in suo corpore, nec tunc quidem beatus habendus est, quoniam non vivit ut vult. Ut enim alia omittam, quae corpore illaeso ad animi pertinent offensiones, sine quibus vivere vellemus, et sunt