comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
temporum factae sint omninonescientes. Te¬
nebitur ergo in hoc iniuriarum genere quod
ꝑ uiodictam luitur iste xp̃ianis modus. ut accep¬
ta in iuria non surgat odium sed infirmitatis
misericordia paratu ssit animus plura ꝑpeti: Nec
correctionem neglegat quauel consilio uel aucto¬
ritate uel potestate uti potest: Aliud iniuriarũ
genus est quod in itegrum restitui potest: Cuius
duȩ species. una ad pecuniam. alteram ad operam
ꝑtinet : Qua propter illius detunica & uestimento
huius deangaria mille pas sũm & duum milium exẽplo
subiecta sunt: Quia & reddi uestimentum po¬
test: & quem ad iuueris opera. potest te &iam
ipsesiopus fuerit adiuuare: Nisiforie ita potius dis¬
tinguendum est.ut prius quod positum est de ꝑcussa
maxilla: Omnia significet quae sic ingeruntur abim¬
probis ut restituu non possint nisi uindicta secundũ
quod positum est deuestimento omnia significet que

Expanded text:
temporum factae sint omnino nescientes. 66. Tetemporum factae sint omnino nescientes. 66. Tenebitur ergo in hoc injuriarum genere, quod per vindictam luitur, iste a Christianis modus, ut accepta injuria non surgat in odium, sed infirmitatis misericordia paratus sit animus plura perpeti; nec correctionem negligat, qua vel consilio, vel auctoritate, vel potestate uti potest. Aliud injuriarum genus est, quod in integrum restitui potest: cujus duae species, una ad pecuniam, altera ad operam pertinet. Quapropter illius de tunica et vestimento, hujus de angaria mille passuum et duum millium exempla subjecta sunt: quia et reddi vestimentum potest; et quem adjuveris opera, potest te etiam ipse, si opus fuerit, adjuvare. Nisi forte ita potius distinguendum est, ut prius quod positum est de percussa maxilla, omnia significet quae sic ingeruntur ab improbis, ut restitui non possint nisi vindicta: secundum quod positum est de vestimento omnia significet quae
Abbreviated transcription (Latin):
interitum carnis. ut anima salua sit & sinolunt
hic mortem in telligere: fortasse enim incertumẽ
quam lib& uindictam ꝑsatanan factam ab apło
fateantur : quod noncum odio sed amore fecis se
manifestat illud adiectum ut anima salua sit. Aut
millis libris quibus ipsimagnam tribuunt aucto¬
ritatem: Anim aduertant quod dicimus ubi
scriptum est apostolum thomam inp̃catum cuidã
a quo palma ꝑcussuscẽt atrocissimȩ mortis sup¬
plitium. animam eius tamen commendatam ut
in futuro ei saeculo parceretur Cuius aleone occi¬
si acetero corpore discerptam manum canis intu¬
lit mensis inquibus coniuabatur a postolus
Cui scripturae licet nobis non credere. non enim est
in catholico canone: Illi tamen eam & legunt. &
tamquam in corruptissimam uerissimamq: ho¬
norant. qui aduersus corporales uindictas quae s̃
inuetere testamento nescio quacecitate acerri¬
me saeuiunt: quo animo & qua distributione

Expanded text:
interitum carnis, ut anima salva sit . Et si nolunt interitum carnis, ut anima salva sit . Et si nolunt hic mortem intelligere fortasse enim incertum est, quamlibet vindictam per satanam factam ab Apostolo fateantur: quod non eum odio, sed amore fecisse manifestat illud adjectum, ut anima salva sit. Aut in illis libris quibus ipsi magnam tribuunt auctoritatem, animadvertant quod dicimus, ubi scriptum est apostolum Thomam imprecatum cuidam, a quo palma percussus esset, atrocissimae mortis supplicium, anima tamen ejus commendata, ut in futuro ei saeculo parceretur: cujus a leone occisi, a caetero corpore discerptam manum canis intulit mensis in quibus convivabatur Apostolus. Cui scripturae licet nobis non credere; non est enim in catholico canone: illi tamen eam et legunt, et tanquam incorruptissimam verissimamque honorant, qui adversus corporales vindictas quae sunt in Veteri Testamento, nescio qua caecitate acerrime saeviunt, quo animo et qua distributione
Abbreviated transcription (Latin):
pberent Rep̃hendit in eis dñs non exemplũ
prophetae sc̃i. sodignorantiam uindicandi quae
adhucerat in rudibus Anim aduertens eos
non amore correctionis sed odio desiderare uin¬
dictam Itaq postea quam eos docuit quideẽt
diligere proximum tam quam scipsum. infu¬
so &iam sp̃usco quem decem diebus cõ : pletis
post ascensionem suam de suꝑ ut promiserat mi¬
sit : Nonde fuerunt tales uindictae. quamuis mul¬
torarius quam inuetere testamento Ibi enim
exmaiore parte ruentes timore p̃mebantur:
Hic autem maxime dilectione liberi nutriebantur:
Nam & uerbis apłi petri ananias & uxor eius sicut
in actibus apostolorum legimus ex animes ceci¬
derunt nec resuscitati sunt sed sepulti Et si
huic libro heretici qui aduersantur ueterites¬
tamento nolunt credere. paulum a postolum¬
apostolum quem nobiscum legunt intucantus dicen¬
tem de quodã peccato re. quem tradidit satanȩ in

Expanded text:
praeberent; reprehendit in eis Dominus non exemplum praeberent; reprehendit in eis Dominus non exemplum prophetae sancti, sed ignorantiam vindicandi, quae adhuc erat in rudibus : animadvertens eos non amore correctionem, sed odio desiderare vindictam. Itaque posteaquam eos docuit quid esset diligere proximum tanquam seipsum, infuso etiam Spiritu sancto, quem decem diebus completis post ascensionem suam desuper, ut promiserat, misit , non defuerunt tales vindictae, quamvis multo rarius quam in Veteri Testamento. Ibi enim ex majore parte servientes timore premebantur; hic autem maxime dilectione liberi nutriebantur. Nam et verbis apostoli Petri Ananias et uxor ejus, sicut in Actibus Apostolorum legimus, exanimes ceciderunt, nec resuscitati sunt, sed sepulti . 65. Sed si huic libro haeretici qui adversantur Veteri Testamento, nolunt credere, Paulum apostolum quem nobiscum legunt, intueantur dicentem de quodam peccatore quem tradidit satanae in
Abbreviated transcription (Latin):
tum uelit: Paratus tamen siopus sit aequo ani¬
mo pluratolerare: ab eo inlata quem uult eẽ
correctum : Siue in eumhabeat potestatem co¬
hercendi: siue non habeat: Magni autem & scĩ
uri qui iam optime scirent mortem istam quae
animam dissoluit a corpore non ee formidan¬
dam: secundum eorum tamen animum qui illã
timerent non nulla peccata morte puniuer̃
Quo & uiuentibus utilis metus in tuteretur: Et
illis quimorte puniebantur: non ipsa mors no¬
ceret. sed peccatum quo augeri posset siuiuerent:
N on temere illi iudicabant. qui bustale iudiciũ
donauerat ds̃: Inde est quodhelias multos morte.
.ffecit & propria manu & ignediuinitus in pe¬
rrato cum & alii multi magni & diuini uiri eodem
spu consulendo rebus humanis non temere fece¬
rint. De quoheli a cumexemplum dedissent disci¬
puli dño commemorintes quidabeo factum sit
ut &i amipsis dir& potestatem petendidecaelo
ignem ad consumendos eos quisibi hospicium ñ

Expanded text:
tum velit, paratus tamen si opus sit aequo anitum velit, paratus tamen si opus sit aequo animo plura tolerare ab eo illicita , quem vult esse correptum; sive in eum habeat potestatem coercendi, sive non habeat. Magni autem et sancti viri, qui jam optime scirent mortem istam quae animam dissolvit a corpore non esse formidandam, secutimerent, nonnulla peccata morte punierunt, quod et viventibus utilis metus incuteretur, et illis qui morte puniebantur, non ipsa mors noceret, sed peccatum, quod augeri posset, si viverent. Non temere illi judicabant, quibus tale judicium donaverat Deus. Inde est quod Elias multos morte affecit, et propria manu , et igne divinitus impetrato : quod et alii multi magni et divini viri eodem spiritu consulendi rebus humanis non temere fecerunt. De quo Elia cum exemplum dedissent discipuli, Domino commemorantes quid ab eo factum sit, ut etiam ipsis daret potestatem petendi de coelo ignem ad consumendum eos qui sibi hospitium non
Abbreviated transcription (Latin):
magnitud ine superauit: Nonenm metu¬
endum est neo disse paruulum filium paren¬
tes uideantur : cum abeis uapulat peccans ne
peccet ulterns : Etcerte ꝑfectio dilectionis
ipsius dĩ patris imitatione nobis pro ponitur.
cum in consequentibus dr̃: Diligite inimicos
ur̃os. bene facite hisqui uosoderunt: & orate
pro eis qui uos ꝑ secuntur: Et tamen de ipso
dicitur ꝑ prophetam: Quem enim diligit
dñs corripit. flagellat autem omnem fi¬
uoluntatem dñi sui & facit᷑ digna. plagis ua¬
pul abit pauca. seruus autem quiscit uo
luntatem dñi & facit᷑ digna: plagis uapulabit
multa: Nonergo quaeritur nisi ut ille uindicet
cui rerumordine potestas dataest : & eauolunta¬
te uindicet: qua propter paruulum filium
quem ꝑ etatem odisse non dum potest: Hinc
enim aꝑtissimum exemplum datur. quosatis
appareat posse peccatum amore potius uindi¬
cara quam inpunitum relinqui. ut illũ inquẽ
uindicat non poenamiserum. sed correctionebea¬

Expanded text:
magnitudine superaverit. Non enim metumagnitudine superaverit. Non enim metuendum est ne odisse parvulum filium parentes videantur, cum ab eis vapulat peccans, ne peccet ulterius. Et certe perfectio dilectionis ipsius Dei Patris imitatione nobis proponitur, cum in sequentivestros, benefacite his qui oderunt vos, et orate pro eis qui vos persequuntur. Et tamen de ipso dicitur per prophetam: Quem enim diligit Dominus corripit, flagellat autem omnem fiuoluntatem domini sui et facit digna plagis, uapulabit pauca; seruus aluntatem domini sui, et facit digna plagis, vapulabit multis . Non ergo quaeritur, nisi ut et ipse vindicet cui rerum ordine potestas data est, et ea voluntate vindicet, qua pater parvulum filium, quem per aetatem odisse nondum potest. Hinc enim apertissimum exemplum datur, quo satis appareat posse peccatum amore potius vindicari quam impunitum relinqui, ut illum quem vindicat, non poena miserum, sed correctione bea
Abbreviated transcription (Latin):
nullum genus miuriae p̃ter missum eẽ uideo
Namq om̃a in quibus improbitatem aliquam
patimur in duo genera diuiduntor Quortẽ
altrum est quo drestitui non potest. alterũ
quod potest. Sed millo quod restitui non potest.
uindictae solacium quaeri solet: Quid enim pro¬
dest quod ꝑcussus reꝑcutis : Numquid propt̃¬
ea illud quod incorpore laesum est restituitur
in tegrum  Sed tumidus animus talia fomen¬
ta desiderat. sanum autem firmumq ista non iu¬
uant. Quinpotius misericorditer ꝑfeirendã alte¬
rius infirmitatem iudicat: quam alieno supplicio
suam mitigandam quae nulla est: Neq hic
ea uindicta prohibetur quaead correctionem
ual&: Etiam ipsa enim ꝑtin& admisericordiã:
Nec inperdit illud propositum. quoquisq pa¬
ratus est aheo quem correptum cẽ uult plura
ꝑferre: Sed huic uindictae referendae non
est idoneus: nisi quiodium quosolent fla¬
grare qui se uindicare desiderant dilectionis

Expanded text:
nullum genus injuriae praetermissum esse video. nullum genus injuriae praetermissum esse video. Namque omnia in quibus improbitatem aliquam patimur, in duo genera dividuntur: quorum alterum est quod restitui non potest; alterum quod potest. Sed in illo quod restitui non potest, vindictae solatium quaeri solet. Quid enim prodest quod percussus repercutis? Numquid propterea illud quod in corpore laesum est, restituitur in integrum? Sed tumidus animus talia fomenta desiderat: sanum autem firmumque ista non juvant; quin potius misericorditer perferendam alterius infirmitatem judicat, quam alieno supplicio suam mitigandam, quae nulla est. 63. Neque hic ea vindicta prohibetur, quae ad correctionem valet: etiam ipsa enim pertinet ad misericordiam; nec impedit illud propositum, quo quisque paratus est ab eo quem correctum esse vult, plura perferre. Sed huic vindictae referendae non est idoneus, nisi qui odium quo solent flagrare qui se vindicare desiderant, dilectionis
Abbreviated transcription (Latin):
uerit in quo tertio exemplo. simplo duplum ad¬
ditur: ut triplum completur: Quinumerus
hodoco si non ut dictum est significat ꝑfectionem
illud accipiatur quod in p̃cipiendo tam quamtolera¬
bilius incipiens paulatim creuerit. donec ꝑueniret
usq ad duplum aliud ꝑferendum : Nam primo
p̃beri uoluit alteram maxillam cum fuerit dex¬
tra ꝑcussa Utminus ꝑferre paratus sis quam
ꝑtulisti: Quicquidenim dextra significat: & caruis
est utiq quam id quod sinistra significat: Et qui
in recariore: Aliquid ꝑtulit: si& inuiliore ꝑferat
minus est: De inde illi qui tunicam uult tollere
lub & & uestimentum remitti: Quod aut tantũ dẽ
est. aut non multo amplius. non tamendẽplum
Tertio demille passibus quibus addenda dicit:
Duomilia usq adduplum aliud ꝑferas iub&:
lta significans siue aliquanto maius quamiam
fuit: siue tantumdem. siue amplius quisq in¬
dum : In his sane generibus trium exemplo rum

Expanded text:
verit: in quo tertio exemplo simplo duplum adverit: in quo tertio exemplo simplo duplum additur, ut triplum compleatur. Qui numerus hoc loco si non, ut dictum est, significat perfectionem; illud accipiatur, quod in praecipiendo tanquam tolerabilius incipiens paulatim creverit, donec perveniret usque ad duplum aliud perferendum. Nam primo praeberi voluit alteram maxillam, cum fuerit dextra percussa, ut minus perferre paratus sis quam pertulisti. Quidquid enim dextera significat, et charius est utique quam id quod sinistra significat, et qui in re chariore aliquid pertulit, si et in viliore perferat, minus est. Deinde illi qui tunicam vult tollere, jubet et vestimentum remitti: quod aut tantumdem est, aut non multo amplius; non tamen duplum. Tertio de mille passibus, quibus addenda dicit duo millia, usque ad duplum aliud perferas jubet: ita significans, sive aliquanto minus quam jam fuit, sive tantumdem, sive amplius quisque im esse. CAPUT XX.--62. In his sane generibus trium exemplorum
Abbreviated transcription (Latin):
ideo non nulli pallium inter p̃tati sunt. quod gre
ce positum est
de cum illo alia duo: Et hoc utiq: non tam ut pe¬
dibus agas quam ut in animo sisparatus : Nam
inipsa xp̃i ana historia in quaest auctoritas ni¬
hil tale inuenies factum eẽ a sc̃is uel ab ipso dño
Cum in homine quem suscipere dignatus est: ui¬
uendi nobis p̃ber& exemplum Cum tamen in¬
omnibus fere locis eosinuenias paratos fuisse ae¬
quo animotolerare. quicquideis in probe fuiss&
ingestum: Sed uerbi gratia dictumputamus.
uade cum eo alia duo. antria conpleri uoluit.
quonumero significatur ꝑfectio  Ut me mine¬
rit quisq cum hoc facit ꝑfectam se implere iusti¬
tiam: misericorditer ꝑferendo in firmitates
eorum quos uult sanosfieri. Potest uideriꝓ
pter ea tribus exemplis haec p̃cepta insinuasse
Quorum primum est Si quistepcusserit in mi¬
xillam. Secundum: Si quis tunicam tollere
uoluerit Vertium: Si quis mille passus angaria¬

Expanded text:
Ideo nonnulli pallium interpretati sunt, quod graeIdeo nonnulli pallium interpretati sunt, quod graece positum est de cum illo alia duo. Et hoc utique non tam ut pedibus agas, quam ut animo sis paratus. Nam in ipsa christiana historia, in qua est auctoritas, nihil tale invenies factum esse a sanctis, vel ab ipso Domino, cum in homine quem suscipere dignatus est, vivendi nobis praeberet exemplum; cum tamen omnibus fere locis eos invenias paratos fuisse aequo animo tolerare quidquid eis improbe fuisset ingestum. Sed verbi gratia dictum putamus. Vade cum eo alia duo? an tria compleri voluit, quo numero significatur perfectio; ut meminerit quisque cum hoc facit, perfectam se implere justitiam, misericorditer perferendo infirmitates eorum quos vult sanos fieri? Potest videri propterea etiam tribus exemplis haec praecepta insinuasse: quorum primum est, si quis te percusserit in maxillam; secundum, si quis tunicam tollere voluerit; tertium, si quis mille passus angaria
Abbreviated transcription (Latin):
sic possidere seruum. quomodo equum aut argen¬
tum Quam quam fieri possit ut maiorep̃tio
ualeat aequis quam seruus & multo magis ali¬
quid aureum uel argenteum: Sed ille seruus
sirectius & honestius & addm̃ colendum accõmo¬
ditius abste dño educatur aut regitur: Quam
ab illo potest qui eum cupit auferre Nescio u¬
trum quisquam dicere audeat & uestimentum
eum debere contemni : Hominemnamq
homotam quam seipsum diligere debet.cui ab
omnium dño sicut ea quaesecuntur ostendunt.
&iam ut mimicos diligat imperatur: Sane
Inim aduertendumẽ omnem tunicam uesti¬
mentum ẽẽ: non omne uestimentum tunicã
eẽ: Uestimentiergo nomen plura significat
quam nomen tunicae : & ideo sic dictum eẽ arbitror.
& qui uoluerit tecum iudicio contendere: & tuni¬
cam tuam tollere remitte illi & uestimentum:
Tamquam sidiceret: Qui uoluerit tunicamtollere.
dimit te illi & siquid aliud indumenti habes

Expanded text:
sic possidere servum, quomodo equum aut argensic possidere servum, quomodo equum aut argentum: quanquam fieri possit ut majore pretio valeat equus quam servus, et multo magis aliquid aureum vel argenteum. Sed ille servus, si rectius et honestius et ad Deum colondum accommodatius abs te domino educatur, aut regitur, quam ab illo potest qui eum cupit auferre; nescio utrum quisquam dicere audeat, ut vestimentum eum debere contemni. Hominem namque homo tanquam seipsum diligere debet, cui ab omnium Domino, sicut ea, quae sequuntur ostendunt, etiam ut inimicos diligat imperatur. 60. Sane animadvertendum est omnem tunicam vestimentum esse, non omne vestimentum tunicam esse. Vestimenti ergo nomen plura significat quam nomen tunicae. Et ideo sic dictum esse arbitror, Et qui voluerit tecum judicio contendere, et tunicam tuam tollere, remitte illi et vestimentum; tanquam si diceret, Qui voluerit tunicam tuam tollere, remitte illi et si quid aliud indumenti habes.
Abbreviated transcription (Latin):
Ergo & illud quod sequitur. Et qui uoluerit tecum
iudicium contendere & tunicam tuam tollere di¬
mitte illi & uestimentum. Ad p̃parationem cor¬
dis non adostentationem operis preceptum recte in tel¬
legitur: Sed tumca &uestimento quod dictum est:
Nom neis solis sed inomnibus faciendum est: Quae
aliquo iure tem poraliter nr̃a eẽ dicimus: Sienim
deneces sariis hoc impera tum est. quanto magis suꝑ¬
flua contemnere conuenit: Uerum tamen eaquȩ
nr̃a dixi: eo genere includenda sunt quo dñs ipse p̃¬
scribit dicens: Siquis uult iudicio tecum conten¬
dere: & tunicam tuam tollere.om ã ergo illa in tel¬
legantur: Deqibus iudicio nobiscum contendi po¬
test it a ut añ oiure iniusillius transeat qui conten¬
dit uel pro quo conteridit. sicuti est uestis domus
fundus iumentum : & generaliter omnis pecunia
Quodutrum &iam deseruis accipiendum sit mag¬
na quaestio est: Non enim xp̃ianum oport&r

Expanded text:
59. Ergo et illud quod sequitur, Et qui voluerit tecum 59. Ergo et illud quod sequitur, Et qui voluerit tecum judicio contendere, et tunicam tuam tollere, remitte illi et vestimentum, ad praeparationem cordis, non ad ostentationem operis praeceptum recte intelligitur. Sed de tunica et vestimento quod dictum est, non in eis solis, sed in omnibus faciendum est, quae aliquo jure temporaliter nostra esse dicimus. Si enim de necessariis hoc imperatum est, quanto magis superflua contemnere convenit? Verumtamen ea quae nostra dixi, eo genere includenda sunt, quo Dominus ipse praescribit, dicens, Si quis vult judicio tecum contendere, et tunicam tuam tollere. Omnia ergo illa intelligantur, de quibus judicio nobiscum contendi potest, ita ut a nostro jure in jus illius transeant, qui contendit vel pro quo contendit; sicuti est vestis, domus, fundus, jumentum, et generaliter omnis pecunia. Quod utrum etiam de servis accipiendum sit magna quaestio est. Non enim christianum oportet
Abbreviated transcription (Latin):
ab indignantibur & ꝑ turbatis fieri non pocest.
Etineo ipso in tellegentibus uerum dixit: Nesciuiꝗa
princeps est sacerdotumTam quam sidiceret :
Ego alium scu principem sacerdotum procuius
nomine ista sustineo. cuim aledicerefas non est: &
cuiuos maledicitis. Cuminme nihil aliud quameius
nomenodistis : Sic ergo oportet nonsimulate istamsul¬
tare sed in ipso corde ẽẽ ad om̃a p̃paratum ut possit
canere illud profeticum. Paratum cor meumds̃: pa¬
ratum cormeum. Multienim alteram maxillam
prebere nouerunt : diligere uero illum a quoferiun¬
tur ignorant: Atuero ipsedñs quiutiq precepta
quae docuit primus impleuit: ꝑ cutientise inmaxil¬
lamministro sacerdoti non p̃buit alteram sed insoꝑ
dixit: Simale locutussum ex probrademalo: si
bene quid mecedis : Non tamenideo paratus corde
non fuit non solum in alteram maxillam caedipro
salute omnium sed &iam totocorpore crucifigi

Expanded text:
ab indignantibus et perturbatis fieri non potest. ab indignantibus et perturbatis fieri non potest. Et in eo ipso intelligentibus verum dixit, Nescivi quia princeps est sacerdotum: tanquam si diceret, Ego alium scivi principem sacerdotum, pro cujus nomine ista sustineo, cui maledicere fas non est, et cui vos maledicitis, cum in me nihil aliud quam ejus odistis nomen. Sic ergo oportet non simulate ista jactare, sed in ipso corde esse ad omnia praeparatum, ut possit canere illud propheticum: Paratum cor meum, Deus, paratum cor meum . Multi enim alteram maxillam praebere noverunt, diligere vero illum a quo feriuntur ignorant. At vero ipse Dominus, qui utique praecepta quae docuit primus implevit, percutienti se in maxillam ministro sacerdotis non praebuit alteram; sed insuper dixit: Si male locutus sum, exprobra de malo; si bene, quid me caedis ? Non tamen ideo paratus corde non fuit, non solum in alteram maxillam caedi pro salute omnium, sed etiam toto corpore crucifigi.
Abbreviated transcription (Latin):
sua quostidebat insesinistras partes magis quã
dextras honorare : Illud est enim tintum ad ten¬
dendum quo animofaceret om̃a: quam beniuo¬
le & clementer in eos aquibus istapatiebatur
Nam & pontificis iussupalma percussus quod
contumeliosae ossus estdicere cumait: ꝑcu¬
tiet tedñs paries dealbate: Minus intellegenti¬
bus conuicium sonat: intellegentibus uero ꝓphe¬
tia est: Paries quippedealbatus hipocrisis ẽ
idest simulatio sacerdotalem p̃ferens dignita¬
tem Et sub hoc nomine tam quam candido tegii¬
ne interiorem quasi luteam turpitudinem occul¬
tans : Nam quodhumilitatis fuit mirabiliter
custodiuit: cum eidiceretur : Principi sacer¬
dotum maledicis : Respondit: nesciui fr̃s
qui a princeps est sacerdotum: Scriptum ẽ
enim pr incipem populi tui non maledices:
Ubi ostendit quanta tranquillitate illud dixis¬
set quod zratus dixisse uidebatur quod
tam citotam mansuete respondit. quod

Expanded text:
sua, quos videbat in se sinistras partes magis quam sua, quos videbat in se sinistras partes magis quam dexteras honorare. Illud est enim tantum attendendum, quo animo faceret omnia, quam benevole et clementer in eos a quibus ista patiebatur. Nam et pontificis jussu palma percussus, quod contumeliose visus est dicere, cum ait, Percutiet te Deus, paries dealbate, minus intelligentibus convicium sonat; intelligentibus vero prophetia est. Paries quippe dealbatus, hypocrisis est, id est simulatio sacerdotalem praeferens dignitatem, et sub hoc nomine tanquam candido tegmine interiorem quasi luteam turpitudinem occultans. Nam quod humilitatis fuit, mirabiliter custodivit, cum ei diceretur, Principi sacerdotum maledicis? respondit, Nescivi, fratres, quia princeps est sacerdotum; scriptum est enim, Principi populi tui non maledices . Ubi ostendit quanta tranquillitate illud dixisset, quod iratus dixisse videbatur, quod tam cito, tam mansuete respondit, quod
Abbreviated transcription (Latin):
dextra & sinistra: & tamen nobilitas & secun¬
dum dm̃ & secundum hoc saeculum potest ẽẽ
Ita tribuitur tamquam in maxillam dextram&
sinistram ut inquocumq discipulo xp̃i contem¬
ptum fuerit quod xp̃i anusest: multo magis
in secontemni paratus sit: si quos huius saeculi
honores hab&: Sicut idem apłs cumin eo ꝑse¬
queretur homines nomen xp̃ianum. si tacer&
dedignitate quam habebat insaeculo non p̃¬
ber&̃ alteram maxillam cedentibus dextram :
Nomenim dicendo ciuis romanussum. non erat
paratus hoc in secontempni quod prominimo ha¬
bebat: Abeis qui in illo nomentam pretiosum
& salutare contempserant : Numquidenim
ideo minus postea uincula tolerauit. quae ciuib
romanis non licebat in poni : Aut quem quã
dehac iniuria uoluit accussare : Et siquiei propt̃
ciuitatis romane nomen pepercerunt. non tim̃
ille ideo non p̃biit quod ferirentCumeos
atanta ꝑuersi tate corrigere cuperet patientia

Expanded text:
dextera et sinistra, et tamen nobilitas et secundextera et sinistra, et tamen nobilitas et secundum Deum et secundum hoc saeculum potest esse; ita distribuitur tanquam in dexteram maxillam et sinistram, ut in quocumque discipulo Christi contemptum fuerit quod christianus est, multo magis in se contemni paratus sit, si quos hujus saeculi honores habet. Sicut idem Apostolus, cum in eo persequerentur homines nomen christianum, si taceret de dignitate quam habebat in saeculo, non praebuerat alteram maxillam caedentibus dexteram. Non enim dicendo, Civis Romanus sum , non erat paratus hoc in se contemni quod pro minimo habebat, ab eis qui in illo nomen tam pretiosum et salutare contempserant. Numquid enim ideo minus postea vincula toleravit, quae civibus Romanis non licebat imponi, aut quemquam de hac injuria voluit accusare? Et si qui ei propter civitatis Romanae nomen pepercerunt, non tamen ille ideo non praebuit quod ferirent, cum eos a tanta perversitate corrigere cuperet patientia
Abbreviated transcription (Latin):
cere posse nisi ut eorum quorum saluti consu¬
lere uellent in becillitauss aequo animo tolerarent
Omnis namq improbitas ex in becillitate animiue¬
nit. quia nihil in nocentius est eo qui in uir tu te
ꝑfectus est: Quaeri autem potest qui dsibi ue¬
ut dextra maxilla: Sienim in exemplaribus
grecis quibus maior fides habenda est inuenitur:
N am multa latina maxillam tintum habent
non &iam dextram: facies est autem quaquisq
cognoscitur: Et legimus aputi apostolum: Tole¬
rastisenim siquis uos inseruitutem redigit: siquis
deuorat. siquis accipit: siquis extollitur: Siquism
faciem uoscedit. Deinde continuo subiungit:
Sccundum ignobilitatem dico Ut exponat quid
sit infaciem Hoc est contemni acdespici Quod
quidem nonideo dicit apłs utillos non sustinereNT:
sed ut semagis qui eos sic diliger&: ut seipsum ꝓ
eis uell& inpendi: Sedqm̃ facies non potest dici

Expanded text:
cere posset, nisi ut eorum quorum saluti consucere posset, nisi ut eorum quorum saluti consulere vellent, imbecillitates aequo animo tolerarent? Omnis namque improbitas ex imbecillitate animi venit: quia nihil innocentius est eo qui in virtute perfectus est. 58. Quaeri autem potest quid sibi velit dextera maxilla. Sic enim in exemplaribus graecis, quibus major fides habenda est, invenitur: nam multa latina, maxillam tantum habent, non etiam dexteram. Facies est autem qua quisque cognoscitur: et legimus apud Apostolum, Toleratis enim si quis vos in servitutem redigit, si quis devorat, si quis accipit, si quis extollitur, si quis in faciem vos caedit: deinde continuo subjungit, Secundum ignobilitatem dico ; ut exponat quid sit in faciem caedi, hoc est contemni atque despici. Quod quidem non ideo dicit Apostolus, ut illos non sustinerent; sed ut se magis qui eos sic diligeret, ut seipsum pro eis vellet impendi . Sed quoniam facies non potest dici
Abbreviated transcription (Latin):
hilrependas mali: nisi &iam amplius sis paratus
accipere. Qua propter non ait. ego autẽ dico uob
nonreddere malum promalo : Quamquam hoc & iam
magnum p̃ceptumsit: Sedait. Non renstere aduer¬
sus malumut non solum non rependis quod tibi fuerit
in rogatum : sed &iimnonresistas quominus aliud in roge¬
tur. hoc est enim quod & iam consequenter exponit
Sedsiquis teꝑcusserit indextramm axillamtuamp̃be
illi & alteram: Nonenimait: si quiste ꝑcusserit noli
tupcutere sed parate adhuc ꝑcuti: Quod admi¬
sericordiam ꝑtinere himaxime sentiunt. quieis quos
multum diligunt tamquam filiis quibus libet
dilectissimis suis xgrotantibus seruint uel parui¬
lis uel freneticis. aquibus multa saepepatiuntur
Etsieorum salu sid exigat. prebent se&iam ut pli¬
ra patiantur. Donec uel aetatis uel morbi infir¬
mitas transeat. Quos ergo dñs medicus animarũ
curandis ꝓximis in struebat: Qui deos aliud do¬

Expanded text:
hil rependas mali, nisi etiam amplius sis paratus hil rependas mali, nisi etiam amplius sis paratus accipere. Quapropter non ait, Ego autem dico vobis, non reddere malum pro malo; quanquam hoc etiam magnum praeceptum sit: sed ait, non resistere adversus malum; ut non solum non rependas quod tibi fuerit irrogatum, sed etiam non resistas quo minus aliud irrogetur. Hoc est enim quod etiam consequenter exponit: Sed si quis te percusserit in dexteram maxillam tuam, praebe illi et alteram: non enim ait, Si quis te percusserit, noli tu percutere; sed, Para te adhuc percutienti. Quod ad misericordiam pertinere, In maxime sentiunt, qui eis quos multum diligunt, tanquam filiis vel quibuslibet dilectissimis suis aegrotantibus serviunt vel parvulis vel phreneticis: a quibus multa saepe patiuntur, et si eorum salus id exigat, praebent se etiam ut plura patiantur, donec vel aetatis vel morbi infirmitas transeat. Quos ergo Dominus medicus animarum, curandis proximis instruebat, quid eos aliud do
Abbreviated transcription (Latin):
grauius uel uoluntate uel facto reces sit aliquan¬
tum a summa iniquitate. & proces sit ad sũmã
iustitiam: Et tamen nondum tenet quodlex p
moysen data est imperauit: Qui ergo tantum
reddit quantum accepit: iamdonat aliquid
Non enim tantam poenam meretur nocens: quantã
ille qui ab eo lesus in nocens passusest: hancergo
inchoatam. non seueram sed misericordem iustitiã
ille ꝑficit: quilegem uenit implere non soluere
Duosergo adhuc gradus qui inter sunt intellegen¬
dos rebquit. & de ipso sum momiseri cordie culmi¬
ne dicere maluit. Nam est adhuc quod faciat qui
nonimpl& istamm agnitudinem precepti quae ꝑ¬
tinet ad regnum caelorum ut non reddat tantũ
sedminus uelut produobus pignis unum: Autꝓ
auulso oculo aurem p̃cidat : Hinc ascendens
qui omnino nihil rependerit. propinquat p̃cep¬
to dñi nec tamen adhuc ibiest: Parum enimad¬
huc uidetur dño. si pro malo quod acceperis m¬

Expanded text:
gravius, vel voluntate vel facto, recessit aliquangravius, vel voluntate vel facto, recessit aliquantum a summa iniquitate, et processit ad summam justitiam, et tamen nondum tenet quod lex quae per Moysen data est imperavit. Qui ergo tantum reddit quantum accepit, jam donat aliquid: non enim tantam poenam meretur nocens, quantam ille qui ab eo laesus innocens passus est. Hanc ergo inchoatam, non severam, sed misericordem justitiam ille perficit, qui legem venit implere, non solvere. Duos ergo adhuc gradus qui intersunt, intelligendos reliquit, et de ipso summo misericordiae culmine dicere maluit. Nam est adhuc quod faciat, qui non implet istam magnitudinem praecepti, quae pertinet ad regnum coelorum; ut non reddat tantum, sed minus, velut pro duobus pugnis unum, aut pro evulso oculo aurem praecidat. Hinc ascendens qui omnino nihil rependerit, propinquat praecepto Domini, nec tamen adhuc ibi est. Parum enim adhuc videtur Domino, si pro malo quod acceperis, ni
Abbreviated transcription (Latin):
iraꝑ turbatus: In moderatius uindicat: Siue
quia iustum putat. eum quilesit prior grauius le¬
di quamlesus est qui non laeserat. Talem ani¬
mum magna exparte refrenauit lex inqua
scriptum est Oculum prooculo & dentẽ proden¬
te. Quibus nominibus significatur modus: ut
in iuriam uindicta non transeat: Et hec est pa¬
cis inchoatio: ꝑfecta autem paxest: talem
paenitus nolle uindictam: Inter illudergo
primum quod p̃terlogem est ut maĩ malũ
prominore malo reddatur. et hoc quod dñs
ꝑficiendis discipulis dicit ne promalollum
reddatur malum Mediumquendam locũ
tenet. ut tantum reddatur quantum accep¬
tum est: ꝑ quod a summa discordia adsũ¬
mam concordiam protemporẽ distributio¬
ne transitus factus est. Quis quis ergo malum infert
priorstudio laedendiet nocendi: uide quantum dis¬
tet ab eo qui nec laesus rependit: Quisquis autem
nulli prior male facit sed tamen laesus rependit

Expanded text:
ira perturbatus immoderatius vindicat; sive ira perturbatus immoderatius vindicat; sive quia justum putat, eum qui laesit prior gravius laedi, quam laesus est qui non laeserat. Talem animum magna ex parte refrenavit lex, in qua scriptum est, Oculum pro oculo, et dentem pro dente: quibus nominibus significatur modus, ut injuriam vindicta non transeat. Et haec est pacis inchoatio: perfecta autem pax est, talem penitus nolle vindictam. 57. Inter illud ergo primum quod praeter legem est ut majus malum pro minore malo reddatur, et hoc quod Dominus perficiendis discipulis dixit, ne pro malo ullum malum reddatur; medium quemdam locum tenet, ut tantum reddatur quantum acceptum est, per quod a summa discordia ad summam concordiam pro temporum distributione transitus factus est. Quisquis ergo malum infert prior studio laedendi et nocendi, vide quantum distet ab eo qui nec laesus rependit. Quisquis autem nulli prior male fecit, sed tamen laesus rependit
Abbreviated transcription (Latin):
ficium prestat ei cui non contradicit nec resistit
Misericors autem ita non resistit: ut ꝓptereius
correptionem id faciat. quem redderet re¬
sistendo peiorem: Sequitur ergo dñs et dicit:
Audistis qui a dictum est: oculum ꝓ oculo
& dentem prodente: Ego autem dicouo¬
bis non resistire aduersus malum
Sed siquis ieꝑ cusserit index tram maxillam
tam᷑ p̃he et alteram: Et qui uoluerit tecũ
iudicio contendere et tunicam tuam tolle¬
re: remit te illi & uestimentum: Et qui te¬
angaria uerit mille passus: uadecumeo alia
dio : Omnipetenti teda et quiuoluerit ate mu¬
tuari neauersatus fueris: Pharisaeorum iustitia
minor est non excedere inuindicta modum ne
plus rependat quisq quam accepit.: Et magnus
hic gradus est : Nemo enim facile inuenitur. qui
pugno accepto pugnum reddere uelit. Etuno a
conumciante uerbo audito unum & quod tan¬
tundem ualeat referre contentus sit: Sed siue

Expanded text:
ficium praestat ei cui non contradicit nec resistit: ficium praestat ei cui non contradicit nec resistit: misericors autem ita non resistit, ut propter ejus correctionem id faciat, quem redderet resistendo pejorem. CAPUT XIX.--56. Sequitur ergo Dominus, et dicit: Audistis quia dictum est, Oculum pro oculo, et dentem pro dente. Ego autem dico vobis, non resistere adversus malum: sed si quis te percusserit in dexteram maxillam tuam, praebe illi et alteram; et qui voluerit tecum judicio contendere et tunicam tuam tollere, remitte illi et vestimentum; et qui teangariaverit mille passus, vade cum illo alia duo. Omni petenti te da, et qui voluerit a te mutuari, ne aversatus fueris. Pharisaeorum justitia minor est non excedere in vindicta modum, ne plus rependat quisque quam accepit: et magnus hic gradus est. Nemo enim facile invenitur qui pugno accepto pugnum reddere velit; et uno a conviciante verbo audito, unum et quod tantumdem valeat referre contentus sit: sed sive
Abbreviated transcription (Latin):
poterit fortis adtoleranda om̃a quae in p̃ci¬
dendis consuetudinibus laboriosa et ardua.
& omnino difficilia saeculihuius amatores pu¬
tant: Beati ergo quiesuriunt et sitiunt iustitiã
qm̃ ipsi saturabuntur: Uerum tamen in his la¬
boribus cumquisq difficultatem patitur et ꝑ
dura et aspera gradum faciens circum uallatus
uariis temptationibus. et hinc atq hinc in sur¬
gere p̃teritȩ uitae moles intuens. timet ne agres¬
sa implere non possit.Arripiat consilium.
ut auxilium mereatur : Quod est autem ali¬
ud consilium. nis ut infirmitatem aliorum fe¬
rat et eiquantum potest opituletur: Quisuae
diinnitus desiderat sub ueniri: Consequenter
et misericors ium uidentur : Sed hoc inter¬
est quod mitis dequosuperius tractatum est:¬
qui pietate non contradicit diuinis sententiis
quȩ in suapeccata ꝓferuntur. neq illisdĩ ser¬
monibus quos dum intellegit. sed nullum bene¬

Expanded text:
poterit fortis ad toleranda omnia, quae in praecipoterit fortis ad toleranda omnia, quae in praecidendis consuetudinibus laboriosa et ardua et omnino difficilia saeculi hujus amatores putant. Beati ergo qui esuriunt et sitiunt justitiam; quoniam ipsi saturabuntur. 55. Verum tamen in his laboribus cum quisque difficultatem patitur, et per dura et aspera gradum faciens circumvallatus variis tentationibus, et hinc atque hinc insurgere praeteritae vitae moles intuens, timet ne aggressa implere non possit, arripiat consilium, ut auxilium mereatur. Quod est autem aliud consilium, nisi ut infirmitatem aliorum ferat, et ei quantum potest opituletur, qui suae divinitus desiderat subveniri? Consequenter et misericors unum videntur: sed hoc interest, quod mitis, de quo superius tractatum est, pietate non contradicit divinis sententiis quae in sua peccata proferuntur, neque illis Dei sermonibus quos nondum intelligit; sed nullum bene
Abbreviated transcription (Latin):
Et quicquid excepta causa fornicationis cogitari
potest: ue hementer horribilem profide & so¬
cietate sustineat Neq talem non abiciat: sed
etiam sinon habeat. nonducat eam quae soluta
est auiro. pulchram. sanam: diuitem. fecundã.
quae si facere non licet. multominus sibilicere
arbitretur adullum alium in licitum concubi¬
tum accedere. fornicationem que sic fugiat.
ut ab omni turpi corruptione sese extrahat
Uerum loquatur. neq ad iurationibus crebris
sed morum probitate commendet. rebellan¬
tes aduersum se omnium malarum consue¬
tudinem innumerabiles turbas. dequibus
ut omnes intellegeretur paucȩ commemoratȩ
sunt confugiens ad arcem xp̃i anae militię
tamquam deloco superiore prosternat : Sed
quis tantos labores inire audeat: Nisi qui sic
flagrat amore iustitiae. ut tam quam fa¬
me acsiti uehementissime accensus: & nullã
sibi uitam donec ea satietur existimans. uim
faciat inregnum caelorum: Nonenim aliter eẽ

Expanded text:
et quidquid excepta fornicatione cogitari et quidquid excepta fornicatione cogitari potest vehementer horribile, pro fide et societate sustineat; neque solum talem non abjiciat, sed etiam si non habeat, non ducat eam quae soluta est a viro, pulchram, sanam, divitem, fecundam. Quae si facere non licet, multo minus sibi licere arbitretur ad ullum alium illicitum concubitum accedere: fornicationemque sic fugiat, ut ab omni turpi corruptione sese extrahat. Verum loquatur, neque id jurationibus crebris, sed morum probitate commendet: rebellantes adversum se omnium malarum consuetudinum innumerabiles turbas, de quibus ut omnes intelligerentur, paucae commemoratae sunt, confugiens ad arcem christianae militiae, tanquam de loco superiore prosternat. Sed quis tantos labores inire audeat, nisi qui sic flagrat amore justitiae, ut tanquam fame et siti vehementissime accensus, et nullam sibi vitam donec ea satietur existimans, vim faciat in regnum coelorum? Non enim aliter esse
Abbreviated transcription (Latin):
liter autem scãs anmas caelinomen significat
ipseautem anemine diudicatur: Conuenien¬
ter dicitur sedesdĩ. peccatoriuero dictumest
terra es & interrãibis: Quia ꝑiustitiam meri¬
tis digna tribuentem in infimis ordinatur.
& qui mlege manere noluit: sublege ponit᷑.
Congruenter accipitur scabellum pedum dĩ:
quid laboriosius & operosius dici aut cogitari
potest ubi omnes neruos industriae suae ani¬
mus fidelis exerceat : quam inuitiõsa consuetudi¬
tudine superanda Precidat membra in pedien¬
tia regnum caelorum: nec dolore frangatur:
tolet᷑ in coniugali fide om̃a quaequam uissint
molestissima crimen tamen in licite corruptio¬
nis idest fornicationis non habent. ueluti si
uxoremquisq habeat siues terilem. siue defor.¬
mem corpore. siue debilem membris. uel caecã
uel surdam. uelclaudam. uelsiquid aliud. siue
morbis & doloribus langoribus que confectã:

Expanded text:
itualiter autem sanctas animas coeli nomen significat; itualiter autem sanctas animas coeli nomen significat; ia judicat, ipse autem a nemine judicatur , convenienter dicitur sedes Dei: peccator vero cui dictum est, Terra es, et in terram ibis ; quia per justitiam meritis digna tribuentem, in infimis ordinatur, et qui in lege manere noluit, sub lege punitur, congruenter accipitur scabellum pedum ejus.summam, quid laboriosius et operosius dici aut cogitari potest, ubi omnes nervos industriae suae animus fidelis exerceat; quam in vitiosa consuetudine superanda? praecidat membra impedientia regnum coelorum, nec dolore frangatur: toleret in conjugali fide omnia, quae quamvis sint molestissima, crimen tamen illicitae corruptionis, id est, fornicationis non habent: veluti si uxorem quisque habeat, sive sterilem, sive deformem corpore, sive debilem membris, vel caecam, vel surdam, vel claudam, vel si quid aliud, sive morbis et doloribus languoribusque confectam,
Abbreviated transcription (Latin):
Sed quomodo nr̃m est. ub ipotestatem faciendi uni¬
uscapilli albi aut nigri non habemus  Ergodõ
deb& iusiusandum ineffabiliter tenentiomnia
Qubiq p̃senti: quisquis &iam ꝑ caput suum iu¬
rare uoluerit : & hinc&iam ceterain telleguntur
quac omnia utiq dici non poterant: Sicut illud¬
quod commemorauimus dictum ab apostolo.
Cotudie morior ꝑuram gloriam: Quam iurationẽ
ut dño sedebere ostenderet addidit: quam ha
dico: Nonoportuit opinari quod dictumest:
Caelum thronu sdĩ est. terra scibellum pedum eius.
Quod sic habeat ds̃ collocata membra in caelo & in
terra ut noscum sedemus: sed illa sedesiudi¬
cium significat: et qm̃ in hoc uniuerso mun¬
di corpore maximam speciem caelum ha¬
beat: & terra minimam. tam qua m presenti¬
tior sit excellenti pulchritudini uisdiuina: mi¬
nimam uero ordin & in extremis atq in infimis.
Sedere in calo dicitur : terramq calcare: Spã¬

Expanded text:
Sed quomodo nostrum est, ubi potestatem faciendi uniSed quomodo nostrum est, ubi potestatem faciendi unius capilli albi aut nigri non habemus? Ergo Deo debet jusjurandum ineffabiliter tenenti omnia, et ubique praesenti, quisquis etiam per caput suum jurare voluerit: et hic etiam caetera intelliguntur, quae omnia utique dici non poterant; sicut illud commemoravimus dictum ab Apostolo, Quotidie morior, per vestram gloriam. Quam jurationem ut Domino se debere ostenderet, addidit, quam habdico, non oportet opinari quod dictum est coelum thronus Dei, et terra scabellum pedum ejus, quod sic habeat Deus collocata membra in coelo et in terra, ut nos cum sedemus; sed illa sedes judicium significat: et quoniam in hoc universo mundi corpore maximam speciem coelum habeat, et terra minimam; tanquam praesentior sit excellenti pulchritudini vis divina, minimam vero ordinet in extremis atque in infimis, sedere in coelo dicitur terramque calcare. Spir
Abbreviated transcription (Latin):
dierant Red desautem dño iusiurandd̃ tuum:
Non seputabant dño debere iusiurandum siꝑcae
lum Aut terram. aut hierosolimam. Aut ꝑciput
suum iurarent. Quod nonuitio p̃cipientis sed
illismale in tellegentibus factumest: Itaq dñsdo¬
cet nihilẽẽ tamuile increaturis dĩ ut ꝑ hocquis¬
q peierandum arbitretur : quando a summis
usq ad infima diuina prouidentiacreata rege¬
rentur. Incipiens athronodĩ usq ad capillum
album uł nigrum: Neq ꝑcaelum inquit qua
thronusdĩ estꝰ neq ꝑ terram quia scabellum ẽ¬
pedum eius Idest cum iuras ꝑ caelum aut ter¬
ramVonte arbitreris non deberedño iusiu¬
randum tuum quia ꝑ eum iurare conuinceris
Melius quamsidicer& mex cum tamen hoc dixise
intellegatur : Et qui aipse utiq dñs est: dño iusiuran¬
dum deb& qui ꝑ hierosolim am iurat. Neq ꝑcaput
tuum iuraueris : Quidenim poterat quisq ma¬
gis ad seꝑtinere arbi trari quam caput suum

Expanded text:
audierant, Reddes autem Domino jusjurandum tuum; audierant, Reddes autem Domino jusjurandum tuum; non se putabant Domino debere jusjurandum, si per coelum aut terram, aut per Jerosolymam, aut per caput suum jurarent: quod non vitio praecipientis, sed illis male intelligentibus, factum est. Itaque Dominus docet nihil esse tam vile in creaturis Dei, ut per hoc quisque pejerandum arbitretur; quando a summis usque ad ima divina providentia creata regantur, incipiens a throno Dei usque ad capillum album aut nigrum. Neque per coelum, inquit, quia thronus Dei est; neque per terram, quia scabellum pedum ejus est: id est, cum juras per coelum aut terram, non te arbitreris non debere Domino jusjurandum tuum; quia per eum jurare convinceris melius quam si diceret, mea; cum tamen hoc dixisse intelligatur. Et quia ipse utique Dominus est, Domino jusjurandum debet, qui per Jerosolymam jurat. Neque per caput tuum juraveris. Quid enim poterat quisque magis ad se pertinere arbitrari, quam caput suum?
Abbreviated transcription (Latin):
lo est Id est siiura recogeris. scias denecessi tate
uenise infirmitatis eorum quibus aliquid suades
Quae infirmitas utiq malum est: Undenoscot¬
tidie liberari dep̃cimur cum dicimus libera
nos amalo Itaq nondixit. Quodautem am¬
plius est iãmalumest: Tuenim nonmalum fa¬
as quibene uteris iuratione. Quae & sinon
bona tamen necessaria est Utalteri ꝑsua¬
deas quod utiliter suades. Sed amalo est illius
cuius infirmitate iura recogeris: Sed nemo nouit
nisi qui expertus est. quam sit difficile & con¬
suetudinem iurandi extinguere: & num quam
temere facere : Quodnum quam facere neces¬
sitas cogit Quaeri autem potest cum diceret᷑:
Ego autemdico uobis noniura re omnino. Cur additũ
sit Neq ꝑcaelum quiathronus dĩ est & retera
usq adid quod dictumest: Neq ꝑcaput tuum:
Credo propterea . qui a non putabant iudaei seiene¬
ri iure iurando sipista iurauissent. Et qm̃ au

Expanded text:
lo est; id est, si jurare cogeris, scias de necessitate lo est; id est, si jurare cogeris, scias de necessitate venire infirmitatis eorum quibus aliquid suades: quae infirmitas utique malum est, unde nos quotidie liberari deprecamur, cum dicimus, Libera nos a malo . Itaque non dixit, Quod autem amplius est, malum est; tu enim non malum facis, qui bene uteris juratione, quae etsi non bona, tamen necessaria est ut alteri persuadeas quod utiliter suades: sed a malo est, illius cujus infirmitate jurare cogeris. Sed nemo novit nisi qui expertus est, quam sit difficile et consuetudinem jurandi exstinguere, et nunquam temere facere quod nonnunquam facere necessitas cogit. 52. Quaeri autem potest, cum diceretur, Ego autem dico vobis non jurare omnino, cur additum sit, neque per coelum, quia thronus Dei est, et caetera, usque ad id quod dictum est, neque per caput tuum. Credo propterea, quia non putabant Judaei se teneri jurejurando, si per ista jurassent: et quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
contentiosos aut multum tardos ne aliquid in¬
tereẽ quis putet: sciat & iam hoc modo iuras¬
se apostolum dicentem Cottidie morior ꝑ
urãm gloriam: Quodnequis existim & itadic¬
tum tam quam diceretur: urã gloriame fecit
idest illnis magisterio factum est ut ꝑfecte doocre¬
Quod non nisi a iurante dt̃: Ita ergo intelligitur
p̃cepisse dñm neiuraretur Nequisquam sicut
bonum appetat iusiurandum: & assiduitate iu¬
randi ad ꝑiurium ꝑ consuetudinẽ delabatur:
Qua ꝓpter qui intelligit non inbonis sed in neces¬
sarus iurationem habendam. refrenat sequan¬
tum potest ut non eautatur nisi necessitate.
cumuid& pigros eẽ homines ad credendum qđ
eis utile est credere. nisi iuratione firmetur : Ad
hoc itaq ꝑͥnet quod sic dicitur: Sit autem
sermo ur est est non non. hocbonum esto
appetendum : Quod autem amplius est ama¬

Expanded text:
contentiosos aut multum tardos, ne aliquid incontentiosos aut multum tardos, ne aliquid interesse quis putet, sciat etiam hoc modo jurasse Apostolum dicentem, Quotidie morior, per vestram gloriam . Quod ne quis existimet ita dictum, tanquam si diceretur, Vestra gloria me facit id est, illius magisterio factum est ut perfecte docereκαύχησιν ὑμετέραν, quod nonnisi a jurante dicitur. Ita ergo intelligitur praecepisse Dominum ne juretur, ne quisquam sicut bonum appetat jusjurandum, et assiduitate jurandi ad perjurium per consuetudinem delabatur. Quapropter qui intelligit, non in bonis, sed in necessariis jurationem habendam, refrenet se quantum potest, ut non ea utatur, nisi necessitate, cum videt pigros esse homines ad credendum, quod eis utile est credere, nisi juratione firmentur. Ad hoc itaque pertinet quod sic dicitur, Sit autem sermo vester, Est, est; Non, non: hoc bonum est, et appentendum. Quod autem amplius est, a ma