comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ impetnda ꝑegrinis iñu xp̃i sẽcuritate direxs
nno ab incarnatione dñi .m .xcuii
indictione .U: Rodbtꝰ dux normannor
hugo magnus. stephanꝰ blesensis ce r¬
bertꝰ flandrensis aliiq ꝓceres qui d
multis ꝓuinciis ꝓcesserant. & in i
cũ cateruis suis hiemauerant: alacriti
parati placido uere pelagus sulcantes adria
nia sociati st̃. Dũ tanta nobilitas in unũ cͣuens
incõparabilis ꝑbitas sine fictione ad opꝰ dei se opi
ingens cunctis tim̃tib dm̃ qͥ ad erant tripus
fuit. Alexius autẽ imꝑr qͥ iã dudũ cis alpinors
ma gͣuit᷑ exꝑtꝰ ẽ: audito aduentu tantoꝵs l
t̾ritꝰẽ & ꝑspecta arte ꝑ quã piculũ
et sub specie pacis eos dolo decipe conatꝰ ẽ
nnos misit. & pacẽ ab eis humilit̃ reqͥsi
uirilit᷑ incitauit & multis ac ꝓbabilib
sibi cõmodissimũ ẽẽ allegationib mani

Expanded text:
 impetranda peregrinis Jesu Christi securitate direxit. Anno ab Incarnatione Domini 1097, indictione V, Rodbertus, dux Normannorum, et Hugo Magnus, Stephanus Blesensis, et Rodbertus Flandrensis, aliique proceres, qui de multis provinciis processerant, et in Italia cum catervis suis hiemaverant, alacriter parati, placido vere pelagus sulcantes Adriatnia sociati sunt. Dum tanta nobilitas in unum convenit, et incomparabilis probitas sine fictione ad opus Dei se obtulit, ingens cunctis timentibus Deum, qui aderant, tripudium fuit. Alexius autem imperator, qui jamdudum Cisalpinorum arma graviter expertus est, audito adventu tantorum t, et perspecta arte per quam periculum evaderet, sub specie pacis eos dolo decipere conatus peregrinos misit, et pacem ab eis humiliter requisviriliter incitavit, et multis ac probabilibus, hoc sibi commodissimum esse, allegatio
Abbreviated transcription (Latin):
inc̃rogati cur tã neqͥt̃ agerent cii suonon
in imicaret᷑ imꝑatori : responđunt. Nos in roga
ꝑatoris locati: nichil aliud agere possumꝰ. quã
ipse imꝑat. hoc ab inuitis bellũ ꝑegrinis fac
impunitos dimisit. s ne suis de cetero nocerei
int̃minando cõpescuit. Nos in qͥt suis familiari
tͣnsitumi ꝑ imꝑatorẽ tumorẽ ãi cõpescamꝰ : & ne
ẽ potestatiuũ hoiẽse ipsũ dissim̃ulare : ubi potent
sua neqͥt appetitui satis facero Pruoentie ÷ int
differre : qͦd continuo ñ possis explere. Rurso sol¬
diȩ & ignauie redarguendꝰ ẽ. qͥ cũ ultͣ ñ possit
ttnat minis. cũ uͦ poisit. illate obliuiscit᷑ imꝓbit
Si possumꝰ augustũ beneficiis suꝑemꝰ : sin autẽ¬

Expanded text:
Interrogati cur tam nequiter agerent, cum suo non inimicaretur imperatori, responderunt: Nos, in roga imperatoris locati, nihil aliud agere possumus quam quod ipse iimperat. Hoc ab invitis bellum peregrinis factum impunitos dimisit, sed ne suis de caetero nocerent, interminando compescuit. Nos, inquit suis familiaribus, transituri per imperatorem, tumorem animi compescamus, et ne est potestativum hominem se ipsum dissimulare, ubi potentia sua nequit appetitui satisfacere. Prudentiae est in tempus differre, quod continuo non possis explere. Rursus socordiae et ignaviae redarguendus est, qui cum ultra non possit, intonat minis; cum vero possit, illatae obliviscitur improbitatis. Si possumus, Augustum beneficiis superemus; sin aute
Abbreviated transcription (Latin):
tioratn st quesitũq mercatũ hahere n põtuenunt
ciues non ꝑegrinos s gladiatones &etirannos ilos¬
auert. Inedia gͦ cogente cõpuisi sunt boues. et quos &¬
staꝑe & si quid qd mandi posset conuenientius in¬
ebatur Egressi uͦ de castoria: castra metati sunt
alagonia Ibi munitissimũ castellũ hereticoe¬
oib abunde nefectui undiq aggressi st̃ &e habitato
eiot cũ eo c̃obustis omnino pessundederunt ꝓmtgt
nt exosos quos om̃is dei appellant in imicos. Inge pue

Expanded text:
esset. Hoc ideo machinatus est versipellis ut a regione ducem amoveret Byzantea, cum suis copiis, ne posset couti superventurorum principum consiliis et auxiliis. Dux itaque transit si quid, quod mandi posset, convenientius inveniebatur. Egressi vero de Castoria, castra metati sunt in Pelagonia. Ibi munitissimum castellum haereticonuit ut caute se haberent, ut peregrinationis pro Deo em cum eo combustis, omnino pessundederunt. Omnesnt exosos, quos omnes Dei appellant inimicos. Inde perve
Abbreviated transcription (Latin):
& exertitꝰ eiꝰ multis lacessitꝰ iniuriis. Sagacissimꝰ
dux & acerrimꝰ bellator uersutias metuebat . ẜ
excubitores qͥ tentoriis excubarent prudenter
disposuerat. & unũ quẽq sibi uigilare mandaũat
Repulsi st̃ quantotiꝰ inuasores: & ex illis uii. ꝑemptis
usq ad portã ciuitatis audacter insecutꝰ ÷ dux fugiert
Deinde ad tentoria sua reuersus: fuit ibi qͥnqi dieb¬
sibi suisq consiliam imꝑr ei tͣnsitũ ꝑciuitatẽ regiã
here : dux subsequentiũm optimatũ aduentũ expec¬

Expanded text:
et exercitus ejus multis lacessitus injuriis. Sagacissimus et exercitus ejus multis lacessitus injuriis. Sagacissimus dux et acerrimus bellator versutias metuebat, et excubitores, qui tentoriis excubarent, prudenter disposuerat, et unumquemque sibi vigilare mandaverat. Repulsi sunt quantocius invasores, et ex illis VII peremptis, usque ad portam civitatis audacter insecutus est dux fugientes. Deinde ad tentoria sua resibi suisque consiliari: imperator ei transitum per civitatem regiam prohibere; dux subseqeuntium optimatum adventum exspec
Abbreviated transcription (Latin):
bat᷑. pedetenti aͣdiebat᷑ eosq paulat᷑ eundo cal¬
lide in dies opꝑiebat᷑. Alexiꝰ autẽ imꝑr in suburł
ciuitatis cluci paulopost mandauit hospitiũ dar
Irmigi uͦ ducalis exercitꝰ cõmoda sibi more ꝓcura¬
bant ad sub uehendas paleas ł cet̾a sibi necess aria ex
urbẽ securȩ c̃sitabant s tͣcopolis & pincinatis uis
augusti insidiantib cotidie ꝑibant. Nondũ aliqͥd de
imꝑatore suspicabant᷑ sinistrũ. qͥppe qͥ uoluntarius
eis pbuisset hospiciũ. Nimis dux contristatꝰ ÷ ꝓ
defectu suor : & in orinatis insidiis turcopolore
Salduinꝰ gͥ ad suor ꝓtectionẽ exiuit. & hostes qui
suos inseqͥuebantur inuẽnit. ex impuiso incauto
inuasit. suꝑauit. part̾i occidit .Lx ex eis captos
fm̃ suo p̃sentauit. Augustꝰ hoc ut audruit.
ualde iratꝰ malũ ꝑegrinis machinari cepit.
Sapiens dux dolos p̃cauens urbẽ exiit. & ubi priꝰ
sua fixerat tentoria rursꝰ collocauit. Nocte
suꝑueniente iussu cesaris inuasa st̃ castͣ ducis:

Expanded text:
adiebatur, eosque paulatim eundo callide in dies opperiebatur. Alexius autem imperator in suburbio civitatis duci paulo post mandavit hospitium dari. Armigeri vero ducalis exercitus commoda sibi more procurabant; ad subvehendas paleas, vel caetera sibi necessaria, extra urbem secure cursitabant. Sed Turcopolis et Pincinatis, jussu Augusti insidiantibus, quotidie peribant. Nondum aliquid de imperatore suspicabantur sinistrum, quippe qui voluntarius eis praebuisset hospitium. Nimis dux contristatus est pro defectu suorum, et inopinatis insidiis Turcopolorum. Balduinus igitur ad suorum protectionem exivit, et hostes, qui suos insequebantur, invenit, ex improviso incautos invasit, superavit, partim occidit, sexaginta ex eis captos fratri suo praesentavit. Augustus, hoc ut audivit, valde iratus, malum peregrinis machinari coepit. Sapiens dux, dolos praecavens, urbem exiit, et ubi prius sua fixerat tentoria, rursus collocavit. Nocte superveniente, jussu Caesaris invasa sunt castra ducis,
Abbreviated transcription (Latin):
plica confirmauert &e huiꝰ modi soriꝑtu pos¬
tnis dimisert̃ Qstatuit finodus sc̃a ut treiia
ei firmit custodia It adñica die ante caput iers¬
ui usq ad scđam feriã oriente sole post octabas
ente costes. & a qͣrta feria ante aduentũ dñi oc¬
idente sole usq ad octabas epiphaniȩ. & ꝑ om̃s
boomadas anni a qͣrta fr̃ occidente solẽ usci
d sccłam feriã oriente sole. & in õib festis
eꝰ uigiliis eorẜ. ut nullus homo aliũ assalli.¬
it. aut uulneret aut occidat. nullꝰ namnũ
arũ &e monac Ohi & clerici o scimoniales
ẽ feminȩ & ꝑegrini &̾ mercatores ꝙ famu¬
i eor. & boues & equi arantes. & hoĩes carru¬
as ducentes. ce herceatores. & equi de quib
erreant. & hoĩes ad carrucas fugientes. &
m̃is t̾rȩ sc̃orꝑ. & pecunie dlericors ꝑpetua
int in pace. ut in nulla die aliquis audeat

Expanded text:
et hujusmodi scriptum posteris dimiserunt. 1. Statuit synodus sancta, ut trevia Dei firmiter custodiatur, a Dominica die ante caput jejunii, usque ad secundam feriam, oriente sole, post octavas Pentecostes, et a quarta feria ante Adventum Domini, occidente sole, usque ad octavas Epiphaniae; et per omnes hebdomadas anni, a quarta feria, occidente sole, usque ad secundam feriam, oriente sole, et in omnibus festis et vigiliis eorum; ut nullus homo alium assaliat, aut vulneret, aut occidat, nullus namnum earum, et monachi et clerici, et sanctimoniales et feminae, et peregrini et mercatores et famuli eorum, et boves et equi arantes et homines carrucas ducentes et herceatores et equi de quibus herceant, et homines ad carrucas fugientes, et omnes terrae sanctorum et pecuniae clericorum, perpetua sint in pace; ut in nulla die aliquis audeat
Abbreviated transcription (Latin):
irtib applicuit. Porro p̃cipui sodales eiꝰ hifuer̃t̃
Ancredꝰ odonis boni marchisi filiꝰ. & comes de ro¬
sinolo cũ suis fr̃ib. ricardꝰ de pͥncipatu &e ran¬
nulfus fr̃ eiꝰ. rodb̾tꝰ de anxa. &e rodb̾tꝰ de surda
alle. rodbtꝰ filiꝰ turstani. her mannꝰ de canni &
ifridꝰ filiꝰ radulfi.ricaroꝰ ftliꝰ rannulfi comitis &
rtolomeus boeliꝰ carnotensis. albedꝰ de cagnano
unfredꝰ de monte scahioso. Hi õs cũ clientib suis
lamundo unanimit᷑ adhesert̃: eiq se in uia
⁊ cleuotissime obedituros inseparabilit᷑ iurauer̃s
ugo magnꝰ & guilłmꝰ marchisi filiꝰ ad portũ
bari pelagꝰ p̃pꝑe ingressi fc̃: & nauigantes
rachiũ applicuert̃. Dux autẽ urbis magnos¬
barones ratꝰ iussit eos app̃hendi & sub excubanti custos
c̃stantinopolĩ ad imꝑatorẽ sollert᷑ deduci. Adula¬
toriꝰ itaq dux ꝑfido se uolebat obseqͥo cesari cõme¬

Expanded text:
partibus applicuit. Porro praecipui sodales ejus hi fuerunt: partibus applicuit. Porro praecipui sodales ejus hi fuerunt: Tancredus, Odonis Boni-Marchisi filius; et comes de Rosinolo, cum suis fratribus; Richardus de Principatu, et Rannulfus, frater ejus; Rodbertus de Anxa, et Rodbertus de Surda Valle; Rodbertus, filius Turstani, Hermannus de Canni, et Unfridus, filius Radulphi; Richardus, filius Ranulfi comitis, et Bartholomaeus Boellus Carnotensis; Alberedus de Cagnano, et Unfredus de Monte Scabioso. Hi omnes cum clientibus suis Buamundo unanimiter adhaeserunt, eique se in via Dei devotissime obedituros inseparabiliter, juraverunt. Hugo Magnus, et Guillelmus, Marchisi filius, ad portum Bari pelagus praepropere ingressi sunt, et navigantes, Durachium applicuerunt. Dux autem urbis, magnosbarones ratus, jussit eos apprehendi, et sub excubanti custodia Constantinopolim ad imperatorem solerter deduci. Adulatorius itaque dux perfido se volebat obsequio Caesari comme
Abbreviated transcription (Latin):
iã pacifice tͥnseuntes in apulia & calabria hie¬
iuert̃. Rogeriꝰ aut̃e dux cognom̃to bursa duce
manniȩ cũ sociis suis utpotẽ nat᷑alẽ tdñm suũ
iorifice suscepit. & qͣ necessaria erant copiosȩ
ministrauit
ũ marcus buamundꝰ cũ rogerio
truo suo comi¬
te siciliȩ qͦddã castrũ ohsiðet :
notiones ducũ multarũq gentiũ audiret. mox
głors ꝓbitates & signa diligent᷑ inuestigauit. qͣb
ꝓtiliter inspectis sibi tandẽ optimũ afferri palliũ
epit. Quod ꝑ particłas concidit: & crucẽ unicuiq
oꝵe distribuit. suãq sibi recinuit. Nimiꝰ gͥ militũ
icursiis ad eũ subito factꝰ ẽ & rogeriꝰ senex pene
in obsidione relictus ẽ. cdolensq se suã amisisse
ntẽ siciliã cũ paucis reuersus ẽ. Prouidꝰ autẽ &
lers buamundꝰ modeste uiã suã & euectiones p̃pa¬
uit. cũ optimatib suis & affluentib armatoꝵ co¬
is tͣns fretauit. & tandẽ tͣnqͥllo remige in bulgariȩ

Expanded text:
Romam pacifice transeuntes, in Apulia et Calabria hiemaverunt. Rogerius autem dux, cognomento Bursa, ducem Normanniae cum sociis suis, utpote naturalem dominum suum, honorifice suscepit, et quae necessaria erant, copiose administravit. Dum Marcus Buamundus, cum Rogerio, patruo suo, comite Siciliae, quoddam castrum obsideret, et motiones ducum, multarumque gentium audiret, mox singulorum probitates et signa diligenter investigavit; quibus subtiliter inspectis, sibi tandem optimum afferri pallium praecepit, quod per particulas concidit, et crucem unicuique suorum distribuit, suamque sibi retinuit. Nimius igitur militum concursus ad eum subito factus est, et Rogerius senex pene solus in obsidione relictus est, dolensque se suam amisisse gentem, Siciliam cum paucis reversus est. Providus autem et solers Buamundus modeste viam suam et evectiones praeparavit, cum optimatibus suis, et affluentibus armatorum copiis transfretavit, et tandem tranquillo remige in Bulgariae
Abbreviated transcription (Latin):
antiqͥtꝰ aruernis dicta ẽ cciliũ ingensꝰ te qus
Multa u q̃ cis alpes agebant᷑ correxit : e multa
ac em̃idationẽ moꝵ utilia c̃stituit In sino
unione sc̃o ꝑ casta ab dĩ contagione maliciȩ &e

Expanded text:
antiquitus Arvernis dicta est, concilium ingens tenuit. antiquitus Arvernis dicta est, concilium ingens tenuit. Multa vero, quae eis Alpes agebantur, correxit, et multa ad emendationem morum utilia constituit. In synodo communione sanctorum, casta ab omni contagione malitiae, e
Abbreviated transcription (Latin):
Aui uͦ ꝑmanebt̃ in loco sullimi & scõ uelut stu
fulgentes in firmam̃to. Oualteriꝰ itaq cor¬
enis post multũ tẽpꝰ mretulit : hoc qͦd ab ore
dentis archiatri de discursu stellarũ audiuit
eodẽ mom̃ito quo res monstruosa contigit.
hilippus rec francoꝵ bertradã andegauensiũ
mitissã rapuit. suaq nobili c̃iuge relicta mȩc
turpit᷑ desponsauit. A pontificib galliȩ castigo
qͦd ille uxorẽ & ipsa maritũ ultro deseruenrit. A
reatu resipiscere noluit s senio ie egritudine
tabidus in adulterii stertore flebilit cõputno
Irbanꝰ papa regnante philippo in galliasi
nit. & altare sci petri apud cluniacũ cenobii
fune in normannia & francia mortalitas ho
seruebat. domosqꝰ plurimas habitatorib eua¬
abat. & maxima fames miseros macerabas
odẽ anno indictione .iii. m̃se nouebr p̃fatu
papa om̃s epos galliȩ & hispanie c̃gregaus
a apuo clarũ monte alurnie urbe qui

Expanded text:
 permanebunt in loco sublimi et sancto, velut stellae fulgentes in firmamento. Gualterius itaque Cormeliensis post multum tempus mihi retulit hoc, quod ab ore prudentis archiatri de discursu stellarum audivit, in eodem modo quo res monstruosa contigit. Philippus, rex Francorum, Bertradam, Andegavensium comitissam, rapuit, suaque nobili conjuge relicta, moecham turpiter desponsavit. A pontificibus Galliae castigatus, quod ille uxorem, et ipsa maritum ultro deseruerit, a foedo reatu resipere noluit; sed senio et aegritudine tabidus, in adulterii stercore flebiliter computruit. Urbanus papa, regnante Philippo, in Gallias venit, et altare S. Petri apud Cluniacum coenobium, Tunc in Normannia et Francia mortalitas hominum saeviebat, domosque plurimas habitatoribus evacuabat et maxima fames miseros macerabat. Eodem anno 1095, indictione IV, mense Novembri, praefatus papa omnes episcopos Galliae et Hispaniae congregavit, et apud Clarummontem, Alverniae urbem, quae
Abbreviated transcription (Latin):
entecosten celebret᷑. Ab aduentu dñi usq ad octa¬
us epiphaniȩ & a septuagesima usq ad octabas pa¬
he ea pͥma die rogationũ usq ad octabas pen¬
ecosten & oĩ tp̃e a quarta feria occidente sole usq
expoliauerit: anathema sit. Qui ep̃or mor̾ien
ũ bona ł clericore diripuerit: anathema sit
usq ad septimã generationẽ c̃sanguinitati se
pulauerit: anathema sit. Nemo in ep̃m elutnt᷑¬

Expanded text:
 celebretur. Quod ab Adventu Domini usque ad octavas Epiphaniae, et a Septuagesima usque ad octavas Paschae, et a prima die Rogationum usque ad octavas Pentecostes, et a quarta feria occidente sole omni eperit, anathtium bona, vel clericorum, diripuerit, anathema sit. Qui usque ad septimam generationem consanguinitati se copulaverit, anathema sit. Nemo in episcopu
Abbreviated transcription (Latin):
suũ honore pͥuatũ apud chinonẽ castrũ fere
xxx annis c̃ar̃ceri mancipauerat. Igit᷑ anno
ab incarnatione dñi m xc ui. in dic Itione ii.
mse martio petrꝰ de acheris monachꝰdoctrina
& largitate insignis de francia ꝑegrẽ ꝑ rexit. &
gualteriũ de pexeio cũ nepotib suis gualterio
cognom̃to sine hab̾e & guilłmo. simone & matheo
aliisq p̾claris gallors militib & peditib fere xu
milib secũ adduxit. Deinde sabbato paschȩ colomant
uenit: ibiq septimana paschȩ reqͥeuit. s a bono
oꝑe ñ cessauit. Alemannis .n. sexmonẽ fecit. & ex¬

Expanded text:
fere XXX annis carceri mancipaverat . Igitur anno ab Incarnatione Domini 1096, indictione IV, mense Martio, Petrus de Acheris, monachus, doctrina et largitate insignis, de Francia peregre perrexit, et Galterium de Pexeio, cum nepotibus suis, Galterio cognomento Sine-habere, et Guillelmo, Simone et Matthaeo, aliisque praeclaris Gallorum militibus, et peditibus fere XV millibus, secum adduxit. Deinde Sabbato Paschae Coloniam venit, ibique septimana Paschae requievit, sed a bono opere non cessavit. Alemannis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ qͥa metuendꝰ erat totis nisib adherebant
normannia suis in se filiis furentib miserabi
eniq talib infortunis rodłtꝰ lata ẽ
dux ꝑspectis anxius. &e adhuc peiora for¬
midans ut pote ab õib pene destitutus.
silio quorꝓdã religiosore decreuit gr̃a suã
ri suo regi dimittere ce cruce dñi sũpta ꝓ
pescatis sũis deo satis facturus in ierłm ꝑgere
uoqd rex angors ut cõꝑit ualde gauisconsi

Expanded text:
eique, quia metuendus erat, totis nisibus adhaerebant. eique, quia metuendus erat, totis nisibus adhaerebant. Sic Normannia, suis in se filiis furentibus miserabienique talibus infortuniis, Rodbertus dux, perspectis anxius, et adhuc pejora formidans, utpote ab omnibus pene destitutus, consilio quorumdam religiosorum, decrevit terram suam fratri suo regi dimittere; et cruce Domini sumpta, pro peccatis suis Deo satisfacturus, in Jerusalem pergere. Quod rex Anglorum ut
Abbreviated transcription (Latin):
tiudine & sullimitate tͣnscendit monensq
nodłto ducatũ non manniȩ e guilłmo regiu
anglic dimisit. Rodbtꝰ autẽ mollis dux auigoro
poꝵ decidit & pigricia mollicieq corpuit
plus puinciales subditos timens quã ab illi
tiniebat᷑ && inde dãnosa ꝑuersitas in traei
passim gͣssabat᷑. Henricꝰ fr̃ oucis dãfrontem
fortissinũ castrũ possidebat. & magnã parte
neustrie sibi fauore uel armis subegerat. fm̃
suo ad libitũ suũ nec alit̃ obsecundabat. Por
alius fr̃ qui angliȩ diadema gerebat. in no¬
mannia ut reor̃ plus quã x.x. castra tenebat
cẽ ꝑceres oppidanosq potentes munerib sibi
terrorib illexerat . Rodbtus N comes aucensis
stephanꝰ albȩ marlȩ girardus de gornaco
radulfus de conchis roobtꝰ qͦq comes de mei¬
lendo aȩ gualteriꝰ gifardꝰ philippus debraiosas
ncardꝰ oẽ curceio aliiq ꝓplures cũ õib sibi
boitis munitionib & oppidanis regi parebant.

Expanded text:
imitate transcendit, moriensque Rodberto ducatum Normanniae et Guillelmo regnum Angliae dimisit. Rodbertus autem, mollis dux, a vigore priorum decidit, et pigritia mollitieque torpuit. Plus provinciales subditos timens, quam ab illis timebatur, et inde damnosa perversitas in terra ejus passim grassabatur. Henricus, frater ducis, Danfrontem, fortissimum castrum, possidebat, et magnam partem Neustriae sibi favore vel armis subegerat, fratrique suo ad libitum suum, nec aliter, obsecundabat. Porro alius frater, qui Angliae diadema gerebat, in Normannia, ut reor, plus quam XX castra tenebat, et proceres oppidanosque potentes muneribus sibi vel terroribus illexerat. Rodbertus enim comes Aucensis et Stephanus Albae-Marlae, Girardus de Gornaco et Radulfus de Conchis, Rodbertus quoque, comes de Mellento, et Gualterius Gifardus, Philippus de Braiosa et Richardus de Curceio, aliique perplures, cum omnibus sibi subditis munitionibus et oppidanis regi parebant,
Abbreviated transcription (Latin):
ne cuncos gentib p̃ciestinatos ad ũmi mestie
Innlitiã eemorit ingens nẽpe iliudtonite¬
ũ angliã qͦiti aliasq maritimas insulas neqͥu
iatere.: Licet undisoni maris abissus nu
ne hgueat ab orbe. immobritannos ce guae¬
nesi &e econemos hominũ gallicios fama ꝑri
sucrescens animauit & anmauit. Uenetu qͥt
ce pisani & ienuenses. &e qͥlictus oceani uel medi¬
tus ranei maris incolebant : nauib: honustisa¬
mis &r hõib. machinis & uictualib mare sula¬
te oꝑuert̃. Qui uͦ t̃ra ibant: uniuersȩ trȩ supfi¬
cũcanquã locustȩ occuluert᷑  MIense iulio
ꝯualt̃ꝰ de pexeio finipoli in bulgaria obuit .e
snũ sc̃e crucis post morie in carne cappa¬
rilit. Dũx aut̃t̃ & ep̃s urbis hoc signo audit
ras egressi st̃ te gualt̃ii corpꝰ cũ ciuib cuncꝗ
reues ent in urbẽ tnsferentes sepelier alns¬

Expanded text:
de cunctis gentibus praedestinatos ad summi Messiae militiam commovit. Ingens nempe illud tonitrum Angliam quoque, aliasque maritimas insulas nequivit latere, licet undisoni maris abyssus illas removeat ab orbe. Imo britannos et Guascones, et extremos hominum Gallicios fama perniciter succrescens animavit et armavit. Venetii quoque et Pisani et Januenses, et qui littus Oceani, vel Mediterranei maris incolebant, navibus onustis armis et hominibus, machinis et victualibus, mare sulcantes operuerunt. Qui vero terra ibant, universae terrae superficiem tanquam locustae occuluerunt. Mense Julio, Gualterius de Pexeio Finipoli in Bulgaria obiit, et signum sanctae crucis post mortem in carne ejus apparuit. Dux autem et episcopus urbis, hoc signo audito, foras egressi sunt, et Gualterii corpus cum civibus cunctis reverenter in urbem transferentes sepelierun
Abbreviated transcription (Latin):
ffinierunt : pene irrita fuert. Erat enĩ eo¬
e mira seditio intͣ optimates normannię.
discolis ꝑ tocł regionẽ gͣrdis conatꝰ & uiolentũ
sfurari seu raꝑe. Incendia &̾ rapine totã pa¬
domita gens normannors ẽ: & nisi rigido rectore
herceatur ad facinꝰ ꝓmp̾tissima ẽ. In om̃ib col¬
etgiis ubitũq fuerint᷑ dn̾ari appetunt. e ueritatis
peiq tenorẽ p̃uaricantes ambicionis estu multoti
effecti sc̃. hoc franci & britones atq flandrenses
ucͣ collimitanei crebro sensert̃. hoc itali & gui¬
li saxonesq angli usc ad int̃necionẽ exꝑti sunt
De feroci gente scitarũ origo troianoꝵ uti
refert᷑ ꝓcessit qͥb in excidiũ redactis frigius
itenor illiricos fines penetrauit. & cũ uicin is
pulantib diu longeq locũ habitationis que¬
uit. Deniq supͣ liteus oceani maris in boreala
acga corisedit. & sibi socusq &e heredib suis ma¬

Expanded text:
deffinierunt et pene irrdeffinierunt et pene irrtempore mira seditio inter optimates Normanniae, et discolis per totam regionem grandis conatus et violentum fas furari seu rapere. Incendia et rapinae totam paIndomita gens Normannorum est, et, nisi rigido rectore coerceatur, ad facinus promptissima est. In omnibus collegiis, ubicunque fuerint, dominari appetunt, et veritatis fideique tenorem praevaricantes, ambitionis aestu, multoties effecti sunt. Hoc Franci et Britones atque Flandrenses, aliique collimitanei crebro senserunt, hoc Itali et Guinili, Saxonesque Angli usque ad internecionem experti sunt. De feroci gente Scytharum origo Trojanorum, uti refertur, processit. Quibus in excidium redactis, Phrygius Antenor Illyricos fines penetravit, et cum vicinis exsulantibus diu longeque locum habitationis quaesivit. Denique supra littus Oceani maris, in boreali plaga consedit; et sibi, sociisque et haeredibus suis ma
Abbreviated transcription (Latin):
op̃ales. uel iusticiã quȩ ꝑtinet ad curã aĩarua
Iullus prħr efficiatur hõ laici. qͥa indign
ẽ. ut manꝰ deo c̃secratȩ & ꝑ sacrã unc̾tio
scificate.mittant᷑ inter manꝰ ñ õsecrata
a ẽ aut homicida aut adulter aut cuiꝰ lũ
mninalis peccati obnoxius. Sed si feudũ a laico
cerdos tenuerit qͦd ad eccłam ñ ꝑtineat : talẽ
ciat ei fidelitatẽ qͦͥd securus sit̃. Uec itaq
mabatur grus : & fulbertꝰ rotomagensis archi¬
irt̃. Odo quippe baiocensis &e gis lebtꝰ luxouiensis
prgisus abrincatensis &e serlo sagiensis att raguls
nstanciensis p̃fatã sinodũ sanxerunt. abbates qͦt
tius ꝑuinciae cũ clero & parte ꝓcerũ pacẽ optan¬
̃ af fuerunt. Prȩsules nimrum ex bona uolun¬
te cõmodissima statuert᷑.s principali iusticia
ficiente ad emolumentũ eccłiasticȩ tͣnqͥllita
parũ ꝓfecent. Nã quȩt tunc ut ꝑ̃taxatũ :

Expanded text:
episcopales, vel justitiam quae pertinet ad curam animarum! 7. episcopales, vel justitiam quae pertinet ad curam animarum! 7. Nullus presbyter efficiatur homo laici,  ut manus Deo consecratae, et per sacram unctionem sanctificatae, mittantur inter manus non consecratas; quia est aut homicida, aut adulter, aut cujuslibet criminalis peccati obnoxius. Sed si feudum a laico sacerdos tenuerit, quod ad ecclesiam non pertineat, talem faciat ei fidelitatem quod securus sit. Haec itaqueitate cognominabatur Grus, et Fulbertus, Rothomagensis archiverunt. Odo quippe Bajocensis et Gislebertus Lexoviensit, Turgisus Abrincatensis et Serlo Sagiensis atque Radulfus Constantiensis praefatam synodum sanxerunt. Abbates quoque totius provinciae, cum clero, et parte procerum pacem optantium adfuerunt. Praesules nimirum ex bona voluntate commodissima statuerunt. Sed, principali justitia deficiente, ad emolumentum ecclesiasticae tranquillitatis parum profecerunt. Nam quaeque tunc, ut praetaxatum est,
Abbreviated transcription (Latin):
uendiðint siue fabri siue alii official es siue
qui eos ad cõmunionẽ susceꝑint ł diuinũ eis ofs¬
nũ fecerint. Hoc & anathemate feriunt᷑ fals¬
rui ce raptores. & emptores pdarũ & qͥ in cant
congregant᷑ ꝓpt̾ exercendas rapinas. & dñi o
amodo eos rẽtinuerint in castris suis. & auctor¬
ȩccłȩ ita sint sania tȩ de reb suis. sicut fueruis
gp̃e guilłmi regis. & cũ eisdẽ consuetudinib. ꝙ
qͦd nullus laicus participationẽ habeat in t̾o
parte decimȩ. uel in sepultura ł in oblatione
altaris. nec seruitiũ nec aliquã exactionem inde
exigat. pret̃ eã quȩ tp̃e guilłmi regis õstituti
fuit. Ctatuit ꝙõ ut nullꝰ laicus det ł adimat
pecuniã inde accipiat. Ac ut nullꝰ hõ comã nu¬
triat s sit tonsus sicut decet xp̃ianũ. Alioqͥn: Ali¬
minib sc̃ȩ matris eccłȩ sequestrabit᷑. nec sac̃as
aliqͥs diuinũ ei officiũ faciet. uel eiꝰ sepulturȩ
intererit. Nullus laicus habeat c̃suetudines

Expanded text:
endiderint, sive fabri, sive alii officiales, sive presbyteri, qui eos ad communionem susceperint, vel divinum eis officium fecerint. Hoc etiam anathemate feriuntur falsarii, et raptores et emptores praedarum, et qui in castris congregantur propter exercendas rapinas, et domini qui amodo eos retinuerint in castris suis. Et auctorecclesiae ita sint saisiatae de rebus suis, sicut fuerunt tempore Guillelmi regis, et cum eisdem consuetudinibus; et quod nullus laicus participationem habeat in tertia parte decimae, vel in sepultura, vel in oblatione altaris, nec servitium, nec aliquam exactionem inde exigat, praeter eam quae tempore Guillelmi regis constituta fuit. 6. Statuit etiam ut nullus laicus det vel adimat pecuniam inde accipiat; ac ut nullus homo comam nutriat, sed sit tonsus, sicut decet Christianum. Alioquin a liminibus sanctae matris Ecclesiae. sequestrabitur, nec sacerdos aliquis divinum ei officium faciet, vel ejus sepulturae intererit. Nullus laicus habeat consuetudines
Abbreviated transcription (Latin):
set ipsũ post eos iturũ eisq cũ c̃ibs copuss
subuenturũ ꝓmisit. Angustiabant᷑ frano
& iurare nolehant. nec alit̾ eispelasgii
ꝑfecto ad qͦd ierant negocio ad ꝓpͥa regro
abominabant᷑. Tandẽ multis coacti necesui¬
tib iurauent᷑ alexio imꝑatori uitã & honcrs
qͦd neutrũ ei auferrent̃: qͦ ad ipse qͦdiurabas
bona fide teneret. Tolosanꝰ autẽ comes plus
alus renite batꝰ : immo inrenͥecꝰ cogitabat
mͦ de imꝑatore ulcisceret᷑ Prȩualuit tñ co¬
munis herbũ sententia. & ab hac intention

Expanded text:
seque ipsum post eos iturum, eisque cum omnibus copiis seque ipsum post eos iturum, eisque cum omnibus copiis suis subventurum promisit. Angustiabantur Franci, et jurare nolebant, nec aliter eis Pelasgi Imperfecto ad quod ierant negotio, ad propria regredi abominabantur. Tandem multis coacti necessitatibus, juraverunt Alexio imperatori vitam et honorem, quod neutrum ei auferrent, quoad ipse quod jurabat, bona fide teneret. Tolosanus autem comes plus aliis renitebatur, imo irrequietus cogitabat quomodo de imperatore ulcisceretur. Praevaluit tamen communis heroum sententia,
Abbreviated transcription (Latin):
ũq necessaria erant a grecis suffici¬
t̃ cõparatis : suos tetendert ꝑapilio
amundus ibi sua gentẽ dimissa cum¬
paucis ad augustũ loqͥ ꝓfectꝰ ẽ. Tancredꝰ aud
xp̃ianos in expeclitione pauꝑatos ꝑ aliã uian
in ualle̾ uberẽ &e nutrimtis corporalib refu
conduxit: ub pascha dñi celebrauerunt
Alexiꝰ audiens quẽ nimiũ uerebat᷑ aduenis
buamundũ a qͦbis in pugna suꝑatꝰ fueni
honorifice suscepit. & extͣ ciuitatẽ ꝓut
utrũq decebat copiose ꝓcurauit. Int̃e
dux godefredꝰ it᷑ brachiũ relictis sociis
pepigerat mercatũ nullũ tͥnsmitteba
Epsuͦ podiensis & tolosanꝰ comes sua iterũ post s
missa multitudine aderant . Imꝑator aute
censilio grecor qualde p̃cauebant. ne fo
franci congregati in eos insurgerent boniso
sius eos puarent eroas singłos ꝑint̃ nuncio
allocutꝰ ẽ: hominiũq ab eis &e fidelitate
exegit. Quod si facerent: m̃ catũ q c̃duc

Expanded text:
ue necessaria erant, a Graecis sufficienter comparatis, suos tetenderunt papili7. Porro Buamundus, ibi sua gente dimissa, cumpaucis ad Augustum loqui profectus est. Tancredus autem Christianos, in expeditione pauperatos, per aliam viam in vallem uberem, et nutrimentis corporalibus refertam, conduxit; ubi Pascha Domini celebraverunt. Alexius, audiens, quem nimium verebatur, advenisse Buamundum, a quo bis in pugna superatus fuerat, honorifice suscepit, et extra civitatem, prout utrumque decebat, copiose procuravit. Interea dux Godefredus, ultra Brachium relictis sociis,pepigerat, mercatum nullum transmittebaero Podiensis et Tolosanus comes, sua iterum post se intermissa multitudine, aderant. Imperator autem, consilio Graecorum, qui valde praecavebant ne forte Franci congregati in eos insurgerent, bonisque suis eos privarent, heroas singulos per internuntios allocutus est hominiumque ab eis et fidelitatem exegit. Quod si facerent, mercatum et conductum,
Abbreviated transcription (Latin):
istitutionẽ treuie dei sic̃ hic det̃minata est
fidelit᷑ custodiã. & c̃t᷑ õs qͥ hanc iurare contẽpserint
uel hanc c̃stitutionẽ seruare noluerint. ep̃o ł arehi¬
diacono meo auxiliũ ferã ita ut sime monuerit
eundũ suꝑ ets. nec diffugiã nec dissimulabo s cũ am
meis cũ ip̃so ꝓficiscar. ce õĩb qͥb potero iuuabo acu¬

Expanded text:
ata est, fideliter custodiam, et contra omnes qui hanc jurare contempserint, vel hanc constitutionem servare noluerint, episcopo vel archidiacono meo auxilium feram, ita ut, si me monuerint ad eundum super eos, nec diffugiam, nec dissimulabo, sed cum armis meis cum ipso proficiscar, et omnibus, quibus potero, juvabo a
Abbreviated transcription (Latin):
nno ab incarnatione dñi mxtiui. indictione .u.
seditiones &e tumultꝰ belloꝵe pene ꝑ uni¬
uersũ orbẽ ꝑstrepebant. &e immite s t̃i¬
genȩ ingentia sibi cedih & rapinis dai
mutus inferebant. Neqͥtiamultiplex nis
abundabat : &e innumeras calamitate
clientib suis suppeditabat . Tunc magna
citãs gmina trȩ pussit. segetes ce legumina
sit qͥb ꝑeuntib maxima fames suc̃cesstte.
multisq merito in eundẽ insurgente dei
umi succũbebat. Irbanꝰ papa placentiȩ co¬
lũ tenuit &r de pace aliisq ut ilitatib sc̃&
ina xxu. in gallus abinnumeris inspectosiba
densitate putarent᷑ Mulgi te stelias cecid se
illebtꝰ lux ouiensis ep̃s seneo medicꝰ. multarũ
artiũ ꝑitissimꝰ singłis noctib sid̾a diu c̃tẽplari
solebat᷑ & cursus eorꝓ ut pote sagax horoscopꝰ
illide denotabae. isitac ꝓdigiũ astrorẜ phifid¬
sollicite ꝓspexit. uigilẽq qͥ curiã suã aliis dormi¬
regno iregnũ ut opinor p̃figurat᷑. Mult

Expanded text:
ab Incarnatione Domini 1094, indictione II, seditiones et tumultus bellorum pene per universum orbem perstrepebant, et immites terrigenae ingentia sibi caedibus et rapinis damna mutuo inferebant. Nequitia multiplex nimis abundabat, et innumeras calamitates clientibus suis suppeditabat. Tunc magna siccitas gramina terrae perussit, segetes et legumina laesit; quibus pereuntibus, maxima fames successit.multisque merito in eumdem insurgentibus, Dei nutu succumbebat. Urbanus papa Placentiae concilium tenuit, et de pace aliisque utilitatibus sancluna XXV, in Galliis ab innumerabilibus inspectoribus uceret, pro densitate putarentur. Multi etiam stellas cecidisse islebertus, Lexoviensis episcopus, senex medicus, multarum artium peritissimus, singulis noctibus sidera diu contemplari solebat, et cursus eorum, utpote sagax horoscopus, callide denotabat. Is itaque prodigium astrorum physicsollicite prospexit, vigilemque, qui curiam suam, aliis dormiregno in regnum, ut opinor, praefiguratur. Multi
Abbreviated transcription (Latin):
suasit Duntibs itaq o pauꝑibs. iuris e mulierib
onachis &e clericis urbanis ce rusticis. in ierłm
undi aut euintres adiuuandi merat uoluntas mi¬
abilis. Mariti dilectas c̃iuges domi relinquere
isponebant illȩ uͦ gem̃tes relicta ꝓle cũ õib
uptus sus in ꝑegrmatione uiros suos sȩqͥ ualde
uipiebant Prȩdia uͦ hactenꝰ hara uili p̃cio nẽ
uienderant᷑ &ȩ arma emebant᷑: qͥb ultio diuina
up allophilos exerceret᷑ fures & piratȩ aluq
ceierosi tactu sp̃s dei de ꝓfundo iniqͥtatis exurge¬
bant reatꝰ suos c̃fitentes relinqͥbant & ꝓculpis
siis deo satis eacierdes pegre ꝑgebant. Hroui

Expanded text:
suasit. Divitibus itaque et pauperibus, viris et mulieribus, monachis et clericis, urbanis et rusticis, in Jerusalem eundi, aut euntes adjuvandi inerat voluntas mirabilis. Mariti dilectas conjuges domi relinquere disponebant. Illae vero gementes, relicta prole cum omnibus divitiis suis, in peregrinatione viros suos sequi valde cupiebant. Praedia vero, hactenus chara, vili pretio nunc vendebantur, et arma emebantur, quibus ultio divina super allophylos exerceretur. Fures et piratae, aliique scelerosi tactu Spiritus Dei de profundo iniquitatis exsurgebant, reatus suos confitentes relinquebant, et pro culpis suis Deo satisfacientes, peregre pergebant. Provi
Abbreviated transcription (Latin):
xiati st̃ : nec a dec adiuuari meruert̃. Tandẽ dux
eoꝵe cũ cͣcis consiliatꝰ ẽ: eisq suoꝵ si posset ꝓditioni
fñm pactꝰ ẽ. Rainaldꝰ gͥ fingens se ad bellũ ꝓcede
cũ multis exiuit. ac ad tͦcos tͣnsfuga fugitꝰ. Rȩside
uͦ in honest᷑ã declitionẽ coacti fecert̃: & desꝑanti
abominabilẽ apostasiã in dm̃ cõmisert̃. Porro illi
qͥ fidei suȩ testimoniũ ꝑhibuert̃. capitalẽ sentent
subiert̃. uel in signũ positi sagittati ft̃ : uel ab in uiqd
diuisi uili p̾cio uenundati. ł in captiuitate cis
hertaldo comite abducti. Hanc iii. ł octobris ͥn
ĩa longe p̃cesserant. & cheuetotẽ ũrbẽ intuerar
quã alexius imꝑr nuꝑ cͣstruere ceꝑat . & anglis q
a faciẽ guilłmi nothi fugerant trade uolueris
us u uictis allohrogib & alemannis elatꝰ. cheue¬
otẽ nicẽe uicinã de triũpho securus. cũ suis ĩa nil
isi sanguinẽ sitientib adiit.cũ magno impetu
ies autẽ turci subito accurrert᷑. egregio militi

Expanded text:
andem dux eorum cum Turcis consiliatus est, eisque suorum, si posset, proditionem fratrum pactus est. Rainaldus igitur, fingens se ad bellum procedere, cum multis exivit, ac ad Turcos transfuga fugit. Residui vero inhonestam deditionem coacti fecerunt, et desperantes, abominabilem apostasiam in Deum commiserunt. Porro illi, qui fidei suae testimonium perhibuerunt, capitalem sententiam subierunt, vel in signum positi, sagittati sunt, vel ab invicem divisi, vili pretio venundati, vel in captivitate cum Bertaldo comite abducti. Hanc III Kalendas Octobrjam longe praecesserant, et Chevetotem urbem intraverant, quam Alexius imperator nuper construere coeperat, et Anglis, qui a facie Guillelmi Nothi fugerant, tradere voluernus vero, victis Allobrogibus et Alemannis elatus, Chevetotem, Nicaeae vicinam, de triumpho securus, cum suis, jam nil nisi sanguinem sitientibus, adiit, et cum magno impetu nes autem Turci subito accurrerunt, egregio militi
Abbreviated transcription (Latin):
detem milib marcis argenti ꝑegre ꝑrexit
t̾ribilẽq hostib militũ & peditũ multitudis
secũ adduxit. Nã cũ eo ꝑfecti st̃ odo patruus su
baiocensis ep̃s. & philippus clericꝰ rog̃ii comis
filiꝰ. rotro goisfredi comitis moritoniȩ fili
gualtiꝰ comes de sc̃o gualerico ⁊ cardi uiniori
ducis normannoꝵ ex filia nõie papia nepos. & gira
de gornaco. radul fus brito de guader & hua
comes de sc̃o paulo iuo & albicꝰ filii hugonis
grentemaisnilio. aliiq multi eximiȩ st̾renu

Expanded text:
nti, peregre perrexit, terribilemque hostibus militum et peditum multitudinem secum adduxit. Nam cum eo profecti sunt Odo, patruus suus, Bajocensis episcopus et Philippus clericus Rogerii comitis filius; Rotro, Goisfredi, comitis Moritoniae, filius; Gualterius de Sancto Gualerico, Richardi junioris, ducis Normannorum, ex filia, nomine Papia, nepos, et Girardus de Gornaco; Radulfus Brito de Guader, et Hugo, comes de Sancto Paulo; Ivo et Albericus, filii Hugonis de Grentemaisnilio, aliique multi eximiae strenu
Abbreviated transcription (Latin):
ui satagã qͥeo mͥ cferente opẽ necessariam.
e sertis idumeȩ ad te clamo nnĩu bone.
petent᷑ naz arene michi queso suffragare
sta uires qͥb digne tuĩi ꝓmã ius insigne. Pdie
noloro. Regi regũ laus et̃na dit ꝑ secla sepit᷑na am̃¬

Expanded text:
ui satagam, Deo mihi conferente opem necessariam. In desertis Idumaeae ad te clamo, Jesu bone, rex, potenter, Nazarene, mihi, quaeso, suffragare. Praesta vires, quibus digne tuum promam jus insigne, per qnunc imploro. Regi regum laus aeterna sit per saecula sempiterna! Am
Abbreviated transcription (Latin):
iũ maris que brachiũ sc̃i georgii uocant
percitꝰ aduenisset. Si enĩ in qͥt alit̃ egeritis:
femi gentiles in uos irruent & hancibellẽ
teruam ꝑiment. Quod sic postea contigit
ns nanq illa sine rege. sine duce. uamis ag¬
regata locis indisciplinate uiuehant in res
uenas rapacit᷑ inuolabant plubũ de q eccłte

Expanded text:
um maris, quem Brachium Sancti Georgii vocant, exercitus advenisset. Si enim, inquit, aliter egeritis, efferi gentiles in vos irruent, et hanc imbellem catervam periment. Quod sic postea contigit. Gens namque illa, sine rege, sine duce, variis aggregata locis, indisciplinate vivebant, in res alienas rapaciter involabant, plumbum, de quo eccle
Abbreviated transcription (Latin):
iin aliqd offendit: ab epo corrigat᷑ e acter subrogeo
et urbanꝰ papa in aruernensi sinodo decreca
Igeneralit᷑ sanxit omniũq ordinã hõĩes adter¬
querimonia de desolatione ⁊pianitats mabr¬
ente ubti depmpsit : calamitate sa oꝓpremon
truculentas a sarracenis factas ⁊ꝓ optrestiom
uit. lacrimosus relator manifeste in sc̃ã conoio

Expanded text:
in aliquo offenderit, ab episcopo corrigatur, et alter subrogetur. Haec Urbanus papa in Arvernensi synodo decreta generaliter sanxit, omniumque ordinum homines ad tenquerimoniam de desolatione Christianitatis in Oriente ubertim deprompsit, calamitates et oppressiones truculentas, a Saracenis factas Christianis, iavit, lacrymosus relator manifeste in sancta concione
Abbreviated transcription (Latin):
Inspeu comes radulfo Co henrico fuir ass
Iuellento comiti dedit . &s pegre ꝓficiscens secs
bile agm̃ francorꝑ adduxit. Flinc stephanꝰ
esensiũ comes filiꝰ tedbaldi comitis carnotensis. cͥ
lares guido trusseliꝰ nepos guidonis comitis castelli¬
rtis ac milo de braia. & centoriꝰ de bieria. radul fus
balgenciaco. & ebrardꝰ de pusacio. guilł mꝰ car¬
entariꝰ ac drogo de monceio aluiq multi ꝓceres
famosi milites cũ multis cuneis francor ꝑ xp̃i
cesserat: & regiam adsurbẽ applicuerat᷑.
iltos ibi lũbardos inuenit & langobardos

Expanded text:
ispeii comes Radulfo et Henrico, filiis sdberto de Mellento comiti dedit, et peregre proficiscens, secum nobile agmen Francorum adduxit. Tunc Stephanus, Blesensium comes, filius Tedbaldi, comitis Carnotensis, qui lares, Guido Trussellus, nepos Guidonis, comitis Castelli-Fortis, ac Milo de Braia, et Centorius de Bieria, Radulfus de Balgenciaco et Ebrardus de Pusacio, Guillelmus Carpentarius ac Drogo de Monceio, aliique multi proceres et famosi milites, cum multis cuneis Francorum, pro praecesserat, et regiam ad urbem applicuerat. Multos ibi Lumbardos invenit, et Langobardos
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑdidert᷑. eiꝰq miserabilẽ obitũ ñ tã ꝓ pietate
quã ꝑ detestabili flagitior cupiditate pla¬
xert᷑. gualteriũq tirellñ ut ꝑlapsu sui
confugit. pelagoq tͣnsito munitiones qua
in gallia possidebat expetiit. ibiq minas n
maledictiones maliuolentiũ tutus irrisie
hic adelidẽ filiã ricardi de sullimi ꝑsapia gifat¬
doꝵ conuuge habuit: quȩ hugonẽ de pice
strenuissimũ militẽ marito suo peꝑit. Deniq
post multos annos ierłm expetit ce in uia
dei penitens gualte  obuit
foresta ictũ sagutȩ mortuus ẽ: postqi
xiiannis & pene .x. m̃sib regno anglii¬

Expanded text:
perdiderunt, ejusque miserabilem obitum, non tam pro pietate, perdiderunt, ejusque miserabilem obitum, non tam pro pietate, quam pro detestabili flagitiorum cupiditate, planxerunt, Gualteriumque Tirellum, ut pro lapsu sui confugit; pelagoque transito, munitiones, quas in Gallia possidebat, expetiit, ibique minas et maledictiones malevolentium tutus irrisit. Hic Adelidem, filiam Richardi, de sublimi prosapia Gifardorum, conjugem habuit, quae Hugonem de Pice, strenuissimum militem, marito suo peperit. Denique post multos annos Jerusalem expetiit, et in via Dei poenitens Gualterius obiForesta ictu sagittae mortuus est, postquam XII annis et pene X mensibus regno Angli
Abbreviated transcription (Latin):
puert̃ &e ueluti ferocẽ aprũ uenabulis confos.¬
u de saltu adurbẽ guentanã detulert̃ Clerici
utẽ & monachi atq ciues dũtaxat egeni cũ uidu
&e mendicis obuiã ꝓcessert̃. & ꝓreuereatia
egiȩ dignitatis inueteri monasterio sc̃i pecri
celerit̃ tumu lauert᷑ Porro eccłiastici doctores
e p̾lat sordidã eiꝰ uitã  tetrũ finẽ c̃sidanto
tunc iudicare ausi st̃ : & eccłiastica uelut bio¬
thanatũ absolutione indignũ censuert᷑. quõ
uitales auras carpentẽ salubrit̃ a neqͥtiis cam¬
gare neqͥuert᷑. Signa ce ꝓ illo in qͥbusdã ecouis
ñ sonuertꝰ. quȩ ꝓ infimis pauꝑib: & muliercis
crebro diut issime pulsata ft̃. De in genti en¬
rio ubi plures nũmoꝵ acerui de laborib mi¬
seroꝵ congesti st̃: elemosine ꝓ anima cupidr
qͦndã possessoris nullȩ in oꝑib erogatȩ sunt
Stipendiarii uͦ milites & nebulones ac uulgama
scorta questus suos in occasu mechi pͥncipis

Expanded text:
operuerunt, et veluti ferocem aprum, venabulis confossoperuerunt, et veluti ferocem aprum, venabulis confossum, de saltu ad urbem Guentanam detulerunt. Clerici autem et monachi atque cives, duntaxat egeni, cum viduis et mendicis, obviregiae dignitatis in veteri monasterio Sancti Petri celeriter tumulaverunt. Porro, ecclesiastici doctores et praelati, sordidam ejus vitam et tetrum finem considerantes, tunc judicare ausi sunt, et ecclesiastica, veluti biothanatum, absolutione indignum censuerunt, quem vitales auras carpentem salubriter a nequitiis castigare nequiverunt. Signa etiam pro illo in quibusdam ecclesiis non sonuerunt, quae pro infimis pauperibus et mulierculis crebro diutissime pulsata sunt. De ingenti aerario, ubi plures nummorum acervi de laboribus miserorum congesti sunt, eleemosynae pro anima cupidi quondam possessoris nullae inopibus erogatae sunt. Stipendiarii vero milites et nebulones ac vulgaria scorta quaestus suos in occasu moechi principis
Abbreviated transcription (Latin):
limisit. nc̃ sine bellico tumultu cũ pat̃no diade¬
nate restituit. Int̃ hȩc asꝑalis oriri cepit. & ex
ñ parte multitudo uiroꝵ illuc c̃fluxit. atq
pbsentis hȩredis qͥ suũ ius caluniabat᷑ uirtꝰ creuit.
enricꝰ manũ ad capulũ uiuacit̾ misit. & gla¬
liũ exemit. nec extͣneũ quelibet ꝑ friuolam
ocrastinationẽ patris sceptrũ poccupare ꝑmisit
andẽ c̃uenientib amicis & sapientib c̃siliamis
hinc & inde lis mitigata ẽ : & saniori c̃sultu ne
peior scissura fieret anx cũ regalib gazis filio
regis henrico reddita ẽ. Hoc antea dudũ fuit a
ritonib ꝓpħatũ. &e hunc angli optauert̃ habe
lñm. quẽ nobilit̃ in solio regni nouerant genitũ
ortuo rege plures optimatũ adlares suos de
altu manicauert̃ & c̃tͣ futuras motiones
stimebant res suas ordinauert̃. Glientuli
uidã cruentatũ regẽ urlib uttũq pannis

Expanded text:
dimisit, nunc sine bellico tumultu cum paterno diadedimisit, nunc sine bellico tumultu cum paterno diademate restituit. Inter haec aspera lis oriri coepit, et ex omni parte multitudo virorum illuc confluxit, atque praesentis haeredis, qui suum jus calumniabatur, virtus crevit. Henricus manum ad capulum vivaciter misit, et gladium exemit, nec extraneum quemlibet, per frivolam procrastinationem, patris sceptrum praeoccupare permisit. Tandem, convenientibus amicis et sapientibus consiliariis, hinc et inde lis mitigata est, et saniori consultu, ne pejor scissura fieret, arx cum regalibus gazis filio regis Henrico reddita est. Hoc antea dudum fuit a Britonibus prophetatum, et hunc Angli optaverunt habere dominum, quem nobiliter in solio regni noverant genitum. Mortuo rege, plures optimatum ad lares suos de saltu manicaverunt, et contra futuras motiones, quas timebant, res suas ordinaverunt. Clientuli quidam cruentatum regem vilibus utcunque pannis
Abbreviated transcription (Latin):
gepetaarent: subito int̃ eos currente ferartiu
de statu suo recessit & gualterꝰ sagitta emncit.
ue suꝑ dorsũ ferȩ secã radens rapide uolauit. atq
negẽ e regione stantẽ letalit uulnerauit Qu
mox ad terrã cecidit &e sine mora phdolor ex sirraus
Uno itaq ꝑstrato t̃rigena fit multor cõmotio man¬
xima: horribilisq de nece pͥncipis damor ꝑstrepi
silua. Henricus concito cursu ad arcẽ guentoniȩ ubi
pegalis thesaurus c̃tinebat᷑ festinauit. & claues eius
it genuinꝰ hȩres imꝑiali iussu ab excubitorib ex¬
git. Illuc &ẽ guilłmꝰ de britolio anhelus aduenit : :
nqͥt reminisci fidei debemꝰ : quã rodbto duci ger¬
nano tuo ꝓmisimꝰ. Ipsȩ nimirũ pͥmogenitꝰ ÷ guilłmi
regis filiꝰ. &ꝰ ego & tu dñe mi henrice hominiũ illi
ecimꝰ qͣ ꝓpt̾ tã absenti quã p̃senti fidelita s anobis
eruancda ÷ in oĩb in seruitio dei ĩa diu laborauit:
deus ill ducatũ suũ quẽ ꝓ eiꝰ amore ꝑegrinus

Expanded text:
 eos currente fera, rex de statu suo recessit, et Gualterius sagittam emisit. Quae, super dorsum ferae, setam radens, rapide volavit, atque regem e regione stantem lethaliter vulneravit. Qui mox ad terram cecidit, et sine mora, proh dolor! exspiravit. Uno itaque prostrato terrigena, fit multorum commotio maxima, horribilisque de nece principis clamor perstrepit in silva. Henricus concito cursu ad arcem Guentoniae, ubi regalis thesaurus continebatur, festinavit, et claves ejus, ut genuinus haeres, imperiali jussu ab excubitoribus exegit. Illuc et Guillelmus de Britolio anhelus advenit, calinquit, reminisci fidei debemus, quam Rodberto duci, germano tuo, promisimus. Ipse nimirum primogenitus est Guillelmi regis filius, et ego et tu, domine mi Henrice, hominium illi fecimus. Quapropter tam absenti, quam praesenti, fidelitas a nobis servanda est in omnibus. In servitio Dei jam diu laboravit, et Deus illi ducatum suum, quem pro ejus amore peregrinus
Abbreviated transcription (Latin):
effulsit. omniũq fauorẽ tã clericore quã lai¬
coꝵ qͥ ratione regi gaudebant ꝓmeruit.
iouatas pastorib eccłas c̃solari cepit. & eru¬
ditos illis doctores senioꝵ c̃sultu imposuit
lam guilłmũ cognom̃ito gifardũ qͥ defuncti ragi¬
cancellariꝰ fuerat: guentane urbis Rathedrã cõm

Expanded text:
effulsit, omniumque favorem, tam clericorum quam laieffulsit, omniumque favorem, tam clericorum quam laicorum, qui ratione regi gaudebant, promeruit. Viduatas pastoribus Ecclesias consolari coepit, et eruditos illis doctores, seniorum consultu, imposuit. Nam Guillelmo, cognomento Gifardo, qui defuncti regcancellarius fuera