comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
apłm: circũ cisus quis uocatus est non adducat prȩputiũ
sed obseruatio prȩceptorũ dĩ, Quid enim mani festius.¬
quam hoc a postolum praeupere. ut unusquis quȩ sicut uo¬
cictus erat suc maner& : aduenientib: enim rebus quarũ
erant umbrȩ illȩ obseruationes id actũ ẽ ut ostender&ur
in ipsis umbris non ẽẽ spem ponendam sed in ipsis rebus quas
illg umbrȩ signifi cabant ẽẽ uenturas. Id ẽxp̃m & eclesum:
quam noxia remouenda sed tam quam suꝑ flua contemnen¬
da apostolus prȩcipit: ut siquis iudeus xp̃o credidissec propt̃
offensionem suorum non ꝓhiber&ur manere in ipsis
suꝑ flius. nec tam̃ in eis salutem suam constitutãt putara
non enim signa illa sed ea quȩ bic signisantur. in salutem
introducunt: Ideo que preputium nibil ẽ & circumcisio
nibilẽ sed obseruatiomandatorum dĩ & quod alio loco ait
utinam & abscidantur quiuos conturbant nonquia cir¬

Expanded text:
apostolum: circumcisus quis uocatuapostolum: circumcisus quis uocatused observatio mandatorum Dei. quam hoc apostolum praecipere, ut unusquisque, sicut uocatus erat, sic maneret? aduenientibus enim rebus, quarum erant umbrae illae obseruationes, id actum est. ut ostenderetur in ipsis umbris non esse spem ponendam, sed in ipsis rebus, quas illae umbrae significabant esse uenturas. id est Christum et ecquam noxia remouenda, sed tamquam superflua contemnenda apostolus praecipit, ut si quis Iudaeus Christo credidisset, propter offensionem suorum non prohiberetur manere in ipsis superfluis, nec tamen in eis salutem suam constitutam putaret; non enim signa illa, sed ea, quae his significantur, in salutem introducunt. ideoque praeputium nihil est et circumcisio nihil est, sed obseruatio praeceptorum dei. et quod alio loco ait: utinam et abscidantur, qui uos conturbant, non quia cir
Abbreviated transcription (Latin):
factauero eorum non imitarentur ait enĩ cathedrã
mõsi sedent. quae dicunt facite. sed quae faciunt face¬
re nolite. Dicunt enĩ & non faciunt: quoloco & aueto¬
ritatem legis. quae per mõsen data est confirmat dñs
& tamen cauendos & fugiendos eẽ mores eorũ. qui
legi quã acceperant ñ obtemperabant Apertissime
ostendit: istisaut̃ peruersitatib: suis faciebant. ut cum
aliquis gentilis adlegem eorũ transiss&. id est factus
ess& proselitus. haber& morescorum. & fier& filius
gehennȩ multo plus quã ipsi essent: dabant enĩ magnã
operã ut iudeur fier& aliquis degentib &iudaeũ factũ coge¬
bant suosmores pessimos imitarineq illud quodde apło
tãquã contrarium cõmemorat. potuit aduertere
adimantus manichȩus. omnino nonesse contrarium :
quia totus ei oculus non adinquisitionẽ sed ad dẽ prehen¬
sionẽ scripturae intentus erat: cõmemorat enĩ dicentẽ

Expanded text:
facta vero eorum non imitarentur. Ait enim: Super cathedram facta vero eorum non imitarentur. Ait enim: Super cathedram Moysi sedent: quae dicunt, facite; sed quae faciunt, facere nolite: dicunt enim, et non faciunt . Quo loco et auctoritatem Legis quae per Moysen data est, confirmat Dominus, et tamen cavendos et fugiendos esse mores eorum qui Legi quam acceperant non obtemperabant, apertissime ostendit. Istis autem perversitatibus suis faciebant, ut cum aliquis gentilis ad Legem eorum transisset, id est, factus esset proselytus, haberet mores eorum, et fieret filius gehennae, multo plus quam ipsi essent. Dabant enim magnam operam ut Judaeus fieret aliquis ex Gentibus, et Judaeum factum cogebant suos mores pessimos imitari. 2. Neque illud quod de Apostolo tanquam contrarium commemorat, potuit advertere Adimantus manichaeus, omnino non esse contrquia totus eius oculus non ad inquisitionem, sed ad reprehensionem scripturae intentus erat. commemorat enim dicentem
Abbreviated transcription (Latin):
ad firmat ea quae dñs in euangelio dicit deproselito
uae uob scribȩ &pharisae ypocritue. quicircum ĩtis¬
mare & terrã ut faciatis unum proselitũ. &cũ feceritis.
erit filius gehennȩ multo plus quam estis uos: quasi
uero propterea dñs proselitũ dicit filium gehennȩ
quia circũ cidit. & sabbatum obseruat : & ñ potius qui a iu¬
daeorum prauã conuersationẽ cogitur imitari. non qua
obseruant praecepta legis. sed qua faciunt contralegẽ
quod alioloco dehirs apertissimae dicit. ubi ait. quod
reiciunt mandatum dĩ. ut suam constitutionẽ confirmen:
quia cũ lex prueceperit honorari patrem & matrem
instituerunt ipsi. quomodo ex honorentur parentes:
& itẽ cum eis dicit: uae uobis scribae &pharisaei. qui habe¬
tisdauem regni caclorum. nec ipsi intratis. nec alios ꝑ¬
mit᷑tis intrare: uelcum alio. praecepit audientibus.¬
ut dictis phari sacorũ &scribarum obtemperarent.

Expanded text:
adfirmat ea quae dominus in euangelio dicit de proselyto: adfirmat ea quae dominus in euangelio dicit de proselyto: uae uobis, scribae et pharisaei hypocritae, qui circumitismare et terram. ut faciatis unum proselytum; et cum feceritis, erit filius gehennae multo plus quam estis uos. quasi uero propterea dominus proselytum dicit filium gehennae. quia circumciditur et sabbatum obseruat, et non potius quia Iudaobseruant praecepta legis, sed qua faciunt contra legem. quod alio loco de his apertissime dicit. ubi ait, quod reiciunt mandatum dei, ut suam constitutionem confirment. quia, cum lex praeceperit honorari patrem et matrem, instituerunt ipsi, quomodo exhonorentur parentes. et item cum eis dicit: uae uobis, scribae et pharisaei, qui habetis claues regni caelorum nec ipsi intratis nec alios permittitis intrare. uel cum alio ut dictis Pharisaeorum et Scribarum obtemperarent,
Abbreviated transcription (Latin):
quem ad modũ &tu: mem̃to qm̃ seruus fuisti inegip¬
to &eruitte dñs dĩtaus hi manupotenti & braduo
excelso Id circo praece pit tibidñs custo dire diem sep¬
timũ & iterum ingenesi scriptũ est. quem ad modum
abrahae decircum cisione loquitur: testamentũ meũ
custo di inquit. tu & sem̃tuum quoderit poste hoc est
testam̃tũ meũ quod seruabis inter me &te & sementu¬
um: omnẽmasculũ circum cides in carne prȩputui
ipsorũ & sit hoc signũ testament interme & uos Oeta¬
uaautem die circũ cides omnesmasculos ingenteura
ut &iam dominatum & cõparatũ circũ cidatis pr&erali¬
enigenã. & hocerit testam̃tũ ingente ur̃a &omnis mas¬
culus qui non circũ cid& preputium suũ. perd& animam
suam demedia plebe: quia testamentũ meum dis soluit
haec omnia uerba u&eris testamenti. ut eis denouo testa¬
mento aduer s&ur. preponit adimantus & contrariaesse

Expanded text:
quemadmodum et tu. Memento quoniam servus fuisti in Aegypquemadmodum et tu. Memento quoniam servus fuisti in Aegypto, et eruit te Dominus Deus tuus in manu potenti et brachio excelso. Idcirco praecepit tibi Dominus custodire diem septimum. et iterum in genesi scriptum est, quemadmodum Abrahae de circumcisione loquitur: testamentum meum custodi. inquit, tu et semen tuum, quod erit post te. hoc est testamentum meum. quod seruabis inter me et te et semen tuum; omne masculinum circumcides in carne praeputii ipsorum: et sit hoc signum testamenti inter me et uos. octaua autem die circumcidetis omnes masculos in gente uestra, ut etiam dominatum et comparatum circumcidatis praeter alienigenam: et hoc erit testamentum in gente uestra. et omnis masc.ulus, qui non circumcidet praeputium suum, perdet animam suam de media plebe, quia testamentum meum dissoluit. haec omnia uerba ueteris testamenti. ut eis de nouo testamento aduersetur. proponit Adimantus et contraria esse
Abbreviated transcription (Latin):
apł̃r dicit: cũ &iam u&at seruiliter obseruari Sed tam̃
aliquid significare declarat dicens: Nemoergo uos
iudic& incibo. Aut in potu. aut in parte diei festi. Aut
no menia. aut sabbatorum. quodẽ umbra futurorũ
seruiles obseruationes : sed earũ inter pr&ationes tenenTur
aliberis Quicquid enĩ futurã ecclesiã significauit pro¬
ph&aest: Habes aut̃ cundem apłm dicentem spm̃ noli¬
te spernere. proph&iã nolite ex tinguere: omnia legi¬
te. quaebona sunt tenete legenda ẽ ergo scriptura
diuna. & sp̃r scĩ dispensctio cognoscendac & intuenda
sc̃ifica diem quem prȩcepit tibi dñs sexdieb laborabis
& facies omne opus tuum: Septima uero die sabbati
epulare dño dõtuo nullũ faciens opus. ips&u Aut
filius tuus. Aut filiatua. Aut puertuus. aut puella
tua bostuus. & asinus tuus. & oma ium̃tatua & co¬
lonustuus: sicaut̃ quiescat seruus tuus. & ancillatua

Expanded text:
apostolus dicit. cum etiam uetat seruiliter obseruari, sed tamen apostolus dicit. cum etiam uetat seruiliter obseruari, sed tamen aliquid significare declarat dicens: nemo ergo uos iudicet in cibo aut in potu aut in parte diei festi aut neomeniae aut sabbatorum, quod est umbra futurorum. seruiles obseruationes, sed earum interpretationes tenentur a liberis. quicquid enim futuram ecclesiam significauit. prophte spernere, prophetiam nolite exstinguere; omnia legite, quae bona sunt tenete . Legenda est ergo Scriptura divina, et Spiritus sancti dispensatio cognoscenda, et intuenda sanctifica diem quem praecepit tibi Dominus. Sex diebus laborabis, et facies omne opus tuum; septima vero die sabbati epulare Domino Deo tuo, nullum faciens opus ipse tu, aut filius tuus, aut filia tua, aut puer tuus, aut puella tua, bos tuus, et asinus tuus, omnia jumenta tua, et colonus tuus. Sic autem quiescet servus tuus et ancilla tua,
Abbreviated transcription (Latin):
Cur primates manicheorũ. nefas sibi eẽ existiment earnib
uesci : uidelic& &illud quod dñs ait turbir tantũ non
electis concessisst uider&ur: sed cũ ex consequentibus
dedaratũ sit &iã p&ro scorsũ interroganti audientib:
que discipulis quor utiq adculmen ecclesi acproduce¬
bat ita respondis se dñm ut neq perparabolam. se
illu dixisse testatussit. & ad omnes pertinere monstra¬
uerit: ñ habent isti unde auferant cibos defaucibus ho¬
minũ &eas laqueo suꝑstitionis astringant fortassis
aliquis corũ dicat, e dissere ergo quid signific& cro
porci & cameli& leporis. & milui & corui & c&crorum
a quib abstinendũ inlege prȩcipitur: nolo qualon¬
gumest sed facme ñ posse. Numquid propterea nullus
potest: & sunt᷑ uolumina innumerabilia in quibus
ista exposita sunt: nobis tam̃ ab hos refellendos: satis ẽ
quod eas obseruationes. umbrã eẽ futurorum. ñ ego sed

Expanded text:
cur primates Manichaeorum nefas sibi esse existiment carnibus cur primates Manichaeorum nefas sibi esse existiment carnibus uesci. uidelicet ut illud. quod dominus ait, turbis tantum. non electis concessisse uideretur. sed cum ex consequentibus declaratum sit etiam Petro seorsum interroganti audientibusque eum discipulis, quos utique ad culmen ecclesiae producebat. ita respondisse dominum. ut neque per parabolam se illa dixisse testatus sit et ad omnes pertinere monstrauerit: non habent isti. unde auferant cibos de faucibus hominum et eas laqueo superstitionis astringant. Fortassis aliquis eorum dicat: edissere ergo, quid significet caro porci et cameli et leporis et milui et corui et ceterorum. a quibus abstinendum in lege praecipitur. nolo. quia longum est. sed fac me non posse, numquid propterea nullus potest ? et sunt iam uolumina innumerabilia, in quibus ista exposita sunt. nobis tamen ad hos refellendos satis est, quod eas obseruationes umbram esse futurorum non ego, sed
Abbreviated transcription (Latin):
intrat. in uentrẽ uadit & in secessũ emittitur
uae aut̃ procedunt deore. decorde exeunt: & ea
co inquinant hominẽ: decorde enĩ exeunt cogita¬
tiones malae homicidia. adulteria fornicationes
furta falsa testi moniae. blas phemiae haec sunt quȩ
co inquinant hominẽ: Non lotis autẽ manibus man¬
ducare. non co inquinant hominẽ: de non lotis autẽ
manib iudaei mouerant quaestionẽ: cuius occasio¬
nedñs generaliter dehis quae in os intrant. & in
uentrem uadunt. & in seces sũmittuntur. Hoc est de
alimentis nr̃is dix̃ sententiã, Quan quã ergo conuo¬
catiradse turbis eum dixisse scriptũ sit. non quod
intrat inos co inquinat hominem: sed quod pro¬
cedit exore : tam̃ iste quotimore hoc ad diderit
uerbis suis. quibus huius modi testimoniũ cõmemora¬
uit satis appar& sicut paulo ante dictũ est : ut haber&
quod respondera eis qui sibi qua estionẽ mouissen

Expanded text:
intrat, intrat, uae autem procedunt de ore, de corde exeunt, et ea coinquinant hominem. de corde enim exeunt cogitationes malae, homicidia, adulteria, fornicationes, furta, falsa testimonia, blasphemiae; haec sunt, quae coinquinant hominem. non lotis autem manibus manducare non coinquinat hominem. de non lotis autem manibus Iudaei mouerant quaestionem, cuius occasione dominus generaliter de iis, quae in os intrant et in uentrem uadunt et in secessum emittuntur, hoc est de alimentis nostris dixit sententiam. quamquam ergo conuocatis ad se turbis eum dixisse scriptum sit non quod intrat in os coinquinat hominem. sed quod procedit ex ore' tamen iste quo timoro hoc addiderit uerbis suis, quibus huiusmodi testimonium commemorauit, satis adparet. sicut paulo ante dictum est. ut haberet quod responderet eis. qui sibi quaestionem mouissent.
Abbreviated transcription (Latin):
cũ dicer& non quo inquinar hominem. his quae percibos
ingre diuntur in eũ. quõ iudȩierant &iã ip̃si discipuli
uqui fugiendos quorundã carnium cibos apueritia in¬
stitutũ acceperant: Accedentes udeũ dixerunt ei: scis
quia farisei Audito uerbo scandalizati sumt atille res¬
pondens ait Omnis pluntatio quã ñ plientauit pater
meus caelestis. era diciebitur: sinite illos caeci sunt duces
caecorũ. Cȩcus aut̃ si cae co duccctũ prest& : am bo in foueã
cadunt: Cũ er gom fideli tatem iudaeorũ pluntationẽ
appellacr& quã ñ plantauit pat̃ cglestis. tam̃ adhuc
p&rus putansesse illã parabolã & propterea repre¬
hensos iudȩos &caecos dictos quodeam intellegere non
potuerint Respondens dixit e: edissere nobis para bolum
istã & illemani festissime ostendens ñ eẽ parabolam.
sed pro priam locutionem: dyxit adeos Ad huc &iuos sine
intellestu estis non intellegitis quiu omne quod inos

Expanded text:
cum diceret non coinquinari hominem iis. quae per cibos cum diceret non coinquinari hominem iis. quae per cibos ingrediuntur in eum, quoniam Iudaei erant etiam ipsi discipuli, qui fugiendos quarundam carnium cibos a pueritia insitum acceperant, accedentes ad eum dixerunt ei : scis. quia pharisaei audito uerbo scandalizati sunt? at ille respondens ait? omnis plantatio, quam non plantauit pater meus caelestis, eradicabitur. sinite illos: caeci sunt et duces caecorum. caecus autem si caeco ducatum praestet. ambo in foueam cadunt. cum ergo infidelitatem Iudaeorum plantationem appellaret, quam non plantauit pater caelestis, tamen adhue Petrus putans esse illam parabolam et propterea reprehensos Iudaeos et caecos dictos, quod eam intellegere non potuerint, respondens dixit ei: edissere nobis parabolam istam. et ille manifestissime ostendens non esse parabolam, sed propriam locutionem, dixit ad eos: adhuc et uos sine intellectu estis? non intellegitis, quia omne. quod in os
Abbreviated transcription (Latin):
in hominem coinquinans eum & c&era: quoder gocõme¬
morauit dñm hoc ad turbam dixisse nihil aliud osten¬
dit nisi non se ignorantia sed malitiu fecisse quod fe¬
cit ut postea dicer& auditorib: suis ad turbã dñmista
locutum eẽ non ad paucos scõs quules seipsi uideri uo¬
lunt: ut quõ suos auditorestam quã Adhuc inmundor:
permittunt carnib uesci. si biautẽ quasi iã mund is
conscderatũ & nefariũ eẽ arbitrantur: Noc&iã dim̃
sensisse uideatur. quod ñ paucos scõs sed turba sista docuerit:
Ohominem pessimũ. securum deneglegentiu generis hu¬
mani . ad occultandas deceptiones suus: Nonenĩ crede¬
bat aliquem existere. quiarriper& euangelium & cdm¬
scientuc leger&: Rinuenir& hominem in psis pratis quib
greges suos dñs pascit. laqueos incautis &minus prouidis
abscondentẽ: Nã dehis uerbis cõ moti discipuli & non
credentes proprie sed potius figurate dñm locutum eẽ

Expanded text:
in hominem coinquinans eum et cetera. quod ergo commein hominem coinquinans eum et cetera. quod ergo commemorauit dominum hoc ad turbam dixisse. nihil aliud ostendit. nisi non se ignorantia. sed malitia fecisse quod fecit, ut postea diceret auditoribus suis ad turbam dominum ista locutum esse, non ad paucos sanctos. quales se ipsi uideri uolunt, ut, quoniam suos auditores tamquam adhuc inmundos permittunt carnibus uesci. sibi autem quasi iam mundis consceleratum et nefarium esse arbitrantur, hoc etiam dominum sensisse uideatur, quod non paucos sanctos, sed turbas ista docuerit.s o hominem pessimum, securum de neglegentia generis humani ad occultandas deceptiones suas! non enim credebat aliquem existere, qui arriperet euangelium et consequentia legeret et inueniret hominem in ipsis pratis, quibus dominus greges suos pascit, laqueos incautis et minus prouidis abscondentem. nam de his uerbis commoti discipuli et non credentes proprie, sed potius figurate dominum locutum esse.
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ contruriu duo istu capitula desingulis testumentis con¬
lutu monstruuero quidiste fucturus est. contruquem dicit
grauissimum testimonium testisquem contru uduersur¬
um ipse produxit: Ipse enim commemoruuit de euungelio
testimoniũ dñodicente Non co in quinari hominem his ȩscis
quue in grediuntur ieum : & ipse u cirnibus ubstinendũ
tumquã ubm̃mundis ȩscis monere & docere noncessut :&
tumen sensit quantum plugũ sibi infliger& & quanto istu
reper cuiso  seipse sauciar&: nequis enĩ eum interroga¬
r& & dicer&. Quomodo ergo prohib&is carnibus uesci
sidñs dicit sicut tuipse cõmemoras. nihilest ingre¬
dienr in hominẽ co in quinans eũ. sedea quae pro¬
cedunt deeo coin quinant: uoluit quasi adhibere medici¬
nam sine caura in mortifero uulnere: sic enĩ posuit ipsũ
euan gelicum testimoniũ: in eu angelio in quit dicit ad
turbam dñs: audite & intellegite: nihil est ingrediens

Expanded text:
esse contraria duo ista capitula de singulis testamentis conesse contraria duo ista capitula de singulis testamentis conlata monstrauero, quid iste facturus est. contra quem dicit grauissimum testimonium testis. quem contra aduersarium ipse produxit? ipse enim commemorauit de euangelio testimonium domino dicente non coinquinari hominem iis escis, quae ingrediuntur in eum ; et ipse carnibus abstinendum tamquam ab inmundis escis monere et docere non cessat. et tamen sensit. quantam plagam sibi infligeret et quanto ictu repercussus se ipse sauciaret. ne quis enim eum interrogaret et diceret: quomodo ergo prohibetis carnibus uesci, si dominus dicit, sicut tu ipse commemoras: nihil est ingrediens in hominem coinquinans eum, sed ea, quae procedunt de eo. coinquinant? uoluit quasi adhibere medicinam sine causa in mortifero uul-, nere. sic enim posuit ipsum euangelicum testimonium. in euangelio. inquit, dicit ad turbam dominus: audite et intellegite, nihil est ingrediens
Abbreviated transcription (Latin):
lium quib ñ eẽ uescendũ. populo ad huc carnali p̃ceptũ
estud significatonem posita sint humanorũ morũ. quos
ecclesiaquue corpus est dñi insuue unitutis uinculumuni¬
uitis stubile & sempiternum recipere non potest : tumquũ
m̃mundas escus respuens & in suauis ceru non conuestens:
ut illa omniu prucceptu curnali populo iposito futurum
disciplinum spiritidis populi proph&ient: &ideo nonea re¬
pugnare sententiae dni. quauerissi medicit. ñ co in¬
quinari hominẽ his quae per ȩscã ingrediuntur in eũ
Illa enim sententia seruis onera inponit ĩsta iã liberis
uorũ onera. fidem pręnuncient liberorũ: Omnia enĩ
sicut dicit apostolus infigurã contingebant eis ꝓpternos
inquos finis sȩculorũ obuenit: siergo infigurã continge¬
bant quae patiebantur : infigurã accipiebant quae
monebantur: cũego ista respondero. & hoc modo non

Expanded text:
lium, quibus non esse vescendum populo adhuc carnali praeceptum lium, quibus non esse vescendum populo adhuc carnali praeceptum est, ad significationem posita sint humanorum morum, quos Ecclesia quae corpus est Domini, in suae unitatis vinculum stabile et sempiternum recipere non potest, tanquam immundas escas respuens, et in sua viscera non convertens; ut omnia illa praecepta carnali populo imposita futuram disciplinam spiritualis populi prophetarent: et ideo non ea repugnare sententiae Domini, qua verissime dicit, non coinquinari hominem iis quae per escam ingrediuntur in eum. Illa enim senteuorum onera fidem praenuntient liberorum. omnia enim, sicut dicit apostolus, in figura contingebant eis propter nos, in quos finis saeculorum obuenit. si ergo in figuram contingebant, quae patiebantur. in figuram accipiebant, quae monebantur. Cum ergo ista respondero et hoc modo non
Abbreviated transcription (Latin):
tiosa imaginatione continentiȩ prȩcipit: Certe Ił
si uerũ est ñ coinquinure illa quȩ ingrediuntur in
hominẽ : cũ magno errore in mundareẽ dicunt
escus manichae. cũ homines cane uescuntur si autẽ
inmunde sunt tales escae. quid deisto testimonio
facient. quodeu angelica & diuina auetoritate pro¬
latũ ẽ. ubi dñs dicit. ñ coinquinari hominẽ his quȩ
ingrediuntur in eũ sed his quȩ ꝓcedunt de illo: an
forte dicturi sunt. sicut solent dicere cũ scriptura¬
rũ eos urg& auctoritas. hoc capitolum acorrupto¬
ribus scripturarũ insertũ eẽ eu ungelio: Cur ergo
adimantus hoc capitulo teste utitur. & inde conatꝰ
uetus testam̃tũ oppugnare. unde ipse prosternitur:
umenĩ quispiũ catholicus xp̃ianus. utriusq scriptu¬
rae uenerator & intellector ei responderit. haec non
ẽẽ contraria. quod illa dequorundã carnibus anima¬

Expanded text:
tiosa imaginatione continentiae praecipit? Certe enim, tiosa imaginatione continentiae praecipit? Certe enim, si verum est, non coinquinare illa quae ingrediuntur in hominem, cum magno errore immundas esse dicunt escas Manichaei, cum homines carne vescuntur. Si autem immundae sunt tales escae, quid de isto testimonio facient, quod evangelica et divina auctoritate prolatum est, ubi Dominus dicit, non coinquinari hominem iis quae ingrediuntur in eum, sed iis quae procedunt de illo? An forte dicturi sunt, sicut solent dicere, cum Scripturarum eos urget auctoritas, hoc capitulum a corruptoribus Scripturarum insertum esse Evangelio? Cur ergo Adimantus hoc capitulo teste utitur, et inde conatur Vetus Testamentum oppugnare, unde iste prosternitur? Cum enim quispiam catholicus christianus utriusque Scripturae venerator et intellector ei responderit, haec non esse contraria; quod illa de quorumdam carnibus anima
Abbreviated transcription (Latin):
rauit in leuitico scriptũ eẽ ut a non nullis anima lium
carnib tempe r&ur: Nãque huic sententiae. illudex
eu angelio credidit opponendũ. ubidñs dicit nihil
est in grediens i hominẽ quo inquinans eum sed ea
quae ꝓcedunt deeo coin quinant: hocsi in prudens fecit
nihil cȩcius si autẽ sciens nihil sceleratiui: Nonne ipsẽ
paulo ante posuerat apł̃i testimoniũ dicentis. bonũ est
fr̃s ñ mandu care carnẽ neq bibere uinũ dũ cupit
denouo testimonio u&eri aduersari ubidictũ est
secundũ desideriũ anim&uce occide & manducu
omnẽ carnẽ : quomodo ergonunc pluc& eisenten¬
tia dñi quadicit nihileẽ ingrediens in hominem
quodco in quin& eũ sedea coinquinare quae de homi¬
ne ꝓcedunt : ubi seiste abscondat ab hac sententia quo
fugi&: dicat mihi quando inmunditiã carnium fu¬
giendã &acibis scõrũ separandũ ꝑ uerra & supersti¬

Expanded text:
ravit in Levitico scriptum esse, ut a nonnullis animalium ravit in Levitico scriptum esse, ut a nonnullis animalium carnibus temperetur. Namque huic sententiae illud ex Evangelio credidit opponendum, ubi Dominus dicit: Nihil est ingrediens in hominem, coinquinans eum; sed ea quae procedunt de eo, coinquinant . Hoc si imprudens fecit, nihil caecius: si autem sciens, nihil sceleratius. Nonne ipse paulo ante posuerat Apostoli testimonium dicentis, Bonum est, fratres, non manducare carnem, neque bibere vinum ; dum cupit de Novo Testamento Veteri adversari, ubi dictum est, Secundum desiderium animae tuae occide, et manduca omnem carnem ? Quomodo ergo nunc placet ei sententia Domini, qua dicit, nihil esse ingrediens in hominem quod coinquinet eum, sed ea coinquinare quae de homine procedunt? Ubi se iste abscondat ab hac sententia? Quo fugiet, dicat mihi, quando immunditiam carnium fugiendam et a cibis sanctorum separandam, perversa et supersti
Abbreviated transcription (Latin):
mundae sunt dictȩ : ad significationem ua l& hominẽ
iinundorum. qui ꝑfigurar inu&eribus scripturis suñ
designaq Si cutienĩ bos ille. cui trituranti u&at õs alli¬
gari eu angelistam significat. sicut apł̃s aꝑtissime ex¬
ponit : ita &illa quae prohiibita sunt. quasdũ hominũ
immunditias significañ quae in soci&atem corporis xp̃i
ides in ecclesia stabilem & sempit̾nã non recipiuntur
Nam quod ad cibor adtn& omnino nihilinmundũ et̃
sed malum eẽ homini quiper offensionem m anducat
e eo quod in leuitico scriptũ est. separate amundo im¬
mundũ. & nemomanduc& carnẽ. cameli. asimi. & lepo¬
ris & porti & aquilȩ & milui & corur & uulturis & reli¬
quoru: nus quã manifestius plenissima dolis & frau¬
dib anima huius hominis deprehendi pocest. qui
tam quã sibi aduersa atq contraria deutroque tes¬
tam̃to capitulũ obiecit. quã in hocloco ubi comemo¬

Expanded text:
mundae sunt dictae, ad significationem valet hominum mundae sunt dictae, ad significationem valet hominum immundorum, qui per figuras in veteribus Scripturis sunt designati. Sicuti enim bos ille, cui trituranti vetat os alligari, evangelistam significat, sicut Apostolus apertissime exponit ; sic et illa quae prohibita sunt, quasdam hominum immunditias significant, quae in societatem corporis Christi, id est, in Ecclesiam stabilem et sempiternam non recipiuntur. Nam quod ad cibos attinet, omnino nihil immundum esse, sed malum esse homini qui per offensionem manducat,. CAPUT XV. 1. De eo quod in Levitico scriptum est: Separate a mundo immundum, et nemo manducet carnem cameli, asini, et leporis, et porci, et aquilae, et milvi, et corvi, et vulturis, et reliquorum . Nusquam manifestius plenissima dolis et fraudibus anima hujus hominis deprehendi potest, qui tanquam sibi adversa atque contraria de utroque Testamento capitula objecit, quam in hoc loco ubi commemo
Abbreviated transcription (Latin):
rius. omne quod in macello uenit manducite. nihil
inter rogantes propter conscientiam. Dñi est enim ter¬
ra & plenitudo eius: Siquis uos uocauerit exinfidelib:
& uolueritis ire: omnia quae apponuntur uob mandu¬
cate . nihil diiudicantes ꝓpt̃ conscientium : siquis autẽ
uob dixerit. quia hoc immoliticiũ ẽ : Nolite mandu¬
care. propterillum quiindicauit & ꝓpt̃ conscientiã
conscientiã aut̃ dico ñ tuã. sed alterius : quare enim
libertas mea iudic&ur ab alia conscientia siego gͣratia
participo ut quid blasphemor proquo ego gratia sagoc
siueigitur manducatis. siuebibitis. siue quodcũ que faci¬
tis: omnia ingloriã di facite: Haec attendant manichȩ
& uideant quomodo dictũ sit indeutero nomio. secundum
desiderium amma&uae occide & manduca om nẽ
carnẽ iuxta uoluptatẽ quã dedit tibi quod eniͦ quibus
dã ccrnib non manducandis iudȩir prȩceptu est &im¬

Expanded text:
rius. omne quod in macello uenit, manducate nihil rius. omne quod in macello uenit, manducate nihil interrogantes propter conscientiam. domini est enim terra et plenitudo eius. si quis uos uocauerit ex infidelibus et uolueritis ire, omnia. quae adponuntur uobis, manducate nihil diiudicantes propter conscientiam. si quis autem uobis dixerit. quia hoc immolaticium est, nolite manducare propter illum, qui indicauit, et propter conscientiam; conscientiam autem dico non tuam, sed alterius. quare enim libertas mea iudicatur ab aliena conscientia? ego cum gratia participo, utquid blasphemor. pro quo ego gratias ago? siue igitur manducatis siue bibitis siue quodcumque facitis, omnia in gloriam dei facite. haec adtendant Manichaei et uideant, quomodo dictum sit in deuteronomio: secundum desiderium animae tuae occide et manduca omnem carnem iuxta uoluptatem, quam dam carnibus non manducandis Judaeis praeceptum est, et im
Abbreviated transcription (Latin):
adhominis alimentũ: sed quõ manichei &ia cũadhominis
caenã quaeque animalia prȩparantur. immolationẽ
eẽ dicunt. secundũ suũ intellectũ ista contraria eẽ pu¬
tauerunt: ꝓpt̃ ea &illum cõmemora uer̃ locũ. ubi
apłs ait. quae immolant  demoniis immolant & non
dõ : cũ apłs aꝑtissime deuictimis loquer&ur quȩ in
tẽplo offeruntꝰ dȩ monib: non dehis escis quas sibihomi¬
nes prȩparant: sic em̃ dicit: quidergodico quia idolisim¬
mo latumẽ aliquid: aut idolũ est aliquid sed quia
qua e immolant dȩmonus & nondõ immolant: Nolo
uos socios demoniorũ fieriñ potestis calicem dñi bibe¬
re. & calicẽ daemoniorũ. Non potestis mensȩ dñi
participure . & mensae demoniorũ : An emulumur
dnm nũ quid fortior es illo sumus : omnia licita sunt
sedñ om̃a expediunt: omnia licita sunt. sed non omnia
ȩdificant: Nemo quod suũ est quȩrat. sed id quod alte¬

Expanded text:
ad hominis alimentum. sed quoniam Manichaei etiam cum ad hominis ad hominis alimentum. sed quoniam Manichaei etiam cum ad hominis cenam quaeque animalia praeparantur, immolationem esse dicunt, secundum suum intellectum ista contraria esse putauerunt. propterea et illum commemorauerunt locum, ubi apostolus ait: quae immolant gentes, daemoniis immolant et non deo, cum apostolus apertissime de uictimis loqueretur, quae in templo offeruntur daemonibus, non de his escis, quas sibi homines praeparant. sic enim dicit: quid ergo? dico quia idolis immolatum est aliquid, aut idolum est aliquid? sed quia quae immolant, daemoniis et non deo immolant. nolo uos socios daemoniorum fieri. non potestis calicem domini bibere et calicem daemoniorum. non potestis mensae domini participare et mensae daemoniorum. an aemulamur dominum? numquid fortiores illo sumus? omnia licita sunt, sed non omnia expediunt; omnia licita sunt, sed non omnia aedificant. nemo quod suum est quaerat, sed id quod alte
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ : & tam̃ temperandũ ab eis. siquis forte infir¬
mus offenditur: & quodã loco apertissime istos signi¬
ficauerit. cũ dicit: in nouissimis temporib: futuros quos¬
dam. prohibentes nubere. abstinentes acibis quos dĩ
creauit: Hos enĩpro priȩ designat. qui non propterea
tẽperant. acibis talibus. ut aut concupis centiã suam re¬
frenent. Aut infirmitati alterius parcant. sed quia
ipsas carnes iñ mundas putant & earũ creatorem dm̃
eẽ negant: Nos aut̃ teneam: apłi cã disciplinam
dicentẽ quod omnia munda sint mundis. seruatamo
deratione euangelica. ut non grauentur corda nrã
nendum huic loco legis. & quasi contrariũ manichaei
ẽẽ crediderint: Nonenĩ deimmo lationib lȩxloquit᷑
cũ in deutero namio dicitur. secundum desiderium
anima&uae occide &manduca omnẽ carnẽ. iuxta
uo luptatẽ quã dedit tibi dñs: sed decibis qui pertinen

Expanded text:
nem et tamen temperandum ab eis, si quis forte infirnem et tamen temperandum ab eis, si quis forte infirmus offenditur. et quodam loco apertissime istos significauerit. cum dicit in nouissimis temporibus futuros quosdam prohibentes nubere, abstinentes a cibis, quos deus creauit. hos enim proprie designat, qui non propterea temperant a cibis talibus, ut aut concupiscentiam suam refrenent aut infirmitati alterius parcant, sed quia ipsas carnes inmundas putant et earum creatorem deum esse negant. nos autem teneamus apostolicam disciplinam dicentem, quod omnia munda sint mundis seruata moderatione euangelica, ut non grauentur corda nostrnendum huic loco legis et quasi contrarium Manichaei esse crediderint. non enim de immolationibus lex loquitur, cum in deuteronomio dicitur: secundum desiderium animae tuae occide et manduca omnem carnem iuxta uoluptatem, quam dedit tibi dominus, sed de cibis, qui pertinent
Abbreviated transcription (Latin):
cuius quã int̃p̃tatione ut intellegat᷑
& quur hoc cpostolus dixerit : & quanta istimclitia de
scripturis cestuquueq discerplnt quibus circum ueni¬
cent imperitos : Num & munda eẽ om̃a dix̃ cpostolus
secundum fidem & ei eẽ iñmunda quiputat inmunda
& tunceẽ abeis temperundum quum ꝑ offensionem ac¬
cipiunt᷑ Id est cum cliquis infirmus putat sibi ab omnib:
curnibus tempercndum ne incidat in cornem immo¬
lutitium : & ideo &eum quimanducat potest arbitrare
in honorem idolorum id fucere &exeo grauiter offendi
cũ ipsa immolatitia caro siex fide an Escente accipiat᷑
neminẽ macul&: unde alio loco idem apłs in¬
ter rogari u&at. cũ quid demacello emiturłabaliquo
infideli quis quã uocatus in mensa eiꝰ exhiberi
sibi carnes uid& quas isti inmundas arbitrantꝰ
no ꝓpt̃ immolitionẽ sed quia carnes sunt : cũ apł̃s
clam& omnia mundu esse. & omnẽ creaturã
dĩ bonã ẽẽ. & omnia scĩ ficari ꝑ uerbũ &oratio¬

Expanded text:
cuiusquam interpretatione, ut intellegatur, et cur hoc apostolus dixerit et quanta isti malitia de scripturis certa quaeque decerpant, quibus circumueniant inperitos ? nam et munda esse omnia dixit apostolus secundum fidem et ei esse inmunda, qui putat inmunda et tunc esse ab eis temperandum, cum per offensionem accipiuntur. id est cum aliquis infirmus putat sibi ab omnibus carnibus temperandum. ne incidat in carnem immolaticiam, et ideo eum qui manducat potest arbitrari in honorem idolorum id facere et ex eo grauiter, offendi, cum ipsa immolaticia caro, si ex fide a nesciente accipiatur. neminem maculet. unde alio loco idem apostolus interrogari uetat. cum quid de macello emitur uel ab aliquo infideli quisquam uocatus in mensa eius exhiberi sibi carnes uidet, quas isti inmundas arbitrantur non propter immolationem, sed quia carnes sunt, cum apostolus clamet omnia munda esse et omnem creaturam dei bonam esse et omnia sanctificari per uerbum et oratio
Abbreviated transcription (Latin):
iudicate. neponatis offendiculum Aut scandalum fra
cõmune ẽ: nã si propter escã fratertuus contrista¬
tur iam ñ secundum caritatem ambulas Noli
in escatua illũ perdere. pro quo xp̃s mortuus est
Noner goblas phemur bonũ nrm ñ est enĩ regnũ dĩ
esca & potus. sediustitia & pax & gaudium inspũ
sc̃õ qui enĩ in hoc seruit xp̃o. pluc& dõ & probatus
est hominib. Itaq quȩ pacis sunt sectemur & quae
adaedificationem sunt in in uicẽ: Noli propter
ȩscã destruere opus dĩ: Omnia quidem mundu sed
malũ ẽ homini quiꝑ offessionẽm anducat: bonũ
⁊ ñ manducare carnẽ. neq bibere uinũ neq in quo fratu
simanducauerit dum natus ẽ quia ñ ex fider¬

Expanded text:
udicate, ne ponatis offendiculum aut scandalum fratcommune est. Nam si propter escam frater tuus contristatur, jam non secundum charitatem ambulas. Noli in esca tua illum perdere, pro quo Christus mortuus est. Non ergo blasphemetur bonum nostrum. Non est enim regnum Dei esca et potus, sed iustitia et pax et gaudium in spiritu sancto. qui enim in hoc seruit Christo, placet deo et probatus est hominibus. itaque quae pacis sunt sectemur, et quae ad aedificationem sunt in inuicem. noli propter escam destruere opus dei. omnia quidem munda. sed malum est homini. qui per offensionem manducat. bonum est non manducare carnem neque bibere uinum neque in quo frater tuus si manducauerit, damnatus est. quia non ex fide
Abbreviated transcription (Latin):
sem& ipsa desiderabiliu super aurum & lapidem pre¬
tiosũ multũ: &illud beatus uir quiinuenit sapientium.
&im mortalis qui uid& prudentiũ melius est enĩ illũ mer¬
cari: quã auri &argenti thes auros prȩciosior ẽ autẽ lapidib¬
optimis non resistit illi ullum malum bene notaẽ omnib:
appropinquantibus es&eis quiconsiderant cam diligent̃
Oͥmne autem pr&iosom non ẽilli dignum: & illud ꝓpt̃ boc

Expanded text:
id ipsum desiderabilia super aurum et lapidem preid ipsum desiderabilia super aurum et lapidem pretiosum multum et illud: beatus uir. qui inuenit sapientiam, et inmortalis, qui uidet prudentiam. melius est enim illam mercari quam auri et argenti thesauros; pretiosior est autem lapidiboptimis, non resistit illi ullum malum; bene nota est omnibus adpropinquantibus ei et eis. qui considerant eam diligenter. omne autem pretiosum non est illi
Abbreviated transcription (Latin):
cur nolunt & alia in euangelio cuntueri. ubi enĩ scriptũ
est. beati pauperes spũ quõ ipsorũ ẽ regnũ caelorũ ibi sequit
b eatimites quõ ipsi hereditate possi debunt terrã : Ecce habent
amicordi hereditate terrae diuiter fieri: Cũ aut̃ adtantã eges¬
tatem diues ille redigitur. ut ab ea paupere quem ne glexerat.
digito breui inaquu tinctoarenti linguȩ suaehu morem stilla¬
ride praec&ur. intellegant. Quomodo fiant pauperes inimicidi
& idesse cognoscant quod inlege scriptũ ẽ: Egosum qui diui¬
tias do amicis meis & pauper tatem inimicis: Nã istas diui¬
tius tẽporules & in u&ere scriptura eẽ contemptas. & superius
docui &innumerabilibus locis quilegere uoluerit inueni& u
Vnde est &iã illud: meliusẽ modicũ iusto. super diuitias pec¬
catorũ multas: &illud: bonũ mihi lexoristui super milia
auri & argent: & illud: iudici adĩuera iustificata in

Expanded text:
cur nolunt et alia in euangelio contueri? ubi enim scriptum cur nolunt et alia in euangelio contueri? ubi enim scriptum est: beati pauperes spiritu. quoniam ipsorum est regnum caelorum, ibi sequitur: beati mites. quoniam ipsi hereditate possidebunt terram. ecce habent amicos dei hereditate terrae diuites fieri. cum autem ad tantam egestatem diues ille redigitur, ut ab eo paupere, quem neglexerat, digito breui in aqua tincto arenti linguae suae humorem stillari deprecetur, intellegant, quomodo fiant pauperes inimici dei, et id esse cognoscant. quod in lege scriptum est: ego sum. qui diuitias do amicis meis et paupertatem inimicis. Nam istas diuitias temporales et in uetere scriptura esse contemptas et superius docui et innumerabilibus locis, qui legere uoluerit inueniet. unde est etiam illud: melius modicum iusto super diuitias peccatorum multas et illud: bonum mihi lex oris tui super milia auri et argenti et illud: iudicia dei uera iustificata in
Abbreviated transcription (Latin):
huic loco u&eris testum̃q quod dñs ait. Omnis qui confusus
fuerit me aut in uerbis meis ingente ista adultera & pec¬
catrice & filius hominis: confund&ur illum cum uenerit
tineathad contem stũ pꝰ rerum tem poralium non
uideo: Quodsi propterea ꝑtinet ine aliquis territus
d& alium rerum damnis. x pm̃ confiteri aut erubes¬
cat aut timeat : quid habent quod dicanti fru¬
dicim: ita esse istamunera dĩ. ut tamen sint infima & in
cõparatione salutaris confessionis. non solũ amittenda. sed
ultro &iam proicienda carnclibus tamen haec amanti¬
bus. & nondũ capientibus promissa caelestia. neabidolis &de¬
monibus ista p&erent utiliter. ad nõ dõ essepollicitaXUIIII
meis & pauꝑtatẽ inimicis: huic sententiae illud opponunt
qđ dñs dicit. beati pauperes spũ. quõ ipsorũ est regnũ cȩlorũ:
& uae uob diuitib quia peꝑcistis consolationẽ urãm sed

Expanded text:
huic loco ueteris testamenti, quod dominus ait: omnis, qui confusus huic loco ueteris testamenti, quod dominus ait: omnis, qui confusus fuerit me aut uerba mea in gente ista adultera et peccatrice, et filius hominis confundetur illum, cum uenerittineat ad contemptum rerum temporalium non uide talium rerum damnis, Christum confiteri aut erubescat, aut timeat, quid habent quod dicant? Dicimus ita esse ista munera Dei, ut tamen sint infima, et in comparatione salutaris confessionis, non solum amittenda, sed ultro etiam projicienda: carnalibus tamen haec amantibus, et nondum capientibus promissa coelestia, ne ab idolis et daemonibus ista peterent, utiliter a Domino Deo esse pollicita. CAPUTmeis, et paupertatem inimicis meis. Huic sententiae illud opponunt quod Dominus dicit, Beati pauperes spiritu, quoniam ipsorum est regnum coelorum : et: uae uobis diuitibus, quia percepistis consolationem uestram. sed
Abbreviated transcription (Latin):
abicientẽ talem felicitatem. & ad unũ dnm̃ dm̃ confugi¬
endũ eẽ cantantẽ. Itaenĩ dicit degludio maligno erue
me & exime me demanufiliorũ alienorũ quorũ os lo¬
cutum est uanitatẽ. & dexteraeorũ dextera imquitatis
quorũ filii ipsorum uelut no uellȩ constabilitȩ in iuuentu¬
tesua: filiae eorũ compositȩ & ornatȩ sicut similitudo
templi, cellari aeorũ plena eructantiu ex hoc in hoc
Oueseorum fȩcundae. multiplicantes in exitibus suis.
boueseorũ crasse Nonẽ ruina sȩpis nec exitus. neque
clamor inpluteis eorũ: beatũ dixer̃ populũ cui haec st̃.
beatus populus cuius dñs dr̃ eiꝰ: Actendunt ergo. quomo¬
do irrideatur ista felicitas in: hominibus impus & tota
beatitudo indõ solo in concussa figatur: Illi enĩ dicun
beatum populũ cuihaec sunt. sed beatus populus cuius:
dñs dr̃ ipsius: Quodaut̃ &iã illud contrariũ eẽputauerun

Expanded text:
abjicientem talem felicitatem, et ad unum Dominum Deum confugiabjicientem talem felicitatem, et ad unum Dominum Deum confugiendum esse cantantem. Ita enim dicit: De gladio maligno erue me, et exime me de manu filiorum alienorum, quorum os locutum est uanitatem, et dextera eorum dextera iniquitatis. quorum filii ipsorum uelut nouellae constabilitae in iuuentute sua. filiae eorum compositae et ornatae sicut similitudo templi. cellaria eorum plena et eructantia ex hoc in hoc. oues eorum fecundae multiplicantes in exitibus suis: boues eorum crassae. non est ruina saepis nec exitus neque clamor in plateis eorum. beatum dixerunt populum, cui haec sunt; beatus populus, cuius dominus deus eius. adtendant ergo, quomodo inrideatur ista felicitas in hominibus inpiis et tota beatitudo in deo solo inconcussa figatur. illi enim dicunt beatum populum, cui haec sunt: sed beatus populus, cuius dominus deus ipsius. quod autem etiam illud contrarium esse putauerunt
Abbreviated transcription (Latin):
& dñr istem ipsis quos uult essererũ temporaliũ con¬
temtores ut in euungelio sibi serui ant. promitat mul¬
tiplicutionẽ earundem rerum in hoc sđo. dicens. quod
accipient in hoc sđo cenciestantum. in sło aut̃ futuro
uitã aet̃ nã: sicut &iã in u&era scriptura dr̃. fidelihomini
totus mundus diuitiarũ est. unde exult& apłs dicens
quasi nihil habentes & omnia possidentes: Siergo in nouo
testam̃to pr&er aet̃nũ possessionẽ quae ꝓmittitur scis.
hs quoq: possessionis quae transitura ẽ multiplicatio non
subtraitur. & tanto fit uberior quanto contem ptius posside¬
tur : quanto magis in u&ere testum̃to carnalis populi prȩmia
talia esse debuerunt. In prbsotamen uno & uero dõ gub¬
natore omniũ temporum. omnia ꝓtẽpore moderante &
amminis trante: sed ne in solis noui testumenti libris isti
arbitrentur haec esse contempta: audiant proph&a

Expanded text:
et dominus iisdem ipsis, quos uult esse rerum temporalium conet dominus iisdem ipsis, quos uult esse rerum temporalium contemptores, ut in euangelio sibi seruiant, promittit multiplicationem earundem rerum in hoc saeculo dicens. quod accipient in hoc saeculo centies tantum, in saeculo autem uenturo uitam aeternam, sicut etiam in uetere scriptura dtotus mundus divitiarum est . Unde exsultat Apostolus dicens, Quasi nihil habentes, et omnia possidentes : si ergo in Novo Testamento praeter aeternam possessionem quae promittitur sanctis, hujus quoque possessionis quae transitura est, multiplicatio non subtrahitur, et tanto fit uberior, quanto contemptius possidetur; quanto magis in Veteri Testamento carnalis populi praemia talia esse debuerunt, ipso tamen uno et vero Deo gubernatore omnium temporum omnia pro tempore moderante et administrante. 2. Sed ne in solis Novi Testamenti libris isti arbitrentur haec esse contempta, audiant prophetam
Abbreviated transcription (Latin):
carnaliu &tem poralia praemia fuisse promissa: sed
tam̃ ab uno dõ cuius est creatura omnis & superior & in¬
ferior: Certe enĩ ipse adimantus. posuit testimoniũ
de eu angelio ubi dñs ait Nolite iurare. neq ꝑcȩlum
quia thronus eius est. neq ꝑterrã qui a scubellũ est pedũ
eius quod quidem & in u&erib: libris scriptumẽ. Cȩlum
mihi tronus est. terã scabellũ pedũ meorum. Quid
ergo mirũ. sibonathronisui datspiritalit̃ sibi seruientib
& bona scabelli pedũ suorũ dat carnclit̃ sibi seruientib:
cũ sp̃s superior sit &ccro inferior. sicut superiora sunt
caetestica & inferiora terrestria : quamquam illu omnia
fide lager& pratum & fructus uentris. & fructur terrȩ
&iumentorũ. & armentũ boum & grexouium possint
&iã spiitaliter intellegi: sed nunc adrem non pertin&
istatractatio: siaut in ipso nouo testamento : cuius prȩ¬
mium u& hereditas ad nouũ hominẽ pertin&: tamen

Expanded text:
carnalia et temporalia praemia fuisse promissa, sed carnalia et temporalia praemia fuisse promissa, sed tamen ab uno deo, cuius est creatura omnis et superior et inferior. certe enim ipse Adimantus posuit testimonium de euangelio, ubi dominus ait: nolite iurare neque per caelum, quia thronus eius est. neque per terram, quia scabellum est pedum eius. quod quidem et in ueteribus libris scriptum est: caelum mihi thronus est, terra scabellum pedum meorum. quid ergo mirum, si bona throni sui dat spiritaliter sibi seruientibus et bona scabelli pedum suorum dat carnaliter sibi seruientibus, cum spiritus superior sit et caro inferior, sicut superiora sunt caelestia et inferiora terrestria? quamquam illa omnia, id est ager et pratum et fructus uentris et fructus terrae et iumentorum et armentum boum et grex ouium possint etiam spiritaliter intellegi. sed nunc ad rem non pertinet ista tractatio. si autem in ipso nouo testamento, cuius praemium et hereditas ad nouum hominem pertinet, tamen
Abbreviated transcription (Latin):
tionem : quã ꝑ illũ impleri opor tebat: ita: & dauid boni¬
tas cõmendata est. ut haberent homines quod a marenT¬
& saulis malitia ad exitũ digniorẽ dilataẽ. ut haberent ut¬
homines quodtimerent :X UĨIIf¬
e eoquod in deutero nomio scriptum est: Si aure audieris
uocemdm̃ ditui. benedictus es in a grotuo. benedictus es
in prato tuo. benedictus fructus uentristui & fructus terrae
tuae. & generationes iumentorum tuorũ. & arm̃ tum
boum tuorũ & grex ouiũ tuarũ. benedictus es introitu
tuo &egressu: Huic capitulo. illud dicunt in eu angelio
esse contrariũ : Siquis uult mesequi ab ne g& sem& ipsũ
sibi & collut crucẽ suã & sequaturme. Quid enĩ prodest
homini si totũ mundũ iucr& ur. Animae aut̃ suae d&ri¬
mentũ patiatur : Aut quid dabithomo cõmutationem
proanima sua. Sed exillu regula ostendit ñ eẽ contra¬
riũ qu a notũ eẽ iã deb& carnali ad hue populo congruent

Expanded text:
tionem, quam per illum inpleri oportebat. ita et Dauid bonitionem, quam per illum inpleri oportebat. ita et Dauid bonitas commendata est, ut haberent homines quod amarent, et Saulis malitia ad exitum digniorem dilata est, ut haberent homines quod timerent. De eo, quod in deuteronomio scriptum est: si aure audieris uocem domini dei tui, benedictus es in agro tuo, benedictus es in prato tuo, benedictus fructus uentris tui et fructus terrae tuae et generationes iumentorum tuorum et armentum boum tuorum et grex ouium tuarum; benedictus es in introitu tuo et egressu. huic capitulo illud dicunt in euangelio esse contrarium: si quis uult me sequi, abneget semet ipsum sibi et tollat crucem suam et sequatur me. quid enim prode est homini, si totum mundum lucretur, animae autem suae detrimentum patiatur? aut quam dabit homo commutationem pro anima sua? sed ex illa regula ostenditur non esse contrarium, qua notum esse iam debet carnali adhuc populo congruenter
Abbreviated transcription (Latin):
timuis se quẽ acceperat inpotestatem : nec dm̃ qui dederat:
ubi ergo difficultas fuit occidendi nec timor. dilestio ꝑfecit
inimico : eccedauit ille bellator impleuit praeceptũ xp̃i
quodaccepimus ut diligamur in imicos: atq utinam hoc
imitarentur isti qui hum anum affectũ miseri cordiae.
adnescio qua crudelia deliramentatorserunt : dum enĩ
credunt panẽ plorare : quod fieri non potest ñ eũ porriguã
homini quem plorantẽ uident: fortassis dicant sicut so¬
lent cȩci iactare insana conuicia meliorem fuis seđđ.
qui pepercit inimico . quã dm̃ quidederit ei occidendi
potestatẽ : quasi uero di nescir&. cui dederit hanc põtesta¬
tem: Nouerat utiq uoluntatẽ serui sui sed& c&eris &iã
hominib: adimitandũ in notescer& eaquae in cordedauid
iã notadõ erat inimici dilegtio: dedit in potestatẽ inimi¬
cum. quẽ ñdũ uolebat occidi proptercertã rerũ idisposi¬

Expanded text:
timuisse, quem acceperat in potestatem, nec deum. qui dederat. timuisse, quem acceperat in potestatem, nec deum. qui dederat. ubi ergo nec difficultas fuit occidendi nec timor, dilectio pepercit inimico. ecce Dauid ille bellator inpleuit praeceptum Christi. quod accepimus, ut diligamus inimicos. atque utinam hoc imitar.ntur isti, qui humanum adfectum misericordiae ad nescio quae crudelia deliramenta torserunt! dum enim credunt panem plorare, quod fieri non potest, non eum porrigunt homini. quem plorantem uident. fortassis dicant, sicut solent caeci iactare insana conuicia, meliorem fuisse Dauid, qui pepercit inimico, quam deum qui dederat ei occidendi potestatem: quasi uero deus nescierit, cui dederit hanc potestatem. nouerat utique uoluntatem serui sui, sed ut ceteris etiam hominibus ad imitandum innotesceret ea quae in corde Dauid iam deo nota erat inimici dilectio dedit illi in potestatem inimicum, quem nondum uolebat occidi, propter certam rerum disposi