comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iallam partẽ ad quã uspitere debet ꝓsequendo missami
altare ẜm disposicionẽ altaris ¶ dictis orõibus pontifex
resideat Subdiãt uo dũ pontifex dicit oracom̃ seu
draciones tempore oportuno uadit cũ libro ep̃łaꝵ ad
locũ in quo epła legenda ẽ p̃cedente cũ uno de acrolit
et tunt unus deabis nũstris sustentet pontificem laco sb¬
Ayacom. Et cõpletis orõibus quas pontifex dicit cũ nota
subdyaconus icipant et ꝓsequatur epłam Qua finitare¬
deat cũ eodem libro ad pontificẽ Et gemiflectes̃ corã
xx pũtet ei librũ p̃dictũ clausũ suꝑ quẽ ponat pon¬
tifeꝵ puiũ dextrã quam subdyaconus ostulatu Et põ¬
tifer beneditnt ei signo crucꝭ Similit facere debent
qui ꝓphecias legunt qñ ꝓphetie legunt᷑ ĩmuissu a post
ep̃łam ue̾o subdraconus si nõ debet p̃dituri iimssa ab lie¬
tis digitis p̃paret in apto loco calirem ꝓpe altare ponẽs
ini eo uiuũ et desuꝑ pathenã cũ hostia et utrũꝵ cropiat

Expanded text:
illam partem ad quam aspicere debet, prosequendo Missam in altari secundum dispositionem altaris. Dictis Orationibus, pontifex resideat, subdiaconus vero dum pontifex dicit Orationem seu Orationes, tempore opportuno vadit cum libro epistolarum ad locum in quo epistola legenda est, praecedente eum uno de acolythis; et tunc unus de aliis ministris sustentet pontificem loco subdiaconi; et completis Orationibus quas pontifex dicit cum nota, subdiaconus incipiat et prosequatur epistolam; qua finita, redeat cum eodem libro ad pontificem, et genuflectens coram eo praesentet ei librum praedictum clausum, super quem ponat manum dextram, quam subdiaconus osculatur, et pontifex benedicat ei signo crucis. Similiter facere debent, qui prophetias legunt, quando prophetiae leguntur in Missa. Post Epistolam vero subdiaconus, si non debet praedicari in Missa, ablutis digitis praeparet in apto loco calicem prope altare, ponens in eo vinum, et desuper patenam cum hostia; et utrumque cooperiat
Abbreviated transcription (Latin):
põtifer dicat orõnes dicendas post coiõnem Ita qd̾ si ĩ pnͦ
misse dixit submisse orõnes pse et ꝓbiuis ac ꝓdefuctꝭ
correspondentes ilbos dicut antoꝙ̃ dicat pũcipalẽ orõem
Et illis dictis submissa uoce osculetur altae cirta mediũ¬

Expanded text:
pontifex dicat Orationes dicendas post communionem, ita quod si in principio pontifex dicat Orationes dicendas post communionem, ita quod si in principio Missae dixit submisse Orationes pro se et pro vivis ac pro defunctis, correspondentes illis dicat, antequam dicat principalem Orationem; et ill
Abbreviated transcription (Latin):
menius quibus tetigit hostia abluat ĩp̃os moditũ subdĩã
iterũ infundente uinũ et anteq̃m illud suiat abluat
iterũ eos digitos cũ aqui quam ĩfundat cappellanꝰ cũ
peluibus Et ipã aqua piciatur in loco mũdo. pontifee
ablutis digitis p̃dicto mõ cum aqua abstergat eos cum
panno tersorio quam ei porrigrit is qui mitram seruat
postea sumpto uino quod erait ĩtalice tergat os suũ
rum codem panno Interea dyaconꝰ ublutis digitis cor¬
poralia complicet et reponat in loculo in quo seruatri
debent. pacta coiõne dyaconus aptet uestes põtifieꝭ
ꝓut opus fuit. subdyaconꝰ abluat calicẽ cũ aqua iiũda
que pitienda ẽ in loco mũdo. postea ipm̃ ubstergat es
decenter obuoluat siuiul rũ patena et tradat uccoli¬
to reponẽdũ saccoliti ue̾o remouẽãt dealtari pallam
et complicatã reponãt. demi tantata coĩone achoro

Expanded text:
manus, quibus tetigit Hostiam, abluat ipsos modicum, subdiacono manus, quibus tetigit Hostiam, abluat ipsos modicum, subdiacono iterum infundente vinum; et antequam illud sumat, abluat iterum eos digitos 308 cum aqua, quam infundat capellanus cum pelvibus, et ipsa aqua proficiatur in loco mundo. Pontifex, ablutis digitis praedicto modo, cum aqua abstergat os cum panno tersorio, quem ei porrigat is qui mitram servat. Postea sumpto vino quod erat in calice, tergat os suum cum eodem panno. Interea diaconus, ablutis digitis, corporalia complicet, et reponat in loculo in quo servari debent. Peracta communione, diaconus aptet vestes pontificis, prout opus fuerit; subdiaconus abluat calicem cum aqua munda, quae projicienda est in loco mundo; postea ipsum abstergat, et decenter obvolvat, ipsum simul cum patena, et tradat acolytho reponendum. Acolythi vero removeant de altari pallam, et complicatam reponant. Denique cantata communione a choro,
Abbreviated transcription (Latin):
conũtens se cd altare nicliuet ante hostiã et calicem et
iũctis manibus dicat reueu̾ter illas oracões dñe ihũ e
corpis ꝓot habentur in libro Subsequẽter uccipiens cũ
digitis sunstre manus illas duas ꝑtes hostie que sunt
tus iuctas ĩ modum grantꝭ. postea detecto ꝑ dracouũ
ralite potĩt sup eũ deterge̾ paululũ patenã cũ pollice
dextro. ut siquid in ea remansis de hostia eadat in calitem
Et dicat illos u̾sus Quid retribuã ⁊cꝭ calitẽ r̃tꝭ et a  yba
dicenda aute sumptionẽ saguinis ꝓut in libro habent᷑
deiide sioat saiguinem cu parte hostie que ĩtalite ẽ cũ
oi reuerẽtia ⁊ cantela Quo sumpto recipiat modicũ de ui¬
no in calite ĩfudẽte illud subdĩat Et illud sumat ad abluẽdũ
os suũ. postea dicendo illas orationes. Qd̾ ore sũpsimus
⁊cꝭ Et corpus tũũ ⁊c̃ tenens suꝑ calicem digitos ut̾usq

Expanded text:
convertens se ad altare inclinet ante Hostiam et calicem, et convertens se ad altare inclinet ante Hostiam et calicem, et junctis manibus dicat reverenter illas Orationes, Domine Jescorporis, prout habentur in libro. Subsequenter accipiens cum digitis sinistrae manus illas duas partes Hostiae, quae sunt tus junctas in modum orantis. Postea detecto per diaconum calice, poterit super eum detergere paululum patenam cum pollice dextro, ut si quid in ea remansit de Hostia, cadat in calicem, et dicat illos versus, Quid retribuam, etc., Calicem, etc., et alia dicenda ante sumptionem sanguinis, prout in libro habentur. Demum sumat sanguinem cum parte Hostiae, quae in calice est, cum omni reverentia et cautela. Quo sumpto, recipiat modicum de vino in calice, infundente illud subdiacono; et illud sumat ad abluendum os suum. Postea dicendo illas Orationes, Quod ore sumpsimus, etc., et Corpus tuum, tenens super calicem digitos utriusque
Abbreviated transcription (Latin):
tifex osculato altari conũtat se adipm et det et pacẽ
dicendo pax tecũ Quã ille recepturus p̃us incli¬
uet reuerenter ante pontificem absq gemufloxione
Deinde recepta pace rũdeat et cũ spũ tuo et osculet᷑
pectus pontificꝭ et aptet ei uestes ꝓut uident opor¬
tunũ post det pacẽ dyacono et dyacomii subdrarono
et subdraconꝰ ei qui feruat mitrã et ille uni de ucrolies
et ille alii Et sic par diffiudat᷑ ꝑ c̾cũstantes cappellanꝯ no
data pate dyacono si ep̃i assint in missa uł alii p̃lati seu pũ¬
cipes porbet eis pacẽ. Qm si sinua stẽt sufficit qd det uni
eorũ qui pͥmũ locũ tenet ui ue̾o stent in du̾sis locis ac̃¬
cedat ad ros ꝓut uiderit expedire. Et data eis pace reu̾¬
tatur ad pontificẽ ¶ Et ẽ obseruandũ qd̾ si qui assunt tõi¬
caturi ĩfine misse. ip̃i nõ debent parcẽ reciꝑe quando aliis
datur. Pontifer autẽ data pate ut p̃dictum ẽ cappellao

Expanded text:
tifex, osculato altari, convertat se ad ipsum, et det ei pacem, dicendo Pax tecum, quam ille recepturus prius inclinet reverenter ante pontificem absque genuflexione; deinde, recepta pace, respondet Et cum spiritu tuo; et osculetur pectus pontificis, et aptet ei vestes, prout viderit opportunum. Postea det pacem diacono, et diaconus subdiacono, et subdiaconus ei qui servat mitram, et ille uni de acolythis, et ille aliis; et sic pax diffundatur per circumstantes. Capellanus vero data pace diacono, si episcopi adsunt in Missa, vel alii praelati, seu principes, portet eis pacem, qui si similiter stent, sufficit quod det uni corum qui primum locum tenet, si vero stent in diversis locis, accedat ad eos, prout viderit expedire; et data eis pace, revertatur ad pontificem. Et est observandum quod si adsunt communicaturi in fine Missae, ipsi non dpace, ut praedictum est, capellano,
Abbreviated transcription (Latin):
braton ꝑ iuttessiom̃ ⁊ cꝭ Item postqm pontifee thulto¬
fitaũt Eblata pose effertoriũ ayacona acrepto thuribło
thu ficaie debet ipm pontificem celebrãdem postea altae
Demde ip̃m̃ thirribulid trade̾ accolito qui portet ipm̃ sard
missis rhurificato dnõ ppa thuirficẽtur ⁊ alii hoc modo

Expanded text:
m pontifex thurificaverit oblata post Offertorium, diaconus, accepto thuribulo, thurificare debet ipsum pontificem celebrantem, postea altare, deinde ipsum thuribulum tradere acolytho, qui portet ipsum cardMissis, thurificato domino papa, thurificentur et alii hoc modo.
Abbreviated transcription (Latin):
iudica me Quo funto Card dicat Adiitoriũ rcꝭ et facrat
cõfessiom̃ Et data absolurone ꝑgatad lociõsuũ Et sacer¬
dos ascendat ad altãe Accolitus seriuẽs iinissa thuri¬
bulũ Et uiuis de cappellains astantibus nauiculã cũthu¬
re corã sard deferant Et ip̃e card̃ thus in thiri ᷝ ͦ põat
Is autẽ qui nauiculã tenet osculari debet maniũ Card̃ qñ¬
coclear accipit et qñ ipui repoĩt Acrolitus ue̾o qui ten
thuribulũ postqm̃ in co thus impositũ fuit deferat ipñ
ad sacerdotẽ qui ĩtenscĩe debet altae Qruo ĩtensato yed¬
dat thuribulũ accolito qui ĩtenset ip̃m sacerdetẽ. Et
staus iuxta ip̃m dicat cũ eo introitum et Rroreł Qriubꝰ
dictis intẽset alta̾e ꝑ circuitũ nicipiens tͥca mediũ eiꝯ
abautiori parte. et ꝓcedens ad dextrũ ac rediẽs ad sinis¬
tram alios non oportet incensare hac uice. Cardinalis
aũt paostqm frã confessione ad locũ suũ uenei̾t staus cũ

Expanded text:
Judica me. Quo finito, cardinalis dicat Adjutorium, etc., et faciat confessionem; et data absolutione, pergat ad locum suum, et sacerdos ascendat ad altare. Acolythus serviens in Missa thuribulum, et unus de capellanis astantibus naviculam cum thure coram cardinale deferant, et ipse cardinalis thus in thuribulo ponat. Is autem qui naviculam tenet osculari debet manum cardinlear accipit, et quando ipsum reponit. Acolythus vero qui tenet thuribulum, postquam in eo thus positum fuerit, deferat ipsum ad sacerdotem 316 qui incensare debet altare; quo incensato, reddat thuribulum acolytho, qui incenset ipsum sacerdotem; et stans juxta ipsum, dicltare per circuitum, incipiens circa medium ejus ab anteriori parte, et procedens ad dextram ac rediens ad sinistram, alios non oportet incensare hac vice. Cardinalis autem, postquam facta confessione ad locum suum venerit, stans cum
Abbreviated transcription (Latin):
signũ paululũ mreta calicẽ dicendo Et nip̃o. Cũip dicit
Est tibi deo ro faciat cũ eadẽ hostia signũ cruigꝭ inter
se et talitẽ contͣ labiũ calitꝭ et iterũ faciat signũ coũ
pedem ip̃ius calicis dicendo In unitate spũs sancti reẜ
Eeuo facto deponat ip̃am hastiã in locosuo et draconꝯ
culicẽ regat cũ corꝑali. ac ostuletur altare et dextrum
huiuerũ pontifigꝭ Et sic rederit ud locũ suũ post pontificẽ

Expanded text:
signum paululum juxta calicem, dicendo Et in ipso. Cumque dicet signum paululum juxta calicem, dicendo Et in ipso. Cumque dicet Est tibi Deo, etc., faciat cum eadem Hostia signum crucis inter se et calicem contra labium calicis, et iterum faciat signum contra pedem ipsius calicis, dicendo In unitate Spiritus sancti, etc. Quo facto, deponat ipsam Hostiam in loco suo, et diaconus calicem tegat cum corporali, ac osculetur altare et dextrum humerum pontificis, et sic redeat ad locum suum post pontificem.
Abbreviated transcription (Latin):
ditendo satresanctũ re fuciat siguũ trugꝭ suꝑ hostiã et
alud fuciat suꝑ calicẽ dicendo et sciguinẽ ⁊c. Cumq dicet.
dñn benedictione ce ⁊tꝭ signet faciem suã. Lum autem
dixerit ihemẽto ⁊t faciat memoriã ꝓdefic̃c̃tis sicut supis
dicendo nobis cleuet paululũ uocem sine nota et ꝑ¬
tuciat pectus suũ cũ digitis dextre manus nõ pollire et
indice sed aliis deiude ꝓsequatur que scripta sũt usqr
ud illũ locũ ꝑ quẽ om̃ia ⁊c̃ Et dicendo dãctificas. fa¬
tiat signũ sũꝑ calitẽ et hostiã simul. Et iterũ faciat dicẽ¬
do uiuificas Et tercio dicendo benedicis. Post hec dya¬
conus detegat talicẽ amouẽdo corpale qd ipm̃ tegit. Et
ip̃m calicem ꝑ pedem reneat firmũ cũ digitis dextͤ manꝰ
et tunc ideni pontifce cũ reuerẽtia recipiat corpa deñ
cũ dextra manu et faciat tu eꝯ signũ crug̃ suꝑ ora ca¬
litis a labio usii ad labiũ dicendo ꝑ ip̃m Idem fc̃iãt

Expanded text:
 Hostiam, et aliud faciat super calicem dicendo Et sanguinem. Cumque dicet Omni Benedictione, etc., signet faciem suam. Cum autem dixerit Memento, etc., faciat memoriam pro defunctis, sicut superius oribus, etc., dicendo Nobis, elevet paululum vocem sine nota, et percutiat pectus suum cum digitis dextrae manus, non pollice et indice, sed aliis. Deinde prosequatur quae scripta sunt usque ad illum locum, Per quem omnia, etc.; et dicendo Sanctificas, faciat signum super calicem et Hostiam similiter, et iterum faciat dicendo Vivificas, et tertio dicendo Benedicis. Post haec diaconus detegat calicem, amovendo corporale quod ipsum tegit, et ipsum calicem per pedem teneat firmum cum digitis dextrae manus; 306 et tunc idem pontifex cum reverentia recipiat corpus Domini cum dextra manu, et faciat cum eo signum crucis super ora calicis a labio usque ad labium, dicendo Per ipsum; idem faciat
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ diebus dũtis et festius gnaliter cantatut E Itẽ
nota qd̃ si infra ebdomadã cantetur missa de diũta ut
de truce sl debtã u̾gme nõ dicitur głia ĩ exels deo ¶Itẽ
nota qid a pascha usq ad octunã penthecostꝭ dicitur.
gliã ĩ exelsis deo ¶Item si festum ue lectionũ ueuerit ĩ
die dũito et fiat de festo. dicimꝰ credo ĩunũ deũ nõ ꝓpt᷑
festum sed ꝓpter duĩtam diem ¶ Nota qd̾ głia dexels
dicitur semꝑ ĩinissa quando Tedeũ landariꝯ dicitur ad
matutiuũ Et dicitur Ite missa ẽ ẜm morẽ romañ eccẽ
¶Item hiis subscͥptis diebus credo in unũ deũ cãtatur
uidelic om̃ubus diebus duũcis tociꝰ ami ẜ In ephiã et ꝑ
uui dies .In ꝯu̾sione sancti pauli ¶ In purificatione
bente marie en anũtiatione eiusdem ¶ in cathedra
sancti petri a ffena u a ĩ cena dñ ¶ In festo resurrtõ¬
ns et ꝑ octo dies ¶In octani bt̃i sohĩius que ẽ infra

Expanded text:
autem diebus Dominicis et festivis generaliter cantatur. Item nota, quod si infra hebdomadam cantetur Missa de Dominica, vel de Cruce, vel de beata Virgine, non dicitur Gloria in excelsis Deo. Item nota, 323 quod a Pascha usque ad Octavam Pentecosten, dicitur Gloria in excelsis Deo. Item si festum novem lectionum venerit in die Dominico, et fiat de festo, dicimus Credo in unum Deum, non propter festum, sed propter Dominicam diem. Nota quod Gloria dicitur semper in Missa, quando Te Deum laudamus dicitur ad Matutinum, ut dicitur Ite, Missa est, secundum morem Item his subscriptisvidelicet omnibus diebus Dominicis totius anni. In Epiphania et per octo dies, in Conversione sancti Pauli, in Purificatione beatae Mariae, in Annuntiatione ejusdem, in Cathedra sancti Petri, feria quinta in Coena Domini, in festo Resurrectionis, et per octo dies; in octava beati
Abbreviated transcription (Latin):
reuerẽtia et maturitate. depouẽdo autez calitem dicat
hec u̾ba. hec quotiẽscũq fe rtꝭ deposito calice et colloca¬
to in loro suo eleuatis manibus ut p̾us ꝓsequatur illud
unde et meniores ⁊c Et cũ dicet hostiã purã faciat

Expanded text:
reverentia et maturitate. Deponendo autem calicem dicat reverentia et maturitate. Deponendo autem calicem dicat haec verba: Haec quotiescunque, etc. Deposito calice, et collocato in loco suo, elevatis manibus ut prius, prosequatur illud: Unde et memores, etc. Et cum dice
Abbreviated transcription (Latin):
uus pollicem cum indice Iuctum tenent. nec disĩgat
ip̃os digitos usq post coĩone nisi qñ ip̃m oportet cõ¬
tinge̾ sacrã hostiã uel signa face̾ si deposita hostia ut dcm
ẽ dicendo scłimõ ⁊c̃ accipiat calicem ipũaꝵ cooptum
ut p̾us teneat cum utraq mami paulisꝑ elenatũ suꝑ
altare. Et cũ dicet bñdixit. depõrto suꝑ alture calite fa¬
ciat suꝑ ip̃m calicem signũ crucis cũ dexte̾a manue teuẽ¬
do eũ cum simstra. Euo fr̃o reslemẽs cũ cũ utraq ma¬
mi et elenans paululũ ab altari ꝓ sequatur u̾ba can¬
secracionis usq ad illum locũ In remissiõm pcc̃oꝵ Cru
lus finitis incliuato paulului capite adoret sacrũ
dñi saguinem et cleuet adorandum a populo ut sup̃
de corpore dc̃m E Net oportet q uł corpus uł sãguiuẽ
dñi reneat eleuatu sed post breuẽ horã deponat Ita
tauẽ qdͥ elenaciones et depositiões faciat cũ debita

Expanded text:
nus pollicem cum indice junctum teneat, nec disjungat nus pollicem cum indice junctum teneat, nec disjungat ipsos digitos usque post communionem, nisi quando ipsum oportet contingere sacram Hostiam, vel signa facere. 305 Deposita Hostia, ut dictum est, dicendo Simili modo, etc., accipiat calicem ipsum discoopertum, ut prius teneat cum utraque manu paulisper elevatum super altare, et cum dicit Benedixit, deposito super altare calice, faciat sudo eum cum sinistra, quo facto, resumens cum utraque manu, et elevans paululum ad altare, prosequatur verba consecrationis usque ad illum locum, Remissionem peccatorum. Quibus finitis, inclinato paululum capite adoret sacrum Domini sanguinem, et elevet adorandum a populo, ut supra de corpore dictum est. Nec oportet quod vel corpus, vel sanguinem diu teneat elevatum; sed post brevem moram deponat, ita tamen quod elevationes et depositiones faciat eum debita
Abbreviated transcription (Latin):
et itez dicendo uscriptam et tertio dicendo rtũ r c
Et nũ dicet ut nobis corpus faciat signũ suꝑ hostia lñ¬
dicendo aũt dilectissumm filii ⁊ cꝭ iuc̃tis manibus ad pectꝰ
sciscipiat paulisper in allũ. deinde dicendo Grui pridie rõ
tergat paululũ suꝑ corpale ut̾usq manus pollicẽ et in¬
dicem et accipiat cũ ipĩs digitis hostiã nec multũ ele¬
uet suꝑ ip̃m ualtare. diceñ aũt. et leuatis oculis in celum
eleuet ip̃e oculos Et dicendo benedixit faciat cũ dextra
manu signũ crucꝭ̃ super hostia quam teneat manu siuis¬
tra Quo ftõ iterũ tencat hostrã cum digitis utusq ma¬
nus et ꝓferat distincte ac deuote uͥba cãsecrrtionis. qui¬
bus dictis ip̃ẽ p̾mo adoret inclinato capite sucrũ donũ¬
cum corpus. Deinde reuerẽter et attente ipm elenet in
altum adorandum a ppła Et adoratũ sacrã hostia de¬
port in loco suo Et attendat qd ex tuac utriusq ma¬

Expanded text:
et iterum dicendo Ascriptam, et tertio dicendo Ratam, etc.; et iterum dicendo Ascriptam, et tertio dicendo Ratam, etc.; et cum dicet Ut nobis corpus, faciat signum super Hostiam dicendo autem Dilectissimi Filii, etc., junctis manibus ad pectus, suspiciat paulisper in altum. Deinde dicendo Qui pridie, etc., tergat paululum super corporale utriusque manus pollicem et indicem, et accipiat cum ipsis digitis Hostiam, nec multum elevet super ipsum altare; dicendo autem Elevatis oculis in coelum, elevet ipsos oculos; et dicendo Benedixit, faciat cum dextra manu signum crucis super Hostiam, quam teneat manu sinistra; quo facto, iterum teneat Hostiam cum digitis utriusque manus, et proferat distincte ac devote verba consecrationis; quibus dictis, ipse primo adoret inclinato capite sacrum divinum corpus; deinde reverenter et attente ipsum elevet in altum adorandum a populo, et adoratam sacram Hostiam deponet in loco suo. Et attendat quod ex tunc utriusque ma
Abbreviated transcription (Latin):
instris sibi ustãtibus. Postei cappellauo sibi pñtante le
brũ missalẽ osculetur ymagies que debẽt eẽ depicte in
eodem libro ante canonem misse Subsequẽt᷑ mauibus
unctis inclinatus ante altare incipiat subiissa uoce le
igr rcꝭ Et cũ dicet uti accepta habens crigat se et oscule¬
tur altare in parte sustra prope. hostiã: deiunde ꝓ seq̃¬
tur ip̃m cauoniẽ sicut ⁊̃ libro habet᷑ faciẽdo signũ cruoe suꝑ
calicem ⁊ hostiã simul qñ dicet hec dona Et iterũ ꝙ̃̃ dicit
hec munera. et iteꝵ qñ dicit hec scũ sacrificra illibata.
Cum aũt dixẽit ihemẽta dũe fauiuloꝵ famulurũq tua
subsistat modicũ a prolacione u̾borũ et mente habent
corã deo memoriã uiuorũ ꝙ quibus orare intendis Et pꝰ
paululũ resumat allud et om̃i cirtũstanciũ rg̃. Sumq
ꝑueneit ad illum lotu Qruã oblacionẽ ⁊ cfaciat sig̃nũ
trucis suꝑ talicem et hostiam simul dicendo. bñdictaui

Expanded text:
bus. Postea capellano praestante sibi librum Missalem, osculetur imagines quae debent esse depictae in eodem libro ante Canonem Missae. Subsequenter manibus junctis inclinatus ante altare incipiat submissa voce Te igitur, etc.; et cum dicet Uti accepta habeas, erigat se, et osculetur altare in parte sinistra prope Hostiam. Deinde prosequatur ipsum Canonem, sicut in libro habetur, faciendo signum crucis super calicem et Hostiam similiter, quando dicit Haec dona, et iterum quando dicit Haec munera, et iterum quando dicit Haec sancta sacrificia illibata. Cum autem dixerit Memento, Domine, famulorum famularumque tuarum, subsistat modicum a prolatione verborum, et mente habeat coram Deo memoriam vivorum, pro quibus orare intendit; et post paululum resumat illud, et omnium circumstantium, etc. Cumque rvenerit ad illum locum, Quam oblationem, etc., faciat signum crucis super calicem et Hostiam; similiter dicendo Benedictam,
Abbreviated transcription (Latin):
accipict de manu subdyacom ip̃m culicẽ et tenẽs dextͣ ma-¬
nu fuciat cum eo suꝑ corꝑale signũ crucꝭ ⁊ collocet eũ suꝑ
idem corpale nec reete d medio toutͣ friciẽ pontificꝭ sed pau¬

Expanded text:
accipiat de manu subdiaconi ipsum calicem, et tenens dextra maaccipiat de manu subdiaconi ipsum calicem, et tenens dextra manu faciat cum eo super 302 corporale signum crucis, et collocet eum super idem corporale, non recte in medio contra faciem pontific
Abbreviated transcription (Latin):
tena et hostia suppõtis et cum smistra manu uasculũ cũ
aqua q̃ admiscenda ẽ cũ unio strius in dextra ꝑte altaris p̃¬
sentet calicẽ et patenã dyacono Et ip̃e dyaconus cũ digitis
ut̾usq manus accipiat patenã cũ hostia Ita qd mampulũ
suũ ponat inter extmitatẽ patene et suꝑiores digitos qͥh
ip̃m tenet. Sicq patenuã cũ hostia offerre debet põtifit
osculando manũ eius. qui eandem patenã cleuet cũ hostia
dicens oroem illã Suscipe sacte pr̃ rcꝭ cupellano piudẽte
qd̃ pontifer oracionẽ illũ et sequẽtes lege possit ĩlibro
missali Et t̾ca fiuẽ pdcẽ orõius pontifer tollocet hostiam
suꝑ corꝑali. nõ directe contͣ fuciẽ suã s paululũ ud sunstrũ
ꝑtem et pateuã deponat in dextra ꝑte eet corꝑale. Qua
deposita subdyaconus tenẽs calicẽ uasculũ cũaqua offeat
eidem Et pontifee ꝯu̾tens se pauat aquã ĩtalicẽ dicẽdo
illã orõe deus qui hũãne substãtie ⁊ cꝭ Dende dyaconꝯ

Expanded text:
hostia superpositis, et cum sinistra manu vasculum cum aqua, quae admiscenda est cum vino, stans in dextra parte altaris praesentet calicem et patenam diacono, et ipse diaconus cum quatuor digitis utriusque manus accipiat patenam cum hostia, ita quod manipulum suum ponat inter extremitatem patenae et superiores digitos, quibus ipsum tenet; sicque patenam cum Hostia offerre debet pontifici osculando manum ejus; qui eamdem patenam elevet cum Hostia, dicens Orationem illam, Suscipe, sancte Pater, etc., capellano providente quod pontifex Orationem illam et sequentem legere possit in libro Missali; et circa finem praedictae Orationis pontifex collocet Hostiam super corporale, non directe contra faciem suam, sed paululum ad sinistram partem; et patenam deponat in dextra parte extra corporale. Qua deposita, subdiaconus tenens calicem, vasculum cum aqua offerat eidem, et pontifex convertens se ponat aquam in calicem, dicendo illam Orationem, Deus qui humanae substantiae, etc. Deinde diaconus
Abbreviated transcription (Latin):
Quando autẽ legendum ẽ euãgeliũ Card ponat thus
in thuribulo iuxta modũ suꝑius descriptũ Adũtant
cuitẽ illi qui thuribulũ et uauitulam cũ thure. adipĩ de¬
ferunt. ut si card sedeat flectãt corã ipã gerua dũ
rhus in thuribulo pouit uilit̾ faciat accolitus dum
intensat ip̃m ui nẽo Card̃ scet gemiflecte nõ debet
Sac̾dos autẽ lecturus enãgeliũ̃ stans ixta altare
crucꝭ er dicẽs. dñs sit ini ⁊cꝭ Et sacerdos ꝓsequatur
euãgeliũ arcolito stante cũ thuribulo cirra sunstrã ꝑtẽ¬

Expanded text:
 legendum est Evangelium, cardinalis ponat thus in thuribulo juxta modum superius descriptum. Advertant autem illi qui thuribulum et naviculam cum thure ad ipsum deferunt, ut si cardinalis sedeat, flectant coram ipso genua, dum thus in thuribulo ponit. Similiter faciat acolythus dum incensSacerdos autem lecturus Evangelium, stans juxta altare crucis, et dicens Dominus sit, etc.; et sacerdos prosequatur Evangelium, acolyt
Abbreviated transcription (Latin):
antea dixit siue cũ cantu siue submisse . Dyacon ꝰ ue̾o
postq̃m reddideit thuribulũ thurifecrio scet ĩmediate pꝯ
pontificem uidelicet inter ip̃m et subdraconũ ꝑatus ad
nimistium oportunũ Iuxta ip̃m draconũ stare potest ĩ
parte dextra is qui nuitrã seruat et si tempus requirit te¬
neat flabellũ Et nichi lonũ̃ capellanꝰ uł aliquis alius
deministrꝭ aliudd tenere põt ad abigendũ muscas Cccoli¬
ti et alni cleici coctis induti stare pnt c̾ta subdiãt̃ ꝑati ad¬

Expanded text:
ubmisse. Diaconus vero postquam reddiderit thuribulum thuriferario, stet immediate post pontificem, videlicet inter ipsum et subdiaconum, paratus ad ministerium opportunum. Juxta ipsum diaconum stare potest in parte dextra is qui mitram servat; et, si tempus requirit, teneat flabellum, et nihilo minus capellanus, vel aliquis alius de ministris, aliud tenere potest ad abigendum muscas. Acolythi et alii clerici cottis induti stare possunt circa subdiaconum,
Abbreviated transcription (Latin):
sacrã hostiam uil aliud tãgat usq post coiõnem S tali¬
cem ⁊ patenã et alia q̃ tange̾ oportueit tãgrt cũ reliqͥs
digitis Ablutis nõ et abst̾sis digitis inclinet se ante me¬
dicta osculetur altare suꝑ corꝑale circa sistrã ꝑtẽ hostie
postra erigens se u̾sa fricie ad ppłnñ diccit orate fresrc
Et notandũ qd qũtũq disposicio ultaris requerit ut ponti¬

Expanded text:
aliud tangat usque post communionem, sed calicem et patenam et alia quae tangere oportuerit, tangat cum reliquis digitis. Ablutis vero et abstersis digitis, inclinet se ante medicta, osculetur altare super corporale circa sinistram partem Hostiae. Postea se erigens versa facie ad populum, dicat, Orate, fratres, etc. Et notandum quod qu
Abbreviated transcription (Latin):
eccupet᷑ c̾ca preꝑationẽ calicꝭꝰ loco eiꝰ seruiat is qui itiã
seruat. Qrdͥ si pontifex manꝰ abluerit dyacom ablutos di¬
gitis ad altare accodẽs extẽdut corpale suꝑ pallã  põtife
autẽ extersis robalia manibus. ac resũpto ãiulo pontifi¬
ad altare Ayaconꝰ staus ĩ dextra ꝑte amoueat mitrã eius q̃
tũc̃ reponi sup altare ał dulio apto loco põt ⁊  Tut subdyat¬

Expanded text:
ationem calicis, loco ejus serviat is qui mitram servat. Quod si pontifex manus abluerit, diaconus ablutis digitis ad altare accedens extendat corporale super pallam. Pontifex autem extersis cum tobalea manibus, ac resumpto annulo pontifiad altare, diaconus stans in dextra parte amoveat mitram ejus, quae tunc reponi super altare vel in alio loco apto potest. Tunc subdia
Abbreviated transcription (Latin):
torpale illud quod nõ explicatur cooꝑiat cũ ip̃o talicẽ. dũ
et dyaconus sic ponit suꝑ altare pontisee dicat oracom illã
Offerimꝰ tibi dñe ⁊cꝭ̃ Et subsequenter illam in spũ hũlitat
deinde faciẽs signũ trucis unũ suꝑ talicẽ ⁊ hostrã simul di¬
cut oracõm illã. uem sanctificator rcꝭ ¶ Dyaconꝯ reo past¬
qm̃ calitẽ collocauit accipiens patenã nrudat eã subdrato¬
no qui eã recipiat cum dextra mani mediãte mapula cni
extremitas defluere debet post dextrũ humerũ eius sp̃ãmꝵ
ñ ¶ Data patena subdyacono thuirferarius defcint thu¬

Expanded text:
tur  Al., explicatum, cooperiat cum ipso calicem. Dum etiam diaconus sic ponit super altare, pontifex dicet Orationem illam, Offerimus tibi, Domine, etc., et subsequenter illam, In spiritu humilitatis. Deinde faciens signum crucis unum super calicem et Hostiam, similiter dicat Orationem illam, Veni, sanctificator, etc. Diaconus vero postquam calicem collocaverit, accipiens patenam tradat eam subdiacono, qui eam recipiat cum dextra manu, mediante mappula, cujus extremitas defluere debet post dextrum humerum ejus; ipsamqunoster. Data patena a subdiacono, thuriferarius deferat thu
Abbreviated transcription (Latin):
nstros et reliquos astãtes ꝓut uidebitur faciendũ põ¬
rifre uer postꝙ̃ thuribalũ dyacono reddider̾s põt ad ma¬
iorẽ nũedicĩ ubluero digitos suos in dextra ꝑte altiu̾s
caipellano fundẽte aquã tũ peliubus ꝙ̃iis hẽc uõ ẜuet᷑¬

Expanded text:
nistros, et reliquos astantes, prout videbitur faciendum. Ponnistros, et reliquos astantes, prout videbitur faciendum. Pontifex vero postquam thuribulum diacono reddiderit, potest ad majorem munditiam abluere digitos suos in dextra parte altaris, capellano fundente aquam cum pelvibus, quamvis hoc non se
Abbreviated transcription (Latin):
calicem et hostia Deinide thurisicet totũ altare ĩtipiesi
medio cont̾ faciẽ sua Et ꝓcedens ad axtra ꝑtẽ postra re¬
diens ad mediũ inde ꝓcedat ad siistrr̃ ꝑtem ideide ci
sunstro latere ultaris ꝓcedat thurificando autĩorem ꝑtẽ
usq ad dextrũ lutus ci facta thurificatõe p̃dc̃o mõ trr¬
dat thuribulũ Ayacono dicendo illã orcicõm Attendat᷑
doĩs ⁊cꝭ et dyaconꝰ osculãdo manũ pontifitꝭ accipieus
ip̃m thuribulũ thurificet enndẽ pontifitem et tradens
churibulũ seruandũ thurifcario aptet uestes pontificꝭ
put fuit oportunũ. Quibus aptatis recipiat thuribulio
de mauu thurifr̃arii et thurificet altare ꝑ tircuitũ. p̾mo
a parte dextra deinde asmistra postea thurrficet cupptũ
qui seruit pontifia. pot̾it etiã thurificare p̃latos et dig¬
mores ꝑsonas sique int̾sent misse deuide reddat thuribu¬
lũ thuriferario qui thurificet ip̃m dyaconũ et alios mi¬

Expanded text:
Deinde thurificet totum altare, incipiens in medio contra faciem suam, et procedens ad dextram partem; postea rediens ad medium, inde procedat ad sinistram partem; deinde a sinistro latere altaris procedat thuriferando anteriorem partem usque ad dextrum latus. Facta thuriferatione praedicto modo, tradit thuribulum diacono, dicendo illam Orationem, Accendat Dominus, etc. Et diaconus osculando manum pontificis, accipiens ipsum thuribulum thurificet ipsum pontificem; et tradens thuribulum servandum thuriferario, 303 aptet vestes pontificis, prout fuerit opportunum. Quibus aptatis, recipiat thuribulum de manu thuriferarii, et thurificet altare per circuitum, primo a parte dextra, deinde a sinistra; postea thurificet capellanum qui servit pontifici. Potest etiam thurificare praelatos et digniores personas, si quae interfuerint Missae. Deinde reddat thuribulum thuriferario, qui thurificet ipsum diaconum et alios mi
Abbreviated transcription (Latin):
ffinita predicatione faciat confessiom̃ dyaconꝰ. Et ipse põ¬
tifer cõtedat siue anũtiet indulgenciã. Demde amota ei
mitra ꝑ dyacoͫ facicit ubsoluciom̃ clara uote dicendo cũ
nota p̃cibus et meitis ⁊cꝭ Indulgenciã reꝭ. ultio det bũ¬
dictiom dicendo Et bũdictio dei om̃ipotẽtꝭ ⁊̃cꝭ̃ signando ppłm
cͥcũtirra A hiis ꝑactis resumpta mitra redeat ad sedem
crd̃ si pontifice celebrãte alius infenor es predita̾e debue¬
rit post enãgeliũ dc̃m accedat is qui p̃dicae̾ debet ad pontifi¬

Expanded text:
praedicatione, faciat confessionem diaconus; et ipse pontifex concedat sive annuntiet indulgentiam. Deinde amota ei mitra per diaconum, faciat absolutionem, clara voce dicendo, cum nota Precibus et meritis, etc., Indulgentiam, etc. Ultimo det Benedictionem dicendo Et benedictio Dei omnipotentis, etc., signando populum circumcirca. His peractis, reassumpta mitra redeat ad sedem Quod si pontifice celebrante alius inferior eo praedicare debuerit, post Evangelium accedat is qui praedicare debet ad pontifi
Abbreviated transcription (Latin):
resideat ¶ Ceteꝵ si pontifer p̃diccĩe deb nõ ĩcipiat tredo
uel dũs uobiscũ s cxpectet donet dyaconꝰ redeat. Et
osculato enãgelio sicut p̃dactũ e accedens añi altare in¬
clinet et oret brenter detecto cupite ¶ Erd̾ si locus ĩquo
lectũ ẽ euãgeliũ discet a sede pontificis priusqm ayaconꝰ
redeat p̃t pontifer accedẽ ad aracõm p̃dictã. et post ipar
recipe icensum et osculari librũ ¶ Deuide impõita ei mitͣ¬

Expanded text:
t. Caeterum si pontifex praedicare debet, non incipiat Credo vel Dominus vobiscum; sed exspectet donec diaconus redeat; et, osculato Evangelio, sicut praedictum est, accedens ante altare, inclinet, et oret breviter detecto capite. Quod si locus in quo lectum est Evangelium distet a sede pontificis, priusquam diaconus redeat, potest pontifex accedere ad Orationem praedictam, et post ipsam recipere incensum, et osculari librum. Deinde imposita ei mit
Abbreviated transcription (Latin):
rhitñ tobaro de uuctolitis xpendente suꝑ gͥnĩ cius pul¬
ehram tebileam quã pontifee semꝑ huber debet dus pui
Et si eportunũ andebitur is qui iitrã seruat stuus ine
pontificem et flabellum beneus abigat ub eo nuscas.
et nandocũq untẽ surge᷑ debet dyaconus nł si ei nõ rn¬
cat saptiꝰ accipiẽs erudẽ tobuleũ extendat mauꝰ suas
ub urediante ipã tobalea reuerenter accipiat manus
põtificis et euudem aduuet ad surgendum demae hobaliã
tradut uctolito Et hoc qd̃ dictũ ẽ de tobalea ixpandd̃
super gremiũ pontifitꝭ semꝑ obsiriũdũ ẽ cr̃i põlifee

Expanded text:
pandente super gremium ejus pulchram tobaleam, quam pontifex semper habere debet dum sedet; et si opportunum videbitur, is qui mitram servat, stans juxta pontificem, et flabellum tenens, abigat ab eo muscas. Quandocunque autem surgere debet diaconus vel, si ei non vacat, capellanus, accipiens eamdem tobaleam, extendat manus suas, et mediante ipsa tobalea reverenter accipiat manus pontificis, et eumdem adjuvet ad surgendum; deinde tobaleam tradat acolytho. Et hoc quod dictum est de tobalea expandenda s
Abbreviated transcription (Latin):
u̾ti debet ad por giaem p̃cedentibus eum thurifeariro ⁊ cero¬
feraris eodem ordine quo iuerunt p̃cedente eria subdxacono
ip̃m dyaconũ ĩmediate et deferẽte librũ euãgelioꝵ aꝑtum
Sruibus redeuntibus Cappellanꝰ accipias thuribulũ de ma¬
nu thuriferarii et intenset pontificẽ Deinde subdyaconus p̃¬
sentet librũ euãgelioꝵ aꝑtum pontifici Et ipẽ stans detecto
rapite osculetur euãgeliũ quod lectum ẽ. Cupellamꝰ autõ
reddat thuribulũ thuriferario postqm̃ ĩtenscruit pontificẽ¬
¶ Et residente pontifice eiociconus imponat ei mitrã et si
dicitur credo Ip̃õ cantato a choro iterũ surgat pontifer

Expanded text:
tificis, praecedentibus eum thuriferario et ceroferariis eodem ordine quo iverunt, praecedente etiam subdiacono ipsum diaconum immediate, et deferente librum Evangeliorum apertum. Quibus redeuntibus, capellanus accipiat thuribulum de manu thuriferarii, et incenset pontificem; deinde subdiaconus praesentet librum Evangeliorum apertum pontifici; et ipse stans detecto capite 300 osculetur Evangelium quod lectum est; capellanus autem reddat thuribulum thuriferario, postquam incensaverit pontificem. Et residente pontifice, diaconus imponat ei mitram; et si dicatur Credo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑdruconũ uł ꝑ cuppĩ f esidente pontifioe ut dcm est
et dyciconis aptes ei uestes ꝓut opus ẽ Ipẽ aut̃ ponbi¬
fex stans suꝑ scabellũ amota ei mitra ꝑdyaconũ eleuet
manus iuxta altitudinẽ hume̾oꝵ ita qd dextra sit aute
dextrũ huiueꝵo et sinscra aute simstrũ extẽsis ut̾usq ma¬
ante pectus et ip̃m ũnũ angelicum ꝓsequatur sine notui
cum suis mũstris Quo sit dicto resideat et dyuconus ĩpoãt

Expanded text:
r capellanum. Residente pontifice, ut dictum est, et diaconus aptet ei vestes, prout opus est. Ipse autem pontifex stans super scabellum, amota ei mitra per diaconum, elevet manus juxta altitudinem humerorum, ita quod dextra sit ante dextrum humerum, et sinistra ante sinistrum, extensis utriusque maante pectus, et ipsum Hymnum Angelicum prosequatur sine nota cum suis ministris. Quo sic dicto, resideat, et diaconus imponat
Abbreviated transcription (Latin):
deetra ꝑte altaris sine post ipm ultare sm qualitatem
et ꝯsuẽtudinẽ loci ubi ueo cõsicetũ ẽ qd̾ pontifer se¬
deat inulciori sede lapidea ał lignea seruetur tõsuetu ͤ
Acumq pontifex ad sedem uenerit stans suꝑ seabellũ
dacal sure centu num suis mĩstris introituun et Ryriet¬
capito interm aptante uestes eius uidel manitas daliri¬
tote ceraponendo inidebita plica et sumliter componedo
planetam suꝑ brehia et extendendo en suꝑ huiudos
trtrdendo ca parte antĩori aptet pullc meto mudus
supius dest̾ptũ Et hoc quod dictum ẽ decptandis restib
pontificis capriꝰ sen dyaconus semꝑ fatere debẽt quãdo¬

Expanded text:
post ipsum altare, secundum qualitatem et consuetudinem loci; ubi vero consuetum est quod pontifex sedeat in altiori sede lapidea et lignea, servetur consuetudo. Cumque pontifex ad sedem venerit, stans super scabellum dicat sine cantu cum suis ministris Introitum, et Kyrieano interim aptante vestes ejus, videlicet manicas dalmaticae componendo in debita plica, et similiter componendo planetam super brachia, et extendendo eam super humeros et trahendo a parte anteriori, aptet pallium juxta modum superius descriptum. Et hoc quod dictum est de aptandis vestibus pontificis capellanus
Abbreviated transcription (Latin):
uit̃ prcliuatus paululũ aute altare cõfessionẽ faciat
asistentibus et capp ᷤ a parte dextrra et dracono ast¬
ristra Subdraconus uero si debet ĩmittere mampulũ
pontifici ĩurittat Et dumi pontifer facit cõfessam stet
sum libro auã gelioꝵ iuxta gradum altaris in simstm pte
ẽt pesoferari scent tirca altare uiius in dextra.et uli̾s
re sunstra pcite Alni nuinistir possunt sture post pontifi
de moru tehunferaru nauiculam cũ thure quam illesi¬
bi porrige debet initer pontificom et altare Et ponti¬
ferponar thus in thuribulo capo nauimtã ⁊ fhuri¬
ferario thutabulĩ offerentibus ei sicut supius dcũs est¬
dit cidosfucto pontifer dicendu deus tu qũtas ⁊t uscẽ

Expanded text:
autem inclinatus paululum ante altare confessionem faciat, autem inclinatus paululum ante altare confessionem faciat, 296 assistentibus ei capellano a parte dextra, et diacono a sinistra. Subdiaconus vero, si debet immittere, manipulum pontifici immittat. Et dum pontifex facit confessionem, stet cum libro Evangeliorum juxta gradum altaris in sinistra parte, et ceroferarii stent circa altare, unus in dextera, alius in sinistra parte. Alii ministri possunt stare post pontificde manu thuriferarii naviculam cum thure, quam ille sibi porrigere debet inter pontificem et altare, et pontifex ponat thus in thuribulo, capellano naviculam et thuriferario thuribulum offerentibus ei, sicut superius dictum est. Quo facto, pontifex dicendo Deus tu conversus, etc.,
Abbreviated transcription (Latin):
deducentibus eum cappłło a parte dext̃ et dyucono a si¬
instra Is uũt qui mitrã seruat et alii cleirci induti cot¬
tis sequãtur post pontificem ¶ Quãdo pontifex per¬
uenent ante gradus altaris draconus deponat ei mĩ¬
tram accipiens eam una manu ꝑ anteruis cornu. et
cum alia manu complanet capillos pontisigꝭ si opꝯẽ
Et uod semꝑ faceredeb is qui mitrã remouet Et sica
ipotam mitrc̃i dyatonꝰ tradat ei qui ipam seruat. qu
semper xum reciꝑe debet de manu dyacom uel mapellam¬
ram auouentis et trad̾e̾ ip̃am illi cũ fu̾it imponenda
oceadsi pontifer iuxta ulture induatur nõ opt huoi
ꝓdessienem fier d ip̃o pontifice accedente adaltue
educentibus ipm̃ cappho et duncono rebferarii suit pati
uuxba ultie et uccipiant de altari caudelabra tu triris
acrerisir Thuriferarius quoq sit paratus in siustra ꝑte
rũ tb iribulo in quo sit ignis et cũ nauicula ¶ põtifee

Expanded text:
deducentibus illum capellano a parte dextra, et diacono a sideducentibus illum capellano a parte dextra, et diacono a sinistra. Is autem qui mitram servat, et alii clerici induti cottis sequantur post pontificem. Quando pontifex pervenerit ante gradus altaris, diaconus deponat ei mitram, accipiens eam una manu per anterius cornu, et cum alia manu complanet capillos pontificis, si opus est, quod semper facere debet is qui mitram removet; et sic amota mitra, diaconus tradat ei qui ipsam servat, qui semper eam recipere debet de manu diaconi vel capellani amoventis ipsam, et tradere eam illi, cum fuerit imponenda. Quod si pontifex juxtaessionem fieri; sed ipso pontifice accedente ad altare, deducentibus ipsum capellano et diacono, ceroferarii sint parati juxta altare, et accipiant de altare candelabra cum cereis accensis. Thuriferarius quoque sit paratus in sinistra parte cum thuribulo, in quo sit ignis, et cum navicula. Pontifex
Abbreviated transcription (Latin):
Cappellanus porrigus pontifici nauicubam de tectaui et
pontifer accipiens dextrri manu coclear tum thure ⁊¬
pouat in igne thus et coclear ĩiauicula reponas ipm¬
q thus positũ in igne benedicat signo crucis. Capel¬
lanus uẽo osculari debet manũ pontificis Et quando
coclear accipit. et quande ip̃m reponit Et coclearire¬
posito ꝑ pontificem nauiculam ipat thuriferario red¬
dat. hõc autẽ quod dictuui ẽ deposicione intonsi obser¬
uaudimi est quando pontifre longe abaltari idiutur
yiam siiueta altare iuduatur nõ oportet incensũ pon̾e
usq post factam rõfessionẽ. Induto pontifice predicto
modo dyaconus et subdyaconus accipiãt mampulos
suos et induant planetas si tempus requirit ⁊ Chiis
pactis si sunt longe abaltari ꝓcedant ad ip̃m p̃rente
thurifentrio Et post ip̃m duo teoferarii. deinde subdia¬
conus cum libro enãgelioꝵ. Post quos sequitur põtifer

Expanded text:
capellanus porrigat pontifici naviculam detectam, et capellanus porrigat pontifici naviculam detectam, et pontifex accipiens dextra manu cochlear cum thure ponat in igne thus, et cochlear in navicula reponat, ipsumque thus positum in igne benedicat signo crucis. Capellanus vero osculari debet manum pontificis, et quando cochlear accipit, et quando ipsum reponit; et cochleari reposito per pontificem, naviculam ipsam thuriferario reddat. Hoc autem quod dictum est de positione incensi, observandum est quando pontifex longe ab altari induitur. Nam si juxta altare induatur, non oportet incensum ponere, usque post factam confessionem. Induto pontifice praedicto modo, diaconus et subdiaconus accipiant manipulos suos, et induant planetas, si tempus requirit. His peractis, si sint longe ab altari, procedant ad ipsum, praecedente thuriferario, et post ipsum duo ceroferarii, deinde subdiaconus cum libro Evangeliorum; post quos sequitur pontifex,
Abbreviated transcription (Latin):
tra imponens eidem cruci digitos suustre manus cum
dextra mana palliũ suꝑ siistrũ brachiũ pontificꝭ tra¬
hat. ꝓuidens qd̃ ip̃m pallu suꝑ brachia descendat qĩ
adiuediũ inter armũ et cubitum Et iuxta hũc modũ
aptetur palliu quociens uidebitur oportunũ ꝙ deinde
dyaconus accipiens mitram abeo qui ipãm seruat ini¬
ponat cam capiti pontificꝭ Interim cappellanꝰ iuduat
se pluuiali et imposita mitra pontificr ip̃e Cappellanꝰ
ĩmuttat pontificalem ãnulũ ãĩuilari digito dextre manꝰ
pontificꝭ osculando eandem. Qrd̾ semꝑ fac̾e debet quã
do ũnittit et quãdo ãmouet ip̃m ãiuliun. poterit eciã
post pontificalem ãuulum Anitti alter ãnulus paruus
aptetur ¶ Inmisse ãuulo cappellanus arcipiat dema¬
iui thureferurii nauiculam cum thure et cocleari. Et
thuriferario pũtante pontifici thuribulũ cũ igne quẽ
dum pontifex induitur ip̃e churiferarius p̃p̃inie deb

Expanded text:
tea imponens eidem cruci digitos sinistrae manus, cum tea imponens eidem cruci digitos sinistrae manus, cum dextra manu pallium super sinistrum brachium pontificis trahat, providens quod ipsum pallium super brachia descendat quasi ad medium inter armum et cubitum; et juxta hunc modum aptetur pallium, quoties videbitur opportunum. Deinde diaconus accipiens mitram ab eo qui ipsam servat, imponat eam capiti pontificis. Interim capellanus induat se pluviali; et imposita mitra pontifici, ipse capellanus immittat 295 pontificalem annulum annulari digito dextrae manus pontificis, osculado immittit ei, aut quando amovet ipsum annulum. Poterit etiam post pontificalem annulum immitti alter annulus parvus,aptetur. Immisso annulo, capellanus accipiat de manu thuriferarii naviculam cum thure et cochleari, et thuriferario praesentante pontifici cum igne, quem, dum pontifex induitur, ipse thuriferarius praeparare debet;
Abbreviated transcription (Latin):
pimela ꝑforet pallũ et nullonõ acunue inuso qd̃ nid
planbsequenter dynconꝯ a dertus et siabdyaconss aisuustrt̃
pbanetam suꝑ brachia pontisio apte complitens es si
ponsifie ꝗpe altare induitur. subdyaconus in ipã plicafu¬
ponsturstia brachi colloces et quasi abscondas mampata
pontisicis trudendum sibi ib actolito. Erds pontrulõ¬
mampaltur iestuitir mor debet sub dyxsonꝰ tũt imponẽ
mampuliui sed debet ip̃u portare cusͣ libro tnponẽ
Et cum pontifex ꝑuenent ad altare impouat et aptet ma¬
uipulum p̃dicto modo. planeta ue̾o complicata ut pre¬
dictuni ẽ dyaconus de capite pontificis amictum depõat
et aptet tirta collum eius Et ꝓuideat qđ planeta plaue
iaceat suꝑ humeros et trahat ip̃am a parte anteriori
Deinde pulliũ componat ita qd crue anterior sit ante
pectus suꝑ aurifrigiũ planete Et ip̃i crua imponens
extentos digitos dextre manus cum manu siistra that
palliũ suꝑ dextrum brachiũ pontifigꝭ u̾sus cubitum pos¬

Expanded text:
pinula perforet pallium, et nullo modo acumen ejus tangat . Subsequenter diaconus a dextris, et subdiaconus a sinistris planetam super brachia pontificis apte complicent. Et si pontifex prope altare induitur, subdiaconus in ipsa plicatura sinistri brachii collocet, et quasi abscondat manipulum pontificis tradendum sibi ab acdiaconus tunc imponere manipulum, sed debet ipsum portare cum libro Evangeliorum; et cum pontifex pervenerit ad altare, imponat et aptet manipulum praedicto modo. Planeta vero complicata, ut praedictum est, diaconus de capite pontificis amictum deponat, et aptet circa collum ejus, et provideat quod planeta plane jaceat super humeros, et trahat ipsam a parte anteriori; deinde pallium componat ita quod crux anterior sit ante pectus super aurifrigium planetae, et ipsi cruci ponens extensos digitos dextrae manus cum manu sinistra trahat pallium super dextrum brachium pontificis versus cubitum; pos
Abbreviated transcription (Latin):
Maico ne ̃gelito legendim ĩnissa offerre abet cisubo¬
Airacerus et osculutum ꝑ pontificrm dimittat cliuisĩ
esclgto libro signet se pontifex signo trucis. Dũo
chorus incipe pt̃ intrritum E Cunus pontifer sgna¬
uerit se p̃dicto mã u̾tat se ud dexterũ ꝑtem ultaris Et dr¬
aconus arcipieus thuribulu deuau thurifirarii trndat
ab eius medio contͤ fucĩẽsuũ bt p̃us incenset pte dex¬
trã postea sinistrã Deinde asmistro lutere redent ad
dextrum incensando anteriorẽ ꝑtem ipuĩs altaris Quuio
incenscto reddat thuribulũ ayacono qui osculatu debet¬
nuluã pontificꝭ Et quando trridit ei thirabulio et qua¬
do pecipit ubipõ duiconus uero accepto thuribulo
uuianu pontificꝭ incenset ip̃m pontificẽ Demdẽ ulta¬
ie ꝑ tietutũ. postea trudat thuribulũ thurifeatuot

Expanded text:
angelium legendum in Missa, offerre debet ei subdiaconus; et osculatum per pontificem dimittat clausum Osculato libro, signet se pontifex signo crucis, et tunc chorus incipere potest Introitum. Cumque pontifex signaverit se praedicto modo, vertat se ad dextram partem altaris; et diaab ejus medio contra suam faciem; et prius incenset partem dexteram, postea sinistram; et deinde a sinistro latere redeat ad dexteram, incensando anteriorem partem altaris. Quo incensato, reddat thuribulum diacono, qui osculari sibmanum pontificis, et quando tradit ei thuribulum, et quando recipit ab ipso. Diaconus vero, accepto thuribulo de manu pontificis, incenset ipsum pontificem, deinde altare per circuitum; postea tradat thuribu
Abbreviated transcription (Latin):
rigendam pontifici cum opus fuit ad t̾gendimi os iit na¬
res Tobalias habeat is qui seruat mitram ad tenẽdu
ipãm uitrã Aliam eciã adextendendũ suꝑ gͣnuũ ponti¬
fitꝭ quãdo sedet . Nichilomĩa habeaut ꝑatas et alias
tobalias ailiquas et iliquem aliũ pãlu seu panos se¬
partem altaris si eius deẜosicio id requirrt ut aaliqstm
aliũ ornatum. deferant quoq estiuo temꝑe flabella
tid aemibigendum muscas a numsterio ¶ Insup deferant
cupetia plura steruenda sub faldistorio et an altare ⁊
suꝑsedilia in quibus debent sedere mĩstri ¶ p̃tẽa ꝓudat

Expanded text:
rigendam pontifici, cum opus fuerit, ad tergendum os, vel narigendam pontifici, cum opus fuerit, ad tergendum os, vel nares. Tobaleas habeat is qui serviat mitram, ad tenendam ipsam mitram; aliam etiam ad extendendum super gremium pontificis, quando sedet. Nihilominus habeant paratas et alias tobaleas aliquas, et aliquem alium pannum, seu pannos separtem altaris, si ejus dispositio id requirat, vel aliquem alium ornatum. Deferant quoque aestivo tempore flabella ad abigendum muscas a ministerio; insuper deferant tapetia plura sternenda sub faldistorio, et ante altare et super sedilia, in quibus debeant sedere ministri. Praet