comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
am iustoꝵ : ita et dñs ꝑ prophetã non dispa¬
rem de heliȩ prȩdicatione sententiã ꝓtulit
dicens. Ecce ego mittã uobis heliam ꝓphe¬
tam antequam ueniat dies dñi magnus
atq idem utriusq opus est: fidem scilicet
atq intellectum quem habuere patres filioꝵ
mentib prȩdicando infundere. Nam patres
et iusti appellantur ueteres scĩ de quibus
saluator ait discipulis. multi prophetę et
iusti cupierunt uidere quȩ uos uidetis et
non uiderunt: filii uero & in credibiles illius
aeui homines quo uel helias prȩdicaturuᷤ ẽ
uel iohannes prędicabat uocantur. Conuer¬
tit autem iohannes corda patrũ infilios: qͥa
sapientiam quam habuerunt patres xp̃i
credentes ac desiderantes in carne uenire
transfudit infilios. docendo eos credere et
gaudere xp̃m̃ in carne uenisse. Conuer¬
tit in credibiles ad prudentiam iustorum:
quia eos quos sine fide xp̃i inuenit de ope¬

Expanded text:
am justorum. Ita et Dominus per prophetam non dispaam justorum. Ita et Dominus per prophetam non disparem de Eliae praedicatione sententiam protulit, dicens: Ecce ego mittam vobis Eliam prophetam, antequam veniat dies Domini magnus atque idem utriusque opus est, fidem scilicet atque intellectum, quem habuere patres, filiorum mentibus praedicando infundere. Nam patres et justi appellantur veteres sancti, de quibus Salvator ait discipulis: Multi prophetae et justi cupierunt videre quae vos videtis, et non viderunt. Filii vero et incredibiles illius aevi homines, quo vel Elias praedicaturus est, vel Joannes praedicabat, vocantur. Convertit autem Joannes corda patrum in filios, quia sapientiam quam habuerunt patres Christum credentes ac desiderantes in carne venire, transfudit in filios docendo eos credere et gaudere, Christum in carne venisse. Convertit incredibiles ad prudentiam justorum, quia eos quos sine fide Christi invenit de ope
Abbreviated transcription (Latin):
quem optimo genere conuersandi uitam
ꝑ acturum eẽ declarat. Quȩ enim inter
homines sublimior & dõ gratior ẽẽ conuer¬
satio potest. quam eos qui se castigant a
iugant insuꝑ &iam alios cotidiano exer¬
citio ad auctoris sui grãm student cõnuer¬
tere. et crebra animarum fidelium ad qui¬
sitione gaudium semꝑ patriȩ cęlestis auge¬
re : Et ipse prȩcedet ante illum in spũ tꝰ
uirtute helię. Iohannes in spũ et uircute
heliȩ dnm̃ prȩcedere dicitur: quia sicut
helias in magna uirtute sp̃s scdm eius ad¬
uentum pręueniet. ita iohannes non minore
sp̃s potentia pręditus prȩuenit primũ Sicut
ille pręcursor futurus est uidicis: ita iste prę¬
cursor factus est redemptoris. Nec solum
aduentus ordine sed doctrinȩ quoq similitu¬
dine iohannes in spũ et uirtute heliȩ dnm̃
precessit. Nam sicut de iohanne angelus
subiungit. ut conuertat conuertat corda
patrum infilios & incredibiles adprudenti¬

Expanded text:
quem optimo genere conversandi vitam quem optimo genere conversandi vitam peracturum esse declarat. Quae enim inter homines sublimior, et Deo gratior esse conversatio potest, quam eorum qui se castigant  jugant, insuper etiam alios quotidiano exercitio ad auctoris sui gratiam student convertere, et crebra animarum fidelium acquisitione gaudium semper patriae coelestis augere? Et ipse praecedet ante illum in spiritu et virtute Eliae. Joannes in spiritu et virtute Eliae Dominum praecedere dicitur, quia sicut Elias in magna virtute spiritus secundum ejus adventum praeveniet, ita Joannes non minore spiritus potentia praeditus praevenit primum. Sicut ille praecursor futurus est judicis, ita iste praecursor factus est Redemptoris. Nec solum adventus ordine, sed doctrinae quoque similitudine Joannes in spiritu et virtute Eliae Dominum praecessit. Nam sicut de Joanne angelus subjungit. Ut convertat corda patrum in filios, et incredibiles ad prudenti
Abbreviated transcription (Latin):
nis non in delictis eum pręuaricationis sed
in gr̃a remissionis mater sua peperit. Neq
enim dubitandum est: quia sp̃s sc̃s qui
eum repleuit. etiam apeccatis om̃ib absol¬
uit. Constat quippe ueridica patrum
sententia. qui alege non stringitur scĩ sp̃s
donum. Et ꝓpterea qui cornelium ac
domum eius ante ꝑceptionem baptismi
sua gratia consecrauit. ipse utiq iohan¬
nem non solum ante circumcisionẽ sed et
ante natiuitatem eiusdem grãe muncre
ꝑfudit: ita ut officium suȩ prȩcursionis dño
adhuc in utero positus quia loquendo nec¬
dum poterat iam gratulando pręberet.
quando sicut sequentia scĩ euangeli i testan¬
tur intrante beata dĩ genitrice et salu¬
tante elis abeth exultau̾it in gaudio in fanᷤᷤ
in utero eius. Sed et in eo quod illum mul¬
tos filiorum isrł ad dñm dm̃ ipsoꝵ conuer¬
surum asseuerat: manifeste angelus quã
magnus coram dño c̾ẽt futurus indicat.

Expanded text:
nis non in delictis eum praevaricationis, sed nis non in delictis eum praevaricationis, sed in gratia remissionis mater sua peperit? Neque enim dubitandum est quia Spiritus sanctus qui eum replevit etiam a peccatis omnibus absolvit. Constat quippe veridica Patrum sententia quia lege non stringitur Spiritus sancti donum. Et propterea qui Cornelium et domum ejus ante perceptionem baptismi sua gratia consecravit, ipse utique Joannem non solum ante circumcisionem, sed et ante nativitatem ejusdem gratiae munere perfudit, ita ut officium suae praecursionis Domino adhuc in utero positus, quia loquendo nondum poterat, jam gratulando praeberet, quando sicut sequentia sancti Evangelii testantur, intrante beata Dei genitrice, et salutante Elizabeth, exsultavit in gaudio infans in utero ejus. Sed et in eo quod illum multos filiorum Israel ad Dominum Deum ipsorum conversurum asseverat, manifeste angelus quam magnus coram Domino esset futurus indicat,
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutem magnitudinis eius & donauit
et nouit dñs insinuat dicens. Non sur¬
rexit internatos mulierum maior iohe
baptista. Sed ei angelus multifariam eius
coram dño magnitudinem subsequenter
exposuit. & uinum in quiens & sicerã non
bibet. & spũ sc̃o replebitur adhuc exutero
matris suȩ: et multos filioꝵ isrł conuer
tet ad dnm ad dnm dm̃ ipsoꝵ. Si quidẽ
in eo quod illum auino & sicera idest ab
omni quod in ebriare potest continentiã
habiturũ asseruit. patenter indicauit.
quia ab omnib uitis & mundi illecebriᷤ
quȩ statum mentis solent euertere fu¬
turus e̾et inmunis. In eo autem quod
illum adhuc exutero matris spũ sc̃o re¬
plendum ee memorauit. ꝓfecto quia
natus inmundo cunctis uirtutũ fructib
ẽet clarificanduᷤ
ostendit.
Quid enim uiuenti et
conuersanti in¬
ter homines poterat dee̾ẽ uirtutis: Qui
et si ut homo in iniquitatib conceptus ẽ.
contra morem tamen humanȩ conditio¬

Expanded text:
virtutem magnitudinis ejus et donavit virtutem magnitudinis ejus et donavit et novit, Dominus insinuat, dicens: Non surrexit inter natos mulierum major Joanne Baptista . Sed et angelus multifariam ejus coram Domino magnitudinem subsequenter exposuit: Et vinum, inquiens, et siceram non bibet, et Spiritu sancto replebitur adhuc ex utero matristet ad Dominum Deum ipsorum. Siquidem in eo quod illum a vino et sicera, id est ab omni quod inebriare potest, continentiam habiturum asseruit, patenter indicavit, quia ab omnibus vitiis et mundi illecebris, quae statum mentis solent avertere  Al., evertere, futurus esset immunis; in eo autem quod illum adhuc ex utero matris Spiritu sancto replendum esse memoravit, profecto quia natus in mundum, cunctis virtutum fructibus esset clarificandus ostendit. Quid enim viventi et conversanti inter homines poterat deesse virtutis, qui etsi ut homo in iniquitatibus conceptus est, contra morem tamen humanae conditio
Abbreviated transcription (Latin):
natiuitate eius gaudebunt. Magnȩ lau¬
dis est & uirtutis in dicium. quotiens in
scripturis hominib adõ nomen impo¬
nitur uel mutatur. Bene autem pręcur¬
sor redemptoris nr̃i iohannes uocari ui¬
betur. Io hannes quippe dñĩ gr̃a siue in
quo est gr̃a dicitur. quia & ipse specia¬
lem prȩceteris scis eiusdem pręcursionis
gram accepit. et in auditam eatenus mun¬
do cęlestis ingressus gram̃ prȩdicare ad¬
uenit. Qui ergo et gr̃a plenus extitit. et
cȩteris dĩ gram euangelizauit: recte preco¬
nium grãe ipso etiam suo nomine signauit
Meritoq in eius natiuitate multis exultan¬
dum prȩdicitur. ꝑ quen suȩ regeneratio¬
nis mundo auctor ostenditur. Crit enim
magnus coram dñõ. Notandum quod
idem̃ laudis prȩconium iohanni ab angło
quod ab euangłista parentib fertur illuis.
Et enim illi iusti ante dm̃. et hic coram
dño magnus ẽẽ ꝑhibetur. Quam magnꝰ
autem coram dño fuerit. ipse qui solus

Expanded text:
nativitate ejus gaudebunt. Magnae launativitate ejus gaudebunt. Magnae laudis est et virtutis indicium, quoties in Scripturis hominibus a Deo nomen imponitur vel mutatur. Bene autem praecursor Redemptoris nostri Joannes vocari jubetur, Joannes quippe Domini gratia, sive In quo est gratia, dicitur, quia et ipse specialem prae caeteris sanctis ejusdem praecursionis gratiam accepit, et inauditam eatenus mundo coelestis ingressus gratiam praedicare advenit. Qui ergo et gratia plenus exstitit, et caeteris Dei gratiam evangelizavit, recte praeconium gratiae ipso etiam suo nomine signavit. Meritoque in ejus nativitate multis exsultandum praedicitur, per quem suae regenerationis mundo auctor ostenditur. Erit enim magnus coram Domino. Notandum quod idem laudis praeconium Joanni ab angelo quod ab evangelista parentibus fertur illius. Et illi enim justi ante Deum, et hic coram Domino magnus esse perhibetur. Quam magnus autem coram Domino fuerit, ipse qui solus
Abbreviated transcription (Latin):
dita est deprecatio tua & uxor tua elisa¬
beth pariet tibi filium. non est arbitran¬
dum quia pontifex qui ꝓpopulo oratu¬
rus intrauerat mutato repente animo ꝓ
priuatis negotiis cępit rogare maxime
ꝓliberis aquoꝵ generatione intantum
homo senex ac decrepitus spem totam
auerterat. ut neq angelo ꝓmittenti cre¬
deret nasci sibi filium posse: sed hoc cer¬
tissime sciendum quia ꝓpopuli saluati¬
one rogabat. que et maxime peccatoꝵ
languore uexatũ. & insuꝑ alienigenę
regis dominio pressũ nouerat. Unde
angelico oraculo & se exauditũ cognouit
adño. & quo ordine salus quam quęrebat
e̾et aduentura didicit: quia uidelicet nas¬
ceretur sibi filius. qui ꝓpheta et doctor exi¬
mius existens eundem popłm ad uiam
ueritatis spemq ꝓmerendȩ salutis conuer¬
teret. et mox sequeretur ipse saluator qͥ¬
bis in quit nomen eius iohannem. et erit
gaudium tibi et exultatio. et multi in

Expanded text:
dita est deprecatio tua, et uxor tua Elizadita est deprecatio tua, et uxor tua Elizabeth pariet tibi filium, non est arbitrandum quod pontifex, qui pro populo oraturus intraverat, mutato repente animo, pro privatis negotiis coeperit rogare, maxime pro liberis, a quorum generatione in tantum homo senex ac decrepitus spem totam averterat, ut neque angelo promittente crederet nasci sibi filium posse. Sed hoc certissime sciendum quia pro populi salvatione rogabat, quem et maximo peccatorum languore vexatum, et insuper alienigenae regis dominio pressum noverat. Unde angelico oraculo et se exauditum cognovit a Domino, et quo ordine salus quam quaerebat esset adventura didicit: quia videlicet nasceretur sibi filius qui propheta et doctor eximius existens, eumdem populum ad viam veritatis spemque promerendae salutis converteret, et mox sequeretur ipse Salvator, qbis, inquit, nomen ejus Joannes, et erit tibi gaudium et exsultatio, et multi in
Abbreviated transcription (Latin):
altaria erant in tẽplo. quȩ duo testam̃ta
signant in ȩccła. Primũ altare holocausti
ȩre co opertum et ante fores templi ad of¬
ferendas uictimas & sacrificia positum.
quod carnales ueteris testamenti cultores
significat : deinde altare in censi auro tec¬
tum ꝓpter ostium in scã scõꝵ ad adolenda
timiamata erat statutum. quod interiorẽ
ꝑfectiorẽq noui testamenti & cultoꝵ illiuᷤ
gram̃ designat. Stabat &iã adextris eius-¬
dem altaris. ut non terrena & infima sed
gaudia cęlestis & sempiternȩ beatitudinis
quȩ ꝑ dexteram solent figurari hominibus
se ꝓmittere monstraret: illis maxime qui
ꝑ cordis sui munditiam ipsi altare aureum
effici. qui ꝓpe ingressum regni cęlestis se¬
dula cogitatione adsistere. qui aromata
orationum per ignem amoris dõ incende¬
re. qui dicere possint cum ꝓpheta. Diriga¬
tur oratio mea sicut in censũ in conspec̃ty
tuo. Quod autem ait zachariȩ qm̃ exau¬

Expanded text:
altaria erant in templo, quae duo Testamenta altaria erant in templo, quae duo Testamenta signant in Ecclesia. Primum altare holocausti aere coopertum, et ante fores templi ad offerendas victimas et sacrificia positum, quod carnales Veteris Testamenti cultores significat. Deinde altare incensi auro tectum, prope ostium Sancti sanctorum, ad adolenda thymiamata erat statutum, quod interiorem perfectioremque Novi Testamenti et cultorum illius gratiam designat. Stabat etiam a dextris ejusdem altaris, ut non terrena et infima, sed gaudia coelestis et sempiternae beatitudinis, quae per dextram solent figurari, hominibus se promittere monstraret: illis maxime qui per cordis sui munditiam ipsi altare aureum effici, qui prope ingressum regni coelestis sedula cogitatione assistere, qui aromata orationum per ignem amoris Deo incendere, qui dicere possunt cum Propheta: Dirigatur oratio mea sicut incensum in conspectu tuo . Quod autem ait Zachariae: Quia exau
Abbreviated transcription (Latin):
nec dum erat idonea. Quod in ipsis pate¬
factum est apłis. qui in choata eadem pas¬
sione illius om̃s relicto eo fugerunt. Egre¬
diebatur autem expleta expiatione pon¬
tifex. ut et aliis tabernaculum intrandi
facultas daretur: quia ꝑfcctio suȩ sacrificio
guinis eoꝵ quoq corda roborauit. Hȩc
de obseruantia festiuitatis legalis latius
exposuimus: ut agnosceret caritas urã quã
congruenter in ea nouȩ grãe prȩconia sump¬
serint ex ordium. in qua tam multiplicit̃
opus ciusdem graẽ & totius mundi redẽptio
signabatur. Apparuit autem oranti ⁊acha
si. Qui notandum quod non solum uir
it gratię quã cuangeliz are uenerat testi¬
monium ꝑhibet. Temporẽ quippe oblatio¬
nis sacerdoti apparuit: ut uerũ se aeter¬
numꝙ pontificem. ueram ꝓmundi salute
hostiam uenturam prędicare signaret.
Dtabat iuxta altare incensi. ut noui cestam̃¬
ti preconem se uenisse doceret. Duo nãq

Expanded text:
necdum erat idonea. Quod in ipsis patenecdum erat idonea. Quod in ipsis patefactum est apostolis qui, inchoata eadem passione illius, omnes relicto eo fugerunt. Egrediebatur autem expleta expiatione pontifex, ut et aliis tabernaculum intrandi facultas daretur, quia perfecto suae sacrificio guinis, eorum quoque corda roboravit. Haec de observantia festivitatis legalis latius exposuimus, ut agnosceret charitas vestra quam congruenter in ea nova gratiae praeconia sumpserint exordium, in qua tam multipliciter opus ejusdem gratiae et totius mundi redemptio significabatur. Apparuit autem oranti Zacharsi. Quo notandum quod non solum virtit, gratiae quam evangelizare venerat, testimonium perhibet. Tempore quippe oblationis sacerdotii apparuit, ut verum se aeternumque pontificem veram pro mundi salute hostiam venturam praedicare signaret. Stabat juxta altare incensi, ut Novi Testamenti praeconem se venisse doceret. Duo namque
Abbreviated transcription (Latin):
cȩlestib solum studiis ac desideriis ani¬
mum dabat. et conuenientes ad se tur¬
bas amalis operib abstinere ac ꝑpęni¬
centiam fidemq expiari & xpõ conseera¬
ri docebat: quia tempus iã diuinȩ ꝓpi¬
tiationis  in staret. in qua
cunctis pie quȩ rentib regni cȩlestis
pateret in gressus. Quod aute hac die
pontifex scuarium & tabernaculũ testi¬
monii atq altare sacerdotes quoq et
uniuersũ popułu expiare iussus est: ioħs
ipse qui sit iste pontifex. quac hȩc expiatio
manifestat. cum illo ueniente ad baptis¬
mum suum loquitur dicens. Cece agnus
dĩ. qui tollit peccata mundi. Que uideli¬
eet expiatio semel in anno celebrari statu
peccato apparebit expectantib se insalutẽ
Quod autẽ pontifice adrogandum ingredi¬
ente scuarium neminem hominum in tab̃¬
naculo e̾e licebat donec exiret: infirmita¬
tem scȩ ȩccłȩ designat. quȩ ꝓfide eius pati

Expanded text:
coelestibus solum studiis ac desideriis anicoelestibus solum studiis ac desideriis animum dabat, et convenientes ad se turbas a malis operibus abstinere, ac per poenitentiam fidemque expiari, et Christo consecrari docebat: quia tempus jam divinae propitiationis instaret, in quo cunctis pie quaerentibus regni coelestis pateret ingressus. Quod autem hac die pontifex sanctuarium et tabernaculum testimonii, atque altare, sacerdotes quoque et universum populum expiare jussus est, Joannes ipse quis sit iste pontifex, quae haec expiatio manifestat, cum illo veniente ad baptismum suum loquitur, dicens: Ecce Agnus Dei, ecce qui tollit peccata mundi . Quae videlicet expiatio semel in anno celebrari statutpeccato apparebit exspectantibus se in salutem . Quod autem pontifice ad rogandum ingrediente sanctuarium, nemini hominum in tabernaculo esse licebat donec exiret, infirmitatem sanctae Ecclesiae designat, quae pro fide ejus pati
Abbreviated transcription (Latin):
re. Unde hoc maxime libet uraẽ frater¬
nitatis aurib intimare. quã conuenien¬
ter electum sit tempus in quo pręcursoriᷤᷤ
dni natuntas et uirtus futura nuntiaret᷑
Septimus quippe mensis & decima huius
dies sacratissimo huic oraculo dedicatur.
quia nimirũ ille nasciturus prȩdicebat᷑. qͥ
consuminationẽ obseruantię legalis et
euangelicȩ grãe prędicaret initium. qͥa
ortus monstrabatur illius qui primus
omnium & uenire et iam ad e̾e̾ ostende¬
ret dñm saluatorem. de quo scriptũ ẽ
Finis est enim legis xp̃c adiustitiã om̃i
credenti. Nam et septenario ꝓpter sab¬
batum et denario numero ꝓpter decalo¬
gum legis adimpletio recte figuratur.
Dies hȩc ꝓpitiationis erat et expiationis.
in qua populus om̃is ab operib uacare.
et ꝑ orationes atq abstinentiã affligi &
castigari prȩceptus est. Qđ beati ĩoħis
et uitę et prȩdicationi multũ congruit.
qui et ipse amundanis uacans operib

Expanded text:
re. Unde hoc maxime libet vestrae fraterre. Unde hoc maxime libet vestrae fraternitatis auribus intimare, quam convenienter electum sit tempus, in quo praecursoris Domini nativitas, et virtus futura nuntiaretur. Septimus quippe mensis, et decima hujus dies sacratissimo huic oraculo dedicatur, quia nimirum ille nasciturus praedicabatur qui consummationem observantiae legalis, et evangelicae gratiae praedicaret initium: quia ortus monstrabatur illius, qui primus omnium et venire, et jam adesse ostenderet Dominum salvatorem, de quo scriptum est: Finis enim legis Christus ad justitiam omni credenti . Nam et septenario propter sabbatum, et denario numero propter decalogum, legis adimpletio recte figuratur. Dies haec propitiationis erat et expiationis, in qua populus omnis ab operibus vacare, et per orationes atque abstinentiam affligi et castigari praeceptus est. Quod beati Joannis et vitae et praedicationi multum congruit, qui et ipse a mundanis vacans operibus,
Abbreviated transcription (Latin):
ma dic mensis quę dies ꝓpitiationis siue
expiationis uocabatur: quia uidelicet ob¬
latis in altare holoc austi uictimis sanguis
in scã scõꝵ ad expiandũ inferebat᷑. Nec
sanguis solũ ibi asꝑgebatur. sed et timiama
adolebatur. Quod in presenti lectione za¬
charias fecisse memorat᷑. Dicit ergo de hac
sollempnitate dñs moẏsi. Mense septimo
decima die mensis affligetis animas urãs.
nullũq facietis opus. Expiabit autẽ scũ ari¬
popłm. Uritq hoc uobis legitiiũ sempi¬
ternũ. ut oretis ꝓfiliis isrł & ꝓ cunctis pec¬
catis eoꝵ semel in anno. Et paulo superiuꝰ
cum ritũ eiusdem expiationis doceret.
ait inter alia. Nullus hominũ sit inta¬
bernaculo quando pontifex in greditur
scu̾arium ut roget ꝓse & ꝓdomo sua et
ꝓ uniuerso coetu isrł: donec egrediatur.
Congum est desingulis huius diei cęrimo¬
nus scripturę testimonia ponere longi¬
us multo singula sufficienter quomodo

Expanded text:
ma die mensis, quae dies propitiationis sive ma die mensis, quae dies propitiationis sive expiationis vocabatur, quia videlicet oblatis in altari holocausti victimis, sanguis in Sancta sanctorum ad expiandum inferebatur. Nec solum sanguis ibi aspergebatur, sed et thymiama adolebatur, quod in praesenti lectione Zacharias fecisse memoratur. Dicit ergo de hac solemnitate Dominus Moysi: Mense septimo, decima die mensis affligetis animas vestras, nullumque facietis opus . Expiabit autem: eritque hoc vobis legitimum sempiternum, ut oretis pro filiis Israel, et pro cunctis peccatis eorum semel in anno. Et paulo superius, cum ritum ejusdem expiationis doceret, ait inter alia: Nullus hominum sit in tabernaculo, quando pontifex ingreditur sanctuarium, ut roget pro se, et pro domo sua, et pro universo coetu Israel, donec egrediatur . Longum est de singulis hujus diei caeremoniis Scripturae testimonia ponere, longius multo singula sufficienter, quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
conditionis humane uira transcenderent.
Qđ uero sequitur. factũ ẽ autẽ cũ sacerdotio
fungeretur in ordine uicis suȩ ante dm̃. scđm¬
consuetudinẽ sacerdotii sorte exiit ut incen¬
sũ poneret in gressus in tempłu dñi: claret
quidẽ om̃ib quia iã redeunte ex ordine sep¬
timana uicis suȩ quȩ ei deuice abia conti¬
gerat tẽplum ministraturus intrauit. sed
forte aliquib obscurũ ẽ quia scriptura ta¬
cere uidet᷑ quo hȩc sint anni tempore gesta
Quib intimandũ. quia nec hoc scriptura prȩ¬
ter misit: sed ex eoqđ addidit latenter innu¬
it. & omis inquiens multitudo erat populi
orans foris hora incensi. Una et eiũ tantum¬
modo ꝑ annũ sollẽpnita ᷤ erat: in qua ponti¬
fice ad orandũ scã scõꝵ intrante nulli pror¬
suᷤ hominũ intra fores templi remanere
liceret. sed om̃s tẽpore oblationis ex terius
iuberentur orare. Hȩc autẽ erat statuta

Expanded text:
conditionis humanae jura transcenderent; conditionis humanae jura transcenderent; quod vero sequitur: Factum est autem, cum sacerdotio fungeretur consuetudinem sacerdotii, sorte exiit ut incensum poneret, ingressus in templum Domini. Claret quidem omnibus quia jam redeunte ex ordine septimana vicis suae, quae ei de vice Abia contigerat, templum ministraturus intravit; sed forte aliquibus obscurum est, quia Scriptura tacere videtur quo haec sint anni tempore gesta. Quibus intimandum quia nec hoc Scriptura praetermisit, sed ex eo quod addidit latenter innuit; Et omnis, inquiens, multitudo erat populi orans foris hora incensi. Una etenim tantummodo per annum solemnitas erat, in qua pontifice ad orandum Sancta sanctorum intrante, nullum prorsus hominum intra fores templi remanere liceret, sed omnes tempore oblationis exterius juberentur orare. Haec autem erat statuta
Abbreviated transcription (Latin):
dõ. sed etiã corã hominib Et non erat illis
filius. eo quod ẽet elisabeth sterilis: & am¬
bo ꝓcessissent in dieb suis. Diuinitꝰ ẽ ꝓcuratũ.
ut sterili matre & utroq parente ꝓuectio¬
ris aetatis iohannes nasccretur : quatinus
etiã ipso ortus eius miraculo patesceret
uirũ magnę uirtutis futurũ e̾e qui nascebat᷑.
ubi desinente omĩ lasciuia concupiscentię
carnalis constaret. quia nulla inconcepti¬
one causa uoluptatis sed sola cogitata sit
spiritualis gr̃a ꝓlis. Sic isa ac filius ꝓmissioniᷤ
qui infigurã redẽptoris nr̃i factus ẽ obȩdi¬
ens patri usq admortẽ. de ueteranis paren¬
tibus & sterili du matre natus ẽ: Sic iacob
et ioseph patriarchȩ. sic samson fortissimus
ducũ et ꝓphetarũ eximius samuhel steri¬
les diu corpore sed fecundas semꝑ uirtuti¬
bus habuere genitrices: ut miraculo natiui¬
tatis natoꝵ dignitas nosceretur. & ꝓbarent᷑
sublimes in uita futuri. qui in ipso uitȩ ex ortu

Expanded text:
s filius, eo quod esset Elizabeth sterilis, et ambo processissent in diebus suis. Divinitus est procuratum ut sterili matre et utroque parente provectioris aetatis Joannes nasceretur, quatenus etiam ipso ortus ejus miraculo patesceret virum magnae virtutis futurum esse qui nascebatur, ubi desinente omni lascivia concupiscentiae carnalis constaret quia nulla in conceptione causa voluptatis, sed sola cogitata sit spiritualis gratia prolis. Sic Isaac filius promissionis, qui in figuram Redemptoris nostri factus est obediens patri usque ad mortem, de veteranis parentibus et sterili diu matre natus est: sic Jacob et Joseph patriarchae, sic Samson fortissimus ducum, et prophetarum eximius Samuel steriles diu corpore, sed fecundas semper virtutibus habuere genitrices, ut miraculo nativitatis, natorum dignitas nosceretur, et probarentur sublimes in vita futuri, qui in ipso vitae exortu
Abbreviated transcription (Latin):
datis & iustificationib dñi: mox infertur.
sine quȩrela: Ac si aꝑte dicat᷑. Ad eose in
actib pariter & cogitationib suis circũspecte
agebant: ut & diuiniꝰ obtutib in occulto &
humanis foris in iudicio placerent uixta il

Expanded text:
datis et justificationibus Domini, mox infertur, sine querela. Ac si aperte dicatur, Adeo se in actibus pariter et cogitationibus suis circumspecte agebant, ut et divinis obtutibus in occulto, et humano fo
Abbreviated transcription (Latin):
rent quod roma didicisset: Hic colluc¬
tantes philosophiȩ opiniones. hic dissoluen¬
de erant terrenȩ sapientię uanitates. hic
confutandus dȩmonum cultus. hic om̃iũ
sacrificioꝵ impietas destruenda: ubi dili¬

Expanded text:
rent quod Roma didicisset? Hic conculrent quod Roma didicisset? Hic conculcandae philosophiae opiniones, hic dissolvendae erant terrenae sapientiae vanitates, hic confutandus daemonum cultus, hic omnium sacrificiorum impietas destruenda, ubi dili
Abbreviated transcription (Latin):
undiq gentium uicina & contigua eer uni¬
uersitas. Disposito enim diuinitus operi
maxime congruebat: ut multa regna uno
confoederarentur imperio. & tutoꝰ ac per¬
uios haberet populos prȩdicatione generali.
quos unius tẽneret regimen ciuitatis. Haec
autem ciuitas ignorans suȩ ꝓuectionis auc¬
torem: cum pęne omibus dominaret᷑ gen¬
tibus. omĩr gentium seruiebat erroribus.
Et magnam sibi uidebatur suscepisse religio¬
nem: quia nullam respuerat falsitatẽ. Un¬
de quantũ erat ꝑ di abołu tenacius in ligata.
tione linguarũ imbuendũ cu angłio mundũ
distributis sibi terrarũ partib suscepissent.
beatissimus petrus princeps apłici ordinis
ad arcem romani destinatur imperii: ut
lux ueritatis quȩ in omium gentiũ reuela¬
batur salutem. efficacius se ab ipso capite ꝑ
totum mundi corpus effunderer. Cuius
autem nationis homines in hac tunc urbe
non c̾ent. aut quae usquã gentes ignora¬

Expanded text:
undique gentium vicina et contigua esset uniundique gentium vicina et contigua esset universitas. Disposito namque divinitus operi maxime congruebat, ut multa regna uno confoederarentur imperio, et cito pervios haberet populos praedicatio generalis, quos unius teneret regimen civitatis. Haec autem civitas ignorans suae provectionis auctorem, cum pene omnibus dominaretur gentibus, omnium gentium serviebat erroribus, et magnam sibi videbatur suscepisse religionem, quia nullam respuerat falsitatem. Unde quantum erat per diabolum tenacius illigata, tione linguarum, imbuendum Evangelio mundum, distributis sibi terrarum partibus, suscepissent, beatissimus Petrus princeps apostolici 323 ordinis, ad arcem Romani destinatur imperii: ut lux veritatis quae in omnium gentium revelabatur salutem, efficacius se ab ipso capite per totum mundi corpus effunderet. Cujus autem nationis homines in hac tunc urbe non essent? aut quae usquam gentes ignora
Abbreviated transcription (Latin):
uitas sacerdotalis et regia ꝑsacram beati
petri sedem caput orbis effecta latius prę¬
sideres religione diuina. quã dominatione
terrena. Quãuis enim multis aucta uicto¬
riis ius imperii tui terra mariq ꝓtuleris.
minus tamen est quod tibi bellicus labor
suam humano generi num qua negauit.
om̃sq in commune mortales ad cognitionẽ
sui abundantisimis semꝑ beneficiis erudi¬
uit: uoluntariã errantium çȩcitatẽ & ꝓcliuẽ
in deteriora nequitiam secretiore consilio
et altiore pietate miseratus est. mittendo
uerbum suum ȩquale sibi atq coȩternum.
Quod caro factum ita diuinam naturã naturȩ
uniuit humanȩ: ut illius ad infima inclina¬
tio nr̃a fieret ad summa ꝓuectio. Ut autẽ
huius in enarrabilis grãe ꝑ totũ mundũ dif¬
funderetur effectus: romanũ regnũ diuina
ꝓuidentia prȩparauit. Cuius ad cos limites
in crementa ꝑducta sunt: quib cunctarũ

Expanded text:
vitas sacerdotalis et regia, per sacram beati vitas sacerdotalis et regia, per sacram beati Petri sedem caput orbis effecta, latius praesideres religione divina quam dominatione terrena. Quamvis enim multis aucta victoriis jus imperii tui terra marique protuleris, minus tamen est quod tibi bellicus labor suam humano generi numquam negavit, omnesque in commune mortales ad cognitionem sui abundantissimis semper beneficiis erudivit, voluntariam errantium caecitatem et proclivem in deteriora nequitiam secretiori consilio et altiori pietate miseratus est, mittendo Verbum suum aequale sibi atque coaeternum. Quod caro factum ita divinam naturam naturae univit humanae, ut illius ad infima inclinatio, nostra fieret ad summa provectio. Ut autem hujus inenarrabilis gratiae per totum mundum diffunderetur effectus, Romanum regnum divina providentia praeparavit; cujus ad eos limites incrementa perducta sunt, quibus cunctarum
Abbreviated transcription (Latin):
oniuor Quidem scãrua
Sollempnitatũ dilectissi¬
mi totus mundus ẽ par¬
ticeps. et unius fidei pie¬
tas exigit ut quic quid
ꝓsalute uniuersorũ gestũ
recolitur communib ubiq gaudiis celebre¬
tur. uerumtamen hodierna festiuitaᷤ prȩterU̾
illam reuerentiã quã toto terrarũ orbe pro¬
meruit speciali & ꝓpria nrãe urbis exulta¬
tione ueneranda est: ut ubi prȩcipuorum
apłoꝵs glorificatus est exitus. ibi in die mar¬
tyrii eoꝵ sit lȩtitiȩ principatus . Isti enim
sunt uiri. ꝑ quos tibi euangłm xp̃i roma
resplenduit. Et quae eras magistra erroriꝰ.
facta es discipula ueritatis. Isti sunt scĩ pa¬
tres tui ueriq pastores. qui te regnis cȩlesti¬
bus inserendam multo melius multoq feli¬
cius condiderunt. quam illi quoꝵ prima
studio moenioꝵ tuoꝵ fundam̃ta locata st̃.
Cqͥb is qui tibi nomen dedit fraterna te cȩde
fȩdauit. Isti sunt qui te adhanc glam
ꝓuexerunt: ut gens scã. populus electus. ci¬

Expanded text:
nium quidem sanctarum solemnitatum, dilectissimi, totus mundus est particeps, et unius fidei pietas exigit ut quidquid pro salute universorum gestum recolitur, communibus ubique gaudiis celebretur. Verumtamen hodierna festivitas, praeter illam reverentiam quam toto terrarum orbe promeruit, speciali et propria nostrae urbis exsultatione veneranda est: ut ubi praecipuorum apostolorum glorificatus est exitus, ibi in die martyrii eorum sit laetitiae principatus. Isti enim sunt viri per quos tibi Evangelium Christi, Roma, resplenduit; et quae eras magistra erroris, facta es discipula veritatis. Isti sunt sancti patres tui verique pastores, qui te regnis coelestibus inserendam multo melius multoque felicius condiderunt, quam illi quorum studio prima moenium tuorum fundamenta locata sunt: ex quibus is qui tibi nomen dedit fraterna te caede foedavit. Isti sunt qui te ad hanc gloriam provexerunt, 322 ut gens sancta, populus electus, ci
Abbreviated transcription (Latin):
omẽm loquendi superant facultatẽ nichil
diuersum. nichil debemus sentire discretũ:
quia illos et electio pares. & labor similes. &
finis fecit ȩquales. Sicut autem et nos exꝑ
atq confidimus inter om̃s labores istius
uitȩ ad optinendam miscdam dĩ semꝑ nos
specialiũ patronoꝵ orationib adiuuando.
ut quantũ ꝓprus peccatis deprimimur. apłi¬

Expanded text:
omnem loquendi superant facultatem, nihil omnem loquendi superant facultatem, nihil diversum, nihil debemus sentire discretum: quia illos et electio pares, et labor similes, et finis fecit aequales. Sicut autem et nos expeatque confidimus, inter omnes labores istius vitae, ad obtinendam misericordiam Dei, semper nos specialium patronorum orationibus adjuvandos: ut quantum propriis 328 peccatis deprimimur,
Abbreviated transcription (Latin):
uitȩ huius occiduȩ ꝑceptio fieret felicitatiˢ
aeternȩ. Prȩtiosa ergo est in conspectu dñi¬
mors scoꝵ eius: nec ullo crudelitati genere
destrui potest sacramento crucis xp̃i fun¬
data religio. Non minuitur ꝑsecutionibus
ȩccła sed augetur: et semꝑ dominicus ager
segete ditiore uestitur. dum grana quae
singula cadunt multiplicata nascuntur.
Unde duo ista prȩclara diuini seminis germi¬
na in quantam sobolem pullularint. beatoꝵ
et quasi exmultarũ honore gemiarũ consor¬
sidio dilectissimi diuinitus nobis ad exempłu
patientiȩ & confirmationẽ fidei prȩparato uni¬
uersaliter quidem in om̃ium scõꝵ cõmemora¬
tionc lȩtandum est: sed in horũ excellentia
patrũ merito est ex ultantius gloriandum.
quos grã đi in tantũ apicem inter om̃a ȩccłę
membra ꝓuexit. ut eos in corpore cui caput
xpc est quasi geminũ constitueret lumen
oculoꝵ. De quoꝵ meritis atq uirtutib quȩ

Expanded text:
vitae hujus occiduae, perceptio fieret felicitatis vitae hujus occiduae, perceptio fieret felicitatis aeternae. Pretiosa est ergo in conspectu Domimors sanctorum ejus ; nec ullo crudelitatis genere destrui potest sacramento crucis Christi fundata religio. Non minuitur persecutionibus Ecclesia, sed augetur; et semper Dominicus ager segete ditiori vestitur, 326 dum grana, quae singula cadunt, multiplicata nascuntur. Unde duo ista praeclara divini seminis germina in quantam sobolem pullularint, beatoruet quasi ex multarum honore gemmarum consersidio, dilectissimi, divinitus nobis ad exemplum patientiae et confirmationem fidei praeparato, universaliter quidem in omnium sanctorum commemoratione laetandum est, sed in horum excellentia patrum merito est exsultantius gloriandum, quos gratia Dei in tantum apicem inter omnia Ecclesiae membra provexit, ut eos in corpore, cui caput est Christus , quasi geminum constituerit lumen oculorum. De quorum meritis atque virtutibus, quae
Abbreviated transcription (Latin):
na charismatum: atq experimento uirtu¬
tum iam populoᷤ qui excircumcisione cre¬
diderant erudieraᷤ. iam anthiochenam aec¬
cłam ubi primũ xpĩani nominis dignitaᷤᷤ
ẽ orta fundaueras. iam pontũ. galatiam.
cappadotiam atq bithiniam legib euange¬
licȩ prȩdicationis impleueras. Nec ut dubi¬
us de ꝓuentu operis aut despatio tuȩ igna¬
rus aetatis tropheum crucis xp̃i romanis
arcibus inferebas. quo te diuinis prȩordina¬
tionib anteibant et honor potestatis et
uas electionis et specialis magister gentium
paulus occurrens. eodem tibi consociatus ẽ
omisq libertas subneronis laborabat imꝑio.
Cuiꝰ furor ꝑ om̃ium uitioꝵ inflammatꝰ exces¬
sũ in hunc eum usq torrentẽ suȩ prȩcipita¬
uit insaniȩ: ut prius nomini xpĩano atroci¬
tatem generalis ꝑsecutionis inferret. quasi
ꝑ scõrum neces gr̃a dĩ possit extingui. Cuiꝰ
hoc ipsũ erat m aximũ lucrũ: ut contẽptꝰ

Expanded text:
na charismatum, tot experimenta virtuna charismatum, tot experimenta virtutum. Jam populos, qui ex circumcisione crediderant, erudieras; jam Antiochenam Ecclesiam, ubi primum Christiani nominis dignitas est orta , fundaveras; jam Pontum, Galatiam, Cappadociam, Asiam atque Bithyniam legibus 325 evangelicae praedicationis imbueras; nec aut dubius de proventu operis, aut de spatio tuae ignarus aetatis, tropaeum crucis Christi Romanis arcibus inferebas, quo te divinis praeordinationibus anteibant et honor potestatis, etvas electionis , et specialis magister gentium Paulus occurrens, eo tibi consociatus estomnisque libertas sub Neronis laborabat imperio. Cujus furor per omnium vitiorum inflammatus excessum, in hunc eum usque torrentem suae praecipitavit insaniae, ut primus nomini Christiano atrocitatem generalis persecutionis inferret, quasi per sanctorum neces gratia Dei posset exstingui: quibus hoc ipsum erat maximum lucrum, ut contemptus
Abbreviated transcription (Latin):
uͦii. institutum. Adhanc ergo tu urbem bea¬
tissime retre apłe uenire non metuis. et
consorte głȩ tuę paulo apło aliarũ adhoc
ȩccłarũ ordinationib occupato siluã istã
frementiũ bestiarum & turbulentissimȩ
ꝓfunditatis occanum constantior quã cũ
suꝑ mare gradereriꝰ ingreder i. Lec mundi dominã
times romã. qui in caiphȩ domo expaueraᷤᷤ
sacerdotis ancillã. Num quid aut udicio
pilati aut seuitia iudȩoꝵs minor est uel in
claudio potestaᷤ. uel in nerone crudelitas:
Uincebat ergo materiã formidinis uis amoriᷤᷤ.
saluti consulis quos suscęperas diligendos.
Hunc autem intrepide caritatiᷤ effectum iã
tunc ꝓfecto concȩperas: quando ꝓfegsio tui
amoris in dñm trinȩ interrogationis est
solidata mẏsterio. Nec aliud ab hac m̃tis
tuȩ intentione quȩsitũ ẽ: quã ut pascendiᷤ
cius quẽ diligeres ouib cybum quo ipse eraᷤ
opimatus impenderes. Augebant quoq
fiduciam tuã tot signa miraculoꝵ. tot do¬

Expanded text:
um. CAP. IV. Ad hanc ergo urbem tu, beatissime Petre apostole, venire non metuis, et consorte gloriae tuae Paulo apostolo aliarum adhuc Ecclesiarum ordinationibus occupato, silvam istam frementium bestiarum et turbulentissimae profunditatis oceanum, constantior quam cum supra mare gradereris, ingrederis . Nec mundi dominam 324 times Romam, qui in Caiphae domo expaveras sacerdotis ancillam . Numquid aut judicio Pilati, aut saevitia Judaeorum minor erat vel in Claudio potestas, vel in Nerone crudelitas? Vincebat ergo materiam formidinis vis amoris; os quos susceperas diligendos. Hunc autem intrepidae charitatis affectum jam tunc profecto conceperas quando professio tui amoris in Dominum trinae interrogationis est solidata mysterio . Nec aliud ab hac mentis tuae intentione quaesitum est, quam ut pascendis ejus quem diligeres, ovibus, cibum, quo ipse eras opimatus, impenderes. CAP. V. Augebant quoque fiduciam tuam tot signa miraculorum, tot do
Abbreviated transcription (Latin):
splendidior astris. mundo celebris. hominib:
multum amabilis. sanctior uniuersis. quae
sola digna fiusti portare regem cęlorum:
dulce lignũ. dulces clauos. dulcem mucronẽ.
ua pręsentem cateruam in tuis hodie laudi¬
bus congregatam. tuo uexillo signatam.
Hȩc cum dixiss& : prȩtiosissimã partẽ ligni
qua secum de tulerat: loco suo restituit. Tunc
renouantur dõ antiqua miracula. Die codem
mortuus recepit propriam uitam: paralitici
quattuor ad epti sunt sanitatem amissam.
lepsi decem cutem receperunt mundam.
quindecim quoq cȩci luci sunt restituti. plu¬
rimi quoq ademonibus erepti. multiq ab aliiᷤ
infirmitatibus liberati. Tunc imperator orati¬
one per acta. offerens multa don aria ȩccłas¬
di reparare fecit regiis sumptibus: reddens
priuilegia auctoritate pręlata. restituens
captiuos inpropria. dans oportuna prȩsidia
Constantinopolim rediens frctꝰ uirtute diuina

Expanded text:
splendidior astris, mundo celebris, hominibus splendidior astris, mundo celebris, hominibus multum amabilis, sanctior universis! quae sola digna fuisti portare talentum mundi; dulce lignum, dulces clavos, dulce pondus aesentem catervam, in tuis hodie laudibus congregatam, et tuo vexillo signatam. Haec cum dixisset, pretiosissimam partem ligni, quam secum detulerat, loco suo restituit. Tunc renovante Domino antiqua miracula, die eodem mortuus unus recepit propriam vitam; paralytici quatuor adepti sunt sanitatem amissam; leprosi decem cutem receperunt mundam; quindecim quoque caeci luci sunt restituti; plurimi quoque a daemonibus erepti, multique a variis sunt infirmitatibus liberati. Tunc imperator, oratione peracta, offerens multa donaria, ecclesias reparare fecit suis sumptibus, reddens privilegia auctoritate prolata, restituens captivos in propria, dans opportuna praesidia; Constantinopolim rediit, fretus divina
Abbreviated transcription (Latin):
nu suscipiens ꝑfusus lacrimis facie. ad cęlum
oculos erigens ꝓperabat adportam usq prog̃¬
diens. Mox illo humiliter ꝓpinquante :
duritia lapidum cęleste ꝑsensit imperium.
Statimq porta subrigens. liberum intran¬
tibus patefecit in gressum: odorq su auissimꝰ
qui uolitante diuinitus aura deꝑsarum ꝓ¬
uintia ꝑ longa terrarum spatia hic rusolimiᷤ
fuerat in lapsus momento eodem quo defano
chosdroȩ sc̃a crux fuerat eraclio baiulante exportata
omnium pectoribus se gratanter infudit.
Uincebat enim aromata omnia. terebinti
naturã uel balsama atq mẏrrã. Confestim
igitur popularis gaudii fauor in altum sub¬
latus: diuinam laudabat potentiam. Sicq
gloriosus augustus. erumpens in laudibus
ait. Ocrux ad mirabile signum. in quo dñs
minum mortis damnauit supplicium:et
sanguis cius ad orandus thronis & angłis &
niucis candoribus. & radianti turbe uirtutis
effusus est in prȩtium nrae salutis. Ocrux

Expanded text:
nu suscipiens, perfusus facie lacrymis, ad coelum nu suscipiens, perfusus facie lacrymis, ad coelum oculum erigens properabat, ad portam usque progrediens. Mox illo humiliter propinquante, duritia lapidum coeleste persensit imperium, statimque porta se subrigens liberum intrantibus patefecit ingressum. Odorque suavissimus qui, volitante divinitus aura de Persarum provincia, per longa terrarum spatia Hierosolymis fuerat illapsus momento eodem quo de fano Chosroe sancta crux fuerat Graccho bajulante egressaomniumque pectora gratanter infudit. Vincebat enim aromata omnia terebinthi natura vel balsami atque myrrhae. Confestim igitur popularis gaudii favor in alto sublatus Dei laudabat potentiam; sicque gloriosus Augustus erumpens in laudibus ait: O crux, admirabile signum, in qua Dominminum mortis damnavit portavit? supplicium, et sanguis ejus adorandus, thronis et angelis, niveis candoribus radiante turba virtutis, effusus est in pretio nostrae salutis! O crux
Abbreviated transcription (Latin):
peret : gaudentes omnes populi cum ramis
palmarum. cęreis & lampadibus uel diuerso
glȩ apparatu. cum ẏmnis & canticis alii ob¬
uiam ꝑgunt. atq alii subsequuntur. Cũq
imperator demonte oliueti descendisset.
namentis imperialibus decoratus sedens
uoluisset intrare : repente lapides portȩ
descendentes clauserunt se in uicem. & fac¬
tus est paries unus. Cumq mirarentur at¬
toniti nimio merore constricti: respicientes
accipiens illud in manibus stetit suꝑ portã
aait. Quando rex cęloꝵ dñs totius mundi.
passionis sacramenta ꝑhuncaditum comple¬
turus introiuit. non se poͣr puratum nec
diademate nitentem exhibuit. aut equs
potentis uedueulum re quisunrt scd humiliꝰ
aselli terga insidens cultoribus suis humilita¬
festim ad cęlum rediit. Tunc imperator
gaudens in dño uisitatu angłico. depositis
imperii insignibus discalciatus protinus. line¬
a tantum zona prȩcinctus. crucem dñi ma¬

Expanded text:
t; gaudentes omnes populi cum ramis t; gaudentes omnes populi cum ramis palmarum, cereis et lampadibus vel diverso gloriae apparatu, cum hymnis et canticis obviam alii pergunt, atque alii subsequuntur. Cumque imperator de monte Oliveti descendisset demate et ornamentis imperialibus decoratus, sedens voluisset intrare, repente lapides portae descendentes, clauserunt se invicem, et factus est paries unus. Cumque mirarentur attoniti, nimio terrore constricti, respicientes aspiciens illud in manibus, stetit super portam et ait: Quando rex coelorum Dominus totius mundi passionis sacramenta per hoc aditum completurus introiit non se purpuratum, nec diademate nitentem exhibuit, aut equi potentis vehiculum requisivit, sed humilis aselli terga insidens, cultoribus suis humilitatis exempla reliquit. Tunc imperator gaudens in Domino de visu angelico, depositisque imperii insignibus, discalceatus, protinus, lintea tantum zona praecinctus, crucem Domini ma
Abbreviated transcription (Latin):
odiosus erat. quomodo a creatura dĩ ẽc potu¬
isset dilectus: Cumq tremefactus salutati¬
onis uerba ꝓferr& eraclio: ille respondit.
Siuis salutem habere. ꝓ eo quod lignum scẽ
crucis. quamuis indignus honorifice iuxta
modulum tuum tractasti: si credere dño
iłiu xp̃o uolurris. & seruum te illius esse
cuius ego sum famulus inueritate confessꝰ
fueris: regnum tibi ꝑsarum tantum cum
dabo. Sin autem aliud egeris: mox meo
gladio interibis. Cumq ille nequaqũã
ad quiescer&: eraclius ex tracto gladio
caput illius amputauit: sepeliriq eum
mandauit. ipseq eum de sacro fonte suscepit.
Erat enim decem annorũ. Descriptiones xĩa
regni ꝑsarum sub eius nomine fecit: totumq
argentũ turris illius inprę̧da sui exercitus
deputauit. Aurum uero uel geminas inua-¬
sis & in diuersis utensilibus ad restauratio¬
nem ȩccłarum quas tẏrannus destruxerat
crucis. quod impius asportauerat cum susci

Expanded text:
erat contrarius, quomodo a creatura Dei esse potuerat contrarius, quomodo a creatura Dei esse potuisset amatus? Cumque tremefactus salutationis verba proferret Graccho, ille respondit: Si vis salutem habere, pro eo quod lignum sanctae crucis, quamvis indignus, honorifice juxta modulum tuum tractasti, si credere Domino Jesu Christo volueris, et servum te illius esse promiseris cujus ego sum famulus, in veritate confessus fueris, regnum tibi Persarum tantum cum dabo; sin autem aliud egeris, mox meo gladio interibis. Cumque ille nequaquam acquiesceret, Gracchus extracto gladio caput illius amputavit. Tamen sepeliri jussit, ipseque eum de sacro fonte suscepit; erat enim decem annorum. Descriptiones etiam regni Persarum sub ejus nomine fecit, totumque argentum turris illius in praedam sui exercitus deputavit, aurum vero vel gemmas in vasis vel utensilibus ad restaurationem ecclesiarum, quas tyrannus destruxerat,imum lignum crucis, quod impius asportaverat, Hi
Abbreviated transcription (Latin):
lacrimis xp̃ianorum. ꝑ uirtutem sc̃ȩ crucis.
cui sẽ eodem die memoratus princeps atten¬
tius commendarat: fideli suo eraclio xp̃s con¬
cessit de hoste triumphum. Tant᷑q mentiᷤ
mutatio chosdroȩ inuasit exercitum: ut non
solum prȩdictam pactionem nequaquam
uellent transcendere. sed &iam uoluntarie
cum omni sua familia atq prole craclio se sub¬
derent tam potestate quã fide. Quos ille
benigne suscipiens. in hoc illis clementiam
prestitit: ut onis adbaptismum conuolarent
Quodita se facturos ẽẽ omnes pariter spopon¬
derunt. Ipse autem xpĩanissimus princeps
cum suo tantum exercitu regna quȩ chosdro ȩ
tenuerat circumquaq ꝑlustrans ad sedem
ipsius ꝑuenit. cum paucis ad eum ascendit.
sedentemq eum in throno aureo repperit.
Nullus namq ex cius exercitu erat. qui ei exi¬
tum belli aliquatenus nuntiasset: quia ꝓpter
Nec inmerito. Quippe quia manifestȩ dõ

Expanded text:
lacrymis Christianorum, per virtutem sanctae crucis, lacrymis Christianorum, per virtutem sanctae crucis, cui se die eodem memoratus princeps attentius commendaverat, fideli suo Graccho Christus concessit de hoste triumphum; tantaeque mentis mutatio Chosroe invasit exercitum, ut non solum praedictam pactionem nequaquam vellent transcendere, sed etiam voluntarie, cum omni sua familia atque prole Graccho se subderent tam potestate quam fide. Quos ille benigniter suscipiens in hoc illis clementiam praestitit, ut omnes ad baptismum convolarent: quod ita se facturos esse omnes pariter spoponderunt. Ipse autem Christianissimus princeps cum suo tantum exercitu regna quae Chosroe tenuerat circumquaque perlustrans, ad sedem ipsius venit. Cum paucis ad eum ascendit, sedentemque eum in throno aureo reperit. Nullus namque ex ejus exercitu fuerat, qui ei excidium belli aliquatenus nuntiasset, quia proptenec immerito, quippe qui manifeste Deo
Abbreviated transcription (Latin):
num huiusecmodi residebat. Illo itaq in¬
tempore. eraclius arcem tenebat imperii.
uir armis strenuus. lingua cruditus. corpo¬
re decorus. Et quamuis sȩculari actui de¬
ditus: totus tamen erat infide catholicus. &
erga di cultores supplex beniuolus ac deuo¬
tus. Pergens igitur filius chosdroȩ contra
eraclium. iuxta danubium fluuium cum
suo sedit exercitu. Tandam inspirante ele¬
mentia saluatoris. utrisq principibus placuit
ut ipsi singuli in medio pontis flumine di¬
micaturi confligerent: & cui sors uictoriã
contulisset. ipse sine dampno utriusq exer¬
uiii. citus imperium usurparet. Decretũ &ĩa
cum iuramento est: ut si aliquis ex eorum
populo principi suo uenire in auxilium prȩ¬
sumpsisset. cruribus excisis et brachus. ab co
influmine mergeretur. Et cum utriq popło
hȩc pactio placuisset: inuicem se ut dictum
est dimicantes diu multumq in pontis me¬
dio sunt congressi. Tandem pulsatus dñs

Expanded text:
num hujuscemodi residebat. Illo itaqnum hujuscemodi residebat. Illo itaqtempore Gracchus arcem tenebat imperii, vir armis strenuus, lingua eruditus, corpore decorus, et quamvis saeculari actui deditus, totus tamen erat fide catholicus; et ergo Dei cultoribus supplex, benevolus ac devotus. Pergens igitur filius Chosroe contra Gracchum, juxta Danubium magnum fluvium consedit exercitus. Tandem inspirante clementia Salvatoris, utrisque principibus placuit ut ipsi singuli in medio ponte fluminis dimicaturi confligerent, et cui sors victoriam contulisset, ipse sine damno victorque exercitus imperium usurparet. Decretum etiam cum juramento processit ut si aliquis ex eorum populo principi suo venire in auxilium praesumpsisset, cruribus excisis et brachiis, in flumen mergeretur. Cumque utrique populo haec pactio placuisset, invicem ut dictum est dimicantes, adeoque in pontis medio sunt congressi. Tandem pulsatus Dominus