comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
centes uenite ascendamus ad montẽ dñi. id ẽ ad xp̃m. quem
dñs om̃ium regem constituit. Et ad domũ dei iacob. idest.
ad scãm eccłiam. & docebit nos uias suas. id ẽ doct̾nã legis suȩ:
& ambu labimꝰ in semitis eius. id ẽ in obsernatione legis eius
aduentus legis fundam̃tum exticit. acq ab ipso data ⁊ ꝑ ipsum
p̾dicata fuit : et in ierłm pͥuisquã alibi. ⁊ apłi ⁊ xp̃c ipse¬
p̾dicauit: & inde ꝑ totũ mundũ p̃dicatio exiuit. Patet
itaq quia de noua lege hec ysaias ꝓpħauit. Item de noua
lege sic loquitur iherennas. Exce dies uement dicit dñs ⁊
et feriam domui isrł & domui uida fedus nouũ: non scdm
pactum qđ pepigi cũ patrib eoꝵ. in die qua app̃hendi ma¬
nũ eoꝵ ut educerẽ eos de t̾ra egypti. Ebi enim in latino
habetur fedus nouum. in hebrayco inuenies berich hada¬
sã. quod int̾pretatur lex noua: moyse atestante. qui

Expanded text:
centes: Venite, ascendamus ad montem Domini, id est ad Christum, quem centes: Venite, ascendamus ad montem Domini, id est ad Christum, quem Dominus omnium regem constituit, et ad domum Dei Jacob, id est ad sanctam Ecclesiam, et docebit nos vias suas, id est doctrinam legis suae, et ambuenit, cujus adventus, legis fundamentum exstitit, atque ab ipso data, ac per ipsum praedicata fuit, et in Hierusalem priusquam alibi, et apdicavit, et inde per totum mundum praedicatio exivit. Patet itaque quia de nova haec lege Isaias prophetavit. Item de nova lege sic loquitur Jeremias: Ecce dies venient, dicit Dominus, et feriam domui Israel et domui Juda foedus novum, non secundum pactum quod pepigi cum patribus eorum, in die qua apprehendi manum eorum, ut educerem eos de terra Aegypti . Ubi enim in Latino habetur foedus novum, in Hebraico invenies , berith, hadasa, quod interpretatur lex nova, Moyse attestante, qui
Abbreviated transcription (Latin):
moyses mons domus dñi : Si enim de monte syon dicẽ
uolueris in quo domus dñi. templum uidelicet fuit
ratio contradicit: quia nec in uertice montium situsẽ
cũ etiam circa eum sint alii colles ipso excessiores. nec
ut suꝑ colles aliquando eleuettr ẽẽ potest. Quis ẽ etiã
quo dicit. ibunt poplł multi & dicent. uenite ascenda¬
uias suas. ⁊ ambulabimus in semitis eius quia de syon exi
dñi &e semite eius. uel lex quȩ ex syon erat egressura. ⁊ uer¬
bum quod de ierłm: Hsam neq de lege moyn quȩ oĩb no¬
ta est dic̾et docebit nos uias fuas. nec illa lex uetus de sy¬
on ummo de monte oreb eriuit. nec de ierlm s de syna
uerbũ dñi qdđ moyses aniunciauit. Sic g intelligenda
est ꝓpħia. Scã quidem eccła ꝓculdubio domus ẽ dñi. mon¬
tibus uero reges. et collib ꝓphȩ solent compari. Mons
ꝓph̃as sublimatus est ⁊ honoratus. Et merito de sc̃a eccłia &
et de omnib gentib crediderunt in eum complures: di¬

Expanded text:
Moyses, mons iste Domini? Si enim de monte Sion dicere volueris, in quo domus Domini templum videlicet fuit, ratio utique contradicit, quia nec in vertice montium situs est, cum etiam circa eum sint alii colles ipso celsiores, nec quod super colles aliquando elevetur, esse potest. Quid est etiam quod dicit: Ibunt populi multi et dicent: Venite, ascendavias suasDomini, et semitae ejus vel lex, quae de Sion erat egressura, et verbum quod de Hierusalem? Nam neque de lege Moysi, quae omnibus nota est, diceret, hoc docebit nos vias suas, nec lex illa vetus de Sion, imo de monte Horeb exivit, nec de Hierusalem, sed de Sina verbum Domini quod Moyses annuntiavit . Sic igitur intelligenda est prophetia. Sancta quidem Ecclesia procul dubio domus est Domini, montibus vero reges et collibus prophetae solent comparari. Mons prophetas sublimatus est et honoratus. Et merito de sancta Ecclesiquia de omnibus gentibus crediderunt in eum complures, di
Abbreviated transcription (Latin):
te ueracit᷑ et obseruare. et ꝑ rectissimas eius semitas
recto gressu incedere respondisti. Ille ȩtiam quem xp̃m
dicitis eam ꝑ omnia conseruauit sicut testatur ip̃e c̃
dicit: quia cum legem non soluere s ad implere ueñ.
apłi autẽ quos te asseris credidisse. eam dissoluer̃t:
et preceptis eiꝰ alia contraria preceꝑunt. Quare cum

Expanded text:
, veraciter observare, et per rectissimas ejus semitas , veraciter observare, et per rectissimas ejus semitas recto gressu incedere respondisti. Ille etiam quem Christum dicitis, eam per omnia conservavit, sicut testatur ipse cum dicit: Quia legem non solvere, sed adimplere veni . Apostoli autem quos te asseris credidisse, eam dissolverunt, et praeceptis ejus alia contraria praeceperunt . Quare, cum
Abbreviated transcription (Latin):
procul dubio innuitur. quod ille cui iudicium ac reg
futurus erat. Concedat autem tibi amice dominus
ut tu inuiditio illo. eorum qui in parte dextera collo¬
candi sunt sis unus. ameni. M.¬
actenus de singulis tue credulitatis partibus
susficit̾ disputatum ẽ: s in disputationis exor¬
dio unum ad huc dixisti. iudelicet quod hora bap¬
tismatis tui apłos credidisti. De qua credulitate quid
sit mͥ postulo responderi: utrum scilicet eos bonos et
scõs crecdas tantum modo ertitisse. nł quod predicar t̃
uerum fuisse: et quod ip̃i crediderint. te ętiam credere.
P. Utrumq profecto credo ego: et cos scõs fuisse. et uerũ
ꝑ omnia predicasse: et quod predicauerunt. oꝑor ꝓ mõ
posse. M. Iam in laqueum in cidisti: de quo non po¬
teris expediri. Cum enim inpͥcipio quesissem de lege
moysi si tam ut ab ipso data est. obseruares. quam tnͣs¬
gressus ẽt uidebaris michi: tu quidem eam complere¬

Expanded text:
procul dubio innuitur, quod ille cui judicium ac regnprocul dubio innuitur, quod ille cui judicium ac regnfuturus erat. Concedat autem tibi, amice, Dominus, ut tu in judicio illo eorum qui in parte dextera collocandi sunt , sit unus. Amen. actenus de singulis tuae crudelitatis partibus sufficienter disputatum est, sed in disputationis exordio unum adhuc dixisti, videlicet quod hora baptismatis tui apostolos credidisti de qua credulitate quid sit mihi postulo responderi, utrum scilicet eos bonos et sanctos credas tantummodo viros exstitisse, vel quod praedicarunt verum fuisse, et quod ipsi crediderunt te etiam credere. PETRUS. Utrumque profecto credo ego, et eos sanctos fuisse, et verum per omnia praedicasse, et quod praedicarunt, operor pro meo posse. MOYSES. Jam in laqueum decidisti, de quo non poteris expediri. Cum enim in principio de lege quaesissem Moysi, si eam ut ab ipso data est observares, quam transgressus esse videbaris mihi, tu quidem eam te complere
Abbreviated transcription (Latin):
auferetur: et regnum eius quod non corrumpetur. An¬
tiquus quippe dierum qui sedit. đs pat̃ ẽ: ꝑ hoc uero
quod dixit. iudicium sedit. et libri aꝑti sunt. iudi¬
cium de signatur. quod infine mundi ẽ futurum: in
quo quasi in libris scͥpta discucientur. merita singłoꝵ.
Qui autẽ cum nubibus cęli ueniebat. xp̃c ẽ. qui recte
filius hominis non absolute. s quasi filus hominis
dicitur: quia non de patre carnali et matre. immo
de uirgine. et dõ patre natus ẽ. Phoc uero quod pa¬
rato iudicio. et aꝑtis libris antiquus dierum. ei po
buum ac linguarum seruitutẽ ipsi ꝓmitit. patae ꝓfec¬
to quia uidicium omnium i mundi consummati¬
one sibi concessum sit. Phoc ȩtiam quod ẽ potestas eiꝰ¬
potestas ȩt̃ua. quȩ non auferetur. et regnum eiꝰ quod ñ
corrumpetur. tantum ad regnum diuinum ꝑtinet. et
ꝑ illud quod precedit quasi filius hominis ueniebat.

Expanded text:
auferetur, et regnum ejus non corrumpetur . Anauferetur, et regnum ejus non corrumpetur . Antiquus quippe dierum qui sedit, Deus Pater est. Per hoc vero quod dixit: Judicium sedit, et libri aperti sunt, judicium designatur, quod in fine mundi est futurum, in quo quasi in libris scripta discutientur merita singulorum . Qui autem cum nubibus coeli veniebat, Christus est, qui recte non Filius hominis absolute, sed quasi Filius hominis dicitur, quia non de patre carnali et matre, imo de virgine et Deo Patre natus est. Per hoc vero quod parato judicio, et apertis libris, Antiquus dierum ei potebuum ac linguarum servitutem ipsi promittit, patet profecto, quia judicium omnium in mundi consummatione sibi concessum sit. Per hoc etiam quod est, potestas ejus aeterna quae non auferetur, et regnum ejus quod non corrumpetur, quod tantum ad regnum divinum pertinet, et per illud quod praecedit, quasi Filius homines veniebat,
Abbreviated transcription (Latin):
et homo fuit et ds. Purus enim ds. cum nec de loco ad lo¬
cum moueatur: proculdubio nec descendit. nec ascendit.
aut exaltantur. M. Susficit fateor quod de ascensu dixi
cii. Sĩnus rei nec argum̃tum nec rationẽ ex postulo. Si enĩ
ut creditis et ds ẽ et homo: satis eum uidicẽ mundi ȩtiã
ẽẽ concedo: s habes tu aliquam de scͥptura auctoritatẽ suꝑ
co: P. utiq habeo. Sic namq legimus indanielis libro.
dspiciebam donec throni positi sunt. et antiquus dierum
sedit. Et post ea in eodem. Iudicium sedit: et libri aꝑti
sunt. De inde etiam in eadem iusione. Aspiciebam ego in¬
quit ĩ uisione noctis: et ecce cum nubibus cęli quasi filiꝰ
hominis ueniebat. et usq ad antiquũ dierum ꝑuenit.
et in conspectu eius obtulerunt eum: et dedit ei potesta
tem et honorẽ. et regnũ. et omnes popłi. tribus. et lin¬
gue seruient ei. Potestas euis potestas ȩt̾ua. quȩ non

Expanded text:
et homo fuit et Deus. Purus enim Deus cum nec de loco ad loet homo fuit et Deus. Purus enim Deus cum nec de loco ad locum moveatur, procul dubio nec descendit, nec ascendit aut exaltatur. MOYSES. Sufficit, fateor quod de ascensu dixiscii. Cujus rei nec argumentum nec rationem expostulo. Si enim, ut creditis, et Deus est et homo, satis eum judicem etiam mundi esse concedo. Sed habes tu aliquam de Scriptura auctoritatem super eo? PETRUS. Utique habeo. Sic namque legimus in Danielis libro: Aspiciebam donec throni positi sunt, et Antiquus dierum sedit . Et postea in eodem: Judicium sedit, et libri aperti sunt. Deinde etiam in eadem visione: Aspiciebam ergo, inquit, in visione noctis, et ecce cum nuhominis veniebat et usque ad antiquum dierum pervenit. Et in conspectu eius obtulerutem, et honorem, et regnum, et omnes populi, tribus et linguae servient ei. Potestas ejus potestas aeterna quae non
Abbreviated transcription (Latin):
et citharam: cum temꝑe prosꝑitatis et leticiȩ. buius mo¬
di exerceantur in strum̃ta. Ac si dicẽt. Ap̃o resurgente
om̃e cum eo gaudium exurget atq leticia. ꝑtercium uero
quod ẽ erurgam dilucło. ubi supplendum ẽ indilucło:
notatur quia ip̃e dauid de tenebris in ferni eriꝑiendus
erat resurgente. xp̃o. Sic namq hic ꝑdilucłm intelligi¬
mus lucem: sic̃ multis in locis ꝑ nom̃ qͣ ẽ uesꝑ. tenebras
in telligere solemus et noctẽ. Ac si aꝑte dicẽt. Ap̃o resur¬
gente: resurgam et ego de tenebris cum eo in gła et magna
luce. Quartum autem quod ẽ eraltare suꝑ celos ds.
et suꝑ omnẽ tr̾am gła tua: de ex altatione et ascensu. xp̃i
in cęlum addidit: de quo ascensu ꝑ dotum sibi mundum
prouenire debeat gła. Quasi diceret. Exaltaberis suꝑ eg̃¬
los et ascendes: et inde tibi ꝑ totam tr̃am gła cumulabit᷑.
Quod uero dixit deus: necessario de. xp̃o in telligimus. qͥ

Expanded text:
et citharam, cum tempore prosperitatis et laetitiae hujusmoet citharam, cum tempore prosperitatis et laetitiae hujusmodi exerceantur instrumenta. Ac si diceret: Christo resurgente, omne cum eo gaudium exsurget atque laetitia. Per tertium vero quod est: Exsurgam diluculo, ubi supplendum est in diluculo, notatur quia ipse David de tenebris inferni eripiendus erat resurgente Christo. Sic namque hic per diluculum intelligimus lucem, sicut multis in locis per nomen quod est vesper, tenebras intelligere solemus et noctem. Ac si aperte diceret: Christo resurgente, exsurgam et ego de tenebris cum eo in gloria et magna luce. Quartum autem quod dixit: Exaltare super coelos, Deus, et super omnem terram gloria tua, de exaltatione et ascensu Christi in coelum addidit, de quo ascensu per totum sibi mundum provenire debebat gloria. Quasi diceret: Exaltaberis super coelos et ascendes, et inde tibi per totam terram accumulabitur gloria. Quod vero dixit, Deus, necessario de Christo intelligimus, qui
Abbreviated transcription (Latin):
diristi: et bene scͥpturas intelligere te monstrasti: et
contrarium nullum posuisti. S xp̃c quomodo in et̃¬
num manebit nisideus erit. et thronus eius sicut sol
uł lima in conspectu dñi erit. et ip̃e testis in cȩlo fidet
semꝑ⁊ nisi in cȩlo sit: Xp̃m itaq psalmista in cȩlum
fore ascensurum signauit. Hoc autẽ facere ut credimus
in uidetur sic exigit ordo. Item dauid de odem alibi
ra: exurgam dilucdõ. Exaltare suꝑ cȩlos ds: et suꝑ om¬
nem tr̃am gła tua. Hic quippe dauid et xp̃i resurrec¬
tionẽ in sinuat et ascensionẽ: et quedam alia. Quod
enim ait exurge gła mea: xp̃i resurrectionẽ designat.
Ac si dicẽt. Exurge de morte xp̃e: qui es gła mea. Illud
autẽ quod ẽ. exurge psalterium et ꝙ̇thara: propt̾ gau¬
dium intulit. et leticiam. quȩ ex xp̃i resurrectione. fu¬
erant ꝓuentura. Quȩ bene ꝑ psalterium de signancur.

Expanded text:
dixisti, et bene Scripturas intelligere te demonstrasti, et dixisti, et bene Scripturas intelligere te demonstrasti, et contrarium nullum posuisti. Sed Christus quomodo in aeternum manebit, nisi Deus erit, et thronus ejus sicut sol vel luna in conspectu Domini erit, et ipse testis in coelo fidelis semper, nisi in coelo sit? Christum itaque Psalmista in coelum fore ascensurum designavit. Hoc autem facere quisquam ut credimus mihi videtur sic exigit ordo. PETRUS. Item David alibi ra, exsurgam diluculo. Exaltare super coelos, Deus, et super omnem terram gloria tua . Hic quippe David et Christi resurrectionem insinuat, et ascensionem, et quaedam alia. Quod enim ait: Exsurge, gloria mea, Christi resurrectionem designat. Ac si diceret: Exsurget de morte Christus qui est gloria mea. Illud autem quod est: Exsurge, psalterium et cithara, propter gaudium intulit, et laetitiam quae ex Christi resurrectione fuerant proventura, quae bene per psalterium designantur,
Abbreviated transcription (Latin):
inuenimus tertio. qd dauid cũ iam appropinquarent
dies mortis sue. castigans salomonẽ suum filium. in qͥt
ad eum. Confortare. et esto uir et cetã: statimq cau¬
sam cur eum castigaret. ad iunxit dicens. Ut confir¬
met dñs sermones suos. quos locutus ẽ de me dicens.
Si custo dierint filii tui uiam suam. et ambulauerint
coram me in ueritate incorde suo. et in omni anima
sua ñ auferetur tibi uir de solioisrł. Promissio¬
autem illa quȩ sibi dexp̃o ẽ facta. ȩtiam si filii sui pec¬
carent. utiq pimirentur: s tam̃ promittitur ẽẽ com¬
plenda. sicut in eodem psalmo legitur. Si autẽ dere¬
liquerint filii eius legem meam. et in iuidiciis non
am bulauerint: si iusticias meas ꝓphanauerint. et
mandata mea non custodierint: uisitabo in uirga
iniquatates torum. et inuerberibus peccata eorum:
misccłiam autem meam non disꝑgam ab eo: et quȩ
procedunt de labiismeis ñ faciam irrita. P. Bene

Expanded text:
invenimus tertio, quod David, cum jam appropinquarent invenimus tertio, quod David, cum jam appropinquarent dies mortis suae, castigans Salomonem filium, inquit ad eum: Confortare et esto vir, etc., statimque causam cur eum castigaret, adjunxit, dicens: Si cmet Dominus sermones suos, quos locutus est de me, dicens: Si custodierint filii tui viam suam, et ambulaverint coram me in veritate, in omni corde suo, et in omni anima sua, non auferetur tibi vir de solio Israutem illa, quae sibi de Christo est facta, etsi filii tui peccarent utique punirentur, sed tamen promittitur esse complenda, sicut in eodem legitur psalmo: Si autem dereliquerint filii ejus legem meam, et in judiciis meis non ambulavet, visitabo in virga iniquitates eorum, et in verberibus peccata eorum; misericordiam autem meam non dispergam ab eo, et quae procedunt de labiis meis, non faciam irrita . PETRUS. Bene
Abbreviated transcription (Latin):
et hic: M. Nescio: s sic dicit. P. Nunquid non supͣ
diximus quod uerbum aliqd̃ temere scͥptura non po
contra usum erat. et in credibilis illã promissio de as¬
censu seminis sui in cȩlum: ido ad ostendendã eius sci¬
tatem additur. credidit abraham dõ. Quia uero cum
non foret mirum si dubitaret. non tñ dubitauit s cre¬
didit abraham dq: ido sequitur. et estimatum illi ad
iusticiã. S et dauid inpsalmo de. xp̃i ascensu loquit᷑.
cum refert ꝗͥ desemine suo a dño promittitur. Sem̃
inquit eius mȩt̾num manebit. et thronus eiꝰ sic̃ solm
conspectu meo. et sicut luna ꝑfecta in ȩt̾num: et¬
ta propt̃ aliquem de semine dauid pret̾ xp̃m: an de
ex contradicendo: reuera propt̃. xp̃m factam fuisse ñ
ab nego. In de enim argumentũ ẽ. quod promissionẽ
illam quȩ dauid a dño facta ẽ. de semine suo alio quã
de xp̃o. comitatur semꝑ conditio: sicut in libro regũ

Expanded text:
et hic? MOYSES. Nescio, sed sic dicit. PETRUS. Nunquid non supra et hic? MOYSES. Nescio, sed sic dicit. PETRUS. Nunquid non supra diximus, quod verbum aliquod temere Scriptura non poscontra usum erat et incredibilis illa promissio, de ascensu seminis sui in coelum, ideo additur ad ostendendam ejus sanctitatem: Credidit Abraham Deo. Quia vero, cum non foret mirum si dubitaret, non tamen dubitavit, sed credidit, ideo sequitur, et aestimatum est illi ad justitiam. Sed et David in psalmo de Christi ascensu loquitur, cum refert quod de semine suo a Domino promittitur: Semen, inquit, ejus in aeternum manebit, et thronus ejus sicut sol in conspectu meo, et sicut luna perfecta in ta propter aliquem de semine David praeter Christum, ex contradicendo, revera propter Christum factam fuisse non abnego. Inde enim argumentum est quod promissionem illam, quae David a Domino facta est, de semine suo alio quam de Christo comitatur semper conditio, sicut in libro Regum
Abbreviated transcription (Latin):
delicet post suam ascensionẽ: et ipsius seminis multi¬
tudinẽ. M. Illud scio ego. quod cõ hebraice. latine
sic redlat: s nusquam poto locum significat. P. Facit
utiq. In erodo namq legitur de mopse quod uidit
uirum egyptium ꝑ cucientem quenidam de hebreis.
fratͥb suis. Cumq circum sperisset huc usq atq illuc.
nullumq ad ẽẽ uidisset: ꝑ cussum egẏptium abscon¬
in hebraico quidem in uenies. cõ. et cõ. S et ad huiꝰ¬
sententiȩ confirmationẽ: sequitur in eodem. Credidit
abraham dõ: et estimatum ẽ illi ad iusticiam. Quare
cnim in hac promissione credidit abraham dõ plusꝗͣ
in aliis promissionib quȩ sibi facte sunt acło: M. In
omnib profecto credidit: qui in credulus nunquam fuit.
P. Et quare in singulis promissionibus ñ dicit scͥptu¬
ra. quia credidit sicut hic. uł cõm semꝑ credulus fue¬
rit. cur sicut in aliis suꝑ hoc tacuit. similit̾ ñ tacuit

Expanded text:
videlicet post suam ascensionem, et ipsius seminis multividelicet post suam ascensionem, et ipsius seminis multitudinem. MOYSES. Illud scio ego quod co Hebraice, Latine sic reddat, sed nusquam puto locum significat. PETRUS. Facit utique: In Exodo namque legitur de Moyse quod vidit irum Egyptium percutientem quemdam de Hebreis fratribus suis. Cumque circumspexisset huc atque illuc. et nullum adesse vidisset: percussum Egyptium abscons Hebrsententiae confirmationem sequitur in eodem: Credidit Abraham Deo, et aestimatum est illi ad justitiam . Quare enim in hac promissione credidit Abraham Deo plus quam in aliis promissionibus quae sibi factae sunt a Deo? MOYSES. In omnibus profecto credidit, qui incredulus nunquam fuit. PETRUS. Et quare in singulis promissionibus non dicit Scriptura quia credidit Deo, sicut hic; vel cum semper credulus fuerit, cur sicut in aliis super hoc tacuit, similiter non tacuit
Abbreviated transcription (Latin):
numerare harenam maris. et semen tuum dinume¬
rabit: M. In hoc certe aliud nescio: nisi quia sic dic̃ẽ
placuit do. P. Sermonẽ quippe uolo totum intelli¬
gas: et quod uerbum aliquod temere scͥptura non
posuit. scias. Quod itaq scͥptum ẽ produxit illum
foras: duabus de causis adomino factum ẽ. Una qui¬
dem ut ei cęli locum ostendet. quod ꝑ hoc de signatur
quod ẽ aspice in cęlum: altera uero ut stellarum mul¬
titudinẽ. et hoc ẽ quod dicit. numera stellas. si poteris
dinumerare illas. Qd̾ autem sequitur. sic erit semen
tuum. in hebraico quidem ponitur tale uerbum. quod
in latino et huc reddit et sic: eo scilicet quod et locum
et similitudinem significat. Si enĩ tale ponere uellet.
quod tantum modo locum significaret: henna utiq
diceret. Siuero tale quod solum sic reddet. cacha po¬
suisset. ꝑhoc gͥ quod ibi cõ posuit. notari uoluit
et locum in quo futurũ erat abrahȩ semen. xp̃c ui

Expanded text:
numerare arenam maris, et semen tuum dinumenumerare arenam maris, et semen tuum dinumerabitur? MOYSES. In hoc certe aliud nescio, nisi quia sic dicere placuit Deo. PETRUS. Sermonem quippe volo totum intelligas, et quod verbum aliquod temere Scriptura non posuit scias. Quod itaque scriptum est, produxit illum foras, duabus de causis a Domino factum est. Una quidem, ut ei coeli locum ostenderet, quod per hoc designatur, quod est aspice coelum . Altera vero ut stellarum multitudinem, et hoc est quod dicit, numera stellas, si poteris dinumerare illas. Quod autem sequitur: sic erit semen tuum, in Hebraico quidem ponitur tale verbum quod in Latino et huc reddit et sic, eo scilicet quod et locum et similitudinem significat. Si enim tale ponere vellet, quod locum tantummodo significaret, , henna, utique diceret: si vero tale quod solum sic redderet, , cacha, posuisset. Per hoc igitur quod ibi , eo posuit, notari voluit et locum, in quo futurum erat Abrahae semen, Christus
Abbreviated transcription (Latin):
Cum uero tale fuerit: mnquid insordib mundi huiꝰ
post resurrectionẽ remanere debuit: Immo iusta
conscendit. M.aꝑta quidem ratione hoc probasti:
et bonam similitudinẽ induxisti. S poterit aliqua
de ascensu eius in proph̃is auctoritas inueniri: P.
Poterit utiq. In genesi namq legimus dm̃ suꝑ hoc
locutum fuisse ad abraham. licet occulte. Scͥ ꝑtum
ẽ enim. Et produxit illum foras: et dixit illi. Aspi¬
ce in celum. et numera ftellas: si poteris dinumera¬
re illas. Et dixit. Sic erit sem̃ tuum. Et credidit a¬
bralam do: et estimatum ẽ illi adinsticiam. S dic
moyses. quid ẽ quod ait. produxit eum foras. Quare
enim hoc fecit: Nunquid uitus ut foris abrabam
non sciebat. quod stellas numerare non poterat: Sel
nunquid d̃s si uellet in tus ei ut foris quod dixit diã
non ualeret: Item cum ait sic erit semen tuum: quare
ñ dinumerabitur. quem admodũ et alibi dicit. faciã
sem̃tuum tamquam harenã maris. si potest quis di¬

Expanded text:
er habitavit, nunquid in sordibus mundi hujus post resurrectionem remanere debuit? Imo justa, conscendit. MOYSES. Aperta quidem ratione hoc probasti, et bona similia induxisti. Sed poterit aliqua de ascensu ejus in prophetis auctoritas inveniri? PETRUS. Poterit utique. In Genesi namque legimus Dominum super hoc locutum fuisse ad Abraham, licet occulte. Scriptum enim est: Et produxit illum foras, et dixit illi: Aspice in coelum et numera stellas, si poteris dinumerare illas. Et dixit: Sic erit semen tuum. Et credidit Abraham Deo, et aestimatum est illi ad justitiam . Sed die, o Moyses, quid est quod ait, produxit illum foras? Quare enim hoc fecit? Nunquid intus ut foris Abraham non sciebat, quod stellas numerare non poterat? Vel nunquid Deus si vellet intus ei ut foris quod dixit dicere non valeret? Item, cum ait, sic erit semen tuum, quare m dinumerabitur, quemadmodum et alibi dicit: Faciam semen tuum tanquam arenam maris, si potest quis di
Abbreviated transcription (Latin):
ad lucendum ꝑ diem. nec splendor lune illuminabit te.
illi quod supradixerat contrarium esset. erit scił lux
lune sicut lux solis. ꝙ lux solis erit septemplicit᷑. Patet gͥ
tibi dominus in lucem sempit̃nam. ꝙ deus tius ingłam
tuam. Ac si diceret. Nequaquam ulterius luce creduli¬
tatis ur̃e huius. que est similis solis istius transitorii uel
lune indigebitis fulgorib. gła quippe lucis sue uos et̃ua¬
lit̃ illuminabit dominus. S ꝙ quod sequitur: non oc¬
cidet ultra sol tuus.ꝙ luna tua non minuetur: si hoc
inquam ita ut est simplicit̾ intelligeretur. scilicet ut
solis splendor ac lune foret continuus. non esset iamdi¬
es uł nox mensis uł annus. que omnia solis ac lune ꝓue¬
niunt uicissitudinibus. Ergo non immerito de luce ox
gła sidei nr̃e que neꝙ minuetur nec occidet. sp̃ua lit̃
dictum intelligimnus .D. Quid est etiam quod ad huc

Expanded text:
ad lucendum per diem, nec splendor lunae illuminabit te, ad lucendum per diem, nec splendor lunae illuminabit te, illi quod supra dixerat contrarium esset, erit scilicet lux sicut lux solis, et erit septempliciter. Patet igitur tibi Dominus in lucem sempiternam, et Deus tuus in gloriam tuam. Ac si diceret: Nequaquam ulterius luce crudelitatis vestrae hujus, quae similis est solis istius transitorii, vel lunae indigebitis fulgoribus, gloria quippe lucis suae vos aeternaliter illuminabit Dominus. Sed et quod sequitur, non occidet ultra sol tuus, et luna tua non minuetur: si hoc, inquam, ita simpliciter intelligeretur, scilicet ut solis splendor vel lunae foret continuus, non esset jam dies vel nox, mensis vel annus, quae omnia ex solis ac lunae proveniunt vicissitudinibus. Ergo non immerito de luce et gloria fidei nostrae quae neque minuetur nec occidet, spiritualiter dictum intelligimus. MOYSES. Quid est etiam quod adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
septemplicit᷑ mauis esset. oculos utiq nr̃os ninuo splendo¬
re obtunderet. Lune etiam lumen si splendori solis par
fieret: nemo iam ultra quiesceret: semꝑ o enim dies
esset. Plunaris igitur lucis siue solaris augmentum:
uoluit ꝓpħa intelligifidem or głam in xp̃m crediturorum.
Ac si diceret. fides illorum & gła multiplicit᷑ maior erit
ꝙ ꝑ lucidior quam modernorum. & quod non de lu¬
na uł solensto tusibili. s de xp̃ianorum credulitatis gła &
splendore: ꝓpħa loquatur. in sequentib testatur cum sub¬
iungit. Non erit tibi amplius sol ad lucendum ꝑ diem: nͦ
splendor lune illuminabit te. s erit tibi dominus in lucẽ
sempit̾nam. ꝙ deus tuus in głam tuam. Et non occidet
ultra sol tuus. ꝙ luna tua non minuetur. quia dominus
erit inlucem sempit̾uam: Nam si de sole uł luna ꝓprie di¬
ceret: hoc quidem quod dicit non erit tibi amplius sol

Expanded text:
septempliciter majus esset, oculos utique nostros nimio splendoseptempliciter majus esset, oculos utique nostros nimio splendore obtunderet. Lunae etiam lumen si splendore solis par fieret, nemo jam ultra quiesceret, semper etenim dies esset. Per lunaris igitur lucis sive solaris augmentum, voluit propheta intelligi fidem et gloriam in Christum crediturorum. Ac si diceret: Fides illorum et gloria multipliciter major erit et perlucidior quam modernorum. Et quod non de luna vel sole isto visibili, sed de Christianorum credulitatis gloria et splendore propheta loquatur, in sequentibus testatur cum subjungit: Non erit tibi amplius sol ad lucendum per diem, nec splendor lunae illuminabit tibi, sed erit tibi Dominus in lucem sempiternam, et Deus tuus in gloriam tuam, et non occidet ultra sol tuus, et luna tua non minuetur, quia Dominus erit in lucem sempiternam . Nam si de sole vel luna proprie diceret, hoc quidem quod dicit, non erit tibi amplius sol
Abbreviated transcription (Latin):
cum subiungit: quia repleta est t̾ra scientia domini. Neq
enim hoc ꝓpt̾ pecudes dixit: que cumi nec animam habe¬
ant rationalem. nec domini scientiam habere possunt.
id est domini cognitionem. S & ad huius ur̃e suꝑ ꝓ
phetiam istam intelligentie destructionem. dixerunt
doctores ur̃i nullam int̾ tempus modernum. ꝙ tempus
xp̃i futuram esse distantiam: nisi quod eius tempore cap¬
tiuitatem omnem exibitis atq miseriam. M. Fece item¬
& aliud ysaie. quod nondum scimus completum esse.
Dicit siquidem o ipse. Ꝙ. erit lux lune sicut lux solis: ꝙ
lux solis erit septemplicit᷑ sicut lux septem dierum: in die
qua alligauerit dominus uulnus popui sui .I. Non ẽ gens
in toto mundo stolidior uobis. qui putatis quod corpus uł
lumen lune deus augeat siue solis. Sol enim siquantus
nunc est maior esset duplicit᷑ totum ꝓfecto mundum cõ¬
bureret: nedum si septemplicit᷑. Quod si & lumen eius

Expanded text:
cum subjungit, quia repleta est terra scientia Domini . Neque cum subjungit, quia repleta est terra scientia Domini . Neque enim hoc propter pecudes dixit quae cum nec animam habeant rationalem, nec Domini scientiam habere possunt, id est Domini cognitionem. Sed ad hujus vestrae super prophetam istam intelligentiae destructionem, dixerunt doctores vestri nullam inter tempus modernum et tempus Christi futuram esse distantiam, nisi quod ejus tempore captivitatem omnem exibitis atque miseriam. MOYSES. Ecce item aliud Isaiae quod nondum scimus completum esse; dicit siquidem et ipse: Et erit lux lunae sicut lux solis et lux solis erit septempliciter sicut lux septem dierum, in die qua alligaverit Dominus vulnus populi sui . PETRUS. Non est gens in toto mundo stolidior vobis, qui putatis quod corpus vel lumen lunae Deus augeat sive solis: sol enim si quantus nunc est major tantum esset dupliciter, totum profecto mundum combureret, ne cum si septempliciter; quod si et lumen ejus
Abbreviated transcription (Latin):
ud quod nondum est completum. quod in aduentu xp̃i
ꝓpħauit ysaias esse futurum. Ait enim. Habitabit lu¬
pus cum agno: ꝙ pardus cum hedo accubabit. Uiculus
ꝙ leo ꝙ oius simul morabuntur.ꝙ puer paruulus mina¬
bit eos. Uitulus ꝙ ursus pascentur: simul requiescent ca¬
tuli eorum: q leo quasi bos comedet paleas. P. Stultissime
omnium o moyses intelligis tu istam simplicit᷑ ut posita est
scientia. Si enim ut dicis lupus pacem non habeat nisi cum
agno. nec pardus nisi cum hedo. nec leo nisi cum oue & ui¬
tulo: quid ꝓderit talis consideratio: Inquietabit namq
& lupus edum. & leo agnum: ꝙ pardus ouem ac iutu¬
lum. M. Quomodo gͥ illam intelligis: P. Nos sane
ꝑ bestias illas que rapina & carne uiuunt. impios ho¬
mines intelligimus & raptores: ꝑ reliquas uero pecudes
eossimul habitare ac pacem habere preapart. Quod aut̃
de hominibus intelligi uoluerit. in sequentib iisimuiat ꝓpħa

Expanded text:
ud, quod nondum completum, quod in adventu Chrisud, quod nondum completum, quod in adventu Christi prophetavit Isaias esse futurum. Ait enim: Habitabit lupus cum agno, et pardus cum haedo accubabit; vitulus, et leo, et ovis, simul morabuntur, et puer parvulus minabit eos; vitulus et ursus pascentur, simul requiescent catuli eorum, et leo quasi bos comedet paleas . PETRUS. Stultissime omnium, o Moyses, intelligis tu istam simpliciter, ut posita est,scitia. Si enim, ut dicis, lupus pacem non habeat nisi cum agno, nec pardus nisi cum haedo, nec leo nisi cum ove et vitulo, quid proderit talis confoederatio? Inquietabit namque et lupus haedum, et leo agnum, et pardus ovem ac vitulum. MOYSES. Quomodo ergo illam intelligis? PETRUS. Nos sane per bestias illas quae rapina et carne vivunt, impios homines intelligimus, et raptores; per reliquas vero pecudes,stus eos simul habitare ac pacem habere praeciperet. Quod autem hoc de hominibus intelligi voluerit, in sequentibus insinuat propheta,
Abbreviated transcription (Latin):
de ipso. &. loquetur inquit pacem gentibus. Sicut
enim hic de eo quod pacem precepturus sit. dictum esse
intelligimus: ita qr ibi. Quam cum q ipse preceꝑit: si
completum non est. nulla eius culpa fuit. M. Dicit etiã
iheremias. In diebus illis. id ẽ xp̃i saluabitur iuda: ꝙ
isr ł habitabit confident̃. S ꝙ hoc quoꝙ nondũ im
pletum est. quod post hominis illius aduẽtũ ꝗͤ xͦ di¬
citis compleri debuit. si xp̃s esset aduentus. Iuda nãꝙ
q isrł adhuc inmseria & captiuitate est. P. Pmissio sane
ista o moyses eis dum taxat est facta. qui credituri erant
admodum ppło isrł de egypto educto. quidam quia pecca¬
uerunt. & a preceptis domini recesserunt. t̾ram ꝓmissio¬
nis non intrarunt quam ꝓmisit dominus moysi diceñs.
Descendi ut liberarem ppłm meum de manibus egypti¬
orum. ꝙ educerem de terra illa in terram bonam & spa¬
tiosam. s omnes in deserto mortui sunt. M. Item est ali¬

Expanded text:
de ipso: Et loquetur, inquit, pacem gentibus : Sicut de ipso: Et loquetur, inquit, pacem gentibus : Sicut enim hic de eo quod pacem sit praecepturus , dictum esse intelligimus, ita et ibi: quam cum et ipse praeceperit, si completum non est, culpa ejus nulla fuit. MOYSES. Dicit enim Hieremias: In diebus illis, id est Christi, salvabitur Juda et Israel habitabit confidenter . Sed et hoc quoque nondum est completum, quod post hominis illius quem Chricitis, compleri debuit, si Christus esset, adventum. Juda namque et Israel, adhuc in miseria et captivitate est. PETRUS. Promissio sane ista, o Moyses, eis duntaxat est facta, qui de Israel creditadmodum populo Israel de Aegypto educto, quidam quia peccaverunt et a praeceptis Domini recesserunt terram promissionis non intraverunt , quam promisit Dominus Moysi dicens: Descendi ut liberarem eum de manibus Aegyptiorum, et educerem de terra illa in terram bonam et speciosam , imo omnes in deserto mortui sunt. MOYSES. Item ali
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpħe p̃dicauerunt. in eo quem ipsum fuisse credimus
s ꝙ in uerbis eius oꝑibusq paruerunt: patet reuera¬
eum iam uenisse nec debes iam ulterius dubitare. M.
Satis intelligo quod dixisti: s si ita est. cur cetera omnia
que de xp̃o in ꝓphis sunt conscripta. in isto quem uenisse
quippe de xp̃o idem ysaias. Ꝙ iudicabit gentes : ꝙ ar¬
guet populos multos: q conflabunt gladios suos in
tra gentem gladium: nec exercebuntur ultra ad prelium.
Et hec quidem nondum completa sunt: que post xp̃i ad¬
uentum ꝓculdubio complebuntur. Usq hodie enin gẽ¬
tes adinuicem preliantur. P. Iu quod dicis. quomodo dic¬
tum sit non respicis. Neꝙ enim illud quod est conflabt̃
gladios suos inuomeres .ꝙ lanceas suas in falces. & non
leuabit gens contra gentem gladium. nec exercebunt᷑
ultra ad prelium: non inquam illud dixit ꝓpħa quid fac¬
ture sint gentes enarrando: s quid precepturus sit xp̃c
ostendendo: quemadmodum & alibi zacharias dicit

Expanded text:
edicarunt, in eo quem ipsum fuisse credimus, sed et in verbis ejus operibusque patuerunt, patet reveraeum jam venisse, nec debes jam inde ulterius dubitare. MOYSES. Satis intelligo quod dixisti. Sed si ita est, cur caetera omnia quae de Christo in prophetis sunt conscripta, in isto quem dicitis quippe de Christo idem Isaias: Et judicabit gentes, et arguet populos multos, et conflabunt gladios suos in tra gentem gladium, nec exercebuntur ultra ad praelium . Et haec quidem nondum completa sunt, quae post Christi adventum procul dubio complebuntur. Usque hodie enim gentes ad invicem praeliantur. PETRUS. Tu quod dicis quomodo dictum sit non respicis. Neque enim illud quod est, conflabunt gladios suos in vomeres, et lanceas suas in falces, et non levabit gens contra gentem gladium, nec exercebuntur ultra ad praelium, non, inquam, illud dixit propheta, quid facturae sunt gentes enarrando, sed quid praecepturus sit Christus ostendendo, quemadmodum et alibi Zacharias dicit
Abbreviated transcription (Latin):
modo credis rationabilit. et scd̃m phisicam factum
fuit: M. Helias sane multum ieuinauit. et parum
comedit: unde et corpus suum leuitatẽ et subtilitatẽ
tantam accepit. quod usq inaerẽ. ascendere potuit.
sit. et ꝑ hoc quod post resurrectionẽ necessitate ali¬
qua nec manducauit nec bibit. quin et deitatis ple¬
nitudinẽ quȩ suꝑ angłos ẽ. inse habuerit: cur sicut
diximus conscende incelum nequiuit: So et ratio
ẽ quod ascendit. Si enim locum in quo moy̾ses stabat
cum sibi in rubo apparuit d̾s propt̾ uicinitatẽ suã
hore unus scm dñs appellat. et propt̃ eis sc̃itatem
moysi imꝑat ut sua calciam̃ta soluat dicens. solue cal¬
ciam̃tum de pedibus tuis. locus enim in quo stas tr̃a sc̃a¬

Expanded text:
modo credis rationabiliter et secundum physicam factum modo credis rationabiliter et secundum physicam factum fuit? MOYSES. Elias sane multum jejunavit, et parum comedit, unde et corpus suum levitatem et subtilitatem tantam accepit, quod usque in aerem conscendere potuit, sit, et per hoc quod post resurrectionem necessitate aliqua nec manducavit nec bibit, quin et deitatis plenitudinem, quae super angelos est in se habuerit, cur, sicut diximus, conscendere in coelum nequivit? Sed et ratio est quod ascenderit. Si enim locum, in quo Moyses stabat cum sibi in rubo apparuit Dominus propter vicinitatem suam horae unius sanctum Dominus appellat et propter ejus sanctitatem Moysi imperat, ut sua calceamenta solvat, dicens: Solve calceamentum de pedibus tuis; locus enim in quo stas t
Abbreviated transcription (Latin):
quare ultra uel aquila cum omnib hismaior sit sub li¬
mius omnib uolando conscõndit: M. Quia de elem̃¬
tis subtilib compositum ẽ corpus eus. P. Et licet le¬
ue sit et subtile: quid ẽ quod corpus illud sursum fac̃
conscendere: M. Procul dubio sp̃e: sine quo non solũ
uolare. s nec inoueri posset ullatenus. P. Cum igitur
corpus. xp̃i post resurrectionẽ leuissimum et subtilis.¬
simum fucrit quippe cum in morte omnẽ pondero¬
sitatẽ et spissitudinẽ amiserit. cuius rei argumentũ
ẽ. quod ulterius nec cybo nec potu in diguit: cum in¬
quam tale fuerit. et spm id ẽ anunam secum habu¬
erit et pretẽa deitatẽ quȩ omnib carnis spiritib
moyse attestante dñatur et precellit: nunquid non
in cȩlum cumplacuit ascendẽ potuit: Item de helỹa
cuius corpus nullam ꝑ mortẽ subtilitatem susceꝑit.
et tñ coram discipło suo helpseo in altum ascendit: qͦ¬

Expanded text:
quare vultur vel aquila cum omnibus his major sit, subliquare vultur vel aquila cum omnibus his major sit, sublimius omnibus volando conscendit? MOYSES. Quia de elementis subtilius compositum est corpus. PETRUS. Et licet leve sit et subtile, quid est quod corpus illud sursum facit condescendere? MOYSES. Procul dubio spiritus, sine quo non solum non volare, sed nec moveri posset ullatenus. PETRUS. Cum igitur Christi corpus post resurrectionem levissimum et subtilissimum fuerit, quippe cum in morte omnem ponderositatem et spissitudinem amiserit, cujus rei argumentum est quod ulterius nec cibo nec potu indiguit; cum, inquam, tale fuerit, et spiritum, id est animam secum habuerit, et praeterea deitatem, quae omnibus carnis spiritibus Moyse attestante dominatur et praecellit, nunquid non in coelum, cum placuit, ascendere potuit? Item de Elia, cujus corpus nullam per mortem subtilitatem suscepit, et tamen coram discipulo suo Eliseo in altum ascendit, quo
Abbreviated transcription (Latin):
dum de hoc querere disposui: nunc deeo si placet qͣlit̃
factum credas. michi postulo responderi: prohibet nãq
ratio ponderosam rem. suꝑ leuem uł ascendere. uł susti¬
neri. P. Fides profecto meaẽ: qđ in cęlum ascenderit.
Credo enim quia uirtus sue omĩpotenciȩ tanta sit: quod
quocũq modo factum fuerit. possibile fuit eẽ ut placuit.
Quod si inde cum fideli aliquo agerem: aliud sane non
responderem. Quia uero tu in credulus es. et nil isi
grossum quid. et quod quasi palpari possit intelligis.
idõ aliquantulum tibi grossius respondebo: et quia
ꝑ hoc boni aliquid crediturum te ẽẽ desidõ. M. Ut
sic facias expostulo. P. Nosti utiq quod anser et galli-¬
adosursum uolando ascendunt: anser autem et gal¬
lina similiter facere non possunt: M. Quia et illi
parui sunt corpis et id̃s leuiores: et isti maioris. et
idõ ponderosiores. Pͥ. Si ex quantitate leuitas prouenit:

Expanded text:
dum de hoc quaerere disposui, nunc de eo, si placet, qualiter dum de hoc quaerere disposui, nunc de eo, si placet, qualiter factum credas mihi postulo responderi. Prohibet namque ratio ponderosam rem super levem vel ascendere vel sustineri. PETRUS. Fides profecto mea est quod in coelum ascenderit, credo etiam quia suae virtus omnipotentiae tanta sit quod quocunque modo factum fuerit, possibile fuit esse ut placuit. Quod si inde cum fideli aliquo agerem, aliud sane non responderem. Quia vero tu incredulus es, et nil nisi grossum quid, et quod quasi palpari possit intelligis, ideo aliquantulum grossius tibi respondebo, et quia per hoc boni aliquid crediturum te esse desidero. MOYSES. Ut sic facias expostulo. PETRUS. Nosti itaque quod anser et galliadeo sursum volando ascendunt, anser autem et gallina similiter facere non possunt? MOYSES. Quia et illi sunt parvi corporis, et ideo leviores, et isti majores, et propter hoc ponderosiores. PETRUS. Si ex quantitate levitas provenit,
Abbreviated transcription (Latin):
tionis et generationis. De quo rege enim ista nisi de xp̃o
dici potuit propħia: ꝑ dies quippe regis definitum tem¬
pus quo ante passionẽ xp̃c inmundo uixit. notari ꝓpħa
uoluit: ꝑ dies autẽ quos suꝑ dies regis adiciendos ẽẽ dix̃.
quos et sine determinatione posuit. tempus post euis re¬
surrectionem intellerit: quod et fine cariturum cẽ sig¬
nauit cum addidit. annos euis usq in diem generationiꝰ
et generationis. In ysaia quoq legitur. Nunc consur gam
dicit dominus: nunc exaltabor et nunc subleuabor. Et hȩc
tria dominus intelligi uoluit. Quod enim ait nunc con¬
surgam. de resurrectione sui corꝑis de morte dixit: quod
autem sequitur. nunc exaltabor de ascensu suo incȩlum
intulit: tercium uero quod ẽ nunc subleuabor. de exal¬
tatione et gła in se credentium addidit. M. Quando¬
quidem deascensione mentionẽ fecisti. et ego iam du¬

Expanded text:
tionis et generationis . De quo etiam rege ista nisi de Christo tionis et generationis . De quo etiam rege ista nisi de Christo dici potuit prophetia? Per dies quippe regis, definitum tempus quo ante passionem Christus in mundo vixit, notari Propheta voluit; per dies autem quos super dies regis adjiciendos esse dixit, quos et sine determinatione posuit, tempus post ejus resurrectionem intellexit, quod et fine cariturum esse signavit, cum addidit, annos ejus usque in diem generationis et generationis. In Isaia quoque legitur: Nunc consurgam, dicit Dominus, nunc exaltabor, nunc sublevabor . Et hic tria Dominus intelligi voluit. Quod etiam ait: Nunc consurgam, de resurrectione sui corporis, de morte dixit, quod autem sequitur: Nunc exaltabor, de ascensu suo in coelum intulit, tertium vero, quod est: Nunc sublevabor, de exaltatione et gloria in se credentium addidit. MOYSES. Quandoquidem de ascensione mentionem fecisti, et ego jamdu
Abbreviated transcription (Latin):
nerat iam complesset. nec foret ulterius ut ita dicam qͥd
facturꝰ esset: merito die tercia resurrerit. Precc̃a ȩtiam
enoch et helias quia scĩ uiri ac digni fuerunt sicut cre¬
dimus et nos et uos. ad huc uiuunt: et licet in fine mun¬
di morituri: statim tam̃ propt̾ scĩtatem suam resurrec¬
turi sunt. Quod cum ita sit: corpus qđ scĩssimum om¬
nium. et a ꝑeccato mundissimũ fuit. statim ut uoluit
suscitari non debuit: Idõ ȩtiam eum suscitari necesse
fuit. ut sicut ꝑmortem suam descendens ad inferos de
iure diaboli mortuos liberauit. ita et ꝑ resurrectionẽ
suam de eiusdẽ diaboli tirannide uenturos lib̾aret ÷
quia cum eum resurrexisse audiunt. credunt: et ita de
iugo ipsius exeunt. M. Ratio ẽ quod dicis. S posses
tu aliqua ꝓpħarum auccoritate quod suscitari deberet
ostende: P. Possum utiq. Dicit namq dauid in psalmo.
Bies suꝑ dies regis adicies: annos eius usq indiem genera¬

Expanded text:
nerat jam complesset, nec foret ulterius, ut ita dicam, quod nerat jam complesset, nec foret ulterius, ut ita dicam, quod facturus esset, merito die tertia resurrexit. Praeterea etiam Enoch et Elias, quia sancti viri ac digni fuerunt, sicut credimus et nos et vos, adhuc vivunt , et licet in fine mundi morituri, statim tamen propter sanctitatem suam resurrecturi sunt. Quod cum ita sit, corpus Christi quod sanctissimum omnium et a peccato mundissimum fuit, statim ut voluit suscitari non debuit? Ideo etiam eum suscitari necesse fuit, ut sicut per mortem suam descendens ad inferos de jure diaboli mortuos liberavit, ita et per resurrectionem suam de ejusdem diaboli manu, venturos liberaret, quia cum eum resurrexisse audiunt, credunt, et de jugo ipsius ita exeunt. MOYSES. Ratio est quod dicis. Sed posses tu aliqua prophetarum auctoritate quod suscitari deberet ostendere? PETRUS. Possum utique. Dicit namque David in psalmo: Dies super dies regis adjicies, annos ejus usque in diem genera
Abbreviated transcription (Latin):
ab omni peccato mundissimũ: neq enim uł pͥmi paren¬
tis adam. uł ex se ipso aliqd̃ contraxit peccatum. Et cũ
tale fuerit. nunquid mori debuit. cum et adam ñ nisi
propt̃ peccatum obierit: et pretẽa cum in eo deitas ha
quam admisisset. immo ꝓsaluandis suis solum modo mor¬
tem susceꝑit: nunquid non merito resuscitari debuit:
M. Ordo sane rationis sic exigit: s cur adeo suscitari
festinauit. et non quousq boni alii qui mortui sunt sus¬
citentur. in fine mundi expectauit: Pͥ. Alii namq mor¬
tui peccata in mundo isto plura commiserunt: quin
et pro ade delicto mortẽ penam scił peccati susceperunt:
id oq quo usq cdo placuerit suscitari ñ poterunt. Ille au¬
tem nec ade nec aliud aliqđ ut diximus peccatum ha¬
buit: immosponte sua et ꝑro nr̃a redemptione dic qͥdem
una occubuit: alia uero ad infernum ut in de bonos
educẽt. ip̃e descendit. Cum ergo omnia propt̃ que ue¬

Expanded text:
ab omni peccato mundissimum . Neque enim vel primi parenab omni peccato mundissimum . Neque enim vel primi parentis Adae, vel ex seipso aliquod contraxit peccatum, et cum tale fuerit, nunquid mori debuit, cum et Adam, nonnisi propter peccatum obierit, et praeterea cum in eo deitas habquam admisisset, imo pro salvandis suis solummodo mortem suscepit, nunquid non merito resuscitari debuit? MOYSES. Ordo sane rationis sic exigit. Sed cur adeo suscitari festinavit, et non quousque boni qui mortui sunt, alii suscitentur in fine mundi , exspectavit? PETRUS. Alii namque mortui peccata in mundo isto plura commiserunt, quin et pro Adae delicto mortem, poenam scilicet peccati, susceperunt, ideoque quousque Deo placuerit suscitari non poterunt, ille autem nec Adae, nec aliud, ut diximus, peccatum habuit, imo sponte sua, et pro nostra redemptione, die quidem una occubuit, alia vero ad infernum, ut inde bonos educeret, ipse descendit. Cum ergo omnia propter quae ve
Abbreviated transcription (Latin):
mortem susceꝑit redim̃do. Nunc antẽ de eo tecum loqͥ
nolo: quod sicut intuȩ fidei ex positione dixisti. die
resurrex̃ tertio. Et bene quidem ẽẽ potuit. cum dei¬
tatis plenitudo ut dicis in ipso habitauerit. cȩteros q
mortuos uite reddid̾it. ut se ipsum ressiscnaneritꝰ
s hoc modo quero a te: si postquam resurrexit. d̾s
et homo ut pͥus fuerit. nec ne. P. Ereoo procul dubis
quia sic fuit. Cum enim eius anma a corꝑe soluta. ad
inferos ut in de bonos eriꝑet descendit. nunquam a bea
diuinitas ipsa recessit: unde et cum ad corpus remeaũ
semꝑcum ea ꝑmansit. Quare et tunc. et nunc. et usq
credas: s restat adhuc unum q michiuolo edisseras. Cũ
enim ñ ob aliam causam quam ut filios adam dediabo¬
li uigo eriperet. carnem susceꝑit: postquam ut dicis
illud compleuit ut uoluit: quare it̃m corꝑis grauita.¬
te se impediuit: P. Corpꝰ quidem xp̃i subtile fuit. et

Expanded text:
mortem susceperit redimendo. Nunc autem de eo tecum loqui mortem susceperit redimendo. Nunc autem de eo tecum loqui volo, quod, sicut in tuae fidei expositione dixisti, die resurrexit tertio. Et bene quidem esse potuit, cum deitatis plenitudo, ut dicis, in ipso habitaverit , caeterosque mortuos vitae reddiderit, ut seipsum resuscitaverit. Sed hoc modo quaero a te si, postquam resurrexit, Deus et homo ut prius fuerit, necne? PETRUS. Credo procul dubio quia sic fuit. Cum enim ejus anima a corpore dissoluta ad inferos ut inde bonos eriperet descendit, nunquam ab ea divinitas ipsa recessit. Unde et cum ad corpus remeavit, semper cum ea permansit, quare et tunc et nunc et usque credas, sed restat adhuc unum de quo mihi volo respondeas. Cum enim non ob aliam causam quam ut filios Adam de diaboli jugo eriperet carnem susceperit, postquam, ut dicis, illud complevit, ut voluit, quare iterum corporis se gravitate impedivit? PETRUS. Corpus quidem Christi subtile fuit, et