comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
die. hoc ẽ fabulȩ poetarũ. agendȩ inspectaculis
multa rerũ turpitudines: nulla saltim sieut
alia multa uerboꝵ obseenitait ẽposite: quas
etiã int̾studia que honesta ae liberalia uocant᷑.
pueri legere & discere eogunt᷑ a senibꝰ. Qͥd autẽ
in libris quos dere publica seripsit. ubi scipio
disputans ait. Numquã comedię nisi ẽ suctudo
uite paterit᷑ ꝓbare sua theatrisfiagitia potuissẽt.
Et greciquide antiquiores. uitiose suȩ opinionis
q̃nda ẽ uenientiã seruauer. ap̃ quosfuit etiã lege
ẽ cessũ. ut qđ uellet comedĩa nominatim deqͥ
affricanꝰ. quẽ illa ñ ataigit. ł potiꝰ quẽ ñ uerauit.
cui peꝑcit. E stapopulares homines. imꝓbos. in
liꝰ ẽ quã apseta notari. si periele̾n cũ iã suȩ ciui¬
tati maxima auetoritate plurimos annos do
isset. aut nẽuius. publio & gneo scipioni. aut
cecilius marco catoni maledicere. Deinde paui¬

Expanded text:
diae, hoc est fabulae poetarum agendae in spectaculis diae, hoc est fabulae poetarum agendae in spectaculis multa rerum turpitudine, sed nulla saltem, sicut alia multa, uerborum obscenitate conpositae; quas etiam inter studia, quae honesta ac liberalia uocantur, pueri legere et discere coguntur a senibus. CAPUT in libris, quos de re publica scripsit, ubi Scipio disputans ait: \'Numquam comoediae, nisi consuetudo uitae pateretur, probare sua theatris flagitia potuissent\'. Et Graeci quidem antiquiores uitiosae suae opinionis quandam conuenientiam seruarunt, aput quos fuit etiam lege concessum, ut quod uellet comoedia, de quo Africanus, « Quem illa non attigit? vel potius quem non vexavit? cui pepercit? Esto, populares homines improbos, in lius est quam a poeta notari: sed Periclem, cum jam suae civitati maxima auctoritate plurimos annos domisset, aut Naevius Publio et Cneo Scipioni aut Caecilius Marco Catoni maledicere. » Deinde pau
Abbreviated transcription (Latin):
tarũ. Nolo diceit illa mystiea. quã ista theatͥea
ct̃ turpiora. Noc dieo qđ neguites ẽ uincit hyst¬
oria. cosdđẽ illos ludos in quibꝰ regnant figm̃ta
poetarũ. ñ ꝑ inperitũ obsequiũ saeris deorũ
suoꝵ intulisse romanos.s: ipsos deos ut sibi sol¬
lepnit̃ ederent᷑. & honori suo ẽsecrarent᷑ acerbe
imperando. & quodam extorquendo fccisse.
Qđ in primo libro breui cõmemoratione ꝑstrin¬
xi.Nam in graueseente pestilentia. ludisceniei
auctoritate pontificũ. romȩ primitꝰ instititi s̃.
Quis igit᷑ inagenda uita. non ea sibi potiꝰsectan¬
da arbitret᷑. que aetitant᷑ ludis auctoritate di¬
uina institutis. quã ea quę seriptitant᷑ legib hu¬
mano ẽsilio ꝓmulgatis. Adult̾um iouẽ si pocte
fallacit̾ ꝓdider: dii utiq casti. quia tantũ ne¬
fas ꝑhumanos ludos c̃fictũ ẽ. ñ qͥa neglectum.
irasci ac undieare debuer̾. Et hȩc s̃ seenieorũ
tolerabiliora ludorũ. comediȩ scilieet & trage¬

Expanded text:
 illa mystica quam ista theatrica esse turpiora; hoc dico, quod negantes conuincit historia, eosdem illos ludos, in quibus regnant figmenta poetarum, non per inperitum obsequium sacris deorum suorum intulisse Romanos, sed ipsos deos, ut sibi sollemniter ederentur et honori suo consecrarentur, acerbe imperando et quodam modo extorquendo fecisse; quod in primo libro breui commemoratione perstrinxi. Nam ingrauescente pestilentia ludi scaenici auctoritate pontificum Romae primitus instituti sunt. Quis igitur in agenda uita non ea sibi potius sectanda arbitretur, quae actitantur ludis auctoritate diuina institutis, quam ea, quae scriptitantur legibus humano consilio promulgatis? Adulterum Iouem si poetae fallaciter prodiderunt, di utique casti, quia tantum nefas per humanos ludos confictum est, non quia neglectum, irasci ac uindicare debuerunt. Et haec sunt scaenicorum tolerabiliora ludorum, comoediae scilicet et tragoe
Abbreviated transcription (Latin):
isse seribit liuius. ut custodire se postumius
aruspex uoluert. capitis supplieiũ subitu¬
rus. nisi ea quȩ in animo silla uoueret ł habe¬
ret diis uuantibꝰ impleuisset. Cece ñ discesse¬
rant aditis arisq: relictis dii. qͣndo dererũ e.¬

Expanded text:
isse scribit Liuius, ut custodiri se Postumius isse scribit Liuius, ut custodiri se Postumius haruspex uoluerit capitis supplicium subiturus, nisi ea, quae in animo Sylla haberet, dis iuuantibus inpleuisset. Ecce non discesserant adytis a
Abbreviated transcription (Latin):
tribuo marii sanguineã felicitatt̃. s occultȩ
potiꝰ ꝓuidentiȩ dĩ. adistoꝵ ora elaudenda. eosꝙ
abetrore liberandos. qui ñ studusagunt .s. nec
prudent̃ aduertunt: quia & si aliꝗd in his rebꝰ
demones possunt. tantũ possunt. quantũ se¬
creto omnipotentis arbitrio ꝑmittunt᷑. nec
magni pendamꝰ terrenã felicitatẽ que sic̃ mario
malis etiã plerũq ẽcedit᷑ nec cã rursus quasi
mała arbitrem. eũ eã multos etiã pios aebo¬
nos uniꝰ ueri dĩ cultores. inuitis dęmonibꝰ
ꝓpitiandos aut timendos existimemꝰ: quia
siẽ ipsimali homines interra. sie etiã illi ñ
om̃a que uolunt facere possunt. nisi qnͣtũ
illiꝰ ordinatione sinit᷑. euiꝰ plene iudieia
la certe ipse. euiꝰ tẽpora talia fuerunt. ut su¬
ꝑiora quoꝵ uindex eẽ uidebat᷑. illiꝰ cõparati¬
one quererent᷑. eũ primũ ad urbẽ cont̃matiũ
castra mouisset. adoleta exta immolantifu¬

Expanded text:
tribuo Marii sanguineam felicitatem, sed occultae tribuo Marii sanguineam felicitatem, sed occultae potius prouidentiae Dei ad istorum ora claudenda eosque ab errore liberandos, qui non studiis agunt, sed haec prudenter aduertunt, quia, etsi aliquid in his rebus daemones possunt, tantum possunt, quantum secreto omnipotentis arbitrio permittuntur, ne magnipendamus terrenam felicitatem, quae sicut Mario malis etiam plerumque conceditur, nec eam rursus quasi malam arbitremur, cum ea multos etiam pios ac bonos unius ueri Dei cultores inuitis daemonibus propitiandos aut timendos existimemus, quia, sicut ipsi mali homines in ten\'a, sic etiam illi non omnia quae uolunt facere possunt, nisi quantum illius ordinatione sinitur, cuius plene iudicia la certe ipse, cuius tempora talia fuerunt, ut superiora, quorum uindex esse uidebatur, illorum conparatione quaererentur, cum primum ad Urbem contra Marium castra mouisset, adeo laeta exta immolanti fu
Abbreviated transcription (Latin):
romanoꝵ laudatissimꝰ. qui habuit quinq
filios consulares. etiã rerũ tẽporaliũ felix fuit.¬
& catilina pessimꝰ oppresso in opia. & inbello
sui seeleris ꝓstratꝰ infelix: & uerissima atꝙ
certissima feliertate p̃pollent boni đm eolen¬
tes: a quosolo ẽfem potest. Illa gͥ respublica
immo de p̃uandis & corrũpendis addideĩt
moribꝰ ut periret. Nee se bonis fingunt. qd
uelut offensi eiuiũ iniquitate diseesserint.
Prsus ibi erant: ꝓdunt᷑. conuineunt᷑. nee sub¬
uenire p̃eipiendo. nec latere tacendo potu¬
erunt. Omiito qđ marius amiserantibꝰ min¬
tumensibꝰ marice dee in luco eius eõmendat᷑
ẽ. ut ei omiam ꝓsperaret. & ex sũma despe¬
ratione reuersus in eolomis. in urbẽ duxit
crudełe eru delis exereitũ. Ubi quã eruenta.
quã ineiuilis. hostiliq in manior eiꝰ uietoria
fuit. cosqui scripsert̃ legant qui uolunt.
s. hoc ut dixi omitto: nec maricȩ nescio cui.

Expanded text:
Romanorum laudatissimus, qui habuit quinque Romanorum laudatissimus, qui habuit quinque filios consulares, etiam rerum temporalium felix fuit, et Catilina pessimus obpressus inopia et in bello sui sceleris prostratus infelix, et uerissima adque certissima felicitate praepollent boni Deum colentes, a quo solo conferri potest. Illa igitur res publica immo deprauandis et corrumpendis addiderunt moribus, ut periret. Nec se bonos fingant, quod uelut offensi ciuium iniquitate discesserint. Prorsus ibi erant; produntur, conuincuntur; nec subuenire praecipiendo nec latere tacendo potuerunt. Omitto quod Marius a miserantibus Minturnensibus Maricae deae in luco eius commendatus est, ut ei omnia prosperaret, et ex summa desperatione reuersus incolumis in Urbem duxit crudelem crudelis exercitum; ubi quam cruenta, quam inciuilis hostilique inmanior eius uictoria fuerit, eos qui scripserunt legant qui uolunt. Sed hoc, ut dixi, omitto, nec Maricae nescio cui
Abbreviated transcription (Latin):
tiari. & ẽmori diis amicis. Qđ siita ẽẽ ẽcedunt.
ẽpendio nihil eosꝓdẽc. & coli suꝑfluo ẽfiten¬
t᷑. Nãsi uirtutib animi & ꝓbitati uitȩ euiꝰ
p̃mia pꝰmortẽ speranda s̃. magis ẽtraria ut
ppłs disceret institerunt: si nihil etiã in his
transeuntibꝰ & tẽporalibꝰ bonis ł his qͦs ode¬
runt nocent. ł eis ꝗͦs diligunt ꝓsunt. ut qͥd
colunt᷑. utꝰ tanto studio colendi reqͥruntur:
Cur laboriosis tristibꝰq tẽporibꝰ tãquã offensi
habent inhis reb ł beneficii scumalefieii po¬
testatẽ. cur in eis affuer̃ pessimo uiro mario.
& optimo regulo defucrunt: An exhoc ipsi
intelligunt᷑ iniustissimi & pessimi. Qđ si
ꝓpt̾ra magis timendi & eolendi putant᷑: nẽq
hoc putent᷑. Neq enĩ minꝰ cos inuenit᷑ regulꝰ
coluisse quã marius. Nec ideo uita pessima
eligenda uideat᷑: quia magis mario quã re¬
gulo dii fauisse existimant᷑. Metellus enim

Expanded text:
ciari et emori dis amicis. Quod si ita esse concedunt, ciari et emori dis amicis. Quod si ita esse concedunt, conpendio nihil eos prodesse et coli superfluo confitentur. Nam si uirtutibus animi et probitati uitae, cuius praemia post mortem speranda sunt, magis contraria ut populus disceret institerunt; si nihil etiam in his transeuntibus et temporalibus bonis uel eis quos oderunt nocent, uel eis quos diligunt prosunt, ut quid coluntur, ut quid tanto studio colendi requiruntur? Quur laboriosis tristibusque temporibus, tamquam offensi habent in his rebus uel beneficii uel maleficii potestatem, quur in eis adfuerunt pessimo uiro Mario, et optimo Regulo defuerunt? An ex hoc ipsi intelleguntur iniustissimi et pessimi? Quod si propterea magis timendi et colendi putantur, neque hoc putentur; neque enim minus eos inuenitur Regulus coluisse quam Marius. Nec ideo uita pessima eligenda uideatur, quia magis Mario quam Regulo di fauisse existimantur. Metellus enim
Abbreviated transcription (Latin):
cia ciuitas p̃cepta ẽ tẽpserat. Nune uͦ quales
queso duifuerunt. si noluer̃ cũ ppło eultore
suo maleuiuere: quẽ male uiuentẽ ñ do¬
eoꝵ ad fuisse eupiditatibꝰ implendis: & osten¬
dunt᷑ ñ p̃fuisse refrenandis. Qui enĩ mariũ
nouũ hominẽ & ignobiłe.eruentissimum
auetorẽ belloꝵ enuiliũ atq gestoꝵ. ut septi¬
es c̃sulfieret adiuuert.atq ut inseptimo suo
c̃sulatu moreret᷑ sener. nec in manꝰ sylle fu¬
turi mex uictoris in rueret ñ iuuerunt.
Si enĩ ad hec eũ du coꝵ ñ iuuerunt: ñ parum
ẽ qđ fatent᷑. etiã ñ ꝓpitiis dĩs suis posse a cei¬
dere homini istã tẽporałe quã nimis dilig̃t
tantã felicitatẽ & posse homines siẽ fuit
mariꝰ. salute. uiribꝰ. opibꝰ. honoribꝰ. dignita¬
te. longeuitate cumulari. & ꝑfrui duis iratis.
posse etiã hominessi ẽ fuit regulꝰ. captiuita¬
te. seruitute. inopia. uigiliis. doloribꝰ exeru¬

Expanded text:
tia ciuitas praecepta contemserat. Nunc uero quales, tia ciuitas praecepta contemserat. Nunc uero quales, quaeso, di fuerunt, si noluerunt cum populo cultore suo uiuere, quem male uiuentem non doeorum adfuisse cupiditatibus implendis, et ostenduntur non praefuisse refrenandis? Qui enim Marium, novum hominem et ignobilem, cruentissimum auctorem bellorum civilium atque gestorem, ut septies consul fieret adjuverunt, atque ut in septimo suo consulatu moreretur senex nec in manus Syllae futuri mox uictoris inrueret. Si enim ad haec eum di eorum non iuuerunt, non parum est quod fatentur etiam non propitiis dis suis posse accidere homini istam temporalem, quam nimis diligunt, tantam felicitatem et posse homines, sicut fuit Marius, salute uiribus, opibus honoribus, dignitate longaeuitate cumulari et perfrui dis iratis; posse etiam homines, sicut fuit Regulus, captiuitate seruitute inopia, uigiliis doloribus excru
Abbreviated transcription (Latin):
longe antra quã mores corrũ perent᷑ antiqͥ.
agallis roma capta & incensa ẽ. Anp̃sentes for¬
te dormiebant: Tunc enĩ tanta urbe in hostiũ
potestatẽ redacta. solus collis capitolinꝰre¬
manserat: qui ctiã ipse caperet᷑. nisi saltim
anseres. diis dormientibꝰ uigilarent. Unde pe
ne suꝑstitionẽ egyptioꝵ bestias auesq: colen¬
tiũ. romani didicerant. eũ anserisollepnia
celebrabant. Ucrũ dedis aduentieus & eor¬
poris potiꝰ quã animimalis. que ł abhostibꝰ.
ł alia elade aecidunt. ñ đu interĩ disputo.
nuncago delabe morũ. quibꝰ primũ paulatĩ
decoloratis. deinde toitentis modo p̃cipitatiᷤᷤ.
tanta quãuis integris tectis męnibꝰq facta ẽ
runa reipublice. ut magniauetores eorũ
eã tune amissã non dubitent dicere. Reete
aut̃ ab scesserant ut amitterent᷑ om̃s aditis
arisq relictis dii.si eoꝵ debona uita atq iusti¬

Expanded text:
longe antequam mores corrumperentui antiqui, longe antequam mores corrumperentui antiqui, a Gallis Roma capta et incensa est? an praesentes forte dormiebant? Tunc enim tota Urbe in hostium potestatem redacta, solus collis Capitolinus remanserat; qui etiam ipse caperetur, nisi saltem anseres diis dormientibuin superstitionem Aegyptiorum bestias auesque colentium Roma deciderat, cum anseri sollemnia celebrabant. Verum de his aduenticiis et corporis potius quam animi malis, quae uel ab hostibus uel alia clade accidunt, nondum interim disputo: nunc ago de labe morum, quibus primum paulatim decoloratis, deinde torrentis modo praecipitatis tanta quamuis integris tectis moenibusque facta est ruina rei publicae, ut magni auctores eorum eam tunc amissam non dubitent dicere. Recte autem abscesserant, ut amitteretur, omnes adytis arisque relictis di, si eorum de bona uita adque iusti
Abbreviated transcription (Latin):
mođu illi uiuerent. đu tam̃ honori suo illi
om̃a metu subditi ministrarent. Aut si de¬
der̃ ꝓferat᷑. ostendat᷑ legat᷑ quas deoꝵ leges
illi eiuitati datas ẽtẽpsennt grachi. ut sediti¬
onibꝰ cuncta turbarent. ꝗͣs maniꝰ. aut cinna.
& carbo. ut inbella etiã ꝓgrederent᷑ ciui¬
lia causis iniquissimis suscepta. & crudelit̃
gesta. erudeliꝰq finita: qͣs deniq sylla ipse.
cuiꝰ uita. mores. facta. describente salustio.
Quis illa rẽpublicã ñ tunc perisse fatrat᷑:
anã ilła sententiã sic̃ solent ꝓdefensione
suoꝵ deoꝵ opponere audebunt: discessete
om̃s ans aditisq relictis dii: quibꝰ imꝑium
hoc steterat pͥmũ. Si ita c̃. ñ habent eur que¬
rant᷑ de religione xp̃iana. qđ hac offensi
cos dĩ sui deseruerint: qm̃ qͥdẽ maiores coꝵ
iã pͥđẽ moribsius ab urbis altaribꝰ tã mul¬
tos ac minitos ðos. tamquã muscas abege¬
runt.S tam̃ hȩc numinũ turba ubi erat. eũ

Expanded text:
perdite viverent, dum tamen honori suo illa omnia metu subditi ministrarent. Aut si dederunt, proferatur, ostendatur, legatur, quas deorum leges illi civitati datas contempserint Gracchi, ut seditionibus cuncta turbarent; quas Marius, et Cinna, et Carbo, ut in bella etiam progrederentur civilia, causis iniquissimis suscepta, et crudeliter gesta crudeliusque finita; quas denique Sylla ipse, cujus vitam, mores, facta, describente Sallustio aQuis illam rempublicam non tunc perisse fateatur? 2. anam illam sententiam, sicut solent, pro defensione suorum deorum opponere audebunt, Discessere omnes adytis arisque relictis Dî, quibus imperium hoc steterat? Primum si ita est, non habent cur querantur de religione christiana, quod hac offensi eos dii sui deseruerint: quoniam quidem majores eorum jam pridem moribus suis ab Urbis altaribus tam multos ac minutos deos, tanquam muscas abegerunt. Sed tamen haec numinum turba ubi erat, cum
Abbreviated transcription (Latin):
istas hominũ norias flagitiosissimasq cupi¬
ditates. diuina auetoritate detestans atq: ẽ¬
deians. His malis tabeseenti aelabentimun¬
do ubiq: familiã suã sensim subtrahit. qua
ẽdat eternã. & ñ plausuuanitatis. s iudicio
uentatis. gloriosissimã ciuitatẽ. Fece roma
nartspublica. qđ ñ ego priꝰdico .s auetores
coꝵ unde hȩc mercede didicimꝰ. tanto ante
dixer̃ ante xp̃i aduentũ paulatĩ mutata.
expulchemma atq optima. pessima aefla¬
gitiosissima facta ẽ. Ecce ante xp̃i aduentũ
p̾delitã carthaginẽ maioꝵ more̾s ñ paulatĩ

Expanded text:
istas hominum noxias flagitiosasque cupiistas hominum noxias flagitiosasque cupiditates diuina auctoritate detestans adque condemnans his malis tabescenti ac labenti mundo ubique familiam suam sensim subtrahit, qua condat aeternam et non plausu uanitatis, sed iudicio ueritatis gloriosissimam ciuitatem? CAna res publica quod non ego primus dico, sed auctores eorum, unde haec mercede didicimus, tanto ante dixerunt ante Christi aduentum \'paulatim mutata ex pulcherrima adque optima pessima ac flagitiosissima facta est.\' Ecce ante Christi aduentum, post deletam Carthagine
Abbreviated transcription (Latin):
luxuatq auaritia corrupta. ut mento dicit᷑
grnitos eẽ. qui neq: ipsi habere possent res fami¬
liares. neq aliospati. Diẽ deinde plura Salustiꝰ
de sille uitiis. cet̾aq foeditate rei publiee. & alii
scrptores in hẽc c̃sentiunt: quãuis eloqͥo mul¬
tũ inpari. Cernis tam̃ ut opinor. & qͥs ꝗͥs ad uer¬
tent facillime ꝑspicit colluuie motũ pessimoꝵ.¬
qͦ illa ciuitas ꝓlapsa fuerit ante nr̃i suꝑnire¬
gis aduentũ. H lec enĩ gesta s̃ non sołu ante quã
xp̃e incarne p̃sens docere cepisset. uerũ etiã
ante quã deuirgine natus esset. Cũ gͥtot &
tanta mala tẽporũ illoꝵ. uel tolerabiliora
suꝑiꝰ. uel post euersam carthaginẽ intoleran¬
da & horrenda. dussuis imputare ñ aud eãt:
opiniones humanis mentibꝰ unde talia uitia
siluescerent. astutia maligna inserentibieur
mala p̾sentia xp̃o imputant: ꝗͥdoetͥna salu¬
berima. & falsos acfallaces dos coliuetat. &¬

Expanded text:
luxu adque auaritia corrupta, ut merito dicatur luxu adque auaritia corrupta, ut merito dicatur genitos esse, qui neque ipsi habere possent res familiares neque alios pati.\' Dicit deinde plura Sallustius de Syllae uitiis ceteraque foeditate rei publicae, et alii scriptores in haec consentiunt, quamuis eloquio multum inpari. Cernis tamen, ut opinor, et quisquis aduerterit, facillime quo illa civitas prolapsa fuerit, ante nostri sugis aduentum. Haec enim gesta sunt non solum antequam Christus in carne praesens docere coepisset, uerum etiam antequam de uirgine natus esset. Cum igitur tot et tanta mala temporum illorum uel tolerabiliora superius, uel post euersam Carthaginem intoleranda et horrenda dis suis inputare non audeant, opiniones humanis mentibus, unde talia uitia siluescerent, astutia maligna inserentibus: quur mala praesentia Christo inputant, qui doctrina saluberrima et falsos ac fallaces deos coli uetat et
Abbreviated transcription (Latin):
plebis. & alia sibi iura paraũ. Discordiarũ &
ccrtaminis utrĩꝙ finis fuit secundu belłii¬
punieũ. Cernis ex qͦ tẽport idẽ paruo int̾uallo
post reges exactos. quales romani fuerint de
quibꝰ ait: iusbonũꝙ: ap̃ eos ñ legibꝰ magis quã
natura ualebat. Porrosi illa tẽpora talia rep¬
periunt᷑. quibꝰ pulcherrima atq optima fu¬
isse p̃dicat᷑ romana respubliea: quidnã de
c̃sequenti ętate dicendũ aut cogitanđu ar¬
bitramꝰ. cũ paulatĩ mutata. ut ciꝰd̃e histonei
uerbis utar. expuleherrima atq optima. pessi¬
ma acflagitiosissima facta ẽ post carthaginĩ
uidelie ut cõmemorauit excidiũ. Quȩ tẽ¬
pora ipse S alustiꝰ quẽ admođdu breuit̾ recolat
& describat. in eiꝰ historia legi pot᷑. qnͣtis malis
morũ. que secundis rebꝰ exorta s̃. usꝙ: ad bella
ciuilia demonstret ẽẽ ꝑuentũ. Ex quo tẽpo¬
re ut ait. maiorũ mores ñ paulatĩ ut antea
s torrentis modo p̃eipitati. ad eoiuuentus

Expanded text:
rdiarum et certaminis utrimque finis fuit secundum Punicum bellum. Cernis ex quo tempore, id est paruo interuallo post reges exactos, quales Romani fuerint, de quibus ait: Ius bonumque aput eos non legibus magis quam natura ualebat.\' Porro si illa tempora talia reperiuntur, quibus pulcherrima adque optima fuisse praedicatur Romana res publica, quid iam de consequenti aetate dicendum aut cogitandum arbitramur, cum par, ex pulcherrima adque optima pessima ac flagitiosissima facta est,\' post Carthaginis uidelicet, ut commemorauit, excidium? Quae tempora ipse Sallustius quem ad modum breuiter recolat et describat, in eius historia legi potest; quantis malis morum, quae secundis rebus exorta sunt, usque ad bella ciuilia demonstret esse peruentum. Ex quo tempore, ut ait, maiorum mores non paulatim ut antea, sed torrentis modo praecipitati, adeo iuuentus
Abbreviated transcription (Latin):
psius tineta ueneno. magis intuent᷑. qͥd iuppit̃
feccrit. quã qͥd doeuerit plato. ł eensuerit cato.
hinc apud terentiũ. flagitiosus ad oleseensspec¬
tat tabuła quandã pietã in pariete. ubi mnerat
pictura hec:. iouẽ quo pacto diane misisse aiunt
ingremiũ quonđa ẏmbrẽ aurcũ. Ab hac tanta
auetoritate adhibet patrociniũ turpitudini
sue. cũ in ea se iaetat imitari đm. Quẽ dm inqͥd.¬

Expanded text:
Persius, « tincta veneno, » magis intuentur quid Jupiter Persius, « tincta veneno, » magis intuentur quid Jupiter fecerit, quam quid docuerit Plato, vel censuerit Cato. Hinc apud Terentium flagitiosus adolescens spectat Tabulam quamdam pictam in pariete, ubi inerat pictura haec, Jovem Quo pacto Danaae misisse aiunt in gremium quondam imbrem aurem: atque ab hac tanta auctoritate adhibet patrocinum turpitudini suae, cum in ea se jactat imitari deum. At q
Abbreviated transcription (Latin):
eorũ quedã magna qͣntũ diuinitus ad unisunt
inuenetunt. qͣrtũ aut̃ humanitus impeditis̃
errauer: maxime cũ cor suꝑbie iuste ꝓuidentia
diuina resisteret: ut uiã pietatis abhumilitate
insuꝑna resurgentẽ etiã istoꝵ cõparatione mon¬
straret. Unde postea nob̾erit indi ueri dñi uo¬
lunte disquirendi ac disscrendiloc. Uerũtam̃
si phylosophi aliꝗͥd inuenerunt. qđ agende bo¬
ne uite beataᷤ.a dipiseende satis eẽ possit. qͣnto
iustiꝰ talibꝰ diuini honores deccrnerent᷑. qͣnto
meliꝰ & honestiꝰ inplatonis templolibri cius
legerent᷑. quã intemplis demonũ galli abscide¬
eris taliũ i eorũ eelebrari solet: quantõ sanctiꝰ
erat ad crudiendã iusticiȩ iuuentutẽ. publice
recitari leges deoꝵ quã laudari in anit̃ leges atq
institutamaiorũ. Om̃s enĩ cultores taliũ deoꝵ.
mox ut eoslibido ꝑpulerit. feruenti ut .uit

Expanded text:
eorum quedam magna, quantum divinitus adiuti sunt, eorum quedam magna, quantum divinitus adiuti sunt, invenerunt; quantum autem humanitus impediti sunt, errauerunt, maxime cum eorum superbiae iuste prouidentia diuina resisteret, ut uiam pietatis ab humilitate in superna surgentem etiam istorum conparatione monstraret; unde postea nobis erit in Dei ueri Domini uoluntate disquirendi ac disserendi locus. Verum tamen si philosophi aliquid inuenerunt, quod agendae bonae uitae beataeque adipiscendae satis esse possit: quanto iustius talibus diuini honores decernerentur! Quanto melius et honestius in Platonis templo libri eius legerentur, quam in templis daemonum Galli abscidecris talium deorum celebrari solet? Quanto satius erat, ad erudiendum justitiam juventutem, publice recitari leges deorum, quam laudari inaniter leges atque instituta majorum? Omnes enim cultores talium deorum, mox ut eos libido perpulerit, « ferventi » ut ait
Abbreviated transcription (Latin):
Discite omiseri. & causis ꝯgnosciteretũ. qͥdsum.
& qͥd nã uieturi gignimͣ. ordaquis datꝰ aut
mete & quã ollis flexus. et unde qͥs mod argen¬
ti. ꝗͥd fas optare qͥd asꝑittile nũmus habet.
patnie cirisq ꝓpinquis qͣntũ largiri deccit
quẽ te ds̃ ẽẽ iussit. & humana qua parte loca¬
tꝰ c̃ inre. Dicat᷑ in quibꝰ locis hec docentiũ doꝵ
solebant p̃cepta recitari. & acultoribꝰ eoꝵ pplis
frequent᷑ audiri.sic̃ nos ostendimꝰ ad hoc ȩcłias
institutas. quaqua u̾sũ religio xp̃iana diffun¬
ditur: Anforte nob̃ phy losophoꝵ seolas dispu
tationesq memorabunt. Pti mohec ñ romana
nũ inuenta. ut quieũq conatisunt ingeniis
acutissimis p̃diti. ratioeinando inuestigare.
ꝗͥd inrerũ natura latitaret. qͥd inmorib appe¬
tendu atq fugiendu. ꝗͥd in ipsis ratiocinan¬
di regulis eerta conexione traheret᷑. aut qͥd
ñ ert̃ ꝯsequens. ł etiã repugnaret. Et quidam

Expanded text:
Discite, o miseri, et causas cognoscite rerum, Quid sumus Discite, o miseri, et causas cognoscite rerum, Quid sumus et quidnam uicturi gignimur, ordo Quis datus aut metae qua mollis flexus et unde, Quis modus argenti, quid fas optare, quid asper Utile nummus habet, patriae carisque propinquis Quantum largiri deceat, quem te Deus esse Iussit et humana qua parte locatus es in re. Dicatur in quibus locis haec docentium deorum solebant praecepta recitari et a cultoribus eorum populis frequenter audiri, sicut nos ostendimus ad hoc ecclesias institutas, quaqua uersum religio Christiana diffunditur. tationesque memorabunt? Primo haec non Romana, ui utcumque conati sunt ingeniis acutissimis prediti raciocinando investigare, quid in rerum natura latitaret, quid in moribus adpetendum esset atque fugiendum, quid in ipsis raciocinandi regulis certa connexione traheretur, aut quid non esset consequens vel edam repungnaret. Et quidam
Abbreviated transcription (Latin):
detestabilibꝰ malis ñ in agro. & uitibꝰ. ñ indomo.
atq peccunia. ñ deniq in ipso corpore qđ m̃ti
subdit᷑.s in ipsam̃te. in ipso rectore carnis ani¬
mo eos impleri. ac pessimos fierisine ulla sua
t̃ribili ꝓhibitione. ꝓmitterent. Aut si ꝓhibebãt.
hoc si ostendat᷑ potiꝰ. hoc ꝓbetur. Nec nob̃ nescio.
quossusurros paueissimoꝵ auribꝰ anhelatos. &
archana uelut religione traditos iaetent: quib̾
uite ꝓbitas castitasq discat᷑.s demonstrent᷑ ł
cõmemorent᷑ loca talibꝰ aliqͣndo ẽ uenticulis
c̃secrata. ñ ubi ludi agerent᷑ obscenis uocibꝰ &
motibꝰ histrionũ. nec ubi fugalia celebrarent᷑.
effusa om̃ilicentia turpitudinũ. & uere fuga¬
lia.s pudoris & honestatis. s ubi ppłi audirent.
qͥd di p̃ciperent de cohibenda auarttia. ambi¬
tione frangenda. Iuxuria refrenanda. ubi dis¬
cerent miscri qđ diseendu psius inertpat dic̃s.

Expanded text:
detestabilibus malis, non in agro et vitibus, non in domo detestabilibus malis, non in agro et vitibus, non in domo atque pecunia, non denique in ipso corpore, quod menti subditur, sed in ipsa mente, in ipso rectore carnis animo, eos impleri ac pessimos fieri sine ulla sua terribili prohibitione permitterent. Aut si prohibebant, hoc ostendatur potius, hoc probetur. Nec nobis nescio quos susurros paucissimorum auribus anhelatos et arcana velut religione traditos jactent, quibus vitae probitas castitasque discatur: sed demonstrentur vel commemorentur loca talibus aliquando conuenticulis consecrata, non ubi ludi agerentur obscenis uocibus et motibus histrionum, nec ubi Fugalia celebrantur effusa omni licentia turpitudinum et uere Fugalia, sed pudoris et honestatis; sed ubi populi audirent quid di praeciperent de cohibenda auaritia, ambitione frangenda, luxuria refrenanda, ubi discerent miseri, quod discendum Persius increpat dicens:
Abbreviated transcription (Latin):
cultores sui. qͣlib ẽuitus inquẽpiã iaculatis. eũ in¬
t̃ homines uiueret. nisi aures clauderet. seseq sub¬
traheret crubescerent ꝓ illa. & ꝓpinqui.& maritꝰ.
& liberi ꝓ inde talis mat̾ deoꝵ. quałc habere matrẽ
puderet quelib etiã pessimũ uirũ. romanas occu¬
patura m̃tes. quesiuit obtimũ uirũ. ñ quẽ monen¬
do & adiuuando faueret.s: quẽ fallendo decipe¬
ret. eisimilis de q̃scriptũ ẽ. Mulier aut̃ uirorũ
p̃ciosas animas captat: ut ille magne indolis
animus. hoc uelut diuino testimonio sublimat᷑.¬
& uere se optimũ existimans. uerã pietatẽ. reli¬
gionẽq: ñ quereret.: sinc q̃ om̃e quã lauda bile
ingeniũ suꝑbia uanescit & decidit. Quomꝰgͥ
nisi insidiose quereret dea illa optimũ uirũ.
cũ talia querat insuissaeris. qͣlia uiri optimi
abhorrerent suis adhiberi ẽ uiuus: Hline ẽ qđ de
illa nomina ñ eurarunt. ut tã horrendis cos&

Expanded text:
cultores sui, qualibus conuiciis in quempiam iaculatis, cum incultores sui, qualibus conuiciis in quempiam iaculatis, cum inter homines uiueret, nisi aures clauderet seseque subtraheret, erubescerent pro illa et propinqui et maritus et liberi. Proinde talis mater deum, qualem habere matrem puderet quemlibet etiam pessimum uirum, Romanas occupatura mentes quaesiuit optimum uirum, non quem monendo et adiuuando faceret, sed quem fallendo deciperet, ei similis de qua scriptum est: Mulier autem uirorum pretiosas animas captat, ut ille magnae indolis animus hoc uelut diuino testimonio sublimatus et uere se optimum existimans ueram pietatem religionemque non quaereret, sine qua omne quamuis laudabile ingenium superbia uanescit et decidit. Quo modo igitur nisi insidiose quaereret dea illa optimum uirum, cum talia quaerat in suis sacris, qualia uiri optimi abhorrent suis adhibere conuiuiis? CAPUT VI. Deina, non curarunt, ut tam horrendis et
Abbreviated transcription (Latin):
diuini honores decernerent᷑. sic̃ & grecos & roma¬
nos aliusq gentes c̃stat. quibꝰdã decreuisse mor¬
talibꝰ quorũ erga sebeneficia magnipenderant.
cosq inmortales factos. atq in deoꝵ numerũ reccp¬
tos eẽ erediderunt ꝓfecto ille tantã felicitatem
sue matrisifien posset obtaret. Porro si ab illꝰ dẽ¬
inde quereremꝰ. utrũ int̃ eiꝰ diuinos honores uel¬
let illa turpia edebrari: nonne se malle clamar.
ut sua mat̾ sine ullo sensu mortua iaceret. quam
ad hoc dea uiueret. ut illa libent̃ audiret. Absit
ut senator ppłi romani eam̃te p̃ditus. quathea¬
trũ edificari inurbe fortiũ uirorũ ꝓhibuit. sic uel¬
let eoli matrẽ suã. ut talibꝰ dea saeris ꝓpitiaretur
qͣlibꝰ matrona urbis offenderet᷑. Nec ullomͦ erederet
uerecundiã laudabilis femine ita mẽt̾riũ diui¬
nitate mutari. ut honoribꝰ cã talibꝰ aduoearent

Expanded text:
diuini honores decernerentur; sicut et Graecos et Romadiuini honores decernerentur; sicut et Graecos et Romanos aliasque gentes constat quibusdam decreuisse mortalibus, quorum erga se beneficia magnipenderant, eosque inmortales factos adque in deorum numerum receptos esse crediderant. Profecto ille tantam felicitatem suae matri. si fieri posset, optaret. Porro si ab illo deinde quaereremus. utrum inter eius diuinos honores uellet illa turpia celebrari: nonne se malle clamaret, ut sua mater sine ullo sensu mortua iaceret, quam ad hoc dea uiueret, ut illa libenter audiret? Absit, ut senator populi Romani ea mente praeditus, qua theatrum aedificari in urbe fortium uirorum prohibuit, sic uellet coli matrem suam, ut talibus dea sacris propitiaretur, qualibus matrona uerbis offenderetur. Nec ullo modo crederet uerecundiam laudabilis feminae ita in contrarium diuinitate mutari, ut honoribus eam talibus aduocarent
Abbreviated transcription (Latin):
ente utriꝰq sexus frequentissima multitudine
Quasi illecta euriositate adẽe potuit circũfusa.
saltẽ offensa castitate debuit abire ẽfusa. Que
ssacrilegia: sulla erant saera. Aut que in qui¬
natio. suilla lauatio. Et heefereula appellaban¬
t᷑. q̃si e debraret᷑ ẽuiuiũ: quo uelut suis epulis
minunda demonia pascerent᷑. Quis enĩ ñ sentiat
cuiꝰmodisp̃italibꝰ obseenitatibꝰ deleetent᷑. nisi ł
nesciens utrũ omnino sint ulli inmundi spr.¬
nt᷑ deoꝵ nomine decipientes. ł tałe agens uitã.
inqua istos potiꝰ quã đm uerũ & optet ꝓpitios.
ẽsuctudinis uitiis oblectari magis quã obluc¬
tani student.s ilłu ipsũ nasicã scipionẽ. qui uir
optimꝰ a senatu electꝰ ẽ. cuiꝰ manibꝰ ciꝰdẽ demonis
simulachrũ susceptũ ẽ in urbẽq ꝑuectũ. habere
dehacre iudieẽ uellẽ. Dic eret nob̾. utrũ matrẽ
suã tã optime de re publiea uellet mertri. ut ei

Expanded text:
ente utriusque sexus frequentissima multitudine. ente utriusque sexus frequentissima multitudine. Quae si inlecta curiositate adesse potuit circumfusa, saltem offensa castitate debuit abire confusa. Quae sunt sacrilegia, si illa sunt sacra? aut quae inquinatio, si illa lauatio? Et haec fercula appellabantur, quasi celebraretur conuiuium, quo uelut suis epulis inmunda daemonia pascerentur. Quis enim non sentiat cuius modi spiritus talibus obscenitatibus delectentur, nisi uel nesciens, utrum omnino sint ulli inmundi spiritus deorum nomine decipientes, uel talem agens uitam, in qua istos potius quam Deum uerum et optet propitios consuetudinis uitiis oblectari magis quam obluctari student, sed illum ipsum Nasicam Scipionem, qui uir optimus a senatu electus est, cuius manibus eiusdem daemonis simulacrum susceptum est in Urbemque peruectum, habere de hac re iudicem uellem. Diceret nobis, utrum matrem suam tam optime de re publica uellet mereri, ut ei
Abbreviated transcription (Latin):
rtete uiuentibꝰ polliccri. Quid umquã tale in dou
illoꝵ tt̃plis. ꝓmpte eminentte uoee ẽerepuit. e¬
niebamꝰ etiã nosaliqndo adolescentes ad specta¬
cula ludibriaq sacrilegoꝵ.spectabamꝰ antpticio
audiebamꝰ sẏmphonia cos ludis turpissimis. qui
diis deabꝰͦq exhibebant᷑ oblectabant᷑ edesti uirgi¬
ni. & berceynthic matͥ omniũ. Ante cuiꝰlectieĩ
die sollepni lauationis eiꝰ talia ꝑpublicã cantita¬
bant᷑ anequissimis scenieis. qͣlia ñ dieo matrẽ deoꝵ.
s. matrẽ qualiscũq senatoꝵ. ł quorũlib honestoꝵ
uiroꝵ. immo uͦ qualia nec matrẽ ipsoꝵ seenicorũ
dece̾ret audire. Habet enĩ qͥddđã erga parentes hu¬
mana uerecundia: qđ nec ipsa neqͥcia possit au¬
ferre. llła ꝓinde turpitudinẽ obseenieoꝵ dietoꝵ
atꝙ factoꝵ scenicos ipsos domisue ꝓludendi cau¬
sa eo ram matͥbsius agtre puderet: quã ꝑ pub¬
lieũ agebant corã deoꝵ matre. spectante & audi¬

Expanded text:
umquam tale in deorum illorum templis prompta et eminenti uoce concrepuit? Veniebamus etiam nos aliquando adulescentes ad spectacula ludibriaque sacrilegiorum, spectabamus arrepticios, audiebamus synphoniacos, ludis turpissimis, qui dis deabusque exhibebantur, oblectabamur, Caelesti uirgini et Berecynthiae matri omnium, ante cuius lecticam die sollemni lauationis eius talia per publicum cantitabantur a nequissimis scaenicis, qualia, non dico matrem deorum, sed matrem qualiumcumque senatorum uel quorumlibet honestorum uirorum, immo uero qualia nec matrem ipsorum scaenicorum deceret audire. Habet enim quiddam erga parentes humana uerecundia, quod nec ipsa nequitia possit auferre. Illam proinde turpitudinem obscenorum dictorum adque factorum scaenicos ipsos domi suae proludendi causa coram matribus suis agere puderet, quam per publicum agebant coram deum matre spectante adque audi
Abbreviated transcription (Latin):
uel eẽ rẽpublieã. seđm eorũ auctores doctissimos
iã longe ante aduentũ . xp̃i. pessima acfla¬
gitiosissima facta erat: immo uͦ nulla erat.
atq omnino ꝑierat ꝑditissimis moribꝰ. Et
gͦ ñ ꝑiret. dũ custodes eiꝰ ppłi eultori suo
dare p̃cipue utte ac morũ p̃cepta debuet̃.
a quo tot tẽplis. tot sacerdotibꝰ. & saerificio¬
rũ generibꝰ tã multiplieibꝰ uariisq saeris.
totꝰ festissollẽpnibꝰ. tot tantoꝵꝙ ludorũ

Expanded text:
rempublicam, secundum eorum auctores doctissimos jam longe ante Christi adventum pessima ac flagitiosissima facta erat: imo vero nulla erat, atque omnino perierat perditissimis moribus. Ut ergo non periret, dii custodes ejus populo cultori suo dare praecipuae vitae ac morum praecepta debuerunt, a quo tot templis, tot sacerdotibus et sacrificiorum generibus, tam multiplicibus variisque sacris, tot festis solemnitatibus, tot ta
Abbreviated transcription (Latin):
iuuentꝰ luxu atq auantia corrupta ẽ. legant
nob̾ ẽt̃ lutũ & auaritiã p̃cepta deoꝵ suoꝵ:
ppło romano dicta. Cui utinã tantũ casta &
modesta reticerent. ac ñ ab illo etiã ꝓbrosa &
ignominiosa deposcerent. qͥb ꝑfalsã diuimi¬
licos actus. & ꝑcpistolas. tam multa contra aua¬
ritiã atꝙ luxuriã ubiq pplis ad hoc ẽgregatis.
quã excellent̃. quã diuine. ñ tanquã exphy

Expanded text:
luxu adque auaritia corrupta est.3 Legant nobis contra luxum et auaritiam praecepta deorum suorum populo Romano data; cui utinam tantum casta et modesta reticerent, ac non etiam ab illo probrosa et ignominiosa deposcerent, quibus per falsam diuinilicos actus et per epistulas tam multa contra auaritiam adque luxuriam ubique populis ad hoc congregatis quam excellenter, quam diuine non tamquam ex ph
Abbreviated transcription (Latin):
que mala ciuitas illa ꝑpessa sit aborigine sua:
siue apud se ipsam. siue in ꝓuintiis. siue iam
subditis. Quȩ om̃a xp̃iane religioni tribue¬
rent.si iam tunc euangeliea doetͥna adu̾sus
falsos. & falla ees eoꝵ deos. testificatione liber¬¬
rima ꝑsonaret. Memento aut̃ mei ista cõme
morantẽ. ad huc contͣ imperitos agere. ł x
quorũ imperitia illud quoq ortũ ẽ uulgare
ꝓubiũ. Pluuia defit causa xp̃ianitatis. Sunt
nãq qͥ eoꝵ studus liberalibꝰ instituti. amant
historiã ꝗͥfacillime ista nouerunt.s. ut nob̾ in¬
cruditoꝵ turbas infestissimas reddant. se nosse
dissimulant. atq: hoc apud uulg ẽfirmare ni¬
tunt᷑. elades quibꝰ ꝑcepta int̾ualla locor & tr̃¬
porũ genꝰ humanũ oportit affligi. causa accide¬
te nominis xp̃iani: Quo ẽt̃ deossuos ingenti
fama. & p̃clarissima eelebritate ꝑcuncta diffun¬
dit᷑. Rccolant gͦ nob̾eũ ante quã xp̃s uenisset

Expanded text:
quae mala ciuitas illa perpessa sit ab origine sua quae mala ciuitas illa perpessa sit ab origine sua siue aput se ipsam siue in prouinciis sibi iam subditis, quae omnia Christianae religioni tribuerent, si iam tunc euangelica doctrina aduersus falsos et fallaces eorum deos testificatione liberrima personamorantem adhuc contra inperitos agere, ex quorum inperitia illud quoque ortum est uulgare prouerbium: Pluuia defit, causa Christiani sunt. Nam qui eorum studiis liberalibus instituti amant historiam, facillime ista nouerunt; sed ut nobis ineruditorum turbas infestissimas reddant, se nosse dissimulant adque hoc aput uulgus confirmare nituntur, clades, quibus per certa interualla locorum et temporum genus humanum oportet adfligi, causa accidere nominis Christiani, quod contra deos suos ingenti fama et praeclarissima celebritate per cuncta diffunditur. Recolant ergo nobiscum, antequam Christus uenisset
Abbreviated transcription (Latin):
abstulit pudicitie firmitatẽ. ne peniteat eas
uite. ꝗͣs ñ ẽ unde possit penitere nequitie.
Deinde pauca diaxi in eos. qui xp̃ianos adu̾sis¬
illis rebꝰ affectos. & p̃cipue pudorẽ humiliata¬
rũ feminarũ. qͣm uis castarũ atq scãrũ. ꝓterui¬
tate inpudemtissima exagitarit. cũ sint ne¬
quissimi & in reuentissimi longe abeis ipsis
romanis degeneres. quoꝵ p̃clara multa laudan¬
t᷑. & litt̾arũ memoria celebrant᷑ immo illoꝵ
głȩ uehem̃ter duersi. Romã quippe ueterũ¬
auetã laboribꝰ partã fediorẽ stantẽ fecerant quã
ruentẽ qͣndo quidẽ in ruina eiꝰ lapides. & lig¬
na. in istoꝵ aut̃ uita. om̃a ñ murorũ .s morũ
monimenta atq ornam̃ta cecider̃: eũ funesti¬
oribꝰ eoꝵ corda cupiditatibꝰ. ꝗͣsi ignibtreta illiꝰ
urbis arderent. Quibꝰ actis. pͥmũ t̾minaui librũ.
Deinceps itaq deroma fariatq dicere institui.

Expanded text:
abstulit pudicitiae firmitatem; ne poeniteat eas abstulit pudicitiae firmitatem; ne poeniteat eas vitae, quas non est unde possit poenitere nequitiae. Deinde pauca diillis rebus adfectos et praecipue pudorem humiliatarum feminarum quamuis castarum adque sanctarum proteruitate inpudentissima exagitant, cum sint nequissimi et inreuerentissimi, longe ab eis ipsis Romanis degeneres, quorum praeclara multa laudantur et litterarum memoria celebrantur, immo illorum gloriae uehementer aduersi. Romam quippe parue laboribus foediorem stantem fecerant quam ruentem, quando quidem in ruina eius lapides et ligna, in istorum autem uita omnia non murorum, sed morum munimenta adque ornamenta ceciderunt, cum funestioribus eorum corda cupiditatibus quam ignibus tecta illius urbis arderent. Quibus dictis primum terminaui librum. Deinceps itaque dicere institui,
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ ꝓhibent᷑ nefandis saerificiis seruire dȩmonibꝰ.
gerent religiosa &: implissima loca barbarili¬
bera p̃buerunt: atq inmultis famulatũ debitũ
xp̃o. ñ sołii uerũ s: etiã timorẽ confictũ. sic hono¬
rauer᷑: ut qđ in eos belli iure fieri licuisset. in lici¬
tũ sibi eẽ iudicarent. Inde incidit questio. eur
hȩc diuina benefieia. & adimpios ingratosq ꝑ¬
uenerint: & cur illa itidẽ dura que hostiliter
facta s̃. pioscũ impiis parit̾ afflixerint. Quam
questionẽ ꝑmulta diffusã. in om̃ibꝰ enĩ eotadi¬
anis. ł di muneribꝰ ł hominũ eladibꝰ. quoꝵ
utraq: beneac male uiuentibꝰ ꝓmixte atq
indiserete sepe accidunt. solent multos moue¬
re ut ꝓsuscepti operis necessitate dissoluerẽ.
aliqͣntũ immoratussũ. maxime ad ẽsolandaᷤᷤ
sc̃asfęminas. & pie castas. in qͥbꝰ ab hoste aliquid
ꝑpetͣtũ c̃. qđ intulit uerecundia dolorẽ & siñ

Expanded text:
qua prohibentur nefandis sacrificiis servire daemonibus: qua prohibentur nefandis sacrificiis servire daemonibus: gerent, religiosa et amplissima loca Barbari libera praebuerunt; atque in multis famulatum deditum Christo non solum verum, sed etiam timore confictum sic honoraverunt, ut quod in eos belli jure fieri licuisset, illicitum sibi esse judicarent. Inde incidit quaestio, cur haec divina beneficia etiam ad impios ingratosque pervenerint; et cur illa itidem dura, quae hostiliter facta sunt, pios cum impiis pariter afflixerint. Quam quaestionem per multa diffusam in omnibus enim quotidianis vel Dei muneribus vel hominum cladibus, quorum utraque bene ac male viventibus permixte atque indiscrete saepe accidunt, solet multos movere ut pro suscepti operis necessitate dissolverem, aliquantum immoratus sum; maxime ad consolandas sanctas feminas et pie castas, in quibus ab hoste aliquid perpetratum est, quod intulit verecundiae dolorem, etsi non
Abbreviated transcription (Latin):
duri sunt aduersitate mentis. ut etiã suntellex¬
erint ñ obediant. respondent ut seriptũ ẽ. &
locunt᷑ iniquitatẽ itq infatigabiliter uanis.
Quorũ dicta ẽtraria.si totiens uelimꝰ refellere.
quotiens obnixi fronte statuerint non cogita¬
dicant. quã sit infinitũ & crũnosũ & infruc¬
tuosũ uides. Quã obrẽ nec te ipsũ filimi mar¬
celline nec alios qͥbꝰ hie labor nr̃ in xp̃i earita¬
te utilit̃ ae liberalit̾ seruit. tales meoꝵ seriptor
uelim iudices. qͥ responsionẽ semꝑ desiderent.
eũ his quȩ legunt᷑ uidierint aliqͥd ẽt̃ dici. ne fi¬
ant similes carũ muliercularũ. ꝗͣs cõmemorat
tate dĩ dicere instituissem. unde hoc uniu̾sũ
opus illo adiuuante in manꝰsũptũ ẽ occurrit
mͥ resistendũ pͥmitꝰ esse eis. qui hecbella qͥbꝰ mun¬
dis iste c̃terit᷑. maximeq romanȩ urbis recentr̃
ab arbaris uastationẽ xp̃iane religioni tribuũt.

Expanded text:
duri sunt aduersitate mentis, ut, etiamsi intellexduri sunt aduersitate mentis, ut, etiamsi intellexerint, non oboediant, respondent, ut scriptum est, et loquuntur iniquitatem adque infatigabiliter uani sunt. Quorum dicta contraria si totiens uelimus refellere, quotiens obnixa fronte statuerint non cogitaadicant, quam sit infinitum et aerumnosum et infructuosum uides. Quam ob rem, nec te ipsum, mi fili Marcelline, nec alios, quibus hic labor noster in Christi caritate utiliter ac liberaliter seruit, tales meorum scriptorum uelim iudices, qui responsionem semper desiderent. cum his quae leguntur audierint aliquid contradici, ne fiant similes earum muliercularum, quas commemorat tate Dei dicere instituissem, unde hoc uniuersum opus illo adiuuante in manus sumtum est, occurrit mihi resistendum esse primitus eis, qui haec bella, quibus mundus iste conteritur, maxia Barbaris vastationem christianae religioni tribuunt,
Abbreviated transcription (Latin):
UERITATIS. IN¬
firm humane ẽsue¬
tu dinissensonon
auderet obsistere.
s doctrinȩ falubri
languorẽ suũ tan¬
quã medieine subderet. donee diuino aduto¬
rio fide pietatis impetrante sanaret᷑: non mul¬
to sermone opꝰ ectͣ adẽ uincendũ quelib uane
opinionis ertorẽ. his qui reete sentiunt. & ipsa
sensa uerbis sufficientibꝰ explicant. Nune uͦ
quõ ille ẽ maior & dt̾i or insipientiũ morbꝰ
animor. quo irrationabiles motussuosetiam
pꝰ rationẽ plene redditã. plane quanta homini
ab homine debetur. siue nimia ecertate qua nec
aꝑta cernunt᷑. siue obstinatissima ꝑuicatia q̃
& ea q̃ cernunt᷑ ñ ferunt᷑. eãq tanquã ipsam
rationẽ ueritatẽq defendunt:. fit necessitas
copiosiꝰ dicendi. plerũq: ręsclaras. uelut casñ
expectantibꝰ intuendas. sed quodamͦ tangen¬
das paspantibꝰ. & coniuentibꝰ offtam. Et tam̃
quis disceptandi finiserit .&. loquendi mođd
Nam qui uel ñ possunt intellegere qđ đr. ueltã

Expanded text:
ueritatis infirmus humanae consuetudinis sensus non auderet obsistere, sed doctrinae salubri languorem suum tamquam medicinae subderet, donec diuino adiutorio fide pietatis inpetrante sanaretur, non multo sermone opus esset ad conuincendum quemlibet uanae opinationis errorem his, qui recte sentiunt et sensa uerbis sufficientibus explicant. Nunc uero quoniam ille est maior et taetrior insipientium morbus animorum, quo inrationabiles motus suos, etiam post rationem plene redditam, quanta homini ab homine debetur, siue nimia caecitate, qua nec aperta cernuntur, siue obstinatissima peruicacia, qua et ea quae cernuntur non feruntur, tamquam ipsam rationem ueritatemque defendunt, fit necessitas copiosius dicendi plerumque res claras, uelut eas non spectantibus intuendas, sed quodam modo tangendas palpantibus et coniuentibus offeramus. Et tamen quis disceptandi finis erit et loquendi modus25 memus? Nam qui uel non possunt intellegere quod dicitur, uel tam
Abbreviated transcription (Latin):
si possunt defendant deossuos. si ꝓpt̾ea colunt᷑.
ne ista mala ꝯatiant᷑ cultores eoꝵ: quor. si qͥd nunc
passi fuera nob̾ inputanda ec̃ ẽtendant. Cur
enĩ ea qͥ dicturussũ ꝑmiserunt aceidere eultoribꝰ
suis. ante qm̃ eos declaratũ xp̃i nom̃ offenderet:
coꝵq: saeficia ꝓhib̾et:. Primo ipsos morts. ne pessi¬
mos haberent qͣre di eoꝵ eurare noluerunt. D̃
enĩ uerus cos aquibꝰ ñ colebat᷑ merito neglerit.
Dii aut̃ illi aquoꝵ eultu se ꝓhibere homines in¬
gratissimi conquirunt᷑. cultores suos adbene
uiuendũ. quare nullis legibꝰ ad uiuerunt. Vtiq
dignũ erat. ut quomͦ isti illoꝵ saera.ita illi istoꝵ
facta eurarent. S respondet᷑ qđ uoluntate ꝓpͥa¬
malus sit. quisquis malus ẽ. Quis hoc negauerit.
Scrũ tam̃ ꝑtinebat ad ẽsultores deos. uite bonȩ
p̃ecpti ñ occultut ppłis eultoribsuis . s.clara p̃di¬
catione p̃bere ꝓuates etiã c̃uenire atq peecantes

Expanded text:
si possunt, deos suos, si propterea coluntur, ne ista mala patiantur cultores eorum; quorum si quid nunc passi fuerint, nobis inputanda esse contendunt. Quur enim ea, quae dicturus sum, permiserunt accidere cultoribus suis, antecelebrauerint. Primo ipsos mores ne pessimos haberent, quare di eorum curare noluerunt? Deus enim uerus eos, a quibus non colebatur, merito neglexit; di autem illi, a quorum cultu se prohiberi homines ingratissimi conqueruntur, cultores suos ad bene uiuendum quare nullis legibus adiuuerunt? Utique dignum erat, ut, quo modo isti illorum sacra, ita illi istorum facta curarent. Sed respondetur, quod uoluntate propria quisque malus est. Quis hoc negauerit? Verum tamen pertinebat ad consultores deos uitae bonae praecepta non occultare populis cultoribus suis, sed clara praedicatione praebere, per uates etiam conuenir
Abbreviated transcription (Latin):
humanꝰ animus sit ꝓbatus & cognitus. quan¬
ta uirtute pietatis. gratis đ̾m diligat. Quibꝰ¬
reete c̃sideratis atq ꝑspectis. ad tende utrum
aliquid mali aeciderit fidelibꝰ & pus. quod
cis non inbonũ uertert᷑. nisi forte putindũ c̃
apłicã ilła uacare sententiã. aibi ait. Scimꝰ qm̃
diligentibꝰ dm̃ omnia eooꝑant᷑ inbonũ. ami¬
scrunt om̃a que habebant: nũquid fidẽ. Nũ¬
quid pietatẽ. Nũquid intęrioris hominis bo¬
na. qui ẽ ante dm̃ diues. Hec sunt opes xp̃iance:
quibꝰ opulentus dicebat apls. Est aut̃ questus
magnus. pietas eũ sufficientia. Nihil enĩ intu¬
limꝰ in hune mundũ .s nec auferre aliqͥd possu¬

Expanded text:
humanus animus sit probatus et cognitus, quanhumanus animus sit probatus et cognitus, quanta uirtute pietatis gratis Deum diligat. recte consideratis adque perspectis adtende utrum aliquid mali acciderit fidelibus et piis, quod eis non in bonum uerteretur, nisi forte putandum est apostolicam illam uacare sententiam, ubi ait: Scimus quia diligentibus Deum omnia cooperatur in bonum. Amiserunt omnia quae habebant Numquid fidem? numquid pietatem? numquid interioris hominis bona, qui est ante Deum diues? Hae sunt opes Christianorum, quibus opulentus dicebat apostolus: Est autem quaestus magnus pietas cum sufficientia. Nihil enim intulimus in hunc mundum, s