comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bonorũ ł animi ł corporis nihilsibiuirts
omnino p̃ponit: Haec enĩ bene uttur et seipsa:
et ceteris quae hominẽ faciunt batũbonis : Vibi
uero ipsa ñ ẽ quã lib& multa s intbona ñ bono
clasunt. cui male utenti: utilia esseñ possint
Hec ergo uita hominis qua uirtute & aliis ani¬
mi et corporis bonis. sine quib: uirtus c̃ẽ nonpo¬
test fruitur. beata ẽe dicitur: Siuero & aliis
sine quib ẽẽ uirtus potest: uł utilis uł pluribus
beatior Si aũt ꝓrsus omnib: ut nullum omni¬
nobonũ desit uł animi uł corporisbeatissima
Non enĩ hocẽ uita quod uirtus : q̃m̃ non om̃is uita:
Sed sapiens uita uirtus ẽ . et tam̃ qualis cumq: uita:
dixerim : atq: ratione : ecsiquid tale aliudẽ in
hominẽ Sunt enĩ ha& etante doctrina: Sine
his aut non potest ẽẽ ulla doctrina. Aeꝑhoc n&
uirtusquae utiq discitur: Bene aũt currere :

Expanded text:
bonorum uel animi uel corporis nihil sibi uirtus bonorum uel animi uel corporis nihil sibi uirtus omnino praeponit. Haec enim bene utitur et se ipsa et ceteris, quae hominem faciunt beatum, bonis. Ubi uero ipsa non est, quamlibet multa sint bona, non bono ebona dicenda sunt, cui male utenti utilia esse non possunt. Haec ergo uita hominis, quae uirtute et aliis animi et corporis bonis, sine quibus uirtus esse non potest, fruitur, beata esse dicitur; si uero et aliis, sine quibus esse uirtus potest, uel ullis uel pluribus, beatior; si autem prorsus omnibus, ut nullum omnino bonum desit uel animi uel corporis, beatissima. Non enim hoc est uita, quod uirtus, quoniam non omnis uita, sed sapiens uita uirtus est; et tamen qualiscumque uita dixerim adque ratione, et si quid tale aliud est in homine. Sunt enim haec et ante doctrinam, sine his autem non potest esse ulla doctrina, ac per hoc nec uirtus, quae utique discitur. Bene autem currere,
Abbreviated transcription (Latin):
cimus sed ambossimul: Horũ aũt triũ hoc
elegit tertiũ hominẽ que n& anima solam n&
solũ corpus sed animã simul etcorpus eẽ ar¬
buratur : Pro inde sum mũ bonũ hominis quo
sit beatus x utriusq: reibonis constare dicit¬
& animae scilicet et torporis: Aꝑ hoc prima
illa naturae ꝓpt̃ se ipsam &iftimat & peten¬
da ipsamq: uirtutẽ quã doctrina inseri&
uelut artem uiuendi quae in animȩ bonis ẽ
&celentis simũ bonum: Quc ꝓpt̃ cadem
uirtus idẽ ars agendȩ uitȩ cum acceper it
prima naturae quȩ sine illa erant : sed tam̃
erant &iã quando eis doetrina ad hucdeerat :
omĩa ꝓpt se ipsam app&it simulque &iã
se ipsa omnib:q simul et seipsa utitur eofine
t omnib dela tetur atq ꝑfruatur : magis
minusq utqueq: interse maiora atq mino¬
rasunt: tim̃ omnib: gaudens: etquȩ ham
nora sinecessitas postulat propt̃ maiora uel
adipiscenda ł tenenda contemnens : omniũ aũt

Expanded text:
cimus, sed ambo simul. Horum autem trium hoc cimus, sed ambo simul. Horum autem trium hoc elegit tertium hominemque nec animam solam nec solum corpus, sed animam simul et corpus esse arbitratur. Proinde summum bonum hominis, quo fit beatus, ex utriusque rei bonis constare dicit, et animae scilicet et corporis. Ac per hoc prima illa naturae propter se ipsa existimat expetenda ipsamque uirtutem, quam doctrina inserit uelut artem uiuendi, quae in animae bonis est excellentissimum bonum. Quapropter eadem uirtus, id est ars agendae uitae, cum acceperit prima naturae, quae sine illa erant, sed tamen erant etiam quando eis doctrina adhuc deerat, omnia propter se ipsa adpetit simulque etiam se ipsam, omnibusque simul et se ipsa utitur, eo fine, ut omnibus delectetur adque perfruatur, magis minusque, ut quaeque inter se maiora adque minora sunt, tamen omnibus gaudens et quaedam minora, si necessitas postulat, propter maiora uel adipiscenda uel tenenda contemnens. Omnium autem
Abbreviated transcription (Latin):
trum situerum atq sec tandũ isto modo ꝑ suadere
conatur : primũ quia summũ bonũ inphilosophia.
ñ arborisñ pecoris ñ di : sed hominis quaeritur
Quid sit ipse homo quae rendũ putat Sentit
quippe in eius natur a duo eẽ quaedã corpus &
anima  Ethorum quidẽ duorũ melius eẽ
animã. Hongeq: praestabilis omnino ñ dubitat
Sedutrũ anima sola sit homo : utita sitei corpus
dicitur : quod aliquo modo sehabet equum
An corpus solũ sit homo. aliquo modo se habens
adanima sic̃ poculũ ad potionẽ. Non enĩ calix&
potio quã continet calix simul dicit᷑ poculũ sed
calix solus Ndeo tam̃ quod potioni continendȩ
sit ad cõmodatus : Anuero ne animasola nac
solũ corpus. sed simul uirumq si homo cuuis
sit pars una : siue anima siue corpus: Ille aũt
totus &x utroq: constet ut homo sit sic̃ duo sequos
uinctos bigas uocamus. Quorũ siue decter
siue sinister parsẽ bigarum:: Vnũ uero eorũ
quo quo modo se habeat ad alterum bigas non di¬

Expanded text:
trium sit uerum adque sectandum, isto modo persuadere conatur. Primum, quia summum bonum in philosophia non arboris, non pecoris, non Dei, sed hominis quaeritur, quid sit ipse homo, quaerendum putat. Sentit quippe in eius natura duo esse quaedam, corpus et animam. 6t horum quidem duorum melius esse animam longeque praestabilius omnino non dubitat, sed utrum anima sola sit homo. ut ita sit ei corpus dicitur, quod aliquo modo se habeat ad equum, an corpus solum sit homo, aliquo modo se habens ad animam, sicut poculum ad potionem non enim calix et potio, quam continet calix. simul dicitur poculum, sed calix solus; ideo tamen quod potioni continendae sit adcommodatus, an uero nec anima sola nec solum corpus, sed simul utrumque sit homo, cuius sit pars una siue anima siue corpus, ille autem totus ex utroque constet, ut homo sit sicut duos equos iunctos bigas uocamus, quorum siue dexter siue sinister pars est bigarum, unum uero eorum, quoquo modo se habeat ad alterum, bigas non di
Abbreviated transcription (Latin):
uera ratio ẽẽ ꝑmittit siue in hus trib sit siue
alicubi alibi quod postͫdebimus. interimdo
his tribus quomodo unã uarro eligat quan¬
tũ breuiter aꝑ tequae possumsͦ. disseramus
Iste nempetres sȩcte i ta fiunt dum ł primo
naturae ꝓ p̃t̃ uirtutẽ : uł urtus ꝓrã prima¬

Expanded text:
uera ratio esse permittit, siue in his tribus sit siue uera ratio esse permittit, siue in his tribus sit siue alicubi alibi, quod post uidebimus. Interim de his tribus quo modo unam Varro eligat, quantum breuiter aperteque possumus, disseramus. Istae nempe tres sectae ita fiunt, cum uel prima naturae
Abbreviated transcription (Latin):
quippe quattuor dũ singillatim uirtuti ali¬
quando subduntur. ut non ꝓpt̃ seipsã. sed ꝓpt̃
officiũ uirtutis appetenda uideantur : aliquan¬
do p̃feruntur ut non ꝓpt̃ seipsam: sed ꝓp̃t̃ hac
adipiscenda : uł conseruanda necessaria uirtus
putetur : aliquando uinguntur: ut ꝓpt̃ seipsa et
uirtus et ista appetenda credantur . quat̃ narũ
numerum triplũ reddunt. et ad duo decim se¬
tas ꝑueniunt. Ex illis aut quattuor rebus ua¬
ro trestollit : uoluptate scilic& et qui&em &
utrumq: non quod eas imꝓb&. sed quod primi¬
genia illa naturae. et uoluptate in sehabexit
& qui&em Quid ergo opuse x his duab tria
quae clam facere : duo scilic & cum singillatim
appetuntur: uoluptas autquies: Et ter¬
tiũ cũ ambȩ simul: quando quide prima
naturae et ipsas et practer ipsa alia multa
contineant: Detribus ergo sectis eiplaos
diligenter eẽ tractandum qua nam sit poti¬
us eligenda Non enĩ ueram plus quam unã:

Expanded text:
quippe quattuor dum singillatim uirtuti aliquippe quattuor dum singillatim uirtuti aliquando subduntur, ut non propter se ipsa, sed propter officium uirtutis adpetenda uideantur, aliquando praeferuntur, ut non propter se ipsa, sed propter haec adipiscenda uel conseruanda necessaria uirtus putetur, aliquando iunguntur, ut propter se ipsa et uirtus et ista adpetenda credantur, quaternarium numerum triplum reddunt et ad duodecim sectas perueniunt. Ex illis autem quattuor rebus Varro tres tollit, uoluptatem scilicet et quietem et utrumque; non quod eas inprobet, sed quod primigenia illa naturae et uoluptatem in se habeant et quietem. Quid ergo opus est ex his duabus tria quaedam facere, duo scilicet, cum singillatim adpetuntur uoluptas aut quies, et tertium cum ambae simul, quando quidem prima naturae et ipsas et praeter ipsas alia multa contineant? De tribus ergo sectis ei placet diligenter esse tractandum, quaenam sit potius eligenda. Non enim ueram plus quam unam
Abbreviated transcription (Latin):
fitbeatus. ut ex eis unã ueram : cotẽras falsas
ostendat eẽ reũtitur.: Namremoto illo triꝑ. cũ¬
tito ilło genere uitae: duae partes huius
numeri detrahuntur: et sectȩ non aginta s&
remanent : Remota uero differentia &x cy¬
nicis
addita ad dimidiũ rediguntur.: etquae draginta
octo fiunt Auseramus &iam quod &aca demi¬
cis nouis adhitu: rursusdimidia pars remana
idẽ iuginti quattuor. Desotiali quoq uita quod
accesserat similit̃ auferatur : duodecim sunt
reliquae : quas ista differentia utiuginti quattuor
fierent duplicauerat De has ergo duodecim:
nihil dici potest: cursectȩ sint ñ habendȩ Ni¬
hil quippe aliud in eis quaeritur. qua m fines
bonorum et malorum: Inuentis autẽ bonor̃
finib ꝓf&cto econtrario sunt malorum: Ha
aute utsiant duodecim sectȩ: ille quaituor tri¬
plicantur : uoluptas quies. utrũq: et prima
natura qua primagenia uarro uocat: Hax

Expanded text:
fit beatus, ut ex eis unam ueram, ceteras falsas fit beatus, ut ex eis unam ueram, ceteras falsas ostendat esse, reuertitur. Nam remoto illo tripertito genere uitae duae partes huius numeri detrahuntur et sectae nonaginta sex remanent. Remota uero differentia ex Cynicis addita ad dimidium rediguntur et quadraginta octo fiunt. Auferamus etiam quod ex Academicis nouis adhibitum est: rursus dimidia pars remanet, id est uiginti quattuor. De sociali quoque uita quod accesserat similiter auferatur: duodecim sunt reliquae, quas ista differentia, ut uiginti quattuor fierent, duplicauerat. De his ergo duodecim nihil dici potest, quur sectae non sint habendae. Nihil quippe aliud in eis quaeritur quam fines bonorum et malorum. Inuentis autem bonorum finibus profecto e contrario sunt malorum. Hae autem ut fiant duodecim sectae, illa quattuor triplicantur, uoluptas, quies, utrumque et prima naturae, quae primigenia Varro uocat. Haec
Abbreviated transcription (Latin):
uicib: agit᷑ non continuo quisq: bectus ẽ  aul¬
tiquippe in quolib& horumtr ui possunt uiue¬
re : & in appetendi boni fine quofit homo
beatus errare. Alia ẽ igitur quaestio definibus
bonorũ & malorum : quae unã quã quae phi¬
lo sophorũ sectã fac̃. Et alie sunt quȩ stionesde
sotialq̃ uita. De cunctatione academicoru:
deuestitu et uictu cynicorum. detribus uitȩ
generib: otio actueso &utroq: modificato
Quarũ nulla ẽ. in qua debonorum et mal&
finibus disputatur Proinde qm̃ marcus
uarro has quattuor adhibens differenti as. idẽ
&uita sotiali : &academicis nouis & crnicis. &isto
uitae genere triꝑtito : ad sectas ducentas octogin¬
ta octoꝑuenit.: Et siquae aliae possunt simi¬
lit̃ adicere motis eis omnib: qm̃ desectando
summobono nulla infer̃quaestionẽ. etideo sectȩ
n& sunt : n& uocande s : ad illas duo decimꝰ inquib:
queritur qđ sitbonũ hominis quo ad secuto :¬

Expanded text:
uicibus agitur, non continuo quisque beatus est. Muluicibus agitur, non continuo quisque beatus est. Multi quippe in quolibet horum trium possunt uiuere, et in adpetendo boni fine, quo fit homo beatus, errare. Alia est igitur quaestio de finibus bonorum et malorum, quae unamquamque philosophorum sectam facit, et aliae sunt quaestiones de sociali uita, de cunctatione Academicorum, de uestitu et uictu Cynicorum, de tribus uitae generibus. otioso. actuoso, ex utroque modificato; quarum nulla est, in qua de bonorum et malorum finibus disputatur. Proinde quoniam Marcus Varro has quattuor adhibens differentias, id est ei uita sociali, ex Academicis nouis, ex Cynicis, ex isto uitae genere tripertito ad sectas ducentas octoginta octo peruenit, et si quae aliae possunt similiter adici: remotis eis omnibus, quoniam de sectando summo bono nullam inferunt quaestionem et ideo sectae nec sunt nec uocandae sunt, ad illas duodecim, in quibus quaeritur, quod sit bonum hominis, quo adsecuto
Abbreviated transcription (Latin):
uoluptatẽ: ⁊undẽ tamen habitum & con¬
su& udinẽ tenebant. &que erniaca appella¬
bantur
lta illud quicquid ẽ unde philo sophi eynici discer¬
nunt ar aceteris. ad eligendum ac tenendum
bonum quo beati fierent utiq nihil ualebat
Uã si aliquid ad hoc int̾ ẽet : ꝓf&to idem habi¬
tus eundẽ finẽ sequi coger&. etdiũ sus habitus
utȩ generib unoscilic& non segnit̃ : sed incon¬
templanione uel in quisitione ueritatis otioso
altero ingerendis rebus hum anis negotioso
Tertio & utroque genere temperato: cumque¬
ritur quihorũ sit potius eligendũ : nonfinisbo¬
nihabet controuersiã. Sed quidhorum
triũ difficultatẽ uł facillitatẽ afferat ad conse¬
quendũ uł retinendũ finẽ boni id inista quaes¬
tione ũ satur. Finiseniboni. cũ adeũ quisque
ꝑuenerit : ꝓtinus beatufac̃: Inotio autẽ lit¬
teratio : uł in negotio publico : uł quando utrũq

Expanded text:
uoluptatem, eundem tamen habitum et conuoluptatem, eundem tamen habitum et consuetudinem tenebant, ex qua Cynici appellabantur. Ita illud quidquid est, unde philosophi Cynici discernuntur a ceteris, ad eligendum ac tenendum bonum, quo beati fierent, utique nil ualebat. Nam si aliquid ad hoc interesset, profecto idem habitus eundem finem sequi cogeret, et diuersus habitus uitae generibus, uno scilicet non segniter, sed in contemplatione uel inquisitione ueritatis otioso, altero in gerendis rebus humanis negotioso, tertio ex utroque genere temperato, cum quaeritur quid horum sit potius eligendum, non finis boni habet controuersiam: sed quid horum trium difficultatem uel facilitatem adferat ad consequendum uel retinendum finem boni, id in ista quaestione uersatur. Finis enim boni, cum ad eum quisque peruenerit, protinus beatum facit; in otio autem litterato, uel in negotio publico, uel quando utrumque
Abbreviated transcription (Latin):
fac̃ ñ de ipso sum mobono quaestio ẽ sed deas¬
sum̃do ł non ad sumendo sotio: adhuius partici¬
pationẽ boni: non ꝓpt̃ seipsum : sed ꝓpt̃ eundẽ
sotiũ : ut eiusbono itagaudeat. sicut gaud&
suo : Itẽ cũ queritur deacademicis nouis quib:
incerta sunt omnia: utrũ ita sint res haben¬
dȩ in quibus philo sophandũ ẽ: ansicut aliis
pholo sophis placuit : certas cas habere debea¬
mus ñ quaeritur quid inboni fine sectandũ
sit sed de ipsius boni ueritate quod sectandũ
uid& ur utrum sit n& nedubitandũ. hoc
ẽ ut. planius eloquamur. utrũ ita sectan¬
tetur : unũ atque idem bonum: In illa & iã
differentia : quae adhib&ur & abitu & con¬
su&udine crnicorum: non queritur
quis nam sit finis boni sedutrum in lllo habi¬
tu et consu& udine sit uiuendum ei quiueru
sectatur bonũ quod lib& eiuerum uideatur ẽe
atq sectandum: Deniq fuer̃ quicũ diũsa
sequerentur bona finalia: alii uirtutẽ alii

Expanded text:
facit: non de ipso summo bono quaestio est, sed de adfacit: non de ipso summo bono quaestio est, sed de adsumendo uel non adsumendo socio ad huius participationem boni, non propter se ipsum, sed propter eundem socium, ut eius bono ita gaudeat, sicut gaudet suo. Item cum quaeritur de Academicis nouis, quibus incerta sunt omnia, utrum ita sint res habendae, in quibus philosophandum est, an, sicut aliis philosophis placuit, certas eas habere debeamus: non quaeritur quid in boni fine sectandum sit, sed de ipsius boni ueritate, quod sectandum uidetur, utrum sit necne dubitandum; hoc est, ut id planius eloquar, utrum ita sectantetur unum adque idem bonum. In illa etiam differentia, quae adhibetur ex habitu et consuetudine Cynicorum, non quaeritur, quisnam sit finis boni, sed utrum in illo habitu et consuetudine sit uiuendum ei, qui uerum sectatur bonum, quodlibet ei uerum uideatur esse adque sectandum. Denique fuerunt, qui cum diuersa sequerentur bona finalia, alii uirtutem, alii
Abbreviated transcription (Latin):
cumq satam idẽ ueterẽ academicorum sic du¬
bitatione. Ite omni errore carero arbutetur¬
longum ẽ ꝑ omnia demonstrare: N&tam omi
& parte tres omitenda ẽ Remou& ergo prius
illas om̃s differentias: que numerũ multiplicaue¬
re sectarum. Quas ideo remouendas putat.
quia ñ in eis ẽ finis boni: Neque eni &istimat
ullã philosophiae sectã ee dicenda : quae ñ eo
distat aceteris: qđ diũ sos habeat finebonorũ et ma¬
lorum: quando quidem nulla ẽ homini causa
philosophandi : nisi ut beatus sit ÷ quod aũt
beatum fac̃ ipse ẽ finis boni: Nulla ẽ igitur
caus aphilo sophandi: nisi finisboni: Quam ob
rem quae nullũ boni finẽ sectatur: nulla philo¬
sophie secta dicenda ẽ Cumergo quaerit᷑
desotiali uita: utrũ sit tenenda sapienti. ut
sũ mũbonũ quo fit homo beatus ita uelit ut
curet amici sui quẽ ad modũ suum: ansue
tantumodo beatitudinis causa faciat quicquid

Expanded text:
eamque sectam, id est ueterum Academicorum, sicut dueamque sectam, id est ueterum Academicorum, sicut dubitatione ita omni errore carere arbitreturlongum est per omnia demonstrare; nec tamen omni ex parte res omittenda est. Remouet ergo prius illas omnes differentias, quae numerum multiplicauere sectarum, quas ideo remouendas putat, quia non in eis est finis boni. Neque enim existimat ullam philosophiae sectam esse dicendam, quae non eo distet a ceteris. quod diuersos habeat fines bonorum et malorum. Quando quidem nulla est homini causa philosophandi, nisi ut beatus sit; quod autem beatum facit, ipse est finis boni; nulla est igitur causa philosophandi, nisi finis boni: quam ob rem quae nullum boni finem sectatur, nulla philosophiae secta dicenda est. Cum ergo quaeritur de sociali uita, utrum sit tenenda sapienti, ut summum bonum, quo fit homo beatus, ita uelit et curet amici sui, quem ad modum suum, an suae tantummodo beatitudinis causa faciat quidquid
Abbreviated transcription (Latin):
diis doctr in ae uacare uoluer᷑. atq ualuer̃. aut
negotiosa sicut hi quicũ philoso pharentur
tam̃ ad ministratione reipubliqe regendis que
rebus humanis occupatissimꝗ fuerunt : aut &
utraque genere tẽperatam sic̃ hi ꝗ partim eru¬
dito otio ipartim necessario negotio alternantia
uitae suae tempora tribuerunt Propter
has differentias potest &iam triplicari nume¬
rus istesectarũ: et adducentas octoginta octo
ꝑduci: Hax de uarronis libro quantũ potu
breuit̃ acdilucide posu sententias eius meis
& plicans uerbis: Quo modo aũt refutatis
ceter is: unã eligat quã uult eẽ a cademicorum
ueterum: quos aplatone instiutos usquae ad po¬
lemonẽ qui ab illo quartus eius scolam tenuit.
que aca demia dicta ẽ habuisse certa dogmata
uult uideri : et obhoc distingiut ab acadami¬
cis nouis quib: incertas̃ omnia qđ philo sop hue
gonus ab archesila coepit suc cessore polemonis

Expanded text:
diis doctrinae uacare uoluerunt adque ualuerunt, aut diis doctrinae uacare uoluerunt adque ualuerunt, aut negotiosam, sicut hi, qui cum philosopharentur tamen administratione rei publicae regendisque rebus humanis occupatissimi fuerunt,. aut ex utroque genere temperatam, sicut hi, qui partim erudito otio partim necessario negotio alternantia uitae suae tempora tribuerunt: propter has differentias potest etiam triplicari numerus iste sectarum et ad ducentas octoginta octo perduci. Haec de Varronis libro, quantum potui, breuiter ac dilucide posui, sententias eius meis explicans uerbis. Quo modo autem refutatis ceteris unam eligat, quam uult esse Acaderaicorum ueterum quos a Platone institutos usque ad Polemonem, qui ab illo quartus eius scholam tenuit, quae Academia dicta est, habuisse certa dogmata uult uideri et ob hoc distinguit ab Academicis nonis, quibus incerta sunt omnia, quod philosophiae genus ab Arcesila coepit successore Polemonis,
Abbreviated transcription (Latin):
uis et sunt quad raginta octo: illarũ quippe
iuginti quat tuor: unã quã que sectar ũ potest
quisq sic tenere acdefendere utcerta : quẽ ad¬
modũ defender̃ stoici qđ hominisbonũ quobea¬
tus eẽt in animitantu modo uirtute consister&.
Potest alius ut incerta sicut defender̃ aca demi¬
cinoui: quod eis & si non certũ: tam̃ uerissimi¬
leuidebatur: Uiginti quattuor ergo fiunt ꝑ
eos ꝗeas uelut certas propt̃ ueritatẽ : et alie
uiginti quattuor ꝑ eos: ꝗ easdẽ quã uis incertas
ꝓpt̃ ueri similitudinẽ sequendas putant: Rur¬
sus quia unã quãq: istarũ quad raginta octo sec¬
tarum post quisq: sequi habitu ceterorũ philoso¬
phorũ. Itemq: alius potest habitu crnicorum:
Ex hac etiã differentia duplicantur. & nonagin¬
tascx fiunt : Deinde quia earum singulas quasq
statuere homines poss̃: atq: s& tariiutaut otio tueri¬
sam diligant uitam : sicut hiquitantũ modo stu¬

Expanded text:
vis, et fiunt quadraginta octo. Illarum quippe vis, et fiunt quadraginta octo. Illarum quippe viginti quatuor unamquamque sectarum potest quisque sic tenere ac defendere ut certam, quemadmodum defenderunt Stoici, quod hominis bonum, quo beatus esset, in animi tantummopotest alius ut incertam, sicut defenderunt Academici noui, quod eis etsi non certum, tamen ueri simile uidebatur. Viginti quattuor ergo fiunt per eos, qui eas uelut certas propter ueritatem, et aliae uiginti quattuor per eos, qui easdem quamuis incertas propter ueri similitudinem sequendas putant. Rursus, quia unamquamque istarum quadraginta octo sectarum potest quisque sequi habitu ceterorum philosophorum, itemque alius potest habitu Cynicorum, ex hac etiam differentia duplicantur et nonaginta sex fiunt. Deinde quia earum singulas quasque ita tueri homines possunt adque sectari, ut aut otiosam diligant uitam, sicut hi, qui tantummodo stu
Abbreviated transcription (Latin):
appetuntur Qua ꝓpt. sicut uoluptas uel subdi¬
ta : uł p̃lata uł iunͦta uirtuti. tressectas fac̃: Ita
quies ita utrũq:: ita prima naturae : alias ter¬
nas inueniunt᷑ efficere : Prouarietate quippe
humanarũ opimonum : uirtuti aliquando
subduntur aliquando p̃feruntur: aliquan¬
do uingunt᷑ Ac sic ad duo decȩnarium
seccarum numerum ꝑuenitur Sediste
quoq: numerus duplicat᷑: ad hihita una
differentia socialis uidelicet uittȩ . qm̃quis¬
quis sectatur aliquamistarũ duo decĩ
sectam profecto aut propt̃ secantum id
ait: Auteciã propt̃ sotium cuidebet hoc
uelle quodsibi: Quocir caduodecĩ sunt
eorum: quipropt̃secantum unã quãq:
tenendã putant: Etalie duo decim eorũ :
qui ñ solum ꝓpt̃ se siciuł sic philosophandũ eẽ
decernunt. sed &iã ꝓpt alios quorũ bonum appe
tunt
sic̃ suũ Nae aũt̃ sectȩ uiginti quattuornterũ ge¬
minantur : addita diffirentia &aca demicis no¬

Expanded text:
adpetuntur. Quapropter sicut uoluptas uel subdiadpetuntur. Quapropter sicut uoluptas uel subdita uel praelata uel iuncta uirtuti tres sectas facit, ita quies, ita utrumque, ita prima naturae alias ternas inueniuntur efficere. Pro uarietate quippe humanarum opinionum uirtuti aliquando subduntur, aliquando praeferuntur, aliquando iunguntur, ac sic ad duodenarium sectarum numerum peruenitur. Sed iste quoque numerus duplicatur adhibita una differentia, socialis uidelicet uitae, quoniam, quisquis sectatur aliquam istarum duodecim sectam, profecto aut propter se tantum id agit aut etiam propter socium, cui debet hoc uelle quod sibi. Quocirca duodecim sunt eorum, qui propter se tantum unamquamque tenendam putant, et aliae duodecim eorum, qui non solum propter se sic uel sic philosophandum esse decernunt, sed etiam propter alios, quorum btunt sicut suum. Hae autem sectae viginti quatuor iterum geminantur, addita differentia ex Academicis no
Abbreviated transcription (Latin):
Cumergo uoluptas corporis. animi uirtuti aut
sub ditur auet̃ fertur aut iun gitur. tr iꝑtita uariat᷑
diũ sitate s&ltarũ subditur aut uirtiri : quando
inusum uirtutis ad sumitur: Ptin& quippe
aduirtutis officium: Et uiuere patriae : t ꝓpt̃
patriã filios ꝓcreare : Quorũ neutrũ fieri
potest : sine corporis uoluptate. Nam sine illa :¬
nacib: potusq sumitur utuiuatur. n& concubitus:
ut generatio propag&ur Cũ uero p̃fertur uit tiuu:
ipsa app&itur ꝓpt̃ seipsã: Uirtus aũt̃ ad sum̃¬
da creditur: ꝓp̃t illã: Id est ut nihil uirtusagat
nisi ad consequendã ł conseruatidã corporis
uoluptatẽ .: Quae uita deformis ẽ quidem
quippe ubi uirtus seruit dominȩ uoluptati: qua¬
uis nullo modo hax dicenda sit uirtus: Sed tam
etiã ista horribilis turbitudo: habuit quosdã
philosophos patronos et defensores suos. uir¬
tuti porro uolupta siungitur : quando neutra
earum propt̃ alteram sed ꝓpt̃ seipsas amba

Expanded text:
Cum ergo uoluptas corporis animi uirtuti aut Cum ergo uoluptas corporis animi uirtuti aut subditur aut praefertur aut iungitur, tripertita uariatur diuersitate sectarum. Subditur autem uirtuti, quando in usum uirtutis adsumitur. Pertinet quippe ad uirtutis officium et uiuere patriae et propter patriam filios procreare, quorum neutrum fieri potest sine corporis uoluptate; nam sine illa nec cibus potusque sumitur, ut uiuatur, nec concumbitur, ut generatio propagetur. Cum uero praefertur uirtuti, ipsa adpetitur propter se ipsam, uirtus autem adsumenda creditur propter illam, id est, ut nihil uirtus agat nisi ad consequendam uel conseruandam corporis uoluptatem; quae uita deformis est quidem, quippe ubi uirtus seruit dominae uoluptati, quamuis nullo modo haec dicenda sit uirtus; sed tamen etiam ista horribilis turpitudo habuit quosdam philosophos patronos et defensores suos. Virtuti porro uoluptas iungitur, quando neutra earum propter alteram, sed propter se ipsas ambae
Abbreviated transcription (Latin):
arte uiuendi : que uirtus dr̃. et ꝓcul dubio disci¬
tur : uel uinaturalit̃ app&unt. autuoluptatẽ
qua del& tabilit̃ mouetur corporis sensus : aut
quietẽ : qua fit : ut nullã molestiã corporis quis¬
q patiatur.⁊ Aut utramq: quã tam̃ uno no¬
mine uoluptatis epicurus appellat: Autuniũ¬
salit̃ prima naturae : in quibus ethae sunt etalia.
uł incorpore : ut membrorum integritas. et
salus atq incolumitas eĩ. uł in animo : ut sunt
ea quae uł parua : uł magna. in hominũ reppe¬
riuntur ingeniis.: Hae igitur quattuor. idẽ
uoluptas. quies. utrumq: prima naturae . Ita
sunt in nob: utuł uirtus quã postea doctr ina
inserit. ista ꝓp̃t had appetenda sit: aut ista
ꝓpt̃ uirtutem: aut utraq: ꝓpt̃ se ipsam: Ac ꝑ hoc
funt hinc. duod ecimsecatȩ: ꝑhanc enĩ ratonem
singulae triplicant ur: Quodcũ inuna de monstra¬
uero : difficile ñerit id inceteris in uenire:¬

Expanded text:
arte uiuendi, quae uirtus dicitur et procul dubio disciarte uiuendi, quae uirtus dicitur et procul dubio discitur, uelut naturaliter adpetunt, aut uoluptatem, qua delectabiliter mouetur corporis sensus, aut quietem, qua fit ut nullam molestiam corporis quisque patiatur, aut utramque, quam tamen uno nomine uoluptatis Epicurus appellat, aut uniuersaliter prima naturae, in quibus et haec sunt et alia, uel in corpore, ut membrorum integritas et salus adque incolumitas eius, uel in animo, ut sunt ea, quae uel parua uel magna in hominum reperiuntur ingeniis. Haec igitur quattuor, id est uoluptas, quies, utrumque, prima naturae, ita sunt in nobis, ut uel uirtus, quam postea doctrina inserit, propter haec adpetenda sit, aut ista propter uirtutem, aut utraque propter se ipsa; ac per hoc fiunt hinc duodecim sectae; per hanc enim rationem singulae triplicantur; quod cum in una demonstrauero, difficile non erit id in ceteris inuenir
Abbreviated transcription (Latin):
bonũ et summũ malũ Dequibus inueniendis
atque in hacuita sum mobono adipiscendo : ui¬
tando aũt summo malo: multũ sic̃ dixilabora¬
uer̃ ꝗ studiũ sapientiae in scłi huuis uanitate
ꝓfessisunt: N& tam eos quã uis diũ sis erran¬
tes modis. haturae limes intantũ ab itinere ueri¬
tatis deuiare ꝑmisit : ut non alii in animo : alii
in corpore: alii in utroque : finesbonorũ ponerent
et malorũ ⁊ Ex qua triꝑtita uelut generaliũ
distributione sec tarum: marcus uarro. in li¬
bro dephilo sophia : tã multa dogmatũ uari&a¬
tem diligenter & subtiliter scrutatus adũtit.
ut adducentas octoginta etocto sectas. nonque
iameẽnt: sed que eẽ possent adhibens quasdã
differentias facillime ꝑueniret Qđ utbre¬
uiter ostendã: inde oportet incipiam qđ
ipse adit̃tit. et posuit in libro memorato : quat¬
tuor eẽ quedã que homines sine magistro : sine
ullo doctrinae adminiculo. sine induftria uel

Expanded text:
bonum et summum malum. De quibus inueniendis bonum et summum malum. De quibus inueniendis adque in hac uita summo bono adipiscendo, uitando autem summo malo, multum, sicut dixi, laborauerunt, qui studium sapientiae in saeculi huius uanitate professi sunt; nec tamen eos, quamuis diuersis errantes modis, naturae limes in tantum ab itinere ueritatis deuiare permisit, ut non alii in animo, alii in corpore, alii in utroque fines bonorum ponerent et malorum. Ex qua tripertita uelut generalium distributione sectarum Marcus Varro in libro de philosophia tam multam dogmatum uarietatem diligenter et subtiliter scrutatus aduertit, ut ad ducentas octoginta et octo sectas, non quae iam essent, sed quae esse possent, adhibens quasdam differentias facillime perueniret. Quod ut breuiter ostendam, inde oportet incipiam, quod ipse aduertit et posuit in libro memorato, quattuor esse quaedam, quae homines sine magistro, sine ullo doctrinae adminiculo, sine industria uel
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ deciuitatis uir iusq terrenae scilic& : etcaeles¬
tis debitis finibus: de incepsmihi uideo dis¬
putandũ: prius & ponenda sunt quantũ
operis huius terminandi ratio patitur. argum̃ta
mortaliũ : quibussibi ipsibeatitudinẽ facere in
huius uite in felicitate mollitis.  ut ab eorum
relus uanis spesnra quid differat quã ds̃ nob̵¬
dedit : etres ipsa hoc ẽ uerab eatitudo quamda¬
bit nontantũ auctoritate diuina: sed ad hibi¬
ta etiã ratione . quadẽ ꝓpt̃ infideles possumus
adhibere clarescat: Definibus enibonorũ &
malorũ multa et multiplicit̃ int̃ se philo sophi
disputarunt : Quã que stionẽ maxima intentio¬
neũ santes. iniuenire conatis quid efficigt hominẽ
maliꝓpt̃ quod uitandas cetera ipsũ aũt ꝓpt̃ se dstic
ipsũ finẽ oniergo nunc dicimus ñ quo con¬
sumatur ut nonsit: sed quo ꝑficiatur ut plenum
sit & finẽ mali ñ quo eẽ desinat sed quo usque
nocendo ꝑducat: łmestaque isti sunt summũ

Expanded text:
m de ciuitatis utriusque, terrenae scilicet et caelestis, debitis finibus deinceps mihi uideo disputandum: prius exponenda sunt, quantum operis huius terminandi ratio patitur, argumenta mortalium, quibus sibi ipsi beatitudinem facere in huius uitae infelicitate moliti sunt, ut ab eorum rebus uanis spesdedit, et res ipsa, hoc est vera beatitudo quam dabit, non tantum auctoritate divina, sed adhibita etiam ratione, qualem propter infideles possumus adhibere, clarescat. De finibus enim bonorum et malorum multa et multipliciter inter se philosophi disputarunt: quam quaestionem maxima intentioversantes, invenire conati sunt quid efficiat homimali, propter quod uitanda sunt cetera, ipsum autem propter se ipsum. Finem boni ergo nunc dicimus, non quo consumatur, ut non sit, sed quo per- ficiatur, ut plenum sit; et finem mali, non quo esse desinat, sed quo usque nocendo perducat. Fines itaque isti sunt summum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑmorsen: quod testam̃tũ uocatur uetus. De
la ꝓdi&: et uerbũ dñi &x ierusalẽ: Vnde etipse
ꝑoms gentes dix̃ p̃dicari oportere in nomine
suo poenitentiã : sed tam̃ incipientib abierusa¬
lẽ : Ibiergo &xor susẽ huius nominis cultus: ut in
retur: Ibi hax fidestã in signib. in itiis in canduit :
ut aliquod hominũ milia inxp̾i nõm mirabili ala¬
critate conũ sa:uenditis suis rebus utegenis distribu¬
erentur : ꝓposito scõ : et ardentissima caritate :¬
ad pauꝑtatẽ uoluntariã ꝑuenirent. atque ut̃fre¬
nttes & sanguinẽ sitenties iudeos seurate a dimorere

Expanded text:
per Moysen, quod Testamentum vocatur vetus. De per Moysen, quod Testamentum vocatur vetus. De prodiet lex, et verbum Domini ex Jerusalem . Unde et ipse per omnes gentes dixit praedicari oportere in nomine suo poenitentiam, sed tamen incipientibus ab Jerusalem . Ibi ergo exorsus est hujus nominis cultus, ut in retur: ibi haec fides tam insignibus initiis incanduit, ut aliquot hominum millia in Christi nomen mirabili alacritate conversa, venditis suis rebus ut egenis distribuerentur, proposito sancto et ardentissima charitate ad paupertatem voluntariam pervenirent, atque inter frementes et sanguinem sitientes Judaeos, se usque ad morte
Abbreviated transcription (Latin):
bere coepit : ꝓculdubio tunc in notuit ꝑ cius
corporalẽ p̃sentiã doctrina et religio xp̃iana
id est postea quã in fluuio iordane : ministerio
io hannis ẽ baptitatus: Propt̃ hoc enĩ deillo
ꝓph&ia illa p̃cesserat: Dominabitur amari
usquae ad mare : & a flumine usque adterminos
orbisterre: Sed qm prius quã passus cẽt etre¬
surrexiss& amortuis ñ dũ fides omnib: fuerat
definita: in resurrectione quippexpͥi definita
ẽ : Nat̃ sic apłus paulus athenien sib: loquitur di¬
cens: Iam nunc adnuntiat hominibus om̃s ubiq
agere penitentiã : eo quod statuit diẽ iudicare :¬
orbẽ in aequitate. In uiro quode finiuit fidem
om̃ib: : resuscitans illum amortuis: Melius in hac
questione soluenda. inde initiũ summimus p̃ser¬
postresur rectionẽ xpͥi oportebat. in ea cuitate
ex qua debuit incipere le secunda: Hoc ẽ testa¬
m̃tũ nouum. Prima enim fuit & monte sina

Expanded text:
bere coepit, procul dubio tunc innotuit per eius bere coepit, procul dubio tunc innotuit per eius corporalem praesentiam doctrina et religio Christiana, id est, postea quam in fluuio Iordane ministerio Iohannis est baptizatus. Propter hoc enim de illo prophetia illa praecesserat: Dominabitur a mari usque ad mare et a flumine usque ad terminos orbis terrae. Sed quoniam, priusquam passus esset et resurrexisset a mortuis, nondum fides omnibus fuerat definita in resurrectione quippe Christi definita est, nam sic apostolus Paulus Atheniensibus loquitur dicens: Iam nunc adnuntiat hominibus omnes ubique agere paenitentiam, eo quod statuit diem iudicare orbem in aequitate in uiro quo definiuit fidem omnibus resuscitans illum a mortuis: quaestione solvenda inde initium sumimus; praeserpost resurrectionem Christi oportebat in ea civitate, ex qua debuit incipere lex secunda, hoc est Testamentum novum. Prima enim fuit ex monte Sina
Abbreviated transcription (Latin):
fario sepultus est : ut s&tã sibi adũsariã tam
ꝓlixo tempore conuadescere. tottantarũq
ꝑsecutionum horrendas crudelitates nonres¬
sistendo sed patiendo superare : et ad suorum
simula crorũ templorũ sacrorũ oraculorũ
euersionẽ ꝑuenire ꝑ mitterent. Quis postre¬
mo ẽ ds̃: non nr̃ utique sed ipsorum qui uel in¬
latus tanto scelere uł impulsus ẽ ista prestare:
Ñ enĩ alicuidemoni : sed dõdicunt illiũ sus haec pe¬
trũ arte magica definisse: Tlẽ dm̃ habent qui
colligerẽ  si nondum annus ipse transiss&.:
quẽ duunatio ficta ꝓmisit: et decepta uanitas
credidit: Cumuero & quo nominis xpͥi cultus
ꝑ eĩ incarne p̃sentiã. et ꝑapłos institutus ost.
ante aliquot annos annitrecenti seaginta
quinquae cõpleti sint : quid aliudquerums unde
ista falsitas refallatur  Uteni inxepi natuuu¬
tate hiuius rei ñ ponamus initiu quia in fansa
puer discipulos non habebat: Tam̃ quando ha¬

Expanded text:
fario sepultus est, ut sectam sibi aduersariam tam fario sepultus est, ut sectam sibi aduersariam tam prolixo tempore conualescere, tot tantarumque persecutionum horrendas crudelitates non resistendo, sed patiendo superare et ad suorum simulacrorum templorum, sacrorum oraculorum euersionem peruenire permitterent? Quis postremo est deus, non noster utique, sed ipsorum, qui uel inlectus tanto scelere uel inpulsus est ista praestare? Non enim alicui daemoni, sed deo dicunt illi uersus haec Petrum arte magica definisse. Talem deum habent, qui colligerem, si nondum annus ipse transisset, quem diuinatio ficta promisit et decepta uanitas credidit. Cum uero, ex quo nominis Christi cultus per eius in carne praesentiam et per apostolos institutus est, ante aliquot annos anni trecenti sexaginta quinque conpleti sint, quid aliud quaerimus, unde ista falsitas refellatur? Ut enim in Christi natiuitate huius rei non ponamus initium, quia infans et puer discipulos non habebat, tamen quando ha
Abbreviated transcription (Latin):
genia litterata : digna credere ista dexp̃o quȩ
credere ñ uultis in xpͥm.: Quod eĩ discipulus parus
ab eo magicas artes non didicerit : sed ipso inno¬
cente : tam̃ eĩ maleficus fuerit. nom̃q illiusquã
suum coli maluerit magicis artibus suis ma¬
gnis laboribus & periculis suis pofremo&iã
effusione sanguinis sui. Si p&rus maleficus fecit:
utxp̃m sic diliger& mundus: quid foc̃ in nocens
xp̃s ut eum sic diliger& petrus . Respondeant
igitur ipsis sibi et si possunt intellegant illa suꝑ¬
na gr̃a factũ eẽ ut ꝓpt̃ aeternã uitam xp̃m
diliger& mundus quagra factũ ẽ utetꝓpt̃
eternã uitam ab illo accipiendã : etusque ad
tempor iã mortẽ pro illo capiendã xp̃m dilige¬
ret petrus: Deinde isti dii qui sunt: qui possunt
ista p̃dicare : n& poss̃ a uertere ita succũbentes
uni malefico et uni sceleri magico quo puerut dicunt¬
dr̃ annicalus occisus et dilaniatus : etritu ne¬

Expanded text:
genia litterata digna credere ista de Christo, quae genia litterata digna credere ista de Christo, quae credere non uultis in Christum, quod eius discipulus Petrus ab eo magicas artes non didicerit, sed, ipso innocente, tamen eius maleficus fuerit nomenque illius quam suum coli maluerit magicis artibus suis, magnis laboribus et periculis suis, postremo etiam effusione sanguinis sui! Si Petrus maleficus fecit, ut Christum sic diligeret mundus, quid fecit innocens Christus, ut eum sic diligeret Petrus? Respondeant igitur ipsi sibi et si possunt intellegant illa superna gratia factum esse, ut propter aeternam uitam Christum diligeret mundus, qua gratia factum est, ut et propter aeternam uitam ab illo accipiendam et usque ad temporariam mortem pro illo patiendam Christum diligeret Petrus. Deinde isti di qui sunt, qui possunt ista praedicere nec possunt auertere, ita succumbentes uni malefico et uni sceleri magico, quo puer, ut dicunt, anniculus occisus et dilaniatus et ritu ne
Abbreviated transcription (Latin):
utantur humanis: non ab eis aliquid certũ.
descripturae canonicae auctor itate pro¬
fertur: Omniũ uero de hacre calcu lan¬
tium digitos resoluit: et quiescere iub & :¬
ille quidicit Nonẽ urm scire tempora:
que pãt posuit in sua potestate Sed h& quia
euangelica sententia ẽ: mirũ ñ est non ea
rep̃ssos fuisse deorũ multorũ falsorumq:
cultor esquominus fingerent daemon responsit.
quo stamquã deoscolunt definitũ eẽ quanto
tẽpor mansura eõt religio xp̾iana : Cumeni
uiderent n& tot tantisq ꝑsecutionibus eam
potuisse consumi. sed hispotius mira in crem̃ta
sumpsisse & cogitauer̃ nescio quos reũ sos gre¬
cos tãquã consulenti cudã diuino oraculo es¬
fusos : Ubi xp̃m quidẽ ab huus tãquã sacri¬
legii crimine faciunt in nocentẽ Petrum aũt
malefitia fecisse sub iungunt. ut coleretur xp̃i
compl&o memorato numero annorum : sine mora
sumer & finem: Ohominũ cordadoctorũ. Oin¬

Expanded text:
utuntur humanis, non ab eis aliquid certum utuntur humanis, non ab eis aliquid certum de scripturae canonicae auctoritate profertur. Omnium uero de hac re calculantium digitos resoluit et quiescere iubet ille, qui dicit: Non est uestrum scire tempora, quae Pater posuit in sua potestate. Sed haec quia euangelica sententia est, mirum non est non ea repressos fuisse deorum multorum falsorumque cultores, quominus fingerent daemonum responsis, quos tamquam deos colunt, definitum esse quanto tempore mansura esset religio Christiana. Cum enim uiderent nec tot tantisque persecutionibus eam potuisse consumi, sed his potius mira incrementa sumsisse, excogitauerunt nescio quos uersus Graecos tamquam consulenti cuidam diuino oraculo effusos, ubi Christum quidem ab huius tamquam sacrilegii crimine faciunt innocentem. Petrum autem maleficia fecisse subiungunt, ut coleretur Chrisconpleto memorato numero annorum, sine mora sumeret finem.s o hominum corda doctorum!s o in
Abbreviated transcription (Latin):
euacuabit in luminatione p̃sentiae suae
Nic quaeri sol& quando istuc erit : importunae
uomnino: sienim hoc nob̵ nosse ꝓdẽet : a quo
bfielius quam ab ipso dõ magistro interrogan¬
tibus discipulis diceratur  Non enĩ siluer̃
indga pudeum sed ap̃sente quaesier̃ dicen¬
tes: Dñe si hoc tempore rep̃sentab rognum
iħł . at ille Nonẽ inquit urmiscire tempo¬
ra quaepat̃ posuit insua potestate: Nonutiq:
aillide hora uel die uel anno: sedetẽpore inter¬
rogauerant : quando istuo accepere respon¬
sum: Frustra igitur annos ꝗ remanent
huic scło cõputare acdefinire conamur
cum hoc scire non eẽ nr̃m .&ore ueritatis audia¬
mus: Quostam̃ alii quad ringentos. alii
quingentos: alii &iã mille. ab ascensio ne
dñi usq ad eĩ ultimũ aduentũ: compleri posse
dixerunt Quẽ ad modũ aũt quisque eorũ
astruat : opinionẽ suã longũ ẽ demonstrare :¬
et non ne cessariũ Coniaturis quippe

Expanded text:
euacuabit inluminatione praesentiae suae. euacuabit inluminatione praesentiae suae. Hic quaeri solet: Quando istud erit? Inportune omnino. Si enim hoc nobis nosse prodesset, a quo melius quam ab ipso Deo magistro interrogantibus discipulis diceretur? Non enim siluerunt inde aput eum, sed a praesente quaesierunt dicentes: Domine, si hoc tempore repraesentabis regnum Israel? At ille: Non est, inquit, uestrum scire tempora, quae Pater posuit in sua potestate. Non utique illi de hora uel die uel anno, sed de tempore interrogauerant, quando istud accepere responsum. Frustra igitur annos, qui remanent huic saeculo, conputare ac definire conamur, cum hoc scire non esse nostrum ex ore Veritatis audiamus; quos tamen alii quadringentos, alii quingentos, alii etiam mille ab adscensione Domini usque ad eius ultimum aduentum conpleri posse dixerunt. Quem ad modum autem quisque eorum adstruat opinionem suam, longum est demonstrare et non necessarium. Coniecturis quippe
Abbreviated transcription (Latin):
cũ ibi non ẽent nisi catholici: quorum
plurimi martyrio coronatis : Sic̃ aquib:¬
dam fratrib: qui tunc illic puerifuerant
et seista uidisse incunctanter recordaban¬
tur audiuimus: Quid modo inꝑside.
Non ne ita inxp̃ia nos ferbuit ꝑ sec utio. si
tam̃ iã qͥuieuit ut fugientes inde ñ nulliusq¬
ad romana oppida ꝑuenirent: Hax atq huius mo¬
dimihi cogitanti : ñ uidetur ẽẽ definiendus nume¬
rus ꝑsecutionũ : quibus &erceri oportet ecłam
Sedrursus affirmare aliquas futuras a regibus.
praeter illam nouissimã : dequa nullus ambigit
xp̃ianus : non minoris ẽ temeritatis: Ita que
hoc in medio relinquimꝰ: neutrã partẽ quaestio¬
nis huius struentes: siue destruentes: sed tantũ¬
modo ab affirmandi quo lib& horum audaci
mam ꝑ secutionẽ quae ab anti christo futura
ẽ p̃sentia sua &tingu& ipse iħs Sicenĩ scrip¬
tumẽ qđ eũ interficiet : et spũ oris sui. et

Expanded text:
cum ibi non essent nisi catholici, quorum cum ibi non essent nisi catholici, quorum plurimi martyrio coronati sunt, sicut a quibusdam fratribus, qui tunc illic pueri fuerant et se ista uidisse incunctanter recordabantur, audiuimus? Quid modo in Perside? Nonne ita in Christianos ferbuit persecutio si tamen iam quieuit, ut fugientes inde nonnulli usqad Romana oppida peruenerint? Haec adque huius modi mihi cogitanti non uidetur esse definiendus numerus persecutionum, quibus exerceri oportet ecclesiam. Sed rursus adfirmare aliquas futuras a regibus praeter illam nouissimam, de qua nullus ambigit Christianus, non minoris est temeritatis. Itaque hoc in medio relinquimus neutram partem quaestionis huius adstruentes siue destruentes, sed tantummodo ab adfirmandi quodlibet horum audaci mam persecutionem, quae ab Antichristo futura est, praesentia sua exstinguet ipse Iesus. Sic enim scriptum est, quod eum interficiet spiritu oris sui et
Abbreviated transcription (Latin):
qui xp̃i a nos libera les litteras docere acdiscere:
sn& uit : Subquo ualentinianus maior. qui
posteũ tẽtius imperator fuit : quia fidei
xp̃iane confessor &titit. militia priuatus
ẽ Vt omittã que apud antiochiã facere coe¬
perat : nisi unius fidelissimi : et tonstantis simi
uuenis qui multis ut torquerent᷑ ad p̃hensis
ꝑ totũ diẽ primus ẽ tortus int̃ ungulascru¬
tatus quȩ psallentis libertatẽ atq: huilar itatẽ
miratus horruiss& : et inceter is deformius
erubescere timuiss& Postremo nr̃a me¬
moria ualens supra dicti ualentiniani frat̃
arrianus nonne magna ꝑ secutione ꝑorien¬
tis partes catho licã uastauit ađam Qualeẽ¬
aũt considerare edam ꝑtotũ mundũ fructi¬
ficantẽ : atq crescentẽ : posse in aliquib: genti¬
bus ꝑ secutionẽ pati a regibus: et quando in aliis
noͣ patitur: nisi forte non ẽ ꝑsecutio cõpu¬
tanda : quando r&gothorũ : in ipsa gothia
ꝑsecutus ẽ xp̃ianos  crudelitate mi rabili :

Expanded text:
rsecutus, qui Christianos liberales litteras docere ac discere uetuit? Sub quo Valentinianus maior, qui post eum tertius imperator fuit, fidei Christianae confessor exstitit militiaque priuatus est; ut omittam quae aput Antiochiam facere coeperat, nisi unius fidelissimi et constantissimi iuuenis, qui multis, ut torquerentur, adprehensis per totum diem primus est tortus, inter ungulas cruciatusque psallentis libertatem adque hilaritatem miratus horruisset et in ceteris deformius erubescere timuisset. Postremo nostra memoria Valens, supradicti Valentiniani frater, Arianus, nonne magna persecutione per Orientis partes catholicam uastauit ecclenon considerare ecclesiam per totum mundum fructificantem adque crescentem posse in aliquibus gentibus persecutionem pati a regibus, et quando in aliis non patitur? Nisi forte non est persecutio conputanda, quando rex Gothorum in ipsa Gothia persecutus est Christianos crudelitate mirabili,
Abbreviated transcription (Latin):
dõ ipsa fit: cuius uerum sacrificiũ ipsasit .
Ambȩ tam temporalibus uł bonis parit̃ utuntur:
uł malis parit̃ affliguntur. diũsa fide diũsa spe
diũso amore: don& ultimo uidicio separentur.
et ꝑcipiat una quaeq: suum finẽ. cuius nullxs
ẽ finis: De quibus ambarum finib de inceps
disserendũ ẽ¬

Expanded text:
Deo ipsa fit, cuius uerum sacrificium ipsa sit. Deo ipsa fit, cuius uerum sacrificium ipsa sit. Ambae tamen temporalibus uel bonis pariter utuntur uel malis pariter adfliguntur, diuersa fide, diuersa spe, diuerso amore, donec ultimo iudicio separentur, et percipiat unaquaeque suum finem, cuius nullus est finis; de quibus ambarum finibus deinceps disserendum es
Abbreviated transcription (Latin):
tim postea quã multi eorũ xp̃iani facti s̃ : ꝗtã quam
uera illa diuinatione reuocabantur afido: cãq
cõpleto eodem numero annorũ: in anẽ ridendãq
uider̃ : Nosergo qui sumus uocamusq xp̃iani: non
inpetrũ credidimus sed inquẽ credidit p&rus. pe¬
tridexpo aedificati sermonib:: non incar minib us
uenenati : n& decepti maleficiis sed bene ficiis eĩ ad¬
iuti : Ille petri magister xp̃s indo ctrinã que
ortuus aduita eternãducit ipse ẽ magister & nr̃. sed ali¬
uuando iam concludamus hunc librum. hoc usque
disserentes. et quantũ satis uisumẽ demonstrantes
quisnã sitduarum ciuitatũ caelestis atq: terrenae
ab initio usq in finẽ ꝑmis tarum mortalis &cursus.
Quarum illa quae terrena ẽ. fec̃ sibi quos uoluit: uł
unde cũquae : uł &iã & hominibus falsos deos quibus
sacrificando seruir& : Ill&eũt quae celestispere¬
grinatur interra: falsos deos non fac̃: sed a uero

Expanded text:
tim postea quam multi eorum Christiani facti sunt, qui tamquam tim postea quam multi eorum Christiani facti sunt, qui tamquam uera illa diuinatione reuocabantur a fide eamque conpleto eodem numero annorum inanem ridendamque uiderunt? Nos ergo, qui sumus uocamurque Christiani, non in Petrum credimus, sed in quem credidit Petrus; Petri de Christo aedificati sermonibus, non carminibus uenenati; nec decepti maleficiis, sed beneficiis eius adiuti. Ille Petri magister Christus in doctrina, quae ad uitam ducit aeternam, ipse est magister et noster. Sed aliquando iam concludamus hunc librum, huc usque disserentes et quantum satis uisum est demonstrantes, quisnam sit duarum ciuitatum, caelestis adque terrenae, ab initio usque in finem permixtarum mortalis excursus; quarum illa, quae terrena est, fecit sibi quos uoluit uel undecumque uel etiam ex hominibus falsos deos, quibus sacrificando seruiret; illa autem, quae caelestis peregrinatur in terra, falsos deos non facit, sed a uero