comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
maiore animo ꝗ̃ spe committunt. Coeterum siue quia ex omnium san¬
nitium populis quodcumq roboris fuerat contraxerant scu quia diserimẽ
summe rerum angebat animos aliquantum quoq aperta pugna prebu¬
erunt terroris. fabius ubi nulla ex parte hostem loco moueri uidit maxi¬
mum filium & .M. ualerium tri. mil. cum quibus ad primam aciem pro¬
currerat ire ad equites iubet. & adhortari ut si quando unquam eques¬
tri ope aduitam rem p. meminerint illo die annitantur ut ordinis cius
gloriam inuictam praestent. peditum certamine immobilem hostem re¬
stare. omnem reliquam spem in impetu esse equitum. & ipsos nomina¬
tim uiuenes pari comitate utrumq nunc laudibus nunc promissis one¬
rat. Coeterum quando ne ea quoq temptata uis proficeret consilio gras¬
sandum si nihil uires uiuarent ratus scipionem legatum hastatos prime
legionis subtrahere ex acie & ad montes proximos ꝗ posset occultissime

Expanded text:
maiore animo quam spe committunt; ceterum, siue quia ex omnium Sammaiore animo quam spe committunt; ceterum, siue quia ex omnium Samnitium populis quodcumque roboris fuerat contraxerant seu quia discrimen summae rerum angebat animos, aliquantum quoque aperta pugna praebuerunt terroris. Fabius ubi nulla ex parte hostem loco moueri uidit, Maximum filium et M. Ualerium tribunos militum, cum quibus ad primam aciem procurrerat, ire ad equites iubet et adhortari ut, si quando unquam equestri ope adiutam rem publicam meminerint, illo die adnitantur ut ordinis eius gloriam inuictam praestent: peditum certamine immobilem hostem restare; omnem reliquam spem in impetu esse equitum. et ipsos nominatim iuuenes, pari comitate utrumque, nunc laudibus, nunc promissis onerat. ceterum †quando, ne ea quoque temptata uis proficeret,† consilio grassandum, si nihil uires iuuarent, ratus, Scipionem legatum hastatos primae legionis subtrahere ex acie et ad montes proximos quam posset occultissime
Abbreviated transcription (Latin):
& nepete & phaleriis legati auctores concilia aetruriae populorum
de petenda pace haberi totam belli molem in sannium auerterunt.
Profecti consules quo expeditiores commeatus essent & incertior hostis
qua bellum uenturum foret fabius persoranum decius per sidicinum
agrum in sannium legiones ducunt. Ubi in hostium fines uentum est
uterque populabundus effuso agmine incedit. Explorant tamen la¬
tius ꝗͣ populantur. Igitur non fefellere ad tifernum hostes in occulta
ialle instructi. quam ingressos romanos supcriore ex loco adoriri pa¬
rabant. fabius impedimentis in locum tutum remotis praesidioq modi¬
co imposito praemonitis militibus ad esse certamen quadrato agmine
ad praedictas hostium latebras succedit. Sannites desperati improuiso¬
tumultu quando in apertum semel discrimen cuasura esset res & ipsi acie
iusta maluerunt concurrere. Itaq in equum descendunt. ac fortune se

Expanded text:
et Nepete et Faleriis legati, auctores concilii Etruriae populorum et Nepete et Faleriis legati, auctores concilii Etruriae populorum de petenda pace †haberi†, totam belli molem in Samnium auerterunt. profecti consules, quo expeditiores commeatus essent et incertior hostis qua uenturum bellum foret, Fabius per Soranum, Decius per Sidicinum agrum in Samnium legiones ducunt. ubi in hostium fines uentum est, uterque populabundus effuso agmine incedit. explorant tamen latius quam populantur; igitur non fefellere ad Tifernum hostes in occulta ualle instructi, quam ingressos Romanos superiore ex loco adoriri parabant. Fabius impedimentis in locum tutum remotis praesidioque modico imposito praemonitis militibus adesse certamen, quadrato agmine ad praedictas hostium latebras succedit. Samnites desperato improuisotumultu, quando in apertum semel discrimen euasura esset res, et ipsi acie iusta maluerunt concurrere. itaque in aequum descendunt ac fortunae se
Abbreviated transcription (Latin):
us suffragia inibat. & ut quaeq intro uocata erat centuria consulem
hauddubie fabium dicebat. Tum demum consensu ciuitatis uictus du
approbet inquit quod agitis acturiq estis quirites. Cetum quoniam in
me quod uos uultis facturi estis in collega sit meae apud uos gratiae lo¬
cus .P. decium expertum mihi concordi collegio dignum uirum uo¬
bis dignum parente suo quaso mecum consulem faciatis. Iusta suffra¬
gatio uisa. omnes quae supererant centuriae.Q. fabium . P. decium cos.
dixere. Eo anno plerisq dies dicta ab edilibus quia plus ꝗͣ quod lege
finitum erat agri possiderent. Nec quisꝗͣ ferme est purgatus. Uincu¬
amq ingens immodice cupiditatis inicctum est. Cons. noui.Q. fabi
hostes alte etruscos deligeret quantae in hanc aut in illam prouinciã
copiae satis & uter ad utrum bellum dux idoneus magis esset ab sutrio

Expanded text:
us suffragia inibat et, ut quaeque intro uocata erat centuria, consulem us suffragia inibat et, ut quaeque intro uocata erat centuria, consulem haud dubie Fabium dicebat. tum demum consensu ciuitatis uictus, 'dei approbent' inquit, 'quod agitis acturique estis, Quirites. ceterum, quoniam in me quod uos uoltis facturi estis, in collega sit meae apud uos gratiae locus: P. Decium , expertum mihi concordi collegio uirum, dignum uobis, dignum parente suo, quaeso mecum consulem faciatis'. iusta suffragatio uisa. omnes quae supererant centuriae Q. Fabium P. Decium consules dixere. eo anno plerisque dies dicta ab aedilibus, quia plus quam quod lege finitum erat agri possiderent; nec quisquam ferme est purgatus uinculumque ingens immodicae cupiditatis iniectum est. consules noui, Q. Fabihostes, alter Etruscos deligeret, quantaeque in hanc aut in illam prouinciam copiae satis et uter ad utrum bellum dux idoneus magis esset, ab Sutrio
Abbreviated transcription (Latin):
studia uidit etiam recusantem conuertit. Quid se iam senem ac perfunc¬
tum laboribus laborumq praemiis sollicitarent : nec corporis nec animi
ugorem remanere eundem. & fortunam ipsam uereri necui deorum
nimia iam in se & constantior q̃ uelint humane res uideatur. & se glo¬
rie seniorum succreuisse & ad suam gloriam consurgentes alios laetũ
aspicere. Nec honores magnos fortissimis uiris romae nec honoribus
deesse fortes uiros. Acuebat hac moderatione tam iusta studia quae ue¬
recundia legum constringenda ratus legem recitari uissit. qua intra
.x. annos eundem consulem refici non liceret. Ux prae strepitu audita
lex est. Tribuniq pl. nihil id impedimenti futurum aiebant. se ad po¬
pulum laturos uti legibus solueretur. Et ille quidem in recusando per¬
stabat. Quid ergo attineret leges ferri rogitans quibus per eosdem qui
tulissent fraus fieret: lam regi leges non regere. Populus nichilomin¬

Expanded text:
studia uidit, etiam recusantem conuertit: quid se iam senem ac perfuncstudia uidit, etiam recusantem conuertit: quid se iam senem ac perfunctum laboribus laborumque praemiis sollicitarent? nec corporis nec animi uigorem remanere eundem, et fortunam ipsam uereri, ne cui deorum nimia iam in se et constantior quam uelint humanae res uideatur. et se gloriae seniorum succreuisse et ad suam gloriam consurgentes alios laetum adspicere; nec honores magnos fortissimis uiris Romae nec honoribus deesse fortes uiros. acuebat hac moderatione tam iusta studia; quae uerecundia legum restinguenda ratus, legem recitari iussit, qua intra decem annos eundem consulem refici non liceret. uix prae strepitu audita lex est tribunique plebis nihil id impedimenti futurum aiebant; se ad populum laturos uti legibus solueretur. et ille quidem in recusando perstabat: quid ergo attineret leges ferri, quibus per eosdem qui tulissent fraus fieret? iam regi leges, non regere. populus nihilo min
Abbreviated transcription (Latin):
cisq illatus ignis. Urbibus oppugnandis temperatum. in quas timor
etruscos compulerat. EN. fuliui consulis clara pugna in sannio ad boui¬
anum haud quaꝗͣ ambigue uictoriae fuit. Bouianum inde aggressus
nec ita multo post fidenam ui coepit. Eodem anno carscolos colonia
in agrum equiculoꝵ deducta. fuluius consul de sannitibus triumpha¬
uit. Cum comitia consularia instarent fama exorta etruscos sannitesq
ingentes conseribere exercitus. Palam omnibus conciluis uexari princi¬
pes etruscorum quod non gallos quacumq conditione traxerint ad bel¬
lum. increpare magistratus sannitium quod exercitum aduersus luca¬
num hostem comparatum obiecerint romanis. Itaq suis sociorumq ui¬
ribus consurgere hostes ad bellum & haudquaꝗͣ pari defungendum es¬
se certamine. Hic terror cum illustres uiri consulatum peterent omnes
in .Q. fabium maximum primum non petentem deinde ut inclinata

Expanded text:
cisque inlatus ignis: urbibus oppugnandis temperatum, in quas timor cisque inlatus ignis: urbibus oppugnandis temperatum, in quas timor Etruscos compulerat. Cn. Fului consulis clara pugna in Samnio ad Bouianum haudquaquam ambiguae uictoriae fuit. Bouianum inde adgressus nec ita multo post Aufidenam ui cepit. eodem anno Carseolos colonia in agrum Aequicolorum deducta. Fuluius consul de Samnitibus triumphauit. cum comitia consularia instarent, fama exorta Etruscos Samnitesque ingentes conscribere exercitus; palam omnibus conciliis uexari principes Etruscorum, quod non Gallos quacumque condicione traxerint ad bellum; increpari magistratus Samnitium, quod exercitum aduersus Lucanum hostem comparatum obiecerint Romanis; itaque suis sociorumque uiribus consurgere hostes ad bellum et haudquaquam pari defungendum esse certamine. hic terror, cum illustres uiri consulatum peterent, omnes in Q. Fabium Maximum primo non petentem, deinde, ut inclinata
Abbreviated transcription (Latin):
iussit. Consules interse prouintias partiti sunt. Scipioni aetruria. ful¬
uo sannites obuenerunt. diuersiq ad suum quisq bellum proficiscũn¬
tur. Scipioni segne bellum & simile prioris anni militi. e expectanti
hostes ad uoliternas instructo agmine occurrerunt. Pugnatum maio¬
re parte diei magna utrinq cede. Nox incertis qua data uictoria
esset interuenit. Lux insequens uictorem uictumq ostendit. Nam &¬
trusci silentio noctis castra reliquerunt. Romanus egressus in aciem
ubi profectione hostium concessam uictoriam uidet progressus ad cas¬
tra uacuis cum plurima preda nam & statiua trepide deserta fuerant¬
potitur. Inde in phaliscum agrum copus reductis cum impedimenta
phalerus cum modico praesidio reliquisset expedito agmine ad populã¬
dos hostium fines incedit. Omnia ferro igniq uastantur. praede undiq
acte. Nec solum modo uastatum hosti relictum. Sed castellis etiam ui¬

Expanded text:
iussit. consules inter se prouincias partiti sunt: Scipioni Etruria, Fuliussit. consules inter se prouincias partiti sunt: Scipioni Etruria, Fuluio Samnites obuenerunt, diuersique ad suum quisque bellum proficiscuntur. Scipioni segne bellum et simile prioris anni militiae exspectanti hostes ad Uolaterras instructo agmine occurrerunt. pugnatum maiore parte diei magna utrimque caede; nox incertis qua data uictoria esset interuenit. lux insequens uictorem uictumque ostendit; nam Etrusci silentio noctis castra reliquerunt. Romanus egressus in aciem, ubi profectione hostium concessam uictoriam uidet, progressus ad castra uacuis cum plurima praeda—nam et statiua et trepide deserta fuerant—potitur. inde in Faliscum agrum copiis reductis, cum impedimenta Faleriis cum modico praesidio reliquisset, expedito agmine ad populandos hostium fines incedit. omnia ferro ignique uastantur; praedae undique actae. nec solum modo uastum hosti relictum sed castellis etiam ui
Abbreviated transcription (Latin):
exercitu ingressos fines suos uastare. belloq ad bellum cogere. Lucano
populo satis superq erratum quondam. nunc ita obstinatos animos es¬
se ut omnia ferre ac pati tollerabilius ducant ꝗͣ ut unꝗͣ postea nomen
omanum uiolent. Orare patres ut & lucanos in fidem accipiant. &
um atq inuiriam ab se sannitium arceant. Se quamꝗͣ bello cum san¬
nitibus suscepto necessaria iam facta aduersus romanos fides sit tamen
obsides dare paratos esse. Breuis consultatio senatus fuit. Ad unũ om¬
nes iuingendum focdus cum lucanis. resq repetendas ab sannitibus cen¬
sent. Benigne responsum lucanis. ictumq focdus. feciales missi qui san¬
utem decedere agro sociorum ac deducere exercitum finibus lucanis
iuberent. Quibus obuiam missi ab sannitibus qui denuntiarent siquod
adissent in sannio concilium haud inuiolatos abituros. Haec postquã
audita sunt roma bellum sannitibus & patres censuerunt & populus

Expanded text:
exercitu ingressos fines suos uastare belloque ad bellum cogere. Lucano exercitu ingressos fines suos uastare belloque ad bellum cogere. Lucano populo satis superque erratum quondam: nunc ita obstinatos animos esse ut omnia ferre ac pati tolerabilius ducant quam ut unquam postea nomen Romanum uiolent. orare patres ut et Lucanos in fidem accipiant et uim atque iniuriam ab se Samnitium arceant; se, quamquam bello cum Samnitibus suscepto necessaria iam facta aduersus Romanos fides sit, tamen obsides dare paratos esse. breuis consultatio senatus fuit; ad unum omnes iungendum foedus cum Lucanis resque repetendas ab Samnitibus censent. benigne responsum Lucanis ictumque foedus. fetiales missi, qui Samnitem decedere agro sociorum ac deducere exercitum finibus Lucanis iuberent; quibus obuiam missi ab Samnitibus qui denuntiarent, si quod adissent in Samnio concilium, haud inuiolatos abituros. haec postquam audita sunt Romae, bellum Samnitibus et patres censuerunt et populus
Abbreviated transcription (Latin):
cladibus immerito terribile erat fama picentium nouorum sociorum
inditio exorta est sannites arma & rebellionem spectare. seq ab his
sollicitatos esse. ficentibus gratiae acte & magna pars cure patribus
ab etruria in sannites uersa est. Caritas etiam annone sollicitam cuu¬
tatem habuit. Uentumq ad in opiae ultimum foret ut scripsere quib¬
us edilem fuisse co anno fabium maximum placet ni eius uiri cura
qualis in bellicis rebus multis tempestatibus fuerat talis domi tum in
annon.e dispensatione praeparando ac conuehendo frumento fuisset.
Eo anno nec traditur causa inter regnum initum. Interreges fuere ap¬
pius claudius deinde . P. sulpitius. Is comitia consularia habuit. Creauit
L. cornelium scipionem . CN. fuluium consules. Principio huius anni
oratores lucanoꝵ ad nouos consules uenerant. quaestum quia conditio¬
nibus perlicere se nequiuerint ad societatem armorum sannites infesto

Expanded text:
cladibus haud immerito terribile erat, fama, Picentium nouorum sociorum cladibus haud immerito terribile erat, fama, Picentium nouorum sociorum indicio, exorta est: Samnites arma et rebellionem spectare seque ab iis sollicitatos esse. Picentibus gratiae actae et magna pars curae patribus ab Etruria in Samnites uersa est. caritas etiam annonae sollicitam ciuitatem habuit uentumque ad inopiae ultimum foret, ut scripsere quibus aedilem fuisse eo anno Fabium Maximum placet, ni eius uiri cura, qualis in bellicis rebus multis tempestatibus fuerat, talis domi tum in annonae dispensatione praeparando ac conuehendo frumento fuisset. eo anno—nec traditur causa—interregnum initum. interreges fuere Ap. Claudius , dein P. Sulpicius . is comitia consularia habuit; creauit L. Cornelium Scipionem Cn. Fuluium consules. principio huius anni oratores Lucanorum ad nouos consules uenerunt questum, quia condicionibus perlicere se nequiuerint ad societatem armorum, Samnites infesto
Abbreviated transcription (Latin):
ingressi hostium fines cum exerceretur inter equites ab rapido cursu
circumagendo equo effusus extemplo prope expirauit. Tertius ab eo
casu dies finis uit. e consuli fuit. Quo uelut omne belli accepto deos
pro se commisisse bellum etrusci memorantes sustulere animos. Ro¬
mae cum desiderio uiri tum incõmoditate temporis tristis nuntius fu¬
it ut patres ab iubendo dictatore consulis subrogandi comitia ex sen¬
tentia principum habita deterruerint. M. ualerium consulem omnes
rat. sum extemplo in etruriam ad legiones proficisci uissit. Aduentus
eius compressit etruscos. Adeo ut nemo extra munimenta egredi au¬
deret. Timorq ipsorum obsidionis similis esset. Neq illos nouus consul
uastandis agris urendisq tectis cum passim non uille solum sed freq¬
uentes quoq uici incendus fumarent elicere ad certamen potuit. Cum
hoc segnius bellum opimone esset alterius belli quod multis inuicem

Expanded text:
ingressus hostium fines, cum exercereingressus hostium fines, cum exercerecircumagendo equo effusus extemplo prope exspiravit; tertius ab eo casu dies finis vitae consuli fuit. quo velut omine belli accepto deos pro se commisisse bellum memorantes Etrusci sustulere animos. Romae cum desiderio viri tum incommoditate temporis tristis nuntius fuit; patres ab iubendo dictatore consulis subrogandi comitia ex sententia principum habita deterruerunt. M. Valeriurat. tum extemplo in Etruriam ad legiones proficisci iussit. aduentus eius compressit Etruscos adeo ut nemo extra munimenta egredi auderet timorque ipsorum obsidioni similis esset; neque illos nouus consul uastandis agris urendisque tectis, cum passim non uillae solum sed frequentes quoque uici incendiis fumarent, elicere ad certamen potuit. cum hoc segnius bellum opinione esset, alterius belli, quod multis in uicem
Abbreviated transcription (Latin):
ri. de mercede agitur qua pacta acceptaq cum parata coetera ad bellu
essent sequiq etruscus iuberet inficiantur mercedem se belli romanis
inferendi pactos. quicquid acceperint accepisse ne agrum etruscum uas¬
tarent. armisq lacesserent cultores. Militaturos tamen se siutiq etrus¬
ci uelint. Sed nulla alia mercede ꝗͣ ut in parte agri accipiantur tandẽ¬
q sede aliqua certa consistant multa de eo concilia populorum etrurie
habita. nec perfici quicꝗͣ potuit. non tam quia imminui agrum ꝗͣ quia
accolas sibi quisq aduingere tam efferate gentis homines horrebat. Ita
dimissi galli pecuniam ingentem sine labore ac periculo partam retu¬
lerunt. Roma terrorem prebuit fama gallici tumultus ad bellum e¬
truscum adiecti. Eo minus cunctanter foedus ictum cum picenti po¬
pulo est. Manlio consuli prouincia etruria sorte euenit. Qui uxdum

Expanded text:
ri: de mercede agitur. qua pacta acceptaque cum parata cetera ad bellum ri: de mercede agitur. qua pacta acceptaque cum parata cetera ad bellum essent sequique Etruscus iuberet, infitias eunt mercedem se belli Romanis inferendi pactos: quidquid acceperint accepisse, ne agrum Etruscum uastarent armisque lacesserent cultores; militaturos tamen se, si utique Etrusci uelint, sed nulla alia mercede quam ut in partem agri accipiantur tandemque aliqua sede certa consistant. multa de eo concilia populorum Etruriae habita nec perfici quicquam potuit, non tam quia imminui agrum quam quia accolas sibi quisque adiungere tam efferatae gentis homines horrebat. ita dimissi Galli pecuniam ingentem sine labore ac periculo partam rettulerunt. Romae terrorem praebuit fama Gallici tumultus ad bellum Etruscum adiecti; eo minus cunctanter foedus ictum cum Picenti populo est. T. Manlio consuli prouincia Etruria sorte euenit; qui uixdum
Abbreviated transcription (Latin):
unt. Inde ad consulem deducti praesidium armatum se intra moenia
& muros accepturos confirmant. nec aspernanda res uisa neq in cau¬
te credenda cum altero eorum nam alter obses retentus duo explora¬
tores per cuniculum missi per quos satis comperta re cec armati tra¬
nsfuga duce in urbem ingressi nocte portam qua proxima erat coe¬
pere. qua fracta consul exercitusq romanus sine certamine urbem
inuasere. Ita nequinum in ditionem p.r. uenit. Colonia eo aduersus
umbros missa a flumine narnia appellata. exercitus cum magna pra¬
la romam reductus. Eodem anno ab etruscis aduersus indutias para¬
tum bellum. Sed eos alia molientes gallorum ingens exercitus fines
ingressus paulisper a proposito auertit. Pecunia deinde qua multum
poterant freti sotios ex hostibus facere gallos conantur. ut eo adiunc¬
to exercitu cum romanis bellarent. de societate haud abnuunt barba¬

Expanded text:
unt; inde ad consulem deducti praesidium armatum se intra moenia unt; inde ad consulem deducti praesidium armatum se intra moenia et muros accepturos confirmant. nec aspernanda res uisa neque incaute credenda. cum altero eorum—nam alter obses retentus—duo exploratores per cuniculum missi; per quos satis comperta re trecenti armati transfuga duce in urbem ingressi nocte portam, quae proxima erat, cepere. qua refracta consul exercitusque Romanus sine certamine urbem inuasere. ita Nequinum in dicionem populi Romani uenit. colonia eo aduersus Umbros missa a flumine Narnia appellata; exercitus cum magna praeda Romam reductus. eodem anno ab Etruscis aduersus indutias paratum bellum; sed eos alia molientes Gallorum ingens exercitus fines ingressus paulisper a proposito auertit. pecunia deinde, qua multum poterant, freti, socios ex hostibus facere Gallos conantur ut eo adiuncto exercitu cum Romanis bellarent. de societate haud abnuunt barba
Abbreviated transcription (Latin):
sse macer licinius ac tubero tradunt differendi sibi consulatus in bellico¬
siorem annum. Eo anno maiori se usui rei p.fore urbano gesto magis¬
tratu. Ita nec dissimulantem quid mallet nec petentem tamen edilẽ
curulem cum.L. papirio cursore factum. Id ne procerto ponerem ue¬
tustior annalium auctor piso effecit qui eo anno ediles curules fuisse
tradit .cl. domitium. En. filum caluinum & spurium caruilium.Q.
fabium maximum id credo cognomen errorem in edilibus fecisse. Sc¬
cutamq fabulam mixtam ex edilitus & consularibus comitus conue¬
nientem errori. & lustrum eo anno conditum a .P. sulpitio sopho & .l.
sempronio auerrione censoribus. tribusq additae due. aniensis ac teren¬
tina. Haec romae gesta. Coeterum ad nequinum oppidum cum segni
obsidione tempus tereretur duo ex oppidanis quorum erant. edificia
uixta muros specu facto ad stationes romanas itinere occulto perueni¬

Expanded text:
sse Macer Licinius ac Tubero tradunt differendi sibi consulatus in bellicosse Macer Licinius ac Tubero tradunt differendi sibi consulatus in bellicosiorem annum: eo anno maiori se usui rei publicae fore urbano gesto magistratu; ita nec dissimulantem quid mallet nec petentem tamen, aedilem curulem cum L. Papirio Cursore factum. id ne pro certo ponerem uetustior annalium auctor Piso effecit, qui eo anno aediles curules fuisse tradit Cn. Domitium Cn. filium Caluinum et Sp. Caruilium Q. filium Maximum . id credo cognomen errorem in aedilibus fecisse secutamque fabulam mixtam ex aediliciis et consularibus comitiis, conuenientem errori. et lustrum eo anno conditum a P. Sempronio Sopho et P. Sulpicio Sauerrione censoribus tribusque additae duae, Aniensis ac Terentina. haec Romae gesta. ceterum ad Nequinum oppidum cum segni obsidione tempus tereretur, duo ex oppidanis, quorum erant aedificia iuncta muro, specu facto ad stationes Romanas itinere occulto perueni
Abbreviated transcription (Latin):
Portia tamen lex sola protergo ciuium lata uidetur quod graui poena
siquis uerberasset necassetue ciuem romanum sanxit. Ualeria lex cum
cum qui prouocasset uirgis cedi securiq necari uetuisset siquis aduer¬
sus ea fecisset nihil ultra ꝗͣ improbe factum adiccit. Id qui tum pudor
hominum erat: uisum credo uinculum satis ualidum legis. nunc uix
seruo sero ita minetur quisꝗͣ. Bellum ab codem consule haudquaquã
memorabile aduersus rebellantes equos cum praeter animos feroces
nihil ex antiqua fortuna haberent gestum est. Alter consul apuleius
in umbria nequinum oppidum circumsedit. locus erat arduus altus¬
atq in parte una preceps ubi nunc narna sita est nec ui nec munimẽ¬
to capi poterat. Itaq eam infectam rem. M. fuluius petus & manlius
torquatus noui consules acceperunt. In cum annum cum. Q. fabium
consulem non petentem omnes dicerent centuriae ipsum auctorem fu¬

Expanded text:
Porcia tamen lex sola pro tergo ciuium lata uidetur, quod graui poena, Porcia tamen lex sola pro tergo ciuium lata uidetur, quod graui poena, si quis uerberasset necassetue ciuem Romanum, sanxit; Ualeria lex cum eum qui prouocasset uirgis caedi securique necari uetuisset, si quis aduersus ea fecisset, nihil ultra quam 'improbe factum' adiecit. id, qui tum pudor hominum erat, uisum, credo, uinclum satis ualidum legis: nunc uix serio ita minetur quisquam. bellum ab eodem consule haudquaquam memorabile aduersus rebellantes Aequos, cum praeter animos feroces nihil ex antiqua fortuna haberent, gestum est. alter consul Appuleius in Umbria Nequinum oppidum circumsedit. locus erat arduus atque in parte una praeceps, ubi nunc Narnia sita est, nec ui nec munimento capi poterat. itaque eam infectam rem M. Fuluius Paetus T. Manlius Torquatus noui consules acceperunt. in eum annum cum Q. Fabium consulem non petentem omnes dicerent centuriae, ipsum auctorem fui
Abbreviated transcription (Latin):
possum. Auumq iam poterit filius meus. Nihil est aliuid in re quirites.
nisi ut omnia negata adipiscamur. certamen tantum patricu petunt.
nec curant quem euentum certaminum habeant. Ego hanc legem quod
Uocare tribus extemplo populus iubebat. apparebatq accipi legem. ille
tamen dies intercessione est sublatus. Postero die deterritis tribunis in¬
genti consensu accepta est. Pontifices creantur suasor legis .P. decius
mus .P. sempronius sophus. C. martius rutilius . M. uinius denter.
Quinq augures item de plebe.C. genutius .P. clius petus. M. minuti¬
us fesus .C. martius .T. publius. Ita octo pontificum nouem augurũ
numerus factus est. Fodem anno. M. ualerius consul de prouocatio¬
ne legem tulit diligentius sanctam. Tertio ea tum post reges exactos
lata est. semper a familia eadem. Causam renouandae sapius haud a¬
liam fuisse reor ꝗͣ quod plus paucorum opes ꝗͣ libertas plebis poterãt.

Expanded text:
possum auumque iam poterit filius meus. nihil est aliud in re, Quirites, possum auumque iam poterit filius meus. nihil est aliud in re, Quirites, nisi ut omnia negata adipiscamur; certamen tantum patricii petunt nec curant quem euentum certaminum habeant. ego hanc legem, quod uocare tribus extemplo populus iubebat apparebatque accipi legem; ille tamen dies intercessione est sublatus. postero die deterritis tribunis ingenti consensu accepta est. pontifices creantur suasor legis P. Decius Mus P. Sempronius Sophus C. Marcius Rutulus M. Liuius Denter ; quinque augures item de plebe, C. Genucius P. Aelius Paetus M. Minucius Faesus C. Marcius T. Publilius . ita octo pontificum, nouem augurum numerus factus. eodem anno M. Ualerius consul de prouocatione legem tulit diligentius sanctam. tertio ea tum post reges exactos lata est, semper a familia eadem. causam renouandae saepius haud aliam fuisse reor quam quod plus paucorum opes quam libertas plebis poterat.
Abbreviated transcription (Latin):
sulatu collegam habere potiusti. cuius tam dictatoris magister equitũ
ꝗͣ magistri equiti dictator esse potes. Sabinum aduenam principem
nobilitatis uestrae seu accium clausum seu appium claudium mauultis
illi antiqui patricu in suum numerum accepere. ne fastidieris nos in
sacerdotium numerum accipere. Multa nobiscum decora afferimus.
lmo omnia eadem quae uos superbos fecerunt. L. sextius primus de
plebe consul est factus.C. licinius stolo primus magister equitum .C.¬
martius rutilius primus & dictator & censor .. publus philo primus
praetor. Semper ista audita sunt cadem penes uos auspicia esse. uos sol¬
os imperium iustum & auspicium domi militiaeq. Quin adhuc prospe¬
rum plebeium & patricium fuit. porroq erit. En unquam fando audis¬
tis patricios primum esse factos: non de celo demissos. sed qui patrem
ciere possent id est nihil ultra ꝗͣ ingenuos. Consulem iam patrem ciere

Expanded text:
sulatu collegam habere potuisti, cuius tam dictatoris magister equitum sulatu collegam habere potuisti, cuius tam dictatoris magister equitum quam magistri equitum dictator esse potes. Sabinum aduenam, principem nobilitati uestrae, seu Attium Clausum seu Ap. Claudium mauoltis, illi antiqui patricii in suum numerum acceperunt: ne fastidieris nos in sacerdotum numerum accipere. multa nobiscum decora adferimus, immo omnia eadem quae uos superbos fecerunt. L. Sextius primus de plebe consul est factus, C. Licinius Stolo primus magister equitum, C.Marcius Rutulus primus et dictator et censor, Q. Publilius Philo primus praetor. semper ista audita sunt eadem penes uos auspicia esse, uos solos gentem habere, uos solos iustum imperium et auspicium domi militiaeque; aeque adhuc prosperum plebeium et patricium fuit porroque erit. en unquam fando audistis patricios primo esse factos non de caelo demissos sed qui patrem ciere possent, id est, nihil ultra quam ingenuos? consulem iam patrem ciere
Abbreviated transcription (Latin):
nus reddamus dignatione nostra honoris ꝗͣ acceperimus. & deorum
magis ꝗͣ nostra causa expectamus ut quos priuatim colimus publice co¬
lamus. Quod autem ego sic adhuc egi tamꝗͣ integra sit causa patricio¬
rum de sacerdotus: & non iam in possessione unius amplissimi simus
sacerdotii. Decemuiros sacris faciundis carminum sibillae ac fatorum
populi huius interpretes antistites cosdem appollinis sacri cerimoniarũc
aliarum plebeios uidemus. Nec aut tum patricus ulla iniuria facta est
cum duumuiris sacris faciundis adicctus est propter plebeios numerus.
& nunc tribunus uirfortis ac strenuus .u. augurum loca quattuor pon¬
tisicum adiccit. in quae plebeii nominentur. non ut uos appi uestro lo¬
co pellant sed ut nos adiuuent homines plebeii diuinis quoq rebus pro¬
curandis sicut in cocteris humanis pro parte uirili aduiuant. Noli cri¬
bescere appi collegam in sacerdotio habere quem in censura quem in con¬

Expanded text:
nus reddamus dignatione nostra honoris quam acceperimus et deorum nus reddamus dignatione nostra honoris quam acceperimus et deorum magis quam nostra causa expetamus ut quos priuatim colimus publice colamus. quid autem ego sic adhuc egi, tamquam integra sit causa patriciorum de sacerdotiis et non iam in possessione unius amplissimi simus sacerdotii? decemuiros sacris faciundis, carminum Sibyllae ac fatorum populi huius interpretes, antistites eosdem Apollinaris sacri caerimoniarumque aliarum plebeios uidemus; nec aut tum patriciis ulla iniuria facta est, cum duumuiris sacris faciundis adiectus est propter plebeios numerus, et nunc tribunus, uir fortis ac strenuus, quinque augurum loca, quattuor pontificum adiecit, in quae plebeii nominentur, non ut uos, Appi, uestro loco pellant sed ut adiuuent uos homines plebeii diuinis quoque rebus procurandis, sicut in ceteris humanis pro parte uirili adiuuant. noli erubescere, Appi, collegam in sacerdotio habere, quem in censura, quem in con
Abbreviated transcription (Latin):
beiorum ductu & auspicio res geri coepte sunt. Numerarentur trium¬
pħi. lam ne nobilitatis quidem suae plebeios poenitere. Pro certo habe¬
re si quod repens bellum oriatur non plus spei fore senatui populoq
romano in patricus ꝗͣ in plebeis ducibus. Quod cum ita se habeat cui
deorum hominumue indignum uideri potest inquit eis uiris quos uos¬
rum domos spolus hostium affixis insignes inter alias feceritis pontifica¬
lia atq auguralia insignia adicere: qui iouis optimi maximi ornatu de¬
coratus curru aurato per urbem uectus in capitolium ascenderit is con
spiciatur cum capide ac lituo capite uelato cum uictimam cedet augu¬
riumue ex arce capiet: cuius imaginis titulo consulatus censuraq & tri¬
umphus aequo animo legerentur si auguratum aut pontificatum adie¬
ceritis: non sustinebunt legentium oculi. Equidem pace dixerim deũ.¬
cos nos iam populi romani beneficio esse spero qui sacerdocus non mi¬

Expanded text:
beiorum ductu et auspicio res geri coeptae sint; numerarentur triumbeiorum ductu et auspicio res geri coeptae sint; numerarentur triumphi; iam ne nobilitatis quidem suae plebeios paenitere. pro certo habere, si quod repens bellum oriatur, non plus spei fore senatui populoque Romano in patriciis quam in plebeiis ducibus. 'quod cum ita se habeat, cui deorum hominumue indignum uideri potest' inquit, 'eos uiros, quos uosrum domos spoliis hostium adfixis insignes inter alias feceritis, pontificalia atque auguralia insignia adicere? qui Iouis optimi maximi ornatu decoratus, curru aurato per urbem uectus in Capitolium ascenderit, is <non> conspiciatur cum capide ac lituo, <cum> capite uelato uictimam caedet auguriumue ex arce capiet? cuius <in> imaginis titulo consulatus censuraque et triumphus aequo animo legetur, si auguratum aut pontificatum adieceritis, non sustinebunt legentium oculi? equidem—pace dixerim deum—eos nos iam populi Romani beneficio esse spero, qui sacerdotiis non mi
Abbreviated transcription (Latin):
inter appium claudium maxime ferunt & .P. decium murem. qui cum
cadem ferme de iure patrum ac plebis quae pro lege licinia quondam
contraq eam dicta erant cum plebeis consulatus rogabatur disseruisset
retulisse dicitur decius parentis sui speciem qualem eum multi qui in con¬
cione erant uiderant. Incinctum gabino cultu super telum stantem. qͦ
se habitu pro populo ac legionibus romanis deuouisset. Tum .P. deciũ
consulem purum piumq diis immortalibis uisum. eque acsi .T. manli¬
us collega eius deuoueretur. Fundem.P. decium qui saera publica po¬
puli.r. faceret legi rite non potuisse. Id esse periculum ne suas praeces
minus audirent dii ꝗͣ appii claudu. castius eum saera priuata facere: &
religiosius deos colere ꝗ se quem poenitere uotorum quae pro re p. nun¬
cupauerint tot consules pleben tot dictatores aut ad exercitus euntes
aut inter ipsa bella. nmerarentur duces ipsorum annorum quibus ple¬

Expanded text:
inter Ap. Claudium maxime ferunt et inter P. Decium Murem . qui cum inter Ap. Claudium maxime ferunt et inter P. Decium Murem . qui cum eadem ferme de iure patrum ac plebis quae pro lege Licinia quondam contraque eam dicta erant cum plebeiis consulatus rogabatur disseruissent, rettulisse dicitur Decius parentis sui speciem, qualem eum multi qui in contione erant uiderant, incinctum Gabino cultu super telum stantem, quo se habitu pro populo ac legionibus Romanis deuouisset: tum P. Decium consulem purum piumque deis immortalibus uisum aeque ac si T. Manlius collega eius deuoueretur; eundem P. Decium qui sacra publica populi Romani faceret legi rite non potuisse? id esse periculum ne suas preces minus audirent di quam Ap. Claudi ? castius eum sacra priuata facere et religiosius deos colere quam se? quem paenitere uotorum quae pro re publica nuncupauerint tot consules plebeii, tot dictatores, aut ad exercitus euntes aut inter ipsa bella? numerarentur duces eorum annorum, quibus ple
Abbreviated transcription (Latin):
si morte duorum id redigi collegium potuerit non inuenio. Cum inter
augures constet imparem numerum debere esse. ut tres antiquae tribus¬
rannes ticienses luceres suum queq augurem habeant. Aut si pluribus sit
opus pari inter se numero sacerdotes multiplicent. sicut multiplicati sut
cum ad quattuor adiccti .u. nouem numerum ut terni persingulas essẽt
expleuerunt. Coeterum quia de plebe allegebantur iuxta eam rem egre
passi patres q̃ cum consulatum uulgari uiderent simulabant ad deos id
magis q̃ ad se pertinere. Ipsos uisuros ne sacra sua polluantur.Ia se op¬
tare tantum nequa in rem p. clades ueniat. Minus attendere assueti
od olim uix sperauerint affectantes magnos honores. sed omnia iam in
quorum spem dubiam certatum erat adeptos multiplices consulatus cen¬
surasq & triumphos. Certatum tamen suadenda dissuadendaq lege

Expanded text:
si morte duorum id redigi collegium potuerit, non inuenio, cum inter si morte duorum id redigi collegium potuerit, non inuenio, cum inter augures constet imparem numerum debere esse, ut tres antiquae tribusRamnes, Titienses, Luceres, suum quaeque augurem habeant aut, si pluribus sit opus, pari inter se numero sacerdotes multiplicent; sicut multiplicati sunt cum ad quattuor quinque adiecti nouem numerum, ut terni in singulas essent, expleuerunt.—ceterum quia de plebe adlegebantur, iuxta eam rem aegre passi patres quam cum consulatum uolgari uiderent. simulabant ad deos id magis quam ad se pertinere: ipsos uisuros ne sacra sua polluantur; id se optare tantum ne qua in rem publicam clades ueniat. minus autem tetendere, aod olim uix sperauerint, adfectantes magnos honores sed omnia iam in quorum spem dubiam erat certatum adeptos, multiplices consulatus censurasque et triumphos. certatum tamen suadenda dissuadendaque lege
Abbreviated transcription (Latin):
quietum tenebant. Sannitem multorum annorum cladibus domitum
haud dum foederis noui poenitebat. Romae quoq plebem quietam &¬
exoneratam deducta in colonias multitudo prestabat. Tamen ne undi¬
que tranquille res essent certamen iniectum inter primores ciuitatis pa¬
tricios plebeiosq. ab tribunis pl.Q. &. CN. oguiniis. Qui undique crimi¬
nandorum patrum apud plebem occasionibus quaesitis postquam alia
frustra tentata erant eam actionem susceperunt qua non infimam ple¬
bem accenderent. sed ipsa capita plebis consulares triumphalesq plebe¬
ios. quorum honoribus nihil praeter sacerdotia quae non dum promis¬
cua erant deessent. Rogationem ergo promulgarunt ut cum quattu¬
or augures quattuor pontifices ea tempestate essent placeretq augeri
sacerdotium numerum quattuor pontifices quinq augures de plebe om¬
nes allegerentur. Quemadmodum ad quattuor augurum numerum ni¬

Expanded text:
quietum tenebant; Samnitem multorum annorum cladibus domitum quietum tenebant; Samnitem multorum annorum cladibus domitum hauddum foederis noui paenitebat; Romae quoque plebem quietam exoneratam deducta in colonias multitudo praestabat. tamen ne undique tranquillae res essent, certamen iniectum inter primores ciuitatis, patricios plebeiosque, ab tribunis plebis Q. et Cn. Ogulniis , qui undique criminandorum patrum apud plebem occasionibus quaesitis, postquam alia frustra temptata erant, eam actionem susceperunt qua non infimam plebem accenderent sed ipsa capita plebis, consulares triumphalesque plebeios, quorum honoribus nihil praeter sacerdotia, quae nondum promiscua erant, deesset. rogationem ergo promulgarunt ut, cum quattuor augures, quattuor pontifices ea tempestate essent placeretque augeri sacerdotum numerum, quattuor pontifices, quinque augures, de plebe omnes, adlegerentur.—quemadmodum ad quattuor augurum numerum ni
Abbreviated transcription (Latin):
set. forte quodam loco male densatus agger pondere superstantium in
fossam procubuit. Ad qua cum deos pandere uiam fugae conclamassẽt
plures inermes ꝗͣ armati euadunt. Hoc proelio fracte iterum aetruscorũ
ures. & pacto annuo stipendio & duum mensium frumento impera¬
to permissum ab dictatore ut de pace legatos mitterent romam. Pax
negata. Inducie biennii date. Dictator triumphans in urbem rediit.¬
Habeo auctores sine ullo memorabili proelio pacatam ab dictatore etru¬
riam esse. seditionibus tantum aretinorum compositis. & licinio gene¬
re cum plebe in gratiam reducto. Consul ex dictatore factus. M. uale¬
rius. non petentem atque adeo etiam absentem creatum credidere ꝗ¬
dam. & per interregem ea comitia facta. Id unum non ambigitur cõ¬
sulatum cum apulcio pansa gessisse. M. ualerio & .Q. apuleio consuli¬
bus satis pacate foris res fuere. Etruscum aduersa belli res & inducie

Expanded text:
set. forte quodam loco male densatus agger pondere superstantium in set. forte quodam loco male densatus agger pondere superstantium in fossam procubuit atque ea, cum deos pandere uiam fugae conclamassent, plures inermes quam armati euadunt. hoc proelio fractae iterum Etruscorum uires, et pacto annuo stipendio et duum mensum frumento permissum ab dictatore ut de pace legatos mitterent Romam. pax negata, indutiae biennii datae. dictator triumphans in urbem rediit.—habeo auctores sine ullo memorabili proelio pacatam ab dictatore Etruriam esse seditionibus tantum Arretinorum compositis et Cilnio genere cum plebe in gratiam reducto.—consul ex dictatura factus M. Ualerius . non petentem atque adeo etiam absentem creatum tradidere quidam et per interregem ea comitia facta; id unum non ambigitur consulatum cum Apuleio Pansa gessisse. M. Ualerio et Q. Apuleio consulibus satis pacatae foris res fuere: Etruscum aduersae belli res et indutiae
Abbreviated transcription (Latin):
ri hostem. ut integris adoriatur uiribus fessos. quamquã lente proce¬
dunt iam tamen ad impetum capiundum equiti utiq modum erat spa¬
tium. Prima incedebant signa legionum. nequid occultum aut repen¬
tinum hostis timeret. Sed reliquerat interualla inter ordines peditũ
qua satis laxo spatio cqui permitti possent. Pariter sustulit clamo¬
rem acies & cmissus eques libero cursu inhostem inuehitur. incompo¬
sitisq aduersus equestrem procellam subitum pauorem offundit. Itaq
ut prope serum auxilium iam poene circumuentis ita uniuersa re¬
quies data est. Integri accepere pugnam. nec ea ipsa longa aut ance¬
ps fuit. fusi hostes castra repetunt. Inferentibusq iam signa romanis
cedunt. & in ultimam castrorum partem conglobantur. Herent fu¬
gientes in angustus portarum. pars magna aggerem ualumꝙ consee¬
dit. Si aut ex supcriori loco tueri se aut superare aliqua & euadere pos¬

Expanded text:
ri hostem ut integris adoriatur uiribus fessos. quamquam lente proceri hostem ut integris adoriatur uiribus fessos. quamquam lente procedunt, iam tamen ad impetum capiundum, equiti utique, modicum erat spatium. prima incedebant signa legionum, ne quid occultum aut repentinum hostis timeret; sed reliquerat interualla inter ordines peditum, qua satis laxo spatio equi permitti possent. pariter sustulit clamorem acies et emissus eques libero cursu in hostem inuehitur incompositisque aduersus equestrem procellam subitum pauorem offundit. itaque, ut prope serum auxilium iam paene circumuentis, ita uniuersa requies data est. integri accepere pugnam nec ea ipsa longa aut anceps fuit. fusi hostes castra repetunt inferentibusque iam signa Romanis cedunt et in ultimam castrorum partem conglobantur. haerent fugientes in angustiis portarum; pars magna aggerem uallumque conscedit, si aut ex superiore loco tueri se aut superare aliqua et euadere pos
Abbreviated transcription (Latin):
suo sustiner posset. Itaq propere ad dictatorem auxilia acitim ma¬
tit. Interea ipse impetus sustinet. Nuntio allato dictator sigia fem
ac sequi ubet armatos. Sed celeriora prope omnia imperio erant.
Rapta extemplo signa armaq. & uix ab impetu & cursu tenebantuir
cum ira ab accepta nuper clade stimulabat tum concitatior accidens
clamor ab increscente certamine. Urgent itaq alii alios. hortanturꝙ
signiferos ut ocius cant. Quo magis festinantes uidet dictator eo impe¬
suis retentat agmen ac sensim incedere iubet. Etrusci contra principio
exciti pugnae omnibus copiis aderant. Et super alios alii nuntiant dic¬
tatori omnes legiones etruscorum capessisse pugnam. nec iam ab suis
resisti posse. Et ipse cernit ex superiore loco in quanto discrimine pre¬
sidium esset. Coeterum satis fretus esse etiam nunc tolerando certamini
legatum nec se procul abesse periculi undicem q̃ maxime uult fatiga¬

Expanded text:
io sustineri posset; itaque propere ad dictatorem auxilia accitum miio sustineri posset; itaque propere ad dictatorem auxilia accitum mittit; interea ipse impetus hostium sustinet. nuntio allato dictator signa ferri ac sequi iubet armatos; sed celeriora prope omnia imperio erant; rapta extemplo signa armaque, et uix ab impetu et cursu tenebantur. cum ira ab accepta nuper clade stimulabat, tum concitatior accidens clamor ab increscente certamine. urgent itaque alii alios hortanturque signiferos ut ocius eant. quo magis festinantes uidet dictator, eo impensius retentat agmen ac sensim incedere iubet. Etrusci contra, principio exciti pugnae, omnibus copiis aderant; et super alios alii nuntiant dictatori omnes legiones Etruscorum capessisse pugnam nec iam ab suis resisti posse, et ipse cernit ex superiore loco in quanto discrimine praesidium esset. ceterum satis fretus esse etiam nunc tolerando certamini legatum nec se procul abesse periculi uindicem, quam maxime uolt fatiga
Abbreviated transcription (Latin):
tus propulsum. Ad quam illecebram cum moueretur nemo ab romana
statione pastorum unus progressus sub ipsas munitiones inclamat alios
cunctanter ab runis uici pecus propellentes quid cessarent cum per me¬
dia castra romana tuto agere possent: Haec cum legato cerites quidam
interpretarentur & per omnes manipulos militum indignatio ingens
esset nec tamen iniussu mouere se auderent iubet peritos linguae attẽ¬
dere animum pastorum sermo agresti an urbano propior esset. Cum
referrent sonum linguae & corporum habitum & nitorem cultiora ꝗͣ pas¬
toralia esse. Ite igitur dicite inquit detegant nequicqͣ conditas insidias.¬
omnia scire romanum. nec magis iam dolo capi quam armis uinci po¬
se. Haec ubi audita sunt & ad eos qui consederant in insidiis perlaro
consurrectum repente ex latebris est. & in patentem ad conspectum un¬
diqi campum prolata signa. Uisa legito maior acies qͥ que ab presiduo¬

Expanded text:
tus, propulsum. ad quam inlecebram cum moueretur nemo ab Romana tus, propulsum. ad quam inlecebram cum moueretur nemo ab Romana statione, pastorum unus progressus sub ipsas munitiones inclamat alios, cunctanter ab ruinis uici pecus propellentes, quid cessarent cum per media castra Romana tuto agere possent. haec cum legato Caerites quidam interpretarentur et per omnes manipulos militum indignatio ingens esset nec tamen iniussu mouere auderent, iubet peritos linguae attendere animum, pastorum sermo agresti an urbano propior esset. cum referrent sonum linguae et corporum habitum et nitorem cultiora quam pastoralia esse, 'ite igitur, dicite' inquit, 'detegant nequiquam conditas insidiasomnia scire Romanum nec magis iam dolo capi quam armis uinci posse.' haec ubi audita sunt et ad eos qui consederant in insidiis perlata, consurrectum repente ex latebris est et in patentem ad conspectum undique campum prolata signa. uisa legato maior acies quam quae ab suo praesid
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗͣ res erat terrorem excit. Nam ut exercitu deleto ita iustitium indic¬
tum. custodiae in portis uigiliae uicatim exactae. Arma tela in muros con¬
gesta. Omnibus uinioribus sacramento adactis dictator ad exercitum mis¬
sus omnia spe tranquilliora & composita magistri equitum cura castra
in tutiorem locum redacta. cohortes quae signa amiserant extra uallum
sine tentoruis destitutas inuenit. Exercitum auidum pugnae. quo matu¬
rius ignominia abolerctur. Itaq confestim castra inde in agrum rusella¬
num promouit. Eo & hostes secuti quamꝗͣ ex bene gesta re summam &
in aperto certamine uirium spem habebant tamen insidiis quoq quas fe¬
liciter experti erant hostem temptant. Tecta semiruta uici peruastationẽ
agrorum deusti haud procul castris romanorum aberant. Ibi abditis ar¬
matis pecus in conspectum praesidii romani cui preerat. EN. fuluius lega¬

Expanded text:
quam res erat terrorem exciuit; nam ut exercitu deleto ita iustitium indicquam res erat terrorem exciuit; nam ut exercitu deleto ita iustitium indictum, custodiae in portis, uigiliae uicatim exactae, arma, tela in muros congesta. omnibus iunioribus sacramento adactis dictator ad exercitum missus omnia spe tranquilliora et composita magistri equitum cura, castra in tutiorem locum redacta, cohortes quae signa amiserant extra uallum sine tentoriis destitutas inuenit, exercitum auidum pugnae, quo maturius ignominia aboleretur. itaque confestim castra inde in agrum Rusellanum promouit. eo et hostes secuti, quamquam ex bene gesta re summam et in aperto certamine uirium spem habebant, tamen insidiis quoque, quas feliciter experti erant, hostem temptant. tecta semiruta uici per uastationem agrorum deusti haud procul castris Romanorum aberant. ibi abditis armatis pecus in conspectu praesidii Romani, cui praeerat Cn. Fuluius lega