comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cõmendaui: spũaliter intellectũ uiuificab
uos. caro aut̃ non ꝑdest quicquã Sed quon
illi intellexerunt: Carnẽ qͥppe sic intellerer
qͦmͦ in cadauere uendit̾: uit in macello dilan¬
at᷑. Sciens aut̃ iħcait. Hoc uosscandalirat¬
Sigͦ uideritis filiũ hominis ascendentẽ ubi
erat prius. Quid ẽ hoc: Illi putabant ei
erogaturũ corpꝰ suũ. ille dixit seascensurũ
incȩlũ utiq integrũ. Cũ uideritis filiũ ho¬
minis ascendentẽ ubieratł uel tunc uidebi¬
uel cunc intelligetis qr grã eiꝰ ñ consumit᷑ mor¬
sib. MNon enĩ reuera credendũ ẽ corpus ip̃i
cũ spũale sit & inuisibile. more ciboꝵ com¬
muniũ dentib & morsib ntis posse discerpio
consumi: sed quanuis insacram̃to suo ueresit
& uere sumat᷑. quantũ ad substantiã. ueriꝰ

Expanded text:
commendavi: spiritaliter intellectum vivificabit vos; caro autem non prodest quidquam. Sed quomodo illi intellexerunt? Carnem quippe sic intellexerunt, quomodo in cadavere venditur, aut in macello dilaniatur. Sciens autem Jesus ait: hoc vos scandalizatsi ergo videritis Filium hominis ascendentem ubi erat prius . Quid est hoc? Illi putabant illum erogaturum corpus suum, ille dixit se ascensurum in coelum, utique integrum. Cum videritis Filium hominis ascendentem ubi erat prius, cervel tunc intelligetis, quia gratia ejus non consumitur morsibus. Non enim revera credendum est corpus Christi, cum spirituale sit et invisibile, more ciborum communium dentibus et morsibus nostris posse discerpi et consumi; sed quamvis in sacramento suo vere sit, et vere sumatur quantum ad substantiam, verius
Abbreviated transcription (Latin):
debat dicens. Quia omis res illarũ rerũ.
naturã & ueritatẽ in se concinet. ex qͥb con¬
ficit᷑. Ed absit. Sacrificiũ enĩ eccłe reue¬
ra ueritatẽ & naturã inse continet earum
rerũ ex qͥb conficit᷑. qr uere & nat᷑alit con¬
tinet corpꝰ xp̃i & sangͥnẽ: & nichilominꝰ
uere & nat᷑alit elem̃toꝵ eande quȩ fuerat
speciem. Alioqͥn qͦm uerũ erit qͦd de elem̃¬
tis sacranĩtalib ambrosiꝰ dic̃. ut sint quȩ
erant . ẜ in aliud cõmutent᷑. nͥ de eis in sac᷑¬
mento & aliqͥd reseruet᷑ ut sit qͦd fuerat.
& aliqͥd mutet᷑ ut meliꝰ fiat: Itẽ quomͦ
uerũ erit. qͦd p̾sente nicholao papa &

Expanded text:
bat dicens: « Quia omnis res illarum rerum naturam et veritatem in se continet, ex quibus conficitur. » Quod absit! Sacrificium enim Ecclesiae revera veritatem, et naturam in se continet earum rerum ex quibus conficitur, quia vere et naturaliter continet corpus Christi et sanguinem, et nihilominus vere et naturaliter elementorum eamdem quae fuerat speciem. Alioquin quomodo verum erit, quod de elementis sacramentalibus Ambrosius dicit, ut sint quae erant, et in aliud commutentur, nisi de eis in sacramento et aliquid reservetur, ut sit quod fuerat et aliquid mutetur, ut melius fiat? Item quomodo verum eri
Abbreviated transcription (Latin):
spũale sit ꝙ incorruptibile & inuisibile. nec tamĩ
minus substantiale insacram̃to: testant᷑ ceteri
scĩ cũ eusebio. Unde ambrosiꝰ in libro de sacramtiᷤᷤ.
his sacram̃tis pascit .iͦ eccłam suã: quib animȩ
firmat᷑ substantia. Quidedamꝰ &bibamꝰ. ꝑ ꝓpħã

Expanded text:
uale sit, et incorruptibile, et invisibile, nec tamen minus substantiale in sacramento testantur sancti cum Eusebio. Unde Ambrosius in libro De sacramentis : « His sacramentis pascit Christus Ecclesiam suam, quibus animae firmatur substanti
Abbreviated transcription (Latin):
one repecita. hic ẽ sangͥs meus. Ergo ad nucũ
precipientis. repente ex nichilo substicerunt
ercelsa cȩloꝵ. ꝓfunda fluctuũ. uasta t̾rarũ:
paripotentia in spũalib sacram̃tis. ubi p̾ci¬
pit uirtꝰ. reiseruit effectus. Quis gͦ de uul¬
go talis ut unicꝰ filius di. in eade carne quam
sũpsit ex uirgine sacram̃tũ ppiciationis nob̾
indextã di sedens exequat᷑. & inuisibilis sac̾
dos usibiles creaturas. insubstantiã suicor¬
poris conuertat: Aqua p̾sũptione eusebiꝰ¬
nos prorsus cõpescens ait. Cũ reuerendum
altare cibis satiandꝰ ascendis. sacrũ di corpꝰ tui
osangͥnẽ fide respice: mente continge. hono¬
re mrare. cordis manu suscipe. &maxime hau¬
stu int̾iori assume. S post pauca. Ad cogno¬
scendũ & ꝑcipiendũ sacͥficiũ ueri corporis ip
sius. te robur ⁊ potentia consecrantis inui

Expanded text:
et bibite, hic est sanguis meus . Ergo, sicut ad nutum praecipientis repente ex nihilo substiterunt excelsa coelorum, profunda fluctuum, vasta terrarum, pari potentia in spiritualibus sacramentis ubi praecipit virtus, rei servit effectus. Quis ergo de vulgo talis, ut unicus Dei Filius, qui in eadem carne quam sumpsit ex virgine sacramentum propitiationis nobis in dextera Dei sedensrdos visibiles creaturas in substantiam sui corporis convertit? A qua praesumptione Eusebius prorsus nos compescens, ait: « Cum ad reverendum altare cibis satiandus accedis, sacrum Dei tui corpus et sanguinem fide respice, mente continge, honora, mirare, cordis manu suscipe, et maxime haustu interiori assume. » Et post pauca: « Ad agnoscendum et percipiendum sacrificium veri corporis, ipsa te roboret potentia
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ in enigmate. Unde itẽ augustinꝰ insermo¬
ne suꝑ orationẽ dñicam. Cum transierit uita
do transit dies: & uenit alius dies. Nũqͥd uo¬
cabit᷑ cotidie. quando erit et̾nus unus dies:
Sane duob modis intelligenda ẽ ista petitio
de pane cottidiano: siue ꝑnecessitate carnalis
uictꝰ. siue ꝓnecessitatẽ spũalis alimoniȩ.¬
Norunt spualẽ alimotiiã fideles: quando¬
& uos si puri estis. accepturi estis etiã de alta¬
ridei. Panis erit.s ipse cotidianꝰ: huic uite
necessarius. Numquid enĩ eucharistiã ac¬
inetnũ regnare ceꝑimꝰ: Ergo eucharistia
non solũ uentre. s s mente reficiam̃. Et pau¬
lo post. Quando illuc uenerimꝰ. ipsũ uer¬
bum manducaturi sumꝰ. & bibituri: quonͦ
angłi mͦ. Hident enĩ ipsã ueritatẽ. & illo
fonte saciant᷑: unde nos irroram̃. Quiagͥ
et̾nitate ꝓp̃o congruit. qͦmͦ uniꝰ ꝑsone cũ ipso

Expanded text:
et in aenigmate. Unde item Augustinus in sermoet in aenigmate. Unde item Augustinus in sermone super orationem Dominicam : « Cum transierit vita do transit dies, et venit alius dies. Numquid vocabitur quotidie, quando erit aeternus unus dies? Sane duobus modis intelligenda est ista petitio de pane quotidiano: sive pro necessitate carnalis victus, sive ritualem alimoniam fideles, quam et vos scituri estis, accepturi de altare Dei. Panis erit et ipse quotidianus, huic vitae necessarius. Numquid enim Eucharistiam acin aeternum regnare coeperimus? Ergo eucharistia non solum ventre, sed et mente reficiamur. » Et paulo post: « Quando illuc venerimus, ipsum Verbum manducaturi sumus et bibituri, quomodo angeli modo. Vident enim ipsam veritatem, et ipso fonte satiantur, unde nos irroramur. Cum aeternitate Christo congruit, quomodo unius personae cum ipso
Abbreviated transcription (Latin):
concitandũ de sidiũ uel fletũ. ubi ñ pegre
ꝓfecta. s p̾sens semꝑerit uita et̾na & gau¬
diũ: iđo apłs huic sacram̃to ne et̃nũ uideat᷑.
finẽ denuntians ait. Quotienscũq mandu¬
cabitis hunc panẽ ꝯcalicẽ bibetis: mortem
dnĩ annuntiabitis donec ueniat. Quod au¬
gustinus exponens in libro contra faustũ
ait. Significat finẽ scłi. quando erit scõꝵ
reqͥes. ñ adhuc insacram̃to spei. quo in hoc¬
tẽ pore consociat᷑ eccła quando bibit᷑ quod
de xͥ latere manauit: sed iã in ipsa ꝑfectio¬
ne salutis eterne. cũ tradẽtur regnũ do
&pat̾. ut in illa ꝑspicua contemplatioe
in comiugi mutabilis ueritatis. nullis miste¬
non .ẽ. in ȩt̾num mors xͥ annuntianda.s tancũ
donec ueniat. qr p̾ea nullis misteriis egebimꝰ.
constat illud transitoriũ ẽẽ signũ & tempora¬
le. qͦ tantũ egemꝰ nc̃. dũ uidemus ꝑ speculũ

Expanded text:
concitandum desiderium vel fletum, ubi non peregre concitandum desiderium vel fletum, ubi non peregre profecta, sed praesens semper erit vita aeterna et gaudium, ideo Apostolus huic sacramento, ne aeternum videatur, finem denuntians, ait: Quotiescunque manducabitis hunc panem et calicem bibetis, mortem Domini annuntiabitis donec veniat . Quod Augustinus exponens in libro contra Faustum ait: « Significat finem saeculi, quando erit sanctorum requies, non adhuc in sacramtempore consociatur ecclesia, quamdiu bibitur, quod de Christi latere manauit, sed iam in ipsa perfectione salutis aeternae, cum tradetur regnum deo et patri. ut in illa perspicua contemplatione incommutabilis ueritatis nullis mystenon est in aeternum mors Christi annuntianda, sed tantum donec veniat, quia postea nullis mysteriis egebimus, constat illud transitorium esse signum et temporale, quo tantum egemus nunc, dum videmus per speculum
Abbreviated transcription (Latin):
mine scãrum scͥpturarũ. & sacram̃toꝵ cȩ¬
lestiũ refectione opꝰ habemꝰ : in futuro au¬
tẽ calib ñ egebimꝰ subsidiis. ubi iuxta
psalmistȩ uocẽ qͥcũq apparuerint cũ iusti¬
sacietas. uel qͦmͦ egebimus sacra sũ iii mĩto.
quod utiq oculus corporalit̃ uidit. cũ ds dili¬
cũ eũ uidibimꝰ sicut ẽ. qͦmͦ necessaria erit
huiꝰ modi cõmemoratio. cũ inp̾senti eiꝰ uisioe
nulla possit int̾cide obliuio: Unde iheroni¬
mus in pͥma epła ad corinthios. Hanc ulci¬
mã memoriã nob̾ reliqͥt. quẽ ad modũ siqͥs
ꝑegre ꝓficiscens. aliqͦd pignꝰ ei quẽ diligit
relinquat. ut qͦtiens cumq illud uidit possit
& eiꝰ beneficia & amicitias memorari: quẽ si il¬
le ꝑfecte dilexit. sine ingenti illud desiderio
uel flecu uide ñ potest. Id̾o hoc saluator tra¬
didit sacram̃tum: ut ꝑhoc ͤ cõmoneam. quia
ꝓ nob̾ mortuus ÷. Nam & ido cũ accipimus
gͥ cõmemoratio mortis ñ erit necessaria. id

Expanded text:
m Scripturarum et sacramentorum coelestium refectione opus habemus, in futuro autem talibus non egebimus subsidiis, ubi juxta Psalmistae vocem, quicunque apparuerint cum justisatietas? vel quomodo egebimus sacramento, quod utique oculus corporaliter videt, cum Deus dilicum eum videbimus sicut est, quomodo necessaria erit hujusmodi commemoratio, cum in praesente ejus visione, nulla possit intercidere oblivio? Unde D. Hieronymus in primam Epistolam ad Corinthios: « Hanc ultimam memoriam nobis reliquit quemadmodum si quis peregre proficiscens, aliquod pignus ei quem diligit relinquat, ut, quotiescunque illud viderit, possit et ejus beneficia et amicitias memorari; quem si ille perfecte dilexerit, sine ingenti illud desiderio vel fletu videre non potest. » Ideo hoc Salvator tradidit sacramentum, ut per hoc semper commoneamur, quia pro nobis mortuus est. Nam et ideo cum accipimus,igitur commemoratio mortis non erit necessaria ad
Abbreviated transcription (Latin):
sũ panis uiuus fig̾ate: qr si ipse credit̾ pa¬
nis fieri uere. qͦmͦ eande redẽptionẽ qua se¬
mel fecit incruce oꝑari poterit etiã inal¬
tari cotidie: Nã qui semel incarnatꝰ paulo
minus ab angłis ẽ minoratꝰ qr factus passi¬
bilis: hic totiens impanatus. quotiens in al¬
tari consecrat᷑. ipsis hominib multo mi¬
nor fieret. qr factus irracionalis. Sic̃ enĩ
irrationalitate sua: & qr ita minor fieret sui
redemptis. ñ uidẽtur equũ ẽẽ &sufficiens
preciũ redempcionis. Sienĩ neq in cȩlo neq
in terra neq subtꝰ t̾ram inuentꝰ ẽ dignꝰ qui
apperiret librũ nr̃e redeptionis. qr neq an¬
gelus neq homo uiuus neq morcuus. quan¬
cominus aliqͥs infra hominẽ factꝰ: Absur¬
dũ ẽ gͥ de di sapientia tã stulte sentire. ali¬
quasq scripturas ad huius modi sensũ iuflecte
ed iterum huiꝰ mutationis ix re¬
trahunt aliqͥ nimis simplicit᷑ a cõmuni

Expanded text:
sum panis vivus , figurate, quia, si ipse creditur pasum panis vivus , figurate, quia, si ipse creditur panis fieri vere, quomodo eamdem redemptionem, quam semel fecit in cruce, operari poterit, etiam in altari quotidie? Nam qui semel incarnatus, paulo minus ab angelis est minoratus, quia factus passibilis, hic toties impanatus, quoties in altari consecratus, ipsis hominibus multo minor fieret, quia factus irrationalis. Sicut enimirrationalitate sua: et ita quia minor fieret suis redemptis, non videretur aequum et sufficiens esse pretium redemptionis. Si enim neque in coelo, neque in terra, neque subtus terram inventus est dignus qui aperiret librum nostrae redemptionis , quia neque angelus, neque vivus homo, neque mortuus, quanto minus aliquis infra hominem factus. Absurdum est igitur de Dei sapientia tam stulte sentire, aliquasque Scripturas ad hujusmodi sensum inflecteed iterum hujus mutationis trahunt aliqui nimis simpliciter a communi
Abbreviated transcription (Latin):
mã rp̃o ñ dicamꝰ imꝑsonatã. s quanuis ipsa
panis substantia mirifice in corpͦ xͥ conuersa
sit. panis tam̃ forma insacram̃to remanens.
de sistere credat᷑. ne de impanatione aliqua
heresis oriat᷑. Nã si impanat᷑ ⁊p̃c. uel in
panem conuertit᷑. quod ẽ nefarium: cũ sit in¬
mutabilis. uel fit panis sicut uerbũ caro fac¬
tũ ẽ. quod friuolũ ẽ. cũ ñ astruat auctoritas
fiat corpꝰapi. ita ut ñ remaneat panis. Non
enĩ eet magnũ qͦd apłs ad cõmendandã homi¬
nib di dilectionẽ. & humanȩ nature digni¬
tatẽ ait. qr filiꝰ di angłos ñ apprehendit. s
sem̃ abrahe app̾hendit: si ille qͥ nature con
Sua enĩ imꝑsonatio iã ñ hominib singulariᷤ.
qr etiã panib facta cõmunis: sicut humane
natȩ minueret dignitatẽ. siͤetiã di erga
homines minus cõmendaret dilectionem.
Nongͦ moueat quẽquã qͦd ipse de seait. ego

Expanded text:
mam Christo non dicamus impersonatam. Sed, quamvis ipsa mam Christo non dicamus impersonatam. Sed, quamvis ipsa panis substantia mirifice in corpus Christi conversa sit, panis tamen forma in sacramento remanens, vitam omnino desistere credatur, ne de impanatione aliqua haeresis oriatur. Nam. si impanatur Christus, vel in panem convertitur, quod est nefarium, cum sit immutabilis, vel fit panis sicut Verbum caro factum est, quod frivolum est, cum non astruat auctoritas fiat caro Christi, ita ut non remaneat panis. Non enim esset magnum quod Apostolus ad commendandam hominibus Dei dilectionem, et humanae naturae dignitatem ait, quia Filius Dei angelos non apprehendit, sed semen Abrahae apprehendit, si ille qui naturae anSua enim impersonatio jam non hominibus singularis, quia etiam panibus facta communis, sicut humanae naturae minueret dignitatem, sic etiam Dei erga homines minus commendaret dilectionem. Non ergo moveat quemquam quod ipse de se ait: Ego
Abbreviated transcription (Latin):
fuscepit formã. ad unitatẽ ꝑsonae suȩ. quam¬
uis se ꝑsubgectã creatãm uisibilit̃ s ipse siue
ꝑ colũbȩ spẽm. siue ꝑ linguas igneas sit de¬
monstrare dignatꝰ. nũquã dictus ẽ minor
patre. Adhorã quippe apparuert̃ illa. que
sp̃m scm significando monstrarent. uisibi¬
lit̾ inuisibilẽ: colũba ꝓpt̃ amorẽ scm ig¬
nis aut̃ ꝓpt̾ caritatis lum̃ atq feruorem.
& ꝑacto significationis officio corporales il¬
li species transiert̃. atq ẽẽ ulterius desti¬
terunt. sicut colũba ignis nebulosa per
diem. luminosa ꝑ noctẽ. Yp̃c̃ aut̃ ñ hu¬
manã ad horã sũpsit effigiẽ in qua homi¬
nib appareret. ac deinde illa species ꝑiret:
sed in unitate ꝑsone suȩ manente inuisi¬
bili di forma. accepit uisibilẽ hoĩs formã
non solũ natꝰ in ea de hoie matre. uerũ eci¬
am creuit inea. manducauit. bibit. dor
suo ei qͥ illi subiecit omĩa erit subiectꝰ in
ea. Sic gͥ insacram̃to corporis xͥ panisfor¬

Expanded text:
ersonae suae, quamvis se per subjectam creaturam visibiliter et ipse, sive per columbae speciem, sive per linguas igneas sit demonstrare dignatus, nunquam dictus est minor Patre. Ad horam quippe apparuerunt illa quae Spiritum sanctum significando monstrarent visibiliter invisibilem, columba propter amorem sanctum, ignis autem propter charitatis lumen atque fervorem; et peracto significationis officio corporales illae species transierunt, atque esse ulterius destiterunt, sicut columna ignis nubilosa per diem, luminosa per noctem. Christus autem non humanam ad horam sumpsit effigiem, in qua hominibus appareret, ac deinde species illa periret; sed in unitate personae suae, manente invisibili Dei forma, accepit visibilem hominis formam, non solum natus in ea de homine matre, verum etiam crevit in ea, manducavit, bibit, dormsuo ei qui illi subjecit omnia, erit subjectus in ea. » Sic igitur in sacramanto corporis Christi, panis for
Abbreviated transcription (Latin):
humane carnis corporaliter appareret. ni¬
chilominus spũalis crederet᷑ quã credit̃
soliditas. color. sapor sentiat᷑: uel uerum
hoc eẽ. uł fantasticũ dr. Sedabsit ut per¬
fecta ueritas fantasiȩ fallacia astruatur.
isse legunt᷑. ñ fantastica sed uera corpori
in arre assumere astruant᷑: & incȩterisom¬
nib sacram̃tis noui testam̃ti ac ueteris
nichil fantasie s omĩa uera inueniantur.
ab surdũ enĩ reuera ẽ. ut qͦd ñ uere ẽ. ueri¬
tatẽ approbet: & qͦd deᷤ fallit estimationẽ.
de alio uerã exhibeat fidem. Fantastica
enĩ illusio magicis congruit & diabolicis
fraudib: ueritatis aut̃ assertio diuinissanc¬
tionib. Ne gͦ fantastica species sacram̃¬
to xͥ aliena ꝓrsus & indigna suꝑ induci
credat᷑. quȩ magis nouit fallere quam
ueritatẽ astruere : qͦmͦ id ñ solũ rationi.
sed & auctoritati sit contrariũ uideamꝰ.
Ult ait augustinꝰ. caro eiꝰ ÷ quã forma pa¬

Expanded text:
humanae carnis corporaliter appareret, nihumanae carnis corporaliter appareret, nihilominus spiritualis crederetur quam creditur soliditas, color, sapor sentiatur, vel verum hoc esse, vel phantasticum dicitur. Sed absit ut perfecta veritas phantasiae fallacia astruatur, isse leguntur, non phantastica, sed vera corpora in aere assumere astruantur; et in caeteris omnibus sacramentis Novi Testamenti et Veteris, nihil phantasiae, sed omnia vera invenim revera est, ut quod non vere est, veritatem approbet; et quod de se fallit aestimationem, de alio veram exhibeat fidem. Phantastica enim illusio, magicis congruit et diabolicis fraudibus: veritatis autem assertio, divinis sanctionibus. Ne ergo phantastica species, sacramento Christi aliena prorsus et indigna, superinduci credatur, quae magis novit fallere quam veritatem astruere, quomodo id non solum rationi, sed et auctoritati sit contrarium, videamus. Ut ait Augustinus: « Caro ejus est, quam forma pa
Abbreviated transcription (Latin):
uisibile reseruaret᷑: minueret᷑ fidei mericũ
uel ꝑeuidenti miracło. qr in consecratione
sacram̃ti panis omĩno euanesceret. uelq
obliuione sopita fidi de uotio torperet:
cũ intanto misterio signũ aliqͦd unde me¬
moria ãmoneret᷑ ñ suꝑeẽt. Nonenĩ frus
tradixit ds̃ hoc facite in meã cõmemora¬
tionẽ. sacram̃tũ exhibens sicut uerũ fidei.
sic uere uisibile excitande cõmemorationi:
ut qͦd fidi certũ ẽ. mentẽ pascat. quod ui¬
sui certũ ÷. deuotionẽ accendat. Quia enĩ
illũ scđ̾m carnẽ celos opportuit penetra¬
re. ut illuc confidentius tendemus: reli¬
quit carnalib nob̾ huiꝰ sacram̃ti uisibi¬
lem figurã. & caracterẽ carnis & sangͥnis
sui. ut suȩ passionis memoria incitati.
constantiꝰ hoc faceremus. Itẽ si elem̃ta
omnino mutarentur in xp̃i carnẽ. nichilam¬
plius eẽt. xp̃icaro quã mͦ ÷. sed s si ꝓpͥa species

Expanded text:
visibile reservaretur, minueretur fidei meritum, visibile reservaretur, minueretur fidei meritum, vel pro evidenti miraculo, quia in consecratione sacramenti panis omnino evanesceret, vel quia oblivione sopita fidei devotio torperet, cum in tanto mysterio signum aliquod unde memoria admoneretur non superesset. Non enim sutra dixit Dominus: Hoc facite in meam commemorationem , sacramentum exhibens sicut verum fidei, sic vere visibile excitandae commemorationi: ut quod fidei certum est, mentem pascat, quod visui certum est, devotionem accedat. Quia enim illum secundum carnem coelos oportuit penetrare, ut illuc confidentius tenderemus, reliquit nobis carnalibus hujus sacramenti visibilem figuram et characterem carnis et sanguinis sui, ut suae passionis memoria incitati, constantius hoc faceremus. Item, si elementa omnino mutarentur in Christi carnem, nihil amplius esset Christi caro quam modo est. Sed, etsi propria species
Abbreviated transcription (Latin):
tinus in libro sententiarũ ꝓsperi. Nos
aut̃ inspetie panis s uini quã uidemus
duas species. quẽ ad modũ ante consecra¬
tionẽ pendebamus. cum fidelit̾ fatea¬
mur ante consecrationẽ panẽ ẽẽ s uinũ.
quod natura formauit. post consecrati¬
specie. ipsoꝵ etiã substantiã quȩ iã corpꝰ
ap̃i facta ẽ remansisse: euident̃ tamen
astruit ante & post consecrationẽ easdem
ẽẽ species. quas ꝓpt̃ substantiȩ mutationẽ
ante o post ñ similit̾ sedic̃ pendere. Qura
tanĩ ex ipsis elem̃toꝵ insibilib speciebus
errat᷑ a multis: cum satis constet qͦd de eoꝵ
substantia corpus xp̃ifiat. qr ut ait augꝰ¬
tinus. corpus xͥ & sangͥs ex panis & uinisub¬
stantia efficit᷑. de ipsis spetiebus uideamꝰ.
Si enĩ panis ita omĩno mutet᷑ in corpꝰ xp̃i.
ut nichil ex eo suꝑsit uł appareat. aut si qͦd
apparet. ñ uerũ. s fantasticũ fiat: rationi
uidet᷑ contrariũ. Si enĩ pane mutato nichil

Expanded text:
 in libro Sententiarum Prosperi. Nos autem in specie panis et vini quam videmus duas species quemadmodum ante consecrationem comprehendebamus, cum fideliter fateamur ante consecrationem panem esse et vinum, quod natura formavit. Post consecratiibili specie ipsorum etiam substantiam, quae jam corpus Christi facta est, remansisse: evidenter tamen astruit ante et post consecrationem easdem esse species, quas propter substantiae mutationem ante et post non similiter se dicit pendere. Quia tamen ex ipsis elementorum visibilibus speciebus erratur a multis, cum satis constet quod de eorum substantia corpus Christi fiat, quia, ut ait Augustinus, corpus Christi et sanguis ex panis et vini substantia efficitur, de ipsis speciebus videamus. Si enim panis omnino ita mutetur in corpus Christi, ut nihil ex ipso supersit vel appareat, aut, si quod apparet, non verum, sed phantasticum fiat, rationi videtur contrarium. Si enim pane mutato nihil
Abbreviated transcription (Latin):
det᷑ querendũ si sac̾dos ẽ inuisibilis. qͦmͦ substan¬
tia sua st̃. cũ sint uisibilia corpꝰ ysanguis.
Sed sciendũ qr post resurrectionẽ. corpꝰ ap̃i.
sicut incorruptibile. ita ꝙ inuisibile fuit:
& quale ꝓdiit desepulchro. tale ẽ in panis &
uini sacram̃to. Quod enĩ legit pꝰ resurrecti¬
onẽ discipłis ostendisse manꝰ s latꝰ: beatus
gregorius ita distinguit inomelia paschali.
Corrũpi necesse ẽ quod palpat᷑.: & palpari
non potest qͦd ñ corrũpit᷑. Sed miro acq in¬
estunabilimꝰ redẽptor nr̃ & incorruptibile
pꝰ resurrectionẽ. &palpabile corpꝰ erhibuit.

Expanded text:
detur quaerendum, si sacerdos est invisibilis, quomodo sua substantia sunt, cum sint visibilia corpus et sanguis? Sed sciendum quia post resurrectionem corpus Christi, sicut incorruptibile, ita et invisibile fuit; et quale prodiit de sepulcro, tale est in panis et vini sacramento. Quod enim legitur post resurrectionem discipulis ostendisse manus et latus , beatus Gregorius ita distinguit in homilia paschali : « Corrumpi necesse est quod palpatur, et palpari non potest quod non corrumpitur. Sed miro et inaestimabili modo, Redemptor noster et incorruptibile post resurrecti
Abbreviated transcription (Latin):
guis insacram̃co. Quod aut̃ seipsũ distribu¬
erit discipłis. testat᷑ augustinꝰ intitulo psal¬
torẽ. inqͥens ita. Et ferebat᷑ manib suis. Hoc
uere qͦmͦ fieri possit in homine qͥs intelligat:
Quis enĩ portat̾ manib suis : Quomͦ incelli¬

Expanded text:
guis in sacramento. Quod autem seipsum distribuguis in sacramento. Quod autem seipsum distribuerit discipulis, testatur Augustinus in tit. psaltorem, inquiens ita: « Et ferebatur in manibus suis. Hoc vero quomodo fieri possit in homine; quis intelligat? Quis enim portatur manibus suis? Quomodo intelli
Abbreviated transcription (Latin):
erat in uulnerabile ostendit uulneratum.
Sicut hoc: sic & illud diuine potentiȩ ascri¬
bat᷑. Diuina enĩ oꝑatio ut ait gregoriꝰ si ra¬
tione cõp̾hendit᷑ ñ ẽ admirabilis: nec fides
habet meritũ. cui humana ratio p̾bet erꝑi¬
mentũ. Quigͦ dupplici forma humana scili¬
cet o sacram̃tali p̾sentẽ se exhibuit quasi
alterum. cum omĩno ide ẽẽt. & comedendum se
distͥbuit cũ uiuus & integer ꝑmaneret. nun¬
ne in illo sacram̃to se incorruptibilẽ s ĩmorta¬
le p̾buisse credendꝰ ẽ. inqͦ nec morsib attritꝰ
corrũpi. nec comestione cot hominũ deuoratꝰ
pocuit occidi: Sicut gͦ moriturꝰ inseipso. fac¬
tus ẽ ĩmortalis insacram̃to supranaturam:
sic cũ etiã tunc caro eiꝰ & sanguis cibis ꝙpotib
innouari posset. ac mutari ꝑ naturã inseipso.
non tam̃ uitio & nouo pane innouari aut mu¬
tari potuisse credenda ẽ. eade caro: uel ide san¬

Expanded text:
erat invulnerabile, ostendit vulneratum. erat invulnerabile, ostendit vulneratum. Sicut hoc, sic et illud divinae potentiae ascribatur. Divina enim operatio, ut ait B. Gregorius , si ratione comprehenditur, non est admirabilis; nec fides habet meritum, cui humana ratio praebet experimentum. Qui ergo duplici forma, humana scilicet et sacramentali, praesentem se exhibuit quasi alterum, cum omnino idem esset, et comedendum se distribuit, cum vivus et integer permaneret, nonne in illo sacramento se incorruptibilem et immortalem praebuisse credendus est, in quo nec morsibus attritus corrumpi, nec comestione tot hominum devoratus potuit occidi? Sicut ergo moriturus in seipso, factus est immortalis in sacramento supra naturam, sic etiam tunc cum caro ejus, et sanguis cibis et potibus innovari posset, ac mutari per naturam in seipso, non tamen novo vino et novo pane innovari aut mutari potuisse credenda est eadem caro vel idem san
Abbreviated transcription (Latin):
substantiã panis in substantiã corporisxͥ.
ut panis ñ sit. s appareat ẽẽ quod fuerat:
ꝯ corpus xp̃i ñ desistat eẽ qͦd erat. Dignũ
nãq ẽ. ut qr hoc sibi inseipso erat ꝓprie pro¬
pͥum : cȩteris suis oꝑib in cõmunicabile
facẽt tanti sui misterii miraculũ. Querit᷑
aut̃ cũdiis ante passionẽ discipłis sacramen¬
tũ corporis sui dedit quando erat naturȩ
passionib obnoriũ. sitam̃ ita incorrupti¬
bile & ĩmortale dedit illud insacramento
sicut dat᷑ nob̾ mͦ. maxime cũ dixerit. hoc
qui ꝑuob̾ effundet᷑. Sed ñ ẽ mirũ si ille qͥ
ante passionẽ cransfigurauit se intale
corpus quale pꝰ resurrectionẽ habicurus
erat. & post resurrectionẽ suã ostendit cor¬
pus suũ uulneratũ s palpabile quale ante
passionẽ habuerat: ita ĩmortale dederit
corpus suum in sacramĩto qͦderat moriturũ.
sicut post resurrectionẽ ide corpussuũ quod

Expanded text:
substantiam panis in substantiam corporis Christi, substantiam panis in substantiam corporis Christi, ut panis non sit, sed appareat esse quod fuerat, et corpus Christi non desistat esse quod erat. Dignum namque erat, ut quia hoc sibi in seipso erat proprie proprium, caeteris suis operibus incommunicabile faceret tanti sui mysterii miraculum. Quaeritur autem, cum Dominus ante passionem discipulis sacramentum corporis sui dederit, quando erat naturae passionibus obnoxium, si ita incorruptibile et immortale dederit illud in sacramento, sicut datur nobis modo, maxime cum dixerit: Hoc qui pro vobis effundetur . Sed non est mirum, si ille, qui ante passionem transfiguravit se in tale corpus quale post resurrectionem habiturus erat, et post resurrectionem ostendit corpus suum vulneratum et palpabile, quale ante passionem habuerat: ita immortale dederit corpus suum in sacramento quod erat moriturum, sicut post resurrectionem idem corpus suum quod
Abbreviated transcription (Latin):
brosuis ad cõꝑbandũ huiꝰ singłaris miste
rii miraculũ. duo mirabilia oꝑa dei pre¬
misit: unũ creationis qua fec̃ existere que
ñ erant. alterũ mutationis. qua ea que
erant fieri fec qͦd ñ erant. quoꝵ qr ab alto
quieuit. ne deinceps er nichilo substanti¬
as creet ac formas. alterũ nat̾e cõmuni¬
cauit. qͦ ea quȩ st̃. in id qͦd ñst̃. mutant᷑¬
scđm formã. ut uirga inserpentẽ mira¬
bilit̾. & ome sem̃ infructũ suigenu̾s natã¬
liter. terciũ pͥuilegio diuini sermonis
ascͥbens subiecit. & hoc qͦd conficimꝰ corpus
er uirgine ẽ. In p̾senti enĩqͦ dinit. confi¬
cimꝰ. uouitatẽ panis: ui corpore qͦd exuir¬
gine ẽ. inutabilitatẽ autiquȩ ueritati
astruxit. ut dum panis manente formasua
mutat᷑ in id qͦd ñerat. corpꝰ scilicet .xͥ. quod
ex uirgine erat p̾ter ordinẽ nacure nec de
mã mutari scd̾m natę cõmunicatã consu¬
ecudinẽ. s nouo & inaudico mͦ ita mutari

Expanded text:
rosius ad comprobandum hujus singularis mysterii tertium miraculum, duo mirabilia opera Dei praemisit; unum creationis, qua fecit existere quae non erant; alterum mutationis, qua ea quae erant fieri fecit quod non erant. Quorum quia ab altero quievit, ne deinceps ex nihilo substantias creet ac formas, alterum naturae communicavit, quo ea quae sunt, in id quod non sunt, mutantirga serpentem, mirabiliter, et omne semen in fructum sui generis naturaliter. Tertium privilegio divini sermonis ascribens subjecit: et hoc quod conficimus corpus, ex virgine est. In praesenti enim quod dixit, conficimus novitatem panis; in corpore quod ex virgine est immutabilitatem antiquae veritatis astruxit, ut, dum panis manente forma sua mutatur in id quod non erat, corpus scilicet Christi quod ex virgine erat praeter ordinem naturae: Nec de mam mutari secundum naturae communicatam consuetudinem; sed novo et inaudito modo ita mutari
Abbreviated transcription (Latin):
de uulgo hoĩs carnẽ: sangͥnẽ in misterio sum
sed carnẽ uiuificatͥcem & ipsius uerbi ꝓpriã
factã: ne cam̃ uerbis beati augustini quib
dix̃ ex persona dñi. ñ boc corpus qͦd uidetis
manducat᷑i estis. quasi illud remouendo a
se. & iterũ. misteriũ ur̃m in mensadñi po¬
sicũ ẽ. estote qͦd uidetis s accipite qͦdestis.
ne ex hac quasi unitatis familiaritate sib¬
repat. ut ad hanc dignitatẽ aspirare p̾su¬
mat aliqͥs. ut suũ uł alicuiꝰ corpꝰ de uulgi
tͥnitate quarto. Quis tã sc̃s & iustꝰ sac̾do
quã unicꝰ filius dei: Et qͥd tã grate offera
& suscipi posset. quã caro sacrificii nr̃i.
corpus effectũ sac̾dotis nr̃i. ut qm̃ quat¬
cuor consid̾ant᷑ in om̃i sacͥficio. cui offerat
a qͦ offerat᷑. qͥd offerat̃. ꝑ qͥb offerat᷑. idem¬

Expanded text:
de vulgo hominis carnem et sanguinem in mysterio sumi, de vulgo hominis carnem et sanguinem in mysterio sumi, sed carnem vivificatricem, et ipsius Verbi propriam factam, ne tamen verbis B. Augustini, quibus dixit ex persona Domini, non hoc corpus quod videtis manducaturi estis, quasi illud removendo a se, et iterum mysterium vestrum in mensa Domini positum est, estote quod videtis et accipite quod estis, ne ex hac quasi unitatis familiaritate subrepat, ut ad hanc dignitatem aspirare praesumat aliquis, ut suum vel alicujus corpus de vulgo Trinitate : « Quis tam sanctus et justus sacerdos, quam unicus Filius Dei? Et quid tam et suscipi posset, quam caro sacrificii nostri, corpus effectum sacerdotis nostri? Ut quoniam quatuor considerantur in omni sacrificio; cui offeratur, a quo offerat
Abbreviated transcription (Latin):
uerbis. nata ẽ heresis tẽpore celestim pape
&cyrilli alexandriniep̃i: qͥb annicentibus
celebrata ẽ synodus ephesina. & destructa
posse in mundo mutari: sed incarnẽ o san¬
gͥnem cuilibet filii hominis iusti &scĩ. qui
templũ di & merito suo corpus xͥ e̾ẽt. deqͦ
contra hanc heresim ita scripserẽ. nestorio
poris & p̾ciosi sangͥnis .xͥ. omĩum nr̃m redẽp¬
toris effecti: ñ ut cõmunẽ carnẽ ꝑcipientẽ.
qͦd absit. nec ut uiriscĩficati & uerbo comunc¬
ti scđ̾m dignitatis unitatẽ. aut sicut diui¬
nã possidentis habitationẽ: sed uere iuiuifi¬
cat̾cem & ipsiꝰ uerbi ꝓpͥam factã. uica enĩ
nataliter ut ds existens. qui eid̾e ꝓpriȩ
carni unitꝰ ẽ: uiuificatͥcẽ eam ẽẽ ꝓfessus
est. Et ido quanuis dicat. nisi manduca¬
ueritis carnẽ filii hominis: non camen ean
ut hominis unius ex nob̾ exstimare debenꝰ
Quomͦ enĩ uixta naturã suã uiuificatͥx essep¬
Cum gͦ hac synodo satis astructũ sit ñ alicuꝰ

Expanded text:
a est haeresis tempore Coelestini papae, et Cyrilli Alexandrini episcopi, quibus adnitentibus celebrata est synodus Ephesina, et destructa est posse in mundo mutari, sed in carnem et sanguinem cujuslibet filii hominis justi et sancti, qui templum Dei, et merito suo corpus Christi esset dcontra hanc haeresim, ita scripserunt Nestorioporis et preciosi sanguinis Christi omnium nostrum redemptoris effecti. Non ut communem carnem percipientes quod absit, nec ut uiri sanctificati et uerbo coniuncti secundum dignitatis unitatem, aut sicut diuinam possidentis habitationem, sed uere uiuificatricem, et ipsius Verbi propriam factam. Vita enim naturaliter ut Deus existens, qui eidem propriae carni unitus est, vivificatricem eam esse professus est. Et ideo quamvis dicat: Nisi manducaveritis carnem Filii hominis, non tamen eam ut hominis unius ex nobis existimare debemus. Quomodo enim juxta naturam suam vivificatrix esse pocatus. » Cum ergo hac synodo satis astructum sit, non alicujus
Abbreviated transcription (Latin):
quã ñ habebat nat᷑a : Aduertimꝰ gͥ maio¬
rem eẽ gram: quã naturã. Quod si tantũ
ualuit humana benedictio ut naturam
conuerteret: qͥd dicimꝰ de ipsa consecratio
ne diuina. ubi uerba ipsa dnĩ saluatoris
oꝑant᷑: Nam si sacram̃tũ istud qͦd accipiᷤᷤ¬
ea quȩ stͥ id mutare quod ñ erant: Nun¬
ne maiꝰ ẽ nouas res dare. quã mutare na¬
turas: Quod argum̃tis utim̃ suis utam̃
exemplis: incarnationisq astruam̃ miste
rii ueritatẽ. Numquid nature usus pre¬
cessit. cũ ap̃c dñs ex maria nasceretur:
generauit. Et hoc qͦd conficimꝰ corpꝰ ex
uirgine ẽ. Qid hic queris nature ordinẽ
xͥ in corpore. cũ p̾ter naturã sit ipse dĩs¬

Expanded text:
quam non habebat natura? Advertimus igitur majoquam non habebat natura? Advertimus igitur majoris esse gratiam, quam naturam. Quod si tantum valuit humana benedictio, ut naturam cone diuina ubi uerba ipsa domini saluatoris operantur? Nam sacramentum istud quod accipiea quae sunt, in id mutare quod non erant? Nonne majus est novas rebus dare, quam mutare naturas? Quid argumentis utimur? suis utamur exemplis, Incarnationisque erii ueritate. Nunquid nature usus precessit, cum Iesus dominus ex Maria nasceretur? generauit, et hoc quod conficimus corpus ex uirgine est. Quid hic queris nature ordinem in Christi corpore, cum preter natura
Abbreviated transcription (Latin):
pondet cͥ augustinꝰ in libro sententiarum
uit̾ ad p̾sens respondeo. Misteriũ fidi est:
credi salubrit̾ pot̾: inuestigari utilit̾ non
indo corporalis intelligentie legẽ: neoꝑi¬
b suis similẽ dicamꝰ factorẽ. Et post pau¬
ca. Hoc fides credat. intelligentia ñ reqͥrat:
ne aut ñ inuentũ putet incredibile. aut
repertũ ñ credat singulare. Itẽ ambrosiꝰ
uine grȩ sacram̃to excludens. ait. Forte dicas.
Aliud uideo. Emͦ tu mͥ asseris quod corpus xͥ
accipiã : Et hoc suꝑẽ nob̾ ut ꝓbemꝰ. Quantis
utim̃ exẽplis. ut ꝓbemꝰ ñ hoc eẽ quod nat᷑a
formauit. sed qͦd benedictio consecrauit:
maiorẽq ẽẽ uim benedictionis quã nature.
qr benedictione ipsa natã mutat᷑. Uirgam
tenebat moyses: piecit eã & facta ẽ serpenꝰ.
Et post pauca. Tetigit moyses petrã: et
aqua de pecra ꝓflunt. Nũquid ñ pret̾ na¬
turã oꝑata ẽ grã. ut aquã uomeret petͣ

Expanded text:
pondet tibi Augustinus in libro Sententiarum pondet tibi Augustinus in libro Sententiarum uiter ad presens respondeo. Misterium est fidei credi salubriter potest, uestigari utiliter non in Deo corporalis intelligentiae legem, ne operibus suis similem dicamus esse factorem. » Et post pauca: « Hoc fides credat, intelligentia non requirat, ne aut non inventum putet incredibile, aut repertum non credat singulare. » Item Ambrosivinae gratiae sacramento excludens ait: « Forte dicas: Aliud video; quomodo tu mihi asseris, quod corpus Christi accipiam? Et hoc superest nobis ut probemus. Quantis utimur exemplis, ut probemus, non hoc esse quod natura formavit, sed quod benedictio consecravit, majoremque esse vim benedictionis, quam naturae, quia benedictione etiam natura ipsa mutatur! Virgam tenebat Moyses, projecit eam et facta est serpens. » Et post pauca: « Tetigit Moyses petram, et aqua de petra profluxit. Nunquid non praeter naturam operata est gratia, ut aquam vomeret petra,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ grãm: quã incuilibet uł etiã ipsius xͥ sto
macho ꝑ nacurã. Instomacho enĩ xp̃i panis
yuinũ ñ mutata uel deficiente substantia
sed forma. nouã carnẽ & nouũ sangͥnẽ cor¬
rupcioni aliquatinꝰ obnoriũ. sic̃ inceti̾s ho¬
minib generauit : insacram̃to aut̃ mutata
substantia ñ forma. panis s uinũ ñ fit no¬
ua caro & nouus sangͥs. sed existens substan¬
tia panis &uini. mutat᷑ incoexistentẽ sub¬
stantiã corporis xͥ. ita ut nouitate sua ni¬
chil in ipso innouet. mutatione sua nichil
non in uirũ ꝑfectũ resurrexit: si detͥmen
um de corpore diui post resurrectionem
chro ñ uiderit. unde scriptũ ẽ. nec dabiᷤᷤ
scm̃ tuũ uidere corruptionẽ: clauis tam̃¬
ꝙ tam̃ & lancea ꝑrũpi pocuit. nec om̃i¬
no in incorruptione consistere. Si q̃ris
itaq qͦmͦ res corruptibilis in incorruptionẽ.
existens incoexistentẽ. noua in antiquã sine il¬
lius innouatione uł mutatione mutet᷑: res¬

Expanded text:
per gratiam, quam in cujuslibet vel etiam ipsius Christi stomacho per naturam. In stomacho enim Christi panis et vinum, non mutata vel deficiente substantia, sed forma, novam carnem et novum sanguinem, corruptioni aliquatenus obnoxium, sicut in caeteris hominibus generavit; in sacramento autem, mutata substantia non forma, panis et vinum non fit nova caro et novus sanguis, sed existens substantia panis et vini mutatur in coexistentem substantiam corporis Christi; ita ut novitate sua nihil in ipso innovet, mutatione sua nihil non in virum perfectum resurrexit; si detrimenum de corpore Domini post resurrectionem cro non viderit, unde scriptum est: Nec dabis sanctum tuum videre corruptionem ; clavis tamen et lancea perrumpi potuit, nunc omnino in incorruptione consistere. » Si quaeris itaque quomodo res corruptibilis in incorruptibilem, existens in coexistentem, nova in antiquam sine illius innovatione vel mutatione mutetur, res
Abbreviated transcription (Latin):
Signũ ẽ res p̾ter spem quã ingerit sensib.
aliud aliqͥd ex se faciens in cogitatione ue¬
nire. Itẽ alibi. Sacram̃tũ. inuisibilis grȩ
usibilis forma. Sciendũ aut̃ qͦd sacram̃¬
tũ &misterium in hoc differt. qr sacramĩ¬
tũ sigñ ẽ uisibile aliqͥd significans: miste¬
riũ u. aliqͥd occultũ ab eo significatũ. Al¬
cerũ tam̃ ꝓ altero ponit᷑. ut suꝑius dictũ
est.: misteriũ ur̃m accipitis. ut sit miste¬
rium occultans soccultũ. & sacram̃tũ
signans & signatũ. Unde maximus in qͣd ã
omelia epiphame. Mistica eiꝰ natiuitas: sempi¬
terno gaudio & terrã letificauit & cȩlum. Hẽ
gͦ regẽ celestiũ hominũq rectorẽ. sub carnis
misterio uenientẽ: impius tremit herodes.

Expanded text:
num est res praeter speciem quam ingerit sensibus, aliud aliquid ex se faciens in cognitionem venire. » Item alibi : « Sacramentum est invisibilis gratiae visibilis forma. » Sciendum autem quod sacramentum et mysterium in hoc differunt, quia sacramentum signum est visibile aliquid significans, mysterium vero aliquid occultum ab eo significatum. Alterum tamen pro altero ponitur, ut superius dictum est: mysterium vestrum accipitis, ut sit mysterium occultans et occultum, et sacramentum signans et signatum. Unde Maximus in quadam homilia Epiphaniae : « Mystica ejus nativitas sempiterno gaudio et terram laetificavit et coelum. Hunc ergo regem coelestium, hominumque rectorem sub carnis mysterio
Abbreviated transcription (Latin):
gio. uericatẽ caruis s sanguinis sin astrurit
mnusterio. isle cuius obedientia iniuncta nobi
Et patͥs edicto: restat cantũ ut scandalirato¬
tũstulticiã uitantes. ipsum ut pater de cȩlo
ussit audiamꝰ. & qi ueritas & uita ẽ. ueracem
er seut uere ẽ credamꝰ. Quod ut certiꝰs ueriꝰ
sat: scandaliatis discipłis ꝯ axp̃o recedentib

Expanded text:
gio, veritatem carnis et sanguinis sui astruxerit gio, veritatem carnis et sanguinis sui astruxerit in mysterio, ille, cujus obedientia nobis injuncta est Patris edicto, restat tantum, ut scandalizatorum stultitiam vitantes, ipsum, ut Pater de coelo jussit, audiamus; et quia veritas et vita est, veracem esse sicut vere est, credamus. Quod ut certius et verius fiat, scandalizatis
Abbreviated transcription (Latin):
qui mendacẽ putauerit uitã: scandaluatist̃
discipłi eiꝰ. PNe gͦ ut isti discipłi putabant ꝑ
frusta discerptus & crudus uel coctus mandtu¬
cari crederet᷑: ipse sũmus sacerdos seipsump
nob̾ patͥ offerens. sacranĩtũ quo uere & salubrs
manducari posset ac bibi confecit. tradensq
discipłis. ne inmysterio mysticȩ & ñ ꝓpͥe uelus¬
re loqͥ putaret᷑. ait. Non futurũ p̾dico. ñ ab¬
sens aliqͥd deuuntio: sed hoc qͦd p̾sentialiter
catoꝵ. Cum enĩ solius dei sit remittere pec¬
set remissionẽ peccatoꝵ oꝑari: Ut enĩ hoc
pͥuilegium remoueat᷑ ab om̃i filio hominis
si eciam sine unitate di. filius ẽẽt uirgnis. qͣm
remissionẽ peccatoꝵ mundo face̾t. cũ ad am
sine patre. sine macre de uirgine t̾ra format
ñ mͦ hoc ñ p̾stiterit. s eciam om̃ib peccatum
ꝓpagauerit. qr nec ds fuit. nec dei uerbo re¬
gi uoluit. Cũ gͥ certissimo sui sangͥnis pͥuile¬

Expanded text:
qui mendacem putaverit vitam. Scandalizati erant qui mendacem putaverit vitam. Scandalizati erant discipuli ejus. Ne ergo, ut isti discipuli putabant, per frusta discerptus, et crudus vel coctus manducari ipse summus Sacerdos seipsum pro nobis Patri offerens, sacramentum quo vere et salubriter manducari posset ac bibi, confecit; tradensque discipulis, ne in mysterio mystice, et non proprie vevere loqui putaretur, ait: Non futurum praedico, non absens aliquid denuntio, sed hoc quod praesentialiter catorum. Cum enim solius Dei sit remittere pecset remissionem peccatorum operari? Ut enim hoc privilegium removeatur ab omni filio hominis, si etiam sine unitate Dei, filius esset virginis, quomodo remissionem peccatorum mundo faceret, cum Adam sine patre, sine matre de virgine terra formatus, non modo hoc non praestiterit, sed etiam omnibus peccatum propagaverit, quia nec Deus fuit, nec Dei Verbo regi voluit. Cum igitur certissimo sui sanguinis privile
Abbreviated transcription (Latin):
audierimꝰ filium aurib audiendi: idẽ aurib
ꝓpria caro intelligi. subiecit. qͥ manducat me:
uuiet ꝓpt̾ me. Sed qr manducare hominẽ
erat contra humanã consuetudinẽ ylegẽ:
discipłi eiꝰ scandalirati dierunt. durus ẽ.
hic sermo: & recessert̃ ab eo. Unde augustinꝰ
in psalmo.xxx.iii. uidebant ignaris infan
ipsius. Quasi insanus putabat dñs quando
hȩc dicebat. sed norunt fideles qr sacram̃ta
pdicabat. Ite ide in libro de uerbis diii.
Audiuimus ueracẽ magistrũ. diuinũ redem¬
torẽ. humanum saluatorẽ. cõmendantẽ nobi
p̃cium nr̃m sangͥnem suũ. Loquutꝰ ẽ nobis de
corpore & sangͥne suo: quoꝵ corpus dix̃ escam a
sangͥnem potũ. Sacram̃tum fideliũ agnoscut
fideles. Coni gͦ cõmendans talẽ escã: talen¬
potũ dinsset. nͥ manducaueritis carnẽ mea
& biberitis sangͥnẽ meũ ñ habebitis uitam
ipse uita. erit aut̃ illi homini mors non uita

Expanded text:
audierimus Filium, auribus audiendi, id est auribus audierimus Filium, auribus audiendi, id est auribus propria caro intelligi, subjecit: Qui manducat me, vivet propter me . Sed, quia manducare hominem, erat contra humanam consuetudinem et legem, discipuli ejus scandalizati dixerunt: Durus est hic sermo, et recesserunt ab eo. Unde Augustinus in psal. XXXIII : « Videbantur ignaris infantipsius. Quasi insanus putabatur Dominus, quando haec dicebat; sed norunt fideles quia sacramenta praedicabat. » Item idem in libro De verbis Domini: « Audivimus veracem magistrum, divinum Redemptorem, humanum Salvatorem, commendantem nobis pretium nostrum, sanguinem suum. Locutus est nobis de corpore et sanguine suo: corpus escam dixit, et sanguinem potum. Sacramentum fidelium, agnoscunt fideles. otum, dixisset: Nisi manducaveritis carnem meam, et biberitis sanguinem meum, non habebitis vitam ebatur quam ipsa vita? Erit autem illi homini mors, non vita,
Abbreviated transcription (Latin):
non essent uisi animȩ nr̃e. Quia uero & corpꝰ
suscepit ꝑ quod eciã caput ẽ nob̾. quiex aĩa
constamꝰ. xp̃c aut̃ ex corpore o aia &deitate:
uideamus si intã unico unitatis sacramento.
quo eccłe ut corporisuo corpꝰ suĩ incorporat.
sicut corporis & aĩȩ dñcȩ. sic ectiã ipsiꝰ diuinita¬
tis suȩ meream̃ habere consortiũ. Ait ambro¬
paris alimento.
corporalit᷑ humanitatis & diuinitatis eiꝰ partici¬
pam̃. eunde habentes ad cuitionẽ nr̃ãm inuia¬
tico. quẽ adglorificationẽ habituri sumus in p̾¬
nuo: ut substantialit & uere iusacram̃to suo
esse credat᷑. quo nos sibi & ipse nob̾ unit᷑: de
ueritate corporis eiꝰ. quanius suꝑius manifes¬
te dictũ sit. cercius cam̃ adhuc disseremus.
Cũ gͥ augustinus dicat. erit ei mors ñuita
qui mendacẽ existimauerit uitã. quis non
credat ei quẽ pat̃ ds mundo conmendans.
&ut summũ pontificẽ preferens ait. hic est
obedientes erimus dõ pat̾. siut ipse p̾cepit. non

Expanded text:
on essent nisi animae nostrae. Quia vero et corpus suscepit, per quod etiam caput nobis est, qui ex anima constamus, Christus autem et corpore et anima et deitate, videamus si in tam unico unitatis sacramento, quo Ecclesiae, ut corpori suo corpus suum incorporat, sicut corporis et animae Dominicae, sic etiam ipsius divinitatis suae mereamur habere consortium. Ait Ambroparis alimento. tatis ejus participamur; eumdem habentes ad tuitionem nostram in viatico quem ad glorificationem habituri sumus in praemio, ut substantialiter et vere in sacramento suo esse credatur, quo ipse nobis et nos sibi unimur: de veritate corporis ejus, quamvis superius manifeste dictum sit, certius tamen adhuc disseremus. Cum igitur Augustinus dicat: Erit ei mors, non vita, qui mendacem existimaverit vitam, quis non credat ei, quem Pater Deus mundo commendans, et ut summum pontificem praeferens, ait: Hic est obedientes erimus Deo Patri, si, ut ipse praecepit, non
Abbreviated transcription (Latin):
runt ut. ip̃m crucifigerent: nos ad eum
accedamus ut corpus eiꝰ s sanguinẽ acci¬
piamꝰ. Illi de crucifixo cenebratist̃: nos
manducando erucifixũ s bibendo illumi¬
nam̃. Et post aliqua. Uere magnus d̾s
care corpus suũ. inqͦ tanta ppessus est.
sanguiniẽ suum bibere. Itẽ ambrosius desa

Expanded text:
ristum crucifigerent, nos ad eum accedamus, ut corpus et sanguinem ejus accipiamus. Illi de crucifixo tenebrati sunt, nos manducando crucifixum et bibendo illuminamur. Et post pauca: Vere magnus Deuscare corpus suum, in quo tanta perpessus est, et sanguinem suum bibere. Item in homilia psa
Abbreviated transcription (Latin):
riȩ contagio purũ eẽ uoluit. Sciendũ cam̃
quod beatꝰ augustinꝰ hoc sacram̃tũ insigni¬
ficando xp̃m aliis cõparat: quãuis tanto
pͥuilegio ut dictũ ẽ. om̃ib tã nouis quam
uet̾ib p̾cellat. Ait enĩ in libro quarto de
parce & inenigmate uidẽt. pocuit tamen
& sangͥnis eiꝰ. nec significantes sonos lingua
editos. nec signa literarũ conscͥpta pelli¬
culis. corpꝰ xp̃i & sangͥnẽ dicimꝰ. s illudtã¬
tum quod ex fructib t̾re acceptũ. s prece
mistica consecratũ. rite sumimꝰ ad salutẽ.
s aeris. facit ds̾ quȩ uult. uisibilia ꝯsen
sibilia. ad seipsũ in eis sic̃ opportere nouit.
significandũ & demonistrandũ: Comgͦ¬

Expanded text:
ae vel materiae contagio purum esse voluit. Sciendum tamen ae vel materiae contagio purum esse voluit. Sciendum tamen quod beatus Augustinus hoc sacramentum in significando Christum aliis comparat, quamvis tanto privilegio, ut dictum est, omnibus tam novis quam veteribus praecellat. Ait enim in libro III De parte et in aenigmate videret , potuit tamen amentum, nec significantes sonos lingua editos, nec signa litterarum conscripta pelliculis, corpus Christi et sanguinem dicimus; sed illud tantum quod ex fructibus terrae acceptum et prece mystica consecratum rite sumimus ad salutem et aeris, facit Deus quae vult sensibilia atque visibilia, ad se ipsum in eis, sicut oportere ipse novit, significandum et demonstrandum, no