comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pientia : Cumenim acerna illa & in commutabilis quae
non estfacta sed genita sapientia. inspiritaler atqueratio¬
nales creaturas. sicut in animas sanctasse transfest ut
inluminatae lucere possint: fit in eis quaedam luculen¬
tae rationis affectio quae potest accipi factalux. cum di¬
cer& dr̃ fiatlux: Siiam erat creatura spiritalis quaeno¬
mine caeli significata est in eo quod scribtum est. in prin¬
cipio fecit dr̃ caelum & terram: Non corporeum caclum
sed caelum incorporeum caeli corporei. hoc est super
omne corpus non locorum gradibus sed naturae subli¬
mitate praepositum: Quo autem modo simulfieri po¬
tunt & quo mn luminareur & ipsa inluminatio ac diuerso
tempore narranda fuerit: paulo ante diximus cum de
materia tractaremus: sed hiuc ldci succedentem noc tẽ
ut uespera fier&. quo facto intellecturi sumus atenebris ue¬
ro qualibus talis lux diuidi potuit dicente scriptura. & di¬

Expanded text:
pientia. cum enim aeterna illa et incommutabilis, quae pientia. cum enim aeterna illa et incommutabilis, quae non est facta, sed genita sapientia, in spiritales atque rationales creaturas sicut in animas sanctas se transfert, ut inluminatae lucere possint, fit in eis quaedam luculentae rationis adfectio, quae potest accipi facta lux, cum diceret deus: fiat lux, si iam erat creatura spiritalis, quae nomine caeli significata est in eo, quod scriptum est: in principio fecit deus caelum et terram, non corporeum caelum, sed caelum incorporeum caeli corporei, hoc est super omne corpus non locorum gradibus, sed naturae sublimitate praepositum. quo autem modo simul fieri potuit, et quod inluminaretur et ipsa inluminatio, ac diuerso tempore narranda fuerit, paulo ante diximus, cum de materia tractaremus. Sed huic luci succedentem noctem, ut uespera fieret, quo pacto intellecturi sumus? a tenebris uero qualibus talis lux diuidi potuit dicente scriptura: et di
Abbreviated transcription (Latin):
q uicissitudines fierent: probare possumus iactus enim
radiorum ex oculis nostris cuiusdam lucis eiusdem est
iactus. & contrahipotest cum aerem quiest oculis nos¬
tris proximus intuemur : & emitu cumad eandem
rectitudinem quae sunt longe posita at tendimus: nec
sane cum contrahitur omnino cernere quae longe sunt
desinit. sed ceste obscurius quam cum in eam obtutur e¬
mitutur: Sed tamen ea lux quae in sensuuiuentis est
tamexigua doc&lur. ut nisi adiuuetur extranealuce
nihiliudere possemus: & quoniam discerni abea ñ
potestquo exemplo de monstrari possit. emissio indiem
& contractiolucis in noctem sicut dixi nepperir dirpi¬
cile est: Siautem spirita lislux facta est cumdixitdr̃. fiat
lux: Non illa uera patri coa&erna intellegenda est. per
quem facta sunt omnia. & quae inluminat omnem homi¬
nem: sedilla dequa dicipotuit prior omnium creata est sa¬

Expanded text:
sque uicissitudines fierent, probare possimus. iactus enim sque uicissitudines fierent, probare possimus. iactus enim radiorum ex oculis nostris cuiusdam quidem lucis est iactus et contrahi potest, cum aerem, qui est oculis nostris proximus, intuemur, et emitti, cum ad eandem rectitudinem quae sunt longe posita adtendimus. nec sane, cum contrahitur, omnino cernere, quae longe sunt, desinit, sed certe obscurius, quam cum in ea obtutus emittitur. sed tamen ea lux, quae in sensu uidentis est, tam exigua docetur, ut, nisi adiuuetur extraria luce, nihil uidere possimus; et quia discerni ab ea non potest, quo exemplo demonstrari possit emissio in diem et contractio lucis in noctem, sicut dixi, reperire difficile est. Si autem spiritalis lux facta est, cum dixit deus: fiat lux, non illa uera patri coaeterna intellegenda est, per quam facta sunt omnia, et quae inluminat omnem hominem, sed illa, de qua dici potuit: prior omnium creata est sa
Abbreviated transcription (Latin):
& in composita. & tenebrae erant suꝑabrssum & sp̃rdĩ sup
spũdĩ. c&lera rerum quidem uisibilium uocabula sed adilla
informitatem ut tardioribus poterat insinuandam dicta
intellegamus: Haec quia duo elementa idest terra &l a¬
qua ad aliquid faciendum operantium manib tractabi¬
biliora sunt c&eris : &ideo congruentius istis nominibus
illa insinuabatur informitas: si hoc ergo probabiliter
dicitur: non erat aliqua formata moles quam lux ex u¬
na paste in lustrans exaltera facer& tenebras: Vnde
poss& nox die discedente succedere: emissionem uero
contractionemq lucis illius siuelimus diem noctemq in¬
telle gere: neccausam uidemus ꝗuur ita fier&: Nonenim
iamerant animalia quibus haec uicissitudo salubriter
ex hiber&ur. & quibus postmodum exostis percircuitum
solis cernimus exhiberi: Necullum occurrit exemplum
quo istam emissionem contractionemq: lucis ut diein octi¬

Expanded text:
et inconposita, et tenebrae erant super abyssum; et spiritus et inconposita, et tenebrae erant super abyssum; et spiritus spiritu dei, cetera rerum quidem uisibilium uocabula, sed ad illam nformi tatem, ut tardioribus poterat, insinuandam dicta intellegamus, quia duo haec elementa, id est terra et aqua, ad aliquid faciendum operantium manibus tractabiliora sunt ceteris, et ideo congruentius istis nominibus illa insinuabatur informitas: si ergo hoc probabiliter dicitur, non erat aliqua formata moles, quam lux ex una parte inlustrans ex altera faceret tenebras, unde nox posset die discedente succedere. Emissionem uero contractionemque lucis illius si uelimus diem noctemque intellegere, nec causam uidemus, cur ita fieret — non enim iam erant animalia, quibus haec uicissitudo salubriter exhiberetur et quibus postmodum exortis per circuitum solis cernimus exhiberi — nec ullum occurrit exemplum, quo istam emissionem contractionemque lucis, ut diei nocti
Abbreviated transcription (Latin):
nec simul utrumq dicipotuerit : Prius illud unde aliquid
factum est quam illud quod inde factum est dici debuir se
quis dubit& : quia &iam cumdicimur materiam cefor¬
nam. utrumq simul esse intellegimus : nec utrum que
simul possumus enuntiare: Sicut autem inbreuitate
temporis contlgit cum duo ista uerba proferimur ut alte¬
rum ante alterum proferamur : Ita in prolixitate nar¬
rationis alterum prius quam alterum narrandum fuit.
Quamuis utrum que utdictum est simul fecerit dr̃ ut quod sola
origine prius est infaciendo: &iam tempore prius sit in
narrando quia duaeres quarum &iam alteram nullom¬
do priorest nominarisimul non possunt: quanto mi¬
nus simul narrari: Nonitaque dubitandum est itaessi
uicumque istam in formem materiam propenihil ut
non sit facta nisi adõ. & rebus quae de illa formata
sunt simul con creatasit: Sedsi credibiliter dicitur
eam significari illis uerbis. terra autem erat inuisibilis

Expanded text:
nec simul utrumque dici potuerit, prius illud, unde aliquid nec simul utrumque dici potuerit, prius illud, unde aliquid factum est, quam illud, quod inde factum est, dici debuisse quis dubitet? quia etiam cum dicimus materiam et formam, utrumque simul esse intellegimus nec utrumque simul possumus enuntiare. sicut autem in breuitate temporis contingit, cum duo ista uerba proferimus, ut alterum ante alterum proferamus, ita in prolixitate narrationis alterum prius quam alterum narrandum fuit, quamuis utrumque, ut dictum est, simul fecerit deus, ut, quod sola origine prius est in faciendo, etiam tempore prius sit in narrando, quia duae res, quarum etiam altera nullo modo prior est, nominari simul non possunt, quanto minus simul narrari! non itaque dubitandum est ita esse utcumque istam informem materiam prope nihil, ut non sit facta nisi a deo et rebus, quae de illa formatae sunt, simul concreata sit. Sed si credibiliter dicitur eam significari illis uerbis: terra autem erat inuisibilis
Abbreviated transcription (Latin):
tam uocem indicant: Non autem quiloquitur prius
emit tit informem uocem quam possit postea colligere
atq: inuerba formare : ita creator ds̃ non priorem tempore
fecit informem materiam: & eam postea perordinem qua¬
rumq naturarum quasi secunda consideratione formauit.
formatam quippe creauit materiam: Sed quia illud unde
fit aliquid. & si non tempore . tamen quadam origine prius
est quam illud quodinde fit: potuit diuidere scriptura lo¬
quendi temporibus. quod ds̃ faciendi temporibus non diui¬
sit: Sienim quaeratur utrum uocem de uerbis. ande uoce
uerba faciamus non facile quisquam itatardo ingenio reppe¬
ritur . quinon potius uerba fieri deuoce respondeat: itaquam¬
uis utrumq simul quiloquitur faciat : quid inde faciat
naturali attentione satis appar& Quam obrem cumsimul
utrunq dr̃ fecerit & materiam quam formauit &rer in
quas eam formauit : &utrumq: scribtura dicioportuerit

Expanded text:
tam uocem indicant, non autem qui loquitur prius tam uocem indicant, non autem qui loquitur prius emittit informem uocem, quam possit postea conligere atque in uerba formare: ita et deus creator non priore tempore fecit informem materiam et eam postea per ordinem - quarumque naturarum quasi secunda consideratione formauit; formatam quippe creauit materiam — sed quia illud, unde fit aliquid, etsi non tempore, tamen quadam origine prius est, quam illud, quod inde fit, potuit diuidere scriptura loquendi temporibus, quod deus faciendi temporibus non diuisit. si enim quaeratur, utrum uocem de uerbis an de uoce uerba faciamus, non facile quisquam ita tardo ingenio reperitur, qui non potius uerba fieri de uoce respondeat: ita quamuis utrumque simul qui loquitur faciat, quid unde faciat, naturali adtentioni satis adparet. quamobrem, cum simul utrumque deus fecerit, et materiam, quam formauit, et res, in quas eam formauit, et utrumque ab scriptura dici oportuerit,
Abbreviated transcription (Latin):
qui a bonum est : Haecenim consideratio suasit. quoniammi¬
nifestum est omne mutabile exuliqua in formitate formas
Simulq illud & catholica fides praescribit &certissimaratio
doc& Nullarum naturarum materiam esse potuisse : nisi ab
omnium rerum non solum formatarum sed &iam forma¬
bilium incoatoredõ atq ereatore:: Dequa &iam dicit ei
quaedam scriptura. qui fecistimundum ex materia inforn
hancmateriam illis uerbis quibus prospiritali prudentia
tardioribus &iam lectoribus uel auditoribus congruer&ur
fuisse commemoratum. quibus ante dierum enumeratio¬
nem dictum est In principio fecitds̃ caelum & terram &
c&era. donec dicer&ur. Dixit ds̃ ut deinceps formatarum
rerum ordo consequer&ur: non quia in formis materia
formatis rebus tempore prior est. cumsit utrumq: simul
concreatum. Etunde factum est : & quod factum est.
icut enim uoxmateria uerborum est: uerba uero forma¬

Expanded text:
quia bonum est"? Haec enim consideratio suasit, quoniam maquia bonum est"? Haec enim consideratio suasit, quoniam manifestum est omne mutabile ex aliqua informitate formari simulque illud et catholica fides praescribit et certissima ratio docet nullarum naturarum materiam esse potuisse nisi ab omnium rerum non solum formatarum, sed etiam formabilium inchoatore deo atque creatore, de qua etiam dicit ei quaedam scriptura: qui fecisti mundum ex materia informi, hanc materiam illis uerbis, quibus pro spiritali prudentia tardioribus etiam lectoribus uel auditoribus congrueretur, fuisse commemoratam, quibus ante dierum enumerationem dictum est: in principio fecit deus caelum et terram et cetera, donec diceretur: et dixit deus, ut deinceps formatarum rerum ordo consequeretur. Non quia informis materia formatis rebus tempore prior est, cum sit utrumque simul concreatum, et unde factum est, et quod factum est — sicut enim uox materia uerborum est, uerba uero forma
Abbreviated transcription (Latin):
iam uisibili specie sui generis declaratis. ut ineo quod se quitur
scriptura dicens. Terra autemerat inuisibilis &im composita
& tenebrae erant superabrssum & sp̃s dĩ superserebatur
super aquas: Nullam opinemur in formitatem materia
sed terram & aquam sineluce quae nondum erat facta
suis iam notissimis qualitatibus conditas : utideo terra
inuisibilis dicta intellegatur ꝙ aquis. coopesta non por¬
sit uideri&iam siess& qui poss& uidere Id eouero in com¬
posita quia nondum amari distincta & cincta alitoribur
& suis faetibus s animalibus quae decorata: Siergona est
Qur istae species quae proculdubio corporalessunt ante
omnem diem factae sunt : Quur nonscriptum est. Dixitdi
fiat terra & facta est terra : ltem dixit dr̃ fiat aqua & fact
est aqua: uel it utrumq communiter. siun a quasilege loci
infimi continentur. Dixit ds̃ fiat terra & aqua & sicest fac¬
tum : Quur nondictum est cum hoc factumesr&. uidit dr̃

Expanded text:
iam uisibili specie sui generis declaratis, ut in eo, quod sequitur iam uisibili specie sui generis declaratis, ut in eo, quod sequitur scriptura dicens: terra autem erat inuisibilis et inconposita, et tenebrae erant super abyssum; et spiritus dei superferebatur super aquam, nullam opinemur informitatem materiae, sed terram et aquam sine luce, quae nondum erat facta. suis iam notissimis qualitatibus conditas, ut ideo terra inuisibilis dicta intellegatur, quod aquis cooperta non posset uideri, etiamsi esset, qui posset uidere, ideo uero inconposita. quia nondum a mari distincta et cincta litoribus et suis fetibus animalibusque dcur istae species, quae procul dubio corporales sunt, ante omnem diem factae sunt? Cur non scriptum est, Dixit Deus, fiat terra. et facta est terra, item: dixit deus: fiat aqua. et facta est aqua. uel utrumque communiter, si una quasi lege loci infimi continentur. dixit deus: fiat terra. et sic est factum? Cur non dictum est, cum hoc factum esset, "uidit deus,
Abbreviated transcription (Latin):
inde meum locum ex quorecesserat iterum accedat: Cum
autem tota omnino terra undosanatura cooperir&ur quo
ceder& utnudar& aliquas pastes : anforterarior aqua
uelutnebula terras tegebat. qua e congregatione quasra¬
taest ut exmultis eas partibus in quibus arida poss& appa
rere nudar& : Quam quam & terralonge lat eq subsidens
potuit alias partes praebere concauas. quibus confluentes
& corruentes aquae reciperentur : & apparer& arida ex
his partibus undeumor absceder&: Non est auteminfor¬
mis omnimodo materies ubi&iam nebulosa species appartie
aquarum terrarum que species qualitates quecreauerit.
nullo enim sex dierum hoc inuenitur: hoc inuenitur. Itaque
sihocante omnem diem fecit. sicut ante istorum primorũ
dierum commemorationem scriptumest. In principio
fecit ds̃ caelum & terram : ut interrae uocabulo intellegamus
iamformatam terr ȩ nam speciem superfusisaquis ista

Expanded text:
unde in eum locum, ex quo recesserat, iterum accedat. cum unde in eum locum, ex quo recesserat, iterum accedat. cum autem tota omnino terra undosa natura cooperiretur, quo cederet, ut nudaret aliquas partes? an forte rarior aqua uelut nebula terras tegebat, quae congregatione spissata est, ut ex multis eas partibus, irere, nudaret? Quanquam et terra longe lateque subsidens, potuit alias partes praebere concavas, quibus confluentes et corruentes aquae reciperentur, et appareret arida ex his partibus, unde humor abscederet. 27. Non est autem informis omni modo materies, ubi etiam nebulosa species apparet: aquarum terrarumque species qualitatesque creaverit; in nullo enim sex dierum hoc invenitur. Itaque si hoc ante omnem diem fecit, sicut ante istorum primorum rum commemorationem scriptum est: in principio fecit deus caelum et terram, ut in terrae uocabulo intellegamus iam formatam terrenam speciem superfusis aquis ista
Abbreviated transcription (Latin):
Exalia noctem lucis absentia: quae in eam partem succeder&
atempore uespertino. exqualux in aliam declinar&.:
quo ergo congregatȩsunt aquȩ sitotam terram prius
occupauerant  illae scilic& quaed &ractae sunt ut terra
nudar &ur inquam partem congregatae sunt. sienim
erat aliquid nudum terrae quo congregarentur. iam
apparebat arida : Nec totum abrsus occupabat: Si autem
totum texerant : quis erat locus quo collegentur ut ter¬
rae ariditas apparer& ÷ numquid nam m altum con¬
regatae sunt. sicut fit cum aduentilan dum marea
pessis trita subregitur. & congesta in aggerem nudat
ocum quem diffusa contexerat : Quis hoc dixerit. cumui¬
leat usq quaq: campos maris aequabiliter fusos :  qui a
&iam cumaquae fluctuantes quidam uelut montes erigun¬
tur sed sedatis rursus tempestatibus complanantur : & si
qualit ora Nudantur latius : Non potest dici nulla esse
alia terrarum spacia quo accedat id quod aliunde decedit:

Expanded text:
ex alia noctem lucis absentia quae in eam partem succederet ex alia noctem lucis absentia quae in eam partem succederet a tempore uespertino, ex qua lux in aliam declinaret. Quo ergo congregatae sunt aquae, si totam terram prius occupauerant? illae scilicet, quae detractae sunt, ut terra daretur, in quam partem congregatae sunt? si enim erat aliquid nudum terrae, quo congregarentur, iam adparebat arida nec totum abyssus occupabat; si autem totum texerant, quis erat locus, quo colligerentur, ut terrae ariditas adpareret? numquidnam in altum congregatae sunt, sicut fit, cum ad uentilandum in area messis trita subrigitur et congesta in aggerem nudat locum, quem diffusa contexerat? quis hoc dixerit, cum uideat usquequaque campos maris aequaliter fusos, quia etiam, cum aquae fluctuantis quidam uelut montes eriguntur, sedatis rursus tempestatibus conplanantur? et si qua litora nudantur latius, non potest dici nulla esse alia terrarum spatia, quo accedat id, quod aliunde decedit,
Abbreviated transcription (Latin):
sinitur sunt utiq tenebrae. quialux non est ibi : totumq
spatium illud locus est carens luce. nec tamen tales tenebrȩ
acceperunt uocabulum noctis. sedillȩ quaeieam partem
terrae succedunt unde remou&ur dies: sicut non omnis
lux dies appellatur : nam & lunȩ lux est & siderum & lucer¬
narum & coruscationum & quarum᷑ quererum ita fulgenti¬
um: sed illa lux appellatur dies. cuinox praecedenti rece¬
dentiq succedit: sed siprimaria lux illa undique terrae
molem circum fusa contexerat. siue star& siue circum¬
ir& non erat exqua parte ammitter& noctem sibi succedere.
quianus quam ipsa discedebat ut ei facer& locum: anexuna
parte facta est ut ipsa circumiens. &iam noctem exalia past
consequenter circumire permitter& : cum enim totam
terram adhuc aquateger&: nihil impediebat ut aquosa
&globosa moles exuna parte facer& diem lucis praesentia

Expanded text:
sinitur, sunt utique tenebrae, quia lux non est ibi, totumque sinitur, sunt utique tenebrae, quia lux non est ibi, totumque illud spatium locus est carens luce; nec tamen tales tenebrae acceperunt uocabulum noctis, sed illae, quae in eam terrae partem succedunt, unde remouetur dies. sicut non omnis lux dies appellatur — nam et lunae lux est et siderum et lucernarum et coruscationum et quarumque rerum ita fulgentium - sed illa lux appellatur dies, cui nox praecedenti recedentique succedit. Sed si primaria lux illa undique terrae molem circumfusa contexerat, siue staret siue circumiret, non erat, ex qua parte admitteret noctem sibi succedere, quia nusquam ipsa discedebat, ut ei faceret locum. an ex una parte facta est, ut ipsa circumiens etiam noctem ex alia parte consequenter circumire permitteret? cum enim totam terram adhuc aqua tegeret, nihil inpediebat, ut aquosa et globosa moles ex una parte faceret diem lucis praesentia,
Abbreviated transcription (Latin):
quae primo facta est permanente natura : silux corporalis
tunc facta intellegenda est : &inuenire & explicare difficile
est: Nisi forte molem terrenam &aquosam antequam ess&
ab alterutro utrumq discr&um quod tertio die factum scribi¬
tur. tenebras dm̃ appellasse quis dixerit : propter crassiorem
corpulentiam quam lux pen&rare non poterat : uel propter
obscurissimam umbram tante molis : quam necesse est ut
ex altera parte habeat corpus. si ex alia parte lux fier& adquẽ
locum enim cuius lib& corporis moles lucem peruenire non
sinit : in eo loco umbra est : quoniam locus luce carens omnis
corpus oppositum : hoc totum est quod umbra dicitur:
quaesi promole corporis tam magna fierit ut occup & spatiũ
terrae quantum ex altera parte dies occupat. nox uocatur
Neque enim omnertenebraenox: nam & inspeluncis amplis
inquarum abditalux inrumpere peroppositam molem non

Expanded text:
quae primo facta est, permanente natura, si lux corporalis quae primo facta est, permanente natura, si lux corporalis tunc facta intellegenda est, et inuenire et explicare difficile est. nisi forte molem terrenam et aquosam, antequam esset ab alterutro utrumque discretum, quod tertio die factum scribitur, tenebras deum appellasse quis dixerit propter crassiorem corpulentiam, quam lux penetrare non poterat, uel propter obscurissimam umbram tantae molis, quam necesse est, ut ex altera parte habeat corpus, ex alia parte lux fuerit. ad quem locum enim cuiuslibet corporis moles lucem peruenire non sinit, in eo loco umbra est, quoniam locus carens ea corpus obpositum, hoc totum est, quod umbra dicitur. quae si pro mole corporis tam magna fuerit, ut occupet spatium terrae, quantum ex altera parte dies occupat, nox uocatur; neque enim omnes tenebrae nox. nam et in speluncis amplis, in quarum abdita lux inrumpere per obpositam molem non
Abbreviated transcription (Latin):
non poss& interris: atque ita opostebat solem fieri.
per quem dies inferioribus mundipastibus apparer&:
potest & hoc dici auctum esse fulgorem diei sole addito :
ũperillam lucem minus fulgenshies quamnune est fu¬
isse credatur: &iam hoc a quodam dictum scioprimum
naturam lucis inductam inopere creatoris cumdictum ẽ
fiatlux & facta est: postea uero cum deluminarib dicitur.
quid ex ipsa luce factum sit fuisse commemoratum. ordi¬
nem dierum quo uisum est creatori cuncta esse facienda
quae natura lucis. quo transierit facta uespera. ut uicis¬
simnox per ager&ur: nec ille dixit. nec facile inueniri posse
arbitror: neq enim extinctam esse credendum est. ut noctur¬
nae tenebrae succederent : &rursur accensam ut mane fier&
antequam hoc solis officio gerer&ur: quod a quarto die coepirse
fieri eadem scriptura testatur: quod antequam fier& quo
circuitu sibi potuerint tres dies noctes que succedere. lucis

Expanded text:
non posset in terris, atque ita oportebat solem fieri, non posset in terris, atque ita oportebat solem fieri, per quem dies inferioribus mundi partibus adpareret? potest et hoc dici auctum esse fulgorem diei sole addito, ut per illam lucem minus fulgens dies, quam nunc est, fuisse credatur. etiam hoc a quodam dictum scio primum naturam lucis inductam in opere creatoris, cum dictum est: fiat lux. et facta est lux, postea uero — quod de luminaribus dicitur — quid ex ipsa luce factum sit fuisse commemoratum ordine dierum, quo uisum est creatori cuncta esse facienda: quae natura lucis quo transierit facta uespera, ut uicissim nox perageretur, nec ille dixit nec facile inueniri posse arbitror. neque enim extinctam esse credendum est, ut nocturnae tenebrae succederent, et rursus accensam, ut mane fieret, antequam hoc solis officio gereretur, quod a quarto die coepisse fieri eadem scriptura testatur. Quod antequam fieret, quo circuitu sibi potuerint tres dies noctesque succedere lucis,
Abbreviated transcription (Latin):
inquasol: ut non sit sols lux. sed quasi comes eius: eidem ita
coniuncta ut discernidinoscique non possit ad eandem redi¬
tur difficultatem soluendae huius quaestionis: quia & ista
lux eodem modo quo sol. tamquam comes eius ab occa su
inhortum circum iensredit: & est in alia paste mundi
quotempore parsista inqua sumus tenebra scit innoe¬
tem ex quo cogitꝰ quod absit. inuna paste credere dm̃ fuisse
Quam partem lux ista deserer& ut posse eiꝰ uespera fieri:
an foste in ea partelucem fecerat inqua facturus erat
hominem: &ideo cum ab ipsa paste lux discessis s&
uespera facta dicitur. &iam cum in alia paste lux illa
ess& quae in de discesserat. mane ex ostura peracto cir¬
cuitu : ut quid ergo factus est sol inpotestatem diei
quilucer& suꝑ terram: silux illa diei faciendo suffe¬
cerat quaedies &iam uocataerat : an illa prior regiorit¬
nes superiores a terra longinquas inlustrabat ut sentire

Expanded text:
in qua sol, ut non sit solis lux, sed quasi comes eius eidem ita in qua sol, ut non sit solis lux, sed quasi comes eius eidem ita coniuncta, ut discerni dinoscique non possit, ad eandem reditur difficultatem soluendae huius quaestionis, quia et ista lux eodem modo quo sol tamquam comes eius ab occasu in ortum circumiens redit et est in alia parte mundi, quo tempore pars ista, in qua sumus. tenebrescit in noctem. ex quo cogit, quod absit, in una parte credere deum fuisse, quam partem lux ista desereret, ut posset ei uespera fieri. an forte in ea parte lucem ferat, in qua facturus erat hominem, et ideo, cum ab ipsa parte lux discessisset, uespera facta dicitur, etiam cum in alia parte lux illa esset, quae inde discesserat, mane exortura peracto circuitu? Ut quid ergo factus est sol in potestatem diei, qui luceret super terram, si lux illa diei faciendo suffecerat, quae dies etiam uocata erat? an illa prior regiones superiores a terra longinquas inlustrabat, ut sentiri
Abbreviated transcription (Latin):
& dicit ipse orien silluc uadit adaustrum & circuit
adaquilonem: Australis ergo pars cum hab& solẽ:
nobisdies est : Cum aut em adaquilonis partem cir¬
cum iens peruenit. Nobis nox est non tamen in alia
parte non est dies: ubi praesentia solis est : nisi forte
po&icis figmentis cor inclinandum est ut credamus
solemmarise immergere : atq indelotum ex alia
paste mane surgere : quam quam siita ess& abrssus ipsa
praesentia solis inlustrar&ur. atque ibi ess& dies: poss&
enim & aquas inluminare : quando ab eis non poss& ex¬
tingui: sed hoc monstruo sum est suspicari: Quid quod e¬
tiam solnondum erat: Qua proptersi spiritalis luxpri¬
modie facta est : numquid namoccidit ut ei succeder & nox:
Si autem corporalis. quaenamilla lux est. quampost
occasum solis uidere non possumus quia nec luna erat
adhuc. nec aliquae stellae aut sisemꝑ in ea paste caeliest

Expanded text:
et dicit: ipse oriens illuc uadit ad austrum et circuit et dicit: ipse oriens illuc uadit ad austrum et circuit ad aquilonem. australis ergo pars cum habet solem, nobis dies est, cum autem ad partem aquilonis circumiens peruenit, nobis nox est; non tamen in alia parte non est dies, ubi praesentia solis est: nisi forte poeticis figmentis cor inclinandum est, ut credamus solem mari se inmergere atque inde lotum ex alia parte mane surgere. quamquam, si ita esset, abyssus ipsa praesentia solis inlustraretur, atque ibi esset dies. posset enim et aquas inluminare, quando ab eis non posset extingui. sed hoc monstrosum est suspicari. quid? quod etiam sol nondum erat. Quapropter, si spiritalis lux primo die facta est, numquid- , nam occidit, ut ei succederet nox? si autem corporalis, quaenam illa lux est, quam post occasum solis uidere non possumus, quia nec luna erat adhuc nec aliquae stellae? aut si semper in ea parte caeli est,
Abbreviated transcription (Latin):
dicendum est quod cum cito peractum ess& hocopus dĩ.
tam diu st&itlux non succedente nocte. donec diur¬
num spatium perager&ur: & tam diu mansit nox
luci succedens: doneo spatium nocturni temporis prae¬
terir& & mane fier& dei sequentis uno primo quetrans¬
acto ÷. Sedsi hoc dixero uereor nederidear & abhis qui
certissime cognouerunt : & abhis qui porsunt facillime
aduertere quod eo tempore quo: nox apud nos est eas
pastesmundi praesentia lucis in lustr&. per quas sol
ab occasu inortum redit : ac perhoc omnibus uiginti
quat tuor horis non deesse percircuitum gyritotius
alibi diem : alibi noctem: Num quidergo in paste ali¬
qua posituri sumusdm̃. ubiei uespera fier&. Cum ab
ea parte in aliam partem lux absceder& : Nam &
in libro qui appellatur ecclesiastes. ita scribtum est:
& oritur sol & occidit sol: &inlo cum suum ducit
hoc est in eum locum unde ortus est: sequitur enim

Expanded text:
dicendum est, quod, cum cito peractum esset hoc opus dei. dicendum est, quod, cum cito peractum esset hoc opus dei. tamdiu stetit lux non succedente nocte, donec diurnum spatium perageretur, et tamdiu mansit nox luci succedens, donec spatium nocturni temporis praeteriret, et mane fieret diei sequentis uno primoque transacto? sed, si hoc dixero, uereor, ne deridear et ab his, qui certissime cognouerunt, et ab his, qui possunt facillime aduertere, quod eo tempore, quo nox apud nos est, eas partes mundi praesentia lucis inlustret, per quas sol ab occasu in ortum redit, ac per hoc omnibus uiginti quattuor horis non deesse per circuitum gyri totius alibi diem, alibi noctem. numquidnam ergo in. parte aliqua posituri sumus deum, ubi ei uespera fieret, cum ab ea parte in aliam partem lux abscederet? nam et in libro, qui appellatur Ecclesiastes, ita scriptum est: et oritur sol, et occidit sol, et in locum suum ducit, hoc est, in eum locum, unde ortus est. sequitur enim
Abbreviated transcription (Latin):
ueltantamora fieripotuit adõ quanta dicitur anobis:
Discr&io quippe lucis & tenebrarum. in ipso utique opere
cum lux fier& consecuta est: non enimlux esse potuit.
nisidiscerner &ur atenebris : Quod autem uocauit r̃ lu¬
cem diem & tenebras noctem: quantamora fiȩri poterat
&um si hoc sellabatim personum uocis egiss& : nisi quanta
& anobis dicitur. lux uoc&ur dies & tenebrȩ uocentur nox :
nisi forte quisita desipiat . ut quia super omnia magnus est
dr Put & oredi prolatas quamuis paucissimas syllabas
pertotum diei spatium potuisse distendi: Huc accedit.
quia uerbo sibi coa&erno id est in commutabilis sapientiae in¬
ternis a &ernisque rationibus non corporali uocis sono uoca¬
uit dr̃lucem diem & tenebras noctem: Nursum enim
quaeritur si uerbis quibus utimur uocauit. qualingua uoca¬
uerit: & quidopus erat sonis transeuntibus ubi cuius quam
nonerat corporalis ullus auditus : & non inuenitur : an

Expanded text:
vel tanta mora fieri potuit a Deo, quanta dicituvel tanta mora fieri potuit a Deo, quanta dicitudiscretio quippe lucis et tenebrarum in ipso utique opere, cum lux fieret, consecuta est; non enim lux esse potuit, nisi discerneretur a tenebris. Quod autem uocauit deus lucem diem et tenebras noctem, quanta mora fieri poterat, etiam si hoc syllabatim per sonum uocis egisset, nisi quanta et a nobis dicitur "lux uocetur dies et tenebrae uocentur nox?" nisi forte quis ita desipiat, ut, quia super omnia magnus est deus, putet ore dei prolatas quamuis paucissimas syllabas per totum diei spatium potuisse distendi. huc accedit, quia uerbo sibi coaeterno, id est incommutabilis sapientiae internis aeternisque rationibus, non corporali uocis sono uocauit deus lucem diem et tenebras noctem. rursum enim quaeritur, si uerbis, quibus utimur, uocauit, qua lingua uocauerit, et quid opus erat sonis transeuntibus, ubi cuiusquam non erat corporalis ullus auditus. et non inuenitur. An
Abbreviated transcription (Latin):
dictum est . quia in uerbum patricoa&ernum non cadit
tempus. utrum ita &iam sine tempore factum sit quis¬
quam forsitan quaerat: sed quo modo potest hoc intelle¬
gicum facta luce & diuisa a tenebrir: & inditis diei noc¬
ti qua cuo cabulis dicat scribtura factaest uespera
& factumẽ mane diesunus: undeuid &ur illudopus dĩ
factum ꝑ spatium diei. quoperacto aduesperum
uentum est quod est noctisinitium: Ntemque peracto
nocturno spatio conpl&us est totus dies. ut mane fier&
in alterum diem. inquodie dr̃ aliud consequenter opera¬
r&ur:Immouero id ipsum permirabile est . cum dr̃
nullo spatio syllabarum a &erna uerbi suirationedixe
rit fiat lux Cur tantamora factasit lux. don eo
dieispatium pra&erir& & uespera fier&: an fortecito
quidemlux facta est sed mora diuturni temporis in eo
consumi potuit cum discerner&ur a tenebris: aque utrũq
discur&um suisuocabulis signar&ur : Mirum si & hoc

Expanded text:
dictum est. quia in uerbum coaeternum patri non cadit dictum est. quia in uerbum coaeternum patri non cadit tempus, utrum ita etiam sine tempore factum sit, quisquam forsitan quaerat. sed quomodo potest hoc intellegi, cum facta luce et diuisa a. tenebris et inditis diei noctisque uocabulis dicat scriptura: et facta est uespera, et factum est mane dies unus? unde uidetur illud opus dei factum per spatium diei, quo peracto ad uesperam uentum est, quod est noctis initium. itemque peracto nocturno spatio conpletus est totus dies, ut mane fieret in alterum diem, in quo die deus aliud consequenter operaretur. Immo uero id ipsum permirabile est, cum deus nullo spatio syllabarum aeterna uerbi sui ratiorit, Fiat lux; cur tanta mora facta sit lux, donec diei spatium praeteriret, et vespera fieret. An forte cito quidem lux facta est, sed mora diurni temporis in eo consumi potuit, cum discerneretur a tenebris, atque utrumque discretum suis vocabulis signaretur? Mirum si et hoc
Abbreviated transcription (Latin):
pressa intellegitur. secundum quam mouer&ur & ad speci¬
em conuester&ur inferior illa tenebrosa inperfectio
naturae corporeae: & fier& lux: sed multum est ac diffi¬
cillimum capere: quo modo dicaturdõ non temporaliter
iubente neque id temporaliter audiente creatura. qua e
contem platione ueritatis. Omnia tempora excedit.
sed intellectualiter sibi m& in pressassub in commuta bili
dĩ sapientia rationes tam quam intellegibiles locutiones
in ea quaein frasunt transmittente: fieritemporales motus.
in rebus temporalibus uel formandir uel administran dis:
Si autem lux quae primum dicta est ut fiat & facta est &iam
prima creaturae tenẽre intellegenda est : ipsa est intellec¬
tualis uita. quaenis ad creatorem mluminanda conuer¬
ter&ur. fluitar& in formiter: cum autem conuersa &
inluminata est factum est quod in uerbo deidictum est
fiatdux: uerum tamen quemad modum sine tempore

Expanded text:
pressa intellegitur, secundum quam moueretur et ad specipressa intellegitur, secundum quam moueretur et ad speciem conuerteretur inferior illa tenebrosa inperfectio naturae corporeae et fieret lux? sed multum est ac difficillimum capere, quomodo dicatur deo non temporaliter iubente neque id temporaliter audiente creatura, quae contemplatione ueritatis omnia tempora excedit, sed intellectualiter sibimet inpressas ab incommutabili dei sapientia rationes, tamquam intellegibiles locutiones, in ea, quae infra sunt, transmittente fieri temporales motus in rebus temporalibus uel formandis uel administrandis. si autem lux, quae primum dicta est, ut fiat, et facta est, etiam primatum creaturae tenere intellegenda est, ipsa est intellectualis uita, quae nisi ad creatorem inluminanda conuerteretur, fluitaret informiter. cum conuersa autem et inluminata est, factum est, quod in uerbo dei dictum est: fiat lux. Uerum tamen quemadmodum sine tempore
Abbreviated transcription (Latin):
n adipsum diempertin& totum spatium temporir. &
quod factum est uocale corpus per quod sonar& fiat
lux : & quod facta est ipsalux: sed omnis talisuox propter
audientes corporalem sensum. aloquente profertur :¬
taenim factum est. ut percusso aeresen:tiat: Num quid
itaque talem habebat auditum illud quic quid erat inui¬
sibile &in compositum. Cui sic ds̃ personar& ac dicer&
fiatlux: abscedatitaq: haec ab ammo cogitantis absur¬
ditas: utrum ergo spiritalis motus. sed tamentemporalis
erat quod dictum intellegimus fiatlux. expressus
a &er nodõ peruerbum co&ernum increatura spiritali
quamiam fecerat cum dictum est In principio fecit dr̃ caelũ
& terram. idest inillo caelo caelian & istalocutio non
tantum sine aliquo sono. sed &iam sineullo temporali mo¬
tu spiritalis creaturae in eiusmente atque ratione fixa.
uodam modo a uerbo patricoa&erno & quodam modo in¬

Expanded text:
an ad ipsum diem pertinet totum spatium temporis, et an ad ipsum diem pertinet totum spatium temporis, et quo factum est uocale corpus, per quod sonaret "fiat lux", et quo facta est ipsa lux? sed omnis talis uox propter audientis corporalem sensum a loquente profertur; ita enim factus est, ut percusso aere sentiat. numquid itaque talem habebat auditum illud quidquid erat inuisibile et inconpositum, cui sic deus personaret ac diceret: fiat lux? abscedat itaque haec ab animo cogitantis absurditas. Utrum ergo spiritalis motus, sed tamen temporalis erat, quo dictum intellegimus "fiat lux," expressus ab aeterno deo per uerbum coaeternum in creatura spiritali, quam iam fecerat, cum dictum est: in principio fecit deus caelum et terram, id est, in illo caelo caeli? an et ista locutio non tantum sine aliquo sono, sed etiam sine ullo temporali motu spiritalis creaturae in eius mente atque ratione fixa quodammodo modo a uerbo patri coaeterno et quodammodo in
Abbreviated transcription (Latin):
gecundo enim die factum est firmamentum quod rursum caelũ
appellauit: terrae autem nomine inuisibilis & in com¬
posita actenebrosaabrsso: inperfectio corporalis sub¬
stantiae signi ficata est: unde temporalia illa fierent. quo¬
rum prima essetlux: Quomodo autem percreaturam
quam fecit ante tempora dicipotuit temporaliter fiat
lux. Inuenire difficile est : sono enimuocis non intellegimus
dictum nam quic quid est tale corporeum est: An exilla
inperfectone sub stantiae corporalis fecitaliquam uocem
corpoream perquam sonar& fiatlux : ergo aliquoduocale
corpus antelucẽ creatum atque formatum est: sed siita est.
iamerat tempus ꝑ quoduox currer& sonorum. quae spa¬
tia sibi suecedentium pra&erirent: Quod suam erat tempus
antequam fier& lux: in quotempore uox fier& : quasonar&
fiatlux : ad quemdiem pestinebat illud tempur: unusenim
dier idẽ que primus ille numerari incipit: quo. facta est lux:

Expanded text:
secundo enim die factum est firmamentum, quod rursus caelum secundo enim die factum est firmamentum, quod rursus caelum appellauit. terrae autem nomine inuisibilis et inconpositae ac tenebrosa abysso inperfectio corporalis substantiae significata est, unde temporalia illa fierent, quorum prima esset lux. t Quomodo autem per creaturam, quam fecit ante tempora, dici potuit temporaliter: fiat lux, inuenire difficile est. sono uocis enim non intellegimus dictum; nam quidquid est tale, corporeum est. an ex illa inperfectione substantiae corporalis fecit aliquam uocem corpoream, per quam sonaret: fiat lux? ergo aliquod uocale corpus ante lucem creatum atque formatum est. sed si ita est, iam erat tempus, per quod uox curreret sonorumque spatia sibi succedentium praeterirent. quodsi iam erat tempus, antequam fieret lux, in quo tempore uox fieret, qua sonaret "fiat lux", ad quem diem pertinebat illud tempus? unus enim dies idemque primus ille numerari incipit, quo facta est lux.
Abbreviated transcription (Latin):
ferebatur superaquam: ut autem maner& uidit dr quia
bona est: & quod deluce dictum est. hoc deomnibus: ma¬
nent enim quaedam suꝑ gressa omnem temporalem
uolubilitatem inamplissima sanctitate subdo. quae¬
dam uero secundum sui temporis modos : dum per dea¬
cessionem successionem quaererum saeculorum pul¬
chritudo contex mr: Quodergo dixit dr̃ fiat lux &
facia est lux ialiquo die dixt anante omnem dicis
Sienim uerbo sibi coa& ernodixit hoc utique intempo¬
naliter dixit: Si uero temporaliter drit . non uerbi
sibi coa&erno sed per aliquam creaturam dixit tempo¬
ralem acperhoc nonerit prima creatura luxe quia
quimerat perquam tempora liter dicer&ur fiat luxatt¬
que lud anteomnem diem fecisse intellegitur quoddic¬
noneste mmprincipio fecit dr̃ caclum & terram. ut catu
nomine intellegatur spiritalis iam facta &a pormata
creanra tam quam caelum cadihuius quod in corporib sum mũ ẽ:

Expanded text:
ferebatur super aquam; ut autem maneret, uidit deus, quia ferebatur super aquam; ut autem maneret, uidit deus, quia bonum est. et quod de luce dictum est, hoc de omnibus. manent enim quaedam supergressa omnem temporalem uolubilitatem in amplissima sanctitate sub deo, quaedam uero secundum sui temporis modos, dum per decessionem successionemque rerum saeculorum pulchritudo contexitur. Quod ergo dixit deus: fiat lux. et facta est lux, in aliquo die dixit an ante omnem diem? si enim uerbo sibi coaeterno dixit, hoc utique intemporaliter dixit; si uero temporaliter dixit, non uerbo sibi coaeterno, sed per aliquam creaturam dixit temporalem. ac per hoc non erit prima creatura lux, quia iam erat, per quam temporaliter diceretur: fiat lux. atque illud ante omnem diem fecisse intellegitur, quod dictum est: in principio fecit deus caelum et terram, ut caeli nomine intellegatur spiritalis iam facta et formata creatura, tamquam caelum caeli huius, quod in corporibus summum est.
Abbreviated transcription (Latin):
quas diligit subiciatur: propterea cum commemorare¬
tur sp̃s dĩ. in quoscã eius beniuolentia dilectio qu eintel¬
legitur superferri dictus est: ne facienda opera sua per
indigentiae necessitatem potius quam perabundantiã
beneficentiae dr̃ amare putar&ur s cuius reimemor
a postolus dicturus decaritate. supe reminemtem uiam de¬
monstraturum se ait : & alio loco: supereminentem inquicꝰ
scientiae caritatemxp̃i: Cumergo sicoporter& insinuare
spm̃dĩ ut superferri dicer&ur: commodius factumest
ut prius insinuar&ur aliquid inchoatum. cui superferri
dicer&ur: Nonenim loco sed omnia superante ac praecel¬
lente potentia. ita&iam rebus exilla inchoatione per¬
fectis atque formatir. uidit dr̃ quiabonum est: placuit enĩ
quod factum est in ea benignitate quaplacuit ut fiero
Duo quippesunt propterquae amat dr̃ creaturam suam
utsit. &utmaneat: uterr& ergo quod maner& : sp̃s di super¬

Expanded text:
quas diligit, subiciatur, propterea, cum commemorarequas diligit, subiciatur, propterea, cum commemoraretur spiritus dei, in quo sancta eius beniuolentia dilectioque intellegitur, superferri dictus est, ne facienda opera sua per indigentiae necessitatem potius quam per abundantiam beneficientiae deus amare putaretur? cuius rei memor apostolus dicturus de caritate supereminentem uiam demonstraturum se ait et alio loco, supereminentem, inquit, scientiae caritatem Christi. cum ergo sic oporteret insinuari spiritum dei, ut superferri diceretur, commodius factum est, ut prius insinuaretur aliquid inchoatum, cui superferri diceretur, non enim loco, sed omnia superante ac praecellente potentia. Ita etiam rebus ex illa inchoatione perfectis atque formatis uidit deus, quia bonum est; placuit enim quod factum est in ea benignitate, qua placuit, ut fieret. duo quippe sunt, propter quae amat deus creaturam suam, ut sit et ut maneat. ut esset ergo, quod maneret, spiritus dei super
Abbreviated transcription (Latin):
in dĩnomine. & filium in principii nomine qui nom patrisea
perse ipsum creatae primitur ac potissimum spiritali
creaturae & consequenter &iam uniuersae creatura e
principium est : Dicente autem scriptura. & sp̃rdifereba
tur superaquam. conpl&am commemorationem trini¬
tatis agnoscimus : ita & in conuersone atque perfectione
creaturae utrerum species digerantur eademtrinitar
insinuatur : uerbumdĩ scilic& & uerbi generator acum di¬
citur. Dixit ds̃ : & rancta bonitas inqua dõ plac& quid quid
ei prosuae naturae modulo perfectum plac& cumdici¬
tur. uiditds̃ quia bonum est: Sed quur commemorita
prius quam uis inperfecta creatura postea commemora¬
tur spidĩ prius dicente scriptura. terra autem erat inui¬
sibilis &m composita & tenebrae erant super abyssum
acdeinde inferente & sp̃s dĩ superferebatur superaquam
An quonia megenus atq: indiguus amorita diligit ut rebur

Expanded text:
in Dei nomine, et Filium in prin Dei nomine, et Filium in prper se ipsum creatae primitus ac potissimum spiritali creaturae et consequenter etiam uniuersae creaturae principium est. dicente autem scriptura: et spiritus dei superferebatur super aquam, conpletam commemorationem trinitatis agnoscimus —, ita et in conuersione atque perfectione creaturae, ut rerum species digerantur, eadem trinitas insinuetur, uerbum dei scilicet et uerbi generator, cum dicitur: dixit deus, et sancta bonitas, in qua deo placet quidquid ei pro suae naturae modulo perfectum placet, cum dicitur: uidit deus quia bonum est. Sed cur commemorata prius quamuis inperfecta creatura postea commemoratur spiritus dei prius dicente scriptura: terra autem erat inuisibilis et inconposita, et tenebrae erant super abyssum, ac deinde inferente: et spiritus dei superferebatur super aquam? an, quia egenus atque indigus amor ita diligit, ut rebus,
Abbreviated transcription (Latin):
facta & formata sint omnia quae in suis generibus iam
dinoscere possumus. appellans aquam : quia exumida natura
uidemus omnia in terra perspecies uarias formari atque
concrescere : siue spiritalem uitam quandam ante formã
conuersionis quasi flui tantem: superferebatur utique
sp̃sdĩ. Quia subi acebat scilic&bonȩ uoluntati creatoris
quic quidilluderat quod formandum perficiendumꝰ¬
qu e inchoauerat : ut dicente dõ in uerbo suo fiatlux. inbo¬
nauoluntate hocest in bono placito eius. promodo sui
generis maner& quod factum est: & ideo rectum est
quod placueritdõ. scribtura dicente & facta estlux & uid
dr̃ lucem quia bona est : ut que mammodum inipso exordi
inchoatae cieaturae quae caeli & terrae nomine propt̃
id quod deilla perficiendum erat commema moritae trop¬
nita s insinuatur creatorir Nam dicente seribtura
ꝓnprincipiofecid̃ caelum & terram ntellegimus patrem

Expanded text:
facta et formam. sint omnia, quae in suis generibus iam facta et formam. sint omnia, quae in suis generibus iam dinoscere possumus, appellans aquam, quia ex humida natura uidemus omnia in terra per species uarias formari; atque concrescere ; siue spiritalem uitam quandam ante formam conuersionis quasi fluitantem: e superferebatur utique spiritus dei quia suquidquid illud erat quod formandum perficiendumque inchoauerat, ut dicente deo in uerbo suo: fiat lux, in bona uolugeneris maneret quod factum est; et ideo rectum est quod placuerit Deo, Scriptura dicente, Et facta est lux; et vidit Deus lucem quia bona est. Ut quemadmodum in ipso exordio inchoatae creaturae, quae coeli et terrae nomine, propter id quod de illa perficiendum erat, commemorata est, Trinitas insinuatur Creatoris nam dicente Scriptura, In principio fecit Deus coelum et terram, intelligimus Patrem
Abbreviated transcription (Latin):
ad incommutabile lumensapientiae uerbum dĩ: aquo enim
ex strrit ut sit utcumque aciiuat adillum conuestitur
ut sapienter acbeate uiuat: Principium quippe
creaturae in tellectualis est aderna sapientia: quod
principium manens in se in commutabiliter. nullo mo¬
do cessaret occulta inspiratone uocationis loqui ei
creaturae Cui principium est. ut conuester&ur ad
id ex quo ess& quod aliter formata acper fecta esse
non poss&: Ideoque interrogatus quis ess&: respon¬
dit principium qui & loquoruobis:: Quod autem
filius loquitur. pater loquitur quia patre loquente
dicitur uerbum quod filius est. a &erno more. simore
dicendum est. loquente dõ uerbum coa&ernum: In est
enim dõ benignitas summa & scã &iusta. & quidam
non ex indigentia sed ex bene ficentia ueniens amor in
opera sua: propterea priusquam scriber&ur dixit dr̃
aquam: Quia siue aquae nomine appellare uoluit to¬
tam corporalem materiam. ut eo modo insinuar& unde

Expanded text:
ad incommutabile lumen sapientiae, uerbum dei; a quo enim ad incommutabile lumen sapientiae, uerbum dei; a quo enim extitit, ut sit utcumque ac uiuat, ad illum conuertitur, ut sapienter ac beate uiuat. principium quippe creaturae intellectualis est aeterna sapientia: quod principium manens in se incommutabiliter nullo modo cessaret occulta inspiratione uocationis loqui ei creaturae, cui principium est, ut conuerteretur ad id, ex quo esset, quod aliter formata ac perfecta esse non posset. ideoque interrogatus, quis esset, respondit: principium, quia et loquor uobis. Quod autem filius loquitur, pater loquitur, quia patre loquente dicitur uerbum, quod filius est, aeterno more, si more dicendum est, loquente deo uerbum coaeternum. inest enim deo benignitas summa et sancta et iusta et quidam non ex indigentia, sed ex beneficientia ueniens amor in opera sua. propterea priusquam scriberetur: dixit deus: rebatur super aquam, quia, siue aquae nomine appellare uoluit totam co