comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
luce oppugnaturis hostib castra saxi ũdiq
circa ex propinquis uallib ꝯrextis auge̾t
uallum mumim se se qñ ĩ armis paru
presidii foret defensuri. s trãsitõ socioꝵ
fuga ut tutior mora uideretur fecit pͥn¬
cipium defectionis ab acthane Regulo
tudertanoꝵ factus est. Is cum magna po¬
pulariu manu trasfugit. Inde duo muĩta
oppida cu presidiis traddita a prefectis
xͦ. Et ne latius inclinatis semel ad de¬
fectionez aĩs ẜperet res sciletio proxime
noctis Has drubal castra mouet. Scipio ut
prĩa Luoc qui in stationib erãt retulerũt
ꝓfectos hostes p̾misso equitatu signa efferi
iubet. Adeoq citato agiine ducti sũt ut si
uia recta uestigia sequentes issẽt haud dubic
assecuturi fuerint s ducib est creditum
breuius aluid esse iter ad Boctiz fliuiui
ut transeuntes agredirent᷑. Hasdrubal
clauso transitu flumiins ad Coeanũ flecti
et iam inde fugientiu mõ effusi abibant.

Expanded text:
luce oppugnaturis hostibus castra, saxis undique luce oppugnaturis hostibus castra, saxis undique circa ex propinquis uallibus congestis augent uallum, munimento sese quando in armis parum praesidii foret defensuri; sed transitio sociorum fuga ut tutior mora uideretur fecit. principium defectionis ab Attene regulo Turdetanorum factum est; is cum magna popularium manu transfugit; inde duo munita oppida cum praesidiis tradita a praefectis Romano; et ne latius inclinatis semel ad defectionem animis serperet res, silentio proximae noctis Hasdrubal castra mouet. Scipio, ut prima luce qui in stationibus erant rettulerunt profectos hostes, praemisso equitatu signa ferri iubet; adeoque citato agmine ducti sunt ut, si uia recta uestigia sequentes issent, haud dubie adsecuturi fuerint: ducibus est creditum breuius aliud esse iter ad Baetim fluuium ut transeuntes adgrederentur. Hasdrubal clauso transitu fluminis ad Oceanum flectit, et iam inde fugientium modo effusi abibant;
Abbreviated transcription (Latin):
n uictores/ se undiq mucherẽt nec
cile impetus substineri poss / quanq̃
amebat assistebatq cedentib ha̾drubal
tergo esse colles tutũq receptu Si
nodice se reciperent clamitaris tamen¬
atq in fugam se se ones effuderũt ac patrio
cõsistere si una in radicib colliu ac r̾uocar
in ordines milite ceperant cu cũctantibus
in aduersum collem erigere aciez. Roanis
inde ut ferri impigre signa uiderũt ĩ tegra
fuga in castra pauidi cõpellunt᷑ Nec ꝓcul
uallo Romanus aberat cepissetq tãto ĩpetu
castra in se ex uehementi sole/ qualis inter
graues imbres nubes effulget tanta uis
cique deicciss ut iuix in cast᷑ sua r̾ceper̾it
se uictores/. quosdam eciam Religio ceperit
ulterius quicq̃ eo die conãdi. Catagmẽses
quanꝙͣ fessos labore ac uulnerib nox ĩbẽq
ad nociam quiete uocabat. tam̃ qͥa metꝰ
et periculum cessandi nõ dabat tp̃s pͥma

Expanded text:
rem uictores se undique inueherent, nec rem uictores se undique inueherent, nec facile impetusebat obsistebatque cedentibus Hasdrubal ab tergo esse colles tutumque receptum si modice se reciperent clamitans, tamatque in fugam sese omnes effuderunt. ac primo consistere signa in radicibus collium ac reuocare in ordines militem coeperant cunctantibus in aduersum collem erigere aciem Romanis; deinde ut inferri impigre signa uiderunt, integrata fuga in castra pauidi compelluntur. nec procul uallo Romanus aberat; cepissetque tanto impetu castra nisi ex uehementi sole, qualis inter graues imbre nubes effulget, tanta uis aquae deiecta esset ut uix in castra sua receperint se uictores, quosdam etiam religio ceperit ulterius quicquam eo die conandi. Carthaginienses, quamquam fessos labore ac uolneribus nox imberque ad necessariam quietem uocabat, tamen quia metus et periculum cessandi non dabat tempus prima
Abbreviated transcription (Latin):
xstiuz erat penl
ueccani afriq non dum ad teli ꝯrectu
uenissent neq in cornua ut adiuuarẽt
as uemienti ex aduerso hostiu cornu
incipiti prelio urgebantur eqͥs leuisq
lacera incurrebant. Cchortes a fronte
uigebant ut abrumperet cõnua a cet̾a
ia. Et cum ab oĩ parte haud quanꝙͣ
ur pugna erat aut tum ꝙ pugna bal¬
leanum tironuq yspanoꝵ Romanoq
us drubalis exercitus ceperat oppressus
atutmo tumultu cohaptꝰq prius qͣ
o corpora firmarent rapti ĩ aciẽ exir̾.
did sedulo diem extraxerat scipio ut
sda pugna esset Nam ab septia demuz
mipora afficerent ꝙͣ manus cu hoste
insererent. Ita steterunt scutis Iamxi.
lam suꝑ cetera Elephanti eciã tumul¬
poso genere pugne eqͥtu uelitumq
cleuis armature consternati e cor¬
ibus in media aciem se se intulerunt.
si igitur corporib armisq retulere
dem ordines tam̃ ẜuantes haud setꝰ
isi imperio ducis cedere̾t integͤ acies.
dcum eo ip̃o accius uͥ inclmatã sẽser̃

Expanded text:
stium erat, Poeni ueterani Afrique, nondum ad teli coniectum uenissent, neque in cornua ut adiuuarent aciem uenienti ex aduerso hosti. cornua ancipiti proelio urgebantur; eques leuisqlatera incurrebant: cohortes a fronte urgebant ut abrumperent cornua a cetera acie; et cum ab omni parte haudquaquam par pugna erat, tum quod turba Baliarium tironumque Hispanorum Romano Hasdrubalis exercitum coeperant, oppressos matutino tumultu coactosque priusquam cibo corpora firmarent raptim in aciem exire; et ad id sedulo diem extraxerat Scipio ut sera pugna esset; nam ab septima demumcorpora adficerent quam manus cum hoste consererent. itaque steterunt scutis innixi. iam super cetera elephanti etiam tumultuoso genere pugnae equitum uelitumque et leuis armaturae consternati e cornibus in mediam aciem sese intulerant. fessi igitur corporibus animisque rettulere pedem, ordines tamen seruantes haud secus quam si imperio ducis cederet integra acies. sed cum eo ipso acrius ubi inclinatam sensere
Abbreviated transcription (Latin):
diruunt quȩ incendio assumi neq̃unt
deo uestigia qͦ urbis extinguer ac deler
memoria hostiuz cedis cordi est Castu¬
lenem inde Sipio exercitu ducit qua
rhem non yspani modo ꝯuenant s pũci
cam exercitus ex discipata passi fuga
eliquie tutabantur s aduentũ Scipionis
puenerat fama cladis illi turgitanoͤ trorq
tende ac desperatio inuaẜat ⁊ in diuesis
ausis cum sibi quisq consultũ ne altus
petu uellet pͥmo tacita suspitõ deinde
iga discordia secessionez int̃ cãtagine̾ses
q yspanos fecit. Hiis Cerdrbellus ꝓpalã
ntionis actor. Hynulco punicis auxi¬
uarib preerat quos urbemq cla fide
repta Cerbellus xͦ. prodit. Mitior ea
atoria fuit nͨ tandimde noxe adĩssu
mit ⁊ aliqͣrtu ire lemerat uolũtaria de¬

Expanded text:
diruunt quae incendio absumi nequeunt; adeo uestigia quoque urbis exstinguere ac delere memoriam hostium sedis cordi est. Castulonem inde Scipio exercitum ducit, quam urbem non Hispani modo conuenae sed Punici etiam exercitus ex dissipata passim fuga reliquiae tutabantur. sed aduentum Scipionis praeuenerat fama cladis Iliturgitanorum terrorque inde ac desperatio inuaserat; et in diuersis causis cum sibi quisque consultum sine alterius respectu uellet, primo tacita suspicio, deinde aperta discordia secessionem inter Carthaginienses atque Hispanos fecit. his Cerdubelus propalam deditionis auctor, Himilco Punicis auxiliaribus praeerat; quos urbemque clam fide accepta Cerdubelus Romano prodit. mitior ea uictoria fuit; nec tantundem noxae admissum erat et aliquantum irae lenierat uoluntaria de
Abbreviated transcription (Latin):
ẜ sartigine ꝓfectus traqͥłso maĩ ⁊ płimu
enis interdum ⁊ leui adiuuante uento
l fucam traiecit.forte ita incidit ut eo
ii tempore hasdrudal pulsus yspaia septe
aremib portum inuectus a choĩs positis
cur applicarent naues. Cũ ꝯsecute due
ysine dubio hostiu essent. opprimiq a
purib prius ꝙͣ portum intrarẽt posset
nchil aliud ꝙͣ tumultum ac trepida¬
uonem simul militu nautaꝵq neqͥcq̃
umaq ⁊ naues expedientiu fecerunt.
iussa enim ex alto uela acͥori uento

Expanded text:
b Carthagine profectus tranquillo mari plurimum remis, interdum et leni adiuuante uento, in Africam traiecit. forte ita incidit ut eo ipso tempore Hasdrubal, pulsus Hispania, septem triremibus portum inuectus, ancoris positis terrae applicaret naues cum conspectae duae dubio quin hostium essent opprimique a pluribus priusquam portum intrarent possent, nihil aliud quam tumultum ac trepidationem simul militum ac nautarum nequiquam armaque et naues expedientium fecerunt. percussa enim ex alto uela
Abbreviated transcription (Latin):
uariis causis fortuna similis conglo¬
bauerat Agathirua ꝑ Latrocinia ac
rapina tolerantes uitam hos neq n¬
quere Leuinꝰ insula tuz pͥmuz noua
pace coalescente uelut mãtia nouadis
reb satis tutum ratus est ⁊ Reginis
usui futuri erant ad popłandũ bruci
agrum assuetam Latrociniis qͣrẽtib
manu et qd̃ ad Sicilia actinet eo an¬
ueris. p̾. Scipio nauib deductis euo¬
catisq Edcto ⁊̃ arraconẽ socioꝵ auxilis
classem onerariasq hostiu In yberi
Fluminis peter iubet Eodez Legions
ex hiberis ꝯuenire cu iussisset ip
cum qͥnq milib socioꝵ ab T̃arracons
ꝓfectus ad exercitum est. quo cum
uenisset ad loq̃ndos maxnĩ ueter
milites qui tantis suꝑfuerunt cladib
ratus contõe aduocata ita disseruit
Nemo an̾ me nouus imꝑatõ militis

Expanded text:
uariis causis fortuna similis conglouariis causis fortuna similis conglobauerat Agathyrnam per latrocinia ac rapinam tolerantes uitam. hos neque relinquere Laeuinus in insula tum primum noua pace coalescente uelut materiam nouandis rebus satis tutum ratus est, et Reginis usui futuri erant ad populandum Bruttium agrum adsuetam latrociniis quaerentibus manum. et quod ad Siciliam attinet eo anueris P. Scipio nauibus deductis euocatisque edicto Tarraconem sociorum auxiliis classem onerariasque ostium inde Hiberi fluminis petere iubet. eodem legiones ex hibernis conuenire cum iussisset, ipse cum quinque milibus sociorum ab Tarracone profectus ad exercitum est. quo cum uenisset adloquendos maxime ueteres milites qui tantis superfuerunt cladibus ratus, contione aduocata ita disseruit: 'nemo ante me nouus imperator militibus
Abbreviated transcription (Latin):
circa portas/ cesa oppido recepto leuinius
qui capita reꝵ agrigenti erant uirgis
cesos securi ꝑcussit Ceteros p̾dãq uẽdidit
ommez peciunua Romam misit fama
agͥgentinoꝵ cladis cu sicilia ꝑuasisset
omnia repente ad Romanos ĩclinaue¬
runt prodita breui sunt .xx. oppida sex
ui capta uoluntaria deditioñ in fidem
uenerunt ad quadiig̃ta. q̃t ciutatis
pͥncipib cum pro cuiꝰq merito consul
premia penasq exdusset cogissetq sicliq̃
positis tandez armis ad agru cdendu
aĩos conuerter ut esset non Incolaꝵ
modo alimentis frugifera insula sed
urbis rõne atq Italie id qͦd ml̃tis sepe
tẽpestatib fecerat hannonem leuaret
ab agathĩna incondita mł̃titudine
secum in Italiam transuexit. quatuo
milia hominu erant mixti ex onmi
colluuione exules oberrati capitalia
Auri pleriq ⁊ cũ ĩ Ciuitatib suis ac
sub Legib uixerant. Et postꝙͣ eos ex

Expanded text:
circa portas caesa. oppido recepto Laeuinus circa portas caesa. oppido recepto Laeuinus qui capita rerum Agrigenti erant uirgis caesos securi percussit, ceteros praedamque uendidit; omnem pecuniam Romam misit. fama Agrigentinorum cladis Siciliam cum peruasisset, omnia repente ad Romanos inclinauerunt. prodita breui sunt uiginti oppida, sex ui capta: uoluntaria deditione in fidem uenerunt ad quadraginta. quarum ciuitatium principibus cum pro cuiusque merito consul pretia poenasque exsoluisset, coegissetque Siculos positis tandem armis ad agrum colendum animos conuertere, ut esset non incolarum modo alimentis frugifera insula, sed urbis Romae atque Italiae, id quod multis saepe tempestatibus fecerat, annonam leuaret, ab Agathyrna inconditam multitudinem secum in Italiam transuexit. quattuor milia hominum erant, mixti ex omni conluuione exsules obaerati capitalia ausi plerique cum in ciuitatibus suis ac sub legibus uixerant, et postquam eos ex
Abbreviated transcription (Latin):
ausit neq ille mutines ĩ dignitatem
Iniurie tulit Confestimq adleuinu
occultos nũtios misit de trade̾do agͥgẽto
ꝑ quos ut est facta fides/ cõpositusq rei
gerende modus porta ad mare ferentẽ
Numide cum occupassent pulsis inde
custodib aut cesis Romanos ad ipsum
missos in urbem acceperũt. Et cũ agnm̃
iam in mediam urbem ac forũ magno
tumustu iretur. Ratus hanno nͥ aliud
ꝙ̃ tumultum ac secessione id quod ⁊
ante acciderat Rumidaꝵ esse ad com¬
primendam seditionem ꝓcessit atq
Ignotus ad aures accidisset pͥus ꝙͣ ad
ictum teli ueniret capescit fugam ꝑ
aduersam portam emissus. assumpto
Comite . iii. Epicide cu paucis ad mar̾
ꝑuenit. Nactiq op̃otime pauũ nauigiũ
Relicta hostib Sicilia/ de qua ꝑ tot años
certatum erat in africã traiecerunt.
ailia multitudo penoꝵ siculoꝵq Ne
temptato quide certamine cum ceci in
fugam ruerent clausiq exitꝰ essent

Expanded text:
auxit; neque ille indignitatem auxit; neque ille indignitatem iniuriae tulit confestimque ad Laeuinum occultos nuntios misit de tradendo Agrigento. per quos ut est facta fides compositusque rei gerendae modus, portam ad mare ferentem Numidae cum occupassent pulsis inde custodibus aut caesis Romanos ad id ipsum missos in urbem acceperunt. et cum agmine iam in media urbis ac forum magno tumultu iretur, ratus Hanno non aliud quam tumultum ac secessionem, id quod et ante acciderat, Numidarum esse, ad comprimendam seditionem processit. atignotus ad aures accidisset, priusquam ad ictum teli ueniret capessit fugam. per auersam portam emissus adsumpto comite Epicyde cum paucis ad mare peruenit; nactique opportune paruum nauigium, relicta hostibus Sicilia de qua per tot annos certatum erat, in Africam traiecerunt. alia multitudo Poenorum Siculorumque ne temptato quidem certamine cum caeci in fugam ruerent clausique exitus essent
Abbreviated transcription (Latin):
parte anni circum acta ĩ sicisia uẽt̾ib
noiuisq sociis expectatus cũ uenisset pͥmũ
ac potissimu ommium ratus Siracu¬
sanis noua pace in cõditas componẽr res
ag̾gentum inde qd belli reliqum erat
tenebaturq a Cartagiensiu ualido
presidio duxit legiones ⁊ affuit foͬtuna
incepit. hanno erat imperator Carta¬
gmensium. s õne ĩ mutine numidisq
spem repositam habebat ꝑ totã Sicilia
uagus. p̾das agebat ex sociis ł omanoꝵ
neq intercludi ab agͥgento ui aut ãte
ulla nͨ quin erumperet ubi uell̃t ꝓhibrĩ
poterat/. hec eius gloria. qͥa ia imꝑatoĩs
quoq fame officiebat postͤmo ĩ inuidia
uertit ut ne bñ geste quidez res ia ãnoni
ꝑꝑ auctoritatem satis lete essent/. ꝑpea¬
postremo prefecturã eiꝰ filio suo dedit rat
cum Impio auctoritatẽ qͦ ⁊ ĩt̾ Rumidas
erecturuz qͥd longe aliter euenit. Nam
ueterem fauorem eius sua ĩsuꝑ ĩudia

Expanded text:
parte anni circumacta in Siciliam ueteribus parte anni circumacta in Siciliam ueteribus nouisque sociis exspectatus cum uenisset, primum ac potissimum omnium ratus Syracusis noua pace inconditas componere res, Agrigentum inde, quod belli reliquum erat tenebaturque a Carthaginiensium ualido praesidio, duxit legiones. et adfuit fortuna incepto. Hanno erat imperator Carthaginiensium, sed omnem in Muttine Numidisque spem repositam habebant. per totam Siciliam uagus praedas agebat ex sociis Romanorum neque intercludi ab Agrigento ui aut arte ulla nec quin erumperet ubi uellet prohiberi poterat. haec eius gloria quia iam imperatoris quoque famae officiebat, postremo in inuidiam uertit ut ne bene gestae quidem res iam Hannoni propter auctorem satis laetae essent. postremo praefecturam eius filio suo dedit, ratus cum imperio auctoritatem quoque ei inter Numidas erepturum. quod longe aliter euenit; nam ueterem fauorem eius sua insuper inuidia
Abbreviated transcription (Latin):
um submousset hostes et prora iaz
ĩarentinoꝵ esset puppim mal cõgło¬
bati tuerentur Romani. Repente ⁊
alia a puppe triremis hostiz apparuit
ra i medio circum uenta Roãna nauis
capitur. Hinc ceteris terror iniectus
ut p̾toriam nauem captam uider fu
urestatem hostiu uenẽr alie ad ĩcetos
uentos. Hinc atq illine obliqͣ tͣnsferẽtes
uela in altum euecte sunt Nequaꝙͣ paĩ
fortuna ꝑ eos dies Tarenti res gesta.
Nam ad quatuor milia hominu frumẽ¬
tatum egressa cum ĩ agͥs passi uagarent᷑
Leumus qui arci presidioq Romano p̾erat
intentus in õnes occasiones gerende rei
c̃. persium impigrum uiru cum duob
effusts ꝑ agros palatosq adortus cũ diu
passim cecidisset paucos ex mł̃tis trepida
fuga incedentes semi aꝑtis portaꝵ forib
caperetur/. Ita equate res ad c̃arentum
oculis fuerat utrosq frustrata parit ¶ Per
iddem tempus Leuinus cõsul iam magna

Expanded text:
cum summouisset hostes et prora iam cum summouisset hostes et prora iam Tarentinorum esset, puppim male conglobati tuerentur Romani, repente et alia a puppe triremis hostium apparuit; ita in medio circumuenta Romana nauis capitur. hinc ceteris terror iniectus uti praetoriam nauem captam uidere, fpotestatem hostium uenere; aliae ad incertos uentos hinc atque illinc obliqua transferentes uela, in altum euectae sunt. nequaquam pari fortuna per eos dies Tarenti res gesta. nam ad quattuor milia hominum frumentatum egressa cum in agris passim uagarentur, Liuius qui arci praesidioque Romano praeerat, intentus in omnes occasiones gerendae rei, C. Persium impigrum uirum cum duobuseffusos per agros palatosque adortus cum diu passim cecidisset, paucos ex multis, trepida fuga incidentes semiapertis portarum foribus, caperetur. ita aequatae res ad Tarentum, oculis fuerat, utrosque frustrata pariter. per idem tempus Laeuinus consul iam magna
Abbreviated transcription (Latin):
signo dato cum
astris c̾ocurissent neq retͦ nauẽ ĩyberẽt
nec dirimi ab se hostem paterentur quã
quis adeptus nauem erat ferea miecta
manu ita conserebant ex ꝓpiquo pugnã
ut nõ missilib tm s gl adiis eciã ꝓpe
collato pede quereretur. prore Int se
uincte herebant. puppes alieno r̃migio
aicuz agebant᷑ Ita in arto scipate erãt
naues ut uix ullũ telu ĩ maĩ uanũ
intercideret. Frontib uelut pedestͥs
acies urgebant periueq naues pugnã¬
tibus erant/. Insignis tñ int̾ ceteras
pugna fuit duaꝵ que pͥme agminis
concurrerant int se. In Romana naue
ip̃e quintius erat In Tarentina Nico
cui ꝑcoui fuit cognom nõ publico mõ
s priuato ⁊ iaz odio inuisus dtqz
infestus Romanis ꝙ eiꝰ factoĩs erat
que Tarentuz anibali ꝓdiderat. Hic
quintum simul pugnante hõtãtẽq
suos incautum asta transsigit ille
itq preceps cum armis ꝓcidit ante
iroram. Tictor Tarentinꝰ in tũbata
tuce amisso Rauem impigre trisgͤssa

Expanded text:
signo dato cum rostris concurrissent neque retro nauem inhiberent nec dirimi ab se hostem paterentur quam quis indeptus nauem erat ferrea iniecta manu, ita conserebant ex propinquo pugnam ut non missilibus tantum, sed gladiis etiam prope conlato pede gereretur res. prorae inter se iunctae haerebant, puppes alieno remigio circumagebantur; ita in arto stipatae erant naues ut uix ullum telum in mari uanum intercideret; frontibus uelut pedestris acies urgebant peruiaeque naues pugnantibus erant. insignis tamen inter ceteras pugna fuit duarum quae primae agminum concurrerant inter se. in Romana naue ipse Quinctius erat, in Tarentina Nico cui Perconi fuit cognomen, non publico modo sed priuato etiam odio inuisus atque infestus Romanis quod eius factionis erat quae Tarentum Hannibali prodiderat. hic Quinctium simul pugnantem hortantemque suos, incautum hasta transfigit. ille ut praeceps cum armis procidit ante proram, uictor Tarentinus in turbatam duce amisso nauem impigre transgressus
Abbreviated transcription (Latin):
inum uictorie erit ꝙͣ semi rupta bru¬
dr castella ne quid interim dũ tͣicio
di expono exercitum in africa du
actor tota ytalia uolitar̾t dĩbal pouisti
attaire. ħ uide si contumeliosum sit ꝯcusso
am ⁊ pene fracto anibale negar posse.p̃.
lsniu consulem uirũ fortissimiũ p̾star᷑
ui ne sacris absit pontifex maximꝰ Ideo
nsortem tam longinque ꝓuincie non
ent si ħcle nichilo maturius ħ quod
fendam medo ytaliam s ad inferẽdum
cuam arma africe iuderi nobis aĩmu
ausus sit neminem ducez Romanoꝵ
uidere ⁊ priore punico bello tuz dcum
de sicilia certaretut totiens Africam
a nostris exercitib ⁊ classib oppugtã.
unc cum de Italia certaretur/ africa
uucatam esse requiescat aliquando taz¬
uexata diu ytalia uratur euastetũq
nucem africa castra Romana potius
curtaginis portis inmineant ꝙͣ nos
ceꝵ ualluz hostiu ex menibus nostͥs
uideamus. Africa sit reliqͥ belli sedes
luc terror fuga populatio agroꝵ

Expanded text:
ium uictoriae erit quam semiruta Bruttiorum castella. ne quid interim dum traicio, dum expono exercitum in Africa, dum uictor tota uolitaret Italia Hannibal potuisti praestare, hoc uide ne contumeliosum sit concusso iam et paene fracto Hannibale negare posse P. Licinium consulem, uirum fortissimum, praestare, qui ne a sacris absit pontifex maximus ideo in sortvenit. si hercules nihilo maturius hoc quo dendam modo Italiam, sed ad inferenda etiam Africae arma videri nobis animum ausus sit neminem ducem Romanum audere, et priore Punico bello tum, cum de Sicilia certaretur, totiens Africam ab nostris exercitibusque et classibus oppugnatam, nunc, cum de Italia certetur, Africam pacatam esse. requiescat aliquando vexata tam diu Italia; uratur evasteturque in vicem Africa. Castra Romana potius Carthaginis portis immineant quam nos iterum vallum hostium ex moenibus nostris videamus. Africa sit reliqui belli sedes; illuc terror fugaque, populatio agrorum,
Abbreviated transcription (Latin):
leas totidem pilagessa astas longas
miliu quinquaginta sũma pũ cuius¬
cunq gñis numero expleturos secures
rubra falces Aluedos molas quãtuz
ĩ quatragnita naues opus ess. tritici
centum ⁊ xx milia modiu ⁊ ĩ uiaticu
de cũrionib Remigibq collatures
rusmi clusmi Eusellani abietes n
pͥp. ⁊ preter hos inmisim ⁊ Reati
et amiteruini sabinusq ager om̃s
milites polliciti marsi. peͣlĩgni man¬
niq multi uoluntaria nomina ĩ claste
dederunt. Camerates cu eqͦ aĩo ul fi¬
dere cum ro essent ochortez armat
sexcentoꝵ hominu miẜu̾t .xxx. nau
cum essent posite ip̃e ita institit opes
ut die quadragesimoqͥnto cu exse
detracta materia erat Naues instrua
armateq in aqua deducte sint ꝓst
in Siciliam est.xxx. nauib longu
uoluntarioꝵ septez ferme milib in
naues impositis ⁊ p̃. licinius ĩ brutus
ad duos exercitus consulares uenitos

Expanded text:
leas totidem, pila gaesa hastas longas, leas totidem, pila gaesa hastas longas, milium quinquaginta summam pari cuiusque generis numero expleturos, secures rutra falces alueolos molas quantum in quadraginta longas naues opus esset, tritici centum uiginti milia modium et in uiaticum decurionibus remigibusque conlaturos; Perusini Clusini Rusellani abietem inpopuli et praeter hos Nursini et Reatini et Amiternini Sabinusque omnis ager milites polliciti. Marsi Paeligni Marrucinique multi uoluntarii nomina in classem dederunt. Camertes cum aequo foedere cum Romanis essent cohortem armatam sescecum essent positae ipse ita institit operi ut die quadragensimo quinto quam ex siluis detracta materia erat naues instructae armataeque in aquam deductae sint. profectus in Siciliam est triginta nauibus longis, uoluntariorum septem ferme milibus in naues impositis. et P. Licinius in Bruttios ad duos exercitus consulares uenit. ex
Abbreviated transcription (Latin):
eueniss ⁊ ceteris prẽt coñs p̾toresq qui
exercitib. ꝓuinciisq p̾futuri erãt ꝓrogata
imperia. q̃. Cecilio sorte euenit ut cum
consule in brutiis aduersus Amnibalem
bellu gereret Ludi deinde Sipionis mag̃
freqͥntia ⁊ fauore expectantiu celebrati
Legati delphos ad donun ex pͬda has¬
drubalis portanda missi.m. põponius
Matho atq cautiꝰ tulerũt coronã aur̃a
cc. pondo ⁊ simulacra sposioꝵ ⁊ x. pondo
argenti facti. Scipio cum delectu heret
neq impetrass. neq magnoper tetẽdiss
ut uoluntarios ducere sibi milit̾e̾ lioert
classem ut que a sociis darentur ad no¬
uas fabricandas naues accipert. Etriuie
pͥmum pͥo ꝓ suis quisq faculctatib con¬
sulem adituros polliciti ceĩtes frumetũ
sociis naualib cõmeatumq omnis gm̃s
populanenses feriu. traquimeses litea
in uela. uolat̾ani interamẽta nauium

Expanded text:
euenisset. et ceteris †praeter consules praetoresque qui euenisset. et ceteris †praeter consules praetoresque qui exercitibus prouinciisque praefuturi† erant prorogata imperia. Q. Caecilio sorti euenit ut cum consule in Bruttiis aduersus Hannibalem bellum gereret. ludi deinde Scipionis magna frequentia et fauore spectantium celebrati. legati Delphos ad donum ex praeda Hasdrubalis portandum missi M. Pomponius Matho et Q. Catius . tulerunt coronam auream ducentum pondo et simulacra spoliorum ex mille pondo argenti facta. Scipio cum ut dilectum haberet neque impetrasset neque magnopere tetendisset, ut uoluntarios ducere sibi milites liceret cae futuram classem, ut quae ab sociis darentur ad nouas fabricandas naues acciperet. Etruriae primum populi pro suis quisque facultatibus consulem adiuturos polliciti: Caerites frumentum sociis naualibus commeatumque omnis generis, Populonenses ferrum, Tarquinienses lintea in uela, Uolaterrani interamenta nauium
Abbreviated transcription (Latin):
rogatõem habeas. Itaq a uobis .t . R. pł.
sit ratu habiturus cons̃. auxilio siti̾. In
altercatio orta cum consul negart Eqͣ
esse tribunos intercedere quoninꝰ suo
quisq loco rogatus sm̃a diceret p̃ribuni
stari eo qd senatus censuerit placet nec
de ea referri ad ppͫ patieniur si nõ ꝑmictit
qui de ea re sm̃ãm recusauit dioere auxilio
ermuis. Consul diez ad colloquenduz cuz
collega petit. Postero die ꝑmissum a se¬
natu est prouincie ita tradite alt̾i ꝯsuli
dicilia ⁊ xxx. rostrate naues/ qͣs cũ ẜuilius
superiore anno habuiss ꝑmissumq ut
africam si de re.p̃. esse censeret ticerti
asteri brutii ⁊ bellum cum Anibale cũ
eo exercitu ꝙͣ .ẜ. ueturmus. ⁊q̃. cecilius¬
habuiss. sortirentur Inter se cõperirẽtue
uter in brutiis duab legionib qͣs coñs
reliquissent rem gereret ĩimperiuzq
in amui ꝓrogaretur cui ea proiuncia

Expanded text:
rogationem habeas. itaque a uobis, tribuni plebis, rogationem habeas. itaque a uobis, tribuni plebis, sit ratum habiturus consul auxilio sitis.' inde altercatio orta cum consul negaret aequum esse tribunos intercedere quo minus suo quisque loco rogatus sententiam diceret. tribuni stari eo quod senatus censuerit placet, nec de ea re ferri ad populum patiemur; si non permittit, qui de ea re sententiam recusabit dicere auxilio erimus.' consul diem ad conloquendum cum collega petit; postero die permissum senatui est. prouinciae ita decretae: alteri consuli Sicilia et triginta rostratae naues quas C. Seruilius superiore anno habuisset; permissumque ut in Africam, si id e re publica esse censeret, traiceret; alteri Bruttii et bellum cum Hannibale, cum eo exercitu quem††. L. Ueturius et Q. Caecilius sortirentur inter se compararentue uter in Bruttiis duabus legionibus quas consul reliquisset rem gereret, imperiumque in annum prorogaretur cui ea prouincia
Abbreviated transcription (Latin):
dre pͦ. ꝑtinent ⁊ bellu quod instat
c ꝓruncias. de quib agitur dixissesãt
st illa Longa oro nͨ ad uos ꝑtinẽs sit
quem admodu.q̃. fabuis meas res
gestas in yspaniam eleuauit sic ego ꝯtra
regulam eius eludere/ ⁊ mea ũbez extos¬
Lere uelim neutrum faciam patres.9.
Lingue adolescens senez uicero ⁊ta et
uixi ⁊ res gexi ut tacitꝰ ea opinione
qua uestra sponte ꝯceptã amis heretis
facile contentus essem. Minꝰ equis aĩs
auditus est scipio quia uulgatum erat
si apud senatum nõ obtinuiss ⁊ ꝓuicia
africa sibi non decerneretur ad populũ
palam in senatu dicere ꝑmicteret/ ne pr̃ib
ut de ꝓuniciis decernerent staturusq
eo ess. qd̾ censuiss an ad populu laturꝰ
cum Scipio respondiss se ꝙ e/ re.pͭ. cre
didiss facturum tum fuliuus nõ ego¬
inquit ignarus quid responsurꝰ fẽturue
esses quesiui quippe cum p̾ te feras tẽptar
tibi quam uoluis extemplo decernamꝰ ꝑacta

Expanded text:
 pertinent et bellum quod instat et prouincias de quibus agitur dixisse satis est: illa longa oratio nec ad uos pertinens sit, si quemadmodum Q. Fabius meas res gestas in Hispania eleuauit sic ego contra gloriam eius eludere et meam uerbis extollere uelim. neutrum faciam, patres colinguae adulescens senem uicero. ita et uixi et gessi res ut tacitus ea opinione quam uestra sponte conceptam animis haberetis facile contentus essem.' minus aequis animis auditus est Scipio quia uolgatum erat si apud senatum non obtinuisset ut prouincia Africa sibi decerneretur, ad populum palam in senatu diceret permitteretne patribus ut de prouinciis decernerent staturusque eo esset quod censuissent an ad populum laturus. cum Scipio respondisset se quod e re publica esset facturum, tum Fuluius: 'non ego ignarus quid responsurus facturusue esses quaesiui, quippe cum prae te feras temptare tibi quam uolueris extemplo decernamus paratam
Abbreviated transcription (Latin):
tradit. In brutiis nichil ferme eo ãno
memorabile gestum. Pestilentia ĩ cessat
pari clade in Romanos/ penosq n quo
punicum exercitum suꝑ morbu Ecia
fames affecit ꝓ iunonis latima tẽplo
estatem anibal egit ubiq araz ꝯdidit
punicis grecisq licteris in sculto:¬

Expanded text:
tradit. in Bruttiis nihil ferme anno eo memorabile gestum. pestilentia incesserat pari clade in Romanos Poenosque, nisi quod Punicum exercitum super morbum etiam fames adfecit. propter Iunonis Laciniae templum aestatem Hannibal egit, ibique aram condidit Punicis Graecisque litteris insculpto
Abbreviated transcription (Latin):
nobilib captiuis ip̃e tãracone cocess
fodem anno classis Romana a m als
in uticensi Cartaginensiq agro late pos¬
Lationes fecit Extremis finib Cartagi¬
nensiu circa ip̃a menia utice p̾de actis¬

Expanded text:
nobilibus captiuis ipse Tarraconem concessit. nobilibus captiuis ipse Tarraconem concessit. eodem anno classis Romana cum M. Uin Uticensi Carthaginiensique agro late populationes fecit. extremis finibus Carthaginiensium circa ipsa moenia Uticae praedae act
Abbreviated transcription (Latin):
urbe illata ⁊ aliis partib securib dolaꝰq
Eques ad forum occupandu Ita emim
preceptum erat citato equo perg ebat.
Aedditu erat ⁊ t̾arioꝵ equiti presidiu
Legionarii ceteram parte ubis puadũt
directione ⁊ cede obuioꝵ nisi qui amis
se tuebantur abstinuer̃. Cãtagiẽses
omnes in custodiam dati sũt õppidaõꝵ
oppidum sue redite res cecider᷑ i u
eius oppugnatione hostiu duo mili
fuit ⁊ imꝑatori cetoq exercitui ⁊ p¬
ciosum aduentu suu ingente tura
pͥ se agentes fecerunt. Scipio colad.
Fratre cu ꝙͣtum pot̾at uẽboꝵ honas
Cartagini a se capte captam copia¬
ab ea orongi equass qͥa ⁊ yẽs ĩstabes¬
ut nec tẽptare gradis nͨ disiectũ passia
ꝑ prouincia exercitu hasdrubalas
crari posset. In ceteriorez yspania õn
suas copias reduxit dimissiq ĩ gr̃i
legionib. L. Scipione fre fcã miss
et hannone hostiu imꝑator ceteus

Expanded text:
urbi inlata. et aliis partibus securibus dolabrisque urbi inlata. et aliis partibus securibus dolabrisque eques, ad forum occupandum—ita enim praeceptum erat—citato equo pergebat. additum erat et triariorum equiti praesidium; legionarii ceteras partes urbis peruadunt. direptione et caede obuiorum, nisi qui armis se tuebantur, abstinuerunt. Carthaginienses omnes in custodiam dati sunt, oppidanoruoppidum, suae redditae res. cecidere in urbis eius oppugnatione hostium duo milia fuit et imperatori ceteroque exercitui; et speciosum aduentum suum ingentem turbam captiuorum prae se agentes fecerunt. Scipio conlaudato fratre cum quanto poterat uerborum honore Carthagini ab se captae captam ab eo Orongin aequasss nec disiectum passim per prouinciam exercitum Hasdrubalis consectari posset, in citeriorem Hispaniam omnes suas copias reduxit; dimissisque in hiberna legionibus L. Scipione fratre Romam misso et Hannone hostium imperatore ceterisque
Abbreviated transcription (Latin):
Lupis sr̃ue ferei miecti ut ĩ ꝑicło ee̾nt
ne suspensi in murũ extraherent᷑ quod
ub̾i aduertit scipio nimia paucitat e
suoꝵ exeq̃tur certam̃ esse ⁊ iaz eo supe¬
rare hostem ꝙ ex muro pugnaret
duab simus partib pͥma recepta ube
est agressus. que res tãtũ pauor᷑ uecit
fessis iaz cum pͥmis pugnando ut op
pidari menia repentina fuga desererẽt
et punicum presidiu metu ne ꝓdita
urb esset relictis statoĩb in unu se
colligeret. Timor inde oppidand ĩcessit
ne si hostis urbem intrasset suie penus
atq patefacta repente porta freq̃ntes
ex oppido se eiecerunt scuta p̾se tenẽteᷤᷤ
ne tela procul comicerentur. dextras
nudas obstentantes ut gladios abiecisse
appareret Id utruz paruz ex intuallo sit
conspectum an dolus aliquis suspectꝰ
Fu̾it incompertum est. Impetus hostil
in transfugas factus nͨ secus ꝙͣ aduẽsa
acies çesa/ eademq porta signa infesta

Expanded text:
lupi superne ferrei iniecti ut in periculo essent lupi superne ferrei iniecti ut in periculo essent ne suspensi in murum extraherentur. quod ubi animaduertit Scipio nimia paucitate suorum exaequatum certamen esse et iam eo superare hostem quod ex muro pugnaret, duabus simul partibus prima recepta urbem est adgressus. quae res tantum pauoris iniecit fessis iam cum primis pugnando, ut et oppidani moenia repentina fuga desererent et Punicum praesidium metu ne prodita urbs esset relictis stationibus in unum se conligeret. timor inde oppidanos incessit ne, si hostis urbem intrasset, sine discritaque patefacta repente porta frequentes ex oppido sese eiecerunt, scuta prae se tenentes ne tela procul conicerentur, dextras nudas ostentantes ut gladios abiecisse appareret. id utrum parum ex interuallo sit conspectum an dolus aliquis suspectus fuerit incompertum est; impetus hostilis in transfugas factus, nec secus quam aduersa acies caesi; eademque porta signa infesta
Abbreviated transcription (Latin):
uertit iter. Ne hostib tam̃ ea reliqueret
regionem. L. Scipione fr̃em cũ .x. milib
peditu equituq ad oppugnadũ opulẽtis¬
simam in hiis locis urbem qͣm orogymn
barbari appellabant mictit in Maessessum
fmib est sita yspanie getis agẽ fructifer
argentu eciam incole fodiu̾t ĩ ea ars q̃¬
fuerat hasdrubali ad excursiones circa
Meditarancos popłos faciendas. Scipio castͥ
misit ad portas/ qui ex propinquo alloquio
aĩos temptarent suaderentq ut anucicia
potius ꝙ̃ uim experirentur Romanoꝵ ubi
nichil pacati respondebatur fossa dupliciq
uallo circudata urbe in trib pãtib excitũ
diuisit ut una semꝑ pars qͥetis intermm
duab oppugnaret. Prĩa pars cuz adorca
oppugnare est atrox sane ⁊ anceps plium
fuit non subire non scalas ferre ad muros
pincidentib telis facile erati eciam qui
erexerant ad murum scalas alii fuitis
ad id ip̃m factis detrudebantur in alig

Expanded text:
uertit iter. ne tamen hostibus eam relinqueret uertit iter. ne tamen hostibus eam relinqueret regionem, L. Scipionem fratrem cum decem milibus peditum, mille equitum ad oppugnandam opulentissimam in iis locis urbem—Orongin barbari appellabant—mittit. sita in Maesessum finibus est, Hispanae gentis; ager frugifer; argentum etiam incolae fodiunt. ea arx fuerat Hasdrubali ad excursiones circa mediterraneos populos faciendas. Scipio castris et urbem misit ad portas qui ex propinquo adloquio animos temptarent suaderentque ut amicitiam potius quam uim experirentur Romanorum. ubi nihil pacati respondebatur, fossa duplicique uallo circumdata urbe in tres partes exercitum diuidit ut una semper pars quietis interim duabus oppugnaret. prima pars cum adorta oppugnare est,† atrox sane et anceps proelium fuit; non subire, non scalas ferre ad muros prae incidentibus telis facile erat; etiam qui erexerant ad murum scalas, alii furcis ad id ipsum factis detrudebantur, in alios
Abbreviated transcription (Latin):
mius capitus. Magonezq fugiente
qutatus ferme omnis ⁊ quod ueteꝵ
dinu erat secuti.x. die ĩ gaditano
ꝓuincia ad hasdrubalem peruenerũt.
Celtiberi/. Nouus miles ĩ ꝓximas dilapsi
siluas/ inde domos diffugerũt. ꝓ opotuna
oppressa erat. Itaq collaudato benigne silano
Scipio spem debellandi si nichil eã ip̃e cũctado
moratus ẽẽt nactus ad id qͦd reliqum belli
erat in ultima yspania adu̾sus hasdrubalẽ
ꝑgit. Penus cu castra tu forte cum forte
ad socioꝵ aĩos in betita cõtiẽndos in fide
haberet signis repente sublatis fuge maͬg
q̃ itineris mo̾ penitꝰ ad occanũ ⁊ gadiᷤᷤ duc.
Ceteꝵ quoad ꝯtinuisset exercitu ꝓpositu
bello se fore ratus an̾ ꝙͣ freto gadis t̃icer̾t
exercitu õne passim in Ciuitat̾s dimisit.
Ut et muris se ip̃e ⁊ armis muros tutare̾t᷑.
Scipio ubi anmaduertit discipatũ passiz
bellu circum ferre ad singusas urbes ãma
diutini magis q magni esse operis retro

Expanded text:
 fugientem equitatus ferme omnis et quod ueterum peditum erat secuti, decimo die in Gaditanam prouinciam ad Hasdrubalem peruenerunt: Celtiberi nouus miles in proximas dilapsi siluas inde domos diffugerunt. peropportuna oppressa erat. itaque conlaudato benigne Silano Scipio spem debellandi si nihil eam ipse cunctando moratus esset nactus, ad id quod reliquum belli erat in ultimam Hispaniam aduersus Hasdrubalem pergit. Poenus cum castra tum forte in Baetica ad sociorum animos continendos in fide haberet, signis repente sublatis fugae magis quam itineris modo penitus ad Oceanum et Gades ducit. ceterum, quoad continuisset exercitum, propositum bello se fore ratus, antequam freto Gades traiceret exercitum omnem passim in ciuitates diuisit ut et muris se ipsi et armis muros tutarentur. Scipio ubi animaduertit dissipatum passim bellum, et circumferre ad singulas urbes arma diutini magis quam magni esse operis, retro
Abbreviated transcription (Latin):
consilio dimisso ut id actum uideret᷑
seritio aduersꝯ mandomum indibleꝵq
diatur exertitiu qui Cartagine erat ⁊
cibaria eoꝵ aliquot parare iubent᷑ tͥbuniᷤ
ni qui ⁊ antea Sucronem ad lemẽda
ditionem ierant cbuiam excitui missis
uina nõĩa principib seditionis edita sũt
teos ꝑ ydoneos homines henigno uultu
esmone in hospiciu uinoq uincirẽt¬

Expanded text:
um uideretur, expeditio aduersus Mandonium Indibilemque edicitur exercitui qui Carthagine erat et cibaria dierum aliquot parare iubentur. tribunis septem qui et antea Sucronem ad leniendam seditionem ierant obuiam exercitui missis quina nomina principum seditionis edita sunt, ut eos per idoneos homines benigno uoltu ac sermone in hospi
Abbreviated transcription (Latin):
quanꝙ̃ erat ppͦ facilis liberis cultoribus
bello assumptis ⁊ mopia ẜuitoꝵ ⁊ pecor
directo uillisq dixtis aut incesismo
emigrauit. Mouerant autez huiꝰ a di
mentionez placentinoꝵ ⁊ Cremonese
legati querentes agnuz suuz ab nc
gallis incursari ac uastari magnams
partez colonoꝵ suoꝵ dilapsam ee ⁊ n
frequentes se urbes agru uastatuĩ ae
deẜtum habere. Manilio p̾tori madie
ut Colonias ab hoste tueretur cons
atq placentini essent ante cẽta dic
in Colomas reuerterentur. principa
deinde ueris ⁊ ip̃i ad bellum profen
sunt. q. Cecilius cons exercitũ ar
Nerone. L. ueturius ab.q. claudo
P. p.x. accepit nouisq militib qu
ip̃e conscripẜat suppleuit. In ꝯsetmu
agrum. cons exercitu duxerut passe
depopusati. Cum agmen iam graue
preda esset in saltu angusto a briti
Ea sine certamine tota ge̾s ĩ dedicas¬

Expanded text:
quaquam erat populo facilis et liberis cultoribus quaquam erat populo facilis et liberis cultoribus bello absumptis et inopia seruitiorum et pecore direpto uillisque dirutis aut incensis; magna a in agros remigrauit. mouerant autem huiusce rei mentionem Placentinorum et Cremonensium legati querentes agrum suum ab accolis Gallis incursari ac uastari, magnamque partem colonorum suorum dilapsam esse, et iam infrequentes se urbes, agrum uastum ac desertum habere. Mamilio praetori mandatum ut colonias ab hoste tueretur: consatque Placentini essent ante certam diem in colonias reuerterentur. principio deinde ueris et ipsi ad bellum profecti sunt. Q. Caecilius consul exercitum ab C. Nerone , L. Ueturius a Q. Claudio propraetore accepit, nouisque militibus quos ipse conscripserat suppleuit. in Consentinum agrum consules exercitum duxerunt, passimque depopulati, cum agmen iam graue praeda esset, in saltu angusto a Bruttios profecti; ea sine certamine tota gens in dic
Abbreviated transcription (Latin):
metentib iuisas ẽẽ. Cere põcus biceps et
Agnus masculus. Idemq femina natꝰ eãt.
et albe duos soles uisos ferebãt et nocte
Fregelł lucez aꝑtam ⁊ bos ĩ agrõ Romano
Locutus ⁊ ara neptuni młto manasse su¬
dore. In cͥco flãminio dicebatur et Edes
Cereri salutis querini de Celo tacte ꝓdigia
cõs hostiis maiorib ꝓcurare uissi ⁊ suppli¬
catione unum diem h̃r. ea ex. S.9. fit᷑a
pł omnib aut nuciatis ꝑegre aut uisis doĩ
ꝓdigiis terruit aĩos hominu. Ignis ĩ ede
ueste extinctus cesaq fragor est ues talis
uisa. Custodia eius noctis fuerat iussu
tendentib deis. Ceteꝵ negligẽtia huãna
acciderat ⁊ tamen hostiis maioĩb ꝓcurari
et supplicatione ad ueste hr̃i placuit prius¬
q ꝓficiscerentur consules ad bellũ moniti
ab senatu sunt ut in agros reducẽde pleb̾
curam haberent demu benngnitate sub¬
motum bellum ab urbe Romana et lacio

Expanded text:
metentibus uisas esse; Caere porcus biceps et metentibus uisas esse; Caere porcus biceps et agnus mas idem feminaque natus erat; et Albae duo soles uisos ferebant et nocte Fregellis lucem obortam; et bos in agro Romano locutus et ara Neptuni multo manasse sudore in circo Flaminio dicebatur; et aedes Cereris Salutis Quirini de caelo tactae. prodigia consules hostiis maioribus procurare iussi et supplicationem unum diem habere—ea ex sena omnibus aut nuntiatis peregre aut uisis domi prodigiis terruit animos hominum ignis in aede Uestae exstinctus, caesaque flagro est Uestalis cuius custodia eius noctis fuerat iussu tendentibus dis ceterum neglegentia humana acciderat, tamen et hostiis maioribus procurari et supplicationem ad Uestae haberi placuit. priusquam proficiscerentur consules ad bellum moniti a senatu sunt ut in agros reducendae plebis curam haberent: deum benignitate summotum bellum ab urbe Romana et Latio
Abbreviated transcription (Latin):
anni cons̃ alteri q̃q claudius ꝓꝓ .r.¬
hee bine legiones erãt huissẽt ex̾citu
⁊̃ E truria duas uolonu segion̾s. a.c.
gatum in annum imperiũ erat accipẽt
et q. manulio ut collge iurisditõe t̾dita
gallia eu exercitu. cui ł. porcius ꝓ .p.¬
r. prefuãt obtineret decretu est iussuq
populari agros galloꝵ qui ad penos sub
aduentu hasdrubalis defecissent .C. ser¬
iuilio cum Cannensib duab legionib
sicut .p. Manilius tenũat. Sicilia tũeda
data ex sardima uetus exercitꝰ cui iaz
hostilius prefuerat deportatus noua
Legionem ꝙͣ.t̾. claudius traicer̃t secuz cons
conscripserunt.q. claudio ut uarentum .c.
Ciuitate tanto discrimine belli solicita cu
õmu secundoꝵ aduersarioꝵq cãs in deqs
uerterent młta ꝓdigia nũciabant᷑ t̾racine
terrebant in ede Iouis forib ip̃is duo plassi
angues ab aincia nũciatu est cruẽta spicaᷤᷤ

Expanded text:
anni consul, alteri quem Q. Claudius propraanni consul, alteri quem Q. Claudius propraetor—eae binae legiones erant—habuisset exercitum: in Etruria duas uolonum legiones a C. rogatum in annum imperium erat, acciperet; et Q. Mamilius ut collegae iurisdictione tradita Galliam cum exercitu cui L. Porcius praetor praefuerat obtineret decretum est, iussusque populari agros Gallorum qui ad Poenos sub adventum Hasdrubalis defecissent. C. Servilio cum Cannensibus duabus legionibus, sicut C. Mamilius tenuerat, Sicilia tuenda data. ex Sardinia vetus exercitus, cui A. Hostilius praefuerat, deportatus; novam legionem quam Ti. Claudius traiceret secum consules conscripserunt. Q. Claudio ut Tarentum, C. ciuitate tanto discrimine belli sollicita cum omnium secundorum aduersorumque causas in deos uerterent, multa prodigia nuntiabantur: Tarracinae terrebant in aedem Iouis foribus ipsis duo perlapsi angues; ab Antio nuntiatum est cruentas spicas
Abbreviated transcription (Latin):
omitia hĩta creati .c. ẜuilius. Inde¬
dus metelus.. cdandius aselliue
Mamilius terrmꝰ qui tu edilis pł erat.
Comitiis ꝑfectis dictator magistrat u
abdicato dimissoq exercitu ĩ Etruria
ꝓuncia ex senatꝰ ꝯsultu est profectus
ad questiones hñdas qͥ etͣscoꝵ ubriõ ue
pͥp defectionis ab Roa̾nis ad hasdrubale
sub aduentu eius concilia concitassent
quiq euz auxiliis aut ꝯmeatu aut ope
aliqua iuissent. Het eo anno doĩ mi¬
litieq gesta ⁊ ludi .xͥ. t̾ toti instaurati
ab Edib curulis cu ẜuilio cepioñ sene
Cornelio Lentulo. Item ludi plebei sem̃ł
toti instaurati ab edile pleb. M. põpoĩo
Mathoc ⁊ Ꝙ. manilio turmo t̃tiodetiõ
anno punici belli. l. ueturio. philone
et.q. Cecilio Metello cõs bu̾cii ambo
decreta p̾tores exinde sortiti sũt .M. ce¬
cilius metellus urb̾.q.m. Emilius
peregrinus cons ẜuilius Sicilia .t. clau¬
dius sardima exercitus Ita diiusi con¬
sulu alteri ꝙͣ cons claudius prioris

Expanded text:
abita; creati C. Seruilius M. Caecilius Metellus Ti. Claudius Asellus Q. Mamilius Turrinus , qui tum aedilis plebis erat. comitiis perfectis dictator, magistratu abdicato dimissoque exercitu, in Etruriam prouinciam ex senatus consulto est profectus ad quaestiones habendas qui Etruscorum Umbrorumue populi defectionis ab Romanis ad Hasdrubalem sub aduentum eius consilia agitassent quique eum auxiliis aut commeatu aut ope aliqua iuuissent. haec eo anno domi militiaeque gesta. ludi Romani ter toti instaurati ab aedilibus curulibus Cn. Seruillebeii semel toti instaurati ab aedilibus plebis M. Pomponio Mathone et Q. Mamilio Turrino . tertio decimo anno Punici belli L. Ueturio Philone et Q. Caecilio Metello consulibus, Bruttdecreta. praetores exinde sortiti sunt M. Caecilius Metellus urbanam, Q. Mamilius peregrinam, C. Seruilius Siciliam, Ti. Claudius Sardiniam. exercitus ita diuisi: consulum alteri quem C. Claudius prioris
Abbreviated transcription (Latin):
Ego fui ad transimenum ad cannas
quo tu hodie es uix dum militai etate
Imperio accepto oĩa audacissime inici¬
piente nusq fefellit fortuna patͥs et
patrui ibi ꝑsecutus morte ad calaĩtatẽ
uestre domus/ decus insigne uirtutis
pietatisq exinnie cepisti/ amissã yspa¬
niam recuperasti. quatuor inde pui̾cis
exercitibus pulsis consul crcatus cum
ceteris ad tuendam Italiam paꝵ aĩmi
ess transgressus in Africam duobus
hic exercitibus cesis bnnis eadem hora
captis simul mo¬

Expanded text:
ego fui ad Trasumennum, ad Cannas, ego fui ad Trasumennum, ad Cannas, id tu hodie es. uixdum militari aetate imperio accepto omnia audacissime incipientem nusquam fefellit fortuna. patris et patrui persecutus mortem ex calamitate uestrae domus decus insigne uirtutis pietatisque eximiae cepisti; amissas Hispanias reciperasti quattuor inde Punicis exercitibus pulsis; consul creatus, cum ceteris ad tutandam Italiam parum animi esset, transgressus in Africam duobus hic exercitibus caesis, binis eadem hora captis simul in
Abbreviated transcription (Latin):
exercitib  tot tam egregiis amissis ducib
s preterita magis reprehendi possunt ꝙͣ
corrigi. Ita aliena appetiuimus ut de nr̃is
dimicaremus nͨ in ytalia solu uob bellu
nobis in africa est s ⁊ uos in poͬtis ur̃is
prope ac menib signa armaq hostium
uidistis ⁊ nos a. Cartagine freĩtu caftͦ
Romanoꝵ exaudiuimus. quid Igitur uos
maxime abhominaremũs uos aũt oĩa
optaretis in meliore ur̃a fortuna de pace
agi. Agimius enm quoꝵ maxime inter¬
est patem esse qui quocunq egerimus
ratum ciuitates nostre habiture sĩt aĩo
tm̃ nobis opus est non oberretur a qͥetis
consiliis quod ad me actinet etas. Iam
senem in patriam reuertentem. unde
puer ꝓfectus sum iam sedez Iaz aduse
racionem sequar ꝙͣ fortuna malĩ tua.
et adolescentiam ⁊ perpetua felicitatem
ferociora utraq ꝙ̃ quietis opus ⁊ osilii
metuo nõ tenere in incerta casuum
repugnat ꝙͣ fortuna nunꝙͣ decepit ꝙ

Expanded text:
exercitibus, tot tam egregiis amissis ducibus; exercitibus, tot tam egregiis amissis ducibus; sed praeterita magis reprehendi possunt quam corrigi. ita aliena appetiuimus ut de nostris dimicaremus nec in Italia solum nobis bellum, uobis in Africa esset; sed et uos in portis uestris prope ac moenibus signa armaque hostium uidistis et nos ab Carthagine fremitum castrorum Romanorum exaudimus. quod igitur nos maxime abominaremur, uos ante omnia optaretis, in meliore uestra fortuna de pace agitur. agimus ii quorum et maxime interest pacem esse, et qui quodcumque egerimus ratum ciuitates nostrae habiturae sunt: animo tantum nobis opus est non abhorrente a quietis consiliis. 'quod ad me attinet, iam aetas senem in patriam reuertentem unde puer profectus sum, iam secundae, iam aduersae rationem sequi quam fortunam malim: tuam et adulescentiam et perpetuam felicitatem, ferociora utraque quam quietis opus est consiliis, metuo. non temere incerta casuum reputat quem fortuna nunquam decepit. quod