comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uetis signaificare legio eloquia: qͥ
plebem carualem canqͣi carne ale¬
bat per u̾ba diuinitꝰ missa. qĩ perbo¬
latilia. Unde et uesꝑe dantur. qr cũctͣ
que carualiter illis cc̾cessa sunt. fi¬
to aũt lumine fidei. datur mãna po¬
tanqͣm pauis uiuus qui decelo des¬
cendit ⁊ qui ꝑ nubes euangłicasi
unu̾so orbi pluitur: ñ iam nunimu¬
rnti ppło et temptati synagogae:
d credenti et in illo spemponenti da¬
tureccͣe. Hest autem mãna in defi¬
ciens hic est panis uinus ⁊ celestis
cib angelorum: quo deiu̾bũ corru¬
ptibiles in corruptibilit̾ pascit: ꝙ
ut manducaret homo. carostĩu ẽ
et habitauit in nobis. Quomͦ ⁊̃ qui
uescuntur sp̃ualic̾. iuuunt. Nanul¬
liueterem figuram carnalit̾ accipi¬
entes: mortui sunt. Non incõgru
e ꝑ manna: ⁊ celestia significant᷑¬
legis elcquia. unde et interpreta¬
tõ nominis sic souat. Manna ciuz
interpretatur quid ẽ hoc. Cuieĩ

Expanded text:
veteris significare legis eloquia, quae veteris significare legis eloquia, quae plebem carnalem tanquam carne alebat, per verba divinitus missa, quasi per volatilia. Unde et vespere dantur, quia cuncta quae carnaliter illis concessa sunt fito autem lumine fidei, datur manna potanquam panis vivus de coelo descendit, qui per nubes evangelicas universo orbi pluitur, non jam 375 murmuranti populo, et tentanti Synagogae, sed credenti et in illo spem ponenti datur Ecclesiae. Hoc est autem manna indeficiens, hic est panis coeli, et verus cibus angelorum, quo Dei verbum corruptibiles incorruptibiliter pascit, quod ut manducaret homo, caro factum est, et habitavit in nobis. 4. Quo etiam qui vescuntur, spiritualiter vivunt. Nam illi veterem figuram carnaliter accipientes mortui sunt. Non incongrue per manna etiam coelestia significantur eloquia. Unde et interpretatio nominis sic sonat; manna enim interpretatur, quid est hoc? Cum enim
Abbreviated transcription (Latin):
uin ergo per lignum uite dul¬
cis fuerit effecta : ⁊ inelligilex
sp̃nalit ceperit: tunc de ueteri testõ
transitur ad nouum: Et uenitur ad
duoclecimn aplicos fontes. Ibi enim:
arbores reperiuntur septuaginta pal¬
marum. Non eniur .xii. soli apłi fidem
dicandum u̾bum dei. refferintur ⁊
per quos palmas uctorie xͥ mundꝰ
agnest̾et. Si quidem et isti .xii. font¬
es. septua ginta palmarum arbores
irrigantes: aplicam gr̾am figurãt.
ppłos in septenario munero decupla¬
to rigantem. ut per septiforie sp̃e
donuin legis de calogiiᷤᷤ impleatur..
to pp̃ famem: et conu̾suo ꝓcul uinu¬
bem uidit głiam dei. Aspexitq uesꝑe
conturnicem: ⁊ mane diei alteriꝯ in¬
anua. Qͥd emn per uolueru escas:
nͥ p̾dicatẽes diuinitus misse in tel¬
liguntur: Que trans curũt per u̾ba
sonantia. qĩ ꝑ aerem uolatilia penna¬
ta: quib per fidem pascuntur hiiq:
ad patriam reguicelestis ꝑuenire cõ¬
tendunt. pot̾ quidem et uolucrũ esca.

Expanded text:
um ergo per lignum vitae dulcis fuerit effecta, et intelligi lex spiritualiter coeperit, tunc de Veteri Testamento transitur ad Novum, et venitur ad duodecim apostolicos fontes, ibi enim arbores reperiuntur septuaginta palmarum. Non enim duodecim soli apostoli fidemaedicandum verbum Dei referuntur, per quos palmas victoriae Christi mundus agnosceret: siquidem et isti duodecim fontes, septuaginta palmarum arbores irrigantes, apostolicam gratiam praefigurant, populos in septenario numero decuplato rigantem, ut per septiformem spiritus donum legis Decalogus impleatur. to propter famem, et conversus procul in nube respexit gloriam Dei. Aspexitque vespere coturnicem, et mane diei alterius manna. Quid enim per volucrum escas, nisi praedicationes divinitus missae intelliguntur? Quae transcusonantia quasi per aerem volatilia pennata, quibus per fidem pascantur hi qui ad patriam regni coelestis pervenire contendunt. Potest quidem et volucrum esca
Abbreviated transcription (Latin):
Onumõ honu semꝑ aute
oculos ꝓpria adhibere delic¬
ta. Secudum psalin sententiã.
non oportet reminisc̾e pcc̃i affectũ:
sic semꝑ necese ẽ unĩq̃mq suũ in
de flendo cominemorare pcc̃s. Apd̾¬
iustum recortatio peccati facit te¬
tanta recortutione ẽẽ deb peccati. ut
ea que gessit semꝑ la cruis confite¬
atur. Unte ⁊ pealmꝰ dicit. Conu̾sꝰ
sum in erumua mea lum confru¬
gitur spina. Peccatum i eũ feci
ouem poc̃orum: Quiꝰ clamaredo¬
let. nisi defensionemmalorũ : Qͥ
ergo prc̃orum suorum defensor ex¬
tit̾it᷑̃ necesse ẽ ut penitendo accus¬
et. quod suꝑbiens praue admisit.
de cogitatione.

Expanded text:
onum est homini semper ante oculos propria adhibere delicta, secundum Psalmiste sententiam: non oportet reminisci peccati affectum, sic semper necesse est unumquemque suum in deflendo commemorare peccajustum recordatio peccati facit taetanta recordatio esse debet peccati, ut ea quae gessit semper lacrymis confiteatur. Unde et psalmus dicit: Conversus sum in aerumna, dum configitur spina. Peccatum meum cognitonem peccatorum? Quid clamasse se dolet, nisi defensionem malorum? Qui ergo peccatorum suorum defensor exstitit, necesse est ut poenitendo accuset quod superbiens prave admisit. De cogitatione.
Abbreviated transcription (Latin):
cenius: nisi unum deũ. Cum aũt
ad hunc culcum pertineat oblatio
dum p̃cipimus. ł cuiꝙ̃ martiri. uł
cuiquam sce anime. uł cuiꝙͣ ange¬
lo. Et quisquis inhunc enorez
clilabitur: corripitur per sanam
doctrinam. siue aut corrigatur..
siue ut caueatur dum ⁊̃ ip̃i scĩ ł¬
uł homines uł angeli sͥ exhiberi
nolunt: qd̾ uni deo debeti norũt.
apparint hoc in paulo ⁊ barnabaz
cum cõmou miraculis que per
eos fc̃a sunt licͥomis tanquam
diis ĩmolare uoluerunt. Cõsris¬
sis enim uestimentis siuis confi¬
tentes et peisuadentes se deos ñ ẽe:
ita sibi fieri uetuerunt. apparuit
⁊ inangulio. si cut ⁊ in apocalipsi
legimus angeliun de adorari ꝓ¬
hibentes: ac dicentez adoratori
suo. conseruus enu tuus sunret
fratrum tuorum. dm̃atora. Rec¬
teitaq describ homini ab ange¬
lo prohibitum eẽ adorar se. Set
unũ deum sb̾ quo ei eẽt ⁊ ille cõẜuꝰ.
Ronergo fit nob̾ ille diuine rel¬
igionis cultus mangelos aut n

Expanded text:
cemus nisi unum deum. cum autem cemus nisi unum deum. cum autem ad hunc cultum pertineat oblatio dum praecipimus uel cuiquam martyri uel cuiquam sanctae animae uel cuiquam angelo; et quisquis in hunc errorem delabitur, corripitur per sanam doctrinam, siue ut corrigatur, siue ut caueatur. etiam ipsi enim el homines, vel angeli exhiberi sibi nolunt, quod uni Deo deberi norunt. Apparuit hoc in Paulo et Barnaba, cum, commoti miraculis quae per eos facta sunt, Lycaonii tanquam diis immolare voluerunt. Conscissis enim vestimentis suis confitentes et persuadentes se deos non esse, ista sibi fieri vetuerunt. Apparuit et in angelis, sicut in Apocalypsi legimus angelum se adorari prohibentem, 404 ac dicentem adoratori suo: Conservus tuus sum, et fratrum tuorum; Deum adora . Recte itaque scribitur homini ab angelo prohibitum esse adorare se, sed unum Deum, sub quo ei esset et ille conservus. 6. Non ergo sit nobis ille divinae religi
Abbreviated transcription (Latin):
ttẽm uł ut meritis eorum eg̃iciem̃
atq or̾onib adiuuemur: ita tñ.
ut nulli mr̃m s ip̃i deo inrũr qͣuis
inmemoriis mr̃m cõstituamus al¬
taria. Quis enim antistitu iulccis
scõruim corporum assistens altario
aliqñ dixit. offerimus tͥ petre aut
morias eorum quos coronauit. quo
exiporum lecorum amore maior ef¬
fectus exsurgat ad augenda cari¬
tate. ⁊ in illos ques imitari posum̃
⁊ iu illum quoadiuuante posumꝰ.
Colunus ergo mĩes eo cultu dile¬
tiomis ⁊ societatis qdio ⁊ in hac ui¬
ta colunt᷑ sci honimeo dei. quoꝵ
cor ad talem pro euangelicau̾itt̃e
paisionem paratum ẽẽ sentimꝰ. S
illos tanto deuecius quanto securiꝯ
pꝰ certamina om̃ia suꝑata: quauto
⁊̃ fidentiori laude p̾licamus. iam
inuita feliciores uictor ea qͣm in is¬
ta adhucusq pugnantes. At u̾o¬
illo cultu qui grece latria dicitur.
latine uero unou̾bo dici ñ pot̾. cuz
oit que dam ꝓprie diuinitati debit᷑
ẜuitus. nec colimꝯ nec colendo do¬

Expanded text:
 ut meritis eorum consocietur atque orationibus adiuuetur, ita tamen, ut nulli martyrum, sed ipsi deo martyrum quamuis in memoriis martyrum constituamus altaria. quis enim antistitum in locis sanctorum corporum adsistens altari aliquando dixit: offerimus tibi, Petre aut morias eorum quos coronauit, ut ex ipsorum locorum admonitione maior adfectus exsurgat ad acuendam caritatem et in illos, quos imitari possumus, et in illum, quo adiuuante possimus. colimus ergo martyres eo cultu dilectionis et societatis, quo et in hac uita coluntur sancti homines dei, quorum cor ad talem pro euangelica ueritate passionem paratum esse sentimus; sed illos tanto deuotius, quanto securius post certamina omnia superata, quanto etiam fidentiore laude praedicamus iam in uita feliciere uictores quam in ista adhuc usque pugnantes. at illo cultu, quae graece Xatpsta dicitur, latine uno uerbo dici non potest, cum sit quaedam proprie diuinitati debita seruitus, nec colimus nec colendum do
Abbreviated transcription (Latin):
lum docuit uigiliaso: s ⁊̃ confumͣ¬
uit exemplo. Lam testatur euan¬
gelium. qr ecat iħs pernoctans ĩ or̃o¬
yminũ audientib cunctis uincti
dixisse meniorantur. Ubi repente
terre motu fc̃o ⁊ec̾ciissis carcerioi
fundamentis. i anue sponte aper¬
te. ⁊ omniũ uincula sunt soluta.
undeoportet his horis pallendi
orandiq frequentiam nos ĩ scĩs h¬
abere officiis. finemq nĩm uł si
aduenerit sub tali actu: expectãe
securio. ẽ autem ꝙdam genus hr̾e¬
ticorum supeifluas estimantiũ sa¬
cras iugiliao.⁊ sp̃uali oꝑe infruc¬
tugus: dicentes uira temer.ari
dimina. quincctez fecit ad requie:
dic̃ diezad laborem. Qui heretici
E matutinorum dibus.

Expanded text:
docuit vigilias, sed etiam confirmavit exemplo. Nam testatur Evangelium quia erat Jesus pernoctans in oratiohymnum, audientibus cunctis, vincti dixisse memorantur. Ubi repente terraemotu facto, et concussis carceris fundamentis, et januae sponte apertae, et omnium vincula sunt soluta. Unde oportet his horis, psallendi orandique frequentiam nos in sanctis habere officiis, finemque nostrum, vel, si advenerit, sub tali actu exspectare securius. Est autem quoddam genus haereticorum, superfluas existimantium sacras vigilias, et spiritali opere infructuosas, dicentes jura temerari divina, qui noctem fecit ad requiem, sicut diem ad laborem. Qui haereticie matutinorum
Abbreviated transcription (Latin):
uigiliarum deuccio. fami¬
m̃s ad te deus: qr lux precepta tua
canit ita. Melia necte surgebã
tempore uastator angeluo tran¬
siens: primogenita egipciorum ꝑ¬
cussit. Uñ ⁊ nos uigilare oportet: ne
periculo egiptiorum admisceam᷑.
histem ⁊ horis uenturũ se in euã.¬
golio saluator extrux̃.unte ad uig¬
ilandum auditores sues ex susci¬
tans dicit. beati ẜui illi: quos eu
uenerit dominꝰ inuenerit uigi¬
lantes. Et si uespettina inqt ho¬
rauenerit. et simedia nocte. et si gi¬
allicantu ⁊ inuenit eos uigilantes:

Expanded text:
igiliarum devotio, famiat spiritus meus ad te, Deus, quia lux praecepta tua ita canit: Media nocte surgebam tempore vastator angelus transiens, primogenita Aegyptiorum perculsit . Unde et nos vigilare oportet, ne periculo Aegyptiorum admisceamur. Iisdem etiam horis venturum se esse in Evangelio Salvator asseruit. Unde ad vigilandum auditores suos exsuscitans, dicit: Beati servi illi, quos cum venerit Dominus, invenerit vigilantes. Et si vespertina, inquit, hora venerit, et si media nocte, et si galli cantu, et invenerit eos vigilantes,
Abbreviated transcription (Latin):
tres pueri supplicatõib deuo¬
uerunt .s. ut ab ortu diei intempus
p̃catiome tres hore porrecte: trinita¬
tio nob̃ reuerentiam declararẽt. pa¬
ad nonam per lucis int̾ualla satis
dim ensionib t̾minata trinitas t̾
die regata coleretur. Illud ⁊̃ cecur
est suo leco ⁊ mimero et tempore
descendit ad t̾ras: impletimis gr¬
uciamenta porrex̃. Tali eĩ sacramẽ¬
to legitumis ad p̃cem tempori bꝰ
per ternas horas trinitatio ꝑfec¬
tio aut laudatur celebritatib:
aut pc̃ib impetratur. Licet si cõ¬
putetur diuina celebritas per qͣ¬
temarium usq inuespertinũ offi¬
cium. hec ẽ quat̾is significatur. qr
mundo quadrifario diuisus int̾¬
nitate saluat᷑. Siquidem ⁊ in nec¬
te statcẽs ⁊ uigilie militares ĩ.iiii
partes diuise: trinis orarum spaci¬
is cͥecernuntur. ut et ip̃is noctn̾is
mundialib q officiis trinitatis
inisterium ueneretur

Expanded text:
tres pueri supplicationibus devoverunt , scilicet ut ab ortu diei in tempus supplicationis tres horae porrectae. Trinitatis nobis reverentiam declararent: paad nonam, per lucis intervalla latis dimensionibus terminata, Trinitas ter in die rogata coleretur. Illud etiam occest, suo loco et numero et tempore descendit ad terras, impleturus grpatibuli cruciamenta porrexit. Tali enim sacramento legitimis ad precem temporibus per ternas horas Trinitatis perfectio, aut laudatur celebritatibus, aut precibus impetratur. Licet et si computetur diurna celebritas, per quaternarium usque in vespertinum officium, hoc est quater ternis significatur, quia mundus quadrifario divisus, in Trinitate salvatus. Siquidem et in nocte stationes et vigiliae militares in quatuor partes divisae, ternis horarum spatiis secernuntur, ut et in ipsis nocturnis mundialibusque officiis Trinitatis mysterium veneretur
Abbreviated transcription (Latin):
Uomam origines causasq of¬
ficiorum que in cõmune abec¬
clesia celebrantur. ex parte aliq̃ expl¬
icuimus: deinceps exordia eorum
qui diuino cultui ministia religio¬
insimpendunt ordinemꝓrequamͣ.
De cł̾icis

Expanded text:
uoniam origines et causas officiorum quae in communi ab Ecclesia celebrantur ex parte aliqua explicuimus, deinceps exordia eorum qui divino cultui ministeria religionis impendunt ordine prosequamur. De clericis
Abbreviated transcription (Latin):
alleliua cane: canticũ ẽ hebre¬
orũ cuius expositio duum u̾boru
interpretatẽe consistit. hec ẽ laus
dei. De cuiusmistĩo ioħs in apocal¬
ipsi refert. sp̃u reuelãte uidisse se
raudisse uocẽ celestis exterritꝰ an¬
nitruũ dicentiũ. alła. Ex quo u¬
ullus debet ambig̾e hoc laudis mis¬
tenũ. si cligna fide et deuccione ce¬
lebretur: angelis ẽẽ conunctu.
alla aũt.Sicut et amẽ. de hebreo ĩ
aliam linguam ueq̃ꝙͣ transfert̃.
n qr interpretari minime q̃ant:
s qrut auint doctores ẜuatur
mneis antiquitas pp̃ sacciorẽ aue¬
toritatez. In affricanis autem re¬
gionib non om̃i tempore. s tã¬

Expanded text:
Alleluia canere, canticum est Hebraeorum, 378 cujus expositio duorum verborum interpretatione consistit, hoc est, laus Dei, de cujus mysterio Joannes in Apocalypsi refert Spiritu revelante vidisse, et audisse vocem coelestis exercitus annitruum dicentium Alleluia. 2. Ex quo nullus debet ambigere hoc laudis mysterium, si digna fide et devotione celebretur, angelis esse conjunctum. Alleluia autem, sicut et Amen de Hebraea in Latinam linguam nequaquam transfertur, non quia interpretari minime queant, sed, sicut aiunt doctores, servatur in eis antiquitas propter sanctiorem auctoritatem. 3. In Africanis autem regionibus non omni tempore, sed tan
Abbreviated transcription (Latin):
imorum uł quadragesime oiiu
tempore cantatur alła. Scriptuz est
enim semꝑ lauseius inore meo. Qd̾
uero pꝰ consumata psalmorũ siue
lectionu p̾dicatõe alleluia infiuer
cantatur: hoc inspe futura facit ec¬
clesi a. siginficans post aunũciat᷑cẽ
regiu celorum que in hac uita per
utrumq testamentũ mũdo predi¬
catur: actionem nr̃ã ñ ẽẽ fut᷑a nͥ in
laude dei. si cut scriptum ẽ. Deati qui
habitant in domo tua dñe. ĩ sclã¬

Expanded text:
juniorum, vel Quadragesimae, omni tempore canitur alleluia. Scriptum est enim: Semper laus ejus in ore meo . Quod vero post consummatam psalmorum, sive lectionum praedicationem alleluia in fine cantatur, hoc in spe futura facit Ecclesia, significans post annuntiationem regni coelorum, quae in hac vita per utrumque Testamentum mundo praedicatur, actionem nostram non esse futuram, nisi in laude Dei. Sic enim scriptum est: Beati qui habitant in domo tua, D
Abbreviated transcription (Latin):
umilitate domino ẜuẽtes. Ex eo¬
rumordine fuit ille natͥanael. qͥ ĩ
euangelio iohanius diuina pro¬
ditione cõmonitꝰ: saluatorẽ me¬
uit confiteri. Quiq ⁊̃ ad pͥmũ
duumicatis iudicium fideł enituit. ꝓ¬
uere isrlita: in quo dolus nõ ẽ. De
miq isti oblationes inmp̃onte dñi
suscipiunt appłis: isti obediunt offi¬
cus leuitarimi. isti quoq uasa cor¬
poris ⁊ sanguiis xp̃i diacombus
aid altarium offerunt. De quib ꝗdẽ
mundicia liberi. iuxtaꝙ illis ꝓp¬
qui fertis uasa domini. higͥ cumi
ordinantur sicut sacerdoteo ⁊ le¬
uite manus impositõem non susci¬
piunt:s patenam tĩ ⁊ calicẽ de
manu ep̃i. et ab archidia cono sci

Expanded text:
umilitate Domino servientes . Ex eorum ordine fuit ille Nathanael, qui in evangelio Joannis divina proditione commonitus, Salvatorem meruit confiteri. Quique etiam ad primum divinitatis indicium fidelis enituit, pvere Israelita, in quo dolus non est . 2. Denique isti oblationes in templo Domini suscipiunt a populis, isti obediunt officiis Levitarum, isti quoque vasa corporis et sanguinis Christi diaconibus ad altaria Domini offerunt. De quibus quidem munditia liberi, juxta quod illis, propqui fertis vasa Domini . Hi igitur, cum ordinantur, sicut sacerdotes et Levitae, manus impositionem non suscipiunt, sed patenam tantum, et calicem de manu episcopi, et ab ar
Abbreviated transcription (Latin):
pet ip̃m reconsiliamur deo. Ip̃e e̾ rex iꝯ¬
ticie: qr ip̃e ueniet ut discernat sc̃os :¬
ab impus. Idem quoq unus sac̾dos
et rex: qr ad redempt̾cem om̃iũ hosti¬
am deo prĩ seip̃m obtulit. et uerꝰ rex¬

Expanded text:
per ipsum reconciliamur Deo. Ipse est rex justitiae, quia ipse veniet, ut discernat sanctos ab impiis. Idem quoque unus sacerdos, et rex, quia ad redemptionem omnium hostiam Deo P
Abbreviated transcription (Latin):
da et perfecta pace sp̃i corpo adhere¬
bit: nulla mortalitatis ingcentia
tamen pꝰ egressum de archaũ offer¬
untur deo insacrificio nͥ munda : Qͥd¬
deude ułit oͥ deo loquente ad uoe. ⁊
tamrursꝯ ab exordio. qr multimoĩs
eam significare oportebat. figurũ
eccłie comendante. qd ꝓgenies elꝯ
beñdicitur ad implendam terram.
Qd̾ dantur eis in escam cuncta ani¬
malia: sicut in illo disco petro dr̃.
guine iubentur manducartur:
ne uita pristiñ qͣi sufferata i con¬
scientii teneatur⁊ s. hant tanqͣm
effusionem ꝑ conressionez. qd̾ uero
testamentum deus posuit inter se
et homines atq hominẽ anim᷑ om̃ez¬
nuanine ne ꝑdat eam diluuio: ach¬
um .s. qui apparet innubib.qͥuũqͣm
nisi de sole resplendet. Illi enim nõ
peunt cliluuo: qui in ꝓphis ⁊ inõibꝰ
diuinis scriptus tanqͣm in deinu

Expanded text:
da et perfecta pace spiritui corpus adhaereda et perfecta pace spiritui corpus adhaerebit, nulla mortalitatis indigentiatamen post egressum de arca non offeruntur Deo in sacrificio, nisi munda? deinde sibi uelit deo loquente ad Noe et tamquam rursus ab exordio - quia multis modis eam significari oportebat — figuram ecclesiae commendante, quod progenies eius benedicitur ad implendam terram, quod dantur eis in escam cuncta animalia, sicut in illo disco Petro dicitur: mguine iubentur manducare: ne uita pristina quasi suffocata in conscientia teneatur, sed habeat tamquam effusionem per confessionem. quod testaet homines, atque omnem animam vivam, ne perdat eam diluvio, arcum, qui appareret in nubibus, qui nunquam nisi de sole resplendet. Illi enim non percunt diluvio, qui in prophetis et in omnibus divinis Scripturis, tanquam in Dei nu
Abbreviated transcription (Latin):
qũ erit scõrum requies. ñ ad huc ĩ
sa cramento spei quo in hoe tempore
conscriatur eccłia. quamdiubibitur
qd̾ dex latere manauit: s iamin
ip̃a ꝑfectoe salutis eterne. cum trade¬
tur regnum deo et patri ut uiilla per¬
spicua contemplatc̃e incõnuitabilis
ueritatis: nullis mystiis corporalibꝰ
egeamus. Cur sexcentesuno ⁊ uno
nis. aperitur arche cectum. fiuita
ꝓmissum. Cur uicesimo ⁊ septimo di¬
e scdi mesis dicitur siccasse terra. tã¬
quam finita eẽt iambaptizandines¬
essitas. ĩnum̾o dierum quinqͣgesi
sp̃e ⁊ corporis sepcies cetonq habet : u¬
auerunt mairhã noe et filii eiꝰ. ⁊ uxor
eiꝯ. ⁊ uxores filiorum eiꝰ. Cur seor suz
uiri. seorsum femine cominemorate
sunt. nͥ qd̾ in hoc tempore caro cc̾cupis¬
Postinodum aũt exeunt uoe ⁊ uxor
Hoc ẽ qd̾ comiuemorant᷑ cõiuncti
masculi ⁊ femine: qr in fine seculi
atq in resurrect̾ce iustorũ ominimo¬

Expanded text:
quando erit sanctorum requies, non adhuc in quando erit sanctorum requies, non adhuc in sacramento spei, quo in hoc tempore consociatur Ecclesia, quandiu bibitur quod de Christi latere manavit, sed jam in ipsa perfectione salutis aeternae, cum tradetur regnum Deo, et Patri, ut in illa perspicua contemplatione incommutabilis veritatis nullis ministeriis corporalibus egeamus. 29. Cur sexcentesimo primo nnis aperitur arcae tectum? Finita um? cur uicesima septima die secundi mensis dicitur siccasse terra: tamquam finita esset iam baptizandi necessitas in numero dierum quinquagesispiritus et corporis septies octonaverunt in arcam Noe, et filii ejus, uxor ejus, et uxores filiorum ejus. Cur seorsum viri, seorsum feminae commemoratae sunt? nisi quod in hoc tempore caro concupistmodum autem exeunt Noe et uxor Hoc est, commemorantur conjuncti masculi et feminae, quia in fine saeculi, atque in resurrectione justorum, omnimo
Abbreviated transcription (Latin):
dieb exaltata ẽ aq̃. eandem comen¬
dauo nob̾ atq confurmans altitu¬
dinẽ baptisim in consecrando no¬
uo homine. ad tenendam quietis ⁊
aquis utiq interceptus. aut aliqͦ
supernatante cadauere illecctus: si¬
gnificat homines inimnũdicia pu¬
cupiditatio teterrimos. ⁊ ob hoc adea
que foris sunt iuhoc mundo nimis
intentes: aut rebaptizan. aut ab
columbaemissa uon iuenta reqe
reuersa est: ostendit ꝑ nouũ testa¬
issaest: quinumero uitã que ĩ hoc
mundo agitur significat. Deniq
post .uii. dies dimissa ꝓpt̾ illam sep¬
tenariã oꝑatõem sp̃ualem oliuia fruc¬
tiferum arculum retulit. quo signi¬
ficaret ũ nullos ⁊̃ extra eccłiam bapti¬
zates. si eis pinguedo nõ defuerit:
caritatis: posti̾ori tempore qi uesꝑe
inore columbe tanꝙͣ ingrulo pacis
ad uuitatis sccietatem posse ꝑdu¬
ci. Qd̾ post aliq. uii. dies dimissa ñ
est reuersa: significat finem seculi

Expanded text:
diebus exaltata est aqua, eamdem commendiebus exaltata est aqua, eamdem commendans nobis atque confirmans altitudinem baptismi in sacrando novo homine ad tenendam quietis etaquis utique interceptus, aut aliquo supernatante cadavere illectus, significat homines in immunditia cupiditatis teterrimos, et ob hoc ad ea quae foris sunt in hoc mundo nimis intentos, aut rebaptizari, aut ab columba emissa, non inventa requie, reversa est, ostendit per Novum Testaissa est; qui numerus vitam quae in hoc mundo agitur significat. Denique post septem dies dimissa, propter illam septenariam operationem spiritualem olivae fructuosum surculum retulit. 28. Quo significaret nonnullos etiam extra Ecclesiam baptizatos, si eis pinguedo non defuerit charitatis, posteriori tempore, quasi vespere, in ore columbae, tanquam in osculo pacis, ad unitatis societatem posse perduci. Quod post alios septem dies dimissa non est reversa, significat finem saeculi,
Abbreviated transcription (Latin):
mendatio confirmͣta ẽ: cum archa
requienit. qd̃ enim ꝓnuttit᷑ in spe:
hoc exhibetur uire. Porroqr ip̃ai
septimͣ requies cum occana resurrec¬
dito finitur requies que post hanc
uitam excepit ecqͣ. s pociꝰ cotum ho¬
minem ũ adhuc spe. S iam reip̃a
omini exparte et sp̃e ⁊ corporis ꝑ fr̃a et
imortali salute renonatum iueter
ne uite numꝰ assuit. Q ergo septi¬
ma requies cumi octaua resiurecroe ꝯ¬
finidumq mistiu ẽ. qd̃ quindecĩ
cubitis eupercreuit aqua excedẽs
altitudiuem montiu. Octo itaq
et septem quindecim faciũt. S ce¬
to significant resurrecrõez: septez
qui etẽ. hoc igitur sacram̃tũ resurrec¬
tionis et quietis transcendit om̾ez
sapientiam suꝑboꝵ: it a ut nullate¬
nus possit iudicare scientie oue al¬
citudine resurrectiois quietez. et
qr septuagnita a septẽ. ⁊ octoginta
ab ceco dinum̾antur coniuncto utro¬
q iuuero. centum quinquaginta

Expanded text:
mmendatio confirmata est, cum arca mmendatio confirmata est, cum arca requieuit. quod enim promittitur in spe, hoc exhibetur in re. porro quia ipsa septima requies cum octaua resurreccorpore finitur requies, quae post hanc uitam excipit sanctos, sed potius totum hominem non adhuc spe, sed iam re ipsa omni ex parte et spiritus et corporis perfecta imnae vitae munus assumit. Quia ergo septima requies cum octava resurrectione crofundumque mysterium est, quod quindecim cubitis supercrevit aqua, excedens altitudinem montium. Octo itaque et septem quindecim faciunt. Sed octo significant resurrectionem, septem quietem. Hoc igitur sacramentum resurrectionis et quietis transcendit omnem sapientiam superborum, ita ut nullatens possit indicare scientiae suae altitudine resurrectionis quietem. Et quia septuaginta a septem, et octoginta ab octo denominantur, conjuncto utroque numero, centum quinquaginta
Abbreviated transcription (Latin):
tam consulit. sit uelut qͣdratuz
lignum parato ad oume opꝰ bon¬
um. ⁊ intret in fabricam sc̃am: qr ⁊
secundus mensis anni sexcenten
quo intrat noc in aichã. eandẽ sen¬
atiam etatem significat. duo eĩ mẽ¬
ses sexagenario numero cc̃cludũt᷑.
a senano autẽ et sexaginta cegnõi¬
nantur. ⁊ sexcenti ⁊ sex milia ⁊ sexa¬
ginta nilia. ⁊ sexcenta imilia. S̃ qͥc
articulu nuumeri ininfinita incre¬
menta consurgit. Et qd̃ uicesimꝰ
et septimuis dies mensis comine¬
moratur: ad ei ꝯdem quadrature sig¬
inficationem pertinet que iam ĩ
qͣdratis lignis exposita est. o hic
euidentius: qr nos ad omne opꝰ bo¬
columus. in intelligẽtia qͥ cognosunꝰ:
ĩ uoluntate qͣ diligimus. Tria eĩ ter.
et̾narii quadratus. Qd̾ septino inẽ¬
se archa sedit .i. requieuit: ad illa
septumã requiem significatio recur
rit: inqua ꝑfã requiegcunt. Ibi qͦ il¬
liꝯ qͣdrature numem it̾atur. Nam

Expanded text:
tam consulit, sit uelut quadratum tam consulit, sit uelut quadratum lignum, paratus ad omne opus bonum et intret in fabricam sanctam: quia et secundus mensis anni sescentesimi. quo intrat Noe in arcam. eandem senariam aetatem significat. duo enim menses sexagenario numero concluduntur; a senario autem numero et sexaginta cognominantur et sescenti et sex milia et sexaginta articulum numerus in infinita incrementa consurgit. Et quod uicesimus et septimus dies mensis commemoratur, ad eiusdem quadraturae significationem pertinet, quae iam in quadratis lignis exposita est. sed hic euidentius, quia nos ad omne opus bocolimus, in intellegentia, qua cognoscimus, in uoluntate, qua diligimus: tria enim ter  numeri ternarii quadratus. quod septimo mense arca sedit, hoc est requieuit, ad illam septimanam requiem signifrit; et quia perfecti requiescunt, ibi quoque illius quadraturae numerus iteratur. nam
Abbreviated transcription (Latin):
que septima die significata ẽ bapti¬
zamur. quol preter archam oiñis
caro quam terra sustentabat dilu¬
uio consumpta est. qr p̃t̃ ecclie So¬
cietatez a qua baptisim qͣmuis ea¬
dem sit. non solum ñ ualet ad salu¬
tem: S ualet pocius ad ꝑuiciem.¬
onnus reato pec̾orũ in decem p̾cep¬
tio legis admittitur ꝑ uniu̾sum
orbem terrarĩt. qui qͣ tuor partib cõ¬
tinetur. Decem quippe qua ter duc
dies pertinz ex rerũ prosꝑitate. siue
qd̃ ad uoctes ex rerum aduersitate
contractus sit: eucram̃to baptisimi
celestis abluitur. Qd̾ noe quin gen¬
torum erat annorum cũi ei lecutꝰ ẽ
domnins ut archam si bi faceret: et
sexcentos a gebat ãnos qñ in eã fius¬
set ingressꝰ. Unde intelligitur per
centũ annos archa fabricata qd̾ ali¬
iud hic uidentur centum auni sig
quingentis usq ad sexcentos si gͥca¬
tur: inmanifestatc̃e euangelica ec¬
cłiam costrui. Et i deo qui sibi adui¬

Expanded text:
quae septimo die significata est, baptiquae septimo die significata est, baptizamur; quod praeter arcam omnis caro, quam terra sustentabat, diluuio consumta est: quia praeter ecclesiae societatem aqua baptismi, quamuis eadem sit, non solum non ualet ad salutem, sed ualet potius ad perniciemomnis reatus peccatorum, qui in decem praeceptis legis admittitur, per uniuersum orbem terrarum, qui quattuor partibus continetur — decem quippe quater ducta dies pertinet, ex rerum prosperitate siue, quod ad noctes ex rerum aduersitate contractus sit, sacramento baptismi caelestis abluitur. Quod Noe quingentorum erat annorum, cum ei locutus est dominus, ut arcam sibi faceret, et sescentos agebat annos, cum in eam esset ingressus — unde intellegitur per centum annos arca fabricata — quid aliud hic uidentur centum anni signquingentis usque ad sescentos significatur, in manifestatione euangelica ecclesiam construit; et ideo qui sibi ad ui
Abbreviated transcription (Latin):
lia: sicrit in eccłia ⁊ sacuentio bo
ni ⁊ mali u̾santur. Qd septena sũt
nunita. ⁊ bina inmũtu: ñ qr pauci¬
ores sunt mali qͣmboni. s qr bon
ẜuant unitate spc inuinculo pacis.
Sc̃m autem sp̃m diuina scriptura. ĩ
septiforim oꝑatione cõmentat: sa
pientie scilicet et intlłeto. consilii ⁊
fortitudinis. scientie. et pietatis. et
tunoris dei. unde ⁊ ille numem qͥnq̃¬
ginta dierum ad aduentum sc̃ĩ sp̃e ꝑ
tinens. in sepcies septenas que fuint
uare unitate sp̃e: inuinculo pacis.
Mali autem inbinario numero ad
scismata faciles: ⁊ quoclãmͦ diuisi¬
biles ostendumdtur. Qd̾ ip̃e noe cũ
sius ectanus nuimeratur. qr in xͦ
sres nr̃s resurrectionis apparuit:
qui occaua die .i. post sabbati septi¬
inũ prima amortiuo resurrex̃. qui
dies apassione terciꝰ. uinumero ãt
dieruz qui per omne tempo uoluũ
tur octauus et primꝯ ẽ. Qd̾ post .uii.
dies ex quo ingressꝰ ẽ noe iu archã¬
fcĩnẽ diluuiu: qr ĩ spem future qͥetis

Expanded text:
lia : sicut in Ecclesiae Sacramentis et boni et mali versantur. Quod septena sunt munda, et bina immunda : non quia pauciores sunt mali quam boni; sed quia boni servant unitatem spiritus in vinculo pacis. Sanctum autem Spiritum divina Scriptura in septifpientiae et intellectus, consilii et fortitudinis, scientiae et pietatis, et timoris Dei . Unde et ille numerus quinquaginta dierum ad adventum sancti Spiritus pertinens, in septies septenis, qui fiuntvare unitatem spiritus in vinculo pacis . Mali autem in binario numero ad schismata faciles, et quodam modo divisibiles ostenduntur. Quod ipse Noe cum suis octavus numeratur: quia in Christo spes resurrectionis nostrae apparuit, qui octavo die, id imum primo a mortuis resurrexit. Qui dies a passione tertius, in numero autem dierum, qui per omne tempus volvitur, et octavus et primus est. Quod post septem dies ex quo ingressus est Noe in arcafactum est diluuium: quia in spe futurae quietis,
Abbreviated transcription (Latin):
que erant in eccłia ꝓfutura. Quã¬
obrem relinquet homo patrem¬
ꝯurmi et matrem suam. ⁊ adherebit
urori sue: ⁊ erunt duo incarne una.
historiam completũ ẽ in adam.per
ꝓpheciã significatur inxp̃o. quire¬
liquit patrez cum dicit. Ego a tei
testainto carnaliter inherentẽ: q̃
illi erat mater ex semine dauid se¬
cuudum camẽ et adhecebit uxori
sue .i. sc̃e eccłie. ut in pace noui tes¬
tam̃ti eẽnt duo in caineuna: qr

Expanded text:
tura. Quamobrem relinquet homo patrem et matrem, et adhaerebit uxori suae; et erunt duo in carne una. historiam completum est in Adam, per prophetiam significatur in Christo, qui reliquit Patrem, cum dicit: Ego a Patre testamento carnaliter inhaerentem, quae illi erat mater ex semine David secundum carnem. Et adhaesit uxori suae, id est, Ecclesiae, ut pace novi testamenti essent
Abbreviated transcription (Latin):
et oms qui xͥauo lirabulo gliantur
et ꝑdice uiuũt: ip̃iꝯ figuram gesta¬
re uidentur. Passionem quippe x q̃
tuẽ: ⁊ annũciant bene ꝓfitendo: ⁊ in¬
ale agedo echonorant. de talib enĩ
scriptumẽ. Ascuctib eorum cognore¬
tis eos. Ideo ⁊ cham unfilio suo male¬
dicto est : tanqͣm ex frctu suo .i. ĩ oꝑe¬

Expanded text:
et omnes qui Christiano vocabulo gloriantur, et perdite vivunt, ipsius figuram gestare videntur. Passionem quippe Christa est, et annuntiant bene profitendo, et male agendo exhonorant. De talibus enim scriptum est: A fructibus eorum cognoscetis eos . Ideo et Cham in filio suo maledictus est, tanquam in fructu suo, id e
Abbreviated transcription (Latin):
ueat. Nunc uero ⁊ iudei ⁊ om̃s quidi¬
u̾sis errorib contumaces sunt re¬
sistendo ueritati exeunt a facie dei:
idest amisericordia diłctõnis ei ꝯ uł
aparticipatẽe lucis eiꝰ: ⁊ habitant pro¬
fuginterra cõmotionis .i. inper¬
turbatc̾e carnali contra iccunditatẽ
dei hoc ẽ contra eden: qd̃ int̾p̾tatur e¬
epulatio. uͥ ẽ plantatuo panadisꝯ.i
Cognouit autem cha̾m uxorẽ suaz.
uitatẽ. Quid ergo oͥ ꝑ figurã uult
qd̃ impiorum ꝓienies ciuitatẽ in
ip̃a mundi origine cõstruxit: nͥ qd̾
noueris impios in hac uita ẽe funda¬
tos. sc̃qs u̾o hospites ẽẽ et ꝑegrinq.i
uñ et habel tanqͣm peregrinus ĩter
tis ppłs xͥanus nõ ce̾didit ciuitatẽ:
superua ẽ enim sc̃orum ciuitas. ꝙͣ¬
uis hic pariat ciues inquib pere¬
grinatur: donec regni eiꝯ tempo ad¬
ueniat. Edifficauit autemeam ex
nomine filii sui enes. Iste filiꝯ encs ĩ
terrestris ihrłm que interpretat᷑ pꝰ¬

Expanded text:
e . Nunc ergo et Judaei, et omnes qui diversis erroribus contumaces sunt, resistendo veritati exeunt a facie Dei, id est, a misericordia dilectionis ejus, vel a participatione lucis ejus, et habitant profugi in terra commotionis, id est, in perturbatione carnali, contra jucunditatem Dei, hoc est contra Eden, quod interpretatur epulatio, id est, plantatus paradisus. Cognovit antem Cain uxorem suam, civitatem. Quid ergo sibi per figuram vult, quod impiorum progenies civitatem in ipsa mundi origine construxit? nisi quod noveris impios in hac vita esse fundatos, sanctos vero hospites esse et peregrinos. Unde et Abel tanquam peregrinus in terlus Christianus non condidit civitatem. Superna est etiam sanctorum civitas, quamvis hic pariat cives in quibus peregrinatur, donec regni ejus tempus adveniat. Et vocavit eam ex nomine filii sui Enoch. Iste filius in terrestris Jerusalem, quod interpretatur pos
Abbreviated transcription (Latin):
Natiuitates cluorũ filioruzadam:
similitudinẽ habent cluorumppło¬
rum qui erant diuersis temporib
ad fitem uenturi. pari opere ⁊ dissim¬
ili caritate ante deũ. fuit aũt abel
pastor ouium: ⁊ cain agricola. S
dic̃ cͥaͣm sacrificiu ex terre fructibꝰ
reprobatur. abel autem sacrificiu
ex ouib ⁊ earum adipe suscipit᷑. ita
noui testa menti fites ex ĩnocentie¬
gra deum laudans.uetis testameti
terrems oꝑibz ante ponieur. ixit
tea uitei recte illa fecerunt: in eo
tamen infidelitatis rei sunt. qr xͦ
eiꝰ. ⁊ tu dominabetis illiꝯ: ad se cõ¬
utiss peccatum suum. oibi hoc trib¬
uens ⁊ confitẽs deo. ac sic ad uitus
indulgentie grã. ipẽ pec̾o suo dĩa¬
retur: nou illo sͥ dominãte ẜius

Expanded text:
 duorum filiorum Adam similitudinem habent duorum populorum, qui erant diversis temporibus ad fidem venturi, pari opere, et dissimili charitate ante Deum. Fuit autem Abel pastor ovium, et Cain agricola. 2. Sed sicut Cain sacrificium ex terrae fructibus reprobatur, Abel autem sacrificium ex ouibus et earum adipe suscipitur, ita noui testamenti fides ex innocentiiae deum laudans ueteris testamenti terrenis operibus anteponitur, quia daei antea recte illa fecerunt, in eo tamen infidelitatis rei sunt, quia, tuus, et tu dominaberis illius, ad se convertisset peccatum suum, sibi hoc tribuens, et confitens Deo; ac sic adjutus indulgentiae gratia ipse peccato suo dominaretur, non illo sibi dominante s
Abbreviated transcription (Latin):
spinas et tribulos. Sic tũ dimittit᷑
a paracliso beatitudinis: ut oꝑetur
terram .i. ut in corpore isto laboret.
et collocet sͥ metitu redeundi ad ui¬
tam beatam: que paradisi nomine
significatur. possitq aliqñ man¬
um porrig̾e ad arboreminte: ⁊ uiu¬
ere inet̾auz. Manus aũt porrec¬
tio bene significat crucem uł cruci
atumpenitẽtie: ꝑ qͣm uita et̾na re¬
cuperatur. Accipit etiam tunicas
pelliceas diuino iudicio. qͦ nõĩne
corporis mortalitas significatur
inhystoria: in allegoria ãt de carna¬
lib sensib abstracte uoluptates q̃
carnalit uiuentez diuina lege cõ̾se¬
ad deun auerterit: ꝑ flamineã fra¬
meai .i. per temporales tribulatoes
peccata oua agngrentes ⁊ gemẽ¬
do. et per cherubin .i. per plenitu¬
dinem scientie qd̾ ẽcaritas : ꝑ ueĩ¬
uerratilis posita ad custediendam
uiam ligniuite: temporales peneĩ¬
tlłiguntui. Nemo eĩ pot̾ ꝑuenire

Expanded text:
spinas espinas ea paradiso beatitudinis ut operetur terram, id est ut in corpore isto laboret et collocet sibi meritum redeundi ad vitam beatam, quae paradisi nomine significatur, possitque manum porrigere ad arborem vitae et vivere in aeternum. Manus autem porrectio bene signifatum poenitentiae, per quem vita aeterna recuperatur. Accipit etiam tunicam pelliceam divino judicio, quo nomine corporis mortalitas significatur in historia: in allegoria autem a carnalibus sensibus abstractae voluptates, quae carnaliter viventem divina lege consead Deum convertitur per flammeam frameam, id est, per temporales tribulationes, peccata sua agnoscendo et gemendo, et per cherubim, id est, per plenitudinem scientiae, quod est charitas, perveniversatilis, posita ad custodiendam viam ligni vitae, temporales poenae intelliguntur. Nemo enim potest pervenire
Abbreviated transcription (Latin):
atep ita ꝓ meliorẽ consuetudinem
pant bonumopꝰ qi filios : Qd̾ uero
adiecit. ⁊ conuersiotua et uirũ tuu̾¬
et ip̃e dominabitur tui. hoc si gͥficͣt
dolore reluctauerat ut faceret cõ¬
suetudinem bõam. iam ip̃is eru¬
dita dolorib cautior fit : ⁊ ne cor¬
ruat obtemꝑat rõnem. ⁊ libenter
ta ⁊ mat̾ uiuorũ: que de iuri latere
fc̃a ẽ.⁊dicit dominus ĩ euãgelio.
Si quis ñ maducau̾it meam carni
enet biberit meum sanguinẽ: nĩ
habebit in se uitam. ⁊ om̃ia que de
illo intelliguntur enueleatim mir¬
nutatinq tractanda: xp̃m ⁊ eccli¬
am proloquuntur. siũ in bonos xͥ¬
anos siue in malq. neq frustra di¬
cit apłs. adam quiẽ forma futĩ: ut
illud. relinquet homo pr̃em ⁊ma¬
uero per sententiam que ĩuirũ re¬
ffert᷑. rõ nr̃a arguit̾: que et ouper
peccati cr̾cupiscentia seclucta. ⁊ apa¬
rudiso beatitudinio remota. habet
maledictc̃es terrene oꝑatõnis. hab
et dolores temporalium curarũ qͣi

Expanded text:
consuetudinem parit bonum opus quasi filios. Quod vero adjecit: Et conversio tua ad virum tuum, ipse dominabitur tui, hoc significat dolore reluctaverat, ut faceret consuetudinem bonam, jam ipsis erudita doloribus cautior fit, et, ne corruat, obtemperat rationi, et libenter ta, mater uiuorum, quae de uiri sui latere facta est: et dicit dominus in euangelio: si quis non manducauerit carnem meam et biberit sanguinem meum, non habebit in se uitam. et omnia, quae illic intelleguntur, enucleate minutatimque tractanda Christum et ecclesiam praeloquuntur siue in bonis christianis siue in malis. neque enim frustra dixit apostolus: Adam, qui est forma futuri, et illud: relinquet homo patrem et mavero per sententiam, quae in virum infertur, ratio nostra arguitur, quae et super peccati concupiscentia seducta, a paradiso beatitudinis remota, habet maledictiones terrenae operationis, habet et dolores temporalium curarum, quasi
Abbreviated transcription (Latin):
put tuum conteret qd̾ ẽ mors: si¬
cut et dł dixerat ex ꝑrõa patris ad
filium. Super aspidem ⁊ basilis cum
ambulabis: ⁊ conculcabio leonem
et clinchonem. Aspidem dix̃ morte:
basiliscumpeccatum. leonem antixͫ.
drachonem diabolum. de pena aũt
mulieris quid si gnificat ꝙ ei dicit᷑.
In dolore paries filiq nͥ qr uolu̾tas

Expanded text:
put tuum conteret, quod est mors. Siput tuum conteret, quod est mors. Sicut et David dixerat ex persona Patris ad Filium: Super aspidem et basiliscum ambulabis, et conculcabis leonem et draconem . 8. Aspidem dixit mortem, basiliscum peccatum, leonem Antichristum, draconem diabolum. De poena autem mulieris quid significat, quod ei dicitur: In dolore paries filios, nisi quia voluntas
Abbreviated transcription (Latin):
illam ultunam pena uidici inimi¬
cicias ponam interte ⁊ imilierẽ:⁊ se¬
mentuum ⁊ semen illiꝯ. Semẽ clia¬
boli ẽ ꝑu̾sa suggestio. Semen autẽ
mulieris fructus ẽ bom operis: qͦ ꝑ
uerre suggestioni resistitur. Ip̃a
capud illiꝯ conteret: sieũ mens
in ip̃o mnitiomale suggestionis⁊
excliu̾it. Ille insidiatur calcaneo ip¬
sius. quia mentem ꝙͣ pͥma sugges¬
tione non decipit: deciꝑe infinem
tendit. Quitam aũt. hec qd̾ clictũ
ẽ inimicias ponam inter te et mu¬
lierem. de uirgine de q̃ dominꝯ uatꝰ
ẽ. intlłxerunt: eo qd̾ illo tempore
ex ea dominus nascitum ad ĩiic̃
deuincendum ⁊ admortez cuius ille
auctor erat destruendam ꝓmitte¬
bat᷑: sic̾ in dł scriptum ẽ. De fructu
uentris tui ponã super terr sedẽ tuã.
Nam ⁊ illud qd̾ subiecͥtũ ẽ. Ip̃a con¬
t̾et capud tuum. ⁊ tu insidiaberisi
calcaneo eiꝯ: hoc de fructu uentris
tu eum supplantabis ut ñ moriat᷑.
ille autem deuieto resurget et ca¬

Expanded text:
dicii. Inimicitias ponam inter te et mulierem, et semen tuum et semen illius. Semen diaboli est perversa suggestio. Semen autem mulieris fructus est boni operis, quo perversae suggestioni resistitur. 6. Ipsa caput illius conteret, si eum mens in ipso initio malae suggestionis excludit. Ille insidiatur calcaneo ejus, quia mentem, quam prima suggestione non decipit, decipere in finem tendit. Quidam autem, quod dictum est, Inimicitias ponam inter te et mulierem, de Virgine de qua Domiest, intellexerunt, eo quod illo tempore ex ea Dominus nasciturus ad inimicum devincendum, et ad mortem cujus ille auctor erat, destruendam promittebatur, sicut in David scriptum est: De fructu ventris tui ponam super sedem tuam . Nam et illud quod subjunctum est: Ipsa conteret caput tuum, et tu insidiaberis calcaneo ejus, hoc de fructu ventris Tu eum supplantabis, ut moriatur. Ille autem, te victo, resurget, et ca
Abbreviated transcription (Latin):
hic in sp̃nuiuificante. Et sicut ĩ illo
die fit anima uiua: Sic misto seculo
uitam desiderantes et̾uam. Et oic̃ ĩ
llo sexto die serpentinz et ferarum g̾e¬
nera terra prelux: ita ⁊ in hac sexta e¬
etate scłi gentes uitam appetẽtes et̾nã.
eccłia generauit. Quem ⁊ sensum:
uao petro ostensum manifestauit.i
masculuo ⁊ femina: sie mista seculi
erate manifestatur xp̃e̾ eccłia. Et sic̃
ibi p̃ponitur homo ĩ die illa peccorib
nib ut ab eo regantur ⁊ uł carnali
cccupiscentie dediti sic̃ peccora. uł t̾re¬
na curigitate obscuritati qͣi spentes:
uł elati supbia qͣi aues. Et sic̃ i illo¬
die pascitur homo ⁊ amialia q̃ cũ
illo sunt herbis seminalib et lign¬
io fiucciferis. ⁊ herb̾ uiridib: sic in
ista etate sp̃ualis homo quibonus

Expanded text:
hic in spiritum vivificantem. Et sicut in illa hic in spiritum vivificantem. Et sicut in illa die fit anima viva, sic et in isto saeculo vitam desiderantes aeternam. Et sicut in illa sexta die serpentium et ferarum genera terra produxit, ita et in hac sexta aetate saeculi gentes vitam appetentes aeternam Ecclesia generavit, quem etiam sensum vas Petro ostensum manifestavit. masculus et femina, sic in ista saeculi aetate manifestanitur homo in die illa pecoribus,nibus, ut ab eo regantur, vel carnali concupiscentiae dediti, sicuti pecora, vel terrenavel elati superbia quasi aves. Et sicut in illodie pascitur homo et animalia, quae cum illo sunt, herbis seminalibus et lignis fructiferis, et herbis viridibus; sic in ista aetate spiritalis homo, qui bonus
Abbreviated transcription (Latin):
plicantes ordinẽ tempoꝵ eͥoꝵ misti¬
ce differentias distinguannus.
os dĩ in lucis nõie diuidit de a filiis:
hominnũ tanqͣm ateneb̾s: fitq huius
diei uesꝑa diluuiii.
Ecundum scłin fc̃m ẽ qi firma¬
mẽtũ int̾ aqͣm ⁊ aqͣm : archa uti¬
q illa que natauit int̾ pluniã ⁊ ma¬
ria. Hyuius uesꝑa fit confusio lĩguar̃.
ppłm suum agẽtib ꝑ abraham.
discerne̾s eum qiͣ aridam ab aquis:
ut proferret gerinẽ herbaꝵ et ligno
finnamento celi. i dest splendorẽ reg¬
ni tanqͣm solis excellentiã ⁊ ⁊ inlu
cius: Cuius etatis fit uesꝑa in poc¬
catis regum: quib gens illa meru¬
it captiuari in babiloniam.
qr tunc iudei intergentes tanꝙͣ ĩma¬
riuiuere ceperunt: nec habebant st¬
abilem locum tanꝙͣ uolantes aues.
Huius diei qi uesꝑa ẽ multiplica
xecati ount ut ⁊̃ dominũ nr̃m Iħm
sexta die prinus homo adam deli¬
mo terre ad ymaginem dei formͣtꝰ ẽ
ne natus est. Ille in anima uiuente:

Expanded text:
plicantes ordinem temporum eorum, et mystice differentias distinguamus. 3os Dei in lucis nomine divisit Deus a filiis hominum, quasi a tenebris; fitque hujus diei vespera diluvium. 4. Secundum smentum inter aquam et aquam: arca utique illa quae natavit inter pluviam et maria. Hujus vespera fit confusio linguarum. populum suum a gentibus per Abraham, discernens eum quasi aridam ab aquis, ut proferret germen herbarum atque lignorfirmamento coeli, id est, splendorem regni tanquam solis excellentiam, et in luejus: cujus aetas fit vespera in peccatis regum, quibus gens illa meruit captivari in Babyloniam. quia tunc Judaei inter gentes tanquam in mari vivere coeperunt. Nec habebant stabilem locum tanquam volantes aves. Hujus diei quasi vespera est multiplicacaecati sunt, ut etiam Dominum Jesum sexta die primus homo Adam de limo terrae ad imaginem Dei formatus est; ne natus est: ille in animam viventem,
Abbreviated transcription (Latin):
paradisũ. Assumpsit deus camẽ: et
fcus ẽ caput eccłie. ut oparet᷑ et custo¬
diret illum: idest ut uoluntatez pa¬
cris ex omnib gentib eccłia adin¬
pleret.⁊ atq adimpleretur ẜino quẽ
domiuꝰ dixit ego ẜuabam eqs iu nõie
tuo: quos dedistimͥ custediui. Dixit
quoꝙ deus. Non ẽ bonũ ẽẽ hominẽ
polum. Arguantur heretici: qui xp̃o
solum hominẽ putant. ⁊ ñ ⁊̃ deum. fa¬
ciamus ei adiutorium simile oͥ: qr ĩ
ip̃o homine suscepto. eccłia d̾o copu¬
lata ẽ. Appllauit aut adam uoĩbus
suis cincta animantia ⁊ uolatilia
xͫ nomen erant accepture qd̾ prius
non habuerant. Sicut scriptunẽ.
Et uccabo seruos meos nomine alio.
A deuero ñ inueniebatur aduitor
oimuilis eius. utiq quĩ qͣnus fide¬
lio aut iustus sit quisqz. xp̃o tamen¬
equariquis enim inquit moyses i¬
oinuł tibi iicliis domine: Nã et
dd̾. ait speciosꝰ forma prefiliis hoĩ¬
num. Nemo enim poterat amorte:

Expanded text:
ptatis. Assumpsit Deus carnem, et ptatis. Assumpsit Deus carnem, et factus est caput Ecclesiae. Ut operaretur et custodiret illum; id est, ut voluntatem Patris ex omnibus gentibus Ecclesiam adimpleret, atque ut impleretur sermo quem Dominus dixit: Ego servabam eos in nomine tuquoque Deus: Non est bonum hominem esse solum. Arguantur haeretici, qui Christum solum hominem putant, et non etiam Deum. Faciamus ei adjutorium simile sui. Quia in ipso homine suscepto, Ecclesia Deo copulata est. Appellavitque Adam nominibus suis cuncta animantia et universa t per Christum nomen erant accepturae quod prius non habuerant, sicut scriptum est: Et vocabo servos meos nomine alio. Adam vero non inveniebatur adjutor similis ejus; utique quamvis fidelis aut justus sit quisqest. Quis enim, inquit Moyses, similis tibi in diis, Domine ? nam et David ait: Speciosus forma prae filiis hominum . Nemo enim poterat a morte
Abbreviated transcription (Latin):
Plantan̾at aũt dominꝰ ds paradis¬
ũ uoluptatis aprincipio. Paradisꝯ
eccł̾ia est. Sic enim de illa ẽ legitur
in canticis canticorui. ortus coolusꝰ
soror mea. Aprincipio añt paradisꝯ
plantatus: qr eccła catholica a xp̾o¬
qui ẽ principiu om̃iũ cẽdita ẽẽ cog¬
ngtitur. Quuiuo de paradiso exie̾s.
imagniez portat xͥ de patemo fonte
fluentio. quiirrigat eccłiam suamꝰ
u̾bo p̃dicationis. ⁊ dono baptisiui.
De quo bene ꝑ ꝓpħam clicitur. Dñs
interrã sicientez. Quatuor autemi
paradisi flumina: quatuor sunt eu¬
angelia ad p̾licatione u cũctis gẽ¬
tib missa. ligna fructifera: om̃s
cancti sunt. fructiꝰ sunt eorũ: oꝑa
eorum. lignũ uite. sc̃s sc̃orũ: utiq
rp̃c. ad quem quisq oiporrexerit
manu uiuet inetetnũ. Lignum
uite.n scientie boni ⁊ mali: ꝓpriuzẽ
uoluntatis arbitiiũ. qd imedio
nr̃i est positum: ad dingcendũ bon¬
um uł malum. De quo qui relicͤa dĩ
gr̃a gustauerit: morte moriet᷑. Tu¬

Expanded text:
Plantaverat autem Dominus Deus paradisum voluptatis a principio. Paradisus Ecclesia est, sic enim de illa legitur in Canticis canticorum: Hortus conclusus est soror mea . A principio autem paradisus plantatur, quia Ecclesia catholica a Christo principio omnium condita esse cognoscitur. Fluvius de paradiso exiens, imaginem portat Christi, de paterno fonte fluentis, qui irrigat Ecclesiam suam verbo praedicationis et dono baptismi; de quo bene per prophetam dicitur: Dominus in terram sitientem. Quatuor autem paradisi flumina, quatuor sunt Evangelia, ad praedicationem in cunctis gentibus missa. Ligna fructifera, omnes sancti sunt: fructus eorum, opera eorum. Lignum vitae Sanctus sanctorum, utique Christus ad quem quisque si porrexerit manum, vivet in aeternum. Lignum  scientiae boni et mali proprium est voluntatis arbitrium, quod in medio nostri est positum, ad agnoscendum bonum vel malum. De quo qui, relicta Dei gratia, gustaverit, morte morietur. Tu