comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
campo ubires ipsa demonstrabatur. sedex toto orbe terrarũ
resurrecturos homines & hoc perflatum quattuormundũ
partium fuisse figuratum: neque enim etiam flatur ille
excorpore d̃i substantia erat spĩ scĩ quando sufflauit &an
procedere spm̃scm̃ quo modo ab eius corpore flatus ipse pro¬
cessit: sed qui amundus nonitadõ coaptatur adunitatem
personȩ sicut caro illa uerbo eius unigenito filio. nonpos su¬
mus dicere ita esse animam desubstantiadi. quemammodum
flatus ille aquattuor uentis denatura mundi factus est: seq
tamen aliud cum fuisse. aliud significasse puto. quo⁊ exemplo
flatus excorpore dñi procedentis recte intellegi potest : &an¬
sie zechihel proph&a illo loco non resurrectionem carnis qua¬
lis propriae futura est. sed inopinatam desperati populi repa
reuelatione prȩuidit: illud ergo iam uideamur cui nampo¬
tius sententiae diuina testimonia suffragentur. ei nequa di¬

Expanded text:
campo, ubi res ipsa demonstrabatur, sed ex toto orbe terrarum campo, ubi res ipsa demonstrabatur, sed ex toto orbe terrarum resurrecturos homines, et hoc per flatum quattuor mundi partium fuisse figuratum. neque enim etiam flatus ille ex corpore domini substantia erat spiritus sancti, quando sufflauit et aprocedere spiritum sanctum, quomodo ab eius corpore flatus ipse processit. sed quia mundus non ita deo coaptatur ad unitatem personae, sicut caro illa uerbo eius unigenito filio, non possumus dicere ita esse animam de substantia dei, quemadmodum flatus ille a quattuor uentis de natura mundi factus est; sed tamen aliud eum fuisse, aliud significasse puto, quod exemplo flatus ,<x corpore domini procedentis recte intellegi potest, etiamsi Ezechiel propheta illo loco non resurrectionem carnis, qualis proprie futura est, sed inopinatam desperati populi reparreuelatione praeuidit. Illud ergo iam uideamus, cuinam potius sententiae diuina testimonia suffragentur: eine, qua di
Abbreviated transcription (Latin):
homine docere conante potest &iam ipse tale aliquid intellege¬
re: tetius est igitur dehuiur modi rebus nonhumanis agere
coniecturis sed diuina testimonia perscrutari: quodergo ex an¬
gelis tamquam parentibus dĩcre&animar. Nulla mihi decano¬
nicis libris occurrit auctoritas: multominus itaq exmundi
corporis elementis: nisi forte illud mou& quod apud ez echielẽ
prophoam cum de monstratur resurrectio mortuorum red¬
integratis corporibus ex quattuor uentis caeli aduocatur sp̃s.
quo ꝑflante uiuificentur ut surgant: Sic enim scriptum est:
& dixit mihi dñs: proph&a superspm̃ proph&a filihominis. &
dic ad spm̃ haec dicit dñs aquattuor partibus uentorum
caeli ueni & spira in mortuos hos &uiuant: & proph& aui sicua
&st &erunt superpedes suos congregatio multa ualde ubi
mihi uidetur proph&icae significatum non exillo tantum

Expanded text:
homine docere conante potest etiam ipse tale aliquid intellegehomine docere conante potest etiam ipse tale aliquid intellegere. tutius est igitur de huius modi rebus non humanis agere coniecturis, sed diuina testimonia perscrutari. Quod ergo ex angelis tamquam parentibus deus creet animas, nulla mihi de canonicis libris occurrit auctoritas. multo minus itaque ex mundi corporeis elementis; nisi forte illud mouet, quod apud Ezechielem prophetam, cum demonstratur resurrectio mortuorum, redintegratis corporibus ex quattuor uentis caeli aduocatur spiritus, quo perflante uiuificantur, ut surgant. sic enim scriptum est: et dixit mihi dominus: propheta super spiritum, propheta, fili hominis, et dic ad spiritum: haec dicit dominus: a quattuor partibus uentorum caeli ueni et inspira in mortuos hos, et uiuant. et prophetaui, sicut et steterunt super pedes suos, congregatio multa ualde. ubi mihi uidetur prophetice significatum non ex illo tantum
Abbreviated transcription (Latin):
firmissime teneamus. animae naturam nec innaturam corpo¬
ris conuerti. ut quae iam fuit anima fiat corpus. nec innaturã
animae inrationalis ut quae fuit anima hominis fiat pecoris.
qec innaturam đi ut quae fuit anima fiat quod est ds̃ atqita
uissim nec corpus nec animam in rationalem nec substantiã
u id est conuerti & fierianimam humanam: illud etiam
onminus certum essedeb& animam non esse nisi creaturam
Nqua propter sineque decorpore neque deanima inrationals
neque dese ipso ds̃ animam hominis fecit : restatut aut denihilo
cam faciat aut de aliqua spiritali tamen rationali creatura:
ed denihilo ficri aliquid consummatis operibus quibus creauit
mniasimul uliolentum est uelle monstrare: &utrum perspi¬
cuis documentis optineri possit ignoro: Neexigendum est a
nobis quoduel comphendere homononual& uelsuam ualeat.
nirum sipersuadere cuiquam potest. nisi tali quietiam Nullo

Expanded text:
firmissime teneamus animae naturam nec in naturam corpofirmissime teneamus animae naturam nec in naturam corporis conuerti, ut quae iam fuit anima, fiat corpus, nec in naturam animae inrationalis, ut quae fuit anima hominis, fiat pecoris, nec in naturam dei, ut quae fuit anima, fiat quod est deus, atque ita uicissim nec corpus nec animam inrationalem nec substantiam, qua deus est, conuerti et fieri animam humanam. illud etiam non minus certum esse debet animam non esse nisi creaturam dei. quapropter, si neque de corpore neque de anima inrationali neque de se ipso deus animam fecit hominis, restat, ut aut de nihilo eam faciat aut de aliqua spiritali, tamen rationali creatura. sed de nihilo fieri aliquid consummatis operibus, quibus creauit omnia simul, uiolentum est uelle monstrare et, utrum perspicuis documentis obtineri possit, ignoro. nec exigendum est a nobis, quod uel conprehendere homo non ualet uel, si iam ualet, mirum, si persuadere cuiquam potest, nisi tali, qui etiam nullo
Abbreviated transcription (Latin):
atq inserit : qua propter nihiliamtimentes. ne contra uerba lbri
huius quae deprima illa sex dicrum conditione conscribtasuntbr
quae lib& harum trium sententiarum probabilitas uicerit. senti¬
re uideamur : suscipiamus diligentiorem quaestionis huius per¬
tractationem quantum adiuuat dr̃ ne forte fieri possit ut si non
liquidam dequa dubitare ultra non debeat. tamcerte accentabi¬
lem dehac resententiam. nanciscamur ut cam tenere donec cer¬
tum aliquid elucescat non sit absurdum: qđo sine hoc quidem
potuerimus documentorum momentis undique pariterq nu¬
tantibus saltim non uidebitur nosti dubitatio laborem de ui¬
tasse quaerendi sed adfirmandi tẽmeritatem. ut me siquis recte
iam certus est docere dignetur : siquem uero nec diuini eloquii
nec praespicuae rationis auctoritas. sed sua praesumtio certum
fecerat. dubitarem mecum non de dignetur : ac primum illud

Expanded text:
atque inserit. Quapropter nihil iam timentes, ne contra uerba libri atque inserit. Quapropter nihil iam timentes, ne contra uerba libri huius, quae de prima illa sex dierum conditione conscripta sunt, quaelibet harum trium sententiarum probabilitas uicerit, sentire uideamur, suscipiamus diligentiorem quaestionis huius pertractationem, quantum adiuuat deus, ne forte fieri possit, ut, si non liquidam, de qua dubitari ultra non debeat, tam certe acceptabilem de hac re sententiam nanciscamur, ut eam tenere, donec certum aliquid elucescat, non sit absurdum. quodsi ne hoc quidem potuerimus, documentorum momentis undique pariterque nutantibus saltem non uidebitur nostra dubitatio laborem deuitasse quaerendi, sed adfirmandi temeritatem, ut me, si quis recte iam certus est, docere dignetur, si quem uero nec diuini eloquii nec perspicuae rationis auctoritas, sed sua praesumtio certum fecerat, dubitare mecum non dedignetur. Ac primum illud
Abbreviated transcription (Latin):
opera sua. quac fecit bona ualde : Si aliquas adhuc naturas fue¬
rat creaturus quas nec ipsas nec earum ibirationes causaliter
fecerit :nisi intellegatur rationem quidem singillatim facien¬
darum animarum nascentibus quibusq dandarum in se ipso
habere non increatura aliqua condidisse : sed quia non alte¬
rius generis creatura est anima quam illius secundum quam
sextodie factus est homo adimaginem di : Non recte dicianiaen
facere nunc quac tunc non conium mauit : tam enim tunc an¬
mam fecerat quales & nunc facit : &ideo non aliquid nouum
creaturaegenus nunc facit : quod tunc insuir consummatir ope¬
ribus non creauit : Nec contra illas causales rationes rerum fucu¬
rarum quas uniuersitati tunc indidit haec cius operatio est
sed potius secundum ipsas quando quidem corporibur humant
quorum ex illis primis operibus propagatio continuata suct¬
sione protenditur Tales congruit animas inseri. quales nunes

Expanded text:
opera sua, quae fecit bona ualde, si aliquas adhuc naturas fueopera sua, quae fecit bona ualde, si aliquas adhuc naturas fuerat creaturus, quas nec ipsas nec earum ibi rationes causaliter fecerit, nisi intellegatur rationem quidem singillatim faciendarum animarum nascentibus quibusque dandarum in se ipso habere, non in creatura aliqua condidisse, sed, quia non alterius generis creatura est anima quam illius, secundum quam sexto die factus est homo ad imaginem dei, non recte dici deum ea facere nunc, quae tunc non consummauit. iam enim tunc animam fecerat, quales et nunc facit; et ideo non aliquod nouum creaturae genus nunc facit, quod tunc in suis consummatis operibus non creauit, nec contra illas causales rationes rerum futurarum, quas uniuersitati tunc indidit, haec eius operatio est, sed potius secundum ipsas, quandoquidem corporibus humanis, quorum ex illis primis operibus propagatio continuata successione protenditur, tales congruit animas inseri, quales nunc facit
Abbreviated transcription (Latin):
omnia creata sunt: Siue enim in aliqua creatura tam quam
inparente ratio animae factasit ut omnes animae ab illa gene¬
rentur. Adõ autem creentur quando singulis hominibus dan¬
tur. sicut a parentibus corpora : siue non ratio animae uelut in
parente ratio prolis sed ipsa omnino cum factus est dies facta
sit anima sicut ipse dies. sicut caelum & terra &caeliluminaria :¬
congruenter dictum est fecit ds̃ hominem adimaginem suam:
hocuero tertium quomodo non repugn& ei sententiae qua &
sexto die factus accipitur homo adimaginem di. &post diem
septimum uisibi liter ereatus : Non tam facile uideri potest:
nouas quippe animas fieri quaeneque ipsȩ neq ratio earum
tamquam inparente prolis sexto illodie factasit cum his
operibus aquibus consummatis & inchoatis dr̃ in die septimo
requieuit. sidixerimus. cauendum est nefrustratam diligen¬
ter scribtura commend& sex diebus consummasse dm̃ omnia

Expanded text:
omnia creata sunt. siue enim in aliqua creatura tamquam omnia creata sunt. siue enim in aliqua creatura tamquam in parente ratio animae facta sit, ut omnes animae ab illa generentur, a deo autem creentur, quando singulis hominibus dantur, sicut a parentibus hominibus corpora, siue non ratio animae uelut in parente ratio prolis, sed ipsa omnino, cum factus est dies, facta sit anima, sicut ipse dies, sicut caelum et terra et caeli lumina, congruenter dictum est: fecit deus hominem ad imaginem suam. Hoc uero tertium quomodo non repugnet ei sententiae, qua et sexto die factus accipitur homo ad imaginem dei et post diem septimum uisibiliter creatus, non tam facile uideri potest. nouas quippe animas fieri, quae neque ipsae neque ratio earum tamquam in parente prolis sexto illo die facta sit cum his operibus, a quibus consummatis et inchoatis deus in die septimo requieuit, si dixerimus, cauendum est, ne frustra tam diligenter scriptura commendet sex diebus consummasse deum omnia
Abbreviated transcription (Latin):
si obhocmulier non de uiro sed similiter ut ille adõ factam anin
adseritur accepisse quia singula singulis ds̃ faciti nonerat fa¬
ta in illis primis operibus anima feminae: aut sigeneralis om¬
um animarum ratio facta fuerat sicut in hominibus ratiogis¬
nendi reditur adillud durum ac molestum. ut uel angelorun
uel quod in dignissimum est caclicorporei uel alicuius &iam in¬
ferioris elementi filias animas hominum esse dicamus: ac pe
hoc uidendum est & si lat& quiduerum sit quid saltim tolera¬
bilius dicipossit : utrum hoc quod modo dixi aninillis primis
di operibus unam animam primi hominis factam decuius
propagine omnes hominum animae crearentur : annouas suib¬
inde animas fieri quarum nulla uel ratio facta praecesserit
in primis illis sex dierum operibus di: horum autem trium
duo priora non repugnant primis illis conditionibus. ubi simul

Expanded text:
si ob hoc mulier non de uiro, sed similiter ut ille a deo factam animam si ob hoc mulier non de uiro, sed similiter ut ille a deo factam animam adseritur accepisse, quia singulas singulis deus facit, non erat facta in illis primis operibus anima feminae; aut si generalis omnium animarum ratio facta fuerat, sicut in hominibus ratio gignendi, reditur ad illud durum ac molestum, ut uel angelorum uel, quod indignissimum est, caeli corporei uel alicuius etiam inferioris elementi filias animas hominum esse dicamus. ac per hoc uidendum est, etsi latet, quid uerum sit, quid saltem tolerabilius dici possit: utrum hoc, quod modo dixi, an in illis primis dei operibus unam animam primi hominis factam, de cuius propagine omnes hominum animae crearentur, an nouas subinde animas fieri, quarum nulla uel ratio facta praecesserit in primis illis sex dierum operibus dei. horum autem trium duo priora non repugnant primis illis conditionibus, ubi simul
Abbreviated transcription (Latin):
Corporis uero eius inmundo corporeo tamquam insemine rato
necogerentur contra uerba scripturae aut sextodie totum factũ
dicere idest & delimo uirum & deeius latere feminam: aut inlls
sexdierum operibus nullo modo esse factum hominem. aua
poris humani causalem rationem tantum modo factam. anin
autem nullam. cumpotius secundum ipsam sit homo adimagin
dĩ. aut certe & sinon contra uerba scribturaeaperte positatamen
durae atq intolerabiliter diceremus uelinea creatura spirna
quae ad hoc tantum modo creata ess& factam fuisse animae hu¬
manae rationem cum ipsacreatura in quaistaratio facta dice¬
r&ur non comiemoratur inoperibus dei uel in aliqua create¬
ra quaeinillis commemorar&ur operibus factam rationem
nimae. uelut in hominibus quiiam sunt factaratio lat& generas¬
dorum filiorum ac sic eam uel angelorum filiam uel quodes
intolerabilius alicuius elementi corporei crederemus sed nun

Expanded text:
corporis uero eius in mundo corporeo tamquam in semine ratio, corporis uero eius in mundo corporeo tamquam in semine ratio, ne cogeremur contra uerba scripturae aut sexto die totum factum dicere, id est et de limo uirum et de eius latere feminam, aut in illis sex dierum operibus nullcorporis humani causalem rationem tantummodo factam, animae autem nullam, cum potius secundum ipsam sit homo ad imaginem Dei: aut certe etsi non contra verba Scripturae aperte posita, tamen dure atque intolerabiliter diceremus, vel in ea creatura spirituali, quae ad hoc tantummodo creata esset, factam fuisse animae humanae rationem, cum ipsa creatura, in qua ista ratio facta diceretur, non commemoraretur in operibus Dei; vel in aliqua creatura, quae in illis commemoraretur operibus, factam rationem animae - uelut in hominibus, qui iam sunt, facta ratio latet generandorum filiorum — ac sic eam uel angelorum filiam uel, quod est intolerabilius, alicuius elementi corporei crederemus. Sed nunc,
Abbreviated transcription (Latin):
tractata hincnos dubitare permittat: tuncrecte fortasse re¬
quirimus. aut quaenam sententia potius eligenda sit aut inrei
buius incerto quem modum tenere debeamus: certe enim sexto
die fecit ds̃ hominem adimaginem suam. ubi&iam dictum est
masculum & feminam fecit eos: quorum illud superiu s ubi i mago
dĩ commemorata est secundum animam : hoc autem ubisexus dif̃¬
ferentia : secundum carnem accipiebamus : & quoniam totactan¬
tatestimonia quacibi considerata atq tractata sunt : nos nonsi¬
nebant eo demipso sextodie &iam  formatum delimo hominẽ
mulieremq delatere eius accipere. sed hoc postea factum ese
post illa primitus operadĩ in quibus creauit omnia simuli qui¬
siuimus quid de hominis anima crederemus discussisq omnibus
disceptationis nostrae partibur. illud credibilius uel tolerabilius
diciuisum est. quod ipsa hominis anima in illis operibus factae

Expanded text:
tractata, hinc nos dubitare permittat: tum recte fortasse retractata, hinc nos dubitare permittat: tum recte fortasse requiremus, aut quaenam sententia potius eligenda sit aut in rei huius incerto quem modum tenere debeamus. certe enim sexto die fecit deus hominem ad imaginem suam; ubi etiam dictum est: masculum et feminam fecit eos. quorum illud superius, ubi imago dei commemorata est, secundum animam, hoc autem, ubi sexus differentia, secundum carnem accipiebamus. et quoniam tot ac tanta testimonia, quae ibi considerata atque tractata sunt, nos non sinebant eodem ipso sexto die etiam formatum de limo hominem mulieremque de latere eius accipere, sed hoc postea factum esse post illa primitus opera dei, in quibus creauit omnia simul, quaesiuimus. quid de hominis anima crederemus, discussisque omnibus disceptationis nostrae partibus illud credibilius uel tolerabilius dici uisum est. quod ipsa hominis anima in illis operibus facta est,
Abbreviated transcription (Latin):
magis sialiquid aliud fiebat infemina quod in uiro factum
nonerat ut ex carne animata eius animaduceretur : Non sicit
uiri eius aliunde corpus aliunde anima: hoc ipsum quod alio
modo fiebat scriptura potius tacere non debuit: ne hoc itidem
factum putaremus quodiam deillo didiceramus: Proinde
quia non dixit exanim auiri animam factam esse mulieris : con¬
uenientius creditur eo ipso nos ammonere uoluisse nihilhic a¬
liud putare quam de uiri anima noueramus : id est similiter
ditam esse mulieri: cum praesertim esset euidentis simȩ occasionis
locus ut si non tunc quando formata est. postea certe dicer&ur
ubiait adam. hoc nunc os exossibus meis &caro de carnemea:
iuanto enim carius amantius que dicer&. & anima de animamea :
non tamen hinctam magna questio tam soluta est. ut unum hori
manifestum certumq teneamus : quam obrem primum uiden¬
dum est: utrum sanct ascribtura libri huius ab cius exordio per¬

Expanded text:
magis si aliqumagis si aliqunon erat, ut ex carne animata eius anima duceretur, non sicut uiri eius aliunde corpus, aliunde anima; hoc ipsum, quod alio modo fiebat, scriptura potius tacere non debuit, ne hoc itidem factum putaremus, quod iam de illo didiceramus. proinde quia non dixit ex anima uiri animam factam esse mulieris, conuenientius creditur eo ipso nos admonere uoluisse nihil hic aliud putare, quam de uiri anima noueramus, id est similiter datam esse mulieri, cum praesertim esset euidentissimae occasionis locus, ut, si non tunc, quando formata est, postea certe diceretur, ubi ait Adam: hoc nunc os ex ossibus meis et caro de carne mea. quanto enim carius amantiusque diceret: et anima de anima mea! non tamen hinc tam magna quaestio iam soluta est, ut unum horum manifestum certumque teneamus. Quamobrem primo uidendum est, utrum sancta scriptura libri huius, ab eius exordio per
Abbreviated transcription (Latin):
tuit inquiunt &iam de animauiri ute amsicut possimus da¬
tam diuinitus uel intellegeremus. uel certe crederemus : au
si hoc propterea scribtura nontacuit. ne animam quoq sicui
hominis carnem d&erra factamesse putaremus: Debuit
& mulieris anima nontaceri. neputar&ur extraduce si hoc
uerumnon est: Qua propter ideo tacitum est inquiunt
quod in eius faciem flauerit ds̃ : quia illudest uerum quod &
anima ex homine propagata est: huic suspitioni facile occus¬
ritur: sienim propterea putant animam mulieris ex anima
uiri factam quia non scrib tumest quod inmulieris faciem
flauerit dĩ :quur credunt ex uiro anima tam feminam:
quandoneid quidem scribtum est : unde sids̃ omnes animas
hominum nascentium sicut primam facit: propterea
criptura de aliis tacuit. quoniam poss& quodinuna factum
commemoratum est &iam dec&eris prudenter intellegi: Itaq
hoportuit nor ꝑhancscripturam dehacre aliquidam moneri

Expanded text:
tuit, inquiunt, etiam de anima uiri, ut eam, sicut possemus, datuit, inquiunt, etiam de anima uiri, ut eam, sicut possemus, datam diuinitus uel intellegeremus uel certe crederemus, aut, si hoc propterea scriptura non tacuit, ne animam quoque sicut hominis carnem de terra factam esse putaremus, debuit et de mulieris anima non taceri, ne putaretur ex traduce, si hoc uerum non est. quapropter ideo tacitum est, inquiunt, quod in eius faciem flauerit deus, quia illud est uerum, quod et anima ex homine propagata est. Huic suspicioni facile occurritur. si enim propterea putant animam mulieris ex anima uiri factam, quia non scriptum est, quod in mulieris faciem flauerit deus, cur credunt ex uiro animatam feminam, quando ne id quidem scriptum est? unde, si deus omnes animas hoScriptura de aliis tacuit, quoniam posset quod in una factum commemoratum est, etiam de caeteris prudenter intelligi. Itaque si oportuit nos per hanc Scripturam de hac re aliquid admoneri,
Abbreviated transcription (Latin):
LIBER DECINUS
am quidem ordo ipse uid&ur ex poscere.ut de pec¬
cato primi hominis disseramus. sed quia decarne
mulieris quemad modum factasit scribtura narra¬
uit ⁊ acuit autem deanima: multo magis nos fecit.
intentos utdehoc diligentius inquiramus quoniam modo
re felli possint siue non possint qui credunt anima
deanima hominis sicut decarne carnem fieri aparn¬
tibus in filio sutriusque rei trans fusis seminibu : hincenin
primitus ad hoc mouentur ut dicant quodunamanima
ds̃ fecerit sufflando in faciem hominis quem depulue
re finxerat: ut ex illa iamc &eix crearentur animae
hominum. sicut ex illius carne omnis &iam caro homini
quoniam primo adam formatus est. deinde eua :&
ille quidem undehabuerit corpus unde animam. dictu mẽ
corpus ui delic& pulu eremterrae. animam uero flatum di
atilla de illius latere cum factadicatur : nondicitur quod eam
ds̃ flando similiter animauerit. tam quamutrumq: deillo
ductum sit quiiam fuerat animatus: aut enim taceriopor¬

Expanded text:
IBER DECIMUS. IBER DECIMUS. Iam quidem ordo ipse uidetur exposcere, ut de peccato primi hominis disseramus; sed quia de carne mulieris, quemadmodum facta sit, scriptura narrauit, tacuit autem de anima, multo magis nos fecit intentos, ut de hoc diligentius inquiramus, quonam modo refelli possint siue non possint, qui credunt animade anima hominis, sicut carnem de carne fieri, a parentibus in filios utriusque rei transfusis seminibus. Hinc enim primitus ad hoc moventur, ut dicant quod unam animam Deus fecerit, sufflando in faciem hore finxerat, ut ex illa iam ceterae crearentur animae hominum sicut ex illius carne omnis etiam caro hominum, quoniam primo Adam formatus est, deinde Eua. et ille quidem unde habuerit corpus, unde animam, dictum est: corpus uidelicet puluerem terrae, animam uero flatum dei; at illa de illius latere cum facta dicatur, non dicitur quod eam deus flando similiter animauerit, tamquam utrumque de illo ductum sit, qui iam fuerat animatus. aut enim taceri opor
Abbreviated transcription (Latin):
aintrans in sanctuarium dĩ intelleger& in nouissimam i¬
enique euigilans tamquam proph&iae plenus cum
adse adductam costam mulierem suam uider&. eruc¬
iauit continuo quod magnum sacramentum commen¬
data postolus: hoc nunc os ex ossibu smeir & carode car¬
ne mea. haec uocabitur mulier quoniam deuiro sum
iaest haec. propter hoc relinqu& homo patrem suum
&matrem & adherebit uxori suae &erunt duo in car¬
neuna: Quae uerba cum primi hominis fuisse scribtura
ipsatestatur: dñr tamen in euangelio dm̃ dixisse decla¬
rauit:auenim non legistis quia qui fecit abinitio mas¬
culum & feminam feciteor. & dixit. propterhoc dimit¬
ia homo patrem & matrem & adherebit uxori suae
&erunt duo in carneuna: ut hinc intellegeremus prop¬
ter exta sin quae praecesserat in adam hoc eum duini
tus tam quam proph&am dicere potuisse: sediam
istehuius libri terminus plac&. uteaquae sequuntur
abalio exordio renouent intentionem legentium.¬

Expanded text:
intrans in sanctuarium dei intellegeret in nouissima. dintrans in sanctuarium dei intellegeret in nouissima. denique euigilans tamquam prophetia plenus, cum ad se adductam mulierem suam uideret, eructuauit continuo, quod magnum sacramentum commendat apostolus: hoc nunc os ex ossibus meis et caro de carne mea. haec uocabitur mulier, quoniam de uiro suo sumta est . et propter hoc relinquet homo patrem suum et matrem et adhaerebit uxori suae, et erunt duo in carne una. quae uerba cum primi hominis fuisse scriptura ipsa testetur, dominus tamen in euangelio deum dixisse declarauit; ait enim: non legistis, quia qui fecit ab initio masculum et feminam fecit eos? et dixit: propter hoc dimittet homo patremet erunt duo in carne una , ut hinc intelligeremus propter exstasin quae praecetus tamquam prophetam dicere potuisse. sed iam iste huius libri terminus placet, ut ea, quae sequuntur, ab alio exordio renouent intentionem legentium.
Abbreviated transcription (Latin):
sic fieri poss&. ne contra causas quas uoluntate instituit mu¬
tabili uoluntate aliquid fier&: quid autem fier& utom¬
nino aliud futurum non ess&: absconditum erat in dõ
quiuniuersa creauit: Sed quoniam sic dixit absconditum
ut innotescer& principibus & potestatibus incaelestibus pec
clesiam multi formis sapientiae di: probabiliter creditur
sicut illud semen cui promissum est dispositum est perange¬
los inmanu mediatoris Sic omnia quae ad ipsius seminis
aduentum uel praenuntiandum uel adnuntiandum in re¬
rum natura pra&er usitatum naturae cursum mirabiliter
facta sunt ministrantibus angelis esse facta : ut tamen ubiq
creator uel reparator creaturarum nonsit. nisi quiplantato¬
re &rigatore quolib& solus incrementum dat ds̃: Ac per
hoc &iam illa extasis quam dr̃ inmisit in adam ut soporatus
obdormir& recte intellegitur ad hoc inmissa : ut & ipsius mei
perextas in particeps fier& tam quam angelicae curias
E

Expanded text:
sic fieri posset, ne contra causas, quas uoluntate instituit, music fieri posset, ne contra causas, quas uoluntate instituit, mutabili uoluntate aliquid faceret. quid autem fieret, ut omnino aliud futurum non esset, absconditum erat in deo, qui uniuersa creauit. Sed quoniam sic dixit absconditut innotescat principatibus et potestatibus in coelestibus per Ecclesiam multiformis sapientia Dei secundum sicut illud semen, cui promissum est, dispositum est per angelos in manu mediatoris, sic omnia, quae ad ipsius seminis aduentum uel praenuntiandum uel adnuntiandum in rerum natura praeter usitatum naturae cursum mirabiliter facta sunt, ministrantibus angelis esse facta, ut tamen ubique creator uel reparator creaturarum non sit, nisi qui plantatore et rigatore quolibet solus incrementum dat deus. Ac per hoc etiam illa extasis, quam deus inmisit in Adam, ut soporatus obdormiret, recte intellegitur ad hoc inmissa, ut et ipsius mens per extasin particeps fieret tamquam angelicae curiae et
Abbreviated transcription (Latin):
est enim secundum pondus iniquitatis suae. u quod
reuestitur quireuertitur non sibi tribuat sed gratiae
dĩ ñ exoperibus nesorte extollatur: propterea mrs¬
terium gratiae huius apostolus ab sconditum dixit
non in mundo inquosunt absconditae causales rauo¬
nes omnium rerum naturaliteroriturarum sicut
abs conditus erat leui in lumbis abra hae quando &ipse
decimatus est. sed indõ quiuniuersa creauit: Quam obren¬
& omnia &iam quae adhanc gratiam significandã non
naturali moturerum sed mirabiliter facta sunt : eorun
num erat quod ita mulier facta est delatere iuri & hac
dormientis. quae peripsum firma facta est. tam quam
eius osse firmata: Ille autem propter ipsam infirmur
quia in locum costae non corta sed caro suppl&ae
non habuit hoc primarerum conditio quando sexto
die dictum estmasculum & feminam feciteor ut se¬
mina omnino sic fier&. sed tantum hoc habuit quia &

Expanded text:
est enim secundum pondus iniquitatis suae, ut, quod est enim secundum pondus iniquitatis suae, ut, quod reuertitur qui reuertetur, non sibi tribuat, sed gratiae dei, non ex operibus, ne forte extollatur. Propterea mysterium gratiae huius apostolus absconditum dixit non in mundo, in quo sunt absconditae causales rationes omnium rerum naturaliter oriturarum, sicut absconditus erat Leui in lumbis Abrahae, quando et ipse decimatus est, sed in deo, qui uniuersa creauit. quamobrem omnia, etiam quae ad hanc gratiam significandam non naturali motu rerum, sed mirabiliter facta sunt, eorum eunum erat, quod ita mulier facta est de latere uiri, et hoc dormientis, quae per ipsum firma facta est, tamquam eius osse firmata, ille autem propter ipsam infirmus, quia in locum costae non costa sed caro subpleta est, non habuit hoc prima rerum conditio, quando sexto die dictum est: masculum et feminam fecit eos, ut femina omnino sic fieret, sed tantum hoc habuit, quia et
Abbreviated transcription (Latin):
possent. neque enim ex eis uelille facer& qđ exeis fieri ñ posse
ipse praefiger& : qñ inseipso non est nec ipse potentior ⁊i
uerum tamen aliomodo deditut non haec haberent in motu
naturali : sedineo quoita creataessent. ut eorumnatura uo¬
lunt ati potentiori amplius subiacer& : hab &ergo dr̃ in re
ipso absconditas quorumdam factorum cauras quas re¬
bus conditis non inseruit. eas quem impl& non illo opere
prouidentiae quonaturas substituit ut sint : sed illo quo
eas amministrat ut uoluerit. qua sut uoluit condidit: ihi
est & gratia perquam salui fiunt peccatores: nam qđ
attn & ad naturam iniqua sua uoluntate de prauat ã:
recursum persem & ipsam non hab& : Sed perdĩ gratã
qua adiuuatur & instauratur: Nequeenim despe¬
randi sunt homines in illa sententia inqua scribtũ est.
omnes quiambulant in ea non reuestentur : dictum

Expanded text:
possent — neque enim ex eis uel ipse faceret, quod ex eis fieri non posse possent — neque enim ex eis uel ipse faceret, quod ex eis fieri non posse ipse praefigeret, quoniam se ipso non est nec ipse potentior — uerum tamen alio modo dedit, ut non haec haberent in motu naturali, sed in eo, quo ita creata essent, ut eorum natura uoluntati potentiori amplius subiaceret. Habet ergo deus in se ipso absconditas quorundam factorum causas, quas rebus conditis non inseruit, easque inplet non illo opere prouidentiae, quo naturas substituit, ut sint, sed illo, quo eas administrat, ut uoluerit, quas, ut uoluit, condidit. ibi est et gratia, per quam salui fiunt peccatores. nam quod adtinet ad naturam iniqua sua uoluntate deprauatam, recursum per semet ipsam non habet, sed per dei gratiam, qua adiuuatur et instauratur. neque enim desperandi sunt homines in illa sententia, in qua scriptum est: omnes, qui ambulant in ea, non reuertentur. dictum
Abbreviated transcription (Latin):
ne pecus: Super hunc autem motum cursumq rerum natu¬
ralem potestas creatoris hab& apud se posse de his omnibus
facere aliud quameorum quasi seminales rationes habent:
non tamen id quod non in eis posuit ut dehis fieri uel ab ipso
possit: neque enim potentia temeraria sed sapientiae uis¬
tute omnipotens est : & hoc deinaquaquere intempore suo fa¬
cit. quod ante in ea fecit ut possit Aius ergo est rerum modu
quo illa herba sic germinat illastilla a &asparit. illa non pari
homo loqui potest pecus non potest: horum & talium modo¬
rum rationes non tantum indo sunt. sed ab illo &iamreb
creatis inditȩ atq: concr&ȩ : ut autem lignum d&erra excisũ.
aridum perpolitum sinera dice ulla sine terra& aqua re¬
plente floreat & fructum gignat : ut periuuentam sterilis
femina insenecta pariat. ut asina loquatur. & siquideius mo¬
diest : Deditquidemnaturis quascreauit: utexeis & haec fieri

Expanded text:
ne pecus. super hunc autem motum cursumque rerum natune pecus. super hunc autem motum cursumque rerum naturalem potestas creatoris habet apud se posse de his omnibus facere aliud, quam eorum quasi seminales rationes habent, non tamen id, quod non in eis posuit, ut de his fieri uel ab ipso possit. neque enim potentia temeraria, sed sapientiae uirtute omnipotens est; et hoc de unaquaque re in tempore suo facit, quod ante in ea fecit, ut possit. alius ergo est rerum modus, quo illa herba sic germinat, illa sic, illa aetas parit, illa non parit, homo loqui potest, pecus non potest. horum et talium modorum rationes non tantum in deo sunt, sed ab illo etiam rebus creatis inditae atque concretae. ut autem lignum de terra excisum, aridum, perpolitum, sine radice ulla, sine terra et aqua repente floreat et fructum gignat, ut per iuuentam sterilis femina in senecta pariat, ut asina loquatur et si quid eius modi est, dedit quidem naturis, quas creauit, ut ex his et haec fieri
Abbreviated transcription (Latin):
tum sed indõ erat absconditum : si hoc ergo quaeritur : dicam
quid mihiuideatur sine affirmandi temeritate. quod tamen
cum dixero. fortasse prudenter ista considerantes. quosiam
xp̃iana fides inbuit: &iam sinuc primitus ista cognoscunt Dub¬
tandum nonesse iudicabunt: omnesistae naturae usitatissimuis
cursus hab&quas damnaturales legessuas : secundi
quas & sp̃s uitae quicreatus est hab& quos damapp&itus suorde¬
terminatos quodammodo quos &iam mala uoluntas non pos¬
sit excedere : & elementa mundi huius corporei habent definitã
imoi qualitatẽq: suã. quidunum quodq: ualeat uel nonualeat
quidde quofier possit: uel non possit ex his uelut primor¬
diisꝰ rerum omnia quae gignuntur suoquoque tempore
exortus processusque sumunt finesque & decessiones sui
cuiusque generis : unde fit ut degrano triaci non nasca¬
tur faba uel defabe triticum uel depecorae homo. aut dehomi¬

Expanded text:
itum, sed in deo erat absconditum: si hoc ergo quaeritur, dicam itum, sed in deo erat absconditum: si hoc ergo quaeritur, dicam quid mihi uideatur sine adfirmandi temeritate; quod tamen cum dixero, fortasse prudenter ista considerantes, quos iam christiana fides inbuit, etiam si nunc primitus ista cognoscunt, dubitandum non esse iudicabunt. Omnis iste naturae usitatissimus cursus habet quasdam naturales leges suas, secundum quas et spiritus uitae, qui creatura est, habet quosdam adpetitus suos determinatos quodammodo, quos etiam mala uoluntas non possit excedere, et elementa mundi huius corporei habent definitam uim qualitatemque suam, quid unumquodque ualeat uel non ualeat, quid de quo fieri possit uel non possit. ex his uelut primordiis rerum omnia, quae gignuntur, suo quaeque tempore exortus processusque sumunt finesque et decessiones sui cuiusque generis. unde fit, ut de grano tritici non nascatur faba uel de faba triticum uel de pecore homo uel de homi
Abbreviated transcription (Latin):
guratam significationem quod de eua scriptum est credibile
uideatur: Anuero sine cuius quam concubitu uir exfemina fie¬
ripotuit. femina ex uiro non potuit: &uirginalis uterur inde
uir fier& habebat: uirile autem latus unde femina fier& non
habebat : Cum hic dnr̃ de famula nascer&ur. ibi deseruo famula
membro uirginis creare : sed qui pors& ostendere incorpore so
hoc seiterum fecisse quod factum est. utilius in matris corpore
ostendit nihilpudendum esse quod castum est: Quodsi quaeri¬
tur quomodo se habeat causalis illa conditio in quaprimum
as̃ hominem fecit adimaginem acsimilitudinem suam: ibi
quippe & hoc dictum est masculum & feminam fecit eos:
ltrum iam illa ratio quem mundis primis operibus concre¬
iuit at que conereuit dr idhabebat ut secundum eam iam
necesse ess& exuiri latere feminam fieri : an hoctantum habe¬
bat utfieri poss&. ut autem itafieri necessȩesfetnonibiiam cond¬

Expanded text:
guratam significationem quod de Eua scriptum est credibile guratam significationem quod de Eua scriptum est credibile uideatur? an uero sine cuiusquam concubitu uir ex femina fieri potuit, femina ex uiro non potuit? et uirginalis uterus unde uir fieret habebat, uirile autem latus unde femina fieret non habebat, cum hic dominus de famula nasceretur, ibi de seruo famula membro uirginis creare; sed qui posset ostendere in corpore suo hoc se iterum fecisse quod factum est, utilius in matris corpore ostendit nihil pudendum esse quod castum est. Quodsi quaeritur, quomodo se habeat causalis illa conditio, in qua primum deus hominem fecit ad imaginem ac similitudinem suam — ibi quippe et hoc dictum est: masculum et feminam fecit eos — utrum iam illa ratio,. ua m mundi primis operibus concreauit atque concreuit deus, id habebat, ut secundum eam iam necesse esset ex uiri latere feminam fieri, an hoc tantum habebat, ut fieri posset, ut autem ita fieri necesse esset, non ibi iam cond
Abbreviated transcription (Latin):
damofficium ministeriumq: praeber& : nequaquam
enim quicquam pereorum opera exister&. si hoc indĩ ope¬
re intimanaturae rationon haber&: quidergo mirũ
si hominem ex osse hominis factam non nouimus : quan¬
docreantidõ quemad modum angeli seruiant. ignoramus.
quinec arborem ex arboris surculo in robore alieno fac¬
iam nosse possumus : si & istadõ creanti quem ammodũ
agriculae seruiant similiter nesciremus : nullo modo ta¬
men dubitamus & hominum & arborum nonnisi dm̃ esse
creatorem : fideliterque credimus factam feminam ex
uiro nullo interueniente concubitu : &iam si forte costa
nominis ministrata sit perangelos. & in opere creatorir
sicut fideliter credimus &iamuirum factum exfemina
nullo interueniente concubitu. cum semen abrahae dis¬
positum est per angelos in manu mediatoris : utrumq
infidelibus incredibile est : fidelibus autem quurudirti
gestȩ propri&atem quod dexp̃o factum est & tantum tad si¬

Expanded text:
dam officium ministeriumque praeberent. nequaquam dam officium ministeriumque praeberent. nequaquam enim quidquam per eorum opera existeret, si hoc in dei opere intima naturae ratio non haberet. quid ergo mirum, si hominem ex osse hominis factam non nouimus, quando creanti deo quemadmodum angeli seruiant ignoramus? qui nec arborem ex arboris surculo in robore alieno factam nosse possemus, si et ista deo creanti quemadmodum agricolae seruiant, similiter nesciremus. Nullo modo tamen dubitamus et hominum et arborum nonnisi deum esse creatorem fideliterque credimus factam feminam ex uiro nullo interueniente concubitu, etiamsi forte . costa hominis ministrata sit per angelos in opere creatoris: sicut fideliter credimus etiam uirum factum ex femina nullo interueniente concubitu, cum semen Abrahae dispositum est per angelos in manu mediatoris. utrumque infidelibus incredibile est; fidelibus autem cur ad rei gestae proprietatem quod de Christo factum est et tantum ad fi
Abbreviated transcription (Latin):
siue reptilium. autterte ex concubitu parentum. Nullam
autem carnem natam scimus excarne cuiur lib& animants
tamessoc ei similis ut sexut antum discerner&ur: Quuer¬
mus in rebus creationis huius simili tudinem quammiler
deuiri latere factaest. nec possumur inuenire : non obaliua
nisi quia homines quemadmodum operentur in hacit
nouimus. quem ad modum autem angeli in hoc mundo quo¬
dam modo agricolentur. non utiq nouimus: nam profac¬
to siremota hominum industria fructicum genurnature
cursus operar&ur : nihilaliud nossemur quam exterra
nasci arbores & herbas. & exearum seminibus ab eis it idem
interram cadentibu: num quid in notesceret nobis: quiduale¬
r& insitio. ut alterius generis lignum radice propriapoma
portar& aliena & coalescente unitateiam sua sHaec peragn¬
colarum opera didicimus : cumipsicreatorer arborum
nullomodo essent. sed naturae cursum dõ creanti suum qđ¬

Expanded text:
siue reptilium, aut certe ex concubitu parentum, nullam siue reptilium, aut certe ex concubitu parentum, nullam autem carnem natam scimus ex carne cuiuslibet animantis, quae tam esset ei similis, ut sexu tantum discerneretur, quaerimus in rebus creationis huius similitudinem, qua mulier de uiri latere facta est, nec possumus inuenire, non ob aliud, nisi quia homines quemadmodum operentur in hac terra nouimus; quemadmodum autem angeli in hoc mundo quodammodo agricolentur, non utique nouimus. nam profecto si remota hominum industria fruticum genus naturae cursus operaretur, nihil aliud nossemus quam ex terra nasci arbores et herbas et ex earum seminibus, ab eis itidem in terram cadentibus, numquid innotesceret nobis quid ualeret insertio, ut alterius generis lignum radice propria poma portaret aliena et coalescente unitate iam sua? haec per agricolarum opera didicimus, cum ipsi creatores arborum nullo modo essent, sed naturae cursum deo creanti suum quod
Abbreviated transcription (Latin):
sexdierum operibus causaliter creatas rationes aliquid
intempore cre&ur: more agricalandi uel medendipo¬
test : quale itaque ministerium dõ exhibuerint angeli
in illa mulieris formatione: quis audeat affirmare
cestissime tamen dixerim supplementum: illud carnis
in costȩ locũ ipsius que feminȩ corpus & animã confor¬
mationem que membrorum. omnia uiscera. sensur omnes
& quicquid erat quo illa & creatura & homo & feminaerat.non¬
nisi in illo operedĩ factum quod ds̃ nonperangelos sed perse¬
metipsum operatus est & demisit. sed ita continuanter operat᷑
ut nec ullarum aliarum rerum nec ipsorum angelors
natura sub sistat sinon oper&ur : sed quoniam carn
animatam atque sentientem quantum natura rerum
prohumano captus experiri potuimus non nouimur nap
nisi aut ex istir tamquam materialibus elementir hocestaquas
terra. autex fruticibus. uellignorum fructibus uel&iamea
carnibus animalium. sicut innumerabilia genera uermium

Expanded text:
sex dierum operibus causaliter creatas rationes aliquid sex dierum operibus causaliter creatas rationes aliquid in tempore creetur, more agricolandi vel medendi potest. Quale itaque ministerium Deo exhibuerint Angeli in illa mulieris formatione, quis audeat affirmare? Certissime tamen dixerim, supplementum illud carnis in costae locum, ipsiusque feminae corpus et animam conformationemque membrorum, omnia viscera, sensus omnes, et quidquid erat quo illa et creatura et homo et femina erat, nonnisi in illo opere Dei factum, quod Deus non per Angelos, sed per semetipsum, non operatus est et dimisit, sed ita continuanter operatur, ut nec ullarum aliarunatura subsistat, si non operetur. Sed quoniam carnem animatam atque sentientem, quantum naturam rerum pro humano captu experiri potuimus, non nouimus nasci, nisi aut ex istis tamquam materialibus elementis, hoc est aqua et terra, aut ex fruticibus uel lignorum fructibus uel etiam ex carnibus animalium, sicut innumerabilia genera uermium
Abbreviated transcription (Latin):
adhibe & uulnerato medicamentom primum non dereb
quas creauit sed quas creatas opere creatoris inuenit:
deinde cibum uel potum praeparare potuit & ministrare.
emplastrum formare & medicamenta inlitum apponere
uum &liam ex his quae adhib& operari & crear uires uel
carnem potest s natura id agit interiore matu nobisq
occultissimo: cuitamen sids̃ subtrahat operationem
intimam quaeam sub stituit & facit. continuo tamquã
extincta nulla remanebit: qua propter cumds uniuer¬
sam creaturã suam bi pestito quodam modo opere pro¬
uidentiae de quo insuperiore libro locutisumus & in
naturalib & inuoluntariis motibus amministr& crear
naturam tam nullus angelus potest quinec seipsum :
uoluntas uero angelica oboedienter dõ subdita eiusq
exsecuta ussionem naturalibus motibus derebus subiet¬
tis. tam quã materiem ministrare. ut secundum illasprin¬
cipales in uerbodĩ non creatas uel secundum illas in primis

Expanded text:
adhibet et uulnerato medicamentum: primum non de rebus, adhibet et uulnerato medicamentum: primum non de rebus, quas creauit, sed quas creatas opere creatoris inuenit; deinde cibum uel potum praeparare potuit et ministrare, emplastrum formare et medicamento inlitum adponere. num etiam ex his, quae adhibet, operari et creare uires uel carnem potest? natura id agit interiore motu nobisque occultissimo. cui tamen si deus subtrahat operationem intimam, qua eam substituit et facit, continuo tamquam extincta nulla remanebit. Quapropter cum deus uniuersam creaturam suam bipertito quodam modo opere prouidentiae, de quo in superiore libro locuti sumus, et in naturalibus et in uoluntariis motibus administret, creare naturam tam nullus angelus potest quam nec se ipsum. uoluntas uero angelica oboedienter deo subdita eiusque executa iussionem naturalibus motibus de rebus subiectis tamquam materiem ministrare, ut secundum illas principales in uerbo dei non creatas uel secu
Abbreviated transcription (Latin):
angelorum opera ut aliquid cre&ur : Sed nonideo creatoris
sunt . qui anec agricolas creatores seg&um atq: arborum do¬
mus: Nonenim qui plantat est aliquid neq quirigat. sedqu
incrementum dat ds̃: ad hoc incrementum pertin& &iam
incorpore humano quod ossȩdempto locus carne supple¬
tus est : illo scilic& operedĩ quodnaturas substitun ut sint:
quo ipsos quoq: angelos creauit: opusitaq agricolacest ut
aquam ducat cumrigat : non autemopus cius est ut aqua per
declibia prolabatur. sed illius quiomnia in mensura & nu¬
mero & pondere disposuit: Itemopus agricoleest ut surcu¬
ldsauellatur ex arbore terraeq mand&ur : At non eius
opus est ut sucum inbibat. ut germen emittat. ut aliudeus
solo figat quoradicem stabiliat. aliud inaures promoueat
quorobor nutriat ramosq diffundat. sedillius quidat
incrementum: medicus &iam a egro corpori alimentum

Expanded text:
angelorum opera, ut aliquid creetur, sed non ideo creatores angelorum opera, ut aliquid creetur, sed non ideo creatores sunt. quia nec agricolas creatores segetum atque arborum dicimus. non enim qui plantat, est aliquid neque qui rigat, sed qui incrementum dat, deus. ad hoc incrementum pertinet etiam in corpore humano, quod osse demto locus carne subpletus est, illo scilicet opere dei, quo naturas substituit, ut sint, quo ipsos quoque angelos creauit. Opus itaque agricolae est, ut aquam ducat, cum rigat; non autem opus eius est, ut aqua per decliuia prolabatur, sed illius, qui omnia in mensura et numero et pondere disposuit. item opus agricolae est, ut surculus auellatur ex arbore terraeque mandetur; at non eius opus est, ut sucum inbibat et germen emittat, ut aliud eius solo figat, quo radicem stabiliat, aliud in auras promoueat, quo robur nutriat ramosque diffundat, sed illius, qui dat incrementum. medicus etiam aegro corpori alimentum
Abbreviated transcription (Latin):
ergo uideamus ipsamulieris formatio quae mrsticae
&iam aedificatio dicta est que mad modum facta sit :
Natura quippe muliebris creata est quamuis ex uirili
quae iamerat nona liqui moturiam exsistentium nat¬
naruna na ngeliuuetem nullam omnino porsunt cran
naturam: Solusenim unus cuius lib& naturae Cueugoi
scuminimae creatorest ds̃: idest ipsa trinitas patero filusi
sp̃s sc̃s: Aliterergo quaeritur quemad modum sit soporitur
adam costaq eius sincullo doloris sensu a corporis conpage
de tractasit: Haecenim forcasse dicantur potuisse perange¬
losfieri: formare autem uel aedificare costam ut mulieresi
us que adeo non potuit. nisi ds̃ a quo uniuersa natura subssti
utneillud quidemcarnis supplementum incorporeuiri qđ
millius costae successit locum ab angelis factum esse crediderm
sicut nec ipsum hominem d&errae puluere : non quonullasi

Expanded text:
ergo uideamus, ipsa mulieris formatio, quae mystice ergo uideamus, ipsa mulieris formatio, quae mystice etiam aedificatio dicta est, quemadmodum facta sit. natura quippe mulieris creata est, quamuis ex uirili, quae iam erat, non aliquo motu iam existentium naturarum. angeli autem nullam omnino possunt creare naturam; solus enim unus cuiuslibet naturae, seu magnae seu minimae, creator est deus, id est ipsa trinitas, pater et filius et spiritus sanctus. aliter ergo quaeritur, quemadmodum sit soporatus Adam costaque eius sine ullo doloris sensu a corporis conpage detracta sit.haec enim fortasse dicantur potuisse per angelos fieri; formare autem uel aedificare costam, ut mulier esset, usque adeo non potuit nisi deus, a quo uniuersa natura subsistit, ut ne illud quidem carnis subplementum in corpore uiri, quod in illius costae successit locum, ab angelis factum esse crediderim sicut nec ipsum hominem de terrae puluere: non quo nulla sit