comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hoc patent̃ liqueat. affectũ paternȩ maiesta¬
tis. idẽ dulcedinẽ diuinȩ bonitatis. spẽ scĩ
uocabulo expͥmi. Sp̃u namq oris nr̃i. idẽ
anhelitu. affectus animi maxime patefut̃
cũ scilicoꝵ aut p̾amore suspiramꝰ: aut p̃do
loris uel laboris angustia gemimus Unde
hoc loco sp̃e ꝓ bono affectu pontt᷑: urcta il¬
lud sapientiȩ. Benignus ẽ spc sapientiȩ. Et
in ꝑsalmo. Sp̃c tuus bonus deducet me. Et a¬
postolus. Ds̃ caritas ẽ: quia deste gregorio. sp̃e
ipse amor ẽ. quo amore scd̃m ioħem pat̾ di¬
ligit filiũ: & inde quedam pats. & filii cõmu¬
nio ẽ sp̃e sc̃s. qui & amboꝵ dicit᷑ eternũ donũ
idest donabile: donatum u ex tempore
Iuiuis autẽ trinitatis nec ñ geniture filii a
patre ac ꝓcessionis sp̃c ab utroq: huiꝰmõ¬
di uestigia ꝓponit doctoꝵ uigilantia. Augu¬
stinus libro undecimo de ciuitate dĩ. In una¬

Expanded text:
hoc patenter liqueat affectum Paternae majestahoc patenter liqueat affectum Paternae majestatis, id est dulcedinem divinae bonitatis, Spiritus sancti vocabulo exprimi. Spiritu namque oris nos, id est anhelitu, affectus animi maxime patefiunt: cum scilicet aut prae amore suspiramus, aut prae doloris vel laboris angustia gemimus, unde hoc loco spiritus pro bono affectu ponitur, juxta illud Sapientiae: Benignus est spiritus sapientiae . Et in Psalmo: Spiritus tuus bonus deducet me . Et Apostolus: Deus charitas est . Quia teste Gregorio, spiritus ipse amor est, quo amore secundum Joannem Pater diligit Filium, et inde quaedam Patris et Filii communioid est, donabile; donatum vero, ex tempore. Hujus autem trinitatis nec non geniturae Filii a Patre, ac processio Spiritus ab utroque, hujusmodi vestigia proponit doctorum vigilantia. Augustinus libro XI de civitate Dei: « In una
Abbreviated transcription (Latin):
facta sunt. & alibi. Om̃ia in sapientia fecisti:
Inde dextra. siue manus pat̾s appellat᷑. ꝑ quẽ
om̃ia pat̾ operat᷑. Qui eciam bene mens pa¬
tris siue ratio. siue angłs consilii dictus est:
quia in hac sapientia rationabilit̾ pat̾ om̃ia
disponit: siue mundũ creando. siue eundem
lapsum reparando. Et in hoc pat̃ uerũ con¬
siliũ nr̃e ignorantiȩ dedit: cũ sapientiȩ incar¬
natio nos uisitauitꝰ. ¶ Diuinȩ autẽ gr̃ȩ oꝑa¬
tio. & omĩa quȩ ad diuinȩ caritatis bonitatẽ
manifestius spectant. spũi scõ ascribuntt᷑. ficut
ẽ remissio peccatoꝵ: distribitio quorũtumq
bonoꝵ: ex sua bonitate ñ ex merttis nris ꝓue¬
niens. hinc ẽ qͦd aqua ꝙ spu. ñ aqua & patre.
uel filio regenerari dicimꝰ: cũ tam̃ totiꝰ trinita¬
tis oꝑatio in singulis eadem sit. Om̃ia deni¬
q sacramenta quȩ in ȩccłia conficiunt᷑ ex
bonitate di. spũi sunt attribuenda: ut ex

Expanded text:
facta sunt . Et alibi: Omnia in sapientia fecisti . facta sunt . Et alibi: Omnia in sapientia fecisti . Inde dextera sive manus Patris appellatur, per quem Pater omnia operatur. Qui etiam bene mens Patris sive ratio, sive angelus consilii dictus est, quia in hac sapientia rationabiliter Pater omnia disponit, sive mundum creando, sive eumdem lapsum reparando. Et in hoc Pater verum consilium nostrae ignorantiae dedit, cum Sapientiae incarnatio nos visitavit. Divinae autem gratiae operatio et omnia quae ad divinae charitatis bonitatem manifestius spectant, Spiritui sancto ascribuntur; sicut est remissio peccatorum, distributio quorumcunque bonorum ex sua bonitate, non ex meritis nostris proveniens. Hinc est quod aqua et Spiritu , non aqua et Patre vel Filio regenerari dicimur, cum tamen totius Trinitatis operatio in singulis eadem sit. Omnia denique sacramenta, quae in Ecclesia conficiuntur ex bonitate Dei, Spiritui sunt attribuenda: ut ex
Abbreviated transcription (Latin):
pais ꝓpͥetati aschit. quȩ ad potestatẽ adtinere
uident᷑. sSic ꝙͦ ꝑsonȩ filii. quȩ ad rationẽ uel
sapientiam ꝑtinent. sp̃aliter assignant᷑: iuxta
illud. Pater omne iudiciũ dedit filio. Potentia
siquidẽ sapientiȩ in discretione iudicii cedit᷑ uͥ
tia exertenda. Qd̾ autẽ supponit᷑. qͥa filiꝰ hõis¬
qͦd impii pret̾ cetera mala. missũ etiã a patre
filiũ respuerunt. Unde filius ait. Siñ uenis¬
sem &e loquittus eis ñ suissem: peccatũ ñ ha¬
berent. Nunc autẽ exeusationẽ ñ habent de
peccato. Ad hoc illa etiam in scͥptio psalmi ꝑ¬
tinet. quȩ agit ꝓ occultis filii. idest iudicus:
de quib dictum ẽ. uidicia tua abyssus multa:
quia sicut dictum ẽ. sapientiȩ ẽ iudicare: idẽ
qͥd ex iusticia cuiq debeat᷑ agnoscere. Xp̃m
di urtutẽ. & dĩ sapientiam apłs nominat:
Sapientiam quippe: in qua ad integrũ omĩa
nouit. Uirtutemuͦ: ꝑ quã bonoꝵ omniũ effi¬
catiam complet. Unde illud. Omĩa ꝑ ipsum

Expanded text:
re videntur. Sic quoque personae Filii quae ad rationem vel sapientiam pertinent, specialiter assignantur, juxta illud: Pater omne judicium dedit Filio . Potentia siquidem Sapientiae in discretione judicii cedit, ubi tia exercenda. Quod autem supponitur, quia Filiquod impii inter caetera mala missum etiam a Patre Filium respuerunt. Unde Filius ait: Si non venissem, et locutus eis non fuissem, peccatum non haberent. Nunc autem excusationem non habent de peccato . Ad hoc etiam illa inscriptio Psalmi pertinet, quae ait, pro occultis Filii , id est, judiciis de quibus dictum est: Judicia tua abyssus multa . Quia sicut dictum est, sapientiae est judicare, id est, quid ex justitia cuique debeatur agnoscere. Christum Dei virtutem et Dei sapientiam . Apostolus nominat Sapientiam quippe, per quam omnia ad integrum novit; virtutem vero, per quam bonorum omnium efficaciam complet. Unde illud: Omnia per ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
a quib ꝓcedit. Refertur autẽ pat̾ ad filium: filius
ad patire: spe ad utrumq communit̃. Augustinꝰ
libro quinto de tͥnitate: capitulo quartodecimo
Sicut pat̾ ꝙ filius sunt unus ds̃. ꝙ ad ereaturã
relatiue. unus ereator: sic relatiue ad sp̃m sc̃m̃ u¬
nũ principiũ: ad ereaturã uͦ pater. & filius. & sp̃c¬

Expanded text:
 a quo procedit. Refertur autem Pater ad Filium, Filius ad Patrem, Spiritus ad utrumque communiter. » Augustinus libro quinto De Trinitate, capite decimo quarto: « Sicut Pater et Filius sunt unus Deus, et ad creaturam relative unus Creator, sic relative ad Spiritum sanctum, unum principium. Ad creaturam vero, Pater et Filius et Sp
Abbreviated transcription (Latin):
filiũ: ñ quia ñ habeat causam ex qua sit. Hoc
enim impossibile ẽ: habet enĩ patrẽ. Alio quin
quom filius: S quia ñ habet initium uitȩ:
nec finem. Augustinꝰ & alipius in epła ad ma¬
ximũ medicũ thenitanũ. Sicut flamina splen¬
dorem qũe gignit tempore ñ p̾cedit: ita pater¬
nũqũa sine filio fuit. Ipse ẽ quippe sapientia
di pat̾s: de qua scriptum ẽ. Splendor ẽ enĩ lucis
et̃nȩ. Luci gͦ cuius candor ẽ. idẽ. deo patͥ sine du¬
bio coecernuis ẽ: ꝙ ideo ñ sicut in principio fecit
ds celum & terram: ita in pͥncipio fecit uerbũ:
Pater ita de se genuit filiũ. ut totus maneret
in se: ꝙ eẽt in filio tantus. quantus ꝙ solus. Si
get herendo. Tanta ẽ gͥ tota trinitas in solo pa¬
tre. uel in solo filio. uel i solo spu sc̃o: quanta
simul in patre ꝙ filio. et spũ scõ. Qua re: nul
erit qua sapiens dicit sapientiam: s melius istã
questionẽ libro postea de tͥnitate tractauimus:

Expanded text:
Filium, non quia non habet causam ex qua sit; hoc enim impossibile est; habet namque Patrem; alioquin quomodo Filius? sed quia non habebat initium vitae neque finem. ximum medicum Temitanum: « Sicut flamma splendorem quem gignit tempore non pnumquam sine filio fuit. ipse est quippe sapientia dei patris, de qua scriptum est: Candor est enim lucis aeternae. luci ergo, cuius candor est, id est deo patri sine dubio coaeterna est et ideo non, sicut in principio fecit deus caelum et terram, ita in principio fecit uerbum, Pater ita de se genuit Filium, ut totus maneret in se, et esset in Filio tantus quantus et solus. Simget haerendo. Tanta est igitur tota trinitas in solo Patre, vel in solo Filio, vel in solo Spiritu sancto, quanta simul in Patre et Filio et Spiritu sancto. Quare nullo erit, qua sapiens dicitur, sapientiam: sed melius istam quaestionem in libro postea de Trinitate tractavimus.
Abbreviated transcription (Latin):
bonitatẽ: ꝙ diccre dm̃ eẽ potentem. sapientem.
benignũ. Est enĩ potens. sapiens. bonus: non
participatione. s natura. Uere itaq scđm sub¬
stantiam dicit᷑. qͦd pat̾ est. filius est. & sp̃c sc̃:

Expanded text:
bonitatem; et dicere, Deum esse potentem, sapientem, bonitatem; et dicere, Deum esse potentem, sapientem, benignum. Est enim potens, sapiens, bonus, non participatione, sed natura. Vere itaque secundum substantiam dicitur quod Pater est, Filius est, et Spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ & gub̃nationẽ rerũ. ad distributionẽ gr̃as
extendit᷑. Eternalit̾ enim uult d̾s ut uniuersa
fiant. quȩ facit temporib suis: ꝙ uoluntas sua
omniũ bonoꝵ causa ẽ. Hic gͥ diuinitatis affe¬
ctus erga creaturas habitus. ꝓcedit a patre. ꝓce¬
dit ꝙ a filio: ñ ut natus s ut datus ꝑ collatam
creaturis grãm. filius uͦ ꝓcedit a patre: ut natꝰ
Cum gͦ bonitas dĩ sit causa totius diuinȩ ene¬
ationis. ꝙ cooperet᷑ potentiȩ ac sapientiȩ in oĩ
oꝑatione diuina: patet ex supra dictis aucto¬
ritatib qͥa unius essentiȩ sunt. tres subsisten¬
maiestatis: uniꝰ indiuiduȩ naturȩ et̾nȩ d̃itatiꝰ
Licet gͥ aliud sit eẽ potentem. aliud eẽ sapien¬
tem. ꝙ aliud ẽẽ benignũ: cũ hec tria ꝓprietati¬
b diuersa. sint unius substantiȩ diuinitatis
in deo: constat qͥa tota tͥnitas ẽ sũma potentta:
tota ẽ sũma sapientia: tota sũma bonitas. Non
enĩ alud ẽ dicere dm̃ ẽe potentiã. sapientiam.

Expanded text:
tionem et gubernationem rerum, ad distributionem gratiarum extenditur. Aeternaliter enim vult Deus, ut universa fiant quae facit temporalibus suis; et voluntas sua omnium bonorum causa est. Hic igitur divinitatis affectus erga creaturas habitus, procedit a Patre, procedit et a Filio, non ut natus, sed ut datus per collatam creaturis gratiam; Filius vero procedit a Patre ut natus. Cum ergo bonitas Dei sit causa totius divinae creationis, et cooperetur potentiae ac sapientiae in omni operatione divina, patet ex supradictis auctoritatibus, quia unius essentiae sunt tres subsistenmajestatis, unius individuae naturae, aeternae Deitatis. Licet igitur aliud sit esse potentem, aliud esse sapientem, et aliud este benignum, cum haec tria proprietatibus diversa, sint unius substantiae divinitatis in Deo, constat quia tota Trinitas est summa potentia tota summa est sapientia, tota summa bonitas. Non enim aliud est dicere, Deum esse potentiam, sapientiam,
Abbreviated transcription (Latin):
testati reuerentia timoris maxime exhibetur:
Nomine uͦ pͥncipii filiũ designat. idẽ. diuinã
rationẽ. seu sapientiam: in qua ꝑ ꝓuidentiam
cuncta pͥus consistere quodammꝰ habuerunt.
ret SCum autẽ totiꝰ tͥnitatis una sit potentia.
una sapientia. una bonitas. una eadem̃q o¬
patio: quȩ tam̃ ad potertiam assignantur.
pat sp̃aliter attribuunt᷑: quȩ ad sapientiam
: ut a subiectis declarat᷑ exemplis. Ait filius:
ue pat̾ posiuit in sua potestate. E alibi. Sicut
disposuit m̃ pat̾. Quotiens autẽ ipsa humam¬
tas sili. opem sͥ unitȩ cdiunitatis implorat. aut
aliquas ei p̃ ces fiundit. solo pat̾s utit᷑ uocabulo:
ipsam scilicꝙ commemorando potentiam. qua
potens ẽ ads efficere qd rogat᷑: uelut cũ dicitur.
pater sc̃e serua eos. Pat᷑. in manꝰ tuas comm̃do
sp̃m. Et similia: quȩ ad orationẽ ꝑtinent. Hinc
usus eccłiȩ ad solũ patrẽ loquutionẽ dirigit

Expanded text:
testati reverentia timoris maxime exhibetur. testati reverentia timoris maxime exhibetur. Nomine vero principii Filium designat, id est, divinam rationem seu sapientiam, in qua per providentiam cuncta prius consistere quodammodo habuerunt, ret. Cum autem totius Trinitatis una sit potentia, una sapientia, una bonitas, una eademque operatio: quae tamen ad potentiam assignantur, Patri specialiter attribuuntur; quae ad sapientiam ritui sancto ut a subjectis declaratur exemplis. Ait Filius: Quae Pater posuit in sua potestate . Et alibi: Sicut disposuit mihi Pater Quoties autem ipsa humanitas Filii, opem unitae sibi divinitatis implorat, aut aliquas preces ei fundit, solo Patris utitur vocabulo, ipsam scilicet commemorando potenpotens est efficere quod rogatur, ueluti cum dicit: Pater sancte, serua eos Pater, in manus tuas commendo et similia quae ad orationem pertinent. Hinc usus Ecclesiae ad solum Patrem locutionem dirigit
Abbreviated transcription (Latin):
iuxta illud. Dilexisti iusticiã: & odisti iniquitatẽ
Nursũ hec tͥnitatis distinctio. ad uniuersors dei
operũ commendationẽ plurimũ ualet: ut qͣcq
agit. egregie fieri credant᷑: cũ quȩcũq uelit efficẽ
possit. & in omnib modũ seruare sciat: & obti¬
me cuncta fieri uel ꝓcedere telit̾. Hinc totiꝰ tni Ra¬
tatis oꝑa indiusa. idẽ cõmunia ẽẽ dicunt᷑: qͥa
quicqͥd potentia gerit᷑: idẽ sapientia moderat᷑.
ꝙ bonitate condit. Unde bene in his quȩ facimꝰ
uł dm facere exoramus: cominemorationẽ tͥm¬
tatis facimꝰ dicentes. In nomine pat̾s & filii. ꝙ sp̃c
sc̃ĩ: uel in nomine scẽ ꝙ indiuidue t̾nitatis: ut
sic̃ triũ ꝑsonarũ indiuisa ẽ oꝑatio: sic ꝙ earum
inseparabilis sit inuocatio. Hinc ẽ qͦd moyses cũ
creare de nichilo omĩa potuit. congrue cõmine¬
morat: qͥa hoc nom̃ ds̃ interp̾tat᷑ timor: ꝙ po¬

Expanded text:
juxta illud: Dilexisti justitiam, et odisti iniquitatem juxta illud: Dilexisti justitiam, et odisti iniquitatem Rursum, haec Trinitatis distinctio ad universorum Dei operum commendationem plurimum valet, quaecunque agit, egregie fieri credantur, cum quaecunque velit efficere possit, et in omnibus modum servare sciat, et optime cuncta fieri vel procedere velit. Hinc totius Trinitatis opera indivisa, id est, communia esse dicuntur; quia quidquid potentia geritur, idem sapientia moderatur et bonitate conditur. Unde bene in his quae facimus, vel Deum facere exoramus, commemorationem Trinitatis facimus, dicentes: In nomine Patris et Filii et Spiritus sancti; vel, in nomine sanctae et individuae Trinitatis, ut sicut trium personarum indivisa est operatio, sic et earum inseparabilis sit invocatio. Hinc est quod Moyses, cum creare de nihilo omnia potuit, congrue commemorat, quia hoc nomen Deus interpretatur timor, et po
Abbreviated transcription (Latin):
ñ cognoscere res ipsas nisi ex earũ euentib se¬
u effectib insipientiȩ ẽ humanȩ Benignus u̾
misericors. & miserator cũ dicat᷑. ad bonitatem
spectat: qũauis miserator magis exhibitione
miscdie. qũa ex bonitate dicat᷑. Sic de ceteris:
Hec utiq t̾nitatis distinctio. ad diuni eultus re¬
ligionẽ plurimũ ꝓficit nob̃: ꝙ ob hoc p̃cipue ip¬
sa di sapientia incarnata in p̃dicatione sua eam
decreuit assumere. Duo quippe sunt. quȩ nos
omnino deo subiectos efficiunt: timor scilieꝙ
atq amor. Potentia siquidẽ ꝙ sapientia ma¬
xime timorẽ incutuuit: cũ dm̃ uidicem ẽẽ senti¬
mus. & quȩ uoluerit om̃ia posse punire scimꝰ
et nichil eum latere cognoscimꝰ. Benignitas uͦ
ad amorẽ ꝑtinet: ut que benignissimũ habemꝰ.
potissimũ diligamꝰ. Ex quo etiã animaduent
potest eũ ulcisci impiecatẽ uelle: qͥa quo plus
placet ei ȩquitas. eo magis displicet iniquitas.

Expanded text:
non cognoscere res ipsas, nisi ex earum eventibus senon cognoscere res ipsas, nisi ex earum eventibus seu effectibus, insipientiae est humanae. Benignus vero misericors et miserator cum dicatur, ad bonitatem spectat, quamvis miserator magis exhibitione misericordiae, quam ex bonitate dicatur. Sic de caeteris. Haec utique Trinitatis distinctio ad divini cultus religionem plurimum proficit nobis, et ob hoc praecipue ipsa Dei sapientia incarnata, in praedicatione sua eam decrevit assumere. Duo quippe sunt, quae nos omnino Deo subjectos efficiunt, timor scilicet atque amor. Potentia siquidem et sapientia maxime timorem incutiunt, cum Deum judicem esse sentimus, et quae voluerit omnia posse punire scimus, et nihil eum latere cognoscimus. Benignitas vero ad amorem pertinet, ut quem benignissimum habemus, potissimum diligamus. Ex quo etiam animadverti potest, eum ulcisci impietatem velle; quia quo plus placet ei aequitas, eo magis displicet iniquitas,
Abbreviated transcription (Latin):
Exx p̃dictis et qũaplurib aliis. scors patrum
fanccitis. st̃ qui dicunt pat̾s nomine designa¬
ri diuinȩ maiestatis potentiam: qua quecũq
uelit efficere possit. Non enĩ potest iniusta fa¬
cere ds: quia ipse summa. & iusticia. & bonitas
est. fil̃ii uͦ seu uerbi uo cabulo sentiunt signifi¬
cari sapientiam di: qua sic cuncta discernere
ualet. ut in nullo penttus decipi queat. Appel¬
latione autẽ sp̃e scĩ. ipsa dĩ earitas. uel benigni¬
tas intelligit᷑: qua scilieq om̃ia uult obtime
fieri ac disponi. Est itaq descͥtio sũmi bomi.
cuiꝰ plenitudini nichil deest: omnipotentiȩ sũ¬
mȩ sapientiȩ. sũmeq bonitatis discretio. slam
m his trib continent᷑ om̃ia: quȩ de deo dicuit᷑
Qd̃ enim dicit᷑ inuariabilis. immutabilis.
deficiens. ȩtermis: potentiȩ ẽ. Posse siquide ua¬
riari. posse deficere: impotentiȩ ẽ. Qd̃ rursus
ꝓuidus ẽ. presctus. modestus. sapientiȩ ẽ: nam

Expanded text:
pluribus aliis sanctorum Patrum sancitis, sunt qui dicunt Patris nomine designari divinae majestatis potentiam, qua quaecunque velit efficere, possit. Non enim potest injusta facere Deus, quia ipse summa justitia et bonitas est. Filii vero seu verbi vocabulo sentiunt significari sapientiam Dei, qua sic cuncta discernere valet, ut in nullo penitus decipi queat. Appellatione autem Spiritus sancti ipsa Dei charitas vel benignitas intelligitur, qua scilicet omnia vult optime fieri ac disponi. Est itaque descriptio summi boni, cujus plenitudini nihil deest; omnipotentiae, summae sapientiae, summaeque bonitatis discretio. Nam in his tribus continentur omnia quae de Deo dicuntur. Quod enim dicitur inenarrabilis, immutabilis, indeficiens, aeternus, potentiae est. Posse siquidem variari, posse deficere, impotentiae est. Quod rursus providus est, praescius, modestus, sapientiae est: nam
Abbreviated transcription (Latin):
ȩccłiasticas numerandũ historias: nam & ipsi sa¬
crȩ scͥpturȩ int̾preti iheronimo uisũ ẽ ex eo plera¬
ꝙ testimonia sumere: & ipsum in latinũ grecũq
sermonẽ transferre. Falsa uͦ euangłia: lucas in
sua p̾fatione refellit. Huc usq bedã Cum gͥ prẽt
quatuor libros ȩuangelii. quintũ qͦ utunt᷑ nata¬
rei. recipiat ȩccłia: ñ absonũ uidet᷑ euangłm cõ¬
pendiose nos reciꝑe in uno oꝑe theophili ep̃i.
uel taciani. seu ammonii alexandrim. aut aliꝰ
cuiꝰlibet congruo componentis ordine unam
ex quatuor narrationem:¬

Expanded text:
ecclesiasticas numerandum historias: nam ipsi saecclesiasticas numerandum historias: nam ipsi sacrae Scripturae interpreti Hieronymo visum est ex eo et pleraque testimonia sumere, et ipsum in Latinum Graecumque sermonem transferre. Falsa vero Evangelia Lucas in sua praefatione refellit. » Hucusque Beda. Cum igitur praeter quatuor libros Evangelii quintum quo utuntur Nazaraei, recipiat Ecclesia, non absonum videtur, Evangelium compendiose, nos recipere in uno opere Theophili episcopi, vel Taciani, seu Ammonii Alexandrini, aut alius cujuslibet, congruo componentis ordine unam ex quatuor narrationem
Abbreviated transcription (Latin):
ut quȩ ille predicabat. ipse scͥpturȩ traderet: quo
domi forisq in huiꝰcemodi uerbi meditationib
ꝑmanerent. Qd multũ placuit pecro. Clemens
in sexto dispositionũ libro: hec tea gesta descri-¬
bit.s Beda in lucam. Significat inꝑemio lucas
eam sͥ maxime causam ȩuangelii fuisse scͥbendi.
ne pseudo euanglistis facultas eẽt p̃dicandi fal¬
sa: qͥ sub nomine apłoꝵs conati sunt inducere
sectas ꝑfidiȩ. Demiq ñnulli thome. alii barcho¬
lomei. quid̾a mathiȩ. aliqui etiam duodecĩ apłoꝵ¬
titulo reperiunt᷑. falso sua scͥpta p̃notasse᷑ s et
basilidis atq apelles. quoꝵ unus trecentos sexa¬
ginta quinq celos. alt̾ inuicem duos contrarioᷤ
deos int̾ alia nefanda dogmatirabant: euange¬
lia sui nominis errore. feda reliquerutt. Int̾ quȩ
notandum ẽ qͦd dicit᷑ ȩuangłm iuxta hebreos.¬
qͦ scilicq utunt᷑ nararei ñ int̃ apoerifas. sed int̾

Expanded text:
ut quae ille praedicabat, ipse Scripturae traderet, quo ut quae ille praedicabat, ipse Scripturae traderet, quo domi forisque in hujuscemodi verbi meditationibus permanerent. Quod multum placuit Petro. » Clemens in Libro IV dispositionum haec ita gesta describit. Beda in Lucam: « Significat in prooemio Lucas, eam sibi maxime causam Evangelii fuisse scribendi, ne pseudoevangelistis facultas esset praedicandi falsa, qui sub nomine apostolorum conati sunt inducere sectas perfidiae. Denique nonnulli Thomae, alii Bartholomaei, quidam Matthiae, aliqui etiam duodecim apotitulo reperiuntur falso sua scripta praenotasse. Sed et Basilides atque Apelles, quorum unus trecentos sexaginta quinque coelos, alter duos invicem contrarios deos inter alia nefanda dogmatizabant, Evangelia sui nominis errore foeda reliquisse. Inter quae notandum, quod dicitur Evangelium juxta Hebraeosquo scilicet utuntur Nazaraei, non inter apocryphas, sed inter
Abbreviated transcription (Latin):
cauisã qui in ih̃m crediderant ex iudeis. ꝙ nequaqͣ
legis umbrã seruabant: succedente ȩuangelii ue-¬
ritate. math̃s euangłm edidit. Sic enĩ priusquã
transiret cũ aliis apłis ad gentes. ecclesus de uide¬
a qͦd p̾dicauerat uerbo. firmauit scͥpto: ne falsi
p̃dicatores & ȩccliarũ ꝑuersores. aliqͥs suꝑsemina¬
rent errores. Ndem in eodem. Iohes eũ eet̃ in
asia ꝙ hereticoꝵ semina pullularent. hebiõnis¬
& ceteroꝵ: coactus ẽ ab asye ep̃is de diumnitate
saluatoris sẽbere Hinc ecelesiastica narrat histo¬
ria. cũ a frĩb cogeret᷑ ut scͥberet: ita facturũ se res¬
pondisse. si indicto ieiunio. in cõmune d̃m om̃s
precarent᷑. Quo expleto: eructuauit in pͥncipio
erat uerbũ. Et cetera. ¶ Beda in marcũ Cum
romanȩ urbi di lumen p̾dicante petro apło fu¬
isset exortũ: ad eo delectabant᷑ m̃tes audientiũ
in diuino sermone. ut nulla satietas eis inde
fieret. Unde marcũ discipulũ eiꝰ exorauerunt.

Expanded text:
causam, qui in Jesum crediderant ex Judaeis, et nequaquam legis umbram servabant, succedente Evangelii veritate, Matthaeus Evangelium edidit. Sic enim priusquam transiret cum aliis apostolis ad gentes, Ecclesiis de Judaea quod praedicaverat verbo, firmavit scripto, ne falsi praedicatores et Ecclesiarum perversores, aliquos superseminarent errores. » Idem in eodem: « Joannes, cum esset in Asia, et haereticorum semina pullularent s de divinitate Salvatoris scribere. Hunc ecclesiastica narrat historia, cum a fratribus cogeretur ut scriberet, ita facturum se respondisse, si, indicto jejunio, in commune omnes Deum precarentur. Quo expleto, eructavit: In principio erat Verbum, etc. Beda in Marcum: « Cum Romanae urbi Dei lumen, praedicante Petro apostolo, fuisset exortum, adeo delectabantur mentes audientium in divino sermone, ut nulla satietas eis inde fieret. Unde Marcum discipulum ejus exoraverunt,
Abbreviated transcription (Latin):
ipse cernat᷑. ubi nobis certa sunt omĩa: ipse di¬
ligat᷑. uͥ nobis recta sunt omĩa. Bene gͦ dixit
plato dĩ huiꝰ imitatorẽ. cognitorẽ. amatorẽ. ẽẽ
sapient̾e: cuiꝰ participatione beatus sit. Bene¬
dixit summũ bonũ ẽẽ dm̃: unde uult ẽe phi-¬
losophũ amator̃e dĩ: ut qm̃ philosophia ad be¬
phia. uł logica. io est rationali. uel ȩchica. idẽ
morali: ñ toeo tam̃ neseiunt ab uno uero dõ
atq optuno. ꝙ naturã nobis ẽẽ qua facti ad¬
eiꝰ imaginẽ sumꝰ. & doctriña qua eũ nosq no¬
uerumus: ꝙ grãm qua illi coherendo beati su¬
mus. Siue gͦ platonici. siue quicũq alii dõ
cognito reppererũt uͥ eẽt & causa constituen¬
dȩ uniu̾sitatis. et lux ꝑcipiendȩ ueritatis.
et fons uiuidȩ felicitatis: cũ de deo ista senti¬
unt. nobiscũ sentiunt. Ambrosius in epła ad
colossenses. Ideo ñ legius quadruuiũ in ȩũa¬

Expanded text:
ipse cernatur, ubi nobis certa sunt omnia; ipse diipse cernatur, ubi nobis certa sunt omnia; ipse diligatur, ubi nobis recta sunt omnia. Bene ergo dixit Plato: Dei hujus imitatorem, cognitorem, amatorem esse sapientem, cujus participatione beatus fit. Benedixit, summum bonum esse Deum, unde vult esse philosophum amatorem Dei, ut, quoniam philosophia ad beali; vel ethica, id est morali, non ideo tamen nesciunt ab uno vero Deo atque optimo, et naturam nobis esse, qua facti ad imaginem ejus sumus; et doctrinam, qua eum nosque noverimus; et gratiam, qua illi cohaerendo beati sumus. Sive ergo Platonici, sive quicunque alii, Deo cognito, repererunt ubi esset et causa constituendae universitatis, et lux percipiendae veritatis, et fons vividae felicitatis, cum de Deo ista sentiunt, nobiscum sentiunt. Ambrosius in Epistolam ad Colossenses: « Ideo non legimus quadrivium in Evang
Abbreviated transcription (Latin):
licȩ laudabilis salus. Neq enĩ condit᷑ ꝙ custo¬
dit᷑ obtima ciuitas. nͥ fundam̃to & uinculo fi¬
dei. firmeq concordiȩ. cũ bonũ commune di¬
ligit᷑. qͦd summũ ac uerissimũ ds̃ ẽ: atq in il¬
lo inuicẽ sincerissime se homines diligunt.
cũ ꝓpter illũ se diligunt: cui qͦ animo dili
gant occultare ñ possunt. Id̃e in octauo de ci¬
uitate dĩ. fortassis qui platonẽ philosophis
gentiũ prelatũ acutius intellexisse laudant.
aliquro tale de dõ sentiunt: ut in illo inuemi
at᷑ & causa subsistendi.& ratio intelligendi.
et ordo uiuendi: quoꝵ unũ ad naturalẽ. al¬
terũ ad rationałe. terciũ ad moralẽ partẽ intel¬
ligit᷑ ꝑtinẽ: Si enĩ homo ita ereatus ẽ. ut ꝑ id
qͦo in eo p̃cellit. attingat illud qͦd cuncta p̃cellit.
.idẽ. unũ uerũ obtimũ dm: sine qͦ nulla natu¬
ra subsistit. nulla doctrina instruit. nullus u¬
sus expedit: ipse querat᷑ ubi nob̃ secura st̃ oĩa:

Expanded text:
lis rei publicae salus, neque enim conditur et custoditur optima ciuitas nisi fundamento et uinculo fidei firmaeque concordiae, cum bonum commune diligitur, quod summum ac uerissimum deus est, atque in illo inuicem sincerissime se homines diligunt, cum propter illum se diligunt, cui, quo agant, occultare non possunt. Idem in octavo de civitate Dei. Fortassis qui Platonem philosophis gentium praelatum acutius intellexisse laudant, aliquid tale de Deo seatur et causa subsistendi et ratio intellegendi et ordo uiuendi; quorum trium unum ad naturalem, alterum ad rationalem, tertium ad moralem partem intellegitur pertinere. Si enquod in eo praecellit, attingat illud quod cuncta praecellit, id est unum verum optimum Deum, sine quo nulla natura subsistit, nulla doctrina instruit, nullius usus expedit, ipse quaeratur, ubi nobis secura sunt omnia:
Abbreviated transcription (Latin):
mbrosu ꝙ boetii diuisiones de philosophia
Iuicissim se includunt. Moralis enĩ philoso¬
phia: continet tres speties practices. Rationalis
idẽ inspectiua: intellectibilẽ & intelligibilẽ
Naturalis uͦ eadẽ ẽ: quȩ & phisiologia. Augu¬
stinus in epła ad uolusianũ. Ex his duob
legẽ ꝓpħasq pendere. Hic phisica ẽ: qm̃ om̃s
omniũ naturarũ causȩ. in deo creatore sunt:
Hic ȩchica: qm̃ uita bona & honesta ñ aliun¬
de format᷑. quã cũ ea quȩ diligenda ft̃. quead¬
modũ diligenda sunt diligunt᷑: hoc ẽ ds et¬

Expanded text:
mbrosii et Boetii divisiones de philosophia, vicissim se includunt. Moralis enim philosophia continet tres species practices, rationalem, id est inspectivam, intellectibilem et intelligibilem. Naturalis vero eadem est, quae et physiologia. Augustinus in Epistola ad Volusianum: « Ex his duobus legem prophetasque pendere. Hic physica est, quoniam omnes omnium naturarum causae in Deo creatore sunt. Hic ethica, quoniam vita bona et honesta non aliunde formatur, quam cum ea quae diligenda sunt, quemadmodu
Abbreviated transcription (Latin):
bant: unde pꝰ resurrectionẽ etiã audierunt quid̾a
ex ipsis. O stulti & tardi corde ad credendũ: in
omnib quȩ loquitti sunt ꝓphȩ. Nob̃ etiã sepe
nauigantib qͣsi inter equoris fiemitꝰ obdormit
dñs: quando int̾ medios uirtutũ nisus crebrescen¬
cogitationũ impetu. fidei splendor obtenebrescit:
spei celsitudo contabescit: amoris flamma refri-¬
gescit. S tunc necesse ẽ ut ad dm̃ recurramꝰ: qͣtinꝰ
ad tranquillitatẽ nos reducat. & portũ salutis in

Expanded text:
bant: unde post resurrectionem etiam audierunt quidam bant: unde post resurrectionem etiam audierunt quidam ex ipsis: O stulti et tardi corde ad credendum in omnibus, quae locuti sunt prophetae , Nobis etiam saepe navigantibus quasi inter aequoris fremitus obdormit inus, quando inter medios virtutum nisus, crebrescencogitationum impetu, fidei splendor obtenebrescit, spei celsitudo contabescit, amoris flamma refrigescit. Sed tunc necesse est ut ad Deum recurramus, quatenus ad tranquillitatem nos reducat, et portum
Abbreviated transcription (Latin):
sionis aduenit. Unde martus hoc sero gestũ fuisse
ꝑhibet: ut ueri solis occubitũ ñsolum dñi dormi¬
tio. s etiam ipsa hora significaret. Quo ascendente
puppim erucis ut somnũ mortis carꝑet: fluctus
blasphemantiũ demoniacis excitati ꝓcellis assur¬
gunt. Quib ñ euis patientia turbat᷑: s discipuloꝵ
imbecillitas periclitatur:
Puppis mortuis pellib uiuos contegit᷑. & fluctus
arcet. &. ligno solidat᷑: quȩ innuunt cruce & morte
dm̃ ȩccłiam saluari. Per ceruical intellige corpus:
cui diuinitas sicut caput inclinata recumbit.
Suscitant dñm disctpuli ne ꝑeant: qͥa maximis
uotis resurrectionẽ querebant. Uentũ resurgens
dñs in crepat : qͥa diaboli suꝑbiam strauit. dũ eiꝰ
imperiũ destruxit. Tempestatẽ aquȩ cessare fecit:¬
qͥa rabiem clamantiũ si filius cdĩ ẽ descendat de
cruce. labefecit. Recte arguunt᷑. qͥ p̃sente xp̃o time¬

Expanded text:
sionis advenit. Unde Marcus hoc sero gestum fuisse sionis advenit. Unde Marcus hoc sero gestum fuisse perhibet, ut veri solis occubitum, non solum Domini dormitio, sed etiam ipsa hora significaret. Quo ascendente puppim crucis ut somnum mortis caperet, fluctus blasphemantium daemoniacis excitati procellis assurgunt. Quibus non ejus patientia turbatur, sed discipulorum imbecillitas periclitatur. Puppis mortuis pellibus vivos contegit et fluctus arcet, et ligno solidatur, quae innuunt cruce et morte Domini Ecclesiam salvari. Per cervical intellige corpus cui divinitas, sicut caput inclinata, recumbit. Suscitant Dominum discipuli ne pereant, quia maximis votis resurrectionem quae rebant. Ventum resurgens Dominus increpavit, quia diaboli superbiam stravit, dum ejus imperiuquia rabiem clamantium: Si Filius Dei est, descendat de cruce , labefecit. Recte arguuntur qui praesente Christo time
Abbreviated transcription (Latin):
tus ẽ oftendere: dormiens uit homo. mare cohercets
ut ds̃. P orro homines mirati sunt dicentes ad
iniuc̃ẽ. Qͥs aut qualis ẽ hic: Na & uentis imꝑat¬
& mari: et obediunt ei. Necte appellant᷑ hoĩes
qͥcumq potentiam saluatoris nundũ nouerant:
siue naute accipiant᷑. siue alii qͥ in naui erant. siue
etiam ipsi discipili. A llegorice mare aceipit᷑ estꝰ¬
huiꝰ seculi ÷ nauicula passionis arbor: cuiꝰ benefici¬
o fioeles adiuti mundi fluctus. transcendunt᷑. ⁊ ad
litus patȩ cȩlestis ꝑueniunt. De hoc qͦd discipuli
cũ dño nauiculã ascendunt: alibi significationẽ
aꝑit dicens. Siqͥs uult post me uenire. ab neget se¬
metipsũ: ꝙ tollat crucẽ suam cotidie & sequat᷑ me.
Discipulis nauigantib xp̃e dormit: qͥa fidelib in
spe quietis ꝑpetuȩ scłm calcantib. & post terga cer¬
tatim mundi fastus iactantib tempꝰ dominicȩ pas¬

Expanded text:
tus est ostendere, dormiens ut homo; mare coercens tus est ostendere, dormiens ut homo; mare coercens ut Deus. Porro homines mirati sunt, dicentes ad invicem: Quis aut qualis est hic, quia et ventis imperat et mari, et obediunt ei? Recte appellantur homines, quicunque potentiam Salvatoris nondum noverant, sive nautae accipiantur, sive alii qui in navi erant, sive etiam ipsi discipuli. Allegorice, mare accipitur aestuhujus saeculi. Navicula, passionis arbor, cujus beneficio fideles adjuti, mundi fluctus transcendunt, et ad littus patriae coelestis perveniunt, de hoc quod discipuli cum Domino in naviculam ascendunt, alibi significationem aperit, dicens: Si quis vult post me venire, abneget semetipsum, et tollat crucem suam quotidiDiscipulis navigantibus Christus dormit, quia fidelibus in spe quietis perpetuae saeculum calcantibus, et post terga certatim mundi fastus jactantibus tempus Dominicae pas
Abbreviated transcription (Latin):
in nauiculã: sequitti sunt eum discipuli eius:
Et erce motus magnus factus ẽ in mari: ita ut
nauicula oꝑiret᷑ fluctib. Ipse uͦ erat in puppi:
suꝑ ceruical dormiens. Ceruical dictt᷑ uł pul¬
uillus. uł qͦolibet aliud: substratũ ceruici recũben-¬
tis ad dormiendũ. Nauicula udebat᷑ operiri &
impleri fluctib: qua re tantomagis tior con-¬
turbat discipulos. Et accesserunt & suscita
tese: & facta ẽ tranquillitas magna. Licxe di¬
uersis uerb̃ ȩuangłiste narrent. una tam̃ sententia
ẽ: & totũ dici potuit. Comminat᷑ uento & mari:
de quo dicct᷑. Tu dominaris potestati maris. Non¬
errore hereticors imꝑauit quo om̃ia putant ami¬
mantia: s maiestate qua deo sunt sensibilia. no¬
bis insensibilia. Huiꝰ signi typum in iona legimꝰ.
qͦd dñs ceteris ꝑielitantib securus ẽ & dormit. et
suscitat᷑ ꝙ imꝑio ac sacram̃to passionis suȩ liberat
suscitantes. Itaq suȩ ꝑsonȩ utramq naturã digna¬

Expanded text:
m discipuli ejus. Et ecce motus magnus factus est in mari, ita ut navicula operiretur fluctibus. Ipse vero erat in puppi super cervical, dormiens. Cervical dicitur vel pulvillus, vel quodlibet aliud substratum cervici recumbentis ad dormiendum. Navicula videbatur operiri et impleri fluctibus, quare tanto magis timor conturbat discipulos. Et accesserunt et suscitatesce, et facta est tranquillitas magna. Licet diversis verbis evangelistae narrent, una tamen sententia est, et totum dici potuit. Comminatur vento et mari, de quo dicitur: Tu dominaris potestati maris . Noerrore haereticorum imperavit, qui omnia putant animantia, sed majestate qua Deo sunt sensibilia HIERON. Hujus signi typum in Jona legimus, quod Dominus caeteris periclitantibus securus est et dormit, et suscitatur, et imperio ac sacramento passionis suae liberat suscitantes. Itaque suae personae utramque naturam digna
Abbreviated transcription (Latin):
catꝰ. ne dum prepꝑe iam uult ẽẽ cũ xp̃o: negli¬
gat p̾dicationis ministeriũ frat̾nȩ redemptiõi
tauit ꝙ uenit in ciuitate suam. Cri¬
p̃c eccłiȩ nauẽ semꝑ mitigaturus fluctum.
seculi transcendit: ut credentes in se ad celestem
patriã tranquilla naiugatione ꝑoucat. August̾¬
maths in ciuitate sua dñm curasse paraliticũ
narrant. Quȩ questio difficilius solueret᷑: si
matħs nominaret nararech. Nune gͦ qͥs dubi¬
tet capharnaum fuisse ciuitatẽ dñi: qũa ñ nas¬
cendo s muaculis illustrando suã fecerat: Deni-¬
q in cõparatione exterarũ regionũ recte diceret᷑.
qd̾ cumq oppidũ galileȩ cutatis dñi: ne dũ ca¬
pharnaum quȩ ita excellebat in galilea. ut t̾aꝗͣ
mecropolis haberet᷑. liiii. Et ecce quatuor
uiri portantes in lecto hominẽ qͥ erat paraliti

Expanded text:
cat, ne, dum praepropere jam vult esse cum Christo, neglicat, ne, dum praepropere jam vult esse cum Christo, negligat praedicationis ministerium fraternae redemptioni t et venit in civitatem suam . » Christus Ecclesiae navem semper mitigaturus fluctum saeculi transcendit, ut credentes in se ad coelestem patriam tranquilla navigatione perducat. s in civitate sua, Dominum curasse paralyticum narrant. Quae quaestio difficilius solveretur, si Matthaeus nominaret Nazareth. Nunc ergo quis dubitet Capharnaum fuisse civitatem Domini, quam non nascendo sed miraculis illustrando suam fecerat. Denique in comparatione exterarum regionum recte diceretur, quodcunque oppidum Galilaeae civitas Domini, ne dum Capharnaum, quae ita excellebat in Galilaea ut tanquam metropolis haberetur « Et ecce quatuor viri portantes in lecto hominem qui erat p
Abbreviated transcription (Latin):
latriȩ cuttib fiusse mancipatũ. In poreor
interitu homines inmundi. ꝙ rationis ex¬
ꝑtes indicant᷑: inm̃te suꝑbiȩ lutulentis ac¬
tib oblectati. Talib dominant᷑ demonia:
nam nͥ porcors more uiuerent. diabolus in
phi gentiũ. nec pͥncipes synagogȩ ꝑeunti¬
b possunt offerre medicinã ⁊ & lico. xp̃ia¬
nam fugiant legem: ꝑ otentiã tamen eiꝰ¬
stupendo miraculo p̃dicant. Sedens ad pedes ihu
uestitus ac sane mentis. significat fidele ppłm
a pͥstina conuersatione sanatũ. & ratione con¬
grua uestitũ: ac studio uirtutũ: sequentẽ ue
stigia xp̃i & xp̃ianoꝵ. Hoc autẽ uidentes mi¬
rant᷑ & timent. qͦd xp̃ianã legẽ implere ñ uale¬
ant. homo sanatus mittit᷑ in domũ suam:
ꝙ p̾dicat in decapoli. Sic quisq pꝰ remissionẽ
peccatoꝵ in conscientiã bonã redeat:. & ꝓpter
alioꝵ salutẽ ȩuangłio seruiat: ut pꝰ cũ xp̃o qͥes¬

Expanded text:
lolatriae cultibus fuisse mancipatum. In porcorum lolatriae cultibus fuisse mancipatum. In porcorum interitu, homines immundi et rationis expertes indicantur, in monte superbiae lutulentis actibus delectati. Talibus dominantur daemonia: nam, nisi porcorum more viverent, diabolus in phi gentium, nec principes Synagogae pereuntibus possunt offerre medicinam, et licet Christianam fugiant legem, potentiam tamen estupendo miracula praedicant. Sedens ad pedes Jesu vestitus ac sanae mentis, significat fidelem populum a pristina conversatione sanatum, et ratione congrua vestitum, ac studio virtusti et Christianorum. Haec autem videntes mirantur et timent, quod Christianam legem implere non valeant. Homo sanatus mittitur in domum suam: et praedicat in Decapoli. Sic quisque post remissionem peccatorum in conscientiam bonam redeat, et propter aliorum salutem Evangelio serviat, ut post cum Christo quies
Abbreviated transcription (Latin):
monio: q uestim̃to ñ induebat᷑. qͥa tegumen¬
tũ uirtitis amiserat. qͦ pͥmi parentes pꝰ culp̃a
ndati legunt᷑. Hȩc stola redeunt filio offer¬
sẽ Cathenȩ ꝙ cõpedes. durȩ & graues sunt
gentiliũ leges: quib ꝙ in eors re publica co¬
hibebant᷑ peccata. Ruptis cathenis ut lucas
scribit agebat᷑ a demonio in deserta: qͥa trans¬
gressis legib illis ad ea scelera cupiditate rep¬
tabat᷑. quȩ iam uulgarẽ consuetudinẽ excede¬
tent. Semꝑ nocte ac die furebat demoniosus:
qͥa gentilitas siue auersis casib laboraret. seu
ꝓspitas ei arrideret: nequaqũa collũ mentis.
a seruicio demonũ excutere nouerat. ꝑoꝑũ
feditat̾ẽ qͣsi in monumentis iacebat: & ꝑ su¬
ꝑbiam qͣsi in montib errabat: & ꝑ uerba
durissimȩ infcoelitatis qͣsi cantib se concide¬
bat. Qd̃ uͦ demonia multa intrauerant in
homine: significat gentiłẽ ppłm multis ydo¬

Expanded text:
monio, et vestimento non induebatur, quia tegumenmonio, et vestimento non induebatur, quia tegumentum virtutis amiserat, quo primi parentes post culpam nudati leguntur Haec stola redeunti filio offertur. Catenae et compedes durae et graves, sunt gentilium leges, quibus et in eorum republica cohibebantur peccata. Ruptis catenis, ut Lucas scribit, agebatur a daemonio in deserta, quia, trangressis legibus illis, ad ea scelera cupidine raptabantur, quae jam vulgarem consuetudinem excederent. Semper in nocte ac die furebat daemoniosus; quia gentilitas sive adversis casibus laboraret, seu prosperitas ei arrideret, nequaquam collum mentis a servitio daemonum excutere noverat. Per operum foeditatem quasi in monumentis jacebat, et per superbiam quasi in montibus errabat, et per verba durissimae infidelitatis quasi cautibus se concidebat. Quod vero daemonia multa intraverant in hominem, significat populum gentilem multis ido
Abbreviated transcription (Latin):
tͥ dñs fecerit. & misertus ẽ tui. Et abiit p̾diẽs
in decapolum quanta sͥ fecisset iħ̃e: ꝙ om̃s mi¬
gergesi ut quid̾ã legunt. interp̾tat᷑ colonum
eiciens: ut aduena ꝓpinquans. Dñs itaq pob
pasionis somnũ resue r eelionisces elam ꝑ ure.¬
pallious uenit in regione gerassenore: cu
ouicares &. uiocis et gentib. Utriq eñ sũt
geratni: eicientes colonũ. id÷ diabolũ. qͥ ali
rerunt : credendo. In monum̃tis ñ in domo
manebant: qͥa in conscientia sua ñ reqͥescebãt.
ẜ Amortius oꝑib hoc ẽ in peccatis delectaban¬
÷ Corpora enũ ꝑfioorum queda sunt sepulchra
petunctoꝵs: in quib anima pectatis mortua re¬
olitoit᷑. Seui nimis erant: qͥa cont᷑ diuinas et
humanas leges in furore concupiscentiȩ ꝑsiste.¬
bant. impugnantes tuã fidei. ne quis ꝑ illam
transiret. Unus ille maioris in saniȩ. figuram
ppli gentilis accipit: qͥ multis tẽporib. io est
ab ipso pene mundi exordio uexabat᷑ a de¬

Expanded text:
Dominus, et misertus est tui, et abiit praedicans in Decapolim, quanta illi fecisset Jesus, et omnes miGergesi, ut quidam legunt, interpretatur colonum ejiciens, vel advena propinquans. Dominus itaque post passionis somnum resurrectionisque gloratores venit in regionem Gerasenorum, cum praedicaret Judaeis et gentibus. Utrique enim sunt Geraseni, ejicientes colonum, id est, diabolum, qui alios rerunt credendo. In monumentis, non in domo manebant; quia in conscientia sua non requiescebant, sed in mortuis operibus hoc est, in peccatis delectabantur. Corpora enim perfidorum, quaedam sunt sepulcra defunctorum, in quibus anima peccatis mortua recluditur. Saevi nimis erant quia contra divinas et humanas leges in furore concupiscentiae persistebant, impugnantes viam fidei, ne quis per illam transiret. Unus ille majoris insaniae figuram populi gentilis accipit, qui multis temporibus id est, ab ipso pene mundi exordio vexabatur a dae
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ & sequebant᷑ eum. Ad conuiuia peccators
sepe ibat dñs: ut sp̃uales cibos p̾beret. Discum¬
bentes uiderunt publicanũ a peccatis ad me¬
liora conuersũ. locũ inuenisse penitentiȩ: et
ob io ñ desꝑant de salute. presertim illi qͥ iam
penitentes sequebant᷑ dñm: Et uidentes
scͥbȩ &e pharisei qͥa manoucaret cũ peccatorib
er publicanis: dicebant discipulis eiꝰ. Quare
putant cũ sint suꝑbi: & conuiuas dñi reos.
cũ iam peniteant. Ubi pͥmo legis & gr̃ȩ distan¬
tia declarat᷑: qͥa legem sequentes famem pati-¬
unt᷑ ȩterña: recipientes uͦ uerbũ uitȩ alim̃to
celesti recreant᷑. ꝙ ñ possunt esurire. Dem¬
de retributio futura prefigurat᷑: quando e¬
pulantib cũ xp̃o electis. suꝑbi torquebunt᷑
ieuini quib dicit᷑. Meretrices et publicani:
precedunt uos in regnũ dĩ. Pharisei dedig¬
nant᷑ peccatores: qͥa uera iusticia compassi¬

Expanded text:
qui et sequebantur eum. Ad convivia peccatorum qui et sequebantur eum. Ad convivia peccatorum saepe ibat Dominus, ut spirituales cibos praeberet. Discumbentes viderunt publicanum a peccatis ad meliora conversum, locum invenisse poenitentiae, et ob id non desperant de salute, praesertim illi qui jam poenitentes sequebantur Dominum. Et videntes Scribae et Pharisaei quia manducaret cum peccatoribus et publicanis, dicebant discipulis ejus: Quareputant, cum sint superbi, et convivas Domini reos, cum jam poeniteant. Ubi primo legis et gratiae distantia declaratur; quia legem sequentes, famem patiuntur aeternam: recipientes vero verbum vitae, alimento coelesti recreantur, et non possunt esurire. Deinde retributio futura praefiguratur, quando epulantibus cum Christo electis, super torquebuntur jejuni: quibus dicitur: Meretrices et publicani praecedent vos in regnum Dei . Pharisaei dedignantur peccatores; quia vera justitia compassi
Abbreviated transcription (Latin):
ei iħc filius tuus uiuit. Et credioit ipse: & do¬
mus eius tota. Cepit homo eredere qͥa dũs
equȩ absens corpore ut presens sanaret: ꝙ sic
meruit salutẽ filio. Non gͦ diffroit de misedia
seruos interro gando de hora: s desiderat ut
urtus duuna seruoꝵ confessione plurimis
innotescat. Nel ne easti sanitas contigisset in¬
terrogabat: qͥa forsitan nundũ ꝑfecte credebat:
In figura sc̃ĩ sp̃c seꝑtiformis in quo om̃is salus
consistit: reliquit eum febris. hora septima. Augꝰ¬
Tarde credens regulus iste figurat uideos ad
fidem difficile uenientes: qualis erat thomas
cũ audiret. Uen mitte huc manũ tuam: ꝙ noli
t fecit ei conuiuiũ magnũ leui in
domũ suã. Qui in domicilio xp̃m recipit
interno: maximis delectationib pascit᷑. Itaq
libent̾ dñs ingredit᷑: ꝙ in eius recumbit affectu:
t factum ẽ discumbente eo in domo: ecce mul¬
ti publicam & peccatores uenientes discũbe¬
bant cũ iħu et discipulis eus. Erant enĩ mult:

Expanded text:
ei: Filius tuus vivit. Et credidit ipse, et domus ejus tota. Coepit homo credere, quia Dominus aeque absens corpore ut praesens sanaret: et sic meruit salutem filio suo. Non ergo diffidit de misericordia, servos interrogando de hora; sed desiderat, ut virtus divina servorum confessione plurimis innotescat. Vel, ne casu sanitas contigisset, interrogabat, quia forsitan nondum perfecte credebat. In figura sancti Spiritus septiformis, in quo omnis salus consistit, reliquit illum febris hora septima. Tarde credens regulus iste, figurat Judaeos, ad fidem difficile venientes: qualis erat Thomas, cum audiret: Veni, mitte huc manum tuam; et noli t fecit ei convivium magnum Levi in domo sua. BEDA. Qui in domicilio Christum recipit interno, maximis delectationibus pascitur. Itaque libenter Dominus ingreditur, et in ejus recumbit affectu. Et factum est, discumbente eo in domo, ecce multi publicani et peccatores venientes discumbebant
Abbreviated transcription (Latin):
di facti sunt. s honores & diuicias ueneram᷑:
nũi suam descendere cupiebat: centurio indig¬
num se ẽẽ dicebat᷑. hic cessum ẽ elationi. illic
concessum ẽ humilitati: tanqũa huic diceret᷑
Noli mͥ tediũ facere÷ presentiã meã us in do¬
mo tua: uerbo possũ filiũ tuũ sanare. Centu¬
rio alienigena credioit me uerbo hoc posse fa¬
cere: uos nisi signa & ꝓdigia uideritis ñ ere¬
ditis: Credidit homo sermoni que dixit

Expanded text:
Dei facti sunt, sed honoresDei facti sunt, sed honoresmum suam descendere cupiebat, centurio indignum se esse dicebat. Hic cessum est elationi, illic concessum est humilitati, tanquam huic diceretur: Noli mihi taedium facere, praesentiam meam vis in domo tua, cum verbo possim filium tuum sanare, centurio alienigena credidit me verbo hoc posse facere, vos nisi signa et prodigia videritis, non creditis. Credidit homo sermoni quem dixit
Abbreviated transcription (Latin):
Ã ẽ saluator̃e a quo salitẽ querebat: s in fide
Aubtrauit in hoc qͦd presentiam eiꝰ petiuit. Age¬
noscens itaq dñs eor diffidentis: arguit iliꝰ dͥit.¬
foentiam dicens. Hisi signa &s ꝓdigia uderitis:
ñ cilitis. Augustmꝰ ꝑ rodigia sunt: quȩ ali¬
ud portendunt. Et dicit᷑ ꝓdigium qͣsi ꝓdicium:
ꝙ porto dicat .i. significet aliquid futurum.
Iua gͥ quȩ tunc fiebant: ea quȩ nune aguntur
gnũ fuit de p̾senti. qͦd dñs aqũa uertit in unũ.
uesignans głam suam: sicut circulus significat
in presentiarũ uinũ uenale. Signũ de p̾terito
ẽ uestigium pedũ in niue apparens. Dieit ad
cum tegulus. Dñe: descende pͥusqũa moriat᷑ filiꝰ
ñs. Dicit ei iħe. Uade filius tiuis uiuit. Indi¬
cans se ñ deẽẽ uͭ imutat᷑: solo iussu sanat̃. In hoc
s qͦd seruo centurionis ñ dedignat᷑ occurrere. cũ
at filiũ reguli dedignaret᷑ ire nĩa retundit᷑ suꝑ¬
ba: qͥa in hominib ñ naturã qua ad unaginẽ

Expanded text:
Salvatorem, a quo salutem quaerebat; sed in fine dubitavit, in hoc quod potentiam ejus petivit. Agnoscens itaque Dominus cor diffidentis arguit illius diffidentiam, dicens: « Nisi signa et prodigia videritis non creditis. » Prodigia sunt quae aliquid portendunt. Et dicitur prodigium quasi prodicium: quod porro dicat, id est significat aliquid futurum. Illa quae tunc fiebant, ea quae nunc aguntur gnum fuit de praesenti quod Dominus aquam vertit in vinum, designans gloriam suam sicut circulus significat in praesentiarum vinum venale. Signum de praeterito, est vestigium pedum in nive apparens. « Dicit ad eum regulus: Domine, descende priusquam moriatur filius meus. Dicit ei Jesus: Vade, filius tuus vivit. » Indicans se non deesse ubi invitatur, solo jussu sanat. In hoc ergo quod servo centurionis non dedignatur occurrere cum ad filium reguli dedignaretur ire , nostra retunditur superbia, quia in hominibus non naturam qua ad imaginem