comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑunciȩ magistratꝰ głȩ̃. triũ phiꝙerant. Ptsmiliciaatq in opia in gebat᷑
Predas bellicas ĩperatores eũ paucis diripiebant. Intereaparentes aut
liberimilitũ uti qͥsq potentior c̃finis erat. sedibpellebant᷑ itacũ
potentia auaricia. sine modo modestiaq inuadere. polluere. &
uastare om̃a. nichilpensi neq scĩ habere. qͦ ad semet ipsã p̃cipi¬
tauit. Nlã ubi pͥmũ exnobilitate reꝑtist̃. qͥ uerã głãm in iustȩ
nicoatq aliis bellis multũ rei piaddiderant. uendicareplebe
in libtatẽ & paucoꝵ scelera patefacere cepere. nobi litas nauiaatq
eo ꝑculsamꝰ ꝑ socios acnom̃ latinũ. int̾ dũ peqͥtes romanos qͦs
tribunũ. alterũ &iã .G. triũ uirũ colonus deducendis cũaa
Elliuo flacco ferrone cauerant & sane gracois cupidine uictoriȩ haud
satis moderatꝰ animꝰ fuit. Si bonouinci satuis ẽ ꝗ m lomore in iuria
uincere lgit᷑ eauictoria nobilitas ex libidine suausa multosmorꝰ¬

Expanded text:
nciae magistratus gloriae triumphique erant; populus militia atque inopia urgebatur; praedas bellicas imperatores cum paucis diripiebant: interea parentes aut parui liberi militum, uti quisque potentiori confinis erat, sedibus pellebantur. Ita cum potentia auaritia sine modo modestiaque invadere, polluere et vastare omnia, nihil pensi neque sancti habere, quoad semet ipsa praecipitauit. Nam ubi primum ex nobilitate reperti sunt, qui veram gloriam iniustae nico atque aliis bellis multum rei publicae addiderant, vindicare plebem in libertatem et paucorum scelera patefacere coepere, nobilitas noxia atque eo perculsa modo per socios ac nomen Latinum, interdum per equites Romanos, quos tribunum alterum, alterum triumuirum coloniis deducendis, cum M. Fuluio Flacco ferro necauerat. Et sane Gracchis cupidine victoriae haud satis moderatus animus fuit. Sed bono vinci satius est quam malo more iniuriam vincere. Igitur ea victoria nobilitas ex libidine sua usa multos mor
Abbreviated transcription (Latin):
grandẽ pecuniã debebat. Subic̃ sulẽ ad tantũ facinꝰ ĩ pellere
nequeup. ipsi singulatĩ circũ eundo atq m̃tiendo q̃ se ex uol¬
t̃cio aut allobrogib audisse dicerent magnã illi inuidiã c̃¬
flauerant. Usq adeo utñ nulli equit̾ .R. qͦ presidu causa
cũ telis erant circa edẽ eoncordiȩ seuꝑiculi magnitudine.
et̾t᷑. egredienti exsenatu cȩsari gladio minitorentur.
um hȩc insenatu aguntur. etdumi legatis allobrpum.
et uto uolt̾cio cõꝓbatͫ eorũ in dicio premia decernun

Expanded text:
ulem ad tantum facinus inpellere nequeunt, ipsi singillatim circumeundo atque ementiundo, quae se ex Volturcio aut Allobrogibus audisse dicerent, magnam illi invidiam conflaverant, usque eo ut nonnulli equites Romani, qui praesidi causa cum telis erant circum aedem Concordiae, seu periculi magnitudine  clarius esset, egredienti ex senatu Caesari gladio minitarentur. Dum haec in senatu aguntur et dum legatis Allobrogum et T. Volturcio, conprobato eorum indicio, praemia decernun
Abbreviated transcription (Latin):
uincia ab eqͥtib hispanis qͦs in exercitu ductabat it̃ faci¬
ens occisuꝰ ẽ. St̃ qͥ itadicunt ĩperia eiuꝰ inuista. suꝑba. cru¬
delia barbaros neqͥssepati. Alii aut̃ eqͥtes illos.en. põpei
ueteres sidosq clientes uoluntate euiꝰ pisonẽ ad gressos

Expanded text:
incia ab equitibus Hispanis, quos in exercitu ductabat, iter faciens occisus est. sunt qui ita dicant imperia eius iniusta superba crudelia barbaros nequivisse pati; alii autem, equites illos, Cn. Pompei veteres fidosque clientis, voluntate eius Pisonem aggressos
Abbreviated transcription (Latin):
ritur. Igit᷑ iugurtã spes frustra¬
ta qui copias inquatuor partes
distribuerat. ratꝰ ex omibus eqͣ
aliquos at̃go hostibus uenturos
Interim silla quẽ primũ hostesat¬
tigerant cohortatꝰ suos turmatĩ &
quã maxime confertis equis ipse
aliiꝙ mauros inuadunt. Ceteri
in locomanentes ab iaculis eminꝰ
emissis corporategere &siqui inmͣ¬
nꝰ uenerant obtruncare. Dũ eo
modo equites preliabantꝰ boccꝰ
cũ peditibus quos uolux filiuseiu̾
adduxerat neꝙ in priore pugna in
itinere morati affuerant postre mã
romanorũ aciẽ inuadunt. Tum ma¬
rius apud primos agebat. quod ibi
ugurta cum plurimiserat. Demn

Expanded text:
ritur. Ita Iugurtham spes frustrata, qui copias in quattuor partis distribuerat, ratus ex omnibus aeque aliquos ab tergo hostibus venturos. Interim Sulla, quem primum hostes attigerant, cohortatus suos turmatim et quam maxime confertis equis ipse aliique Mauros invadunt, ceteri in loco manentes ab iaculis eminus emissis corpora tegere et, si qui in manus venerant, obtruncare. Dum eo modo equites proeliantur, Bocchus cum peditibus, quos Volux, filius eius, adduxerat neque in priore pugna, in itinere morati, affuerant, postremam Romanorum aciem invadunt. Tum Marius apud primos agebat, quod ibi Iugurtha cum plurimis erat. Dein
Abbreviated transcription (Latin):
rat preterea in exercitii nr̃onumida
quidã nomine gaula. manastabalis
filius masinisse nepos. quẽ micipsa
testamento scđm hesedem scripserat
morbis confectus. et obeã causam mente

Expanded text:
rat praeterea in exercitu nostro Numida quidam nomine Gauda, Mastanabalis filius, Masinissae nepos, quem Micipsa testamento secundum heredem scripserat, morbis confectus et ob eam causam mente
Abbreviated transcription (Latin):
mnis homines quisese student pres¬
tare ueteris animalibui suma ope
niti decit nouita iilentio tran¬
seaat ueluti peciora. quena¬
tura ꝓna atq uentri oboedien¬
tiã fuait. Seonr̃auis om̃is inanimo e cor¬
pore sitaest. animi imoerio corporis seruicio
magis utimur. Aiterũ nobis cũdis. alte¬
rũ cũ beluis cõmunecit. Quomichi recti

Expanded text:
mnes homines qui sese student prestare ceteris animalibus summa ope niti decet, ne vitam silentio transeant veluti pecora, que natura prona atque ventri obedientia finxit. Sed nostra vis in animo et corpore sita animi imperio, corporis servitio magis utimur; alterum nobis cum diis, alterum cum belvis commune est; quo michi recti
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ uitã oura metello dedere quosite uti pores conislalatos
adedicionẽ domu dimittebaet regipate̾ ꝙ postulabat neq abnus¬
ere neqpollicori. & mntrrdmoras ꝓmissa logatoꝵ ex pestare
ugur chaubi metdlidictaoratise posuit. &e sulisartibi¬
topiarianĩ adutit. quippe cu i bis pocenuntiabatur
ceterũre bellũ asperrinai erat urbs necimaalien
agor hostib cognitus aninupopulari utẽptati coactus rerũne¬
s sinidine staruit armis eo artari. lgit explorato hostiũ ninere in

Expanded text:
 vitam omnia Metello dedere. quos item uti priores consul illectos ad proditionem domum dimittebat, regi pacem, quam postulabat, neque abnuere neque polliceri et inter eas moras promissa legatorum expectare. Iugurtha ubi Metelli dicta temptari animaduertit, quippe cui verbis pax nuntiabatur, ceterum re bellum asperrimum erat, urbs maxima alienata, ager hostibus cognitus, animi popularium temptati, coactus rerum necessitudine statuit armis certare. Igitur explorato hostium itinere, in
Abbreviated transcription (Latin):
Erat haud longe abeo itinere qͦ metelluꝰ ꝑ gebat oppidũ nue¬
midarũ nomine uacca : sorrerũ uenaliũ cotius regnimaci¬
me celebratũ. ubi & incolere & mercari c̃sueuerant ia lici
⁊ebe frequtentia negociatoꝵ & comeatũ iiuaturu exer¬

Expanded text:
Erat haud longe ab eo itinere, quo Metellus pergebat, oppidum NuErat haud longe ab eo itinere, quo Metellus pergebat, oppidum Numidarum nomine Vaga, forum rerum venalium totius regni maxume celebratum, ubi et incolere et mercari consueverant Italici nebat, frequentiam negotiatorum et commeatum iuvaturam exer
Abbreviated transcription (Latin):
cendoꝑsp̃adet uti iugurthã macimeiiuũ.sonid paru ꝓcedat
atũ sibitraderent. Ceterũ palã ꝙͣ exuolun¬
regi. nuntiare iubet. demde ipse paucis dieb intento atꝙ
plena hominũ. peccoracultoresq inagris erant Exopidis & mpalibi
p̃feiꝰnregis obuiã ꝓcedeb&t. paratifrumtũ dare. cõmeatũ portare
ostremo om̃a ꝗͣ ĩperarent᷑ facere. neq metellus id circo minꝰ sed
parit᷑ acsi hostes ad eent munito agmine incedere. Latt explo¬
rare. om̃a illa dedicionis signa ostennucredere. & insidus
sagittarioꝵ delectam anu apđ pͥmos erat. In postremo & mrius¬
egatus. cũ eqͥtib curabat: inutrũq latiꝰ auriliarios eqͥtes tribu¬
nis legionũ & p̃fectis eohoitiũ disꝑtiuerat. ut cuhis ꝑmixtiueli¬
tes qͥcũq accederent eqͥtatus hostiũ ꝓpulsarent Nam iugur
thatantus dolus tantaꝙpericia locoꝵ amiliciȩ erat. ut absens
ł. p̃sens paee abellũ gerens ꝑniciosior eet incertũ haberetur

Expanded text:
cendo persuadet, uti Iugurtham maxime viuum, sin id parum procedat, necatum sibi traderent. Ceterum palam quae ex volunregi nuntiari iubet. Deinde ipse paucis diebus intento atque plena hominum, pecora cultoresque in agris erant. Ex oppidis et mapalibus praefecti regis obvii procedebant parati frumentum dare, commeatum portare, postremo omnia quae imperarentur facere. Neque Metellus idcirco minus, sed pariter ac si hostes adessent munito agmine incedere, late explorare omnia, illa deditionis signa ostentui credere et insidiis sagittariorum delecta manu apud plegatus cum equitibus curabat, in utrumque latus auxiliarios equites tribunis legionum et praefectis cohortium dispertiuerat, ut cum iis permixti uelites, quocumque accederent, equitatus hostium propulsarent. Nam itha tantus dolus tantaque peritia locorum et militiae erat, ut, absens an praesens, pacem an bellum gerens perniciosior esset, in incerto haberetur.
Abbreviated transcription (Latin):
Ad hoc multi ex colonis & municipiis domi no
huiusce participes nobiles. quos magis dñati¬
onis spes hortabatur. quã inopia aut alia
necessitudo. Ceterũ pleraq iuuentus sed
maxime nobilium catilinę inceptis faue¬
bat. quibus in otio uł magnifice uł mollit̾
copia inuere erat. incerta pro certis.

Expanded text:
ad hoc multi ex coloniis et municipiis domi nobad hoc multi ex coloniis et municipiis domi nobhuiusce participes nobiles, quos magis dominationis spes hortabatur quam inopia aut alia necessitudo. Ceterum iuventus pleraque, sed maxume nobilium, Catilinae inceptis favebat; quibus in otio vel magnifice vel molliter vivere copia erat, incerta pro certis,
Abbreviated transcription (Latin):
qđ es alienũ ꝑ om̃s t̾ras ingens erat. & qđ pleriq
sillani milites largiussusi fuo usi. rapinarũ et
uictoriȩ ueteris memores ciuile bellũ exõptabau
obprimende rei .p. consiliũ cepit. Initalia nullꝰ
exercitꝰ. Ou. põpeius in extremis t̾ris bellum
gerebat. ipsi consulatu petendi magna spes.
senatꝰ nichil sane intentdis. tute tranquillȩq
om̃s res. s ea prorsus oportuna catilinȩ
consulibus primos apellare. chortari alios.
alios temptare. opes suas. in paratã rem .p.
magna p̾mia coniurationis docere
Ubi satis explorata sunt omĩa que uoluit. iniũ
ons conuocat. quibus maxima necessitudo
&̾ maximũ audatiȩ inerat. ło conuenere
senatorii ordinis .P. lentulus sura .P. autroniꝰ.
syllȩ seriifilii .largunteiis. Q annius.
& portius lecca . l. bestia .Q. curuis. Preter ea
ex ȩ questri ordine. M. fuliuus nobilior .I. sta¬
stillius .P. Gabimus capito. Gi cornelius.

Expanded text:
quod aes alienum per omnis terras ingens erat et quod plerique quod aes alienum per omnis terras ingens erat et quod plerique Sullani milites largius suo usi rapinarum et victoriae veteris memores civile bellum exoptabant, opprimundae rei publicae consilium cepit. In Italia nullus exercitus, Cn. Pompeius in extremis terris bellum gerebat; ipsi consulatum petenti magna spes, senatus nihil sane intentus: tutae tranquillaeque res omnes, sed ea prorsus opportuna Catilinae. consulibus primo singulos appellare, hortari alios, alios temptare; opes suas, inparatam rem publicam, magna praemia coniurationis docere. Ubi satis explorata sunt, quae voluit, in unum omnis convocat, quibus maxuma necessitudo et plurumum audaciae inerat. Eo convenere senatorii ordinis P. Lentulus Sura, P. Autronius, lae Ser. filii, L. Vargunteius, Q. Annius, M. Porcius Laeca, L. Bestia, Q. Curius; praeterea ex equestri ordine M. Fulvius Nobilior, L. Statilius, P. Gabinius Capito, C. Cornelius;
Abbreviated transcription (Latin):
prungnũ adultũ ȩtate. ꝓcerto ereditur necato filio
uacuã domum scelestis nuptiis fecisse. Que qͥde
res mͥ inprimis uidetur causa fuisse maturandi
facinoris. Nãq animꝰ inpurus. dus hominib q:
infestus. neq uigiliis neq qͥetib sedari poterat.
I ta conseientia m̃tẽ eoccitã uexabat. lgitur color ei ex¬
angnis. fedi oculi. citus mͦ. mͦ tardus incessus ꝓrsus
infacie uultuq uecordia merat. S uiuentutẽ quã
ut supͣ diximꝰ illexerat multis modis mala facinore
docehat. ex illis testes signatoresq falsos cõmodare.
sidẽ. fortunas. pericula uilia babere. P ostubi
eoꝵ famã atq pudore atriuerat. maiora alia mi¬
perabat. Si causa peccandi inp̾sens minꝰ subpete¬
bat. nichilo minus insontes sic̃ sontes ciruenire.
iuga lare. scilic& ne ꝑ ocium torpescerent manꝰ
aut animꝰ. Gratuito potius malus atq crudelis
erat. His amicis sociisq consisus catilina simul

Expanded text:
privignum adulta aetate, pro certo creditur necato filio privignum adulta aetate, pro certo creditur necato filio vacuam domum scelestis nuptiis fecisse. Quae quidem res mihi in primis videtur causa fuisse facinus maturandi. Namque animus inpurus, dis hominibusque infestus neque vigiliis neque quietibus sedari poterat: ita conscientia mentem excitam vastabat. Igitur color ei exsanguis, foedi oculi, citus modo, modo tardus incessus: prorsus in facie vultuque vecordia inerat. Sed iuventutem, quam, ut supra diximus, illexerat, multis modis mala facinora edocebat. Ex illis testis signatoresque falsos commodare; fidem, fortunas, pericula vilia habere, post, ubi eorum famam atque pudorem attriverat, maiora alia imperabat. Si causa peccandi in praesens minus suppetebat, nihilo minus insontis sicuti sontis circumvenire, iugulare: scilicet, ne per otium torpescerent manus aut animus, gratuito potius malus atque crudelis erat. His amicis sociisque confisus Catilina, simul
Abbreviated transcription (Latin):
Qđ siquis ȩtiam aculpa uacinis inumiciã eius
inciderat continuo usu atq illecebris facile par
similisq ceteris efficiebatur. S maxime ad oles¬
centiũ familiaritates appetebat. eo animi molles
etate & fluxi dolis haut facile dificult̃ capiebant᷑.
Nã ut cuiusq studiũ exetate flagrabat. aliis scorta
p̃bere. aluis canes atq equos mercari. Postremo
neq sũptui neq modestiȩ suȩ parcere. dũ illos
obnaxos fidosq sibi facer&. Scio fusse ñ nullos qui
ita existimarent. iuuentutẽ que domũ catilinȩ
frequentabat parũ honeste pudicitiam habuisse.
s ex aliis reb magis quã qđ cuiꝗ id comꝑtũ for&
hec fama ualebat.
ã primũ adolescens catilina multa nefanda stupra
fecerat cũ uirgine nobili. cũ sacerdote ueste. alia
hunscemodi contrauis fasq. Postremo captus amo¬
re aureliȩ oristillȩ cuius p̃t̾ formã nichilumquã
bonus laudanit. qđ eanubere illi dubitabat timens

Expanded text:
Quod si quis etiam a culpa vacuus in amicitiam eius Quod si quis etiam a culpa vacuus in amicitiam eius inciderat, cotidiano usu atque illecebris facile par similisque ceteris efficiebatur. Sed maxume adulescentium familiaritates adpetebat: eorum animi molles etiam et fluxi dolis haud difficulter capiebantur. Nam ut cuiusque studium ex aetate flagrabat, aliis scorta praebere, aliis canes atque equos mercari; postremo neque sumptui neque modestiae suae parcere, dum illos obnoxios fidosque sibi faceret. Scio fuisse nonnullos, qui ita existumarent: iuventutem, quae domum Catilinae frequentabat, parum honeste pudicitiam habuisse; sed ex aliis rebus magis, quam quod cuiquam id compertum foret, haec fama valebat. Iam primum adulescens Catilina multa nefanda stupra fecerat, cum virgine nobili, cum sacerdote Vestae, alia huiusce modi contra ius fasque. Postremo captus amore Aureliae Orestillae, cuius praeter formam nihil umquam bonus laudavit, quod ea nubere illi dubitabat timens
Abbreviated transcription (Latin):
frigus. neq lassitudinẽ oꝑiri. s ea omia luxii ante caꝑe.
Hec iuuentutẽ ubi familiares opes defecerant. ad facino¬
ra incendebant. Animꝰ imbutus malis artib haut facile
libidinib carebat. Eo ꝓsusius omib modis questui atq
sũptui deditus erat.
ntanta tãq corrupta cuntate catilina id qđ erat factu
facillimũ. omium flagiciosorũ atq facinorosorum
circũse tanquã stipatorũ cat̾uas habebat. Nã qui¬
cũq iinpudicus. adult̾. ganeo. manu. uentre. pene
bona patria lacerauerat. quiq alienũ es grande con¬
flouerat qͥ flagiciũ aut facinus redimere. p̃terea
onis undiq parricidȩ. sacrilegi. conuincti iudiciis
aut ꝓ factis iudiciũ timentes. Ad hoc quos manꝰ.
atq lingua ꝑiurio aut sanguine ciuili alebat.
postremo om̃s quos flagitiũ. ȩ gestas. conscius animꝰ
exagitabat. hi catilinȩ ꝓximi familiaresq erant.

Expanded text:
frigus neque lassitudinem opperiri, sed omnia luxu antecapere. frigus neque lassitudinem opperiri, sed omnia luxu antecapere. Haec iuventutem, ubi familiares opes defecerant, ad facinora incendebant: animus imbutus malis artibus haud facile lubidinibus carebat; eo profusius omnibus modis quaestui atque sumptui deditus erat. In tanta tamque corrupta civitate Catilina, id quod factu facillumum erat, omnium flagitiorum atque facinorum circum se tamquam stipatorum catervas habebat. Nam quicumque inpudicus, adulter, ganeo manu, ventre, pene bona patria laceraverat quique alienum aes grande conflaverat, quo flagitium aut facinus redimeret, praeterea omnes undique parricidae, sacrilegi, convicti iudiciis aut pro factis iudicium timentes, ad hoc, quos manus atque lingua periurio aut sanguine civili alebat, postremo omnes, quos flagitium, egestas, conscius animus exagitabat, ii Catilinae proxumi familiaresque erant.
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ciũ cũ domos uillasq cognoueris imurbiũ mo¬
dũ exedificatas. insere tr̃pla doꝵ que nri maio¬
res religiosissimi mortales fecere. Uerũ illi
delubra dõꝵ pietate. domos suas gła secorabant.
neq uictis quicquã p̃t̃ iniuriȩ licendã er pen
At hi contra ignauissimi homines ꝑsumũ scelas omĩaea
socus adimere que fortissimi uictores reliquerant.
ꝑio uti. Nã qͥd ea memorẽ. que nͥ his qͥ uidere nemini
credibilia st̃. Apͥuatis cõplurib subũsos montes maria
constrata ȩȩ. Quib mͥ uident᷑ ludibrio fuisse diuitiȩ
qͥppe quas honeste habere licebat. abuti ꝑturpitudinẽ
ꝓperabant. S libido stupri. ganȩȩ. cęt̾iq cultꝰ ñ minor
incesserat. uiros muliebria pati. mulieres pudiciciã in
ꝓpatulo habere. uescendi causa t̾ra mariq omĩa ex qͥ¬
rere. dormire pͥusꝗ sõni cupido ȩ̃ȩt. ñfam̃. ñ siti neq¬

Expanded text:
st, cum domos atque villas cognoveris in urbium most, cum domos atque villas cognoveris in urbium modum exaedificatas, visere templa deorum, quae nostri maiores, religiosissumi mortales, fecere. Verum illi delubra deorum pietate, domos suas gloria decorabant neque victis quicquam praeter iniuriae licentiam eripiebant. At hi contra, ignavissumi homines, per summum scelus omnia ea sociis adimere, quae fortissumi viri victores reliquerant: perio uti. Nam quid ea memorem, quae nisi iis, qui videre, nemini credibilia sunt: a privatis compluribus subvorsos montis, maria constrata esse? Quibus mihi videntur ludibrio fuisse divitiae: quippe, quas honeste habere licebat, abuti per turpitudinem properabant. Sed lubido stupri, ganeae ceterique cultus non minor incesserat: viri muliebria pati, mulieres pudicitiam in propatulo habere; vescendi causa terra marique omnia exquirere; dormire prius, quam somni cupido e
Abbreviated transcription (Latin):
fidũ facer&e̾. contra morẽ maiorũ lixuriose ni¬
misq liberalit̃ habuerat. Loca amena. uolup¬
tuaria facile inotio feroces militũ animos
molliuerant. Ibi pͥmũ insueuit exercitꝰ ppłi .r.
amare. potare. signa. tabulas pictas. uasa ce¬
lata mirari. ea pͥuatĩ ⁊ publibe rapere. delubra
spoliare. sacra ꝓfanaq omia polluere. Igit᷑
bimilites pꝰꝗ uictoriã adeptist̃: nichil reliqui
uictis fecere. Quippe scđȩ res sapientiũ ami¬
mos fatigant. nedũ illi corruptis morib uicto¬
riȩ optẽꝑarent. Postꝗ diuitie honori ȩ̃ȩ ceꝑe.¬
& eas gła. ĩꝑiũ. potencia sequebat᷑. hebescere uirtꝰ
pauꝑtas ꝓbro haberi. in nocentia ꝓ maliuolentia
duci cepit. Igit᷑ ex diuiciis tuuenute luxuria
atq auaricia cũ suꝑbia inuasere. rapers con
sumere. sua pariupendere. aliena cuꝑe. pu¬
dorẽ. pudicitiã.diuina atq humana ꝓmis¬
cua. nichilpensi atq moderati habere. Oꝑe

Expanded text:
fidum faceret, contra morem maiorum lfidum faceret, contra morem maiorum lmisque liberaliter habuerat. Loca amoena, voluptaria facile in otio feroces militum animos molliverant. Ibi primum insuevit exercitus populi R. amare, potare, signa, tabulas pictas, vasa caelata mirari, ea privatim ac publice rapere, delubra spoliare, sacra profanaque omnia polluere. Igitur hi milites, postquam victoriam adepti sunt, nihil reliqui victis fecere. Quippe secundae res sapientium animos fatigant, ne illi, corruptis moribus, victoriae temperarent. Postquam divitiae honori esse coe eas gloria, imperium, potentia sequebatur? hebescere virtus, paupertas probro haberi, innocentia pro malevolentia duci coepit: igitur ex divitiis iuventutem, luxuria atque avaritia cum superbia invasere. Rapere, csumere, sua parvi pendere, aliena cupere, pudorem, pudicitiam, divina atque humana promiscua, nihil pensi neque moderati habere. Ope
Abbreviated transcription (Latin):
ex cõmodo estimare. magisq uultũ quã uggeniu
bonũ habere. Hec pͥmũ paulatĩ crescere. int̾dũ
umdicari. Post ubi contagiũ quasi pestilentia in¬
uasit. cinitas ĩmutata. ĩꝑiũ exiustissimo atq
optimo crudele atq intolerandũ factũ est.
S pͥmo magis ãbitio quã auaritia animos hominũ
exercebat. qđ tam̃ uiciũ ꝓpius uirtuti erat.
Nã głam. honorẽ. ĩꝑiũ bonus ugnauꝰ eque sibi ex¬
optabant. S ille uera ina nitit᷑. huic qr bonȩ ar¬
tes desunt. dolis atq fallaciis contendit. uari¬
tia pecuniȩ studiũ hab&. quã nemo sapiens concu¬
piuit. Ea qͣsi uenenis malis imbuta. corpus
animũq uirilẽ effeminat. Sẽꝑ infinita. insa¬
ciabilis est. neq copia neq inopĩa minuitur.
destiã uictores habere. feda erudebaqs
meiues facinora facere. Huc accedebat
qđ l silla exercitũ quẽ inasya ductauerat q̃ sibi

Expanded text:
ex commodo aestumare magisque voltum quam ingenium ex commodo aestumare magisque voltum quam ingenium bonum habere. Haec primo paulatim crescere, interdum vindicari; post, ubi contagio quasi pestilentia invasit, civitas immutata, imperium ex iustissumo atque optumo crudele intol primo magis ambitio quam avaritia animos eorum exercuit: quod tamen vitium propius virtuti erat.Nam gloriam, honorem, imperium bonus et ignavus aeque sibi exoptant; sed ille vera via nititur, huic quia bonae artes desunt, dolis atque fallaciis contendit. Avaritia pecuniae studium habet, quam nemo sapiens concupivit: ea quasi venenis malis imbuta corpus animumque virilem effeminat, semper infinita, insatiabilis est, neque copia neque inopia minuitur. destiam victores habere, foeda crudeliaque in civis facinora facere. Huc accedebat, quod L. Sulla exercitum, quem in Asia ductaverat, quo sibi
Abbreviated transcription (Latin):
uindicatũ est meos qͥ contra imperiũ in hostẽ̾ pug¬
nauerant. qͥq tardius reuocati plio excesserant. qua
ꝗsigna relinquere. aut pulsi loco cedere ausi erant.
In pace uͦ qđ beneficiis magis quã metu imꝑiũ agita¬
bant. & accepta inniria ignoscere quã ꝑseqͥ malebaũł.
subi labore atq iusticia res.p. creuit. magmi reges
bello domiti. nationes ferȩ appłi ingentes ui subacti
carthago emula imꝑii romani abstirpe interut:
cuneta maria t̾rȩq patebant. seuire fortrina
demiscere omĩa cepit. Quĩ laberes. ꝑicula:
ubias atq aspas res facile tolerauerant
his otiũ. diuitiȩ optandȩ. aliis ouerrmise¬
riȩ ꝑ fuere
Igit᷑ pͥmo pecumȩ demde imꝑi cupido crrun. ea¬
quasi materies om̃iũ maloꝵꝵ. fuere. Nãq auaricia
fidẽ. ꝓbitatẽ. ceterasq uixtͦutes bonas subutit.
ꝓ his suꝑbiã. crudelitatẽ. deos neglegere. omĩa ue¬

Expanded text:
vindicatum est in eos, qui contra imperium in hostem pugvindicatum est in eos, qui contra imperium in hostem pugnaverant quique tardius revocati proelio excesserant, quam qui signa relinquere aut pulsi loco cedere ausi erant; in pace vero, quod beneficiis magis quam metu imperium agitabant et accepta iniuria ignoscere quam persequi malebant. Sed ubi labore atque iustitia res publica crevit, reges magni bello domiti, nationes ferae et populi ingentes vi subacti, Carthago, aemula imperi Romani, ab stirpe interiit, cuncta maria terraeque patebant, saevire fortuna ac miscere omnia coepit. Qui labores, pericula, dubias atque asperas res facile toleraverant, iis otium divitiaeque optanda alias, oneri miseriaeque fuere. Igitur primo pecuniae, deinde imquasi materies omnium malorum fuere. Namque avaricia fidem probitatem que ceteras que artes bonas subvertit; pro hiis superbiam, crudelitatem, Deum negligere, omnia ve
Abbreviated transcription (Latin):
dñat᷑. Eafortuna res eunctas ex libidine magis
qua exuero celebrat obscuratq
Atheniensiũ res geste sic̃ ego existimo satis aplȩ mag
ma. ꝑtrarũ orbẽ atheniensiũ facta ꝓmaximis cele
At ppło romano nũꝗ ea copia fuit. qr prudentissimꝰ qͥsq¬
maxime nezotiosus erat. Ingemũ nemo sine corpore
exercebat. Optimꝰ qͥsq facere quã ditere. sua ab aliis
benefacta laudari. quã ipse alioꝵ. narrare malebat.
git᷑ domi miliciȩq boni mores colebantꝰ. concordia
maxima. minima auaritia erat. uis. bonũq aput
eos n legib magis quã natura ualebat. lurgia.
discordias. simultates cũ hostib exercebant. ciues
eũ ciuib de uirtute certabant. In subplicus dc̃ꝵ
magnifici. domi parci. in amicos fideles erant.
Ouab his artib audatia inbello. ubi pax euenerat.
eqͥtate serẽq publicã curabant. quarũ rerũ ego
maxima documta hec habeo. qđ inbello sepius

Expanded text:
dominatur; ea res cunctas ex lubidine magis dominatur; ea res cunctas ex lubidine magis quam ex vero celebrat obscuratque. Atheniensium res gestae, sicuti ego aesper terrarum orbem Atheniensium facta pro maximis celAt populo rom. numquam ea copia fuit, quia prudentissimus quisque negoriosus maxume erat. ingenium nemo sine corpore exercebat. O ptumus quisque facere, quam dicere; sua ab aliis benefacta laudari, quam ipse aliorum narrare malebat. Igitur domi militiaeave boni mores colebantur: concordia maxuma, minuma avaritia erat: ius bonumque apud eso. non legibus magis, quam natura valebat, iurgia, discordias, simulrates cum hostibus exercebaut: cives cum civibus de virtute certabant. In supplicus Deorum magnifici, domi parci, in amicos fideles erant. Duabus his artibus, audacia in bello; ubi pax evenerat, aequitate, seque, remque publicam curabant. Quarum rerum ego maxima documenta haec habco; quod in bello saepius
Abbreviated transcription (Latin):
libertate qua breui creuerit tanta głȩ cupido in cesserat.
ã pͥmũ iuuentꝰ simulac belli paciens erat. in castris ꝑ
labore & usu miliciã discebat. magis indecoris armis
&militarib ȩquis. quã inscortis atq conuiuus libidinẽ
habebant. Igit᷑ talib uiris ñ labor insolitꝰ. ñ locꝰ ullus
asꝑ aut arduus erat. ñ armatꝰ hostis formidolosus erat.
Uirtꝰ omia domierat. S głȩ maximũ certam̃ int̃ ipsos
erat. Sic se qͥsq hostẽ ferire. murũ ascendere. conspici
dũtale facinꝰ facer& ꝓperabat. Eas diuicias. eã bonam
famã. magnãq nobilitatẽ putabant. auidi laudis. pecu¬
niȩ liberales erant. głam ingentẽ. diuicia honestas
uolebant. Memorare possũ qͥb in locis maximas hosti¬
ũ copias ppłs .R. parua manu fuderit. quas & urbes
natura munitas pugnando ceꝑit. nisi ea res nos ab
incepto longiꝰ traher&. S ꝓfecto fortuna in omire

Expanded text:
libertate, quantum brevi creverit: tanta cupido gloriae incesserat. libertate, quantum brevi creverit: tanta cupido gloriae incesserat. Iam primum iuventus, simul ac belli patiens erat, in castris per laborem usum militiae discebat magisque in decoris armis et militaribus equis quam in scortis atque conviviis lubidinem habebant. Igitur talibus viris non labor insolitus, non locus ullus asper aut arduus erat, non armatus hostis formidulosus: virtus omnia domuerat. Sed gloriae maxumum certamen inter ipsos erat: se quisque hostem ferire, murum ascendere, conspici, dum tale facinus faceret, properabat. Eas divitias, eam bonam famam magnamque nobilitatem putabant. Laudis avidi, pecuniae liberales erant, gloriam ingentem, divitias honestas volebant. Memorare possum, quibus in locis maxumas hostium copias populus Romanus parva manu fuderit, quas urbis natura munitas pugnando ceperit, ni ea res longius nos ab incepto traheret. Sed profecto fortuna in omni re
Abbreviated transcription (Latin):
auxilio ȩ̃ȩ. Nã cet̾i metu ꝑculsi aꝑiculis aberant. At
romani domi militiȩq intenti festinare. parare. aliꝰ¬
aliũ ortari. hostib obinã ire. lib̾ tatẽ. patriã parentesq
armis tegere. P ost ubi ꝑicula uirtute uirtute ꝓpule¬
rant. sociis atq amicis auxilia portabant. magisq
dandis quã accipiendis beneficiis amicicias paraban
nꝑiũ legitimũ nom̃ imꝑi regiũ habebant. delecti
Ib corpus annis infirmũ. ingeniũ sapientia ualidũ
erat .rei .p. consultabant. h uł etate uł curȩ simili¬
tudine patres apellabantur. Postubi regiũ imꝑiũ
ibi fecere. Eomͦ posse minime putabant ꝑlicen¬
Sa insolescere humanũ animũ. S ea tẽpestate
cepere se qͥsq magis extollere. magisq ingenium
inpmptu habere
Na regib boni quã mali suspectiores ft̃. seꝑq his aliena uirtꝰ
formidolosa ẽ. S ciuitas incredibile ẽ memoratu. ad epta

Expanded text:
auxilio esse: nam caeteri metu perculsi a periculis aberant. At auxilio esse: nam caeteri metu perculsi a periculis aberant. At Romani domi militiaeqalium hortari, hostibus obviam ire, libertatem, patriam, parentisque armis tegere. Post, ubi pericula virtute propulerant, sociis atque amicis auxilia portabant magisque dandis quam accipiundis beneficiis amicitias parabant. Imperium legitumum, nomen imperi regium habebant. Delecti, quibus corpus annis infirmum, ingenium sapientia validum erat, rei publicae consultabant; hi vel aetate vel curae similitudine patres appellabantur. Post, ubi regium imperibi fecere: eo modo minume posse putabant per licentiam insolescere animum humanum. Sed ea tempestate coepere se quisque magis extollere magisque ingenium in promptu habere. Nam regibus boni quam mali suspectiores sunt semperque iis aliena virtus formidulosa est. Sed civitas incredibile memoratu est, adepta
Abbreviated transcription (Latin):
p̃lio sese certaturos Nã callidus id mͦ
festinabat bocci pacẽ inminuere. ne
mox agitando aliud quã bellũmall&
mperator postq deregũsocietatt coꝵ¬
nouit. nontemere neq uti sepe iam
uicto ugurta csueuerat omĩb locis
pugnandi copiã facit. Ceteru haud
ꝓcul abcirta castris mimitis reges
opperit᷑. melius ee ratꝰ cognitis mau¬
ris. qm̃is nouus hostis accesserat ex
comodo pugna facere. Interiroma
plitteras certior fit mario ꝓuinciã

Expanded text:
lio sese certaturos. Nam callidus id modo festinabat, Bocchi pacem imminuere, ne moras agitando aliud quam bellum mallet. Imperator postquam de regum societate cognovit, non temere neque, uti saepe iam victo Iugurtha consueuerat, omnibus locis pugnandi copiam facit. Ceterum haud procul ab Cirta castris munitis reges opperitur, melius esse ratus cognitis Mauris, quoniam is nouos hostis accesserat, ex commodo pugnam facere. Interim Roma per litteras certior fit prouincia
Abbreviated transcription (Latin):
latist̃. ac no uissime memorianr̃a ꝓpt̃ magnitudinẽ aeris
alteni uolentib omib bonis argentũ eresolutũẽ. Sepe
ipsa plebs aut domnandi studio ꝑmot᷑a. ausuꝑbia magistra¬
tuũ armta᷑ patrib secessit. at nos ñ ĩ ꝑiũneq diuitiasperimꝰ.

Expanded text:
lati sunt ac novissume memoria nostra propter magnitudinem aeris alieni volentibus omnibus bonis argentum aere solutum est. Saepe ipsa plebs aut dominandi studio permota aut superbia magistratuum armata a patribus secessit. At nos non imperium neque divitias petim
Abbreviated transcription (Latin):
quinꝙ delegit. quoꝵ & fides cognita et in ge¬
nia ualidissima erant: Cos ad mariũ. ac de¬
inde si placet romã legatos ire iubet agen¬
darũ reric̾. & quocũ ꝙ modo belli cõponendi
licenciã ipsis ꝑmittit. Illi mature ad hib¬
na romanoꝵ ꝓficiscunt᷑. Deinde initinere
agetulis latronibus circũ uenti spoliatiq paui
onẽ: ꝓficiscens ꝓpretore reliquerat. Fos ille
ñ ꝓuanis hostib uti meriti erant. s accurate
ac libere habuit. Quare barbari & famã ro¬
manoꝵe auaricie falsam & syllam obmunifi¬
cenciã in se se amicũ rati. Naeciã tũ largi¬
cio multis ignota erat. munisicus nemopu¬
tabat᷑ nisi parit᷑ uolens. dona om̃ia inbe

Expanded text:
que delegit, quorum et fides cognita et ingenia validissima erant. Eos ad Marium ac deinde, si placeat, Romam legatos ire iubet, agendarum rerum et quocumque modo belli componendi licentiam ipsis permittit. Illi mature ad hiberna Romanorum proficiscuntur, deinde in itinere a Gaetulis latronibus circumventi spoliatique pauionem proficiscens pro praetore reliquerat. Eos ille non pro uanis hostibus, uti meriti erant, sed accurate ac liberaliter habuit. Qua re barbari et famam Romanorum auaritiae falsam et Sullam ob munificentiam in sese amicum rati. Nam etiam tum largitio multis ignota erat; munificus nemo putabatur nisi pariter volens; dona omnia in be
Abbreviated transcription (Latin):
expulerit. iure belli suam ẽẽ factã
eam uastariamario pati eie quiuis se.
rete reamissis anita romã legatis.
re pulsum ab ami cia Coueru uetera
omittere. actũ siꝑ iarium liceret.
legatoᷤ ad senatũ missurũ. De in
copiafacta animꝰ barbari ab amicił
flexcus. quos iugurta cognitalega¬
cione sille & manlu. metuens qđ
parabatꝰ. donis corperat Ma¬
rius interea exercitu in hiberus¬
tabernss composito. cum expeditis
cohortibus ex parte equitatus ꝓfit as
in loca saltuosa. obses sum turrim¬
rii regiam quo uigurta dm̃sp
fugas presidium in posuenat
Tuncrursus boccus feliciter seu
reputando quȩ sibi duobus p̾re¬
lus euenerant. seu ammonitus ab
aliis amicis quos in corruptos re
liquerat ex omia copia ne cessario¬

Expanded text:
expulerit, iure belli suam factam; eam vastari a Mario pati nequiuisse. Praeterea missis antea Romam legatis repulsum ab amicitia. Ceterum uetera omittere ac tum, si per Marium liceret, legatos ad senatum missurum. Dein copia facta animus barbari ab amicis flexus, quos Iugurtha, cognita legatione Sullae et Manli metuens id, quod parabatur, donis corruperat. Marius interea exercitu in hibernaculis composito cum expeditis cohortibus et parte equitatus proficiscitur in loca sola obsessum turrim regiam, quo Iugurtha perfugas omnis praesidium inposuerat. tum rursus Bocchus, seu reputando quae sibi duobus proeliis venerant, seu admonitus ab aliis amicis, quos incorruptos Iugurtha reliquerat, ex omni copia necessario
Abbreviated transcription (Latin):
atq imꝑator animi uirtꝰ in pace ita ut inbello ua¬
leret. eqͣbdius atq constantiuꝰ sese res humane ha

Expanded text:
atque imperatorum animi virtus in pace ita ut in bello valeret, aequabilius atque constantius sese res humanae ha
Abbreviated transcription (Latin):
expurgandi sic̃ urgio latessitꝰ fuerat insenatũ uenit.
ũ .M. tulluiꝰ c̃sul. siue p̃sentiã euiꝰ timens. siue ira cõmotus.
orationẽ habuit luculentã . atq. utilẽ rei .p. quã pꝰsteascrip¬
tã edidit. Subi ille assedit. catilmut erat paratꝰ ad disimu¬
landa om̃a densso uultu. uoce supplici pastulare patrib:
cȩpit. neqͥđ dese temere crederent. ea farilia ortũ
ita se ab ad olescentia uitã instituisse. ut om̃bona in
spe haberet. ne estimrent sibi patritio honini. uuuꝰ ip¬
suuiꝰ atqmioruꝵ plurim beneficia in plebẽ romñeent
urbis romae ad hoc mledicta alia cũaderet. Frepere. om̃es

Expanded text:
ret, in senatum venit. Tum M. Tullius consul, sive praesentiam eius timens sive ira conmotus, orationem habuit luculentam atque utilem rei publicae, quam postea scriptam edidit. Sed ubi ille adsedit Catilina, ut erat paratus ad dissimulanda omnia, demisso voltu, voce supplici postulare a patribus coepit, ne quid de se temere crederent: ea familia ortum, ita se ab adulescentia vitam instituisse, ut omnia bona in spe haberet; ne existumarent sibi, patricio homini, cuius ipsius atque maiorum pluruma beneficia in plebem Romanam eslinus civis urbis Romae. Ad hoc maledicta alia cum adderet, obstrepere omnes,
Abbreviated transcription (Latin):
et alia talia nobis relinquant. qͥb
illa epulis uicundiora sunt. Herum
non ita est. Nam ubi se flagitus ae de¬
cora uere turpissimi uiri. bonorum pre¬
mia ereptũ cunt. Ita in uistissime luxu¬
ria et ignauia pessimȩ artes. illis qui
coluere eas. nihil officiunt. Rei . ẜ. in¬
noxiȩ cladi sunt. Nanc. qm̃ illis quantũ
miei mores non illoꝵ flagitia poscebat
respondi pauca de .R.P. loquar. Primũ om̃iu
de numidia bonũ habete animũ qͥ rites.
Iam quȩ̨ ad hoctẽpus iugurtam tutata
sunt. omã remouistis. Auariciã imperi¬
ciã atq superbiã. Deinde exercitus

Expanded text:
et alia talia relinquant nobis, quibus et alia talia relinquant nobis, quibus illa epulis iucundiora sunt. verum non ita est. Nam ubi se flagitiis dedecorauere turpissimi viri, bonorum praemia ereptum eunt. Ita iniustissime luxuria et ignavia, pessimae artes, illis, qui coluere eas, nihil officiunt, rei publicae innoxiae cladi sunt. Nunc quoniam illis, quantum mei mores, non illorum flagitia poscebant, respondi, pauca de re publica loquar. Primum omnium de Numidia bonum habete animum, Quirites. Nam quae ad hoc tempus Iugurtham tutata sunt, omnia remouistis: auaritiam, imperie superbiam. Deinde exercitus
Abbreviated transcription (Latin):
endo. seq rẽpublicã celebrauere.
uis nobilitas freta. ipsa dissimilis
moribus nos illoꝵ emulos cotẽpnit.
et honores oms non ex merito sed
quasi debitos a uobis repetunt.
ȩterũ homines suꝑbissim ꝓcul errans
maiores eo oma quelicebat illis
rediquere. Duicias imagines memo¬
riam sui p̃ claram uirtutem non
reliquert. neq poterant . Ea sola neq
datur dono. neq accipitur. Sordidũ
me et in cultis moribus auint. quia pa¬
rũ scitt conuiuium exorno. Neq histri¬
onem ullum neq pluris precu coquũ
quam uilicũ habeo. qut mͥ libet con¬
fiteri quirites. Nam exparente meo
et aliis scĩs uiris ita accepi munditias
mulieribus. uiris laborem conuenire.
mibusq bonis oportere plus glȩ̃ quã
diuitiarũ. arma non supellectilem
decortu et̃. Quin ergo quod uiuat.
quod carum estimant. id semper faciaa.
ament. potent. ubi adolescentiam ba¬
buertͣ ibi senectutem agant. in con¬
uiuis dediti. uentri et turpissimę
parti corporis. Sudorem. puluerem.

Expanded text:
endo seque remque publicam celebrauere. Quis nobilitas freta, ipsa dissimilis moribus, nos illorum aemulos contemnit et omnis honores non ex merito, sed quasi debitos a vobis repetit. Ceterum homines superbissimi procul errant. maiores eorum omnia quae licebat illis reliquere: divitias, imagines, memoriam sui praeclaram; virtutem non reliquere, neque poterant: ea sola neque datur dono neque accipitur. Sordidum me et incultis moribus aiunt, quia parum scite convivium exorno neque histrionem ullum neque pluris preti coquum quam vilicum habeo. Quae mihi libet confiteri, Quirites. Nam ex parente meo et ex aliis sanctis viris ita accepi, munditias mulieribus, viris laborem convenire, omnibusque bonis oportere plus gloriae quam divitiarum esse; arma, non supellectilem decori esse. Quin ergo, quod iuuat, quod carum aestimant, id semper faciant: ament, potent; ubi adulescentiam habuere, ibi senectutem agant, in conviviis, dediti ventri et turpissimae parti corporis; sudorem, puluerem
Abbreviated transcription (Latin):
legatũ besuȩ suisse supͣ memorauimuꝰ int᷑letitiã plebis & suoꝵ fugã trepida
diã tũ cuutate cũ exmamilli rogatione iii. questoros rogaront. effecerat
uti ipse ii eonumero crearet᷑. Si questio exercita aspereiuolent᷑q exru¬
more & libidineplebis ut sepe nobilitatẽ. sic eatẽ pestate plebẽ. ex sedĩs
tores sactionũ aodeinde omiũ inlarũ artiũ paucis ante annis romȩ
ortus e ocioatq habundatia. earũ rerũ q̃ pͥm moriales ducunt. Qa ante car

Expanded text:
am plebis et suorum fugam, trepida etiam tum civitate, quom ex Mamilia rogatione tres quaesitores rogarentur, effecerat, uti ipse in eo numero crearetur. sed quaestio exercita aspere violenterque ex rumore et lubidine plebis: uti saepe nobilitatem, sic ea tempestate plebem ex secundis t factionum ac deinde omnium malarum artium paucis ante annis Romae ortus est otio atque abundantia earum rerum, quae prima mortales ducunt. nam ante Car
Abbreviated transcription (Latin):
sus uti ante a ꝓximos eius donis corrup̃. ipsi¬
aut romani affrica expulsi. aut integris
sius finib bellũ c̃positũ foret. Com in
lectus bocchus c̃umagna mulitudine
iugurt hã accedit : ita ãborũ exercitu c̃iunc
to mariũ iã in hib̵na ꝓsiciscentẽ uix decir
parte diei reliqua inuadunt. rati noctẽ
quȩ iã ad erat uictis sibi munim̃tofore.
et si ucissent nullo ĩ pedim̃to qđ locoꝵ

Expanded text:
sus uti antea proxumos eius donis corrupit, ipsisus uti antea proxumos eius donis corrupit, ipsiaut Romani Africa expulsi aut integris suis finibus bellum conpositum foret. eo praemio illectus Bocchus cum magna multitudine Iugurtham ato Marium, iam in hiberna proficiscentem, vix decima parte die relicua invadunt, rati noctem, quae iam aderat, et victis sibi munimento fore et, si vicissent, nullo impedimento, quia loco
Abbreviated transcription (Latin):
& ignarꝰ belli sollertissimus om̃iũ in pau¬
cistẽpestatib factusẽ. Ad hoc milites
benigne appellare. multis rogantib
alus ꝑse ipse dare beneficia inuitus
accipere. sedea ꝓperantius quã aes mu¬
tuũ redere. ipse anullo rappere. magis
idlaborare. ut illi quã plurimi debe¬
rent ioca atq seria cũ humillimis
agere : In operib: in agmine. atq ad ui¬
gilias multus ad esse. ineq interĩ qđ
praua ãbiciosolet c̃sulis aut cuiusꝗ
bonifam̃a ledere. tantũ modo neq
c̃silio neq manu pͥorẽ aliũ patiple¬
rosq ante uenire: qͥb reb & artib
breuimario militibq carissimus
fatus at iugurtha post quã opidũ cap¬
sã aliosꝙ locos munitos & sibi utiles
simul & magnã pecutiiã amiserat. ad
boccũ nuntios mittit. ꝗ pͥmũ innu¬
midiã copias adduceret. p̃lii faciun¬
ditẽpus ad e̾eᷤ. Quẽ ubi cunctari ascep̃
dubiũ belli atq pacis rationes trahere rur¬

Expanded text:
et ignarus belli, sollertissimus omnium in pauet ignarus belli, sollertissimus omnium in paucis tempestatibus factus est. Ad hoc milites benigne appellare, multis rogantibus, aliis per se ipse dare beneficia, inuitus accipere, sed ea properantius quam aes mutuum reddere, ipse ab nullo repetere, magis id laborare, ut illi quam plurimi deberent, ioca atque seria cum humillimis agere, in operibus, in agmine atque ad vigilias multus adesse, neque interim, quod praua ambitio solet, consulis aut cuiusquam boni famam laedere, tantummodo neque consilio neque manu priorem alium pati, plerosque antevenire. Quibus rebus et artibus brevi Mario militibusque carissimus factus. At Iugurtha, postquam oppidum Capsam aliosque locos munitos et sibi utilis simul et magnam pecuniam amiserat, ad Bocchum nuntios mittit: quam primum in Numidiam copias adduceret; proeli faciundi tempus adesse. quem ubi cunctari accepit et dubium belli atque pacis rationes trahere, rur
Abbreviated transcription (Latin):
loco desullȩ reb dicturisumus. & .L. si sen¬
na optime & diligentissime om̃iũ qͥ eas
res dixere ꝑsecutus. parũ mͥlibero ore
locutus uidet᷑. Igit᷑ sullagentis patriciȩ
nobilis fuit. familia ꝓpeiã extincta ma ioꝵ
ignauia. literis grecis atꝙ latinis iuxta atq. dol¬
tis simae eruditꝰ. animo ingenti. cupidus uo¬
luptatũ. sed głȩ cupidior. otio lux urio soeẽ
tam̃ ab negociis nũ quã uoluptas remorata
nisi qđ de uxure potuit honestius c̃ suli
facundus. callidus. & amicitia facilis ad
simulanda negocia altitudo ingenii in¬
credibilis. multarũ rerũ ac maxime pecu¬
niȩ largitor atq illi felicissimo om̃i ũ ante
ciuilẽ uictoriã nũꝗ suꝑ industriã fortuna
fuit. multiq dubitauere fortior anfelici¬
oreet sã postea quȩ fecerit in certũ habeo
ƿudet magis anpiget dissere re: Igit᷑ sulla
uti supͣ dictũ ẽ. post ꝗ inaffricã atꝙ in
castramari cũ eqͥtatu uenit. rudis antea

Expanded text:
loco de Sullae rebus dicturi sumus et L. Sisenna, optime et diligentissime omnium, qui eas res dixere, persecutus, parum mihi libero ore locutus videtur. Igitur Sulla gentis patriciae nobilis fuit, familia prope iam extincta maiorum ignavia, litteris Graecis atque Latinis iuxta atque doctissime eruditus, animo ingenti, cupidus voluptatum, sed gloriae cupidior; otio luxuriose esse, tamen ab negotiis numquam voluptas remorata, nisi quod de uxore potuit honestius consuli; facundus, callidus et amicitia facilis, ad simulanda negotia altitudo ingeni incredibilis, multarum rerum ac maxime pecuniae largitor. Atque illi felicissimo omnium ante civilem victoriam numquam super industriam fortuna fuit, multique dubitauere, fortior an felicior esset. Nam postea quae fecerit, incertum habeo pudeat an pigeat magis disserere. Igitur Sulla, uti supra dictum est, postquam in Africam atque in castra Mari cum equitatu venit, rudis antea
Abbreviated transcription (Latin):
aflumine mulischȩ qđ iugurthȩ bocaing
regnũ dis uingebat. erat int̃ ceterã
planiciẽ mons saxeus. mediocricastello
satis patens. in in mensũ editus. uno per¬
angusto aditurelicto. Nã om̃anatura uelud
opere atq. c̃ sulto p̃ceps. que locũ marius qđ

Expanded text:
flumine Muluccha, quod Iugurthae Bocchique regnum diiungebat, erat inter ceteram planitiem mons saxeus, mediocri castello satis patens, in inmensum editus, uno perangusto aditu relicto; nam omnis natura velut opere atque consulto praeceps. quem locum Marius, q
Abbreviated transcription (Latin):
hiberna romanorii iussus habebat. ne
ager inultis hostib uastaretur Ispostq
magnitudinc facinoris ꝑ culsus ad tẽpus
nonuenit. metusq remimpediebat. bo¬
milcar simul cupidiis incepta patran¬
di ettimore sotii anxius. ne omisso uetere
c̃ silio nouũ queseret. litteras ad cum per
hões fideles mittut. inquis molliciem
socordiamq uisi accusare. testarĩdeos
ꝑ qbs iurauisset. monere nep̃mia metelli
inpestẽ c̃uerteret. uigurthȩ exiciũ ad e̾e.
Ceterũ suane an metelli uirtute periset
idmꝰ agitarĩ. proinde reputaret cũ ani¬
mosuo pͥmia ancruciatũ mallet. Sed

Expanded text:
hiberna Romanorum iussus habebat, ne ager inultis hostibus vastaretur. Is postquam magnitudine facinoris perculsus ad tempus non venit metusque rem impediebat, Bomilcar, simul cupidus incepta patrandi et timore soci anxius, ne omisso uetere consilio nouum quaereret, litteras ad eum per homines fidelis mittit, in quis mollitiam socordiamque viri accusare, testari deos, per quos iurauisset, monere, ne praemia Metelli in pestem conuerteret: Iugurthae exitium adesse, ceterum suane an Metelli virtute periret, id modo agitari; proinde reputaret cum animo suo, praemia an cruciatum mallet. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
ao ꝓcastris sic̃ ĩperabatur constunt degide ubi ꝓpius nesi
ẽ utni q: magno clamore c̃curritur. numidetantũ mͦ rem¬
rati dũ inolephantis auxiliũ putoit. Posi ꝗeos impedo¬
que iaͣ aderat auxilio irgri ab eunt. Elephanti .iii.
metellus a plis opinione morabat᷑ in structi uitenti
obuiã ꝓ ceilupit Na dolus numidarũ nichil languidi
neꝙ remissi pacirbat. e pmo obscura nocte postꝗ. hai
ꝓculint̾ se crant strepitu uelut hostes aduentare alti
apud alterũ somnidine simul & tumuliũ facere & pe

Expanded text:
ac pro castris, sicuti imperabatur, consistunt. Deinde ubi propius ventum ac pro castris, sicuti imperabatur, consistunt. Deinde ubi propius ventum est, utrimque magno clamore concurritur. Numidae tantummodo remorati, dum in elephantis auxilium putant, postquam eos impediquae iam aderat, auxilio integri abeunt. Elephanti quattuor quod Metellus amplius opinione morabatur, instructi intentique obviam procedunt; nam dolus Numidarum nihil languidi neque remissi patiebatur. Ac primo obscura nocte, postquam haud procul inter se erant, strepitu uelut hostes adventare, alteri apud alteros formidinem simul et tumultum facere; e