comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ys. emissio sanguinis ꝑos: iuide & nom̃ accepit.
& tumor inpulmonuib. qui inuiuienib facihꝰ
uenire solet. Tysin autẽ apud g̾cos dicta qͦd̾
sit comsumptio totius corporis. Tussis grece
ab altitudine uocatur. qͦd ãꝓfundo pectoris
ueniat. cuius contͣria ẽ suꝑior infaucib ubi
uua distillat. Apostema a collectione nomen
accepit. Nam collectiones g̾ri apostemas uo¬
cant. Empios dicta ab apostema intrisecꝰ.
uel in latere. uel instomacho. cum dolore &
febrib & tussi: ex habundantib spumis.
s purulentiis. Ypaticꝰ morb eiecoris passi¬
one nom̃ accepit. Greci euimn iecur ẏpatin
uocant. Lienosis absplene uocabulũ sump¬
sit. g̾ci eium splenlien dicunt. Y dropis nom̃
sumpsit ab aquoso humore cutis. Nã ydros
aquam gͥei uocauerunt. Est enim humor
subcutaneus. cum inflatione turgenti & an¬
helitu fetido. Nefresis a renum dolore nomen
accepit. Renes enim g̾ci nefretin dicunt.

Expanded text:
is emissio sanguinis per ora, unde et nomen accepit. is emissio sanguinis per ora, unde et nomen accepit. est tumor in pulmonibus, qui in juvenibus facilius inveniri solet. Tysis autem apud Graecos dicta, quod sit consumptio totius cab altitudine vocatur, quod a profundo pectoris veniat. Cuius contraria est superior in faucibus, ubi uva titillat. Apostoma a collectione nomen accepit. Nam collectiones Graeci apostomas vocant. Enpiis dicta ab apostoma intrinsecus vel in latere vel in stomacho cum dolore et febribus et tussi et abundantibus spumis et purulentiis. Hepaticus morbus e iecoris passione nomen accepit. Graeci enim iecur ἧπαρ vocant. Lienosis ab splene vocabulum sumpsit. Graeci enim σπλὴν lien dicunt. Hydropis nomen sumpsit ab aquoso humore cutis. Nam Graeci ὑδωρ aquam vocaverunt. Est enim humor subcutaneus cum inflatione turgente et anhelitu foetido. Nefresis a renum languore nomen accepit. Renes enim Graeci νεφροὺς dicunt.
Abbreviated transcription (Latin):
frigidȩ febres. Qui abusiue typi appellant᷑.
ab herba quȩ inaquis nascitur. latine for¬
na atq status dr. Est eium accessionun
ac recessionum reuolutio. ꝑstatuta tempoꝵ
in t̾uaua. Reuma g̾ce. latine eruptio. siue
fluor appellatur. Catarrus fluor reuinȩ iu¬
gis ex narib qui dum ad fauces uenerit
iossa uenerit narium. & p̾focationẽ fecerit
cum sternutatione. unde & coriza nom̃ ac¬
cepit. Brancos ẽ p̃focatio faucium. a frigido
humore. Greci enim guttur brancos dicunt
cuca quod fauces sunt. qͦs nos corrupte bran¬
ciã dicius. Raucedo. amputatio uocis.
Hȩc & arteriasis uocatur. eo quod uocẽ rau¬
cam & clausam reddat. abarteriarũ inuiria:
Suspirium noiũ sumpsit. quia inspiratiol̃
difficultas ẽ. quani g̾̃ci disuoam uocant: id est
p̃focationem. Peripleumonia apulmonibus
nom̃ accepit. Est enim puimonis tumor eui
spumarum sanguinearum effusione. Eim opto¬

Expanded text:
frigidae febres, qui abusive tipi appellantur frigidae febres, qui abusive tipi appellantur ab herba quae in aqua nascitur. Latine forma atque status dicitur. Est enim accessionum vel recessionum revolutio per statuta temporum intervalla. Reuma Graece, Latine eruptio sive fluor appellatur. Catarrhus est fluor reumae iugis ex naribus, quae dum ad fauces venerit,in ossa venerit narium, et provocationem fecerit cum sternutatione; unde et coryza nomen accepit. Branchos est praefocatio faucium a frigido humore. Graeci enim guttur βράγχος dicunt, circa quem fauces sunt, quas nos corrupte brancias dicimus. Raucedo amputatio vocis. Haec et arteriasis vocatur, eo quod vocem raucam et clausam reddat ab arteriarum iniuria. Suspirium nomen sumpsit, quia inspirationis difficultas est, quam Graeci δύσπνοιαν dicunt, id est praefocationem. Peripleumonia a pulmonibus nomen accepit. Est enim pulmonis tumor cum spumarum sanguinearum effusione. Haemopto
Abbreviated transcription (Latin):
uberauerit. & ad cerebrum conu̾sus fuerit.
Hec passio caduca uocatur. eo qͦd cadens
eger spasmos patiatur:. Hos etiam uulgus
lunaticos uocat. qͦd ꝑ lune cursum comitet᷑
eos in sania demouum. Idem & laruatio.
Ipse ẽ morb comitialis. id ẽ maior & duti¬
nus quo caduci tenentur: cui tanta uisẽ
ut honio ualens concidat. spumetq. Co¬
mitialis aut̃ dictus. qͦd apud gentiles cum
comitioꝵ die cuiquã accidisset: comitia
dinittebantur. Erat apud romanos
comitioꝵ dies sollempnis in kalendis iauu¬
ariis. Mania abinsania uel furore uocata.
Nam grecoꝵ uetustas furorẽ manicẽ appel¬
labat: siuie ab iniquitate qm g̾ci manie
uocauerunt. suie adiuinatione. quia di¬
uinare g̾ci manĩ dicunt. Melaucolia di¬
cta ẽ. anigro felle. Greci enim nigrum
melan uocant. fel aut̾ colen appellant.
Epylemsia ant̃ infantasia fit: melaucolia
uiratione. mania in memoria. Typi siuit

Expanded text:
uberaverit et ad cerebrum conversus fuerit. uberaverit et ad cerebrum conversus fuerit. Haec passio et caduca vocatur, eo quod cadens aeger spasmos patiatur. Hos etiam vulgus lunaticos vocant, quod per lunae cursum comitetur eos insidia daemonum. Item et larvatici. Ipse est et morbus comitialis, id est maior et divinus, quo caduci tenentur. Cui tanta vis est ut homo valens concidat spumetque. Comitialis autem dictus, quod apud gentiles cum comitiorum die cuiquam accidisset, comitia dimittebantur. Erat autem apud Romanos comitiorum dies sollennis in kalendis Ianuarii. Mania ab insania vel furore vocata. Nam Graecorum vetustas furorem μανικήν appellabant, sive ab iniquitate, quam Graeci †manie† vocaverunt, sive a divinatione, quia divinare Graece μανεῖν dicitur. Melancholia dicta est a nigro felle. Graeci enim nigrum μέλαν vocant, fel autem χολὴν appellant. Epilemsia autem in phantasia fit; melancholia in ratione; mania in memoria. Typi sunt
Abbreviated transcription (Latin):
Ipsa & inguina. ab inguinum ꝑcussione.
Gadem & lues a labe & luctu uocata. quȩ tan¬
to acuta ẽ. ut ñ habeat spacium temporis
quo aut uita speretur aut mors. s repenti¬
nus languor simul cum morte uenit. De¬
bus. qui multis temporib immorat᷑
ut podagratisis. Cronon enim apudg̾cos
tempꝰ dr̃. Cephalea. excausa nom̃ habet.
Capitis enim passio ẽ: & g̾ci caput cephalin
uocant. Scothomia ab accidenti uonĩ sũp¬
sit. qͦd repentinas tenebras ingerat oculis
cum u̾tigine capitis. Uertigo aut̃ ẽ: quoti¬
enscũq uentus consurgit. & t̾ram in circui¬
tum mittit. Sic & inu̾ticeni homuns arterie
& uenȩ uentositatem ex resoluta humee¬
tatione gignunt. & moculis girum faci¬
unt: unde & u̾tigo nuncupata ẽ. Epy¬
leuisia uocabulum sumpsit. qͦd mentem
appendens parit̾ etiã corpꝰ possideat. Greci
enim appensionẽ epylemsiã appellant.
fit autẽ exmelancolico humore. quotiens ex¬

Expanded text:
Ipsa et inguina ab inguinum percussione. Ipsa et inguina ab inguinum percussione. Eadem et lues a labe et luctu vocata, quae tanto acuta est ut non habeat spatium temporis quo aut vita speretur aut mors, sed repentinus languor simul cum morte venit. ui multis temporibus remoratur, ut podagra, pthisis. Χρόνος enim apud Graecos tempus dicitur. Cephalea ex causa vocabulum habet. Capitis enim passio est, et Graeci caput κεφαλὴν vocant. Scothomia ab accidenti nomen sumpsit, quod repentinas tenebras ingerat oculis cum vertigine capitis. Vertigo autem est quotienscumque ventus consurgit, et terram in circuitum mittit. Sic et in vertice hominis arteriae et venae ventositatem ex resoluta humectatione gignunt, et in oculis gyrum faciunt. Unde et vertigo nuncupata est. Epilemsia vocabulum sumsit, quod mentem adpendens pariter etiam corpus possideat. Graeci enim adpensionem ἐπιληψίαν appellant. Fit autem ex melancholico humore, quotiens ex
Abbreviated transcription (Latin):
dicis. qͦd dolore corpꝰ transu̾beret: quasi gladiꝰ.
Ilcos dolor in testinoꝵ. unde & ilia dicta sunt.
Grece enim ileos obuoluere dr̃. qͦd se intesti¬
na p̃dolore in uoluant. Hi & torminosi dm̃r
metus. Greci enim aqͣm ydro: fobos timorẽ
dicunt. Unde & latini hunc morbum ab aqͤ
metu lymphaticum uocant. fit aut̃ exca¬
nis rabidi morsu. aut ex aeris spuma int̾ram
ꝓiecta. quam si homo uel bestia tetigerit.
aut dementia repletur: aut in rabiem uer¬
titur. Carbunculus dictus. qͦd mortu suo
rubens sit ut ignis: postea niger ut carbo
extinc̾tus. Pestilentia ẽ contagium. quod
dum unum app̃henderit. celerit̾ ad plures
transit. Gignitur enim excorrupto aere.
& inuiscerib penetrando in inititur. Hoc &¬
si plerumq ꝑaerias potestates fiat. tamen
sine arbitrio ommpotentis di omnino ñ
fit. Dicta aut̃ pestilentia. quasi pastulentia
tingendo. quia quec̃q tetigerit polluet.

Expanded text:
dicis, quod dolore corpus transverberet, quasi gladius. dicis, quod dolore corpus transverberet, quasi gladius. Ileos dolor intestinarum: Unde et illa dicta sunt. Graece enim †ilios† obvolvere dicitur, quod se intestinae prae dolore involvant. Hi et turminosi dicuntur, metus. Graeci enim ὑδωρ aquam, φόβον timorem dicunt, unde et Latini hunc morbum ab aquae metu lymphaticum vocant. Fit autem aut ex canis rabidi morsu, aut ex aeris spuma in terra proiecta, quam si homo vel bestia tetigerit, aut dementia repletur aut in rabiem vertitur. Carbunculus dictus, quod in ortu suo rubens sit, ut ignis, postea niger, ut carbo extinctus. Pestilentia est contagium, quod dum unum adprehenderit, celeriter ad plures transit. Gignitur enim ex corrupto aere, et in visceribus penetrando innititur. Hoc etsi plerumque per aerias potestates fiat, tamen sine arbitrio omnipotentis Dei omnino non fit. Dicta autem pestilentia, quasi pastulentia, tingendo, quia quemquem tetigerit, polluit.
Abbreviated transcription (Latin):
timore aut dolore efficit᷑. Cor enim g̾ci car¬
dian uocant. Est enuim cordis passio cum
formidabili nietu. Litargia a sonno uoca¬
ta. Est enu opp̾ssio cerebri cum obluuo¬
ne & somino iugi. uelut stertentis. Si naucis:
a contiuentia sp̃s & p̃focatione dicta. Greci
enim sinancis concinere dñt. Qui enim hoc
uicio laborant. dolore faucium p̃focantui:
& sputo sanguniolento. Latus enimi g̾ce
cum dolore uehementi & suspirio. Greci
enim pulmonẽ pleumon uocant. unde
& egritudo dicta ẽ. Apoplexia ẽ. subita
effusro sanguinis. qͣ suffocati int̾eunt:
Dicta aut̃ apoplexia. qͦd ex letali ꝑcussu repen¬
subita partuum aut neruoꝵ. cum dolore
uehementi. Quam passionẽ a corde nonu¬
natam dixerunt. quia in nob̾ pͥncipatum
uigoris ht̃. Fte aut̃ duob modis. aut exre¬
ꝑletione: aut ex inanitione. Tecanꝰ maior ẽ
contractio neruoꝵ a ceruice ad dorsum. Te¬
lum. laterum dolor ẽ. Dictum autẽ ita a me¬

Expanded text:
timore aut dolore afficitur. Cor enim Graeci καρtimore aut dolore afficitur. Cor enim Graeci καρδίαν vocant. Est enim cordis passio cum formidabili metu. Lethargia a somno vocata. Est enim oppressio cerebri cum oblivione et somno iugi, veluti stertentis. Synanchis a continentia spiritus et praefocatione dicta. Graeci enim συνάγχειν continere dicunt. Qui enim hoc vitio laborant, dolore faucium praefocantur. et sputo sanguinolento. Latus enim Graececum dolore vehementi et suspirio. Graeci enim pulmonem πλεύμονα vocant, unde et aegritudo dicta est. Apoplexia est subita effusio sanguinis, qua suffocati intereunt. Dicta autem apoplexia, quod ex letali percussu repensubita partium aut nervorum cum dolore vehementi. Quam passionem a corde nominatam dixerunt, qui in nobis principatum vigoris habet. Fit autem duobus modis, aut ex repletione, aut ex inanitione. Tetanus maior est contractio nervorum a cervice ad dorsum. Telum lateris dolor est. Dictum autem ita a me
Abbreviated transcription (Latin):
Dum enim amplius extra cursum naturȩ
creueruit: egritudines faciunt. Ex sau¬
guie autẽ & felle: acute passiones nas¬
cuntur. quas g̾ci oxeas uocant. Ex fleg¬
mate uͭ & melancolia ueteres cause ꝓce
aut cito transit. aut celerius int̾ficit.¬
ut pleuresis. frenesis. Ori enim acutum
apud g̾cos & uelocem significat. Cronia ẽ.
ꝓlixus corporis morb. qui multis temporib
remoratur: ut podagͣ. tysis. Cronon enim¬
cum rubore. & dolore. & tensione. & duritia
& uastitate. Nam cum ceꝑut fieri flemo¬
nes. in quietudo febris consequitur. unde
mina acceꝑunt. febris a ferti ore dicta. est
enim ab habundantia caloris. frenesis
appellata siue ab impedimento mentis. g̾ei
enini mentẽ frenas uocant. seu quod dentib
infrendat. Nam frendere ẽ. dentes conterere.
Est aut̃ ꝑ turbatio ciusm ex agitatione & de¬
mentia. ex colerica ui effecta. Cardia uo.¬
cabulum a corde sumpsit. dum ex aliquo

Expanded text:
Dum enim amplius extra cursum naturae Dum enim amplius extra cursum naturae creverint, aegritudines faciunt. 8. Ex sanguine autem et felle acutae passiones nascuntur, quas Graeci ὀξέα vocant. Ex phlegmate vero et melancholia veteres causae procedaut cito transit, aut celerius intut pleuresis, phrenesis. axi oxy enim acutum apud Graecos, et velocem significat. Chronia est prolixus corporis morbus, qui multis temporibus remoratur, ut podagra, tisis phthicum rubore et dolore, et tensione, et duritia, et vastitate. Nam cum ceperint fieri phlegmones, inquietudo febris consequitur. Unde men acceperunt. Febris a fervore dicta; est enim abundantia caloris. Frenesis appellata sive ab inpedimento mentis; Graeci enim mentem φρένας vocant; seu quod dentibus infrendant. Nam frendere est dentes concutere. Est autem perturbatio cum exagitatione et dementia ex cholerica vi effecta. Cardiaca vocabulum a corde sumpsit, dum ex aliquo
Abbreviated transcription (Latin):
colia. & fleginate. Ex ipsis enuim regun¬
tur sani. & exipsis leduntur insani. Dũ
enim amplius extra cursum nature
aut̃ quatuor elementa. sic & quatuor hu¬
mores: & unusquisq humor suũ elem̃¬
tum imitatur. Sanguis aerem. colera ig
nem. melancolia t̾ram. flegina aquam.
Usunt quatuor humores sieut quatuor
elementa. quȩ conseruant corpora nr̃a.
Sanguis exgreca ethimologia uocabulum
sumpsit. quod ex eo uegetetur & sustentet᷑¬
Unde & colera id ẽ fellicula nominata ẽ:
hoc ẽ fellis effusio. Greci enimi fel colen dñt.
Melancolia dicta. eo quod sit ex ngri san¬
guinis fece adiuixta habundantia fellis.
Greci enun melan nigrum uocant. fel
aut̃ colen appellant. Sanguis latine uo¬
catus: quod suauis sit. Unde & homineᷤ
quib dominatur sanguis: dulces &¬
blandi sunt. Flegnia aut̃ dixerunt: qͦd sit
frigida. Gregci enim rigorem flegmonem
nominant. Ex his quatuor humoribus
reguntur sani. exipsis leduntur infirmi.

Expanded text:
cholia et phlegmate. Ex ipsis enim reguncholia et phlegmate. Ex ipsis enim reguntur sani, ex ipsis laeduntur infirmi. Dum enim amplius extra cursum naturae autem quatuor elementa, sic et quatuor humores, et unusquisque humor suum elementum imitatur: sanguis aerem, cnem, melancholia terram, phlegma aquam. Et sunt quatuor humores, sicut quatuor elementa, que conservant corpora nostra. Sanguis ex greca etymologia vocabulum sumpsit, quod vegetetur, et sustentetunde et cholera, id est, fellicula nominata est, hoc est, fellis effusio: Graeci enim fel cholen dicunt. Melancholia dicta eo, quod sit ex nigri sanguinis fece, admista abundantia fellis: Graeci enim melan nigrum vocant, fel autem cholen appellant. Sanguis Latine vocatus, quod suavis sit: unde et homines, quibus dominatur sanguis, dulces blandi sunt. 7. Phlegma autem dixerunt, quod sit frigidum. Graeci enim rigorem φλέγμονα appellant. Ex his quatuor humoribus reguntur sani, ex his laeduntur infirmi.
Abbreviated transcription (Latin):
carmina. Scda emperica. id ẽ exꝑmien¬
tissima inuenta ẽ. ab esculapio. quȩ non
indicioꝵ signis. s solis constat exꝑiientis.
Tercia logica. id ẽ rationalis: inuenta est
abypocrate. Iste enim discursis ȩtatum.
regionum uel egritudinum qualitatib
artis curam rationabilit̾ ꝑscrutatus ẽ.
Emperici enim exꝑientiã solam sectan¬
tur. logici exꝑientie rationem adiun¬
gunt: mecodici nec elementoꝵ rationẽ
obseruant. nec tempora. nec etates. nec
causas s solas morboꝵ substantia.
rantia nature. ex calido & humido
quod ẽ sanguis. Unde & sanitas dicta est:
quasi sanguinis status. Morbi generali no¬
cabulo. om̃s passiones corporis continent᷑.
quod inde uet̾es morbum nominauert̃.
ut ipsa appellatione mortis. niim quȩ ex eo
nascitur demonstrarent. Int̾ sanitatem
autẽ & morbum media ẽ curatio. quȩ
nͥ morbo congruat ñ ꝑducit ad sanitatẽ.
Morbi om̃s ex quatuor nascunt᷑ humo¬
rib. idẽ. ex sanguine. & felle. melan¬

Expanded text:
carmina. Secunda Enpirica, id est experientissima, inventa est ab Aesculapio, quae non indiciorum signis, sed solis constat experimentis. Tertia Logica, id est rationalis, inventa ab Hippocrate. Iste enim discussis regionum vel aegritudinum qualitatibus, artis curam rationabiliter perscrutatus est. Empirici enim experientiam solam sectantur; logici experientiae rationem adjungunt; methodici, nec elementorum rationem observant, nec tempora, nec aetates, nec causas, rantia naturae ex calido et humido, quod est sanguis; unde et sanitas dicta est, quasi sanguinis status. Morbi generali vocabulo omnes passiones corporis continentur; quod inde veteres morbum nominaverunt, ut ipsa appellatione mortis vim, quae ex eo nascitur, demonstrarent. Inter sanitatem autem et morbum media est curatio, quae nisi morbo congruat, non perducit ad sanitatem. Morbi omnes ex quattuor nascuntur humoribus, id est ex sanguine et felle, melan
Abbreviated transcription (Latin):
conscͥpsisse. in quo eadẽ regina sub figa eccłie di
ppłm aseruitute & morte eripuisse ser uitur
atq int̾fect o aman qui int̾pretat᷑ inquitas.
diei celebritas in posteros mittit᷑. Lib̾ sapientiȩ

Expanded text:
conscripsisse. In quo eadem regina sub figura Ecclesiae Dei conscripsisse. In quo eadem regina sub figura Ecclesiae Dei populum a servitute et morte eripuisse scribitur, atque, interfecto Aman, qui interpretatur iniquitas, diei cel
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑhibetur. quoꝵ ez edriel pͥncipia & fines multis
ht̃ obscuritatib inuoluta. Daniel uͦ claro ser¬
mone regna orb̾ ꝓnunciat. & tempꝰ aduentꝰ
xp̃i manifessima p̾dicatione aunotat. Hi sunt
quatuor ꝓpħe qui maiores uocant᷑: quia ꝓlip¬
sa uolumina condid̾iuit. Liber duodecun
ꝓpharum auctoꝵ suoꝵ nominib p̾notatur.
quiꝓpt̾ea dicunt᷑ minores quia sermones eoꝵ
breues sunt: unde & conexi sibimet inuicem
in uno uolumine continent᷑. Quoꝵ nomina
sunt: osee. iohel. amos. abdias. ionas. micheas.
Nauin. abaccue. Sophonias. aggeus. ⁊ acharias.
& malachias. Esdras lib̾ auctoris sui titulo
p̃notatui: incuius textu eiꝰdẽ esdre neenne q
ser mones parit̾ continent᷑. Nec quẽquã mo¬
ueat qͦd unus esdre d̾r liber: quia scds. tereiꝰ
& quartꝰ ñ habent᷑ apud hebreos. s int̾ apo¬
crifa deputantur. Hest̾ librum esdras credit᷑.

Expanded text:
perhibentur, quorum Ezechiel principia et fines multis perhibentur, quorum Ezechiel principia et fines multis habet obscuritatibus involuta. Danihel vero claro sermone regna orbis pronuntiat, et tempus adventus Christi manifestissima praedicatione annotat. Hi sunt quatuor prophetae, qui majores vocantur, quia prolia volumina condiderunt. Libri duodecim prophetarum auctorum suorum nominibus praenotantur; qui propterea dicuntur Minores, quia sermones eorum breves sunt. Unde et conexi sibimet invicem in uno volumine continentur, quorum nomina sunt: Osee, Iohel, Amos, Abdias, Ionas, Micheas, Naum, Abacuc, Sophonias, Aggeus, Zacharias et Malachias. Esdra liber auctoris sui titulo praenotatur, in cuius textu eiusdem Esdrae Nehemiaeque sermones pariter continentur. Nec quemquam moveat quod unus Esdrae dicitur liber, quia secundus, tertius et quartus non habentur apud Hebraeos, sed inter apocryphos deputantur. Hester librum Esdras creditur
Abbreviated transcription (Latin):
ratui.: quȩ inscͥpturis sacͥs habentur: sicut
metris & pentametris u̾sib apud suos compo¬
sita ꝑhibent᷑. uͭt iompu̾s. hieronunusq seri¬
bunt. Ysaias exangłista potius qm ꝓpħa:
edidit librum suum. Cuꝰ omnẽ textũ eloqͤu¬
tiȩ: ꝓsa incedit. Canticũ uͦ: ex anietro & pen¬
tametro u̾su discurit. Heremias similit̾ edidit
librum suũ. cum threnis eiꝰ quos nos lamenta uo¬
camus. eo qͦd instri̾tiorib reb fim̾b q adhibe¬
antur. inquib quadruplex diu̾so mͦ composuit
alphabetum. Quoꝵ duo pͥma qͦsi saffico metio¬
scͥpta sunt: quia tres u̾siculos qui sͥ nexi sunt &
abima tantũ litt̾a incipiunt. heroicũ comina
concludit. Tercium alphabetũ trimetro scͥptũ ẽ.¬
& at̃nis litt̾is idem t̾m u̾sus incipunt. Quartũ
alphabetum simile pͥmo & scd̃o habet᷑. Erechiel¬
& daniel a uiris quib dam sapientib scͥpti ẽẽ

Expanded text:
ratur, quae in Scripturis sacris habentur, sicut ratur, quae in Scripturis sacris habentur, sicut metris et pentametris versibus apud suos conposita perhibentur, ut Iosippus Hieronymusque scribunt. Esaias, evangelista potius quam propheta, edidit librum suum, cuius omne textum eloquentiae prosa incedit. Canticum vero hexametro et pentametro versu discurrit. Hieremias similiter edidit librum suum cum threnis eicamus, eo quod in tristioribus, funeribusque adhibeantur: in quibus quadruplex diverso modo composuit alphabetum: quorum duo prima scripta sunt, quia tres uersiculos, qui sibi conexi sunt et ab una tantum littera incipiunt, heroici comma concludit; teret a ternis litteris iidem versus terni incipiunt. Quartum alphabetum simile primo et secundo habeturet Danihel a viris quibusdam sapientibus scripti esse
Abbreviated transcription (Latin):
Nam in more romani flacci. & g̾ci pandari.
nunc alii iambo currunt. nnc alcaico ꝑsonãt.
nunc saffico nitent. trimetro uel tetrametro
pede incedentes. Salomon filius dauid regis
isrł uixta numerũ uocabuloꝵ suoꝵ tria uolu¬
mina edidit. quoꝵ pͥmus ẽ mas loth quẽ greci
parabolas. latini ꝓ u̾bioꝵ nominant: eo qͦd in
ipso sub comparatina similitudine fig᷑as u̾boꝵ
& imagines ueritatis ostend̾it: ipsam aut̃ ue¬
ritatẽ ad intelligendum legentib reseruauit.
Scd̾m librũ coelech uocauit. qui g̾ce eccłiastes
dr. latie concionator. eo qͦd sermo eiꝰ ñ specia
dirigit᷑. docens om̃a que minundo cerni¬
mus caduca ẽẽ & breuia & obhoc inmime
appetenda. Tercium librũ syrasirmi p̾notauit.
qui in latinã linguam u̾titur canticum can¬
ticorum: ubi ꝑ epychalannũ carm̃ conuni¬
ctionẽ xp̃i & eccł̃iȩ mystice canit. Dictũ aut̃
canticum canticoꝵ. eo qͦd omnib canticis p̾fe¬

Expanded text:
Nam in morem Romani Flacci et Graeci Pindari Nam in morem Romani Flacci et Graeci Pindari nunc iambico currunt, nunc alcaico personant, nunc safico tonant, trimetro vel tetrametro pede incedentes. Salomon filius David regis Israel juxta numerum vocabulorum suorum tria volumina edidit. Quorum primus est Masloth quem Graeci Parabolas, Latini Proverbia nominant: eo quod in ipso sub comparativa similitudine figuras verborum et imagines veritatis ostendit, ipsam autem veritatem ad intelligendum legentibus reservavit. Secundum librum Coeleth vocavit, qui Graece Ecclesiastes dicitur, Latine Concionator: eo quod sermo ejus non speciadirigatur, docens omnia quae in mundo cernimus caduca esse et brevia, et ob hoc minime appetenda. 20. Tertium librum Sir hassirim praenotavit, qui in Latinam linguam vertitur Canticum canticorum; ubi per epithalamium carmen conjunctionem Christi et Ecclesiae mystice canit. Dictum autem Canticum canticorum, eo quod omnibus canticis praefe
Abbreviated transcription (Latin):
unum ex ꝓphis. non nulli uͦ eundẽ iob pt̾
plagam sue passionis scͥptorẽ fuisse estimant.
arbitrantes ut qui certamina spũalis pugne
sustinuit. ipse narraret qͦs uictorias expediuit.
Principia aut̃ & finis libri iob apud hebreo ꝓsa
oratione contexta sunt: media aut̃ ipsius ab
eo loco quo ait. ꝑeat dies in qua natus sũ: usq ad
eum locum. iccirco ego me reprehendo & agopeni¬
tentiam. omnia heroico metro discurrunt. P al¬
moꝵ lib̾ g̾re psalt̾ium. hebraice nabla: latine or¬
ganum dr. uocatus aut̾ psalmoꝵ liber. qͦd uno
ꝓpħa canente ad psalt̾ium: choris consonando
responderet. Titulus aut̃ in psalmis hebraicꝰ¬
hymnoꝵ. Auctores aut̃ psalmoꝵ qui ponuut᷑
intitulis. moyses scilicet. & dauid. & salõmon.
asaph. ethan. & idithim. & filii chore. eman.
etrahelite. & reliquoꝵ quod esdras uno uolu¬
mine comp̾hendit. Om̃s aut̃ psalmi apud he¬
breos metrico carmine constant eẽ compositi.

Expanded text:
unum ex prophetis, nonnulli vero eundem Iob post unum ex prophetis, nonnulli vero eundem Iob post plagam suae passionis scriptorem fuisse existimant, arbitrantes ut, qui certamina spsustinuit, ipse narraret quas victorias expedivit. Principia autem et fines libri Iob apud Hebreos, prosaica oratione contexta sunt, media autem ipsius, ab eo loco quo ait: pereat dies in qua natus sum, usque ad illum locum: idcirco me reprehendo et ago penitentiam; omnia heroico metro discurrunt. Psalmorum liber grece psalterium, hebraice nabla, latine organum dicitur: vocatus autem psalmorum liber, quod uno propheta canente ad psalterium, chorus consonando responderet. Titulus autem in psalmis hebraichymnorum. Auctores autem psalmorum sunt qui ponuntur in titulis, Moyses scilicet et David et Salomon, Asaph, Ethan, Idithim et fEzrahelita, et reliqui quos Esdras uno volumine comprehendit. Omnes autem psalmi apud Hebraeos metrico carmine constant esse compositi.
Abbreviated transcription (Latin):
Liber samuel eiusdem samuelis natiuitatẽ
& sacerdotrum & gesta describit. iccirco & abeo
nomen accepit. W̾ quamuis hic liber saul
& dauid hẏstoriam contineat. utriq tamen
ad samuel referuntur. quia ipse unxit saul
mnregnum. ipse daiud ĩregem futurum.
Cnius libri pͥmam partẽ conscripsit idem
samuel: sequentia uͦ enris usq ad calicem
scͥpsit dairid. Malachim lib̾ ꝓuide appellat᷑.
eo qͦd reges uidȩ & hifrahelite gentis gestaq
eoꝵ ꝑ ordinem digerat tempoꝵ. Malach
enim hebraice. latine regum int̾pretatur.
Hunc librum hieremias pͥmus munũ uolu¬
men coegit. nam antea sparsus erat ꝑ singłoꝵ
regum hystorias. Paraliponienon gͥce dr̃
qͦd nos p̾t̾missoꝵ uel reliquoꝵ dicere possu¬
mus: quia ea quȩ ni lege uel regum libris
uel omissa uel ñ plene relata sunt: in isto sũ¬
matim ac breuit̾ explicant᷑. Librum iob
quidam moysen scͥpsisse arbitrant᷑. alii

Expanded text:
Liber Samuel eiusdem Samuelis nativitatem Liber Samuel eiusdem Samuelis nativitatem et sacerdotium et gesta describit; idcirco et ab eo nomen accepit. Et quamvis hic liber Saul et David historiam contineat, utrique tamen ad Samuel referuntur, quia ipse uncxit Saul in regnum, ipse David in regem futurum. Cuius libri primam partem conscripsit idem Samuel, sequentia vero eius usque ad calcem scripsit David. Malachim liber proinde appellatur, eo quod reges Iudae et Israeliticae gentis gestaque eorum per ordinem digerat temporum. Melachim enim Hebraice, Latine Regum interpretatur. Hunc librum Ieremias primus in unum volumen coegit. Nam antea sparsus erat per singulorum regum historias. Paralipomenon Graece dicitur, quod nos praetermissorum vel reliquorum dicere possumus, quia ea, quae in lege vel regum libris vel omissa vel non plene relata sunt, in isto summatim ac breviter explicantur. Librum Iob quidam Moysen scripsisse arbitrantur, alii
Abbreviated transcription (Latin):
ppłi isrł digerit. & ex ea causa noni accepit.
ordo leuiticus annotatur. Numeroꝵ. liber
uocatur:. eo quod ineo egresse de egẏpto trib
dinumerant᷑: & quadraginta duarum ꝑhe
remum mansionum meo descriptio continet᷑.
Deuteronomum g̾co sermone appellatur. qͦͣd¬
latine int̾pretatur scda lex idẽ repetitio &
euuangłicȩ legis p̃figuratio. qui sic ea ht̃ quȩ
pͥora sunt: ut tamen noua sint omma quȩ
ab iesu filio nane: cuius hystoriam continet.
Scriptorem uͦ eius eundem iosue hebrei as¬
serunt. in cuius textum ptꝰ iordanis transitũ
regna hostrum subu̾tuntur. t̾ra ppło diuiditur:
& ꝑ singulas urbes. uiculos. montes. atq con¬
fima. eccł̃iȩ celestisq hierłm spũalia regna
p̃sigurantur: Iudicum nominatur qua pri¬
cipib ppłi qui p̾fuerunt misrł pꝰt moy sen
& iosue: antequam dauid & cȩt̾i reges existe¬
rent. Hunc librum edidisse creditur sainuel.

Expanded text:
populi Israel digerit, et ex ea causa nomen accepit. populi Israel digerit, et ex ea causa nomen accepit. ordo Leviticus adnotatur. Numerorum liber vocatur, eo quod in eo egressae de Aegypto tribus annumerantur: et quadraginta duarum per eremum mansionum in eo descriptio continetur. Deuteronomium GLatine interpretatur secunda lex, id est, repetitio, et evangelicae legis praefiguratio, qui sic ea habet, quae priora sunt, ut tamen nova sint omnia, quae ab Jesu, filio Nave, cujus historiam continet: scriptorem vero ejus eumdem Josue Hebrei asserunt, in cujus textu post Jordanis transitum regna hostium subvertuntur, terra populo dividitur et per singulas urbes, viculos, montes atque confinia Ecclesiae caelestisque Hierusalem spiritalia regna praefigurantur. Iudicum nominatur a principibus populi, qui praefuerunt in Israel post Moysen et Iosue, antequam David et ceteri reges existerent. Hunc librum edidisse creditur Samuel.
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ: scds eccłiasticꝰ. t̾cius tobi: quartꝰ uidith. qͥntꝰ¬
nos libros & honorat & p̾dicat. In nouo aut̃
testam̃to duo sunt ordines. Primiꝰ exangłicꝰ.
cob & iudas. insingulis: actus apłoꝵ &
testamenti trifarie distinguit᷑. id ẽ in hy¬
storia inmorib in allegoria. Rursus ista
tria multifarie diuiduntur. id ẽ qͥd ã deo
quid abangłis. uelhominib gestum dictum¬
q sit: quid aꝓpħis p̃nunciatum de xp̃o &
corpore eiꝰ. quid de diabolo & membris ipsius.
quid de ueteri & nouo ppło. quid depresenti
scło. & futuro regno atq iudicio. De scrip¬
toribus & uocabulis scorum libroꝵ .ii.
eteres testamenti scđ̃m traditionẽ hebreoꝵ¬
hi ꝑhibentur auctores. Priis moy ses
luminib edidit. qͦd pentateucum nomi¬
natui. Penthateucus aut̾ a quinq uolumi¬
quod exordium mundi & gn̾atio scłi ineo conti¬
neatur. Erodꝰ uͦ eritum ab egypto uel egressimi

Expanded text:
est, secundus Ecclesiasticum, tertius Tobi, quartus Judith, quintuest, secundus Ecclesiasticum, tertius Tobi, quartus Judith, quintui eos inter divinos libros honorat et praedicat. In Novo autem Testamento duo sunt ordines: primus, evangelicus, cobus et Judas in singulis, Actus apostolorum et Testamenti trifarie distinguitur: id est in historia, in moribus, in allegoria. Rursus ista tria multifarie dividuntur: id est quid a Deo, quid ab angelis, vel ab hominibus gestum dictumque sit; quid a prophetis nuntiatum de Christo et corpore eius; quid de diabolo et membris ipsius; quid de veteri et novo populo; quid de praesenti saeculo et futuro regno atque iudicio. De scriptoribus et vocabulis sanctorum librorum . Veteris Testamenti secundum Hebraeohibentur auctores: Primus Moyses,luminibus edidit, et Pentateucon cognominatur. Pentateuchus autem quinque volumiquod exordium mundi, et generatio saeculi in eo contineatur. Exodus vero exitum de Aegypto vel egressum
Abbreviated transcription (Latin):
tharisrah: qui dicitur duodecim ꝓpħarum.
Qui libri qua sibi ꝓbreuitate adiuncꝰti sunt:
ꝓ uno accipiuntur. Tercius ẽ ordo agyogra¬
bri nouem. Quoꝵ pͥmus iob. Scd̾s psalt̾ium.
qui in quinq incisionib diuidit᷑. Tercius
masloch. quod ẽ ꝓu̾bia salomonis. Quartꝰ
chelech. qͦd ẽ ecclesiastes. Quintus sẏrasir ini
quod ẽ cantica canticoꝵ. Sextus dauiel.
Sepcimus dabreiamin. qͦd ẽ u̾ba dierum.
hoc ẽ paralipomenon. qui & cronion. Oc
tanus ẽ esdras. qui in duos libros diuiditur
apud g̾cos & latinos. Nonus hest̾. Qui simul
om̃s quinq & octo. & nouem. fuint uigui¬
ti duo: sicuit suꝑius comp̃hensi sunt. Qui¬
dam aut̃ ruth & cinoch qͦd latine d̾r lamen¬
catio hierenue agyografis ad iciunt. &
inginti quatuor uolumina testam̃ti uet̾is
saciunt: iuxta ugniti quatuor seniores qͥ
ante conspectum dĩ asistunt. Quartꝰ ẽ apud
nos ordo uet̾is testamenti eoꝵ libroꝵ qͥ in cano¬
ne hebraico ñ sunt. quoꝵ pͥmus sapientiȩ lib̾

Expanded text:
Thereasar, qui dicitur duodecim prophetarum, qui libri quia sibi pro parvitate adjuncti sunt, pro uno accipiuntur. Tertius ordo Hagiograbri novem, quorum primus Job; secundus Psalterium, qui in quinque incisionibus dividitur; tertius Massoth, quod est Proverbia Salomonis; quartus Cohelet, quod est Ecclesiastes, quintus Sirasirin, quod est Cantica canticorum, sextus Daniel, septimus Dabreiamin, quod est Verba dierum, hoc est Paralitavus est Esdras, qui in duos libros dividitur apud Graecos et Latinoomnes quinque, octo et novem fiunt viginti duo, sicut superius conprehensi sunt. Quidam autem Ruth et Cinoth, quod Latine dicitur Lamentatio Ieremiae, Hagiographis adiciunt, et viginti quafaciunt juxta viginti quatuor seniores qui ante conspectum Dei assistunt. Quartus est apud nos ordo Veteris Testamenti, eorum librorum qui in canone Hebraico non sunt, quorum primus Sapientiae liber
Abbreviated transcription (Latin):
tuntur: qͣsi quatuor euangłia uel qͣtuor parady¬
si fiumina. Harũ pͥor nichena synodꝰ. trecentoꝵ
decem & octo ep̃oꝵ constantino augusto im¬
perante ꝑacta ẽ. In qua arriane ꝑfidie con
dempnata blasphemia qͣm de in equalitate
sc̃e trinitatis idem arrius asserebat: consub¬
stantialẽ d̾o patri dm̃ filium eadẽ sc̃a synodꝰ
ꝑsymbolum definiit. Icda synodꝰ centumi
quiuquaginta patrum sub theodosio semore
constantinopolym cong̾gata ẽ. ꝗͣ machedo¬

Expanded text:
tunt, quasi quattuor evangelia, vel totidem paraditunt, quasi quattuor evangelia, vel totidem paradisi flumina.decim episcoporum Constantino Augusto imperante peracta est. In qua Arianae perfidiae damnata blasphemia, quam de inaequalitate sanctae Trinitatis idem Arius asserebat; consubstantialem Deo Patri, 265 Deum Filium eadem sancta synodus per symbolum definivit. 7. Secunda synodus centum quinquaginta Patrum sub Theodosio seniore Constantinopoli congregata est, quae Macedo
Abbreviated transcription (Latin):
eisdem dixisse inuenies. De canonib conciloꝵ
a non aut̃ g̾ce. latine regła nuncu & uii¬
patui: Regula aut̃ dicta. qͦd recte du¬
cit. nec aliquando aliorsum trahit. Alii dixe¬
runt regulã dictã. uel qͦd regat. uel qͦd normã
recte uiuendi p̃beat. uel qͦd distortum pra¬
uumq quid corrigat. Canones aut̃ gen̾ali¬
um concilioꝵ ⁊ temporib constantini cepe¬
runt. Inp̃cedentib namq aiiis ꝑ secutione
feruente. docendarũ plebium minime dabat᷑
facultas. Inde. xp̃ianitas indiu̾sas hereses scis¬
sa ẽ: quia ũ erat licentia ep̾is inunũ conuenire
nͥ tempore supͣ dicti imꝑatoris. Ipse enĩ dedit
facultatẽ xp̃ianis lib̾e cong̾gari. Sub hoc etiã
sc̃i patres iniconcilio ncheno de omni orbe t̾ra
rum conuenientes. uixta fidem euangłicam
Int̾ cet̾a aut̃ concilia quatuor ẽẽ uenerabiles
synodos. quȩ totam pͥncipalit̾ fidẽ complec¬

Expanded text:
eisdem dixisse invenies. De canonibus conciliorum eisdem dixisse invenies. De canonibus conciliorum . Canon autem Graece, Latine regula nuncupatur. Regula autem dicta quod recte ducit, nec aliquando aliorsum trahit. Alii dixerunt regulam dictam vel quod regat, vel quod normam recte vivendi praebeat, vel quod distortum pravumque quid corrigat. Canones autem generalium conciliorum a temporibus Constantini coeperunt. In praecedentibus namque annis, persecutione fervente, docendarum plebium minime dabatur facultas. Inde Christianitas in diversas haereses scissa est, quia non erat licentia episcopis in unum convenire, nisi tempore supradicti imperatoris. Ipse enim dedit facultatem Christianis libere congregare. Sub hoc etiam sancti Patres in concilio Nicaeno de omni orbe terrarum convenientes, iuxta fidem evangelicamInter cetera autem concilia quattuor esse venerabiles synodos, quae totam principaliter fidem conplec
Abbreviated transcription (Latin):
duo. Matħs. Lucas. Sextus inquib duo.
Matheus. marcus. Septimus in quib duo
oatheus. Ioħ̾es. Octauius in quibus duo.
lucas. marcus. Nonus in quib duo. Lucas
Iohannes. Decinus in quib singul eoꝵ
ꝓpͥa quedam dixerunt. quoꝵ expositio hȩc:
Psingulos ennu euangłistas numerus qͥdam
capitulis affixus ad iacet. quib numeris
subdita ẽ era quedam minio notata: quȩ
indicat inquoto canone positus sit numerꝰ
cui subiecta ẽ era. Uerbi gr̾a. Si ẽ exa una:
inpͥmo canone. si scda: inscd̾o. si t̾cia: int̾cio.
& sic ꝑordinẽ usq ad decimum ꝑuenies. Si
igitur aꝑto quolibet enangłio placuerit scire
qui reliquoꝵ euangłistarum similia dixer̃t.
assumes ad iacentẽ numerũ capituli. & reqͥ¬
res ipsum mimerum in suo canone queni
indicat. ibiq inuenies qui & qͥd dixerint. Et
ita demium incorpore quesita loca quȩ ex
ipsis numis indicant᷑. ꝑ singula euangłia de

Expanded text:
duo: Marcus, Lucas. Sextus, in quibus duo: duo: Marcus, Lucas. Sextus, in quibus duo: Matthaeus, Marcus. Septimus, in quibus duo: Matthaeus, Joannes. Octavus, in quibus duo: Lucas, Marcus. Nonus, in quibus duo: Lucas, Joannes. Decimus, in quibus singuli eorum propria quaedam dixerunt. Quorum expositio haec est. Per singulos enim evangelistas numerus quidem capitulis affixus adjacet, quibus numeris subdita est area quaedam in imo notata, quae indicat in quo canone positus sit numerus, cui subjecta est area. Verbi gratia: Si est area prima in primo canone. Si secunda in secundo, si tertia in tertio, et sic per ordinem usque ad decimum pervenies. Si igitur aperto quolibet Evangelio plaqui reliquorum Evangelistarum similia dixerunt, adsumes adiacentem numerum capituli, et requires ipsum numerum in suo canone quem indicat, ibique invenies quot et qui dixerint; et ita demum in corpore inquisita loca, quae ex ipsis numeris indicantur, per singula Evangelia de
Abbreviated transcription (Latin):
eo quod sͥ inuicem compaginant᷑. Uersꝰ aut̃
uulgo uocati. quia sic scribebant antiqui. sic̃
aratur t̾ra. Asinistra enim ad dext̾am pri¬
mum deducebant stilum. deuide conuer¬
tebant᷑ ab inferiori. & rursus addext̾am
uersus: quos hodie rustici u̾sus uocant. Sce¬
da ẽ. quod adhuc emendatur & necdum in
libris redactum ẽ: & ẽ nom̃ g̾cum. sic̃ & thomiꝰ¬
anones euangłiorum ammomꝰ alexandyi¬
nus pͥmus excogitauit. quẽ pꝰtea eusebius
cẽsariensis secutus plenuis composuit. Qui
ideo facti sunt. ut ꝑ eos inuenire & scire possi¬
nius qui reliquoꝵ euangłistarũ similia aut
ꝓpͥa dixerunt. Sunt aut̃ numero decẽ. Quoꝵ
pͥmus continet numeros inquib qͣtuor eadem
dixerunt. matħs. marcꝰ. lucas. Ioh̃es. Scd̾s in
quib tres. matħ̾s. marcꝰ. Lucas. Terciꝰ inquib
tres: Matħs. Lucas. Ioħes. Quartus inquib
tres: matħs. marcꝰ. Ioh̾es. Qunitus in quib

Expanded text:
eo quod sibi invicem conpingantur. Versus autem eo quod sibi invicem conpingantur. Versus autem vulgo vocati quia sic scribebant antiqui sicut aratur terra. A sinistra enim ad dexteram primum deducebant stilum, deinde convertebantur ab inferiore, et rursus ad dexteram versus; quos et hodieque rustici versus vocant. Scheda est quod adhuc emendatur, et necdum in libris redactum est; et est nomen Graecum, sicut et tomanones Evangeliorum Ammonius Alexandriae primus excogitavit, quem postea Eusebius Caesariensis secutus plenius conposuit. Qui ideo facti sunt, ut per eos invenire et scire possimus qui reliquorum Evangelistarum similia aut propria dixerunt. Sunt autem numero decem, quorum primus continet numeros in quibus quattuor eadem dixerunt: Matthaeus, Marcus, Lucas, Iohannes. Secundus, in quibus tres: Matthaeus, Marcus, Lucas. Tertius, in quibus tres: Matres: Matthaeus, Marcus, Joannes. Quintus, in quibus
Abbreviated transcription (Latin):
& antiquarii uocantur. S librarii sunt. qͥ
& noua scribunt & uetera. antiquarii qui
tantum mͦ uet̾a: unde & nom̃ sumpserunt.
Ascribendo aut̾ scriba nom̃ accepit. officiũ
expͥmens uocabuli qualitate. Instrum̃ta
scribȩ: calamꝰ & penna. Fir his enim: uerba
paginis infiginit᷑. S calamꝰ arboris ẽ: penna
auis. Cuius acum̃ indiade diuiditur. in
toto corpore unitate seruata. credo ꝓpt̾ my¬
st̾ium. ut iuduob apicip uetus & nouum
testamentũ signaret᷑: quib expͥmitur u̾bi
sacramentũ sanguine passionis effusũ. Dictꝰ
aut̃ calamꝰ. qͦd liquorẽ ponat. Unde & apud
nautas calare ponere dr. Penna aut̃ apenden¬
do uocata. idẽ uolando. Est enim ut diximꝰ
auium. Folia aut̃ libroꝵ appellata. siue ex si¬
militudine folioꝵ arboꝵ. siue quia ex follib
siunt. idẽ expellib. quȩ de occisis peͣdib
decrahi solent. Cuius partes pagine dicunt᷑.

Expanded text:
t, antiquarii vocantur: sed librarii sunt, qui t, antiquarii vocantur: sed librarii sunt, qui et nova scribunt et vetera: antiquarii, qui tantummodo vetera: unde et nomen sumpserunt. Ascribendo autem scriba nomen accepit, officium exprimens vocabuli qualitate. Instrumenta scribae calamus et penna: ex his enim verba paginis infiguntur: sed calamus arboris est: penna avis, cujus cacumen in duo dividitur, in toto corpore unitate servata credo, propter mysterium, ut in duobus apicibus Vetus et Novum Testamentum signaretur, quibus exprimitur verbi sacramentum sanguine Passionis effusum. Dictus autem calamus quod liquorem ponat. Unde et apud nautas calare ponere dicitur. Pinna autem a pendendo vocata, id est volando. Est enim, ut diximus, avium. Foliae autem librorum appellatae sive ex similitudine foliorum arborum, seu quia ex follibus fiunt, id est ex pellibus, qui de occisis pecudibus detrahi solent; cuius partes paginae dicuntur,
Abbreviated transcription (Latin):
teris. De libris conficiendis. xii.
uedam gen̾a libroꝵ apud gentiles certis
modulis conficiebantur. breuiori forma
scribebant᷑. & ñ solum in carta uel m̃branis. s
etiam & in omentis elefantinis. texilibq mal¬
uarũ foliis atq palmarũ. Cuius gn̾is cuma
sic memiit. Hec tibia ratis multũ inuigilata
lucerius. carmina quȩ signs. nouimꝰ acriis. Le¬
uis in aridulo maluȩ descͥpta libello. Pruxiaca
uerit inunera nauicula. Circumcidi libros siciliȩ
pͥmum ilcrebruit. nam inicio punicabantur. Un¬
de & catullus ait. Cui dono lepidum nouum
libellum. arido mͦ pumice expolitum. De libroꝵ
transiationẽ acorticib arboꝵ seu uicium qͥsi
caudex. qͦd inse multitudinẽ libroꝵ quasi ra¬
moꝵ contineat. Uolumen liber ẽ. auoluendo
dictus. sicut apudhebreos uolumina legis.
uolumina ꝓpħarum. Liber ẽ interior tuiuca
in quo scribunꝰ. quia ante usum carte uel
m̃branarum delibris arboꝵ uolumia fie¬

Expanded text:
teris. De libris conficiendis . teris. De libris conficiendis . Quaedam nomina librorum apud gentiles certis modulis conficiebantur. Breviori forma scribebantur, et non solum in carta vel membranis, sed etiam et in omentis elephantinis textilibusque malvarum foliis atque palmarum. Cuius generis Cinna sic meminit 11: Haec tibi Arateis multum invigilata lucernis carmina, quis ignis novimus aerios, levis in aridulo malvae descripta libello Prusiaca vexi munera navicula. Circumcidi lbros Siciliae primum increbuit. Nam initio pumicabantur. Unde et Catullus ait libellum Arido modo pumice expolitum? CAPUT XIIItranslationem a caudicibus arborum, seu vitium, quasi caudex, quod in se multitudinem librorum quasi ramorum contineat. 2. Volumen liber est a volvendo dictus, sicut apud Hebraeos volumina Legis, volumina Prophetarum. Liber est interior tunica in quo scribimus, quia ante usum cartae vel membranarum de libris arborum volumina fie
Abbreviated transcription (Latin):
tate seruatum ẽ. Hec & m̃brana dicunt᷑. quia
ex mnembris pecudũ detrahunt᷑. Fiebant aut̃
primum coloris lutei idẽ crocei: ptea uͦ rome
candida membrana reꝑta sunt: qͦd apparuit
in habile ẽe. quod & facile sordescant. aciemꝙ
legentium ledant: cum ꝑitiores architecti neq
aurea lacunaria ponenda mbybliothecis pu¬
tent: neq pauimĩta alia qͣm eucaristeo marmore:¬
ut quos auri fulgor hebetat eucaristi. uiriditas
reficiat oculos. Nam & qui numinulariã disct.
de narioꝵ foriis murteos pannos subiciunt.
& geminaꝵ sculptores scarabeoꝵ terga quib
nicħlẽ. uiridius subinde respiciunt. & pictoreᷤ
idẽ faciunt. ut laborẽ uisus eoꝵ uiriditate re¬
crecut. Membrana autẽ. aut candida. aut lu¬
tea. aut purpurea st̃. Candida naturalit̾ exi¬
stunt. Luteun m̃branum bicolor ẽ. qͦd aconfec¬
Purpurea uͦ inficiunt᷑ colore purpureo. inqͥb
aurum & argentum liquescens patescat in lit¬

Expanded text:
tate servatum est. Haec et membrana dicuntur, quia tate servatum est. Haec et membrana dicuntur, quia ex membris pecudum detrahuntur. Fiebant autem primum coloris lutei, id est crocei, postea vero Romae candida membrana reperta sunt; quod apparuit inhabile esse, quod et facile sordescant, aciemque legentium laedant; cum peritiores architecti neque aurea lacunaria ponenda in bibliothecis putent neque pavimenta alia quam e Carysteo marmore, quod auri fulgor hebetat et Carystei viriditas reficiat oculos. Nam et qui nummulariam discunt, denariorum formis myrteos pannos subiciunt, et gemmarum sculptores scarabaeorum terga, quibus nihil est viridius, subinde respiciunt, et pictores idem faciunt, ut laborem visus eorum viriditate recreent. Membrana autem aut candida aut lutea aut purpurea sunt. Candida naturaliter existunt. Luteum membranum bicolor est, quod a confecPurpurea vero inficiuntur colore purpureo, in quibus aurum et argentum liquescens patescat in lit
Abbreviated transcription (Latin):
artarum ustim pͥmum
egyptus ministrauit. ceptum apud iñ phy¬
ticam urbem. Menphys emim curitas ẽ egyptioꝵ
ubi carte usus inuentus ẽ pͥmum: sic̃ ait lucanꝰ.
Conficitur bibula m̃phytis carta papiro. Bibu¬
lam aut̃ papyrum dixit. qͦd humorẽ bibat.
Carta aut̃ dicta. quod carptim papyri tegm̃
decerptum glutinat᷑. Cuuis genã qͣm plura sunt.
Prima & p̾cipua augustea regia. & matoris
forme: in honorẽ octouiani arigusti appellata.
Scd̾a lẏbiana. obhonorẽ lẏbie ꝑꝓiuncie. Tercia
hieratica. dicta qͦd ad sacros libros eligebatur.
similis augnstee. s sub colorata. Quarta teotica.
a loco alexandrie qui ita uocat᷑ fiebat. Qunita
saltica. ab oppido salo. Sexta corneliana. a cornelio
gallo p̾fect̾o egẏpci pͥmum confecta. Septima
emporitica. quod ea merces in uoluunt᷑. cñ sit
scͥpturis minus idonea. De
ergameni reges cum carta indigerent. mem¬
brauas pͥmi excogitauerunt. Unde & ꝑ¬
gamenarum nom̃ huc usq tradente sͥ posteri¬

Expanded text:
artarum usum primum Egyptus ministravit, ceptum, apud Memphiticam urbem. Memphis enim civitas est Egyptiorum, ubi charte usus inventus est primum, sicut ait Lucanus: Conficitur bibula Memphicis charta papyro. Bibulam autem papyrum dixit, quod humorem Carta autem dicta quod carptim papyri tegmen decerptum glutinatur. Cuius genera quam plura sunt. Prima et praecipua Augustea regia, maioris formae in honorem Octaviani Augusti appellata. Secunda Libyana, ob honorem Libyae provinciae. Tertia hieratica dicta eo quod ad sacros libros eligebatur, similis Augusteae, sed subcolorata. Quarta Taeneotica, a loco Alexandriae qui ita vocatur, ubi fiebat. Quinta Saitica, ab oppido Sai. Sexta Corneliana, a Cornelio Gallo praefecto Aegypti primum confecta. Septima emporetica, quod ea merces involvuntur, cum sit scripturis minus idonea. De pergamenis . Pergameni reges cum carta indigerent, membrana primi excogitaverunt. Unde et pergamenarum nomen hucusque tradente sibi posteri
Abbreviated transcription (Latin):
nominatur: quia in eo xp̃i aduentꝰ qui ẽ sapi¬
entia patris & passio eiꝰ euident̾ exprumt᷑.
Librum aut̾ eccłiasticum certissime iħe filus
sẏrach hierosolimita nepos iħu sacerdotis magn
composuit. de quomeminit & zacharias. Qui
lib̾ apudlatmos ꝓpt̾ eloquii similitudinẽ sa¬
lomonis titulo p̃notatur. Dictus aut̃ eccłiasie
eoquod de totiꝰ eccłie disciplina religiose conũ¬
sationis magna cura & ratione sit editus.
Hic & apud hebreos reperit᷑. s int̾ apocrifos
habet᷑. Iudich uͦ & thobi siue machabeoꝵ lln
quib auctorib scͥptis uit minime constat.
habent aut̃ uocabuia ex eoꝵ nominib
quoꝵ gesta scribuntur: Quatuor libros exan¬
gelioꝵ. quatuor euangłiste singularit̾ con¬
scͥꝑserunt. Primus matħs conscͥpsit euangłi¬
uni litt̾is hebraicis & sermonib in uidea
filii abraham: significans descendisse corpo¬
ralit̾ ex semine patriarcharũ xp̃m sicut ꝓ¬

Expanded text:
r, quia in eo Christi adventus, qui est sapientia patris et passio eius evidenter exprimitur. Librum autem Ecclesiasticum certissime Iesus filius Syrach Hierosolimita, nepos Iesu sacerdotis magni composuit, cuius meminit et Zacharias; qui liber apud Latinos propter eloquii similitudinem Salomonis titulo prenotatur. Dictus est autem Ecclesiasticus eo quod de totius ecclesie disciplina religiose conversationis, magna cura et ratione sit editus, hic apud Hebreos reperitur, sed inter apocriphos habetur. Iudith vero et Tobiae, sive Machabaeorum libri quibus auctoribus scripti sunt minime constat. Habent autem vocabula ex eorum nominibus, quorum gesta scribunt. Quattuor libros Evangeliorum quattuor Evangelistae singulariter conscripserunt. Primus Matthaeus conscripsit Evangelium litteris Hebraicis et sermonibus in Iudaea ti filii David, filii Abraham': significans descendisse corporaliter ex semine patriarcharum Christum, sicut p