comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lem licere itaaccipienda sunt
umsititis cuiusq successioe
qua succeditut in nis temortu
ꝯmodumoiamnsiue sosuendo
sũt boã siue ñ sũt siue dãpnu

Expanded text:
lemus dicere, ita accipienda sunt universitatis cuiusque successionem, qua succeditur in ius demortui commodum: nam sive solvendo sunt bona sive non sunt
Abbreviated transcription (Latin):
hdbibuit quintum inu n
qui nichil mianit s dotem su¬
⁊ platus ẽ. si morte nilieris solu¬
tum fuĩt patrimoniumn. St¬
a moriens testo suo itacanit lu¬
tiotitio marito meo cin maxĩas
gcasago dari nolo suꝑ dotemq
dicedĩ tot auitos que cuminst¬
mutus cxstiplatri actioneman
repelle eum maritus possit exu
mandante scia nondortionis ca
stipsatus ẽ hrdib muliers eip
tice repellendum ce ꝙ fidoãtion¬
ineum canm qui morte muli¬
ensextitit mortiscã stipulatãm
⁊ icco fidei cuis ꝯmitti potisse
ineum can̾m licendum fore
nuata ⁊ cxtimatis rebꝰ accerat.
nrori italeganit scicuxorimc¬

Expanded text:
adhibuit Quintum Mucium, qui nihil numeravit, sed dotem stipulatus est, si morte mulieris solutum fuerit matrimonium. Seia moriens testamento suo ita cavit: "Lucio Titio marito meo, cui maximas gratias ago, dari volo super dotem, quam ei dedi, tot aureos". quaero, cum instMucius ex stipulatu action‹e›, an repellere eum maritus possit ex umandante Seia non donationis causa stipulatus est, heredibus mulieris eum tione repellendum esse. quod si donationin eum casum, qui morte mulieris exstitit mortis causa stipulatum: et ideo fidei eius committi potuisse in eum casum dicendum fore.numerata et aestimatis rebus acceperat, uxori ita legavit: "Seiae uxori
Abbreviated transcription (Latin):
Il. Nicet plactat pignora¬
tas res ui mnynblicum obliga¬
tas heredem quidate insius est
ubetare debere tamensus quita¬
i̾s tos imidocem̃ accepit dote
preleganerit noncogeturr brs
ubetate cas isi aliud spetialie

Expanded text:
is Licet placeat pigneratas res vel in publicum obligatas heredem, qui dare iussus est, liberare debere, tamen si is qui tales res in dotem accepit dotem praelegaverit, non cogetur heres liberare eas, nisi aliud speci
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ in sas retinuit utił. accodotis
cl dabitut ꝙ siratum ñ bãt de fẽ¬
diquidẽ debebit lors auito qui
se defensuꝰ ꝓmisit¶ S sitotam
licẽ uit solus subie̾tit᷑. icco ioi¬
cati sicanturi noncĩt pea qñtiti¬
te que uire falcidie ꝑetendi ẽ ad¬
q̃ legatum filio soluẽt̾ muliei¬
diu̾cit quaq̃ ipa nondũ pcipete
dotem possit nopideo tñ.iccioͣ fi¬
lu diffcitur qulali hisdem dieb
filio solui docẽ. ixsumẽ. cum pi¬
docsie luto matrimonio post q̃
eirore cautio defensiois omissa.
solutioẽ moratur non in debitũ
facit. ꝙ fuit debitũ s noneĩt ini¬
quũ lrdi subueniti. ¶Q ergo si
patris hrs soluendo nonsit nne
iuste mulicti dabitit adusus
uirũ utił accio dotis ellidos ꝑire
nondebet᷑ quia non int̃posuit ꝑ
etrorem heres cautioncm.

Expanded text:
 heres retinuerit, utilis actio dotis ei dabitur. quod si ratum non habeat, defendi quidem debebit heres a viro, qui se defensurum promisit: sed si totam litem vir solus subierit, actio iudicati, si cautum non erit, pro ea quantitate, quae iure Falcidiae petenda est, adquam legatum filio solueretur, muliediuertit, quamquam ipsa nondum praecipere dotem possit, non ideo tamen actio filii differtur: quia tunc isdem diebus filio solui dotem responsum est, cum padotis soluto matrimonio, postquam errorem cautio defensionis omissa solutionem moratur, non indebitum facit quod fuit debitum: sed non erit iniquum heredi subveniri. Quid ergo si patris heres solvendo non sit? nonne iuste mulieri dabitur adversus virum utilis actio dotis? cui dos perire non debet, quia non interposuit per errorem her
Abbreviated transcription (Latin):
legatum eẽt. nichilp̃tet nuite¬
⁊ matiam demonsttatum indqͣ
poss cuins hec tatio traditur. q¬
ꝓpe eaquetalis natuit sunt. ut
sepius in sna tedigi possint mi¬
tinum. aut signumant meli¬
um suo nomi ne quam coccar
purpura nedesignatur¶Cu
uit italegass que uroriscã pati
quarum pretium in dote erat
nec obtinu t qĩ testacor non
cxtimatas indotem dederatãc
patoꝵ que. appllatioe nonꝯtrre¬
matit eiꝰ casres postra quame
ip̃ius facte cent muxoris usur
ꝯntiss ¶ Rebus que infundo
cim ibi suerunt legata cxtimã¬

Expanded text:
atum esset, nihil praeter rudem materiam demonstratum uideri posse‹t›. cuius haec ratio traditur, quippe ea, quae talis naturae sint, ut saepius in sua redigi possint incinum aut hysginum aut melum suo nomine quam coccum purpuraue designatur?Cum uir ita legasset: 'quae uxoris causa parata quarum pretium in dotem er‹a›t, nec optinui, quasi testator non aestimatas in dotem dederat ac dparatorumque appellatione nonmaritus eas res, posteaquam ipsius factae essent, in uxoris usum conuertisset.Rebus quae in fundo casu ibi fuerunt, legata existima
Abbreviated transcription (Latin):
uti pat. fa. moraretur ⁊ hosale¬
bat. ibicos mircrati ¶ Mnli¬
ones deurbano ministenõ s̃
cos destinatos habebat¶ Eum
quinͥtus ẽ cxancilla urbana ce
missus mnuillam mittienduꝰ
int̾im innentiros ẽẽ quidam
putant udcamns ne murba

Expanded text:
r familias moraretur et hos alebat, ibi eos numerari. Muliones de urbano ministerio sunstator eos destinatos habebat. Eum, qui natus est ex ancilla urbana et missus in villam nutriendus, interim in neutris esse quidam putant
Abbreviated transcription (Latin):
dato adomnes gradũs bic ẜmo
ptinet sicuti hac nba quisquis
michi hrs ecit. itaq si quis ue¬
lit non om̃s brdes legatorn
p̃stationc honetare s aliquo
crhis nominatim dampaẽ dib
sope separant utlcet inpdiis
rusticissint. tñ siopus iusticũ

Expanded text:
dato', ad omnes gradus hic sermo pertinet, sicuti haec uerba 'quisquis mihi heres erit'. itaque si quis uelit non omnes heredes legatorum praestatione onerare, sed aliquos ex his, nominatim damnare debetsed opere separant, ut, licet in praediis rusticis sint, tamen si opus rusticum
Abbreviated transcription (Latin):
noĩatim. It cẽ marmor erat
statuam marmoream p̃terdñi
cassellius ꝑutaba̾t debi offilius¬
⁊ trelucius cclabo casselli smna¬
statuas legando põt inden non
pucasse in mannore sestatuas
iegaresuxori mec uestem muli
ebrem ornam̃taoui mimdn

Expanded text:
nominatim, item omne marmor erat tatuam marmoream praeter duas Cascellius putat deberi: Ofilius Trebatius contra.Labeo Cascellii senstatuas legando potest uideri non putasse in marmore se statuas legare. 'Uxori meae uestem, mundum muliebrem, ornamenta omn
Abbreviated transcription (Latin):
ta fila nalanana brde actori
suo. intiocho data li u̾tatt. pre¬
dia cecta ⁊ peculium ⁊ reliqu
a leganerat. tamsua quanico
⁊tam suo quam colono noꝵ
nomineltem incadem senp̃¬
tura. acliectum inhunc mo¬
dum itez eorum quorum ta¬
tionem redtẽ cerrat .s. que ĩ

Expanded text:
ta filia Ualeriana herede actori suo Antiocho data libertate praedia certa et peculium et reliqua relegauerat tam sua quam coltam suo quam colonorum nomine: item in eadem scriptura adiectum in hunc modum: 'item quorum rationem red
Abbreviated transcription (Latin):
umctioe cuniusq coꝵ fundorũ
emptioẽ uł quolibialio casuc
optinerint. It cumomimbo
macipiis ⁊ pecoribus iumitis
dem fundis quo necorum cũ
moriar etnt uti optum marĩ
ꝙsunt utiq eos intie mortis

Expanded text:
unctionem cuiusque eorum fundorum emption‹e› uel quolibet alio casu optigerint, item cum omnibus mancipiis pecoribus iumentis dem fundis quoue eorum cum moriar erunt, uti optimi maximique sunt utique eos in diem mortis
Abbreviated transcription (Latin):
luł. Sim̃ ⁊ menia ⁊ negidia
filie mechrdes enint tẽ mema
cmedio sumito p̾cipito sibiq
balrto fundos mȩos. illum et
illum cumcasulis ⁊ custo¬
dib omnium hor fũdor

Expanded text:
um. 'Si mihi Maeuia et Negidia filiae meae heredes erunt, tunc Maeuia e medio sumito praec‹i›pito sibique habeto fundos meos illum et illum cum casulis et custodibus omnium horum fundor
Abbreviated transcription (Latin):
quemamplini cͤetecipẽ ussi cla¬
udium ntum ncpoccii meum.
cognatum tuum Quero anꝑ
pãtes funcli excã fidei .ꝯ. nepoti
deberentut respondit deberi.
gauãt ⁊ petierat. ut curarent: ne
quere pntem suamceberet an
possit ulaũi libto suocamit¬
linquẽ placinit ⁊ siuoluntatis
questio eet satis illum factũtũ.
⁊ si aliqtaͣ reliquifs. Q si milli
dediss occupantis. anomniu

Expanded text:
ecipere iussi, Clodium Uerum nepotem meum, cognatum tuum'. quaero, an pars fundi ex causa fideicommissi nepoti deberetur. respondit deberi. gauerat et petierat, ut curarent, ne quere partem suam deberet, an possit uel alii conliberto suo eam relinquere. placuit, etsi uoluntatis quaestio esset, satis illum facturum, etsi alii reliquisset. quod si nulli dedisset, occupantis an omnium
Abbreviated transcription (Latin):
atum ec sicem̃ tesponsumei᷑ qd
coacuerit nimim legato cedere.⁊
Sũd iuninu meto testator hĩns¬
s ꝑlanc in mortis tpr̃e collatum
hunc ẜmonem .s. uestemque e
mea erit sine dubio ꝓalĩtioe acci¬
piendum puto ¶S ⁊ sistichum
qui mensent puto paditione ac¬
apiendum nec inter ẽẽ utrum.
ita qui meuseĩt. anita simenscĩt
m̃ scribit eẽ infuturum tempus
collatum hunc ẜmonẽ quimcoᷤᷤ
eĩt prode monͣsfratioẽ. accipiẽdũ.
S alio inre utiminr
Rocui. Suca legatũ ẽ domumq¬
queͣ mea ibigrunt cum mõriã
nũmos adicm̃ exactos adebitori¬
butaliis nominib collocarẽt
nõ puto legatos ẽẽ. ⁊ labonis das¬
trĩctiõe ualde ꝓbo ꝗsꝙͥ sit necͥqͥt¬

Expanded text:
 enim responsum est etiam quod coa‹c›uerit uinum legato cedere, si id uini numero testator habuisset. plane in mortis tempore collatum hunc sermonem 'uestem, quae mea erit' sine dubio pro condicione accipiendum puto: sed et 'Stichum qui meus erit' puto pro condicione accipiendum nec interesse, utrum ita 'qui meus erit' an ita 'si meus erit': men scribit etiam in futurum tempus collatum hunc sermonem 'qui meus erit' pro demonstratione accipiendum, sed alio iure utimuri ita legatum est 'domum quaeque mea ibi erunt, cum moriar', nummos ad diem exactos a debitoribus, ut aliis nominibus collocarentur, non puto legatos esse et Labeonis distinctionem ualde probo, qui scripsit nec q
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ aprnicipe ut nonadiecto hoc
cum siquis corpus alicunleges
⁊ita sentiat ut ita demnm pstecũ
sisnum sit ita ualere legatum
utappateat magis sententia legã¬
tis. non hoc u̾biuri meum respi¬
ciendumẽe Eidẽo elegans ẽ illad¬
stinctio ut quotiens certum corpꝰ
legaturãppresens tp̃c adiectum
laoc̃ ubum ineũm nonfaciat xli

Expanded text:
a principe, ut et non adiecto hoc 'meum' si quis corpus alicui leget et ita sentiat, ut ita demum praestetur, si suum sit, ita ualere legatum, ut appareat magis sententiam legantis, non hoc uerbum 'meum' respiciendum esse. et ideo elegans est illa distinctio, ut, quotiens certum corpus legatur, ad praesens tempus adiectum hoc uerbum '‹m›eum' non fa
Abbreviated transcription (Latin):
s ⁊̃ cos legato ꝯtinet ⁊ audisse
serusticos senes itacdicẽtes pecu¬
susarea sit quamquã tune re¬
peti non poterat nmc tñdebet᷑.¬
Ecrnus quoq legatus funti
mimimtatur ⁊ postea ẜuus¬

Expanded text:
sent, eos legato contineri. et audisse se rusticos senes ita dicentes pecusus area sit, quamquam tunc peti non poterat, nunc tamen debetur.Seruus quoque legatus si interim manumittatur et postea
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯpatata sũt .co. lego. cumeent
gabiniana quoo. sumulcum¬
lictens ⁊ rationibꝰ. appllatione
neantu ⁊ ugriusq possessioĩs
ꝯfusiredobitus. ticulo seianoꝵ¬

Expanded text:
parata sunt, do lego.' cum essent Gabiniana quoque simul ulitteris et rationibus appellatione nentur et utriusque possessionis confusi red
Abbreviated transcription (Latin):
quicqd erhrditate bonisne s¬
icis aote pucnent cum mori¬
ens resticuas fructus qͣ beres o¬
uiuus ꝑcepit. Itẽq fructuum
uice sunt non uenire placuisse.
nec enim quicqua pp̃oni erqu¬
ode his quoq resticuedis testat¬
cc̃ rogasse ꝓbati põt ¶stẽ cestator
substitutioe int costcã exp̃ffit
ut post morcẽ extremi ad poste

Expanded text:
quid ex hereditate bonisue meis ad te peruenerit, cum morieris, restituas', fructus, quos heres uiuus percepit, item quae fructuum uice sunt non uenire placuisse: nec enim quicquam proponi, ex quo de his quoque restituendis testatricem rogasse probari potest.Idem.Testator, substitutione inter eos facta expressit, ut post mortem extremi ad poste
Abbreviated transcription (Latin):
his ubis utiame possessa surit
⁊ quecumq ibi erunt. cũmoĩ¬
at quesitum ẽ demançipus q̃
inhis pdus morata fue̾mit
oftitu ceterisq teb que ibi fi.¬
crunt indie mortis. anad lega
ut fundũ ineum capinum gẽ¬
nesie .⁊. ilumpne mec. ascribat
ducentorumanreorism atac¬

Expanded text:
is uerbis: 'uti a me possessa sunt et quaecumque ibi erunt cum moriar': quaesitum est de mancipiis, quae in his praediis morata fuerunt fficii, ceterisque rebus, quae ibi fuerunt in diem mortis, an ad legaut fundum meum Campanianum Genesiae alumnae meae adscribatis ducentorum aureorum ita
Abbreviated transcription (Latin):
te posuit. iclibioe. s cum testatõ
altetutrufnꝰ dederit nos uttuqͣ
ci prãbimi ¶Ei qͣlie dote dabat.
uicta erat cum matito ut mor
co accepit nec occa sione b̾rdita¬
ad s crrore expacto cam bunit

Expanded text:
te posuit aditionem: sed cum testator alterutrum dederit, nos utrumque ei praestamus.Ea quae dotem dabat pacta erat cum marito, ut mortto accepit nec occasione hereditatis, sed errore ex pacto eam habuit
Abbreviated transcription (Latin):
i. Ouotiens nolens. iliũ br¬
tẽ scribealium scripserit ĩcorpaẽ
hominis errans ueluti fr̃ ĩns̃
ẽ ⁊ simre ¶ quĩs ercauĩt. ut puti
dum nust lancẽ relinq̃re uest¬
e leget nenttum debebit̃ hõc
sinẽ ip̃e scripsetit. suic scribẽdũ
dictauĩt. G sinõincorpe eitan¬
erit s in partẽ puta sicũ dictaᷤ¬
s cxemisse aliqũe scribi exqͣ¬
defendiait exsemisse hrdẽ fore
qua siplus numcpitũ sit .
minꝰ scriptum que sentẽtia re¬
scriptis ad uinatur gnãlibus

Expanded text:
. Quotiens uolens alium heredem scribere alium scripserit in corpore hominis errans, ueluti 'frater meus' est. Et si in re quis errauerit, ut puta dum uult lancem relinquere, uestem leget, neutrum debebit hoc, siue ipse scripsit siue scribendum dictauerit. Sed si non in corpore errauit, sed in parte, puta si, cum dictasset ex semisse aliquem scribi, ex quadefendi ait ex semisse heredem fore, quasi plus nuncupatum sit, minus scriptu‹m›: quae sententia rescriptis adiuuatur generalibus.
Abbreviated transcription (Latin):
uidebitut ⁊ solus hrs existerqiͣ
exparte dimiclia institut. ¶ Si
quis nom hrdis quidẽ ñ cliꝑxĩt
s indubitabili signocũ demo¬
stauĩt. ꝙ pene nichil anomĩe
monstictur. non põt. Siquis¬
cã ita dixent ut exfratribꝰ mei
titio ⁊ meuio sciam uxorem
duxerit ex dro orante ut nondi.¬
xent exquadrante heres estoe
recte factam institucionẽ. c̾tũẽ
planecĩt similis suita institutõ
facta fuerit. ntͥ ex supra scrptis

Expanded text:
t solus heres existet quasi ex parte dimidia institutus. Si quis nomen heredis quidem non dixerit, sed indubitabili signo eum demonstrauerit, quod paene nihil a nomine monstretur, nemo potest. Si quis ita dixerit: 'uter ex fratribus meis Titio et Maeuio Seiam uxorem duxerit, ex dodrante, uter non duxerit, ex quadrante heres esto', hic recte factam institutionem esse certPlane erit similis, si ita institutio facta fuerit: 'uter ex supra scriptis
Abbreviated transcription (Latin):
i marcell. nocat sicius mõi fit
xlitio sub qua filius br̃s ĩsti¬
tutus sit ut ultimo inite cuis
tp̃re ceitum sit eam existere nõ
posse ⁊ pẽ cente caolitioe. ceceda
intestato patribrde eĩt. Weluti
si alexindriamꝑuenĩt. hetes
plen põt ueluti. si .x. titio de deĩt
substitutus possit amitti filio
lege uł lcia instituti noirũpu¬
nt̃ cestã subomini oditioe in¬
stitui possũt. ⁊ ħiredigãt᷑ ad filii
glicionẽ ¶ Solemus clicere
media tpra non nocẽ ur pnta
ciuis romãnũs brs scriptus
uiuo cestatoe factus ẽ ꝑegrĩ
tr uenĩt mediatpra non nocẽt.
Seruus alienꝰ sub aditioe prs
scripcus. tͣditus ẽ ẜuo hrditaro
mox usu captus ab extraneo. ñ

Expanded text:
 Marcellus notat. Si eiusmodi sit condicio, sub qua filius heres institutus sit, ut ultimo uitae eius tempore certum sit eam existere non posse et pendente ea decedat, intestato patri heres erit, ueluti 'si Alex‹and›riam peruenerit, hpleri potest, ueluti 'si decem Titio dederit, substitutus possit admitti filio lege Uellea instituti non rumpunt testamenta, sub omni condicione institui possunt, etsi redigantur ad filii condicionem. Solemus dicere media tempora non nocere, ut puta ciuis Romanus heres scriptus uiuo testatore factus peregrinus eruenit: media tempora non nocent. seruus alienus sub condicione heres scriptus traditus est seruus hereditario, mox usucaptus
Abbreviated transcription (Latin):
excipierdus c̃. filius qr nosu¬
bommꝰ alitione institui põt¬
ti  ouidem subeaꝯditioe que ẽ
inpotestate ip̃ins potest deho
enim int̾ oms ꝯstat. ¶ S utt̃
ita demum d institutio effec¬
tũ babeat sipariñt oditioĩ. an¬
paruerit sũmotum ee ⁊ ideo si
cohrd̃e habeat itas institutus
non debe cum expetare donec
dicioni pareat filiuscum ⁊ si
pactem intestatum facerẽt. nõ
pirendo ꝯlitioni ꝓculdubio ce¬
pectandebetet que sententia pro¬
babilis michi uidetur ut sub
ea ꝯlitioẽ institutus que mai¬
bitrio eius sit ꝑatre intestatũ ñ
faciat ¶Puto recte genetalitet
distulini utrum in potestate fu¬
erit olitio an nonfuit facti poit

Expanded text:
excipiendus est filius, quia non sub omni condicione institui potest. et quidem sub ea condicione, quae est in potestate ipsius, potest: de hoc enim inter omnes constat. sed utrum ita demum institutio effectum habeat, si paruerit condicioni, anparuerit, summotum esse, et ideo si coheredem habeat ita institutus, non debere eum exspectare, donec condicioni pareat filius, cum et si patrem intestatum faceret non parendo condicioni, procul dubio exspectare deberet. quae sententia probabilis mihi uidetur, ut sub ea condicione institutus, quae in arbitrio eius sit, patrem intestatum non faciat. Puto recte generaliter definiri: utrum in potestate fuerit condicio a
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ si pars legati libto relicti abeo
cui susisi datum etat ul hrdi¬
tatis nunc ill abstinẽtib at̾ sca
ei cx reliqua paĩte sic brs insti¬
tutus nec ex seriuis portione fi¬
rat hrs institurus c̃. puto nec

Expanded text:
 si pars legati liberto relicti ab eo, cui simul datum erat, vel hereditatis nunc illis abstinentibus adcrescaeius ex reliqua parte sit heres institutus, nec ex servi portione fixat heres institutus est, puto nec
Abbreviated transcription (Latin):
prabatut. ¶Sicum dies lega¬
ticedẽ incipet aliem quis uitis
e deben hislegatum quoꝵ iñf
fuit subiectus. ⁊ io sipurum le¬
gatum fuĩt ⁊ płus cliem legatu
cedentem lib factus e ap̃dñm le¬
gatum telinquat. S suisus f.i
fuit legatus licet post mortem
cestatoris añ acditam Grelitateme
sui uiris efficiatur sibi legatuꝵ.
c suspendatur legatum nexipo
urde trinssisse legatum dicin
ueluci s tem cotalom matitus
pecuniam. deiñ delibante uxore
te electioe dotis cecessit legatatin
añ ꝗ legatum elegit mult adh¬
petitioni ficit cͣcmonicdiei ntic¬

Expanded text:
. Si, cum dies legati cedere inciperet, alieni quis iuris est, deberi his legatum, quorum iuri fuit subiectus. et ideo si purum legatum fuerit et post diem legati cedentem liber factus est, apud dominum legatum relinquet: sed si usus fructus fuerit legatus, licet post mortem testatoris, ante aditam tamen hereditatem sui iuris efficiatur, sibi legatum us suspendatur legatum, non exheredem transmississe legatum dicimus: veluti si rem dotalem maritus cuniam, deinde deliberante uxore de el‹e›ctione dotis decesserit legatarius atque legatum elegerit mulier, ad hepetitioni facit, cessioni diei n
Abbreviated transcription (Latin):
nio ñ nocebit cͦo ꝙͣ dies legatice̾s¬
sit: in dicimꝰ ⁊ sia suͣbstituto le¬
gatum sit relictum q̃ dui insti¬
cutus delibat defuncto legataĩo
Innocebit. sipostea hrs insticutuꝰ
re pudiauit¶lAm adhrdem iuũ
transtu lit petitione. ¶Cantuder
siab inpubis substituto legetur
Nimad hdem suũm legatũ tñs¬
sticutus duĩpnatus fuit sunt̃ pu¬

Expanded text:
non nocebit, eo quod dies legati cessit. Inde dicimus et si a substituto legatum sit relictum, quamdiu institutus deliberat defuncto legatario non nocebit, si postea heres institutus repudiavit: nam ad heredem suum transtulit petitionem. Tantundem et si ab impuberis substituto legetur: nam ad heredem suum legatum transstitutus damnatus sit, si
Abbreviated transcription (Latin):
S S i post diem legati muti¬
cecentem legatatius decefrit ad
borde suułn tranffeit legatum
itaq sipurum legatum sit exti¬
e mortis. dies cuu̾is cedit ¶ Simi¬
at post dic̾s sint legata relicta si¬
mili modo atq in pͥutis dies ce¬
dit iusi forte isfuit Elegatum
dies nonan cedit ut puta suns¬

Expanded text:
 Si post diem legati cedentem legatarius decesserit, ad heredem suum transfert legatum. Itaque si purum legatum sit, ex die mortis dies eius cedit: si vero post diem sint legata relicta, simili modo atque in puris dies cedit, nisi forte id fuit legatum, dies non ante cedit, ut puta s
Abbreviated transcription (Latin):
ic titulus maĩfe
ictant participesq ficiat cum
quoq uoã in mediũ ꝯ fecãt qui
appetant paterna. ¶Int eos dab
ne siminore ulalium que re¬
sticucre. mĩcegnum solet ptor te¬
tẽcam. q̃ omieat utiq ⁊̃ colla¬
tionis ꝯmodum ei restituet.¬
¶ Si exdodrate fuit institutus
filius quietit in potate ext̾ne
sua collatuꝵ. mł. ait qui solu¬

Expanded text:
ic titulus manifesittat participesque faciat cum quoque bona in medium conferant, qui appetant paterna.Inter eos dabitta est.Plane si minorem uel alium, quem restituere in integrum solet praetor, recollationis commodum ei restituit.Si ex dodrante fuit institutus filius qui erat in potestate, extraneus sua collaturum Iulianus ait, quia solu
Abbreviated transcription (Latin):
ti teli quid institutus emolu¬
nnicum lorditatis non babebit᷑
sec si omnnia nomina ĩduxcit
ut ꝓponitur. scriꝑsent aũt io¬
citco se id fecisseqr unum łrdẽ
offensum buit multũ int̾ ec̃
arbitror uttum illum tantu
fraudare uoluent brditate an
uõ cã illius totum testam̃iur

Expanded text:
molumentum hereditatis non habebit. sed si omnia nomina induxerit, ut proponitur, adscripserit autem idcirco se id fecisse, quia unum heredem offensum habuit, multum interesse arbitror, utrum illum tantum fraudare voluit hereditate an vero causa illius totum testam
Abbreviated transcription (Latin):
fecit. Cccctum debitores cum
quib ipe contraxit nonutiq̃
indiem mortis dñi sui fursse
ydoneos prare cogendus est
s eotpr quohiscreditum ẽei
xlicionis fuisse ut diligens ꝑat
f his crediturus fiscrit.

Expanded text:
fecerit. ceterum debitores, cum quibus ipse contraxit, non utique in diem mortis domini sui fuisse idoneos praestare cogendus est, sed eo tempore, quo his creditum est, eius condicionis fuisse, ut diligens pater familias his crediturus fuerit.
Abbreviated transcription (Latin):
fundus quib dam legatim ẽ
si pecuniam certam infumus
impensamq ꝑfeñdi corpis¬
corpis maliam regioẽm dedi¬
sent Ham insi utetq deditͤ¬
neut elegatum qm̃ alitio n¬
putrumq ex pleri non pot. S
S humanius incprerati sole¬
mus ut cum duob fundus
legatus sit. si .x. dedisserit ⁊ alti
danco ꝑtem legatum quõꝙ d̾¬
beatur. ¶Ptiscus .ix. statulib
non utiq ibi ubi pat̾ f. cecessir
aͥt ubi ip̃e relictum sit aut uͥ
s interius ꝓficisci ad eumau
aberit. uerissi mumaut ẽ ut

Expanded text:
fundus quibusdam legatus est, si pecuniam certam in funus impensamque perferendi corporis in aliam regionem dedissent. nam nisi uterque dedneututrumque expleri non potest. sed haec humanius interpretari solemus, ut, cum duobus fundus legatus sit, si decem dedissent, et alteri dando partem legatum quoque debeatur. Priscus respondit statuliberum non utique ibi ubi pater familias decessit aut ubi ipse relictus sit aut ubi sed interim proficisci ad eum, caberit: uerissimum est
Abbreviated transcription (Latin):
uͥ. Qui sub alitione rationu
redcendatum lib ee iufsus est.
docẽ debi. ꝯstare ficem. oĩb q̃e
ab eo gesta sunt. ut n subtaxĩt
quid exhis queaccepit n ex¬

Expanded text:
um Qui sub condicione rationum reddendarum liber esse iussus est, docere debet constare fidem omnibus, quae ab eo gesta sunt, ut neque subtraxerit quid ex his quae acceperit neque ex
Abbreviated transcription (Latin):
mine denoie exeat ⁊ utadim̃
qui nouissimus extitit. pucĩ¬
at ⁊ ẽõ ampluis ł sdem libtis
meis dati uolo fundum sosia¬
num. Quesitumẽ anꝯditio
apposita nedenoi̾e exitet ad se¬
ptinere¬

Expanded text:
ne de nomine exeat et ut ad unum, qui novissimus exstiterit, perveniat: et eo amplius eisdem libertis meis dari volo fundum Sosianum". quaesitum est, an condicio adposita, ne de nomine exiret, ad setinere
Abbreviated transcription (Latin):
dib expeculio statu lib pecuiã
titio det lib quidem fit. S titi¬
e qui muitis brdib sciẽs accep¬
ne ꝓ possefsore uidetut eam pecuia
possicere ut ad uocare. bũqui

Expanded text:
dibus ex peculio statuliber pecuniam Titio det, liber quidem fit: sed Titius, qui invitis heredibus sciens accepit, pro possessore videtur eam pecuniam possidere, ut avocare
Abbreviated transcription (Latin):
tius pstitit fundum ei legosĩ¬
phoro mortuo in legatum per¬
iss s hoc quoq sic pũto int̾pre¬
tandum ut sidum quisq eoꝵ
uiuẽt p̃stitiss. S benigna ĩt¬
p̃tatione dicendume sinon
post moram titii simphorus
decessit. debe partem diina¬

Expanded text:
Titius praestiterit, fundum ei lego". Symphoro mortuo an legatum perisset? sed hoc quoque sic puto interpretandum ut si, dum quisque eorum vivet, praestitisset. sed benigna interpretatione dicendum, si non post moram Titii Symphorus decessit, debere partem dimidi
Abbreviated transcription (Latin):
manuictẽ ⁊ cumdẽ ut uibtũt
assignare. ¶ Delibis quisunt
inpottate senatus locucus ẽ. E
si erlibis quis inciuitate esse
tesiss cum significabat qui ĩ

Expanded text:
manumittere et eundem ut libertum adsignare.De liberis, qui sunt in potestate, senatus locutus est: ergo 'si ex liberis quis in ciuitate esse desisset', eum significat, qui i
Abbreviated transcription (Latin):
Riplꝰ. Siabsñs sit tutor. Iri.
alimta pupillus desideret. siqd̾
negligetia inimia cessatio mad¬
mistatione tutoris obitiatur
q̃ ⁊ exhoc arguatur ꝙ pabsentia
ci deseita derelicta q sunt pup¬
illi negotia ad uocatis affinib¬
b atq inncis cutoris p̃tor ecico
ꝓpoĩto cãcognita ⁊ ab sente tutoẽ
uł remoue̾nduncum ꝗdignuꝰ¬
⁊ tali nota indebit᷑. decemet uel
adiungẽdum curatore ⁊ ita qui
datus ẽrit expxdiet alim̾ta pup¬
illo. E Si uo ncc̃cia ab sentia tu¬
toris. ⁊ inꝑinsa accidenit forte ꝙ¬
subito adcognitioẽm principalẽ
ꝓfectus nec rei suc ꝓuidẽ nec ssu¬
lere pupillo potuent ⁊ spatur ie¬
dalut ⁊ icec sit cutor nec crpediat
aliumadmngi⁊ pupillus ali¬
nta deic sua postulet. iccce sti¬
tuctu᷑t. ad hoc solumut exit pu¬
pilli aum̃ta expediat
⁊ rõnib distrabendis ⁊ ut̾ilis

Expanded text:
onum. Si absens sit tutor et alimenta pupillus desideret, si quidem neglegentia et nimia cessatio in administratione tutoris obiciatur, quae etiam ex hoc arguatur, quod per absentiam eius deserta derelictaque sunt pupilli negotia, euocatis adfinibus atque amicis tutoris praetor edicto proposito causa cognita etiam absente tutore uel remouendum eum, qui dignus tali nota uidebitur, decernet uel adiungendum curatorem: et ita qui datus erit, expediet alimenta pupillo. si uero necessaria absentia tutoris et inprouisa acciderit, forte subito ad cognitionem principalem profectus nec rei suae providere nec consulere pupillo potuerit et speratur redire et idoneus sit tutor nec expediat alium adiungi et pupillus alimenta de re sua postulet: recte constituetur ad hoc solum, ut ex re pupilli alimenta expediat. ET RATIONIBVS DISTRAHENDIS ET VTILI
Abbreviated transcription (Latin):
Hrdem instituetat. filie dociso
noĩe cum infrppilia nupsisset.
duceta leganetat. nec quicquã
dedit is dognatis ⁊ ꝓpinquis
pupille pductus ad magisttati᷑
uissus c̃ alimtapupille ⁊ m¬
cedes ut libulib artib instruc¬
retut pupille noĩc p̃ccptorib
dare pubes factus pupillus.c
pubeti iam facte sororisuc. du¬
octa legaticã soluit. Quesitũ
c̃ ancutele iiditio ꝯscqui pofsit
ꝙ malim̾ta pupille ⁊ mercedes
atutore crcutela pstitutum sit.

Expanded text:
edem instituerat, filiae dotis nomine, cum in familia nupsisset, ducenta legauerat nec quicquam dedit: is a cognatis et a propinquis pupillae perductus ad magistratum iussus est alimenta pupillae et mercedes, ut liberalibus artibus institueretur, pupillae nomine praeceptoribus dare: pubes factus pupillus puberi iam factae sorori suae ducenta legati causa soluit. quaesitum est, an tutelae iudicio consequi possit, quod in alimenta pupillae et mercedes tutore
Abbreviated transcription (Latin):
uilli sui aluent ⁊ libalib. ntib̾¬
caminstruxent. cum hocͣ aliter
ne cutele inditio pupillo aut.
substitutis pupilli prart debere.
n ui educan pupillii oporteat
cã cognitud psit̾e statuere opor

Expanded text:
et liberalibus artibus instituerit, cum haec aliter ne tutelae iudicio pupillo aut substitutis pupilli praestare debeuel ubi educari pupillum oporteat, causa cognita id praesidem statuere opor
Abbreviated transcription (Latin):
iures facultatũ e ꝙ dec̾tumẽ
ca ant nontanti decerneirtũ
S si pat statuit alimtalibens
quos hrdes senpsit ca prando
tutor reputare potiͣt nsi forte
ultranires facultatum statri¬
ĩt Tunc eniminputabitimr
cicur nonadito p̃tore desidera¬
uĩt alimta miniri.

Expanded text:
uires facultatium est quod decretum est uires facultatium est quod decretum est eta aut non tanta decernerentur. Sed si pater statuit alimenta liberis quos heredes scripserit, ea praestando tutor reputare poterit, nisi forte ultra uires facultatium statuerit: tunc enim imputabitur ei, cur non adito praetore desiderauit alimenta minui.
Abbreviated transcription (Latin):
cm̃agẽ pretorem oporget ut si¬
ñ ullamalig̃suspitionẽ. alatũ
ꝑtus. ⁊ edudetur¶ Quantins
aũt pretor recusantemaꝑ se
educin non polliceatur seco¬
accunim. at tñ questionis ẽ a
debeat ⁊ inuitum cogẽ ut pu¬
ta lib̾tum parentemuł quem
aliun dcaffimb cognatis ue
Et magis ẽ ut int̾lum tebeat
id facẽ. ¶ Ccite non malechieet
silegatanus uł heres cducati¬
onẽm recuset testam̃to suo ꝓp¬
uinctam deneganei acciones
debete exemplo tutoris testam̃¬
todati ¶ Qditademũ placuit
sud crco sit telictum cetum.
sieẽt relicturus ⁊ sicducatioẽ
recusaturum sciret. no denega¬
bitũr ciactio ⁊ ita diuiis scuer.
sepissime statuit.
cognoscit ꝯnut repuitatioẽs
tutoris non imꝓbas adnst¬
tẽ ut puta sidicit impẽdisse ĩ
alimtapupilli uł disciplinã.
Modus aute siquide pretor
arbittatus ẽ is ẜ uari debeat
q̃ tum dedit siplis equodedit
¶Iox ipluus ⁊ si p̾tor medum
alimtis statiu̾t. uerum tnalt̃

Expanded text:
m agere praetorem oportet, ut sine ulla maligna suspicione alatur partus et educetur. Quamuis autem praetor recusantem apud se educari non polliceatur se coacturum, attamen quaestionis est, an debeat etiam inuitum cogere, ut puta libertum, parentem uel quem alium de adfinibus cognatisue. et magis est, ut interdum debeat id facere. Certe non male dicetur, si legatarius uel heres educationem recuset testamento sibi iniunctam, denegari ei actiones debere exemplo tutoris testamento dati: quod ita demum placuit, si idcirco sit relictum: ceterum si esset relicturus, etiamsi educationem recusaturum sciret, non denegabitur ei actio, et ita diuus Seuerus saepissime statuit. cognoscit, congruit reputationes tutoris non improbas admittere, ut puta si dicat impendisse in alimenta pupilli uel disciplinas. Modus autem, si quidem praetor arbitratus est, is seruari debet, quantum dedit, si plus aequo dedit. Hoc amplius et si praetor modum alimentis statuit, uerumtamen ultra
Abbreviated transcription (Latin):
modum. alim̃tum dabit. ¶S
siñ ꝯstat quis modns faculta¬
cognitiocm. noc temet alimti
celinquat. prins tñ exigẽ deb
ut ꝓfitcatur actõꝵ qͥ sic penes.
sc luma ⁊ cominan gramores
se usuras infligẽ cius ꝙ supra¬

Expanded text:
modum alimentis dabit. Sed si non constat, quis modus facultacognitionem nec temere alimenta delinquat: prius tamen exigere debet, ut profiteatur tutor, quae sit penes se summa, et comminari grauiores ei usuras inflig
Abbreviated transcription (Latin):
lado lescẽtib prare tebcant.
¶Audum aũt patrimoni spe¬
ctarc deb cumalimtadecerit
Et deb̾i statuere tam modate ũ
nõ uimisum redditum pacti¬
monii malimta decernat. s sẽ¬
ꝑ sit. utaliquid tedditu suꝑ¬
sit. ¶Ante oculos hre debt ind¬
cemendo mancipiaq̃ pupillis
deẜuiunt. ⁊ mercedes pupillo¬
rum ⁊ uestes ⁊ tectu pupillii
cusẽ isciu alumta decernuntus
Inamplis tñ patrimoniis po¬
sitis nõ cumulus patimoni. s
ꝙ cxibitioniftugalit sufficit.¬

Expanded text:
adulescentibus praestare debeant. Modum autem patrimonii spectare debet, cum alimenta decernit: et debet statuere tam moderate, ut non uniuersum reditum patrimonii in alimenta decernat, sed semper sit, ut aliquid ex reditu supersit. Ante oculos habere debet in decernendo et mancipia, quae pupillis deseruiunt, et mercedes pupillorum et uestem et tectum pupilli: tus est cui alimenta decernuntur. In amplis tamen patrimoniis positis non cumulus patrimonii, sed quod exhibitioni frugaliter sufficit
Abbreviated transcription (Latin):
id ad instructionẽ quoq pupi¬
lloꝵ uł adolescentium pupilla¬
umannumꝯstitute sunt sol
decernẽ respectu facultatupi et
etatis coꝵ qui instĩuint. ¶Sii
egeni sint pupilli desuo cos a¬
le̾re tutor non ꝯpellitur. ⁊ sip̃t¬

Expanded text:
 ad instructionem quoque pupillorum uel adulescentium pupillaum annum constitutae sunt, solet decernere respectu facultatium et aetatis eorum qui instruuntur. Sed si egeni sint pupilli, de suo eos alere tutor non compellitur.
Abbreviated transcription (Latin):
oẽ nch̾ ꝯferre debi magisenĩ
uindicte q̃ pecune h̃t ꝑsecuti¬
oc̃m. S si furti hãt actioe ꝯferit
debebit ¶ Sitres emãcipti duo
cat ut emancipati qr inmce nõ
ꝯferunt uiñisloco sint. nec
indignan eos oportẽ siplus
fetant ⁊ mimus accipiãt qr in

Expanded text:
 conferre debet: magis enim vindictae quam pecuniae habet persecutionem: sed si furti habeat actionem, conferre debebit. Si tres emancipati, duo tat, ut emancipati, quia invicem non conferunt, unius loco sint: nec indignari eos oportere, si plus conferant et minus accipiant, quia in
Abbreviated transcription (Latin):
hec ubũ sumtestatus moritur. ad
id tp̃s refcruntur quotestm̃ derͣ
sticuitũt nonquo moritur¬
M sierea quam nefas sit dũce
posthumum hrede instituero
nõ ꝑutat rumpitestmm. pop̃ ¶S¬

Expanded text:
 'si intestato moritur' ad id tempus referuntur, quo testamentum destituitur, non quo moritur.Sed si ex ea, quam nefas sit ducere, postumum heredem instituero, non putat rumpi testamentum
Abbreviated transcription (Latin):
his ⁊ constat sufficcre.
sit simounus sit nam. ⁊ si plo¬
tes sunt filii benigna int̾ pta¬
tioẽ potius apleniq Redetur.
nullum exheredatum esse.
te exhereon. Et sicum ꝯuitio
dixenit nõn minandus uł nõ
nonfilius mĩs latro gladiator
magis ẽ ut recte eyh̾rdatus ñt
⁊ s c̾radulteno natumdixeit
¶ Eilius int̾mecdiãs quoq brdũ
institutioẽs recte exhrdatur et
cĩt acoto gradu sumotiis insi
forte. ib uniuis ꝑsoã eum cestatõ
namut uilianus scriꝑsit Hỹ¬
st acditam brditatẽ uolinz eñ
sub motum ꝙ ẽ impossibile¬
Añ brdis insticutioem ex here¬
datus ab omnibꝰgcadib supr

Expanded text:
his? et constat sufficere. sit, si modo unicus sit: nam si plures sunt filii, benigna interpretatione potius a plerisque respondetur nullum exheredatum esse. te exheredat: et si cum convicio dixerit "non nominandus" vel "non filius meus", "latro", "gladiator", magis est, ut recte exheredatus sit, et si ex adultero natum dixerit. r.Filius inter medias quoque heredum institutiones recte exheredatur et erit a toto gradu summotus, nisi forte ab unius persona eum testator nam, ut Iulianus scribit, hust aditam hereditatem uoluit eum summotum, quod est inpossibile.Ante heredis institutionem exhered
Abbreviated transcription (Latin):
ẜm sceuole sententiam qua pn¬
couccu¶ Incoqui miscuit du¬
os gradus erhrdatione nalcre.
mauritianus recte putat. Uelu¬
ti primuis hr̃s esto excmisse. St
primus cres nonẽit sccłs exerri¬
isse heres esto ttins exalio semis¬
sse hrs esto filius exbr̃s esto sit̾¬
tius hetes noneit quartus brs
esto namabuttoq gradu sũnõ¬
tus c. ¶ Sutatestatus sit pãt.fi.
ptetret a scco locõ erhrdaret sabi¬
nus ⁊ cassius ⁊ iul putant pemꝑ¬
co primo gͣrͣaclu. testin abco gã¬
du exordium caꝑe. uñ filius ex

Expanded text:
m Scaeuolae sententiam, quam puto ueram.In eo, qui miscuit duos gradus, exheredationem ualere Mauricianus recte putat, ueluti: 'Primus heres esto ex semisse. si Primus heres non erit, Secundus ex semisse heres esto.Tertius ex alio semisse heres esto. filius exheres esto. si Tertius heres non erit, Quartus heres esto': nam ab utroque gradu summotus est.Si ita testatus sit pater fampraeteriret, a secundo solo exheredaret, Sabinus et Cassius et Iulianus putant perempto primo gradu testamentum ab eo gradu exordium capere, unde filius ex
Abbreviated transcription (Latin):
fiũt cm filio defertur ut puta
ppĩmꝰ fuisse defũcte ꝯsanguiẽr
ciusq filium libante filio defũ¬
cte ꝯ sanguineu obifse mor fi¬
liu repudiasse pͣatishrditate
an ꝯsanguinci filius ad mictipꝰ
amĩ locumcę eẽ sucͤdecẽtiagna¬
lata finita uesunt ratamaneãt
ita intlligendũ ẽ uti idicata
accipe debemnisabco cuitis iudi¬

Expanded text:
fuit, cum filio defertur? ut puta proponamus fuisse defunctae consanguineum eiusque filium, deliberante filio defunctae consanguineum obisse, mox filium repudiasse matris hereditatem: an consanguinei filius admitti anum locum esse succedenti adgnaacta finitaue sunt, rata maneant', ita intellegendum est, ut 'iudicata' accipere debe‹a›mus ab eo cui iudi
Abbreviated transcription (Latin):
D̾. Quida testõ u codicillis
ita legasiat anreos quadrigen¬
ftos ꝑã pbile dam uolo. ita ut ĩ¬
ftascriptum ẽ. auilio anctore
cauicos tot ⁊ incastus quos
beo tot. post multos nos m¬
eidem noluntate decessit. cu
õs summe. malios usus tñ¬
late eẽt q̾ro andebeatur fidci..¬

Expanded text:
. Quidam testamento uel codi cillis ita legauit: 'Aureos quadri‹n›gentos Pamphilae dari uolo ita ut infra scriptum est: ab Iulio actore aureos tot et in castris quos beo tot': post multos annos eadem uoluntate manente decessit, cum omnes summae in alios usus translatae essent: quaero, an debeatur fi
Abbreviated transcription (Latin):
cos q mincem iubstituat imi
ciumq cistm tecipcã substitu¬
ticẽ factam inde̾ni dnuuspius.
ꝯstitint G sialtet pubes alter
in pubes hoc coruniura u̾bo
mo casum facc̃uden substiti¬
tionẽs ceuora ⁊ antomius ꝯstitu

Expanded text:
substituat, in utrumque casum reciprocam substitutionem factam videri divus Pius constituit. Sed si alter pubes, alter impubes hoc communi verbo ummodo casum factam videri substitutionem Severus et Antoninus constitu
Abbreviated transcription (Latin):
fic sibi quoq deb face̾ ceteñ so¬
ui filio non potit insi forte nnde
sit adco aũt iusi sibi quoq fecĩt
nonualet ut nn adita quoqe
patas brditassit onpillare te¬
sm enanescãt Piane siomis¬

Expanded text:
 sibi quoque debet facere: ceterum soli filio non poterit, nisi forte miles sit. adeo autem, nisi sibi quoque fecerit, npatris hereditas sit, pupillare testamentum euanescat. plane si omis
Abbreviated transcription (Latin):
ictioẽs cecernat substitutis
cẽ testin ucet due sint srdita¬
tes. Usq ad eo ut quos quis
sibi faciat neccĩos cos demi ⁊
filio faciat ⁊ postumii suum
fino mprbi ꝑo Iit quis sub¬
stitu ete. ¶Ssiquis ita fuetit

Expanded text:
ctiones decernat substituto. m, licet duae sint hereditates, usque adeo, ut quos quis sibi facit necessarios, eosdem etiam filio faciat et postumum suum filio impuberi possit quis substituere. Sed si quis ita fuerit
Abbreviated transcription (Latin):
cestantis int̾ quos fructuam nõ
ꝯtinebuntur. G qui boĩ fide te¬
stitori ẜuiunt sũoꝵ. Ippllatioẽ.
magisc ut ꝯtincãtur simo ẜuo¬
num appellatioẽ eos quos suorũ
quos qui spignoi̾ bipotece ue
declit. sinc dũbio int̾rasnos le¬
gasse indebitur debitor elitor
nequaquamip̃ inde siquis ser

Expanded text:
testantis: inter quos fructuarii non continebuntur. Sed qui bona fide testatori serviunt, suorum appellatione magis est ut contineantur, si modo suorum appellatione eos quos suorum quos quis pignori hypothecaeve dedit, sine dubio inter suos legasse videbitur debitor: creditor nequaquam. Proinde si quis ser
Abbreviated transcription (Latin):
Acc Qm saltum estinũ legaũ.
⁊ boc amplinsetia eas leganert
que ibieẽt solent. non intet᷑ de il¬
lis pecorib sen sisse que yeme
in yberis. aut mestate mestiniꝰᷤ
cẽ solent s deillis sensit que ꝑ¬
petuo ibi sunt.

Expanded text:
 Qui saltum aestivum legavit et hoc amplius etiam eas res legaverit, quae ibi esse solent, non videtur de illis pecoribus sensisse, quae hieme in hibernis aut aestate in aestivis esse solent, sed de illis sensit, quae perpetuo ibi sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
Q Lextorib omibͣ qui sui cc̃c
cum moreret᷑ legatis. q̃sicum ẽ.
an⁊is quem postea exhis hostia
icalegauit mulos dnos qui me
crunt cum moriat scio br̃s dato.
Idem nullos mulos. S duas my¬

Expanded text:
 Textoribus omnibus, qui sui essent cum moreretur, legatis quaesitum est, an et is, quem postea ex his ostiarita legavit: "mulos duos, qui mei erunt cum moriar, heres dato": idem nullos mulos, sed duas mu
Abbreviated transcription (Latin):
s dedat excepto salericino mortis
numetata sensiss. Ego uĩt illud
dignum ⁊ animadu sice̾ existi¬
mabaamcum quis kalendinum
pr̃ani alicui nolũc̾nt utrũ ne no¬
mina dunitarat debitoꝵ prãte
uolunsset intelligencausẽ. an ño
⁊ pecuĩam siquã abhis cractaeid̾
tñ kalendatio destinata fiñt ⁊ ma¬
gis puto quẽ. ad modũ siexacte c
pecunie ⁊ tursuscollocate essent.
mo adebitorib eracte pecunie
S qua cumq deca redncte eide tñ
tatioĩ fipĩnt destinate fidei ceot.¬
otiatorib. labo. serpsit eos lega¬
to exceptos inderi qui p̃poĩtieẽt
negotii cxercendi ca ueluti. q e
adem̃dum locandum lecadum¬
xlucendũ p̃pꝗiti cent cubiculaĩo
piscatioĩb ppoĩti su t ñ uideri.
negotiationis appllatioẽ stux¬
Sicroffitio quis ad artifitin
acum ertingi. q offitiumat¬
dcmileoticatiuͣs. cocu̾s postea.
p̾ictus ẽ ¶ Suimus ẜnus plura
anifitiã sciat ⁊ assi coci legati fu¬
ctunt. aliĩ textores alii lẽcticatii

Expanded text:
derat excepto kalendario: mortis numerata sensisset. ego autem illud dignum animadversione existimabam, cum quis kalendarium praestari alicui voluerit, utrumne nomina dumtaxat debitorum praestari voluisse intellegendus est an vero etiam pecuniam, si qua ab his exacta, eidem tamen kalendario destinata fuerit. et magis puto, quemadmodum, si exactae pecuniae et rursus collocatae essent, modo a debitoribus exactae pecuniae, sed quacumque de causa redactae, eidem tamen rationi fuerint destinatae fideicomotiatoribus Labeo scripsit eos legato exceptos videri, qui praepositi essent negotii exercendi causa, veluti qui ad emendum locandum conducendum praepositi essent: cubicularios piscatoribus praepositi sunt, non videri negotiationis appellatione continSi ex officio quis ad artificium atum exstingui, quia officium acum lecticarius cocus postea factus est. Si unus servus plura artificia sciat et alii coci legati fuerunt, alii textores, alii lecticarii,
Abbreviated transcription (Latin):
se quamerca pignoris nactus ẽ
ennt cum moriar non deben. si
hoc mõ sensit testattre. ut icadebe¬
tent̾ si in solidimeiꝰ fuissent.
Predus cumhis euticis q̃mea p̾¬
sone sunt telictis mancipia quo¬
cesserunt. si mo hec testator maĩ¬
feste expresserit.

Expanded text:
se, quam ex causa pignoris nactus esterunt cum moriar" non deberi, si modo hoc sensit testatrix, ut ita deberentur, si in solidum eius fuissent. Praediis cum his enthecisone sunt, relictis mancipia quoae postea accesserunt, si modo hoc testator manifeste expressit.
Abbreviated transcription (Latin):
deagtionibꝰ quanim ꝓbutio ta¬
bulis ꝯtinetur aTpllatioe enĩ cy¬
rographi ntinos ꝓ ip̃is. actionib
pilam ẽcum uenditis. ꝙ rograp¬
is intelligim̃ nom uenisse ¶Qui
Lpħ. ¶uinquerẽturagni lega¬
ti quatmus m̾icetet᷑ quidam ne¬
bant agnum dumtxat iexinsi¬
um es̃ s uerius ẽ eos legatos eẽ.
quimores agnieuli eẽnt ¶ Seriũ
⁊ ancillis inłumi legatis agaso¬

Expanded text:
de actionibus, quarum probatio tabulis continetur: appellatione enim chirographi uti nos pro ipsis actionibus palam est, cum uenditis chirographis intellegimus nomen uenisse. quin  quaereretur, agni legati quatenus viderentur, quidam aiebant agnum dumtaxat sex mensum esse: sed verius est eos legatos esse, qui minores anniculis essent. Servis et ancillis u
Abbreviated transcription (Latin):
colendoꝵ cã empta parataq ẽct̃
n topiarium n saltuanum.Sr
enimornañdi saltuarumi an¬
tẽ tuenli ⁊ custodiendi fũdi.c.
magis q̃ colendi cã ꝑatumc̃e. et
asinum machinarium legatũ
genens oues curanti¬

Expanded text:
colendorum causa empta parataque essent, neque topiarium neque saltuarium enim ornandi, saltuarium autem tuendi et custodiendi fundi magis quam colendi paratum esse: asinum machinarium legatum generis oves cura
Abbreviated transcription (Latin):
p̃pit ⁊ prius decedit q̃ testet̾ nõ
plo scripta sũt licet uba fitci .3.iͦ
scrip̃tuta bĩt ⁊ itadiuum puiͣr
decreuisse. metianus scripnt.
Guta quis scripsit illum tibi
Sm̃do. diuus pius itscripsit. f

Expanded text:
t prius decedat quam testetur, non plo scripta sunt, licet uerba fideicommissi scriptura habeat: et ita diuum Pium decreuisse Maecianus scribit.Si ita qui‹s› scripserit: 'illum tibi commendo', diuus Pius rescripsit f
Abbreviated transcription (Latin):
ut ẜuum maninittat ¶Cũ
iti petiss testator ut quicquid
ex bonis crus ad pat̾rem pueĩs¬
s filic sue ita resticueret ut eo
amplius hr̃et. quamerloms
patris hitũra eẽt dinis pui
rescripsit manifestum eẽ deco
tpr sensisse testatore ꝙ post

Expanded text:
ut seruum manumittat.Cum ita petisset testator, ut, quidquid ex bonis eius ad patrem peruenisset, filiae suae ita restituere‹t›, ut eo amplius haberet, quam ex bonis patris habitura esset, diuus Pius rescripsit manifestum esse de eo tempore sensisse te
Abbreviated transcription (Latin):
mciio restitucre pecuĩam ꝙpͦt
mortem suam titio date rotite
ciomi locuscĩt. Tunc eni crꝯstiti¬
tice diui adriam falcidic satis:¬
cui brditas telicta e. nam ĩq¬

Expanded text:
Maeuio restituere pecuniamque post mortem suam Titio dare rogatusntioni locus erit: tunc enim ex constitutione diui Hadriani Falcidiae satiscui hereditas relicta est: nam i
Abbreviated transcription (Latin):
stĩ ꝑtinet inspici desctibiq posti¬
lat dicendum ẽ p̃torem ẽa cogͥta
stituẽ id debe ut slicuent eum
uiuẽ non ꝑmittat inspici tabu¬
las nł ⁊ ip̃im scrip̾tutã quis insp¬
iciat. ⁊ sigillet ⁊ quid. alind ext.¬
builas uelit expectate ¶Inspectiõ
tabulanm ⁊ lectionẽ eatum id¬
rũ nonpatitur ptor describi uiꝰ ĩ

Expanded text:
ti pertinet inspici describique postulat, dicendum est praetorem causa cognita statuere id debere, ut, si liquerit eum uiuere, non permittat.Inspici tabulas est, ut ipsam scripturam quis inspiciat et sigilla et quid aliud ex tabulis uelit spectare. Inspectio tabularum etiam lectionem earum indarum non patitur praetor describi uel i
Abbreviated transcription (Latin):
defilus peligis admisit ut curto:¬
re̾accipiãt in lsc u̾ba nõ ẽ no¬
uum quos dam. ⁊ sim̾tis sue
uidebunt᷑ ꝑ indi ersermonbꝰ
ꝯpotes cẽ t̾am̃ sic fractait bom
ad se ꝑtinẽtia. ut insi subucĩt̃
his deducanti megestitẽ eli-¬
gẽdus itaq cĩt qui cos ꝯfilio.
regat nimcquñ ẽ ꝓspice̾ nos
funosũ faciunt critum. sono¬
ditis ꝑficci ꝯmifsum data sit ⁊
institutus. idie nolit. Sc. cẽsu¬
it cum simnpubis noĩe desidere.¬
t̾ agire cogẽcdimi it tñ pupillo
pũpille nc cutor ab cociuus
danclieĩt dectux. quitutelã retux¬
at quo ad restituat hrditas ⁊ ic̃
saluam fore. ab brte canc̾atinz
postti diuus adrianus ut idẽ¬

Expanded text:
de filiis prodigis admisit, ut curatorem accipiant, in haec uerba: 'Non est nouum quosdam, etsi mentis suae uidebuntur ex sermonibus compotes esse, tamen sic tractare bona ad se pertinentia, ut, nisi subueniatur is, deducantur in egestatem. eligendus itaque erit, qui eos consilio regat: nam aequum est prospicere nos furiosum faciunt exitum'. 13 Pta sit et institutus adire nolit, senatus censuit eum, si impuberis nomine desideretur, adire cogendum, ut tamen pupillo pupillae tutor ab eo, cui ius dandi erit, detur, qui tutelam retineat, quoad restituatur hereditas et rem salvam fore ab herede caveatur. postea divus Hadrianus, ut ide
Abbreviated transcription (Latin):
c̃ õblatũ citutela nõ siñ uinco¬
lo cansatiois nõ ꝯmittitut.
Quid̃ ergo sine cancat nõ dub¬
ic tutele nocit ap̾patronũ. S si
puella duodecimum ãnum in¬
pitronꝰ petatur fides inqsitiois
puinculo cedet cantionis.

Expanded text:
 uinculo cautionis non committitur. quid ergo si non caueat? non dubie tutela non erit apud patronum. Sed si puella duodecimum annum impatronus petatur, fides inquisitionis pro uinculo cedet cautionis.