comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nis ĩstitutionib regebatur: sed erat lex unicuiq sua
uoluntas. & dum ĩpune licuit quieqͥd placiusset. hoc
potissimũ quisq sequebat᷑. quo eum naturalis motus
siune carnis ad concupiscentiam siue racionis ad quan¬
dam formã usticie infor impellebat. Et ideo non in merito
isti homines naturalis legis applelantur. qui tantum re¬
gebantur naturali motii. siue concupiscentie siue ratio¬
nis. Concupiscentia autẽ sicut supra memoratum ẽ ideo
naturalis dicit᷑. quia in illa concipitut & cum illa nasett᷑
homo. Ratio uͦ ideo naturalis appellat᷑: quia illam ad huc¬
ex pͥma conclicione recin& homo. Illa gͥ naturalis ẽ con¬
dicione: ista natiuitate. Illa naturalis ẽ quia eam cum
pͥmum conderem᷑ accepimus: ista naturalis ẽ quia illam
cum nascerem᷑. in hanc uitam nobiscum & in nobis appor¬
tauimus. Tales homines habebant pͥma tempora
scłi. quando lex non erat que puniret. peceata & lib̾e

Expanded text:
nis institutionibus regebatur, sed erat lex unicuique sua nis institutionibus regebatur, sed erat lex unicuique sua voluntas, et dum impune licuit quidquid placuisset, hoc potissimum quisque sequebatur, quo eum naturalis motus, sive carnis ad concupiscentiam, sive rationis ad quamdam formam justitiae impellebat. Et ideo non immerito isti homines naturalis legis appellantur, qui tantum regebantur naturali motu sive concupiscentiae, sive rationis. Concupiscentia autem, sicut supra narratum est, ideo naturalis dicitur, quia in illa concipitur, et cum illa nascitur homo. Ratio vero ideo naturalis appellatur, quia illam ex prima adhuc conditione retinet homo. Illa igitur naturalis est conditione, ista nativitate. Illa naturalis est, quia eam cum primum conderemur accepimus; ista naturalis, quia illam cum nasceremur in hanc vitam nobiscum et in nobis apportavimus. Tales homines habebant prima tempora saeculi, quando lex non erat, quae peccata puniret, et libere
Abbreviated transcription (Latin):
qualit̃ intempore naturalis legis om̃s iste tres mane¬
rie hominũ fuerunt. Erant enim tunc homines iusti.
apparens. & mutuis se collocutionib familiarẽ prestans.
uiã uĩtatis & loquendo foris & int̾ aspirando patefecit.
Isti homines gr̃e erant. Frat rursus aliud genus homi¬
nũ. qui iustos istos familiariꝰ nouerunt. uł ex affinitate
generis uł ex ꝓpͥnquitate conu̾sationis. qui cdũ ex dictis
eorum & factis multa exempla ad iusticiam & discipli¬
nam moꝵ ꝑtinentia didicissent: non ad uirtutẽ sed ad
quandam uete huiꝰ honestatẽ eos imituti sunt. Tales erãt
om̃s religiosoꝵ uiroꝵ mali filii uł affines siue eciam
quiõq familiares. qui disciplinã eoꝵ ñ ꝑamorẽ. sed ꝑ
quandã uiuendi consuetudinẽ tenuerunt: & huiꝰmodi
quasi homines seripte legis erant. Reliqua humani
generis multitudo. nec p̃eptionib diuinis nec hama¬

Expanded text:
qualiter in tempore legis naturalis omnes istae tres manequaliter in tempore legis naturalis omnes istae tres maneries hominum fuerint. Erant enim homines tunc justi papparens, et mutuis se collocutionibus familiarem praestans viam veritatis, et loquendo foris, et intus aspirando patefecit. Isti homines gratiae erant. Erat rursus aliud genus hominum, qui justos istos familiarius noverunt, vel ex affinitate generis vel ex propinquitate conversationis, qui cum ex dictis eorum, et factis multa exempla ad justitiam et disciplinam morum pertinentia didicissent, non ad virtutem, sed ad quamdam vitae hujus honestatem eos imitati sunt. Tales erant omnes religiosorum virorum mali filii, vel affines, sive etiam quicunque familiares, qui disciplinam eorum non per amorem, sed per quamdam vivendi consuetudinem tenuerunt, et ejusmodi quasi homines scriptae legis erant. Reliqua humani generis multitudo nec praeceptionibus divinis, nec huma
Abbreviated transcription (Latin):
gui omĩo ñ potuit: quia uiuit adhuc scincilla quedã
naturał rationis. in m̃te hominis. ꝑ quã discernit int̾
bonũ & malum. sedm quam dicit apłs. Uum enim
gentes que non habent legem naturalit que legis sũt
faciunt: eiusmodi legem uon habentes. ipsi sͥ sunt lex.
Igit᷑ homines natumł legis sunt. qui aliam legem
non habentes. ꝑ naturalem legem racionem mores &
uitam suam in stituunt. Uel homines naturalis legis
sunt. qui scłm corruptionẽ peccati cum qua nati sunt.
in concupiscentia ambulant post desideria carnis sue.
Homines uͦ scͥpte legis sunt. in quib maior uget cog¬
uitio: qui ex traditione scͥpturarum & ex p̃ceptis que
recta & honesta sunt. formam uiuendi accipiunt. Homi¬
nes aũ grẽ dicunt᷑ in quoꝵ cordib disfusa ẽ caritas ꝑ¬
dum sit agnoscant. & adiuuant᷑ ut inplere ualeant bonũ
quod intelligere meruerunt. Ex his intelligere ualemꝰ

Expanded text:
gui omnino non potuit, quia vivit adhuc scintilla quaedam gui omnino non potuit, quia vivit adhuc scintilla quaedam naturalis rationis in mente hominis, per quam discernit inter bonum et malum, secundum quam dicit Apostolus: Cum enim gentes, quae non habent legem, naturaliter ea quae legis sunt faciunt, ejusmodi legem non habentes, ipsi sibi sunt lex . Igitur homines naturalis legis sunt qui, aliam legem non habentes, per naturalem rationem mores et vitam suam instituunt. Vel homines naturalis legis sunt, qui secundum corruptionem peccati, cum qua nati sunt, in concupiscentia ambulant post desideria carnis suae; homines vero scriptae legis sunt, in quibus major viget cognitio, qui ex traditionibus Scripturarum, et ex praeceptis, quae recta et honesta sunt, formam vivendi accipiunt. Homines autem gratiae dicuntur, in quorum cordibus diffusa est charitas dum sit agnoscant et adjuvantur, ut adimplere valeant bonum, quod intelligere meruerunt. Ex his colligere possumus,
Abbreviated transcription (Latin):
satione manifestiores. & statu excellentiores erant: homi¬
nes aũ scͥpte legis & homines grẽ adhuc erant & nume¬
ro pauer et conuersatione occulti tunc extiterunt. Simi¬
lit̾ de tempore scͥpte legis & de tempore grẽ sentiendũ ẽ.
Exponamus igit᷑ nunc qui dicant᷑ homines naturalis
legis. scͥpte legis. & homines gre: ut quod de his dicimu:
exposita distinctione singłorum facilius colligamus.
atuna trib modis in scͥptura sacra accipi solet: ꝓ illo
scilicet integro & inte corrupto bono. in quo conditꝰ
fuit pͥmꝰ homo: scłm quam acceptionem dicimꝰ omĩa
nat᷑alit̾ ẽẽ bona. Dem̃ ꝓ illa corruptione peccati in qua
nascim᷑. scdm quã dicit apłs natura filii ire sumus:
id ẽ corruptibili natiuitate & peccato obnoxii. accipit᷑
etiam natura preliquiis illiꝰ naturalis boni: que in ho¬
mine post peccatum remanserunt. Nlat᷑ule enim bo¬
num ꝑ peccatum in homine corrũpi potuit. sed extin¬

Expanded text:
one manifestiores, et statu excellentiores erant. Homines autem scriptae legis et homines gratiae adhuc erant et numero pauci, et conversatione occulti exstiterant. Similiter de tempore scriptae legis, et tempore gratiae sciendum est. Exponamus igitur nunc, qui dicantur homines naturalis legis, scriptae legis et homines gratiae, ut quod de his dicimus ex proposita distinctione singulorum facilius colligamus. Natura tribus modis in sacra Scriptura accipi solet, pro illo scilicet integro et incorrupto bono, in quo conditus fuit primus homo, secundum quam acceptionem dicimus omnia naturaliter esse bona. Deinde pro illa corruptione peccati, in qua nascimur, secundum quam, dicit Apostolus: Natura filii irae sumus , id est corruptibili nativitate et peccato obnoxia. Accipitur etiam natura pro reliquiis illis naturalis boni, quae in homine post peccatum remanserunt. Naturale enim bonum per peccatum in homine corrumpi potuit, exstin
Abbreviated transcription (Latin):
significat baptisma. quod nunc in sc̃a eccłia conseeratur.
Ip̃sum aũ baptisia uisibile significat emundationem eri¬
minum quam spẽ sẽs sub sacram̃to quo corpora tingunt᷑.
inuisibilit̃ in animab oꝑatur. Mare rubrum igitur᷑ umbu
& figura ẽ. baptisia aũ aque uisibilis quod nunc habemꝰ
& alius modus. de quo suꝑius locuti sumus: ꝑ quẽ altitudi¬
nẽ arche distinguere possumꝰ. Oꝑa enim restaurationis part̃
ꝑ homines. partim ꝑangłos. partim ꝑsemetipsum oꝑatꝰ ẽ d̾s.
In pͥma gͦ mansione collocamꝰ oꝑa hominũ. in scd̾a mansio

Expanded text:
praefiguravit baptisma, quod nunc in sancta Ecclesia consecratur. praefiguravit baptisma, quod nunc in sancta Ecclesia consecratur. Ipsum autem baptisma visibile significat emundationem criminum, quam Spiritus sanctus sub sacramento, quo corpora unguntur, invisibiliter in animabus operatur. Mare Rubrum igitur umbra et figura est; baptisma autem aquae visibilis, quod nunc habemus, et alius modus, de quo superius locuti sumus, per quem altitudinem arcae distinguere possumus. Opera enim restaurationis partim per homines, partim per angelos, partim per semetipsum operatus est Deus. In prima ergo mansione colloc
Abbreviated transcription (Latin):
obseruato. ut nichil quod uĩtati contrarium sit. aut sentiat᷑
aut dicat᷑. Sicut gͦ archa in tres mansiones distinguit᷑. ita
etiã oꝑa restaurationis in tres ordines distingunt᷑. In pͥmo
ordine quasi inpͥma mansione ẽ umbra: in sccło ordine qͣsi
in scd̾a mansione ẽ corpꝰ: in t̾cio ordine quasi in t̾cia mansio¬
ne ẽ sp̃c. Uel si magis uis hoc modo dicere. figura. res.
ueritas. ut idem ẽẽ incelligas umbram & figuram. idem
ante aduentum xp̃i sub lege naturali & subscͥpta lege
corꝑalit̾ & uisibilit̾ gesta sunt. ad p̃figuranda ea que nẽ
post aduentum xpi in tempore grẽ corꝑalit̃ & uisibilit̃
gerunt᷑. Que ideo umbra dicuntur: quia corꝑalia erant
& figura corporalium. Corpus uocantur ipsa nr̃a sacra
est id quod grã dei sub uisibilib sacram̃tis inuisibiliter
oꝑat᷑. Uerbi grã ut unum exemplũ ponamus. mare rubrũ

Expanded text:
observato, ut nihil quod veritati contrarium sit, aut sentiatur observato, ut nihil quod veritati contrarium sit, aut sentiatur aut dicatur. Sicut ergo arca in tres mansiones distinguitur, ita etiam opera restaurationis in tres ordines distinguuntur. In primo ordine quasi in prima mansione est umbra. In secundo ordine quasi in secunda mansione est corpus. In tertio ordine quasi in tertia mansione est spiritus, vel, si mavis hoc modo dicere. Figura, res, veritas, ut idem intelligas esse umbram et figuram, idem ante adventum Christi sub lege naturali, et sub scripta lege corporaliter et visibiliter gesta sunt ad praefiguranda ea, quae nunc post adventum Christi in tempore gratiae corporaliter et visibiliter geruntur, quae ideo umbra dicuntur, quia corporalia erant et figura corporalium. Corpus vocantur ipsa nostra sacriritus autem est id quod gratia Dei sub visibilibus sacramentis invisibiliter operatur, verbi gratia ut unum exemplum ponamus: Mare Rubrum
Abbreviated transcription (Latin):
exiuit sonꝰ eorum & in fines orbis terre uerba eorum. Ad abcitu
dinẽ arche ꝑtinet. illuc enĩ ascenderunt trib trib dñi testi¬
moniũ isrł ad confitendũ nomini dni Et ne ꝑsingła currendo
moras innectã. breuiter tibi dicam qđ dicendũ ẽ In histribꝰ dimen¬
sionibꝰ omnis diuina scriptura continet᷑ historia enĩ longitudinẽ
archȩ metit᷑: qͥ a in serie rerũ gestarũ ordo temporis inuenit᷑: Alle¬
goria latitudinẽ archȩ metit᷑: qui a in participatione sacramen¬
toꝵ constat collec̾tio popłoꝵ fideliũ: Tropologia altitudinẽ archȩ
metit᷑: quia in ꝓfectu uirtutũ crescit dignitas meritoꝵ: Possumꝰ ad¬
huc si uolumꝰ aliter altitudinẽ archȩ distinguere: ut docꝰtr in amul¬
sis modis ꝓtulisse ꝓpt̾ asfluentiorẽ doctrinȩ exercitationem.
ut omẽm scientie uiam prudens animꝰ exꝑiatur: hoc tam̃

Expanded text:
exivit sonus eorum, et in fines orbis terrae verbo eorum . Ad altituexivit sonus eorum, et in fines orbis terrae verbo eorum . Ad altituc enim ascenderunt tribus, tribus Domini, testimonium Israel ad confitendum nomini Domini . Et ne per singula eundo moras innectam, breviter tibi dicam quod dicendum est. In his tribus dimensionibus omnis divina Scriptura continetur. Historia enim longitudinem arcae metitur, quia in serie rerum gestarum ordo temporis invenitur. Allegoria latitudinem arcae metitur, quia in participatione sacramentorum constat collectio populorum fidelium. Tropologia altitudinem arcae metitur, quia in profectu virtutum crescit dignitas meritorum. Possumus adhuc, si volumus, aliter altitudinem arcae distinguere, ut doctrina mulrsis modis protulisse, propter affluentem doctrinae exercitationem, ut omnem scientiae viam prudens animus experiatur, hoc tantum
Abbreviated transcription (Latin):
ppłs. prius in egipto in luto & latere seruiuit: ac deinde mul¬
tis annis int̾currentib captiuus in babilonem abductus est:
Q uod factum qͥd aliud nobis innuit. quã tociꝰ humani genĩs
pͥus in hac uita mortali ꝑignorantiam & concupiscen-¬
tiam fubditur uiciis: ac deinde post hanc uitam apud infe¬
ros captiuat᷑ intorm̃tis. hoc ẽ in babilone ad aquilonẽ. scilic&
ubi ille apostata angłs pͥmus sedem posuit: G ordo digni¬
tatis ad altitudinẽ arche ꝑtinet: ordo temporis ad longitudi¬
nem. ordo loci ad latitudinem: simul & longitudinẽ. Ad lon¬
gitudinem arche ꝑtinet simile ẽ regnũ celorum homini pa¬
trifamilias: qui exiit pͥmo mane conducere oꝑarios in ui¬
neam suam. Similit̾ & circa horam terciam ce sextam & no¬
nam & undecimam egressus. & uidens alios stantes: misit eos
in uineam suam. Ad latitudinem arche ꝑtinet. in omem t̾ram

Expanded text:
populus prius in Aegypto in luto et latere servivit, ac deinde mulpopulus prius in Aegypto in luto et latere servivit, ac deinde multis annis intercurrentibus captivus in Babylonem abductus est. Quod factum quid aliud nobis innuit, quam totius humani generis prius in hac vita mortali, per ignorantiam et concupiscentiam subditur vitiis, ac deinde post hanc vitam apud inferos captivatur in tormentis, hoc est in Babylone, ad aquilonem scilicet, ubi ille primus apostata angelus sedem posuit. Igitur ordo dignitatis ad altitudinem arcae pertinet, ordo temporis ad longitudinem arcae, ordo loci ad altitudinem simul et longitudinem. Ad longitudinem arcae pertinet: Simile est regnum coelorum homini patrifamilias, qui exiit primo mane conducere operarios in vineam suam, similiter et circa horam tertiam, et sextam, et nonam, et undecimam egressus, et videns alios stantes misit eos in vineam suam . Ad latitudinem arcae pertinet: In omnem terram
Abbreviated transcription (Latin):
diluuiũ regnorum pͥncipium & caput mundi in assyriis &
chaldeis & medis in partib orientis fuit: deinde ad grecos ue¬
nit: postremo circa finẽ scłi ad romanos in occidente quasi in
fine mundi habitantes. potestas sũma descendit. Atq ita se¬
rie rerum ab oriente in occidentem recta linea decurrente.
ea que adextris uel asinistris hoo ẽ ad austrum uel ad aqui¬
lonẽ gesta sunt. ita suis significationib respondent: ut si qͥs¬
hec diligentius considerauerit. ꝑdiuinam ꝓuudentiam ita
disposita ẽẽ ambigere non possit. Uerbi grã ut de multis pau
nẽ. Egiptus autẽ interp̃tat᷑ tenebre : & aust̃ uentus ẽ calidus.
Designat gͦ egiptiis mundum istũ: in tenebris ignorantie
& calore carnalis concupiscentie positum. Babilon autẽ inter¬
pretat᷑ confusio: &e significat infernũ ubi nullus ordo ẽ. sed sempi¬
ternus horror inhabitans Legimꝰ autẽ qđ ille antiquus hebreoꝵ

Expanded text:
diluvium principium regnorum et caput mundi in Assyriis, et diluvium principium regnorum et caput mundi in Assyriis, et Chaldaeis, et Medis in partibus Orientis fuit. Deinde ad Graecos venit, postremo circa finem saeculi ad Romanos in Occidente, quasi in fine mundi habitantes, potestas summa descendit. Atque ita serie rerum ab Oriente in Occidentem recta linea decurrente, ea, quae a dextris vel a sinistris, hoc est ad aquilonem vel ad austrum gesta sunt, ita suis significationibus respondent, ut si quis diligentius consideraverit, per divinam Providentiam ita disposita esse ambigere non possit. Verbi gratia ut de multis paucnem. Aegyptus interpretatur tenebrae, et auster ventus est calidus. Designat ergo Aegyptus mundum istum in tenebris ignorantiae, et calore carnalis concupiscentiae positum. Babylon autem interpretatur confusio, et significat infernum, ubi nullus ordo est, sed sempiternus horror inhabitans. Legimus autem, quod ille antiquus Hebraeorum
Abbreviated transcription (Latin):
quid magnum quid maius. quid obscurũ quid obscuriꝰ. & si qua
sunt calia. & hic ordo quidẽ qui ẽ scđ̾m dignitatem. uidetur
ad altitudinẽ arche ꝑtinere : ut si dixerimus ea que scã st̃
in pͥma mansione computari. que sunt sanctiora in scd̃a.
que uͦ sanctissima sunt intercia: & sic de ceteris que enu¬
merauimꝰ. Ordo autem loci & ordo temporis. fere ꝑomĩa
scđm rerum gestarum seriem concurrere uidentur: & ita
ꝑdiuinam ꝓuidentiam uidet᷑ eẽ dispositum ut que inpͥnci¬
pio temporum gerebantur. in oriente quasi in principio
mundi gererentur: ac deinde ad finem ꝓfluente tempore.
usq ad finem occidentem rerum sũma descender&. ut ex hoc¬
ipso agnoscamus appropinquare finem scłi. quia ex hoc¬
rerum cursus iam attigit finem mundi. Ideo pͥmus homo
in oriente in hortis edem conditus collocatur. ut ab illo pͥnci¬
pio ꝓpago posteritatis in orbem terrarum ꝓflueret. Item pꝰt

Expanded text:
quid magnum, quid majus, quid obscurum, quid obscurius, et si qua quid magnum, quid majus, quid obscurum, quid obscurius, et si qua sunt talia. Et hic ordo cuidem, qui est secundum dignitatem, videtur ad altitudinem arcae pertinere, ut si dixerimus ea, quae sancta sunt in prima mansione computari, quae sunt sanctiora in secunda, quae vero sanctissima sunt in tertia, et sic de caeteris quae enumeravimus. Ordo autem loci, et ordo temporis fere per omnia secundum rerum gestarum seriem concurrere videntur, et ita per divinam providentiam videtur esse dispositum, ut quae in principio temporum gerebantur in Oriente, quasi in principio mundi gererentur, ac deinde ad finem profluente tempore usque ad Occidentem rerum summa descenderet, ut ex ipso agnoscamus appropinquare finem saeculi, quia rerum cursus jam attigit finem mundi. Imo primus homo in Oriente, in hortis Eden jam conditus collocatur, ut ab illo principio propago posteritatis in orbem proflueret. Item post
Abbreviated transcription (Latin):
num. Deinceps gͦ tractare incipiemus de oꝑib restaurationis
relictis oꝑib condicionis: de quib quasi de quodam subter¬
fluente diluuio egressi sumus: & nunc in oꝑa restaurationis
usq ad finem facta sunt. uel facienda ꝓrestauratione ho-¬
minum. in quib & res gestas & ꝑsonas ipsas ꝑquas & ꝓpt̃
quas & apud quas geste suit. loca simul & tempora. ubi & qͣn¬
do geste sunt considerare oportet. In oꝑib restaurationis trib
modis ordo consideratur. Sod̾m locum. scłm tempꝰ. scdm digni¬
tatẽ. Scdm locum. quid longe. quid ꝓpe gestum sit. Scd̾m tempꝰ
quid prus. quid posteruis. gestum sit. Scdm dignitatẽ. quid
tas partes diuidit᷑. Quid sc̃m. quid sanctiꝰ. quid utile quiditti¬
lius. quid honestum quid hosinestius. quid pulcrum quid pul¬
crius. quid mirabile quid mirabilius. quid ratum quid rarius.
quid disficile quid difficilius. quid credibile quid credibilius.

Expanded text:
num. Deinceps ergo tractare incipiemus de operibus restaurationis num. Deinceps ergo tractare incipiemus de operibus restaurationis relictis operibus conditionis, de quibus quasi de quodam subterfluente diluvio egressi sumus, et nunc in opera restaurationis usque ad finem saeculi facta sunt, vel facienda pro restauratione hominum, in quibus et res gestas, et personas ipsas, per quas, et propter quas, et apud quas gestae sunt, loca simul, et tempora, ubi et quando gestae sunt, considerare oportet. In operibus restaurationis tribus modis ordo consideratur, secundum locum, secundum tempus, secundum dignitatem. Secundum locum, ut quid prope, quid longe gestum sit. Squid prope, quid longe gestum sit. Secundum teinpus, quid tas partes dividitur, quid sanctum, quid sanctius, quid utile, quid utilius, quid honestum, quid honestius, quid pulchrum, quid pulchrius, quid mirabile, quid mirabilius, quid rarum, quid rarius, quid difficile, quid difficilius, quid credibile, quid credibilius,
Abbreviated transcription (Latin):
eius de corde nr̃o: ne forte dum frequent̃ de eo cogitamꝰ.
ad eius concupiscentiam inflectamur. Satis ut reor aꝑte
iam demonstratum ẽ. unde hec infinita quam patimur
cogitacionum nrarum distractio oriat᷑. amundo scilicet
& a concupiscentia eius. hoc ẽ ab oꝑib condicionis. Rursũq
quod sit illud ꝑ quod colligi possint cogitationes nr̃e. hoc
ẽ ꝑoꝑa condictonis. restaurationis. Ꝙ quia sicut supra¬
dictum ẽ ordo ẽẽ uon potest ubi funs non est: suꝑẽ ut re¬
lictis oꝑib condicionis. queramus ordinem cogitationum
nrãrum ibi ubi finite sunt. hoc ẽ in oꝑib restaurationis. hoc
enim suꝑius inuestigare ꝓposumus. quisnam uidelicet cogita¬
tionũ nõstrarũ ordo eẽ deberet. quatinus ex eis spũalis domꝰ
sapientie in nobis edificari possit. & quia ex rebus cogitationes
ueniunt: oportet ut ex ordine rerum siunatur ordo cogitatio¬

Expanded text:
ejus de corde nostro, ne forte dum frequente de eo cogitamus, ejus de corde nostro, ne forte dum frequente de eo cogitamus, ad ejus concupiscentiam inflectamur. Satis, ut reor, aperte jam demonstratum est, unde haec infinita, quam patimur, cogitationum nostrarum distractio oriatur, a mundo videlicet et concupiscentia ejus, hoc est ab operibus conditionis. Rursumque quid sit illud, est per opera restaurationis. Et quia, sicut supradictum est, ordo esse non potest, ubi finis non est, superest ut relictis operibus conditionis quaeramus ordinem cogitationum nostrarum ibi, ubi finitae sunt, hoc est in operibus restaurationis; hoc est, quod superius investigare proposuimus, quisnam videlicet cogitationum nostrarum ordo esse deberet, quatenus ex eis spiritualis domus sapientiae in nobis aedificari possit. Et quia ex rebus cogitationes veniunt, oportet ut ex ordine rerum sumatur ordo cogitatio
Abbreviated transcription (Latin):
acogitacionib nrĩs arcere debemus: non quia res ipse ma¬
le sint. sed quia animus nr̃ qui ex semet ipso infirmatur.
ex earum rerum recordatione amplius corrumpatur. Ceterũ
quantum ad ipsas tes ꝑtinet : quia omĩs ereatura dei bona
ẽ. nulla res ẽ que cogitari ũ possit sine peccato. Rursumq
si prauos asfectus atcendimus: nulla res ẽ in qua peccare
non possimus cogitando. Nam & de malo bene & de bono
ex affectu quem gignunt. iudicande sunt. Legimus scõs
uiros non solum cogitasse sed & locutos ẽẽ & scripsisse de
reb inmundis: quod utiq ñ fecissent. si cogitationes rerum
ĩ mundanarum animam inquinarent. Nichil int̃ ẽ quale
illud sit quod cogitat᷑. sed qualis ex ipsa cogitacione affec¬
tus conse quat᷑: quia cogicatio mencẽ non polluit. ubi delec¬
catio conscientiam non corrumpit. Copedit cam̃ nobis sic̃
diximꝰ. ut obliuiscam᷑ inundũ istum. & deleamus memoriã

Expanded text:
a cogitationibus nostris arcere debemus, non quia res ipsae maa cogitationibus nostris arcere debemus, non quia res ipsae malae sint, sed ne animus noster, qui ex semetipso infirmatur, ex earum rerum recordatione amplius corrumpatur. Caeterum quantum ad ipsas res pertinet, quia omnis creatura Dei bona est, nulla res est, quae cogitari non possit sine peccato. Rursumque si pravos affectus attendimus, nulla res est, in qua peccare non possimus cogitando. Nam et de malo bene, et de bonex affectu quem gignunt, judicandae sunt. Legimus sanctos viros non solum cogitasse, sed et locutos esse et scripsisse de rebus immundis quod utique non fecissent, si cogitationes rerum immundarum animam inquinarent. Nihil interest, quale sit illud quod cogitatur, sed qualis ex ipsa cogitatione affectus consequatur, quia cogitatio mentem non polluit, ubi delectatio conscientiam non corrumpit. Expedit tamen nobis sicut diximus, ut obliviscamur mundum istum, et deleamus memoriam
Abbreviated transcription (Latin):
gimus non quia mala ẽ. sed quia occasio mali ẽ. Excogitata
enim mũdi specie. nascitur affectus concupiscentie. ꝓinde
si concupiscentiam mundi declinare uolumus: prius necce̾
ẽ memoriam mundi huiꝰ acogitatione nr̃a excludamus. In
meditatione mea ait ꝓpħa. exardescet ignis. Sicut ignem lig¬
na nutriunt. sic cogitationes desideria pascunt. Si bone
cogitaciones in meditacione fuerint. exardescͥet ignis cari¬
tatis. Sin autẽ male fuerint cogitationes: exardesce̾t ignis
cupiditatis. Nam sicut ocłs pascit᷑ ex specie: ita animus
pascitur ex cogitatione: & turpi quodam cõmertio desi¬
ut quod frequent̃ cogitamus ociose. aliquando concupis¬
camus illicite: reusq facti uidicatur. qui ꝑ consensum in
cogitatione delectatur. Sicut gͦ infirmi aquibusdam cibis
abstinent. non quia mali sint ipsi cibi. sed quia ipsi ad uten¬
dum idonei non sint. sic & nos cerrenarum rerum speciẽ

Expanded text:
gimus non quia mala sed quia occasio mali est. Excogitata gimus non quia mala sed quia occasio mali est. Excogitata enim mundi specie nascitur affectus concupiscentiae. Proinde, si concupiscentiam mundi declinare volumus, prius necesse est memoriam mundi hujus a cogitatione nostra excludamus. In meditatione mea ait Propheta, exardescit ignis . Sicut ignem ligna nutriunt, sic cogitationes desideria pascunt. Si bonae cogitationes in meditatione fuerint, exardescet ignis charitatis. Sin autem malae fuerint cogitationes, exardescet ignis cupiditatis. Nam sicut oculus pascitur ex specie, sic animus pascitur ex cogitatione, et turpi quodam commercio ut quod frequenter cogitamus otiose, aliquando concupiscamus illicite, reusque facti judicatur, qui per consensum in cogitatione delectatur. Sicut ergo infirmi a quibusdam cibis abstinent, non quia mali sint ipsi cibi, sed quia ipsis ad utendum idonei non sint; sic et nos terrenarum rerum speciem
Abbreviated transcription (Latin):
& illa mordinate amando. ꝑ concupiscentiam defluimus : &
illa pie credendo ꝑfidem solidam᷑. Et iociroo diuina monita
tociens clamant nobis & suadent mnundũ fugere: non utiq
ut extra celum & terram exeamꝰ: seo ut in concupiscentia
mundi non maneamꝰ. Quid ẽ ñ maneamus: Quis manet
in concupiscentia mundi:. Qui delectationẽ animi sui in ea
ponit: qui ad eam explendam uigit᷑ intendit. Qui de ea assi-¬
oue cogitat. & ꝓpositum animi sui in ea confirmat. Qui eam
ex deliberatione sequitur: atq in ea ꝑ consensum delectatur.
Ideo ergo mundus in scͥptura sacra maledicitur: ideo inimicꝰ
dei appellatur: uidelicet non quia substantia mundi mala sit:
seo quia pulcritudo mundi anunas seducit. Substantia enĩ
mundi fugienda non e̾e̾t: si concupisentia mundi mala non
eeͥt. Cum gͦ concupiscentiam mundi fugimus: ideo fugimꝰ
quia mala ẽ. Cum uͦ substantiam mundi fugimus. ideo fu¬

Expanded text:
et illa inordinate amando per concupiscentiam difluimus, et et illa inordinate amando per concupiscentiam difluimus, et ista pie credendo per fidem solidamur. Et idcirco divina monita toties clamant nobis, et suadent mundum fugere, non utique ut extra coelum et terram exeamus, sed ut in concupiscentia mundi non maneamus. Quid est non maneamus? Quis manet in concupiscentia mundi? Qui delectationem animi sui in ea ponit, et ad eam explendam jugiter intendit. Qui de ea assidue cogitat, et propositum animi sui in ea confirmat. Qui eam ex deliberatione sequitur, atque in ea per consensum delectatur. Ideo ergo mundus in sacra Scriptura maledicitur, ideo inimicus Dei appellatur, videlicet non quia substantia mundi mala sit, sed quia pulchritudo mundi animas seducit. Substantia enim mundi fugienda non esset, si concupiscentia mundi mala non esset. Cum ergo concupiscentiam mundi fugimus, ideo fugimus quia mala est, cum vero substantiam mundi fugimus, ideo fu
Abbreviated transcription (Latin):
ni.quamdiu in hac uita uiuunt. & ideo columba emissa. non
inuenit hic. ubi requiescat pes eius. sed semꝑ ad archam reũci¬
tur: quia mens pura dum in hoc mundo nichil reꝑire potest.
ubi affectionis sue peoem secure figat. dui extra custodiam int̾¬
ne medicationis morari reformidat: sed si forte aliquando ꝑ
cogitucionem exiuerit. cito quasi columba auolans & elongãs.
io solitudinẽ conscientie redit. ĩbiq astrepitu exteriori quasi
in archa afluctib requiescit. Incelligamus ergo in nobis et qd̾
fugimus: in nobis ẽẽ ad quod fugere debemus: concupis-¬
centiam & fidem. Concupiscentiam quam fugere debemus :
fidem quam debemꝰ apprehendere. De concupiscentia ascend̾e.
ut illã profitiendo relinquamꝰ ꝑfidem ascendere. ut illam
tenendo in melius semꝑ ꝓficiamꝰ. Concupiscentia ꝑtinet
ad oꝑa condicionis: fides ꝑtinet ad oꝑa restaurationis. Quia

Expanded text:
ndiu in hac vita vivunt. Et ideo columba emissa non ndiu in hac vita vivunt. Et ideo columba emissa non invenit hic, ubi requiescat pes ejus, sed semper ad arcam revertitur, quia mens pura, dum in hoc mundo nihil reperire potest, ubi affectionis suae pedem secure figat, diu extra custodiam internae meditationis morari reformidat; sed si forte aliquando per cogitationem exiverit, cito quasi columba avolans, et elongans ad solitudinem conscientiae redit ubique a strepitu exteriori, quasi in arca a fluctibus requiescit. Intelligamus ergo in nobis esse quod fugimus, in nobis esse quo fugere debemus concupiscentiam, et fidem. Concupiscentiam quam fugere debemus; fidem, quam debemus apprehendere. De concupiscentia ascendere, ut illam proficiendo relinquamus; per fidem ascendere, ut illam tenendo in melius semper proficiamus. Concupiscentia pertinet ad opera conditionis, fides pertinet ad opera restaurationis, quia
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa oport&e maneamus. Et nemo fidens conscientie sue di¬
cat. Quid mͥ cum hac areba: Ex̾cratum ẽ in me. diluuium
carnalis concupiscentie. Qui foris ẽ nescit quid intus agat᷑.
Sed si introierit homo ad cor suum. inueniet ibi tempestuo¬
sum salum. seius mundantiũ passionum & desideriorum maloꝵ
ꝓcellis exagitari. que cociens animum deorsum mergunt.
quociens eum ꝑconsensum sibi subiciunt. In om̃i enim homi¬
ne quamdiu in hac uuita corrupcibil uiuit. ubi caro concupiseit
aduersus sp̃m. hoc diluuium ẽ. uel pocus om̃is homo in hoc diluus
E. Sed boni in eo sunt. sicut hi qui in mari portant᷑ anauibus.
mali uero ineo sunt sicut naufragi. qui uoluuit᷑ in fiuctib.
In bonis quidem aque huiꝰ diluusi in hac uita minuis incipũt.
& scđm differentiam gr̃arum in singłis plus minusue deores¬
eunt: plene tam̃ nunqm exsiccari pocest. terra cordis huma¬

Expanded text:
ipsa oportet maneamus. Et nemo fidens conscientiae suae diipsa oportet maneamus. Et nemo fidens conscientiae suae dicat. Quid mihi cum hac arca? Exsiccatum est in me diluvium carnalis concupiscentiae. Qui foris est, nescit quid intus agatur; sed si redierit homo ad cor suum inveniet, ibi tempestuosum salum saevis mundantium passionum et desideriorum malorum procellis exagitari, quae toties animum deorsum mergunt, quoties eum per consensum sibi subjiciunt. In omni enim homine, quandiu in hac vita corruptibili vivit, ubi caro concupiscit adversus spiritum, hoc diluvium est; vel potius omnis homo in hoc diluvio est, sed boni in eo sunt sicut ii, qui in mari portantur a navibus, mali vero in eo sunt sicut naufragi, qui volvuntur in fluctibus. In bonis quidem aquae hujus diluvii in hac vita minui incipiunt, et secundum differentiam gratiarum in singulis plus minusve decrescunt, plene tamen nunquam exsiccari potest terra humani cordis, qua
Abbreviated transcription (Latin):
Mare enim in nobis ẽ concupiscentia huius mundi: in qua
si que delectationes inueniri possunt. multis amaritudinibꝰ
asꝑse sunt. que scłm affectum carnalem deorsum in corde
nr̃o fiuunt. Reptilia sunt carnales cogitationes: diuersorũ
uiciorum feditate deformes. Quas dum in ordinate ad cor
nrm̃ admitimꝰ. quasi quibustum monstruosis reptilibus
inceriora nr̃a replemus. Nauis ẽ archa illa spũalis id ẽ fides
nrã: que iuntrinsecus sursum suspensa. caloat concupis¬
centiam mundi. Naues dixit ꝓpter multas animas.
Nam & mulce anime una aniina. ꝓpt̃ unam fidem & di¬
lectionem: & uua fides multe fides ꝓpt̾ multas fideles animas:
quomꝰ dictum ẽ fides tua te saluum fecit. & fides mea
& fides alius. cum cam̃ una sit fides catholica. Sola ergo
nauis fidei mare transit.: sola archa diluuiũ euadit. & nos
si saluari cupimus. non solum ipsa in nobis sit. seo nos in

Expanded text:
Matre enim in nobis est concupiscentia hujus mundi, in qua Matre enim in nobis est concupiscentia hujus mundi, in qua si quae delectationes inveniri possunt multis amaritudinibus aspersae sunt, quae secundum affectum carnalem deorsum in corde nostro fluunt. Reptilia sunt carnales cogitationes diversorum vitiorum feditate deformes. Quas dum inordinate ad cor nostrum admittimus quasi quibusdam monstruosis reptilibus interiora nostra replemus. Navis est illa arca spiritualis, id est fides nostra, quae intrinsecus sursum suspensa calcat concupiscentiam mundi. Naves autem dixit propter multas animas. Nam et multae animae una anima propter unam fidem et dilectionem, et una fides multae fides propter multas animas fideles, quomodo dictum est. Fides tua te salvam fecit, et fides mea, et fides illius cum tamen una sit fides catholica. Sola ergo navis fidei mare transit, sola arca diluvium evadit, et nos si salvari cupimus non solum ipsa in nobis sit, sed nos in
Abbreviated transcription (Latin):
te facere: Quid ꝓdest ueritatem cognoscer e & falsitatem
diligere: Non sunt tales qui uere fideles sunt. Uis scire
quales sunt: Audi qualis illorum unus fue¬
rit. & cales omnes incellige. Pissimiles enim ẽẽ non possunt:
qui ueritate unum sunt. Audi gͦ quid de illo dicatur. Lex
dei eius in corde ipsius. Hoc ẽ uitus arcbam habere. & quia
hoc fortassis non susficit. audi iterum. In lege domini uolun¬
tas enus. Hoc ẽ in archa habitare. Hic ꝑfectus ẽ qui diligit
quod credit. ut habeat fidem oꝑantem ex dilectione. que
mundum uincit. Hec ẽ archa in qua saluari nos oportet.
que ab aquis portari potest. submergi autẽ omĩo non potest:
quia hec mundo utitur quidem ad necessitatem: sed ñ succũ¬
bit ei ꝑcupiditatẽ. Hoc ẽ quod in psalmo dicit᷑. Hoc mare
magnũ & spaciosum manibus: illie reptilia quorum non ẽ
nuierus. animalia pusilla cum magnis. illic naues ꝑtransibt̃.

Expanded text:
te facere? Quid prodest veritatem cognoscere, et falsitatem te facere? Quid prodest veritatem cognoscere, et falsitatem diligere? Non sunt tales qui vere fideles sunt. Vis scire quales sint? Audi qualis unus illorum fuerit, et tales omnes intellige. Dissimiles enim esse non possunt, qui veritate unum sunt. Audi ergo quid de illo: Lex Dei ejus in corde ipsius , hoc est arcam intus habere, et quia hoc fortassis non sufficit. Audi iterum: In lege Domini voluntas ejus ; hoc est in arca habitare. Hic perfectus est, qui diligit quod credit, ut habeat fidem operantem ex dilectione, quae mundum vincit . Haec est arca, in qua nos salvari oportet, quae ab aquis portari potest, submergi autem omnino non potest, quia hoc mundo utitur quidem ad necessitatem, sed non succumbit ei per cupiditatem. Hoc est quod in psalmo dicitur: Hoc mare magnum, et spatiosum manibus, illic reptilia quorum non est numerus. Animalia pusilla cum magnis, illic naves pertransibunt .
Abbreviated transcription (Latin):
uersatur. Itaq hi qui delectationem cordis sui in uanitate buꝰ
mundi consticuunt: quainius archam fidei habeant. intus cam̃
naufragi sunt. Ut taceam ceteros mundi amatores. quot mͦ
in quorum cordib sepius ẽ memoria saturni & iouis. hercuł
aut. martis. siue accillis & hectoris. pollucis & dastoris. socratis
tarum diligunt: & ueritatem diuinarum scͥpturarum aut
negligunt. aut quod peius ẽ irrident. & contẽpnunt. Uide¬
ant nunc quid er ꝓsit foris eccłiam ingredi: & intus in corde
a fide fornicari. Ego eis ꝓnuntio. quia illis in fine sociandi
sunt. quos nunc in cogitationib suis ꝑ affectum cordis sibi
ningunt. & quorum hic uitam diligunt. eorum illic suppli¬
cii participes erunt. Quid illis ꝓdest habere fidem. & non
manere in fide: Quid illis ꝓdest̾ nauem integram habere.¬
& in mediis fluctib naufragium non dicam pati. seo spon¬

Expanded text:
versatur. Itaque ii, qui delectationem cordis sui in vanitate hujus versatur. Itaque ii, qui delectationem cordis sui in vanitate hujus mundi constituunt, quamvis arcam fidei habeant, intus tamen naufragi sunt. Ut autem taceam caeteros mundi amatores, quot modo in quorum cordibus saepius est memoria Saturni et Jovis, Herculis et Martis, sive Achillis et Hectoris, Pollucis et Castoris, Socratis tarum diligunt; et veritatem divinarum Scripturarum aut negligunt, aut quod pejus est! irrident, et contemnunt. Videant nunc quid eis prosit foris Ecclesiam ingredi, et intus in corde a fide fornicari. Ego eis pronuntio, quod illis in fine sociandi sunt, quos nunc in cogitationibus suis per affectum cordis sibi conjungunt, et quorum hic vitam diligunt, eorum illic supplici participes erunt. Quid illis prodest habere fidem, et non manere in fide? Quid illis prodest navem integram habere, et in fluctibus naufragium, non dicam pati, sed spon
Abbreviated transcription (Latin):
Nullus portus ei cutus est. nulla statio secura. nulla serenitaᷤᷤ
tranquilla. qui intͥnsecus concupiscentie sue estib iactat᷑.
et insatiabili libidinum uoragine ab sorbetur. detrib maneriis¬
ic considerare possumus tres manerias hominũ.
archa non sunt: alios qui in diluiuo & archam habent & in
archa manent. In diluiio sine archa sunt
infideles. quos carnis desideria inuoluunt. qui p̃ter hanc ui¬
tam cransitoriam aliam ẽẽ nesciunt. In diluiuio archam habeni
sed in arcba non manent hi qui iam ꝑfidem post huiꝰ muta
seo post habita hac. temporalium rerum delectationi animũ
suum subiciunt. Dicit enim scͥptura. U̾bi ẽ thesaurus cuus:
tuum. Ubi ẽ delectatio tua: ibi ẽ & cogitatio tua. Ilbi uero ẽ
cogitacio: ibi ẽ interioris hominis habitatio. Nam ibi quisq
sołm interiorem hominẽ habitare dicitur: ubi cogitatione con¬

Expanded text:
Nullus portus illi tutus est, nulla statio secura, nulla serenitas Nullus portus illi tutus est, nulla statio secura, nulla serenitas tranquilla, qui intrinsecus concupiscentiae suae aestibus jactatur, et insatiabili libidinum voragine absorbetur. CAP. VIIic considerare possumus tres differentias arca non sunt; et alios qui in diluvio et arcam habent, et in arca manent. In diluvio sine arca sunt infideles, quos carnalia desideria involvunt, qui praeter hanc vitam transitoriam aliam esse nsed in ea non manent ii, qui jam per fidem post hujus mutacerunt, sed posthabita hac temporalium rerum delectationi animum suum subjiciunt. Dicit enim Scriptura: Ubi est thesaurus tuus, t delectatio tua, ibi est et cogitatio tua. Ubi vero est cogitatio tua, ibi est interioris hominis habitatio. Nam ibi quisque secundum interiorem hominem habitare dicitur, ubi cogitatione con
Abbreviated transcription (Latin):
quod apłs cum dixit. spu ambulate & desideria carnis ñ ꝑficie¬
tis. & non dixit non sentietis. see non ꝑficietis: manifeste decla¬
rauit. om̃i homini quãdu in hac uita ẽ concupiscendi necessita¬
tem. ex corruptione pͥme natiuitatis inc̃ẽ: aduuante tam̃ grã
dei ut eidem concupiscentie non consentiat᷑. nulli inpossibile.
Propcetea alibi dixit. Non regnet peccatum in urõ mortali
tie non sit: sed aduuante grã dei fieri potest ut ñ regnet. ut ñ
p̃sit. Impossibile est ut illud non sentiatis: sed ñ necesse ẽ ut
illi consentiatis. Igitur omĩs homo quoddam intus concupis¬
centie diluuium in corde suo patitur: a quo nullus insi ꝑar
cham fidei liberatur. in quo malus homo ꝑsiccum ambulans
mergit᷑ : & bonus homo in ꝓfundum maris mersus ñ nocetur.
Piculosum ꝓrsus naufragiũ qđ intꝰ ẽ. Ue ei qui ibi ꝑiclitat᷑.

Expanded text:
quod Apostolus cum dixit: Spiritu ambulate, et desideria carnis non perficiequod Apostolus cum dixit: Spiritu ambulate, et desideria carnis non perficietis, et non dixit non sentietis, sed non perficietis; manifeste declaravit omni homini quandiu in hac vita est, concupiscendi necessitatem ex corruptione primae nativitatis inesse, adjuvante tamen gratia Dei, ut eidem concupiscentiae non consentiat, nulli impossibile. Propterea alibi dixit: Non regnet peccatum in vestro mortaltiae non sit, sed adjuvante gratia Dei fieri potest, ut non regnet, ut non praesit. Impossibile est ut illud non sentiatis, sed non necesse est ut illi consentiatis. Igitur omnis homo quoddam intus in corde suo diluvium concupiscentiae patitur, a quo nullus nisi per arcam fidei liberatur. Ubi malus homo per siccum ambulans mergitur, et bonus homo in profundo maris mersus non laeditur. Periculosum prorsus naufragium, quod tus est. Vae ei qui ibi periclitatur!
Abbreviated transcription (Latin):
piscere & credere. sed aliud habet ex hoc quod terrena diligit.
aliud ex hoc quod celestia querit. Ideo concupiscentia deor sum est:
fides sursum. Concupiscentia excarne cordi innascitur. fides autẽ¬
ñ acarne sed adeo cordi inspiratur. Proinde dñs cum fidelem
pecri confessionem laudaret. caro inquit & sanguis ñ reuelauit
tibi. sed pater meus qui incelis ẽ. De concupiscentia autẽ. apłs
dicit. Non ego oꝑor illud. sed peccatum quod habitat in me. &
quid sit in me. alio loco det̾minat. Scio inquit quia non habi¬
tat inme. hoc ẽ in carne mea ẜonum. Rursumq peccatum ip¬
sum quod ancarne habitare dixerat. quid sit alibi declarat.
Sp̃u ambulate & desideria carnis non ꝑficietis: utiq desid̾ĩa
carnis concupiscentiam appellans. Igitur concupiscentia in carne
habitat: noc ẽ deorsum in corde. fides uero non in carne sed in sp̃u¬
hoc est sursum in corde. Illud tam̃ diligent̃ consid̾andum est.

Expanded text:
piscere et credere, sed aliud habet ex hoc quod terrena diligit, piscere et credere, sed aliud habet ex hoc quod terrena diligit, aliud habet ex hoc quod coelestia quaerit; ideo concupiscentia deorsum est, fides sursum. Concupiscentia ex carne cordi innascitur, fides non a carne, sed a Deo cordi inspiratur. Proinde Dominus cum fidelem Petri confessionem laudaret: Caro, inquit, et sanguis non revelavit tibi, sed Pater meus qui est in coelis . De concupiscentia autem Paulus dicit: Non ego operor illud, sed peccatum, quod habitat in me . Et quid sit in me eodem loco determinat. Scio, inquit, quia non habitat in me hoc est in carne mea, bonum . Rursumque peccatum ipsum, quod in carne habitare dixerat, quid sit alibi declarat. Spiritu ambulate, et desideria carnis non perficietis . Utique desideria carnis concupiscentiam appellans. Igitur concupiscentia in carne habitat, hoc est deorsum in corde, fides vero non in carne, sed in spiritu. Illud tamen diligenter considerandum est
Abbreviated transcription (Latin):
noe aque diluiii iiniuersam terram oꝑuerunt. sola autem archa
amplius aque intumescebant. tanto altius in sublime eleuabat᷑:
ita & nunc intelligamus in corde hominis concupiscentiam huiꝰ
iundi ẽẽ quasi quasdam aquas diluuii: archam uero que desuꝑ
ferebatur. fidem xp̃i que transitoriam delectationem calcat. & ad
ea que sursum sunt. eterna bona auhelat. Ideo autẽ aquis conꝑat᷑
tudinẽ aque deorsum currens. semꝑ nna petit. suosq sequaces
instabiles & dissolutos reddit. Si intrauerit homo ad cor suum
uidere poterit. quomͦ semꝑ & concupiscentia deorsum in ea qui
transitoria sunt defluit. & fides in ea que sursum sunt bona
ꝑpetua tendat. Sed cum scͥptum dicat concupiscentiam in
carne habitare. fidem incorde: qu̾omͦ nos utraq in corde ẽẽ as¬
firmamus. nisi quia tunc carne concupiscere dicimur. quando
corde carnalit̾ concupiscimus: Utrumq tam̃ cordis ẽ & concu¬

Expanded text:
Noe aquae diluvii universam terram operuerunt, sola autem arca Noe aquae diluvii universam terram operuerunt, sola autem arca amplius aquae intumescebant, tanto altius in sublime elevabatur, ita et nunc intelligamus in corde hominis concupiscentiam hujus mundi esse, quasi quasdam aquas diluvii arcam vero, quae desuper ferebatur, fidem Christi, quae transitoriam delectationem calcat, et ad ea quae sursum sunt, aeterna bona anhelat. Ideo autem aquis concupistudinem aquae deorsum currentis semper ima petit, suosque sequaces instabiles, et dissolutos reddit. Si intraverit homo ad cor suum, videre poterit quomodo semper et concupiscentia deorsum in ea quae transitoria sunt, defluat; et fides in ea quae sursum sunt, bona erpetua tendat. Sed cum Scriptura dicat concupiscentiam in carne habitare, fidem in corde, quomodo nos utramque in corde esse affirmamus, nisi quia tunc carne concupiscere dicimur, quando corde carnaliter concupiscimus? Utrumque tamen cordis est et concu
Abbreviated transcription (Latin):
dum tẽporalib inhiant. cognitionẽ ec̃norum ꝑdunt. Clecti autem
dum cemporalia dei beneficia recolunt: ad agnicionẽ eternorum
ꝓficiunt. Reꝓbi ꝑuisibilia ab inuisibilib cadunt. electi autem
ꝑ uisibilia ad inuisibilia ascendunt. S sciendum quod alia sunt
illa uisibilia de quib ascendunt: alia sunt illa ꝑque ascendunt.
De oꝑib conditionis ꝑoꝑa restaurationis. ad auctorem conditio¬
nis & restaurationis ascendunt. Ascensus aũ isti non excrinsecus
sed intrinsecus cogitandi sunt: ꝑgradus in corde de uirtute in uir¬
tutẽ dispositos. Quod sic fortassis intellig̾e facilius poterimus.
& oꝑa restaurationis distinximus. ita duos mundos eẽ intelli¬
gamus. uisibilem & inuisibilem. Uisibilem quidem banc ma-¬
chinam uniuersitatis. quam corporeis oculis cernumus. Inuisibi¬
lem uͦ cor hominis. quod uidere non possumus. Et sicut in dieb

Expanded text:
dum temporalibus inhiant, cognitionem aeternorum perdunt. Electi autem dum temporalibus inhiant, cognitionem aeternorum perdunt. Electi autem dum temporalia Dei beneficia recolunt, ad agnitionem aeternorum proficiunt. Reprobi per visibilia ab invisibilibus cadunt; electi autem per visibilia ad invisibilia ascendunt. Sed sciendum est, quod alia sunt illa visibilia, de quibus ascendunt, alia illa sunt, per quae ascendunt. De operibus conditionis per opera restaurationis, ad conditionis et restaurationis auctorem ascendunt. Ascensus autem isti non extrinsecus, sed intrinsecus cogitandi sunt, per gradus in corde de virtute in virtutem dispositos. Quod sic fortassis facilius intelligere poterimus. pera restaurationis distinximus, ita duos mundos esse intelligamus visibilem, et invisibilem. Visibilem quidem hanc machinam universitatis, quam corporeis oculis cernimus, invisibilem vero cor hominis, quod videre non possumus. Et sicut in diebus
Abbreviated transcription (Latin):
alit electi acq alit̃ reꝓbi pensant. Flecti namq oꝑa restau¬
rãtionis p̃ferunt oꝑib pͥme condicionis: quia illa ad seruitutem.
ista ad salutem facta sunt. Sed econtra rȩꝓbi plus amant oꝑa con¬
dicionis quam oꝑa restaurationis: quia p̾sentẽ querunt delecta¬
tionẽ. non futuram felicitatem. Philosophi gentilium suꝑsticio¬
sa quadam curiositate naturas rerum id  ẽ oꝑa condicionis in¬
uestigando. in cogitationib suis euanuerunt. philosophi xp̃ia¬
norum oꝑa restaurationis iugit̃ meditando: omẽm acogitationib
suis uanitatẽ repellunt. Clecti restaurationẽ suam considerantes
igne diuini amoris in ardescunt. Reꝓbi autẽ pulcbritudinẽ¬
rerum conditarum ꝑuerse amantes. ab amore dei refrigescunt.
Reꝓbi dum rebus transitoriis cogitationes suas in mergunt: crea¬
toris sui obliuiscuntur. Ulecti autẽ creatoris sui obliuisci ñ possũt:
de cuius miscłia semꝑ circa suam reꝑationem meditant᷑. Reꝓbi

Expanded text:
 electi atque aliter reprobi pensant. Electi namque opera restaurationis praeferunt operibus primae conditionis, quia illa ad servitutem, ista ad salutem facta sunt. Sed e contrario reprobi plus amant opera conditionis, quam opera restaurationis quia praesentem quaerunt delectationem, non futuram felicitatem. Philosophi gentillum superstitiosa quadam curiositate naturas rerum, id est opera conditionis investigando, in cogitationibus suis evanuerunt. Philosophi Christianorum opera restaurationis jugiter meditando, omnem a cogitationibus suis vanitatem repellunt. Electi restaurationem sui considerantes, igne divini amoris inardescunt. Reprobi autem pulchritudinererum conditarum perverse amantes ab amore Dei refrigescunt. Reprobi dum rebus transitoriis cogitationes suas immergunt Creatoris sui obliviscuntur. Electi autem Creatoris sui oblivisci non possunt, de cujus misericordia semper circa sui reparationem meditantur. Reprobi