comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lelio legatisq Massimisse. cũ cãtaginẽsiũ
legatos de pace ad senatu uemẽteᷤᷤ putholiᷤᷤ
uisos inde terra uenturos ablatũ ess r̾uocãi
c̃. Celiui placuit ut cora eo de pace agẽt᷑.
q̃. fuluius gilo legatus scipionis Carta¬
ginenses Romam adduxit quib uetitis
ingredi urbem hospicium in uilla priblita
senatus ad edem bello ne datus ẽ. Orc̾em
eandem ferme quam apud scipionez ha¬
buerunt culpa õnem belli a publico con¬
silio in Anibalem uertentes eum ĩ rassu
senatꝰ non alpes modo s yberũ qͦ tͣnsg̃ssu
nͨ Romanis solu s ante ecia sagũtims
priuato consilio bellũ intulisse senatiu ac
aliud sibi mandatum esse uti peterẽt qͣ
ut in ea pace que postremo cũ coñs luctato
facta ess manere liceret cũ mor traddito
a patrib potestatem interrogadi siqͥs qͥd
uellet legatos pretor fecissi semor̃sq qui
federib interfuerant alia alii introgarẽt
non menimisse ꝑ Etatem ⁊ eĩm ões feme

Expanded text:
Laelio legatisque Masinissae cum Carthaginiensium legatos de pace ad senatum uenientes Puteolis uisos inde terra uenturos allatum esset, reuocari C. Laelium placuit ut coram eo de pace ageretur. Q. Fuluius Gillo legatus Scipionis Carthaginienses Romam adduxit; quibus uetitis ingredi urbem hospitium in uilla publica, senatus ad aedem Bellonae datus est. orationem eandem ferme quam apud Scipionem habuerunt, culpam omnem belli a publico consilio in Hannibalem uertentes: eum iniussu senatus non Alpes modo sed Hiberum quoque transgressum, nec Romanis solum sed ante etiam Saguntinis priuato consilio bellum intulisse; senatui ac ; itaque nihil aliud sibi mandatum esse uti peterent quam ut in ea pace quae postremo cum C. Lutatio facta esset manere liceret. cum more tradito a patribus potestatem interrogandi, si quis quid uellet, legatos praetor fecisset, senioresque qui foederibus interfuerant alia alii interrogarent, nec meminisse se per aetatem—etenim omnes ferme
Abbreviated transcription (Latin):
Sex ferme onerarie puppib abst racte
Cartaginem sunt maior ꝙͣ ꝓ re leticia
s eo grauior ꝙ inter assiduas clades
ac lacrimas aĩo ꝙͣtumcũq ex ĩsperato
gaudiuz affulẜat cu eo ut appareret
Haud ꝓcul exitio fuisse Romanã classez
ni cessatum a p̃̾fectis suaꝵ Rauium
foret ⁊ scipio in tp̃e subueniss ¶Per
eosdem forte dies Cuz Leliꝰ ⁊ maassimissa
quintodecimo ferme die in Rumidiam
ꝑueniss Massessuli Regnum patẽnum
Massimisse leti ut ad Regem diu desi¬
deratum concessere. Si phas pulsis inde
p̃fectis p̃sidiisq suis uetẽs ꝯtinebut Reg̃¬
nec unꝙͣ utica quietur᷑ stimulabat egni
amore uxoris socerq ⁊ ita uiris Equisq
habundabat. Ut subiecte oculis Regis per
multos floreos anuos uiree eciam
minus harbaro ate¬

Expanded text:
sexaginta ferme onerariae puppibus abstractae sexaginta ferme onerariae puppibus abstractae Carthaginem sunt. maior quam pro re laetitia, sed eo gratior quod inter adsiduas clades ac lacrimas unum quantumcumque ex insperato gaudium adfulserat, cum eo ut appareret haud procul exitio fuisse Romanam classem ni cessatum a praefectis suarum nauium foret et Scipio in tempore subuenisset. per eosdem forte dies cum Laelius et Masinissa quinto decimo ferme die in Numidiam peruenissent, Maesulii, regnum paternum Masinissae, laeti ut ad regem diu desideratum concessere. Syphax pulsis inde praefectis praesidiisque suis uetere se continebat regno, neutiquam quieturus stimulabat aegrum amore uxor socerque, et ita uiris equisque abundabat ut subiectae oculis regni per multos florentis annos uires etiam minus barbaro at
Abbreviated transcription (Latin):
supino acti tela in locu suꝑiorẽ mictebũt
grauior ac pondere ip̃o libratior suꝑne exo¬
neratus ictus erat. Spectatorie naues ac
Le uia ip̃a nauigia que sub ostratis põtuz
ꝑ interualla excuriebant pͥmo ip̃a ⁊ alto
impetu ⁊ magnitudine rostrataꝵ obrue¬
bantur. Deinde propugnatorib quoq
Incomode erant ꝙ ꝑmixte cuz hostiumn
nauib ĩ Ibere sepe tela cogebant metuẽtes
ne ambiguo ictu suis incideret. postreõ
asẜeᷤ ferreo unto prefixi Arpagoñs uaãt
Milites punicis nauib mici in Romanas
cepti quos cu neq ip̃os neq cathenas
quib suspensi mictebantur incider pas¬
sent. ut queq retro inhibita rostrata one¬
rariaz habentez iunco ꝯtraheret scindi
iudens uincula. quib alia aliis innexa
erant seriem aliam simil pliu nauiu
trahi . ħ maxime modo lacerati qͥdez õnes
pontes ⁊ uix transilendi in secudũ õdine
Rauiu spaciu ꝓpugnatorib datũ est

Expanded text:
supino iactu, tela in locum superiorem mittebant; supino iactu, tela in locum superiorem mittebant; grauior ac pondere ipso libratior superne ex onerariis ictus erat. speculatoriae naues ac leuia alia nauigia, quae sub constratis pontium per interualla excurrebant, primo ipsae tantum impetu ac magnitudine rostratarum obruebantur; deinde propugnatoribus quoque incommodae erant quod permixtae cum hostium nauibus inhibere saepe tela cogebant metu ne ambiguo ictu suis inciderent. postremo asseres ferreo unco praefixi—harpagones uocat miles — ex Punicis nauibus inici in Romanas coepti. quos cum neque ipsos neque catenas quibus suspensi iniciebantur incidere possent, ut quaeque retro inhibita rostrata onerariam haerentem unco traheret, scindi uideres uincula quibus aliis innexa erat, seriem aliam simul plurium nauium trahi. hoc maxime modo lacerati quidem omnes pontes et uix transiliendi in secundum ordinem nauium spatium propugnatoribus datum est.
Abbreviated transcription (Latin):
qua procurrere speculatorie naues ĩ hostez
ac tuto recipi possent. Hiis raptim ꝓ tẽpore
instructis nulle ferme delecti ꝓpugnators
Longo certamine sufficerent uis ingẽs con¬
geritur. Ita parati instructiq hostium
aduentum operiebantur Cartaginenses
qui ĩ mitatura essent oĩa ꝑmixta tũbata
t repidantiu pͥmo impetu oppssisset ꝓcul¬
si terrestribus cladib atq inde ĩ mari
quidem ubi ip̃i plus poterant satis fidetes
die segni nauigatione assupto sub accasu
solis in portu tusuccmona ⁊ fri uocanti
classem appulere. Postero die sub ortuz
solis instruxere ab alto naues uelut ad
iustum preliu nauale ⁊ tanꝙ̃ exituri ꝯtra
Romanos cum diu stetissent postq̃ nichil
moueri ab hostib uiderunt tum demũ one¬
rarias agrediuntur. Erat minim cetañri
nauali simule proxime spes muros oppu¬
gnantius nauu altitudine aliq̃tũ onerũe¬
ex rostratis. Peni uana pleraq sic ponto

Expanded text:
qua procurrere speculatoriae naues in hostem qua procurrere speculatoriae naues in hostem ac tuto recipi possent. his raptim pro tempore instructis, mille ferme delecti propugnatores um ut quamuis longo certamine sufficerent uis ingens congeritur. ita parati atque intenti hostium aduentum opperiebantur. Carthaginienses, qui, si maturassent, omnia permixta turba trepidantium primo impetu oppressissent, perculsi terrestribus cladibus atque inde ne mari quidem ubi ipsi plus poterant satis fidentes, die segni nauigatione absumpto sub occasum solis in portum—Rusucmona Afri uocant— classem adpulere. postero die sub ortum solis instruxere ab alto naues uelut ad iustum proelium nauale et tamquam exituris contra Romanis. cum diu stetissent postquam nihil moueri ab hostibus uiderunt, tum demum onerarias adgrediuntur. erat res minime certamini nauali similis, proxime speciem muros oppugnantium nauium. altitudine aliquantum onerex rostratis Poeni uana pleraque, utpote
Abbreviated transcription (Latin):
Iani in Cartagmense intentꝰ occupat
relictum fugaᷤ custodu rineta ab est ab
Cartagine xu. milia fẽme passuu/ Locus
tum operib tum sua arte natura tutus.
Et quia ab Cartagine conspici et prebere
Inde cũ maxiie uallu .x. iacer̾t ꝯspecta
classis hostiuz est. uticam a Cartagme
petens. Igitur omisso opere pronũciatum
iter signaq raptim feri iussa sũt. Ceten
restitissent agili ⁊ nautico instrum apte et
armate classi naues tormenta machinãq
portantes ⁊ aut in onerariaꝵ usum uerse
aut Ita pulse ad muros ut ꝓ agẽ ac po̾tib
prebere ascensum possent. Itaq dcipio posq̃
que presidio aliis esse poterant ĩ postremaz
aciem receptis prope terra oneraĩaꝵ qͣtui¬
plicem ordinem ꝓ muro aduersus hostem
opposuit tasq ip̃as ne in tumultu pugne
turbari ordines possent malis antẽnisq
de naue in nauem traiettis ac ualid̾i fiu̾b
uelut uno inter se uinculo inligatis cõpssit

Expanded text:
iam in Carthaginem intentus occupat iam in Carthaginem intentus occupat relictum fuga custodum Tyneta—abest ab Carthagine quindecim milia ferme passuum—, locum cum operibus tum suapte natura tutum et qui et ab Carthagine conspici et praebereinde cum maxime uallum Romani iacerent, conspecta classis hostium est Uticam ab Carthagine petens. igitur omisso opere pronuntiatum iter signaque raptim ferri sunt coepta restitissent agili et nautico instrumento aptae et armatae classi naues tormenta machinasque portantes et aut in onerariarum usum uersae aut ita adpulsae muris ut pro aggere ac pontibus praebere adscensum possent? itaque Scipio, postquae praesidio aliis esse poterant in postremam aciem receptis prope terram, onerariarum quadruplicem ordinem pro muro aduersus hostem opposuit, easque ipsas, ne in tumultu pugnae turbari ordines possent, malis antennisque de naue in nauem traiectis ac ualidis funibus uelut uno inter se uinculo inligatis comprendit,
Abbreviated transcription (Latin):
nis tolerande quesunt ex agͥs necessaria
conueit. Fara mentio est pacis/ freq̃ntior
Legatoꝵ ad Anibalez arcescendu mictedõ
pars maxima classez que ad cõmeatus
excipiendos parata erat mictẽr iubent ad
oppͥmendam statõe maniu ad uticam
Incaute agentem/. forsitan eciam naualia
castra relicta cum Leui p̾sidio opssuros.
In ħ consilium maxime inclmãt legatos
tamen ad anibaleuz mictẽdos cẽsẽt qͥppe
classi ut felicissime gererentur res paͬte
aliqua leuare utice obsidionez Cãtaginẽ
ipãm qui tueatur neq imꝑatore aliũ
ꝙͣ Anibalem neq exercitu alium q
Anibalis suꝑesse. deducte ergo posto die
Naues simul ⁊ legati ĩ ytalia profecti
raptimq oĩa simulante fotuna agebantũ.
et in quo quisq cessass prodi ab se salutẽ
õmu rebatur. Ecipio graue ia spoliis
mł̃taꝵ urbiu exercitum trahe̾s captiuis
aliaq preda in uetera castra ad uticã missis

Expanded text:
nis tolerandae sunt ex agris nis tolerandae sunt ex agris conuehit. rara mentio est pacis, frequentior legatorum ad Hannibalem arcessendum mittendorum; pars maxima classem, quae ad commeatus excipiendos parata erat, mittere iubent ad opprimendam stationem nauium ad Uticam incaute agentem; forsitan etiam naualia castra relicta cum leui praesidio oppressuros. in hoc consilium maxime inclinant; legatos tamen ad Hannibalem mittendos censent: quippe classi ut felicissime geratur res, parte aliqua leuari Uticae obsidionem: Carthaginem ipsam qui tueatur neque imperatorem alium quam Hannibalem neque exercitum alium quam Hannibalis superesse. deductae ergo postero die naues, simul et legati in Italiam profecti; raptimque omnia stimulante fortuna agebantur, et in quo quisque cessasset prodi ab se salutem omnium rebatur. Scipio grauem iam spoliis multarum urbium exercitum trahens, captiuis aliaque praeda in uetera castra ad Uticam missis
Abbreviated transcription (Latin):
Celtiberoꝵ acies stabat ꝙ nͨ ĩ fuga salui
ulla ostendebatur locis ignotis neq spes
uenie ad scipionem erat q̃ bñ meritũ
de se ⁊ gente sua Mercennariis armis
in ⁊frica oppugnatum uenissent. Igͣ
circum fusis undiq hostibi alii suꝑ alios
cadentes moriebantur. Ommibq ĩ eos
uersis aliquantum ad fugam tẽporis
Syphas ⁊ has drubal p̾ceperunt fatigatoᷤ
cede duutius ꝙ̃ pugna uictores nox op¬
pressit. Postero die ecipio Leliũ massi¬
missamq cum oĩ xͦ. ⁊ Nuidico eqͥtatu
expeditisq militu ad ꝑseq̃ndos Siphacẽ
atq hasdrubalem mictit ip̃e cũ robore
exeicitꝰ uibes cura que os cãtaginen¬
sium ditioni erat partim spe pãtiz metu
partim ui subicit. ¶Cartagini qͥ demde¬
erat ingens terror / ⁊ c̃icũferẽtem arma
Scipione omnib finitimis rapti ꝑdoitis
ip̃am Cartaginem repente ag̾ssurũ c̾debãt
Itaq ⁊ muri reficiebantur ꝓpugnaculisq

Expanded text:
Celtiberum acies stabat quod nec in fuga salus Celtiberum acies stabat quod nec in fuga salus ulla ostendebatur locis ignotis neque spes ueniae ab Scipione erat, quem bene meritum de se et gente sua mercennariis armis in Africam oppugnatum euenissent. igitur circumfusis undique hostibus alii super alios cadentes obstinate moriebantur; omnibusque in eos uersis aliquantum ad fugam temporis Syphax et Hasdrubal praeceperunt. fatigatos caede diutius quam pugna uictores nox oppressit. postero die Scipio Laelium Masinissamque cum omni Romano et Numidico equitatu expeditisque militum ad persequendos Syphacem atque Hasdrubalem mittit; ipse cum robore exercitus urbes circa, quae omnes Carthaginiensium dicionis erant, partim spe, partim metu, partim ui subigit. Carthagini erat quidem ingens terror, et circumferentem arma Scipionem omnibus finitimis raptim perdomitis ipsam Carthaginem repente adgressurum credebant. itaque et muri reficiebantur propugnaculisque
Abbreviated transcription (Latin):
ire ad hostes pergit. Prio in tumulo iii¬
ferme milia distante a castris Regiis
consedit. Postero die cu equitatu ĩ magn̾o¬
ita intra uocant campos subiectos ei tumło
digressus succedendo ad hostiuz stationes
Lacescendoq leuib preliis diem assũpsit
et ꝑ insequens bidiu tumultuosis hĩc
atq illine excursionib inuioe nͥ dictu
satis dignum fecerunt. qͣtto die ĩ aciez
princeps hastaꝵ pͥma signa in subsidiis
taĩos constituit. E quitatu ytalicu ab
opposuit. Enphas hasdrubalq Niumdis
aduersꝰ ytalicu Eqͥtatum Cataginensib
contra massimissam locatis Celtibeõs in
mediam acie in aduersa signa legionu
accypere ita instructi cõcurrũt. prio ĩpetu
simul utroq cornu ⁊ Riuide ⁊ Carta¬
gmenses pulsi. Ranq Nuide maxĩa
pars agrestis Romanu Eqͥtatu neq
Cartaginenses ⁊ ip̃e nouus miles massi¬
missam recenti suꝑ cetera uictoĩa terri¬
bilem substinuere. Nudata utͥnq cõnib

Expanded text:
ire ad hostes pergit. primo in tumulo quattuor milia ferme distante ab castris regiis consedit; postero die cum equitatu in Magnos—ita uocant—campos subiectos ei tumulo degressus, succedendo ad stationes hostium lacessendoque leuibus proeliis diem absumpsit. et per insequens biduum tumultuosis hinc atque illinc excursionibus in uicem nihil dictu satis dignum fecerunt: quarto die in aciem pes post hastatorum prima signa, in subsidiis triarios constituit: equitatum Italicum ab opposuit. Syphax Hasdrubalque Numidis aduersus Italicum equitatum, Carthaginiensibus contra Masinissam locatis Celtiberos in mediam aciem aduersus signa legionum accepere. ita instructi concurrunt. primo impetu simul utraque cornua, et Numidae et Carthaginienses, pulsi; nam neque Numidae, maxima pars agrestes, Romanum equitatum neque Carthaginienses, et ipse nouus miles, Masinissam recenti super cetera uictoria terribilem sustinuere. nudata utrimque cornibus
Abbreviated transcription (Latin):
tudini Siphacis fame gentis uictoriam
suam augendo addebat Illuz ẽẽ Regez
cuius tr̃ maiestat duo potentissimi
in terris tribuere pͥp fomanꝰ cãtagniẽst̃ͥ
Ut Scipio imperator suus ad annciciam
naiugauerit has drubal penoꝵ imꝑator
nõ ipse modo ad eum in Regnu uenerit
ẜ ecia filiam eius nuptum dederit ha¬
buisse eu uno tempore ĩ potestate duce
imiꝑatores penum Romanuzq sic̃ ab
petitam. Iam tantas habuisse opes ut mas¬
simissam Regno pulsu eo ferẽ r̃degeĩt
ut uita eius fama mortis ⁊ latebͥs feroꝵ
modo in siluis rapto in uentis tegeret᷑.
Hiis ẜmonib ciraistantiu celebratus
Rex in pretoruiz ad scipionez ẽ ꝑductꝰ
Mouit ⁊ Scipionez taz fõtuna pristma
iuri presenti fortune collata. tũ recor¬
datio hospicii dextreq date ⁊ fedeĩs pu¬
blice ac priuatim uĩcti. Eadez ħ ⁊ siphaci
animuz dederunt ĩ alloquendo uictore
nam cum Scipio quid sibi uoluisset

Expanded text:
tudini Syphacis famaeque gentis uictoriam tudini Syphacis famaeque gentis uictoriam suam augendo addebat: illum esse regem cuius tantum maiestati duo potentissimi in terris tribuerint populi Romanus Carthaginiensisque ut Scipio imperator suus ad amicitiam icam nauigauerit, Hasdrubal Poenorum imperator non ipse modo ad eum in regnum uenerit sed etiam filiam ei nuptum dederit. habuisse eum uno tempore in potestate duos imperatores, Poenum Romanumque. sicut petitam. iam tantas habuisse opes ut Masinissam regno pulsum eo redegerit ut uita eius fama mortis et latebris ferarum modo in siluis rapto uiuentis tegeretur. his sermonibus circumstantium celebratus rex in praetorium ad Scipionem est perductus. mouit et Scipionem cum fortuna pristina uiri praesenti fortunae conlata, tum recordatio hospitii dextraeque datae et foederis publice ac priuatim iuncti. eadem haec et Syphaci animum dederunt in adloquendo uictore. nam cum Scipio quid sibi uoluisset
Abbreviated transcription (Latin):
in uenerem p̾ceps amore captiue uictor
captus data dextra in id qͦd petebatur
cbligande fidei in Regiam concuber secũ
quod cuz expedire nõ poss cb amorez teme¬
rarium atq impudens mutatũ ꝯsilium
nuptias in eum ipm̃ die pari repẽte iubet
Ne quid relinqueret integͥ aut selio aut
ip̃i scipioni consulendi uelut ĩ captiua
que Massimisse iam nupta foret factis
nuptiis suꝑuenit lelius ⁊ adeo nõ dissi¬
mulauit improbe a Rege factu ut pͦ
ecia cum Siphace ⁊ ceteris captuu̾ detatã
sit. uictus deinde precib massimis se
orantis ut arbitrium Regum duoꝵ
Scipionem reiceret misso Siphace ⁊ cap¬
tiuis urbes Rumidie que p̾sidiis Regiis
tenebantur/ a diuuante Massimissa r̃cipit
Siphacem in castra aduci cũ eẽt nũciatũ
omnis uelut ad spectaculu tͥumphi mus¬
titudo effusa est. precedebat ip̃e uinctus
sequebatur grex nobilium Niumdaꝵ. tũ
quantu quisq plurimũ poterat magni¬

Expanded text:
in uenerem praeceps, amore captiuae uictor in uenerem praeceps, amore captiuae uictor captus. data dextra in id quod petebatur obligandae fidei in regiam concedit. instiquod cum expedire non posset, ab amore temerarium atque impudens mutuatur consilium; nuptias in eum ipsum diem parari repente iubet ne quid relinqueret integri aut Laelio aut ipsi Scipioni consulendi uelut in captiuam quae Masinissae iam nupta foret. factis nuptiis superuenit Laelius et adeo non dissimulauit improbare se factum ut primo etiam cum Syphace et ceteris captiuis detractsit. uictus deinde precibus Masinissae orantis ut arbitrium utrius regum duorum Scipionem reiceret, misso Syphace et captiuis ceteras urbes Numidiae quae praesidiis regiis tenebantur adiuuante Masinissa recipit. Syphacem in castra adduci cum esset nuntiatum, omnis uelut ad spectaculum triumphi multitudo effusa est. praecedebat ipse uinctus; sequebatur grex nobilium Numidarum. tum quantum quisque plurimum poterat magni
Abbreviated transcription (Latin):
quesoq ꝑ Maiestatem Regiam in qͣ paulo
ante nos qͦ fiumus ꝑ gentis nuĩdaꝵ nom̃
quod tibi cum. Siphace comune fuit ꝑ huiꝰ¬
scemodi Regie deos qui te meliorib õnib
accipiant quem Siphacem hĩc miẜũt hãc
ueniam supplici des / ut quouq fẽt animꝰ
de captiua statuas / neq me in cuiusq̃. xͥ.
superbum ⁊ crudele arbitriuz ueire sinas
si nichil aliud ꝙͣ Siphatis uxor fuissem
tamen munde atq in eadem metũ africa
geniti ꝙͣ alienigene ⁊ ext̾ui fide experũ
mallem/ quid Cartaginensi ab.rͦ. qͥd filie
hasdrubalis timendum sit uides si nulla
re alia potes me morte ut uindices ab Ro¬
manoꝵ arbitrio oro obtestorq forma
cum domo dextram amplectens in id ne
cui romano tradderetur fidem exposcer̃t
propͥusq blandicies ⁊ oratio esset ꝙͣ p̾ces
nec in miẜicordiam modo prolapsus est
animus uictoris s ut genus Rumidaꝵ

Expanded text:
quaesoque per maiestatem regiam, in qua paulo quaesoque per maiestatem regiam, in qua paulo ante nos quoque fuimus, per gentis Numidarum nomen, quod tibi cum Syphace commune fuit, per huiusce regiae deos, qui te melioribus ominibus accipiant quam Syphacem hinc miserunt, hanc ueniam supplici des ut ipse quodcumque fert animus de captiua tua statuas neque me in cuiusquam Romani superbum et crudele arbitrium uenire sinas. si nihil aliud quam Syphacis uxor fuissem, tamen Numidae atque in eadem mecum Africa geniti quam alienigenae et externi fidem experiri mallem: quid Carthaginiensi ab Romano, quid filiae Hasdrubalis timendum sit uides. si nulla re alia potes, morte me ut uindices ab Romanorum arbitrio oro obtestorque.' forma que cum modo <genua modo> dextram amplectens in id ne cui Romano traderetur fidem exposceret propiusque blanditias iam oratio esset quam preces, non in misericordiam modo prolapsus est animus uictoris, sed, ut est genus Numidarum
Abbreviated transcription (Latin):
Cirtham eo uocari ad colloquiu pͥncipes
Circensium iubet s apud Ignaros Regis
casus neq que acta essent ꝓmendo. nec
minis nec suadendo ante ualu̾it ꝙͣ Rex
uintus in conspectu datus ess tum ad
spectaculum tam fedum cõploratio orta
et partim pauore menia sunt deẜta pãtim
repentino consensu grãm apud uictorez q̃rẽ¬
tium patefacte porte ⁊ massimissa p̾sidio
circa portas oportunazq meniuz dimisso
nes cui fuge pateret exitus ad Regia occu¬
panidam cito uadit. E quo intrãti ĩ ip̃o uestibłi
Lrmnine Siphonia uxor Si phacis filia hãdru¬
balis peni occũrit Et cu ĩ medio agminẽ
armatoꝵ Rassimissam Insignez tuz ãmis
tum certo habitu cõspexissi ⁊ Regem esse id
quod erat rata genib ad uoluta eius omma
quidem ut posses in nobis dii dederũt uir¬
tusꝙ ⁊ felicitas tua ẜi si captiue apud dñs
uite netisq sue uore supplic̃e mctere liaet¬
si genua si uictrix actinger dextra precor

Expanded text:
Cirtam euocari ad conloquium principes Cirtensium iubet. sed apud ignaros regis casus nec quae acta essent promendo nec minis nec suadendo ante ualuit quam rex uinctus in conspectum datus est. tum ad spectaculum tam foedum comploratio orta, et partim pauore moenia sunt deserta, partim repentino consensu gratiam apud uictorem quaerentium patefactae portae. et Masinissa praesidio circa portas opportunaque moenium dimisso ne cui fugae pateret exitus, ad regiam occupandam citato uadit equo. intranti uestibulum in ipso limine Sophoniba, uxor Syphacis, filia Hasdrubalis Poeni, occurrit; et cum in medio agmine armatorum Masinissam insignem cum armis tum cetero habitu conspexisset, regem esse, id quod erat, rata genibus aduoluta eius 'omnia quidem ut possis' inquit 'in nobis di dederunt uirtusque et felicitas tua; sed si captiuae apud dominum uitae necisque suae uocem supplicem mittere licetsi genua, si uictricem attingere dextram, precor
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ eosdez dies arma Eqͦsq dedisset et
omnez Iuuentutez affirmat exercitu
prelio cladem acceptam tum bello
Inferiorem esse qui armis uincãt. Hec
Legatis responsa ⁊ post dies paucos re¬
uersus hasdrubal ⁊ siphas copia iũxe¬
runt. I omnis exercitus fuit xxx feme
milia Armatoꝵ Scipionez uelut Iam
debellato ꝙ ad syphacein Cãtaginẽsẽq
actineret otice oppugnande int̾entu.
Ianq Machinas admouente Muris
auertit fama renitegrati belli modiciq
presidiis ad sper modo cbsidiois terra
Mariq relictis ip̃e cu robore exertitꝰ
ire ad hostes peri¬

Expanded text:
ibus per eosdem dies arma equosque dedisset, et ibus per eosdem dies arma equosque dedisset, et omnem iuuentutem adfirmat ex regno proelio cladem acceptam; eum bello inferiorem esse qui armis uincatur. haec legatis responsa, et post dies paucos rursus Hasdrubal et Syphax copias iunxerunt. is omnis exercitus fuit triginta ferme milium armatorum. Scipionem, uelut iam debellato quod ad Syphacem Carthaginiensesque attineret, Uticae oppugnandae intentum iamque machinas admouentem muris auertit fama redintegrati belli; modicisque praesidiis ad speciem modo obsidionis terra marique relictis ipse cum robore exercitus ire ad hostes per
Abbreviated transcription (Latin):
exiciabili bello patua ꝑuocabat. tercia
Romane aduersis reb constatie erat repa¬
randum exercendum Siphacẽq orandu
ne bello absisteret censebat. ħ snĩa quia
has drubal presens barchineq onmes
factiones bellu malebant uicit. Inde
diletus in urbe agrisq haberi ceptus
et ad Siphacem Legati missi sũma ope
et ipm̃ reparantemꝰ bellu su uxõ iq
nõ muliebrib blandiciis sãt potẽtibus
ad amium amantis s precib ⁊ muise¬
ricordia ualuiss plena lacͥmaꝵ chtestas
Ne patrem suuz patriaꝙ ꝑder̾t huidẽg
flaminis Cartagniem quib cast᷑ sła¬
grassent assumi sineret spem quoq
oportune oblata offerebant Legatiuii.
conquisitorib suis conducta in ypama
egregie Iuuentutis sibi accurisse ⁊ hasi¬
drubalem prope diem affore cu manu
haud quanꝙͣ contepnenda. Igͣ ñ bñigne
modo legatis respondit s⁊ ostendit ecaz
multitudinem agrestiu Niudaꝵ q̃b

Expanded text:
exitiabili bello patriam reuocabat, tertia exitiabili bello patriam reuocabat, tertia Romanae in aduersis rebus constantiae erat; reparandum exercitum Syphacemque hortandum ne bello absisteret censebat. haec sententia quia Hasdrubal praesens Barcinaeque omnes factionis bellum malebant uicit. inde dilectus in urbe agrisque haberi coeptus, et ad Syphacem legati missi, summa ope et ipsum reparantem bellum cum uxor non iam ut ante blanditiis, satis potentibus ad animum amantis, sed precibus et misericordia ualuisset, plena lacrimarum obtestans ne patrem suum patriamque proderet iisdemque flammis Carthaginem quibus castra conflagrassent absumi sineret. spem quoque opportune oblatam adferebant legati: quaconquisitoribus suis conducta in Hispania, egregiae iuuentutis, sibi occurrisse; et Hasdrubalem propediem adfore cum manu haudquaquam contemnenda. igitur non benigne modo legatis respondit, sed ostendit etiam multitudinem agrestium Numidarum qu
Abbreviated transcription (Latin):
phanti ui. capti. uiii ferro flamaq assũpti.
magnaq uis armoꝵ capta. Ea oĩa ĩꝑatõ
uulcano sacrata moendit. Hasdrubal ex
Fuga cum paucis aiffroꝵ urbem ꝓxima
petierat. Eoq ones qui suꝑerant uestigia
ducis sequentes se contulerant. Metu dem̃
ne dedẽtur Scipioni urbe excessit. Mox
eodem patentib portis Romam accepti hᷤ
quicq̃ hostile quia uduntate concesserãt
in deditionez factum. due submĩ urbes
capte directeq ea preda ⁊ qͣ cast̾s extẽsis
exigue capta erat Militi cõcessa est. Sipha
octo miliu ferme inde spatõ loco omuito
consedit. Has drubal Cartaginez cõtendit
ne quid ꝑ metum ex recẽti clade molluis
consuleretur/. quo tantus pͥmo terrore
status ut chiissa utica Cartagiem
crederent Extemplo Scipionez opp̃ssuru.
Benatum Itaq ut suffectus qd uelut ꝯsũ¬
Lare imperium apudd eos erat uocauit. ꝑbi
decernebat altera anib ad tuendam ab

Expanded text:
phanti sex capti, octo ferro flammaque absumpti. phanti sex capti, octo ferro flammaque absumpti. magna uis armorum capta; ea omnia imperator Uolcano sacrata incendit. Hasdrubal ex fuga cum paucis Afrorum urbem proximam petierat, eoque omnes qui supererant uestigia ducis sequentes se contulerant; metu deinde ne dederetur Scipioni urbe excessit. mox eodem patentibus portis Romani accepti, nec quicquam hostile, quia uoluntate concesserant in dicionem, factum. duae subinde urbes captae direptaeque. ea praeda et quae castris incensis ex igne rapta erat militi concessa est. Syphax octo milium ferme inde spatio loco munito consedit; Hasdrubal Carthaginem contendit ne quid per metum ex recenti clade mollius consuleretur. quo tantus primo terror est allatus ut omissa Utica Carthaginem crederent extemplo Scipionem obsessurum. senatum itaque sufetes, quod uelut consulare imperium apud eos erat, uocauerunt. decernebat, altera Hannibalem ad tuendam ab
Abbreviated transcription (Latin):
credere ip̃i sua sponte incendiuz ortuz et
cLamor intercedere ⁊ uulnera sublatꝰ an
Ge trepidatione noctuna esset confusus
sensus uim ueri adimebat. Igitur ꝓse
quisq mermes ut quib hostile suspectu
esset omnib portis qͣ cuiq proximũ eãt
to modo que restingendo ig foret põtiates
in agmien Romanu ruebant quib cesis oĩb
preter ꝙ̃ hostili odio eciam ne quis nũcius
effugeret extemplo Sipio neglecta ut ĩ tali
tumultu castra muadit. ignibq ĩ ꝓxima
tecta coiectis effusa flama prio uelut spasa
plurib locis relux. Denide ꝑ ꝯtinua serpes
uno repente oĩa mcendio hausit. Ambusti
honores iumentaq feda pͥmu fuga deide
strage bruebant in itinera põtaꝵ quos ñ
opp̾sserat igius ferro assũpti binaq castra
die una deleta. Duçes tam̃ ambo ex tot mi
magna pars sautii afflatiq ĩcedio effuger̃t.
supra .u. milia. Multi Cartaginensium

Expanded text:
credere et ipsi sua sponte incendium ortum; et credere et ipsi sua sponte incendium ortum; et clamor inter caedem et uolnera sublatus an ex trepidatione nocturna esset confusis sensum ueri adimebat. igitur pro se quisque inermes, ut quibus nihil hostile suspectum esset, omnibus portis, qua cuique proximum erat, ea modo quae restinguendo igni forent portantes in agmen Romanum ruebant. quibus caesis omnibus praeterquam hostili odio etiam ne quis nuntius refugeret, extemplo Scipio neglectas ut in tali tumultu portas inuadit; ignibusque in proxima tecta coniectis effusa flamma primo uelut sparsa pluribus locis reluxit, dein per continua serpens uno repente omnia incendio hausit. ambusti homines iumentaque foeda primum fuga, dein strage obruebant itinera portarum. quos non oppresserat ignis ferro absumpti, binaque castra clade una deleta. duces tamen ambo et ex tot milmagna pars saucii adflatique incendio, effugeruntsupra quinque milia, multi Carthaginiensium
Abbreviated transcription (Latin):
ignesq colligere iubet. Snigłos deinde sepe¬
ratim Leliu ac massimissam dedrictos
obtestatur ut ꝙͣtum nox ꝓuidẽtie adimat
tm̃ diligenti expleant cura ⁊ se ha̾drubalẽ
punicaq castra agressuru. Ceteꝵ nõ añt
cepturum q ignem ĩ Regii castͥs ꝯpexisset
neq ea res morata diu est Naz ⁊ ꝓximis
dissipauit castris ⁊ trepidatõ q̃de quãta
nocere esset in nocturno effuso taz Late
incendio orta est. Ceteꝵ fortuitum nõ
hostilem ac bellicum ignem rati esse sine
armis ad restringendum incendiũ effusi
in armatos incidere hostes maxime Ru¬
midas ab massimissa noticia Regio castͦer
ad exitus itineꝵ ydoneis locis dispositos.
In ipis cubitulis semi sopnos hausit flam̃a.
Multi in precipiti fuga ruentes super alii
alios in angustiis portaꝵ obtriti sunt. Re¬
Lucentem Flãmam pͥmo uigiles Carta¬
ginensium deinde excitati alii noctũno
tumultu Cuz cõspexissent ab eode t̾rore

Expanded text:
ignesque conicere iubet. singulos deinde sepaignesque conicere iubet. singulos deinde separatim Laelium ac Masinissam seductos obtestatur ut quantum nox prouidentiae adimat tantum diligentia expleant curaque: se Hasdrubalem Punicaque castra adgressurum; ceterum non ante coepturum quam ignem in regiis castris conspexisset. neque ea res morata diu est; nam ut primis dissipauit castris. et trepidatio quidem quantam necesse erat in nocturno effuso tam late incendio orta est; ceterum fortuitum non hostilem ac bellicum ignem rati esse, sine armis ad restinguendum incendium effusi in armatos incidere hostes, maxime Numidas ab Masinissa notitia regiorum castrorum ad exitus itinerum idoneis locis dispositos. multos in ipsis cubilibus semisomnos hausit flamma; multi in praecipiti fuga ruentes super alios alii in angustiis portarum obtriti sunt. relucentem flammam primo uigiles Carthaginiensium, deinde excitati alii nocturno tumultu cum conspexissent, ab eodem errore
Abbreviated transcription (Latin):
uticam impouit ⁊ xx. milia militum
ad capiendum que ante tenuerat
tumulum suꝑ utica mictit simł ab eo
quod parabat in alterus pei curã ou̾tẽt
hostium ammos sinil neqͣ cu ip̃e ad
Siphacem has drubalemq profectus el̃t
Eruptio ex urbe ⁊ impetus ĩ castra sua
relicta cum Leui p̾sidio fieret. Hiis
preparatis aduocatoq cõsilio et diçere
expłoratorib iussit que comꝑta affe̾rẽt.
Massimissaq cui oĩa oĩa hostiuz nota
erant. Postremo ip̃e quid parart ĩ ꝓxia
noctem proponit tribunis ⁊ edicit ut
ubi pretorio dinusso siena cõtnusset
extemplo educerent castͥs legiones ita ut
imperauerat signa sub occasu soł efferĩ
sunt cepta. Ad primam fem̃e uigiliam
agmen explicauerunt. Media nocte septe
enim milia itineris erant modico gradu
ad castra hostiu ꝑuentum est. Ibisi pio
partez copiaꝵ lelio Massimissanz ac Nu¬
nudas actribuit ⁊ castra Siphacis inuadẽ

Expanded text:
Uticam, imponit, et duo milia militum Uticam, imponit, et duo milia militum ad capiendum quem antea tenuerat tumulum super Uticam mittit, simul ut ab eo quod parabat in alterius rei curam conuerteret hostium animos, simul ne qua, cum ipse ad Syphacem Hasdrubalemque profectus esset, eruptio ex urbe et impetus in castra sua relicta cum leui praesidio fieret. his praeparatis aduocatoque consilio et dicere exploratoribus iussis quae comperta adferrent Masinissaque, cui omnia hostium nota erant, postremo ipse quid pararet in proximam noctem proponit; tribunis edicit ut ubi praetorio dimisso signa concinuissent extemplo educerent castris legiones. ita ut imperauerat signa sub occasum solis efferri sunt coepta; ad primam ferme uigiliam agmen explicauerunt; media nocte—septem enim milia itineris erant—modico gradu ad castra hostium peruentum est. ibi Scipio partem copiarum Laelio Masinissamque ac Numidas attribuit et castra Syphacis inuadere
Abbreviated transcription (Latin):
spẽ pacis in dies
legati Romani uetitos se reuerti ad Imꝑatorẽ
arunt.nͥ. certum responsu detur ꝓinde
seu ip̃a staret iam senctencia seu cõsulẽdꝰ
hasdrubal ⁊ Cartaginenses essẽt ꝯsulẽt
tempus esse aut pacem cõponi aut bellũ
nauiter geri. Duz consulitur has drubal
et Cartaginenses ⁊ speculatores omnia
uisendi ⁊ Scipio ad operanda ea q̃ ĩ rem
erant tempus habuit ⁊ mentioñ ac spe
pacis negligentia ut fit apͦ peñ numidag
orta cauendi. Nequid hostilȩ ĩtiz paternt᷑
tandem relatuz responsuz qͥbida qͥa aniꝰ
cupere Romanus pacez uidebatur Iniqͥs
ꝑ occ̾onem adiectis que ꝑ opõtun cupiẽti
tellere inducias Sa piomi causa p̃buere
ac nunciis Regis cu relaturu se ad
consiliuz dixisse/ postero die respondit
uno frustra tendente nlli aliaz partez
esse. Ita tollit inducias ut libera fide
incepta exequerentur. Deductiꝰq nauib¬
etia uis principiu erat. Machinaq
tormentaq uelut a Mari agressurus

Expanded text:
spem pacis in dies legati Romani vetitos se reverti ad imperatorem aiunt, nisi certum responsum detur: proinde, seu ipsi staret iam sententia, . . . seu consulendus Hasdrubal et Carthaginienses essent, consuleret; tempus esse aut pacem componi aut bellum naviter geri. dum consulitur Hasdrubale Carthaginienses, et speculatores omnia uisendi et Scipio ad comparanda ea quae in rem erant tempus habuit; et ex mentione ac spe pacis neglegentia, ut fit, apud Poenos Numidamque orta cauendi ne quid hostile interim paterentur. tandem relatum responsum, quibusdam, quia nimis cupere Romanus pacem uidebatur, iniquis per occasionem adiectis, quae peropportune cupienti tollere indutias Scipioni causam praebuere; ac nuntio regis cum relaturum se ad consilium dixisset, postero die respondit se uno frustra tendente nulli alii pacem esse. ita tollit indutias ut libera fide incepta exsequeretur; deductisque nauibus—et iam ueris principium erat—machinas tormentaque, uelut a mari adgressurus
Abbreviated transcription (Latin):
Castra hostiu ꝑ occasione incendi.
Cum Legatis. quos micteret ad Sy¬
phacem Calonu loco pͥmos ordines
spectate uirtutis atq prudentie ẜuili
habitu mictebat/. qui du ĩ colloquis
Legati essent uagi ꝑ castra alius
alia aditus exitusq õs sitũ fomaq
et uniuersoꝵ castroꝵ ⁊ partium. qͣ
peni qua Rumidi haberent ꝙͣtum
Iuterualli in hasdrubal ac Regia cast
essent specularentur. morẽq sim̃l
nocerent. stationu uigiliaꝵq nocte
an inter diu oportumores insidiati
esseñt. Et inter crebra colloquia ali
atq alii de Industria quo płib õnia
nota essent mictebantur/. Cuz sepur
agitata res artiorem sp̃e pacis in diei

Expanded text:
castra hostium per occasionem incendendi. castra hostium per occasionem incendendi. cum legatis quos mitteret ad Syphacem calonum loco primos ordines spectatae uirtutis atque prudentiae seruili habitu mittebat, qui dum in conloquio legati essent uagi per castra alius alia aditus exitusque omnes, situm formamque et uniuersorum castrorum et partium, qua Poeni qua Numidae haberent, quantum interualli inter Hasdrubalis ac regia castra esset, specularentur moremque simul noscerent stationum uigiliarumque, nocte an interdiu opportuniores insidianti essent; et inter crebra conloquia alii atque alii de industria quo pluribus omnia nota essent mittebantur. cum saepius agitata res certiorem spem pacis in dies
Abbreviated transcription (Latin):
curam ex aĩo emiẜant. Si forte ia̾ sãt
amoris n uxore ex mł̃ta copia cepiss
Ab syiphace magis pacis cũ Cartaginẽ¬
sibus conditiones ut .xͥ. africa. peni
Italia. excederent. ꝙͣ si bellaretur spes
ulla desituruz afferebatur. Hec per
nuncios mag̾ equide acta credideri¬
et ita pars maior Auctores sunt qͣ
ipm̃ Siphacem ut antias ualerius
ꝓdit in castra Romana ad colloquiu
uenisse. primo eas conditiones impe¬
rator Romanus uix aurib admisit.
Postea autez cum causa ꝓbabilis sui
commneandi foret ĩ castra hostiu. mol¬
liuis eadem illa abnuere ac spez faꝙe
sepius ultro atroq agitantib rem
qrienturam ybernacula Cataginẽsu
ꝯgesta temere ex agris matia exhe¬
dificata lignea ferme tota erãt. Nu¬
mide precipue Ariuidine tecta scorea
pars maxima tectis passim nlło odme
quidam ut sine imꝑio occupatis Locis
extra fossam eciar uallũq habitabant.
Hec relata scipioni spem fecerant

Expanded text:
curam ex animo miserat, si forte iam satias curam ex animo miserat, si forte iam satias amoris in uxore ex multa copia eum cepisset. ab Syphace magis pacis cum Carthaginiensibus condiciones ut Romani Africa, Poeni Italia excederent quam, si bellaretur, spes ulla desciturum adferebatur. —haec per nuntios acta magis equidem crediderim—et ita pars maior auctores sunt—quam ipsum Syphacem, ut Antias Ualerius prodit, in castra Romana ad conloquium uenisse. — primo eas condiciones imperator Romanus uix auribus admisit; postea, ut causa probabilis suis commeandi foret in castra hostium, mollius eadem illa abnuere ac spem facere saepius ultro citroque agitantibus rem conuenturam. hibernacula Carthaginiensium, congesta temere ex agris materia exaedificata, lignea ferme tota erant. Numidae praecipue harundine textis storeaque pars maxima tectis, passim nullo ordine, quidam ut sine imperio occupatis locis extra fossam etiam uallumque habitabant. haec relata Scipioni spem fecerant
Abbreviated transcription (Latin):
ingeus arsit frussione arcus solẽ tenui
lmea amplexus est/. Circulum dem̃ ip̃m
maior solis orbis extrinsecus inclusit.
Arpiii terra Campestri in agro ĩgentez
sinum consedit/ Consulum alteri pͥmã
hostiam inmolanti cap̃ io cniis defuit
E a ꝓdigia maiorib hostiis ꝓcurata e diti
a Collegio pontificu dei quib sacrifi¬
caretur. Hiis transactis coñs. pͤtor̃sq
in ꝓuncias ꝓfecti oib tamen uelut eã
sortitis Africe cura erat seu qͥa ĩsumaz
reꝵ belliq uerti cernebant seu ut Sci¬
Ciuitas erat. Itaq nõ ex Sardima tm
sicut anteͬ dictum est s ex dicilia qͦq
genus Commeatus eo portabantur.
Nec St ĩpio illo tp̃e yemis belli opera
reniẜat/ quia młta simul undiq
euni circumstabant. uticam obsidebat
castra in conspectu hasdrubalis erant.
Cartaginenses deduxerant naues.
classem paratam instructamq ad
cõmeatus Intercipiendos habebant Inte̾
hec ne siphacis quidem reconciliandi

Expanded text:
ingens arsit; Frusinone arcus solem tenui ingens arsit; Frusinone arcus solem tenui linea amplexus est, circulum deinde ipsum maior solis orbis extrinsecus inclusit; Arpini terra campestri agro in ingentem sinum consedit; consulum alteri primam hostiam immolanti caput iocineris defuit. ea prodigia maioribus hostiis procurata; editi a collegio pontificum dei quibus sacrificaretur. his transactis consules praetoresque in prouincias profecti; omnibus tamen, uelut eam sortitis, Africae cura erat, seu quia ibi summam rerum bellique uerti cernebant seu ut Scis uersa ciuitas erat. itaque non ex Sardinia tantum, sicut ante dictum est, sed ex Sicilia quoque genus commeatus eo portabantur. nec Scipio ullo tempore hiemis belli opera remiserat, quae multa simul undique eum circumstabant. Uticam obsidebat; castra in conspectu Hasdrubalis erant; Carthaginienses deduxerant naues; classem paratam instructamque ad commeatus intercipiendos habebant. inter haec ne Syphacis quidem reconciliandi
Abbreviated transcription (Latin):
forent iudebantur aut̃ quicqͥd nudatũ
presidiis ess petituri .M. mario pͥtori
prioris anni cam totidez nauib tuenda
data est .xxx. milia militu ĩ eã classe
ex decceto patru cons. scripẜunt. Et
duas Legiones urbanas ad Incẽta belli
yspanie cu exercitib Imꝑioq uẽtibus
Imꝑatorib. L. Lentulo ⁊ l. Massilio acci¬
gesta. Pretores in prouincias ire iussi cõ
rentur ludos magnos facerent qͦs.tͣ.
malius torquatus dictator in quintu
amiu nouiss. Si eodem statu res.p̃.
staret ⁊ nouas Religiones excitabant
in animis s hominu ꝓdigia ex płibus
Locis nunciata. Aurum in Capitolio
Corui non acerasse tm̃ rostris crediti
s eciam edisse mures atii coroa̾ aura
adrosere. Circa Capuaz omnez agruz
locustaꝵ ius ingens ita ut unde adue¬
nissent paꝵ constaret compleuit ecułus
Reate cum qumq pedib natus. Anaĩe
sparsi pͥmum ignes in celo deinde fax

Expanded text:
forent, uidebantur autem quicquid nudatum forent, uidebantur autem quicquid nudatum praesidiis esset petituri, M. Marcio praetori prioris anni cum totidem nauibus tuenda data est. tria milia militum in eam classem ex decreto patrum consules scripserunt et duas legiones urbanas ad incerta belli. Hispaniae cum exercitibus imperioque ueteribus imperatoribus, L. Lentulo et L. Manlio Acigesta. praetores in prouincias ire iussi: conrentur ludos magnos facerent quos T. Manlius Torquatus dictator in quintum annum uouisset si eodem statu res publica staret. et nouas religiones excitabant in animis hominum prodigia ex pluribus locis nuntiata. aurum in Capitolio corui non lacerasse tantum rostris crediti sed etiam edisse; mures Antii coronam auream adrosere; circa Capuam omnem agrum locustarum uis ingens, ita ut unde aduenissent parum constaret, compleuit; eculeus Reate cum quinque pedibus natus; Anagniae sparsi primum ignes in caelo, dein fax
Abbreviated transcription (Latin):
est sortitus ⁊ Lucretio ꝓrogatũ impe¬
rium ut genua opidum a Maigoẽ
pene dirutu exhedificaret .p̃. Scipioi
non temporis s rei gerende fiez
donec debellatum in africam fort ꝓro¬
gatum Imperium est decretuq ut
supplicatio fieret ꝙ si is in Africa
prouinciam traieciss ut ea res salu
Et quia q̃d roboris ea ꝓuincia habu̾ãt
in africam transuectum fũãt. Et
quia ante ꝙͣ classis ex africa traicẽt
maritima oram.xiii. nouas naues
tullius secum in Siciliam dux̃. Ceter̾¬
et in sicilia ueteres refecte. Hiuic classi
Pomponius pͥoris anni pretõ ꝓrogato
Imperio p̾positus nouos milites ex ytalia
aduectos in naues imposuit parez Na¬
uiu nũm.C̃. octauio p̾tori pͥoris ani
comperari iure imperii ad tuendaz Sar¬
dime oram patres decreuerunt. Lẽtulꝰ
pretor duo milia militu dare ĩ naues
iussus ⁊ ytalie ora quia Incertu erat
quo missuri classem Cartaginenses

Expanded text:
est sortitus. et Lucretio prorogatum impeest sortitus. et Lucretio prorogatum imperium ut Genuam oppidum a Magone Poeno dirutum exaedificaret. P. Scipioni non temporis, sed rei gerendae fine, donec debellatum in Africa foret, prorogatum imperium est; decretumque ut supplicatio fieret, quod is in Africam prouinciam traiecisset, ut ea res salutet quia quod roboris ea prouincia habuerat in Africam transuectum fuerat; et quia ne qua classis ex Africa traiceretmaritimam oram, tredecim nouas naues Uillius secum in Siciliam duxit, ceterae in Sicilia ueteres refectae. huic classi M. Pomponius prioris anni praetor prorogato imperio praepositus nouos milites ex Italia aduectos in naues imposuit. parem nauium numerum Cn. Octauio praetori item prioris anni cum pari iure imperii ad tuendam Sardiniae oram patres decreuerunt; Lentulus praetor duo milia militum dare in naues iussus. et Italiae ora, quia incertum erat quo missuri classem Carthaginienses
Abbreviated transcription (Latin):
ac liguriam prouincia haberet. Cui
brutii euenissent exercitu ap̃. sẽpnio
yͣ. licimo succederet is Roa r̾uertert᷑
bello quoq bonus habitus ad cetera
quib nemo ea tempestate instructior
cuus habebatur congestis oĩb huanis
a natura fortunaq bonus nobilis idẽ
pac diues erat forma uiribq coͬporis
excellebat facundissimus habebatur
seu causa orandi seu in senatu ad po¬
pulum suadendi. ac dissiradendi locus
ess Iuris pontificii peritissimus suꝑ
hac bellice quoq laudis consolatꝰ cõpotez
fecerat qd in brutiis ꝓunicia. Idem
in Etruria atq ligurib decretu .M.
Cornelius nouo consuli traddere exer¬
citum iussus ip̃e ꝓrogatõ imꝑio gal¬
liam ꝓuintiam obtinere cu legionib
hiis quas . p̃. scribonius pͥore anno
habiuss. sortiti cons deinde ꝓuicias
cepioni bruti ⁊ ẜuilio geniõ Etriũa
euenit Tuz p̃toꝵ ꝓuincie in sortem
coniecte. Iuaris ditionem urlana petꝰ
cum duab legionib sub lucretio

Expanded text:
ac Ligures prouinciam haberet: cui Bruttii euenissent exercitum a P. Sempronio P. Licinio succederet; is Romam reuerteretur, bello quoque bonus habitus ad cetera, quibus nemo ea tempestate instructior ciuis habebatur, congestis omnibus humanis ab natura fortunaque bonis. nobilis idem ac diues erat; forma uiribusque corporis excellebat; facundissimus habebatur, seu causa oranda, seu in senatu et apud populum suadendi ac dissuadendi locus esset; iuris pontificii peritissimus; super haec bellicae quoque laudis consulatus compotem fecerat. quod in Bruttiis prouincia, idem in Etruria ac Liguribus decretum: M. Cornelius nouo consuli tradere exercitum iussus, ipse prorogato imperio Galliam prouinciam obtinere cum legionibus iis quas <L.> Scribonius priore anno habuisset. sortiti deinde prouincias: Caepioni Bruttii, Seruilio Gemino Etruria euenit. tum praetorum prouinciae in sortem coniectae. iurisdictionem urbanam Paetucum duabus legionibus—sub Sp. Lucretio
Abbreviated transcription (Latin):
armamentario mł̃tis taliui opeꝵ ãtifi¬
cibus de industria inclusis fiebãt. utice¬
sibus tanta undiq mole circũfexis in
Cartaginensi populo/. Cartaginensib
in hasdrubale/. Ita si iͥs moruss ĩ suhur
spes omuis erat s desiderio indigẽtu
auxilia tardius cũta mouebantur. has¬
drubal intentissima coqͥsitõe cu ad xn
milia peditum tria Eqͥtu ꝯfeciss. nõti
ant aduentum Siphacis castra propus
multo aduenit. Confestimq motis
a/ Cartagine castris haud ꝓcul utica
munitionibq Romanis ꝯsedit/. quoꝵ
aduentus ħ tm̃ momenti fecit ut si
experiens obsediss uticaz. abscederet
Castra yberna ⁊ ĩ ꝓmũtorio qͥd tenu
iugo continenti adherens ĩ aliquãtur
Maris spaciu extenditur coĩ uno uallo
et naualiu castra amplectitur. Iugo
medio legionu impositis castris Lafus
ad septentrionem u̾su sbducte naues
Naualesq socii tenebant meridianam

Expanded text:
armamentario multis talium operum artifiarmamentario multis talium operum artificibus de industria inclusis fiebant. Uticensibus tanta undique mole circumsessis in Carthaginiensi populo, Carthaginiensibus in Hasdrubale ita si is mouisset Syphacem, spes omnis erat; sed desiderio indigentium auxilii tardius cuncta mouebantur. Hasdrubal intentissima conquisitione cum ad triginta milia peditum, tria equitum confecisset, non tamen ante aduentum Syphacis castra propiusuitum aduenit confestimque motis a Carthagine castris, haud procul Utica munitionibusque Romanis consedit. quorum aduentus hoc tamen momenti fecit ut Sciexperiens obsedisset Uticam, abscederet castra hiberna in promunturio, quod tenui iugo continenti adhaerens in aliquantum maris spatium extenditur, communit. uno uallo et naualia et castra amplectitur; iugo medio legionum castris impositis, latus ad septentrionem uersum subductae naues naualesque socii tenebant, meridianam