comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
austus dixit. S non poterat
mori: nisi natus ẽẽt iħc. Et
ego respondeo: nec nasci poterat.
nisi d̾s non ẽet. Aut si potuit & d̾s
ẽẽ & nasci: quare non & ñ nascipo¬
tuerit & mori. Uides gͦ utile satis
non eẽ. in his consequentiã quere¬
re. aut argumentis anniti cũ de
reb agitur quȩ ꝑtineant ad iħm:
s querendũ potius ẽ. quid ipse de
se quid ue apłi sui de eodẽ predi¬
carint. ipsaq ado ꝑtractanda ge¬
nealogia ẽ. & uidendũ si sibi con¬
ueniat non ex coniectura passionis
natiuitatis eius exquirere uerita¬
tem: quia & pati non natꝰ potuit.¬
& natus minime pati: presertim
ipsis uob̃ fatentib dõ ẽẽ impossibi¬
le nichil. quod erit & ipsũ falsũ.
si hoc constiterit non potuisse mori
non natum.
ugustinus respondit. Iterum
ac sepe tibi ꝓponis: quod non
audis ab eis a quib confutaris. Ne¬
mo tibi dicit. non poterat mori nͥ
natꝰ ẽẽt: quia mortuus est adam.
quanuis natꝰ non fuisset. S dicit᷑

Expanded text:
AUSTUS dixit: Sed non poterat mori, nisi natus esset. Et ego respondeo, Nec nasci poterat, nisi Deus non esset: aut si potuit et Deus esse et nasci, quare non et non nasci potuerit et mori? Vides ergo utile satis non esse, in his consequentiam quaerere, aut argumentis anniti, cum de rebus agitur quae pertineant ad Jesum. sed quaerendum potius est, quid ipse de se quidue apostoli sui de eodem praedicarint. ipsaque adeo pertractanda genealogia est et uidendum, si sibi conueniat, non ex coniectura passionis natiuitatis eius exquirere ueritatem, quia et pati non natus potuit et natus minime pati praesertim ipsis uobis fatentibus deo esse inpossibile nihil: quod erit et ipsum falsum, si hoc constiterit non po- . tuisse mori non natum. AUGUSTINUS respondit: Iterum ac saepe tibi proponis, quod non audis ab eis, a quibus confutaris. nemo tibi dicit: non poterat mori, nisi natus esset, quia mortuus est Adam, quamuis natus non fuisset; sed dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
dit ex dõ non ẽẽ. cum illũ solum
monstrauit ẽẽ exdo. Nec non & ad
colosenses id ipsũ denuo dicit. Ex¬
poliati ueterẽ hominẽ cũ actib eiꝰ:
induite nouu̾ qui renouatur in
agnitione dĩ scd̾m imaginẽ eiꝰ. qui

Expanded text:
dit ex deo non esse, cum illum solum dit ex deo non esse, cum illum solum monstrauit esse ex deo. necnon et ad Colossenses id ipsum denuo dicit: expoliate ueterem hominem cum actibus eius et induite nouum, qui renouatur in agnitione dei secundum imaginem ei
Abbreviated transcription (Latin):
& do & quẽad modũ d̾s hominem
faciat ostendemꝰ. Dicit ad ephesios.
Ut deponatis scđm pͥorẽ conuer¬
sationẽ ueterẽ hominẽ: qui corrũ¬
pitur ꝑ desideria erroris. Renoua¬
mini aut sp̃ti mentis ur̃e. & indu
ite nouũ hominẽ qui scđm d̃m̃
creatꝰ ẽ. in iusticia & sc̃itate ue¬
ritatis. Uides gͦ quando ereatur
homo ad imaginẽ d̃i. uides hic &
hominẽ ostendi alterũ. & natiui¬
tatẽ aliam: & aliũ nascendi mo¬
dum. Nam cũ exuite uos & induite
dicit: tempꝰ utiq crudelitatis sig¬
nificat. Cũ uͦ hominẽ nouũ ado
creari testatur : tum indicat ue¬
terẽ nec ap ipso ẽẽ nec scđ̾m d̾m for¬
matũ. Et cum ꝓsequit᷑. dicens illũ
quidẽ fieri in sc̃itate & iusticia ⁊
ueritate: tunc designat atq de mon¬
strat alterum illũ natiuitatis morẽ.
quẽ dixi longe dissimilẽ huic. qui
corpora nr̃a furiosis genitoꝵ cõplexi¬
bus seminauit. quẽq etiam osten¬

Expanded text:
do et quemadmodum deus hominem do et quemadmodum deus hominem faciat, ostendemus. dicit ad Ephesios: ut deponatis secundum priorem conuersationem ueterem hominem, qui corrumpitur per desideria erroris; renouamite nouum hominem. qui secundum deum creatus est in iustitia et sanctitate ueritatis. uides ergo, quando creatur homo ad imaginem dei, uides hic et hominem ostendi alterum et natiuitatem aliam et alium nascendi modum. nam cum "exuite uos et induite" dicit. tempus utique credulitatis significat; cum uero hominem nouum a deo creari testatur, tum indicat ueterem nec ab ipso esse nec secundum eum formatum. et cum prosequitur dicens illum quidem fieri in sanctitate et iustitia et ueritate, tunc designat atque demonstrat alterum illum natiuitatis morem, quem dixi longe dissimilem huic, qui corpora nostra furiosis genitorum conplexibus seminauit quemque etiam osten
Abbreviated transcription (Latin):
quitur. Quod nascitur de carne
ẽ. quam corpore gignim᷑. s & illa alia
qua renascimur sp̃ũ: non minor egͦ
cura ẽ. ⁊ hoc ipsum querere. in qua¬
nã earũ nos faciat d̾s. Modus quoq
nascendi duplex ẽ. Unus ille furoris
& intẽperantiȩ ꝓprius. quo sumus
a genitorib curpit᷑ ⁊ ꝑ libidinẽ sati
doctrinis disciplinati sumꝰ ad fidẽ
Uñ om̃is etiam religio. ⁊ maxime
xp̃iana ad sacramentũ rudes infan
in utero fingim᷑. ut fere gentibus
placet ⁊ uideis & ipsis uob̃. tunc no̾
ds format ad imaginẽ suam & ue¬
teres nos facit & ꝑfurorẽ ac libidi¬
nẽ creat: quod haut scio utrũ di¬
uinitati eius conueniat. Si uͦ cũ
credimꝰ ⁊ ad meliorẽ uitȩ conuer¬
timur statũ. tunc formam᷑ ado ut
facit ac pure. quo quid consenta¬
neum quid ue conueniens magis
scẽ eiꝰ est uenerabili maiestati: Qđ¬
si & uos auctoritatẽ pauli ñ sꝑniils¬
I& ex ipso uobis queminã & quan¬

Expanded text:
quitur: quod nascitur de carne,quitur: quod nascitur de carne,est, qua in corpore gignimur, sed et illa alia, qua renascimur spiritu, non minor aeque cura est et hoc ipsum quaerere, in quanam earum nos faciat deus. modus quoque nascendi duplex est: unus ille furoris et intemperantiae proprius, quo sumus a generatoribus turpiter et per libidinem sati;doctrinis discipulati sumus ad fidem: unde omnis etiam religio et maxime christiana ad sacramentum rudes infantin utero fingimur, ut fere gentibus placet et Iudaeis et ipsis uobis. tunc nos deus format ad imaginem suam et ueteres nos facit et per furorem ac libidinem creat — quod haud scio utrum diuinitati eius conueniat — si uero cum credimus et ad meliorem uitae conuertimur statum, tunc formamur a deo,facit ac pure. quo quid consentaneum quidue conueniens magis sanctae eius est ac uenerabili maiestati? quodsi et uos auctoritatem Pauli non spernitis, ex ipso uobis quemnam et quan
Abbreviated transcription (Latin):
2s dixit. Quid ita homi
negatis fieri adõ: Nlon
quidẽ nos omifariam hominem
a d̾o fieri ꝑnegamꝰ : s quis & qͣn¬
do & quemadmodũ fiat hoc que¬
rimꝰ. Quandoquidẽ sunt scdm
apłm homines duo. quoꝵ alterũ
quidẽ interdũ exteriorẽ uocat. ple¬
rũq uͦ t̾renum. nonnũquã etiam
ueterẽ: alterũ uͦ interiorẽ & cele¬
stem dicit ac nouũ. Horum gͦ ut̃
Unum illud quo nos irrecitos car¬
nalib uincłis hanc in lucẽ natura
ꝓduxit: alterũ uͦ cum ueritas nos
ex errore conuersos. ad se regene¬
rauit mitiatos ad fidem. Quod tẽ¬
pus scdẽ natiuitatis in euũgłio iħc
significans dicit. Nisi quis natus
fuerit denuo: non potest uidere
regnum dĩ. Quod cum nichode¬
mus parũ intelligens hesitaret.
⁊ qualit̾ id fieri posset ꝑcunctare¬
tur. neq enim posse hominẽ senẽ¬
in matris uterũ introire ⁊ iterum
nasci: iłic ei respondens nͥ quis re¬
natus fuerit inquit ex aqua⁊ spũ.
non potest uidere regnũ dĩ. & se¬

Expanded text:
S dixit: Quid ita hominem negatis fieri a deo? non quidem nos omnifariam hominem a deo fieri pernegamus; sed quis et quando et quemadmodum fiat, hoc quaerimus, quoniam quidem sunt secundum apostolum homines duo, quorum alterum quidem interdum exteriorem uocat, plerumque uero terrenum, nonnumquam etiam ueterem, alterum uero interiorem et caelestem dicit ac nouum. horum ergo utpora duo sunt: unum illud, quo nos inretitos carnalibus uinculis in lucem hanc natura produxit, alterum uero, cum ueritas nos ex errore conuersos ad se regenerauit initiatos ad fidem. quod tempus secundae natiuitatis in euangelio Iesu significans dicit: nisi quis natus fuerit denuo, non potest uidere regnum dei. quod cum Nicodemus parum intellegens haesitaret et qualiter id fieri posset, percunctaretur — neque enim posse hominem senem matris uterum introire et iterum nasci — Iesus ei respondens, nisi quis natus fuerit, inquit, ex aqua et spiritu, non potest uidere regnum dei. et se
Abbreviated transcription (Latin):
facta sunt oĩa noua. Uides gͦ eũ
ueterẽ appellare & transitoriã fidẽ
illã pͥorẽ. id ÷ iħm credidisse ex se¬
mine dauid scđm carnẽ: nouã uero
hanc scdam et ꝑmanentẽ. qͥa nemi¬
nẽ iam nouerit scđm carnẽ. Qua¬
ꝓpt̃ & alibi cũ ẽẽm inqͥt paruulus
ut paruulus loquebar: ut pariuilus sa¬
piebã. ut pariuilus cogitabã. Cũ autẽ
factus sũ uir: quȩ paruuli erant depo
sii. Qd̃ si itaẽ. quid gͦ & nosindignũ
facimꝰ sinouã et meliorẽ pauli denen¬
tes confessionẽ ueterẽ illã ac deterio¬
rẽ ꝓicimꝰ.: Aut siuiob̃ scd̾m qđ ad roma¬
nos scribit credere cordiẽ. nob̃ quare
licitũ non sit. scđm qđ ad chorinthios¬
dicit dogmatizare: Quãuss hoc ad
duritiã urãm ita responderĩ. Alioqͥn
absit apłm dĩ quod ȩdificauit unꝙͣ.
destruere: ne se ipse p̃uaricatorem
constituat ut contestatꝰ ẽ. Uerũtam̃
si eius ẽ. & pͥor illa sententia: in em̃¬

Expanded text:
facta sunt omnia noua. uides ergo eum facta sunt omnia noua. uides ergo eum ueterem appellare et transitoriam fidem illam priorem, id est Iesum credidisse ex semine Dauid secundum carnem, nouam uero hanc secundam et permanentem, quia neminem iam nouerit secundum carnem. quapropter et alibi. cum essem, inquit, paruulus, ut paruulus loquebar, ut paruulus sapiebam, ut paruulus cogitabam; cum autem factus sum uir, quae parusui . Quod si ita est, quid ergo et nos indignum facimus, si novam et meliorem Pauli tenentes confessionem, veterem illam ac deteriorem projicimus? Aut si vobis secundum quod ad Romanos scribit, credere cordi est; nobis quare licitum non sit, secundum quod ad Corinthios dogmatizare? Quamvis et hoc ad duritiam vestram ita responderim. Alioquin absit Apostolum Dei, quod aedificavit, unquam destruere, ne se ipse praevaricatorem constituat, ut contestatus est . Verumtamen si ejus est et prior illa sententia, nunc eme
Abbreviated transcription (Latin):
austꝰ dix̃. Apłm accipis: Et maxi¬
me. Cur gͦ ñ credis filiũ dĩ: ex se¬
mine dauid natũ scđm carnẽ: Non eqͥ¬
dẽ crediderĩ apłm dĩ contraria sibiseͥ¬
bere potuisse: ⁊ mͦ hanc mͦ illã de dño
do nr̃o habuisse sententiã. S qͥa uob̃
ita placet. qͥ mnquã sine stomacho
auditis aliquidẽe. in apło caupona¬
tũ. ne hoc quidẽ nob̃ sciatis ẽe. contra¬
riũ. si quidẽ hȩc uetꝰ uideat᷑ ẽẽ. & anti¬
qua opinio pauli de iħu: cũ eũ et ip¬
se dauid filiũ putaret ut cet̾i. Qđ tñ
ubi falsũ didicit int̃polat. et infirmat.
scͥbensq ad chorinthios. nos inqͥt ne
tet quantũ int̃sit int̾ hȩc duo capitu¬
la: equib unũ ꝑhibet iħm filium
daiuid scdm carnẽ: altm̃ uͦ iã se nemi¬
uẽ nosse scđm carnẽ. Quȩ si utraq st̃
pauli: aut hac ratione ert̃ qua dixi.
aut unũ ipsoꝵ ñ erit pauli. Pseqͥt᷑
deniq. Itaq in qͥt si qua ẽ in xp̃o no¬
ua creatura. uetera transiert̃: ecce

Expanded text:
AUSTUS dixit: Apostolum accipis? et maxime. cur ergo non credis filium dei ex semine Dauid natum secundum carnem? non equidem crediderim apostolum dei contraria sibi scribere potuisse et modo hanc. modo illanostro habuisse sententiam. Sed quia vobis ita placet, qui nunquam sine stomacho auditis aliquid esse in Apostolo cauponatum, ne hoc quidem nobis sciatis esse contrarium Si quidem haec vetus videatur esse et antiqua opinio Pauli de Jesu, cum eum et ipse David filium putaret, ut caeteri: quod tamen ubi falsum didicit, interpolat et infirmat, scribensque ad Corinthios: Nos, inquit, tet, quantum intersit inter haec duo capitula, e quibus unum perhibet Jesum filium David secundum carnem, alterum vero jam se neminem nosse secundum carnem. Quae si utraque sunt Pauli, aut hac ratione erunt, qua dixi; aut unum ipsorum non erit Pauli. Prosequitur denique: itaque, inquit. si qua est in Christo noua creatura. uetera transierunt, ecce
Abbreviated transcription (Latin):
tres aũt nr̃i qͥdo placuert̃. tenue¬
rt ordinẽ suũ in ipsa obedientia:
ut quicqͥd d̃s temporib congruis
iubendo distribuit. sic obseruarent
quemadmodũ ille distribuit. Itaq ñ
solũ carnes adcybos datas. cũ om̃s na¬
tura munde ẽẽnt. quasdã tam̃ ñ nul¬
la significatione immundas illo tẽ¬
pore ñ edert̃. quo easñ edi p̃ceptum
erat. ⁊it talib significationib futa
rerũ manifestatio p̃figuraret᷑. Sed

Expanded text:
tres autem nostri, qui deo placuerunt. tenuetres autem nostri, qui deo placuerunt. tenuerunt ordinem suum in ipsa oboedientia. ut quicquid deus temporibus congruis iubendo. distribuit. sic obseruarent. quemadmodum ille distribuit. itaque non solum carnes ad cibos datas, cum omnes natura mundae essent. quasdam tamen nonnulla significatione inmundas illo tempore non ederunt, quo eas non edi praeceptum erat. ut talibus significationibus futura rerum manifestatio
Abbreviated transcription (Latin):
tu ẽ: immunda ert̃ olera et fruges.
quid respondeant: qui fruges mun
diores dicunt ẽẽ. quã carnes. Nam
stercore qͥd immundiꝰ: quod ex carne
ꝓicit᷑. Et quid frugib feratius adi¬
bet᷑ : Certe ipsi dicunt ꝑ attrictiones
& digestiones cyboꝵ fugere inde ui¬
tã: & exiguũ quiddã instercore rema¬
nere. Cur gͦ ubi exigua uita rema¬
net: inde cybi ur̃i hoc ẽ. fructꝰ t̾re de
stercore. et meliores & maiores & plu¬
res existunt. Caro ñ purgam̃tis tͣrȩ
s fetib pascit᷑. Terra uͦ pͣgam̃tis car¬
nis: ñ fetib fecundat᷑. Eligant qͥdsit
mundiꝰ aut iã correctidesinant ẽẽ.
ĩmundi & infideles. qͥb nichilsit
mundũ: & nobiscũ amplectuntur
terra.⁊ plenitudo eiꝰ. Om̃is creatura
dibona ẽ. Oĩa qͥppe quȩ naturaliter
st̃ in ordine suo. bonasc̃: & nemo in
eis peccat. nͥ qui ordinẽ suũ in dei
obedientia ñ custodiens . eoꝵ quoq
ordinẽ male utendo ꝑturbat. Pa¬

Expanded text:
tu est; immunda erunt olera et fruges, tu est; immunda erunt olera et fruges, quid respondeant, qui fruges dicunt mundiores esse quam carnes. Nam stercore quid immundius ex carne projicitur, et quid frugibus feracius adhibetur? Certe ipsi dicunt per attritiones et digestiones ciborum, fugere inde vitam, et exiguum quiddam in stercore remanere. Cur ergo ubi exigua vita remanet, inde cibi vestri, hoc est fructus terrae, de stercore et meliores et majores et plures existunt? Caro non purgamentis terrae, sed fetibus pascitur: terra vero purgamentis carnis, non fetibus fecundatur. Eligant quid sit mundius: aut jam correcti desinant esse immundi et infideles quibus nihil sit mundum, et nobiscum amplectantur terra et plenitudo eius; omnis creatura dei bona est. omnia quippe, quae naturaliter sunt, in ordine suo bona sunt et nemo in eis peccat, nisi qui ordinem suum in dei oboedientia non custodiens eorum quoque ordinem male utendo perturbat. Pa
Abbreviated transcription (Latin):
ñ de concubitu oriunt᷑. sic̃ sunt in¬
numerabilia genã uermiũ: quoꝵ
non nullos uulgos edunt quedam
uenetiȩ regiones. ex arborib natos.
Ranas etiam quas repente ex una plu¬
uia t̾rã gen̾at. in escã isti assumere
debuert̃. ut di sui m̃bra talib for¬
mis cõmixta lib̃arent. si eã carnẽ
detestant᷑ quȩ concubitu ꝓpagat᷑:¬
& genꝰ humanũ erroris arguerent.
qđ gallinis colũbisq uescant᷑. ex ma¬
scłoꝵ feminarũq coitu ꝓcreatis. et
mundiores cęli et t̾re filias ranas a¬
biciant. Nam scd̾m istoꝵ fabulam
mundiores sunt pͥmi prmcipes te¬
nebrarũ. quoꝵ parentes arbores
fuert̃. quã ipse manicheus. quen
pat̾ & mat̾ concũbendo genuert̃.
Mundiores etiã pediculi eoꝵ. qui
sine concubitu. sudore corporis
miseri quide parentib concũbentib
natisunt. Aut suã quicqͥd ex carne etiã
sine concubitu nascit᷑. ꝓpt̾ ea putant
immundũ. quia ipsa caro ex concubi¬

Expanded text:
non de concubitu oriuntur, sicut sunt innon de concubitu oriuntur, sicut sunt innumerabilia genera uermium, quorum nonnullos uulgo edunt quaedam Veneticae regiones ex arboribus natos. ranas etiam, quas repente ex una pluuia terra generat, in escam isti adsumere debuerunt. ut dei sui membra talibus formis commixta liberarent, si eam carnem detestantur, quae concubitu pet genus humanum erroris arguerent, quod gallinis columbisque vescantur, ex masculorum feminarumque coitu procreatis, et mundiores coeli et terrae filias ranas abjiciant. Nam secundum istorum fabulam mundiores sunt primi principes tenebrarum, quorum parentes arbores fuerunt, quam ipse Manichaeus, quem pater et mater concumbendo genuerunt: mundiores etiam pediculi eorum, qui sine concubitu, sudore carnis veipsi miseri, qui de parentibus concumbentibus nati sunt. Aut si jam quidquid ex carne etiam sine concubitu nascitur, propterea putant immundum, quia ipsa caro ex concubi
Abbreviated transcription (Latin):
ciditur animal. bona anima fu¬
git. et mala remanet: Si enĩ hoc
eẽt. sic uiueret ammal occisum.
quomͦ uiuebat in gente tenebra¬
rũ: quando solã suȩ gentis habe¬
bat animã. qua etiã rebellauerat.
aduersũ regna diuina. Cũ gͦ in
morte cuiuslibet animał utraq
anima & bona et mala deserat
carnẽ: cur immunda caro dr̃.
quasi sola bona anima deserat᷑:
Quia & si aliquȩ uitȩ reliquiȩ
remanent: ex utraq remane¬
nt. Nec ipsum quippe fimũ
dicunt remanere: sine aliquibꝰ exi¬
gius reliquiis mẽbroꝵ di. Nullam
igit᷑ causam repꝑiunt: cur asseue¬
rent carnes frugib mundiores. S
uidelicet fallacem castitatẽ suam
ostentare conantes. eoputant un-¬
mundiorẽ carnẽ quod de concu¬
bitu existat: quasi non tanto uehe
m̃tiꝰ mẽbro illi diuino manducan¬
do succurrere. quanto illi artiꝰ colli¬
gatũ putant. Postremo si ista cau¬
sa ẽ. melioris immundiciȩ carmũ.
ea comedant animaliũ corꝑa quȩ

Expanded text:
ciditur animal, bona anima fuciditur animal, bona anima fugit et mala remanet? si enim hoc esset, si uiueret animal occisum, quomodo uiuebat in gente tenebrarum, quando solam suae gentis habebat animam, qua etiam rebellauerat aduersum regna diuina? cum ergo in morte cuiuslibet animalis utraque anima. et bona et mala, deserat carnem, cur inmunda caro dicitur, quasi a sola bona anima deseratur? quia etsi aliquae uitae reliquiae remanent, ex utraque remanent; nec ipsum quippe fimum dicunt remanere sine aliquibus exiguis reliquiis membrorum dei. nullam igitur causam reperiunt, cur adseuerent carnes frugibus inmundiores. sed uidelicet fallacem castitatem suam ostentare conantes eo putant inmundiorem carnem, quod de concubitu existat, quasi non tanto uehementius coguntur membro illi diuino manducando succurrere. quanto illic artius conligatum putant. postremo si ista causa est maioris inmunditiae carnium, ea comedant animalium corpora. quae
Abbreviated transcription (Latin):
debuert̃. Unde gͥ assert̃ ĩmundi¬
ores carnes quas de cȩlogenꝰ duce¬
re affirmant. ĩstas dumtaxat õĩbꝰ
notas: Nam ipsa pͥmacorꝑa pͥn¬
cipum tenebrarũ. ex arborib ibidẽ
natis tanquã uermicłos opinantur
exorta: ipsas aut̃ arbores ex quinq
illis elementis. Pinde si animaliũ
corꝑa pͥmã originẽ habent ex arbo¬
rib. scdam de cȩlo. quid causȩ ẽ. ut
immundiora quã fructꝰ arborum
estiment᷑ : Si ꝓpt̾ea quia cũ moriun¬
tur amittunt animã. ut iã ĩmundũ
sit qͥe qͥd uita deserente remanserit:
cur eodẽ pacto ñ st̃ mmmunda olera
uel poma. quȩ utiq sicut supra dic̃¬
tum ẽ. cũ decerpunt᷑ uel auellunt᷑
moriuntur: hoꝵ quippe homici¬
dioꝵ rei ẽẽ. Nolunt: dũ nicħ uel
ex terra uel ex arbore decerpunt.
Deinde cũ duas animas in uno ani¬
mantis corpore affirment. unam
bonã de gente lucis. alterã malã
de gente tenebrarũ: nunqͥd cũ oc¬

Expanded text:
debuerunt. unde igitur adserunt inmundidebuerunt. unde igitur adserunt inmundiores carnes, quas de caelo genus ducere adfirmant, istas dumtaxat omnibus notas? nam ipsa prima corpora principum tenebrarum ex arboribus ibidem natis tamquam uermiculos opinantur exorta, ipsas autem arbores ex quinque illis elementis. proinde si animalium corpora primam originem habent ex arboribus, secundam de caelo, quid causae est, ut inmundiora quam fructus arborum aestimentur? si propterea, quia cum moriuntur, amittunt animam, ut iam inmundum sit. quicquid uita deserente manserit, cur eodem pacto non sunt inmunda olera uel poma, quae utique, sicut supra dictum est. cum decerpuntur uel auelluntur, moriuntur? horum quippe homicidiorum rei esse nolunt, dum nihil ex terra uel ex arbore decerpunt. deinde cura duas animas esse in uno animantis corpore adfirmant, unam bonam de gente lucis, alteram malam de gente tenebrarum, numquid, cum oc
Abbreviated transcription (Latin):
Ergo si de cȩlo ẽ. origo carnũ. ab
ra mundi eosdẽ pͥncipes tenebrarũ.
ita ꝑ omnẽ contexionẽ a sũmisusq
ad ima colligatos dicunt. ut qͣnto
quiq ampliꝰ hab̾ent cõmixti boni.
tanto sublimiꝰ collocari mererent᷑.
Ac ꝑ hoc mundiores carnes ẽẽ de¬
berent. quarũ origo de cȩloẽ: quã
fruges que oruint᷑ de t̾ra. Deinde
qͥd tam insanũ dici potest. quã con¬
ceptꝰ factos ante uitȩ cõmixtionem.
tanto uiuatiores fuisse. ut & ab or¬
tiui et de cȩlo int̾ram ruentesuiue¬
rent: cõmixta aũt uita nͥ tempore
maturo editi uiuere ñ possint. et
si de paulo altiore loco cadant con¬
tino moriant᷑. Utiq si regnũ
uitȩ contra regnũ mortis bellige¬
rauit: cõmixta uita uiuatiores fa¬
cere debuit ñ corruptibiliores. Qđ¬
si in sua natura quȩq res magissu¬
am retinet incorruptionẽ: ñ duas
naturas malas et bonas. s duas bo¬
nas quarũ sit una melior. p̃dicare

Expanded text:
ergo si de caelo est origo carnium, abergo si de caelo est origo carnium, abra mundi eosdem principes tenebrarum ita per omnem contextionem a summis usque ad ima conligatos dicunt, ut quanto quaeque amplius haberent commixti boni, tanto sublimius conlocari mererentur ac per hoc mundiores carnes esse deberent, quarum origo de caelo est, quam fruges quae oriuntur ex terra. deinde quid tam insanum dici potest quam conceptus factos ante uitae commixtionem tanto uiuaciores fuisse, ut et abortiui et de caelo in terram ruentes uiuerent, commixta autem uita nisi tempore maturo editi uiuere non possint, et si de paulo altiore loco cadant. continuo moriantur ? utique si regnum uitae contra regnum mortis belligerauit, commixta uita uiuaciores facere debuit, non corruptibiliores. quodsi in sua natura quaeque res magis suam retinet incorruptionem, non duas naturas, bonam et malam. sed duas bonas, quarum sit una melior, praedicare
Abbreviated transcription (Latin):
tanta stulticiȩ uetustate confe¬
cti: ut carnis accusatores sine
ulla sp̃itali ueritate. solã carnẽ
saꝑe conuincant᷑. fortassis enĩ
paulo plixior ista responsio. sic
aduersus eos lectorẽ instruet: ut
in cet̾i̾s responsionib. ñ a nob̾ tã
multa uerba ñ requirant᷑. Dict̃
enĩ istiu aniloqͥ & mentis seduc¬
tores. in illa pugna qñ pͥmꝰ homo
eoꝵ. tenebrarũ gentẽ elem̃tis fal¬
lacib irritauit. utriusq sexus
pͥncipib ibidẽ captis. cum ex eis
mundus construeret᷑. plerosq et
in cȩlestib fabricis colligatos.
in quib erant etiã feminȩ ali¬
quȩ pregnantes. quȩ cũ cȩlum
rotari cepisset eandẽ uertiginẽ
ferre ñ ualentes. conceptꝰ suos
ab ortu excussisse: eosdẽq ab or¬
tiuos fetꝰ & mascłos et feminas
de cȩlo in terram cecidisse. uixisse cre¬
uisse. concubuisse. genuisse. Hinc
eẽ dicunt originẽ carniũ om̃ĩum:
quȩ mouent᷑ in t̾ra in aqua in aere.

Expanded text:
tanta stultitiae vetustate confetanta stultitiae vetustate confecti, ut carnis accusatulla spiritali ueritate solam carnem sapere conuincantur. fortassis enim paulo prolixior ista responsio sic aduersus eos lectorem instruet, ut in ceteris responsionibus non a nobis tam multa uerba requirantur. dicunt enim isti uaniloqui et mentis seductores in illa pugna, quando primus homo eorum tenebrarum gentem elementis fallacibus inretiuit, utriusque sexus principibus indidem captis, cum ex eis mundus construeretur, plerosque eorum in caelestibus fabricis conligatos, in quibus erant etiam feminae aliquae praegnantes: quae cum caelum rotari coepisset, eandem uertiginem ferre non ualentes conceptus suos abortu excussisse: eosdemque abortiuos fetus et masculos et feminas de caelo in terram cecidisse, uixisse. creuisse, concubuisse, genuisse. hinc esse dicunt originem carnium omnium, quae mouentur in terra, in aqua, in aere.
Abbreviated transcription (Latin):
eaque posteriore tẽpore fuerant
obseruationũ ñ sunt imposita.
ꝓpħiȩ tam̃ auctoritas cõm̃data.
Ecce nos diximꝰ qua causa cũ¬
sccłm dñi apłiq sententiã. nul¬
las animahũ carnes immun¬
das habeamꝰ: ueteri tam̃ testa¬
mento ubi quedã immundȩ uł¬
mundȩ dicte st̃ non aduersem᷑.
Uos iã dicitȩ quare immundas
carnes existimetis. Si scđ̾m er-¬
rorẽ urm̃. ꝓpt̃ cõmixtionẽ gen¬
tis tenebrarũ ñ carnes s ipse
dñs ur̃ immundus ẽ. in ea par¬
te. quã uelut debellandis && cap¬
tiuandis hostib ad sorbendam et
inqͥnandã misit & miscuit. Dem¬
de ꝓpt̾ ipsam cõmixtionẽ: etiã
quicqͥd aliud manducatis ĩmun¬
dũ est. S dicitis. Multo ampliꝰ
immunde sunt carnes. Et qua¬
re amplius immunde st̃ carnes.
Longũ ẽ. eoꝵ de hac re deliram̃t
cõmemorare. S breuit᷑ attin¬
gam quod sat. ẽ. ut inspiciant᷑
rep̃hensores ueteris testam̃ti.

Expanded text:
ea quae posteriori tempore fuerant ea quae posteriori tempore fuerant observationum non sunt imposita, prophetiae tamen auctoritas commendata. Ecce nos diximus qua causa, cuDomini Apostolique sententiam nullas animalium carnes immundas habeamus, Veteri tamen Testamento, ubi quaedam immundae dictae sunt, non adversemur: vos jam dicite, quare immundas carnes existimetis. CAPUT rorem vestrum, propter commixtionem gentis tenebrarum; non carnes, sed ipse Deus vester immundus est in ea parte, quam velut debellandis et captivandis hostibus absorbendam et inquinandam misit et miscuit: deinde propter ipsam commixtionem, etiam quidquid aliud manducatis, immundum est. Sed dicitis: Multo amplius immundae sunt carnes. Et quare amplius immundae sint carnes, longum est eorum de hac re deliramenta commemorare; sed breviter attingam quod sat est, ut inspiciantur reprehensores Veteris Testamenti,
Abbreviated transcription (Latin):
tiȩ. postea de his om̃ino ñ cogitant.
Quod eni utile audieris. uelut¬
ab intestino memoriȩ tanquam
ad os cogitationis recordandi
dulcedine reuocare: qͥd. ẽ. aliud
quã sp̃italit̾ quod̾am ruminare.
Qđ qͥ non faciunt: illoꝵ anima¬
liũ genere figurant᷑. Unde &
ipsa a talib carnib abstinentia:
tale uitiũ nos cauere p̃monuit.
Cũ eñ thesaurꝰ desiderabilis sit
ipsa sapientia. de hac munditia ru¬
minandi.⁊ ĩmundicia ñ ruminan¬
dialio loco ita scͥptũ ẽ. Thesaurꝰ
desiderabił: requiescet more
sapientis. Uir aũt stultꝰ glutit
illũ. hee aut̃ similitudines rerũ
in locutionib & obseruationib
figuratis: ꝓpt̾ querendi & cõpa
randi exercitationẽ. rationales
mentes utilit̃ & suauit̃ mouent.
S pori popło multa talia non
tantũ audienda: uerũ etiã ob¬
seruanda p̃cepta sunt. Tempꝰ
enĩ erat. quod ñ tantũ dictis. s
etiam factis ꝓpħari oporteret

Expanded text:
tiae, postea de his omnino non cogitant. tiae, postea de his omnino non cogitant. quod eniab intestino memoriae tamquam ad os cogitationis recordandi dulcedine reuocare quid est aliud quam spiritaliter quodam modo ruminare? quod qui non faciunt, illorum animalium genere figurantur; unde et ipsa a talibus carnibus abstinentia tale uitium nos cauere praemonuit. cum enim thesaurus desiderabilis sit ipsa sapientia, de hac munditia ruminandi et inmunditia non ruminandi alio loco scriptum est: thesaurus desiderabilis requiescit in ore sapientis, uir autem stultus gluttit illum. hae autem similitudines rerum in locutionibus et obseruationibus figuratis prandi exercitationem, rationales mentes utiliter et suaviter movent. Sed priori populo multa talia non tantum audienda, verum etiam observanda praecepta sunt. Tempus enim erat quo non tantum dictis, sed etiam factis prophetari oporteret
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓp̃t quasdã p̃figurationes tẽpori
congruentes. animalia quȩ dã ñ
natura s significatione immun-¬
da dixisse. Itaq uerbi grã si de
porco & agno requirat᷑. utrumq
natura mundũ ẽ: quia om̃is creata᷑
łibona ẽ. Quadã uͦ significatione
quã si stultũ & sapientẽ dicens. u¬
trũq hoc uerbũ nat᷑a uocis & litte¬
rarũ & sillabarũ qͥb constat utiq
mundũ ẽ. significatione aũt. unu̾
horũ uerbũ qͦd dr̃ stultꝰ immun¬
dũ dici potest. ñ nat᷑a sui. s qm̃
qͥddã ĩmundũ significat. Et for¬
tasse quodẽ in rerũ figis porcus.
hoc ẽ. inrerũ gene̾ stultꝰ. et tã illud
qͥddã unũ idẽq significat. Immun¬
dũ qͥppe illud animal in lege po¬
sitũ ẽ: eo qͦd ñ ruminet. Non aũt
hoc eiꝰuitiũs nat᷑a ẽ. St̃ aũt ho¬
mines qͥ ꝑhoc animal significan¬
tur. immundi ꝓpͥo uitio ñ nat᷑a:
qͥ c̃ libent̃ audiant uerba sapien¬

Expanded text:
propter quasdam praefigurationes tempori propter quasdam praefigurationes tempori congruentes animalia quaedam non natura, sed significatione immunda dixisse. Itaque verbi gratia, si de porco et agno requiratur, utrumque natura mundum est; quia omnis creatura Dei bona est : quadam vero significatione quam si stultum et sapientem diceres, utrumque hoc uerbum natura uocis, litterarum et syllabarum, quibus constat, utique mundum est; significatione autem unum horum verbum, quod dicitur stultum, immundum dici potest, non natura sui, sed quoniam quiddam immundum significat: et fortasse quod est in rerum figuris porcus, hoc est in rerum genere stultus; et tam illud quiddam unum idemque significat. immundum quippe illud animal in lege positum est eo quod non ruminet; non autem hoc eius uitium, sed natura est. sunt autem homines, qui per hoc animal\' significantur, immundi proprio uitio, non natura; qui cum libenter audiant uerba sapien
Abbreviated transcription (Latin):
comqͥnari potuisse. s etiã ex parte
comquinatã eẽ. contenat: nec solũ
comqͥnatã ẽẽ. uerũ etiã ex om̃i parte
recuꝑari mundariq ñ posse. Unde
mirũ ẽ qđ ita se dicunt immundas
om̃s carnes existimare. & ob hoc
ab eis abstinere: quasi aliqͥd ex isti¬
ment eẽ. mundũ. ñ solũ escarum
s om̃iũ creaturarũ. Nã & ipsahole¬
ra et poma et om̃s fruges. & totam
terrã & cȩlũ: cõmixtione gentis te¬
nebrarũ ꝑibent inquinata. Uti¬
nã gͦ ⁊ incet̾is cibis errori suo con¬
gruerent: atq abhis quȩ ĩmunda
dict̃ om̃ib abstinendo. fame potiꝰ
morerent᷑ quã tales blasphemias
ꝑtinacit᷑ loquerent᷑. Nã se corrige¬
re atq emendare nolentib hoc ẽẽ.
utilius: qͥs ñ intelligat: Testam̃to
aut̃ ueteri ubi qͥdã cibi carnũ ꝓhi¬
ria. qua dic̃ apłs om̃ia munda mun-¬
dis. & om̃is creatura di bona ẽ. si
posst̾ intelligant hoc apłm de ip-¬
sis dixisse naturis: illas aũt littãs

Expanded text:
potuisse sed etiam ex parte coinquinatam esse contendunt; nec solum coinquinatam esse uerum etiam ex omni parte recuperari mundarique non posse. unde mirum est, quod ita se dicunt inmundas omnes carnes existimare et ob hoc ab eis abstinere, quasi aliquid existiment esse mundum non solum escarum, sed omnium creaturarum. nam et ipsa olera et poma et omnes fruges et totam terram et caelum commixtione gentis tenebrarum perhibent inquinata. utinam ergo et in ceteris cibis errori suo congruerent atque ab his, quae inmunda dicunt, omnibus abstinendo fame potius morerentur quam tales blasphemias pertinaciter loquerentur! nam se corrigere atque emendare nolentibus hoc esse utilius quis non intellegat? Testamento autem ueteri, ubi quidam cibi carnium prohiia, qua dicit Apostolus: Omnia munda mundis, et omnis creatura Dei bona est, si possunt, intelligant hoc Apostolum de ipsis dixisse naturis; illis autem litteras
Abbreviated transcription (Latin):
Quare gͦ nc̃ legit᷑. quando id qđ ꝓ
hibuit iam licet: Quia idẽ ipse ibi
nos quod scͥptũ ÷ ꝓpt̾ nos. Magis eñ
ꝓpt̃ nos quib manifestat᷑: quã ꝓpt̃
illos in quib figurabat᷑. Bouẽ qͥp¬
pe & asinũ si necesse sit. unꝰquisq
sine detrim̃to oꝑis iungit: sapien¬
tẽ uͦ & stultũ non ut unꝰ p̃cipiat &¬
alter obtẽꝑet. s parit̃ ex equali po¬
testate ut annuncient uerbũ dei.
non sine scandalo quisq comites
facit. Itaq eandẽ scͥpturã tenemꝰ
& tunc potestate p̾cipientẽ. um-¬
bris tegendũ quod nc̃ aꝑiret᷑: & nc̃
auctoritate attestantẽ. luce aꝑtũ
quod tc̃ tegebat᷑. De caluo aũt &
dos. parũ faustꝰ attenderat: aut
inmendosũ codicẽ inciderat. S
utinã ipse caluã frontẽ hab̃e uolu-¬
isset. atq in ea crucem. xp̃i figere non
erubuisset ꝓfecto xp̃m clamantẽ ego
quẽ falsas cycatrices dubitantibus

Expanded text:
quare ergo nunc legitur, quando id quod quare ergo nunc legitur, quando id quod prohibuit iam licet ? quia idem ipse ibi nos, quod scriptum est propter nos; magis enim propter nos, quibus manifestatur, quam propter illos, in quibus figurabatur. bouem quippe et asinum, si necesse sit, unusquisque sine detrimento operis iungit; sapientem uero et stultum, non ut unus praecipiat et alter obtemperet, sed pariter ex aequali potestate, ut adnuntient uerbum dei, non sine scandalo quisque comites facit. itaque eandem scripturam tenemus et tunc potestate praecipientem umbris tegendum, quod nunc aperiretur. et nunc auctoritate adtestantem luce apertum, quod tunc tegebatur. De caluo autem et rit, parum Faustus adtenderat aut in mendosum codicem inciderat. sed utinam ipse caluam frontem habere uoluisset atque in ea crucem Christi figere non erubuisset! profecto Christum clamantem: ego quem falsas cicatrices dubitantibus
Abbreviated transcription (Latin):
tia significationis attestaret᷑ Lineis
uestib miscere purpurã. & linosti¬
na ueste indui. aliqñdo peccatum
fuit: nc̃ ñ ẽ. peccatũ. S in ordinate
iuuere & diuersi generis ꝓfessiones
uelle miscere. ut uł scĩmonialis ha¬
beat ornam̃ta nuptarũ. uł ea quȩ
se non continens nupsit. speciẽ uir¬
ginis gerat. õi mͦ peccatũ ẽ. & si qͥd
inconuenient̃ ex diu̾so genere in
uita cuiꝰq contexit᷑. Uerũ illud
tunc figurabat᷑ in uestibꝰ. đ̃ nunc
declaratur in morib. Illud enĩerat
tempꝰ significandi hoc manifestandi.
Ergͦ ipsa scͥptura quȩ tẽ erat exac̾¬
trix oꝑum significantiũ: nc̃ testis
ẽ. rerũ significatarũ. Et quȩ tc̃
obseruabat᷑ ad p̃nuntiationẽ: nẽ
recitat᷑ ad confirmationẽ. Bouẽ
& asinũ ad oꝑandũ iungere tunc
ñ licebat: nc̃ licet. Declaratũ ẽ. eñi
infrenando. scripturã recoleret
dicentẽ: minqͥd de bubꝰ cura ẽ dõ:

Expanded text:
tia significationis attestaretur. lineis tia significationis attestaretur. lineis uestibut miscere purpuram et linostima ueste indui aliquando peccatum fuit, nunc non. est peccatum. sed inordinate uiuere et diuersi generis professiones uelle miscere, ut uel sanctimonialis habeat ornamenta nuptarum uel ea quae se non continens nupsit speciem uirginis gerat, omni modo peccatum est; et si quid inconuenienter ex diuerso genere in uita cuiusque contexitur. uerum illud tunc figurabatur in uestibus, quod nunc declaratur in moribus; illud enim erat tempus significandi, hoc manifestandi. ergo ipsa scriptura, quae tunc fuit exactrix operum significantium, nunc testis est rerum significatarum; et quae tunc obseruabatur ad praenuntiationem, nunc recitatur ad confirmationem. bouem et asinum ad operandum iungere tunc non licebat, nunc licet. declaratum est enim infrenando scripturam recoleret dicentem: numquid de bubus cura est deo?
Abbreviated transcription (Latin):
noui testam̃ti ñ ẽ. peccatũ. S in
et ammã nr̃am induens iusticia. & corpꝰ
nr̃m induens immortalitate. totos nos
innouat. credere aliquid ex ueteris
corruptionis necessitate atq indigen¬
tia nos passuros uł acturos semꝑ pec¬
catũ ẽ: quã chu uoluunt᷑ isti septẽ li¬
es quib ꝑagit᷑ tempꝰ. S hoc uereris
testam̃ti temꝑib infigã occultatũ.
a quib dã scĩs intelligebat᷑: tẽpore
aut̃ noui testam̃ti inmanifestatione
reuelatũ. popłis p̃dicat᷑. Unde se̾ͥp¬
tura ipsa tunc erat preceptũ: nẽ
testimoniũ. Scenophegia ñ cele¬
brare aliqñ peccatũ fuit: nc̃ ñ est.
peccatũ. Tab̾nacło aut̃ di quod ÷
eccła ñ cõpaginari: semꝑ peccatũ:
S tunc agebat᷑ sub p̃cepto figura¬
to: nẽ legit᷑ intestimonio reuela¬
to. Nã & illud qͦd tc̃ factũ ẽ. ñ di¬
ceretur tab̾nacłm testimonii. nisi
alicui ueritati. quȩ suo tempore
declaranda erat. quadã congruen¬

Expanded text:
noui testamenti non est peccatum. sed in et animam nostram induens iustitia et corpus nostrum induens immortalitate totos nos innouat, credere aliquid ex ueteris corruptionis necessitate atque indigentia nos passuros uel acturos semper peccatum est, quamdiu uoluuntur isti septem dies, quibus peragitur tempus. sed hoc ueteris testamenti temporibus in figura occultatum a quibusdam sanctis intellegebatur, tempore autem noui testamenti in manifestatione renelatum populis praedicatur. unde scriptura. ipsa tunc erat praeceptum, nunc testimonium. scenopegia non celebrare aliquando peccatum fuit, nunc non est peccatum. tabernaculo autem dei, quod est ecclesia, non compaginari semper peccatum est. sed tunc agebatur sub praecepto figurato, nunc legitur in testimonio reuelato. nam et illud quod tunc factum est non diceretur tabernaculum testimonii, nisi alicui ueritati, quae suo tempore declaranda erat, quadam congruen
Abbreviated transcription (Latin):
manicheũ: cõpendio requiro utrĩ
ista dñi sententia. qua dix̃ non inqͥ¬
nari hominẽ his quȩ mos eiꝰ mtͣnt
uera an falsa sit. Si falsãdic̃t: cur
eã tantꝰ eoꝵ doctor adimantꝰ a xp̃i
platã dicens ad expugnandũ uetꝰ¬
testam̃tũ obiecit : Si aũt uera ẽ.
cur aduersus eã credunt se com¬
quinari si quacuq carne uelca.¬
tur: nͥ forte respondere uelint &
dicere apłm ñ dixisse oĩa munda
hereticis. s om̃ia mundis. Cur
enĩ non sint istis hec munda: ide
apłs sequit᷑ & dicit. Immundis
aut̃ & infidelib nichil ẽ. mundũ
s polluta sunt eoꝵ & mens con

Expanded text:
Manichaeum, conpendio requiro, utrum Manichaeum, conpendio requiro, utrum ista domini sententia, qua dixit non inquinari hominem his, quae in os eius intrant. uera an falsa sit. si falsam dicunt, cur eam tantus eorum doctor Adimantus a Christo prolatam dicens ad expugnandum testamentum uetus obiecit? si autem uera est, cur aduersus eam credunt se coinquinari, si quacumque carne uescantur? nisi forte uerum respondere uelint et dicere apostolum non dixisse: omnia munda haereticis, sed omnia munda mundis. cur enim non sint istis haec munda, idem apostolus sequitur et dicit: inmundis autem et infidelibus nihil est mundum; sed polluta sunt e
Abbreviated transcription (Latin):
sius eloquutꝰ ẽ. Cũ enĩ hanc dñi
sententiã testam̃to ueteri oppo¬
suisset adimantꝰ: quia in illoscͥp¬
ta sunt quȩdã immunda carm¬
um a quib ille populus iussus ẽ.
abstin̾e̾. timuit ne sibi diceretur.
Cur gͦ uos non quasdã s om̃s car¬
nes immundas ex istimatis. atq
ab edendis om̃ib tẽꝑatis: cũ tu
ipse ꝓferas euangłicũ testimoniũ.
non comquinari hominẽ exhis
quȩ in os ingrediunt᷑ et in uen¬
trẽ uadunt. ⁊ in latͥnã emittunt᷑:
has itaq artissimas et fallatiã suã
manifestissima ueritate p̃focantes
angustias conatꝰ euadẽ. ait hoc do¬
minũ ad turbas dixisse. quasi pau¬
cis ille insecreto uera dic̾et. intur¬
bas aũt falsa iactaret: cũ & hoc de
dño credere sacrilegiũ sit. & om̃s
remotis turbis eũ planius dixisse
discipłis. Qua ꝓpt̾ quia in exorcu
harũ litterarũ suarũ faustꝰ sic mi¬
rat᷑ adimantũ. ut & eisolũ p̃ferat

Expanded text:
sius elocutus est. cum enim hanc domini sius elocutus est. cum enim hanc domini sententiam testamento ueteri obposuisset Adimantus, quia in illo scripta sunt quaedam inmunda carnium. a quibus ille populus iussus est abstinere, timuit, ne sibi diceretur: cur ergo uos non quasdam, sed omnes carnes inmundas existimatis atque ab edendis omnibus temperatis, cum tu ipse proferas euangelicum testimonium non coinquinari hominem ex his, quae in os ingrediuntur et in uentrem uadunt Itaque has arctissimas, et fallaciam suam manifestissima veritate praefocantes angustias conatus evadere, ait hoc Dominum ad turbas dixisse, quasi paucis ille in secreto vera diceret, in turbas autem falsa jactaret: cum et hoc de Domino credere sacrilegum sit; et omnes remotis turbis eum planius dixisse discipulis. Quapropter quia in exordio harum litterarum suarum Faustus sic miratur Adimantum. ut ei solum praeferat
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̾ea gͦ uentri ur̃o pecora ñ
sacrificatis. quia ea uiua absumere
non potestis: ut eoꝵ animas int̾cessi¬
one ur̃i stomachi lib̃etis. Obeata
holera quib & manu euulsis et
ferro conscissis. & igne cruciatis.
& dente contritis: concessũ ẽ. tam̃
ut aꝰͦ ur̃oꝵ intestinoꝵ aras uiua ꝑ¬
ueniant. Et o misera pecora quȩ
cũ citius de corpore suo exeunt:
in ur̃a corpora intrare ñ possunt.
Ita delirantes ad huc putatis. qͦd
ido simꝰ inimici uet̾is testam̃tiqͥa
nullã carnẽ immundã dicimꝰ: te¬
nentes apłi sententiã dicentis. om¬
nia munda mundis. & illud ubi
dñs ait. quod intrat mos ur̃m
uos ñ comquinat s qͦd exit. Qd̃
non ad solas turbas dñs dixit. sic̃
ũr adimãtus. quẽ post maniche¬
ũ faustꝰ p̃cipue laudat. cũ tiete¬
ri testamento calũpmaret᷑ uoluit
intelligi: s etiã remotꝰ a turbis hoc
idẽ discipłis suis euidentiꝰ & exp̃s¬

Expanded text:
propterea ergo uentri uestro pecora non propterea ergo uentri uestro pecora non sacrificatis, quia ea uiua absumere non potestis, ut eorum animas intercessione uestri stomachi liberetis.s o beata olera, quibus et manu euulsis et ferro concisis et igne cruciatis et dente contritis concessum est tamen, ut ad uestrorum intestinorum aras uiua perueniant, et misera pecora, quae cum citius de corpore suo exeunt, in uestra corpora intrare non possunt! ita delirantes adhuc putatis, quod ideo sumus inimici ueteris testamenti. quia nullam carnem inmundam dicimus tenentes apostoli sententiam dicentis: omnia munda mundis, et illud, ubi dominus ait: non quod intrat in os uestrum, uos coinquinat, sed quod exit. quod non ad solas turbas dominus dixit, sicut uester Adimantus, quem post Manichaeum Faustus praecipue laudat, cum ueteri testamento calumniaretur, uoluit intellegi, sed etiam remotus a turbis hoc idem discipulis suis euidentius et expres
Abbreviated transcription (Latin):
& crederetis: Nam cũ apłs pau¬
lus de quib dã ꝓpt̃ epulas eugłm
p̃dicantib congruentissime dyx̾it.
quoꝵ d̾s uent̾ est. quanto uosar¬
rogantiore impietate iactatis.
tioris audatiȩ ẽ. dĩ mundatorẽ
dic̾e ñ timetis: Cuiꝰ porro dem̃¬
tiȩ ẽ. pios se uidi uelle. quod ab
animaliũ int̾fectione se tempe¬
rant. cũ om̃s suas escas eascdẽ ani¬
mas habẽdicant: qͥuib ut pu-¬
tant uiuentib tanta uulnera
et manib & dentib ingerunt :
Cur aũt si carnib uesci ñ uultis.
non ipsa animalia do ur̃o obla¬
ta mactatis: uͥt animȩ illȩ quas
non solũ putatis humanass ita
diuinas ut ipsa di m̃bra eẽ. cre¬
datis. a carnis carcere dimittan¬
tur. & ne iterũ redeant urĩs ora¬
tionib cõmendant᷑ : An ampliꝰ
eas adiuuatis uentre quã mente.
& illa potiꝰ di natura saluat᷑. quȩ
ur̃is uiscerib exalari meruerit.
quã quȩ ur̃is p̃cib cõmendari.

Expanded text:
et crederetis! nam cum apostolus Pauet crederetis! nam cum apostolus Paulus de quibusdam propter epulas euangelium praedicantibus congruentissime dixerit: quorum deus uenter, quanto uos adrogantiore inpietate iactatis. tioris audaciae est, dei mundatorem dicere non timetis! cuius porro dementiae est pios se uideri uelle, quod ab animalium interfectione se temperent, cum omnes suas escas easdem animas habere dicant, quibus, ut putant, uiuentibus tanta uulnera et manibus et dentibus ingerunt! Cur autem, si carnibus uesci non uultis, non ipsa ani- . malia deo uestro oblata mactatis, ut animae illae, quas non solum putatis humanas, sed ita diuinas, ut ipsa dei membra esse credatis, a carnis carcere dimittantur, et ne iterum redeant uestris orationibus commendentur ? an amplius eas adiuuatis uentre quam mente et illa potius dei natura saluatur, quae uestris uisceribus exhalari meruerit, quam quae uestris precibus commendari?
Abbreviated transcription (Latin):
esurienti panẽ ñ porrigitis: mi¬
sericordes estis in pecora. quib aĩas
humanas mẽe creditis. Oñs aũt
iħc mea crudelis fuit: cũ demo¬
nes ingregẽ porcoꝵ cũ id ab eo
peterent ire ꝑmisit. Qui etiam
ñdũ demonstrato ꝑpassionẽ sacͥ¬
fitio corporis sui: euidã lepso quẽ
mundauerat ait. Uade & osten¬
de te sacerdoti: & offer munꝰ qͦd
p̃cepit moyses in testimoniũ illis.
statur. nullius se talis muneris
indigere. et facile ẽ. ratione ꝑspi¬
cere. quod nec eiꝰ rei egeat qͥnulliꝰ
eget. cõpellit᷑ animꝰ humanꝰ inqͥ¬
rere.quid nos ꝑ hȩc docere uolu¬
erit: qui utiq ñ frustra ea qͥbꝰ ñ
indiget sibi ñ iubet offerri. nisi
aliquid meis ostenderet. qͦd nob̾
& nosse ꝓdesset: & talib signis
p̃figurari oporteret. Uos autẽ
quanto melius & honestuis istis¬
sacrificiis. quãuis iam nr̃o tẽpori
quã uob̾ ab auditorib urĩs uiuas
escarũ uictimas offerri iuberetis

Expanded text:
esurienti panem non porrigitis, miesurienti panem non porrigitis, misericordes estis in pecora, quibus animas humanas inesse creditis. dominus autem Iesus in ea crudelis fuit, cum daemones in gregem porcorum, cum id ab eo peterent, ire permisit. qui etiam nondum demonstrato per passionem sacrificio corporis sui cuidam leproso. quem mundauerat, ait: uade et ostende te sacerdoti, et offer pro te, quod praecepit Moyses. in testimonium illis. us saepe testatur nullius se talis muneris indigere, et facile est ratione perspicere, quod nec eius rei egeat, qui nullius eget, conpellitur animus humanus inquirere, quid nos per haec docere uoluerit, qui utique non frustra ea, quibus non indiget, sibi iuberet offerri, nisi aliquid in eis ostenderet, quod nobis et nosse prodesset et talibus signis praefigurari oporteret. uos autem quanto melius et honestius istis quamuis iam nostro tempori quam uobis ab auditoribus uestris uiuas escarum uictimas offerri iuberetis
Abbreviated transcription (Latin):
nichil eiꝰ ualitudini obsit. sepe er
dos sumere cibos & multa consu¬
ducatis. & a mẽbroꝵ diuinoꝵ pur¬
gatione cessando crudelit ieui¬
natis: & audetis tñetiã sacrifici
testam̃ti ueteris execrari. & ido¬
latriã nominare. & in huiꝰmodi
sacrilegiũ nos quoq sociare. Un¬
de ꝓ nob̾ pͥus respondemꝰ sic illa
iam᷑ ñ ẽẽ in oꝑib nr̃is. ut eã tam̃
in ministeriis diuinarũ uł sacu¬
rũ scͥpturarũ ad intelligenda q̃
his prenuntiata st̃ amplectam᷑
quia & ipsa figitrȩ nr̃e fueruis.
& oĩa talia multis & uariis modi
unũ sacrificiũ cuiꝰ nc̃ memoriã
celebramꝰ significauert̃. Unde
isto reuelato & suo tempore oblato.
illa de agendi celebritate sublata
st᷑. sed insignificandi auctoritate
mansert̃. Scͥpta sunt aũt ꝓpt̾ nos:
delicet ineis int̾fectio uos mouet
animaliũ: cũ ista omĩs creatura
usib hominũ quodãmͦ conditio¬
nalit̾ seruiat. S uos qͥ hõi m̃dico

Expanded text:
nihil eius ualetudini obsit saepe crudos nihil eius ualetudini obsit saepe crudos cibos sumere et multa consuducatis et a membrorum diuinorum purgatione cessando crudeliter ieiunatis. Et audetis tamen etiam sacrificia testamenti ueteris execrari et idolatriam nominare et in huiusmodi sacrilegium nos quoque sociare. unde pro nobis prius respondemus sic illa iam non esse in operibus nostris, ut ea tamen in mysteriis diuinarum scripturarum ad intellegenda, quae his praenuntiata sunt, amplectamur, quia et ipsa figurae net omnia talia multis et variis modis unum sacrificium, cujus nunc memoriam celebramus, significaverunt. Unde isto revelato, et suo tempore oblato, illa de agendi celebritate sublata sunt, sed in significandi auctoritate manserunt. Scripta sunt enim propter nos, delicet interfectio uos mouet animalium, cum ista omnis creatura usibus hominum quodam modo condicionaliter seruiat. sed uos, qui homini mendico
Abbreviated transcription (Latin):
ȩscam nullo pacto potest. Hoc
gͦ facile debuit eẽ. ueniale. sine
quo ei subuenire ñ ualeretis: ñ
illi tã multi cruciatꝰ quos in pre¬
ꝑandis escis. membris diur̃i non
dubitatis inferre. At enĩ plorat
arbor cũ fructꝰ carpitur: hoc
quippe dice non erubescitis. Cer¬
te nouit om̃ia uita quȩ ibi est:
& presentit qͥs ad eam conueni-¬
at. Uenientib gͦ electis & po¬
ma carpentib. gaudere debu¬
it non plorare. illũ transitoriũ
dolorẽ tanta felicitate cõpensans
& tantũ euadens miseriam si in a¬
lios incidisset. Cur itaq pomum
non decerpatis: cũ decerpto tan
multas plagas doloresq ingera¬
tis: Respondete si potestis. Nec
ipsa ieuinia uob̃ cõpetunt. Non
enĩ oportet uacare fornacẽ: inqͦ
sp̃italit̾ aurũ de stercoris cõmu¬
tione purgat᷑. & a miserandis ni¬
xib diuina m̃bra soluunt᷑. Qua¬
ꝓpt̃ ille ẽ misericordior int̾ uos.
qui se potuerit ita exercere: u

Expanded text:
escam nullo pacto potest. hoc escam nullo pacto potest. hoc ergo facile debuit esse ueniale, sine quo ei subuenire non ualeretis, non illi tam multi cruciatus, quos in praeparandis escis membris dei uestri non dubitatis inferre. at enim plorat arbor, cum fructus carpitur, hoc quippe dicere non erubescitis. certe nouit omnia uita, quae ibi est, et praesentit, quis ad ea conueniat. uenientibus ergo electis et poma carpentibus gaudere debuit, non plorare illum transitorium dolorem tanta felicitate conpensans et tantam euadens miseriam, si in alios incidisset. cur itaque pomum non decerpatis, cum decerpto tam multas plagas doloresque ingeratis? respondete, si potestis. nec ipsa ieiunia uobis conpetunt; non enim oportet uacare fornacem, in qua spiritale aurum de stercoris commixtione purgatur et a miserandis nexibus diuina membra soluuntur. quapropter ille est misericordior inter uos, qui se potuerit ita exercere, ut