comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cibꝰ dicunt : p̃cereundũ nonẽ. Dicunt enim. Cesset a facie
nr̃a sc̃s isrł. Quisnam ẽ. iste sc̃s istł:. Nunqͥd deꝰ uisibilis
ẽ ut de eo dicerent. cesset a facie nr̃a ut de re uisibili dici
potest. qͦd ab humana facie cesiat. cũ ab ea uideri non possit e
di gͦ q̃ras deum qui possit uideri : ñ inuemes nͥ xp̃m. Ip̃e em̃¬
sibilis. Cum aũ tot eoꝵ p̃uaricationes p̃misiss: ũdictã
ĩp̃iꝰ peccati subintulit dicens. Pro eo qͦd reꝓbastis ũbum hoc
S sperastis ĩ calumma ⁊ tumultu. et innisi estis suꝑ eo.
ꝓpcerea erit uob̾ iniqͥtas sic̃ int̾ruptio cadens. & inqͥfita ĩ mu¬

Expanded text:
tibus dicunt praetereundum non est. Dicunt enim: Cesset a facie nostra sanctus Israel. Quisnam est iste sanctus Israel? Nunquid Deus visibilis est, ut de eo dicerent, cesset a facie nostra, aut de re invisibili dici potest, quod ab humana facie cesset, cum ab ea videri non possit? Si ergo quaeras Deum qui possit videri, non invenies nisi sibilis . Cum autem tot eorum praevaricationes praemisisset, vindictam ipsius peccati subintulit dicens: Pro eo quod reprobastis veebum hoc, et sperastis in calumniam et tumultum, et innisi estis super eo, propterea erit vobis iniquitas haec sicut interruptio cadens, et requisita in mu
Abbreviated transcription (Latin):
cas quam cȩli partẽ continget: ꝙ Quȩ orientẽ ꝯtinget. pͥmam par¬
cicłam pͥmi gradus tauri ꝑcuciet: quȩ uͦ occidentẽ. pͥmo puncto
primigradus scorpionis occurret. ꝑ Si autẽ sole illi urbi oc¬
cumbente. p̃dictam lineam aren ciuitatis p̃dicto mͦ ad celi cardi
entis sũmitas initiũ pͥmi gͣdus s corpionis: occidentis uero initnũ
pͥmi gͣdus tauri continget. ẜ Nũc cognosc̾e potes qd̃ gͣdꝰ sigmi
qui ẽ. in oriente sole aren ciuitati apparente. nõ ÷ idem cum eo
qui eadẽ hora alii apparet ciuitati. Sicq om̃ib contingit ci
catibꝰ pro una distat ab alia in longitudine. M Cuncta patñt᷑
tiarum loco in ouente aparet ẽ. eadem quȩ crar ea dlem horar es¬
Semtire lo eo ini eodem parebit. m Et hoc lucide pateci hora eo
guacuum in cele uariatio contingit cotictie sic̃ ip̃o sol ꝑ cosddẽgcͥs
pariator aemadue: eo Quod ratio ostenct: negare nol pedecde ꝑgt

Expanded text:
tinget, primam particulam primi gradus Tauri percutiet; quae vero occidentem primo puncto primi gradus Scorpionis occurret. PETRUS. Si autem sole urbi illi occumbente praedictam lineam Aren civitatis praedicto modo ad coeli cardinentis summitas initium primi gradus Scorpionis, occidentis vero initium primi gradus Tauri continget. PETRUS. Nunc cognoscere potes, quia gradus signi qui est in oriente sole Aren civitati apparente, non est idem cum eo qui eadem tatibus, prout una distat ab alia in longitudine. MOYSES. Cuncta paterrarum loco in oriente apparet, est eadem quae cras eadem hora eodem terrae loco in eodem apparebit. MOYSES. Et hoc lucide patet. PETRUS. Haec graduum in coelo variatio contingit quotidie sicut ipse sol per eosdem gradus variatur assidue. MOYSES. Quod ratio ostendit negare non valeo. PETRUS.
Abbreviated transcription (Latin):
it etiã ex u̾bis tuis. Dm̃ omniũ creatorẽ. radicẽ & fundam̃.¬
tũ pͥncipalit̾ ẽẽ ⁊ secundario uͦ animã & mat̾iã. & qđ dĩ fe-¬
cerit aĩam. ⁊ qđ aĩa a deo facta oꝑet᷑ in mat̾ia. Scrupulũ
aũ unum qui adbuc mentẽ meã remordet tua sagacitate
ex postulo enodari. Legi siqͥdẽ in libris ꝓhilosophoꝵ plerisq
qͥnq ante mundi consticucionẽ fuisse. Deum scił qͥ õmũ rerũ
originẽ tenet. Dost eum uͦ aĩa & mat̾iã tempꝰ & locũ. Cũ gͦ de
tͥb p̃cȩdentib disserueris ÷ ualde miror qͣre de tͥbꝰ ulcimis
nullam fec̾is mentionẽ. ẜ. ꝯuia nicħ ad p̃sentẽ ꝑtinent. tcta¬
tum. de eis loqui iudicaui suꝑfluum. x. Et si acͣctatu uidet᷑
alienum : tñ qͥd tu debiis sentias audire desid̾o. qͥa sapientes
catholici ad quoꝵ fidem ꝯu̾sus es. longe alit̾ de his senserunt
quã antiquoꝵ philosophoꝵ libri locunt᷑. Na catholici hec

Expanded text:
fundamentum principaliter esse; secundario vero, animam et materiam et quod Deus fecerit animam, et quod anima a Deo facta operetur in materia. Scrupulum autem unum qui adhuc mentem remordet, tua sagacitate expostulo enodari. Legi siquidem in libris philosophorum plerisque, quinque ante mundi constitutionem fuisse, Deum scilicet qui omnium rerum originem tenet, post eum vero animam et materiam, tempus et locum. Cum ergo de tribus praecedentibus disserueris, valde miror quare de ultimis duobus nullam feceris mentionem. PETRUS. Quia nihil ad praesentem pertinent tractatum, de eis loqui indicavi superfluum. MOYSES. Et si a tractatu videtur alienum, tamen quid tu de his sentias audire desidero, quia sapientes catholici ad quorum fidem tu conversus es, longe aliter de his senserunt quam antiquorum philosophorum libri loquantur. Nam catholici haec
Abbreviated transcription (Latin):
nat᷑a remansit. Rursus cuꝰlibet hominis seruũ mortuũ dixx¬
ris. Nunqͥd qͥa serius ẽ mortuꝰ ideo dñs suus eẽ iam desiit : Nõ
s domini tantum nom̃ qd̃ eiꝰ respectu habebat amisit. Datet
mutat᷑ s loci substancia minime tollit᷑. De tempore eciã ait
quia ẽ substancia ꝑ se existens & ñ accidens qđ alt̾iꝰ causa sub¬
sistat Uerbi gr̃a. Si ponamꝰ uas cũ aqͣ adcognoscendum tẽpꝰ
singularũ horarũ ⁊ ñ estimandum ẽ uas illud causa existñ¬
di s tm̃ signũ discernendi temporis ẽẽ. Neq enĩ alit̾ tẽ pꝰ eue¬
niret: & si uas illud ñ ẽẽt. Firmam̃tũ non esse causam.

Expanded text:
t. Rursus cujuslibet hominis servum mortuum dixeris. Nunquid quia servus est mortuus, ideo dominus suus esse jam desiit? Non, sed domini tantum nomen quod ejus respectu habebat amisit. Patet mutatur, sed loci substantia minime tollitur. De tempore etiam ait quia est substantia per se existens, et non accidens, quod alterius causa subsistat, verbi gratia, si ponamus vas cum aqua ad cognoscendum tempus singularum horarum, non aestimandum est vas illud causa existendi, sed tantum discernendi signum temporis esse. Neque enim aliter tempus eveniret et si vas illud n
Abbreviated transcription (Latin):
lent : nͥ quod ip̃iꝰ corꝑis figͣam efficiunt. Aue nͦ ⁊ corpꝰ infor-¬
mant. & ad qͣndãutilitatẽ nͣ: cogñte habilia facta uidñt᷑ ut auris
membroꝵ apte sunt ad suum officium. Item formȩ cultelli adĩ¬
cidendum. serrȩ ad serrandũ. rastrum qͦ ẽ. habile adfodiendũ
Et qm̃ mat̾ia uarias inse qͣs minquã habuerat nouit̾ formas
concepit: ꝯstat qi eas non ex se s alt̾i rei adunitione quȩ & po¬
tencior ⁊ simplior sit habuit. qͦ inse diu̾sas formas & imagines
fec̃ ÷ maxime cum nulla sibi necessitas esset. ut tales in ea fie¬
rent formȩ uł imagines. S hoc magis ex desicłio factum ẽ aĩe
quȩ uoluit cõmisceri tali rei cui nunquã fuerat cõmixta: ut¬

Expanded text:
am efficiunt. Aliae vero et corpus informant et ad quamdam utilitatem natura cogente habiles factae videntur, ut auris  membrorum formae aptae sunt ad suum officium. Item forma cultelli ad incidendum, serrae ad serrandum, rastri quoque habilis est ad fodiendum. Et quoniam materia varias in se quas nunquam habuerat noviter formas suscepit, constat quia eas non ex se, sed alterius rei adjunctione quae et potior et simplior sit habuit, quae in se diversas et formas et imagines fecit, maxime cum nulla necessitas esset, ut tales in ea fierent formae vel imagines. Sed hoc magis ex desiderio factum est animae: quae voluit commisceri tali rei cui nunquam fuerat commista
Abbreviated transcription (Latin):
cessitas qua me ad credendum tͥ cog̾e debeas. Uolo autẽ
ut si uales aliqͣm de propħis auctoritatẽ in medium deferas
qua caꝑtiuitatẽ istam propt̾ hominẽ illum ȩuenisse. &. eũ¬
xp̃m ẽẽ necessario monstres. nec nob in hac t̾bulatione pos¬
seus ꝓropba ait. A fimbꝰ t̾rȩ laudes atidiuimꝰ głam iusti.
hec uba binꝰ iusti iaudes ubiq t̾rarum fuisse oftñdunt᷑
Nuilliꝰ aũ hominis iusti cantas laudes fuisse unqͣm audi¬
uanẽ. ut uiq ad fines tre ꝑuenirent. Cui iusto q tbula¬
dio nes qͣs sine causa passurꝰ erat uenturas ẽẽ p̃uidebat:. Ins

Expanded text:
cessitas qua me ad credendum tibi cogere debeas. Volo autem, cessitas qua me ad credendum tibi cogere debeas. Volo autem, ut, si vales, aliquam de prophetis auctoritatem in medium deferas, qua captivitatem istam propter hominem illum, et eum Christum esse necessario monstres, nec nobis in hac tribulatione poss propheta ait: A finibus terrae laudes audivimus, gloriam justi . Haec verba, justi hujus laudes ubique terrarum fuisse ostendunt. Nullius autem hominis justi laudes tantas fuisse unquam audivimus, ut usque ad fines terrae pervenirent. Cui justo quia tribulationes quas sine causa passurus erat praevidebat, his
Abbreviated transcription (Latin):
citans ut quid iustum uendidissent. Lex enim inqͥt decer
to: uanodat corꝑa leto. Non enim om̃s una cohereuit pe¬
nai s. singulis singła sunt mortis gen̾a proposica. Alũ
udeucet ignis cremauit. alt̾ ferrei pectims. ungitsbꝰ
laceratꝰ expiraiit. Alium uͦ mors queuis diu̾sa consump¬
sit I que ad modum mortes illas doctͥnȩ uĩs libet exposu¬
Ili uea puniti sunt nom̃ mutantes : in hoc faceo de xp̃o pr¬
ius conticuert. Dixerunt enim qͥa pͥnceps ille iustum nomi¬
nans ioseph filium iacob quẽ inegiptum uendida̾t fres intel¬
uigebat eiꝰq sanguinẽ ab eis exigens propt̃ eum talibꝰ illos
affec̃ suplicias. Aꝑ surdumaũ ratiom uidet᷑. ut id ab eis
lex eẽt ex qua pͥnceps ille mortis reos eos comuncere poseta
M Riationes cuȩ ñ mͥ sufficiunt: qm̃ ñ aliqua eas auetor¬
tate ꝯfirmans. s p ropͥo fingis arbitͥo : nec ÷ in eis ulla ne¬

Expanded text:
citans ut quid justum vendidissent. Lex enim, inquit, discitans ut quid justum vendidissent. Lex enim, inquit, disto, vario dat corpora leto. » Non enim omnes una coercuit poena, sed singulis singula sunt genera mortis proposita. Alium videlicet ignis cremavit, alter ferrei pectinis unguibus laceratus exspiravit, alium vero mors quaevis diversa consumpsit, quemadmodum mortes illas vestrae doctrinae liber exposuilli ita puniti sunt nomen mutantes, in hoc facto de Christo prorsus conticuerunt. Dixerunt enim quia princeps ille justum nomine, Joseph filium Jacob, quem in Aegyptum vendiderant fratres , intelligebat, ejusque sanguinem ab eis exigens, propter eum talibus illos affecit suppliciis. Absurdum autem rationi videtur, ut id ab eis lex esset qua princeps ille eos mortis reos convincere posset. MOYSES. Rationes tuae non mihi sufficiunt, quoniam non aliqua eas auctoritate confirmas, sed proprio fingis arbitrio, nec inest eis ulla ne
Abbreviated transcription (Latin):
de ea uos erat educturꝰ. M̾ Qua ꝯprobas auctoritate. ꝓmis¬
loco ubi promissum hoc fec̃ deus ad moisen. si paulisꝑ attñ¬
das suꝑioia. eundẽ moisen p̃misisse intienies. Tunc place¬
bunt tͣrȩ sabbata sua cunctis diebꝰ solitudinis sue: qͣndo
eritis in t̾ra hostili sabatizabit & conqͥescet ĩ sabbatis. hoc
Cunctis enĩ diebꝰ desolationis egit sabbatum. In his u̾b liqͥ¬
do apparet : q de pͥma captiuitate loqͣt᷑. Mꝯ Auctoritas. ista
meȩ ñ suffic̃ dubitationi : qͥa ñ monstrat nos propt̾ homi¬
nẽ illum in hanc decidisse captiuitatẽ. De ⁊RUS.
uos euidentiꝰ testimoniũ quęris uos propt̾ mortẽ xp̃i
hanc subisse captiuitatẽ. quã id qͦd scͥptũ apud
ceps .x. de melioribꝰ tociꝰ israelitici popłi. Ananiã scilicet
terradionis filium. Simeonẽ Gamalielis filiũ Ismabel
helisci filiũ. & achiba cȩt̾osq captos incarcerẽ misit: scis¬

Expanded text:
 quandoque vos erat educturus. MOYSES. Qua comprobas auctoritate promis quandoque vos erat educturus. MOYSES. Qua comprobas auctoritate promisloco ubi promissum hoc fecit Deus ad Moysen, si paulisper attendas superiora, eumdem Moysen praemisisse invenies: Tunc placebunt terrae sabbata sua, cunctis diebus solitudinis suae, quando eritis in terra hostili, sabbatizabit, et requiescet in Sabbatis . HocCunctis enim diebus desolationis egit Sabbatum . In his verbis liquido apparet quia de prima captivitate loquatur. MOYSES. Auctoritas ista meae non sufficit dubitationi, quia non monstrat nos propter hominem illum in hanc decidisse captivitatem. PETRUS. Quod evidentius testimonium quaeras vos propter Christi mortem hanc subisse captivitatem, quam id quod scriptum apud ceps decem de melioribus totius Israelitici populi, Ananiam scilicet Terradionis filium, Simeonem Gamalielis filium, Ismael Elisei filium, et Achiba caeterosque captos in carcerem misit, scis
Abbreviated transcription (Latin):
hanc ubiq t̾rarũ disꝑsam ꝑpetue seruituti subiecit & tot
maloꝵ multatiõe dampnauit: Respondicq alt̾. Obtale
peccatũ qͦd dei filium cantũ inuidie causa occiderunt ideo
in hec mala deuenerunt. Quod si ip̃o tempore quo peccatũ
a uobis ẽ cõmissum totam iudaicã ꝓgeniẽ funditꝰ deleuiss.
multis tempoꝵ curricłis tͣnsactis. culpa obliuiõe deleta a
ꝓpt̾ quã deus noluit iudaicã ꝑdere gentẽ. Uidebat enim qͦs¬
dam de ur̃o semine qͣndoq in se credituros & saluandos: &
ideo propt̾ eos noluit omnino ut̃am disꝑdere stirpẽ: siẽ di¬
cit x saias. Quomodo si inueniat᷑ gͣnũ in botro. & dicat᷑ ne
dissipes illud qm̃ benedictio ẽ : sic faciam propt̾ seruos meos.
ut ñ disꝑdam totum. Lestimoniũ autẽ diuine circa uos pie¬
tatis. qͦd moisi promissum de libro legis ꝓtulistis ñ adp̃psen¬
cem s ad p̃t̾itam respicit babilonis captiuitatẽ : qm̃ qͣndoq

Expanded text:
ubique terrarum dispersam perpetuae servituti subjecit, et tot malorum multatione damnavit? Respondebitque alter: Ob tale peccatum, quod Dei Filium invidiae tantum causa occiderunt, ideo in haec mala devenerunt. Quod si in ipso tempore quo peccatum a vobis est commissum, totam Judaicam progeniem funditus delevisset, multis temporum circulis transactis, culpa oblivione deleta, apropter quam Deus Judaicam noluit perdere gentem. Videbat enim quosdam de semine vestro quandoque in se credituros, atque salvandos, et ideo propter eos noluit omnino vestram disperdere stirpem, sicut dicit Isaias: Quomodo si inveniatur granum in botro, et dicatur: Ne dissipes illud, quoniam benedictio est; sic faciam propter servos meos, ut non disperdam totum . Testimonium autem divinae circa vos pietatis quod Moysi promissum de legis libro protulistis, non ad praesentem, sed ad praeteritam respicit Babylonis captivitatem, quoniam de ea
Abbreviated transcription (Latin):
se ẽẽ dolens irato minis uultu egredẽ ait ut moriaris. Neqͣqͣm
ait ille egretiar. Cumq scđo ac t̾cio angłs id ip̃m ẽ magnocla¬
more repeteret: & ille eiꝰ u̾ba negligeret : cõmotꝰ miniũ an¬
głs ad dm̃ ꝑgens. huiꝰmodi querimoniã fecit. Deus aũ eũ redi¬
re rogauit: ut hominẽ illum ex dei nomĩe a paraduo egredi p̃ci¬
ꝑet. Weniens itaq angłs ad paradisum : ait. Deus ut egredia¬
ris p̃cȩpit. Iurauit ille ⁊ ait. Der dm̃ ñ egrediar. Bediit angłs
ad dm̃. & dixit. Iureiurando se nunquã inde egressurũ firma¬
uit. Dans itaq iudiciũ ds̃ : respondit. Omĩa uolumina uitę ꝙ
actuũ eiꝰ reuolue. & diligent̾ relege Si qñ eñ iurasse & pegͥe¬

Expanded text:
se esse dolens, irato nimis vultu: « Egredere, ait, ut moriaris.--Nequaquam, se esse dolens, irato nimis vultu: « Egredere, ait, ut moriaris.--Nequaquam, ait ille, egrediar. » Cumque secundo ac tertio angelus idipsum cum magno clamore repeteret, et ille ejus verba negligeret, commotus nimium angelus, ad Deum pergens hujus rei querimoniam fecit. Deus autem eum redire rogavit, ut hominem illum ex Dei nomine de paradiso egredi praeciperet. Veniens itaque angelus ad paradisum, ait: « Deus ut egrediaris praecipit. » Juravit ille, et ait: « Per Deum non egrediar: » Rediit angelus ad Deum et dixit: « Jurejurando se nunquam inde egressurum firmavit. » Dans itaque judicium Deus respondit: « Omnia volumina vitae et actuum ejus revolve, et diligenter relege. Si q
Abbreviated transcription (Latin):
creat᷑a estis sit necessaria. Tum angłi qͥt adhȩc dicerent ñ
lascuna: Quomͦ enĩ moises corꝑis mole dep̃ssus altitudinẽ celi
conscendere potuit. atit qm deo legẽ dare uolente angłi pos¬
sent prohib̾e : Quid iterum stolidius ẽ quã dr̃e dm̃ uno uin-
cente & alt̾o incto exulcare. & puerili more ridere Itẽ si angłi
cã auidi. ut dicitis illiꝰ legis retinendȩ erant. cͣ eam ñ pꝰ adeo
quesierant e uł quid contentionibꝰ ꝓd̾at eos deseruire: Dote¬
rant enim legẽ ip̃ã &̃ simł c̃ iudeis obseruare: nec erat r᷑o cur
on minꝰ his omnibꝰ cuilibet pͣstat ridicłm aliud qd̃ ip̃i me¬
morant factũ. Dicunt enĩ angłm mortis cuidã uiro ap¬
paruisse iosue filio leui doctori eiq dixisse. Ad hoc me uenisse
scias : ut aĩa cuã suscipia ⁊ moriaris. Neqͣquã inqͥt ille qd̾ cõmo
suis duxit ad locũ unde uideret paradisũ. Callidus autẽ ille
de alis eiꝰ elapsus: in paradisũ cade se ꝑmisit. Angłs deceptũ

Expanded text:
creatura estis sit necessaria. » Angeli quid ad haec dicerent non lascivia? Quomodo enim Moyses corporis mole depressus, altitudinem coeli conscendere potuit, aut quomodo Deo dare legem volente, angeli prohibere? Quid iterum stolidius est quam dicere Deum angelis victis exsultare, et puerili more ridere? Item si angeli, ut dicitis, tam avidi illius legis retinendae erant, cur eam non prius a Deo quaesierant? vel quid contentionibus proderat eis desaevire? Poterant enim legem ipsam etiam simul cum Judaeis observare, nec ratio cur s his omnibus cuilibet praestat ridiculum, aliud quod ipsi memorant factum. Dicunt enim angelum mortis cuidam viro apparuisse, nomine Josue, filio Levi doctori, eique dixisse: « Ad hoc venisse me scias, ut animam tuam suscipiam, et moriaris.--Nequaquam, inquit ille, quod commonsuis, duxit ad locum unde videret paradisum. Callidus autem ille de alis ejus delapsus, in paradisum cadere se permisit. Angelus deceptum
Abbreviated transcription (Latin):
subito uidit qd̾ olim aut oblitꝰ ẽẽt. aut non uuidisi. Contͣ
hanc eoꝵ questionẽ nullam añ hac inuem solutionẽ. Hos¬
se debes omniũ actionũ cres ẽẽ radices. Accio enĩ alia ẽ q̃ debet
ẽẽ : alia q̃ñ: alia simplicit̾ bona. Illa quȩ debet ẽẽ talis ẽ.
quã si facias gͣtes habebis: si uͦ ñ facias cul pab̾is. Quş uͦ ñ debet

Expanded text:
lim aut oblitus esset aut non vidisset. Contra hanc eorum quaestionem, nullam antehac inveni solutionem. PETRUS. Nosse debes omnium actionum tres esse radices. Actio enim alia est quae debet esse, alia quae non, alia simpliciter bona. Illa quae debet esse talis est, quam si facias, grates habebis; si vero non facias, culpaberis. Quae vero non debet
Abbreviated transcription (Latin):
mobilis ẽ. Omne ͥ qͦd mouet᷑ partib constat. S qcqͥd partibꝰ
constat : compositum est. Quod aũ pͥmũ ẽ. omniũ: ñ ẽ. cõpo¬
sicum. Igit᷑ nec mobile ẽ. Nursus. Omnis motio in corpore
fit siue sit recta motio ueluti cũ quis unum degerens locum
occupat alium : seu sit motio in girum cũ aliqͥd scił in eodẽ
existens loco. ut fir mamentũ in orbẽ u̾sat᷑ ÷ siue sit motio
partium alicuiꝰ rei adinuicẽ facta. uł ab extremis ad medi¬
um. uel a medio ad extrema. ueluti fit in partib aeris. seu
sit motio rei in eodẽ quidẽ qͥdẽ loco existñtis. s ꝑ gͦdam qͣsi
ĩcrementa hac illacq spaciantis. qũead modum in ramis ar¬
borum paulacim ad om̃s partes crescentibꝰ fit. Hȩ aũ om̃s mo¬
ciones non nͥ in corpore fieri possunt. Sed qͦd pͥmũ omniũ ẽ.
corporeum ñ ẽẽ ÷ probatũ ẽ. Igit᷑ nec mobileẽ. ł Nec uariabile¬

Expanded text:
mobilis est. Omne enim quod movetur, partibus constat. Sed quidquid partibus constat, compositum est. Quod autem primum est omnium non est compositum. Igitur nec mobile est. Rursus omnis motio in corpore fit, sive sit recta motio, veluti cum quis unum deserens locum occupat alium, seu sit motio in gyrum, cum aliquid scilicet in eodem existens loco ut firmamentum versatur in orbem, sive sit motio partium alicujus rei ad invicem facta, vel ab extremis ad medium, vel a medio ad extrema, veluti fit in partibus aeris, seu sit motio rei in eodem quidem loco existentis, sed per quaedam quasi incrementa hac illacque spatiantis, quemadmodum in ramis arborum paulatim ad omnes partes crescentibus fit. Hae autem omnes motiones non nisi in corpore fieri possunt. Sed quod primum omnium est, corporeum non esse probatum est. Igitur nec variatur, nec cor
Abbreviated transcription (Latin):
desido scire. P. Locꝰ duob modis drͣ. Aliqͣndo enim drͣ causa
alt̾iꝰ rei. aliqͣndo ꝑ se. Lit̾iꝰ causa dr̃: dum alicui loco resaliqͣ
locꝰ parcialis. Quod si res ilta a loco ip̃o dicesserit: locꝰ unum
quod pꝰ habebat scilicet relationẽ amittit. qͥa iam ñ illiꝰ rei
semꝑ rem p̃cȩde debet quȩ in eo fut᷑a ẽ. De quo uidelicet loco
talis ẽ. platonis sillogismꝰ. Om̃e ait qđ cotum consistit. ꝑ aliud
utiq & pars eiꝰ qͣ d illꝰ eã contistit. Si uͦ eiꝰ qͣa ꝑ aliud consistit
pars cortumpat᷑: ñ tm̃ necesse ẽ. qͥd causaẽ consistũdi ullã par¬
tem corrumpi. Cum gͦ locꝰ causa sit existendi ei rei quȩ ĩ eo ẽ
necessario concluditur non ideo partẽ aliquã loci corrumpi
qr queuis rei ĩ eo consistentis pars corrumpat᷑. Quo concesso
consequit᷑ & hoc qͥa locꝰ ñ alt̾iꝰ causa coͣsistit. Adhuniꝰ. rei em
denciã calẽ inducamꝰ similitudinẽ. Si montẽ aliquẽ de qͣli¬

Expanded text:
 PETRUS. Locus duobus modis dicitur. Aliquando enim causa alterius rei, aliquando per se. Alterius causa dicitur, dum alicui loco res aliqucus dicitur partialis. Quod si res illa a loco ipso discesserit, locus unum quod prius habebat, scilicet relationem, amittit, quia jam illius semper rem praecedere debet quae in eo futura est. De quo videlicet loco talis est Platonis syllogismus: Omne, ait, quod totum consistit per aliud utique et pars ejus, quod illius causa consistit. Si vero ejus quod per aliud consistit pars corrumpatur, non tamen necesse est ejus quod causa est consistendi partem ullam corrumpi. Cum ergo locus sit causa existendi ei rei quae in eo est, necessario concluditur non ideo partem aliquam loci corrumpi, quia quaevis rei in eo consistentis pars corrumpatur. Quo concesso, consequitur et hoc quod locus non alterius causa consistit. Ad hujus rationis evidentiam talem inducamus similitudinem: Si montem aliquem de quali
Abbreviated transcription (Latin):
Unde iterũ euidens ẽ. in ꝑfectã ẽẽ anĩe sapientiã. łrobatũ
S sacis ẽ uuis qui scͥpturis non credunt aliũ ẽẽ factorẽ cuiꝰ ꝑse
ꝑfecta sit iapientia: sic̃ patet ꝑ rationẽ nob̾ ab eo attributã. Oꝑa
Animȩ sine ip̃a ratione ẽẽ uiciosa. & qͥdam moddo curpia. Conseqt
neqt ut is qui rem aliquã abhorret uł exec̃tur. eam fac̾e uelit.
cie. Lumq ratio oꝑet᷑ in animã: necesiario dat᷑. qđ rationis fde¬
sita formau̾it: concludi indubitant᷑ potest qͦd qͥ rationẽ dedit:
eciam om̃ia fec̃. & Omniũ eausa existic. Et hec qͥdem de amina
sententia philosopbica ẽ. Dicunt enĩ philosophi qđ rationalis

Expanded text:
unde iterum evidens est imperfectam esse animae sapientiam. Probatum unde iterum evidens est imperfectam esse animae sapientiam. Probatum igitur satis est illis qui Scripturis non credunt, alium esse factorem, cujus per se perfecta sit sapientia, sicut patet per rationem nobis ab eo attributam opera animae sine ipsa ratione esse vitiosa et quodammodo turpia. Consequisse, quoniam fieri nequit ut is qui rem aliquam abhorret, vel exsecratur, eam facere velit. tiae. Cumque ratio operetur in anima, necessario dator rationis fsita formaverit, concludi indubitanter potest quod qui rationem dedit, et omnia fecit, et omnium causa existit. Et haec quidem de anima s
Abbreviated transcription (Latin):
entiam : ¶Quod animam inꝑfectam habeat sapientiam. P
uia ex qͦ anima ẽ. cõmixta mat̾iȩ. & mat̾ia ẽ. aĩs incorporã¬
ta : nunqͣm postea doloꝵ incissitudine & uoluptatũ ca¬
ruit anĩa. Hulla qͥrpe uoluptas orit᷑ nͥ dolor p̃cesserit : tit
nunquã alqͥs delectat᷑ bibendo: nͥ pꝰ doluerit siciendo. nemo
delectat᷑ comestione nͥ p̃cesserit dolor in fame. aut etiã in reqͥe
nͥ ante doluerit ex labore. S & sic in cunctis affectibꝰ. Batio
autẽ se corporea contagione denudans. & se ip̃a purã conside¬
rans : ꝑpendit illud qͦ nichil sentit meliꝰ. digiꝰ ẽẽ eo qͦ tot
diu̾sarũ passionum accidentib subiacet. Constat gͥ anĩam ñ
ꝑfectã hr̃e sapientiam. Auia itẽ de eadẽ re ꝑotest dari ratio:
Qd̾ scił anima cũ ratiõe exuit᷑: statĩ luxuriã. furta. homici¬
dia ⁊ occ̾a diligit intia. que ꝑfectȩ rationis execiat᷑ sapientia.

Expanded text:
d anima perfectam non habet sapientiam? PETRUS. Quia ex quo anima commista est materiae, et materia est animae incorporata, nunquam postea dolorum vicissitudine et voluptatum caruit anima. Nulla quippe voluptas oritur, nisi dolor praecesserit, ut nemo unquam delectatur bibendo, nisi prius doluerit sitiendo, nemo delectatur comestione, nisi praecesserit dolor in fame, aut etiam in requie, nisi ante doluerit ex labore. Sed et sic in cunctis affectibus. Ratio autem corporea se contagione denudans, et se ipsam puram considerans, perpendit illud quod nihil sentit melius et dignius esse eo quod tot diversarum passionum accidentibus non subjacet. Constat igitur animam non perfectam habere sapientiam. Alia item de eadem re potest dari ratio, quod scilicet anima, cum rationem exuit, statim luxuriam, furta, homicidia, et caetera diligit vitia, quae perfectae rationis exsecratur sapientia;
Abbreviated transcription (Latin):
edificioꝵ ẽ. respondebit. Nunqͥa lapis clamare uł lignum pot̃
sensum allegoricum necefsartum ẽẽ. tam̃ quod de corporeis tima¬
mentis dei dixerunt propħs. si scd̾m lict̾am exponat᷑ nescio qͣr̃
absurdum dixeris ẽẽ. P. Corporea acciañtia quȩ dõ ascͥbitis. ñ
nͥ corporee substantiȩ & rei imaginariȩ congruunt. Dm̃ aut̃ huiꝰ¬
modi ẽẽ: indecens ẽ. credẽ. Nongͥ conuenit. quȩ de eo tanquã cor

Expanded text:
aedificiorum est respondebit . Num vel lapis clamare, vel lignum potaedificiorum est respondebit . Num vel lapis clamare, vel lignum potsensum allegoricum necessarium esse, tamen quod de corporeis Dei lineamentis dixerunt prophetae, si secundum litteram exponatur, nescio quare absurdum dixeris esse. PETRUS. Corporea accidentia quae Deo ascribitis, non nisi corporeae substantiae et rei imaginariae congruunt. Deum autem hujusmodi esse, indecens est credere. Non igitur convenit quae de Deo tanquam cor
Abbreviated transcription (Latin):
semitam reducamur. Necessitas enim cogit nos hoc agere:
cietenus exponentes in eum errauerunt. Ego eͥ propt̾ hoc &
propt̾ młta huiꝰ similia. dixime superiꝰ d̾icta p̾ropħarum ꝓ¬
expositꝰ non possit ftare : ut quod dicis uerum pateat ẽẽ.
Q ꝯuodd quęris oftenddam. Morses enim aq̃ pharao nem
Locusta inquit oꝑiet ocłm om̃is t̾re. Nunqͥt enim t̾ra occu¬
iudicum ait galaad ad̾zebul. Ecce popłs de umbilico t̾rȩ
ascendit. Rl unqͥt t̾ra umbilicum habet: Item ysaias
ait. De ala t̾re laudes audiuimus. Hauã qͦ ait. ex ulta¬
bunt campi : & om̃ia quȩ in eis sunt. Itẽ idem. Fiumĩa
plaudent. manibꝰ montes exultabunt. ħ unqͥt campi gau¬
dere. Flumina manꝰ hr̃e. ut montes possunt exulcare:
Salomon qͦ ait. aues cȩli portabũt u̾bumtuum. & qui habet
uł habens pennas aliquid pot̾̃ ntinciare: Abachuc qͦ prõpħa
ait. Lapis de pariete clamabit : & lignum quod int̾ iunccuras

Expanded text:
semitam reducamus. Necessitas enim cogit nos sic agere, semitam reducamus. Necessitas enim cogit nos sic agere, cie tenus exponentes in eum erraverunt. Ergo ego propter hoc et propter multa hujus similia dixi me superius dicta prophetarum, pexpositus non possit stare, ut quod dicis verum pateat esse. PETRUS. Quod quaeris ostendam. Moyses enim ad Pharaonem: Locusta, inquit, operiet oculum omnis terrae . Nunquid enim terra ocutem, in libro Judicum ait Gaal ad Zebul: Ecce populus de umbilico terrae descendit . Sed nunquid terra umbilicum habet? Iterum Isaias dicit: De ala terrae laudes audivimus . Nunquid bunt campi et omnia quae in eis sunt . Item idem: Flumina plaudent manibus, montes exsultabunt . Nunquid autem campi gaudere, flumina manus habere, vel montes possunt exsultare? Salomon quoque ait: Aves coeli portabunt verbum tuum, et qui habet cere, vel habens pennas aliquid potest nuntiare? Habacuc quoque propheta ait: Lapis de pariete clamabit, et lignum quod inter juncturas
Abbreviated transcription (Latin):
affligit᷑ iugitꝰ: quod si prȩscisset non ancea consticitiss Insi¬
piens gͦ scđm uos fuit. qd̾ cum apud uos consteo. indusge
utiq eĩ debetis nec p̃cibꝰ eum in quiecare assidiis. Quanto
enim frequentiꝰ oratis : tanto magis dolorẽ eiꝰ renouatis : & eͦ
magis ab oratiõe cefsando eum non inqͥetaueritis: canco ma¬
gis eum consolari ꝑmittetis. Sed dic p̃cor o morses dic inqua
debet quisquã hui modi credde doctoritꝰ & fiddem eoꝵ accõmo¬
auccoritate : qͣr camgͣuit̾᷑ in eos inueheris. & in propħas
nicħil dicis : An nescis propħas dixisse am̃ caput. ocłos. na¬
res. manꝰ. brachia & uniu̾sa corporis limamenta hab̾e: Ip̃i
& dixerunt eum sĩgulis diebus irasci. & ut leonem rugire et
młca alia que iloꝵ probant᷑ auctoritate s. Obscura sunt
ꝓpħarum dicdanec om̃ib sacis apta. Ob hoc cum in propħis
talia inuenimus. que scqͣm lict̾am accipientes a rationis t̃mi¬
te exorbitemus. ea allegorice int̃p̃tamur : ut ad reccitudinis

Expanded text:
affligitur, quod si praescisset, non antea statuisset. Insipiens ergo secundum vos fuit. Quod cum apud vos constet, indulgere utique ei debetis, nec precibus eum inquietare assiduis, quanto enim frequentius oratis, tanto magis ejus dolorem innovatis, et quo magis ab oratione cessando eum non inquietaveritis, tanto magis eum consolari permittetis. Sed dic precor, o Moyses, dic, inquam, debet quisquam hujusmodi credere doctoribus, et fidem eorum accommoauctoritate, quare tam graviter in eos inveheris, et in prophetas nihil dicis? An nescis prophetas dixisse Deum caput, oculos, nares, manus, brachia et universa corporis lineamenta habere? Ipsi etiam dixerunt singulis diebus irasci, et ut leonem rugire, et multa alia quae illorum probantur auctoritate. PETRUS. Obscura sunt prophetarum dicta, nec omnibus satis aperta. Ob hoc etiam cum in prophetis talia invenimus quae secundum litteram accipientes a rationis tramite exorbitemus, ea allegorice interpretamur, ut ad rectitudinis
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmũ sunł ẽẽt & nouissimũ:. ⁊ qͣd nouissimum. nouissimum
simł atq pͥmũ. Quod utrũq qͣntũ ĩ conueniens sit: nemi-¬
nẽ lacet. Iterũ c̃ mat̾ia quȩ creata ẽ. nullã habeat in se for¬
mam ł i maginẽ : młto minꝰ. Deus ipiꝰ natẽ creator qͥ simplio

Expanded text:
mul esset atque novissimum; et quod novissimum, novissimum mul esset atque novissimum; et quod novissimum, novissimum simul atque primum. Quod utrumque quantum inconveniens sit, neminem latet. Iterum cum materia quae creata est nullam in se habeat formam vel imaginem, multo min
Abbreviated transcription (Latin):
riat᷑: nec corrũpit tem nec crescit per se: nec auget᷑ aliun¬
de. Omne enim qđ uel crem̃tum recipit uel augmentũ: ꝓcul
dubio ẽ. compositum. S qͦd pͥmũ ẽ. omnium supͣ oftendimꝰ
non ẽẽ cõpositum. Igit᷑ nec crescit: nec augmentat᷑. Itẽ nõ
decrescit. Quod enim non decrescit: corrumpit᷑. S qͦd-
omniũ pͥmum ẽ ÷ ñ corrumpi probatũ ẽ. Igit᷑ nec decrescit
uasus nulliꝰ creaturȩ Nulliꝰ similitudinẽ hab̾e
similitudinẽ in aliquo ht̃. Similitudo enĩ qͣlitas
S qd pͥmũ omntũ ẽ. nulli subiacet qͣlitati. Ergonec summi¬
litudtinẽ. Item. Ponamꝰ qđ alicuiꝰ creat᷑ȩ similitudinẽ habe¬
at. S euidens ẽ. qͦd simmlitudo aliqͥrũ duoꝵ aliũ parificat
alii : uelut si dicant᷑ in albedine similes. albedo alt̾iꝰ par
ẽẽ. debet. albedim alc̾iꝰ. Similit̾ de nigredine & de om̃i re
quȩ ĩt̾ aliqͦs similitudinẽ fac̃. Qr̃ si hoc ẽẽt ⁊ qͦd pͥmũ ẽ oĩũ

Expanded text:
riatur, nec corrumpitur. Iterum, nec crescit per se, nec augetur aliunde. Omne enim quod vel incrementum recipit, vel augmentum, procul dubio est et compositum. Sed quod primum est omnium, supra ostendimus non esse compositum. Igitur nec crescit nec augmentatur. Item, non decrescit. Quod enim decrescit corrumpitur. Sed quod omnium primum est non corrumpi probatum est: igitur nec decrescit. ursus nullius creaturae in aliquo similitudinem habet. Similitudo enim qec similitudini. Item, ponamus quod alicujus creaturae similitudinem habeat. Sed evidens est quod similitudo aliquorum duorum alium parificat alii, velut si dicantur in albedine similes, albedo alterius par esse debet albedini alterius; similiter de nigredine, et de omni re quae inter aliquos similitudinem facit. Quare si hoc esset
Abbreviated transcription (Latin):
Mie corpꝰ ẽ. compositũ. Omne aũ cõposicum. aut ẽ.
substanciale : aut particulare. Substanciale: ue¬
luti cũ una substantia alii iungit᷑: Parciale cum uniꝰ sub¬
stantiȩ partes iungun tur. Dubstancia uͦ sub stancie rim¬
git᷑ ut caput ex oñbꝰ. carne. & uenis insimul iunctis compo¬
nit᷑. uł ut ianua ex ligno cum ferro composita. Sic om̃e qͥd
diu̾sarũ substantiarũ comuncdiõe ꝑficit᷑. substanciale cõpoti¬
tum dr̃. Darcialis aũ cõpositi subcilior ẽ. compositio. Quod
patet ꝑ hoc: qͥa om̃e corpꝰ qͦd longitudinẽ. lacitudinẽ ⁊ alti¬
lidum ac pondło sum reddant. Hoc aũ compositum suꝑiori
simpliciꝰ ẽ. Iitã uͦ ex toto drͣ simplum : qdͣ huiꝰ utͦq composi¬
tionis . ẽ. expers. Et qm̃ firmam̃tum ẽ corpꝰ ꝯstans cͥbꝰ dimentio

Expanded text:
mne corpus est compositum, omne autem compositum aut est substantiale aut partitiale: substantiale, veluti cum una substantia alii jungitur; partitiale, cum unius substantiae partes conjunguntur. Substantia vero jungitur, ut caput ex ossibus, carne et venis insimul junctis componitur, velut janua ex ligno et ferro composita. Sic omne quod diversarum substantiarum conjunctione perficitur, substantiale compositum dicitur. Partitialis autem compositi subtilior est compositio. Quod patet per hoc quia omne corpus, quod longitudinem, latitudinem et altinderosum ac solidum reddant. Hoc autem compositum superiori simplicius est. Illud vero ex toto dicitur simplum, quod hujus utriusque compositionis est expers. Et quoniam firmamentu
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ compositum ⁊ necessario concludit᷑ aliquã ẽẽ mat̾iã
de qua compolitũ sit: ut lectꝰ cuiꝰ ẽ. mat̾ia lignum uł cultel¬
simpliꝰ ẽ. et qm̃ omnis mat̾ia ip̃o quod de ea factum ẽ. simpli¬
or ẽ. nec ht̃ in se imaginẽ uł formam siti compositr: pacet fir¬
mam̃ti mat̾iam nullam corporeã in se formam hr̃e. & ideo omni-¬
no simplam ẽẽ. Quod si dicamꝰ. in ea aliquid compositum ẽẽ. aliã
illam dicentes compositã: aliam facebimͣ simpliorẽ hr̃e mat̾iam
Et sic in infuitum. ꝯuod ut uitemꝰ ÷ necẽẽ. ẽ. ut mat̾iam illam
simpłã ẽẽ. faceamͣ. Ecce probatum ẽ. satis infirmamento celi mat̾i¬
am : & ip̃am simplam ẽȩ̃. Aĩa aũ in eodem talit̾ inueniemꝰ: qͥa
scił formȩ illȩ qͥbꝰ ip̃a mat̾ia ẽ informata. ñ propt̾ solum corpo¬
ris complementũ facte sunt. formȩ enim duobꝰ modis dicunt᷑

Expanded text:
iquam esse materiam de qua compositum sit, ut lectus, cujus est materia lignum, vel cultelsimplius est. Et quoniam omnis materia ipso quod de ea factum est simplior est, nec habet in se formam vel imaginem sui compositi, patet firmamenti materiam nullam corpoream in se formam habere, et ideo omnino simplam esse. Quod si dicamus in ea aliquid compositum esse, aliam illam dicentes compositam, aliam fatebimur simpliorem habere materiam, et sic in infinitum. Quod ut vitemus, necesse est ut materiam illam simplam esse fateamur. Ecce probatum satis est in firmamento materiam, et ipsam simplam esse. Animam autem in eodem taliter inveniemus, quia scilicet formae illae quibus ipsa materia est informata, non propter solum corporis compl
Abbreviated transcription (Latin):
nem nosse desido: qͦ modo omne corpꝰ longitudine. latitudine.
ꝑ nat᷑am suam. Notum ẽ aũ qm̃ pars ea ad quã mouet᷑ ꝑ na¬
curã. illa ẽ. eiꝰ nat̾uralis locꝰ. Cumq ita sit : inpossibile ẽ. ut
ullam dimensionẽ hab eat ad aliam partem que sit ꝯtͣria natã¬
li loco eiꝰ. Quod si inuentum fu̾it: adͥ aliã partẽ aliquã hr̃e
dimensionẽ: aliquid hoꝵ duoꝵ ẽ causa qͣre ia fiat: scit uel
q extrinecꝰ ẽ cõpositum ut paries ex suꝑpositiõe lapidum iũc¬
cus. uł intͥnsecꝰ. ut arboris parces ab intimo prodeuntes. se se
hac illacq diffundunt & aliquã dimensionẽ recipiunt. hoꝵ¬
nem ad aliam parcẽ quȩ nat᷑ati sui motꝰ pari ꝯtͣria ẽ. cõposi¬
cum ẽ. Ergo & firmamentũ qͣmuis una substantia sit: cõpo
& mat̾ia inueniri possit. uł qͦmodo ip̃a sunt simpla: nescio.

Expanded text:
e, latitudine eper naturam suam. Notum est autem quod pars illa ad aliquam movetur per naturam, illa est ejus naturalis locus. Cumque ita sit, impossibile est ut ullam dimensionem habeat ad aliam partem, quae sit contraria naturali ejus loco. Quod si inventum fuerit ad aliam partem aliquam habere dimensionem, aliquid horum duorum est causa quare id faciat, scilicet vel quia extrinsecus est compositum, ut paries ex superpositione lapidum junctus, vel intrinsecus, ut arboris partes ab intimo prodeuntes, sese hac illacque diffundunt, et aliquam dimensionem recipiunt. Hliam partem, quae naturali sui motus parti contraria est, compositum esse. Ergo et firmamentum, quamvis una substantia sit, composet materia inveniri possit, quomodo ipsa sint simpla nescio.
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ mat̾ia. Hȩc aũ duo. unu̾salis scilicet aĩa & mat̾ia. simpli¬
cia st̃ ⁊ om̃ium cret᷑arum pͥma. tociꝰq componitȩ rei origo ꝙ
c̃a: de quib gͣdatim factũ ẽ. firmam̃tũ cum om̃ibꝰ qͣs possi¬
det formis & imaginibꝰ.M̾. Ex u̾bis tuns dat᷑ incelligi firma¬
mentum c̃ om̃ibꝰ quȩ in eo sunt composicum. Inplerisq lo
cis repperi scͥptum. qͥcqͥd infra circulũ lunȩ ẽ. ẽẽ cõpositũ.
qͥc qd aũ supͣ: simplum. ẜ firmamentũ quidẽ cũ om̃ibꝰ q̃
ꝯtinet ĩ rei ẽ ueritate compositũ s respectu eoꝵ q̃ circło lunȩ¬

Expanded text:
 materia, simplicia sunt, et omnium creaturarum prima, totiusque rei compositae origo et causa, de quibus gradatim factum est firmamentum, cum omnibus quas possidet formis et imaginibus. MOYSES. Ex verbis tuis datur intelligi, firmamentum cum omnibus quae in eo sunt esse compositum. In plerisque autem locis reperi scriptum quidquid infra circulum lunae est esse compositum, quidquid autem supra simplum. PETRUS. Firmamentum quidem cum omnibus quae continet i
Abbreviated transcription (Latin):
Uia sensus meus qͣntum scͥpturis sit ꝯtͣriꝰ uideo: qͣntũ &̃
a ratione deiiet scđm promissum audire desido.ẜ. In mag¬
tȩ rationii palatio accubitĩ ip̃iꝰ palatiĩ solum quibꝰdã sententia¬
rum floribꝰ st̾namꝰ: ut post delectabiliꝰ in eo ratioͣnaturi sedea¬
mus. Iiȩq sententiȩ erunt nob quidã gͣdus ad comprobandũ
quod deus sit: & adcognoscendum quid sit. Driꝰ enim debemꝰ
probare deum esse: & pꝰ ostendere nichil illi simileẽẽ. Que¬
dam enim pars hominum ⁊ dm̃ ẽẽ. negant. & mundum ab ec̾no
& sine creatore fuisse confirmant. Quȩ nos necessitas cogit: ut
pꝰ dm̃ ẽẽ. qͥ mundum creauit monstremꝰ. a. Quare hoc inp̃dtic¬
tis de scͥpt̾is loquens minime fecisti. ut pꝰ deum ẽẽ ostñderes :¬
.D. Qui scpt̾is fidem accõmodant: dm̃ ẽẽ non negant. Ideoq
non necesse fuit probare hoc scͥptȩ credentibꝰ: s tm̃modo nuł¬

Expanded text:
uia sensus meus quantum Scripturis sit contrarius video, quantum et a ratione deviet, secundum promissum audire desidero. PETRUS. In magnae rationis palatio accubituri ipsius palatii solum quibusdam sententiarum floribus sternamus, ut post delectabilius in eo ratiocinaturi sedeamus. Illaeque sententiae erunt nobis quidam gradus ad comprobandum quod Deus sit, et ad cognoscendum quid sit. Prius enim debemus probare Deum esse, et post ostendere nihil illi simile esse. Quaedam enim pars hominum et Deum esse negant, et mundum ab aeterno ac sine Creatore fuisse confirmant. Quae nos necessitas cogit ut prius Deum esse qui mundum creavit monstremus. MOYSES. Quare hoc in praedictis de Scripturis loquens minime fecisti, ut prius Deum esse ostenderes? PETRUS. Qui Scripturis fidem accommodant, Deum esse non negant, ideoque non necesse fuit probare hoc Scripturae credentibus, sed tantummodo nul
Abbreviated transcription (Latin):
pot̾is : S̾. Sapere tͥbꝰ modis dicit᷑. Aliuid enim ẽ. qđ aliquo
corporeo sensu ꝑcipit᷑. aliud qd necessaria tantum ratione cog
noscit̃. Aliud quod ꝑ aliarũ rerum similitudinẽ inuenit᷑. Itts
q uod aliquo sensu ꝑcipit᷑. nullo alio argumento comprobari
pocest: ut aliqͥs a naciuitate cecꝰ nullo m alio nͥ solo auditu
coloꝵ uarietates distinguere pot̾: auditꝰq non ex toco satisfacit
aĩo eiꝰ. & si de cȩt̾is sensibꝰ corporeis. Quod uͥ nece ssaria cognos

Expanded text:
poteris? PETRUS. Sapere tribus modis dicitur. Aliud enim est quod aliquod corporeo snoscitur, aliud quod per aliarum rerum similitudinem invenitur. Illud quod aliquo sensu percipitur, nullo alio argumento comprobari potest, ut aliquis a nativitate caecus nullo alio modo nisi solo auditu colorum varietates distinguere potest, auditusque non ex toto satisfacit animo ejus, et sic de caeteris sensibus co
Abbreviated transcription (Latin):
Uaitid qͦ u̾ba dm̃ ñ ẽẽ localẽ comprobant : ut ꝑ hoc conseqũ¬
ter eundẽ corporeum ñ e̾ẽ innuant. Ait em̃. Quo ibo a sp̃u
cuos et quo a facie tua fugiam:: Si ascendo ĩ glũ tuillic es:
si descendo adinfennũ ades. Si sumpsero pennas meas dilu¬

Expanded text:
David quoque verba Deum non esse localem comprobant, ut per hoc consequeDavid quoque verba Deum non esse localem comprobant, ut per hoc consequenter eumdem corporeum non esse innuant. Ait enim: Quo ibo a spiritu tuo, et quo a facie tua fugiam? Si ascendero in coelum tu illic es, si descend
Abbreviated transcription (Latin):
omnium iumentoꝵ quȩ sunt suꝑ t̾ram. uł auium sub cȩlo uo¬
lantrum. aut repcilium quȩ mouent᷑ int̾ra. siue pisciũ qͥ subt̾
morant᷑ in aquis. Cumq eis prohibuisset. ne dm̃ compositis cor¬
porisbꝰ assimilarent. ueritꝰ ꝙ̾ ne forte eum simplicibꝰ corporibꝰ con¬
formarent : adiinxit. Ne forte eleuatis ocłis ad cȩlũ udeas
solem & lunam & omĩa astra cęli ⁊ extore deceptꝰ adores ea et
cblas que creauit dñs deus tuus cunctis gentib que sub cȩlo st̃
Nec reputes moisen hec popło p̃cipientẽ. timinsse qđ p̃dictoꝵ
rarent . m. Subtilis ẽ. ad modũ ista sentencia nec senfu cuꝰili¬
bet ꝑuia: unde adhuc aliqua potentior ẽ michi necefsaria. P
I saias propħa ait. Cui affimilastis me & ȩquastis dicit sc̃s: &
turlus. Cun sumilem fecistis dm̃ & quam imaginẽ ponecis eie Et
t̾um. Cuiassimilastis ⁊ ȩqͣstis et comparastis me & fecistis similẽ:

Expanded text:
am, vel avium sub coelo volantium, aut reptilium quae moventur in terra, sive piscium qui subter morantur in aquis . Cumque eis prohibuisset ne Deum compositis corporibus assimilarent, veritus etiam ne forte eum simplicibus corporibus conformarent, adjunxit: Ne forte elevatis oculis ad coelum, videas solem ac lunam, et omnia astra coeli, et errore deceptus adores ea, et colas quae creavit Dominus Deus cunctis gentibus quae sub coelo sunt . Nec reputes Moysen haec populo praecipientem metuisse quod praedictorum rarent. MOYSES. Subtilis admodum est ista sententia, nec sensu cujuslibet pervia, unde adhuc aliqua patentior est mihi necessaria. PETRUS. Isaias propheta ait: Cui assimilastis me, et aequastis, dicit Sanctus? Et rursus: Cui similem fecistis Deum, aut quam imaginem ponetis ei? Et iterum: Cui assimilastis et adaequastis et comparastis me, et fecistis similem?
Abbreviated transcription (Latin):
Locis posse consistere. aut ẽ. ⁊ ñ ẽ. de nulla re uerascit᷑ p̃di¬
cari posse. Iulud autem qͦd ꝑ similitudinẽ ꝑcipit᷑ tale ẽ ut ficu¬
bi uocẽ audieris. ibi aliquid uocale ẽẽ intelligis qͣmuis mim¬
me uideas: uł cum ubilibet fumũ ꝯspexeris. illic ignem & si
non uideas ẽẽ cognoscis. Itidem si uas aliqͥa factũ compicimꝰ:
rem eiꝰ fuisse. Cumq creatorẽ muncti probauerimꝰ. conseqnt᷑ qd̾
p̃e creator nullam habeat similituctinẽ racione ostñdemꝰ om
Dignum ẽ me sermonibus tuis benectic̃e: a qͥb me credo tm̃

Expanded text:
ulla re veraciter praedicare posse. Illud autem quod per similitudinem percipitur, tale est ut sicubi vocem audieris, ibi aliquid vocale esse intelligis, quamvis minime videas, vel cum ubilibet fumum conspexeris, illic ignem et si non videas esse cognoscis. Itidem si vas aliquod factum conspicimus, Creatorem fuisse. Cumque mundi Creatorem probaverimus, consequenter quod ipse Creator nullam habeat similitudinem ratione ostendemus. MOYSES. Dignum est me sermonibus tuis benedicere, a quibus tantum
Abbreviated transcription (Latin):
habeo posur: in rationibꝰ uͦ adu̾sarii ꝯfutandtis nom̃ qđ ante bap¬
tismum habueram id ẽ. Moysen. Librum uero etiam in titulos
xii. diuisi: ut quod lector qitisq desid̾at ⁊ ciciꝰ in illis inueniat

Expanded text:
habeo, posui: in rationibus vero adversarii confutandis, nomen quod ante baphabeo, posui: in rationibus vero adversarii confutandis, nomen quod ante baptismum habueram, id est Moysen. Librum etiam in titulos duodecim divisi, ut quod lector quisque desiderat, citius in illis inveniat
Abbreviated transcription (Latin):
coꝵ quidam eoꝵ arbitͣti sunt me hoc non fecisse nͥ quia a deo om̃ẽ
Ab ieceram uerecunctiam qđ & dm̃ et legẽ contempserã. Alii uͦ prop¬
terea me fecisse dicebant quod non ut decuerat ꝓpħarum et legis
u̾ba intellexeram: alii autẽ uane głie imputabant. & me hoc fecisse
calumpniabant᷑ ob honorẽ scłi eo quod xp̃ianoꝵ gentẽ cet̾is om̃ib
suꝑẽẽ conspicerẽ. ẜ hunc glibellum composui. ut om̃s & meam
cognoscant intentionem⁊ et audiant rationem: in quo omnium
auarũ gentium credulitatis destructionẽ p̃posui. post hec xp̃i¬
anam legem omnib p̃stantiorẽ ẽẽ conclusi adultimũ etiam cuiꝰ¬
libet xp̃iane legis adusarii om̃s obiectiones posur. positasq pro
m̃o saꝑe cum ratione et auctoritate destruxi. Librum autẽ totum
destinxi ꝑdialogum: ut lectoris animꝰ promtior fiat adintelligen.¬
dum. In cutanctis etiam xp̃ianoꝵ rationibꝰ nom̃ quod modo xp̃ianꝰ

Expanded text:
 quidam eorum arbitrati sunt me hoc non fecisse, nisi quia adeo omnem abjeceram verecundiam, quod et Deum et legem contempseram. Alii vero propterea me fecisse dicebant, quod non ut decuerat prophetarum et legis verba intellexissem Alii autem vanae gloriae imputabant, et me hoc fecisse calumniabantur ob honorem saeculi, eo quod Christianorum gentem caeteris omnibus superesse conspicerem. Hunc igitur libellum composui, ut omnes et meam cognoscant intentionem, et audiant rationem, in quo omnium aliarum gentium credulitatis destructionem praeposui, post haec Christianam legem omnibus praestantiorem esse conclusi. Ad ultimum etiam istianae legis adversarii objectiones posui, positasque pro meo sapere cum ratione et auctoritate destruxi. Librum autem totum distinxi per dialogum, ut lectoris animus promptior fiat ad intelligendum. In tutandis etiam Christianorum rationibus, nomen quod modo Christianus
Abbreviated transcription (Latin):
ei parce debecis nec tm̃ fac̾e ꝯstristari. S hoc stare nullatenus
potest: cum eum cotidie ut uos de captiuitate eripiat oretis.
Oro ce itaq moyses: ut tantȩ circuitisionis ambages a pecto¬
re meo excludas. M̾ Nichil hoꝵ quȩ tu enum̾asti nr̃am
impedit captiuitatẽ: s dm̃ semꝑ & omnipotentẽ fuisse¬

Expanded text:
ei parcere deceret nec tantum facere contristari. Sed hoc stare nullatenus potest, cum eum quotidie ut vos de captivitate eripiat oretis. Oro itaque te, Moyses, ut tantae circuitionis ambages a pectore meo excludas. MOYSES. Nihil horum quae tu enumerasti nostram impedit captivitatem, sed Deum semper et omnipotentem fuisse
Abbreviated transcription (Latin):
cide : et has fulgorem illum affirmant ẽẽ qui tempore noct᷑no
de stellis uidet᷑ cadere Hȩc autem ratio dm̃ xx iiii. elementis
ditatis abundantia descendẽtis de capite. Si uͦ ita ẽ: elementa
sunt dei mat̾ia. Om̃is autẽ mat̾ia. por ⁊ simplicior ẽ forma.
hȩc gͦ & pora & simpliciora sunt deo. qd̵ nefas ẽ credere. Itaq
aquis quȩ suꝑ cęlos sunt iugit᷑ bibat. m̾ Quidcude illo ful¬
coeisurgit nimium siccꝰ unde & locum nubium tͣnsit: et ꝑue¬
niens ad locum uͥ ñ młtꝰ est calor qm̃ remotꝰ ẽ a motu firmam̃
calore licet exiguo paulatim crematꝰ euanescit. & ia ẽ. qd ꝑ derẽ¬

Expanded text:
cidere, et has fulgorem esse affirmant illum qui tempore nocturno cidere, et has fulgorem esse affirmant illum qui tempore nocturno de stellis videtur cadere. Haec autem ratio, Deum ex quatuor elementis ditatis abundantia descendentis de capite. Si vero ita est, ergo elementa sunt Dei materia. Omnis autem materia prior est et simplicior forma.haec priora et simplicioria Deo sunt, quod nefas est credere. Itaque aquis quae super coelo sunt jugiter bibat. Ex verbis qu terra consurgit nimium siccus, unde et locum nubium transit, perveniens ad locum ubi non multus est calor, quoniam remotus est a motu firmamencalore licet exiguo paulatim crematur, et cre