comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aut nisi feciss& p̾caueri. & diffinitonib ostendere ñ hanc in prudentiã. autcasũ.
aut necessitudinẽ. sed merciã. arglegentiã. fatuitatẽ nominari oportere. Ac
siqua necessitudo tͥpitudinẽ uidebit habere. oportebit plocorũ cõmuniũ im¬
plicationẽ redarguentẽ demonstrare qđ uis ꝓpeti. mori deniq sacius fuisse ꝙ
ei modi necessitudini obtẽperare. Atq tũ exhis locis de quib in negociali par¬
te dictũ ẽ. uiris & & qͥtatis naturã oportebit quȩrere. et quasi in ab soluta uiridici¬
ali ꝑse hoc ipsũ ab reb omib separatim c̃siderare. Atq hoc in loco sifacultaserit
exẽplis uti oportebit. quib: in simili excusatione ñ sit ignotu & contenione ma¬
gis illis ignoscendũ fuisse. & delibationis partib turpe aut in utile ee concedi. rare

Expanded text:
aut, nisi fecisset, praecaveri; et definitionibus ostendere non hanc inprudentiam aut casum aut, nisi fecisset, praecaveri; et definitionibus ostendere non hanc inprudentiam aut casum aut ne- cessitudinem, sed inertiam, neglegentiam, fatuitatem nominari oportere. ac si qua necessitudo turpitudi- nem videbitur habere, oportebit per locorum commu- nium inplicationem redarguentem demonstrare quid- vis perpeti, mori denique satius fuisse quam eius- modi necessitudini optemperare. atque tum ex iis locis, de quibus in negotiali parte dictum est, iuris et aequitatis naturam oportebit quaerere et quasi in absoluta iuridiciali per se hoc ipsum ab rebus omni- bus separatim considerare. atque hoc in loco, si fa- cultas erit, exemplis uti oportebit, quibus in simili excusatione non sit ignotum, et contentione, magis illis ignoscendum fuisse, et deliberationis partibus, turpe aut inutile esse concedi eam rem,
Abbreviated transcription (Latin):
cũq hȩc nauis in uitis nautis uim pẽpestatis in portũ circta sit. oportratne eã publi
cari Horũ triũ generu idcirco in unu locu ctulim exẽpla. qđ similis in ea p̃ceptio
irgum̃torũ tradit᷑. Nã in his omib pͥmũ siꝗd res ipsa dabit facultatis coniectu¬
ra in duci ab accusatore oportebit. ut id qđ uoluntate factũ negabit᷑. c sulto factũ
suspitione aliqua demonstret᷑. Deinde inducere diffinitionẽ necessitudinis. aut
asus. aut in prudentia. & exẽpla ad eã diffinitionẽ ad iungere. in quib in prudenti
fuisse uideat᷑. aut casus. aut necessitudo. & ab his id qđ reus inferat separare. iđ osten¬
dere dissimile: qđ lem̾us. facilius. ñ ignorabile. i fortuitũ. ñ necessariũ fuerit Ra
emonstrare. potuisse uitari. hac racione ꝓuideri potuisse. si hoc aut illud setiss&.

Expanded text:
cumque haec navis invitis nautis vi tempestatis in portum coniecta sit, oporteatne eam publicumque haec navis invitis nautis vi tempestatis in portum coniecta sit, oporteatne eam publiicari? Horum trium generum idcirco in unum locum con- tulimus exempla, quod similis in ea praeceptio argu- mentorum traditur. nam in his omnibus primum, si quid res ipsa dabit facultatis, coniecturam induci ab accusatore oportebit, ut id, quod voluntate factum ne- gabitur, consulto factum suspicione aliqua demon- stretur; deinde inducere definitionem necessitudinis aut casus aut inprudentiae et exempla ad eam defini- tionem adiungere, in quibus inprudentia fuisse videatur aut casus aut necessitudo, et ab his id, quod reus in- ferat, separare, id est ostendere dissimile, quod le- vius, facilius non ignorabile, non fortuitum, non necessarium fuerit; postea demonstrare potuisse vitari: hac ratione provideri potuisse, si hoc aut illud fe- cisset,
Abbreviated transcription (Latin):
tatis oftendende causa. hostias om̃s c̃stituti in littore. ut qͥ transflum̃ tent uidere
possent : Cii om̃is studio ei subita fluminis magnitudinẽ scirent fuise im pedim̃to
tẽ quidã captis arcesser. Intentio e. Hostia quas debuisti ad sacrifieui praslorn
fuerui Dse pullios acessio. Nacio. ssum̃ eni subito acereuit. &t tare traduci ñ porera
magnitudo supplicione sit dignus: I Iecesitudo ait instrĩ cũ iuiquada rerisido
qd frceris si cisse defendit hocmꝰ. Pex ẽ apud rodios it si qua rostriea in poriu
nauis de p hensa sit. publicet᷑ Lu magna malto tipestas cer uis uentorũ onui
naun s int hodiorũ portu nauim coegit. Quȩstor nauimpłi uocat Nauis doruine
c essio bacio. Vra necessirio sum̃ in portu cracti Infirmatio e. Nauin eleg
tunc popłi et̃ oport&. Ridicatior. uũ rostratã naui in portudep̃hensã lex publicarit.

Expanded text:
tatis ostendendae causa, hostias omnes in littore constituit, ut qui trans flumen essent, videre tatis ostendendae causa, hostias omnes in littore constituit, ut qui trans flumen essent, videre possent. cum omnes studio eius subitam flu- minis magnitudinem scirent fuisse inpedimento, tamen quidam capitis arcesserunt. intentio est: hostiae, quas debuisti ad sacrificium, praesto non fuerunt. depulsio concessio. ratio: flumen enim subito accrevit et ea re traduci non potuerunt. magnitudo, supplicio dignusne sit? Necessitudo autem infertur, cum vi quadam reus id, quod fecerit, fecisse defenditur, hoc modo: lex est apud Rhodios, ut, si qua rostrata in portu navis depre- hensa sit, publicetur. cum magna in alto tempestas esset, vis ventorum invitis nautis in Rhodiorum por- tum navem coe+git. quaestcon- cessio. ratio: vi et necessario sumus in portum coacti. infirmatio est: navem ex lege tamen populi esse oportet. iudicatio est: cum rostratam navem in portu deprehensam lex publicarit
Abbreviated transcription (Latin):
factũ ipsũ ꝓbatur abreo. sedut ignoscat᷑ id pent̾ Cui partessum duae. purgatio&e
depcatio. Purgatio ẽ ꝑ quã ei qui accusat᷑ n factũ ipsũ sed uoluntas defendri Ia
habe partis .iiiͦ. mprudentiã oasũ. necessitudinẽ: In prudentiaẽ. cũ scisse aliꝗd
is qͥ arguit̃ negat. ut apud qͦsdã lex erat. nȩqͥs dianȩ uitul ũ unmolara. Nauta
qͥda cũ in adusa iẽpestate in alto iactarent᷑ uouer si eo portu que c̃spiciebant po¬
ti eent. rideo qͥibi eet se uitulũ immolatuross Sasu erat in eo portu fanũ diane ei
o partuerit &x id ñ oportere nescierit. sitne supplicio dignus Casus aut̃ infertur
laredemoniis lex rrt. ut hostias nͥ ad sacrificiũ quoddã redẽptor p̃buissa capital eẽt
Nuehemens factusẽ. ut eo traduci uictimȩ nullomͦ possent Redeptorsua uolun¬

Expanded text:
factum ipsum pro- batur ab reo, sed ut ignoscatur, id petitur. cuius partes sunt duae: purgatio et factum ipsum pro- batur ab reo, sed ut ignoscatur, id petitur. cuius partes sunt duae: purgatio et deprecatio. Purgatio est, per quam eius, qui accusatur, non factum ipsum, sed vo- luntas defenditur. ea habet partes tres: inprudentiam, casum, necessitudinem. Inprudentia est, cum scisse aliquid is, qui arguitur, negatur; ut apud quosdam lex erat: ne quis Dianae vitulum immolaret. nautae quidam, cum adversa tem- pestate in alto iactarentur, voverunt, si eo portu, quem conspiciebant, potiti essent, ei deo, qui ibi esset, se vitulum immolaturos. casu erat in eo portu fanum Dianae eius, oportuerit, et id non oportere nescierit, sitne suppliLacedaemoniis lex esset, ut hostias nisi ad sacrificium quoddam redemptor praebuisset, capitale a magnus et vehemens factus est, ut eo traduci victimae nullo modo possent. Redemptor, suae volun
Abbreviated transcription (Latin):
nec culpa in aliu ranssere deb . sed de monstrart rarẽ nihil ad se nee ad potestatem
neq ad officiũ suũ ꝑtinuisse.: aut ꝑtinere: Atq in hoc genere hoc accidit noui qd
aicusator qͦq sepe eremotione criminationẽ c̃ficit. utisqͥ eũ accus& qui cũ pretoret
in peditione ad arma popłm uocarit cũ csules eent Na ut ansupiore extplo rtus
ab suo officio & apotestate factũ di mouebat sic in hac ab ei officio ac̃potestate qui
accus ãt ipse accusator factũ remouendo. hac ipsa racione c̃firmat accusatione li
hai abittroq ex omĩb partib honestatis. & exomib utilitatis partib exẽplis. signa
raciocinando. ꝗđ cuĩq officir curis. petestarissit quȩriopor tebet. & fueritne ri quo
deaginr. id uiris officii. potestatis attributũ necne. Locos aut̃ cõmunes exipsare
siꝗd in dignationis aut c̃quȩstionis habebit sumi oportebit ¶ Concessio ẽ ꝑquã ñ

Expanded text:
nec culpam in alium transferre debet, sed demonstrare eam rem nihil ad se nec ad potestatem neque ad officium suum per- tinuisse aut pertinere. atque in hoc genere hoc ac- cidit novi, quod accusator quoque saepe ex remo- tione criminationem conficit, ut si quis eum accuset, qui, cum praetor esset, in expeditionem ad arma populum vocarit, cum consules essent. nam ut in su- periore exemplo reus ab suo officio et a potestate factum demovebat, sic in hoc ab eius officio ac po- testate, qui accusatur, ipse accusator factum remo- vendo hac ipsa ratione confirmat accusationem. in hac ab utroque ex omnibus partibus honestatis et ex om- nibus utilitatis partibus, exemplis, signis, ratiocinando, quid cuiusque officii, iuris, potestatis sit, quaeri opor- tebit et fueritne ei, quo de agetur, id iuris, officii, potestatis attributum necne. Locos autem communes ex ipsa re, si quid indigna- tionis aut conquestionis habebit, sumi oportebit. Concessio est, per quam non
Abbreviated transcription (Latin):
nũ alieni laboris. aut deorũ bonitatissibi p̃miũ postul&. nũ aliquando ipse talẽ ob
isã aliquẽ p̃mio afficinegarit oportere. aut nũ iã satis ꝓeo qđ fecerit honor
bit̾sit. aut nu necesse fuerit ei facere id qđ fecerit. aut nũ eiꝰ modisit fictũ . utnis.
frcissa supplicio dignꝰ ẽẽt. nc quia fecerit p̃ mio̾. autnũ ante tẽpus p̃miũ perat.

Expanded text:
num alieni laboris aut deorum bonitatis praemium sibi postulet; num aliquando ipse talem ob num alieni laboris aut deorum bonitatis praemium sibi postulet; num aliquando ipse talem ob causam aliquem praemio affici negarit opor- tere; aut num iam satis pro eo, quod fecerit, honos habitus sit; aut num necesse fuerit ei facere id, quod fecerit; aut num eiusmodi sit factum, ut, nisi fecisset, supplicio dignus esset, non, quia fecerit, praemio; aut num ante
Abbreviated transcription (Latin):
questione ipsa c̃tinebit᷑. In de p̃catione hui modi oporteatne poena affici: In hac. huiꝰ¬
modi oporteat ne dari p̃miũ. Nc̃ ad p̃mii questionẽ appositos locos exponemꝰ Ra¬
cio igit̾ p̃mii : iiiͦi. ẽ in partes distributa. mbeneficia in hominẽ in p̃mii genꝰ. in fa¬
cultates. Beneficia ex fua ni exrẽpore. ex animo ei qͥfecit. excasu c̃siderant᷑
ria. uera anfalsa quadã exraugne honestent᷑ Ex tẽporeaut̃ sitũ cũ in digeremus
cũ cȩteri ñ possent aut nollent oymulari. sitũ cũ spes deseruisset. Exanimo. si ñ sui
cõmodi causa. si eo c̃silio fec̃ om̃ia ut hoc c̃ficere posset. Ex casu. Nñ fortuna seo
dustria factũ uidebit᷑. aut si industriae fortuna obslitisse. In hominẽ aut̃. qͥb raci¬
onib uixerit. ꝗd sũptus in eare aut laboris in supserii. & ꝗd aliquando talefeccrit.

Expanded text:
quaestione ipsa continebitur: in depreca- tione, huiusmodi: oporteatne poena affici? in hac, huiuquaestione ipsa continebitur: in depreca- tione, huiusmodi: oporteatne poena affici? in hac, huiusmodi: oporteatne dari praemium? Nunc ad praemii quaestionem appositos locos ex- ponemus. ratio igitur praemii quattuor est in partes distributa: in beneficia, in hominem, in praemii genus, in facultates. Beneficia ex sua vi, ex tempore, ex animo eius, qui fecit, ex casu considerantria, vera an falsa quadam exornatione honestentur; ex tempore autem, si tum, cum indigeremus, cum ceteri non possent aut nollent opi- tulari, si tum, cum spes deseruisset; ex animo, si non sui commodi causa, si eo consilio fecit omnia, ut hoc conficere posset; ex casu, si non fortuna, sed indu- stria factum videbitur aut si industriae fortuna obsti- tisse. In hominem autem, quibus rationibus vixerit, quid sumptus in eam rem aut laboris insumpserit; ecquid aliquando tale fecerit;
Abbreviated transcription (Latin):
aut imꝓbando dĩ. cũ ad eã dictionẽ sententiarũ qͦq racio accõmodat᷑. id ñsi ꝑsentinti ȩ¬
aut qͥ diligent̃ omiũ causarũ ui i naturã cogno uerit. genere & pͥma c̃formatione ras
intellega dissidere cꝑteris aut̃ partib apias int̃ se om̃s: & aliã in alia implicata ui¬
debit. Mc de p̃miis csideremꝰ .l. lucinius crasius qsdã inciteriore gallia nullo illus¬
tri neq: certoduce neq: eonomine neq: numero p̃ditos ut digniaent qͥ hostes ꝓ .i. eĩ¬
dicerent᷑ quite excursionib: & latrocinus infestã ꝓuinciã red derrinꝰ c̃sitatuis ẽ. & c̃¬
fec̃ romã rediit triũ phũ absenatu postulat. Hic & in dep̃catione. nihilad nos at¬
tin& racionib: ⁊ confiritionib: racionũ supponendis ad iudicationẽ ꝑuenire. ꝓp

Expanded text:
aut inprobando dicitur, cum ad eaaut inprobando dicitur, cum ad eaautem qui diligenter omnium cau- sarum vim et naturam cognoverit, genere et prima conformatione eas intelleget dissidere, ceteris autem partibus aptas inter se omnes et aliam in alia impli- catam videbit. Nunc de praemiis consideremus. L. Licinius Crassus consul quosdam in citeriore Gallia nullo inlustri neque certo duce neque eo nomine neque numero praeditos, uti digni essent, qui hostes populisionibus et latrociniis infestam provinciam redderent, consectatus est et confecit. Ro- mam redit: triumphum ab senatu postulat. hic et in deprecatione nihil ad nos attinet rationibus et infir- mationibus rationum subponendis ad iudicationem pervenire, p
Abbreviated transcription (Latin):
nmiseriis sint. Qm gͦ inginerali cstitutione tã diu propt̃ eiꝰ parciũ multitudine
moram ne forte uarirtate in dissimilitudine rerũ deductus alicui animꝰ in quen¬
dã errorẽ deferat᷑. ꝗd & iã nob̵ ex eo genere rest& . et quare rest& ad monendũ
uidetur. Iuridiciale causa tẽ dicebam in qua ȩqui ⁊ iniqui natura. & p̃mii art
potnaeracio quȩreret᷑. Ias causas in qͥb: deaquo ⁊ inquo quęrit exposuimꝰ. restar
nc̃ ut dep̃mio ⁊ de poena explicem Sunten multȩ causa quȩ ex premii alico
peticione constant. Nã & apud iudices dep̃mio sepr accusatorũ quȩrit᷑. & asenatip aut a
c̃silio aliqđ p̃miũ seƿe prtit. Ac neminẽ conuenia arbitrari noscũ aliqđ ecemplũ pomꝰ¬
insenatu agat᷑ ab iudicialigenere erẽ plorũ recedere. Quic ꝗd enĩ de homine ꝓbas

Expanded text:
in miseriis sint. Quoniam ergo in generali constitutione tamdiu prop- ter eius partium multitudinem in miseriis sint. Quoniam ergo in generali constitutione tamdiu prop- ter eius partium multitudinem commoramur, ne forte varietate et dissimilitudine rerum diductus alicuius animus in quendam errorem deferatur, quid etiam no- bis ex eo genere restet et quare restet, admonendum videtur. Iuridicialem causam esse dicebamus, in qua aequi et iniqui natura et praemii aut poenae ratio quaere- retur. eas causas, in quibus de aequo et iniquo quae- ritur, exposuimus. restat nunc, ut de praemio et de poena explicemus. sunt enim multae causae, quae ex praemii alicuius petitione constant. nam et apud iudi- ces de praemio saepe accusatorum quaeritur et a se- natu aut a consilio aliquod praemium saepe petitur. ac neminem conveniet arbitrari nos, cum aliquod exemplum ponamuin senatu agatur, ab iudi- ciali genere exemplorum recedere. quicquid enim de homine probando
Abbreviated transcription (Latin):
rebit exhis p̃ceptis qua in pͥmo libros exposita. Aduersarius aut̃ maleficia au¬
gebit nihil in prudent̃ sed omĩa ex crudelitate & malicia facta dic&. ipsũ inmi¬
itricordẽ. suꝑbũ fuisse. Etsi poterit. ostend& semꝑ mimicũ fuisse & amicũ fierinu
lom posse. Sibeneficia ꝓfer&. aut aliqua de causa facta ñ propi beniuolentiã
demonstrabit. aut postea odiũ ei aere susceptũ. aut illa omĩa maleficiis eẽ de¬
leta. aut ltuiorabeneficia quã maleficiat. autcũ beneficis honor habit̾sit ꝓ male
ficio poenã sumi oportert. Drinde turpe ee aut in utile ignosci. Deinde deqͦu
po testas tẽt sepe optarint in eũ potestate̾ ñ uti sumã ee stulticiã cogitare opor¬
tere. quẽ in tũ animũ ⁊ quale odiu habuerint. Locus aut̃ cõmunis erit indig¬
natio maleficii & alter toru misereri oportere qͥ pra pt̃ fortunã ñ propt̃ malicia

Expanded text:
ortebit ex iis praecep- tis, quae in primo libro sunt exposita. Adversarius autem malefacta auortebit ex iis praecep- tis, quae in primo libro sunt exposita. Adversarius autem malefacta augebit: nihil impru- denter, sed omnia ex crudelitate et malitia facta dicet; ipsum inmisericordem, superbum fuisse; et, si poterit, ostendet semper inimicum fuisse et amicum fieri nullo modo posse. si beneficia proferet, aut aliqua de causa facta, non propter benivolentiam demonstrabit, aut postea odium esse acre susceptum, aut illa omnia maleficiis esse deleta, aut leviora beneficia quam male- ficia, aut, cum beneficiis honos habitus sit, pro male- ficio poenam sumi oportere. deinde turpe esse aut inutile ignosci. deinde, de quo ut potestas esset saepe optarint, in eum  ob potestatem non uti summam esse stultitiam; cogitare oportere, quem animum in eum et quod odium habuerint. Locus autem communis erit indignatio maleficii et alter eorum misereri oportere, qui propter fortunam, non propter malitiam
Abbreviated transcription (Latin):
inpulsu alicuiꝰ. aut aliqua hon esta aut ꝓbabili causa Postra polliceri. & c̃firm¬
ri se & hoc peccato doctu & beneficio eorũ qͥ sibi ignoscerent c̃firmatũ omni
tẽpore atali racione abfuturũ. deinde spẽ ostendere aliquose in loco magno his
neris torũ qͥ se saluũ uelint dignitatẽ ostendere. et cȩtera eaquȩ ꝑsonissum ad ho¬
nestatẽ & aplitudinc̃ attributa. cũ c̃quęstione sine arrogantia inse eẽ demon
strabit. ut honore pocius aliquo quãello supplicio dignus ee uideat᷑ Drinde cȩtiros
ꝓferre qͥb: maiora delicta c̃cessa sint. ac multũ ꝓfici&. sise misericordẽ in y¬
testate. ꝓpensũ ad ignoscendũ fuisse ostend&. Atq ipsũ illud peccatũ eritexte¬
nuandũ ut quãminimũ obfuisse uideat᷑. & autturpe aut inutile de monstrandũ
tali dehomine suppliciũ sumere. deinde locis cõmunib miscđiã captare op¬

Expanded text:
inpulsu alicuius aut aliqua honesta aut probabili causa; postea polliceri et confirminpulsu alicuius aut aliqua honesta aut probabili causa; postea polliceri et confirmare se et hoc peccato doctum et beneficio eorum, qui sibi ignoverint, con- firmatum omni tempore a tali ratione afuturum; de- inde spem ostendere aliquo se in loco magno iis, neris, eorum, qui se salvum velint, dignitatem ostendere, et cetera ea, quae per- sonis ad honestatem et amplitudinem sunt adtributa, cum conquestione, sine arrogantia, in se esse demon- strabit, ut honore potius aliquo quam ullo supplicio dignus esse videatur; deinde ceteros proferre, quibus maiora delicta concessa sint. ac multum proficiet, si se misericordem in potestate, propensum ad igno- scendum fuisse ostendet. atque ipsum illud pecca- tum erit extenuandum, ut quam minimum obfuisse videatur, et aut turpe aut inutile demonstrandum tali de homine supplicium sumere. deinde locis commu- nibus misericordiam captare op
Abbreviated transcription (Latin):
quã in uidiciis ñ uerset᷑. nͥ quadã exparte. tuncͥ quia ⁊ parsri ipsa inducenda
ñ nunquã ẽ & in senatu ⁊ incsilio sepeomĩ in geͥnere tractanda in id qͦq p̃cepta
ponemꝰ Nã in senatu aut in c̃filio de sy face dui delib̾atũ ẽ. & dequinto numi¬
torio pullo apud lpimiũ & eĩ c̃siliũ diudictũ ẽ. & magis in hoc qͥdem ignoscendi
quã cognoscendi postulatio ualuit. Nã semꝑ animo bono sȩ in popłm romanũ
fuisse nͨta facile ꝓbabat. cũ c̃iecturali c̃stitutione uteret᷑: quã ut propt̃ posteriuꝰ
beneficiũ sibi ignosceret᷑ cũ dep̃cationis partes ad uinger&. Oportebit igit᷑
eũ qͥ sibi ut ignoscat᷑ postulabit cõmemorare siqua sua poteritbeneficia. & si
poterit ostendere ramaiora eẽ quã hax quȩ deliquerit. ut plus ab eaboni quã
mali ꝓfectũ eẽ uideat᷑. Deinde maiorũ suorũ beneficia siqua exstabt ꝓferre.
Deinde ostendere nodio neq crudeliate fecisse qđ fecerit. sed autstulticia aut

Expanded text:
quam in iudiciis non versatur nisi quadam ex parte, tamen, quia et pars haec ipsa inducenda nonnumquam est et in senatu aut in consilio saepe omni in genere tractanda, in id quoque praecepta ponemus. nam in senatu aut in consilio de Syphace diu deliberatum est, et de Q. Numitorio Pullo apud L. Opimium et eius consilium diu dictum est, et magis in hoc qui- dem ignoscendi quam cognoscendi postulatio valuit. nam semper animo bono se in populum Romanum fuisse non tam facile probabat, cum coniecturali con- stitutione uteretur, quam ut propter posterius bene- ficium sibi ignosceretur, cum deprecationis partes ad- iungeret. Oportebit igitur eum, qui sibi ut ignoscatur, postu- labit, commemorare, si qua sua poterit beneficia et, si poterit, ostendere ea maiora esse quam haec, quae deliquerit, ut plus ab eo boni quam mali profectum esse videatur; deinde maiorum suorum beneficia, si qua exstabunt, proferre; deinde ostendere non odio neque crudelitate fecisse, quod fecerit, sed aut stultitia aut
Abbreviated transcription (Latin):
one consistit. quo in genere ẽ uirtus. scientia. & qua contraria s. resipsa causa appo¬
sita docebet & qd hic quoq locus suspitionis ostendat. Nã affectionis quidẽ racio per¬
spicuã sol& pse gerere coniecturã ut amor. rracundia nolestia. proptra qđ & ipsoꝵ
uis intellfgit & quae resharũ aliquã rem c̃sequant᷑ facile cõgnoscittudiũ aut̃
qm ẽ assidua & uehemens aliquã adre applicata magna cũ uolu ꝓtate occupatio.

Expanded text:
ione consistit, quo in genere est virtus, scientia et quae contraria sunt, res ipsa causa poione consistit, quo in genere est virtus, scientia et quae contraria sunt, res ipsa causa posita docebit, ecquid hic quoque locus suspicionis ostendat. nam af- fectionis quidem ratio perspicuam solet prae se gerere coniecturam, ut amor, iracundia, molestia, propterea quod et ipsorum vis intellegitur et, quae res harum aliquam rem consequatur, facile est cognitu. studium autem quod est adsidua et vehementer aliquam ad rem adplica
Abbreviated transcription (Latin):
c̃silio sit. autsi eare hominib grecis imꝑitis uerba dederii: qđ clodius aut¬
aut mucius uo caretur. It denatura lic& aliquantu ducert suspitiones. Omia eni hat
uir an mulier. hiĩ an illius ciuitatissit. quib sit maiorib quib: consanguineis. qua
atate quo animo. quo corpore. qua natura sunt attributa. ad aliqua c̃iertura facien¬
dã ptinebunt Ixuictu multa tradunt᷑ suspitiones cũquẽ ad modũ. & apud quos. xa
quib educatus & truditussit quęrit. & quib: cũ uiuat. quaratione uita. quo more do¬
mestico uiun. It & fortuna sepe argumtatio nascit᷑. cũ seruus anliber. pecumiosus
anpaup: nobilis anignobilis. felix an infelix. priuat anin potestate sit. aut fuerit. aut
futurũs sit coasideratꝰ aut deniq aliꝗd eoꝵ quęrit̾ qua fortunae re attributa intelle¬
gunt᷑. Habitus aut̃ qm in aliqua ꝑfecta & constani animi aut corporis absolut

Expanded text:
consilio sit; aut si ea re hominibus Graecis inperitis verba dederit, quod Clodius autconsilio sit; aut si ea re hominibus Graecis inperitis verba dederit, quod Clodius autaut Mutius vocaretur. et de natura licet aliquantum ducere suspicionis. omnia enim haec, vir an mulier, huius an illius civitatis sit, quibus sit maioribus, quibus consanguineis, qua aetate, quo animo, quo corpore, quae naturae sunt ad- tributa, ad aliquam coniecturam faciendam pertinebunt. et ex victu multae trahuntur susquibus educatus et eruditus sit quaeritur, et cum quibus vivat, qua ratione vitae, quo more domestico vivat. Et ex fortuna saepe argumentatio nascitur, cum servus an liber, pecuniosus an pauper, nobilis an ignobilis, felix an infelix, privatus an in potestate sit aut fuerit aut futurus sit, consideratur, aut denique aliquid eorum quaeritur, quae fortunae esse adtributa intellegantur. Habitus autem quod in aliqua perfecta et constan
Abbreviated transcription (Latin):
defensori. neminẽ tanta᷑ eẽ stulticia᷑ qͥ tali inre possit ueritatẽ ignorare. Qđ
sud c̃cedat᷑. illud ñ concessũ iri nedubitasse qͥdem qđ ri uiris ẽẽt & id qđ falsur
fuerit. sine ulla dubitatione ꝓuero ꝓbasse Qđ si dubitarit. sũ ma fuisse ani¬
tia dubiã spe impulsũ cercũ in periculũ se cõmittere: Quem ad modũ aut̃
accusator cũ ab aliisculpa dimo uebit defensoris locis utet᷑. sic his locis qͥaccu¬
tura capietur. sih& resqua psonis attributa s̃ diligent̃ c̃siderabunt᷑. Quas om̃s
in pͥmo libro exposuim: Nã & de nomine ñ nunquã aliꝗd suspitionis nascit᷑ Ro¬
m̃ aut̃ cũ dicimꝰ cognomĩ qͦq: intellegat᷑ oport&. de hominis eni certo & ꝓpͥo uoca¬
bulo agit᷑. ut sidicamꝰ id circo aliquẽ callidũ uocari. qđ temerario &x repemino

Expanded text:
defensori neminem tantae esse stultitiae, qui tali in re possit veritatem ignorare. quodsi defensori neminem tantae esse stultitiae, qui tali in re possit veritatem ignorare. quodsi hoc concedatur, illud non concessum iri: ne dubitasse quidem, quid eius iuris esset, et id, quod falsum fuerit, sine ulla dubitatione pro vero probasse; quia si dubitarit, summae fuisse amentiae dubia spe inpulsum certum in periculum se committere. quemadmodum autem accusator, cum ab aliis culpam demovebit, defensoris locis utetur, sic iis locis, qui accustura capietur, si eae res, quae personis adtributae sunt, diligenter considera- buntur, quas omnes in primo libro exposuimus. nam et demen autem cum dicimus, cognomen quoque intellegatur oportet; de hominis enim certo et proprio vocabulo agitur—, ut si dicamus idcirco aliquem Cal- dum vocari, quod temerario et repentino
Abbreviated transcription (Latin):
reus cõmisisse dicet᷑. In qͦ ⁊ exempla & similitudines erunt ꝓferenda & ipsa dili¬
gent᷑ natura ei affectionis quã leuissime quietissima ad parte explicanda. ui&
res ipsa a facto crudeli & turbulento ad quoddã micius & tranqͥlluis traducat᷑
& oratio tuncad animũ eius qͥaudi&. et ad animi quendã intinũ sensũ accõmoda᷑
aciocinationis aut̃ suspitiones infirmabit. si aut cõmodu nullũ eȩdicat. auta
lis magis ee auet nihilo sibi magis quã aliis. aut in cõmodũ sibi mauis quã cõmodũ
dic& ut nequaquã fuerit illuis cõmodi qđ expentũ dicat᷑ magnitudo. autcũ eo
in cõmodo qđ acciderit. autcũ illo periculo qđ subeat᷑ cõparandũ. Qui om̃sloci.
similit̃ in comodi quoq uitatione tractabunt᷑. Sin accusator dixerit eũ id rẽ se¬
cutũ qđ eiuisũ sit cõmodũ: quanquã infalsa fuerit opinione. demonstrandũ erit

Expanded text:
reus commisisse dicetur; in quo et exempla et similitudines erunt proferundae et ipsa dilireus commisisse dicetur; in quo et exempla et similitudines erunt proferundae et ipsa diligenter natura eius affectionis quam lenissime quietissima ab parte explicanda, ut et res ipsa a facto crudeli et tur- bulento ad quoddam mitius et tranquillius traducatur et oratio tamen ad animum eius, qui audiet, et ad animi quendam intumum sensum accommodetur. ratiocina- tionis autem suspiciones infirmabit, si aut commodum nullum esse aut parvum aut aliis maius esse aut nihilo sibi maius quam aliis aut incommodum sibi maius quam commodum dicet, ut nequaquam fuerit illius commodi, quod expetitum dicatur, magnitudo aut cum eo incom- modo, quod acciderit, aut cum illo periculo, quod subea- tur, comparanda; qui omnes loci similiter in incommodi quoque vitatione tractabuntur. sin accusator dixerit eum id esse secutum, quod ei visum sit commodum, aut
Abbreviated transcription (Latin):
n d suse alis de monstrandar: aut facultas uit uoluntas lotstas si dutressesle
ustd us suisse. dui se fiuere aliꝗd ñ potuse dient᷑ lacultas siracio adiutores ad¬
unt̃ u eg tara qus ad eso ꝓͥrinehunt defilse alicui demonstabunt̃ Uoluntas
sianimus a talib factis uacuus ⁊ integer tẽ dicet᷑. Postremo quas ad defensionẽ raci¬
onis reo dabim. his accusator ad alios exculpa exuendos ab utetur. Uerũ idbreui
sauiendũ ẽ & in unũ multa s̃ conducenda. ut ne alterius defendendi causa hunc ac¬
cusare: sed hui accusandi causa defenderc alterii uideat᷑. Itq accusatori qͥdem
hac fere sunt in causa faciendẽ consi deranda ¶ Defensoraut ex c̃trario pͥmũ in¬
pulsionem aut nulla fuissedicet. aut si fuisse conced& ex tenuabit. x paruulã
quandã fuisse demonstrabit. aut ñ exea solere huius modi facta nasci docebit
Quo erit in loco demonstrandũ quaeuis & natura sit eiꝰ affectionis qua in pulsus aliꝗd

Expanded text:
facultas aut voluntas. potestas, si aut nescisse aut non adfuisse aut conficere aliquid non potuisse dicentur. facultas, si ratio, adiutores, adiumenta ceteraque, quae ad rem pertinebunt, defuisse alicui demonstrabuntur. volun- tas, si animus a talibus factis vacuus et integer esse dicetur. postremo, quas ad defensionem rationes reo dabimus, iis accusator ad alios ex culpa eximendos abutetur. verum id brevi faciendum est et in unum multa sunt conducenda, ut ne alterius defendendi causa hunc accusare, sed huius accusandi causa defendere alterum videatur. Atque accusatori quidem haec fere sunt in causa faciendi consideranda: defensor autem ex contrario primum inpulsionem aut nullam fuisse dicet aut, si fuisse concedet, extenuabit et parvulam quandam fuisse demonstrabit aut non ex ea solere huiusmodi facta nasci docebit. quo erit in loco demonstrandum, quae vis et natura sit eius affectionis, qua inpulsus aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
ilique ia ferisse dica. Hic& eeemplorũ comemorationȩ qui simil inpulsu aliꝗd comis¬
rt s limuitidini collatione .& psius anmi asfecfionis ce pli catione cura ndũ ẽ utũ¬

Expanded text:
aliquem id fecisse dicet. hic et exem- plorum commemoratione, qui simili inpulsu aliquid commisaliquem id fecisse dicet. hic et exem- plorum commemoratione, qui simili inpulsu aliquid commiserint, et similitudinum conlatione et ipsius animi affectionis explicatione cura
Abbreviated transcription (Latin):
ulciscendi. smetus siglae. si pecunia. sideniq ut omia generati amplectam ur.
alicũ retinendi augendi adipiscendiue cõmodi aut c̃ara rerciendi diminuend
deiutandiue in cõmodi causa. lĩ in horũ gen alterutru illa qͦq incidem in qͥb
aut cõmodi aliꝗd maioris adipiscendi causa. aut maioris utta ndi in cõmodi suscipit
aut aliqđ comodũ maioris adipiscendi cõmodi. aut maioris uitandi in cõmedi
prenitur Hic locus sicut aliꝗdđ fundam̃tũ ẽ hui constituignis a Nã nihil
factu eẽ cuiqua ꝓbatur. nͥ aliꝗd quare factũ sit astendit ElrgioDaccusatte
cũ inpulsione aliꝗd factũ ee dice. illũ impeiu & quandã cõmotionẽ adimi as¬
fectionẽq uerbis & sententiis ã pbficare debebit. & ostendere quantauis amerissit.
quanta animi pturbatio ex ini cundia fiat: aut ex aliqua cousa tarũ qua im pulsũ

Expanded text:
ulciscendi; si metus, si gloriae, si pecuniae, denique, ut omnia generatim amplectamur, ulciscendi; si metus, si gloriae, si pecuniae, denique, ut omnia generatim amplectamur, alicujus retinendi, augendi, adipiscendive commodi; aut contra rejiciendi, diminuendi, devitandive incommodi causa. nam in horum genus alterutrum illa quoque incident, in quibus aut incommodi aliquid maioris adipiscendi com- modi causa aut maioris vitandi incommodi suscipitur aut aliquod commodum maioris adipiscendi commodi aut maioris vitandi incommodi praeteritur. Hic locus sicut aliquod fundamentum est huius constitutionis. nam nihil factum esse cuiquam pro- batur, nisi aliquid, quare factum sit, ostenditur. ergo accusator, cum inpulsione aliquid factum esse dicet, illum impetum et quandam commotionem animi affectionemque verbis et sententiis amplificare debebit et ostendere, quanta vis sit amoris, quanta animi per- turbatio ex iracundia fiat aut ex aliqua causa earum, qua inpulsum
Abbreviated transcription (Latin):
sio ñ occidi lx quib c̃stitutioe id÷ quȩstio tadr̃ a coniecturali qua uidicano occi¬
deritne: Nc̃ exponemꝰ locos quoru pars aliqua in omnẽ coniecturale in cdi c̃adũ¬
siã Hoc aut̃ a in horũ locorii expositionȩ etincȩterorũ oportebit attendere. non
om̃s in omne causa conuenire. Nã itt ome nom exaliquib ñ ecomĩb latteris seri¬
bit sic pninẽ in causã ñ omis argum̃toꝵ copia sedeoꝵ necessario par s aliquac̃¬
uemi&i Omis igit excausa expsona ee facto ipso c̃iechuri capienda s̃ Lau sa
tribuit᷑ inimpulsionẽ & in raciocinatione Inpulsio e qua sine qudcogitan¬
one ꝑ quandã affectione animi facere aliꝗd hortat᷑. ut amor. ira cundĩa egnitudo¬
uinolentia. et omnino omia inquib anim ita uidetur affectus fuisse. ut rẽꝑspi¬
cere cũ consilio & cura ñ potuerit. et id qđ facit impeti quodã animi potius quĩ
cogitatione fecertt Raciocinatio ẽ aut diligens & c̃ siderata facuendi aliꝗd autũ

Expanded text:
sio: non occidi. ex quibus constitutio est id est quaestio eadem in coniecturali quae iudicatio: occideritne? Nunc exponemus locos, quorum pars aliqua in omnem coniecturalem incidit controversiam. hoc au- tem et in horum locorum expositione et in ceterorum oportebit attendere, non omnes in omnem causam convenire. nam ut omne nomen ex aliquibus, non ex omnibus litteris scribitur, sic omnem in causam non omnis argumentorum copia, sed eorum necessario pars aliqua conveniet. omnis igitur ex causa, ex persona, ex facto ipso coniectura capienda est. Causa tribuitur in inpulsionem et in ratiocinationem. inpulsio est, quae sine cogitatione per quandam affec- tionevinolentia, et omnino omnia in quibus animus ita videtur affectus fuisse, ut rem perspicere cum consilio et cura non potuerit; et id, quod facit, impetu quodam animi fecerit potius quam cogitatione. Ratiocinatio autem est diligens et considerata faciendi
Abbreviated transcription (Latin):
Qđ sanioportias ce hislque ad psona ꝓtinent de quo post dicendua  luentus aut tun
bilid ise at uoluirt. qđ du linultetudine aut susptione aut demonstiationefalloa
aratususs lon ni acduentu cogtanione s peetari oporter sed qua cogitatione ar
m asse ad maleficiũ ꝓ fectusste c̃sidetare & quo animo quid quisq faciet ni quo
ana ntitur ad ⁊ prinoti nemon denusa fuisse faciendi. Secundariũ si tindone¬

Expanded text:
quod sumi oportet ex iis, quae ad personam pertinent, de quo post dicendum est. even- tus autem tum occidisse ac voluerit, quod aut similitudine aut suspicione aut demonstratione falsa tratus sit. non enim ex eventu cogitationem spectari oportere, sed qua cogi- tatione animus et spe ad maleficium profectus sit, con- siderare; quo animo quid quisque faciat, non qmonstrare poterit alii nemini causam fuisse faciendi; secundarium, si tan
Abbreviated transcription (Latin):
nenio erit p̃t̃m nosinet ipsos quẽ iurt accusare possimꝰ. aepͥmũ
quidẽ decipia c̃õmodũ est it erũ stultũ. Tertio turpe. Cat¬
th gitienses aut̃ ꝓsepe iã nos quidẽ fefellerunt Sũmaigit᷑
arttia ẽ ircq siat sp̃e. habere quoꝵ ꝑfidia totiens deceptꝰ
sis. Ntraq apꝓbatione p̃terita triꝑtita fit hocmͦ. Autꝰ me¬
tuamłꝰ carthagmenses oportet. si in columes eos reliquerimꝰ
aut ete urliẽ diruam̃: admetuere quidẽ non aporteto restat
igi᷑ ut urbẽ diruam. Sunt aut̃ qui putant nornũquã
posse cõplexione oportere suꝑsederi: Cũ id ꝑspicuũ sit.
qđ conficiat᷑ exratiorinatione qđ sisiat.biꝑutã qoq fieriar

Expanded text:
ter nosmet ipsos, quem iure accusare possimus. ac primo quidem decipi in- commodum est; iterum, stultum; tertio, turpe. Cartha- ginienses autem persaepe iam nos fefellerunt. summa igitur amentia est in eorum fide spem habere, quorum perfidia totiens deceptus sis. Utraque approbatione praeterita tripertita fit, hoc pacto: aut metuamus Carthaginienses oportet, si incolumes eos reliquerimus, aut eorum urbem diruamus. at metuere quidem non oportet. restat igitur, ut urbem diruamus. Sunt autem, qui putant nonnumquam posse com- plexione supersederi, cum id perspicuum sit, quod conficiatur ex ratiocinatione
Abbreviated transcription (Latin):
mauit. lyse gladiu & cetera qu& secũ attulerat sustulti. solus ꝓfectusẽ. Copon mul¬
to post c̃clamat homine tẽ occisu. & cũ quib da dui soribus illũ qui ame ecierat con¬
sequit᷑. in itinere hominẽ cõprehendit. gladiũ ei euagina educit. reperit cruentũ
omo inurbe ab illis deducnꝰ. acreusfit In hac intentio triminis ẽ occidisti: depul

Expanded text:
mavit; ipse gladium et cetera, quae secum adtulerat, sustulit, solus profectus est. copo non mulmavit; ipse gladium et cetera, quae secum adtulerat, sustulit, solus profectus est. copo non multum post conclamat hominem esse occisum et cum quibusdam devorsoribus illum, qui ante exierat, consequitur in itinere. hominem conpre- hendit, gladium eius e vagina educit, reperit cruentum. homo in urbem ab illis deducitur ac reus fit. in hac intentio est criminis: occidisti. depul
Abbreviated transcription (Latin):
dicemꝰ ¶sc̃ ab cuesturalĩ c̃stitutionẽ ꝓficis cam̃: cui exemplusit hoc expositũ ⁊ Init¬
nere quidã ꝓfiuiscentẽ ad mercatũ quendã & secũ aliquantũ numorũ ferentẽ. est
comitatus : u hoc ut ferer& inuia sermonẽ contulit. Ex quo factũ ẽ ut illud iter fa¬
miliarius facere uellemt. Quarẽ cũ in iandẽ tabnã diueriissent. simulce nare
& in codẽ loco somnũ capere uoluer̃. Cenati discubuer ibide. Copo aut nautadr
habera animũ adũtiss&. noctu postquã illos arcius iam utex lassitudine dormi
& illũ alterũ occidit. nũmos abstulit. gladiuĩ cruentũ in uaginã recdidit. ipse
sese in lectũ suũ recepti: Illeaut̃ cui gladio occisio erat facta multo antelucẽ surrexit
comitẽ suũ illu inclamauit semel & sepus Illũ sono impeditũ ñ respondere existi¬

Expanded text:
di- cemus. Nunc ab coniecturali constitutione proficiscamur; cuius exemplum sit hoc expositum: in itdi- cemus. Nunc ab coniecturali constitutione proficiscamur; cuius exemplum sit hoc expositum: in itinere qui- dam proficiscentem ad mercatum quendam et secum aliquantum nummorum ferentem est comitatus. cum hoc, ut fere fit, in via sermonem contulit; ex quo factum est, ut illud iter familiarius facere vellent. quare cum in eandem tabernam devertissent, simul ce- nare et in eodem loco somnum capere voluerunt. cenati discubuerunt ibidem. copo autem—nahaberet, animum advertisset, noctu postquam illos artius iam ut ex lassitudine dormiret illum alterum occidit, nummos abstulit, gladium cruentum in vaginam recondidit, ipse se in suum lectum recepit. ille autem, cuius gladio occisio erat facta, multo ante lucem surrexit, comitem illum suum inclamavit semel et saepius. illum somno inpeditum non respondere existi
Abbreviated transcription (Latin):
tiones Aliud enilaus. aliud ũ itũperatio. aliud sententiae dictio. aliud accusatio
ut recusano ẽficere debet. In uidiciis ꝗd ȩquũ sit quȩrit᷑. inde monstrationib:
ꝗd honestĩ in delibationib utnas arbitramͦ ꝗd honestũ sit & ꝗd itile Nãcȩteri
utilitates modo finẽ in suadendo & in dissuadendo ex poni oportere arbitrati sunt :
Quorũ igitꝰ generũ fincs&x exitus diusi sunt. eorũ p̃cepta eadẽ eẽ ñ possunt. Neq
nc̃ hoc dimus ñ easdẽ incidere c̃stitationes. ueruntam̃ oratio quȩdã ex ipso fine
⁊ eaxgenere causȩ nascit᷑. quȩ ꝑtineat ad uita alicui demonstranionẽ aut ad sen¬
tentiae dictionẽ: Quare . Nc̃ in ex ponendis c̃trouersus in iudiciali genere causaris
ni p̃cept& uersabim᷑ ex quo pleraq in cetera qͦq causarũ genera simili impli¬
cata conrousia nulla cũ difficultate nansferũnt᷑: Postaut᷑ separatim dereliquis

Expanded text:
tiones. aliud enim laus, aliud vituperatio, aliud sententiae dictio, aliud accusatio aut recusatio conficere debet. in iudiciis, quid aequum sit, quaeritur, in demonstra- tionibus, quid honestum, in deliberationibus, ut nos arbitramur, quid honestum sit et quid utile. nam ceteri utilitatis modo finem in suadendo et in dissuadendo exponi oportere arbitrati sunt. quorum igitur generum fines et exitus diversi sunt, eorum praecepta eadem esse non possunt. neque nunc hoc dicimus, non easdem incidere constitutiones, verumtamen oratio quaedam ex ipso fine et ex genere causae nascitur, quae pertineat ad vitae alicuius demonstrationem aut ad sententiae dictionem. quare nunc in exponendis controversiis in iudiciali genere causarum et praeceptorum versabimur, ex quo pleraque in cetera quoque causarum genera simili implicata controversia nulla cum difficultate transferuntur; post autem separatim de reliquis
Abbreviated transcription (Latin):
modos rep̃hensionis. quosqͥ obseruabunt facilius taqua contradicent᷑ diluere
aut infirmare poter. Omis argumttatio rephendit᷑. N aut exhisquȩ sumpta
suntꝰ concedit aliꝗd unũ pluraue: authis concessis cõpleaio confici negatur.
aut sigenꝰ ipsũ argumtationis uiciosi ostendit. autsi cta firmã agunitatione alia
quae firma aut firiior. ponit: Hxlis quȩ sumunt᷑ aliꝗd ñ concedit. cũ aut id qd

Expanded text:
modos reprehensionis; quos qui ob- servabunt, facilius ea, quae contra dicentur, diluere modos reprehensionis; quos qui ob- servabunt, facilius ea, quae contra dicentur, diluere aut infirmare poterunt. Omnis argumentatio reprehenditur, si aut ex iis, quae sumpta sunt, non conceditur aliquid unum plu- rave aut his concessis conplexio ex his confici ne- gatur, aut si genus ipsum argumentationis vitiosum ostenditur, aut si contra firmam argumentationem alia aeque firma aut firmior
Abbreviated transcription (Latin):
argumtationis satis nob dictũ uidetur. Illud aut uolumꝰ intellegi nos probe te¬
nerealiis qͦq racionib tractari argum̃tatio nes in philo sophia multis & obscuris.
deqquib certũ ẽ artificiũ constitutũ: Uerũ illa nob abhorrere ab usu oratorio
uisa sunt: quae ꝑtinere aut̃ ad dicendũ putamꝰ. ea nos cõmodius quã cȩteros at¬
⁊tendisse n affirmamur pͦ quisitius & diligentus c̃ scripsisse pollicem̃: nẽ unt sta
sariorũ c̃firmatio diluit᷑. aut infiriat᷑. auteleuat᷑. Hȩc fonte inuentionis
rodẽ itłt. quo utit᷑ efirmatio: ꝓpt̾ra qđ quib exlocis aliquares c̃firmari potest.
isdẽ potest locis infirmari. Nihil enĩ considerandũ est in his omib: inuentio
nib n id qđ ꝑsonis aut negonis attributũ ẽ. Quare inuentionẽ & argumñationũ
ex polmone. ex illis qua ante precepta sunt. hanc qͦq: parte orationis transferri
oporrebit. Ueruntam̃ ut quȩdã precepno detur huiꝰ quoq partis exponemꝰ

Expanded text:
argumentationis satis nobis dictum videtur: illud autem volumus intellegi nos probe tenere aliis quoque rationibus tractari argumen- tationes in philosophia multis et obscuris, de quibus certum est artificium constitutum. verum illa nobis abhorrere ab usu oratorio visa sunt. quae pertinere autem ad dicendum putamus, ea nos commodius quam ceteros adtendisse non affirmamus; perquisitius et diligentius conscripsisse pollicemur. nunc, ut sttando adver- sariorum confirmatio diluitur aut infirmatur aut ele- vatur. haec fonte inventionis eodem utetur, quo utitur confirmatio, propterea quod, quibus ex locis ali- qua res confirmari potest, isdem potest ex locis in- firmari. nihil enim considerandum est in his omnibus inventionibus nisi id, quod personis aut negotiis adtributum est. quare inventionem et argumentationum expolitionem ex illis, quae ante praecepta sunt, hanc quoque in partem orationis transferri oportebit. verum- tamen, ut quaedam praeceptio detur huius quoque partis, exponemus
Abbreviated transcription (Latin):
uinq partes tributa ẽ. quã om̃s ab aristorile &t heolras to ꝓficti maxime secu¬
tis. Nã quẽ ad modũ illud siprris genꝰ argum̃tandi qđ ꝑ inductionẽ suꝑnitur: ma¬
tssum i atq: arnficiosissimi putati sunt Quare aut̃ nob illa magis particio ꝓbetur.
dicen dũ uidenir neremere sẽim pinam ⁊ breuit̃ dicendũ nein hii modi rebus
diucius quã racio p̾cipiendi postulat cõmoremꝰ Si quadã in argumntatione sa

Expanded text:
uinque partes tributa est, quam omnes ab Aristotele et Theophrasto profecti maxime secuti sunt. nam quemadmodum illud superius genus argumen- tandi, quod per inductionem sumitur, matissimi atque artificiosis- simi putati sunt. quare autem nobis illa magis partitio probetur, dicendum videtur, ne temere secuti putemur; et breviter dicendum, ne in huiusmodi rebus diutius, quam ratio praecipiendi postulat, commoremur. Si quadam in argumentatione sa
Abbreviated transcription (Latin):
peitas demat: Anꝑtita. acuna quaq parce pocest alicui uiders eester
esistrfei s orũ igue quȩ csistant. txempla ponenius. Ind quis odibia
sunt rationes ad stram̃. Quinq ꝑtita argum̃tatu ẽ huius modi
mis lrgtis iuidices ad cõmodũ re p̃. referre oporcre ee ras pentilitno
cõmuni ñ ex spͣtione quȩ inliterise int p̃tari: taeni urdtte agapier

Expanded text:
arte potest alicui videri posse consistere. eorum igitur, quae constant, exempla ponemus, horum, quae dubia sunt, rationes afferemus. Quinquepertita argumentatio est huiusmodi: “omnes leges, iudices, ad commodum rei publicae re- ferre oportet et eas ex utilitate communi, non ex scrip- tione, quae in litteris est, inter
Abbreviated transcription (Latin):
accessi ad edes. puerũ euocaui. respondit. quȩ siui domnũ. domi negauit esse:
ictã & sitot res breuit̃ ñ patuit dicere. tam̃ quia satis fuit d.xisse. domi
negauitꝰ eẽ. fitrerũ multitidine longius. Quare hoc qͦ ingen e us¬
tanda ÷ breuitatis im̾itatio . & ñ min rerũ ñ necessariarũ quã uerborii

Expanded text:
Accessi ad aedes. puerum vocavi. respondit. quaesivi dominum. domi negavit esse. Accessi ad aedes. puerum vocavi. respondit. quaesivi dominum. domi negavit esse. hic, tametsi tot res brevius non potuit dicere, tamen, quia satis fuit dixisse: domi negavit esse, fit rerum multitudine longus. quare hoc quoque in genere vitanda est bre- vita
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutes ut breuis. ut aꝑta ut ꝓbabilis sit Breuis erit. siunde necesse ẽ
inde iniciũ sumet᷑ & ñ ab ultimo repetet᷑. et sicui rei satis erit sũmã dixis
ei partes ndicent᷑ Nã sepe satis ẽ ꝗd factũ sit dicereꝰ lit ne narres que ad modũ
sit factu Ia sin longuis quã qđ scitu opus ẽ in narratione ꝓcedet̾. et si nullã in
rẽ alia transibit᷑. & si ita dic et̃ ut ñ nũquã exeo qđ dictũ sit. id qđ n sit intel
legat᷑. & si ñ modo id qđ ob ẽ. uerũ &ia id qđ net obẽ necadiuuat puribitir.
& si semel unũ ꝗđq dicet᷑. & siñ ab eo qđ in ꝓxime desitũ erit. deinceps in ci¬
pietꝰ PAcmultos imitatio breuitatis decipit. ut cũ sebreues putent eẽ lan¬
gissimi sint. cũ dent operã ut res multas hreui d.cant. ñ ut omino paucas
res dicant. ⁊ ñ plures qua nͣesse sit. Na plerisq breuit̃ uidet̾diceri qͥ itadic̃

Expanded text:
re res: ut brevis, ut aperta, ut probabilis sit. Brevis erit, si, unde necesse est, re res: ut brevis, ut aperta, ut probabilis sit. Brevis erit, si, unde necesse est, inde initium sumetur et non ab ultimo repetetur, et si, cuius rei satis erit summam dixisse, eius partes non dicentur—nam saepe satis est, quid factum sit, dicere, ut ne narres, quemadmo- dum sit factum—, et si non longius, quam quo opus est, in narrando procedetur, et si nullam in relegatur; et si non modo id, quod obest, verum etiam id, quod nec obest nec adiuvat, praeteribitur; et si semel unum quicque dicetur; et si non ab eo, quo in proxime desi- tum erit, deinceps incipietur. ac multos imitatio brevi- tatis decipit, ut, cum se breves putent esse, longissimi sint; cum dent operam, ut res multas brevi dicant, non ut omnino paucas res dicant et non plures, quam ne- cesse sit. nam plerisque breviter videtur dicere, qui ita dicit:
Abbreviated transcription (Latin):
bellũ PArgum̃tũ est fictars quȩ tam̃ fieri potuit. hui maci apud terenũ
N ãis pꝰqua excessit ex ephebis sosia llla aut̃ narratio quȩ ũlat᷑ in ꝑsonis ei modi ÷.
ut in ea simul cũ reb ipsis ꝑsonarũ sermones & animi ꝑspici possint. hoc modo
uenit ad ie sepeclamitans. ꝗd agis micio. curpdis ad olescentẽ nõb: Curamat.
curpotat. curtu his reb: suptũ suggeris. uestitu nimio indulges. in eptus esnim¬
ũ. ipseesdurꝰ pret̃ ȩquũ & bonũ Hoc in genere narrationis multa deb& ine
festiuiras c̃fecta ex rerũ uarietate. animor dissimilitudine. grauitate. lenitate
spemetu. Nispicione. desiderio dissimulatione. errore. miscđia fortunȩ com¬
mutatione. insperato in cõmodo. subitalȩtcia. icundo exiturerũ. Verum
hȩc exhis quȩ postea delocutione p̃cipient᷑ ornam̃ta sum̃t̾. nc̃ de narratione
ea quae causa c̃tin& expositionẽ. dicendũ uidet᷑ Oport& igit᷑ eã tres habe¬

Expanded text:
bellum. argumentum est ficta res, quae tamen fieri potuit. huiusmodi apud Terentium: Nam is postquam excessit ex ephebis, Sosia illa autem narratio, quae versatur in personis, eiusmodi est, ut in ea simul cum rebus ipsis personarum sermones et animi perspici possint, hoc modo: Venit ad me saepe clamitans: Quid agis, Micio? Cur perdis adulescentem nobis? cur amat? Cur potat? cur tu his rebus sumptum suggeris, Vestitu nimio indulges? nimium ineptus es. Nimium ipse est durus praeter aequumque et bonum. hoc in genere narrationis multa debet inesse festivitas, confecta ex rerum varietate, animorum dissimilitudine, gravitate, lenitate, spe, metu, suspicione, desiderio, dissimulatione, errore, misericordia, fortunae commu- tatione, insperato incommodo, subita laetitia, iucundo exitu rerum. verum haec ex iis, quae postea de elocu- tione praecipientur, ornamenta sumentur. Nunc de narratione ea, quae causae continet ex- positionem, dicendum videtur. oportet igitur eam tres habe