comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ẽ & aliã duxerit & sidix moechatur : sed eã uerba posuit quȩ¬
in sermone illo prolixoleguntur quẽ dñs habuit in monte
huncenĩ tractandũ susceperat quȩ uerba illicita leguntur.
ut posui: Id est quicũ que dimiserituxorẽ suã & cepta causa
fornicationis facit eã moechari & qui solutã auiro duxerit
moechatur. ubi & siñ nulla &emplaria uerbis diuersis se¬
cundũ sensũ habent int̃ p̃tationẽ ñ tam̃ ab eo qđ intellegit᷑
discrepant ali a quippe habent quicũ que dimiseritalia
omnis quidimiserit ̃ Itẽ que alia ecepta causa fornica¬
tionis alia propt̃ causã fornicationis alia nisi obcausa for¬
nicationis : It ẽ alia qui solutã a uiro duxerit moechatur
alia qui dimisã aui roduxerit moechatur: Ubiputo qđ ui¬
deas nibi intereẽ adunã eandẽ que sententiã quam¬
uis illudultimũ idẽ quidimis sa auiro duxerit moechat᷑

Expanded text:
ptum est: et aliam duxerit, et siptum est: et aliam duxerit, et siin sermone illo prolixo leguntur, quem Dominus habuit in monte. Hunc enim tractandum susceperam, quae verba illic ita leguntur ut posui, id est, Quicumque dimiserit uxorem suam, excepta causa fornicationis, facit eam moechari; et qui solutam a uiro duxerit, moechatur. ubi etsi nonnulla exemplaria uerbis diuersis eundem sensum habent interpretatum, non tamen ab eo quod intellegitur discrepant. alia quippe habent: quicumque dimiserit, alia: omnis qui dimiserit; itemque alia: excepta causa fornicationis, alia: praeter causam fornicationis, alia: nisi ob causam fornicationis; item alia: qui solutam a uiro duxerit, moechatur, alia: qui dimissam a uiro duxerit, moechatur. ubi puto quod uideas nihil interesse ad unam eandemque sententiam. quamuis illud ultimum, id est qui dimissam a uiro duxerit, moechatur,
Abbreviated transcription (Latin):
q dimiser it uxorẽ suã & alterã duxerit a dulteriũ cõmittit suꝑeũ
& siuxor dimiseritui rũ suũ & aliinubserit moechatur : Secũlu cã
sic omnis qui dimittitiuxorẽ suã &ducit ad alterã moechatur:
& quidimissã auiroducit moechatur: Quier gonossumus ut di¬
camus ẽ qui moechatur uxo resua dimissa & altera ducens
& ẽ qui hoc faciens ñ moechatur. cue uangeliũ dicat omnẽ moe¬
chari. qui hoc facit: prouide siquicũ que hoc fecerit . Id ẽ omnisqu
hoc fecerit ut uxoresua dimissa alterã ducat roechatur: sine
dubitatione ibi s̃ ãbo & qui pret̃ causã fornicationis & quiꝓpt̃
causã fornicationis dimitit uxorẽ : Hhocẽ enĩ quicũq dimise¬
rit . hocẽ omnis quidimitit ñ autẽ sicut nestio qua re tibiui sue
cũ euangelii secundũ mattheũ uerba proferrẽ . p̃t misi qđ sinr¬

Expanded text:
mque dimiserit uxorem suam et altermque dimiserit uxorem suam et alteret si uxor dimiserit virum suum, et alii nupserit, moechatur . Secundum Lucam sic: Omnis qui dimittit uxorem suam, et alteram ducit, moechatur; et qui dimissam a viro ducit, moechatur . Qui ergo nos sumus, ut dicamus, Est qui moechatur, uxore sua dimissa alteram ducens, et est qui hoc faciens non moechatur, cum Evangelium dicat omnem moechari qui hoc facit? Proinde si quicumque hoc fecerit, id est, omnis qui hoc fecerit, ut uxore sua dimissa alteram ducat, moechatur; sine dubitatione ibi sunt ambo, et qui praeter causam fornicationis, et qui propter causam fornicationis dimittit uxorem; hoc est enim: quicumque dimiserit, hoc est: omnis qui dimittit. Non autem — sicut nescio quare tibi uisum est — cum euangelii secundum Matthaeum uerba proferrem, praetermisi quod scri
Abbreviated transcription (Latin):
qui duxerit eũ que p̃t̃ causa fornicationis abiec ta est : Sicutergo
istiã bo sunt moechiunde cũ dicimus quicũ que mulierẽ p̃t̃ causa
fornicationis a uiro dimissã duxerit moechat᷑: de uno quidẽ ipsorũ
dicimus nec ta menideo moecharinegamus eũ quieũ duxerit
ꝓquã ꝓpt̃ causã fornicationis maritur dimisserit: Itacũ ũbosit
sint moethi & ille scilic& quidimiserit uxorẽ suã p̃t̃ causu fornica¬
tionis & aliũ duxerit & ille quiꝓpt̃ cuusa fornicationis uxorẽ dimis¬
samse alteri copulauerit. ꝓfecto quando deuno eorũlegimus
nonita in tellegere debemus quastex hoc alt̃ moechus negitus
sit quo alt̃ expressussit: Sedsi hoc euangel ista mattheus
quia ex pressa unaspecie alterũ tacuit facit ad intellegendũ
difficille nũ quid non alii genera lit̃ id ipsũ itu cũ plexisunt
ut deutroque poss& intellegi: Nã si sccundũ marcũ sit scriptũ ẽ quios¬

Expanded text:
qui duxerit eam, quae praeter causam fornicationis abiecta est. sicut ergo qui duxerit eam, quae praeter causam fornicationis abiecta est. sicut ergo isti ambo sunt moechi — unde, cum dicimus: quicumque mulierem praeter causam fornicationis a uiro dimissam duxerit, moechatur, de uno quidem ipsorum dicimus nec tamen ideo moechari negamus eum, qui eam duxerit, quam propter causam fornicationis maritus dimiserit — ita, cum ambo sint moechi, et ille scilicet, qui dimiserit uxorem suam praeter causam fornicationis et aliam duxerit, et ille, qui propter causam fornicationis uxore dimissa se alteri copulauerit, profecto quando de uno eorum legimus, non ita intellegere debemus, quasi ex hoc alter moechus negatus sit, quod alter expressus sit. Sed si hoc euangelista Matthaeus, quia expressa una specie alteram tacuit, fecit ad intellegendum difficile, numquid non alii generaliter id ipsum ita complexi sunt, ut de utroque possit intellegi? nam secundum Marcum sic scriptum est: quicu
Abbreviated transcription (Latin):
prioribus sedutique minor quã eorũ qui non ꝓpt̃ fornicationẽ dimit¬
tunt & alterasducunt. Potest quippesicut dictũ ẽ scientibonũ face¬
re & ñ facienti peccatũ ẽ illi. eomodo & illud dici dimittentiuxorem
si ne causa fornicationes & aliã ducenti moechatio ẽ illi: quẽ ammo¬
qui ꝓpt̃ causã fornicationis dimissã duxerit. ab hoccrimine absol¬
uimus sedutrosque moechos eẽ minime dubitamus : Ita eũ qui
propt̃ causã fornicatiom suxorem dimiserit & aliã duxerit mee¬
chũ pronunti amus : Nec ideo tam̃ eũ qui ꝓpt̃ causã fornications di¬
miserit & alterã duxerit abhuius peccati labe defendimus
ambos enĩ licet alterũ altero grauius moechostamen est cog noscimus
Neque . quis quã ita est absurđ ut moechumneget esse qui duxerit
eã quã marit᷑ ꝓpt̃ causã fornicationis abiecit cũ moechũ dicat eũ

Expanded text:
prioribus, sed utique minor quam eorum, qui non propter fornicationem dimitprioribus, sed utique minor quam eorum, qui non propter fornicationem dimittunt et alteras ducunt. potest quippe, sicut dictum est: scienti bonum facere et non facienti peccatum est illi, eodem modo et illud dici: dimittenti uxorem sine causa fornicationis et aliam ducenti moechatio est illi. quemadmoqui propter causam fornicationis dimissam duxerit, ab hoc crimine absoluimus, sed utrosque moechos esse minime dubitamus: ita eum. qui praeter causam fornicationis uxorem dimiserit et aliam duxerit, moechum pronuntiamus nec ideo tamen eum, qui propter causam fornicationis dimiserit et alteram duxerit, ab huius peccati labe defendimus. ambos enim, licet alterum altero grauius, moechos tamen esse cognoscimus. neque enim quisquam ita est absurdus, ut moechum neget esse qui duxerit eam, quam maritus propter causam fornicationis abiecit, cum moechum dicat eum,
Abbreviated transcription (Latin):
te dimissa alterã ducere : quã sifornicantẽ quis que dimisert
& tunc alterã duxerit: Non quia illud ad ulteriũ ñ ẽ sed quia
minus ẽ cũ alia fornicante dimisa. altera ducitur : Nã simili
locutionẽ usus etiã a postolusia cobus ait: Nescientiigitur bonĩ
facere &ideo ñ facit utique peccatũ. sed hoc grauius sietiã sciat
& ñ faciat. nec illudideo nullũ quiaminus. Utergo eodẽ modo
utrũq dicam sicut quicũq dimiserit uxorẽ & cepta causa fer¬
nicationis & aliã duxerit moechatur : Ita quicũque scitbonũ
facere & ñ facit peccat: sed quẽ ammodũ hic recte diciñpo¬
test. ergo sinescit ñ peccat: Sunt enĩ etiã peccata ignorantiũ
quã uisminora peccatis scientiũ. Ita nec illic recte dicipo¬
cest er gosicausa fornicationis dimiserit & aliã duxerit non moechat᷑
Est enĩ moechatio etiã eorũ qui alias dicunt relictis ꝓpt̃ fornicationẽ

Expanded text:
te dimissa alteram ducere, quam si fornicantem dimiserte dimissa alteram ducere, quam si fornicantem dimiser tunc alteram duxerit? non quia illud adulterium non est, sed quia minus est, ubi fornicante dimissa altera ducitur. nam simili locutione usus etiam apostolus Iacobus ait: scienti igitur bonum facere eet non faciat, nec illud ideo nullum, quia minus. ut ergo eodem modo utrumque dicamus: sicut quicumque dimiserit uxorem excepta causa fornicationis et aliam duxerit, moechatur, ita quicumque scit bonum facere et non facit, peccat. sed quemadmodum hic recte dici non potest: ergo si nescit, non peccat ■— sunt enim etiam peccata ignorantium, quamuis minora quam scientium — ita nec illic recte dici potest: ergo si causa fornicationis dimiserit et aliam duxerit, non moechatur; est enim moechatio etiam eorum, qui alias ducunt relictis propter fornicationem
Abbreviated transcription (Latin):
causa ꝑ forma eẽ mariti& uxoris quando quidẽ mulier etiã sicau¬
sa fornicationis discesserit auiro & alii nubserit mechatur uir autẽ
siecdẽ causa uxorẽ dimiserit & aliã duxerit ñ mechatur atsipar
forma ẽ in utroq uterq mechatur sise alteriunxerit &iã cũ
se a fornicante disuinxerit: parẽ uero eẽ formã in hac causa ui¬
ri atq mulieri sibiostendit a postolus qđ sepe cõmemorandũ est
ibicũ dixiss& uxor ñ hab& potestatẽ corporissui sediur ad iecitat¬
q ait similit̃ & uirñ hab& potestatẽ corporissui sed mulier . Cur
ergo in quis int̃ posuit dñs & causã fornicationis & ñ potius ge¬
neraliterait : quicũq dimiserit uxorẽ suã & aliã duxeritme¬
chatur. si & ille mechatus est quidimisa fornicante muliere
alterã ducit: Credo qui a aliud qđ magusẽ hoc dñs cõmemorane
uoluit. Magusenĩ ad alterũ eẽ quisne gatuxore ñ fornican¬

Expanded text:
causa par forma esse mariti et uxoris, quandoquidem mulier, etiamsi caucausa par forma esse mariti et uxoris, quandoquidem mulier, etiamsi causa fornicationis discesserit a uiro et alii nupserit, moechatur, uir autem, si eadem causa uxorem\' dimiserit et aliam duxerit, non moechatur. at si par forma est in utroque, uterque moechatur. si se alteri iunxerit, etiam cum se a fornicante disiunxerit. parem uero esse formam in hac causa uiri atque mulieris, ibi ostendit apostolus — quod saepe commemorandum est — ubi, cum dixisset: uxor non habet potestatem corporis sui, sed uir, adiecit atque ait: similiter et uir non habet potestatem corporis sui, sed mulier. \'Cur ergo, inquis, interposuit dominus causam fornicationis et non potius generaliter ait: quicumque dimiserit uxorem suam et aliam duxerit, moechatur, si et ille moechus est, qui dimissa fornicante muliere alteram voluit. Majus enim esse adulterium quis negat, uxore non fornican
Abbreviated transcription (Latin):
intellexerit a postolũ ut mulieribus dicamus ita discedere
auiris suis etiã pudicis ut si discedere uolueritis in nubtema¬
neatis om̃s quibus placuerit continentia etiã ñ consentien¬
discesserit manerein. btã deilla dictũ ẽ dicere debea¬
mus cuilicere discedere ñ utiq nisi a fornicante dedicimꝰ:
Nesi aliter docuerimus obtentu continentiȩ ꝑturbemꝰ xp̃iana
coniugia & contra misericor dissimũ dñi p̃ceptũ dimissus
a continentibus mulieribus in continentes iuiros. uela continen¬
tibus uiris in continentes mulieres in adulteria cõpellam̃
Illuder go qđ dñ s ñ quidẽ insermone ipso qui & ponebatur a nobis sed tamen
alibi ait: Quicũque dimiserit uxorẽ suã nisi ex causa fornicationis &
aliã duxerit mechatur. si hoc modo intelle gendũẽ. ut quicũq catisa
fornicationis dimiserit & aliã duxerit ñ mechat᷑. Nonuidetur inha

Expanded text:
intellexerimus apostolum, ut mulieribus dicamus: ita nolite discedere intellexerimus apostolum, ut mulieribus dicamus: ita nolite discedere a uiris uestris etiam pudicis, ut, si discedere uolueritis, innuptae maneatis, omnes, quibus placuerit continentia, etiam non consentiendiscesserit, manere innuptam, de illa dictum docere debeamus. cui licere discedere utique a fornicante didicimus, ne, si aliter docuerimus, obtentu continentiae perturbemus christiana coniugia et contra misericordissimum domini praeceptum dimissos a continentibus mulieribus incontinentes uiros uel a continentibus uiris incontinentes mulieres in adulteria conpellamus. Illud ergo, quod dominus non quidem in sermone ipso, qui exponebatur a nobis, sed tamen alibi ait: quicumque dimiserit uxorem suam nisi ex causa fornicationis et aliam duxerit, moechatur, si hoc modo intellegendum est, ut quicumque causa fornicationis . dimiserit et aliam duxerit, non moechetur, non uidetur in hac
Abbreviated transcription (Latin):
dicis simulier a uiro ñ fornicante discesserit ñ eilicere alter i nubere
propt p̃ceptũ. Siautẽ a fornicante discesserit ñ ei expedi renubens
ꝓpt̃ obꝓbriũ. Mulierẽ itaq ñ nubturã dicedere a uiro siue forni¬
Dequa enĩ dicitur si a uiro disces serit ñ nubat ea c̃dicine discedere
ꝑmittitur ut ñ nubat: siergo elegerit ñ nubere ñ ẽ curprohi¬
beatur discedere : sic ut illa dequa dicitur sise ñ c̃tin& nub ut:
hac utique c̃dicione ñ continere ꝑmituitur. ut tam̃ nubat : sier¬
ñ contin& ñ eẽ dã nabile: sicauiro illa dicedens in nubta com¬
pellitur ꝑmanere ut possit qđ discedit ñ eẽ culpabile : Culpa¬
biliter autẽ a uiro ñ fornicante discedit etiã sun nubta per¬
manserit.: Illa ergo in nubtã anere p̃cipitur si discesserit
quuea fornicante discedit: Quȩcũ ita sehabeant si c omodo

Expanded text:
dicis, si mulier a uiro non fornicante discesserit, non ei licere alteri nubere dicis, si mulier a uiro non fornicante discesserit, non ei licere alteri nubere propter praeceptum; si autem a fornicante discesserit, non ei expedire nubere propter obprobrium. mulierem itaque non nupturam discedere a uiro siue fornide qua enim dicitur: si a uiro discesserit, non nubat, ea condicione discedere permittitur, ut non nubat. si ergo elegerit non nubere, non est, cur prohibeatur discedere, sicut illa, de qua dicitur: si se non continet, nubat, hac utique condicione non continere permittitur, ut tamen nubat. si ernon continet non esse damnabile, sic a uiro illa discedens innupta conpellitur permanere, ut possit quod discedit non esse culpabile. culpabiliter autem a uiro non fornicante discedit, etiamsi innupta permanserit. illa ergo manere innupta praecipitur, si discesserit, quae a fornicante discedit. quae cum ita se habeant, si eo modo
Abbreviated transcription (Latin):
dicenteã numerosi rositatẽ uirorũ appetisse: hac reddita ra¬
tione concludis & dicis. his ergoꝑtractatis uel etiã discussis
oport& mulierẽ uirũ tollerare: aut innubtã manere : bo¬
nũ plane didisticonsiliũ mulieribus ut cũ sciant sibies seper¬
missũ siadulteros uiros dimiserint aliis coniugari. non ta¬
m̃ faciant ꝓpt̃ obꝓbriũ sed potius tolerent etiã adulte rosui¬
ros neui deantur. hac occasione multis uelle misceri eo qđ
difficile sit ut ñ talẽ inueniat mulier cuinubat qualis fue¬
rit quẽ dimittit: Quoni ã ualde in hunc morbũ s: ꝓcliues
uiri: Cũ igitur nos dicimus etiã illimulieri quȩ uirũ forn¬
que procul dubio dicimus eã quȩ fornicantẽ uirũ dimittu
nubere ñ debere : Verũ hoc interẽ qđ nos quando coniug
nubere . A uiro autẽ ñ fornicanteñ licere omnino discedere : Tuuero

Expanded text:
dicent eam numerositatem uirorum adpetisse\'. hac reddita radicent eam numerositatem uirorum adpetisse\'. hac reddita ratione concludis et dicis: his ergo pertractatis uel etiam discussis oportet mulierem uirum tolerare aut innuptam manere\'. bonum plane dedisti consilium mulieribus, ut, cum sciant sibi esse permissum, si adulteros uiros dimiserint, aliis coniugari, non tamen faciant propter obprobrium, sed potius tolerent etiam adulteros uiros, ne uideantur hac occasione multis uelle misceri, eo quod difficile sit, ut non talem inueniat mulier cui nubat, qualis fuerit quem dimisit, quoniam ualde in hunc morbum sunt procliues uiri. cum igitur nos dicimus etiam illi mulieri, quae uirum fornrique procul dubio dicimus eam, quae fornicantem uirum dimittit, nubere non debere. uerum hoc interest, quod nos, quando coniugenubere, a uiro autem non fornicante non licere omnino discedere; tu uero
Abbreviated transcription (Latin):
&cusare a quo tibiñ lica omnino discedere : Cũhaec a nobis mulier aud¬
erit puto qui dẽ noliseã sic respondere ut dicat propterea se manerein¬
nubtã quia sineulla uiri fornicatione discessit: Namsulle fornicatus
esso ñsolũ sibi discedere uerũ etiã nuberelicuiss&: Ne quaquã hocilla
dicer & cũ & ipsesis uerecundatus istã mulieribus da relicentiã : Dixis¬
tenĩ siuit uxorẽ adulterã dimiserit & aliã duxerit mulier tantum
obꝓbriũ habebit: si autẽ mulier supradicta causa uirũ dimiserit
a alterinubserit : nonuirtantũ sed & mulier obprobriũ habebit.
Cuius sententiȩtuȩ ranonẽ red dens dicent eñ inquis. eã ideodis¬
cessisse ut aliũ uirũ sibi coniungeret: & sitalis forte fuerit qua¬
lis a quo discessit facile enĩuiris ꝑquã est in hoc morbiuiti ũ in¬
ruere si autẽ & ipsũ dimiserit & alii nubserit magis magisq

Expanded text:
excusare, a quo tibi non licet omnino discedere? cum haec a nobis mulier audiexcusare, a quo tibi non licet omnino discedere? cum haec a nobis mulier audierit, puto, quod nolis eam sic respondere, ut dicat propterea se manere innuptam, quia sine ulla uiri fornicatione discessit; nam si ille fornicatus esset, non solum sibi discedere, uerum etiam nubere licuisset. Nequaquam hoc illa diceret, cum ipse sis uerecundatus istam mulieribus dare licentiam. dixisti enim: si uir uxorem adulteram dimiserit et alteram duxerit, mulier tantum obprobrium habebit. si autem mulier supra dicta causa uirum dimiserit et alterum duxerit, non uir tantum, sed et mulier obprobrium habebit\'. cuius sententiae tuae rationem reddens, 'dicent enim, inquis, eam ideo discessisse, ut alium uirum sibi coniungeret, etsi talis forte fuerit qualis a quo discessit; facile enim uiris perquam est in hoc morbi uitium inruere. si autem et ipsum dimiserit et alii nupserit, magis magisque
Abbreviated transcription (Latin):
faciat aut illud: Vnũ eduob: eligendũ ꝑmisi non autẽ in horũ alterũ cõ¬
pulit munese in nubtu eligo acsic p̃ceptũ impleo corripe argue in cie¬
putere qua uolueris sȩ ueritate si nubsero:. Quid buic contrudicã nisi
apostolũ non bene intellegis. Ne que enĩ ille precepis s& sia uiro disces¬
serit in nubtũ manere mulierẽ nisi eã cuidis cedere licuis & illauna
uidelic& causc quȩ ibi ꝓptepec tuciti ẽ quia notissimu ẽ hoc est ergo¬
fornicationis : Hanc enĩ solũ dĩ mugis ter excepit cũ dedimitendaloque¬
ret᷑ uesores. Dedit que intellegiti lẽ formã &iũ in uiro et̃ seruundã:¬
Iuoniã non solũmulier ñ hab& potestatt̃ corporissui seduir: sed similit
uit ñ h ab & potesta tẽ corporissui. sed mulier. Cuergotuũ maritũ argu¬
ere defornicatione ñ posses. quomodoteputas qđ ab eo discedis ũ nubend

Expanded text:
faciat aut illud. unum e duobus eligendum permisit, non autem in horum alterum confaciat aut illud. unum e duobus eligendum permisit, non autem in horum alterum conpulit. manere innupta eligo ac sic praeceptum inpleo. corripe. argue, increpa, utere qua uolueris seueritate, si nupsero. Quid huic contradicam nisi: apostolum non bene intellegis? neque enim ille praecepisset, si a uiro discesserit, innuptam manere mulierem, nisi eam, cui discedere licuisset, illa una uidelicet causa, quae ibi propterea tacita est, quia notissima est, hoc est fornicationis. hanc enim solam deus magister excepit, cum de dimittenda loqueretur uxore, deditque intellegi talem formam etiam a uiro esse seruandamquoniam non solum mulier non habet potestatem corporis sui, sed uir; sed similiter et uir non habet potestatem corporis sui, sed mulier. cum ergo tuum maritum arguere de fornicatione non possis, quomodo te putas quod ab eo discedis non nubendo
Abbreviated transcription (Latin):
erit adulterã quȩ r&: Quid sumus dicturi mulierinisi qđ dicit ec desies
ma doctrina ped de debitũ uiro:. Medũ tuqueris undeã plius bonoreris ut
undedã net᷑ in uiniat: Hoc enĩ & illi diceremus site nolente continene uo¬
luiss&:. Nonenĩ habes potestitẽ corporistui sedille, Sicut nec ille habec
potestutẽ corporissu sedtu: Nolite inuicẽ frudie nisi ex consensis
Cũ hȩc atq huius modipluraquȩ ad hoc ꝑtineant dixerimus pluc&ene tib
ut nobis mulier & istu tuu ratione respondeat: Ego a postolũ audiodi¬
centem p̃cipio mulierẽ a uiro ñ discedere qđ sidiscessertt munere in nub¬
tã aut uiro suo peconciluri: Ec cediscessi noloneconcili criuiro. sedmnub¬
tupermuneo Non enĩ ait sidis cesserit mune in nubtũ donec uiro suo
reconcili& sed manere inquit in nubtũ aut uiro peconciliris hoc inquit

Expanded text:
erit alteram quaeret. Quid sumus dicturi mulieri, nonne quod dicit Ecclesiae erit alteram quaeret. Quid sumus dicturi mulieri, nonne quod dicit Ecclesiae a doctrina? redde debitum uiro, ne, dum tu quaeris unde amplius honoreris, ille unde damnetur inueniat. hoc enim et illi diceremus, si te nolente continere uoluisset. non enim habes potestatem corporis tui, sed ille; sicut nec ille habet potestatem corporis sui, sed tu. nolite inuicem fraudare nisi ex consensu. cum haec atque huius modi plura, quae ad hoc pertineant, dixerimus, placetne tibi, ut nobis mulier ex ista tua ratione respondeat: ego apostolum audio dicentem: praecipio mulierem a uiro non discedere; quodsi discesserit, manere innuptam aut uiro suo reconciliari? ecce discessi, nolo reconciliari uiro, sed innupta permaneo. non enim ait: si discesserit, manere innuptam, donec uiro suo reconcilietur, sed, manere, inquit, innuptam aut uiro suo reconciliari. hoc, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
dicit᷑ precipio nondis cedere qđ sidis cesserit manere innubtũ. absit ut co¬
traho p̃ceptũ faciat quȩsi cdis cedit ut in nubta ꝑma neat Nis ergal
intelleganur cuilicas discedere ñ autẽ lic& nisiuiro ftrnante. Quomode
ubit in nabeta  sidis ces serit pmanere : Quis est quidicat sidis ces letino
lr a urmonsormcante in nubtiu ꝑma neret cũ cinisia uiro fesucantedu¬
uedon uominno ñ liceat : Sensusitic que istetuus quntĩra suerse ⁊ uincu¬
lo connui ꝯtdr ubids nec continentiã uoluit sus cipi nisi puriconcet dt qur
consensuput o qđ ĩ intellegias. Sed remipsã pauloaptius esoquanu q u¬
& quas constrtuamus anteoculas Eccepla cuit continentia mulier uiro¬
non pla cuit discessit ab eo mulier & coepit uiuere continent᷑ istasciliex casta
mansur sed fuctura qđ dñs nonuidt adulterũ iurũ : quicũ senoncontinu¬

Expanded text:
 enim dicitur: praecipio non discedere; quodsi discesserit, manere innuptam. absit, ut co enim dicitur: praecipio non discedere; quodsi discesserit, manere innuptam. absit, ut contra hoc praeceptum faciat, quae sic discedit, ut innupta permaneat. nisi ergo illa intellegatur, cui licet discedere — non autem licet nisi uiro fornicante — quomodo iubetur innupta, si discesserit, permanere? quis est, qui dicat: si discesserit mulier a uiro non fornicante, innupta permaneat. cum ei nisi a uiro fornicante discedere omnino non liceat? sensus itaque iste tuus quantum aduersetur uinculo coniugali. ubi dominus nec continentiam uoluit suscipi nisi pari concordia atque consensu, puto quod iam intellegas. Sed rem ipsam paulo apertius proloquamur et quasi constituamus ante oculosnon placuit; discessit a viro mulier, et coepit vivere continenter, ipsa scilicet casta mansura, sed factura quod Dominus non vult adulterum virum: qui cum se non continu
Abbreviated transcription (Latin):
su fonicationis: Quidsi ergo dicat dimit toquidẽ uxorẽ eã sine ulla causci
fornicationis sed continens ꝑmanebo: Id eonedicemus eũ impunefeus¬
seqđ feut : quis hoc dicee audebit qui uoluntatẽ dm̃i hȩcdicentis intellegtꝰ
qm̃ nec continentia e cuusadimitti coniugẽ uoluit quisolũ causam forni¬
cationis excepit : Red eamus igit᷑ ad ipsa apostoli uerba dicentis his autẽ
quisunt in coniugio p̃cipio ñ ego sed dñs ux orẽ aui ro ñ discedere qđ sidis a&s¬
serit manere in nubtũ: & eum uelut interrogemus & tãquã p̃sentt̃ quo¬
dã modo consulamuscurdixistia postole quod sidis cesserit manere in nubã
licet nedisced ee anñ lic& siomnino ñ lic&curprecipis discedenti ut man¬
at in nubtu. siautẽ lic&ꝵ ꝓfecto ẽ aliquu causa qualiceat:. Hȩc autẽ in¬
quis itu ñ inuenit᷑ nisi quã solã saluator & cepit id est causcomfornicatio
Acper hoc ñ p̃cepit a postolus mulierem sidis cesserit manere in nubtũ

Expanded text:
ulteram. quid? si ergo dicat: dimitto quidem uxorem meam sine ulla causa fornicationis, sed continens permanebo, ideone dicemus eum inpune fecisse quod fecit? quis hoc dicere audebit, qui uoluntatem domini haec dicentis intellegit? quoniam nec continentiae causa dimitti coniugem uoluit, qui solam causam fornicationis excepit. Redeamus igitur ad ipsa apostoli uerba dicentis: his autem, qui sunt in coniugio, praecipio, non ego, sed dominus, uxorem a uiro non discedere; quodsi discesserit, manere innuptam, et eum uelut interrogemus et tamquam praesentem quodam modo consulamus: cur dixisti. apostole, quodsi discesserit, manere innuptam? licetne discedere an non licet? si non licet, cur praecipis discedenti. ut maneat innupta? si autem licet, profecto est aliqua causa, qua liceat. haec autem inquisita non inuenitur, nisi quam solam saluator excepit, id est causa fornicationis. ac per hoc non praecipit apostolus mulierem, si discesserit, manere innuptam,
Abbreviated transcription (Latin):
ultera s̃i fuerit cumalio uiro: Quod autemtib durũ uidetur ut post ad ulterũ
reconcili&ur coniugi coniunx si fides assit non erit durũs. Curenĩ ad huc de¬
putamus adulteros quos uel baptis mate ablutos uelpȩnitentia credimus
esse sanatos: Hȩc crimina inueceredilege nullis sacrificiis mundabantur que
noui testam̃ti s anguine sine dubitatione mundantur:: & ideo tunc omnimo

Expanded text:
lio uiro. Quod autem tibi durum uidetur, ut post adulterium reconcilietur coniugi coniux, si fides adsit, non erit durum. cur enim adhuc deputamus adulteros, quos uel baptismate ablutos uel paenitentia credimus esse sanatos? haec crimina in uetere dei lege nullis sacrificiis mundabantur, quae no
Abbreviated transcription (Latin):
adulterũ ꝓmontuo deputandum & ideo icere uxori eius alteri nubere
quã uis enĩ sit mors adulteriũ non corporis sed qđ peius ẽ anime Nonta¬
men & deipsa morte loquebat᷑ a postolus cumdicebat qđ si montuu: fuere
adulterium coniugale soluitur iunculum. sequit᷑ illa ꝑuersitas quã cauendamessemons¬
craui ut & mulier ꝑ impudititiam soluat᷑ hocuinculo: Quȩ si soluitur libera eritale

Expanded text:
adulterum pro mortuo deputandum et ideo licere uxori eius alteri nubere. adulterum pro mortuo deputandum et ideo licere uxori eius alteri nubere. quamuis enim sit mors adulterium non corporis, sed, quod peius est, animae, non tamen et de ista morte loquebatur apostolus, cum dicebat: quodsi mortuus fuerit adulterium coniugale soluitur uinculum, sequitur illa peruersitas, quam cauendam esse monstraui, ut et mulier
Abbreviated transcription (Latin):
totiens inculcata uera sunt uua sunt sana sunt nullius uiri posterioris
muber uxor esse in cipit nisi priorif eẽ desiuerit: ese autẽ desin& uxor
prcorss si morit uir euis nonsifornicet᷑. Licite itaque dimittit̃ coniune
obeausam fernitionis sed ma n& uinculũ priorisõ ꝓpt quđł fit reus a dusiuro
inse sacramento regenerationis ȩ cũ municat᷑ cuius quã reus criminis
nec illo sa cram̃to car& &iamsi num quã reconciliecur do. tamanentem
se uinculo focderis coniugalis uxor dimittit᷑ ob causam fornicationis nec
carebit illo uinculo &iam si mimquã reconcili&̃ uiro Carebit aute si ma¬
tuus fuerit uir eius : Reus uero & communitatus ideo numquã carebitpe¬
generationis sacram̃to &iam non reconciliatus . qm̃nũ quã moritur dss
Remanet ita que utsi saperesecundũ a postolum uolomus nondi camus urũ

Expanded text:
totiens inculcata uera sunt, uiua sunt, sana sunt, plana sunt. nullius uiri posterioris totiens inculcata uera sunt, uiua sunt, sana sunt, plana sunt. nullius uiri posterioris mulier uxor esse incipit, nisi prioris esse desiuerit. esse autem desinet uxor prioris, si moriatur uir eius, non si fornicetur. licite itaque dimittitur coniux ob causam fornicationis; sed manet uinculum pudoris, propter quod fit reus adulterii,in se sacramento regenerationis excommunicatur cuiusquam reus criminis nec illo sacramento caret, etiamsi numquam reconcilietur deo, ita manente in se uinculo foederis coniugalis uxor dimittitur ob causam fornicationis nec carebit illo uinculo, etiamsi numquam reconcilietur uiro; carebit autem, si mortuus fuerit uir eius. reus uero excommunicatus ideo numquam carebit regenerationis sacramento etiam non reconciliatus, quoniam numquam moritur deus. remanet itaque, ut, si sapere secundum apostolum uolumus, non dicamus uirum
Abbreviated transcription (Latin):
At siur eius esse ille iã destitit ñ uti que uiuente uiro uocabitꝰ adilter anfu¬
erit cũalio uiro sed nullũ habens unriũ nubendo erit cũ suo uiro: hoc quis entit
nonne seris qũa contre apostolũ senciat qđ quuide nomi psesentis sel boc senuit
ille quesentis. Muta ergo antecedentia siuis auere sequentia. & nolidirar
mortuũ uurũ uel mortuã ux orẽ hoc loquo debene intellegietiuã fornican¬
tis quĩ obremsecundũ doc÷O trinã sanã mubier alligata est quã qurur enr
uiuit: Idest non dumecorpere abs ces sit: mulier eñi sib unro uimiomarito uu¬
taest legi hocest in corpore constitutoi si autẽ mostuis fuerit hocs̃ decorpo¬
reoxierit eua cuuta est alege uiri : Igit̃ uiuente uiro uocabitur ad ulter
ñ fuerit iũalio uiro si aut ẽ mortuus fuerit uir eius libera ta est alegent
non sit adultera si fuert cũ alio uuro: hȩc uerba a postolitociens repetita

Expanded text:
at si uir eius esse ille iam destitit, non utique uiuente uiro uocabitur adultera, si fuat si uir eius esse ille iam destitit, non utique uiuente uiro uocabitur adultera, si fuerit cum alio uiro, sed nullum habens uirum nubendo erit cum suo uiro. hoc qui sentit, nonne cernis quam contra apostolum sentiat? quod quidem non ipse sentis, sed hoc sequitur illa quae sentis. muta ergo antecedentia, si uis cauere sequentia, et noli dicere mortuum uirum uel mortuam uxorem hoc loco debere intellegi etiam fornicantem. quamobrem secundum doctrinam sanam mulier alligata est, quamdiu uir eius uiuit, id est nondum corpore abscessit; mulier enim sub uiro uiuo marito iuncta est legi, hoc est in corpore constituto. si autem mortuus fuerit, hoc est de corpore exierit, euacuata est a lege uiri. igitur uiuente uiro uocabitur adultera, si fuerit cum alio uiro. si autem mortuus fuerit uir eius, liberata est a lege, ut non sit adultera, si fuerit cum alio uiro. haec uerba apostoli totiens repetita,
Abbreviated transcription (Latin):
absurdũ ut ideo ñ sit adult̃ quiaduxit adulterã rmmouero qđ ẽ mons¬
trusius Nec ipsa mulier erit adultera. qm nonerit posterioriiuro u¬
xor aliena sed sua. soluto enim peradulteriũ priore coniugaruunculo
cuicũq: iãnupserit coniugẽ ñ habendi. Non adultera cũ ad ultero sed
uxorerti potius cũmarito. Quomodo ergo erit uerũ mulier alligata
.ẽ. quãdiu uireius uiuit : Ecceuireius uiuit quianede corpore excessit
nec fornictusẽ qđ ꝓmorteuis deputari. & tam̃ ei mulier alligata iam
ñẽ: Nonne attendis quãsit hoccontra apłm dicentẽ mulier al¬
ligatuẽ. quã diu uir eius uiuit. Anforte dictu c sortioci ruses uiuitqui
te uirouocabitu adultera si fuerit cũ aliouiro. quando quidẽ uireius
illeiãn est coniugidi unculo ꝑmulieris adilterũ iãsoluto:
Quo enĩ uiuente uiro nisi suo uocabit᷑ ad ultera si fuerit cum alio curo

Expanded text:
absurdum, ut ideo non sit adulter. quia duxit adulteram. immo uero, quod est monsabsurdum, ut ideo non sit adulter. quia duxit adulteram. immo uero, quod est monstrosius, nec ipsa mulier erit adultera, quoniam non erit posteriori uiro uxor aliena, sed sua. soluto enim per adulterium priore coniugali uinculo cuicumque iam nupserit coniugem non habenti non adultera cum adultero, sed uxor erit potius cum marito. quomodo ergo erit uerum: mulier alligata est, quamdiu uir eius uiuit? ecce uir eius uiuit, quia nec de corpore excessit nec fornicatus est, quod pro morte uis deputare; et tamen ei mulier alligata iam non est. nonne adtendis, quam sit hoc contra apostolum dicentem: mulier alligata est, quamdiu uir eius uiuit? an forte dicturus es: uiuit qte uiro uocabitur adultera, si fuerit cum alio uiro? quandoquidem uir eius ille iam non est coniugali uinculo per mulieris adulterium iam soluto. quo enim uiuente uiro nisi suo uocabitur adultera, si fuerit cum alio uiro?
Abbreviated transcription (Latin):
mortuus fuerit uireius liberataẽ cuiuult nubat. Sic intellegendũ
ex istimas ut siuir fuerit fornicatus. ꝓmortuo deputetur &uxor ꝓmortua
Rideo liceat cuilib& illorũ tã quã postmortẽ ita post fornicationẽ coniugis
xerit mulierẽ quacuiro alligataesse destiterit. adulter habendus sit:
Quod tibi existimoniuderi Idoo enim mulier uiuente uiro uocabitur adi¬
ultera si fuerit cũ aliouiro qm̃mulier alligataẽ quã diu uir eius uiuit¬
Nocaut̃ uinculũ sieicũuiro uiuente ñess& sineullo adulterucrimine adul¬
teri nubex& ꝓ indesialligataẽ quãdiu uireius uiuit. nullo modonisiuiro
mortuo soluta dicendaẽ. ab hoc uinculo. Porro simortecuius lib&eoꝵ
intermaritũ &uxorẽ hociunculũ soluitur. & ꝓmorte habendaest
sicut dicis &iã fornicatio ꝓculdubio erit ab hoc & mulier soluta quan¬
do fuerit fornicata. Neq enim dicipoterit haec alligata uiro quando ab
illa fuerit uirsolutus. Acper hoc postea quã fornicando alligata uiro quan

Expanded text:
mortuus fuerit vir ejus, liberata est; cui vult nubat ; sic intelligendum existimas, ut si vir fuerit fornicatus, pro mortuo deputetur, et uxor pro mortua; et ideo liceat cuilibet illorum, tanquam post mortem, ita post fornicationem conjugis xerit mulierem quae viro alligata esse destiterit, adulter habendus sit? Quod tibi existimo non videri. Ideo enim mulier vivente viro vocabitur adultera, si fuerit cum alio viro; quhoc autem uinculum si ei cum uiro uiuente non esset, sine ullo adulteri crimine alteri nuberet. proinde si alligata est quamdiu uir eius uiuit, nullo modo nisi uiro mortuo soluta dicenda est ab hoc uinculo. porro si morte cuiuslibet eorum inter maritum et uxorem hoc uinculum soluitur et pro morte habenda est, sicut dicis, etiam fornicatio, procul dubio erit ab hoc et mulier soluta, quando fuerit fornicata. neque enim dici poterit haec alligata uiro, quando ab illa fuerit uir solutus. ac per hoc posteaquam fornicando alligata uiro esse
Abbreviated transcription (Latin):
&iam de uiro intellegit᷑. De inde cũ dictũ ẽ quicũque dimiserit uxor ẽ suã
excepta ccusa stonictionis faciteũ mechuri. quomo do dictũ intellecturi

Expanded text:
etiam de uiro intellegitur. deinde cum dictum est: quicumque dimiserit uxorem suam etiam de uiro intellegitur. deinde cum dictum est: quicumque dimiserit uxorem suam excepta causa fornicationis, facit eam m
Abbreviated transcription (Latin):
retur. Cũ uero ista causa non ẽ suꝑ ẽ secundũ id qđ & istimas ut
aut coniunx ñ discedat a coniuge. aut si discesserit sine coniugio
naneat . aut ad pristinũ coniuigiũ reuertatur. Nulla ergo
& si stentetais anisi fornicationis cuilib& coniugilicebit unũ
decribus eligere aut ñ discedereu coniuge aut sidis cesserit sicmui¬
ene aut si non sic manserit non alterũ quȩ nere sed priorisereddens
sensu uoluit coniuges carnalifrcuidure inuicẽ debito: Quomodo scluũerit
qđ ait: ꝓpt̃ fornicationẽ unus quis que uxorẽ suũ habeat: & unc quȩ que¬
non hab& potestactẽ corporis sui seduir: Similit̃ &uir non hab& potes¬
tutẽ corporis suised mulier:: hoc quomodouerũ erit nisi quia nolente
coniuge ñ lic& coniugi continere: Nã silic& milieris t̃odimutere uirũ
ut maneat innubta nonuirhub& sed ipsa suicor por is potestatem qđ

Expanded text:
retur. cum uero ista causa non est, superest secundum id, quod existimas, ut retur. cum uero ista causa non est, superest secundum id, quod existimas, ut aut coniux non discedat a coniuge aut, si discesserit, sine coniugio maneat aut ad pristinum coniugium reuertatur. nulla ergo existente causa fornicationis cuilibet coniugi licebit unum de tribus eligere: aut non discedere a coniuge aut, si discesserit, sic manere aut, si non sic manserit, non alterum quaerere, sed priori se reddersensu uoluit coniuges carnali fraudare inuicem debito? quomodo saluum erit quod ait: propter fornicationes autem unusquisque uxorem suam habeat, et unaquaequenon habet potestatem corporis sui, sed uir; similiter et uir non habet potestatem corporis sui, sed mulier? hoc quomodo uerum erit, nisi quia nolente coniuge non licet coniugi continere? nam si licet mulieri sic dimittere uirum, ut maneat innupta, non uir habet, sed ipsa sui corporis potestatem: quod
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cipitur ut sic uiro discesserit in nub tu perma neat ñ discedendiaufer¬
turlicentia sed nubendi qđ sutaẽ datur ergolicentia feminis quec tino¬
ces eẽ uoluer nullũ maritorũ & spectare c̃sensũ: Ut qđ dictũ ẽ mulierẽ aurro
non discedere eis p̃ceptũ eẽ uideatur quȩ possent eligere ñ continentiã
sediale diuortiũ quolicer& eis in aliorũ nubtia sc̃uenire : proinde
quȩ dilecerint nullũ desidetare concubitũ nullũ ferre conubiũ licebit
eisiuros suos etiã sine ulla fornicationis causa relinq re & in nubtasse¬
cundũ a postolũmanere & uiri similit̃ quoniã parformaẽ in utris que
si continentes eẽ uoluerint etiã uxoribus ñ consentientib: deserent
eas & sineullis nubtiis permanebunt: Tunc enĩei sutputas alia
coniugialicer& in quirere si fornicationis causa diuortiũ nasce¬

Expanded text:
praecipitur, ut, si a uiro discesserit, innupta permaneat, non discedendi auferpraecipitur, ut, si a uiro discesserit, innupta permaneat, non discedendi aufertur licentia, sed nubendi. quod si ita est, datur ergo licentia feminis, quae continentes esse uoluerint, nullum maritorum exspectare consensum, ut, quod dictum est: mulierem a uirnon discedere, eis praeceptum esse videatur; quae possent eligere, non continentiam, sed tale divortium quo liceret eis in aliorum nuptias convenire. Proinde quae dilexerint nullum desiderare concubitum, nullum ferre connubium, licebit eis viros suos etiam sine ulla fornicationis causa relinquere, et innuptas secundum apostolum permanere. et uiri similiter — quoniam par forma est in utrisque — si conti- Dentes esse uoluerint, etiam uxoribus non consentientibus deserent eas et sine ullis nuptiis permanebunt. tunc enim eis, ut putas, alia coniugia liceret inquirere, si fornicationis causa diuortium nasce
Abbreviated transcription (Latin):
rima quecio est frater dilectis sime pollenti earũ quas ad me
scribens tã quã consulen dotract asti quo aut apostolus: his aũ
qui sunt in coniugio precipio non ego sed dñs muber ẽ a uiro nondiscedere quod
sineces serit manere in nubtamaut᷑ uiro suo re conciliuri & ur uxorem nedimitat¬
Vtrũ itisit accipiendũ ut et̃ ꝓhibuis se nubere intellegit᷑ quȩ si necciusc form¬
cationis discessit a uiro : Idenimsentis ansic ego sensi ineis Ibris quos ante pluri¬
mos an nos desermone euangelicos cribsiquẽ se cundũ mattheumbibuit scdiueto
in monte illus in nubtas manere p̃ceperit. que auiris suiscu ccuscrecesse¬
rint que solu pmissaẽ id ẽ fornicccionis. Vid etꝰ enĩ tibi tuncauirodisceden
tẽ feminã nubere non debexe sinullic uiri fermetione conpulsudis cesserit
necat tendis sinullũ uireius causcm fornicationis habuerit ñ eumdiscedo¬
tem manere in nubtã sed omni nodiscedere non debere: Nũ utique ciui

Expanded text:
rima quaestio est, frater dilectissime Pollenti, earum quas ad me scribens, tanquam consulendo tractasti, quod ait Apostolus, His autem qui sunt in conjugio praecipio, non ego, sed Dominus, mulierem a viro non discedere; quod si discesserit, utrum ita sit accipiendum, ut eam prohibuisse nubere intelligatur, quae sine causa fornicationis discessit a viro; id enim sentis: an sicut ego sensi in eis libris quos ante plurimos annos de sermone evangelico scripsi, quem secundum Matthaeum habuit Salvator in monte, illas innuptas manere praeceperit, quae a viris suis ea causa recesserint quae sola permissa est, id est, fornicationis. Videtur enim tem feminam nubere non debere, si nulla uiri fornicatione conpulsa discesserit; nec adtendis, si nullam uir eius causam fornicationis habuerit, non eam discedentem manere innuptam, sed omnino discedere non debere. nam utique cui
Abbreviated transcription (Latin):
ccipiunꝰ qi noncapiunł rep̃ hensionis morsib: lacepitt uel contempnendo c̃culcan : Si eñi
beatis apłs quãuis in xp̃oiã penatis tam̃ adhuc pasuulis lacdic sede disse ñ escã : Necdũ em̃ pote¬
cumino suerũ &iã ipsos quuniuentiũ ciugiis copulatipetinen adilteria c̃sortio cũs aluos corporeñ a

Expanded text:
accipiunt, quia non capiunt, vel reprehensionis morsibus lacerant, vel contemnendo conculcant. Si enim accipiunt, quia non capiunt, vel reprehensionis morsibus lacerant, vel contemnendo conculcant. Si enim beatus apostolus quamuis in Christo iam renatis tamen adhuc paruulis lac dicit se dedisse, non escam — necdum enim potehumenos uerum etiam ipsos, qui uiuentium coniugiis copulati retinent ad
Abbreviated transcription (Latin):
paruulis dic inom potest in qͥb: ad huc pectionis nullusẽ usus sed ñ solũ incredibileẽ
nec infine uitȩhuius bapti raricathicuminũ ẽ uelle uerũ &iã siuolunta sei: in¬
estaẽ multo sutius ẽ nolenti dure quã uolentinegure : Vbi uelit an nolit sic ñ
appar& ut tam̃ cre dibilius sit eũ si poss & uelle sepotius fuis se dicturũ easac ritm̃t
ꝑcipere sineqͥb: iãcre didit ñ seo portere decorpore exire si aut̃ dñs ubiait :¬
nolitedure scm̃ canib: boc ꝗd isticauendũ put aNuell& intellegiñ ipsẽsuo
pt ditoride diss& qđ in suũ ille ꝑniciẽ sineculpudantis cũ dignis indignus ace
undecũ bocdiceret dñs creden dũẽ significare uoluisse qđ lcicẽ intellegentiȩ
spirit ali simmundu cordi ñ postan & sipostanda doctor in gesseri tquȩ ñ rectȩ

Expanded text:
paruulis dici non potest, in quibus adhuc rationis nullus est usus. sed non solum incredibile est paruulis dici non potest, in quibus adhuc rationis nullus est usus. sed non solum incredibile est nec in fine uitae huius baptizari catechumenum uelle, uerum etiam, si uoluntas eius incerta est, multo satius est nolenti dare quam uolenti negare, ubi uelit an nolit sic non apparet, ut tamen credibilius sit eum, si posset, uelle se potius fuisse dicturum ea sacramenta percipere, sine quibus iam credidit non se oportere de corpore exire. Si autem dNolite dare sanctum canibus, hoc quod isti, cavendum putant, vellet intelligi, non ipse suo traditori dedisset quod in suam ille perniciem, sine culpa dantis, cum dignis indignus accepit. Unde cum hoc diceret Dominus, credendum est significare voluisse quod lucem intelligentiae spiritualis immunda corda non portant. Et si portanda doctor ingesserit, quae non recte
Abbreviated transcription (Latin):
uderet᷑ : Cũ uero eadẽ sit &iã nostỹit sententia non hincopusẽ diucius dispucape
Caticuminis ergo in huius uitȩ ultimo constitutis simor boseucasu alicosicoppressisi
iquã iuis ad huc uiua n p&cresi brtam̃baptis nũ uela dint̃rogata pespondereñpessi q̃
ꝓsiteis qđ eorũ infide xp̃ianti iã notu uoluntus ẽ ut eomodobaptirent᷑ quomodobaptiaN¬
in fantes quorũ uoluntas nulla adhuo patuit. non tam̃ ꝓptere a dã nare debemꝰ eos qͥtimi dius
agunt quã nob̵ uidet᷑ agio postere ne depeccunici c̃seruo creditaimꝑbius quũ caut iusiudicare
oluis seiudicemur satis quippe in talibus pespiciendũẽ .c. illud a płi ubia it : Vnus quisq nr̃m¬
ur̃as anteporcos : & ista saluatoris uerba referentes bapti t are non audent eos qui
ꝓsepes pondere ne quiuerunt neforte contrirriũ gepent uolunt atis arbitriũ ꝗd de

Expanded text:
uideretur; cum uero eadem sit etiam nostra sententia, non hinc opus est diutius disputare. uideretur; cum uero eadem sit etiam nostra sententia, non hinc opus est diutius disputare. Catechumenis ergo in huius uitae ultimo constitutis, seu morbo seu casu aliquo si conpressi sint, ut, quamuis adhuc uiuant, petere sibi tamen baptismum uel ad interrogata respondere non possint, prosit eis, quod eorum fide christiinfantes, quorum voluntas nulla adhuc patuit. Non tamen propterea damnare debemus eos qui timidius agunt, quam nobis videtur agi oportere, ne de pecunia conservo credita improbius quam cautius judicare voluisse judicemur. Satis quippe in talibus respiciendum est illud Apostoli, ubi dicit: Unusquisque nuestras ante porcos. et ista saluatoris uerba reuerentes baptizare non audent eos, qui pro se respondere nequiuerint, ne forte contrarium gerant uoluntatis arbitrium. quod de
Abbreviated transcription (Latin):
ũi lloñ dimittat illã : &siqua mulier hab& uirũ in fidelẽ & hic consentit habit a recũilla ñ
dimitutuirũ & sic audiat᷑ ut quãuis fierilicitũ sit or hoc ñ dic̃ dñs nentam̃ fiat qr ñ expedit:
sornicationis genus siuec arnis siue sp̃s ubiẽ in fidelitas intellegitur & dimissouironlio
alterinubere & dimis sa uxore ñ lic & alterit̃ ducere : Qñ dđñs nulla exceptione factudic̃
siuxor dimiserit uirũ suũ & alii nupserit moechat̃ & ominis qͥ dimittit ux orẽ suc̃ & duc̃ altesto¬
ioet hat᷑: Hisita ꝓmeo nodulo ꝑt ractut isatq discussis questionẽ tam̃ deconiugis
obscurissimã & inplitatissimã ẽẽ ñ nescio Nec audeo ꝓfiter i oms sinꝰ ei uel in hocopero
uel in alio adhucexplicas se ueliã possesiurge arex plicape : Iilluda ut̃ unde me i tidẽ
naliascida c̃sulendũ existimusti seorsũ &iã ego enoda recurti pẽsimꝰ aliud quã tibiuisũẽ

Expanded text:
tat illam: et si qua mulier habet virum infidelem, et hic consentit habitare cum illa, non dimmittat virum . Et sic audiatur, ut quamvis fieri licitum sit, quia hoc non dicit Dominus; non tamen fiat, quia non expedit.  quodlibet tamen fornicationis genus, siue carnis siue spiritus, ubi et infidelitas intellegitur, et dimisso uiro non licet alteri nubere et dimissa uxore non licet alteram ducere, quoniam dominus nulla exceptione facta dicit: si uxor dimiserit uirum suum et alii nupserit, moechatur, et: omnis qui dimittit uxoreo modulo pertractatis atque discussis quaestionem tamen de coniugiis obscurissimam et inplicatissimam esse non nescio. nec audeo profiteri omnes sinus eius uel in hoc opere uel in alio me adhuc explicasse uel iam posse, si urguear, explicare. illud autem, unde me idem in alia scheda consulendum existimatis, seorsum etiam ego enodare curarem, si mihi aliud, quam tibi uisum est,
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid ꝓhiber& : Pro inde ihis duab causisuna denubendo lñ nubendo alte¬
pit demfideli coniuge dimittenda ł ñ dimittendo & hic dicit. Ego dicoñ cd̃s
illud aut̃ dissimile ẽ qr denubendo & ñ nibendo potestdici hocbene fieri illud melius
qm̃utrũq e pedit minꝰ aliud magis alud: a tuero de coniuge in fidelidimitendo
ne facit & qui ñ dimittit melius facit: sicdiciopost& ñ dimittat qr & si lic&
ñ ex pedit: sicergo possumꝰ dicene melius es se in fidelẽ c̃iugẽ ñ dimitterequã¬
uis liceat & dimittere : Quc̃ ad modũ rectedicimꝰ melius eẽ qđ & lic& & ex

Expanded text:
lius facit. In his duabus causis una de nubendo vel non nubendo, altera de infideli conjuge dimittendo vel non dimittendo, illud autem dissimile est, quia de nubendo et non nubendo potest dici, hoc bene fieri, illud melius, quoniam utrumque expedit, minus aliud, magis aliud; at uero de coniuge infideli dimittendne facit; et qui non dimittit, melius facit, sed dici oportet: non dimittat, quia etsi licet, non expedit. sic ergo possumus dicere melius esse infidelem coniugem non dimittere, quamuis liceat et dimittere, quemadmodum r
Abbreviated transcription (Latin):
auro ñ disce dere qd si discesserit eautiq causaqua dis or depelicitũ ẽ: Mancre in nubtã autinrosuo
c̃ciliari: Mulierem̃ subuiro cuuomarito iuncta ẽ legi. & uiuent iuro uocabit᷑ adulte rit si fueriti
alio uiro qm̃ mulier alligataẽ quã diu uirtꝰi iiuit Vnde suxor dimiseritiur ũ suũ &alinubse¬

Expanded text:
a uiro non discedere; quodsi disca uiro non discedere; quodsi discreconciliari . Mulier enim sub viro, vivo marito, juncta est legi; et vivente viro vocabitur adultera, si fuerit cum alio viro