comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tas. es discñtur que comuuia sũt.
inquib non dicitur quidemꝙ
non ẽ.tamen quod ẽ tacetur. nec
c̃datur quod non ẽ. Uicitur eĩ pat̾
potẽs ⁊ est pacer potẽs. mon solus
tens. quia potentia una innaturͣ
s unus sapiens. quia aapiẽtia
una.⁊ natura una.⁊ suba una. Et
dicitur sp̃e sc̃s benignus ⁊ boms.
et est qui dem benignus ⁊ bonus
benign ⁊tres boni. s unus beni¬
gnus ⁊ imus bons. quia beuigni¬
tas una ⁊ bonitas una. in naturͣ
una ⁊ subia una. S cauit script᷑a
oscĩe humane ut non erraret ĩ dõ
suo. silia hominib que nõ erãt
inp̃o arbitrans qm̃ ab hominibꝰ
sumpta erant uocabla que dam
non ad omnem similituclinem
assignanda ea que dĩ erant sup̃
homines. et erat aliquid simile
ibi. ne nuitatio aliena eẽs. s nõ
cotum ne idem c̾deretur quod in
qui ibierat a quoerat qui de sua
suba erat. sicut qui gignit de sua
suba gignit. ⁊ uon est quigiguit

Expanded text:
tas. Et discernuntur quae communia sunt. In quibus non dicitur quidem quod non est; tamen quod est tacetur, ne credatur quod non est. Dicitur enim Pater potens: et est Pater potens; et non solus tens. Quia potentia una in naturased unus sapiens. Quia sapientia una in natura una et substantia una. Et dicitur Spiritus sanctus benignus et bonus; et est quidem benignus et bonus benigni et tres boni, sed unus benignus et unus bonus; quia benignitas una, et bonitas una in natura una, et substantia una. Sed cavit Scriptura conscientiae humanae ne erraret in Deo suo similia hominibus quae non erant in ipso arbitrans, quoniam ab omnibus sumpta erant vocabula quaedam, non ad omnem similitudinem sed ad significanda quae Dei erant supra homines; et erat aliquid simile ibi ne imitatio aliena esset, sed non totum, ne idem crederetur quod in quoniam ibi erat a quo erat qui de sua substantia erat. Sicut qui gignit de sua substantia gignit, et non est qui gignit
Abbreviated transcription (Latin):
semper in hominib ẽ. ⁊ nunq̃ aut̾
ẽẽ pot̾ insi pat̾ fuium antecedat. ip̃¬
ea potes deus ẽ pat nonꝙ solus er
Set solus dicendus erat potẽs qr
de ip̃o solo magis dubitari pot̾at
quasi de priore ⁊ antiquo.⁊ anno¬
rum numerositate defco. ⁊ dictus
est filius sapiens. non qd solus sapiens¬
erat.S quia de ip̃o solo magis
dubitari pot̾at quasi de postĩore. ⁊
etate adhuc iumaturo. et sensu ĩ¬
persr̃o. Idoͥo dc̃us ẽ pat̾ potens
ut putetur pͥor filio. ⁊ filiꝯ sapi¬
ens ne cͥclatur patre postlor. ⁊ sp̃s
crudelis estimaretur d̾s. et conster¬
narecurad eum conscĩa humͣna
si sp̃m habere diceretur deus. ⁊ ñ
adlitum fuisset sanctus uł ben¬

Expanded text:
semper in hominibus est; et nunquam aliter esse potest nisi Pater Filium antecedat; propterea potens dictus est Pater non quod solus eras sanctus; sed solus dicendus erat potens, quia de ipso solo magis dubitari poterat quasi de priore et antiquo et annorum numerositate defecto. Et dictus est Filius sapiens, non quod solus erat, sed quia de ipsa solo magis dubitari poterat quasi de posteriore et aetate adhuc immaturo et sensu imperfecto. Idcirco dictus est pater potens, ne putetur prior Filio; et Filius sapiens, ne credatur Patre posterior; et Spcrudelis existimaretur Deus et consternaretur ad eum conscientia humana, si Spiritum habere diceretur Deus, et non additum fuisset sanctus vel ben
Abbreviated transcription (Latin):
ti̾no naturalit̾ collate poloꝵãge¬
testatis.aut m̾raculo tp̃rali lorũ.
illate impꝯ sibłicatis aut obs¬
taculo intrinsecus adibi te diffi¬
cultatis. aut udicio intrinsecus
oꝑantis dispõitionis. t̾umꝰ na¬
turalit̾ collate pot̾ratis ẽ. ꝙͫ nałr¬
posse coceditur. Miraculum tẽ¬
poralit̾ illate impossibilitatis ẽ.
qñ id ip̃m naturale posse subita
et ooculta uirtute diuinep̾sẽtie
sũ ext̾ĩori impedim̃to compͥmit᷑.
Obstaculum extrinsecus ad hĩ¬
te difficultatis. qũ nutu diumoẽ
per alias pott̃ates extrinsecus
obuiantes aliarum uolunttͣes
ue ad effem uenire possint impe¬
diuntur. Iudicium intrinseco
oꝑantis dispositionis ẽ qñ ip̃a
diuina uis que abintus omni
nature presidet. illas ⁊̃ uolunta¬
tes que contra suam uolunta¬
tem orte sunt ad perficiendum
ꝯuam uolumn tatem intorq̃t. Hiis
gͦ quatuor medis prauas uolũ¬
tates angłorum ⁊ hominũ. deus
ad impetiu sue uolunttͣis dis¬

Expanded text:
ino naturaliter collatae potestatis, aut miraculo temporaliter illatae impossibilitatis, aut obstaculo extrinsecus adhibitae difficultatis, aut judicio intrinsecus operantis dispositionis. Terminus naturaliter collatae potestatis est quaposse conceditur. Miraculum temporaliter illatae impossibilitatis est quando id ipsum naturale posse subita et occulta virtute divinae praesentiae sine exteriori impedimento comprimitur. Obstaculum extrinsecus adhibitae difficultatis est quando nutu divino per alias potestates extrinsecus obviantes aliarum voluntates ne ad effectum venire possint impediuntur. Judicium intrinsecus operantis dispositionis est quando ipsa vis divina, quae intus omni creaturae praesidet; illas etiam voluntates quae contra suam voluntatem ortae sunt, ad perficiendam suam voluntatem intorquet. His ergo quatuor modis pravas voluntates angelorum et hominum Deus ad imperium suae voluntatis dis
Abbreviated transcription (Latin):
cedit. ut per id quod accedit id
ad quol accelit manis fitat. S
transititõe ut it quod acredit cũ
illo ad quod accedit unũ fiat.
Nec sine pane corpo xͥ consecrari
tia. s inip̃m corp uerum mu¬
tatam eẽntiam. Nec ip̃am subs¬
tantiam panis ⁊ uini innichilũ¬
ẽẽ reclactam.qr desiit eẽ qd̾ funt.
non fuit. et ip̃m quoel accepit eẽ
ex ea ẽẽ non accepit.qr pains fu¬
it. s ip̃a eiꝰ eẽ accepit qñ desiit
ẽẽ qd̾ fuit. hoc exp̾ssiꝯ distinximꝰ
pp̃ eos qui ex sua rr̃e fidei preui¬
dicium faciunt. ⁊ sensu suo inoe¬
dentes asserere uituntur. ul hoc
eẽ solum qued cemit᷑. uł tale ee
qued celitur. hoc ẽ quia sola pa¬
uis ⁊uini spes cernitur. solaml
suba corporis ⁊ sanguinis x c̾
ditur passibilit̾ ei in eẽ sp̃em ⁊ qͣ¬
lctͣem panis et uini que cuitur.
qĩ non posit species apparere cꝯ

Expanded text:
cedit, et per id quod accedit, id ad quod accedit majus fiat, sed transitione, ut id quod accedit, cum illo ad quod accedit, unum fiat. Nec sic in pane corpus Christi consecrari tia, sed in ipsum corpus verum mutatam essentiam; nec ipsam substantiam panis et vini in nihilum redactam, quia desiit esse quod fuit; m quod coepit esse ex ea esse non accepit, quia panis fuit; sed ipsa ejus esse accepit quando desiit esse quod fuit. Hoc expressius distinximus propter eos qui ex sua ratione fidei praejudicium faciunt, et sensu suo incedentes asserere nituntur, vel hoc esse solum quod cernitur; vel tale esse quod creditur, hoc est, quia sola panis et vini species cernitur, solam ibi a corporis et sanguinis Christi creditur possibiliter ei inesse speciem et qualitatem panis et vini quae cernitur, quasi non possit species apparere cuj
Abbreviated transcription (Latin):
celestium crestriumq hec leco sigͥ¬
cariputo. de qua postea succedent᷑
namq tr̃a erat ip̃m na terre elem¬
leius confusio reliquorum cruiz.
que in cirtuitu medio iacentis t̾re
suspensa ferebantur. ⁊ hiis duobꝰ
om̃ium corporum suĩ celestium si¬
ue cerrestrium formandoru mͦ con¬
tinebatur. Deniq sequitur sctip¬
tum et dlicit. ⁊ tenebre erant super
faciẽ .a. duo superio proposuerat.
ui delicet .c. ⁊t̾. mõ quetum alia d¬
duo supiungit. s. teuebras et abis¬
.i. tenebras in eo quod .c. uoxau̾at
et desuper caligo cenebroa erat.
Neq abissꝰ cenebre erant. quia
lumen futura uonerat. si de super
faciem abyssi tenebrarum locꝯ fuit.
uenire debuit. nz enim nsi inlucis
loro tenebre ẽẽ potuerunt. ꝓp̃tea tene¬

Expanded text:
coelestium terrestriumque, hoc loco significari puto, de qua postea succedenternamque terra erat ipsum terrae elemlevis confusio reliquorum trium quae in circuitu medio jacentis terrae suspensa ferebatur; et his duobus omnium corporum coelestium sive terrestrium formandorum materia continebatur. Deinde sequitur Scriptura et dicit: Et tenebrae erant super faciem abyssi. Duo s. Modo quaedam alia duo subjungit scilicet tenebras et abysest tenebras in eo quod coelum vocaveet desuper caligo tenebrosa erat. Neque abyssus tenebrae erat, quia lumen futura non erat; sed desuper faciem abyssi tenebrarum locus fuit. venire debuit. Neque enim nisi in lucis loco, tenebrae esse potuerunt; propterea tene
Abbreviated transcription (Latin):
primũ creationẽ mũdi describit.
meinorat qualit̾ homo frũs in
uia isticie et discipline dispoĩt᷑
ẽ. postea qualit̾ homo lapsꝰ est.
Nouissime quemadmodũ est
reparatus. Primũ ergo describ¬
it mat̾i̾am ineo ꝙ feũs ẽ et dispo¬
sito. deinde miseriam in cuipa et
pena. Deinde reꝑationez ⁊ imĩam¬

Expanded text:
primum creationem mundi describit, memorat qualiter homo factus in via justitiae et disciplinae dispositus est; postea, qualiter homo lapsus est; novissime quemadmodum est reparatus. Primum ergo describit materiam in eo quod factus est et dispositus; deinde miseriam in culpa et poena; deinde reparationem et miser
Abbreviated transcription (Latin):
Uanuns añ principalis mñt̾ia
diuine scripture siit oꝑares¬
taurationis. tamen ut competẽtiꝰ
ad ea tractanda accedat. primum
in ip̃o capite narrationis sue bre¬
uitez secundũ fidem rerum gesta¬
rum ex ordium ⁊ cõstitutionem na¬
rrat oꝑaͣ conditionis. Nonemm
reparatus sit: nisi prius demõstr¬
aret qualit̾ sit lapsus. neq uero
lapsum eiꝯ conuenient̾ ostend̾et.
nisi priꝯ quare a deo iustitutus
fuent explicaret. Ad osten dẽtaz
Añt primam institutionem op
ortuit ut etiam tocio munidi cõ¬
ditio ac c̾atio pand̾e̾tur. qr pp̃ hõi¬

Expanded text:
uamvis autem principalis materia divinae Scripturae sint opera restaurationis; tamen, ut competentius ad ea tractanda accedat, primum in ipso capite narrationis suae breviter secundum fidem rerum gestarum exordium et constitutionem narrat operum conditionis. Non enim reparatus sit, nisi prius demonstraret qualiter sit lapsus; neque vero lapsum ejus convenienter ostendere, nisi prius qualiter a Deo institutus fuerit explicaret. Ad ostendendam autem primam institutionem hominis oportuit, ut totius mundi conditio ac creatio panderetur
Abbreviated transcription (Latin):
est non ꝑmitti exͥcere totaz
temptationem quam pot. uł ui
uł dolo ad seducendos homines
in partem suam cogendo iuolẽt᷑
fraudulent ue fallendo. Qd̾ si ꝑ¬
mitt̾etur uitam longo tempore
et tanta infirmitate multorum
plurimos tales quales deus ppeti
id ñ uult et fideles deiceret et ne
c̾dent impediret. Sd̾ ne facet al¬
ligatus est. Tun eĩ soluetur quͣ ⁊
breue temꝯ erit. Sam tribãnis
et sex mensib legitur sins totis
suorumq uirib seiiturꝯ ⁊ tales
erunt cumquib ei belligerãd̾ ẽ
Uinci tanto eiꝯ impetu in fidiis
non posunt. Soluetur aũt sath¬
auas in sine seculi ut qͣm fortẽ
adu̾sarium dei ciuitas suꝑau̾it
cum ingenti głia sui redempto¬
ris adiucoris lib̾atoris aspicias.

Expanded text:
est non permitti exercere totam tentationem quam potest vel vi, vel dolo ad seducendos homines in partem suam cogendo violenter, fraudulenterve fallendo. Quod si permitteretur in tam longo tempore et tanta infirmitate multorum plurimos tales quales Deus perpeti id non vult et fideles dejiceret et ne crederent impediret, quod ne faceret alligatus est. Tunc enim solvetur quando et breve tempus erit. Nam tribus annis et sex mensibus legitur suis totis suorumque viribus saeviturus, et tales erunt cum quibus ei belligerandum est, ut vinci tanto ejus impetu insidiisque non possint. Solvetur autem Satanas in fine saeculi ut quam fortem adversarium Dei civitas superaverit, cum ingenti gloria sui redemptoris, adjutoris, liberatoris aspiciat.
Abbreviated transcription (Latin):
hominis eandem formai uide¬
bunt quib dicturꝯ ẽ. Esuriui
⁊ non dedistis mͥ manducare.qr
g̾unt ñ illam dei forma in qua
non rapinam arbitratus ẽ esse
equalis deo. In illa b̾ĩ tunc ui¬
debunt deum qui uidebũt sicu¬
tiest. n ideo uidebunt. quia pa¬
uꝑes sp̃u in hac uita fu̾t. quia
mittes quia lugentes.⁊c̃. s quia
mundo sunt corde. Qm̃ mũdo cor¬
de indeb̾. qui nec in locꝯ uidetur
auditur affatu. n sentitur ĩces¬
d̾e ꝯd distet ĩt̾ uid̾e̾ et cret̾e

Expanded text:
hominis eamdem formam videhominis eamdem formam videbunt, quibus dicturus est: « Esurivi, et non dedistis mihi manducare , gerunt , non illam Dei formam in qua non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo . In illa Dei forma tunc videbunt Deum qui videbunt sicuti est. Nec ideo videbunt, quia pauperes spiritu in hac vita fuerunt, quia mites, quia lugentes, etc. Sed quia mundo sunt corde, quoniam mundo corde videbitur, qui nec in loco videtur,auditur affatu, nec sentitur incesd distet inter videre et crede
Abbreviated transcription (Latin):
deant diñ qui uoces ab eofeãs
aliqñ audiũt. Neq eĩ inderũt
eum qui auclierunt qũ dixit
ad filium ⁊ clarificam. ⁊ it̾um el¬
arificabo. Uerumptũ non ẽẽ mir¬
anlum si aliqui ⁊̃ non mudicor¬
des uident deum inspecie quã
uoluntas eiꝯ fecerit latente inuui¬
sibli et apeł se in comutabłi mͣ¬
nente natura. Si q̃ris ⁊̃ utrũ si
cuti ẽ aliqũ posit uideri. Rudeo
fĩliis hoc ẽẽ promissu. de quibꝰ
dẽm ẽ. Scimus q cum apparuerit
amiles ei erimꝯ qm̃ uicebunus
quomio uideatur deus non ea spẽ
qua isto seculo quibdam uoluit
illo regno ubi eum filiieiꝰ inde¬
bunt sicuti ẽ. Tunc quippe sacia¬
bitur in bonis desideriumeoru.
Non eniminligni deum ui de¬
bunt de quib dcĩnẽ. Tollatur
impnis ne uideat claritatez dei.
Quib ⁊̃ dicetur. Ite in ignemet¬
se ostensurum dilectorib sius
seculo incorpore uisꝯ ẽ a boĩs et
a malis ⁊ inudicio eĩ futuro qͦ
celum. hoc ẽ in eadem forma filii

Expanded text:
s aliquando audiunt; neque enim uiderunt eum, qui audierunt. quando dixit ad filium: Et clarificaui et iterum clarificabo; uerum tamen non esse mirandum, si aliqui etiam non mundi corde uident deum in specie, quam uoluntas eius fecerit, latente inuisibili et apud se incommutabili manente natura. si quaeris, utrum etiam, sicuti est, aliquando possit uideri, respondeo filiis hoc esse promissum, de quibus dictum est: Scimus, quia, cum apparuerit, similes ei erimuquo modo uideatur deus non ea specie, qua et in isto saeculo quibusdam uoluit illo regno ubi eum filii ejus videbunt sicuti est. Tunc quippe satiabitur in bonis desiderium eorum. Non enim indigni Deum videbunt, de quibus dictum est: Tollatur impius ne videat gloriam Dei , quibus etiam dicetur. Ite in ignem ase ostensurum dilectoribus suis saeculo in corpore visus est a boa malis. In judicio enim futuro quo coelum, hoc est, in eadem forma filii
Abbreviated transcription (Latin):
deo potest. Si q̾ris unde sciam. ren¬
deo. qr in uerissima scriptura leg᷑
btĩ mundo corde qui ip̃i deum
uidebunt. ⁊cetera talia. Siq̃ris
pot᷑. Rend̾o inusibile ẽẽ naturͣ.
ui deri autem cum uult sieut ip¬
se uult. plurimis eĩ usus ẽ. nõ
sicuti ẽ s qͣi spe illi placuit appa¬
rere. Quid est ergo qd̾ eadẽ dic̃
auctoritas. deum nẽo uidit ũ¬
plicans. quem neõ inquit ho¬
m̾o ergo deumuidit abraham.
ysaac. iacob. iob. moyses. mi¬
cheas. ysayas. ⁊ siqui alii sũt
de quib uacissima scriptura tes¬
tatur. qd̾ deum uiderint. si deũ
nemo un qͣm hominũ uidit n

Expanded text:
 unde sciam, respondeo: quia in ueracissima scriptura legitur: Beati mundo corde, quoniam ipsi deum uidebunt, et cetera talia. si quaerpotest, respondeo inuisibilem esse natura, uideri autem, cum uult, sicut vult. Plurimis enim visus est non sicuti est, sed quali specie illi placuit apparere. Quid est ergo quod eadem dicit auctoritas: « Deum nemo vidit unplicans: « Quem nemo, inquit, homodo ergo deum uidit Abraham, Isaac, Iacob, Iob, Moyses, Michaeas, Esaias et si qui alii sunt, de quibus ueracissima scriptura testatur, quod deum uiderint, si deum nemo umquam hominum uidit nec
Abbreviated transcription (Latin):
cepimꝰ in columbam. Id̾o deu
uemo uidit unqͣm. quia eamq̃
m deo habitat plenitudmẽ diui¬
nitatis nemo consper̃. nemo in¬
ente aut oocuł comprehendit..
Unde moyses ait deo. cumquo
ut amicus amico facie ad faciez
loquebatur. Si inuem gr̃am añ
te ostende temzip̃m. Quid ergo
ille non erat ip̃e. si non eet ipre
eiusnaturam subamq conspi-¬
ce̾t multommꝰ dice̾t ostente mͥ
cemzip̃m. Ip̃e ergo erat in ea sp̃e
qua apparere uoluerat. uõ aũt
ip̃e apparebat innatura ꝓpͥa qͣm
moyses uidere cupiebat. Ea qp¬
pe ꝓmittitur sanctis in alia uita
unde qd̾ rensumẽ moysi u̾ũ ẽ
quia nemo pot̾ uid̾e̾ faciem dei¬

Expanded text:
cepimus in columba, et ideo: Deum nemo vidit unquam, quia eam quae in Deo habitat plenitudinem divinitatis nemo conspexit, nemo mente aut oculis comprehendit. Unde Moyses ait Deo cum quo ut amicus amico facie ad faciem loquebatur. Si inveni gratiam ante te, ostende mihi temetipsum . Quid ergo, ille non erat ipse? Si non esset ipse eius naturam substantiamque conspiceret, multo minus diceret ostende mihi temet ipsum\'. ipse ergo erat in ea specie, qua apparere uoluerat, non autem ipse apparebat in natura propria., quam Moyses uidere cupiebat; ea quippe promittitur sanctis in alia \' uita. unde, quod responsum est Moysi, uerum est, quia nemo potest faciem dei
Abbreviated transcription (Latin):
u dicemus qr omia iucreato¬
re ab etno increata suerunt
que ab ip̃o temporalit̾ c̾ata sunt.
et illic sciebanturubi habebant᷑.
et eomo sciebantur quo harebãt.
et non cognouit aliquid exͣ se d̾s.
quia omina habebat inse: Rec
idõ ibi sunt qr hic futura fu̾ant.
ue cansa illorum fuisse edatur ex
istis. n ideo huc uen̾unt.qr ibi
fuerunt qͣi non eẽ potuissent illa
siũ istis. Nam ⁊ illa fuissent. nã
si ista ex illis futura non fuissent.
Et camen istorum cã non fuisset.
si ista fu tura non fuissent

Expanded text:
 dicemus quod omnia in Creatore ab aeterno increata fuerunt quae ab ipso temporaliter creata sunt, et illic sciebantur ubi habebantur; et eo modo sciebantur quomodo habebantur; et non cognovit aliquid extra se Deus qui omnia habebat in se? Nec ideo ibi fuerunt, quia hic futura fuerunt; nec causa illorum fuisse credatur ex istis, neque ideo huc venerunt quia ibi fuerunt, quasi esse non potuissent illa sine istis. Nam et illa fuissent etiam si ista ex illis futura non fuissent; tantum istorum causa non fuissent, si ista futura non fuissent
Abbreviated transcription (Latin):
tituta s̾unt sacram̃ta: inte̾e cõ¬
spicimꝰ qd̾ illa uolunttͣis ẽẽ mai
gis uidentur. Ista u̾o necc̃itatis
illa ex uoto celebrata sunt. ista
ex pc̃epto. Neq enim estimad ẽ
illa prima naturalis legis arera¬
mentͣn siue decimas iudelioet sul
eacrificia siue oblatẽes ita honii
ex necc̃itate in dicta. ut qui ea
non executus fuisset. reatum p̃¬
naricatiomis incurreret. quemad
ille qui fidelit̾ cołet meritũ deuo¬
tionis sue inuenit. Nunꝙͣ eĩ
legimus ꝙ ante legem scripta
d̾ hom̃i dixetit qui decimas nõ
de deriti qui sacrificia nõ obtule¬
at sicut postea ꝑlegem dixit.m
isculus cuius earo p̃pucii cͥcũ ci¬
sa non fu̾it. peribit auinia illa
de populo illo suo. ⁊ sieut sub
pot̾ introire in regnum dei. Uñ
onicimus qd̾ sacram̾ta illa pri¬
ma mag̾ ad excendam deuccio¬
nem ꝓpoĩta fu̾ant qͣm ad obtin¬
endam galutem indicta. Uam
qui nicħ possidebat. uñ decimas
offerre debebat. Et qui nichil
habebat que sacrificia ⁊ quas

Expanded text:
tuta sunt sacramenta interesse perspicimus, quod illa voluntatis magis esse videntur, ista necessitatis. Illa ex voto celebrata, ista ex praecepto. Neque enim existimandum est illa prima naturalis legis sacramenta, sive decimas videlicet, sive sacrificia, sive oblationes; ita homini ex necessitate indicta, ut qui ea non exsecutus fuisset, reatum praevaricationis incurreret, quemadmodum ille qui fideliter ea coleret meritum devotionis suae inveniret. Nusquam enim legimus quod ante legem scriptam, Deus homini dixerit, qui decimas non dederit, qui sacrificia non obtulerit: sicut postea per legem dixit: Masculus cujus caro praeputii circumcisa non fuerit, peribit anima illa de populo suo . Et sicutpotest introire in regnum Dei . Unde conjicimus quod sacramenta illa prima magis ad exercendam devotionem proposita fuerant, quam ad obtinendam salutem indicta. Nam qui nihil possidebat, unde decimas offerre debebat? qui nihil habebat, quae sacrificia et quas
Abbreviated transcription (Latin):
eiurentia alia ẽ extĩor alla ĩ¬
tior. penitentia extĩor est
in affliccione carnus. penitẽtia
tnterior ẽ in contritione cordis.
ue uolũptatis scđm qͣntitatẽ
delicti. mensura correctdis pe̾san¬
da ẽ. Agite in quit frictus dig¬
nos penitentie. aliud ẽ enum fr¬
uctus penitentie. aliud ẽ ip̃a pe¬
nitentia. Sic̃ es aluid ẽ arbor.⁊
aluid ẽ fructus eiꝯ. Sic aliudẽ
qñ ergo improbas ⁊ dampnao
mala tua penitentiam habes. qũ
au̾t satisfa ct̾ce sulyequente ⁊
puius et corrigis malatua. frue¬
cus penitentie habes. si displi
ẽ delieti correctõ. S quia secũ¬
dum mẽsuram delicti corzectõis
mẽsura pensanda ẽ. ido fructꝰ¬
utẽtia mea. quia scire ħ nõ potes.
i deonecc̃e habes semper penit̾e.
datisfac̾e̾ potes: nunis face̾ nõ
potes. meliꝯ ẽ ut plus facias ꝙͣ
mino. ⁊doͥco sollicitus esto. Sa¬
tage. daoꝑamr. studium impẽde.
ut culpa sit cum fine. deuotõ ꝯiuĩ
fiũ. Tamen ut aliqñ peccatͥr cõsci¬

Expanded text:
itentia alia est interior, alia exterior. Poenitentia exterior est in afflictione carnis. Poenitentia interior est in contritione cordis. vae voluntatis. Secundum quantitatem delicti, mensura correctionis pensanda est. Agite, inquit, fructus dignos poenitentiae . Aliud est enim fructus poenitentiae, aliud ipsa poenitentia. Sicut aliud est arbor, et aliud fructus ejus: sic aliud est Quando ergo improbas et damnas mala tua, poenitentiam habes, quando autem, satisfactione sequente, et punis et corrigis mala tua, fructus poenitentiae habes. Si displice delicti correctio. Sed quia secundum mensuram delicti correctionis mensura pensanda est, ideo fructnitentia mea? Quia scire hic non potes, ideo necesse habes semper poenitere. Satisfacere potes: nimis facere non potes. Melius est ut plus facias quam minus. Idcirco sollicitus esto, satage, da operam, studium impende, ut culpa sit cum fine, devotio sine fine. Tamen ut aliquando peccatrix consci
Abbreviated transcription (Latin):
babr.⁊ non soluminid in quo
ad illut ad quod cõditus fuit
restituetur. In primostatu di¬
uisit deus ⁊hõ. In secundo statu
diuisit dỹabłs ⁊ hõ. Int̾cio sta¬
tu deus totum accipiet. In pri
ciostatu totum ad laudemait
p̾t̾ laudem. nec contra laudẽ di.

Expanded text:
n solum in id in quo ad illud ad quod conditus fuit restituetur. In primo statu divisit Deus et homo; in secundo statu divisit diabolus et homo; in tertio statu, Deus totum accipit. In primortio statu totum ad laudem: nihil praeter laudem, nec contra laudem Dei.
Abbreviated transcription (Latin):
qr endumindeatur qualr
homo ante pcõo molentiam ali¬
quam patipotuiss. qui sinõ pe¬
potuiss. Si gͦ om̃ino pati ñ pot¬
uit. Uiolentia ei noc̃e non potu¬
tiampatetu: qui qd̾cumq sͥ
illa tum fuisset nich omnino
pat̾e̾tur. Nam si uiolentiã pa¬
ti potint. quo ⁊̃ mori nõ potuit:
ligentius sec̾ta scrutari solẽt
obiciuntur. tres statꝰ uite humͣ¬
ne pͥma consideratõe distĩgui¬
mus. ⁊ in hiis qualis hõ fu̾it
ab eo quoel primũ fc̃snẽ mutͣ¬
tꝯsit. aut in quo idem ꝑstitit.
necc̃io de t̾minandũ putamus.
rimirs status hom̃is fuit ã¬

Expanded text:
rendum videatur qualiter homo ante peccatum violentiam aliquam pati potuisset, qui si non pepotuisset? Si ergo omnino pati non potuit, violentia ei nocere non potutiam pateretur qui quodcunque illatum sibi fuisset nihil omnino pateretur. Nam si violentiam pati potuit, quomodo etiam mori non potuit?  ab iis qui diligentius secreta scrutari solent objiciuntur tres status vitae humanae prima consideratione distinguimus, et in his qualis homo fuerit ab eo quod primum factus est mutatus sit, aut in quo idem perstiterit necessario determinandum putamus. Primus status hominis fuit an
Abbreviated transcription (Latin):
Dcipiens ergo deus opasua
ut perfic̾et. primum fecit lu¬
cemut cetera omnia pꝯmedũ face¬
ret inluce. Significauit enund̾e
nob se non amare oꝑa que iite¬
nel̾s fiunt qm̃ mala sunt: quia
om̃is qui male agit odit lucem.
⁊ nõ uenit luc̃e ut non arguant
oꝑa eiꝯ. quia mala sunt. Qui aũt

Expanded text:
ncipiens ergo Deus opera sua ut perficeret, primum fecit lucem, ut caetera omnia postmodum faceret in luce. Significavit enim nobis se non amare opera quae in tenebris fiunt, quoniam mala sunt. Quia omnis qui male agit odit lucem; et non venit ad lucem, ut non arguantur opera ejus, quia mala sunt. Q
Abbreviated transcription (Latin):
indeo fc̃a sunt. Ir̃e aut ergo qui
ueritatẽ frurꝰ fuit. intenebris
oꝑa noluit. s ueuit ad lucẽ. ⁊ fe¬
cit lucem. ut se mainfestaret pet
lucem. Non enimideo fecit luce
ut ip̃e uid̾et per lucem. S ut oꝑa
sua manifestaret ꝑlucem.qr ĩ do̾
ftã sunt. ⁊ ideo uidit deus cuncta q̃
fecerat et erant ualde boã. hoc mͥ in

Expanded text:
facta sunt . Ipse ergo qui veritatem facturus fuit, in tenebris operari noluit; sed venit ad lucem, et fecit lucem, ut se manifestaret per lucem. Non enim ideo fecit lucem ut ipse videret per lucem; sed ut opera sua manifestaret per lucem, quia in Deo facta sunt. Et ideo vidit Deus cuncta quae fecerat et era
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ enimilla ꝑuersa ꝯimilitudoq̃
c̾ature non conueĩt que ex mu¬
tatione nonquenitur. s excõ¬
panitione. Hmeg̾ mulier ĩ sr̃¬
biam elata appeciit.⁊ nehane
rabere potuiss ip̃mc̾atorẽ iumi¬
dia tactum lignum hoc uetius¬
se putauit. Uoluntaria ergo mͣ¬
licia se contra c̾atorem creato¬
quia qued diabolꝯ promisit
falsum ẽẽ sentiebat. n i dcco
pomum uetitũ comedit: qͣsi
per illam comestionem deo pa
cares. Maxime quia putauit se
et mulri morem g̾ere ⁊ pꝯea per
penitentiam ⁊ ueni postulatio¬
nem c̾atori posse placere. uere
ergo dem̃ est quia minus pecca¬
uit qui de penitentia ⁊ miscdia
cogitauit. Ieccauit tñ quia
peccanti consensit ⁊ peccantez
nõ corierit. ⁊ idcco que in pecõ

Expanded text:
militudo quae creaturae non convenit, quae ex imitatione non quaeritur, sed ex comparatione. Hanc ergo mulier in superbiam elata appetiit; et ne hanc habere potuisset, ipsum Creatorem invidia tactum lignum hoc vetuisse putavit. Voluntaria ergo malitia se contra creatoquia quod diabolus promisit falsum esse sciebat. Neque idcirco pomum vetitum comedit, quasi per illam comestionem Deo partaret. Maxime quia putavit se et mulieri morem gerere; et postea per poenitentiam et veniae postulationem Creatori posse placere. Vere igitur dictum est quia minus peccavit qui de poenitentia et misericordia cogitavit; peccavit tamen quia peccanti consensit et peccantem non
Abbreviated transcription (Latin):
apłs. Mulier seducta ẽ ñ uir
Eua quippe seducta ẽ. quia ue¬
rumẽe oclidit qd̾ dya bolo dixit.
et idoco nõ solum mordinate si¬
muulitudinem dei cumscienti a
boni ⁊ mali appeciit. s in tantã¬
etiam prolapxa ꝑu̾sitt᷑e uerisi¬
militudinem putatur. ut diñ
ex inuidia lignuscientie boĩ

Expanded text:
s: Mulier seducta est, non vir . Eva quippe seducta est, quia verum esse credit quod diabolus dixit. Et idcirco non solum inordinate similitudinem Dei cum scientia boni et mali appetiit, sed in tantam prolapsa perversitatem verisimiliter putatur, ut Deum ex
Abbreviated transcription (Latin):
toris quiex ip̃a sunt omnia. pꝰ ip̃n
secuntur que sunt ex ip̃a. prim
sunt que in ea sunt. secunda st̃
queex ea sunt. Que ineasunt
etua sunt. necgra dumhabent
nec suocessionem.qm̃ in uuitate
consistunt. et in eternitate non
transeunt. Que ex ea sunt c̾ata
sunt per eam qͣue cãm sumpse
se non genuit que causalr crea¬
uit. quia non pot̾ naturałr idẽ
quedam prima sunt. quedam
secunda. non prima ad prim̃. ꝯ
ad secunda prima. Que eĩ adpͥ¬
ma ante se sccła sunt. ad su a se
sunt prima. scda ab ip̃is. tercia
sunt ad prima. Que inuolunt¬
te dei et̾na ⁊ inuisiblia sunt. pͥm̃
omniũ sunt. que ex uoluntate.
dei et temporalia ⁊ inuisibłia sũt.

Expanded text:
 ex ipsa sunt omnia. Post ipsam sequuntur quae sunt ex ipsa. Prima sunt quae sunt in ea; secunda sunt quae ex ea sunt. Quae in ea sunt aeterna sunt, nec gradum habent nec successionem, quoniam in unitate consistunt et in aeternitate non transeunt. Quae ex ea sunt creata sunt per eam, quae causam sumpserse non genuit quae causaliter creavit; quia non potest naturaliter idem quaedam prima sunt, quaedam secunda; non prima ad prima sed ad secunda prima. Quae enim ad prima ante se secunda sunt ad secunda, a se sunt prima; et secunda ab ipsis; tertia sunt ad prima. Quae in voluntate Dei aeterna et invisibilia sunt, prima omnium sunt. Quae ex voluntate Dei tempo
Abbreviated transcription (Latin):
m̃alia sunt ꝓpinquiora funt in¬
iusibłib. quia inip̃o inuisibi¬
lia sunt ꝙ rõnablia sunt.⁊ uuii¬
Suntur ergo primo lococãe pri¬
mordiales ⁊ inuisibłes. ⁊ in c̾atẽ
candorum omniũ in mẽte diuinͣ
Sodo loco angłicanatura ĩ uisib¬
ilis quidem s c̾ata. Tertio loco
humanausibilis ⁊ c̾ata. s secũ¬
inuisibilis. Quarto loco catura
corporea in toto uisibilis ⁊into¬
to temporalis. post primas gͥcã
unc̾atas ⁊ inuisibiles. exibit cõ¬
sideratõ ⁊ pordet adanglicamnͣ¬
curam ⁊ rõnalem. de quo ꝓpositũ
primum fuit. ut consũmetur.
Sam de inuisiblib quidem q̃
postrema sunt idcͥcͥoprimã ꝓpoii¬
tionem fecimus ut dehiis que
airarent. ad latentiũ cognitõem
humanam mentẽ comodiꝯ duce̾¬

Expanded text:
alia sunt propinquiora sunt invisibilibus, quia in ipso invisibilia sunt quae rationalia sunt. Ponuntur ergo primo loco causae primordiales et invisibiles et increatae creandorum omnium in mente divina. Secundo loco angelica natura invisibilis quidem sed creata. Tertio loco humana visibilis et creata, secunvisibilis. Quarto loco creatura corporea in toto visibilis et in toto temporalis. Post primas ergo causas increatas et invisibiles exibit consideratio, et procedet ad angelicam naturam rprimum fuit ut consummetur. Nam de visibilibus quidem quae postrema sunt idcirco primam propositionem fecimus, ut de his quae patent ad latentium cognitionem humanam mentem commodius ducer
Abbreviated transcription (Latin):
siret qui non ẽẽt natiuitate filiꝰ.
Sei ergo natruitate filiꝰ hoĩs
scũs ẽ. filiꝯ. natus secundũ ueri¬
tatem nature ex deo dei filiꝰ. ⁊
nec applłatione. s in utraq nͣ¬
tiuitate filii nom̃ nascendo ha¬
be̾t et eẽt u̾us deus ⁊uemꝰ hoo

Expanded text:
t nativitate Filius. Dei ergo nativitate filius hominis factus est Filius: natus secundum veritatem naturae, ex Deo Dei filius; snec appellatione, sed in utraque nativitate filii nomen nascendo haberet, et esset verus Deus
Abbreviated transcription (Latin):
sui. ⁊ in sapientia data ag¬
nouunt quid futurum eẽt sr̃
eq. uidetur euim utrimq aliꝙͥ
inconueiens eccutere. Sieĩ qͥ
futuri erant mali lapsum suũ
que rumam sequi debuerat. et
fiuiri non debuerat. tanta sͥ mͣ
Si aũt nescierunt ceci erant. n
cognou̾unt quo perg̾ent. et incõ¬
tingẽs ac fortuitũ misert̃ pede.
Ut ultra procederẽt quo nescieb¬
ant. undetur qi aliquid absur¬
ditatis afferres i hoc dicatur.
⁊ melio sede ⁊ aptum ẽe mag̾
ut scientes dicantur eorum
que futura erant. Et repugnͣt
um nasci in alt̾utrum nͥ ꝯuẽĩat.
pp̃ hecdicimꝰ quia ñ erant p̾scii
euentus sui. Neq eis data est
cognitio corum que futura fue¬
rant super eos qm̃ non oportuit
ita ut liberamhr̃ent elctõe uol¬
mitatis sue sine trore ⁊ spe in
cie implłi inderentur. s rõne
dirigi ⁊ ppͥa deflecti uolutate
in ambob.tita bonum fuit ⁊
conueniens. ⁊non ẽ sie repre¬
hensione dignum opꝰ del. qr
ita fecit ut bonum fuit

Expanded text:
sui, et in sapientia data agnoverunt quid futurum esset super eos. Videtur enim utrinque aliquid inconvenientis occurrere. Si enim qui futuri erant mali, lapsum suum quae ruinam sequi debuerat, et finiri non debuerat, tanta sibi mSi autem nesciverunt caeci erant, neque agnoverunt quo pergerent; et in contingens ac fortuitum miserunt pedem ut ultra procederent quo nesciebant. Et videtur quasi aliquid absurditatis afferre si hoc dicatur, et melius sedere et aptum esse magis, ut scientes dicantur eorum quae futura fuerant. Et repugnat um nasci in alterutrum nisi conveniat. Propter hoc dicimus quod non erant praescii eventus sui, neque eis data est cognitio eorum quae futura fuerant super eos. Quoniam non oportuit ut ita liberam haberent electionem voluntatis suae sine terrore et spe in tiae impelli viderentur, sed ratione dirigi et propria deflecti voluntate in ambobus. Et ita bonum fuit et conveniens; et non est sic reprehensione dignum opus Dei, quia ita fecit ut bonum f
Abbreviated transcription (Latin):
sumpsit. Tunicalinea.zona.
Suphumerale. Tunica int̾ior.
li soli utuntur pontifices. lann¬
uam auream nouũ sacerclo¬
fidelium srontib signũ cuicis
imprimitur. q̃m au̾ro legis.

Expanded text:
assumpsit. Tunica linea, zona, superhumerale, tunica interior, li soli utuntur pontifices. Laminam auream novum sacerdofidelium signum crucis imprimitur; quoniam auro legis
Abbreviated transcription (Latin):
smullum latebit bomi. Uacab̃
dei laudibo quierit omma ĩ õ ibus.
Idemineodem. Certe ubi uolet spẽ
errore quisqͣm n adulatione lau¬
dabr. uerꝯ honor qui nulli nega b̾r
ad eumambiet ullus u̾nullus p¬
mittet᷑ eẽ nisi digno. u̾apax ubi
nicħ adu̾si necascipõ neq ab aͦ
quisq pacietur primũ uͥtutis erͣ¬
ip̃e qui untutez dedit eiq seipõ
it. Quid eĩ ẽ aliud quod ꝓpham
dixit. ero illoꝵ deus ⁊ ip̃i michi
erunt plebs. nisi ego ero uñ daci¬
entur. ego ero quecumq ab õibꝰ
honeste desid̾antur. ⁊ uita ⁊ salꝰ

Expanded text:
nullum latebit bonum? Vacabitur Dei laudibus qui erit omnia in omnibus. Idem in eodem: Certe ubi volet spiritus, errore quisquam; nec adulatione laudabitur. Verus honor qui nulli negabiturad eum ambiet ullus ubi nullus permittetur esse nisi dignus. Vera pax, ubi nihil adversi, nec a seipso, nec ab alio quisquam patietur. Pr virtutem dedit, eique se ipsum, it. Quid est enim aliud quod per Prophetam dixit, Ero illorum Deus, et ipsi erunt mihi plebs ; nisi, Ego ero unde satientur, ego ero quaecumque ab hominibus honeste desiderantur, et vita, et salus,
Abbreviated transcription (Latin):
rum qui futuri sunt ꝓm̾itis p̃¬
miorum ⁊ grado bonorũ atq głi¬
arum quis est ydoꝰ crgitare qnͣto
bigend̾ atq ita ⁊̃ bt̃a illa ciuitas
magnum in se donumuidebit.
qd̾ nulli superiori nullus inf̾i̾or
muidebit. sic̾ ñ ĩuidẽt archãgłis
qd̃ ñ accepit qmͣuis sit pacatissi¬
obstriccus qͣm nec ĩ corꝑe uult o¬
culis eẽ qui ẽ digitus. cum me¬
brum utrq̃ ce ntineat teciꝯ partis
paocata compago. sic itaq habe¬
bit douũ alio aliomino. ut hoeqͦ
douũ hãt ne ulit amplius

Expanded text:
rum qui futuri sint pro meritis praemiorum etiam gradus honorum atque gloriarum, quis est idoneus cogitare, quanto bigendum, atque ita etiam beata illa civitas magnum in se donum videbit, quod ulli superiori nullus inferior invidebit, sicut non invident archangelis d non accepit, quamuis sit pacatissiobstrictus, quam nec in corpore uult oculus esse qui est digitus, cum membrum utrumque contineat totius carnis pacata compago. sic itaque habebit donum alius alio minus, ut hoc quoque donum habeat, ne uelit amplius
Abbreviated transcription (Latin):
potionemappetit uł sectõnem.
non tamẽ amaritird mẽ appetit
Nuł dolorem. s samttẽ. ⁊ sunt
quedam dulcia que appetunt᷑
et male appetuntur. quia mor¬
dinata sunt. nec tñ mala sũt
quia dulcia sunt. s qr mordinͣ¬
ta sunt. Et rursum sunt quedã
amara que appetuntur. ⁊bene.
quia ordinata sunt. nͨ tñ bona
sunt qua amara sunt.s quia
ordinata sunt. Et fit nõnuĩ¬
qͣm nͥecea que dulcia sunt ad
in se bomh̾ant et multũ ma¬
li genrent ex se et fit bonun
paruum inillis ⁊ magnũ ma¬
lum ex illis. Et rursum fic nec
li hant inse et multum boni
gnent ex se et sic paruũ mal
um m illis ⁊ magnum bonu¬
ex illis ⁊ pp̃ea mprudentes qui
ppentia uident. futura ñ p̾uidẽt.
parua mala fuguĩt. ⁊ magna in
et magna pelunt. ⁊ in hiis omi¬
b tũ nonnnsi comod appetito
qñ orclinate quidem bñ. qũ
uero mordinate male. nec tñ

Expanded text:
potionem appetit vel sectionem; non tamen amaritudinem appetit vel dolorem, sed sanitatem. Et sunt quaedam dulcia quae appetuntur et male appetuntur, quia inordinata sunt, nec tamen mala sunt quia dulcia sunt, sed quia inordinata sunt. Et rursum sunt quaedam amara quae appetuntur et bene a ordinata sunt, nec tamen bona sunt; quia amara sunt, sed quia ordinata sunt. Et fit nonnunquam ut ea quae dulcia sunt aliquid in se boni habeant, et multum mali generant ex se; et sic bonum parvum in illis et magnum malum ex illis. Et rursum fit ut li habeant in se, et multum boni generent ex se; et sic parvum in illis malum, et bonuex illis. Et propterea imprudentes qui praesentia vident futura non praevident; parva mala fugiunt et magna incet magna perdunt. Et in omnibus tamen non nisi commodum appetitur, quando ordinate quidem bene, quando vero inordinate male. Nec tamen
Abbreviated transcription (Latin):
enim loquebat᷑. et quasi dedilec¬
tione securꝯ amato ⁊ amanti ĩ
dulcedine cliletiois desepatõe
cõminabatur. ñ quia illiꝯ seꝑa¬
tionem diligebant. s qr altĩꝯ
conumitionem optabat. In eo
autem qd̾ ꝓxĩ bonum erat amat.
⁊ ꝓrimo bonum amat. bonum
si detur. ⁊ cum caritate felici ꝯpꝰ¬
sidetur:s dicis qd̾ maius bon¬
um ẽ. mag̃ diligend̾ ẽ. Maiꝰ¬
I autem bonum ẽ duos saluan
qͣm unũ. quapp̃ si adoptio data
fu̾it quid magis ego dilige̾ de¬
beo. ut multi saluent᷑ ꝙͣ ut ego
solus. hicergo ñ attendis quia
maius bonũ ẽ mͥ ut aalius fiaz
ego solus ⁊ plures peant. ꝙͣ ut peã¬

Expanded text:
enim loquebatur, et quasi de dilecenim loquebatur, et quasi de dilectione securus amato et amanti in dulcedine dilectionis de separatione comminabatur; non quia illius separationem diligebat, sed quia alterius conjunctionem optabat. In eo autem quod proximi bonum amat et proximo bonum amat, bonum sidetur, et cum charitate felicius possidetur. Sed dicis: Quod majus bonum est, magis diligendum est; majus autem bonum est duos salvari quam unum: quapropter si optio data fuerit quod malim, ego eligere debeo ut multi salventur quam ego solus. Hic ergo non attendis quod majus bonum mihi est, ut salvus fiam ego solus et plures pereant, quam ut pe
Abbreviated transcription (Latin):
cuim tantum se dilig̾et qͣntũ dili
sequens erat ut tantum dilige̾t
ꝓximum qͣntum dm̃ si eum tant̃
dilig̾e̾t qͣntũ se ip̃m ꝓpt̾ea non illi
dr̃ ut eum tantum diligat. s ut
in eo in quo se diligit illum di¬
ligat et qd̾ sͥ cupit illi cupiat. ħ
est enm dilig̾e sicut se. cupe illi
⁊ optare qd̾ sibi cupit et optat
bonum. primum quidẽ s̾. deinde
slli. non euim amat illum qui se¬
sieut se nisi prio amet se. ⁊ in
corpalibo qui dembonis q̃ in de¬
um aliqñ cohoͣrtantur. ut qd̾ ab
uno solo pꝯsidet᷑ ad altiꝯ usum
cransire nõ pꝯsit nͥab eo a quo.
pꝯsidetur totum recesserit. si gr
onem homose supͣ debitum non
extollat. Nichil pioximo impend̾e
crumq non pot̾. prim̃ faciat qd̃
primum faciendum ẽ. Ue reliq̾ eĩ
si deẽ effcũs. sufficit affcũs. ⁊ for-¬
tassis pp̃ hunc affcm̃ ostẽdẽd̾ in
oyses se de libro scripto de leri pe¬
cut. et paulus pro fratriby a nath

Expanded text:
enim tantum se diligit quantum bonumenim tantum se diligit quantum bonum consequens erat ut tantum diligeret proximum quantum Deum, si eum tantum diligeret quantum seipsum. Propterea non illi dicitur ut illum tantum diligat, sed ut in eo in quo se diligit, illum diligat; et quod sibi cupit, illi cupiat. Hoc est enim diligere sicut seipsum, cupere illi et optare quod sibi optat, et cupit bonum, primum quidem sibi, deinde illi. Non enim amat illum sicut se, nisi prius amet se. Et in corporalibus quidem bonis quae in tantum aliquando coarctantur, ut quod ab uno solo possidetur, ad alterius usum transire non possit, nisi ab eo a quo possidetur totum recesserit; si graonem homo se supra debitum non extollat, nihil proximo impenderetrumque non potest, primum faciat, huod primum faciendum est. De reliquo enim si deest effectus, sufficit affectus. Et fortassis propter hunc affectum ostendendum, Moyses de libro scripto deleri petiit, et Paulus pro fratribus anathe
Abbreviated transcription (Latin):
diligit. ⁊ ruisum. quia om̃is qui
deum diligit bonum suum dili¬
git. constat ꝓfcõ qr nẽo dm̃ diligͥ
qui sibi illum ñ diligit. ⁊ om̃is q
diligit sͥ diligit. qr desid̾at et ha¬
bere cupit qm diligit. Item qr ñ
om̃is qui bonum alt̾iꝯ diligit
illum diligit cuiꝰ bonũ diligit.
quia ñ illi eliligit bonum qd̾ dili¬
git. distinx̃ scuptura humane in
uina inseparabłe hñt. dicens
hominiut pquam dilige̾t deu.
diliget et ꝓximum suum. Non
qd̾ illd̾ sine isto facet poss s ne
posse putaret. primumergo dix
ut dm̃ dilig̾et. et in eoip̃o dix̃ ut
sibi diligeret. quia omĩs qui bo¬
Inum suum diligit. sibi diligit sͥ¬
diligit. Quia uero ñ om̃is qui
bonum alteriꝯ diligit illi diligit
cuiꝯ bonum diligit. pͦ dilecõem
dei statim subiunxit dilctõem ꝓxĩ.
ut hoc homo cupet ꝓximo suo di
ligendo illum. ⁊ sibi diligendo
te ip̃m cantum q̃ilibet homĩẽ se
dilig̾e deb̃e quantumse. aũ duos
aut tres aut quatuor plꝯꝙͣ se. si

Expanded text:
diligit, et rursum quia omnis qui Deum diligit bonum suum diligit, constat profecto quia nemo Deum diligit qui sibi illum non diligit. Et omnis qui diligit, sibi diligit; quia desiderat et habere cupit quem diligit. Item quia non omnis qui bonum alterius diligit, illum diligit cujus bonum diligit; quia non illi diligit bonum quod diligit. Distinxit Scriptura humanae med quod divina inseparabile habent, dicens homini, ut postquam diligeret Deum, diligeret et proximum suum, non quod illud sine isto facere posset; sed ne posse putaret. Prut Deum diligeret, et in eo ipse dixit ut sibi diligeret, quia omnis qui bonum suum diligit, sibi diligit. Quia non omnis qui bonum alterius diligit, illi diligit cujus bonum diligit; post dilectionem Dei statim subjunxit dilectionem proximi, ut hoc homo proximo suo cuperet diligendo illum, quod sibi diligendo teipsum, quemlibet unum hominem se diligere debere quantum se, et duos, aut tres, aut quatuor, plus quam se. Si
Abbreviated transcription (Latin):
gis cliligo . uideergo quid seqͣt
Superiꝯ aũt confessꝯ es qr tm̃
diligis. uł sinon diligis dili¬
gere debes proximũ tiui tãꝙͣ
terp̃m. Si ergo tantũ diligis
uinimistum quantum cẽip̃o
trursum plus diligis duos
illos qͣm unum istum. plus itqͣ
duos illos qm diligis ꝙͣ te ipo.
⁊ si plus illos diligis quam te¬
ip̃m. quantũ uidetur plus illqs
diligis qͣm deum. ꝓpter quos
separariuis a do̾ ut dm̃ nõ ha¬
beas ne diligas dm̃ ⁊ pereas tu.
illi salui fiant. Et fortassis ali¬
quis existimabit eiomodi di¬
lectionem hũisse moysen. qui ir¬
ascenti dõ ꝓ salute ꝓrimorum se
opponensait. Si non clunittiseis
hanc noxam deleme de libro q̃
cupitẽe axͦ. ut illi salui fiant ĩxͦ.
Et fortasse ħ ⁊̃ aliquis ad amorez
dei pertin̾e cclit ut eimtm̃ diliga¬
mus. ut głiameiꝰ in aliis pociꝰ
amplificariꝙͣ innob cupiamꝯ

Expanded text:
gis diligo. Vide ergo quid sequatur. gis diligo. Vide ergo quid sequatur. Superius confessus es quod tantum diligis, vel si non diligis tantum diligere debes proximum tuum, quantum teipsum. Si ergo tantum diligis unum istum quantum teipsum, et rursum duos illos plus diligis quam unum istum, plus utique duos illos diligis quam teipsum. Et si illos plus diligis quam teipsum, quantum videtur plus illos diligis quam Deum propter quos separari vis a Deo, ut Deum non habeas neque Deum diligas et pereas, ut illi salvi fiant. Et fortassis aliquis existimabit ejusmodi dilectionem habuisse Moysen, qui irascenti Deo pro salute proximorum se opponens, ait: Si non dimittis eis hanc noxam, dele me de libro quem Christo , ut illi salvi fiant in Christo. Et fortasse etiam hoc aliquis ad amorem Dei pertinere credat, ut eum tantum diligamus, ut gloriam ejus in aliis potius amplificari quam in nobis
Abbreviated transcription (Latin):
equalitatem intlligend̾ sit. Nã
sipximos nr̃os tantũ dilige̾
iubenur qͣntum nosinetip̃os.
uiderur quidam scrupulosũ
nĩ orii qd̾ non leut explicare
pꝯsumꝰ. Ecce duo sunt qͦrũ
altum pa̾rire necõe sit. Uatur
uni optio quiulit eligat edu
gis eligit. Am̃ minꝰ diligit qͣm
primu. a quo separariuult pp̃
equalit̾ nolle. nͨ posse alt̾um alti
p̾ferre in optione que paria ol¬
no cõstant in dilectix. Sicengo
euitare contendat. s quid di¬
cemus: Siuũ aliquem holez¬
cantum diligẽ debeo qͣntum
quatuor amplio dilige debeo
quam me ip̃m: Sicuadunt q̾o¬
nes homiuũ. ⁊ in quietãt hõies
semetip̃s cogitatiomib siis.
uicunt enim qd̾ meliꝯ ẽ am¬
pluis diligendum.Donamo
tres homines. unum hie. duqs
uide. Sico quia ꝑire necc̃e est
unumistum aut duos illos die
ideo in quit mag̃ eligo ut peat
unus et duo saluentur. ergo
uis ut magis saluentur duo
go mag̃ diligis illd̾ quod poci
eligis Itainquis omnino ma¬

Expanded text:
alitatem intelligendum sit. Nam si proximos nostros tantum diligere jubemur quantum nosmetipsos, videtur quoddam scrupulosum inde oriri quod non leviter explicare possumus. Ecce duo sunt quorum alterum perire necesse sit. Datur uni optio, quod velit eligat e dugis eligit: Deum minus diligit quam proximum a quo separari propter aliter nolle, nec posse alterum alteri praeferre in optione quae paria omnimo constant in dilectione. Sic ergo evitare contendat. Sed quid dicemus? Si unum aliquem hominem tuum diligere debeo quantum quatuor amplius diligere debeo quam meipsum? Sic vadunt quaestiones hominum, et inquietant homines semetipsos cogitationibus suis. Dicunt enim: Quod melius est, amplius diligendum est. Ponamus tres homines, unum hinc, duos inde. Dico quia perire necesse est aut unum istum, aut duos illos. Dic Ideo, inquis, magis eligo ut pereat unus et duo salventur. Ergo vis ut magis salventur duo go magis diligis illud quod potius eligis? Ita inquis omnino, ma
Abbreviated transcription (Latin):
sapiãm illiꝯ qͣimus illum ñ dilige¬
res. quia t̾ dilig̾es ñ illi. ita bonũ
illius tibi dilige̾ pot̾as. ⁊ tñ illum
ñ dilige̾. quia t̾ibi dilige̾s ñ illi tũ
uerum bonum ñ pot̾as tͥ dilige̾.
nisi illud diliges ⁊ cupes inprĩo
cuo. Distinx̃ ergo scriptura dilẽ¬
cõnem istam scdm̃ illam q̃ in al¬
is ⁊ de aliis bonis ẽ. Uilẽtoem¬
hominipͥmum p̃aipiens homĩ uͭ
deumdiligat. intendens utiq
in eoip̃o se ip̃m diligat. quia dili¬
ge̾ scip̃m nicħ aluid ẽ qͣmbonu
suum dilig̾e. ⁊ bonum suũ diligẽ¬

Expanded text:
sapientiam illius, quamvis illum non diligeres, quia tibi diligeres non illi. Ita bonum illius tibi diligere poteras, et tamen illum non diligere, quia tibi diligeres non illi. Tamen verum bonum non poteras tibi diligere, nisi illud diligeres et cuperes proximo tuo. Distinxit ergo Scriptura dilectionem istam secundum illam quae in aliis et de aliis est dilectionem; primum praecipiens homini ut Deum diligat, intendens utique ut in eo ipso seipsum diligat, quia diligere seipsum non aliud est quam bonum suum diligere, et bonum suu
Abbreviated transcription (Latin):
cilige debos. Si ci aliqurt plus
quam ammã tuam diligis. i dẽip̃m
ꝓsc̃õ plusqͣm deum dilig̾e comiba¬
ris. quia ammam tuã et ñ diligis.
nisimeo solo qd̾ bonum illiꝰ qd̃ s
ds ẽ diligis. Ido̾co primum dilige
animã tuam diligendo bonũ aĩe
tue. Deinde ⁊̃ dilige ꝓrimum tu¬
um sicut te ip̃m. diligendo illi bo¬
num qd̾ tͥ diligis. hocẽ ei illum di¬
ligere. bonum illidilige̾. Nam bo¬
illi non dilige̾s. posses eniutͥ dili¬
ge̾. aut alt̾i cuilib ⁊ ñ illi. ⁊ ita eu
nõ dilige̾s qͣmius bonum illius¬
dilig̾es. quia illiñ dilige̾s. posses

Expanded text:
diligere debes. Si enim aliquid plus diligere debes. Si enim aliquid plus quam animam tuam diligis, idem ipsum profecto plus quam Deum diligere comprobaris; quia animam tuam non diligis nisi in eo solo quod bonum illius quod Deus est diligis. Idcirco primum dilige animam tuam, diligendo bonum animae tuae. Deinde dilige etiam proximum tuum sicut teipsum diligendo illi bonum quod diligis tibi. Hoc est enim illum diligere, bonum illi diligere. Nam boilli non diligeres. Posses enim tibi diligere aut alteri cuilibet et non illi; et ita illum non diligeres, quamvis bonum diligeres, q