comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cum angelis in et̾num. ubi iam non indigeas do¬
mari. s tantũmͦ a piissimo possider. Eric enim
t̾e deus om̃ia in om̃ib. nec erit ulla infelicitas que
nos exerceat: s felicitas sola q̃ pascat. Ipse aucem
nr̃. Quecũq enim hic uaria queris: ipse cͥ unusõm
tor intolerabilis habetur: Ad hanc spem homo
domat᷑. ⁊ ꝯtra istum utilem domitorem si forte fla¬
gellũ profa̾t mͣmurat᷑: Aucdistis exoetãtem apos¬
tolum. Si separetis uos acdsciplina: gͦ nothi ⁊ nõ
estis filii. Nothi st̃̾ adult̾im. Quis enim ÷ filius.
cui non det disciplinam pat̾ eius : Et cnrnis quidẽ
nr̃e ĩquit patres habui mꝰ coerectoees. ⁊ reu̾ebamur
uit te. quia flogellũ protulit ⁊ cicidit te & Numqͥd
p̾stare potuit ut uiu̾es in et̾nũ : Qͦd non potuit
p̃stare sibi. qn̾ p̃staret tibi ⁊ ꝓpt̾ pecuniam suã
quantulam cũq quam de usuris ⁊ labore collegit.
erudiebat te flagellis: ne tibi dimissus est labor

Expanded text:
ubi jam non indigeas domari, sed tantummodo a piissimo possideri. Erit enim tunc Deus omnia in omnibus : nec erit ulla infelicitas quae nos exerceat, sed felicitas sola quae pascat. Ipse autem r. Quaecumque hic varia qnaeris, ipse tibi unus omntor intolerabilis habetur? Ad hanc spem homo domatur, et contra istum utilem domitorem, si forte flagellum proferat, murmuratur? Audistis exhortantem Apostolum: Si separetis vos a disciplina, ergo nothi, et non estis filii. Nothi sunt adulteri. Quis enim est filius, cui non det disciplinam pater ejus? Et carnis quidem nostrae, inquit, patres habebamus correptores, et reverebamur; vit te, quia flagellum protulit et cecidit te? Numquid praestare potuit ut viveres in aeternum? Quod non potuit praestare sibi, quando praestaret tibi? Propter pecuniam suam quantulamcumque, quam de usuris et labore collegit, erudiebat te flagellis, ne tibi dimissus labor
Abbreviated transcription (Latin):
forte amore diitarũ trepidas dice. Audi ⁊ ħ.¬
& hoc apłsdicat: qͥ te ñ palpat. Nicħ intulimiꝰ
in hunc mundum. utiq qn̾ nati sumꝰ. s nec
aufr̾e aliqͥd possumꝰ: utiq qñ de mũdo eximͦ.
Nicħ attulisti. nichil hĩc aufe̾s. Qͥo te inflas
ꝯtra paꝑem: quand nascũt᷑ in fantes. recedãt
de medio parentes. sui clientes. Recedant deme¬
dio tͣbe obsequentes: ⁊ agnoscant᷑ pueri diuiteᷤ.
flentes. Pariant simul diues ⁊ pauꝑ: pariant
simul mulier diues ⁊ mulier panꝑ. Non at¬
cendant qͦd pariunt. discedant paululum
redeant ⁊ cognoscant. Ecce diues nid̾ attu
listi in hunc mũdum. s nec aufr̾e hinca¬
liqͥd potes. Qđ dxa de natis: hoc dixi de mor¬
tuis. Certe qñ aliqͦ casu uet̾a sepulcͣ frangũ¬
tur. ossa diuitis agnoscunt᷑ : Ergo diues au¬

Expanded text:
e amore divitiarum trepidas confiteri. Audi, et hoc Apostolus dicat, qui te non palpat: Nihil intulimus in hunc mundum : utique quando nati sumus, sed nec auferre aliquid possumus, utique quando de corpore eximus. Nihil attulisti, nihil hinc auferes: quid te inflas contra pauperem? Quando nascuntur infantes, recedant de medio parentes, servi, clientes, recedant de medio turbae obsequentes, et agnoscantur pueri divites flentes. Pariant simul dives et pauper; pariant simul mulier dives et mulier pauper; non attendant quod pariunt: discedant paululum, redeant et coglisti in hunc mundum: sed nec auferre hinc aliquid potes. Quod dixi de natis, hoc dico de mortuis. Certe quando aliquo casu vetera sepulcra franguntur, ossa divitis agnoscantur. Ergo dives au
Abbreviated transcription (Latin):
ra eorum ꝯiung̾e se cum hereticis cum ndeis. he¬
retici. iudei. ⁊ pagani. unitatem fec̾unt ꝯtra uni¬
tatem: qr ꝯtigit ut in aliqͥb locis disciplinam ac¬
ciꝑent. Iudei ꝓpter imꝓbitates suas cͥminantur:
⁊ siupicantur aut fingunt. qr talia de illis sẽꝑ
queramus. Qͥa ꝯtigit ut alicubi heretici penas
darent legib ꝓ impietate.⁊ furore uiolenti arũ
suarum. Iam dicunt nos ꝑ omnia querere ali¬
qͣm in cõmoditatem ipsorum ad ꝑniciem. Rur¬
sus qͥa contra paganos placuit ut leges fr̾entur.
immo pro paganis sic sapiant. Sicut enimpu¬
eris insensatis ad lutum ludentib ⁊ manꝰ in qͥ¬
nantibus pedagogus seu̾us cum uenit. lutum de
manu ęxcutit. codicem poerigit: ita uoluit d̾s
ꝑ principes subditos sibi t̾rere corda insensata pu¬
erilia. ut abitiant lutum de manib ⁊ aliqͥd uti¬
le faciant. Qᵈ est ugile faciant de manib : frange
esurienti panem tuum : ⁊ egenos uagosq sine

Expanded text:
ra illorum conjungere se cum haereticis, cum Judaeis. Haeretici, Judaei et Pagani unitatem fecerunt contra unitatem. Quia contigit ut in aliquibus locis disciplinam acciperent Judaei propter improbitates suas; criminantur, et suspicantur, aut fingunt, quia talia de illis semper quaeramus. Quia contigit ut alicubi haeretici poenas darent legibus pro impietate et furore violentiarum suarum; jam dicunt nos per omnia quaerere aliquam incommoditatem ipsorum ad perniciem. Rursus quia contra Paganos placuit ut leges ferrentur, imo pro Paganis, si sapiant Sicut enim pueris insensatis ad lutum ludentibus, et manus inquinantibus, paedagogus cum venit severus, lutum de manu excutit, codicem porrigit: ita voluit Deus per principes subditos sibi terrere corda insensata puerilia, ut abjiciant lutum de manibus, et aliquid utile faciant. Quid est utile de manibus? Frange esurienti panem tuum, et egenum sine
Abbreviated transcription (Latin):
pꝰ cum animam emittit: ita expiat anima
cum dcũ amittit. D̾s amissus mors anime:
auiia amissa mors corꝑis. Mors corꝑis neres¬
saria: moes anme uolũtaria. Discũbebat gͦ¬
⁊acheus uͦ dñm: ⁊ domo suscepit ⁊ animo.
Huiꝰ tñ fides i humilitate laudat᷑. Drnit eni.
N on sum dignꝰ ut sub tectum meũ intres.

Expanded text:
pus cum animam emittit, ita anima pus cum animam emittit, ita anima cum deum amittit. Deus amissus mors animae, anima amissa mors corporis. Mors corporis necessaria, mors animae uoluntaria. CaZacchaeus vero Dominum et domo suscepit, et animo . Hujus tamen fides in humilitate laudatur. Dixit enim, Non sum dignus ut sub tectum meum intre
Abbreviated transcription (Latin):
pes inqͥts habent. ⁊ uolatilia celi nidos: filius
aut̃ hõis ñ habet uͥ capit reclinet. hoc est ha-¬
bitant inte insidie sic̃ itulpes : habitat suꝑbi¬
a sic̃ uolatilia celi. filius aut̃ hominis snplex
ꝯtra insidias. humilis ꝯtra suꝑbiam: ñ ha¬
bet ubi caput reclinet. Et ipsa reclinatio capi¬
tis. ñ ẽreptio. s humilitatis magistra est. Re¬
uocat gͦ istum ire cupientem: trahit alium
recusantẽ. Eodem qͥppe loco ait cuidam: seq̃re
et ideo dignior cuiꝰ excusato remou̾etur: uoca¬
tio firmaret᷑. Pium erat qͦd uolebat fad̾e: s
docuit magist᷑: qͦd debebaͣt᷑ p̃pon̾e. uolebat
enuim eũ ẽẽ uiui u̾b p̾dicatorem: ad faciendo
uictu ros. Erant aut̾ alii. ꝑ qͦs ula necessitasin¬
pleretur. Sine inqͥd mortuos : sepelire mortu¬
os suos. Infideles qn̾ cadauer sepelunt: mortu¬
Imortuũ sepeliunt. Illuis corpꝰ animam ꝑdi¬
dit: illoꝵ. anima dm̾. Sic̃ enim uita corꝑis¬
anima ÷: sic uita anime d̾s. Sic̃ expirrit cor¬

Expanded text:
eas habent, et volatilia coeli nidos: Filius autem hominis non habet ubi caput suum reclinet. Hoc est, Habitant in te insidiae sicut vulpes, habitat superbia sicut coeli volatilia: Filius autem hominis simplex contra insidias, humilis contra superbiam, non habet ubi caput suum reclinet. Et ipsa reclinatio capitis, non erectio, humilitatis magistra est. Revocat ergo istum ire cupientem, trahit alium recusantem. Eodem quippe loco ait cuidam: Sequere excusavit: et ideo dignior cujus excusatio removeretur, vocatio firmaretur. Pium erat quod volebat facere: sed docuit magister quid deberet praeponere. Volebat enim eum esse vivi verbi praedicatorem, ad faciendos victuros. Erant autem alii, per quos illa necessitas impleretur. Sine, inquit, mortuos sepelire mortuos suos . Infideles cadaver quando sepeliunt, mortui mortuum sepeliunt. Illius corpus animam perdidit: illorum anima Deum. Sicanima est, sic uita animae deus. Sicut exspirat cor
Abbreviated transcription (Latin):
tis. deo gratias. Sem̃ accepistis: n̾ba reddidis¬
mittunt. Tołamꝰ illas: ⁊ tremi mͦ ĩter illas.
ẽ am̃ fr̾is mei iste laudes ur̃e folia st̃ arboꝵ:
fructꝰ q̃ritu R Explic̃ s̾mo .u. Inupit¬

Expanded text:
tis: Deo gratias. Semen accepistis, verba reddidistis: Deo gratias. Semen accepistis, verba reddidismittunt: toleramus illas, et tremimus inter illas. Tamen, fratres mei, istae laudes vestrae folia sunt arborum: fructus q
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑem tecum. Dedit uobis unam uiamistam uitã.
Inuenisti uos comites. unam uiam ãbulantes.
Ille nicħ portat tu nimiũ oneratus es. Ile itum
secũ nicħ portat: tu it̾um plus portas qͣm opis est.
Ou̾atus es. da illi de eo qͦd habes ⁊ illum pascis:
neo p̾cipio. iubeo: qͥcqͥd uultis date pauꝑibus.
Non enim occultabo caritatiur̃e: qͣre hune sĩnonẽ
necesse habui uobis exꝓmere. Exqͣ hic sumus e¬
untes ad ecclesiam ⁊ redeu̾tes. pauꝑes int̾pellant
nos: ⁊ dicunt ut dicamꝰ irob̾. ut aliqͥd accipia̾t
a uobis. Nos monuerunt loqͥ uobis: ⁊ cũ se ui¬
dent ñ acciꝑe auob̾. in anit̾ nos arbitram᷑ labo¬
rare in uob̾. Expectant aliqͥd ⁊ a nobis. Uamꝰ
quantũ habemus: damꝰ sic̃ possumꝰ. Nomquid
tñ ad eoꝵ necessitatem in plendam idonei sumꝰ e
Qͥa gͦ ad eoꝵ necessitatẽ inplentlã idonei ñ simꝰ:
uł ad uos legati ipsoꝵ. sumꝰ. Audistis laudas¬

Expanded text:
perem tecum. Dedit vobis unam viam istam vitam; perem tecum. Dedit vobis unam viam istam vitam; invenistis vos comites, unam viam ambulatis: ille nihil portat, tu nimium oneratus es: ille nihil secum portat, tu tecum plus portas quam opus est. Oneratus es: da illi de eo quod habes; et illum pascis, neo, praecipio, jubeo. Quidquid vultis date pauperibus. Non enim occultabo Charitati vestrae, quare hunc sermonem necesse habui vobis promere. Ex quo hic sumus euntes ad ecclesiam, et redeuntes, pauperes interpellant nos, et dicunt ut dicamus vobis, ut aliquid accipiant a vobis. Nos monuerunt loqui vobis: et cum se vident non accipere a vobis, inaniter nos arbitrantur laborare in vobis. Exspectant aliquid et a nobis. Damus quantum habemus, damus sicut possumus: numquid tamen ad eorum necessitatem implendam idonei sumus? Quia ergo ad eorum necessitatem implendam idonei non sumus, vel ad vos legati ipsorum sumus, Audistis, laudas
Abbreviated transcription (Latin):
ciosus cibus ad te intrat. qͥd fit cũ intͣuerit : Nõ¬
ne sispecłaria in uencre lab̾emꝰ de om̃ib p̾ciosis
cibis. erubescẽmꝰ qͥbis sat᷑atus es  Esurit pauꝑ: esu¬
rit diues. Sat᷑ari qͣrit pauꝑ: saturari q̃rit diues.
lunt ꝑ uenire: s ille ꝑ ꝯpendiũ. iste ꝑ cutuitum.
Smelius inqͥs mͥ sapiunt apparata p̾ciosa. Uix fastidi¬
osus satiaris. nescis qͦmodo sapit qͦd fames accendit.
Neq enim hoc ita duxiut diuites cogam epulis ⁊
cibis pauꝑum uesci. H tant᷑ diuites ꝯsuetudine
infirmitatis sue: s doleant se alit̾ ñ posse. Meliꝰ
enĩ possent: si alit̾ possent. Si gͦ ñ excollit᷑ pauꝑ
de m̃dicitate. tu qͦre extolleris de infirmitate :
tes. qr si ꝯsuccudinem mutes: egrotas. Concedit᷑
tibi. ut̾e suꝑtluis. da pauꝑibus necessaria. Utere
p̃ciosis oa pauꝑibus uilia. Expectat ate cipetasa
deo. Expectat ille manũ q̃ facta c̃ secum: expcctaᷤᷤ
tu manum q̃ fecit te. s ñ solum te fecit: s pau¬

Expanded text:
um intraverit? Nonne si specularia in ventre haberemus, de omnibus cibis pretiosis erubesceremus, quibus saturatus es? Esurit pauper, esurit dives: saturari quaerit pauper, saturari quaerit dives. lunt pervenire; sed ille per compendium, ille per circuitum. Sed melius, inquis, mihi sapiunt apparata pretiosa. Vix fastidiosus satiaris. Nescis quomodo sapit, quod fames accendit. Neque ita hoc dixi, ut divites cogam epulis et cibis pauperum vesci. Utantur divites consuetudine infirmitatis suae: sed doleant, aliter se non posse. Melius enim possent, si aliter possent. Si ergo non extollitur pauper de mendicitate, tu quare extolleris de infirmitate? tes; quia si consuetudinem mutes, aegrotas. Conceditur tibi: utere superfluis, da pauperibus necessaria; utere pretiosis, da pauperibus vilia. Exspectat a te, exspectas a Deo: exspectat ille manum quae facta est secum, exspectas tu manum quae fecit te. Sed non solum te fecit, sed et pau
Abbreviated transcription (Latin):
puerum cũis sanaret ille respondit. Non sum
dignꝰ ut sub tectum incũ intres: s tłntũ dicũ¬
bo ⁊ sanabit᷑ puer meus. Dicendo se indignũ p̾̃s¬
ret. Neq hoc dic̾et cum tanta fide. ⁊ humilita¬
te: nisi illum quem timebat intrare domũ
suam corde gestaret. Nam non erat magnafe¬
licitas: si dñs iħc intraret in parietes eius. ꝙ
nõ ẽẽt in pectore eius. Magist̾ qͥ ppe humilita¬
tis. ⁊ ubo ⁊ exemplo discubuit in domo cuidã
pharisci suꝑbi : nomine symonis. Et cũ indo¬
mo eius recũberet: noͣ erat in corde eus ubi ca
dam suꝑbum quantũ datur intelligi ex u̾bis
ipsius dñi ultro secum ire cupientẽ. a suo dis¬
cipulatu reuocauit. Seqͦr te ait dñe qͦq ie¬

Expanded text:
puerum ejus sanaret, ille respondit: Non sum dignus ut sub tectum meum intres: sed tantum dic verbum, et sanabitur. Dicendo se indignum, praesret. Neque hoc diceret cum tanta fide et humilitate, nisi illum, quem timebat intrare in domum suam, corde gestaret. Nam non erat magna felicitas, si Dominus Jesus intraret in parietes ejus, et non esset in pectore ejus. Magister quippe humilitatis et verbo et exemplo, discubuit et in domo cujusdam pharisaei superbi, nomine Simonis . Et cum in domo ejus recumberet, non erat in corde mdam superbum, quantum intelligitur ex verbis ipsius Domini, ultro secum ire cupientem, a suo discipulatu revocavit. Sequar te, Domine,
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ inuenietis. pulsate ⁊ aꝑietur uobis. Om̃is
qui petit accipit: et qui qͥrit in uenit: ⁊ pul¬
santi aꝑietur. Aut qͥs est ex uobis homo aqͦ
petit filius eius panem. nũqͥd lapidem porri¬
git ei ÷ Aut si piscem petierit. nũqͥd spentẽ
nem poerigit eis Si gͦ uos cum sitis mali ĩ qͥd

Expanded text:
ietur vobis. Omnis enim qui petit accipit, et quaerens invenit, et pulsanti aperietur. Aut quis est ex vobis homo, a quo filius suus panem petit, numquid lapidem porrigit ei? aut si piscem petit, numquid serpentem d porrigit ei
Abbreviated transcription (Latin):
dixisset placete omnib ꝑ omnia sicut ⁊ ego om̃i¬
bus ꝑ omnia placeo: qͦmodo ñ ibi remansit. qͦsi ibi
cõstituerit finem intencionis sue ut place̾t hõib.
alioqͥn falsum dixisset. si adhuc hominibus plac̾em
xp̃i scruꝰ non essem:̃ sistatim subuuexit qͣre hominib
placeret. Non querens inqͥt qđ michi utile est. sed
qđ multis ut salui fiant. Ita ⁊ non placebat hõib
propter suam utilitatem. ne xͥ seruꝰ nõ esset. ⁊ pla¬
cebat hominib propter illoꝵ salutem. ut xp̃i esset
dispensator idoneus qr ⁊ illi coram deo ꝯscientia suf¬
ficiebat: ⁊ de illo coram hominibus qd̾ imitaret᷑

Expanded text:
dixisset, Placete omnibus per omnia, sicut et ego omnidixisset, Placete omnibus per omnia, sicut et ego omnibus per omnia placeo; quomodo non ibi remansit, quasi ibi constituerit finem intentionis suae, ut placeret hominibus; alioquin falsum dixisset, Si adhuc hominibus placerem, Christi servus non essem: sed statim subjunxit quare hominibus placeret. Non quaerens, inquit, quod mihi utile est, sed quod multis, ut salvi fiant . Ita et non placebat hominibus propter suam utilitatem, ne Christi servus non esset; et placebat hominibus propter illorum salutem, ut Christi esset dispensator idoneus: quia et illi coram Deo conscientia sufficiebat, et de illo coram hominibus quod imitarentur,
Abbreviated transcription (Latin):
faciam. ⁊ in ueniar in illo. nõ habens meam iustici¬
am que ex lege est s eam que ÷ ꝑ fidem xp̃i. que est
ex deo ĩticia ex fide. Et in alio loco. Ut nos simus
iusticia dei in illo. Unde ⁊ udeos ita rep̃hedit. Ig-¬
norantes inqͥt dei iusticiam ⁊ suam uolentes cõstitu¬
ere: usticie dei non st̃ subiecti. Quiquis gͦ ita uult
uideri ab hominibus oꝑa sua. ut ille glorificetur
a quo ea que in illo uident᷑ accepit : ⁊ sic ad imitã¬
dum bonum idem ipsi qui uident bonitate uel pi¬
etate fidei prouocentur: uere lum̃ eius lucet coram
hominibus. qr lux de illo caritatis radiat᷑. nõ suꝑ¬
bie fumus euomitur. Et in eo ipso cauet ne iusti¬
ciam suam faciat coram hominib ut uideatur
ab eis: ꝙ nͨ suam deputat illam iusticiam. N ec
ideo facit ut ipse uideat᷑. s ut ille intelligatur
qui laudatur in homine iustificato: ut faciat ⁊ in
laudente qd laudatur in alt̾o. id est ut laudentẽ
faciat esse laudabilem. Attendite ⁊ apłm. Cu m

Expanded text:
in illo, non habens meam justitiam, quae ex Lege est, sed eam quae est per fidem Christi, quae est ex Deo, justitia ex fide : et in alio loco, Ut nos simus justitia Dei in illo . Unde et Judaeos ita reprehendit: Ignorantes, inquit, Dei justitiam, et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti . Quisquis ergo ita vult videri hominibus opera sua, ut ille glorificetur, a quo ea quae in illo videntur accepit, et sic ad imitandum bonum iidem ipsi qui vident pietate fidei provocentur, vere lumen ejus lucet coram hominibus: quia lux de illo charitatis radiatur, non superbiae fumus evomitur: et in eo ipso cavet, ne justitiam suam faciat coram hominibus, ut videatur ab eis; quia nec suam deputat illam justitiam, nec ideo facit ut ipse videatur; sed ut ille intelligatur, qui laudatur in homine justificato, ut faciat et in laudante quod laudatur in altero, id est, ut laudantem faciat esse laudabilem. Attendite et Apostolum, cum
Abbreviated transcription (Latin):
in uitam nõ in mortẽ a pͥncipio ꝯstituit hõies.
Ip̃e enĩm infert int̾itũ: qui medentis dñ ꝯtẽp¬
nit ausilium. Ren̾timini inqͥt ad me: et reuer¬
tar aduos. Et it̾um. Nolo mortem peccatoxis: tm̃
reũtatur ⁊ uiuat. Non uult dñs in qͦm qͣm do¬
minari mortem: nõ uult in penam deduei
hominẽ: quem in uitam ꝯstituit. Eet̾i h̾o
se ipse dignũ efficit morte: qui non paruit le¬
gi. Odit uitam: qui duiinam cõtẽpnit disci¬
mortem: ita enim de ꝯtẽptu uita non pot̾it ꝓ¬
uenire. ut de obsuantia mors euenire non po¬
terit: ut iam homo qd̾ uoluerit mereat᷑: ⁊ eo
qͦd meruerit iudicetur. Et hoc totum in hõis
uoluntate cõsistit: qui sibi ex qualitate uite
meritũ qͦd haberet inuenit. Quaͭ is sollicite
ꝑpensis. id est unde salus. ⁊ unde ꝑiculum
enascatur: salutis cõmodã diligenti obsuanti¬
a teneͬmus. ⁊ ꝑiculoriumi co̾moda deͥlegis ꝯtẽptu

Expanded text:
in vitam, non in mortem, a principio constituit homines. in vitam, non in mortem, a principio constituit homines. Ipse enim sibi infert interitum, qui medentis Domini contemnit consilium. Revertimini, inquit, ad me, et revertar ad vos : et iterum, Nolo mortem morientis, tantum revertatur et vivat . Non vult Dominus in quemquam dominari mortem, non vult in poenam deduci hominem, quem in vitam constituit. Caeterum homo ipse se dignum efficit mortis, qui non paruerit legi. Odit vitam, qui divinam contempserit discimortem. Ita enim de contemptu vita non poterit provenire, ut de observantia mors evenire non poterit; ut jam homo quod voluerit mereatur, et ex eo quod meruerit judicetur: et hoc totum in voluntate hominis consistit, qui sibi ex qualitate vitae meritum quod haberet invenit. Quare his sollicite perpensis, id est, unde salus, et unde periculum enascatur, salutis commoda diligenti observantia teneamus, et periculorum incommoda de legis contemptu
Abbreviated transcription (Latin):
fec̃itis q̃ mando uobis. O magnabonitas dei
cui cum pro ꝯditione reddere debeamꝰ obse-¬
quia: ut pote serui dño. famłi deo: subicti po¬
tenti. mancipia redemptori: Amiciciarũ no¬
bis p̃mia repronttit: ut a nobis obseqͥa debi¬
te seruitutis extoequeat ⁊ ut qͦs nolle su̾ire ꝯspi¬
cit sponte. suorum beneficiorũ possit ꝓmissi¬
onibus in uitare. ⁊ quotũ uolũtates a se ꝯspi¬
cit alienas. eorum mͥtes p̃miorum liberali¬
tatibus ꝯstituat suas. Nam unde frequent̾
aut inuitat p̃mio. aut t̾ret supplicio: nisi ut
benignitatis cõsilio a se formato homini cõ¬
sulat. redẽpto ꝓ̃uideat. ut qui ñ t̾retur suppli¬
cio. inuitetur p̃mio: et qͥem metꝰ a factis reuo¬
care non possit. ꝓmissionũ benignitas ꝓsit :
Cupit enim nam nolentibus subuenire : de¬
siderat misereri pectanti: qui si peccau̾it: dig
in reos iudicat: si dei indulgentiam mis̾antis
ꝯtempnant. Amat enĩ corrigi peccatores: qui

Expanded text:
feceritis quae mando vobis . O magna bonitas Dei, cui cum pro conditione reddere debeamus obsequia, utpote servi Domino, famuli Deo, subjecti potenti, mancipia redemptori; amicitiarum nobis praemia repromittit, ut a nobis obsequia debita servitutis extorqueat: ut quos nolle servire conspicit sponte, suorum beneficiorum possit promissionibus invitare; et quorum voluntates a se conspicit alienas, eorum mentes praemiorum liberalitatibus constituat suas! Nam unde frequenter aut invitat praemio, aut terret supplicio, nisi ut benignitatis consilio, a se formato homini consulat, redempto provideat; ut qui non terretur supplicio, invitetur praemio; et quem metus a peccato revocare non possit, promissionum benignitas possit? Cupit enim etiam nocentibus subvenire: desiderat misereri peccantibus. Si quis peccaverit, dignim in reos vindicat, si Dei indulgentiam miserentis contemnant. Amat enim corrigi peccatores, qui
Abbreviated transcription (Latin):
cipłi exemplo plectitur. qui facienda aliis tra¬
didit qͣ ipse non fecit. ut nec a discipulis quos
docuit. potuisset ediscere. ⁊ quibus doctrine
tradid̾at magist̾ium. nec ab eudem factorum
mutaretur exemplo. Neq enim ꝑfectio in
legũ est noticia ꝯstituta: cũ scriptũ sit. non
enĩ auditores legis iusti st̃ apd̾ dm̃: s factores

Expanded text:
cipuli exemplo plectitur, qui facienda aliis tracipuli exemplo plectitur, qui facienda aliis tradidit, quae ipse non fecit; ut nec a discipulis quos docuit potuisset ediscere; ut quibus doctrinae tradiderat magisterium, ab iisdem factorum mutuaretur exemplum. Neque enim perfectio in legum est notitia constituta, cum sit scriptum, Non enim auditores legis justi sunt apud Deum, sed factores
Abbreviated transcription (Latin):
assensus. quibus diu̾sus est in uocabulis somis.
In doctore enim molesta est causa. nec fac̾e. nͨ p̃ci
implere. aures auditui accõmodare. ⁊ ab oꝑe uo¬
luntatem adu̾tere. Cet̾um qͥ facit qd̾ docet ⁊ qͥe
qͥd imꝑat complet: maximꝰ in celestibus sententi¬
a dm̃ declaratur. At uero qui qd̾ discit negli¬
git. ⁊ qui qd̃ aud t contẽpnit: salutis sue reus
xxistit. qr ⁊ obsuanda contẽpsit ⁊ ꝑicula non
uitauit. Amat enim mortem: qui uite p̃cepta
ñ seruat. et hoeret uicam qui peccata mocti debi¬
ta. desꝑata morte freqͥntat. Nt enim ꝑ obsuan¬
tiam legis uita adqͥritur: ita ꝑ cõtemptũ mois
contumacib inuenitur dicente dño. Si uis
in uitam ĩtrare: serua mandata. Ita enim ꝑ¬
fectus doctor liber est adiscente qͣm docuit: ut
discipulus ꝯtemptor in exeusatus erit: qui
facienda didicit ⁊ ꝯtẽpsit. Nam ⁊ doctor ecõ¬
trario grauius affligitur. ⁊ obsequentis dis¬

Expanded text:
assensus, quibus diversus est in vocabulis sonus. assensus, quibus diversus est in vocabulis sonus. In doctore enim molesta est causa, dicere, nec facere;implere; aures quidem auditui accommodare, et ab opere voluntatem avertere. Caeterum qui facit quod docet, et qui quod imperat complet, maximus in coelestibus sententia Domini declaratur . At vero qui quod discit negligit, et qui quod audit contemnit, salutis reus existit; quia observanda contempsit, et pericula non vitavit. Amat enim mortem, qui vitae praecepta non servat; et horret vitam, qui peccata morti debita desperata mente frequentat. Ut enim per observantiam legis vita acquiritur; ita per contemptum mors a contumacibus invenitur, dicente Domino, Si vis in vitam venire, serva mandata . Ita enim perfectus doctor liber est a discente, quem docuit, ut discipulus contemptor inexcusatus erit, qui facienda didicit, et contempsit. Nam et doctor e contrario gravius affligitur, et obsequentis dis
Abbreviated transcription (Latin):
Um nobis pro officio conpetat di¬
cere. uobis autem ꝯueniat prode¬
uocione audire. quid tã necessari¬
um. tͣmq ꝑtinens pot̾it utrisq cõ¬
ting̾e. qͣm ut qdđ religiose dicitur
⁊ deuote au̾ditur obseqiis cõpetentibus teneat᷑ :
Namsi religiose nõ cac̾e lucrum est. tac̾e dispendi¬
um. qͣnto itaq potenciora lucra pot̾unt proueni¬
re cam oꝑationis effectu monstrat᷑. quicqͥd magis¬
t̾iis celestibꝰ ⁊ dicitur ⁊ tenetur: Par enim cau¬
sa. ⁊ dicentem ⁊ audientem constringit. Utrtꝰ¬
q professio. factoꝵ testificatione signatur. Et
qͣmuis dissimile sit doctoris discentisq officium
ungantur factis qui seꝑantur offitiis. copulent᷑
oꝑe. qui diu̾si sunt nomine. ⁊ quos uocabula ad
inuicem seꝑant. eos obseruantia p̃ceptoꝵ fidelit̾
ac deuote ꝯnungat. Quare sic fit s Ut utriusq di¬
u̾sus sit actus. s obsuatione par sit necessarius in
utrisq effectus: ut factorũ in ambobus cõspiret

Expanded text:
um nobis pro officio competat dicere, vobis autem conveniat pro devotione audire; quid tam necessarium tamque pertinens poterit utrisque contingere, quam ut quod religiose dicitur, et devote auditur, obsequiis competentibus teneatur? Nam si religiosa non tacere, lucrum est, tacere dispendium; quanto itaque potiora lucra poterunt provenire, cum operationis effectu monstratur, quidquid magisteriis coelestibus et discitur et tenetur? Par enim causa et dicentem et audientem constringit, ut utriusque professio factorum testificatione signetur. Et quamvis dissimile sit doctoris discentisque officiumjungantur factis, qui separantur officiis: copulentur opere, qui diversi sunt nomine; et quos vocabula ab invicem separant, eos observantia praeceptorum fideliter ac devote conjungat. Quare sic fit ut utriusque diversus sit actus, sed observantiae par sit necessarius in utrisque effectus: ut factorum in ambobus conspiret
Abbreviated transcription (Latin):
rificent in qͥt patrem ur̃m qͥ in celis ÷ ut homo
cũ benefaciens uidet᷑ ab hominib intentionẽ
bom facti habeat in cõscientia sua. intencionẽ
uͦ ĩnotescendi nõ habeat. nisi ĩ laudẽ dei: ꝓpt̾
coꝵ qͥ biis innotescit utilitatẽ: quibꝰ hoc ꝓdest
ut d̾s placeat qui hoc p̃stitit horami. atq
ita nõ desꝑent etiã sibi si uoli̾int hoc posse p̃s¬
tari. Itaq aliani sententiã ubi ait. attindite ne
qͣm ubi dixit. ut uideamini ab eis: nͨ addidit. ⁊
glorificent patrẽ ur̃m qui in celis est: s potiꝰ ad¬
didit. Alioqͥn m̾cedem non habebitis aput pa¬
trem ur̃m qui in celis est. Hinc enim ostendit e¬
os qui tales st̃. quales fideles suos esse  uult in eo ipso
mercedem querere qd̾ uidẽt᷑ ab hominib ibi cõsti¬
tuere bonum suum. ibi oblectari uanitate corctis su¬
i. ibi ęxinaniri ⁊ inflari. ibi ꝯtumescere ⁊ cotabes¬
deamini ab eis. nisi qͥa st̃ quidam qͥsic faciunt iꝰsti

Expanded text:
ificent, inquit, Patrem vestrum, qui in coelis est: ut homo cum bene faciens videtur ab hominibus, intentionem boni facti habeat in conscientia sua, intentionem vero innotescendi non habeat nisi in laudibus Dei, propter eorum quibus innotescit utilitatem; quibus hoc prodest, ut Deus placeat, qui hoc praestitit homini; atque ita non desperent, etiam sibi si voluerint hoc posse prtaque aliam sententiam, ubi ait, Attendite ne m ubi dixit, ut videamini ab eis: nec addidit, Et glorificent Patrem vestrum qui in coelis est; sed potius addidit, Alioquin mercedem non habebitis apud Patrem vestrum qui in coelis est. Hinc enim ostendit eos qui tales sunt, quales fideles suos esse non vult, in eo ipso mercedem quaerere, quod videntur ab hominibus, ibi constituere bonum suum; ibi oblectare vanitatem cordis sui, ibi exinaniri et inflari, ibi tumescere et contabesut videamini ab eis: nisi quia sunt quidam, qui sic faciunt justitiam
Abbreviated transcription (Latin):
qui fecit te: Unde enim bestias tam iurmanes do¬
mare potuisti: Numqͥd cis equaris uirib corꝑis :
Qua gͦ uirtute ingentes bestias domare potuistis
Ipsa ium̃ta que dicũtur: bestie ft̃. Non enim indo¬
mita colerant᷑. S qr non eas nouit ꝯsuetudo nͥ in
manib hominũ: ⁊ sub freris hominũ. subq
potestate hominũ: putas eas mansuetas nasci
potuisse̾ Certe feras im manes attende. Fremit
leo. qͥs non timeat  Et tñ unde te intelligis for¬
tiorem: Non coeporis uͥtute. s m̃tis ratione t̃te¬
rioee. foetioe es leone. unde factus es ad miaginẽ
dei. Iiago dei domat fam: ⁊ non domat d̾s ima

Expanded text:
qui fecit te? Unde enim bestias tam immanes doqui fecit te? Unde enim bestias tam immanes domare potuisti? Numquid eis aequaris viribus corporis? Qua ergo virtute ingentes bestias domare potuisti? Ipsa jumenta quae dicuntur, bestiae sunt. Non enim indomita tolerantur. Sed quia non eas novit consuetudo, nisi in manibus hominum et sub frenis hominum et sub potestate hominum, putas eas mansuetas nasci potuisse? Certe feras immanes attende. Fremit leo, quis non timeat? Et tamen unde te intelligis fortiorem? Non corporis virtute, sed mentis ratione interiore. Fortior es leone, unde factus es ad imaginem Dei. Imago Dei domat feram; et non domat Deus ima
Abbreviated transcription (Latin):
qr in unũ sumꝰ. Quid faciemus: Qͥ dixerit fr̃i
suo fatue: reus erit gehẽne ignis. linguã autr̃:
nullus hominũ domare potest. Ibunt gͦ om̃s
in gehennam mittis in iuste. Qͦ ibo aspiritu
tuo: ⁊ ate qͦ fugiã msi adte : Ergo intelligamus
tram. Si enĩ tu eam domare uolueris: non po¬
tes qr homo es. linguam nullus hominũ doma¬
re pot̾. Attendite similitudinẽ ab ipsis bestiis
qͦs domamꝰ. E qui ñ se domat. camelus ñ sc domat
clef̾ans non se domat ⁊ aspis non se domat. leo ñ
se domat. sic ⁊ homo non se domat. S ut domet᷑
Ergo deus queratur: ut dometur ho. Ergo dñete¬
fugiũ factus es nobis. Conferamꝰ nos adte: & be¬
ne nobis erit dete. malum est em̃ nobis de nobis.
Quia dimismtꝰ ce: dinusisti nos nobis. Inueniam᷑
nobis. Qͥd gͦ fratres mei : dubitare debemꝰ. qr mã¬
suetos nos faciet dũs. si nos ei domandos p̾beamus:
Domuisti lconem quem non frcisti. ⁊ non domat te

Expanded text:
quia in unum sumus. Quid faciemus? Qui dixerit fratri quia in unum sumus. Quid faciemus? Qui dixerit fratri suo, fatue, reus erit gehennae ignis: Linguam autem nullus hominum domare potest. Ibunt ergo omnes in gehennam mittis injuste. Quo ibo a spiritu tuo, et a te quo fugiam , nisi ad te? Ergo intelligamus,tram. Si enim tu eam domare volueris, non potes, quia homo es? Linguam nullus hominum domare potest. Attendite similitudinem ab ipsis bestiis quas domamus. Equus non se domat; camelus non se domat; elephantus non se domat; aspis non se domat; leo non se domat: sic et homo non se domat. Sed ut dometuErgo Deus quaeratur, ut dometur homo. CAPUTrefugium factus es nobis. Conferimus nos ad te, et bene nobis erit de te. Malum est enim nobis de nobis. Quia dimisimus te, dimisisti nos nobis. Inveniamurnobis. Quid ergo, fratres mei, dubitare debemus, quia mansuetos nos faciet Dominus, si nos domandos ei praebeamus? Domuisti leonem, quem non fecisti; non domat te,
Abbreviated transcription (Latin):
ancti eũgłii capitulum qͦd modo
cum leg̾etur aucdiuimꝰ. ualde nos
t̾ruit si fidem habemꝰ: eos autem
non t̾ruit qͥ fidem non habent. Et
qr non t̾ret eos uolunt esse securi ꝑu̾se: nescien¬
tes distribuere. ⁊ distinguere temꝑa cimoris ⁊
sccuritatis. Timeat qui ducit mͦ uitam cũ fine:
qͦ possit in illa uita hab̾e secͤitatem sine fine. Si¬
gͦ tunuimꝰ. quis enĩ non timeat loquentem u̾s¬
tatem. ⁊ dicencem. qͥ dixerit fratri suo fatue
reus erit gehẽne ignisͦ Linguã aut̃ uullus hõim
domarẽ potest. Et hõ domat ferã. nõ domat lĩguã.
Dõmat leonem: ⁊ non refrenat smonem. Domat
ipse: ⁊ non domat se ipsum. Donat qͦd time¬
bat: ⁊ ut se domet non timet qͦd timere debrbat.
S et qͥd infit sententia uera: et ista ꝓcessit de oea¬
culo u̾itatis. linguam autem nemo hominũ
me quidem ad multitudinem loqui: s qr unitm
sumus om̃s in xp̃o. tͣmqͣm in sccreto ꝯsilium capia¬
mus. Nullus nos audit extͣneus. Unum sumus:

Expanded text:
d modo cum legeretur audivimus, valde nos erruit, si fidem habemus: eos autem non terruit, qui fidem non habent. Et quia non terret eos, volunt esse perverse securi, nescientes distribuere et distinguere tempora timoris et securitatis. Timeat ergo qui ducit modo vitam cum fine, quo possit in illa vita habere securitatem sine fine. Ergo timuimus. Quis enim non timeat loquentem Veritatem et dicentem, Qui dixerit fratri suo, Fatue, reus erit gehennae ignis? Linguam autem nullus hominum domare potest. Et homo domat feram, non domat linguam: domat leonem, et non refrenat sermonem: domat ipse, et non domat se ipsum: domat quod timebat; et ut se domet, non timet quod timere debebat. Sed quid fit? Sententia vera, et ista processit de oraculo veritatis: Linguam autem nullus hominum me quidem ad multitudinem loqui: sed quia unum sumus omnes in Christo, tanquam in secreto consilium capiamus. Nullus nos audit extraneus, unum sumus,
Abbreviated transcription (Latin):
trũq facientẽ ⁊ dice̾tem. Nidete quẽ ad modũ
luccat lum̃ eiꝰ coram hõib: ut uideant bona
oꝑa eiꝰ. Cõmendamꝰ inqͥti nosmet ipsos. ad om¬
nem ꝯscientiã hominũ: in cõspectu dei. Et it̾¬
ũ. Prouidemꝰ enim bona nõ solum corã deo:
s &iã corã hõib. & it̾um. Placete om̃ib¬

Expanded text:
ete quemadmodum luceat lumen ejus coram hominibus, ut videant bona opera ejus. Commendamus, inquit, nosmetipsos ad omnem conscientiam hominum in conspectu Dei : et iterum, Providemus enim bona, non solum coram Deo, sed etiam coram hominibus : et iterum, Placete omnib
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ non obtẽꝑare foemidat: Si enim bona oꝑa
deant bona oꝑa ur̃a ⁊ glorificent patrẽ ur̃m
qͥ in celis est: reũ se ten̾i arbitbit᷑. qr cotrap̃
ceptũ fecit ubi dr̃. Atrendite ne iusticiam
ur̃am faciatis coram hõib ut uideamini ab
eis. Rursusq si hoc timens ⁊ cauens. ea que
benefacit ab cõderit: nõ se putabit suire ĩꝑã¬
ti ⁊⁊ dicenti. luccat lum̃ ur̃m coram hõib ut ui¬
utrũq implet: ⁊ suiet uni u̾issimo dño. qͥ
suũ pigrum ñ dãpnaret.si ea q̃ fieri nullo
mͦ pot̾ant imꝑaret: Audi enim paulũ suum¬

Expanded text:
t non obtemperare formidat? Si enim bona opera deant bona opera vestra, et glorificent Patrem vestrum, qui in coelis est; receptum fecit, ubi dicitur, Attendite ne justitiam vestram faciatis coram hominibus, ut videamini ab eis. Rursusque si hoc timens et cavens, ea quae bene facit absconderit, non se putabit servire imperanti et dicenti, Luceat lumen vestrum coram hominibus, ut viutrumque implet, et serviet universissimo Domino, qui servum pigrum non damnaret, si ea quae fieri nullo modo poterant, imperaret. Audite enim Paulum s
Abbreviated transcription (Latin):
gloriã. ⁊ ñ in alt̾o. Et it̾um. Nam gloria
nr̃a hec est testimoniu̾ cõscientie nr̃e .ꝙ. illã
qͦ nichil manifestiꝰ. Si adhuc inqͥt hõnub¬
qui de p̾ceptis qͦs repugnãtib ipsius dñi
nib ꝑ omnia. sicut ⁊ ego om̃ib ꝑ omnia pla¬
ceo. ⁊ tu idem dicis. si adhuc hominibꝰ pla
nes suas: nec ĩt̾ludunt &a esurientiũ. qr pas¬
cunt corda pulsantiñ. Intencio qͥppe cordis hu¬
mani qͦ dirigat᷑ ⁊ qͥd expectet intuendũ est.
Si enim qui uilt uideri ab hominib bona oꝑa
sua gloriã ⁊ utilitatẽ suam ponit ante homineᷤ
⁊ hanc in ꝯpectu hominũ querit nicħ eor q̃
de hac re dñs p̃cepit in plcuit. qr ⁊ attendit fac̃e
uisticiã suã coram hominib ut uideret᷑ ab eis: ⁊
sic eluxit lum̃ ẽiuss cdiam hominib ut ad hoc
uiderent bona uꝑa eĩts ut glorificarent patrẽ
qui incelisoͥ nde qͥppe uoluit glorificare ñ dm̃:
⁊ suanr quesinit utilitatẽ. non dilexit dñiuo

Expanded text:
gloriam, et non in altero : et iterum, Nam gloria nostra haec est, testimonium conscientiae nostrae : et illud quod nihil est manifestius, Si adhuc, inquit, hominibqui de praeceptis quasi repugnantibus ipsius Domini nibus per omnia, sicut et ego omnibus per omnia placeo: et tu idem dicis, Si adhuc hominibus planes suas; nec intercludunt ora esurientium, quia pascunt corda pulsantium. Intentio quippe cordis humani quo dirigatur, et quo spectet, intuendum est. Si enim qui vult videri ab hominibus bona opera sua, gloriam et utilitatem suam ponit ante homines, et hanc in conspectu hominum quaerit; nihil eorum, quae de hac re Dominus praecepit, implevit: quia et attendit facere justitiam suam coram hominibus, ut videretur ab eis; et non sic eluxit lumen ejus coram hominibus, ut ad hoc viderent bona opera ejus, ut glorificarent Patrem qui in coelis est. Se quippe voluit glorificari, non Deum; et suam quaesivit utilitatem, non dilexit Domini
Abbreviated transcription (Latin):
nemur ⁊ perdomem᷑: id est ꝑficiam᷑ domitorem
fa̾mꝰ. Plerũq enim profert dognicoe nr. etiam flagella.
Sieium tu ad domanda ium̃ta tua ꝓfers iurgam. pro¬
fer flagellum. deus non ꝓfert hec ad clomanda pim̃¬
tesua que sumꝰ nos. quis de ium̃tis suis faciet filios
suos: Domas equum tuũ. Quid daturꝰ es equo cu
tuam. obechire inꝑio tuo. eẽ ium̾tum. hoc est ad¬
ium̃tum infirmitatis tue : Quid ei retbues quẽ
non saltem sepelis cũ mortuus fueris. s disꝙ̾endũ
uolatilibus proicis: Domito tͥ. dcus hereditatẽ suat

Expanded text:
memur et perdomemur, id est, perficiamur, domitorem feramus. Plerumque enim profert domitor noster etiam flagella. Si enim tu ad domanda jumenta tua profers virgam, profers flagellum; Deus non profert ad domanda jumenta sua, quod sumus nos, qui de jumentis suis faciet filios suos? Domas equum tuum: quid daturus es equo tutuam, obedire imperio tuo, esse jumentum, hoc est, adjumentum infirmitatis tuae? Quid ei retribuis, quem nec saltem sepelis cum mortuus fuerit, sed discerpendum volatilibus projicis? Domito tibi Deus haereditatem servat,
Abbreviated transcription (Latin):
Uangeluim audiumus
et in eo dñm eos arguen¬
tem. qui faciem celi norũt
probare: et tempꝰ fidei reg¬
ni celoꝵ aꝓpinqͣntis nesci¬
unt inuenire. Iudeis aũt
hoc dicebat: s etiã ad nos
sermo ꝑuenit. Dñs aut̃

Expanded text:
angelium audivimus, et in eo Dominum eos arguentem, qui faciem coeli norunt probare, et tempus fidei regni coelorum appropinquantis nesciunt invenire. Judaeis autem hoc dicebat: sed etiam ad nos sermo pervenit. Dominus autem
Abbreviated transcription (Latin):
litate utiq nr̃a cotidie formidamꝰ. & si ip̃i ca¬
sus non accedunt tempꝰ ambulat. Uitat hõ
ictum. nũqͥd uitat exitum s Hitat que ex¬
trinsecꝰ eueniunt: nunqͥd qđ intꝰ nascit᷑
pellit᷑ : Beniq lũbricos gignunt int̾iora:
ñc morbis qͥlibet subito occupat. P ostremo
qͣntũ uis hõi parcat᷑: nouissime senec̾tus
cum uen̾it. non ÷ quo differat᷑. Pro nude¬

Expanded text:
litate utique nostra quotidie formidamus; et si ipsi calitate utique nostra quotidie formidamus; et si ipsi casus non accedant, tempus ambulat: vitat homo ictum, numquid vitat exitum? vitat quae extrinsecus eveniunt, numquid quod intus nascitur pellitur? Denique nunc lumbricos gignunt interiora, nunc morbus quilibet subito occupat: postremo quantumvis homini parcatur, novissime senectus cum venerit, non est quo differatur.
Abbreviated transcription (Latin):
nim regnum celor. & modo eos corripit do
minꝰ qͥ nolunt ag̾e penitentiam aꝓpinqͥn¬
te regno clorũ. Regnum oloꝵ sicut ipse ait.
non ueniet cum obseruatione. Et iterum ip¬
se aitͥ. Regnum celoꝵ intͣ uos est. Pruden¬
ter gͦ accipiat unuiqͥsq monita preceptoriᷤ:
ut non ꝑdat tempꝰ miscđie saluatoris. que
modo impeͥditur: qͣmdiu humano gen̾̃i par¬
citur. Ad hoc enim parcitur hõi : ut ꝯũtat᷑.
x non sit qui condampnet᷑. Uiderit deus qñ
ueñit finis scłi: est tñ modo tempꝰ fidei. finiꝰ
seculi utrum hic aliqͥm nr̃m inueniat nes¬
cio: & foctasse non inueniet. Tempꝰ cuiꝰq nos¬
trũ ꝑximum est : qr mortales sumus. & ĩter
casus ambulamus. Et si uitrei essemus: minꝰ
casus timeremꝰ. Quid fragilius uase uitreo:
& tñ seruat᷑ : et durat ꝑ scła. Et si enim casus
uitro timet᷑: senectus ei ⁊ febris non timetur.
Nos gͦ fragiliores et infirmiores sumꝰ: qr ⁊ casus
om̃s qui non cessant in rebus humanis fragi¬

Expanded text:
ripit eos Dominus, qui nolunt agere poenitentiam, appropinquante regno coelorum. Regnum coelorum, sicut ipse ait, non veniet cum observatione. Et iterum ipse ait: Regnum coelorum intra vos est . Prudenter ergo accipiat unusquisque monita praeceptoris, ut non perdat tempus misericordiae Salvatoris, quae modo impenditur, quamdiu generi humano parcitur. Ad hoc enim parcitur homini, ut convertatur, et non sit qui damnetur. Viderit Deus quando veniat finis saeculi: est tamen modo tempus fidei. Finis saeculi utrum hic aliquem nostrum inveniat, nescio: et fortasse non inveniet. Tempus cuique nostrum, proximum est, quia mortales sumus. Inter casus ambulamus. Si vitrei essemus, minus casus timeremus. Quid fragilius vase vitreo? Et tamen servatur, et durat per saecula. Etsi enim casus vitreo vasi timentur, senectus ei et febris non timetur. Nos ergo fragiliores et infirmiores sumus: quia et casus omnes qui non cessant in rebus humanis, fragi
Abbreviated transcription (Latin):
& glorificent patrem ues¬
trũ qui ĩ celis est: post ea dixit. attendite ne iꝰti¬
ciam ur̃am faciatis coram hominib. ut uidea¬
mini ab eis. Turbat᷑ enim mens parũ ĩ telligẽ¬
tis: ⁊ p̾cepto utriq obaudire cupientis: ⁊ ꝑ di¬
u̾sa ⁊ adu̾sa distendit᷑. Tam nemo potest qͣm¬
uis uni dño obtemꝑare repugnantia iubenti:

Expanded text:
 glorificent Patrem vestrum, qui in coelis est, postea dixit, Attendite ne justitiam vestram faciatis coram hominibus, ut videamini ab eis. Turbatur enim mens parum intelligentis, et praecepto utique obaudire cupientis, et per diversa et adversa distenditur. Tam enim nemo potest quamvis uni domino obtemperare repugnantia jub
Abbreviated transcription (Latin):
ex qͦ natus est. Nerbi gr̃a. Ut bene illi optemꝰ.
unũ. uixt decem: septuaginta restit̾unt. Nix̃
uiginti: sexagiita restit̾unt. Certe accedebant.
Quid est hoc : Heniunt ut ab eant anni nr̃i:
Ueniunt ĩqͦm ut eant. No̾ enun ueniunt ut stẽt
nobiscũ: s cũ cranseunr ꝑ nos t̾u̾nt nos. ⁊ minꝰ
minꝰq ualere nos faciunt. Talis est uia in qͣ¬
nos uenimꝰ. Qͥd facti sumꝰ cũ adũsario illo. id
est smone dei: Cõcorda cũ illo. N escis enim
qn uita fimat᷑. Cum uia finita fu̾it: iudex
restat. ⁊ minist̾. ⁊ careᷤᷤ. At si su̾au̾is adũsa¬
rio tuo bonã uoluntatẽ. ⁊ cũ eo cõsensis: ꝓ in¬
dice u̾ienies patrem. ꝓ ministro seuo: angłm
tollentem in sinu abrahe. ꝓ carc̾e̾ ꝑadisum. O¬
qͣm cito in uia cuncta mutasti: qr tuo adũ¬
sario consensisti:¬

Expanded text:
ex quo natus est: verbi gratia, ut bene illi optemus,ex quo natus est: verbi gratia, ut bene illi optemus,unum. Vixit decem: septuaginta restiterunt. Vixit viginti: sexaginta restiterunt. Certe accedebant: quid est hoc? Veniunt, ut abeant anni nostri: veniunt, inquam, ut eant. Non enim veniunt, ut stent nobiscum: sed cum transeunt per nos, terunt nos, et minus minusque valere nos faciunt. Talis est via, in qua venimus. Quid facturi sumus cum adversario illo, id est, cum sermone Dei? Concorda cum illo. Nescis enim quando via finiatur. Cum via finita fuerit, judex restat, et minister, et carcer. At si servaveris adversario tuo bonam voluntatem, et cum eo consenseris; pro judice invenies patrem, pro ministro saevo angelum tollentem in sinum Abrahae, pro carcere paradisum. Quam cito in via cuncta mutasti, quia tuo adversario consensisti
Abbreviated transcription (Latin):
dasti. Non cõcupiscas rem ꝓximi tui. audi ⁊ cõcor
dasti. In his omnib cũ isto tuo adu̾sario cõcordaᷤᷤ¬
ti: ⁊ tͥ qͥd ꝑdidisti: Nõ solum nichil ꝑdidisti: s i
te ipsum qui ꝑieras inuenisti. Et uia: uita ista
est. Si ꝯcoedau̾imꝰ cũ illo: si ꝯsenserimꝰ illi. finita ui¬
a. non timebimꝰ iudicem. ministrum. carc̾em.
qͥsq ht horam: qͣndo finiat uiã. Uia: uita ista
dicta ÷. finisti istam uitã: finsti uiã. Ambu¬
lamꝰ: et ipsum uiu̾e accede est: nisi focte puta¬
tis qr tẽpus accedit. ⁊ nos stamꝰ. Non potest fic¬
ri. Qͦmodo accedit tempꝰ. accedimꝰ ⁊ nos: ⁊ non
nobis anni accedunt s magis decedunt. Nalde
errant homines qñ dicunt. puer iste minꝰ sapit
accedunt illi anni: & prudens erit. Attende
qͥd dicas. Acedunt. dixisti. Ego ostendo qr de¬
cedunt. cum tu dicis accedunt. Et audi qͣm¬
id facile probo. Putemꝰ nos scisse annos ipsius

Expanded text:
dasti. Non concdasti. Non concdasti. In his omnibus cum tuo isto adversario concordasti: et tibi quid perdidisti? Non solum nihil perdidisti: sed et te ipsum, qui perieras, invenisti. Via, vita ista est: si concordaverimus cum illo, si consenserimus illi; finita via, non timebimus judicem, ministrum, carcerem.squisque habet horam, quando finiat viam. Via, vita ista dicta est: finisti istam vitam, finisti viam. Ambulamus; et ipsum vivere, accedere est. Nisi forte putatis quia tempus accedit, et nos stamus? Non potest fieri. Quomodo accedit tempus, accedimus et nos: et non anni nobis accedunt, sed magis decedunt. Valde errant homines, quando dicunt: Puer iste adhuc minus sapit, accedunt illi anni, et prudens erit. Attende quid dicas. Accedunt, dixisti: ego ostendo quia decedunt, cum tu dicis, Accedunt. Et audi quam facile id probo. Putemus nos scisse annos ipsius
Abbreviated transcription (Latin):
hoc explicauert̃. Unus dixit da oꝑam in uia li¬
b̾ari ab illo. Alter dixit. co̾̃senti illi. Non enim
pot̾is ab illo libari: nisi ei cõsensis. His lib̾ari ab
illo : Consenti illi. Nũqͥd diabolus est cui debeat
cui debeamꝰ cõscntire: ne tͣdat nos iudici. uidex
ministro. Queramꝰ illum ꝙ cõsentiamꝰ illi. Si
peccas: adu̾sarus tuus smo dei est. Uerbi cau¬
sa. foesitan delectat te ĩebriari: dicit tibi. Noli . De¬
lectat spectare ⁊ nugari: ille dicit tibi. Noli. De¬
lectat te adult̾ari: dicit tibi s̾mo dei. Noli. In qͥb¬
cũq peccatis uolueris facere: uoluntatem tu¬
am: dic̃ tibi. Noli. Adũsarius est uolũtati tue.
Oquam bonꝰ adu̾sarius. qͣm utilis adũsarius. Nõ
querit nr̃am uolũtatem: s utilitatem. Adũsa¬
rius ÷ nobis: qͣmdiu sumꝰ ⁊ ipsi nobis. Quandiu¬
tu tibi mimicꝰ es inimicũ habes smonem dei. Esto
tibi amicꝰ ⁊ cõciedas cũ illo. No̾ homicidiũ facias.

Expanded text:
hoc explicaverunt. Unus dixit, Da operam in via lihoc explicaverunt. Unus dixit, Da operam in via liberari ab illo: alter dixit, Consenti illi. Non enim poteris liberari ab illo, nisi ei consenseris. Vis liberari ab illo? Consenti illi. Numquid diabolus est, cui debeat cui debemus consentire, ne tradat nos judici, et judex ministro: quaeramus illum, et consentiamus illi. Si peccas, adversarius tuus sermo Dei est. Verbi causa, forsitan delectat te inebriari: dicit tibi, Noli. Delectat te spectare et nugari: ille dicit tibi, Noli. Delectat te adulterari: dicit tibi sermo Dei, Noli. In quibuscumque peccatis volueris facere voluntatem tuam, dicit tibi, Noli. Adversarius est voluntatim utilis adversarius! Non quaerit nostram voluntatem, sed utilitatem. Adversarius est nobis, quamdiu sumus et ipsi nobis. Quamdiutu tibi inimicus es, inimicum habes sermonem Dei: esto tibi amicus, et concordas cum ipso. Non homicidium feceris:
Abbreviated transcription (Latin):
qͦ nos t̾ruit dicens. Siuadis cũ adu̾sario tuo
ad principem: da oꝑam inuia lib̾ari ab illo.
ne forte tradat te principi. ⁊ pͥnceps nimis¬
tro: et mitaris in carc̾e̾m. unde non xxies:
donec soluas nouissimum quadrantem. Qͥs
est iste adu̾sarius: Si diabolus iam lib̾ati
iumꝰ ab illo. Quale precium pro nobis datũ
est ut ab illo redimerem᷑: De quo dicit apłus:
de ipia uidelicet redemptione nr̃a. Qͥ eruit
nos de potestate mortis ⁊ tenebrarũ: & tͣnstu
peccatores: S non est ipse adũsarius : de qͦ nos
dñs ꝯmonet. ellio loco alius eugłista sic illud po¬
telligamꝰ. E cre enim hic quid dicitł Cum uadis
ad pͥncipem cum adu̾sario tuo: da oꝑam in ui¬
a lib̾ari ab illo. Alius aut̃ eugłista: hoc ipsum
sic posuit. Esto consenciens adu̾sario tuo cro:
dum es cum illo inuia. Cet̾a similia st̃: ne forte
adũsarius tradat te iudici. ꝙ iudex ministro:¬
⁊ minist̾ in carc̾em. Ambo eũgłiste: similiter

Expanded text:
 nos terruit, dicens: Si vadis cum adversario tuo ad principem, da operam in via liberari ab illo; ne forte tradat te principi, et princeps ministro, et mittaris in carcerem, unde non exies, donec solvas novissimum quadrantem. Quis est iste adversarius? Si diabolus; jam liberati sumus ab illo. Quale pretium pro nobis datum est, ut ab illo redimeremur? De quo dicit Apostolus, loquens de ipsa redemptione nostra: Qui eruit nos de potestate tepeccatores? Sed non est ipse adversarius de quo nos Dominus commonet. Alio enim loco alius evangelista sic illud potelligamus. Ecce enim hic quid dixit? Cum vadis ad principem cum adversario tuo, da operam in via liberari ab eo. Alius autem evangelista hoc ipsum sic posuit: Esto consentiens adversario tuo cito cum es cum illo in via. Caetera similia sunt: Ne forte adversarius tradat te judici, judex ministro, minister in carcerem . Ambo evangelistae similiter