comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eobste tricum mendacio quofefellerunt pharaonem neocciderent
masculos israhelitas quando nascebantur. dicentes. non ita parere muli¬
eres hebreas sicut pccriebant aegyptiae : quaeri sol&: utrumtidia mendacia
approbati sunt actoritacte diuina quando quidem scriptumest. dm̃bene fecisse obs¬
te tricibus : sed utrum ꝓmiseri cordia ignoscebat mendacio. an& ipsum mendaciũ
dignum prȩmio iudicabat incestum est : aliud enim faciebant obstetrices uiuifican¬
do infantes pceruulos. aliud pharauni mentiendo : nam in illis uiuificandis opus
miscricor diae suit mendacio uero illo proseutebantur nenocer& illis pharao: quod
potuit non cllaudem sed adueniam pertinere : nequehinc austoritittem ad mentiendum
esse ꝓpositam mihi uidetur. dequibus dictum est : & non est inuentum in eore eorum men¬
dacium : quorundam enim uiteclonge inferior aꝓfessione scorũ sihaebeat istamendaci¬
orum peccata. proueltu ipso & indole feruntur praesertim sibeneficia diuina nondũ

Expanded text:
obstetricum mendacio, quo fefellerunt Pharaonem, ne occiderent masculos Israhelitas quando nascebantur, dicentes non ita parere mulieres hebraeas sicut pariebant aegyptiae, quaeri solet, utrum talia mendacia adprobata sint auctoritate diuina, quandoquidem scriptum est deum bene fecisse obstetricibus: sed utrum pro misericordia ignoscebat mendacio an et ipsum mendacium dignum praemio iudicabat, incertum est. aliud enim faciebant obstetrices uiuificando infantes paruulos, aliud Pharaoni mentiendo; nam in illis uiuificandis opus misericordiae fuit: mendacio uero illo pro se utebantur, ne noceret illis Pharao, quod potuit non ad laudem, sed ad ueniam pertinere. neque hinc auctoritatem ad mentiendum esse propositam mihi uidetur eis, de quibus dictum est: et non est inuentum in ore eorum mendacium. quorundam enim uita longe inferior a professione sanctorum si habeat ista mendaciorum peccata, prouectu ipso et indole feruntur, praesertim si beneficia diuina nondum
Abbreviated transcription (Latin):
arbore. et sumã panẽ et manducate: quȩritur siangelos intellegebat quo modo potuerit adhant
humae nitẽ inuitare qm̃ refestio mostidi carni necessaria ẽ : non inmos trclitati angelorũ
morũ ȩttsminor est quã sonũ quãuis & senes appellentur seniores : undesiueras̃ que an non nul¬
lis medicis asseruntur qm̃ senior uircũ muliere seniore filios facere ñ potest &iã si adhuc femi

Expanded text:
arbore, et sumam panem, et manducate. Quaeritur si angelos intelligebat, quomodo potuerit ad hanc arbore, et sumam panem, et manducate. Quaeritur si angelos intelligebat, quomodo potuerit ad hanc humanitatem invitare; quoniam refectio mortali carni necessaria est, non immortalitati Angelorum.niorum aetas minor est quam senum, quamvis et senes appellentur seniores. Unde si vera sunt quae a nonnullis medicis asseruntur, quoniam senior vir cum muliere seniore filios facere non potest, etiamsi adhuc femi
Abbreviated transcription (Latin):
scđm locutiones ꝓprias quae idomata uocantur. quanto magis scđm eas quas cũ alus lin¬
guis comiunes habent XXXII. Quȩritur quomodo dictũ sit ad abrahã defilio eius¬
et regos gentiũ ex illo erunt Vtrũ quia ñ ꝓuenit scđ m regna terrena scđm ex desicẽ accipi
debeat . An propt̃ esau &icc̃ allitterã contigit .XXXIII. Et uidens procurrit in
obuã illis ab ostio tebernaculi sui & ced orauit suꝑterrã & dixit : dñe sunueni gra¬
tiam antete. ñep̃tere as seruumtuum : quȩ ritur cũ tres uiri essent quiei apparuerant:
quomodo singulacriter cdñm appell& dicens. dñesinueni gratiã antete : an intelle gebat
unum exeis dñm & alios angelos anpotius in angelis dnm sentiens dñõpotius quã angolis
loqui elegit u no extribus cũ ipso abrebam posteccremanente. duo mittuntur in sodomã

Expanded text:
secundum locutiones proprias, quae idiomata uocantur, quanto magis secundum eas quas cum aliis linsecundum locutiones proprias, quae idiomata uocantur, quanto magis secundum eas quas cum aliis linguis comEt reges gentium ex illo erunt: utrum quia non provenit secundum regna terrena, secundum Ecclesiam accipi debeat; an propter Esau etiam ad litteram contigit. XXXIII. Ib. XVIII, 2. Et videns procucurrit in obviam illis ab ostio tabernaculi sui, et adoravit super terram, et dixit: Domine, si inveni gratiam ante te, ne praetereas servum tuum. Quaeritur cum tres viri essent qui ei apparuerant, quomodo singulariter Dominum appellet, dicens, Domine, si inveni gratiam ante te: an intelligebat unum ex eis Dominum, et alios angelos: an potius in angelis Dominum sentiens, Domino potius quam angelis loqui elegit: quia uno ex tribus cum ipso Abraham postea remanente, duo mittuntur in Sodomam,
Abbreviated transcription (Latin):
terrã cultĩ in possessionem ȩt̃nã : questio ẽ quomodo dixerit a& ncõ cũ is rihelitis tẽporceliter
sit eonion tr̃equã silatine dicipos s& seculare : anex hoc aliquid scđm spiritalẽ ꝓmissionẽ
hic intellegere cogamur. ut aet̃nũ ideo dictũ sit quia hinc a& nũ aliquid significatur. anpotius
locutionis ost scripturccrũ ut aet̃nũ appellant cuius reifinis non constituitur. aut nonita
sn ut de in ceps non sit faciendũ quantũ ꝑtinot adcurã uel potestactẽ facientif sicat ait ora¬
tius. serui& &ernũ qui paeruo nesci& uti nonenĩ potest inaet̃nũ seruirȩ cuius ipsa uita
qua seruit ae terna ẽẽ non potest : qđ testimoniũ non adhiberom nisi locutionis eẽt: Verbo¬
rũ quippe illi s̃ nobis austores. Nonrerũ uel senticcrum : sicũt defenduntur scripturȩ

Expanded text:
terram cultam in possessionem aeternam. quaestio est quomodo dixerit aeternam, cum Israhelitis temporaliter terram cultam in possessionem aeternam. quaestio est quomodo dixerit aeternam, cum Israhelitis temporaliter sit alwJfwJf, tamquam si latine dici posset saeculare; an ex hoc aliquid secundum spiritalem promissionem hic intellegere cogamur, ut aeternum ideo dictum sit, quia hinc aeternum aliquid significatur. an potius locutionis est scripturarum, ut aeternum appellent cuius rei finis non constituitur aut non ita fit, ut deinceps non sit faciendum, quantum pertinet ad curam uel potestatem facientis; sicut ait Horatius: seruiet aeternum qui paruo nesciet uti. non enim potest in aeternum seruire, cuius ipsa uita, qua seruit, aeterna esse non potest. quod testimonium non adhiberem, nisi locutionis esset; uerborum quippe illi sunt nobis auctores, non rerum uel sententiarum. si autem defenduntur scripturae
Abbreviated transcription (Latin):
utrũ tele aliquid sit quecle agellius cõmemorat in libris nobtiũ atticarũ quendã philoso¬
phum in magnoͣe mcris tempestate turbe ctũ cũ eẽt in nacui & cenĩ aduersũ quodcm luxo¬
rioso cedelescente quicũ ei ptrins actũ periculũ insultror& quio dphilo sophuscito ꝑtur
deber& qđ nec digna eẽt ꝓquac aliquid timoretur. C&eris ccutẽ studisis quiinnccui fueraent
ex pectrentib: ꝓtulit librum quendam epi testi stoici. ubi legebatur ñ ita placuisse stor¬
cis nullc̃ tilẽ ꝑ turbationẽ cadere in aniimũ sccpientis qua sinihilteole in eorũ apparer&
affestib: sed ꝑ turbationem ab eis definirit cũ ratio talibus motibus ceder& Cũ autẽ non ce¬
der& non dicendcm ꝑ turbationẽ : Sed con siderandũ ẽ quem ad modum hoc dicat agellius.
& diligenter inserendum¬

Expanded text:
utrum tale aliquid sit, quale A. Gellius commemorat in libris Noctium Atticarum, quendam philosoutrum tale aliquid sit, quale A. Gellius commemorat in libris Noctium Atticarum, quendam philosophum in magna maris tempestate turbatum, cum esset in naue, animaduersum a quodam luxurioso adulescente. qui cum ei post transactum periculum insultaret, quod philosophus cito pertdeberet, quod nec digna esset pro qua aliquid timeretur. ceteris autem studiosis, qui in naui fuerant, expectantibus protulit librum quendam Epicteti Stoici, ubi legebatur non ita placuisse Stoicis nullam talem perturbationem cadere in animum sapientis, quasi nihil tale in eorum adpareret adfectibus, sed perturbationem ab eis definiri, cum ratio talibus motibus cederet; cum autem non cederet, non dicendam perturbationem. sed considerandum est quemadmodum hoc dicat A. Gellius et diligenter inserendum
Abbreviated transcription (Latin):
tibidabo eã. ut ꝑ ambulando ꝑuenir& ad eam quã uculis unoloco staonis uidereñ posset:
significatur autẽ ea terra quã prius populus accepit isrł semen abrahȩ scđm carnem.
non illud latius semen scđm sidem : quod ne taceretur : dictũ ẽ ei futurũ sicut arenã
macris. scđm hyꝑbolen quidem sed tacm̃ tantũ qđ numerare nullus poss& XXIII
emplecric satis indicant: sed cur itic appellatus sit: haec uidetur causa qđ ex mesopo¬
tamia ueniens transito flumine eufrate sedes constituit interra chanaan & trans¬
fluuicolis appellatus ẽ ex earegione undeuenerat : unde iesus naue dicit ad isra holi¬
ttos: quid uultis seruire diis patrũ ur̃orũ quis trans flum̃ ÷ X. Deeo qđ scriptũ est
circasolis autẽ occasũ pauor ĩruit suꝑ abrechã & eccetimor magnus inciditei e tractanda ẽ
istao questio ꝓpt̃ eos quicontendunt ꝑturbationis ists non cadere in animũ sapientis.¬

Expanded text:
tibi dabo eam: ut perambulando perveniret ad eam, quam oculis uno loco stans videre non posset. Significatur autem ea terra quam prius populus accepit Israel, semen Abrahae secundum carnem; non illud latius semen secundum fidem, quod ne taceretur, dictum est ei futurum sicut arena maris, secundum hyperbolen quidem, sed tamen tantum quod numerare nullus posset. XXIXemplaria satis indicant: sed cur ita appellatus sit, haec videtur causa, quod ex Mesopotamia veniens, transito flumine Eufluuialis appellatus est ex ea regione unde uenerat. unde Iesus Naue dicit Israhelitis: quid? uultis seruire diis patrum uestrorum qui sunt trans flumen? De eo quod scriptum est: circa solis autem occasum pauor inruit super Abram, et ecce timor magnus incidit ei . tractanda est ista quaestio propter eos, qui contendunt perturbationes istas non cadere in animum sapientis
Abbreviated transcription (Latin):
norantiȩ ãbiguitas perstitit. At ubi quid habeat discipu¬
Loꝵ sensus exigitur: primus est in dñi confessione qͥ pͥmus erat
apłica dignitate. Qui cũ dixiss& tues xp̃c filiꝰ dĩ uiui. respondit
es iħc Beatꝰ es symon bariona: qͥa caro & sanguis ñ reuelaun
tibi sed pat̃ meus qui est in cȩlis. Id ẽ. Ideo beatꝰ es: quia te pañ
m̃s docut. nec t̾rena opinio n fefellit. sed inspiratio diuiã
tus. Huic nom̃ ex opere datur. ꝙ titulꝰ ex merito posestiras im¬
meus tͥ manifestauit diuinitatẽ mẽa. ita ribi norã labios pe
rallent iaaua qͥa tues petrus: lde scũ ego sim inuiolabilsuo
cẽ capis angularis qͥ facio utq uni ego fundam̃tu pt̃ quod
nemo posest allagi Poner tum tudo pet esi quia nea uirtu¬

Expanded text:
norantiae ambiguitas perstitit. At ubi habeat discipunorantiae ambiguitas perstitit. At ubi habeat discipulorum sensus exigitur, primus est in Domini confessione, qui primus erat apostolica dignitate. Qui cum dixisset: Tu es Christus Filius Dei vivi , respondmon Barjona, quia caro et sanguis non revelavit tibi, sed Pater meus qui in coelis est . Id est, ideo beatus es, quia te Pater meus docuit, nec te terrena opinio fefellit, sed inspiratio coelestis tus. Hinc nomen ex opere datur, et titulus ex merito potestatis immeus tibi manifestauit diuinitatem meam, ita & ego notam tibi facio excellentiam tuam, quia tu es Petrus, id est cum ego sim inuiolabilis petra, ego lapis angularis, qui facio vtraque vnum, Ego fundamentum præter quod nemo potest aliud ponere, t
Abbreviated transcription (Latin):
inbrumulitatis ualle ꝓduxit: Unt Cumꝙͦ uirtutibus supra¬
dictis facta eiꝰ plena sint atq dicta: manifestũ est non soluinr
petestino ne angłica sed etiã rerũ argum̃to nullũ gon uirtittis
berosinȩ uirgini defuisse. Depmebant itaq iurt ates in cogi¬
tatione ꝙ̃ affectu cordis euis inestable ar monianrtutes micoq

Expanded text:
in humilitatis valle produxit. Cum ergo virtutibus suprain humilitatis valle produxit. Cum ergo virtutibus supradictis facta ejus plena sunt atque dicta, manifestum est non solum attestatione angelica, sed etiam rerum argumento nullum virtutis beatissimae Virgini defuisse. Depromebant itaque virtutes in cogitatione et affectu cordis ejus ineffabilem harmoniam, q
Abbreviated transcription (Latin):
tutũ genere irac. abat: cui plenitudinẽ grẽ dĩ nuntius assere¬
bat in esse. Qd attestante archangelo qũauis nemo sana mente discreda
tam̃ siquis ad huc pio desiderio querat argum̃ta uirtittũ ex uerbis et
factis eius quȩ scripta cõmemorat. tanto facilius sibi occurrent: quan¬
to ipse inquerendo fidelior erit. Sunt aut̃ ex eis quȩdã om̃i fere xp̃iano
ꝓspicua. Quis eñi est qui cũ iocunda ãmirationẽ non speculet᷑ ipsius
maturȩ adolescentis fortitudinẽ prudentiãq ac fidẽ in colloquio
angelico ubi c̃stant̾ eloquit᷑. tã prudent̃ int̾rogat. tã facile credit:
Suis non uideat aut uidendo miret᷑ iusteiã eiꝰ. quasic un uersa
s̃cepta diuinę legis satagebat implere. ut nec ad se non ꝑtinentia qu¬
dã mexpleta relmqueret: Uerbi gr̃a. Post partũ eñĩ purificatioe
legili qͦ agebat non egebat: quȩ uirũ in concipiendo non nouerat
Me teperitia qͦq ipsius superius dictũ est: q̃ dño uirgini te ss iliũ

Expanded text:
tutum genere vacabat, cui plenitudinem gratiae Dei nuntius asserebat inesse. Quod, attestante archangelo, quamvis nemo sana mente discredat, tamen si quis adhuc pio desiderio quaerat argumenta virtutum ex verbis et factis ejus quae Scriptura commemorat, tanto sibi facilius occurrent, quanto ipse in quaerendo fidelior erit. Sunt autem ex eis quaedam omni fere Christiano perspicua. Quis enim est qui cum jucunda admiratione non speculetur ipsius maturae adolescentis fortitudinem, et prudentiam, et fidem in colloquio angelico, ubi tam constanter eloquitur, tam prudenter interrogat, tam facile credit? Quis enim non videat ac videndo miretur justitiam ejus, qua sic universa praecepta divinae legis satagebat implere, ut nec ad se pertinentia inexpleta relinqueret? Verbi gratia: post partum enim purificatione legali quam agebat, non egebat, quia virum in concipiendo non noverat. De temperantia quoque ipsius superius dictum est, quae Deo virginitatis lilium
Abbreviated transcription (Latin):
nme poere un ii nea gener ationis humans oone
ueniat᷑ ad eã de qua nẽ agimꝰ sc̃arũ scãm. At si int̾rogetur
in qͦ serpentis cap̃ uł ipsa contuerit : nimirũ in hoc qđ unrgi¬
nitatẽ simul et humilitatẽ sacͥficauit dõ. Uirginitate nãq
seruata. ꝓbat᷑ ex tinxisse concupis centiã cariiis: humilitate
quȩ fac̃ pauꝑẽ spũ. concupiscentiã m̃tis. Sicq pͥncipali suꝗ¬
gestione diaboli uicta: uitiosũ eap̃ uirtutis pede contuit:

Expanded text:
r in linea generationis humanae, donec perveniatur ad illam de qua agimus sanctarum sanctam. At si interrogetur, in quo serpentis caput vel ipsa contriverit? nimirum in eo quod virginitatem simul et humilitatem Deo sacrificavit. Virginitate namque servata probatur exstinxisse concupiscentiam carnis; humilitate, quae facit pauperem spiritu, concupiscentiam mentis. Sicque principali sug
Abbreviated transcription (Latin):
et dicerent. o pat̃ ysaia obscure loqueris. dic nobis quesumus
ipsã rem manifeste.: adiecit claritatẽ.& ait. Ecce uirgo
concipiet & pariet filiũ & uocabitis nom̃ eiꝰ emmanuel.
filiũ quoq uirginis id ẽ emmanuelẽ p̃clare describens.
puer inquit natus ẽ nobis. filiꝰ datꝰ ẽ nobis. et uocabit᷑ nom̃
el amiuirabilis ẽsiliariꝰ ds̃. fortis pat̃ futuri scli pͥnceps

Expanded text:
ejus dicerent: O pater Isaia, obscure loqueris, dic nobis, quaeso, ipsam rem manifeste, adjecit claritatem et ait: Ecce virgo concipiet et pariet filium, et vocabitur nomen ejus Emmanuel . Filium quoque Virginis, id est Emmanuelem, praeclare describens: Puer, inquit, natus est nobis, filius datus est nobis, et vocabitur nomen ejus Admirabilis, Consiliarius, Deus fortis, Pater fut
Abbreviated transcription (Latin):
attingens usq ad finẽ fortit᷑ ac disponens oĩa suauit̃. Hȩc ẽ
qͦ mulier. ad quã diuinũ illud intendebat oraculũ: hanc
ꝗdoq nasciturã innuebat. hanc singularit̃ intimabat. Ex¬
pedito ꝗ paueis oraculo: unũ quoq de miraculis absoluat᷑.¬
I uii. Aceptȩ sunt a scõ moyse singule uirgȩ de singulis
tribub isrł: nominib earũ inscriptȩ iubente dõ: & posite
in tabernaculo eiꝰ. Int̾ quas una quȩ fuerat aaron inuen¬
ta ẽ sequenti die germinasse. floriusse frunduisse ac peꝑisse.
amigdalas. Sciens gͦ dñs hoc opus suũ magni ẽe misterii.
iussit seruari uirgã ad monim̃tũ. Monebant᷑ enĩ filii isrł

Expanded text:
a fine usque ad finem fortiter, et disponens omnia suaviter . Haec est ergo mulier ad quam divinum illud intendebat oraculum, hanc quandoque nascituram innuebat, hanc singulariter intimabat. Expedito quam paucis oraculo, unum quodque de miraculis absolvatur. Acceptae sunt a sancto Moyse singulae virgae de singulis tribubus Israel, nominibus earum inscriptae, jubente Domino, et positae in tabernaculo ejus: inter quas una quae fuerat Aaroni inventa est sequenti die germinasse, floruisse, fronduisse, et peperisse amygdala. Sciens ergo Dominus hoc opus suum magni esse mysterii, jussit se
Abbreviated transcription (Latin):
pectora cũ int̾no fletu: ipsi quoq si uere peniteant desiderat̃a ueniam
deptu iDe quoꝵ numero tibi assistentibꝰ nobis ut subuenireosa¬
u & auxiliari digneris imploramꝰ o pelecta & scã õ uenerabilis ꝙ ĩpiosa.
o clemens & ꝓpitia dña nr̃a: qͦ possimꝰ recuꝑare et habe ppetuã uitõ¬

Expanded text:
pectora cum interno fletu, ipsi quoque, si vere poeniteant, desideratam veniam pectora cum interno fletu, ipsi quoque, si vere poeniteant, desideratam veniam adepturi, de quorum numero tibi assistentibus nobis ut subvenire jam et auxiliari digneris, imploramus, o praeelecta! o sancta! venerabilis et imperiosa! o clemens et propitia Domina nostra, quo possimus recuperare et habere perpetuam
Abbreviated transcription (Latin):
te malecutũ cy rographũ theophilꝰ igne cremauitami cemue sofe¬
feagolt popło et edero ductus ad altare. cũ sacroscam cõmunionẽ-
do sanu ep̃i ore suscipet. facie refulsit ut sol. Pacto deinceps tri-
duo alaudibus inȩccła piȩ matris dñi ꝑ quã rec̃ciliatꝰ fueratna at¬
dorib sius beato fine quieuit. Talibus gͦ factis apꝑbat quialñi mãt̃
ubid imperiosa ẽ. ubiq magnifica certe cui ꝓnũ ẽ scos angłos in ministe.¬
uimititre ad beneplacitũ suũ inferoꝵ pacta cessire. His quoq ꝙaliis
infiniti numeri beneficiis quȩ uel scripta uel passim iugi sentiuntur
q ne ueis opitulari desistit. Ueniant gͥ ad eã iusti cũ basilio late¬
&intis eas& benedicenteᷤᷤ. effectũq celerẽ suis scĩs desiderus postulaniteᷤ.
sine dubio ꝑcepturi. Ueniant peccatores cũ theophilo tundenteenrem

Expanded text:
te male cautum chirographum Theophilus igne cremavit. Deinde sufte male cautum chirographum Theophilus igne cremavit. Deinde suffragante clero et populo ductus ad altare, cum sacrosanctam communionem de manu episcopi ore susciperet, facies refulsit ut sol. Peractoque deinceps triduo, cum laudibus in ecclesia piae Matris Domini, per quam reconciliatus fuerat, a laboribus suis beato fine quievit. Talibus ergo factnum est sanctos angelos in ministerium mittere, et ad beneplacitum suum inferorum pacta cassare; his quoque et aliis infiniti numeri beneficiis quae vel scripta sunt, vel passim jugi sentiuntur t, et nunquam eis opitulari desistit. Veniant igitur ad eam justi cum Basilio laudantes ac benedicentes, effectumque celerem suis sanctis desideriis postulantes sine dubio percepturi. Veniant peccatores cum. Theophilo tundentes rea
Abbreviated transcription (Latin):
in tristitiam decidit. Unde contulit sese ad quendã
uideum maleficũ eiꝰ consiliũ & auxiliũ petens. Hoc mediato¬
re locutis cũ diabolo: xp̃ianitatẽ abnegauit. diabolũ adoraũ.
eiq de sua mancipatione factũ cyrographũ tradidit anuloris
inuocabat. ac patrocinũ implorabat. Quid multa : Respexit hunc ẜ-
xp̃i c̃fessionẽ rec̃ fortaũ. Fonsolata ẽ dolentẽ pollicendo ueniade ne
dubitarꝙ de ꝓmisso. supͣdictũ cyrographũ diabolo petent erepinuo
niret positũ quã lȩtus extiterit .pio asfectu uoces exultationis diẽfes¬
sionis edidti: non facile dictu. Noctẽ uero illã c̃secutaẽ añica diefqͦ
sceleris ex pauere. mͦ considerata matie uultuq pęnitentis pię¬
collacrimari: sed audito quatã et quã celerẽ miscđiam fuerat c̃se¬
cutꝰ om̃s qͥ mala conscientia t̾riti pene defecerant. ad spem uenie
cũ gaudio respirabant: lã uͦ ut rẽ breui fine c̃cludamus. ep̃o iuben¬

Expanded text:
in tristitiam cecidit, unde contulit sese ad quemdam Judaeum maleficum, ejus consilium et auxilium petens. Hoc mediatore locutus cum diabolo Christianitatem abnegavit, diabolum adoravit, eique de sua mancipatione chirographum tradidit annulo bat jugiter, ac patrocinium implorabat. Quid multa? Respexit hunc proChristi confessionem excitans. Consolata est dolentem pollicendo veniam, et ne dubitaret de promisso, niret, quam laetus exstiterit, quam pio affectu voces exsultationis et confessionis ediderit, non est facile dictu. Noctem vero illam consecuta est Dominica dies, qua sceleris expavere, modo considerata macie vultuque poenitentis collacrymari. Sed audito quantam et quam celerem misericordiam fuerat consecutus, omnes qui mala conscientia territi pene defecerant, ad spem veniae cum gaudio respirabant. Jam vero ut rem brevi fine concludamus, episcopo juben
Abbreviated transcription (Latin):
honorifice feretro psallentes maxima cũ¬
id iãdudũ prȩparata duce
augeretur letantium : ut terram im¬
pulsu remigum nauis que scã ferebat
corpora tetigit. oblatus est a parentib
puer uariis infirmitatibus afflictus. cę¬
cus. surdus: mutus ac claudus. Cumq le¬
uarent feretrũ quo sancta ossa gestabant.
contingens unus fideliter opertoriũ fere¬
tri infirnus. continuo uisũ. auditũ. sermo¬
gio fidelium. laudabat sanus gaudens
u diens
deum. Sic tripudians plebs deuota
per. Qtulit membra martirꝰ
quo decreuerat ⁊ umulanda: & sepe¬
lierunt ea ibi in duobus ut posteapa
tuit inquisita ueritate sepulchris.
In qͦ loco xpĩani postea magnã edi¬
pit supplicum. salutẽ largitur in¬

Expanded text:
hono| rifice feretrum psallentes maxima cuad iam dudum praeparata. Duceaugeretur laetan| tium ut terram inpulsum remegum nauis que| sanctam ferebat corpora tetigit. Oblatus est a pa| rentibus puer uariis infirmitatibus adflic| tus. Caecus . surdus . mutus . ac clodus. Leuantes| feretrum . quo sancta ossa gestabant. Contingens unus| fideliter operturio feretri infirmum. Continuo| uisum auditum sermogio fidelium . laudabat sa| nus gradiens deum. sic tripudians plebs deuota per| tulit . membra martyrum quo decreuerat tumu| landa . et sepelierunt . ea ibi in duobus et postea| inquesita patuit ueritate sepulchris. In quo| loco christiani postea magnam aedita suscepit sup| plicum . salutem largitur in
Abbreviated transcription (Latin):
Ii astinare ata dirigere eursũ suũ. ut portũ destinatũ app̃hende possi&.
Sieila mͦ fr̃s oportet uniũsos xp̃icolas intt̃ fluctus hiui scdr remiq ꝓtes
attendere maris stellã hanc id ẽ mariã que sup̃mo reria cardinĩ do
praxima ẽ: et respectu exẽpli illiꝰ cursũ uite dirigere. Qđ qͥ fecerit ñ
iactabit᷑ uanȩ głe uento nec franget᷑ scopulis ad uersorũ. nec absorb ebit᷑
seillea uoragine uoluptatũ: S ꝓspere ꝑuenier ad portũ quietis ȩt̃nȩ. Hic
si qͥs int̾roget dicens. quid gͦ putas qualis olĩ in anima fuerit ⁊ uẽ sit
hec ꝑsona: quȩ sie om̃ib sc̃is spectanda atq imitana axꝓponit᷑. Ueracit̃
respondemus. quia longe ꝑfectior quã nr̃a oratione demonstrari possit.
Tam̃ ne ibi nichil dieere arguam̃. ubi maior affuit copiã dicendorum
reseruantes magna atq multa facundis. saltẽ parica dicamꝰ suꝑ hoc.
& quȩ facile ꝓbent᷑ audita. Hoc igit᷑ in pͥmis astruere fas ẽ qͥ đ

Expanded text:
 apprehendere possint. Simili modo, fratres, oportet universos Christicolas, inter fluctus hujus saeculi remigantes, attendere maris stellam hanc, id est Mariam, quae supremo rerum cardini Deo proxima est, et respectu exempli ejus cursum vitae dirigere. Quod qui fecerit non jactabitur vanae gloriae vento, nec frangetur scopulis adversorum, nec absorbebitur scyllaea voragine voluptatum, sed prospere veniet ad portum quietis aeternae. Hic si quis interroget dicens, quid ergo putas qualis olim in anima fuerit, vel nunc sit, haec persona, quae sic omnibus sanctis spectanda atque imitanda proponitur? veraciter respondemus, quia longe perfectior quam nostra oratione demonstrari possit. Tamen ne ibi nihil dicere arguamur, ubi major affluit copia dicendorum, reservantes multa atque magna facundis, saltem pauca dicamus super hoc, et quae facile probentur audita. Hoc igitur in primis astruere fas est, quod
Abbreviated transcription (Latin):
patrũ dies natalitios obseruare diligent᷑: et tẽ p̾ci¬
pue uirtutes eoꝵ assignatas litteris in ȩccła recitare
ad dĩ laudẽ ex euiꝰ munere st̃ et ad instrumenta
minorũ. Inter om̃s autẽ sc̃os memoua beatissimae
uirginis mariȩ eo frequentius agit᷑ atq festuuius. quo
maioiẽ gram apud dm̃ credit᷑ inuenisse. Unde post
alia quȩdã ipsiꝰ antiquiora sollẽpnia non fuit conten¬
ta deuotio fiaeliu: quin natiuitatis sollẽpne suꝑadde¬
ret hodiernũ. Hac itaq die peculiarit᷑ in ȩccła
recitandus e̾e uideret᷑ ille liber qui de ortu eiꝰ atq
uita seriptus inueniebat᷑: si non iudicassent eũ
patres int̾ apocrifa numerandũ. At qm̃ magnis
ac sapientib uiris ita uisũ ẽ: nos alia q̃dã sedñ
aliena legentes. ȩccłasticũ morẽ debitis officiis exe¬
quamur. B eata gͦ dñi mat̾ &. perpetua uirgo ma¬
ria prius ꝗ nasceret᷑. oraculis enuntiata ẽ. & desiga¬
ta miraculis. Nata uͦ ꝓsenie diuinitꝰ ordinata priu¬

Expanded text:
Patrum dies natalitios observare diligenter, et praecipue virtutes eorum assignatas litteris in Ecclesia recitare ad laudem Dei, ex cujus munere sunt, et ad instrumenta minorum. Inter omnes sanctos, memoria beatissimae Virginis eo frequentius agitur atque festivius, quo majorem gratiam apud Dominum creditur invenisse. Unde post alia quaedam ipsius antiquiora solemnia, non fuit contenta devotio fidelium, quin nativitatis solemne superadderet hodiernum. Hac itaque die peculiariter in Ecclesia recitandus esse videtur ille liber, qui de ortu ejus et vita scriptus inveniebatur, si non judicassent eum Patres inter apocrypha numerandum. At quoniam magnis ac sapientibus viris ita visum est, nos alia quaedam, sed non aliena legentes, ecclesiasticum morem debitis officiis exsequamur. Beata ergo Domini Mater et perpetua Virgo Maria, priusquam nasceretur oraculis enuntiata est, et designata miraculis, nata vero progenie divinitus ordinata, priv
Abbreviated transcription (Latin):
nonem humilium quid sibiuelit . obscurum est : nisi forte ageripse ideo petebatur ut
haber& defructibus eius undeaquam redimer& cuius in opia in illis regionibus
erat quo nuptet ducebatur : se&d dedit ei caleb redemptionem excelsorum & rede¬
tionen bumilium : non uideo quid sub audiamus nisi fluentorum excelsorum uis¬
lic& in montanis humilium incampestribus siue in uallibus. U¬
Etnonbereditauit udas gazam & finem eius. & ascalonem & finẽs eius. & acca ron
& finemeius. &arotum & ad iacentia eius : & ert dñs cum iuda & hereditauit montẽ :
qm̃ non patuit hereditare in habitantes in ualle qm̃ rechab obstiut eis & currus cran
eis firrei : quod in libro iesunaue cum illu lotum trastirem ubi scriptum est & dedit
dñs isrł omnenterra cum mulites eius partes nondum possederunt. dixi ittoposse
in tellagi omnem terrami datam quia ea qua datec non est in possessionen dataest in quan

Expanded text:
onem humilium, quid sibi uelit obscurum est; nisi forte ager ipse ideo petebatur, ut haberet de fructibus eius unde aquam redimeret, cuius inopia in illis regionibus erat quo nupta ducebatur. sed "dedit ei Caleb redemtionem excelsorum et redemtionem humilium" non uideo quid subaudiamus nisi "fluentorum", excelsorum uidelicet in montanis, humilium in campestribus siue in uallibus. Et non hereditauit ludas Gazam et finem eius et Ascalonem et finem eius et Accaron et finem eius etAzotum et adiacentia eius. et erat dominus cum Iuda. et hereditauit montem, quoniam non potuit hereditare inhabitantes in ualle, quoniam Rechab obstitit eis, et currus erant ei ferrei. quod in libro Iesu Naue, cum illum locum tractarem. ubi scriptum est: et dedit dominus Israheli omnem terram, cum multas eius partes nondum possiderent, dixi ita posse intellegi omnem terram
Abbreviated transcription (Latin):
s& ẽẽ sententia : deinde sequitur dicens : & in loco ubicũq: steterat nubes ibi castra con¬
locabant filii isrł: hol autẽ totũ qđ faciebant ad praeceptũ dñi referens. ita conplesꝰ¬
titur: ꝑ praeceptũ in quit dñi castracomlo cabunt filii isrł : & ꝑ praeceptũ dñi ꝓmaue¬
bunt : praeceptũ dñi appellat signũ ipsũ qđ fiebat innube. siue cũstror& obumbrans
tabernaculũ ut castra consisterent : siue cũ as cendis set atq ultra moueretur. ut eã eleua
tis castris sequerentur : mutauit sane in hac sententia narrantis modum. & tam quam
praedicens atq praenuntians uerba stituri tem paris habere coepit : neg ait ꝑ praeteptũ

Expanded text:
set esse sententia. Deinde sequitur dicens: Et in loco ubi steterat nubes, ibi castra colset esse sententia. Deinde sequitur dicens: Et in loco ubi steterat nubes, ibi castra collocabant filii Israel. Hoc autem totum quod faciebant ad praeceptum Domini referens, ita complectitur. Per praeceptum Domini, inquit, castra collocabunt filii Israel, et per praeceptum Domini promovebunt. Praeceptum Domini appellat signum ipsum, quod fiebat in nube, sive cum staret obumbrans tabernaculum ut castra consitis castris sequerentur. mutauit sane in hac sententia narrantis modum et tamquam praedicens atque praenuntians uerba futuri temporis habere coepit. neque e
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmouebunt qm̃ ꝑ praeceptũ dñi ꝓmouebunt : custodiam dñi custodier̃ ꝑpraecertũ
dñi in manumoysi : totus hiclocus diligenter exponendus est qm̃ inusitatis generibus
locutionũ obscuratus est : & die inquit quastatutũ est tabernaculũ texit nubes
tabernaculũ domũ testimonii : idemtaber naculũ appellauit domũ testi monu &
uespere erat suꝑ titber naculũ uelut species ignis usque mane: tafiebat semꝑ: deinde
diligenter ex porimit quid fiebat semꝑ: Nubes inquit tangebat illud die. & speries
ignis nocte : & cũ ascendis set nubes atabernacule & postea: ꝓ mouebant fili i srł
ista sententia obscura non est nisi ꝓpt̃ illã locutionẽ ubi additur & :ordo enĩ uerborum
integer sequitur &iã sidesit ipsa coniunctio x sicdatur & cũ ascendiss& nubes ateeberna¬
culo postea ꝓmouebant filii isrł. quauis & ipsum qđ dictũ est postea side ca plena por¬

Expanded text:
mouebunt, quoniam per praeceptum domini promouebunt. custodiam domini custodierunt per praeceptum domini in manu Moysi. Totus hic locus diligenter exponendus est, quoniam inusitatis generibus locutionum obscuratus est. et die, inquit, qua statutum est tabernaculum texit nubes tabernaculum, domum testimonii: idem tabernaculum appellauit domum testimonii. et uespere erat super tabernaculum uelut species ignis usque mane. diligenter exprimit quid fiebat semper. Nubes, inquit, tegebat illud die, et species ignis nocte. Et cum ascendisset nubes a tabernaculo, et postea promovebunt filii Israel. Ista sententia obscura non est, nisi propter illam locutionem ubi additur, et. Ordo enim verborum integer sequitur, etiam si desit ipsa conjunctio, et sic dicatur: Et cum ascendisset nubes a tabernaculo, postea promovebunt filii Israel. Quamvis et ipsum quod dictum est postea, si deesset, plena pos
Abbreviated transcription (Latin):
Deindesequitur: aquinto & uicesimo anno &supra introibunt ministrare inministe¬
num in operibus in tebernaculo testimonii : & a quinqua genccrio reced et ab administratione:¬
& non operabitur ulira : &minis trabit fratereius intabernaculo testimonii custo dire
custodices. opera autem non opercbitur : hunc sensum obscurũ facit y ꝑbaton: quodita con¬
fusum & tãc quã deipso fratre sit dictum custodire custodias. cũdictum sit deillo qui rece
dit ab operibus . & remanebit ille intabernaculo testimonii custodire custodics: opera
autẽ non operabitur. sed opercliitur frater eius : id est qui nondum ꝑuenit ad a& atem
quinqua genariam auiginti quinq: annis incipiens operuri :ergo itadistinguendum est:
& a quinquȩ genario reced& abꝰ admin istratione & non opercbitur ultra : &ministra¬
bit fratreius : deinderedit ad illum quinquẽ genarium de quolo que batur : & deillo ex¬
plicat c& eradicens : intebernaculo testimonii custodire custodias. opera autẽ non

Expanded text:
Deinde sequitur: A quinto et vicesimo anno et supra, introibunt ministrare in ministerium in operibus in tabernaculo testimonii; et a quinquagenario recedet ab administratione,et non operabitur ultra — et ministrabit frater eius — in tabernaculo testimonii custodire custodias, opera autem non operabitur. hunc sensum obscurum facit ojcipPatov, quod ita confusum est, tamquam de ipso fratre sit dictum "custodire custodias", cum didit ab operibus, et remanebit in tabernaculo testimonii custodire custodias: opera autem non operabitur, sed operabitur frater ejus, id est, qui nondum pervenit ad aetatem quinquagenariam, a viginti quinque annis incipiens operari. Ergo ita distinguendum est, Et a quinquagenario recedet ab administratione, et non operabitur ultra, et ministrabit frater ejus. Deinde redit ad illum quinquagenarium, de quo loquebatur, et de illo explicat caetera, dicens, In tabernaculo testimonii custodire custodias; opera autem non
Abbreviated transcription (Latin):
contraihm neista illis miseri cordia praeberetur &iam contradĩ prȩceptũ sireman¬
sissent non ex pugnati & senes cente ihũ siue de functo relinquerentur expugnan¬
di afilus isrł quieis contra prae cẽptũ dñi possent partere qđ ille non facer&. xx i
non er adicauerit gentes quae terram ꝓmissionis tenebant quaniuis ex parte illis
debellatis in eadem promissa hereditate consisterent : quomodo intelle gendum sit

Expanded text:
contra Jesum, ne ista illis misericordia praeberetur, etiam contra Dei praeceptum , si remancontra Jesum, ne ista illis misericordia praeberetur, etiam contra Dei praeceptum , si remansissent non expugnati, et senescente sive defuncto Jesu relinquerentur expugnandi a filiis Israel, qui eis contra praeceptum Domini possent parcere, quod ille non faceret. XXI.non eradicaverit gentes quae terram promissionis tenebant, quamvis ex parte illis debellatis in eadem promissa haereditate consisterent, quomodo intelligendum sit
Abbreviated transcription (Latin):
non inuenimus sicut nec illud qđ dictũ est deierico qđ ora quieam reparas set in curre¬
rit maledictũ qd dixerat ihse sic enim scriptum est : &iurauit ib̃s in dieilla aledictus
homo quire suscitabit & edificabit ciuitatem illam: in primo genito suo fundabis eã
&innquissimis suo imponet portoes erus: hucusque inuenitur in interp̃tatione ex he¬
breu: illud autẽ quod sequitur. & itacfecit ora quiex betͥel in abiron primogenito fun¬
dauit eam & in se saluato nouissimo imposuit portios eius hoc illie non legitur: unde ap¬
par& a septuaginta interpositum . qui factum ẽe nouerant: XX
supens. & facti sunt illis tributarii: hociam contra dñi praeceptũ fiebat. & ad huc uiue¬
bat ihs. sed dux eorum in illis praeli is iam prȩ senec tute non erat : ꝓpt̃ hoc dictum est
ad ño: factum est ut confurtaretur corillorũ quis inul conspirauerunt ire inbelũ

Expanded text:
non invenimus: sicut nec illud quod dictum est de Jericho, quod Hoza qui eam reparasset, incurrenon invenimus: sicut nec illud quod dictum est de Jericho, quod Hoza qui eam reparasset, incurrerit maledictum quod dixerat Jesus. Sic enim scriptum est, et adjuravit Jesus in illa die: Maledictus homo qui resuscitabit et aedificabit civitatem illam: in primogenito suo fundabit eam, et in novissimo suo imponet portas ejus : huc usque invenitur in interpretatione ex hebraeo. Illud autem quod sequitur, Et ita fecit Hoza qui ex Bethel; in Abiron primogenito fundavit eam, et in resalvato novissimo imposuit portas ejus : hoc illic non legitur. Unde apparet a Septuaginta interpositum, qui factum esse noverant. XXsuper eos, et facti sunt illis tributarii. Hoc jam contra Domini praeceptum fiebat, et adhuc vivebat Jesus, sed dux eorum in illis praeliis jam prae senectute non erat. Propter hoc dictum est, a Domino factum ut confortaretur cor illorum, qui simul conspiraverunt ire in bellum
Abbreviated transcription (Latin):
habitabat cananeus in effrem usque iondiom istum donec ascendit pharao rex
aegypti & cepit ciuitatem & incendit eamigni & cananeos & fere teos & qui habita¬
bant ingager trans punxit & dedit eam pharao indotem filiae suaee qđ depharaono
regedictum est miror siꝑphetiae dictũ intelltgere debemus. cũ haec istoria illis tẽpori¬
bus conscripta credatur quibus erant gesta illa recentia ⁊ quid autẽ magnũ eligi potuit
qđ ꝓphetice diceretur : cum prae terita narrentur taceantur qr futura maiora
& maxime necessaria : ꝓ inde potius ex istimandum est septuaginta interp̃tes qui auc¬
toniate ꝓph&ica ex ipsec mirabili consensione interp̃tati eẽ ꝑhibentur haec ad di¬
disse non tam quam futura praenuntiantes sed quia illo tẽpore ipsi erant quo facta ẽẽ
meminerant & in libris regnorum legerant ⁊ et enim regguum tẽporibus factũ est : quod
ideo credibilius nobis uisum est : qm̃ inspeximus interp̃tationẽ quae est ex hebreo. & hoc ibi

Expanded text:
habitabat Chananaeus in Ephraem usque in diem istum, donec ascendit Pharao rex Aegypti, et cepit civitatem, et incendit eam in igni; et Chananaeos, et Pherezaeos, et qui habitabant in Gazer transpunxit; et dedit cam Pharao in dotem filiae suae. Quod de Pharaone rege dictum est, miror si prophetice dictum intelligere debemus; cum haec historia illis temporibus conscripta credatur, quibus erant gesta illa recentia. Quid autem magnum eligi potuit quod prophetice diceretur, cum praeterita narrentur, taceanturque futura majora, et maxime necessaria? Proinde potius existimandum est Septuaginta interpretes, qui auctoritate prophetica ex ipsa mirabili consensione interpretati esse perhibentur, haec addidisse; non tanquam futura praenuntiantes, sed quia illo tempore ipsi erant, quo facta esse meminerant, et in libris Regnorum legerant . Etenim regum temporibus factum est. Quod ideo credibilius nobis visum est, quoniam inspeximus interpretationem quae est ex hebraeo, et hoc ibi
Abbreviated transcription (Latin):
ficiiussit omnem quileuitis euntibus cedpasttc̃ & redeuntib: occurriss& armatis. neq
cum postec faltumest quod scriptura dicit & ꝑ cussit dñs populũ ꝓpter fasturã uituli
quem fecit a aron & tamennon est ꝑcussus a aron: quid &iã illud quod descccerdotio es:
antepeccatum eius ds̃ praecipiebat impletum est: sed iussit & ipsum & filios ab lui &
sic ordinati sunt in sacerdotio : Itt nouit ille cui parcat usque ad commutationem
ut melius & cuipcercat adtempus praescierit in melius non mutari. & cui non pareat

Expanded text:
fici jussit omnem qui Levitis euntibus ad portam et redeuntibus occurrisset armatis, neque fici jussit omnem qui Levitis euntibus ad portam et redeuntibus occurrisset armatis, neque cum postea factum est quod Scriptura dicit, Et percussit Dominus populum propter facturam vituli, quem fecante peccatum ejus Deus praecipiebat, impletum est. Sed jussit et ipsum et filios ablui, et sic ordinati sunt in sacerdotium. Ita novit ille cui parcat usque ad commutationem in melius et cui parcat ad tempus, quamvis eum praescierit in melius non mutari; et cui non parcat
Abbreviated transcription (Latin):
quid esset in uiro cum quo ds̃ loquebatur & fractrem demendacio non redarguit. CXLUI
dium uenirent aduersccriis suis : notendum est quem ad modum illud totum malum quod po¬
pulus fecit ipsia arontribuatur. quod eis consenserit ad faciendum quod malepetiue¬
raont : macgis enim dictum est dissipauit eos a aron qm̃ cessit eis. quam dissipcuerunt seipsi
pulus istt peccatũ mccgnum & feterunđ sibi deos aureos. & nunc si quidem remittes illis peccatũ
illorumremitte sinautẽ deleme deli brotuo quem scripsisti : securus quidem hoc dixit
ut a consequentib: rationatio concludactur. id est ut quicds̃ mosen non delera delibrosuo.
populo peccatum illud remit ter & : uerum tamen aduestendum est quantum malũ in illo
peccato perspexerit moses quod ianta cȩde crediderit expicndum qui eos sic dilige bat
si pcesse dictussit a aronacum in ipsum uindiltt nulla processerit. neque cum mosses inter¬

Expanded text:
quid esset in viro, cum quo Deus loquebatur, et fratrem de mendacio non redarguit. CXLVI.quid esset in viro, cum quo Deus loquebatur, et fratrem de mendacio non redarguit. CXLVI.dium venirent adversariis suis. Notandum est quemadmodum illud totum mali quod populus fecit, ipsi Aaron tribuatur, quod eis consenserit ad faciendum quod male petierant. Magis enim dictum est, dissipavit eos Aaron, quoniam cessit eis, quam dissipaverunt se ipsi pulus iste peccatum magnum, et fecerunt sibi deos aureos. Et nunc si quidem remittis illis peccatum illorum, remitte: sin autem, dele me de libro tuo, quem scripsisti. Securus quidem hoc dixit, ut a consequentibus ratiocinatio concludatur, id est, ut quia Deus Moysen non deleret de libro suo, populo peccatum illud remitteret. Verumtamen advertendum est quantum malum in illo peccato perspexerit Moyses, quod tanta caede crediderit expiandum, qui eos sic dilsipasse dictus sit Aaron, cur in ipsum vindicta nulla processerit, neque cum Moyses inter
Abbreviated transcription (Latin):
exitus illorum: secundũ hanc dicitur &bonũ & malũ adõ non secundũ malitiã quiaho¬
mines medi sunt : malus enim ds̃ non est : sed malis ingerit mala quia iustus est . Cxliuii.
se: magno tamen mysterio sigurata est iteractio testamenti. quõ uetus fuerat ab olen¬
dum & constituendum nouum: notandum sane quantic ꝓpopulo addm̃ supplicatione
laborcuerit quitam seuerus in eos uindicando ext̾itit: quod autẽ inignẽ missum
uitulum fu silem contriuit & in aquam specrgit quem populo pͣotum dedit. quid nobis
uidecctur signi ficare . iam scripsimus in opere contra faustum mani cheum. CxLU.
ipse formauerĩ : ut ex ir & uitulus fusilis. anexcusationis causatimendo mentitus est tam¬
quam ipse in ignẽ periturum aurum proiecerit. atque ipso non id agente forma uituli
exierit : quod ideo non est credendum hoc eum animo dixisse : quia nel atere mosenposs&

Expanded text:
exitus illorum . Secundum hanc dicitur bonum et malum a Deo , non secundum malitiam qua hoexitus illorum . Secundum hanc dicitur bonum et malum a Deo , non secundum malitiam qua homines mali sunt. Malus enim Deus non est; sed malis ingerit mala, quia justus est. CXLIV. Ibse; magno tamen mysterio figurata est iteratio Testamenti, quoniam Vetus fuerat abolendum, et constituendum Novum. Notandum sane quanta pro populo ad Deum supplicatione laboraverit, qui tam severus in eos vindicando exstitit. Quod autem in ignem missum vitulum fusilem contrivit, et in aquam sparsit, quam populo potum dedit, quid nobis videatur significare, jam alibi scripsimus in opere contra Faustum Manichaeum . CXLV.ipse formaverit, ut exiret vitulus fusilis? an excusationis causa timendo mentitus est, tanquam ipse in ignem periturum aurum projecerit, atque ipso non id agente forma vituli exierit? Quod ideo non est credendum hoc eum animo dixisse, quia nec latere Moysen posset
Abbreviated transcription (Latin):
quibus tanta lexpendet & prophetae CXLI. Quod iub& a aron in aures demi in au¬
ribus uxorum atque filicrum unde illis facer& deos. non cebsurde intelligitur dif¬
ficilia praecipere uoluisse. ut hoc modo eos ab illa intentione reuocar& : factũ tam̃
illud ipsum difficile ut esset aurum ad facciendum idolum propter eos notrendũ
puitcui qui contristantur siquid tele ꝓpteruitam aetenam diuinitus fieri uel
aequo animo tolerari iubeantur CxLii. Dñs indicans mossi quid fecerit deuitu¬
lo populus. hoc est deidolo quod ex auro suo fecerant: dicit eos dixisse. hidi tui legit᷑¬
isrł quite eduxerunt deterra aegypti: quod eos dixisse non legitur. sed animũ eorum
hunc fuisse ds̃ ostenditihorum quippe uerborum gerebant incorde sententicm.
facere populo suo: malitiã bicpoenã intellegi uoluit. sicuti est: aestima tccẽ malitia

Expanded text:
quibus tota lex pendet et prophetae. Quod iubet Aaron inaures demi in auquibus tota lex pendet et prophetae. Quod iubet Aaron inaures demi in auribus uxorum atque filiarum, unde illis faceret deos, non absurde intellegitur difficilia praecipere uoluisse, ut hoc modo eos ab illa intentione reuocaret; factum tamen illud ipsum difficile, ut esset aurum ad faciendum idolum, propter eos notandum putaui, qui contristantur, si quid tale propter uitam aeternam diuinitus fieri uel aequo animo tolerari iubeatur. Dlo populus, hoc est de idolo quod ex auro suo fecerant, dicit eos dixisse, Hi dii tui Israel qui te eduxerunt de terra Aegypti. Quod eos dixisse non legitur, sed animum eorum hunc fuisse Deus ostendit. Horum quippe verborum gerebant in corde sententiam, facere populo suo. Malitiam hic poenam intelligi voluit, sicuti est, Aestimata est malitia
Abbreviated transcription (Latin):
bat xp̃m Nonergo ita iungendum est testecmentum a&ernũ in me &filiis isrł
trm quã indõ & filuis isrł sit hoctestamentum. sed testamentũ a&ernũ in me: quia
in illo promissa est requies aeterna. & filiis isrł signum est a&ernũ quia filii isrł
acceperunt obseruandum signũ quorequies significatur a&erna ueris israchelitis.
hoc est filus pro missionis & uisuris dm̃facie ad faciem sicutiest. Cxl
Et dedit mossi statim utressauit loqui ad eum in monte sinaduas tabulces testimonii.
tabulas lapideas scripits digito dĩ: cumtam multa locutus sit ds̃. duae tamen t abulae
dantur mossi lapide ae quaedicuntur tabulae testimonii figurãe in cercainimirum om̃a
cȩtera quae praecepit ds̃ ex illis decem praeceptis quaeducbus trbulis conscripta sunt
pendere intelleguntur. sidiligenter quaerantur & bene intellegantur : quomodo

Expanded text:
bat Christum . Non ergo ita jungendum est, Testamentum aeternum in me et filiis Israel, bat Christum . Non ergo ita jungendum est, Testamentum aeternum in me et filiis Israel, tanquam in Deo et filiis Israel sit hoc testamentum; sed Testamentum aeternum in me, quia in illo promissa est requies aeterna; et filiis Israel signum est aeternum, quia filii Israel acceperunt observandum signum, quo requies significatur aeterna veris Israelitis, hoc est filiis promissionis et visuris Deum facie ad faciem sicuti est. CXLet dedit Mosi, statim ut cessauit loqui ad eum in monte Sina, duas tabulas testimonii, tabulas lapideas scriptas digito ddantur Moysi lapideae, quae dicuntur tabulae testimonii futurae in arca. nimirum omnia cetera, quae praecepit deus ex illis decem praeceptis, quae duabus tabulis conscripta sunt, pendere intelleguntur, si diligenter quaerantur et bene intellegantur, quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
& scientiae in omniopere excogitire & architestoncri. & t&erae: utrum sp̃s sc̃i
muneri &icẽ isticopera tribuenda sunt quae ꝑtinere adopificium uidentur.
an& hoc significatiue dictum est utea ꝑtineant addiuinum sp̃m sapientiae & in¬
tellestus & scientiae. quaehis rebus significantur : tamen &iam hic cum spũ re
a&ernũ ime & filiis isrł non ait interme & filios isrł : anquia scbbatum
requiem significat & requies nobis non est nisi in illo:: Nam profecto filios
isrł uniuersum populũ suũ dicit idest semen abraham & est isrł secđm carnẽ
uidete israbel secundum carnẽ : ubi profecto significat eẽ isrł secundum sp̃m
qui in abs condito iudaeus est & circumcisio cordes: sic ergo melius fortresse
distinguitur. testa mentũ a& num in me : ut inde alius sensus sit. & filiis isrł sig

Expanded text:
et scientiae in omni opere excogitare et architecto nari et cetera? utrum spiritus sancti et scientiae in omni opere excogitare et architecto nari et cetera? utrum spiritus sancti muneri etiam ista opera tribuenda sunt, quae pertinere ad opificium uidentur? an et hoc significatiue dictum est, ut ea pertineant ad diuinum spiritum sapientiae et intellectus et scientiae, quae his rebus significantur? tamen etiam hic cum spaeternum in me et filiis Israel; non ait, inter me et filios Israel? An quia sabbatum requiem significat, et requies nobis non est nisi in illo? Nam profecto filios Israel universum populum suum dicit, id est, semen Abraham: et est Israel secundum Videte Israel secundum carnem : ubi profecto significat esse Israel secundum spiritum qui in abscondito Judaeus est et circumcisione cordis Sic ergo melius fortasse distinguitur, Testamentum aeternum in me; ut deinde alius sensus sit, et filiis Israel s