comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
abinitio quo ẽẽ coepit ista tã magna & mira natura siue ita obsolita
sit hec imago ut pene nulla sit. siue obscura atq deformis. siut clara
et pulchrasit . scmꝑ est. Deniq deformitatẽ dignitatis eius mise¬
rans diumna scriptura quanquã inquit inimagine di ambul& homo
tam̃ conturbatur. thesauri zat & nescit cui congregabit ea. Nonutiq
uanitatẽ imagini dĩ tribuer&. nisi deformẽ cerner& factã. Nce
toitũ ualere illa deformitatẽ. ut auferat qđ imago ẽ satis ostendit
dicendo quanquã in imagine di ambulet homo. Qua ꝓpter ex
utraq parte ueracit̃ ꝓnuntiari potest ista sententia. ut quea dmodũ
dictum est quanquã inimagine dĩ ambul& homo tam̃uane contur¬
batur. itadicatur quanquã uane conturbetur homo. tam̃ inimaginẽ
ambulat. Quanquã enĩ magnanatura sit. tam̃ uiciari potuit quia
suma non est. Et quanquã uiciari potuerit quia suma ñ est . tam̃ quia

Expanded text:
ab initio quo esse coepit ista tam magna et mira natura, sive ita obsoleta ab initio quo esse coepit ista tam magna et mira natura, sive ita obsoleta sit haec imago, ut pene nulla sit, sive obscura atque deformis, sive clara et pulchra sit, semper est. Denique deformitatem dignitatis ejus miserans divina Scriptura, Quanquam, inquit, in imagine ambulat homo, tamen vane conturbatur: thesaurizat, et nescit cui congregabit ea . Non itaque vanitatem imagini Dei tribueret, nisi deformem cerneret factam. Nec tantum valere illam deformitatem, ut auferat quod imago est, satis ostendit, dicendo, Quanquam in imagine ambulat homo. Quapropter ex utraque parte veraciter pronuntiari potest ista sententia, ut quemadmodum dictum est, Quanquam in imagine ambulat homo, tamen vane conturbatur; ita dicatur, Quanquam vane conturbatur homo, tamen in imagine ambulat. Quanquam enim magna natura sit, tamen vitiari potuit, quia summa non est: et quanquam vitiari potuerit, quia summa non est, tamen quia
Abbreviated transcription (Latin):
credentis affixa. At illã quȩ tuncerit. faci& rei p̃teritȩ imaginatio
recordantis memoria derelieta. Nec illa igitur trinitas quȩ nune
ñest imago dierit ncc ista imagodĩ est quȩ tunc ñ erit. sedea est in¬
uenienda in anima hominis id rationali. siue intellectuali imago
otatoris quȩ immostaliter immortalititi eius est insita. IIII.¬
Nam sicut ipsa immortalitas animȩ scđm quendã modũ dr̃
habet quippe& anima mostem suã cum uita beata car&
quȩ ucra animȩ uita dicenda est. sed immortalis ideonun¬
cupatur. qm̃ qualicũq uita &iã cum mis errima est nunquã desinit
uiuere. itaquauis ratio ł intelleetus nunc incasit sopitus. nunc paruus
nuncmagnus appareat. nũ quã nisirationalis et intellectualis c̃ anima
humana Acphoc si scđm hoc facta est adimaginẽ dĩ. qđ utiratione
atq intellectu adintellegendũ & conspiciendũ dm̃ potest. ꝓfecto

Expanded text:
credentis affixa: at illam quae tunc erit, faciet rei praeteritae imaginatio credentis affixa: at illam quae tunc erit, faciet rei praeteritae imaginatio in recordantis memoria derelicta. non est, imago Dei erit; nec ista imago Dei est, quae tunc non erit: sed ea est invenienda in anima hominis, id est rationali, sive intellectuali, imago Creatoris, quae immortaliter immortalitati ejus est insita. Nam sicut ipsa immortalitas animae secundum quemdam modum dicitur; habet quippe et anima mortem suam, cum vita beata caret, quae vera animae vita dicenda est; sed immortalis ideo nuncupatur, quoniam qualicumque vita, etiam cum miserrima est, nunquam desinit vivere: ita quamvis ratio vel intellectus nunc in ea sit sopitus, nunc parvus, nunc magnus appareat, nunquam nisi rationalis et intellectualis est anima humana; ac per hoc si secundum hoc facta est ad imaginem Dei quod uti ratione atque intellectu ad intelligendum et conspiciendum Deum potest, profecto
Abbreviated transcription (Latin):
imago reicorporalis iatrans actȩ. atq p̃teritȩ reman& in memoria. unde
informetur cogitantis obtutus . atq id utrũq tercia uoluntate iungat᷑.
eadem trinitas cẽdicenda qͣuȩ fuerat. qͣndo species in loco positi corporis
uidebat᷑: Non utiq sed prsus alia. Nã prȩt̃ qđ illa erat extrinsecus.
hȩc intrinsecus: illã ꝓfecto faciebat species p̃sentis corporis. hanc imago
p̃teriti Sic & in hacre deqͣnunc agimus. & ꝓpt̃quã putauimꝰ ad hi¬
bendũ illud exemplũ. fides quȩ nunc in animo nr̃o est uelud illud corp
in locodutenetur. aspicit᷑. amat᷑ qͣndã efficit trinitatẽ. Sed ñ ipsa
erit. qͣndo fides haec in animo sicut corpus illud in locoiam nonerit
Quac uero tuncerit quando eam recordabimur in nobis fuisse. non cẽ.
alia ꝓfectoerit Hanceñ quae nunc est facit resipsa p̃sens & animo

Expanded text:
imago rei corporalis jam transactae atque praeteritae remanet in memoria, unde imago rei corporalis jam transactae atque praeteritae remanet in memoria, unde informetur recordantis obtutus, atque id utrumque tertia voluntate jungatur, eadem trinitas esse dicenda est, quae fuerat quando species in loco positi corporis videbatur? Non utique, sed prorsus alia: nam praeter quod illa erat extrinsecus, haec intrinsecus; illam profecto faciebat species praesentis corporis; hanc, imago praeteriti. Sic et in hac re, de qua nunc agimus, et propter quam putavimus adhibendum illud exemplum, fides quae nunc in animo nostro est, velut illud corpus in loco, dum tenetur, aspicitur, amatur, quamdam efficit trinitatem: sed non ipsa erit, quando fides haec in animo, sicut corpus illud in loco jam non erit. Quae vero tunc erit, quando eam recordabimur in nobis fuisse, non esse, alia profecto erit. Hanc enim quae nunc est, facit res ipsa praesens et animo
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ incorpore qđ uidet᷑. & acie uidentis quȩ cũ uid& in de format᷑.
& inuoluntatis intentione. quȩ utrũq coniungit. Huic trinitati simi¬
lem constituamus. cũ fides quȩ nunc in est nob̵: taquã corpus illud in
loco ita innr̃a memoria constituta ẽ deqͣ informat᷑ cogitatiorecordantis.
sicut ex illo corpore acies intuentis. Quib duob ut trinitas impleat᷑.
annumeratur tercia uoluntas. quȩ fidẽ in memoria constituta. & qͣndã
cius effigiẽ in contuitu recordationis impressa conectit & iungit. sicut
in illa corpolis trinitate uisionis formã corporis qđ uidet᷑. & conforma¬
tionẽ quȩ fit incernentis aspectu c̃iungit intentio uoluntatis Facia¬
mus ergo corpus illud qđ cernebat᷑ interisse dilapsũ. nec eius remansis¬
se aliquid mnullo loco. ad qđ uidendũ recurrat aspectus. Nunquid qr

Expanded text:
tatem in corpore quod videtur, et acie videntis quae cum videt, inde formatur, tatem in corpore quod videtur, et acie videntis quae cum videt, inde formatur, et in voluntatis intentione quae utrumque conjungit. Huic trinitati similem constituamus, cum fides quae nunc inest nobis, tanquam corpus illud in loco, ita in nostra memoria constituta est, de qua informatur cogitatio recordantis, sicut ex illo corpore acies intuentis: quibus duobus, ut trinitas impleatur, annumeratur tertia voluntas, quae fidem in memoria constitutam et quamdam ejus effigiem in contuitu recordationis impressam connectit et conjungit; sicut in illa corporalis trinitate visionis, formam corporis quod videtur, et conformationem quae fit in cernentis aspectu, conjungit intentio voluntatis. Faciamus ergo corpus illud quod cernebatur, interisse dilapsum, nec ejus remansisse aliquid in ullo loco, ad quod videndum recurrat aspectus: numquid quia
Abbreviated transcription (Latin):
sinullũ in nobis quasi uestigiũ transieas reliquerit. ꝓfecto nec in memo¬
ria nr̃a eius aliquid habebimus quore curramꝰ eã preteritã recordantes:
atq id utrũq intentione tercia copulantes. & qđ erat scilic& in me¬
moria ñ inde cogitantib nobis. & qđ inde cogitatione formator
Sed qui hoc dicit. ñ discernit aliã nunc ẽẽ trinitatẽ. qndo p̃sentea
fidem tenemꝰ. uidemꝰ. amamꝰ in nobis. aliã tunc futurã. qͣndo non ipsa
sed eius ucludimaginariũ uestigiũ in memoria reconditũ recordatio¬
ne contuebim᷑. & duo haec iđ qđ erat in memoria retinentes. & quod
inde imprimitur in acie recordantes tercia uoluntate iungemus
Qđ ut possit intellegi. sumamꝰ exẽplũ de corporalibus rebus dequibus
in libro .x̾i. satis locuti sumus. Nempe ab inferiorib. ad superiora ascen¬
dentes : Uł ab exteriorib. ad interiora ingredientes. primã repperimꝰ trini¬

Expanded text:
si nullum in nobis quasi vestigium transiens reliquerit, profecto nec in memosi nullum in nobis quasi vestigium transiens reliquerit, profecto nec in memoria nostra ejus aliquid habebimus quo recurramus eam praeteritam recordantes, atque id utrumque intentione tertia copulantes, et quod erat scilicet in memoria, non inde cogitantibus nobis, et quod inde cogitatione formatur. Sed qui hoc dicit, non discernit aliam nunc esse trinitatem, quando praesentem fidem tenemus, videmus, amamus in nobis; aliam tunc futuram, quando non ipsam, sed ejus velut imaginarium vestigium in memoria reconditum, recordatione contuebimur, et duo haec, id est, quod erat in memoria retinentis, et quod inde imprimitur in acie recordantis, tertia voluntate jungemus. Quod ut possit intelligi, sumamus exemplum de corporalibus rebus, de quibus in libro undecimo satis locuti sumus . Nempe ab inferioribus ad superiora ascendentes, vel ab exterioribus ad interiora ingredientes, primam reperimus trini
Abbreviated transcription (Latin):
in prȩsentib reb semꝑq manentibus. Ac ꝑ hoc &iã trinitas ista quae
nunc ineiusdẽ fidei p̃sentis ac manentis memoria. contuitu. dilectione
consistit. tunc transacta & p̃terita repperi&ur c̃t̃. ñ ꝑmaneas. Ex quo
colligitur. utsiiam imago dĩ est istatrinitas. &iã ipsa ñ in eis quȩ semꝑ
sunt. sed in reb sithabenda transeuntibus. III.
retentione. contẽplatione. dilectione. quȩ ñerit sẽꝑ. sed in eo qđ semꝑ
erit inuenienda est. quã dicioporteat imaginemdĩ. An adhuc utrũ
ita seres habeat aliquanto diligentius atq abstrusius ꝑscrutabit᷑ : Dici
enĩ potest ñperire istã trinitate. &iã cum fides ipsa transierit. quia sic̃
nunc eã & memoriatenemus. & cogitatione cernimꝰ. & uoluntate diligi¬
mus ita &iã tunccum eã nos habiusse memoria tenebimꝰ. & recolemꝰ.
& hoc utrũq terciauoluntate iungemꝰ. eadẽ trinitas ꝑmanebit. qm̃

Expanded text:
in praesentibus rebus semperque manentibus: ac per hoc etiam trinitas ista quae in praesentibus rebus semperque manentibus: ac per hoc etiam trinitas ista quae nunc in ejusdem fidei praesentis ac manentis memoria, contuitu, dilectione consistit, tunc transacta et praeterita reperietur esse, non permanens. Ex quo colligitur, ut si jam imago Dei est ista trinitas, etiam ipsa non in eis quae semper sunt, sed in rebus sit habenda transeuntibus. CAPUT retentione, contemplatione, dilectione, quae non erit semper, sed in eo quod semper erit, invenienda est quam dici oporteat imaginem Dei. 5. An adhuc utrum ita se res habeat, aliquanto diligentius atque abstrusius perscrutabimur? Dici enim potest, non perire istam trinitatem, etiam cum fides ipsa transierit: quia sicut nunc eam et memoria tenemus, et cogitatione cernimus, et voluntate diligimus; ita etiam tunc cum eam nos habuisse memoria tenebimus, et recolemus, et hoc utrumque tertia voluntate jungemus, eadem trinitas permanebit. Quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
&tendat eternãtam̃ in eius dẽ fidei temporalis
retentione. cõtẽplatione. dilectione non dum talis ẽtrinitas. ut dĩ
im imago dicendasit. ne in reb. tẽporalib constituta uideatur
quaȩ constituenda est inȩternis. Mens quippe humana cũ suã fidẽ
uid& q̃ credit qđ non uid&. ñ aliquid sempiternũ uidet. Non enĩ
sempit̃nũ hocerit qđ utiq ñ erit. qͣndo ista peregrinatione finita qͣ
peregrinamur adño ut ꝑfidẽ ambulare necesse sit. species illa succed&
ꝑ quã uidebimꝰ facic ad faciem. si c̃modo ñ uidentes. tam̃ qr credimꝰ
uidere merbimꝰ atq ad speciẽ nos ꝑfidem ꝑductos cẽ gaudebimꝰ
N eq enĩ iam fides erit qua cred ant᷑ quȩ ñ uidentur. sed species qͣ uideant᷑
quȩ credebantur. Iuncergo &si uitȩ huius mortalis transactat
memi nerimus & credidisse nos aliqͥndo quȩ ñ uidebamꝰ memorier
recoluerimus: inp̃teritis atq transactis deputabitꝰ fides ista. non

Expanded text:
tendat ad aeterna, tamen in ejusdem fidei temporalis retentione, contemplatione, dilectione, nondum talis est trinitas, ut Dei jam imago dicenda sit: ne in rebus temporalibus constituta videatur, quae constituenda est in aeternis. Mens quippe humana cum fidem suam videt, qua credit quod non videt, non aliquid sempiternum videt. Non enim semper hoc erit, quod utique non erit, quando ista peregrinatione finita, qua peregrinamur a Domino, ut per fidem ambulare necesse sit, species illa succedet, per quam videbimus facie ad faciem : sicut modo non videntes, tamen quia credimus, videre merebimur, atque ad speciem nos per fidem perductos esse gaudebimus. Neque enim jam fides erit, qua credantur quae non videntur; sed species, qua videantur quae credebantur. Tunc ergo etsi vitae hujus mortalis transactae meminerimus, et credidisse nos aliquando quae non videbamus, memoriter recoluerimus, in praeteritis atque transactis deputabitur fides ista, non
Abbreviated transcription (Latin):
ueritate. & beatitudine sua. In illa itaq natura cui felicit᷑ ad heserit
immutabile uidebit om̃e qđ uiderit. Iunc sic̃ ei diuina scripturi ꝓ¬
mittit. saciabitur inbonis desiderium eius. bonis immutabilib ipsa¬

Expanded text:
veritatis beatitudine sua; in illa itaque natura cui feliciter inhaeserit veritatis beatitudine sua; in illa itaque natura cui feliciter inhaeserit immutabile videbit omne, quod viderit, tunc sicut ei divina Scriptura promittit, satiabitur in bonis desiderium ejus, in immutabilibus
Abbreviated transcription (Latin):
lit amittere. anmentẽ. qͥs m̃te ñ uideat cũ oculos malle. quam̃te:
ens qͥ ppe sine oculis cirnis. humana est. Oculi aut̃ carnis sine m̃te
bduinisuã. Quis porro ñ hominẽ sc malit ẽt̃ &iã carne cecũ
qua bluã uidentẽ: Hacc dixi ut & ia tardiores quamuis
brtiuter cõmemorentir anc. inquoꝵ oculos uel aures hȩ littere ꝑ uone¬
rint. quantũ mons diligit sc ipsam &iã infirmi & errans male diligondo
atq scitaindo quae suo infraipsa. Diligere porro scipsã non possce sise
om̃i no nescir& iđ si sui ñ meminiss& nec se intelleger&: qua in se imagi¬
nedĩ tam potens ẽ. Ut ei cuius imago est ualeat in harere. Sicenĩ ordina¬
ta est naturarũ ordine. n locorũ : ut supͥillã nonsit nisuille . Peniq
cũ illi penitus ad heserit unuscrt sp̃s . Cuirei attestauir apłs dicens
nẽ nature ueritatis beatitudinis illius. ñ tam̃ crescente ill uinnatura

Expanded text:
lit amittere, an mentem; quis mente non videat, eum oculos malle quam mentem? lit amittere, an mentem; quis mente non videat, eum oculos malle quam mentem? Mens quippe sine oculis carnis humana est, oculi autem carnis sine mente belluini sunt. Quis porro non hominem se malit esse etiam carne caecum, quam belluam videntem? 20. Haec dixiin quorum oculos vel aures hae litterae venerint, quantum mens diligat se ipsam etiam infirma et errans, male diligendo atque sectando quae sunt infra ipsam. Diligere porro se ipsam non posset, si se omnino nesciret, id est, si sui non meminisset; nec se intelligeret: qua in se imagine Dei tam potens est, ut ei cujus imago est valeat inhaerere. Sic enim ordinata est naturarum ordine, non locorum, ut supra illam non sit nisi ille. Denique cum illi penitus adhaeserit, unus erit spiritus: cui rei attestatur Apostolus, dicens, nem naturae, veritatis et beatitudinis illius, non tamen crescente illo in natura,
Abbreviated transcription (Latin):
quã mentẽ Thesauri enĩ possunt mentẽ plerũq sub uertere & meas
quȩ thesauris ñ sub uestit᷑ sine ullis thesauris facilius & expeditius
potest uiuere. Quis uͦ ullos thesauros. nisi ꝑmentẽ poterit possidere :¬
ienĩ puer in fans quãuis ditissimus natus cum sit dominus om̃ium quae
iure sunt eius. nihil possid& mente sopita. quonã tandem modo qͥsꝙ
quic quã mente possidebit amissa : Sed dethesauris quid loquar
qđ eis qui lib& hominũ sitalis optio ꝓponat᷑ mauult carere quã m̃te
cũ eos nemo p̃ponat. nemo cõpar& luminib corporis. quib ñ aurũ
rarus quisq homo sed om̃is homo possid &cdũ Plumina enim
corporis quisq possid&. quicquid libenter uid&. Quis ergositene¬
re utrũq ñ possit & alterutrũ cogat᷑ amittere ñ thesauros quã ocu¬
los malit: Et tam̃ si ab eo simili conditione quȩrat᷑. utrũ oculos ma¬

Expanded text:
quam mentem? Thesauri enim mentem possunt plerumque subvertere: at mens quam mentem? Thesauri enim mentem possunt plerumque subvertere: at mens quae non thesauris subvertitur sine ullis thesauris facilius et expeditius potest vivere. Quis vero ullos thesauros, nisi per mentem poterit possidere? Si enim puer infans, quamvis ditissimus natus, cum sit dominus omnium quae jure sunt ejus, nihil possidet mente sopita; quonam tandem modo quisquam quidquam mente possidebit amissa? Sed de thesauris quid loquor, quod eis quilibet hominum, si talis optio proponatur, mavult carere quam mente; cum eos nemo praeponat, nemo comparet luminibus corporis, quibus non ut aurum rarus quisque homo, sed omnis homo possidet coelum: per lumina enim corporis quisque possidet quidquid libenter videt? Quis ergo si tenere utrumque non possit, et alterutrum cogatur amittere, non thesauros quam oculos malit? Et tamen si ab eo simili conditione quaeratur, utrum oculos ma
Abbreviated transcription (Latin):
& erroris malis amit tere potuit naturalẽ memoriã. intellectũ & a¬
morẽ sui. Propt̃ qđ merito dici potuit qđ sup̃ comemoraui. quanq
in imaginedĩ ambul& homo. tam̃ uane ẽturbat᷑: thesaurizit & neser¬
cui congregit ca Curenĩ thesaurizit nisi quia fortitudo eud
deseruit cũ ꝓ quã dm̃ habens rti nullius indiger&: Eteur nescit
cui congegitea. Nisi qualum̃ oculoꝵci: non est cũco : Itideo ñ
uuidet᷑ qđ ueritas ait stulte hac nocte animãtuã repetunt abste. hacc
quȩ p̃pirasticuius crin : Teruntam̃ qr &xiã talis inimagine
ambulat homo & hab& memoriã. & intellectũ. & amorem sui. ho¬
minis mens sicinanifestar& qđ utrũq habere ñ poss& . & unũ eduob.
ꝑmitter& cligre alterũ ꝑditurus. Aut thesauros quos congregauit.
aut mentẽ quisusq ad eo ñ hab& mentẽ ut thesauros mall& hab̾e

Expanded text:
et erroris malis amittere potuit naturalem memoriam, intellectum, et aet erroris malis amittere potuit naturalem memoriam, intellectum, et amorem sui: propter quod merito dici potuit quod supra commemoravi , Quanquam in imagine ambulat homo, tamen vane conturbatur. Thesaurizat, et nesCur enim thesaurizat, nisi quia fortitudo ejus deseruit eum, per quam Deum habens, rei nullius indigeret? Et cur nescit cui congregabit ea, nisi quia lumen oculorum ejus non est cum eo? Et ideo non videt quod Veritas ait: Stulte, hac nocte animam tuam repetunt abs te; haec quae praeparasti cujus erunt ? Verumtamen, quia etiam talis in imagine ambulat homo, et habet memoriam, et intellectum, et amorem sui, hominis mens: si ei manifestaretur quod utrumque habere non posset, et unum e duobus permitteretur eligere, alterum perditurus, aut thesauros quos congregavit, aut mentem; quis usque adeo non habet mentem, ut thesauros mallet habere
Abbreviated transcription (Latin):
discissos nudis. laniabint dentib artus. Cũ morb ille corporis fuerit
curdix̃ errorẽ. nisi qr om̃e anim alcũ sibinatura conciliatum sit ut se
custodiat quantũ potest. talis ille crat morb ut ea quoꝵ salutẽ appe¬
tebant sua m̃ebra laniaren : Cũ aut̃ dm̃ diligit mens & sicut dict̃
renouatur. exdeformitate reformatꝰ. ex infelicitate bettificatur
Quaius enise itadiligat. ut si alterutrũ ꝓponatur. milit om̃a quae
in frasc diligit ꝑ dere quã perire. tam̃ superiorẽ descrendo ad quẽ
solũ poss& custo dire fortitudinc̃ suã eoq frui lumine suo cuicani¬
tur in psalmo. fortitudinẽ meã ad te custodiã & in alio. dccedite
ad cũ & illuminamini. sic infirma & tenebrosa facta est. ut ascqͥq. ipsa
in eaquȩ ñsus qđ ipsa. & in quib superior est ipsa in flicius labert᷑
ũ dõmis crante poenitens clamat in psalmis. deseruit me fostitũ do

Expanded text:
Discissos nudis laniabant dentibus artus. Cum morbus ille corporis fuerit, Discissos nudis laniabant dentibus artus. Cum morbus ille corporis fuerit, cur dixit errorem, nisi quia omne animal cum sibi natura conciliatum sit ut se custodiat quantum potest, talis ille erat morbus, ut ea quorum salutem appetebant, sua membra laniarent? Cum autem Deum diligit mens, et sicut dictrenovatur, ex deformitate reformatur, ex infelicitate beatificatur. Quamvis enim se ita diligat, ut si alterutrum proponatur, malit omnia quae infra se diligit perdere, quam perire: tamen superiorem deserendo, ad quem solum posset custodire fortitudinem suam, eoque frui lumine suo, cui canitur in Psalmo, Fortitudinem meam ad te custodiam ; et in alio, Accedite ad eum, et illuminamini ; sic infirma et tenebrosa facta est, ut a se quoque ipsa, in ea quae non sunt quod ipsa, et quibus superior est ipsa, infelicius laberetujam Deo miserante poenitens clamat in Psalmis: Deseruit me fortitudo me
Abbreviated transcription (Latin):
diliges dnm dm̃ tuũ. Sic itaq condita ẽ mens humana. ut nunquã
sui ñ meminerit. nunquã se ñ intellegat. nunquã se non diligat
ed qm̃ qui odit aliquẽ nocere illistud&. ñ immerito & mens hominis
quando sibi noc& odisse se dr̃. Nesciens enĩ sibi uult mile . dumñ
putat sibi ob ec̃ qđ uult. Sed tam̃ male sibi uult quando iduult
qđ obsit sibi. Unde illudscriptũ est. quidiligit iniquitatẽ. odit ani¬
mã suã. Quiergo se diligere nouit. dm̃ diligit. Quiu ñ diligit dm̃.
&iamsi se diligit qđ einaturalit̃ inditũ est. tam̃ ñ in c̃uenient̃ odisse
se dr̃. cũid agit qđ sibi ad uersatur. &scipsũ tãꝙsuus inimc̃ in seqt᷑
iii ꝓfecto est error horrendus. Ut cum sibi om̃s ꝓdesse uelint. multi
non facianT nisi qđ cis ꝑniciosissimũ sit. Similẽ morbũ mutorũ ani¬
maliũ cum po&i describer& dii in ꝗt meliorapiis errorẽq ostib. illũ

Expanded text:
Diliges Dominum Deum tuum . Sic itaque condita est mens humana, ut nunquam sui non meminerit, nunquam se non intelligat, nunquam se non diligat. Sed quoniam qui odit aliquem, nocere illi studet; non immerito et mens hominis, quando sibi nocet, odisse se dicitur. Nesciens enim sibi vult male, dum non putat sibi obesse quod vult: sed tamen male sibi vult, quando id vult quod obsit sibi, unde illud scriptum est, Qui diligit iniquitatem, odit animam suam . Qui ergo se diligere novit, Deum diligit: qui vero non diligit Deum, etiam si se diligit, quod ei naturaliter inditum est, tamen non inconvenienter odisse se dicitur, cum id agit quod sibi adversatur, et se ipsum tanquam suus inimicus insequitur. Qui profecto est error horrendus, ut cum sibi omnes prodesse velint, multi non faciant nisi quod eis perniciosissimum sit. Similem morbum mutorum animalium cum poeta describeret: Di inquit meliora piis, erroremque hostibus illum!
Abbreviated transcription (Latin):
re ñ possunt. eẽ &iam phylosophi. id amatoris sapientiae. desapien¬
tia disputare. Nonenĩ hoc facert illidestiter̃. qui se amatores sapi¬
entiae pocius quã sapientes ẽẽ ꝓfessisun. Disputantes aut desapi¬
entia. diffinierunt cã dicentes. Sapientia est rerũ humanarũ
diuinarũq scientia. Vnde ego quoq in libro superiore utraruq
rerũ cognitionẽ. iđ diuinarũ atq humanarũ & sapientiã & scien¬
tiam diciposse ñ tacui. Uerũ scđm hanc distinctionẽ qua dixit

Expanded text:
re non possunt, esse etiam philosophi, id est amatoris sapientiae, de sapienre non possunt, esse etiam philosophi, id est amatoris sapientiae, de sapientia disputare. Non enim hoc illi facere destiterunt, qui se amatores sapientiae potius quam sapientes esse professi sunt. 3. Disputantes autem de sapientia, definierunt eam dicentes: Sapientia est rerum humanarum divinarumque scientia. Unde ego quoque in libro superiore utrarumque rerum cognitionem, id est divinarum atque humanarum, et sapientiam et scientiam dici posse non tacui . Ver
Abbreviated transcription (Latin):
est. ait sca scriptura. Multitudo sapientiũ. sanitas ẽ orbis terrarũ
ed si desapientia disputare sapientiũ est. quidagemus: Nunqͥdnã
ꝓfiteri audebimus sapientiam. nesit nr̃a de illa impudens dispu¬
tatio: Nonne terrebimur exemplo prtagora. quicũ ausus non
fuiss& sapientiã ꝓfiteri. phy̧losophum pocius. iđ amatorem sapi¬
entiȩ scet̃ respondit: a quo id nom̃ exortũ. ita deinceps posteris
placuit. ut quantalib& dereb adsa pientiã ꝑtinentib: doc trina
quisq ul sibi ud aliis uideretur excellere. ñ nisi phylosophus
uocaretur. Apideo sapientẽ ꝓfiteri taliũ hominũ nullus aude¬
bat. quia sine ullo peecato putabant eẽ sapientẽ : Hoc aut̃ nr̃a
scriptura ñdicit. quȩ dicit. argue sapientẽ & amabitte: Profecto
enĩ uidicat habere peccatũ. quẽ censet arguendũ. Sed ego nesic
quidem sapientem me audeo ꝓfiteri. Satise mihi qđ &iã ipsi nega¬

Expanded text:
est, ait sancta Scriptura: Multitudo sapientium sanitas est orbis terrarum . 2. est, ait sancta Scriptura: Multitudo sapientium sanitas est orbis terrarum . 2. Sed si de sapientia disputare sapientium est, quid agemus? Numquidnam profiteri audebimus sapientiam, ne sit nostra de illa impudens disputatio? Nonne terrebimur exemplo Pythagorae? qui cum ausus non fuisset sapientem profiteri, philosophum potius, id est amatorem sapientiae se esse respondit: a quo id nomen exortum ita deinceps posteris placuit, ut quantalibet de rebus ad sapientiam pertinentibus doctrina quisque vel sibi vel aliis videretur excellere, non nisi philosophus vocaretur. An ideo sapientem profiteri talium hominum nullus audebat, quia sine ullo peccato putabant esse sapientem? Hoc autem nostra Scriptura non dicit, quae dicit: Argue sapientem, et amabit te . Profecto enim judicat habere peccatum, quem censet arguendum. Sed ego nec sic quidem sapientem me audeo profiteri: satis est mihi, quod etiam ipsi nega
Abbreviated transcription (Latin):
iuam posuimyᷤ. scripturaȩ sc̃ae auc toritate monstratur in libro seriu
dĩ iob. ubilegitur dĩ sppientiam dixisse homini. eccepietas est sapientia
abstinere aut amalisscentia. Siue &iã ut nonnulli degreco. epicte¬
Mens inter p̃tatisunt disciplinã quȩ utiq adiscendo nomen accepit.
Vnde & scientia dicipotest. Adhoc enĩ qua̧q res discitur. ut sciatur.
quãuis alia notione in his qua̧ ꝓpeccatis suis mala quisq patit᷑ ut corri¬
gatur. dicisoleat disciplina. Unde illud est in epła ad hebreos. Quis
enĩ est filius. cui non det disciplinã pat̃ cius : Et illud euidentius in
tristiciae. Postea uero. fructũ pacatissimũ his qui ꝑea certarunt.
red d& iusticiae: Dsergo ipse summa sapientia. cultus autem di. sapi¬
entia est hominis. deqͣnunc loquimur. Nam sapientia hiuus mun¬
di. stulticia est apud dm̃. Scđm hanc itaq sapientiã quȩ dĩ cults

Expanded text:
jam posuimus , Scripturae sanctae auctoritate monstratur, in libro Dei jam posuimus , Scripturae sanctae auctoritate monstratur, in libro Dei servi Job, ubi legitur Dei sapientiam dixisse homini, Ecce pietas est sapientia; abstinere autem a malis, scientia ; sive etiam, ut non nulli de graeco ἐπιστήμην interpretati sunt, disciplina quae utique a discendo nomen accepit, unde et scientia dici potest. Ad hoc enim quaeque res discitur, ut sciatur. Quamvis alia notione, in iis quae pro peccatis suis mala quisque patitur ut corrigatur, dici soleat disciplina. Unde illud est in Epistola ad Hebraeos, Quis enim est filius, cui non det disciplinam pater ejus? et illud evidentius in tristitiae: postea vero fructum pacificum iis qui per eam certarunt, reddet justitiae . Deus ergo ipse summa sapientia, cultus autem Dei sapientia est hominis, de qua nunc loquimur. Nam sapientia hujus mundi stultitia est apud Deum . Secundum hanc itaque sapientiam, quae Dei cultus
Abbreviated transcription (Latin):
tione inspiciuntur. & uoluntati placent. reddunt quandã suigene¬
ris trinitatẽ. sed imago dĩ dequa meius adiutorio postloquemur.
nondum in ipsa est Qđ tunc melius apparebit: cũ de monstratũ
fuerit ubi sit. quod infuturo uolumine lector exspectet
BUNC DESAPIENTIA NOBIS EST
DISSERENDUM. NON ILLA DĨ QUAE PRO¬
culdubio ds̃est. Namsapientia dĩ filius
eius unigenitus dicitur : sed loquemur de
hominis sapientia: ueratam̃ quȩ scđm dm̃ est.
& uerus ac p̃cipuus cultus ẽ eius. quȩ uno
nomine Eeocesia. grece appellatur. qđ
nomen nr̃i sicut ũ cõmemorauimꝰ. uolentes et
ipsi uno nomine interp̃tari. pietatẽ dixerun. cumpictas apud grecos
excesia. usitatis nuncupetur. Et ocebia uero. quia uno uerbo ꝑ¬
fecte ñ potest. melius interpratur duobus. ut dicatur potius dicultus
anc eẽ hominis sapientiã. qđ & in duodecimo huius operis uolumine

Expanded text:
tione inspiciuntur, et voluntati placent, reddunt quamdam sui genetione inspiciuntur, et voluntati placent, reddunt quamdam sui generis trinitatem. Sed imago Dei, de qua in ejus adjutorio post loquemur, nondum in ipsa est: quod tunc melius apparebit, cum demonstratum fuerit ubi sit: quod in futuro volumine lector exspectetNunc de sapientia nobis est disserendum: non de illa Dei, quae procul dubio Deus est; nam sapientia Dei Filius ejus unigenitus dicitur : sed loquemur de hominis sapientia, vera tamen quae secundum Deum est, et verus ac praecipuus cultus ejus est, quae uno nomine θεοσέβεια graece appellatur. Quod nomen nostri, sicut jam commemoravimus, volentes et ipsi uno nomine interpretari, pietatem dixerunt, cum pietas apud Graecos εὐσέβεια usitatius nuncupetur: θεοσέβεια vero quia uno verbo perfecte non potest, melius duobus interpretatur, ut dicatur potius Dei cultus. Hanc esse hominis sapientiam, quod et in duodecimo hujus operis volumine
Abbreviated transcription (Latin):
interioris hominis uiuit᷑. Scđm hoc enĩuiuit quisq qđ diligit
uomodo aut̃ diliganur que nesciunsur sed tam̃ creduntur. iam q̃stio
istatractata ẽ insuperiorib. libris. & inuentũ neminẽ diligere
qđ penitus ignorat : ex his tam̃ quae notasun diligi. quando dili¬
gidicuntur ignota. Nunc librũ istũ itaclaudimus. ut ad moneamꝰ
qđ iustus exfide uiuit. qua fides ꝑdilectionẽ operat᷑. ita ut iustutes
quoq ipsae qͥb. prudent᷑. fortit̃. tẽperant̃ iusteq uiuitus. om̃s
ad candem referantur fidem Non enĩ alii uere poterunit ẽẽ
uirtutes. quȩ tam̃ in hac uita ñ ualent tantũ ut aliqͣndo ñ sit hic neces¬
saria qualiũ cumq remissio peccatoꝵ quaȩ ñ fit nisi ꝑeũ qui sanguine
suo uicit principẽ peccatoꝵ Ex hac fide & taliuita quȩcũq notio¬
nes sunt in animo fidelis hominis cũ memoria continentur & recorda¬

Expanded text:
interioris hominis vivitur: secundum hoc enim vivit quisque quod diligit. interioris hominis vivitur: secundum hoc enim vivit quisque quod diligit. Quomodo autem diligantur quae nesciuntur, sed tantum creduntur? Jam quaestio ista tractata est in superioribus libris , et inventum neminem diligere quod penitus ignorat; ex iis autem quae nota sunt diligi, quando diligi dicuntur ignota. Nunc librum istum ita claudimus, ut admoneamus quod justus ex fide vivit : quae fides per dilectionem operatur , ita ut virtutes quoque ipsae quibus prudenter, fortiter, temperanter, justeque vivitur, omnes ad eamdem referantur fidem: non enim aliter poterunt verae esse virtutes. Quae tamen in hac vita non valent tantum, ut aliquando non sit hic necessaria qualiumcumque remissio peccatorum; quae non fit nisi per eum qui sanguine suo vicit principem peccatorum. Ex hac fide et tali vita quaecumque notiones sunt in animo fidelis hominis, cum memoria continentur, et recorda
Abbreviated transcription (Latin):
sed potius exterioris quia id solũ meminit & quando uult &
quantũ uult intuctur. qđ ad sensũ corporis ꝑtinet qui uocatur
auditus: Necaliud quã corporaliũ rerũ iđsonorũ. tali cogitatio¬
ne imagines uersat Si aut̃ qđ uerba illa significan: teneat &rtc¬
lat iam quidem aliquid interioris hominis agit. sed non dum
dicendus ł putandus ẽ uiuere scdm̃ interioris hominis trinitatea
siea ñ diligit que ibi p̃dicant᷑. p̃cipiunt. promittunt᷑. Potest enim
&iã ad hoc tenere atq cogitare ut falsa cẽ existimans. conetur &iã
redarguere. Voluntas ergo illa quȩ ibi coniungit ea quae memoria
tenebantur. & caqua inde in acie cogitationis impressasuñ. implet
quidem aliquã trinitatẽ cũ ipsa fit tercia. sed ñ scđm eam uiuitur
quando illa quȩ cogitantur uelut falsa ñ placent. Cũ aut uera
cẽ creduntur. & quȩ ibi diligenda sunt diligunt᷑ iam scđm trinititẽ

Expanded text:
sed potius exterioris: quia id solum meminit, et quando vult, sed potius exterioris: quia id solum meminit, et quando vult, quantum vult intuetur, quod ad sensum corporis pertinet, qui vocatur auditus, nec aliud quam corporalium rerum, id est sonorum, tali cogitatione imagines versat. Si autem quod verba illa significant, teneat et recolat; jam quidem aliquid interioris hominis agit: sed nondum dicendus vel putandus est vivere secundum interioris hominis trinitatem, si ea non diligat quae ibi praedicantur, praecipiuntur, promittuntur. Potest enim etiam ad hoc tenere atque cogitare, ut falsa esse existimans, conetur etiam redarguere. Voluntas ergo illa, quae ibi conjungit ea quae memoria tenebantur, et ea quae inde in acie cogitationis impressa sunt, implet quidem aliquam trinitatem, cum ipsa sit tertia: sed non secundum eam vivitur, quando illa quae cogitantur velut falsa non placent. Cum autem vera esse creduntur, et quae ibi diligenda sunt diliguntur, jam secundum trinitatem
Abbreviated transcription (Latin):
gradatim ascendentib in utraq requirere apud interiorẽ hominẽ
quandã sui cuiusq generis trinitatẽ. sicut prius apud exteriorẽ
quȩsiuimus. it illã trinitatẽ quaȩ ds̃ est ꝓnr̃o modulo sitam̃ uł hoc
possumus saltem in enigmate & ꝑspeculũ contuendã exercitaci¬
ore in his inferiorib mente ueniamus. Huius igitur uerba fidei
quis quis in solis uocib memoriae cõmendauerit. nesciens quid
significent. sicut solent qui grece nesciuns uerba greca tenere
memorit̃ ł latina similit̃ ł cuiusq alterius lingua quicius ignari
sunt. nonne habent quandã insuo animo trinitatem. quia &
in memoria sun illiugboꝵ soni &iã quando inde non cogitat & inde
formatur acies recordationis cius quando dchis cogitat. & uoluntas
recordantis atq cogitantis utrũq. coniungit: Nullomodo tam̃
dixerimꝰ istũ cum hoc agit scđm trinitatẽ interioris hominis agere.

Expanded text:
gradatim ascendentibus in utraque requirere apud interiorem hominem gradatim ascendentibus in utraque requirere apud interiorem hominem quamdam sui cujusque generis trinitatem, sicut prius apud exteriorem quaesivimus; ut ad illam Trinitatem quae Deus est, pro nostro modulo, si tamen vel hoc possumus, saltem in aenigmate et per speculum contuendam exercitatiore in his inferioribus rebus mente veniamus. Hujus igitur verba fidei quisquis in solis vocibus memoriae commendaverit, nesciens quid significent; sicut solent qui graece nesciunt, graeca verba tenere memoriter, vel latina similiter, vel cujusque alterius linguae, qui ejus ignari sunt: nonne habet quamdam in suo animo trinitatem, quia et in memoria sunt illi verborum soni, etiam quando inde nr acies recordationis ejus, quando de his cogitat; et voluntas recordantis atque cogitantis utrumque conjungit? Nullo modo tamen dixerimus istum, cum hoc agit, secundum trinitatem interioris hominis agere,
Abbreviated transcription (Latin):
nullus cẽ aliter possit. Volunt tam̃ immortales ẽẽ sipossint. sed non
credendo qđ possint. ñ ita uiuun ut possint: Necessaria est ergo
fides ut beatitudinẽ consequam om̃ib humanȩ naturȩ bonis. idest &
animi & corporis. Hanc aut̃ fidẽ inxp̃o eẽ diffinitã. qui incarne
resurrex amostuis ñ moriturus ulterius. nec nisi ꝑ illũ quem quam
liberari adiaboli dominatu ꝑremissi onẽ peccatoꝵ in euius diaboli
sicut potui ꝓspatio tẽporis disputaui. cũ iam & in quarto libro
huius operis multa dehacre dixerim. Sed ibi ꝓpt̃ aliud. hic ꝓptes
aliud. Ibiscilic& ut ostenderẽ cur & quomodo xp̃c in plenitudine
tẽporis apatre sit missus: ꝓpt̃ eos quidicunt eũ quimisit. & cum qui
missus ẽ equales natura cẽnon posse. hic aut̃ ad distinguendam
actiuã scientiã. a contẽplatiua sapientia. Placuit quippe uelud

Expanded text:
nullus esse aliter possit: volunt tamen etiam immortales esse, si possent: sed non nullus esse aliter possit: volunt tamen etiam immortales esse, si possent: sed non credendo quod possint, non ita vivunt ut possint. Necessaria ergo est fides ut beatitudinem consequamur, omnibus humanae naturae bonis, id est, et animi et corporis. Hanc autem fidem in Christo esse definitam, qui in carne resurrexit a mortuis, non moriturus ulterius: nec nisi per illum quemquam liberari a diaboli dominatu, per remissionem peccatorum: in cujus diaboli sicut potui, pro spatio temporis disputavi, cum jam et in quarto libro hujus operis multa de hac re dixerim ; sed ibi propter aliud, hic propter aliud: ibi scilicet ut ostenderem cur et quomodo Christus in plenitudine temporis a Patre sit missus , propter eos qui dicunt, eum qui misit, et eum qui missus est, aequales natura esse non posse; hic autem, ad distinguendam activam scientiam a contemplativa sapientia. 26. Placuit quippe velut
Abbreviated transcription (Latin):
locuturi: Nec ista duosic accipiamꝰ. qͣsi ñliceat dicere uel istã sapientiã
qua in reb humanis ẽ. uel illã scientiã quaȩ indiuinis loquendienĩ
latiore consuetudine. utraq sapientia. utraq scientia dici potest.
N ullo modo tam̃ scriptũ eẽt apud apłm. Aliidatus sermosapientiae.
alii sermoscientia : nisi & ꝓpria singulis nominib hȩc singula uoca
sermo istȩ plixus effecerit quid collegerit. quoꝑuenerit XX.
eatos eẽ se uelle. om̃ium hominũ est. Mectam̃ om̃ium est fides. qua
cormundante adbcatitudinẽ ꝑuenitur. Ita fit ut ꝑ istã quã non om̃s
uolunt. ad illã tendendũ sit quã nemo potest cẽ quinolit. Beatos
eẽ se uelle. om̃s in corde suo uident. tantaq est in hacre naturae hu¬
mana conspiratio. ut ñ fallatur homo. qui hocanimo suo deanimo
conicit alieno. Deniq om̃s id uelle nos nouimus multi uero
immostales se cẽ posse desperan cũ id qđ om̃s uolun id beatus

Expanded text:
si non liceat dicere, vel istam sapientiam quae in rebus humanis est, vel illam scientiam quae in divinis. Loquendi enim latiore consuetudine, utraque sapientia, utraque scientia dici potest. Nullo modo tamen scriptum esset apud Apostolum, Alii datur sermo sapientiae, alii sermo scientiae; nisi et proprie ssermo iste prolixus effecerit, quid collegerit, quo pervenerit. Beatos esse se velle, omnium hominum est: nec tamen omnium est fides, qua cor mundante ad beatitudinem pervenitur. Ita fit ut per istam quam non omnes volunt, ad illam tendendum sit quam nemo potest esse qui nolit. Beatos esse se velle, omnes in corde suo vident, tantaque est in hac re naturae humanae conspiratio, ut non fallatur homo qui hoc ex animo suo de animo conjicit alieno; denique omnes id velle nos novimus. Multi vero immortales se esse posse desperant, cum id quod omnes volunt, id est beatus,
Abbreviated transcription (Latin):
si delectationib illicitis aquib: se continuo deber& a uestere
cogitatio libent̃ sola pascatur. nec facienda decernantur mala.
sed tantũ suauit̃ in recordatione teneantur. quasimulierẽ sine
uiro posse dãpnari. Absit hoc credere. Hate quippe una ꝑso¬
na est. unus homo est. totusq dãpnabitur nisi hȩc quae sine
uoluntate operandi. sed tantũ cũ uoluntate animũ talibus
oblectandi solius cogitationis sentiuntur c̃ẽ peccata. ꝑmedia¬
toris grãm remittantur. Hex itaq disputatio qua in mentẽ
unius cuiusq hominis quęsiuimus qđdã rationale ẽiugiua
contẽplationis. & actionis officus ꝑ quȩdã singula distributis

Expanded text:
si delectationibus illicitis, a quibus se continuo deberet avertere si delectationibus illicitis, a quibus se continuo deberet avertere cogitatio, libenter sola pascatur, nec facienda decernantur mala, sed tantum suaviter in recordatione teneantur, quasi mulierem sine viro posse damnari: absit hoc credere. Haec quippe una persona est, unus homo est, totusque damnabitur, nisi haec quae sine voluntate operandi, sed tamen cum voluntate animum talibus oblectandi, solius cogitationis sentiuntur esse peccata per Mediatoris gratiam remittantur. 19. Haec itaque disputatio qua in mente uniuscujusque hominis quaesivimus quoddam rationale conjugium contemplationis et actionis, officiis per quaedam
Abbreviated transcription (Latin):
simul edendũ illicitũ cibum. Neq enĩ potest peccatũ non solũ
cogitandũ suauit̃. uerũ &iam efficacit᷑ ꝑpetrandũ mente decerni
nisi & illa mentis intentio penes quã summa potestas ẽ membra in
opus mouendi. ud opere cohibendi male actioni cedat & scriuat
decernens eẽ facienda. tenens tam̃ & uoluens libent᷑. quȩ statim
ut attigerunt animũ respui debuerunt. negandũ est cẽ peccatũ
sed longe minus quã si & opere statuatur implendũ. Et ideo
detalib quoq cogitationib uenia petenda est. pectusq. ꝑcutien¬
dũ. atq dicendũ. dimitte nob̵ debita nr̃a. faciendũq qđ seqͥt᷑
atq in oratione iungendũ. sicut & nos dimittimꝰ debitoribus
nr̃is. Neq enĩ sicut in illis duob primis hominib ꝑsonã suã
quisq portabat. & id eo sisola mulier cibũ ediss& illicitũ sola
utiq mortis supplicio plecteretur. ita dicipotest in homine uno

Expanded text:
simul edendum illicitum cibum. Neque enim potest peccatum non solum simul edendum illicitum cibum. Neque enim potest peccatum non solum cogitandum suaviter, verum etiam efficaciter perpetrandum mente decerni, nisi et illa mentis intentio, penes quam summa potestas est membra in opus movendi, vel ab opere cohibendi, malae actioni cedat et serviatdecernens esse facienda, tenens tamen et volvens libenter quae statim ut attigerunt animum respui debuerunt, negandum est esse peccatum, sed longe minus quam si et opere statuatur implendum. Et ideo de talibus quoque cogitationibus venia petenda est, pectusque percutiendum, atque dicendum, Dimitte nobis debita nostra: faciendumque quod sequitur, atque in oratione junnostris . Neque enim sicut in illis duobus primis hominibus personam suam quisque portabat, et ideo si sola mulier cibum edisset illicitum, sola utique mortis supplicio plecteretur; ita dici potest in homine uno,
Abbreviated transcription (Latin):
mentis quȩ in reb tẽporalib & corporalib ꝓpt̃ actionis officiũ
ratiocinandi uiuacitate uersatus. carnalis illesensus uel anima¬
lis ingerit quandã illecebrã fruendise. iđ tanquã bono qͦdã
priuato & ꝓprio. non tanquã publico atq cõmuni. qđ est in cõ¬
mutabilebonũ tunc uelud serpens allo quitur feminã. Hluic
aut̃ illecebrȩ consentire. del igno ꝓhibito manducare est
ediste consensus si sola cogitationis delectatione contentus est.
superioris uͦ auctoritate consili ita membra retinentus. Ut
ñ exhibeantur arma miquitatis peccato. sic habendũ existi¬
mo. uelud cibũ uctitũ mulier sola comederit: Si autem in
consensiont male utendi reb qua ꝑsensũ corporis sentiuntur.
ita decernit᷑ qđ cũq peccatũ. ut si potestas sit & iã corpore com¬
pleatur. intellegenda est illa mulitr dedisse iuro suo sccua

Expanded text:
mentis, quae in rebus temporalibus et corporalibus propter actionis officium mentis, quae in rebus temporalibus et corporalibus propter actionis officium ratiocinandi vivacitate versatur, carnalis ille sensus vel animalis ingerit quamdam illecebram fruendi se, id est tanquam bono quodam privato et proprio, non tanquam publico atque communi quod est incommutabile bonum, tunc velut serpens alloquitur feminam. Huic autem illecebrae consentire, de ligno prohibito manducare est. Sed iste consensus si sola cogitationis delectatione contentus est, superioris vero auctoritate consilii ita membra retinentur, ut non exhibeantur iniquitatis arma peccato ; sic habendum existimo velut cibum vetitum mulier sola comederit. Si autem in consensione male utendi rebus quae per sensum corporis sentiuntur, ita decernitur quodcumque peccatum, ut si potestas sit, etiam corpore compleatur; intelligenda est illa mulier dedisse viro suo secum
Abbreviated transcription (Latin):
festo coniugio duorũ hominũ qui primi factisuqͣ n manduca¬
uit serpens de arbore uctita sed tantũ modo man ducandũ
ꝓsuasit. mulies aut̃ non mandu cauit sola. secđ uiro suo dedit¬
& simul manducauerua. qua uis cũ serpente solalocitac
& ab eo sola seducta sit. ita & in hoc qđ &iã in homine uno gerit᷑
& dinoscitur. occulto quodã secretoq coniugio. carnalis uelud
ita dicã qui incorporis sensus intenditur. sensualis animimotus qͥ
nobis. pecoribusq cõmunis ẽ. seclusus ẽ aratione sapientia e
Sensu quippe corporis corporalia sentiuntur. ȩterna uͦ & in co¬
mutabilia sp̃ualia. ratione sapientia intelleguntur. Rationi
aut̃ scientix appetitus uicinus ẽ. quando quidem deipsis corpo¬
ralib quae sensu corporis sentiuntus. ratiocinat᷑ ea quȩ scientia
dicitur actionis. Sibene. ut eã noticiã referat ad finẽ sum mi
boni. si aut male. ut eis fruatur tanquã bonis talib in quibus
falsa beatitudine conquiescat. Cum ergo huic intentioni

Expanded text:
festo conjugio duorum hominum qui primi facti sunt, non manducavit serpens de arbore vetita, sed tantummodo manducandum persuasit: mulier autem non manducavit sola, sed viro suo dedit, et simul manducaverunt; quamvis cum serpente sola locuta, et ab eo sola seducta sit : ita et in hoc quod etiam in homine uno geritur et dignoscitur, occulto quodam secretoque conjugio carnalis, vel, ut ita dicam, qui in corporis sensus intenditur, sensualis animae motus, qui nobis pecoribusque communis est, seclusus est a ratione sapientiae. Sensu quippe corporis corporalia sentiuntur: aeterna vero et incommutabilia spiritualia ratione sapientiae intelliguntur. Rationi autem scientiae appetitus vicinus est: quandoquidem de ipsis corporalibus quae sensu corporis sentiuntur, ratiocinatur ea quae scientia dicitur actionis; si bene, ut eam notitiam referat ad finem summi boni; si autem male, ut eis fruatur tanquam bonis talibus in quibus falsa beatitudine conquiescat. Cum ergo huic intentioni
Abbreviated transcription (Latin):
in mortẽ. hoc ẽ in infernũ. Cõmemorate ergo c̃uertuntur ad dm
tan quã reuiuiscentes reminiscendo uitã: cui eas habebat obliuio
tẽlegitur in nonigesimo tercio. intellegite nc̃ qui insi pientes estis in
popło & stulti aliqͣndo sapite. Quiplantauit aurẽ ñ audi&: & cc̃ta
is enim dictum ẽ. qui dm̃ ñ intellegendo. deillo uana dixerun.XIIII.

Expanded text:
in mortem, hoc est, in infernum. Commemoratae vero convertuntur ad Dominum, tanquam reviviscentes reminiscendo vitam suam, cujus eas habebat oblivio. Item legitur in nonagesimo tertio: Intelligite nunc, qui insipientes estis in populo; et stulti, aliquando sapite. Qui plantavit aurem non audiet ? et caetera. Eis enim dict
Abbreviated transcription (Latin):
quibꝰ dictũ est & suicũ non receperunt. Sonus ergo uerbi forinsec̃¬
& instrepit aurib corporis. & attingit sensũ qui uocat᷑ auditus
pecies quoq hominis & in nob ipsis nota ẽ. & forinsecus in aliis ad est
corporissensibus. oculis cũ uidet᷑. durib cũ audit᷑. tactui cũ tenet᷑¬
& tangitur Habet &iã in memoria nr̃a imaginẽ suã. incorporalẽ
quidem. sed corpori similẽ Mundi deniq ipsius mirabilis pulchri¬
tudo forinset᷑ praesto ẽ. & aspectib nr̃is. & ei sensui qui dr̃ tactus
siqͥdeius attingimus ł ab& etiã ipse intus in memoria nr̃a imaginẽ
suã ad quã recurrimꝰ. cũ eum uł septi parietibus. uł &iã intenebris
cogitamus. Sed dehis imaginib rerũ corporaliũ. incorporalib qͥden
habentib tam̃ similitudines corpoꝵ & aduitã exterioris hominis ꝑ

Expanded text:
quibus dictum est, Et sui eum non receperunt. Sonus ergo verbi forinsecuquibus dictum est, Et sui eum non receperunt. Sonus ergo verbi forinsecus instrepit auribus corporis, et attingit sensum qui vocatur auditus. Species quoque hominis et in nobis ipsis nobis nota est, et forinsecus in aliis adest corporis sensibus; oculis, cum videtur; auribus, cum auditur; tactui, cum tenetur et tangitur: habet etiam in memoria nostra imaginem suam, incorporalem quidem, sed corpori similem. Mundi denique ipsius mirabilis pulchritudo forinsecus praesto est, et aspectibus nostris, et ei sensui qui dicitur tactus, si quid ejus attingimus: habet etiam ipse intus in memoria nostra imaginem suam, ad quam recurrimus, cum eum vel septi parietibus, vel etiam in tenebris cogitamus. Sed de his imaginibus rerum corporalium, incorporalibus quidem, habentibus tamen similitudines corporum, et ad vitam exterioris