comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tissimis corpusculis. ꝗͦ nec diuidi nec sentiri
queunt. & qͥcũq alii quoꝵ enumationẽ enu¬
merare ñ ẽ necesse siue simplicia.siue ẽ iune¬
ta corꝑa. sue uita carentia.siue uiuentia.
stam̃ corꝑa. causã pͥncipiũq rerũ eẽ dixer̃.
Nã qͥđa eoꝵ arebꝰ ñ uiuis resuiuasficri posse
eredider̃ siẽ epicurei. Qđauͦ auiuente qͥđẽ.
& uiuentia & ñ uiuentia .s tam̃ a corpore
elem̃tis qͥbꝰ uisibilis mundꝰ hic ẽstat. & ii

Expanded text:
tissimis corpusculis, quae nec diuidi nec sentiri tissimis corpusculis, quae nec diuidi nec sentiri queunt, et quicumque alii, quorum enumeratione inmorari non est necesse, siue simplicia siue coniuncta corpora, siue uita carentia siue uiuentia, sed tamen corpora, causam principiumque rerum esse dixerunt. Nam quidam eorum a rebus non uiuis res uiuas fieri posse crediderunt, sicut Epicurei; quidam uero a uiuente quidem et uiuentia et non uiuentia, sed tamen a corpore elementis, quibus uisibilis mund
Abbreviated transcription (Latin):
sac̾rũ egẏptioꝵ qͦdã leone patefacta. uͥ ñ
picꝰ & faunꝰ. & cñeas& romulꝰ. ł etiã hercules
& escolapiꝰ. & liber semelenatꝰ. & tindari¬
de fr̃o. & siꝗͦs alios exmortalibꝰ ꝓdiis habent.
s ipsi etiã maiorũ gentiũ dii. ꝗͦ cicero int̾ꝰ¬
culanis tacitis nominibꝰ uidet᷑ attingere.
luppit̃. iuno. sat᷑nꝰ. uulcanꝰ. uesta. & alii
plurimi ꝗͦs uarro conat᷑ admundi partes.
siue elem̃ta tͣnsferre homines fuisse ꝓdut᷑.
Timens enĩ & ille qͣsi reuelata misteria.
petens admonet alexandrũ. ut cũ eama
phylosophiᷤ cȩdant. querũ đm & rerum
auetorẽ & ucritatis in lustratorẽ. & bea¬
tudinis largitorẽ et̃ dixer:. s: alii qͦq phy¬
losophi.ꝗͥ corporalia nat᷑e pͥncipiã. cor¬
pori dedĩtis m̃tibꝰ opinati s̃. cedant his
tantis & tanti di cognitorib iuris. ut
thales in humore. anaximes in acre.
storei inigne. cpicurꝰ inathomis. hoc ẽ minu¬

Expanded text:
sacrorum Aegyptiorum quodam Leone patefacta, ubi non sacrorum Aegyptiorum quodam Leone patefacta, ubi non Picus et Faunus et Aeneas et Romulus uel etiam Hercules et Aesculapius et Liber Semela natus et Tyndaridae fratres et si quos alios ex mortalibus pro dis habent, sed ipsi etiam maiorum gentium di, quos Cicero in Tusculanis tacitis nominibus uidetur adtingere, Iuppiter, Iuno, Saturnus, Vulcanus, Vesta et alii plurimi, quos Varro conatur ad mundi partes siue elementa transferre, homines fuisse produntur. Timens enim et ille quasi reuelata mysteria petens admonet Alexandrum, ut, cum ea mphilosophis cedant, qui uerum Deum et rerum auctorem et ueritatis inlustratorem et beatitudinis largitorem esse dixerunt; sed alii quoque philosophi, qui corporalia naturae principia corpori deditis mentibus opinati sunt, cedant his tantis et tanti Dei cognitoribus uiris, ut Thales in umore, Anaximenes in aere, Stoici in igne, Epicurus in atomis, hoc est minu
Abbreviated transcription (Latin):
deoꝵ e̾minibꝰ oblectans animos impioꝵ. Nec
solũ etiã illa eiuilis. uͥ inpuri demonester¬
restribꝰ gaudis deditos ppłos deoꝵ nomine
sed ucentes. humanos etrores tanqm suos
diuinos honores hab̾e uoluer. ad spectandoᷤ
suoꝵ eminũ ludos. cultores suoᷤ tanqm ad suũ
cultũ studus in mundissimis excitantes.
& sibi delectabiliores ludos deipsis pecca¬
toribꝰ exhibentes. uͥsiꝗͣ uelut honesta ge¬
runt᷑ intẽplis. c̃iunetã sͥ theatroꝵ obsceni
mortaliũ. semina & actꝰ intͣpͣtatꝰ ẽ. qr nec
ipsa illis ritibꝰ significant᷑ ꝗͦ ipse insinua
ilłã nat᷑e ordine c̃stituta s̃. ꝓđo suo colenda
ñ eeñt. nec s debuit p̃ferre tanqm deos eas
sepeliendo curaũ abscondi  aratͦ ẽnita se¬
natꝰ iussit incendi. In eogne s̃ etiã illa. ut
aliꝗͥd denuma mitiꝰ suspicem. ꝗͦ alexander
macedo se̾b ad matrẽ.s amagno antistite

Expanded text:
deorum criminibus oblectans animos inpiorum, nec deorum criminibus oblectans animos inpiorum, nec solum etiam illa ciuilis, ubi inpuri daemones terrestribus gaudiis deditos populos deorum nomine seducentes humanos errores tamquam suos diuinos honores habere uoluerunt, ad spectandos suorum criminum ludos cultores suos tamquam ad suum cultum studiis inmundissimis excitantes et sibi delectabiliores ludos de ipsis spectatoribus exhibentes ubi si qua uelut honesta geruntur in templis, coniuncta sibi theatrorum obscenitmortalium semina et actus interpretatus est quia nec ipsa illis ritibus significantur, quae ipse insinuarillam naturali ordine constituta sunt, pro deo suo colenda non essent, nec sibi debuit praeferre tamquam deos eas sepeliendo curauit abscondi et aratro eruta senatus iussit incendi. In eo genere sunt etiam illa, ut aliquid de Numa mitius suspicemur, quae Alexander Macedo scribit ad matrem sibi a magno antistite
Abbreviated transcription (Latin):
net q̃stionẽ ꝓpt̾ uitã ꝗͣ ptꝰ mortẽ fut᷑a ẽ ue¬
racit᷑ beatã. Fortassis enĩ ꝗͥ platonẽ eet̾is phy¬
losophiᷤᷤ gentiũ. longe recteq p̃latũ. acu¬
tiꝰ aeueratiꝰ intellexisse. ac secuti eũ ẽẽ fa¬
macelebriore laudant᷑ tale aliqͥd deđo
sentiunt: ut in illo inueniat᷑ & causa sub¬
sistendi. & ratio intelligendi. & ordo u¬
uendi. Orũ triũ unũ adnat᷑asẽ alt̾ũ adra¬
tionałe.t̃eiũ admorałe partẽ intellegit᷑.
iđ unũ uerũ optimũ đm. sine qͦ nulla na¬
t᷑a subsistit. nulla doetͥna instruit. nullꝰ
usꝯ expedit. ipse qͤrat᷑. uͥ nob̃ secura s̃ om̃a
ipse cernat᷑ ubi nob̃ eerta s̃ om̃a. ĩpse dili¬
gat᷑. ubi nob̃ recta s̃ om̃a. Sigͦ plato. dĩ huiꝰ
ĩmitatorẽ. eognitorẽ. amatort̃. dixit eẽ¬
sapientẽ . cuiꝰ participatione sit beatꝰ. qͥd opꝰ ẽ
excut̾e ectos. Nulli nob̃qm isti ꝓpiꝰ accesser:
Ced at eisg ñ sołu theologia illa fabulosa

Expanded text:
 post mortem futura est, veraciter beatam. Fortassis enim qui Platonem caeteris philosophis gentium longe recteque praelatum acutius atque veracius intellexisse atque secuti esse fama celebriore laudantur, aliquid tale de Deo sentiunt, ut in illo inveniatur et causa subsistendi, et ratio intelligendi, et ordo vivendi: quorum trium, unum ad naturaletionalem, tertium ad moralem partem intelligitur id est unum verum optimum Deum, sine quo nulla natura subsistit, nulla doctrina instruit, nullius usus expedit, ipse quaeratur, ubi nobis secura sunt omnia: ipse cernatur, ubi nobis certa sunt omnia; ipse diligatur, ubi nobis rectimitatorem cognitorem amatorem dixit esapientem, cuius participatione sit beatus, quid opus est excutere ceteros? Nulli nobis quam isti propius accesserunt. Cedat eis igitur non solum theologia illa fabulosa
Abbreviated transcription (Latin):
hnnum̾aret uͥtutẽ.sapientiã felicitatẽ.
Inunia. ꝓfecto aliꝗͥd dicet exoptandũ.
magniq pendendũ. Nec sic eostam̃ pptͣ
hec tanqͣm dm̃ colẽ debemꝰ. s poti ipsum.
aqͦ hec illos accepisse nossemꝰ. Qnͣtominꝰ
nẽ honore diuino aeria dignã s̃ anima¬
lia. adhocrationalia ut misera cẽ possint.
ad hoc passiua. ut misera sint. ad hoc et̃na.
ut miseriã finire ñ possint. Qͣ ꝓpt̾ ut. omit¬
nes dixͣ hab̾e cõmune .i. animi passiones.
si om̃a.aiii. elem̃ta suiᷤꝰ animalib plena s̃.
inmortalibꝰ igniᷤ & aer: mortalibꝰ aqͣ :
t̃ra. quero eurunimi dmonũ. passionũ

Expanded text:
tem, sapientiam, felicitatem mmunia, profecto aliquid diceret exoptandum magnique pendendum; nec sic eos tamen propter haec tamquam Deum colere deberemus, sed potius ipsum, a quo haec illos accepisse nossemus. Quanto minus nunc honore diuino aeria digna sunt animalia, ad hoc rationalia ut misera esse possint, ad hoc passiua ut misera sint, ad hoc aeterna ut miseriam finire non possint! CAPUT XVInes dixit habere commune, id est animi passiones, si omnia quatuor elementa suis animalibus plena sunt, immortalibus ignis et aer, mortalibus aqua et terra; quaero cur animi daemonum passionum
Abbreviated transcription (Latin):
itudi s̃. qm̃ speipioy hominũ neq̃quã illoꝵ
desperatio ẽparanda ẽ. Nã & illa ratio pla¬
ordinat. ita duob extremis. igni mobilis¬
simo. ⁊t̾rę in mobili. media duo acrẽ &
aquã int̾serens. ut qnͣto ẽ aeraꝗͥs. & aere
ignis. tanto & aqͥ suꝑioressint t̃riᷤ. satiꝰnos
admonet. anamaliũ merita ñ pelem̃torũ
gradibꝰ estimare. Et ipse qͥppe apulciꝰ. eũ
etus trestre animal hominẽ diẽ. qͥ tam̃ lon¬
ge p̃ponit᷑ anim alibꝰ agtilib cũ ĩpsas aꝗs
t̾ris p̃ponat plato. ut intellegamꝰ ñ cun¬
de ordinẽ tenendu. eũ agit᷑ dementiᷤ ani¬
marỹ. qͥuidet᷑ et̃ ordo ingͣdib corꝑũ si fi¬
criposse. ut inferiꝰ corpꝰ anima melior
nũ eũ ide platonieꝰ loqͤret᷑. dirit. eos eisdẽ
qͥb homines animi ꝑturbationib agita¬
ti.irritari in urus. obseqͥis donisq pla¬
cari.gaudere honorib diu̾sis saeroꝵ riti¬
bꝰ oblectari. ⁊ in eissie̾ neglectũ fuerit

Expanded text:
iam spei piorum hominum nequaquam illorum desperatio conparanda est. Nam et illa ratio Plaordinat, ita duobus extremis, igni mobilissimo et terrae inmobili, media duo, aerem et aquam, interserens, ut, quanto est aer aquis et aere ignis, tanto et aquae superiores sint terris, satis nos admonet animalium merita non pro elementorum gradibus aestimare. Et ipse quippe Apuleius cum ceteris terrestre animal hominem dicit, qui tamen longe praeponitur animalibus aquatilibus, cum ipsas aquas terris praeponat Plato: ut intellegant, non eundem ordinem tenendum, cum agitur de meritis animarum, qui uidetur esse ordo in gradibus coreri posse ut inferius corpus anima melior num cum idem Platonicus loqueretur, dixit eos eisdem quibus homines animi perturbationibus agitari, irritari injuriis, obsequiis donisque placari, gaudere honoribus, diversis sacrorum ritibus oblectari, et in eis si quid neglectum fuerit,
Abbreviated transcription (Latin):
t̾riis eausis quã instituta s̃ abstulit. Nã qđ
instituit multitu do erroriᷤ. abstulit uia ue¬
ritatiᷤᷤ qđ instituit inedulitas. abstuł fides:
sola egypto. quã soła inisto plang̃ demonỹ
sũs s in om̃i t̾ra qͥ cantat dño canticũ nouũ.
siẽ uerę saere ⁊uere ꝓphetieȩ litt̾e p̃niunti

Expanded text:
trariis causis, quam instituta sunt, abstulit? Nam quod instituit multitudo erroris, abstulit uia ueritatis; quod instituit incredulitas, abstulit fides; sola Aegypto, quam solam in isto plangit daemonum spiritus. sed in omni terra, quae cantat Domino canticum nouum, sicut uere sacrae et uere propheticae litt
Abbreviated transcription (Latin):
lo libri pon̾e.Ita enĩ ꝑsanã doctͥnã qͣ huma¬
niꝰ reb illuxit. om̃s łpene om̃s demonũ
nom̃ exhorrent. ut ꝗͥs ꝗͥs añ disputationẽ
apulci qͣ demonũ dignitas cõm̃dat᷑ titułu
lib dedemone soctis legeret. neqͣquã ilłu
ħominẽ sanũ fuisse sentiret. Qd aut̃ etiã
ipse apuleiꝰ qđ indemonibꝰ laudaret inueñ:
p̃t̃ subtilitatẽ & firmitatẽ corꝑũ. & habi¬
tationis altiorẽ locũ. Nã demorib coꝵ eũ
deom̃ibꝰ generalit̾ loqueret᷑. ñ solũ nihil
boni dixit. s enã plurimũ mali. Deniq
lecto illo libro. ꝓrsus nemo mirat᷑ cosctiam
secnieã t᷑pitudinẽ in rebꝰ diuinis habeuo
liusse: & cũ deos putari se uelint. deoꝵ eri¬

Expanded text:
lo libri ponere. Ita enim per sanam doctrinam, quae humalo libri ponere. Ita enim per sanam doctrinam, quae humanis rebus illuxit, omnes vel pene omnes daemonum nomen exhorrent, ut quisquis ante disputationem Apulei, qua daemonum dignitas commendatur, titulum libri de daemone Socratis legeret, nequaquam illum hominem sanum fuisse sentiret. Quid autem etiam ipse Apuleius quod in daemonibus laudaret inuenit praeter subtilitatem et firmitatem corporum et habitationis altiorem locum? Nam de moribus eorum, cum de omnibus generaliter loqueretur, non solum nihil boni dixit, sed etiam plurimum mali. Denique lecto illo libro prorsus nemo miratur eos etiam scaenicam turpitudinem in rebus diuinis habere uoluisse, et cum deos se putari uelint, deo
Abbreviated transcription (Latin):
nã mͦ ausꝯ ẽ plato etiã siñ diis qͦs ab om̃i
uana cogitatione semoũ. certe ipsiᷤᷤ de¬
monib poetas urbe pelłndo auferre
theatricas uoluptates. nꝗr hoc facto ad¬
monuit animũ humanũ. ꝗͣ. uisad huc
inhis moribundis m̃bͥs positũ. ꝓsplendo¬
re honestatis. in pura demonỹ iussa con¬
tẽpnere.eoꝵq inmunditiã detestari. Nã
si plato hec honestissime arguit & ꝓhibuit:
ꝓfecto ⁊ demones tͣpissime poposeer̃ atꝗaus
numinũ. habuit amicũ soẽtes. aut ẽtͣria
int̾se sentit plato.mͦ demones honorando.
mͦ eoꝵ delitias aciurtate bene moratare¬
mouendoꝰ aut ñẽ socͣti amicitia demo¬
nis gratulanda. de ꝗͣusq ađo& ipse apu¬
leiꝰ erubuit. ut dedõsocratis p̃notaret librĩ.
quẽ scđm suã disputationẽ qͣ deos adȩmo¬
nibꝰ tã diligent̃ copioseq dise̾nit. nã appel
lare dedeo .s: dedemone soc̃tis debiut. Ma¬
luit aut̃ in ipsa disputatione. quã initu¬

Expanded text:
Plato, etiamsi non dis, quos ab omni humana contagione semouit, certe ipsis daemonibus poetas urbe pellendo auferre theatricas uoluptates, nisi quia hoc pacto admonuit animum humanum, quamuis adhuc in his moribundis membris positum, pro splendore honestatis inpura daemonum iussa contemnere eorumque inmunditiam detestari? Nam si Plato haec honestissime arguit et prohibuit, profecto daemones turpissime poposcerunt adquenuminum habuit amicum Socrates aut contraria inter se sentit Plato modo daemones honorando, modo eorum delicias a ciuitate bene morata remouendo, aut non est Socrati amicitia daemonis gratulanda, de qua usque adeo et ipse Apuleius erubuit, ut de deo Socratis praenotaret librum, quem secundum suam disputationem, qua deos a daemonibus tam diligenter copioseque discernitlare De deo, sed De daemone Socratis debuit. Maluit autem hoc in ipsa disputatione, quam in titu
Abbreviated transcription (Latin):
diuinttas. nẽ ñ in merito me platonicos
phy losophoᷤ elegisse eũ qͥbꝰ agã ꝗͣ in ista qͣsti¬
one.quã mͦ suscepimꝰ agit᷑ denat᷑ali theolo¬
gia. utrũ ꝓpt̃ felicitat᷑ẽ ꝗͥ ptꝰ mortẽ fut᷑a
t uni do an pluribꝰ sac̃ face oporteat. satis
to meli ᷤ senser᷑ tanto ectis gloriosiore. ⁊ il¬
lustriores habent᷑. intantũ aliiᷤ p̃lati iudicio
posteroꝵ. ut cũ aristotiles platoniꝰᷤ discpłus.
uir excellentis ingenũ. ⁊ doqͥo platoni
qͥđe in par:s multo facile suꝑanᷤᷤ. eũ sec¬
tã peripateticã ẽdidisset .ꝙ. dambulans
fama excellenꝰᷤ. uiuo ad huc p̃ceptore in
suã hecesi ꝯgͣgass. ptꝰ mortẽ uͦ platonis
cusippꝰ sororis ciꝰ filiꝰ. ⁊ exenoerates dilectꝰ
tam̃phylosophi nobilissimi. qͥb platosec¬
tandꝰ placuit noluer sc dici ꝑipathetieo.
aut achademicoᷤᷤ. s platonico. Cxqͥbꝰs̃ ualde
extrut platonie nobili. S hi om̃s. ⁊ cct̾i huiꝰ

Expanded text:
onicos philosophos elegisse cum quibus agam, quod in ista quaestione, quam modo suscepimus, agitur de naturali theologia, utrum propter felicitatem, quae post mortem futura est, uni Deo, an pluribus sacra facere oporteat, satis, to melius senserunt, tanto ceteris gloriosiores et inlustriores habentur, in tantum aliis praelati iudicio posterorum, ut, cum Aristoteles, Platonis discipulus, uir excellentis ingenii et eloquio Platoni quidem inpar, sed multos facile superans, cum sectam Pefama excellens suam haeresim congregasset, post mortem uero Platonis Speusippus, sororis eius filius, et Xenocrates, dilectus tamen philosophi nobilissimi, quibus Plato sectandus placuit, noluerint se dici Peripateticos aut Academicos, sed Platonicos. Ex quibus sunt ualde extitit Platonicus nobilis. Sed hi omnes et ceteri eius
Abbreviated transcription (Latin):
instititore c̃scriptas. nec ppło. nec senatiu.
nec saltim ipsissae̾dotibꝰ innote seere debu¬
isse. ipsũ numã põpiliũ euriositate in lici¬
ta. ad ea demonũ ꝑuenisse secreta. qͦ ipse
quide seriberet. ut haberet uñ legendo
cõmoneret᷑. s ea tam̃ cũ rex eẽt. quimini¬
me quẽquã metueret. nec docere aliqͦm.
deret. ita qđ scire neminẽ uoluit. ne ho¬
mines nefaria doceret. iolare aut̃ timu¬
it. ne demones iratos haberet. obruit
ubrtitũ putauit. sepulchro suo ꝓpin¬
quare aratrũ posse ñ eredens. Senatꝰ aut̃
cũ religiones formidaret dapnare maio¬
rũ. & idõ nume assentiri cogeret᷑. illos
tam̃ libros tã ꝑnitiosos ẽẽ iudicaũ: ut
nec obrui tursꝰ iuberet. ne humana cu¬
riositas multõ uehem̃tiꝰ rẽ iã ꝓ̃ditã que¬
reret.s flamis aboleri nefanda monim̃ta:
IIt qr iã necesse eẽ existimabant saera
illa facere. tollerabiliꝰ erraret᷑ causis coꝵig

Expanded text:
institutore conscriptas nec populo nec senatui institutore conscriptas nec populo nec senatui nec saltem ipsis sacerdotibus innotescere debuisse ipsumque Numam Pompilium curiositate inlicita ad ea daemonum peruenisse secreta, quae ipse quidem scriberet, ut haberet unde legendo commoneretur; sed ea tamen, cum rex esset, qui minime quemquam metueret, nec docere aliquem deret. Ita quod scire neminem uoluit, ne homines nefaria doceret, uiolare autem timuit, ne daemones iratos haberet, obruit, ubi tutum putauit, sepulcro suo propinquare aratrum posse non credens. Senatus autem cum religiones formidaret damnare maiorum et ideo Numae adsentiri cogeretur, illos tamen libros tam perniciosos esse iudicauit, ut nec obrui rursus iuberet, ne humana curiositas multo uehementius rem iam proditam quaereret, sed flammis aboleri nefanda monumenta, ut, quia iam necesse esse existimabant sacra illa facere, tolerabilius erraretur causis eorum
Abbreviated transcription (Latin):
derent᷑ intenebris. Iã enĩ dicã qđ int̾cio
huiꝰ oꝑis libro. me suoloco dict᷑ũ eẽ pmi¬
serã. Nã si ẽ ap̃ eunde uarronẽ legit᷑ in libͦ
de cultu deoꝵ. terentianꝰ qđa eũ habet ad
ianicułu funđu. & bubuleꝰ eiꝰ iuxta sepul¬
chrũ nume põpilii traiciens aratrũ. eru¬
isset extͣra libros eiꝰ. ubi saeroꝵ institutoꝵ
scripte erant cause. in urbẽ ꝑtulit ad pre¬
torẽ. At ille cũ inspexisset pͥncipia rẽ tan¬
tã detulit ad senatũ. Ubi cũ pͥmores qͣsđa
causas legissent. cur: qͥdq: insacris fuerit
institutu. nume mortuosenat᷑ assensus ẽ.:
eosq libros tãquã religiosi patres ẽscripu.
pͣtor ut ẽbureret censuer̾: Credat qͥsq qđ
putat. immo uͦ dicat. qđ dicenđdu suggesse¬
rit uesana ẽtentio qͥlib& tante impictatis
defensor egregiꝰ. meadmonere sufficiat
sacroꝵ causas arege põpilio romanoꝵ saeroꝵ

Expanded text:
derentur in tenebris. Jam enim dicam, quod in tertio derentur in tenebris. Jam enim dicam, quod in tertio hujus operis libro me suo loco dicturum esse promiseram. Nam, sicut aput eundem Varronem legitur in libro de cultu deorum, <Terentius quidam cum haberet ad Ianiculum fundum et bubulcus eius iuxta sepulcrum Numae Pompilii traiciens aratrum eruisset ex terra libros eius, ubi sacrorum institutorum scriptae erant causae, in Urbem pertulit ad praetorem. At ille cum inspexisset principia, rem tantam detulit ad senatum. Ubi cum primores quasdam causas legissent, quur quidque in sacris fuerit institutum, Numae mortuo senatus adsensus est, eosque libros tamquam religiosi patres conscripti, praetor ut combureret, censuerunt\'. Credat quisque quod putat; immo uero dicat, quod dicendum suggesserit uesana contentio, quilibet tantae inpietatis defensor egregius. Me admonere sufficiat sacrorum causas a rege Pompilio Romanorum sacrorum
Abbreviated transcription (Latin):
tari. Nã siñ solũ ipse uerũ etiã qͤlib alię
huiꝰ gen̾is eenͣt. quã uis nihil adđ̾m uerỹ
uit᷑aq et̃nã que in religione querenda ẽ
ꝑtinerent. tam̃ qͣlicuꝰq dererũ nat᷑a red¬
dita ratione aliqͣntusu mitigarent of¬
fensionẽ. quã ñ intelleeta insaeris aliꝗͣ
uelut tpitudo. aut absurditas fecerũt.
sic̃ in qͥbdđa theatroꝵ fabulis ł delubroꝵ myst¬
criis fae̾e conatꝰ ẽ. Ubi ñ theatra delubroꝵ
similitudine absoluit. s theatroꝵ potiꝰsimi¬
litudine delubra dapnauit. tam̃ ut eũq
conatꝰ ẽ. ut sensũ horribilibꝰ rebꝰ offensum.
uelut nat᷑aliũ causarũ ratione reddita de
liniret. S. cont᷑ inuenimꝰ sic̃ ipse uir doe¬
tissimꝰ ꝓdidit. de nume põpilii librisred¬
ditas saeroꝵ eausas. nullomͦ potuisse tolera¬
ri. nec dignas habitas. que ñ solu lecte in¬
notescerent religiosis .s. saltĩ scripte recon¬

Expanded text:
tari. Nam si non solum ipsae, uerum etiam quaelibet aliae tari. Nam si non solum ipsae, uerum etiam quaelibet aliae huius generis essent, quamuis nihil ad Deum uerum uitamque aeternam, quae in religione quaerenda est, pertinerent, tamen qualicumque de rerum natura reddita ratione aliquantulum mitigarent offensionem, quam non intellecta in sacris aliqua uelut turpitudo aut absurditas fecerat; sicut in quibusdam theatrorum fabulis uel delubrorum mysteriis facere conatus est, ubi non theatra delubrorum similitudine absoluit, sed theatrorum potius similitudine delubra damnauit; tamen utcumque conatus est, ut sensum horribilibus rebus offensum uelut naturalium causarum rati. Sed contra invenimus, sicut ipse vir doctissimus prodidit, de Numae Pompilii libris redditas sacrorum causas nullo modo potuisse tolerari, nec dignas habitas, quae non solum lectae innotescerent religiosis, sed saltem scriptae recon
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑhanc gͦ religionẽ unã & uerã. potuit aꝑiri
deos gentiũ eẽ inmundissimos demones.
subdefunctoꝵ occisionibꝰ animarũ. ł erea¬
turarũ specie inmundarũ. deosse putari
cupientes: & ꝗͣsi diuinis honorib eisđẽq
sccdestis ac tͣpibꝰ rebꝰ suꝑba impuritate
lctantes: atq ad uerũ dm ẽ u̾sionẽ huma¬
nisanimis inuidentes. Ex quoꝵ immanis¬
simo & impiissimo dnatu homo libatur:
cũ credit ineũ qͥ p̃buit ad exurgendum
tante humilitatis exempłu. quanta illi
suꝑbia cecider̃ Hinc s̃ ñ sołu illi de qͥbꝰ
multa iã diximꝰ & alii atq alii similes eet᷑a¬
rũ gentiũ atq t̾rarũ.s etiã hi de qͥbꝰ nunc
agimꝰ tanquã insenatu deoꝵ selecti .s
plane selecti ignobilitate criminũ. ñ
dignitate uͥtutũ. Quoꝵ saera uͦ du qͣsi ad
natales rationes referre conat᷑. querens
honestare res t᷑pes: qͥmͦ his ꝗđ reddet &¬
sacroꝵ causę quas putat ł potiꝰ uult pu¬

Expanded text:
hanc ergo religionem unam et veram potuit aperiri, deos Gentium esse immundissimos daemones, sub defunctarum occasionibus animarum vel creaturarum specie mundanarum deos se putari cupientes, et quasi divinis honoribus eisdemque scelestis ac turpibus rebus superba impuritate laetantes, atque ad verum Deum conversionem humanis animis invidentes. Ex quorum immanissimo et impiissimo dominatu homo liberatur, cum credit in eum qui praebuit ad exsurgendum tantae humilitatis exemplum, quanta illi superbia ceciderunt. Hinc sunt non solum illi, de quibus multa jam diximus, et alii atque alii similes caeterarum gentium atque terrarum; sed etiam hi, de quibus nunc agimus, tanquam in senatum deorum selecti; sed plane selecti nobilitate criminum, non dignitate virtutum. Quorum sacra Varro dum quasi ad naturales rationes referre conatur, quaerens honestare res turpes, quomodo his quadret et sacrorum causae, quas putat uel potius uult pu
Abbreviated transcription (Latin):
fac̃ in suiᷤꝰ uolum inibꝰ disputantẽ. notissimũ
morẽ dissimulande scientiȩ ł opinionis sue
seruare affectat. qr & illupse mosplacuit:
factũ ẽ ut etiã ipsi platoniᷤᷤ dereb magnis
sententie ñ facile ꝑspiei possint. Cxhis tam̃
qͥ ap̃ eũ legunt᷑ siue ꝗͦdix̃. siue ꝗͥ ab aliiꝰ dic¬
ta cẽ narraũ atq ẽscripsit. ꝗͦs placita uide¬
rent᷑. qͥdã cõmemoraui. oꝑihuic ĩseri opor¬
tet anob.ł uͥ suffragat᷑ religioni uere quã
fides nr̃a suscip̃ac defend. Euͥ uidet᷑ eẽ con¬

Expanded text:
acit in suis voluminibus disputantem, notissimum morem dissimulandae scientiae vel opinionis suae servare affectat, quia et illi ipse mos placuit, factum est ut etiam ipsius Platonis de rebus magnis sententiae non facile perspici possint. Ex his tamen quae aput eum leguntur, siue quae dixit, siue quae ab aliis dicta esse narrauit adque conscripsit, quae sibi placita uiderentur, quaedam commemorari et operi huic inseri oportet a nobis, uel ubi suffragatur religioni uerae, quam fides nostra suscipit ac defendit, uel ubi
Abbreviated transcription (Latin):
beneficio qͥ regia potestatt etiã timi pota.
meruisse ꝑhibet᷑. s ut colloqͣndo qͥd õtine¬
rẽt. qͣntũ caꝑe posset ad diseeret. Nocut
cxistimet᷑ illa suadere uident᷑ indicia.
qđ lib gencos sic ĩcip̃. In pͥncipioftẽ d̃ ee

Expanded text:
 regia potestate etiam timeri poterat, meruisse perhibetur, sed ut conloquendo quid continerent, quantum capere posset, addisceret. Hoc ut existimetur, illa suadere uidentur indicia, quod liber geneseos sic incipit: In principio fecit De
Abbreviated transcription (Latin):
ftrebat᷑ suꝑ aquã. Parũ qͥppe adtendens. ͦ
illo cõmemorata. uideri posse. Deiñ qđ pla¬
to diẽ amatorẽ di eẽ phylosophũ. nihil
sic illissaes littis flagrat. & maxime illud.
qđ& me plurimũ adducit. ut pene assen¬
tiar platonẽ illoꝵ libroꝵ exꝑtẽ ñ fuisse.
qͣd cũ ad scm̃ moy sen ita u̾ba dĩ ꝑangłm
ꝑferant᷑ ut qͣrenti qͦd sit nom̃ eiꝰ qͥ cũ ꝑgere

Expanded text:
ferebatur super aquam. Parum quippe adtendens quoillo commemorata uideri potest Deinde quod Plato dicit amatorem Dei esse philosophum, nihil sic illis sacris litteris flagrat; et maxime illud quod et me plurimum adducit, ut paene adsentiar Platonem illorum librorum expertem non fuisse, quod, cum ad sanctum Moysen ita uerba Dei per angelum perferantur, ut quaerenti quod sit nomen eius, qui eum pergere
Abbreviated transcription (Latin):
iste differentie quõ tress̃. iđdo tress multas
dissensiones phylosophoꝵ sectasq fecer: qr &
debono corꝑis. ⁊ debono animi ⁊ debono
utq diu̾si diu̾sa opinatis̃. Cedant gͥ hi om̃s
illis phylosophis qͥñ dixer̃ beatũ eẽ hominẽ.
fruentẽ corꝑe. ł fruentẽ animo.s fruentẽ đõ.

Expanded text:
istae differentiae, quoniam tres sunt, ideo tres, sed multas dissensiones philosophorum sectasque fecerunt, quia et de bono corporis et de bono animi et de bono utriusque diuersi diuersa opinati sunt. Cedant igitur omnes illis philosophis, qui non dixerunt beatum esse hominem fruentem corpore uel fruentem a
Abbreviated transcription (Latin):
spexerint. Huiuͦ ꝗͦs merito ecu̾is anteponimꝰ.
discreuer ea ꝗͣ m̃te c̃spiciunt᷑ abhisqͤsensi¬
bꝰ attingunt᷑: nec sensibꝰ adim̃tes qđ posst̃.
nec eis dantes ultͣ quã possunt. Lum̃ autẽ
m̃tiũ eẽ dixer ud discenda om̃a. cundẽ ipsũ¬
đm. a qͦ facta s̃ om̃a. Reliꝗ̃ ẽ pars moralis.qͣ.
gͥco uocabulo diet̃ ethieã. u qͣrit᷑ desũ mo
aliud.s: ꝓptͣ se ipsũ appetentes. idq: adipis¬
ineẽ homini dixer̃: Uidebant qͥppe ipsũ
debant. finali quoda bono ꝗͦ beati eeñt. qͦ
cuncta qͦ agebant referrent. atq: id qͦrefe¬
rendu cẽt.ñ ult qͤrerent. Uñ illi qͥdiẽt᷑ addi¬
disse t̾̃ciũ genꝰ bonoꝵ. qđ appellat᷑ extͥnsceꝰ.¬

Expanded text:
eponimus, discreverunt ea quae mente conspiciuntur, ab his quae sensibus attinguntur, nec sensibus adimentes quod possunt, nec eis dantes ultra quam possunt. Lumen autem mentium esse dixerunt, ad discernenda omnia, Deum, a quo facta sunt omnia. Reliqua est pars moralis, quam Graeco vocabulo dicunt ethicam, ubi quaeritur de summo aliud, sed propter se ipsum appetentes, idque adipisin homine esse dixerunt. Videbant quippe ipsum debant, finali quodam bono, quo beati essent, quo cuncta quae agebant referrent, atque id quo referendum esset non ultra quaererent. Unde illi qui dicuntur addidisse tertium genus bonorum,
Abbreviated transcription (Latin):
rẽ quidẽ dix̃rerũ eẽ mat̾iã. de qͣ om̃a fierent.
s: eũ eẽ cõpotẽ diuinę rationis. sine ꝗͣ nihil f
erco fieri posset. Anaxagore successit audi¬
tor ei archelaus. etiã ipse de particulis int̾se
similibꝰ. qͥbꝰ singła qͦq fierent. ita putauit
c̃stare om̃a. ut in ẽẽ etiã m̃tẽ dic̾et. qͥ corꝑa
et̾na. idẽ illas particulas c̃iungendo & dis¬
sipando ageret om̃a. Socrates huiꝰ discipłs
fuisse ꝑ hibet᷑. magister platonis: ꝓpt̃ quẽ
buit᷑ cuncta ista recolui. Soe̾tes gͥ primꝰ u. Plat

Expanded text:
rem quidem dixit rerum esse materiam, de qua omnia fierent; rem quidem dixit rerum esse materiam, de qua omnia fierent; sed eum esse compotem divinae rationis, sine qua nihil ex eo fieri posset. Anaxagorae successit auditor ejus Archelaus: etiam ipse de particulis inter se similibus, quibus singula quaeque fierent, ita putavit constare omnia, ut inesse etiam mentem diceret, quae corpora aeterna, id est illas particulas, conjungendo et dissipando ageret omnia. Socrates hujus discipulus fuisse perhibetur, magister Platonis, propter quem breviter cuncta ista recolui
Abbreviated transcription (Latin):
aspicimiꝰ. ex diuina m̃te ꝓposuit. Huie sueces¬
sit anaximander: eiꝰ additor: mutauitq de
terũ nat᷑a opinionẽ. Nenĩ exuna re. sic̃ tales ex
humore.s exsius ꝓpͥis pͥncipus. ꝗͣsq res nasci pu¬
tauit. Que rerũ pͥncipia singłarũ eẽ ẽdidit in¬
finita. & innumabiles mundos gignere & que¬
cũq: in eisoriunt᷑. eosq mundos mͦ dissolui. mͦ
iterũ gigni existimauit. qnͣta ꝗͥsq: etate sua
mane potuerit. nec ipse aliqͥd diuine m̃ti in
hisrerũ oꝑibꝰ tͥbuens. Iste anaximen discpłm
& successorẽ reliqͥt. ꝗͥ om̃srerũ causasacrun¬
finito dedit. nec deos negaũ aut tacuit: ñ
tam̃ ab ipsis aerẽ factũ .s ipsos exarre ortos
credidit. anaxagoras uͦ eiꝰ additor. harũ
rerũ om̃iũ ꝗͣs uidemꝰ. effectorẽ diuinũ animy
sensit: & dixit exfinita mat̾ia. qͦ c̃staret si¬
Diogenes quoq anaximenᷤꝰ alt̃ additor: ae¬

Expanded text:
aspicimus, ex diuina mente praeposuit. Huic succesaspicimus, ex diuina mente praeposuit. Huic successit Anaximander, eius auditor, mutauitque de rerum natura opinionem. Non enim ex una re, sicut Thales ex umore, sed ex suis propriis principiis quasque res nasci putauit. Quae rerum principia singularum esse credidit infinita, et innumerabiles mundos gignere et quaecumque in eis oriuntur; eosque mundos modo dissolui, modo iterum gigni existimauit, quanta quisque aetate sua manere potuerit; nec ipse aliquid diuinae menti in his rerum operibus tribuens. Iste Anaximenen discipulum et successorem reliquit, qui omnes rerum causas aeri infinito dedit, nec deos negauit aut tacuit; non tamen ab ipsis aerem factum, sed ipsos ex aere ortos credidit. Anaxagoras uero êius auditor harum rerum omnium, quas uidemus, effectorem diuinum animum sensit et dixit ex infinita matDiogenes quoque, Anaximenis alter auditor, ae
Abbreviated transcription (Latin):
a qͦ etiã fer̃ ipsũ phẏlosophię nom̃ ex ortũ.
Nã eũ antra sapientesappellarent᷑. qͥ mͦ quo¬
dã laudabilis utte aliis prestare uidebant᷑.
iste int̾rogatꝰ qͥd ꝓfiteret᷑. phylosophũ se eẽ
respondit᷑. idẽ studiosũ ł amatorẽ sapien¬
tie: ꝗm̃ sapientẽ ꝓfiteri. arrogantissimũ
uid ebat᷑. Ioniciũ gn̾is pͥnceps fuit. thales
milesiꝰ. unꝰ illoꝵ septẽ. qͥ s̃ appellati sapien¬
tes .S. illi sex uite genere distinguebant᷑.
& qͥbꝰ da p̃ceptis ad bene uiuenđu accõmo¬
datis. Iste aut̃ thales. ut successores etiã ꝓ¬
pagaret. rerũ nat᷑am serutatꝰ. suasq dis¬
putationes litt̾is mandans eminuit. max¬
imeq admirabilis extitit. qđ astrologie
numis cõp̃hensis. defectꝰ solis & lune etiã
p̃dice potuit. Aquã putauit tam̃rerũ eẽ
pͥncipiũ: & hinc om̃a elem̃ta mundi. ipsũꝗ:
mundu & que in eo gignunt᷑ existere. Nicħ
aut̃ hiuc oꝑi qđ mund̾o ẽsid̾ato tã mirabile

Expanded text:
ipsum philosophie nomen exortum. Nam cum antea sapientes appellarentur, qui modo quodam laudabilis vite aliis prestare videbantur. Iste interrogatus, quid profiteretur, philosophum se esse respondit, id est studiosum vel amatorem sapientie: quoniam se sapientem profiteri arrogantissimum uidebatur. Ionici uero generis princeps fuit Thales Milesius, unus illorum septem, qui sunt appellati sapientes. Sed illi sex uitae genere distinguebantur et quibusdam praeceptis ad bene uiuendum adcommodatis; iste autem Thales, ut successores etiam propagaret, rerum naturam scrutatus suasque disputationes litteris mandans eminuit maximeque admirabilis extitit, quod astrologiae numeris conprehensis defectus solis et lunae etiam praedicere potuit. Aquam tamen putauit rerum esse principium et hinc omnia elementa mundi ipsumque mundum et quae in eo gignuntur existere. Nihil autem huic operi, quod mundo considerato tam mirabile
Abbreviated transcription (Latin):
ing̾ea lingua ionicoꝵ⁊ italicoꝵ seiat. ñ tam̃
ita surdꝰ ẽ rebꝰ humaniꝰᷤ ut nesciat phẏlosophoᷤ.
ł studiũ sapientie.ł ipsã sapientiã ꝓfiteri.
Cauet costam̃ qͥ scđm elem̃ta huiꝰ mundi phi¬

Expanded text:
in Graeca lingua, Ionicorum et Italicorum, sciat: non tamen in Graeca lingua, Ionicorum et Italicorum, sciat: non tamen ita surdus est in rebus humanis, ut nesciat philosophos uel studium sapientiae uel ipsam sapientiam profiteri. Cauet eos tamen, qui secundum elementa huius mundi phi
Abbreviated transcription (Latin):
& ueroista senser̾: ut & rerũ ereatarũ sit effec¬
tor: & lum̃ cognoscendatũ ⁊ bonũ agendarũ.
ꝗđ ab illo nob̾sit & pͥncipiũ nat᷑e ⁊ ueritas
doetͥne. & felicitas uttę.siue platoniei açcõ¬
mẽ datiꝰ nuncupent᷑:. siue qđ lib aliud secte
suȩ nom̃ inponant. siue tantũmͦ ioniei ge¬
neris ꝗͥĩ eis p̃cipui fuer᷑ ista senser̃ sic̃ idc̾ pla¬
to. & qͣ eũ bene intellexer: siue c̾tiã italici
ꝓpt̃ phy tagorã & phytagorẽos. & siqͥ forte
alii eidẽ sententie identĩdẽ fuer: sue aliaꝵ
qͦq gentiũ qͥ sapientes ł phẏ losophi habiti
s. athlantici. libies. egyptii. uidi. ꝑse. chal¬
dei. seithę. galli. hispani. aliiq repperiunt᷑
ꝗͥ hoc uiderint acdoeuerint. eosom̃s ect̾is
ante ponimꝰ. eosq nob̃ ꝓpinqͥores fatemur:¬
Quãuis enĩ ħo xp̃ianꝰ. litt̾is tantũ ȩccłasticis
cruditꝰ. platonicoꝵ forte nom̃ ignoret. nec
utrũ duo gen̾a phy losophoꝵ ext̾iterint

Expanded text:
et uero ista senserunt, quod et rerum creatarum sit effector et lumen cognoscendarum et bonum agendarum, quod ab illo nobis sit et principium naturae et ueritas doctrinae et felicitas uitae, siue Platonici adcommodatius nuncupentur, siue quodlibet aliud sectae suae nomen inponant; siue tantummodo Ionici generis, qui in eis praecipui fuerunt, ista senserint, sicut idem Plato et qui eum bene intellepropter Pythagoram et Pythagoraeos, et si qui forte alii ejusdem sententiae identidem fuerunt; sive aliarum quoque gentium, qui sapientes vel philosophi habiti sunt, Atlantici Libyci Aegyptii, Indi, Persae, Chaldaei, Scythae, Galli, Hispani aliique reperiuntur, qui hoc viderint ac docuerint, eos omnes caeteris anteponimus, eosque nobis propinquiores fatemurQuamuis enim homo Christianus litteris tantum ecclesiasticis eruditus Platonicorum forte nomen ignoret, nec utrum duo genera philosophorum extiterint
Abbreviated transcription (Latin):
sepe ecli& t̾rę noĩe nuncupat᷑. s etiã omnẽ
om̃ino animã fec̾it. & qͥ rationase & intellec¬
tuałe cuiꝰ gn̾is anima humana ẽ. partici pati¬
one suiluminis in cõmutabilis& incorpo¬
rei beatã frẽ. Hoc phylosophos platonicos ap¬
pellatos. aplatone doctore uocabulo diriua¬
to. nullꝰ ꝗͥ hoc ł tenuit̾ audiuit ignorat. De
hoc gͥ platone ꝗͦ necessaria pͣsenti qͦstioni ex¬
istimo. b̃uit̾ attingã. pͥus illos cõmemorans.
qͥ cũ in eode gn̾e litt̾arũ. tẽpore p̃cesser: Quan¬
cet̾as gentiũ elarior habet᷑. duo phylosophoꝵ
gn̾a tͣdunt᷑: unũ italicũ excaparte italie.
qͦ qͦnda magnag̾cia nuncupata ẽ. altum¬

Expanded text:
e nomine nuncupatur, sed etiam omnem omnino animam fecerit, et qui rationalem et intellectualem. cuius generis anima humana est, participatione sui luminis incommutabilis et incorporei beatam facit. Hos philosophos Platonicos appellatos a Platone doctore uocabulo deriuato nullus, qui haec uel tenuiter audiuit, ignorat. De hoc igitur Platone, quae necessaria praesenti quaestioni existimo, breuiter adtingam, prius illos commemorans, qui eum in eodem genere litterarum tempore praecesseruncaeteras gentium clarior habetur, duo philosophorum genera traduntur; unum Italicum, ex ea parte Italiae, quae quondam magna Graecia nuncupata e
Abbreviated transcription (Latin):
animũ intendisse uidebat᷑. Eẽfessi ignorantia
sua. ł dissimulata scientia. leport mirabili¬
disserendi. & argutissima urbanitate agitas
ipsa ꝗͥ publice dapnauat atheniensiũ ciuitas.
publice luxit. induos aecusatores eiꝰ usq: ado
ppłi indignatione ẽu̾sa: ut un coꝵ obp̃ssyui
multitudinis int̾iret. exilio aut̃ uołutario

Expanded text:
animum intendisse uidebatur, uel confessa ignorantia animum intendisse uidebatur, uel confessa ignorantia sua et acutissima urbanitate agitassipsa, quae publice damnauerat, Atheniensium ciuitas publice luxit, in duos accusatores eius usque adeo populi indignatione conuersa, ut unus eorum ipsius ui multitudinis interiret, exil
Abbreviated transcription (Latin):
in e̾tarũ. ad aliqͥd aꝑtũ & certũ repperiendu
animũ intendit. qđ eẽt beate unte neces¬
sariũ. ꝓpt̃ quã unã om̃iũ phylosophoꝵ in¬
uigilasse ac laborasse uidet᷑ industria: an
uͦ sic̃ de illo qͥdã beniuołntiꝰ suspicant᷑. no¬
lebat in mundos t̃renis cupiditatibꝰ animo.
se extendere in diuina conari: qͣndo qͥdđe ab
eis causas terũ uidebat ĩ qͥri. qͣs pͥmasatꝙ sũmaᷤ
ñ nͥ inuniꝰ aosũmi di uoluntate ẽẽ edebat. Uñ
ñ eas putabat. nͥ mundata m̃te posse cõp̃hen¬
di. Et ido purgande boniᷤᷤ moribꝰ uite cense¬
bat instanđu: ut de pͥmentibꝰ labidinibꝰ ex¬
onatus animꝰ. nat᷑ali uigore in et̾nase ex¬
tolleret. hat᷑amq in corponi & incõmuta bi¬
lis luminis ubi cause om̃iũ factarũ nat̾arũsta¬
bilit̾ uiuunt. intelligentie purttate c̃spucent.
Constat Qũtam̃. inꝑitoꝵ stulticiã. scire sealiaͥd
opinantiũ etiã in ipsiꝰ moralib qͤstionibꝰ. qͦ tot̃

Expanded text:
tum reperiendum animum intenderit, quod esset beatae uitae necessarium, propter quam unam omnium philosophorum inuigilasse ac laborasse uidetur industria, an uero, sicut de illo quidam beneuolentius suspicantur, nolebat inmundos terrenis cupiditatibus animos se extendere in diuina conari. Quando quidem ab eis causas rerum uidebat inquiri, quas primas adque summas non nisi in unius ac summi Dei uoluntate esse credebat; unde non eas putabat nisi mundata mente posse conprehendi; et ideo purgandae bonis moribus uitae censebat instandum, ut deprimentibus libidinibus exoneratus animus naturali uigore in aeterna se adtolleret naturamque incorporei et incommutabilis luminis, ubi causae omnium factarum naturarum stabiliter uiuunt, intellegentiae puritate conspiceret. Constat eum tamen inperitorum stultitiam scire se aliquid opinantium etiam in ipsis moralibus quaestionibus, quo totum
Abbreviated transcription (Latin):
omnẽ. mutabilesq: om̃s sps̃ tͣnscendert :
querentes sũmũ dm̃. Deinde uider omnẽ
speciẽ inre qͣcũq mutabili. qua c̃ qͥeqͥd
ab illo qͥuere ẽ qi in cõmittabilit᷑ ẽ ac phoc
siue uniusi mundi corpꝰ. figuras. ꝗͣlitates.
ordinatũq motũ. & elem̃ta disposita acȩ¬

Expanded text:
omnem mutabilesque omnes spiritus transcenderunt quaerentes summum Deum. Deinde uiderunt omnem speciem in re quacumque mutabili, qua est, quidquid ab illo qui vere est, quia immutabiliter est; ac per hoc, sive universi mundi corpus, figuras, qualitates, ordinatumque motum et elementa disposita, a ce
Abbreviated transcription (Latin):
unt: intellegibilia ꝗͥ conspectum̃tis in¬
tellegi possunt. Nulla ẽ enĩ pulehntudo
corporał. siue in statu corꝑi. siẽ c̃figura.
siue inmotu. sic̃ ẽ cantilena. de qͣnune
animꝰ uidicet. qđ ꝓfecto nͣ posset. nͥ me¬
lior in illo eẽt hec species. sine tumore
mollis. sine strepitu uocis. sine spacio
łlocił tẽporis.S. ibi qͦq nͥ mutabilis
eẽt. ñ aliꝰ alio meliꝰ desp̃t sensibili iudi¬
caret. meliꝰ ingeniosior quã tardior. me¬
liꝰ peritior quã inꝑitior: meliꝰ exercita¬
tior: quã minꝰ exercitatꝰ. Et iđẽ ipse un
cũ ꝓficit. meliꝰ utiq ptea quã priꝰ. Qđ

Expanded text:
unt; intellegibilia, quae conspectu mentis intellegi. Nulla est enim pulchritudo corporalis siue in statu corporis, sicut est figura, siue in motu, sicut est cantilena, de qua non animus iudicet. Quod profecto non posset, nisi melior in illo esset haec species, sine tumore molis, sine strepitu uocis, sine spatio uel loci uel temporis. Sed ibi quoque nisi mutabilis esset, non alius alio melius de specie sensibili iudicaret; melius ingeniosior quam tardior, melius peritior quam inperitior, melius exercitatior quam minus exercitatus, et idem ipse unus, cum proficit, melius utique postea
Abbreviated transcription (Latin):
eisde impet̾ntibꝰ & ex torqͣntibꝰ numinib
adderent᷑. qͥd ẽ nͥ crim̃ deoꝵ. immo uͦ ẽfessio
demonioꝵ. & deceptio miseroꝵ. Uerũ illut
qđ de abscisoꝵ ẽseeratione mat᷑ đm coli
meruit. ñ poete ẽfinxer: s horrere magis
quã canere maluer̃: His ne dis selectis. ꝗͥs¬
quã ẽsee̾ndus ẽ. ut pꝰmorte̾ uiuat beate:
quibꝰ ẽsee̾tꝰ ante mortẽ honeste ñ pot̃ u
uere tã fedis suꝑstitionibꝰ subditꝰ. & in mun¬
dis demonib: obligatꝰ S. hec om̃a in quit
referunt᷑ admundũ. uideat ne potiꝰ ad
inmundũ. Qd aut̃ ñ pot̾ referri admun¬
dii. qđ ec̃ demonstrat᷑ inmundo. Nos ait̃
animũ querimꝰ qͥ uera religione ẽfisꝰ. ñ tan¬¬
quã dm suuĩ adoret mundũ.s tanqͣm o pꝰ
dĩ ꝓpt̃ đm laudet mundu: & mundanis
sordibꝰ expiatꝰ. mundꝰ ꝑueniat adđm qui

Expanded text:
 imperantibus et extorquentibus numinibus adderentur, quid est nisi crimen deorum, immo uero confessio daemoniorum et deceptio miserorum? Verum illud, quod de abscisorum consecratione Mater deum coli meruit, non poetae confinxerunt, sed horrere magis quam canere maluerunt. Hisne dis selectis quisquam consecrandus est, ut post mortem uiuat beate, quibus consecratus ante mortem honeste non potest uiuere, tam foedis superstitionibus subditus et inmundis daemonreferuntur ad mundum. Videat ne potius ad immundum. Quid autem non potest referri ad mundum, quod esse demonstratur in mundo? Nos autem animum quaerimus, qui vera religione confisus, non tanquam deum suum adoret mundum, sed tanquam opus Dei propter Deum laudet mundum; et mundanis sordibus expiatus, mundus perveniat ad Deum, qui
Abbreviated transcription (Latin):
lant᷑ multo maiore eura excolendu et̃
quã corpꝰ ipsãq ereelłntiã eorꝑalẽ quã de¬
mones habere nossemꝰ p̃bonitate utte qͥ
illi añ ponimꝰ ẽtẽpnere disceremꝰ. habitu¬
ri& nos inmortalitatẽ corꝑũ. ñ quã suppla¬
cioꝵ et̃nitas torqueat. s quã puritas p̾cedat
animoꝵ. lã enĩ deloci altitudine qͦd demones
inaere nos aut̃. habitamꝰ in t̾ra. ata ꝑmoueri
ut hinc eos nob̾ eẽ ꝓponendos existimeniꝰ.
om̃ino ridicułu c̃ Noc enĩ pacto nob̾⁊ uo
mones inquiunt ñ faciunt. Nũ ꝗͥd enĩ plac
eisut uolatilia nob̾. demones aut̃ ctiã uo¬
latilibꝰ añcellant: Q̃d̾ si dem̃tissimũ ẽ opi¬
nari. nihil ẽ qđ habitatione suꝑioris ele¬
m̃ti dignos cẽ demones existimemꝰ. qͥb nos
religionis affectu subdere ðbeamꝰ Siẽ enĩ
fieri potuit. ut acrie uolueres t̾restribꝰ nob̾
ñ sołu ñ p̃ferant᷑. uerũ ctiã subieiant᷑ ꝓpt̃¬

Expanded text:
 multo majore cura excolendum esse,  multo majore cura excolendum esse, quam corpus; ipsamque excellentiam corporalem, quam daemones habere nossemus, prae bonitate vitae, qua illis anteponimur, contemnere disceremus, habituri et nos inmortalitatem corporum, non quam suppliciorum aeternitas torqueat, sed quam puritas praecedat animorum. Iam uero de loci altitudine, quod daemones in aere, nos autem habitamus in terra, ita permoueri, ut hinc eos nobis esse praeponendos existimemus, omnino ridiculum est. Hoc enim pacto nobis et aemones, inquiunt, non faciunt. Numquid ergo placet eis, ut uolatilia nobis, daemones autem etiam uolatilibus antecellant? Quod si dementissimum est opinari, nihil est quod de habitatione superioris elementi dignos esse daemones existimemus, quibus nos religionis adfectu subdere debeamus. Sicut enim fieri potuit, ut aeriae uolucres terrestribus nobis non solum non praeferantur, uerum etia
Abbreviated transcription (Latin):
tate. ł ridet᷑ ł horset᷑. eoꝵ affectibꝰ ẽuenut.
Quã obrẽ absit. ut ista ẽsidans animꝰ uc¬
racit᷑ religiosus. &. uero đõ subditꝰ Lđo
arbit᷑tur demonesse ipso eẽ meliores. qđ
habeant corꝑa meliora. Alioqͥn multas
sensuũ ⁊ motu facillimo atq celerrimo.
⁊ ualentia uiriũ. ⁊ anouissima firmitatt
corꝑũ uinet᷑. Qs hominũ uidendo eqͣbitꝰ
aquiliꝰ & uulturibꝰ. Qs odorando canibꝰ
Qs uelocitate leporibꝰ eeruis. om̃ibꝰ auib
Qs multũ ualendoleonib & elefantis
Qs diuuiuendo serpentibꝰ q etiã deposi¬
ta tunica senectutẽ deponere. atq ad
iuuentã redire ꝑhibent᷑ S sic̃ his om̃ib
ratiocinando⁊ intelligendo meliores
sumꝰ. ita ctiã demonib bene atq honestȩ
uiuendo meliores cẽ debemꝰ. Obhoc enĩ
& ꝓuidntia diuina eiꝰ qͥbꝰ nos ẽstat esse
potiores. data s̃ qͣdã potiora eotpũ muna.
ut illud qͣd cis p̃ponimꝰ eciã istom nob̾eõm̃¬

Expanded text:
. Quam ob rem absit ut ista considerans animus ueraciter religiosus et uero Deo subditus ideo arbitretur daemones se ipso esse meliores, quod habeant corpora meliora. Alioquin multas sensuum et motu facillimo adque celerrimo et ualentia uirium et annosissima firmitate corporum uincunt. Quis hominum uidendo aequabitur aquilis et uulturibus? quis odorando canibus? quis uelocitate leporibus, carnis, omnibus auibus? quis multum ualendo leonibus et elephantis? quis diu uiuendo serpentibus, qui etiam deposita tunica senectutem deponere adque in iuuentam redire perhibentur? Sed sicut his omnibus ratiocinando et intellegendo meliores sumus, ita etiam daemonibus bene adque honeste uiuendo meliores esse debemus. Ob hoc enim et prouidentia diuina eis, quibus nos constat esse potiores, data sunt quaedam potiora corporum munera, ut illud, quo eis praeponimur, etiam isto modo
Abbreviated transcription (Latin):
putauer̃. Hu & cet̾i similes coꝵ adsolu cogita¬
re potuer: qđ eũ eis corda eoꝵ obstrieta acar¬
nis sensib fabulata s̃. In se qͥppe habebant
qđ ñuidebant. & ap̃se imaginabant᷑ qđ fo¬
ris uiderant etiã qñdoñ uidebant.s tantũ¬
mͦ cogitabant. Hoc aut̃ in ẽspectutaliꝰ eo¬
gitationis. iã ñ ẽ corpꝰ. s similitudo corꝑis.

Expanded text:
putauerunt. Hi et ceteri similes eorum id solum cogitare potuerunt, quod cum eis corda eorum obstricta carnis sensibus fabulata sunt. In se quippe habebant quod non uidebant, et aput se imaginabantur quod foris uiderant, etiam quando non uidebant, sed tantummodo cogitabant. Hoc autem in conspectu talis cogitationis iam non
Abbreviated transcription (Latin):
& greci quoꝵ lingũa ingentibꝰ p̃minet. eas
dicer̃: atq in nrm̃ eloqͥũ tnsftrendo. nobili¬
ores carioresq fecer̃: Mirant᷑ aut̃ qͥđa nob̃¬
inxp̃i grã sociati. eũ audiunt ł legunt.
platonꝰẽ dedõ ista sensisse. q multẽ o gruge
ueritati nr̃e religionis agnosẽt᷑. Iñ n nulli
putauer̃ cũ qndo ꝑrexit in egyptũ. hic¬
remiã audisse ꝓpħam. ł scͥpturas ꝓpħicas
in eađe ꝑegrinatiõe legisse. quoꝵ qd copi

Expanded text:
et Graeci, quorum lingua in gentibus praeminet, eas et Graeci, quorum lingua in gentibus praeminet, eas dicerunt adque in nostrum eloquium transferendo nobiliores clarioresque fecerunt. CAPUT XI. isti gratia sociati cum audiunt uel legunt Platonem, eum de deo ista sensisse, quae multum congruere ueritati nostrae religionis agnoscuntur. Unde nonnulli putauerunt eum, quando perrexit in Egyptum, Ieremiam audisse uel scripturas propheticas hi eadem peregrinatione legisse. Sed di
Abbreviated transcription (Latin):
physicã grece appellet eã partẽ in ꝗͣdena¬
te inqͥsitione tractat᷑. & rationałe siue lo¬
yeã in ꝗͣ querit᷑ ꝗqͦ nã modo ueritas ꝑcipi
possit.⁊ morałe Eethicã inꝗͣ demorib agit᷑.
bonouq finib. appetendis. maloꝵq uitan¬
dis:idõ nesc̃ ab uno uero dõ atq optimo.
& nat᷑am nob̾ cẽ ꝗͥ facti ad eiꝰ imaginẽ sumꝰ.
herendo beati sumꝰ. Hlec itaꝗ causa ẽ. cur.
stosect̾is p̃feramꝰ: qi cũ alii phylosophi
ingenia suastudiãq ẽ tͥuerint. iñ ꝗͥrtn¬
disrerũ causis. & qͥd nãcet modꝰ dicendi
atq uiuendi. isti do cognito repperenint.
uͥ ec̃t & causa c̃stitute uͦniysitatis. & lurꝑ
cipiende ueritatiᷤᷤ & fons bibende felientat
Si uͦ isti platoniei. siue qͥcũꝙ alii q̃rũlib gen¬
tiũ phy lophi. de dõ ista sentiunt. nobeũ
sentiunt. S. iđo cũ platonieᷤꝰ magis ag̾e pla¬
cuit hanc causã. qr eoꝵ s̃ litt̾ȩ notiores. Nam

Expanded text:
ellet eam partem, in qua de naturae inquisitione tractatur. et rationalem siue logicam, in qua quaeritur quonam modo ueritas percipi possit, et moralem uel ethicam, in qua de moribus agitur bonorumque finibus adpetendis malorumque uitandis, ideo nescit ab uno uero Deo adque optimo et naturam nobis esse, qua facti ad eius imaginem shaerendo beati simus. Haec itaque causa est quur istos ceteris praeferamus, quia, cum alii philosophi ingenia sua studiaque contriuerint in requirendis rerum causis, et quinam esset modus discendi adque uiuendi, isti Deo cognito reppererunt ubi esset et causa constitutae uniuersitatis et lux percipiendae ueritatis et fons bibendae felicitatis. Siue ergo isti Platonici siue quicumque alii quarumlibet gentium philosophi de Deo ista sentiunt, nobiscum sentiunt. Sed ideo cum Platonicis magis agere placuit hanc causam, quia eorum sunt litterae notiores. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
bitͣnt᷑. alit̃q de ullo deoꝵ sentiri nefas ha¬
bent. Exponimꝰ in qͥunt adtende. Gaudr
amꝰ. Om̃iũ inqͥunt animaliũ inqͥb anima
rationalis tͥꝑtita diuisio ẽ. indeos. homi¬
nes. demones. Du excelsissimũ locũ tenent:
homines infimũ. demones mediũ. Nã deoꝵ
sedes in celo ẽ. hominũ intt̾ra. in aere demo
ritor. Deinones gͥ medii. quẽ ad mođu dis
qͥb infetiꝰ habitant ptꝰponendi. ita homi¬

Expanded text:
bitrantur, aliterque de ullo deorum sentiri nefas habitrantur, aliterque de ullo deorum sentiri nefas habent. Exponimus, inquiunt. Attente igitural. Omnium, inquiunt, animalium, in quibus est anima racionalis, tripartita divisio est in deos, homines, demones. Dii exellentissimum locum tenent, homines infimum, demones medium. Nam deorum sedes in celo est, hominum in terra, demoritorum. Daemones igitur medii, quemadmodum diis, quibus inferius habitant, postponendi, ita homi