comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fortis ac uiribus semꝑ his pania cum
optimos & inuictissimos reges rei¬
publicȩ dederit: nullum um quam
tyrrannorum ab initio usꝗinhorli¬
ernum diem ł dese aedic tũ misit
ł inse extrinxecus incurrentem uiui
potentem uedimisit. Inter ea mait¬
donicum bellum claudius forutꝰ
uarias gentes quae rhodo pegis
montibus cir cum fusesunt actun
macaedoniam crudelissi me porio¬
labantur: Nam inter caetera diu
audituꝗ orrida quae incapti¬
uos agebant raptis cũ populo. op
e&̃ romanorum capitum ossibus
cruentis capillatisꝗ ad huc ac
ꝑ interiores cauernas male ef¬
fosso caerebro oblitis auide ac
sine orrore tam quã ueris po¬
culis utebantur : quarum cru¬
entis simi ad ꝗinmanis simi
scor disci erant: has itaꝗ ut dixi
claudius pellere macȩ doniae fini¬
bus bello ad temta uit: magnis¬
ꝗ semalorum mollibus obiecit
unde cũ animo aeger &curis cir¬
cum septus morbo insuꝑ correp¬
tus e& interiit: huius successor

Expanded text:
fortis fide ac uiribus semper Hispania cum fortis fide ac uiribus semper Hispania cum optimos inuictissimos reges reipublicae dederit, nullum umquam tyrannorum ab initio usque in hodiernum diem uel de se editum misit uel in se extrinsecus incurrentem uiuum potentemue dimisit. Interea Macedonicum bellum Claudius sortitus uarias gentes, quae Rhodopaeis montibus circumfusae sunt ac tunc Macedoniam crudelissime populabantur — nam inter cetera dictu audituque horrida quae in captiuos agebant, raptis, cum poculo opus esset, humanorum capitum ossibus cruentis capillatisque adhuc ac per interiores cauernas male effosso cerebro oblitis auide ac sine horrore tamquam ueris poculis utebantur: quarum cruentissimi atque immanissimi Scordisci erant — has itaque, ut dixi, Claudius pellere Macedoniae finibus bello adtemptauit magnisque se malorum molibus obiecit: unde cum animo aeger et curis circumsaeptus, morbo insuper correptus esset, interiit. huius successor
Abbreviated transcription (Latin):
lia gesta sunt: mem mius questor
pompei idem ꝗ uir sororis eius
occisus ẽ: hirtulei fratres int̃fecti
ꝑpenna quise sertorio iunxerat
comminutus ẽ: postremo ipseser¬
torius decimo demumanno belli
in coati hisdẽ quibus & uiriatꝰ suox
dolir int̃ fectus finem bello fecit:
romaniꝗ uictoriã : sine gloriam
dedit: quã uis ꝑpennã postapos
exercitus en secuta sit quia pom¬
peio uictus cũ uniuer so exercitu
suo int̃ fec tus ẽ : Ciuitatib: uero
cunctis ultro ac sine mora ꝑdedi¬
tionẽ receptis duetantũ restiter
hoc ẽ utama & calagurris quarũ
uxamã pompeius euertit cala pur¬
rima franius iugi obsidione confeciã
ad ꝗ adinfa mes escas miseranda
in opia co ac tã ultima caede incen¬
dioꝗ deleuit: ꝑcussores sertorii
premiũ nep&endũ quidẽ aromans
eẽ duxer̃ : quippe qui meminis snt
antea uiriati ꝑcus soribus denegaũ
& quã uis nullo tunc praemio patra¬
uerint romanã securitatẽ. tam̃

Expanded text:
lia gesta sunt. Memmius, quaestor lia gesta sunt. Memmius, quaestor Pompei idemque uir sororis eius, occisus est. Hirtulei fratres interfecti. Perpenna, qui se Sertorio iunxerat, comminutus est. postremo ipse Sertorius decimo demum anno belli inchoati isdem quibus et Viriatus suorum dolis interfectus finem bello fecit Romanisque uictoriam sine gloria dedit; quamuis Perpennam postea pars exercitus eius secuta sit: qui a Pompeio uictus cum uniuerso exercitu suo interfectus est. ciuitatibus nero cunctis ultro ac sine mora per deditionem receptis, duae tantum restiterunt, hoc est Vxama et Calagurris: quarum Vxamam Pompeius euertit, Calagurrim Afranius iugi obsidione confectam atque. ad infames escas miseranda inopia coactam ultima caede incendioque deleuit. percussores Sertorii praemium ne petendum quidem a Romanis esse duxerunt, quippe qui meminissent antea Viriati percussoribus denegatum. Et quamnis nullo tunc praemio patrauerint Romanam securitatem, tamen
Abbreviated transcription (Latin):
castris consotiar&ur: ponpeius
contracto apud palantiã exer
peio lauronẽ captam cruentis
sime depopulatus ẽ. relicum
aqm̃ lauronensium qđ cedib
su ꝑ suerat miserabili in lusita.¬
niam captiuitate trans duxit. pompe¬
ium autẽ hoc ẽ illum romanorum
ducem a seuictum fuis segloriatus ẽ.
Quȩm magna praedictũ fiducia
ad hoc bellum non ꝑ consule sed ꝑcon¬
sulibus roma misis& : fuis setunc pom¬
peio triginta milia peditum mille equi¬
tes galba scribit: sertorium autem
sexaginta milia peditum octomilia
equitum habuis se com memorat:
postea uero hir tuleius cũ m&ello con¬
gres sus apud italicam baeticeur bȩm
uiginti milia militum ꝑdidit uintus ꝗ
in lusita mam cũ paucis refugit. pom¬
peius belgidã nobilem celthiberiȩ
urbem cepit: sertorius deinde cũ põ¬
peio congres sus decem milia militum
eius int̃ fecit: exalio cornu uincente
pompeio tantundem paene ipseꝑdi¬
dit : multa int̃ eos pra&erea prae¬

Expanded text:
castris consociaretur. Pompeius castris consociaretur. Pompeius contracto apud Palantiam epeio, Lauronem captam cruentisime depopulatus est: reliquum agmen Lauronensium, quod caedibus superfuerat, miserabili in Lusitaniam captivitate transduxit. Pompeium autem, hoc est, illum Romanducem, a se uictum fuisse gloriatus est, quem magna praeditum fiducia ad hoc bellum non pro consule sed pro consulibus Roma misisset. fuisse tnnc Pompeio triginta milia peditum, mille equites Galba scribit, Sertorium autem sexaginta milia peditum, octo milia equitum habuisse commemorat. postea nero Hirtuleius cum Metello congressus apud Italicam Baeticae urbem uiginti milia militum perdidit uictusque in Lusitaniam cum paucis refugit. Pompeius Belgidam, nobilem Celtiberiae urbem, cepit. Sertorius deinde cum Pompeio congressus decem milia militum eius interfecit; ex alio cornu uincente Pompeio tantundem paene ipse perdidit. multa inter eos praeterea proe
Abbreviated transcription (Latin):
sonantibus undique bellorum
fragoribus quorũ unũ in his pa¬
nia erat. aliud in pam pylia
in macedonia tercium. quartũ
in lalmacia ex sanguis ad huc
ad ꝗ exausta in testina pernicie
tam quã febeibus romana respublica
ꝓpulsare armis occidentis septem tri¬
onis ꝗ fortissimas gentes cogebatur.
Sertorius siquidem uirdolo adꝗ au¬
dacia potens cum partium mariana¬
rum fuis sed : syllam fugiens exafri¬
ca dilapsus: in his panias bellicosissi¬
mas gentes in arma excitauit aduer.¬
sus hunc ut breuit̃ definiam duo du¬
ces missi i&ellus & domitiur.
quorum domitius ab irtule io ser¬
torii duce cũ exercitu oppressus ẽ.
manlius ꝓ consule galliae in hispa¬
niȩ cum trib: legionibus & mille
quingentis equitibus trans gressus
iniquã cum ortoleio pugnã con¬
seruit a quo castris copiis ꝗ nuda¬
tus in oppidum hilerdẽ paenesolus
refugit: m&ellus multis praelus
fatigatus ꝑ deuia oberrans hostem
mora fatigabat donec pom pei

Expanded text:
sonantibus undique bellorum sonantibus undique bellorum fragoribus, quorum unum in Hispania erat, aliud in Pamphylia, in Macedonia tertium, quartum in Delmatia, exsanguis adhuc atque exhausta intestina pernicie tamquam febribus Romana respublica propulsare armis Occidentis Septentrionisque fortissimas gentes cSertorius siquidem, vir dolo atque audacia potens, cum partium Marianarum fuisset, Sullam fugiens, ex Africa dilapsus in Hispanias, bellicosissimas gentes in arma excitavit. Adversus hunc, ut breviter definiam, duo duces missi, Metellus et Domitius: quorum Domitius ab Hirtuleio, Sertorii duce, cum exercitu oppressus est. Manilius, proconsule Galliae in Hispaniam cum tribus legionibus et mille quingentis equitibus transgressus, iniquam cum Hirtuleio pugnam conseruit: a quo castris copiisque nudatus, in oppidum Ilerdam paene solus refugit. Metellus multis proeliis fatisatus, per deuia oberrans, hostem mora fatigabat, donec Pompei
Abbreviated transcription (Latin):
uincus urbibus ac populis uix
paucos aliquando extitisse : quos
iusta ultio in uito &iam uictore
dampnarit : & ut uerbis uera non
onerem non temere dixerim tanta
uel in bello saltim extinctim modo
fuisse gregariorũ militũ manum:
quanta tunc caesa ẽ in pace nobiliũ
Igitur syllamor tuo lepidus
maria ne partes asser¬
tor aduersais catulum sylla¬
nũ ducem surgens: rediui uos
bellorum ciuiliũ cineres sus¬
citauit. bis tunc aciȩ certatum
ẽ plurimi romanorũ iam ipsa
paucitate miserorum & adhuc
illo furore insanientium cae¬
si sunt. abbanorũ ciuitas obsi¬
dione obpugnata adꝗ excruci¬
ata fame ultima miserabiliũ
reliquiariũ deditione seruata
ẽ : ubi tunc scipio lepidifilius
captus ad ꝗoccisus ẽ: brutus
in cisalpinam galliã fugiens
ꝑ sequente pompeio apud regiũ
int̃ fectus ẽ. Ita hoc bellum
ciuile non magis clem̃tia catu¬
li quam tedio syllanȩ crudeli¬
tatis ut ignis instipula eadem
celeritate qua ex arsit euanuit

Expanded text:
uinciis urbibus ac populis uix uinciis urbibus ac populis uix paucos aliquando extitisse, quos iusta ultio inuito etiam uictore damnarit? et, ut uerbis uerba non onerem, non temere dixerim, tantam uel in bello saltim extinctam modo fuisse gregariorum militum manum quanta tunc caesa est in pace nobilium. Igitur Bulla mortuo Lepidas, Marianae partis adsertor, aduersus Catulum Sullanum ducem surgens, rediuiuos bellorum ciuilium cineres suscitauit. bis tunc acie certatum est; plurimi Romanorum, iam ipsa paucitate miserorum et adhuc illo furore insanientium, caesi sunt. Albanorum ciuitas, obsidione oppugnata atque excruciata fame ultima, miserabilium reliquiarum deditione seruata est; ubi tunc Scipio, Lepidi filius, captus atque occisus est. Brutus in cisalpinam Galliam fugiens persequente Pompeio apud Regium interfectus est. ita hoc bellum ciuile non magis dementia Catuli quam taedio Sullanae crudelitatis, ut ignis in stipula, eadem celeritate qua exarsit euanuit.
Abbreviated transcription (Latin):
om̃a plus nec essitatis afferan
& minus pudoris. hoc ẽ causa
pugna. uictoria ł ꝓ ex tinguonr¬
da insolentia tyrrannorum
ł quo prohibendo sociorum
defectu ł ꝓ iurendo ultionis
exemplo. cui tandẽ dubiũ ẽ.
quanto nunc mitius quantoq
clementius excitata ut dicuNT
bella ciuilia geruntꝰ immore¬
primuntꝰ potiusquã gerune:
Quis enĩ unũ eiuile bellũ ꝑdec̃
annos bis temporib: agitatum
audierit: Quis unobellocentũ
quinqua ginta milia hominum
uel hostiũ ab hostibus ut nondicã
ciuium aciuibus caesa meminerit:
quis illam qua mexplica relon¬
gum estoptimorumatque in¬
lustrium uirorum multitudi
nemtrucidari in pace cognoue¬
rit : postremo quis illas in fames
int̃ ficiendorũ tabulas timuerit.
legerit senserit ac non potius
omnib: notum sit una cunctos pace
compositos atq: eadẽ salute securis
uic tos uictoresq parit̃ qommuni ex¬
ultasse lu&itia: at &iam in tan¬
tis totius imperi romani pro¬

Expanded text:
omnia plus necessitatis adferant omnia plus necessitatis adferant et minus pudoris, hoc est causa pugna uictoria, uel pro extinguenda insolentia tyrannorum uel pro cohibendo sociorum defectu uel pro inurendo ultionis exemplo: cui tandem dubium est, quanto nunc mitius quantoque clementius ebella civilia geruntur, immo reprimuntur potius quam geruntur? Quis enim unum civile bellum per decem annos his temporibus agitatum audierit? Quis uno bello centum quinquaginta millia hominum, vel hostium ab hostibus, ut non dicam civium a civibus, caesa meminerit? Quis illam, quam explicare longum est, optimorum atque illustrium virorum multinem trucidari in pace cognorit? postremo quis illas infames interficiendorum tabulas timuerit legerit senserit? ac non potius omnibus notum sit, una cunctos pace compositos atque eadem salute securos uictos uictoresque pariter communi exultasse laetitia, at etiam in tantis totius imperii Romani pro
Abbreviated transcription (Latin):
a nobis respondebitur : iustius
quippe socialiauocarioporte¬
re. sed noproficere: siciuilia
nominentur : Cumenim cau¬
sis uocabulis acstudiis paria
docentur. omnia tumsibi
instanto plus uindicat reueren¬
tia x p̃i anaereligionis quan¬
tominꝰ praesumpserit potes¬
tus iruta uictoris:
Nam cum plerumq in ꝓbityranno
temere inuadentes rempublicam
usurpato regio statu romani im¬
perii corpus abruperint atq: ex eo
bella uel ꝑse iniusta in portarint
uel inse iusta cominouerint brit¬
tannis gallisq & creati populis &
instructi haec bella quantũ exst̃¬
nis ꝑxima tantũ longinqua
ciuilib: quid nisi socialia iure
uocitentꝰ cum ipsi romanine
sertorii quidẽ aut ꝑpennae
Aut cryxi aut spartaci bella
ciuilia uspiam nominarint:
intali ergo ł defectu ł ꝑduci el¬
lione sociorum minore nuc
utiq inuidia laborar& si for¬
tassis exsister& ł grauis pug¬
na łcruenta uictoria: Ue¬
rumtam̃ cũ in hisce tẽporib

Expanded text:
a nobis respondebitur, iustius a nobis respondebitur, iustius quidem socialia uocari oportere, sed nobis proficere, si ciuilia nominentur. cum enim causis uocabulis ac studiis paria docentur omnia tum sibi in his tanto plus uindioat reuerentia Christianae religionis quanto minus praesumpserit potestas irata uictoris. nam cum plerumque improbi tyranni temere inuadentes rempublicam usurpatoque regio statu Romani imperii corpus abruperint atque ex eo bella uel per se iniusta inportarint uel in se iusta commouerint, Britannis Gallisque et creati populis et instructi: haec bella, quantum externis proxima tantum longinqua cinilibus, quid nisi socialia iure uocitentur, cum ipsi Romani ne Sertorii quidem aut Perpennae aut Crixi aut Spartaci bella ciuilia uspiam nominarint? in tali ergo uel defectu uel perduellione sociorum minore nunc utique inuidia laboraret, si fortassis exsisteret uel grauis pugna uel cruenta uictoria. uerumtamen cum in hisce temporibus
Abbreviated transcription (Latin):
uisus est tandẽ silla priuatus :
Hoc fine conclus a sunt duobella
funestissima: soci ale italicum
& ciuile syllanum : Haecper an¬
nos decemtracta plus quam cen¬
tum quinquaginta mili a roma¬
norum consumpse r̃ : tantumq
lectissimorũ uirorum uernacu¬
lorumq: militum roma hoc ciuili
bello perdidit : quantum in e¬
a superiore tempore. cum se
iam aduersum alex andrum
magnum circumspicer& in
dis cr&is a &atibus oppidũcensus¬
inuenit : pretere a uiros
consulares uiginti & quattu¬
or praetoriossex aedili¬
ciossex aginta senatores fere
ducentos. absq: innu merosto¬
tius italiue populis quipas sim
sine consideratione del&is
quos neg& quisquam siual&
qui in eodem dampnos uo uicerit
roma quo amisitita liu
Propudor num quidnum
& hic compurutione
ambiguaegent tẽpora:
immo uel maxime inquiunt:
Nam quid tamapte quã
bellis ciuilibus. bella ciuilia
comparanitur: Anfor¬
te dicetur &i caminhistẽ¬
poribus bella ciuilta

Expanded text:
uisus est tandem Sulla priuatus. uisus est tandem Sulla priuatus. hoc fine conclusa sunt duo bella funestissima, sociale Italicum et ciuile Sullanum. haec per annos decern tracta plus quam centum quinquaginta milia Romanorum consumpserunt; tantumque leetissimorum uirorum uernaculorumque militum Roma hoc ciuili bello perdidit, quantum in ea superiore tempore, cum se iam aduersum Alexandrum Magnum circumspiceret, in discretis aetatibus censusinuenit; praeterea uiros consulares uiginti et quattuor, praetorios sex, aedilicios sexaginta, senatores fere ducentos, absque innumeris totius Italiae populis, qui passim sine consideratione deleti sunt, quos neget quisquam, si ualet, quin eodem damno suo uicerit Roma quo amisit Italia., Pro pudor! num quidnam et hic conparatione ambigua egent tempora? immo uel maxime, inquiunt: nam quid tam apte quam bellis ciuilibus bella ciuilia conparantur? an forte dicetur, etiam in his temporibus bella ciuilia
Abbreviated transcription (Latin):
Dumq: uiolentius ipse in concurren¬
tẽ manus ad iit circa suũ uulnus
ma numpercutientes hebetauit :
Ita eo interfecto ipse leuiter uul¬
neratus ceruices seruosuo prȩbu¬
it : carrinatem praetoremsella iu¬
gulauit: Inde praeneste profec¬
tus om̃s mariana militiȩ principes
hocest legatos quȩstores praefeo¬
tos & tribunos iussit occidi:
Pompeius carboneam cossura in sula
inegrptum fugere conantemin
sicilia adsere tractũ compluresq
cum eo socioseius occidit: Sylla
dictator creatus est. ut domina¬
tionis & crudelitatis libi dohonest
praecipuiq nominis reuerentiu
&armaretur & uelar & ur
pompeius ina fricum truns gressus
interprior es pugnatoccisus est
Idemque pompeius hier tam numi¬
aregem persecutus fugientemq
abogude bocchima urorum regis
filiospoliariomnibus copiis fecit
quem continuo bulla moppidum
reuersumtradito sibi oppido in¬
terfecit : Creatisitaq publio
seruilio &oppio claudio c̃clusas

Expanded text:
dumque uiolentius ipse in concurrendumque uiolentius ipse in concurrentem manus adigit, circa suum uulnus manum percutientis hebetauit. ita eo interfecto, ipse leuiter uulneratus coruices seruo suo praebuit. Carrinatem praetorem Sulla iugulauit. inde Praeneste profectus omnes Marianae militiae principes, hoc est legatos quaestores praefectos et tribunos iussit occidi. Pompeius Carbonem a Cossura insula in Aegyptum fugere conantem, in Siciliam ad se retractum conpluresque cum eo socios eius occidit. Sulldictator creatus est, ut dominationis et crudelitatis libido, honesti praecipuique nominis reverentia et armaretur et velaretur. Pompeius in Africam transgressus, inter primores repugnat, occisus est. Idemque Pompeius Hiertam, Numidiae regem, persecutus, fugientem, a Bogude Bocchi Maurorum regis filio spoliari omnibus copiis fecit: quem continuo Bullam reuersum tradito sibi oppido interfecit. Creatis itaque P. Seruilio et Appio Claudio consulibus
Abbreviated transcription (Latin):
cendus: Itẽ alia cum quingentis
nominibus ꝓposita est : quam cum
lollius quippesecurus. Nihilq sibi
conscius leger& ubi suum repen¬
te nom̃ offendit dumse trepidus
ado perto capite foro subtrait
interfectus est: sed ne in ipsis
quidem tabulis fides acfinis ma¬
lorum uidebatur : Namꝗ ali¬
os quos ꝓs cripserant iugulabant
alios autem post quamiugulu¬
uerant ꝓscribebant. Nec ipsius
mortiserat uia simplex. Autu¬
na condicio. ut inne ceciuium sal¬
timius hostium seruar&ur qui
nihiluictis praeteruitã exigunt
Marcum marium siquidem decaprili
casa extractum uin cirisyllauissit:
ductumq transtiberimadlutatiorũ
sepul chrumeffossiso culis menbrs¬
que minutatim desectis uel &iam
fracus trucidari: Postunc p. le¬
torius senator & uenuleius trium¬
uir occisi marcimariicaput
Praeneste missum : Quouiso t
marius ultima desperatione cor¬
reptus : ubi alucr&io obsidocur
nec inmanus incider& inimicorũ
cum telesino mutuamorte currit

Expanded text:
cendus. item alia oum quingentis cendus. item alia oum quingentis nominibus proposita est, quam cum Lollius, quippe securus nihilque sibi conscius. legeret, ubi suum repente nomen offendit, dum se trepidus adoperto capite. foro subtrahit, interfectus est. sed ne in ipsis quidem tabulis fides ac finis malorum uidebatur. namque alios quos proscripserant iugulabant, alios autem postquam iugulauerant proscribebant. nec ipsius mortis erat nia simplex aut una condicio, ut in nece ciuium saltem ius hostium seruaretur, qui nihil a uictis praeter uitam exigunt. M. Manum siquidem de caprili casa extractum uinciri Sulla iussit ductumque trans Tiberim ad Lutatiorum sepulchrum effossis oculis membrisque minutatim desectis uel etiam fractis trucidari. post hunc P. Laetorius senator et Venuleius triumuir occisi. M. Marii caput Praeneste missum: quo uiso C. Marius ultima. desperatione correptus, ubi a Lucretio obsidebatur, ne in manus incideret inimicorum, cum Telesino mutua morte concurrit.
Abbreviated transcription (Latin):
sese de diderunt. reliquam multi¬
tudinem infugam uersa. insatia¬
bilis uictorum ciuium ira consum¬
sit: Dylla mox ut que urbem iuic¬
tor intrauit. triamilia hominũ qui
seꝑlegatos dediderant. contrafas
contraq fidem datã in hermes se¬
curosq: interfecit. plurimi tunc
quoq: ut non dicam in nocentes. sed
&i amipsius syllune partis occi¬
sisunt quos fuisseplus quam no¬
uemmilia ferunt. Ita libereper
urbem caedespercussoribus pas¬
simuagantibus ut quem que uel
ira uel preda sollicitabat agi¬
tabantur : Igitur cunctisiam qđ
singulitimebant a perte fre¬
mentib: quintus catulus palã syllȩ
dixit:
Cum quibus tandem uicturisumus
si inbello armatos inpace. inermes
occidimus i Tunc sylla. auctore
lucio fursidio primipilariprimus
in famem. illam tabulam ꝓscriptio¬
nis induxit: prima proscriptio oc¬
toginta hominum fuit in quibusquat¬
tuor consula reserant carbo na¬
rius norbanus &scipio. & intereos
sertorius tunc maxime pertimes¬

Expanded text:
sese dediderunt, reliquam multisese dediderunt, reliquam multitudinem in fugam uersam insatiabilis uictorum ciuium ira consumpsit. Sulla mox atque Vrbem uictor intrauit, tria milia hominum, qui se per legatos dediderant, contra fas contraque fidem datam inermes securosque interfecit. plurimi tunc quoque, ut non dicam innocentes, sed etiam ipsius Sullanae partis occisi sunt, quos fuisse plus quam nouem milia ferunt. ita liberae per. Vrbem caedes, percussoribus passim uagantibus ut quemque uel ira uel praeda sollicitabat, agitabantur. igitur cunctis iam quod singuli timebant aperte frementibus Q. Catulus palam Sullae dixit: cum quibus tandem uicturi sumus, si in bello armatos, in pace inermes occidimus? tunc Bulla auctore L. Fursidio primipilari primus infamem illam tabulam proscriptionis induxit. prima proscriptio octoginta hominum fuit, in quibus quattuor consulares erant Carbo Marius Norbanus et Scipio et inter eos Sertorius tunc maxime pertimes
Abbreviated transcription (Latin):
intiberim missa sunt :
Eodem tempore syllae duces
plura praelia. aduersum ma¬
rianas partes infelicissima fe¬
licitate gesserunt : Nã & quin
tus in&ullus. carrinatis copiasci¬
cidit & castra peruasit : &g
neus pompeius carbonise quita
grauiter trucidauit : Sillȩ
&iam & marii ad olescentis
maximum tuncproeliuma¬
pud sacriportum fuit in quo
de excitum arii cȩsa sunt uigin¬
ti quinq: mili a sicut claudius
scribit : Pompeius carbonẽ
&iam clstris exuit fugien¬
temque. insecut nuncceden¬
do nunc addeditionem cogen¬
do plurima exercitus parte
priuauit. mn&ullus norban
a quintio obsider&ur erupit. & repen¬
tinapugna obsessorem deleuit ex¬
ercitum : Namplus quam decem
milia ibitunc cesa referuntur⁊
Silla de in de cũ cãmponio samniti¬
umducȩ. &carritanis reliquisco.¬
piis ante ipsa murbem portam que¬
collinam ad oram dieinon am̃signa
contulit grauissimoque proelio tan¬
dem uicit: Oc toginta milia hominũ
ibi fusa dicuntur : duo decimmilia

Expanded text:
in Tiberim missa sunt. in Tiberim missa sunt. Eodem tempore Sullae duces plurima praelia adversus Marianas partes infelicissima felicitate gesserunt. Nam et Q. Metellus Carrinatis copias cecidit, et castra pervasit, et Cn. Pompeius Carbonis equitatum graviter trucidavit. Sullae etiam et Marii adolescentis maximum tunc praelium apud Sacriportum fuit, in quo de exercitu Marii caesa sunt viginti quinque millia, sicut Claudius scribit. Pompeius Carbonem etiam castris exuit, fugientemque insecutus, nunc caedendo, nunc ad deditionem cogendo, plurima exercitus parte privavit. Metellus Norbani a Quinctio obsideretur, erupit, et repentina pugna obsessorem delevit exercitum. Nam plus quam decem millia ibi tunc caesa referuntur. Sulla deinde cum Lamponio Samnitium duce, et Carrinatis reliquis copiis, ante ipsamCollinam ad horam diei nonam signa contulit grauissimoque proelio tandem uicit. octoginta milia hominum ibi fusa dicuntur: duodecim milia
Abbreviated transcription (Latin):
Caes esunt illa die in forourbis
octomilia fugitiuorumidemq
cinna quasto consulabexerci¬
tusuo interfectus est: Inte¬
re a resi dui senatorum quipo¬
tentiam cinnae mariicrudeli¬
tatem insaniam fimbriae : ser¬
toriique aud aciam fuga eua se¬
rant. trans uecti in greciam
Coegereprecibus syllam ut pe¬
riclitari ymmoiam paeneper¬
dite patriae opemferr&:
IGΙTVR silla mox ut campanũ
litus attigit : Nor banum con¬
sulem praelio oppressit. sep
tem milia tuncromanorum
romaniinterfecerunt sex
miliae orundem abhis capta
sunt centum uiginti & quat¬
tuor. desyllana paste cecide¬
num a fricae seruoꝵ manu
affectans. ad ominis eorum
apud uticam congestis. sar¬
mentis cũ omni familia
uiuus incensus est :
Dama sippus pr&or incen¬
tore mario consulae quintũ scȩ¬
uolam .g. carbonem. lucium
domicium publium. antistium
incuriam. quasi ad consultandũ
uocatoscrudelissime occidit.
corpora interfectorum per
carnifices un cotracta atq:

Expanded text:
caesa sunt illa die in foro Vrbis caesa sunt illa die in foro Vrbis octo milia fugitiuorum, idemque Cinna quarto consul ab exercitu suo interfectus est. Interea residui senatorum, qui potentiam Cinnae, Marii crudelitatem, insaniam Fimbriae Sertoriique audaciam fuga euaserant, transuecti in Graeciam coegere precibus Sullam, ut periclitanti immo iam paene perditae patriae opem ferret. igitur Sulla mox ut Campanum litus attigit, Norbanum consulem proelio otem millia tunc Romanorum Romani interfecerunt, sex millia eorumdem ab iisdem capta sunt, centum et viginti quatuor de Sullana parte cecidenum Africae servorum manu affectans, a dominis eorum apud Uticam, congestis sarmentis, 347 cum omni familia vivus incensus est. Damasippus praetor, incentore Mario consule, Q. Scaevolam, C. Carbonem, L. Domitium, P. Antistium 348 in curiam quasi ad consultandum vocatos, crudelissime occidit. Corpora interfectorum per carnifices unco tracta, atque
Abbreviated transcription (Latin):
sissenotitiae : Siueperitis haec. si¬
ue imperitis obiciantur : depatri¬
asiquidem dẽciuibus & dema ioribus
nr̃is hȩc loquimur: qui his exagita¬
timalis tam ab ominanda gesser̃
de quibus &iam auditis posteriper¬
horrescant: Qui profectono¬
lunt is tanimis exaggerari:
Aut sufficientis notitiae mode¬
ratione sisciunt aut misericor¬
dis reuerenae contemplati¬
onesinesciunt: Igitur marius
cuminterfectorum ciuium ca¬
pita illata conuiuns oblata
capitoliis collata rostris ads¬
pecta culumornatum que con¬
gerer& : ac septimum consula¬
tum cum cinna tertium consulȩper¬
uasis s&in exordio consularis imperi¬
is era tandem morte prereptus
est cinnabonorum necesmaloꝵ
caede suppleuit : Nam cum intro¬
ducta permarium fugitiuoꝵ ma¬
nꝰ. in satiabilis praedandiess&
nullam que pastem auctorib
prede consulibus ministrar&
inforũ quasi stipen diicausa
sollicitata. amilitibusq cira¬
data inermis extincta est

Expanded text:
sisse notitiae, siue peritis haec sisisse notitiae, siue peritis haec siue imperitis obiciantur. de patria siquidem, de ciuibus et de maioribus nostris haec loquimur, qui his exagitati malis tam abominanda gesserunt, de quibus etiam auditis posteri perhorrescant, qui profecto nolunt ista nimis exaggerari aut sufficientis notitiae moderatione, si sciunt, aut misericordis reuerentiae contemplatione, si nesciunt. Igitur Marius cum interfectorum ciuium capita inlata conuiuiis, oblata Capitoliis, conlata Rostris ad spectaculum ornatumque congereret ac septimum consulatum cum Cinna tertium consule peruasisset, in exordio consularis imperii sera tandem morte praereptus est. Cinna bonorum neces malorum caede suppleuit. nam cum introducta per Marium fugitiuorum manus insatiabilis praedandi esset nullamque partem auctoribus praedae consulibus ministraret, in forum quasi stipendii causa sollicitata, militibusque circumdata, inermis extincta est.
Abbreviated transcription (Latin):
ricula refugissent nisi parricidia ipsa
uoluissent: Igitur marius colonia mosti¬
ensemuiingressus om̃a ibi genera libidinis
auaritiȩ & crudelitatis exercuit :
pompeius flumine a fflatus inte¬
riit. exercitus uero eius pestilenti¬
a correptus paene totus as sumptus
est nam ximilia uirorum decastris
pompei mortua : sexmilia autem
departe octauii consulis desiderata
sunt: marius antium & aritiam
ciuitates hostiliter irrupit. cunc¬
tosq: in his pra&er ꝓditores inter¬
fecit. bona suis diripienda per¬
misit: post cinna consulcum le¬
gionibus & marius cumfugitiuis
urbemin gressi nobilissimos quos¬
que esenatu & plurimos consu¬
la resiuros interfecerunt:
Sed cota hȩc portio ostentatȩ mise¬
riȩ ẽ uno uerbo definissecȩdem
bonorum cuius fuit tantanumero¬
sitas tantanit diuturnitas tanta
crudelitas tanta que diuersitas.
uerum tamen aequius est me
Aliqui dutilitatis subt raxisse
causȩ quam tantum orroris inges¬

Expanded text:
ricula refugissent, nisi parricidia ipsa ricula refugissent, nisi parricidia ipsa uoluissent. Igitur Marius coloniam Ostiensem ui ingressus omnia ibi genera libidinis auaritiae et crudelitatis exercuit. Pompeius fulmine adflatus interiit; exercitus uero eius pestilentia correptus paene totus absumptus est. nam undecim milia uirorum de castris Pompei mortua, sex milia autem de parte Octauii consulis siderata sunt. Marius Antium et Arioiam ciuitates hostiliter inrupit cunctosque in his praeter proditores interfecit, bona suis diripienda permisit. post Cinna consul cum legionibus et Marius cum fugitiuis Vrbem ingressi nobilissimos quosque e senatu et plurimos consulares uiros interfecerunt.\' Sed quota haec portio ostentatae miseriae est? uno uerbo definisse caedem bonorum, cuius fuit tanta numerositas, tanta diuturnitas, tanta crudelitas tantaque diuersitas? uerumtamen aequius est me aliquid utilitatis subtraxisse causae quam tantum horroris inges
Abbreviated transcription (Latin):
Et quid hoc ꝓfuit ad confusionẽ
crudelis incepti qđ in primo
statĩ bellorũ ciuiliũ exordio
infamis fama ꝓcrebruit con¬
currisse ignaros quidẽ fratres
sed conscios ciues: p&isse fratrẽ.
scelere uictorẽ spolia fratris oc¬
cisi ac mox tantue immanitatis
reũ eodẽ gladio : atq: cadem
manu ꝑ suã necẽ parricidium
qđ ammiserat uindicasse : Nũ¬
quid intantarũ animositates
pastiũ tã triste mouit exemplũ
Nũquid apud quẽ quã periculum
sceleris reppulit terror erroris :
Num quid haec quae cominunis ẽ
&iam cum beluis pi&as & reueren¬
tiui naturae quodunꝰ perim̃do ac
pereundo commisit quia inse agi
poss& intremuit seseq: ab huius mo¬
di incepto conscia uictus remouit
quin potius annis fere quad raginta
consequentib: in tantũ continuata s̃
bella ciuilia ut magnitudine laudis
appendendae exmagnitudinescele¬
riputa retur : Om̃s enim posttaledo¬
cum̃tũ in talimilitia parricidiorũ pe¬

Expanded text:
Et quid hoc profuit ad confusionem Et quid hoc profuit ad confusionem crudelis incepti, quod in primo statim bellorum civilium exordio infamis fama currisse ignaros quidem fratres sed conscios ciues, petisse fratrem scelere uictorem spolia fratris occisi ac mox tantae immanitatis reum eodem gladio atque eadem manu per suam necem parricidium, quod admiserat, uindicasse? numquid intentarum animositates partium tam triste mouit exemplum? numquid apud quemquam periculum sceleris reppulit terror erroris? numquid haec, quae communis est etiam cum beluis, pietas et reuerentis- naturae?. quod unus perimendo ac pereundo commisit, quia in se agi posset intremuit seseque ab huiusmodi incepto conscientia uictus remouit? quin potius annis fere quadraginta consequentibus in tantum continuata sunt bella ciuilia, ut magnitudo laudis adpendenda ex magnitudine sceleris putaretur. omnes enim post tale documentum in tali militia parricidiorum pe
Abbreviated transcription (Latin):
secuta ẽ. Porro aut̃ gneus pom¬
peius quia senatu cũ exercitu arcs¬
situs ut rei publicae opitularent¬
& diusese nouarum rerũ aucupa¬
tione suspenderat : contemptus
amario ł cinna ad octauiũ alteruõ
consulẽ sese contulit : & mox cũ
sertorio cõflex̃. infelicẽ pugnam
interuentus noctis diremit : Sexcen¬
teniex utraque partemilites tru¬
cidati sunt postera die cum mixim
corpora ad sepulturam discer¬
nerentur : miles pompeianus
fratris sui quemipse interfece
rat corpus agnouit : In concur¬
suenim utri que cognitionem
uultus galea considerationem fu¬
ror ademerat. quã uis parũ sit cul¬
pae circa ignorantiã ut uideatur
nescisse de firatre quẽ non ambigi¬
tur scisse deciue : ituq uictor
uicto infelicior : ubi & fratris corpꝰ
agnouit & parricidiũ suũ : exe¬
cratur bella ciuilia: ili copectus
suũ gladio trans uerberanssimul¬
q: lacrimas & fu guinẽ fundens
suꝑ fraternũ sese cadauer ab iecit:

Expanded text:
secuta est. porro autem Cn. Pomsecuta est. porro autem Cn. Pompeius, qui a senatu cum exercitu arcessitus, ut reipublicae opitularetur, et diu sese nouarum rerum aucupatione suspenderat, contemptus a Mario, uel Cinna ad Octauium alterum consulem sese contulit et mox cum Sertorio conflixit. infelicem pugnam interuentus noctis diremit; sescenteni ex utrae parte milites trucidati sunt. postera die cum permixtim corpora ad sepulturam discernerentur, miles Pompeianus fratrrat, corpus agnovit. In concursu enim utrique cognitionem vultus galea, considerationem furor ademerat: quamvis parum sit culpae circa ignorantiam, ut videatur nescisse de fratre, quem non ambigitur scisse de cive. Itaque victor victo infelicior, ubi et fratris corpus agnovit, et parricidium suum. exsecratus bella civilia, illico pectus suum gladio transverberans, simulque lacrymas et sanguinem fundens, super fraternum sese cadaver abjecit.
Abbreviated transcription (Latin):
saxo tar peio deici consules de¬
creuerant: Marius fugiens cũ
ꝑ sequentũ instantia circũ septus
& inmynter nensium paludib
sese abdidit equib: infelicit᷑ luto ob¬
litus ignominioseq: pro tractus.
tur pi aut̃ spectaculominturnas
deductus contrusus que in carce¬
rempercussorem adsemis sum
solo uultuex terruit: deinde
lapsus euinculis in africamtrans¬
fugit. sollicitato que exutica
fili o ubiis custodia obseruabat᷑
continuo romam regressus cin¬
nȩ consulis oci & a tescelerum
coniunctus est. Igitur adꝓfli¬
gandam uniuersamrem puo¬
blicam exercitum sibi in quat¬
tuor partes diuiserunt tres
si qui dem legiones mario da¬
tue parti copiarum gneus
carbo prȩpositus est : partem
ser tor ius accepit. Illescilic& sesto¬
rius iam hic ciuilis belli incentor
& particeps: qui &iam hoc finito
aliud post in hispania bellum ex¬
citauit qđ ꝑmultos annos maximis
romanorũ cladib: trax̃: Quȩ te¬
ra uero exercitus portiocinnam

Expanded text:
saxo Tarpeio deici consules desaxo Tarpeio deici consules decreuerunt. Marins fugiens cum persequentum instantia circumsaeptus esset, in Minturnensium paludibus sese abdidit; e quibus infeliciter luto oblitus ignominioseque protraetus, turpi autem spectaculo Minturnas deductus contrususque in carcerem percussorem ad se missum solo uultu exterruit. deinde lapsus e uinculis in Africam transfugit sollicitatoque ex Vtica filio, ubi in custodia obseruabatur, continuo Romam regressus Cinnae consuli societate scelerum coniunctus est. igitur ad profligandam uniuersam rempublicam exercitum sibi in quattuor partes diuiserunt. tres siquidem legiones Mario datae, parti copiarum Cn. Carbo praepositus est, partem Sertorius accepit, ille scilicet Sertorius, iam hic ciuilis belli incentor et particeps, qui etiam hoc finito aliud post in Hispania bellum excitauit, quod per multos! annos maximis Romanorum cladibus traxit. cetera nero exercitus portio Cinnam
Abbreviated transcription (Latin):
propt̃ socialis belli re liquias
consistente affectauit septimũ
consulatum : & bellũ suscipere
mitridaticũ. quo sylla cognito
impatiens reuera iuuenis intem¬
perataq ira ꝑcitus. Cum quat tuor
legionib: primũ ante urbem
consedit : ubi gratidium marii
legatum quasi primamuictimam
belli ciuilis occidit: mox urbem
cum exercitu in rupit. faces ad in¬
flammandã urbẽ poposuit omni¬
b: ꝗ m&u abditis ꝑ sacramuiam
cito agmine inforum uenit:
Marius cum ꝑmouere nobilita¬
tem in flammare plebem eques¬
trem deniq: ordinẽ ꝑ armare
aduersus syllam frustra ad¬
temptass& : postremo seruis
spe libertatis & praede adar¬
ma sollicitatis nequiquã repug¬
nare ausus tandẽ in capit oliũ conces¬
sit: sed cum eo syllanae cohortes
inruissent magna suorũ caede dif
fugit. Ibi tunc sulpicius marucol¬
liga seruo suo prodente prostra¬
tus ẽ seruum uero ipsum qđ hos¬
tem iudicauerat manumitti
quod uero dominũ pro diderat

Expanded text:
propter socialis belli relpropter socialis belli relconsistente, affectavit septimum consulatum, et bellum suscipere Mithridaticum, quo Sulla cognito, impatiens revera juvenis intemperataque ira percitus, cum quatuor legionibus primum ante Urbem consedit, ubi Gratidium, Marii legatum, quasi primam victimam belli civilis occidit, mox Urbem cum exercitu irrupit, faces ad inflammandam Urbem poposcit. Omnibus metu abditis, per Sacram viam citato agmine in forum 342 venit. Marius cum permovere nobilitatem, inflammare plebem, equestrem denique ordinem perarmare adversus Sullam frustra attentasset, postremo servis spe libertatis et praedae ad arma sollicitatis, nequidquam repugnare ausus, tandem in Capitolium concessit. Sed cum eo Sullanae cohortes irruissent, magna suorum fugit. ibi tunc Sulpicius Marii collega seruo suo prodente prostratus est; seruum uero ipsum, quod hostem indicauerat, manumitti, quod uero dominum prodiderat,
Abbreviated transcription (Latin):
cuntis urbibus quas miseras facie¬
bat ipsa miserior nihilrelinquens
Nihil habebat & stimulo domestice
famis ad continuationem bellice
In qui &udinis trudebatur
Nisdemtemporibus rex sothimꝰ
cum magnis thracum auxilus
greciã ingressuscunctos ma¬
cedonice fines depopulatus ẽ
tandemq: agaio sentio pra&ore
superatus redire in regnũ coactus
est:
nno ab urbe condita se xcente¬
dum finitos ocialibelloro me
primum bellum ciuile commo¬
tumest. Eodem que an nomitri¬
daticum bellum & siminus in fame
nonta menminus grauecoeptumẽ¬
& quidem demitridati cibellis pa¬
tiouarie traditumest: utrũ
abhinc primum coeperit an
tunc prȩcipue ex arserit.
maxime cum alii triginta
alii quad raginta annis gestũ ferant :
sed quamuis hisdem gesta temporibus
ꝑplexis co aceruata malis ex arse¬
rint: ame tam̃ speciatim & sibre¬
uiter singula proferentur:
Marius sylla consule & contra
mitridictẽ in asiam cum exerci¬
tu pro fecturo in campania tam̃

Expanded text:
cunctis urbibus, quas miseras faciecunctis urbibus, quas miseras faciebat, ipsa miserior nihil relinquens nihil habebat et stimulo domesticae famis ad continuationem bellicae inquietudinis trudebatur . Isdem temporibus rex Sothimus cum magnis Thracum auxiliis Graeciam ingressus cunctos Macedoniae fines depopulatus est tandemque a C. Sentio praetore superatus redire in regnum coactus est. Anno ab Vrbe condita DCLXdum finito sociali bello, Romae primum bellum civile motum est. Eodemque anno Mitridaticum bellum, non tamen minus grane coeptum est. equidem de Mithridatici belli spatio uarie traditum est, utrum abhinc primum coeperit an tunc praecipue exarserit, maxime cum alii triginta alii quadraginta annos gestum ferant. sed quamuis isdem gesta temporibus perplexis coaceruata malis exarserint, a me tamen speciatim, etsi breuiter, singula proferentur. Marius, Sulla consule et contra Mithridatem in Asiam cum exercitu profecturo, in Campania tamen
Abbreviated transcription (Latin):
gis cicidit securiq ꝑcussit seruos prae¬
damq: omnẽ sub hasta uendidit:
Reliquos liberos quidẽ sed nudos
& egentes abire p̃cepit. & cũde hac
praeda opitulationẽ aliquã inusũ
stipendi publicisenatus fore spera¬
r&. Nihil tam̃ pompeiꝰ ex ea egenti
aerario contulit : Namq: eodẽ tẽr̃
cum penitus ex haustũ & aerariũ
& ad stipendiũ frum̃ tide && expen¬
sa : loca publica quae in circuitu ca¬
pitalu pontificib augurib: decem¬
uiris & flaminib: in possessionem
tradita erant cogente in opia uen¬
dita s̃ & sufficiens pecuniae modus
qui ad tempus in opiae subsidio &
acceptus ẽ : & quidẽ tunc insinus ipsi¬
us ciuitatis euersarũ omniũ urbiũ
nuda tarumq: terrarum abrasae
undiq: opes congenebantur : cũ ipsa
romaturpia digente inopia precipu¬
as suipartes auctionabatur: Quã¬
obrem considere tunc tempora sua
cum quasi in explebilis uenter cunc¬
ta consumens & semper esuriens

Expanded text:
gis cecidit securique percussit, seruos praegis cecidit securique percussit, seruos praedamque omnem sub hasta uendidit, reliquos liberos quidem sed nudos et egentes abire praecepit; et cum de hac praeda opitulationem aliquam in usum stipendii publici senatus fore speraret, nihil tamen Pompeius ex ea egenti aerario contulit. namque eodem tempore cum penitus exhaustum esset aerarium et ad stipendium frumenti deesset expensa, loca publica quae in circuitu Capitolii pontificibus auguribus decemuiris et flaminibus in possessionem tradita erant, cogente inopia uendita sunt et sufficiens pecuniae modus, qui ad tempus inopiae subsidio esset, acceptus est. equidem tunc in sinus ipsius ciuitatis euersarum omnium urbium nudatarumque terrarum abrasae undique opes congerebantur, cum ipsa Roma turpi adigente inopia praecipuas sui partes auctionabatur. quamobrem consideret tunc tempora sua, cum quasi inexplebilis uenter cuncta consumens et semper esuriens
Abbreviated transcription (Latin):
cruorẽ non nisi hostili sanguine ex¬
piari posse testatus ẽ cuius reicon¬
scientia ꝑmotus exercitus itapug¬
nam adortus ẽ ut sibiunꝰ quisq per¬
eundẽ uider& nisi uiciss& : decem
& octo milia samnitiũ illo proelio
caesa s̃  iuuentiũ quoq: it alicũ ducẽ
& magnũ ipsius populũ ꝑsecutus oc¬
cidit. Porcius cato consulma¬
rianas copias habens cum aliquan¬
ta strenua gessiss& gloriatus
ẽ: Gaium marium ñ maiora
fecisse: & obhoc cũ ad lacum
fucinũ contra marsos bellum
gerer& a filio marii intumul¬
tu belli quasi ab incerto aue¬
tore prostratos ẽ : g. gabinius
legatus inex pugnatione hostibã
castrorũ int̃ fectus ẽ. marroc¬
niues tinique sulpicio legato pomper
psequente uastati s̃ popedius & obsidi¬
us it alici imperatores ab eodẽ sulpi¬
cio apud flum̃ theanũ horribili
proelio obpressi & occisisunt: Pompeꝰ
asculũ ingressus prae fectoscentu¬
riones cunctosq principes eorũ uir¬

Expanded text:
cruorem nonnisi hostili sanguine excruorem nonnisi hostili sanguine expiari posse testatus est. Cujus rei conscientia nam adortus est, ut sibi unusquisque pereundum uideret nisi uicisset. decem et octo milia Samnitium illo proelio caesa sunt; Iuuentium quoque, Italicum ducem, et magnum ipsius populum persecutus occidit. Porcius Cato consul Marianas copias habens cum aliquanta strenue gessisset, gloriatus est, C. Marium non maiora fecisse, et ob hoc, cum ad lacum Fucinum contra Marsos bellum gereret, a filio C. Marii in tumultu belli quasi ab incerto auctore prostratus est. C. Gabinius legatus in expugnatione hostilium castrorum interfectus est. Marrucini Vestinique Sulpicio legato Pompei persequente uastati sunt. Popaedius et Obsidius, Italici imperatores, ab eodem Sulpicio apud flumen Teanum horribili proelio oppressi et occisi sunt. Pompeius Asculum ingressus praefectos centuriones cunctosque principes eorum uir
Abbreviated transcription (Latin):
de ꝓfugi: iugum montis coacto in
unũ agmine forte conscenderant
ubi oppressi exanimatiq: niuib mise¬
rabilimorte riguer̃: Namq: ita ut
at tonititimore hostiũ steter̃ alii
stirpib ł saxis reclines alii armis
suis innitentes patentib cunctiocu¬
lis dentib:q: nudatis uiuentiũ in modũ
uisebantꝰ : Nec ullum erat procul in¬
tuentib: mortis indicium : nisi diutur¬
na immobilitas quã nullo modo hu¬
manae uitae uegetatio diuꝑp&i
potest: Eadem die picentes con¬
gressi & uictis̃: quorum dux ui¬
dacilius conuocatis principib: su¬
is post magnificas epulas largaq:¬
pocula cunctos ad exemplũ suiꝓuo¬
cans hausto ueneno ad sumptus ẽ
cunctis factũ eius luudantib: sed iremi¬
ne subsequente.
N aburbe condita sexcentesi¬
sidendos pompeios romanus ex¬
us albinꝰ uir consolaris Tunc lucii
syllae legatus intolerabili suꝑbia
omniũ insemilitũ odia suscitass& la¬
pidib: occisus ẽ: sylla consul ciuilẽ

Expanded text:
de profugi iugum montis coacto in de profugi iugum montis coacto in unum agmine forte conscenderant, ubi oppressi exanimatique niuibus miserabili morte riguerunt. namque ita, ut attoniti timore hostium steterant, alii stirpibus uel saxis reclines, alii armis suis innitentes, patentibus cuncti oculis dentibusque nudatis uiuentium in modum uisebantur; nec ullum erat procul intuentibus mortis indicium nisi diuturna immobilitas, quam nullo modo humanae uitae uegetatio diu perpeti potest. eadem die Picentes congressi et uicti sunt, quorum dux Vidacilius conuocatis principibus suis post magnificas epulas largaqpocula, cunctos ad exemplum sui provocans, hausto veneno absumptus est, cunctis factum ejus laudantibus, sed nemine subsequente. Anno ab Urbe condita sidendos Pompeios Romanus exus Albinus vir consularis, tunc L. Syllae legatus, intolerabili superbia omnium in se militum odia suscitasset, lapidibus occisus est. Sylla cos. civilem
Abbreviated transcription (Latin):
exosto socialibello sumpserat hac spe
arridente deposuit atq antiquũ togae
dicorẽ recuperauit: Marius deinde
sex milia marsorũ cicidit. septẽ mi¬
lia armis ex suit. sylla cũuiginti &
quattuor cohortib: eserniam missus
ubi artissima obsidione romani ciues
& milites p̃mebantꝰ: maximo bello
& plurima caede hostium urbem socios¬
q seruauit: gneus pompeius picentes
graui proelio fudit. Qua uictoria se¬
natus laticluuia &c&era dignitatis
insĩgnia recepit. Cum togas tantum¬
modo uictoria caesaris primũ respi
re truscos. plocius legatus umbros plu
rimosanguine impenso & difficillimo
labore uicer̃: gneo pompeio lucio.
Porcio catone consulib pompeius
diu obsedit asculum ciuitatẽ nec tam̃
expugnauiss& nisi populũ incampũ
ꝓrumpentẽ grauissima ob pressione
uiciss&: Decẽ & octomilia marsorũ
in ea pugna cũ frauco imperatore
suo caesas̃: Capta tria milia quat
tuor milia aut̃ italiciuiri ex eacȩ¬

Expanded text:
exorto sociali bello sumpserat, hac spe exorto sociali bello sumpserat, hac spe adridente deposuit atque antiquum togae decorem recuperauit. Marius deinde sex milia Marsorum cecidit, septem milia armis exuit. Sulla cum uiginti et quattuor cohortibus Aeserniam missus, ubi artissima obsidiet milites premebantur, maximo bello et plurima caede hostium urbem sociosque servavit. Gneius Pompeius Picentes gravi praelio fudit, qua victoria senatus laticlavia et caetera dignitatis insignia recepit, cum togas tantummodo de victoria Caesaris primum respirr Etruscos, etc. Plotius legatus, Urimo\' sanguine inpenso et difficillimo labore uicerunt. Cn. Pompeio L. PorCio Catone consulibus Pompeius diu obsedit Asculum ciuitatem; nec tamen expugnauisset, nisi populum in campum prorumpentem grauissima oppressione uicisset. decem et octo milia Marsorum in ea pugna cum Franco imperatore suo caesa tuor milia autem Italici uiri ex ea cae
Abbreviated transcription (Latin):
assiduue submonentẽ morã bello uti¬
lẽ fore & paulisꝑ in castris exerceri
militẽ oportere trronẽ. dolo ldeum
agereratus contempsit : seseq: in insidi¬
as marsorũ & uniuersũ agmen exer¬
citus sui in cautꝰ iniecit: ubi & ipse con¬
sul occisus & multi nobiles int̃fecti : Qoc¬
tomilia romanorũ militũ cuesa s̃ arma
& corpora int̃ fectorũ in conspeciumarii
legati tolenꝰ fluuius ꝑtulit atq in testi¬
moniũ cladis euex̃: Marius raptis con¬
tinuo copiis uictores insperatꝰ oppres¬
sit octomilia & ipse marsorũ int̃ fec̃
Caepio aut̃ auestinis & marsis deductus
in insidias cũ exercitu trucidatus ẽ:
Lucius uero iulius caesar postquã apud
eserniã uictꝰ aufugerat contractis un¬
diq: copus aduersum samnitas & luca¬
nos dimicans multa ostiũ milia int̃fec̃.
Cumq: ab exercitu imperator appellatꝰ
e&̃ romãq nuntios deuictoria misis¬
s& senatꝰ saga hoc ẽ uestẽ meroris quã

Expanded text:
adsidue summonentem moram bello utiadsidue summonentem moram bello utilem fore et paulisper in castris exerceri militem oportere tironem, dolo id eum agere ratus contempsit seseque in insidias Marsorum et uniuersum agmen exercitus sui incautus iniecit, ubi et ipse consul occisus et multi nobiles interfecti et octo milia Romanorum militum caesa sunt. arma et corpora interfectorum in conspectum Marii legati Tolenus fluuius pertulit atque in testimonium cladis euexit. Marius raptis continuo copiis uictores insperatus oppressit, octo milia et ipse Marsorum interfecit. Caepio autem a Vestinis et Marsis deductus in insidias, cum exercitu trucidatus est. L. uero Iulius Caesar postquam apud Aeserniam uictus aufugerat, contractis undique copiis aduersum Samnitas. et Lucanos dimicans multa hostium milia interfecit. cumque ab exercitu imperator appellatus esset Romamque nuntios de uictoria misisset, senatus saga, hoc est uestem maeroris, quam