comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
na.Illo ttaq uitio tantũ seł ꝓpetratũ ẽ socialis bel¬
liatꝙ eognati. Qđ uitiũ salustiꝰ magnũ tnseunter
attingit. Cũ enĩ laudans breuit᷑ antiquiora eõme¬
motasset tempora. q̃ndo uita hominũ sine cupi¬
ditate agitabat᷑. & sua cuiq: satis placebant. post¬
ea uͦ inqͥt quã in asia eẏnis. ingrecia lacedemonii
& athenienses eoepere urbes. atꝙ nationes sube¬
gert. libidinẽ dominandi. causã belli habere.
maximã głam inmaximo imꝑio putart. & ceta
que ipse instituerat dieere mihi hue usq satissit
ei ucrba posuisse. libido ista dominandi. magnis
malis agitat & ẽterit humanũ genꝰ. Hae libidine
roma tune uicta. albã se uieisse triumphat: &
sui scele̾ris lauđe głãm nominabat. Qm̃laudat᷑
inꝗt seriptura nr̃a peccator in desideriis anime
sue & qͥ iniꝗͣ gent benedieet᷑. Fallatiagͥ tegmina.

Expanded text:
na. Illo itaque uitio tantum scelus perpetratum est socialis belna. Illo itaque uitio tantum scelus perpetratum est socialis belli adque cognati, quod uitium Sallustius magnum transeunter adtingit. Cum enim laudans breuiter antiquiora commemorasset tempora, quando uita hominum sine cupiditate agitabatur et sua cuique satis placebant: Postea uero, inquit, quam in Asia Cyrus, in Graecia Lacedaemonii et Athenienses coepere urbes adque nationes subigere, libidinem dominandi causam belli habere, maximam gloriam in maximo imperio putare\', et cetera quae ipse instituerat dicere. Mihi huc usque satis sit eius uerba posuisse. Libido ista dominandi magnis malis agitat et conterit humanum genus. Hac libidine Roma tunc uicta Albam se uicisse triumphabat et sui sceleris laudem gloriam nominabat, quoniam laudeinde post Numam sub aliis regibus? Quanto malo non  peccator in desideriis animae suae; et qui iniqua gerit, benedicitur . Fallacia igitur tegmina,
Abbreviated transcription (Latin):
pius eneas laudabilit̾ dolet bostẽ etiã sua ꝑemp¬
tũ manu. Unde marcellꝰ sẏra cusanã eiuitatẽ.
recolenseiꝰ paulo ante culm̃ ⁊ głam. submanus
suassubito ẽcidisse cõmunẽ eogitans ẽditionẽ
fiendo miseratꝰ c̃.Queso abhumano in petrent
affectu. ut femina sponsũ suũ afrẽ suo ꝑ emptũ
sine crimine fleuert: si uiri hostes ase uictos.
cnã eũ laude fieuer᷑: Ergo sponso afrẽ in latam
mortẽ qͣndo femina illa fiebat. tunc se ẽtra
matrẽ ciuitatẽ tanta strage bellasse & tanta
hine & inde eognati eruoris effusione uicisse
roma gaudebat. Qd mihi obtendit᷑ nom̃ laudis. nom̃ꝙ
uictorię. Remotis obstaeulis insane opinionis. faer¬
nora nud acerant᷑. nuda pensent᷑. nuda udicent᷑.
causa dicat᷑ albesieut troie adultiũ dicebat: nulla
talis. nulla similis inuenit᷑. tantũ ut residẽs moue¬
tt tulꝰ in arma uiros. etiã desueta triumphis agmi¬

Expanded text:
pius Aeneas laudabiliter dolet hostem etiam sua perepius Aeneas laudabiliter dolet hostem etiam sua peremtum manu? Unde Marcellus Syracusanam ciuitatem recolens eius paulo ante culmen et gloriam sub manus suas subito concidisse communem cogitans condicionem flendo miseratus est? Quaeso ab humano inpetremus adfectu, ut femina sponsum suum a fratre suo peremtum sine crimine fleuerit, si uiri hostes a se uictos etiam cum laude fleuerunt. Ergo sponso a fratre inlatam mortem quando femina illa flebat, tunc se contra matrem ciuitatem tanta strage bellasse et tanta hinc et inde cognati cruoris effusione uicisse Roma gaudebat. Quid mihi obtenditur nomen laudis nomenque uictoriae? Remotis obstaculis insanae opinionis facinora nuda cernantur, nuda pensentur, nuda iudicentur. Causa dicatur Albae, sicut Troiae adulterium dicebatur. Nulla talis, nulla similis inuenitur; tantum ut resides moueret Tullus in arma uiros et iam desueta triumphis Agmi
Abbreviated transcription (Latin):
ma extitit uietrix ea elade eniã etiã incertami¬
ne extremo. ut desex unꝰ rediret domũ. Quidãp¬
na inutrisq eui luetꝰ. nisi eneestirpi. nisi ascanii
posteris. nisi ꝓli uenis. nisi nepotib iouis: Nã & hoc
plꝰ quã enule belłũ fuit:qͣndo filia eiuitas. eũ ei¬
uitate matre pugnauit. Aecessit aliud huic
tet geminoꝵ pugne ultimȩ. atroxatꝙ horrendu
małũ. Nã ut erant ambo ppłi priꝰ amiei. uicini
qͥppeatq cognati. unicuriator desponsata fue¬
rat oratioꝵ soror: Hȩc postea quã sponsispolia in
uietore fr̃e ẽsperit: ab eodẽ fr̃e quõ ficuit occisa ẽ
Humanior buiꝰ uniꝰ femine. quã uniu̾si ppłi ro¬
mani mibi fuisse uidet᷑ affectꝰ. Illa quẽ uirũ iam
fide media retinebat. aut forte etiã ipsũ fratrẽ
dolens. ꝗͥ eũ occiderat cui sororẽ ꝓmiserat. puto
qđ ñ culpabilit̃ fieuerit. Unde enĩ ap̃ uirgiliũ

Expanded text:
ma extitit uictrix ea clade etiam in certamima extitit uictrix ea clade etiam in certamine extremo, ut de sex unus rediret domum. Cui damnum in utrisque, cui luctus, nisi Aeneae stirpi nisi Ascanii posteris, nisi proli Veneris nisi nepotibus Iouis? Nam et hoc plus quam ciuile bellum fuit, quando filia ciuitas cum ciuitate matre pugnauit. Accessit aliud huic tergeminorum pugnae ultimae atrox adque horrendum malum. Nam ut erant ambo populi prius amici uicini quippe adque cognati, uni Curiatiorum desponsata fuerat Horatiorum soror; haec postea quam sponsi spolia in uictore fratre conspexit, ab eodem fratre, quoniam fleuit, occisa est. Humanior huius unius feminae quam uniuersi populi Romani mihi fuisse uidetur adfectus. Illa quem uirum iam fide media retinebat, aut forte etiam ipsum fratrem dolens, qui eum occiderat cui sororem promiserat, puto quod non culpabiliter fleuerit. Unde enim aput Vergilium
Abbreviated transcription (Latin):
dera germinitatis. sotictatis. diuinitatis. qͥẽ postre¬
mo subtot diis tutoribꝰ uita eiuitatis. Nides q̃nta
hine dici& quã multa possent. nisi quȩ suꝑ nr̃a
curaret intentio. & sermo malia festinaret. Qd¬
deinde post numã sub alis regibꝰ qͣnto malo. non
sołii suo s: etiã romanoꝵ. inbesłũ albani ꝓuocatis̃.:
Quia uidelie pax nume tã longa uiluerat. quã
erebre stragis romani albaniq exereitꝰ fuerunt. &
utriꝰq cõminutio eiuitatis. Alba nãq: illa quã
filiꝰ enee ereaũ ascaniꝰ. rome mat̾ ꝓpior ipsa quã
troia atullo hostilio rege ꝓuoeata ẽflixit. confli¬
gens aut̃. & afflicta ẽ. & afflixit. donec multoꝵ te¬
deret pari defectione certaminũ. Tunc euentũ
belli det̾ geminis hine atq inde fratribꝰ placuit
experiri. Aromanis tresoratii. ab albanis aut̃ tres
curiati ꝓcesser̃. Acuriatis trib̾oratu duo. ab uno
at̾ oratio. treseuriati suꝑati & extineti s̃. Ita ro¬

Expanded text:
affinitatis, societatis, divinitatis? quae postremo sub tot diis tutoribus vita civitatis? Vides quanta hinc dici et quam multa possent, nisi quae supersunt nostra curaret intentio, et sermo in alia festinaret. deinde post Numam sub aliis regibus? Quanto malo non solum suo, sed etiam Romanorum in bellum Albani prouocati sunt, quia uidelicet pax Numae tam longa uiluerat! Quam crebrae strages Romani Albanique exercitus fuerunt et utriusque comminutio ciuitatis! Alba namque illa, quam filius Aeneae creauit Ascanius, Romae mater proprior ipsa quam Troia, a Tullo Hostilio rege prouocata conflixit, confligens autem et adflicta est et adfiixit, donec multorum taederet pari defectione certaminum. Tunc euentum belli de tergeminis hinc adque inde fratribus placuit experiri; a Romanis tres Horatii, ab Albanis autem tres Curiatii processerunt; a Curiatiis tribus Horatii duo, ab uno autem Horatio tres Curiatii superati et extincti sunt. Ita Ro
Abbreviated transcription (Latin):
splendido. eq̃stri scił atꝙ senatorio occiđn¬
dor ac ꝓseribendoꝵ duo milia ẽtinebat.
tot cadeb̾at. tantũ erat meroris. ꝗͣntũ le¬
mori iussi erant. etiã ipsi lie erudelis ee¬
tor securitas. gn̾a mortiũ exqͥsita ꝯgemiu¬
it. Quenđda eni᷑ sine ferro laniantiũ manꝰ
diriguer: inmaniꝰ homines hoĩem uiuũ.
quã bestie solent disẽꝑe cadauer abicetẽ.
Aliꝰ oculis effossis. ⁊ partiełatĩ m̃bs ampu¬
tans. intantis cruciatibꝰ diuuiuere. ł potiꝰ
diumori coaetꝰ ẽ.Subuastate s̃ etiã tanqm
uillȩ. queda nobiles eiuitates. una uͦ uelut
unꝰ reus duci iuberet᷑. sic tota iussa ẽ tru¬
cidari. Hec facta s̃ in pace pꝰbelłũ. ñut
acceleraret᷑ obtinenda uictoria.s ne
c̃ tẽpneret᷑ obtenta. Pax eũ bello deeru¬
delitate certaũ ⁊ uiẽ. illud enĩ ꝓstrauit
armatos. ista nudatos. Belłu erat. ut qͥ
fcriebat᷑ si poss ferir&: pax aut̃. ñ ut qui

Expanded text:
splendido, equestri scilicet adque senatorio, occidensplendido, equestri scilicet adque senatorio, occidendorum ac proscribendorum duo milia continebat. tot cadebant tantum erat maeroris, quantum laeum, qui mori iussi erant, etiam ipsa licet crudelis ceterorum securitas genera mortium exquisita congemuit. Quendam enim sine ferro laniantium manus diripuerunt, inmanius homines • hominem uiuum, quam bestiae solent discerpere cadauer abiectum. Alius oculis effossis et particulatim membris amputatis in tantis cruciatibus diu uiuere uel potius diu mori coactus est. Subhastatae sunt etiam, tamquam uillae, quaedam nobiles ciuitates; una uero, uelut unus reus duci iuberetur, sic tota iussa est trucidari. Haec facta sunt in pace post bellum, non ut acceleraretur obtinenda uictoria, sed ne contemneretur obtenta. Pax cum bello de crudelitate certauit et uicit. Illud enim prostrauit armatos, ista nudatos. Bellum erat, ut qui feriebatur, si posset, feriret; pax autem, non ut qui
Abbreviated transcription (Latin):
minente.ñ sosu uictoriã. uerũ etiã ipsã
desperantes salutẽ cuncta suis alii cedibꝰ
impleuer̃. Nã pͣt̃ strage̾ late ꝑdiu̾sa dif¬
fusa ssesso etiã senatu. de ipsa euria tan¬
quã de carẽe ꝓducebant᷑ ad gladiũ. Muti
sccuola pontifex. quõ nihil ap̃ romanos
tẽplo ueste sanettꝰ habebat᷑. aurã ipsam
guineertinait. Urbt̃ deiñ sylla uictor
int̾uit: qͥ in uissa publica ñ iãbello.s ipsa
pace seuiente .uII. milia peditũ. uñ utiq
inermia ñ pugnando.s iubendo ꝓstraue¬
rat. In urbe autꝰ tota. quẽ uell sẏlla unxs
qͥsq striebat. Iñ tot fun̾a numuri omni¬
no ñ pot̾ant. donec sylle suggereret᷑. si¬
nendos ẽe aliꝗͦs uiuere. ut eãt qͥbꝰ possent
imꝑare qͥuic̾ant. Tuneiã cohibita. quȩ hac
atq: hac passim furibunda ferebat᷑ licentia
iugulandi: tabula illa eũ magna gratula¬
tione ꝓposita ẽ. ꝗͣ hominũ exut᷑q: ordine

Expanded text:
minente, non solum victoriam, verum etiam ipsam minente, non solum victoriam, verum etiam ipsam desperantes salutem, cuncta suis alienisque caedibus inpleuerunt. Nam praeter stragem late per diuersa diffusam obsesso etiam senatu de ipsa curia, tamquam de carcere, producebantur ad gladium. Mucius Scaeuola pontifex, quoniam nihil aput Romanos templo Vestae sanctius habebatur, aram ipsam guine extinxit. Urbem deinde Sylla uictor intrauit, qui in uilla publica non iam bello, sed ipsa pace saeuiente septem milia deditorum unde utique inermia non pugnando, sed iubendo prostrauerat. In Urbe autem tota quem uellet Syllanus quisque feriebat, unde tot funera numerari omnino non poterant, donec Syllae suggereretur sinendos esse aliquos uiuere, ut essent quibus possent imperare qui uicerant. Tunc iam cohibita quae hac adque iliac passim furibunda ferebatur licentia iugulandi, tabula illa cum magna gratulatione proposita est, quae hominum ex utroque ordine
Abbreviated transcription (Latin):
Aan in uictoria mariana. ꝗͣndo de exilio se
ipse restituit. exceptis passi ꝗͣqͣu̾sũ eedibꝰ¬
factis. cap̃ octauii ẽsulis ponet᷑ in rostris.
cesar ⁊ fimba domibꝰ trucidarent᷑ suis.
duo erassi pat̾ ⁊ filiꝰ inospectu mutuo
mactarent᷑. bebiꝰ ⁊ numttoriꝰ unco tͣen.
sparsis uisceribꝰ int̾ient: catulꝰ hausto
ueneno se manibꝰ inimicoꝵ subtrahe¬
rent. merula flam̃dialĩ p̃cisis uenis. io¬
ui ctiã suo sanguine litaret: in ipsius
aut᷑ marii oculis ẽtinuo feriebant᷑. qͥbꝰ
salutantibꝰ dext̾am porrigere noluiss&.¬
Sẏllana uͦ uietoria secuta. huiꝰ uidelic¬
iauin dex erudelitatis. pꝰ tantũ sangiunẽ
ciuiũ. qͦ fuso fuerat cõparata. finito iam
bello. inimicitus iuuentibꝰ. erudeli in
paee grassita ẽ.lã enĩ pꝰmarii maioris psti¬
nas ae recentissimas cedes. ad dite fuerant
alię grauiores mario iuueneatq: carbo
ne. earũde partiũ marianaꝵ. qͥ sylla im¬

Expanded text:
m uictoria Mariana, quando de exilio se m uictoria Mariana, quando de exilio se ipse restituit, exceptis passim quaqua uersum caedibfactis caput Octauii consulis poneretur in rostris, Caesares a Fimbria domibus trucidarentur suis, duo Crassi pater et filius in conspectu mutuo mactarentur, Baebius et Numitorius unco tracti sparsis uisceribus interirent, Catulus hausto ueneno se manibus inimicorum subtraheret, Merula flamen Dialis praecisis uenis Ioui etiam suo sanguine litaret. In ipsius autem Marii oculis continuo feriebantur, quibus salutantibus dexteram porrigere noluissSyllana uero uictoria secuta, huius uidelicet uindex crudelitatis, post tantum sanguinem ciuium, quo fuso fuerat conparata, finito iam bello inimicitiis uiuentibus crudelius in pace grassata est. lam etiam post Marii maioris pristinas ac recentissimas caedes additae fuerant aliae grauiores a Mario iuuene ne earumdem partium Marianarum: qui Sylla im
Abbreviated transcription (Latin):
guine iã eruentꝰ multis adu̾sarũ s partiẽ
pemptis. uietꝰ urbe ꝑfugiss. iux paulu¬
Curespirante eiuitate. ut u̾bis tullianis
utar: suꝑaũ pꝰea cinna cũ mario. Tũ uela
rissimis uiris int̾fectis. lumina eiuitatis
extineta s̃. Ult c̃ huiꝰ uictorie crudelita¬
tẽ pꝰea silla: ne dici qđẽ opꝰẽ. qͣnta dimi¬
nutione ciuiũ.⁊ ꝗͣnta calamitate rei pub¬
lice. De hac enĩ uindicta. qͦ ꝑnitiosior
fuit. qm̃ si scelera qͦ puniebant᷑ impunita
relinqͤrent᷑ ait lucanꝰ. Excessit medicina
mõdũ. nimiũq secuta ẽ ꝗ morbi dũ xerẽ
manũ ꝑire nõcentẽs.S. cũ iã soli possent
suꝑ eẽ nocentes. allo bello mariano atq
sillano. exceptis his qͥforis in a ciececider:
ipsa qͦq urbs c̃adau̾ibꝰ. iuiei. platee. fora. the¬
atra. tẽpla ꝯpleta s̃ꝰ: ut difficile iudicare¬
t᷑. qñ do uictores plꝰ funũ edidint. utrũ
pꝰ ut uinc̾ent. an pꝰea uicissent. Cũ pͥmũ¬

Expanded text:
entus multis aduersarum sibi partium peremtis uictus Urbe profugisset, uix paululum respirante ciuitate, ut uerbis Tullianis utar, \'superauit postea Cinna cum Mario. Tum uero clarissimis uiris interfectis lumina ciuitatis extincta sunt. Ultus est huius uictoriae crudelitatem postea Sylla, ne dici quidem opus est quanta deminutione ciuium et quanta calamitate rei publicae. De hac enim uindicta, quae perniciosior fuit, quam si scelera quae puniebantur inpunita relinquerentur, ait et Lucanus: Excessit medicina modum nimiumque secuta est, Qua morbi duxere manum. Periere nocentes; Sed cum iam soli possent superesse nocentes. Illo bello Mariano adque Syllano exceptis his, qui foris in acie ceciderunt, in ipsa quoque Urbe cadaueribus uici plateae fora, theatra templa conpleta sunt, ut difficile iudicaretur, quando uictores plus funerum ediderint, utrum prius ut uincerent, an postea quia uicissent; cum primu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpositũ Quciꝰ satͣnmꝰ tͥbun plebis. ⁊ gaiꝰ
scruiliꝰ p̃tor. & multo post mareꝰ druso:
tune guissime. deinde socialia bella ex¬
arser᷑ Obꝰ italie᷑ uehem̃ter afflicta. & ad
uastitatẽ mirabiłe desertionẽq ꝑ due¬
ta ẽ. Belłu deinde seriuile successit: ⁊ bel¬
la ciuilia. Q p̃lia cõmissa s̃. qͥd sangui
nis fusũ : ut om̃s fereita legentes qͥbꝰ
romanũ maxime pͣpollebat᷑ imꝑium.
tanquã sibarbaries domarent᷑. lã ex pau¬
cissimis hoc ẽ minꝰ quã lax. gladiatori¬

Expanded text:
positum, Lucius Saturninus tribunus plebis, et Caius Servilius praetor, et multo post Marcus Drusus, tunc gravissimae, deinde socialia bella exarserunt: quibus Italia vehementer afflicta, uastitatem mirabilem desertionemque perducta est. \'Bellum deinde seruile successit et bella ciuilia. Quae proelia commissa sunt, quid sannis fusum? ut omnes fere Italae gentes, quibus Romanum maxime praepollebat imperium, tanquam saeva barbaries domarentur. Jam ex paucissimis, hoc est minus quam septuagint
Abbreviated transcription (Latin):
manisuꝑau̾it. qͣs ⁊ qͦm eiuitatis regio¬
nesq uastauit: uix qͥ historiã ꝯscripser̃.
satis explicare potuer̃: Neq id sołu fuit
scruile bellũ .s ⁊ macedoniã ꝓuintiã pͥ
seruitia depopulata suntꝰ⁊ dẽinde sici¬
liã orãq maritimã. Qñta etiã ⁊ quã hor¬
renda cõmiserint. pͥmo latͦcinia. deiñ
ualida bella pẏrataꝵ: ꝗs ꝓmagnitudine

Expanded text:
tes regionesque uastauerit, uix qui historiam conscripserunt satis explicare potuerunt. Neque id solum fuit seruile bellum, sed et Macedoniam prouinciam prius seruitia depopulata sunt et deinde Siciliam oramque maritimam. Quanta etiam et quam horrenda commiserint primo latrocinia, deinde ualida bella p
Abbreviated transcription (Latin):
qͥnio tẏranno. ẽsuleũ brito ereatꝰ ẽ maritus
luẽtie. luciꝰ tarqͥniꝰ ẽlatinꝰ. Quã iuste ppłs mores
ĩ eiue ñ nom̃ adtendit. quã impie brutꝰ eolle¬
gã pͥme ac nouȩ illiꝰ potestatis. quẽ posset si hoc
offendebat᷑ nomine tantũ pͥuare. & patͥa pͥua¬
ũ ⁊ honore. Nec mala facta s̃. hȩc adu̾sa accider̃¬
gat᷑. morbo antequã idẽ annꝰ t̾minaret᷑ absũp¬
tꝰ ẽ. Ita publiꝰ ualeriꝰ qͥsuccesserat ẽlatino. &

Expanded text:
um Bruto creatus est maritus Lucretiae L. Tarquinius Collatinus. Quam iuste populus mores in ciue, non nomen adtendit! Quam inpie Brutus collegam primae ac nouae illius potestatis, quem posset, si hoc offendebatur, nomine tantum priuare, et patria priuauit et honore! Haec mala facta sunt, haec aduersa accidergatus, morbo, antequam idem annus terminaretur, absumptus est. Ita P. Valerius, qui successerat Collatino, et
Abbreviated transcription (Latin):
publica. Tunc iã diminuto paululũ ictu. ñ
quia bella ẽ qͥeuerant.s qͥa ñ tã grani ponde¬
re urgebant. finitoscilicet tẽpore qͦ equo ae
modesto iure agitatũ ẽ. secuta s̃ quȩ ide salustiꝰ
breuit̃ explicat. Dem seruili imꝑio patresple

Expanded text:
. Tunc jam diminuto paululum metu, non quia bella conquieverant, sed quia non tam gravi pondere urgebant, finito scilicet tempore quo aequo et modesto jure agitatum est, secuta sunt quae idem Sallustius breviter explicat: D
Abbreviated transcription (Latin):
inqͥt ca facta posteri ferant. idẽ p̃ferant & extol¬
lant. qͥfiliosoccidit. infelirẽ Et tanquã ad ẽso¬
lanđũ infelicẽ subiunxit. ic̃ amor pate laudũo
inm̃sa cupido. honne in hoc bruto ꝗͥ& filios oeer¬
dit. & ase ꝑcusso hoste. filio tarqͥnũ. mutuo ꝑeus¬
sus. suꝑ uiuere ñ potuit.eiq potiꝰ ipse tarqͥnius
suꝑuiaert. collatini eollege uidet᷑ in nocentia
uindicata: Qͥbonꝰ ciuis. ob hoctarqͥnio pulso. pas¬
sꝯẽ qđ tyrannꝰ ipse tarqͥni. Nã & ide brutꝰ ẽsangui¬
neus tarqͥnii fuisse ꝑhibet̃ s conlatinũ uidclie
similitudo nominis p̃ssit. qͥctiã tarquiniꝰ uocaba¬
t᷑. Mutate gͦ nom̃ ñ patã cogeret᷑. Postremo in eiꝰ
nomine hoc uocabułuminꝰ eẽt.si luciꝰ elatinus
tantũmͦ uocaret᷑. S idõ ñ amisit. qđ sine ullo de¬
tͥm̃to posset amittere. ut & honore pͥmꝰ ẽsul. &
ciuitate bonꝰ ciuis cartre iuberet᷑. Etiãne ista est

Expanded text:
inquit, ea facta posteri ferant, id est praeferant et extolinquit, ea facta posteri ferant, id est praeferant et extollant, qui filios occidit, infelix est. Et tamquam ad consolandum infelicem subiungitimmensa cupido. Nonne in hoc Bruto, qui et filios occidit, et a se percusso hosti filio Tarquinii mutuo percussus supervivere non potuit, eique potius ipse Tarquinius supervixit, Collatini collegae videtur innocentia vindicata, qui bonus civis hoc Tarquinio pulso passus est quod tyrannus ipse Tarquinius? Nam et idem Brutus consanguineus Tarquinii fuisse perhibetur. Sed Collatinum videlicet similitudo nominis pressit, quia etiam Tarquinius vocabatur. Mutare ergo nomen, non patriam cogeretur: postremo in ejus nomine hoc vocabulum minus esset, L. Collatinus tantummodo vocaretur. Sed ideo non amisit quod sine ullo detrimento posset amittere, ut et honore primus consul et civitate bonus civis carere juberetur. Etiamne ista est
Abbreviated transcription (Latin):
stiꝰ eqͦ ⁊ modesto iure agitatũ. dũ metꝰ atarquinio.
& belłu gue cũ etruriapositũ c̃. Qndiuenĩ & ruser
targͥnio redire in regnũ conantiopitulati sunt.
gͣui bello roma ẽ cussa ẽ. lđo diẽ eqͦ modesto iurẽ
gestã rẽ publicã metu p̃mente. ñ ꝑsuadente iusti¬
cia. In ꝗͦ breuissimo tẽpore. quã funestꝰ ille annꝰ fuit.
qͦ pͥmi ẽsules crcatis̃ expulsa regia potestate. Annũ
qͥppe suũ ñ expleuer̃. Nã iuniꝰ brutꝰ. exhonoratũ
ipse in bello eecidit mutius eũ hoste uulneribꝰ.
occisisase ipso pͥmit̾ filiis suis. & uxoris sue fr̃ibꝰ
qđ eos ꝓrestituendo tarqͥnio ẽ iurasse cognouerat.
Qd factũ uͥgiliꝰ postea quã laudabilit̃ cõmemora¬
uit: c̃tinuo elem̃ter exhorruit. Cũ enĩ dixisset.
natosq pat̾ noua bella mouentes. ad pęnã pulebra
ꝓlib̾tate uocaũ. Mox dem de exclamauit & ait.
Infelix ut eũq ferant ea facta minores. Qmͦ licet

Expanded text:
dum metus a Tarquinio et bellum graue cum Etruria positum est. Quamdiu enim Etrusci Tarquinio in regnum redire conanti opitulati sunt, graui bello Roma concussa est. Ideo dicit aequo et modesto iure gestam rem publicam metu premente, non persuadente iustitia. In quo breuissimo tempore quam funestus ille annus fuit, quo primi consules creati sunt expulsa regia potestate! Annum quippe suum non conpleuerunt. Nam Iunius Brutus exhonoratum ipse in bello cecidit mutuis cum hoste uulneribus, occisis a se ipso primitus filiis suis et uxoris suae fratribus, quod eos pro restituendo Tarquinio coniurasse cognouerat. Quod factum Vergilius postea quam laudabiliter commemorauit, continuo clementer exhorruit. Cum enim dixisset: Natosque pater noua bella monentes Ad poenam pulchra pro libertate uocabit, mox deinde exclamauit et ait: Infelix, utcumque ferent ea facta minores. Quomodolibet,
Abbreviated transcription (Latin):
fecert. Euersis quippe & incensis om̃ibꝰ eũ oppi¬
do simulachris. solũ minerue subtanta ruin a
tẽpli illiꝰ. ut seribit liuiꝰ integrũstetisse ꝑhi¬
bet᷑. ñ ut diceret᷑. dii patrii quoꝵ semꝑ sub no¬
mine troia ẽ ad eoꝵ laudẽ .s. ne diceret: exces¬
serc om̃s aditis arisq: relictis dii. ad eoꝵ defen¬
sionẽ Illud enĩ posse ꝑmissi ĩ. ñ unde ꝓbartu

Expanded text:
fecerunt. Euersis quippe et incensis omnibus cum oppifecerunt. Euersis quippe et incensis omnibus cum oppido simulacris solum Mineruae sub tanta ruina templi illius, ut scribit Liuius, integrum stetisse perhibetur, non ut diceretur Di patrii, quorum semper sub numine Troia est, ad eorum laudem, sed ne diceretur: Excessere omnes adytis arisque relictis Di, ad eorum defensionem. Il
Abbreviated transcription (Latin):
indiori cause romanos ciuitatẽ seruare: & contra
pareid̃ rom inȩ rei publieȩ portas elaudere:
ad hoc eis inquantũ exitiũ uerterit. ãdtendant
defensores deoꝵ. Si deseruerant dii adultos. iliũq
flamis grecoꝵ religͥtłnt. ut exxiꝰ cineribꝰ roma castior
nasceret᷑. cur & postea descruert̃ candẽ eiuitatem
romanis eognatã. ñ rebellantẽ aduersꝰ romã nobi
se filiã.s iustioribꝰ eiꝰ partib fidẽ c̃stantissimam
pussimãꝙ seruantẽ. eandẽq delendã reliquetłnt.
ñ grecoꝵ uiris fortibꝰ.si uirospurcissimo romanoꝵ.
Aut si displicebat dus causa partiũ syllanatũ.
cui seruantes urbe miscri portas clauserant. eur
cidẽ sille tanta bona ꝓmittebant & p̃nuntia¬
bant. An & hic agnoseunt᷑ adulatoresfelitiũ:
potiꝰ quã infelitiũ defensores. Nongͦ iliũ cti am
tunc ab eis cũ desereret᷑ cuersũ c̃. Nam demones
ad decipiendũi semꝑ uigilantissimi. qđ potuer̃

Expanded text:
meliori causae Romanorum ciuitatem seruare et contra meliori causae Romanorum ciuitatem seruare et contra parricidam Romanae rei publicae portas claudere? At hoc eis in quantum exitium uerterit, adtendant defensores deorum. Deseruerint di adulteros Iliumque flammis Graecorum reliquerint, ut ex eius cineribus Roma castior nasceretur: quur et postea deseruerunt eandem ciuitatem Romanis cognatam, non rebellantem aduersus Romam nobiidem constantissimam piissimamque seruantem, eamque delendam reliquerunt non Graecorum uiris fortibus, sed uiro spurcissimo Romanorum? Aut si displicebat dis causa partium Syllanarum, cui seruantes urbem miseri portas clauserant: quur eidem Syllae tanta bona promittebant et praenuntiabant? An et hic agnoscuntur adulatores felicium potius quam infelicium defensores? Non ergo Ilium etiam tunc, ab eis cum desereretur, euersum est. Nam daemones ad decipiendum semper uigilantissimi, quod potuerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
c̃cremquit. Hoc meruit iliũ. ñ agrecis quos
sua irritauerat iniquitate .s: aromanis quos
sua calamitate ꝓpagauerat: diis illis cõmu¬
nibꝰ ad hec repellenda nihiliuuantibꝰ. seu
qđ uerũ ẽ nihil ualentibꝰ. Nunquid & tune
abscesscre om̃s aditis arisq relictis du. quibꝰ
illud opidu steterat. post antiquos grecorũ
ignes. ruinasq reparatũ. Si aut̃ abscesserant:
causã requiro: & oppidanoꝵ quidẽ qͣntum
inueni neliorẽ. tanto deteriorẽ deorum.
llli eñi eont̃ fimbriã portas clauserant: ut syl¬
le seruarent integram ciuitatẽ. Hinc eosirat᷑
incendit.: ł potiꝰ penitꝰ extinait. Ad huc aut̃
meliorũ partiũ eiuiliũ sylla dux fuit: ad huc
armis rt̃ publicã recuperare moliebat᷑. horũ
bonoꝵ initioꝵ. ñdu malos euentꝰ habuit. Qd
gͦ meliꝰ eiues illiꝰ urbis faccrt̾ potuert̃. qͥd honesti.
ꝗͥd fideliꝰ. ꝗd romana parentela digniꝰ: quã

Expanded text:
concremauit. Hoc meruit Ilium non a Graecis quos concremauit. Hoc meruit Ilium non a Graecis quos sua inritauerat iniquitate, sed a Romanis quos sua calamitate propagauerat, dis illis communibus ad haec repellenda nihil iuuantibus seu, quod uerum est, nihil ualentibus. Numquid et tunc Abscessere omnes adytis arisque relictis Di, quibus illud oppidum steterat post antiquos Graecorum ignes ruinasque reparatum? Si autem abscesserant, causam requiro, et oppidanorum quidem quanto inuenio meliorem, tanto deteriorem deorum. Illi enim contra Fimbriam portas clauserant, ut Syllae seruarent integram ciuitatem; hinc eos iratus incendit uel potius penitus extinxit. Adhuc autem meliorum partium ciuilium Sylla dux fuit, adhuc armis rem publicam recuperare moliebatur; horum bonorum initiorum nondum malos euentus habuit. Quid ergo melius ciues urbis illius facere potuerunt, quid honestius, quid fidelius, quid Romana parentela dignius quam
Abbreviated transcription (Latin):
peius occidit. It̃q enĩ fuit ẽditor: ubi alt̾ sec¬
lere ablat̾ ñ ꝑmissꝰ ẽ ec̃ regnator. Nẽ ut arbitror
qd dicat᷑. ꝗͥd mali troia meruent. ut eã dui dese¬
rerent. qͦ posset extingui. & ꝗͥd boni roma. ut
cã dii inhabitarent. quo posset augeri. nͥ qđ iuic¬
ti in de fugerunt. & se adistos quos partt̃ deci¬
perent contulert̃. immo uͦ & illie mansert̃
ad cos more suo decipiendos. ꝗͥ rursꝰ easdẽ t̃¬
ras habitarent. & hic casdẽ artes fallatiȩ suę
magis etiã exereendo maioribꝰ honoribꝰ glori¬
miserũ cõmiserat iliũ. ut afimbria marianaꝵ
partiũ homine pessimo uertret᷑. multo fero¬
tiꝰ atꝙ erudeliꝰ quã olim agrecis. Nam tune &
multi in de fugert̃.& multi captiuati saltĩ
inseruitute uixerunt. Porro aut̃ fimbria
prius edictũ ꝓposuit. ne cui parceret. itꝙ
urbe totã. cunetosq in ea homines incendio

Expanded text:
peius, occidit. Uterque enim fuit conditor, ubi alter scepeius, occidit. Uterque enim fuit conditor, ubi alter scelere ablatus non permissus est esse regnator. Non est, ut arbitror, quod dicatur quid mali Troia meruerit, ut eam di desererent, quo posset extingui, et quid boni Roma, ut eam di inhabitarent, quo posset augeri; nisi quod uicti inde fugerunt et se ad istos, quos pariter deciperent, contulerunt; immo uero et illic manserunt ad eos more suo decipiendos, qui rursus easdem terras habitarent, et hic easdem artes fallaciae suae magis etiam exercendo maioribus honoribus glorimiserum commiserat Ilium, ut a Fimbria, Marianarum partium homine pessimo, euerteretur, multo ferocius adque crudelius quam olim a Graecis? Nam tunc et multi inde fugerunt et multi captiuati saltem in seruitute uixerunt; porro autem Fimbria prius edictum proposuit, ne cui parceretur, adque urbem totam cunctosque in ea homines incendio
Abbreviated transcription (Latin):
desertã troiã ferro. ignibꝰꝙ donarent. magiseoᷤᷤ
contra romanos inoueret romuli frat̃ occisus.
quã ẽtratroianos grec maritꝰ illusꝰ. magis uti¬
taret parricidiũ nascentis. quã regnantis adul¬
titiũ eiuitatis. Nec ob eausã quã nẽ agimꝰ int̾¬
ẽ: utrũ hoc fieri romuł iusserit. aut romuł
fecerit: qd multi inpudentia negant. multi
pudore dubitant. multi dolore dissimulant.
Nec nos itaq in ea re diligentiꝰ requirenda. ꝑ
multoꝵ scriptoꝵ ꝑpensa testimonia demoremꝰ:
romuli fratrẽ pała ẽstat. occisũ. ñ ab hostibꝰ. ñ ab
alienis. Si aut̃ ꝑpetrauit aut imperauit hoc
aliene c̃iugis raptor: & corunde deoꝵ tutrła ro¬
manis inuitauit iste sui fratris extinetor. Si
aut̃ illud seeł afacto imꝑioꝙ: romuli alienũ ẽ.
quõ debuit utiq uindicari. tota hoc illa eiuitas
fecit. qđ tota ẽtẽpsit. & ñ iã fratrẽ s patrẽ qđ ẽ

Expanded text:
desertam Troiam ferro ignibusque donarent, magis eos desertam Troiam ferro ignibusque donarent, magis eos contra Romanos moueret Romuli frater occisus quam contra Troianos Graecus maritus inlusus; magis inritaret parricidium nascentis quam regnantis adulterium ciuitatis. Nec ad causam, quam nunc agimus, interest, utrum hoc fieri Romulus iusserit aut Romulus fecerit, quod multi inpudentia negant, multi pudore dubitant, multi dolore dissimulant. Nec nos itaque in ea re diligentius requirenda per multorum scriptorum perpensa testimonia demoremur: Romuli fratrem palam constat occisum, non ab hostibus, \' non ab alienis. Si aut perpetrauit aut imperauit hoc alienae coniugis raptor, et eorundem deorum tutelam Romanis inuitauit iste sui fratris extinctor? Si autem illud scelus a facto imperioque Romuli alienum est: quoniam debuit utique uindicari, tota hoc illa ciuitas fecit, quod tota contemsit, et non iam fratrem, sed patrem, quod est
Abbreviated transcription (Latin):
ra cõpleta ẽ inde adutrũq interĩ modo nr̃a
disputatio referat᷑. Si enĩ uera sunt. que apud
illos dematre. enee. & de patre romuli lecti
inse ipsis ẽ cordit̃ fuert. Si aut̃ falsa s̃. ne si qui¬
đe possunt irasci ueris adulteriis humanis. ꝗͥ
ctiã falsis delectant᷑ suis. Huc accedit. quo nã
si illud de marte ñ credit᷑ ut hoc qͦq: deuene¬
re ñ eredat᷑. nullo diuini ẽ cubitꝰ obtentu ma¬
tris romuli causa defendit᷑. Fuit aut̃ sacerdos
illa uestalis: & idđo du magis in romanos saeri¬
legũ illud flagitiũ. quã introianos paridis ad¬
ułteriũ uindicare debuerunt. Nã & ipsi roma¬
ni antiqui. instupro detectas ueste sacerdotes.
uiuas etiã defodiebant: adulteras aut̃ feminaᷤ
quãuis aliꝗ̃ dapnatione. nulla tam̃ morte plec¬
tebunt: usq ad eo grauiꝰ quę putabant adita
Aliud aditio: quia si peccata hominũ illis nu¬
minibꝰ displicerent. ut offensi paridis facto.

Expanded text:
ra completa est . V. Proinde ad utrumque interim modo nostra ra completa est . V. Proinde ad utrumque interim modo nostra disputatio referatur. Si enim vera sunt, quae apud illos de matre Aeneae et de patre Romuli lectitin se ipsis concorditer ferunt? Si autem falsa sunt; nec sic quidem possunt irasci veris adulteriis humanis, qui etiam falsis delectantur suis. Huc accedit, quoniam si illud de Marte non creditur, ut hoc quoque de Venere non credatur, nullo divini concubitus obtentu matris Romuli causa defenditur. Fuit autem sacerdos Sylvia vestalis, et ideo dii magis in Romanos sacrilegum illud flagitium, quam in Trojanos Paridis adulterium, vindicare debuerunt. Nam et ipsi Romani antiqui in stupro de tectas Vestae sacerdotes, vivas etiam defodiebant adulteras autem feminas, quamuis aliqua damnatione, nulla tamen morte plectebant: usque adeo grauius quae putabant adyta Aliud adicio, quia, si peccata hominum illis numinibus displicerent, ut offensi Paridis facto
Abbreviated transcription (Latin):
& uir doctissimꝰ coꝵ uaro. falsa hȩe ẽt̃.quãuis
ñ audact̃ neq fident̃. pene tam̃ fatet᷑ .s. utile c̃ẽ¬
ciuitatibꝰ dicit. ut se uiri fortes ẽtiã si falsũ sit.
dus genitos eẽ eredant. ut comodo anim huma¬
nꝰ. uelud diuinę stirpis fidutiã gerens. resmagnaᷤ
iggrediendas p̃sumat audatiꝰ. agat uehem̃tis.
& obhoc impleat ipsa securitate felitiꝰ. Quȩ uato¬
nis sententia expressa ut potui meis uerbis. cer¬
nis quã latũ locũ aꝑiat falsitani. ubi intellega¬
mꝰ plura iã saera & quasi religiosa potuisse ẽfin¬
gi. ubi putata s̃ eiuibꝰ etiã deipsis dusꝓdesse
chisis eneã parere.ł mars exẽcubitu filię numi¬
toris. romułũ gignere. in medio relinquamus.
Nã penẽ talis questio etiã de seripturis nr̃is ob¬
oritur: quaquetit᷑ utrũ p̃uaricatores angłi. eũ
filiabꝰ hominũ ẽcubuerint. unde natis giganti¬
bꝰ idc̃nimiũ grandibꝰ ac fortibꝰ uiris. tuncter

Expanded text:
 Varro falsa haec esse, quamuis non audacter neque fidenter, paene tamen fatetur. Sed utile ciuitatibus esse dicit, ut se uiri fortes, etiamsi falsum sit, dis genitos esse credant, ut eo modo animus humanus uelut diuinae stirpis fiduciam gerens res magnas adgrediendas praesumat audacius, agat uehementius et ob hoc inpleat ipsa securitate felicius. Quae Varronis sententia expressa, ut potui, meis uerbis cernis quam latum locum aperiat falsitati, ubi intellegamus plura iam sacra et quasi religiosa potuisse confingi, ubi putata sunt ciuibus etiam de ipsis dis prodesse chisae Aenean parere, vel Mars ex concubitu filiae Numitoris Romulum gignere, in medio relinquamus. Nam pene talis quaestio etiam de Scripturis nostris oboritur, qua quaeritur utrum praevaricatores angeli cum filiabus hominum concubuerint; unde natis gigantibus, id est nimium grandibus ac fortibus viris, tunc ter
Abbreviated transcription (Latin):
diserimina. Si qde ad obsidionẽ qͦq ꝑuentũ ẽ
eiuitatis. clausisq portis se tuebant᷑. Qbꝰdolo
aꝑtis admissisꝙ. hostibꝰ int̾moenia. in ipso foro
scelerata & nimis atrox int̾ generossocerosq
pugna cõmissa ẽ. & raptores illi etiã suꝑibant᷑.
& erebro fugientes int̃domossuas grauiꝰ feda¬
bant pristinas. quãuis & ipsas pudendas lugen¬
dasꝙ uictorias. Hlic tam̃ romuł desuoꝵ iã uir¬
tite desperans. iouẽ orauit ut starent. atq
illebac occasione nom̃ stãtoris inuenit. Nẽc
finiseẽt  tanti mali. nisi rapte illȩ
lac̾atis erini bꝰ emicarent: & ꝓuolutę pare̾n¬
tibꝰ irã eoꝵ iustissimã. ñ armis uictͥeibꝰ s sup¬
plici pietate sed ãrent. Deinde titũ tatium
sabinoꝵ regẽ sotiũ regni romuł serre cõpuls. ẽ.
germani c̃sortis impitiens .S. q̃ndo & istũ durtol¬

Expanded text:
discrimina, si quidem ad obsidionem quoque peruentum est discrimina, si quidem ad obsidionem quoque peruentum est ciuitatis clausisque portis se tuebantur; quibus dolo apertis admissisque hostibus intra moenia in ipso foro scelerata et nimis atrox inter generos socerosque pugna commissa est, et raptores illi etiam superabantur et crebro fugientes inter domos suas grauius foedabant pristinas, quamuis et ipsas pudendas lugendasque uictorias. Hic tamen Romulus de suorum iam uirtute desperans Iouem orauit ut starent, adque ille hac occasione nomen Statoris inuenit; nec finis esset tanti mali, nisi raptae illae laceratis crinibus emicarent et prouolutae parentibus iram eorum iustissimam non armis uictricibus, sed supplici pietate sedarent. Deinde Titum Tatium regem Sabinorum socium regni Romulus ferre conpulsus est, germani consortis inpatiens: sed quando
Abbreviated transcription (Latin):
in illos habuit licentiȩ. qͥuã cũ eiꝰ p̃cibꝰ cont̾ eneã
fuerat exeitata. Andrõmache feliciꝰ captiuata
ẽ quã illa ẽ iugia romana nupscrunt: li e serui¬
les tam̃ post ciꝰ amplex. nulłu troianoꝵ pirrus
occidit. Romani aut̃ soceros int̾ficiebant in
p̃lus. quoꝵ iã filias amplexabant᷑ inthalamis.
illa uictori subdita. dolere tantũ suoꝵ mortẽ
potuit ñtimere. Ille socictate bellantibꝰ paren¬
tũ suoꝵ mortes p̃cedentibꝰ uiris timebant. re¬
deuntibꝰ dolebant: nec timorẽ habentes liberũ
nec dolorẽ. Nã ꝓpt̾ interitũ eiuiũ. ꝓpinquoꝵ.
fratrũ. parentũ. aut pie eruciabant᷑ aut eru¬
delit̾ letabant᷑. uictoriis maritoꝵ. Hue aecede¬
bat qđ ut s̃ alt̾na belloꝵ. alique parentũ ferro.
amiser̃ uiros. alique utrorũq. ferro. & parentes.
& uiros. Neq: enĩ & ap̃ romanos parua fuer̃ illa

Expanded text:
in illos habuit licentiae, quam cum eius precibus contra Aenean in illos habuit licentiae, quam cum eius precibus contra Aenean fuerat excitata. Andromacha felicius captiuata est, quam illa conubia Romana nupserunt. Licet seruiles, tamen post eius amplexus nullum Troianorum Pyrrhus occidit; Romani autem soceros interficiebant in proeliis, quorum iam filias amplexabantur in thalamis. Illa uictori subdita dolere tantum suorum mortem potuit, non timere; illae sociatae bellantibus parentum suorum mortes procedentibus uiris timebant, redeuntibus dolebant, nec timorem habentes liberum nec dolorem. Nam propter interitum ciuium propinquorum, fratrum parentum aut pie cruciabantur. aut crudeliter laetabantur uictoriis maritorum. Huc accedebat, quod, ut sunt alterna bellorum, aliquae parentum ferro amiserunt uiros, aliquae utrorumque ferro et parentes et uiros. Neque enim et aput Romanos parua fuerunt illa
Abbreviated transcription (Latin):
sere femine ñ du exiniuria maritis c̃ciliate iã
partntũ sanguine dotarent᷑: At enĩ uicer̃ in hac
ẽflictione romani uiemnossuos. Quantis. & quã
multis utrĩq uulneribꝰ ae funeribꝰ tã ꝓpinquoꝵ
& ẽfiniũ iste uietorie c̃stittr: ꝓpt̾ unũ socerũ ee¬
sarẽ & unũ generũ eiꝰ põpciũ. iã mortua eesaris
filia uxore põpei. Quanto & quã iusto doloris in¬
stinetu lucanꝰ exelamat. bella ꝑemathio płquã
enulia cãpos. iusq datũ sceleri canim. Ni eer roma¬
ni. ut strage soccroꝵ maniberuentis ab eoꝵ filiabꝰ
amplerus miserabiles extorquerent. nec ille au¬
derent flere patres oeeisos. ne offenderent uieto¬
res maritos. quȩ adhue illis pugnantibꝰ ꝓqͥb face¬
rent uota nesciebant. Talibꝰ nuptiis ppłm roma¬
nũ ñ uenꝰs. bellona donauit: aut fortassis allecto
illa inferualis furia. iã cisfauente iunõne. plꝰ

Expanded text:
serae feminae nondum ex injuria maritis conciliatae, jam serae feminae nondum ex injuria maritis conciliatae, jam parentum sanguine dotarentur? At enim vicerunt in hac conflictione Romani vicinos suos. Quantis et quam multis utrimque vulneribus et funeribus tam propinquorum et confinium istae victoriae constitersocerum et unum generum eius Pompeium iam mortua Caesaris filia, uxore Pompei, quanto et quam iusto doloris instinctu Lucanus exclamat: Bella per Emathios plus quam ciuilia campos Iusque datum sceleri canimus. Vicerunt ergo Romani, ut strage socerorum manibus cruentis ab eorum filiabus amplexus miserabiles extorquerent, nec illae auderent flere patres occisos, ne offenderent uictores maritos, quae adhuc illis pugnantibus pro quibus facerent uota nesciebant. Talibus nuptiis populum Romanum non Venus, sed Bellona donauit; aut fortassis Allecto illa inferna furia iam eis fauente Iunone plus
Abbreviated transcription (Latin):
nas subhocgͥtot deoꝵ p̃sidio ẽstinta roma.
ñ tã magnis&e horrendis cladibꝰ. q̃les exmubtis
paucas cõmemorabo agitari affligiq debuit.
ħimis enĩ multos deos grandi fumosuo. tan¬
quã signadato adtuitionẽ ẽgregauerat: quibꝰ
tẽpla a taria.sacficia. sae̾dotis instituendo
atq endo.sũmũ uerũ đm. eui uni hȩerite
gesta debent᷑ offe nderat. Et felitior quid̾e
cũ paucionbꝰ uixit.s: qͣnto maior facta ẽ. sic̃
nauis nautas. tanto plures adhibendos putaũ.
oppitula ndđu gn̾ditati suȩ. Primo enĩ subip¬
sis regibꝰ excepto numa põpilio deqͦ iã supra
locut᷑ sũ. quantũ mału discordiosi certaminis
fuit: qd fratrẽ romuli eoegit occidi. Quomͦ
nos. gentẽꝙ to¬
gatã. nec ue¬
nus ipsa enei¬
Sassuos
potuit ad¬
iunare. ut bono & equo more ẽiugia mererent:
clidesq tanta irruit huiꝰ inopie. ut ea dolorape¬
rent. maxq cõpellerent᷑ pugnare cũ soceri: ut mi¬

Expanded text:
sub hoc ergo tot deorum praesidio constituta Roma, non tam magnis et horrendis cladibus, quales ex multis paucas commemorabo, agitari affligique debuit. Nimis enim multos deos grandi fumo suo, tanquam signo dato, ad tuitionem congregaverat; quibus templa, altaria, sacrificia, sacerdotes instituendo atque praebendo, summum verum Deum, cui uni haec rite gesta debentur, offenderet. Et felicior quidem cum paucioribus vixit: sed quanto major facta est, sicut navis nautas, tanto plures adhibendos putavit; opitulandum granditati suae. Primo enim sub ipsis regibus, excepto Numa Pompilio, de quo jam supra locutus sum, quantum malum discordiosi certaminis fuit, quod fratrem Romuli coegit occidi? CAPUT nos, gentemque togatam, nec Venus ipsa Aeneidas suos potuit adjuvare, ut bono et aequo more conjugia mererentur, cladesque tanta irruit hujus inopiae, ut ea dolo raperent, moxque compellerentur pugnare cum soceris; ut mi
Abbreviated transcription (Latin):
stttuerat. Nã ipsi sũmũ tẽpłu ñ dn hibebat iouiꝰ.
Rex quippe tarqͥni ibi capitoliũ fabeaũ. Escoli¬
piꝰ aut̃ ab epidauro ambiũ ad romã. ut ꝑrtissimꝰ
medicꝰ inurbe nobilissima artẽ gloriosi exercer.
Mat̾ etiã n eicio unde apessinuntẽ. indignũ enũ
erat. ut eũ eciꝰ filiꝰ iã colli capitolino p̃sideretiad¬
hue ipsa in loco ignobili latitaret. Quȩ tã & si
omniũ doꝵ mat̾ ẽ. ñ sołu secuta ẽ romã qͦsdãfi¬
liossuos. utrũ & alios p̃eessit etiã secuturos. Mi¬
ror sane siipsa peperit cynocephału. ꝗͥ longe pꝰea
uenit exegipto: utrũ etiã dea febis exilla nata
sit uiderit escolapiꝰ ꝓneposciꝰ. S unde cũq nata
sit. ñ opinoraudebt̃ eã diecte ignobiłẽ di ꝑegͥ¬
ni.deã eiuẽ romanã. Subhoc tot deoꝵ p̃sidio.
ꝗͦs numare ꝗͥs potẽ indigenas. & alieniginas.
celestes. t̾restres. infernales. marinos. fontanos.

Expanded text:
stituerat: nam ipsius summum templum nondum habebat Jovis. stituerat: nam ipsius summum templum nondum habebat Jovis. Rex quippe Tarquinius ibi Capitolium fabricavit. Aesculapius autem ab Epidauro ambivit Romam, ut peritissimus medicus in urbe nobilissima artem gloriosius exerceret. Mater etiam deûm nescio unde, a Pessinunte. Indignum enim erat, ut cum ejus filius jam colli Capitolino praesideret, adhuc ipsa in loco ignobili latitaret. Quae tamen si omnium deorum mater est, non solum secuta est Romam quosdam filios suos, uerum et alios praecessit etiam secuturos. Miror sane, si ipsa peperit Cynocephalum, qui longe postea uenit ex Aegypto. Utrum etiam dea Febris ex illa nata sit, uiderit Aesculapius pronepos eius; sed undecumque nata sit, non, opinor, audebunt eam dicere ignobilem di peregrini deam ciuem Romanam. Sub hoc tot deorum praesidio quos numerare quis potest, indigenas et alienigenas, caelites terrestres infernos, marinos fontanos
Abbreviated transcription (Latin):
inẽgne quã uisfabulosis. tam̃ ueritati simi¬
libꝰ mores demonũ deseribunt᷑ earminibꝰ poe¬
tarũ. Nã camilła diana doluit ap̃uirgiliũ. &
pallantẽ moriturũ hercules fleuit. Hinc for¬
tassis & numa põpiliꝰ pace habundans.s quo
donante nesciens nee requirens. eũ eogitaret
onosꝰ quib nã dus tuendã rominã salutẽ. reg¬
nũq cõmitteret. nec uetũ illu atq om̃i potentẽ
sũmũ dm eurare opinarit᷑ ista t̾rena. atq reco¬
lent troianos đos ꝗs eneas ad uexerat. neq: troia¬
nũ neq lauiniense ab ipso enea ẽditũ regnũ. diu
ẽseruare potuisset. alios ꝓuidendos existimaũ.
quosillis pͥorib siue ꝗͥcũ romulo iã romã transi¬
erant. siue qn̾doq alba cu̾sa fuetant tnsituri.
łtãquã fugitiuis eustodes adhiberit. Etã quã
nata ẽ ẽt̃ ẽtenta. quȩ tã multa illie põpiliꝰ eon¬

Expanded text:
incongrue quamuis fabulosis, tamen ueritati simiincongrue quamuis fabulosis, tamen ueritati similibus mores daemonum describuntur carminibus poetarum. Nam Camillam Diana doluit aput Vergilium et Pallantem moriturum Hercules fleuit. Hinc fortassis et Numa Pompilius pace abundans, sed quo donante nesciens nec requirens, cum cogitaret otiosus, quibusnam dis tuendam Romanam salutem regnumque committeret, nec uerum illum adque omnipotentem summum Deum curare opinaretur ista terrena, adque recoleret Troianos deos, quos Aeneas aduexerat, neque Troianum neque Lauiniense ab ipso Aenea conditum regnum diu conseruare potuisse: alios prouidendos existimauit, quos illis prioribus, qui siue cum Romulo iam Romam transierant, siue quandoque Alba euersa fuerant transituri, uel tamquam fugitiuis custodes adhiberet uel tamquam tenta, quae tam multa illic Pompilius con
Abbreviated transcription (Latin):
tes .s: etiã ipsa romana ẽfitet᷑ historia. Neq enĩ
Apollo ille cumanꝰ cũ adusus acheos. regẽq stra¬
tonieũ bellaret. q̃ tͥduo fleuisse nuntiatus ẽ.
quo ꝓdigio aruspiecst̾riti. eũ idsimulacrũ in
mare putauisseat eẽ pieiendũ. enmanisenes
int̃cesser̾ atq retuler tale ꝓdigiuĩ & antiochi
& ꝑsis bello in code apparuisse figm̃to: & quia
romanis feliert̃ ꝓuenisset. exsenatꝰ ẽsultu. eidẽ
apollimi suo dona ẽẽ missa testatis̃. Tunc nelud
peritiores acci̾ti aruspiees. responder̃ simulaeri
apollinis fictũ. ido ꝓsperũ et̃ romanis. quõ en
mãna colonia greca eẽt. suisq t̾ris unde aecit
ec̃t. idc̃ ipsi grecie luctũ &: cladẽ apollinẽ sig¬
nificasse plorantẽ. Deinde max rege̾ aristoni.¬
eũ uictũ & captũ ec̃ nuntiatũ ẽ. Qu̾ẽ uinei
utiq: apollo nolebat & dolebat: & hoc suila¬
pidis etiã lacͥmis indicabat. IInde ñ usq q̃q

Expanded text:
tes, sed etiam ipsa Romana confitetur historia. CAPUT XI. tes, sed etiam ipsa Romana confitetur historia. CAPUT XI. Apollo ille Cumanus, cum aduersus Achiuos regemque Aristonicum bellaretur, quatriduo fleuisse nuntiatus est; quo prodigio haruspices territi cum id simulacrum in mare putauissent esse proiciendum, Cumani senes intercesserunt adque rettulerunt tale prodigium et Antiochi et Persis bello in eodem apparuisse figmento, et quia Romanis feliciter prouenisset, ex senatus consulto eidem Apollini suo dona missa esse testati sunt. Tunc uelut peritiores acciti haruspices responderunt simulacri Apollinis fletum ideo prosperum esse Romanis, quoniam Cumana colonia Graeca esset, suisque terris, unde accitus esset, id est ipsi Graeciae, luctum et cladem Apollinem significasse plorantem. Deinde mox regem Aristonicum uictum et captum esse nuntiatum est, quem uinci utique Apollo nolebat et dolebat et hoc sui lapidis etiam lacrimis indicabat. Unde non usquequaque
Abbreviated transcription (Latin):
agebat᷑. ut nulla pugna suꝑati. nullo martio im¬
peti t̾riti. sedarent᷑ inimici. his modis semꝑage¬
ret᷑ ut semꝑ roma elausis iani portis paecata reg¬
naret. Qđ in potestate ñ fuit. ñgͦ roma pacem
habuit. quã diu di eoꝵ.s: quã diu homines fi¬
nttimi eireũquaꝙ uoluer᷑ qui eã nullo bello
ꝓuocauer̃: nisi forte dũ tales etiã id homini
uendere audebunt. qđ alĩ homo uoluit. siue
noluit. Int̃ ẽ quid̾e iã uitio ꝓprio: malas m̃tes
q̃tenꝰ sinant᷑ isti demones ł turat ł exeitare.
S. si semꝑ hoc possent. nec aliud seeretiore ac
suꝑiore potestate. cont᷑ eoꝵ conatũ sepe alit̃
ageret᷑ semꝑ in potestate haberent paces. belli¬
casq uictorias. que semꝑfere ꝑhumanoꝵ ani¬
moꝵ motꝰ accidunt: quastam̃ plerũq ẽtͣ eoꝵ
ficri uoluntatẽ. nec sole fabule multa m̃tien¬
tes & uix ueri aliqͥdł indicantes. ł significan¬

Expanded text:
agebatur, ut nulla pugna superati, nullo Martio imagebatur, ut nulla pugna superati, nullo Martio impetu territi sedarentur inimici, his modis semper ageretur et semper Roma clausis Iani portis pacata regnaret. Quod si in potestate non fuit, non ergo Roma pacem habuit, quamdiu di eorum, sed quamdiu homines finitimi circumquaque uoluerunt, qui eam nullo bello prouocauerunt; nisi forte di tales etiam id homini uendere audebunt, quod alius homo uoluit siue noluit. Interest quidem iam uitio proprio, malas mentes quatenus sinantur isti daemones uel terrere uel excitare; sed I si semper hoc possent nec aliud secretiore ac superiore potestate contra eorum conatum saepe aliter ageretur, semper in potestate haberent paces bellicasque uictorias, quae semper fere per humanorum animorum motus accidunt; quas tamen plerumque contra eorum fieri uoluntatem non solae fabulae multa mentientes et uix ueri aliquid uel indicantes uel significan