comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gaudium uerum tamen examico intimofactus inimicus. quȩ rat sibi potius qiuod
fingat astutus. non inueniat quodydat iratiis Hoc autemunius suit quu iis qruo ed¬
sequitur non occultando quod fecerit sed non faciendo quod occultariuelit quod
misericordiadĩ bonispiisque concedit : Vt inter inimicos quos lib& futurosli¬
beriseturique uersentur : Alienapeccata sibi commissa non ꝓbant quae proditi

Expanded text:
ico intimo factus inimicus quaerat sibi potius, quod fingat astutus, non M inueniat, quod prodat iratus. hoc autem unusquisque facile adsequitur non occultando, quod fecerit, sed non faciendo, quod occultari uelit. quod misericordia dei bonis piisque concedit, ut inter inimicos quoslibet futuros liberi securique uerse
Abbreviated transcription (Latin):
et ut ipse tibi pereum fiar commendatior quamille perme ac tenus fortasse scribere
de buerim si esse uellem episto larum solem nium mocontentus sed scatet animus in
loquellas communi candas tecum destudiis nris quȩ habem in x soihũ dño nr̃o
qui nobis multas utilitates & uiatica quaedam demo
pertuam caritatemi non me dio eriter ministrare dignicur: Pecimus ergo & po¬
biscum perit om̃nis africanarum ec clesiarum studiosa socie tas ut interpretantis
eorum libris quigrece scripturas nr̃as quam optime tractauerunt iuramatque
pendere nongra ueris. potes enim efficere u nos quoque talos illo siuros &̃ unum¬

Expanded text:
est, ut ipse tibi per eum fiam commendatior, quam ille per me. hactenus fortasse scribere est, ut ipse tibi per eum fiam commendatior, quam ille per me. hactenus fortasse scribere debuerim, si esse uellem epistularum sollemnium more contentus; sed scatet animus in loquelas communicandas tecum de studiis nostris, quae habemus in Christo Iesu, domino qui nobis multas utilitates et uiatica quaedper tuam caritatem non mediocriter ministrare dignatur. » 2. « Petimus ergo, et nobiscum petit omnis Africanarum Ecclesiarum studiosa societas, ut in interpretandis eorum libris qui Graece Scripturas nostras quam optime tractaverunt, curam atque operam impendere non graveris. Potes enim efficere, ut nos quoque habeamus illos tales vi
Abbreviated transcription (Latin):
leronimo prbo agustinus presbiter. num quam aeque quis quam facile iui¬
libec in notuit quam mihi tuorum in dñostudiorum qui & ad laetitiam & uere
exercitatio liberalis quam qua ergo peruuitiam omnino te nosse: tamen exiguum
qui dam tuininus habeam presentiam ui delic& corporis quam ipsam&i ampostea¬
quam tebeatissimus nunc ep̃s tunc ueroiam epis copatu dignus frater alrphius uidit
remeans quẽ ame ui sum est negare non possum: Magna ex parte mihi eẽ relatu eius
impressam & antẽ reditum cum te ille ibi uidebat: ego uidebam sed ouilis eius noneni
animome atquȩ illum sed corpore duos quinouerit dixerit concordia dum taxat
& familia ritatesi dissima non meritis quibusille antecellit : Qui aergo me primitus
Communionẽ sp̃s quo in unum nitimur. de inde illius exoreiam diligis nequaquã
impudenter quasi aliquis ignotus commendo germanitatituae fratremꝓfuturũ
quem nr̃is conatibus adiutoriotuouere ꝓfuturum speramus nisi forte quod talis

Expanded text:
eronymo Augustinus.. Numquam aeque quisquam facie cuilibet innotuit quam mihi tuorum in domino studiorum quieta laetitia et uere exercitatio liberalis. quamquam ergo percupiam omnino te nosse, tamen exiguum quiddam tui minus habeo, praesentiam uidelicet corporis. quam ipsam etiam, posteaquam te beatissimus nunc episcopus, tunc uero iam episcopatu dignus frater Alypius uidit remeansque a me uisus est, negare non possum magna ex parte mihi esse relatu eius inpressam et ante reditum, cum te ille ibi uidebat, ego uidebam, sed oculis eius. non enim animo me atque illum, sed corpore duos, qui nouerit, dixerit, concordia dumtaxat et familiaritate fidissima, non meritis, quibus ille antecellit. quia ergo me primitus communione spiritus, quo in unum nitimur, deinde illius ex ore iam diligis, nequaquam inpudenter quasi aliquis ignotus commendo germanitati tuae fratrem Profuturum, quem nostris conatibus, deinde adiutorio tuo uere profuturum speramus; nisi forte, quod talis
Abbreviated transcription (Latin):
trdo nea huias a iputeum quem so derunt reges ut ibi secundum canticumcanas
pcost mor siduenhi edton de celum & loguar Raudliat tetra uerbacrisnio ppur fũ
cuabosnors saruisi ut nilnese ⁊e larram seain here ditate possideas. Napistibi ꝓ phet¬
he eupis tenidicatt delbora quippe apis inter p̃tatur ut possis & allud car meneđ
in liro iuidicum continectur ediere ad regnorum delnceos uolu men as cendes ue

Expanded text:
er, donec venias ad puteum, quem foderunt reges , ut ibi secundum canticum canaser, donec venias ad puteum, quem foderunt reges , ut ibi secundum canticum canascum Moysi, dicens: Attende, coelum, et loquar, et audiat terra verba oris mei . Terram sanctam 503 haereditate possideas, et apis tibi prophetet, et apis te judicet, Debbora apis interpretatur: ut possis et illud carmen, quod in libro Judicum continetur , ediscere. Ad Regnorum deinceps volumen ascendens , veni
Abbreviated transcription (Latin):
nunc docemus scribente sala mone esse quedam non solum cantica sed &cantica cantico
beatior qui sabbatitat sabbata sabbatorum: Beatiis similiter & is qui intellegit can¬
tica &canit ea Ne moquippe nisi in sollem ni tatibus canit sed multobeatior ille
qui canit cantica canticorum & sicut is qui ingreditur in scãpluribus ad huc indiget
ut ualeat introire in scascorum & qui s abbatum celebrat quod a dño populo confti¬
tu tum est. multo ad huc ne cessaria hab& ut agat sabbatum sabbatorum eo dem mo¬
do difficile repperitur qui omnia que in scripturis continetur cantica ꝑ agrans ua¬
lt at ascendere ad cantica canticorum Egreditẽ oportet ex egrpto. Regres sum
deterra aegrpti pertran si re mare rribrum ut possis primum canticumcane re
dicens Cant mus dno gloriose enim magni ficatus est Lic& autemprinum diperiscan¬
dicum ad huelos dtesacantica canticorum ꝑer ambula terramide ser ti bem cculio¬

Expanded text:
nunc docemur, scribente Salomone, esse quaedam non solum Cantica, sed et Cantica Canticorbeatior qui sabbatizat sabbatorum sabbata. Beatus similiter et is, qui intelligit cantica, et canit ea. Nemo quippe nisi in solemnitatibus canit; sed multo beatior ille qui canit Cantica Canticorum. Et sicut is qui ingreditur in sancta, pluribus adhuc indiget, ut valeat introire in sancta sanctorum: et qui sabbatum celebrat, quod a Domino populo constitutum est, multa 502 adhuc necessaria habet ut agat sabbata sabbatorum: eodem modo difficile reperitur, qui omnia quae in Scripturis continentur cantica peragrans, valeat ascendere ad Cantica Canticorum. Egredi te oportet ex Aegypto, et egressum de terra Aegypti pertransire mare Rubrum, ut possis primum canticum canere dicens: Cantemus Domino, gloriose enim honorificatus est . Licet autem primum dixeris canticum, adhuc longe es a Cantico Canticorum. Perambula terram deserti spiritualit
Abbreviated transcription (Latin):
debemus & intellegere multo melius esse sic anima re quam a mare desistere: A¬
dit igitur re cũbens super pertus fratruelis sui& que nunc in ex ordio canticinigrapo¬
nitur inepithalamii de cafine cantatur. Que est ista quae ascendit de albata: Intelle¬
ximus quomodo & nigra & formosa sit sponsa si autem & tu non egeris penitentiam caue
ne animatuanigra dicatur & turpis & duplici feditate turperis nigra propter peccata p̃

Expanded text:
debemus, et intelligere multo melius esse sic amare, quam amare desistere. Ascendit igitur recumbens super pectus fratruelis sui, et quae nunc in exordio Cantici nigra ponitur, in epithalamii fine de ea cantatur: Quae est ista, quae ascendit dealbata? Intelleximus quomodo et nigra, et formosa sit sponsa. Si autem et tu non egeris poenitentiam, cave ne anima tua nigra dicatu
Abbreviated transcription (Latin):
no mereuiam Quomo des un guentum quodes fusione sua o dorem lo ge laere qud disper git
so mornorno Qs iso diȩ in dunier sautorea ep̃s nominatur: lneritumundopredicat
ans sun quen tumsenim es fu sum est nomen cius. Nunc mor si nomen auditur quodurt¬
añ uudeattantum laudebatur angutiis. Ne que enim grecorum qui piam ire udinu
mumius siauim ut ih sra diaui in mundocduxit secumlegem & ꝓrbetas &uereuompleseũ
es susum est nomitituuir haor dieens spon sa adules ientulas conspicit quan do illa spon¬
si patrem pagabat: Qadipsumspon sum comminis loquebatur necdum adules entult
anderant in qne dusuero preabus ingreditur iuuencula rum chorus &sponse laudatur
eloquus propterta iuuencular di lexerunt te Rad traxeruntit: Adules centule que
rspenulit post te lnodore unguentoꝵ tuorum curremus: Quam pulhs esponsi pedise
bueto ingre diuntur posteum senaginta sunt rigine & ot toginta concubine & uuei¬

Expanded text:
nomen tuum. Quomodo unguentum quod effusione sua odorem longe lateque dispergittus nominatur, in omni mundo praedicatur Dominus. Unguentum enim effusum est nomen ejus. Nunc Moysi nomen auditur, quod prius Judaeae tantum claudebatur angustiis. Neque enim Graecorum quispiam meminit ejnimus. Statim ut Jesus radiavit in mundo, eduxit secum Legem et Prophetas, et vere completum effusum nomen tuum. Haec dicens sponsa adolescentulas conspicit. Quando illa sponsi Patrem rogabat, et ad ipsum sponsum cominus loquebatur, necdum adolescentulae aderant. In mediis vero precibus ingreditur juvencularum chorus, et sponsae laudatur eloquiis: Propterea juvenculae dilexerunt te, et attraxerunt te. Adolescentulaeque respondent: Post te in odorem unguentorum tuorum curremus. Quam pulchre sponsi pediseqvero ingrediuntur post eum. Sexaginta sunt reginae et octoginta concubinae, e
Abbreviated transcription (Latin):
eos spũ sapientiae & intellectus ut faciant opera artis unguentariae . &unguentarios
ds doc& : Haec si non spiri taliter intellegantur. nonne fabule sunt nisi aliquidhabe¬
ant serecti : nonne indigna sunt dõ. necesse est igiturcum quiaudire scripturas
spiritaliter nouit aut qui certe non nouit & desiderat nos se omni labore contende¬
re ut non iuxta carnem & sanguinem conuersetur quo possit dignus spiritalium¬
fieri secretorum & ut aliquid audentius dicam spiritali cupidine uel amore si¬
quidem est & spiritalis amor & quomodo est quidem carnalis cibus & alius spirita
us amor sps adõ exordium habens & nemopotest duobus amoribus possideri si car¬
nis amor es amorem sp̃s non capis siomnia corporalia despexisti. nondico carmen
sanguinem: sed ar gentum & possessio nes sed ipsam terram ipsum quae celum:

Expanded text:
eos spiritu sapientiae et intellectus, ut faciam opera artis unguentariae . Et unguentarios eos spiritu sapientiae et intellectus, ut faciam opera artis unguentariae . Et unguentarios Deus docet. Haec si spiritualiter non intelligantur, nonne fabulae sunt? Nisi aliquid habeant secreti, nonne indigna sunt Deo? Necesse est igitur eum, qui audire Scripturas spiritualiter novit, aut qui certe non novit, et desiderat nosse, omni labore contendere, ut non juxta carnem et sanguinem conversetur, quo possit diguus fieri spiritualium secretorum, et ut aliquid audentius dicam, spirituali cupidine vel amore. Siquidem est et spiritualis amor. Et quomodo est quidam carnalis cibus, et alius spiritus amor spiritus, a Deo exordium habens. Et nemo potest duobus amoribus possideri. Si carnis amator es, amorem spiritus non capis. Si omnia corporalia despexisti, non dico carnem aut sanguinem, sed et argentum et possessiones, et ipsam terram, ipsumque coelum
Abbreviated transcription (Latin):
sam sponsi pater ex audit mitut filium ssuum uidens illa eum cuius dep̃cabatur
aduentum : Orare si desiftit & adipsum communis loquitur. qm̃bona uberatua sup
uinum &odor unguentoꝵ tuorum super omnia aromata Sponsus igitur xp̃smis¬
sus a patre uenit untus ad sponsam & dicitur ad eum: dilexistiiustitiam & odisti
iniqui tatem ꝓpterea unxit te ds̃ dstuus oleo exultationis praepar ticipibustuis. Si me
te tigerit sponsus &ego boni odoris ero &egolinior unguentis & ad meusque cius un
Nos autem cum haec audimus ad huc peccatis uitiis que fectimus. de quibus ꝓpheta
penitens loquitur: putruerunt &corrupte sunt cica trices meae a faciein pruden¬
incensum de inde ad opus unguentarii uaria sumuntur ungueta In quibus est nar¬
dus & stracten & ds̃ qui celum fecit ac terram loquitur admor sendicens ego in pleiu

Expanded text:
sam sponsi Pater exaudit, mittit Filium suum. Videns illa eum cujus deprecabatur sam sponsi Pater exaudit, mittit Filium suum. Videns illa eum cujus deprecabatur adventum, orare desistit, et ad eum cominus loquitur: Quoniam bona ubera tua super vinum: et odor unguentorum tuorum super omnia aromata. Sponsus igitur Christus missus a Patre, venit unctus ad sponsam, et dicitur ad eum: Dilexisti justitiam, et odisti iniquitatem, propterea unxit te Deus, Deus tuus oleo exsultationis, prae participibus tuis . Si me tetigerit sponsus, et ego boni odoris ero: et ego linior unguentis, et ad me usque ejus ung. Nos autem cum haec audimus, adhuc peccatis, vitiisque foetemus, de quibus propheta poenitens loquitur: Putruerunt et corruptae sunt cicatrices meae, a facie insipienin incensum. Deinde ad opus unguentarii varia sumuntur unguenta, in quibus est nardus et stacte. Et Deus qui fecit coelum et terram, loquitur ad Moysen, dicens: Ego implevi
Abbreviated transcription (Latin):
ł pithala mionsiquidem canticum canticoꝵ primum sponsa ortus & statim in medus pre¬
cibus auditur uide presentem sponsum : uide ad ulescentulas suo omitatui copola¬
tas de inde respondit eis sponsus & post sponsi eloqui a dumille ꝓeius pattir salute res¬
pondent sod ales donec sponsus sit in recubitu & apassione consurgat sequedam spon¬
seor namenta facturus : Verum iam ipsa uerba ponenda sunt inquib prius uox sponse
depraecantis auditur : N OSculetur me ab osculis orissui : quorum iste sensus cst
Quous que mihi s ponsus meus mit tit oscula per morsen mit tit oscula perꝓphetas
iam ipsiuscupio ora contingere : Ipse ueniat ipse descendat : orat igitur sponsi
patrem & dicit ad eum osculetur me ab oculis orissui& quia talis est ut conpleat
suꝑ eam ꝓpheticum illud inquodicitur Ad huc teloquente dicam ecceadsum spon¬

Expanded text:
Epithalamium siquidem Canticum Canticorum est. Primum sponsa orat: et statim in mediis preEpithalamium siquidem Canticum Canticorum est. Primum sponsa orat: et statim in mediis precibus auditur: videt praesentem sponsum, videt adolescentulas suo comitatui copulatas. Deinde respondet ei sponsus, et post sponsi eloquia, dum ille pro ejus patitur salute, respondent sodales, donec sponsus sit in recubitu, et a passione consurgat, se quaedam sponsae ornamenta facturos. Verum jam ipsa verba ponenda sunt, in quibus prius vox sponsae deprecantis auditur. Osculetur me ab osculis oris sui . Quorum iste est sensus: Quousque mihi sponsus meus mittit oscula per Moysen, mittit oscula per prophetas? Jam ipsius cupio ora contingere, ipse veniat, ipse descendat. Orat igitur sponsi Patrem et dicit ad eum: Osculetur me ab osculis oris sui. Et quia talis est, ut compleatur super eam propheticum illud, in quo dicitur: Adhuc te loquente dicam, ecce adsum , spon
Abbreviated transcription (Latin):
ne que rugun aut aliquid eorum seliti se sca Re in maculata cos uero qui duesilo
fiddus non sunt tamen istius modi qualesser mopre fatus est sediuxta modum quendann
adepti uidetstur salitte ta nim aduertecredentium animas & adules centulas ẽt cuspon¬
sa s an grelos uero & eos qui per uene runt inurum ꝑfectum intellege uiros eẽ cum sponso
Vn de igitur inihi uidetur quot tuor ordines unum &unam duos choros inter se continen¬
tes spon sam canere uumuiuenculis : sponsum canere uim socuis & cum hoc intellexeris audi
ts i torian anticorum & festi na intellegere illud & cumsponsa dicere eaquaae spon scdi¬
cetucum dins que audiuit & sponsa Si autem non potueris dicere cum spor ssaquae di
rosid illis inferior es esto cum ad ulescentulis. quȩ in sponse cdilicus commorane ur
roaec quippe in hoc libro fabula pater &ephi thalamion sunt per sonae ex quo s igen¬
tiles sibn ap es ala mni on uindi carunt ecistius generis carmen ad sumptum est:

Expanded text:
neque rugam, aut aliquid eorum: sed ut sit sancta et immaculata . Eos vero qui cum sint fideles, non sunt tamen istiusmodi, quales sermo praefatus est, sed juxta modum quemdam adepti videntur salutem: animadverte credentium animas, et adolescentulas esse cum sponsa; Angelos vero et eos, qui pervenerunt in virum perfectum, intellige viros esse cum sponso. Inde igitur mihi videntur quatuor ordines, unum et unam, duos choros inter se concinentes, sponsam canere cum juvenculis, sponsum canere cum sociis. Et cum hoc intellexeris, audi Canticum Canticorum, et festina intelligere illud, et cum sponsa dicere ea, quae sponsa dicit, ut audias quae audivit et sponsa. Si autem non potueris dicere cum sponsa quae dixiro si et illis inferior es, esto cum adolescentulis quae in sponsae deliciis commorantur. Hae quippe in hoc libro fabula pariter et epithalamio sunt personae, ex quo et gentiles sibi epithalamium vendicarunt, et istius generis carmen assumptum est.
Abbreviated transcription (Latin):
Neats si moꝑ apedamaso hie ronimus Origenis cum inceteris libris omnia uice
Beit in canto lasanticorum ipse seuicit nam decim uoluminibus explicitis quae adui¬
aquidam & symachum. theodotionem ad extremum quin tam editionem quam in
actio lit tere inuenisse scribit: Ita magnifice aperte que disseruit unde mihi uideatur
in eo conplectum eẽ quod dicitur introduxit me rex incubiuilum suum. Itaque illo
opere pretermis soquia ingentis est otii laboris & sumptuum tanta restam dignum inla¬
tinun transferre sermonem hos duos tractatus quos inmorem cottidiani e loquu par
da quac magna sunt cum sic possint placere quepar uasunt. TR ANSLATIO SCITIIES¬

Expanded text:
EATISSIMO PAPAE DAMASO HIERONYMUS. 499-500 Origenes, cum in caeteris libris omnes vicerit, in Cantico  Al. Cantica Canticorum ipse se vicit. Nam decem voluminibus explicitis, quae ad viAquilam et Symmachum et Theodotionem, et ad extremum quintam editionem, quam in Actio littore invenisse se scribit, ita magnifice aperteque disserit, ut vel inde mihi videatur in eo completum esse, quod dicitur: Introduxit me rex in cubiculum suum . Itaque illo opere praetermisso, quia ingentis est otii, laboris et sumptuum, tantas res, tamque dignum opus in Latinum transferre sermonem, hos duos tractatus, quos in morem quotidiani eloquii parvda, quae magna sunt, cum sic possint placere, quae parva sunt. HOMILIA PRI
Abbreviated transcription (Latin):
tusscope sonatibis untens poos ncuspon sa ad ulestulas cums ponso so dlaliumgreses¬
n sic elit uottur ab sponsa alia absponso: Non nulla aii uentulis quedlam as cadlal boi
sponsi honiru uoss quip oe est ut senuptis adulis centularum st mul titudo umspen¬
ae uuuenum turba cumsponso haecominia noli foris querere noliextra cos qupraedi¬
ca tione ⁊ uange lus al uagisuent x pm sponsum intellegi ecclesiam ponsam siere macula

Expanded text:
sse personas, virum et sponsam, cum sponsa adolescentulas, cum sponso sodalium greges. Alia dicuntur a sponsa, alia a sponso, nonnulla a juvenculis, quaedam a sodalibus sponsi. Congruum quippe est, ut in nuptiis adolescentularum sit multitudo cum sponsa, juvenum turba cum sponso. Haec omnia noli foris quaerere: noli extra eos qui praedicatione Evangelii salvati sunt. Christum sponsum intellige: Ecclesiam sponsam sine macula
Abbreviated transcription (Latin):
ex soluentiae sint aiunt ab adãusque ad xp̃mgenerationes septuaginta septem. Lego
lucam e uangelistam & inuenies ita ẽt ut dicimus si cut ei goseptin reneratione cain

Expanded text:
exsoluendae sint. aiunt ab Adam usque ad Christum generationes septuaginta septem. relege exsoluendae sint. aiunt ab Adam usque ad Christum generationes septuaginta septem. relege Lucam euangelistam et inuenies ita esse, ut dicimus. sicuti ergo septima generatione Cain
Abbreviated transcription (Latin):
saberis ut quicum que te occiderit bene ficium prest& occisodũ
ted&: eẽ multis liber& cruciatibus & secundum . Ixx. quidem editionẽ bic nobis sensus uide¬
tur : Deco aut quod aquila posuit septim pliciter & symmachus epdo madas si ueseptimus ul¬
cis caurꝰiorum nostrorumistasentia est quod putant in uii. generatione ala mech intersec tũ cain
Adam quippege nuit cam cain genuit e noch e nochgenuit cainan. cainan genuit malalaed
malale elgenuit matus alã matus alã genuit la mech qui septimus ab adam non sponte ut in guo¬
dam hebre o uolu mine scribitur inter feci cain. ut ipse postea consitetur quiqurum occ̃idi
inuulnere meo Riuuenẽ in liuore meo qm̃ septies undicabiturdecain: Delamnechaũt septu¬
agies septies. haec quidem decam quod in septima generationem ter fectussit Rupcta alia

Expanded text:
saberis, ut quicumque te occiderit, beneficium praestet occiso: dum saberis, ut quicumque te occiderit, beneficium praestet occiso: dum te de tam multis liberet cruciatibus. Et secundum Septuaginta quidem editionem hic nobis sensus videtur. 163 4. De eo autem quod Aquila posuit, septempliciter: et Symmachus, hebdomas sive septimus ulciscetur, majorum nostrorum ista sententia est, quod putant in septima generatione a Lamech interfectum Cain. Adam quippe genuit Cain, Cain genuit Enoch, Enoch genuit Irad, Irad genuit Maviael, Maviael genuit Mathusala, Mathusala genuit Lamech, qui septimus ab Adam, non sponte ut in quodam hebraeo volumine scribitur interfecit Cain: ut ipse postea confitetur, « quia virum occidi in vulnere meo, et juvenem in livore meo: quoniam septies vindicabitur de Cain: de Lamech autem septuagies septies » . Hoc quidem de Cain, quod in septima generatione a Lamech interfectus sit, e
Abbreviated transcription (Latin):
mas morieris & mor tem prore medio accipies : Verum uiuesusque ad septimã genera¬
tionẽ & conscentia &uae ignetor queberis : Ita ut quicũ que te occiderit secundum
duplicẽ intellegentiam : Qut in septima generatione aut septimote liber& cruciatu:
Non quod ipse qui occiderit ca in septemultionibus subiciendus sit sed quod septẽ uindic¬
tas que inter cain tanto tempore cucurrerunt soluat in intes fecto : Occidenseum qui
uite fuerat derelictus ad poenã Vt aũt quod dicimus manifestius fiat : Cottidianȩ consuȩ¬
tu dinis ponamus exemplum : Loquatur inter uerbara seruus ad dnm : Qui a incendidomu
tuam & uniuer sam sub stantiamtuam dissipau in terficeme : dñs queres pondeat : Non ut uis mo¬
rieris &finies morte supplicia : Verum lon
rieris & finies morte sup¬
plicia : Verum longo tem pore custo dieris aduitam &tam in fe¬
liter in hac luce uer¬

Expanded text:
non, ut aestimas, morieris et mortem pro remedio accipies, uerum uiues usque ad septimam generanon, ut aestimas, morieris et mortem pro remedio accipies, uerum uiues usque ad septimam generationem et conscientiae tuae igne torqueberis ita, ut, quicumque te occiderit, secundum duplicem intellegentiam aut in septima generatione aut septimo te liberet cruciatu\', non quod ipse, qui percusserit Cain, septem ultionibus subiciendus sit, sed quod septem uindictas, quae in Cain tanto tempore cucurrerunt, soluat interfector occidens eum, qui uitae fuerat derelictus ad poenam. Ut autem, quod dicimus, manifestius fiat, cotidianae consuetudinis ponamus exemplum. loquatur inter uerbera seruus ad dominum: quia incendi domum tuam et uniuersam substantiam dissipaui, interfice me\' dominusque respondeat: non, ut uis, morieris et finies morte supplicia; uerum lonrieris, et finies morte supplicia; verum longo tempore custodieris ad vitam, et tam infeliciter in hac luce ver
Abbreviated transcription (Latin):
us : contumelioseresponderat : Nescionum quid custus fraeris mei sum : quamobremaledictione idam¬
natis gemens & tremens iuiuer& suꝑterram: Noluit ufnuam depraecari sed peccatis peccata congemi
nans tantum putauit nefas nom pos sit ignosci: denique respondit dñomaiorcai sam̃ea est quam
ut dimit tar Id: pluspet caui quam ut merear absolui ecce eicis mehodie a fucia errae &asa
uua ab scondar& ero gemens & tremens suꝑ terram &erit omnes quiinue nertane opuid&
me Eicior in quid ã spectutuo & conscientiasceleris lucẽ ipsa ferr& non sustinens : A
& latitemerit que omnis qui inuenerit me occid&cme : dum extremore corporis & fu
mentis agitatucum ẽẽ intellegit quimereatus inter ficit : Verum ds nolens cum conpͥ
mortis finirecruciatus Nec trades pene quase ipsedã nauerat ait : Non sicid nonia

Expanded text:
us? contumeliose responderat Nescio; numquid custos fratris mei sum? quam ob rem maledictione damus? contumeliose responderat Nescio; numquid custos fratris mei sum? quam ob rem maledictione damnatus, ut gemens et tremens viveret super terram, voluit veniam deprecari; sed peccatis pnans tantum putavit nefas, cui a Domino non possit ignosci. Denique respondit Domino: Major causa mea quam ut dimittar , id est, plus peccavi, quam ut me rear absolvi. Ecce rejicis me hodie a facie terrae, et atua abscondar et ero gemens et tremens super terram; et erit: omnis, qui inuenerit me, occidet me. \'eicior,\' inquit, \'a conspectu tuo et conscientia sceleris lucem ipsam ferre non sustinens abscondar, ut latitem, eritque: omnis, qui inuenerit me, occidet me, dum ex tremore corporis et furiatae mentis agitatu eum esse intellegit, qui mereatur interfici\'. uerum deus nolens eum conpendio mortis finire cruciatus nec tradens poenae, qua se ipse damnauerat, ait: non sic, id est:
Abbreviated transcription (Latin):
lans & festinationis parter & morarum festinationis quia e una lucubratiunculam dic tare uolu
rẽ dierum tarditatis quia alio opere detentus nonstratimo ad interrogata rescripsi: Quidsibiuulus
quod ingenesi scrirtum᷑ hic questio oritur omnis quiocciderit cain septem iundictas ex solues
A Nte quam de questione dicamus rectumuidetur ut editiones interpretum singulo
cum̃ ipsohebraco digeramus quo facilius sensusscriptura epossit in tellegi uaio merlo ado nar locheti
chol ortc cam sobota im iõc cam̃o aquila & dixita dñs propterea omnes quiocciderit cain scy¬
timpliciter ulcis c&ur Simmachũs & dixit eidñs non sc sed omnis qui occiderit camehdomadas st¬
ueseptimus uindicabitur Se:tuaginta & theodotio & dixit ei dñs non sic sed omnis quiocciderte cain
septemuin dictas ex soluti Mosq qm cain occiderat frarem interrogatus adño ÷: ubi÷ abelfratertu

Expanded text:
lans et festinationis pariter et morarum: festinationis, quia ad unam lucubratiunculam dictare uolui lans et festinationis pariter et morarum: festinationis, quia ad unam lucubratiunculam dictare uolui rem dierum; tarditatis, quia alio opere detentus non statim ad interrogata rescripsi. Quid sibi uult, quod in Genesi scriptum est: omnis, qui occiderit Cain, septem uindictas exsoluet? Antequam de quaestione dicamus, rectum uidetur, ut editiones interpretum singulorum cum ipso Hebraico digeramus, quo facilius sensus scripturae possit intellegi: uaiomer lo adonai lochen chol orec cain sobathaim ioccamo; Aquila: et dixit ei dominus: propterea omnis, qui occiderit Cain, septempliciter ulciscetur; Symmachus: et dixit ei dominus: non sic, sed omnis, qui occiderit Cain, ebdomatos siue septimus uindicabitur; Septuaginta et Theodotion: et dixit ei dominus: non sic, sed omnis, qui occiderit Cain, septem uindicta
Abbreviated transcription (Latin):
aliquidrespondere sed quod ab eloquentissi mis uiris tartullia no nostro scliee & nouatione
latino sermone siut edite & sino ua uoluerimus ad serte sit lacius disputandum certo expecto quidra¬
ce adutrum ne pitola ri breui tate sentias tibiudis digeri aut singulorum libros consici Nam&.o
rigenes in quarto pauli ad roma nos tomodeci cumcisione magnifice disputauit & de mundis
at que in mundis animalibus in leuiticoplura dis seruit ut supseinuenire nihil possem de cius ta¬
men fontibus mutiarer utuerius loquar didimi de spus cõ librum in manibus habeo quem trans lacũ
tibi cupiodedicar neme estimes tantum modo dormitare qulec tionems nestilos onin aomputas
amelatis itaquȩ iblo matibus que epistoletuac subicieras quid mihi uide curad nex auueniam poituĩ¬

Expanded text:
aliquid respondere, sed quod ab eloquentissimis uiris, Tertulliano nostro scilicet et Nouatiano, aliquid respondere, sed quod ab eloquentissimis uiris, Tertulliano nostro scilicet et Nouatiano, Latino sermone sint editae et, si noua uoluerimus adferre, sit latius disputandum. certe expecto, quid placeat: utrumne epistolari breuitate sententias tibi uelis digeri aut singulorum libros confici. nam et Origenes in quarto Pauli ad Romanos la/jTiquaiuiv tomo de circumcisione magnifice disputauit et de mundis atque inmundis animalibus in Leuitico plura disseruit, ut, si ipse inuenire nihil possem, de eius tamen fontibus mutuarem. et ut uerius loquar, Didymi de spiritu sancto librum in manibus habeo, quem translatum tibi cupio dedicare, ne me aestimes tantummodo dormitare, qui lectionem sine stilo somnum putas. antelatis itaque problematibus, quae epistulae tuae subieceras, quid mihi uideretur, adnexui ueniam postu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfirunt. dilectionis tuae ardenti illo strenuitatis ingenio abscissis opinionibus ambigui¬
atissimopape da maso hieronimus post quame pistolam tuae. ꝯpa pada nasũ¬
fitatis accepi. Confestm accito n&tario ut acciperet imperaui. Quo adofsiciunp̃
o quod eram uoce promturus ante mihi cogitatione pingebam : Interimiam &ego
Qam &illear ticulum mouebamus. cum subito hebreus interuenit De ferens non pauca
uolumina que de sigoga quasi lec turus acceperat: &ili cohabes inquit quod postulaue¬
ras meque dulnum & quid faceremnescien tem ita festinus exterruit ut omnibus p̃¬
termissis ad seribendum trans uolarem quod qui dẽ usque ad p̃sens facio uerum quia heria
dia cono ad me mis sout putas epistolam ut egosentio commen tarium te expectare dixistibra¬
ue responsionen ad ea de siderans que singula magnorum uolumi num inducant taVta
coiecxeaiaci duabus tantum que stiunculas p̃termissis nonquonon potuerim& adillas

Expanded text:
ferunt. Dilectionis tuae est, ut ardenti illo strenuitatis ingenio, abscisis opinionibus, ambiguiatissimo papae Damaso Hieronymus. Postquam epistulam tuae sanctitatis accepi, confestim accito notario, ut exciperet, imperaui; quo ad officium praeparato, quod eram uoce prompturus, ante mihi cogitatione pingebam. interim iam et ego linguam et ille articulum mouebamus, cum subito Hebraeus interuenit deferens non pauca uolumina, quae de synagoga quasi lecturus acceperat. et ilico habes\', inquit, \'quod postulaueras\' meque dubium et, quid facerem, nescientem ita festinus exterruit, ut omnibus praetermissis ad scribendum transuolarem; quod quidem usque ad praesens facio. uerum, quia heri diacono ad me misso, ut tu putas, epistulam, ut ego sentio, commentarium te expectare dixisti breuem responsionem ad ea desiderans, quae singula magnorum uoluminum indigent, ταῦτά σοι ἐσχεδίασα tantum quaestiunculis praetermissis, non quo non potuerim et ad illas
Abbreviated transcription (Latin):
tu comiune nedixeris : IN. Cur ds̃ loquitur ad abraham. quod .iiii. ꝓge nie silii isrł es¬
sent deegipto reuersuri : Et postea mo ⁊ sesscribit: quinta autẽ progeniȩ exierunt filii isrł
deterra egipti quodutique nisi exponatus uidetur esse contrarium: IN Cus abra ham
sidei suae signum in circumcisione suscepit : IN. Curisa ac uir fustus & dõ carus non illi
licuit cuiuoluit sed iui no luit de eptus inerrore benedixit: DANIASVSNTEROPINO
tina que sermone in euangelioruu in drpretatone a nr̃is idestorthodoxisiurisolim acnu¬
per scripta deo quod legitur. Osonno nlo dauid non solum diuersa sed &iã cantraria sibrm&¬

Expanded text:
tu commune ne dixeris? III. Cur Deus loquitur ad Abraham, quod quarta progenie filii Israel estu commune ne dixeris? III. Cur Deus loquitur ad Abraham, quod quarta progenie filii Israel essent de Aegypto reversuri, et postea Moyses scribit: Quinta autem progenie exierunt filii Israel de terra Aegypti? quod utique nisi exponatur, videtur esse contrarium. IV. Cur Abraham fidei suae signum in circumcisione suscepit? V. Cur Isaac, vir justus et Deo charus, non illi cui voluit, sed cui noluit deceptus errore benedixit? DE EXPLANATIOtinoque sermone in euangeliorum interpretatione a nostris, id est orthodoxis, uiris olim ac nuper scripta de eo, quod legitur: osanna filio Dauid, non solum diuersa, sed etiam contraria sibim
Abbreviated transcription (Latin):
besti is differamur quidloqui possumus qualaude dignus est qui inaere ceteros surat
in qua homines bestias ante cellunt. accingere igitur &mihi que subiecta sunt dis¬
sere seruans utriunque mo de ramen ut nec p̃posita solutionẽ desi derent nec episto¬
lebreuita tẽ. fateor quippetibr eos quod mihi iam pridem lecti tanti dederas libros ideo
& raro denro dog mate disputant. quo sit ut &legenti fastidium generet longitudo
+siquabreuia sunt scolasticis magis sint apta quam nobis : demetis & regionum situ&
philo sophis disputandis N Quid sibi uult quod in gesi scriptum estomnis qui occiderit
ca in .uii. uindictas ex solu&: IÑ Siomnia ds̃fecit bona ualde quare noe demundis.
& inmundis anim alibus precepit cũ in mundum nihil essebonum possit & in nouotesta¬
in mundumnum quam introiuit inos meũ. uox decelore spõderit quod ds̃ munda uit

Expanded text:
bestiis differamus, quod loqui possumus: qua laude dignus est, qui in ea re caeteros superat, bestiis differamus, quod loqui possumus: qua laude dignus est, qui in ea re caeteros superat, in qua homines bestias antecellunt? Accingere igitur, et mihi quae subjecta sunt dissere, servans utrobique moderamen, ut nec proposita solutionem desiderent, nec epistola brevitatem. Fateor quippe tibi, eos quos mihi jam pridem Lactantii dederas libros, ideo et raro de nostro dogmate disputant: quo fit, ut et legenti fastidium generet longitudo; et si qua brevia sunt, scholasticis magis sint apta, quam nobis, de metris, et regionum situ et philosophis disputantia. I. Quid sibi vult quod in Genesi scriptum est: Omnis qui occiderit Cain, septem vindictas exsolvet? II. Si omnia Deus fecit bona valde, quare Noe de mundis et immundis animalibus praecepit, cum immundum nihil bonum esse possit? et in Novo Testaune et immundum numquam introivit in os meum, vox de coelo responderit: Quod Deus mundavit,
Abbreviated transcription (Latin):
domienum teo longoiam compore legentem pocius quam scriben PRBN¬
tem questiunculis ad temissis excicare disposui non co& lege renondegas Hoc en
ueluci cottidia nocibo alitur & pinguescit oratio sed quo lectionis frucdisstiste
si scribas Itaque qm̃ & heri tabellario admeremissio: Nulla ste iamepistolahalcedi¬
xisti exceptis his quas aliquando inhere modicta ueres quas que tota auiditate legi
discripsi &ultro pollitus es tefurtiuis noctium operis aliquassi uellem possedic tartꝰ
libenter accipio ab offerente quodrogart uolueram si ne gasses neque uero ullampu¬
to digniorem disputationis nrãe confabulationem fore quam si de scipturis sermocine¬
mur lasternos: Id est ut ego interrogem ture spondeas. quaui tanibilputo in haclacẽ ni¬
uundius quo anime pabulo omnia mella superantur quam dulcia inquit ꝓphetã gt¬
torimeo eloquiatua suꝑmel orimeo Nacum id circo ut ait precipuus arator homines

Expanded text:
Dormientem te, et longo jam tempore legentem potius, quam scribentem, quaestiunculis ad te missis excitare disposui: non quo et legere non debeas; hoc enim veluti quotidiano cibo alitur et pinguescit oratio: sed quod lectionis fructus sit iste, si scribas. Itaque quoniam et heri tabellario ad me remisso, nullas te jam epistolas habere dixisti, exceptis his, quas aliquando in heremo dictaveras, quasque tota aviditate legi atque descripsi; et ultro pollicitus es te furtivis noctium operis aliquas, si vellem, posse dictare; libenter accipio ab offerente, quod rogare volueram, etiam si negasses. Neque vero ullam puto digniorem disputationis nostrae confabulationem fore, quam si de Scripturis sermocinemur inter nos; id est, ut ego interrogem, tu respondeas. Qua vita nihil puto in hac luce jucundius; quo animae pabulo omnia mella superantur. Quam dulcia, inquit Propheta, gutturi meo eloquia tua, super mel ori meo. Nam cum idcirco, ut ait praecipuus orator, homines a
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc uero problema cumlegis sem cocpiune cumtacitus estuare &eueli gioge ne simex¬
odumque ꝑ currens repperilo ca in quibusscripta sunt que iuidentur facere q estionem ac
prumo estimabam spiritalibus spiritalia conparanda indissolubilia esse si cuta multa
sunt alia: Nam& matusala quat tuor decim annis post diluuium uixis sesenbitut
huet tamenas taingres sus cumno ac eccumipse ds locutus su ad habraham: Niendo
sues quapere g inamerit semen tuum interra nonsua &in serututem redigencos fa
ber muusilui silamonis quadrage simoprimo asratis suat annoregnisumpser exordun¬
n a toenatunt sn hierusalem annis dui. cum uti que patereius duo decum annore snas elime¬
tahuius nodime cum sollicatus uoluerem: Aperuit mihi ostium qui hab& clauem dauit& ain¬
tro duust me li cubiuilum suum posuit quem foramine p&rȩ ut post spm seruientẽ postrae
moe at motum post incendium ignorantiae courebar uox adme aureleonis accedenti

Expanded text:
Hoc uero problema cum legissem, coepi mecum tacitus aestuare et e uestigio Genesim Exodumque percurrens repperi loca, in quibus scripta sunt, quae uidentur facere quaestionem. ac primo aestimabam spiritalibus spiritalia conparans indissolubile esse, sicuti et multa sunt alia. nam et Mathusalam quattuordecim annos post diluuium uixisse scribitur, nec tamen arcam ingressus est cum Noe; et, cum ipse deus locutus sit ad Abraham: sciendo scies, quia perboam vero filius Salomonis quadragesimo primo aetatis suae anno regni sumpsit exordium, et regnavit in Jerusalem annis sexdecim: cum utique pater ejus duodecimo anno regnare incacula mecum sollicitus volverim, aperuit mihi ostium qui habet clavem David, introduxit me in cubiculum suum, posuitque me in foramine petrae, ut post spiritum saevientem, post terrae meae motum, post incendium ignorantiae quo urebar, vox ad me aurae lenioris accederet,
Abbreviated transcription (Latin):
nelo copro priae trans tulis sem omnis iudeam conlamat & sinagogarum conclamant uniues¬
sasub sclila quod uidelic& id ÷ sermo& eis uesseusq dem litttris scriptis diuersas apud illos
dem litteris scrptis diuersas apud illos
& uoces & intellegentias habeat : ex quibus exem
pastores roim amatores leguntur reim unde eiuit ut hubi hierusalem in prophetis cum amato¬
ribus suis foricationis scelere arguitur ibiin nr̃is codicibus pro amatoribus pastorum nomen
menta conquirere : Nec ex flumine tulli ano aeloquentiae ducendus : riuulus. Nec aures quin¬
tilian flosculis & scolari declamatione mulcende pedestrissi quottidiano similis & nulla
lucubratione redolens orationecessaria est. querẽ explic& sensum edisserat obscura mani

Expanded text:
me loco proprie transtulisse omnis Iudaea conclamat et synagogarum consonant uniuerme loco proprie transtulisse omnis Iudaea conclamat et synagogarum consonant uniuersa subsellia, quod uidelidem litteris scriptus diuersas apud eos et uoces et intellegentias habeat. ex quibus exemppastores ROIM, amatores leguntur REIM. Unde evenit, ut ubi Jerusalem in Prophetis, cum amatoribus suis fornicationis scelere arguitur, ibi in nostris codicibus, pro amatoribus, pastorum nomen menta conquirere, nec ex flumine Tulliano eloquentiae ducendus est rivulus: nec aures Quintiliani flosculis et scholari declamatione mulcendae. Pedestris, et quotidianae similis, et nullam lucubrationem redolens oratio necessaria est, quae rem explicet, sensum edisserat, obscura mani
Abbreviated transcription (Latin):
isiuuntti ptersi pellertilem quo eeiptios spobiauerurt possit intellegi estimas curiosi ta
iitim maios querendi ar dor exoritur & adsi militu dinẽ hiere miae dissoluor undi
ferre non possum quare septuaginta quin tã generationem &aquila trans tulerit arma¬
tosuo lumen hebreum replico quod paulus pennolen iuxta quos damuocat & ipsoscaracieres
sollutus adtenderes scriptum repperio uamu sin & lub neisrl mẽares mum saim. inreliqua
interprȩtatione dis cordant omnespugnade uerbo ÷ a morsi quodis demleteris scribitur¬
Nech men sin. iod men. utrum nã quinque an rnunitosson& & quidẽ quin que hoc sermo¬
ne dici negare non possumus uerum quinque. płi mi mero non quinta ut illi inter p̃tati sunt
singulari sednergeneratio inuenitur adiuncta qui lingua hebrea dordicitur. Sic̃ẽ quin
quas quia minus ui debatus intellegi adiunic ta generatio:: A quila uero & lnceters in boe mani¬

Expanded text:
iti\' propter supellectilem, qua Aegyptios. spoliauernot, possit intellegi. Aestimas curiositatem esse finitam? maior quaerendi ardor exoritur et in similitudinem Hieremiae dissoluor undique et ferre non possum, quare Septuaginta\'quintam generationem\' et Aquila transtulerit carmatos\'. uolumen Hebraeum replico, quod Paulus cpocivoXrjV iuxta quosdam uocat, et ipsos characteres sollicitus adtendens scriptum repperio: uamusim alu bne israhel mearez mezraim. in reliqua parte interpretatio non discordat; omnis pugna de uerbo est heth, mem, sin, iod, mem, utrumnam \'quiuque\' an \'munitos\' sonet. et quidem \'quinque\' hoc sermone dici negare non possumus, uerum \'quinque\' plurali numero, non cquinta\', ut illi interpretati sunt, singulari. sed nec cgeneratio\' inuenitur adiuncta, quae lingua Hebraea <dor\' dicitur, ut, si esterra Aegypti\'; quod quia minus uidebatur intellegi, adiuncta \'generatio\' est. Aquilam uero et in ceteris et in hoc maxi
Abbreviated transcription (Latin):
aristarcus nr̃i temporis puerilia ista nescieris. Quã quã
tu occupatus insensibus. & ad struendã mihi calũ niam
cernulus: graminaticoꝵ & oratorum p̃cepta contẽpseris.
pariupendens yperbata post anfractus reddere
asperitatem. uitare consonantiam. hilcam fugere dic¬
tionem. Ridiculum ẽ. debilitati & fracti totius cor¬
poris uulnera pauca monstrare. Non cligo quod rep̃¬

Expanded text:
Aristarcus nostri temporis puerilia ista nescieris. Quamquam Aristarcus nostri temporis puerilia ista nescieris. Quamquam tu occupatus in sensibus, et ad struendam mihi calumniam cernulus, Grammaticorum et oratorum praecepta contempseris, parvipendes ὑπέρβατα post anfractus reddere, asperitatem evitare consonantium, hiulcam fugere dictionem. Ridiculum est debilitati et fracti totius corporis vulnera pauca monstrare. Non eligo quod rep
Abbreviated transcription (Latin):
hac nitunturratione firmare: ut prudens lector cum
diuersas explanationes legerit. & multoꝵ uel ꝓbanda
uł inꝓbanda didicerit: iudic& quid uerius sit & quasi
bonus trape ⁊ ita adulterinȩ monetȩ pecuniã reꝓb&.
Num diuersae int̃p̃tationis & contrarioꝵ inter se
sensium tenebitur reus. qui in uno opere quod edis¬
serit expositiones posuerit plurimoꝵ Puto quod
puer legeris aspri inuergilium ac salustium com¬
mentarios. uulcatii in orationes ciceronis. uictorini
india logos eiꝰ. & terentii com moedias. p̃ceptoris mei
donati aeqͥein uergilium. & alioꝵ in alios. plautum
uidelic&. lucretium. flaccum. persium. atq lucanũ
Argue int̾pretes eorum. quare non unam explanatio¬
nem secuti sunt. & ineadem re quid uł sibi uł aliis
iactas scientiam: &dum peregrina sectaris. pene tui ser¬
monis oblitus es: Ne ueteri ꝓuerbio sus mineruam docere
uideatur . & insiluam ligna portare. Illud mintor quod

Expanded text:
hac nituntur ratione firmare: ut prudens Lector, cum hac nituntur ratione firmare: ut prudens Lector, cum diversas explanationes legerit, et multorum vel probanda, vel improbanda didicerit, judicet quid verius sit: et quasi bonus trapezita, adulterinae monetae pecuniam reprobet. Num diversae interpretationis, et contrariorum 472 inter se sensuum tenebitur reus, qui in uno opere quod edisserit, expositiones posuerit plurimorum? Puto quod puer legeris Aspri in Virgilium et Sallustium Commentarios, Vulcatii in Orationes Ciceronis, Victorini in Dialogos ejus et in Terentii Comoedias, praeceptoris mei Donati aeque in Virgilium, et aliorum in alios: Plautum videlicet, Lucretium, Flaccum, Persium atque Lucanum. Argue interpretes eorum, quare non unam explanationem secuti sint: et in eadem re quid vel sibi, vel aliis jactas scientiam, et dum peregrina sectaris, pene tui sermonis oblitus es: ne veteri proverbio, Sus Minervam docere videar, et in silvam ligna portare. Illud miror, quod
Abbreviated transcription (Latin):
uariari. Chrysippus & antipater inter spineta uersan
tur: Dem̾os tenes & eschines. contra se inuicem fulmi¬
nant. Lisias &isocrates. dulciter fluunt. Mira insin¬
gulis diuersitas. sed om̃s in suo ꝑfecti sunt. Lege ad
herenniũ tullii libros. lege rethoricos cius. Aut quia
sila sibidcit inchoaa arudia excidisse de manibus
reudue tria uolumina. de oratore. in quibus introducit
elaquentis si mos illus temporis oratores crassum & anto¬
nium a putantes & quartum oratorem. quẽ iã senex
Ego in conmentaris ad ephesios sic origenem adidimũ
& appollinarẽm secutus sum. qui certe contraria inter
so habent doginata. ut fidei meae non amiterẽ uerita¬
tem Cõmentarii quid oꝑis habent: Alterius dicta
edisserunt quae oscure scripta sunt. plano sermone
manifestant. Multoꝵ sententia sreplicant. & dicun
hunc locũ quidam sic edisserunt. alii sic int̃pretant᷑.
illi sensum suum & intellegentiam his testimomis &

Expanded text:
variarvariartur. Demosthenes et Aeschynes contra se invicem fulminant. Lysias et Isocrates dulciter fluunt. Mira in singulis diversitas, sed omnes in suo perfecti sunt. Lege ad Herennium Tullii libros, lege Rhetoricos ejus: aut, quia illa sibi dicit inchoata et rudia excidisse de manibus, revolve tria volumina de Oratore, in quibus introducit eloquentissimos illius temporis oratores, Crassum et Antonium disputantes; et quartum Oratorem, quem jam senex Ego enim in Commentariis ad Ephesios sic Origenem et Didymum et Apollinarium secutus sum qui certe contraria inter se habent dogmata ut fidei meae non amitterem veritatem. Commentarii quid operis habent? Alterius dicta edisserunt, quae obscure scripta sunt, plano sermone manifestant: multorum sententias replicant; et dicunt: Hunc locum quidam sic edisserunt: alii sic interpretantur: illi sensum suum et intelligentiam his testimoniis, et
Abbreviated transcription (Latin):
doceam me quidem bene sensisse. sed illũ more suo ñ
intellegere. Neq enim fieri potest ut in eisdem adephe¬
sios libris quos ut audio criminatur. & bene & male dixeri
& de eodem fonte dulce amarumq ꝓcesserit. Ut qui
toto opere damnauerim eos qui credunt animas ex angłi
conditas. subito mei oblitus id defenderem quod ante dam¬
naui. Stultitiã mihi obicere non potest. quem desertissi¬
mum &eloquentissimũ in suis opusculis praedicauit.
Alioquin stulta uerbositas fabulae potius & garruli ho¬
minis. quam eloquentis putanda ÷: Quid in illis libris
ꝓpriae accus& ignoro. Iama enim adme criminum eius
non scripta uener̃. & stultum. ẽ. iuxta apłm pugnis aerẽ
uerberare. Tam̃ incertum respondebo. donec ad certa
ꝑueniam. AXTNTN AON meum docebo senex quod puer
didici. multa. ẽẽ. genera dictionum. & ꝓqualitate mate¬
riae non solum sententias. sed & structuram uerba

Expanded text:
doceam me quidem bene sensisse, sed illum more suo non doceam me quidem bene sensisse, sed illum more suo non intelligere. Neque enim fieri potest ut in eisdem ad Ephesios libris, quos ut audio, criminatur, et bene et male dixerim; et de eodem fonte dulce amarumque processerit: ut qui toto opere damnaverim eos, qui credunt animas ex Angelis conditas, subito mei oblitus 471 id defenderem quod ante damnavi. Stultitiam mihi objicere non potest, quem disertissimum et eloquentissimum in suis opusculis praedicavit. Alioqui stulta verbositas, rabulae potius et garruli hominis, quam eloquentis putanda est. Quid in libris proprie accuset, ignoro. Fama enim ad me criminum ejus, non scripta venerunt: et stultum est juxta Apostolum, pugnis aerem verberare. Tamen in incertum respondebo, donec ad certa perveniam: ἀντίζηλον meum docebo senex, quod puer didici, multa esse genera dictionum; et pro qualitate materiae, non solum sententias, sed et Scripturarum verba