comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
paeirtentiam ad propinqrauit enim regnũ
cadorũꝰ Elegit discipulos quos & aposto¬
los nominauit᷑. humiliter natos inhonoratos
inlitteratos ut quicquid magnũessent & face¬
rent ipse in eis ess& & facer&. Ihabuit int̃ eos
unũ quomalo utens bene& suae passionis im¬
pler& dispositũ & ecdesi aesuae tolerandorũ
malorũ preber& exemplũ seminato quan¬
tũ ꝑ eius opostebat pręsentiam corporalem
sc̃o euangedio passusest mostuus est resurrexit.
passionis ostendens quid sustinere ꝓuerita¬
te resurrectione quid sperare inã&nitate
debeamus excepta altitudine saeramenti qua
sanguis eius in remissionẽ fusus est peccatorum
conuersatus est in terra quad raginta diebus
cũ discipulissuis. atq ipsis uident̾ibus ascendit
incaelũ. Et postdies decem misit ꝑ missum
spĩnscm̃ Cuius uenientis incos q̃uicredideraNT.
tunc signũ erat maximũ & maxime nocessari¬
um. Ut unusquisq eorũ linguis omniũ
gentium loquer&ur. Ita significans unitatẽ

Expanded text:
paenitentiam, adpropinquauit enim regnum caelorum. Elegit discipulos, quos et apostolos nominauit, humiliter natos, inhonoratos, inlitteratos, ut, quidquid magnum essent et facerent, ipse in eis esset et faceret. Habuit inter eos unum, quo malo utens bene et suae passionis inpleret dispositum et ecclesiae suae tolerandorum malorum praeberet exemplum. Seminato, quantum per eius oportebat praesentiam corporalem, sancto euangelio passus est, mortuus est, resurrexit, passione ostendens quid sustinere pro ueritate, resurrectione quid sperare in aeternitate debeamus, excepta altitudine sacramenti, qua sanguis eius in remissionem fusus est peccatorum. Conuersatus est in teiTa quadraginta dies cum discipulis suis adque ipsis uidentibus adscendit in caelum et post dies decem misit promissum Spiritum sanctum; cuius ueni. entis in eos qui crediderant tunc signum erat maximum et maxime necessarium, ut unusquisque eorum linguis omnium gentium loqueretur; ita significans unitatem
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ ihm̃ xp̃m gratia ꝑferuntur possunt
putari axp̃ianis esse conficte. id eonihil
ẽ firmius ad conuincendos quos lib& alis¬
ios sideacre contenderent. nr̃osq faci¬
endos sirecte sapuerint quã ut diuina
predicta dexp̃o ea proferantur. quae
mudacorũ codicibus scripta sunt. quib
milsis desedibus propriis. Et propter
hoe testimonium toto orbe dis ꝑsis xp̃i÷
usquoquaq creuit eccdesia Haec domus¬

Expanded text:
 Christum gratia proferuntur, possunt putari a Christianis esse confictae. Ideo nihil est firmius ad conuincendos quoslibet alienos, si de hac re contenderint, nostrosque faciendos, si recte sapuerint, quam ut diuina praedicta de Christo ea proferantur, quae in Iudaeorum codicibus scripta sunt; quibus auulsis de sedibus propriis et propter hoc testimonium toto orbe dispersis Christi usquequaque creuit ecclesia. CAPU
Abbreviated transcription (Latin):
Quod in questione quã definib bonorum
& malorũ phiilosophica disputatio uenti¬
lauit ducentas octoginita & octo sectas cẽ
porro uarro perspexcrit
Quomodo remotis omnibus differentiis
quaenon sate sed quaestiones sint ad
triper titam sũmi boni definitionem
uarro ꝑueniat quarũ tam̃ unasit eligen¬

Expanded text:
Quod in quaestione, quam de finibus bonorum et malorum philosophica disputatio ventilavit, ducentas octoginta et octo sectas esse posse Varro perspexeritQuo modo remotis omnibus differentiis, quae non sectae, sed quaestiones sint, ad tripertitam summi boni definitionem Varro perueniat, quarum tamen una sit eligen
Abbreviated transcription (Latin):
bebatur. Sednimirũ alius. Non ille dequo
supra locutisumus. Secr&uiore quippe histo¬
rla plures fuisse dicuntur. & liberipatres.
& hercules ¶Hunc saneherculẽ cuius ingen¬
tia duodecim facta numerant. Int̃que anthi
a frinetem. non cõmemorant quod eares
ad alterũ herculẽ ꝑtin&: In eo tamonte a se
ipso incensũ produnt suis litteris. cum ea

Expanded text:
bebatur; sed nimirum alius, non ille, de quo bebatur; sed nimirum alius, non ille, de quo supra. locuti sumus. Secretiore quippe historia plures fuisse dicuntur et Liberi patres et Hercules. Hunc sane Herculem, cuius ingentia duodecim facta numerant, inter quae Antaei Afri necem non commemorant, quod ea res ad alterum Herculem pertinet, in Oeta monte a se ipso incensum produnt suis litteris, cum ea
Abbreviated transcription (Latin):
tas eẽ sterilitate grãtiae regiones. quia non
defenderint templũcius: quodrexdana¬
us cũ casdem terras bello inuasissẽ incendit
Hos autẽ ludos ut inseituerent. Oraculos eius
ammoniti. Inatti ca uero rexerictoniusci
ludos primus instituit. Nec es tantũ. sed &iã
mineruae ubi praemiũ uictoribus oleum
ponebatur. Quod eius fructus inuentrioẽ
mineruã. sicut uini liberũ traduntsper eos
annos arege xantho cr&ensiũ cuius apud
alios aliud nomen inuenimus raptaphibe¬
tur europa: Et indegeniti radamanthus.
sarpedon &minos quos magis exeadem mu¬
liere filios iouiseẽ uulgatum est  Sed taliũ
deorum cultores illud quodderege cr&ensi¬
um diximus historicae ueritati. hoc autem
quod deioue poctae cantant. theatra conere¬
runt. populi celebrant. uanitati deputant
fabularũ. ut e& unde ludifierent placan¬
dis numinibus. &iam falsiseorũ criminibus
¶His temporibus hercules infrria clarusha¬

Expanded text:
tas esse sterilitate Graeciae regiones, quia non tas esse sterilitate Graeciae regiones, quia non defenderint templum eius, quod rex Danaus, cum easdem terras bello inuasisset, incendit. Hos autem ludos ut instituerent, oraculo sunt eius admoniti. In Attica uero rex Erichthonius ei ludos primus instituit, nec ei tantum. sed etiam Mineruae, ubi praemium uictoribus oleum ponebatur, quod eius fructus inuentricem Mineruam, sicut uini Liberum tradunt. Per eos annos a rege Xantho Cretensium, cuius aput alios aliud nomen inuenimus, rapta perhibetur Europa, et inde geniti Rhadamanthus, Sarpedon et Minos. quos magis ex eadem muliere filios Iouis esse uulgatum est. Sed talium deorum cultores illud, quod de rege Cretensium diximus, historicae ueritati, hoc autem, quod de Ioue poetae cantant, theatra concrepant, populi celebrant, uanitati deputant fabularum, ut esset unde ludi fierent placandis numinibus etiam falsis eorum criminibus. His temporibus Hercules in Syria clarus ha
Abbreviated transcription (Latin):
& septẽ annos. &iam ipsede functus est sreg h rgiat¬
nante apud assyrios octauo docimo aminta.
apud sycisuos sextodecimo corace. apud
argiuos decimo danao. apudathenienses
abexituis tahd ex aegypto. usq ad mostẽ
iesunaue ꝑ quẽ populus idem terrã promis¬
sionis accepit. sacrasunt instituta dis falsis
aregibus greciae quaememoriã diluuii.
& abcoliberationis hominũ uitaę quaetunc
erum nosie. modo ad alta. modo aplana mi¬
grantiũ sollemni edebritate reuocarunt:
NNam & lupercorũ ꝑsacrã uiã ascensũ atq
descensum sic int̃p̃tantur. ut ab eis significi¬
ri dicant homines. qui propt̃ aquac̾ in un¬
dationẽ sũma montium ꝑtimuerunt. & rur¬
sus eadem residente adima redierunt.
His temporibus dionysium qui&iam liber
pater dictusest. & post mortẽ ds habitus uitẽ
Fer̃ ostendisse inattica terra hospiti suo.
Tunc apolloni delphico institutis ludimusici
ut placar&ur iraeius. qua putabant afflic¬

Expanded text:
et septem annos, etiam ipse defunctus est: reget septem annos, etiam ipse defunctus est: regnante apud Assyrios octavo decimo Amynta, apud Sicyonios sexto decimo Corace, apud Argivos decimo Danao, apud Athenienses ab exitu Israel ex Aegypto usque ad mortem Iesu Naue, per quem populus idem terram promissionis accepit, sacra sunt instituta dis falsis a regibus Graeciae, quae memoriam diluuii et ab eo liberationis hominum uitaeque tunc aerumnosae modo ad alta, modo ad plana mintium sollemni celebritate reuocarunt. Nam et Lupercorum per sacram uiam adscensum adque descensum sic interpretantur, ut ab eis significari dicant homines, qui propter aquae inundationem summa montium petiuerunt et rursus eadem residente ad ima redierunt. His temporibus Dionysum, qui etiam Liber pater dictus est et post mortem deus habitus, uitem ferunt ostendisse in Attica terra hospiti suo. Tunc Apollini Delphico instituti sunt ludi musici, ut placaretur ira eius, qua putabant adflic
Abbreviated transcription (Latin):
sycinios matathus. apud argiuos triopis
E ducto autẽ populo in monte̾ sina diuinitus
acceptã t̃ radidit legem. quod u&usdicitur testa¬
mentũ. quia promissiones terrenas hab&
Hunc enim ordinem seruari oportebat sicut
inunoquoq homine qui udm̃ proficit idagit᷑
quodait apostolus. Nonsit prius quod spiri¬
taleẽ sed quod animale postea spiritale
Oñisicut dicit. & uerũ est: Primus homo
de terri terrenus. secundus homo decaelo
cadestis  Rexit autẽ populũ moẏses ꝑanno
quadraginta in desesto. & mostiius est annorũ
centũ uiginti: Cum xp̃m &iam ipse prophe¬
tass& ꝑfiguras obseruationũ carnalium¬
& intabernaculo & sacerdotio & sacrificiis.
aliisq misticis plurimisq mandatis
Morsi successitisus paue&s interra
promissionis introductũ populũ. colloca¬
uit ex auctoritate diuina debellatis gentib¬
a quibus eadem loca tenebantur: Ouicum
populũ rexissec postmortẽ moysiuiginti

Expanded text:
Sicyonios Marathus, apud Argivos Triopas. Sicyonios Marathus, apud Argivos Triopas. Educto autem populo in monte Sina divinitus acceptam tradidit legem: quod vetus dicitur Testamentum, quia promissiones terrenas habetHunc enim ordinem servari oportebat, sicut in unoquoque homine, qui in Deum proficit, id agitur, quod ait Apostolus, ut non sit prius quod spirituale est; sed quod animale, postea spirituale: quoniam sicut dicit et uerum est, primus homo de terra, terrenus; secundus homo de caelo. Rexit autem populum Moyses per annos quadraginta in deserto et mortuus est annorum centum et uiginti, cum Christum etiam ipse prophetasset per figuras obseruationum carnalium in tabernaculo et sacerdotio et sacrificiis aliisque mysticis plurimisque mandatis. Moysi successit Iesus Naue et in terra promissionis introductum populum conlocauit ex auctoritate diuina debellatis gentiba quibus eadem loca tenebantur. Qui cum populum rexisset post mortem Moysi viginti
Abbreviated transcription (Latin):
neptuni & minerua litem suis litteris inẜ¬
rit. Decuius nomine potius illa ciuitasuo¬
car&ur. Vt cũ prodigiorũ ostentatione com¬
derent. Int̾eos iudicare pecapollo consultus
auder&. seddeorũ iurgium fimiendũ. Sicut
memoratarũ triumdearũ ad paridẽ iuppit
ita &iste ad homines mitter& ubi uinoer& mire¬
ua suffragiis. & inpoena suarũ suffragatricũ
uincer&ur: quaeinaduersariis suis uiros
obtinere athenas potuit. &amicassuas femi¬
nas a theneas habere non potuits Histẽporili
ut uarroscripsit. Regnante atheniensibus
eranao suocessore cicropis Vt autẽ nri euse¬
bius & hyeronimus. Adhuc eodem cicrope
ꝑ manente diluuiũ fuit ᷤ quodappellatũe
deucalionis eoquod ipse regnabat in earum¬
cerram partibus. ubi maxime factũ est
Hoc autem diluuiũ. Nequaquã ad aegẏptũ
atq adeius uicina ꝑuenit. ¶ Eduxit ergo
tempore cicropis a theniensium regis. Cũ
apud asfyrios rognar& ascatades. apud

Expanded text:
Neptuni et Mineruae litem suis litteris inseNeptuni et Mineruae litem suis litteris inserit, de cuius nomine potius illa ciuitas uocaretur, ut, cum prodigiorum ostentatione contenderent, inter eos iudicare nec Apollo consultus auderet, sed deorum iurgium finiendum, sicut memoratarum trium dearum ad Paridem Iuppiter, ita et iste ad homines mitteret, ubi uinceret Minerua suffragiis et in poena suarum suffragatricium uinceretur, quae in aduersariis suis uiris obtinere Athenas potuit, et amicas suas feminas Athenaeas habere non potuit. His temporibus, ut Varro scribit, regnante Atheniensibus Cranao, successore Cecropis, ut autem nostri Eusebius et Hieronymus, adhuc eodem Cecrope permanente, diluuium fuit, quod appellatum est Deucalionis, eo quod ipse regnabat in earumrarum partibus, ubi maxime factum est. Hoc autem diluuium nequaquam ad Aegyptum adque ad eius uicina peruenit. CAPUT XI. Quo tempore Cecropis Atheniensium regis, cum apud Assyrios regnaret Ascatades, apud
Abbreviated transcription (Latin):
est. Quiaubi paris numeri sententiae fi¬
issent praeponi absolutio damnationi sla¬
batꝰ sed contra istã quaemulto amplius qt
celebrata opinionẽ. aliam quandam deobs¬
curarũ notitialitterarũ causam nominis
huius conatur astruere. Nearto pago athe¬
nienses de nomine mastis & pagi quasimar¬
tis pagũ nominas se credantur. In inuri
uidelic& nõminũ aquibus litigia ueliudu
existimat aliena: nonminus hoc quodde
marte dicitur falsũeõ asseuerans. qua illu
quodd& ribus deabus iu nonescilie& &inins¬
ua &uenere. quae promalo auroo adipiscen¬
do apud iudice paridem depulchritudinis
excellentia cestasse narrantur: Et adpla¬
candos ludis deos quidelectantur seuueris
seu falsis istis criminibus suis. int̃th eatri¬
cos plausus cantantur atq saltantur:
Haec uarro noncredit. uedeorũ naturae
seu moribus credat in congrua & tamen
non fabulosam sedhistoricam rationem
deathenarũ uocabulo reddens. tantam

Expanded text:
est quia ubi paris numeri sententiae fuest quia ubi paris numeri sententiae fuissent, praeponi absolutio damnationi solebat; sed contra istam, quae multo amplius est celebrata, opinionem aliam quandam de obscurarum notitia litterarum causam nominis huius conatur adstruere, ne Areon pagon Athenienses de nomine Martis et pagi quasi Martis pagum nominasse credantur, in iniuriam uidelicet numinum, a quibus litigia uel iudicia existimat aliena; non minus hoc, quod de Marte dicitur, falsum esse adseuerans, quam illud quod de tribus deabus, Iunone scilicet et Minerua et Venere, quae pro malo aureo adipiscendo aput iudicem Paridem de pulchritudinis excellentia certasse narrantur et ad placandos ludis deos, qui delectantur seu ueris seu falsis istis criminibus suis, inter theatricos plausus cantantur adque saltantur. Haec Varro non credit, ne deorum naturae seu moribus credat incongrua; et tamen non fabulosam, sed historicam rationem de Athenarum uocabulo reddens tantam
Abbreviated transcription (Latin):
nę. & deuictoria deorũ ꝑ feminas feminae.
Athenas nomen accepit: Et auicto laesa.
ipsam uictricis uictoriã punire conpulsa
ẽ plusaquas neptuni quãmineruae
arma formidans: Nani in mulicribus
quaesic punitaesunt. & minerua quaetuce¬
rat uictaẽ necad fuit suffratricibus suis.
ut suffragiorũ de inceps ꝑdita potestate.
& alienatis filiis a nominibus matrũ a the¬
nas saltim uocarilicer&. &cius deae mereri
uocabulũ quã uiridi uictricẽ fecerant fe¬
rendo suffragiũ. quae&quanta hincdici
possint. Nisi sermo adalia properare t
sis ad uersusdeos fidem habere figmentis.
uedemaiestis corũ dignitate indignũ ali¬
quid sentiat  Et ideo necariopago ubicũ
atheniensibus paulus apłs disputauit ex
quoloco ario pagitaie appellatis. Curiales
urbis eiusdem uult inde accepisse nomen
quod inars quigreceares dicitur. cũ homi¬
cidiicrimine reus fier&: Iudicantibus do¬
decim dis incopago. sex sententiis ab solias

Expanded text:
nae, et de uictoria per feminas feminae nae, et de uictoria per feminas feminae Athenas nomen accepit, et a uicto laesa ipsam uictricis uictoriam punire conpulsa est, plus aquas Neptuni quam Mineruae arma formidans. Nam in mulieribus, quae sic punitae sunt, et Minerua quae uicerat uicta est; nec adfuit suffragatricibus suis, ut suffragiorum deinceps perdita potestate et alienatis filiis a nominibus matrum Atbenaeas saltem uocari liceret et eius deae mereri uocabulum, quam uiri dei uictricem fecerant ferendo suffragium. Quae et quanta hinc dici possent, nisi sermo ad alia properaret! sis aduersus deos fidem adhibere figmentis, ne de maiestatis eorum dignitate indignum aliquid sentiat. Et ideo nec Areon pagon, ubi cum Atheniensibus Paulus apostolus disputauit, ex quo loco Areopagitae appellati sunt curiales urbis eiusdem, uult inde accepisse nomen, quod Mars, qui Graece Ἄρης dicitur, cum homicidii crimine reus fieret, iudicantibus duodecim dis in eo pago sex sententiis absolutus
Abbreviated transcription (Latin):
deorũ quorũ illa signaessent. Ciuitas uocar&
Isto cierops oiaculo accepto ciues omuesutri¬
usq sexus. mosem̃ tuncinersdem locisertt
Vt &iam feminae publicis consultationibus
interessent ad ferendũ suffragiũ conuocauit
Consultaigitur multitudine mares ꝓneptuno.
feminae pronerua tulere sentent̾ias. Et quia
una plus inuenta ẽ feminarũ. miuerua uicit
Tum necptunus iratus. marinis fluctibus
ex aestuantibus. terras a themiensiũ popula¬
tus est. Qñ inspurgerelatius quas lib& aquas.
difficile dae monibus ponest cuius ut ira¬
cundia placar&ur. Triplici supplicio
dicit idem auctor ala theniensibus affec¬
taseẽ mulieres. ut nulla ulterius ferrent
suffragia. ut nullus nascentiũ maternũ
nom̃ acciper&. Vt nequiseas athenas uo¬
car&. Ita illa ciuitas mater aut nutrix
liberalium doctrinarũ. & tottantorũq
philosophorũ. quanihilhabuit gritia
clarius atq nobilius. ludificantibus da¬
monibus delitedeorũ suorũ maris& femi¬

Expanded text:
s uocaretur. Isto Cecrops oraculo accepto ciues omnes utriusque sexus mos enim tunc in eisdem locis erat,\' ut etiam feminae publicis consultationibus interessent ad ferendum suffragium conuocauit. Consulta igitur multitudine mares pro Neptuno, feminae pro Minerua tulere sententias, et quia una plus inuenta est feminarum, Minerua uicit. Tunc Neptunus iratus marinis fluctibus exaestuantibus terras Atheniensium populatus est; quoniam spargere latius quaslibet aquas difficile daemonibus non est. Cuius ut iracundia placaretur, triplici supplicio dicit idem auctor ab Atheniensibus adfectas esse mulieres, ut nulla ulterius ferrent suffragia, ut nullus nascentium maternum nomen acciperet, ut ne quis eas Athenaeas uocaret. Ita illa ciuitas, mater aut nutrix liberalium doctrinarum et tot tantorumque philosophorum, qua nihil habuit Graecia clarius adque nobilius, ludificantibus daemonibus de lite deorum suorum, maris et femi
Abbreviated transcription (Latin):
ipse pauꝑ & ascendens suꝑ asinũ & suꝑpullum
filiũ asinae. Et potestaseius a mariusq ad
mare: & a flumine usq ad fines terrae
iumento huius generis uter&ur. In euange xpõt¬
lio legitur. Vbi & hac ꝓph&ua cõmemoratur
expirte. quantũ illiloco sufficere uisũ ẽ
quens deremissione peccatorum ꝑcius san¬
guinẽ . tuquoq inquit in sanguine testam̃ti
tui. Emisisti uinctostuos delacu in quoñ ẽ
aqua. Quid ꝑhunc lacũ uelit intellegi.

Expanded text:
ipse pauper et adscendens super asinum et super pullum ipse pauper et adscendens super asinum et super pullum filium asinae; et potestas eius a mari usque ad mare et a fluminibus usque ad fines terrae. iumento huius generis uteretur, in euangelio legitur, ubi et haec prophetia commemoratur ex parte, quantum illi loco sufficere uisum est. quens de remissione peccatorum per eius sanguinem: Tu quoque, inquit, in sanguine testamenti tu-i emisisti uinctos tuos de lacu, in quo non est aqua. Quid per hunc lacum uelit intellegi
Abbreviated transcription (Latin):
res proph&ae. quipphocauer̃ infinecapti¬
uitatis. Aggeus. Zacharias. malachias
Quorũ aggeus xp̃m & eedesiã hac apestius
breuitate pph&cat. Haecdicitdñs exercitu¬
um. Ad huc unũ modicũ ẽ. & ego cõmouebo
caelũ & terrã mare & aridam: Et mouebo
omnes gentes. & ueni& desideratus cunctis
gentibus. Haec ꝓph&cia pastim compl&a
iamcernitur: partim sꝑ eratur infine
complenda: Mouit enĩcadũ. angelorum
& siderũ testimonio quando incarnatus ẽ
xp̃s. Mouit terrã ingenti miraculo. deip¬
so uirginis pastu. Mlouit mare &aridam
cũ & in insulis & inorbetotoxp̃sannuntiat᷑
Ita moueri omnesgentes uidemus ad fidem:
Iam uero quod sequitur: Et ueni& desideratus
cunctis gentibus. de nouissimo eius expectatur
aduentu. Vt enim ess& desideratus expectan¬
tibus. prius opostuiteũ dilectũẽe credentibus ed
Zacharias dexp̃o &ecdesia Exulta inquit
ualde filiasion. iubila filiahierusalem:
Eccerextuus ueni& tibi iustus & saluator.

Expanded text:
res prophetae, qui prophetauerunt in fine captiuitatis, Aggaeus, Zacharias, Malachias. Quorum Aggaeus Christum et ecclesiam hac apertius breuitate prophetat: Haec dicit Dominus exercituum: Adhuc unum modicum est, et ego commouebo caelum et terram et mare et aridam, et mouebo omnes gentes, et ueniet desideratus cunctis gentibus. Haec prophetia partim conpleta iam cernitur, partim speratur in fine conplenda. Mouit enim caelum angelorum  siderum testimonio, quando incarnatus est Christus; mouit terram ingenti miraculo de ipso uirginis partu; mouit mare et aridam, cum et in insulis et in orbe toto Christus adnuntiatur: ita moueri omnes gentes uidemus ad fidem. Iam uero quod sequitur: Et ueniet desideratus cunctis gentibus, de nouissimo eius exspectatur aduentu. Ut enim esset desideratus exspectantibus, prius oportuit eum dilectum esse credentibus. Zacharias de Christo et ecclesia: Exuit, inquit, ualde, filia Sion, iubila, filia Hierusalem; ecce rex tuus uenit tibi iustus et saluator;
Abbreviated transcription (Latin):
Quorũ int̃ ẽ ꝑsuaderedm̃ factuẽdiome¬
den. ad decipiendos homines. Vt falsos
deos. cũ ueridĩ iniuria multos colant:
Et hominibus mostuis qui neccũ iuuerq
uere uixerunt. templis altaribus sacri¬
ficiis sacerdocibus. qua c omnia cũ rectas
nonnisiuno dõ uiuo & uero debentur
inseruiant. ¶ E. otempore postcaptã¬
trotam atq del&ã. aeneas cũuginti na¬
uibus quibus postabantur reliquiae tro¬
ianorũ. initaliam uenit Regnante ibila¬
tino. & apuda thenienses m nesteo. Apud¬

Expanded text:
quorum interest persuadere deum factum esse Diomequorum interest persuadere deum factum esse Diomeden ad decipiendos homines, ut falsos deos cum ueri Dei iniuria multos colant et hominibus mortuis, qui nec cum uiuerent uere uixerunt, templis altaribus, sacrificiis sacerdotibus quae omnia cum recta sunt non nisi uni Deo uiuo et uero debentur inseruiant. CAPUTTroiam adque deletam Aeneas cum uiginti nauibus, quibus portabantur reliquiae Troianorum, in Italiam uenit, regnante ibi Latino et aput Athenienses Menestheo, apu
Abbreviated transcription (Latin):
secundũ istũ modũ mihi uid&ur ficri
potuisse quẽ dixi. sitam̃ factũe s dio¬
medeas autẽ uolucres. quandoquidem
genus earũ ꝑsuocessionẽ propaginis du¬
rare ꝑhib&uit. nonmutatis homin bus
faciis. sed subtractis credo fuis se subposi¬
tas ¶Sicutocrua. profigenia regisaga¬
memnonis filia. Neq: enim daemonibus
iudiciodĩ ꝑmissis. huius modi prestigiac
difficiles eẽ potuet᷑. Sed quia illa uirgo
posteauiua reꝑtaẽ : suppositã pro illa eẽ
ceruã facile cognitũẽ: Sociiuero diome¬
dis quia nusquam subito cõparuer̃. & pos¬
tea nullo loco apparuer̃. ꝑdentibus cos
ultoribus angelis malis. in eas aues quaep
illis sunt occult e ex aliis locis ubiẽ hoc
genus auium. adcaloca ꝑductae. Ac re¬
pente suppositae. creduntur eẽ conuersi
Quod autẽ diomedis tẽplo aquã rostris
affer̃ & aspfrgunt. & quod blandiuntur
greci genis atq alienigenas ꝑsecuntur.
mitandũ nonẽ fieri daemonũ instinctu

Expanded text:
secundum istum modum mihi uidetur fieri secundum istum modum mihi uidetur fieri potuisse, quem dixi, si tamen factum est. Diomedeas autem uolucres, quando quidem genus earum per successionem propaginis durare perhibetur, non mutatis hominibus factas, sed subtractis credo fuisse subpositas, sicut cerua pro Iphigenia, regis Agamemnonis filia. Neque enim daemonibus iudicio Dei permissis huius modi praestigiae difficiles esse potuerunt; sed quia illa uirgo postea uiua reperta est, subpositam pro illa esse ceruam facile cognitum est. Socii uero Diomedis quia nusquam subito conparuerunt et postea nullo loco apparuerunt, perdentibus eos ultoribus angelis malis, in eas aues, quae pro illis sunt occulte ex aliis locis, ubi est hoc genus auium, ad ea loca perductae ac repente subpositae, creduntur esse conuersi. Quod autem Diomedis templo aquam rostris et adspergunt, et quod blandiuntur Graecigenis adque alienigenas persequuntur, mirandum non est fieri daemonum instinctu,
Abbreviated transcription (Latin):
batulasse militibus. quaedicitur r&ica.
qñm adr&ias depostabatur ¶ Quodita
ut narrauit factũ fuisse cõꝑtu est quae
tam̃ ei sua somnia uidebantur Indicauit¬
& alius se domuisuae ꝑ noetẽ antequam
requiesceret. uidisse uenientẽ ad sephi¬
losophũ quendam sibi notissimũ: sibiq
exposuisse nonnulla platonica. quae
antea rogatus exponere noluiss&:
Et cũ abeo dẽ phylosopho quaesitũ fuis¬
s&. quur indomoeius fecerit quod indo¬
mosua p&enti negauerat. non feci inquit.
sed me fecisse somniaui. Ac ꝑhoc alteri
ꝑ imaginẽ phantasticã exhibitũ ẽuigilan¬
ti. quod alter uidit in somnis ¶Haec ad
nos non quibuscũq qualib credereputa¬
remtis indignũ Sedhis refereotibus
peruener̃ quos nobis non existimaremus
fuisse mentitos ¶ Proinde quod homi¬
nes dicuntur mandatũq ẽ litteris. a
diis uel potius dae monibus arcadibus
inlupos solere conuesti. Et quodcarmi¬
nibus cirtae. socios mutauit ulixi.

Expanded text:
baiulasse militibus, quae dicitur Retica, baiulasse militibus, quae dicitur Retica, quoniam ad Retias deportatur. Quod ita, ut narrauit, factum fuisse conpertum est; quae tamen ei sua somnia uidebantur. Indicauit et alius se domi suae per noctem, antequam requiesceret, uidisse uenientem ad se philosophum quendam sibi notissimum sibique exposuisse nonnulla Platonica, quae antea rogatus exponere noluisset. Et cum ab eodem philosopho quaesitum fuisset, quur in domo eius fecerit, quod in domo sua petenti negauerat: "Non feci, inquit, sed me fecisse somniaui." Ac per hoc alteri per imaginem phantasticam exhibitum est uigilanti, quod alter uidit in somnis. Haec ad nos non quibuscumque, qualibus credere putaremus indignum, sed eis referentibus nerunt, quos nobis non existimaremus fuisse mentitos. Proinde quod homines dicuntur mandatumque est litteris ab dis uel potius daemonibus Arcadibus in lupos solere conuerti, et quod Carminibus Circe socios mutauit Ulixi,
Abbreviated transcription (Latin):
corporeis hominis sensibus. ad aliorum
sensum nescio quo ineffabili modo figura
cor porea posse ꝑduci. Ita utcor pora ipsa
hominũ alicubi iaceant: Viuentiaquidẽ.
sed multo grauius atq uehementius quã
somnosiũs sensibus obseratis. Phantas¬
ticũ autẽ illud ueluti corporatum. in ali¬
cuius animalis effigie appareat sensibus
alienis. Talisq &iãm sibi ẽe homo uide¬
atur. sicut᷑ ali ssibi uideri poss& in somnnis.
& portare onera Quaconera siueras
corpora. postantur ad aemonibus. ut in¬
ludantur adaemonibus. Pastim uera
onerũ corpora. pastim iumentorum
falsa cernentibiis E Nam quidam po¬
mine prȩstantius. patrisuo contigisse
indicabat. Utuenenũ illud ꝑcascum in
domosua sumer&. &iacer& in lecto suo
quasidor miens. Quitam̃ nullo modo
poterat excitari. Post aliquod autẽdies
cum uelut euigilas se dicebat: & quasi
somnna narrasse quaepassus est. Caballũ
se scilic& factũ. &aimonã int̃alia ium̃ta

Expanded text:
corporeis hominis sensibus ad aliorum corporeis hominis sensibus ad aliorum sensum nescio quo ineffabili modo figura corporea posse perduci; ita ut corpora ipsa hominum alicubi iaceant, uiuentia quidem, sed multo grauius adque uehementius quam somno suis sensibus obseratis; phantasticum autem illud ueluti corporatum in alicuius animalis effigie appareat sensibus alienis talisque etiam sibi esse homo uideatur, sicut talis sibi uideri posset in somnis, et portare onera; quae onera si uera sunt corpora, portantur a daemonibus, ut inludatur hominibus, partim uera onerum corpora, partim iumentorum falsa cernentibus. Nam quidam mine Praestantius patri suo contigisse indicabat, ut uenenum illud per caseum in domo sua sumeret et iaceret in lecto suo quasi dormiens, qui tamen nullo modo poterat excitari. Post aliquot autem dies eum uelut euigilasse dicebat et quasi somnia narrasse quae passus est, caballum se scilicet factum annonam inter alia iumenta
Abbreviated transcription (Latin):
finxit Haec ud falsa sunt. ueltam inusita¬
ta ut merito noncredantur ¶ Firmissime
tamen tenendũe. Omni potentem dm̃ posse
omnia facere quod uoluerit. siue uindican¬
do siue praestando: Necdaemones aliquid
operari secundũ naturaesuae potentiam.
que & ipsa angelica creaturaẽ. lic& proprio
uitio sit maligna. nisi quodille ꝑmiserit.
cuius iudicia occulta sunt multa. Iniusta
nulla: Nec sane dacmones naturascreant.
si aliquid tale faciunt dequalibus factis
ista uestitur quaestio: Sed specietenus quae
auero dõsunt ereata cõmutant. ut uideant᷑
eẽ quod non sunt  Nonitaq solũ animũ.
sednccorpus quidem ulla ratione credide¬
rim. daemonũ aste ued potestate. In m̃ẽbra
& liamenta bestialia. ueraciter posseconuer¬
t Sed plunthasticũ hominis. Quod &iã
cogitando siue somniando ꝑrerũ innume¬
rabiliũ genera uariatur. Et cũ corpus
nonsit. corporũ tam̃ similes mira celeri¬
ute formas capit. Sopitis autoppressis

Expanded text:
finxit. Haec uel falsa sunt uel tam inusitafinxit. Haec uel falsa sunt uel tam inusitata, ut merito non credantur. Firmissime tamen credendum est omnipotentem Deum posse omnia facere quae uoluerit, siue uindicando siue praestando, nec daemones aliquid operari secundum naturae suae potentiam quia et ipsa angelica creatura est, licet proprio uitio sit maligna nisi quod ille permiserit, cuius iudicia occulta sunt multa, iniusta nulla. Nec sane daemones naturas creant, si aliquid tale faciunt, de qualibus factis ista uertitur quaestio; sed specie tenus, quae a uero Deo sunt creata, commutant, ut uideantur esse quod non sunt. Non itaque solum animum, sed ne corpus quidem ulla ratione crediderim daemonum arte uel potestate in membra et liniamenta bestialia ueraciter posse conuerti, sed phantasticum hominis, quod etiam cogitando siue somniando per rerum innumerabilia genera uariatur et, cum corpus non sit, corporum tamen similes mira celeritate formas capit, sopitis aut obpressis
Abbreviated transcription (Latin):
fidei passibus quaeꝑ dilectionẽ operatun
indm̃uiuum proficiendo fugiamus
Quando quippe in haecima potestatem
daemonũ inaicrẽ uidemus c̃ antotenacius
mehatoriẽ inhȩrendũ: ꝑ quẽ deimis
ad sũma conseendimus : Sienim dixerimꝰ
ca nonẽe credenda. pondesunt &iã nunc
quicius modi quaedam uel cestissima audis¬
se ud &iam expertos seẽe ad seuerent
Nam& nos cumnessemus initalia. audicba¬
mustalia. dequadam regione illarũ pasti¬
um. ubi stabularias mulieres. imbistas
ius malis astibus. in casco dare soleredice¬
lunt. quibus uellent seu possent uiatoribus.
unde in iumenta ilico uerterentur. & ne¬
cessaria quaeq postarent. Post quaeper¬
functa opera. Iterũ adseredirent: Nec
tam̃ incismentẽ ficribestialẽ. sed rationalẽ
que seruari. Sicut apulcius in libris quos
asini aurei titulo inscripsit. sibi ipsi acci¬
disse. Ut accepto ueneno. humano animo
ꝑmanente. asinus fier&. aut indicauit aut

Expanded text:
fidei passibus, quae per dilectionem operatur, fidei passibus, quae per dilectionem operatur, in Deum uiuum proficiendo fugiamus. Quanto quippe in haec ima potestatem daemonum maiorem uidemus, tanto tenacius Mediatori est inhaerendum, per quem de imis ad summa conscendimus. Si enim dixerimus ea non esse credenda, non desunt etiam nunc, qui eius modi quaedam uel certissima audisse uel etiam expertos se esse adseuerent. Nam et nos cum essemus in Italia audiebmus talia de quadam regione illarum partium, ubi stabularias mulieres inbutas his malis artibus in caseo dare solere dicebant quibus uellent seu possent uiatoribus, unde in iumenta ilico uerterentur et necessaria quaeque portarent postque perfuncta opera iterum ad se redirent; nec tamen in eis mentem fieri bestialem, sed rationalem humanamque seruari. sicut Apuleius in libris, quos asini aurei titulo inscripsit, sibi ipsi accidisse, ut accepto ueneno humano animo permanente asinus fieret, aut indicauit aut
Abbreviated transcription (Latin):
stagno. reformabantur in homines
Deniq &iam nominatim expressit quendã
demene tum gustasse desacrificio quod arca¬
des immolato puero dõsuo lycaco facere
solerent. & in lupũ fuissemutatũ. Et anno
decimo infigerã propriã restitutum :¬
Pugilatu sẽse exercuisse . &olrmpiaco
uicisse cestamine. Nec idem propteraliud
arbitratur historicus inarcadia talenom̃
affictũ panilycaco &iouilycaco. uisi
proptes hanc inlupos hominũ mutatio¬
nẽ. Quodeam nisi diuinitus fieri non
putarunt. Lupus enĩ grece lycosdicitur
Vndel r̃caei nomen appar& inflexum
Romanos &iam lupercos: ex illorum
mysteriorũ ud uti sem ine dicit exostos
Seddeistatanta ludificatione daemonum
nos quiddicamiis: qui hacclegent fostassis
expectent ¶ Et qui ddicemus. pisi de medio
babylonis eẽfugiendũ: Quod praeceptum
proph&icũ ita spiritaliter intellegitur.
ut dehinus sacculi ciuitate. Quae profecto
& angdorũ & hominũ soci&as impiorũẽ

Expanded text:
stagno reformabantur in homines. stagno reformabantur in homines. Denique etiam nominatim expressit quendam Demaenetum gustasse de sacrificio, quod Arcades immolato puero deo suo Lycaeo facere solerent, et in lupum fuisse mutatum et anno decimo in figuram propriam restitutum pugilatum sese exercuisse et Olympiaco uicisse certamine. Nec idem propter aliud arbitratur historicus in Arcadia tale nomen adfictum Pani Lycaeo et loui Lycaeo nisi propter hanc in lupos hominum mutationem, quod eam nisi ui diuina fieri non putarent. Lupus enim Graece Xoxoc dicitur, unde Lycaei nomen apparet inflexum. Romanos etiam Lupercos ex illorum mysteriorum ueluti semine dicit exortosSed de ista tanta ludificatione daemonum nos quid dicamus, qui haec legent, fortassis exspectent. Et quid dicemus, nisi de medio Babylonis esse fugiendum? Quod praeceptum propheticum ita spiritaliter intellegitur, ut de huius saeculi ciuitate, quae profecto et angelorum et hominum societas inpiorum est,
Abbreviated transcription (Latin):
care creaturã ul ipse potuit. Velceste aioue
suorege. tamquã cadicola pouicius imp&cra¬
uit. Ouin&iam templũcius esse aiunt in insu¬
la diomedia non longe amonte garganoqui
ẽ inapulia. Et hoctemplũ circũuolare atq
incolere has alitef. tam mirabili obsequio
ultaquã impleant &asꝑgant : Et cosigreci
uenerint ud grecorũ stirpe prognati. non
solũ qui&as ẽẽ. uerũ & insuꝑ addlare. Siaũ¬
alienigenas uiderint. subuolare ad capita
tamque grauibus ictibuis ut &iam periman
uulnerare. Namduris & grandibus rostrs
satis ad haec esse proelia ꝑhibentur armato
nonmninus incredibilia. de illa magua fa¬
mosissima ciroe. ꝗuae socios quoq ulixis
mutauit in bestias  Et dearcadibus qui soste
ducti. tranabant quoddam stagnũ. atq
ibi conueseduntur inlupos. Et cũ similibus
feris. ꝑ illius regionis defesta uudunt.
Si autem carne nonuescerentur humana.
rursũ postnouẽ annos eodem renatato

Expanded text:
care naturam uel ipse potuit uel certe a Ioue care naturam uel ipse potuit uel certe a Ioue suo rege tamquam caelicola nouicius inpetrauit. Quin etiam templum eius esse aiunt in insula Diomedea, non longe a monte Gargano, qui est in Apulia, et hoc templum circumuolare adque incolere has alites tam mirabili obsequio, ut aquam inpleant et adspergant; et eo si Graeci uenerint uel Graecorum stirpe prognati, non solum quietas esse, uerum et insuper adulare; sialienigenas uiderint, subuolare ad capita tamque grauibus ictibus, ut etiam perimant, uulnerare. Nam duris et grandibus rostrsatis ad haec praelia perhibentur armataenon minus incredibilia de illa maga famosissima Circe, quae socios quoque Ulixis mutauit in bestias, et de Arcadibus, qui sorte ducti tranatabant quoddam stagnum adque ibi conuertebantur in lupos et cum similibus feris per illius regionis deserta uiuebant. Si autem carne non uescerentur humana, rursus post nouem annos eodem renatato
Abbreviated transcription (Latin):
Augurẽ & belligeratorẽ fuisse asser̃. Picus
faunũ genuit. laurentu regẽ secundum.
E.tiam isteds̃ illis uel est ud fuit. Hos ante
troianũ bellũ diuinos honores: mostuis
hominibus d&ulers Troiauero euersa¬
excidio illo usquequaq cantato. puerisq
notissimo: Quod & magnitudine sui & scrip¬
torũ excellentibus linguis. insignit diffa¬
matũ atq uulgatũẽ: Cestũ qu eregnante
iam latino faun filio: ex quolatinorum
regnũ dici coepit. laurentũq cessauit
Greci uictores del &am troiam relinquentes.
& ad propria remeantes. diuersis & horren¬
discladibus dilacerati atq contritisunt:
Et tam̃ &iam exeis deorũ suorũ numerum
auxerunt᷑ Nam & dio meden feceruntdm̃.
quẽ poena ditinitus in rogata ꝑhibent ad suos
non reuestisse. Eiusq socios inuolucres ftus¬
se conuersos. Non fabuloso po&ucoq menda¬
tio. sed historica ad testatione confirmant
quibus necds̃ utputant factus humanã reuo¬

Expanded text:
augurem et belligeratorem fuisse adserunt. Picus augurem et belligeratorem fuisse adserunt. Picus Faunum genuit, Laurentum regem secundum; etiam iste deus illis uel est uel fuit. Hos ante Troianum bellum diuinos honores mortuis hominibus detulerexcidio illo usquequaque cantato pueris- . que notissimo, quod et magnitudine sui et scriptorum excellentibus linguis insigniter diffamatum adque uulgatum est gestumque regnante iam Latino Fauni filio, ex quo Latinorum regnum dici coepit Laurentumque cessauit, Graeci uictores deletam Troiam relinquentes et ad propria remeantes diuersis et horrendis cladibus dilacerati adque contriti sunt; et tamen etiam ex eis deorum suorum numerum auxerunt. Nam et Diomeden fecerunt deum, quem poena diuinitus inrogata perhibent ad suos non reuertisse: eiusque socios in uolucres fuisse conuersos non fabuloso poeticoque mendacio, sed historica adtestatione confirmant; quibus nec deus, ut putant, factus humanam reuo
Abbreviated transcription (Latin):
simus & testius lamperes. Cũ primus lauren¬
tũ picus eẽ coepiss& Dehuius pici patrem̃
saturno. uiderint quid sentiant talium
deorũ cultores. quieum hegant hominem
fuisse De quo&alii scripser̃. quod ante¬
picũ filiũ suũ. initalia ipse regnauerit.
Et uergilius notioribus litteris dicithis
genus indocile. & disꝑsũ montibus altis
Composuit legesq dedit. latiumq uocari
maluit. His qñm latuiss& tutus inoris
Aurea quae ꝑhibent illa subrege fucre saccula
Et picipatrẽ. stercen potius fuisse assue¬
rent: A quo peritissimo agricola. Inuentũ
ferunt. ut fimo animaliũ agri fecundaren¬
tur Quodabeius nomine stercus est dic¬
tũ. Hunc quidam stertutiũ uocatũ fer̃
Qualib& autẽ ex causa eum saturnũ appel¬
lare uoluerint: Ceste tam̃ huꝰ estercen.
siue stercutium merito agriculturae fecer̃
dm̃ ¶Picum quoq similiter eius filiũ. Inta¬
liũ deorũ numerũ receper̃ quẽ praelarum

Expanded text:
nsimus et tertius Lampares, cum primus Laurennsimus et tertius Lampares, cum primus Laurentum Picus esse coepisset. De huius Pici patre Saturno uidedeorum cultores, qui negant hominem fuisse: de quo et alii scripserPicum filium suum in Italia ipse regnauerit, et Vergilius notioribus litteris dicit: Is genus indocile et dispersum montibus altis Conposuit legesque dedit Latiumque uocari Maluit, his quoniam latuisset tutus in oris. Aurea quae perhibent illo sub rege fuere Saeculaet Pici patrem Stercen potius fuisse adseuerent, a quo peritissimo agricola inuentum ferunt, ut fimo animalium agri fecundarentur, quod ab eius nomine stercus est dictum; hunc quidam Stercutium uocatum ferunt. Qualibet autem ex causa eum Saturnum appellare uoluerint, certe tamen hunc Stercen siue Stercutium merito agriculturae fecerunt deum. Picum quoque similiter eius filium in talium deorum numerum receperunt, quem praeclarum
Abbreviated transcription (Latin):
Quãuis or pheum nescio quomodo infernis
sacris ul potius sacrilegiis. praeficere soleat
ciuitas impiorũ ¶Uxorautẽ regis ad amantis
quaeuocabatur. in o. &eius filius melicestes.
praccipitio spontaneo in mari perierunt.
Et hominũ opinione indeos relatis. sicut alii
homines eorũ temporũ. castor & pollux lllã
sane melicestis matrẽ leo cothean greci. matĩ¬
tã latini uocauer̃: Vtriusq tam̃. putantes
argiuorũ. Translatũ adm̃ecenas. unde fuit
agamem non Et ex ostũest regnũlaurentũ.
Vbi saturni filius picus. regnũ primusacce¬
pit ¶ Iudicante apud haebreos femina deb¬
bora. sed ꝑ illam dĩsp̃s idagebat. Nã &iã
proph&issaerat. Cuius proph&ia. minus
aꝑtaẽ: Quã ut possi mus eam sinediuturna
expositione. dexp̃o de monstrare prolatã
Ia mergo regnabant laurentes utiq inita¬
lia. Exquibus euidentior ducitur origo
romana post grecos Et tamen adhuc res¬
nũ assiriorũ ꝑmanebat. ubieratrex uioe¬

Expanded text:
quamvis Orpheum nescio quomodo infernis quamvis Orpheum nescio quomodo infernis sacris, vel potius sacrilegiis, praeficere soleat civitas impiorum. Uxor autem regis Athamantis quae vocabatur Ino, et ejus filius Melicertes praecipitio spontaneo in mari perierunt, et opinione hominum in deos relati sunt: sicut alii homines eorum temporum, Castor et Pollux. Illam sane Melicertis matrem Leucotheam Graeci, Matutam Latini vocaverunt: utrique tamen putantes Argiuorum, translatum ad Mycenas, unde fuit Agamemnon, et exortum est regnum Laurentum, ubi Saturni filius Picus regnum primus accepit. iudicante aput Hebraeos femina Debbora; sed per illam Dei spiritus id agebat; nam etiam prophetissa erat, cuius prophetia minus aperta est, quam ut possimus eam sine diuturna expositione de Christo demonstrare prolatam. Iam ergo regnabant Laurentes utique in Italia, ex quibus euidentior ducitur origo Romana post Graecos; et tamen adhuc regnum Assyrium permanebat, ubi erat rex uice
Abbreviated transcription (Latin):
urbe roma eẽ prohiber& ¶ Pereatẽ pora¬
perseus &uxoreius andromeda. postea
qua sunt mortui. sic eos incadũ receptos
eẽ credider̃: ut imagines eorũ stellis de¬
signare. Eorũq appellare nominibus¬
uonerubescerent. nontimerentẽPeridẽ Xiui¬
tẽporis interuallũ. Extiter̃ po&e. qui&uã
dheo logi dicerentur. qñm dediis carmina
facidunt: Sed talibus diis quilio& magni
homines. tamen homines fuer̃. Aut mun¬
dihuius quẽ uerus ds̃ fecit dementa sunt:
Autin principatibus & potestatibus. prouo¬
luntate creatoris & suis meritis ordinati.
Et siquidẽ deuno uerodõ int̃ multa uana
& filsa ceciner̃. Colendo :ũ illo alios quidu
non sunt. Eisq ex hibendo famulatũ. qui
unitantũ deb&urdõ. Noneiutiq rite
seruierunts nec a fabulosodeorũ suorum
dedecore &iam ipsi se abstinere potuerunt.
Orpheus. muscus. linus Verũ isti theologi.
deos coluerunt. Nonprodiis culti sunt

Expanded text:
urbe Roma esse prohiberet. Per ea temporaurbe Roma esse prohiberet. Per ea temporaPerseus et uxor eius Andromeda postea quam sunt mortui, sic eos in caelum receptos esse crediderunt, ut imagines eorum stellis designare eorumque appellare nominibuserubescerent, non timerent. CAPUT XIItemporis interuallum exstiterunt poetae, qui etiam theologi dicerentur, quoniam de dis carmina faciebant, sed talibus dis, qui licet magni homines, tamen homines fuerunt aut mundi huius, quem uerus Deus fecit, elementa sunt aut in principatibus et potestatibus pro uoluntate Creatoris et suis meritis ordinati, et si quid de uno uero Deo inter multa uana et falsa cecinerunt, colendo cum illo alios, qui di non sunt, eisque exhibendo famulatum, qui uni tantum debetur Deo, non ei utique rite seruierunt nec a fabuloso deorum sdedecore etiam ipsi se abstinere potuerunt Orpheus, Musaeus, Linus. Verum isti theologi deos coluerunt, non pro diis culti sunt:
Abbreviated transcription (Latin):
hacc deillo dicere ausi sunt seuerius puni¬
rodduerunt: Nunc uero nonsolum eis
quiista frxer̃ irati non sunt: seduttalia
figmenta &iam intheatris agerent. ipsos
deos potius iratos habere timuerunt.
histemporibus. latona appollinẽ peperte
Non illũ cuius oracula solere consuli su¬
perius loquebamur. sed illũ quicũhertu¬
leseruiuit ad m&o. Qui tamen sic est ds̃
creditus. ut plurimi ac paencomnes. unũ
eundeq apollinẽ fuisse opinentur:
Tunc & liber pater bellauit in india: qui
multas habuit in exercitu feminas. Quae
bacchae appellatȩsunt. Nontam uirtute
nobiles quã furore. Aliqui sane & uictũ
scribunt istum liberũ. &uinctũ : Nonnul¬
li &occisum inpugna aperseo. Nec ubi fu¬
erit sepultus tacent. Et tamen eius uelutdĩ
nomine ꝑ inmundos daemones. bacchana¬
lia sacra uel potius sacrilegias̃ instituta.
Dequorũ rabiosa turpitudine. posttã
multos annos sic senatus erubuit: ut in

Expanded text:
haec de illo dicere ausi sunt, seuerius punihaec de illo dicere ausi sunt, seuerius punire debuerunt. Nunc uero non solum eis, qui ista finxerunt, irati non sunt, sed ut talia figmenta etiam in theatris agerent, ipsos deos potius iratos habere timuerunt. His temporibus Latona Apollinem peperit, non illum, cuius oracula solere consuli superius loquebamur, sed illum, qui cum Hercule seruiuit Admeto; qui tamen sic est deus creditus, ut plurimi ac paene omnes unum eundemque Apollinem fuisse opinentur. Tunc et Liber pater bellauit in India, qui multas habuit in exercitu feminas, quae Bacchae appellatae sunt, non tam uirtute nobiles quam furore. Aliqui sane et uictum scribunt istum Liberum et uinctum; nonnulli et occisum in pugna a Perseo, nec ubi fuerit sepultus tacent; et tamen eius uelut dei nomine per inmundos daemones Bacchanalia sacra uel potius sacrilegia sunt instituta, de quorum rabiosa turpitudine post tam multos annos sic senatus erubuit, ut in
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ necauit hercules. quod filius terraefuerit
Propt̃ quod cadens in terrã. fostior soler&as¬
surgere Et siqua foste alia pra&er misi:
Haefabulae. bellũ adusq troianũ. ubi scđm
librũ marcus uarro depopuli romanigente
finiuit exoccasione historiarũ. Quaeres ueri¬
citer gestas continent. Ita sunt ingeniis hominũ
fictae : ut non sint obprobriis pominũ affice
Porro autẽ quicũq furxerint. aioue adstaprũ
riptũ pulcherrimũ puerũ gany medẽ: Quod
nefas rex tantalus fecit. &ioui fabula tribut
Vd danaes. ꝑ imbrẽ aureũ app&is seconcubitũ
Vbi intedllegitur. pudicitia mulieris. auro fuis¬
secorrupta ¶ Quacillis temporibus uel facta
uel ficta sunt Aut facta abaliis. & fictadeioue
Dici non potest quantũ mali dehominũ pracsũ¬
iserint cordibus. quod possunt ista pauienter
ferre mendacia. Qua&amen. &iam
libenter amplexisunt: Quiutiq quan¬
to deuoius iouem colunt. tanto cos qui

Expanded text:
quem necauit Hercules, quod filius terrae fuerit, quem necauit Hercules, quod filius terrae fuerit, propter quod cadens in terram fortior soleret adsurgere; et si qua forte alia praetermisi. Hae fabulae bellum ad usque Troianum, ubi secundum librum Marcus Varro de populi Romani gente finiuit, ex occasione historiarum, quae res ueraciter gestas continent, ita sunt ingeniis hominum fictae, ut non sint obprobriis numinum adfixae. Porro autem quicumque finxerunt a Ioue ad stuprum raptum pulcherrimum puerum Ganymedem, quod nefas rex Tantalus fecit et Ioui fabula tribuit, uel Danaes per imbrem aureum adpetisse concubitum, ubi intellegitur pudicitia mulieris auro fuisse corrupta, quae illis temporibus uel facta uel ficta sunt, aut facta ab aliis et ficta de Ioue, dici non potest quantum mali de hominum praesumserint cordibus, quod possent ista patienter ferre mendacia, quae tamen etiam libenter amplexi sunt. Qui utique quanto deuotius Iouem colunt, tanto eos, qui
Abbreviated transcription (Latin):
Uetripolemo. quodiubente cerere anguibis
portatus alitibus. indigentibus terris fri¬
ta uolando contulerit᷑ Demino tauro quod
bestia fuerit: Inclusa labyrintho Quocun
intrassent homines. in extricabili errore inꝙ
exire non poterant ¶ Decentauris quod equos
hominũq fuerit natura coniuncta ¶ Decerteo
quod sit triceps inferorũ caniss De frrxo&
ellecius sorore: quod uerte ari&e uolanerim
¶Degorgone. quod fuerit crinita serpentibus
& aspicientes conuestebat in lapidos  Debedlere¬
fonte. quod equopinnis uolante sit uectus
Quiequus. pegasus dictus est᷑. Deamphione. qđ
cihurę suauitate. lapides mulserit & attraxent
Defabro dedalo & eius icaro filio. quod sibi
captatis pininis uolauerint s. Deo dipo. quod
monstrũ quoddam quãe sphina dicetutur.
humana facie quadrupe . soluta quae ab illa
proponisol& uelut in solubili questione. suo
precipitio perire compulerit Deantheo

Expanded text:
de Triptolemo, quod iubente Cerere anguibus de Triptolemo, quod iubente Cerere anguibus portatus alitibus indigentibus terris frumenta uolando contulerit; de Minotauro, quod bestia fuerit inclusa Labyrintho,\' quo cum intrassent homines, inextricabili errore inde exire non poterant; de Centauris, quod equorum hominumque fuerit natura coniuncta; de Cerbero, quod sit triceps inferorum canis; de Phryxo et Helle eius sorore, quod uecti ariete uolauerint; de Gorgone, quod fuerit crinita serpentibus et adspicientes conuertebat in lapides; de Bellerophonte, quod equo pennis uolante sit uectus, qui equus Pegasus dictus est; de Amphione, quod citharae suauitate lapides mulserit et adtraxerit; de fabro Daedalo et eius Icaro filio, quod sibi coaptatis pinnis uolauerint; de Oedipo, quod monstrum quoddam, quae Sphinga dicebatur, humana facie quadrupedem, soluta quae ab illa proponi soleret uelut insolubili quaestione suo praecipitio perire conpulerit; de Antaeo.