comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rum atꝙ sc̃ãrum. sedñẽ captuuis ds̃ earum. nec
captiuas deserit suas si nouit suas. Nam& illi
scĩ quoꝵ passiones & confessiones de scripturis sc̃is
cominemoraui. ab hostibus ducti atꝙicaptuuta¬
tem positi. illa dixerunt quȩ conscripta legeren¬
tur a nobis. ut disceremus dĩ seruos non deseri captiua¬
a dño suo. Ande autẽ scimus quid etiam ꝑistas
omp̃s & mistricors ds̃ in ipsa t̃ra barbarica fit¬
ri uelit mirabilium suoꝵ. Tantum ñcessetis
ꝓillis ingemiscere ad dm̃. & querere quantum
potestis. & quantum ipse ꝑmittit cum tempus
& facultatem dederit quid de illis factum sit.
uł quȩ ur̃a possuit habere solatia. Nam de si¬
tifensi ante paucos annos seueri cp̃i neptis sc̃i¬
monialis abarbaris ducta t̃. & ꝑmirabilẽ dñi
miscđiam cum honore magno suis parentibus
restituta ẽ. Domus enimilla barbaroꝵ ubi capti¬
ua ingressa ẽ. subita cepit dominorum infirmi¬

Expanded text:
rum atque sanctarum, sed non est captiuus deus earum nec rum atque sanctarum, sed non est captiuus deus earum nec captiuas deserit suas, si nouit suas. nam et illi sancti, quorum passiones et confessiones de scripturis sanctis commemoraui, ab hostibus ducti atque in captiuitate positi illa dixerunt, quae conscripta legerentur a nobis et disceremus captiuos dei seruos non deseri a domino suo. unde autem scimus, quid etiam per istas omnipotens et misericors deus in ipsa terra barbarica fieri uelit mirabilium suorum? tantum non cessetis pro illis ingemescere ad deum et quaerere, quantum potestis et quantum ipse permittit, cum tempus et facultatem dederit, quid de illis factum sit uel quae uestra possint habere solatia. nam de Sitifensi ante paucos annos Seueri episcopi neptis sanctimonialis a barbaris ducta est et per mirabilem dei misericordiam cum honore magno suis parentibus restituta est. domus enim illa barbarorum, ubi captiua ingressa est, subita coepit dominorum infirmi
Abbreviated transcription (Latin):
de quo seriptum t̃. Quem enim diligit dñs corri¬
pit. flagellat autẽ omẽm filium quem recipit.
linde & apłs dicit. Sienam nosipsos uidicaremus.
a dño ñ iudicaremur. Cum uidicamur autem
adño corripimur. ne cum mundo damnemur.
ltȩc fidelit̃ lege. fidelit̃ p̃dica. & quantum potes
caue & cauendum doce. ne aduersus dm̃ inhis
temptationibus & tribulationibus murmuret᷑
Bonos dicis dĩ seruos. & fideles & scõs gladio bar¬
baroꝵ ꝑemptos. Quid autẽ int̾ ẽ utrum cosfe¬
bris anferrum de corpore solueret: Non qua
occasione exreant. sed quales ad se exeant ds̃
artendit inseruis suis. nisi qđ maiorem habet
penam languor duturnus. quam citissimus exi¬
tus. Et tam̃ etiam ipsum languorẽ diut᷑num
& horrendum legimus. qualẽ passus c̃ illte ĩob
cuius certe iustitiȩ ds̃ ipse qui falli ñ potest tale
ꝑhibit testimonium. Grauissima sane & mul¬
tum dolenda ẽ illa captiuitas feminarum casta¬

Expanded text:
de quo scriptum est: Quem enim diligit dominus, corride quo scriptum est: Quem enim diligit dominus, corripit; flagellat autem omnem. filium, quem recipit. unde et apostolus dicit: Si enim nos ipsos iudicaremus, a domino non iudicaremur; cum iudicamur autem a domino, corripimur, ne cum mundo damnemur. Haec fideliter lege, fideliter praedica et, quantum potes, cane et cauendum doce, ne aduersus deum in his temptationibus et tribulationibus murmuretur. bonos dicis dei seruos et fideles et sanctos gladio barbarorum peremptos. quid autem interest, utrum eos febris an ferrum de corpore solueret? non qua occasione exeant, sed quales ad se exeant, deus adtendit in semis suis, nisi quod maiorem habet poenam languor diuturnus quam citissimus exitus; et tamen etiam ipsum languorem diuturnum et horrendum legimus, qualem passus est ille lob, cuius certe iustitiae deus ipse, qui falli non potest, tale perhibet 10 testimonium. Grauissima sane et multum dolenda est illa captiuitas feminarum casta
Abbreviated transcription (Latin):
onibus liberatus ẽ. sciant illa ꝓpterea facta
miracula ut cosuerum dm̃ colere crederent
reges. aquibus in illa supplicia tradebantur.
Noc enim erat inocculto iudicio & miscdĩadĩ.
ut illis regibus comodo consultret ad salutẽ.
Anthiocho autẽ regi quimachabeos pęniseru¬
delibus int̃emit noluit ita consulere. sed coꝵ
gloriosissimis passionibus corduri regis acri¬
ore seueritate punuut. Lege tam̃ etiã unus
illoꝵ quiscato loco patirbatur qua dicat.
lta enim scriptumt̃. Et post hunc seatum
applielitrunt. Cum he torm̃tis exeruciatꝰ
moreretur diacit. Nolitẽ seducere. ꝓpt̃
nos hȩc patimur peccantes indm̃ nr̃m. &
facta sunt hȩc dignanobis. Tu autem noli
te putare impunitum futurum. qui aduersum
dm̃ & legem eius legibus tiis pugnare uoluisti.
uides etiamisti quam humilit̾ & ueracit᷑ sapiant.
qui ꝓsuis peccatis se flagellari adño consitentur.

Expanded text:
onibus liberatus est, sciant illa propterea facta onibus liberatus est, sciant illa propterea facta miracula, ut eos uerum deum colere crederent reges, a quibus in illa supplicia tradebantur. hoc m enim erat in occulto iudicio et misericordia dei, ut illis regibus eo modo consuleret ad salutem. Antiocho autem regi, qui Machabaeos poenis crudelibus interemit, noluit ita consulere, sed eorum gloriosissimis passionibus cor duri regis acriore seueritate puniuit. lege tamen, etiam unus illorum, qui sexto loco patiebatur, quid dicat; ita enim scriptum est: Et post hunc sextum applicauerunt. cum hic tormentis excruciatus moreretur, dixit: Noli te seducere; s propter nos haec patimur peccantes in deum nostrum et facta sunt haec digna nobis. tu autem noli te putare inpunitum futurum, qui aduersus deum et legem eius legibus tuis pugnare uoluisti\'. uides etiam, isti quam humiliter et ueraciter sapiant, qui pro suis peccatis se flagellari a domino confitentur,
Abbreviated transcription (Latin):
ce exaudi. aperi oculos tuos & uide interitum
nr̃m & cuutatis tuꝑ iherłm. ad quam inuoca
iactaumus p̃cem. nãm in conspectutuo. sed
admiscđiam tuam quȩ magna c̃. Eaaudidñe.
ꝓpitiare dñt̃. intende dñẽ. Et ne tradideris
ciuitate tua & popłm tuum. Et adhue me
loquente & orante. & numerante peccata
mea & peccata popłimer. uide quẽ ad modũ
sua peccata prius dixit &. postea popłi sui. Et
hanc dĩ comm̃dat iustitiam. & hanc dĩ laudẽ
dicit. quia ñinuste sed ꝓpeccatis eoꝵ flagel¬
lat ctiam i psos scõs suos. Si gͦ ista dicunt
qui excellentissima sc̃itate ignes & leones
circa se innaxios habuerunt. quid nos opor¬
tet dicere inhumilitate nr̃a qui tam longe
illis imparessumus. quantameumq ustin¬
tiam scruare uideamur : Sed ne aliquis exi¬
stimet illos dĩ seruos quos dicis abarbaris
int̃fectos sic illam mortem euadere aebiuisse
quomͦ tres illi uri abignibus & danihel ale¬

Expanded text:
 exaudi; aperi oculos tuos et uide interitum nostrum et ciuitatis tuae Hierusalem, ad quam inuocatiactauimus precem nostram in conspectu tuo sed ad misericordiam tuam, quae magna est. exaudi, domine, propitiare, domine, intende, domine, et ne tardaueris civitatem tuam et populum tuum. Et adhuc me loquente et orante et enumerante peccata mea et peccata populi mei . Vide quemadmodum sua peccata prius dixit, et postea populi sui. Et hanc dei commendat iustitiam et hanc dei laudem dicit, quia non iniuste sed pro peccatis eorum flagellat etiam ipsos sanctos suos. si ergo ista dicunt, qui excellentissima sanctitate ignes et leones circa se innoxios habuerunt, quid nos oportet dicere in humilitate nostra, qui tam longe illis inpares sumus, quantamcumque iustitiam seruare uideamur? 10 Sed ne aliquis existimet illos dei seruos, quos dicis a barbaris interfectos, sic illam mortem euadere debuisse, quo modo tres illi uiri ab ignibus et Danihel a le
Abbreviated transcription (Latin):
actorum molestias pateretur. Iste autem qui
tidem ȩcłĩȩ illo defuncto t̃ ordinatus. timuit
hos agras suscipere. Et cum posset ꝓsolis fi¬
scalibus debitis quȩ de memoratis possessiun¬
culis ille contraxerat imperiale beneficium
postulare totum maluit confiteri. quod eas
paulus de argento ꝓpͥo cumeẽt fisco obnoxi¬
us de hastario tmerat. ut eas eclia si fieri pos¬
set nocculta ep̃i iniquitate. sed manifesta
xp̃iani imperatoris liberalitate possideat.
Qd si firri ñ potest. melius inopiȩ laborẽ ser¬
ui di tolerant. quã ut necessarioꝵ facilitatẽ
cum conscientia fraudis optineant. Adhue
tuum suffragium petimus imꝑtire digneris.
quia ia qd primo impetratumẽ noluit alli¬
gare. nt iterum supplicandi sibi int̾eluderet
facultatẽ. Nonenim erat ad desiderata respon¬
sum. Nunc uͦ cum sis eadem benignitate qua
soles sed amplior potestate. ñ desperamus adiu¬
uante dño meritis tus hoc facile posse concedi.

Expanded text:
actorum molestias pateretur. iste autem, qui actorum molestias pateretur. iste autem, qui eidem ecclesiae illo defuncto est ordinatus, timuit hos agros suscipere et, cum possit pro solis fiscalibus debitis, quae de memoratis possessiunculis ille contraxerat, imperiale beneficium postulare, totum maluit confiteri, quod eas Paulus de argento proprio, cum esset fisco obnoxius, de hastario emerat, ut eas ecclesia, si fieri potest, non occulta episcopi iniquitate sed manifesta Christiani imperatoris liberalitate possideat. quod si fieri non potest, melius inopiae laborem serui dei tolerant, quam ut necessariorum facultatem cum conscientia fraudis obtineant. A.d hoc tuum suffragium petimus impertire digneris, quia id, quod primo impetratum est, noluit allegare, ne iterum supplicandi sibi intercluderet facultatem; non enim erat ad desiderata responsum. nunc uero cum sis eadem benignitate, qua soles, sed amplior potestate, non desperamus adiuuante domino meritis tuis hoc facile posse concedi,
Abbreviated transcription (Latin):
rius rependatur inregione uuentium. & in
uera pace securoꝵ acsine fine gaudioꝵ. Sc̃i frĩs
& corpi mei bonifacu petitionẽ tue rursus cari¬
tati comm̃do. ne forte nunc fueri possit quod
ante ñ potuit. Cum enim posset sine ulla for¬
sitan questione qđ p̃cessor eus quamus sub
alieno nomine comparauerat. & sub ȩecłiģno¬
mine possidere iam cȩperat. consequent᷑ etĩa
ipse retinere. nolumus gͦ qm̃ fisci debitor fuit.
hunc scrupulum habere in conscientia. Neꝙ
enim fraus ista quia fisco fiebat. id eoñ fiebat.
Et ille quidẽ paulus postquã ep̃s factus ẽ renun¬
tiaturus suis om̃ibus rebus. ꝓpt̃ inm̃nsum cumu¬
lum fiscalium debitoꝵ exacta quadã actio¬
ne in qua ei certum pondus debebat᷑ argenti.
hos exiguos agellos unde uictum sustentar&
tamquã ȩcdĩę comparauit. sub nomine tẽ
potentissime domus. ut etiã ea ipsis morem
suum sequens eum fisco ñ solueret. nullas ea¬

Expanded text:
rius rependatur in regione uiuentium et in rius rependatur in regione uiuentium et in uera pace securorum ac sine fine gaudiorum. Sancti fratris et coepiscopi mei Bonifatii petitionem tuae rursus caritati commendo, ne forte nunc fieri possit, quod ante non potuit. cum enim posset sine ulla forsitan quaestione, quod praecessor eius quamuis sub alieno nomine comparauerat et sub ecclesiae nomine possidere iam coeperat, consequenter etiam ipse retinere, nolumus ergo, quoniam fisci debitor fuit, hunc scrupulum habere in conscientia. neque enim fraus ista quia fisco fiebat ideo non fiebat. et ille quidem Paulus, postquam episcopus factus est, renuntiaturus suis omnibus rebus propter inmensum cumulum fiscalium debitorum exacta quadam cautione, in qua ei certum pondus debebatur argenti, hos exiguos agellos, unde uictum sustentaret, tamquam ecclesiae comparauit sub nomine tunc potentissimae domus, ut etiam ei ipsis morem suum sequens, cum fisco non solueret, nullas ex
Abbreviated transcription (Latin):
omino dilectissimo olimpium.¬
& in xp̃i membris honorabiliter
amplectendo filio olẏmpio augu¬
stimus. Quicqͥdsis scd̃m scłi huius
cursum. nos tam̃ carissimo & sincerissimo con¬
seruo nr̃d obympio axp̃iano fidentissime seri¬
bimus. Ntoc enim tͥ ẽe nescimus. om̃i gła glo¬
riosuis. & om̃i sublimitate sublimuis. Fama
quippe adnos ꝑtulit. honorẽ te adeptum ẽe
celsiorem. Que utrum uera eẽt ñdum apud
nos fuerat confirmatum. cum hȩe scribendi
ꝓuenit occasio. Sed qmͣ nouimus te adño di¬
dicisse ñ alta sapere sed humilibus cansentire.
quolibet culmine ꝓurctus cẽs ñalit̃ quã soles
litteras nr̃as te accepturum ẽe presumimus.
domine dilectissime. & in xp̃i membris ho¬
norabilit̃ amplectende fili. Temporali uͦ feli¬
ct̾tate adȩĩna luera te prudent̃ usurum mi¬
nime dubitamus. ut quanto plus potes in hac
t̃rena re publica tanto plus impendas cȩlesti
alli quȩ te in cxp̃o peperit ciuitati. qd tͥ ube¬

Expanded text:
OMINO DILECTISSIMO ET IN CHRISTI MEMBRIS HONORABILITER AMPLECTENDO FILIO OLVMPIO AUGUSTINUS. Quicquid sis secundum saeculi huius cursum, nos tamen carissimo et sincerissimo conseruo nostro Olympio Christiano fidissime scribimus. hoc enim tibi esse scimus omni gloria gloriosius et omni sublimitate sublimius. fama quippe ad nos pertulit honorem te adeptum esse celsiorem, quae utrum uera esset, nondum apud nos fuerat confirmatum, cum haec scribendi prouenit occasio. sed quoniam nouimus te a domino didicisse non alta sapere sed humilibus consentire, quolibet culmine prouectus esses, non aliter, quam soles, litteras nostras te accepturum esse praesumimus, domine dilectissime et in Christi membris honorabiliter amplectende fili. temporali uero felicitate ad aeterna lucra te prudenter usurum minime dubitamus, ut, quanto plus potes in hac terrena re publica, tanto plus inpendas caelesti illi, quae te in Christo peperit. ciuitati, quod tibi ube
Abbreviated transcription (Latin):
tominus uult inbonis constituta conuina ui¬
rum inmalis habere separatum Lege ipsum
locum ineuangłio. xp̃i ẽ uax pia. Crede dõ. Do¬
les uidelicet conuigem mortuam. & putassiram
laudauero qđ mtis affatibus consolaberis. Disce
qđ doleas. sicum illa ñeris. Anmagis tͥ dobendu
ẽ qd ame ñdum laudatur. quam michi qd ate ñ
amatur: Namutiꝙ si amares. cum illa r̃e̾ post
mortem desiderares. Qd ꝓfecto ñeris. si qualis
es talis eris. Ama gͦ cuius eaxigis laudẽ. ne qd m̃¬
dacit᷑ exrigis iuste negem. Et aliamanu. Dñs nob̾
p̾stet de tua salute gaudere. domint dilectissi¬
me & honorabilis frater. Explicit epłã sc̃i

Expanded text:
to minus uult in bonis constituta coniux uito minus uult in bonis constituta coniux uirum in malis habere separatum! lege ipsum locum in euangelio: Christi est uox pia; crede deo. doles uidelicet coniugem mortuam et putas, si eam laudauero, quod meis affatibus consolaberis. disce. quod doleas. si cum illa non eris. an magis tibi dolendum est, quod a me nondum laudatur, quam mihi, quod a te non amatur? nam utique, si amares, cum illa esse post mortem desiderares, quo profecto non eris, si, qualis es, talis eris. ama ergo, cuius exigis laudem. ne, quod mendaciter exigis, iuste negem. Et alia manu: Dominus nobis praestet de tua salute gaudere, domine dilectissime et honorabilis frater. CCLX. DOMI
Abbreviated transcription (Latin):
nem. ego laudẽ. quamquã sicut supra dicxi lau¬
dem ab hominibus iam illa ñ querat. Imitatio¬
nem uͦ tuã tantum querit etiam defuncta. qͣn¬
tum te dilexcit ctiam dissimibem uiua. Faciã
de illa qd ius. cum tufeceris qđ & ego uolo &
illa. Sirnim diues ille suꝑbus atꝙ impuis sicut
in euanglio dñs loquitur qui induebat᷑ purpu¬
ra & bysso & epulabatur cotidie splendide.
cum maloꝵ meritoꝵ pęnas apud inferos lueret.
neꝙ dedigito contempti ante ianuam suam
pauperis aquȩ styllam impetrare ualuisset.
recordatus ẽ quinq fr̃s suos. & rtgauit ad eos
cunadem pauptrem mitii. cuius requiem insi¬
nu abrahȩ longe ꝓspiciebat. ne & ipsi ueniret
in illum torm̃toꝵ locum. quantomagis tua con¬
iun te recordatur. quanto magis te casta ñ
uult adpenas uenire mechoꝵ. si fr̃s suos nec
suꝑbus adpenas uenire uoluit suꝑboꝵ: Et cũ
fr̃ nollet fr̃ibus in malis se ẽẽ coniunatum. qͣn¬

Expanded text:
nem. ego laudem. quamquam, sicut supra dixi, launem. ego laudem. quamquam, sicut supra dixi, laudem ab hominibus iam illa non quaerat, imitationem uero tuam tantum quaerit etiam defuncta, quantum dilexit etiam dissimilem uiua. faciam de illa, quod uis, cum 15 tu feceris. quod et ego uolo et illa. Si enim diues ille superbus atque impius. sicut in euangelio dominus loquitur, qui induebatur purpura et bysso et epulabatur cotidie splendide, cum malorum meritorum poenas apud inferos lueret neque de digito contempti ante ianuam suam pauperis aquae stillam impetrare ualuisset. recordatus est quinque fratres suos et rogauit ad eos eundem pauperem mitti, cuius requiem in sinu Abrahae longe prospiciebat, ne et ipsi uenirent in illum tormentorum locum, quanto magis tua coniux te recordatur! quanto magis te casta non uult ad poenas uenire moechorum, si fratres suos nec superbus ad poenas uenire uoluit superborum! et cum frater nollet fratribus in malis se esse coniunctum, quan
Abbreviated transcription (Latin):
apłs audiatur dicens. Tollens gͦ membra xp̃i
faciam membra meretricis : Si qualiscumq
ep̃i amici tui uerba spemis in corde tuo. corpꝰ
dñi tui cogita in corpore tuo. Postremo qͣm de die
indiem differendo peccas. cum eatremum diem
tuum nescias. nunc ꝓbabo quantum abore nr̃o
laudes eypriane desideres. Certe si adhuc insco¬
la rethoris uerba discipulis uenderẽ. pruis ab eiᷤ
mercedem sumerem. llendere tͥ uolo laudem
pudicissimȩ uxoris tuꝑ̧. pͥus damichi mercedẽ
pudicitiam tuam. Bainquam & accipe. Ntuma¬
num dico ꝓpt̃ infirmitatẽ tuã. Puto qđ non sit
ate digna cipͥana. cuius laudibus anteponas
amorem concubinarum tuarum. Qđ utiq fa¬
cies ꝑmanere in illo amore. quã adistas laudes
ꝑutnire malueris. Quid mͥuis extorquere po¬
scendo. cum ꝓte uideas ẽe qđ posco : Quid p̃ca¬
ris subiectus. cum possis uibere correctus: Mit¬
tamus munera sp̃i coniugis tuȩ. Tuimitatio¬

Expanded text:
apostolus audiatur dicens: Tollens ergo membra Christi apostolus audiatur dicens: Tollens ergo membra Christi faciam membra meretricis? si qualiscumque episcopi amici tui uerba spernis in corde tuo, corpus domini tui cogita in corpore tuo. postremo quonam de die in diem differendo peccas, cum extremum diem tuum nescias? Nunc probabo, quantum ab ore nostro laudes Cyprianae desideres. certe. si adhuc in schola rhetoris uerba discipulis uenderem, prius ab eis mercedem sumerem. uendere tibi uolo laudem pudicissimae uxoris tuae: prius mihi mercedem da pudicitiam tuam: da. inquam, et accipe. humanum dico propter infirmitatem tuam: puto, quod non sit a te digna Cypriana, cuius laudibus anteponas amorem concubinarum tuarum, quod utique facies, si permanere in illo amore quam. ad istas laudes peruenire malueris. quid mihi uis extorquere poscendo, cum pro te uideas esse, quod posco? quid precaris subiectus. quod potes iubere correctus? mittamus munera spiritui coniugis tuae. tu imitatio
Abbreviated transcription (Latin):
ẜ uisdẽ autem numeri dominum immouero ser¬
uum insatiabili ꝑ tot scorta libidine difflu¬
entẽ. & laudes defunctȩ castȩ conuigis a nobiᷤᷤ
uelut admitigandum mestitiam suam iure
amicitȩ flagitantẽ. ep̃i patient̃ audimus :
Cum eẽs ñdicam cathecuminus sedinerrore
nobiscum ꝑnitiosissimo constitutus uiuenis
iunioribus nobis. ab hoc te uitio temperantissi¬
ma uoluntate correatras. Quo ñ post longũ
tempus sordidius reuolutus. deinde in extre¬
mo uite periculo baptizatus. ñ dicam te fide
etiã nobis ecce iam sembus & insuꝑ ep̃is ñdum
em̃daris. Ilis de bonȩ uxoris morte ꝑ nos conso¬
lari. nos de hac tua ueriore morte quisconso¬
latur: An quia ñ possumus obluusci tanta er¬
ganos merita tua. ideo cruciandi adhuc su¬
mus moribus tuis: Ideo contemnendi & ꝓni
chilo habendi. quando gemimus adte dete:
Sea fatemur nos ñ ee̾ aliquid adte corrigendũ.
ac sanandum. Ds attendatur. xp̃c cogitetur.

Expanded text:
eiusdem autem numeri dominum, immo uero sereiusdem autem numeri dominum, immo uero seruum insatiabili per tot scorta libidine diffluentem et laudes defunctae castae coniugis a nobis uelut ad mitigandam maestitiam suam iure amicitiae flagitantem episcopi patienter audimus? cum esses non dicam catechumenus sed in errore nobiscum perniciosissimo constitutus iuuenis iunioribus nobis, ab hoc te uitio temperantissima uoluntate correxeras, quo non post longum tempus sordidius reuolutus deinde in extremo uitae periculo baptizatus non dicam te fideli sed etiam nobis ecce iam senibus et insuper episcopis nondum emendaris. uis de bonae uxoris morte per nos consolari; nos de hac tua ueriore morte quis consolatur? an, quia non possumus obliuisci tanta erga nos merita tua, ideo cruciandi adhuc sumus moribus tuis, ideo contemnendi ct pro nihilo habendi, quando gemimus ad te de te? sed fatemur nos non esse aliquid ad te corrigendum ac sanandum; deus adtendatur, Christus cogitetur.
Abbreviated transcription (Latin):
laudibus euis consolandus doleres. ne unam
quidẽ aclicitam post illam conuigem quere¬
res: ltic tu dicturuses. Quid mecum aspe¬
rtagis : Quid dure obuirgas: Nlonnt int̃
hȩc uerba eece senuimus. dum uita ducitur
pͥus finienda quam corrigenda : Uis ut
ignoscam eaitiabili securitati tux: Quanto
satus tuignoscis. si nͣ amabili certe miserabili
sollicitudmi meȩ: Inimico quidem animo tul¬
liuis inuehebatur. & longe alit̾ erat ĩrenam
rem publicam gubernantis intentio. & tam̃
ait. Cupio patres c̃scripti me ẽe clem̃tem. eu¬
pio in tantis rei publicȩ periculis ñ dissolutum
uideri. Quanto iustius ego dico cum ipse no¬
ueris quã tͥ amicum animum gerani: in ȩt̃nȩ
ciuitatis seriuitio constitutus minister uerbi sa¬
cram̃tiq diuini : Cupio fr̃ corneli mecẽ de¬
m̃tem. cupio intantis meisꝙ periculis ñ disso¬
lutum uideri. Plebs mulierum excubat late¬
ribus tuis. crtscit indies pelicum numerus.

Expanded text:
laudibus eius consolandus doleres, ne unam laudibus eius consolandus doleres, ne unam quidem ac licitam post illam coniugem quaereres? Hic tu dicturus es: \'Quid mecum aspere agis? quid dure obiurgas?\' nonne inter haec uerba ecce senuimus. dum uita ducitur prius finienda quam corrigenda? uis. ut ignoscam exitiabili securitati tuae; quanto satius tu ignoscis si non amabili certe miserabili sollicitudini meae! inimico quidem animo Tullius inuehebatur et longe aliter erat terrenam rem publicam gubernantis intentio et tamen ait: \'Cupio, patres conscripti, me esse clementem, cupio in tantis rei publicae periculis non dissolutum uideri.\' quanto iustius ego dico, cum ipse noueris, quam tibi amicum animum geram, in aeternae ciuitatis seruitio constitutus minister uerbi sacramentique diuini: Cupio, frater Corneli, me esse clementem, cupio in tantis tuis meisque periculis non dissolutum uideri! Plebs mulierum excubat lateribus tuis; crescit in dies pellicum numerus;
Abbreviated transcription (Latin):
omino dilectissimo cornelium.¬
& honorabili fr̃i cornelio. augu¬
stinus. Seripsistimͥ ut adte ali¬
quam ꝓliaam consolatoriam epłam
darem. qđ grauit᷑ optimȩ uxoris mortem me¬
reres. sicut scm̃ paulinum ad macharium fe¬
cisse meministi. Et illa quidem anima in soci¬
etatẽ recepta fidelium atq castarum. laudes
nec curat nec querit humanas. Sed qr ꝓpter
eos fuint ista qui uuuint. pͥusẽ ut tu qui con¬
solari euis laude desideras. ita uiuas. ut illic
ubi ipsaẽ tẽ merearis. Neq enim dubito qđ
eam ñcredas ibi ẽẽ ubi illȩ sunt quȩ uł adul¬
terus lectum coniugalem polluerunt. ut nul¬
lo coniugio deligatę fornicatione defluarer̃.
Quare de illius laude uiro longe dissimili qua¬
si fugare uelle mestitiam. adulatio ẽ. ñ conso¬
latio. Nam sieam diligeres sicut te ipsa dile¬
irit. seruasses ei qđ tibi ipsa seruauit. et
cum illa si pͥor obisses nullomͦ credenda sit
cinquã fuisse nuptura. ñne siuere obitũ eius

Expanded text:
OMINO DILECTISSIMO ET HONORABILI FRATRI CORNELIO AUGUSTINUS. Scripsisti mihi, ut ad te aliquam prolixam consolatoriam epistulam darem, quod grauiter optimae uxoris morte mouereris, sicut sanctum Paulinum ad Macarium fecisse meministi. et illa quidem anima in societatem recepta fidelium atque castarum laudes nec curat nec quaerit humanas, sed quia propter eos fiunt ista, qui uiuunt. prius est, ut tu, qui consolari eius laude desideras, ita uiuas, ut illic. ubi ipsa est, esse merearis. neque enim dubito, quod eam non credas ibi esse, ubi illae sunt, quae uel adulteriis lectulum coniugalem polluerunt uel nullo coniugio deligatae fornicatione fluxerunt. quare de illius laude uiro longe dissimili quasi fugare uelle maestitiam adulatio est non consolatio. nam si eam diligeres, sient te ipsa dilexit, seruasses ei, quod tibi ipsa seruauit; et cum illa, si prior obisses, nullo modo credenda sit cuiquam fuisse nuptura, nonne, si uere obitum eius
Abbreviated transcription (Latin):
tuȩ. & libera nos scdin mirabilia tua. & daglo¬
riam nomini tuo dnẽ. & uereatur om̃s qui
ostendunt serius tius mala. & confundantur
ab om̃ipotentia. & uirtus eorum conteratur.
uerso orbe t̾ix. hȩc illis dicentibus & addm̃ in¬
gemiscentibus. omnino suis aderit. qui siu& ad¬
cẽ consuruit. Et aut nichil inrarum castissi¬
mis membris libidine hostili ꝑpetrare ꝑmit¬
tit. aut si ꝑmittit. cum earum animus nulla
consensionis turpitudine maculatur. etiam
carnẽ suã defendit a crimine. & quicquidin
ea nec commisit. nec ꝑmifit libido patientis.
soluis erit culpa facientis. om̃isq illa uiolen¬
tia ñ ꝓcorruptionis turpitudine. sed ꝓpassi¬
onis uulnere deputabitur. Tantum enimu¬
let inm̃te integritas castitatis. ut illa inino¬
lata nec incorpore possit pudicitia uiola¬
ri. euius membra potuerit superari. stȩc
festinationẽ nimis accelerata. sufficiat cari¬
tatitue. Multo uberus uos dñs consolabi¬
tur. si scripturas eius intentissime legeritis.

Expanded text:
mirabilia tua et da gloriam nomini tuo, domine, et uereantur omnes, qui ostendunt seruis tuis mala, et confundantur ab omni potentia et uirtus eorum conteratur; uerso orbe terrae. Haec illis dicentibus et ad deum ingemesceutibus omnino suis aderit, qui suis adesse consueuit, et aut nihil in earum castissimis membris libidine hostili perpetrari permittit aut, si permittit, cum earum animus nulla consensionis turpitudine maculatur, etiam carnem suam defendit a crimine et, quicquid in ea nec commisit nec permisit libido patientis, solius erit culpa facientis omnisque illa uiolentia non pro corruptionis turpitudine sed pro passionis uulnere deputabitur. tantum enim ualet in mente integritas castitatis, ut illa inuiolata nec in corpore possit pudicitia uiolari, cuius membra potuerint superari. haec festinationem nimis accelerata sufficiat caritati tuae. multo uberius uos dominus consolabitur, si scripturas eius intentissime legeritis.
Abbreviated transcription (Latin):
bit plenissimam sectam ñita cures imperialibꝰ
legibus compͥmi. ut sibi uł sius uideantur qua¬
lescumq molestias ꝓueritate atq iustitia su¬
stinere. Sed eos cum boc abste petitur. rerum
certarum manifestissimis docum̃tis apud acta
uł p̃stantiȩ tuȩ uł minorum uidicium con¬
unici atꝙ instrui patiaris. ut & ipsi qui te ui¬
bente attinentur duram sifieri potest fle¬
ctant in melius uoluntatẽ. & ea cęteris salu¬
brit᷑ legant. Onerosior ẽ quippe quamuti¬
lior diligentia. quamuis ut magnum de¬
seratur malum & magnum bonum tenta¬
tur. cogitantum homines non doceri.

Expanded text:
erbiae plenissimam sectam non ita cures imperialibus erbiae plenissimam sectam non ita cures imperialibus legibus comprimi, ut sibi uel suis uideantur qualescumque molestias pro ueritate atque iustitia sustinere, sed eos, cum hoc abs petitur, rerum certarum manifestissimis documentis apud acta uel praestantiae tuae uel minorum iudicum conuinci atque instrui patiaris, ut et ipsi, qui te iubente adtinentur, duram, si fieri potest, flectant in melius uoluntatem et ea ceteris salubriter legant. onerosior est quippe quam utilior diligentia, quamuis ut magnum deseratur malum et magnum bonum teneatur, cogi tantum homines, non doceri.
Abbreviated transcription (Latin):
cogitet. qđ causas eccłiasticas insinuare uobis
nemo p̃ter ȩccłiasticos curat. ⁊ Pinde si occiden¬
dos in his homines putaueritis dẽtrebitis nos.
ne ꝑ optram nram ad ur̃m iudicium aliquid
tale ꝑurniat. quo comꝑto illi in nr̃am ꝑniciẽ
licentiore audacia grassabuntur. necessitate
nobis impacta ut ctiam occidi ab eis eligamꝰ.
quã cos occidendos ur̃is uidicuis ingeramus.
btanc admonitionem. petitionim. obsecratio¬
nem meam. ne queso spernant̃ accipias. Neq
emm te arbitror ñ recolere. magnam me ad
te & multo quam nunc es altius sublimatũ
tusse. Cito interim p̃dictȩ excellentie tuae
nouerint heretici. donatistę manere leges
contra errorem suum latas. quasiam nil ua¬
lere arbitrantur. & iactant ne uł sic nobis
parcere aliquatenus possint. Purimum aut̃
labores & pericula nr̃a quo fructuosa sint ad¬
uiuabis. sitorum uanissimam & impię suꝑ¬

Expanded text:
cogitet, quod causas ecclesiasticas insinuare uobis cogitet, quod causas ecclesiasticas insinuare uobis nemo praeter ecclesiasticos curat. proinde si occidendos in his homines putaueritis, deterrebitis nos, ne per operam nostram ad uestrum iudicium aliquid tale perueniat, quo comperto illi in nostram perniciem licentiore audacia grassabuntur necessitate nobis impacta, ut etiam occidi ab eis eligamus, quam eos occidendos uestris iudiciis ingeramus. hanc admonitionem, petitionem, obsecrationem meam ne, quaeso, aspernanter accipias. neque enim te arbitror non recolere magnam me ad te et multo, quam nunc es, altius sublimatum,habere potuisse. cito interim per edicta excellentiae tuae nouerint haeretici Donatistae manere leges contra errorem suum latas, quas iam nihil ualere arbitrantur et iactant, ne uel sic nobis parcere aliquatenus possint. plurimum autem labores et pericula nostra, quo fructuosa sint, adiuuabis, si eorum uanissimam et impiae sup
Abbreviated transcription (Latin):
cias obsitramus. Neq enim uindictam demimi¬
cis in hac t̃ra requirimus. aut uͦ ad cas angustias
animi nos debent coartare quȩ patimur. ut obli¬
uiscamur quid nobis p̃ceperit ꝓ cuius uerita¬
te ac nomine patimur. Diligimus inimicos
nr̃os & oramus ꝓeis. Unde eax occasione t̾ri¬
bilium uidieum ac legum ne intĩm uidicu
penasincidant. corrigi eos cupimus ñ necari
Nec disciplinam cuta ros negligi uolumus. nec
supplicia quȩ digni sunt catrceri. Sic gͦ eoꝵ
piecata compesce. ut sint quos peniteat pec¬
cauisst. Quesumus gͥ ut cum ȩccłiẽ causas
audis quamlibet nefarus inuiriis appetitam.
uł afflictam ẽẽ cognoueris. potestatem occi¬
neq contemptibile fili honorabilit̾ dilectissi¬
me qd uos rogamus. ne occidantur ꝓquibus
dm̃ rogamus ut corrigantur. Excepto ctiam
qđ aꝑpetuo ꝓposito recedere ñ debemus. un¬
cendi in bono malum. illud qͦꝙ prulentia tua

Expanded text:
cias obsecramus. neque enim uindictam de inimicias obsecramus. neque enim uindictam de inimicis in hac terra requirimus aut uero ad eas angustias animi nos debent coartare, quae patimur, ut obliuiscamur, quid nobis praeceperit, pro cuius ueritate ac nomine patimur; diligimus inimicos nostros et oramus pro eis. unde ex occasione terribilium iudicum ac legum, ne in aeterni iudicii poenas incidant, corrigi eos cupimus, non necari; nec disciplinam circa eos neglegi uolumus nec supplicia, quae digna sunt, exerceri. sic ergo eorum peccata compesce, ut sint, quos paeniteat peccauisse. Quaesumus igitur, ut, cum ecclesiae causas audis, quamlibet nefariis iniuriis appetitam uel afflictam esse cognoueris, potestatem occineque contemptibile, fili honorabiliter dilectissime, quod uos rogamus, ne occidantur, pro quibus dominum rogamus, ut corrigantur. excepto etiam, quod a perpetuo proposito recedere non debemus uincendi in bono malum, illud quoque prudentia tua
Abbreviated transcription (Latin):
omino etimio meritoq donatum.
honorabili insignit᷑q laudabili filio
donato. augustinus in dño salutẽ. Nol¬
lem quidem inhis afflictationibus c̃ẽ affricanã
ȩcclĩam constitutam. ut t̾renȩ ullius potestatis
mos catholicȩ matris filios tidem subuenitur.
auuilium nr̃m in nomine domini ẽ. qui fecit
çȩlum & t̾ram. Quis enimñsentiat in tantisma¬
lis ñ paruam nobis consolationem diuinitus mis¬
sam. cum tu uirtalis & xp̃i nominis amantis¬
simus ꝓ consularibus es sublimatus insignibus.
ut ab sccleratis & sacrilegis ausibus inimicos
eccłię bonȩ tuȩ uoluntati potestas sociata co¬
hiberet. domine eximie meritoꝙ honorabilis
insiꝗnit᷑ ꝙ laudabilis fili. Demq unum solum
ẽ qđ in tua iustitia ꝑtimescimus. ne forte q̃m
quie quid mali contra xp̃ianam societatem ab
hominibus impus ingratisq committitur. ꝓ¬
fecto grauiusẽ &e atrocius quã sun alios talia
censeas coercendum. qd te ꝑipsum a p̃m ne fa¬

Expanded text:
OMINO EXIMIO MERITOQVE HONORABILI INSIGNITERQVE LAUDABILI FILIO DONATO AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Nollem quidem in his afflictionibus esse Africanam ecclesiam constitutam, ut terrenae ullius potestatis mos catholicae matris filios eidem subuenitur, auxilium nostrum in nomine domini est, qui fecit caelum et terram. quis enim non sentiat in tantis malis non paruam nobis consolationem diuinitus missam, cum tu uir talis et Christi nominis amantissimus proconsularibus es sublimatus insignibus. ut ab sceleratis et sacrilegis ausibus inimicos ecclesiae bonae tuae uoluntati potestas sociata cohiberet. domine eximie meritoque honorabilis insigniterque laudabilis fili? denique unum solum est, quod in tua iustitia pertimescimus, ne forte, quoniam, quicquid mali contra Christianam societatem ab hominibus impiis ingratisque committitur, profecto grauius est et atrocius, quam si in alios talia censeas cohercendum. quod te per ipsum Christum ne fa
Abbreviated transcription (Latin):
numquam facta sunt sub om̃i celo. scđ̃mea
quȩ facta sunt iniherłm. sicut scriptum ẽ
in lege moẏsi. Om̃a mala hȩc uenerunt ad
nos. & ñrogauimus dñm dm̃ nr̃m ut auerte¬
retꝰ nobis delictanr̃a. &ut intellegeremus
omẽm ueritatem tuam. Et ui gilauit dñs
suo quẽ fccit. & ñ audiuimus uocem euis. Et
inmanu forti de t̃ra egypti. & fecisti tibino¬
m̃ sicut dies hie. delicta aduersus legẽ tũa

Expanded text:
numquam facta sunt sub omni caelo secundum ea, numquam facta sunt sub omni caelo secundum ea, quae facta sunt in Hierusalem; sicut scriptum est in lege Moysi, omnia mala haec uenerunt ad nos et non rogauimus dominum deum nostrum, ut auerteret a nobis delicta nostra et ut intellegeremus omnem ueritatem tuam. et uigilauit dominusuo, quem fecit, et non audiuimus uocem eius. et in manu forti et fecisti tibi nomen, sicut dies hic, delicta aduersus legem tuam
Abbreviated transcription (Latin):
te. & seruantibus p̃cepta tua. peccauimus.
aduersus legem fecimus. impit egimus.
& recessimus & deelinauimus a preceptis
tins. & auidicus tuis. & ñ ex auduumusser¬
uos tuos ꝓpħas. qui loquebantur in nomi¬
ne tuo ad reges nrõs. & ad om̃em popł̃m t̾rȩ
Tibi dñe iustitia. nobis auit̃ confusio faciei. sic̃
matiam eoꝵ. quia imꝓbauerunt te dñr̃. No¬
bis confusio faciei. & regibus nr̃is. & principi¬
bus nr̃is. & patribus nr̃is qui peccauimus tibi
dño do nr̃o miserationes & ꝓpitiationes.
in conspectu nr̃o inmanu seruoꝵ euis ꝓpħarũ.
Et om̃is isrł peccautrunt adurrsus legẽ tuam.
& declinauerunt ne audirent uocem tuam.
Et suꝑuenit nobis maledictio. & iusurandũ
qđ scriptum ẽ in lege moỹsi serui dĩ. qm̃ pec¬
cauimus. & statuit sermones suos quos locu¬
tusẽ adnos & ad iudices nr̃os qui udicabant
nobis. suꝑ ducere in nos mala magna quae

Expanded text:
te et seruantibus praecepta tua, peccauimus, te et seruantibus praecepta tua, peccauimus, aduersus legem fecimus, impie egimus et recessimus et declinauimus a praeceptis tuis et a iudiciis tuis et non exaudiuimus seruos tuos prophetas, qui loque- . bantur in nomine tuo ad reges nostros et ad omnem populum terrae. tibi, domine, iustitia, nobis autem confusio faciei, sicut maciam eorum, quia improbaverunt te, Domine. Nobis autem confusio faciei, regibus nostris, et principibus nostris et patribus nostris, qui peccauimus. tibi domino deo nostro miserationes s et propitiationes, in conspectu nostro in manus seruorum eius prophetarum. et omnis Israhel peccauerunt aduersus legem tuam et declinauerunt, ne audirent uocem tuam, et superuenit nobis maledictio et iusiurandum, quod scriptum est in lege Moysi serui dei, quoniam peccauimus, et statuit sermones suos, quos locutus est ad nos et ad iudices nostros, qui iudicabant nos superducere in nos mala magna, quae
Abbreviated transcription (Latin):
dogne & iuste humiliari nouerant nec tace¬
bant. Num quid etiam meliores sumus ipso
damhele. de quo ꝑ ihezechihelem ꝓpham
dicit ds̃ ad pͥncipem tyri. Num quia tu sapi¬
entior quam danihel: & qui ponitur unus
intribus iustis quos dicit ds̃ solos se libera¬
turum. ostendens utiq in illis tres quasdã
formas uistoꝵ quos itase liberaturum diẽ.
ut nec filios suos secum liberent. sed ipsi
soli liberentur.noe. danihel. &iob Lege
tam̃ etiam p̃cem danihelis. & iude quc̃ad
modum incaptiuitate positus peccata ñ
tantum popłi sui. uerum etiam sua confite¬
atur. & ꝓhis dicat ꝑiustitiam dĩ se adillã
captiuitatis penam & obꝓbria ꝑuenisse.
Sicenim scriptumẽ. Et dedi faciem meam
ad dñm dm̃. ut quererem p̃ces & obsecratio¬
nes inirunationibus & sacco. & p̃catussũ
anm dm̃ ieum. & confessus sum & dixi.
Dñe ds̃ m̃s magne & mirabilis. & qui seruas
testam̃tum tuum. & miscdĩam diligentibꝰ

Expanded text:
digne et iuste humiliari nouerant nec tacedigne et iuste humiliari nouerant nec tacebant. Numquid etiam meliores esse possumus ipso Danihele, de quo per Ezechielem prophetam dicit dominus ad principem Tyri: Numquid tu sapientior quam Danihel? et qui ponitur unus in tribus iustis, quos dicit deus solos se liberaturum ostendens utique in illis tres quasdam formas iustorum, quos ita se liberaturum dicit, ut nec filios suos secum liberent, sed ipsi soli liberentur, Noe, Danihel et Iob? lege tamen etiam precem Danihelis et uide, quem ad modum in captiuitate positus peccata non tantum populi sui uerum etiam sua confiteatur et pro his dicat per iustitiam dei se ad illam captiuitatis poenam et opprobria peruenisse. sic enim scriptum est: Et dedi faciem meam ad dominum deum, ut quaererem preces et obsecrationes in ieiunationibus et s sacco, et precatus sum dominum deum meum et confessus sum et dixi: Domine deus magne et mirabilis, qui seruas testamentum tuum et misericordiam diligentibus
Abbreviated transcription (Latin):
ritas. & uidicia ueritatis fecisti ꝑ om̃a que in¬
tulisti nobis. & ciuitati sc̃ȩ patrum nr̃orum
nobis om̃a hȩc ꝓpt̃ peccata nr̃a. qm̃ peccaui¬
mus & legi ñparuimus. & mandatis tuis ñ
ob audiuimus ut bene nobiscẽt. & om̃a quȩ
intulisti nobis uero iudicio intulisti. & tradi¬
disti nos inmanus iniquorum inimissimoꝵ
rire os. llere confusio & ohꝓbrium facti sumuᷤ
seruis tus. & eis qui tecolunt. Ne tradideriᷤ
spexeris testam̃tum tuum. & ne abstuleris
miscdiam tuam anobis. ꝓpt̃ abrabam qui ate
dilectusẽ. & ꝓpt̾ isaac seruum tuum.  isrł
dñe minimi facti sumus pre om̃ibus nationibꝰ.
& sumus humiles hodit int̾ra ꝓpt̃ peccata
nr̃a. lides certe fr̃ qualts uiri. quam scĩ. quã
fortes inmedio tribulationis ubi tam̃ eis
parcebatur & cosurere ipsa flanima uereba¬
tur. peccata sua confitebantur. ꝓ quibus se

Expanded text:
ritas et iudicia ueritatis fecisti per omnia, quae inritas et iudicia ueritatis fecisti per omnia, quae intulisti nobis et ciuitati sanctae patrum nostrorum nobis omnia haec propter peccata nostra, quoniam peccauimus et legi non paruimus et mandatis tuis non obaudiuimus, ut bene nobis esset; et omnia, quae intulisti nobis, uero iudicio intulisti et tradidisti nos in manus iniquorum inimicissimorum rire os; uere confusio et opprobrium facti sumus seruis tuis et eis, qui te colunt. ne tradideris um et ne despexeris testamentum tuum et ne abstuleris misericordiam tuam a nobis propter Abraham, qui a te dilectus est, et propter Isaac seruum tuum et Israhel , quoniam, domine, minimi facti sumus prae omnibus nationibus et sumus humiles hodie in terra propter peccata nostra. uides certe, frater, quales uiri, quam sancti, quam fortes in media tribulatione, ubi tamen eis parcebatur et eos urere ipsa flamma uerebatur, peccata sua eonfitebantur, pro quibus se
Abbreviated transcription (Latin):
suas. & spem futuri scłi. Unde dicit apostolus.
Non sunt condigne passiones huius temporis.
ad futuram głãm quȩ reuelabitur in nobis. Pro¬
inde carissime etiam illis quoꝵ uerbatedicis
ferre ñ posse. qm̃ dicunt sinos peccatores ista
meruimus. quare & scrui dĩ barbaroꝵ ferro
pempti sunt. & ancillȩ dĩ captiuȩ ductȩ sunt .u.
humilit᷑ & ueraciter & pie responde. Quantã
libet enim iustitiam seruemus. quantãlibet
dño obedientiam exhibeamus. num quid meli¬
ores eẽ possumus tribus illis uiris quuncami¬
num ignis ardentis ꝓconseruanda lege dĩ ꝓie¬
ctisunt: Et tam̃ lege quid illic dicat azarias. unus
exiͥb qui aptrirns ossuum in medio ignis diaxit. Be¬
nedictus es anẽ ds̃ patrum nr̃oꝵ. & laudabile
& gloriosum nom̃ tuum in scła. qm̃ iustus es
in om̃ibus quȩ fecisti nobis. & om̃a opera tua
uera. & rectȩ uit tuȩ. & om̃a uidicia tuaue¬

Expanded text:
suas et spem futuri saeculi, unde dicit apostolus: suas et spem futuri saeculi, unde dicit apostolus: Non sunt condignae passiones huius temporis ad futuram gloriam, quae reuelabitur in nobis. Proinde, carissime, etiam illis, quorum uerba dicis te ferre non posse, quoniam dicunt: Si nos peccatores ista meruimus, quare et serui dei barbarorum ferro perempti sunt et ancillae dei captiuae ductae sunt?\' humiliter et ueraciter et pie responde: Quantam libet enim iustitiam seruemus, quantam libet domino oboedientiam exhibeamus, numquid meliores esse possumus tribus illis uiris, qui in camino ignis ardentis pro conseruanda dei lege proiecti sunt? et tamen lege, quid illic dicat Azarias, unus ex tribus aperiens os suum in medio ignis dixit: Benedictus es, domine deus patrum nostrorum, et laudabile et gloriosum nomen tuum in saecula, quoniam iustus es in omnibus, quae fecisti nobis, et omnia opera tua uera et rectae uiae tuae et omnia indicia tua ue
Abbreviated transcription (Latin):
rantium & blasphemantium fluit. ita oleũ
qͦꝙ fidelium constientium & orantium. e&¬
pͥmi & liquari ñcesset. lllis enim qui contra
ocp̃ianam fidem querelas impias iactare ñ
quiescunt dicentes. qđ antequam ista doctri¬
na ꝑmundum p̃dicaretur. tanta mala ñ pa¬
tiebatur genus humanum. facile ẽexxeuan¬
gelio respondere. Dñs enim dicit. Seruus ne¬
sciens uoluntatem domini sui. & faciens di¬
gna plagis. uapulabit pauca. Seruus aut̃e sci¬
ens uoluntatem domini sui o facitus digna
plagis. uapulabit multa. Quid gͦ mirum. si
xp̃ianis temporibus iste mundus tãquã ser¬
uus iam sciens uoluntatẽ domini sui. & fa¬
ciens digna plagis uapulabit multa  At¬
tendunt quanta celeritate euangłm p̃dicatur.
& naitendunt quanta purrsitate contemnitur.
Scrui autẽ dĩ humiles & scĩ. qui dupliciter mala
temporalia patiuntur. quia & abipsis impus
& cum ipsis patuintur. habent consolationes

Expanded text:
rantium et blasphemantium fluit, ita oleum rantium et blasphemantium fluit, ita oleum quoque fidelium confitentium et orantium exprimi et liquari non cesset. illis enim, qui contra Christianam fidem querelas impias iactare non quiescunt dicentes, quod ante, quam ista doctrina per mundum praedicaretur, tanta mala non patiebatur genus humanum, facile est ex euangelio respondere; dominus enim dicit: Seruus nesciens uoluntatem domini sui et faciens digna plagis uapulabit pauca, seruus autem sciens uoluntatem domini sui et faciens digna plagis uapulabit multa. quid ergo mirum, si Christianis temporibus iste mundus tamquam seruus iam sciens uoluntatem domini sui et faciens digna plagis uapulat multa? adtendunt, quanta celeritate euangelium praedicatur, et non adtendunt, quanta peruersitate contemnitur. serui autem dei humiles et sancti, qui dupliciter mala temporalia patiuntur, quia et ab ipsis impiis et cum ipsis patiuntur, habent consolationes
Abbreviated transcription (Latin):
enim barbarus earcogitare potuit qđ istrut
in oculos dericoꝵ nr̃oꝵ calcẽ & acctum mitit¬
rent.: Quorum membra etiam cętera plagis
horrendis uulntribusꝙ sautiarunt. Dep̃dant᷑
ctiam domos aliquas. & incendunt. fructus ari¬
dos diripiunt. humidos fundunt. & alia cȩteris
comminando. multos autem rebapti ⁊ari com¬
pellunt. Pridie quã ad te ista dictaui. ex unolo¬
co ꝑhuiusmodi t̃rores l. &oni. animȩ mͥ re¬
baptizatȩ renuntiatȩ sunt. Plangenda sunt
tismalis liberet nos. Nam quid utiq sperandũ
gelio tanto ante predic ta sint.: Non itaꝙ
debemus tam nobis ipsis ẽẽ contraru. utereda¬
mus quando leguntur. & queramur quando
complentur. Sed potius & illi qui in creduli
fuerant cum hȩc in scĩs libris conscripta lege¬
rent ut audirent. nunc saltem credere de¬
bent. cum compleri iamuident ut de his
tam magnis pressuris tamquam in torculari
dñi dĩnr̃i sicut amurca infidelium murmu¬

Expanded text:
enim barbarus excogitare potuit, quod isti, enim barbarus excogitare potuit, quod isti, in oculos clericorum nostrorum calcem et acetum mitterent, quorum membra etiam cetera plagis horrendis uulneribusque sauciarunt? depraedantur etiam domos aliquas et incendunt, fructus aridos diripiunt, humidos fundunt et talia ceteris comminando multos etiam rebaptizari compellunt. pridie, quam ad te ista dictaui, ex uno loco per huius modi terrores XL et VIII animae mihi rebaptizatae renuntiatae sunt. Plangenda sunt tis malis liberet nos. nam quid utique sperandum gelio tanto ante praedicta sint? non itaque debemus tam nobis ipsis esse contrarii, ut credamus, quando leguntur, et queramur, quando complentur, sed potius et illi, qui increduli fuerant, cum haec in sanctis libris conscripta legerent uel audirent, nunc saltem credere debent, cum compleri iam uident, ut de his tam magnis pressuris tamquam in torculari domini deinostri, sicut amurca infidelium murmu
Abbreviated transcription (Latin):
augustinus in dño salutẽ. Luterȩ tuȩ imple¬
uerunt grandi dolore cornr̃m. quibus petisti
ut ꝓliro opere aliqua responderem. cumta¬
libus malis magis ꝓliai gemitus afletus. quã
ꝓlixri libri debrantur. Totus quippe mundus
tantis affligitur dadibus. ut pente pars nulla
tͣrarum sit. ubi ñtalia qualia seripsisti com¬
mittantur. atꝙ plangantur. Nam ante par¬
uum tempus etiam in illis solitudinibꝰ egypti.
ubi monasteria separata ab om̃i strepitu quasi
secura delegerant. abarbaris int̃secti sunt fr̃s.
lamuͦ quȩ mͦ in regionibus italiȩ. quȩ ingallus
nefaria ꝑpeirata sint. etiam uos latere ñar¬
bitror. De hispanis qͦꝙ tot ꝓuintus quȩ ab
his malis du uidebantur intactę. ceperunt
iam talia nuntiari. Sed quid longe imus:
Ecce in regiont nr̃a ipponiensi qm̃ eam barba
ri ñ atugerunt. clericoꝵ donatistarum & cir¬
cum cellionum latrocinia sic uastant eccłias.
ut barbaroꝵ fortasse facta mitiora sint. Quis

Expanded text:
AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTKM. Litterae tuae impleuerunt grandi dolore cor nostrum, quibus petisti, ut prolixo opere aliqua responderem, cum talibus malis magis prolixi gemitus et fletus quam prolixi libri debeantur. totus quippe mundus tantis affligitur cladibus, ut paene pars nulla terrarum sit, ubi non talia, qualia scripsisti, committantur atque plangantur. nam ante paruum tempus etiam in illis solitudinibus Aegypti, ubi monasteria separata ab omni strepitu quasi secura degebant, a barbaris interfecti sunt fratres. iam uero quae modo in regionibus Italiae, quae in Galliis nefaria perpetrata sint, etiam uos latere non arbitror; de Hispanis quoque tot prouinciis, quae ab his malis diu uidebantur intactae, coeperunt iam talia nuntiari. sed quid longe imus? ecce in regione nostra Hipponiensi, qri non attigerunt, clericorum donatistarum et Circumcellionum latrocinia sic vastant ecclesias, ut barbarorum fo
Abbreviated transcription (Latin):
rum. ut ds̃ incomparabilit̾ atq incommutabi¬
lit̃ bonus ꝑ suã potentiã tam bone tux m̃tis
institutor. sit euã ꝑ grãm restitutor. Incolu¬
mem te ds̃ omp̃s felicioremq tueatur. domi¬
ne eximit meritoq honorabilis ac suspicien¬

Expanded text:
rum, ut deus incomparabiliter atque incommutabirum, ut deus incomparabiliter atque incommutabiliter bonus per suam potentiam tam bonae tuae mentis institutor sit etiam per gratiam restitutor. incolumem te deus omnipotens felicioremque tueatur, domine eximie meritoque honorabilis ac suscipien