comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ner&. Vnde &iam consulte de casũ prȩuaricatoris angeli & sociorum eius penitus tacuit . quia
hocnimirum ad statum in uisibilis illius acspiritalis creaturȩ pertinebat. Cuius superioris & inui¬
sibilis creaturae . sc̃sba silius in libro exameron secundo lta meminit. Arbitramur enim
Arbitramur enim
quiasi fuit quippiam ante institutionem sensibilis huius & corruptibilis mundi. profecto
inluce fuit. Neque enim dignitas angelorũ necomnium caelestium militiȩ uelsi quid
est nominatum aut in conpellabile aut aliqua rationabilis uirtus uel minis trator sp̃s dege¬
reposs& intenebris. sed inluce & laetitia decentem sibi habitum possidebat. Bene aũt
reposs& intenebris. sed in luce & laetitia decentem sibi habitum possidebat Deneait
cum in principiods̃. id est infilio patrem fecisse caelum & terram praedicer& &iam scĩ sp̃s

Expanded text:
neret. Unde etiam consulte de casu praevaricatoris angeli et sociorum ejus penitus reticuit, quia neret. Unde etiam consulte de casu praevaricatoris angeli et sociorum ejus penitus reticuit, quia hoc nimirum ad statum invisibilis illius ac spiritualis creaturae pertinebat, cujus superioris et invisibilis creaturae sanctus Basilius in libro Hexameron secundo ita meminit: « Arbitramur enim Arbitramur enim quia si fuit quidpiam, ante institutionem sensibilis hujus et corruptibilis mundi; profecto in luce fuit. Neque enim dignitas angelorum, nec omnium coelestium militiae, vel si quid est nominatum, aut incompellabile, aut aliqua rationabilis virtus, vel ministrator spre posset in tenebris, sed in luce et laetitia decentem sibi habitum possidebat. Bene auttenebris, sed in luce et laetitia decentem sibi habitum possidebat. Bene autem cum in principio Deum, id est, in Filio Patrem fecisse coelum et terram praediceret, etiam sancti
Abbreviated transcription (Latin):
rer& arida quando & quomodo creaturas c&eras prosuonutu disponer&. in similitudinem ui¬
delic& fabricuius uoluntas his quae fabricandȩ sunt sol& rebus super ferri: Quod ipsum quo¬
que ad distinctionem superioris caeli pertin&. in quomox perfecte omnia disposita sp̃s sc̃ĩ
primordiȩ conditionis extempore ad perfectum deducere intendebat. Nam & ideo
morses tam breuiter superioris mundifecit mentionem. quia demundo hoc in quo homo
factus est ad instructionem generis humani sermonem facere instituerat: sufficere ere
dens siomnem creaturȩ spiritalis & inuisibilis statum atque ornatum uno caeli nomine quod in
principio factum dixit conprȩhender&: corporalem uero uisibilem & corruptibilem creatu¬
ram latius exordine describer&. Id est tacitis eis quae altiora quaesitu & fortiora scrutatist̃
hominum. illa potius quaeessent a dõ praecepta siue promissa hominibus cogitanda propo¬

Expanded text:
reret arida, quando et quomodo creaturas caeteras pro suo nutu disponeret, in similitudinem vireret arida, quando et quomodo creaturas caeteras pro suo nutu disponeret, in similitudinem videlicet fabri, cujus voluntas his quae fabricandae sunt rebus solet superferri. Quod ad ipsam quoque distinctionem superioris coeli pertinet, in quo mox perfecte omnia disposita Spiritus saprimordia conditionis ex tempore ad perfectum deducere intendebat. Nam et ideo Moyses tam breviter superioris mundi fecit mentionem, quia de mundo hoc, in quo homo factdens, si omnem creaturae spiritalis et invisibilis statum atque ornatum, uno coeli nomine, quod in principio factum dixit, comprehenderet; corporalem vero, visibilem et corruptibilem creaturam latius ex ordine describeret; id est tacitis eis quae altiora quaesitu et fortiora scrutati sunt homines, illa potius quae essent a Deo praecepta sive promissa hominibus cogitanta propo
Abbreviated transcription (Latin):
fuerant tenebrosa primordia. ut accedente luce melius quod factum est̃ redder&ur. & tam¬
quam proficientis hominis quod postea futurum erat hocmundo significaretur affectio:
exponente a postolo acdicente qm̃ ds̃ quidixit de tenebris lumen splendescere qui in luxit in
cordibus nr̃is. Vnde alibidicit: Aliquando fuistis tenebrae . nuncautem lux in d̃o. Illo¬
uidelic& quicum tenebrȩ essent super faciem abrssi. Dixit fiatlux & facta estlux : Et sp̃s
di ferebatur superaquas : Non est opinandum pueriliter quod sp̃s creator dequo scriptũ est
quia sp̃s dñi repleuit orbem terrarum positioni locihis quae erant creanda super ferre tur
sed intellegendum potius quia diuina uirtute prȩcellebat creaturis habens in propria potes¬
tate quando aquarum inlustrar& abrssum quando in locum easse cerner& unum. ut appa¬

Expanded text:
fuerant tenebrosa primordia, ut accedente luce melius quod factum est redderetur, et tanfuerant tenebrosa primordia, ut accedente luce melius quod factum est redderetur, et tanquam proficientis hominis, quod postea futurum erat, hoc modo significaretur affectio, exponente Apostolo ac dicente: Quoniam Deus qui dixit de tenebris lumen splendescere, qui illuxit in cordibus nostris ? Unde alibi dicit: Fuistis aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domividelicet qui, cum tenebrae essent super faciem abyssi, dicit: Fiat lux, et facta est lux. Et Spiritus Dei ferebatur super aquas. Non est opinandum pueriliter quod Spiritus creator, de quo scriptum est: Quia Spiritus Domini replevit orbem terrarum , positione loci his quae erant creanda superferretur. Sed intelligendum potius quia virtute divina praecellebat creaturis, habens in propria potestate quando aquarum illustraret abyssum, quando in locum eas secerneret unum, ut appa
Abbreviated transcription (Latin):
infermiter inuicemmixta. sed terra ipsis quibus & nunc est finibus undiq uersum circũ scrip¬
ta talis tuncerat tota . qualis adhuc subimomaris profundo ex parte reman&. Aquȩ autem uni¬
uersam eius suꝑficiem in tantam tegebant altitudinem. ut ad illos usque locos pertingerent. Vbi
nuncusq suꝑ firmamentum caeli exparte residentes nomendĩ creatoris cumcaelis caelorũ lauda¬
renon desinunt. Ad haectantum est in formis illa materies dequa mundũ esse factum testatur
scriptura quae indĩ laudibus dicit qui fecistimundum demateria in formi. Nam cuncta quaecũ
aquis & terra uidere solemus inmundo uł de ipsis exordium naturȩ uel sumpsere denihilo Ipsa
autem terra & ipsȩ aquȩ propterea nomen sortitȩ sunt materie informis. quia priusquam in lucẽ
uenirent undeformositatem haberent non erat: Quid autẽ in conueniens simundane materiȩ

Expanded text:
informiter invicem mista, sed terra ipsis quibus et nunc est finibus undique versum circumscripinformiter invicem mista, sed terra ipsis quibus et nunc est finibus undique versum circumscripta talis tunc erat tota, qualis adhuc sub imo maris profundo ex parte remanet. Aquae autem universam ejus superficiem in tantam tegebant altitudinem, ut ad illa usque loca pertingerent, ubi nunc usque super firmamentum coeli ex parte residentes, nomen Dei creatoris, cum coelis coelorum laudare non desinunt. Ad haec tantum informis est illa materies, de qua mundum esse factum testatur Scriptura, quae in Dei laudibus dicit: Qui fecisti mundum de materia informi. Nam cuncta quae cum aquis et terra videre solemus in mundo, vel de ipsis exordium naturae, vel sumpsere de nihilo; ipsa autem terra et ipsae aquae propterea nomen sortitae sunt materiae informis, quia priusquam in lucem venirent, unde formositatem haberent non erat. Quid autem inconveniens si mundanae materiae
Abbreviated transcription (Latin):
inlustratas atque ad iuissum eius ordinatas insinuat. Sed & psalmus dicit aperte. & a quae
quae supercaelo sunt laudent nomen dñi quia ipsedixit & facta sunt. Vbi notandum quod cũ
caelo in principioduo mundi huius elementa aqua uidelic& & terra nominatim facta me¬
morantur . quibus tamenduo reliqua fuis se constat indita. Ignem uidelic& inferro & lapidi¬
bus quae terrȩ uiscere iam tunc condita latebant. Aerem uero in ipsa terra cuies se permixtus
ex eo cognoscitur. quod cum fuerit u mectata & temperiem solis acceperit. mox uapores exa¬
lat largissimos. Ignem quoq ardentem terrȩ interioribus insitum calidi aquarũ fontes pro¬
dunt. quae cum percepta quaedam me talla in profundo aquarum transcurrunt. non solũ
calidȩ sed & feruentes insuperficiem terrȩ emanant . Non enim hȩc ut quidam disputant

Expanded text:
illustratas atque ad jussum ejus ordinatas insinuat, sed et psalmus dicit aperte: Et aquae illustratas atque ad jussum ejus ordinatas insinuat, sed et psalmus dicit aperte: Et aquae quae super coelos sunt, laudent nomen Domini, quia ipse dixit, et facta sunt . Ubi notandum quod cum coelo in principio duo mundi hujus elementa, aqua videlicet et terra, nominatim facta memorantur, quibus tamen duo reliqua fuisse constat indita, ignem videlicet in ferro et lapidibus, quae terrae viscere jam tunc condita latebant, aerem vero in ipsa terra, cui esse permistus ex eo cognoscitur, quod cum fuerit humectata, et temperiem solis acceperit, mox vapores exhalat largissimos. Ignem quoque ardentem terrae interioribus insitum calidi aquarum fontes produnt, quae cum percepta quaedam metalla in profundo aquarum transcurrunt, non solum calidae, sed et ferventes insuper faciem telluris emanant. Non enim haec, ut quidem disputant,
Abbreviated transcription (Latin):
memoratur sed nec tenebris in eo uel abisso locus remanere ullus perhibetur quod dñs ds̃ in lu¬
iminat & cuius lucernaest agnus. Et merito in aniserat acuacua terra cum adhuctota abrsio
id est in mensa profunditate tegebatur aquarum: Merito tenebrȩ superfaciem erant abrssi.
cum necdum lux quae hasfugar& creata est: Non autem audiendi sunt quire prehendentes
dm̃dicunt. tenebras eum ante a quam lucem creasse quia non ds̃ tenebras inaqua uel aerefecit
ullas. sed ordine distincto prouidentiȩ suȩ priusa quascum caelo creauit acterra & has postmo¬
dum cum uoluit ipse lucis gratia uenus tauit quod eum usque modo & inaqua ipsa & inaere
percotidianum solis accessum acdiscessum facere uidemus. Neque enim aquas nisi adõ factas
credere fas est quod & si hic scriptura palam nondicit palam tamen significat cum has adõ

Expanded text:
memoratur, sed nec tenebris in eo vel abysso locus remanere ullus perhibetur, quod Dominus Deus illumemoratur, sed nec tenebris in eo vel abysso locus remanere ullus perhibetur, quod Dominus Deus illuminat, et cujus lucerna est Agnus. Et merito inanis erat ac vacua terra, cum adhuc tota abysso, id est, immensa profunditate tegebatur aquarum. Merito tenebrae super faciem erant abyssi, cum necdum lux, quae has fugaret creata est. Non autem audiendi sunt qui, reprehendentes Deum, dicunt tenebras eum antequam lucem creasse, quia non Deus tenebras in aqua vel aere fecit ullas, sed ordine distincto providentiae suae, prius aquas cum coelo creavit ac terra, et has postmodum cum voluit ipse, lucis gratia venustavit, quod eum usque modo et in aqua ipsa et in aere per quotidianum solis accessum ac discessum facere videmus. Neque enim aquas nisi a Deo factas credere fas est, quod etsi hic Scriptura palam non dicit, palam tamen significat, cum has a Deo
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ laudationis audire meruit. quomodo caecidisti de caelo lucifer quimane oriebaris corru¬
isti interrã quuiulnorabasgentesꝗ d icebas incordetuo incȩlũ ascendã suꝑsideradĩex altabo soliũ meũ
Incuius expositione sententiȩ . scs hieronimus meminit &iam superioris caeliltascribets
uł ante quam de caelo corruer& ista dicebat. uel postquam decaelo corruit. Siadhuc incȩ¬
lo positus. quomodo dicit ascendam incaelum: Sed quia legimus caelum caelidño. cum
ess& incaelo id est firmamento. In caelum ubi solium dñierat cupiebat ascenderenion
humilitate sed su perbia. Sinautem postquam decaelo corruit ista loquitur uerba arrogantiȩ
debemus intellegere . quinec prȩcipitatus quiescat sed ad huc sibi grandia repromittat: Non
ut interastra. sed inter astradisit. Meri toltaq caelum caeli non in ane ueluacuum esse factũ

Expanded text:
Dei laudationis audire meruit: Quomodo cecidisti de coelo, Lucifer, qui mane oriebaris? CorruDei laudationis audire meruit: Quomodo cecidisti de coelo, Lucifer, qui mane oriebaris? Corruisti in terram qui vulnerabas gentIn cujus expositione sententiae sanctus Hieronymus meminit etiam superioris coeli, ita scribens: « Vel antequam de coelo corrueret, ista dicebat; vel postquam de coelo corruit: si adhuc in coelo positus, quomodo dicit: Ascendam in coelum? sed quia legimus, Coelum coeli Domino, cum esset in coelo, id est, firmamento, in coelum, ubi solium Domini est, cupiebat ascendere, non humilitate, sed superbia. Sin autem postquam de coelo corruit ista loquitur, verba arrogantiae debemus intelligere, qui nec praecipitatus quiescat, sed adhuc sibi grandia repromittat, non ut inter astra, sed super astra Dei sit . » Merito itaque coelum coeli non inane vel vacuum esse factum
Abbreviated transcription (Latin):
caelum quod mortalium est omnium in accessibile conspectibus in anecre atum est & uacuũ
ut terra quaenil in prima sua creatione uirentium germinum fuluiuentium produxit
animantium quianimirum suis in colis mox creatum hocest beatissimis angelorũ agmini¬
bus impletũ est quos in principio cum caelo & terra esse conditos acmox conditionem suam
simul & totius creaturȩ primordialis ad laudem conditoris reculisse testatur ipse conditor¬
quiloquens ad samulum suũ iobdicit. Vbieras quando ponebam fundamenta terrȩ : Et paulo
post: Cum me laudarent simulastra matutina & iubilarent omnes filuidĩ. Astra uidelic&
matutina eosdem angelos quos & filiosdĩ nuncupans. ad distinctionem nimirum hominum
scõrum qui post modum creandi acuelut astra uespertina post confessionem diuinȩ laudatio¬
nis permortem erant carnis occasuri. Equibus uidelic& astrismatudinis unum obdespectum sociȩ

Expanded text:
coelum, quod mortalium est omnium inaccessibile conspectibus, inane creatum est et vacuum, coelum, quod mortalium est omnium inaccessibile conspectibus, inane creatum est et vacuum, ut terra, quae nil in prima sua creatione virentium germinum, nil viventium produxit animantium, quia nimirum suis incolis mox creatum, hoc est beatissimis angelorum agminibus impletum est, quos in principio cum coelo et terra esse conditos, ac mox conditionem suam simul et totius creaturae primordialis ad laudem Conditoris requi loquens ad sanctum famulum suum Job dicit: Ubi eras quando ponebam fundamenta terrae ? Et paulo post: Cum me laudarent simul astra matutina, et jubilarent omnes filii Dei ; astra videlicet matutina eosdem angelos, quos et filios Dei nuncupans, ad distinctionem nimirum hominum sanctorum, qui postmodum creandi, ac velut astra vespertina post confessionem divinae laudationis per mortem erant carnis occasuri; e quibus videlicet astris matutinis, unum ob despectum sociae
Abbreviated transcription (Latin):
genito filio suo qui lnterrogantibus se iudaeis quid eum credere deberent respondit: principiũ
quod & loquor uobis: quia inipso utait apłs condita sunt omnia in caelo & in terra. Sed diligent̃
bi tuendum utitaquisque sensibus allegoricis studium inpendat . quatenus apertam
historiȩ fidem allegori tando nonderelinquat : Quod autem uel quale sit caelum quod in
principio cum terra factum est. sequentibus uerbis insinuatur cumdicitur. Terra autem
socaclo intulit nuisi quia nihiltale decaelo intellegiuoluit: Ipsum estenim superius caelũ
quod ab omni huius mundi uolubilis statu se cretum diuinȩ gloria praesentiȩ man& sem ꝑ
quietum: Nam denr̃o caelo in quo sunt posita luminaria huic sȩculo necessaria. In se¬
quentibus scriptura uł quomodo uł quando sit factum declarat: Nonergo superius illud

Expanded text:
genito Filio suo, qui interrogantibus se Judaeis quid eum credere deberent, respondit: Principium genito Filio suo, qui interrogantibus se Judaeis quid eum credere deberent, respondit: Principium qui et loquor vobis ; quia in ipso, ut ait Apostolus, condita sunt omnia in coelis et terra . Sed diligenter intuendum, ut ita quisque sensibus allegoricis studium impendat, quatenus apertam historiae fidem allegoriando non derelinquat. Quod autem vel quale sit coelum, quod in principio cum terra factum est, sequentibus verbis insinuatur, cum dicitur: Terra auteso coelo intulit, nisi quia nil tale de coelo intelligi voluit? Ipsum est enim coelum superius, quod ab omni hujus mundi volubilis statu secretum divinae gloria praesentiae manet semper quietum. Nam de nostro coelo, in quo sunt posita luminaria huic saeculo necessaria, in sequentibus Scriptura quomodo vel quando sit factum declarat. Non ergo superius illud
Abbreviated transcription (Latin):
des infundamentũ de inde parietes augescentibus lapidumordinibus ad ponimus sicq paulatim
adperfectionem operis propositi proficiendo peruenimus. Os autem cuius om̃ps manus est ad ex¬
plendumo pussuũ. Noneguit mora temporũ qui sicut scriptum est omnia quae cumq: uoluit fecit
Vndebene dictume st̃ quia in principiocreauitds̃ caelum & terrã. ut aperte detur intellegi. quod
utrumque simul abeo factume st quamui sutrumq simul ab homine dici nom possit : Deniq dicit
proph&a. Initio terramtu fundastidñe. Hic autem dñs̃ in principio caelum & terramcreasse
narratur. Vnde liquido colligitur quia factura est utriusq elementi pariter explesa & hoc
tanta uelocitate diuinȩ uirtutis. ut necdum primum mundinascentis momentum es sec transcen¬
sum potest autem non in probabiliter intellegi in principio fecissedm̃ caelum & terram Inuni¬

Expanded text:
des in fundamentum, deinde parietes augescentibus lapidum ordinibus apponimus, sicque paulatim des in fundamentum, deinde parietes augescentibus lapidum ordinibus apponimus, sicque paulatim ad perfectionem operis propositi proficiendo pervenimus. Deus autem cujus omnipotens manus est ad explendum opus suum, non eguit mora temporum, quia scriptum est: Omnia quaecunque voluit fecit . Unde beneplacitum est, quia in principio creaviutrumque simul ab eo factum est, quamvis utrumque simul ab homine dici non possit. Denique dicit Propheta: Initio terram tu fundasti, Domine : hic autem Dominus in principio coelum et terram creasse narratur. Unde liquido colligitur, quia factura est elementi utriusque pariter expleta, et hoc tanta velocitate divinae virtutis, ut necdum primum mundi nascentis momentum esset transcensum. Potest autem non improbabiliter intelligi, in principio fecisse Deum coelum et terram in uni
Abbreviated transcription (Latin):
castigati abuxoribus alienigenis populi & uno corde atq anima in diseruitium conuersiut pro¬
ph&a simul & historicus conscripsit paruum per serutatus fuero : & aliqua exhis quȩ comine moraui sacra¬
mentis a pertiora studiosis dõ fauente reddidero
BENEUALE SEMPER AMANTIS SIME ANTISTES NR̃I MEMOR IN DÑO¬
N PRIN CIPIO CREAUIT D̃S CAELUM ETTERRAM: CREATIONEM
mundi insinuans scriptura diuina. apte primo statim uerbo ae ternitatem atq omnipotentiã
dĩ creatoris ostendit : Quemenim in principio tem porũ mundum creassẽ perhib&. ipsũ profecto
ante tempora aeternaliter extitis se de signat. Etquem in ipso conditionis initio caelum & terrã
reasse narrat. Tanta celeri tate operationis omni potentem eẽ declarat. cuiuoluis se fecisse est
Nam humana fragilitascum aliquid operatur . uerbi gratia cum domũ aedificationis i principio
operis materiam praeparamus. & posthoc principium fodimus in altũ deinde inmittimus lapi¬

Expanded text:
castigati ab uxoribus alienigenis populi, et uno corde atque anima in Dei servitium conversi, ut propheta simul et historicus conscripsit, parumper perscrutatus fuero, et aliqua ex his quae commemoravi sacramentis apertiora studiosis, Deo favente, reddidero. Bene vale semper, amantissime antistes, nostri memor in Doncipio creavit Deus coelum et terram. Creationem mundi insinuans Scriptura divina, apte primo statim verbo aeternitatem atque omnipotentiam Dei creatoris ostendit. Quem enim in principio temporum mundum creasse perhibet, ipsum profecto ante tempora aeternaliter exstitisse designat. Et quem ipso conditionis initio coelum et terram creasse narrat, in tanta celeritate operationis omnipotentem esse declarat cui voluisse fecisse est. Nam humana fragilitas cum aliquid operatur; verbi gratia, cum domum aedificamus, in principio operis materiam praeparamus, et post hoc principium fodimus in altum, deinde immittimus lapi
Abbreviated transcription (Latin):
tempore subpro fundo aquarum quomodo pisces lateant nonnum quam egredi super
terras solent: maxime cumfetant & nutriunt pullos. Dixit quoqueds̃. Producat
terra animam uiuentem ingenere suo iumenta & reptilia & bestias terrae secundum
speciessuas. Factum que estlta : Postradiatum sideribus caelum. post impletum uo¬
latilibus aerem. qui obuiciniam ut diximus caeli nomen meruit. post locupletatas
suis animantibus aquas. quae & ipse aeri sunt magna naturae uicinitate coniunctae
Vnde & illis sumpsit animantia de illis imbres niues grandines. & c&era sumit huius modi
Consequens erat &iam terrã suis animantibus. hocestex segenitis impleri: Nam & ipsa
praecipuam hab& cognationem cumaquis. ut potequae sine harum suco & inrigatione
non solum fructificare. sed nec ipsa consistere possit : petro ad testante quiait: Quia
caelierant prius &terra deaqua : &s peraquam consistens di uerbo : lub& ergo producere¬

Expanded text:
tempore sub profundo aquarum quomodo pisces lateant, nonnunquam egredi super tempore sub profundo aquarum quomodo pisces lateant, nonnunquam egredi super terras solent, maxime cum fetant et nutriunt pullos. Dixit quoque Deus: Producat terra animam viventem in genere suo, jumenta et reptilia et bestispecies suas; factumque est ita. Post irradiatum sideribus coelum, post impletum volatilibus aerem, qui ob viciniam ut diximus coeli nomen meruit, post locupletatas suis aniunde et de illis sumpsit animantia, de illis imbres, nives, grandines et caetera sumit hujusmodi, consequens erat etiam terram suis animantibus, hoc est, ex se genitis impleri. Nam et ipsa praecipuam habet cognationem cum aquis, ut pote quae sine earum succo et irrigatione non solum fructificare, sed nec ipsa consistere possit, Petro attestante, qui ait: Quia coeli erant prius, et terra de aqua, et per aquam consistens Dei verbo . Jub
Abbreviated transcription (Latin):
moniam cederent. uel ipsa suo senio deficientia perirent. Et uiditds̃ quodess& bonũ
benedixitque eis dicens. Crescite & multiplicamini & replete aquasmaris auesque multi¬
plicentur sũperterram : Et factum est uespere & manedies quintus. Quod dixit crescite
& multiplicamini & replete aquas maris. ad utrum quegenus animantium deaquis
factorum hocese & ad pisces pertin& &aues : quia sicut omnes non nisi inaquis uiuere pos¬
sunt. lta sunt plere que a ues quae & si interris aliquando requiescunt fetusquȩ ꝓpagant
non tantum deterra sed demari uescuntur : marinisq sedibus libentius quam utuntur
terrestribus. Quod uero subiungit a uesque multiplicentur superterram : ad utrumq
genus auium hocest &earum quaedeaquis & earum quae uescuntur de terra respicit :
Quia uidelic& &iam illȩ quaesine aquis uiuere nescint aues. ltaut multo saepe anni

Expanded text:
moniam cederent vel ipsa suo senio deficientia perirent. Et vidit Deus quod esset bonum, moniam cederent vel ipsa suo senio deficientia perirent. Et vidit Deus quod esset bonum, benedixitque eis dicens: Crescite et multiplicamini, et replete aquas maris, avesque multiplicentur super terram. Et factum est vespere et mane dies quintus. Quod dixit, crescite, et multiplicamini, et replete aquas maris, ad utrumque genus animantium de aquis factorum, hoc est, et ad pisces pertinet, et ad aves, quia sicut pisces omnes non nisi in aquis vivere possunt, ita sunt pleraeque aves quae etsi in terris aliquando requiescunt, fetusque propagant, non tantum de terra, sed de mari vescuntur, marinisque sedibus libentius quam utuntur terrestribus. Quod vero subjungit, avesque multiplicentur super terram, ad utrumque genus avium, hoc est, et earum quae de aquis, et earum quae vescuntur de terra, respicit, quia videlicet etiam illae quae sine aquis vivere nesciunt aves, ita ut multo saepe anni
Abbreviated transcription (Latin):
in quo aues uolant usque ad astra pertingit. & esse tranquillum prorsus acluceplenũ
Nam &errantia sidera septem quae in hoc aetheris spatio uaga
ferriperbibentur. scriptura in firmamento caeliesse posita dixit: Id eoqueaues recte dicun¬
tur secus firmamentũ caeliuolare : quia uicina sunt ut diximus aetheri turbulenta hȩc
aeriss pacia : quae uolatus auium sustinent. Nec mirandum siaetherfirma mentũ
caeli nominetur. cumaer appelletur caelum ut supra docuimus. Nec practereundum
quod eum ereasse dicer&ur ds omnem animam uiuentem: ad ditum est atquemutabilem
Ad distinctionem uidelic& hominis quem facturus erat ad imaginem & similitudinem
suam Ita ut sieius praecepta seruaret perp&ua uiueret incolomitate beatus
Nam animantia cȩtera lta sunt prima mox conditione facta ut uelalia aliis in ali¬

Expanded text:
in quo aves volant usque ad astra pertingit, et esse tranquillum prorsus ac luce plenum in quo aves volant usque ad astra pertingit, et esse tranquillum prorsus ac luce plenum Nam et errantia sidera septem, quae in hoc aetheris spatio vaga ferri perhibentur, Scriptura in firmamento coeli esse posita dixit. Ideoque aves recte dicuntur secus firmamentum coeli volare, quia vicina sunt, ut diximus, aetheri turbulenta haec aeris spatia, quae volatus avium sustinent. Nec mirandum si aether firmamentum coeli nominetur, cum aer appellatur coelum, ut supra docuimus. Nec praetereundum quod cum creasse diceretur Deus omnem animam viventem, additum est, atque mortabilem, ad distinctionem videlicet hominis quem facturus erat ad imaginem et similitudinem suam, ita ut si ejus praecepta servaret, perpetua viveret incommutabilitate beatus. Nam animantia caetera, ita sunt prima mox conditione facta, ut vel alia aliis in ali
Abbreviated transcription (Latin):
apte incessui fixa cautibus in hȩrent. ut sunt plurima concarum genera: Quod
autem dictum est & uolatilȩ superterram subfirma mento caeli: nilrationi ueri¬
tatis obsistit. quianimirum &si in menso interiacentespatio: subsidereo tamen¬
caelo uolant aues quae superterram uolant: quo modo &iam homines in terra
positi subcaelo acsolgesse constituti ueraciter & rectedicimur ad testante scriptura
quȩ ait. Quia erant in hierusalem habitantes iuidȩi uiri religiosi exomninationequȩ
sub caelo est Etquid hab& amplius homo deuniuerso labore sũo quolaborat sub sole.
Sane uxta aliam translationem mouet nonnullos quod dictum est. & uolatilia uolantia
secus firmamentum caeli : idest uixta firmamentum caeli: Sed in tellegendum est
quodideo dictum sit uolare aues subfirmamentum caeli : quia hoc nomine &iam aecher
indicetur. hocest superius illud aeris spatium quod aturbulento hoc & caliginos loco

Expanded text:
aptae incessui fixa cautibus inhaerent, ut sunt plurima concharum genera. Quod aptae incessui fixa cautibus inhaerent, ut sunt plurima concharum genera. Quod autem dictum, et volatile super terram sub firmamento coeli, nihil rationi veritatis obsistit, quia nimirum, etsi icoelo volant aves, quae super terram volant, quomodo tanquam nos homines in terra positi, sub coelo ac sub sole constituti esse veraciter et recte dicimur, attestante Scriptura, quae ait: Quia erant in Jerusalem habitantes Judaei viri religiosi, ex omni natione quae sub coelo est ; et: Quid habet amplius homo de universo labore suo, quo laborat sub sole ? Sane juxta aliam tranfirmamentum coeli, id est, juxta firmamentum coeli. Sed intelligendum est, quod ideo dictum sit volare aves sub firmamento coeli, quia hoc nomine etiam aether indicetur, hoc est, superius illud aeris spatium quod a turbulento hoc et caliginoso loco
Abbreviated transcription (Latin):
faciem cueli non aliam quam uari antem huncstatum aeris appellat. Dixitergo ds
producant aquȩ reptile animȩ uiuentis & uolatile superterram sub firmamento caeli
&ne forte quia sunt aquarum animantia quae non reptando sed natando uel pedibus
ambulando incedunt: Sunt interuolatilia quaelta pennas habent utomniusu uolandi
cartant: Putar& quisquam aliquod genus uolatilium siuea quatilium animantium
in hocdñi uerboesiẽ practermissum uigilanter adiungitur Crea uitds̃ c&e grandia
& omnem animam uiuentem atq mutabilem quam pro duxerant aquȩ in species
suas & omne uolatile secundum genussuum : Nullumigitur genus exceptum est. ubi
cum coctis grandibus creataestomnis anima uiuens: quae produxerant aquȩ inspecies
diuersas hocest &reptilium & natatilium & uolatilium. sed & eorum quaenullo

Expanded text:
faciem coeli non aliam quam variantem hunc statum aeris appellat. Dixit ergo Deus, faciem coeli non aliam quam variantem hunc statum aeris appellat. Dixit ergo Deus, producant aquae reptile animae viventis, et volatile super terram sub firmamento coeli. Et ne forte, quia sunt aquarum animantia, quae non reptando, sed natando, vel pedibus ambulando incedunt, sunt inter volatilia quae ita pennas habent, ut omni usu volandi careant, putaret quisquam aliquod genus volatilium sive aquatilium animantium in hoc Domini verbo esse praetermissum, vigilanter adjungitur: Creavitque Deus cete grandia et omnem animam viventem atque motabilem, quam produxerant aquae in species suas, et omne volatile secundum genus suum. Nullum igitur genus exceptum est, ubi cum cetis grandibus creata est omnis anima vivens eorum quae produxerant aquae in species diversas, hoc est, et reptilium, et natatilium, et volatilium; sed et eorum quae nullo
Abbreviated transcription (Latin):
proxima est unde ex alationibus earum pinguescere probatur. Ita ut nubila con¬
trahat & possit uolatus auium sustinere: ad testante scriptura quia subito aercogetur
innubes &uentus transiens fugabit eas. Deniq ꝑ noctes &iã serenas rorat ciui roris gutꝑ mane
inerbis inueniunt᷑ ce lo aũt hoc modoiungunt᷑ qm̃ adelucinus estoi aeruste utor ipsenonnumquã
euus nomen acceperit: sicut uolatilia caeli cognominat scriptura quae uolari constat
indere & dĩsipse turbis quae tempus aduentus sui deurtutum ostensione noncogno ue¬
rott loquiturdicens : Cum uidetis lucem orientem ab occasu statim dicitis. Nim busuent
&itasit &cum austrum flantem dicitis quiauentus erit & fit hypocritȩ faciem terrae
& caelinostis probare. hoc autem tempus quomodo non probatis : lbi certum est quia

Expanded text:
proxima est; unde exhalationibus earum pinguescere probatur, ita ut nubila conproxima est; unde exhalationibus earum pinguescere probatur, ita ut nubila contrahat, et possit volatus avium sustinere, attestante Scriptura: Quia subito aer cogetur in nubes, et ventus transiens fugabit eas . Denique per noctes etiam serenas rorat, cujus roris guttae mane in herbis inveniuntur; coelo autem hoc modo junguntur, quia adeo vicinus est ei aer iste, ut et ipse nonnunquam ejus nomen acceperit, sicut volatilia coeli cognominat Scriptura, quae volare constat in aere; et Dominus ipse turbis, quae tempus adventus sui de virtutum ostensione non cognoverant, loquitur dicens: Cum videritis nubem orientem ab occasu, statim dicitis: Nimbus venit, et ita fit; et cum Austrum flantem, dicitis quia ventus erit, et fit. Hypocritae, faciem terrae et coeli nostis probare, hoc autem tempus quomodo non probatis ? Ubi certum est, quia
Abbreviated transcription (Latin):
da paschȩ legalis sacramenta dñs noster poste sum agni typicẽ mysteria nobissui corporis
& sanguinis caelebranda initiauit Quo lucescentemane quasi agnus in maculatus
suo nos sanguine redimens adaemoniacae dominationis serui tute liberauit quae
uidelic& lunȩ plenis simȩ dies increatione quidem mundi quarta processit. at intempore
dominicȩ passionis altioris gratia sacramenti in quintam sabbati crucifixus sabbato
ipso in sepulchro quiescer& acprimam sabbati sua resurrectione consecrar&. & nobis
quoq: in ea inqua lux factae st̃ resurgendi amortuis aclucem perpecuam intrandi
fidem spomque donar&. Dixit &iam dĩ. producanta quae reptile animȩ uiuentis
& uolatile superterram sub firmamento caeli. Post ornatam quarta die caeli faciem
luminaribus ornantur consequenter quinta in ferioris mundi partes aqua uidelic&
inuicem & caelo copulantur. Sibiquidem quia natura aquarum aeris qualitati

Expanded text:
da paschae legalis sacramenta, Dominus noster post esum agni typice mysteria nobis sui corporis et sanguinis celebranda initiavit; quo lucescente mane, quasi agnus immaculatus, suo nos sanguine redimens, a daemonicae dominationis servitute liberavit. Quae videlicet lunae plenissimae dies in creatione quidem mundi quarta processit; at in tempore Dominicae passionis, altioris gratia sacramenti, in quintam Sabbati incidit, ut videlicet Dominus sexta Sabbati crucifixus, Sabbato ipso in sepulcro quiesceret, ac primam Sabbati sua resurrectione consecraret, et nobis quoque in ea, in qua lux facta est, resurgendi a mortuis ac lucem perpetuam intrandi fidem spemque donaret. Dixit etiam Deus: Producant aquae reptile animae viventis, et volatile super terram sub firmamento coeli. Post ornatam quarto die coeli faciem luminaribus, ornantur consequenter quinta inferioris mundi partes, aquae videlicet invicem et coelo copulantur. Sibi quidem, quia natura aquarum aeris qualitati
Abbreviated transcription (Latin):
nunc postquam formari iam mundus incipit & aquis suum in locum recedentibus terrae
facies appar&: ad distinctionem partis eius quae adhuc aquis praemebatur. c&era
portio quia aridam esse licebat terrae nomen accepit : Indedictum latine quod animan¬
tium pedibus teratur:. Congregationes uero aquarum appellantur maria: uidelic&
proxima sui parte : Nam & apud hebreos cunctas aquarum congregationes siue salsae
siue dulces. appellari dicunt maria : Et apte qui prius propter continuationem omniũ
quae interris sunt aquarum. In locum unum eas dixit congregatas. Nunc & earum
congregationes aquarum pluraliter nominat. Et haec appellari maria pluraliter
dixit propter uidelic& multifidos earundem sinus quidiuersa proregi onum uo¬
cabulis & ipsi nomina sortiuntur:
ds̃ quod ess& bonum cedentibus aquis apparuisse aridam. qui auidelic& aestimator uni

Expanded text:
nunc postquam formari jam mundus incipit, et aquis suum in locum recedentibus terrae nunc postquam formari jam mundus incipit, et aquis suum in locum recedentibus terrae facies appareret, ad distinctionem partis ejus quae adhuc aquis premebatur, caetera portio quam aridam esse licebat terrae nomen accepit; inde dicta Latine, quod animantium pedibus teratur. Congregationes vero aquarum appellantur maria, videlicet pro maxima sui parte. Nam et apud Hebraeos cunctas aquarum congregationes sive salsae, seu sint dulces, appellari dicunt maria. Et apte qui prius propter continuationem omnium quae in terris sunt aquarum in locum unum eas dixit congregatas, nunc et earum congregationes aquarum pluraliter nominat, et haec appellari maria pluraliter dicit, propter videlicet multifidos earumdem sinus, qui diversa pro regionum vocabulis et ipsi nomina sortiuntur. Deus quod esset bonum, cedentibus aquis, apparuisse aridam, quia videlicet aquae creator atque aestimator uni
Abbreviated transcription (Latin):
sicut & supra comme morauimus primarias fuisse aquas. qua euelut nebulae tar¬
ras tegerent. Congregatione autem esse spissatas quaedatis sibi locis capipossent. appa¬
rente arida inreliquis: Bene autem cum multa const& ess& maria. In locum tamen
unum congregatas dicit aquas. quia uidelic& cuncta haeciugiunda atque continua
oceano acmari uinguntur magno. sed & siquilacus Insem& ipsos uidentur esse circũ¬
scripti & hosferunt occultis quibusdam meatibus perforatos cauernis inmare suos e uolue¬
re meatus. Nam & fossores puteorum hoc probant : quia tellus omnis perinuisibiles
uenas aquis est repl&a manantibus quae trahunt ex mari principium: Etuo cauit
ds̃ aridam terram. congregationesque aquarum appellauit maria : Prius quidem
ad dis tinctionem aquarum totam hanc solidiorem mundi partem appellauit terram.
cum dicer& in principio creauitds̃ caelum & terram terra autem erat in anis & uacua : At

Expanded text:
sicut et supra commemoravimus, primarias fuisse aquas, quae velut nebulae tersicut et supra commemoravimus, primarias fuisse aquas, quae velut nebulae terras tegerent; congregatione autem esse spissatas, quae datis sibi locis capi possent, apparente arida in reliquis. Bene autem cum multa constet esse maria, in locum tamen unum congregatas dicit aquas, quia videlicet cuncta haec jugi unda atque continua Oceano ac mari junguntur magno; sed etsi qui lacus in semetipsis videntur esse circumscripti, et hos ferunt occultis quibusdam perforatos cavernis, in mare suos evolvere meatus. Nam et fossores puteorum hoc probant, quia tellus omnis per invisibiles venas aquis est repleta manantibus, quae trahunt ex mari principium. Et vocavit Deus aridam terram, congregationesque aquarum appelavit maria. Prius quidem ad distinctionem aquarum totam hanc solidiorem mundi partem appellavit terram, cum diceret: In principio creavit Deus coelum et terram; terra autem erat inanis et vacua; at
Abbreviated transcription (Latin):
s aquae quae sub cae lo sunt in locum unum & appareat arida factum que estlta. Subducunt᷑
aquȩ quae intercaelum & terram uniuersa compleuerant. & unum congregantur
in locum ut & lux quae praeterito biduo aquas clara lustrabat. clarior puro inaere
splendescer& & terraquae latebat apparer& quaeq contecta aquis limosa manebat
& inualida harum abscessũ redderetur arida & suspiciendis apta germinibus. Si qui
uero quae sierit ubi congregate sunt aquae qua e omnes terrae partes ad caelum usque
cooperuerant. sciat fieri potuisse ut terra ipsa longe lateq: iussu creatoris subsidens
alias partes praeber& concauas quibus confluentes aquae reciperentur ut apparer&
arida ex his partibus undehumor abscederet. potest &iam non absurde credirariores

Expanded text:
Dixit vero Deus: Congregentur aquae quae sub coelo sunt in locum unum, et appareat arida; factumque est ita. Subducuntur Dixit vero Deus: Congregentur aquae quae sub coelo sunt in locum unum, et appareat arida; factumque est ita. Subducuntur aquae quae inter coelum et terram universa compleverant, et unum congregantur in locum, ut et lux quae praeterito biduo aquas clara lustrabat, clarior puro in aere splendesceret; et terra quae latebat appareret, quaeque contecta aquis limosa manebat et invalida, harum abscessu, redderetur arida, et suscipiendis apta germinibus. Si quis vero quaesierit ubi congregatae sint aquae quae omnes terrae partes ad coelum usque cooperuerant, sciat fieri potuisse ut terra ipsa longe lateque jussu Creatoris subsidens alias partes praeberet concavas, quibus confluentes aquae reciperentur, ut appareret arida ex his partibus, unde humor abscesserat. Potest etiam non absurde credi rariores,
Abbreviated transcription (Latin):
his quae intrinsecus clausa erant tenebras ex sededit:. Sed cum uolunta sdĩ introduxis s& lu¬
cem tenebrae illae quae exumbra corporum factae fuerant. continuo deuoratȩ sunt
Tum de inde lux indiem tenebrae deputantur innoctem. lam uero aqua quae erat intra
mundum in medio primi illius caeli terrȩq spatio. qua si gelu concreta & christallo solida¬
ta distenditur : & huius modi firmamento uelut intercluduntur media caeli acter¬
raespatia. Id que firma mentum : caelum conditor appellauit antiquioris illius.
uocabulo nuncupatum. Et lta totius mundi machinam cum unadomus ess&. in
duas diuisit regiones. Diuisionis autem haec fuit causa. ut supernaregio angelis ha¬
bitaculum. inferioruero praeber& hominibus. haecnostro operipaucis inserere libuit¬
ut quantum hoc patrum sensui concord&. lector agnoscat :

Expanded text:
his quae intrinsecus clausa erant, tenebras ex se dedit. Sed cum voluntas Dei introduxisset luhis quae intrinsecus clausa erant, tenebras ex se dedit. Sed cum voluntas Dei introduxisset lucem, tenebrae illae quae ex umbra corporum factae fuerant continuo devoratae sunt; tum deinde lux in diem, tenebrae deputantur in noctem. Jam vero aqua quae erat intra mundum in medio primi illius coeli terraeque spatio, quasi gelu concreta, et cristallo solidata, distenditur, et hujusmodi firmamento velut intercluduntur media coeli ac terrae spatia, idque firmamentum coelum conditor appellavit, antiquioris illius vocabulo nuncupatum, et ita totius mundi machinam, cum una domus esset, in duas divisit regiones. Divisionis autem haec fuit causa, ut superna regio angelis habitaculum; inferior vero praeberet hominibus . » Haec nostro operi paucis inserere libuut quantum hoc Patrum sensui concordet, lector agnoscat.
Abbreviated transcription (Latin):
placuisse ut maner& ubi placabat ut fier&. Notandum enim quod huius uerbi abiectio
hoc in loco inebraica ueritate non habetur. Et mirum quare inte romnia quae creasse
ds̃ legitur. hic solum modo id est insecundidiei operibus probatio diuine uisionis minime
addatur. quae tamen ipsa cum cȩeris quae fecit dõbona esse uisa de monstrantur. Cum
insequentibus dicitur uidit ds̃ cunctaquae fecit & erant ualdebona. nisi forte sicut quidã¬
quiabunitate diuidat & praefigur& foedera nuptiarum: Vnde & arca noe omnia anima
lia quaecumq bina ingrediuntur inmunda sunt & in parnumerus essemundus osten¬
ditur. Dehissane quae actenus exposita sunt id est decreatione diei primi & secundi. in
historia scĩ clementis ltarefertur dixisse a postolum petrum in principio cum feciss & ds̃cae¬
lum & terram tam quam domum unam ipsa quae excorporibus mundi redditaest̃ umbra

Expanded text:
placuisse, ut maneret, ubi placebat ut fieret. Notandum enim quod hujus verbi adjectio placuisse, ut maneret, ubi placebat ut fieret. Notandum enim quod hujus verbi adjectio hoc in loco in Hebraica veritate non habetur. Et mirum quare inter omnia quae creasse Deus legitur hic solummodo, id est, in secundi diei operibus, probatio divinae visionis minime addatur, quae tamen ipsa cum caeteris quae fecit Deo bona visa esse demonstrantur, cum in sequentibus dicitur: Viditque Deus cuncta quae fecit, et erant valde bona, nisi forte, sicut quidaqui ab unione dividat, et praefiguret foedera nuptiarum. Unde et in arca Noe omnia anilia quaecunque bina ingrediuntur, immunda sunt, et impar numerus esse mundus ostenditur. De his sane quae hactenus exposita sunt, id est de creatione diei primi et secundi, in historia sancti Clementis ita refertur dixisse apostolum Petrum: « In principio cum fecisset Deus coelum et terram, tanquam domum unam, ipsaque ex corporibus mundi reddita est umbra
Abbreviated transcription (Latin):
uidelic& filio cuncta creando disposuit Cum ergo audimus dixitdĩ fiat firmamentum
inmedio aquarum & diuidat aquas abaquis. intellegamus quod in uerbo dĩ eratut fier&
inquo faciendum in tus ante omne tempus prȩuidit quicquid foras extempore dĩ fecit:
Cum uero audimus & fecit ds̃ firmamentum diuisitq aquas quae erant subfirma men
to abhisquae erant suꝑ firmamentũ: & factum est lta. Intellegamus factam caeli
aquarumq creationem acdispositionem non excessisse praescriptossibi in uerbo dĩ
terminos. iuxta illud psalmistae praeceptum posuit & non preteribit. quod aeque
decreaturis sequentibus quattuor diebus factȩ referuntur intellegendum est. Vbi¬
uero ad iunctum audimus & uiditds̃ quod ess& bonum. Intellegamus in benignitate
sp̃s eius. non quasi cognitum postea quia factumest. placuisse. sed potius in ea bonitate

Expanded text:
videlicet Filio, cuncta creando disposuit. Cum ergo audimus: Dixit Deus: Fiat firmamentum videlicet Filio, cuncta creando disposuit. Cum ergo audimus: Dixit Deus: Fiat firmamentum in medio aquarum, et dividat aquas ab aquis, intelligamus quod in Verbo Dei erat ut fieret, in quo faciendum intus, ante omne tempus, praevidit quidquid foras Deus ex tempore fecit. Cum vero audivimus: Et fecit Deus firmamentum, et divisit aquto ab his quae erant super firmamentum; et factum est ita, intelligamus factam coeli aquarumque creationem ac dispositionem, non excessisse praescriptos sibi in Verbo Dei terminos, juxta illud Psalmistae: Praeceptum posuit, et non praeteribit . Quod aeque de creaturis quae sequentibus quatvero adjunctum audimus: Et vidit Deus quod esset bonum, intelligamus in benignitate spiritus ejus, non quasi cognitum postea quia factum est, placuisse, sed potius in ea bonitate
Abbreviated transcription (Latin):
nullo firmioris substantiȩ crepidine sustentatas . sed uaporum solum nubium retentas :
Ipse &iam potuit aquas superrotundam caeli speram neumquam delabantur. Nonua po¬
rali tenuitate sed soliditate suspendere glaciali. sed & liquentes ibi aquas sistere uoluit:
Num quid maioris hoc miraculiest quam quod ipsam terrȩ molem ut scriptura dicit appendit
innihilo : Nam & unde siue rubri maris seu fluuii iordanis cum ad transitum is raheliticae
plebis in altum erectȩ murorum instar figuntur : Nonne euidensdant indicium quod
&iam supra rotunditatem caeliuo lubilem fixa possint statione manere :. Sane quales
ibi aquae sint quosue adusus reseruatȩ : conditor ipse nouerit essetantum ea sibi quis criptu¬
ra scã dixit. Nulli dubi tandum reliquit. quid sit autem dicere dĩ. fiathaec uelilla crea¬
tura iam supradictum est. Dixit enim ut fier& cum in co a&̃nosibi uerbo unigeni to

Expanded text:
nulla firmioris substantiae crepidine sustentatas, sed vaporibus solum nubium retentas, nulla firmioris substantiae crepidine sustentatas, sed vaporibus solum nubium retentas, ipse etiam potuit aquas super rotundam coeli sphaeram, ne unquam delabantur, non vaporali tenuitate, sed soliditate suspendere glaciali. Sed etsi liquentes ibi aquas sistere voluit, nunquid majoris hoc miraculi est, quam quod ipsam terrae molem, ut Scriptura dicit, appendit in nihilo? Nam et undae sive Rubri maris, seu fluvii Jordanis, cum ad transitum Israeliticae plebis in altum erectae murorum instar figuntur, nonne evidens dant indicium quod etiam supra rotunditatem coeli volubilem, fixa possint statione manere? Sane quales ibi aquae sint, quosve ad usus reservatae, Conditor ipse noverit; esse tantum eas ibi, quia Scriptura sancta dixit, nulli dubitandum reliquit. Quid sit autem dicere Dei fiat haec vel illa creatura, jam supra dictum est. Dixit enim ut fieret, cum in coaeterno sibi Verbo, unigenito
Abbreviated transcription (Latin):
Superpositas autem non solum huiuis scripturȩ auctoritate : sed & proph&ȩ uerbis edocemur
quiait extendens caelum sicut pellem quitegis in aquis superiora eius : In medioergo aquarũ
firmatum esse constat sidereũ caelum. Neque aliquid prohib& ut &iam deaquis factum esse
credatur : Quienim crystallini lapidis quanta firmitas quae sit perspicuitas acpuritas noui¬
mus. quem de aquarum concretione certum est esse procreatum : quid obstattredi quod
idem dispositor naturarum infirmamentum caeli substantiam solidar& aquarum .
Siquem uero mouet quomodo aquae quarum naturae est fluitare semper atq: adima dela¬
bi supercaelum consistere possint cuius rotunda uidetur esse figura : Meminerit scriptu¬
rȩdicentis dedõ: Quiligat aquas innubibus suis ut non erumpant pariter deorsum. &
intellegat quia qui infra caelum ligataquas ad tempuscum uult ut nonpariter decidant.

Expanded text:
superpositas autem non solum hujus Scripturae auctoritate, sed prophetae verbis edocemur, superpositas autem non solum hujus Scripturae auctoritate, sed prophetae verbis edocemur, qui ait: Extendens coelum sicut pellem, qui tegis in aquis superiora ejus . In medio ergo aquarum firmatum esse constat sidereum coelum, neque aliquid prohibet ut etiam de aquis factum esse credatur; qui enim cristallini lapidis quanta firmitas, quae sit perspicuitas ac puritas novimus, quem de aquarum concretione certum est esse procreatum, quid obstat credi quod idem dispositor naturarum in firmamento coeli substantiam solidarit aquarum? Si quem vero movet quomodo aquae, quarum natura est fluitare semper atque ad ima delabi, super coelum consistere possint, cujus rotunda videtur esse figura, meminerit Scripturae dicentis de Deo: Qui ligat aquas in nubibus suis, ut non erumpant pariter deorsum ; et intelligat quia qui infra coelum ligat aquas ad tempus cum vult, ut non pariter decidant,