comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
etiam solet murm᷑ fieri et iuxta ex causa
quando rectores non simplicit̃ recteq erga
subiectas incedunt: tam̃ quo qͦmͦ nascat᷑
et fiat malũ ẽ: et ueilli quo excitante ꝑue¬
nit: utrũ sit p̃latus an subiectus. Dicit enĩ
beatus augustinꝰ. quia in nulla alia causa
ita offencderunt uididm in heremo sic̃
in murmuratione: qm̃ semꝑ murmura¬
tores exciterunt. Qua ppt̃ cauendũ ẽ omĩ
mꝰ ab huiꝰ modi uicio: ne similia nobis
eueniant. hec aut̃ omĩa suꝑius dicta de
serpentibꝰ et de igne qui eos deuorauit:
infigura contingebant illis. Uidcamꝰ qͦmͦ
serpentes igniti quibꝰ illi traditi sunt infi¬
gura fuerunt: et serpens eneus qui suspen¬
susẽ a moyse in ligno. quẽ qͥ aspiciebant:
sanabant᷑ Serpentes illi qͥ mordendo
uenenũ in¬
fundebant. demones sig¬
nificant: qͥ
suggerendo nob̃ uenenuĩ
morciferũ delectationes in fundunt: qͥh¬
etiam cradimur. si serpentẽ eneum inligno

Expanded text:
etiam solet murmur fieri justa ex causa, etiam solet murmur fieri justa ex causa, quando praelati non simpliciter recteque erga subditos incedunt. Tamen quocunque modo nascatur et fiat, malum est; et vae illi quo excitante provenit, utrum sit praelatus an subjectus. Dicit enim beatus Augustinus quia in nulla alia causa ita offenderunt Judaei Deum in eremo, sicut in murmuratione, quoniam semper murmuratores exstiterunt. Quapropter cavendum est omni modo ab hujuscemodi vitio, ne similia nobis eveniant. Haec autem omnia, superius dicta de serpentibus et de igne, qui eos devoravit in figura contingebant illis. Videamus quomodo serpentes igniti quibus illi traditi sunt, in figura fuerunt; et serpens aeneus, qui suspensus est a Moyse: quae qui aspiciebant, sanabantur . Serpentes illi qui mordendo venenum infundebant, daemones significabant, qui suggerendo nobis venenum mortiferae delectationis infundunt. Quietiam tradimur, si serpentem aeneum in ligno
Abbreviated transcription (Latin):
audit᷑ moysen qͥ figurã gerebat. Uel etiam
ipsum xp̃m tẽptauert qͥerat in moyse: sicut
pos eiꝰ. Et quando temptabant moysen. et
quando murmurabant contͣ illum: cont᷑ͣ
uenenũ infundebant. Reducit gͦ
nos in eadem causa inuenti. tradam̃ clia¬
bolo: cuiꝰ figuram serpentes habent. Neq
imirmuraĩtis. subaudit᷑ contͣdnm̃. neq
cont᷑ p̃latos et rectores. sicut quidam illoꝵ
murmurauert: dathan uidelicet et abiron.
sociiq eorũ cont᷑ moysen. et aaron et ꝑiert̃
abextminatore deo uł igne. Datan enĩ et
abiron cũ omĩ domo sua. ab ext̾minati sunt
de suꝑficie tr̃ȩ adeo: qi p̃cipiente dõ uiuos
deglutiuit eos terra fueruntq ante sepulti.
qͣm mortui: qm̃ sic̃ scͥptura narrat. uiuii des¬
cenderunt in infernũ. Socii uͦ illoꝵ. qui in
ipsa conspiratione similes exciterunt: ab
igne celesti ext̾minati sunt. Murmurari
aut̃ est: plerumq falso ad inuicẽ de p̃posi¬
tis et rectoribꝰ queri atq causari. Pierũꝙ

Expanded text:
ui Christi figuram gerebat. Vel etiam ipsum Christum tentaverunt, qui erant in Moyse, sicut per os ejus. Et quando tentabant Moysen, et quando murmurabant contra illum, contravenenum infundebant. Reducit ergnos in eadem causa inventi tradamur diabolo, cujus figuram serpentes habebant. Neque murmuraveritis, subaudis contra Deum, neque contra praelatos et rectores. Sicut quidam illorum murmuraverunt. Dathan videlicet et Abiron, sociique eorum, contra Moysen et Aaron. Et perierunt ab exterminatore, Deo vel igne. Dathan enim et Abiron cum omni domo sua exterminati sunt de superficie terrae a Deo, quia praecipiente Deo, vivos deglutivit eos terra; fueruntque ante sepulti quam mortui, quoniam sicut Scriptura narrat, vivi descenderunt in infernum; socii vero illorum, qui in ipsa conspiratione similes exstiterunt, ab igne coelesti exterminati sunt. Murmurare autem est plerumque falso ad invicem de praepositis atque rectoribus queri et causari. Plerumque
Abbreviated transcription (Latin):
cupiuit aĩa mea defidare iustificationes cuas
Concupiscentia aut̃ mala ẽ: que suggerit
nobis ut concupiamꝰ uel concupiscamus
cibos illicitos. et ultͣ modũ: uit faciamus
homicidiũ. furtũ. ut ꝑpecremꝰ ad ult̾ium:
et cet̾a huiꝰ modi. Ideo apłs uolens nos solli¬
citos redde: donat nob exemplũ illoꝵ udeo¬
rum qui ꝑ concupiscentiã offenderunt
đm inheremo: et ꝑierunt. Neq ydolatre¬

Expanded text:
derare justificationes tuas . Concupiscentia autem mala est, quae suggerit nobis ut concupiscamus cibos illicitos et ultra modum, ut faciamus homicidium, furtum, ut perpetremus adulterium, et caetera hujusmodi. Ideoque Apostolus volens nos sollicitos reddere, donat nobis exemplum illorum Judaeorum, qui per concupiscentiam offenderunt Deum in eremo, et
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m amortus resuscitatũ. Dcinde apłis
om̃ibꝰ. et in monte uͥ constituerat eosirȩ:
et quando celos peciit. Nouissime autẽ
omĩum tanꝗͣ ab ortiuo: uisus ẽ et michi.
Abortiuuus est qui sine legitimo temꝑe
nascit᷑ nascendi extͣ tempus uidelicet
congriuĩ. aut anteqͣm debeat nasci: aut
post. Iuli̾cesar fuit abortuuis. qui post le¬
gitimũ tempꝰcũ cesaria natꝰ est: secto ma¬
tris ut̃o. Sic et apłs ab orcuuis quodãmͦ
extitit: quia post tempꝰ natus est in xp̃o.
quia non abillo uocatus est dum ad huc
eẽt in carne s. cum iam indextera patris
eẽt collocatꝰ. Uel ab ortuus erat: quia
sicut de uita abortiui desꝑat᷑. sic et de
uita parli desꝑabatur a fidelibꝰ: quan¬
do eos ꝑsequebat᷑. Qͥutiq ꝑpetuã incur¬
ascensionis suȩ: quando cecatꝰ ẽ in uia. dum ꝑ¬
geret damascũ: et postea oranti intemplo. Ego
cit: sicut et matħs qui uocat se publicanum.

Expanded text:
Christum a mortuis suscitatum. Deinde apostolis Christum a mortuis suscitatum. Deinde apostolis omnibus, in monte ubi constituerat eos ire, et quando coelos petiit. Novissime autem omnium, tanquam abortivo visus est et mihi. Abortivus est, qui sine legitimo tempore nascendi nascitur: extra tempus videlicet congruum, aut antequam debeat nasci, aut post. Ut Julius Caesar fuit abortivus qui post legitimum tempus cum caesarie natus est, secto matris utero: sic et Apostolus abortivus quodammodo exstitit, quia post tempus natus est in Christo, quia non ab illo vocatus est cum adhuc esset in carne, sed cum jam in dextera Patris esset collocatus; vel abortivus est, quia sicut de vita abortivi desperatur, sic et de vita Pauli desperabatur a fidelibus, quando eos persequebatur. Qui utique perpetuam incurascensionis suae, quando caecatus est in via dum pergeret Damascum , et postea oranti in templo. Egotatis hoc dicit, sicut et Matthaeus, qui vocat se publicanum.
Abbreviated transcription (Latin):
li dubiũ ẽ sepultum eẽ. Et qr surrexit ter¬
cia die: scđm scͥpturas. Uiuificabit nos
post duos dies: in die tercia suscitabit nos.
Et quia uisus est cephȩ. Cephas est syrum
et hebreum: petrus grecum et latinum.
licet certũ locum non diffimant euange¬
liste uͥ apparuerit ei tamen credendumẽ¬
qr ei apparuit: et post hec undecĩ. octaua
idelicet die resurrectionis sue: qñ cũ illis
erat thomas. Deinde iususest plusquam
qͥngentis trĩbꝰ simul: id est credentibus.
hoc quoq uerum ẽ: licet euangłiste non
cõmemorent. Ex quibus multi manent in
corpe usq ad huc. sub audit᷑. quos siuultis
interrogare potestis: quidã aut̃ dormie¬
runt. id est mortiri sunt. Quod ideo dic̃.
quia facilius poterunt suscitari axp̃o
de sompno mortis: quã uiui a socio suo
de sompno lectuli. Deinde uisus ẽ iaco¬
bo. qui spoponderat in cȩna non se man¬
ducat᷑um. aut bibit᷑um: donec uideret

Expanded text:
li dubium est et sepultum. Et quia resurrexit terli dubium est et sepultum. Et quia resurrexit tertia die secundum Scripturas, vivificabit nos post duos dies, in tertia suscitabit nos; et quia visus est Cephae. Cephas Syrum est et Hebraeum, Petrus Graecum et Latinum. Licet certum locum non definiant Evangelistae ubi apparuerit ei, tamen credendum est, quia apparuerit ei. Et post haec undecim: octava videlicet die resurrectionis suae, quando cum aliis erat Thomas. Deinde visus est plus quam quingentis fratribus simul, id est credentibus. Hoc quoque verum est, licet evangelistae non commemorent. Ex quibus multi manent, in corpore, usque adhuc, subaudis quos si vultis interrogare potestis; quidam autem dormierunt, id est mortui sunt, quod ideo dicit, quia facilius poterunt suscitari a Christo de somno mortis, quam quis a socio suo de somno lectuli. Deinde visus est Jacobo, qui spoponderat in coena Domini non se manducaturum aut bibiturum donec videret
Abbreviated transcription (Latin):
pistis in hoc quod p̃dicaui uobis. si mͦ de¬
cepti a pseudo apłis alit̾ sustinetis nͥ quia
frustra siue in antt̃ credidistis. in hoc qͥd
afide recessistis: Dicit gͦ. Qua ratione. siue
qua utilitate p̃dicauerim uobis uerbum
q nͥ frustra credidistis: an me p̃dicante
ad epti estis fidem suꝑfluã. et non ueram᷑.
Lon ẽ ita qr uera uos dociu. non falsa: uerã¬
gnoro. fr̃ustra credit: qui ab ipsa fide p̾¬
modum recedit. Iam insequentibꝰ ex po¬
nit quid p̃dicauerit. Cradidi enĩ uobis
in pͥmis. id est in exordio mee p̃dicatioĩs
teris cestamenti cõmemorat: que futu¬
ram passionẽ xͥ cecinerunt. Dicit enĩ
ysaias. Sicut ouis adoccisionẽ ducet᷑:
et sicut agnus non aꝑiet os suũ. Et quia
sepultꝰ ẽ sub aucdit᷑ scdm̃ scͥpͥturas. Dabit
inquit ppħa impios uideos prosepulta:
et diuitẽ ꝓmorte sua. ẜ iterũ. Erit in qͥd
sepulchrũ eiꝰ gloriosum. Mortuũ enĩ: nul¬

Expanded text:
pistis in hoc, quod praedicavi vobis, si modo depistis in hoc, quod praedicavi vobis, si modo decepti a pseudoapostolis aliter tenetis, nisi quia frustra sive inaniter credidistis, in hoc quod a fide recessistis? Dicit ergo: Qua ratione sive qua utilitate praedicaverim vobis verbum quia frustra credidistis? An me praedicante adepti estis fidem superfluam, et non veram? Non est ita, quia vera docui et non falsa, veramignoro. Frustra credit, qui ab ipsa fide postmodum recedit. Jam in sequentibus exponit quid praedicaverit. Tradidi enim vobis in primis, id est in exordio meae praedicationis, teris Testamenti memorat, quae futuram passionem Christi cecinerunt. Dicit enim Isaias: Sicut ovis ad occisionem ducetur, et sicut agnus non aperiet os suum . Et quia sepultus est, subaudis secundum Scripturas, dabit, inquit propheta, impios Judaeos pro sepultura, et divitem pro morte sua ; et iterum: Erit, inquit, sepulcrum ejus gloriosum . Mortuum enim eum nul
Abbreviated transcription (Latin):
otum uobis facio fr̃s. id est
admemoriam uobis reduco euan¬
gelium quod p̃redicaui uobis. quod et
accepistis. in quo et statis: ꝑ quod et salua¬
mini. Fũerat apłs apud corinthios ꝑtimuĩ
annũ et sex menses p̃dicans illis etiangeliũ
s. post eius discessũ introierunt in eospseu¬
gine. natum. passũ. a mortius suscitatũ.
Negabant quoꝙ resurrectionẽ generalẽ
futuram. idcirco compulsus apłs recapi¬
culat que illos p̃sens docuerat. Unde dic̃.
Notum uobis facio euangliũ quod accepis¬
tis. siue suscepistis ame. uel acceptum
habiustis: in quo et statis. In una quaꝙ
plebe fideli. duo sunt ppłi: ꝑfecti. et inꝑ¬
rum contͣ inꝑfectos sribiungit. Qua ratio¬
ne p̃dicauerim uobis. si cenetis nͥ frustra
credidistis. Luteratura huiꝰ uersiculi mi¬
mis quiddã sensus uidet᷑ habere: qr pul¬
chrius sonat in greco. Notandumq inter¬
rogatiue: atq increpatiue ẽẽ legendũ.
Igitur: dicatur ita. Quid utilitatis acce¬

Expanded text:
tem vobis facio, fratres, id est, ad memoriam vobis reduco, Evangelium quod praedicavi vobis, quod et accepistis, in quo et statis, per quod et salvamini. Fuerat Apostolus apud Corinthios per unum annum et sex menses, praedicens illis Evangelium; sed, post ejus discessum, introierunt ineos pseugine natum, passum, a mortuis suscitatum: negabant quoque resurrectionem generalem futuram. Idcirco compulsus Apostolus recapitulat quae illos praesens docuerat. Unde dicit: Notum vobis facio Evangelium quod accepistis, sive suscepistis a me: vel acceptum habuistis, in quo et statis. In unaquaque plebe fideli duo sunt populi: perfecti, et imprum contra imperfectos subjungit: Qua ratione praedicaverim vobis, si tenetis, nisi frustra credidistis. Litteratura hujus versiculi minus quiddam sensus videtur habere, quia pulchrius sonat in Graeco. Notandumque illud interrogative atque increpative esse legendum. Igitur dicatur ita: Quid utilitatis acce
Abbreviated transcription (Latin):
cupiscentes malorum. scilicet ci¬
borum. et uitiorum. sic̃ et illi. id est israelite
concupierunt carnes. et ppones: et ca qͦ
in egipto habuerunt inusũ comedendi.
gurã precessise: sic̃ et sequentia manifestatt
et innrãm salutem scͥpta ẽẽ ut non sunus
Questio ẽ cum uidei multitudinẽ anima¬
lium et peccorum secum haberent: quare
desiderabant carnes. et quare non comede¬
bant sarnes anmaliũ: Que hoc mͦ soluit᷑.
Quia non desiderabant illi carnes peccorum.
s carnes auium concupiebant: quibꝰ solliti¬
ci fuerant uesci in egypto. Hilus enĩ fluius
inlitoribꝰ sius. et palus tribus locis młta gena
auium ht̃: et talia qualia non habentur
incirciutu aliorum fluminũ. Eũgiamꝰ ꝯͦ
concupiscentiã malam & pugnemꝰ cont᷑ cã
in qͣntũ ualemꝰ: q ut beatꝰ augustinus dicit.

Expanded text:
cupiscentes malorum, subaudis ciborum et vitiorum, sicut et illi, id est Israelitae, concupierunt, carnes et pepones, et ea quae in Aegypto habuerunt in usum comedendi. gura praecessisse, sicut et sequentia manifestant, et in nostram salutem scripta esse, ut non simuQuaestio est, cum Judaei multitudinem animalium et pecorum secum haberent, quare desiderarent carnes, et quare non comederent carnes animalium? Quae hoc modo solvitur, quia non desiderabant illi carnes pecorum, sed carnes avium concupiebant, quibus soliti fuerant vesci in Aegypto. Nilus enim fluvius, in littoribus suis et palustribus locis multa genera avium habet, et talia qualia non habentur in circuitu aliorum fluminum. Fugiamus ergo concupiscentiam malam, et pugnemus contra eam in quantum valemus, quia ut beatus Augustinus
Abbreviated transcription (Latin):
dico: ꝓpt̾ infirmitatẽ carnis
urẽ. Quid est quod dic̃ apłs. humanum
dico: hoc ẽ leue: et ad complendũ facile.
Ae si diceret aliis nerbis. Quia carnales estis
ad huc. nec potestis ppt̾ fragilitatẽ carnis
maiora p̃cepta ferre et implere: id circo
leuia precepta uobis cõmitam. Quid
enĩ tam facile ut origenes dic̃. Quid tã le¬
ue ꝙͣ itt sit hõ ita ꝓuitus ad iusticiam et ao¬
uoluntatẽ di complendã. sicuti ad mala

Expanded text:
dico propter infirmitatem carnis vestrae. Quid est quod dicit Apostolus: Humanum dico? hoc est leve, et ad complendum facile, ac si diceret aliis verbis: Quia carnales adhuc estis, nec potestis propter fragilitatem carnis majora praecepta ferre et implere, idcirco levia praecepta vobis committam. Quid enim tam facile, ut Origenes dicit, quid tam leve quam ut sit homo tam promptus ad justitiam et voluntatem Dei complendam, sicu
Abbreviated transcription (Latin):
e sequax ade: quia uitã et conũsationẽ
eiꝰ iuitat᷑. No quid gͦ mortuaẽ. et deleta
illa conũsatio. qͦ uet̾ꝰ hõ dicit᷑: Ut destrua¬
tur corpꝰpeccati. Corpus nr̃m corpꝰ pecoati
est: quia nos trahit ad peccatũ. ꝑ delectatio¬
nẽ carnis: et concupiscentiã. pͣuam. Quod
corpꝰ non ita precipit apłs destrui. uit adni¬
chilet᷑: s ut quiescat ab oꝑe peccati. Tc̃ enĩ
qͣsi destriut᷑. dum refrenat᷑: et retrahitur
a pecc̃o. et mala uoluntate qͣm implere

Expanded text:
et sequax Adae, quia vitam et conversationem ejus imitatur. Ad quid ergo mortua est et deleta illa conversatio, quae vetus homo dicitur? Ut destruatur corpus peccati, Corpus nostrum corpus peccati est, quia nos trahit ad peccatum per suggestionem carnis et concupiscentiam pravam. Quod corpus non ita praecipit Apostolus destrui ut annihiletur, sed ut quiescat ab opere peccati. Tunc enim quasi destruitur, dum refrenatur et retrahitur a peccato et mala voluntate, quam
Abbreviated transcription (Latin):
ficationẽ finẽ uͦ uitã et̾nam. Nc̃ inquit
haptismatis: serui aut̃ factido. qui ante
eratis serui diaboli: habetis fructũ ur̃m in
ẽ ꝓpt̾ consũmationẽ oꝑum ur̃qr. habebitis
uitã et̃nam: que uobis dabit᷑ ꝓ ꝑseuerantia

Expanded text:
ficationem, finem vero vitam aeternam. Nunc, inquit,ficationem, finem vero vitam aeternam. Nunc, inquit,er aquam baptismatis, servi autem facti Deo, qui antea eratis servi diaboli, habetis fructum operum vest propter consummationem operum vestrorum habebitis vitam aeternam: quae vobis dabitur
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ ad fidem erubescebant ac uerecunda¬
bantur: non solum infacto. s etiam in recor¬
cdatione eoꝵ. Uñ apłs uolens eos confirmare.
ne adilla reuerterent᷑: aiebat. Dicite mͥ quẽ
fructũ. id est quid boni consecuti estis. uel
quã remunerationẽ bonã habuistis in illis
immundiciis quas ꝑpetrastis. anteꝗͣ ad fidẽ
ueniretis. inquarũ recordatione et memo¬
ria nc̃ erubescitis et uerecundamini :
Nam finis. id est consũmatio illoꝵ peccator.
mors et̃na est. Quando homo inpeccatis
cͥminalibꝰ morit᷑. et t̾minũ uite facit. fi¬
nis peccatorũ ẽ mors illi: qr mortẽ et̾nam
inde accipit. De talibꝰ dic̃ ꝓpħa. Compu¬
truerunt iumenta: instercore suo. Iumen¬
ta appellant᷑ homines. qui irracionabilit̃
uiuunt: sine honestate morum. et coner¬
cere ẽ: infetore luxurie. et curpidinibꝰ incio¬
rum uitã finire. Nc̃ uͦ lib̾ati a peccato. ser¬
ui aut̃ factidõ: habetis fructũ urm inscĩ¬

Expanded text:
autem ad fidem erubescebant ac verecundabantur, non solum facto, sed etiam in recordatione eorum, unde volens eos confirmare, ne ad illa reverterentur, aiebat: Dicite mihi quem fructum, id est quid boni consecuti estis vel quam remunerationem bonam habuistis in illis immunditiis quas perpetrastis antequam ad fidem veniretis, in quarum recordatione et memoria nunc erubescitis et verecundamini? Nam finis, id est consummatio illorum peccatorum, mors aeterna est. Quando homo in peccatis criminalibus moritur, et terminum vitae facit, finis peccatorum mors est illi: quia mortem aeternam inde accipit. De talibus dicit Propheta: Computruerunt jumenta in stercore suo . Jumenta appellantur homines qui irrationabiliter vivunt, sine honestate morum et convercore, in fetore luxuriae, et turpitudinibus vitiorum vitam finire. Nunc vero liberati a peccato, servi autem facti Deo, habetis fructum vestrum in sancti
Abbreviated transcription (Latin):
leuiꝰ port̃ iurtutibꝰ deseriuire quã uiciis:
& di uoluntatẽ implere quã diaboli. Ui¬
deamꝰ qͥmꝰ: et dicamꝰ pauca e pluribꝰ. Est¬
quilibet latͦ: et quilibet alius. iusticia ꝓpa
iuuens: non de rapina. Dũ latͦ cruciat᷑ gelu
et frigore. et suꝑfluis cogitationibꝰ ꝑdies
ꝙ noctes. torquet᷑ uoluens in animo. et ex¬
pectans in agͦ. qͦmͦ furtum faciat: iustꝰ secu¬
rus epulatur indie de laboribꝰ ꝓpriis. et qͥe¬
ce noctiscũ securitate delex ctatur. Et dor¬
miente iusto sompno gratis. simo: plerumꝙ
ille qͥ gelu frigoris. et in edia famis torquet᷑.
occidit᷑ ab his quibꝰ tum inferre moliebat᷑.
Similit̾ qui adult̾ium ꝑpetrat: timet suꝑ¬
uenire maritũ. et int̾fici ab illo: timet etiã
uicinos: ꝓpt̃ famam uolantẽ. E contͣ castus
& amator ꝓprii conubii. cũ securitate seruat

Expanded text:
 vitiis: et Dei voluntatem adimplere, quam diaboli. Videamus quomodo et dicamus pauca ex pluribus. Esquilibet latro, et quilibet alius justitia propria vivens, non de rapina. Dum latro cruciatur gelu et frigore, et superfluis meditationibus per dies et noctes torquetur, volvens animo et exspectans in agro quomodo furtum perficiat, justus securus epulatur in die de laboribus suis, et quiete noctis cum securitate delectatur, et dormiente isto somno gratissimo, plerumque ille qui gelu frigoris et inedia famis torquetur, occiditur ab his quibus vim inferre moliebatur. Similiter qui adulterium perpetrat, timet supervenire maritum et interfici ab illo, timet etiam vicinos propter famam volantem. Econtra castus et amator proprii connubii cum securitate firma
Abbreviated transcription (Latin):
modo. Uerbi grã. Uiuit innobis et regnat
suꝑbia. accipientes a spũ scõ humilitatẽ
simꝰ humiles: et sic mortificabimꝰ suꝑbiã.
Niuit in nob̾ libido: accipientes a spu scõ cas¬
titatẽ simus casti: et sic pot̾imus mortifica¬
re libidinem. Si inquit scđm spm̃ uiuen¬
do. uoluptates carnis et desideria carnalia
excinxeritis: beatieritis inuita eterna.
Quicumq enĩ spũ dĩ agunt᷑. id est regunt᷑.
et ducunt᷑ ad bonum hii filii sunt dei. non

Expanded text:
modo; verbi gratia: vivit in nobis et regnat superbia, accipientes a sancto Spiritu humilitatem, simus humiles, et sic mortificabimus superbiam; vivit in nobis libido, accipientes a Spiritu sancto castitatem, simus casti, et sic poterimus mortificare libidinem. Si, inquit, secundum Deum vivendo voluptates carnis et desideria carnalia exstinxeritis, beati eritis in vita aeterna. Quicunque enim Spiritu Dei aguntur, id est reguntur et ducuntur ad donum, hi fil
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃i eẽ possitis. scd̾m qͦd dñs p̃cipit: scĩ estote
qr et ego sc̃s sũ. Piniquitatẽ: debemꝰ intelli¬
gere omĩa peccata. Quicquid em̃ contͣ le¬
gem di agitur: iniquitas nuncupat᷑. Pius¬
ticiam uͦ: om̃s uirtutes. Et est sens̾. Sic̃ uos
p̃ꝑastis anteqͣm ad fidem uocati essetis. ut ser¬
uiretis omĩbꝰ immundiciis omĩbꝰꝙ uitiis:
uire iusticiȩ omĩbꝰq uirtutibꝰ. Cũ enĩ serui
ec̃tis peccati: lib̾i fuistis iusticie: id est alieni
a iusticia. Sicut qui seruit peccato et dia¬
uł ad implet: sic qͥ seruit iusticiȩ. seruusẽ
iusticie et di. Qui enĩ seruit furto. et ad¬
ult̾io: seruus ẽ adult̾ii et furti. S. et hoc
sciendum: qr sic̃ eẽ seruum iusticie lauda¬
bile ẽ lib̾um uͦ ẽẽ aiusticia. non ẽ laudabi¬
le: ita seruum eẽ peccati decestandum est.
lib̾um aut̃ a peccato laudandũ ẽ. Quẽ gͦ fruc¬
tum habiustis tunc. scilicet in illis immun¬
dicuis peccatorũ in quibꝰ nunc erubescitis:

Expanded text:
ote quia et ego sanctus sum . Per iniquitatem debemus intelligere omnia peccata, quia quidquid contra legem Dei agitur iniquitas nuncupatur. Per justitiam vero omnes virtutes, et est sensus: Sicut vos praeparastis antequam ad fidem vocati essetis, ut serviretis omnibus immunditiis omnibusque vitiis, ibus virtutibus. Cum enim servi essetis peccati liberi fuistis justitiae, id est alieni fuistis a justitia. Sicut qui servit peccato et diam adimplet: sic qui servit justitiae servus est justitiae et Dei. Qui enim servit furto et adulterio, servus est furtsciendum, quia sicut servum esse justitiae laudabile est, liberum vero esse a justitia non est laudabile: ita servum esse peccati detestandum est, liberum autem a peccato, laudandum. Quem ergo fructum habuistis tunc in illis, subaudis immunditiis peccatorum, in quibus tunc erub
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃c habitat inlext̃a patͥs: id est in magni¬
tudine pat̾ne maiestatis. Erimus et nos ei
coheredes: quia fulgebimus sicut ipse fulsit
in morte. Et non solũ ingła erimꝰ ei coheredes:
s etiam inpotestate. sic̃ ipse dix̃ apłis. Cum
sedit filius hominis in sede maiestatissue.
sedebitis et uos suꝑ duodecim sedes: iudican¬
tes duodecim tͥbusirt. Qͥd plura dicam:
Quicũꝙ filiꝰ di efficit᷑ et heres: qͦcumq dei
st. utiq ⁊ipse merebit᷑ acciꝑe. Ista omĩa cũ
sequit᷑. Si cam̃ compatiamiir. subauditur¬
xp̃o: ut et głificem̃ cum illo. Quodẽ dicere.
patimur: ꝓ amore nominis euis necessitate
ingruente. qualia ile ꝓnobis ꝑtulit: imitan¬
teseius passionem. et dilectionẽ: iuxta quod
petrus dicit. Xp̃c passus ẽ ꝓnobis uobis relui¬
qriens exemplum: ut sequamur uestigia eius:¬

Expanded text:
us habitat in dextera Patris, id est in magnitudine paternae majestatis, ita erimus et nos ei cohaeredes, quia fulgebimus sicut ipse fulsit in monte; et non solum in gloria erimus ei cohaeredes, sed etiam in potestate, sicut ipse dixit apostolis: Cum sederit Filius hominis in sede majestatis suae, sedebitis et vos super sedes duodecim, judicantes duodecim tribus Israel . Quid plura dicam? Quicunque filius Dei efficitur et haeres, quaecunque Dei sunt, utique et ipse merebitur accipere. Ista enim omnia cum sequitur: si tamen compatimur, subaudis Christo, ut glorificemur cum illo. Quod est dicere: patimur pro amore nominis ejus, necessitate ingruente, qualia ipse pro nobis pertulit, imitantes ejus passionem et dilectionem; juxta quod Petrus dicit: Christus passus est pro nobis, vobis relinquens exemplum, ut sequam
Abbreviated transcription (Latin):
centi deo. ut scłm carnem. id est scdm desi¬
deria carnis uiuamꝰ. qr ñ sumꝰ carm debito¬
res s do: ut spĩalit̃ conuersemꝰ. cuncta tͣn¬
sitoria et caduca ꝓnichilo ducentes: et dõ
debitum nrm̃ reddentes. Quid gͦ accepimꝰ
abillo ut ei debitores ẽẽmus: Quicquid
boni habemꝰ. Cum enĩ non eẽmus: ab illo
de nichilo conditi sumꝰ. Et cũ nr̃o uicio
ꝑditi eẽmus: ab ipso redempti sumus. do
Seriuendo uoluntati illiꝰ. obtemꝑando
mandatiserus. et quic quid boni habe¬
mus non nr̃is meritis: s. illiꝰ grẽ impritan¬
do. Si enĩ scd̃m carnem iuxeritis. id est si
carnales concupiscentias et delectationes.
scdm appetitum carnalium desiderioꝵ
oꝑe impleueris: moriemini morte eterna.
Quid est scđ̾m carnẽ uiuere: Carnalia oꝑa
exercere. ad ult̾ium. uidelicet homicidiũ.
furtũ: et cet̾a talia. Si aut̃ spũ. id est ꝑ gra¬
tiam sp̃c scĩ. facta carnis mortificaueri¬
tis iuuetis uita et̃na. Uideamꝰ pͥmũ. que

Expanded text:
m desideria carnis vivamus, quia non sumus carni debitores, sed Deo, ut spiritualiter conversemus, cuncta transitoria et caduca pro nihilo dicentes, et Deo debitum nostrum reddentes. Quid ergo accepimus ab illo ut ei debitores essemus? Quidquid boni habemus. Cum enim non essemus, ab illo de nihilo conditi sumus, et cum nostro vitio perditi essemus, ab ipso redempti sumus, donServiendo voluntati illius, obtemperando mandatis ejus, et quidquid boni habemus non nostris meritis, sed illius gratiae imputando Si enim secundum carnem vixeretis, id est, si carnales concupiscentias et delectationes secundum appetitum Carnalium desideriorum opere impleveritis, moriemini morte aeterna. Quid est secundum carnem vivere? Carnalia opera exercere, adulterium videlicet, homicidium, furtum, et caetera talia. Si autem spiritu, id est gratia sancti Spiritus, facta carnis mortificaveritis, vivetis vita aeterna. Videamus p
Abbreviated transcription (Latin):
mortuus eẽt in cruce: et sepultꝰ inmonum̃¬
to: uidebat᷑ non uiuere. S quid fecit: In¬
trauit domũ fortis. id est descendit in infer¬
nũ. et abstulit diabolo illos quos tenebat
electos. et potestatẽ etiam quã habebat in
hoc mundo abstulit. Sicq quadragesimo
die resurrectionis sue ascendens incelum.
uinit et̃nalit̃ deo: id est ingła pat̾ne maies¬
tatis. Ita & uos existimate uos mortuos qͥdẽ
ẽẽ peccato. temꝑe baptismatis: uiuentes
arit̃ deo. Melius habet᷑ ingreco. ut orige¬
nesdicit: cogitate uos mortuos peccato.
aliud cogitat. nͥ cantũ mͦ omĩpotentis¬
netur susciꝑe. sic̃ & dñs dixit ad patrem.
in manꝰ cuas cõmendo spm̃ meũ: ita et uos
si quando uenit mala concupiscentia. et
delectatio praua inflãmat uos adlibidinẽ.
q ad cet̾a mala patranda: cogitate et redu
estis om̃ibꝰ peccatis: uͥ accepistis remissionẽ
peccator. Et talia cogitantes iiuite dõ. io:
sapientie. prudentiȩ. castitati. cet̾isꝙ uir¬

Expanded text:
mortuus esset in cruce, et sepultus in monumento, videbatur non vivere, sed quid fecit? Intravit in domum fortis, id est descendit in infernum, abstulit diabolo illos quos tenebat electos, et potestatem etiam quam habebat in hoc mundo illi abstulit, sicque quadragesimo die resurrectionis suae ascendens in coelum, vivit aeternaliter Deo, id est in gloria paternae majestatis. Ita et vos existimate vos mortuos quidem esse peccato, tempore baptismatis, viventes autem Deo. Melius habetur in Graeco, ut in Origene legitur: Cogitate vos mortuos peccato, aliud cogitat, nisi tantummodo misericonetur suscipere, sicut et Dominus dixit ad Patrem: In manus tuas commendo spiritum meum : ita et vos, si quando venit mala concupiscentia, et delectatio prava inflammat vos ad libidinem et ad caetera mala patranda, cogitate et ad meestis omnibus peccatis: ubi recepistis remissionem peccatorum, et talia cogitantes vivite Deo, id est sapientiae, prudentiae, castitati, caeterisque vir
Abbreviated transcription (Latin):
quibꝰ dic̃ ioħs. Est peccatũ ad mortem:
ñ ꝑhoc dico ut roget quis. Scipendium
dr̃ abstipe pendenda: id est substantia ponde¬
randa. Antiquitus enĩ pociꝰ ponderabat᷑ pec¬
cunia: qͣm numerabat᷑. Uñ militibꝰ ꝓ uita
regis. & lib̾tate patͥȩ militantibꝰ stipendiuĩ
hocẽ substantia. ⁊ remuneratio ex publico
e rario: conferebat᷑. Et sic̃ illis remune¬
rationis causa stipendiũ dabat᷑: ita mili¬
tantibꝰ diabolo. dabit᷑ mors siue cdampna¬

Expanded text:
quibus dicit Joannes: Est peccatum ad mortem, non pro hoc dico ut quis roget . Stipendium dicitur a stipite pendenda, id est a substantia ponderanda. Antiquitus enim potius ponderabatur pecunia quam numerabatur. Unde militibus pro vita regis et libertate patriae militantibus stipendium, hoc est substantia et remuneratio ex publico aerario conferebatur: et sicut illis remunerationis causa stipendium dabatur, ita militantibus diabolo dabitur mors, sive a
Abbreviated transcription (Latin):
neratione elector dix̃ grãm dĩ : Ido qr illi qͥ
militant: ꝓpͥam mercedem accipiunt.
Quicqͥd aut̃ electi habent: totũ a grã di acci¬
prunt. siue fidem. siue caritatẽ. seu aliquod
bonũ opus habeant. et in suꝑ ꝓgrã ista fidi

Expanded text:
neratione electorum dixit tertiam Dei? Ideo, quia illi qui militant, propriam mercedem accipiunt, quidquid autem electi habent, totum a gratia Dei accipiunt, sive fidem, sive charitatem, seu aliquod bonum opus habeant, et insuper pro gratia ista fidei
Abbreviated transcription (Latin):
tam᷑. quando morimꝰ cͥminalibꝰ peccatis.
Iue enĩ inueritate mortuus ẽ peccato: qi
nũꝙͣ peccauit. Cui u̾itati ñ possumꝰ com¬
plantari et coniungi: qr quandui sumꝰ in
hoc mortali corꝑe. ex toto carere leuioribꝰ
mus inquiens. qr peccatũ non habemus.
nos ipsos decipimꝰ. et ueritas in nobis ñ ÷¬

Expanded text:
inalibus peccatis. Ille enim in veritate mortuus est peccato, qui nunquam peccavit. Cui veritati non possumus complantari et conjungi, quia quandiu sumus in hoc mortali corpore, ex toto carere peccatis lmus, inquiens, quia peccatum non habemus nos ipsos seducimus, et veritas in nobis n
Abbreviated transcription (Latin):
regnet peccatũ in urõ mortali corꝑe: ut
obediatis concupiscentus eiꝰ. Iam qr mor¬
tui estis peccato in baptismo. et iuiuitis
do: Cauete ne regnet peccatũ in ur̃o morta¬
li corꝑe. id est quamdiu imp̃senti sclo estis.
Noncdłie apłs. non sit peccatũ in ur̃o mortali
corpe s. ne regnet. Quamdiũ enĩ sumue
in hoc mortali corpe: adintegrũ pecatis
carere non possumꝰ. De quibꝰ gͦ peccatis dicit:
De homicidio. de adult̾io. et de cet̾is cͥmina¬
libꝰ uitiis. que aregno di nos separant: non
deleuioribꝰ sic̃ ẽ peccatũ cogitationis. et con¬
cupiscentiȩ. Et qͦmͦ regnat peccatũ in ur̃o
mortali corꝑe: Si statim tt pulsauerit nos

Expanded text:
ore, ut obediatis concupiscentiis ejus. Jam quia mortui estis peccato in baptismate, et vivitis Deo, cavete ne regnet peccatum in vestro mortali corpore, id est quandiu in praesenti saeculo estis. Non dicit Apostolus non sit peccatum in vestro mortali corpore, sed non regnet. Quandiu sumus in hoc mortali corpore, ad integrum carere peccatis non possumus. De quibus ergo peccatis dicit? De homicidio, de adulterio et de caeteris criminalibus vitiis, quae a regno Dei nos separant, non de levioribus, sicut est peccatum cogitationis et concupiscentiae. Et quomodo non regnat peccatum in nostro morta
Abbreviated transcription (Latin):
pus illiꝰfunt. Et ad hoc deletaẽ uita et con¬
u̾satio uet̃is hoĩs a de semel inbaptismo:
ut destruat᷑ unu̾isitatis uiciorũ. que ẽ cor¬
pusdiaboli: et ut ultra non seruiamꝰ diabo¬
lo. Alit̾ scd̾m origenẽ corpꝰ peccati pot̾ ap¬
pellari uniu̾sitas uiciorum : que faciunt
unũ corpꝰ qͦdam mͦ peccati. Singła autem
iuicia m̃bra st̃ uniu̾sitatis: qͣm p̃cipit a
płs destrui. ꝑ ablutionẽ cessationis. Bene
aut̃ dic̃ apłs semel mortuũ eẽ uet̾em hoĩẽ
mate. ñ possumꝰ it̾m rebaptizari. Qui enĩ
mortuus ẽ semel peccato inbaptismo. iusti

Expanded text:
pus illius sunt, et ad hoc delata est vita et conversatio veteris hominis Adae semel in baptismo: ut destruatur universitas vitiorum, quae est corpus diaboli: ut ultra non serviamus diabolo; aliter secundum origenem corpus peccati potest appellari universitas vitiorum, quae faciunt unum corpus quodammodo peccati: singula autem vitia membra sunt universita est per deletionem cessationis. Bene autem dicit Apostolus semel mortuum esse veterem hominem, mate, non possumus iterum baptizari. Qui enim mortuus est, subaudis peccato in bapt
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ dupplicit̾ possumꝰ intellige̾. Siue mortẽ
corꝑalẽ atq temꝑalem. qͦ ad cempus
dampnataẽ ei ipso ꝑmutente: siue diabo¬
diabolus incor uide. ut traderet xp̃m: ipse
etiã suasit rudis. et pilato: ut eũ crucifi¬
gerent. Quod diabolus mors appellet᷑. qͥ
mortẽ aitulit mundo: ostendit ioħs in¬
quiens: et nom̃ illi mors. Quod eñ mor
tuus ẽ xp̃c: pecc̃o mortuus ẽ semẽl. Iste
u̾sicłs ita ẽ distingendus: ut pͥmũ clicat
qͦs enĩ mortuus ẽ. ac deinde subsequat᷑. pec¬
cato mortuus ẽ semel. id est semꝑ mortu¬
us fuit pecc̃o: qr nũꝙͣ peccauit. Solxͦ se
mel mortuus ẽ pecc̃o: id est semꝑ: qr nũꝗͦ
peccauit. Alit̾. Qs ẜ mortuus ẽ corꝑalit᷑¬

Expanded text:
er, sive mortem corporalem atque temporalem, quae ad tempus dominata est ei, ipso permittente, sive diabodiabolus in cor Judae ut traderet Christum . Ipse etiam suasit Judaeis et Pilato, ut eum crucifigerent. Quod diabolus mors appellatur qui mortem attulit mundo, ostendit Joannes inquiens: Et nomen illi mors . Quod enim moro mortuus est semel, iste versiculus ita distinguendus est ut primum dicatur quod enim mortuus est, ac deinde subsequatur, peccato mortuus est semel, id est semper mortuus fuit peccato, quia nunquam peccavit. Solus Christus semel mortuus est peccato, id est semper, quia nunquam peccavit. Aliter: Q
Abbreviated transcription (Latin):
pꝰgeneralem refurrectionẽ. Scientes qͦd xp̃s
resurgens a mortius. id est asepulcͦ quod
ꝓpͥe locus ẽ mortuorũ. uel ab inferno. iam
ñ moritur: mors illi ultͣ non cdñabitur.
hoc laborat apłs in hoc loco: ut ostendat cre¬
dentibꝰ q si semel remissionẽ peccatorũ
gens amortius iam non morit᷑: ita et nos
semꝑ debemus uiuere uirtutibꝰ: ꝙ anima

Expanded text:
urrectionem. Scientes quod Christus resurgens a mortuis, id est a sepulcro, quod proprie locus est mortuorum, vel ab inferno, jam non moritur, mors illi ultra non dominabitur. Hoc laborat Apostolus in hoc loco, ut ostendat credentibus, quia si semel remissionem peccatorum gens a mortuis jam non moritur, ita et nos semper debemus vivere virtutibus, quia anima
Abbreviated transcription (Latin):
tuior genera eẽ. baptismatis: unũ tantũ
in aqua. sic̃ fuit haptismũ ioħis. quod
remissionẽ peccatoꝵ non dedit: aliud
pentechostes: et de quo dñs dix̃. Uos autẽ
baptirabimini spũ scõ: qui eodie in igne
apparuit suꝑ apłos. Tertiũ ẽ in aqua et
ente. Quod genus haptismatis: scã eccła
Idest potestis effusionẽ sangunis uri susti
notandũ ẽ. ꝙr inbaptismate tͥa sunt corꝑa¬
lia atq uisibilia: et tͥa incorꝑalia atq iniu¬
sibilia. Tria sunt uisibilia. Sacerdos uide¬
licet. et corpꝰ baptirandi. et aqua. Et tͥa inui¬
sibilia. fides anima que abluit᷑ a peccatis:
et sp̃s sc̃s quo cooꝑante: remissio peccator.
dat᷑. Fortassis etiam querit aliquis. quare
in aqͣ solũmꝰ: et ñ aliquando in uno bap¬
tismꝰ consecretur Cui respondit beatꝰ am¬
brosiꝰ. id circo uniformit̃ hoc fieri in aqua:
ut intelligat᷑. quod sic̃ aqua sordes corꝑis
aut uestimenti abluit: ita illud baptisma

Expanded text:
tuor esse genera baptismatum. Unum tantum tuor esse genera baptismatum. Unum tantum in aquis, sicut fuit baptismum Joannis quod remissionem peccatorum non dedit; aliud Pentecostes: et de quo Dominus dixit: Vos autem baptizabimini Spiritu sancto , quia eo die in igne apparuit super apostolos; tertium est in aqua et ente: quod genus baptismatis sancta Ecclesia id est potestis effusionem sanguinis vestri sustinnotandum est, quia in baptismate tria sunt corporalia atque visibilia, et tria incorporalia atque invisibilia. Tria sunt visibilia: sacerdos videlicet, corpus baptizandum et aqua. Tria invisibilia: fides, et anima quae abluitur a peccatis, et Spiritus, quo cooperante remissio peccatorum datur. Fortassis etiam quaeret aliquis quare in aqua solummodo, et non aliquando in vino baptismus consecretur? Cui respondet beatus Ambrosius, idcirco uniformiter hoc fieri in aqua, ut intelligatur, quia sicut aqua sordes corporis aut vestimenti abluit, ita illud baptisma
Abbreviated transcription (Latin):
ce ꝓpeccatis nrĩs. qͥẽ caput omiũ electoꝵ.
om̃s electi qui sunt menbra eiꝰ. cõmor¬
tuu sunt peccato: capiti suo xp̃o. Uerhi
grã. sic̃ ablato et abciso capite ciuꝰ libet
animantis. cõmoriunt᷑ omĩa menbra:
ita mortuo xp̃o. cõmortui sunt. om̃s elec
ti in illo. et baptizati in eiꝰ passione. Passio
et em̃ illius: nr̃ baptismus fuit. Iue quidẽ
mortuus ẽ corpore. et nos peccato: q ipse
ꝓpeccatoribꝰ mortiuis ẽ: et nr̃m pecẽm in
sua morte occidit. Alit̃. In morte ipsus
haptrati sumꝰ. id est infide passionis et
mortis ei: q ꝑfidẽ passionis xͥ. et ꝑbaptis¬
mi grãm: ablrum̃ apeccatis. Ista enĩ duo.
ita comuncta sunt: ut neq passio xp̃i sine
baptismo. neꝙ baptismꝰ sine fide passioĩs
ꝓa nospossit saluare. dicamꝰ et alit̾. Inmor¬
ce ipsiꝰ baptirati sumꝰ: io est ad exemplum
exemplũ mortis eiꝰ. eomꝰ qͦ insequentibus
dicendũ ẽ. Int̃ hec uꝰ considerandũ ẽ. quat¬

Expanded text:
ce pro peccatis nostris, qui est caput omnium electorum, omnes electi qui sunt membra ejus, commortui sunt peccato capiti suo Christo, verbi gratia: Sicut ablato et absciso capite cujuslibet animantis, commoriuntur omnia membra, ita mortuo Christo commortui sunt in illo omnes electi et baptizati in ejus passione. Passio etenim illius baptismus noster fuit. Ille quidem mortuus est corpore, et nos peccato, quia ipse pro peccatoribus mortuus est, et nostrum peccatum in sua morte occidit. Aliter: In morte ipsius baptizati sumus, id est in fide passionis et mortis ejus quia per fidem passionis Christi et baptismi gratiam abluimur a peccatis. Ista enim duo ita conjuncta sunt, ut neque passio Christi sine baptismo neque baptismus sine fide passionis Christi, nos possit salvare. Dicamus et aliter: In morte ipsius baptizati sumus, id est ad exemplum exemplum mortis ejus, eo modo quo in sequentibus dicendum est. Inter haec considerandum est qua
Abbreviated transcription (Latin):
patrẽ ur̃m. Si enĩ complantati facti sumꝰ
similitudini mortis eiꝰ. id est xp̃i: simul
conuincti et conformes. Quidã codices
habent resurrectionis. genitiuũ uide¬
licet casũ: s meliꝰ est ut doctores dicunt
paradi aia. si: hoc ẽ inmedio eccłe. Iocir¬
coartẽ arbori comꝑat᷑. quia sic̃ ar¬
hor pascit. et umbram p̾stat: ita xp̃s pas¬
cit angłos spãli cibo sua uidelicet con¬
templatione: hoĩes uͦ sua cognitione
ꝓtegens utrosꝙ ab omĩ ad uersitate. Ge¬
neralit aut̃ pascit et reficit cotum mun¬
dũ: cibo corꝑali. Mors etiã eiꝰ. arbor pot̃
intelligi: qr fic̃ arbor ad hoc plantatur
ut fructũ afferat plantatori: ita mors
Y ad hoc celebrata est in cruce. ut fructũ
salutis et redemptioĩs afferret mundo.
Querit᷑ quare apłs dixerit: si complanta¬
ci sumꝰ similitudini mortisͥ. et ñ sim¬

Expanded text:
t . Si enim complantati facti sumus similitudini mortis ejus, id est Christi, simul conjuncti et conformes. Quidam codices habent resurrectionis genitivum videlicet casum, sed melius est, ut doctores dicunt,paradisi, hoc est in medio Ecclesiae. Idcirco autem arbori comparatur, quia sicut arbor pascit et umbram praestat, ita Christus pascit angelos spirituali cibo, sua videlicet contemplatione, homines vero cognitione sua, protegens utrosque ab omni adversitate; generaliter autem pascit et reficit totum mundum cibo corporali. Mors etiam ejus arbor potest intelligi, quia sicut arbor ad hoc plantatur ut fructum afferat plantatori, ita mors Christi ad hoc celebrata est in cruce, ut fructum salutis et redemptionis afferret mundo. Quaeritur quare dixerit Apostolus, complantati sumus similitudini mortis ejus, i
Abbreviated transcription (Latin):
ostendere qͦm̾ mysterium mortis. sepult᷑e.
ec resurrectionis xp̃i. ao baptismũ nrm̃
pcineat. ec dicit. Nlum qͥd ignoratis oro¬
mani misteriũ mortis xp̃i. sepulte. ac re¬
surrectioĩs. qͦmͦ conueniat misterio bap¬
cismatis: Certe non ignoratis: ut puto.¬
Et si ignoratis: ego uobis pandam .S. ques¬
tio orit᷑ in hoc loco. cum dñs precipiat

Expanded text:
 mysterium mortis, sepulturae et resurrectionis Christi ad baptismum nostrum pertineat, et dicit: Nunquid ignoratis, o Romani, mysterium mortis Christi, sepulturae ac resurrectionis, quomodo conveniat mysterio baptismatis? Certe, ut puto, ignoratis: et si ignoratis, ego vobis pandam. Sed quaestio oritur in hoc loco, cum praecipiat
Abbreviated transcription (Latin):
filiũ tuũ: ut mea suscitatione głificeris.
Potest etiã intelligi quod ipse filiꝰ potentia
cdeitatis suscitauerit semet ipsum qui:
gła patͥs: sic̃ ei dicit pat̾ inpsalmo. Exur¬
ge gła mea exulge psalt̾ium: id est omĩ¬
um chorus uirtutũ. Cui filius. Exurgã
diluculo. Ipse quoq filiꝰ dicit. de sua susci¬
catione loquens ad iudeos.Soluite tem¬
plũ hoc: et post tͥdiuĩ excitabo illud. Ita
enĩ intelligendũ ẽ: ut sic̃ tota tͥnitas crea¬
uit illũ hominẽ. ita cota tͥntas suscita¬
uit illũ hoĩem: quia oꝑa tociꝰ trinitatis
inseꝑ abilia sunt. Precipit gͦ apłs. ut sicut
xp̃c resurgens ex mortius iam ñ moritur:
ita et nos innouitate uite ambulemus.
Hocẽ ut sic̃ noui effecti sumꝰ inbaptismo.
ita semꝑ noui et immacłati uiuamꝰ: am¬
bulantes de uirtute inuirtutẽ. Nouitas
enĩ uite ẽ. post baptisiũ cͥminalia pec¬

Expanded text:
Filium tuum, ut mea suscitatione glorificeris. Potest etiam intelligi, quod ipse Filius potentia deitatis suscitaverit semetipsum, qui est gloria Patris, sicut ei dicit in psalmo: Exsurge, gloria mea, exsurge, psalterium , id est chorus omnium virtutum. Cui Filius, Exsurgam diluculo . Ipse quoque Filius dicit de sua suscitatione loquens ad Judaeos, Solvite templum hoc, et post triduum suscitabo illud, ita enim intelligendum est, ut sicut tota trinitas creavit illum hominem, ita tota trinitas suscitavit illuinseparabilia sunt. Praecipit ergo Apostolus, ut sicut Christus surgens a mortuis jam non moritur, ita et nos in novitate vitae ambulemus, hoc est sicut novi effecti sumus in baptismo, ita semper novi et immaculati vivamus: ambulantes de virtute in virtutem. Novitas enim vitae est, post baptis
Abbreviated transcription (Latin):
tͥnitatis : tunc consepelim᷑ ei. Si aut̃ uumꝰ
pecc̃o : nequaꝗͣ possumꝰ consepeliri illi. Con¬
sideremꝰ gͦ qͦmͦ moriamur. peccato. et conse¬
det misteriũ mortis. sepulture. et resurrec¬
us ẽ incruce: de cruice depositꝰ ẽ in sepul¬
crum. de sepulcꝰ: tercia die uictor resurrex̃.
Similit̾ et nos uenientes ad fontẽ baptisma¬
tis. dũ abrenuntiamꝰ diabolo. et omibus
pompis eiꝰ. et om̃ibꝰ oꝑibꝰ eiꝰ. morim᷑ pecc̃o:

Expanded text:
tis, consepelimur ei; si aut vivimus peccato, nequaquam possumus consepeliri ei. Consideremus ergo quomodo moriamur peccato, et consedet mysterium mortis, sepulturae et resurrecam mortuus est in cruce, de cruce positus est in sepulcro: de sepulcro tertia die victor resurrexit. Similiter et nos venientes ad fontem baptismatis, dum abrenuntiamus diabolo et omnibus pompis ejus, et omnibus operibus ejus, morimur peccato,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ bap̃tidati sumus in xp̃o iħu: inmorce
ipsius haptizati sumus. Que hoc mͦ soluit᷑
quia apłs in hoc loco non tantũ rationem
suit: quantũ misteriũ mortis xp̃i. Et uͥ
de morte erat aliquid loquuturꝰ. indig¬
num dux̃ ꝑsonã patris et sp̃s sc̃ĩ ponere.
que carnẽ non suscepit. neq mortẽ : s. ꝑ¬
sonã tantũ mꝰ filii que carnẽ assumpsit.¬

Expanded text:
e baptizati sumus in Christo Jesu, in morte ipsius baptizati sumus, quae hoc modo solvitur, quia Apostolus in hoc loco non tantum rationem suit, quantum mysterium mortis Christi et ubi de morte erat aliquid locuturus, indignum duxit personam Patris et Spiritus sancti ponere, quae carnem non suscepit, neque mortem, sed personam tantum
Abbreviated transcription (Latin):
mistice delibutionis liquore per¬¬
fundat. & spiritualis bene P¶dicti.¬
onis ubertate fecundet:ut quidquil¬
sanctificaueris sanctificetur: & con¬
lecrate manus iste uel pollicis impo¬
sitio cunctis proficiat ad salutem

Expanded text:
mysticae delibutionis liquore perfundat, et spiritualis benedictionis ubertate fecundet, usanctificaveris sanctificetur, et consecratae manus istius vel pollicis impositio cunctis proficiat ad salutem.
Abbreviated transcription (Latin):
spiritu tuo. ¶Oremus.⁊
Xaudi domine preces no'¬
stras: & super has famulas
tuas spiritum tue hene E dictionis
emitte:Ut celesti munere ditate: &
gratiam tue maiestatis possint acqui¬¬
rere. & bene uiuendi aliis exemplũ

Expanded text:
t. Oremus. Exaudi Domine preces nostras et super hanc famulam tuam Spiritum tuae benedictionis emitte, ut coelesti munere dicata et tuae gratiam majestatis possit acquirere et bene vivendi aliis exemplum
Abbreviated transcription (Latin):
¶Post communio.
Eus qui habitaculum tu¬¬
um in corde pudico fun-¬
dasti respice scper has famulas
tuas: & que castigationibus assi¬
duis postulant:tua consolatione

Expanded text:
Postcommun. Deus, qui habitaculum tuum in corde pudico fundasti, respice super famulam tuam, et quae castigationibus adsiduis postulat, tua consolatione
Abbreviated transcription (Latin):
bilis numerus.a
Ie martirum candidatus lau'¬
dat exercitus.
¶e per orbem terrarum sancta
confitetur ecelesia
atrem immense marestatis
enerandum tuum uerum &uni'¬
cum filium
anctum quoq paraclitũ spm̃
¶urex glorie christe
u patris fempiternus es filtus
¶u ad liberandum susepturus

Expanded text:
merus. Te martyrum candidatus laudat exercitus. Te per orbem terrarum sancta confitetur Ecclesia. Patrem immensae majestatis. Venerandum tuum verum unicum Filium. Sanctum quoque paracletum Spiritum. Tu Rex gloriae Christus. Tu Patris sempiternus es Filius. Tu ad li
Abbreviated transcription (Latin):
Eus omnium fidelium pa
Iuisti. propitius respice:da ei que¬
sumus uerbo & exemplo quibus
preest proficere.Ut ad uitam una cũ
grege sibi credito perueniat sem¬¬
piternam.Per christum dominũ¬

Expanded text:
eus, omnium fidelium passe voluisti, propitius respice, da ei, quaesumus, verbo et exemplo quibus praesit proficere, ut ad vitam una cum grege sibi credito perveniat sempiternam. Per Dominu
Abbreviated transcription (Latin):
& cepit eos miltere binos:& da¬
bat illis potestatem spirituum
immundorum:& precepit eis ne
quid tollerent in uia:nisi uirga tã¬
tum:non peram:non panem:neqz
exeatis inde. Et quicũq nõ recepe¬
rĩt uos neq audierĩt uos exeũtes ĩde excu¬
tite puluerem de pedibus uestris:
in testimonim illis. Et exeuntes pre'¬
dicabant:Ut penitentiam agerent:
& demonia multa eiciebant:&
ungebant oleo multos aegros & sa¬

Expanded text:
et coepit eos mittere binos, et dabat illis potestatem spirituum immundorum. Et praecepit eis ne quid tollerent in via, nisi virgam tantum, non peram, non panem, nequexeatis inde: LV, 2. et quicumque non receperint vos nec audierint vos exeuntes inde excutite pulverem de pedibus vestris in testimonium illis et exeuntes praedicabant ut paenitentiam agerent et daemonia multa eiciebant et unguebant oleo multos aegrotos et sa
Abbreviated transcription (Latin):
Desto domine supplicati¬¬
onthus nostris. & hos fa¬¬
mulos tuos bene E dicere digna¬
re: quibus in tuo nomine sancto ha¬¬
hitum sancte religionis imponimus
Ut te largiente & deuoti in ecclesia
tua persistere: & uitam percipere me¬
reantur eternam. Per christum do¬¬

Expanded text:
desto Domine supplicationibus nostris, et hos famulos tuos bene+dicere dignare, quibus in tuo nomine habitum religionis imponimus, ut te auxiliante devoti in ecclesia tua persistere et vitam percipere mereantur eternam. p. Dnm