comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tua. uidebat᷑q pendere sententia. Addi¬
derunt gͦ de suo. deserta erit. Nec error
int̾pretũ ẽ. ubi ꝓpt̾ uerbi ãbiguitatem¬
& tirus & tribulatio dici potest. Est
autẽ sensus. Suꝑ montes samariȩ multas
popłs m̃s insanias ꝑpetrauit. calũniam
faciens & rectũ penitus ignorans. & thes¬
aurizans sibi iniquitatẽ ac rapinas. ideo
tribulabit᷑ siue conteret᷑. & assirio ex¬
hetur ait eoc o samaria. o decẽ trib õ
quondã popłs m̃s. tua fortitudo. & di-¬
ripient᷑ in edib tuis quę ꝑ calũniã ex
miserorũ lacrimis congregasti.
Ueretici quoq aut tribulabunt᷑ in dis
iudicii. & om̃is eoꝵ fortitudo tenuabit᷑.
& diripient᷑ quȩ habuerant de rapinis
ut liberent᷑ popłi quos deceperant. aut
certe cotidie ꝑ uiros ecclesiasticos tri¬
bulabunt᷑ & circũdabunt᷑ testimoniis
scripturarũ. & detrahetur ex eis forti¬
fortitudo sillogismoꝵ & uerboꝵ argistiȩ
qͥb suũ dogna firmauerant. Q edes eoꝵ

Expanded text:
tua. Videbaturque pendere sententia: addidere ergo de suo, deserta erit: nec error interpretum est, ubi propter verbi ambiguitatem, et tribulatio et Tyrus dici potest. Et est sensus: Super montes Samariae multas populus meus insanias perpetravit: calumniam faciens, et rectum penitus ignorans, et thesaurizans sibi iniquitatem et rapinas: 259 ideo tribulabitur, sive conteretur, et Assyrio exhetur, ait, ex te, o Samaria, o decem tribus, o quondam populus meus, fortitudo tua: et diripientur in aedibus tuis, quae per calumniam ex miserorum lacrymis congregasti. Haeretici quoque aut tribulabuntur in die judicii, et omnis eorum fortitudo attenuabitur, et diripientur quae habuerant de rapinis, ut liberentur populi quos deceperant: aut certe quotidie per viros ecclesiasticos tribulabuntur, et circumdabuntur testimoniis Scripturarum, et detrahetur ex eis fortitudo syllogismorum, et verborum argutiae quibus suum dogma firmaverant. Et aedes eo
Abbreviated transcription (Latin):
esi in quadã con¬
trouersia : imbecillitas corporis animȩ
quoq uires secũ trahit. & e contrario
paulus apłs. quando infirmor inquit
affert & mala. Bona. quia nos ab impo¬
tentissimis dominis liberat. uolupta¬
tib gulȩ imponit modũ. libidinis
frangit impetus. aug& sapientiam.
dat maturiora consilia. & frigescen¬
te corpore dormit cũ ꝑpetua uirgine
sunamite. luxuriãq contẽpnens cum
berzellai magis delegat eã adolescen¬

Expanded text:
egi in quadam controversia: Imbecillitas corporis animi quoque vires secum trahit. E contrario Paulus apostolus: Quando infirmor, inquit,affert et mala. Bona, quia nos ab impudentissimis dominis liberat voluptatibus, gulae imponit modum, libidinis frangit impetus, auget sapientiam, dat maturiora consilia; et frigescente corpore, dormit cum perpetua virgine Sunamite: luxuriamque contemnens cum Berzellai, delegat eam filio adolescen
Abbreviated transcription (Latin):
menses uindemiȩ. & pluã suꝑ ciuitatẽ
unã. & suꝑ ciuitatẽ unã pluã. Pars una
rigabit᷑. & pars suꝑ quã ñ pluero are-¬
fiae. & congregabunt᷑ duȩ & tres ciui¬
tates in ciuitatẽ unã. ut bibant aquã &
ũ satiabunt᷑. & ñ estis reuersi ad me. dic̃ dñs.
on solũ stuporẽ dedi dentiũ in cunctis
urbib ur̃is. & indigentiã panũ in
om̃ib locis ur̃is. sed ꝓhibui a uobis im¬
brẽ cũ ad huc suꝑ essent tres menses usq
ad messẽ. quȩ appellat̾ pluuia serotina.
& agris palestinȩ aruisq sitientib uł
maxxime necessaria ẽ: ut quando her-¬
ba turger& in messẽ. & triticũ parturir&.
nimia siccitate marcescer&. Significat
autẽ uernũ tempus extremi mensis
apłilis. a quo usq ad messẽ frumenti
tres menses suꝑ sunt. maius. iunius.
uindemiã transtulert̃. Qđ si recipimꝰ.
om̃ino iuxta om̃s orientis regiones¬

Expanded text:
et pluam super civitatem unam, et super civitatem unam non pluam. Pars una rigabitur; et pars super quam non pluero, arefiet. Et congregabuntur duae et tres civitates in civitatem unam, ut bibant aquam, et non satiabuntur: et non estis reversi ad me, dicit Dominus. Non solum stuporem dedi dentium in cunctis urbibus vestris, et indigentiam panum in omnibus locis vestris; sed prohibui a vobis imbrem, cuem, quae appellatur pluvia serotina, et agris Palaestinae arvisque sitientibus vel maxime necessaria est: ut quando herba turgeret in messem et triticum parturiret, nimia siccitate aresceret. Significat autem vernum tempus extremi mensis Aprilis, a quo usque ad messem frumenti, tres menses supersunt. Maius, Junius, vindemiam transtulerunt, quod 272 si recipimus, omnino juxta Orientis o
Abbreviated transcription (Latin):
iezechiel uuã acerbã comederit. stupe¬
bunt dentes eiꝰ. ut ñ bene scripturarũ
scãrũ testimoniis abutentes. comedenteq
ea immatura & absq sua dulcedine.
ꝑdant robur dentiũ. ne possint dura
cõmolere. & in aluũ toto corpori ꝓfu¬
tura transinittere. Hunc stuporẽ den-¬
tiũ ciboꝵq penuriã dabo. & in cunctis
urbib atq in om̃ib locis ur̃is. ut pati
amini famẽ sermonis dĩ. & eius panis
qͥ de cȩlo descendit. & de qͦ in psalmis
scribit᷑. Panẽ angłoꝵ manducauit homo.
Quȩ uniuersa feci ñ ob crudelitatẽ & se¬
uitiã ut heretici calũniant᷑ truculenti
ac tristis iudicis. sed ut conuertere¬
mini ad me iuxta illud qđ scriptũ est
frustra ꝑcussi filio ᷤᷤ ur̃os. disciplinã ñ rece

Expanded text:
Ezechiel , uvam acerbam comederit, stupebunt dentes ejus: ut non bene Scripturarum sanctarum testimoniis abutentes, comedentesque ea immatura et absque sua dulcedine, perdant robur dentium: ne possint dura commolere, et in alvum toto corpori profutura transmittere. Hunc stuporem dentium ciborumque penuriam dabo et in cunctis urbibus, atque in omnibus locis vestris, ut patius panis qui de coelo descendit , et de quo in Psalmis scriptum est: Panem angelorum manducavit homo . Quae universa feci, non ob crudelitatem et saevitiam, ut haeretici calumniantur, truculenti et tristis judicii, sed ut converteremini ad me, juxta illud scriptum est: Frustra percussi filios vestros, disciplinam non rece
Abbreviated transcription (Latin):
in fine mensis iunii siue in mense iulio
in his ꝓuintus maximeq in iuclea
pluuias uidimꝰ. Deniq in regũ libris
ꝓ signo magno atq portento diebus
estiuis & messis orante samuele plu

Expanded text:
unii, sive in mense Julio, in his provinciis, maximeque in Judaea, pluvias vidimus. Denique in Regum libris pro signo magno atque portento diebus aestatis et messis, orante Samuele, plu
Abbreviated transcription (Latin):
tes ut rapiant. & querant a dõ escam
sibi. Querit enĩ catulus leonis non eã
predã quã possid&. quȩ suȩ est potesta¬
tis : sed ut de ecclesia xp̃i rapiat. De
quo & in abacuc scribit᷑. Escȩ eiꝰ electȩ.
Tertia pena ẽ eoꝵ quos discordia separa¬
uit ut ꝑdant alas quib sublimit̃ fereban¬
t̾. & de celis in terra corruant & teneant᷑
ab aucupe qͥ melius dicit᷑ rdey eec eoqđ

Expanded text:
tes, ut rapiant, et quaerant a Deo escam sibi . Quaerit enim catulus leonis non eam praedam, quam possidet, quae suae est potestatis; sed ut de Ecclesia Christi rapiat, de quo in Abacuc scribitur: Escae ejus electae . Tertia poena est eorum quos discordia separavit, ut perdant alas, quibus prius sublimiter ferebantur, et de coelis in terram corruant, et teneantur ab aucupe, qui melius dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
ex harena tumulos congregatos. qui
m axime in deserto & in littorib flan¬
te uento uel augent᷑ uel minuuntur :

Expanded text:
ex arena tumulos congregatos, qui maxime in deserto, et in littoribus flate vento, vel augentur, vel minuuntur, L
Abbreviated transcription (Latin):
on idem ordo est duode¬
cim prophetarũ apud
sept uaginta int̾pretes.
qui in hebraica uerita¬
te retinet᷑. Illi enĩ
secundũ amos. tertiũ micheã.
quartũ iohel. quintũ abdiam.
sextũ ionã. septimũ naum. oc¬
tauũ abacue. nonũ sophoniam.
decimũ aggeũ. undecimũ z acha¬
riã. duodecimũ malachiã. Hebrei
aut̃ post osee qui apud utrosq
primus ẽ. scđm legunt iohel.
tertiũ amos. quartũ abdiã. quin¬
tũ ionã. sextum micheã. septimũ
naum. octauũ abacue. nonum
sophoniã. decimũ aggeũ. unde¬
cimũ zachariã. duodecimũ qui &
ultimus ẽ malachiã. Et quia
semel om̃es unius uoluminis pro¬
phetas enumerauimꝰ : utile nobis
& grece & latine breuit̾ annota¬
re. Osee int̾pretat᷑ coruN. quẽ

Expanded text:
on idem ordo est duodecim prophetarum apud septuaginta interpretes, qui in Hebraica veritate retinetur. Illi enim cundum Amos, tertium Michaeam, quartum Joel, quintum Abdiam, sextum Jonam, septimum Naum, octavum Abacuc, nonum Sophoniam, decimum Aggaeum, undecimum Zachariam, duodecimum Malachiam: Hebraei autem post Osee, qui apud utrosque primus est, secundum legunt Joel, tertium Amos, quartum Abdiam, quintum Jonam, sextum Michaeam, septimum Naum, octavum Abacuc, nonum Sophoniam, decimum Aggaeum, undecimum Zachariam, duodecimum, qui et ultimus est, Malachiam. Et quia semel omnes unius voluminis prophetas enumeravimus, utile nobis et Graece et Latine breviter annotare. Osee interpretatur σώζων, que
Abbreviated transcription (Latin):
lere. Porro qđ idumea & terrena in ter
intelligi potest: idcirco saluator repor¬
tans ad patrẽ de mundo uictoriã qͥndo
angłi conclamabant aꝑite portas pͥnci¬
pes uras & introibit rex głȩ. & in isaia
stupentes int̾rogabant. qͥs ẽ iste qͥ ascen¬
dit de edom fuluida ueste de bosor. sic
formosus in stola sua candida. & ad ipsũ
cõminꝰ loquebant᷑ qua re rubrũ est indu¬
mentũ tuũ & uestimenta tua sicut cal¬
cantiũ in tortulari. ipse loqͥt᷑ in trium¬
pho exponens palmas crucis suȩ. Torcu¬
lar calcaui soł. & de gentib ñ ẽ uir mecũ.
unt qͥ idumeã ad carnẽ referant.
mã ꝓuocari. ut mortificantes menbra
nr̃a suꝑ terrã. fornicationẽ. immunditiã.
passionẽ. eternã in xp̃o uictoriã consequam̃
Iudei frustra sõniant contra urbẽ romã
regnũq romanũ hanc fieri ꝓphetiã. &
illud qđ in isaia scriptũ est onus duma.
paululũ litterȩ apice cõmutato. ꝓ delet
legi posse Res & sonare romã. uaũ qͥppe

Expanded text:
lere. Porro quia Idumaea et terrena interpruoque 366 intelligi potest: idcirco Salvator reportans ad Patrem de mundo victoriam, quando Angeli conclamabant: Aperite portas, principes, vestras, et introibit rex gloriae . Et in Isaia stupentes interrogabant: Quis est iste qui ascendit de Edom, fulvida veste de Bosor, sic formosus in stola candida ? Et ad ipsum cominus loquebantur: Quare rubrum est indumentum tuum: et vestimenta tua sicut calcantium in torculari? Ipse loquitur in triumpho, exponens palmas crucis suae: Torcular calcavi solus, et de gentibus non est vir mecum. Sunt qui Idumaeam ad carnem referant, bra nostra super terram, fornicationem, immunditiam, passionem, aeternam in Christo victoriam consequamur. Judaei frustra somniant contra urbem Romam, regnumque Romanum hanc fieri prophetiam; et illud quod in Isaia scriptum est, Onus Duma  , paululum litterae apice commutato pro DELETH legi posse RES, et sonare Romam  : VAU quippe
Abbreviated transcription (Latin):
pulũ ad dĩ cultũ reuocare conatus est.
dũ autẽ uocat. quia sub ipso detẽ trib
captȩ sunt. Hoc hebrei autumant.
& sicut nobis ab eis traditũ est nr̃is
fideliter exposuimꝰ. Nc̃ ad nr̃a redeamꝰ.

Expanded text:
pulum ad Dei cultum revocare conatus est , pulum ad Dei cultum revocare conatus est , dum autem vocat, quia sub ipso decem tribus captae sunt. Hoc Hebraei autumant, et sicut nobis ab ipsis traditum est, nostris fideliter exposuimus. Nunc autem
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓphetis mandabatis ne ꝓphetetis. Idcir¬
co sicut plaustrũ stipulȩ uł feni onere
p̃grauatũ stridore & sonitu longe exu¬
lulat. sic & ego ur̃a peccata ultra non
sustinens & quasi stipulã tradens incen¬
dio. clamabo & dicã. Peribit fuga a ueloce.
Quẽ hebrei ieroboã filiũ nabath intelli
gunt. qui prius in egiptũ fugerat. Hic
autẽ non ipsos principes. sed domos eoꝵ
tantur. qui fuit ad bella prõptissimus.
& robustꝰ non saluabit animã suã. &
hunc amri sentiunt. & tenens arcum
nãsi qui iorã regẽ isrł sagitta ꝑcussit
dictũ putant. & uelox pedib suis non
saluabitur. Manaem intelligunt. qui
frustra festinans regi assirioꝵ dona di¬
rexerit. & ascensor equi ñ saluabit
animã suã. Hunc facee filiũ Romeliȩ
interp̾tant᷑. qͥ iuncto aram id est siro
sub rege achaz iudeȩ multa uastauit.
Ꝙ robustꝰ corde int̾ fortes nudus fugi&
in illa die dic̃ dñs. Solus osee qͥ ultimus
rex decẽ tribuũ fuit. & errantẽ po¬

Expanded text:
phetis dicebatis: Ne prophetetis. Idcirco sicut plaustrum stipulae vel feni onere praegravatum, stridore et sonitu longe exululat: sic ego peccata vestra ultra non sustinens, et quasi stipulam tradens incendio, clamabo et dicam: Peribit fuga a veloce: quem Hebraei Jeroboam filium Nabath intellgunt, qui prius in Aegyptum fugerat. Hic autem non ipsos principes, 125 sed domos eoruerpretatur, qui fuit ad bella promptissimus, « et robustus non salvabit animam suam, » hunc Amri sentiunt. « Et tenens arcum, Namsi, qui Joram regem Israel sagitta percussit, dictum putant. « Et velox pedibus suis non salvabitur, » Manahen intelligunt, qui frustra festinans regi Assyriorum dona direxit : Et ascensor equi non salvabit animam suam: hunc Phacee, filium Romeliae, interpretantur, qui juncto Aram, id est, Syro, sub rege Achaz Judaeae multa vastavit. Et robustus corde, inter fortes nudus fugiet in die illa, dicit Dominus . Solus Osee qui ultimus rex decem tribuum fuit, et errantem po
Abbreviated transcription (Latin):
iudicauit me dñs. Que cũ ita
se habeant. obsecro mi pamachi
qui om̃i arte pugnandi adũsũ
diabolũ dimicas. ut nob̾ contra
a malech pugnantib leues cũ
moyse ad dñm manus. & aduer¬
sarios isrł orationib superes.
Nuꝑ de egipto egressi sumꝰ. &
in osee pharaone submerso ru¬
brũ transiuimꝰ mare: nc̃ ꝑ ost
latã heremi uastitatẽ multo no¬
bis labore sudandũ ẽ. ut ad
septuaginta palmas & fontes
apostolicos ꝑ uenire ualeamus.
In surgat licet scorpͥio & arcu¬
ato uulnere ferire conet᷑: tu
comes itineris & ex cantator
uenenatorũ morsuum spiritu alẽ
nobis psillea exibe. Quodq sc̃ȩ
ac uenerabili paule parenti tue
polliciti sumus. pius heres suscipe:
& quic quid uel ingenio uel doc¬
trina minꝰ tua expectatione pos¬
sumꝰ : amici fauore sustenta. nec
in nobis uires consideres. sed uolun

Expanded text:
udicavit me Dominus. Quae cum ita se habeant, obsecro, mi Pammachi, qui omni arte pugnandi adversum diabolum dimicas, ut nobis contra Amalec pugnantibus leves cum Moyse ad Dominum manus, et adversarios Israel orationibus superes. Nuper de Aegypto egressi sumus, et in Osee Pharaone submerso, Rubrum transivimus mare : nunc post latam eremi vastitatem, multo nobis labore sudandum est, ut ad Septuaginta palmas et fontes apostolicos pervenire valeamus. Insurgat licet scorpio, et arcuato vulnere ferire conetur: tu comes itineris, et excantator venenatorum morsuum, spiritualem nobis ψυλλέα exhibe quodque sanctae ac venerabili Paulae parenti tuae polliciti sumus, pius haeres suscipe, et quidquid vel ingenio vel doctrina minus tua exspectatione possumus, amici favore sustenta, nec in nobis vires consideres, sed volun
Abbreviated transcription (Latin):
legit᷑ sĩa. id ẽ. eloquiũ . O. autẽ qđ
scribit᷑ ꝑ solã litterã uãu aitoi. id est
eiꝰ signũ. simulq cõmixtũ legitur
masio a suꝑiore uerbo. ħe. seccłam
lit terã plus habens. De uarietate inter¬
p̃tationis diximꝰ quȩ molesta erit ne¬
gligentib studiosis grata. ut ad sensũ
eoꝵ quȩ scripta sunt transeamꝰ.
edi stuporẽ dentib ur̃is. & ñ redistis
ad me dicit dñs. Prohibui a uob̾ ỹmbrẽ.
& plui suꝑ ciuitatẽ unã & suꝑ alterã ñ
plui. & uenerunt duȩ & tres ciuitates

Expanded text:
 eloquium. O autem, quod scribitur per solam litteram VAU, αὐτοῦ, id est, ejus, significat, simulque commixtum legitur MASIO  , a superiori verbo HE secundam litteram plus habens. De varietate interpretationis diximus, quae molesta erit negligentibus, studiosis grata: nunc ad sensum eorum, quae scripta sunt, transeamus. Dedi stuporem dentibus vestris, et non redistis ad me, dicit Dominus. Prohibui a vobis imbrem, et plui super civitatem unam, et super alteram non plui, et venerunt duae et tres civitates
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ tuũ. & nos iuxta theodotionẽ posu¬
imꝰ p̃parare in occursũ dĩ tui: Simma-¬
chus & quinta editio transtulerunt. p̃pa¬
rare ut aduerseris dõ tuo. qđ hebraice
autẽ illi sp̃m & nos dixerimꝰ uentum
qͥ hebraice uocat᷑ ruħã causa manife¬
sta est: quia hoc uerbo & uentꝰ or sp̃s ap¬
pellatur. Qđq sequit᷑ adnuntians
homini eloquiũ suũ. cunctis ita ut nos
stulert̃. adnuntians in hominib xp̃m
suũ. uerbi similitu dine & ambiguitate
decepti. Si enĩ legamꝰ xp̃m suũ qđ he
uert̃. Sin autẽ ut in hebreo ẽ. iuxta

Expanded text:
ta Theodotionem posuimus, praeparare in occursum Dei tui, Symmachus et Quinta Editio transtulerunt, praeparare ut adverseris Deo tuo: quod Hebraice autem illi spiritum, et nos dixerimus ventum, qui Hebraice vocatur RUA  , causa manifesta est, 278 quia hoc verbo et ventus et spiritus appellatur. Quodque sequitur, annuntians homini eloquium sstulerunt, annuntians in homines Christum suum: verbi similitudine et ambiguitate decepti. Si enim legamus Christum suum, verunt. Sin autem ut in Hebraeo est, juxta
Abbreviated transcription (Latin):
abrahã. Dico enĩ uob̾. potest ds̃ de lapidib
istis suscitare filios abrahã. Igit̾ & isrł
& cuncti heretici qͥ habebant opera so¬
domȩ & gomorrę subuertent᷑ ut sodoma
& gomorra. ut quasi torris raptꝰ de in¬
cendio liberent᷑. & hoc ẽ qđ in ꝓpħa legimnꝰ.
restituet᷑ sodoma in antiquũ. ut qͥ suo uitio
sodomita ẽ postquã in eo sodomȩ opera arse.¬
rint. in antiquũ restituat᷑ statum.
uappt̾ hec faciã tibi isrł. Postquã autẽ
hec fecero tibi. preparare in occursũ dĩ
suũ. faciens matutinã nebulam & gra-¬
diens suꝑ excelsa terrȩ. dñs ds̃ exercitu¬
Ropterea sic faciã tibi isrł. Uerũ tam̃
quia sic faciã tibi. p̾parare ut inuoces
dm̃ tuũ isrł. Quia ecce firmans toni¬
truũ & creans sp̃m. & annuntians in
homines xpm suũ. faciens mane nebulã.
& ascendens suꝑ excelsa terrȩ dñs ds̃.

Expanded text:
o potest Deus de lapidibus istis suscitare filios Abraham? Igitur et Israel et cuncti haeretici, quia habebant opera Sodomae et Gomorrhae, subvertuntur ut Sodoma et Gomorrha: ut quasi torris raptus de incendio liberentur. Et hoc est quod in propheta legimus: Restituetur Sodoma in antiquum : ut qui suo vitio Sodomites est, postquam in eo Sodomae opera arserint, in antiquum restituatur statum. Quapropter haec faciam tibi, Israel: postquam autem hsuum, faciens matutinam nebulam, et gradiens super excelsa terrae Dominus Deus exercituropterea sic faciam tibi, Israel: verumtamen quia sic faciam tibi, praeparare ut invoces Deum tuum, Israel. Quia ecce firmans tonitruum, et creans spiritum, et annuntians in homines Christum suum, faciens mane, et nebulam, et ascendens super excelsa t
Abbreviated transcription (Latin):
in malis ẽ. & ꝑuersa erigit᷑ iuuentute.
ne ad senectutẽ usq ꝑueniat. Equosq
tradit captiuitati. ne ꝑ p̾cipitia labant᷑
infreni. Q ascendere facit putredinem
castroꝵ in nares eoꝵ ut sua peccata cog¬
noscant. & putere sentiant. dicantq
cũ clauid. Putruerunt & corruptȩ sunt
cicatrices meȩ a facie insipientiȩ meȩ.
Cũq hec sanantis uoto fecerit. nec sic
quidẽ reuersi sunt ad eũ dic̃ dñs.
ubuerti uos sic̃ subuertit ch̃ sodomã &
gomorã. & facti estis quasi raptꝰ torris

Expanded text:
in malis est, et perversa erigitur juventa, in malis est, et perversa erigitur juventa, ne ad senectutem usque perveniat, equosque tradit captivitati, ne per praecipitia labantur inferni: et ascendere facit putredinem castrorum in nares eorum, ut sua peccata cognoscant, et putere sentiant, dicantque cum David: Putruerunt et corruptae sunt cicatrices meae a facie insipientiae meae . Cumque haec sanantis voto fecerit, nec sic quidem reversi sunt ad eum, dicit Dominus. Subverti vos sicut subvertit Deus Sodomam et Gomorrham, et facti e
Abbreviated transcription (Latin):
meo porto. & rursũ. Uiuo autẽ iã non ego.
sed uiuit in me xp̃c. Hac morte nos uiui¬
ficare uult dñs. ut morientes peccato
uiuamꝰ dõ. Morim̾ autẽ peccato. quando
mortificamꝰ menbra nr̃a suꝑ terrã. for¬
nicationẽ. inmunditiã. luxuriã. idola¬
triã & relqͣ. Legimꝰ in isaia dũ taxat
iuxta la interp̃tes. alioqͥn. in hebraico
aliter continet᷑. Misit mortẽ in iacob
& uenit suꝑisrł. Iacob uocabulũ nascen¬
tis ẽ corporis. isrł nomen benedictionis.
Quia enĩ tota nocte luctauit & uicit in
certamine. & oriente lucifero dicere
potuit cũ apostolo. nox p̃cessit dies autẽ¬
approƿin quauit . ꝓpterea isrł. & uiden¬
tis dm̃ sortitꝰ ẽ nomen. Mittit᷑ gͦ pͥmũ
mors in iacob. ut mortificemꝰ menbra
nr̃a suꝑ terrã. & ꝑ mortificationẽ men¬
broꝵ corporaliũ ueniamꝰ ad mortẽ isra¬
helis. ut omnia in nob̃ ꝑturbationũ incen
tiua moriant᷑. ꝑcutit ds̃ qͥcqͥd robustũ

Expanded text:
eo porto . Et rursum: Vivo autem jam non ego, sed vivit in me Christus . Hac morte vivificare nos vult Dominus, ut morientes peccato, vivamus Deo. Morimur autem peccato, quando mortificamus membra nostra super terram, fornicationem, immunditiam, luxuriam, idololatriam et reliqua. Leginta interpretes: alioquin in Hebraico aliter continetur: Misi mortem in Jacob, et venit super Israel . Jacob, vocabulum est nascentis corporis; Israel, nomen benedictionis. Quia enim tota nocte luctavit et vicit in certamine , et oriente lucifero 276 dicere potuit cum Apostolo: Nox praecessit, dies appropinquavit , propterea Israel, videntis Deum, sortitus est nomen. Mittitur ergo primum mors in Jacob, ut mortificemus membra nostra super terram, et per mortificationem membrorum corporalium, veniamus ad mortem Israelitiva moriantur. Percutit Deus quidquid robustum
Abbreviated transcription (Latin):
hereticoꝵ & om̃iũ peccatoꝵ. ut postquã
mortẽ miserit in uia egipti & ꝑcusserit
iuuenes eoꝵ gladio equosq consũpserit.
& ascendere fecerit putredinẽ castroꝵ
in nares eoꝵ & nec sic quidẽ reuersi fuerunit¬
ad eũ : subuertat eos sicut subuertit ds̃
sodomã & gomorrã Ꝙ cũ subuersi fue¬
rint ad similitudinẽ criminũ sodomȩ &
gomorrȩ. pessimaq in eis edificia diuinus
ignis exusserit. ipsi liberent᷑ quasi raptꝰ torrs
de incendio. & quomͦ loth sodoma ꝑeunte
seruatꝰ ẽ amittens substantiã & partẽ
corporis sui quã intelligimꝰ uxorẽ. sic isti
om̃s sodomoꝵ diuitias amittentes euadant
nudi. iuxta illud qđ in apło legimꝰ. Si
cuiꝰ opus manserit qđ suꝑ edificauit:
mercedẽ accipi&. Si cuius autẽ opus ar-
serit detrimentũ patiet᷑. ipse autẽ sal¬
uus erit sic tamen quasi ꝑ ignẽ. Qui ergo
saluat᷑ ꝑ ignẽ. quasi torris de incendio
rapit᷑. Ꝙ ad istius modi homines in euan-¬

Expanded text:
haereticorum, et omnium peccatorum, ut postquam mortem miserit in via Aegypti, et percusserit juvenes eorum gladio, equosque consumpserit, et ascendere fecerit putredinem castrorum in nares eorum, et nec sic quidem ad eum reversi fuerint, subvertat eos sicut subvertit Deus Sodomam et Gomorrham: et cum subversi fuerint, ob similitudinem criminum Sodomae et Gomorrhae, pessimaque in eis aedificia divinus ignis exusserit, ipsi liberentur quasi torris raptus de incendio. Et quomodo Lot, Sodoma pereunte, servatus est, amittens substantiam et partem corporis sui, quam intelligimus uxorem : sic omnes isti Sodomorum divitias amittentes evadant nudi, juxta illud quod in Apostolo legimus: Si cujus opus manserit quod superaedificavit, mercedem serit, detrimentum patietur: ipse autem salvus erit, sic tamen quasi per ignem . Qui ergo salvatur per ignem, quasi torris de incendio rapitur. Et ad istiusmodi homines, quos in Evan
Abbreviated transcription (Latin):
Ro eo qđ nos interp̃tati sumꝰ post quã¬
& in hebraico scriptũ ẽ eꝵ eb & aquila
tamen: in hebraico sic legimꝰ. quaꝓpt̃
tẽpore. & in nouissimis seculis ut rursũ
ab alio principio uersus incipiat. cũq
hoc facturꝰ sim tibi. preparare in occur¬
sũ dĩ tui isrł. Rursũ in eo loco ubi lxx

Expanded text:
i sumus, postquam, in Hebraico scriptum est ECEB  , et Aquila tamen; in Hebraico sic legi potest: Quatempore, et in novissimis saeculis, ut rursus ab alio principio versus incipiat: Cumque hoc facturus sim tibi, praeparare in occursum Dei tui, Israel. Rursumque in e
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝑcutiunt᷑ gladio iuuenes eoꝵ. & equos
qͦs sibi contra dĩ p̃ceptũ multiplicaue¬
rant captiuitas seua concludit. ut pu¬
tredo castroꝵ & fetor morientis exer¬
citꝰ. uiuentiũ nares impleat. Cũq &
hec fecerit ut corriper& delinquentes
&emendar& errantes. nec sic quidem
redierunt adneum dic̃ dñs.
ui non solũ eo tẽpore sed cotidie mit¬
tit mortẽ in uia ȩgipti. ut qͥ egiptiam
triuerat semitã. audiat moriens do

Expanded text:
in gladio juvenes eorum, et equos quos sibi contra Dei praeceptum multiplicaverant, captivitas saeva concludit, ut putredo castrorum et foetor morientis exercitus, viventium nares impleat. Cumque et haec fecerit, ut corriperet delinquentes, et emendaret errantes, nec sic quidem redierunt ad eum, dicit Dominus. Qui non solum illo tempore, sed quotidie mittit mortem in via Aegypti, ut qui Aegyptiam triverit semitam, audiat moriens doc
Abbreviated transcription (Latin):
ad malã partẽ referri. singulis sermo¬
nib addidit. ur̃a. ut ñ dĩ sed hereticoꝵ
eruca populata ẽ. extremaͣ penarum
om̃ium. Que ñ auolat ut locusta. & huc
illucq discurrens semesa dimittit. sed
ꝑman& perituris frugib. & tardo lapsu
pigrisq morsib uniuersa consumit.
Cũq hec passi sint. nec sic quidem ad
dnm redire uoluerunt.
isi in uos mortẽ in uia egipti. & ꝑcussi
in gladio iuuenes ur̃os usq ad capti-

Expanded text:
ad malam partem referri, singulis sermonibus addidit, vestra: ut non Dei, sed haereticorum eruca populata est, extremum poenarum omnium: quae non avolat ut locusta, et huc illuc discurrens semesa dimittit; sed permanet perituris frugibus, et tardo lapsu pigrisque morsibus universa consumit. Cumque haec passi sunt, nec sic quidem ad Dominum redire voluerunt. Misi in vos mortem in via Aegypti, percussi in gladio juvenes vestros usque ad ca
Abbreviated transcription (Latin):
incepto opere ꝑseuerans. Siue retice¬
bo inquit iudã. Non enĩ sani in¬
digent medico. sed hi qui se male
habent. Iacob uͦ qui interp̃tatur
subplantator & cotidie sub plantat
uitia atq peccata & accipit pri¬
mitiua fratris sui. & heres pat̾nȩ
possessionis est & dormit inbethel
qđ interp̃tat᷑ domꝰ dĩ: sulcos glebas¬
q confringet. ut molli sinũ iac

Expanded text:
in coepto opere perseverans. Sive: Retinein coepto opere perseverans. Sive: Retinebo, inquit, Judam. Non enim sani indigent medico, sed qui male habent . Jacob vero qui interpretatur supplantator, et quotidie supplantat vitia atque peccata, et accipit primitiva fratris sui, et haeres paternae 117 possessionis est, et dormit in Bethel, quod interpretatur domus Dei, sulcos glebasque confringet, ut molli sinu jac
Abbreviated transcription (Latin):
laborare qđ non uult. Iudas antẽ
arauit sponte sua. qr habet tẽ¬
plũ & moratur in lege: ut to¬
tȩ certatim duodecĩ trib arua
p̃parent ad serendũ. Quodq se-
sus potest. Ephraim qui conten¬
riosus est. & non uult legis onera
portare. imponã captiuitatem.
Iudã autẽ parũꝑ relinquã: et
nihil loquar ad eũ. Quicũq aũt
tã de ephraim quã de iuda mea
p̾cepta seruauerit. roborabitur
sibi & uocabitur iacob. Scd̾m a¬
nagogen hoc dici potest. qđ ephraĩ
qui eruditꝰ fuit lege dĩ ut tere¬
ret areã scripturarũ & medita¬
retur in ea die ac nocte. cępit di¬
ligere contentionẽ & uigũ legis
abicere. & contendere contra eccłas¬
ticos insubuersionẽ audientiũ.
Unde dñs eleuatã ceruicẽ & sibi
sublimia ꝓmittentẽ. uel iugo
p̃mit uel ipse transiens calcat
pedib suis. & ascendit suꝑ eum.
ut sciat habere se dnm̃. Iudas
autẽ hoc est ȩccłasticus arabit.

Expanded text:
laborare, quod non vult. Judas autem laborare, quod non vult. Judas autem arabit sponte sua: quia habet templum, et moratur in lege, ut tota certatim duodecim tribus arva praeparent ad serendum. Quodque seqsus potest: Ephraim qui contentiosus est et non vult Legis onera portare, imponam captivitatem. Judam autem parumper relinquam, et nihil loquar de eo: quicumque autem tam de Ephraim, quam de Juda mea praecepta servaverit, roborabitur sibi et vocabitur Jacob. Secundum ἀναγωγὴν hoc dici potest, quod Ephraim qui eruditus fuit in lege Dei, ut tereret aream Scripturarum, et meditaretur in ea die ac nocte, coepit diligere contentionem et jugum Legis abjicere, et contendere contra Ecclesiasticos in subversionem audientium. Unde Dominus elevatam cervicem et sibi sublimia promittentem, vel jugo premet, vel ipse transiens calcabit pedibus suis, et ascendet super eum, ut sciat se habere Dominum. Judas autem, hoc est, Ecclesiasticus arabit,
Abbreviated transcription (Latin):
me quando a dõ dr̃. sẽꝑ plagas & ad¬
uersa significat. Deniq & extermi¬
nator in ȩgypto transsisse memorat᷑.
Quia gͦ ephrai uacca uel uitula
diligit areã terere. ẽgo inquit tran-¬
siui suꝑ pulchritudinẽ colli eiꝰ. &
tum̃tes ceruicũ thoros iugo impo¬
sito edomui. Quid memorẽ legis
iugũ : Ipse ascendi suꝑ eã. Et me
ita labore laborante. iudas hoc est
duȩ trib cȩperunt arua scindere
uomere. & in sulcos terrã declina-¬
re. Portante autẽ iugũ ephraim.
& arante iuda. confregit sibi sulcoᷤᷤ
iacob. Hic iacob ad distinctionem
glebas frangere terrãq cõminuere.
ut emollita recipiat sementẽ. & fae¬
cunda post modicũ seges pullulet.
Pro tͬitura uel area contentionẽ lut
transtulerunt. Et est sensus. Quia
ephraim non uult legis iugũ reci¬
pere. ego transibo & ascendam suꝑ
pulc hritudinẽ colli eiꝰ. ut discat
contentiosa uacca atq lasciuienᷤ

Expanded text:
me quando a Deo dicitur, semper plagas et adme quando a Deo dicitur, semper plagas et adversa significat. Denique et exterminator in Aegypto transisse memoratur. Quia ergo Ephraim vacca vel vitula 116 diligit aream terere, ego, inquit, transivi super pulchritudinem colli ejus, et tumentes cervicum toros jugo imposito edomui. Quid memorem Legis jugum? ipse ascendi super eam, et me ita laborante, Judas, hoc est, duae tribus coeperunt arva scindere vomere, et in sulcos terram reclinare. Portante autem jugum Ephraim, et arante Juda, confregit sibi sulcos Jacob. Hic Jacob ad distinctionem . rastris glebas frangere, terramque comminuere: ut emollita recipiat sementem, et fecunda post modicum seges pullulet. Pro tritura, vel area, contentionem Septuaginta transtulerunt, et est sensus: Quia Ephraim non vult Legis recipere jugum, ego transibo et ascendam super pulchritudinem colli ejus: ut diseat contentiosa vacca atque lasciviens
Abbreviated transcription (Latin):
enim quod hebraice dr̃ egla id ẽ
gere contẽtionẽ. Ego autẽ ueniã
suꝑ pulchritudinẽ colli eiꝰ. suꝑ po¬
nã ephraim: reticebo iudã. robo¬
rabitur sibi iacob. Locus iste immo om̃a
quȩ hoc capitulũ sequunt᷑. magnis obscu¬
ritatib inuoluta st̃. Unde & nos qui er¬
planare conamur & prudens simul lec¬
tor attendat: ut si ñ ueritatẽ qđ dif-¬
ficillimũ est. saltim suspitionẽ ueri si¬
miliũ in uestigare ualeamꝰ. Hanc ha-¬
bet consuetudinẽ sermo diumꝰ. ut ꝑ
tropologiã & metaphorã historiae
erprimat ueritatẽ. Igit᷑ ephraimi
similis ẽ uaccȩ uel uitule. quȩ ã
iuuentute sua didicit areã terere.
& ferreoᷤᷤ orbes suꝑ aceruos segetum
trahere: ut paleę a tritico sepa¬
retur. Et ñ solũ didicit. uerũ nimia
consuetudine cępit amare qđ doc¬
ta est. Q ego inquit transiui suꝑ
pulchritudinẽ colli eiꝰ. Uerbũ he¬
braicũ abarthi id ẽ transiui. maxi¬

Expanded text:
enim quod Hebraice dicitur EGLA  enim quod Hebraice dicitur EGLA  gere contentionem: ego autem veniam super pulchritudinem colli ejus: superponam Ephraim, et reticebo Judam: roborabitur sibi Jacob. Locus iste, immo omnia quae hoc capitulum sequuntur, magnis obscuritatibus involuta sunt. Unde et nos qui explanare conamur, et prudens simul lector attendat, ut si non veritatem, quod difficillimum est, saltem suspicionem verisimilium investigare valeamus. Hanc habet consuetudinem sermo divinus, ut per tropologiam et metaphoram historiae exprimat veritatem. Igitur Ephraim similis est vaccae vel vitulae, quae a juventute sua didicit aream terere, et ferreos orbes super acervos segetum trahere, ut paleae a tritico separentur: et non solum didicit, verum nimia consuetudine coepit amare, quod docta est. Et ego, inquit, transivi super pulchritudinem colli ejus. Verbum Hebraicum ABARTHI  , id est, transivi, maxi
Abbreviated transcription (Latin):
cedentes cȩperunt esse in collib: cũ
ꝑsecutio uenerit. non eos cõp̃hendet
p̃liũ. chabolo suos impugnare nolen¬
te.Alii ita. Qm̃ ex dieb colliũ pec¬
cauit isrł & ibi stetit. & ultra ãbu¬
lare ñ potuit: nonne oportet eũ in
collib a p̾lio cõp̃hendi: Nonne
debent pugnare aduersũ eũ uri
ȩccłastici. ut illos destruant suꝑ fi¬
lios iniquitatis: Qui si fuerunt
cõp̃hensi & superati. ultra generare
non poterunt. Simulq dñs pollicet᷑.
quod corripiat eos atq erudiat. ut
cũ superati
fuerint magistri.
congregent᷑
aduersus eos discipłi
sui quos ante
decȩperant. & uide¬
ant correptionẽ ꝓpt̾ duas iniqͥtates:
quia & ęccłam fontẽ dñi de reliquert̃.
& foderunt sibi lacus contritos. spe¬
luncas scilicet hereticoꝵ qui ñ pos¬
sunt aquas id est doctrinã saluato¬
ris. & sacram̃tũ baptismi contuniere.
Arabit uidas. confringet sibi sulcos
phraĩ siue uitula siue uacca. Q¬

Expanded text:
cedentes, coeperunt esse in collibus, cum cedentes, coeperunt esse in collibus, cum persecutio advenerit, non eos comprehendet praelium, diabolo suos impugnare 115 nolente. Alii ita: Quoniam ex diebus collium peccavit Israel, et ibi stetit et ultra ambulare non potuit: nonne oportet eum in collibus a praelio comprehendi? Nonne debent pugnare adversus eum viri Ecclesiastici, ut illos destruant super filios iniquitatis? qui si fuerint comprehensi et superati, ultra generare non poterunt. Simulque Dominus pollicetur, quod corripiat eos atque erudiat, ut cum superati fuerint magistri, congregentur adversus eos discipuli sui, quos ante deceperant, et videant correptionem propter duas iniquitates, quia et Ecclesiam fontem Domini reliquerunt, et foderunt sibi lacus contritos, speluncas scilicet haereticorum, qui non possunt aquas, id est, doctrinam Salvatoris et sacramentum baptismi continerarabit Judas: confringet sibi sulcos phraim vitula sive vacca: et
Abbreviated transcription (Latin):
tis. Sed corripiã inqͥt eos atq erudiã
tota mei animi uoluntate. & congre¬
gabo ad uersus illos populoꝵ multi¬
tudinẽ: qr duas fecerunt iniquitates.
uindicando hominẽ. & dĩ sui in iuriã
negligendo. Siue duas iniquitates. qr
primũ peccauerunt inidolis michȩ.
scd̾o in uitulis iheroboã. Uel certe dudᷤ¬
De quib & iheremias loquit᷑. Duo pes¬
sima fecit popłs m̃s. Me dereliquer̃t
fontẽ aquȩ̨ uiuȩ̨. & foderunt sibi lacꝰ
contritos: qui non possunt aquas con¬
tuiere. He duȩ iniquitates contra
Adieb gͦ colliũ peccauit ifrł: quando
montes eccłȩ dereliquit. & ad colles
siue cliuos descendit hereticos. docti¬
orẽ se putans quã ȩ̨ccła est. & subli-¬
mius aliquio reperisse. Ibi stetert̃.
hoc est in errore ꝑseuerauerunt.
Quodq sequit᷑ ñ cõphendet eos in colle
p̃liũ. quidã sic interp̃tati st̃. Quia ge¬
nuert̃ filios iniquitatis. & de ȩccła re¬

Expanded text:
tis; sed corripiam, inquit, eos atque erudiam tis; sed corripiam, inquit, eos atque erudiam tota animi mei voluntate, et congregabo adversus illos populorum multitudinem, quia duas fecerunt iniquitates, vindicando hominem, et Dei sui injuriam negligendo. Sive duas iniquitates: quia primum peccaverunt in idolis Michae, secundo in vitulis Jeroboam: vel certe dude quibus et Jeremias loquitur: Duo pessima fecit populus meus: dereliquerunt fontem aquae vivae, et foderunt sibi lacus contritos, qui non possunt aquas continere . Hae duae iniquitates contra A diebus ergo collium peccavit Israel: quando montes Ecclesiae dereliquit, et ad colles, sive clivos descendit haereticos: doctiorem se putans quam Ecclesia est, et sublimius aliquid reperisse: ibi steterunt, hoc est, in errore perseveraverunt. Quodque sequitur: Non comprehendet eos in colle praelium, quidam sic interpretati sunt: quia genuerunt filios iniquitatis, et de Ecclesia re
Abbreviated transcription (Latin):
Iurta desideriũ meũ corripiã eos.
Congregabunt᷑ suꝑ eos popłrcũ cor-¬
ripientur suꝑduas iniqͥtateᷤᷤ suas. Lacr.
x quo colles sunt peccauit isrł: ibi
steter̃t. Non cõp̃hendet eos in colle
bellũ. suꝑ filios iniquitatis uenit ut
corriperet eos. Et congregabuntur
suꝑ illos popłi. qͣndo correpti fuerił
in duab iniqͥtatib suis. Ex eo die
quo uxorẽ leuitȩ turpiter atq cru¬
deliter in terfecit benianm in urbe
gabaa: peccauit mͥ om̃is isrł: non quia
stultꝰ in iuriã & scelus sanguine uin-¬
dicauit. sed qr dolore maritali ꝓsiluit
ad pugnã. & sacrilegiũ in dm̃ suũ no¬
luit uindicare. eo quod in domo michȩ
ephod & theraphim quȩ ꝓ idolis ad o¬
rabantur. neglexerit. Hic gͥ stetit isrł.
ibi suũ repressit gradũ. ne ultra am¬
bularet in uiis dñi. Idcirco ñ eos cõ¬
p̾hendet ꝓpt̃ gabaa p̾liũ siue capti¬
uitas. sic̃ ipsi putant. Ibi enĩ benefe¬
cerunt. ut ꝑsequerent᷑ filios iniqͥta¬

Expanded text:
 meum corripiam eos: congregabuntur super eos populi, cum corripientur 114 super duas iniquitates suas. LXX: Ex quo colles sunt, peccavit Israel: ibi steterunt: non comprehendit eos in colle bellum super filios iniquitatis: venit ut corriperet Al. corrumperet eos: et congregabuntur super illos populi, quando correpti fuerint in duabus iniquitatibus suis. Ex eo die quo uxorem Levitae turpiter atque crudeliter interfecit Benjamin in urbe Gabaa, peccavit mihi omnis Israel : non quia ultus est injuriam, et scelus sanguine vindicavit; sed quia dolore maritali prosilivit ad pugnam, et sacrilegium in Deum suum noluit vindicare: eo quod in domo Michae ephod et theraphim quae pro idolis adorabantur, neglexerint. Hic igitur stetit Israel: ibi suum repressit gradum, ne ultra ambularet in viis Domini: idcirco non eos comprehendet propter Gabaa praelium, sive captivitas, sicut ipsi putant; ibi enim bene fecerunt ut persequerentur filios iniquita
Abbreviated transcription (Latin):
quę nascuntur in manu teniulen¬
ti. quas ꝓuuis fecit ifrł. Dñs eñi ex¬
pectauit ut faceret uuas. & fecit
spinas siue labruscã habentẽ uuę
similitudinẽ. & amaro gustu uescen¬
tiũ ora torquentẽ. Ideo cum
iudicii tẽpus aduenerit. & fueriͣt
cuncta subuersa. dicent montib
quos prius excelsos putabant. et
magistris quandã suis. operite nos.¬
& collib cadite suꝑ nos. Sed qr in
montib posuit operite. & in collib
cadite : sacratiꝰ aliquio erplanan¬
dũ est. Montib id ẽ scĩs qui uerã
habent & ñ fictã altitudinẽ. diceã
operite nos : beati enĩ quoꝵ oꝑtę
sunt iniquitates. Q collib qui ñ
habent altitudinẽ naturalẽ. quoꝵ
sũmitatis. loquent᷑. cadite suꝑ nos.
Montes enĩ operient. & colles cadent.
Hlȩc autẽ fient p̃pauore & incredi¬
bili formidine. ꝑ quã & colles et
montes humiliabuntur.
x dieb gabaa peccauit isrł. Ibiste¬
terunt. Non cõp̃hendet eos in¬

Expanded text:
quae nascuntur in manu temulenquae nascuntur in manu temulenti, quas pro uva fecit Israel. Dominus enim exspectavit ut faceret uvas, et fecit spinas, sive labruscam habentem uvae similitudinem, et amaro gustu vescentium ora torquentem. Ideo cum judicii tempus advenerit, et fuerint cuncta subversa, dicent montibus, quos prius excelsos putabant, et magistris quondam suis, operite nos: collibusque, cadite super nos. Sed quia in montibus posuit, operite nos: et in collibus, cadite, sacratius aliquid explanandum est. Montibus, id est, sanctis qui veram habent et non fictam altitudinem, dicent: operite nos. Beati enim quorum opertae sunt iniquitates . Et collibus qui non habent altitudinem naturalem, quos summitatis, loquentur: cadite super nos: montes enim operient, et colles cadent: haec autem fient prae pavore et incredibili formidine, per quam et montes et colles humiliabuntur. Ex diebus Gabaa peccavit Israel: ibi steterunt. Non comp
Abbreviated transcription (Latin):
tib operite nos & collib cadite
suꝑ nos: mori magis optantes quã
cernere quȩ afferunt mortẽ.
ed spiritualis neqͥtiȩ samaria
quȩ se a popło dĩ diuiserat. fecit
regem suũ transire uelociter ser¬
monẽ uidelicet hereticoꝵ atq
doctrinã. quasi spumã siuecre¬
miũ suꝑ faciẽ aquę. Quoꝵ aliuo
dũ uidet᷑ repente dissoluitur. aliud
facile est tolere de aquarũ sũmi¬
tatib & in ignẽ mittere. Tales st̃
heretici spumantib ũbis tum̃tes.
& arsura p̾cepta xp̃i baptismo ac
sermonib illiꝰ cõmiscentes. quȩ om̃a
ꝑtransibunt. & u̾bia magnifica
in quib laborauert̃ qđ interp̃tat᷑
oÑ ilico disꝑgent᷑ in qͥb peccauit
isrł. Tantaq erit solitudo doc¬
trinȩ pessimȩ. ut spinȩ & tribu¬
li ascendant suꝑ aras eoꝵ. Spinaᷤᷤ
& tribulos ibi nasci ubi agrorũ
nulla cultura est. om̃ib patet.
Istȩ spinȩ sunt quȩ suffocant se¬
mentẽ & crescere non sinunt.

Expanded text:
tibus, operite nos, et collibus, cadite tibus, operite nos, et collibus, cadite super nos, mori magis optantes quam cernere quae afferunt mortem. Sed et spiritalis nequitiae Samaria, quae se a populo Dei diviserat, fecit regem suum transire velociter, sermonem videlicet haereticorum, atque doctrinam quasi spumam, sive cremium super faciem aquae, quorum aliud dum videtur, repente dissolvitur, aliud facile est tollere de aquarum summitatibus, et in ignem mittere. Tales sunt haeretici spumantibus verbis tumentes, et arsura praecepta Christi baptismati ac sermonibus illius commiscentes. Quae omnia pertransibunt, et verba magnifica in quibus laboraverunt, quod interpretatur ὢν, illico dispergentur, in quibus peccavit Israel: tantaque erit solitudo doctrinae pessimae, ut spinae et tribuli ascendant super aras eorum. Spinas et tribulos ibi nasci, ubi agrorum nulla cultura est, omnibus patet. Istae spinae sunt, quae suffocant sementem, et crescere non sinunt
Abbreviated transcription (Latin):
spuma quȩ suꝑ aquã est cito dissol¬
uitur. sic regnũ decẽ tribuũ uelo¬
citer fieͥtur. & peribunt excelsa id ẽ
ramoth. Dequib scriptũ est. Uerum¬
tamen ad huc popłs inmolabat. &
ad olebat in ercelsis. Ipsa autẽ ex¬
celsa oñ. sunt siue abeñ id ẽ idoli.
qđ in terp̾̃tat᷑ in utile. qđ idolũ &
in utile peccatũ est isrł. Dissipato
autẽ idolo & ercelsis eiꝰ. lappa &
tribulus ascendit suꝑ aras eorũ.¬
Signũ ultimȩ solitudinis. ut nepa¬
rietes quidẽ & extrema ȩdificioꝵ
uestigia relinquantur. Co tẽpore
dicent montib operite nos: & collib
cadite suꝑ nos. Quod dñs in ultimo
tẽpore captiuitatis iudaicȩ dicit ẽẽ
cõplendũ. Qc qͥd gͦ nc̃ contra decẽ
trib siue contra omnẽ dr̃ isrł.
scia mus tipicos etiã ad totũ popłm
posse transferri. ut qͣndo romani
cȩperint iherusolimã & subuerte¬
rint tẽplũ siue cũ iudicii dies ue¬
nerit ut alii suspicant᷑. dicant
magno honore metuentes mon¬

Expanded text:
spuma, quae super aquam est, cito dissolvitur: sic regnum decem tribuum velociter finietur, et peribunt excelsa, id est, BAMOTH  , de quibus scriptum est: Verumtamen adhuc populus immolabat et adolebat in excelsis . Ipsa autem excelsa ὢν sunt, sive AVEN  , id est, idoli, quod interpretatur inutile, quod idolum et inutile peccatum est Israel. Dissipato autem idolo et excelsis ejus. Lappa et tribulus ascendet super aras eoruSignum ultimae solitudinis, ut ne parietes quidem et extrema aedificiorum vestigia relinquantur. Eo tempore, dicent montibus, operite nos, et collibus, cadite super nos. Quod Dominus in ultimo tempore captivitatis Judaicae dicit esse complendum. Quidquid ergo nunc contra decem tribus, sive contra omnem dicitur Israel, sciamus τυπικῶς etiam ad totum populum posse transferri, ut quando Romani ceperint Jerusalem, et subverterint templum, sive cum judicii dies venerit, ut alii suspicantur, 113 dicant magno horrore metuentes, mon
Abbreviated transcription (Latin):
citatus est furor m̃s suꝑ eos. Usqqͦ
non poterunt emundari in isrł:
Et hoc artifex fecit. & non est ds̃:
qr seducens erat uitulus tuus sama
Neo loco in quo nos posuimꝰ sria.
tib siue conuersis. Symmachus in¬
constans uel instabile. id ẽ aratac

Expanded text:
citatus est furor meus super eos: usquequo citatus est furor meus super eos: usquequo non poterunt emundari in Israel? et hoc artifex fecit, et non est Deus: quia seducens erat vitulus tuus, Samaria. In eo loco, in quo nos posuimus tibus, sive conversis: Symmachus, inconstans, vel instabile, id est
Abbreviated transcription (Latin):
co uenit. qr p̾uaricati sunt fedus eiꝰ
& legẽ dĩ reliquerunt & sine causa
inuocant eũ & dicunt ds̃ m̃s es. & cog¬
nouimꝰ te. nos qui uocamur isrł cer¬
nentes dnm. & uocamur nomine xp̃i¬
ano. frustra inquit haec faciunt.
cũ ipsi sibi reges constituerint. et
contra meã fecerint uoluntatem.
& principes habeant ad uersarios
meos quos ego nescio. qr mei notitiã
non merentur. Argentũ qͦq suũ
& aurũ quic quid habere potͥerant
naturaliter sermonis ac sensus. uer
terunt in idola quȩ de suo corde
finxerunt. ac uerterunt non ut
interirent : sed qr uerterunt. ideo
interierunt. Neq enĩ hac ratio¬
ne fecerunt ut perirent. sed quia
fecerunt: id circo perierunt.
roiectus est intulus tuus sama¬
ria. Iratus est furor m̃s in eos. Usq qͦ
non poterunt emundaris Quia
ex isrł & ipse est. Artifex fecit
illũ. & non est ds̃. qm̃ in aranearũ
telas erit uitul samariae. Latr.
Roice uitulũ tuũ samaria. con¬

Expanded text:
co venit, quia praevaricati sunt foedus ejus, co venit, quia praevaricati sunt foedus ejus, et legem Dei dereliquerunt: invocant eum, et dicunt: Deus meus es, et cognovimus te, nos qui vocamur Israel, cernentes Deum, et vocamur nomine Christiano. Frustra, inquit, haec faciunt, cum ipsi sibi reges constituerint, et contra meam fecerint voluntatem, et principes habeant adversarios meos, quos ego nescio, quia mei notitiam non merentur. Argentum quoque suum, et aurum, et quidquid habere poterant naturalterunt in idola quae de suo corde finxerunt, et verterunt non ut interirent, sed quia verterunt ideo interierunt. Neque enim hac ratione fecerunt, ut perirent; sed quia fecerunt, idcirco perierunt.t vitulus tuus, Samaria. Iratus est furor meus in eis: usquequo non poterunt emundari? quia ex Israel et ipse est: artifex fecit illud, et non est Deus: quoniam in aranearum telas erit vitulus Samariae. LXX: Projice vitulum tuum, Samaria: con
Abbreviated transcription (Latin):
hoc quod dicit ipsi regnauerunt
& non ex me: principes extitert̃
& non cognoui. etiã de iheroboã
accipi filio nabath. & de cȩteris pͥn¬
cipib qui ei in imꝑio successert̃.
Nec statim qr ds̃ salomoni iratus
regnũ eiꝰ diuidi uoluit idcirco ifrł
bene suscepit regẽ. Debuerat eñĩ
iuxta legis p̾cepta interrogare
dñm an uellet hoc fieri. Nam&
de saluatore dr̃ quod oporteat
quidẽ tradi filiũ hominis. seo uae
illi per quẽ tradendus sit. Diabo¬
lũ qui ponere cupit suꝑ astra
cęli nidũ suũ. aquilã sępissime
legimꝰ. Si exaltatus fueris ut
aquila inde detrahã te dicit
dñs. Oculus qͦq qui irridet pa¬
trem & despicit senectutẽ ma¬
tris effodietur a coruis: & deuo¬
rant eũ pulli aquilarũ. ꝑ diabo¬
lum & dȩmonss tlarũ uisionis
suȩ lumen amittens. Unde in
lege p̃cipitur. ut ñ comedamus
a quilam. Haec gͥ aquila uenit
suꝑ hereticoꝵ conciliabula. quae
quondã fuerunt domus dñi: & idcir¬

Expanded text:
hoc quod dicit: Ipsi regnaverunt, hoc quod dicit: Ipsi regnaverunt, et non ex me: principes exstiterunt, et non cognovi, etiam de Jeroboam accipi filio Nabath, et de caeteris principibus, qui ei in imperio successerunt. Nec statim, quia Deus Salomoni iratus, regnum ejus dividi voluit, idcirco Israel bene suscepit regem. Debuerat enim juxta legis praecepta interrogare Dominum, an vellet hoc fieri. Nam de Salvatore 83 dicitur: quod oporteat quidem tradi Filium hominis, sed vae illi, per quem tradendus sit . Diabolum qui ponere cupit supra astra coeli nidum suum, aquilam saepissime legimus: Si exaltatus fueris ut aquila, inde detraham te, dicit Dominus . Oculus quoque qui irridet patrem, et despicit senectutem matris, effodietur a corvis, et devorabunt eum pulli aquilarum : per diabolum ac daemones, clarum visionis suae lumen amittens. Unde in Lege praecipitur, ut non comedamus aquilam . Haec igitur aquila venit super haereticorum conciliabula, quae quondam fuerant domus Domini: et idcir