comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tuleruntorieius: uergo
consũmatũ:: & inclinato
capite. tradidit spm̃. uspo¬
test quȩ fecit ita disponere
quomodo disposuit homoiste
qua passus : edhomo
mediatordi & hominũ. ho¬
mo dequo prȩdictũ legitur
& homoest &quis agnosc&
hec fiebant: non agnosce¬
bant hominẽdm̃. omonã¬
q apparebat. quids latebat
atiebat᷑ hec om̃a qui appa¬
rebat. &idemipse dispone¬
bat hȩcomnia quilatebat.
iditergo quia consumata
sunt omnia. quȩ oportebat
ut fierent antequã acciper&
uthoc &iã cõsumar&ur qđ
scriptura praedixerat. & in
sitimea potauerunt meace¬
tu. sitio inquit. amquã
dicer&: hocminus fecistis
date qđ estis.  udei quippeips
erant ac&ũ. degenerantes
auino patriar charũ & ꝓphe¬
tarũ. & tã quã deplenouase
de iniquitate mundihuius
impleu corhabentes uelut
spongtã cauernosis quoda¬
modo atq tortuosis latibulis
fraudulentũ. sopũ autem
ciuicir cũ posuerunt spongtã
ac&o plenã qm̃ herba est
humilis & pectus purgat.

Expanded text:
ergo Consummatum est. Et inclinato capite, tradidit spiritum. Quis potest quae facit, ita disponere, quomodo disposuit homo iste qui passus est? Sed homo Mediator Dei et hominum, homo de quo praedictum legitur: Et homo est, et quis agnoscit haec fiebant, non agnoscebant hominem Deum. Homo namque apparebat, qui Deus latebat. Patiebatur haec omnia qui apparebat, et idem ipse disponebat haec omnia, qui latebat. Vidit ergo quia consummata sunt omnia quae oportebat ut fierent antequam acciperet ut hoc etiam consummaretur quod Scriptura praedixerat, Et in siti mea potaverunt me aceto , Sitio, inquit: tanquam diceret, Hoc minus fecistis, date quod estis. Judaei quippe ipsi erant acetum, degenerantes a vino Patriarcharum et Prophetarum; et tanquam de pleno vase, de iniquitate mundi hujus impleti, cor habentes velut spongiam, cavernosis quodammodo atque tortuosis latibulis fraudulentum. Hyssopum autem cui circumposuerunt spongiam aceto plenam, quoniam herba est humilis, et pectus purgat,
Abbreviated transcription (Latin):
cũmunia. sicut inapostolo¬
rũ actib scriptũ est it
enim apostolierant quasi
nihil habentes &omnia
pos sidentes: Quomodoer¬
gomatrẽ magistri & domi¬
nisui discipulus & famulus
accepit insua. ulnaliquid
suũ nemodicebat. nquia
paulo post in eodem libro
legit᷑ : quot quot enĩ pos¬
sessores prȩdiorũ ueldomo¬
rũerant: uendentes affe

Expanded text:
communia; sicut in Apostolocommunia; sicut in Apostolorum Actibus scriptum est. Sic enim Apostoli erant, quasi nihil habentes, et omnia possidentes . Quomodo ergo matrem magistri et Domini sui discipulus et famulus accepit in sua, ubi aliquid suum nemo dicebat? An quia paulo post in eodem libro legitur, Quotquot enim possessores praediorum vel domorum erant, vendentes affe
Abbreviated transcription (Latin):
modequacreatus fuerat.
& quã relinquebat. Alterũ
ꝓse quodã modo filiũ ꝓu¬
debat. Lãcur hoc fecerit
qđ sequitur indicat it
enim euangelista : & exilla
hora accepit cã discipulur
in sua. Descipso dicens
sic quippe cõmemorecre
quiutiq om̃s. sedipsũ prȩ
c&eris & familiarius dili¬
gebat. Itautin conuiuuio
suꝑpectus suũ discũbere
facer& credo ut istius
euangelii qđ ꝑ cũ fuerat
praedicaturus diuinãex¬
cellentiã hochomo altius
cõmendar&. Sedinqua
suaiohannes matrẽdñi acce¬
pit : Ncq enĩnonexeiserat
qui dixerunt ei ec cenos di¬
misimus omnia & sequuti su¬
mus te: Sedibiquoq audi¬
erant. quicũq: ista dimise¬
rit ꝓpt̃me. Accipi& an hoc
seculo centies tantũ. abe¬
bat ergo discipulus centu¬
pliciter pluraquã dimise¬
rat. Inquȩ susciper & eius
matrẽ : quiilla donauerat:
edinea soci&ate beatus io¬
hannes receperat centuplũ
tbinemo dicebat aliquid su¬
um. sederant illis omnia

Expanded text:
mo de qua creatus fuerat, mo de qua creatus fuerat, et quam relinquebat, alterum pro se quodammodo filium providebat. Nam cur hoc fecerit, quod sequitur indicat. Ait enim evangelista: Ex illa hora accepit eam discipulus in sua, de seisic quippe commemorare qui utique omnes, seipsum prae caeteris familiarius diligebat, ita ut in convivio supra pectus suum residere faceret. Credo ut istius Evangelii, quod per eum fuerat praedicaturus, divinam excellentiam hoc modo altius commendaret. 3. Sed in quae sua Joannes matrem Domini accepit? Neque enim non ex eis erat qui dixerunt ei, Ecce nos dimisimus omnia, et secuti sumus te. Sed ibi quoque audierat, Quicumque ista dimiserit propter me, accipiet in hoc saeculo centies tantum . Habebat ergo ille discipulus centupliciter plura quam dimiserat, in quae susciperet ejus matrem qui illa donaverat. Sed in ea societate beatus Joannes receperat centuplum, ubi nemo dicebat aliquid suum, sed erant illis omnia
Abbreviated transcription (Latin):
Hancitaq horam prȩdixe¬
rat . Quatunc non dũuene¬
rat in qua deber& agnosce
re moriturus. dequa fue¬
rat mortaliter natus
uncergo diumna facturus
nondiumitatis sed in sirmi
humanaiam patiens exqua
fuerat factus homo. Affec¬
tu cõmendabat humano
uncenim quimariã crea¬
uerat innotescebat uirtu¬
te: Nunc uero qđ maria
pepererat. pendebat incru
n& : exemplo suo suos instru¬
xit preceptorbonus. ut a fili¬
ir pus impendat᷑ cura paren¬
tib tãquã lignũ illud ubi
erant fixa mebramorien¬
tis: &iã cathedra fuerit
magistri docentis: Ex hac
doctrina sana didicerat
paulus apostolus qđ doce¬
bat. quando dicebat. Siquir
autẽ suis & maxime domesti¬
cis non ꝓuid&. fidem negat.
& est infideli d&erior. Quid
autẽ tãcuiq domesticũ. quã
parentes filus aut parentib
filii. Huius itaq: saluberri¬
mi prȩcepti. Ipsemagister
scõrũ de scipso constituebat
exemplũ quando non ut
Famulȩ di quã creauerat¬
& regebat. sedut matriho¬

Expanded text:
Hanc itaque horam praedixerat, quae tunc nondum venerat, in qua deberet agnosci a matre moriturus, de qua fuerat mortaliter natus. Tunc ergo divina facturus, non divinitatis, sed infirmithumana jam patiens, ex qua fuerat factus homo, affectu commendabat humano. Tunc enim qui Mariam creaverat, innotescebat virtute; nunc vero quem Maria pepererat, pendebat in crunet, et exemplo suo suos instruxit praeceptor bonus, ut a filiis piis impendatur cura parentibus: tanquam lignum illud ubi erant fixa membra morientis, etiam cathedra fuerit Magistri docentis. Ex hac doctrina sua didicerat Paulus apostolus, quod docebat quando dicebat: Si quis autem suis, et maxime domesticis non providet, fidem negat, et est infideli deterior . Quid autem cuique tam domesticum quam parentes filiis, aut parentibus filii? Hujus itaque saluberrimi praecepti, ipse magister sanctorum, de seipso constituebat exemplum, quando non ut famulae Deus, quam creaverat et regebat, sed ut matri ho
Abbreviated transcription (Latin):
ihr̃. & diciteis Tulerunt
dnm̃ demonumento. &
nescimus ubi posuerunteũ.
Nonnulli codices &iã greci
habent. tulerunt dnm
meũ. Quodui deridictũ
ƿotest ꝓpensiore caritatis.
uel famulatus affectu.
Sedhoc inplurib codicib
quos in promptuhabuim
noninuenimus. xutergo
p&rus &illealius discipulus
&uenerunt ad monum̃tũ
Currebant autẽ duo simul
& illeali: us discipulus.
praccucurrit citius
p&ro: &uenit primus ad
monentũ. Aduestenda hic
& cõmendanda recapitula¬
tio: quomodo reditũ est
adid qđ fuerat pr&er mis¬
sũ: & tamenquasi hoc seque¬
r&ur adiunctuest. Tũ enĩ
iam dixis s& uenerunt ad
monum̃tũ: Regres sus :¬
ut narrar& quomodoue¬
nerint: Atq ait. Curre¬
bant autẽ duosimul: & c&eri
Abi ostendit qđ prȩcurrens
admonum̃tũ. Prior uene¬
rit alius illediscipulus quẽ
seipsũ significat. sed tãquã
dealio cuncta narrat:
Et cũ se inclinass& inquit.
uidit positalinteamina
q̃ tam̃ introut. Uenitengosimor p&rur

Expanded text:
 dicit eis: Tulerunt Dominum de monumento, et nescimus ubi posuerunt eum. Nonnulli Codices etiam Graeci habent: Tulerunt Dominum meum, quod videri dictum potest propensiore charitatis vel famulatus affectu. Sed hoc in pluribus Codicibus, quos in promptu habuimus, non invenimus. Exiit ergo Petrus, et ille alius discipulus, et venerunt ad monumentum. Currebant autem duo simul, et ille alius discipulus praecucurrit citius Petro, et venit primus ad monumentum. Advertenda hic et commendanda recapitulatio, quomodo reditum est ad id quod fuerat praetermissum, et tamen quasi hoc sequeretur, adjunctum est. Cum enim jam dixisset: Venerunt ad monumentum, regressus ut narret quomodo venerint, atque ait: Currebant autem duo simul, etc. Ubi ostendit quod praecurrens ad monumentum prior venerit alius ille discipulus quem seipsum significat, sed tanquam de alio cuncta narrat. Et cum se inclinasset, inquit, vidit posita linteamina, non tamen introivit. Venit ergo Simon Petrus
Abbreviated transcription (Latin):
Inpriorib euangelii sui pastib:
Hic er gointellegendũ ÷ ad
ihm̃. Nontunc solũ sed tunc
audiendo discipulis qđ cer
te modo in reuelatione corpo¬
ris beatis simi stephani: fere
omnib: gentib: declaratur:
cceperunt ergocorpus ihũ
& ligauerunt illudlinteiscũ
ar omatib. sicut mos uidȩis
est sepelire Non mihi uidet᷑
euangelista frustra dicere
uoluisse. sicut mos iudeis
est sepelire: It a quippe nifal¬
lor ammonuit in huius modi
officus quȩ mortuns exhiben¬
tur. morem cuiusq gentis
esse ser uandu. Orat autẽ
in loco ubicrucifixus ÷ hortus
& inhorto monum̃tũ nouum.
Inquo nonduquisquã positus
erat: Sicut in mariȩ uirgi¬
nis utero nemo ante illum
nemo postillũ conceptus ÷
Itain hoc monum̃to nemo
ante illũ: Nemopostillum
parasceue iudȩorũ qui auix¬
taerat monum̃tũ. posuert
ihm̃. Acceleratũ uult intel¬
legi sepulturã. Neaduespe¬
rascer& quandoiam ꝓpter
parasceuen. quã cȩnã purã
le aliquid non licebat.

Expanded text:
in prioribus Evangelii sui 634 partibus . Hic ergo intelligendum est, ad Jesum non tunc solum, sed tunc audiendo discipulus: te modo in revelatione corporis beatissimi Stephani fere omnibus gentibus declaratur. Acceperunt ergo corpus Jesu, et ligaverunt illud linteis cum aromatibus, sicut mos Judaeis est sepelire. Non mihi videtur evangelista frustra dicere voluisse, sicut mos Judaeis est sepelire. Ita quippe, nisi fallor, admonuit in hujusmodi officiis, quae mortuis exhibentur, mortem cujusque gentis esse servandam Erat autem in loco ubi crucifixus est, hortus, et in horto monumentum novum, in quo nondum quisquam perat: sicut in virginis utero nemo ante illum, nemo post illum, conceptus est. Ita in hoc monumento acmo ante illum nemo, nemo post illum parascevem Judaeorum, quia juxta erat monumentum, posuerunt Jesum. Acceleratam vult intelligi sepulturam, ne advesperasceret: quando jam propter parascevem, quam coenam puram le aliquid non licebat.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ actis omnib quȩ
ante suã mortem
per agi oportere prȩsci¬
ebat. quando uoluit tra
goinquit qm̃ parasceue erat:
Ut non remanerent incruce
corpora sabbato. eratenim
magnus dies ille sabbati. Ro¬
gauerunt pilatũ ut frange¬
rent̾ eorũ crura: & tolleren¬
tur. Noncrura tollerentur
sedhi quib ideo frangebantur
ut morerentͥ. & auferentur
exligno: Nependentes in cru¬
cib magnũdiem festũ. sui
diurni cruciatus horrore foe¬
darent. Uenerunt ergomili¬
tes: & primiquidem freger̃t
crura & alterius quicruci¬
fixus ÷ cũ eo. Adihm̃ autẽ cũue

Expanded text:
actis omnibus quae ante suam mortem peragi oportere praesciebat, quando voluit tradgo, inquit, quoniam parasceve erat, ut non remanerent in cruce corpora sabbato erat enim magnus dies ille sabbati, rogaverunt Pilatum ut frangerentur eorum crura, et tollerentur. » Non crura tollerentur, sed hi quibus ideo frangebantur ut morerentur, et auferrentur ex ligno; ne pendentes in crucibus magnum diem festum sui diurni cruciatus horrore foedarent. 2. « Venerunt ergo milites, et primi quidem fregerunt crura, et alterius qui crucifixus est cum eo.
Abbreviated transcription (Latin):
sor tẽmittentes qđ ait mat¬
theus. Nisi qđ lucas dicen¬
do soctes. pluralem ꝓsingula¬
rinumera posuit: quȩ lo cu¬
tio scripturis scĩs insolita non
est: quãuis non nulli codices
sortẽ repperiant᷑ haberenon
sortes Marcus itaq solus
uid&ur aliquã intulis seques¬
tionẽ dicendo enĩ mitten¬
tes sortẽ suꝑeis quis quid
toller& tãquã suꝑomnib
uestim̃tis non suꝑ solatonica
sors misa sit locutus uid&ur
sed &iã hic breuitas obscurita¬
tẽfacit. Sic enim dictũ est
mittentes sortẽ suꝑeis. Ac
sidicer&ur: mittentes sortẽ
cũuiderent᷑: qđ& factũ est.
Omniũ quippe uestim̃torũer.
diuisio cõpl&canoneẽt Nisi¬
sorte clariussa : Quis &iã
illã tonicã toller& ut sic con¬
tentio diuidentiũ finer&ur.
uel nulla potius orir&ur
Quodergoait quis quid tol¬
ler&: quando quidem hoc
sortideputatꝰ. non adom¬
nia quȩ diuisa sunt uestim̃ta
referendu ÷. Sorsenim

Expanded text:
sortem mittentes, quod ait Matsortem mittentes, quod ait Matthaeus? nisi quod Lucas dicendo sortes, pluralem pro singulari numerum posuit: quae locutio Scripturis sanctis insolita non est, quamvis nonnulli Codices sortem reperiantur habere, non sortes. Marcus itaque solus videtur aliquam intulisse quaestionem. Dicendo enim: Mittentes sortem super eis, quis quid tolleret, tanquam super omnibus vestimentis, non super sola tunica sors missa sit, locutus videtur. Sed etiam hic brevitas obscuritatem facit: sic enim dictum est, Mittentes sortem super eis, ac si diceretur, Mittentes sortem cum dividerentur: quod et factum est. Omnium quippe vestimentorum ejus divisio completa nonsorte claruisset quis etiam illam tunicam tolleret, ut sic contentio dividentium finiretur, vel nulla potius oriretur. Quod ergo ait: Quis quid tolleret, quandoquidem hoc sorti deputatur, non ad omnia quae divisa sunt vestimenta referendum est. Sors enim
Abbreviated transcription (Latin):
sed partiti: Nec ait sortientes
par titisunt: sed inc&eris ues¬
timentis sortẽ omnino non
nominans: postea dixit. &
inuestẽ meã miserunt sortẽ.
ꝓpt̃ illã reliquã tunicã de
qua .re. dicã. qđ ipse donaue
rit. cũ prius eã quȩ oboriri
potest. tamquã euangeliste
inter se discrepent calũniam
ꝓpulsauero demonstrans.
nullius c&erorũ uerba Nar¬
rationi iohannis eẽ contraria
attheus enĩdicendo: diui¬
serunt uestim̃ta eius sortem
mittentes. ad totã diuisionẽ
uestim̃torũ. uoluit intellegi
&iã illã tunicã ꝑtinere. de
qua sortẽ miserunt:uia
utiq om̃s uestes diuidendo
inquib & illa fuit. deipsoc
sortitisunt: ale ÷ qđ ant eiã
lucas. Diuidentes uestim̃ta
eius miserunt sortes iui¬
dentes enim uenerunt ad tu¬
nicã. dequa ÷ facta sortro.
ut inter eos uniuer sa uestim̃¬
torũ eius. diuisio conpleret᷑:
iud autẽ inter ÷ utrũdicatur
diuidentes miserunt sortes
qđ ait lucas. Andiuiserunt

Expanded text:
sed, partiti: nec ait, sortientes sed, partiti: nec ait, sortientes partiti sunt; sed in caeteris vestimentis sortem omnino non nominans, postea dixit, et in vestem meam miserunt sortem, propter illam reliquam tunicam. De qua re dicam quod ipse donrit, cum prius eam quae oboriri potest, tanquam evangelistae inter se discrepent, calumniam propulsavero, demonstrans nullius caeterorum verba narrationi Joannis esse contraria. Matthaeus enim dicendo: Diviserunt vestimenta ejus sortem mittentes , ad totam divisionem vestimentorum voluit intelligi etiam illam tunicam pertinere, de qua sortem miserunt, quia utique omnes vestes dividendo, in quibus et illa fuit, de ipsa sortiti sunt. Tale est quod ait etiam Lucas: Dividentes vestimenta ejus, miserunt sortes . Dividentes enim venerunt ad tunicam, de qua facta est sortitio, ut inter eos universa vestimentorum ejus divisio compleretur. Quid autem interest utrum dicatur: Dividentes miserunt sortes, quod ait Lucas, an: Diviserunt
Abbreviated transcription (Latin):
mentacius. & fecerunt
quattuor pastes. unicuiq
militi partẽ acceperunt
& tunicã. Et sc loquutus ÷
ut dec&eris uestimentis
nullã sortẽ missa eẽ uideanu
sed d&unica quã simul cũc&e¬
ris acceperunt. sed non simi¬
liter diuiserunt. De hacem̃
sequitꝰ exponens Er at aut̃ẽ
tunica in consutilis. de super
contexta ꝑtotũ. Cur autẽ
deilla sortẽ miserunt nar¬
rans: dixerunt er goinqui
adinuicẽ: Nonscindam eam
sed sortiamur de illa cuius su
Appar & itaq mnalus uestib
e quales cos habuis se pastes
ut sostiri necesse non fuern
In illa uero una: noncos ha¬
bere potius se singulas par¬
tes nisi scindereurꝰ : ut pani¬
nos eius inutiliter tollererꝰ
Quodnefacerent: adunaͣm
eã perue nire sortitione m¬
luerunt. uius euangelis¬
tȩ narrationi. consonato
am ꝓphecicũ testimoniũ.
qđ &ipse continuo subum¬
gens: ut scriptura inquit
impler&ur dicens artii
sunt uestim̃ta mea sibi. et
suꝑ uestẽ meã miserunt
sortẽ. A onenimait sortiu

Expanded text:
erunt quatuor partes, unicuique militi partem; acceperunt et tunicam. Et sic locutus est, ut de caeteris vestimentis nullam sortem missam esse videamus; sed de tunica quam simul cum caeteris acceperunt, sed non similiter diviserunt. De hac enim sequitur exponens, Erat autem tunica inconsutilis, desuper contexta per totum. Cur autem de illa sortem miserunt narrans: Dixerunt ergo, inquit, ad invicem, Non scindamus eam, sed sortiamur de illa cujus sit. Apparet itaque in aliis vestibus aequales eos habuisse partes, ut sortiri necesse non fuerit: in illa vero una non eos habere potuisse singulas partes, nisi scinderetur, ut pannos ejus inutiliter tollerent; quod ne facerent, ad unum eam pervenire sortitione maluerunt. Hujus evangelistae narrationi consonat etiam propheticum testimonium, quod et ipse continuo subjungens, Ut scriptura, inquit, impleretur dicens, Partiti sunt vestimenta mea sibi, et super vestem meam miserunt sortem. Non enim, ait, sortiti;
Abbreviated transcription (Latin):
quia ꝑ malos facta sunt
Quidenim deipsa crucedic¬
turisumus. quȩ certesimilit̃
abinmicis atq impus xp̃o
facta & in pacta ÷: & tamen
ea significari recte intelle¬
git᷑ qđ ait apostolus. quȩ sit
latitudo & longitudo. & al¬
quippe intrauersoligno
quoextendunt pendentis
manus. & significat opera
bona in latitudine caritatis
Longat atrans uersoligno
usq ad terrã ubidorsum
pedesq figunt᷑. & signifi¬
cat ꝑseuerantiã. in longitu¬
dine tẽporis usq infinem.
Alta ÷ incacumine qđ trans¬
uer sũ lignũ sursũuersus
excedit: & significat suꝑ¬
nũ finẽ quocuncta opera
refcrunt : qm̃ cuncta quȩ¬
latitudine. aclongitudinebene
acꝓseueranter fiunt: ꝓpt
altitudinẽ diuinorũ faci¬
enda sunt pramiorum
Profunda : in caparte
qua interra figit᷑ ibiquip¬
pe & occulta: necuideri porest.
sed cuncta cius apparentia
& eminentia indeconsur¬
gunt. sicut bona nrã de ꝓ¬
funditate gratiȩdi quae
conprȩhendi aciudicari

Expanded text:
quia per malos facta sunt,quia per malos facta sunt,Quid enim de ipsa cruce dicturi sumus, quae certe similiter ab inimicis atque impiis Christo facta et impacta est? Et tamen ea significari recte intelligitur, quod ait Apostolus: Quae sit latitudo, et longitudo, et alquid equo extenduntur pendentes manus, et significat opera bona in latitudine charitatis. Longa est a transverso usque ad terram, ubi dorsum pedesque figuntur, et significat perseverantiam in longitudine temporis usque in finem. Alta est in cacumine quod per transversum lignum sursum versus excedit et significat supernum finem, quo cuncta opera referuntur. Quoniam cuncta latitudine ac longitudine bene ac perseveranter fiunt, propter altitudinem divinorum facienda sunt praemiorum. Profunda est in ea parte quia in terra figitur. Ibi quippe et occulta est, nec videri potest, sed cuncta ejus apparentia et eminentia inde consurgunt, sicut bona nostra de profunditate gratiae Dei, quae comprehendi ac indicari
Abbreviated transcription (Latin):
tas & suꝑeminentiorẽ haber
suꝑomnia praecepta ÷ me¬
rito uestis quȩ significatur.
de suꝑcontexta per hib&ur.
In consutilis autẽ nealiquan¬
do dissuatur. & ad unũ ꝑue¬
nit quiamimũomĩs colligit.
sicut mapostolis cũ es s& &iã
ipsenumerus duodenarius
tatem: cũeillud unus ꝓom
nib dixerit: & hoccũ omni¬
b tamquã ꝑsonã gerens ip¬
sius unitatis acceperit: Ideo
unus ꝓomnib. quiaunitas ÷
inomnib. nde & hic cũ dixis¬
s& de suꝑ contexta: Addidit
ꝑ totũ. Quod sire feramus
adid qđ significat Nemo
eiur exƿers quiꝑtiner &. in¬
uenitur ad totũ. A quototo
sicut greca indicat lingua
Catholica uocatur ecclesia.
nsor te autẽ quidnisi digra¬
tia cõmendata : ⁊ Sicquip¬
pe inuno adom̃s ꝑuenit cũ
sors omnib placuit. quia&
di gratia inunitate ad om̃s
ꝑuenit. & cũ sorsmitutur
Non ꝑsonȩ cuiusq uel meri¬
tis: sedocculto iudicio dicedi¬
tur. N ecideo ista non aliq̃d
bonisignificas se quis dixerit

Expanded text:
 habet super omnia praecepta est, merito vestis quae significatur, desuper contexta perhibetur: inconsutilis autem, ne aliquando dissuatur, et ad unum pervenit, quia in unum omnes colligit, sicut in apostolis, cum esset etiam ipse numerus duodenarius,tatem, cum et illud unus pro omnibus dixerit, et hoc cum omnibus, tanquam personam gerens ipsius unitatis acceperit. Ideo unus pro omnibus, quia unitas est in omnibus. Unde et hic cum dixisset desuper contexta, addidit per totum. Quid si referamus ad id quod significat: nemo ejus est expers, qui pertinere invenitur ad totum a quo toto, sicut Graeca indicat lingua catholica vocatur Ecclesia? In sorte autem quid nisi Dei gratia commendata est? Sic quippe in uno ad omnes pervenit, cum sors omnibus placuit, quia et Dei gratia in unitate ad omnes pervenit; et cum sors mittitur, non personae cujusquam, vel meritis, sed occulto Dei judicio ceditur. Nec ideo ista, non aliquid boni significasse quis dixerit,
Abbreviated transcription (Latin):
rucis ixodũo. pos¬
tea quã diusio uesti¬
mentocũ cius. &iã mis¬
sa sorte conpl&a ÷ quȩdem¬
de narr& iohannes euange¬
lista: uid eamus: Et milites
quideminquit: haec feceruN.
tabant autẽ iuxtacrucẽihũ
mater eius: & soror matris
eius maria deopȩ: & maria

Expanded text:
rucifixo Domino, postquam divisio vestimentorum ejus etiam missa sorte completa est, quae deinde narret Joannes evangelista, videamus. Et milites quidem haec fecerunt. Stabant autem juxta crucem Jesu mater ejus, et soror matris ejus Maria
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ crucifixerunt cũpassio¬
nib: & concupiscentus : quã
magnũbonu :: Nectam̃
facit hoc nisi concupiscens
aduersus carnẽ spsbonus
cũillã crucẽ xp̃i fecerit im¬
micus. id ÷ sp̃s malus: Pos
siue frontib credentiũ : siue
ipsi aquȩ exqua regenerant
siue oleo quocrismate un¬
gunt̾: siue sacrificio quoa
lunt᷑. Nihil eorũ rite ꝑficitꝰ:
uomodo ergo ꝑ id qđ male
faciunt ahil. bonisignifica¬
tur: quando ꝑcrucẽ xp̃iquã
fecerunt mali. Incelebra¬
tione sacram̃torũ : reius
bonũ nobisomne signatur

Expanded text:
suam crucifixerunt cum passionibus et concupiscentiis , quam magnum bonum est? Nec tamen facit hoc, nisi concupiscens adversus carnem spiritus bonus, cum illam crucem Christi fecerit inimicus, id est spiritus malus. Postsive frontibus credentium, sive ipsi aquae ex qua regenerantur, sive oleo quo chrismate unguntur, sive sacrluntur, nihil eorum rite perficitur. Quomodo ergo per id quod mali faciunt nihil boni significatur, quando per crucem Christi quam fecerunt mali, in celebratione sacramentorum ejus, bonum nobis omne signatur
Abbreviated transcription (Latin):
rendo decȩsare ut occider&
xp̃m. quã superius ubi dixe¬
runt: nos legẽ habemus.
& secundũlegem deb& mori
quia filiũdi sefecit .. orũlegẽ
quippe ille nontimuit occide¬
re. sed magis filiũdi timuit
neoccider&. Nuncuero: non
sic potuit cõtemmere casa¬
rem auctorem potestatis
suȩ. Quẽ ammodũ legem
gentis alienae. dhuctam̃
e uangelista. sequit᷑ & dicit:
ilatus autẽ cũ audiss& hos

Expanded text:
rendo de Caesare, ut occideret rendo de Caesare, ut occideret Christum, quam superius ubi dixerunt: Nos legem habemus, et secundum legem debet mori, quia filium Dei se fecit. Eorum legem quippe ille non timuit ut occideret, sed magis Filium Dei timuit ne occideret. Nunc vero non sic potuit contemnere Caesarem, auctorem potestatis suae, quemadmodum legem gentis alienae. Adhuc tamen evangelista sequitur, et dicit: Pilatus e
Abbreviated transcription (Latin):
innocentẽ homo hominẽ deb&
occidere. sed tam̃ idzelando
facere: multomagis malui ÷
quãtimendo. Etideo non ait
uerax magister. quime tibi
tradidit ipsehaber peccatũ.
tãquã ille non haber& sedait
maius hab& peccatũ: Ut & iõse
habere intelleger&. Neq eñ
ꝓpterea illud nullũ :: quiaho
maiuse. x inde quȩ rebat
pilatus. dimittere cum.
uid ÷ hoc qđ dictu : ex inde.
quasi antea non querebat
ege superiora & inuenies.
lã dudũcũ quaerere dimitte
reihm̃ Exinde itaq intel¬
ex haccausa nehaber & po¬
catũ. occidendo in nocen tem
silitraditũ. quãuis minus
peccans quã iudȩi: quieũ illi
tradiderant occidendum:
xindeergo idest. ideo ne
hoc peccatũ facer&: Nonnunc
primũ. sed abinitio quȩ re¬
bat eũ dimittere udxiautẽ
clamabant dicentes: Si hunc
dimittis Nones amicuscae¬
saris. Omnis enĩ quisc regẽ
facit contradicit cacsarei
aioremtimorem seingere¬
re putauerunt pilatoter¬

Expanded text:
innocentem, homo hominem debet innocentem, homo hominem debet occidere: sed tamen id zelando facere, multo magis malum est quam timendo. Et ideo non ait verax magister: Qui me tibi tradidit, ipse habet peccatum, tanquam ille non haberet; sed ait: Majus habet peccatum, ut etiam se habere intelligeret. Neque enim propterea illud nullum est, quia majus est. Exinde quaerebat Pilatus dimittere eum. Quid est hoc quod dictum est, exinde, quasi antea jam non quaerebat? Lege superiora, et invenies jamdudum eum quaerere dimittere Jesum. Exinde itaque intelex hac causa, ne haberet peccatum occidendo innocentem sibi traditum, quamvis minus peccans quam Judaei, qui eum illi tradiderunt occidendum. Exinde ergo, id est, ideo, ne hoc peccatum faceret, non nunc primum, sed ab initio quaerebant eum dimittere. Judaei autem clamabant dicentes: Si hunc dimittis, non es amicus Caesaris. Omnis enim qui se regem facit, contradicit Caesari. Majorem timorem se ingerere putaverunt Pilato ter
Abbreviated transcription (Latin):
datũ desuꝑ.Propterea qui
tradidit me tibi: maius pec¬
catũ hab&. Eccerespondit.
& tam̃ ubicũq nonrespondit
non sicut reus siuedolosus
sed sicut agnus hoc est. sicut
simplex atq innocens. non
aperuit os suũ.Proinde
ubi non respondebat. sicut
ouis silebat. Ubir esponde¬
bat. sicut pastor docebat.
Discamus ergo qđ dixit. qđ &
ꝑ apostolũ docuit. quia non
est potestas nisiado. & quia
plus peccat qui potestati in¬
nocentẽ occidendũ liuore
tradit: quã potestas ipsa.
sicũ timore alterius maioris
potestatis occidit: Talemq̃ip
peds pilato dederat potesta¬
tẽ ut ess& &iã subcae saris
potestate Quaꝓpt̃: Non
haberes inquit aduersus me
potestatẽ ullã. Idest quan¬
tulit cũq habes. Nisihoc ipsũ
enim tantũ ÷ ut tibi omnmo¬
doliberũsit: ꝓpterca quitra¬
didit me tibi: maius peccatũ
hab&. lle quippeme tuȩpo¬
testati tradidit inuidendo.
tuuero eandẽ potestatẽ in me
ex erturuses m&uendo.
Nectimendo quidem prȩserũ

Expanded text:
 desuper. Propterea qui me tradidit tibi, majus peccatum habet. Ecce respondit, et tamen ubicunque non respondit, non sicut reus sive dolosus, sed sicut agnus, hoc est, sicut simplex atque innocens non aperuit os suum. Proinde ubi non respondebat, sicut ovis silebat; ubi respondebat, sicut pastor docebat. Discamus ergo quod dixit, quod et per Apostolum docuit, quia non est potestas nisi a Deo ; et quia plus peccat qui potestati innocentem occidendum livore tradit, quam potestas ipsa, si eum timore alterius majoris potestatis occidit. Talem quippe Deus Pilato dederat potestatem, ut esset etiam sub Caesaris potestate. Quapropter: Non haberes, inquit, adversus me potestatem ullam, id est, quantulamcunque habes, nisi hoc ipsum enim tantum est, ut tibi omnimodo liberum sit, propterea qui me tradidit tibi, majus peccatum habet. Ille quippe me tuae potestati tradidit invidendo, tu vero eamdem potestatem in me exerciturus es metuendo Nec timendo quidem praesertim 629
Abbreviated transcription (Latin):
exut incũ quidicitꝰ caluariȩ
locũ hebraice golgotha
ulucũ cruci fixerunt: &cũeo
alios duos hinc & hinc: Medium
autẽ ihm̃. stiduolatrones
erant. sicut aliorũ euange¬
listarũ narratione didicim
cũ quib crucifixus: & inter
quos fixus ÷ xp̃s: de quo prę¬
missa dixerat ꝓph&ia.
& inter ini quos deputatus ÷
Scripsit autẽ & titulũ pila¬
tus & posuit suꝑcrucem:
Erat autẽ scriptũ. ihs naza¬
renus Rexiudeorum

Expanded text:
exiit in eum qui dicitur Calvariae exiit in eum qui dicitur Calvariae locum, Hebraice Golgotha, ubi eum crucifixerunt; et cum eo alios duos, hinc et hinc, medium autem Jesum. Isti duo latrones erant, sicut aliorum evangelistarum narratione didicimus , cum quibus crucifixus, et inter quos fixus est Christus, de quo praemissa dixerat prophetia: Et inter iniquos deputatus est . Scripsit autem et titulum Pilatus, et posuit super crucem. Erat autem scriptum: Jesus Nazaren
Abbreviated transcription (Latin):
uer sus calũnias infidelis
atq impiȩ uanitatis.unc
adnarrationẽ iohannis eua¬
gelistȩ post istabreuiter
tractã redeamus: us cipe¬
runt autẽ inquit ihm̃ & e
ducerunt. & baiulans sibi
crucẽ:. Exut incũ quidicitur
caluariȩ locũ. hebraice golgo¬
ha: ubi eum crucifixerunt:
batergo adlocũ ubi fuerat
crucifigendus. por tanscru¬
cemsuã ihs̃ Erande specta¬
culũedsispectat impi&as.
arandeludibriũ sipi&as
grande mesteriũ. Si spec¬
t et impi&as: grandeigno¬
miniae documentũ. sipi&cas
urande fidei manimentum
ispect et impi&as. Rid&
regem ꝓuirgaregm. lignũ
sui poctare supplicu. sipi&as
uidit regẽ bauilantẽ lignũ
ad sem& ipsũ figendu. quod
fixurus fuerat &iã infron¬
tib regũ neo spernen¬
dus oculis impiorũ In quo
erant gloriatura corda scorũ
suã. suogestansumero com¬
mendabat. & lucernȩ ar su¬
rae que sub modi o ponenda
nonerat candelabrũ ferebat.
aiulans ergo sibicrucem:

Expanded text:
versus calumnias infidelis versus calumnias infidelis atque impiae vanitatis. Nunc ad narrationem Joannis evangelistae post ista breviter tractata redeamus. 3. Susceperunt autem, inquit, Jesum, et eduxerunt: et bajulans sibi crucem, exiit Calvariae locum, Hebraice autem Golgotha, ubi eum crucifixerunt. Ibat ergo ad locum ubi erat crucifigendus, portans crucem suam Jesus. Grande spectaculum; sed si spectet impietas, grande ludibrium. Si pietas, grande mysterium; si spectet impietas, grande ignominiae documentum; si pietas, grande fidei monumentum. Si spectet impietas, ridet regem, pro virga regni, lignum sui portarevidet regem bajulantem lignum ad semetipsum figendum, quod fixurus fuerat etiam in frontibus regum, in eo spernendus oculis impiorum in quo erant gloriatura corda sanctorum. m suo gestans humero commendabat; et lucernae arsurae, quae sub modio ponenda non erat, candelabrum ferebat. Bajulans ergo sibi crucem,
Abbreviated transcription (Latin):
na fuis se conicit᷑ usq: ad ho¬
rãdiei tertiã. quacrucificũ
listatestat᷑. sexhorȩ sunt
tres nocturne tres diur¬
nȩ. Vnde in hac parasceu e
paschae. Id ÷ prȩparatione
immolationis xp̃i. quae abiho¬
ra noctis nona coeperat.
quasi sexta agebatꝰ hora Id ÷
ꝑacta quinta. Iã sexta cur¬
rere coeperat quando pi¬
latus trib unal ascendit
dhucenĩ erat ipsa p̃paratio
qua abhora noctis nona coepe¬
rat: doncefier & quȩ prepara¬
facta ÷ hora secundũ marcum
tertia: non prȩparationis
sed diei: eademq: sexta non
diei sed praeparationis: sexutio
horis. Anoctisnona usq ad
diei tertiã conputatis. arum
duarũ solutionũ. Istius difsi¬
cils quaestionis. eligatquisq
quã uol& melius autẽ quid
elegat iudicabit. quide con¬
sensue uangelistarũ. qua o¬
perosissime disputata sunt
legerit: Quodsi & aliȩ solin¬
ones eius potuerint inueniri
cuͣmulatius euange ueritats
constantia defendexur. Ad¬

Expanded text:
na fuisse convincitur, usque ad hona fuisse convincitur, usque ad horam diei tertiam, qua crucifixum lista testatur, sex horae sunt, tres nocturnae, tres diurnae. Unde in hac Parasceve paschae, id est, praeparatione immolationis Christi, quae ab hora noctis nona coepta erat, quasi sexta agebatur hora; id est, peracta quinta, jam sexta currere coeperat, quando Pilatus tribunal ascendit. Adhuc enim erat ipsa praeparatio, quae ab hora noctis nona coeperat, donec fieret quae praeparafacta est, hora secundum Marcum tertia, non praeparationis, sed diei; eademque sexta non diei, sed praeparahoris a noctis nona usque ad diei tertiam computatis. Harum duarum solutionum istius difficilis quaestionis, eligat quisque quam volet Melius autem quid eligat judicabit, qui de Consensu Evangelistarum quae operosissime disputata sunt, legerit . Quod si et aliae solutiones ejus potuerint inveniri, cumulatius evangelicae veritatis constantia defendetur ad
Abbreviated transcription (Latin):
derunt: uerũ &iã udci
quiut crucifiger&ur: hora
tertia clamauerunt: st &
alia huius solutio quȩstionis
ut non hic accipiat᷑ hora sexta
dici. quianec iohannes ait
erat autẽ hora dici quasi sex¬
ta. Authoca quasi sexta
sedait. erat aut ẽ paras ceue
paschȩ hora quasi sexta
arasccucautẽ latine prȩpa¬
ratio ÷edisto uerbo greco
libentius utuntꝰ iudȩi. In hu¬
ius modi obseruationib
&iã quimagis latine. quã
praparatio paschȩ ascha
uero nrm sicut dicit apostolus
Immolatus : xp̃s. Cuius paschae
praparationẽ. si abhora noctis
nona cõputemus. tunc enim
uidentꝰ principes sacerdotũ.
ꝓnuntias sedñi immolationẽ
dicentes: Reus ÷ mortis
cũ adhuc indomo pontificis
audir&ur: Vnde congruen¬
ter accipitꝰ in de coepisse prȩ¬
parationẽ ueripaschȩ cuius
umbraerat paschaiudeorum
Idest. immolationis xp̃i. Ex
quo a sacer dotib ꝓnuntiatus
est immolandus. Profecto
ab ea noctis hora quȩ tunc no¬

Expanded text:
derunt; verum etiam Judaei, derunt; verum etiam Judaei, qui ut crucifigeretur, hora tertia clamaverunt. 2. Est et alia hujus solutio quaestionis, ut non hic accipiatur hora sexta diei, quia nec Joannes ait, Erat autem hora diei quasi sexta, aut hora quasi sexta; sed ait, Erat autem parasceve Paschae, hora quasi sexta . Parasceve autem latine Praeparatio est: sed isto verbo grlibentius utuntur Judaei, in hujusmodi observationibus, etiam qui magis Latine quam praeparatio paschae. Pascha vero nostrum, sicut dicit Apostolus, immolatus est Christus . Cujus paschae praeparationem, si ab hora noctis nona computemus tunc enim videntur principes sacerdotum praenuntiasse Domini immolationem, dicentes: Reus est mortis, cum adhuc in domo pontificis audiretur; unde congruenter accipitur inde coepisse praeparationem veri Paschae, cujus umbra erat pascha Judaeorum, id est, immolationis Christi, ex quo a sacerdotibus praenuntiatus est immolandus, profecto ab ea noctis hora, quae no
Abbreviated transcription (Latin):
quidicit̾ caluarie locũ hebra¬
ice golgatha. ubieũ cruci fixe¬
runt. Quid ÷ ergo qđ marcus
euangelistadicit erat autem
hora tertia & crucifixerunteũ.
isi quia hora tertia crucifixus
est dñs lingus iudeorũ. hora
sexta manib militũt intel¬
legamus horã quintã iam fuisse
trans actam & aliquid de sex¬
ta coeptũ. quando sedit ꝓtri¬
bunalipilatus. quaedicta r
aiohanne: horaquasi sexta.
tcũ ducer&ur. & lignocum
duob: latronib: configer&ur
Iuxtaeius crucẽ gererentur
qua gesta narrantꝰ hora sexta
integra conpler&ur: xqua
harausq: ad nonã sole obscu¬
rato tenebras factas trium
cuangelistarũ matthei mar¬
ci. & lucȩ. contestat᷑ auctocitas.
ed qm̃miudei facinus interfecti
& cius milites trans ferre conati
tertia potius horã recordatus
expresnt: quahora intelle¬
gunt᷑ apudpilatũ clamnare
potiusse. crucifige crucifige
t non illitantũ repperiantꝰ
crucifixis seihm̃. Idest milites.
quieũ ligno sextahora suspen¬

Expanded text:
qui dicitur Calvariae locum, Hebraice Golgotha, ubi eum crucifixerunt. Quid est ergo quod Marcus evangelista dicit: Erat autem hora tertia, et crucifixerunt eum , nisi quia hora tertia crucifixus est Dominus linguis Judaeorum, hora sexta manibus militum? Ut intelligamus horam quintam jam fuisse transactam, et aliquid de sexta coeptum quando sedit pro tribunali Pilatus, quae dicta est a Joanne hora quasi sexta: et cum duceretur, et ligno cum duobus latronibus configeretur, et juxta ejus crucem gererentur quae gesta narrantur, hora sexta integra compleretur; ex qua hora usque ad nonam sole obscurato, tenebras factas trium evangelistarum, Matthaei, Marci et Lucae contestatur auctoritas . Sed quoniam Judaei facinus interfecti et ejus milites transferre conati tertiam potius horam recordatus expressit, qua hora intelliguntur apud Pilatum clamare potuisse, Crucifige, crucifige : ut non illi tantum reperiantur crucifixisse Jesum, id est, milites qui eum ligno sexta hora suspen
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitatẽ erat locus ubicru¬
tũ hebraeice. E rece &latine.
Rex iudeorũ. He quippe
treslinguȩ ibi prȩc&eris
eminebat: hebrea ꝓpt̃
iudȩos indi lege gloriantes
Greca ꝓpt̾gentiũ sapien¬
tes: latina ꝓpt̃ romanos.
multis ac pene omnib: iam
tunc gentib imperantes
Dicebant ergopilato. pon¬
tifices iudeorũ. Noliscri¬
bere rexiudeocũ. sed quia
ipsedix Rexsii iudeorum
espondit pilatus. Quod scrip¬
s. scripsi. Dineffabilẽ ium
diuinȩ operationis: &iam
incordib ignorantium.
Nonne occultauox quȩdam
pilato. Intus quodã sidici
potest clamoso silentio per¬
sonabat. qđ tanto ante in
psalmorũ litteris ꝓph&atũ
scriptionẽ ⁊ Non cornũ¬
pit : qđ scripsit scripsit.
ed &iã pontifices qui hoc
corrũpiuolebant. quid
dicebant Aoliscribere
inquiunt rex iudȩorum
sed quia ipse dix̃ Rexiudeo¬
rũ. Quid loquimiꝰ in sanr.
id fieri contradici tis.
Quodmutare nullo pacto
ƿotestis ⁊ Nũquidenim
ꝓpterea nonerit uerum.

Expanded text:
itatem erat locus ubi crutum Hebraice, Grece et Latine: Rex Judaeorum. Hae quippe tres linguae ibi prae caeteris eminebant: Hebraea propter Judaeos in lege Dei gloriantes; Graeca propter gentium sapientes; Latina propter Romanos multis ac pene omnibus jam tunc gentibus imperantes. Dicebant ergo Pilato pontifices Judaeorum: Noli scribere: Rex Judaeorum, sed quia ipse dixit: Rex sum JudaeoRespondit Pilatus: Quod scripsi, scripsi. » O ineffabilem vim divinae operationis, etiam in cordibus ignorantium, nonne occulta vox quaedam Pilato intus, quodam, si dici potest, clamoso silentio personabat, quod tanto ante in Psalmorum litteris prophetatum scriptionem non corrumpit. Quod scripsit, scripsit; sed etiam pontifices qui hoc corrumpi volebant, qui dicebant: Noli scribere, inquiunt, Rex Judaeorum, sed quia ipse dixit, Rex sum Judaeorum. Quid loquimini, insani? Quid fieri contradicitis, quod mutare nullo puncto potestis? Nunquid enim propterea non erit verum
Abbreviated transcription (Latin):
uestim̃tacius mittentes sor¬
tẽ suꝑcis. quis tonicã quȩ par¬
tib ȩqualib suꝑ fuerattol¬
ler&. Quaerat forte aliquis
quid signific& in tot partes
uestimentorũ facta diuisio.
& d&onica illa sortitio.
Quadriꝑtita uestis dm̃ihũxp̃i
quad riꝑtitã figurauit cius
ecclesiã. t oto scilic& quiquat¬
tuor pastib constat terra¬
rũ orbe diffusam &om¬
nib: cisdem pastib: equalit̃
id ÷ cancorediter distributã:
ꝓpt̃ qđ alibi dicit ⁊missurũ
se angelos suos ut colligant
electos eius aquattuor uentis.
Quodquid ÷ rnsi aquattuor
pastib mundi Oriente
occidente. aquilone meridie
Conicauero illa sortita om
niũ partiũ significat unitatẽ
tolus. suꝑ eminentẽ inquit
uiã uobis demonstro. ⁊ alio
locoait. cognoscere &iam
suꝑeminentẽ scientie carita
autẽ hec. caritatẽ quȩ estum¬

Expanded text:
vestimenta ejus, mittentes sortem super eis, quis tunicam quae partibus aequalibus superfuerat, tolleret. 4. Quaerat forte aliquis, quid significet in tot partes vestimentorum facta divisio, et de tunica illa sortitio. Quadripartita vestis Dominiquadripartitam figuravit ejus Ecclesiam, toto, scilicet, qui quatuor partibus constat, terrarum orbe diffusam, omnibus eisdem partibus aequaliter, id est, concorditer, distributam. Propter quod alibi dicit missurum se angelos suos, ut colligant electos ejus a quatuor ventis . Quod quid est, nisi a quatuor partibus mundi, Oriente, Occidente, Aquilone, et Meridie? Tunica vero illa sortita, omnium partium significat unitatem,tolus: Supereminentiorem, inquit, vitam vobis demonstro . Et alio loco ait: Cognoscere etiam supereminentem scientiae charitatem autem haec, charitatem, qu
Abbreviated transcription (Latin):
inpleatur. dicens. Pastiti
sunt uestimentamea sibi.
& inueste meã miserunt sor¬
tẽ. Factũ ÷ qđ uoluerunt
iudei. nom ipsi sed milites
quiparebant pilato. Iudican¬
te ipso crucifexerunt ihm̃.
Ettamensi uoluntates.
sunsidias. sioperã. sitraditi¬
onẽ. postremo. si extorquen¬
tes clamores corũ cogitem
magis utiq uidei. crucifixe¬
runt ihm̃. Sed de pastitio¬
ne & sortitione uestimento¬
loquendũ. Quã uisenimom¬
nes euangelistae quattuor
huius reimeminerint: coze¬
ritamenbreuius breuius
quã iohannes. & clause illi
Iste uero aptissime. Nam¬

Expanded text:
Partiti sunt vestimenta mea sibi, et in vestem meam miserunt sortem. Factum est quod voluerunt Judaei. Non ipsi, sed milites qui parebant Pilato, judicante ipso, crucifixerunt Jesum; et tamen si voluntates, si insidias, si opera, si traditionem, postremo si extorquentes clamores eorum cogitemus, magis utique Judaei crucifixerunt Jesum; sed de partitione et sortitione vestimentoloquendum. Quamvis enim omnes evangelistae quatuor hujus rei meminerint, caeteri tamen brevius quam Joannes, et clause illi, iste vero apertissime,
Abbreviated transcription (Latin):
factũ. conlatis omnium.
euangelistarũ narrationib:
repperitur t apud princi¬
pes sacer dotũ . & apudherodẽ
quocũ sicut lucas indicat. miserat
pilatus audiendũ: & apud ipsum
pilatũ : ut non frustra deillo
ꝓph&ia pracesserit. sicut ag¬
nus corãtondente fuit sine
uoce: sic non aperuit os suũ.
tuncutiq. quando interro¬
gantib nonrespondit.
Quã uisenim quibdã inter¬
rogationib sȩpe responde¬
rit: tamen ꝓpt̃ illa in quib
noluit respondere. Adhoc
data ÷ deagno similitudo.
Vtin suo silentio non reus.
sed innocens haber&ur.
Curergo iudicar&ur
tbicũq non aperuit ossuũ
Sicut agnus nonaperuit.
Idest ÷ Non sicut malt sibi conscuis.
quide peccatis conuincebat
suis: sed sicut mansu&us.
quiꝓpeccatis immolabatur
alienis Dicit ergocipilatus.
Mihi non loqueris Nescir
quia potestatẽ habco eruicifi¬
ger&e. & potesta tem habeo
dimitterete. Responditihs¬

Expanded text:
factum, collatis omnium Evangelistarum narrationibus reperitur, et apud principes sacerdotum, et apud Herodem, quo eum, sicut Lucas indicat, miserat Pilatus audiendum, et apud ipsum Pilatum : ut non frustra de illo prophetia praecesserit, Sicut agnus coram tondente se fuit sine voce, sic non aperuit os suum ; tunc utique quando interrogantibus nonQuamvis enim quibusdam interrogationibus saepe responderit, tamen propter illa in quibus noluit respondere ad hoc data est de agno similitudo, ut in suo silentio non reus, sed innocens haberetur, Cum ergo judicaretur ubicunque non aperuit os suum, sicut agnus non aperuit, id est, non sicut male sibi conscius, qui de peccatis convincebatur suis, sed sicut mansuetus, qui pro peccatis immolabatur alienis. Dicit ergo ei Pilatus: Mihi non loqueris? Nescis quia potestatem habeo crucifigere te, et potestatem habeo dimittere? Respondit
Abbreviated transcription (Latin):
enimfacer& hocpilatus. Nisi
ut .id. qđ eoscupere cernebat im¬
pler&. Quodergo sequitur
susceperunt autẽ ihm̃ &eduxe¬
runt. potest admilites iãre fi¬
ri. Apparitores prȩsidis. an
postea. euidentius dicitꝰ: mili¬
tes cũ crucifixis sent eũ: Quã¬
ius euangelista. &iã sitotum
iudaris tribuit: merito facit:
Ipsienim susceperut: qđ aui¬
dissime flagitauerunt. &ips
fecerunt: quic quid utfier&

Expanded text:
enim faceret hoc Pilatus, nisi enim faceret hoc Pilatus, nisi ut id quod eos cupere cernebat, impleret. QSusceperunt autem Jesum, et eduxerunt. Potest ad milites jam referri apparitores praesidis. Nam postea evidentius dicitur: Milites ergo cum crucifixissent eum. Quamvis evangelista etiam si totum Judaeis tribuit, merito facit. Ipsi enim susceperunt quod avidissime flagitaverant, et ipsi fecerunt quidquid ut fieret
Abbreviated transcription (Latin):
sarem ꝓsitentib Aliũne¬
gem uella intellegere dimit¬
tendo inpimitũ. quẽ ꝓpt os
ausus eitradiderant occi¬
dendũ: Pradidit ergo eis il¬
lũ. ut crucifiger&ur. Sed.
nũquid aliud & ante cupiebat
quando dicebat. Accipite eũ
uos & crucifigite Uel&iã
superius Accipite cumuos.
& secundũ legẽurãm udi¬
catecũ. Quur autẽ illi
tantopere noluerunt di¬
centes: Nobis non lic& int̃¬
ficerequẽquã tomni
modo instantes ut non abeis.
sed a prȩside occider&ur
&ideo eũ occidendũ accipe¬
re recusantes. sinunc eum
accipiunt oceidendũ
ut si hoc nonfit: quurdic¬
tue. tuncengo tradidit
cis illũ. itcrucifiger&ur :
maliquidinterest i snlanẽ
inter est. Non⁊ cnimdictũ
tuncergo tradidit eis illũ ut
crucisigerent eum. sedutcru¬
cifiger&ur ndest. ut iudicio
ac potestate praesidis. crucisi¬
ger&ur : Sedideo illis tradi¬
tũ dix̃ euangelista: ut eos cri¬
mine inplicatos. A quo alienie ẽ
conabantur ostender&. on

Expanded text:
sarem profitentibus, alium resarem profitentibus, alium regem vellet ingerere dimittendo impunitum, quem propter hos ausus ei tradiderant occidendum. Tradidit ergo eis illum ut crucifigeretur. Sed numquid aliud et ante cupiebat quando dicebat, Accipite eum vos, et crucifigite; vel etiam superius, Accipite eum vos, et secundum Legem vestram judicate eum? Cur autem illi tantopere noluerunt, dicentes, Nobis non licet interficere quemquam ; et omni modo instantes, ut non ab eis, sed a praeside occideretur, et ideo eum occidendum accipere recusantes, si nunc eum accipiunt occidendum? Aut si hoc non fit, cur dictum est, Tunc ergo tradidit eis illum ut crucifigeretur? An aliquid interest? Plane interest. Non est enim dictum, Tunc ergo tradidit eis illum ut crucifigerent eum; sed, ut crucifigeretur, id est, ut judicio ac potestate praesidis crucifigeretur. Sed ideo illis traditum dixit Evangelista, ut eos crimini implicatos, a quo alieni esse conabantur, ostenderet: non
Abbreviated transcription (Latin):
t sedit ꝓtribunali. In lo co
quidicitꝰ litos trotas. hebrai¬
ce autẽ gabbatha. Crat autẽ
parasceue paschȩ quasi ho¬
rasexta: Quahora sit dñs
crucifixus: ꝓpt̃ euangelis¬
tȩ alter ius testimoniũ qui
dixit: erat autẽ horatertia
& crucifixerunteũ: qm̃
magna disceptatio. sol& ob¬
oriri: cũ adipsũlocũ ubicru¬
cifixus narratꝰ uentu suerit
ut potuerimus. sid ñs uoluc¬
rit disseremus. Cũergo
ꝓtribunali sedis s& pilatus
dicit iudȩis. Ec cerex uester.
Illi autẽ clamabant: Tolle
tolle crucifigecũ. Dixiteis
ƿilatus : egem urm cruci¬
figam Adhuc terrorem
quẽ decȩsare ingesserant
superare conatꝰ. deignõmi¬
nia eorũ uolenseos frange¬
redicendo: Regẽur mcru¬
cifigã .⁊. Quos deignominia
xp̃imitigare non potuit.
sed timore mox uincitur
Responderunt pontifices
Non habemus regem: Nisi
cesarem:. Tuncer gotradi¬
dit eis illũ. ut crucifiger etꝰ.
ꝑus sime quippe contracaesa¬
rem. uenire uider &ur
siregẽse non habere. nisicȩ¬

Expanded text:
in loco qui dicitur Lithostrotos, Hebraice autem Gabbatha. Erat autem Parasceve paschae hora quasi sexta. Qua hora sit Dominus crucifixus, propter evangelistae alterius testimonium, qui dixit: Erat autem hora tertia, et crucifixerunt eum : quoniam magna disceptatio solet oboriri, cum ad ipsum locum ubi crucifixus narratur ventum fuerit, ut potuerimus, si Dominus voluerit, disseremus. Cum ergo pro tribunali sedisset Pilatus, Dicit Judaeis: Ecce rex vester. Illi autem clamabant: Tolle, tolle, crucifige eum. Dixit eis Pilatus: Regem vestrum crucifigam? Adhuc terrorem quem de Caesare injecerant superare conatur, de ignominia eorum volens eos frangere, dicendo: Regem vestrum crucifigam? quos de ignominia Christi mitigare non poterat, sed timore mox vincitur. Responderunt enim pontifices: Non habemus regem nisi Caesarem. Tunc ergo tradidit eis illum ut crucifigeretur. Apertissime quippe contra Caesarem venire videretur, si regem se non habere nisi Cae
Abbreviated transcription (Latin):
uero uestim̃tacius: mise¬
runt soctes. Iohannes autẽ
et quot pastes deuestim̃tisens
fecerint dix̃. Id ÷ quat tuor
ut singulas tollerent. Un¬
de appar& quattuor fuis se
milites quiineo erucifigen¬
do praesidi paruerunt.
Manifeste quippeait. Mili¬
tes ergo cũ crucifixis sent
eũ. Acceperunt uestim̃ta
eius & fecerunt quat tuor
pastes. unicuiq militipar

Expanded text:
imenta ejus, miserunt sortes . Joannes autem et quot partes de vestimentis ejus fecerint, dixit, id est, quatuor, ut singulas tollerent. Unde apparet quatuor fuisse milites qui in eo crucifigendo praesidi paruerunt. Manifeste quippe ait, Milites ergo cum crucifixissent eum, acceperunt vestimenta ejus, et fecerunt quatuor partes, unicuique mili