comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Si aliqͥs saxo homine cõphenderit absq furto aut absq sagaliqua ppria re
dicens qđ illi habeat dãnũ factũ & hoc contendere uoluerit in iudicio. aut incã
po aut ad crucẽ litentiã habeat: Si uero hoc noluerit cũ sius iuratorib: ipso
liber homo se idoniare faciat. Et si seruũ cuius libet absq alia cõꝓbatione
cõp̃henderit. ipse seruus uit ad aquãferuentẽ aut ad iliud iudiciũ se idoniaro
faciat¬
dexxo Si aliquissixo cab allosinsra mosse liuenorti d psos ealalle sinde date¬
ra ꝑ suod amno ad cõ pbandũ uoluerte. siquuis liberhomo hos se coro sab¬

Expanded text:
Si aliquis Saxo hominem conprehenderit absque furto aut absque sua propria aliqua re, Si aliquis Saxo hominem conprehenderit absque furto aut absque sua propria aliqua re, dicens quod illi habeat damnum factum, et hoc contendere voluerit in ipo aut ad crucem licentiam habeat. Si vero hoc noluerit, cum suis iuratoribus ipse liber homo se idoniare faciat. Et si servum cuiuslibet absque aliqua conprobatione conprehenderit, ipse servus aut ad aquam ferventem aut ad aliud iudicium se idoniare faciat. 6. Si aliquis Saxo caballos in sua messe invenerit, et ipsos caballos inde ducere pro suo damno ad conprobandum voluerit, si quis liber homo hoc ei contrad
Abbreviated transcription (Latin):
massos aduice nram mittimꝰ xui Dehis qui uinũ & innonã uendunt᷑
ante quã colligant᷑ & ꝑ hancoc casionẽ pauperesefficiunt᷑ XXUIII
Ut ante uicariũ &centenariũ dȩ ꝓprietate aut libtate iudiciũ ñ t̃min&e ͥ
aut adquirat᷑ inisi seꝑ in psentia missorũ imperialiũ aut in p̃sentia comitũ
ꝓunDe homicidis faetis anno p̃senti int̃ uul gares homines quasi ꝓpt̃ puluere mortalẽ¬
xxuiuiDeheribanno ut diligent̃ in quirant missi nr̃i qui hostẽ facere potuit & ñfecit.
bannũ ipsũ cõponat si hab& unde cõponcre possed & sinon habuerit unde copo
nere ualeat reuuadiatũ fiat & in breuiatũ & nihilex hoc actũ fiat usq dũ
ad notitiã dom imp̃s ueniat. MX Heresliz qui factũ habent ꝑfide ius¬
sores mittant᷑ AXXI De beneficiis destructs & alode restaurato.Xxii
De freda exigenda AII De materiamine adnaues ficiendum. uXiiii

Expanded text:
missos ad vicem nostram mittimus. 26. De his qui vinum et annonam vendunt missos ad vicem nostram mittimus. 26. De his qui vinum et annonam vendunt antequam colligantur, et per hanc occasionem pauperes efficiuntur. 27. Ut ante vicarium et centenarium de proprietate aut libertate iudicium non terminetur aut adquiratur, nisi semper in praesentia missorum imperialium aut in praesentia comitum. 28. De homicidiis factis anno praesenti inter vulgares homines quasi propter pulverem mortalem. 29. De heribanno, ut diligenter inquirant missi, qui hostem facere potuit et non fecit, bannum nostrum conponat, si habet unde cadiatum fiat et inbreviatum; et nihil ex hoc exactum fiat, usque dum ad notitiam domni imperatoris veniat. 30. Herisliz qui factum habent, per fideiussores mittantur. 31. De beneficiis destructis et alode restaurata . 32. De freda exigenda. 33. De materiamine ad naves faciendum. 34.
Abbreviated transcription (Latin):
ab sente suo causatore. Et om̃ino nullus nisi iei unus adiuram̃tũ uł ad tisti¬
monia ad datur. It illequi ad testimonia ducit si refutat᷑. dicat ille qui eũ
refutat & ꝓbili quare illũ recipere nolit: & de ipsopago ñ de alcero testes
eligant᷑ nisi forte longius extra comitatũ causa sit inquirenda łt si qͥs
conuctus fuerit piurii ꝑdat manu aut redimat XUIII Ut nemo pp̃t cupi¬
ditate pecuniȩ aut ꝓp̃t a uaritiã suã priusdet preciũ aut futura conuen¬
tione sibi p̃paret ut dupluuł triplũ recipiat. sed tunctantũ quando sri¬
ctus p̃sens e illos coparet . Xxuiii De causis quȩ cotidie noncessant XIIIIi
De siugetiuis qui noncessant recipere & abscondere AX Deuagis pegrinis
De homicidiis . IXII. De cõmendatis inensuris modiorũ &sextariorũ. xIII
De beneficiis nr̃is ñ bene constructis XXIII De hospitalitate & susceptione
iterantiũ tã missoru nr̃orũ quã reliquorũ bonoru hominũ XXV Quando

Expanded text:
absente suo causatore. Et omnino nullus nisi jejunus ad juramentum vel ad testimonium admittatur. Si vero aliquis refutatur, dicat ille qui eum refutat, et probet quare illum recipere nolit. Et de ipso pago non de altero testes eligantur, nisi forte longius extra comitatum causa sit inquirenda. Et si quis convictus fuerit perjurii, perdat manum, aut redimat. TITULUS IX. DE ditatem pecuniae aut propter avaritiam suam prius det pretium aut futuram conventionem sibi praeparet, ut duplum vel triplum recipiat; sed tunc tantum, quando fructus praesens est, illos conparet. 18. De causis, quae cotidie non cessant. 19. De fugitivis, qui non cessant recipere et abscondere. 20. De vagis peregrinis. 21. De homicidiis. 22. De commendatis mensuris modiorum et sextariorum. 23. De beneficiis nostris non bene constructis. 24. De hospitalitate et susceptione iterantium, tam missorum nostrorum quam reliquorum bonorum hominum. 25. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
ipsepeo eundẽ herilainũ ꝑsoluat. Ec tot heribanniabeo exigant᷑
queo homines domi dimisit. Et quia nos anno p̃sente uni cuiq semori
ducs homines quos domi dimitteret concessimus illos uolumꝰ ut missis
nr̃is ostendant: quia his rantũ modo heribannũ concessimus xxxiiii.
tqu atodo cauiq n auigiũ mittert aiolumꝰ ipsisemores inipsis nauib: per¬
tant & ad hoc sint p̃parati uox uini Furta & iniusta conibia neciõ
& salsa testimoni e sic sepe roganumꝰ phibere diligent sic̃ &e dñ lx ꝓhabe

Expanded text:
ipse pro eo eundem bannum persolvat; et tot heribanni hab eo exigantur, quod homines domi dimisit. duos homines, quos domi dimitteret, concessimus, illos volumus ut missis nostris ostendant, quia his tantummodo heiribannum concessimus. 37. Ut quandocumque navigium mittere volumus, ipsi seniores in ipsis navibus pergant, et ad hoc sint praeparati. 38. Furta et iniusta connubia necnon et falsa testimonia, sicut saepe rogavimus, prohibete dil
Abbreviated transcription (Latin):
fuit. & postea incipiant legatione sua ꝑcetera capitula pagere:
olum̃ atq iubemus ut missi nr̃i diligenter inquirant quanti ho
mines liberi insingulis comitatib maneant qui passint expiditio¬
ratus & dehis qui aquatuor tuintus uđ sextus adiutus & p̃pa¬
ratus epeditione exertitale facere nobisq per breuem eoru

Expanded text:
fuit; et postea incipiant legationem suam per cetera capitula peragere. 5. fuit; et postea incipiant legationem suam per cetera capitula peragere. 5. Volumus atque iubemus, ut mines liberi in singulis comitatibus maneant qui per se possuretur, sive de his qui a quatuor quintus adjuvetur et praeparetur ut expeditionem exercitalem facere possint, et eoru
Abbreviated transcription (Latin):
cõmisit comes incui ministeriores ꝑparata .e. & cõpositiono soluere & faria
ꝑsacram entũ pacificare faciat. Qd siuna pars ei consentire noluerit. iđ
aut ille qͥ homicidiũ cõmisit aut is qui copositione reciperedi bet. sacuat
illũ qui ei c̃tumax fuerit ad p̃sentiã nrãm uenire. ut ad tepus eu qđ nao
placuerit in exiliũ mectamꝰ donec ibi castiget᷑ ut comiti suo in obuediens¬
et̃ ulterius ñ audeat & maius damnu inde non ad crescat IT̃ ALIA¬
olumus ut om̃s res eccłasticȩ eo mͦ cuneant᷑ sic res ad fiscunrm etineri
racioros eẽ cognoscunt ꝓ illorũ testimoniu in qͥstao fiat. Et iuxta qđ
illunde testificati fuerint uł contineant uł reddant᷑¬
to uolumꝰ ut de reb: quas mathfridus ꝑdiuersa loaa & ꝓdiuersis ho¬
mines ad qui siuit ipsi qui easderes et dederunit introgent᷑ si aliqͥs
eorũ eas repetere uelit. & quicuq hoc se uelle ꝓnuntia uerit ad
generale placitu nrm uenire iubeat᷑ ut inde cu eo de maht frido

Expanded text:
es in cujus ministerio perpetratum est, et compositionem solvere, et faidam per sacramentum pacificare faciat. Quod si una pars ei ad hoc consentire voluerit, id est aut ille qui homicidium commisit, aut is qui compositionem suscipere debet, faciat illum qui ei contumax fuerit ad praesentiam nostram venire, ut eum ad tempus quod nobis placuerit in exsilium mittamus, donec ibi castigetesse ulterius non audeat, et maius damnum inde non adcrescat. 14. Ubis ecclesiasticae eo modo contineantur, sicut res ad fiscum nostrum continere raciores esse cognoscuntur, per illorum testimonium inquisitio fiat, et iuxta quod illi inde testificati fuerint, vel contineantur vel reddantolumus, ut de rebus quas Mahtfridus per diversa loca et per diversos homines adquisivit ipsi qui easdem res ei dederunt interrogentur, si aliquis eorum eas repetere velit. Et quicumque hoc se velle pronuntiaverit, ad generale placitum nostrum venire iubeatur, ut inde cum eodem Mahtfrido
Abbreviated transcription (Latin):
rantia paras indesideria deonestabatur uperȩ p̃tiũ
diximus dõ annuente apud sacrũ conueittũ ix ex
dictis scorũ patrũ uł ut exdiũ sis partis quos dasũ
monialibus seruandã contradere. ut peã canoni¬
cus ordo absque ambiguitate posso seruari & qm̃
illã sacer conuentus itagim laudibus extulit ut
usque ad unũ iota obseruandã ꝑcenseret : statiu¬
mus ut abomnibꝰ in eadem ꝓfessione degentibus
indubitanter teneatur & modis omnibus siue
canonicis siue scẽ monialibus canonice degentib:

Expanded text:
rantia, partim desidia dehonestabatur, operae pretium rantia, partim desidia dehonestabatur, operae pretium duximus, Deo annuente, apud sacrum conventum, ut ex dictis sanctorum patrum velut ex diversis pratis quosdam cis vel sanctimonialibus servandam contradere, ut per eam canonicus ordo absque ambiguitate possit servari. Et quoniam illam sacer conventus ita etiam laudibus extulit, ut usque ad unum iota observandam percenseret: statuimus, ut ab omnibus in eadem professione degentibus indubitanter teneatur, et modis omnibus sive a canonicis sive a sanctimonialibus canonice degentib
Abbreviated transcription (Latin):
uia uixtascõrũ patrũ traditionẽ nouimus
res eedsȩ uota e ẽ fideliũ p̃tia peccatorũ. & patri¬
monia pauperũ cuiq non solũ habita conserua¬
re. uerũ &iam multa opitulante. conferre
optauimus lamenut ab ecclesi asticis. de non
diuidendis rebus illixis susceptionẽ dudũ con¬
ceptã poenitus amouerdñ. Statuimus ut ne¬
que nr̃is neque filiorum. et dõ dispensante
suc cessorũ nr̃orũ. temporibus quinram uł
ꝓgenitorũ nr̃orũ. uoł tatẽ uł exemꝰ imitari
uoluerint nullã poenit᷑ diuisionẽ aut iacturã
patiatur. Sacrorũ canonũ nonignari. ut indi
ad sensum ordine ecclesiastico p̃bunus. ut scili¬
c& epĩ ꝑelectionẽ cleri & populi secundũ statu¬
ta canonũ deꝓpria dio cesxremota ꝑsonayum
&munerũ acceptioñ obuitȩ meritũ & sapi¬
entiȩtdonum Eligantur ut exemplo & uerbo subiec¬
tas usque quaq pdesse ualeant. EXIII
Quia uero cauonica ꝓfessione anultis partim igno¬

Expanded text:
nem, novimus res Ecclesiae vota esse fidelium, pretia peccatorum, et patrimonia pauperum, cuique non solum habita conservare, verum etiam multa, Deo opitulante, conferre optamus. Tamen ut ab ecclesiasticis de non dividendis rebus Ecclesiae suspicionem dudum conceptam penitus amoveremus, statuimus ut neque nostris, neque filiorum, et, Deo dispensante, successorum nostrorum temporibus, qui nostram vel genitorum nostrorum voluntatem, vel exemplum imitari voluerint, ullam penitus divisionem aut jacturam patiatur Sacrorum quoque canonum non ignari, ut in Deadsensum ordini ecclesiastico praebuimus, ut scilicet episcopi per electionem cleri et populi secundum statuta canonum de propria diocesi, remota personarum et munerum acceptione, ob vitae meritum et sapientiae donum eligantur, ut exemplo et verbo sibi subiectis usquequaque prodesse valeant. 3. Quia vero canonica professio a multis, partim igno
Abbreviated transcription (Latin):
ordinationẽ aliquid ad quisierit illud ob¬
seruetur qđ in canonibus de consecrandis
nihil babentib constitutũ ẽ. Deecclesiarum
uesro seruis cõmunis sententia decretũ ẽ.
nram auctoritatẽ suffraganei uero illorũ
exemplar illius poenesse habeant. & quan¬
do cumq defamiliȩ eccłȩ utilis aliquis
corã populo legit᷑ & corã sacerdotib: uł corã fidelib
laicis ante cosiualtaris. sicut in nr̃a auctoritate
contin&ur. remota qualib& calliditate lib tatem
consẽquat᷑ & tunc demũ ad gradus et clesasticos ꝓino¬
ueant᷑. dimilit̃ quoq: dehis ag̃dũ ẽ quos laici defa
miliȩ ccclesiarũ ad sacros ordines ꝓmouere uolueruđ.
sed & dehis quos p̃positi ca nonicorũ aut monachoꝵ
ordinandos expȩtier cadẽ forma seruanda ẽ

Expanded text:
ordinationem aliquid adquisierit, illud obordinationem aliquid adquisierit, illud observetur, quod in canonibus de consecratis nihil habentibus constitutum est. De ecclesiarum vero servis communi sententia decretum est, nostram auctoritatem, suffraganei autem illorum exemplar illius penes se habeant. Et quandocunque de familia ecclesiae utilis aliquis coram populo legatur, et coram sacerdotibus et omni laicis ante cornu altaris, sicut in nostra auctoritate continentur, remota qualibet calliditate libertatem consequatur, et tunc demum ad gradus ecclesiasticos promoveatur. Similiter quomilia ecclesiarum ad sacros ordines promovere voluerint. Sed et de his quos praepositi canonicorum aut monachorum ordinandos expetierint eadem forma servanda e
Abbreviated transcription (Latin):
aut adhibitis testib: munere conductꝰ uel cor¬
ruptis aut qualib& caliditate. uel fraude. a dgra¬
dus ec clesiasticos ꝑuenerint. decretũ est ut depo
nat᷑ & cdominus eius eũ recipiat. Siuero auus uł pat̃
abalia patria in aliam migrans meadẽ piuntia filiũ
genuerit & ipse filius ibidem edocatiis. & ad gradus
ecclesi asticas ꝓmotus fuerit & utrum seruus sit
ignorauit & posteaueniens domimus illius le¬
gibus eum ad quisierit. sanctitũ ẽ. ut sidominus
at. Si uero eum catena seruitutis acastris domi¬
nicis abstrahere uoluerit ad gradum amittat.
quia iuxta sacros ordines uilis ꝑsonamaneas.
sacerdotii dignitatẽ sungi non potest. Derebus
uero illorum uł peculiare quia ꝓpriis domi¬
nis lib tate donantur ut ad grados ecclesi aft¬
cos uire ꝓmoueantur. Etatutũ ẽ ut in potes¬
tate dominorũ consistat utrũ illius conce¬
dere. ansibi uindicare uellint. C&erumsi pͭst

Expanded text:
aut adhibitis testibus munere conductis, vel coraut adhibitis testibus munere conductis, vel corruptis, aut qualibet calliditate vel fraude, ad gradus ecclesiasticos pervenerit, decretum natur, et dominus ejus eum recipiat. Si vero avus aut pater ab alia patria in aliam migrans in eadem provincia filium genuerit, et ipse filius ibidem educatus ad gradus ecclesiasticos promotus fuerit, et utrum servus sit ignotum sit, et postea veniens dominus illius legibus eum acquisierit, sancitum est ut si dominusat. Si vero eum catena sernicis extrahere voluerit, gradum amittat: quia iuxta sacros ordines vilis persona manens sacerdotii dignitate fungi non potest. De rebus vero illorum vel peculiare qui a propriis dominis libertate donantur, ut ad gradus ecclesiasticos iure promoveantur, statutum est, ut in potestate dominorum consistat, utrum illis concedere an sibi vindicare voluerint. Ceterum, si post
Abbreviated transcription (Latin):
deinceps obseruetur. Cai
Statutum est ut quic quid tempr̃ impr̃i nr̃i a fide¬
lbus edȩ sponte conlatũ fuerit. inditioribus lo¬
cis duas partes in uts pauperũ tercia instipen¬
dia cedere dericorũ aut monachorũ. Inmino¬
ribus uero locis aeque int̃ cłrs & pauperes fore
lante exparte disposuerimus. & quomodo ex
se ipsis sibi cligendi abbates licentiam dederi¬
mus & qualit dõ opitulante qui quiuere ꝓpo¬
situm que suum indefesse custodire ualerent:
ordina uerimus in alias cellulas diligent̃ anotari
fecimus o ut apud suc cessores nrõs ratum fore
& inuio labiliter conseruare confirmauimus.
Oeseruorum uero ordiuatione quipassimi ad gra¬
dos ecclesi asticos in discrete ꝓmouebantur pla¬
cuit omnibꝰ cum sacris canonib: concorda ride¬
bere : Et statutum .ẽ. ut nullus ep̃oꝵ le incep
eos ad sacros ordines: ꝓmouere p̃sumat nisi
prius adominis ꝓpriis libertatẽ consecutifueri
& siqui lib& seruus dñm suum fugiens aut latitans

Expanded text:
deinceps observetur. 4. Statutum est, ut quicquid tempore imperii nostri a fidelibus ecclesiae sponte conlatum fuerit, in dicioribus locis duas partes in usus pauperum, tertiam in stipendia cedere clericorum aut monachorum; in minoribus vero locis aeque inter clerum et pauperes fore lante ex parte disposuerimus, et quomodo ex se ipsis sibi eligendi abbates licentiam dederimus, et qualiter Deo opitulante quiete vivere propositumque suum indefesse custodire valerent ordinaverimus, in alia scedula diligenter adnotari fecimus; et ut apud successores nostros ratum foret et inviolabiliter conservaretur, confirmavimus. ervorum vero ordinatione, qui passim ad gradus ecclesiasticos indiscrete promovebantur, placuit omnibbere. Et statutum est ut nullus episcoporum deinceps eos ad sacros ordines promovere praesumat, nisi prius a dominis propriis libertatem consecuti fuerint. Et si quilibet servus dominum suum fugiens, aut latitans,
Abbreviated transcription (Latin):
traditȩ sunt aut reddant᷑ ꝓpriis hȩredib Aut qui easretinuerit uł il¬
lũ censum ꝑ soluat. LxXXUII
Ut unusquisq missorũ nr̃orũ in placito suo notũ faciat comitib qui
ad eius missaticũ ꝑtinent ut in illis m̃sib: quib ille legationẽ suã ñ facit
coniteniant int̃ se & cõmunia placita faciant tã ad latrones distrin¬
gendos quã ad cȩteras iustitias faciendas IxxXVIII . beant¬
t missi nr̃i populũ nr̃m iterũ nob fidelitatẽ ꝓmittere faciant se¬
cundũ c̃suetudinẽ iã dudũ ordinatã & ipsi aperiant auit̃ p̃tent᷑
illes hominib: qualit̃ ipsã sacram̃tũ & fidelitatẽ ergi nosseruare de
t homicidia in frapatriã sicut lege dni int̃ dictũ e nec caus iultio¬
nis nec auaritiȩ nec latrocinandi fiant. Et ubicũq in uena fuerĩt
a iudicib nr̃is scđin legẽ ex nr̃o mandato iundicent᷑ et ñ occidat᷑ ho

Expanded text:
traditae sunt, aut reddanttraditae sunt, aut reddantlum censum persolvat. 12. Ut unusquisque missorum nostrorum in placito suo notum faciat comitibus qui ad eius missaticum pertinent, ut in illis mensibus quibus ille legationem suam non exercet, conveniant inter se et communia placita faciant, tam ad latrones distringendos, quam ad ceteras iustitias faciendas. 13. Ut missi nostri populum nostrum iterum nobis fidelitatem promittere faciant secundum consuetudinem iamdudum ordinatam. Et ipsi aperiant et interpraetentur illis hominibus, qualiter ipsum sat homicidia infra patriam, sicut in lege Domini interdictum est, nec causa ultionis nec avaritiae nec latrocinandi fiant. Et ubicunque inventi fuerint, a judicibus nostris secundum legem ex nostro mandato vindicentur. Et non occidatur ho
Abbreviated transcription (Latin):
quantũ &iã de nr̃o munius cuiuss legitione habeam
baxcin Uolumus ut ꝓpt̃ iustitias quȩ usq modo ad partẽ comitũ remanserunt
quatuor tantũ m̃sib in anno missi nr̃i legationes sua sexerceant Id est
in hieme iar. inuerno. aprł. in estate luł. Inautũno octł. Cete¬
rs uero m̃ sib unusquisq comitũ placitũ suũ habeat & iustitias fa
ciat aussi aũt nr̃i. qualit̃ in uno mense & in quatuor locis habe¬
ant placita suacũ illis comitib qͥb c̃gruũ fuerit adeũ locũ possint c̃uenire
Ut quicquid ille missus in illo missatico qui aliter factũ inuenerit
quã nr̃a sit iussio. non solũ illud emendare iubeat sed etiã ad
nos ipsãrem qualiter inuenta ẽ deferat. Hoxxu
Ut missi nr̃i census nr̃os ꝑquairant diligent̃ undecũq antiquitus
ad partẽ regis exire solebant. similit̃ & freda & nobrenuntient ut
nos ordinemus quid dehis infuturum fieri debeat . LxXXUI

Expanded text:
quantum etiam de nostro in uniuscuiusque legatione habeamquantum etiam de nostro in uniuscuiusque legatione habeam Volumus, ut propter iustitias, quae usque modo de parte comitum remanserunt, quattuor tantum mensibus in anno missi nostri legationes suas exerceant, id est in hyeme Ianuario, in verno Aprili, in aestate Iulio, in autumno Octobrio. Caeteris vero mensibus unusquisque comituciat. Missi autem nostri quater in anno mense uno et in quatuor locis habeant placita sua cum illis comitibus, quibus congruum fuerit ut ad eum locum possint convenire. 9. Ut quicquid ille missus in illo missatico aliter factum invenerit quam nostra sit iussio, non solum illud emendare iubeat, sed etiam ad nos ipsam rem, qualiter ab eo inventa est, deferat. 10. Ut missi nostri censos nostros perquirant diligenter, undecumque antiquitus ad partem regis exire solebant; similiter et freda; et nobis renuntient, ut nos ordinemus, quid de his in futurum fieri debeat. 86. De r
Abbreviated transcription (Latin):
t quando cũq testes ad rem quam libet discutiendã quȩrendi atq eli¬
gendi sunt. amisso nr̃o & comite incui ministeriodere qualicũq agen¬
dũ est. tales eligant᷑ quales optimi in ipso pago inueniri possint. Et r̃
iceat litigatorib ꝑ prȩmia falsos testes ad ducere sic̃ hactensieri solelut
t nullus homo in placito centenarii. neq ad mortẽ neq ad libertatẽ
suã amittendam aut ad resreddendas uł mancipia iudicet᷑. Sed
ista aut in p̃sentia comitis uł missorũ nr̃oꝵ iudicentur: LxXX¬
t missin: ĩ diligent̃ inquirant & describere faciant unus qͥsq.
in missati cosuo quid unusquisq. de beneficio habeat uł quot
homines casatos in ipso beneficio. Ixxiil
dem cõparauit iđ struxitl xxii¬
Ut non solũ beneficia ep̃orũ uł abhatũ abbatissarũ atq. comi¬
tũ siue uassorũ nr̃orũ sed ai ĩ nr̃i fiscidescribant᷑ ut scire possim

Expanded text:
t quandocumque testes ad rem quamlibet discutiendam quaerendi atque elit quandocumque testes ad rem quamlibet discutiendam quaerendi atque eligendi sunt, a misso nostro et comite in cuius ministerio de rebus qualibuscumque agendum est, tales eligantur, quales optimi in ipso pago inveniri possunt. Et non liceat litigatores per praemia falsos testes adducere, sicut actenus fieri solebant. 4. Ut nullus homo in placito centenarii, neque ad mortem neque ad libertatem suam amittendam, aut ad res reddendas vel mancipia, iudicetur; sed ista aut in praesentia comitis vel missorum nostrorum iudicentur. 5. Ut missi nostri diligenter inquirant et describere faciant unusquisque in suo missatico, quid unusquisque de beneficio habeat, vel quot homines casatos in ipso beneficio. 81. De dem comparavit vel struxit. Ut non solum beneficia episcoporum vel abbatum, abbatissarum atque comitum, sive vassorum nostrorum, sed etiam nostri fisci describantur; ut scire possimus
Abbreviated transcription (Latin):
autdut aut uendere psumuit nisi tantũ uas allissiuis. Et si euenerit ut
rector seiusdẽ etdẽ sufficunt. tẽ principẽ idem rector eccłȩ inter¬
pippinus rexobut & nos regnare coepimꝰ. causȩ uł lites interpar¬
tes faccȩ atq exortȩ discutiant᷑ & congruo sibi iudicio t̃minent᷑
Prius uero id est ante obitũ p̃dicti domni pippini regis cause cõmissȩ
uł om̃ino non moueant᷑ uł saluȩ usq ad nr̃am int̃rogationẽ seruentur
Et ep̃i abbates. comites & potentiores quiq si causam inter se habue¬
rint. ac se pacificare noluerint ad nr̃am iubeant᷑ uenire p̃sentiã neque
illorũ contentio aliubi diiudicet᷑ ne ꝓpt̃ hoc pauperũ & minus poten¬
tũ iustitiȩ remaneant Neq ullus comes palatii nr̃i potentiores causas
ine nr̃a ussione finire p̃sumat sed tantũ ad pauperũ & minus potentũ
iustitias faciendas sciat eẽ uacandum. LXXUIII.¬

Expanded text:
aut dare aut vendere praesumat, nisi tantum vassallis suis. Et si evenerit, utaut dare aut vendere praesumat, nisi tantum vassallis suis. Et si evenerit, utrectoris eiusdem ecclesiae sufficiant, tunc principem idem rector ecclesiae interPippinus rex obiit et nos regnare coepimus, causae vel lites inter partes factae atque exortae discutiantur et congruo sibi iudicio terminentur. Prius vero, id est ante obitum praedicti domni Pippini regis causae commissae, vel omnino non moveantur, vel salvae usque ad nostram interrogationem serventurpi, abbates, comites et potentiores quique, si causam inter se habuerint ac se pacificare noluerint, ad nostram iubeantur venire praesentiam, neque illorum contentio aliubi diudicetur, ne propter hoc pauperum et minus potentium iustitiae remaneant. Neque ullus comes palatii nsine nostra iussione finire praesumat, sed tantum ad pauperum et minus potentium iustitias faciendas sibi sciat esse vacandum. 3. U
Abbreviated transcription (Latin):
impr̃ domi remanserit. uassallossuos casitos secũ non retine¬
at sed cũ comite cuius pagenses sunt ire ꝑmittat. Lx ini¬
Constitutũ ẽ ut scđm antiquã consuetudinẽ p̃paritio ad hos¬
tẽ faciendã iudicetur & obgeruetur. Iđ uictualia de marca
ad tres menses & arma atq uestim̃ta ad dimidiũ annũ. Qđ ta¬
men tia obseriari placuit. ut is quide rheno adligerẽ ꝑgunt.
deligere in antea ad tres menses cõputetur. Et quide ligere
ad rsienũ ꝑgunt. derheno in antea ad tresmenses uictualia
habere debcant. Qui aut transehenũ sunt & ad saxoniã ꝑ¬
gunt. ad albiã marcã eẽ sciant. Et qui trans ligerem ma¬
nent atq in hispaniã ꝓficiscidebent. montes pirencos martã
sibi eẽ cognoscant.Lxx¬
onsitutũ ẽ ut neq ep̃s neq abba aut abbatisse al qui libet rectorꝰ
ecc̃łe. brunniamuđ gladiũ sine nr̃o ꝓmisso ciu libet homimi extr aneo

Expanded text:
imperatore domi remanserint, vasallos suos casatos secum non retineimperatore domi remanserint, vasallos suos casatos secum non retineant, sed cum comitem cuius pagenses sunt ire permittat. 8. Constitutum est, ut secundum antiquam consuetudinem praeparatio ad hostem faciendam indicetur et observetur; id est, victualia de marca ad tres menses, et arma atque vestimenta ad dimidium annum. Quod tamen ita observari placuit, ut his qui de Rheno ad Ligerem pergunt, de Ligere in antea ad tres menses computetur; et qui de Ligere ad Rhenum pergunt, de Rheno in antea ad tres menses victualia habere debeant. Qui autem trans Rhenum sunt, et ad Saxoniam pergunt, ad Albiam marcam esse sciant. Et qui trans Ligerem manent atque in Hispaniam proficisci debent, montes Pirinaeos marcam sibi esse cognoscant.st, ut neque episcopus, neque abba aut abbatissa, vel quislibet rector ecclesiae, bruniam vel gladium sine nostro permissu cuilibet homini extraneo
Abbreviated transcription (Latin):
rit & ad condictũ placitũ ñ uenerit. qđ dieb post placitũ con¬
dictũ uenisse cõpbatuis fuerit. tot dieb abstineat acarne & iuno
H& Quicũ que absq licentia ł ꝑmissione principis de hostereuers
fuerit. qđ factũ franci heriscli÷ dicunt. uolumus ut antiqua
c̃ stirutio id ẽ capitalis sententia erga illũ puniendũ custodiat
Quicũque exeis qui beneficiũ principis habent parem suũ
contra hostes cõmunes in exercituꝑ gentem dimiscrit. et
cũ eo ireł stare noluerit. hon orẽ suu & beneficiũ ꝑdat.
uI Ut in hoste nemo parẽ suũ ł que lib& alterũ homine bibere
roget. & quicũq in exercitu ebrius inuentus fuerit. ita
ex comunicetur ut inbibendo sola aqua utatur quousq: se
male fecisse cognoscat. lxxiii
De uassis dominicis qui intr casam seruiunt & timenbene¬
ficia habere noscuntur. statutũ ẽ ut quicũq exeiscũ domno

Expanded text:
rit et ad condictum placitum non venerit, quot diebus post placitum conrit et ad condictum placitum non venerit, quot diebus post placitum condictum venisse comprobatus fuerit, tot diebus ab4. Quicumque absque licentiam vel permissione principis de hoste reversus fuerit, quod factum Franci herisliz dicunt, volumus ut antiqua constitutio, id est capitalis sententia, erga illum puniendum custodiatur. 5. Quicumque ex his qui beneficium principis habent, parem suum contra hostes communes in exercitu pergentem dimiserit, et cum eo ire vel stare noluerit, honorem suum et beneficium perdat. 6. Ut in hoste nemo parem suum vel quemlibet alterum hominem bibere roget. Et quicumque in exercitu hebrius inventus fuerit, ita excommunicetur, ut in bibendo sola aqua utatur, quousque male fecisse cognoscat. 7. De vasallis dominicis qui adhuc intra casam serviunt, et tamen beneficia habere noscuntur, statutum est, ut quicumque ex eis cum domno
Abbreviated transcription (Latin):
unde illã sũmam ꝑsoluat. sem&ipsũ ꝓ uuadio inseruitiũ prin¬
cipistradat. donce ꝑ tẽpora ipsebannus ab cofiat ꝑsolutis &
tunc nerũ ad statũ libertatissuȩ reuertatur. &sulle homo qui ꝓpo¬
ter heribinnũ se in seruitut̃ tradidit in illoseruitio defunctus
fuerit heredes eius hereditatẽ quȩ ad eos ꝑtinet non ꝑdant
nec lib̾attem. nec deipso banno obnoxii fiant. RUIII
uuarda nec ꝓ heribergare. nec palio banno heribannũ comes
exactare p̃sumit nisi missus nr̃ prius herilunnũ ad partẽ nr̃am te:¬
cipiat. & cisuã tertiã partẽ exinde ꝑiussionẽ nram donet. Ipse
uero heribannus ñ exacatur neq interris neq in mancipiis sed
in auro & argento. palliis itq armis & animalib: atq pecudi¬
b siue talib specieb quȩ ad utilitatẽ ꝑtinent. LxIII¬
Quicũque homo nr̃os habens honores in hostẽ bannitus fue¬

Expanded text:
unde illam summam persolvat, semetipsum pro wadio in servitium prinunde illam summam persolvat, semetipsum pro wadio in servitium principis tradat, donec per tempora ipse bannus ad eo fiat persolutus; et tunc iterum ad statum libertatis suae revertatur. Et si ille homo, qui propter heribannum se in servitium tradidit, in illo servitio defunctus fuerit, heredes eius hereditatem, quae ad eo pertinet, non perdant, nec libertatem, nec de ipso banno obnoxii fiant. 68. Dewarda, nec pro heribergare, nec pro alio banno heribannum comes exactare praesumat; nisi missus noster prius heribannum ad partem nostram recipiat, et ei suam tertiam partem exinde per iussionem nostram donet. Ipse vero heribannus non exactetur neque in terris neque in mancipiis, sed in auro et argento, palliis atque armis et animalibus atque pecudibus, sive talibus speciebus quae ad utilitatem pertinent. Quicumque homo nostros habens honores in hostem bannitus fue
Abbreviated transcription (Latin):
impr̃ de suis uassis iudicauit. Et si seruus hoc fecerit disciplinȩ
corporali subiaceat.
Si qui sdomũ alicnã cuius lib& infregerit. quicquid ex indeꝑuir
tutẽ abstulerit aut rapuerit ł furatus fuerit. secundũ lege & cãilli
cuius domus fuerit in fracta & spoliata. intriplũ cõponat. Et in¬
suꝑ bannũ dominicũ soluat. Siseruus hoc fecerit. sententia superi
orem accipiat & in suꝑ scđm sua legẽ cõpositionem faciat : Siquis lib̃
homo aliqđ tale damnũ cuilib& fecerit. ꝓ quo plenã cõposition
facere non ualeat. sem& ipsũ in uuadio ꝓseruo darestũdeat usq
ł pauerit. aut furatus fuerit aut cũ caballis uastauerit. estimito
tamno scđm legẽ intriplũ cõponat. Etsi libet homohoc secerit.
bannũ dominicu ꝓhacre cõponere cogatur SSeruus uero scđm
lege tripla cõpositione damnũ in loco restituat & ꝓdamno
disciplinȩ corporali subiaceat. LUII

Expanded text:
imperator de suis vassis iudicavit. Et si servus hoc fecerit, disciplinae imperator de suis vassis iudicavit. Et si servus hoc fecerit, disciplinae corporali subiaceat. 2.. Si quis domum alienam cuilibet fregerit, quicquid exinde per virtutem abstulerit, aut rapuerit, vel furaverit, totum secundum legem et ewam illi cuius domus fuerit fracta et exspoliata, in triplo componat, et insuper bannum nostrum solvat. Si vero servus hoc fecerit, sententiam suorem accipiat, et insuper secundum suam legem compositionem faciat. Si quislibet homo aliquod tale damnum alicui fecerit pro quo plenam compositionem facere non valeat, semetipsum in vadio pro servo dare studeat, usque vel paverit, aut furaverit, aut cum caballis vastaverit, aestimato damno secundum legem in triplum componat: et si liber homo hoc fecerit, bannum dominicum pro hac re componere cogatur. Servus vero secundum legem tripla compositione damnum disciplinae corporali subiaceat. 67. D
Abbreviated transcription (Latin):
Et seruus. cxx ꝑcussionibus uapulctur.
Vł comes quila trone in forbannũ miserit uicinis siusc alis comiti¬
po uotũ facit cunde latrone a so esse forbannitũ ut ilieunoñ
cogatur exceptis scabineis ł uassis comitũ nisi qui causa siã ad¬
quirere debent aut respondere Li
nullus testimoniũ dicat aut sacramentũ uiret nisi ieiunus Et
ut testes priusquã iurent. se paratm discatiantur quid dicere ue¬
unt de illare unde testimoniũ reddere debent. Lii
Si quis suꝑ missũ dominicũ cũ colleita & armis uenerit & missaticũ illi
iniunctũ contradixerit. aut contradicere uoluerit. & hoc ciad ꝓba¬
tum fuerit. qđ scions contra missũ dominicũ ad resistendũ uenissor.
deuita cõponat. Et si neganerit : cũ sxiisuis iuratorib seidoniare
faciat & ꝓ eo qđ cũ collecta contra missũ dominicũ armatus uenit
ad resistendũ. bannũ dominicũ cõponat. Simili modo domnus

Expanded text:
et servus 120 percussionibus vapuletur. et servus 120 percussionibus vapuletur.  comes, qui latronem in forbannum miserit, vicinis suis et aliis comitibus notum faciat, eundem latronem a se esse forbannitum, ut illi eum cogatur, exceptis scabineis vel vassis comitum, nisi qui causam suam adquirere debent aut respondere. 52nullus testimonium dicat aut sacramentum iuret, nisi ieiunus. Et ut testes priusquam iurent, separatim discutiantur, quid dicere velint de illa re, unde testimonium reddere debent. 53. Si quis super missum dominicum cum collecta et armis venerit, et missaticum illi iniunctum contradixerit, aut contradicere voluerit, et hoc ei adprobatum fuerit, quod se sciens contra missum dominicum ad resistendum venisset, de vita componat: et si negaverit, cum 12 suis iuratoribus se idoneare studeat, et pro eo quod cum collecta contra missum dominicum armatus venerit ad resistendum, bannum dominicum componat. Simili modo domnus
Abbreviated transcription (Latin):
tea essure ÷ onessi suerit. sipsi iusttaa ab alus requisicrint autabeisius¬
ttã querere uoluerint qualiter inter illos iudiciũ terminctur. Primo
omiuimdeillis causis pquib iudicitus suerit ad morte. nulai potest sa
reuoerte Etsi aliquid in post modũ postquã ei uita concessi e cũiulita
adq uirere potuerit. in sua lib̵ tate teneat et defendat scđm leg intefti¬
moniũ non suscipiatur. nec inter scabinios ad lege iudicande teneatur
Et si aliquid ad sacramentũ iudicatũ fuerit qđ iurarc debent si aliquis
ipsũ sacramentũ dicere falsũ uoluerit. contendat
tuus sit a ideo iustitiã reddere non debeit. statutũe i superius iu¬
diciu susti neit qđ antea sustincre debuit : Etsi aliquis aduer susu
aliqua mala fecerit. scđm equitatis ordinc licentiã habeat sui iusti¬
dẽ requirendi. De causis ꝑpetratis postquã ad morte diuidicatus ÷̃¬
de p̃teritis maneat sicut supra diuidicatũ fuerit.
slrirone forbannto ibor homo quicũ sui scepit xusoł coponit

Expanded text:
ncessa, si ipsi iustitiam ab aliis requisierint aut ab eis iustitiam quaerere voluerint, qualiter inter illos iudicium terminetur. Primo omnium de illis causis, pro quibus iudicatus fuerit ad mortem, nullam potest frevocatae. Et si aliquid in postmodum, postquam ei vita concessa est, cum iustitia adquirere potuerit, in sua libertate teneat et defendat secundum legem. In testimonium non suscipiatur, nec inter scabinios ad legem iudicandam teneatur. Et si ad sacramentum aliquid iudicatum fuerit, quod iurare debeat, si aliquis ipsum sacramentum falsum dicere voluerit, contendat. tuus sit et ideo iustitiam reddere non debeat, statutum est, ut superius iudicium sustineat, quod antea sustinere debuit. Et si aliquis adversus eum aliqua mala fecerit, secundum aequitatis ordinem licentiam habeat suam iustitiam requirendi de causis De praeteritis maneat, sicut supra diiudicatum fuit. 3. De latrone forbannito: ut liber homo qui eum suscepit, 15 solidos conponat,
Abbreviated transcription (Latin):
ad partẽ eccłȩ quã illo homicidio polluerat. &m
int̃ fector secundũ uiditiũ canonicũ congruam
facmori qđ al nisit pȩnitentiã accipiat: s ꝓprius
seruus hoc cõmiserit. uiditio aquȩ feruentis exami¬
n&ur. utrũ hoc sponte anse defendendo fecisset:¬
& simanus eius exusta fuerit int̃fitiat᷑: si aut̃ non

Expanded text:
ad partem ecclesiae, quam illo homicidio polluerat, et interfector secundum iudicium canonicum congruam facinori quod admisit poenitentiam accipiat. Si proprius servus hoc admiserit, iudicio aquae ferventis examinetur, utrum hoc sponte an se defendendo fecisset. Et si manus eius exusta fuerit, interficiatur; si autem non
Abbreviated transcription (Latin):
tauerit. & illehartã in genuitatis suȩ ostenderit. & aduersariũ
sc inseriure uelle cõꝓbauerit. ille qui hoc tep̃tauit. multã quȩ
ui inseriure uoluerit disfactaẽ. uurd giltũ eius cõponat. duas
partes illi que in seruire uoluerat. t̃tiam reez. Et ille iterũ ꝑp̃cep¬
tum rogis libtatem suã conquirat. xeuina
Liber qui se loco uuadii in alterius potestate comiserit ibiq con¬
stititus. dip̃num aliqđ cuilibe fecerit. qui cũin loco uuadii susce¬
pit. aut dimnũ soluat. aut hominẽ in mallo ꝓductum dimittat.
ꝑ deas simul debitũ ꝓpter qđ cũ ꝓuuadiosuscepat. Et quid amnũ fecit.
dimossus uyeta qualitatẽ rcicoit ẽmendare. Siuero libirã femmã
habuerit usqdũ inpignore extterit & filios habuerint. liberi ꝑ¬
maneant.Xxx

Expanded text:
taverit, et ille cartam ingenuitatis suae ostenderit et adversarium taverit, et ille cartam ingenuitatis suae ostenderit et adversarium se inservire velle comprobaverit, ille qui hoc temptavit, multam quae qui eum inservire voluerit disfacta est, widrgildum eius componat, duas partes illi quem inservire voluerat, tertiam regi; et ille iterum per praeceptum regis libertatem suam conquirat. 29. Liber qui se loco wadii in alterius potestate commiserit, ibique constitutus damnum aliquod cuilibet fecerit, qui eum in loco wadii suscepit, aut damnum solvat, aut hominem in mallo productum demittat, perdens simul debitum propter quod eum in wadio suscepit. Et qui damnum fecit demissus iuxta qualitatem regi cogatur emendare. Si vero liberam feminam habuerit, usque dum in pignus extiterit, et filios habuerint liberi permaneant. 9.
Abbreviated transcription (Latin):
Si nec ad tertiã inquisitionẽ consentire uoluerit. quicquid reus
damnifecerat. totũ ille quicũ infra inmunitatẽ retin&. nec red¬
dere uult. soluere cogatur. Et ipse comes ueniens licentia habe¬
at ipsũ hominẽ in fta inmunitatẽ querendi ubicũq inuenire po¬
tuerit. Siaut̃ in prima inquisitione comiti responsũ fuerit.
qđ reus immuntiatẽ quidẽ fuiss& sed fuga la psussit. uiret qđ
ipse cũ ad iustitiã cuius lib& disfacienda fugere non fecissa. Et sit
ei in hoo satisfactũ. Si aut̃ intranti in ipsã inmunitatẽ comta. col¬
lecta manu quislib& resistere tep̃tauerit. comes hoc ad rege
Siquis homine inuidicio iniuste comra aliũ altertantẽ adiu¬
uare ꝑmiluĩ ingeniũ p̃sumpserit. atq inde corã iudicib ł comi¬
te in crepatꝰ fuerit. & negare ñ potuerit. soł xu cułp iudicetur¬
Siquis ꝑheartã in genuitatis a domino suo legitime libiatem ẽ
consecutus. li ꝑmaneat. Si uero aliquis eu in iuste inscriure tip̃¬

Expanded text:
Si nec ad tertiam inquisitionem consentire voluerit, quicquid reus damni fecerat, totum ille qui eum infra immunitatem retinet nec reddere vult, solvere cogatur. Et ipse comes veniens licentiam habeat ipsum hominem infra immunitatem quaerendi, ubicumque eum invenire potuerit. Si autem statim in prima inquisitione comiti responsum fuerit quod reus infra immunitatem quidem fuisset, sed fuga lapsus sit, iuret quod ipse eum ad iustitiam cuiuslibet disfaciendam fugere non fecisset, et sit ei in hoc satisfactum. Si autem intranti in ipsam immunitatem comiti collecta manu quislibet resistere temptaverit, comes hoc ad regem quis hominem in iudicio iniuste contra alium altercantem adiuvare per malum ingenium praesumpserit, atque inde coram iudicibus vel comite increpatus fuerit, et negare non potuerit, solidis quSi quis per cartam ingenuitatis a domino suo legitime libertatem est consecutus, liber permaneat. Si vero aliquis eum iniuste inservire temp
Abbreviated transcription (Latin):
dendis quȩ in nrã uestitura st̃ pͥmo ꝑoptimos quosq
inquirat & siꝑ illos inuenire ñ possit : tunc ꝑ eos
paste testes adhibere : & sidiscordauerant : secund̃¬
diii constitationẽ a nob̾ ꝓmulgatã examinet᷑. De pau
& consuetudinib: nouit̃ institutis. sic st̃ tributa & telonia in me¬
dia uia ubinet aqua necpa ł nec pons nec ab qͥd tale fuerit
unde uiste census exigipossit. uł ubinanes subtus pont᷑ ran¬
si re solent. siue in medio flumine ubmullũ ẽ obstaculũ ut au¬
ferant᷑: antiq̃: aut̃ ad nram̃ notitiã deserant᷑: Dehonore ui¬
ecelesiarũ ut ꝑom̃o exceis exhibeat᷑ sic̃nuꝑ anob̵ ꝑ consesũo n¬
om̃iũ sideliũ nr̃oꝵ constitutũ ẽ : & hocmissinrĩ om̃ib: insua
legatione constitutis notũ effitiant: Denonis & decimis. xi.ui
ut sełm uissionẽ nram̃ dent᷑: delocisdandis ad claustra xiuii.¬
alteriuꝰ ecđ uł liberorũ hom̃iũ cõmutet᷑. Si aut̃ defisconrõ

Expanded text:
ra vestitura sunt, primo per optimos quosque inquiratur. Et si per illos inveniri non possit, tunc per eos parte testes adhibere. Et si discordaverint, secundum constitutionem a nobis promulgatam examinentur. 44. et consuetudinibus noviter institutis, sicut sunt tributa, et telonia in media via, ubi nec aqua, nec palus, nec pons, nec aliquid tale fuerit, unde juste census exigi possit, vel ubi naves subtus pontes transire solent, sive in medio flumine ubi nullum obstaculum est, ut auferantur. Antiqua autem ad nostram notitiam deferantur nobis cum consensu omnium fidelium nostrorum constitutum est. Et ut hoc missi nostri omnibus in sua legatione constitutis notum efficiant. 6. De nonis et decimis, ut secundum iussionem nostram dentur. 7. De locis dandis ad claustra alterius ecclesiae vel liberorum hominum, commutetur. Si autem de fisco nostro
Abbreviated transcription (Latin):
quantũrtrũ ecclesi asticarã habent uł unꝰ quisq ꝑse iuixta quan¬
litatẽ quã ipse ten&: Aut sunt̃ eos conuenerit ut ꝓopere fa¬
tiendũ aggentũ donea. uixta estimationẽ operis in argento
ꝑsoluant Cũ qo p̃tio rectoi ecłģ ad p̃dicta restaurationẽ
operarios conducere & mat᷑ri a meremere possit: & qͥ no¬
nas & decimas dare neglexerit pͥmũ quidaẽillas cũ legere
ne sepiuꝰ iterando bene fitiũ amtotant. Rematieietis ox¬
lib& mancipia muillã nram̃ confugiũ sic erauctorqꝰ¬
dẽ ullȩ quȩrenti domino eañ contradicat: sed st atim
foras de cadẽ uuilla eitiat: asse putat ad ea repetenda
uistitiã habere rep&at . & secđ m legẽ adquirat. Suł
tẽ pr̃ dõno caroligenttorisnri inuillã illã confugert̃.
& domimꝰ eaqͣrit auctor q̃ dẽ uillȩ. autlegitime con¬
tineat aut quȩrenti domino redat. & audlor ꝓpt̃ues¬
titurã dõno caroli genitoris nr̃ĩ eadẽ mancipia con¬

Expanded text:
quantitatem quam ipse tenet. Aut si inter eos convenerit, ut pro opera facienda argentum donent, iuxta extimatione operis in argento persolvant. Cum quo praecio rector ecclesie ad praedicta restauratione operarios conducere et materiam emere possit. Et qui nonas et decimas dare neclexerit, primum quidem illas cne saepius iterando beneficium amittat. De eadem libet mancipia in villam nostram confugerint, actor eiusdem villae quaerenti domino ea non contradicat, sed statim ea foras de eadem villa eiciat. Et si se putat ad ea repetenda iustitiam habere, repetat et secundum legem adquirat. Si vero tempore domni Karoli genitoris net dominus ea quaerit, actor eiusdem villae aut ea legitime contineat, aut ea quaerenti domino reddat. Et actor propter vestituram domni Karoli genitoris nostri eadem mancipia con
Abbreviated transcription (Latin):
ocnuiõ omssorũ. Primo ut siciã aliismissis in¬
unctũ fuit iustitiã fatiant dereb & lib̾ tatib in iufte
ablatis & siep̃s aut abbas aut uicariũ. aut ad uocats
Aut qui lib& deplebe hoc fecis se muentꝰ fuerit : Statĩ
restituat. Siuero comes uł auctor dominicꝰ uł alt̃missus
palatinꝰ hoc ꝑ peerauit & innram potestatẽ rediit.
resdilig̃t̃ inuestigata. & descriptaad nñi reser

Expanded text:
c est. Primo, ut sicut iam aliis missis iniunctum fuit, iustitiam faciant de rebus et libertatibus iniuste ablatis; et si episcopus, aut abbas, aut vicarius, aut advocatus, aut quislibet de plebe hoc fecisse inventus fuerit, statim restituatur. Si vero vel comes vel actor dominicus, vel alter missus palatinus, hoc perpetravit, et in nostram potestatem redegit, res diligenter investigata et descripta ad nostr
Abbreviated transcription (Latin):
uł foris eiecer᷑ uł reddiderit : & ñ solũ hoc sed & iam
siea nec reddere necforis eiecere uoluerit & legiamo
dono ea contradixerit . & illa postea in defugerant¬
secundũ legẽ ea soluere cogat᷑ der&a traut̃ .uxxu
ex iresolebat uł ad eccłam cui lib& alteri tradidert
is qͥeã susciperit tributũ qđ inde soluebat᷑ om̃imͦ
ad partẽ nram̃ ꝑsoluat. nisiforte talẽ firmitatuẽ
departe dominica habeat: ꝑ quẽ ipsũ tributũ
sibi ꝑdonatũ possit astendere. Iod ene titus Mui

Expanded text:
 foras eiecerit. Et non solum hoc, sed etiam si ea nec reddere nec foras eicere voluerit, et legitimo domino ea contradixerit, et illa inde postea effugerintsecundum legem ea solvere cogatur. 2. De terra exire solebat, vel ad ecclesiam, cuilibet alteri tradiderit, is qui eam susceperit, tributum quod inde solvebatur, omni modo ad partem nostram persolvat, nisi forte talem firmitatem de parte Dominica habeat, per quam ipsum tributum sibi per donatum possit ostendere. CAP. 280. -
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃i fuit alicui quȩrenti reddiderit sine nr̃a ussione.
aliud tantũ nobdesuo ꝓpͥo consualege conponat: & qͥ¬
cũq illud scient̃ ꝑmalũ ingeniũ ad qͥrere cẽp̃ta uerit
ꝓmsidel ꝑteneat᷑. qͥa sacram̃tũ sidelitatis qđ nob̵¬
diuidic andusẽ. DeRERIS I UITIS PΑRETIS PETUNSIS
ał e cauis uebaus. Siq̃ puenũ inuitis parentib totande¬
rit. aut puellã uela uerit legẽ suã intriplo conponat
autꝰ pͥuero uł puella suã suȩ potestatess̃ aut illi in ciuius¬
potestate fuerił. Illi uero potestatẽ habeant capitis sui
ut in tale habitu ꝑmaneant qualẽs eis placuerit. Itẽ in¬

Expanded text:
nostri fuit, alicui quaerenti reddiderit sine nostra iussione, aliud tantum nobis de suo proprio cum sua lege conponat. Et quicumque illud scienter per malum ingenium adquirere temptaverit, pro infidele teneatur, quia sacramentum fidelitatis, quod nobe pueris invitis parentibus detonsis puellis velatis. Si quis puerum invitis parentibus totonderit, aut puellam velaverit, legem suam in triplo conponat, aut ipsi puero vel puellae, si iam suae potestatis sunt, aut illi in cuiuspotestate fuerint. Illi vero potestatem habeant capitis sui, ut in tali habitu permaneant, qualis eis conplacuerit. 34.
Abbreviated transcription (Latin):
nimisterialis com̃is hocfecerit. honorẽ qualẽ oũq:
habuerit si ue benefitiũ amittat & si seruus fuerit.
nuđ ad palũ uapul& & caput eus tondeatur
Ut ubi tẽ pr̃ auinri dõnipipini consuetudo fuit
teloneũ dareibi & in futurũ det᷑. Nã ubi nouit̃
inceptũ ẽ. ulteriũ ñ agat᷑: Q ubi necesse ñ ẽ flu¬
uiũ aliquẽ potẽ trans meare uł ubi naues ꝑmediã
aquã aut sub pontẽ ierint & ad ripã ñ ad ppinquaueruit.
qͥ ad palatiũ seuin os tẽꝑgunł teloneũ exacta uerit cũsua¬

Expanded text:
rem, qualemcunque habuerit, sive beneficium amittat. Et si servus fuerit, nudus ad palum vapulet, et caput eius tondeatur. Ut ubi tempore avi nostri domni Pippini consuetudo fuit teloneum dare, ibi et in futurum detur; nam ubi noviter inceptum est, ulterius non agatur. Et ubi necesse non est fluvium aliquem ponte transmeare, vel ubi navis per aquam aut sub pontem ierit, et ad ripam non adpropinquaverit, qui ad palatium seu in hostem pergunt, teloneum exactaverit, cu
Abbreviated transcription (Latin):
cecclesis sane destrudis. uł denoius & decimis siue declaus¬
tris canonicoꝵ qualit̃ constitui cordinari nob̵ placuit.
alus capitulis subt̃ ad notauimus .X. De ecđarũ honore
S ed edeecel esiorũ honore quo modo dõ ad iuuante quo¬
cẽ dinoscitus .XI De epis copis italie¬
Oc epĩs in lago bardia consticutis qui abipsis quos ordinabaut
sa cram̃ta & munera contradiumã & ca nonicã auictoritate
accipere uł exigere solitieran modis omũb in hibitũ ẽ neul¬
teriũ fiat quia iuxta sacrosc anones ut̃q a graduꝓ pͥotalia
tatũ ẽ ab epis depb̃is qͥ fenimas secũ indiscrete habitare ꝑmit¬
tunt & ꝓpt̃ hoc malȩ oppimonis supitione denat᷑ ut de
inceps ad moniti ñ se correxerint uł ut contẽptores sacroꝵ
canonũ canonica in uectione feriatur .xiii. Depb̃ris qui ꝓchrisma sat xuiii¬
He prb̃is qui accipiendi chris matis gratia aciuitatib incena
dnĩ uenire soliti erant. Sanctitũ ẽ ut dehis qͥ longe positi st̃¬

Expanded text:
ecclesiis sane destructis, vel de nonis et decimis, sive de claustris canonicorum, qualiter constitui et ordinari a nobis placuerit, aliis capitulis subter adnotavimus. 90. De ecclesiarum honore. Sed et de ecclesiarum honore, quomodo Deo adiuvante, quaesse dinoscitur. 16. De episcopis vero in Langobardia constitutis, qui ab his quos ordinabant sacramenta et munera, contra divinam et canonicam auctoritatem, accipere vel exigere soliti erant, modis omnibus inhibitum est ne ulterius fiat; quia iuxta sacros canones uterque a gradu proprio, talia e presbyteris qui feminas secum indiscrete habitare permittunt, et propter hoc malae opinionis suspicione denotantur, et si deinceps admoniti non se correxerint, velut contemptores sacrorum canonum canonica invectione feriantur. CAP. CXIeris qui accipiendi chrismatis gratia ad civitates 29 in coena Domini venire soliti erant, sancitum est, ut de his qui longe positi s