comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
te praetor creatus erat. & iouis epulum fuit ludorum causa. Anno
quingentesimo quadragesimo ab urbe condita. P. sulpitio galba.C
aurelio consulibus bellum cum rege philippo initum est. paucis mensi¬
bus post pacem cartaginensibus datam. omnium primum eam rem idi¬
bus marcus. quo die tum consulatus inibatur. P. sulpitius consul retu¬
lit. senatusq decreuit ut hi consules maioribus hostus rem diuinam fa¬
cerent. quibus dus. ipsis uideretur. cum precatione ea quid sęnatus p.
lo .r. socusq ac nomini latino bene ac feliciter eueniret. secundum rem
diuinam precationemq ut de re ꝑ deq prouincus senatum consule¬
rent. Per eos dies oportune irritandis ad bellum animis & littere. ab
.M.aurelio legato &. M. ualerio leuino. propraetore allate & athe¬
niensium noua legatio uenit. quae regem ad propinquar finib siuis ni¬
ciaret. breuiq non agros modo.sed urbem indicione eius futuram ni¬

Expanded text:
te praetor creatus erat. et Iovis epulum fuit ludorum causa. anno te praetor creatus erat. et Iovis epulum fuit ludorum causa. anno quingentesimo quinquagesimo primo ab urbe condita, P. Sulpicio Galba C. Aurelio consulibus, bellum cum rege Philippo initum est, paucis mensibus post pacem Carthaginiensibus datam. omnium primum eam rem idibus Martiis, quo die tum consulatus inibatur, P. Sulpicius consul rettulit, senatusque decrevit, uti consules maioribus hostiis rem divinam facerent quibus diis ipsis videretur cum precatione ea: ‘quod senatus poRomano sociisque ac nomini Latino bene ac feliciter eveniret’; secundum rem divinam precationemque ut de re publica deque provinciis senatum consulerent. per eos dies opportune irritandis ad bellum animis et litterae ab M. Aurelio legato et M. Valerio Laevino propraetore adlatae et Atheniensium nova legatio venit, quae regem appropinquare finibus suis nuntiaret, brevique non agros modo, sed urbem etiam in dicione eius futuram, ni
Abbreviated transcription (Latin):
puscosq quod eius publicum publicae rei esset metiendo diuidendoq
crearet. sed creati. P. seruilius. quat̾. cecilius metellus .c & marcus ser¬
uili. geminis ambobus cognomen erat. L. & A. hostilius catones .P.
uillius. titus apuleius. marcus fuluius flaccus .p. elius petus. quintus
flamininus. Per eos dies proconsule elio consulum comitia habente
creati consules. P. sulpitius galba.c aurelius cocta. Praetores exin¬
de facti quintus minutius rufus. libius furius purpurio quintus ful¬
uius gilo .c. sergius plautus. Ludi romani scenici. eo anno magni¬
fice apparateq facti ab edilibus curulibus. L. ualerio flacco & tito
quintio flaminino. biduum instauratum est. frumendiq uom ingẽ¬
tem quod ex africa.p. scipio miserat quaternis aeris populo cum sũ¬
ma fide & gratia diuiserunt. & plebei ludi ter toti instaifrati ab e¬
dilibus plebis. L. apustio fullone. &. Q minutio rufo. qui ex edilita¬

Expanded text:
puloque, quod eius publicum populi Romani esset, metiendo dividendoque puloque, quod eius publicum populi Romani esset, metiendo dividendoque crearet. creati P. Servilius , Q. Caecilius Metellus , C. et M. Servilii —Geminis ambobus cognomen erat—, L. et A. Hostilii Catones, P. Villius Tappulus , M. Fulvius Flaccus , P. Aelius Paetus , T. Quinctius Flamininus . per eos dies P. Aelio consule comitia habente creati consules P. Sulpicius Galba , C. Aurelius Cotta . praetores exinde facti Q. Minucius Rufus , L. Furius Purpurio , Q. Fulvius Gillo , C. Sergius Plautus . ludi Romani scaenici eo anno magnifice apparateque facti ab aedilibus curulibus L. Valerio Flacco et L. Quinctio Flaminino; biduum instauratum est; frumentique vim ingentem, quod ex Africa P. Scipio miserat, quaternis aeris populo cum summa fide et gratia diviserunt. et plebeii ludi ter toti instaurati ab aedilibus plebi L. Apustio Fullone et Q. Minucio Rufo , qui ex aedilita
Abbreviated transcription (Latin):
quam ex sicilia. C. octauius reduceret in macedoniam traiceret. M ua¬
lerius leuinus proconsul. p̃r. missus circa uibonem duo de quadragin¬
ta nauibus ab. C. octauio acceptis. in macedoniam transmisit. ad quẽ
cum. M. aurelius legatus uenisset. edocuissetq eum quantos exercitus
quantum nauium numerum comparasset rex. & quemadmodum cir¬
ca omnis non continentis modo urbes sed etiam insulas partim ipse a¬
deundo partim per legatos conciret homines ad arma maiore conatu
romanis id capescendum bellum esse: ne cunctantibus his auderet phi¬
lippus quod pyrrhus prius ausus ex aliquanto minore regno esset. haec
scribere eadem aurelium consulibus & senatui placuit. Exitu huius
anni cum de agris ueterum militum esset relatum qui ductu atque
auspicio.P. scipionis in africa bellum perfecissent. decreuerunt patr¬
es ut .M. iunius .pr. urbis. si ei uideretur decemuiros agrosamniti. ad¬

Expanded text:
quam ex Sicilia Cn. Octavius reduceret, in Macedoniam traiceret. M. Vaquam ex Sicilia Cn. Octavius reduceret, in Macedoniam traiceret. M. Valerius Laevinus propraetor missus circa Vibonem duodequadraginta navibus ab Cn. Octavio acceptis in Macedoniam transmisit. ad quem cum M. Aurelius legatus venisset edocuissetque eum, quantos exercitus, quantum navium numerum comparasset rex, quem ad modum circa omnis non continentis modo urbes sed etiam insulas partim ipse adeundo, partim per legatos conciret homines ad arma: maiore conatu Romanis id capessendum bellum esse, ne cunctantibus iis auderet Philippus, quod Pyrrhus prius ausus ex aliquanto minore regno esset, haec scribere eadem Aurelium consulibus senatuique placuit. exitu huius anni cum de agris veterum militum relatum esset, qui ductu atque auspicio P. Scipionis in Africa bellum perfecissent, decreverunt patres, ut M. Iunius praetor urbanus, si ei videretur, decemviros agro Samniti A
Abbreviated transcription (Latin):
ant segetes. profectus. neq explorato circa. nec stationibus satis firmis
qua armate inermis atq operi intentos tutaretur positis improuiso
impetu gallorum cum frimentatoribus est circũuentus. inde pauor
fugaq etiam armatos coepit ad septem milia hominum palata per
segetes. sunt caesa. inter quos ipse. C. appius praefectus. ceteri in castra
metu compulsi. Inde sine certo duce consensu militari proxima noc¬
te. relicta magna parte rerum suarum ad consulem per saltus prope
inuios peruenere. qui nisi quod populatus est boiorum finis & cum
in caunif liguribus foedus iecit. nihil quod esset memorabile aliud in
prouintia cum gessisset. romam redut. Cum primum senatum habuit.
uniuersis postulantibus nequam prius rem ꝗͣ de philippo sociorumq que¬
relis ageret relatum extemplo est. decreuitq frequens senatus ut. P. e¬
lius consul quem uideretur ei cum imperio mitteret. qui classe accepta

Expanded text:
ant segetes—profectus neque explorato circa nec stationibus satis firmis, ant segetes—profectus neque explorato circa nec stationibus satis firmis, quae armatae inermis atque operi intentos tutarentur, positis improviso impetu Gallorum cum frumentatoribus est circumventus. inde pavor fugaque etiam armatos cepit. ad septem milia hominum palata per segetes sunt caesa, inter quos ipse C. Ampius praefectus; ceteri in castra metu compulsi. inde sine certo duce consensu militari proxima nocte relicta magna parte rerum suarum ad consulem per saltus prope invios pervenere. qui, nisi quod populatus est Boiorum finis et cum Ingaunis Liguribus foedus icit, nihil quod esset memorabile aliud in provincia cum gessisset, Romam rediit. cum primum senatum habuit, universis postulantibus, ne quam prius rem quam de Philippo ac sociorum querellis ageret, relatum extemplo est; decrevitque frequens senatus, ut P. Aelius consul quem videretur ei cum imperio mitteret, qui classe accepta,
Abbreviated transcription (Latin):
annuntiarent uictum hannibalem penosq & gratias agerent re¬
gi quod in rebus dubiis cum finitimi & iam socui romanos desere¬
rent in fide mansisset. & peterent. ut si coacti inurus. bellum aduer¬
sus philippum suscepissent. pristinum animum erga populum roma¬
num conseruaret. Fodem fere tempore. P. elius consul in gallia cũ
audisset a bohus ante suum aduentum incursiones in agros socioꝵ
factas duabus legionibus subitariis tumultus eius causa scriptis addi¬
tisq ad eas quattuor cohortibus de exercitu suo. C. appium praefec¬
tum socium hac tumultuaria manu per umbriam quam tribum sappi¬
niam uocant agrum boiorum inuadere uissit. ipse eodem aperto it¬
nere per montes duxit. Appius ingressus hostium finis primo popu¬
lationes satis prospere ac tuto fecit. delecto deinde ad castrum mutil¬
lum satis idoneo loco ad demetenda frumenta iam enim mature er¬

Expanded text:
nuntiarent victum Hannibalem Poenosque et gratias agerent renuntiarent victum Hannibalem Poenosque et gratias agerent regi, quod in rebus dubiis, cum finitimi etiam socii Romanos desererent, in fide mansisset, et peterent, ut, si coacti iniuriis bellum adversus Philippum suscepissent, pristinum animum erga populum Romanum conservaret. eodem fere tempore P. Aelius consul in Gallia, cum audisset a Boiis ante suum adventum incursiones in agros sociorum factas, duabus legionibus subitariis tumultus eius causa scriptis additisque ad eas quattuor cohortibus de exercitu suo C. Ampium . praefectum socium, hac tumultuaria manu per Umbriam, qua tribum Sapiniam vocant, agrum Boiorum invadere iussit; ipse eodem aperto itinere per montes duxit. Ampius ingressus hostium fines primo populationes satis prospere ac tuto fecit; delecto deinde ad castrum Mutilum satis idoneo loco ad demetenda frumenta—iam enim maturae er
Abbreviated transcription (Latin):
obtinuerant armis. prope nobilius. Ceterum ceptum bellum aduer¬
sus philippum decem ferme ante annis triennio prius depositum erat
cum etoli & belli & pacis fuissent causae. uacuos deinde pace punica
iam romanos & infensos philippo cum ob infidam aduersus et olos ali¬
osq regionis eiusdem socios pacem tum ob auxilia cum pecunia nuper
in africa missa hannibali penisq preces atheniensium quos agro peruas¬
tato in urbem compulerat excitauerunt ad renouandum bellum. Sub
idem fere tempus & ab attalo rege & rhodus legati uenerunt nuntiã¬
tes asiae quoq ciuitates sollicitari. his legationibus responsum est
curae asianã rem senatui fore. consultatio de macedonico bello
integra ad consules qui tunc in p̾lio cum bous erant reiecta est.
Interim ad ptholomeum egypti regem legati tres missi. C. claudi¬
us nero marcus emilius lepidus. P. sempronius tuditanus ut et

Expanded text:
obtinuerant armis, prope nobilius. ceterum coeptum bellum adverobtinuerant armis, prope nobilius. ceterum coeptum bellum adversus Philippum decem ferme ante annis triennio prius depositum erat, cum Aetoli et belli et pacis fuissent causa. vacuos deinde pace Punica iam Romanos et infensos Philippo cum ob infidam adversus Aetolos aliosque regionis eiusdem socios pacem, tum ob auxilia cum pecunia nuper in Africam missa Hannibali Poenisque preces Atheniensium, quos agro pervastato in urbem compulerat, excitaverunt ad renovandum bellum. sub idem fere tempus et ab Attalo rege et Rhodiis legati venerunt nuntiantes Asiae quoque civitates sollicitari. his legationibus responsum est curae eam rem senatui fore; consultatio de Macedonico bello integra ad consules, qui tunc in provinciis erant, reiecta est. interim ad Ptolomaeum, Aegypti regem, legati tres missi, C. Claudius Nero, M. Aemilius Lepidus , P. Sempronius Tuditanus , ut
Abbreviated transcription (Latin):
OOO IUUAT UELUT IPSE IN PAR¬
te laboris ac periculi fuerim ad finem
Selli punici peruenisse. nam et si pro¬
fitẽni ausum perscripturum res omnis
gmianas in partibus singulis tanti ope¬
ris fatigari minime conueiat tamen
um in mentẽ ueĩt tres & sexaginta an¬
nos tot enim sunt a primo punico ad secundum bellum finitum e¬
que multa uolumina occupasse mihi quam occupauerint quadringẽ¬
ti septuaginta octo anni a condita urbe ad appium claudium consu¬
lem qui primum bellum carthaginensibus intulit iam prouideo ani¬
mo uelut qui proximi litoris uadis inducti mare pedibus ingrediun¬
tur quicquid progredior in uastiorem me altitudinem ac uelut pro¬
fundam inuehi & crescere pene opus quod prima quaeq perficiendo
minui uidebatur. Pacem punicam bellum macedonicum excepit pe¬
riculo haudquaquam comparandum aut uirtute ducis aut militum
robor̃ s claritate regum antiquoꝵ uetustaq fansa gentis & magni¬
tudine imperii quo multam quondam europae maiorem partem asiae

Expanded text:
 iuvat, velut ipse in parte laboris ac periculi fuerim, ad finem belli Punici pervenisse. nam etsi profiteri ausum perscripturum res omnis manas in partibus singulis tanti operis fatigari minime conveniat, tamen, cum in mentem venit tris et sexaginta annos— tot enim sunt a primo Punico ad secundum bellum finitum— aeque multa volumina occupasse mihi, quam occupaverint quadringenti octoginta septem anni a condita urbe ad Ap. Claudium consulem, qui primum bellum Carthaginiensibus intulit, iam provideo animo, velut qui proximis litori vadis inducti mare pedibus ingrediuntur, quidquid progredior, in vastiorem me altitudinem ac velut profundum invehi, et crescere paene opus, quod prima quaeque perficiendo minui videbatur. pacem Punicam bellum Macedonicum excepit, periculo haudquaquam comparandum aut virtute ducis aut militum robore, claritate regum antiquorum vetustaque fama gentis et magnitudine imperii, quo multa quondam Europae, maiorem partem Asiae
Abbreviated transcription (Latin):
dum quid quaeq animi. quid uirium habeat. auxiliorum satis
superq habeo. sed quo plures sumus. pluribus rebus egebimus
nihil iam praeter nudum solum ager hostium habet. ad hoc
hyemps accedet ad comportandum ex longinquo difficilis.
Haec oratio primum animos omnium ad respicienda cuiq do¬
mestica mala conuertit. segnitiam inuidiam & obtrectationẽ
domi manentium aduersus militantis. libertatem difficilem
ad consensum inopiam publicam malignitatem conferendi ex
priuato. uersis itaq sub id uoluntatibus facere quod e re pub¬
lica populi r. soci orumq esse crederet. imperatori per¬
miserunt. Inde quintius adhibitis legatis tantum tribunisq
militum condiciones in quas pax cum tyranno fieret has cõ¬
scripsit. sex mensium inducia& ut essent nabidi romanisq & eip¬
ni regi & rhodus. legatos extemplo mitterent romam. titulur¬
tius & nab̾. ut pax ex auctoritate senatus confirmaretur exq

Expanded text:
dum, quid quaeque animi, quid virium habeat. auxiliorum satis dum, quid quaeque animi, quid virium habeat. auxiliorum satis superque habeo; sed quo plures sumus, pluribus rebus egebimus. nihil iam praeter nudum solum ager hostium habet, ad hoc hiems accedet ad comportandum ex longinquo difficilis. ’ haec oratio primum animos omnium ad respicienda sua cui u sque domestica mala convertit, segnitiam, invidiam et obtrectationem domi manentium adversus militantis, libertatem difficilem ad consensum, inopiam publicam, malignitatem conferendi ex privato. versis itaque subito voluntatibus faceret, quod e re publica populi Romani sociorumque esse crederet, imperatori permiserunt. inde Quinctius adhibitis legatis tantum tribunisque militum condiciones, in quas pax cum tyranno fieret, has conscripsit: sex mensium indutiae ut essent Nabidi Romanisque et Eumeni regi et Rhodiis; legatos extemplo mitterent Romam T. Quinctius et Nabis, ut pax ex auctoritate senatus confirmaretur; et
Abbreviated transcription (Latin):
tiretur. & inchoati belli uictoria successori tradenda esset. cũ
aduersus tendendo nihil moueret socios. simulando se transire
in eorum sententiam omnis in adsensum consilii sui traduxit
Bene uertat inquit. obsideamus lacedemonem. quando ita pla
cet. ceterum cum res tam lenta quam ipsi scitis oppugnatio ur¬
bium sit & obsidentibus prius saepe ꝗͣ obsessis tedium afferat. iã
nunc hoc ita proponere uos animis oportet. hibernandum cir¬
ca lacedemonis moenia esse. quae mora si laborem tantum ac
periculum haberet. ut & animis & corporibus ad sustinenda ea
parati essetis hortarer uos. nunc immpensa quoq magna eget.
in opera. in machinationes. & tormenta. quibus tanta urbs op¬
pugnanda est. in commeatus uobis in hiemem expediendos.
ltaq ne aut repente trepidetis. aut rem inchoatam turpiter de¬
stituatis scribendum ante uestris ciuitatibus censeo. exploran¬

Expanded text:
tiretur et inchoata belli victoria successori tradenda esset. cum tiretur et inchoata belli victoria successori tradenda esset. cum adversus tendendo nihil moveret socios, simulando se transire in eorum sententiam omnis in adsensum consilii sui traduxit. ‘bene vertat’ inquit, ‘obsideamus Lacedaemonem, quando ita placet; illud modo ne fallat: ceterum cum res tam lenta, quam ipsi scitis, oppugnatio urbium sit et obsidentibus prius saepe quam obsessis taedium adferat, iam nunc hoc ita proponere vos animis oportet, hibernandum circa Lacedaemonis moenia esse. quae mora si laborem tantum ac periculum haberet, ut et animis et corporibus ad sustinenda ea parati essetis, hortarer vos; nunc impensa quoque magna eget in opera, in machinationes et tormenta, quibus tanta urbs oppugnanda est, in commeatus vobis nobisque in hiemem expediendos. itaque, ne aut repente trepidetis aut rem inchoatam turpiter destituatis, scribendum ante vestris civitatibus censeo, exploran
Abbreviated transcription (Latin):
in alus ciuitatibus ad insidiandum libertati cuiium suorum in¬
citaturum. ipsius imperatoris animus ad pacem inclinatior erat
uidebat ii compulso intra moenia hoste nihil praeter obsidio¬
nem restare. eam autem fore & duturnam. non enim githe¬
um quod ipsum tamen traditum non expugnatum esset sed
lacedemonem ualidissimam urbem uiris armisq oppugnatu¬
ros. unam spem fuisse siqua admouentibus exercitum dissen¬
sio inter ipsos ac sedicio excitari posset. cum signa portis pro¬
pe inferre cernerent neminem se mouisse. Adiciebat & cum
antiocho infidam pacem. uillium legatum inde redeuntẽ
nuntiare multo maioribus ꝗͣ ante terrestribus naualibusq
copus in europam transisse. si occupasset obsidio lacedemonis¬
exercitum. quibus aliis copiis aduersus regem tam ualidum
ac potentem bellum gesturos: haec propalam dicebat. illa ta¬
cita suberat cura ne nouus consul graciam prouinciam sor¬

Expanded text:
in aliis civitatibus ad insidiandum libertati civium suorum inin aliis civitatibus ad insidiandum libertati civium suorum incitaturum. ipsius imperatoris animus ad pacem inclinatior erat. videbat enim compulso intra moenia hoste nihil praeter obsidionem restare, eam autem fore diuturnam; non enim Gytheum, quod ipsum tamen traditum, non expugnatum esset, sed Lacedaemonem, validissimam urbem viris armisque, oppugnaturos. unam spem fuisse, si qua admoventibus exercitum dissensio inter ipsos ac seditio excitari posset; cum signa portis prope inferri cernerent, neminem se movisse. adiciebat et cum Antiocho infidam pacem Villium legatum inde redeuntem nuntiare; multo maioribus quam ante terrestribus navalibusque copiis in Europam eum transisse. si occupasset obsidio Lacedaemonisexercitum, quibus aliis copiis adversus regem tam validum ac potentem bellum gesturos? haec propalam dicebat; illa tacita suberat cura, ne novus consul Graeciam provinciam sor
Abbreviated transcription (Latin):
nis suis consuleret. & referre deinde nominatim tyrannos dist¬
tum finitimarum coepit. qui deposito imperio restitutas ib.¬
tate suis non tutam modo sed etiam honoratam inter ciues sen.¬
tutem egissent. Hus dictis inuicem auditisq nox prope direme
conloquium. Postero die nauis argis secedere. ac deducer
praesidium. quod ita romanis placeret. & captiuos & perfuga
rediturum dixit. aliud siquid postularent scriptum ut ederor
petut. ut deliberare cum amicis posset. Itaq ut tiranno tem¬
pus datum ad consultandum est. & quintius sociorum etiam
principibus adhibitis. habuit consilium. maxime partis senten¬
tia erat perseuerandum in bello esse & tollendum tirannum
Nunꝗͣ aliter tutam libertatem graciae fore. satius multo fuisse
non moueri bellum aduersus eum. quam omitti motum. & ipsũ
uelut comparatam dominationem firmiorem futurum autor
iniusti imperu assumpto populo romano. Et extemplo multos

Expanded text:
nis suis consuleret; referre deinde nominatim tyrannos civitnis suis consuleret; referre deinde nominatim tyrannos civitatium finitimarum coepit, qui deposito imperio restitutaque libertate suis non tutam modo sed etiam honoratam inter civis senectutem egissent. his dictis in vicem auditisque nox prope diremit colloquium. postero die Nabis Argis se cedere ac deducere praesidium, quando ita Romanis placeret, et captivos et perfugas redditurum dixit; aliud si quid postularent, scriptum ut ederent petiit, ut deliberare cum amicis posset. ita et tyranno tempus datum ad consultandum est, et Quinctius sociorum etiam principibus adhibitis habuit consilium. maximae partis sententia erat perseverandum in bello esse et tollendum tyrannum; numquam aliter tutam libertatem Graeciae fore; satius multo fuisse non moveri bellum adversus eum quam omitti motum; et ipsum velut comprobata dominatione firmiorem futurum auctore iniusti imperii adsumpto populo Romano et exemplo multos
Abbreviated transcription (Latin):
duabus. si socios meos pro hostibus habeas. si cum hostibus te
coniungas. utrum non a te factum est: nam & me esse nudo
atq eodem iure federis quo & lacedemonem in amiciciam
nostram acceptam. socius ipse sociam nobis urbem ui atq ar¬
mis coepisti. & cum philippo hoste nostro non societatem so¬
lum. sed si dus placet. affinitatem etiam per philoclen praefec¬
tum eius pepigisti: & bellum aduersus nos gerens mare cir¬
ca maleam infestum nauibus piraticis fecisti. & plures prope
ciues romanos ꝗͣ philippus coepisti atq occidisti. tutiorq ma¬
cedoniae ora ꝗͣ promuntorium maleae commeatus ad exerci¬
tus nostros portantibus nauibus fuit. Proinde parce sic fidẽ
ac iura societatis iactare. & omissa populari oratione tanq̃ ty¬
rannus & hostis loquere: sub haec aristenus nunc monere nau
nunc etiam orare ut dum liceret dum occasio esset sibi ac folan¬

Expanded text:
duabus, si socios meos pro hostibus habeas, si cum hostibus te duabus, si socios meos pro hostibus habeas, si cum hostibus te coniungas. utrumque a te factum est; nam et Messenen, uno atque eodem iure foederis quo et Lacedaemonem in amicitiam nostram acceptam, socius ipse sociam nobis urbem vi atque armis cepisti et cum Philippo, hoste nostro, non societatem solum sed, si diis placet, adfinitatem etiam per Philoclen, praefectum eius, pepigisti et ut bellum adversus nos gerens mare circa Maleum infestum navibus piraticis fecisti et plures prope cives Romanos quam Philippus cepisti atque occidisti, tutiorque Macedoniae ora quam promunturium Maleae commeatus ad exercitus nostros portantibus navibus fuit, proinde parce, sis, fidem ac iura societatis iactare et omissa populari oratione tamquam tyrannus et hostis loquere. ’ sub haec Aristaenus nunc monere Nabim, nunc etiam orare, ut, dum liceret, dum occasio esset, sibi ac fortu
Abbreviated transcription (Latin):
dicebas. non quidem nec ipsa mediocria. sed quid ista sunt pro
hus quae a te tuisq quotidie alia super alia facinora eduntur:
exhiberes liberam contionem uel argis uel lacedemon e. si au¬
dire uiuat uerba dominationis impotentissime. crimina ut
omnia alia uetustiora omittam ꝗͣ cedem argis pithagoras is¬
te gener tuus pene in oculis meis edidit: ꝗͣ tu ipse iam cum
prope in finibus lacedemoniorum essem: agedum quos con¬
tione comprehensos omnibus audientibus tuis in custodia te
rentes quos falso lugent uiuere sciant. enĩuõ ut iam ita sint
haec quid ad uos romani: hoc tu dicas liberantibus graeciam
socus qui ut liberare possent mare traiccerunt terra mariq
gesserunt bellum. Uos tamen inquis uestramq amiciciam ac
societatem populi romani non uiolaui. quotiens uis te id ar¬
guam fecisse: sed nolo pluribus. summam rem complectar.
Quibus igitur rebus amicicia uiolatur: nempe hiis maxime

Expanded text:
dicebas, non quidem nec ipsa mediocria; sed quid ista sunt prae dicebas, non quidem nec ipsa mediocria; sed quid ista sunt prae iis, quae a te tuisque cotidie alia super alia facinora eduntur? exhibe liberam contionem vel Argis vel Lacedaemone, si audire iuvat vera dominationis impotentissimae crimina. ut alia omnia vetustiora omittam, quam caedem Argis Pythagoras iste, gener tuus, paene in oculis meis edidit? quam tu ipse, cum iam prope in finibus Lacedaemoniorum essem? age dum, quos in contione comprehensos omnibus audientibus civibus tuis te in crentes, quos falso lugent, vivere sciant. at enim, ut iam ita sint haec, quid ad vos, Romani? hoc tu dicas liberantibus Graeciam? hoc iis, qui, ut liberare possent, mare traiecerunt, terra marique gesserunt bellum? vos tamen, inquis, vestramque amicitiam ac societatem proprie non violavi. quotiens vis te id arguam fecisse? sed nolo pluribus; summam rem complectar. quibus igitur rebus amicitia violatur? nempe his maxime
Abbreviated transcription (Latin):
erat. atq in leges suas quarum modo tamꝗͣ emulus licurgi
mentionem fecisti. an ut abnaso. & bargillis praesidia philipp
deducantur curae erit nobis argos & lacedemones duas clans¬
simas urbes lumina quondam graecia sub pedibus tiuis relinqu¬
mus. quae titulum nobis libertatis graecia seruientis deforment
at enim cum philippo argiui senserunt. remittimus hoc tibi ne
nostram uicem irascaris. satis compertum habemus duorum ait
summũ trium in ea re nouitatis culpam esse. tam hercule qͣm
te tuoq praesidio arcessendo accipiendoq in arcem nihil sit pub¬
lico consilio actum. thesalos & phocensis. & locrensis consensu
omnium scimus partium philippi fuisse. tamen cum ceteram
liberauimus graeciam quid tandem censes in argiuis qui in¬
sontes publici consilu sint facturos: seruorum ad libertatẽ¬
uocatorum & egentibus hominibus agri diuisi crimina tibi obici

Expanded text:
erat atque in leges suas, quarum modo tamquam aemulus Lycurgi erat atque in leges suas, quarum modo tamquam aemulus Lycurgi mentionem fecisti. an, ut ab Iaso et Bargyliis praesidia Philippi deducantur, curae erit nobis; Argos et Lacedaemonem, duas clarissimas urbes, lumina quondam Graeciae, sub pedibus tuis relinquemus, quae titulum nobis liberatae Graeciae servientes deforment? at enim cum Philippo Argivi senserunt. remittimus hoc tibi, ne nostram vicem irascaris. satis compertum habemus duorum aut summum trium in ea re, non civitatis culpam esse, tam hercule, quam in te tuoque praesidio accersendo accipiendoque in arcem nihil est publico consilio actum. Thessalos et Phocensis et Locrensis consensu omnium scimus partium Philippi fuisse; tamen cum cetera liberavimus Graecia; quid tandem censes in Argivis, qui insontes publici consilii sint, facturos? servorum ad libertatevocatorum et egentibus hominibus agri divisi crimina tibi obici
Abbreviated transcription (Latin):
alterum ordinem in ciuitate sed peraequationem fore ad dio¬
nitates credidit. ut multi essent qui arma pro patria feraeats
pluribus ipse met egisse q̃ pro patrio sermone breuitatis fateor
& breuiter peroratum esse potuit. nihil me postꝗͣ uobiscim
stitui amiciciam cur eius uos poeniteret cõmisise: Ad haec n¬
perator romanus amicicia & societas nobis nulla tecum sed cĩ
pelope rege lacedemoniorum iusto ac legitimo facta est: cuins
uis. tyranni quoq qui postea per uim tenuerunt lacedemone
imperium quia nos bella nunc pepunica nunc gallica nunc
alia ex aliis occupauerant. usurparunt. sicut tu quoq hoc ma¬
cedonico bello fecisti. nam quidem minus conueniret. qͥ eos
qui pro libertate graeciae aduersus philippum gereremus be¬
lum. cum tyranno instituere amiciciam: & tyranno qͣ qui in
nec coepisses per fraudem. nec teneres. liberantibus omnem ꝯa¬
ciam lacedemon quoq uindicanda in antiquam libertatem

Expanded text:
alterum ordinem in civitate, sed per aequationem fortunae ac dignitatis fore credidit, ut multi essent, qui arma pro patria ferrent. pluribus me ipse egisse quam pro patria sermonis brevitate fateor; et breviter peroratum esse potuit, nihil me, postquam vobiscum institui amicitiam, cur eius vos paeniteret, commisisse.’ ad haec imperator Romanus: ‘amicitia et societas nobis nulla tecum, sed cum Pelope, rege Lacedaemoniorum iusto ac legitimo, facta est, cuius ius tyranni quoque, qui postea per vim tenuerunt Lacedaemone imperium, quia nos bella nunc Punica, nunc Gallica, nunc alia ex aliis occupaverant, usurparunt, sicut tu quoque hoc Macedonico bello fecisti. nam quid minus conveniret quam nos, qui pro libertate Graeciae adversus Philippum gereremus bellum, cum tyranno instituere amicitiam? et tyranno tam saevonec cepisses per fraudem nec teneres, liberantibus omnem Graeciam Lacedaemon quoque vindicanda in antiquam libertatem
Abbreviated transcription (Latin):
um multitudo plurima insingulos dies certamine ingenti
faciebat. His ita in choatis refectisq quassauerant muris dis¬
positisq presidus accurato iam urbis taraconem est profectus
a multis legationibus protinus in uia additur:quas partim
dato responso exitinere dimisit parti distulit tarraconem
quo omnibus suis ueteribusq sociis edixerat conuentum Et
cuncti fere qui eis hyberum incolunt populi. multiq etiam ul¬
erioris prouintiae conuenerunt. Carthaginensium duce.
primo ex in dustria famam captae carthaginis compressert
De in ut clarior reserat: ꝗͣ ur tegi ac dissimulari posset: e¬
eleuabant uerbis. Nec oppinato aduentu ac prope furto uni¬
us diei urbem unam hyspaniae interceptam. Cuius rei tam par¬
ue ex praemio elatum insolentem iuuenem in modicogau¬
dio spetiem magnae uictoriae imposuisse. At ubi appropi¬
quare tres duces tres uictores hostium exercitus audiss&

Expanded text:
rum multitudo plurima in singulos dies certamine ingenti rum multitudo plurima in singulos dies certamine ingenti faciebat. his ita incohatis refectisque quae quassata erant muri dispositisque praesidiis ad custodiam urbis, Tarraconem est profectus, a multis legationibus protinus in uia aditus, quas partim dato responso ex itinere dimisit, partim distulit Tarraconem, quo omnibus nouis ueteribusque sociis edixerat conuentum. et cuncti fere qui cis Hiberum incolunt populi, multi etiam ulterioris prouinciae conuenerunt. Carthaginiensium duces primo ex industria famam captae Carthaginis compresserunt: deinde, ut clarior res erat quam ut tegi ac dissimulari posset, eleuabant uerbis: necopinato aduentu ac prope furto unius diei urbem unam Hispaniae interceptam, cuius rei tam paruae praemio elatum insolentem iuuenem immodico gaudio speciem magnae uictoriae imposuisse: at ubi adpropinquare tres duces, tres uictores hostium exercitus audisset,
Abbreviated transcription (Latin):
mul cum eo capti erant. in naue impositis. nuntium uictoru
romam mittit. Ip̃e paucos dies quibus morari carthagine
statuerat: exercendis naualibus pedestribusq copus absũsit
Primo die legiones in armis:quatuor milium spatio decurre¬
runt. Secundo die arma curare et tergere ante tentoria ius¬
sit. Tertio die sudibus inter se in modum concurrerũt p̃pila
tisq missilibus iaculati sunt.Quarta die quies data. Quinto
iterum in armis decursum ẽ. Nunc ordinem laboris quietis¬
q quoad carthaginem morati sunt seruart̃ remigium clas¬
sis ciuesq militesq tranquillo in altum euecti agilitatem
nauium simulatis. nauibus pugnis experiebantur.Haec ex̃
urbem terra mariq: corpora simul animosq: ad bellum acue¬
rant. res.pu. ip̃a strepebat apparatu belli. Fabris omniumg¬
nerum in publica officina inclusis.data cuncta pari cura sub
ficinis. queq in armamentoĩo: quae naualibus sociorum fabro¬

Expanded text:
mul cum eo capti erant in naues sex impositis nuntium uictoriae mul cum eo capti erant in naues sex impositis nuntium uictoriae Romam mittit. ipse paucos dies quibus morari Carthagine statuerat exercendis naualibus pedestribusque copiis absumpsit. primo die legiones in armis quattuor milium spatio decurrerunt; secundo die arma curare et tergere ante tentoria iussi; tertio die rudibus inter se in modum iustae pugnae concurrerunt praepilatisque missilibus iaculati sunt; quarto die quies data; quinto iterum in armis decursum est. hunc ordinem laboris quietisque quoad Carthagine morati sunt seruarunt. remigium classicique milites tranquillo in altum euecti, agilitatem nauium simulacris naualis pugnae experiebantur. haec extra urbem terra marique corpora simul animosque ad bellum acuebant; urbs ipsa strepebat apparatu belli fabris omnium generum in publicam officinam inclusis. dux cuncta pari cura obibficinis quaeque in armamentario ac naualibus fabro
Abbreviated transcription (Latin):
pondus: orare scipionem:ut id abse donum acciperet cepe¬
runt. haud minorem eius rei aput se grãm futuram esse
affirmantes ꝗͣ redditȩ inmolatae foret uirginis. Scipio qñ
tanto opere peterent: accepturum se pollicitus. poni ante pedes
iussit. uocatoq ad sc luceio. super dotem inquit ꝗ̃ acceptu¬
rus es a socero hec tibi a me dotalia dona accedent.Aurumq: tollẽ
ac sibi hr̃e iussit. His laetus donis honoribus dimissus donum im¬
pleuit popularibus & meritis scipionis uenisse dus similim
iuuenem uincentem omnia: tum armis: tum benignitate
ac benefitus. Itaq dilectu clientium habito cum mille et
tricentis equitibus intra paucos dies ad Scipionem redit. Scipio
retentũ secum lelium dum captiuos obsides et predam ex con¬
silio eius disponeret satis omnibus compositis data quinque re
me captius Magone et quindecim fere fenatoribus: qui si¬

Expanded text:
pondus, orare Scipionem ut id ab se donum acciperet coepepondus, orare Scipionem ut id ab se donum acciperet coeperunt, haud minorem eius rei apud se gratiam futuram esse adfirmantes quam redditae inuiolatae foret uirginis. Scipio quando tanto opere peterent accepturum se pollicitus, poni ante pedes iussit uocatoque ad se Allucio 'super dotem' inquit, 'quam accepturus a socero es, haec tibi a me dotalia dona accedent'; aurumque tollere ac sibi habere iussit. his laetus donis honoribusque dimissus domum, impleuit populares laudibus meritis Scipionis: uenisse dis simillimum iuuenem, uincentem omnia cum armis, tum benignitate ac beneficiis. itaque dilectu clientium habito cum delectis mille et quadringentis equitibus intra paucos dies ad Scipionem reuertit. Scipio retentum secum Laelium, dum captiuos obsidesque et praedam ex consilio eius disponeret, satis omnibus rebus compositis, data quinquereme <et> captiuis †cum Magone et quindecim fere senatoribus qui si
Abbreviated transcription (Latin):
ceret fidem: quia ego ip̃e si frui liceret ludo aetatis presertim in
cuius sponso amori faueo.fuit sponsa tua apud me eadẽ: qua ue¬
apud soceros tuos parentesq: suos uerecundia seruata est tibi
ut in uiolatum et dignum me teq dari tibi donum posset
Hanc mercedem unam pro eomunere paciscor amicus populi
romanisis. Etsi me uirum bonum credis ec̃: qualis patrem
patruumq meum. iam ante hȩ gentes norant.Scias multos
nr̃i similes in ciuitate romana. Nec ullum in terris populũ
hodie dici posse:quem minus tibi hostem tuisq ẽẽ uelis aut
amicum uelis mal.Adolescens simul pudore gaudioq ꝑculsus
dextram scipionis tenens. deos omnes in uocare ad gratiam
ulli prose referendam:quoniam iam sibi nequaꝗͣ satis faculta¬
tis prosuo animo atq illiis erga se eẽt. parentes inde agna¬
tiq uirginis appellati:qui quoniam gratis sibi redderetur
uirgo. ad quam redimendam satis magnũ attuliss& au

Expanded text:
ceret fidem, quia ipse, si frui liceret ludo aetatis, praesertim in ceret fidem, quia ipse, si frui liceret ludo aetatis, praesertim in cuius possum amori faueo. fuit sponsa tua apud me eadem qua apud soceros tuos parentesque suos uerecundia; seruata tibi est, ut inuiolatum et dignum me teque dari tibi donum posset. hanc mercedem unam pro eo munere paciscor: amicus populo Romano sis et, si me uirum bonum credis esse quales patrem patruumque meum iam ante hae gentes norant, scias multos nostri similes in ciuitate Romana esse, nec ullum in terris hodie populum dici posse quem minus tibi hostem tuisque esse uelis aut amicum malis.' cum adulescens, simul pudore et gaudio perfusus, dextram Scipionis tenens deos omnes inuocaret ad gratiam illi pro se referendam, quoniam sibi nequaquam satis facultatis pro suo animo atque illius erga se merito esset, parentes inde cognatique uirginis appellati; qui, quoniam gratis sibi redderetur uirgo ad quam redimendam satis magnum attulissent auri
Abbreviated transcription (Latin):
pensiuis ur̃a quoq uirtus dignitasq facit. qua nec in malis
quidem oblitẽ decoris matronalis estis. Spectate de inde integri¬
tatis uiro tradidit eas tueriq haud secus uerecunde ac modes te
ꝗͣ ciuium coniuges ac matres iussit.Captiua de iñ a muliẽib
adducitur ad eum adulta uirgo adeo eximia forma ut qr¬
cumq se uerteret omnium conuerteret oculos. Scipio per¬
cunctatus patriam parentes.inter caetera accepit desponsatã
eam principi celtiberorum adolescenti. cui luceio nomen
erat. Ex templo igitur parentibus sponsoq ab domo acc¬
tis: cum interim audiret deꝑire cum sponsȩ amore: ubi pͥ¬
mum uenit a curatiore cum sermone ꝗ parentes alloquit᷑
uuenis inquit. Iuuenem appello.minor sit inter nos huius
sermonis uerecundia. Ego cum sponsa tua uocata amilitibus
nostris deducta eẽt: audiremq eam tibi cordi ẽẽ: et forma fa¬

Expanded text:
pensius, uestra quoque uirtus dignitasque facit quae ne in malis pensius, uestra quoque uirtus dignitasque facit quae ne in malis quidem oblitae decoris matronalis estis.' spectatae deinde integritatis uiro tradidit eas tuerique haud secus uerecunde ac modeste quam hospitum coniuges ac matres iussit. captiua deinde a militibus adducitur ad eum adulta uirgo, adeo eximia forma ut quacumque incedebat conuerteret omnium oculos. Scipio percontatus patriam parentesque, inter cetera accepit desponsam eam principi Celtiberorum; adulescenti Allucio nomen erat. extemplo igitur parentibus sponsoque ab domo accitis cum interim audiret deperire eum sponsae amore, ubi primum uenit, accuratiore eum sermone quam parentes adloquitur. 'iuuenis' inquit 'iuuenem appello, quo minor sit inter nos huius sermonis uerecundia. ego cum sponsa tua capta a militibus nostris ad me ducta esset audiremque tibi eam cordi esse, et forma fa
Abbreviated transcription (Latin):
homines obligare malit exterasq gentes fide ac societate uic¬
tos hr̃e ꝗͣ tristi subiectas seruitio.De in acceptis nominibusci¬
utatum recensuit captiuos qui cuisq: populi ẽent: et nun¬
tios domum misit:ut ad suos quisq: recipiendos ueniret.Si qͣꝵ
forte ciuitatum legati aderant eis presentibus suos restituit
Caeterorum curam benigne tuendorum.C. flamminio quȩ¬
stori attribuit. Inter hȩc e media turba obsidum mulier r¬
Fens ad pedes imꝑatoris procidit obtestariq cepit. ut curam¬
cultumq feminarum impensuis custodibus commendar&
um scipio nichil defuturum profecto diceret:tum rursi
mulier. Haud magni ista facinus inquit.Quid enim huic
nam extra periculum iniuriae muliebris cum. stimulat:
aetate et forma florentes circa eam Indibilis filiae aeque
populiq: romam discipline causa facerem inquit. ne quid
sanctum usꝗ eẽt aput uos uiolaretur: nunc ut id curem im¬

Expanded text:
obligare homines malit exterasque gentes fide ac societate iuncobligare homines malit exterasque gentes fide ac societate iunctas habere quam tristi subiectas seruitio. deinde acceptis nominibus ciuitatium recensuit captiuos quot cuiusque populi essent, et nuntios domum misit ut ad suos quisque recipiendos ueniret. si quarum forte ciuitatium legati aderant, eis praesentibus suos restituit: ceterorum curam benigne tuendorum C. Flaminio quaestori attribuit. inter haec e media turba obsidum mulier maflens ad pedes imperatoris procubuit obtestarique coepit ut curam cultumque feminarum impensius custodibus commendaret. cum Scipio nihil defuturum iis profecto diceret, tum rursus mulier 'haud magni ista facimus' inquit; 'quid enim huic m—nam ipsa iam extra periculum iniuriae muliebris sum—stimulat. '—et aetate et forma florentes circa eam Indibilis filiae erant populique Romani disciplinae causa facerem' inquit, 'ne quid quod sanctum usquam esset apud nos uiolaretur: nunc ut id curem im
Abbreviated transcription (Latin):
quauit et corona aurea ac xxx. bubus donauit. Tum o¬
sides ciuitatum hyspanie uocari iussit quorum quartus¬
duum milium fuisse scribit. capta alibi.x. milia capitum. al
supra quinq: et xx. inuenias. Scorpiones maiores minoresq:
ad quadraginta captos scripserim:si auctorem graecum se¬
quar. Sylenum siualerium. Antiatem: maiorum scorpionum
sex milia minorum.xiit milia adeo nullus mentiendi moq
est. Nec de ducibus quidem conuenit pleriq: lelium pfuisse
classi sunt. qui.M. iunum sylanum dicant arinem prefuisse:
punico presidio deditumq romanis antias ualeius magonẽ
pondere auri atq: argenti et redacte pecunie conuenit si
aliquibus adsentiri necẽ ẽ media similima uerasunt.Caeteꝵ
ocatis obsidibus primum uniuersos bonum animum hr̃e ius¬
sit uenisse eos in populi romani potestate qui benefitio ꝗͣ metu

Expanded text:
quauit et corona aurea ac triginta bubus donauit. tum obquauit et corona aurea ac triginta bubus donauit. tum obsides ciuitatium Hispaniae uocari iussit; quorum quantus plus quam duum milium fuisse scribit. capta alibi decem milia capitum, alibi supra quinque et uiginti inuenias. scorpiones maiores minoresque ad sexaginta captos scripserim, si auctorem Graecum sequar Silenum; si Ualerium Antiatem, maiorum scorpionum sex milia, minorum tredecim milia; adeo nullus mentiendi modus est. ne de ducibus quidem conuenit. plerique Laelium praefuisse classi, sunt qui M. Iunium Silanum dicant; Arinen praefuisse Punico praesidio deditumque Romanis Antias Ualerius, Magonem  non de pondere auri atque argenti et redacta pecunia conuenit; si aliquis adsentiri necesse est, media simillima ueri sunt.— ceterum, uocatis obsidibus primum uniuersos bonum animum habere iussit: uenisse enim eos in populi Romani potestatem, qui beneficio quam metu
Abbreviated transcription (Latin):
tores studiorum fuerant. C. Lelius relicto consilio ante tri¬
bunal ad scipionem accedit: eumq docet rem sine modo ac
modestia agi ac prope eẽ ut manus interse conserant.Caete¬
rum etiam siius adsit: nihilominus de testabili exemplo rem
agi. Quippe ubi fraude ac periurio decus petatur uirtutise
Stare hinc legionaĩos milites hinc classicos per omnes deos
apparatos uirare magis que uelint ꝗͣ quae sciant uera esse Ø
periurio. Non se solum suumq capud sed signa militaria &
aquilas sacramentiq religionem.Haec adeum de Senten¬
tiap. Cornelii. et.A. Sempronii deferre Scipio collaudato
lelio ad contionem aduocauit pronuntiauitq se satis com¬
pertum hr̃e ꝙ trebelium et sex. digitium pariter in mus
ascendisse seq eos uirtutis causa coronis mirabilibus dona¬
re. Tum reliquos prout cuiq: meritum uirtutis causa coro¬
lium prefectum cdassis et omni genere laudis sibimet ipĩ e¬

Expanded text:
tores studiorum fuerant, C. Laelius relicto consilio ad tritores studiorum fuerant, C. Laelius relicto consilio ad tribunal ad Scipionem accedit, eumque docet rem sine modo ac modestia agi ac prope esse ut manus inter se conferant: ceterum, etiamsi uis absit, nihilo minus detestabili exemplo rem agi, quippe ubi fraude ac periurio decus petatur uirtutis. stare hinc legionarios milites, hinc classicos, per omnes deos paratos iurare magis quae uelint quam quae sciant uera esse et obstringere periurio non se solum suumque caput sed signa militaria et aquilas sacramentique religionem. haec ad eum de sententia P. Corneli et M. Semproni deferre. Scipio conlaudato Laelio ad contionem aduocauit pronuntiauitque se satis compertum habere Q. Trebellium et Sex. Digitium pariter in murum escendisse, seque eos ambos uirtutis causa coronis muralibus donare. tum reliquos prout cuiusque meritum uirtuslium praefectum classis et omni genere laudis sibimet ipsi ae
Abbreviated transcription (Latin):
ac suis omnia superẽent.Militum de inde uirtutem collauda¬
uit: ꝙ eos non eruptio hostium: non altitudo moenium. non in¬
explorata stagni uada.non castellum in alto tumulo situm Ø
non munitissima arx deterruisset:quo minus transcenderẽt
omnia perrumperentq: Itaq: quanꝗͣ omnibus omnia deberi
precipuum muralis coronȩ decus eius eẽ:qui primus murum Ø¬
ascendisset profiteretur qui se dignum eo duceret dono. Duopro¬
fessi sunt.Q. trebelius centur io legionis et sextus digitius naua
socius nec ip̃i tam inter se acriter contendebant ꝗͣ studia exci¬
tauerant uterq sui corporis hominum sociis. C. lelius. classis le¬
gionariis. M. Sempronio aduocatis partis utriusq cornelium
caudinum de medio adiecit. Eosq tres recuꝑatores considere et
causam cognoscere iussit.Cum res eomaiore ageretur certa¬
mine ꝙ admoti tante dignitatis non tam aduocati ꝗͣ modera¬

Expanded text:
ac suis omnia superessent. militum deinde uirtutem conlaudaac suis omnia superessent. militum deinde uirtutem conlaudauit quod eos non eruptio hostium, non altitudo moenium, non inexplorata stagni uada, non castellum in alto tumulo situm, non munitissima arx deterruisset quo minus transcenderent omnia perrumperentque. itaque quamquam omnibus omnia deberet, praecipuum muralis coronae decus eius esse qui primus murum adscendisset; profiteretur qui se dignum eo duceret dono. duo professi sunt, Q. Trebellius , centurio legionis quartae, et Sex. Digitius , socius naualis. nec ipsi tam inter se acriter contendebant quam studia excitauerant uterque sui corporis hominum. sociis C. Laelius , praefectus classis, legionariis Caudinum de medio adiecit eosque tres recuperatores considere et causam cognoscere iussit. cum res eo maiore ageretur certamine quod amoti tantae dignitatis non tam aduocati quam modera
Abbreviated transcription (Latin):
Tritici. xl milia modium ordei ducenta. Ex. At naues onera¬
oneribus frumento. armis. ere praeterea ferroq et linteis et
sparto et nauali alia materia ad classem edificandam ut mini¬
mum omnium inter tantas opes bellicas carthago: ip̃a fuĩt. Co
die. Scipio. C. Lelio cum sociis naualibus urbem custodire ius¬
so ip̃e in castra legiones duxit. fessosq: milites omnibus uno die
belli operi: quippe qui et acie dimicassent et capienda urbe ta¬
tum laboris periculiq adissent et capta cum his qui in arcem
confugerant iniquo etiam loco pugnassent curare corpora¬
uissit. Posteroq die militibus naualibusq: sociis conuocatis
primum dus inmortalibus laudesq et gratesegit. qui se nõ¬
non urbis solum opulentissime omnium in hyspania uno die
compotem fecissent: sed ante eum omnes congessissent africe
atq hyspaniȩ opes ut ne hostilibus quicꝗͣ relinqueretur et sibi

Expanded text:
tritici quadringenta milia modium, hordei ducenta septuaginta. naues oneratritici quadringenta milia modium, hordei ducenta septuaginta. naues oneraoneribus, frumento, armis, aere praeterea ferroque et linteis et sparto et nauali alia materia ad classem aedificandam, ut minimum omnium inter tantas opes belli captas Carthago ipsa fuerit. eo die Scipio C. Laelio cum sociis naualibus urbem custodire iusso ipse in castra legiones reduxit fessosque milites omnibus uno die belli operibus, quippe qui et acie dimicassent et capienda urbe tantum laboris periculique adissent et capta cum iis qui in arcem confugerant iniquo etiam loco pugnassent, curare corpora iussit. postero die militibus naualibusque sociis conuocatis primum dis immortalibus laudes gratesque egit, qui se non urbis solum opulentissimae omnium in Hispania uno die compotem fecissent, sed ante eo congessissent omnis Africae atque Hispaniae opes, ut neque hostibus quicquam relinqueretur et sibi
Abbreviated transcription (Latin):
erant: dimisit urbemq: et sua omnia quae reliqua eis bellum fe¬
cerat restituat. Opifices ad duo milia hominum erant eos pub¬
licos fore populi romani edixit cum spe propinqua libertatis i¬
si ad ministeria belli enixe operam nauassent.Ceteram mul¬
titudinem incolarum iuuenum ac ualidorum seruorum. in
classem ad supplementum remigum et auxerat nauibus octo
cdassem captiuis. Extra hanc multitudinem hyspanorum ob¬
sides erant:quorum per inde ac si sociorum liberi eent. cura ha¬
bita. Captus et apparatus ingens belli catapulte maxime fer
u scorpionum minorumq: et armorum telorumq: ingens ni¬
merus. Signa militaĩa. Lxxiiii. et auri argentiq relata ad im¬
rme omnes pondo argenti facte signatiq decem et octo milia
et .ccc. pondo uasorum argenteorum magnus numerus.Haec
omnia. C. flamminio questori adpensa adnumerataq sunt.

Expanded text:
erant dimisit urbemque et sua omnia quae reliqua eis bellum feerant dimisit urbemque et sua omnia quae reliqua eis bellum fecerat restituit. opifices ad duo milia hominum erant; eos publicos fore populi Romani edixit, cum spe propinqua libertatis si ad ministeria belli enixe operam nauassent. ceteram multitudinem incolarum iuuenum ac ualidorum seruorum in classem ad supplementum remigum dedit; et auxerat nauibus octo captiuis classem. extra hanc multitudinem Hispanorum obsides erant, quorum perinde ac si sociorum liberi essent cura habita. captus et apparatus ingens belli; catapultae maximae forcorpionum maiorum minorumque et armorum telorumque ingens numerus; signa militaria septuaginta quattuor. et auri argenti relata ad ima sex, librales ferme omnes pondo; argenti infecti signatique decem et octo milia et trecenta pondo, uasorum argenteorum magnus numerus; haec omnia C. Flaminio quaestori appensa adnumerataque sunt;