comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ uenire nisi ꝑxp̃m. Quid deipsa forma sacram̃ti loquar:
uellem aliquis istorũ qui contraria sapiunt mihi baptizandũ
paruulũ afferret. Quid in illo agit ex orcismusicus. sun
familia diabolinontenetur : ipsecestemihi fuerat responsurus
procodem paruulo quemgestaret. quia prose ille respondere
non posset. Quomodo ergo dicturus erat cum renuntiare dia¬
bolo cuius in eonihilec̃t. quomodo conuesti addm̃ a quo non ẽ&
auersus : credere inter cẽtera remissionẽ peccatorum. quaeilli
pulla tribueretur: Egoquidem si contrahȩc cum sentire existi¬
marem Nec adsacramenta cum paruulo intrare ꝑmitterem
Ipscautẽ m hoc qua fronte adhomines quamente addm scfer¬
retignoro. Necuolo aliquid grauius dicere  alsamigitur
uel fallacem tradiparuulis baptismatis formam in qua
sonaret utiq agiuideretur: et tame nulla fieret remissio
peccatorum. Uiderunt aliqui eorum. nihilex secrabilius

Expanded text:
deum uenire nisi per Christum. Quid de ipsa forma sacramenti loquar? deum uenire nisi per Christum. Quid de ipsa forma sacramenti loquar? uellem aliquis istorum, qui contraria sapiunt, mihi baptizandum paruulum afferret. quid in illo agit exorcismus meus, si in familia diaboli non tenetur? ipse certe mihi fuerat responsurus pro eodem paruulo, quem gestaret, quia pro se ille respondere non posset. quomodo ergo dicturus erat eum renuntiare diabolo, cuius in eo nihil esset? quomodo conuerti ad deum, a quo non esset auersus? credere inter cetera in remissionem peccatorum, quae illi nulla tribueretur? ego quidem, si contra haec eum sentire existimarem, nec ad sacramenta cum paruulo intrare permitterem, ipse autem in hoc qua fronte ad homines, qua mente ad deum sc ferret ignoro nec uolo aliquid grauius dicere. falsam igitur uel fallacem tradi paruulis baptismatis formam, in qua sonare atque agi uideretur et tamen nulla fieret remissio peccatorum, uideru
Abbreviated transcription (Latin):
Vndelux uenit in mundũ. Nisidesuodicit aduentu si necuius
aduentus sacramento . quomodo paruulicẽ dicunt᷑ inluce. aut
quomodo p̃ethoc indilectione tenebrarũ habent. qui quẽ ad¬
modum ipsi noncredunt. sinecbaptiz andos suos paruulos arbi¬
trantur. quando eis mostem corporis timent. Indõ autẽ facta
dicit operacius quiuenit adlucem. quia intelligit iustificationẽ
suam. Non ad sua merita sed ad dĩgratiã ꝑtinere. Dsestenim
inquit apostolus. quioperatur in nobis et uelle operari probo¬
nauoluntate. Hoc modoergo fit omniũ excarnali generatione
ad xp̃m uenientium regeneratio sp̃italis. Ipschoc aperuit
ipse monstrauit cũ abeo quereretur quomodo possent ista fieri
Neminihumanã argum̃tationem. in haccausa liberam fecit.¬
Non alienentur paruuli agratia remissionis peccatorũ. Non
aliter transitur adxp̃m. Nemo alit̃ potestdõ reconciliari. et ad

Expanded text:
unde lux uenit in mundum um, nisi desuo dicit aduentu? sine cuius unde lux uenit in mundum um, nisi desuo dicit aduentu? sine cuius aduentus sacramento quomodo paruuli esse dicuntur in luce? aut quomodo non et hoc in dilectione tenebrarum habent, qui quemadmodum ipsi non credunt, sic nec baptizandos suos paruulos arbitrantur, quando eis mortem corporis timent? in deo autem facta dicit opera eius, qui uenit ad lucem, quia intellegit iustificationcm suam non ad sua merita, sed ad dei gratiam pertinere. deus est enim, inquit apostolus, qui operatur in nobis et uelle et operari pro bona uoluntate. hoc modo ergo fit omnium ex carnali generatione ad Christum uenientium regeneratio spiritalis. ipse hoc aperuit, ipse monstrauit, cum ab eo quaereretur quomodo possent ista fieri, nemini humanam argumentationem in hac causa liberamfecit.non alienentur parunli a gratia remissionis peccatorum; non aliter transitur ad Christum, nemo aliter potest deo reconciliari et ad
Abbreviated transcription (Latin):
no uenenatus Deinde si consequent̃ dicit. Dssicdilexit mun¬
dum ut filiũ suũ unigenitum daret. ut omnis qui credit in eũ
Nonpereat sed habeat uitã aeternã. periturus ergo par ũũlus.
nechabiturus uitã aeternã. si ꝑsacramtũ baptismi Noncrede¬
ret inunigenitum dĩ filiũ: Dum interim sicuenit: ut non iu¬
dicet mundum. sed ut saluetur mundus ꝑipsum. Prȩsestim
quia sequitur et dicit. quicredit ineum Noniudicatur. qui a ut̃
Noncredit iam iudicatus est. quia non credit in nomine unige¬
niti filiidi. Vbiergo paruulos ponimus baptizatos nisi inter
fideles. sicut uniuersȩ ubiq: ecclesiȩ clamat auctoritas. Ergo
int̃eos quicrediderunt: hocenimeis adquiritur ꝓuistutẽ sacra¬
menti. etofferentiũ responsionem: Ac ꝑ hoc eõs quibaptiza¬
ti non sunt inter cos quinoncrediderunt. Porro si illi quibap¬
tzatisunt Ñiudicant᷑ istiquia carent baptismo iudicantur

Expanded text:
no uenenatus ? Deinde si-quod consequenter dicit-deus sic dilexit munno uenenatus ? Deinde si-quod consequenter dicit-deus sic dilexit mundum, ut filium suum unigenitum daret, ut omnis, qui credit in eum, non pereat, sed habeat uitam aeternam. periturus erat paruulus nec habiturus uitam aeternam, si per sacramentum baptismi non crederet in unigenitum dei filium, dum interim sic uenit, ut non iudicet mundum, sed ut saluetur mundus per ipsum, praesertim quia sequitur et dicit: qui credit in cum, non iudicatur; qui autem non credit, iam iudicatus est, quia non credit in nomine unigeniti filii dei. ubi ergo paruulos ponimus baptizatos nisi inter fideles, sicut uniuersae ubique ecclesiae clamat auctoritas? ergo inter eos qui crediderunt — hoc enim cis adquiritur per uirtutem sacramenti et offerentium responsionem - ac per hoc eos, qui baptizati non sunt, inter eos qui non crediderunt. porro si illi, qui baptizati sunt, non iudicantur.isti, quia carent baptismo, iudicantur.
Abbreviated transcription (Latin):
continuo sanabantur. Quid est exaltatus serpens: nisi
mors xp̃i . Cgo significandi modo. quo ꝑefficientẽ id qđ ef fi¬
citur significatur. A serpente quippemors uenit. qui pec¬
catũ quomori mereretur hominiꝑsuasit. Dñs autẽ in car¬
nem suã non peccatũ transtulit tãqua uenenũ serpentis
Sed tamen transtulit mostem: ut ec̃t insimilitudine carnis peccati
poena sineculpa. unde incarne peccati etculpa solueretur et poena
Sicut ergotunc qui conspiciebat exaltatũ serpentem et aueneno
sanabatur et amorteliberabatur: Sic nunc qui conformatur
similitudine mõstis xp̃i ꝑ fidem baptismũq eius. et apeccato
ꝑiustificationem. et amoste ꝑresurrectionem liberat᷑. Hocest
enim quodait. ut omĩs qui credit ineũ non pereat sedhabeat
uitam a&ernam. Quidigitur opusest ut xp̃i mosti ꝑbaptis¬
mum conformetur paruulus simorsu serpentis non est omni¬

Expanded text:
continuo sanabantur. quid est exaltatus serpens nisi continuo sanabantur. quid est exaltatus serpens nisi mors Christi eo significandi modo, quo per efficientem id quod efficitur significatur? a serpente quippe mors ucnit, qui peccatum, quo mori mereretur, homini persuasit. dominus autem in carnem suam non peccatum transtulit tamquam uenenum serpentis, sed tamen transtulit mortem, ut esset in similitudine carnis peccati poena sine culpa, unde in carne peccati et culpa solueretur et poena. sicut ergo tunc qui conspiciebat exaltatum serpentem, et a ueneno sanabatur et a morte liberabatur, sic nunc qui conformatur similitudini mortis Christi per fidem baptismumque eius, et a peccato per iustificationem et a morte per resurrectionem liberatur. hoc est enim quod ait: u t omnis, qui credit in eum, non pereat, sed habeat uitam aeternam. quid igitur opus est, ut Christi morti per baptismum conformetur paruulus, si morsu serpentis non est omni
Abbreviated transcription (Latin):
diuinitatem: quanto credibilius alii homines scĩ et fideles cius
soti&atẽq ascendentib ipseunus xp̃s ascendit incelo quide
cęlo descendit : Sic etapostolus ait. Sicut inuno corpore mul¬
ta mẽbra habemus . Omnia autẽ mebra corporis cũ sint multa
pus: Magnahec miraq dignatio quȩqm̃ ficri ñ potest nisi
ꝑ remissionem peccatorum. Sequitur etdicit. Etsicut moy¬
ses ex altauit serpentem indesesto. ita ex altari oportet filiũ
hominis : ut om̃is quicrediderit in eũ non pereat sed habeat
uitã ȩternam. Quidtunc in desesto factũ sit nouimus. Ser¬
pentũ morsib: multi moriebantur. Tunc populus peccata
sua confitens ꝑ moysen dep̃catus estdñm. ut hocabcis uiros
auferret.Acsic moyses exp̃cepto dñi. ex altauit in desesto
eneũ serpentem. ammonuitq populũ. ut illũ exaltatum
quisquis a serpente morderetur attenderet: hoc facientes

Expanded text:
diuinitatem, quanto credibilius alii homines sancti et fideles eius diuinitatem, quanto credibilius alii homines sancti et fideles eius societatemque ascendentibus ipse unus Christus ascendat in caelum, qui de caelo descendit ! sic et apostolus ait: sicut in uno corpore multa membra habemus, omnia autem membra corporis, cum sint multa, pus. Magna haec et mira dignatio! quae quoniam fieri non potest nisi per remissionem peccatorum, sequitur et dicit: et sicut Moyses exaltauit serpentem in deserto, ita exaltari oportet filium hominis, ut omnis, qui crediderit in eum, non pereat, sed habeat uitam aeternam. quid tunc in deserto factum sit nouimus: serpentum morsibus multi moriebantur. tunc populus peccata sua confitens per Moysen deprecatus est dominum, ut hoc ab eis uirus auferret. ac sic Moyses ex praecepto domini exaltauit in deserto aeneum serpentem ammonuitque populum, ut illum exaltatum quisquis a serpente morderetur adtenderet; hoc facientes
Abbreviated transcription (Latin):
non in dignam censuit Nomine filii hominis. sicut carnem
suam dignatus est nomine filiidĩ. Nequasiduo xp̃i istã
accipiantur. unusds̃ et alter homo. sedunus atq: idem ds̃
ethomods̃ : Quia in principio erat uerbum etdserat uerbũ
homo quia uerbũ caro factũ est et habitauit in nobis
Acphoc ꝑdistantiã diuinitatis et infirmitatis filiusdĩ ma¬
nebat incelo. filius hominis ambulabat interra. Peruni¬
tatẽuero ꝑsone quautraq substantia unus xp̃sest. et filius
dĩ ambulabat int̾ra. et idem ipse filius hominis manebat incęlo
Fit ergo credibiliorum fides ex incredibiliorib creditis. Si
enĩ diuina substantia. longedistantior atq in cõparabili diuer¬
sitate sublimior potuit propt̃nos ita suscipere humanã sub¬
stantiã ut una ꝑsona fieret. ac sic filius hominis quierat int̾ra
ꝑcarnis infirmitatẽ idem ipse cẽt incęlo. ꝑ participatã carni

Expanded text:
non indignam censuit nomine filii hominis, sicut carnem non indignam censuit nomine filii hominis, sicut carnem suam dignatus est nomine filii dei, ne quasi duo Christi accipiantur, unus deus et alter homo, sed unus atque idem deus et homo: deus, quia in principio erat uerbum et deus erat uerbum, homo, quia uerbum caro factum est et habitauit in nobis. ac per hoc per distantiam diuinitatis et infirmitatis filius dei manebat in caelo, filius hominis ambulabat in terra; per unitatem uero personae, qua utraque substantia unus Christus est, et filius dei ambulabat in terra et idem ipse filius hominis manebat in caelo. fit ergo credibiliorum fides ex incredibilioribus creditis. si enim diuina substantia longe distantior atque incomparabili diucrsitate sublimior potuit propter nos ita suscipere humanam substantiam, ut una persona fieret ac sic filius hominis, qui erat in terra per carnis infirmitatem, idem ipse esset in caelo per participatam carni
Abbreviated transcription (Latin):
dant siillinon credunt adillud qđ int̃rogatus est quomodo pos¬
sint ista fieri. Nemoinquit ascendit incȩlum. Nisi quidecdo
descendit filius hominis quiest incęlo. Sic inquit fiet genera¬
tio spĩtalis. ut sint celestes homines exterrenis. quod adipisci
ñ poterunt. Nisi mẽbra mea efficiantur. ut ipse ascendat
quid escendit. quia nemo ascendit nisi quidescendit. Nisi
ergo inunitatẽ xp̃i omnes mut andi leuandiq: concurrant.
ut xp̃s quidescendit ipse ascendat. Naliud deput anscorpus
suum id est ecclesiã suã quam scipsũ. quia dexp̃o etecdesia
uerius intelligitur. erunt duo incarneuna : Dequare ipsedix
Igitur iã nonduo sedunacaro. ascendere omnino non poter
Quia nemo ascendit incelũ. Nisi quidecelo descendit filius
hominis quiest incelo. Quãuisenĩ int̾ra factus sit filius homi¬
nis. Diuinitatẽ tam̃ suã qua in cęlomanens descendit ad terrã

Expanded text:
dant, si illi non credunt, ad illud quod interrogatus est, quomodo possint ista fieri: nemo, inquit, ascendit in caelum, nisi qui de caelo descendit, filius hominis, qui est in caelo. \'sic\',inquit, \'fiet generatio spiritalis, ut sint caelestes homines ex terrenis, quod adipisci non poterunt, nisi membra mea efficiantur, ut ipse ascendat qui descendit, quia nemo ascendit nisi qui descendit\'. nisi ergo in unitatem Christi omnes mutandi leuandique concurrant, ut Christus, qui descendit, ipse ascendat, non aliud deputans corpus suum, id est ecclesiam suam, quam se ipsum — quia de Christo et ecclesia uerius intellegitur: erunt duo in carne una, de qua re ipse dixit: igitur iam non duo, sed una caro—, ascendere omnino non poterunt, quia nemo ascendit in caelum, nisi qui de caelo descendit, filius hominis, qui est in caelo. quamuis enim in terra factus sit filius hominis, diuinitatem tamen suam, qua in caelo manens descendit ad terram,
Abbreviated transcription (Latin):
atus est iniustitia et scĩtate ueritatis Ethoc ut faciant iãbap¬
tizatos fidelesq adhostatur: quod adhuc monendi nones sent
si hoc in baptismo iam ꝑfecte factũ eẽt. et tam̃ factũ est sicut
et salui factisumus. Saluosenim nos fecit ꝑ lauachrũ regenera¬
tionis  Sedaliolocodicit quẽ ad modũ hoc factũest̃. Non solũ
inquit. sed etiã nos ipsi primitias habentes sp̃s. It ipsi in nobis¬
met ipsis ingemescimus adoptionem expectantes redemptio¬
nemcor porisnr̃i. Speenim salui factisumus. spes autẽquȩ ui¬
detur nonest spes. Quodenĩ uidetquis quid sperat si autẽ qđ

Expanded text:
atus est in iustitia et sanctitate ueritatis. et hoe ut faciant, iam bapatus est in iustitia et sanctitate ueritatis. et hoe ut faciant, iam baptizatos fidelesque adhortatur; quod adhuc monendi non essent, si hoc in baotismo iam perfecte factum esset. et tamen factum est, sicut et salui facti sumus; saluos enim nos fecit per lauacrum regenerationis. sed alio loco dicit quemadmodum hoc factum sit: non solum, inquit, sed etiam nos ipsi primitias habentes spiritus et ipsi in nobismet ipsis ingemescimus adoptionem expectantes, redemptionem corporis nostri. spe enim salui facti sumus; spes autem, quae uidetur, n
Abbreviated transcription (Latin):
qđ certe manifestũẽ. ad huc inueterem corruptionem atq: in
mortem tendere. infinepostea renouandũ. quando ueretota
Nouitaserit: sedexcepto corpore. si in ipso animo qui est homo
interior. ꝑfecta inbaptismo nouitas fieret: p̃diceret apostolus
et siexterior homonoster corrũpitur. sed interior renouatur
dedie indiem. Profectoenĩ quidedicindiem adhucrenouatur
Pro indeex hoc quod adhuc inu&ustate sunt. quãuisiam bap¬
tizati: ex hoc&iam adhuc sunt filii sȩculi. Exhoc autẽ quod
in nouatesunt. hoc est ex plena et ꝑfecta remissione peccatorũ.
etquantũ cũq illudest qđ spiritalit̃ sapiunt. eiq congruos
moresagunt filiidĩ sunt. In trinsecus enim exuimus ueterẽ
hominẽ et induimus nouum. Om̃ ibideponimus mendaciũ
et loquimur ueritatem. et c&era quib: apostolus explicat.
Quid sit exui ueterẽhominẽ et indui nouo qui secundũ dm̃cre¬

Expanded text:
quod certe manifestum est adhuc in ueterem corruptionem atque in quod certe manifestum est adhuc in ueterem corruptionem atque in mortem tendere in fine postea renouandum, quando uere tota nouitas erit, sed excepto corpore si in ipso animo, qui est homo interior, perfecta in baptismo nouitas fieret -, non diceret apostolus: etsi exterior homo noster corrumpitur, sed interior renouatur de die in diem. profecto enim qui de die in diem adhuc renouatur, proinde ex hoc, quod adhuc in uetustate sunt, quamuis iam baptizati, ex hoc etiam adhuc sunt filii saeculi; ex hoc autem, quod in nouitate sunt, hoc est ex plena et perfecta remissione peccatorum, et quantumcumque illud est quod spiritaliter sapiunt eique congruos mores agunt, filii dei sunt. intrinsecus enim exuimus ueterem hominem et induimus nouum, quoniam ibi deponimus mendacium et loquimur ueritatem, et cetera, quibus apostolus explicat quid sit exui ueterem hominem et indui nouo, qui secundum deum cre
Abbreviated transcription (Latin):
Nonenĩ exquahora quisq baptizat᷑. omĩseni uetus infirmitas
cius absumit᷑. sed renouatio incipit aremissione omniũ pecca¬
torũ. et inquantũ quisq spĩtalia sapit. quiiã sapĩt ¶ Cetera
uero inspe facta sunt: Doncc&iam in refiant : usq: ad ipsiuscorpo¬
ris renouationem inmeliorẽ statũ immostalitatis et incorrupti¬
onis. qua induemur inresur rectione mortuorũ . Nam &ipsam
dñs regenerationem uocat: ponutiq talem qualis fit ꝑbaptis¬
mũ : sed inqua etiã incorpore ꝑ ficiatur quod nunc spũ incho¬
atur. Ingeneratione inquit cũ sederit filius hominis insede
maiestatis suȩ: sedebitis et uos suꝑ duodecim sedes. iudicantes
duodecim trib irł. Nam in baptismo quãuis tota et plena
fiat remissio peccatorũ. tam̃ si continuo totaet plena etiã hõ¬
minis in aeternã Nouitatẽ mutatio fieret Ndico et incorpore

Expanded text:
non enim ex qua hora quisque baptizatur, omnis uetus infirmitas non enim ex qua hora quisque baptizatur, omnis uetus infirmitas eius absumitur; sed renouatio incipit a remissione omnium peccatorum et in quantum quisque spiritalia sapit, qui iam sapit, cetera uero in spe facta sunt, donec etiam in re fiant, usque ad ipsius corporis renouationem in meliorem statum inmortalitatis et incorruptionis, qua induemur in resurrectione mortuorum. nam et ipsam dominus regenerationem uocat, non utique talem, qualis fit per baptismum, sed in qua etiam corpore perficietur quod nunc spiritu incoatur: in regeneratione, inquit, cum sederit filius hominis in sede maiestatis suae, sedebitis et uos super duodecim sedes iudicantes duodecim tribus Israhel. nam in baptismo quamuis tota et plena fiat remissio peccatorum, tamen, si continuo tota et plena etiam hominis in aeternam nouitatem mutatio fieret—non dico et in corpore,
Abbreviated transcription (Latin):
non est. Vndein eiusdem apostoli a pocalỹp̃sin illacentũ qua¬
draginta et quattuor milia scõrũ qui sccũmulierib Ñcoinquina¬
uerunt:. uirgines enim ꝑmanserunt. et non est inuentũ inoseorũ
mendacium quia inrephensibilessunt. Profecto ideosunt in re¬
p̃hensibiles. quia scipsos ueraciter rep̾henderunt : Ctideonon est
inuentũ in orceorũm̃dacium: quia sidicerent sepeccatũ non ha¬
bere. scipsos deciperent etueritas ineis noneẽt Etutiq m̃daciũ
eẽt ubiueritas non cẽt Qũo iustus cum insermonis exordio
accusator suiest: Non utiq mentitur: acꝑ hoc in eo quoscriptũ :
quinatus est ex dõ non peccat. Et non potest peccare. quia sem
eius in ipsomanet. et siquid aliud eomodo dictũ est: multũ fallun¬
tur minus considerando scripturas. Nonenĩ aduestunt eoquos¬
que fierifiliosdĩ quo eẽ incipiunt in nouitate sp̃s. et renouare
interiorẽ hominẽ secundũ imaginemeius quicrea uit eos

Expanded text:
tum quadraginta et quatuor millia sanctorum, qui se cum mulieribus non coinquinaverunt, virgines enim permanserunt; et non est inventum in ore eorum mendacium, quia irreprehensibiles sunt ; profecto ideo irreprehensibiles sunt, quia se ipsos veraciter reprehenderunt: et ideo non est inventum in ore eorum mendacium, quia sibere, se ipsos deciperent et ueritas in eis non esset et utique mendacium esset, ubi ueritas non esset, quoniam iustus, cum in sermonis exordio accusator sui est, non utique mentitur. Ac per hoc eo, quod scriptum est: qui natus est ex deo, non peccat et non potest peccare, quia semen eius in ipso manet, etsi quid aliud eo modo dictum est, multum falluntur minus considerando scripturas. non enim aduertunt eo quosque fieri filios dei, quo esse incipiunt innouitate spiritus et renouari in interiore homine secundum imaginem eius, qui creauit eos.
Abbreviated transcription (Latin):
uirili comparauit a&ati. Cumessem inquit paruulus. quasi par¬
uulus loquebar quasi paruulus sapiebam quasi paruulus cogta¬
bam. Cu autẽ factussum uir. quae paruulierant deposui. Curautẽ
hoc dixerit. consequenter ostendens: Videmus inquit Nunc ꝑspe¬
culum inenigmate. tuncautẽ facie ad faciem. Nunc scio ex paste.
tunc autem cognoscam sicut et cognitussum. Proindeetiam ꝑhunc
prophetam cuius testimonium ꝑtractamus. hoc additur ut inco
merces. in cofinis. in eo ꝑfectio felicitatis. in eobeatȩ acternaeq uite
suma consistat:. Cumenim dixisset: etero illis indm̃. et ipsimihi

Expanded text:
uirili conparauit aetati: cum essem, inquit, paruulus, quasi paruirili conparauit aetati: cum essem, inquit, paruulus, quasi paruulus loquebar, quasi paruulus sapiebam, quasi paruulus cogitabam; cum autem factus sum uiri, quae paruuli erant deposui. cur autem hoc dixerit consequenter ostendens: ui d emus, inquit, nunc per s peculum in enigmate, tunc autem facie ad faciem; nunc scio ex parle, tunc autem cognoscam sicut et cognitus sum. Proinde etiam per hunc prophetam, cuius testimonium pertractamus, hoc additur, ut in eo merces, in co finis, in eo perfectio felicitatis, in eo beatae aeternaeque uitae summa consistat. cum enim dixisset: et ero illis in deum et ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
diligetur apatremeo. Et ego diligã eum et ostendã meipsum illi
Utiq informadi inqua acqualis est patri. pinforma seruuinqua
se et impiis ostendet. Tuncenim fiet quod scriptũ est: tollatur
impius et nonuideat gloriam dñi. quando ibunt sinistri inignem
aeternũ. iustiautẽ inuitam aeternam. Quaeuita aeterna sicut
cõmemoraui definita est ea esse. ut cognoscant unum uerum dm̃
Hincdicit etioħ Dilectissimi filiidĩ sumus. et nondũ apparuit quod
crimus : Scimus quiacũ apparuerit similes eierimus. qñmuidebi¬
muscũ sicutiest: Haec similitudo nuncincipit reformari quãdiu
homo interius renouatur dedieindiem: secundũ imaginem eius qui
creauiteum : Sedad illius eminentiȩ ꝑfectionem quactunc futura
est. quidhoc autquantũe siquidem apłs adilla effabilia quale¬
cumq adhibens denotis reb exemplum. paruulam actatem.

Expanded text:
diligitur a patre meo. et ego diligam eum et ostendam me ipsum illi, diligitur a patre meo. et ego diligam eum et ostendam me ipsum illi, utique in forma dei, in qua aequalis est patri, non in forma serui, in qua se et impiis ostendebat. tunc enim fiet quod scriptum est: tollatur impius, ut non uideat claritatem domini, quando ibunt sinistri in ignem aeternum, iusti autem in uitam aeternum. quae uita aeterna, sicut commemoraui, definita est ea esse, ut cognoscant unum uerum deum. hinc dicit et Iohannes: dilectissimi, filii dei sumus, et non dum apparuit quod erimus. scimus, quia cum apparuerit, similes ei erimus, quoniam uidebimus eum sicuti est. haec similitudo nunc incipit reformari, quamdiu homo interius renouatur de die in diem secundum imaginem eius, qui creauit eum. Sed ad illius eminentiae perfectionem, quae tunc futura est, quid hoc ant quantum est? si quidem apostolus ad illa ineffabilia qualecumque adhibens de notis rebus exemplum paruulam aetatem
Abbreviated transcription (Latin):
cet testam̃tũ ꝑtinentia figurentur : Nuncipsius cordis bonum pro¬
mittitur. mentis bonum sp̃s bonũ hoc est intelligibilebonum
cũdicitur dans loges meas inmentceorum et in cordib: corũ scribã
cas. Vndesignificauit eos Nonforinsetus terrentẽ legem formi¬
daturos. sedintrin secus habitantem ipsam legis iustitiã dileturos
Deinde ad didit et mercedem: Etero eis indm̃ ecipsicrunt mihi
in populum. hocest illud quoddõ aitille. Mihi autem adherere
dobonũest. Croillis in quit indm̃ et ipsierunt mihi populus
Quid hoc bono mlius. quidhac felicitate felicius uiueredõ uiuere
dedo. apud qucest fonsunte et incinus lumine uidebimus lume
Dehacuita dicit ipsedñs. Haccest uita aeterna ut cognoscantec¬
Npm unũ dum uerum. hocenim etipse promittit dilectorib suis
ddicens. Quidibgitme mandatam ca custodit Etquidiligit me

Expanded text:
icet testamentum pertinentia figurentur, nunc ipsius cordis bonum proicet testamentum pertinentia figurentur, nunc ipsius cordis bonum promittitur, mentis bonum. spiritus bonum, hoc est intellegibile bonum. cum dicitur: dans leges meas in mente eorum et in cordibus eorum scribam eas. unde significauit eos non forinsecus terrentem legem formidaturos, sed intrinsecus habitantem ipsam legis iustitiam dilecturos. Deinde addidit et mercedem: et ero eis in deum et ipsi erunt mihi in populum. hoc est illud, quod deo ait ille: mihi autem adhaerere deo bonum est. ero, inquit, illis in deum et ipsi erunt mihi p u lus. quid hoc bono melius, quid hac felicitate felicius uiuere deo, uiuere de deo, apud quem est fons uitae et in cuius lumine uidebimus lumen? de hac uita dicit ipse dominus: haec est autem uita aeteunum uerum deum. hoc enim et ipse promittit dilectoribus suis dicens: qui diligit Ille, mandata mea custodit; et qui diligit me,
Abbreviated transcription (Latin):
nostris. quaeplenitudolegis est et finis p̃cepti. Nam quia u&eris
testamenti promissa terrena sunt. licet exceptissa cramentis quae ũbra
erant futurorum. sicut est circumcisio etsabbatũ: Et aliae dierum
obseruationes : et quarundam escarum cerimoniȩ: et multiplex
sacrificiorum sacrorũq ritus. quaeuetustati carnalilege. iugoq
seruili congruebant : talia contincãt p̃cepta iustitiae: qualia nunc
quoq obseruare p̃cipimur . quaemax i meduab: illis tabulis sine
figura adumbrate significationis ex praessa sunt. sicut̃i ẽst Non
adulterabis Nhomicidiũ facies : Non concupisces: et siquod est
aliudmandatũ quod in hoc sermone recapitulatur. Diliges pro¬
Ximũtuũ tamqua teipsum. Tamenquia in eo sicut dixi promis¬
si t errena ettemporalia recitantur. quaebona sunt huius corrup¬
tibilis carnis. quam uiscis sempiterna atq caelestia ad nouũ scil¬

Expanded text:
nostris, quae plenitudo legis est et finis praecepti? nam quia ueteris nostris, quae plenitudo legis est et finis praecepti? nam quia ueteris testamenti promissa terrena sunt, licet — exceptis sacramentis, quae umbrae erant futurorum, sicut est circumcisio et sabbatum et aliae dierum obseruationes et quarundam escarum cerimoniae et multiplex sacrificiorum sacrorumque ritus, quae uetustati carnali lege iugoque seruili congruebant — talia contineat praecepta iustitiae, qualia nunc quoque obseruare praecipimur, quae maxime duabus illis tabulis sine figura adumbratae significationis expressa sunt, sicuti est: non adulterabis, non homicidium facies, non concupisces et si quod est aliud mandatum, quod in hoc sermone reeapitulatur: diliges proximum tuum tamquam te ipsum, tamen, quia in eo, sicut dixi, promissa terrena et temporalia recitantur, quae bona sunt huius corruptibilis carnis, quamuis eis sempiterna atque caelestia ad nouum scil
Abbreviated transcription (Latin):
auitio uecustatis. Deniq attende quod sequitur. et uidequanta
lucefiat ꝑspicuum: quod sibi fidentes nolunt homines intueri
Quia hoctestamentũẽ inquit quodordinabodomuiirł: Postdiesillos
dicitdñs. Daboleges meas incor illorum et inm̃teeorũ scribameas
lapideis sed intabulis cordis: quia non a tramento. sed spũdĩuiui
Necobaliud arbitror in eoloco apostolũ uoluisse cõmemorare
testam̃tũ nouum: ibi quippeait: quietidoneos nos fecit ministros
Nouitestamenti p̃ litterae sed spus: nisiquia istam intuebatur pro¬
phetiam cũ diceret : non intabulis lapideis. sed in tabulis cordis
carnalibus. Qñm hic dictũẽ incordib. eorum scribocas. ubi
Nominatim promissumest testam̃tũ nouum. quid suntergo
legesdĩ abipsodõ scripte in cordibus. nisiipsa p̃sentia sp̃s sc̃i
qui est digitusdĩ : Quo p̾sente. diffunditur caritas in cordibus

Expanded text:
a uitio uetustatis. denique adtende quod sequitur et uide quanta a uitio uetustatis. denique adtende quod sequitur et uide quanta luce fiat perspicuum, quod sibi fidentes nolunt homines intueri. quia hoc testamentum est, inquit, quod ordinabo domui Israhel: post dies illos, dicit dominus, dabo leges meas in cor illorum et i n m e n t e es lapideis, sed in tabulis cordis, quia non atramento, sed spiritu dei uiui. nec ob aliud arbitror in en loco apostolum noluisse commemorare testamentum nouum ibi quippe ait: qui et idoneos nos fecit minis t r o s noui testamenti non litterae, sed spiritus —, nisi quia istam intuebatur prophetiam, cum diceret: non in tabulis lapideis, sed in tabulis cordis cordibus, quoniam hic dictum est: in cordibus eorum scribo eas, ubi nominatim promissum est testamentum nouum. Quid sunt ergo leges dei ab ipso deo scriptae in cordibus nisi ipsa praesentia spiritus sancti, qui est digitus dei, quo praesente diffunditur caritas in cordibus
Abbreviated transcription (Latin):
suum insimilitudinecarnis peccati. et depeccatodamnauit pecca¬
tum incarne. Vtiustitiaelegis impleretur in nobis. qui non sec̃dũ
carnem ambulamus. sed secundum sp̃m. Vnde&in isto proph&ico
testimonio: Consũ maboinquit suꝑdomũ irł. et suꝑdomũ iuda
testam̃tũ nouum: Quid est consũmabo ui sumplebo Nonsec̃dũ
testamentum qđ fecipatrib eorum in diequa adp̃hendi manum eorũ
ut ẽiceremeos deterraegrpti. Ergo illuduetus erat. quia hoc noriuẽ
Vudeigitur illuduetus hoc nouum. cũ lex cadem impleatur
ptestamentũ pouum quaedix itin u&ere. Non concupisces  quia
inquit ipsi non ꝑseuerauerunt intestam̃ tomeo. etegoneglex ieos dic̃dt̃s
Ergo propt̃ueteris hominis noxam. quãeplitteram iubentem
et minanteminimesanabatur . Dicitur illud testam̃ tũ u&us. Hoc
autẽnouum. propt̃ nouitatem sp̃s. quachominem nouum sanat

Expanded text:
suum i 11 similitudine carnis peccati et de peccato damnauit peccasuum i 11 similitudine carnis peccati et de peccato damnauit peccatum in carne, ut iustitia legis inpleretur in nobis, qui non secundum carnem ambulamus, sed secun dum spiritum. unde et in isto prophetico testimonio: consummabo, inquit, super domum Israhel et super domum Iuda testamentum nouum. quid est consummabo nisi \'inplebo\' non secundum testamentum, quod feci patribus eorum in die, qua adprehendi manum eorum, u t eicerem eos deterra Aegypti? Ergo illud uetus erat, quia hoc nouum est. unde igitur illud uetus, hoc nouum, cum lex eadem inpleatur per testamentum nouum, quae dixit in uetere: non concupisces ? quia ipsi, inquit, non perseuerauerunt in testamento meo, et ego neglexi eos, dicit dominus. ergo propter ueteris hominis noxam, quae per litteram iubentem et minantem minime sanabatur, dicitur illud testamentum uetus, hoc autem nouum propter nouitatem spiritus, quae hominem nouum sanat
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃idaretur credentibus E hac promissione hocest exdibene¬
ficio ipsalex impletur. Sinequa promissione p̃uaricatores
facit: uelusq ad effectũmalioperis. sietiam repagula timoriscon¬
cupiscentiae flãmatranscenderit: uel ceste insola uoluntate
sitimor poene suauitatem libidinis uicerit: Quod enimait con¬
clusit scriptura omnia subpeccato. ut promissio ex fideihũ xp̃i
daretur credentibus: ipsius conclusionis utilitas dicta est
Nam conclusit ad quousus. nisiquem ad modum alibidicit: prius
autem quãueniret fides sublegecustodiebamur: condusi in eam
fidem quaepostea reuelataest. Lexergo dataest ut gratia quae¬
reretur. Eratiadata est. utlex impleretur Neq enim suo
uitio Ñ implebatur lex. seduitio prudentiȩ carnis. Quoduitiũ
plegem demonstrandum: ꝑgratiã sanandũ fuit. Quodenĩ in pos¬
sibile erat legis in quo in firmabatur ꝑcarnem: misit ds̃ filiũ

Expanded text:
daretur credentibus. ex hac promissione, hoc est ex dei benedaretur credentibus. ex hac promissione, hoc est ex dei beneficio, ipsa lex inpletur, sine qua promissione praeuaricatores facit uel usque ad cffectum mali operis, si etiam repagula timoris concupiscentiae flamma transcenderit, uel certe in sola uoluntate, si timor poenae suauitatem libidinis uicerit. quod enim ait: conclusit scriptura omnia sub peccato, ut promissio ex fide Iesu Christi daretur credentibus, ipsius conclusionis utilitas dicta est. nam \'conclusit\' ad quos usus, nisi quemadmodum alibi dicit: prius autem quam ueniret fides, sub lege custodie b amur conclusi in cam fidem quae postea reuelata est? lex ergo data est, ut gratia quaereretur, gratia data est, ut lex inpleretur. neque enim suo uitio non inplebatur lex, sed uitio prudentiae carnis. quod uitium per legem demonstrandum, per gratiam sanandum fuit; quod enim inpossibile crat legis, in quo infirmabatur per carnem, misit deus filium
Abbreviated transcription (Latin):
terib libris. aut nusquã aut difficile preterhunc propheticũ
locum legitur facta cõmemoratio testamentinoui: ut omnino ipso
Nomine appellaretur : Nãmultis locis hoc significatur et p̃nun¬
tiatur futurum : sed nonita ut &iam nom̃ legatur ex pressum
Considera igitur diligenter quã differentiam interduo testam¬
ta idest uetus et nouum ds̃cẽ testatus sit. cũ dixisset ponsecundũ
testam̃tum quod ꝑfeci patribus eorũ indie qua adp̃hendi manum
corum ut eicerem eos deterraegypti: Uidequidadiunxit.¬
Quia ipsi non ꝑseuerauerunt intestam̃tomeo: uitioeorũ deputat.
quodintestam̃ todĩ ñ ꝑmanserunt. Nelex quatunc acceperunt:
culpanda uideatur : Ipsa est enim quã non uenit xp̃s soluere
sedimplere: Non tamen ꝑ eandem legem iustificatis impiis sed p
gratiam. hoc quippeait uiuificans sp̃s sinequo littera occidit
Sienimdataeẽt lex quaeposset uiuificare: omnino exlegeeẽtius¬
titia. Sed condusit omnia scriptura subpeccato: ut promissioihũ¬

Expanded text:
teribus libris aut nusquam aut difficile praeter hunc propheticum locum legitur facta commemoratio testamenti noui, ut omnino ipso nomine appellaretur. nam multis locis hoc significatur et praenuntiatur futurum, sed non ita, ut etiam nomen legatur expressum. considera igitur diligenter quam differentiam inter duo testamenta, id est netus et nouum, deus esse testatus sit. Cum dixisset: non secundum testamentum, quod feci patribus eorum in die, qua adprehendi manum eorum, ut eicerem eos de terraquia ipsi non perseuerauerunt in testamento meo. uitio eorum deputat. quod in testamento dei non permanserunt, ne lex, quam tunc acceperunt, culpanda uideatur.. ipsa est enim, quam non uenit Christus soluere, sed inplere, non tamen per eandem legem iustificatis impiis, sed per gratiam; hoc quippe agit uiuificans spiritus, sine quo littera occidit. s i enim data esset lex, quae posset uiuificare, omnino ex lege esset iustitia. sed conelusit scriptura omnia sub peccato, ut prom i ssio
Abbreviated transcription (Latin):
nitorib: ea ipsa cognitio nihilꝑfuit adsalutẽ quia cognoscentes
dm̃ non sicut dm̃glorificauerunt: autgratias egerunt : dicentes
se eẽ sapientes ita eosquiꝑlegem cognoscunt. quẽ ammodũ sit homi

Expanded text:
cognitoribus creatoris ea ipsa cognitio nihil profuit ad salutem, quia cognoscentes cognitoribus creatoris ea ipsa cognitio nihil profuit ad salutem, quia cognoscentes deum non sicut deum glorificauerunt aut gratias egerunt dicentes s
Abbreviated transcription (Latin):
Dixit enim homini ec̃cepietas ẽ sapientia: Acp hocdicentes se
eẽ sapientes. qđ ñ alit̃ intellegendũ ẽ nisi hocipsum sibi tribuentes
stuin factisunt : Iamquae secuntur quidopus ẽdicere ꝑhanc
quippe impietatẽ illihomines illi inquã homines qui ꝑcreaturã
ereatorem cognoscere potuerunt : quo prolapsicũ ds̃ suꝑbis re¬
sistit. atq ubidemersi melius ipsius epistolȩ consequentia do¬
cent: quã hic comme morantur a nobis: Neq: enim istoonoo
hanc ep istolã exponendã suscepimus sed eius maxime testimo¬
nib de monstrare quantũpos sumus nitimur ñin eonos diuinitus
adiunar i adoperandã iustitiã qđ legẽ dsdedit plenã bonis scisq
p̃ceptis. secdquo dipsa uoluntas nrã sinequa operari bonũ non pos¬
sumus. adiuuetur et erigatur in ꝑtitu spũ gratiae : sinequo adiuto¬
rio. doctrina illa littera ẽ occiders: quia reos potius p̃uaricationis

Expanded text:
dixit enim homini: ecce pietas est sapientia. ac per hoc dicentes se dixit enim homini: ecce pietas est sapientia. ac per hoc dicentes se esse sapientes, quod non aliter intellegendum est nisi \'hoc ipsum sibi tribuentes,\' stulti fact i sunt. lam quae sequuntur quid opus est dicere?per hanc quippe impietatem illi homines — illi, inquam, homines, qui per creaturam creatorem cognoscere potuerunt — quo prolapsi, cum deus superbis resistit, atque ubi demersi sintmelius ipsius epistolae consequentia docent, quam hic commemoratur a nobis. neque enim isto opere hanc epistolam exponendam suscepimus, sed eius maxime testimonio demonstrare, quantum possumus, nitimur non in eo nos diuinitus adiuuari ad operandam iustitiam, quod legem deus dedit plenam bonis sanctisque praeceptis, sed quod ipsa uoluntas nostra, sine qua operari bonum non possumus, adiuuetur et erigatur inpertito spiritu gratiae, sine quo adiutorio doctrina illa littera est occidens, quia reos potius praeuaricationis
Abbreviated transcription (Latin):
Quia occurrebat
animo utque reretur unde illis eẽpotuerit cognito ueritatis.
quib: ds̃ legem non dederat. neq hoctacuit undehabere potu¬
erint. Per uisibilia namq creaturȩ ꝑuenisse cos dicit ad in¬
tellegentia inuisibiliũ creatoris. qnm̃ reuera sic magna inge¬
nia quȩ rerep̃stiterunt: sic inuenire potuerunt: Vbiergo im¬
pictas quaui delic& cumcognouissent dm̃. non sicut dm̃ glori fica¬
uerunt aut gratias egerunt: sed euanuerunt incogitationibus
suis. corũppriȩ uanitatis morb: est. qui se ipsosseducunt: dũ ui¬
dentur sibialiquid eẽ cumnihilsint. Deniq hoctumore suꝑbia
sese obumbrantes. cuiuspedẽ sibiñ uenire dep̃catur sc̃s illecantator
quidix̃ in lumi ne tuo ui debimus lumen: ab ipso lumine in cõmu¬
tabilis ueritatis auersisunt : et obscuratũ ẽ insipiens coreorum
Nonenĩ sapienscor quãuis cognouissent dm̃ : Sedinsipiens potius¬
quã quia non sicut dm̃ glorificauerunt : aut gratias egerunt

Expanded text:
quia occurrebat quia occurrebat animo, ut quaereretur, unde illis esse potuerit cognitio ueritatis, quibus deus legem non dederat, neque hoc tacuit unde habere potuerint; per uisibilia namque creaturae peruenisse eos dixit ad intellegentiam inuisibilium creatoris, quoniam reuera sic magna ingenia quaerere perstiterunt, sic inuenire potuerunt. ubi ergo impietas? quia uidelicet cum cognouissent deum, non sicut deum glorifieauerunt aut gratias egerunt, sed euanuerunt in cogitationibus suis. eorum proprie uanitas morbus est, qui se ipsos seducunt, dum uidcntur sibi aliquid esse, cum nihil sint. denique hoc tumore superbiae sese obumbrantes, cuius pedem sibi non uenire deprecatur sanctus ille cantator qui dixit: in lumine tuo uidebimus lumen, ab ipso lumine incommutabilis ueritatis auersi sunt et obscuratum est insipiens cor eorum. non enimsapiens cor, quamuis cognouissent deum, sed insipiens potius, quia non sicut deum glorificauerunt aut gratias egerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
memorandos. quiuitio illo qđ superius memoraui. leues et inflati.
acꝑscipsos uelut ꝑ in ane sublati: ubi nonrequiescerent. sed fracti
dissilirent: in figm̃ta idolorũ tãquã in lapides deciderunt: quia
enim cõm̃dauerat pietatem fidei quã dõ iustificati gratiẽe debe¬
mus. uel ut contrariũ quod detestaremur subinferẽns. Reue¬
dĩ manifestum ẽ in illis. Dsenim illis manifestauit. Inuisibilia
enim eius acreatura mundi. ꝑ eaquaefacta sunt. intellecta con¬
spitiuntur. Sempit̾ naquoq uistus eius acdiuinitas. utsint in¬
excusabiles Quia cognoscentes dm̃ nonut dm̃glori ficauerunt
aut gratia segerunt: sedeuanuerunt in cogitãtionib: suis. etobs
curatũ ẽ insipienscor eorum dicentes secẽ sapientes. stulti factisunt
łt mutauerunt gloriamsi incorruptibilis dĩ in similitudine
imaginis corruptibilis hominis. et uolucrũ etquadrupedũ. et
serpentium. Videquẽ ammodũ ñ eosdixerit ueritatis ignaros:
sed qđ ueritatẽ in iniquita tedetinuerint

Expanded text:
memorandos, qui uitio illo, quod superius memoraui, leues et inflati ac per se ipsos uelut per inane sublati, ubi non requiescerent, sed fracti dissilirent, in figmenta idolorum tamquam in lapides deciderunt. quia enim commendauerat pietatem fidei, qua deo iustificati grati esse dcbemus, uelut contrarium quod detestaremur subinferens: reuedei manifestum est in illis; deus enim illis manifestauit. inuisibilia enim eius a creatura mundi per ea quae facta sunt intellecta conspiciuntur, sempiterna quoque uirtus eius ac diuinitas, ut sint inexcusabiles. quia cognoscentes deum non ut deum glorificauerunt aut gratias egerunt, sed cuanuerunt in cogitationibus suis.ti factisunt et mutauerunt gloriam incorruptibilis dei in similitudinem imaginis corruptibilis hominis et uolucrum et quadrupedum et serpentium. uide quemadmodum non eos dixerit ueritatis ignaros, sed quod ueritatem in iniquitate detinuerint. et
Abbreviated transcription (Latin):
Nulli itaq dubiumest eam fidem ab apło cõmendari quacrediturdõ
Sedadhucaliquid discernendum est. qñmet illi qui sublegesunt

Expanded text:
nulli itaque dubium est eam fidem ab apostolo commendari, qua creditur deo. Sed adhuc est aliquid discernendum, quoniam et illi qui sub lege sunt
Abbreviated transcription (Latin):
peccauerunt. etiã si propria peccata non adderent: Alio¬
quin non obunius delictũ mors ꝑunũ regnauit. sed obde¬
lictamulta multorũ ꝑunũquẽq peccantem. Nãsi prop¬
terea ceteri obalterius hominis delictũ mostui sunt. quia
illũ in delinquendo p̃cedentẽ. subsequentes imitati sunt.
Illequoq et multomagis obalterius delictũ mostuus est
quẽ diabolus delinquendo ita p̃cesserat. ut eidelictũ etiã ipse
suaderet. Adam uero nihil suasit imitatorib suis. Et mul¬
tiquicius imitatores dicuntur. eum fuisse et talcaliquid cõ¬
misisse : uel non audierunt uelomnino noncredunt. Quan¬
toergo rectius sicut iam dixi diabolũ principem constitu¬
issec apostolus. a quo uno peccatũ et mostem ꝑ om̃s transis¬
sediceret. si hoc loco Ñ propagationem sedimitationẽ ducere
uoluisset : Multoenim rationabilius adamdicitur imita¬
tor diaboli quẽsuasorem peccatihabuit: Si potest quis¬

Expanded text:
peccauerunt, etiamsi propria peccata non adderent? aliopeccauerunt, etiamsi propria peccata non adderent? alioquin non ob unius delictum mors per unum regnauit, sed ob delicta multa multorum per unumquemque peccantem. nam si propterea ceteri ob alterius hominis delictum mortui sunt, quia illum in delinquendo praecedentem subsequentes imitati sunt, ille quoque et multo magis ob alterius delictum mortuus est, quem diabolus delinquendo ita praecesserat, ut ei delictum etiam ipse suaderet. Adam uero nihil suasit imitatoribus suis et multi, qui eius imitatores dicuntur, cum fuisse et tale aliquid commisisse uel non audierunt uel omnino non credunt. quanto ergo rectius, sicut iam dixi, diabolum principem constituisset apostolus, a quo uno peccatum et mortem per omnes transisse diceret, si hoc loco non propagationem, sed imitationem docere uoluisset 1 multo enim rationabilius Adam dicitur imitator diaboli, quem suasorem peccati habuit, si potest quis
Abbreviated transcription (Latin):
posse ipsietiam confitentur. uerum et asalute acuita eterna
facit alienos: quaenulla cẽ alia potest p̃terregnumdĩ quosola
Xp̃i soci&as introducit: cꝑhoc abadam in quoom̃s pecca¬
uimus: Com̃a nr̃a peccata sed tantũ originale traduximꝰ
A xp̃ouero inquo om̃s iustificamur : Ñ illius tantũ originalis
sed &iam ceterorum quȩ ipsi addidimus peccatorũ remissionẽ
consequimur: Ideo non sicut ꝑunũ peccantẽ : it a est etdonum
Nã iudiciũ quidem exunodelicto si non remittitur. idest ori¬
ginali: in condẽnationẽ iam potest ducere. Cratia uero ex
multis delictis remissis : Hocest nonsolũ originali uerũ&iã
omnib: ceteris adiustificationẽ ꝑducit: Si enim obunius
delictũmors regnauit ꝑunũ. multomagis qui abundan
iħm xp̃m. Cur obunius delictũmors regnauit ꝑunũ.
nisi qui a mostis uinculo tenebantur. in illo uno inquo om̃s

Expanded text:
posse ipsi etiam confitentur, uerum et a salute ac uita aeterna posse ipsi etiam confitentur, uerum et a salute ac uita aeterna facit alienos, quae nulla esse alia potest praeter regnum dei, quo sola Christi societas introducit. Ac per hoc ab Adam, in quo omnes peccauimus, non omnia nostra peccata, sed tantum originale traduximus; a Christo uero, in quo omnes iustificamur, non illius tantum originalis sed etiam ceterorum, quae ipsi addidimus, peccatorum remissionem consequimur. ideo non sicut per unum peccantem ita est et donum. nam iudicium quidem ex uno delicto, si non remittitur, id est originali, in condemnationem iam potest ducere, gratia uero ex multis delictis remissis. hos est non solum illo originali, uerum etiam omnibus ceteris, ad iustificationem perducit. Si enim ob unius delictum mors regnauit per unum, multo magis qui abundantm Iesum Christum. cur ob unius delictum mors regnauitpcr unum, nisi quia mortis uinculo tenebantur in illo uno, in quo omnes
Abbreviated transcription (Latin):
nationẽ ducuntur. quia omnia delicta que condẽnantur.
ex illius unius imitatione cõmissa sunt : Cadem causa est
Curex unodelicto &iã adiustificationẽ duci intelligant᷑
quia omnia delicta quaciustificatis remittunt᷑. ex illius
unius imitatione cõmissasunt. Sed hocuidelic& ñ intel¬
legebat apostolus cũ dicebat. Iudiciũ quidem ex unodelic¬
to in condẽnationem: Cratia uero exmultis delictis imiasei¬
ficationẽ. Immoueronos intelligamus apostolũ et uidea¬
mus ideodictũ iudiciũ ex unodelicto in condẽnationem : Quia
sufficeret ad condenationem etiã sinoneẽt in hominib nisiori¬
ginale peccatũ. Quãuis enim condẽnatio grauior sit eorũ
quioriginalidelicto etiã propria coniunxerunt. et tanto
singulis grauior. quanto grauius quis pec̃cauit Tam̃&iã illud
solũ quod originaliter tractũ est. Non tantũ a regnodĩ separat
quo paruulos sine accepta xp̃igratia defunctos intrarenon

Expanded text:
nationem ducuntur, quia omnia delicta quae condemnantur, nationem ducuntur, quia omnia delicta quae condemnantur, ex illius unius imitatione commissa sunt; eadem causa est cur ex uno delicto etiam ad justificationem duci intelligantur, quia omnia delicta quae justificatis remittuntur, ex illius unius imitatione commissa sunt. Sed hoc videlicet non intelligebat Apostolus cum dicebat, Judicium quidem ex uno delicto in condemnationem, gratia uero ex multis delictis in iustificationem ! immo uero nos intellegamus apostolum et uideamus ideo dictum iudicium ex uno delicto in condemnationem, quia sufficeret ad condemnationem, etiamsi non esset in hominibus nisi originale peccatum. quamuis enim condemnatio grauior sit eorum, qui originali delicto etiam propria coniunxerunt, et tanto singulis grauior, quanto grauius quisque peccauit, tamen etiam illud solum, quod originaliter tractum est, non tantum a regno dei separat, quo paruulos sine accepta Christi gratia defunctos intrare non
Abbreviated transcription (Latin):
intuere qđ ait: Obunius delictũ multos mostuos. Gur
enimobillius unius et non potius obdelicta sua propria
Si hocloco intelligenda est imitatio ñ propagatio: Sed adtende
quod sequitur : Et non sicut ꝑ unũ peccantẽ it aest et donum
Uam iudicium quidem ex uno in condemnationẽ. gratia aut̃
exmultis delictis in iustificationẽ Nuncdicant ubilocum
habcat in his uerbis illa imitatio: Ex uno inquit incondena¬
tionem: Quo uno nisidelicto: hocenĩ explanat cũ adiungit
Eratia autẽ ex multis delictis in iustificationẽ: Cur ergo
iudiciũ exunodelicto in condemnationẽ: Gratia ueroex
multis delictis in iustificationem Non nesinullũ est ori
ginaledelictũ: Nsolũ adiustificationẽ gratia. sed &iã iudi¬
cium ad condẽnationẽ exmultis delictis homines ducit.
Neq gratia enim multa delictadonat: et ñetiã iudiciũ multa
delicta condẽnat: Autsi propterea ex unodelicto incondẽ¬

Expanded text:
intuere, quod ait ob unius delictum multos mortuos. cur intuere, quod ait ob unius delictum multos mortuos. cur enim ob unius illius et non potius ob delicta sua propria, si hoc loco intellegenda est imitatio, non propagatio? sed adtende quod sequitur: et non sicut per unum peccantem ita est et donum; nam iudicium quidem ex uno in condemnationem, gratia autem ex multis delictis in iustificationem. nunc dicant, ubi locum habeat in his uerbis illa imitatio. ex uno, inquit, in condemnationem: quo uno, nisi delicto? hoc enim explanat, cum adiungit: gratia autem ex multis delictis in iustificationem. cur ergo iudicium ex uno delicto in condemnationem, gratia uero ex multis delictis in iustificatiginale delictum, non solum ad justificationem gratia, sed etiam judicium ad condemnationem ex multis delictis homines ducit? Neque enim gratia multa delicta donat, et non etiam judicium multa delicta condemnat. Aut si propterea ex uno delicto in condem