comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ihu credimus saluari. quem ad¬
modum et illi.
Euobis qui edificatis
monumenta pph̾arum:
patres autem ur̃i occiderunt il¬
los. Non monumenta ꝓph̾arũ
ornare. s int̾fectores ꝓpħarum
imitari: sceleris ẽ. Iudei autez
ꝓph̾arum monumenta edificã¬
do. patrum suorum facta. qui
hos occiderunt arguebant. S
pat̾na facinora emulando. dũ
in se ip̃os sententiam retorque¬
bant: eadem uidelicet ip̃i que
inparentib dampnabant agẽ¬
tes.
Rofecto testificamini. qd̾¬
consentitis oꝑibus patrũ
urorum. Qm̃ quidẽ ip̃i eos occi¬
derunt: uos autẽ edificatis eoꝵ
sepulchra. Simulabant quidẽ
se obfauorem uulgi captãdu.
patrum suorum horrere ꝑfidi¬
am: memorias ꝓph̾arum qui:
ab eis cocisi sunt magnifice or¬
nando. S ip̃o oꝑe testificantur
quantum pat̾ne nequicie con¬
sentiant: dñm qui ab eisdem
ꝓpħis ẽ prenuntiatus ĩ iuriis
agendo. ubi se pariter et filios
homicidarum: et ad sue damp¬
nationis augmentum scientes

Expanded text:
salvari, quemadmodum et illi . ae vobis qui aedificatis monumenta prophetarum, patres autem vestri occiderunt illos. Non monumenta prophetarum ornare, sed interfectores prophetarum imitari, sceleris est. Judaei ergo prophetarum monumenta aedificando, patrum suorum facta qui hos occiderunt arguebant, sed paterna facinora aemulando, dum in seipsos sententiam retorquebant, eadem videlicet ipsi quae in parentibus damnabant agentes. Profecto testificamini quoconsentitis operibus patrum vestrorum. Quoniam quidem ipsi eos occiderunt, vos autem aedificatis eorum sepulcra. Simulabant quidem se, ob favorem vulgi captandum, patrum suorum horrere perfidiam, memorias prophetarum qui ab eis occisi sunt magnifice ornando, sed ipso opere testificantur quantum paternae nequitiae consentiant, Dominum qui ab eisdem prophetis est praenuntiatus, injuriis agendo. Ubi se pariter et filios homicidarum et ad suae damnationis augmentum scientes
Abbreviated transcription (Latin):
acclamantib. a romano tamẽ
fixus. S moris ẽ scripturarũ.
duas sepe genationes hominũ.
bonorum scilicet malorumq¬
computare. Hoc ẽ eorum qui
non ex sanguinibus. neq ex
uoluntate carnis. neq ex uolũ¬
tate uiri. s ex deo nati sunt: et
eorum quibus dicitur. uos ex
patre dyabolo estis. Et alibi.
Serpentes. geñatio iuꝑarum.
et edem. Quate a sanguine abel
qui primus martirium passꝰ ẽ.
mirum non ẽ. s quare usq ad
sanguinem zacharie. querẽdũ ẽ.
cum et multi pot eum usq ad
natiuitatem xp̃i. et ip̃o mox na¬
to iñnocentes in bethleem pue¬
ri. sunt ab hac genatione ꝑemp¬
ti. nisi forte quia abel pastor:
ouium: zacharlas sacerdos fuit.
Et hic incampo: ille matrio:
templi necatus ẽ. Utriusq gͣ¬
dus martires. et laici scilicet
et altaris officio mancipati: sub
corum uolunt intimare uoca-¬
bulo.

Expanded text:
acclamantibus, a Romano tamen acclamantibus, a Romano tamen fixus. Sed moris est Scripturarum duas saepe generationes hominum, bonorum scilicet malorumqcomputare, hoc est, eorum qui non ex sanguinibus, neque ex voluntate carnis, neque ex voluntate viri, sed ex Deo nati sunt, et eorum, quibus dicitur: Vos ex patre diabolo estis, et alibi: Serpentes, generatio viperarum. st, quare a sanguine Abel, qui primus martyrium passus est, mirum non est. Sed quare usque ad sanguinem Zachariae quaerendum est, cum et multi post eum usque ad nativitatem Christi, et ipso mox nato innocentes in Bethleem pueri sint ab hac generatione perempti ? Nisi forte, quia Abel pastor ovium, Zacharias sacerdos fuit, et hic in campo, ille in atrio templi necatus est. Utriusque gradus martyres, et laici scilicet et altaris officio mancipati, sub eorum voluit intimare vocabula.
Abbreviated transcription (Latin):
missus fuerat in carcerem. Ex
quibꝯ constat quod ea que añ¬
quã iohannes traderetur ab:
ih̾u fuerant gesta: desctibit. his
memorate hystorie dictis. mi¬
tium huiꝯcemodi hoc ẽ. scdi nr̃i
in lucam libelli p̾mon̾e cura-¬
uimus: nequis legentium pu¬
taret ea que ꝑ ordinem sunt
exponenda. pot dierum .xl.
ieiuniorum confestim facta:
s pot aliqua a dño miracula
uł in iudea. uł ingalilea patra¬
ta. potius animadutet esse se¬
cuta

Expanded text:
missus fuerat in carcerem . Et missus fuerat in carcerem . Et quibus constat quod ea quae antequam Joannes traderetur a Jesu fuerat gesta describit. His memoratae historiae dictis initium hujusce, hoc est secundi nostri in Lucam libelli, praemunire curavimus, ne quis legentium putaret ea quae per ordinem sunt exponenda post dierum XI jejunium confestim facta, sed post aliquot a Domino miracula, vel in Judaea, vel in Galilaea patrata potius animadverteret esse secuta
Abbreviated transcription (Latin):
uite sue tempꝰ: absq ullius scͥp¬
ture inditiis euangelium pre¬
dicasse. S cum trium inquit
euangeliorum etiam ad ip̃m no¬
ticia ꝑueniss: ꝓbasse quidẽ dicit᷑
fidem et ueritatẽ dictorum : de eẽ
tamen uidit aliqua: et ea maxie
minus gesserat. Certum ẽ enĩ
quod insuꝑiorib tribꝯ euãge¬
listis. hec uidentur sola contine
que in eo gesta sunt anno: qͦ
ioħ̾s baptista. uł inclusus est
incarcerem. uł punitus. Deni¬
q si obserues statim miitiis
traditus ẽ: secessit aiuidea. et
uenit ingalileam. S et mar¬
cus similit. Postea quã ĩquit
traditus ẽ iohannes: uenit ihx
ingalileam. Lucas u̾o etiam
priusquã incipiat aliquid de
actib referre ihu dicit. quia
adiecit herodes suꝑ omnia :¬
mala que gessetat: et inclusit
iohannem incarcerem. Quia
ante traditionẽ iohannis. sal¬
uatoris gesta describeret. Et
ideo dicit in euangelio. Hoc
fecit mitium signorum iħs.
Et iterum in alio loco inclicat
dicens. Nondum enĩ ioh̾s:

Expanded text:
itae suae tempus, absque ullius Scturae indiciis Evangelium praedicasse. Sed cum trium, inquit, Evangeliorum, etiam ad ipsum notitia pervenisset, probasse quidem dicitur fidem et veritatem dictorum, deesse tamen vidit aliqua, et ea maximeminus gesserat. Certum est enim quod in superioribus tribus Evangelistis haec videntur sola contineri, quae in eo gesta sunt anno quo Joannes Baptista vel inclusus est in carcerem, vel punitus. Denique si observes, statim in initiis traditus est, secessit a Judaea, et venit in Galilaeam . Sed et Marcus similiter: Posteaquam inquit traditus est Joannes, venit Jesus in Galilaeam . Lucas vero etiam priusquam incipiat aliquid de actibus referre Jesu, dicit quia adjecit Herodes super omnia mala quae gesserat, et inclusit Joannem in carcerem . Quia, ante traditionem Joannis Salvatoris gesta describeret. Et ideo dicit in Evangelio: Haec fecit initio signorum Jesus . Et iterum in alio loco indicat dicens: Nondum enim Joannes
Abbreviated transcription (Latin):
et̾nis gaudiis illi soli fuiẽdo:
aderit et t̾cia uane głe pestis.:
que uitiorum p̾cedentium uic¬
tores de suis uiribꝰ extollat:
ut quasi in uirtutum culmine
positos: ulterius se iam cadere
nõ posse p̃sumant. Et hoc plane
curiosis oculis dñm temptare
ẽ: de suis quem piam meritis
głare. contra hoc quod ip̃e fidẽ
discipulis augens ait. Cum
feceritis omnia que p̾cepta st̃
uob̾: dicite serui in utiles sumꝰ.
que debuimus facẽ fecimus.
Qui cum alibi p̾ciꝑet. ne iustici¬
am nr̃am coram hominib faci¬
amus: in eiusdem diffinitione.
iciunium tm̃ elemosinam atq
orõnem subiunxit: criplici sci¬
licet hostis telo. totidem arma
defensionis opponens: ut iei uni¬
o concupiscentia carnis. elemo¬
sinis auaritia: p̃ctbꝰ iactantia
pellatur meritorum. Hec de.
principiis euangeliste. dispen¬
sationis uno libello dixisse:
sufficiat. Uerum que secuntur
gesta uł dicta saluatoris. nõ
solum ur̃e quieti: s et legẽtiũ

Expanded text:
aeternis gaudiis illi soli serviendo, aeternis gaudiis illi soli serviendo, aderit et tertia vanae gloriae pestis, quae vitiorum praecedentium victores de suis viribus extollat, ut quasi in virtutum culmine positos ulterius se jam cadere non posse praesumant. Et hoc plane curiosis oculis Deum tentare est, de suis quempiam meritis gloriari. Contra hoc quod ipse fidem discipulis augens ait: Cum perfeceritis omnia quae praecepta sunt vobis, dicite: Servi inutiles sumus, quae debuimus facere fecimus . Qui cum alibi praeciperet ne justitiam nostram coram hominibus faciamus, in ejusdem definitione jejunium tantum, eleemosynam atque orationem subjunxit, triplici, scilicet, hostis telo totidem arma defensionis opponens, ut jejunio concupiscentia carnis, eleemosynis avaritia, precibus jactantia pellatur meritorum. Haec de principiis evangelicae dispensationis uno libello dixisse sufficiat, verum quae sequuntur gesta vel dicta Salvatoris, non solum nostrae quieti, sed et legentium
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃e tempore continete dispo¬
nimus. uł tacitis appetimur in¬
sidiis. uł aliquando etiam ꝓxi¬
mi ore pulsamur. Qui cum blã¬
diens dicit. homo fortis es.
mancluca. et bibe. et similis:
mane: uidendum ẽ ne nobis
serpentis antiqui nescius ue¬
nena ꝓpinet. Dicendumq. nõ
om̃i u̾bo dei. Uerum multi cõ¬
cupiscentia carnis de uicta.
mox auaritia pulsantur. et
aliquoties etiam suꝑantur:
adeo ut pro oblatis munerib.
diabolum adorare nõ metu¬
ant. Quorum ubi pluriꝰ con¬
tmentiam laudant. maiores
ctiam ꝑsone honorant. dona:
tribuunt: fit ut uoluptatum
uictores philargiria uincant᷑:
et crescente ꝑ temp insania. di¬
uites quosq quos ꝑ apta fasci¬
nora demones plenos agnos¬
cunt. non modo nõ execrantur
et arguant: s et flexa ceruice
adorant et suscipiant. Unde
dicit apls: auariciam simula¬
crorum ẽẽ fuitutẽ. Qui si et
hanc saluatoris exemplo tri¬
umphauint. dñm uidelicet
deum suum adorando. et pro

Expanded text:
nostrae tempore continere disponostrae tempore continere disponimus, vel tacitis appetimur insidiis, vel aliquando etiam proximiore pulsamur. Qui cum blandiens dicit: Homo fortis es, manduca et bibe, et similis mane, videndum est, ne nobis serpentis antiqui nescius venena propinet. Dicendumque: Non omni verbo Dei. Verum multi, concupiscentia carnis devicta, mox avaritia pulsantur, et aliquoties etiam superantur, adeo ut pro oblatis muneribus diabolum adorare non metuant. Quorum ubi plurimi continentiam laudant, majores etiam personae honorant, dona tribuunt, fit ut voluptatum victores philargyria vincantur, et crescente per tempus insania, divites quosque quos per aperta facinora daemone plenos agnoscunt, non modo exsecrentur et arguant, sed et flexa cervice adorent et suscipiant. Unde dicit Apostolus avaritiam, simulacrorum esse servitutem. Qui si et hanc Salvatoris exemplo triumpharint, Dominum, videlicet, Deum suum adorando, et pro
Abbreviated transcription (Latin):
dicit eẽ consuminatã. Quia ui¬
delicet his om̃ium uitorum:
origines amplefuntur et fon¬
tes: iohanne attestante qui ait.
Quia omne qd̾ nimundo ẽ. cõ¬
cupiscentia carnis ẽ. et concupis¬
centia oculorum: et suꝑbia uite.
Et in euangelica parabola. tri¬
bꝯ solum repbi negotiis: ab:
et̾ne uite dapib excluduntur.
Primus inquit dixit. Uillã
emi: et necesse habeo exire et
uidere illam. Et alter dixit .
Iuga boum emi quinq: et eo
ꝓbare illa. Et alius dixit. Uxo¬
rem duxi: ideo non possum ue¬
nite. Uxoris quippe appetitus:
sicut et gula ad cõcupiscentiã
camis ꝑtinet. Uille emptio que
auaritia non caret: ad suꝑbiã
uite respicit. Probatio quĩq
iugorum. io est corporalium
rerum curiositas. que est uana
gła: ad concupiscentiam refer¬
tur oculorum. Nam ꝑ oculos
maxime curiositas preualet.
Et his quidẽ dominus quasi
adimus: cum ieiunium qua¬
dragesimale suscipimus: idẽ
ab illecebris scłarib toto uite

Expanded text:
dicit esse consummatam. Quia vidicit esse consummatam. Quia videlicet his omnium vitiorum origines amplectuntur et fontes. Joanne attestante qui ait: Quia omne quod in mundo est, concupiscentia carnis est, et concupiscentia oculorum, et superbia vitae . Et in evangelica parabola tribus solum reprobi negotiis, ab aeternae vitae dapibus excluduntur. Primus inquit dixit: Villam emi, et necesse habeo exire, et videre illam. Et alter dixit: Juga boum emi quinque, et eo probare illa. Et alius dixit: Uxorem duxi, ideo non possum venire. Uxoris quippe appetitus, sicut et gula, ad concupiscentiam carnis pertinet. Villae emptio, quae avaritia non caret, ad superbiam vitae respicit. Probatio quinque jugorum, id est, corporalium rerum curiositas, quae est vana gloria, ad concupiscentiam refertur oculorum. Nam per oculos maxime curiositas praevalet, et his quidem Dominus quasi adimus, cum jejunium quadragesimale suscipimus, id est, ab illecebris saecularibus toto vitae
Abbreviated transcription (Latin):
docendo et arguendo. et tamẽ
mimicorum rabiem ualere ĩ se
aliquid non sinendo. dei demons
trabat potestatem: idem tamen
fugiendo et latendo hominiz
instruebat infirmitatem: ne dm̃n
temptare audeat quando hab
quod faciat. ut quod cauere opor¬
tet euadat..
T consummata omni
temptatione. diabolus:
recesfit ab illo usq ad tempus.
Uides ip̃m dyabolum non esse
instudio ꝑtinacem. cedere uere
solere uirtuti. et si inuidere nõ
desinat. tamen stare formidat:
quia frequentius refugit triũ
phari. Audito itaq dei nomĩe.
recessit inquit usq ad tempus.
Postea enim nõ temptaturus.
s aꝑte pugnaturus ad uenit.
Quamuis sepe antiquus hosͭͥ
pꝯquam menti nr̃e temptatio¬
num certamen inflixerit: ab
ip̃o suo certamine ad tempus
recedit. Hon ut illate malicie
finem p̃beat: s ut corda que ꝑ
quietem secura reddiderit. repẽ
Nocandum autem quod tribꝰ
solum temptatoris fraudibus
expositis: omnem temptatiõe

Expanded text:
docendo et arguendo, et tamen docendo et arguendo, et tamen inimicorum rabiem valere in se aliquid non sinendo, Dei demotrabat potestatem, idem tamen fugiendo et latendo hominis instruebat infirmitatem, ne Deum tentare audeat, quando habet quod faciat, ut quod cavere oportet evadat. Et consummata omni tentatione, diabolus recessit ab illo usque ad tempus. Vides ipsum diabolum non esse in studio pertinacem, cedere verae solere virtuti. Et si invidere non desinat, tamen instare formidat, quia freqphari. Audito itaque Dei nomine, recessit inquit usque ad tempus. Postea enim non tentaturus, sed aperte pugnaturus advenit. Quamvis saepe antiquus hostis postquam menti nostrae tentationum certamen inflixerit, ab ipso suo certamine ad tempus recedit, non ut illatae malitiae finem praebeat, sed ut corda quae per quietem secura reddiderit, repentNotandum autem quod tribus solum tentatoris fraudibus expositis, omnem tentationem
Abbreviated transcription (Latin):
ris scripturarum frangit clipe
ptulerit: ut scd̃e legis sactam̃¬
ta monstraret. Hon temptab̾
inquit dnm dm̃ tuum. Sug¬
gerebatur enim tãquam ho¬
mini: ut signo aliquo explo¬
raret ip̃e quantus ẽẽt. idest.:
quam multum ap̃ dm̃ posset.
quod uiciose fit cum fit. Perti¬
net namq ad sanam doctrinã.
quando habet quod faciat hoõ.
nõ temptare dnm dm̃ suum.
Heq enim ip̃e saluator. non po¬
tãt tueri discipulos suos. quibꝰ
tamen ait. si uos ꝑsecuti fuint
in una ciuitate. fugite ĩ aliam.
Cuius rei: prior exemplum pre¬
buit. Nam cum potestatem ħ̾ret
ponendi animam suam. nec ea
poneret nisi cum uellet: in egỹp¬
cum tamen infans portantibꝯ
parentib fugiit: et ad diem fes¬
cum non euident s latenter as¬
cendit. Cum alias palam loq̃¬
retur uideis irascentibꝰ. et de
mimicissimo animo audiẽtibꝰ.
nec tamen ualentibꝰ in eo mit¬
tere manus: quia nõdum ue¬
nerat hora eius. Qui gͦ pala

Expanded text:
ris Scripturarum frangit clypeiris Scripturarum frangit clypeiprotulerit, ut secundae legis sacramenta monstraret. Non tentabis, inquit, Dominum Deum tuum. Suggerebatur enim tanquam homini, ut signo aliquo exploraret ipse quantus esset, id est, quam multum apud Deum posset. Quod vitiose fit, cum fit. Pertinet namque ad sanam doctrinam, quando habet quod faciat homo, non tentare Dominum Deum suum. Neque enim et ipse Salvator non poterat tueri discipulos suos, quibus tamen ait: Si vos persecuti fuerint in una civitate, fugite in aliam . Cujus rei prior exemplum praebuit. Nam cum potestatem haberet ponendi animam suam, nec eam poneret nisi cum vellet, in Aegyptum tamen infans portantibus parentibus fugit. Et ad diem festum non evidenter, sed latenter ascendit, cum alias palam loqueretur Judaeis irascentibus, et de inimicissimo animo audientibus, nec tamen valentibus in eum mittere manus, quia nondum venerat hora ejus. Qui ergo palam
Abbreviated transcription (Latin):
queat.
Tdixit illi. Si filius d̾i
es: mitte te hinc deorsũ.
In omnibꝰ temptationibusi
hoc agit dẏabolus: ut intellig¬
at si filius dei sit. S dominus
sic responsionem temꝑat: ut
eum relinquat ambiguum.
Mitte te deorsum. uox dyabo¬
li: quia semꝑ omnes deorsum
cadere desiderat. Mitte te ĩquit.
Per suadere pot̾: p̾cipitare nõ
potest.
Criptum ẽ enim. quod
angelis suis mandauit
de te ut conseruent te: et quia
inmanib tollent te. ne forte¬
de
offendas ad lapidem pedẽ tuũ.
Hoc in nonagesimo psalmo legi¬
mus. Uerum ibi non de xp̃o: s
te si uere de saluatore scriptũ
nouerat: debuerat et illud di¬
cere. quod in eodem psalmo cõ¬
tra se sequitur: suꝑ aspidem et
basiliscum ambulabis: et con¬
culcabis leonem et draconem.
De angłorum auxilio quasi:
ad infirmum loquitur: de sui
conculcatione quasi tergiuer¬
sator tacet.
T respondens ih̾c: ait illi.
Dictum ẽ. non temptabis
dñm deum tuum. Falsas de
scriptinis diaboli sagittas. Ue¬

Expanded text:
eat. Et dixit illi: Si Filius Dei es, mitte te hinc deorsum. In omnibus tentationibus hoc agit diabolus, ut intelligat si Filius Dei sit, sed Dominus sic responsionem temperat, ut eum relinquat ambiguum. Mitte te deorsum. Vox diaboli, qua semper omnes deorsum cadere desiderat. Mitte te, inquit: persuadere potest, praecipitare non potest. Scriptum est enim quod angelis suis mandavit de te, ut conservent te, et quia in manibus tollent te, ne forte offendas ad lapidem pedem tuum. Hoc in nonagesimo psalmo legimus. Verum ibi non de Christo, te si vere de Salvatore scriptum noverat, debuerat et illud dicere, quod in eodem psalmo contra se sequitur: Super aspidem et basiliscum ambulabis, et conculcabis leonem et draconem . De angelorum auxilio quasi ad infirmum loquitur, de sui conculcatione quasi tergiversator tacet. t respondens Jesus, ait illi: Dictum est: Non tentabis Dominum Deum tuum. Falsas de Scripturis diaboli sagittas, ve
Abbreviated transcription (Latin):
rerum nature exhibita. Aqua
ce nomen accepit. Lattia aut
uocatur suitus illa: que soli
diuinitatis cultui debita. neq
ulli ẽ participanda creature. Uñ
et ydolatte nucupantur hii: qͥ
uota. p̃ces. et sactificia que imi
deo debuerant. ỹdolis impẽdũt.
Iubemur ergo ꝑkaritatem ser¬
Iubemur uni deo seruire: quod ẽ
grece latreum. Unde dicitur: et
illi soli seruies. quod ẽ grece la¬
tre usis. Et iterum. Nos enim
sumus circuncisio spiritui deo
seruientes: quod ẽ ingreco latre¬
Tduxit illum in ihrłm:¬
et statuit illum supra pin

Expanded text:
rerum natura exhibita; a qua rerum natura exhibita; a qua ce nomen accipit. Latria autem vocatur servitus illa, quae soli divinitatis cultui debita, neque ulli est participanda creaturae. Unde et idololatrae nuncupantur hi qui vota, preces et sacrificia, quae uni Deo debuerant, idolis impendunt. Jubemur ergo per charitatem serjubemur uni Deo servire, quod est Graece λατρεύειν. Unde dicitur: Et illi soli servies, quod est Graece λατρεύσεις. Et iterum: Nos enim sumus circumcisio, Spiritui Dei servientes , quod est in Graeco λατρEt duxit illum in Jerusaet statuit eum super
Abbreviated transcription (Latin):
tatem hauc uniũsam. et
głam illorum: quia michi tradi¬
ta sunt. et cui uolo do illa. Cu gͦ
ꝓcidens si adoraueris corã me:
erunt tua omnia. Arrogans et
suꝑbꝯ etiam hoc de iactantia lo¬
quitur: non qd̾ in toto mundo
habeat potestatẽ. ut possit omia
regna dare dẏabolus: cum scia¬
mus plerosq scõs uiros a deo
reges factos. Si inquit ꝓcidens
ad oraueris coram me. Etgo
qui adoraturus ẽ dỹabolum::
ante corruit.
Trespondens ih̾c dixit illi.¬
un adorabis: et illi soli seruies.
Dicens dẏabolus saluatori. si
pcidens ad oraueris me: econtra¬
rio audit. quod ip̃e magis ado¬
conueniat quod hic pcipitur:
qui dicit: s ꝑ karitatẽ seruite
in uicem. S huic facile grece
lingue ex qua scriptura trans¬
lata ẽ. origo satis facit: in qua
seruitus duobꝰ modis. ac diũ¬
sa significatione solet appella¬
ri. Dicitur enim latria: dicitur
et dulia. Sed dulia intelligit᷑
seruitus cõmunis: hoc ẽ siue:
deo. siue homini: siue cuilibet

Expanded text:
tatem hanc universam, et iam illorum, quia mihi tradita sunt, et cui volo do illa: tu ergo procidens si adoraveris coram me, erunt tua omnia. Arrogans et superbus etiam hoc de jactantia loquitur, non quod in toto mundo habeat potestatem, ut possit omnia regna dare diabolus, cum sciamus plerosque sanctos viros a Deo reges factos. Si, inquit, procidens adoraveris coram me. Ergo qui adoraturus est diabolum, ante corruit. Et respondens Jesus dixit illium adorabis, et illi soli servies . Dicens diabolus Salvatori: Si procidens adoraveris me, e contrario audit quod ipse magis adoquomodo conveniat quod hic praecipitur qui dicit: Sed per charitatem servite invicem . Sed huic facile Graecae linguae, ex qua Scriptura translata est, origo satisfacit, in qua servitus duobus modis ac diversa significatione solet appellari. Dicitur enim λατρεία, dicitur et δουλεία. Sed dulia intelligitur servitus communis, hoc est, sive Deo, sive homini, sive cuilibet
Abbreviated transcription (Latin):
recubitor. epłam de dei et ꝓximi
dilectione consũmans. nõ uspi¬
am inimicos monuerit ẽẽ dili¬
gendos: sed absolute dixerit. qr
si diligamus inuicem. deus ĩ
nobis manet. et caritas dei ĩnb̾
ꝑfecta ẽ. Quod si quem mouet:
stiat eum nõ de mimicorũ amo¬
re tacuisse. sed et illos frm̃ noĩe
comp̃hendisse. fr̃nitatiq amoris
intuitu diligi: et pro eis p̾cepisse
orari. Scilicet ut non semꝑ ini¬
mici remaneant: s resipiscant:
a cdẏaboli laqueis. nobisq ger¬
mano federe socientur. Hec dur̃
uideatur qd nõdum credentes:
ppt̃ spem tamen cretendi appel
lare posse dicimus. Nam item

Expanded text:
recubitor, Epistolam de Dei et proximi recubitor, Epistolam de Dei et proximi dilectione consummans, ne uspiam inimicos monuerit esse diligendos, sed absolute dixerit: Quod si diligamus invicem, Deus in nobis manet, et charitas Dei in nobis perfecta est . Quod si quem movet, sciat eum non de inimicorum amore tacuisse, sed et illos fratrum nomine comprehendisse fraternique amoris intuitu diligi, et pro eis praecepisse orari. Scilicet, ut non semper inimici remaneant, sed resipiscant a diaboli laqueis, nobisque germano foedere socientur. Nec durum videatur, quod nondum credentes, propter spem tamen credendi fratres apellari posse dicimus. Nam idem
Abbreviated transcription (Latin):
paciens ẽ. benigna ẽ: nõ tantũ
in iurias inimici fortissime suf¬
feit: s amici quoq grãm beni¬
gnissime puenit. Nam recla¬
mare amantem: cunctos nat᷑a
docuit. Hon amantem uero:
beneficiis ad amorem cogete
xp̃i solum doctrina ꝑfectos ĩs¬
tituit. Qui cum nos priores ꝓ¬
ut nobis fieri uelimus aliis
facere iubetet: eundem mox:
dum firmauit dicens̃.
Esi diligitis eos qͥ uos
diligunt: que uobis est
res publicani et ethuici erga:
dilectores suos natura duce no¬
runt ẽẽ benefici. quantum nos
inquit quibꝯ ut gradus ꝓfessio¬
nis eximior. ita cura uecesse est.
sit uitutis uberior. latioris simi
dilectionis amplecti debetis.⁊
non amantes: unde quesitu di¬
gnum uidetut. quomodo cũ dñs
eos qui diligentes se solum di¬
ligunt. benefacientibus sibi be¬
nefaciunt. amicis fenerantur. nõ
modo ꝑfectam nõ habere kari¬
tatem. uerum pcc̃orib equipera¬
re testetur: ille pectoris dñici

Expanded text:
patiens est, benigna est, non tantum patiens est, benigna est, non tantum injurias inimici fortissime suffert, sed amici quoque gratiam benignissime praevenit. Nam redamare amantem, cunctos natura docuit. Non amantem vero beneficiis ad amorem cogere Christi solum doctrina perfectos instituit. Qui cum nos priores, prout nobis fieri velimus, aliis facere juberet, eumdem mox do firmavit, dicens: Et si diligitis eos, qui vos diligunt, quae vobis eam publicani et ethnici erga dilectores suos natura duce norunt esse benefici, quantum vos, inquit, quibus ut gradus professionis eximior, ita cura necesse est sit virtutis uberior, latioris sinu dilectionis amplecti debetis etiam non amantes. Unde quaesitu dignum videtur quomodo cum Dominus eos qui diligentes se solum diligunt, benefacientibus sibi benefaciunt amicis, ferantur non modo perfectam non habere charitatem, verum peccatoribus aequiparari testetur ille pectoris Dominici
Abbreviated transcription (Latin):
petit indicanda ẽ ip̃a iusticia.
ut non eum in anem dimittas.
Ita omni petenti te tribues:
quamuis non semꝑ id quod
iusta correxeris.
Tqui auferet que tua
sunt: ne repetas. De ues¬
te domo. fundo. iumento: et
generaliter omni peccunia: di¬
cit. Utrum autem et de seruis ac¬
cipiendum sit: magna questio
ẽ. Non enim xp̃ianum oport
sic possidere seruum: quomodo
equum aut argentum. quam¬
quam fieri possit ut maiore p̃cio
ualeat equus quam seruus: et
multo magis aliquid aureũ
uł argenteum. S ille seruus
si rectius et honestius. et ad de¬
um colendum accomodatius
abste domino educatur. aut
regitur. quam ab illo potest qͥ
eum cupit auferte: nescio utt̃
quisquam dicete audeat. ut ues¬
timentum eũ deb̾e contempni.
Hominem namq homo tãꝙͣ
se ip̃m diligẽ debet: cui ab om̃i¬
um domino etiam ut inimicos
diligat imꝑatur.
Tꝓut uultis ut faciant
uobis homines: et uos
facite illis similit̾. Q uia karitas

Expanded text:
petit, indicanda est ipsa justitia, petit, indicanda est ipsa justitia, ut non eum inanem dimittas. Ita omni petenti te tribues, quamvis non semper id quod justa correxeris. Et qui aufert quae tua sunt, ne repetas. De veste, domo, fundo, jumento, et generaliter de omni pecunia dicit. Utrum autem de servis accipiendum sit, magna quaestio est. Non enim Christianum oportet sic possidere servum, quomodo equum aut argentum. Quanquam fieri possit, ut majore pretio valeat equus, quam servus, et multo magis aliquid aureum vel argenteum. Sed ille servus, si rectius et honestius, et ad Deum colendum accommodatius abs te domino educatur aut regitur, quam ab illo potest, qui eum cupit auferre, nescio utrum quisquam dicere audeat, ut vestimentum eum debere contemni. Hominem namque homo tanquam seipsum diligere debet, cui ab omnium Domino etiam ut inimicos diligat imperatur. Et prout vultis ut faciant vobis homines, et vos facile illis similiter. Quia charitas
Abbreviated transcription (Latin):
istro sacerdotis: nõ p̾buit alte¬
ram s insuꝑ dixit. Si male lo¬
quutus sum. testimonium.
phibe de malo. si autem bene qͥ
me cedis: non tamen ideo para¬
tus corde nõ solum in altam:
maxillam cedi ꝓ salute om̃iu.
s etiam toto corpore crucifigi.
Tab eo qui auferet
tibi uestimentum: etiam
tunicam noli ꝓhibete. Quod
de uestimento et tunica dictũ
est. non in eis solis. sed ĩ om̃ib
faciendum ẽ. que aliquo iure
temporaliter nr̃a ẽẽ dicimus.
Si enum de necessariis hoc im¬
ꝑatum ẽ. quantomagis super¬
flua contempnere conuenit.
Qui enim petenti
te tribue. Omni petẽti
inquit non omnia petenti: ut
to des quod dare honeste et iꝯ¬
te potes. Quid si enim peccuni
am qua innocentem conetur
opprimere: Quid si postremo
stuprum petat: S ne multa
ꝑsequar que sunt innumerabi¬
lia. io ꝓfecto dandum ẽ. quod
nec alteri nec tibi noceat. qͣn¬
tum sciri aut credi ab homine
pot̾: et cui iuste negauetis qd̃

Expanded text:
istro sacerdotis non praebuit alteistro sacerdotis non praebuit alteram, sed insuper dixit: Si male locutus sum, testimonium perhibe de malo; si autem bene, quid me caedis ? Non tamen ideo paratus corde non fuit, non solum in alteram maxillam caedi pro salute omnium, sed etiam toto corpore crucifigi. Et ab eo qui aufert tibi vestimentum, etiam tunicam noli prohibere. Quod de vestimento et tunica dictum est, non in eis solis, sed in omnibus faciendum est, quae aliquo jure temporaliter nostra esse dicimus. Si enim de necessariis hoc imperatum est, quanto magis superflua contemnere convenit. Omni autem petenti te, tribue. Omni petenti, inquit, non omnia petenti, ut id des quod dare honeste et juste potes. Quid si enim pecuniam petat, qua innocentem conetur opprimere? Quid si postremo stuprum petat? Sed ne multa persequar, quae sunt innumerabilia, id profecto dandum est, quod nec tibi nec alteri noceat, quantum sciri aut credi ab homine potest. Et cui juste negaveris, quod
Abbreviated transcription (Latin):
Tqui te ꝑcusserit in maxi-¬
llam: prebe et altam. Nõ
ait eum qui te ꝑcuttit noli tu ꝑ¬
cutẽ. quamꝙͣ hoc etiam magnũ
pceptum sit: s ait. para te ad huc
maxime senciunt: qui eis ques
multum diligunt tãqͣm filios
uł quibꝯlibet dilectissimis su¬
is egrotantib seruiunt. uel
pariuilis. uel freneticis: a quib
multa sepe patiuntur. Et si eo¬
rum salus io exigat: p̾bent se
etiam ut plura patiantur. donͤ
uł etatis. uł morbi infirmitas
transcat. Quos gͦ dominus me¬
dicos animarum curandis ꝓxi¬
mis instruebat. quid aliud eos¬
docere poss. nisi ut eorum quoꝵ
saluti confulere uellent. imbe¬
cillitates equo animo tolera¬
rent: Omnis namq improbi¬
tas: ex imbecillitate animi ue¬
nit. Quia nichil innocentius ẽ.
co qui inuirtute ꝑfectus ẽ. Mul¬
ti autẽ altam maxillam preb̾e
nouerunt: diligere uo illum:
aquo feruntur ignorant. At uo
ip̃e dominus qui utiq p̃cepta
que docuit primus impleuit.
ꝑcutienti se in maxillam min-¬

Expanded text:
quis te percutit in maxillam, praebe et alteram. Non ait, eum qui te percutit noli tu percutere, quanquam hoc etiam magnum praeceptum sit, sed ait: Para te adhuc pmaxime sentiunt, qui eis, quos multum diligunt, tanquam filiis, vel quibuslibet dilectissimis suis aegrotantibus serviunt, vel parvulis, vel phreneticis, a quibus multa saepe patiuntur. Et si eorum salus id exigat, praebent se etiam, ut plura patiantur, donec vel aetatis vel morbi infirmitas transeat. Quos ergo Dominus, medicus animarum, curandis proximis instruebat, quid eos aliud docere posset, nisi ut eorum quorum saluti consulere vellent imbecillitates aequo animo tolerarent? Omnis namque improbitas ex imbecillitate animi venit, quia nihil innocentius est eo qui in virtute perfectus est. Multi autem alteram maxillam praebere noverunt, diligere vero illum, a quo feriuntur ignorant. At vero ipse Dominus, qui utique praecepta quae docuit primus implevit, percutienti se in maxillam min
Abbreviated transcription (Latin):
int̾pretatione matheũ in leone.
marcum ĩ homine designatum
dixeris: cum non nulli contra ma¬
theum homini. quia quasi de ho-¬
mine scrib̾e incipiat: marcum leo¬
ni. in quo uox indeserto iugiẽtis
aucdiatur assignent: rogoq ĩ hoc
oꝑe plenius quid tibi de his ue-¬
rius uideatur insinues. Memo¬
tem nr̃i tuam scãm fr̃nitatem. d̾s
dilectionis et pacis conseruare.
et ad consid̾anda sue legis mira-
siderantissimo acca ep̃o beda humi¬

Expanded text:
interpretatione Matthaeum in leone, interpretatione Matthaeum in leone, Marcum in homine designatum dixeris. Cum nonnulli contra Matthaeum homini, quia quasi de Domino scribere incipiat, Marcum leoni, in quo vox in deserto rugientis audiatur, assignent. Rogoque in hoc opere plenius, quid tibi de his verius videatur insinues. Memorem nostri tuam sanctam fraternitatem, Deus dilectionis et pacis conservare, et ad consideranda suae legis mirabisiderantissimo Accae episcopo, Beda humi
Abbreviated transcription (Latin):
atum lucam luculento ẜmone ex¬
pone. Et quia sc̃s ambrosius que¬
dam indiscussa p̃teriit. que illi qĩ
summe eruditionis uiro plana nͤ
quesitu digna uidebantut: hec qͦ
ꝑspectis aliorum patrum opuscuł.
dictis explanare curato. Credo etiã
tuo uigilantissimo studio qui in
lege dñi meditanda dies noctesq
ducis ꝑuigiles. nõ nullis ĩ locis
que ab eis int̾missa sunt. quid sẽ¬
tiri debeat auctor lucis aꝑiat. Ius¬
tum namq satis ẽ. et suꝑne pieta¬
tis atq equitatis moderamini:
conueniens: ut qui neglectis ad
in tegrum mundi negotiis. eter-¬
num uerumq sapientie lumen
indefessa mente ꝑsequeris: et hic
fructum in telligentie purioris:
assequaris: et infuturo ip̃m ĩquo
sunt omnes thesauri sapientie et
scientie absconditi. regem ĩ decore
suo mundo corde contempleris. In¬
timandum sane tue scĩtati credidi.
quia mouet quosdam quare in
expositione apocalipsis. ubi ad qͣ¬
cuor animalia uentum ẽ. noua

Expanded text:
atum Lucam luculento atum Lucam luculento pone. Et quia sanctus Ambrosius quaedam indiscussa praeteriit, quae illa quasi summae eruditionis viro plana nec quaesitu digna videbantur, haec quoque perspectis aliordictis explanare curato. Credo etiam tuo vigilantissimo studio, qui in lege Dei meditanda dies noctesque ducis pervigiles, nonnullis in locis quae ab eis intermissa sunt, quid sentiri debeat, auctor lucis aperiet. Justum namque satis est et supernae pietatis atque aequitatis moderamini conveniens, ut qui, neglectis ad integrum mundi negotiis, aeternum verumque sapientiae lumen indefessa mente persequeris, et hic fructum intelligentiae purioris ssequaris, et in futuro ipsum, in quo sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi, regem in decore suo, mundo corde contempleris. Intimandum sane tuae sanctitati credidi, quod movet quosdam quare in expositione Apocalypsis ubi ad quatuor animalia ventum est, nova
Abbreviated transcription (Latin):
uo fastidiosisq lectoribꝰ. quales
inp̃senti euo plures muenies. p̃
difficultates uł assequendi que
quasi fse fortiora putentur ẽẽ scru¬
tanda. Hec parum dedit inlicii
doctissimus pp̃ augustinus. qui ad
palinam dei famulam̃ de uidendo
deo scribens. non aliis magis quã
ex hoc opusculo sumpto. beati am¬
brosii testimoniis utendum puta¬
uit: et ca parit non solum ponẽda
simplicit̃. s etiam exponenda udi¬
cauit: ad eo ut ex paucissimis memo¬
rati tractatoris sententiolis. non
paruum uolumẽ retractando con¬
fecerit. Quod ideo cõmemorandũ
putaui. ut et tua sc̃a fr̃nitas et le¬
gentes simul agnoscent. Uolo eĩ
completo a te ꝑ dei auxilium oꝑe
quod postulo. hanc simul epłam in
capite p̃poni: te nõ ob aliam causã¬
quam condescensionis fr̃ne grã ĩ
lucham scribere rogatum. ut qui
ob teneritulinẽ ingenii difficilia
hendant. Ergo age dilectissime:
memorato oꝑi sedulus insiste: be¬

Expanded text:
vero fastidiosisve lectoribus quales vero fastidiosisve lectoribus quales in praesenti aevo plures invenies prae difficultate vel assequendi quasi se fortiora putentur esse scrutanda. Nec parum dedit judicii doctissimus pater Augustinus, qui ad Paulinam Dei famulam de videndo Deo scribens, non aliis magis quam ex hoc opusculo sumptis beati Ambrosii testimoniis utendum putavit, et ea pariter non solum ponenda simpliciter, sed etiam exponenda judicavit, adeo ut ex paucissimis memorati tractatoris sententiolis non parvum volumen retractando confecerit. Quod ideo commemorandum putavi, ut et tua sancta fraternitas, et legentes simul agnoscerent. Volo enim completo a te per Dei auxilium opere quod postulo, hanc simul epistolam in capite praeponi, te non ob aliam quam condescensionis fraternae gratiam, in Lucam scribere rogatum, ut qui ob teneritudinem ingenii sublimia, vhendant. Ergo age, dilectissime, memorato operi sedulus insiste, be
Abbreviated transcription (Latin):
huic obiectioni tue breuit respõ¬
deo: quia iuxta comicum nichil
sit dictum. qd nõ sit dictũ prius.
et quia kantas omnia sustinet: nͨ
scĩs uinquã moris fuerit inuicẽ:
inuidere. inuicem ꝓuocare: s unũ¬
quemq in ornanda domo dñi. ꝓ
uirib suis obtulisse que potuerit.
Heq enim uł beatus ppͣ ggorius.
timuit ne offendet patres aquibꝯ
tot expositas eugłii lectiones insu¬
is ip̃e retractauit omeliis: uł augn¬
tinus aut quilibet aliꝰ patrum an¬
tecedentium tractatorum intuitu.
ne aut psalmos. aut alia que roga¬
quin etiam ut idem augustinus ait.
ide  necesse ẽ plures a plurib fieri:
libros. diũso stilo. s non diuersa
fide: etiam de questionibꝰ eiꝰdem:
ut ad plurimos res ip̃a ꝑueniat.
ad alios sic. ad alios aut̃ sic. Sũt
aut quedam in expositione beati
ambrosii tam diserta simul ⁊ ex¬
celsa. qd̾ tuam quoq scitatem ui¬
disse non ambigo. ut a doctiorib
solum intelligi queant: arudibꝰ

Expanded text:
hujus objectioni tuae breviter responhujus objectioni tuae breviter respondeo quia, juxta comicum: Nihil sit dictum, quod non sit dictum prius: ritas omnia sustinet, nec sanctis unquam moris fuerit invicem invidere, invicem provocare, sed unumquemque in ornanda domo Domini pro viribus suis obtulisse quod potuerit. Neque enim, vel beatus papa Gregorius timuit ne offenderet Patres a quibus tot expositas Evangelii lectiones in suis ipse retractavit homiliis; vel Augustinus, aut quilibet alius Patrum antecedentium tractatorum intuitu, ne aut psalmos aut alia quae rogaQuin etiam ut idem Augustinus ait ideo necesse est plures a pluribus fieri libros diverso stylo, sed non diversa fide, etiam de quaestionibus eisdem, ut ad plurimos res ipsa perveniat, ad alios sic, ad alios autem sic. Sunt autem quaedam in expositione beati Ambrosii in Lucam, tam diserta simul et excelsa quod tuam quoque sanctitatem vidisse non ambigo, ut a doctoribus solum intelligi queant, a rudibus
Abbreviated transcription (Latin):
E PE quidẽ
tue sc̃e fr̃nitati
et absens scri¬
scribendo. ⁊ col¬
loquendo pre¬
sens suggessi:
ut pot expoitionem actuum apło¬
rum. in eugłium quoq luche scri¬
bere dignetis. Quod ip̃e actenus
uerecunda excusatione differre.:
quam facete malusti: attemptã
do duas maxime obcausas. attẽ¬
ptando hoc oꝑe de tenitum. quia
uidelicet et ipm opꝰ arduum. et
a scĩssimo ac doctissimo autistite
ambrosio sit p̃ occupatum: nec te
negotium uires tuas excedens
susciꝑe ausum: inmo nec opus:
fore ab ullo repeti qd̾ a simimo ĩ¬
genio constaret obtime comple¬
tum: et ẽẽ laboris suꝑflui. post for¬
tissima tanti uiri dicta. uł eadem
alit̾ quasi compilatorem dicere:
uł quasi minus doctum. infirmi¬
ora uelle subicẽ: teq multum ti¬
m̃e. ne in rep̾hensionem studii:
uet̾um. noua ꝯdere estimetis. di¬
caturq tibi illud antiqui ꝓũbii.
In mare quid pisces. quid aquas
influminia mittis larga. Sed ĩ¬
diguis muera funde locis. Sed

Expanded text:
epe quidem tuae sanctae fraternitati et absens scribendo, et colloquendo praesens suggessi, ut post expositionem Actuum apostolorum, in Evangelium quoque Lucae scribere digneris. Quod ipse hactenus verecunda excusatione differre, quam facere maluisti, attestando te duas maxime ob causas a tentando hoc opere deterritum: quia videlicet et ipsum opus arduum, et a sanctissimo ac doctissimo antistite Ambrosio sit praeoccupatum. Nec te negotium vires tuas excedens suscipere ausum, imo nec opus fore ab ullo repeti, quod a summo ingenio constaret optime completum, et esse laboris superflui post fortissima tanti viri dicta, vel eadem aliter quasi compilatorem dicere, vel quasi minus doctum infirmiora velle subjicere. Teque multum timere, ne in reprehensionem studii veterum nova condere puteris, dicaturque tibi illud antiqui proverbii: In mare quid pisces, quid aquas in flumina mittas? Larga sed indiguis munera funde locis. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
quemq ad culmen subire uir¬
tutum. Nam et in ueteri tes¬
tamento moyses sollis cum
iosue. montem dei ascendẽs:
ad regendum uulgus ĩ cãpo
donec redirent: et aaron ordi¬
nauit et hur. Aaron quippe qui
interp̃tatur mons fortitudis:
singularem dominice incar¬
nationis excellentiam: hur
ũo qui ignis dicitur. donum
scĩ sp̃c̃ insinuat. quia plures ĩ
ecc̃a paruuli. et si comitari ma¬
gistros ad penetranda sumine
diuinitatis archana nequent.
dnĩce tamen incarnationis sa¬
cramentis redimi. et spc̃ scĩ por¬
sunt ardore signari.

Expanded text:
quemque ad culmen subire virquemque ad culmen subire virtutum. Nam et in Veteri Testamento Moyses solus cum Josue montem Dei ascendens; ad regendum vulgus in campo donec redirent, Aaron ordinavit et Hur. Aaron quippe qui interpretatur mons fortitudinis, singularem dominicae Incarnationis excellentiam. Hur vero qui ignis dicitur, donum sancti Spiritus insinuat. Quia plures in Ecclesia parvuli, et si comitari magistros ad penetranda summae Divinitatis arcana nequeunt, dominicae tamen Incarnationis sacramentis redimi, et Spiritus sancti possunt ardore signari.
Abbreviated transcription (Latin):
mortuum fuerit: multũ fructũ
affert.
Tomnis turba querebat
cum tangere: quia uirtꝰ
de illo exibat. et sanabat om̃s.
Et supra lepsus dño tangen¬
te mundatur: et hic omnis tur¬
ba que eum tangere potuit.:
six illius uirtute sanatur. Cac¬
tus ergo saluatoris: opus est
salutis. Quem tangere ẽ. fide¬
liter in eum credere. a quo tan¬
gi ẽ. eius munere firmari. Sed
unusquisq in suo sensu habũ¬
dat. Cutbe que de longe ad au¬
diendum confluunt: descendẽ¬
tis ĩ campum dñi curantur:
attactu. Discipuli qui in nri¬
noribus iam sunt instituti. ĩ
montis cacumine ad maiora:
ꝓuehuntur. E quibus etiam
eliguntur: qui cum transfigu¬
ratum secreto in monte specu¬
lentur. Unus p̃ omnib quasi
sublimioris sapientie fonte
debriandus: magistri recũbit
in pectore. Raroq uspiam uel
turbas dnm ad altiora sequi.
uł quem piam debilem inue¬
nies inmonte curari. s extinc¬
ta febre libidinum. accensa¬
q scientie luce. pedetentim :¬

Expanded text:
multum fructum affert . Et omnis turba quaerebat eum tangere, quia virtus de illo exibat, et sanabat omnes. Et supra leprosus Domino tangente mundatur, et hic omnis turba quae eum tangere potuit spiritus illius virtute sanatur. Tactus ergo Salvatoris, opus est salutis. Quem tangere, est fideliter in eum credere. A quo tangi est ejus munere firmari. Sed unusquisque in suo sensu abundat. Turbae quae de longe ad audiendum confluunt, descendentis in campum Domini curantur attactu. Discipuli qui in minoribus jam sunt instituti, in montis cacumine ad majora provehuntur. E quibus etiam eliguntur, qui eum transfiguratum secreto in monte speculentur. Unus prae omnibus quasi sublimioris sapientiae fonte inebriandus, magistri recumbit in pectore. Raroque uspiam vel turbas Dominum ad altiora sequi, vel quempiam debilem invenies in monte curari, sed exstincta febre libidinum, accensaque scientiae luce, pedetentim
Abbreviated transcription (Latin):
nanee filiam. approbata peten¬
tium side curauit: non tamen
eorum ciuitates intrasse repe-¬
ritur: ne uidelicet occasionem
querele iudeis calumpniantib
suggeretet: s ꝑfectam potius
salutem gentium. passionis et
resurtectionis sue tempore te¬
seruaret. Quo imminente tp̃r.
gentilibus eum uidere querẽ¬
tibꝰ ait. Hisi granum frumẽti
cadens int̾r̾am mortuum fu̾it.

Expanded text:
nanaeae filiam , approbata petennanaeae filiam , approbata petentum fide, curavit, non tamen eorum civitates intrasse reperitur, ne, videlicet, occasionem querelae Judaeis calumniantibus suggereret, sed perfectam potius salutem gentium passionis et resurrectionis suae tempori reservaret. Quo imminente tempore gentilibus eum videre quaerentibus ait: Nisi granum frumenti cadens in terram mortuum fu
Abbreviated transcription (Latin):
quos et apłos nominauit. quod
matheus pret̾misit: tunc illũ
habuisse sermonem quẽ mathe¬
us inter posuit. et lucas tacuit.
hoc ẽ in monte: ac deinde cum
descendiss in loco campestri.
habuisse alterum similẽ de qͦ¬
matheus tacet. lucas non tacetꝰ.
et utrumq sermonem eodẽ mͦ
ẽẽ conclusum.
B om̃i iudea. et ihrłm. et
maritima. et tyti. et sydo-¬
nis. et cetã. Martimam multitu¬
dinem. nõ apximo mari galilee.
neq enim hoc miraculi ponet:
minatam. inqua etiam tyrus
et sẏdon comp̾hendi poterant.
uerum quia gentium ciuita¬
tes sunt. iudeis quidem sorte
date. s non ab eis possesse. eo ꝙ
hostes ext̾minare nequirent.
consulte nominatim ponũtur.
ut quanta sit fama uirtusq:
saluatoris in timetur: que ex¬
teras etiam ad sanitatem doc¬
trinamq capescendam ciuita-¬
tes accersiat. Ubi notanclum
quia dominus et si uenientibꝰ
ad se gentib miseitus sit: unde
et puerum centurionis. et cha¬

Expanded text:
quos et apostolos nominavit, quod quos et apostolos nominavit, quod Matthaeus praetermisit, tunc illum habuisse sermonem, quem Matthaeus interposuit, et Lucas tacuit, hoc est, in monte, ac deinde cum descendisset, in loco campestri habuisse alterum similem, de qtthaeus tacet, Lucas non tacet, et utrumque sermonem eodem modo esse conclusum. Ab omni Judaea et Hierusalem, et maritima, et Tyri et Sidonis, etc. Maritimam multitudinem non a proximo mari Galilaeae neque enim hoc miraculi loco pominatam, in qua etiam Tyrus et Sidon comprehendi poterant. Verum quia gentium civitates sunt Judaeis quidem sorte data, sed non ab eis possessae, eo quod hostes exterminare nequirent, consulte nominatim ponuntur, ut quanta sit fama virtusque Salvatoris, intimetur, quae exteras etiam ad sanitatem doctrinamque capessendam civitates accersat. Ubi notandum quia Dominus etsi venientibus ad se gentilibus misertus sit, unde et puerum centurionis et Cha
Abbreviated transcription (Latin):
talitas dñi: qui piclitari ap̃
nos iuditium suum quam:
affectum maluit: Suscepetat
enim hominis fragilitatem:
et ideo nec has partes recusauit
infirmitatis humane. uoluit :¬
deseri. uoluit ꝓdir uoluit ab apło
suo tradi: ut tu a sodo desertus.
a socio ꝓditus: moderate feras
tuum ertasse iuditium. petisse
beneficium.
T descendens cum illis
stetit in loco campestri:
et turba et discipłorum eius.
et multitudo copiosa plebis.:
Electurus apłos dominus
in montana subiit: turbas u̾o
docturus ad campestria redit.
quia non nisi in humili. xp̃m
turbe uidere sufficiunt. Ham
hec ẽ norma quam secutus apłs
ait. Hon potui loqui uob̾ qͣsi
sp̃ualibus: s quasi carnalibus.
Quasi pariuilis in xp̃o: lac ub̾¬
dum enim poteratis: sed nec
res: et inmonte. et aꝑto saluato¬
ris ore docti ẽẽ narrantur. ubi
siquis diligentius utrimiq :¬
uelit euangelistam ꝑscrutari:
potest intellige̾ cum in monte.
.xii. discipulos elegit epluribꝰ.

Expanded text:
alitas Domini, qui periclitari apud alitas Domini, qui periclitari apud nos judicium suum, quam affectum maluit? Susceperat enim hominis fragilitatem, et ideo nec has partes recusavit infirmitatis humanae. Voluit deseri, voluit prodi, voluit ab apostolo suo tradi, ut tu a socio desertus, a socio proditus, moderate feras tuum errasse judicium, periisse beneficium. Et descenaens cum illis stetit in loco campestri, et turba discipulorum ejus, et multitudo copiosa plebis. Electurus apostolos Dominus in montdocturus, ad campestria redit, quia non nisi in humili Christum turbae videre sufficiunt. Nam haec est norma quam secutus Apostolus ait: Non potui vobis loqui quasi spiritalibus, sed quasi carnalibus. Quasi parvulis in Christo lac dum enim poteratis, sed ne nres, et in monte et aperto Salvatoris ore docti esse narrantur. . Ubi si qui diligentius utrumque evangelistam velit perscrutari, potest intelligi cum in monte duodecim discipulos elegit, e pluribus,
Abbreviated transcription (Latin):
et fixis genibus ꝓ ppło depre¬
cabatur: in tantum ut camelo¬
rum duritiam traxisse. eius ge¬
nua crederentur. Symon aut̃
zelotes: ip̃e ẽ. et symon chana¬
neus de uico galilee chana. uͥ
aquas dominus conuertit
in uinum. Chana quippe zelꝯ:
chananeus zelotes interp̃tat᷑.
dam iacobi:
et udam scarioth qui fuit
ꝓditor. Et horum distinctionis
grã nomina duplicauit: quoꝵ
unus ut ip̃e incatholica scribit
epla. frat̃ ẽ iacobi: qui etiam
taddeus uocabatur. Alt̾ autez
a uico in quo ortus ẽ: aut extri¬
bu isachar. presagium sue con¬
dempnationis uocabulum sũp¬
sit. Isachar quippe quod dicit᷑
metces: p̃cium ꝓditionis insinu¬
at. Scarioth aut quod memo¬
ria mortis interp̃tatur: arguit
eum non repente ꝑ suasum. sed
meditatum duitius dñice tra¬
ditionis subisse piaculum : qͥ
non ꝑ imi prudentiam. sed per
ꝓuidentiam int̾ apłos eligitur.
Quanta ẽ enim ueritas: quã
nister infirmat: Quanta mor¬

Expanded text:
et fixis genibus pro populo depreet fixis genibus pro populo deprecabatur. In tantum, ut camelorum duritiam contraxisse ejus genua crederentur. Simon autem Zelotes, ipse est et Simon Cananaeus de vico Galilaeae Cana, ubi aquas Dominus convertit in vinum. Cana quippe zelus, Cananaeus Zelotes interpretatur. Judam Jacobi, et Judam Iscariot, qui fuit proditor. Et horum distinctionis gratia, nomina duplicavit. Quorum unus, ut ipse in catholica scribit Epistola, frater est Jacobi, qui etiam Thadaeus vocabatur. Alter, aut a vico in quo ortus est, aut ex tribu Issachar praesagium suae condemnationis vocabulum sumpsit. Issachar quippe quod dicitur merces, pretium proditionis insinuat. Iscariot autem quod memoria mortis interpretatur, arguit eum non repente persuasum, sed meditatum diutius dominicae traditionis subiisse piaculum. Qui non per imprudentiam, sed per providentiam inter apostolos eligitur. Quanta enim est veritas, quam nister infirmat? quanta mor