comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
desor einsius & contra recta dli uerba peruernus
qu an tosibi uid&ur sentire elm erotri. Supie¬
quam qibcales in conlo ecionibus noferisur pser
sum rpeptus quicum uene rarbude sintur segeo¬
sum &pesusmoribu łmprobandisun. agen¬
io dausamsiicem multo maiorem quecui
isti miseri cordiam dẽ tribiinaer gansine¬
ssum atenis orSicunt enim demalis &insdele¬
bu hominibus diumitus quidem uerum pre¬
edictumiesso quod edignisunt: sed cuma diueli¬
tium uentum suerit misericor diamuenet
superaturam sclon auit enim eos inquiuni
miseri corsedr̃ perecibus & inter cessonibus
scorum suorum : Si enim orabant pro illis
quando cos patiebantur inimicos quanto
magis quan do uidebunt humiles supplices¬
que prostratos: Neque enim creodendumẽ.
Aiunt tunc amisus os scos uiscera misericor¬
diae cum suerint plenissimȩ acperfectissimȩ
sc̃itatis ut qui tunc  orabant proinimi¬
cis suis quando & ipsi sine peccato non erunt.¬
unc non orent prosupplicibus suis: quan¬

Expanded text:
deformius et contra recta Dei uerba peruersius, quanto sibi uidetur sentire clementiutiam, quales in conlocutionibus nostris ipse sum expertus, qui, cum uenerari uideantur sgendo causam suam multo maiorem quam isti misericordiam Deo tribuunt erga humanum genus. Dicunt enim de malis et infidelibus hominibus diuinitus quidem uerum praedictum esse, quod digni sunt; sed cum ad iudicium uentum fuerit, misericordiam esse superaturam. Donabit enim eos, inquiunt, misericors Deus precibus et intercessionibus sanctorum suorum. Si enim orabant pro illis, quando eos patiebantur inimicos, quanto magis quando uidebunt humiles supplicesque prostratos! Neque enim credendum est, aiunt, tunc amissuros sanctos uiscera misericordiae, cum fuerint plenissimae ac perfectissimae sanctitatis, ut, qui tunc orabant pro inimicis suis, quando et ipsi sine peccato non erant, tunc non orent pro supplicibus suis, quan
Abbreviated transcription (Latin):
nobis erre quid uelit illut tamen er. qe tissimum iulbilio
nobier sl qqua inpor sibile queq cumq uolueriteu qule no
oetactorer quȩ nationir quid adista repondenmien¬
Soquubur ratio redli ab homne nom potese &e tonien
sunt & ipsirationi natur eniulentar osre coroi¬
rat quarsi futura erse diceremur Simi liter a nobir
sicut corum quȩ fiduraerre dicimus abinsidelib
ratio porces &ur: Ac per hoc cum intalibus ope¬
raburdi: desiciat ratio cordis & sermonis humani
sicuuis anonideo nonrunt sicnon idepoalan¬

Expanded text:
amen esse certissimum, nihil eorum illi esse inpossibile, quaecumque uoluerit; eique nos exactoresque rationis quid ad ista respondent, de quibus ratio reddi ab homine non potest, et tamen sunt, et ipsi rationi naturae uidentur esse contraria? Quae si futura esse diceremus, similiter a nobis, sicut eorum quae futura esse dicimus, ab infidelibus ratio posceretur. Ac per hoc, cum in talibus operibus Dei deficiat ratio cordis et sermonis humani, sicut ista non ideo non sunt, sic non ideo
Abbreviated transcription (Latin):
nus ehe abilem feror ess eraptorem: quoes cuas torim uoti¬
ueleuelie menter i n horrau quippe cernebao lapiie perpoũ
fecro quõ deaponeuat uimi dedissee suame eolimu nemaqnie
fecpenet dequanulus alteriammotus est Comclum eqie
orsaruabi olioue ait ille prior lapidis caltera nulus pre¬
oria nulo colie rebaen : Aecernit eo dem modorae nulus cieter¬
inpli questu iamque sibi perminium rercules nauxis uer
inmlicatorum intrinsecursed atrinsercula mecxeno¬
tam squas negua pependerat a nolorum quis iflamum
eapidis ronstuperet quȩ illi non folum unhiequis istem un
etiau pertobt suspensa transibat: & in uisibi libus ca
imculico sub ligo baeo redimulit est mirapuisis quoosasrua¬
ter & coepis copo mnanseuero mleut tanra hesto sapuide dem

Expanded text:
mus mirabilem ferri esse raptorem: quod cumprimum vimus mirabilem ferri esse raptorem: quod cumprimum vidi, vehementer inhorrui. Quippe cernebam a lapide ferreum ferro, quod rapuerat, uim dedisset suam communemque fecisset, idem anulus alteri admotus est eundemque suspendit, adque ut ille prior lapidi, sic alter anulus priori anulo cohaerebat; accessit eodem modo tertius, accessit et quartus; iamque sibi per mutua circulis nexis non inplicatorum intrinsecus, sed extrinsecus adhaerentium quasi catena pependerat anulorum. Quis istam uim lapidis non stuperet, quae illi non solum inerat, uerum etiam per tot suspensa transibat et inuisibilibus ea uinculis subligabat? Sed multo est mirabilius, quod a fratre et coep
Abbreviated transcription (Latin):
naem si nom sdhdelsa eius perfusione uel in ses erere ferues¬
enẽ sos mira culum. Sidealiquo indico lepiede dlegerenens
siue audire mus r Sinnostrum & perimentur uenire
non possar profecto aut mendacium putore muum unter¬
tonpanditer mira remur: qua rum uero rerum anter
nostros occulos cotidi ana documenta uerrantuulenon
renere minus mirtebili: redipra assidurtate ulescun
peret gupio nindia quere mota est pansorbis aerebis
esierimus Non nulla mirari que ad nos potuerunt
miranda perduci: Edam antem lec pidem muti
aputnos habent &maxime aurȩ fices in signitores¬
quegem marum quilapis: Nec ferro: necigni : Nec alie
duulla perhib&ur Pr&er hircino s anguine uinci sed
quicums habent atq nouerunt : Num quid rae miran¬
turut hi quibus primumpotentia eius ostendituraut
quibus autem non osten ditur fostasse nec credunt aut
sicredunt In& pesta mirantur: & sicontigerit & peri¬
ri ad huc quidem mirantur e fut¬
in solta sel adset ant es Reperiendi paulatim subtra lit am¬

Expanded text:
est ignis, nulla eius perfusione uel infusione feruescit. Hoc miraculum si de aliquo Indico lapide legeremus siue audiremus et in nostrum experimentum uenire non posset, profecto aut mendacium putaremus aut certe granditer miraremur. Quarum uero rerum ante nostros oculos cottidiana documenta uersantur, non genere minus mirabili, sed ipsa adsiduitate uilescunt, ita ut ex ipsa India, quae remota est pars orbis a nobis, desierimus nonnulla mirari, quae ad nos potuerunt miranda perduci. Adamantem lapidem multi aput nos habent et maxime aurifices insignitoresque gemmarum, qui lapis nec ferro nec igni nec alia ui ulla perhibetur praeter hircino sanguine uinci. Sed qui eum habent adque nouerunt, numquid ita mirantur ut hi, quibus primum potentia eius ostenditur? Quibus autem non ostenditur, fortasse nec credunt; aut si credunt, inexperta mirantur; et si contigerit experiri, adhuc quidem mirantur insoinsolita, sed assiduitas experiendi paulatim subtrahit ad
Abbreviated transcription (Latin):
hanclucem : quid malorum in gressa sit desciens
ꝓph&at quodam modo solum quando natur est
ferunt risis seroro astiem nec eibono aliqui
monseruorus risus ille portendit: Nammaqi¬
carum arcium fuisse perib&ur inuentor
que quidem illi nec ad presentis utte uanam
felicitatem contra suos in imicos ꝓesse potuerun
A nino quippe rege assiriorum cum ess& ipse
bac trianorum bello superatur est : Pror sus
quod scriptumest graue iugum superfilios ada
adie &itus deuentre matris eorum usque
in diem sepulture in matrem omniumusquẽ
adeo imspleri necesse est : Vt ipsi paruuli
ꝑlauacrum regenerationis ab originalis
peccati quosolo tenebantur uinculo iamso¬
urium aba multa pacientes: Nonnilia un¬
cursus sp̃irituum malignorum aliquanet
sbcitntur: que qui dem parsio absttlquan
obiet stane uttam in illa eate etamipsa

Expanded text:
hanc lucem, quid malorum ingressa sit nesciens hanc lucem, quid malorum ingressa sit nesciens prophetat quodam modo. Solum, quando natus est. ferunt risisse Zoroastrem, nec ei boni aliquid monstruosus risus ille portendit. Nam magicarum artium fuisse perhibetur inuentor; quae quidem illi nec ad praesentis uitae uanam felicitatem contra suos inimicos prodesse potuerunt; a Nino quippe rege Assyriorum. cum esset ipse Bactrianorum, bello superatus est. Prorsus quod scriptum est: Graue iugum super filios Adam a die exitus de uentre matris eorum usque in diem sepulturae in matrem omnium, usque adeo inpleri necesse est, ut ipsi paruuli per lauacrum regenerationis ab originalis peccati, quo solo tenebantur, uinculo iam soluti mala multa patientes nonnulli et incursus spirituum malignorum aliquando patiantur. Quae quidem passio absit ut eis obsit, si hanc uitam in illa aetate
Abbreviated transcription (Latin):
diximus: rarissimi sunt autẽ quinullas in hac
uita: sed tantũ post eã poenas luunt Puisse
tamen aliquossquiusq: ad decsepitã senactutẽ nele¬
uissimã quidẽ febriculã senserint qui&ã quȩ
duxerint uttã & ipsi nouimus & audiuimus. Xiiii¬
Quam quam uita ipsa mostaliũ tota poenasit quia
tora temtatio est sicut sacre littere ꝑsonant ubi
scriptũ est: Num quid temtatio est uita hu¬
mana super tersam Non enim parua
poena est ipsa insipientia uel imperiti aquȩ
usque ad eo fugien da meriio iudicatur:
Vt per poenas doloribus plenar: pueri cogantur
que que astificia uel litteras discere: Ipsum que discere
ad quod penis adiguntur . tam penale est eisut non¬
num quam ips as pęnas ꝑ quas compelluntur
discere malint uerre quam discere : Quis autem
non & orreat & mori elegat si aut pro ponatur
aut mors per pecienda aut rursus infancia que
quidem quod non arrisus sed de fl&u orditur

Expanded text:
diximus. Rarisdiximus. Rarisvita, sed tantum post eam poenas luunt. Fuisse tamen aliquos, qui usque ad decrepitam senectutem ne levissimam quidem febriculam senserint, quietamque duxerint vitam, ipsi et novimus et audivimus: quanquam vita ipsa mortalium tota poena sit, quia tota tentatio est, sicut sacrae litterae personant, ubi scriptum est: Numquid non tentatio est uita humana super terram? Non enim parua poena est usque adeo fugienda merito judicatur, ut per plenas doloribus poenas pueri cogantur quaeque artificia uel litteras discere; ipsumque discere, ad quod poenis adiguntur, tam poenale est eis, ut nonnumquam ipsas poenas, per quas conpelluntur discere, malint ferre quam discere. Quis autem non exhorreat et mori eligat, si ei proponatur aut mors perpetienda aut rursus infantia? Quae quidem quod non a risu, sed a fletu orditur
Abbreviated transcription (Latin):
&ere omnes poene siueter porariaȩ siue sempi¬
ternae sicut unus¬
quis que diuina puiden¬
cia tractandus ẽ
inferuntur uel ꝓpeo
catis siue p̃teritis
siue in quibus uiuit dosbuo
ille quiplectur uel ꝓeercendis declarandir¬
que uistut bus ꝑ homines & angelos seubonos seu
malos: Nam & siquis que malialiquid alterius
imꝑbitate uel errore patiatur: peccat quidem
homo qui uel ignorantia ueliniustitia cuiquam
mali aliquid facit sed non peccat eds̃ qui iusto quã¬
uis hocculto iuditiosieri sin&: Sed temporarias
poenar alii in hacuita tantum alii post mortem¬
alii & tunc & nuc: uierũ tamen ante iudicium
illud seuerissimum nouissimum que patiuntur:
Non autem omnes ueniunt in sempiternas poenas
q post illud uidiuum sunt future qui post mortem
sustinenꝰ temporales: nam quibus lam qđ inistmon
remittitur remitut infuturo scło: Ielest ne fu¬
turi scłi a terreno supplicio puniantur : lami

Expanded text:
ceterae omnes poenae siue temporariae siue sempiceterae omnes poenae siue temporariae siue sempiternae, sicut unusquisque diuina prouidontia tractandus est, inferuntur uel pro peccatis siue praeteritis siue in quibus adhuc uiuit ille qui plectitur, uel pro exercendis declarandisque uirtutibus per homines et angelos seu bonos seu malos. nam etsi quisque mali aliquid alterius improbitate uel errore patiatur, peccat quidem homo, qui uel ignorantia uel iniustitia cuiquam mali aliquid facit, sed non peccat deus, qui iusto, quamuis occulto iudicio sinit fieri. sed temporarias poenas alii in hacalii nunc et tunc; verumtamen ante judicium illud severissimum novissimumque patiuntur. Non autem omnes veniunt in sempiternas poenas, quae post illud judicium his sunt futurae, qui post mortem sustinent temporales. Nam quibusdam quod in isto non remittitur, remittit in futuro saeculo, id est ne futuro saeculi aeterno supplicio puniantur, jam supra
Abbreviated transcription (Latin):
Nontamen inquid omnem malum miseris nec
funditus omnes corpore ae &cedunt pestes:
Penitus que nesce est multa diu congregata
modis in olescere miris ergo &cocentur
poenis u&erum quemalorum supplicia &x pen¬
dunt aliae panduntur in anes sus penseȩ ad
uentos: aliis sub gurgie uasto in fȩctu me lu
itur scelus aut &uritur igni: Qui hoc op¬
pinatur nullas poenas nisi purgatoriar uolunt
esse post mortem: Ut qñm terris superiora sunt
elementa aqua a erꝰ ignis & aliquo istorum
muncd&ur ꝑ &piatorꝰas poenas quod terrena
contagione contractum est: Aer quippe acci¬
pitur ineo qđ ait suspense aduentos : A qua
inco ñ sait subgurgite uasto: Ignis autẽ suo
nomine & pressus est cum dixit aut guritur
onu Iuos uero etiam in hac quidem mortali¬
nonuus quasolã poenas purgatorias cõsitemur
non quibus affliguntur quorũ uita uel non inde
sit melior uel potius indesit pgior: sed illis sunt
purgatoriae : qui eis coherci corriguntur:

Expanded text:
Non tamen inquit omne malum miseris, nec Non tamen inquit omne malum miseris, nec funditus omnes Corporeae excedunt pestes, penitusque necesse est Multa diu concreta modis inolescere miris. Ergo exercentur poenis, veterumque malorum Supplicia expendunt: aliae panduntur inanes Suspensae ad ventos, aliis sub gurgiitur scelus aut exuritur igni. qui hoc opinantur, nullas poenas non, sed purgatorias uolunt esse post mortem, ut, quoniam terris superiora sunt elementa aqua, aer, ignis, ex aliquo istorum mundetur per expiatorias poenas quod terrena contagione contractum est. aer quippe accipitur in eo quod ait: suspensae ad uentos", aqua in eo quod ait: "sub gurgite uasto"; ignis autem suo nomine expressus est, cum dixit: "aut exuritur igni. nos uero etiam in hac quidem mortalitate esse quasdam poenas purgatorias confitemur, non quibus affliguntur quorum uita uel non inde fit melior uel potius inde fit prior; sed illis sunt purgatoriae qui eis coherciti corriguntur.
Abbreviated transcription (Latin):
atia: Rursus siomnes atenebris⁊
rentur inlucem in nullo appar& uertias
ultionis IN qua propterea multo plurer
quam in illa sunt sic ostenda tur quiedomnib:
deber&ur: Quod si omnibur redder&ur
iust itam un di cantis iuste nemo repre¬
hender& qui a uero tam multi &inde libe¬
rantur¬
ri
Et unde agantur maxime gratie gratuitu mu¬
nerabili berantes: ꝓlatonici quidem quamins
inpunita nulla uelliñt
esse peccata: Tamen
omnes poenas emen¬
dationi ad hiberi
putant uel humanis
inflictas legibus
sucldiuinis: siue in hac
utia siue post
mortem si aut parcatur hic cuique aut ita plec¬
tatur ut hic non corrigatur:: Hine est maroriis
illa sentencia ubicum dixiss& : Deterreniscor¬
poribus moribundis que membris quod animae
hinc metuunt cupiunt que dolentqgauelent¬
que nec auras sus pitiunt: clause tenebris &car¬
cerȩ caecns secutus adque coniunxit atłq ait
uin & supremo cum lumine uita reliquiđ
idest cum die nouissimo reliquid eas ista uita

Expanded text:
gratia; rursus si omnes a tenebris gratia; rursus si omnes a tenebris transferrentur in lucem, in nullo appareret ueritas ultionis. In qua propterea multo plures quam in illa sunt, ut sic ostendatur, quid omnibus deberetur. Quod si omnibus redderetur, iustitiam uindicantis iuste nemo reprehenderet; quia uero tam multi exinde liberantur, est unde agantur maximae gratiae gratuito muneri liberantis. CAimpunita nulla velint esse peccata, tamen omnes poenas emendationi adhiberi putant, vel humanis inflictas legibus, vel divinis, sive in hac vita, sive post mortem, si aut parcatur hic cuique, aut ita plectatur ut hic non corrigatur. Hinc est Maronis illa sententia, ubi cum dixisset de terrenis corporibus moribundisque membris, quod animae Hinc metuunt cupiuntque, dolent gaudentque, nec auras Suspiciunt, clausae tenebris et carcere caeco; secutus adjunxit, atque ait: Quin et supremo cum lumine vita reliquit; id est, cum die novissimo reliquit eas ista vita.
Abbreviated transcription (Latin):
iudttio pattiur: quamuis fecerta elamnatione
quod iniquum est patiatur damnatione quod
iusta sensibur uid&ur humanis quia inbao
infir mitatem moribundorum sensuum deest
ille sensus altissi mae purissime que sapientiae
quo sentiri possit : quantum nefas in illa prima
preuaricatione commissum itt quanto enim
magis homo fruebatur do tanto maiore
impi & atȩ dereliquid dm̃ & factus est malo
dignus & erno qui hoc inse ꝑemit bonum quod
esseposs& eternum: Hinc est uniuersa gene¬
rishumani massa damnata: qm̃ qui hoc pri
mus amisit cum eaquȩ in illo fuerat radicata
sua stirpe puntius est ut nullos ab hoe iufto
debito quo suppli cionisi miseri cordi & inde¬
bita gratia liber &ur. Adque ita disper¬
tiatur genus humanum: ut inquibus dam
on fir&ur quid ualeat misericor
tia in c&eris quidiusta uindieta neque
enim utrum que: demonstrar &ur in omnib
uia siomnes remanerent inpoenis iuste
clamnationis innullo apper & misericors

Expanded text:
iudicio patitur; quamuis fecerit damnatione iudicio patitur; quamuis fecerit damnatione quod iniquum est, patiatur damnatione quod iinfirmitate moribundorum sensuum deest ille sensus altissimae purissimae que sapientiae, quo sentiri possit, quantum nefas in lla prima praevaricatione commissum sit. Quanto enim magis homo fruebatur Deo, tanto majore impietate dereliquit Deum, et factus est malo dignus aeterno, qui hoc in se peremit bonum quod esse posset aeternum. Hinc est universa generimus admisit, cum ea quae in illo fuerat radicata sua stirpe punitus est, ut nullus ab hoc iusto debitoque supplicio nisi misericordi et indebita gratia liberetur adque ita dispertiatur genus humanum, ut in quibusdam demonstretur quid ualeat misericors gratia, in ceteris quid iusta uindicta. Neque enim utrumque demonstraretur in omnibus, quia, si omnes remanerent in poenis iustae damnationis, in nullo appareret misericors
Abbreviated transcription (Latin):
Eiur supplicium leger estimant᷑ & non quod eum in rempitꝰ
num auferunt deroci&ate ui uentium
uodest autem de istaciuĩtate mortali ho
haminer supplicio secunde mortis auferre :
Sicut enim non efsiciunt leger huiur ciuitatir ut in eã
quisq reuoc&ur occirrlr sic nec illiur ut inuitam
reuo c&ur a eternam secunda mortedaem natur
quo modo ergo uerumest: in qui unt quod ait xp̃r uestꝰ
Inquamen ruramensifueritir in eare mici&ur uob :
Si temporale peccatum siꝙpliciopunitur aeterno :
Nec attendunt non propter aequali temporis spa
tium. sed propter uicir situdinem mali: id est ut qui
maldfecerit male paciatur: Eandem dictam fuir se
menruram quam uis hoc ineare propriȩ porsti
accipi: dequadm̃ cum hoc dicer& loquȩbatur:
idest deuidicus & condem nationibus. proinde
qui iudicat & condemnat in iuste suudicatur
& condem natur iuste in eadem mensura recipt
quam ui non hoc quod elo dit I udtrio enim fecit.

Expanded text:
eius supplicium leges aestimaneius supplicium leges aestimannum auferunt de societate uiuentium ? quod est autem de ista ciuitate mortali homhomines supplicio secundae mortis auferre. sicut enim non efficiunt leges huius ciuitatis, ut in eam quisque reuocetur occisus, sic nec illius, ut in uitam reuocetur aeternam secunda morte damnatus. quomodo ergo uerum est, inquiunt, quod ait Christus uester: in qua mensura mensi fueritis, in ea remetietur nobis, si temporale peccatum supplicio punitur aeterno? nec attendunt non propter aequalitatem temporitium, sed propter uicissitudinem mali, id est ut qui mala fecerit mala patiatur, eandem dictam fuisse mensuram. Quamuis hoc in ea re proprie possit accipi, de qua Dominus cum hoc diceret loquebatur, id est de iudiciis et condemnationibus. Proinde qui iudicat et condemnat iniuste, si iudicatur et condemnatur iuste, in eadem mensura recipit, quamuis non hoc quod dedit. Iudicio enim fecit,
Abbreviated transcription (Latin):
erredebere quaem diufecit unde meruit allienir
cum iustr sime annorarpoenas seruus incompedib
pendat qui uerbo aut hictu celerrime tranre unte¬
uella cerriuĩ dnm̃ uel pageuit: Iamuero deem num
ignominia exilium seruitus: Cumplerumq nc m¬
fliguntur ut nulla uenia relaxentur ron nepro
huiꝰur uite modo similia poenis udentur ac tesnir
deo quippe aeter nacerre nonporsunt quia nec ipra
uita quece hir plectitur porrintur in acternum
& tamem peccata quȩ iundicantur longr simi tem
poris poenis: Freuirrimo tempre ꝑp&rcntur:
Nec quirquecm extitit qui cenrer& toem cito nocen¬
ciam si nien docerre tormenta: qua incito factum ẽ
uel homicidium ueladulterium. uel seccrilenum :¬
uel quod lib& aliuo scaclur non temporir lonatũ din
sed iniqui tatis & impi&atir magnitudinem. &rendũ
qui uero proaliquo ꝯrcendicrimine morte multatur
xum quid mora qila hocciditur quȩ ꝑbreuisert.

Expanded text:
esse debere, quamdiu fecit unde meruit adligari; esse debere, quamdiu fecit unde meruit adligari; cum iustissime annosas poenas seruus in conpedibus pendat, qui uerbo aut vel lacessivit dominum, vel plagavit? Jam vero damnum, ignominia, exsilium, servitus, cum plerumque sic infliguntur, ut nulla venia ralaxentur, nonne pro hujus vitae modo similia poenis videntur aeternis? Ideo quippe aeterna esse non possunt, quia nec ipsa vita, quae his plectitur, porrigitur in aeternum: et tamen peccata, quae vindicantur longissimi tporis poenis, breuissimo tempore perpetrantur; nec quisquam exstitit qui censeret tam cito nocentium finienda esse tormenta, quam cito factum est uel homicidium uel adulterium uel sacrilegium uel quodlibet aliud scelus non temporis longitudine, sed iniquitatis et inpietatis magnitudine metiendum. Qui uero pro aliquo grandi crimine morte multatur, numquid mora qua occiditur, quae perbreuis est,
Abbreviated transcription (Latin):
ic autem quidam eorum contra quos defendi¬
mus ciuitatem dĩ iniustum putant ut p
eccatis quam lib& magnis paruoscilic& en¬
reperpetratis poena quis quedamnetur & naquani
ulliur idum quam iusti tialegis ad tendat ut tanta
moratem poris quisque punia tur. quania mo¬
ra tem poris unde puni recur ad misit: Octogene¬
ra poenarum in ległbus esse scribit tullius. damnũ
coartetus: ut tanta uindi cetur mor ula:
quanta deprehen ditus per petratum: Ni¬
si forte talio idem agit : ut hoc patiatur quis que
quod fecit: unde illud est legis :
Oculum pro oculam: dentem pro dentes fierienim potest.
ut tam breui tempr̃ quis quae ammittat oculum seueritate
uindicte: Quaemtulit ipre alteri in probitate peccati:
Porro autem siceliene femine orculum insixum rationis
sit uerbere iundicare: Nonne qui illud piunto temporir
fecerit in comparebili orccrum spatiao uerberat ur⁊
Et succ uitaer uoluptectis exigucce : diuturno dolor e puni¬
quid in uinculisnum quid tai diuqurq iudcandir e

Expanded text:
ic autem quidam eorum, contra quos defendimus ciuitatem dei, iniustum putant, ut pro peccatis quamlibet magnis paruo scilicet tempore perpetratis, poena quisque damnetur aeterna, quasi ullius id umquam iustitia legis attendat, ut tanta mora temporis quisque puniatur, quanta mora temporis unde puniretur admisit. octo genera poenarum in Legibus scribit esse Tullius, damnum, coartetur, ut tanta uindicetur morula, quanta deprehenditur perpetratum, nisi quod fecit. Unde illud est legis: Oculum pro oculo, dentem pro dente. Fieri enim potest, ut tam breui tempore quisque amittat oculum seueritate uindictae, quam tulit ipse alteri inprobitate peccati. Porro autem si alienae feminae osculum infixum rationis sit uerbere uindicare, nonne qui illud puncto temporis fecerit, inconparabili horarum spatio uerberatur et suauitas uoluptatis exiguae diuturno dolore puniQuid, in uinculis numquid tamdiu quisque iudicandus est
Abbreviated transcription (Latin):
candente percocti & ipri siunt candidy & quam ur
nagir ille rubeat illi albicent congruit ta men luci
quod albumest sicut nigrum tenebrꝰi cumitaq ignir
in lignis ardeat uella pider cogat contrarior ab& non
in contraris rebus effectus : & sienim lapider & ligna
diuersarunt: contraria tamer non runt ricut album
&nnigrum: quorum in lapidibur unum facit: alte¬
rumꝰ inlignir: clarar illor clarificar haec offuscaur
cum in illirꝰ deficer& nisi in istir uiuer&: Quid in car¬
bonibur non neo miranda est & tanta insirmitas
ut ictule uirsim ofrangantur prȩrrii facillimo
conterantur : Et tantaꝰ sirmitar ut nullo humore
corrum pantur nulla a &ate uincantur : urq
adeo uteor rub¬
terne resoleant quilimites
sigunt ad con¬
uincendum litigatorem:
Quis quir post
quanta lib& tempora
extiterit.
fixum qualapidẽ limitẽ
non esre contem¬
derit quir eor interra
humida inforros ubi ligna putrercerent tamdiu
durare incorupti biliter

Expanded text:
candente percocti et ipsi fiunt candidi, et quamuis candente percocti et ipsi fiunt candidi, et quamuis magis ille rubeat, illi albicent, congruit tamen luci quod album est, sicut nigrum tenebris. Cum itaque ignis in lignis ardeat, ut lapides coquat, contrarios habet non in contrariis rebus effectus. Etsi enim lapides et ligna diuersa sunt, contraria tamen non sunt, sicut album et nigrum, quorum in lapidibus unum facit, alterum in lignis, clarus illos clarificans, haec obfuscans, cum in illis deficeret, nisi in istis uiueret. Quid, in carbonibus nonne miranda est et tanta infirmitas, ut ictu leuissimo frangantur, pressu facillimo conterantur, et tanta firmitas, ut nullo umore corrumpantur, nulla aetate uincantur, usque adeo ut eos substernere soleant, qui limites figunt, ad conuincendum litigatorem, quisquis post quantalibet tempora exstiterit fixumque lapidem limitem non esse contenderit? Quis eos inhumida infossos, ubi ligna putrescerent, tam diu durare incorruptibiliter
Abbreviated transcription (Latin):
interitu doleant: Habebit
dedit carnipauonis mostui neputerceror ni
quodcum auditũ Incredibile uide r&ur enit
sitaput castaginem nobis cocta apponeretur
haec auis decuius pecto repulparum quantũ ui sũ
est decenum seruari iussimus quod postdierum
tantum spacium quanto alia caro quecumq: cogta putescer &
prolatum atq oblatum nihilo nostrum offendi tolfactum item que
nepo situm postdier amplius quam treginta idem quoderat in uentuest
Idem quȩ post annum: Nihi quodaliquantum corpuulentiȩ
siccrorin a contrac cior erfuit : autquirpa leȩ dedit uta
frugidam ium ut obrutar neuer reru& ueltam feruictã
i pomma immatura matur& : Dci pro igne minud
quir explic& queq: adustani grercunt cumiprerit
lucidur Et poene õnia
quȩ ambit & lambit colore
pulcherimus decolorat: Atq expriua fulorta
carbonem teterrimumredditꝰ : Neq id quasi regu¬
lariter diffinitum est: nam econtrario lapides signe

Expanded text:
interitu doleant? Habebit interitu doleant? Habebit dedit carni pauonis mortui ne putesceret? Quod cum auditum incredibile uideretur, euenit ut aput Carthaginem nobis cocta adponeretur haec auis, de cuius pectore pulparum, quantum uisum est, decerptum seruari iussimus; quod post dierum tantum spatium, quanto alia caro quaecumque cocta putesceret, prolatum adque oblatum nihilo nostrum offendit olfactum. Itemque repositum post dies amplius quam triginta idem quod erat inuentum est, idemque post annum, nisi quod aliquantum corpulentiae siccioris et contractioris fuit. Quis paleae dedit uel tam frigidam uim, ut obrutas niues seruet, uel tam feruidam, ut poma inmatura maturet? De ipso igne mira quis explicet, quo quaeque adusta nigrescunt, cum ipse sit lucidus, et paene omnia, quae ambit et lambit, colore pulcherrimus decolorat adque ex pruna fulgida carbonem taeterrimum reddit? Neque id quasi regulariter definitum est; nam e contrario lapides igne
Abbreviated transcription (Latin):
ua propterrianima que uel solo uel maxime dolce¬
Vsi ab&tamen quandam prosuo modo inmostalitotẽ sua
uon ideo moripo terun Illa corpora q uiado lebunto postremo
corera fuciunt ut anime doleanit curens dolo uempos¬
sicor onostem uero inferre non possunt nist quia nonesar
conequens ut mostem stcciat quoddolerem faccit Curergo
mas fecciunt: quas tamen uonideo moricogua
Nonest igitur necessarium suturae mostis argumentũ
sanim alium Ucuriorius indagarun n
saniamanara in ignibus uiuit re qdidama notiesimi si
u&us ca touisquen unc ac deinceps flamenis aestuaunt
aque integri perseue rant: satis idonei testes sun
Nonomne quod ard& absumieanima undicat Quic
No momne quoddolere potest pos seuelã qubus doce
adnuc anobis rerum poscuntur eempla quibus do ce¬
amus Non ee in credibile: ut hominum corpora sem¬
piterno supplicio puniturasm & ingne animamnon
amittant: & sined&rimento ardeant & sine
ardeant & sine

Expanded text:
quapropter si anima, quae uel sola uel maxime dolequapropter si anima, quae uel sola uel maxime dolet, habet tamen quandam pro suo modo immortalitatem suam, non ideo mori poterunt illa corpora, quia dolebunt. postremo si corpora faciunt, ut animae doleant, cur eis dolorem possunt, mortem uero inferre non possunt, nisi quia non est consequens, ut mortem faciat quod dolorem facit? cur ergo mas faciunt, quae tamen non ideo mori cogunt ? non est igitur necessarium futurae mortis argumentum s animalium curiosius indagarunt, amandra in ignibus vivit; et quidam notissimi Sictustate usque nunc ac deinceps flammis aestuant, atque integri perseverant, satis idonei testes sunt, non omne quod ardet absumi; et anima indicat, non omne quod dolere potest, posse etiam mori: quid adhuc a nobis rerum poscuntur exempla, quibus doceamus, non esse incredibile, ut hominum corpora sempiterno supplicio punitorum, et in igne animam non amittant, et sine detrimento ardeant, et sineardeant et sine
Abbreviated transcription (Latin):
admortem ÷ utidcomor porrit accidere qui a potuit ac ci¬
dere & dolormagis adanimam pertiner& mori andquam
magir pertin& &dolere: cum uero illa quȩ magis dolere
potest non porsit mori. quid momenti affest cur illx
corpora qm̃ futurarunt in do loribur icdeo &iam mori¬
tura erre credamus:: Dixerunt quidem platonicei ex
terrenir corporibus moribundis quȩ membris: erre
anime & m&uere &cupere &dolere atq gaudere:
Inde uergiliur. hinc in quit id est exmoribundir terreni
corporis omembris m&uunt: cupiunt: quȩdolent gau¬
dentq Sed conuincimus eor duo decimo huius operir
libro habere animas recundum ipror: Ab omnia &siã
corporis labe purgatar diram cupiditatem : qua rur¬
rur incipiunt in corpora uelle reuerti: ubsautem
potest erre cupiditar profecto &iam dolor potest
frustata: quippe cupiditas siue non perueniendo quoten¬
Aebats iutamit tendo quo peruenerat uestitur indolo rẽ

Expanded text:
ad mortem, ut ideo mors possit accidere, quia potuit accead mortem, ut ideo mors possit accidere, quia potuit accedere et dolor, magis ad animam pertineret mori, ad quam magis pertinet et dolere. cum uero illa quae magis dolere potest non possit mori, quid momenti affert, cur illa corpora, quoniam futura sunt in doloribus, ideo etiam moritura esse credamus? dixerunt quidem Platonici ex terrenis corporibus moribundisque membris esse animae et metuere et cupere. et . dolere atque gaudere. unde Vergilius: "hinc" inquit — id est ex moribundis terreni corporis membris — "metuunt cupiuntque, dolent gaudentque." sed conuicimus eos in duodecimo huius operis libro, habere animas. secundum ipsos ab omni etiam corporis labe purgatas diram cupiditatem, qua "rursus incipiunt in corpora uelle reuerti." ubi autem potest esse cupiditas, profecto etiam dolor potest. frustrata quippe cupiditas sine non perueniendo quo tendebat sine amittendo quo peruenerat uertitur in dolorem.
Abbreviated transcription (Latin):
eunt ittime aũam incorporibus dam natorum quo dnunc erre
Scimur inanimir omniumi Si autem conridere mus dilige etiur
dolor quidicitur corporis magir ad animam pern&s. Seutne
estenim dolerenon corporir a&iam quando dolendiet caura exe¬
istit acorpore cum in eo loco dol& ubi leditur corpur sicut
ergo dicimus corporarententia : & corpora uiuentia cum ab ani¬
martt corporisensur & uita: Itacorpora dicimur &dolentia
cumdolor corporis niri ab anima erre non porrit : Dol&itaq
anima quncorpora meolocoeiur ubialiquid contingit ut
doleat dol& & rola quam uirsit in corpora cumali qua cau¬
sec a&iam in uisibili : tristir est ipra corpore incolomi: do¬
la a &iam non incorporae constituta: niamutiq dolebat
diuer ille apud inferor: quando dicebat crucior in ac flama:
compur autem nec exanime dol& nec animatum sine anima
dol&: Siergo aedolore argumentum recte rumer&ur

Expanded text:
erit tunc etiam in corporibus damnatorum, quod nunc esse erit tunc etiam in corporibus damnatorum, quod nunc esse scimus in animis omnium. si autem consideremus diligentius, dolor, qui dicitur corporis, magis ad animam pertinet. animae est enim dolere, non corporis, etiam quando ei dolendi causa exsistit a corpore, cum in eo loco dolet, ubi laeditur corpus. sicut ergo dicimus corpora sentientia et corpora uiuentia, cum ab anima sit corporis sensus et uita, ita corpora dicimus et dolentia, cum dolor corpori nisi ab anima esse non possit. dolet itaque anima cum corpore eo in loco eius, ubi aliquid contingit, ut doleat; dolet et sola, quamuis sit in corpore, cum aliqua causa etiam inuisibili tristis est ipsa corpore incolumi. dolet etiam non in corpore constituta; nam utique dolebat dines ille apud inferos, quando dicebat: crucior in hac flamma. corpus autem nec exanime dolet nec animatum sine anima dolet. si ergo a dolore argumentum recte sumeretur
Abbreviated transcription (Latin):
uinculum sicut nulla temporis longitudine sol u&ur
Ita ut nullo dolore rum p&ur: Pro inde aeciam si caro
nunc talis nulla est querensum doloris perp&iporsit
mortem quȩ non porsit : Neritamen tunc talir caro
qualis nunc non er : Sicuit talir erit & mor qualis nunc
nonest: Nonenim nulla sedrempiter namors erit quan¬
do necui utre anima poterit Dm̃ non haben donee dolo¬
rib: corporir carere moriendo :: Primamors animam
nolentem pellita corpore secun damors animam nolentẽ
tenit incorpore : Ab utraq: morte communiter idab&r
ut quod non uultꝰanima deruo corpore paciatur :
Uotendunt autem isti contra dictorer nullam erre
Nunc carnem quȩ dolorem patiporsit mortem quȩ nonporstt
& non adtendunt erre tamen aliquid tale quod corpore maur
sit : Ipre quippe animus cuius prȩrentia corpuruiuit & regu
& dolorem pati potest & mori non potest Ecce inuentarer est
quȩ conrenrum doloris habeat : immortalirert : Hoc igtur

Expanded text:
uinculum, sicut nulla temporis longitudine soluitur, uinculum, sicut nulla temporis longitudine soluitur, ita nullo dolore rumpatur. proinde etiam si caro nunc talis nulla est, quae sensum doloris perpeti possit mortemque non possit, erit tamen tunc talis caro, qualis nunc non est, sicut talis erit et mors, qualis nunc non est. non enim nulla, sed sempiterna mors erit, quando nec uiuere anima poterit deum non habendo nec doloribus corporis carere moriendo. prima mors animam nolentem pellit e corpore, secunda mors animam nolentem tenet in corpore: ab utraque morte communiter id habetur, ut quod non uult anima de suo corpore patiatur. Attendunt autem isti contradictores nullam esse nunc carnem, quae dolorem pati possit mortemque non possit, et non attendunt esse tamen aliquid tale, quod corpore maius sit. ipse quippe animus, cuius praesentia corpus uiuit et regitur, et dolorem pati potest et mori non potest. ecce inuenta res, quae, cum sensum doloris habeat, immortalis est. hoc igitur
Abbreviated transcription (Latin):
diutur nisi quod rensu corporis homines & sperientig
caligerun: Nulla namque carnem nisi mostedẽ scuin
& haecest corum iditaratio ut quod &pesti non sunt ne¬
quaquã eẽ posse arbitrentur: Nãcuius rationis estdole
ren foccere mofiis argumentum cum uite potius stere¬
dicium: Etsienĩ querimus utrũ semꝑ possit uiuere
cestũ tamen est uiuere omne quoddo l& dolerẽ queomnẽ
nisi inre uiuente esse non possȩ: Necesse est ergo ut ui¬
uat dolens: Nonest Necesse ut occidat dolor quia nec
corpora ista mostalia &utiq moritura omnis dolor occi
d& &ut dolor Aliquis possit occiderȩ : Illa caus a est qm̃ sic
est anima conexa huic corporiutsum mis doloribus
cedat atq discẽdat m̃ & ipste compago mem brorũ
atq uitalium sic infinma est uteam uimꝰ quȩ magnum
uel sum mum dolorem facitnon ualeat sustinere. tunc
autem talicorpolamma & eo conectenur modo ut illud

Expanded text:
dicitur, nisi quod sensu corporis homines et experientia dicitur, nisi quod sensu corporis homines et experientia collegerunt? Nullam namque carnem nisi mortalem sciunt: et haec est eorum tota ratio, ut quod experti non sunt, nequaquam esse posse arbitrentur. Nam cujus ratrem facere mortis argumentum, cum uitae potius sit indicium? etsi enim quaerimus, utrum semper possit uiuere, certum tamen est uiuere omne, quod dolet, doloremque omnem nisi in re uiuente esse non posse. necesse est ergo, ut uiuat dolens, non est necesse, ut occidat dolor, quia nec corpora ista mortalia et utique moritura omnis dolor occidit et, ut dolor aliquis possit occidere, illa causa est, quoniam sic est anima conexa huic corpori, ut summis doloribus cedat atque discedat; quoniam et ipsa compago membrorum atque uitalium sic infirma est, ut eam uim, quae magnum uel summum dolorem facit, non ualeat sustinere. tunc autem tali corpori anima et eo conectetur modo, ut illud
Abbreviated transcription (Latin):
erre sedex tra erre nonporre aut nolunt credere si osten¬
dere non ualemus: autsi uoluerimus riue o culir demons¬
trare rer ipras: siue perter idoneor edocere non ratiresse
hoc ced exemplum rei dequa questio est eadem insidelita¬
te contendent: Quiahecani malia nec remper uii
& in illis feruorib sine doloribur uiuunt: suae quippe
nature conueni entibur uege tantur illis noncrucian¬
tur elementis: quarinon incredibiliur sit ueg&ari quã
cruciaritalibur rebur: mirabile estenim dolere inigni¬
bur & tamen uiuere red mirabiliur dauere inigniburꝰ
Duee possit mori: & hoc unde scimus namde corporibus
quis ceftus est daemonum: utrum in eis doleant quando
pe affligi magnis cruciatibus confitentur: Quod ures¬
pond&ur terrenũ corpus solidum scilico atq: cons picuũ
pullã e atq ituno potius nomineid &plicem nullẽ es se
carnern quebndolere pos sit mori que non possit quid aliud

Expanded text:
esse, sed extra esse non posse: aut nolunt credere, si ostenesse, sed extra esse non posse: aut nolunt credere, si ostendere non ualemus; aut, si ualuerimus sine oculis demonstrare res ipsas siue per testes idoneos edocere, non satis esse hoc ad exemplum rei, de qua quaestio est, eadem infidelitate contendent, quia haec animalia nec semper uiuunt et in illis femoribus sine doloribus uiuunt: suae quippe naturae conuenientibus uegetantur illis, non cruciantur elementis; quasi non incredibilius sit uegetari quam cruciari talibus rebus. Mirabile est enim dolere in ignibus et tamen uiuere, sed mirabilius uiuere in ignibus nec possit mori. Et hoc unde scimus? Nam de corporibus quis certus est daemonum, utrum in eis doleant, quando se affligi magnis cruciatibus confitentur? Quod si respondetur, terrenum corpus solidum scilicet atque conspicuum nullum esse, atque ut uno potius nomine id explicem, nullam esse carnem quae dolere possit, morique non possit: quid aliud
Abbreviated transcription (Latin):
Mitt& filiur hominasꝰ angelor ruor & colligent deregno ei
omnia scandala & mittent in caminum ignir arcsentem
illicerit fl&ur &strilor dentium : tunc iusti fulgebunt
sicut sol in regno patrirsiu : &illudric. Ibunt dst inrup¬
plicium aeternum iustiautem inuitam aeternam Et in
proph&is quod commemorare longum est. Nunc ille
nunc iste ordo siq̃ in rpici& inuenitur sedego istum
uin cantur  increduli porre Hum& corpora animata
&dq uiuentia : Nonrolum num quam morte: dirrolu.
Sed in aeter norum quoq: ignium durare tormentir: No¬
lunt enim hoccedom nipotentis nor referre potenti am
sedaliqo exemplo persuaderi ibi flagittant: quibur si
rerpondebimus erreanimaliar profecto coruptibi lia
mor talia quȩ tamen in mediis ignibur uiu
nullum & iam genus uermium in aquarum calidarum
scatur regine periri quarum feruorem nemo inpune
contrectat illar autem non rolum sine ulla sui lesione ibi

Expanded text:
Mittet filius hominis angelos suos, et colligent de regno eius Mittet filius hominis angelos suos, et colligent de regno eius omnia scandala nt sicut sol in regno Patris sui, et illud: Sic ibunt isti in supplicium aeternum, iusti autem in uitam \' aeternam; et in prophetis, quod commemorare longum est, nunc ille, nunc iste ordo, si quis inspiciat, inuenitur. Sed ego istum uincantur increduli, posse humana corpora animata adque uiuentia non solum numquam morte dissolui, sed in aeternorum quoque ignium durare tormentis? Nolunt enim hoc ad Omnipotentis nos referre potentiam, sed aliquo exemplo persuaderi sibi flagitant. Quibus si respondebimus esse animalia profecto corruptibilia, quia mortalia. quae tamen in mediis ignibus uiuant; nonnullum etiam genus uermium in aquarum calidarum scaturrigine reperiri, quarum feruorem nemo inpune contrectat; illos autem non solum sine ulla sui laesione ibi
Abbreviated transcription (Latin):
Tumper ihm̃ xp̃m dnm nostrum iudicem uiuoaũ
atq: mortuorum ad debitor finer ambeper uener int
ciuit ater quarum est un adĩ altera daboli cuiur modi
supplicium sit futprum diaboli & omnium adcum
pertinentium in hoc libro nobir quantum̃ ope
diuina ualebimur diligentiur dirputandum est: Ideo
queem hunc tenere ordinem malui ut postea dirreram
deselictates cõrum: Qm̃ utrumq: cum corporib erit
&s ineredibiliur uid&ur erre ina&ternir corporadura¬
recruciatibur : quamrine dolore ullo inaeternabeati¬
ibbne per manere : Hac per hoc illam poenam non
debereet̃ incredibilem demonstrauero adiu uabit me
plurimum ut multo faciliur omni carem molestia immor¬
talitar corporum in rc̃ĩs futura credatur nec adiuinis
ordo iste abhorre elo qui ir ubi aliquando quidem bonoꝵ
beatitudo priur ponitur ut est illud quibona fecerumt
inrerur rectionẽ uite quiattemn maul surcount inrerur¬
rectionem uidicii: Sed aliquando & poste riur uteru

Expanded text:
um per Christum Dominum nostrum, iudicem uiuorum adque mortuorum, ad debitos fines ambae peruenerint ciuitates, quarum est una Dei, altera diaboli, cuius modi supplicium sit futurum diaboli et omnium ad eum pertinentium. in hoc libro nobis, quantum ope diuina ualebimus, diligentius disputandum est. Ideo autem hunc tenere ordinem malui, ut postea disseram de felicitate sanctorum, quoniam utrumque cum corporibus erit et incredibilius uidetur esse in aeternis corpora durare cruciatibus quam sine dolore ullo in aeterna beatitudine permanere; ac per hoc cum illam poenam non debere esse incredibilem demonstrauero, adiuuabit me - u mum, ut multo facilius omni carens molestia inmortalitas corporum in sanctis futura credatur. Nec a diuinis ordo iste abhorret eloquiis, ubi aliquando quidem bonorum beatitudo prius ponitur, ut est illud: Qui bona fecerunt, in resurrectionem uitae; qui autem mala egerunt, in resurrectionem iudicii; sed aliquando et posterius, ut est:
Abbreviated transcription (Latin):
turo seło futurum salem quem facce r& ignis uelut
inaqua fluescere : eundem que facer& aqua uelut in
ig ne crepitare aut futurum fontemt cuius aqua in re¬
frigerio noctis sicar deat ut non possit tangi Inaes¬
tibus uero dieisi calgeat ut non possit bibiꝰ ⁊ Saut
futurum lapidem uelcum qui suo calore manum cons¬
tringentis adurer&: ueleum quiunde cumque accensus
&xtingui omnino non poss& & c&era que pr&ermis¬
sis aliis innumeris commemo randa Interim duxi.
Haecergo in illo sdõ quod futurum est. Sidiceremus fu¬
tura nobis que increduli responderent  siuultis ut ea
credamus des ingulis reddite rationem nos non posse
confite remur: eo quod istis & similibus deimiris operi¬
bus infirma mostalium ratiocinatio uince r&ur:
Fixam tamen apud nos eẽ rationẽ nons ineratione omni¬
potentẽ.

Expanded text:
turo saeculo futurum salem, quem faceret ignis uelut turo saeculo futurum salem, quem faceret ignis uelut in aqua fluescere, eundemque faceret aqua uelut in igne crepitare; aut futurum fontem, cuius aqua in refrigerio noctis sic ardeat, ut non possit tangi, in aestibus uero diei sic algeat, ut non possit bibi; aut futurum lapidem, uel eum qui suo calore manum constringentis adureret, uel eum qui undecumque accensus exstingui omnino non posset, et cetera quae praetermissis aliis innumeris commemoranda interim duxi? Haec ergo in illo saeculo, quod futurum est, si diceremus futura nobisque increduli responderent: \'Si uultis ut ea credamus, de singulis reddite rationem\': nos non posse confiteremur, eo quod istis et similibus Dei miris operibus infirma mortalium ratiocinatio uinceretur; fixam tamen aput nos esse rationem, non sine ratione Omnipotentem
Abbreviated transcription (Latin):
Qu od omnis arbor quea ineagignitur Num quamnudact̃
tequi docoruno teuae: Mihiautem alius agescciata ner¬
seq uiol en is longuno usest i reddant rationem siposer
infideles isti quino lunt diuinis lt terir rede sup
Quid aliud quam non pd tantes eas esse diuinas Coquod
res habeant Incredi biles sicuti hocest undeniun c aquss
Nonenim ammitit Inquiunt ulla ratio ut caro ardeat
neque ab sumatur: Noleat neque moriatur racio¬
inato res uidelic& mag Oni quide omnibus rebus quas
eẽ murabiles constat pͥossent reddere rationẽ reddan
ergo dehur quȩpauca posuinus quȩ pro culdubio sie
uescunnt &ca futura esse diceremur  multo minus
credeñt  Quam quod nunc dicentibus nobis nolunt
credere ali quando uenturum: Quis enim corum nobis
en der&: Si quem ammodumꝰ Edicmmus efirum nobi
minum sorpora uiua quesemꝑ assura atq dolitura
Nectamen aliquando moriturasin Itadiceremus infu¬

Expanded text:
quod omnis arbor, quae in ea gignitur, numquam nudatur quod omnis arbor, quae in ea gignitur, numquam nudatur tium locorum tenet, mihi autem aliud agenti ea persequi nimis longum est, reddant rationem, si possunt, infideles isti, qui nolunt diuinis litteris credere; quid aliud quam non putantes eas esse diuinas, eo quod res habeant incredibiles, sicuti hoc est unde nunc agimus. Non enim admittit, inquiunt, ulla ratio, ut caro ardeat nec absumatur, doleat neque moriatur; ratiocinatores uidelicet magni, qui de omnibus rebus, quas esse mirabiles constat, possint reddere rationem. lieddant ergo de his, quae pauca posuimus, quae procul dubio si esse nescirent et ea futura esse diceremus, multo minus crederent quam quod nunc dicentibus nobis nolunt credere aliquando uenturum. Quis enim eorum nobis crederet, si, quem ad modum dicimus futura hominum uiua corpora, quae semper arsura adque dolitura tamen aliquando moritura sint, ita diceremus in fu
Abbreviated transcription (Latin):
ut inc& heris extinguntur accenre: sed non ut in e& heris
accenduntur extincte N beston archa die lapidem prop¬
terea sic uocari quod &c cenrur remel iam non porsit ex tingu
Lignum cuiurdam ficur aegiptiȩ non ut ligna c&hera in aquis
natare sedmergi: & quod est mirabiliur cuminimo aliquam¬
diufuerit : inde acdaquȩ super ficiem rursus aemergere
quan domade factum debuitu moris pondere pregrauari
oma interra sodomorum gigni quidem &cdmaturitatir
fatiem peruenire : Sedmor supersu u&emptat in fumum
llam cario fatircente Mianercere piriten
persi cum tenenter manũ : siue umentiur prȩmatur ad¬
urere propterfabigne nomen ac cepit In eadem persi de
ꝗigni a&iam lapidem seliniten eiur quȩ interiorem candorẽ
Ocum luna crercere atq deficere: In capadotia a &i am uento
aequas concipere eordem que fo&ur non templiur quam¬
trienno uiuere tilon indiȩ insulam eoprȩ ferricahieris
tris

Expanded text:
ut in ceteris, exstinguuntur accensae, sed, non ut in ceteris, ut in ceteris, exstinguuntur accensae, sed, non ut in ceteris, accenduntur exstinctae. Asbeston Arcadiae lapidem propterea sic uocari, quod accensus semel iam non possit exstingui. Lignum cuiusdam ficus Aegyptiae, non ut ligna cetera in aquis natare, sed mergi; et, quod est mirabilius, cum in imo aliquamdiu fuerit, inde ad aquae superficiem rursus emergere, quando madefactum debuit umoris pondere praegrauari. Poma in terra Sodomorum gigni quidem et ad maturitatis faciem peruenire; sed morsu pressuue tentata in fumum ac fauillam corio fatiscente uanescere. Pyriten lapidem Persicum tenentis manum, si uehementius prematur, adurere, propter quod ab igne nomen accepit. In eadem Perside gigni etiam lapidem seleniten, cuius interiorem candorem cum luna crescere adque deficere. In Cappadocia etiam uento equas concipere, eosdemque fetus non amplius triennio uiuere. Tylon Indiae insulam eo praeferri ceteris terris,