comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ iã cepit. Cũ enĩ nuꝑ illic essemꝰ:
petroniã matrẽfamilias que ibi mi¬
rabilit̾ ex magno atq duiturno in
quo medicoꝵ adutoria cũcta defece¬
rant languore sanata est. hortati
sumꝰ uolente supradicti loci epo ut
libellũ daret qͥ recitaret᷑ in ppło. et
obedientissime paruit: in qͦ posuit
etiã qͦd hic reticere nõ possumꝰ. quã¬
uis ad ea que hoc opus urgent festi¬
nare cõpellar. A quodam uideo dix̃
sibi fuisse ꝑsuasũ. ut anuilũ capilla¬
tio uinculo insereret: quo sub om̃i
ueste ad nuda corporis cingeretur:
qͥ anulus habebat sub gẽma lapidẽ
in renibꝰ inuentũ bouis. Hoc alliga¬
ta qͦsi remedio: ad scĩ martẏris li-¬
mina ueniebat. Sed ꝓfecta a car-¬
tagine cũ in confinio fluminis bri¬
grade in sua possesfione mansisset.
surgens ut iter ꝑageret ante pedes
suos illũ iacentẽ anulũ uidit: et
capillatiã zonã qua fuerat alligat᷑

Expanded text:
esse jam coepit. Cum enim nuper illic essemus, esse jam coepit. Cum enim nuper illic essemus, Petronia materfamilias, quae ibi mirabiliter ex magno atque diuturno, in quo medicorum adjutoria cuncta defecerant, languore sanata est. Quam hortati sumus volente supradicto loci episcopo ut libellum daret qui recitaretur in populo; et obedientissime paruit. In quo posuit etiam quod hic reticere non possum, quamvis ad ea quae hoc opus urgent festinare compellar. A quodam Judaeo dixit sibi fuisse persuasum, ut annulum capillatio vinculo insereret, quo sub omni veste ad nuda corporis cingeretur: qui annulus haberet sub gemma lapidem in renibus inventum bovis. Hoc alligata qmina ueniebat. Sed profecta a Carthagine, cum in confinio fluminis Bagradae in sua possessione mansisset, surgens ut iter perageret ante pedes suos illum iacentem anulum uidit et capillaciam zonam, qua fuerat adligatus,
Abbreviated transcription (Latin):
colligi poterũt: sed tantũ de quibꝰ
libelli dati sũt. qͥ recitarent᷑ in ppłis.
Id namq fieri uoluimꝰ. cum uideremꝰ
antiqͥs similia diuinaꝵ signa uirtu¬
tũ etiã nr̃is temporibꝰ frequentari:
⁊ ea nõ debere multoꝵ noticie deꝑ-¬
ire. Nondũ est aũt bienniũ ex quo
apud yponẽ regiũ cepit ẽẽ ista me¬
moria:ͥ ⁊ multis qͦd nobis certissimũ
est nõ datis libellis de his que mira¬
bilit̃ facta sũt. illi ipsi qui dati sũt
ad septuagnita ferme numerũ ꝑue
nerant qͣndo ista conscripsi. Calame
uͦ ubi ⁊ ipsa memoria pͥus eẽ cepit.
⁊ crebriꝰ dant᷑ in cõparabili multitu¬
dine suꝑant. Uzali etiã que colonia
iitice uicina ẽ. multa p̾clara ꝑ eundẽ
martỹrẽ facta cognouimꝰ ͥ cuiiꝰ ibi
memoria longe pͥus quã apud nos
ab ep̃o euodio constituta ẽ. sed libel¬
loꝵ dandoꝵ ibi consuetudo nõ est.
uel potiꝰ nõ fuit: nã fortasse nunc

Expanded text:
colligi poterunt, sed tantum de quibus colligi poterunt, sed tantum de quibus libelli dati sunt, qui recitarentur in populis. Id namque fieri uoluimus, cum uideremus antiquis similia diuinarum signa uii-tutum etiam nostris temporibus frequentari et ea non debere multorum notitiae deperire. Nondum est autem biennium, ex quo aput Hipponem Regium coepit esse ista memoria, et multis, quod nobis certissimum est, non datis libellis de his, quae mirabiliter facta sunt, illi ipsi qui dati sunt ad septuaginerant, quando ista conscripsi. Calamae vero ubi et ipsa memoria prius esse coepit, et crebrius dantur, incomparabili multitudine superant. Uzali etiam, quae colonia Uticae vicina est, multa praeclara per eumdem martyrem facta cognovimus, cujus ibi memoria longe prius quam apud nos ab episcopo Evodio constituta est. Sed libellorum dandorum ibi consuetudo non est, vel potius non fuit; nam fortasse nunc
Abbreviated transcription (Latin):
tiũ uerba suggessit: ut eiusdẽ
martẏris oleo corpꝰ ꝑungeret᷑. Fac¬
tũ est: ⁊ reuixit. Itẽq apud nos
uir tribuniciꝰ eleusinꝰ suꝑ memo¬
riã martẏrũ que in suburbano
eiꝰ est. egritudine exammatum
posuit infantulũ filiũ: ⁊ post ora¬
tionẽ quã multis cũ lacrimis ibi
fudit. uiuentẽ leuauit. Quid faciã:
Urget huiꝰ oꝑis implenda ꝓmissio.
ut nõ hic possim omĩa cõmemo¬
rare que scioͥ ⁊ ꝓculdubio pleriq
nr̃oꝵ cũ hec legent. dolebũt me
pretͣmisisse tã multa. que utiq
mecũ sciũt: quos iã nũc ut ignos¬
cant rogo: ⁊ cogitent quã ꝓlixi
laboris sit facere: qͦd me hic nõ fa¬
cere. suscepti oꝑis necessitas cogit.
Si enĩ miracula sanitatũ ut alia
taceã ea tantũmodo uelim scribere.
que ꝑ hunc martyrẽ id ẽ głosissi-¬
mũ stephanũ facta sũt in colonia
calamensi ⁊ in nrã . plurimi confi¬
ciendi sũt libri:ͥ nec tam̃ omnia

Expanded text:
tium uerba suggessit, ut eiusdem tium uerba suggessit, ut eiusdem martyris oleo corpus perungueretur. Factum est, et reuixit. Itemque aput nos uir tribunicius Eleusinus super memoriam martyrum, quae in suburbano eius est, aegritudine exanimatum posuit infantulum filium, et post orationem, quam multis cum lacrimis ibi fudit, uiuentem leuauit. Quid faciam? Urget huius operis inplenda promissio, ut non hic possim omnia commemorare quae scio; et procul dubio plerique nostrorum, cum haec legent, dolebunt me praetermisisse tam multa, quae utique mecum sciunt. Quos iam nunc, ut ignoscant, rogo, et cogitent quam prolixi laboris sit facere. quod me hic non facere suscepti operis necessitas cogit. Si enim miracula sanitatum, ut alia taceam, ea tantummodo uelim scribere, quae per hunc martyrem, id est gloriosissimum Stephanum, facta sunt in colonia Calamensi et in nostra, plurimi conficiendi sunt libri, nec tamen omnia
Abbreviated transcription (Latin):
egritudine laboraret ac desꝑaret᷑.
ad eandẽ memoriã tunica eiꝰ alla-¬
ta ẽ: que ante quã reuocaret᷑. illa
aefũcta est. Hac tam̃ tunica oꝑu¬
er̃ eadauer eiꝰ parentes. ⁊ recepto
spũ salua facta ẽ. Apud yponẽ bas¬
sus qͥdã sẏrus ad memoriã eiusdẽ
martyris orabat ꝓ egrotante et
ꝑiclitante filia:  eoq secũ uestem
eius attulerat. cũ ecce pueri de
domo cucurrer̃. qͥ ei mortuã nun¬
ciarent. Sed cũ orante illo ab a¬
micis eiꝰ exciꝑent᷑. ꝓhibuer̃ eos illi
dicere. ne ꝑ publicũ plangeret.
Qui cũ domũ redisset iam suoꝵ heui¬
latibꝰ ꝑsonantẽ:⁊ uestẽ filie quã
ferebat suꝑ eã ꝓiecisset. reddita ẽ
uite. Rursus ibidẽ apud nos hi¬
renei cuiusdã collectarii filiꝰ. egri-
tudine extinctꝰ est. Cũq corpꝰ iace¬
ret ex anime. atq a lugentibꝰ et
lam̃tantibꝰ ex sequie pararent᷑: ami¬
coꝵ eiꝰ qͥdam int̾ alioꝵ consolan¬

Expanded text:
aegritudine laboraret ac desperaretur, aegritudine laboraret ac desperaretur, ad eandem memoriam tunica eius adlata est; quae antequam reuocaretur, illa defuncta est. Hac tamen tunica operuerunt cadauer eius parentes, et recepto spiritu salua facta est. Aput Hipponem Bassus quidam Syrus ad memoriam eiusdem martyris orabat pro aegrotante et periclitante filia eoque secum uestem eius adtulerat, cum ecce pueri de domo cucurrerunt, qui ei mortuam nuntiarent. Sed cum orante illo ab amicis eius exciperentur, prohibuerunt eos illi dicere, ne per publicum plangeret. Qui cum domum redisset iam suorum eiulatibus personantem et uestem filiae, quam ferebat, super eam proiecisset, reddita est uitae. Rursus ibidem aput nos Irenaei cuiusdam cotudine exstinctus est. Cumque corpus jaceret exanime, atque a lugentibus et lamentantibus exsequiae pararentur, amicorum eius quidam inter aliorum consolan
Abbreviated transcription (Latin):
gaudentibꝰ omnibꝰ baptizatꝰ est.
Hoc quã dui uixit in ore habelit
xp̃e accipe sp̃m meũ : cũ hec u¬
ba bertissimi stephani qͣndo lap¬
datꝰ est a iudeis ultima fuisse na¬
ciret. que huic quoq ultima fu¬
er̃. Nam nõ multopost etiã ipse
defũctus ẽ. Sanati sũt illie ꝑ
eundẽ martyrẽ etiã podagrici.
duo ciues. peregrinꝰ unꝰ : sed eys
omnimodo: ꝑegrinꝰ aũt ꝑ reue¬
lationẽ quid adhiberet quando
doleret audiuit. Et cũ hoc fece¬
rit. dolor continuo conqͥescit.
Adurur nom̃ ẽ fundi ubi ẽ ecłi
⁊ in eadem memoria ẽ martys
stephan. Puerũ quendã par¬
nulũ cũ in area luderet. exor¬
bitantes boues qui uehiculũ ai¬
hebant rota obtriuer̾: ⁊ col¬
festim palpitauit expiranl
Hunc mater arreptũ ad eandẽ
memoriã posuit ⁊ nõ soluml
reuixit: uerũ etiã illesus apparuit.
Scĩmonialis quedã in uiema pos¬
sessione que caspaliana dicit᷑. cũ

Expanded text:
gaudentibus omnibus baptizatus est. gaudentibus omnibus baptizatus est. Hoc, quamdiu uixit, in ore habebat accipe spiritum meum . Cum haec verba beatissimi Stephani, quando lapidatus est a Judaeis, ultima fuisse nesciret, quae huic quoque ultima fu nam non multo post etiam ipse defunctus est. Sanati sunt illic per eundem martyrem etiam podagri duo ciues, peregrinus unus: sed ciues omni modo; peregrinus autem per reuelationem, quid adhiberet quando doleret, audiuit; et cum hoc fecerit, dolor continuo conquiescit Audurus nomen est fundi, ubi ecclesia et in ea memoria martyris Stephani. Puerum quendam paruulum, cum in area luderet, exorbitantes boues, qui uehiculum trahebant, rota obtriuerunt, et confestim palpitauit exspirans. Hunc mater arreptum ad eandem memoriam posuit, et non solum reuixit. uerum etiam inlaesus apparuit. Sanctimonialis quaedam in uicina possessione, quae Caspaliana dicitur, cum
Abbreviated transcription (Latin):
rati martẏris. cũ de memoria eiis
reportata esset ⁊ suꝑiacentis corpꝰ
missa ipsus p̃sbiteri tunica. susci-¬
tatꝰ est. Fuit ibi uir in ordine suo
primariꝰ. nomine marcialis. euo iã
grauis.⁊ multũ abhorrens a reli-¬
gione xpĩana. Habebat sane fidelẽ
filiã.⁊ generũ eodẽ anno baptiza-¬
tũ. Qui cũ eũ egrotantẽ multis ⁊
magnis lacrimis rogarent ut fi¬
eret xpĩanus : ꝓrsus abnuit. eosq
a se turbida indignatione submo¬
uit. Uisum est genero eius ut iret
ad memoriã scĩ stephani. illic
quantũ posset pro eo oraret ut ds̃
illi daret mentẽ bonã. qua credere
nõ differret in xp̃m. Fecit hoc in¬
genti gemitu ⁊ fletu: et sinceri¬
ter. ardenti pietatis affectu.
Deinde abscedens. aliqͥd de altar
floꝵ qͦd occurrit tulit: eiq cũ ii
nox eẽt ad caput posuit. Tũ ado¬
mitũ est. E ecce ante diluculũ
p̃s biteros postulauit. Uenerũt
credere se dix̃. Admirantibꝰ atd

Expanded text:
rati martyris, cum de memoria eius rati martyris, cum de memoria eius reportata esset et super iacentis corpus missa ipsius presbyteri tunica, suscitatus est. Fuit ibi uir in ordine suo primarius, nomine Martialis, aeuo iam grauis et multum abhorrens a religione Christiana. Habebat sane fidelem filiam et generum eodem anno baptizatum. Qui cum eum aegrotantem multis et magnis lacrimis rogarent, ut fieret Christianus, prorsus abnuit eosque a se turbida indignatione submouit. Visum est genero eius, ut iret ad memoriam sancti Stephani et illic pro eo quantum posset oraret, ut Deus illi daret mentem bonam, qua credere non differret in Christum. Fecit hoc ingenti gemitu et fletu et sinceriter ardente pietatis adfectu; deinde abscedens aliquid de altari florum, quod occurrit, tulit eique, cum iam nox esset, ad caput posuit; tum domitum est. Et ecce ante diluculum presbyteros postulauit. Venerunt, credere se dixit, admirantibus adque
Abbreviated transcription (Latin):
epõ afferente p̃iecto
reliqͥas martẏris gło¬
riosissimi stephani:
ad eius memoriã ueni¬
ebat magne multitu¬
dinis concursus ⁊ occursus. Ibi ceca
mulier ut ad ep̃m portantẽ duceret᷑
orauit. flores quos ferebat dedit:
recepit : ocłis admouit. ꝓtinꝰ uidit.
Stupentibꝰ qui aderant. p̾ibat ex¬
ultans. uiã carpens.⁊ uiȩ ducẽ
ulteriꝰ nõ reqͥrens. GIemorati
memorrã martẏris que posita est
in castello sinitensi. quod ẏponi
Fistula cuiꝰ molestia iã chu
laborauerat: ⁊ familiarissimi sui
medici qͥ eũ secaret oꝑiebat᷑ manꝰ:
illiꝰ pie sarcine uectatione repen-¬
te sanata ẽ. Nã deinceps eã in suo
corpore nõ inuenit. Eucariꝰ est
p̃sbiter ex ispania:. calame habi¬
tat : ueteri morbo calculi labo¬
rabat: ꝑ memoriã beati marty¬
ris quã possidiꝰ illo aduexit ep̃s.
saluus factꝰ est. Idem ipse pos-¬
tea morbo alio p̾ualescente mor¬
tuus sic iacebat : ut ei iã polli¬
ces ligarent᷑. Opitulatione memo¬

Expanded text:
episcopo afferente Praejecto reliquias martyris gloriosissimi Stephani, ad ejus memoriam veniebat magnae multitudinis concursus et occursus. Ibi caeca mulier, ut ad episcopum portantem duceretur, oravit: flores quos ferebat dedit; recepit, oculis admovit, protinus vidit. Stupentibus qui aderant, praeibat exsultans, viam carpens, et viae ducem ulterius non requirens. Memorati memoriam martyris, quae posita est in castello Sinitensi, quod HipponieFistula, cuius molestia iam diu laborauerat et familiarissimi sui medici, qui eum secaret, opperiebatur manus, illius piae sarcinae uectatione repente sanata est; nam deinceps eam in suo corpore non inuenit. Eucharius est presbyter ex Hispania, Calamae habitat, uetere morbo calculi laborabat; per memoriam supradicti martyris, quam Possidius illo aduexit episcopus, saluus factus est. Idem ipse postea morbo alio praeualescente mortuus sic iacebat, ut ei iam pollices ligarentur; opitulatione memo
Abbreviated transcription (Latin):
de terra orta ẽ:⁊ dies ex
die in nr̃m natꝰ ẽ diem. anniuer¬
sario reditu nob̾ hodie celebrandus
illuxit. Exultemꝰ ⁊ iocundem᷑ in eo.
Quid enĩ nob̃ p̃stiterit tante subli-¬
mitatis humilitas: fides habet. xpĩ
Teneant gͦ humiles humilitatẽ dei.
ut in hoc tanto ad ium̃to. tanquã
in infirmitates sue ium̃to ꝑueniãt
ad altitudinẽ dei. Sapientes aũt illi
⁊ prudentes. dũ alta dei querͣ ⁊ hu-¬
milia nõ credũt. ista p̾termittentes.
⁊ ꝓpt̾ hoc nec ad illa ꝑuenientes:
inanes ⁊ leues: inflati ⁊ elatiꝰ. tan¬
quã inter celũ ⁊ terrã inuentoso
medio pepender̃. Sũt enĩ sapientes
⁊ prudenteᷤᷤ sed hiiꝰ mundi. nõ illiꝰ
a quo factus ẽ mundus. Nam si eẽt
suscipi. nec eũ in carnẽ potuisse mu¬
tiri Intelligerent eũ assũpsisse qͦd
nõ erat:⁊ ꝑmansisse qͦd erat.R in
homine ad nos uenisse.:⁊ a patre
nõ recessisse. Et id eũ ꝑseuerasse qͦd
ẽ: ⁊ nobis apparuisse qͦd sumꝰ. Et cor¬

Expanded text:
de terra orta est, et dies ex die in nostrum natus est diem, anniversario reditu nobis hodie celebrandus illuxit: exsultemus et jucundemur in eo. Quid enim nobis praestiterit tantae sublimitatis humilitas, fides habet ChristTeneant ergo humiles humilitatem Dei: ut in hoc tanto adjumento, tanquam in infirmitatis suae jumento, perveniant ad altitudinem Dei. Sapientes autem illi et prudentes, dum alta Dei quaerunt, et humilia non credunt, ista praetermittentes, et propter hoc nec ad illa pervenientes; inanes et leves, inflati et elati, et tanquam inter coelum et terram in ventoso medio pependerunt. Sunt enim sapientes et prudentes, sed hujus mundi, non illius a quo factus est mundus. Nam si essetsuscipi, nec eum in carnem potuisse mutari: intelligerent eum assumpsisse quod non erat, et permansisse quod erat; et in homine ad nos venisse, et a Patre non recessisse; et id eum perseverasse quod est, et nobis apparuisse quod sumus; et cor
Abbreviated transcription (Latin):
tre ds̃. de matre homo: sine ma¬
tre deus. sine patre homo. Gene¬
rationẽ gͦ eius qͥs enarrabit: Su
illã sine tẽpore: siue istã sine seni¬
ne: Iriã sine initio: istã sine erẽ¬
plo: Iuã que nunquã nõ fuit u¬
tã que nec ante nec postea fui
Ilã que nõ habet finẽ istã que i¬
tiũ illic habet ubi finẽ: Merito¬
gͦ ꝓphete nunciauer̃ nasciturũ.
celi uͦ atq angłi natũ. Iacebat in
p̃sepio. continens mundũ: ⁊ infis
erat et uerbũ. Quẽ celi nõ cappt᷑
uniꝰ femine sinus ferebat. Illa re-¬
⁊ mira humilitas. In qua sic latui
tota diuinitas. Matrẽ eui subiace¬
bat infantia. regebat infantia.
Ucuius ubera suggebat. eã ueri¬
tate pascebat. ꝑficiat in nob̾ sui
munera. qͥ sumere nõ abhorrus
etiã nr̃ã primordia: ⁊ ipse facit
nos dei filios: qui ꝓpt̾ nos fieri uo¬
luit hominis filiꝰ.¬

Expanded text:
tre Deus, de matre homo; sine matre Deus, de matre homo; sine matre Deus, sine patre homo. Generationem ergo ejus quis enarrabit : sive illam sine tempore, sive istam sine semine; illam sine initio, istam sine exemplo; illam quae nunquam non fuit, istam quae nec antea nec postea fuit; illam quae non habet finem, istam quae initium illic habet, ubi finem? CAPUTergo Prophetae nuntiaverunt nasciturum, coeli vero atque Angeli natum. Jacebat in praesepio continens mundum: et infans erat et Verbum. Quem coeli non capiunt, unius feminae sinus ferebat. Illa reet mira humilitas, in qua sic latuit tota divinitas! Matrem cui subjacebat infantia, regebat potentia; et cujus ubera sugebat, eam veritate pascebat. Perficiat in nobis sua munera, qui sumere non abhorruit etiam nostra primordia: et ipse faciat nos Dei filios, qui propter nos fieri voluit hominis fili
Abbreviated transcription (Latin):
natus ẽ. in quo is qͥ in culpa fuerat
p̃cipue sequendũ elegistis: qui con¬
iugia nõ quesistis. Non ad uos per
coniugiũ uenit. quẽ sequendũ inue
nuptias. sine quibꝰ ille spiritales ue¬
nit ad nuptias: ⁊ uob̾ dedit sꝑnere
nuptias. qͦs p̃cipue uocauit ad nup¬
tias. Ergo unde nati estis non que¬
sistis: quia eũ qui non ita natus est
plus quã ceteri dilexistis. Exultate
uirgines scẽ: uirgo uobis peꝑit cui
sine corruptione nubatis. que nec
concipiendo nec pariendo potestis
ꝑdere qͦd amatis. Exultate iusti. na¬
talis est iustificatoris. Exultate debi¬
les et egrot:. natalis ẽ saluatoris. Ex¬
ultate captiui:. natalis ẽ redẽptoris.
Hic de matre natꝰ. istũ diem seculis
comm̃dauit: qͥ de patre natꝰ. scła
cucta creauit. Nec illa natiuitas
ullã habere potuit matrẽ: nec ista
quesiuit hominẽ patrẽ. Neniq na-¬
tus ẽ xp̃s.⁊ de patre ⁊ de matre:
⁊ sine patre ⁊ sine matre. Te pa¬

Expanded text:
natus est, in quo is qui in culpa fuerat, natus est, in quo is qui in culpa fuerat, hristum praecipue sequendum elegistis, qui conjugia non quaesistis. Non ad vos per conjugium venit, quem sequendum invennuptias, sine quibus ille spirituales venit ad nuptias: et vobis dedit spernere nuptias, quos praecipue vocavit ad nuptias. Ergo unde nati estis, non quaesistis; quia eum qui non ita natus est, plus quam caeteri dilexistis. Exsultate, virgines sanctae: Virgo vobis peperit, cui sine corruptione nubatis; quae nec concipiendo, nec pariendo potestis perdere quod amatis. Exsultate, justi: Natalis est Justificatoris. Exsultate, debiles et aegroti: Natalis est Salvatoris. Exsultate, captivi: Natalis est Redemptoris. Hic de matre natus istum diem saeculis commendavit, qui de Patre natus saecula cuncta creavit. Nec illa nativitas ullam habere potuit matrem, nec ista quaesivit hominem patrem. Denique natus est Christus et de patre, et de matre; et sine patre, et sine matre: de pa
Abbreviated transcription (Latin):
quippe indiciũ maiestatis eiꝰ uirgo
mat᷑. quã uirgo ante conceptũ. tã
uirgo post partũ. Auiro pregnans
muenta. nõ facta. Grauida masculo.
sine masculo. Felicior atq mirabi¬
lior. fecunditate edita: integritate
nõ ꝑdita. Hoc tã grande miraculũ
malũt illi fictũ putare quã factũ.
qm̃ nõ possũt contẽnere diuina. ñ
credũt. Nobis aũt qͣnto hoc illis ab¬
iectiꝰ. tanto sit gratiꝰ in humilitate
hominis corpus: ⁊ quanto illis est
impossibiliꝰ. tanto sit diuinior in
hominis natiuitate uirginis partꝰ.
uitate debita celebremꝰ. Exultent
uiri. exultent femine. Ap̃s uir ẽ
natus : ex femina ẽ natus: ⁊ ut̃q
sexus est honoratꝰ. Iam gͦ ad scd̃m ho¬
minẽ transeat: qui in pͥmo fuerat
ante damnatus. Mortem nobis ꝑsu¬
aserat femina: uitã nobis peperit
femina. Nata ẽ similitudo carnis pec¬
cati: qua mundaret᷑ caro peccati. Nõ
itaq caro culpet᷑. sed ut natura ui¬
uat culpa moriat᷑. quia sine culpa

Expanded text:
irgo mater, quam virgo ante conceptum, tam virgo post partum; a viro praegnans inventa, non facta: gravida masculo, sine masculo: felicior atque mirabilior fecunditate addita, integritate non perdita. Hoc tam grande miraculum malunt illi fictum putare, quam factum. quoniam non possunt contemnere divina, non credunt. Nobis autem quanto illis abjectius, tanto sit gratius in humilitate Dei hominis corpus: et quanto illis est impossibilior, tanto sit divinior in hominis nativitate virginis partus.vitate debita celebremus. Exsultent viri, exsultent feminae: Christus vir est natus, ex femina est natus; et uterque sexus est honoratus. Jam ergo ad secundum hominem transeat, qui in primo fuerat ante damnatus. Mortem nobis persuaserat femina: vitam nobis peperit femina. Nata est similitudo carnis peccati , qua mundaretur caro peccati. Non itaque caro culpetur, sed ut natura vivat, culpa moriatur: quia sine culpa
Abbreviated transcription (Latin):
uuite filii lucis. epͫ¬
adoptati in regnũ Ali
Audite qͦd nostis: recolite qͦd audis¬
nis. Amate qͦd creditis: p̃dicate qͦd
amatis. Sic̃ anniuersariũ celebra-¬
mus hunc diẽ: sic huic diei debitũ
expectate sermonẽ. Natꝰ est xp̃s.
as̃ de patre: homo de matre. De
patris immortalitate: de matris
uirgiiitate. De patre sine matre:
de matre sine patre.De patre sine
tẽpore.de matre sine semine. De
patre pͥncipiũ uite:de matre finis
mortis. De patre ordinans omnẽ
crescere: ut ex hoc p̃figuraret᷑ qͦd
ait idẽ ioħes. Illũ oportet crescere:
me aũt minui. Debet enĩ uita hu
mana in se deficere. in xpõ ꝓficere:
ut qͥ uiuit iã nõ sibi uiuat. sed ei
qui ꝓ omnibꝰ mortuus ẽ ⁊ resur-¬
rexit:⁊ dicat unꝰ quisq nr̃m qͦd
dicit apłs. Uiuo aũt iã nõ ego:

Expanded text:
udite, filii lucis, adoptati in regnum Dei;Audite quod nostis, recolite quod audistis, amate quod creditis, praedicate quod amatis. Sicut anniversarium celebramus hunc diem, sic huic diei debitum exspectate sermonem. Natus est Christus, Deus de Patre, homo de matre. De Patris immortalitate, de matris virginitate. De Patre sine matre, de matre sine patre. De Patre sine tempore, de matre sine semine. De Patre principium vitae, de matre finis mortis. De Patre ordinans omnem crescere, ut ex hoc praefiguraretur quod ait idem Joannes, Illum oportet crescere, me autem minui . Debet enim vita hmana in se deficere, in Christo proficere, ut qui vivit non sibi vivat, sed ei qui omnibus mortuus est et resurrexit, et dicat unusquisque nostrum quod dicit Apostolus: Viro autem jam non eg
Abbreviated transcription (Latin):
minẽ cogitabãt. Sed qͦd ocłs non
uidit. nec auris audiuit. nec i
cor hominis ascendit: eundẽ ips̃
se ꝓmittebat ostendere diligentis
se.⁊ uod donec fiat: donec osten¬
dat nob̾ qͦd sufficiat nob̾: donee
eũ fontẽ uite potemꝰ ⁊ satiem. in¬
terim dũ ambulantes ꝑ fidẽ per

Expanded text:
cogitabant: sed quod oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit, eumdem ipsum se promittebat ostendere diligentibus se . Quod donec fiat, donec ostendat nobis quod sufficiat nobis, donec eum fontem vitae potemus et satiemur; interim dum ambulantes per fidem pe
Abbreviated transcription (Latin):
forme serui natalẽ deuoto obseqo
celebremꝰ. Nondũ contẽplari po¬
sumꝰ qͥ genitꝰ ẽ ante luciferũ as
tre: frequentemꝰ qͦd nocturnis h¬
ris ẽ natus ex uirgine. Nondũ el¬
pimꝰ qͦd ante solẽ ꝑmanet nom̃
eiꝰ: agnoscamꝰ in sole positũ talel¬
naculũ eiꝰ. Nondũ intuem᷑ uil¬
cũ ꝑmanentẽ in patre suo. redl.¬
dem᷑ sponsũ ꝓcedentẽ de thalamo
suo. Nondũ idonei sumꝰ conuinio
patris nri: agnoscamꝰ p̃seꝑpe dñĩ nr̃i.¬

Expanded text:
e servi Natalem devoto obsequio celebremus. Nondum contemplari possumus quod genitus est ante luciferum a Patre, frequentemus quod nocturnis horis est natus ex virgine. Nondum capimus, quod ante solem permanet nomen ejus , agnoscamus in sole positum tabernaculum ejus. Nondum contuemur Unicum permanentem in Patre suo, recordemur sponsum procedentem de thalamo suo . Nondum idonei sumus convivio Patris nostri, agnoscamus praesepe Domini
Abbreviated transcription (Latin):
nos: Bstendat gͦ nob̾ patrẽ: ⁊ suffic̃
nobis. ꝑ in quodã psalmo quidã
ex nobis uel in nobis. uel ꝓ nobis.
ait illi. Satiabor dũ manifestabit᷑
gła tua. Ipse enĩ ⁊ pat̾ unũ sunt:
⁊ qui ipsũ uidet. uidet ⁊ patrem.
Ergo dñs uirtutũ. ipse ẽ rex głe.
Conuertens nos ostendat nobis
faciem suã.⁊ salui erimꝰ: ⁊ satiai¬
mͦi. ⁊ sufficiet nobis. Dicat itaq i

Expanded text:
nos? Ostende ergo nobis Patrem, et sufficit nos? Ostende ergo nobis Patrem, et sufficit nobis . Et in quodam psalmo quidam ex nobis, vel in nobis, vel pro nobis, ait illi: Satiabor, dum manifestabitur gloria tua . Ipse autem et Pater unum sunt : et qui ipsum videt, videt et Patrem . Ergo Dominus virtutum, ipse est rex gloriae . Convertens nos, ostendet nobis faciem suam; et salvi erimus , et satiabimur, et sufficiet nobis. CAPUT I
Abbreviated transcription (Latin):
minũ om̃s thesauros sapientie
⁊ scientie nouerit in xp̃o occultos:
atq in pauꝑtate carnis eiꝰ abscon-
in pauꝑtate se ostendit: sed diuiti¬
as dilatas ꝓmisit: nõ ablatas ami¬
sit. Quã magna multitudo dulce¬
dinis eius quã abscondit tim̃tibꝰ
se: ꝑficiet aũt sꝑantibꝰ in se. Ex par¬
te enĩ scimꝰ: donec ueniat qͦd ꝑfec-¬
tũ ẽ. Cui capiendo ut idonei p̾sta¬
remur. ille equalis patri in forma
dei. in forma serui factus similis
nobis. reformat nos ad similitudinẽ
der. ⁊ factꝰ filiꝰ hominis unicus filiꝰ
dei. multos filios hominũ fecit fi-¬
lios dei.⁊ enutritos seruos ꝑ uisibi¬
lem. formam serui. ꝑfecit liberos
ad uidendã formã dei. Filii enĩ dei
sumꝰ:⁊ nondũ apparuit qͥd erimus.
Scimꝰ aũt qm̃ cũ apparuerit similes
Nã qͥ sunt illi sapientie scientieq the¬
sauri: que ille diuitie diuine: nͥ
que sufficiũt nob̃: Et que illa mul¬
titudo dulcedinis: nisi que satiat

Expanded text:
minum omnes thesauros sapientiae minum omnes thesauros sapientiae et scientiae noverit in Christo occultos, atque in paupertate carnis ejus abscondiin paupertate se ostendit: sed divitias dilatas promisit, non ablatas amisit. Quam multa multitudo dulcedinis ejus, quam abscondit timentibus se, perficit autem sperantibus in se ! Ex parte enim scimus, donec veniat quod perfectum est. Cui capiendo ut idonei praestaremur, ille aequalis Patri in forma Dei, in forma servi factus similis nobis, reformat nos ad similitudinem Dei: et factus filius hominis unicus Filius Dei, multos filios hominum facit filios Dei; et nutritos servos per visibilem formam servi, perficit liberos ad videndam formam Dei. Filii enim Dei sumus, et nondum apparuit quid erimus. Et scimus quoniam cum apparuerit, similes tiae scientiaeque thesauri, quae illae divitiae divinae, nisi quia sufficiunt nobis? Et quae illa multitudo dulcedinis, nisi quia satiat
Abbreviated transcription (Latin):
ei condigne om̃s angłi eiꝰ quoꝵ
eibus eternus ẽ. incorruptibili
eos sagina uiuificans: qͥa uerbũ
eternitate semꝑ uiuunt. euiꝰ bo¬
nitate semꝑ beate uiuunt. Illi eũ
condigne laudant deũ apud deũ:
⁊ dant głam in excelsis deo. Nos
aũt plebs eiꝰ et oues pascue eiꝰ. pro
hodierna uox ẽ: quã nato nobis
saluatore exultando fuder̃. Gła in
excelsis deo: ⁊ in t̾ra pax hominibꝰ
bone uoluntatis. Laudant gͦ illi
competent᷑. laudemꝰ ⁊ nos obedi-¬
enter. Sut illi nuncii eiꝰ.simꝰ et
nos pecora eius. Impleuit in celo
mensã ipsoꝵ:. impleuit in t̾ra p̃¬
sepe nr̃m. Plenitudo m̃se ipsoꝵ ẽ:¬
erat apud deũ: ⁊ ds̃ erat uerbũ.
Plenitudo p̃sepis nrĩ ẽ. quia uerbũ
caro factũ ẽ.⁊ habttauit in nobis.
Ut enĩ panẽ angłoꝵ manducaret
homo: creator angłoꝵ factus ẽ ho¬
mo. Illi laudant uidendo. nos cre-¬
dendo. Illi fruendo. nos petendo.
Illi capiendo: nos querendo. Illi mn¬
trando: nos pulsando. Quis enĩ ho¬

Expanded text:
eum condigne omnes Angeli ejus, quorum cibus aeternus est, incorruptibili eos sagina vivificans; quia Verbum aeternitate semper vivunt, cujus bonitate semper beate vivunt. Illi eum condigne laudant, Deum apud Deum, et dant gloriam in excelsis Deo. Nos autem plebs ejus et oves manuum ejus , pro hodierna vox est, quam nato nobis Salvatore exsultando fuderunt: Gloria in excelsis Deo, et in terra pax hominibus bonae voluntatis . Laudant ergo illi competenter, laudemus et nos obedienter. Sunt illi nuntii ejus, sumus et nos pecora ejus. Implevit in coelo mensam ipsorum, implevit in terra praesepe nostrum. Plenitudo enim menat apud Deum, et Deus erat Verbum. Plenitudo praesepii nostri est, quia Verbum caro factum est, et habitavit in nobis . Ut enim panem Angelorum manducaret homo, creator Angelorum factus est homo. Illi laudant vivendo, nos credendo: illi fruendo, nos petendo: illi capiendo, nos quaerendo: illi intrando, nos pulsando. CAPUT III.
Abbreviated transcription (Latin):
diantes blasphemare cogat᷑. Apm̃
tam̃ isti nec scdm suas uanissimas
coniecturas.⁊ nõ sane fatidicos sed
plane falsidicos libros ideo possũt
putare sub stellaꝵ decreto ẽẽ natũ:
quia eo nato stellã magi in orien¬
te uider̃. Hinc enĩ potiꝰ xp̃s non
sub dñatu eius. sed dñs eiꝰ apparuit.
qͥa illa nõ in celo sidereas uias te
uiã usq ad locũ in quo natꝰ fuerat
demonstrauit. Unde nõ ipsa. xp̃m
fecit mirabilit̾ uiuere: sed ipsam
fec̃ xp̃s mirabilit̾ apparere. Nec
ipsa xpĩ mirabilia decreuit. sed
ipsã xp̃s int̾ sua mirabilia demõs¬
trauit. Ipse enĩ natꝰ ex matre. de
celo terre nouũ sidus ostendit.
qͥ natꝰ ex patre. celũ terrãq forma-¬
uit. Eo nascente lux ẽ noua in
stella reuelata: quo moriente lux
antiqͣ ẽ in sole uelata. Eo nascente
suꝑi nouo honore claruer̃: qͦ mori-¬
ente inferi nouo tremore timuer̃.
quo resurgente discipłi nouo amore

Expanded text:
diantes blasphemare cogatur. Christum diantes blasphemare cogatur. Christum tamen isti nec secundum suas vanissimas conjecturas, et non sane fatidicos, sed plane falsidicos libros, possunt ideo putare sub stellarum decreto esse natum, quia eo nato stellam Magi in Oriente viderunt. Hinc enim potius Christus non sub dominatu ejus, sed Dominus ejus apparuit: quia illaviam usque ad locum, in quo natus fuerat, demonstravit. Unde non ipsa Christum fecit mirabiliter vivere, sed ipsam fecit Christus mirabiliter apparere: nec ipsa Christi mirabilia decrevit, sed ipsam Christus inter sua mirabilia demonstravit. Ipse enim natus ex matre, de coelo terrae novum sidus ostendit, qui natus ex Patre coelum terramque formavit. Eo nascente lux nova est in stella revelata, quo moriente lux antiqua est in sole velata. Eo nascente superi novo honore claruerunt, quo moriente inferi novo timore tremuerunt, quo resurgente discipuli novo amore
Abbreviated transcription (Latin):
na: que ideo putat xp̃m sub stel¬
laꝵ decreto ẽẽ natũ. qͥa scriptũ ẽ
in eugłio. qͣndo natꝰ est stellã eiꝰ ma¬
gos in oriente uidisse Quod uerũ nec
eẽt. etiã si homines sub decreto eius¬
modi nascerent᷑: qͥa nõ sic̃ dei filiꝰ ꝓpͥa
horret a uero. sub stellato fato natũ
eẽ xp̃m: ut nullũ hominũ ita nasci
credat. quisqͥs recte credit in xp̃m.
Sed de genituris hominũ uan ho¬
mines loquant᷑. qͦd insipient̃ opinant᷑.
Negẽt uoluntatẽ qua peccant. confin-¬
gant necessitatẽ qua peccata defen¬
dant. Pditos mores ꝑ qͦs in t̾ra ab ho¬
minibꝰ detestant᷑. in celo etiã figere
conent᷑: a sideribꝰ manare m̃tiant᷑.
Nideat tam̃ unusqͥsq eoꝵ. quẽad¬
modũ nõ uitã sed familiã suã qua¬
licũq potestate regendã putet: qͣn¬
doquidẽ ista sentiendo. seruos suos
in domo peccantes uerberare nõ
singt᷑. nisi priꝰ deos suos in celo ra-¬

Expanded text:
na, quae ideo putat Christum sub stelna, quae ideo putat Christum sub stellarum decreto esse natum, quia scriptum est in Evangelio, quando natus est, stellam ejus Magos in Oriente vidisse. Quod verum non esset, nec si homines sub decreto ejusmodi nascerentur: quia non sicut Dei Filius propria bhorret a vero, sub stellato fato natum esse Christum, ut nullum hominum ita nasci credat quisquis recte credit in Christum. Sed de genituris hominum vani homines loquantur quod insipienter opinantur, negent voluntatem qua peccant, confingant necessitatem qua peccata defendant; perditos mores, per quos in terra ab hominibus detestantur, in coelo etiam figere conentur, et a sideribus manare mentiantur: videat tamen unusquisque eorum quemadmodum non vitam, sed familiam suam qualicumque potestate regendam putet; quandoquidem ista sentiendo servos suos in domo peccantes verberare non sinitur, nisi prius deos suos in coelo ra
Abbreviated transcription (Latin):
aucerent: parit᷑ uiderent: parit̃
ntelligerent: parit̾ adorarent:
Iuẽ nͦ aliis demonstrato uite fonte.
psi sũt mortu siccitate. Facti sũt
eis tanquã lapidea miliaria. Uia-¬
toribꝰ ambulantibꝰ aliqͥd ostender̃:
sed ipsi stolidi atq immobiles re-¬
manser̃. Magi querebãt ut inue¬
nirent: herodes querebat ut ꝑde¬
ret. Iudei ciuitatẽ nascentis lege¬
bant. tempus uenientis nõ intel¬
ligebant. Int̾ magoꝵ piũ amorẽ.
⁊ herodis crudelẽ timorẽ. illi eua¬
nuer̃ bethleẽ demonstrantes: xp̃m
tũ ignorantia. quos herodes ꝑse-¬
cutꝰ ẽ territꝰ. quã istoꝵ scientia.
qͦs consuluit ꝑturbatꝰ. Illi ꝓ. xp̃õ
potuer̃ pati. quẽ nondũ poterant
confiteri: isti docentes nõ secuti
sũt ueritatẽ:. cuiꝰ nascentis potu
ipsũ ꝓprie locũ ubi dei uerbũ
infans erat. illa stella ꝑduxit.
Dic iã erubescat stulticia sacrilega.
iquedã ut sic dicã indocta doctri¬

Expanded text:
ducerent, pariter viderent, pariter ducerent, pariter viderent, pariter intelligerent, pariter adorarent? Nunc vero aliis demonstrato vitae fonte, ipsi sunt mortui siccitate. Facti sunt eis tanquam lapides ad milliaria: viatoribus ambulantibus aliquid ostenderunt, sed ipsi stolidi atque immobiles remanserunt. Magi quaerebant, ut invenirent: Herodes quaerebat, ut perderet: Judaei civitatem nascentis legebant, tempus venientis non intelligebant. Inter Magorum pium amorem, et Herodis crudelem timorem, illi evanuerunt Bethlehem demonstrantes: Christum tum ignorantia, quos Herodes persecutus est territus, quam istorum scientia quos consuluit perturbatus. Illi pro Christo potuerunt pati, quem nondum poterant confiteri: isti docentis non secuti sunt veritatem, cujus nascentis potueipsum proprie locum, ubi Deus Verbum infans erat, illa stella perduxit. Hic jam erubescat stultitia sacrilega, et quaedam, ut sic dicam, indocta doctri
Abbreviated transcription (Latin):
fidẽ.⁊ desiderãt spetiẽ. Nonne ali
reges iudeoꝵ iã totiens in uidea
nati erãt. Quid ẽ qͦd iste ab ale¬
nigenis in celo agnoscit᷑. in tra que¬
rit᷑. : in alto fulget. in humilibꝰ la¬
tet: In oriente magi uident stel¬
lã. ⁊ in iudea natũ intelligint
regẽ: Quis ẽ iste rex. tã parius
tã magnꝰ. Nondũ in t̾ris loquend
iã in celis edicta ꝓponens llerim¬
tam̃ ꝓpt̃ nos quibꝰ de scripturis sus
scĩs innotescere uoluit. ipsos enã
magos quibꝰ tã clarũ signũ in elo
dederat. ⁊ quoꝵ cordibꝰ se insinu
suis de se credere uoluit. Quere¬
do gͦ ciuitatẽ in qua natꝰ erat
quẽ uidere atq adorare cupie¬
bant. necesse habuer̃ ꝑcũctari
pͥncipes uideoꝵ:ł ut illi de scã
scriptura quã in ore nõ in coł
gestabãt. infideles fidelibꝰ de guã
fidei responderent: m̃daces a ss.
sa stella eꝰ uenerint. eũ adorare
cipientes ⁊ ipsi eos ad bethleẽ iude
quã de libris dixiinis indicauerãt

Expanded text:
desiderant speciem. Nonne alii reges Judaeorum jam toties in Judaea nati erant? Quid est, quod iste ab alienigenis in coelo agnoscitur, in terra quaeritur; in alto fulget, in humili latet? In Oriente Magi vident stellam, et in Judaea natum intelligunt regem. Quis est iste rex tam parvus, tam magnus; nondum in terris loquens, jam in coelis edicta proponens? Verumtamen propter nos, quibus de Scripturis suis sanctis innotescere voluit, ipsos etiam Magos quibus tam clarum signum in coelo dederat, et quorum cordibus se in Judaea suis de se credere voluit. Quaerendo enim civitatem in qua natus erat, quem videre et adorare cupiebant, necesse habuncipes Judaeorum; ut illi de sancta Scriptura, quam in ore, non in corde gestabant, infideles fidelibus de gratia fidei responderent, mendaces a se, sa stella ejus venirent eum adorare cupientes; ipsi eos ad Bethlehem Judae, quam de Libris divinis indicaverant,
Abbreviated transcription (Latin):
erant: ipse etiã pilatꝰ ex gentibꝰ erat.
Illi stellã uider̃ in celo. ille titulũ
fixit in t̾ra. Utriq tam̃ non regẽ
gentiũ sed iudeoꝵ. uel querebant
uel agnoscebãt. Iudei uero ipsi nec
stellã seciti sũt. nec titulo consen
dñs dixit. Multi ab oriente ⁊ q¬
dente uenient: ⁊ recũbent cũa¬
hã ⁊ ysaac ⁊ iacob in regno celo
Filii aũt regni ibũt in tenebrã
exteriores. Nã magi ab oriente.
pilatꝰ ab occidente uenerat: unde
illi orienti hoc ẽ nascenti.ille atꝰ
occidenti hoc est morienti attesli¬
bat᷑ regi iudeoꝵ. ut cũ abrahã
ysaac ⁊ iacob ex quibꝰ uidei duci¬
bant originẽ. recũberent in res¬
no celoꝵ:: nõ ex eis ꝓpagati ꝑ car¬
nẽ. sed eis inserti ꝑ fidẽ: ut ille de
quo apłs loquit᷑. oliue inserendus
iã p̃monstraret᷑ oleaster. Ipt̾ea
qͥppe nõ rex gentiũ sed uideoꝵ ab
eis gentibꝰ uel querebat᷑ uel agno¬

Expanded text:
eraneranulum scripsit in ligno: utrique tamen non regem Gentium, sed Judaeorum vel quaerebant, vel agnoscebant. Judaei vero ipsi nec stellam secuti sunt, nec titulo consensDominus dixit: Multi ab Oriente et Occidente venient, et recumbent cum Abraham et Isaac et Jacob in regno coelorum: filii autem regni ibunt in tenebras exteriores . Nam Magi ab Oriente, Pilatus ab Occidente venerat. Unde illi orienti, hoc est nascenti; ille autem occidenti, hoc est morienti, attestabantur regi Judaeorum: ut cum Abraham et Isaac et Jacob, ex quibus Judaei ducebant originem, recumberent in regno coelorum; non ex eis propagati per carnem, sed eis inserti per fidem: ut ille de quo Apostolus loquitur, olivae inserendus jam praemonstraretur oleaster . Propterea quippe non rex Gentium, sed Judaeorum ab eisdem Gentibus, vel quaerebatur, vel agno
Abbreviated transcription (Latin):
iudeoꝵ. Quid erat illa stella que
nunqͣm antea int̾ sidera apparuit:
que narraret głam dei : que inu¬
sitatũ uirginis partũ inusitato ful¬
gore clamaret: cui postea nõ appa¬
renti. eugłium toto orbe succederet:
Quod deniq magi uenientes dixer̃.
ubi ẽ qͥ natꝰ est rex iudeoꝵ : qͥd ẽ
hoc : Nonne tã multi antea reges
aliene gentis regẽ nosse ⁊ adorare
cupierũt: Ilidimꝰ enĩ inqͥunt stel¬
lã eiꝰ in oriente: ⁊ uenimꝰ adorare
eũ. Runquã tanta deuotione reqͥre¬
rent. tanto pietatis affectu deside-¬
rarent: nisi eũ agnoscerent regẽ
⁊ pilatus nõnulla utiq aura ueri¬
tatis afflatꝰ est. qͣndo in eiꝰ passione
titulũ scripsit rex iudeoꝵ. quẽ iu-¬
dei conati sunt mendose em̃dare.
Quibꝰ ille respondit. Quod scripsi.
scripsi. Quia p̃dictũ erat in psal¬
mo: tituli inscͥiptionẽ ne corrũpas.
Aduertamꝰ itaq magnũ hoc ⁊ mira¬
bile sacramentũ. Magi ex gentibꝰ

Expanded text:
Judaeorum. Quid erat illa stella, quae Judaeorum. Quid erat illa stella, quae nec unquam antea inter sidera apparuit, quae narraret gloriam Dei, quae inusitatum virginis partum inusitato fulgore clamaret, cui postea non apparenti Evangelium toto orbe succederet? Quid denique Magi venientes dixerunt? Ubi est qui natus est rex Judaeorum? Quid est hoc? Nonne tam multi antea reges alienae gentis regem nosse et adorare cupierunt? Vidimus enim, inquiunt, stellam ejus in Oriente, et venimus adorare eum . Numquid hoc tanta devotione requirerent, tanto pietatis affectu desiderarent, nisi eum agnoscerent regem  Pilatus nonnulla utique aura veritatis afflatus est, quando in ejus passione titulum scripsit, Rex Judaeorum: quem Judaei conati sunt mendosi emendare. Quibus ille respondit, Quod scripsi, scripsi : quia praedictum erat in Psalmo, Tituli inscriptionem ne corrumpas . Advertamus itaque magnum hoc et mirabile sacramentum. Magi ex Gentibus
Abbreviated transcription (Latin):
Nte paucissimos dies¬
natalẽ dnĩ celebrauimꝰ:
hodierno aũt die ma¬
nifestationẽ qua ma¬
nifestari gentibꝰ cepit. sollẽnitate
nõ minꝰ debita celebramꝰ. Illo die
natũ pastores uider̃: hodie magi
ab oriente uenientes ad orauer̃.
Natꝰ qͥppe fuerat lapis ille angu-¬
laris pax duoꝵ parietũ. ex circũ¬
cisione ⁊ p̃pucio nõ ex parua di¬
uersitate uenientiũ. utͥ  illo copu¬
unũ. Hoc in pastoribꝰ iudeoꝵ ⁊
magis gentiũ p̃signatũ ẽ. Inde ce-¬
pit. qͦd in uniuerso mundo fruc¬
tificaret ⁊ cresceret. Nos itaq
ad eũ angło nunciante. gentiles
magi stella demonstrante ꝑduc¬
ti sũt. Hec stella uanas cõputa¬
tiones astrologoꝵ diuinationesq
confudit: cũ stellaꝵ ad oratoribꝰ
creatorẽ celi ⁊ t̃re adorandũ potiͦ
demonstrauit. Nam ipse nouã
stellã declarauit natus : qͥ anti¬
quũ solem obscurauit occisus.
Iua luce inchoata ẽ fides gentiũ.
istis tenebris accusata ẽ ꝑfidia

Expanded text:
nte paucissimos diesNatalem Domini celebravimus: hodierno autem die manifestationem, qua manifestari Gentibus coepit, solemnitate non minus debita celebramus. Illo die natum pastores Judaei viderunt: hodie Magi ab Oriente venientes adoraverunt. Natus quippe fuerat lapis ille angularis, pax duorum parietum ex circumcisione et praeputio, non ex parva diversitate venientium; ut in illo copuunum . Hoc in pastoribus Judaeorum, et Magis Gentium praesignatum est. Inde coepit, quod in universo mundo fructificaret et cresceret. Nos itaque ad eum angelo nuntiante, gentiles Magi stella demonstrante perducti sunt. Haec stella vanas computationes astrologorum divinationesque confudit, cum stellarum adoratoribus Creatorem coeli et terrae adorandum potius demonstravit. Nam ipse novam stellam declaravit natus, qui antiquum solem obscuravit occisus. Illa luce inchoata est fides Gentium; illis tenebris accusata est perfidia
Abbreviated transcription (Latin):
celebrauimꝰ diẽ quo ex iu¬
deis dñs natꝰ ẽ:hodie ce¬
lebramꝰ quo a gentibꝰ ad¬
oratꝰ ẽ. Qm̃ salus ex iudeis: sed hec
salus usq ad fines t̾re. Nã ⁊ illo
die pastores adorauer̃: hodie ma-¬
gi. Illis angłs. istis aũt stella
nunciauit. Atriq de celo didicer̃.
cũ regẽ celi in t̾ra natũ uider̃: ut
esset gła in excelsis deo. et in t̃ra
pax hominibꝰ bone uoluntatis.
Ipse ẽ enĩ pax nra. qͥ fec̃ utiq unũ.
Iã hic infans natꝰ atq annunciatꝰ.
ostendit᷑ lapis ille angularis. iã
in ipso pͥmordio natiuitatis appa-¬
ruit:. liã duos ex diuerso parietes
in se copulare cepit. pastores a iu¬
dea. magos ab oriente ꝑducens:
ut duos conderet in se. in unũ
nouũ hominẽ faciens pacẽ. Pacẽ
his qui longe:⁊ pacẽ his qͥ ꝓpe.
Ideoq illi ipso die de ꝓximo ueni¬
entes. de longinqͦ isti hodie ꝑue¬
nientes. duos dies celebrandos pos¬
teris signauer: unã tam̃ lucẽ mum¬

Expanded text:
celebravimus diem quo ex Judaeis Dominus natus est: hodie celebramus, quo a Gentibus adoratus est. Quoniam salus ex Judaeis : sed haec salus usque ad fines terrae . Nam et illo die pastores adoraverunt, hodie Magi. Illis Angeli, istis autem stella nuntiavit. Utrique de coelo didicerunt, cum regem coeli in terra viderunt, ut esset gloria in excelsis Deo, et in terra pax hominibus bonae voluntatis . Ipse est enim pax nostra, qui fecit utraque unum. Jam hinc infans natus atque annuntiatus ostenditur lapis ille angularis, jam in ipso primordio nativitatis apparuit. Duos ex diverso parietes in se copulare jam coepit, pastores a Judaea, Magos ab Oriente perducens: ut duos conderet in se in unum novum hominem, faciens pacem; pacem his qui longe, et pacem his qui prope . Ideoque illi ipso die de proximo accedentes, de longinquo isti hodie venientes, duos dies celebrandos posteris signaverunt, unam tamen lucem mun
Abbreviated transcription (Latin):
iustũ inuidus ⁊ suꝑbus occidit. Hoc
imirũ etiã in qͥnquagesimo octa¬
lo psalmo nõ incongruent᷑ intel¬
ẽ ex ꝑsona sui corporis loquit᷑ ⁊ dicit.
Ds̃ m̃s demonstra mͥ bona int̾ inimicos
meos: ne occideris eos. neqͣndo obliuis¬
cant᷑ legis tue. In eis qͥppe inimicis fidei
ta manifestatione impleri ꝓphetias.
putarent easdẽ scripturas a xp̃ianis
rent᷑ que cõpleta cernunt᷑. Iferunt᷑
gͦ codices a iudeis:. atq ita ds̃ demõs¬
trat nobis bona int̾ inimicos nrõs.
Quos ideo nõ occidit. id ẽ de t̾ra nõ
penitꝰ ꝑdidit. ne obliuiscerent᷑ legis
ipsiꝰ. quã ꝓpt̾ea legendo. ⁊ quedã eiꝰ
quãuis carnalit̾ obseruando memii¬
ner̃: ut sibi fumant iudiciũ. nobis¬

Expanded text:
justum invidus et superbus occidit . Hoc justum invidus et superbus occidit . Hoc nimirum etiam in quinquagesimo octavo psalmo non incongruenter intelex persona sui corporis loquitur et dicit: Deus meus demonstravit mihi in inimicis meis, ne occideris eos, ne quando obliviscantur legis tuae . In eis quippe inimicis fidei ta manifestatione impleri prophetias, putarent easdem Scripturas a Christianis rentur, quae completa cernuntur. Proferuntur ergo codices a Judaeis, atque ita Deus demonstrat nobis in inimicis nostris; quos ideo non occidit, hoc est, de terris non penitus perdidit, ne obliviscerentur legis ipsius: quam propterea legendo, et quaedam ejus quamvis carnaliter observando, meminer
Abbreviated transcription (Latin):
aminet ad manifestationẽ nati xp̃i.
festari gentibꝰ cepit cũ eũ magi
adorauer̃: que restant pauca dica¬
mus. Nã etiã atq etiã considerare
delectat quẽaidmodũ magis que
gos ad eũ locũ in qͦ infans erat eadẽ¬
illa stella ꝑduxit: ut ostenderet᷑
qͥa ⁊ ciuitatẽ poterat demonstra¬
re: sed ad hoc se aliquantulũ sub¬
traxerat. ut iudei possent int̾roga-¬
ri. Ad hoc aũt sũt iudei int̾rogati:
ut demonstraret᷑ eos nõ ad suã sed
ad gentiũ salutẽ ⁊ agnitionẽ. testi¬
monia diuina portare. ꝓpt̃ hoc enĩ
illa gens a regno suo expulsa ẽ. et
dispsa ꝑ t̾ras: ut eiꝰ fidei cmꝰ inimi¬
u sũt. ubiq testes fieri cogerent᷑.
ꝑdito qͥppe tẽplo. sacrificio. sacerdo¬
tio. ipsoq regno: in prucis ueteribꝰ
sacram̃tis nom̃ genꝰq custodiũt: ne
pmixti gentibꝰ sine discretione dis¬
ꝑeant. aut testimoniũ ueritatis
amiitant: uelut cain accipiente
signũ ut eũ nullus occidat. qͥ frẽm

Expanded text:
inet ad manifestationem nati Christifestari coepit Gentibus cum eum Magi adoraverunt, quae restant pauca dicamus. Nam etiam atque etiam considerare delectat, quemadmodum Magis quaegos ad eum locum in quo infans erat, eadem stella perduxit; ut ostenderetur quod et civitatem poterat demonstrare, sed ad hoc se aliquantum subtraxerat, ut Judaei possent interrogari. Ad hoc sunt autem interrogati Judaei, ut demonstraretur eos non ad suam, sed ad Gentium salutem et agnitionem testimonia divina portare. Propter hoc enim illa gens regno suo pulsa est et dispersa per terras, ut ejus fidei cujus inimici sunt, ubique testes fieri cogerentur. Perdito quippe templo, sacrificio, sacerdotio, ipsoque regno, in paucis veteribus sacramentis nomen genusque custodiunt; ne permixti gentibus sine discretione dispereant, et testimonium veritatis amittant: velut Cain accipiente signum, ut eum nullus occidat, qui fratrem
Abbreviated transcription (Latin):
deis ⁊ gentibꝰ xp̃o. tanquã angula¬
n lapidi ꝑseuerantissima dilectione
coherete. Manifestatꝰ ẽ enĩ in ip¬
sis cunabulis infantie sue his qͥ
ꝓpe ⁊ his qͥ longe erant. Iudeis in
pastoꝵ ꝓpinqͥtate. gentibꝰ in ma¬
goꝵ longinqͥtate. Ili ipso die quo
natus ẽ. isti ad eũ hodie uenisse
credunt᷑. Manfestatꝰ gͦ est. nec is¬
⁊ impietas in sacrilegiis magoꝵ.
Utrosq sibi lapis ille angularis ap¬
plicuit. qͥppe qui uenit stulta mun¬
di eligere ut confunderet sapien¬
tes .⁊ nõ uocare iustos sed peccatores:
ut nullus magnꝰ suꝑbiret: nullus
infirmꝰ desꝑaret᷑. Unde scribe ⁊ pha¬
risei dũ nimis docti ⁊ nimis iusti
sibi uident᷑. cuiꝰ nascentis eiuita¬
tẽ ostender̃ ꝓphetica eloquia reci¬
tantes: hunc reꝓbauer̃ edifican¬
tes. Sed qͥa factus ẽ in caput an¬
guli. ⁊ qͦd natus ostendit. passus
impleuit. huic nos inhereamꝰ: cũ
alio pariete habentes reliqͥas isrł
que ꝑ electionẽ grẽ salue facte

Expanded text:
daeis et Gentibus Christo tanquam angulari lapidi perseverantissima dilectione cohaerete. Manifestatus enim est in ipsis cunabulis infantiae suae his qui prope, et his qui longe erant; Judaeis in pastorum propinquitate, Gentibus in Magorum longinquitatenatus est, isti ad eum hodie advenisse creduntur. Manifestatus ergo eset impietas in sacrilegiis Magorum. Utrosque sibi lapis ille angularis applicuit: quippe qui venit stulta mundi eligere, ut confunderet sapientes ; et non vocare justos, sed peccatores ; ut nullus magnus superbiret, nullus infimus desperaret. Unde Scribae et Pharisaei dum nimis docti et nimis justi sibi videntur, cujus nascentis civitatem ostenderunt prophetica eloquia recitantes, hunc reprobaverunt aedificantes. Sed quia factus est in caput anguli , et quod natus ostendit, passus implevit; huic nos inhaereamus cum alio pariete habente reliquias Israel, quae per electionem gratiae salvae factae
Abbreviated transcription (Latin):
niret᷑ inualidus: infantilibꝰ in mem¬
bris natꝰ. infantilibꝰ pannis inuo¬
lutꝰ. adoraret᷑ a magis. timeret᷑ a
eisdẽ sibi magis nunciantibꝰ : cum
ad huc quererent paruulũ. quẽ cog¬
nouerant celo teste iã natũ. Quid
erit tribinal iudicantis: qͣndo
suꝑbos reges cuna t̾rebat infan¬
tis: Quanto consultiꝰ reges nõ sic̃
qui et ipsã mortẽ quã cupiebat
micis sustinuit: eãq in suo corpo¬
re occisus occidit. Pie timeant reges
ad patris dexterã iã sedentẽ: quẽ
rex impiꝰ timuit adhuc mãtris
ubera lambentẽ. Audiant qͦd scrip¬
tũ ẽ. Et nũc reges intelligite⁊ erus¬
dimini qͥ uidicatis t̾rã Seruite i¬

Expanded text:
niretur; invalidus infantilibus memniretur; invalidus infantilibus membris, involutus infantilibus pannis, adoraretur a Magis, timeretur aeisdem sibi Magis nuntiantibus, cum adhuc quaererent parvulum, quem cognoverant coelo teste jam natum. Quid erit tribunal judicantis, quando superbos reges cunae terrebant infantis? Quando consultius nunc reges, non sicut qui et ipsam mortem quam cupiebat micis sustinuit, eamque in suo corpore occisus occidit. Pie timeant nunc reges ad Patris dexteram jam sedentem, quem rex ille impius timuit adhuc matris ubera lambentem. Audiant quod scriptum est: Et nunc, reges, intelligite; erudimini, qui judicatis ter