comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pos atmiatis at fundi nomine itũ ẽẽ
Siego uia que nobis ꝑ uicmum fundum d¬
bebatur usꝰ fuero. tu aũt constituto cempore ces¬
sauis an ins tuum amiseris. ⁊ contͣrio si uicinuᷤ¬
cui ina ꝑ nr̃m fundum debebat᷑ ꝑ meam partẽ.
ietit egerit. ꝑ ꝑtẽ tuã

Expanded text:
satis est fundi nomine itum esse. Si ego uia, quae nobis per uicini fundum dbebatur, usus fuero, tu autem constituto tempore cessaueris, an ius tuum amiseris? et e contrario, si uicinusper nostrum fundum debebatur, per meam partem ierit egerit,
Abbreviated transcription (Latin):
Nł s ⁊ ateemero ut m̃ liceat ex edib meis mede̾
cuas stillicidium imponere ⁊ postea ce stiente ex
causa emptionis minissum hẽam quero anexht̃¬
utroq auxilio me usurmiis
ctem faceret ut inuicin domũ sempedem uł
amplius ꝓcumbe̾̃t agi o ius ñ eẽ illum panetẽ
itapiectum in sium eẽ iniuto se. Cum indo
mo gau señ locꝰ quidam edib amii ita ẜuiret
mellas poĩtas hrẽt annuo ꝯsiliũ om̃s iuris ꝑiti
dederunt ut cum eo ageret uisem̃ ñ eẽ meo loco
en poĩta hre ininto se Scd̾m cuiꝰ parietem

Expanded text:
 Si a te emero, ut mihi liceat ex aedibus meis in aedes tuas stillicidium immittere et postea te sciente ex causa emptionis immissum habeam, quaero, an exutroque auxilio me usurum. 1trem facere‹t›, ut in uicini domum semipedem aut amplius procumberet, agi oportet ius non esse illum parietem ita proiectum in suum esse inumo Gaii Sei locus quidam aedibus anni ita serviret, mellas positas haberet, annio consilium omnes iuris periti dederunt, ut cum eo ageret ius ei non esse in eo loco ea posita habere invito se. Secundum cuius parietem
Abbreviated transcription (Latin):
pa sua non est eqũ hoc cetĩs damꝑno ẽe . S a
ꝑ collusionem cessit litemadũ̾sario ceteris
dandam eẽ acc̃cem de dolocelsus scribit. ⁊demq¬
legutariꝰ uendicai an iste sundꝰ aliquam ẜ uicu¬
tem tꝗsis deberet aut si ex fideiꝯ missi causa e¬
um sibidari legatarius desideraret an hr̃s sui-¬
tutem aliqm̃ casis excipere dẽbetet. Rudi delere.
Ulures ex mumapib qui diuersa p̃dia possite¬
bant saltum ꝯmuuem ut iuscompastendi ha¬
berens mercati sunt idq ⁊̃ a successorib coꝵ ẽ¬

Expanded text:
pa sua, non est aequum hoc ceteris damno esse: sed si per collusionem cessit lite aduersario, ceteris dandam esse actionem de dolo Celsus scripsit, idqulegatarius vindicasset, an iste fundus aliquam servitutem casis deberet aut, si ex fideicommissi causa cum sibi dari legatarius desideraret, heredes servitutem aliquam casis excipere deberent. respondit deberi. Plures ex municipibus, qui diversa praedia possidebant, saltum communem, ut ius compascendi haberent, mercati sunt idque etiam a successoribus e
Abbreviated transcription (Latin):
casdem edes possidere cepit integro statuto cp̃e li¬
b̾tatem usucapiet. Natura citm ẜuitutum
ea est ut possideri non possint. s intelligut ur¬
aul.. um debere columpnani restituere q̃
onuis uicinaꝵ edium ferelus cuiꝰ eẽnt edes. que de¬
fuirent non eum qui imponere rell. Nam

Expanded text:
asdem aedes possidere coeperit, integro statuto tempore libertatem usucapiet. natura enim seruitutium ea est, ut possideri non possi‹nt›, sed intellegaturum. Eum debere columnam restituere, quae onus uicinarum aedium ferebat, ‹cu›ius essent aedes quae seruirent, non eum, qui imponere uellet. nam
Abbreviated transcription (Latin):
p eod̾ stribit. quis quis de feidit solidina d restitu¬
ere quia dimisionem ħ res non recipit. Siquas
michi itineris uł actui uł uie contro u̾siam noni
fatiat s refitere sternere non paciatur pomp̃. ł
eodem stribit confessoria acc̃one nuchi utendũ
Nam ⁊ si arborem impedientem ħat uititiꝰ qui
uiam uł it̾ in umũ uł inhabitabłe facit martellꝰ
mus ꝙ de itinere actuq refitiendo competit ñ tñ
si silicem quis sternerr uelit insi nõiatim id co¬
debere. cusꝰ edes ñ incotum libere sunł. Sei cuor

Expanded text:
 eodem scribit, quisquis defendit, solidum debet restituere, quia diuisionem haec res non recipit. Si quis mihi itineris uel actus uel uiae controuersiam non faciat, sed reficere sternere non patiatur, Pomponius libro eodem scribit confessoria actione mihi utendum: nam et si arborem impendentem habeat uicinus, qua uiam uel iter inuium uel inhquod de itinere actuque reficiendo competit: non tamen si silice quis sternere uelit, nisi nominatim id codebere, cuius aedes non in totum liberae sunt, sed ei cum
Abbreviated transcription (Latin):
dant ponum ticii edib fuitute ñ imonatur
liceat ei altius collere lic cuis ñ imponatur
quia donet cũ ñ ex colus est ntilitas fuititis
non debeat altius extulerit edificia sua ut iam
ego non iudear luminb cius obstaturus. siedi¬
ficriuero frustra. incendes ius michiũ ce̾. ita
edificatum habere mitote. s si intra tempꝰ
statutum ruisus deposuerit edificiũ sump

Expanded text:
dant, possum Titii aedibus seruitutem imponere, ne liceat e‹i› altius tollere, licet tuis non imponatur: quia donec tu non extollis, est utilitas seruitutisnon debebat, altius extulerit aedificia sua, ut iam ego non uidear luminibus tuis obstaturus, si aedificauero, frustra intendes ius mihi non esse ita aedificatum habere inuito te: sed si intra tempus statutum rursus deposuerit aedificium su
Abbreviated transcription (Latin):
tam ꝯfussoria quam negutoria. odutestoria
feroria iilli aliiananꝰ dño findi compent:
ẜuitutem enĩnemsus aluis ñdicare pt̾. qm
is qui duĩum in fundo uitino hãt cui fiututem
fruendi grã fructuario p̃statup ñ eẽ sintutem
n enm pot̾ idlui fructuario fructus debĩ. s si fu̾-¬
do debeatur ⁊ ipẽ fructuariñs ea utatur. põ¬
ronius dicit fructuarium me̾dc̃o deit ine̾ uti pos¬
se si hec anno ususest alibi enĩ de uire .i. incon-¬
fessoria actõe cilibi de facto ut inbec intdicto qrͣ.¬
labeo icribit ⁊ si testacorisus sit qui legaut insũ
fructum. deb̾e utile mt̾dc̾m fructuario dari ꝙ̃ ad̾iy
hr̃di uł emptori competut ħ int̾dc̃a.

Expanded text:
tam confessoria quam negatoria, confessoria onfessoria nulli alii quam domino fundi competit: seruitutem enim nemo uindicare potest quam is qui dominium in fundo uicino habet, cui seruitutem fruendi gratia fructuario praestatur, non esse seruitutem, neque enim potest soli fructuario seruitus deberi: sed si fundo debeatur, et ipse fructuarius ea utetur. Pomponius dicit fructuarium interdicto de itinere uti posse, si hoc anno usus est: alibi enim de iure, id est in confessoria actione, alibi de facto, ut in hoc interdicto, qLabeo scribit, etiam si testator usus sit qui legauit usum fructum, debere utile interdictum fructuario dari, quemadmodum heredi uel emptori competunt haec interdicta.
Abbreviated transcription (Latin):
dat. Idem uris est ⁊ si uni ex dñs cedatur. denide
inꝑsona socir aliquid hoꝵ acad̾it ergotex di¬
uẽrio si ei quinon cessit aliquid cale eoꝵ
tirnt ex integro om̃s cedere debebunt. tm̃ enĩ
tpt eis remissim est quo dare futtre pꝑssine ł
du̾sis tp̃ib possunt ⁊idõ ñpot̾ꝰ uni uł unus ce¬
dere. Ĩ demq dicendum est ⁊ si alt̾ cedat alt leger
ẜuitutes. nam si om̃i socis legent fuitutes ⁊¬
gatum s si duĩsis temporib mutilr᷑ dies lega¬
ci cedit nec eiũ sicut riuentium ita ⁊ de funs¬
coꝵ actus suspendi receptum ẽ¬

Expanded text:
idem iuris est et si uni ex dominis cedatur, deinde in persona socii aliquid horum acciderit. ergo et ex diuerso si ei, qui non cessit, aliquid tale eorum contigerit, ex integro omnes cedere debebunt: tantum enim tempus eis remissum est, quo dare facere possunt, uel diuersis temporibus possint, et ideo non potest uni uel unus cedere. idemque dicendum est et si alter cedat, alter leget seruitutes. nam si omnes socii legent seruitutes gatum: si diuersis temporibus, inutiliter dies legati cedit: nec enim sicut uiuentium, ita et defunctorum actus suspendi receptum e
Abbreviated transcription (Latin):
q continetur. Et cum in rem sit doli ma¬
li mencio concepta om̃ium dolum comp̾¬
mi̾to ut desolo usu. non etiam de fiuctu
caueatur. ergo ⁊ si ftuctus sme usu ob¬
tigĩt stipło locum hẽbit . S sihabitõ uł
oꝑe hominis. uł auus alclus animalis

Expanded text:
 continetur: et cum in rem sit doli mali mentio concepta, omnium dolum comprmerito, ut de solo usu, non etiam de fructu caue‹a›tur. Ergo et si fructus sine usu optigerit, stipulatio locum habebit. Et si habitatio uel operae hominis uel cuius
Abbreviated transcription (Latin):
mus ⁊ intradendo dictum est ut alteri ꝑ alceꝵ ꝗ
quam ducere liceret. recte cẽ suitutem impõi¬
tam ait. maxime si pacto scipulatio sbdita sĩt.
Per plurium p̃ dia aquam duci quoqͥ modo un-¬
põ̾ita ẜ uituce nisi pactumuł stipulatio ⁊̃ de bos

Expanded text:
mus et in tradendo dictum est, ut alteri per alterum aquam ducere liceret: recte esse seruitutem impositam ait, maxime si pacto stipulatio subdita sit. Per plurium praedia aquam ducis quoquo modo imposita seruitute: nisi pactum uel stipulatio etiam de hoc
Abbreviated transcription (Latin):
utq de loco itmers consenciat fuitꝰ n acqui
orem fundum habuerut uendid̾at rloge ita
dixat ut aqmͣ sulco aperto emptori duce̾ro ĩ fũ
qͣsitum est an ꝑbssit id suo mre futere net nõt
Endi inth̾ ampluis quam ꝙ iiñis sundi siccm¬

Expanded text:
Qui orem fundum uendiderat: in lege ita dixerat, ut aquam sulco aperto emptori educere in fundquaesitum est, an possit id suo iure facere nec ne. respondi nihil ampl
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ ad̾m si ymbrib crescat aqua in riuo̾ aut exa¬
gris meumconfluat aut aq̃ fons ẜinruum¬
ano ꝯ fums fons fu̾it ex quo foncẽ ꝑ fundum
seianum aquam uire ducebam me̾o fudo sũ¬
do seiano manet fuitꝰ Hauriendiuis nõ¬
auł. ps s imithi ꝯce sseris iter qã ꝑ fundum tu¬
nuim non de stinata parte per qmͣ aquam ducẽ
totus fundꝰ tuus fuiret.¬
auł .u Ia constitin uł latior .uiii. pedib. uł an¬
gustior pot᷑. ut cantum eam latitud̾iem h̾at qua
ut ꝑueniatur ad fundum uicinũ imponi pot̾.
Si fundꝰ fuiensuł is cui ẜunus debetur publica¬
retur. utroq casu durant fuitutes quia cum sua
tido qm̃nus particd̾atim uemerint om̃s partes

Expanded text:
dum si imbri crescat aqua in riuo aut ex agris in eum confluat aut aquae fons secuano confinis fons fuerit, ex quo fonte per fundum Seianum aquam iure ducebam, meo facto fundo Seiano manet seruitus. Hauriendi ius noum. Si mihi concesseris iter aquae per fundum tuum non destinata parte, per quam ducerem, totus fundus tuus ser Uia constitui uel latior octo pedibus uel angustior potest, ut tamen eam latitudinem habeat, quaut perueniatur ad fundum uicinum, imponi potest. Si fundus seruiens uel is cui seruitus debetur publicaretur, utroque casu durant seruitutes, quia cum sua et ideo quamuis particulatim uenierit, omnes partes
Abbreviated transcription (Latin):
qͣre ⁊ filianam cunduxit usuarius ex¬
pediendam. poti̾t etiam ꝑ usiianas ͣ¬
cillas opus ꝑfice̾. Idemq̃ si uestatã¬
ridemit fabricandim potia ad horapẽ
nti usuarius nec offendetu ula sabim
cium face̾ idetur qni non opas eus
locauit d opus qdꝰ condmi eepeor
idem ⁊ octnenus ꝓbaqdut exped¬

Expanded text:
re et si lanam conduxerit usuarius expediendam, poterit etiam per usuarias ancillas opus perficere, idemque, si uestem fabricandam, poterit ad haec operis uti usuarii: nec offendetur illa Sabienim facere uidetur, qui non operas eius locauit, sed opus quod conduxit expediit. idem et Oct
Abbreviated transcription (Latin):
pͥillus hremus lic ut̾q ñ utẽtur. cam̃ pp̃ pͥupil¬
sionem tempus usus tuĩt aunsit nocturnã
fuitutem qua usus non est q̃dem in eo quicti
uoris aqueductum babens aliis uiust̃. finit is
iilla parte carum horarmn¬

Expanded text:
pillus haberemus, licet uterque non uteretur, tamen propter pupilsionem tempus usus fuerit, amisit nocturnam seruitutem, qua usus non est. idem est in eo, qui certis horis aquae ductum habens aliis usus fuerit nec ulla parte earum horar
Abbreviated transcription (Latin):
xuł. sii. ⁊ uius ex socuĩs scipuletur it̾ ad cõẽm
fundum. trutilis est stipulacio. Quia nec dari
ei pot̾. s si om̃s stipulentur siue cpĩs ẜuis sigłi
ex socus sibidari oportere pet̾e possunt. quia ͭ ͣ¬
darieis potꝰ ate Si scipłator uie plures hr̃des
reliquerit utił stipłatio fiet

Expanded text:
um Si unus ex sociis stipuletur iter ad communem fundum, inutilis est stipulatio, quia nec dari ei potest: sed si omnes stipulentur sive communis servus, singuli ex sociis sibi dari oportere petere possunt, quia ita dari eis potest: ne, si stipulator viae plures heredes reliquerit, inutilis stipulatio fiat
Abbreviated transcription (Latin):
ulla deterinmaciont legatu est. modꝰ det̾mmna¬
but ur t q̃ ptimumiter decermmatum est. ca au¬
cus consifut cetere partes agri libere sut. Igꝰ
arbit̾ danduis est qui utroq casui uiam det̾imia¬
tx mbes.n ⁊ atitudo actus itiuerisq eu est que
demonstrata est. oꝵ si nch dictum est hoc abͣ
arbitro stutuiendum est. In ua aliud nri est
nam si dicta latitudo ñ est iegit̾ia debetur Si
lacatudine non adiecta ꝑ totum fundũ una po¬
tit eligi iuadum caxat eius latitud̾is que legetõ¬
lus ce uero. ꝑeuudem alii aq̃ductum cedere nõ
potero. s ⁊ si aqueductum alii contestro alũ it
ꝑ̾ eundem locum uende̾ uł alias cedere nĩ potert¬
diane uł estiue uł que int̾ualla longiora hat
ꝑ alienum fundumerit licere fistołam suam

Expanded text:
inatione legatus est: modo determinabitur et qua primum iter determinatum est, ea seruitus constitit, ceterae partes agri liberae sunt: igitur arbiter dandus est, qui utroque casu uiam determinare debet. Latitudo actus itinerisque ea est, quae demonstrata est: quod si nihil dictum est, hoc ab arbitro statuendum est. in uia aliud iuris est: nam si dicta latitudo non est, legitima debetur. Sique latitudine non adiecta, per totum fundum una poterit eligi uia dumtaxat eius latitudinis, quae lege cro, per eundem alii aquae ductum cedere non potero: sed et si aquae ductum alii concessero, alii iter per eundem locum uendere uel alias cedere non poterdianae uel aestiuae uel quae interualla longiora habeat per alienum fundum erit, licere fistulam suam
Abbreviated transcription (Latin):
2¶Iedes mee ẜuant edib lucii ciciĩ te¬
dib publũ menii ne altius edificare mͥ liceat
eni̾ ina suitus ticio ⁊ memo debebatur s due
argunientum rei p̃bet ꝙ il alt̾ ex hus suitucem¬
fuitucem deb̾em Liẜ̾tas fuctutis uslicapit᷑

Expanded text:
edes meae seruiant aedibus Lucii Titii et aedibus Publii Maeuii, ne altius aedificare mihi liceat, enim una seruitus Titio et Maeuio debebatur, sed duae. argumentum rei praebet, quod, si alter ex his serui
Abbreviated transcription (Latin):
.iiͦ. membranaꝵ stribit.Udeni uenitiꝰ ⁊̃ ut fruct̃
⁊ uitim̃s ulla co gunt᷑ cyactiq hẽantur int pt¬
damenta ad unieam auiciuo p̃dio sumantur
constitiupoiłe scribit eodem libro ait. uicinoau
lapidicine̾ fundo tuo nimiueant pone te ꝯte¬
dere ius ei cẽ cerram in fundo sara q iacẽ põita
hr̃e ⁊ ut in tuum lapides ꝓuoluantur ibiq põi¬
tihubcantur indeq exportentur. Qui ht̃ hauꝰ¬
nendi ⁊ adeuudi cuusa cessimisit. utrumq hn¬
aut̃ public̾um ⁊dem nenit̾ cod̾ .ł. scribi it̾ de be
cedi ħauitum ũ oporcere ⁊ siquis cm̃ haustimi¬

Expanded text:
 membranarum scribit. Idem Neratius etiam ut fructus in uicini uilla cogantur coactique habeantur et pedament‹a› ad uineam ex uicini praedio sumantur, constitui posse scribit. Eodem libro ait uicino, cuius lapidicinae fundo tuo immineant, posse te cedere ius ei esse terram rudus saxa iacere posita habere, et ut in tuum lapides prouoluantur ibique positi habeantur indeque exportentur. Qui habet hausriendi et adeundi cessum sit, utrumque haautem publicum idem Neratius eodem libro scribit iter debere cedi, haustum non oportere et si quis ta
Abbreviated transcription (Latin):
culus autẽ de inquilmo notati. non uelle
inquilinum dici qui cum eo habitat ⁊ se¬
cim dum hec ⁊ si pensionem percipiat.
diun ipẽ qͦ inhabitat nõ ent ei nunden¬
dum. & tamen sitam speciose domus usuiᷤᷤ
sit relictus homimi mediocti nt porturcu¬
la contentus sit s ⁊ cum hiis quos loco
lictus sit posse eam ⁊ cum marito hĩtate.
Quintus mnutius primus admisit ne ei
rito possit hĩtare nec fuit hĩtandꝰ dubitã¬
dum. Q̾d g̾ si uidue legatus sit an np¬
tus contͣctis post consticum usum mulier

Expanded text:
culus autem de inquilino notat non belle inquilinum dici, qui cum eo habitet. secundum haec et si pensionem percipiat, dum ipse quoque inhabitat, non erit ei invidendum: quid enim si tam spatiosae domus usus sit relictus homini mediocri, ut portiuncula contentus sit? sed et cum his, quos locolictus sit, posse eam et cum marito habitare Quintus Mucius primus admisit, ne ei rito possit habitare, nec fuit dubitatum. quid ergo si uiduae legatus sit, an nuptiis contractis post constitutum usum mulier
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯcessero ius eẽ minto me altiꝰ colle edificia cua
ꝙ ad stillicidiũ meũ attinet sic statui debebit ut
si altius sblatis edif̾itũs tuis stillicidia mea cadẽ
lumina q̃ mnic sunt ut ita sint de futuris lumini¬
b nich cani uidetur. ꝙ si itti sit cautum ne lumim-¬

Expanded text:
ncessero ius esse inuito me altius tollere aedificia tua, quod ad stillicidium meum attinet, sic statui debebit, ut si altius sublatis aedificiis tuis stillicidia mea cadere'lumina quae nunc sunt, ut ita sint', de futuris luminibus nihil caueri uidetur: quod si ita sit cautum 'ne
Abbreviated transcription (Latin):
S si uõluitas contrabentium mãĩfesta si sit
⁊ hoc uis ademptorem cransire. Itemquero auqũ
pars illoꝵ ꝓprioꝵ fundoꝵ legato ad aliquem cui¬
missa sit aliquid uris iecum hiꝰmodi pascin
traxerit Ex. cum id quo ius fundi quilogatꝰ es
inderetur id quo cessurum legatano.

Expanded text:
rahentium manifesta non sit, et hoc ius ad emptores transire. item quaero, an cum pars illorum propriorum fundorum legato ad aliquem transmissa sit, aliquid iuris secum huius compascui traxerit. respondit, cum id quoque ius fundi, qui legatus esset, uideretur, id quoque cessurum legatario.
Abbreviated transcription (Latin):
dio flum̃ eadem causa retroduci pot̾. sfilłicidium̃
quia in nrõ magis incipiet cadere ꝓduci ñ potꝰ.
ne alio loco cudat stillicidium qm̃ inquo põĩta ẽ¬
mutatũ fuit. Qui marea in qua stillicidiũ cadit᷑
edificar usq ad eum locum ꝓduc̾e edificiũ pot̾. unĩ

Expanded text:
dio flumen. eadem causa retro duci potest stillicidium, quia in nostro magis incipiet cadere, produci non potest, ne alio loco cadat stillicidium, quam in quo posita sermutatum fuerit. Qui in area, in qua stillicidium cadit, aedificat, usque ad eum locum perducere aedificium potest,
Abbreviated transcription (Latin):
iesio .a hal ueto. ant stillicdium in tuum pro¬
ueseid. quia intuo aliquid utor ⁊ sic qĩ tarto guo¬
duo possiteo. Si domo mea altior arta tuaes
agere concessisti nec ex plano aditin ad domum
ianuamineam iure fatere possum. dum̾ no
stillicidium cãdet ut eatem sp̃e ⁊ qualicate ir¬
ponatur utalitas exigit. ut idem incelligatur:
Nomn aboquin siquid strictims unt precettit a

Expanded text:
inmissum habuero aut stillicidium in tuum proiecero, quia in tuo aliquid utor et si quasi facto quodam possideo. Si domo mea altior area tua esagere cessisti nec ex plano aditus ad domum ianuam meam iure facere possum, dum ne qstillicidium cadit, ut eadem specie et qualitate reponatur, utilitas exigit, ut idem intellegatur: nam alioquin si quid strictius interpretetur, a
Abbreviated transcription (Latin):
enit quia unibram sucit mloco ui soleiit mor̃a¬
rins contra fuiturem impõitam fiers en er
cootrarium sideponat edificum uł arbora io¬
mos quo facto locus opatins quondllarhoti sap
eẽ plenius nom facit cou̾tra suitutem. hanc enm̾i
efficit s ꝑ lus equo lum̃ facit. int̾dum dici poce̾ist

Expanded text:
erit, quia umbram facit in loco, ‹cui sol› fuit necessarius, contra seruitutem impositam fieri. Per contrarium si deponat aedificium uel arboris ramos, quo facto locus opacus quondam coepit solis esse plenus, non facit contra seruitutem: hanc enim officit, sed plus aequo lumen facit. Interdum dici p
Abbreviated transcription (Latin):
Ntenꝰ uis inasetes habeo alteras tibi lego
hr̃s edes alitis. alcun dollit ⁊ luminb tiuis oxt̃¬
sut qurd cumullo agere potes ⁊ anint̾eẽ pocest
suas edes altins cosset an hr̃ditarias. ⁊ do q̃io¬
an ꝑ alienas etrs actesserim hr̃s ad eam rem
quẽ legͥatur p̃stared sicut sol queri cxi
ysus .ẜ. loci legnitus est ad quem locum actr
est auĩ hr̃s altos possit altuis collendo obitu¬
rare lumina legutar edium. idemdiceuo
est salter edri. alceri aliaꝵ uiu  recuru

Expanded text:
nas aedes habeo, alteras tibi lego, heres aedes alteras altius tollit et luminibus tuis officit: quid cum illo agere potes? et an interesse putes, suas aedes altius tollat an hereditarias? et de ies accessum heres ad eam rem quae legatur praestare debet, sicut solet quaeri, cum usus fructus loci legatus est, ad quem locum accedest, quin heres alias possit altius tollendo obscurare lumina legatarum aedium: idem dicendum e
Abbreviated transcription (Latin):
tur can et sumdo tuo uti friu. nich agicuralẽ
atq siconcedas muis tibi non ct̾ fundo cuo aceri
lat añt amemorem ꝑ spectum fstet aut mhos at
in suo pigat. S ut aliquid paciatur aut ũ fugiat
Po pn iqui pignori fundum accepis aliquis
non est unqũutleni penitẽm fuituti dari Acr

Expanded text:
 esse fundo tuo uti frui, nihil agitur, aliter atque si concedas mihi ius tibi non esse in fundo tuo aquam lat aut amoeniorem prospectum praestet, aut in hoc ut in suo pingat, sed ut aliquid patiatur  qui pignori fundum accepit, non est iniquum utilem petitionem seruitutis dari, sicuti
Abbreviated transcription (Latin):
usũ maꝑ fundum cupiam ꝯcedatur uł relin¬
iretigere litebit cuuli camen modo Mani aue¬
duminẜmone tatite excipiuntur ñ enimi pei
ian ipsam nec ꝑ medias inneas ire agere imend
ssiumt ue qm̃ prmium iuam direxiss ea demũ¬
ma ire agr deberet nec amplius mutande euiᷤ
portarem hãt sicuti cubmo qno indebatur quei
argumento rium utebatm qͣmpͥme qͣbber duce¬

Expanded text:
us uia per fundum cuiuspiam cedatur uel relinire agere licebit, ciuiliter modo: nam quaedam in sermone tacite excipiuntur. non enim per uillam ipsam nec per medias uineas ire agere sinendconstitit, ut, qua primum uiam direxisset, ea demum ire agere deberet nec amplius mutandae eius potestatem haberet: sicuti Sabino quoque uidebatur, qui argumento riui utebatur, q
Abbreviated transcription (Latin):
misso usufructu commttetur ꝗd̾ stipłatõ
d exceptio locum hẽbit. S he̾s alienauit
ꝓprictatẽ ⁊ postea amittatur usuffructͤ
stipłatõnem . qr n hr̃di successorib ue
eius restitui poq̃. n is an pot̃ .i. adques

Expanded text:
misso usu fructu committetur quidem stipulatio, sed exceptio locum habebit. Si heres alienauerit proprietatem et postea amittatur usus fructustipulationem, quia neque heredi successoribusue eius restitui potest neque is
Abbreviated transcription (Latin):
aqnam ducere soliti sunt adierunt me ꝓposue¬
tunt q aqm qua ꝑ aliqtͦ annos usi sunt᷑ ex fo te
quiẽ infundo ib̾triano ducere non potiuise. qr¬
cepiss. petierutq ame ut i us ñ negligen¬
tia ant culxa slia amistrunt. Sͥ quia ducere tĩ
poterant is restitueretur. quoꝵ mn̾ poitulatio
cum ñ miqua insu sit succurrendum. his pu
aque ducende fuitꝰ impouta sit empto p̃dio q̃¬

Expanded text:
aquam ducere soliti sunt, adierunt me proposueruntque aquam, qua per aliquot annos usi sunt ex fonte, qui est in fundo Sutrino, ducere non potuisse, qepisse: petieruntque a me, ut quod ius non neglegentia aut culpa sua amiserant, sed quia ducere non poterant, his restitueretur. quorum mihi postulatio cum non iniqua uisa sit, succurrendum his putaaquae ducendae seruitus imposita sit, empto praedio q
Abbreviated transcription (Latin):
cau̾e .⁊ usurum se uiti bom arbitratu
⁊ cũ usuffructus ad eum ꝑtinere de¬
sin restituturũ qd̾ inde exstabit. H
stipło siue mobił res sici siue soli int̾¬
poni d . Illud sciend̾ est ad fidci cominis¬
sa ⁊ aptari eam deber. plane si ex mor¬
tis causa donatõe fructus consticuatur
exemplo legatoꝵ debebit hec cantio p̾s¬
tari. o ⁊ si ex alia qͣlmq cansa constitu¬
tus fui̾t usuffructus Idem dicendum ẽ
tum iri usum fructũ. ħ esti nõ debe̾ deti
git ut inde possit appare̾. an ⁊ quatenꝰ
rem ꝑciorem legatarius si intestatum¬

Expanded text:
cauere: et usurum se boni uiri arbitratu et, cum usus fructus ad eum pertinere desinet, restituturum quod inde exstabit. Haec stipulatio, siue mobilis res sit siue soli, interponi debet. Illud sciendum est ad fideicommissa etiam aptari eam debere. plane et si ex mortis causa donatione usus fructus constituatur, exemplo legatorum debebit haec cautio praestari: sed et si ex alia quacumque ‹c›ausa constitutus fuerit usus fructus, idetu iri usum fructum, hoc est non deteriorem gerint: ut inde poss‹i›t apparere, an et quatenus rem peiorem legatarius fecerit
Abbreviated transcription (Latin):
usum fructum hq̃ tantum utatur qr existim
tm̃ uti uelit. inchilominus ⁊ frui uidetur
Oiub ignor puto eum amitt̾e usum fruc¬
tum sion enim eo ꝙ hñ utitur. sod ex eo
cati legetur. ⁊ aratrũ in ea inducatur.
ciuitas esse desmit ut pissa est cartago.
usus domus legatus sit ⁊ illa tnͣsmare ꝓ¬
fecta sit. ⁊ constituto tp̃r ad amittendu
retinetur nichilomimus usus ꝙ̃admodum
si familiam suami in domiani reliquiss
ea q̃ ꝑeg̾naretur. Et hoc magis dicendꝰ
Cuni etiam ipã ꝓp̾etas eo caũ amittatur. ac
ne piscando quid̾ retine̾ potimus usũfructũ
d quemadmodꝰ si eod̾ impetu discessit aqua

Expanded text:
usum fructum habet si tantum utatur, quia existitantum uti uelit, nihilo minus et frui uidetur: si uero ignoret, puto eum amittere fructuitati legetur et aratrum in ea inducatur, civitas esse desinit, ut passa est Carthago,usus domus legatus sit et illa trans mare profecta sit et constituto tempore ad amittendum retinetur nihilo minus usus, quemadmodum si familiam suam in domu reliquisset eaque peregrinaretur. et hoc magis dicendumcne piscando quidem retinere poterimus usum fructum. sed quemadmodum, si eodem impetu discesserit aqu
Abbreviated transcription (Latin):
qr insi liceres legatarii cede̾ siluam et
uende̾ quẽ admod̾ usufructuariis liceti
nichil hĩturi essent ex eo legato lic tam
augustus est legatarins cin domus usuc
legatus ẽ. ut non possit occripare totius
donus usum. tamen eis q̃ nacabunt ꝓpri¬
etarius non utetur qr licebit usuario.
Miis ⁊ aliis temporib tota domo uti cũ
utatur id continetur ne ali

Expanded text:
quia nisi liceret legatariis caedere siluam et uendere, quemadmodum usufructuariis licet, nihil habituri essent ex eo legato. Licet tam angustus est legatariu‹s›, cui domus usus legatus est, ut non possit occupare totius domus usum, tamen eis quae uacabunt proprietarius non utetur, quia licebit usuario aliis et aliis temporibus tota domo uti, cumutatur, quid continetur? ne ali
Abbreviated transcription (Latin):
qmͣqm si filio tam̃ usus seriu siq reltetur
uł suo prĩ dñoue aquisitus ipm̃ dum¬
tarati usum exigat non etiamr
ꝯui sut m potestate Oꝑas autem
ẜui usuarii non locabit n alii uten¬
das concedat. ⁊ ita labeo aĩt quomad

Expanded text:
quamquam, si filio familias usus serui sit relictus uel seruo, patri dominoue adquisitus ipsius ‹dum›taxat usum exigat, non etiam eorum qui sunt in potestate. Operas autem serui usuarii non locabit neque alii utendo concedet, et ita labeo: quemad
Abbreviated transcription (Latin):
Ompͣ. e ͥ ⁊ meo aque ductu labõ stribit aul
didero aqueductꝰ euis ⁊ si alt̾i̾us partiscã płmq du-¬
ant ususeuis aque rõ habenda est. itaut eam so¬
lam parcem fund i que p̃cio sissima sit aut max̾¬
me usum eius aque de siderat us eius ducente
sequitur. S pro modo agri detenti aut alienati
auł ⁊uiait᷑ actus. aq̃d uctꝰ leget᷑ simplr̾ ꝑ fũ¬
dum facultas est hr̃di per quam partem fundi re¬
lit constituere ẜuitucem. simodo nulla captio

Expanded text:
m. Ex meo aquae ductu Labeo scribit cuilibet didero, aquae ductus ius, etiamsi alterius partis cauaut usus eius aquae ratio ‹ha›benda est ita, ut eam solam partem fundi, quae pretiosissima sit aut maxime usum eius aquae desideret, ius eius ducendae sequatur, sed pro modo agri detenti aut alienati  uia iter actus aquae ductus legetur simpliciter per fundum, facultas est heredi, per quam partem fundi uelit, constituere seruitutem, si modo nulla captio
Abbreviated transcription (Latin):
fudi sit relictus. minus utiq esse qmͣ fr¬
tus. longe laceq nemo dubicat.s quid in
eacansa fit uidendum. ⁊ labeo ait habitãe
eum in furndo posse dmĩiq ꝓ hibiturũ ilłoᷤᷤ
uenire.s ⁊ colonũ nõ ꝓhibiturũ. nec fa¬
miliam . scil eam q̃ agri colendi cansa illi
fit. Cetm̾ si urbnam familiam illo mit¬
tat. qua rõne ipẽ ꝓhibetur ⁊ ftminani
phibendam eiusd̾ rõms esti. Id̾ labeo
ait. ⁊ cella uinana. Tolearia eum solimi
nus emotati lic. ut neq dno fundi mo¬
lestus sit. neq hiis ꝑ quos oꝑa ruistica fi¬
unt impedim̃tosit.nec ulli alii ius qd̾¬
aute̾ usum deb habere s ⁊ uille ⁊ p̾co¬
tii ei relictus est Uenire tñ pretarum¬
ad scuctus ꝑcipiendos mag̾ dicendũ ẽ
⁊ ꝑtempora stuctinim colligendoꝵ et̃ ił¬

Expanded text:
lictus, minus utique esse quam fructum longeque nemo dubitat. sed quid in ea causa sit, videndum. et Labeo ait habitare eum in fundo posse dominumque prohibiturum illo venire: sed colonum non prohibiturum nec familiam, scilicet eam, quae agri colendi causa illic sit: ceterum si urbanam familiam illo mittat, qua ratione ipse prohibetur, et familiam prohibendam eiusdem rationis est. idem Labeo ait et cella vinaria et olearia eum solum ei morari licet, ut neque domino fundi molestus sit neque his, per quos opera rustica fiunt, impedimento sit: nec ulli alii ius qautem usum debet habere, si et uillae et praetorii ei relictus est. uenire plane proprad fruct‹u›s percipiendos magis dicendum est, et per tempora fructuum coll‹i›gendorum eti
Abbreviated transcription (Latin):
nsu legato dicendum eit ux̾ cum uiro ĩ
ꝓmiscuo usu eas res habe̾ posse
Omp̃ .ł .i. ad sab̾. on alitͥ aut̃ muli¬
er hospitem reciꝑe pocest qrsi is sit qui h¬
neste cum eaq̃ usum ht̃ hĩtaturꝰ sit.

Expanded text:
su legato dicendum est uxorem cum uiro in promiscuo usu eas res habere posseo quinto ad Sabinum. Non aliter autem mulier hospitem recipere potest, quam si is sit, qui honeste cum ea quae usum habeat habitaturus sit.
Abbreviated transcription (Latin):
ap̃.  Inas quis edes habebat una cõtigna¬
tione rectus. ucnsq diuet siꝰ legauit dix qr
magis placuit tignum pesss duoꝵ ita ce̾ ut
certo partes cuꝰq sint. contignacionis ⁊ ex ir¬
Sione cuiꝰq dnm forcetigna nec ullam m̃uicẽ
ħituro sactionem ius ñ esse inmissum hr̃e. nec
inc̾est pure utrisq an sp̾couditõne alceri edes
lp̃.: Semq ec̃ ⁊ si duob edes cesserut. .
ꝓ spici non posnt. aut medius monseaꝵ compec
Dem .n Emo enĩ ꝓpriis editiciis ẜuitutem im̃¬
poncre pot̾. insi ⁊ n quicedit ⁊is cui ceditur incon-¬
spectu habeant ea edifitia: ita ut offic̾e̾ alt̾m alt̾ipꝰ
habuerunt aperco pariete ꝯmuni uillo ure fe-¬
nestras inmisisse respondi ans ae

Expanded text:
. Binas quis aedes habebat una contignatione tectas: utrasque diuersis legauit. dixi, quia magis placeat tignum posse duorum esse ita, ut certae partes cuiusque sint contignationis, ex regione cuiusque domini fore tigna nec ullam inuicem habituros actionem ius non esse immissum habere: nec interest, pure utrisque an sub condicione alteri aedes esse et si duobus aedes cesserit. 38prospici non possint, aut medius mons earum conspec nemo enim propriis aedificiis seruitutem imponere potest, nisi et is qui cedit et is cui ceditur in conspectu habeant ea aedificia, ita ut officere alterum alterihabuerunt, aperto pariete communi nullo iure fenestras immississe respondi. 41 Scae
Abbreviated transcription (Latin):
ere agi due uendic quis usumfructu
Nuo aliineg. In hiis autem actõnib qu̾e
de usus tuctu aguntur enam auetud ueurt
pitisa manifestum est. Si post licẽ de n¬
sufructu contestatẽ fui̾t finitus u̾sustut¬
tus: an ultius fructus desmaniꝰ dti er
puto desme. Nam ⁊ simortuus fuit fuc¬
est ponscidr debebit restituerrꝰ. Q si forte
temipore usuffiuctus amissus e alio ꝗde
possidente. alio autẽ liti se offerente. non
isqui possidebat pignori dedio. isq ab
anio in reni confessoriam agenti frnctus
p̾standi st̃. ita ⁊ ꝓpetatis dnõ. di negatoiã¬

Expanded text:
rem agi, siue uindicet quis usum fructum siue alii neget. In his autem actionibus, quae de usu fructu aguntur, etiam fructus uenire plus quam manifestum est. Si post litem de usu fructu contestatam fuerit finitus usus fructus, an ulterius fructus desinant deberi? et puto desinere: nam et si mortuus fuerit frucest, possessor debebit restituere. Sed et si forte tempore usus fructus amissus est alio quidem possidente, alio autem liti se offerente, non is qui possidebat pignori dedit isque ab ario in rem confessoriam agenti fructus praestandi sunt, ita et proprietatis domino, si negatoria
Abbreviated transcription (Latin):
dere sine dolo absoluetur. ꝙ si liti se ob¬
tulit ⁊ qͣs possessor actõ do nsufructu ac
tu consistimq. nec añ iñ reꝵ natur¬
S est ꝙͣ si is dies uenit quo p̾standa
est quemadmodum conilipłemur qd̾ ex
arethusa natum erit.

Expanded text:
dere sine dolo, absoluetur: quod si liti se obtulit et quasi possessor actionem de usu fructu acctu consistit nec ante in rerum natura est, quam si dies uenit, quo praestanda est, quemadmodum cum stipulamur 'quod ex Arethusa natum erit'.
Abbreviated transcription (Latin):
in oꝑis artificis agitur ꝓmͦ restituende st̃
o medestim scdm̃ ministium.⁊ ita mela
scribit.: Si minor quinq annis uł de
nis estimatio non hẽbrtur ueluti sidi¬
lexmt eum dñs. aut iñ deliciis hũint
Ceterum deductis neccessariis impensis
dum de usu ⁊ hĩtatõne odusticuitur
etiam mdus usus. ideit sm̃e stuc¬
tu ꝗ ⁊ ip̃e hr̃de̾m moĩs constitui solet qu
tus est uti pot̃frui nõ pot̃. Et de singłis uidẽ¬
dinti. Domus usus relictus est aut marito
aut mulien. Si maricopoq̾ illic habitare nõ
solus u̾m cum familiaqͦ sua. an ⁊ cum li¬
b̾cis fuit q̃stionis et cessus sctbiq ⁊ cum

Expanded text:
gitur, pro modo restituendae sunt, sed mediastini secundum ministerium: et ita Mela scribit. Si minor annis quinque vel debnis aestimatio non habebitur, veluti si dilexerit eum dominus aut in deliciis habuerit. Ceterum deductis necessariis impensisdum de usu et habitatione. Constituitur etiam nudus usus, id est sine fructu: qui et ipse isdem modis constitui solet, qusus relictus est, uti potest, frui non potest. et de singulis uidendum. Domus usus relictus est aut marito aut mulieri: si marito, potest illic habitare non solus, uerum cum familia quoque sua. an et cum libertis, fuit quaestionis, et Celsus scripsit, et cum
Abbreviated transcription (Latin):
di ꝙii forte qui agit dñs ꝓprietatis nonsit
qmuio fmictuarius ius ntendi no aens
uune tñ uire quo possessores simt possiorẽ
lies millim ns hañt Utrum aus  aduͤ¬
sus dnm̃ dimitaxat ĩ remactio usustu¬
snictuario eompetat anetiamadusus quẽ¬
sti seribit. hanc actionẽ adisus quemius pꝰ¬
sessorem ei compete slam ⁊ sifundosrutp¬
mio sertuo debeatin. fructuarius nosei¬
iututẽ s usumftuctum uenditue reser¬

Expanded text:
d si forte qui agit dominus proprietatis non sit, quamuis fructuarius ius utendi non habet, uincet tamen iure, quo possessores sunt potiores, licet nullum ius habeant. Utrum autem aduersus dominum dumtaxat in rem actio usufructuario competat an etiam aduersus quem scribit hanc actionem aduersus quemuis possessorem ei competere: nam et si fundo fructuario seruitus debeatur, fructuarius non seruitutem, sed usum fructum uindicare
Abbreviated transcription (Latin):
adiectum indeatur. Item si usustuctu legito
it̾ adẽptum. mutilis est adẽptio qr semꝑ
seguitur nsumfructũ. o si usuffructꝰ sigle¬
gitus ad ꝙ̃ aditus non est ꝑ hr̃dicanũ fim¬
dima ox testam̃to utiq agendo ususłtnctua¬
rius utiq conseq̃tur ut cum aditu sͥ pͣstet

Expanded text:
adiectum uideatur: item si usu fructu legato iter ademptum sit, inutilis est ademptio, quia semper sequitur usum fructum. Sed si usus fructus sit legatus, ad quem aditus non est per hereditarium fundum, ex testamento utique agendo fructuarius consequetur, ut cum aditu
Abbreviated transcription (Latin):
qui in hiis ag̾s nascuntur m̃se octobri
ꝑ colonos sb̾latis qnitum esti uttum pen¬
sio hr̃di fructuarie solui debent. qmis
fructuaria ante kalendas marcias qͣb
spondi rempublicam ꝙ cum colono
gram pensionẽ ꝑcepturum. Sempromo
dolego ex redactu fructuum oleris ⁊ por

Expanded text:
ntur, mense Octobri per colonos sublatis quaesitum est, utrum pensio heredi fructuariae solui deberet, quamuis fructuaria ante Kalendas Martias, quibus spondi rem publicam quidem cum colono gram pensionem percepturum. 'Sempronio do lego ex redactu fructuum holeris et por
Abbreviated transcription (Latin):
consistat id ẽ facto eius ahiqꝰ qm stu¬
itar ⁊ utitur. tñ semel cedit dies anter
Atq sicu in menses. uł iñ dier uł m̃ annos
Singłos quid legecur. tunc enm ꝑ dies
singulos.uł nĩses. uł annos dies legati ce¬
dat᷑. Uñ q̃ri pot̾̃. si usuffrctus cui ꝑ dies
semel s ꝑtemꝑa adiecta. ut plura legata
eo cui alt̾ns̃ dieb usuffructus legatus
est ⁊ ideo siusuffructus legatus sit ꝗ cocidie
Dies antem usuifructus Item nsus non prius
ced qmͣ hr̃ditas adeatur.time .ii. constitu
hac rõne si seruo hr̃dicario usuffructus lege᷑
iulianus scribit qm̃uis cet̾a legata hr̃dicati
acquirantur. in usuftuctu tñ ꝑsonam dm̃ ex¬
pectm qui uti. ⁊ frui possit:: Item si ex die
usufsructus legetur dies eius nond̾ cedit
młi cum dies uenid posse enim usũftuctum
ex die legari. ⁊ mñdiem constaq. Non solum
autem ususfructus ante adicom hr̃ditatẽ dies
ex die find legatus ususfructus. dem̃q sceuo¬
lait dagenteni ante diem ususttuctus niͦ¬

Expanded text:
consistat, id est facto aliquo eius qui fruitur et utitur, tamen semel cedit dies: aliter atque si cui in menses uel in dies uel in annos singulos quid legetur: tunc enim per dies singulos uel menses uel annos dies legati cedit. unde quaeri potest, si usus fructper tempora adiecta, ut plura legata eo, cui alternis diebus usus fructus legatus est. Et ideo si is fructus legatus sit, qui cottidie Dies autem usus fructus, item usus non prius cedet quam hereditas adeatur: tunc enim constituhac ratione et si servo hereditario usus fructus legetur, Iulianus scribit, quamvis cetera legata hereditati adquirantur, in usu fructu tamen personam domini exspectari, qui uti et frui possit. Item si ex die usus fructus legetur, dies eius nondum cedet, nisi cum dies venit: posse enim usum fructum ex die legari et in diem constat. Non solum autem usus fructus ante aditam hereditatem diesex die fuerit legatus usus fructus: denique Scaeuola ait agentem ante diem usus fructus ni
Abbreviated transcription (Latin):
sticutum esse labeoni uidetur. qr id solum
publicus esse ceꝑit n in p̾stinũ statũ de¬
nec si sũma t̾ra sb̃lata ex fundo meo et
alia re gesta ess. idarco meum solum esse
Omp̃. libro .xi. ex uariis lectõib. lacet
iire postlimiinii restituet᷑ usustructus
Dem libro ⁊ manualiũ. & i ẜuus in quo
usuffructus alienus est. nore dedataradoo

Expanded text:
stitutum esse Labeoni uidetur, quia id solum publicus esse coeperit, neque in pristinum statum Nec si summa terra sublata ex fundo meo et alia regesta esset, idcirco meum solum esseonius libro undecimo ex uariis lectionibus. Placet iure postliminii restituetur usus fructus. 27 Idem libro primo manualium. Si seruus, in quo usus fru
Abbreviated transcription (Latin):
duas cansas unam si aliti quis utatͦ
qmͣ uerdomis arbit᷑tur. aliam de usu
fructu restituendo. quaꝵ p̾or statum cõ¬
mictetur. Sequens ꝯnuet etur finito
usufructu ⁊ qd̾ diximus ad qd̾ inde exsta¬
biti restituere in ipãm rem stipłatꝰ ꝓp̾eta¬
rius. Inutilic̾ enim rem suam scipulaiͣ
indetur s stipłatur resticui qd̾ inde ex¬
stabit. Int̾dimi autem inhient ꝓpric¬
tatis estimatio si forte fructuãiꝰ euꝰ possit
usatapionẽ int̾pllare neglexit. ome enz
rei curam suscepit.

Expanded text:
duas causas, unam, si al‹i›ter quis utatur quam uir bonus arbitrabitur, aliam de usu fructu restituendo: quarum prior statim committetur, sequens committetur finito usu fructu. Sed quod diximus id quod inde exstabit restitutu iri, non ipsam rem stipulatur proprietarius inutiliter enim rem suam stipulari uideretur, sed stipulatur restitu‹tu› iri quod inde exstabit. interdum autem inerit proprietatis aestimatio, si forte fructuarius, cum possit usucapionem interpellare, neglexit: omnem enim rei curam suscipit.
Abbreviated transcription (Latin):
tum ñ annos srñgulos accepiti defendendũ est
ut commemoratio tem poꝵ tepetitoms potesta¬
tem hãti. Cum sigłis fructus alt̾nis ãniᷤ
nis annis legetur. Quid sane ultra primum
annum ꝓcedere non poti̾t. non magis qͣmͣn si¬

Expanded text:
tum in singulos annos accepit, defendendum est, ut commemoratio temporum repetitionis potestatem habeat. Cum singulis fructus alternis annis rnis annis legetur quod sane ultra primum annum pr‹o›cedere non pot
Abbreviated transcription (Latin):
pucat uliamis accreste̾. nec uideri nouum t̾
tu legata sic ⁊ mmichiꝑs usuffructus iudendu
ent an inꝙͣ me. ⁊ hr̃dem ius accrestendi u̾se
legatus fit poq̃ dici cocius fundi usuinstuctũ
adine ptinere intłm. Et si capite minutꝰ
fus totum amitt̾e. s si exciti̾t condicõ. totũ
usumstuctum ad teꝑtine. Si forte cipite di¬
minutus sum. Cederum cum iñ mes statu
maneo communicandum usũstuctum.
Aulus. libro .iii. ad sabinũ. S i quis cicio ⁊
hr̃ dib suis usumftuctũ legau̾iq. ticus ditm
ꝑtes fient ut unam hãnt hr̃des. tc̾iam ticũs
t̾ciam menius. nec enim incerest italeget᷑¬

Expanded text:
putat Iulianus adcrescere, nec uideri nouum tibtu legata sit et mihi pars usus fructus, uidendum erit, an inter me et heredem ius adcrescendi uersetur: legatus sit, potest dici totius fundi usum fructum ad me pertinere interim et si capite minutus fuero, totum amittere: sed si extiterit condicio, totum usum fructum ad te pertinere, si forte capite deminutus sum, ceterum cum in meo statu maneo, communicandum usum fructum. 7 Paulus libro tertio ad Sabinum. Si quis Attio et heredibus suis usum fructum legpartes fient, ut unam habeant heredes, tertiam Attius, tertiam Seius: nec enim interest ita leget
Abbreviated transcription (Latin):
stimant posse legan. Idem tam̃ nerua ⁊ pi ꝙs
debitori posse usunftuctũ legari scribit et
remittendasei ufuras.
aulus libroi. adneratium. E rgo ⁊ cau¬
tio etiam ab hoc exhigenda erit.

Expanded text:
stimant, posse legari. idem tamen Nerua ipsi quoque debitori posse usum fructum legari scribit et remittendas ei usuras. 4 Paulus libro primo ad Neratium. Ergo cautio etiam ab hoc exigenda erit.
Abbreviated transcription (Latin):
ani legart q̃ res fac̾ ut si cõditõ extitit
tne legati usuffructus ad hrdemꝰ relic¬
tus finiatur. Qd̾ si ego usumftuctu
amisero non reutetur ad legatatiũ cum
ab ide puit legatus fuat qr ex diu̾sis te¬
stam̃tis ns orctõnis nõ conagits dͤ
ulianus .i. xxxu. ff.  ⁊ tibi fundi usꝰ

Expanded text:
alii legare: quae res facit, ut, si condicio extiterit mei legati, usus fructus ab herede relictus finiatur. quod si ego usum fructum amisero, non reuertetur ad legatarium, cui ab herede pure legatus fuerat, quia ex diuersis testamentis ius coniunctionis non contingit. 17 Iulianus
Abbreviated transcription (Latin):
est. Ceterum si ante adicam hr̃ditatem
dencem quis capite minutus ẽ constat non
erit si capite minuitus fud̾ intͣ diem legato
tuo insertum. ne forte saluus sit michi usus
aut caꝑicis diminutõ eum demũ usimmftuc¬
tum ꝑimit qui iam constidutus estrutsi m̃
siñguł annos uł m̃ ses. uel dies legatus situil
ani usuffructus amitatur. ⁊ si in menses
contimus annis ꝓp̾etas nuda ẽ. cumsi legata¬
ex duõb ils alt̾ decedat.ꝑ uices ip̃oꝵ plena ꝓpe¬

Expanded text:
est: ceterum si ante aditam hereditatem dentem quis capite minutus est, constat noerit, si capite minutus fuero intra diem legato tuo insertum, ne forte saluus sit mihi usus fautem capitis minutio eum demum usum fructum peremit, qui iam constitutus est, ut si in singulos annos uel menses uel dies legatus sit, isanni usus fructus amittetur et si in menses, continuis annis proprietas nuda est, cum, si legataex duobus illis alter decedat, per uices temporum plena proprie
Abbreviated transcription (Latin):
usuffructus ⁊ non hñti ꝑtem suam. s ami¬
tenti accresat. Nam si usuffructus duobus
fu̾it legatus. ⁊ altꝰ lite contestata amise
sit partem dimidiam dumtarat quã amii¬
fit qui litem contestatus est adu̾sus eum
dnõ ꝓprietatis iisuffructus enim ꝑsone ac¬
rescit et si fuit amissiis.

Expanded text:
non habenti partem suam, sed amittenti adcrescit: nam si usus fructus duobus fuerit legatus et alter lite contestata amisersit, partem dimidiam dumtaxat, quam amisit qui litem contestatus est aduersus eumdomino proprietatis: usus fructus enim personae adcrescit et si fuerit amissus.
Abbreviated transcription (Latin):
usu ffructus petitur non a dnõ posside¬
atur actõ redditur ⁊ idõ si defundi ꝓpͥcta¬
de int̾ duos q̃mo fit. stuctuarius nichilo
ftui eum cui usufftuctus est relictꝰ qmͣ
diu de uire suo ꝓbetur. s si ipi usuftuctu

Expanded text:
ususfructus petitur, non a domino possideatur, actio redditur. Et ideo si de fundi proprietate inter duos quaestio sit, fructuarius nihilo mfrui eum, cui ususfructus relictus est, quamdiu de iure suo probet. Sed si ipsi usufructu
Abbreviated transcription (Latin):
siones quoq iam antea locatoꝵ agcoru
exemplum uenditõnis nisi fu̾nt sp̃iliter
excepte pot̾ isufftuctuerius conductore
erpelle Cesg arundinis. ⁊ ił pili compen¬
dium. Si in es qͦ fundo uectigal esse con¬
suenit ad stuetuarume pertal e sse con¬

Expanded text:
nsiones quoque iam antea locatorum, agrorum, exemplum uenditionis, nisi fuerint specialiter exceptae, potest usufructuarius conductorem repellere. Caesae harundinis uel pali compendium, si in eo quoque fundi uectigal esse consueuit, ad fructuarium pertinet.
Abbreviated transcription (Latin):
Hic nsimifructum derelmq̃re paratus sis
d enim omne ꝯd̾ diligens pat famił
in sua domo facit.⁊ ip̃e face. Non ma¬
gis hr̃s refeice̾ .d. qd̾ uetustate iã de¬
dius factum rolmquiss testator. qm̃ si
ꝓprietatem alicui iogato legasset.

Expanded text:
icet usum fructum derelinquere paratus sit: debet enim omne, quod diligens pater familias in sua domo facit, et ipse facere. Non magis heres reficere debet quod uetustate iam deterius factum reliquisset testator, quam si proprietatem alicui testator legasset.
Abbreviated transcription (Latin):
aliud qͦ qd̾ q ad redditum spect. Uñ est
nistituere possit. Et ego puto ⁊̃ ip̃m ĩsti¬
tuere posse si nõ agri ꝑtem nccͣiam huic rei
dicinaturus eit proinde uenas quoq ĩ api¬
dicinaꝵ ⁊ huimõĩ metalloꝵ in qurre̾ po¬
test. Ergo ⁊ auri ⁊ argenti. ⁊ sulphuris ⁊
eris ⁊ ferti. ⁊ crecifodinas. uł qͣs pat᷑ samiliꝗ ᷤᷤ

Expanded text:
aliud quid, quod ad reditum spectat. Inde est instituere possit: et ego puto etiam ipsum instituere posse, si non agri partem necessariam huic rei occupaturus est. proinde uenas quoque lapidicinarum et huiusmodi metallorum inquirere poterit: ergo et auri et argenti et sulpuris et aeris
Abbreviated transcription (Latin):
redire d aqua mitio diuisus ẽ slon soł
autẽ si duob usuffructus legetur estũs
legetur. ⁊ ap̾ alt̾m sit consolidatus us ticrcts
lidatõ isd̾ ⁊ nunc admict. ⁊ ita ⁊ neratio
⁊ aristoni uidetur ⁊ pomponius ꝓhati

Expanded text:
redire debet, a qua initio diuisus est. Non solum autem si duobus usus fructus legetur, est legetur et apud alterum sit consolidatus, ius adcreslidationem, isdem et nunc amittet. et ita et Neratio et Aristoni uidetur et Pomponius probat. 4
Abbreviated transcription (Latin):
est. Dem̃ ego ad hrdes existimatõ lectati
tuli nichomag̾ eum hbmfore s abinua
respondit. Nam ꝙ uidi me utifrui hõs
pro quo aliꝙͣ rem haleo conditõnẽ aut
eius lib̾catis eande̾ man̾e. ita ut mortiᷤᷤ
q̃stionum.O ui usumfiuctum aroe
logauerat. Insulam ibi edificauit. eauu¬
uõ eo decidit. ui deusta e nsumttuctum
debi existimaui cone auts nos toturis
esso. dim̃sule usustuctu luegatoarea dom̃

Expanded text:
est: deinde ego ab herede aestimationem legati tuli: nihilo magis eum liberum fore Sabinus respondit namque videri me uti frui homine, pro quo aliquam rem habeam, condicionem autem eius libertatis eandem manere, ita ut mortis stionum. Qui usum fructum areae legauerat, insulam ibi aedificauit: ea uiuo eo decidit uel deusta est: usum fructum deberi existimauit. contra autem non idem iuris esse, si insulae usu fructu legato area
Abbreviated transcription (Latin):
richil fuit qd ib̾miti detet nuue est psãt
editõ uctum er hiis que edunt᷑ bim̃te
debebit an exbnis que edita sunt᷑ uendẽ¬
dun est Puto autem uerius eiã pleno
grege edica sut ad fructuaumꝰ panere¬

Expanded text:
fuit quod summitti deberet, nunc et post editionem: utrum ex his quae edentur summittere debebit, an ex quae edita sunt, uidendum est. puto autem uerius ea, quae pleno grege edita sunt, ad fructuarium per