comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ tenens antiquũ. qd̃ ĩposuerat abra¬
hã. Si aut̃ ipse puteus quẽ aꝑtis ocu¬
lis uidit agar. nichil restat. ut ꝑ reca¬
pitulationẽ questio dissoluat᷑. Nec
mouere debet qͦmͦ puteũ quẽ fode¬
rat abrahã. nesciebat agar:: si ante
ẽ ille fossus. qu̾a illa expulsa. Ualde
eñi fieri potuit. ut pecoꝵ suoꝵ cau¬
sa longe adomo in qua cũ suis ha¬
bitabat. puteu̾ foderet: quẽ illa nes¬
ciret. Duplex aut̃ causa ẽ. cur ita
appellatus sit. Siue qd̾ sept̾e agnas
abimelech de manu abrahȩ acceꝑit.
pellat᷑. Notadũ aut̃ ⁊ ex pͥorib n ex
p̃senti locs. qd̾ isaae ñ sit natus ad
quercũ m̾abre.siue m aulone mam¬
brȩ. ut inhebreo habet᷑. s ingeraris:
ubi ⁊ beriabee usq hodie oppidum ẽ.
que ꝓuintia ante ñ grande tẽpus ex

Expanded text:
men tenens antiquum, quod imposuerat Abramen tenens antiquum, quod imposuerat Abraham. Si autem iste puteus, quem apertis oculis vidit Agar, nihil restat ut per recapitulationem quaestio dissolvatur. Nec movere debet, quomodo puteum quem foderat Abraham, nesciebat Agar, si ante est ille fossus quam illa expulsa. Valde namque fieri potuit ut pecorum suorum causa longe a domo in qua cum suis habitabat puteum foderet quem illa nesciret. Duplex autem causa est cur ita appellatus sit, sive quia septem agnas Abimelech de manu Abrahae acceperitpellatur. Notandum autem et ex prioribus et ex praesenti loco, quod Isaac non sit natus ad quercum Mambre, sive in Aulone Mambre, ut in Hebraeo habetur, sed in Geraris, ubi et Bersabee usque hodie oppidum est: quae provincia ante non grande tempus
Abbreviated transcription (Latin):
uiram̃ti. Queri potest quãdo eũ
isto abimelech pactũ fecit abrahã. ⁊
appellatus ẽ puteus qu̾e fodit. puteus
uirationis: qͣmͦ cõgruat ueritati. Agar
eñi de abrahȩ domo expulsa eũ filio
iuxta puteũ sicuti dictũ ẽ iurationis er¬
rabat: qr ualde postea dr̃ factus ab abra¬
ham. Ibi eñi abimelech ⁊ abrahã iura¬
uert. qd̾ ñdũ utiq factũ erat. eũ de
domo abrahȩ agar cũ filio firisset expul
sa. Quomͦ gͦ errabat upeta puteũ in¬
rationis. an factũ ia fuisse intelligen¬
dũ ẽ. ⁊ ꝑ recapitulationẽ postea cõme¬
moratũ qd̾ egit abrabã cũ abimelech.
si forte qui longe postea librũ serip¬
sit ex nomine putei uirationis appel¬
lauit region̾ẽ. in qua cũ filio mat̾ er¬
rabat. t̾aqu̾a diceret. errabat in illa
regione ubi puteus urationis factꝰ
ẽ: qu̾auis puteus postea sit factus.
D longe ante ȩtat̾e scriptoris. sic autẽ
appellabat᷑ puteus cũ lib̾ seriberet᷑. no¬

Expanded text:
ra. quaeri potest, quando cum isto Abimelech pactum fecit Abraham et appellatus est puteus quem fodit puteus iurationis , quomodo congruat ueritati. Agar enim de Abrahae domo expulsa cum filio iuxta puteum, sicut dictum est, iurationis errabat, qui ualde postea dicitur factus ab Abraham; ibi enim Abimelech et Abraham iurauerunt, quod nondum utique factum erat, cum de domo Abrahae Agar cum fsa. Quomodo ergo errabat juxta puteum jurationis? An factum jam fuisse intelligendum est et per recapitulationem postea commemoratum quod egit Abraham cum Abimelech ? nisi forte qui longe postea librum scripsit ex nomine putei iurationis appellauit regionem, in qua cum filio mater errabat, tamquam diceret: errabat in illa rest, quamvis puteus postea sit factus, sed longe ante aetatem scriptoris. Sic autem appellabatur puteus cum liber scriberetur, no
Abbreviated transcription (Latin):
sine dubio ds̃ ẽ: Et maniteste a pħa di¬
ctus. magni cõsilii angłs. Aut qd̵ ds erat
in angło. ⁊exꝑsona dĩ angłs loquebat᷑.
sic̃ in ꝓpħis etiã solet. Nã in cosequentib
hoc magis uidet᷑ apparere ubi legitur.
⁊uocaũ angłs dñi abrahã it̾um de cȩlo.
ꝑ memet ipsũ iuraui dicit dñs. Non

Expanded text:
sine dubio Deus est, et manifeste a propheta dictus magni consilii angelus , aut quod Deus erat in angelo, et ex persona Dei angelus loquebatur, sicut in prophetis etiam solet. Nam in consequentibus hoc magis videtur apparere ubi legitur Et vocavit angelus Domini Abraham iterum de coelo: Per memetipsum juravi, dicit Dominus. Non
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ n peꝑcisti filio tuo unigenico ꝓpt̾ me.
Etiã ista questio simili locutione soluit᷑.
hoc ẽ em̃. nẽ cognoui qm̃ times dm̃ tu.
qd̵ significat. n̾c̃ te feci cognoscere. In
cõsequ̾etib aut̃ hoc genꝰ locutionis eui¬
die in monte dñs apparuit. Uidit. ꝓ eo
qd ẽ apparuit: hoc ẽ uidit. ꝓ eo qd ẽ ui¬
di fecit. significans ꝑ efficientẽ. id qđ
efficit᷑. si c̃ frigus pigrũ. qd pigros faciat.

Expanded text:
 peperceris filio tuo unigenito propter me. Etiam ista quaestio simili locutione solvitur. Hoc est enim: Nunc cognovi quod timeas Deum tu; quod significat: Nunc te feci cognoscere. In consequentibus autem hoc genus locutionis evidie: In monte Dominus apparuit. Vidit pro eo quod est; apparuit, hoc est, vidit, pro eo quod est; videri fecit, significans per efficientem id quod efficitur, sicut frigus pigrum
Abbreviated transcription (Latin):
In hebreo eñi post hoc scriptũ ẽ. ñ uide¬
bo mort̾e pueri mei. ita legit᷑: qd ipsa
agar sederit cotra puerũ. ⁊ leuauerit
uocẽ suã ⁊ fleuerit: ⁊ ex audierit deus
uocẽ paruuli. Fente eñi matre. y mor¬
t̾e filii miserabilit̾ p̃stolante. ds̃ ex au¬
diuit puerũ. de quo pollicitus fuerat
abrahȩ dicens. s ⁊ filiũ ancillȩ tuȩ in
gent̾e magnã faciam. Alioquin et
ipsa mat̾ ñ suã mortẽ s filii deplorat.
Solet queri qͦmͦ cũ puer ẽẽt annoꝵ
amplius quindec̾i. ꝓiecit eũ sub arbo¬
re. i ierit longe qu̾atũ arcus mittit.
ne uideret eũ morient̾e. Quasi en̾i
qu̾e portabat ꝓiecerit. ita uidet᷑ sona

Expanded text:
in Hebraeo enim post hoc, quod scriptum est: Non videbo mortem pueri mei, ita legitur, quod ipsa Agar sederit contra puerum, et levaverit vocem suam, et fleverit, et exaudierit Deus vocem parvuli: flente enim matre et mortem filii miserabiliter praestolante, Deus exaudivit puerum, de quo pollicitus fuerat Abrahae, dicens: Sed et filium ancillae tuae in gentem magnam faciam. Alioquin et ipsa mater non suam mortem, Solet quaeri quomodo cum pater esset annorum amplius quindecim, projecerit eum sub arborem et ierit longe quantum arcus mittit, ne uideret eum morientem. quasi enim quem portabat proiecerit, ita uidetur sona
Abbreviated transcription (Latin):
ponit᷑. siuie qd̾ idola ludo fecerit. iuxta
ulua qd̾ alibi scriptũ ẽ. Sedit popłs co¬
medere. ⁊ bibere.⁊ surrexert ludere. Di¬
ipsius approbat᷑ sermone dicentis. Cice
eice ancillã⁊ filiũ eiꝰ. ñ eñi heres erit filiꝰ
ancille. cũ filio meo isaac. quare cotrista¬
tus sit abrahã cũ ista fuerit ꝓphetia. qu̾a
utiq magis debuit nosse qu̾a sara: S
intelligendũ ẽ. uł ex reuelatione hoc
dixisse sarã. qi pͥus alli fuerat reuelatũ.
Ilũ uͦ qu̾e de hac postea dñs instruit. pa¬
t̃no affectu ꝓ filio fuisse c̃omotũ. uł ãbos
pͥus nescisse quidna illud ẽet. ⁊ ꝑ saram
nesciente hoc ꝓphetice dictũ ẽe. cũ illa
mota eẽt muliebri animo. ꝓpt̾ ancillȩ
suꝑbiã. Notadũ qd̾ ⁊ isma el dictus sit
a dõ sem̃ abrahȩ. ꝓpt̾ illud qd̵ sie accipi¬
endũ docet apłs. qd̵ dictũ ẽ. in isaac uo¬
cabit᷑ tibi semen. ñ filii carnis s filii ꝓ¬
missionis deputant᷑ in semine: ut hoc

Expanded text:
a illud quod alibi scriptum est: Sedit populus comedere, et bibere, et surrexerunt ludere. Siipsius approbatur sermone, dicentis: Ejice Ejice ancillam et filium ejus, non enim haeres erit filius ancillae cum filio meo Isaac, quare contristatus sit Abraham cum ista fuerit prophetia, quam utique magis debuit nosse ipse quam Sara. Sed intelligendum est, vel ex revelatione hoc dixisse Saram, quia prius illi fuerat revelatum. Illum vero quem de hac postea Dominus instruit, paterno affectu pro filio fuisse commotum, vel ambos prius nescisse, quidnam illud est, et per Saram nescientem hoc prophetice dictum esse, cum illa mota esset muliebri animo propter ancillae superbiam. Notandum quod et Ismael dictus sit a Deo semen Abrahae, propter illud quod sic accipiendum docet Apostolus, quod dictum est: In Isaac vocabitur tibi semen, non filii carnis, sed filii promissionis deputantur in semine, ut hoc
Abbreviated transcription (Latin):
domo. qd̃ ñ relo fecit accensa. s mysterio
ꝓphetiȩ cõpulsa. Agar quippe scdm̃.¬
qd̾ ait apłs. in seruitutẽ genuit carnalẽ
popłm. Sara uͦ libera genuit popłm. qui
scłm carnẽ non ẽ. s in libertate uocatꝰ
ẽ: qua lib̾tate liberauit eũ xp̃c. Hoc gͥ¬

Expanded text:
domo, quod non zelo fecit accensa, sed pro mysterio domo, quod non zelo fecit accensa, sed pro mysterio prophetiae compulsa. Agar quippe secundum Apostolum , in servitutem genuit carnalem populum; Sara vero libera genuit populum qui secundum carnem non est, sed in libertate vocatus est, qua libertate liberavit eum Ch
Abbreviated transcription (Latin):
ñ a portante. s ut fit ab animo tãqũa
moriturũ. Nleq eñi qd̵ scriptũ ẽ ꝓie¬
ctus sũ a facie oculoꝵ tuoꝵ: portabat᷑
qui hoc dixit. Et ẽ in cotidiano loquen¬
di usu. cũ ꝓicit᷑ aliquis ab aliquo cũ
quo erat. ne ab illo uideat᷑. aut cũ illo
maneat. Intelligendũ ẽ aut̃ qd̾ scrip¬
tura tacuit. ita discessisse matr̃e afi¬
lio. ut puer ignoraret quo ablerit:
⁊ eã in siluestrib stipitib latusse. ne fi
illa ȩtate. quid mirũ si matre diutiꝰ non
uisa. ⁊ t̾aqu̾a ꝑdita. eo loco ubi solus re¬
manserat. fleuit: Qd̾ gͦ postea dr̾ acci¬
pe puerũ. ñ ut eũ de t̾ra uelut iacentem
tolleret. dictũ ẽ: s ut ei cõungerẽt᷑. ⁊ eum
manu teneret. deinceps comit̾ẽ. sic̃ erat.
Qd plerũq faciunt simul ambulantes. eu¬
iuslibet ȩtatis. Igit᷑ querendũ ẽ cur antea
sara uoluit maritũ de ancilla srisciꝑe fi¬
liũ. aut cur nc̃ cũ matre uibet expelli

Expanded text:
b animo, tanquam moriturum; neque enim quod scriptum est: Projectus sum a facie oculorum tuorum , portabatur qui hoc dixit; et est in quotidiano loquendi usu, cum projicitur aliquis ab aliquo cum quo erat, ne ab illo videatur, aut cum illo maneat. Intelligendum est ergo, quod Scriptura tacuit, ita discessisse matrem a filio, ut puer ignoraret quo mater abierit, et eam in silvestribus stirpibus latuisse, ne fila etiam aetate, quid mirum si matre diutius non visa et tanquam perdita, eo loco ubi solus remanserat, flevit? Quod ergo postea dicitur, accipe puerum, non ut eum de terra, velut jacentem tolleret, dictum est, sed ut ei conjungeretur, et eum manu teneret deinceps comitem sicut erat, quod plerumque faciunt simul ambulantes cujuslibet aetatis. Igitur quaerendum est cur antea Sara voluit maritum de ancilla suscipere filium; aut cur nunc cum matre jubet expelli
Abbreviated transcription (Latin):
uesceret. Uter uͦ aquȩ qͥ defecit uidaica
purificatio significabat᷑ defectura. siue
doctrina coꝵ carnalis. inpelle mortua
dausa :i. in carne uet̾is hominis. p̃uari¬
cationis sententia dãpnata. Quȩ nec
refrigeriũ p̾stat. nec satiat siti: s estu
cepida uomitũ faciat. Qd uͦ errat agar
in solituame cũ filio suo. signifieat sẏna¬

Expanded text:
scerent. Uter vero aquae qui defecit, Judaica purificatio significabatur defectura: sive doctrina eorum carnalis in pelle mortua clausa, id est, in carne veteris hominis praevaricationis sententia damnata, quae nec refrigerium praestat, nec satiat sitim, sed aestu tepido vomitum facit. Quod vero errat Agar in solitudine cum filio suo, significat Syna
Abbreviated transcription (Latin):
heredem uł consort̾e cultorib xp̃i. nec
cũ filio nobili .l. fideli popło regnũ ce¬
lestis głȩ possessurũ. Cũ eiceret gͥ abrahã
agar de domo. accepit panes: utre aquȩ¬
⁊ dedit agar: ⁊ imposuit sciꝑ humeros
eiꝰ infant̾ẽ.  dimisit eã. Exiens autem
agar errabat in solicudine. ⁊cũ mori¬
ent̾e siti filiũ ꝓiecisset sub arbore: ap¬
paruit ei angłs dñi. ⁊ demonstrauit ei
font̾e aquȩ. ꝯ potauit filiũ suũ. Quid
gͥ significat qd̵ exiens agar. infantem

Expanded text:
i; nec cum filio nobili, id est, fideli populo, regnum coelestis gloriae possessurum. Cum ejiceret igitur Abraham Agar de domo, accepit panes, et utrem aquae dedit Agar, et imposuit super humeros ejus infantem, et dimisit eam. Exiens autem Agar errabat in solitudine, et cum morientem siti filium projecisset sub arbore, apparuit ei angelus Domini, et demonstravit ei fontem aquae, et potavit filium suum. Quid ergo significat quod e
Abbreviated transcription (Latin):
posuit. q nec corpꝰ dñi qđ ẽ uitulus.si¬
ne lacte legis. nec lac legis sine butyro.
hocẽ sine ȩuanglii testimonio ẽẽ p̾otest.
Tria aut̃ sata. unde sara panes subeine¬
ricios fecit: triũ filioꝵ noe imaginem
natũ ẽ. qui diuinȩ trmitati eredentes
ex aqua baptismatis ꝑ eccłiã. cuĩ ima¬
go sara erat. cõsꝑgendi ẽent. Ñ uno
pane xp̃i corporis redigendi. Hȩc st̃
illa tria sata. quȩ mulier ĩ euangłio
cognoscit᷑ ferm̃tasse. Azimi aut̃ pa¬
nes. eo qd̃ sine ferm̃to malitiȩ.⁊ sine
langore nequitiȩ. sine feruore ꝑu̾sȩ
q̃octrinȩ. oporteat ẽẽ credentiũ u¬
nitat̾e. Subcinericii aut̃ ido: ut
uapore decocti. uelut esca benepla¬
cita dõ acceptabiles efficiant᷑. Sub
arbore aut̃ eos sedisse. passionis dñi¬
cȩ erat signũ. cuiꝰ ipsi st̃ p̃dicatoreᷤᷤ
Qd̾ aut̃ ꝓmittit d̾s sarȩ sterili filiũ
dicens. circa t̾ẽpꝰ ueniã. ñ de tẽpori¬
b significat. s de qͣlitate aduentus

Expanded text:
posuit, quia nec corpus Domini, quod est vitulus sine lacte legis, nec lac legis sine butyro, hoc est, sine Evangelii testimonio esse potest. Tria autem sata unde Sara panes subcineritios fecit, trium filiorum Noe imaginem natum est. Qui divinam Trinitatem credentes, ex aqua baptismatis per Ecclesiam, cujus imago Sara erat, conspargendi essent, et in uno pane Christi corpori redigendi. Haec sunt illa tria sata quae mulier in Evangelio cognoscitur fermentasse . Azymi autem panes, eo quod sine fermento malitiae, et sine angore nequitiae, sine fervore perversae doctrinae oportebat esse credentium unitatem. Subcinericii autem ideo, u Spiritus sancti vapore decocti, velut esca beneplacita Deo, acceptabiles efficiantur. 12. Sub arbore autem eos sedisse, passionis dominicae erat signum, cujus ipsi sunt praedicatores. Quod autem promittit Deus Sarae sterili filium, dicens: Circa hoc tempus veniam, non de temporibus significat, sed de qualitate adventus
Abbreviated transcription (Latin):
Oetaiu̾i aut̃ numerũ resurrectionis
głe cõuenire: pene om̃ib claret. Nam
dñs octauo die. hoc ẽ post septim̃a sab¬
bati resurrexit. ⁊ ipsi post sex huiꝰ scłi e¬
tates. ⁊ septim̾a sabbati animarũ. quȩ
ñe int̾m in alia uiagerit᷑. quasi octauo
cẽpore resurgemꝰ. Tunc purissimi. hoc
ẽ ab om̃ib carnalis cõcupiscentiȩ uituĩs
⁊ corruptionib. in quib maxime luxu¬
AG ria regnat expoliati. Creuit gͥ puer
abrahã nec die qͦ nat᷑ ẽ ei filiꝰ. nec die qͦ
circu̾cisus ẽ: s die quo ablactatus est
epulũ fecerit. qd̃ nͥ ad aliqu̾a sp̃ctalem
signification̾e referat᷑. nulla solutio
questionis ẽ. Lõ scilicet ẽẽ debet magnũ
gaudiũ sp̃italis ȩtatis. qu̾ado fuerit
factus homo nouus sp̃italis .i. ñ talis qͣ¬
lẽ dicit apłs. Lac uob̾ potũ dedi ñ esc̃a.
Nondũ eñi poteratis. s nec adhuc potestis.
estis eñi aabuc carnales. Cũq uidisset

Expanded text:
Octavum autem numerum, resurrectionis Octavum autem numerum, resurrectionis gloriae convenire, pene omnibus claret. Nam et Dominus octavo, hoc est post septimam sabbati resurrexit, et ipsi post sex hujus saeculi aetates et septimam sabbati animarum, quae nunc interim in alia vita geritur, quasi octavo tempore surgemus: tunc purissimi, hoc est omnibus carnalis concupiscentiae vitiis et corruptionibus, in quibus maxime luxuria regnat, exspoliati. Crevit igitur puer Abraham nec die quo natus est ei filius nec die quo circumcisus est, sed die quo ablactatus est epulum fecerit. quod nisi ad aliquam spiritalem significationem referatur, nulla solutio quaestionis est; tunc scilicet esse debere magnum gaudium spiritalis aetatis, quando fuerit factus homo nouus spiritalis, id est non talis qbus dicit Apostolus: Lac vobis potum dedi, non escam; nondum enim poteratis, sed nec adhuc potestis; estis enim adhuc carnales . Cumque vidisset
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃i. gr̾a diuina. ñ consanguineitate
t̾rena. hoc ẽ de patre ñ de matre:⁊
affabilius dr̃. n capatius audit᷑. Nam
int̾ seom̃s sc̃i ꝑ eamdẽ grãm fr̃s sunt:
sponsus aut̃ cȩteroꝵ societate. nullus
illoꝵ ẽ. Qd̾ aut̃ abimelech sarȩ dixit.
ecce mille argenteos dedi fr̃i tuo. hoc
erit tibi in uelam̃tũ oculoꝵ ad om̃s
te dep̃hensã: quasi iocando loquit᷑. eo qd
ipsa dixerit fratr̾e suũ eũ ẽẽ simulan¬
do qͥ fuit maritꝰ. hortat᷑q ut hoc in
posterũ memninerit. ne deinceps simu¬
latione idem opꝓbriũ dep̃hensa in¬
die. Circu̾cisionis typꝰ ac figura. mul¬
tiformis ẽ. Nam ⁊ signaculũ ẽ scdđ̃m
ꝯ indiciũ castigandi eos qͥ ad hoc semen
hancq fidẽ ꝑtinerent. ab om̃i inqͥna
hoc semine saluatoris. qͥ nos ⁊ in p̃sen¬
ti ꝑbaptismũ ab om̃i mortiferȩ actio¬
nis pollutione mundaret: ⁊ in futu
ro ꝑ resurrection̾e ab uniu̾sa mortis
ipsius corruptione in ꝑpetuũ liberaret.

Expanded text:
cti, gratia divina non consanguinitate terrena, hoc est de patre non de matre, et affabilius dicitur, et capacius auditur. Nam inter se omnes sancti per eamdem gratiam fratres sunt, sponsus autem caeterorum societate nullus illorum est. Quod autem Abimelech Sarae dixit: Ecce mille argenteos dedi fratri tuo, hoc erit tibi in velamentum oculorum, ad omnes te deprehensam, quasi jocando loquitur, eo quod ipsa dixerit fratrem suum esse simulando, qui fuit maritus, hortaturque ut hoc in posterum meminerit, ne deinceps simulatione, id est, opprobrium deprehensa intem circumcisionis typus ac figura multiformis. Nam et signaculum ut dictum et indicium castigandi eos qui ad hoc semen hancque fidem pertinerent, ab omni inquinahoc semine Salvatoris, qui nos et in praesenti per baptismum ab omni mortiferae actionis pollutioro per resurrectionem ab universa mortis ipsius corruptione in perpetuum liberaret.
Abbreviated transcription (Latin):
Duo aut̃ serui illi dimissi.⁊ ñ ꝑducti ad
locũ sacrificii. uidęos significabant. qͥ
cũ seruilit̾ uiu̾ent ⁊ carnalit̾ saꝑent.
ñ intelligebant humilitatẽ xp̃i. Idõ qr
ñ intelligebant passioñe xp̃i. ñ ꝑuene
ii. nͥ qr popłs ipse in duas partes diui¬
dendus eat. Qd factũ ẽ salomone pec¬
caute. quãdo diuisus idẽ popłs loco
ta ẽ stultitiã uideoꝵ. Ista insensata stul¬
titia. portabat om̃ia sacram̃ta. ⁊ qd
ferebat nesciebat. Iã qd̵ dictũ ẽ eis. expec¬
parte in isrł facta ẽ. Quid ẽ cȩcitas:
Expectate hic eũ asino. Ut plenitudo in¬
quit gentiũ intͣret. Hoc ẽ. pꝰ qu̾a adora¬
u̾imꝰ Ubi sacrificiũ crucis dñicȩ ĩple¬
tũ ꝑ gentes fuerit p̃dicatũ. hoc ẽ ut ple¬
nitudo gentiũ int̾ret. Quid ẽ ⁊ reu̾te¬
m̃ ad uos: Et sic om̃is i srł saluus fieret.
Triduũ aut̃ illud in qͦ uenert̃ ad locũ

Expanded text:
Duo autem servi illi dimissi, et non perducti ad Duo autem servi illi dimissi, et non perducti ad locum sacrificii Judaeos significabant, qui cum serviliter viverent et carnaliter saperent, non intelligebant humilitatem Christi: ideo, quia non intelligebant passionem Christi, non pevi, nisi quia populus ipse in duas partes dividendus erat? quod factum est Salomone peccante quando divisus est idem populus loco ta est stultitia Judaeorum. Ista insensata stultitia portabat omnia sacramenta, et quod ferebat nesciebat. Jam quod dictum est eis: Exspecparte Israel facta est . Quod est caecitas? Exspectate hic cum asino, ut plenitudo, inquit, gentium intraret: hoc est, postquam adoraverimus, ubi sacrificium crucis Dominicae impletum per gentes fuerit praedicatum, hoc est, ut plenitudo gentium intraret. Quid est, revertemur ad vos? Et sic omnis Israel salvus fieret. Triduum autem illud, quo venerunt ad locum
Abbreviated transcription (Latin):
ȩccłia. ⁊ cõpleta ẽ sexta ȩtate scłi. qͣ
senecta significat᷑ abraliȩ. qr ipsũ
sacram̃tũ dĩ longeuu̾i erat. Et sene¬
ctꝰ sarȩ in plebe dĩ. hoc ẽ in multitu¬
dine ꝓpħarũ. hoc idẽ significat.
Quia in fine tẽpoꝵ ex ipsa plebe sc̃a¬
rũ animarũ. natus ẽ xp̃e. Sterilitas
aut̃ ciꝰ. intimat qd in hoc scło spe
salui facti sum. & in xp̃o t̾aqu̾a in
isaac om̃s nati sumꝰ. qu̾e partũ ȩc¬
cłiȩ in fine tẽpoꝵ mirabili dĩ gr̃a.
ñ naturali fecu̾̃ditate ꝓcreauit.
am deinde sequentis hẏstoriȩ saera¬
m̃tũ. qͥd unaginarie portendebat
inspiciendũ ẽ. Quis gͦ in abrahã
ut p̾dictũ ẽ ꝑ illã ĩmolationẽ figura¬
bat᷑. nͥ pat̾ excelsus: Quis in isaac. nͥ
xp̃e. Nam sieut abrabã unicũ ⁊ di¬
lectũ filiu̾ dõ uictim̃a obculit. ita dñs
Et sic isaac ipse sibi ligna portaũ qͥb erat
̃ponendus. ita ⁊ xp̃e gestaũ in bumeris
lignũ erucis sue. in qͦ erat erucifigend̾.

Expanded text:
esia ; et completa est sexta aetate saeculi, quae senecta significatur Abrahae, quia ipsum sacramentum Dei jam longaevum erat, et senectus Sarae in plebe Dei, hoc est, in multitudine prophetarum, hoc idem significat, quia in fine temporum, ex ipsa plebe sanctarum animarum natus est Christus. Sterilitas autem ejus intimat quod in hoc saeculo spe salvi facti sunt, et in Christo tanquam in Isaac omnes nati sumus, quem partum Ecclesiae in fine temporum mirabili Dei gratia, non naturali fecunditate prophetavit. Jam deinde sequentis historiae sacramentum, quod imaginarie portendebat, inspiciendum est. Quis ergo in Abraham ut praedictum per illam immolationem figurabatur, nisi Pater excelsus? Quis in Isaac, nisi Christus? Nam sicut Abraham unicum et dilectum filium Deo victimam obtulit, ita Dominus Et sicut Isaac ipse sibi ligna portavit quibus erat imponendus, ita et Christus gestavit in humeris lignum crucis suae, in quo erat crucifigendus.
Abbreviated transcription (Latin):
xa. uirgulta significauit. Unde ⁊
simmachus in eandẽ ductus opinio¬
nẽ: ⁊ apparuit ait aries. ꝓpt̾ hoc re¬
tentꝰ in rece cornib suis. Uerũ qͥb d̃a
in hoc dũtaxat loco meliꝰ uident᷑ int̾¬
nom̃ sabeh posuert̃ dicentes. in uir¬
gulta sabeh cornib suis. Et enim
cỹ XNEN. siue rete qd̵ aquila
posuit: ⁊ symmachusꝑ sin. litterã
scribit. Hic uͦ samet litterã posit̾a. ex
qͦ manifestũ ẽẽ. ñ int̾p̃tationẽ stirpi¬

Expanded text:
xa virgulta significavit. Unde et Symmachus in eamdem ductus opinionem: Et apparuit, ait, aries post hoc retentus in rete cornibus suis. Verum quibusdam in hoc duntaxat loco melius videntur intnomen sabech posuerunt dicentes: In virgulta Sabech cornibus suis. Etenim συχνεῶν sive rete quod Aquila posuit, et Symmachus per sin litteram scribit, hi vero samech litteram positam. Ex quo manifestum esse, n
Abbreviated transcription (Latin):
lieres. Ipsius pulchritudini merito re¬
ges offerunt munera. sic̃ sarȩ obtulit
rex abimelech: plus in ea mirans for¬
mȩ decꝰ. qd̃ amari potuit. ⁊ uolari ñ po¬
na inheret u̾bo dĩ: ut sint duo in car¬
ne una. Qd̾ magni cõiuigii sacram̃tũ.
in xp̃o i in eccłia cõmendat apłs. Prom¬
de regnũ t̾renũ scłi huiꝰ. cuiꝰ figura ge¬
rebant reges. qui sarã polluere ꝑmis
uino enĩ testimonio ꝑ fidẽ martyrũ
cessit. correctũq in p̾teriorib regib.
honorauit munere. quã corruptioni
suȩ subdere in pͥorib ñ ualuit. Nam
qd̾ t̃c̃ in eodẽ rege pͥus ⁊ posteriꝰ figuratũ
ẽ: hoc in isto regno. pͥorib ⁊ posteriorib

Expanded text:
O pulchra inter mulieres , ipsius pulchritudinis merito reO pulchra inter mulieres , ipsius pulchritudinis merito reges offerunt munera, sicut Sarae obtulit rex Abimelech, plus in ea mirans formae decus, quod amare potuit, et violare non pona inhaeret verbo Dei, ut sint duo in carne una, quod magni conjugii sacramentum in Christo et in ecclesia commendat apostolus. proinde regnum terrenum saeculi huius. cuius figuram gerebant reges, qui Saram polluere permivino autem testimonio per fidem martyrum cessit, correctumque in posterioribus regibus honoravit munere, quam corruptioni suae subdere in prioribus non valuit. Nam quod tunc in eodem rege prius et posterius figuratum est, hoc in isto regno pr
Abbreviated transcription (Latin):
patre.s ñ de matre :i. fr̾is ẽ aran filia.
ñ sororis.S qr in hebreo habet. uere
soror mea filia patris mei. s ñ filia
matris meȩ.⁊ magis sonat qd̾ soror
abralȩ fuerit. in excusatione eiꝰ didi¬
cimꝰ. necdũ illo tẽpore tales nuptias
iege ꝓhibitas. Pehinc historia de
abimelech. qͣndo abrahã tacuit sara¬
uxor̾e suã ⁊ dixit sororẽ. ne se occiso ab
alienis captiua possideret᷑. certꝰ de dõ
qd̃ eã uiolari ñ ꝑmitt̾et: sic̾ nec pͥm̾u
a pharaone. Unde ⁊ abi melech soninio
comonit᷑. ñ cõmaculaũ eã cõcubitu.
s intacta restaurauit marito. Uerũta¬
m̃ qͥs tẽ in illo figurabat᷑ uiro scire uo¬
lo. ⁊ cuiꝰ uxor quȩ in hac peregrinatio¬
ne. atq int̾ alienigenas pollui macula¬
riq ñ sinit᷑: ut sit uiro suo sine macu¬
la ⁊ ruga. In głam qͥppe xp̃i recte uit̾i̾
ecłia. ut pulchritudo eiꝰ honor sit uiro
eiꝰ : sic̃ abrahã ꝓpt̾ sarȩ pulchritudinẽ

Expanded text:
ilia, non sororis. Sed quia in Hebraeo habet: Vere soror mea est, filia patris mei, sed non filia matris meae, et magis sonat quod soror Abrahae fuerit, in excusatione ejus dicimus, necdum illo tempore tales nuptias lege prohibitas. Dehinc historia de Abimelech, quando Abraham tulit uxorem suam Saram et dixit sororem, ne, se occiso, ab alienis captiva possideretur, certus de Deo, quod eam violari non permitteret, sicut nec primum a Pharaone. Unde et Abimelech, somnio commonitus, non commaculavit eam concubitu, sed intactam restituit marito. 2. Verumtamen quis tunc in illo figurabatur viro, scire volo; et cujus sit uxor quae in hac peregrinatione atque inter alienigenas pollui macularique non sinitur, ut sit viro suo sine macula et ruga? In gloriam quippe Christi recte vivit Ecclesia, ut pulchritudo ejus honor sit viro ejus, sicut Abraham propter Sarae pulchritudinem
Abbreviated transcription (Latin):
dñs uidebit. Pro eo qd̾ hic habet ui
Hoc aut̃ apud hebreos ex urit in ꝓu̾bi¬
ũ. ut si qu̾ado in angustia cõstituti
dieant. in monte dñs uidebit᷑. Hoc ẽ
sic̃ abrahȩ misertꝰ ẽ: miserebit᷑ ⁊ nr̃i.
Unde i in siguu̾̃ dati arietis: solent etiã
n̾e cornu clangere. Age nẽ. uideamꝰ
qͥd sub huiꝰ sacram̃ti lateat mysterio.
Iste eñi abrahã. quãdo filiũ suũ um¬

Expanded text:
n, » etc. Pro eo quod hic habetuHoc autem apud Hebraeos exivit in proverbium, ut si quando in angustia constituti dicant: In monte Dominus videbit, hoc est, sicut Abrahae misertus est, miserebitur et nostri. Unde et in signum dati arietis, solent etiam nunc cornu clangere. Age, nunc videamus quid sub hujus sacramenti lateat mysterio. Iste enim Abraham quando filium suum u
Abbreviated transcription (Latin):
adhuc in illa ȩtate ꝓ sarȩ pulchritu¬
ame abrahã ꝑiclitari metuebat. s magis
formȩ illiꝰ uis miranda ẽ. quȩ adhuc ama¬
ri poterat. qu̾a questio difficilis put̾ada.
lech ꝓpt̾ sarã. ⁊ peꝑci tibi ne peccares in
me. quãdo eñi ãmonuit uxor̾e abrahã
ẽẽ. qua putabat sororẽ. adu̾tendũ ẽ ⁊
notandũ in dm̃ peccari. qu̾ado talia ẽõ¬
mittunt᷑. quȩ putant homines leui¬
⁊̃ habenda: tãqu̾a in carne peccati.
Qd̃ aut̃ dixit ei. ecce tu morieris: etiã
hoc notandũ ẽ. qͦmͦ dicat dd. tãqu̾a p̃¬
dicens sinedubio futurũ qd̾ ãmonen¬
do dicit. ut apeccato abstinendo caueat᷑.

Expanded text:
adhuc in illa aetate pro Sarrae pulchritudine Abraham periclitari metuebat. sed magis formae illius uis miranda est, quae adhuc amari poterat, quam quaestio difficilis putanda. lech propter Sarram: et peperci tibi, ut non peccares in me, quando eum admonuit uxorem Abraham esse quam putabat sororem, aduertendum est et notandum in deum peccari, quando talia committuntur, quae putant homines leuiter habenda tamquam in carne peccata. quod autem dixit ei: ecce tu morieris, etiam hoc notandum est quomodo dicat deus, tamquam praedicens sine dubio futurum quod admonendo dicit, ut a peccato abstinendo caueatur.
Abbreviated transcription (Latin):
ipse loth fiͣcurȩ legis uidebat᷑ gestasse
ꝑsonã. qu̾a qͥdã ex illa pereati ⁊ sub le¬
ge positi male intelligendo. qͦdãm᷑ se m¬
ebriant. eaq ñ legitime utendo: infi¬
delitatis oꝑa partunt. Ponaẽ eñi lex ĩquit
apłs. siquis ea legitime utat᷑. Profectꝰ¬

Expanded text:
ipse Loth futurae legis videtur gestasse personam: quam quidam ex illa procreati et sub lege positi male intelligendo, quodammodo inebriante aqua non legitime utendo, infidelitatis opera pariunt: bona est enim lex, ait Apostolus , si quis ea legitime utatur. Nec
Abbreviated transcription (Latin):
ex patre nr̃o sem̃. Illud gͥ qd ꝓ excusati¬
one dr̃ filiarũ. eo qd̃ putauerint defe¬
cisse humanũ genꝰ. ⁊ idõ cũ patre con¬
cubuerint: ñ excusat patr̾e. Deniq he¬
brei qd̾ sequit᷑.⁊ nesciuit cũ dormisset
cũ ea. ni cũ surrexisset ab eo: adpungunt
desuꝑ qͣsi increduli. ⁊ corporũ natura
ũ capiat coire quẽpiã nescientẽ.
patre. ⁊ totũ nom̃ ethimogiã habet.
Ammon uͦ cuiꝰ quasi causa nominis red¬
dit᷑. filiꝰ generis mei. siue ut meliꝰ ẽ in
hebreo. filiꝰ popłi mei: sic describit᷑. ut
ex parte sensus nominis. ex parte ipse sit
sermo. Anmi eñi. a quo dicti st̃ ãmanitȩ.
uocat᷑ popłs m̃s. n ipso aut̃ loth qũado
filiȩ cõeubuert cũ eo. ñ illud eũ asodo¬

Expanded text:
ex patre nostro semen. Illud igitur quod pro excusatiex patre nostro semen. Illud igitur quod pro excusatione dicitur filiarum, eo quod putaverint defecisse humanum genus, et ideo cum patre concubuerint, non excusat patrem. Denique Hebraei quod sequitur, Et nescivit et cum dormisset cum eo, et cum surrexisset ab eo, appungunt desuper quasi incredibile, et quod rerum natura non capiat coire quempiam nescientem. patre, et totum nomen etymologiam habet. Ammon vero, cujus quidem causa nominis redditur, filius generis mei, sive, ut melius est in Hebraeo, filius populi mei, sic derivatur, ut ex parte sensus nominis, et ex parte ipse sit sermo. Ammi enim, a quo dicti sunt Ammonitae, vocatur populus meus. In ipso autem Lot quando filiae concubuer
Abbreviated transcription (Latin):
bitau̾at. Cõm̃dat scriptura meritis
magis abrahȩ lib̾atũ ẽẽ loth: ut in¬
telligam iustũ loth dictũ scđm qu̾e¬
dã modũ. maxime qd̵ unũ uerũ dm̃
colebat. ippt̾ cõparationẽ scelerũ so¬
domoꝵ. mnt̾ quos uiuens ad uit̾a si¬
milẽ ñ potuit in clinari Ascenditq
loth de segor. ⁊ mansit in monte. usq.¬
mũ fuge montis segor p̾tulerit u eã
in habitaculũ suũ uoluerit lib̾ari.
ñe de segor rursũ ad mont̾e migret.
Respondebimꝰ. uer̾a ẽẽ ilłã hebreoꝵ
cõiecturã de segor. qd̾ frequent᷑ t̾rȩ¬
motu obruta. bale pͥmũ. ⁊ pea salisa
appellata sit. Limueritq loth dicens. si cũ
çȩt̾e adhuc urbes starent. ista sepe subũsa
c̃. quatomagis nc̃ in cõmuni riuna ñ po¬
terit lib̾ari: Et hanc occasionẽ in fideli¬
hanc stare. seq dĩ auxilio erutũ. utiq
de eo qd sibi cõcessũ audierat. ãbigere
Pat̃ nr̃ senex ẽ: usq ut seruare possimꝰ

Expanded text:
bitaverat. Commendat Scriptura meritis magis Abrahae liberatum esse Loth, ut intelligamus justum Loth dictum secundum quemdam modum, maxime quod unum uerum deum colebat et propter comparationem scelerum Sodomorum, inter quos uiuens ad uitam similem non potuit inclinari. Ascendit autem Lot de Segor et sedebat in monte. imum fugae montis Segor praetulerit, et eam in habitaculum suum voluerit liberari: nunc de Segor rursum ad montem migret. Respondebimus veram esse illam Hebraeorum conjecturam de Segor, quod frequenter terraemotu subruta, Bale primum, et postea Salissa appellata sit: timueritque Lot dicens: Si cum caeterae adhuc urbes starent, ista saepe subversa est: quanto magis nunc in communi ruina non poterit liberari? et hanc occasionem infidelis, et hanc stare, seque Dei auxilio ereptum, utique de eo quod sibi concessum audierat ambigere  eo, ut servare possimus
Abbreviated transcription (Latin):
positũ. s res ipsa intelligat᷑. Mystice aut̃.¬
manet. Sodomitȩ aut̃ uiri in domo loth
inuenire ostiũ nequeunt. qr corrupto¬
res m̃tiũ cotra uita iusti nullũ accessi¬
onis aditũ dep̃hendunt. ꝑcussi cȩcitate

Expanded text:
positum, sed res ipsa intellegatur. Dixit autepositum, sed res ipsa intellegatur. Dixit auteterritus manet? Sodomitae autem viri in domo Loth invenire ostium nequeunt, quia corruptores mentium contra vitam justi nullum accusationis aditum deprehendunt. Percussi
Abbreviated transcription (Latin):
Qm̃ ꝓstituere uolebat loth filias suas. hac
cõpensatione. ut uiri hospites eiꝰ nichil
a sodomitis tale paterent᷑. utrũ admiten¬
da sit cõpensatio flagitioꝵ. uł quoꝵq.
peccatoꝵ. ut nos faciamꝰ mali aliquid
ne alius grauiꝰ malũ faciat: an potius
ꝑturbationi loth. ñ cõsilio tribuendũ sit.
quȩ hoc dixerit merito querit᷑. Et nimirũ
ꝑiculo sissime ãmittit᷑ hȩc copensatio.Si
autꝰ ꝑturbationi humanȩ tribuit᷑. im̃ti
tanto malo ꝑmotȩ: nullomͦ imitanda est.
Et ecce misert manũ uiri. ⁊ introduxo¬
r̃t cȩcitate. Greci habent. aorasia. qd ma¬
gis significat. si dici posset auidentia. q̃
faciat ñ uideri n̾ om̃ia. s qd̾ ñ opꝰ est.
Nã merito mouet quomͦ potuert̃ deficere
querendo ostiu̾. si tali erant cecitate ꝑ¬
aorasia N illi ꝑcussi ft̃. qͥ querebant
heliseũ. Hanc ⁊ illi habuert̃. qͥ dñm pꝰ
resurrection̾e cũ illo ãbulantes in uia
ñ cognouer̃t: qu̾auis ñ sit ibi hoc u̾bũ

Expanded text:
stituere volebat filias suas hac compensatione, ut viri hospites ejus nihil a Sodomitis tale paterentur, utrum admittenda sit compensatio flagitiorum vel quorumque peccatorum, ut nos faciamus mali aliquid, ne alius gravius malum faciat, an potius perturbationi Lot non consilio tribuendum sit quia hoc dixerit, merito quaeritur; et nimirum periculosissime admittitur haec compensatio; si autem perturbationi humanae tribuitur, et menti tanto malo permotae, nullomodo imitanda est. Et ecce miserunt manum viri, et introduxerunt caecitate. graeci habent aopao-q, quod magis significat, si dici posset, "auidentia", quae faciat non uideri non omnia, sed quod non opus est. nam merito mouet quomodo potuerunt deficere quaerendo ostium, si tali erant caecitate paopadq. et illi percussi sunt, qui quaerebant Helisaeum. hanc et illi habuerunt, qui dominum post resurrectionem cum illo ambulantes in uia non cognouerunt, quamuis ibi non sit hoc uerbum
Abbreviated transcription (Latin):
trib angłis occurrit. qi uir ac dñs do¬
in cognitione trinitatis claustra car
nis exced̾ẽ. ⁊ qͣsi habitationis infimȩ
iamiã exire. Cura aut̃ carnis foris
post t̾gũ uiri .i. sub discretione sp̃s.
solis necessariis intenta. neqͣqu̾a sci¬
at ꝓcacit̾ detegi: s uerecũde mode¬
potuit. s etiã habitaculo t̾reno sus¬
ciꝑe: s neoꝵ usib etiã cibos adhib̾e
Nisi etiã angłi cũ quȩdã nob̾ mt̾na ñ¬
tiant ad t̾epꝰ. ex aere corpꝰ assumerent:
exteriorib ꝓfecto nr̃is obtutib ñ ap¬
parerent: nec cibos cũ abrahã sumerent.
nͥ ꝓpt̾ nos solidũ aliqͥd excȩlesti elem̃¬
to gestarent. Nec mirũ qđ illi ipsi.¬

Expanded text:
tribus angelis occurrit, quia vir et dominus doin cognitione Trinitatis claustra canis excedere et quasi habitationis infimae januam exire; cura autem carnis ut post tergum viri, id est, sub discretione spiritus, solis necessariis intenta, nesciat procaciter detegi, sed verecunde modepotuit, sed etiam habitaculo terreno suscipere, eorum usibus etiam cibos adhibere. Nisi enim angeli, cum quaedam nobis in terra nuntiant, ad tempus in aere corpus assumerent, exterioribus profecto nostris obtutibus non apparerent, nec cibos cum Abraham sumerent, nisi propter nos solidum aliquid ex coelesti elemento gestarent. Nec mirum quod illic ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ nec tot posse ibi inueniri. ad exag¬
hieremiã dir̃ Circuite uias hierłm ⁊ui
⁊ demonstrandũ. qd̾ nec unꝰ ibi posset in¬
adorauit in faciem. uidet᷑ intellexisse qd̵
angłi essent. s rursus cũ eos ad refectio¬
ñe corporis inuitat. quȩ mortalib neces¬
saria ẽ: uidet᷑ putasse qd̃ homines eẽnt.¬

Expanded text:
 nec tot ibi possent inueniri. Hieremian, ubi ait: circuite uias Hierusalem et demonstrandum quod nec unus ibi posset inadorauit in faciem, uidetur intellexisse quod angeli essent; sed rursus cum eos ad refectionem corporis inuitat, quae mortalibus necessaria est, uidetur putasse quod homines essent
Abbreviated transcription (Latin):
loqͥ. Et locutꝰ ẽ inquit ad generos su¬
os qͥ acceꝑant filias eiꝰ. Quia postea du¬
e filiȩ loth uirgines fuisse dñr. de quib¬
n ipse dudũ ad sodomenos dixerat. ecce
scriptura cõmemorat. eũ habuisse gene¬
ros: ñnulli arbitrant᷑. illas quȩ uiros ha¬
buer̾t in sodomis remanfisse. ⁊eas exisse
cũ patre quȩ uirgies fuerint. qd̾ eũscrip¬
tura ñ dicat. hebrea ueritas exponenda
c̃. in qua scribit᷑. Egressus ẽ loth i locu¬
t̾ ẽ ad sponsos qui accepturi erant fili¬
as eiꝰ. nec dũ gͦ filiȩ uirgines. matrimo¬
nio fuerant copulatȩ. Cũq ẽet mane.
cogebant eũ angłi dieentes. Surge.¬

Expanded text:
loqui. Et locutus est, inquit, ad generos suos qui accepturi erant filias ejus. Quia postea duae filiae Lot virgines fuisse dicuntur, de quibus ipse dudum ad Sodomaeos dixerat: Ecce Scriptura commemorat eum habuisse generos, nonnulli arbitrantur illas quae viros habuerint, in Sodomis remansisse, et eas exisse cum patre quae virgines fuerint. Quod cum Scriptura non dicat, Hebraea veritas exponenda est in qua scribitur: Egressus est Lot et locutus est ad sponsos qui accepturi erant filias ejus. Necdum ergo virgines filiae matrimonio fuerant copulatae. Cumque esset mane, cogebant eum angeli dicentes: Surge
Abbreviated transcription (Latin):
hereticis. s pax ẽ semꝑ in ipsis. siue a
turb̾ semoueant ut curt᷑. siue int̾ illa ᷤᷤ
cõu̾sent᷑ sic̃ colu̾ba. utraq tam̃ auis ẽ
habens simplicitatẽ ⁊ innocentiã. Uo¬
lueres aut̃ descendentes supͣ corpora
quȩ diuisa erant. sp̃s ĩmundos sig¬
nificant. pastũ qu̾edã suũ de carna¬
liũ diuisione querentes. Qd̾ aut̃ il¬
lis c̃osidentes abrahã abigebat eas:
significat multos carnales merito sc̃oꝵ
in fine mundi ab angustiis liberandos.
Qd̃ aut̃ circa solis occasũ pauor irru¬
it in abram. ⁊ horror magnꝰ ⁊ tene¬
brosus: significat circa huiꝰ scłi fine̾.
magna ꝑturbation̾e ab antixp̃o inscĩs
futura. De qua dñs in ȩuangłio dicit.

Expanded text:
is, sive a turbis moveant sese, ut turtur, sive inter illas conversentur sicut columba, utraque tamen avis est habens simplicitatem et innocentiam. Volucres autem descendentes supra corpora quae divisa erant, spiritus immundi significantur, pastum quemdam suum de carnalium divisione quaerentes. Quod autem illis considens Abram, abigebat eas, significabat multos carnales merito sanctorum in fine mundi ab angustiis liberandos; quod autem circa solis occasum pavor irruit in Abram, et horror magnus et tenebrosus significat circa hujus saeculi finem magnam perturbationem ab Antichristo in sanctis futuram, de qua Dominus di
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ saluabor in ea. Nũqͥd ñ modica ẽ. i
tam̃ agaudio salutis aliena. S t̾e in
actione hac uit̾a suã cõiuges quasi
in parua ciuitate custodiunt. qu̾ado
ꝓ se assiduis dep̃cationib mt̾cedunt.
Unde igni recte ꝑ angłm ad eũdẽ loth
dr̃. Ecce etiã in hoc suscepi p̃ces tuas.

Expanded text:
et salvabor in ea. Nunquid non modica est, et et salvabor in ea. Nunquid non modica est, et tamen a gaudio salutis aliena. Sed tunc in hac actione vitam suam conjuges quasi in parva civitate custodiunt, quando pro se assiduis deprecationibus intercedunt. Unde et recte per angelum 81 ad eumdem Loth dicitur: Ecce etiam in hoc suscepi preces t
Abbreviated transcription (Latin):
s tam̃ extra suscipiende ꝓlis admixti¬
oñe debit̾a. nulla carnis uoluptate sol¬
uunt᷑. In monte qͥppe stare ẽ. fructũ ꝓ¬
paginis in carne ñ querere. In monte
stare ẽ. carnalit̾ ñ adherere. S qr multi
st̃. qͥ scelera qͥdẽ carnis desert̾. nec tam̃ in
cõnigio positi usus solũmꝰ debiti iura c̃õ¬
seruant. Exiit qͥdẽ loth de sodoma. s ta¬
m̃ mox admontana nͥ ꝑuenit: qr iam
dãpnabilis uita relinquit᷑. s adhuc cel¬
situdo cõuigalis cotinentiȩ. subtilit̾ ñ
tenet᷑. Est in medio segor ciuitas. quȩ
fugient̾e saluet infirmũ: qr uidelicet
cũ sibi ꝑ inc̾o̾tinentiã miscent᷑ ẽõiuges.
lapsus scelerũ fugiunt. ⁊ t̾c uenia sal¬
uant᷑. Quasi paru̾ã qͥppe ciuitate m
ueniunt. in qua ab ignib defendant᷑:
qr cõiugalis hȩc uita. ñ quidẽ in uir¬
tutib mira ẽ: s cam̃ a suppliciis secu¬
ra. Undẽ lothi ad angłm dicit. Est eiuitas
hȩc iuxta ad qu̾a possũ fugere parua.

Expanded text:
sed tamen extra suscipiendae prolis admixtionem debitam nulla carnis voluptate solvuntur. In monte quippe stare est fructum propaginis in carne non quaerere. In monte stare est carni carnaliter non adhaerere. Multi sunt qui scelera quidem carnis deserunt, nec tamen in conjugio positi, usus solummodo debiti jura conservant; exiit quidem Loth Sodoma, sed tamen mox ad montana non pervenit, quia jam damnabilis vita relinquitur, sed adhuc celsitudo conjugalis continentiae subtiliter non tenetur. Est vero in medio Segor civitas quae fugientem salvet et infirmum, quia videlicet cum sibi per incontinentiam miscentur conjuges, lapsus scelerum fugiunt, et tamen venia salvantur. Quasi parvam quippe civitatem inveniunt, in qua ab ignibus defendantur, quia conjugalis haec vita, non quidem in virtutibus mira est, sed tamen a suppliciis secura. Unde idem Loth ad angelum dicit: Est civitas hic juxta, ad quam possum fugere, parva;
Abbreviated transcription (Latin):
Qd̃ filiꝰ ialiꝰ fiti depiit. ostendit popłm
nullã habentẽ sp̃itałe purificatione.
Q& ũ filiũ morientẽ siti. sub arbore ꝓie¬
cit ⁊sic demonstrante angło aspiett
fonte: significabat quosdã ex eo popło
ad ũbra ligni crucis refugiũ petiturosᷤ.
Ad exclamat puer plorans. ⁊ exaudiuit
eũ dõ. ⁊ sic demonstrante angło aspieit
fontẽ: hoc ꝓ illis dicit. qui ex uidȩis¬
ad xp̃m coutunt᷑. acflentes retro actꝰ
erroris. exaudiunt᷑. reseratisq ocu¬
Unde ismael ȩxauditio int̾ptat᷑. Angłs
aut̃ iste similitudo ẽ heliȩ. ꝑ qũe popłs
iste ẽ credituris. sic̃ ꝑ malachiã dt᷑ Co¬

Expanded text:
 illius siti deperit, ostendit populum nullam habentem spiritualem purificationem. Quod vero filium morientem siti sub arbore projecit, et sic demonstrante angelo aspicit fontem, significabat quosdam ex eo populo ad umbram ligni crucis refugium petituros. Quod exclamat puer plorans, et exaudivit eum Deus, et sic demonstrante angelo aspicit fontem, hoc pro illis dicit, qui ex Jud convertuntur, ac flentes retroactos errores exaudiuntur, reseratisque ocuUnde Ismahel exauditio interpretatur. Angelus autem iste similitudo est Eliae, per quem populus iste est crediturus, sicut per Malachiam d
Abbreviated transcription (Latin):
sis stellis ei dr̾. Sic faciã sem̃ tuũ.
fide subsistis. sic faciã resurrecti¬
iudȩoꝵ. s sterilis : infecunda. sic̃
arena. Post hȩc cũ reꝑmuteret ei ds
qd̾ eet possessor repmissionis futur:
signũ petiit ꝑ qđ agnosceret. ñ qͣsi
dubitans an fieret. s qͦmͦ futurũ
eẽt exquirens. Cui dñs hanc similitu¬
diiẽ ꝓposuit. Nume inquit mͥuac¬
cã trienn̾ẽ. ⁊ capr̃a trim̾a. ⁊ arietem
annoꝵ triũ. turture quoq ⁊ colu̾bã.

Expanded text:
las coeli dicens: Sic faciam semen tuum, fide subsistis, sic faciam resurrectiJudaeorum, sed sterilis et infecunda sicut arena maris. Post haec cum promitteret ei Dominus quod esset possessor repromissionis futurus, signum petit, per quod agnosceret, non quasi dubitans an fieret, sed quomodo futurum esset exquirens. Cui Dominus hanc similitudinem proposuit. Sume, inquit, mihi vaccam triennem, et capram trimam, et arietem annorum trium, turtur
Abbreviated transcription (Latin):
ec ñ ꝓmittit dñs abrahȩ. ñ solũ p̾mi¬
a. s etiã obedientiȩ filioꝵ eiꝰ iusticiã. n
cira eos etiã p̃mia ꝓmissa cõpleri. Rur¬
sũq ꝓmittit᷑ isaac ingent̾e magn̾a futu
rꝰ ⁊ qd̾ in eo benedicant᷑ om̃s gentes t̾rȩ.
scđm carn̾ẽ. n om̃s gentes scãm fidem.¬

Expanded text:
rahae non solum praemia, sed obedientiae filiorum ejus justitiam, et circa eos promissa compleri. Rursumque promittitur Isaac, « in gentem magnam futurus, » et quod « in eo benedicentur omnes gentes terrae. » secundum carnem, et omnes gentes
Abbreviated transcription (Latin):
si st̃ gͦ quarta generatione filii ifrł de
t̾ra egipti. replica genealogiã leui.
Leui genuit sea at. kaat genuit ãram.
ãram genuit a aron. aarongenuit
eleazar. elea ⁊ ar genuit finees. Ca at
cũ patre suo leui. ingressus ẽ egiptũ.
Rursũ eleatar. cũ patre suo aaron. egres¬
sus ẽ ab egipto. Akaat usq ad elea¬
rar. cõputant᷑ generationes.iiuiͬ. licet
quidã uelint ab a̾ram inciꝑe.⁊ ad fi¬
nees ut nos in elea⁊ ar fecimꝰ ꝑuenire
Si uͦ uolueris dispari numero ostende.
tibi uidȩ ordo numeret᷑. Iudas genuit
phares. phares genuit esrom. efroin
genuit aram: aram genuit amina¬
dab aminadab genuit naason. naa¬
son genuit salmon. Phares cũ patre
suo uida ingressus ẽ egiptũ. Naason
pͥnceps tribꝰ uida in deserto describit᷑.
cuĩ fuiꝰ salmon t̃ram repmissionis in¬
troiit. Cõputa a phares usq ad naason.
nĩuenies generationes quinq t̾a ⁊ siñ¬
nulli ut in tribu leui ostendimꝰ. mefrom

Expanded text:
si sunt quarta generatione filii Israhel de terra Aegypti. replica genealogiam Leui: Leui genuit Caath, Caath genuit Ambram, Ambram genuit Aaron, Aaron genuit Eleazar, Eleazar genuit Finees. Caath cum patre suo Leui ingressus est Aegyptum. rursum Eleazar cum patre suo Aaron egressus est Aegyptum. a Caath usque ad Eleazar conputantur generationes quattuor, licet quidam uelint ab Anees, ut nos in Eleazar fecimus, pervenire. Si vero volueris dispari numero ostenderetibi Judae ordo numeretur. Juda genuit Phares, Phares genuit Esron; Esron genuit Aram; Aram genuit Aminadab; Aminadab genuit Naasson; Naasson genuit Salmon. Phares cum patre suo Juda ingressus est Aegyptum. Naasson princeps tribus Juda in deserto describitur, cujus filius Salmon terram repromissionis introivit. Computa a Phares usque ad Naasson, et invenies generationes quinque, tametsi nonnulli, ut in tribu Levi ostendimus, in Esron
Abbreviated transcription (Latin):
Uerba hȩc. si ñ qubitantis. qͥd duoꝵ potiͦ
euenturũ sit: S si irascentis: minantis
accipiamꝰ: nulla ẽ questio e. More qͥppe
humano ds in scripturis ad̃ homiies
loquit᷑. ⁊ eiꝰ ir̃a norunt sine ꝑturbatione
Uideam si ñ tibi facio. aut uideamꝰ si ñ illi
affectus. S ꝑcurbatio ñ cadit indm̃.
Mos aut̾ humanȩ locutionis. usitat᷑ ẽ:
ꝯhumanȩ infirmitati c̾ogruit. ciuds
coaptat locutione suã. Peccatũ cũ
uoce ẽ. culpa in actione. peccatũ uͦ cũ¬

Expanded text:
uerba haec si non dubitantis, quid duorum potius euenturum sit, sed irascentis et minantis accipiamus, nulla quaestio est. more quippe humano deus in scripturis ad homines loquitur et eius iram nouerunt sine perturbatione „uideam, si non tibi facio" aut "uideamus, si non facio affectus : sed perturbatio non cadit in deum. mos autem humanae locutionis et usitatus est et humanae infirmitati cocoaptat locutionem suam. Peccatum cum voce est culpa in actione; peccatum
Abbreviated transcription (Latin):
cita facit. Qui uͦ in omne lasciuiã pru
it. iꝑ diu̾sos ⁊ illicitos passim pendet
amplexus. atq in omn̾ẽ libidinis gur¬
gitẽ fert᷑ infrenis: iste incircũcisus
ẽ p̃putio carnis suȩ. Uerũ ȩccłia gr̃a

Expanded text:
 est. Qui vero in omnem lasciviam proruit, et per diversos et illicitos passim pendet amplexus, atque in omnem libidinis gurgitem fertur infrenis, iste incircumcisus est praeputio carnis suae. Verum Ecclesia
Abbreviated transcription (Latin):
aron. de quo postea sacerdotiũ: ex
quo colligi uult sacerdotiũ ȩccłiȩ
habentis p̃putiũ. benedixisse circũ¬
ciso sacerdotio synagoge. Qaꝰ aut̃
ait. tu es sacerdos mȩt̾nũ scd̾m ordi¬
n̾e melchisedech: mysteriũ nr̃m u̾
bo ordinis designat᷑. nequaqu̾a ꝑ a¬
aron irrationabilib uictimis ĩmo¬
landis. s oblato pane ⁊ uino. id ẽ cor¬
melius sacerdotiũ futurũ in popło

Expanded text:
aron, de quo postea sacerdotium. Ex quo colligi vult, sacerdotium Ecclesiae habentis praeputium, benedixisse circumciso sacerdotio Synagogae. Quod autem ait: Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech , mysterium nostrum in verbo ordinis significatur, nequaquam per Aaron irrationabilibus victimis immolandis, sed oblato pane et vino, id est, cormelius sacerdotium futurum in populo
Abbreviated transcription (Latin):
ne liberis morior. ⁊ filius ꝓcurato¬
ris mei. uł uillici qͥ uniu̾sa dispen¬
sat. ⁊ distribuit cibaria familiȩ.
damascũ ⁊ cõdit̾a i nuncupatam.
tatĩq. sermo dñi factus ẽ ad eũ

Expanded text:
ne liberis moriar, et filius procuratoris mei vel villici, qui universa dispensat, et distribuit cibaria familiae, Damascum et conditam et nuncupatam. Statimque sermo Domini factus est ad eum,