comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pretium adp̃tiatim quod ad pretiauerunta
filus is rabł et deder̃ eosinagrum figulisic̃
principibus sacerdocum nihil res pondit
hinc lucasait pilatum ad principes dixisse
nihilinuenio in hoc homine hoc est quod
ipsepridie quam pateret̃ interra alia disu¬
cipulis ait lenit enim princeps huiusmum¬
di & in me non habet quicquam Sedquia grin¬
cepsmundi hoc estpilatur eum ab soluitin
quonihilcaus equam damꝓnarec inuenit
Quoduero principibus non respondit data
est deagno similitudo ut in suosilentionon
reus sed in nocens haberetior ubiemiita¬
cebat quasiagnus toto progrege immolan¬
dus patientiam prestabat ubiuerorespon¬
debat quasi pastorbonus procreditis sibii
ouibus contraluporum latronum que in¬
sidias pugnabat. Congregatis ergo illis di¬
xit pilatus Quem uultis dimittam uobis
barrabon anilim̃ quidicitur xp̃s & ceter
Latros editiosus & homicidiorum autcor
dimissus est populo iudcori id est diabolus

Expanded text:
pretium appretiati, quod appretiaverunt pretium appretiati, quod appretiaverunt filii Israel: et dederunt eos in agrum figuli, sicut principibus sacerdotum nihil respondit. Hinc Lucas ait: Pilatum ad principes sacerdotum dixisse, nihil invenio in hoc homine. Hoc est, quod ipse pridie quam pateretur inter alia discipulis ait: Venit enim princeps mundi hujus, et in me non habet quidquam , sed quia princeps mundi, hoc est, Pilatus eum absolvit, in quo nihil causae quam damnaret invenit. Quod vero principibus non respondit, data est de agno similitudo, ut in suo silentio non reus, sed innocens haberetur. Ubi enim tacebat, quasi agnus toto pro grege immolandus patientiam praestabat: Ubi vero respondebat, quasi pastor bonus, pro creditis sibi ovibus, contra luporum latronumque insidias pugnabat. Congregatis ergo illis, dixit Pilatus, quem vultis dimittam vobis, Barrabam an Jesum, qui dicitur ChristLatro seditiosus et homicidiorum auctor dimissus est populo Judaeorum, id est, diabolus,
Abbreviated transcription (Latin):
cere : etc̃tinuo gallus cantauit & recordatus est
oecrus uerbum dñi uel secundum lucam respexit
dñs petro : Respicien tedño petrus ad correue¬
sus maculam negationis penitentiae lacri¬
mis uergit qui a non solum cumagitio pen¬
tentia uerum &iam agatur dĩmisericorsi¬
a nec essaria est Respicere nam que gusmi¬
seriest Mane facto consilium fecerne princi¬
pes socerdotum &unc tumi hiñ tradseriore pon¬
tiopilato Non solum adpilatiꝰ sed &u am
adherodem ductus est ututesue año in lu¬
deret & cerne sollicitu dinm sacerdocum
Inmalo tota nocte uigiaueriort ut homi¬
cidium facerent &iustum tradiderunt
pilate habebant munamorem ut
incuidens iudas qui eum tra

Expanded text:
cere . Et continuo gallus cantavit, et recordatus est cere . Et continuo gallus cantavit, et recordatus est Petrus verbi Domini, vel secundum Lucam: Respexit Dominus Petrum. Respiciente Domino, Petrus ad cor reversus, maculam negationis, poenitentiae lacrymis tergit. Quia non solum cum agitur poenitentia, verum etiam ut agatur Dei misericordia necessaria est. Respicere namque ejus misereri est. Mane autem facto, consilium fecerunt principes sacerdotum, et vinctum Jesum tradiderunt Pontio Pilato. Non solum ad Pilatum, sed etiam ad Herodem ductus est, ut uterque Domino illuderet. Et cerne sollicitudinem sacerdotum. In malo tota nocte vigilaverunt, ut homicidium facerent, et vinctum traderent Pilato. Habebant enim hunc morem, ut Tunc videns Judas
Abbreviated transcription (Latin):
ab latum est neque enim frustra eomoriente
uelum templiscissum est medium et ea quaetora
legis tempore latuerunt & abscondita carnalis
issł fuerant nouite stamenti cultoribus sunt pace¬
facta scascõrum archana. Et accessit adoum una
ancilla dicens & tucum ihũ galileo eras &c ẽt̃: Quid sibi
uult quod prima eum prodit ancillacum uiriutio
magis eum pocuerint recognoscere nisi ut &iste
sexsus peccasse in necem dñi uideretur &istese¬
xus redimeretꝰ ꝑ dñipassionem &ideom ulier
resurrectionis accipit prima misteria et man¬
data custodit ut ueterem preuaricationis ab o¬
lere terrorem. Et postpus illum accesser̃ quista¬
bant & dixerunt petro uere&tue illis es nam& lo¬
quellatua manifestum fecit : Non quod alterius
sermonis essec petrus aut gentis extraneus
at proprietates suas etuernaculum loquen¬
disonum uitare nom possit Vnde et eufrater
iniudicum librum nom possunt sinte madi¬

Expanded text:
ablatum est. Neque enim frustra, eo moriente, ablatum est. Neque enim frustra, eo moriente, velum templi scissum est medium, sed et ea quae toto legis tempore latuerant, et abscondita carnali Israel fuerant, Novi Testamenti cultoribus sunt patefacta sancta sanctorum arcana. Et accessit ad eum una ancilla dicens: Et tu cum Jesu Galilaeo eras. Quid sibi vult, quod primo eum prodit ancilla, cum viri utique magis eum potuerunt recognoscere? nisi ut iste sexus peccasse in nece Domini videretur, et iste sexus redimeretur per Domini passionem? et ideo mulier resurrectionis prima accepit mysteria, et mandata custodit, ut veterem praevaricationis aboleret terrorem. Et post pusillum accesserunt qui stabant, et dixerunt Petro: Vere et tu ex illis es, nam et loquela tua manifestum te facit. Non quod alterius sermonis esset Petrus, aut gentis extraneus, at proprietates suas, et vernaculum loquendi sonum vitare non possit, unde et Ephratei in Judicum libro non possunt σύνθημα di
Abbreviated transcription (Latin):
temenant Eius tamenus que ad consumationẽ
seculi in illis quo sors electionis inueneritinui¬
olata sit permansura castitas. Verũ tioñ dico uobis
amodoui debitis filium hominis desendentemaddex¬
tris uirtucis dĩ &uenientem innubibus & cecera¬
temptus infirmitas &crux contumelia est
uid equod perhȩo filiũ hominis addexteram
dĩ patris sessurus ex partu uirginis homona¬
tus in sua in caeli nubibus est maiestatiuentu¬
rus Tuno e puerunt in fuciem ens & secundum mas¬
cum uelauerunt faciemtius : Vt conplere turqđ
scriptum est dedi maxillas meas alopis & faci¬
emm eam non auerti a confusione sputorum
Velauerunt autem faciem eius non ut eorum
illos celera non uideat sedut aseipsisicut q uon¬
dam morsi fecerunt gratiam cognitionis eius
abscondant Sienim crederent morsi cre¬
derent forsitan &h̃o. Quoduelamentum
us que hodie manent supercoreorum non re¬
uelatum nobis auiem in xpm̃ credentibus

Expanded text:
temnant, ejus tamen usque ad consummationem temnant, ejus tamen usque ad consummationem saeculi, in illis quos sors electionis invenerit inviolata sit permansura castitas. Verumtamen dico vobis, amodo videbitis filium hominis sedentem a dextris virtutis Dei, et venientem in nubibus. temptus, infirmitas, et crux contumelia est, vide quod per haec filius hominis ad dextram Dei patris sessurus, ex partu virginis homo natus, in sua, in coeli nubibus, est majestate venturus. Tunc expuerunt in faciem ejus, et secundum Macum: Velaverunt faciem ejus. Ut compleretur quod scriptum est: Dedi maxillas meas alapis, et faciem meam non averti a confusione sputorum . Velaverunt autem faciem ejus, non ut eorum ille scelera non videat, sed ut a seipsis, sicut quondam Mosi fecerunt, gratiam cognitionis ejus abscondant. Si enim crederent Mosi, crederent forsitan et Domino . Quod velamentum usque hodie manet super cor eorum non revelatum. Nobis autem in Christum credentibus
Abbreviated transcription (Latin):
tasua utostendatiudeos sacerdotii gloriã ꝑdidis¬
se & uacuam fidem habere pontificis sed& con¬
suecudinis iudaicȩ est cum aliquid blas ꝑhemum
& quasi contra d̃ audierint scindere uestimen
sua quod paulum quoque & barnaban inli
caoniadeorum cultu honorabantur fecissele¬
gimus herodesautem quianon de didionorẽ
dõ sed ad quieuit in moderato fauoripopuli sta¬
timab angelu ꝑcussus est altioria utem mis¬
terio factum est ut in passionednĩ pontifex iu¬
deorum sua ipsa uestimenta discinderit cum
tunica dni nec abipsis quieum crucifexere militi¬
bus scindi potuerit figuraba turenim quod sa¬
cerdotium iudeorum prosceleribus ipsorum
pontificum esse sciendum & as uestatu in tegri¬
tatis omnino dissoluendum soliditas uero scẽ
uniuersalis ecclesiae quae uestis sui sedempto¬
ris solec appellari num quam ualeat disrum
piquinpotius & suudei sigentiles si hereticisi
malicatholici humilitatem dnĩ saluatoris con¬

Expanded text:
ta sua, ut ostendat Judaeos sacerdotalem gloriam perdidista sua, ut ostendat Judaeos sacerdotalem gloriam perdidisse, et vacuam sedem habere pontificis. Sed et consuetudinis Judaicae est, cum aliquid blasphemiae et quasi contra Deum audierint, scindere vestimenta sua. Quod Paulum quoque et Barnabam, quando in Lycaonia deorum cultu honorabantur, fecisse legimus. Herodes autem quia non dedit honorem Deo, sed acquievit immoderato favori populi, statim ab angelo percussus est. Altiore autem mysterio factum est ut in passione Domini pontifex Judaeorum sua ipse vestimenta disciderit, cum tunica Domini, nec ab ipsis qui eum crucifixere militibus scindi potuerit. Figurabatur enim quod sacerdotium Judaeorum pro sceleribus ipsorum pontificum esset scindendum, et a suae statu integritatis omnimodis solvendum; soliditas vero sanctae universalis Ecclesiae, quae vestis sui Redemptoris solet api, quin potius et si Judaei si gentiles, si haeretici, si mali catholici, humilitatem Domini salvatoris con
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfidorum societate quaerebat sed non mo¬
ra respectus adño cumignem eorum corpo¬
Quomo do falsi testess si ea dicunt quaehum
supradixis se legimus sed falsu: testis est quo
non eodem dicta sensu intelligitur quodicuntꝰ
dñs autem dixerat detem plocorporis sui sed
& in ipsis uerbis calumniantur et paucis ad¬
ditis uel mutatis quus iustam calumniam
faciunt saluator dixerat soluite templum
hoc isticommutint et aiut possum destru¬
eretemplum dĩ uosinquit soluite nonego qui¬
a inlicitum est ut ipsi nobis infereonus manus
deinde illi uertunt et postriduum aedificare
illud ut propriae decemi liiudaico dixisse
uideatur deis autem ut os enoeret animal
et spirans templum dixerat Etego intri¬
duo suscitabo illud aliud estaedificar ea lud
suscitare Principes aut̃ sacerdotũ atillia diurore ꝑdm̃
solio sacerdotali furor excusserat: eadem rabies
ad scindendas uestes prouocat sciditautem uestim̃¬

Expanded text:
perfidorum societate quaerebat, sed non moperfidorum societate quaerebat, sed non mora, respectus a Domino, cum ignem eorum corpoQuomodo falsi testes sunt, si ea dicunt quae Dominum supra dixisse legimus? Sed falsus testis est, qui non eodem dicta sensu intelligit, quo dicuntur. Dominus autem dixerat de templo corporis sui, sed et in ipsis verbis calumniantur, et paucis additis vel mutatis, quasi justam calumniam faciunt. Salvator dixerat: Solvite templum hoc, isti commutant et aiunt: Possum destruere templum Dei. Vos, inquit, solvite, non ego, quia illicitum est, ut ipsi nobis inferamus manus. Deinde illi vertunt, et post triduum aedificare illud, ut proprie de templo Judaico dixisse videatur. Dominus autem ut ostenderet animale et spirans templum, dixerat, et ego in triduo suscitabo illud. Aliud est aedificare, aliud suscitare. Princeps autem sacerdotum ait illi: Adjuro te per Deum solio sacerdotali furor excusserat, eadem rabies ad scindendas vestes provocat. Scindit vestimen
Abbreviated transcription (Latin):
uersariis daredidicerunt uta &xẽplũed
sepli qui relicto immanib ad ultere o allida
exiliuit mallens dõ nuo quam indutus cupi¬
ditatibus mundimeretrico uire : Atillitenen¬
Refert ios ephius istum caifanunus tantum coni
pontificatum abhero de preio redeisso Noner¬
gomirum est sunquus pontifex in ueiudiceo
pecrus autom sequebatur ihm̃ a long & ceõr
Merito alonge sequebatur quia proxmone¬
gaturus erat nequeenim negare posset sixp̃o
procimus adhesis& Marcus autem dicat se¬
debat cuonministris & calefaciebat seo dignẽ
estenim dilectionis ignis esteccupiditatis de hoc
dentes ignem accincti flionmis conbulanto
in lumine ignis ur̃ & flammis qua suc cendisti
Iste suꝑcredentes in caenaculos ondecaeloder¬
cendens uariis linguis dñ lauda redocuitil¬
leterrena materiae caiphe focus inatrioflu¬
mis negiondi dm̃ turbas ascendit Nan ad horã
apłs pecrus persecutorum prunis calefieri
cupiebat quia temporalis commodisolaccũ

Expanded text:
are didicerunt, juxta exemplum beati Joseph, qui relicto in manibus adulterae pallio, foras exsilivit, malens Deo nudus quam indutus cupiditatibus mundi meretrici servire . At illi tenenRefert Josephus istum Caipham unius tantum anni pontificatum ab Herode pretio redemisse. Non ergo mirum est si iniquus pontifex inique judicet. Petrus autem sequebatur Jesum a longe, etc. Merito a longe sequebatur, quia proximo negaturus erat, neque enim negare posset, si Christo proximus adhaesisset. Marcus autem dicit: Sedebat cum ministris, et calefaciebat se ad ignem. Est enim dilectionis ignis, est et cupiditatis, de hoc dentes ignem, ac cincti flammis ambulate in lumine ignis vestri, et flammarum quas succendistis; iste super credentes in coenaculo Sion de coelo descendens variis linguis Deum laudare docuit, ille terrenae materiae Caiphae focus in atrio flammis negandi Deum turbas accendit, nam ab horum apostolus Petrus persecutorum prunis calefieri cupiebat, quia temporalis commodi solatium
Abbreviated transcription (Latin):
mortuis Sed multo consequentius ut sic̃
sufratipicum agni esum. sic &iã potion
pusche typium negec seultra gustaturũ
donec ostensa & manifestata resurrectio¬
nis suae gloria regnidi fides mundi at ueni¬
at Et hymno dicto exierunt in montẽ oliueq
hoc est quod in psulmo legimus edent fali¬
peres & saturabuntur & laudubunt
cdnm quirequirunt eum: Pocestautem
hymnus &i con ille in telligi quemdñs se¬
cundum iohannem patrigratias agens
decantabat In quo & proscipso & prodis¬
cipulis & procis quiꝑuerbum eorum

Expanded text:
mortuis. Sed multo consequentius, ut sicut mortuis. Sed multo consequentius, ut sicut supra typicum agni esum, sic etiam potum Paschae typicum neget se ultra gustaturum, donec ostensa et manifestata resurrectionis suae gloria, regni Dei fides mundo adveniat. Et hymno dicto exierunt in montem Oliveti. Hoc est, quod in Psalmo legimus: Edent pauperes et saturabuntur, et laudabunt Dominum, qui requirunt eum . Potest autem hymnus etiam ille intelligi, quem Dominus secundum Joannem patri gratias agens decantabat, in quo et pro seipso, et pro discipulis, et pro eis, qui per verbum eorum
Abbreviated transcription (Latin):
manere oport& uinum dominici calicis aqua
miscetꝰ ad testante enim io hanne aquae populis
et nec aquam sola nequosolum uinum sicut
necgrionm frumenti solum sine aquae admu¬
tione & confectione inpanem cuiquã licet offe¬
rere necalis uidelicet oblatio quasi caput amem¬
bris secernendum esse significet & uel xpm̃si
sineillius passione saluari acpatri offeriposse
confingat Quodautem dicit hicest sangiusm̃
nouitest amenti ad distinctionem respicitue¬
ritus testionenti quodhircorum &uitulorĩ
est sanguine dedicatum. Dico autem uobis non
bibu comodo de hocgenimineuitis usq indiem illũd
cũ illuo bibaꝰ uobiscũ nouũ in regna patris mei:
Pocestquidem hic uersiculus & simolicit accip
quod ab hac oracene usque ad tempus resur¬
rectionis quod in regnodĩ erat uenturus
uinum bibiturus non essec. Posteanam que
illumcibum potumque sum psise testatur
a postolus fecrus quiait quimanducabimus
& bibimus cum illo postqua resurrexita

Expanded text:
manere oportet, vinum Dominici calicis aqua manere oportet, vinum Dominici calicis aqua miscetur. At testante enim Joanne, aquae populi sunt , et neque aquam solam neque solum vinum, sicut nec granum frumenti solum sine aquae admistione et confectione in pane cuiquam licet offerre, ne talis videlicet oblatio, quasi caput a membris secernendum esse significet, et vel Chrissine illius passione salvari, ac Patri offerri posse, confingat. Quod autem dicit: Hic est sanguis meus Novi Testamenti, ad distinctionem respicit Veteris Testamenti, quod hircorum et vitulorum est sanguine dedicatum . Dico autem vobis: Non bibam amodo de hoc genimine vitis usque in diem illum, cum illud bibam vobiscum novum insimpliciter accipi, quod ab hac hora coenae usque ad tempus resurrectionis, quo in regno Dei erat venturus, vinum bibiturus non esset, postea namque illum cibum potumque sumpsisse testatur apostolus Petrus qui ait: Qui manducavimus et bibimus cum illo, posteaquam resurrexit a
Abbreviated transcription (Latin):
dum cominedat frangit autem ipse panem
quem discipulis porrigit: ut ostendatcorpo¬
rissui fractionem non absque sua sponte ac
procuratione uentura sed sicut alibi dicit po¬
testatem se habere ponendi animã suc & po¬
cestatem habere Iterum sũmendi eam quẽ
ulidelic& ꝑcnem certiquo que gratia sacr am̃ti
prius quam frangere benedixit quia naturũ
humanam quam passurus ad sumosit ipse
tis impleuit benedix it d̃ panem & fregit
quia hominem ad sumptum itamortem sub¬
deredignatus est ut eidiuine in mortalitatis uer¬
cialter inessopotentiu demonstraret Ideo qua euo¬
locius amorte resuscitandum es sedoceret :
e taccipiens culicem gratias egit & deditilles disos
Bi bite ex hocomnes hic estenim sanguis meus
noui testamenti & cetera : Quipoonis corpus con¬
firmat uinum ueros anguinẽ operatur macr¬
nehi cad corpus xpĩ mistice illud refertur ad san¬
guinem uerum quia & nos im xp̃o et in nobis inxp̃m

Expanded text:
dum comedat. Frangit autem ipse panem, dum comedat. Frangit autem ipse panem, quem discipulis porrigit, ut ostendat corporis sui fractionem non absque sua sponte ac procuratione venturam, sed, sicut alibi dicit, potestatem se habere ponendi animam suam, et potestatem se habere iterum sumendi eam. Quem videlicet? panem certi quoque gratia sacramenti priusquam frangeret, benedixit. Quia naturam humanam, quam passurus assumpsit, ipse tis implevit. Benedixit panem et fregit, quia hominem assumptum ita morti subdere dignatus est, ut ei divinae immortalitatis veraciter inesse potentiam demonstraret, ideoque velocius eum a morte resuscitandum esse doceret. Et accipiens calicem, gratias agit et dedit illis dicens: Bibite ex hoc omnes, hic est enim sanguis meus Novi Testamenti, etc. Quia panis corpus confirmat, vinum vero sanguinem operatur in carne, hic ad corpus Christi mystice, illud refertur ad sanguinem. Verum quia et nos in Christo, et in vobis Christum
Abbreviated transcription (Latin):
egosum rabbi atilliihs̃ tudixisti Blandientis
iuxit affectu siue in credulitatis signum
Ceterienim quinon erant prodituri dicunt
Num quid ego sum dñe istequippe quiprodi¬
turus erat nondnm̃ sed magistrum uocat quac¬
si excusationem habeat sidño denegato saltĩ
magistrum proderit Cenantibus autem cis
accepit ihs panem & benedixit deditquedisci
pus incum : Postqua typicum puscha fue¬
rit impletum &agni carnes cum a postolis cõme¬
derat adsumpsit panem qui confortat corhomi¬
nis & adueri pusche trans greditur sacram̃¬
tum Vt quomodo in prefiguratione eius melchi¬
sed hec summidĩ sacerdos panem &uinum offe¬
rens fecert ipse quoque inueritate suicorporis
& sanguinis representaret Et inluca legimus
duos calices quibus discipulos propinarit Vnũ
primimensis & alterum secundi Vt qui inter
scõs primomense agnum commedore non
potuerit secundomense intorpenitentes he¬

Expanded text:
ego sum Rabbi? Ait illi Jesus: Tu dixisti. Blandientis ego sum Rabbi? Ait illi Jesus: Tu dixisti. Blandientis junxit affectum, sive incredulitatis signum. Caeteri enim qui non erant prodituri dicunt: Nunquid ego sum, Domine? Iste quippe qui proditurus erat non Dominum, sed magistrum vocat, quasi excusationem habeat, si Domino denegato, saltem magistrum prodiderit. Coenantibus autem eis, accepit Jesus panem et benedixit, ac fregit pus meum. Postquam typicum Pascha fuerat impletum, et agni carnes cum apostolis comederat, assumpsit panem, qui confortat cor hominis, et ad verum Paschae transgreditur sacramentum. Ut quomodo in praefiguratione ejus Melchisedech summi Dei sacerdos panem et vinum offerens fecerat, ipse quoque in veritate sui corporis et sanguinis repraesentaret. Et in Luca legimus duos calices, quibus discipulis propinarit. Unum primi mensis et alterum secundi, ut qui inter sanctos primo mense agnum comedere non potuerit, secundo mense inter poenitentes hae
Abbreviated transcription (Latin):
manducar euobiscum ancoquam padicor
desidera primotpico p asche ciondis cipu¬
lis manducare & siepussionis suae mundo
misteria declarare quatemnus ettnti quile¬
gulis que pasche probator exstaruuelioe
ad suae dispensationis figigam ꝑtinus se
dicendo carnalit̃ ultra uet& ex hubere Immo
umbra trans eunte ueriim paschelinnen
uadot sici scriptũ ÷ deillo Teaurem hominiillis
quẽ filus hominis tradetur. Poenam oreenartit
sup̃plicia Sed& hodie quoque. & in sempiter¬
num uae homigi illi qui ad mensam dñi malig¬
nus accedit quibi sidus mente in quinatus qui
praecor dus aliquo scole repollutus mi. steri¬
orumxp̃i oblauonibur sac ro sc̃ĩ participa¬
re non metuit. Bonum erat ei sinatus non fu¬
is sec homo ille Nonideo putindus est antefuis¬
sequam nascerctur Cumnullipossit essebene
nisi eiquifuerit sed simpliciter diccum est inul¬
tomolius esse non subsistere qua male subsis¬
tere Respondens autem iudas dixit Numquio

Expanded text:
nducare vobiscum antequam patiar. Desiderat primo typicum pascha cum discipulis manducare, et sic passionis suae mundo mysteria declarare, quatenus et antiqui legalisque paschae probator existat, et hoc ad suae dispensationis figuram pertinuisse docendo, carnaliter ultra vetet exhibenti, imo, umbra transeunte, veri jam paschae lumen vadit, sicut scriptum est de illo. Vae autem homini illi, per quem filius hominis tradetur. Poenam praedicit, supplicia. Sed et hodie quoque et in sempiternum vae homini illi, qui ad mensam Domini malignus accedit, qui insidiis mente inquinatus, qui in praecordiis aliquo scelere pollutus, mysteriorum Christi oblationibus sacrosanctis participare non meruit. Bonum erat ei, si natus non fuisset homo ille. Non ideo putandus est, ante fuisse quam nasceretur, cum nulli possit esse bene, nisi ei qui fuerit, sed simpliciter dictum est, multo melius esse non subsistere, quam male subsistere. Respondens autem Judas dixit: Nunquid
Abbreviated transcription (Latin):
cecra dimus ei. Firauduleentia promis¬
raexit. & non qiae ditis ei &am side
crucae descendese&s imiliter noncradi¬
tis sedmihiuidetur hoc demones
inimitare statonut crucifixus estdñs
Sensorunt uistutem crucir & intellexerunt frac¬
tas es seuires suas & hocagunt & ut dȩgu¬
ce descendat sed dns sciens aduersari
blas phomasso lucas uero adsent qđ
altero blas phemasse : alaer merae ꝓauit¬

Expanded text:
credamus. » Fraudulenta promisrexit, et non creditis; ergo etiam si de cruce descenderit, similiter non cred Sed mihi hoc videntur daemones immittere. Statim enim ut crucifixus est Dominus, senserunt virtutem crucis, et intellexerunt fractas esse vires suas, et hoc agunt, ut de cruce descendat, 235 sed Dominus sciens adversariorum blasphemasse. Lucas vero asserit, quod altero blasphemante, alter confessu
Abbreviated transcription (Latin):
parituris paschadiscipulis homo anpliona
us essecelebitndum aqua quippe lauaerum
gratie amp horam mensuram perfec issis¬
nificit parant ergo prescliae ubique lafers
inpliora quia tempus iudolicet adest quori
rrpusche cultoribus tspicus delimine cruar
auferatur & ad tollenda crimina uiuificistm¬
tis baptismi consecret. in alio aeuangels
scriptum est quod inuenerunt cenaculũ
magnum stratum atque mundatiuu et
ibi parauerunt ei: caenaculum mnagnum
lex spiritulis est quȩ d eangustus Vteereo e¬
grediens in sublimiloco recipit siduton sẽ
diam quia adhuc occidentem litero miser¬
uauerit qui non aliud in agno quam pecus
nec dunididicit Atquia quae baiulum hocẽ
gratiae preconem in domum aecolesras
fuerit secutus hic perspm̃ uiui ficannen¬

Expanded text:
paraturis Pascha discipulis, homo amphoram ius esse celebrandum. Aqua quippe lavacrum gratiae, amphora mensuram perfectam significat. Parant ergo Pascha, ubi aquae infertur amphora, quia tempus videlicet adest quo veri paschae cultoribus typicus de limine cruor auferatur, et ad tollenda crimina vivifici fontis baptisma consecretur. Et dicetisscriptum est, quod invenerint coenaculum magnum stratum atque mundatum, et ibi paraverunt ei. Coenaculum magnum lex spiritalis est, quae de angustiis litterae egrediens in sublimi loco recipit Salvatorem. Nam qui adhuc occidentem litteram servaverit, qui non aliud in agro quam pecus necdum didicit. At qui aquae bajulum, hoc est gratiae praeconem in domum Ecclesiae fuerit secutus, hic per spiri
Abbreviated transcription (Latin):
semilibus conplebatur hominum probreui¬
tate temporis numerum non oc currimus expł¬
caret: pos tantum dixisse sufficiat septuagin¬
taduomilia angelorum in quogentes homi¬
numque lingua diuis a est duodecim legioni
bus fieri hocautẽ totũ fuctũ ẽ utimpleren turscrip¬
tire ꝓ phecarum eecet̃ Quaes unt scripturae
prighetarum foderunt manus meas & pe
des etalib Sicut ouis aduictimem ductus
est et inaho loco ab iniquitatibus populi
mei ductus dmortem . Tunc discipuliomnes
reliio eo fuger̃ : Vnterquos ut marcus ait ad¬
ules cens quida sequebatꝰ dnm̃ amictus
sindone sugnud&est corpore quareiec¬
tanudus profugit. Nunnem huicfuis sead¬
ulescentem intelligis Quodueranud
profugita bimpius illoropus designat
ecanimam quiut securiqꝵsibintorsib
hostium fiant quicquidin  bnaobo¬
sidereuidentur abiciunt acnn dopo¬
fomular quam adeerendo inooas inc

Expanded text:
sex millibus complebatur hominum. Pro brevisex millibus complebatur hominum. Pro brevitate temporis numerum non occurrimus explicare, typos tantum dixisse sufficiat: septuaginta duo millia angelorum, in quot gentes hominum lingua divisa est, duodebus fieri. Hoc autem totum factum est, ut implerentur scripturae prophetarum, etc. Quae sunt scripturae prophetarum? Foderunt manus meas, et pedes meos : et alibi: Sicut ovis ad victimam ductus est . Et in alio loco: Ab iniquitatibus populi mei ductus sum ad mortem. Tunc discipuli omnes relicto eo fugerunt. Inter quos, ut Marcus ait, Adolescens quidam sequebatur Dominum amictus sindone super nudo, id est, corpore. Qua rejecta nudus profugit. Joannem hunc fuisse adolescentem intelligimus, quod vero nudus profugit ab impiis, illorum et opus designat et animam, qui ut securiores ab incursibus hostium fiant, quidquid in hoc mundo possidere videntur abjiciunt, ac nudi pofamula
Abbreviated transcription (Latin):
pergladium uindicta intelligitur sicut apłls deiudice
ai Nonenim sine causa gladium portut recte hicꝑ
gladium uindicta intolligitur. Recon degladium
Ac sidiceret quiescat uindicet alit. Conuertegla¬
dium in locum suum Idefi uerbum predicationis
conuerte ad gentes ubis ecundum paulum hosti¬
um a ꝑtum et ingens inueniat Alit. Postquũ pleni¬
tudo gentium intrauerit dicet petro perquennotꝰ
p̃dicatorum signatꝰ ordo conuerte gladium uerbi
predicationis adisrł Om̃s enim quigladio accepe¬
rint gladioperibunt . Quoglado illonempe qui
igneus uertitur ante para disum et gladio sp̃s
qui indĩ describitꝰ armatura. Anputus quiu non pos¬
sum rogart patremeu & ex hi bebiemibi modo plusqua
duodecim legiones angelorum &ot: Quomodo ergo
implebuntur scripturae quia sicoportet fieriñ
indigeo duo decim apłorum auxilio etiamsiom¬
nes medefenderint qui possum habereduo decim
legiones angelorum Vnalegio apudueteres

Expanded text:
ligitur, sicut Apostolus de judice ait: Non enim sine causa gladium portat , recte hic per gladium vindicta intelligitur. Reconde gladium, ac si diceret, quiescat vindicta. Aliter. Converte gladium in locum suum, id est, verbum praedicationis converte ad gentes, ubi secundum Paulum, ostium apertum et ingens inveniat. Aliter. Postquam plenitudo gentium intraverit, dicit Petro, per quem totus praedicatorum signatur ordo: Converte gladium verbi praedicationis ad Israel. Omnes enim qui gladium acceperint, gladio peribunt . Quo gladio? illo nempe, qui igneus vertitur ante paradisum, et gladio spiritus, qui in Dei describitur armatura . An putatis quia non possum rogare patrem meum, et exhibebit mihi modo plusquam duodecim legiones angelorum? Quomodo ergo implebuntur Scripturae: quia sic oportet fieri? Non indigeo duodecim apostolorum auxilio, etiamsi omnes me defenderent, qui possum habere duodecim legiones angelici exercitus. Una legio apud veteres
Abbreviated transcription (Latin):
timonium dicunt profecto quia ueritatem
ero pecnia negdt dm̃ pecunia uendunt Iose
enim draio ego sumueritas Cum societatem
faternitatis aliqua discordie peste cõmacu¬
lant dnm̃ prodiont quia ds̃ earitus est Quier
caritas &ueritatis iussa pernunt dm̃uti¬
que qui est caritas & ueritas produnt Scribit
nacuangelio suo ioł quiacum in tinxis secthr̃¬

Expanded text:
timonium dicunt, profecto quia veritatem pro pecunia negant, Deum pecunia vendunt. Ipse enim dixit: « Ego sum veritas . » Cum societatem fraternitatis aliqua discordiae peste commaculant, Dominum produnt, quia Deus charitas est. Qui ergo charitatis et veritatis jussa spernunt, Deum utique, qui est charitas et veritas, produnt. Scribit in Evangelio suo Joannes: Quia cum intinxisset
Abbreviated transcription (Latin):
ad nonest contrarium luce quieum & ante
ucelli n satana mausum iam esse comme¬
morat Q quen nunc intrauit ut decipere
stmodum intraũ ut sibuam traditumple¬
docimum primimensis appellat quando fer¬
nento abiecto immolare idestagnum oc¬
dere solobant aduesperam quod expo¬
nens apłs ato: Et enim pas cha nrm̃im¬
olatus est xp̃r. Quilicet he sequenti hoc
st quinta decima luna sit crucifrcus acta¬
on nocte qua agnus immolabature
ornis sanguinisq: suis discipulis tradidt
iministeria caelebranda & aiudeis tentus
& liatus ipsius immolationis hoc estpa¬
s nis suae sacraũ exordium Atibr̃ dicit

Expanded text:
um Lucae, qui eum et ante buccellam a Satana invasum jam esse commemorat , quia quem nunc intravit, ut deciperet, postmodum intravit, ut sibi jam traditum pledecimum primi mensis appellat, quando fermento abjecto immolare, id est, agnum occidere solebant ad vesperam. Quod exponens Apostolus ait: Etenim Pascha nostrum immolatus est Christus , qui licet die sequenti, hoc est, quintadecima Luna sit crucifixus, hac tamen nocte, qua agnus immolabatur, et carnis sanguinisque suis discipulis tradidit mysteria celebranda, et a Judaeis tentus et ligatus, ipsius immolationis, hoc est, passionis suae sacravit exordium. At Jesus dixit
Abbreviated transcription (Latin):
ficiens & factus &um p̃uaricator libe¬
ratorem saluatorem que requirera ita
timor legis humilem fatum tã quãpe¬
dagogus ad fidem gratiam queꝑ duce¬
do quodicit semen cuire promiserat or¬
dinata ꝑ angelus hoc lo comorsen signifi¬
cat legempange lumdñi accepisse sic̃
stephanus dicit hic est qui fuit moy
ses hccde sia insolitudine cũ angelo
qui loq: batur ei inmonto syna Inõ¬
niuetere testimento ubiange lus pri¬
mum uisus refertur & postraquasi
dr̃ loquins inducitur ange lus quidẽ
uotero exministris pluribus quicũ¬
que sauisus sed in illo medutor loqͥ¬
tur quidicit egosum ds̃ abrabam &
ds̃ isuc & dr̃ iacob Inminumediatoris
mediatorẽ xpm ihm̃ dequo & adthi

Expanded text:
ficiens, et factus etiam praevaricator, libeficiens, et factus etiam praevaricator, liberatorem, Salvatoremque requireret. Ita timor legis humilem factum tanquam paedagogus ad fidem gratiamque perducede quo dicit: Semen cui repromiserat. Ordinatam per angelos. Hoc loco Mosen significat legem per angelum Domini accepisse, sicut Stephanus dicit: Hic est qui fuit in ecclesia, in solitudine cum angelo, qui loquebatur ei in monte Sinai . In omni Veteri Testamento ubi angelus primum visus refertur, et postea quasi Deus loquens, inducitur angelus quidem vere ex ministris pluribus, quicunque sit visus, sed in illo mediator loquitur, qui dicit: Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob In manu mediatoris. Mediatorem
Abbreviated transcription (Latin):
hismaele coepit affligi sicut idem apħs
in hac ipsa epistolu memorat euident᷑
ergo monstratur secundũ sermonẽ di
Abraham factum ẽ posttrigmta an¬
nos repmissionis sem̃ ei: ꝑ secutionibus
laborare coopisse nam siex lege he
dicer& nan ex lege quȩ nondũ erat sed
positiest Nicdicere poterat aliquis quid
nocos sefuit legem post cccc xex annos
reꝓmissionis dari cũ& date lege sus¬
cipio destructae sponsionis potuerit
oboriri & minente roꝓmissione Ñp
futura lex ditasit quã prae uidris apłs
questionem in sequentib ipsesibi pro¬
ponit dicens ÷ euidigitur lex
tem ipse sibim& respondit dicens Pnp̃t
Strans gressionos positacst donec uenira sem̃ cui
promis sumest postoffensamenim hhere¬
mopopuli postadoratum uttulum &
murmur indnm̃ lextrans gressionis
pro ibitura successit Iappt̃ trans gressio¬
nes positaest ut acciper& homo p̾copta
suꝑbe desuis unrib: fidens in quibus de¬

Expanded text:
Ismahele coepit affligi, sicut idem apostolus Ismahele coepit affligi, sicut idem apostolus in hac ipsa epistola memorat. Evidenter ergo monstratur, secundum sermonem Dei ad Abraham factum, post triginta annos repromissionis semen ejus persecutoribus laborare coepisse. Nam si ex lege, ediceret, non ex lege quae nondum erat, sedtc. Hic dicere poterat aliquis: Quid necesse fuit legem post 430 annos repromissionis dari, cum et data lege suspicio destructae sponsionis potuerit oboriri, et manente repromissione, non profutura lex data sit, quam praevidens apostolus quaestionem in sequentibus ipse sibi proponit dicens: Quid igitur lex? item ipse sibimet respondit, dicens: Propter transgressiones posita est, donec veniret sanctum, cui promissum est. Post offensam enim in eremo populi, post adoratum vitulum, et murmur in Deum, lex transgressiones prohibitura successit. Lex propter transgressiones posita est, ut acciperet homo praecepta, superbe de suis viribus fidens, in quibus de
Abbreviated transcription (Latin):
Suboutandi inhoc loco anni ab eotem¬
pure quod ñi adhabribam locutꝰ ẽ
dicens & insemine tuo benedicentur
om̃s gentes usq ad legis latorem moy¬
senuero quadringenti triginta sint uł
quomodd ingenesi ipsi abrihȩ dñs polli¬
cetur Quod post quadringentos innos
de terra seruitutis filiieus exituri siNT
Nienim paruares est & amultis quȩ¬
sita nescio anab aliquo sit inuenta
pͦNequequis put& eẽ cuntrariu qm̃ in li¬
bro geneseo abrabam ado dicitur sci¬
sit sem̃tuum in t̃ra ñ sua & subicut
eos seruituti & ad fligent quadrim¬
annos amplius ponat Quoddicit aut̃
hoc est septua gosimo aetitis sue an no
abraham accepit adõ repromissionom
Ex quo tem pure usq ad initium legis mo¬
saice quadringenti & trignnta anni
hacratione complentur ex tempore re¬
promissionis usq: ad centessimum annũ
abrahȩ quando isaac nasciturus filius
uigiti quinque anninumerantur postea
quinto aetatis anno isaac pariulus ab

Expanded text:
Supputandi in hoc loco anni ab eo tempore quo Dominus ad Abraham locutus est, dicens: Et in semine tuo benedicentur omnes gentes , usque ad legislatorem Moysen: utrum quadringenti triginta sint, vel quomodo in Genesi ipsi Abrahae Dominus polliceatur, quod post quadringentos annos de terra servitutis filii ejus exituri sint. Non enim parva res est, et a multis quaesita, nescio an ab aliquo 440 sit inventa. Neque quis putet esse contrarium, quoniam in libro Geneseos Abraham a Deo dicitur: Scisit semen tuum in terra non sua et subicient eos servituti et adfligent quadrinannos amplius ponit. Quod dicit autem hoc est: septuagesimo aetatis suae anno Abraham accepit a Deo repromissionem. Ex quo tempore usque ad initium legis Mosaicae, quadringenti et triginta anni hac ratione complentur, ex tempore repromissionis usque ad centesimum annum Abrahae, quando Isaac nasciturus filius, viginti quinque anni numerantur, postea quinto aetatis anno Isaac parvulus ab
Abbreviated transcription (Latin):
tigu enm cum a deorsessione fider
oracate giuatorum instruit cumora diu
bruta aduerba sapientiae proferenda cum¬
tactu sue pietutis in format Sputum nã¬
que dñi saporem designat sapientiae
Et suspiciens incuelum Suspexit nam quo i
caelum ut hdemutis loquellam indeuu¬
ditum surdis indecunctis hifirmitatibus
medellam docer& eẽ querendam ingemuit
Ingemuit autem non quia ipsi opus esa
cum gemitu aliquid petere a patre quicune¬
ta petentibus donatum patre Sedut nob
effeca id est ad aperire adaures proprie
ꝑtin& Aures & enim adudiendum a po¬
riendie Tinguauero ut loquipossit are¬
tinaculis erat suae tarditatis soluenda
Etstatim a ꝑtesunt auresei & solutũ est uiculũ
Slinguae ei : & loque batur recte Ille & enim
solus recte loquitur siuedñ confitendo
siue aliis priedicindo cuius auditũ ut
cae lestibus possit auscultare Robse¬
cundare mandatis diuma gratia rese¬
rat cuuis lingim dñs tictu sipientiae
quie ipscest adloquendũ instiuuit Lalis

Expanded text:
ti cum ad confessionem fidei ora catechizatorum instituit, cum ora diu bruta ad verba sapientiae proferenda tactu suae pietatis informat, sputu namque Domini saporem designat sapientiae. Et suspiciens in coelum. Suspexit namque in coelum, ut inde mutis loquelam, inde auditum surdis, inde cunctis infirmantibus medelam doceret esse quaerendam. Ingemuit. Ingemuit autem non quia ipsi opus esset cum gemitu aliquid petere a Patre, qui cuncta petentibus donat cum Patre, sed ut nobephpheta, id est, adaperire, ad aures proprie pertinet. Aures etenim ad audiendum aperiendae, lingua vero, ut loqui possit, a retinaculis erat suae tarditatis solvenda. Et statim apertae sunt aures ejus et solutum est vinculum linguae ejus, et loquebantur recte. Ille etenim solus recte loquitur, sive Deum confitendo, sive aliis praedicando, cujus auditum ut coelestibus possit auscultare et obsecundare mandatis, divina gratia reserat, cujus linguam Dominus tactu sapientiae, quae ipse
Abbreviated transcription (Latin):
tordĩ & homo homox p̃s ihs̃ manum
medutoris potentiam & urrtutem ei :
debemus accpere Quidã modiatorẽ
morsenputant xiam & morses aiunt
interdm̃ & populum medius fuit Sic
enimipse ad populum ait faciom ad fa¬
ciom locutus est nobis dñs in monte
demedio ignis ego seque st̃ & meduis fui
in terdiñ & uos in tempore illo utadnum¬
curem uobis uerbaeius Quia uerolo¬
cutionis ordo confusus est & yꝑbaton
oturbatur sic nobis redendus udetur
ł xxpo sitac̃ ꝑ ange los hmanu mediactoris
propt̃ trans gressionts ordmita ꝑange¬

Expanded text:
Manu mediatoris potentiam et virtutem ejus debemus accipere. Quidam mediatorem Mosen putant. Nam et Moses, aiunt, inter Deum et populum medius fuit, sic enim ipse ad populum ait: Facie ad faciem locutus est nobis Dominus in monte de medio ignis, ego sequester et medius fui inter Deum et vos in tempore illo, ut annuntiarem vobis verba ejus. Quia vero lectionis ordo confusus est, et hyperbato perturbatur, sic nobis reddendus videtur: Lex posita est per angelos in manu mediatoris, propter transgressiones ordina
Abbreviated transcription (Latin):
amutim & deped antr eum ut liponat iluddien
Surdu &mutus est qumee auris audieq¬
di dĩ uerbum nec os aperit pro loquenđ
Qualenccosseest ut hi quiloqui im& au¬
go usudidicerunt d nõsinindo offerasib
Qui tenuseos humana fragilitis nequidipse
gratiao suie dextera salua. Etidorebenedos
cum deturba scorsum Ad g̃hendensnammq
in firmum detur ba seor sum educit cũ
mentem peccatis languidam uisitationi
suae pi&itis hilustrins a consuetis hu¬
mane conuersationis morib auocatd¬
ꝙ udse quenda praecoptoru suobium
inamora prouocit mist digitos suos hurieulas
mutore digitos in auriculas est cumꝑ
dona scĩ spr aures cordis ad intelli¬
genda ac suscipienda uerba saluti sape
ego indigiodĩ demonia filii urĩ hico
eiciunt Quod exponens alius euangelis¬
ta dicit siergo hiispũdĩ eicio demonia
& magi in aogipto superit dixerunt
sps dĩ est hic & lex itubulis digitodĩ
iniuriculas missi eius qui sanindũs crit

Expanded text:
mutum, et deprecabantur eum, ut imponat illi manum. Surdus et mutus est, qui nec aures audiendis Dei verbis, nec os aperit proloquendis. Quales necesse est, ut hi qui loqui jam et augo usu didicerunt, Domino sanando offerant, quatenus quos humana fragilitas nequit, ipse gratiae suae dextera salvet. Et apprehendens eum de turba seorsum. Apprehendens namque infirmum de turba seorsum educit, cum mentem peccatis languidam visitationis suae pietatis illustrans, a consuetis humanae conversationis moribus avocat, ad sequenda praeceptorum suorum itinera vocat. Misit digitos suos in auriculas. Mittere digitos in auriculas est, cum per dona sancti Spiritus aures cordis ad intelligenda ac suscipienda verba salutis aperego in digito ejicio daemonia, filii vestri in quo ejiciunt ? Quod exponens alius evangelista dicit: Si ego in spiritu Dei ejicio daemonia , et Magi in Aegypto superati dixerunt, Spiritus Dei est hic . Et lex in tabulis digito Dei in auriculas missi ejus qui sanandus erat,
Abbreviated transcription (Latin):
se hereditatis iustitiam nom in aunt
sio spoponderat ex bibere uere pro¬
missio ꝑlegem putaretur exlusa Alune
autem ppt̃ trins gressiones ut supradi¬
ximus positamagis cos arguit pecca¬
tores quib: post repromissionem in
custodiam & ut itam dicam in carce¬
rom dataẽ ut quid uoluntarie nolue¬
runt in nocentis ex pectare ꝓmissũ
legalibus umculis p̃peditiꝰ et inser¬
uitutemmandatorum redacti custo¬
direntur inaduentu futurȩ fider in
depõ quȩ fine repmis sionis affera¬

Expanded text:
sae haereditatis justitiam nominavit, asae haereditatis justitiam nominavit, asio spoponderat exhibere, vere promissio per legem putaretur exclusa. Nunc autem propter transgressiones, ut supra diximus, posita magis eos arguit peccatores, quibus post repromissionem in custodiam, et ut ita dicam, in carcerem data est, ut qui voluntarie noluerunt innocentis exspectare promissum, legalibus vinculis praepediti, et in servitutem mandatorum redacti, custodirentur in adventu futurae fidei in Christo, quae finem repromissionis affer
Abbreviated transcription (Latin):
Medutor aut̃ unius ñ ẽ Subauditur ii¬
us partis ñ est mediator sed iẽ duassit
ut mediussit Ds̃ aut̃ unus ẽ hoc autem
ideo addidit nequis putar& xpm̃ ab
unitate diuinae naturae poenitus eẽ
diuisum quia mediatoris suscopiss&
officium exergo aduersus ꝓmis sadĩ absu
Ac sidicer& lex dnĩ promissa ñ aufert
sed p̃parat ad promissa sicut mediator
dĩ & hominum Intor dantem &accipi¬
entem legem medius fuit Sic lecipsa
quȩ postropromissionẽ & completionẽ
eii media subrepsit qua non idcirco ar¬
bitranda est repmissionẽ excludere
qua postea subsecutaeam qua prius fuit
uidetur obolere sed exeo quod non po¬
tuit uiuificare nec idtribuere quod
roemissio prima pollicita est manifes¬
tatum est incustodiam eam repromissi¬
onis nm in subuersionem datam
Ideo non uiui ficubat quia peccatum ori¬
gmale auferre non poterat uł certe
quianon hyrcorum auctaurorum sed
xpi sangume erat uita donanda
Uere exlege orr& iustitia Donum promis¬

Expanded text:
. Mediator autem unius non est. Subauditur unius partis non est mediator, sed inter duas, ut medius sit. Deus autem unus est. Hoc autem ideo addit, ne quis putaret Christum ab unitate divinae naturae penitus esse divisum, quia mediatoris suscepisset officium Lex ergo adversus promissa Dei? absit. Ac si diceret: Lex Dei promissa non aufert, sed praeparat ad promissa. Sicut mediator Dei et hominum inter dantem et accipientem legem medius fuit, sic lex ipsa, quae post repromissionem et completionem ejus media subrepsit, quae non idcirco arbitranda est repromissionem excludere, qua postea subsecuta eam quae prius fuit, videretur abolere, sed ex eo quod non potuit vivificare, nec id tribuere quod repromissio prima pollicita est, manifestum est in custodiam eam repromissionis non in subversionem datam. Ideo non vivificabat, quia peccatum originale auferre non poterat, vel certe quia non hircorum aut taurorum, sed Christi sanguine erat vita donanda. Vere ex lege esset justitia. Donum promis
Abbreviated transcription (Latin):
mmieius Simꝑlec autem sensus qui
in hocloco texitur hanc uim hab& utdo¬
ceat a postolus non posse ꝑlegem quȩ pos¬
tea dicta est repromissi onenuȩa⁊ fac¬
tesunt adabrabam destrui & posteri¬
or a prioribus praeiudi cantre Cum
repromissiones ad abrabam antequa¬
drigentos triginta annos datȩ sunt qđ
bine dicerentur in illo unuiers enatio¬
nes Legis autem obseruatio quod fe
ciss& ea uiuer& inea post quadragin¬
tos triginta mmos moysidatasit hmon
Semen abrihae apostolus xpm int̃prae¬
tatus est omnesscripturas sensu ac
memoria ꝑ agras xium quam plurali
numero semina scripta repperit sed
siue in bonam siue inmalam partem sẽ¬
ꝑ singulari hoc autem dico testamen¬
tum confirmatum adõ Testim̃ tum
uocit promissionos aclabraham fac¬
tas quae non possunt ab homine tes¬
uacuari cuma&iam hommum tes¬
tamenta uis suum teneit᷑ & resolui
non possint si solemniter fuerintor di¬
nita hiccerte siqueramus utrum hoc
testimentum quoddicit confirmatũ

Expanded text:
eco. Simplex autem sensus qui in hoc loco texitur, hanc vim habet, ut doceat Apostolus, non posse per Legem, quae postea data est, repromissiones quae ante factae sunt ad Abraham destrui, et posteriora prioribus praejudicare, cum repromissiones ad Abraham ante quadringentos triginta annos datae sint, quod benedicerentur in illo universae nationes. Legis autem observatio, quod qui fecisset eam, viveret in ea, post quadringentos triginta annos Moysi data sit inSemen Abrahae apostolus Christum interpretatus est. Omnes Scripturas sensu ac memoria peragrans, nunquam plurali numero semina scripta reperi, sed sive in bonam sive in malam partem semper singulari. Hoc autem dico, testamentum confirmatum a Deo. Testamentum vocat promissiones Abrahae factas, quae non possunt ab homine evacuari, cum etiam hominum testamenta jus suum teneant, et resolvi non possint, si solemniter fuerint ordieus? Hic certe si quaeramus, utrum hoc testamentum, quod dicit confirmatum
Abbreviated transcription (Latin):
tempus accpias tum littoraoccidabat
prouaricatores siaut sabbata non obser¬
uassent aut carnales uictimas non abs¬
tulis sent nuno uero ita occidit sicarna¬
les cerimoniȩ iofforendis tauris
& uitulis custodiantur Quas obsor¬
uandis gratae lamromouit Queuti que nimo
I ob seruentur occidunt Sp̃s aut̃ uiui ficat
Ioẽ spĩtulis intellectus legis a&ẽnam comn¬
ferat salutem sed non extoto scripturarũ
textu generaliter accipiendum est Nam
sunt aliqua quȩ minc secundum historiae
ordinem debeant custodiri ut est illud
S Quod siministratiomortis litteris formata inlapidi¬
Sbus fuit ingloria Idẽ silex apud anti quos
dabat praesentem gloriam qui eam sc̃đm
litteram seque bantur Quanto magis eos
mine glorificat quieam spĩtulit̃ ex sequnt᷑

Expanded text:
tempus aspicias, tum littera occidebat tempus aspicias, tum littera occidebat praevaricatores, si aut Sabbata non observassent, aut carnales victimas non obtulissent. Nunc vero ita occidit, si carnales caeremoniae in offerendis tauris et vitulis custodiantur, quas observatio gratiae jam removit, quae utique nunc si observentur occidunt. Spiritus autem vivificat. Id est, spiritualis intellectus legis aeternam confert salutem. Sed non ex toto scripturarum textu generaliter accipiendum est, nam sunt aliqua quae nunc secundum historiae ordinem debent custodiri, ut est illud:. Quod si ministratio mortis litteris deformata in lapidibus fuit in gloria. Id est, si lex apud antiquos dabat praesentem gloriam, iis qui eam secundum litteram sequebantur, quanto magis eos nunc glorificat, qui eam spiritualiter exsequuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
cer& illufiducia in expugnabilis est
iquȩ non ex nobis sed exx põest quanos perfidẽ
urãm gratia magis qua imepistola humana¬
s commendat Non quod sufficientis simus cogiare¬
S aliquid anobis Io ẽ nihil mãsa pientia uł
uir tuto i causa urãe salutis operamur
uultostendere nihil sesuo sensu ac possebi¬
li tate in saluandis gentibus łcagitare uł
facere cum utiq: paucihomines humules
imperia & penerustici sine dĩgritiã nũquã
uniuersum mundum saluare potius sexł
Ideo iutem hoc praemisit quia dicturus o¬
rat tantomagis seministorium suscopisse
quam moysen Quanto magis est nouum
testimentum alege quȩ absconditum
insex pm mysteriis adumbrata retinebat
Non quod aliquid sibi arrog& sedut per
doctrinam suam que hnx poest facilius cos
dentius excitatur quando pro hibecur
Sed silutera ad sic gratia desit lex literaẽ
Ecce legem non concupiscos hoc ẽ qđ dictũ ẽ¬
Iutera occidit Sud proteritum logis

Expanded text:
ceret illa fiducia inexpugnabilis est, quae non ex nobis, sed ex Christo est, qua nos per fidem nostram gratia magis quam Epistola humana commendat. Non quod sufficientes simus cogitare aliquid a nobis. Id est, nihil nostra sapientia vel virtute in causa vestrae salutis operamur. Vult enim ostendere nihil se suo sensu ac possibilitate in salvandis gentibus vel cogitare vel facere, cum utique pauci homines, humiles, imperiti, et pene rustici, sine Dei gratia nunquam universum mundum salvare potuissent. Ideo autem hoc praemisit, quia dicturus erat, tanto majus se ministerium suscepisse, quam Mosen, quanto majus est Novum Testamentum a lege, quae absconditum in se Christum mysteriis adumbrata retinebat. Non quod aliquid sibi arroget, sed ut per doctrinam suam, quae in Christo est, facilius eos dentius excitatur, quando prohibetur, sed si littera adsit, gratia desit. Lex littera est, ecce legem: Non concupisces, ego dico, littera occidit. Si ad praeteritum legis