comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nus ex gentili conu̾sus: qui & ipse postea uenerabilis extitit: ac
ferrariensi cenobio p̾fuit. Andreas qͦ & martinꝰ atq iohannes:
qui eo etiã ꝓcurante. ad clericatũ ꝑuenire meruert̃. S & alii
quam plures. qͦs enumerare ꝑlongũ est: qui die noctuq in ei
camera. cũ om̃i studio sollempnit᷑. canonicũ adimplere stu¬
debant cursum.
cotidie ad eũ confluebat:. in tantũ ut siquis ignotꝰ aut
pegrinus. eligii inquirens domiciliũ. cũ ex eo int̾rogaret quẽ¬
piam. id ab eo acciꝑẽt responsũ. Uade inqͥens illã in plagã:
& ubi pauꝑm cetꝰ conspexeris: illic utiq &e eligiũ repperies.
Sicut enĩ ut dictũ est. apes circumdant fauũ: ita assidue
turbis pauꝑm constipatꝰ incedebat eligiꝰ. Quib aut ꝑse aut
ꝑ famulũ. alimoniã parit̾ & elemosinã tribuens: benignissi¬
me cotidie refouebat. Habebat enĩ & loculos: ubi aurum

Expanded text:
nus ex gentili conversus, qui et ipse postea venerabilis exstitit, ac nus ex gentili conversus, qui et ipse postea venerabilis exstitit, ac Ferrariensi coenobio praefuit. Andreas quoque et Martinus atque Joannes, qui eo etiam procurante ad clericatum pervenire meruerunt, sed et alii quamplures quos enumerare perlongum est, qui die noctuque in ejus camera cum omni studio solemniter canonicum adimplere studebant cursum. quotidie ad eum confluebant, in tantum ut si quis ignotus aut peregrinus Eligii inquirens domicilium, cum ex eo interrogaret quempiam, id ab eo reciperet responsum: Vade, inquiens, illam in plagam, et ubi pauperum coetus conspexeris, illic utique et Eligium reperies: sicut enim, ut dictum est, apes circumdant favum, ita assidue turbis pauperum constipatus incedebat Eligius, quibus aut per se, aut per famulum alimoniam pariter et eleemosynam tribuens, benignissime quotidie refovebat; habebat enim et loculos ubi aurum
Abbreviated transcription (Latin):
uelint iam lib̾i ad ꝓpriã remeare pat̾am. ipse eis in qͣntum¬
suppetebat p̾beret subsidiũ:. siqui autẽ cum ipso uelint ꝑma¬
nere. libens ualde accomodabat assensũ: i tadũtaxat. ñ iam
ut seruis potiꝰ ut frẽs cum eodẽ degerent. Porro siqͥb suadir
cenobii expeterent: hos tanqͣm dños insignit̾ honorans. uesti¬
menta etiam. & queq erant necessaria tribuens. ilico archi¬
teriis cũ exultatione destinans: cum grandi demũ sollicitu¬
dine eoꝵ gerebat curã. Habebat p̾̃terea secũ plures u̾na¬
culos. in suo contubnio degentes. sibiq necessario uigit̾ ob¬
temꝑantes. Ex quib erat baudericꝰ. eiusdẽ lib̃ compuinti¬
alis: qui in omnib honeste ualde. eiꝰ curam gerebat. Erat
etiam tituenꝰ. genere sueuus. fidelis cubiculariꝰ laicꝰ: qui po¬
stea ad mercedis cumulũ ꝑuenit int̾emptꝰ: Necnon & buchi¬

Expanded text:
velint iam liberi ad propriam remeare patvelint iam liberi ad propriam remeare patsuppetebat, praeberet subsidium; si qui autem cum ipso velint permanere, libens valde accommodabat assensum, ita duntaxat non jam ut servi, sed potius ut fratres cum eodem degerent; porro si quibus  Cocoenobii expeterent, hos tamquam dominos insigniter honorans, vestimenta etiam et quaeque erant necessaria tribuens, illico archisteriis cum exsultatione destinans, cum grandi demum sollicitudine eorum gerebat curam. Habebat praeterea secum plures vernaculos in suo contubernio degentes, sibique necessario jugiter obtemperantes, de quibus erat Baudericus ejusdem liber comprovincialis, qui in omnibus honeste valde ejus curam gerebat. Erat etiam Tituenus genere Suevus, fidelis cubicularius laicus, qui postea ad mercedis cumulum pervenit interemptus; necnon et Buchi
Abbreviated transcription (Latin):
der sorpꝰ pprium que habere poterataisq ad cingulũ & am¬
phibalum. necnon & uictũ necessariũ: s &e usq ad caldiam¬
tasse expoliabat: tantummͦ ut captiuis subueniret. Id etiam
a iiipegrinos xp̃c sepissime faciebat. O quotiens debitor esse
noluit:ut debitorib subueniret. Quotiens brachile aureum.
pugnã quoq auro gemmisq comptã. sibi surripuit: tantũ
ut miseris succurreret. Ut aute breuit̾ comp̃hendam.tan
tam captiuoꝵ multitudine. ꝑ succedentia temꝑm spacia. a
duro dñoꝵ absoluit iugo: tantasq elemosinas diũso hoĩum
generi utriusq sexus diu̾sis eccłis ac monast̾us distribuit ut
nust ea orator. qͣmuis studiosus. qͣmius sit eloquens: ad plenũ
narrare sufficiat. Redemptos enĩ captiuos. ꝓtmꝰ corã rege
statuens. iactatis ante eũ denariis. cartas eis lib̾tatis tbuebat
Deinde trmã ipsis optionis ꝓponebat electionẽ: ⁊d est ut siq̃

Expanded text:
ter corpus proprium quae habere poterat, usque ad cingulum et amter corpus proprium quae habere poterat, usque ad cingulum et amphibalum, necnon et victum necessarium, sed et usque ad calceamenta se exspoliabat, tantummodo ut captivis subveniret. Id etiam et in peregrinos Christi saepissime faciebat. O quoties debitor esse voluit, ut debitoribus subveniret? Quoties brachile aureum, pungam quoque auro gemmisque comptam sibi surripuit, tantum ut miseris succta captivorum multitudine per succedentia temporum spatia a duro dominorum absolvit iugo tantasque elemosinas diverso hominum genere utriusque sexus, diversis ecclesiis ac monasteriis distribuit, ut nullus ea orator, quamvis studiosus, quamvis sit eloquens, ad plenum narrare sufficiat. Redemptos enim captivos protinus coram rege statuens, iactatis ante eum denariis , cartas eis libertatis tribuebat. Deinde trium ipsis optionum proponebat electionem: id est, ut si qui
Abbreviated transcription (Latin):
diq uiri religiosi: aduene qͦ & monachi. Et quicqͥd mili¬
tare poterat. aut eis in elemosinã dabat: aut certe capti¬
uoꝵ in precia distrahebat. Habebat enĩ maximũ in huius¬
modi oꝑe studiũ. Sane ubicũq uenundandũ intellexisset
mancipiũ: magna cum miscłia & festinatione occurrets:
mox dato pretio liberabat captiuũ. Int̾dum etiã usq ad
iagunti ce triginta. seu &e quinquaginta numero: simuil a
captiuitate redimebat. Non numqͣm uͦ agmen integrum:
& usq ad centũ animas cum naui egrederent᷑ ut̾usq sexus.
ex lu̾isis gentib uenientes. parit̾ liberabat. romanoꝵ scilicet.
geilo.atq britannoꝵ: Necnon &e mauroꝵes precipue ex ge¬
nene saxonoꝵ:. qui abunde eo temꝑe. ueluti greges asedib pro¬
priis euulliꝰ indiu̾sa distrahebant᷑. Quod si contigisset. udoo¬
piosus uenditoꝵ numerꝰ. mensurã p̃cii excederet: cunctis pre¬

Expanded text:
dique viri religiosi, advenae quoque et monachi, et quidquid milidique viri religiosi, advenae quoque et monachi, et quidquid militare poterat aut eis in eleemosynam dabat, aut certe captivorum in pretia distrahebat; habebat enim maximum in hujusmodi opere studium. Sane ubicunque venundandum intellexisset mancipium, magna cum misericordia et festinatione occurrens, mox dato pretio liberabat captivum; interdum etiam usque ad viginti et triginta, seu et quinquaginta numero simul a captivitate redimebat; nonnunquam vero agmen integrum, et usque ad centum animas, cum navi egrederentur, utriusque sexus, ex diversis gentibus venientes pariter liberabat, Romanorum scilicet, Gallorum, atque Britannorum, necnon et Maurorum, sed praecipue ex genere Saxonorum, qui abunde eo tempore veluti greges a sedibus propriis evulsi in diversa distrahebantur: quod si contigisset ut copiosus venditorum numerus mensuram pretii excederet, cunctis prae
Abbreviated transcription (Latin):
ollebat itaq magis ac magis in uigiliis. in ieiunus:
atq in caritate. Fabricabat in usũ regis. utensilia
quam plurima: ex auro & geminis. Sedebat fabricans in¬
defosso: & contra eum thille u̾naculus eiꝰ ex genere saxõ¬
nico. Qui magistri sequens uestigia: & ipse postmodum
uenerabilem uitã duxit. Sedens gͦ eligius ad opꝰ p̾dictum.
codicem sibimet p̾ oculis p̃parabat aꝑtum: ut quoqͦ gene̾
laborans. diuinũ ꝑciꝑet mandatũ. Sic gͥ duplũ gerens of¬
ficium: manꝰ usib hominum. mentẽ usui mancipabat di¬
uino. flagrabat eiꝰ ubiq fama: in tantũ ut siqui ex roma¬
na. uel italica. aut ghothica. uel qͥlicumq ꝓuintia. legati¬
onis federe. aut alia quacũq ex causa. palatiũ regis fran¬
coꝵ adire pararent. ñ priꝰ regi occurrerent. qͣm eligiũ ag¬
grederent᷑: uł iuuamen alimonie ab eo poscentes. uł certe
consilium salubre querentes. Confluebantq ad eum un¬

Expanded text:
ollebat itaque magis ac magis in vigiliis, in jejuniis, atque in charitate: fabricabat in usum regis utensilia quamplurima ex auro et gemmis: sedebat fabricans indefesso, et contra cum Thille vernaculus ejus, ex genere Saxonico, qui, magistri sequens vestigia, et ipse postmodum venerabilem vitam duxit. Sedens ergo Eligius ad opus praedictum, Codicem sibimet prae oculis praeparabat apertum, ut quoque genere laborans divinum perciperet mandatum; sic igitur duplum gerens officium, manus usibus hominum, mentem usui mancipabat divino. Fragrabat ejus ubique fama, in tantum, ut si qui ex Romana, vel Italica, aut Gothica, vel qualicunque provincia legationis foedere, aut alia quacunque ex causa palatium regis Francorum adire pararent, non prius regi occurrerent quam Eligium aggrederentur, vel juvamen alimoniae ab eo poscentes, vel certe consilium salubre quaerentes; confluebantque ad eum un
Abbreviated transcription (Latin):
b: obiuauit: ut ingens ꝓhoc fieret nr̃is & gaudiũ &e spectaculum
Nam om̃s u̾sutias cunctasq eiꝰ artes. quas ille nunc occulere.
nunc etiã clissimulare conabat᷑. frequenti disputatione palam
funditꝰ decexit. Sic qͦ adu̾sus eũ omniũ ep̃oꝵ sententia plarta
ac ꝑ singulas ciuitates suꝑ eiꝰ nomine decreto constituto: cum
sib merito de decore. eliminauert a finib gallie. Se¬

Expanded text:
bus obviavit, ut ingens pro hoc fieret nostris et gaudium et expectaculum. bus obviavit, ut ingens pro hoc fieret nostris et gaudium et expectaculum. Nam omnes versutias cunctasque eius artes, quas ille nunc occultare, nunc etiam dissimulare conabat, frequenti disputatione palam funditus detexit. Sic quoque adversus eum omnium episcoporum sententia prolata ac per singulas civitates super sibi merito dedecore eliminaverunt a finibus Galliae.
Abbreviated transcription (Latin):
nunc autẽ augustindunꝰ uocat᷑. adiit: ibi qͦ degens. cepit tam
caute qm fraudulent̾. sua nephanda doginata prodere.
Quod cũ in palatio ad aures ꝑuenisset eligii: cepit uigilan¬
ter. sicut semꝑ ꝓ huiꝰmodi causa sollicitꝰ erat. cum audoeno
& cet̾is catholicis uiris tractare: quẽ admodũ hanc pestem.
palam om̃ib manifestatã detegerent. Itaq ñ destitit ep̃os
c̃monendo & optimates: qͦusq ex iussu pͥncipis. sacerdotale
conciliũ apud urbẽ aurelianensẽ. congregaret᷑. Ubi p̾fato
heretico in medio deducto. conabant᷑ eũ docti quiq diu̾sis
ix causis int̾pellare. s nullo poterant gen̾e concludere. Tan¬
a quippe dicendi arte. obiectis questionib occurrebat:
it ubi maxime putaret᷑ astrictus. ibi quasi anguis lubricꝰ
quib dam foraminib lapsus :eoꝵ se fronti opponeret. Cũq nullo

Expanded text:
nunc autem Augustidunus vocatur, adiit; ibi quoque degens, coepit tam nunc autem Augustidunus vocatur, adiit; ibi quoque degens, coepit tam caute quam fraudolenter sua nefanda dogmata prodere. Quod cum in palatio ad aures pervenisset Eligii, coepit vigilanter, sicut semper pro huiusmodi causa sollicitus erat, cum Audoino et ceteris catholicis viris tractare, quemadmodum hanc pestem palam omnibus manifestatam detegerent. Itaque non destitit episcopus commonendo et obtimates, quousque ex iussu principis sacerdotale concilium apud urbem Aurilianensem congregaretur; ubi praefato heretico in medio deducto, conabantur eum docti quique diversis ex causis interpellare, sed nullo poterant genere concludere. Tanta quippe dicendi arte obiectis quaestionibus occurrebat, ut ubi maxime putaretur adstrictus, ibi quasi anguis lubricus quibusdam foraminibus lapsus eorum se fronti opponeret. Cumque nullo
Abbreviated transcription (Latin):
sustinere martyriũ ꝓ eo ne c̾indatur eccłia fallaciis hereticoꝵ
qͣm ẽ illa. ne ĩmolet᷑ ydolis impulsu paganoꝵ. In paganoꝵ nã¬
q ꝑsecutione. unꝰquisq ꝓ sua tantũ anima: in hereticoꝵ uͦ. pro
uniu̾sali patit᷑ eccl̃ia. Et idcirco eũ potiorẽ dixerĩ: quia ꝓculdu¬
bio excellentior atq eximior comꝓbat᷑. Hec pauca de tanti ui¬
ri memoria: eligii uita sibi contineat subnexa. Loquatur &
te. que nos dilectionis gr̃a.hucusq narrasse sufficiat: ut tam
eximii uiri memoria. qui utiq collegis meis. in urbe romana
multa impendit bona: quamuis in oriente frequentet᷑. non
usq quaq in occidente obliuioni tradat᷑.
er idem fere tempꝰ. quo apud urbẽ romã talia gesta ft̾:
unꝰ hereticoꝵ pulsus apartib transmarinis: galliaꝵ
prouintiã petiit. Qui adgressus ilico ciuitatẽ. que olĩ edua.

Expanded text:
sustinere martyrium pro eo, ne scindatur ecclesia fallaciis hereticorum, sustinere martyrium pro eo, ne scindatur ecclesia fallaciis hereticorum, quam est illa, ne immoletur idolis inpulsu paganorum. In paganorum namque persecutione unusquisque pro sua tantum anima, in hereticorum vero pro universali patitur ecclesia, et idcirco eum potiorem dixerim, quia procul dubio excellentior atque eximior conprobatur'. Haec pauca de tanti viri memoria Eligii vita sibi contineat subnexa, loquatur et: quae nos dilectionis gratia hucusque narrasse sufficiat, ut tam eximii viri memoria, qui utique collegis meis in urbe Romana multa inpendit bona, quamvis in Oriente frequentetur, non usquequaque in Occidente oblivione tradatur. 35. Per idem fere tempus, quo apud urbem Romam talia gesta sunt, unus hereticorum pulsus a partibus transmarinis Galliarum provintiam petiit. Qua adgressus, civitatem ilico, quae olim Aedua,
Abbreviated transcription (Latin):
litescens: pꝰt multa torm̃ta.clarã ualde ce nobilẽ uitã. optimo ⁊ ue¬
nerabili fine conclusit. Simulent nunc heretici qͣntum uolunt:
confundant᷑ &e erubescant. a se martyrẽ factũ: qͣmuis eũ pacifice
morte defectũ. quasi ñ eũ pena consumpserit: in qͦ pena consũp¬
ta est. Qui si in p̃senti nunc adessent: hec ame ꝓ mr̃e u̾ba audi¬
rent. Et si inqm ĩminente carnifice. gladio mortuꝰ non fuerit: in
confessione tam̃ catholice fidei exilio relsgatꝰ. pt continuã & in¬
defessam ꝓfessionẽ. głosũ mortis exitum meruit.sicq ad d̾m suũ
redeuntẽ. celestis aula mr̃em suscepit. Neq enĩ uirtꝰ eius aut
honor minor est. qͦminꝰ beatis mr̃ib aggreget᷑: quia qͣntũ ĩap̃s
fuit: eqͣnimit̾ tolerauit. quicqͥd ei adu̾sitatis oblatũ est. Nam
sicut scͥptura testatur. non ẽ inferior gła. s potiꝰ excellentior.

Expanded text:
latiscens, post multa tormenta claram valde et nobilem vitam obtimo et velatiscens, post multa tormenta claram valde et nobilem vitam obtimo et venerabile fine conclusit. Simulent nunc heretici, quantum volunt, confundantur et erubescant a se martyrem factum, quamvis eum pacifice morte defectum, quasi non eum poena consumpserit, in quo poena consumpta est. Qui si in praesenti nunc adessent, haec a me pro martyre verba audirent: 'Etsi', inquam, 'inminente carnificis gladio mortuus non fuerit, in confessione tamen catholicae fidei exilio religatus, post continuam et indefessam professionem glorioso mortis exitu meruit. Sicque ad Dominum suum redeuntem caelestis aula martyrem suscepit; neque enim virtus eius aut honor minor est, quominus beatis martyribus adgregetur, quia, quantum in ipso fuit, aequanimiter toleravit, quicquid ei adversitatis oblatum est. Nam, sicut scriptura testatur, non est inferior gloria, sed potius excellentior
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i gr̃a ce uirtute repletꝰ. ac ueluti si saxũ immobile unda allide¬
retita uirili animo. dicta respuebat garrientiũ. Iubebat᷑ ei im¬
ꝑiali decreto. fidẽ patrib edere contrariã. s ille cui sacra fides ut¬
nerabilis erat. abnegabat se posse impia contra dm ꝓferre u̾ba.
consultiꝰ fore udicans. temꝑalẽ ponere uitãitantũ ut ei consci¬
entia fidei duraret illesa. Nouimꝰ quendã frẽm apartib orien¬
tis uenientẽ: qͥ ea que narro. se corã posito gesta ẽe testabatur.
Igit᷑ cum nullo suasionis genẽ. martinꝰ a catholica reflecteret᷑ fide:
multiplicib iniuriis affectꝰ. diuq coram ppło flagellatꝰ. demũ re¬
uinctis pt t̾gum manib aielut electꝰ aries. cuncta urbe lam̃tante
exilio trudit᷑. Sicq constantinopolĩ ꝑductꝰ. ibiq exilio religatus.
sola illic oratione. meruit ceco lumina reddere. Ubi exulans ac de¬

Expanded text:
Christi gratia et virtute repletus, ac veluti si saxum immobile unda allideChristi gratia et virtute repletus, ac veluti si saxum immobile unda allideret, ita virili animo dicta respuebat garrientium. Jubebatur ei imperiali decreto fidem Patribus edere contrariam, sed ille cui sacra fides venerabilis erat, abnegabat se posse impia contra Deum proferre verba, consultius fore judicans temporalem ponere vitam, tantum ut ei conscientia fidei duraret illaesa. Novimus quemdam fratrem a partibus Orientis venientem, qui ea quae narro se coram posito gesta esse testabatur. Igitur cum nullo suasionis genere Martinus a catholica reflecteretur fide, multiplicibus injuriis affectus, diuque coram populo flagellatus, demum revinctis postergum manibus, velut electus aries, cuncta urbe lamentante, exilio truditur; sicque Constantinopolim perductus, ibique exilio religatus, sola illic oratione meruit caeco lumina reddere. Ubi exulans ac di
Abbreviated transcription (Latin):
sertionib intento satis animo obsecundare: congregauit con¬
tiliũ facerdotum: causa compescendi. ĩmo delendi huiꝰ praui¬
tatem dogmatis. In quo concilio omnib orthodoxis consen
uentib: edidit contra hereticos fidẽ. magnifice ualde atq
acurate. Qmͣ etiam cũ subiuncta epistola. galliaꝵ partib
destinauit:mandans & obtestans regi francoꝵ. ut si eẽnt eiꝰ
uiri catholici eruditi. hos sibi adminiculũ. obheresim compͥ¬
mendã faceret destinari. Ubi tunc eligiꝰ cũ sodali libentissi¬
ne prexisset: nisi ei quedã causa impedim̃ti fuisset. xxi.¬
ed interim dilatione int̾cedente. inimicus humani generis
acriꝰ incitatꝰ. pulsabat fortit̾ contra murũ eccł̃ie ꝑ homines ꝑ¬
ditos: ac turrĩ ualidissimã. omni oppugnationis gen̾e fatigabat
martinũ: sibi uigit̾ affligendo inclinare cupiens ep̃m. S qͣmqͣm

Expanded text:
sertionibus intento satis animo obsecundare, congregavit consertionibus intento satis animo obsecundare, congregavit concilium sacerdotum causa conpescendi, immo delendi huius docmatis pravitatem. In quo concilio, omnibus ortientibus edidit contra haereticos fidem magnifice valde atque accurate, quam etiam cum subjuncta epistola Galliarum partibus destinavit, mandans et obtestans regi Francorum, ut si essent ejus viri catholice eruditi, hos sibi adminiculum ob haeresim comprimendam faceret destinari: ubi tunc Eligius cum sodali libentissime perrexisset, nisi ei quaedam causa impedimenti fuisset. ed interim dilatione intercedente inimicus humani generis acrius incitatus, pulsabat fortiter contra murum Ecclesiae per homines perditos, ac turrim validissimam omni oppugnationis genere fatigabat, Martinum sibi, jugiter affligendo, inclinare cupiens episcopum: sed q
Abbreviated transcription (Latin):
in eadem scĩ dẏonisii basilica. sub arcu in latere dextro. Cui
successit in regno filiꝰ eius. etate uiuenculꝰ: uocabulo clodoueꝰ.
Sub huiꝰ regni pͥncipio. nefanda heresis partib orientis. cepe¬
rat pullulare: constantino tc romani ĩꝑii apicẽ gub̾nante
Ceꝑunt gͦ p̾fate heresiarches. nequit̾ eccłiasticã regłam uiolare:
& neq eum ex maria uerã assumpsisse carnẽ. ꝓphanis uocib
garriebant. Que res płimos in eccłia conturbabat: & plerosq iã
contagiũ huiꝰ pestifere assertionis infecerat. ñ solũ in urbib qͥb
morabat᷑. s &e urbem que ẽ. caput omniũ Romã: paulatĩ iam
eoꝵ prauitas penetrauit. Erat autẽ eo temꝑe rome p̾sul: beatissi¬
mꝰ papa martinꝰ. Qui sollicite ac uirilit̾ ꝓ hac causa inuigilais.
ĩmoq pugnans: multa ꝓbra & adu̾sa ab̃ hereticis sustinebat.
unde tandẽ ꝑmotꝰ. cum & imꝑatorẽ & plures cerneret. eoꝵ as¬

Expanded text:
in eadem sancti Dionisii basilica sub arcu in latere dextro. Cui in eadem sancti Dionisii basilica sub arcu in latere dextro. Cui successit in regnum filius eius aetate iuvenculus vocabulo Chlodoveus. Sub huius regni principio nefanda heresis partibus Orientis coeperat pullulare, Constantino tunc Romani imperii apicem gubernante. Coeperunt ergo praefatae heresiarches nequiter ecclesiasticam regulam violare et et neque eum ex Maria virgine veram adsumpsisse carnem profanis vocibus garriebant. Quae res plurimos in ecclesia conturbabat et plerosque iam contagio huius pestiferae adsertionis infecerat, non solum in urbibus quibus morabantur , sed et urbem quae est capud omnium Romam paulatim iam eorum pravitas penetrabat. Erat autem eo tempore Romae praesul beatissimus papa Martinus, qui sollicite ac viriliter pro hac causa invigilans immoque pugnans multa probra et adversa ab hereticis sustinebat. Unde tandem permotus, cum et imperatorem et plures cerneret eorum ad
Abbreviated transcription (Latin):
parisius ciuitate: & tuguriũ suꝑ ip̃m marmoreũ. miro oꝑe
de auro & gẽmis: cristã quoq & species de fronte magnifice
composuit. n ecñ & axes in circuitu altaris auro oꝑuit.& po¬
suit in eis poma aurea. rotundilia atq gẽmata. Oꝑuit qͥs
&e lectoriũ & ostia cliligent᷑: de metallo argenti. S &e dectun
throni altaris: axib oꝑuit argenteis. fecit qͦ & repamin lo¬
co ant̾ioris tumuli: ce altare extrinsecꝰ. ad pedes scĩ m̃ris fabr.¬
cauit. Tantũq illic suppeditante rege. sua exercuit indus¬
tria. atq ita suũ difudit specimen: ut pene singłare sit in
galliis ornam̃tam: & in magna omniũ admiratione. usꝙ
in hodiernum diem.x.¬
is oꝑib mirifice ꝑfectis. atq omnib circũquaq gentib
sedatis. ferocissimis etiã uaccẽis. ditioni ꝓpͥe hostili gladio
subactis. mortuus ẽ rex magnꝰ & inclytꝰ dagobertꝰ: & sepultꝰ est

Expanded text:
Parisius civitate et tugurium super ipsum marmorem miro opere Parisius civitate et tugurium super ipsum marmorem miro opere de auro et gemmis. Cristam quoque et species de fronte magnifice conposuit necnon et axes in circuitu throni altaris auro operuit et posuit in eis poma aurea, retundiles atque gemmatas. Operuit quoque et lecturium et ostia diligenter de metallo argenti; sed et tectum throni altaris axibus operuit argenteis. Fecit quoque et repam in loco anterioris tumuli et altare extrinsecus ad pedes sancti martiris fabricavit; tantumque illic, suppeditante rege, sua exercuit industria atque ita suum defudit specimen, ut paene singulare sit in Galliis ornamentum et in magna omnium admiratione usque in bodiernum diem. 3ibus mirifice perfectis atque omnibus circumquaque gentibus sedatis, ferocissimos etiam Vacaeos dicioni propriae hostili gladio subactos, mortuus est rex magnus et inclitus Dagobertus et sepultus est
Abbreviated transcription (Latin):
ic idem uir beatꝰ. int̾ cetera
bonoꝵ oꝑm insignia: multa scõꝵ. auro. argentoq &e
gemmis. fabricauit sepulchra: id ẽ germani. seuerini. piatonᷤ
aiuntini. lucii. Genouefe. columbe. maximiani. & loliani. Iu¬
liani: adhuc autẽ & alioꝵ multoꝵ. s p̃cipue beati martini
turonis ciuitate. dagob̾to rege inpensas p̃bente: iniro opificio
ex auro & gemis. contexit sepulcrũ. Nec non & tumbã sc̃ĩbri¬
dtionis: & aliam ubi corpꝰ beati martini dudũ iacuerat. urba¬
ne composuit. Magnũ insuꝑ beneficiũ: eidẽ eccłie apud re¬
gem optinuit. Namq ꝓ reuerentia sc̃i confessoris martini:
eligio rogante. omnẽ censũ qui rei publice soluebat᷑. adinte¬
grũ dagobtus rex eidẽ eccłie indulsit: atq ꝑ cartã confirma¬
uit. Ad eo autem omne sibi ius fiscalis census eccłiauendicat
& usq hodie in eadẽ urbe. ꝑ pontificis litt̾as comeꝰ constitu¬
atur. Preterea eligiꝰ fabricauit & mausoleũ scĩ m̃ris dyonili

Expanded text:
ic idem vir beatus inter cetera bonorum operum insignia multa sanctorum auro argentoque et gemmis fabricavit sepulchra, id est Germani, Severini, Piatonis, Quintini, Lucii, Genovefae, Columbae, Maximiani et Loliani, Iuliani, adhuc autem et aliorum multorum. Sed praecipue beati MartTuronis civitate, Dagoberto rege impensas praebente, miro opificio ex auro et gemmis contexit sepulcrum, necnon et tumbam sancti Brictionis, et aliam ubi corpus B. Martini dudum jacuerat, urbane composuit; magnum insuper beneficium eidem ecclesiae apud regem obtinuit: namque pro reverentia sancti confessoris Martini, Eligio rogante, omnem censum, qui reipublicae solvebatur, ad integrum Dagobertus rex eidem Ecclesiae indulsit, atque per chartam confirmavit. Adeo autem omne sibi jus fiscalis census Ecclesia vindicat, ut usque hodie in eadem urbe per pontificis litteras comes constituatur. Praeterea Eligius fabricavit et mausoleum sancti martiris Dionisii
Abbreviated transcription (Latin):
deat: sociatꝰ in gła sempit̾na. qͣm ipsam sine dubio credi¬
mꝰ ẽẽ adeptam. ꝓ suis sc̃is atq eg̃giis laborib. in qͥb opti¬
me xp̃o auxiliante cucurrit. cursumq felicit̾ consũmant
&e uitam cum corona p̾mii et̾nam recepit. int̾ agmina sto¬

Expanded text:
deat, sotiatus in gloria sempiterna, quam ipsam sine dubio credideat, sotiatus in gloria sempiterna, quam ipsam sine dubio credimus esse adeptam pro suis sanctis atque egregiis laboribus, in quibus obtime, Christo auxiliante, cucurrit cursumque feliciter consummavit et vitam cum corona praemii eternam recepit inter agmina iusto
Abbreviated transcription (Latin):
bus eiꝰ int̾cessionem. cotidie exaudiunt᷑ & egrotan
lium pauca de płib gesta hic scͥbere. nobis complacu¬
it: habet qͥ uolu̾it sollicite considerare uel imitari.
quasi in p̃claro speculo quelibet exempla uirtutũ.
humlitatẽ precipue que est mater uirtutũ: caria¬
tem plenissimamq dilectionem: summe abstinentie atq
consilii astuti prudentiam. & fidei fortitudinẽ. seu & lari¬
sime misccłie pietatem: &e qd maxime omne̾ nitorẽ p̾cellit
p̃miũ integritatis: & sc̃e pudicitie uirginitatẽ deuotissi¬
mam. Orationis instantiam. atq mirifice pacis custodiã.
& zeli scĩtatis feruorẽ. Ex his gͦ p̾claris gẽmis. qͥb m̃temsu
famule b̾tile exornauit omp̃c cls. eligat quisq qd̃ plact
qͥ conseruare talia cupit: ut possit xp̃o p̾sule particeps
eiꝰ fieri. in remuneratione iustoꝵ: quatinꝰ centuplicatum
p̃miũ & uitã et̾nam. cum hac eugłica uirgine xp̃i possi¬

Expanded text:
bus eius intercessionem cotidie exaudiuntur, et egrotantbus eius intercessionem cotidie exaudiuntur, et egrotantlium pauca de pluribus gesta hic scribere nobis complacuit, habet qui voluerit sollicite considerare vel imitari, quasi in praeclaro speculo quaelibet exempla virtutum, humilitatem praecipue, quae est mater virtutum, caritatem plenissimamque dilectionem summae abstinentiae atque consilii astuti prudentiam et fidei fortitudinem seu et largissimae misericordiae pietatem et, quod maxime omnem nitorem praecellit, praemium integritatis et sanctae pudicitiae virginitatem, devotissimam orationis instantiam atque mirificae pacis custodiam et zeli sanctitatis fervorem. Ex his ergo praeclaris gemmis, quibus mentem suae famulae Bertilae exornavit omnipotens Deus, eligat quisquis quod placet, qui conservare talia cupit, ut possit Christo praesule particeps eius fieri in remuneratione iustorum, quatinus centuplicatum praemium et vitam aeternam cum hac euangelica virgine Christi possi
Abbreviated transcription (Latin):
do fr̃m lugentium illuc accessit. qualit̾ cuncti lacri¬
mis inmensis constipati. lam̃tabiles uoces detulerũt:
& a nobis est inclicibile. & omnib incredibile: nisi qͥ
hoc presentalit̾ uiderunt. Tantus fragor plangentiũ
ibidem resonabat: quasi tonitruo magno locus ille
concuti uideretur. Qͦ nichil aliud int̾ amara suspi¬
ria audiebat᷑. nisi Iom̃s clamabant. Nutͥx pia. mater
optima. cur nos deseris. & cui nos relinquis: qͦs tanto
temꝑe dulci & mat̾no affectu nutristi: Cur orbatos
merentesq & dolentes nos derelinquis hodie: In mor¬
te tua: om̃s nos constat mortuos fuisse. Hec itaq atq
his similia conclamantes. sine int̾missione ꝑ triduum:
quarto die cum honore debito. beatum corpusculum
balsamo punctum. condierunt in sepulchro. In quo
loco gr̃a dñi ad salutem gen̾is humani. plura ꝑficere
dignat᷑ miracula. Ibi &e orationes fidelium. poscenti¬

Expanded text:
do fratrum lugentium illuc accessit, qualiter cuncti lacrido fratrum lugentium illuc accessit, qualiter cuncti lacrimis inmensis constipati lamentabiles voces detulerunt, et a nobis est indicibile et omnibus incredibile, nisi qui hoc praesentaliter viderunt. Tantus fragor plangentium ibidem resonabat, quasi tonitruo magno locus ille concuti videretur, quod nihil aliud inter amara suspiria audiebatur, nisi omnes clamabant: 'Nutrix pia, mater optima, cur nos deseris, et cui nos relinquis, quos tanto tempore dulci et materno affectu nutristi? Cur orbatos merentesque et dolentes nos derelinquis? Hodie in morte tua omnes nos constat mortuos fuisse'. Haec itaque atque his similia conclamantes sine intermissione per triduum, quarto die cum honore debito beatum corpusculum balsamo perunctum condiderunt in sepulchro, in quo loco gratia Domini ad salutem generis humani plura perficere dignatur miracula. Ibi et orationes fidelium poscenti
Abbreviated transcription (Latin):
penitus penitus: parcitate: cybo & poculo indulgi¬
bat. Etfatiscentib iam membris: ꝑuigiles noctes om¬
nes ducebat. Hec itaq atq huiꝰmodi plurima ge¬
rens admiranda. sicut ipsi plenius meministis ⁊ ui¬
distis: quia proferre ꝑ nos ut dignum est non po¬
test sermo pauꝑculus: melius uobis ea u̾r dictat affit
Et cum tantis eius meritis. diuina pietas remunera¬
tionem dare iam decreuisset: modico pulsata dolo¬
re. corꝑis febre lectulo decubuit. Quo in lecto posi¬
ta in dolorib. deo gr̃as agere studebat. in psal¬
mis. hymnis. & canticis spiritalib: sibiq assistentes
dño decantare monebat. Absq gͥ uexatione corpl
haui. beatitudinis culmen feliciter explens. erectis sur¬
sum oculis. ac sc̃is manib ad celum extensis: animã
deo caram ereptam de scło. mansuram cum xp̃orange¬
lis plaudentib emisit ad celos. Quantꝰ gͥ in uniu̾so
cenobio famulaꝵ xp̃i extitit me ror. que multitu¬

Expanded text:
et penitus, parcitate cibo et poculo indulgeet penitus, parcitate cibo et poculo indulgebat, et fatescentibus iam membris, pervigiles noctes omnes ducebat. Haec itaque atque huiusmodi plurima gerens admiranda, sicut ipsi plenius meministis et vidistis, quia proferre per nos, ut dignum est, non potest sermo pauperculus, melius vobis ea vester dictat affectus. Et cum tantis eius meritis divina pietas remunerationem dare iam decrevisset, modica pulsata dolore corporis, febre lectulum decubuit; quo in lecto posita in doloribus, Deo gratias agere studebat in psalmis, hymnis et canticis spiritalibus sibique adsistentes Domino decantare monebat. Absque igitur vexatione corporis gravi beatitudinis culmen feliciter explens, erectis sursum oculis ac sanctis manibus ad caelum extensis, animam Deo caram, ereptam de saeculo, mansuram cum Christo, angelis plaudentibus, emisit ad caelos. Quantus igitur in universo coenobio famularum Christi extitit meror, quod multitu
Abbreviated transcription (Latin):
deuotionem. in pace migrauit ad xp̃m: ac honorifice
inibi est corpus eiꝰ sepultum. At uͦ famula xp̃i domna
btila. de cuiꝰ gestis hic pauca płimis cominemorauimꝰ
in talib officiis occupata: ꝑ quadraginta & sex annoꝵ
curricula. ꝓꝑter dm in hoc cenobio laborauit. Magis¬
q ac magis in bonis oꝑib excreuit: & ambulauit de
uirtute in uirtutemͥusq ad ꝑfectum obitꝰ sui diem
Magno p̾terea desicłio. beata b̃tila colla supposusset
martyrio: si ñ defuisset dextera ꝑcussoris. S credimꝰ
illam ñ impleta passione: mortificatis membris pro¬
prii sanguinis complesse martyriũ. Que cum ꝓuecte
iam ẽẽt etatis: fessa ac senilia membra in sp̃u serui¬
re cogebat. Non enim ut plerisq moris est. in senectu¬
te remissius uiuere. aut epulas lautiores uti uolu¬
it: s magis ac magis quasi tunc inciꝑet. nõ ad sacit¬
tatem s ad sustentationem corꝑis senilis. ne defic̾et¬

Expanded text:
devotionem, in pace migravit ad Christum, ac honorifice devotionem, in pace migravit ad Christum, ac honorifice inibi est corpus eius sepultum. At vero famula Christi domna Bertila, de cuius gestis hic pauca e plurimis commemoravimus in talibus officiis occupata, per quadraginta et sex annorum curricula propter Deum in hoc coenobio laboravit magisque ac magis in bonis operibus excrevit et ambulavit de virtute in virtutem usque ad perfectum obitus sui diem. 8. Magno praeterea desiderio beata Bertila colla subposuisset martyrio, si non defuisset dextera percussoris; sed credimus illam, non inpleta passione, mortificatis membris, proprii sanguinis complesse martyrium, quae cum provectae iam esset etatis, fessa ac senilia membra spiritui servire cogebat. Non enim, ut in plerisque moris est, in senectute remissius vivere aut epulas lautiores uti voluit; sed magis ac magis, quasi tunc inciperet, nec ad satietatem, sed ad sustentationem corporis senilis, ne deficer
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i ce religionis deuotio possidebat. Iamq domno clota¬
nio filio eiꝰ adulto. cum consensu optimatũ suoꝵ. relicta
construxerat supͣscͥpto: sub obedientia domne b̾tile se
subdidit abbatisse. Cum magna gͥ ueneratione sic̃ dig¬
num erat & mitum. ab ea uel omni cong̃gatione puel¬
laꝵ suscepta: usq ad diem ultimũ in sc̃a religione per¬
man̾e decreuit. Ed cenobium parit̃ cõmuni consilio. tã
in edificiis & officinis: qͣm & sc̃itatis exemplo. mirifice ex¬
ornauerunt. In qͦ quasi suꝑ candelabrũ due optime lu¬
cerne posite. ad edificationem multoꝵ clarissime reful¬
na: & mentes earum ad bene agendum semꝑ parate.
Mira int̾ ipsas dilectio & caritas: omnib dieb earum
extitit. Et hoc ip̃m ad ꝑagendũ. ininuicẽ se exhorta¬
bantur: ut copiosius eaꝵ p̾mium accresceret. S pꝰtqͣm
domna baltechildis regina. luam in om̃ib compleuit

Expanded text:
Christi et religionis devotio possidebat. Iamque domno ChlothaChristi et religionis devotio possidebat. Iamque domno Chlothario, filio eius, adulto, cum consensu obtimatum suorum relictaconstruxerat suprascripto sub oboedientia domnae Bertilae se subdidit abbatissae. Cum magna igitur veneratione, sicut dignum erat et meritum, ab ea vel omni congregatione puellarum suscepta, usque ad diem ultimum in sancta religione permanere decrevit. Quod coenobium pariter communi consilio tam in edifitiis et officinis quam et sanctitatis exemplo mirifice exornaverunt, in quo quasi super candelabrum duae optimae lucernae positae ad edificationem multorum darissime refulcor et anima una et mentes earum ad bene agendum semper paratae; mira inter ipsas dilectio et caritas omnibus diebus earum extitit, et hoc ipsum ad peragendum in invicem se exhortabantur, ut copiosius earum praemium accresceret. Sed postquam domna Baltechildis regina suam in omnibus complevit
Abbreviated transcription (Latin):
ab ea ꝑmissos fideles postularent: ut illis de suis disci¬
pulis. ad eruditionem uł scãm instructionem. quam al¬
dierant ẽẽ in ea mirabilem dirigeret: seu etiam qui ll¬
roꝵ & sc̃imonialiũ cenobia. in illa regione construerent.
Quam religiosam petitionem. ꝓ salute aĩaꝵ ñ denegauit:
s cum consilio senioꝵ. exhortantib fr̃ib. grato animo. cũ
magna diligentia &e patͦcinio scõꝵ. seu ce uoluminib mul¬
tis libroꝵ: electas ꝑsonas & deuotissimos homines illuc di¬
rexit: ut ꝑ eam fructus animaꝵ etiam in illa gente accres¬
ceret. &e cum dei gr̃a multiplicaret᷑. Quod ita adimpletũ
ãt ad dei laudem ac cdomne bertile confidimꝰ. Int̾ra głosa
dei famula baltechildis regina. qͣmlibet administ̾ium gub̃¬
nandumq reꝵ statũ pͥncipalitatis cura constringeretur.
& uelut sub onere graui desudaret: mentẽ tñ eiꝰ. amor

Expanded text:
ab ea per missos fideles postularent, ut illis de suis disciab ea per missos fideles postularent, ut illis de suis discipulis ad eruditionem vel sanctam instructionem, quam audierant esse in ea mirabilem, dirigeret, seu etiam qui virorum et sanctimonialium coenobia in illa regione construerent. Quam religiosam petitionem pro salute animarum non denegavit, sed cum consilio seniorum, exortantibus fratribus, grato animo cum magna diligentia et patrocinio sanctorum seu et voluminibus multis librorum electas personas et devotissimos homines illuc direxit, ut per eam fructus animarum etiam in illa gente accresceret et cum Dei gratia multiplicaretur. Quod ita adimpletum esse ad Dei laudem ac domnaeBertilae confidimus. 7. Interea gloriosa Dei famula Baltechildis regina, quamlibet ad ministrandum gubernandumque rerum status principalitatis cura constringeretur et velud sub onere gravi desudaret, mentem tamen eius amor
Abbreviated transcription (Latin):
munionem attrahebat: ut datis confessionib. peniten¬
tiam ꝓ peccatis suis agerent. Ex quib płimis emen¬
datis: & sibi premium acquisiuit: & illoꝵ animab lu¬
chrum fecit. Eratq ipsi famule xp̃i bertile. summa de¬
uotio ac diligentia: ad exornandas xp̃i eccłias uelal¬
taria. Cotidie quoq pro saluatione animarum fide¬
lium. & recto statu sc̃e dei ecclesie: deo hostias sacras su¬
os iubebat offerre sacerdotes. In uigiliis uͦ & orationib
erat semꝑ assidua: immo & abstinentia cyboꝵ ac potꝰ
parcitate. pene pre omnib mirifica. Constantiam au¬
tem fidei sue: ipsa inconcussa tenebat mente semꝑ. ad
morib: xp̃ianitas fr̃m siue soroꝵ. eiꝰ pietatis exemplo
edificabatur: etiam ce eiꝰ munificentia larga. cuncdi
pauꝑes ae ꝑegrini consolabantur. Tantumq fructũ
ꝑ eam magnũ dñs contraxit. ad salutem animaꝵ: ut
etiam ab transmarinis partib saxonie. reges illi fideles

Expanded text:
munionem attrahebat, ut, datis confessionibus, paenitenmunionem attrahebat, ut, datis confessionibus, paenitentiam pro peccatis suis agerent; ex quibus plurimis emendatis et sibi praemium adquisivit et illorum animabus lucrum fecit. Eratque ipsi famulae Christi Bertilae summa devotio ac diligentia ad exornandas Christi ęcclesias vel altaria. Cotidie quoque pro salvatione animarum fidelium et recto statu sanctae Dei ęcclesiae Deo hostias sacras suos iubebat offerre sacerdotes. In vigiliis vero et orationibus erat semper assidua, immo et abstinentia ciborum ac potus parcitate pene prae omnibus mirifica; constantiam autem fidei suae ipsa inconcussa tenebat mente semper admoribus, christianitas fratrum sive sororum eius pietatis exemplo edificabatur, etiam et eius munificentia larga cuncti pauperes et peregrini consolabantur, tantumque fructum per eam magnum Dominus contraxit ad salutem animarum, ut etiam ab transmarinis partibus Saxoniae reges illi fideles
Abbreviated transcription (Latin):
nis part̾ib:. sce huius femine felici fama p̃currente.
ad eam relictis parentib & patria: cum sũmo amo¬
ris desiderio. płimi uiri ac femine festinabant. Quos
ipsa dei famula b̃tila. affectu piissimo. uelut ꝓpriage¬
iitrix dilectos paruulos. om̃s recipiebat: atq diligen¬
do fouebat: instruens eos sc̃a exhortatione. ut iuste
ac pie uiuerent: quatinꝰ xp̃o regi complacere possett.
Erat itaq ipsa beata btila. exemplum & forma pie¬
tatis omnib: ꝑ continentiam & plenissimam dilectionẽ
Et non solum ꝑ scm̃ eloquium. s magis sue sanctitatis
seu religionis studio. subditoꝵ instruebat mores: ut se
in inuicem diligerent caritatis affectu. purit̾q lcaste.
seu &e sobrie. in omnib conu̾sarent᷑: atq ad cursum ue
oratõnem. semꝑ eẽnt parate: hospitumq & pauꝑm cu¬
ram gererent. dilectionis studio & proximi amore.
familiam qͦ monasterii siue uicinos ꝓpinqͦs. ꝑ sc̃am cõ¬

Expanded text:
nis partibus, sanctae huius fęminae felici fama percurrente, nis partibus, sanctae huius fęminae felici fama percurrente, ad eam, relictis parentibus et patria, cum summo amoris desiderio plurimi viri ac fęminae festinabant, quos ipsa Dei famula Bertila affectu piissimo, velud propria genetrix dilictos parvulos, omnes recipiebat atque diligendo fovebat, instruens eos sancta exortatione, ut iuste ac pie viverent, quatinus Christo regi complacere possent. 6. Erat itaque ipsa beata Bertila exemplum et forma pietatis omnibus per continentiam et plenissimam dilectionem et non solum per sanctum eloquium, sed magis suae sanctitatis seu religionis studio subditorum instruebat mores, ut se in invicem diligerent caritatis affectu puriterque et caste seu et sobrie in omnibus conversarent atque ad cursum vel orationem semper essent paratae hospitumque et pauperum curam gererent dilectionis studio et proximi amore. Familiam quoque monasterii sive vicinos propinquos per sanctam com
Abbreviated transcription (Latin):
tum consilium: ꝑ quod ipsum sc̃m cenobrum ita posset
gub̾nare. ut ei complaceret: qui eam ad hoc uocare dig¬
natus fuerat. S largiente ei diuina pietate. uirilit̾ cum
summa sanctitate ce religione. ꝑ consilium tamen sacer¬
dotum. ipsum ordinauit cenobium: & mirabiliter sub
sancta norma condirexit: ut deo & illi sc̃e regine. in om¬
nib complaceret. Quasi gͦ mat̾ ꝓprios filios uel filias. di¬
ligebat cunctos: ac reuerebatur a cunctis. Irascens gͥ ama¬
batur: & arridens timebatur. Et filias quasq uel ceteros
sub suo degentes regimine. ad bene agendum. & diabo¬
liinsidias p̾cauendum. spiritali arte muniebat: ⁊ semetĩpã
cunctis. bone oꝑib lucis. exemplum monstrabat. ab un¬
deq subsidia corporum necessaria. prouidebat. Cuius
conu̾satio sobria & benignissima: aduocauit płimas
fidelium animas femmarum. immoq: uiroꝵ. Nec
solummꝰ ex uicina prouincia. s etiam ex transmari¬

Expanded text:
tum consilium, per quod ipsum sanctum coenobium ita posset tum consilium, per quod ipsum sanctum coenobium ita posset gubernare, velud ei complaceret, qui eam ad hoc vocare dignatus fuerat. Sed, largiente ei divina pietate, viriliter cum summa sanctitate et religione, per consilium tamen sacerdotum ipsum ordinavit coenobium et mirabiliter sub sancta norma eum direxit, ut Deo et illi sanctae reginae in omnibus complaceret. Quasi ergo mater proprios filios vel filias, diligebat cunctos ac reverebatur a cunctis. Irascens igitur amabatur et arridens timebatur et filias quasque vel ceteros sub suo degentes regimine ad bene agendum et diaboli insidias praecavendum spiritali arte muniebat et semet ipsam cunctis bonae operibus lucis exemplum monstrabat abundeque subsidia corporum necessaria providebat. Cuius conversatio sobria et benignissima advocavit plurimas fidelium animas feminarum immoque et virorum. Nec solummodo ex vicina provintia, sed etiam ex transmari
Abbreviated transcription (Latin):
tio. uelut matri spiritali ei commendaret᷑. predicte
domne regine p̾sentͥalit̾ suggessit: fisa de eiꝰ religione.
& pudica conu̾satione. Quas illa głosa baltechildis
regina. uelut munꝰ celeste cum magno honore susce¬
pit: & sicut ei mandatum a domna teutlehilde fue¬
rat. onus regiminis suꝑ omne cenobium. ei imposuit
atq abbatissam ẽẽ p̾cepit. Iam uͦ uenerabilis dei fa¬
mula b̃tila. suscepta regiminis cura: qualem se ⁊ qͣn
prudentem ac in rep̾hensibilem p̾parauit. et¬
fari non ualeo. Non eam extollebat suscepti hono¬
ris cura: non copia diuitiarumꝰ. non uallata utris
sexus ministroꝵ caterua. Pseuerabat in ea que fu̾as
prius humilitas. pietas. benignitas. modestia. iuo
urginitas: & quod suꝑ eminet omnib uera caritas.
isidue quoq cum fide integra. deum expetebat sibi
adiitorem: qui eam ab infantia semꝑ in omnib fu̾at
consolatus: ut ipse ei daret fortitudinem parit̾ & astu¬

Expanded text:
tio velud matri spiritali ei commendaretur, praedictae tio velud matri spiritali ei commendaretur, praedictae domnae reginae praesentaliter suggessit, fisa de eius religione et pudica conversatione. Quas illa gloriosa Baltechildis regina velud munus caeleste cum magno honore suscepit et, sicut ei mandatum a domna Teutlechilde fuerat, onus regiminis super omne coenobium ei imposuit atque abbatissam esse praecepit. 5. Iam vero venerabilis Dei famula Bertila, suscepta regiminis cura, qualem se et quam prudentem, ad omnia inreprehensibilem praeparavit, effari non valeo. Non eam extollebat suscepti honoris cura, non copia divitiarum, non vallata utriusque sexus ministrorum caterva. Perseverabat in ea quae fuerat prius humilitas, pietas, benignitas, modestia, immo virginitas et, quod supereminet omnibus, vera caritas. Assidue quoque cum fide integra Deum expetebat sibi adiutorem, qui eam ab infantia semper in omnibus fuerat consolatus, ut ipse ei daret fortitudinem pariter et astu
Abbreviated transcription (Latin):
elle bertile felici fama ꝑcurrente. ꝑuenit ꝑ relati¬
onem fidelium notitia. usq ad aures regales dom¬
uisa est: de eiꝰ sanctitatis exemplo. Et ilico accepto consilia
decreuit ut hanc suꝑ sanctas feminas. quas ꝓ xp̃i amo
gregauerat: matrem constitueret. Quod deo dispensant:
postea ꝑfecit. Magna siquidem cum deuotione ⁊ humi¬
litate. domnam teutlehildem poposcit abbatissam: ut ex
suo monast̾io. aliquas famulas dei sibi destinaret: que
suum deberent regere cenobium. At illa ꝑcunctata du
sc̃am supplicationem regine denegare non potuit: sed
sponte głose domne ad petitionem satiffecit: prefatam¬
q domnam bertilam. cum quibdam sanctis puellis.
spiritali matri domne baltechildi. cum summa dili¬
gentia & honore debito. ut decebat. ꝑ magnum sacer¬
dotem domnum genesium. ad kale supradictum sc̾m
cenobium ꝑducere p̾cepit: ut q omnis illa congrega¬

Expanded text:
ellae Bertilae felici fama percurrente, pervenit per relatiellae Bertilae felici fama percurrente, pervenit per relationem fidelium notitia usque ad aures regales dom, quae gavisa est de eius sanctitatis exemplo, et ilico accepto consilio, decrevit, ut hanc super sanctas feminas, quas pro Christigregaverat, matrem constitueret, quod, Deo dispensante, postea perfecit. Magna siquidem cum devotione et humilitate domnam Teutlechildem poposcit abbatissam, ut ex suo monasterio aliquas famulas Dei sibi destinaret, quae suum deberent regere coenobium. At illa percunctata diu, sanctam supplicationem reginae denegare non potuit, sed sponte gloriosae domnae ad petitionem satisfecit praefatamque domnam Bertilam cum quibusdam sanctis puellis spiritali matri domnae Baltechildi cum summa diligentia et honore debito, ut decebat, per magnum sacerdotem domnum Genesium ad Kale supradictum sanctum coenobium perducere praecepit; utque omnis illa congrega
Abbreviated transcription (Latin):
ut regali uilla que dicitur kala. monast̾ium con¬
strueret puellarum: quatinꝰ cum ad legitimam eta-¬
tem p̾fatus filiꝰ suus. domnus clotariꝰ ꝑuenisset. ⁊ reg¬
num sibi commissum ꝑ semetipsum regere potuisset: tc̃
ipsa relicta cura regali. sub religionis ordine.
in supradictum ingrederetur monasterium. Eo uͦ qd̃
om̃s ipsa miro diligebat affectu. & diligebatur acun¬
ctis: complacuit consilium uniu̾sis. ac consensum ei
om̃s prebuerunt. At illa ut erat prudens & sapiens:
sub omni celeritate monasterium ibidem. construe-¬
re precepit. Et futura preuidens: necessariam ancil¬
lis dei substantiam delegauit. Iamq preparato di¬
ligent̾ cenobio. animo reuoluere cepit. quam meri¬
tis & honestate. seu morib puellarum. reꝑiret dig¬
nam: de qua fidens. gregem sacrarum uirginum
ibi adunatum. sub norma sc̃e religionis e cominii¬
teret. Cumq de multis multa audiret: istiꝰ sc̃e pu¬

Expanded text:
ut regali villa quae dicitur Kala monasterium conut regali villa quae dicitur Kala monasterium construeret puellarum, quatinus, cum ad legitimam aetatem praefatus filius suus domnus Chlotharius pervenisset et regnum sibi commissum per semet ipsum regere potuisset, tunc ipsa, relictam curam regalem, sub religionis ordine in supradictum ingrederetur monasterium. Eo vero, quod omnes ipsa miro diligebat affectu et diligebatur a cunctis, complacuit consilium universis, ac consensum ei omnes praebuerunt. At illa, ut erat prudens et sapiens, sub omni celeritate monasterium ibidem construere praecepit et, futura praevidens, necessariam ancillis Dei substantiam delegavit. Iamque praeparato diligenter coenobio, animo revolrere coepit, quam meritis et honestate seu moribus puellarum repperiret dignam, de qua fidens, gregem sacrarum virginum ibi adunatum sub norma sanctae religionis ei committeret. Cumque de multis multa audiret, istius sanctae pu