comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
benedicetur superterrã & benedicent
dm̃ uerum & quiuirant superterram
uirabunt in dm̃ uerũ. nũquã excausa
est cum consuetudo prȩdicationis ex¬
ceditur &rationẽ nouitatis ratio falsi¬
tatis inducit: cumenĩ anteatante dedõ
profeciae extitissent & ad dĩdignitatẽ ac
naturã demonstrandam simplex & so¬
lum dĩ nom̃ cõmemoratũ fuiss& quȩ ren¬
dũ ẽ quaratione nunc peresaiã bene¬
dicendũ dm̃ uerum & iurandũ suꝑterrã
indm̃ uerũ propheia sp̃s prȩloquat᷑
& primũ noscendumẽ sermonẽ himne
resfuturi temporis nuntiare & quero
ands̃ uerus non sit quitũ secundum
opinionẽ uideorũ & benedicebatur &¬
urabat᷑ iudȩinãq sacramentũ mis

Expanded text:
edicetur super terram: et benedicent Deum verum, et qui jurant super terram, jurabunt in Deum verum . Numquam non ex causa est, cum consuetudo praedicationis exceditur: et rationem novitatis ratio falsitatis inducit. Cum enim antea tantae de Deo prophetiae exstitissent, et ad Dei dignitatem ac naturam demonstrandam simplex et solum Dei nomen commemoratum fuisset; quaerendum est, qua ratione nunc per Esaiam benedicendum Deum verum, et jurandum super terram in Deum verum prophetiae Spiritus praeloquatur. Et primum noscendum est, sermonem hunc res futuri temporis nuntiare. Et quaero an Deus verus non sit, qui tum secundum opinionem Judaeorum et benedicebatur eurabatur. Judaei namque sacramentum mys
Abbreviated transcription (Latin):
religiose doctrinȩ institutio non adit
ex quo fit ut quȩ ad sacramentũ salutis
humane ds̃ in hominenascendo gessit
menin redigiosa non capiat dumopus
salutis suȩ non intellegit dĩ ẽeuirtutẽ
& contemplando partũ natiuitatis in fan¬
tie in firmitatẽ pueritiȩ profectũ iuuen¬
tutis &atẽ corporis passiones & passio¬
nũ crucẽ & crucis mortẽ ꝑ hȩc nonsenti¬
unthm̃ uerũ cũ hȩc inseadnaturã genue¬
rit quȩ sibinonerant antea inuerita¬
tatem neque homo factus dĩ esse
desiner& cum quid s̃ ẽ homo ẽe coepis¬
s& non intellegentes non nisi exueridĩ
uirtutẽ eẽ ut qđ non eẽt es sec nec tam̃
qđ ess& ẽẽdesi ner& cũ naturȩ in firmis

Expanded text:
religiosae doctrinae institutio non adit. religiosae doctrinae institutio non adit. Ex quo fit, ut quae ad sacramentum salutis humanae Deus in homine nascendo gessit, mens irreligiosa non capiat: dum opus salutis suae non intelligit Dei esse virtutem. Et contemplando partum nativitatis, infantiae infirmitatem, pueritiae profectum, juventutis aetatem, corporis passiones, num crucem, et crucis mortem, per haec non sentiunt Deum verum; cum haec in se ad naturam genuerit, quae sibi non erant antea in veritaeret veritatem, neque homo factus Deus esse desineret, cum qui Deus est, homo esse coepisset: non intelligentes non nisi ex veri Dei virtute esse, ut quod non esset, esset; nec tamen quod esset, esse desineret: cum naturae infirm
Abbreviated transcription (Latin):
mitate nascitur qđ eratui sum accipit
sionaturã non tam̃ ds̃ a sedemutat᷑ cũ
in homine nob̵ aut uidetur aut nascit᷑
familiari int̃ seproprietate & natiui¬
tatis & uisus ut quod natum ẽ. uisũ sit &
qđ uisum ẽ nasceretur & quia nondũ nob
conlationis euangelicȩ acprofeticȩ locus
ẽ institut ĩ sinterim exlegeor dinẽ ꝑ se¬
quam᷑ probaturi enĩ postea ex euange¬
lus uerũ dĩ filium natũ in homine fuisse
nuncui sum in terim patriarchis inspe¬
cie hominis dĩ filium dm̃uerũ docemus:
exlegenamq cum habra hȩ homo uisus ẽ.
plut dñsa dño non ambigit᷑ quin qđ pluit
dñs ad ño ad significationẽ patris & filii
lex loquat᷑ neq rursũ existimandũ ẽ.
qđ patriarcha nescierit quindm̃ uerũ
adoraretquẽ dm̃ intellegens ad orabat
hab& aut̃ non exiguã perfidiȩm pie¬
tas ad intellegentiã uerȩ fideidifficul¬
tatẽ angustũ enĩ inreligiositate sensũ

Expanded text:
mitate nascitur quod erat visum. Accipit mitate nascitur quod erat visum. Accipit sio naturam. Non tamen Deus a se demutatur, cum in homine nobis aut videtur, aut nascitur, familiari inter se proprietate et nativitatis et visus: ut quod natum est, visum sit; et quod visum est, nasceretur. Et quia nondum nobis collationis evangelicae ac propheticae locus est, institutum interim ex lege ordinem persequamur. Probaturi enim postea ex Evangeliis verum Dei filium natum in homine fuisse, nunc visum interim patriarchis in specie hominis Dei filium Deum verum docemus ex lege. Namque cum Abrahae homo visus, est pluit Dominus a Domino, non ambigitur quin quod pluit Dominus a Domino, ad significationem Patris et Filii lex loquatur: neque rursum existimandum est, quod patriarcha nescierit quin Deum verum adoraret, quem Deum intelligens adorabatHabet autem non exiguam perfidiae impietas ad intelligentiam verae fidei difficultatem. Augustum enim irreligiositate sensum
Abbreviated transcription (Latin):
piorũ impiorionq: uidex ẽ. abrahȩ
ds̃ ẽ ab eo ad oratus estementire saltĩ ali¬
qiđ ꝑ hancimpiã & stultã uerbitut in pu¬
dentiã unde non uerusẽ non perimuntna
turȩ ueritatẽ celestts misericor diȩ sacra¬
menta sed nec sc̃orum fide species quȩ
ad fid eiuissionẽ coaptantur eludit.
sacramenta enĩ legis misteriũ dispen¬
iationis euangelicȩ prȩsigurant ut patri¬
archa uideat & credat qđ a postolus
contemplat᷑ & prȩdicat namq cũ lexum¬
brasit futurorũ ueritatẽ corporisum¬
brȩ species ex pressit & ds̃ in homine &
uidetur & credit᷑ & ad orat᷑ qui secuđ
plenitudinẽ temporis eẽt in homine
gignendus namq: ad ui sum species
mox &iã hocqđ ẽ uisus & natus est
adueritatẽ uero nascendi familiaritas
proficitad sumptȩ ad contẽplandũ
formas pecieullic homo ꝑdm̃ secđ¬
naturȩ nr̃ȩ infirmitatẽ uidendus
ad sũmit᷑ hic pronaturȩ nrae in fir¬

Expanded text:
piorum impiorumque judex est, Abrahae piorum impiorumque judex est, Abrahae Deus est, ab eo adoratus est: ementire saltem aliquid per hanc impiam et stultam verbi tui impudentiam, unde non verusturae veritatem coelestis misericordiae sacramenta: sed nec sanctorum fidem species, quae ad fidei visionem coaptantur, eludunt. Sacramenta enim legis mysterium dispensationis evangelicae praefigurant: ut patriarcha videat et credat, quod Apostolus contemplatur et praedicat. Namque cum lex umbra sit futurorum, veritatem corporis umbrae species expressit. Et Deus in homine et videtur et creditur et adoratur, qui secundum plenitudinem temporis esset in homine gignendus. Namque ad visum species mox etiam hoc, quod est visus, et natus est. Ad veritatem vero nascendi familiaritas proficit assumptae ad contemplandum formam speciei. Illic homo per Denaturae nostrae infirmitatem videndus assumitur: hic pro naturae nostrae infir
Abbreviated transcription (Latin):
uerbũ : aut cui possibileẽ omne uerbũ
quȩro quid de sit dedõ uero & rogo quis¬
pluitenim dñs adño numquid non
to qđ quẽ solũ uerũ dm̃ nosti hunc
cũ impio omnẽ iudicans terrã & dñs &
iustus iudex ẽ & pluit a dño & nterhȩc
quẽ solũ uistũ iudicẽ dixeris quȩro a d ño
enĩ & dñs pluit & hunc iustũ iudicem
non negabis quipluit adño: abrahã
enĩ dixit pat̃ gentiũ nonutiq infi¬
delium nullo modo facias hoc uerbũ
ut occidas iustũ cũ impio &eritiustus
tam quã impius nullemodoqui
iuudicasterram facies hoc iudiciũ
hunc ergo dm̃ iustum iudicem ne.¬
cesseẽ & uerum dm̃ esse : tuo tempie
teneo mendatio non dm̃ ex euangelus
dm̃ iudicẽ profero lex mihiui dicẽ dm̃
locuta ẽ adimae filio qđ uidex ẽ ut auferas
quẽ solum iudicem iustũ professus
eset quẽ iustum iudicẽ doces humc non
ẽ benedictionũ & narũ sponsor est

Expanded text:
verbum? Aut cui possibile est omne verbum, verbum? Aut cui possibile est omne verbum, quaero quid desit de Deo vero. 16. JuPluit enim Dominus a Domino: numquid non nto quod quem solum verum Deum nosti, hunccum impio, omnem judicans terram, et Dominus et justus judex est, et pluit a Domino. Et inter haec, quem solum justum judicem dixeris, quaero. A Domino enim Dominus pluit: et hunc justum judicem non negabis, qui pluit a Domino. Abraham enim dixit, pater gentium, non utique infidelium: Nullo modo facies hoc verbum, ut occidas justum cum impio, et erit justus tamquam impius. Nullo modo, qui judicas terram, facies hoc judicium . Hunc ergo Deum justum judicem, necesse est et verum Deum esse. Tuo te, impie, teneo mendacio. Nondum ex Evangeliis Deum judicem profero: lex mihi judicem Deum locuta est. Adime Filio quod judex est, ut auferas quem solum judicem justum, professus es: et quem justum judicem doces, hunc non est, benedictionum aeternarum sponsor est,
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ tum cũ angelus dĩ dictus.ẽ. docuit
inferioris adhuc ab angelonaturȩ nomi¬
ne intellege anex sedĩ prȩstiterit uerita¬
temnãq ad abrahã homo locutusẽ. sed
abrahã dm̃ adorauit. sedo pestiferi here¬
ticȩ dm̃ abrahã confessufẽ. quẽ tudm̃ dene¬
gas quas promissas abra hae benedictio¬
nes in piȩ expectas nonẽ tibuille utẽ gen¬
tium pater neq: in familiã seminis sui
perbenedictiones fideirenatus euadis.
non delapidib abrahȩ filius excitaris sed
natio uiperarũ confessionis tuȩ hostis ex¬
istis nones i srłdĩ non es abra hae siũ¬
cessio nonistificatus exfideesconenĩ
dõ credidistipereã nãq fidẽ iustificatus
ẽ & constitutus ẽ abra hã patergentiũ
perquã dm̃ cui crediderat ad orauit:
adorauit & enĩbeatu sille & fidelis patri¬
archadm̃ & accipequã dm̃ uerũ cu& ipse
deseait non in possibileẽ omne uerbũ
autnũ quid non solidõ possibile ẽ. omne

Expanded text:
Dei tum, cum angelus Dei dictus est, docuit; Dei tum, cum angelus Dei dictus est, docuit; in inferioris adhuc ab angelo naturae nomine intellige, an ex se Dei praestiterit veritatem. Namque ad Abraham homo locutus est; sed Abraham Deum adoravit. Sed o pestifer haeretice, Deum Abraham confessus est, quem tu Deum denegas. Quas promissas Abrahae benedictiones impie exspectas? Non est tibi ille, ut est, gentium 112 pater: neque in familiam seminis sui per benedictiones fidei suae renatus evadis. Non de lapidibus Abrahae filius excitaris; sed natio viperarum confessionis suae hostis exsistis. Non es Israel Dei, non es Abrahae successio, non justificatus ex fide es: non enim Deo credidisti. Per eam namque fidem justificatus est, et constitutus est Abraham pater gentium, per quam Deum cui crediderat adoravit. Adoravit etenim beatus ille et fidelis patriarcha Deum ; et accipe quam Deum verum, cui, ut ipse de se ait, non impossibile est omne verbum. Aut numquid non soli Deo possibile est omne
Abbreviated transcription (Latin):
salutariamudo sacram̃ta quids uerus
ẽ nescitdsuerus aliquando non t̃e
& primũ quȩ ro qđ significationis habe¬
at asuerus & nonds̃ uerus non enĩ uer¬
biuiꝰ ad prȩhendorationẽ sidicat᷑ mͥ
ignis ẽ sed non ẽ ueru s ignis aut aqua
ẽ sed non ẽ uera aqua & quȩ ro in
quo eiusdẽ generis uerita sa generis
eius dẽ ueritate dissentiat qđ enĩ ig¬
nis ẽ. non potest esse neuerus sit nec
ab olere neuerasit ceterũ si a qua mane¬
at etiã ineo necesse ẽ. persistat ut uera
sit potest ita demum natura perire
si non sit uerũ non potest non ciera ẽẽ
simaneat aut uerus ds ẽ. filiusdĩ ut
ds sit autsinon ẽ uerus ds̃ nom potest &iã
ideẽ qđ dĩ ẽ. quia sinatura non sit naturȩ
non conpetit nom̃ siaut̃ naturȩ in eo no¬
m̃ ẽ non potest ab eo ueritas ab ẽẽnatu¬
ds̃ dicitur adoptionis nomen indil¬
geatur & sit in eonuncupatiodĩ poti¬
us quam ueritas si parumnaturã in se.

Expanded text:
salutaria mundo sacramenta qui Deus verus salutaria mundo sacramenta qui Deus verus est, nescit Deus verus aliquando non e primum quaero, quid significationis habeat Deus verus et non Deus verus? non enim verbi hujus apprehendo rationem, si dicatur mihi, Ignis est, sed non est verus ignis; aut aqua est, sed non est vera aqua: et quaero, in quo ejusdem generis veritas a generis ejusdem veritate dissentiat? Quod enim ignis est, non potest esse ne verus sit: necabolere ne vera sit. Caeterum si aqua maneat, etiam in eo necesse est persistat ut vera sit. Potest ita demum natura perire, si non sit: verum non potest non vera esse, si maneat. Aut Deus verus est filius Dei, ut Deus sit; aut si non est verus Deus, non potest etiam id esse quod Deus est: quia si natura non sit, naturae non competit nomen; si autem naturae in eo nomen est, non potest ab eo veritas abesse natuDeus dicitur, adoptionis nomen indulgeatur, et sit in eo nuncupatio Dei potius quam veritas. Si parum naturam in se
Abbreviated transcription (Latin):
confessionẽ pia quã uis in considerata
festinatione descendimus & nunc quo¬
q alterius quȩstionis negotio in mo¬
rantes non tenumꝰ ordinẽ constitutũ
& dũ dedõ uero dĩfilio loquim᷑ usq ad
confessionẽ diuerim patre& filio feruen¬
tessp̃uardore ꝓrupimꝰ sed tractatu suo
fide inrȩ ueritas reserurtur quȩ cum
in coata sit ad securitatẽ legentis trac¬
tanda tam̃ adq. ab soluanda plenius ẽ
ad desperationẽ contradicentis.
non ad fertitaq demutationẽ naturȩ
nom̃ officiiqui enĩ angelus dĩ ẽ. diẽ non
sit planed suerus sinonresdĩ & locutus
fuerit & gesserit ingentẽ enĩ magnã
ismael adaugit & nominieiꝰ multi plica¬
tiones gentiũ pollic& & quȩ rosi hoc
angeli opus ẽ sinuerodĩ potesta sẽ. qiđ
nature aufers ueritatẽ cuiueritatis non
adimit potestatẽ ten& itaq natuerȩ uir¬
tus ueritatis fidẽ & int̃ dispensationis suȩ

Expanded text:
confessionem pia, quamvis inconsiderata, confessionem pia, quamvis inconsiderata, festinatione descendimus: et nunc quoque alterius quaestionis negotio immorantes, non tenuimus ordinem constitutum; et dum de Deo vero Dei filio loquimur, usque ad confessionem Dei veri in Patre et Filio ferventis spiritus ardore prorupimus. Sed tractatui suo fidei nostrae veritas reservetur: quae cum inchoata sit ad securitatem legentis, tractanda tamen atque absolvenda plenius est ad desperationem contradicentis.--Non affert itaque demutationem naturae nomen officii: qui enim angelus Dei est, Deus est. Non sit plane Deus verus, si non res Dei et locutus fuerit, et gesserit. In gentem enim magnam Ismael adauget, et nomini ejus multiplicationes gentium pollicetur: et quaero, si hoc Angeli opus est. Sin vero Dei potestas est; quid naturae aufers veritatem, cui veritatis non adimis potestatem? Tenet itaque naturae virtus veritatis fidem: et inter dispensationis suae
Abbreviated transcription (Latin):
tiũ dĩ significationem enĩ officiitestat᷑
mnuntionaturȩ aut̃ ueritatẽ confir¬
mauit in nomine cũ dm̃ dix̃ hicaut̃
nunc dispensationis ẽ. erdo non gene¬
ris non enĩ aliud quã patrẽ & filiũ
prȩdicamus & itanatura nominũ
coaequamus ut ueritatẽ dĩteneat ex in¬
nacibili dõ dĩ unigenitinatiuit asmis¬
siaut̃ &mittentis significatio hic ñ ali¬
ut quã patrẽ & filiũ docetceteruĩ uerita¬
tẽ non adimit naturȩ nequem filio
perimit natiuȩ dnumitatis proprietatẽ
quianemoambigat naturã auctoris
infilinatiuitate connasciut eximo con¬
sis tat in unũ qđ ꝑunũ non discernat᷑
eximoatq: itaunũ sint ꝑ qđ imus eximno
sermonis in continens slentiuiã enĩ
& in superiore libro modũ constitutȩ
prȩdicationis excessimus cũ quando
in piȩditũ unũ dm̃ abhereticis arguen¬
tes & dm̃atq dm̃ amorse prȩdicatũ
docente s adunius dĩ uerã & religiosã

Expanded text:
ntium Dei. Significationem enim officii testatur ntium Dei. Significationem enim officii testatur in nuntio: naturae autem veritatem confirmavit in nomine, cum Deum dixit. Hic autem nunc dispensationis est ordo, non generis. Non enim aliud quam Patrem et Filium praedicamus: et ita naturam nominum coaequamus, ut veritatem Dei teneat ex innascibili Deo Dei unigeniti nativitas. Missi autem et mittentis significatio hic non aliud quam Patrem et Filium docet, caeterum veritatem non adimit naturae, neque in Filio perimit nativae divinitatis proprietatem: quia nemo ambigat naturam auctoris in filii nativitate connasci, ut ex uno consistat in unum, quod per unum non discernatur ex uno: atque ita unum sint per quod unus ex uno sermonis incontinens silentium! Jam enim et in superiori libro modum constitutae praedicationis excessimus, cum quando impie dictum unum Deum ab haereticis arguentes, et Deum atque Deum a Moyse praedicatum docentes, ad unius Dei veram et religiosam
Abbreviated transcription (Latin):
non ex uero consistere qđ uterq dsut
russit. sed pergamus &iam numeo
prȩdicationis nr̃ȩ itinere quo lex sca
dedõ docuit. angelusdĩ ad agarloquit᷑
&idẽ angelus ds̃.ẽ. sed forte idcrco ñ
ẽ uerus dĩ quia angelus dĩẽ in ferioris
enĩ naturȩ uidet᷑ hoc nomen tubi nun¬
cupatio ẽ generis alieniibi ex istima¬
tur ueritas eiusdẽ generis non in ẽẽ
& quidem iã superior liberinanitatẽ
huius quȩstionis hastendit in angelo
eni officupotius quã naturȩ intelle¬
gentiȩ ẽ & proph& amihi testis ẽdicens
qui facit ange lossuos sp̃s & ministrossu¬
osignẽ urentẽ urens igit᷑ ignis illimi¬
nis trieius sunt & ueniens sp̃s angeliei
sunt per hȩc enĩ nuntiorũ qui angeli
icignisurens ministerdĩ & hȩc natura
eorũ accipitnuntii &ministeruoffici¬
ũ uolen sigit᷑ lex immo perligẽmds
personam paterni nominis intmare
dm̃ filium angelũ dĩ locutaẽ id ẽ nu¬

Expanded text:
non ex vero consistere, quod uterque Deus non ex vero consistere, quod uterque Deus verus sit. praedicationis nostrae itinere, quo lex sancta de Deo docuit. Angelus Dei ad Agar loquitur, et idem Angelus Deus est. Sed forte idcirco 110 non Deus verus est, quia angelus Dei est. Inferioris enim naturae videtur hoc nomen: et ubi nuncupatio est generis alieni, ibi existimatur veritas ejusdem generis non inesse. Et quidem jam superior liber inanitatem hujus quaestionis ostendit. In angelo enim officii potius quam naturae intelligentia est. Et propheta mihi testis est, dicens: Qui facit angelos suos spiritus, et ministros suos ignem urentem . Urens igitur ignis ille ministri ejus sunt: et veniens spiritus, angeli ejus sunt. Per haec enim nuntiorum, qui angeli hic ignis urens minister Dei: et haec natura eorum accipit nuntii et ministri officium. Volens igitur lex, immo per legem personam paterni nominis intimare, Deum filium angelum Dei locuta est, id est, nu
Abbreviated transcription (Latin):
tione ueritatis indictis quã opus ex¬
plebat in factis ut homine adimaginẽ
dĩds figurar& ut dm̃ significar& nec
uerita tedõ adimer& cũ & in cõmunio¬
ne imaginis eẽt dsuerus quiin apere
efficiendo intellegebat᷑ ds̃ filius
ta cȩcar impietatis temeritas audis dm̃
& dmaudis imaginẽ nrãm quidtu sub¬
icis uerum & nonurrũ quid in seris natu¬
ralẽ atq falsum quid subreligionis no¬
mine religionẽ euertis q̃uid perunũ
dm̃ & unum dm̃ uerũ temptas neds̃
uerus unus sit nondũ uȩ sanos sp̃stu
os dictis euangelicis atq apostolicis fuf¬
foco in quibus pater & filius non ꝑ¬
uerũ & non dm̃ uerũnũ qiđ alit̃ in utroq
prȩterquã naturȩ nomineus aefidm̃
tantũ dixis sedico dm̃ uerũ & dm̃uerũ
perueritatem imaginis prȩdicauit.
usus innuncupatione primũinaturȩ
nomineutitur. deinceps ingenere ue¬
ritate naturȩ cũ enĩ qui fit secundũ
imaginẽ creatur utriusq non potest

Expanded text:
tionem veritatis in dictis, quam opus extionem veritatis in dictis, quam opus explebat in factis: ut hominem ad imaginem Dei Deus figuraret, ut Deum significaret, nec veritatem Deo adimeret: cum et in communione imaginis esset Deus verus, qui in opere efficiendo intelligebatur Deus filiuta caecae impietatis temeritas! Audis Deum et Deum, audis imaginem nostram: quid tu subjicis verum et non verum? quid inseris naturalem atque falsum? quid sub religionis nomine religionem evertis? quid per unum Deum, et unum Deum verum, tentas ne Deus verus unus sit? Nondum vesanos spiritus tuos dictis evangelicis atque apostolicis suffoco, in quibus Pater et Filius non perverum et non Deum verum? Numquid aliter in utroque praeter quam naturae nomine usa est? Dtantum dixisse dico? Deum verum et Deum verum per veritatem imaginis praedicavit. Usa est in nuncupatione primum naturae nomine: utitur deinceps in genere veritate naturae. Cum enim qui fit, secundum imaginem creatur utriusque, non potest
Abbreviated transcription (Latin):
tus sit nunc interim hoc tenemus anueris
dĩ non sit cuiuerus ds̃dixerit. faciamus
hominẽ adimaginẽ & similitudinem
nostram. dicerne siquid potest in hac
imaginis communione uerũ atq falsum
& heretico furore hacindis sicabilia de ci¬
de unumenĩ sunt : quorũ imaginis & si¬
militudinis inum ẽ homo factus exẽplũ:
ueritas sibi coherens non demutetur
offendiculo falsitatis & fecitdĩ ho¬
minem adimaginem dĩ fecit eum.
imago cõmunis ẽds̃ adimaginẽdĩ homi¬
nem fecit quiuerum dm̃ filium dĩ de¬
negat quȩ ro ad cuiusdĩ imaginẽ adõ
factũ hominem intellegat memine¬
rittamen semper perfiliumom̃a nefor¬
te heretica intellegentia operationẽ sibi
di patris coapt& sugitur adimaginẽ
dĩpatris perfiliũ dm̃ homo condit᷑ con¬
dit quoq adimagine fili quia nemofilio
dictũ denegat adimaginẽ & similitu¬
dine nostrã tenuit sermodiuinus ra¬

Expanded text:
tus sit. Nunc interim hoc tenemus, an verus tus sit. Nunc interim hoc tenemus, an verus Deus non sit, cui verus Deus dixerit: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram. Discerne, si quid potes, in hac imaginis communione verum atque 109 falsum: et haeretico furore haec indissecabilia decide. Unum enim sunt, quorum imaginis et similitudinis unum est homo factus exemplum. veritas semper sibi cohaerens non demutetur offendiculo falsitatis. Et fecit Deus hominem; ad imaginem Dei fecit eum . Imago communis est: Deus ad imaginem Dei hominem fecit. Qui verum Deum filium Dei denegat, quaero ad cujus Dei imaginem a Deo factum hominem intelligat. Memirit tamen semper per Filium omnia; ne forte haeretica intelligentia operationem sibi Dei patris coaptet. Si igitur ad imaginem Dei patris per filium Deum homo conditur, conditur quoque ad imaginem Filii: quia nemo Filio dictum denegat ad imaginem et similitudinem nostram. Tenuit ergo sermo divinus ra
Abbreviated transcription (Latin):
sensis sequilo quitur qũia id locutus est
adq: operationis ueritas doceretur qui
sensum suũ per uerba elo quebat᷑ sensus
quoquerationẽ ex naturacũ ueritate
subiecitdicens adimaginẽ & similitu¬
dinẽ nr̃am : ubiẽ hic falsus ds̃ cuiuerus
ds̃ dicitadimaginẽ & similitudinenram
nostrã non hab& unionẽ non hab&
diuersitatẽ non hab & discretionem
homo enim ad communem fit secun¬
dum ueritatem sermonis imaginẽ:
cõmimioaut̃ falso ueroq non c̃petit
ds̃ qui loquitur addm̃ loquit᷑ ad patris
& fili imaginẽ homo conditurnom̃
discrepatnatura non differt imaenĩ
ẽ imaginis ad quã homo creatus ẽ species
& interhaec ueritas ubi deperitma¬
nente adutrũq: & facti cõmunione & cõ¬
mimis imaginis ueritate : nondũ ab¬
soluende huiis questionis mihi tẽpus
ẽ posterius enĩ demonstrabimus in quã
imaginẽ dĩ patris & dĩ filii homocondi¬

Expanded text:
sensisse qui loquitur, quia id locutus est,sensisse qui loquitur, quia id locutus est,atque operationis veritas doceretur; qui sensum suum per verba eloquebatur, sensus quoque rationem ex natura cum veritate subjecit, dicens ad imaginem et similitudinem nostram. Ubi est hic falsus Deus, cui verus Deus dicit ad imaginem et similitudinem nostram? Nostram non habet unionem, non habet diversitatem, non habet discretionem. Homo enim ad communem fit, secundum veritatem sermonis, imaginem. Communio autem falso veroque non competit. Deus, qui loquitur, ad Deum loquitur: ad Patris et Filii imaginem homo conditur. Nomen non discrepat, natura non differt. Una enim est imaginis, ad quam homo creatus est, species. Et inter haec veritas ubi deperit, manente inter utrumque et facti communione, et communis imaginis veritate? Nondum absolvendae hujus quaestionis mihi tempus est: posterius enim demonstrabimus, in quam imaginem Dei patris et Dei filii homo condi
Abbreviated transcription (Latin):
quaquã ueris falsa sociari neq hȩcrerũ
generamiguosibi ad sensu contineri
qui a ꝑgeneris differentiã aduersante
naturanũ quã dissidentiacoeant. nec
diuersa consentiant nec sibi inuicẽ aliena
cõmunia sint: quaecumita sint in¬
terrogo int̃uerum & falsumdm̃ quo¬
modo hocdictũ intellegat᷑. faciamus
hominẽ adimaginẽ & similitudinẽ
nr̃am. uerba sensumenuntiant sen¬
susrationis motus rationis motũ ueritas
incitat exuer bi sigit᷑ sensum sequam᷑¬
& exsensurationẽ intellegamus & ex
ratione ueritatẽ ad prȩhendamus:
cui e nĩ dicit᷑ faciamus hominẽ adima¬
ginẽ & similitudinẽ nr̃am.
quȩro in quo non secundũ eũ utrus
sit qui sibi dicat nã sine dubio dictum
hoc ex ad fectu sensuq dicentis ẽ. ergo
quidicit faciamus significat secũ ad faci¬
endum non dissentientẽ non alienum
non infirmũ sedqui potei sit ad idunde
ẽ. sermo faciendus: hocergo sine dubio

Expanded text:
quaquam veris falsa sociari, neque haec terum quaquam veris falsa sociari, neque haec terum genera mutuo sibi assensu contineri: quia per generis differentiam adversante natura, nunquam dissidentia coeant, nec diversa consentiant, nec sibi invicem aliena communia sunt. Quae cum ita sint, interrogo inter verum et falsum Deum quomodo hoc dictum intelligatur: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram . Verba sensum enuntiant, sensus rationis est motus, rationis motum veritas incitat. Ex verbis igitur sensum sequamur, ex sensu rationem intelligamus, et ex ratione veritatem apprehendamus. Cui enim dicitur: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram, quaero in quo non secundum eum verus sit, qui sibi dicat: nam sine dubio dictum hoc ex affectu sensuque dicentis est. Ergo qui dicit Faciamus, significat secum ad faciendum non dissentientem, non alienum, non infirmum, sed qui potens sit ad id, unde est sermo, faciendum. Hoc ergo sine dubio
Abbreviated transcription (Latin):
obici soleant quȩ stionũ dehis nunc tauere
neque enĩ hoc quod dici sol& pat̃ maior
meẽ. & ceterahuius modisimilia aut
ignorant᷑ aut non intellegunt᷑ ut non
perhȩc ipsaueri dĩ filionatura doceat᷑.
sed ordinẽ responsionis nr̃ae eum
ẽe conuenit quierat propositionis ad¬
uersȩ ut uestigia inpiae institutionis
gressus hcpie p̃dicationis inculcans ipsa
illa primaeuadentes in hoc profanũ inre¬
ligio sũq it̃ fallacis doctrinȩ signa dele¬
r& : dilatisigitur atq in postremũ
reseruatis euangelicis adq: a postolicis
prȩconiis omnis interim nob̵ delege &
proph&is aduersus impios pugna sit emen¬
titã eorũ ac fallacẽ ꝑuersitatẽ hisipsis in¬
terim quib fallere tẽptant dictis coargu¬
quã si falsa eẽ quȩ ueritati obiecta sunt
detegant᷑ & hoc quidemmentientiũ
absoluti ore dedecoresimendacia ipsa
proficiant ueritati. & quidẽ sensuhu¬
manȩ opinionis comune iudiciũ ẽ. ne¬

Expanded text:
objici soleant quaestionum, de his nunc tacere. objici soleant quaestionum, de his nunc tacere. Neque enim hoc quod dici solet: Pater major me est , et caetera hujusmodi similia, aut ignorantur, aut non intelliguntur, ut non per haec ipsa veri Dei in Filio natura doceatur: sed ordinem responsionis nostrae eum esse convenit, qui erat propositionis adversae; ut vestigia impiae institutionis gressus hic piae praedicationis inculcans, ipsa illa prima evadentis in hoc profanum irreligiosumque iter fallacis doctrinae signa deleret. Dilatis igitur atque in postremum reservatis evangelicis atque apostolicis praeconiis, omnis interim nobis de lege et prophetis adversus impios pugna sit, ementitam eorum ac fallacem perversitatem his ipsis interim, quibus fallere tentant, dictis coarguquam si falsa ea esse, quae veritati objecta sunt, detegantur; et hoc quidem mentientium abproficiant veritari. Et quidem sensu humanae opinionis commune iudicium est, ne
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ qđ iult possit quia semper uoluntas
uirtutis ẽ. quin &iam id quo d sibidi¬
ctur potesi perfectȩ enĩ potestatis ẽ
hocnaturã posse fauentis qđ possit sig¬
nificare sermodicentis atq itacũquia qđ
dicipotes idipsum & efisu potest tenet
ueri tatis naturam ea quȩ dictis ex ȩqua¬
tur operatio: non ẽ ita quedĩ filius ds
falsus necds adoptiuus necdĩ connuncu¬
patus sed dsuerus & non necesseẽ. ali¬
quidediuerso demonstrandĩ perqđ
non sit ds̃uerus mihieni sufficit in eođi nom̃
atq natura dis̃enĩ ẽ perquã facta sunt
om̃ a hocmihi deeo creatiomun di locu¬
taẽ ex aequatur ds̃ dõ nomine exȩquat᷑
ueritati ueritas opert ut significatio ẽ
dĩ potentis indicto ita intellegentia ẽ
dĩ potentis in facto & posthȩc quȩ ro in
patris & filiconfessione qua auctori¬
tatenaturȩ ueritas denegetur quã&
uirtus nominis & nom̃ uirtutis in pleuit
meminis seaut legentẽ oport& nõnme
in memorem aut diffidentem earũ quȩ

Expanded text:
 vult possit, quia semper voluntas virtutis est; quin etiam id quod sibi dicitur potest. Perfectae enim potestatis est, hoc naturam posse facientis, quod possit significare sermo dicentis. Atque ita cum quidquid dici potest, id ipsum et effici possit; tenet veritatis naturam ea quae dictis exaequatur operatio. Non est itaque Dei filius Deus falsus, nec Deus adoptivus, nec Deus connuncupatus, sed Deus verus. Et non necesse est aliquid e diverso demonstrare, per quod non sit Deus verus: mihi enim sufficit in eo Dei nomen atque natura. Deus enim est, per quem facta sunt omnia. Hoc mihi de eo creatio mundi locuta est. Exaequatur Deus Deo nomine, exaequatur veritati veritas opere. Ut significatio est Dei potentis in dicto, ita intelligentia est Dei potentis in facto. Et post haec quaero, in Patris et Filii confessione qua auctoritate naturae veritas denegetur, quam et virtus nominis, et nomen virtutis implevitMeminisse autem legentem oportet, non me immemorem aut diffidentem earum quae
Abbreviated transcription (Latin):
dentiũ fidestedm̃ urat dm̃ uerũ es¬
sete confitensdm̃ uerum esse teprȩ¬
dicans dm̃ uerum esse te conscia quam
monullam reliquerit difficultatẽ quin
dm̃ signifi casse intellegatacui perno¬
uũ nomen seruiatur & perquẽ eius¬
dem nominis interris benedicta sit no¬
uitas & quibenedicatur ds̃uerirs & quiiu¬
ret᷑ ds̃ uerus quȩ om̃a secundum tempo¬
rũ plenitudinẽ ecclesiȩ fidespia in dnm

Expanded text:
dentium fides te Deum jurat, Deum verum esdentium fides te Deum jurat, Deum verum esse te confitens, Deum verum esse te praedicans, Deum verum esse te conscia. 31. mo nullam reliquerit difficultatem, quin Deum significasse intelligatur, et cui per novum nomen serviatur, et per quem ejusdem nominis in terris benedicta sit novitas, et qui benedicatur Deus verus, et qui juretur Deus verus; quae omnia secundum temporum plenitudinem Ecclesiae fides pia in Dom
Abbreviated transcription (Latin):
orũ iud ex futurus mnisteriũitaq: sermore¬
licuus euangelici sacramenti neqiđ̃ ind ño
dicente & in dñ o interficiente ã bigi possit
explicuit. seruientib. uero mihi uocabi¬
tur nom̃ nouũ qđ benedicet᷑ suꝑ terrã:
omnis hic futuri temporis sermoe :
& qđ est hoc nouum nom en religio¬
nis quod benedicetur super terrã.
sia seculisxp̃iani uocabuli antea beatitu¬
nis nouitas cȩlestium benedictionũ
deinr̃ȩ conscientiam sequens sermo
confirmat dicens & benedicent dm̃
uerũ & quiiurant suꝑ terrã urabunt
indm̃uerũ: hicerte benedicent dm̃
uerum quorum in dĩ serui tute nouũ
nomenẽ tunc dein de qui iurandus erit
dr̃ ds̃ uerusẽ : anne ambigitur quisui¬
ret᷑ quibenedicat᷑ perquẽ nouũ ipsi
seruientib benedictũq nemen
consistit mecũ aduersumimpiã tuã
hereticȩ prȩdicationẽ ab soluta sermo¬
nedicte exte superterrã nuncupati¬
onis teuerũ dm̃ iuran somne enimos

Expanded text:
orum judex futurus? Mysterium itaque sermo reorum judex futurus? Mysterium itaque sermo reliquus evangelici sacramenti, ne quid in Domino dicente et in Domino interficiente ambigi possit, explicuit: Servientibus vero mihi vocabitur nomen novum, quod benedicetur super terram. Omnis hic futuri temporis sermo est. Et quod est hoc novum nomen religionis, quod benedicetur super terram? Si a saeculis Christiani vocabuli antea beatitunis novitas coelestium benedictionum dei nostrae conscientiam sequens sermo confirmat, dicens, Et benedicent Deum verum, et qui jurant super terram, jurabunt in Deum verum. Hi certe benedicent Deum verum, quorum in Dei servitute novum nomen est: tum deinde qui jurandus erit Deus, Deus verus est. Anne ambigitur quis juretur, quis benedicatur, per quem novum ipsi servientibus benedictumque nomen sit? Consistit mecum adversus impiam tuam, haeretice, praedicationem absoluta sermonedictae ex te super terram nuncupationis, te verum Deum jurans. Omne enim os
Abbreviated transcription (Latin):
non seruiunt inclamore ad que ulu latu
perdolorẽ cordis & contritione sp̃s mansu¬
ris int dehinc subiecit : relinquetis enim
uos nomen urum in letitia electis meis :
uos aut̃ interfici& dñs sermo ad carnalẽ
isrł .ẽ. cum futuri temporis significatione
cui ex probratur qđ nom̃ suũ electisdĩ
relicturus sit quero qđ hoc nom̃ sit nẽ pe
isrł adquẽ tũ erat sermo dehinc interro¬
go qui sit hodicis rahel & quidẽ testatur
a postolus quispũ non litera qui in regu
terea cũ superius dictum sit. propte¬
rea sic dicit dñs intellegendum est
curita hoc consequatur uos autem in¬
terfici& dñs. dein de posthaec quid
sibiuelit hic sermo. seruientibus uero
mihi uocabitur nom̃ nouũ quod bene¬
dicetur super terrã. nũ qiđ ambigitur
queret᷑ & qui interfecturus eẽt non
aliud intellegeretur ẽẽ quã dñs qui
& postea sibi seruientes nouo eẽt nomine
muneraturus & non ignoraretur &
in proph&is locutus ẽe &piorũ atq: inpi¬

Expanded text:
non serviunt, in clamore atque in ululatu per dolorem cordis et contritionem spiritus mansuri sint. Dehinc subjecit, Relinquetis enim vos nomen vestrum in laetitia electis meis, vos autem interficiet Dominus . Sermo ad carnalem Israel est cum futuri temporis significatione, cui exprobratur quod nomen suum electis Dei relicturus sit. Quaero, quod hoc nomen sit? Nempe Israel, ad quem tum erat sermo. Dehinc interrogo, qui sit hodie Israel? Et quidem testatur Apostolus, Qui spiritu, non littera, qui in regula terea, cum superius dictum sit, Propterea sic dicit Dominus; intelligendum est cur ita hoc consequatur, Vos autem interficiet Dominus: deinde post haec quid sibi velit hic sermo, Servientibus vero mihi vocabitur nomen novum, quod benedicetur super terram . Numquid ambigitur queretur, et qui interfecturus esset, non aliud intelligeretur esse quam Dominus; qui et postea sibi servientes novo esset nomine muneraturus, et non ignoraretur et in prophetis locutus esse, et piorum atque impi
Abbreviated transcription (Latin):
tis perfidem operationis dĩ qui excita¬
uit eum amortuis. & uoscum essetis
in delictis & prȩputiatione carnis
uestrae uiuificauit cumillo dona¬
tis uobis omnibus delictis delens
insententiis quod erat contrariũ
gens illud cruci exutus carne. potes¬
cum fiducia insem& ipso respuit
captiosas & in utiles philosophiȩ
questiones fides constans neque
humanarum in eptiarum fallaciis

Expanded text:
er fidem operationis dei, qui suscitauit illum a mortuis, et uos, cum essetis mortui delictis et praeputio carnis uestrae, uiuificauit cum illo, donans nobis omnia delicta, delens um decretis, quod erat contrarium gens illud cruci, exuens se carnem princcum fiducia in semetipso . Respuit captiosas et inutiles philosophiae quaestiones fides constans, neque humanarum ineptiarum fallaciis
Abbreviated transcription (Latin):
succumbens spolium sepreb& ueritas falsi¬
tati pon secundum sensum communis
intellegentiae diñretinens. nequede
nens in quo diuinitatis plenitudo cor¬
poraliter in habit& ut dum in fini¬
tas &ernae in eo . ẽ. potestatis . omnẽ
terrenȩ mentes amplexum potestas
&nȩ infinitatis excedat. quinos ad
diuinitatis suae naturam trahens.

Expanded text:
succumbens, spolium se praebet veritas falsitati; non secundum sensum communis intelligentiae Deum retinens, neque de nens, in quo divinitatis plenitudo corporaliter inhabitet: ut dum infinitas aeternae in eo est potestatis, omnem terrenae mentis amplexum potestas aeternae infinitatis excedat: qui nos ad divinitatis suae naturam trahens
Abbreviated transcription (Latin):
a principio aputdm̃ eẽ & uerbum
carne factum habitasse in nobis non
idcircononcreder& quia non intelle¬
ger& sed idcir co sememiniss& intel¬
quo sȩcularis prudentiae tradare tur
errore adpiae confessionis huius ab¬
solutissimam fidem ita in superper
a postolum dictis diuinis edocetur
uidete ne quis uos spoli& perphiloso¬
fiam & inanem deceptionem scđ tra¬

Expanded text:
in principio apud Deum esse, et Verbum in principio apud Deum esse, et Verbum carnem factum habitasse in nobis, non idcirco non crederet, quia non intelligeret; sed idcirco se meminisset intelquo saecularis prudentiae tardaretur errore, ad piae confessionis hujus absolutissimam fidem ita insuper per Apostolum divinis dictis edocetur: Videte ne quis vos spoliet per philosophiam et inanem deceptionem,
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃i coporis caro ess& habitauit in nob̶.
ut dum habitat non aliud quam ds̃ ma¬
ner& dumautem habitat in nobis¬
non aliud quam nr̃ae carnis ds̃caro fac¬
tae non in opssuorum quia tamquam
unigenitus a patre plenus gratiae &
ueritatis & in suis perfectus sit &ue
menti doctrinam menslaeta suscepit
indm̃ proficiens percarnem & in nouã
natiui tatem perfidem uocata & ad cȩ¬
lestem regenerationẽ optinendam
potestatisuae permissacuram insepa¬
rentis suicreatoresque cognoscens
non innihilum redigendam sepereũ
existimans perquem in hoc ipsũ quod ẽ
ex nihilo substitiss& & haec om̃a ultra
in tellegentiae humanȩ metiens sensũ
quiaratio communiũ opinionũ consilu
calestis incapax hoc solum put& in na¬
tura rerum ẽẽ quod aut intrase intel¬
legat aut praestare possi & ex sese.
dĩ autem uirtutes secundum magni¬
ficentiam & nȩ potestatis non sensu
sed fidei infinitate pendebant ut dm̃

Expanded text:
nostri corporis caro esset, habitavit in nobis: nostri corporis caro esset, habitavit in nobis: ut dum habitat, non aliud quam Deus maneret; dum autem habitat in nobisnon aliud quam nostrae carnis Deus caro facnis non inops suorum, quia tamquam unigenitus a Patre plenus gratiae et veritatis, et in suis perfectus sit, et menti doctrinam mens laeta suscepit, in Deum proficiens per carnem, et in novam nativitatem per fidem vocata, et ad coelestem regenerationem obtinendam potestati suae permissa, curam in se parentis sui Creatorisque cognescens non in nihilum redigendam se per eum existimans, per quem in hoc ipsum quod est, ex nihilo substitisset: et haec omnia ultra intelligentiae humanae metiens sensum, quia ratio communium opinionum consilii coelestis incapax, hoc solum putet in natura rerum esse, quod aut intra se intelligat, aut praestare possit ex sese. Dei autem virtutes secundum magnificentiam aeternae potestatis, non sensu, sed fidei 10 infinitate pendebat: ut Deum
Abbreviated transcription (Latin):
duos fidem laxans quia ex dõ dm̃ audit
non adnaturȩ diuersitatẽ indõ exdõ
decedens quia plenum gratia & uerita¬
tedm̃ ex dõdiscit neque praeposterum
exdõ dm̃ sentiens quia in principio apud
dm̃ essedm̃ conperit rarissimam de in¬
dehuius salutaris cognitionis fidem ẽẽ.
sed praemium maximum noscit. quia &
sui non receperunt & recipientes infili¬
osdĩ aucti sunt: non ortu carnis sed fidei:
esse autem filios dĩ non necessitatem ẽẽ
sed potes tatem quia proposito uniuer¬
sis dĩ munere non natura gignentium
adferatur sed uoluntas praemium con¬
sequatur hac neidipsum quod uni¬
cuique essedĩ filio fit potestas in aliquo
infirmitatem fidei trepidȩ inpedir&.
quia persui difficultatem egerrima ÷ infirme
sper&ur quod & magis optatur. &
minus creditur: uerbum ds̃ caro
factum ẽ ut perdm̃ uerbum carnẽ
factum caro proficer& in dm̃ uerbũ.
ac ne uerbum caro factum aut aliquid
apud ess& quam ds̃ uerbum aut non

Expanded text:
deos fidem laxans, quia ex Deo Deum audit; deos fidem laxans, quia ex Deo Deum audit; non ad naturae diversitatem in Deum ex Deo decedens, 9 quia plenum gratia et veritate Deum ex Deo discit; neque praeposterum ex Deo Deum sentiens, quia in principio apud Deum esse Deum comperit. Rarissimam deinde hujus salutaris cognitionis fidem esse, sed maximum praemium noscit: quia et sui non receperunt, et recipientes in filios Dei aucti sunt, non ortu carnis, sed fidei. Esse autem filios Dei, non necessitatem esse, sed potestatem: quia proposito universis Dei munere, non natura gignentium afferatur, sed voluntas praemium consequatur. Ac ne id ipsum, quod unicuique esse Dei filio fit potestas, in aliquo infirmitatem fidei trepidae impediret; quia per sui difficultatem aegerrime speretur, quod et magis optatur, et minus creditur: Verbum Deus caro factum est, ut per Deum Verbum carnem factum caro proficeret in Deum Verbum. Ac ne Verbum caro factum aut aliquid aliud esset quam Deus Verbum, aut non
Abbreviated transcription (Latin):
carnis sed exdonati sunt : & uerbum:
caro factum est: & habitabit innobis:
& uidimus gloriam eius gloriam tam :¬
quam unigeniti a patre. ꝓlenum gra :¬
tia &ueritate : proficitmens ultra
naturales sensus intellegentiam &
plus dedõ quã opinabatur docetur:
creatorem enimsuum dm̃ ex dõ discit
uerbum dm̃ &apuddm̃ in principio ẽẽ
audit. mundilumen inmundo manent.¬
& amundo non recognitum intellegit:
uenientem quoque in sua asuis non re¬
ceptum. recipientes autem subfidei
suae merito indĩ filios proficisse cog¬
noscit non exconplexucarnis. neq
exconceptu sanguinis. neque ex
corporum uoluntate . sed ex dõ natos:
eiusque tam quam unici a patresit
perfecta cum gratia &ueritate :¬
Hiciammens trepida & anxia plus spei
inuenit quam expectabat. ac primum
ad cognitionem dĩ patris imbuitur:
& quod antea decreatoris sui aeterni¬
tate & infinitate & speciae naturali
sensu opina batur : hic nunc propriũ
esse &iamimigenito dõ accipit non in

Expanded text:
carnis, sed ex Deo nati sunt. Et Verbum caro factum est, et habitavit in nobis: et vidimus gloriam ejus, gloriam tamquam unigeniti a Patre, plenum gratia et veritate . Proficit mens ultra naturalis sensus intelligentiam, et plus de Deo quam opinabatur edocetur. Creatorem enim suum Deum ex Deo discit: Verbum Deum, et apud Deum in principio esse audit. Mundi lumen in mundo manens, et a mundo non recognitum intelligit. Venientem quoque in sua, a suis non receptum: recipientes autem sub fidei suae merito in Dei filios profecisse cognoscit; non ex complexu carnis, neque ex conceptu sanguinis, neque ex corporum voluntate, sed ex Deo natos. ejus, quae tamquam unici a patre, sit perfecta cum gratia et veritateHic jam mens trepida et anxia plus spei invenit, quam exspectabat. Ac primum ad cognitionem Dei patris imbuitur. Et quod antea de Creatoris sui aeternitate, et infinitate, et specie, naturali sensu opinabatur, hic nunc proprium esse etiam unigenito Deo accipit: non in
Abbreviated transcription (Latin):
intra extraque & super eminens
& internus idem circum fusus & infinis
in omnia noscereturir cum & palma
pugillum que continens potestatem
naturȩ exterioris ostender& actronus
& scamillum substrata esse ut introno
exteriora monstrar& cum exteriora
sua interior insidens ipserur sum ex¬
terior interna concluder& : Atque
ita totus ipse intra extraq secontinens
cuncta ei qui in finitus est nonines sent.
hisigitur religio sissimis dedõ opinio¬
nibus uiristudio detentirs animus
delectabatur: neque enim aliud quid
dignum ẽẽ dõ arbitrabatur quamita
eum ultra intellegentiã rerum eẽ
ut inquantum se ad aliquem prae sumpte
lic& opinionis modum mens infinita
protender& in tantum omnẽ per sequen¬
tissenatura infinitatem infinitas in¬
moderatȩ ernitatis exceder&
quod cum a nobis pie intellege retur ta¬
men a proph&a haecitadicente mani¬
feste confirmabatur. quo ibo aspũtuo
auta facietua quofugiam: si a scende¬

Expanded text:
intra extraque, et supereminens intra extraque, et supereminens et internus, id est, circumfusus et infusus in omnia nosceretur, cum et palma pugillusque continens potestatem naturae exterioris ostenderet; ac thronus et scabellum substrata esse ut interno exteriora monstraret, cum exteriora sua interior insidens, ipse rursum exterior interna concluderet: atque ita totus ipse intra extraque se continencuncta ei qui infinitus est non inessent. His igitur religiosissimis de Deo opinionibus veri studio detentus animus delectabatur. Neque enim aliud quid dignum esse Deo arbitrabatur, quam ita eum ultra intelligentias rerum esse, ut in quantum se ad aliquem praesumptae licet opinionis modum mens infinita protenderet, in tantum omnem persequentis se naturae infinitatem infinitas immoderatae aeternitatis excederet. Quod cum a nobis pie intelligeretur, tamen a propheta haec ita 6 dicente manifeste confirmabatur: Quo abibo a spiritu tuo, aut a facie tua quo fugiam? Si adscende
Abbreviated transcription (Latin):
essa quimanens semper pon&iam¬
aliquando coepisset &erni & incorrup¬
tidĩ dignus desehic rursum auditus est
sermo quiten& caclum palma & ter¬
rampugillo. & rursum celum mihi
thronus est terra autem scamillum
pedum meorum : quamdomum mihi ȩ¬
dificabitis. autquis locus erit requieti¬
onis meȩ nonne manus inea fecit haec
uniuersitas caeli palmadi tenetur & uni¬
uersitas terrae pugillo conduditur. sermo
autem dĩ &iam si adopinionem religiosȩ
intellegentiae profecit plus tamen sig¬
nificationis introspectus sensu contin&
quam exceptus auditunamconclu¬
sum palmacaelũ rursum dõ thronus ẽ
& terra quȩ pugillo continetur eadẽ
& scamillum pedum eius est ne in thro¬
no & scamillo secundum habitum conse¬
dentis protensio speueicor poreae
poss& intellegi cum id quod sibi tronus
& scamillum ẽ. rursum ipsa illa infi¬
nitas potens palma acpugillo ad prȩ¬
hendente concluder&. sed ut in his
cunctis originibus creaturarum dis

Expanded text:
esset, qui manens semper non etiesset, qui manens semper non etialiquando coepisset; aeterni et incorrupti Dei dignus de se hic rursum auditus est sermo: Qui tenet coelum palma, et terram pugillo ; et rursum: Coelum mihi thronus est, terra autem scabellum pedum meorum. Quam domum mihi aedificabitis, aut quis locus erit requietionis meae? Nonne manus mea fecit haec ? Universitas coeli palma Dei tenetur, et universitas terrae pugillo concluditur. Sermo autem Dei, etiamsi ad opinionem religiosae intelligentiae proficit, plus tamen significationis introspectus sensu continet, quam exceptus auditu . Nam conclusum palma coelum rursum Deo thronus est; et terra, quae pugillo continetur, eadem et scabellum pedum ejus est: ne in throno et scabello, secundum habitum considentis, protensio speciei corporeae posset intelligi, cum id, quod sibi thronus et scabellum est, rursum ipsa illa infinitas potens palma ac pugillo apprehendente concluderet; sed ut in his cunctis originibus creaturarum Deus
Abbreviated transcription (Latin):
multa atq alia eius modi cumanimo
reputans incidi in eos libros quos amorse
atque aproph&is scriptos esse hebreorum
religio tradebat. inquibus ipsoc reatore dõ
testante desehaec ita continebant:
dõ significationem quȩ natiirae diui¬
nae in conpraehensibilem cognitionẽ
aptissimo ad intellegentiam humanã
sermone loqueretur non enim ali¬
ud proprium magisdõ quam esse
intellegeretir quia id ipsum quod ẽ
neq desinentis est aliquando neq
coepti sed id quodcũ incorruptȩ bea¬
titudinis potestate perpetuum est.
non potuit aut poterit aliquando ñ
eẽ quia diuinum omne neque oboliti¬
oni neque exordio obnoxium est &¬
cuminnullo a sedĩ desit &ernitas dig¬
ne hoc solum quod ess& ad protesta¬
tionem in corruptȩ suae & ernitatis
finitatis significationẽ satis fecisse
sermo dicentis ego sum qui sum
uidebatur sed magnificentia & uir¬
tutis suat erat a nobis opus intellegen¬
dum: namq cumesse ei proprium

Expanded text:
multaque alia ejusmodi cum animo multaque alia ejusmodi cum animo reputans, incidi in eos libros, quos a Moyse atque a prophetis scriptos esse Hebraeorum religio tradebat: in quibus ipso creatore Deo testante de se, haec ita continebanturDeo significationem, quae naturae divinae incomprehensibilem cognitionem aptissimo ad intelligentiam humanam sermone loqueretur. Non enim aliud proprium magis Deo, quam esse, intelligitur; quia id ipsum quod est, neque desinentis est aliquando, neque coepti: sed id, quod cum incorruptae beatitudinis potestate perpetuum est, non potuit aut poterit aliquando non esse; quia divinum omne neque abolitioni, neque exordio obnoxium est. Et cum in nullo a se Dei desit aeternitas; digne hoc solum, quod esset, ad protestationem incorruptae suae aeternitatis finitatis significationem satisfecisse sermo dicentis: Ego sum qui sum, videbatur: sed magnificentiae et virtutis suae erat a nobis opus intelligendum. Namque cum esse ei proprium