comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aeclinare potest. Confidens. quod sit incunctis
fiducia plenus. Unde &cecilius. Si confidentiã
habes. conficde omiia. Caritus acauendo di¬
ctus. C allidꝰ fraudulentus. quia celare no¬
uit & male peritꝰ. Callidum aut̃ ueteres ũ
pastuto tantum. s etiam ꝓ astute docto por¬
rebant. Hunc & u̾sutum. ab eo qͦd auimum
cito uertat. Cupidus. a cupiendo multum. s
accipiendo uocatur. Cianiosus. qͥsi ea lamo suf.
a calamo scilicet qͦd sonet. Calumpuiator. falsi
criinis accusator. a cauende idẽ frustran¬
do & decipiendo dictus. Calculator a calculis.
Id ẽ lapillis minutis. quos antiqui in manu ce¬
uentes nuimeros componebant. Compilator
qui aliena decta suis ꝑmiscet. & sicut solent
pigm̃tarii inpila diu̾sa mixta concondere:
Noe scelere quondam accusabatur mantuanꝰ
ille uates. cum quosdam u̾sus ouieri tranffe¬
reris sius ꝑmisciusset. U cum compilator ue¬
terum abemulis diceretur. ille respondit

Expanded text:
declinari potest. Confidens, quod sit in cunctis declinari potest. Confidens, quod sit in cunctis fiducia plenus. Unde et Coecilius: Si confidentiam habes, confide omnia. 41. Cautus a cavendo dictus. Callidus, fraudulentus, quia celare novit, et male peritus. Callidum autem veteres non pro astuto tantum, 464 sed etiam pro astute docto ponebant. Hunc, et versutum, ab eo quod animum cito vertat. 42. Cupidus a capiendo multum, id est, accipiendo vocatus. Clamosus, quasi calamosus a calamo, scilicet, quod sonet. Calumniator, falsi criminis accusator a caluendo, id est, frustrando et decipiendo, dictus. 43. Calculator, a calculis, id est, lapillis minutis, quos antiqui in manu tenentes numeros componebant. 44. Compilator, qui aliena dicta suis permiscet, sicut solent pigmentarii in pila diversa mista contundere. Hoc scelere quondam accusabatur Mantuanus ille vates, cum quosdam versus Homeri transferens suis permiscuisset, et cum compilator veterum ab aemulis diceretur, ille respondit:
Abbreviated transcription (Latin):
pollicebant᷑. Celebs dictus. qͥa it̾ sibi faciat
adceum. Celebs conubii expers. qualia sunt
aumina incelo. quȩ absq coniuguisiunt. Et
cueus dactius. quasi celo aptus. Celicola. eo qͦo
celiii colat. est eium ang̾icus. Contiuensũ
solum in castitate d̾r. s & incibo & potu. iii¬
un quoq & ueratione mentis & decrahendi
abstineat. Clemens. misericors. abeo quos
eluat. id ẽ ꝓtegat & tueatur: sicut solet patro¬
nis lientẽ. Concors. a coniunctione cordis
estappellatus. Nam sicut consors dr qui sortẽ
uingit. ita ille concors dr qui corde iungeit.
Concionator. multitudinis allo cutor. Cons¬
solator uniusallocutor. & inde dictus conso¬
lator. qͦd soli se applicat cui loquit᷑. & solitucl¬
nem leuat alloquio suo. Hinc & solatiila.
Consultus ẽ qui consulit᷑. Cui contrarius est
inconsultus. qui ñ accipit consilium. Constais
dictus. qͦd undiq stat. nec in aliquã pardem

Expanded text:
pollicebantur. 34. Coeles dictus, quia iter sibi facit pollicebantur. 34. Coeles dictus, quia iter sibi facit ad coelum. Coelebs, connubii expers, qualia sunt numina in coelo, quae absque conjugiis sunt. Et coelebs dicitur, quasi coelo beatus. Caelicola, eo quod coelum colat, est enim angelus. 35. Continens, non solum in castitate dicitur, sed et in cibo et potu; in ira quoque, et vexatione mentis, et detrahendi abstineat. Clemens, misericors, ab eo quod cluat, id est protegat et tueatur, sicut solet patronus clientem. Concors a coniunctione cordis est appellatus. Nam sjungit, ita ille concors dicitur qui corde jungitur. 38. Concionator, multitudinis allocutor. Consolator, unius allocutor; et inde dictus consolator, quod soli se applicat cui loquitur, et solitudinem levat alloquio suo: hinc et solatium. 39. Consultus est qui consulitur, cui contrarius est inconsultus, qui non accipit consilium. 40. Constans dictus, quod undique stat, nec in aliquam partem
Abbreviated transcription (Latin):
miliaritatẽ sui. Brutus. quasi obritꝰ. qui sen¬
su caret. Est enim sine ratione. sine pru¬
dentia. Unde & ille unius brutus. ex sorore
tarquinii suꝑbi genitus. cum eũdem casum
cimeret quẽ fr̃ inciderat. qui ob diuitias
& prudentiã ab auunculo fuerat occisus.
utilem tempori stultitiam simulauit: unde
etiani brutus ẽ cognominatus dum uocare¬
tur uinius burrꝰ. Balbus. abalando potius
qmͣ loquendo dictus. Uerba enim ũ expli¬
cat. Inde & blesus. quia u̾ba frangit. Bucco
garrulus. qͦd cet̾os oris loquacitate ñ sensu
ex suꝑet. Biliosus. qͦd sit semꝑ tristis. ab hu¬
more nigro qͥ bilis uocatur: Baburrus. stustꝰ
ineptus. Biothanatus. quod ẽ iortuus. bis¬
Tanathos euii g̾ro sermone mors dicit᷑
unde & clara dies ꝓsplendore celi. Cel¬
sus acelo dictus. qͦd sit sublimis & altus. qͥsi
patus. Postea placuit ueterib etiã eos sic no¬
minare. qui ꝑpetuam lib idinis abstinentiã

Expanded text:
miliaritatem sui. 28. Brutus, quasi obrutus, quia senmiliaritatem sui. 28. Brutus, quasi obrutus, quia sensu caret. Est enim sine ratione, sine prudentia. Unde et ille Junius Brutus ex sorore Tarquinii superbi genitus, cum eumdem casum timeret quem frater inciderat, qui ob divitias et prudentiam ab avunculo fuerat occisus, utilem temporis simulavit stultitiam. Unde etiam Brutus est cognominatus, dum vocaretur Junius. 29. Balbus, a balando potius quam loquendo dictus; verba enim non explicat. Inde et blesus, quia verba frangit. 30. Bucco, garrulus, quod caeteros oris loquacitate, non sensu, exsuperet. Biliosus, quod semper sit tristis, ab humore nigro, qui bilis vocatur. 31. Baburrus, stultus, ineptus. Biothanatus, quod est vi mortuus; θάνατος enim Graeco sermone mors diciturunde et clara dies, pro splendore coeli. Celsus a coelo dictus, quod sit sublimis, et altus, quapatus; postea placuit veteribus etiam eos sic nominari qui perpetuam libidinis abstinentiam
Abbreviated transcription (Latin):
tum sibi ẽ felix frequent̾ & aliis. ut ẽ illud uir¬
gilianum. Sis felix: nr̃mq leues quẽ cumq
Bonus auenustate corporis creditur dictus.
postea ẽ & ad aniinum trausiatum nonien. Fũ
aut̾ dicimus bonum. cui ñ p̾ualet malum.
eumq optimum qui peccat minimum.
Benignus ẽ uir sponte ad benefaciendum pa¬
ratus. & dulcis alloquio. Non aut̃ multuui
distat beniguꝰ a bono. quia & ipse ad benefa¬
ciendum iudecur expositus. s ineo differt.
quia potest bonꝰ esse & tristior. & quidẽ bene
facere & prestare qͦd poscitur: ñ taiñ suauis
ẽẽ nouit consortio. Benignꝰ aut̃ sua crinctos
inuitare nouit dulcedine. Beneficus abe¬
nefaciendo alti dictus unde & beneficientia
uocatur. quȩ ꝓxinio ꝓdest. Beniuolus qui
bene uult. Non tam̃ dicunus beneuolus. sic̃
nec maleuolus. Sepe enun ex duab partib
compositum nom̃. aut priorẽ aut sequentẽ
litt̾am corrumpit. Nam beneuolentia absur¬
dum sonat. B̾landꝰ: dulcis. & inuitans ad fa¬

Expanded text:
tum est, felix frequenter et aliis, ut est illud Virgilianum: «Sis felix nostrumque leues, quaecumque, Bonus a venustate corporis creditur dictus: postea et ad animum translatum nomen. Eum autem dicimus bonum cui non praevalet malum: eumque optimum qui peccat minimum. Benignus est vir sponte ad benefaciendum paratus et dulcis adloquio. Non autem multum distat benignus a bono, quia et ipse ad benefaciendum videtur expositus. Sed in eo differt quia potest bonus esse et tristior, et bene quidem facere et praestare quod poscitur, non tamen suavis esse novit consortio; benignus autem sua cunctos novit invitare dulcedine. Beneficus a benefaciendo alteri dictus; unde et beneficientia vocatur, quae proximo prode est. Benivolus, quia bene vult. Non tamen dicimusnec malevolus. Saepe enim ex duabus partibus compositum nomen, aut priorem, aut sequentem litteram corrumpit; nam benevolentia absurdum sonat. 27. Blandus, dulcis et invitans ad fa
Abbreviated transcription (Latin):
uichil uidet. Lucos coclites dixerunt antiqui.
Unde & ciclopas coclites leginis dictos. qͦd unũ
oculum habuisse ꝑhibent᷑. Lotus lauatꝰ. id est
mundus. Lupa meretrix. a rapacitate uocata
qͦd ad se rapiat. miseros & apprehendat.
isericors. a compatiendo aliene miseriȩ
uocabulum ẽ sortitus. & hinc appellata
miscdia. qͦd miserum cor faciat dolentis aliena
miseria. Non aut̃ ubiq occurrit hȩc ethimolo¬
gia. sam ẽ in d̾o miscdia. sine ulla cordis inseria.

Expanded text:
nihil videt. Luscos coclites dixerunt antiqui, nihil videt. Luscos coclites dixerunt antiqui, unde et Cyclopas Coclites legimus dictos, quod unum oculum habuisse perhibentur. Lotus, lautus, id est mundus. Lupa, meretrix, a rapacitate vocata, quod ad se rapiat miseros et adprehendat. M Misericors a conpatiendo alienae miseriae vocabulum est sortitus: et hinc appellata misericordia, quod miserum cor faciat dolentis aliena miseria. Non autem occurrit ubique haec etymologia; nam est in Deo misericordia sine ulla cordis miseria.
Abbreviated transcription (Latin):
re: insidiator uiȩ. Lansta gladiator. idẽ carnifex.
tusca liugua appellatꝰ alaniando scilicet corpora.
Lacessitor ꝑtranslationẽ dr̃ acanib uel a feris.
qui solent lacerando ꝑuocare. Leno conciliator
stupri. eo qͦd mentes miseroꝵ blandiat. & deliui¬
endo seducat. Libidinosus. ab eo quod faciat qͦd
libet. Libidosus. a libero qui ꝑuellari corpore
ꝑugitur. Luxuriosus. quasi solutus in uolup¬
tates. unde & m̃bra loco inoca luxa dicuntur.
Lasci aius. qͦd sit luxus. id ẽ solutus & uanus. Lẏm¬
phaticꝰ. quod aqͣui tiuieat. quẽ greci hydrofo¬
uam dicunt. Lymphaticꝰ ꝓprie dr. qui uiq̃um
exaqua contrahit. cuiꝰ uicium ẽ huc atq illue
cursu ire aut fluere aque sumpto uicio. Sed
poete iam hocgenꝰ nominis ꝓfuriosis usurpant.
habeat cutem. Leꝑsus. apruritu niinio ipsius
scabiei dr. unde & ꝑ .p. scribi debet. Luscus. qͦd
lucem exparte sciat. sic ut lusciliosus. qui uesꝑe

Expanded text:
re, insidiator viae.' Lanista, gladiator, id est carnifex, re, insidiator viae.' Lanista, gladiator, id est carnifex, Tusca lingua appellatus, a laniando scilicet corpora. Lacessitor per translationem dictus a canibus vel a feris, quae solent lacerando provocare. Leno, conciliator stupri, eo quod mentes miserorum blandiat et deliniendo seducat. Libidinosus, ab eo quod facit quod libet. Libidinosus a Libero, qui puellarum corpore pingitur. Luxuriosus, quasi solutus in voluptate: unde et membra loco mota luxa dicuntur. Lascivus, quod sit laxus, id est solutus et vanus. Lymphaticus, quod aquam timeat, quem Graeci ὑδροφόβην dicunt. Lymphaticus proprie dicitur qui vitium ex aqua contrahit, cuius vitium est huc atque illuc cursare, aut a fluore aquae sumpto vitio. Sed poetae iam hoc genus nominis pro furiosis usurpant. habeat cutem. Leprosus a pruritu nimio ipsius scabiae dictus, unde et per P scribi debet. Luscus, quod lucem ex parte sciat, sicut luscitiosus, qui vesperi
Abbreviated transcription (Latin):
dum enim ht̃ stolam qͦd ẽ signum maritalis
curginitatis. Is curra uocatur: qui causa escȩ
quẽpiam consectatur.
acholicus uniuersalis. Grecum ẽ. Karus
grecum nomĩ ẽ. sicut & caritas. Unde & karistia.
Iuculentus. ab eo qͦd sit lingua
clarus. & sermone splendidus. Lector dictus.
a legendo idẽ ꝑcurrendo. unde & nauis dicit᷑
ctor a colligendo anmo qͦd legit. quasi couector
plurimarum possessor. quemadinodum docet tul
uantur. Liberalis dictus. eo qͦo libent̾ douet nec
Longeuus. quasi longieuz. & longi temporis.
Longaninis. suie maguanimis eo qͦd nullis pas¬
sionib ꝑturbet᷑. s ad uniu̾sa sustin euda patiens
ẽ. Cui contrariꝰ ẽ pusillaminus. angustus & ui
nulla tribulatione sub sistens: de quo scribit᷑.
stantiam uagationis appellatus. quia leui motu
mentis tͣunc usta nunc illa desiderat. Lubricus.
sus celerior ẽ. Latro uisessor iuarum. a latendo
dictus. Helius aut̃ latro ẽ inquit latero oblate¬

Expanded text:
dum enim habet stolam; quod est signum maritalis dum enim habet stolam; quod est signum maritalis virginitatis. Iscurra vocatur quia causa escae quempiam consectatur. K Katholicus, universalis: Graecum enim est. Karus Graecum nouculentus ab eo quod sit lingua clarus, et sermone splendidus. Lector, dicitur a legendo, id est percurrendo. Unde et navis dicitur ctor, a colligendo animo quae legit, quasi collector:plurimarum possessor, quemadmodum docet Tullbantur.' Liberalis dictus ab eo quod libenter donet nec Longaevus, quasi longi aevi et longi temporis. Longanimis, sive magnanimis, eo quod nullis passionibus perturbatur sed ad universa sustinenda patiens est. Cui contrarius est pusillanimis, angustus et in nulla tribulatione subsistens, de quo scribiturPstantiam vagationis appellatus, quia levi motu mentis nunc ista, nunc illa desiderat. Lubricus, sus celerior est. Latro, insessor viarum, a latendo dictus: Aelius autem 'latro est,' inquit, 'latero ob late
Abbreviated transcription (Latin):
d̾s in mundi principio condidit. accerto
motu distinguere tempora ordinauit.
Horuin gͥ signoꝵ obseruationes uel gene¬
cognitionem syderum conungunt. idẽ
contraria sunt: sic ignorari debent a xp̃i¬
auis. ut nec scͥpta esse uideant᷑. S ñ nulli
syderum pulchritudiue & claritate pellec¬
ti. inlapsu stellarum cecatis mentib corru¬
erunt: ita ut ꝑ subputationes noxias quȩ
mathesis dr. euentus rerũ p̃scire posse co¬
doctores. s etiam gentilium plato. arysto¬
tues. atq alii rerum ueritate ꝑ moci con¬
cordi sententia damꝑnauerunt᷑: dicentes
confusionẽ rerum potius detali ꝑsuasio¬
ne generari. Nam si genꝰ humanum ad
uarios actus nascendi necessitate p̃mitur.
legum ꝑcipiunt ultionem: quamuis
ipsi non fuerint celesti sapientie dediti:
ueritatis tam̃ testunomo errores eoꝵ
merito ꝑtulerunt. Ordo aut̃ iste septẽ
scłarium disciplinarum id̾o aphylosophis

Expanded text:
Deus in mundi principio condidit, ac certo Deus in mundi principio condidit, ac certo motu distinguere tempora ordinavit. Horum igitur signorum observationes, vel genecognitionem siderum conjungunt, id est, atione contraria sunt; sic ignorari debent a Christianis ut nec scripta esse videantur. 39. Sed nonnulli, siderum pulchritudine et claritate pellecti, in lapsus stellarum caecatis mentibus corruerunt, ita ut per supputationes noxias, 167 quae mathesis dicitur, eventus rerum praescire posse codoctores, sed etiam gentilium, Plato, Aristoteles, atque alii, rerum veritate commoti, concordi sententia damnaverunt, dicentes confusionem rerum potius de tali ne generari; nam si genus humanum ad uarios actus nascendi necessitate premeretulegum incurrerent ultionem? Et quamuis ipsi non fuerint caelesti sapientiae dediti, ueritatis tamen testimmerito perculerunt. Ordo autem iste septem saecularium disciplinarum ideo a Philosophis
Abbreviated transcription (Latin):
Nam & aquilã & cignum. ꝓpt̾ iouis fabulas
int̾ celi astra eius memorie causa collocaue¬
runt. Pseum quoq & uxorem eiꝰ andromedã.
ptꝰ ea qm sunt mortui incelũ receptos esse
crediderunt: ita ut iagines eoꝵ stellis
designarent. eoꝵq appellare nominibus
ñ erubescerent. Aurigam etiam erycconiũ
in celi astra collocauerunt. ꝓpt̾ quod uidis¬
sent eum pͥmum quadrigas umxise. Mi¬
rati sunt enim ingeniuni enis adimitatio¬
nem solis accessisse. & ꝓpt̾ hoc nomen eius
ptꝰ mortem iit̾ sydera posuerunt. Sic et¬
calisto lycaonis regis filia dum ab ioue com
instellis septemtrionalib transtulit. eãq
arcton. filium q eius arctofilax appellauit:
Sic lẏra ꝓ mercurio incelo locata. sic e cen¬
taurus cyron ꝓpt̾ qͦd nutrierat esculapium
& achyllem int̾ astra dinumeratus ẽ. Sed
quolibet modo suꝑstitiones hȩ ab homini¬
bus nuncupentur. sunt tam̃ sydera quȩ

Expanded text:
Nam et aquilam et cignum propter Iovis fabulas Nam et aquilam et cignum propter Iovis fabulas inter caeli astra eius memoriae causa conlocaverunt. Perseum quoque et uxorem eius Andromedam, posteaquam sunt mortui, in caelum receptos esse crediderunt; ita ut imagines eorum stellis designarent, eorumque appellare nominibus non erubescerent. Aurigam etiam Ericthonium in caeli astra conlocaverunt, propter quod vidissent eum primum quadrigas iunxisse. Mirati sunt enim ingenium eius ad imitationem Solis accessisse, et propter hoc nomen eius post mortem inter sidera posuerunt. Sic Callisto, Lycaonis regis filia, dum a Iove compin stellis Septentrionalibus transtulit, eamque Arcton, filium autem eius Arctofilax appellavit. Sic Lyra pro Mercurio in caelum locata; sic Centaurus Chiron, propter quod nutrierit Aesculapium et Achillem, inter astra dinumeratus est. Sed quolibet modo superstitionis haec ab hominibus nuncupentur, sunt tamen sidera quae
Abbreviated transcription (Latin):
hisdem dieb inquib ꝑ eum sol decurrit
t̾ra exusta solis ardore nichil pariat. Est
enim hoc tempꝰ canicularium dierum. Li¬
bram autẽ uocauerunt ab equalitate mensis
ipsius. quia octauo kł octobris sol ꝑeuni
signum currens equinoctium facit. Unde
& lucanus. Ad uste pond̾a libre. Scorpiũ
quoq & sagitarium ꝓpt̾ fulgura mensis
iꝑsius appellauerunt. Sagittarnis uir equi¬
nis crurib deformatur. cui sagittã & arcũ
aduingunt. ut exeo mensis ipsius fulmi¬
na demonstrentur: unde & sagittarius ẽ uocatꝰ.
runt: ut pluuias eiꝰdem temporis designa¬
rent. quas solet idem mensis plerumq iuex¬
tremis habere. Porro aquariũ & piscem
abymbrib tempoꝵ uocauerunt. qͦd hye¬
me qͣndo in his signis sol uehit᷑. maiores
pluuies funduntui. & miranda dementia
gentilium qui ñ solum pisces. s etiã arie¬
tes. & hyrcos & tauros. ursas. & canes. &
cancros. & scorpiones. incelum transtuler̃t.

Expanded text:
isdem diebus, in quibus per eum sol decurrit, isdem diebus, in quibus per eum sol decurrit, terra exusta solis ardore nihil pariat. Est enim hoc tempus canicularium dierum. Libram autem vocaverunt ab aequalitate mensis ipsius, quia VIII kal. Octobres sol per illud signum currens aequinoctium facit. Unde et Lucanus4, 58: Ad iustae pondera librae. Scorpium quoque et Sagittarium propter fulgura mensis ipsius appellaverunt. Sagittarius vir equinis cruribus deformatus, cuius sagittam et arcum adiungunt, ut ex eo mensis ipsius fulmina demonstrarentur. Unde et sagittarius est vocatus. runt, ut pluvias eiusdem temporis designarent, quas solet idem mensis plerumque in extremis habere. Porro Aquarium et Piscem ab imbribus temporum vocaverunt, quod hieme, quando in his signis sol vehitur, maiores pluviae profunduntur. Et miranda dementia gentilium, qui non solum pisces, sed etiam arietes et hircos et tauros, ursas et canes et cancros et scorpiones in caelum transtulerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
faciunt arietis cornua fingunt. Qd signũ
gentiles id̾o int̾ signa pͥmum constituer̃t.
quia in marcio mense qui ẽ anm pͥncipi¬
um. solem ineosigno cursum suum agere
dicunt. S & taurum int̾ syd̾a collocant.¬
& ipsum in honore iouis eo quod in bouem
sit fabulose conu̾sus qͣndo europã trans¬
uerit. Castorem quoq & pollucem post
mortem int̾ notissima sydera constituerunt.
qͦd signum gemini dicunt. Cancrum qͦq
inde dixerunt. eo qͦd cum ad eum signum men¬
se uinio sol uenerit retrogradit᷑ in modum
cancri breuioresq dies facit. Hoc enun aninial
incertã ht̃ pͥmam partẽ. deniq ad utraniq
partem gressum dirigit: ita ut prior pars
sit posterior. & posterior prior. Leonem in
grecia ingentem hercules occidit. & ꝓpter
uirtutẽ suã hunc int̾duodecum signa con¬
stituit. Hoc signum sol cum attigerit. nimi¬
um calorem mundo reddit: & annuos flatꝰ & estꝰ¬
circo int̾ astra collocauerunt. ꝓpt̾quod

Expanded text:
faciunt, arietis cornua fingunt. Quod signum faciunt, arietis cornua fingunt. Quod signum gentiles ideo inter signa primum constituerunt, quia in Martio mense, qui est anni principium, solem in eo signo cursum suum agere dicunt. Sed et Taurum inter sidera conlocant, et ipsum in honorem Iovis, eo quod in bovem sit fabulose conversus, quando Europam transvexit. Castorem quoque et Pollucem post mortem inter notissima sidera constituere: quod signum Gemini dicunt. Cancrum quoque inde dixerunt, eo quod cum ad id signum mense Iunio sol venerit, retrograditur in modum cancri, brevioresque dies facit. Hoc enim animal incertam habet primam partem, denique ad utramque partem gressum dirigit, ita ut prior pars sit posterior et posterior prior. Leonem in Graecia ingentem Hercules occidit, et propter virtutem suam hunc inter duodecim signa constituit. Hoc signum sol cum adtigerit, nimium calorem mundo reddit, et annuos flatus Etcirco intra astra conlocaverunt, propter quod
Abbreviated transcription (Latin):
pheton. phenonta. phyriona. esperꝰ. sterbon.
Has romani nominib deoꝵ suoꝵ. id est
iouis. saturni. martis. ueneris. & mercu¬
rii sacrauerunt. Decepti enim & deciꝑe
uolentes. ineoꝵ adulatione qui sibi aliqͥd
scãm amorem p̾stitissent sydera ostende¬
bant incelo: dicentes quod iouis eẽt illud
sydus. & illud mercurii. & concepta ẽ opi¬
mo uanitatis. Hanc opuuonẽ erroris dia¬
bolus conformauit. xp̃c euertit. Iam uͦ illa
quȩ abipsis gentilib signa dicuntur: in qͥb
& animancium imago destellis formatur.
ut arcton. aries. taurus. libra. & huius¬
modi alia: hi qui sydera ꝑuid̾unt in nu-¬
merum stellarum speriem corporis suꝑ¬
sticiosa uanitate ꝑmoti finxerunt excau¬
sis quibdam dõꝵ suoꝵ & imnagines & no¬
mina confirmantes. Nam arietẽ p̾mum
signum cui ut libre mediam mundi line¬
am tradunt. ꝓpt̾ amorem iouem ideo uo¬
cauerunt. in cuiris capite qui simulachra

Expanded text:
Phaethon, Phaenon, Pyrion, Hesperus, Stilbon. Phaethon, Phaenon, Pyrion, Hesperus, Stilbon. Has Romani nominibus deorum suorum, id est Iovis, Saturni, Martis, Veneris, atque Mercurii sacraverunt. Decepti enim et decipere volentes in eorum adulationem, qui sibi aliquid secundum amorem praestitissent, sidera ostendebant in caelo, dicentes quod Iovis esset illud sidus et illud Mercurii: et concepta est opinio vanitatis. Hanc opinionem erroris diabolus confirmavit, Christus evertit. Iam vero illa, quae ab ipsis gentilibus signa dicuntur, in quibus et animantium imago de stellis formatur, ut Arcton, ut Aries, Taurus, Libra et huiusmodi alia; hi, qui sidera perviderunt, in numerum stellarum speciem corporis superstitiosa vanitate permoti finxerunt, ex causis quibusdam deorum suorum et imagines et nomina conformantes. Nam Arietem primum signum, cui, ut Librae, mediam mundi lineam tradunt, propter Ammonem Iovem ideo vocaverunt, in cuius capite, qui simulacra
Abbreviated transcription (Latin):
mas luminis ex se fundat. Quod genꝰ syderis
quando apparuerit. aut pestilentiam. aut
famẽ. aut bella significat. Cometes autẽ
latine crunte appellantui: quia in modum
crinum flaminas spargunt: quas stoici dñt
esse uitra triginta. quarum nomina & ef¬
fectus quidã astrologi seripserunt. Lucifer
dictus. eo quod int̾ om̃a sẏd̾a plus lucem fe¬
rat uelhabeat. Est aut̃ unus ex planetis. Hic
S & splendor solis & lune & stellarum iubar
uocatur. quod in modum uibȩ radii ipsoꝵ ex¬
tendantur. Esperus stella ẽ. ocoridentalis.
quan cognominatam ꝑhiuent. abespero
hẏspanie rege. Est autẽ & ipsa exquiuq
stellis planetis. noctem ducens. & solem se¬
quens. Fercur autẽ qͦd hec stella oriens luci¬
ferum. occideus uesꝑum facit. Dequa staciꝰ
te stelle sunt quȩ ñ sunt fixe incelo ut reliq̃.
int̾dum inseptemtrionem. plerumq con¬
tra mundum. ñ nunquam cum mundo
feruntur. Quarum nomina g̾ca sunt:

Expanded text:
mas luminis ex se fundat. Quod genus sideris mas luminis ex se fundat. Quod genus sideris quando apparuerit, aut pestilentiam, aut famem, aut bella significat. Cometae autem Latine crinitae appellantur, quia in modum crinium flammas spargunt; quas Stoici dicunt esse ultra triginta, quarum nomina et effectus quidam Astrologi scripserunt. Lucifer dictus eo quod inter omnia sidera plus lucem ferat; est autem unus ex planetis. Hic sed et splendor solis ac lunae et stellarum iubar vocatur, quod in modum iubae radii ipsorum extendantur. Vesperus stella est occidentalis, quam cognominatam perhibent ab Hespero Hispaniae rege. Est autem et ipsa ex quinque stellis planetis, noctem ducens et solem sequens. Fertur autem quod haec stella oriens luciferum, occidens vesperum facit. De qua Statiutae stellae sunt quae non sunt fixae in caelo, ut reliquainterdum in septentrionem, plerumque contra mundum, nonnumquam cum mundo feruntur. Quarum nomina Graeca sunt
Abbreviated transcription (Latin):
Arcturum. pluuiasq hyades. Sunt autem
seꝑtem in fronte tauri. & oriuntur tempore
uernali. Myades a pluralitate dicte. quia
Sunt enim  stelle septẽ ante genua tau¬
ri. ex quib sexuidentur. Nam latet una.
Has latini uirgilias dicunt. a temporis signi¬
ficatione qͦd ẽ uer: quando oriuntur. Nam
occasii suo hyemem. ortu estatem. pͥmeq
nauigationis tempꝰ ostendunt. Canicula
stella. quȩ & syrius dr̃. estuiͥs mensib in me¬
dio centro celi ẽ: & dum sol ad eã ascend̾it.
coniuncta cum sole dupplicatur calor ipsius
& dissoluuntus corpora & uaporantui: Unde
& exipsa stella dies camculares dicuntui. qͣn¬
do & moleste sunt purgationes. Cauis aut̃
uocatur. ꝓpt̾ quod corpora morbo afficiat.
uel ꝓpt̾ flamine candorem quẽ emittit. qͦd
ciusmodi sit ut p̃ceteris lucere iudeatur.
Itaq quo magis eaui cognoscerent: syrion
appellasse. Cometes stella ẽ dicta. eo quod co¬

Expanded text:
sAen. 1, 744: Arcturum pluviasque Hyadas. Sunt autem sAen. 1, 744: Arcturum pluviasque Hyadas. Sunt autem septem in fronte Tauri, et oriuntur tempore vernali. Pliades a pluralitate dictae, quia  Sunt enim stellae septem ante genua Tauri; ex quibus sex videntur, nam latet una. Has Latini Vergilias dicunt a temporis significatione, quod est ver, quando exoriuntur. Nam occasu suo hiemem, ortu aestatem, primaeque navigationis tempus ostendunt. Canicula stella, quae et Sirius dicitur, aestivis mensibus in medio centro caeli est: et dum sol ad eam ascenderit, coniuncta cum sole duplicatur calor ipsius, et dissolvuntur corpora et vaporantur. Unde et ex ipsa stella dies caniculares dicuntur, quando et molestae sunt purgationes. Canis autem vocatur propter quod corpora morbo afficiat, vel propter flammae candorem, quod eiusmodiusmodi sit ut prae ceteris lucere videatur. Itaque quo magis eam cognoscerent, Sirion appellasse. Cometes stella est dicta eo quod co
Abbreviated transcription (Latin):
axis uicinitas facit. quia in eo fixe sunt. Ar-
cto fuax dicit᷑. quia arcton. idẽ elycem ur¬
sam sequitur. Euudem & bootẽ dixerunt.
eo quod plaustro heret. signum multis spec¬
cabile stellis. int̾ quas arcturris ẽ. Arcturus
stella ẽ post caudam maioris urse posita in sig¬
uo boote: uude arcturus dicta ẽ. quasi arcuso
tia. quia bootis p̃cordiis collocata ẽ. Oritur
aut̃ arcturus autunnali tempore. Orion as¬
trum ante tauri uestigia fulget. & dictus orion
aburina. idẽ ab iundatione pluuiarum.
Tempore enun hyemis obortus. mare. & t̾ras
aquis ac tempestatib turbat: Hunc latruii
iugulam uocant. qͦd sit arma tus ut gladiꝰ.
& stellarum luce t̾ribilis atq clarissimꝰ
Inquo si hec fulgent om̃a: serenitas porten¬
ditui si obscura sit. huiꝰ acies. tempestas cer¬
pluuias. unde & eas latini succulas appel¬
lauerunt. quia quando nascuntur. pluui¬
arum signa monstrantur. Dequib uirgiliꝰ.

Expanded text:
axis vicinitas facit, quia ineo sunt. 8. axis vicinitas facit, quia ineo sunt. 8. Arctophylax dicitur, quod Arcton, id est, Helicem Ursam sequitur. Eumdem et Booten dixerunt, eo quod plaustro haeret: signum multis inspectabile stellis, inter quas Arcturus est. 9. Arcturus est sidus post caudam majoris Ursae positum in signo Bootae. Unde et Arcturus dictus est, quasi ἄρκτου οὐρὰ, quia Bootae praecordiis collocata est. Oritur autem autumnali tempore. 162 10. Orion astrum ante Tauri vestigia fulget; et dictus Orion ab urina, id est, ab inundatione aquarum. Tempore enim hiemis obortus, mare et terras aquis et tempestatibus turbat. 11. Hunc Latini Jugulam vocant, quod sit armatus, ut gladio, et stellarum luce terribilis, atque clarissimus; in quo si effulgent omnia, serenitas portenditur; si obscuratur hic acies, tempestas cerpluvias, unde et eas Latini succulas appellaverunt, quia quando nascuntur, pluviarum signa mons
Abbreviated transcription (Latin):
stelle cadere ñ possunt. Inmobiles enim ut
p̾dictum ẽ sunt: & cum celo fixe feruntui:
Sẏdera dicta. quod nauigantes ea consid̾an¬
do iter dirigunt. ad cursus consiliumi. ne fal¬
lacib undis aut uentis alibi deducantur.
Quȩdami aut̾ stelle iccirco signa dicuntur.
quia eas naute obseruant. iugub̾nandis re¬
mnigiis. contemplantes aciem fulgoremq
earum: quib reb status celi futurꝰ ostendit᷑.
S & omĩs homines eas intendunt ad p̾uiden¬
das aeris qualitates. ꝑ estatem. g hyemem.
uernalemq temperiem. Ortu enĩ uel occa¬
su suo certis stationib tempoꝵ qualitates
significant. S ignoꝵ pͥmus arcton: qui in
are fixus septem stellis in se reuoluti rocat᷑:
nom̃ ẽ grecum. quod latiue d̾r ursa. Quȩ quia
ininodum plaustri u̾titur: nr̃i eam septem¬
trionem dixerunt. Triones enum ꝓprie sunt
boues aratorii. dicti eo quod t̾ram terant:¬
quasi t̾riones. Septemtriones autẽ ñ occide̾

Expanded text:
stellae cadere non possunt, immobilesque, ut stellae cadere non possunt, immobilesque, ut praedictum, sunt, et cum coelo fixae feruntur. Sidera dicta, quod ea navigantes considerando dirigunt ad cursum consilium, ne fallacibus undis, aut ventis alio deducantur. Quaedam autem stellae idcirco signa dicuntur, quia ea nautae observant in gubernandis remigiis, contemplantes aciem fulgoremque eorum, quibus rebus status coeli futurus ostenditur. Sed et omnes homines ea intendunt ad praevidendas aeris qualitates per aestatem, et hyemem, vernalemque temperiem. Ortu enim vel occasu suo certis stationibus temporum qualitates significant. Signorum primus Arcton, qui in axe fixus Septentrionali in se revolutus rotatur. Nomen est Graecum, quod Latine dicitur Ursa, quae quia in modum plaustri vertitur, nostri eam Septemtrionem dixerunt. Triones enim proprie sunt boves aratorii dicti, eo quod tquasi teriones. Septentriones autem non occidere
Abbreviated transcription (Latin):
uel anomala esficiuntur. id est quando par¬
ticulas addunt & detrahunt. Ceterum qͣn¬
do tantum detrahunt retrograda dicunt᷑.
stationem aut̃ faciunt quando stant.
dum stella motuni suum consuetum age¬
re uidetur: & aliquid p̾ter consuetudi¬
nem p̃cedit. De remotione & retrograda
dimmi motum suum agat. simul & retror¬
tatus stellarum ẽ: quia dum stella
semꝑ mouetur: tam̃ in aliquib locis
stare uidetur: De nominib stellarum ꝙ
quib ercausis nomina acceꝑunt. xlix.
ol appellatus. eo quod solus appareat.
Iobscuratis fuigore suo cunctis sydib.
Tuna dicta quasi lucina ablata media sẏllaba.
abeo luuien accipiat. acceptumq reddat.
Stelle dicte abstando. quia fire stant semꝑ
incelo necadant. Nam quod uidemus ẽcelo
stellas quasi labi. ñ sunt stelle s igniculi ab
ethere lapsi: qui fiunt dum uentus altiora
petens ethereum ignem secum trahit. qui
tractu suo mntatur stellas cadentes. Nam

Expanded text:
vel anomala efficiuntur, id est, quando parvel anomala efficiuntur, id est, quando particulas addunt et detrahunt. Ceterum quando tantum detrahunt, retrograda dicuntur; stationem autem faciunt, quando stant. dum stella motum suum agere videtur, et aliquid praeter consuetudinem praecedit. De remotione vel retrograddum motum suum agat, simul et retrortatus stellarum est, qua dum stella semper movetur, tamen in aliquibus locis stare videntur. De nominibus stellarum, quibus ex causis nomina acceperunt . Sol appellatus eo quod solus appareat, obscuratis fulgore suo cunctis sideribus. Luna dicta quasi Lucina, ablata media syllaba. ab eo lumen accipiat, acceptum reddat. Stellae dictae a stando, quia fixae stant semper in caelo nec cadunt. Nam quod videmus e caelo stellas quasi labi, ere lapsi, qui fiunt, dum ventus altiora petens aethereum ignem secum trahit, qui tractu suo imitatur stellas cadentes. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
tardius exorte citius ad occasum ꝑueni¬
unt. alie parit̾ orunitur & ñ simul occidunt
om̃s aut̃ suo tempore ad cur sum ꝓpͥum
reuertuntur. De stellarum in t̾uallis. xlii.
telle int̾se diu̾sis in t̾uallis distant a¬
terra. ꝓpt̾ea dispari claritate magis
minus ue nr̃is oculis apparent. Nam multe
maiores sunt his quas nidemus conspicuas
noscidr inqͣnto tp̃r circulũ suũ una qͣq stella
ꝑ currat. siue ꝑ longitudinẽ. siue ꝑ latitudinẽ.
Nã luna decem & octo annis fertur explere
circulum suum. Mercurus annis uigniti
Lucifer annis nouẽ. Sol annis decem. &
Saturnus. trignita. Quib ꝑactis: ad reu̾¬
sionem circul sui hisdem signis & partib
reuertuntur. Quȩdam sydera radiis solis
p̃pedita anomala fiunt aut retrograda.
aut stationaria. iuxta quod poeta meminit
noctem radiisq potentib astra. ire uetat.
cursus q uagos ratione moratur. De stella¬
ꝑ totum mundum uario motu discurrt̃.
Unde ꝓ eo qͦd errant recrograda dicuntur

Expanded text:
tardius exortae citius ad occasum perveniunt: aliae pariter oriuntur et non simul occidunt: omnes autem suo tempore ad cursum proprium revertuntur. De stellarum intervallis . ellae inter se diversis intterra, propterea dispari claritate magis, minusve nostris oculis apparent; nam multae majores sunt iis quas videmus conspicuas,nosci dicitur in quanto tempore circulum suum unaquaeque stella percurrat, sive per longitudineNam luna octo annis fertur explere circulum suum, Mercurius annis viginti, Lucifer annis novem, sol annis decem et Saturnus triginta. Quibus peractis ad reversionem circuli sui iisdem signis et partibus revertuntur. 3. Quaedam sidera radiis solis pedita anomala fiunt, aut retrograda, aut stationaria, iuxta quod et poeta meminit nocte diem, radiisque potentibus astra ire vetat, cursusque vagos ratione moratur. De stellper totum mundum vario motu discurrunt. Unde pro eo, quod errant, retrograda dicuntur,
Abbreviated transcription (Latin):
partib suꝑant. quȩ due partes c̾ẽra media
octo suꝑãtur abultima nona.
Quod numeri infiniti existant. &.
nmeros aut̃ infinitos ẽẽ certissimum ẽ:
qm̃ inquoc̃q numero finem faciendum
putaueris. idẽ ipse ñ dico uno addito auge
ri. s qmlibet sit uragnꝰ & qͣmilibet ingentẽ
multitudinẽ continens. in ipsa ratione atꝙ
scientia numeroꝵ ñ solum duplicari uerũ
etiam multiplicari potest. Ita uͦ suis quisꝙ
numerꝰ ꝓprietatib t̾minaturr: ut nullus
eoꝵ par eẽ cuicumq alt̾i possit. Ergo & dis¬

Expanded text:
partibus superant, quae duae partes tertia media, partibus superant, quae duae partes tertia media, VIII, superatur ab ultima nona. Quot numeri infiniti existunt . Numeros autem infinitos esse certissimum est, quoniam in quocumque numero finem faciendum pri, sed quamlibet sit magnus et quamlibet ingentem multitudinem continens, in ipsa ratione adque scientia numerorum non solum duplicari, uerum etiam multiplicari potest. Ita uero suis quisque numerus proprietatibus terminatur, ut nullus eorum par e
Abbreviated transcription (Latin):
Spericus autẽ numerꝰ
est. qui circulato nu¬
mero multiplicatus a se
nichoat & nise conu̾titur.
ut u̾bi gr̾a. quinquies quini ingies quinqͥes
Hic circulus dum uise ipso multiplicatus
fuerit. facit speram. idẽ quinquies uigin¬
rentia arichietice. Geometrie. & musiee.
nt̃ arithineticam aut̃ & Geonietriã & mus¬
cam hoc int̾ est. Ut media inuemias in arith¬
metica. pͥmo si queris. coniungis extrema
& diuidis. & facis medium. ittputa fac extre
cuuit decem & octo: partiris media & facis
nouem. quod ẽ aualogicum arithmetice:
ut medius quot monadib suꝑat pͥmum. his
suꝑetur abextremo. Suꝑant enun nouem
sex trib monadib: is suꝑatur ad duodecii.
Scd̾m geometriam uͦ ĩta queris. Ex trema
multiplicata tantum faciunt quantum¬
multiplacata. faciunt septuagies dipondius.
Media octo & nouẽ multiplicata: tantũdẽ
faciunt. Scd̾m musicam ita. Qua parte
suꝑat medius pͥmum: eadẽ parte suꝑatur
medius ab extremo. ut puta. sex & octo duab

Expanded text:
Sphaericus autem numerus est qui circulato numero multiplicatus a se inchoat, et in se convertitur, ut quinquies quini, viginti quinque. Hic circulus dum seipso multiplicatus fuerit, facit sphaeram, id est, quinquies XXrentia arithmeticae, geometriae et musicae. 1. Inter arithmeticam autem, et geometriam, et musicam hoc interest, ut media invenias. In arithmetica primo sic quaeris. Conjungis extrema, et dividis, et facis medium, utciunt X et VIII: partiris media et facis IX, quod est analogicum arithmeticae, ut medius quot monadibus superat primum, his superetur ab extremo. Superant enim IX VI tribus monadibus, his superatur a XII. Secundum geometriam vero ita quaeris. Extrema multiplicata tantum faciunt, quantumMultiplicata, faciunt septuagies dipondo dipondius . Media VIII et IX multiplicata, tantumdem faciunt. Secundum musicam ita: Qua parte superat medius primum, eadem parte superatur medius ab extremo. Utputa VI et VIII; duabus
Abbreviated transcription (Latin):
habere iubeas commendatum. Nam xp̃s
tempore iampliro. uel nunc ur̃m ñ mereor
uidere conspectum. S sꝑo mulum qui ñ
obliuiscitur misereri nec repellit infinẽ
quia eraudiet p̃cem pauꝑis: & ur̃o me mui¬
serum rep̃sentabit aspectui. Suggero
sane & omnimoda supplicatione deposco.
ut libros ethẏmologiar ũ quos iam fauente
dño audiuiinus consuminatos ꝓmissionis
ur̃ȩ memores seruo uĩo dirigere iubeatis.
quia ut mͥ sum conscuis magna ibi ex par¬
te serui tui postulatione sudasti: & ideo pri
mum in me existe munificus. sic in scõrum
cetib & felix habearis et primus. Gesta
etiam synodi in qua fuit arrius eramuus
ur̃i igne. & si ñ purificatus inuenitur tam̃
decoctus: queso ut ur̃o instinc̾tu a filio ur̃o
dño rege nobis dirigantur cito. Nam et
nrã eius sic flagitauit głe suggestio. quia
multũ in concilio ꝓ inuestiganda opus est
ueritate. Decetero creatoris altissimi. pieta¬
tem effiagito. ut coronam beatitudinis u

Expanded text:
habere jubeas commendatum. Nam ego tempore tam prolixo, vel nunc vestrum non mereor videre conspectum: sed spero in illum qui non obliviscitur misereri, nec repellit in finem, quia exaudiet precem pauperis, et vestro me miserum repraesentabit aspectui. Suggero sane et omnimoda supplicatione deposco, ut librum Etymologiarum, quem jam, favente Domino, audivimus consummatum, promissionis vestrae memores servo vestro dirigere jubeatis: quia, ut mihi sum conscius, magna ibi ex parte servi tui postulatione sudasti. Et ideo in me primum existe munificus, sic in sanctorum coetibus et felix habearis et primus. Gesta etiam synodi in qua Sintharius examinis vestri igni etsi non purificatus, invenitur tamen decoctus quaeso, ut vestro instinctu a filio vestro Domino rege nobis dirigantur cito. Nam et nostra ejus sic flagitavit gloriam suggestio, quia multum in concilio pro investiganda opus est veritate. De caetero Creatoris altissimi pietatem efflagito, ut coronam beatitudinis vestrae
Abbreviated transcription (Latin):
Iter aut̃ & itiner diu̾sam significationẽ hũ
Iter enim ẽ locus transitu facilis. unde & appa¬
lamus aditum. Itiuer aut̃ ẽ itus longe uiȩ
& ipse labor ambulandi: ut quo uelis ꝑuema
Semita itineris dimidrum ẽ: asci itu dicti.
Semita aut̃ hominumẽ: callis ferarum &
pecudum. Callis ẽ iter pecudum int̾ mon¬
tes angustum & tritum. a callo pedum noca¬
tum. siue callo pecudum p̃duratum. Tra¬
mites sunt trausuersa magris itinera. siue
recta ua: dicte qͦd transmitant. Diuortia
sunt flexus uiarum. hȩ sunt uiȩ indiu̾sa
tendentes Idem & diu̾ticula sunt. hoc est
diu̾se ac diuise nie. siue semite transu̾se:
quȩ sunt altere uiȩ. buinim. quia dupplex
est uia. Competa. quia plures mea compe¬
tunt uie quasi triniȩ. quadriniȩ. Ambitꝰ
int̾ uicinoꝵ edificia. locꝰ duoꝵ pedum ac
semis ad circum eundi facu̾itatẽ relictus. &
ab ambulando dictiis. Orbita uestigium

Expanded text:
Iter autem et itiner diversam significationem habent. Iter autem et itiner diversam significationem habent. Iter enim est locus transitu facilis, unde et appellamus itum. Itiner autem itus est longae viae, et ipse labor ambulandi, ut quo velis pervenias. Semita itineris dimidium, a semi itu dictum. Semita autem hominum est. Callis ferarum et pecudum. Callis est iter pecudum inter montes angustum et tritum, a callo pedum vocatum, sive callo pecudum perduratum. Tramites sunt transversa in agris itinera sive recta via: dicti, quod transmittant. Divortia sunt flexus viarum, hoc est, viae in diversa tendentes. Nunc diverticula sunt, hoc est diversae ac divisae viae, sive semitae transversae, quae sunt a latere viae. 12. Bivium, quia duplex est via. Compita, quia plures in ea competunt viae, quasi triviae, quatriviae. Ambitus inter vicinorum aedificia locus, duorum pedum et semipedis, ad circumeundi facultatem relictus, et ab ambulando dictus. 13. Orbita vestigium
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ qua potest ire uehiculum. & uia dicta a ue¬
hiculoꝵ incursu. Nam duos actus capit. ꝓpt̾̃
euntium & uenientium uehiculoꝵ occursũ.
Omis aut̃ iua aut publica ẽ aut priuata. Pu¬
blica ẽ. quȩ in solo publico ẽ: quȩ int̾ actus
ppso patet. Hec aut admare aut oppida ꝑti¬
net. Priniata ẽ: quȩ uicmo mumcipio data
est. Strata dicta. quasi uulgi pedib trita.
Lucretius. Strataq iam nulgi pedib trita.
uiarum. Ipsa est & de lapidata. idẽ lapidib
strata. Ornm aut̾ pęni dña lapidib uias sra¬
uisse. Postea romani eas ꝑ omnẽ pene orbens
disposuerunt ꝓpt̾ rectitudinem itiuerum¬
& ue plebs esset ociosa. Ager ẽ media strate
eminentia coaggeratis lapidib strata. abaꝑ¬
gere id ẽ coaceruatione dicta: quã hẏstorici
uiam militarem dicunt. Ut. Qualis sepe ue
deprensus inaggere serpens. Iter uel itus est
uia. qua iriab homine quaqua uersum pot̾

Expanded text:
est qua potest ire vehiculum; et via dicta a veest qua potest ire vehiculum; et via dicta a vehiculorum incursu. Nam duos actus capit, propter euntium et venientium vehiculorum occursum. Omnis autem via aut publica est aut privata. Publica est quae in solo publico est, qua iter, actus populo patet. Haec aut ad mare aut ad oppida pertinet. Privata est quae vicino municipio data est. Lucretius: Strataque jam vulgi pedibus detrita viarum. Ipsa est et dilapidata, id est lapidibus strata. Primi autem Poeni dicuntur lapidibus vias stravisse, postea Romani eas per omnem pene orbem disposuerunt propter rectitudinem itinerum, ne plebs esset otiosa. Agger est media stratae eminentia coaggeratis lapidibus strata, ab aggere, id est, a coacervatione dicta, quam historici viam militarem dicunt, ut: Qualis saepe viae deprensus in aggere serpens. Iter vel itus est via, qua iri ab homine quaquaversum potest.
Abbreviated transcription (Latin):
passus. cxxx. id ẽ pedes. d.c.xx. quinq: cuius
mensura octies computata miliarium facit.
qui constat quinq milia pedib. Centuria
aut̃ ager ẽ ducentoꝵ iugerum qui apud an¬
tiquos a centum iugerib uocabatur: s post¬
ea dupplicata ẽ: nomenq pristinum retimuit.
Innumero enim centurie multiplicate sunt:
nomen mutare non potuerunt. De itinerib
ensuras uiarum nos miliaria dici xui.¬
mus. greci stadia. galli lengas. egyptii
signes. persȩ parasangas. Sunt aut̃ ꝓprio queq
spacio. Millarium mille passib cerminat᷑.¬
& dictum miliarium quasi milleadium hñs
pedes quinq milia. Leuga finitur passib
mille quingentis. Stadium octaua pars.
miliarii ẽ: constans passib centum uiguiti
quinq. Hoc pͥmum herculem statuisse dñt.
eumq eo spacio det̾minasse qͦd ipse sub uno
sp̃ri confecisset. ac ꝓinde stadium appellasset:
qm̃ infine respirasset simulq stetisset. Uia

Expanded text:
passus CXXV, id est pedes DCXXV; cuius passus CXXV, id est pedes DCXXV; cuius mensura octies conputata, miliarium facit, qui constat quinque milia pedibus. Centuria autem ager est ducentorum iugerum, qui apud antiquos a centum iugeribus vocabatur, sed postea duplicata est nomenque pristinum retinuit. In numero enim centuriae multiplicatae sunt, nomen mutare non potuerunt. De itineribus . Mensuras viarum nos miliaria dicimus, Graeci stadia, Galli leugas, Aegypti schoenos, Persae parasangas. Sunt autem proprio quaeque spatio. Miliarium mille passibus terminatur; et dictum miliarium quasi mille adium, habens pedes quinque milia. Leuga finitur passibus mille quingentis. Stadium octava pars miliarii est, constans passibus centum viginti quinque. Hunc primum Herculem statuisse dicunt, eumque eo spatio determinasse quod ipse sub uno spiritu confecisset, ac proinde stadium appellasse quoniam in fine respirasset simulque et stetisset. Via
Abbreviated transcription (Latin):
passus. pedes quinq. ꝑtica passus duos. ⁊dest
pedes decem. Pertica aut̃ aportando dicta. qͣsi
portica. Om̃s enim p̃cedentes mensure incor¬
pore sunt. ut palmus. pes. passus. & reliqua.
sola ꝑtica portatur. Est eiuin decem pedũ¬
ad instar calami. in ezechiele templum men¬
surantis. Actus minimus ẽ latitudine pe¬
Cumata quoq undiq u̾sum. pedes habẽt
Actus quadratus undiq fiuitur. pedio
arapeunem dicunt. ab arando scilicet.
Actus dupplicatus. ugerum facit. Abeo enim
quod ẽ iunctum. iugeri nomen accepit. Iu¬
gerum autem longitudine pedũ. cͦcͤ.xͣł. constat.¬
rustici agriun uocant. Porcam idem betici
S porca ẽ: quod in aranday.
extat. quod defossum est. Lira galli candetũ
appellant iareis urbaius spacium centum pe¬
duni. quasi centetum. Inagrestib aut̃ pedes
centuni quinquaginta quadratoꝵ. uistum
candetum uocant. Porro stadialis ager habet

Expanded text:
passus pedes quinque, perticas passus duos, id est passus pedes quinque, perticas passus duos, id est pedes decem. Pertica autem a portando dicta, quasi portica. Omnes enim praecedentes mensurae in corpore sunt, ut palmus, pes, passus, et reliqua; sola ad instar calami in Ezechiele templum mensurantis. Actus minimus, est latitudine pemata quoque undique versum pedes habetActus quadratus undique finitur pedibusici arapennem dicunt, ab arando scilicet. Actus duplicatus iugerum facit; ab eo quod est iunctum iugeri nomen accepit. Iugerum autem constat longitudine pedum ducentrustici acnuam vocant. Porcam idem Baetici Sed porca est quod in arando extat; quod defossum est, lira. Galli candetum appellant in areis urbanis spatium centum pedum, quasi centetum. In agrestibus autem pedes centum quinquaginta quadratum iustum candetum vocant. Porro stadialis ager habet
Abbreviated transcription (Latin):
appellatus. Ager enim bis diuisus figuram de¬
narii numeri efficit. Archa abarcendo uocata.
fines enim agri custodit. eosq ad iri ꝓhibet.
ẽ rifimum dictum. eo quod trium possessio¬
num fines astringit. Hinc & quadrifinium.
quod quatuor. Reliqui liites angustiores.
& int̾ se distant inparib int̾uallis: & nonini¬
b designatis. De mensuris agrorum. &u¬
ensura est quicquid pond̾e. capacitate.
longitudine. altitudine. latitudine.
Imoq finitur. Maiores itaq orbem in partib
parces inꝑuinciis. ꝓuincias mregionib. regi¬
nes in locis. loca int̾ritoriis. t̾ritoria magris.
agros incenturiis. centurias inuigerib iuge¬
ra inclimatib. deinde climata inactus. ꝑticas.
passus. gradꝰ. cubitos. pedes. palmos. unctias.
& digitos diuiserunt. Tanta enim fuit eoꝵ
sollertia. Digitus ẽ pars minima agrestium
mensurarum. Inde unctia. hñs digitos tres.
Paimus aut̃ quatuor digitos habet. pes sedeqin

Expanded text:
appellatus. Ager enim bis divisus figuram deappellatus. Ager enim bis divisus figuram denarii numeri efficit. Arca ab arcendo vocata: fines enim agri custodit eosque adire prohibet. Trifinium dictum eo quod trium possessionum fines adstringit. Hinc et quadrifinium, quod quattuor. Reliqui limites angustiores et inter se distant inparibus intervallis et nominibus designatis. De mensuris agrorum . Mensura est quidquid pondere, capacitate, longitudine, altitudine, latitudine, animoque finitur. Maiores itaque orbem in partibus, partes in provinciis, provincias in regionibus, regiones in locis, loca in territoriis, territoria in agris, agros in centuriis, centurias in iugeribus, iugera in climatibus, deinde climata in actus, perticas, passus, gradus, cubitos, pedes, palmos, uncias et digitos dividerunt; tanta enim fuit illorum sollertia. Digitus est pars minima agrestium mensurarum. Inde uncia habens digitos tres. Palmus autem quattuor digitos habet, pes sedecim,