comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cũẽ: nullis ut arbit᷑r hic ampliꝰ tene¬
te inuolui decet. Ad sũmã quis possit
edicẽ uł m̃te caꝑȩ: quanta etiã nrẽ car¬
nis pꝰ resurrectionẽ futã sit gła. quan¬
tapotentia: Immucabuñ enĩ. ꝓ corrup¬
tibile hoc induet incorruptionẽ: ꝯ corpꝰ nc̃
animale. surget spũale. dabitq nob̾ qͦd
ocłs ñ uidit. nec auris audiuit: nec incor
hoĩs ascendit. Cũ gͥ uel extremi cuilibs
homuncłi caro quantã sit habita poten¬
tiam nulla nc̃ possit cõp̃hendẽ ratio. cu
de corpe saluatoris ĩpudent̾ & carnalit̾
uixta sensꝰ disputas. qͦd p̾se ineffabilit̾
mano intellectui occ̾rit. nob̾ posse dari:
minꝰ÷ aut nichil ad illud qͦd ꝑmittit᷑
nob̾. Cũ gͦ nos acceptõs ẽẽ credamꝰ. qͦd
nc̃ scire qͦmͦ possit fieri. nisi qi do oiã possi¬
bilia st̃ ñ ualemꝰ. tu de omĩpotentis dei
non habes. infaucilicer garrire ñ cessab̾:

Expanded text:
tum est; nullis, ut arbitror, hic amplius tenetum est; nullis, ut arbitror, hic amplius tenete involvi decet. Ad summam, quis possit edicere vel mente capere, quanta etiam nostrae carnis post resurrectionem futura sit gloria, quanta potentia? Immutabimur enim, et corruptibile hoc induet corruptionem, et corpus nunc animale surget spirituale , dabiturque nobis quod oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit . Cum igitur vel extremi cujuslibet homunculi caro quantam sit habitura potentiam nulla nunc possit comprehendere ratio, tu de corpore Salvatoris impudenter et carnaliter, juxta sensus disputas, quod prae se ineffabiliter mano intellectui occurrit nobis posse dari, minus est aut nihil, ad illud quod promittitur nobis. Cum igitur nos accepturos esse credimus quod nunc scire quomodo possit fieri, nisi quia Deo omnia possibilia sunt non valemus, tu de omnipotentis Dei non habes, infantiliter garrire non cessabis?
Abbreviated transcription (Latin):
festa miracula ñ ꝓpt̃ fideles s ꝓpt̾ infi¬
deles dic apłs fieri. Hȩc aut̃ sacram̃ta
nĩ st̃ infideliuĩ s fideliũ. Unde nec infide¬
ub fas: illa distͥbui: s nec etiã paridi.
llongͥ infidelib ꝑ aꝑta miracła pateant:
soli ũ fideles ñ carnis incuitu hec s mence
qͥo gͦ mistium: nͥ qr occultũ: Ut qͥd fidei:
nisiqͥd hȩc ñ carnis oculo s intuitu fidei
conuenit conteplari: Nã stt̃ scĩssimus
ait gregoriꝰ ñ habet fides mĩtũ:. cuihu¬
mana racio p̃bet exꝑim̃tũ. Sigͥ de falla¬
cia carnalium sensuũ qͥ nec de reb par¬
uis & que ipsis patere sensib solent. ne¬
dũ maximis & ocultis contra racionem
credendi st̃ euident̃ accepisti: si spales
sensus ad spĩtalia sacram̃ta aꝑiri. car¬
nales uͦ claudi oportere didicisti: side¬
niq tͥ de mistĩo fidei sic infidelib occul¬
cando. fidelib aut̃ ꝑ erercitiosuo mĩto
crescentis fidei plurimũ ꝑfucõ sacisfac¬

Expanded text:
pter fideles, sed propter infideles dicit Apostolus fieri; haec autem sacramenta non sunt infidelium, sed fidelium . Unde nec infidelibus fas est illa distribui, sed nec etiam pandi. Non igitur infidelibus per aperta miracula pateant, soli vero fideles non carnis intuitu haec, sed mente quid ergo mysterium, nisi quia occultum? Ut quid fidei, nisi quod hoc non carnis oculo, sed intuitu fidei convenit contemplari; nam, sicut sanctissimus ait Gregorius, non habet fides meritum, cui humana ratio praebet experimentum. Si igitur de fallacia carnalium sensuum, qui nec de rebus parvis, et quae ipsis patere sensibus solent, nedum de maximis et occultis contra rationem credendi sunt, evidenter accepisti, si spirituales sensus ad spiritualia sacramenta aperiri, carnales vero claudi oportere didicisti, si denique tibi de mysterio fidei sic infidelibus occultando, fidelibus autem pro exercitio suo merito crescentis fidei plurimum profuturo, satisfac
Abbreviated transcription (Latin):
uiolentia iudeoꝵ uidebat᷑ mori: s tam̃ ipse
dicit. Nlemo tollit aniniã mea ame. s ego
pono eam ameipso. Ita gͦ cuilibet fortasse
uiolentia putat frangi: nec tam̃ qͦd carnalis
opari. Sicut sane pꝰ particionẽ hostiȩ singła
⁊ minora uident quã hostia integra: ita
in omĩb missis minꝰ apparet corpꝰ dni. quã
sic̃ in multis reb aliis sepe: ita ut in hac
it semꝑ fallunt. S ñqͥd si hoc caꝑe ĩ pot̃ ocu¬
luscarnis: extinguendꝰ ÷ ido ocłus mentis:
Cũ enĩ maria magdalene ad monum̃tudm
plorans. ipsũ dum cernẽt. ñ qͥd ñ ipse re¬
uera iħc erat. qr illa scđm ocłos decepta.
ortolanũ se uidẽ putabat: Aut cũ ipsa

Expanded text:
violentia Judaeorum videbatur mori, et tamen ipse violentia Judaeorum videbatur mori, et tamen ipse dicit: Nemo tollit animam meam a me, sed ego pono eam a meipso . Ita ergo cujuslibet fortasse violentia putatur frangi: nec tamen quod carnalis edendus est operari. Sicut sane post partitionem hostiae singula tibi minora videntur quam hostia integra; ita in omnibus missis minus apparet corpus Domini quam secre semper falluntur. Sed nunquid si hoc capere non potest oculus carnis, exstinguendus ideo est oculus mentis? Cum enim Maria Magdalene ad monumentum Domini plorans, ipsum Dominum cerneret; nunquid non ipse revera Jesus erat, quia illa secundum oculos decepta hortulanum se videre put
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ ipse docuit x eccła credidit. cransferre in
corpus & sanguinẽ suum. RoceRꝰ. 1.
De mille missis quȩ in eode temꝑe cele¬
brari posst̃. uideris mͥ rẽ qͥdem uade
difficilem sufficient̃ & satis idonee decla¬
rasse: uerũtam̃ in particione uniꝰ hostiȩ
ra diuidi cernit: ut unaqueq portio mi¬
noi quã illud qͦd incegrũ uideat᷑. Si enĩ ñ
mea ui. s sua sponte hostia diuidẽt᷑. aut
post diuisionẽ magnicudo integͥ ñuidẽ¬
tur ĩminuta: iã satisfactũ mͥe̾e̾ crederẽ.
quod una queq portio. & om̃s simul abs
ulla diuisione unũ incegrũ corpus esse
possent. Gric. Si de mille missis quȩ
uno cẽꝑe celebrant sacis estimas decla¬
ratũ: mirũ ÷ quare de una hostia ita
possis moueri. Nã sic̃ hic pͥusquã parti
Et sic̃ oꝑe tuo putas hostiã diuidi: sic
putari pot̾ sacerdotũ oꝑe fieri. ut corpꝰ
ap̃i qͦd in celis unũ ÷. mille in locis simul
estimat.s. ꝙͦo ipse uult oꝑat᷑. Nam sic

Expanded text:
 ipse docuit et Ecclesia credidit, transferre in corpus et sanguinem suum. ROGERIUS. De mille missis, quae eodem tempore celebrari possunt, videris mihi rem quidem valde difficilem sufficienter et satis idonee declarasse. Verumtamen in partitione unius hostiae ra dividi cernitur, ut unaquaeque portio minor quam illud quod erat integrum, videatur. Si enim non mea vi, sed sua sponte hostia divideretur, aut post divisionem magnitudo integre non videretur immutata; jam satisfactum mihi esse crederem, quod et unaquaeque portio et omnes simul absque ulla divisione unum integrum corpus esse possent. GUITMUNDUS. Si de mille missis quae uno tempore celebrantur satis aestimas declaratum, mirum est quod de una hostia ita possis moveri. Nam sicut hic, priusquam partiaEt sicut opere tuo putas hostiam dividi, sic putari potest sacerdotum opere fieri ut corpus Christi, quod in coelis unum est, mille in locis simul m sic
Abbreviated transcription (Latin):
in mille missis eode tẽꝑe: unũ idẽq corpꝰ
xp̃i. &. indiuisũ eẽ crede debeant. Si mili¬
ter gͥ & in una hostia. & si uideat᷑ quasi in
plures partes diuidi: nullã tñ ineis diui
sionẽ attendimꝰ. qr qͦd om̃s simul iuncte. id¬
ipsũ singłȩ seꝑatȩ st̃ totũ xͥ corpꝰ. Nlec cu¬

Expanded text:
in mille missis eodem tempore, unum idemque corpus in mille missis eodem tempore, unum idemque corpus Christi et indivisum esse credere debeant. Similiter igitur et in una hostia, et si videatur quasi in plures partes dividi: nullam tamen in eis dividi carnem attendimus, quia quod omnes simul junctae, idipsum sing
Abbreviated transcription (Latin):
sensu apsica sentencia diriuata ẽ dicñ.
U mulcũ habec ñ habundauit: & qui
modicũ ñ minorauit. Si forte esũ panis
esurientib apponemꝰ. ñ ex toto ꝑueni¬
ret ad singłos: qr particłatĩ & minutatĩ
ꝓportioe sua sua unꝰqͥsq p̃sumẽt. De hoc
uͦ pane cũ assumit᷑: nichil minꝰ habent¬
singłi qua unui̾si: Lotũ unꝰ. totũ duo:
cotu plures sine diminuciõe ꝑcipiunt:
qr benedictio sacram̃ti scit distͥbui. nes¬
cit distͥbutioe consumi. Idem qͦ dicimꝰ:
s simillȩ missȩ eode temꝑe celebrent.
Nam ita in singulis totum credimus ẽẽ ap̃m:
sacerdotũ diuersitas. aut locoꝵ. In quo qͥdẽ
illi contra nos eẽ non posst̃: qui corpꝰ dni in
omi missa adeẽ inuisibilit̾ dicunt. Nlam
cũ simul mille celebrent᷑ missȩ. & sic ipsi
consentiunt. in omĩ missa ẽ tocũ corpꝰ ap̃i.
diuidi enĩ posse corpꝰ dni. s ipsi negant: aut
mille xͥ corꝑa: nec ipsi dic̃t. Restat gͦ ut

Expanded text:
sensu apostolica sententia docet, dicens: Qui multa habet, non abundabit; et qui modicum, non minorabit . Si forte esum panis esurientibus apponeremus, non ex toto perveniret ad singulos, quia particulatim et minutatim portionem suam unusquisque praesumeret. De hoc vero pane cum assumituo, totum plures, sine diminutione percipiunt; quia benedictio hujus sacramenti scit distribui, nescit distributione consumi. Idem quoque dicimus, et si mille missae eodem tempore celebrentur. Nam ita in singulis totum credimus esse Christum, sacerdotum diversitas aut locorum. In quo quidem illi contra nos esse non possunt, qui corpus Domini in omni missa adesse invisibiliter credunt. Nam cum simul mille celebrentur missae, et sicut ipsi consentiunt, in omni missa est totum corpus Christi dividi enim posse corpus Domini et ipsi negant aut mille Christi corpora nec ipsi dicunt. Restat ergo ut
Abbreviated transcription (Latin):
ñ possit tangẽ dens. qͦd tangit manus.
Nã sic̃ ad manꝰ: ita ad totũ corpꝰ ꝑtinet
tactꝰ. Quare qͥc qͥd tangit manꝰ: pot̾ ⁊ coto
corpore tangi. Potest gͥ co dencib cangi.
Porro quod potest uel leuiter tangi: eũ soliou
possit uel leuiꝰ uł p̾ssiꝰ tangi id: acceri. nul¬
ia obstare ratio uidecur. .S.¬
orro aut̃ si idcirco diet ñ fas ẽẽ ap̃m¬

Expanded text:
t manus; nam sicut ad manus, ita et ad totum corpus pertinet tactus. Quare quidquid tangit manus, potest et toto corpore tangi: potest igitur et dentibus tangi. Porro quod potest vel leviter tangi, cum solidumpossit vel levius vel pressius tangi, id est atteri, nulla obstare ratio videtur. Porro autem si idcirco dicunt non esse
Abbreviated transcription (Latin):
ipse ut talem decebat filium uirgi¬
nalia integerrima seruans. singłari
pͣrogatiua decorauit. Neq enim fas
erat ut qui corrupta restauraturꝰ
atq inhonesta honoraturꝰ ueniebat.
integra uiolaret: honesta de honesta¬
ret. Multoq decentius erat si de iuro
iurgine uolatura mundum eua pro¬
prodit: ut deuirgine femina restauraturus
R. Alasom̃s ds fecit ex solo ut ita duerĩ
septo: nanc quasi ex magno studio facienꝰ
ꝯuerbis s reb gestis & miracłoꝵ nouitate
pinictere ab initio e p̃figa̾re ñ destitit.
Unde canqua de oꝑe speciali septũ e. Sapi¬
entia edificauit sibi domii. Quib om̃ib
alisq ꝑmultis digne considatis: satis hec
credibilior cariorq quã pͥmȩ duȩ debuit
uidicari. S qͥd attineant hȩc adrem de
qua loqͥm̃ dignũ÷ intueri. ili.¬
ratuor enĩ nichilominus rerũ
mutationes substantiuas. siue
eficientias: nobis scͥpta diuina cõmendat

Expanded text:
ipse, ut talem decebat Filium, virgiipse, ut talem decebat Filium, virginalia integerrima servans, singulari praerogativa decoravit! Neque enim fas erat ut, quia corrupta restauraturus atque inhonesta honoraturus veniebat, integra violaret, honesta dehonestaret, multoque decentius erat, si de viro virgine violatura mundum Eva processit, ut de Virgine femina restauraturus Deus. Alias omnes Deus fecit ex solo, ut ita dixerim, praecepto, hanc quasi ex magno studio faciens, et verbis et rebus gestis, et miraculorum novitate promittere ab initio et praefigurare non destitit. Unde tanquam de opere speciali scriptum est: Sapientia aedificavit sibi domum . Quibus omnibus aliisque permultis digne consideratis, satis haec credibilior chariorque quam primae duae debuit judicari. Sed quid attineant haec ad rem de qua loquimur dignum est intueri. Quatuor enim nihilominus rerum mutationes substantivas sive efficientias nobis Scriptura divina commendat.
Abbreviated transcription (Latin):
tres singulares usitatissime generation
multo ucinior multoq similior. ideõꝙ
credibilior inuenitur. Cui enim ñ satis
elucet cõmuni generationi que de ui¬
ro & fȩmina ẽ similiorem fore hane.
que de horum ẽ alt̾o: quam illam qͥẽ
de neutro: Item si contemplemur iliã
qͣ de uiro solo & femina prodiit: ualos
a cõmuni usu & illa remotior. Famili¬
arius quippe &. accõmodatius cõmuni
naturȩ ẽ: ut femina marem nam ia
cotidiȩ fit: quam ut mas feminã pa¬
riat. D neq foitassis euȩ generationẽ
partum quispiam dixerit: atq ioeo
etiam a cõmuni usu longinquior est.
S quid & illud qͦd de uiri latere dormi¬
entis illa immo costa de qua facca ẽ.
illa contra consuetum naturȩ cursũ
repente prorupit: hic uͦ sicut cȩceri
homines in matris aluo nouem mẽ¬
sib paulatim creuit. cõmuniq nas¬
cendi lege exiuit: hoc excepto quod
mat̾ in partu non doluit. & qͦd matͥs

Expanded text:
tres singulares, usitatissimae generationis tres singulares, usitatissimae generationis multo vicinior multoque similior, ideoque credibilior invenitur. Cui enim non satis elucet, communi generationi, quae de viro et femina est, similiorem fore hanc quae de horum est altero quam illam quae est de neutro? Item, si contemplemur illam qua de viro solo femina prodiit, valde a communi usu et illa remotior. Familiarius quippe et accommodatius communi naturae est ut femina marem nam id quotidie fit quam ut mas feminam pariat. Sed neque fortassis Evae generationem, partum quispiam dixerit; atque ideo etiam a communi usu longinquior est. Sed quid et illud, quod de viri latere dormientis, illa, imo costa de qua facta est illa, contra consuetum naturae cursum repente prorupit ; hic vero sicut caeteri homines in matris alvo novem mensibus paulatim crevit, communique nascendi lege exivit, hoc excepto quod Mater in partu non doluit, et quod Matris
Abbreviated transcription (Latin):
iux umquam aliquis impugnauit:
uix aliquis accusauit. Quando uͦ de
uirgine maria uirgo xp̃o natus pre¬
dicatus ẽ. totus mundus innumeris
contradictionib contra infremuit.
& ui & dolo omniq genere malitiȩ
Satis certe iniustȩ cum reliquis om̃ib
hec excellentior fit atq utilior. ut po¬
te reliqͥrum omnnum. non solũ honor
atq nobilitaᷤᷤ uerum etiã medicina.
Siquidem hec ab aliis nr̃i generis tan¬
tum naturam trahens. nichil autẽ
honoris. immo inde infirmitatũ ac tẽp¬
tationum plurimum sumens: ad per¬
fectam undiq felicitatem ꝑ iurcutẽ
diuinã s ipsi sufficeret. ceterȩ uero ꝑ
hanc de subpedib infelicissimi omiũ
rerum diaboli utq ad consortium dĩ
om̃i potentis sublimatȩ. ut simus ut ait
beatissimus petrus apł̃s diuinȩ consor¬
tes naturȩ. nͥ huius ope atq medela tas¬
uterentur. in recuperabilit̾ oñs ꝑaitũ
irent. Tuetiam ꝑspecta diligenter inte

Expanded text:
vix unquam aliquis impugnavit, vix unquam aliquis impugnavit, vix aliquis accusavit. Quando vero de virgine Maria virgo Christus praedicatus est natus, totus mundus innumeris contradictionibus contra infremuit, et vi et dolo, omnique genere malitiae, erre conatus est. Satis certe injuste, cum reliquis omnibus haec excellentior sit atque utilior, utpote reliquarum omnium non solum honor atque nobilitas, verum etiam medicina. Siquidem haec ab aliis nostri generis tantum naturam trahens, nihil autem honoris inde, imo vero infirmitatum ac tentationum plurimum sumens, ad perfectam undique felicitatem per virtutem divinam sibi ipsa sufficeret. Caeterae vero per hanc de sub pedibus infelicissimi omnium rerum diaboli, usque ad consortium Dei omnipotentis sublimatae, ut simus ut ait beatissimus Petrus apostolus divinae consortes naturae , nisi hujus ope atque medela uterentur, irrecuperabiliter omnes perditum irent. Tum etiam, perspecta diligenter inter
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ium fere sollempnis ẽ. Alia rursꝰ
absq exemplo: qͣ de uiro uirgine ꝓdiit
uirgo femina: de adam udelicet eua
Quarta nichilominus singularis atq
unica pro reliquis omnib facta: om̃ib¬
q melior.& utilior reliquis: contraria
ꝙ. ipsa qͦdammꝰ terciȩ: q uir de femina
uirgine uirgo. de maria utiq saluator
Ex his itaq generatiomibus illam qua
de uiro & femina uiri nascuntur et
feminȩ. quia cotidiano usu tenetur.
nemo miratur: nemo incredibelẽ iudicat.
qua tamen illud quid̃ẽ extra ceteras ual¬
de mirabile ẽ qͦd ex duobus corruptis
numquam nͥ integrum. neq integrũ
nunqͣm nͥ ex duob non integris tamꝗͣ
ex contrario contrarium nasci possibi¬
le ẽ. Illud uͦ scitu penitus incomprehen¬
sibile ᷤ i alomon asserit: quo mͦ iungan¬
tur ossa in uentre pregnantis. Illamqͦ.
qͣ de non homine homo adam uideli¬
longe uidetur mirabilior .& illam qua
de uirgine adam uirgo eua ꝓducta ẽ

Expanded text:
omnium fere solemnis est. Alia rursus omnium fere solemnis est. Alia rursus absque exemplo, qua de virgine viro prodiit virgo femina; de Adam videlicet Eva. Quarta nihilominus singularis atque unica, pro reliquis omnibus facta, omnibusque melior, et utilior reliquis, contraria et ipsa quodammodo tertiae, qua vir de femina Virgine Virgo, de Maria utique SalvatorEx his itaque generationibus illam qua de viro et femina viri nascuntur et feminae, quia quotidiano usu tenetur, nemo miratur, nemo incredibilem judicat. In qua tamen illud quod extra caeteras valde mirabile est; quod ex duobus corruptis nunquam nisi integrum, neque integrum unquam, nisi ex duobus non integris, tanquam ex contrario contrarium nasci possibile est. Illud vero penitus incomprehensibile scitu Salomon asserit, quomodo compingantur ossa in ventre praegnantis . Illam quoque qua de non homine homo, Adam videliteris longe videtur mirabilior, et illam qua de virgine Adam virgo Eva producta est;
Abbreviated transcription (Latin):
credat. intelligentia non requirat: ne
aut non inuentum putet incredibile:
ritur: non erit mirabile. Si exemplũ
qͥritur: non erit singulare. Demus d̾o
aliquid posse. qͦd fatemur in uestigari
non posse. In talibus rebus tota ratio facti:
ẽ potentia facientis. Nonne ẽ inquit be¬
atus hilarius humano aut scłi sensu: in
d̃i reb agendum. Unde beatus ambrosiꝰ
in libro de sacram̃tis: de hac ipsa qͣstione
agens. Quid ait argum̃tis utimur: Si¬
uis utamur exemplis.: incarnationis q
exemplo astruamus misterii ueritatẽ.
tionis seu uirginalis partus inunttat
exemplum: oꝑe p̃cium reor paulisꝑ hãc
elucidare similitudinẽ: pauloq altiꝰ
incipiendum. .14.¬
Uadrifariam namq in scͥp¬
turis scĩs hominum gene¬
rationes accłpimus. Una
ẽ singularis. uiri. neq de uiro. cieq de
femina: s de limo t̾rȩ que ẽ ade. Alte¬
ra huic qͦdammͦ contraria: de uiro &
femina. Ea qua & uiri & feminȩ: que

Expanded text:
credat, intelligentia non requirat; ne credat, intelligentia non requirat; ne aut non inventum putet incredibile, ritur, non erit mirabile: si exemplum poscitur, non erit singulare. Demus Deo aliquid posse, quod nos fateamur investigare non posse. In talibus rebus tota ratio facti est potentia facientis. » Non est, inquit beatus Hilarius, humano aut saeculi sensu in Dei rebus loquendum. Unde beatus Ambrosius in libro de sacramentis de hac ipsa quaestione agens: Quid, ait, argumuis utamur exemplis, incarnationisque exemplo astruamus mysterii veritatem. tionis seu virginalis partus invitat exemplum, operae pretium reor paulisper hanc elucidare similitudinem pauloque altius incipiendum. Quadrifariam namque in Scripturis sanctis hominum generationem accipimus. Una est singularis viri, neque de viro, neque de femina, sed de limo terrae, quae est Adae. Altera huic quodammodo contraria, de viro et femina, ex qua et viri et feminae; quae
Abbreviated transcription (Latin):
ten nec diñ eredunt. Nlon enim uere om̃ip̃s
aut uere d̾s ẽ: qui qͦd uult non potest.
N qm̃ hec &. apud ipsos nefandissima st̃:
qͥmlibet nob̃̾ diffililem si facere uoluit ds:
asq dubio fecit. Requirendumn gͦ tantũ¬
m ẽ: an id d̾is uoluerit. Qͦd cum uoluisse
am̃ ipso adiuuante oportuno loco mon¬
trauerimus: siue possit intelligi qͦmͦ fi¬
at siue non possit: obtinebimus tamen
necessaria ratione qm̃ fecit. Non enĩ
satis argum̃to ẽ si nr̃ȩ infirmitatis cecitaᷤᷤ
io numꝗͣ in hac uita caꝑe ualet: qͦ minꝰ
debeas credere si manifeste rationis ne¬
cessitas rem ita ut diximus ꝓbaui̾t ẽẽ.
ri uult fiat. Tuum ẽ non discutere s
humiliter credere: quia quicqͥd om̃ino
seri uult fiat. Non enim intelligendũ
priꝰ ẽ. ut pꝰmodum cradas: s pͥ creden¬
dum ut postinodum intelligas. Nec
propħa ẏsaias dixit. nͥ intellereritis
non credetis: s nisi crediditis non intel¬
contra felicianum dicentis. hoc fides

Expanded text:
 nec Deum credunt. Non enim vere omnipotens, aut vere Deus est qui quod vult non potest. Sed quoniam haec et apud ipsos nefandissima sunt,quamlibet nobis difficilem, si facere voluit Deus, absque dubio fecit. Requirendum ergo tantummodo est an id Deus voluerit. Quod cum voluisse Deum ipso adjuvante oportuno loco monstraverimus, sive possit intelligi quomodo fiat, sive non possit, obtinebimus tamen necessaria ratione quoniam fecit. Non enim satis argumento est, si nostrae infirmitatis caecitas id nunquam in hac vita capere valet, quominus debeas credere, si manifestae rationis necessitas, rem ita ut diximus, probaverit esri vult, fiat; tuum est autem non discutere, sed humiliter credere, quia quidquid omnino fieri vult, fiat. Non enim intelligendum prius est, ut postmodum credas: sed prius credendum, ut postmodum intelligas. Nec propheta Isaias dixit: Nisi intellexeritis, non credetis; sed: Nisi credideritis, non intelcontra Felicianum dicentis: « Hoc fides
Abbreviated transcription (Latin):
ledi. Quare qm̃ nec ulla obsistit impossi¬
bilitas. nec xͥ abhorret humilitas: siqͥd̾e
io nob̾ qͦ ita expedit ad uitã. cũ neq ꝑ hoc
ulla ĩmundicia saluatori uel lesura ti¬
menda sit. nullaꝙ occurrat alia ratio:
cur nefas sit. xp̃m dencib atteri. si atteri acci¬
pit᷑ quasi p̾ssiꝰ tangi: nichil ꝓrsꝰ contra nos
ualet qͦd uanissime iactant dicentes. non
est fas ap̃m dentib acteri. P.¬
orro si acceri incelligunt. quasi com¬
minui uel frangi: cunc iã ñduȩ.s
una sola ratio ÷ qͦd dict̃.dentib atteri .s
partib dissipari: nͥqr plus ÷ partib dissi¬
pari. quã dentib acteri: & ita intelligen¬

Expanded text:
laedi. Quare quoniam nec ulla obsistit impossilaedi. Quare quoniam nec ulla obsistit impossibilitas, nec Christi abhorret humilitas si quidem id nobis quoque ita expedit ad vitam, cum neque per hoc ulla immunditia Salvatori, vel laesura timenda sit, nullaque occurrat alia ratio cur nefas sit Christum dentibus atteri. Si atteri accipitur quasi pressius tangi, nihil prorsus contra nos valet quod vanissime jactitant, dicentes: Non est fas Christum dentibus atteri. Porro si atteri intelligunt quasi comminui vel frangi: tunc jam non duae, sed una sola ratio est, quod dicunt dentibus atteri, et partibus dissipari, nisi quia plus est partibus dissipari, quam dentibus atteri; et ita intelligen
Abbreviated transcription (Latin):
illud qͦd pependit ibi. manducant om̃s
ppłi : Quid in pinguib istis medullatis
habitat plenitudo diuinitatis corporalit:
Quid in uindemia defecata: nͥ sanguinem
scĩn qͥ in specie uii bibit᷑ signat: Et qͥd
nob̾ ꝑ istud conuiuium fiet : Precipitabit
inqͥt mortẽ in sempicernũ.
t fortasse imundi st̃ dentes. S apłs
ait. Omĩa munda mundis. Igͥ neq
dens neq aliud qͥcquã ĩmundũ ẽ ap̃o. Cer¬
te sordidiores uident᷑ manꝰ ẽẽ quã dentes.
Manib quippe multas sordes tanginiꝰ. qͣs
admouere dentibꝰ horremus. Qͥ gͦ se pal¬
pandũ & pꝰ resurrectionẽ manib obculit:
dentes ꝓpt̾ ĩmunditiã ñ uitabit.. Ill III¬
t fortasse metuunt isti saluatorem
ledere dentib actrec tando: quẽ ledẽ
ñ mecuunt ꝓcacit̾ m̃tiendo. O destruat
dñs ad salutẽ inimicos defensores: si hoc
scire nesciunt qr caro dni resurgentis qͦd
natẽ erat retinuit. qͦd infirmitatis amisit.
gi: ut quacq p̾ssura dentiũ iã ñ ualeat

Expanded text:
illud quod pependit ibi, manducant omnes populi? Quid in pinguibus istis medullatis,habitat plenitudo divinitatis corporaliter? Quid in vindemia defaecata, nisi sanguinem sanctum, qui in specie vini bibitur, signat? Et quid nobis per istud convivium fiet? Praecipitabit, inquit, mortem in sempiternum. At fortasse immundi sunt dentes. Sed Apostolus ait: Omnia munda mundis . Igitur neque dens, neque aliud quidquam immundum est Christo. Certe sordidiores videntur manus esse quam dentes. Manibus quippe multas sordes tangimus, quas admovere dentibus horremus. Qui ergo se palpandum et post resurrectionem manibus obtulit, dentes propter immunditiam non vitabit. At fortasse metuunt isti Salvatorem laedere dentibus attrectando, quem laedere non metuunt procaciter mentiendo. O! destruat Deus ad salutem inimicos defensores, si hoc scire nesciunt, quia caro Domini resurgentis, quod naturae erat, retinuit, quod infirmitatis, amisit. gi, ut quacunque pressura dentium jam non valeat
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ pati. nisi ds uelit: frustra gͦ hoc quasi
magnũ aliqͥd contra nos afferant. Nihi
eiũ ꝓrsus ꝑ hoc contra nos ag̃t. Nemo enĩ
xͥanoꝵ credit hanc fieri mutationẽ. nͥ ꝑdi
uoluntatẽ. Desinant gͥ in anit̾ dicere na¬
tã ñpatit᷑: & id tantũ mͦ. and̾s hanc mu¬
tationẽ uelit reqͥramꝰ. .A.¬
ed absit inquiunt: ut ũ̾qũa hoc ds
uelit. Non enĩ fas ẽ. ap̃m dentib
acteri. Ego uͦ in pͥmis quero: qͥd dicant
significare acceri. Si enĩ intellig̃t atteri.
nat᷑a pati. Et nimiũ uana ratio. Nulla
qͥppe rerũ impossibilitas pot̾ ĩpedire.
uoluntatẽ dĩ. Deinde quare ñ possit den¬
tib p̾mi.ͥ qͥ manib thome. & pꝰ resutrecti¬
onẽ potuit attrectari: Et sc̃ẽ mulieres
qͥb occ̾rit pꝰ resurrectionẽ: scͥptũ ÷ qr ce

Expanded text:
nem pati nisi Deus velit; frustra ergo hoc quasi magnum aliquid contra nos asserunt. Nihil enim prorsus per hoc contra nos agunt. Nemo enim Christianorum credit hanc fieri mutationem nisi per Dei voluntatem. Desinant igitur inaniter dicere: Natura non patitur; et id tantummodo an Deus hanc mutationem velit, requiramus. Sed, absit, inquiunt, ut unquam hoc Deus velit! Non enim fas est Christum dentibus atteri. Ego vero in primis quaero quid dicant significare atteri. Si enim intelligunt atteri, natura non potest pati. Et nimium vana ratio. Nulla quippe rerum impossibilitas potest impedire voluntatem Dei. Deinde quare non possit dentibus premi, qui manibus Thomae et post resurrectionem potuit attrectari? Et sanctae mulieres, quibus occurrit p
Abbreviated transcription (Latin):
indignũ debeat uideri. An qri nimium xͥ
humiliari uideat᷑ : S qͥ ñ dedignatus ẽ.
obsalutẽ fideliũ uirgis infidelium. coro¬
na spinea. cruce. clauis. lancea. nimis in¬
religiosissime quantũ in ipsis erat atteri.
acceri: Si enĩ id quod erat indigniꝰ ꝓ nob̾
ptulit: qm̃ qͦd minꝰ indignũ ÷ dedignabit᷑
in ligno suspendi. ut mors quȩ ꝑ lignum
uenat. ꝑ lignũ crucis uinceret᷑. ita opor¬
teat reuera ap̃m manducari. ut qr uecẽs
homines ñ umbrã fructꝰ s ipsũ fructum
ligni uetiti uere comedendo mortẽ susceꝑant.
noui ꝙͦ homines ñ umbrã. s ipsũ qui in
ligno pependit obedientiȩ id iͥ crucis. ue¬
re comedendo. mortẽ euadant. & uitam su¬
mant: Quod misteriũ ysaias ꝓpħasse ui¬
det᷑: ubi ait. faciet dñs erercituũ oĩb
ppłis in monte hoc conuiuiũ pinguium.

Expanded text:
num debeat videri? An quia nimium Christus humiliari videatur? Sed qui dedignatus non est ob salutem fidelium, virgis infidelium, corona spinea, cruce, clavis, lancea, nimis irreligiosissime quantum in ipsis erat, atteri,atteri? Si enim id quod erat indignius pro nobis pertulit, quomodo quod minus indignum est dedignabitur in ligno suspendi, ut mors quae per lignum venerat, per lignum crucis vinceretur, ita oporteat revera Christum manducari, ut, quia veteres homines non umbram fructus, sed ipsum fructum ligni vetiti vere comedendo mortem susceperunt, mbram, sed ipsum qui in ligno pependit obedientiae, id est crucis, vere comedendo mortem evadant et vitam sumant. Quod mysterium Isaias prophetasse videtur, ubi ait: Faciet Dominus exercituum omnibus populis in monte hoc convivium pinguium,
Abbreviated transcription (Latin):
historia. nec qͥ plus collegãt habuit ã¬
plius. nec qui minꝰ ꝑauãt reppit minꝰ:
eoqͥd eucharistie sacra ꝑceptio. nonin
quantitate. s in uircute consistit. Qͦd
corpꝰ sac̾dote dispensante: tantũ in exi¬

Expanded text:
a, nec qui plus collegerat habuit amplius, nec qui minus paraverat reperit minus, eo quod Eucharistiae sacra perceptio non in quantitate, sed in virtute consistat. Quod corpus sacerdote dispensante tantum est in exi
Abbreviated transcription (Latin):
mallent aut nullã. aut ñ tantã ẽẽ. quã
eiꝰ metu se a flagiciis aliquatenꝰ cemꝑare.
or ergo
Sincipientib palã audiri. cathoci ui¬
ri grauit̃ cõmoti. atq intorebabilit̾ feren¬
tes: p̃sidente ꝑ semecipsũ beatissimȩ memo¬
rie donuo papa leone. uercellis conciliũ

Expanded text:
mallent aut nullam aut non tantam esse, quam mallent aut nullam aut non tantam esse, quam ejus metu se a flagitiis aliquatenus temperarMox ergo incipientibus his palam audiri, catholici viri graviter commoti, atque intolerabiliter ferentes, praesidente per semetipsum beatissimae memor
Abbreviated transcription (Latin):
sensuũ niti uidebat᷑. nec tã copiosissime ab
aliqͦ scĩssimoꝵ pacrũ. qͥppe ñ indigente
adeo cẽporibꝰ illoꝵ eccła. cũ tam̃ qͥd inde te¬
nent ꝑspicue & lucidissime sapientissimi
eoꝵ multi scͥpserint: contra hc̃ errorẽ dispu¬
tatũ sentiebat. Aucupatis gͦ ñ nullis uelut
ratiuncłis: neq enĩ ulla uquã heresis siue
aliqua ueri similitudine rationis inuales¬
cere potuit: adhibitis qͦ paucis male in¬
tellectis a se capłis scͥptẽ sacre. quȩ mulciᷤ
errantib laqueus ÷ mortis. ꝑ egenos scolares.
iã ꝑ alimoniã qua sustentabat eos. & ꝑ suoᷤ
dulces sermones corruptos. quaquauersũ
potuit clancło huiꝰ tanti mali nefandissi¬
mꝰ. uirꝰ effudit. Si qui aut̃ p̃tẽa aliqͦ mͦ re¬
ceperunt eũ: hi st̃ qͥ ex apłica sententia t̾ri
ti qua dr. qͥ manducat & bibit indigne.
iudiciũ sibi manducat & bibit: cõmunionẽ
sacrã quãpeccłastico more sumere cogunt᷑.

Expanded text:
sensuum niti videbatur: nec tam copiosissime ab sensuum niti videbatur: nec tam copiosissime ab aliquo sanctissimorum Patrum quippe non indigente adeo temporibus illorum Ecclesia, cum tamen quid inde tenerent perspicue et lucidissime sapientissimi eorum multi scripserunt contra hanc disputatum sentiebat. Aucupatis ergo nonnullis velut ratiunculis neque enim ulla unquam haeresis sine aliqua verisimilitudine rationis invalescere potuit, adhibitis quoque paucis male intellectis a se capitulis Scripturae sacrae, quae multis errantibus laqueus est mortis, per egenos scholasticos, jam per alimoniam qua sustentabat eos, et per suos dulces sermones corruptos, quaquaversum potuit, clanculo hujus tanti mali nefandissimum virus effudit. Si qui autem praeterea aliquo modo receperint eum, hi sunt qui ex apostolica sententia teritur: Qui manducat et bibit indigne, judicium sibi manducat et bibit , communionem sacram, quam pro ecclesiastico more sumere coguntur,
Abbreviated transcription (Latin):
ablata ui̾tate dnici corporis peccare uolen¬
tes nulla reuentia. nullꝰ metꝰ ꝑcipiende
sacrȩ cõmunionis ab aliqͦ scelere reuocaret.
de cet̾is sane impietatib quas satis multas
ꝑid tẽꝑis uomuit: nunc te rememorari no¬
io.lta gͥ huiꝰ iniciũ pestis accepimꝰ. Nunc
aut̃ qualit̃. & ꝑ qͦs. tantisꝑ retenta sit. qͣlit̃
etiã. ⁊ ꝑ qͦs expugnata & dãpnata sit: ut
ortuatq ꝓcessu. casu qͦ cognito. qͥd de illa
sentias meliꝰ noris. nͥ longũ putes aꝑiã. Ros̃.
lmmo uͦ sitibundus hec audiam. lultũ enĩ
adrẽ ꝓpositam estimo ꝓfutura. Griartiors.
uor igitur suꝑiores.
Ublasphemias pͥmã quidẽ ꝓpt̃ iniurias
pessimoꝵ sustinere possent: ipse uͦ inscͥpt̾is
sacͥs locũ tuendi eas nullũ penitꝰ inueniret.
marime disputante contra eas copiosissime
beato augustino: in hanc se defendendã to¬
tũ contulit. ubi & qͦda uelut testimonio

Expanded text:
ablata veritate Dominici corporis, peccare volenablata veritate Dominici corporis, peccare volentes, nulla reverentia, nullus mutus percipiendae sacrae communionis ab aliquo scelere revocaret. De caeteris sane impietatibus, quas satis multas per id temporis evomuit, nunc te remorari nolo. Ita igitur hujus initium pestis accepimus. Nunc autem qualiter et per quos tantisper retenta sit, qualiter etiam et per quos expugnata et damnata sit: ut ortu atque processu, casu quoque cognito, quid de illa sentias, melius noris, nisi longum putes, aperiam. ROGERIUS. Imo vero sitibundus haec audiam. Multum enim ad rem propositam existimo profutura. GUITMUNDUS. Cum igitur superiores blasphemias, primam quidem propter injurias pessimorum sustinere possent, ipse vero in Scripturis sacris locum tuendi eas nullum penitus inveniret, maxime disputante contra eas copiosissime beato Augustino , in hanc se defensandam totum contulit; ubi et quodam velut testimonio
Abbreviated transcription (Latin):
ca. is ea quoꝵ nouitate omĩum corda ꝑmouẽt.
atq adse omĩum ocłos trahet studiose ꝑqui¬
tens: maluit ẽẽ sub aliqua adiniratione ho¬
mnũ hereticꝰ. quã sub ocłis di pͥuate uiuere
catholicꝰ. Tunc illa qͥb mundanis hominib
& si urulte liceat sẽꝑ peccare cupientibꝰ pla¬
cẽt apuit: legitima uidelic& coniugia qͥntũ
inipso erat destruens. s paruuloꝵ baptisma
eu̾tens: ita ut in altero pessimis hominib
diabolꝰ ꝑ os eiꝰ. licite om̃ib feminis ab uten¬
dũ e̾ẽ. in altero cassato baptismate infantie.
in ꝑfundũ omĩum maloꝵ. ut pote pꝰmodũ
baptirandis. impune ruere suadet. Lege
epłam leodiensis epi contra berengarium
ad hairicũ regẽ francoꝵ: s eisde pene
uerbis eadẽ ipsa ibi scͥpta reꝑies. lilis sane
dieb & hanc qͦ contra quã do ꝓpitio actĩ
sumꝰ. ÷ ausus dem̃tissime ꝓpinare blasphe¬
miã: ad hoc etiã hic diabolo militans. ut

Expanded text:
tia , et ea quorum novitate omnium corda permoveret, tia , et ea quorum novitate omnium corda permoveret, atque ad se omnium oculos traheret, studiose perquirens, maluit esse sub aliqua admiratione hominum haereticus, quam sub oculis Dei private vivere catholicus. Tunc illa quibus mundanis hominibus, et si inulte, licet semper peccare cupientibus, placeret, aperuit: legitima videlicet conjugia, quantum in ipso erat destruens, et parvulorum baptisma evertens; ita ut in altero pessimis hominibus diabolus per os ejus licite omnibus feminis abutendum esse; in altero, cassato baptismate infantiae in profundum omnium malorum, utpote postmodum baptizandis, impune ruere suaderet. Lege epistolam Leodiensis episcopi contra Berengarium ad Henricum regem Francorum, et eisdem pene verbis eadem ipsa ibi scripta reperies. Illis sane diebus et hanc quoque contra quam Deo propitio acturi sumus est ausus dementissime propinare blasphemiam, ad hoc etiam hic diabolo militans, ut
Abbreviated transcription (Latin):
s cunc cẽporis lib̾ales artes int̾ gallias¬
pene obseleuerant: nouis saltẽ uerboꝵ
int̾p̃tationib qͥb eciã nc̃ nimiũ gaudet.
singlaris scientiȩ laudẽ sibi arrogare. o
cuiꝰda excellentiȩ głam uen̾ari qualitẽq
potãt affectabat. factũq ẽ ut pompatico
in cessu sublummi p̃ cetĩs subgestu dignitatẽ
magist᷑ potiꝰ simulans quã reb ostendens:
ꝓfunda qͦ inclusione intra cubiculũ. ac
simulatione longe meditationis. ꝙ uix
tandẽ satis desidatȩ dui uocis. lentissimo
quodã quasi plangore. incautos decipi
tica de re satis parua turpit̃ ÷ confus
doctissimũ liberales artes ds recalescẽ
atq optime reuiuiscere feciss&:. deser¬
tũ se iste a discipłis dolens. ad eructu¬
anda impudent᷑ diuinarũ scͥpturarũ
sacramĩta ubi ille adhue adolescens.¬
& aliis eatenꝰ decentꝰ studiis. noudum
adeo initendat: sese conuertit. S ꝙ ibi

Expanded text:
et tunc temporis liberales artes intra Galliaset tunc temporis liberales artes intra Gallias obsoleverant, novis saltem verborum interpretationibus quibus etiam nunc nimirum gaudet, singularis scientiae laudem sibi arrogare, et cujusdam excellentiae gloriam venari, qualitercunque poterat, affectabat: factumque est ut pompatico incessu, sublimi prae caeteris suggestu, dignitatem magistri potius simulans quam rebus ostendens, profunda quoque inclusione inter cucullum, ac simulatione longae meditationis, et vix tandem satis desideratae diu vocis lentissimo quodam quasi plangore incautos decipietica de re satis parva turpiter est confudoctissimum liberales artes Deus recalescere, atque optime reviviscere fecisset, desertum se iste a discipulis dolens, ad eructanda impudenter divinarum Scripturarum sacramenta, ubi ille adhuc adolescens aliis eatenus detentus studiis nondum adeo intenderat, sese convertit. Sed et ibi
Abbreviated transcription (Latin):
cũq insuꝑ seu ex ipsiꝰ berengarii libris.
seu ex multoꝵ int̾rogationib. quib de
hac re multociens exercitatꝰ es. seu ex te¬
ipso ure tͥ opponi posse ꝑpenderis. non re¬
ticescas. Griauidos. Quȩ mͥ suꝑ his sa¬
cram̃tis & quẽ ad modũ corã do conscientia
loquit᷑: quantũ satis ẽẽ uidebit᷑ uuan
te dño ꝓpalabo. S ut cotiꝰ erroris causã
erortũq pleniꝰ nouis: pͥmũ de uiri mo¬
rib & doctrina ꝑ pauca dicamꝰ. RoDeN.
Remꝑfecto congruam dicis. Nam quoda
ueluti pondus nescio cuiꝰ modi grauitatis
eiꝰ & anciquȩ doctrinȩ factũ. non uulli at¬
tendentes: eũ imitari maluerunt
annos. ut aiunt qͥ eũ tunc nouerunt.
elatꝰ ingenii nouitate. ipsiꝰ magistͥ sensũ
non adeo curabat: condiscipłoꝵ ꝓnichilo
reputabat: libros &̃ artiũ contempnebat.
S cũ ꝑse attingere philophiȩ altioris se¬
creta ñ posset. neq enĩ ita acutꝰ erat . s

Expanded text:
cunque insuper, seu ex ipsius Berengarii libri cunque insuper, seu ex ipsius Berengarii libri seu ex multorum interrogationibus, quibus de hac re multoties interrogatus es, seu ex teipso, jure tibi opponi posse perpenderis, non reticescas. GUITMUNDUS. Quae mihi super his sacramentis, et quemadmodum coram Deo conscientia loquitur, quantum satiserroris causam exortumque plenius noveris, primum de viri moribus et doctrina perpauca dicamus. ROGERIUS. Rem profecto congruam dicis: nam quoddam veluti pondus, nescio cujusmodi gravitatis ejus et antiquae doctrinae fastum, nonnulli attendentes, eum imitari maluerunt.annos ut aiunt qui eum tunc noverunt, elatus ingenii levitate, ipsius magistri sensum non adeo curabat, condiscipulorum pro nihilo reputabat, libros insuper artium contemnebat. Sed cum per se attingere philosophiae altioris secreta non posset, neque enim homo ita acutus erat sed
Abbreviated transcription (Latin):
dreoi his temporib necessariam c¬
quidem. sed meliori quam ego
sum iniungendam dilectissune
fr̃ Rogeri me uocas: scilicet
ut de ueritate dnĩci corporis contra questionẽ
huiꝰ temporis disserã.: ac berengarii turonen¬
sis nugas. ꝓ meo captii scribendo refellam.
Sed quãius ad alias animȩ utilitates me uoes¬
liuitas ĩmo necessitas me adducat: cuis ta¬
men desideriis ꝯ precib quẽ mͥ ualde carũ
intueor deeẽ non possũ: cũ eciã nouerim
cõmuni cõmodo religiosam deseruire petiti¬
onem tuã. Tu uero hoc unũ ex solueris
queso. quod in hac re obedienti certe debes:
ut orando ꝓpensiꝰ dñm mͥ subuenire non cesses.
In manu qͥppe eiꝰ sumꝰ: & nos ꝯsermones nr̃i.
Roderus. Omĩno quoo postulas eqͥssimũ ẽ.
nec de cantis sacram̃tis nͥ comitantib semꝑ
p̾cib disputari licet. Prouide adiuuante
dño. ita fiet. Tu uͦ hunc mͥ obsecro morẽ
gere: ut meis obiectionib auditis. que¬

Expanded text:
rem his temporibus necessariam quidem, sed meliori quam ego sum injungendam, dilectissime frater Rogeri, me vocas, scilicet ut de veritate Dominici corporis contra quaestiones hujus temporis disseram, ac Berengarii Turonensis nugas pro meo captu scribendo refellam. Sed quamvis ad alias animae utilitates me voluntas, imo necessitas mea ducat, tuis tamen desideriis et precibus, quem mihi valde charum intueor, deesse non possum, cum etiam noverim communi commodo religiosam deservire petitionem tuam. Tu vero, hoc unum exsolveris quaeso, quod in hac re obedienti certe debes, ut orando propensius Dominum mihi subvenire non cesses. In manu quippe ejus sumus et nos et sermones nostri . ROGERIUS. Omnino quod postulas aequissimum est, nec de tantis sacramentis nisi comitantibus semper precibus disputari decet. Proinde adjuvante Domino ita fiet. Tu vero hunc mihi, obsecro, morem gere, ut, meis objectionibus auditis, quae
Abbreviated transcription (Latin):
scã eugłia. Cos uͦ qui contra hanc fidem
uenint cũ dogiatib & sectatorib suis:
et̾no anathemate dignos eẽ ꝑnuntio. Us
si ego ipse aliquando aliqͥd contra hoc sentir
ac p̾dicare p̾sũpsero: subiaceam canonum
seui̾tati. Lecto. & ꝑlecto. sponte subscͥpsi.

Expanded text:
angelia. Eos uero qui contra hanc fidem uenerint, cum dogmatibus et sectatoribus suis eterno anathemate dignos esse pronuncio. Quod si ego ipse aliquando aliquid contra hec sentire ac predicare presumpsero, subiaceam canonum seueritati. Lecto et perlecto, sponte subscripsi.
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ quide suꝑiꝰ postulasti.¶.
Nut cuis inqͥsitionib si qua mͥ uiden¬
t̃ addenda suꝑadderẽ: cognosce pͥmum.
qr ñõs qͥ de istis sacram̃tis errant: una
inced̾t uia erroris. Nam berengariam
hȩc & fig̃as ẽẽ dicunt. Alii uͦ rectis eccłȩ
rationib cedentes. nec tñ ab stulticia rece¬
dentes. ut quasi aliqͦmͦ nob̾c̃ ẽẽ uideant᷑.
dicunt ibi corpꝰ sangͥnẽ dñi reuera. s la¬
tent̃ contineri: & ut sumi possint. qͦdam mͦ
ut ita duxerĩ impanari. Et hanc ipsiꝰ beren¬
garii subciliorẽ ẽẽ sententiã aiunt. Aliiuͦ
non qͥdẽ iã berengariani. s acerrime beren¬
mꝰ uberiꝰ: solebant olĩ putare. qͦd panis &
uinũ ex parte mutent᷑. & ex parce rema¬
neant. Aliis uͦ irracionabilẽ istoꝵ sensũ
longe horrentib. s eade uerba diĩ quib
isti mouent᷑ ñsatis aꝑte intelligentib:
uidebat᷑ panẽ s uinũ ex toto qͥde muta

Expanded text:
ulasti ut tuis inquisitionibus, si qua mihi viderentur addenda, superadderem, cognosce primum quia non omnes qui de istis sacramentis errant, una incedunt via erroris. Nam Berengarianihaec et figuras esse dicunt. Alii vero, rectis Ecclesiae rationibus cedentes, nec tamen a stultitia recedentes, ut quasi aliquo modo nobiscum esse videantur, dicunt ibi corpus et sanguinem Domini revera, sed latenter contineri, et ut sumi possint quodammodo, ut ita dixerim, impanari. Et hanc ipsius Berengarii subtiliorem esse sententiam aiunt. Alii vero non quidem jam Berengariani, sed acerrime Berenmus uberius solebant olim putare quod panis et vinum ex parte mutentur et ex parte remaneant. Aliis vero irrationabilem istorum sensum longe horrentibus, eadem verba Domini, quibus isti moventur, non satis apte intelligentibus, videbatur panem et vinum ex tot
Abbreviated transcription (Latin):
ues qͦsc̃q cibos int̾ se clausos. in uiuã car¬
nẽ & uiuũ sanguinẽ cotidie mutet. ñne
tantũdẽ si uult potit p̾sentia suȩ maies¬
tatis & uirtute uerbi sui d̾s. ut uidelic&
in carnẽ & sanguinẽ suũ panẽ unumq
transformet: Qed si uel tantũ uolunt xͥ¬
ani concede do. quautũ concessit paganoꝵ
magnus philosophus plato. qui naturam
rerũ dixit ẽẽ qͦd uult ds. qͥd uinquã erit
absurdius. quã io qͦd uult ds. do uolenti
nũquã ita absolute dicent. naturã mu¬

Expanded text:
vel quoscunque cibos intra se clausos, in vivam carvel quoscunque cibos intra se clausos, in vivam carnem et vivum sanguinem quotidie mutet, nonne tantumdem, si vult, poterit praesentiae suae majestatis, et virtute verbi sui Deus, ut videlicet in carnem et sanguinem suum panem vinumque tranformet. Quod si vel tantum volunt Christiani concedere Deo quantum concessit paganorum magnus philosophus Plato, qui rerum naturam dixit esse id quod vult Deus, quid unquam erit absurdius quam id quod vult Deus Deo volenti nunquam ita absolute dicent naturam mu
Abbreviated transcription (Latin):
d̾i cređt̃. Non enĩ uere ds ÷: qͥ qͦd uult ñ
pot̃. S dm ipsi ut puto credẽ se^ negant.
Recipiant gͥ: qr omĩa quec̃q uoluit dñs
fec̃. Simul gͦ necessario recipiant: qmhãc
mutationẽ ut possit nata pati. si uoluit
dñs fecit. Si enĩ ipsa oĩum rerũ nata cũ oĩno
nichil ẽe̾t. uolente do factũ ẽ ut ẽẽt. & in
tot rerũ uarias spẽs formaret᷑: qͦm panis &
uini nat᷑a iã existens. uolenti do resistet:
ut uł in unũ aliud transferat᷑: Pridicłi
hoiẽs: qͥ dũ se defensitare natam estimant:
uĩ nate se potiꝰ ignorare demonstrant.
Nã sic tu ipse testaris. qͥ ꝑ artẽ medicine
ciboꝵ natas & hominũ nosti: cotidie natã
panis quẽ comedimꝰ & iuni qͦd bibimꝰ natã¬
lit in nr̃ãm carnẽ & nr̃m sanguinẽ trans¬
mutat᷑. Ed si tantũ pot̾ uent̃ hominis
seu etiã cuiꝰcq animalis. ut panẽ & uinũ

Expanded text:
Deum credunt. Non enim vere Deus est qui quod vult non Deum credunt. Non enim vere Deus est qui quod vult non potest. Sed Deum ipsi, ut puto, credere se non negant. Recipiant igitur, quia omnia quaecunque voluit Dominus fecit. Simul ergo necessario recipiant quoniam hanc mutationem ut possit natura pati, si voluit, Dominus fecit. Si enim ipsa omnium rerum natura cum omnino nihil esset, volente Deo factum est ut esset, et in tot rerum varias species formaretur, quomodo panis et vini natura jam existens volenti Deo resistet, ut vel in unum aliud non transferatur? Perridiculi homines, qui, dum se defensitare naturam existimant, vim naturae se potius ignorare demonstrant! Nam, sicut tu ipse testaris, qui per artem medicinae ciborum naturas et hominum nosti, quotidie natura panis quem comedimus, et vini quod bibimus, naturaliter in nostram carnem et nostrum sanguinem transmutatur. Quod si tantum potest venter hominis seu etiam cujuscunque animalis, ut panem et vinum,
Abbreviated transcription (Latin):
dñs dedit obuare tẽptabimꝰ. G.¬
unc primũ berengarianis utͥsq
respondeamꝰ. Isti & enĩ lic& int̾se
diuersi sint: contra nos tũ unã habent
pene sentenciã: ꝓ argum̃tis nicuntur
eisdẽ. Utriq enĩ nichil de pane s uiuo
mutari e̾ẽntialit̾ asserunt. Nunc ar¬
gum̃ta eoꝵ uideamꝰ: ac pͥmũ qͥd de
uat᷑a afferant discutiamꝰ. Nã cũ dic̃t.
ñ pot̾ hanc mutationẽ natã pati.
aut absolute. & absq ulla exceptione.
dicẽ hoc habent: ut uullatenꝰ scilic&
uec uolente do hoc possit: aut cũ aliqͣ
exceptioẽ. At si absolute & absq ulla
exceptione dicunt: primũi quidẽ uoluntatis di
manifestos aduersarios se eẽ declarant: dũ ei
aliqͥd impossibile ẽẽ confirmant. Ipsi deniq
seipsos destrunt: qͦtiens illũ quẽ dixisti psal
frustra eũ canunt: nec iã dñm onuĩpotentẽ
cređdt. cui uolenti nat᷑am aliquã resistere
contendt. Si aut̃ omĩpotentẽ ñ crecłt: nec

Expanded text:
nus dederit, obviare tentabimus. Nunc primum Berengarianis utrisque respondeamus. Isti etenim, licet inter se diversi sint, contra nos tamen unam habent pene sententiam, et argumentis nituntur eisdem. Utrique enim nihil de pane et vino mutari essentialiter asserunt. Nunc argumenta eorum videamus, ac primum quid de natura asserant discutiamus. Nam cum dicunt, Non potest hanc mutationem natura pati, aut absolute et absque ulla exceptione dicere hoc habent ut nullatemus scilicet, nec volente Deo hoc possit, aut cum aliqua exceptione. At si absolute et absque ulla exceptione dicunt, primum quidem voluntatis Dei manifestos adversarios se esse declarant, dum ei aliquid impossibile esse confirmant. Ipsi denique seipsos destruunt, quoties illum, quem dixisti, psalfrustra eum canunt; nec jam Dominum omnipotentem credunt, cui volenti naturam aliquam resistere posse contendunt. Si autem omnipotentem non credunt, nec
Abbreviated transcription (Latin):
Denengarius & qui eũ secunt᷑ asseuant
eucharistiam dnĩ ñ eẽ uere substanti¬
alitq corpus & sanguinẽ dni: s sola uoce
sic. appellari. ꝓ eo quod tanquã umbra & fi¬
gã significatiua sit corporis ꝙ sanguinis
añi. Nec de hoc iouerer ad eos si carnalit̾
sipientes sod̾m sensꝰ fallerent̃: nͥ qr ñ nullaᷤ
ut supra memorasti ratiuncłas obtende.
s eas ex qͥbda beati augustini sencentiis
munire uident᷑. Aliqua etiã uerba dni
saluatoris iaetitant: ex qͥb infirmi scan¬
dalizari possint. Ac pͥmũ ipsas racuneu¬
ias: deinde auctoritates ponã. Nlatã inqͥ¬
unt: hanc mutationẽ ñ patit᷑. Cuniq af¬
fert̃ eis scͥptũ qr omĩa quec̾q uoluit diis
fec:s hanc inqͥunt mutationẽ ñ uoluit.
Absit enĩ ut fas sit xp̃m dencib acteri.
aut partib dissipari: sic̃ ista dentibus
acterunt᷑: & in partes dissipant᷑. Ad hȩc
si placet intim responde. Post modũ uero
cecã ꝓponã. qͦ diligentiꝰ oꝑe distͥbuto. sin¬

Expanded text:
um sequuntur, asseverant Eucharistiam Domini non esse vere substantialiterque corpus et sanguinem Domini, sed sola voce sic appellari, pro eo quod tanquam umbra et figura significativa sit corporis et sanguinis Domini. Nec de hoc moverer adeo, si, carnaliter sapientes, secundum sensus fallerentur, nisi quod nonnullas, ut supra memorasti, ratiunculas obtendere, et eas ex quibusdam beati Augustini sententiis munire videntur. Aliqua etiam verba Domini Salvatoris jactitant, ex quibus infirmi scandalizari forsitan possint. Ac primum ipsas ratiunculas, deinde auctoritates ponam. Natura, inquiunt, hanc mutationem non patitur. Cumque affertur eis scriptum, quia omnia quaecunque voluit Dominus fecit , sed hanc, inquiunt, mutationem noluit. Absit enim ut fas sit Christum dentibus atteri, aut partibus dissipari, sicut ista dentibus atteruntur et in partes dissipantur. Ad haec, si placet, interim responde, postmodum vero caetera proponam, quo diligentius opere distributo, sin