comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quid discipuli innauicula patiebantur. quidest nauicula quae afluctib. lactabatur : nisi ecła quae ꝑsecutionib:
fatigatur & foras&intus foris a paganis aꝑta ꝑsecutione. intus a falsis fratrib occulta seditione: Ideo ad¬
incapharnaum. & redit ut exponat quo modo uener̃ qui a ꝑstagnũ nauigantes transier̃ . &cũ nauigarent
adeum locum quo eos uenisse iamdit̃ recapitulando edponit duoddai senttranet ansacto garent¬
infidelitas. luxdeniq quae caritas apudiohannẽ ipsum euangelistã satis aꝑteq monstratur Itaut ducer&
quio dit fratremsuũ intenebrisẽ creberrime execinguitur refrigescente caritate habundante iniquirta¬
te ipsi sunt fluctus nauemturbantes. tempestates &uenti damores sunt maledictoꝵ. Inde caritas
gescit unde fluctus augentur. turbatur nauis uento magno flante mare exurgebat tenebra crescebam

Expanded text:
quid discipuli in navicula patiebantur? Quid est navicula quae a fluctibus jactabatur, nisi Ecclesia, quae persecutionibus quid discipuli in navicula patiebantur? Quid est navicula quae a fluctibus jactabatur, nisi Ecclesia, quae persecutionibus fatigatur et foris et intus? Foris a paganis aperta persecutione: intus a falsis fratribus occulta seditione. Ideo adin Capharnaum. Et redit, ut exponat quomodo venerunt, quia per stagnum navigantes transierunt. Et dum navigarent ad eum locum quo eos venisse jam dixit, recapitulando exponit quid acciderit: Tenebrinfidelitas. Lux denique quae charitas apud Joannem ipsum evangelistam satis aperteque monstratur, ita ut diceret: Qui odit fratrem suum, in tenebris est , creberrime exstinguitur » refrigescente charitate, abundante iniquitate. Ipsi sunt fluctus navem turbantes: tempestas et venti clamores sunt maledictorum. Inde charitas refrigescit, inde fluctus augentur. Turbabatur navis, vento magno flante mare exsurgebat; tenebrae crescebant,
Abbreviated transcription (Latin):
beno dicti patrismei percipiteregnũ quo d uobis paratum ẽ ab initiomundi Discipuli aut̃ & turbae credentes in euĩ
putauerunt illũ sicuenisse utiam regnar&. hoc est rapere uelle & regemfacere. praeuenire uelletempus eius
quo dipse apud se occultabat uto portune ꝓder& & oportune infine saeculi declarar&. Quare aut̃ dictũ ẽ fugit
neq enĩ sinoll& tener&ur sinoll& raper&ur quisi noll& nec agnoscer&ur. Sed hoc significatiue factũ ẽ solus
fugit nec arnalit̃ regnar& quia so lus ascendit incadũ unde spiritalit̃ regnar& inscĩs suis fugit inmontẽ ipse
solus primogenitus a mortuis ascendens supom̃scaelos & int̃pellans ꝑnobis quems acerdos significans se mol
i anno scã scõrũ ingrediens non sine sanguine ut int̃pellara¬

Expanded text:
benedicti Patris mei, percipite regnum quod vobis paratum est ab initio mundi . Discipuli autem et turbae credentes in eum, benedicti Patris mei, percipite regnum quod vobis paratum est ab initio mundi . Discipuli autem et turbae credentes in eum, putaverunt illum sic venisse ut jam regnaret: hoc est velle rapere et regem facere, praevenire velle tempus ejus, quod ipse apud se occultabat, ut opportune proderet et opportune in fine saeculi declararet. Quare autem dictum est, fugit? Neque enim si nollet teneretur, si nollet raperetur, qui si nollet, nec agnosceretur. » Sed hoc significative factum est. Solus fugit, ne carnaliter regnaret, quia solus ascendit in coelum, unde spiritaliter regnaret in sanctis suis . « Fugit in montem ipse solus, primogenitus a mortuis, ascendens super omnes coelos, et interpellans pro nobis. » Quem sacerdos significat semel in anno sancta sanctorum ingrediens, non sine sanguine, ut interpellare
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝓpt̃ hocfugit in montẽ ipsesolus hocinillo factũ tac& nihillo quitur : nihil significat ante forte hocerat rapere
cum praeuenire uelle tempus regnieius & enĩuenerat modo noniã regnare quo modo regnaturus ẽ in eoꝗđ dicimus
adueniat regnumtuũ. Semperquidemille cumpatre regnat secundũ qđ ẽ filiusdĩ uerbũ dĩ uerbũꝑ quod factu suntom̃
sraedixer aut ꝓph&ae regnũ eius &iamsecundũ id quod homo factus exp̃s & fecit fidelessuos xp̃ianos. intergo
regnũ xp̃ianorũ quod modo colitur quod modo comparatur quod modo emitur sangune xp̃i¬
festum regnũ quandoerit apertadaritas scõrumeius postiudiciũ ab eofactũ. quodiudiciũ supra ipsedix̃ quod filius
hominis facturus sit. De quoregno &iam a postalus dicit cũ tradiderit regnũdõ & patri. Vnde &iã ipsedicit . Venite

Expanded text:
et propter hoc fugit in montem ipse solus, hoc in illo factum, tacet, nihil loquitur, nihil significat? An forte hoc erat rapere et propter hoc fugit in montem ipse solus, hoc in illo factum, tacet, nihil loquitur, nihil significat? An forte hoc erat rapere eum, praevenire velle tempus regni ejus? Etenim venerat modo non jam regnare, quomodo regnaturus est in eo quod dicimus, Adveniat regnum tuum . Semper quidem ille cum Patre regnat, secundum quod est Filius Dei, Verbum Dei, Verbum per quod facta sunt omnia. Praedixerunt autem Prophetae regnum ejus, etiam secundum id quod homo factus est Christus, et fecit fideles suos Christianos. Erit ergo regnum Christianorum quod modo colligitur, quod modo comparatur, quod modo emitur sanguine Christi: erit aliquando manifestum regnum ejus, quando aperta erit claritas sanctorum ejus post judicium ab eo factum; quod judicium supra ipse dixit quod filius hom
Abbreviated transcription (Latin):
perpraesentiam diuinitatis ẽ inmundo omnib: diebus usq ad consummationem saeculi
em ipsesolus. daturergo intellegi. qđ dñs cum sed er& inmonte cumdisci¬
pulis suis & uider& turbas ad seuenientes descenderat demonte. & circa inferiora loca
turbas pauerat. Nam quo modo fieri potest ut rursus illum fuger&. nisi ante demonte
descender&. Significat ergo aliquid quod dñs de alto descendit ad pascendas turbas
pauit. & ascendit. Quare autem ascendit: Cum cognouissent quod uellent eũ rapere
& regem facere. quidenim: non erat rex quitimebat fierirex. erat omnino neccalis sex
quiabomnib fier& sed talis qui hominibus regnumdar&. numquid force & hic aliquid
significat nob̵ itis cui facta uerba sunt: Ergo in hoc quod uoluerunt eũ rapere & regẽ facere

Expanded text:
per praesentiam divinitatis est in mundo omnibus diebus, usque ad consummationem saeculi. per praesentiam divinitatis est in mundo omnibus diebus, usque ad consummationem saeculi. m, fugit iterum in montem ipse solus. Datur ergo intelligi quod Dominus cum sederet in monte cum discipulis suis, et videret turbas ad se venientes, descenderat de monte, et circa inferiora loca turbas paverat. Nam quomodo fieri posset ut rursus illuc fugeret, nisi ante de monte descendisset? Significat ergo aliquid, quod Dominus de alto descendit ad pascendas turbas: pavit, et ascendit. Quare autem ascendit cum cognovisset quod vellent eum rapere, et regem facere? Quid enim, non erat rex, qui timebat fieri rex? Erat omnino, nec talis rex qui ab hominibus fieret, sed talis qui hominibus regnum daret. Nunquid forte et hic aliquid significat nobis Jesus, cujus facta, verba sunt? Ergo in hoc quod voluerunt eum rapere, et regem facere,
Abbreviated transcription (Latin):
dicit Psalmista manus eius incophino seruierunt. Illiergo homines cumuidis sent quod fece¬
rat signum dicebant : quia hic ẽ uere ꝓ ph&a quiuenturus ẽ inmundum: Recte quidem
dicebant p̃roph&am dnm̃ magnum magnȩ salutis prȩconem lammundo futurorum
Nam & ipse proph&am seuocare dignatur ubiait quia non capit proph&am perire ȩxtra
hierusalem: Sed necdum plena fide proficiebant. qui hunc &iam dm̃ dicerenesciebant
Ergo illi uidentes signum quod fecerat ItIS. dixerunt. Quiabic ẽ uerȩ ꝓph&a quiuenturus ẽ
inmundum Nos certiori agnitione ueritatis & fidȩi uidentes mundum quem fecit ihs̃ & signa
quibus illum repleuit. Di camus quia hic est uere media tordĩ & hominum quii mundo erat
diuinitate & mundus ꝑ ipsum factus ẽ. qui in propriauenit humanitate quaerere.
& saluare quod perierat: Acrecrearemundum quem fecerant. quicum suis fidelibus

Expanded text:
dicit Psalmista: Manus ejus in cophino servierunt . Illi ergo homines cum vidissent, quod fecedicit Psalmista: Manus ejus in cophino servierunt . Illi ergo homines cum vidissent, quod fecerat signum, dicebant: Quia hic est vere propheta qui venturus est idicebant Dominum prophetam magnum, magnae salutis praeconem jam mundo futurum. Nam et ipse prophetam se vocare dignatur, ubi ait: Quia non capit prophetam perire extra Jerusalem . Sed necdum plena fide proficiErgo illi videntes signum quod fecerat Jesus, dicebant: Quia hic est vere propheta qui venturus est in mundum. Nos certiori cognitione veritatis et fidei videnquibus illum replevit. Dicamus: Quia hic est vere mediator Dei et hominum, qui divinitate, et mundus per ipsum factus est; qui in propria venit humanitate quaerere et salvare quod perierat, ac recreare mundum quem fecerat: qui cum suis fidelibus
Abbreviated transcription (Latin):
illorum desidia pereant plebibus quae tollantur. quihaecdnõ donante interpr&ando colligere
norunt Colligerunt ergo inquit. & impleuerunt duodecim cophinos fragmentorum. quia
duodenario numero sol& ꝑfectionis cuius lib& summafigurari. recte ꝑduodecim cophinos
fragmentorum plenos omnis doctorum spiritalium chorus exprimit᷑. qui obs
usui conseruare iubentur Hocipsi fecere apł & eu angelistae non pauca legis &x ꝓph&arum
dictamysticasuis interpreatione addita inserendo opusculis. hoc se quaces eorum ecdesiae
toto orbemagistri &iam in tegros non nulli utriusq testamenti libros diligentiore explanatione
discutiendo quiquam lib& hominibus dispecti. caelestis tamen gratiae sunt pane fecundi. Nã seruilia
cophinissolent opera fieri. Vnde depopulo quii luminato aclaterib seruiebat in aegrpto

Expanded text:
illorum desidia pereant, plebibusque tollantur, qui haec Domino donante interpretando colligere illorum desidia pereant, plebibusque tollantur, qui haec Domino donante interpretando colligere norunt. Collegerunt ergo, inquit, et impleverunt duodecim cophinos fragmentorum. Quia duodenario numero solet perfectionis cujuslibet summa figurari, recte per duodecim cophinos fragmentorum plenos, omnis doctorum spiritalium chorus exprimitur, qui obsusui conservare jubentur. Hoc ipsi fecere apostoli et evangelistae, non pauca legis et prophetarum dicta mystica suis interpretatione addita inserendo opusculis. Hoc sequaces eorum Ecclesiae toto orbe magistri, etiam integros nonnulli utriusque Testamenti libros diligentiori explanatione discutiendo: qui quamvis hominibus despecti, coelestis tamen gratiae sunt pane fecundi. Nam servilia cophinis solent opera fieri. Unde de populo, qui in luto quondam ac lateribus serviebant in Aegypto,
Abbreviated transcription (Latin):
intimar& uultis & enim nosse fr̃̃ quantum saluator noster nrãe gaudeat saluti.
Marrat euangelista lucas dedisseeum discipulis potestatem calcandi supra omnẽ uirtutẽ
haec a sapientibus & prudentibus & reue lastiea paruulis. Clar& ergo quia saluti acuitȩ
fidelium congratul&ur. quipatrem gratias agendo conlaudat. quod ea quae superbi¬
entibus abscondit. humilibus spũ secr&a reuelauerat : Quod autem saturata multitu¬
dineius sit discipuloscolligere quae superauerunt fracmentorum neperirent. hoç ꝓfecto
signat. quia pleraq sunt archana diuinorum eloquiorum qua e uulgisensus noncapit
Non nulla quae perse quidem minus docti. assequi nequeunt. sed auctiorib exposita
mox hitellegere queunt. Haecergo necesse .ẽ. qui ualent diligentius scrutando colligant.
& ad eruditionem minorum suorum ueldicto uel scripto faciant ꝑuenire. Nealimenta uerbi

Expanded text:
intimaret. Vultis etenim nosse, fratres, quantum Salvator noster nostrae gaudeat saluti? intimaret. Vultis etenim nosse, fratres, quantum Salvator noster nostrae gaudeat saluti? Narrat evangelista Lucas, dedisse eum discipulis potestatem calcandi super omnem virtutem haec a sapientibus et prudentibus, et revelasti ea parvulis . Claret ergo quia saluti ac vitae fidelium congratuletur, qui Patrem gratias agendo collaudat, quod ea quae superbientibus abscondit, humilibus spiritu secreta revelaverat. Quod autem saturata multitudine, jussit discipulos collsignat quia pleraque sunt arcana divinorum eloquiorum, quae vulgi sensus non capit; nonnulla, quae per se quidem minus docti assequi nequeunt, sed a doctoribus exposita mox intelligere queunt. Haec ergo necesse est, ut qui valent, diliget ad eruditionem minorum suorum vel dicto, vel scripto faciant pervenire, ne alimenta verbi,
Abbreviated transcription (Latin):
nomine solent hiscripturis ꝑ fectiores quiq figurari. Quos feminea mollicies nulla
corrum pit quales essecupit eos quibus dicit apłs. Vigilate state infide uirilit̃ agite
& confortamini. Millenarius autemnumerus. ultraquem nulla nr̃a. computatio
suc crescit plenitudinem rerum dequibus agitur indicare consueuit. Quinario uero
olfactus & tactus. in quibus singulis quicumq uiriliter agere & confortarisa taguts
sobrie & iuste & pieuiuendo ut caelestis sapientiae mereantur dulcedine recreari.
Hinimirum quinq milibus uirorum. quos dñs mysticis dapib satiauit figurantur.
Nec pr&ereundum quod refecturus: multitudinem gratias egit. Egit quippe
gratias ut & nos de preceptis celitis munerib gratias semꝑ agere docer&:
& ipse quantum denostris profectibus gratul&ur. denr̃a spiritali refectione gaudeat

Expanded text:
nomine solent in Scripturis perfectiores quique figurari, quos feminea mollities nulla nomine solent in Scripturis perfectiores quique figurari, quos feminea mollities nulla corrumpit: quales esse cupit eos, quibus dicit apostolus: Vigilate, state in fide, viriliter agite, et confortamini . Millenarius autem numerus, ultra quem nulla nostra computatio succrescit, plenitudinem rerum de quibus agitur indicare consuevit. Quinario veroolfactus, et tactus. In quibus singulis quicunque viriliter agere et confortari satagunt, sobrie, et juste, et pie vivendo, ut coelestis sapientiae mereantur dulcedine recreari, nimirum quinque millibus virorum, quos Dominus mysticis dapibus satiavit, figurantur. Nec praetereundum quod refecturus multitudinem, gratias egit. Egit quippe gratias, ut et nos de perceptis coelitus muneribus gratias semper agere doceret, et ipse quantum de nostris profectibus gratuletur, et de nostra spirituali refectione gaudeat,
Abbreviated transcription (Latin):
mrsteriũ humanaesalutis initiũ accepis s& enarrariꝑ dnm̃ ab eis quiauda er̃ in nos confirmatũ ẽ
quinq si quidem panes & duos pisces fregit & distribuit discipulis quando aperuitalis sen sum
ut intellegerentomã quae scripta essent in legemorsi & proph&is & psalmis deipso. Discipuli
ad posuerunt turbis quando ꝑfecti praedicauerunt ubique. nõ co operante & sermonem
confirmante sequentibus signis fenum in quo discumbens turba reficitur. concupiscentia car¬
nalis intellegitur. quam calcare acpremere deb& omnis qui spiritalibus alimentis saciare
desiderat Omnis enim carofenum &omnis gloriaeius tamquam flosfeni. Discumba tergo
perfenum florem feni conterat. Id est castig& corpussuum & seruituti subiciat uoluptatos
carnis edom& luxoriae flixarestring&. quisq panis uiuicupit suauitate refici. quisq suꝑnȩ
gratiae dapibus renouari. Ne hfirmaue tustate deficiat fame. Quinq milia uirorum qui

Expanded text:
 humanae salutis accepisset enarrari per Dominum, ab eis qui audierunt in nos confirmatum est. Quinque siquidem panes et duos pisces fregit, et distribuit discipulis, quando aperuit illis sensum, ut intelligerent omnia quae scripta essent in lege Moysi, et prophetis et psalmis de ipso . Discipuli apposuerunt turbis, quando profecti praedicaverunt ubique Domino cooperante, et sermonem confirmante sequentibus signis . Fenum in quo discumbens turba reficitur, concupiscentia carnalis intelligitur, quam calcare ac premere debet omnis qui spiritualibus alimentis satiari desiderat. Omnis enim caro fenum, et omnis gloria ejus tanquam flos feni . Discumbat ergo per fenum, florem feni conterat, id est castiget corpus suum et servituti subjiciat, voluptates carnis edomet, luxuriae fluxa restringat, quisquis panis vigratiae dapibus renovari, ne infima vetustate deficiat, amet. Quinque millia virorum qui
Abbreviated transcription (Latin):
sequenti uerbo In nocuitdicens. Nolite murmurare ininuicẽ nemopotest uenire adme nisipatꝰ
quimisit me ad traxeriteũ quidẽ nemopotest uenire adme. nisi qui a nemo potestaredereinno
sericordiacius pracueni& me &iterũ miseri cordiadius subsequaturme. preueni& uelle subsequat᷑
ꝑficere trahit pat̃ ad filiũ eosqui ꝓpterea credunt infiliũ quia eũ cogitant patre li aberedm̃. Ds̃
enimpater acqualem sibi gonuitfiliũ & qui cogitat atq infide suasentit & ruaminat aequale
sccsuã puersa cogiiatio trahiteũ ueritati non consentire. Ille tractus ẽ apatre quiait tuer xp̃s

Expanded text:
sequenti verbo innotuit, dicens: Nolite murmurare invicem. Nemo potest venire ad me, nisi Pater, sequenti verbo innotuit, dicens: Nolite murmurare invicem. Nemo potest venire ad me, nisi Pater, qui misit me, attraxerit eum. Quid est, Nemo potest vesericordia ejus praeveniet me. Et iterum: Misericordia ejus subsequetur me . Praevenit velle, subsequitur perficere. Trahit Pater ad Filium eos qui propterea credunt in Filium, quia eum cogitant Patrem habere Deum. Deus enim Pater aequalem sibi genuit Filium: et qui cogitat atque in fide sua sentit et ruminat aequalem sed perversa cogitatio trahit eum veritati non consentire. Ille tractus est a Patre, qui ait: Tu es
Abbreviated transcription (Latin):
Ego sumpanis uiuus qui decaelo descendi Ideo panis quiauita & ideouita que adecaelo descendit
dicente ipso Ego sumuia ueritas &uita. illeest panis super subistantialis quia ut nobisd&ur cotidie
dep̃cariubemur cum dñs nosteriũ s xp̃s panem se dicebat de caelo descendisse. Murmurauer̃ iudaei&¬
deemcir bieẽiũs filius usepl cuius nos noumus patrẽ & matrẽ quo modo ergo dicit quadec aedo desendit
Idecomur murabant qui a hunc panẽ nonintellegebant huncpanẽ none suriebant hunc pane otisaro¬
mabant si amarent utiq non murmurarent ideo a pane caelesti longe orant nec eũ esuriro
nouetunt fauces cordis languidas habebant durib aꝑtis surdierant lli debant & cecistabin
sanis quippeiste interioris hominis quaerit esunem Vnde aliclocodicit beati quie sarunt a
sitiunt iustitiã qm̃ ipsi saturabunt᷑ Dixer̃ cuiuis nouimus patrẽ & matrẽ matrẽ sciebant t᷑renã
patremnesciebant caelestẽ qui a patre caelestiad tracti non fuerant quod mox ipse dñs

Expanded text:
Ego sum panis vivus, qui de coelo descendi. Ideo panis, qui vita; et ideo vita, quia de coelo descendit, dicente ipso: Ego sum via, veritas, et vita. Ille est panis supersubstantialis, qui ut nobis detur quotidiedeprecari jubemur . Cum Dominus noster Jesus Christus panem se dicebat de coelo descendisse. Murmuraverunt Judaeifilius Joseph, cujus nos novimus patrem et matrem. Quomodo ergo dicit hic, quia de coelo descendi? Ideo murmurabant quia hunc panem non intelligebant, hunc panem non esuriebant, hunc panem non amabant. Si amarent, utique non murmurarent. « Ideo a pane coelesti longe erant, nec eum esurire noverant. Fauces cordis languidas habebant, auribus apertis surdi erant: videbant, et caeci stabant. Panis quippe iste, interioris hominis quaerit esuriem: unde alio loco dicit: Beati, qui esuriunt et sitiunt justitiam, quoniam ipsi saturapatrem nesciebant coelestem; quia a Patre coelesti attracti non fuerunt; quod mox ipse Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
ponaui eduicumq reiponis signũ id eo ponis signũ ne confusa cumalisate nom posst agnosci Pat er gocũ
siidutt. quidest signauit ꝓprium quidã illi dedit nec &eris comparare&ur hominib Ideo dictũẽ upecũ

Expanded text:
ponere. Cuicunque rei ponis signum, ideo ponis signum, ne confusa cum aliis, a te non possit agnosci. Pater ergo eum ponere. Cuicunque rei ponis signum, ideo ponis signum, ne confusa cum aliis, a te non possit agnosci. Pater ergo eum signavit. Quid est signavit? proprium quiddam illi dedit, ne caeteris compararetur hominibus; ideo dict
Abbreviated transcription (Latin):
& iustiuae cognitionem dicitur. Seati qui esuriunt & sitiunt iustitiã Adquẽ cibũ ortabatur eos inse¬
nolite sicaccipere quasialios filios hominis quib dictũ ẽ. filii aut̃ hominũ in ꝓtectione alarũ tuarũ sperabi
istefilius hominis sequestratus quadam gratia filius hominis exceptus anumero hominũ filius ho¬
minis est istefilius hominis & filius dĩẽ. iste homo &iã ds̃ ẽ. Vn de &ips aueritas quae tunclo que bat᷑
adiudaeos & nuncomnib loquit᷑ ꝑ euangelicae praedicationis uerba & quid sit ostendit. non qualis
seplurimi tuncestimauer̃ uel &iã nunc estimant. sub iunxituero huncenĩ dr̃ signauit. Si gnareqiđ ẽ
nurppriũ aliquid ponere: hoc c̃ ignare ponere aliquid quo non confundatur cũ c&eris Si gnare ẽ signãci

Expanded text:
et justitiae cognitionem, dicitur: Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam . Ad quem cibum hortabatur eos inseet justitiae cognitionem, dicitur: Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam . Ad quem cibum hortabatur eos insenolite sic accipere quasi alios filios hominis, quibus dictum est: Filii autem hominum in protectione alarum tuarum sperabunt . Iste filius hominis sequestratus quadam gratia filius hominis, exceptus a numero hominum filius hominis est: iste filius hominis Filius Dei est, iste homo etiam Deus est. Unde et ipsa Veritas quae tunc loquebatur ad Judaeos, et nunc omnibus loquitur per evangelicae praedicationis verba, et qui sit ostendit, non qualem esse plurimi tunc aestimaverunt vel etiam nunc aestimant. Subjunxit vero: Hunc enim Deus Pater signavit. Signare quid est, nisi proprium aliquid ponere? Hoc est signare, ponere aliquid quod non confundatur cum caeteris. Signare, est signum rei
Abbreviated transcription (Latin):
staquipsman ao nquiaaaso fornart: quaentis mȩ ꝓpt̃ aliud quaeriteme ꝓpt̃ me: Scipsũ enĩ insinuat istũ cibi
iterum discumbere steru m saginari sed dixerat cibũ non quiperit sed qui ꝑ man& inuitã adernate Supe¬
ruis deriinus nauem etclen amxpi significare quae tompestatib huius sacculiturbat᷑ & laborartes ueer
portatur ut uirilit laborent doncexp̃s comprimens eluccus persecutionũ & reddat serenitate hicuaero
dit alie adue durbaquaestalat trans mare uiditquia alia nauicula non eratib nsintrens uolẽ ptabri¬
naues uenorunt atiberiade : nisi her&i corũ conuenticula quaeiũm non sincera fide quaerant quae
sub dolo calliditatis suaquaerentes non quae iũũ sunt : Vnde consequent̃ respondit eisiũs. A mena m̃ dico
quisaturatisunt in alialo codicit in euangelio. Vaeuobis qui saturati estis. Deesurientib uero uitae panẽ

Expanded text:
sed qui permanet in vitam aeternam. Quaeritis me propter aliud, quaerite me propter me. Seipsum enim insinuat istum cibumiterum discumbere, iterum saginari. Sed  Al., semetipsum dixerat, cibum non qui perit, sed qui permanet in vitam aeternam. » Superius diximus navem Ecclesiam Christi significare, quae tempestatibus hujus saeculi turbatur, et laborantes in ea portat, ut viriliter laborent, donec Christus comprimens fluctus persecutionum, reddat serenitatem. Hic vero dicit: Altera die, turba quae stabat trans mare, vidit quia alia navicula non erat ibi, nisi una. Quiuod aliae naves venerunt a Tiberiade, nisi haereticorum conventicula, quae Jesum non sincera fide quaerunt; quae sub dolo calliditatis sua quaerunt, non quae sunt Jesu . Unde consequenter respondit eis Jesus: Amen amen dico qui saturati sunt, in alio dicit Evangelio: Vae vobis qui saturati estis De esurientibus vero vitae panem,
Abbreviated transcription (Latin):
sic in turbulenta populi administratione uersari: Quae tam̃ duae ꝑ sonae dnm nr̃m p̃figura¬
bant amba senĩ solus ille sustinuit & non figurate sed ꝓpriae solus impleuit. suerqui quinq
panes & duos pisces habuit nec tam̃ hosesurientib: turbis distribuit sed dño distribuendo ob¬
tulit populus ẽ iuda erũ litterali sansupuerilis. qui scripturarũ dicta clausa secumtenuit.
quaetam̃ dñs in carne apparens accepit &quid intus haberent utilitatis ac dulcedinis ostendit
quã multiplici sp̃s gratiae quae pauca acdispecta uidebantur exuberarent patefecit. &¬
hac ꝑ apostolos suos a postolorũq successores cunctis nationib: ministranda porrexit: Vndebene ali
runt euangelistae qui a panes &pisces dñs disq pulis discipuliaut̃ ministrauerturbas. cũ eñ¬

Expanded text:
sic in turbulenta populi administratione versari: quae tamen duae personae Dominum nostrum praefigurasic in turbulenta populi administratione versari: quae tamen duae personae Dominum nostrum praefigurabant. Ambas enim solus ille sustinuit, et non figurate, sed proprie solus implevit. Puer qui quinque panes et duos pisces habuit, nec tamen hos esurientibus turbis distribuit, sed Domino distribuendos obtulit, populus est Judaeorum, litterali sensu puerilis, qui Scripturarum dicta clausa secum tenuit: quae tamen Dominus in carne apparens accepit, et quid intus haberent utilitatis ac dulcedinis, ostendit, quamque multiplici spiritus gratia, quae pauca ac despecta videbantur, exuberaret, patefecit: haec per apostolos suos apostolorumque successores cunctis nationibus ministranda porrexit. Unde bene alii referunt evangelistae quia panes et pisces Dominus discipulis suis, discipuli autem ministraveru
Abbreviated transcription (Latin):
ent̃ & ꝓph&arũ scripta significant. quorumuni canendo alteri conloquendo suis auditotib:
futura xp̃i & ecclesiae sacram̃ta narrabant. Et bene suꝑ aquatilia animantia figurantur illiu
aeui precones inquo populus fideliũ sine aquis baptismi uiuere nulla tenus poss&. Sunt qui
putant duospisces quisaporẽ suauẽ panidabant duasillas ꝑsonas significare quib. populus
illere gebatur ut ꝑ eas consiliorũ moderamen acciper& regiam scilic& & sacerdotalem ad quas
&iam sacro scã illa unctio ꝑtinebat. quarumofficiũ erat ꝓcellis fluctib popularib numquã frangi
atq corrumpi. & uiolentas turbarũ contradictiones tam quã aduersantes undas sȩpedisrũ¬
pere int̃dũ ei custodita sua integritate credere. prossus morepiscium tã quã in ꝓcelloso maris

Expanded text:
enter et prophetarum scripta significant, quoniam uni canendo, alteri colloquendo suis auditoribus enter et prophetarum scripta significant, quoniam uni canendo, alteri colloquendo suis auditoribus futura Christi et Ecclesiae sacramenta narrabant. Et bene per aquatilia animantia figurantur illius aevi praecones, in quo populus fidelium sine aquis baptismi vivere nullatenus posset. Sunt qui putant duos pisces, qui saporem suavem pani dabant, duas illi personas significare, quibus populus ille regebatur, ut per eas consiliorum moderamen acciperet, regiam scilicet et sacerdotalem, ad quas etiam sacrosancta illa unctio pertinebat: quarum officium erat procellis et fluctibus popularibus nunquam frangi atque corrumpi, et violentas turbarum contradictiones tanquam adversantes undas saepe disrumpere, interdum eis, custodita sua integritate, cedere: prorsus more piscium tanquam in procelloso mari,
Abbreviated transcription (Latin):
quae non nouerat discat sedut philippus tarditatẽ suae fidei quã magistrosciente ipsenes ciebat
temptus agnoscat. & miraculo fucto castig& Neq enĩ dubitare debuerat praesente rerũ creacor
quieducit panẽ de t̃ra &uinol&ificat corhominis paucorũ denariorũ panes sufficere turbarũ mili
non paucis ut unusquisq sufficient̃ acciper& &iã saturatus abir&. Quinq aut̃ panes quib. mul¬
titudinẽ populi saturauit. quinq s librimor quib spiritali intellectu patefactis & habundan¬
tiore lamsensu multiplicatis auditorũ fideliũ cotidie corda reficit. quibene ordeacii fuisse refe¬
runtur ꝓpt̃nimirũ austerioralegis edicta &inte gumenta litterae grossiora quae interiorem
spiritalis sonsus quasi medullã celabant . Duo aut̃ pisces quos ad didit psalmistarũ non in conueni¬

Expanded text:
quae non noverat discat, sed ut Philippus tarditatem suae fidei, quam in magistro sciente ipse nesciebat, quae non noverat discat, sed ut Philippus tarditatem suae fidei, quam in magistro sciente ipse nesciebat, tentatus agnoscat, et miraculo facto castiget. Neque enim dubitare debuerat praesente rerum creatore, qui educit panem de terra, et vino laetificat cor hominis, paucorum denariorum panes sufficere turbarum millibus non paucis, ut unusquisque sufficienter acciperet, et jam saturatus abiret. Quinque autem panes, quibus multitudinem populi saturavit, quinque sunt libri Moysi, quibus spirituali intellectu patefactis, et abundantiore jam sensu multiplicatis, auditorum fidelium quotidie corda reficit. Qui bene hordeacei fuisse referuntur, propter nimirum austeriora legis edicta, et integumenta litterae grossiora, quae interiorem spiritualis sensus quasi medullam celabant. Duo autem pisces, quos addidit, psalmistarum non inconveni
Abbreviated transcription (Latin):
nihil despiciant iuxta exemplũ illius quiuidens impium super exaltatũ & eleuatũ sicut credos libai
Fransut temporalia contemplando & quasi iameẽ uidebat quȩ cito tollendũ praeui debat. Quod sub
leuassec oculosiñs &uenientẽ ad semaltitudint̃ uidisse ꝑhib&ur. diuinae pi&atis indiciũ est quia
uidelic& cunctis ad seuenire querentib gratiã misericordiae cae lestis occurrere consueuit. & ne quae¬
rendo errare pos sint iucem suisps̃ aperire currentib Nã quod oculiiuũ dona sps̃ eius mysticȩ designem
testaturin a polalipsi loħs quifigurate loquens deillo. Itui duinquit agnũ stantẽ tã quãocuisum
habentem cornua septem & oculos septem qui sunt septẽ sp̃sdĩ missi in omnẽ t̃rã quod putans phi
lipum dñ sunde inquit ememus panes ut manducent hi: ꝓuidautiq dispensatione fact non utips

Expanded text:
nihil despiciant, juxta exemplum illius qui videns impium superexaltatum et elevatum sicut cedros Libani nihil despiciant, juxta exemplum illius qui videns impium superexaltatum et elevatum sicut cedros Libani , transiit temporalia contemplando, et quasi jam non us. Et venientem ad se multitudinem vidisse perhibetur, divinae pietatis indicium est: quia videlicet cunctis ad se venire quaerentibus, gratia misericordiae coelestis occurrere consuevit, et ne quaerendo errare possint, lucem sui Spiritus aperire currentibus. Nam quod oculi Jesus dona Spiritus ejus mystice designent, testatur in Apocalypsi Joannes, qui figurate loquens de illo: Et vidi, inquit, agnum stantem tanquam occisum, habentem cornua septem, et oculos septem : qui slippum Dominus, Unde, inquit, ememus panes ut manducent hi? provida utique dispensatione facit, non ut ipse
Abbreviated transcription (Latin):
in carne docens exhibut uerũ nunc quoq ꝑ uerbi suiministros exhibere noncessat unde deisdem subunius
boniserui persona testatur: q mi adare de beant conseruuis intempore notiei me nnue deiseti aptũ au¬
boni serui persona testatur quiadaredebeant conseruis intempore tritici mensura. Id est ꝓcaptu au¬
dientiũ oportunae & mensurate uerbi dapes suggerere. Quoduero ꝓpinquante pascha dñs turbas
doc& sanat & reficit possumus ita mystice intp̃tari quia pascha transitus dicitur. & quos cũq dñs int̾¬
na munerum suorũ suauitate recuperat ad salubrem ꝓfecto transitũ prȩparat ut carnales uidelica
concupiscentias mentis sublimitate transcendant infirma mundi desideria parit̃ & aduersa caelestis
spe&amore conculcent & sinecdũ anima uel carne ad suꝑnaualent ꝑtingere quia hoc nimirũ in fu

Expanded text:
in carne docens exhibuit, verum nunc quoque per verbi sui ministros exhibere non cessat Unde de eisdem sub unius in carne docens exhibuit, verum nunc quoque per verbi sui ministros exhibere non cessat Unde de eisdem sub unius boni servi persona testatur quia dare debeant conservis in tempore tritici mensuram, id estboni servi persona testatur, quia dare debeant conservis in tempore tritici mensuram, id est, pro captu audientium opportune et mensurate verbi dapes suggerere. Quod vero appropinquante Pascha Dominus turbas docet, sanat et reficit, possumus ita mystice interpretari, quia Pascha transitus dicitur, et quoscunque Dominus interna munerum suorum suavitate recuperat, ad salubrem profecto transitum praeparat, ut carnis videlicet concupiscentias mentis sublimitate transcendant, infirma mundi deregni spe et amore conculcent, et si necdum anima vel carne ad superna valeant pertingere, quia hoc nimirum in fut
Abbreviated transcription (Latin):
sua dñs iuxta pcipientiũ capacitatẽ distribuit infirmis quidẽ ad hucmentib: ac paruulis sp̃s simpliciora
monita cõmittens & a ꝑciora credens sacramenta Celsi oribus aut̃ quib .q. & ꝑfectiorib: sensu sec reciora
eserans altiora deuote conuersationis itinere suggerens & altiora premioꝵ
cae lestiũ donaꝓmittens. Deniq cuidã sciscitanti quid faciens uitã & nã possider& quasi inferus
adhuc posito cõmunia suae donalargitatis Inpendit dicens. non ocides non mechaberis non furtũ
faces non falsũ testimoniũ dices honora patrẽdimatrẽ Cui postmodum maiora querenti &uelut ad
montem uirtutũ ascendere cupienti. Siuis in quit ꝑfectus eẽ uadeuende quae habes & da pauperib. &
habebis thesaurum magnũ incaelo &ueni sequere me cuius discretionẽ moderaminis. non ꝑ sesolũ dñs

Expanded text:
sua Dominus juxta percipientium capacitatem distribuit, infirmis quidem adhuc mentibus parvulis spiritu simpliciora sua Dominus juxta percipientium capacitatem distribuit, infirmis quidem adhuc mentibus parvulis spiritu simpliciora monita committens, et apertiora credens sacramenta: celsioribus autem quibusque, et perfectioribus sensu secretiora suae majestatis arcana reserans, altiora devotae conversationis itinera suggerens, et altiora praemiorum coelestium dona promittens. Denique cuidam sciscitanti quid faciens vitam aeternam possideret, quasi inferius adhuc posito, communia suae dona largitatis impendit, dicens: Non occides, non moechaberis, non furtum facies, non falsum testimonium dices. Honora montem virtutum ascendere cupienti, si vis, inquit, perfectus esse, vade, vende quae habes, et da pauperibus, et habebis thesaurum in coelo, et veni, sequere me . Cujus discretionem moderaminis, non per se solum Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
nissuae dispensationẽ fluctus uitae corruptibiles adit calcauit transiit maximamox eũ multitudo creden¬
tium secutaẽ nationũ spiritalit̃ instrui sanari acsaciari desiderans. & cumpsal mistade precans. Dñẽ ad
te confugi doceme facere uoluntatẽ tuã. &iterũ misereremihi dne qm̃ infirmussũ saname dnẽ qm̃ con¬
turbata sunt om̃a ossa mea. &iterum deꝑcipiendis ab eouitae ꝑ p&uȩ alimoniis confisa. Dñs in quit
pascitme & nihilmihi deerit in loco pascue ibi me collocauit. Quodaut̃ subiens in montẽ ĩs ibi sedebat cũ
discipulis suis sedueniente ad eũ multi tudine descendit. atq hanc in inferiorib refecit quã in inferiorib paulo
ante curauerat nequaquã frustra factũ credamus. sed ad significandũ mysticȩ qui adoctrinã & carismata

Expanded text:
nis suae dispensationem fluctus vitae corruptibilis adiit, calcavit, transiit, maxima mox eum multitudo credennis suae dispensationem fluctus vitae corruptibilis adiit, calcavit, transiit, maxima mox eum multitudo credentium secuta est nationum, spiritualiter instrui, sanari ac satiari desiderans, et cum Psalmista dicens: Domine, ad te confugi, doce me facere voluntatem tuam turbata sunt omnia ossa mea ; et iterum de percipiendis ab eo vitae perpetuae alimoniis confisa: Dominus, inquit, pascit me, et nihil mihi deerit; in loco pascuae ibi me collocavit . Quod autem subiens in montem Jesus, ibi sedebat cum discipulis suis, sed veniente ad eum multitudine, descendit, atque hanc in inferioribus refecit, quam in inferioribus paulo ante curaverat, nequaquam frustra factum credamus, sed ad significandum mystice quia doctrinam et charismata
Abbreviated transcription (Latin):
insmore galileae quodẽ tiberidis. Primo dicendũ iuxta historiã quia mare galilaa
quod multis ꝓdiuersitate circũ iacentiũ regionũ uocabulis distinguit᷑ Illis tantũ in locis mare tiberiadis
ente iordane duo deiuginti passuũ milib in longũ & quinq extenditur in latũ. Mysticeaut̃ mare turp¬
da acium̃tia pculihiuus uolumina significat inquib: prauiquilib& iniuste delectati quasi ꝓfundis
deditͥpisces mentẽ adsuꝑnagaudia nonintendunt. Vndebeneidem mare galileae id est rota cognominatur quia
nimirum amor labentis saeculi quasi in uertiginẽ cordamittit quae aꝑennis uitae desideria non ꝑ mittit
erigi. Dequalibus psalmista. In ciruitu inquit impii ambulant. Sed habeuntẽ transmare gallea e ittm
multitudo maxima sequebat᷑ quae doctrina sanationis & refectionis abeo caelestis munera summa ꝑciper&
Qui aprius quã dñs incarne apparer& solaillũ gens iudȩa sequebatur credendo. Postquã uero ꝑ in carnatio

Expanded text:
ns mare Galilaeae, quod est Tiberiadis. « Primo dicendum juxta historiam, quia mare Galilaeae, quod multis pro diversitate circumjacentium regionum vocabulis distinguitur, illis tantum in locis mare Tiberiadis ente Jordane, duo de viginti passuum millibus in longum, et quinque extenditur in latum. Mystice autem mare, turbida ac tumentia saeculi hujus volumina significat; in quibus pravi quilibet injuste delectati, quasi profundis dediti pisces, mente  Ms., mentem ad superna gaudia non intendunt. Unde bene idem mare Galilaeae, id est, rota cognominatur, quia nimirum amor labentis saeculi quasi in vertiginem  Al., voraginem corda mittit, quae ad perennis vitae desideria non permittit erigi. De qualibus Psalmista: In cirmultitudo maxima sequebatur, quae doctrinae sanationis et refectionis ab eo coelestis munera summa perciperet, quia priusquam Dominus in carne appareret, sola illum gens Judaea sequebatur credendo. Postquam vero per incarnatio
Abbreviated transcription (Latin):
non sexsolum ut putatis dieb primis operatus ẽ uerumusq modo operatur non nouũ creaturae genus
instituendo sedquae in principio creauerat nedeficiant ꝓpagando & ego operor sub audit᷑ usq modo
cũ eocuncta disponens regendo accumulans. acsia ꝑtedicat quid mihi inuid&is curme uituperatis
caecilegis lectores : qđ in forma hominis sabbato salutẽ unius hominis operatussim. qui innatura
diuinitatis unacum dõ patre totũ genus humanũ immototã mundi machinã & cunctauis bilia &
inuisibilia qui &ussemꝑ opero sed ipsitales actanti mysterii minus capacer.

Expanded text:
non sex solum, ut putatis, diebus prius operatus est: verum usque modo operatur , non novum creaturae genus non sex solum, ut putatis, diebus prius operatus est: verum usque modo operatur , non novum creaturae genus instituendo, sed quae in principio creaverat, ne deficiant, propagando. Et ego operor, subauditur usque modo, cum ea cuncta disponens, regens, accumulans, ac si aperte dicat: Quid mihi invidetis? Cur me vituperatis, caeci legislatores, quod in forma hominis sabbato salutem unius hominis operatus sum, qui in natura divinitatis una cum Deo Patre totum genus humanum, imo totam mundi machinam, et cuncta visibilia et invisibilia quietus semper operor? Sed ip
Abbreviated transcription (Latin):
rerum creaturarũ substitutiones & a noua creaturarũ institutione cessauit. quod uero dicitur
requieuit ds̃ dieseptimo ab omnib: operib suis Ita intellegendũ ẽ cessasse dm̃ a nouarũ conditione
& filius ut naturarũ diuersitas permaneat quae in prima conditione mundi conditae s̃. Ideo dictũẽ
inpsalmis qui finxit singillatim corda eorũ non in cognita animarũ genera sed eius dem substantia&
animas quae in primo homine conditaest reformat. qua ꝓpt̃ psalmiista cũ nonsolum primor dialẽ¬
mundi creationẽ sed & cotidianã creaturae gubernationẽ ad laudẽ creatoris referr& dit int̃c&era
om̃a insapientia fecisti. si aut̃ xp̃m dĩ uirtutem & dĩsapientiã recte confirmemur. & om̃a in sapientia¬
fecit acregitds̃ Constatnimirum qui a pat̃ usq modo operat᷑ operatur & filius. Ergo pat̾ms̃ in quit

Expanded text:
rerum creatarum substitutionis, sed a nova creaturarum institutione cessavit; sed nererum creatarum substitutionis, sed a nova creaturarum institutione cessavit; sed neRequievit Deus in die septimo ab omnibus operibus suis, ita intelligendum est, cessasse Deum a novarum conditione  Filius, ut naturarum diversitas permaneat, quae in prima conditione mundi conditae sunt. Ideo dictum est in Psalmo: Qui finxit singillatim corda eorum , non incognita animarum genera, sed ejusdem substantiae animas, quae in primo homine condita est, reformat. « Quapropter Psalmista cmundi creationem, sed et quotidianam creaturae gubernationem ad laudem creatoris referret, ait inter caetera: Omnia in sapientia fecisti . Si autem Christum Dei virtutem et Dei sapientiam recte confifecit ac regit Deus, constat nimirum quia Pater usque modo operatur, operatur et Filius. Ergo Pater meus, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
mus flagellis piissimi redemptoris nr̃i humilit̃ substerni arbi trantes nos minus patiquã
meremur semꝑ illius sententiae memores que abeatus homo qui corripitur adõ. &ipse in
a pocalipsi ego inquit quos amoarguo & castigo. Longeuo aut̃ languenti interius exteriusq sa¬
nato Idest a flagellis aperte castigationis & a peccatis quib: haec merebatur aerepto iud a ei
econtra maleintus languendi lam deterius egrotari incipiunt. ꝑsequendo uidelic& inm quia
haec facer& insabbato perse quebant aut̃ eum quasilegis
operibsuis & populũ sex dieb operari septimo uacari p̃cepit. Non intellegentes qui a carnalia
legis decr&a paulatim erant spiritali int̾p̃tatione mutanda apparente illo qui non tantũ
legis lator sed & finis legis estxp̃s a iustitiã omnicredenti Neq anim aduertantes quia
conditor in die septima non ab operemundanae gubernationi sed annuae Immo cotidianae

Expanded text:
mus flagellis piissimi Redemptoris nostri humiliter substerni, arbitrantes nos minus pati quam mus flagellis piissimi Redemptoris nostri humiliter substerni, arbitrantes nos minus pati quam meremur, semper 510 illius sententiae memores: Quia beatus homo, qui corripitur a Domino . Et ipse in Apocalnato, eodem et a flagellis apertae castigationis et a peccatis quibus haec merebatur erepto, Judaei e contra male intus languidi jam deterius aegrotare incipiunt, persequendo videlicet Jesum, quia haec faceret in sabbato. Persequebantur autem eum, quasi legioperibus suis, et populum sex diebus operari, septimo vacare praeceperit, non intelligentes quia carnalia legis decreta paulatim erant spirituali interpretatione mutanda, apparente illo qui non tantum legislator, sed et finis legis est Christus ad justitiam omni credenti: neque animadvertentes quia conditor in die septima non ab opere mundanae gubernationis et annuae, imo quotidianae
Abbreviated transcription (Latin):
ceptis ab eobeneficuis gratias agamus & deꝑcipiendis humilideuotione precemur. Immo &iamipsi
intemplo quẽ sanauerat dñs aitilli Ecceranus factus es lamnoli peccare nedeterius tibi aliquid contin¬
gat. quib uerbis aperte monstratur quiaꝓpt̃ peccata languebat nec nisi demissis eisdempoterat
sanare sed quiforis ab infirmitate ipse&iam intussanauit ascelere. Vnde & caute promouit
neamplius peccando grauioris sibi sententiã damnationis contraher&.
dĩ sicut depaulo apostolo legitur. sepeut ꝓb&ur tribulatur. si cut beati lob patientia tribulata
bus damuero infirmitas ꝓgloria dĩdatur ut decae conato uel delazaro legitur nouit dñs ꝓ quo quẽ¬
lib& iubeat infirmari uel dimittat. Sepeoculto hominib. iudicio sed nũquã iniusto. Sed disca¬

Expanded text:
perceptis ab eo beneficiis gratias agamus, et de percipiendis humili devotione precemur. Imo etiam ipsi perceptis ab eo beneficiis gratias agamus, et de percipiendis humili devotione precemur. Imo etiam ipsi in templo quem sanaverat, Dominus ait illi: Ecce sanus factus es, jam noli peccare, ne deterius tibi aliquid contingat. Quibus verbis aperte monstratur quia propter peccata languebat, nec nisi dimissis eisdem peccatis poterat sanari; sed qui foris ab infirmitate, ipse etiam intus salvavit a scelere. Unde et caute praemonuit ne amplius peccando gravioris sibi sententiam damnationis contraheret.Dei, sicut de Paulo apostolo legitur ; saepe ut probetur, tribulatur, sicut beati Job patientia tribulata busdam vero infirmitas pro gloria Dei datur, ut de caeco nato, vel de Lazaro legitur. Novit Dominus pro quo quemlibet jubeat infirmari, vel dimittat saepe occulto hominibus judicio, sed nunquam injusto. « Sed disca
Abbreviated transcription (Latin):
annos languebat in dies abbati non solum surgere uerum &i am grabatum tollere & ambu¬
lare praecepit . Videlic& insinu anseos qui longo uitiorum languore tabescunt. &dĩ ac preimi
dilectionis in anes quasia ꝑfecta uirtutũ summa duominus habent . lam perdonum sc̃i sp̃s
duitus posse resurgere eorumque discusso torpore cumfraternȩ dilectionis honore aduisionẽ
debere sui properare conditoris. quod autem is qui sanatus est ihm̃ non inturba adhuc positus sed
postintemplo cognoscit misticenosinstruit ut siuere conditoris nr̃i gratiam cognoscere sieius
amore confirmari si adeius uisionem peruenire desideramus fugiamus sollicte turbam non solũ turban
tium nos cogitationũ affectumq prauorum uerũ &iam hominũ nequam qui nostrae sinceritatis possunt
&iam ꝓhibendo. confugiamus seduli ad domũ orationis ubi secr&alibertate dnm̃ inuocantes. & deꝑ

Expanded text:
annos languebat, in die sabbati non solum surgere, verum etiam grabatum tollere et ambuannos languebat, in die sabbati non solum surgere, verum etiam grabatum tollere et ambulare praecepit: videlicet insinuans, eos qui longo vitiorum languore tabescunt, et Dei ac proximi dilectionis inanes, quasi a perfecta virtutum summa duo minus habent, jam per donum sancti Spiritus a vitiis posse resurgere, eorumque discusso torpore, cum fraternae dilectionis onere ad visionem debere sui properare conditoris. Quod autem is qui sanatus est Jesum non in turba adhuc positus, sed post in templo cognoscit, mystice nos instruit ut si vere conditoris nostri gratiam cognoscere, si ejus amore confirmari, si ad ejus visionem pervenire desideramus, fugiamus sollictium nos cogitationum, affectuumque pravorum, verum etiam hominum nequam, qui nostrae sinceritatis possint etiam prohibendo. Confugiamus seduli ad domum orationis, ubi secreta libertate Dominum invocantes, et de
Abbreviated transcription (Latin):
aduenions eandem legem gratia mitaredis posut. ut quod uxta lit teram dñi carnales car¬
naliter obseruabant deinceps spiritales spirataliter obseruandum cognoscerent: Sabbato
quippe carnali quodugetalit teram cus todiebatur populus abomniopereseruli dieseptima
uacare praeceptus .ẽ Sp̃italecutem sabbatum .ẽ. in lucegratiae spiritalis. quae septifor¬
mis accipitur : nonuna se domnidie nos ab in qui&udineuitiorum manere feriatos. sienimn
uex tauocem dominicam. Omnis qui facit peccatum seruus ẽ peccati. Pat&r liquido quia
peccata recteopera seruilia hitelleguntur. A quibus quasi indieseptima in preceptione
gratiaespiritalis imunes ingredereiubemur : Nec solum a prauis contineri sed & bonis insis¬
terefactis quod in hacquoq lectionedñs trpice ostendit cum eum qui duo dequa d raginta

Expanded text:
adveniens eamdem legem gratia mutare disposuit, ut quod juxta litteram diu carnales caradveniens eamdem legem gratia mutare disposuit, ut quod juxta litteram diu carnales carnaliter observabant, deinceps spirituales spiritualiter observandum cognoscerent. Sabbato quippe carnali, quod juxta litteram custodiebatur, populus ab omni opere servili die septima vacare praeceptus est; spirituale autem sabbatum est in luce gratiae spiritualis, quae septiformis accipitur, non una, sed omni die, nos ab omni inquietudine vitiorum manere feriatos. Si enim juxta vocem Dominicam, omnis qui facit peccatum servus est peccati, patet liquido quia peccata recte opera servilia intelliguntur, a quibus quasi in die septima in perceptione gratiae spiritualis immunes incedere jubemur: nec solum a pravis continere, sed et bonis insistere factis. Quod in hac quoque lectione Dominus typice ostendit, cum eum qui duodequadraginta