comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nes ad dĩgratiã consequendam isenim uere daudus & istimandusẽ qui caligine actenebris
insipientiae inplicatus & quotendat ignarus offensibi libus & caducis gressibus periua
mortis incedit. item labes & maculas in quinatorũ corporũ repugnauit non eiguãmor¬
talis potentiae opera uerum id portendebat haȩcuis quod peccatorum lauibus acuitio¬
rũmaculis inquinatos doctrina eius purificatura ess& eruditione iustitiae : leprosi
conpellunt & decorem oculis inuitos labe adficiunt sempiterna. Iacentia mortuorum
corpora erexerit eos nominibus suis indamatos a morte reuo cauit . quid congruentius dõ
quid miraculo dignius omnium satulorũ quã decursam uitã resignasse compl&is hominũ
temporibus adiecisse arcana mortis reuelasse sed haec benarrabilis potestas imago
uirtutis maioris fuit quȩ demonstrabat tantam uim habiturã essedo ctrinã suã ut gentes

Expanded text:
nes ad dei gratiam consequendam. is enim uere claudus existimandus est qui caligine ac tenebris nes ad dei gratiam consequendam. is enim uere claudus existimandus est qui caligine ac tenebris insipientiae inplicatus et quo tendat ignarus offensibilibus et caducis gressibus per uiam mortis incedit. item labes et maculas inquinatorum corporum repurgauit. non exigua immortalis potentiae opera: uerum id portendebat haec uis, quod peccatorum labibus ac uitiorum maculis inquinatos doctrina eius purificatura esset eruditione iustitiae. leprosi conpellunt et dedecorum maculis inustos labe adficiunt sempiterna. iacentia mortuorum corpora erexit eosque nominibus suis inclamatos a morte reuocauit. quid congruentius deo? quid miraculo dignius omnium saeculorum quam decursam uitam resignasse, conpletis hominum temporibus adiecisse, arcana mortis reuelasse? sed haec inenarrabilis potestas imago uirtutis maioris fuit, quae demonstrabat tantam uim habituram esse doctrinam suam, ut gentes
Abbreviated transcription (Latin):
uera & facienda non cudiunt. Mutorum linguas in eloquium soluit ad mirabilis &iam cũfie¬
r& potentia sed inerat huic uirtuti alia significatio quae ostenderat mox futurum utrerum
celestium nuper ignari praecepta sapientiae disciplina dedo &ueritate dissererent:
Naquirationẽ diuinitatis ignorat. Isuero elinguis & mutus ẽ. licetsit omniu disertissim:
lingua enĩ cũ uerũ loqui coeperit. id estuirtutẽ maiestatẽq dõ singulari interpretari.
Tuncdemum officio nature suae fungitur quam diuaut falfo loquitur inusu suo non est &i
deo hifans sit necesseẽ quidiuina pro loqui non potest. pedes quoque daudorũ ad officiũ gradi¬
endo reformauit laud abilis diuinioperis fortitudo sed figura id continebat quod cohibitis
erroribus uitae saȩcularis acdeuiae iter ueritatis aperiretur. perquod traderentur homi¬

Expanded text:
vera, et facienda non audiunt. Mutorum linguas in eloquium solvit admirabilis, etiam cum fievera, et facienda non audiunt. Mutorum linguas in eloquium solvit admirabilis, etiam cum fieret, potentia: sed inerat huic virtuti alia significatio, quae ostenderet mox futurum, ut rerum coelestium nuper ignari, percepta sapientiae disciplina, de Deo, et veritate dinam qui rationem diuinitatis ignorat, is uere elinguis et mutus est, licet sit omnium disertissimus. lingua enim cum uerum loqui coeperit id est uirtutem maiestatemque dei singularis interpretari, tum demum officio naturae suae fungitur, quamdiu autem falsa loquitur, in usu suo non est: et ideo infans sit necesse est qui diuina proloqui non potest. pedes quoque claudorum ad officium gradiendi reformauit. laudabilis diuini operis fortitudo: sed figura id continebat, quod cohibitis erroribus uitae saecularis ac deuiae iter ueritatis aperiretur, per quod graderentur homi
Abbreviated transcription (Latin):
mus pater a principio dis posuerit. & quẽ ad modum cuncta quae gestasunt ordinarit
nis doc& Quaecũq eni passus ÷ non fuerunt in ania. sed habuer figuram & significantiã
magnã sicut &iã diuina illa opera quae fecit quorũ uis & potentia. ualebat quidem in prae¬
sens sed de larabat aliquid infuturũ : A peruit aae corum lumina caelestis uir tus uicem
non uidentib: red didisse. sed hoc facto significabat fore ut conuersus ad gentes quȩ dm̃ nosci
ebant insipientiũ pectora luminar& iuce sapientiae & ad ueritatẽ contem plandam ocu¬
los cordis apperir& Verienim caecis quicae lestia non uidentes & tenebris ignorantiȩ
crcum fusiterrena & fragilia uenerantur : Pate fecitaures surdorũ nonutiq hactenus
uisilla caelesti soperata ẽ sed declarabat breuifore ut quierant ueritates expertes
& audirent & intellegerent diuinasdiuoces : Vereenim surdos dixerit qui caelestiao &

Expanded text:
mus pater a principio disposuerit et quemadmodum cuncta quae gesta sunt ordinarit, mus pater a principio disposuerit et quemadmodum cuncta quae gesta sunt ordinarit, nis docet. quaecumque enim passus est, non fuerunt inania, sed habuerunt figuram et significantiam magnam sicut etiam diuina illa opera quae fecit: quorum uis et potentia ualebat quidem in praesens, sed declarabat aliquid in futurum. aperuit caecorum lumina. caelestis uirtus, lucem non uidentibus reddidisse: sed hoc facto signebant, insipientium pectora illuminaret luce sapientiae, et ad veritatem contemplandam oculos cordis aperiret. Vere enim caeci sunt, qui coelestia non videntes, et tenebris ignorantiae circumfusi, terrena et fragilia venerantur. Patefecit aures surdorum. Non utique hactenus vis illa coelestis operata est: sed declarabat brevi fore, ut qui erant veritatis expertes, et audirent, et intelligerent divinas Dei voces. Vere enim surdos dixeris, qui coelestia et
Abbreviated transcription (Latin):
te inducit ad mortem Ergo sp̃s epers carnis duxesse homini ad immortalitatẽ nullo pacto
poterat quia caro ipedit spm quominus dm̃ sequatur Est enim fragilis & subiecta pecato
peccatum aut̃ pabulũ mortis est. Itaq: id circo mediator aduenit idestds̃ bicarne. Uttarotũ N
siderus carnis edomits docer& non necessitatis essepecare : sed ꝓpositi acuoluntaus unae¬
nĩ nobis & magna & praecipua cũ carneluctatio ẽ cuius infinitate cupiditates praemunt ani¬
mam ne dñm r&inere patiuntur. sed eam uoluptatibus in lecebris suauibus mancipata
morte ad ficiunt sempiterna quibu sutrepugnare possimus ds̃ nobisuiam superandȩ carnis
& a peruit &ostendit. quae uirtus perfecta & omnibus numeris absoluta coronams iuncentib
& mercedem in mortalitatis impertit : Dixi dehumilitate & fragilitate & passione cur
haecds̃ subire maluerit nuncipsius crucis ratioreddenda est. & uisen arranda quae sum¬

Expanded text:
te ducit ad mortem. Ergo spiritus carnis expers dux esse homini ad immortalitatem nullo pacto poterat: quoniam caro impedit spiritum, quominus Deum sequatur. Est enim fragilis, et subjecta peccato: peccatum autem pabulum mortis est. Itaque idcirco mediator advenit, id est Deus in carne, ut carosideriis carnis edomitis doceret non necessitatis esse peccare, sed propositi ac uoluntatis. una enim nobis et magna et praecipua cum carne luctatio est, cuius infinitae cupiditates premunt animam nec dominium retinere patiuntur, sed eam uoluptatibus et inlecebris suauibus mancipatam morte adficiunt sempiterna. quibus ut repugnare possemus, deus nobis uiam superandae carnis et aperuit et ostendit. quae uirtus perfecta et omnibus numeris absoluta coronam uincentibus et mercedem inmortalitatis inpertit. Dixi de humilitate et fragilitate et passione, cur haec deus subire maluerit: nunc ipsius crucis ratio reddenda est et uis enarranda. quid sum
Abbreviated transcription (Latin):
contiã &operib factisq prȩsentib: iustitiȩ uiampander& quȩ rediens homo & doc¬
torem suum sequens adiutam a &ernam ꝑuenir& Igiturcorporatus est & ueste
carnis indutus ut homini ad quem docendũ uenerat. uirtutis exempla & inatam̃ta
prȩber& cumin omnib: uitȩ officiisiustitiȩ specimen prebuissas. ut doloris quoque
patientiam mortiq: contemptum quib: ꝑ fecta & consummata fuit uirtus tradere
hominiuenit in manus impiȩ nationis cum & iuta repotuiss & scientia futuri quãgẽ
rebat & repellere eadem uirtute quam mirabilia faciebat. Susti nuitergo cruciatus
& uerbera & spinas. postremo&iam mortem sũs cipere non recusauit. ut homoillo
duce subactam & catenatã mortem cumsuis terroribus trium far&. curautem suumꝑ
pater id potissimũ genus elegerit quo ad ficieũ siner& haecratioest dicat enĩfortas¬

Expanded text:
centiam et operibus factisque praesentibus iustitiae uiam panderet, qua gradiens homo et doccentiam et operibus factisque praesentibus iustitiae uiam panderet, qua gradiens homo et doctorem suum sequens ad uitam aeternam perueniret. is igitur corporatus est et ueste carnis indutus, ut homini, ad quem docendum uenerat, uirtutis exempla et incitamenta praeberet. sed cum in omnibus uitae officiis iustitiae specimen praebuisset, ut doloris quoque patientiam mortisque contemptum, quibus perfecta et consummata fit uirtus, traderet homini, uenit in manus inpiae nationis, cum et uitare potuisset scientia futuri quam et repellere eadem uirtute qua mirabilia faciebat. sustinuit ergo cruciatus et uerbera et spinas. postremo etiam mortem suscipere non recusauit, ut homo illo duce subactam et catenatam mortem cum suis terroribus triumpharet. cur autem summus pater id potissimum genus mortis elegerit quo adfici eum sineret, haec ratio est dicat enim fortas
Abbreviated transcription (Latin):
ritatem secuntur . qm̃ ueritas acerua est & inuisa omnibus qui uirtutis expertes uitam
suam moruiferis uolum ptatib dedunt : nam corona spinea capitieius in posita. iddeda¬
rabat fore ut diuinam sibi plebem denocentib: congregar& : Coronaenim dicitur arcũ¬
stans in orbempopulus : nos aut̃ qui ante cognationem dĩ fuimus iniustispinȩ id est
mali acnocentes eramus. ignorantes quidess& bonum & iustitiȩ notione atque
operib: alieni omnia scelere aclibidine polluebamus : Plectiergo exdumis exgen¬
tibus scm̃dĩ caput cingimus. quia conuocatiabi pso & circumfusi undiq ad eũ magis¬
tro & doctoredõ ad sistimus regemq: illum mundi &omniũ uiuentium dnm̃ corona¬
mus quoduero ad crucẽs pectat magnain eauisacratio est quã nuncconabor osten
uirtutis legauit interram. qui& prȩceptissalutarib: formar& homines ad inno¬

Expanded text:
ritatem secuntur, quoniam ueritas acerba est et inuisa omnibus qui uirtutis expertes uitam ritatem secuntur, quoniam ueritas acerba est et inuisa omnibus qui uirtutis expertes uitam suam mortiferis uoluptatibus dedunt nam corona spinea capiti eius inposita id declarabat, fore ut diuinam sibi plebem de nocentibus congregaret. corona enim dicitur circumstans in orbem populus. nos autem, qui ante cognitionem dei fuimus iniusti, spinae id est mali ac nocentes eramus, ignorantes quid esset bonum, et a iustitiae notione atque operibus alieni omnia scelere ac libidine polluebamus. electi ergo ex dumis et sentibus sanctum dei caput cingimus, quia conuocati ab ipso et circumfusi undique ad eum magistro ac doctori deo adsistimus regemque illum mundi et omnium uiuentium dominum coronamus. quod uero ad crucem spectat, magna in ea uis ac ratio est: quam nunc conabor ostenuirtutis legauit in terram, qui et praeceptis salutaribus formaret homines ad inno
Abbreviated transcription (Latin):
Quae igitur tunc faciebat in presenti imagines erant
futurorũq: lȩsis adfectisq corpori¬
bus exigebat ea spiritalium figuram gerebant.
Vt & in presenti uirtutis nonterrenȩ
opera monstrar& & in futurum operȩ caelestis suae maiestatis ostender&. Ergo sicut
operaeius significantiã quoq maioris potestatis habuerunt. Itaenĩ passio non simplex
nec superuacua nec fortuita prȩces sit. sed utilla quae fecit magnam uirtutem acpotes¬
tatem doctrinȩ eius significabant. sicea quae passus est odiofutura essesa pientiam nun¬
tiabant. ac& enimpectus acfellis cibus a ceruitates & amaritudines in hacuita sec tato¬
ribus ueritatis pollicebatur. & quam quã passio ipsa perseacerua & amaras pecimen
nobis futurorũ tormentorum dabat. quae morantibus in hoc saeculo uirtus ipsaꝓponit
Tamen illius modipotus &scib: in osdoctoris nrĩ ueniens. pressurarum nobis & laborum
& miseriarum prȩbebat exemplum qua e omnia tolerare acperp&i necesse est qui ue¬

Expanded text:
quae igitur tum faciebat in praesens, imagines erant futurorum, quae in laesis adfectisque corporibus exhibebat, ea spiritalium figuram gerebant, ut et in praesenti uirtutis non terrenae opera monstraret et in futurum potestatem caelestis suae maiestatis ostenderet. ergo sicut opera eius significantiam quoque maioris potestatis habuerunt, ita etiam passio non simplex nec superuacua nec fortuita praecessit. sed ut illa quae fecit magnam uirtutem ac potestatem doctrinae eius significabant, sic ea quae passus est odio futuram esse sapientiam nuntiabant. aceti enim potus ac fellis cibus acerbitates et amaritudines in hac uita sectatoribus ueritatis pollicebatur. et quamquam passio ipsa per se acerba et amara specimen nobis futurorum tormentorum dabat, quae morantibus in hoc saeculo uirtus ipsa proponit, tamen illiusmodi potus et cibus in os doctoris nostri ueniens pressurarum nobis et laborum et miseriarum praebebat exemplum. quae omnia tolerare ac perpeti necesse est eos qui ue
Abbreviated transcription (Latin):
saria. Nuptiarum ritu celebrantur. Siergo adoleuit. si fuit uirgo primo post¬
eamulier hominẽ fuis se quinon intellegit pecudem sefat&& Quđd loquar
obscenitatẽ ueneris omniũ libi dinibus prostitutae. Non deorũtantum. sed &
hominũ: haecenim ex famo somartis stu progenuit harmoniã. exmercurio her¬

Expanded text:
saria nuptiarum ritu celebrantur. si ergo adoleuit, si fuit uirgo primo, postsaria nuptiarum ritu celebrantur. si ergo adoleuit, si fuit uirgo primo, postea mulier, hominem fuisse qui non intellegit, pecudem se fatetur. quid loquar obsceuitatem Veneris omnium libidinibus prostitutae non deorum tantum, sed et hominum? haec enim ex famoso Martis stupro genuit Harmoniam, ex Mercurio Her
Abbreviated transcription (Latin):
homines fuisseillos quiduputantur &eorũ memoriã postmor tẽ consecratam. Ideo
& a &ates diuersaesunt & certe i magines singulorum. quod in eo habitu & ae¬
tate simula craeorũ configurata sunt . In quacũq mors dep̃hendit. Conside¬
remussiplac& aerũ nas infelicium deorum. isis filiũ perdidit ceresfiliam
expulsa & ꝑ orbẽ terrae iactatalatona. uix insulã paruam inqua parer& in
uenit deummat̃ & amauitformosũ adulescentẽ & eundem cum pelice dep̃¬
hensum ex ectis uirilibus semiuirum reddidit & ideonunc sacrae ĩ a gallissacer¬
dotibus celebrantur. Iuno pelices acerrime ꝑsecutaẽ quia parere ipsa non potut
exfratre insul. amsamũ scribit uarro. Prius partheniam nominatã quod ibi
iuno adoleuerit. Ibiq &iam iouinupserit itaq nobi lissimum & antiquissimũ
tẽ plũ eius ẽ sami & simulacrũ inhabitu nubentis figuratũ & sacraeĩ anni uer¬

Expanded text:
homines fuisse illos qui dii putantur et eorum memoriam post mortem consecratam. ideo homines fuisse illos qui dii putantur et eorum memoriam post mortem consecratam. ideo et aetates diuersae sunt et certae itate simulacra eorum configurata sunt, in qua quemque mors deprehendit. Consideremus, si placet, aerumnas infelicium deorum. Isis filium perdidit; Ceres filiam; expulsa et per orbem uenit. Deum Mater et amauit formosum adulescentem et eundem cum paelice deprehensum exsectis uirilibus semiuirum reddidit et ideo nunc sacra eius a Gallis sacerdotibus celebrantur. Iuno paelices acerrime persecuta est, quia parere ipsa non potuit ex fratre. insulam Samum scribit Varro prius Partheniam nominatam, quod ibi Iuno adoleuerit ibique etiam Ioui nupserit. itaque nobilissimum et antiquissimum templum eius est Sami et simulacrum in habitu nubentis figuratum et sacra eius anniuer
Abbreviated transcription (Latin):
nobisdeorum & aates & uestitus ornatusq noti sunt genera preterea coniugia
cognatione s om̃s omniaq traducta adsimilitudinẽ in becillitatis humanae. quid
planius quid uerius dicipotest roma naephiloso fiae principes & amplissimo sa¬
cerdotio praeditus cõm̃ticios acfictos deos arguit Quorumcultus superstitiones
pene aniles eẽtestatur. falsis opinionibus erroribusq turbulentis implicatos ẽẽ
homines quaeritur. Nam totus liber tertius denatura deorum . omnis funditus religio¬
nes euertit acdel&. Quidergo a nobis expectatur amplius. Num eloquenti a supera¬
re possumus ciceronem. minime idquidem sed fiducia illidefuit ignoranti uerita¬
tem. quod ipse simplicit̃ in eodemopere confitetur. aitenim. Facilius posse sedice¬
re quid non sit quã quisit hocest falsa se in tellegereuera nescire clarumẽ igitur

Expanded text:
nobis deorum et aetates et uestitus ornatusque noti sunt, genera praeterea, coniugia nobis deorum et aetates et uestitus ornatusque noti sunt, genera praeterea, coniugia cognationes omniaque traducta ad similitudinem inbecillitatis humanae. quid planius, quid uerius dici potest? Romanae philosophiae princeps et amplissimo sacerdotio praeditus commenticios ac fictos deos arguit, quorum cultus superstitiones paene aniles esse testatur, falsis opinionibus erroribusque turbulentis implicatos esse homines queritur. nam totus liber tertius de natura deorum omnes funditus religiones euertit ac delet. quid ergo a nobis expectatur amplius? num eloquentia superare possumus Ciceronem? minime id quidem, sed fiducia illi defuit ignoranti ueritatem, quod ipse simpliciter in eodem opere confitetur. ait enim facilius posse se dicere quid non sit quam quid sit, hoc est falsa se intellegere, uera nescire. clarum est igitur
Abbreviated transcription (Latin):
uidemus & femininaseẽ ergo dii non sunt dissoluat hocargum̃tum siquis potest. ita
enim resrẽ sequitur: ut haec ultima necesse sit confiteri. sed neillud quidẽ dissolu&
aliquis ex duob sexibus alterfortior est. alt̃ infirmior robustiore senim mares st
faeminȩ in becilliores. ibecillitas aut̃ noncadit in deum. ergo nec feminae sexus:
huicadditur superioris argum̃ti extrema illa conclusio ut diinon sint qm̃ indiis &
feminȩ sunt . Ob hasrationes stoici aliouersus deo sint̃ p̃tantur & quia non ꝑuident
quid sit inuero conantureoscũ rerũ naturaliũ ratione coniungere. quoscicero secutus
dediis acdereligionibus eorũ hancsententiãtulit : Vid&i sigitur ut a frsicis rebus
beneatq utiliter inuentis tractaratio est ad cõmenticio sacfictos deos. quaeres genuit
opinioneserroresq turbulentos & superstitiones paene aniles & formaeen im

Expanded text:
uidemus et feminas esse: ergo dii non sunt. dissoluat hoc argumentum si quis potest. ita uidemus et feminas esse: ergo dii non sunt. dissoluat hoc argumentum si quis potest. ita enim res rem sequitur, ut haec ultima necesse sit confiteri. sed ne illud quidem dissoluet aliquis: ex duobus sexibus alter fortior est, alter infirmior; robustiores enim mares sunt, feminae inbecilliores. inbecillitas autem non cadit in deum, ergo nec feminae sexus. huic additur superioris argumenti extrema illa conclusio, ut dii non sint, quoniam in diis et feminae sunt. Ob has rationes Stoici aliouersus deos interpretantur, et quia non peruident quid sit in uero, conantur eos cum rerum naturalium ratione coniungere. quos Cicero secutus de diis ac religionibus eorum hanc sententiam tulit: uidetisne igitnr, ut a physicis rebus bene atque utiliter inuentis tracta ratio est ad commenticios ac fictos deos? quae res genuit falsas opiniones erroresque turbulentos et superstitiones paene aniles. et formae enim
Abbreviated transcription (Latin):
ciat quodipse siturno atistiqui deos adsorunt. Videant quo modo responde ant
huic argumento quod inferemus. Si duo sunt sexus deorum sequitur concubitus
sicoeunt & domus habeant necesseẽ necenĩ carent uirtute acpudore. ut hoc pro¬
misce autinpro patulo faciant. sicut muta facore uideamus animalia. sidomos
habent consequens est ut &urbes habeant & quidem auctore nasone quiait
Plebs habitat diuersalocis ac fronte potentes caelicolae. clariq suos posuere penates
si habent urbes & agrosigitur habebunt lã quis nonuideat quae sequant᷑ arare illos
& colere qđ uictuscausa fit ergo mortales sunt quod argum̃tũ r&ro uersus idẽmual&
Sienim agros non habent neurbes quidem siurbes nonnedomos quidẽ sidomibus ca¬
rent. Ergo & concubitu si concubitus ab his ab est & sexusigitur femininus indis autẽ

Expanded text:
ciat quod ipse Saturno? at isti qui deos adserunt, uideant quomodo respondeant ciat quod ipse Saturno? at isti qui deos adserunt, uideant quomodo respondeant huic argumento quod inferemus: si duo sunt sexus deorum, sequitur concubitus, si coeunt, et domos habeant necesse est; nec enim carent uirtute ac pudore, ut hoc promisce aut in propatulo faciant, sicut muta facere uidemus animalia. si domos habent, consequens est ut et urbes habeant, et quidem auctore Nasone, qui ait: plebs habitat diuersa locis, a fronte potentes caelicolae clarique suos posuere penates. si habent urbes, et agros igitur habebunt. iam quis non uideat quae sequantur? arare illos et colere, quod uictus causa fit: ergo mortales sunt. quod argumentum retrouersus idem ualet. si enim agros non habent, ne urbes quidem, si urbes non habent, ne domos quidem, si domibus carent, ergo et concubitu, si concubitus ab iis abest, et sexus igitur femininus. in diis autem
Abbreviated transcription (Latin):
loscilic& moriente . Nãcum hominũ uis incredibilis numerus sit in aestimabi¬
lis quos tam̃ sicutinascunt᷑ morinecesseest. quid deorũ eẽ tandemputemus
qui tot saeculis natisunt. in mortalesq manserunt. Curergo tam pauci colun¬
tͥ nisi forte arbitramur non generan dicausa. sed tantũ modo capiendȩ uolup¬
tatis duos eẽ sexusdeoꝵ & ea exercere quae humunculos & facere & patipud&
Cũ uero dicant᷑ aliqui ex aliquibus naticonsequens est ut semꝑ nascantur. si qui¬
dẽ aliquando suntnati uel sinascidesierunt scire nosconuenit . curaut quan¬
do desierint non in lepides eneca in libris moralis philosophiae. Quidergo est inquit¬
quare apud po&as salacissimus iuppiter desierit liberostollore utrũ sexagenarius¬
factusest & illi lex papia fibulam in posuit animpe trauit iustrium librorũ antan¬
dem illiuenit inmentem ab alio expectes altori quod feceris. &tim & nequis sibi fa¬

Expanded text:
lo scilicet moriente. Nam cum hominum vis incredibilis, numerus sit inaestimabilo scilicet moriente. Nam cum hominum vis incredibilis, numerus sit inaestimabilis, quos tamen, sicuti nascuntur, mori necesse est; quid deorum esse tandem putemus, qui tot saeculis nati sunt, immortalesque manserunt? Cur ergo tam pauci coluntur? nisi forte arbitramur, non generandi causa, sed tantummodo capiendae voluptatis duos esse sexus deorum; et ea exercere, quae homunculos et facere et pati pudet. Cum vero dicantur aliqui ex aliquibus nati, consequens est, ut semper nascantur; siquidem aliquando sunt nati: vel, si aliquando nasci desierunt, scire nos convenit, cur aut quando desierint. Non illepide Seneca in libris moralis Philosophiae: « Quid ergo est, inquitquare apud pofactus est et illi lex Papia fibulam inposuit? an impetrauit ius trium liberorum? an tandem illi uenit in mentem ab alio expectes alteri quod feceris et timet ne quis sibi fa
Abbreviated transcription (Latin):
lerim. Lib& tamen ꝑsequic&era & redarguere plenius inueteratã ꝑsuasionẽ ut tan¬
dẽ homines suorũ pudeat acpȩniteat errorũ magnũ hocopus & homine dignum
Religionũ animos nodis ex soluere ꝑgo. ut ait lucr&ius. qui quidẽ hocefficere
non poterat quinihilueri adferebat: nostrumest hocofficium qui & uerum deũ
ad serimus & falsos refutamus illiergo quipoa&as finxis sedediis fabula sopinant᷑¬
de asfeminas & eẽcredunt &olunt reuoliuntur in prudentes adid quod negaue¬
rant coireillos ac parere. Nec enĩ fieri potest quid uos exus generandi causa sint
instituti. recepta uero sexuũ diuersitate non intellegunt consequens eẽ ut conci¬
piant quod indeũ cadere non potest sed utistiputant. Nã & iouis ee filios dicunt
& cerorũ deorum nascunturergo & cotidie quidẽ dunoui. nec enimuincunt᷑
ab hominibus fecunditate. Igitur deorum in numerabiliũ plenas̃ omnia. nul¬

Expanded text:
lerim, libet tamen persequi cetera et redarguere plenius inueteratam persuasionem, ut tanlerim, libet tamen persequi cetera et redarguere plenius inueteratam persuasionem, ut tandem homines suorum pudeat ac paeniteat errorum. magnum hoc opus et homine dignum, religionum animos nodis exsoluere pergo, ut ait Lucretius, qui quidem hoc efficere non poterat, quia nihil ueri adferebat. nostrum est hoc officium, qui et uerum deum adserimus et falsos refutamus. illi ergo qui podeas feminas et esse credunt et colunt, revolvuntur imprudentes ad id quod negaverant, coire illos, ac parere. Nec enim fieri potest, quin duo sexus generandi causa sint instituti. Recepta vero sexuum diversitate, non intelligunt consequens esse, ut concipiant: quod in Deum cadere non potest. Sed sit ut isti putant; nam et Jovis esse filios dicunt, et caeterorum deorum. Nascuntur ergo et quotidie quidem dii novi, nec enim vincuntur ab hominibus fecunditate. Igitur deorum innumerabilium plena sunt omnia, nul
Abbreviated transcription (Latin):
quiu& abant funus fieri & dolabellae consulis. qui colũ nã inforo id ÷ tumulum¬
eius euertit. acsoruexpiauit. Namromulũ desideriosius fuisse decdarat ennius a¬
pud quẽ populus amis sũ regem dolens haec loquitur . Oromulae romule die qualẽ
tepatriae custodemdũ genuerunt. Tu produxistinos intraluminisoras opat̃ opa
triae osanguendis oriundum obhocdesideriũ facilius creditũ est iulio proculomen¬
tienti qui subornatus a patribus utnuntiar& plebi uidissesere gemhuma nohabitu
augustiorẽ eũq mandasse ad populũ ut sibi de lubrũ fier& sed eumeẽ Et quirinum
uocari quo facto & ipsipopulo persua sit romulũ ad deos abisse & senatum suspicione
caedis regiae liberauit: Poterã his quȩ r&tulieẽ contentus. sed suꝑ sunt ad huc mul¬
ta suscepto operinecessaria . Nã quãuis ipsoreligionũ capite destructo uniuersa sustu¬

Expanded text:
qui uetabant funus ei fieri, et Dolabellae consulis, qui columnam in foro id est tumulumqui uetabant funus ei fieri, et Dolabellae consulis, qui columnam in foro id est tumulumeius euertit ac forum expiauit. nam Romulum desiderio suis fuisse declarat Ennius, apud quem populus amissum regem dolens haec loquitur: o Romule, Romule die, qualem te patriae custodem di genuerunt! tu produxisti nos intra luminis oras, o pater, o genitor, o sanguen dis oriundum. ob hoc desiderium facilius creditum est Iulio Proculo mentienti, qui subornatus a patribus est, ut nuntiaret plebi uidisse se regem humano habitu augustiorem eumque mandasse ad populum, ut sibi delubrum fieret, se deum esse et Quirinum uocari. quo facto et ipsi populo persuasit Romulum ad deos abisse et senatum suspicione caedis regiae liberauit. Poteram iis quae rettuli esse contentus, sed supersunt adhuc multa suscepto operi necessaria. nam quamuis ipso religionum capite destructo uniuersas sustu
Abbreviated transcription (Latin):
De apolline ac ioue patribus eorum itẽ deneptuno. uulcano. marte mescurio quos
maiorũ gentiũ deos appellauit. Timuit a ꝑte. confiteri. & id ciscoait. Late hoc¬
patere utidem de ioue cerisq antiquioribus diis intelle gamus quorũ memori¬
am siea demratione ueres consecrauerunt quase i maginem nom̃q: filiae con¬
secraturũeẽdicit Ignoscimaerentibus potest credentib: nom potest. quis enim
tã demens qui consensu& placito innumerabiliũ stultorũ aperiri caelũ mortius
arbitr&ur . aut aliquẽ quod ipse non habeat darealteri posse. apud rom a nos de¬
us iulius. quia hoc scelerato homini placuit antonio deus quirinus. quia hoc pas¬
toribus uisu est cum alter gemini fratris extiterit. alter patriae parricida. qđ
si consulfuiss& antonius .s. caesar prosuis inrem p̃ meritis &iã de functiho¬
minis honore caruiss&. & quidẽ consilio pisonisoceri & .l. caesaris propinqui

Expanded text:
de Apolline ac Ioue patribus eorum, item de Neptuno Uulcano Marte Mercurio, quos de Apolline ac Ioue patribus eorum, item de Neptuno Uulcano Marte Mercurio, quos maiorum gentium deos appellauit, timuit aperte coner. et idcirco ait late hocpatere, ut idem de Ioue ceterisque antiquioribus diis intellegamus, quorum memoriam si eadem ratione ueteres consecrauerunt, qua se imaginem nomenque filiae consecraturum esse dicit, ignosci maerentibus potest, credentibus non potest. quis enim tam demens, qui consensu et plaCitO innumerabilium stultorum aperiri caelum mortuis arbitretur aut aliquem quod ipse non habeat dare alteri posse? apud Romanos deus Iulius, quia hoc scele- rato homini placuit Antonio, deus Quirinus, quia hoc pastoribus uisum est, cum alter gemini fratris extiterit, alter patriae parricida. quodsi non consul fuisset Antonius, Gaius Caesar pro suis in rem publicam meritis etiam defuncti hominis honore caruisset, et quidem consilio Pisonis soceri et Lucii Caesaris propinqui,
Abbreviated transcription (Latin):
quibis putar& usurã eẽ iustam & sapientẽ cuuitatẽ. Dereligione ita sanxit. diuos
Aeos quicaelestes sẽꝑ habiti sunt colunto &ollos. quos. endo caelomerita lo cauer̃¬
herculẽ liberũ aesculapiũ castorẽ pollucem quirinũ item intusculanis cum dicer&¬
totum penaecaelũ hum anogenere compl&um. siuero inquit scrutariuetera &ex
illis eaquae scribtores graeciae prodiderunt eruere coner ipsullimaiorum gen¬
tiumdi quihabentur. hinc a nobis profecti incaelũ repperientur. quare quõ de¬
monstrantur sepulchra ingraecia reminiscere quõ es inita tus quae tradentur
mrsterus. Tumdeniq quã hoclatepateat intelle gestestatus est uidelic& at tici
conscientiam exipsis misteriis intellegiposse quod om̃s illi homines fuerint quicolun¬
tur &cum de hercul aelibero aesculapio castore. polluce incunctanter facer&ur

Expanded text:
quibus putaret usuram esse iustam et sapientem ciuitatem, de religione ita sanxit: diuos quibus putaret usuram esse iustam et sapientem ciuitatem, de religione ita sanxit: diuos et eos qui caelestes semper habiti sunt colunto Herculem, Liberum, Aesculapium, Castorem, Pollucem, Quirinutotum paene caelum humano genere conpletum, si uero inquit scrutari uetera et ex illis ea quae scriptores Graeciae prodiderunt eruere coner, ipsi illi maiorum gentium di qui habentur hinc a nobis profecti in caelum reperientur. quare quoniam demonstrantur sepulchra in Graecia, reminiscere, quoniam es initiatus, quae tradantur mysteriis: tum denique quam hoc late pateat intelleges. testatus est uidelicet Attici conscientiam, ex ipsis mysteriis intellegi posse quod omnes illi homines fuerint qui coluntur, et cum de Hercule Libero Aesculapio Castore Polluce incunctanter fateretur,
Abbreviated transcription (Latin):
quod siullũ um quã animal conserallam fuit illdd profectofuit. Sic c¬
mi progenies aut amfitrronis autt indari. incaelum tolle da fama
fuit Huic idem honos certedicandus est quod quidẽ factũ teq: ominium
optimã doctissimaq. ad probantibusdus in mortalibus ipsis in eorum coe¬
tulo citã adopinionẽ omniũ mortalium consecrabo. Fortas sedicit aliquis
p̃nimio luctudelirasse ciceronem at quin illa omiis oratio & doctrina &exemplis a
ipsolo queñ digenere perfecta. Non aegri ed constantis a nimi ac udicufuit ot haec
ipsasententia nullum praefert in diciumdoloris neq e nimpeto illũtam uibsute
tamcopiose tamor nate scribere potusse nisiluctũeius & ratio ipsa & consolatio
amiorũ & longitudo tẽporis mitigass&. quid quodidem dicit in libris dere
idem deglorianam delegibus quo mopere platonẽ. secutus legesuoluit ponere

Expanded text:
Quod si ullum unquam animal consecrandum fuit, illud profecto fuit. Si CadQuod si ullum unquam animal consecrandum fuit, illud profecto fuit. Si Cadmi progenies, aut Amphytrionis, aut Tyndari in coelum tollenda fama fuit, huic idem honos certe dicandus est. Quod quidem faciam, teque omnium optimam doctissimamque, approbantibus diis immortalibus ipsis, in eorum coetu locatam, ad opinionem omnium mortalium consecrabo. » Fortasse dicat aliquis, prae nimio luctu delirasse Ciceronem. Atqui omnis illa oratio, et doctrina, et exemplis, et ipso loquendi genere perfecta, non aegri, sed constantis animi ac judicii fuit; et haec ipsa sententam copiose, tam ornate scribere potuisse, nisi luctum eius et ratio ipsa et consolatio amicorum et longitudo temporis mitigasset. quid quod idem dicit in libris de re publica, idem de gloria? nam de legibus, quo in opere Platonem secutus leges uoluit ponere,
Abbreviated transcription (Latin):
ΤΑΘΕΟΥΜΕΓΑΛΟΙΟΠΡΟCΩΠΟΝ. M. tullius qui non tantum perfectusora¬
tor sed &iamphiloso phusfuit. si quidẽ solus extitit platonis imitator hi
eo libro quoseipsedemorte filiae consolatus est. Non dubitauit diceredeos
qui publice colerentur homines fuisse quod ipsius testimonium eo deb& era¬
uissimum iudicari. quod & augurale habuit sacerdotium. & eos de secolere
uenerariq testatur. ltaq intrapaucos uersiculos duas res nobis dedit. Nam
duimaginẽ filiac eodem semodo consecraturũ eẽ profiter&. quod illiauee¬
ribus sinc consecrati. Et illos mortuos ee docuit &originẽ uane suꝑstitionis
ostendit sum uero inquit & mares e feminas compluris ex hominibus in der¬
rũnumero ẽẽ uideamus & eorum in urbibus atq agris augustissima delu¬
bra ueneremus ad sentiã corum sapientiae quorumingenus & in¬
uentis omnẽuitam legibus & institutis excultam constitutãq habemus

Expanded text:
τα θεοῦ μεγάλοιο πρόσωπον. M. Tullius, qui non tantum perfectus orator, sed etiam philosophus fuit; siquidem solus extitit Platonis imitator, in eo libro, quo se ipse de morte filiae consolatus est, non dubitavit dicere, deos, qui publice colerentur, homines fuisse. Quod ipsius testimonium eo debet gravissimum judicari, quod et augurale habuit sacerdotium, et eosdem se colere venerarique testatur. Itaque intra paucos versiculos duas res nobis dedit. Nam dum imaginem filiae eodem modo se consecraturum esse profiteretur, quo illi a veteribus sunt consecrati, et illos mortuos esse docuit, et originem vanae superstitionis ostendit. « Cum vero, inquit, et mares et foeminas complures ex hominibus in deorum numero esse videamus, et eorum in urbibus atque agris augustissima delubra veneremur, assentiamur eorum sapientiae, quorum ingeniis et inventis omnem vitam legibus et institutis excultam constitutamque habemus.
Abbreviated transcription (Latin):
anchisem genitorem . cui non tantũ in mortalitatem. uerum &ia uentorũ tribut
potestatem. poscamus uentos atq haec mesacraquot annis urbeuelit positatẽ pli
sibi ferredicatis. idem scilia& deioueliber & pan & mercurius & apollo fecerunt
Ac postea dehis ipsis successore seorum: Accesserunt &xiam poetae & compositis
aduoluptate carminibus in caelũ eos sustulerunt. sicut faciunt quiapud reges
& iãmalos pane grricis mendacibus adulantur. Quod malũ a graecisortum est
quorũ leuitas instructa dicendi faculta te&topia incredibileẽ quantas m̃dacio¬
rum nebulas excitauerit. Itaq ad miratieos & suscoperunt primisa cra illocũ

Expanded text:
Anchisem genitorem. Cui non tantum immortalitatem, verum etiam ventorum tribuit potestatem: Poscamus ventos, atque haec me sacra quotannis Urbe velit posita templis sibi ferre dicatis. Idem scilicet de Jove Liber, et Pan, et Mercurius, et Apollo fecerunt; ac postea de his ipsis successores eorum. Accesserunt etiam poetae, et compositis ad voluptatem carminibus, in coelum eos sustulerunt: sicut faciunt qui apud reges, etiam malos, panegyricis mendacibus adulantur. Quod malum a Graecis ortum est: quorum levitas, instructa dicendi facultate et copia, incredibile est quantas mendaciorum nebulas excitaverit. Itaque admirati eos, et susceperunt primi sacra illorum,
Abbreviated transcription (Latin):
qui a conditionem suam nouit. Cun ergo in iurtam nullifaciat. necalien a cupiat nec
sua quoque siui auferantur defendat cum scat &iam inlatam in iuriam moderate
ferre quia iurtute praeditus ẽ. necesseẽ iustũ hominẽ subiatum eẽ iuusto & contumeli¬
is adfica ab hisi piente sapientẽ ut & ille pecc&. qui a iniustus est & hic hase urdueo
habeat quiaus tusost. Siquis aut̃ uol&l sare plenius curmalos & inustos ds potentes bettos diuates
fier sinat pioscontrahumiles miseros in opes essepatictur sumat eum senecȩ librum curtiuu¬
lus est quare boniscuris multa mala accidant cumste ꝓuidentia in quo illemulta ni plane hupe¬
ritia sotuluoris selsapienter a penediuinitus clocutusẽ. ds iqut homunes plideris hab&t

Expanded text:
quia condicionem suam nouit. cum ergo iniuriam nulli faciat nec aliena cupiat nec quia condicionem suam nouit. cum ergo iniuriam nulli faciat nec aliena cupiat nec sua quoque si ui auferantur defendat, cum sciat etiam inlatam iniuriam moderate ferre, quia uirtute praeditus est, necesse est iustum hominem subiectum esse iniusto et contumeliis adfici ab insipiente sapientem, ut et ille peccet, quia iniustus est, et hic in se uirtutem habeat, quia iustus est si quis autem uolet scire plenius cur malos et iniustos deus potentes beatos diuites fieri sinat, pios contra humiles miseros inopes esse patiatur, sumat eum Senecae librum cui titulus est \'Quare bonis uiris multa mala accidant, cum sit prouidentia\'. in quo ille multa non plane inperitia saeculari, sed sapienter ac paene diuinitus elocutus est. deus inquit homines pro liberis habet
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. quia & ꝑp&ua essenon possunt : & ꝑcupiditatẽ uiolantiã que
queruntur. iustus uero acsapiens quia illa omnia humana utẽ alȩlio dictũ suabona di¬
uina iudicant : Nec alienum quicquam concupiscit: nequem contraius hum anitatislȩdat
omnino necullam potentiam honorem uedesiderat necui faciat inuriam sctenim
cunstos ab eodemdõ & eadem conditione generatos iure frat̃nitatis esse c̃iunctos sed & suo
contentus & paruo quia fragilitatis su&e memor non amplius querit quã unde uitã suster¬
t& & eceo ipso quodbabuerit in ꝑtit &iã non habenti quia piuse. pi&as aut̃ sum auirtus
& accedit qđ uoluptates caducas uitiosasque contemnit quarũ causa opes ad p&untur
qm̃ continens est aclibidinum uictor Idemnihil tumoris atq insolentiae gerens non ee¬
tollit sealtius nec erigit suꝑbum caput : sed placidus & concors & cõmunis & planusest

Expanded text:
sunt, quia et perpetua esse non possunt et per cupiditatem uiolentiamque sunt, quia et perpetua esse non possunt et per cupiditatem uiolentiamque quaeruntur. iustus uero ac sapiens quia illa omnia humana, ut est a Laelio dictum, sua bona diuina iudicat, nec alienum quicquam concupiscit, ne quem contra ius humanitatis laedat omnino, nec ullam potentiam honoremue desiderat, ne cui faciat iniuriam — scit enim cunctos ab eodem deo et eadem condi- cione generatos iure fraternitatis esse coniunctos —, sed et suo contentus et paruo, quia fragilitatis suae memor, non amplius quaerit quam unde uitam sustentet, et ex eo ipso quod habuerit inpertit etiam non habenti, quia pius est; pietas autem summa uirtus est. accedit quod uoluptates caducas uitiosasque contemnit, quarum causa opes adpetuntur, quoniam continens est ac libidinum uictor. idem nihil tumoris atque insolentiae gerens non extollit se altius nec erigit superbum caput, sed placidus et concors et communis et planus est,
Abbreviated transcription (Latin):
quod sinegari non potest quin suma sit urtus necesseẽ iustũ & sapientẽ iurũ in potestate
esse hominis in iusti ut capiat patientiam patientia ẽ enĩ malorũ quaȩ aut inferuntur aut
accidunt : cũ ae quanimitate perlatio ergo iustus acsapiens que a uirtutẽ capit hab& inse
patientiam qua carebit omnino sinihil pati&ur aduersi contra quiin rebus ꝓsperis agit¬
inpatiens est & uirtute m axima car& i patientẽ dico qui anihilpatitur : in nocentiã quo¬
que seruare non potest quaȩ & ipsa iusto & sapienti uiro propria uirtus est sed & noc& se¬
pe & concupiscit aliena & rapit quaȩ cupierit ꝑ biuiriam qui a uirtus &pers uitio peccatoq:
subiectus est & fragiłatis oblitus animo insolente relatotu met. inde biiusti acdm̃
nescientes & diuitus & potentia & honoribus florent haetenĩ cuncta inuis¬

Expanded text:
quodsi negari non potest quin summa sit uirtus, necesse est iustum et sapientem uirum in potestate quodsi negari non potest quin summa sit uirtus, necesse est iustum et sapientem uirum in potestate esse hominis iniusti, ut capiat patientiam. patientia est enim malorum quae aut inferuntur aut accidunt cum aequanimitate perlatio. ergo iustus ac sapiens quia uirtutem capit, habet in se patientiam: qua carebit omnino, si nihil patietur aduersi. contra qui in rebus impatiens est, et virtute maxima caret. Impatientem dico, quia nihil patitur. Innocentiam quoque servare non potest, quae et ipsa justo et sapienti viro propria virtus est. Sed et nocet saepe, et concupiscit aliena, et rapit, quae cupierit, per injuriam; quia virtutis expers, vitio peccatoque subjectus est, et fragilitatis oblitus, animo insolenter elato tumet. Inde injusti, ac Deum nescientes, et divitiis, et potentia, et honoribus florent. Haec enim cuncta in
Abbreviated transcription (Latin):
tractabile est in becillum fragile mortaleest cuius sunt illa omni abona quaȩ cupiditati acmira¬
culosunt opes honores imperia qm̃ corpori ad ferunt uoluptates &ideo tã caduca sunt quam
corpus ipsum animus uero inquo solo est homo qm̃ subiectis oculis nonẽ necbon aeius aspiciposfint
quae bi sola uirtute suntposita &ideo tãstabilis & constans & ꝑp&uus sit necesseẽ sic ut ipsa uirtus
inquaest aommibonum longumẽ uniuersas uirtutis species ꝓmere Vt desingulis doceam quã
necessesit sapientem aciustum uirum longe abillis bonis abhorrere : quibus quia fruuntur
iniusti deorum cultus ueri & efficaces esse creduntur. quod ad praesentẽ ꝑtin& quȩstionẽ satise
si&un a uirtute id probemus quod intendimus Nem pemagna & pracipua uirtus est patientia
quam pariter & uulgi publice uoces & filosofi &oratores sum is laudibus celebrant:

Expanded text:
tractabile est, inbecillum fragile mortale est: cuius sunt illa omnia bona quae cupiditati ac miraculo sunt, opes honores imperia, quoniam corpori adferunt uoluptates, et ideo tam caduca sunt quam corpus ipsum. animus uero, in quo solo est homo, quoniam subiectus oculis non est, nec bona eius aspici possunt, quae in sola uirtute sunt posita, et ideo tam stabilis et constans et perpetuus sit necesse est sicut ipsa uirtus, in qua est animi bonum. Longum est uniuersas uirtutis species promere, ut de singulis doceam, quam necesse sit sapientem ac iustum uirum longe ab illis bonis abhorrere: quibus quia fruuntur iniusti, deorum cultus ueri et efficaces esse creduntur. quod ad praesentem pertinet quaestionem, satis est si ex una uirtute id probemus quod intendimus. nempe magna et praecipua uirtus est patientia, quam pariter et uulgi publicae uoces et philosophi et oratores summis laudibus celebrant.
Abbreviated transcription (Latin):
eternum uestigussuis subiecerint. Inpie nef arieque calcandum propterea uin dicaturuan
se ineo sceleriter pollic&ur. & & terminaturum bestias malas deterra sedidem quamuis po¬
puli suiu ecationes & hic inpsenti sole at uindicare. tamen iub&nos &e patare patenter
illum cȩlestis iudiuidiem quo ipse ꝓsuis quemque meritis aut honor& aut puniat quapp¬
ter nonsperent sacrilege animȩ contemptos & inultos fore. quossio obterunt ueni& rabio¬
sis acuoratibus lupis mescessua quiiustas & simplices animas nullis facinoribus admissis & cru¬
cauerunt Nostantũ modo laboremus ut ab hominibus nibil aliud in nobis nisi sola iustitia
puniatur demus operam totis uribus ut mere amur adõ simul &ultior¬
pr& mium

Expanded text:
aeternum uestigiis suis subiecerint impie nefarieque calcandum. propterea uindicaturum aeternum uestigiis suis subiecerint impie nefarieque calcandum. propterea uindicaturum se in eos celeriter pollicetur et exterminaturum bestias malas de terra. sed idem quamuis populi sui uexationes et.hic in praesenti soleat uindicare, tamen iubet nos expectare patienter illum caelestis iudicii diem, quo ipse pro suis quemque meritis aut honoret aut puniat. quapropter non sperent sacrilegae animae contemptos et inultos fore quos sic obterunt. ueniet rabiosis ac uoracibus lupis merces sua, qui iustas et simplices animas nullis facinoribus admissis excruciauerunt. nos tantummodo laboremus ut ab hominibus nihil aliut in nobis nisi sola iustitia puniatur, demus operam totis uiribus ut mereamur a deo simul et ultionpraemium
Abbreviated transcription (Latin):
rantiae causa multaque ad religionem ꝑtinent diuulgata ac ꝑrumorẽ uicissim aucupata
discuntur qu& quia bona sunt placeant necesseẽ prȩterea ultio consecuta sicut semper
accidit ad credendum uehementer inpellit neba quidem leuis causaẽ . quod inmundide¬
monum spiritus acceptalicentia multorum secorporibus inmergunt . quibus postea eiec¬
tisomnes quires anatifuerint adhȩreant religioni Cuius potentiam senserunt: haetor
cause biunum conlatȩ magnam dõ multitudinẽ mirabiliter ad quirunt quid quid ergo ad¬
uersus nos mali principes moliuntur. fieri ipse ꝑmiit & tamen iniustissimi ꝑsecutores quibus
dĩ nomen contum eliae acludibrio fuit. Non seputent ii pune laturos quia indignationis ãd¬
uersus noseius quasi ministri fuerunt. Nunientur enim iudiciodĩ qui accõpta potestate
suprahum anũ modũ fuerint abusu & in sultauerint &iam dõ superius eius que nomen

Expanded text:
rantiae causa, multa quae ad religionem pertinent diuulgata ac per rumorem uicissim aucupata rantiae causa, multa quae ad religionem pertinent diuulgata ac per rumorem uicissim aucupata discuntur: quae quia bona sunt, placeant necesse est. praeterea ultio consecuta, sicut semper accidit, ad credendum uehementer inpellit. ne haec quidem leuis causa est quod inmundi daemonum spiritus accepta licentia multorum se corporibus inmergunt, quibus postea eiectis omnes qui resanati fuerint adhaerent religioni cuius potentiam senserunt. hae tot causae in unum conlatae magnam deo multitudinem mirabiliter adquirunt. Quidquid ergo aduersus nos mali principes moliuntur fieri ipse permittit. et tamen iniustissimi persecutores, quibus dei nomen contumeliae ac ludibrio fuit, non se putent inpune laturos quia indignationis aduersus nos eius quasi ministri fuerunt. punientur enim iudicio dei qui accepta potestate supra humanum modum fuerint abusi et insultauerint etiam deo superbius eiusque nomen
Abbreviated transcription (Latin):
rudelitatis cuienim talias acrificia non horreant de indeplac& quibusdam uirtus acfi¬
desipsa non nulli suspicantur deorum cultum non sinecausa malum putari atam multis
hominibus utemorimalint quamid facere : quod alii faciunt ut uiuant . aliquis clipit
scre quod nam sit illud bonum quod ad mortem usquedefenditur quodomnibus quaȩ bo
hacuita iucundasunt & cara pr&eritur a quo nebonorum neclucis amissio nec dolorco¬
poris necuiscerum cruci am̃ta d&errent. Valent haec plurimũ sed illȩ maxime caus& nostro¬
run numnerum semꝑauxerunt. audit circustans populus int̃ ipsa torm̃ta dicentes ñ sacrificare
selapidis humanamanuf actis sed dõuiuo quisit incelo multi bocuerum eẽ intellegunt & in pectus ad¬
mittunt deiide ut fieri sol& inrebus incertisdũ interse inuicem querunt quaȩ sit huius ꝑseue¬

Expanded text:
crudelitatis: qui enim talia sacrificia non horreant? deinde placet quibusdam uirtus ac ficrudelitatis: qui enim talia sacrificia non horreant? deinde placet quibusdam uirtus ac fides ipsa. nonnulli suspicantur deorum cultum non sine causa malum putari a tam multis hominibus, ut emori malint quam id facere quod alii faciunt, ut uiuant. aliquis cupit scire quodnam sit illut bonum quod ad mortem usque defenditur, quod omnibus quae in hac uita iucunda sunt et cara praefertur, a quo nec bonorum nec lucis amissio nec dolor corporis nec uiscerum cruciamenta deterrent. ualent haec plurimum, sed illae maxime causae nostrorum numerum semper auxerunt: audit circumstans populus inter ipsa tormenta dicentes non sacrificare lapidibus humana manu factis, sed deo uiuo qui sit in caelo. multi hoc uerum esse intellegunt et in pectus admittunt. deinde, ut fieri solet in rebus incertis, dum inter se inuicem quaerant quae sit huius perseue