comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dedit do & r&ribu&ur ei : quod confirmans apłs dicens qui dergo
dicemus in uenis se abrahum patrem nr̃m secundum carnẽ si
enĩ a brahã ex operibus iustificatus est h& gloriã sed non apud dm̃:
Item in genes deiosepli cum uenditus c& putifrai spadoni uidt
Autem dñs eius inquid quod ess& dñs cumco & quia quȩ cũque fa¬
uebat dñs prosperabat in manibus cius & inuenitioseph gratia
antedominũ suum: non exse habuit sed inuenit. dño utiq: donant
quierat cumeo. & prosperabat opera eius. & somniorũ int̃pr&at¬
onem ei donauerit : item cũmissus e& incurcerem: & erat. Ait
dñscum io seph. & ꝑfudit eum misericordiu. & dedit ei gratiam
Ante principem carceris : dequagratia non in segloriaba tur
sed in dño cuius donum esse sciebat. cũ dicit faraoni de inter p̃¬
tando somnio eiꝰ: sinedõ non respondebitur salutare furaoni
Item in exodo dñs aũ ait dedit gratiã populo coram egrptus & ad¬

Expanded text:
dedit Deo, et retribuetur ei . Quod confirmat Apostolus dicens: Quid ergo dedit Deo, et retribuetur ei . Quod confirmat Apostolus dicens: Quid ergo dicemus invenisse Abraham patrem nostrum secundum carnem? Si enim Ab Putiphar spadoni: Vidit autem dominus ejus, inquit, quod esset Dominus cum eo, et quia quaecumque faciebat, dominus prosperabat in manibus ejus; et invenit Joseph gratiam ante dominum suum. Non ex se habuit, sed invenit, Domino utique donante, qui erat cum eo, et prosperabat opera ejus, et somniorum interpretationem ei donaverat. Item cum missus esset in carcerem: Et erat, ait, Dominus cum Joseph, et perfudit eum misericordia, et dedit ei gratiam ante principem carceris . De qua gratia non in se gloriabatur, sed in Domino, cujus donum esse sciebat, cum dicit Pharaoni de interpretando somnio ejus: Sine Deo non respondebitur salutare Pharaoni . Item in Exodo: Dominus autem, ait, dedit gratiam populo coram Aegyptiis, et ac
Abbreviated transcription (Latin):
actu meritorum cum in adae prȩuaricatione natussit reus : a qua
enim illi diluuir baptismũ fuit & arca ecdesia: Nonsolum autẽ illi
sed &uxoriciꝰ & filur &nuribus secundum in reparatione hominũ con¬
seriatis: lic& ergo hancilliralutis fuisse fidem ꝑgratiam habenti p̃¬
putium. quȩ nuncest perxp̃m in preputio gentium: quia & ille &
nos gratia salui factisumus. ut dicit apostolus: non exoperibus nequis
glori&ur : item illic dñs ad abra ham: Nolitimere abrahum. egopro¬
tegã te. mercestua magna erit nimis protegam te gratia utique
mea quia prius quã me inuocares uocauite ut exires deterra & cog¬
natione tuu & in uoca resme : &ipse abrahum addnm. cum ei apparu¬
iss& adilicẽmambrie : dñe ait si in ueni gratiam antete. netran¬
seas puerumtuum &c&era: pergratiũ ergo quȩ non est ex ope¬
ribus dictum ẽ ei merces tua magna erit nimis quia nemo prius

Expanded text:
actu meritorum, cum in Adae praevaricatione natus sit reus. Aqua actu meritorum, cum in Adae praevaricatione natus sit reus. Aqua enim diluvii baptismus illi fuit, et arca Ecclesia. Non solum autem illi, sed et uxori ejus et filiis et nuribus secum in reparationem hominum conservatis. Liquet ergo hanc illi salutis fuisse fidem per gratiam habenti praeputium, quae nunc est per Christum in praeputio gentium. Quia et ille et nos gratia salvi facti sumus, ut dicit Apostolus, non ex operibus, ne quis glorietur . 22. Item illic Dominus ad Abraham: Noli timere, Abraham; ego protegam te, et merces tua magna erit nimis . Protegam te, gratia utique mea, qua priusquam me invocares, vocavi te ut exires de terra et cognatione tua, et invocares me . Ideo et ipse Abraham ad Dominum, cum ei apparuisset ad ilicem Mambre: Domine, ait, si inveni gratiam ante te, ne transeas puerum tuum , etc. Per gratiam ergo quae non est ex operibus, dictum est ei, Merces tua magna erit nimis: quia nemo prior
Abbreviated transcription (Latin):
nis capaces sunt prae uenit atquedo c& ut bonũ uelit & possint:
Scriptũ est enĩ in actibus apłorũ: & aperuit dr̃ cor lydiȩ purpura¬
rie ut audir& ea quȩ dicebantur a paulo: Ite in euan gelio post re¬
surrectionem de duobus euntibus inuia: tunc inquid aperuit illis¬
sensum ut intellegerent scripturas : & in psalmis beatur homoquem
cuerudieris dñe & delege tua docueris cum & in proph&a egechie
runt Antelegem uel sublege tamelectos quam gubnatos fuis se.
exmultis testimoniis accipe pauca : in libro genesis: Noe autẽ ait in¬
ueni gratiã ante dñm dm̃: statimque sequitur noc homo iustus
& consummatus erat in genere suo. & placuit dõ: nota igitur post in¬
uentam gratiã. dõ donante iustum & consũmatum dictũ eẽ & placu¬
iiquorum . quibus iustȩ iratus inducturus erat diluuium dẽnon

Expanded text:
nis capaces sunt praevenit atque docet, ut bonum velint et possint. nis capaces sunt praevenit atque docet, ut bonum velint et possint. Scriptum est enim in Actibus Apostolorum: Et aperuit Deus cor Lydiae purpurariae, ut audiret ea quae dicebantur a Paulo . Item in Evangelio post resurrectionem de duobus euntibus in via: Tunc illis, inquit, aperuit sensum, ut intelligerent Scripturas . Et in Psalmis: Beatus homo quem tu erudieris, Domine, et de lege tua docueris eum . Et in propheta Ezechiele ustos qui fuerunt ante legem, vel sub lege, tam electos quam gubernatos fuisse, ex multis testimoniis accipe pauca. In libro Genesis: Noe autem, ait, invenit gratiam ante Dominum Deum. Statimque sequitur: Noe homo justus et consummatus erat in genere suo, et placuit Deo . Nota igitur, post inventam gratiam, Deo donante, justum et consummatum dictum esse et placuum a consortio iniquorum, quibus juste iratus inducturus erat diluvium Deus; non
Abbreviated transcription (Latin):
bulationibus & ad flictionibus paululũ sub iugatur. ut humiliatus homo
in sua humilitate ad gratiȩ recurrat auxilium: sicut ergo omo sedens
Iniumento. cum perrege rit Iter quod inces sredicit. feci hodie pͥuta
inuia: quam gubernatus fuissel: Nec te ergo ses sor quem gratiȩ figu¬
raui dicit. feci triginta milia. Ipso enim fecit qui iumentum facere fecti
tamen utrisque labor itineris imputatur : Ita & gratia & liberum
arbitrium peragit sine dubio taerfidei liberum arbitrium dum
dĩ xp̃i anus facit precepta sed ñ ut supra dixi. sine gratia dirigen¬
te uel gubernante: propter quod dicit in pralmis: dirige in con¬
spectutuo uiam meam. & adño gressus hominis diriguntur: itaq
gratia sine libero arbitrio. Agit hominẽ habere beatã uitã nec
liberũ arbitrium sine gratia: & tam̃ paruulos sine usuliberi
ar bitrii. facit gratia habere beatã uitã : Eos aut quiiam ratcio¬

Expanded text:
bulationibus et afflictionibus paululum subjugatur; ut humiliatus homo bulationibus et afflictionibus paululum subjugatur; ut humiliatus homo in sua infirmitate ad gratiae recurrat auxilium. Sicut ergo homo sedens in jumento, cum peregerit iter quod incessit, dicit, Feci hodie, ut puta,in via, quam gubernatum fuisset. Recte ergo sessor quem gratiae figuravi, dicit, Feci triginta milliaria. Ipse enim fecit, qui jumentum facere fecit; et tamen utrisque labor itineris imputatur: ita et gratia et liberum arbitrium, peragit sine dubio iter fidei liberum arbitrium dum Dei christianus facit praecepta, sed non, ut supra dixi, sine gratia dirigente vel gubernante: propter quod dicit in Psalmis, Dirige in conspectu tuo viam meam ; et, A Domino gressus hominis diriguntur . Itaque nec gratia sine libero arbitrio facit hominem habere beatam vitam, nec liberum arbitrium sine gratia. Et tamen parvulos sine usu liberi arbitrii facit gratia habere beatam vitam. Eos autem qui jam ratio
Abbreviated transcription (Latin):
segitur. ut iter rectum siue leuiter. seu cursu. id est secundum sedentis in
seuoluntatem possit in cedere. quo udusque ad locum perueniat destina¬
ueritas a uita esse coeperit. gratiȩ regimine regitur. ut in sed ñi recto cor¬
de siue pacientia caritatis scu feruens spu id est secundũ diuisiones gra¬
tiarũ sp̃s quiper gratiã diuidit singulis prout uult possit ambulare : quo ad¬
usq promissum regnũ cȩlorum perueniat: ideo hȩc in psulmis ait : sprtuus
bonus deducłt me interrã rectã : & ut illecũ aliquotieꝰ sub sessore pastur
largi oribus cibariis incumbens freno cursu extollitur. sessoris flagello cȩditꝰ
ut secumdum eius ambul& uoluntatẽ : similiter & liberum arbitriũ. dum
donorum gratiȩdĩ inimemor in prosperis efficitur. & tamquã desui pos¬
sibilitate gloriatus extollitur. eius flagello corripitur cum in uariis tri¬

Expanded text:
regitur, ut iter rectum sive leniter seu cursim, secundum sedentis in regitur, ut iter rectum sive leniter seu cursim, secundum sedentis in se voluntatem possit incedere, quoadusque ad locum perveniat destinaChristo , esse coeperit, gratiae regimine regitur, ut in semitis Domini recto corde, sive patientia charitatis, sive fervente spiritu, id est, secundum divisiones gratiarum Spiritus, qui per gratiam dividit singulis prout vult , possit ambulare quoadusque ad promissum regnum coelorum perveniat. Ideo et in Psalmis ait: Spiritus tuus bonus deducet me in terram rectam . Et ut illud, cum aliquoties sub sessore pastum largioribus cibariis incumbens freno, cursu extollitur, sessoris flagello caeditur, ut secundum ejus ambulet voluntatem: similiter et liberum arbitrium, dum homo gratiae Dei immemor in prosperis efficitur, et tanquam de sui possibilitate gloriatus extollitur, ejus flagello corripitur, cum in variis tri
Abbreviated transcription (Latin):
riam & dedit solidõ gloriã : cũ iterũ dicit: ut nonsimus fidentes in nobis
sed indõ quisuscitat mortuos & iterũ gratia aũ dĩ sum id quod sum:
secte namq: Arbitrio comparata liberũ arbitrium ium̃to unde & dic¬
tũ est ueluc iumentum factus sum apud tegratiã uero sessori: quia
sicut ium̃tũ animal ui uacissimũ. ut dometur adopus homini neces¬
sarium dermento Bagum ad prehenditur. & incipit percurã do¬
mantis se. ad eius proficere uoluntatem : ita & liberum arbitriũ
quod uulneratũ uiuit in homine. gratiadĩ adp̃henditur de arm̃to
& lux oriȩ sȩculi inquo pastore diubolo uagatur per in congruas uo¬
iuntates: pastorem diabolũ dici secundum zachariã proph&am de
eo dicentem : Opastor &i dolum app̃henditur ergo gratia ut dixi
domandũ liberum arbitrium ut male conuersationis deposita
feritate humili&ur. & ut ad oboediendũ inopus domino necessa¬

Expanded text:
riam, et dedit soli Deo gloriam, cum iterum dicit, Ut non simus fidentes in nobis, riam, et dedit soli Deo gloriam, cum iterum dicit, Ut non simus fidentes in nobis, sed in Deo qui suscitat mortuos : et iterum, Gratia autem Dei sum id quod sum . 20. Recte namque arbitror comparari liberum arbitrium jumento, unde et dictum est, Velut jumentum factus sum apud te : gratiam vero sessori. Quia sicut jumentum animal vivacissimum, ut dometur ad opus homini necessarium, de armento vagum apprehenditur, et incipit per curam domantis se ad ejus proficere voluntatem: ita et liberum arbitrium, quod vulneratum vivit in homine, gratia Dei apprehenditur de armento et luxuriae saeculi, in quo pastore diabolo vagabatur per incongruas voluptates. Pastorem diabolum dixi secundum Zachariam prophetam, de eo dicentem: O pastor et idolum ! Apprehenditur ergo gratia, ut dixi, domandum liberum arbitrium, ut et malae conversationis deposita feritate humilietur, et ut ad obediendum in opus Domino necessa
Abbreviated transcription (Latin):
nid̃ suluatoris nr̃i ihũ xp̃i: nemosit segnis & remissus ad¬
ser uiendũ dõ : Nec sic degratia confidat. tam quã ds̃ liberi arbitri
eius quod per mostem filii sui reparauit. & sibi preparauit. opera
di pelagus currit. quemad modum sepenum ero dictũ est. ancorã
gratiȩ ceruicibus reuinctam liberi arbitru ñ soluat: quia siue in
prospero cursu ne extollatur. seu in tẽpestate tẽptationũ nemer¬
gitur eius gũb̵ naculum quo: adusque ad portum para drsi perue¬
niat potens permanere securus : ut cũ impleuerit cursum fidenter
dicat cũ apło paulo: bonũ certamen certaui. cur sum consũ maui. fidẽ
seruaui: hȩc enĩ ille cũ dicer&. non in se sed in dño gloriabatur: ipse
enĩ dixit ut qui gloriatur. in dño glori&ur Quomodo enĩ potuit bonum
certamen certare cursũ consummare fidem seruare. Ante iã dixerat :
non ego aũ. sed gratia di mecum: am putauit Aut omnẽ huma nam glo¬

Expanded text:
nostri Jesu Christi . Nemo sit segnis et remissus adserviendum Deo, nec sic de gratia confidat, tanquam Deus liberi arbitrii ejus, quod per mortem Filii sui reparavit et sibi praeparavit, opera di pelagus currit, quemadmodum saepenumero dictum est, anchoram gratiae cervicibus revinctam fiducia liberi arbitrii non solvat. Quia sive in prospero cursu ne extollatur, sive in tempestate tentationum ne mergatur, ejus gubernaculo, quoadusque ad portum paradisi perveniat, poterit permanere securus: ut cum impleverit cursum, fidenter dicat cum apostolo Paulo, Bonum certamen certavi, cursum consummavi, fidem servavi . Haec enim ille cum diceret, non in se, sed in Domino gloriabatur. Ipse enim dixit: Ut qui gloriatur, in Domino glorietur . Quomodo enim potuit bonum certamen certare, cursum consummare, fidem servare, ante jam dixerat: Non ego autem, sed gratia Dei mecum . Amputavit autem omnem humanam glo
Abbreviated transcription (Latin):
d s̃ ẽ inquid quio peratur in uob & uelle & ꝑficere ꝓbona uolun¬
tate : ea utique quȩ ẽ in eis ut dixi adño tã reparata quã prepa¬
rata ut ẽ& bona in qua se iam fidelis homo cognoscens in lumi¬
natũ ut ad dĩ semper sit paratior uolũ tatẽ securus clamat adeũ
dicens: Cormundum crea in me ds̃. sp̃m rectũ in noua in uisce

Expanded text:
Deus est, inquit, qui operatur in vobis et velle et perficere, pro bona voluntate : ea utique, quae est in eis, ut dixi, a Domino tam reparata quam praeparata, ut esset bona; in qua se jam fidelis homo cognoscens illuminatum, ut ad Dei semper sit paratior voluntatem, secutus clamat ad eum dicens, Cor mundum crea in me, Deus, et spiritum rectum innova
Abbreviated transcription (Latin):
adam cũ serpenti hoc est diabolo magisuadenti quã dõ. prȩ¬
monenti nefacer& sese in cautus oboediens prestitiss&. auer¬
tente scabillo irato dõ fraudifero flatiruenenosa & moroifel¬
ralibido inflixa est : tanto eum deinceps opprimens domina¬
tu. ut &iam peccare nolentem. sicut uenenũ trait ad mortẽ
pec care idest malũ uelle incitar& inuitum: Hinc pecca¬
tor. hinc uitiatus uitiosus que factus & dictus ẽ inpriuationẽ
meruit uitae: contra hoc uenenatum malum ne preualeat. mii¬
sericordia inspicientedõ. remediũ idẽ antidotum. per ihm̃
xpm donata est gratia. neomnis homopenitus interir&. Quod
sicredere ñ uis: quęro ut dicas. quomodo potest molli sybilo
serpens uenenũ ut perimat homini pro pinare. quod continge¬
rehominũ nullus ignorat: sed quantũ lib& tergi uerseris. inter¬
cedente peccato. & diaboli serpentis malo natura humana po¬

Expanded text:
Adam, cum serpenti, hoc est diabolo, magis suadenti, quam Deo praeAdam, cum serpenti, hoc est diabolo, magis suadenti, quam Deo praemonenti ne faceret, sese incautus praebuisset, avertente se ab illo irato Deo, fraudifero flatu venenosa et mortifera libido inflicta est, tanto eum deinceps opprimens dominatu, ut etiam peccare nolentem, sicut venenum trahit ad mortem, peccare, id est malum velle, incitaret invitum. Hinc peccator, hinc vitiatus vitiosusque factus et dictus est, hinc privationem meruit vitae. Contra hoc venenatum malum ne praevaleat, misericordia inspiciente Dei, remedium, id est antidotum, per Jesum Christum donata est gratia, ne omnis homo penitus interiret. Quod si credere non vis, quaeso ut dicas quomodo potest molli sibilo serpens venenum, ut perimat, homini propinare, quod contingere hominum nullus ignorat? Sed quantumlibet tergiverseris, intercedente peccato sub diaboli serpentis malo natura humana po
Abbreviated transcription (Latin):
ame dicens & quen ad modũ potuit malum serpentis. hoc ẽ diaboli
in bonũ hominis transire naturae : Ausculta: serpentis nonnumquã
uenenato flatu hominẽ & mori nouimus stitim & ut mori possit
grauiter per urgueri: qua propter interrogo, responde. quomodo
potest alienȩ naturae uirur flatile humanȩ sic p̃ualere natu¬
rȩ ut omnes artus eius flatu mortifero faciat & uitalem flatũ
exea cogat exire: sed noui quia nihil dicturus eris: peccato enĩ
proto plasti ñ credis miserã factam eẽ humanam naturã &
mortalem : unde potest qualib& accidente aduersitate facile
deprimi ueloccidi : Audiigitur sicut nunc inpeccatore serpentis
flatu pestifero uenenũ infligitur. & perillud mori compellitur
& a marso idẽ in cantatore inspectus afflaticius dicitur quia
serpens illum inquid afflauit & statam prosalute eius perant¬
dotum quo possit uenenum superare : itatunc in peccanter

Expanded text:
a me dicens: Quemadmodum potuit malum serpentis, hoc est diaboli, a me dicens: Quemadmodum potuit malum serpentis, hoc est diaboli, in bonum hominis transire naturae? Ausculta: Serpentis nonnunquam venenato flatu hominem et mori novimus statim, et ut mori possit graviter perurgeri. Quapropter interrogo, responde quomodo potest alienae naturae virus flatile humanae sic praevalere naturae, ut omnes artus ejus flatu mortifero farciat, ut vitalem flatum ex ea cogat exire? Sed novi quia nihil dicturus eris. Peccato enim protoplasti non credis miseram factam esse humanam naturam et mortalem, unde potest qualibet accidente infirmitate facile deprimi vel occidi. Audi ergo: Sicut nunc in peccatore serpentis flatu pestifero venenum infligitur, et per illud mori compellitur, et a Marso, id est incantatore, inspectus afflatitius dicitur; quia serpens illum, inquit, afflavit; et statim pro salute ejus parat antidotum, quo possit venenum superare: ita tunc in peccante
Abbreviated transcription (Latin):
hominum accidens malum. atque pudendum. ciuus non dr̃ aue¬
tor est sed diabolus: quod uos errantes & alios inerrort̃mittentes
ideo naturale esse bonũ dicitis: quia dm̃ pestis huius auetorẽ cre¬
ditis non diabolum: omne enĩ quod natura bonumẽ. dr̃ sũ me bonus
exnihilo fecit non diabolus: Nos aut̃ li bi dinem. Non naturale bonum
sed naturale eẽ malum dicimus credimus quȩnaturale autẽmalũ
sic dicimus. non quia sit naturae dõ opifice congenitum: sed quod
a peccante natura transierit inpeccatricẽ Naturã id est quod sit
naturae peccantis uitium non natura: Omne enĩ malũ natura non
est : sed actus accidens defectuboni: quam obrem quod natura non
ẽ. dr̃ non fecit : quia natura est. omne quod fecit: Hoc ergo malo. in
adam quimalebonum inlicitũ concupiuit. ut dixi humana natura
ẽ uitiata : quod omnistrahit. ex semine natus: sed forsitan que ris

Expanded text:
hominum accidens malum, atque pudendum: cujus non Deus auchominum accidens malum, atque pudendum: cujus non Deus auctor est, sed diabolus. Quod vos errantes, et alios in errorem mittentes, ideo naturale bonum esse dicitis, quia Deum pestis hujus auctorem creditis, non diabolum. Omne enim, quod natura bonum est, Deus summe bonus ex nihilo fecit, non diabolus. Nos autem libidinem non naturale bonum, sed naturale esse malum dicimus credimusque. Naturale autem malum sic dicimus, non quia sit naturae Deo opifice congenitum, sed quod a peccante natura transierit in peccatricem naturam, id est, quod sit naturae peccantis vitium, non ipsa natura. Omne enim malum natura non est, sed actus accidens defectu boni. Quamobrem quod natura non est, Deus non fecit, quia natura est omne quod fecit. Hoc ergo malo in Adam, qui male bonum illicitum concupivit, ut dixi, humana natura est vitiata, quod omnis trahit ex semine natus. Sed forsitan quaeris
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃s: Item ad corintheos secunda : babentes autẽ eundem sp̃m
fide sic̃ scriptũ ẽ credidi ꝓpt̃ quodlocutussũ & nos credimus. prop¬
t̃ quod & loquimur: omnẽ uero amputauit imperitorũ suspicionẽ
Ancipitem & nr̃am defensionem nullo her&icorũ ari&e quus san¬
dã muro ualluit . cũ scribit ephesiis: unũ corpus & unus sp̃s
baptis ma unur dr & pater omnium qui super omner & per omnia & in
nes in unitatem fidaei & agnitionis filidĩ inuirum perfectum. in m̃¬
suram a&atis plenitudinis xp̃i: Nota dictum her&ice. omnes. & in uni¬
tatem fidei: sed fidei quȩ est inxp̃o ihũ quȩ cum gratia ut superius pro¬
bauimus gratis ñ meritis adõ patre ad salutem: omnibus credontibus
ta & libero arbitrio dicta sufficiunt : immo gratias dõ qui quantum uo¬
luit donando. quoduo luit fari permisit. &ubi uoluit tacendum lingue
eS SE QuOD PuSCAT ResipomeD b
ibido non est naturalebonũ in hominibus. sed peccatum primorũ

Expanded text:
autem eumdem spiritum fidei, sicut scriptum est, Credidi, propter quod locutus sum: et nos credimus, propter quod et loquimur . Omnem vero amputavit imperitorum suspicionem ancipitem, et nostram definitionem nullo haereticorum ariete quassandam muro vallavit, cum scribit Ephesiis: Unum corpus et unus spiritus, baptisma, unus deus et pater omnium, qui super omnes et per omnes . et in nes in unitatem fidei et agnitionis Filii Dei, in virum perfectum, in mensuram aetatis plenitudinis Christi . Nota dictum, haeretice, ait, omnes, et in unitatem fidei: sed fidei quae est in Christo Jesu, quae cum gratia, ut superius probavimus, gratis, non meritis a Deo Patre ad salutem omnibus credentibus o, de gratia et libero arbitrio dicta sufficiant. Imo gratias Deo, qui quantum voluit donando, quod voluit fari permisit; et ubi voluit tacendum, linguae ea esse quod pudeat. Respondemus: Libido non est naturale bonum in hominibus, sed per peccatnm primorum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓp̃i gratia. ut sanet & repar&ur in eo demuiciata. atq p̃pa¬
ratur uoluntas. qua semꝑ indigens in adiutorium in lumi¬
nante gratia suluatoris possit tãdm̃ cognoscere quã secun¬

Expanded text:
Christi gratia, ut sanetur, et reparetur in eodem vitiata atque praepaChristi gratia, ut sanetur, et reparetur in eodem vitiata atque praeparetur voluntas, quae semper indigens in adjutorium illuminante gratia Salvatoris possit tam Deum cognoscere, quam secun
Abbreviated transcription (Latin):
conscientiũ ab operib: mortuis ad seruiendũ dõ uiuenti: nisi
forte falsa hȩc apłs qui sunt in ecclesia catholica clarissima
lumina p̃dicas sedicatis experi m̃tũ uidelic& querentes quȩ in eis
bus credere uultis peccato primihominis humanũ genus mostalem
fustum c&erisq arbitrio libero deprauatũ obnoxium subia ce¬
re peccatis di quo que filiũ ad hoc saluandũ reparandũ atque
uiui ficundũ uenis se insimili tudine carnis peccati. sustinuis se
ñ departe hominis agimus sed decoto. quiu cũ peccauit homo pri¬
mus ñ in parte aliquu sed tota qua conditus ẽ naturu deliquid
Nũ quid enĩ interdũ cũ tantũ animã nominumus. corpus aut
spm̃ separamus ab anima : Aut cũ sp̃m dicimus. animã separam:
quod absq adiutorio gratiȩ dõ quod pluceat nec ual& inci¬
pere nec per ficere sufficit: ꝑuenitur autẽ medicinu id est

Expanded text:
conscientiam ab operibus mortuis ad serviendum Deo viventi? Nisi conscientiam ab operibus mortuis ad serviendum Deo viventi? Nisi forte falsa haec Apostolos, qui sunt in Ecclesia catholica clarissima lumina, praedicasse dicatis, experimentum videlicet quaerentes ejus, qui in eis bus credere vultis, peccato primi hominis humanum genus mortale factum, caeterisque libero arbitrio depravato obnoxium subjacere peccatis, Dei quoque Filium ad hoc salvandum, reparandum, atque vivificandum venisse in similitudine carnis peccati, sustinuisse non de parte hominis agimus, sed de toto: quia cum peccavit homo primus, non in parte aliqua, sed tota, qua conditus est, natura deliquit. Numquid enim interdum cum tantum animam nominamus, corpus aut spiritum separamus ab anima? Aut cum spiritum dicimus, animam separamus quod absque adjutorio gratiae, Deo quod placeat, nec valet incipere, nec perficere sufficit. Praevenitur autem medicina, id est,
Abbreviated transcription (Latin):
gis sanguis xp̃i. quiꝑ sp̃m scm sem& ipsũ obtulit immaculatũ
resistat dicliberũ arbitrium. sic ex adam sus ceptum. ut medici¬
na xp̃i ñ indigens ꝑ sesibi sufficiat implere quod uelit: audis di fi¬
liũ apparuisse ut opera dissoluer& diaboli audis eum ideo per¬
transisse ut bene faciendo sanar& om̃s oppressos a diabolo Au¬
dis uerbũ uirtutis suȩ purgationem peccatorum faciens. Audis
sanguine suo offerendo se in muculutũ do mundas se conscien¬
tiã nr̃am ab operib: mortibis ad seruiendum dõ uiuenti &
gratiȩ eiꝰ ingratus existens sanũ tenaturalit̃ putas liberum
arbitrium possidere sisanus ẽ homo Vtadã adõ primo fuerat
institutus & ut ais nullũ uitiũ postea ex illo delinquente con¬
traxit ex hortus : int̃rogo de quo dĩ filius apparens opera dis¬
soluit diuboli quẽ ꝑtransiendo & bene faciendo sunauit oppres¬
sũ adiabolo in quo purgationẽ peccatorũ fecit cuius mundauit

Expanded text:
tum resistens, dic liberum arbitrium sic ex Adam susceptum, ut medicina Christi non indigens, per se sibi sufficiat implere quod velit. Audis, Dei Filium sic apparuisse, ut opera dissolveret diaboli; audis, eum ideo pertransisse, ut benefaciendo sanaret omnes oppressos a diabolo; audis, verbo virtutis suae purgationem peccatorum fecisse; audis, sanguine suo, offerendo se immaculatum Deo, mundasse conscientiam nostram ab operibus mortuis ad serviendum Deo viventi: et gratiae ejus ingratus existens, sanum te naturaliter putas liberum arbitrium possidere? Si sanus est homo, ut Adam a Deo primum fuerat institutus, et, ut ais, nullum vitium postea ex illo delinquente contraxit exortus; interrogo, de quo Dei Filius apparens opera dissolvit diaboli? quem pertranseundo et benefaciendo sanavit oppressum a diabolo? in quo purgationem peccatorum fecit? cujus emundavit
Abbreviated transcription (Latin):
dexp̃o. increpans infidelium in saniem iudȩorũ: Hic est lapis
qui se probatus est auobis aedificantibus. qui factusẽ in caput anguli
& non est inalio aliquo salus nec enĩ nomen Aliudẽ sub cȩlo da¬
tũ hominibus. in quo oporteat nos saluos fieri: quã obrẽ & apł pau¬
lus scribens corinthus. idest ostendens eadem fide. eisdem sacra
olo enĩ uos ignorare fr̃r. quõ patres nr̃i omnes sub nube fuer̃. &om¬
nes mare transier̃. & omnes inmorse hoc est permorsen bapti¬

Expanded text:
 apostolus de Christo, increpans infidelium insaniam Judaeorum, Hic est lapis qui reprobatus est a vobis aedificantibus, qui factus est in caput anguli, et non est in alio aliquo salus: nec enim nomen aliud est sub coelo datum hominibus, in quo oporteat nos salvos fieri . Quamobrem et apostolus Paulus scribens Corinthiis, id est, ostendens eadem fide, iisdem sacramNolo enim vos ignorare, fratres, quoniam patres nostri omnes sub nube fuerunt, et omnes mare transierunt,
Abbreviated transcription (Latin):
exoperibus alio quin gratiaiã ñ ẽ gratia ⁊gratia igiur donadir
ñ redditur quia si redder&ur. quasi ex debito non ab apłoe¬
iã donatũ est posseꝑ gratiã. ut dĩ faciat uoluntatẽ : ab unda¬
redeb& in operiburbonis quia lubor eiur nerit in anis in dño
sic tamen ut non in se sed semꝑ in dño glori&ur cuius ut dixi
gratia eruditur. abnegare impi&atem & seculuria desideria
ut sobne pie & iuste uiuere possit in hoc sđo sicut dicit apł
Seribens ad utũ apparuit eñ gratia suluatoris nr̃ida¬

Expanded text:
ex operibus; alioquin gratia jam non est gratia . Gratia igitur donatur, ex operibus; alioquin gratia jam non est gratia . Gratia igitur donatur, non redditur; quia si redderetur quasi ex debito, non ab Apatiam ut Dei faciat voluntatem, abundare debet in operibus bonis; quia labor ejus non erit inanis in Domino: sic tamen ut non in se, sed semper in Domino glorietur; cujus, ut dixi, gratia eruditur abnegare impietatem et saecularia desideria, ut sobrie, juste et pie vivere possit in hoc saeculo, sicut dicit Apostolus scribens ad Titum: Apparuit enim gratia Dei nostri Salva
Abbreviated transcription (Latin):
rinthus: hoc enĩ uob̾ utile est. qui ñ solum facere sed & uelle
coepistis ab anno priore: Nunc uero & facto ꝑficite & quẽ admodũ
popͥtus est animus uoluntatis. ita sit & ꝑficiendi: & multa alia quȩ¬
ta inu&eri quã in nouo testam̃to continentur quȩ nimis propt̃
fastidiũ lectionis longũ c̃ enarrare: quo mđo aut̃ uni cuique se¬
cundũ sua opera & red d&ur indiem iudicii. nisi liberu ess& arbi¬
trium: &ideo ñ ẽ ꝑ sonarũ acceptio apud dm̃ quicũq enĩ sine
lege peccauer̃ sine lege peribunt: & quicũq in lege peccauerua
ꝑlegem iudicabuntur: in omniitaq opere scõ prior est uoluntar
di posterior liberi arbitrii : idẽ operatur dr̃ quobperatur homo
quod sidicatis ut dicere consuestis. quia ego prior uolui dr uo¬
luit : iam meritum facis ut gratia ex operibus iam non sit gra¬
tia sed merees hoc loco redar gułte apłs dicens si aut̃ gratia iã non

Expanded text:
do: hoc enim nobis utile est, qui non solum facere, sed et uelle do: hoc enim nobis utile est, qui non solum facere, sed et uelle coepistis ab anno priore. nunc uero et facto perficite, ut quemadmodum promtus est animus uoluntatis, ita sit et perficiendi ex eo qutam in Veteri quam in Novo Testamento continentur: quae nimis, propter fastidium lectionis, longum est enarrare. Quomodo autem unicuique secundum sua opera redderetur in die judicii, nisi liberum esset arbitrium? Et ideo non est personarum acceptio apud Deum. Quicumque enim sine lege peccaverunt, sine lege et peribunt; et quicumque in lege peccaverunt, per legem judicabuntur . In omni itaque opere sancto prior est voluntas Dei, posterior liberi arbitrii: id est, operatur Deus, cooperatur homo. Quod si dicas, ut dicere consuesti, « Quia ego prior volui, Deus voluit: » jam meritum facis, ut gratia ex operibus jam non sit gratia, sed merces. Hoc loco redarguit te Apostolus, dicens: Si autem gratia, jam non
Abbreviated transcription (Latin):
si prȩsumat mundari ñ potest : immo nec excorde peniteri cõmpel¬
litur: quia p&rum nisi dñs respexiss& nũ quã penitentia motus ama¬
re fleuis set: penitentia ergo res ẽ optima & per fecta quȩ de fec¬
tos reuocat adperfectum : sed omnedatũ optimum. Ia cobus itaquȩ
apłs & omne donum per fectum desursum est descendens a patre
luminũ. Apud quem ñ esttrans mutatio nec momenti obumbra¬
tio: oport&ergo ea orare penitentem. quȩ ad eius mundationem
oport& nescimur : sedipresp̃s postulat pronobis Idest postula renos
quod quis que esse negocuerit. catholicus non est : & quisq sicesse
dixerit quod sinedo bonumopur idest quodadeiur scm propositũ
pertin&. Nec incipere nec perficere porrit catholicus est: qui¬
bus enimdieitur in ps almir nis liber arbitrium habentibur
uenitesili auditeme timoremdñ docebouos Itẽ adño in euange¬

Expanded text:
si praesumat, mundari non potest: imo nec ex corde poenitere compelsi praesumat, mundari non potest: imo nec ex corde poenitere compellitur: quia Petrum nisi Dominus respexisset, nunquam poenitentia motus amare flevisset . Poenitentia ergo res est optima et perfecta, quae defectos revocat ad perfectum. Sed omne datum optimum, Jacobus inquit apostolus, et omne donum perfectum desursum est, descendens a Patre luminum, apud quem non est commutatio, nec momenti obumbratio . Oportet ergo ea orare poenitentem, quae ad ejus mundationem oportet, nescimus; sed ipse Spiritus postulat pro nobis, id est, postulare nos quod quisquis esse negaverit, catholicus non est: et quisquis sic esse dixerit, quod sine Deo bonum opus, id est, quod ad ejus sanctum propositum pertinet, nec incipere, nec perficere possit, catholicus est. Quibus enim dicitur in Psalmis nisi liberum arbitrium habentibus. Venite, filii, audite me; timorem Domini docebo vos ? Item a Domino in Evange
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s aut̃ uiui ficat: itaergo & illud est . quod dic̃ apł̃s: siquis ergo munda¬
uerit se abistis. erituas in honore scificatũ & utiledño. ad omne opus
bonũ paratum cum enĩ dereliquerit iam redemptus ꝑ gratiã haptis mi
ꝓpria uoluntate & in peccatis suis permanens ex hoc migrauerit mundo
efficitur uas ligneũ quod fucile de uor&ur ab igne gehennȩ : Aut cerce
fictile quod conminui possit uirga resta uirga regnixp̃i idest iudi¬
cio aequitatis eius: quem sicut dt̃ apłs benignitas dĩ suluandũ ad pe¬
nitentiã ad duxerit. secundũ quod iterũ ad amotheum dicit ne forte
d& illis dr̃ pęnitentiã ad cognoscendã ueritatẽ & resipiscant adicbo¬
li laqueis. A quo captiuitenentur Ad ipsius uoluntatem : & ciba uerit eũ
pane lacrimarũ potumq dederit ei in lacrimis in mensure mundat
seabhuius modi uasis : quia cũdõ miscricordia sẽpreueniente. ait &¬
ipse satis ꝑ liberũ arbitrium ut mund&ur: solu autẽ uoluntate sua

Expanded text:
: Si quis ergo mundaverit se ab istis, erit vas in honorem sanctificatum, et utile Domino ad omne bonum opus paratum . Cum enim deliquerit jam redemptus per gratiam Baptismi propria voluntate, et in peccatis suis permanens ex hoc migraverit mundo, efficitur vas ligneum, quod facile devoretur ab igne gehennae; aut certe fictile, quod comminui possit virga recta, virga regni Christi, id est, judicio aequitatis ejus; quem, sicut dicit Apostolus, benignitas Dei salvandum ad poenitentiam adduxerit : secundum quod iterum ad Timotheum dicit, Ne forte det illis Deus poenitentiam ad cognoscendam veritatem, et resipiscant a diaboli laqueis, a quo captivi tenentur ad ipsius voluntatem : et cibaverit eum pane lacrymarum, potumque dederit ei in lacrymis et mensura . Mundat se ab hujusmodi vasis: quia cum Dei misericordia se praeveniente agit et ipse satis per liberum arbitrium ut mundetur. Sola autem voluntate sua
Abbreviated transcription (Latin):
uitio primi hominis perditd̃. Aiustorũ esse consortio nec per se
ad cortem id est ad para disũ dequo exiuit fidelium numero resoci¬
andum possere uerti nisi indebita gratia sua utique uoluntate bo
deistomundo in quo homo diuini p̃cepti desertor exulatus ẽ. &erat
libero arbitrio in operibus diaboli umeris suis suꝑ inpositũ in adiu¬
torium uidelic& fides & caritatis suȩ euo cauerit: hoc enĩ ut dixi
ipse dñs ꝓbat cũ in parabola uolens hominem intellegi. ouemdicit
errasse quȩ ñ sponte redierit sed a pastore requisita. ad cubile pro¬
prium eiussit humeris repostata : uł cũ uulnerata ala tronibus. non
pro prio gressu sediumento super inpositũ. ad stabulũ dic̃ esse dela¬
tum: quod magister ille gentiũ gratia fidei in luminante uidens
dese presum̃tibus dic igitur non uolentis neq currentis sed mise¬

Expanded text:
vitio primi hominis perdito, a justorum errasse consortio, nec per se vitio primi hominis perdito, a justorum errasse consortio, nec per se ad cortem, id est, ad paradisum de quo exivit, fidelium numero resociandum posse reverti, nisi indebita gratia, sua utique voluntate, bode isto mundo in quo homo divini praecepti desertor exsulatus est, et errat libero arbitrio in operibus diaboli, humeris suis superimpositum, in adjutorium scilicet fidei et charitatis suae, revocaverit ? Hoc enim, ut dixi, ipse Dominus probat, cum in parabola volens hominem intelligi, ovem dicit errasse, quae non sponte redierit, sed a pastore requisita ad ovile proprium ejus sit humeris reportata. Vel cum vulneratum a latronibus, non proprio gressu, sed jumento superimpositum ad stabulum dicit esse delatum. Quod magister ille Gentium gratia fidei illuminante videns, de se praesumentibus dicit: Igitur non volentis, neque currentis, sed mise
Abbreviated transcription (Latin):
catholice dicta uel exposita sunt sed tunc a nob̵ limes fidei sane defen¬
ditur quando termini quos posuer̃ sc̃ĩ patres ñ transferuntur immo
obseruantur & defensantur eccequẽ ad modum curatur hominis
liberũ arbitrium uulneratum a dic ergo aduentus suidñs quo uenit
sanare uulneratum iacentem: usq adiẽ reditus sui quod iudicatu¬
rus est mundum stabulario curã habere iub& sibitraditi sau ciad:
significans quod adie quadatur homini adõ. permotum miseritor¬
diȩ eius nonper meritum. quod in uulnerato non inuenitur ut san&ur.
usq addiem ad sumptionis eiꝰ subcura nisi gratiȩ fuerit ad ꝑfectar⁊
peruenire non posse: sicut stabularius eꝰ paulus doc& scribens ad
chilipenses : confidens hoc ipsum. quia qui cocpit in uob opus bonum
ds̃ aut̃ in quit omnis gratiae. quiuocauit nos in et̃nam suã gloriam
in xp̃o ihũ. modicum passus ipseꝑ fici& confirmaliit solidabat. ipsi
illa perdita excentũ ouibus isi liberũ arbitriũ possibilitatis bono

Expanded text:
atoribus dicta vel exposita sunt: sed tunc a nobis limes fidei sanae defenditur, quando termini quos posuerunt sancti patres, non transferuntur, imo observantur et defensantur a nobis. Ecce quemadmodum curatur hominis liberum arbitrium vulneratum. A die ergo adventus sui Dominus, quo venit sanare vulneratum jacentem, usque ad diem reditus sui, quo judicaturus est mundum, stabulario curam habere jubet sibi traditi sauciati: significans quod a die qua datur homini a Deo per motum misericordiae ejus, non per meritum quod in vulnerato non invenitur, ut sanetur, usque ad diem assumptionis ejus, nisi sub cura gratiae fuerit, ad perfectum pervenire non posse. Sicut stabularius ejus Paulus docet, scribens ad Philippenses: Confidens hoc ipsum, quia qui coepit in vobis opus bonum s autem omnis gratie qui vocavit vos in eternam suam gloriam in Christo Jesu modicum passus: ipse perficiet. Confirmabit: solidabit: ipsi illa perdita ex centum ovibus, nisi liberum arbitrium, possibilitatis bono
Abbreviated transcription (Latin):
cundũ iohannem: ñ potesthomo a sefacere aliquid nisi datum illi fue¬
rit desuper : item a płs paulus ad corinthios fiduciã aut̃ talem in quid

Expanded text:
cundum Joannem: Non potest homo a se facere aliquid, nisi datum illi fuecundum Joannem: Non potest homo a se facere aliquid, nisi datum illi fuerit desuper . Item apostolus Paulus ad Corinthios: Fiduciam autem talem, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
tis ẽdĩ: fit hoc &iãmultifarie multisq modis in his qui iã dõ seruinnt
cũ gratiae eius miseratione subito adea ꝑueniunt bona quȩ ñ
uoluer̃ neq: currerunt : iã uero credentis. idẽ in luminati atque
reparati libero arbitrio ꝑ gratuitã gratiã suluatoris uox ẽ & ex uo¬
luntate mea confitebor illi: sed ut possit eidem confiteri: non in se sed
indño glori&ur cũdĩi dñs adiutor meus & ꝓtectormeus. in ipso sperauit
cormeũ & adiutus sum. & refloruit carmea: propt̃ ea sequitur. & ex uo¬
luntatemea confitebor illi : sua ẽ utique omnis fidelis uoluntas bonu
cum in eoperxp̃m ut es s&bona delupsu ẽ reparata: qua propter quic ꝗͥd
uult bonum quic quid potest. ad nõ ẽ . quia sineme ait dñs in euangelio
discipulis suis. nihil potestis facere : Item in eodẽ euan gelio idest se¬

Expanded text:
tis est Dei. Fit hoc etiam multifarie multisque modis, in his qui jam Deo serviunt, tis est Dei. Fit hoc etiam multifarie multisque modis, in his qui jam Deo serviunt, cum gratiae ejus miseratione subito ad ea perveniunt bona, quae non voluerunt, neque cucurrerunt. 16. Jam vero credentis, id est, illuminati atque reparati in libero arbitrio per gratuitam gratiam Salvatoris vox est, Et ex voluntate mea confitebor illi. Sed ut possit eidem confiteri, non in se, sed in Domino gloriatur, cum dicit, Dominus adjutor meus et protector meus; in ipso speravit cor meum, et adjutus sum, et refloruit caro mea: propterea sequitur, Et ex voluntate mea confitebor illi . Sua est utique omnis fidelis voluntas bona, cum in eo per Christum ut esset bona, de lapsu est reparata. Quapropter quidquid vult bonum, quidquid potest, a Domino est. Quia sine me, ait Dominus in Evangelio discipulis suis, nihil potestis facere . Item in eodem Evangelio, id est, se
Abbreviated transcription (Latin):
omne opus bonũ semper paratum: accipe fidei rationẽ: alia cau¬
siest echus non credoris indõ. alie ic̃ credoxis : denon lsedore idat
adhuc dm̃ ignorante ut cogoscat &credat in quo ope rabona
nulla sunt dictum ẽ ñ uolantis neque currentis. sed miserentis ẽ
di : quia inuanitate sensus. tenebris obscuratũ habens intellectum
libem arbitrii lumen uerũ. quod in luminat omnẽ homine uenientẽ
in hunc mundũ uidere ñ pocest : nisids̃ propt̃ suũ miseri cordiã quidixto
d& enebris lum̃ splendescere in luxerit incorde eius ad inluminatio¬
nem scientiȩ daritatis de in faciem xp̃i ihũ: ut ab luto uel amine
idẽ nebulu pecca decorde eius conuerti possit ad dñm qui sp̃s
est: cũ autem acceperit spm dñi. erit in eo libtas ad dñi capessen¬
da precepta: quia ubi sp̃s dñĩ ibi libertas: hab& autẽ thensaurum
istũ inuase fictili. incorpore uidelic& suo t̃reno. ut sublimitas sit
uirtutis dĩ & non ex ipso ideo ñ uolentis neq̃ currentisised miseren¬

Expanded text:
tionem. Alia causa est adhuc non credentis, alia jam credentis. De non credente, id est, adhuc Deum ignorante, ut cognoscat et credat, in quo opera bona nulla sunt, dictum est, Non volentis neque currentis, sed miserentis est Dei: quia in vanitate sensus tenebris obscuratum habens intellectum, liberi arbitrii lumen verum quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum, videre non potest, nisi Deus propter suam misericordiam, qui dixit de tenebris lumen splendescere, illuxerit in corde ejus, ad illuminationem scientiae claritatis Dei in facie Christi Jesu; ut ablato velamine, id est, nebula peccati de corde ejus, converti possit ad Dominum, qui spiritus est. Cum autem acceperit Spiritum Domini, erit in eo libertas ad Domini capessenda praecepta: quia ubi Spiritus Domini, ibi libertas . Habet autem thesaurum istum in vase fictili, in corpore videlicet suo terreno; ut sublimitas sit virtutis Dei, et non ex ipso. Ideo non volentis, neque currentis, sed miseren
Abbreviated transcription (Latin):
mitante adã dĩ uidelic& p̃ceptũ ñ conseruante in libero semina¬
uit arbitrio. in quib: ꝓdiuior & paratior est. quã in ꝓsperis
uulnera ta & deprauata uoluntas: ista sunt diaboli opera. quȩ
xp̃s dĩpatris uerbum. quod ẽ gladius bis acutus. in hunc mun¬
dum ueniens ex uirgine natus. decredentiũ libero arbitrio gra¬
tuita sua gratia amputat. idoneã in eisdem ad crescendum
cens. qui facit peccatũ seruus ẽ peccati & exdiabolo ẽ. quõ ab
initio diabolus peccat: in hoc apparuit filius di ut dissoluat

Expanded text:
mitante Adam, Dei videlicet praeceptum non conservante, in libero seminamitante Adam, Dei videlicet praeceptum non conservante, in libero seminavit arbitrio , in quibus proclivior et paratior est quam in prosperis vulnerata et depravata voluntas. Ista sunt diaboli opera, quae Christus Dei Patris Verbum, quod est gladius bis acutus, in hunc mundum veniens, ex virgine natus, de credentium libero arbitrio gratuita sua gratia amputat, idoneam in eisdem ad credendum cens: Qui facit peccatum, ex diabolo est; quoniam ab initio diabolus peccat. In hoc apparuit F
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ ꝑtin&ꝰ sinedo aut inchoare ułcerte per agere : sed tantũ
in operib uitae p̃sentis tã bonis quã &iã malis: bonis dico que
debono naturae oriuntur. idẽ uelle luborare in agrouol le bi
uelle fabricare domũ uxorẽ uelle ducere pecora nutrire
Astẽ discere diuersarũ rerũ bonarũ. uelle quicꝗd bonũ ad
p̃sentẽ ꝑun& uitã: quȩ om̃a ñ sine gub̵ naculo diuno subsistunt:
uelle idolũ colere. uelle homicidium. uelle adulteriũ facere.
res alienas uelle diripere. dm̃ uiuentẽ in sȩculu & blas phe mari
uelle tur pit̃ uiuere. uellem aleficia discere. uelle in ebriuri
& luxoriose uiuere. uelle quicquid ñ lic& uel non expedit ope¬
rari: sed ista ñ pertinent ad substantiã uitȩ p̃sentis quia non s̃
adõ : immo mule desiderata maculunt uitã quȩ ẽ ado: ista s̃ ri¬
tania animȩ carnisque. quae in imicus homo id est diabolus dor¬

Expanded text:
Deum pertinent, sine Deo aut inchoare aut certe peragere: sed tantum Deum pertinent, sine Deo aut inchoare aut certe peragere: sed tantum in operibus vitae praesentis, tam bonis, quam etiam malis. Bonis dico, quae de bono naturae oriuntur, id est, velle laborare in agro, velle mavelle fabricare domum, uxorem velle ducere, pecora nutrire, artem discere diversarum rerum bonarum, velle quidquid bonum ad praesentem pertinet vitam: quae omnia non sine gubernaculo divino subsistunt, velle idolum colere, velle homicidium, velle adulterium facere, res alienas velle diripere, Deum viventem in saecula blasphemare, velle turpiter vivere, velle maleficia discere, velle inebriari et luxuriose vivere, velle quidquid non licet vel non expedit operari. Sed ista non pertinent ad substantiam vitae praesentis, quia non sunt a Deo; imo male desiderata maculant vitam quae est a Deo. Ista sunt zizania animae carnisque, quae inimicus homo, id est diabolus, dor
Abbreviated transcription (Latin):
modi ut ante iam dixi fuit in homine proto plasto. cũ aute pecca¬
tum maner& in lesus non enĩ peraliud contraxit offensã nisi
per id quod potuit nedelinquer& resistere suadenti ꝑ uelle ergo
malũ. seete ꝑ didit possebonũ: quiꝑ posse bonũ potuit uincere uelle
malũ: quẽ iuste dr̃ iũ delicto captiuũ uolum tat depruuatȩ dimisit.
ut haec eidem ess& poenu in non fuciendo quod uelit. quue semꝑ
sidõ fuiss& oboediens sufficere potuiss& adomnebonũ quod
uoluis s&malũ itaq uelle ñ ex naturae suȩ conditione bona
hubuit tãquũ ex congenitomulo ut manicheus credit: sed ex ac¬
cedenti desiderio prauo concepit: uidelic& cũ iã ut superius dixi
ad manducundũ u&itum lignũ quod nolle debuit ad sensũ ser¬
pentiidẽ diubolo p̃buit: quod tãquã aradice uitiata. omnis
habens quidemdicium rationis ñ ꝑ quosit Idoneum quȩ ad

Expanded text:
modi, ut ante jam dixi, fuit in homine protoplasto, cum ante peccamodi, ut ante jam dixi, fuit in homine protoplasto, cum ante peccatum maneret illaesus. Non enim per aliud contraxit offensam, nisi per id quo potuit, ne delinqueret, resistere suadenti. Per velle ergo malum recte perdidit posse bonum, qui per posse bonum potuit vincere velle malum. Quem juste Deus jam delicto captivum voluntati depravatae dimisit, ut haec eidem esset poena in non faciendo quod velit, qui semper si Deo fuisset obediens, sufficere potuisset ad omne bonum quod voluisset. Malum utique velle non ex naturae suae conditione bona habuit, tanquam ex congenito malo, ut Manichaeus credit; sed ex accidenti desiderio pravo concepit, videlicet cum, ut jam superius dixi, ad manducandum vetitum lignum, quod nolle debuit, assensum serpenti, id est diabolo, praebuit: quod tanquam a radice vitiata omnis habens quidem judicium rationis, non per quod sit idoneum quae ad
Abbreviated transcription (Latin):
nobis salus nostranaturalis est nobis. Talia prȩdicantibus
fides catholica dic̃. ana thema: credit qđ salus hominis exdõ sit
xp̃ꝑ cuius uul nere liberũ nrm curatur & reformatur arbitriũ uul¬
neratũ qui auersos a segratuita gratia suu conuestit ad se. &ut dõ
placeant in operib bonis operatur in eis & uelle & posse. quorũ
cursum in hacuita. propt̃ futuram ueram uitam. misericordia
p̃ueniendo & sub sequendo ꝑficit ipse : igtẽ liberũ arbitriũ homini¬
buis ee certa fide credim: & predicamus indubi tanter: sed cur libe¬
rum dicatur arbi trium. e paululũ disserendũ arbitriũ
scilic& arbitrando rationuli consideratione uł discernendo
quid eligat quidue recus& & puto qđ nom̃ accepit uł ideo libe¬
rũ dictũ qđ in sua sit positũ potestate. hubensagendi quod uelit
pos sibilitatẽ. quod ẽ uitalis & rationalis animae motus sed huius¬

Expanded text:
nobis, salus nostra naturalis est nobis. Talia praedicantibus nobis, salus nostra naturalis est nobis. Talia praedicantibus fides catholica dicit anathema: credit enim quod salus hominis ex Deo sit Christus, cujus vulnere liberum nostrum curatur et reformatur arbitrium vulneratum, qui aversos a se gratuita gratia sua convertit ad se, et ut Deo placeant operibus bonis, operatur in eis et velle et posse: quorum cursum in hac vita propter futuram veram vitam, misericordia praeveniendo et subsequendo perficit ipse. Igitur liberum arbitrium hominibus esse, certa fide credimus, et praedicamus indubitanter. CAPUT IV. 4. Sed cur liberum dicatur abitrium, est paululum disserendum. Arbitrium scilicet ab arbitrando rationali consideratione, vel discernendo quid eligat, quidve recuset, puto quod nomen accepit: ideo liberum dictum, quod in sua sit positum potestate, habens agendi quod velit possibilitatem, quod est vitalis et rationalis animae molus. Sed hujus