comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
angelis đs quomodo nos inuicẽ nob̵ ułdõ
uł ingelis ał ppsi angeli nob̵ suie ꝑ illos cdi nob
sedinef sabilisuo modo: Nob aũt hoc indi¬
catur nr̃o modo: Dĩ quippe sublimioran¬
te suũ factũ locutio ipsius sui facti est
immutabilis ratio qua ñ hab& sonũ
ftrepentematq: transeuntẽ. sedium
sempit̃ nae manentẽ. et tẽporaliter
operantẽ: Hac loquitur angelis sc̃ĩs. nob
aũt alit̃ longe positis.: Quando aũt &iã
nos aliquid talis locutionis interioribus
auribus capimus ingelis ꝓpinquamus :
Vonitaque mihi assiduae reddenda ra¬
tio ẽ in hoc opere delocutionib: dĩ autẽ mm
ueritas in cõmutabilis ꝑseipsam in effabilit̃ os
loquitur rationalis creaturae m̃tibus
Aut ꝑmut abilẽ creaturã loquitur : siue spã¬
libus imaginibus nr̃o sp̃iu : siue corporalibus
uocibuscorporis sensui : Illud sane qđ dictum
ẽ . et nunc non deficient & illis omnia quae co¬

Expanded text:
angelis Deus, quo modo nos in uicem nobis uel Deo angelis Deus, quo modo nos in uicem nobis uel Deo uel angelis uel ipsi angeli nobis siue per illos Deus nobis. sed ineffabili suo modo; nobis autem hoc indicatur nostro modo. Dei quippe sublimior ante suum factum locutio ipsius sui facti est inmutabilis ratio, quae non habet sonum strepentem adque transeuntem, sed uim sempiterne manentem et temporaliter operantem. Hac loquitur angelis sanctis, nobis autem aliter longe positis. Quando autem etiam nos aliquid talis locutionis interioribus auribus capimus, angelis propinquamus. Non itaque mihi adsidue reddenda ratio est in hoc opere de locutionibus Dei. Aut enim Veritas incommutabilis per se ipsam ineffabiliter loquitur rationalis creaturae mentibus, aut per mutabilem creaturam loquitur, siue spiritalibus imaginibus nostro spiritui siue corporalibus uocibus corporis sensui. Illud sane quod dictum est: Et nunc non deficient ex illis omnia, quae co
Abbreviated transcription (Latin):
na fas ẽ credere adimaginẽ angelorum homi¬
nẽ factum : aut eandem eẽ adimaginẽ angelo¬
rum etdi Recte illic intellegnur plurali¬
tas trinitatis: Quae tam̃ trinitas. quia unus
estds̃ : &iam cũ dixisset faciamus: et fec̃ inquid
ds̃ hominẽ adimaginẽ dĩ : non dix̃ fecerunt dii
aut adimaginẽ deorũ. Poterait educ
eadem intellegitrinitas tã quã pat̃ dixerit
ad filium et sp̃m sc̃m Venite et descendentes
confundamus ibi linguam corũ. si aliquid ẽẽ
qđ angelos ꝓhiberet intellegi. Quibus potius
conuenit uenire adđm motibus scĩs hoc ẽ
cogitatonib: pis quib ab eis consulitur imm¬
tabilis ueritas tãquam lex aeterna in illa corũ
curia suꝑna: neque eni sibi ipsi sunt uerutas
sud creatricis participesueritats adila mono¬
uentur tãquam ad fonte uitȩ. et ut quod non
habent q serosis. capunt & ipsa & orũstabilis ẽ sfo
motus
quo ueniunt ꝗ ñ recedunt. N& silo quitur

Expanded text:
nec fas est credere ad imaginem angelorum hominec fas est credere ad imaginem angelorum hominem factum, aut eandem esse imaginem angelorum et Dei: recte illic intellegitur pluralitas trinitatis. Quae tamen trinitas quia unus Deus est, etiam cum dixisLet: cF a c iam us: \'Et fecit, inquit, Deus hominem adimaginem Dei\', non dixit fecerunt di\' aut ad imaginem deorum. Poterat et hic eadem intellegi trinitas, tamquam Pater dixerit ad Filium et Spiritum sanctum: Venite, et descendentes confundamus ibi linguam eorum, si aliquid esset, quod angelos prohiberet intellegi, quibus potius conuenit uenire ad Deum motibus sanctis, hoc est cogitationibus piis, quibus ab eis consulitur incommutabilis Veritas, tamquam lex aeterna in illa eorum curia superna. Neque enim sibi ipsi sunt ueritas, sed creatricis participes Veritatis ad illam mouentur, tamquam ad fontem uitae, ut, quod non habent ex se ipsis, capiant ex ipsa. Et eorum stabilis est iste motus, quo ueniunt, qui non recedunt Nec sic loquitur
Abbreviated transcription (Latin):
illa ciuitas. quomodo eam ds̃ uiderif&:quando sibi
quantũ displicer& oftendit: Qua muis possit intel¬
legi ds̃ ad illam ciuitatẽ descendisse : quia descen¬
runt angeli ẽĩ inquib habitabat. Ut quod ad¬
unu omniũ: & cetera ac deinde additũ. Genite
et descendentes confundamus ibi linguam eorũ:
recapitulatiosit. demons transquẽ am modum
factũ sit qđ dictũ fuerat descendit dñs o Sienim
iam descenderat. quid sibi uult uenite etd escenden¬
tes confundamus qđ intellegitur angelis dictũ.
nisi aquia ꝑangelos descendebat: ꝗ in angelis
descendentibus erat: et benq̾n ait uenite &
descendentes confundite. sed confundamus
ibi linguam eorum.: Ostendens ita seo perari
ꝑministrossuos ut sint &iam ipsi cooperato¬
resdĩ sicut apłus dic̃: Dĩ enĩ sumus. cooperarii
intellegi qđ dictũ ẽ. Eaciamus hominẽ: Quia
ñ dix̃ faciam : sed quia sequit᷑ adigmaginẽ nr̃am:

Expanded text:
illa civitas quomodo eam Deus videri fecit, quando sibi illa civitas quomodo eam Deus videri fecit, quando sibi quantum displiceret ostendit; quamvis possit intelligi Deus ad illam civitatem descendisse, quia descenderant angeli ejus, in quibus habitat, ut quod adlabium omnibus, et caetera, ac deinde additum: Venite igitur, descendamus, et confundamus ibi linguam eorum, recapitulatio sit, demonstrans quemadmodum factum sit quod dictum fuerat, descendit Dominus; si enim jam descenderat, quid sibi vult venite descendtes confundamus quod intellegitur angelis dictum, nisi quia per angelos descendebat, qui in angelis descendentibus erat? Et bene non ait: Venite et descendentes confundite,\' sed: Confundamus ibi linguam eorum; ostendens ita se operari per ministros suos. ut sint etiam ipsi cooperatores Dei, sicut apostolus dicit: Dei enim sumus cooperarii.intellegi quod dictum est: Faciamus hominem, quia non dixit: \'Faciam\'; sed quia sequitur ad imaginem nostram,
Abbreviated transcription (Latin):
succedit effectus Cenus uero ipsum poena ae qua¬
le fuit qm̃ dominantio imperantis in lingua ẽ:
ibi ẽdamnata suꝑbia : ut non inteleger&ur. lu¬
bens hominiqui noluit intellegere utoboedir&
dõ iubenti. Sic illa conspirctio dissoluta est.
cumquisq ab eoquẽ ñ intellegebat asceder&.
n& senisi ei cũ quoloqui poterat aggregaret.
&ꝑlinguas diuisae sunt gentes: disꝑseque. per
terras sicut dõplacuit. ꝗ homodis occultis. nobisq
aedificauerunt filii hominũ: hoc est non filiidĩ:
sed illa soti& as scđm hominẽ uiuens: quamterre¬
nam dicimꝰ ciuitatẽ non loco mou&ur ds̃. qui
semꝑ ẽ ubiq totus: Sed descendere dicitur
cũ aliquid facit int̾ra: qđ pry̧ter usitatũ naturae
carsum mirabilit̃ factũ: p̃sentia qđ amodo ẽ ostenđat
Na uidendo discit ad tẽpus quinũ quam porest aliud
ignorare. sed ad tẽpus uidere. & cognoscereds̃
qđ iuderi etcognosci fac̃: non sic ego uidebatur

Expanded text:
succedit effectus. Genus uero ipsum poenae quasuccedit effectus. Genus uero ipsum poenae quale fuit? Quoniam dominatio imperantis in lingua est, ibi est damnata superbia, ut non intellegeretur iubens homini, qui noluit intellegere ut oboediret Deo iubenti. Sic illa conspiratio dissoluta est, cum quisque ab eo, quem non intellegebat, abscederet nec se nisi ei, cum quo loqui poterat, adgregaret; et per linguas diuisae sunt gentes dispersaeque per terras, sicut Deo placuit, qui hoc modis occultis nobisque aedificauerunt filii hominum, hoc est non filii Dei, sed illa societas secundum hominem uiuens, quam terrenam dicimus ciuitatem: non loco mouetur Deus, qui semper est ubique totus, sed descendere dicitur, cum aliqucursum mirabiliter factum, praesentiam ejus quodammodo ostendit; nec videndo discit ad tempus, qui nunquam potest aliquid ignorare; sed ad tempus videre et cognoscere dicitur, quod videri et cognosci facit. Non sic ergo videbatur
Abbreviated transcription (Latin):
tũ lib& incaelum adũ sus dm̃ altitudinẽ molis ꝯte¬
ler& quando montes transcenderet uniũsos
quando spatium nebulosi aeris huius euader&
Quid doniq nocer & dõ: quanta cuniq ul spalis
uł corporalis clatio ũtam̃ ueransq in caelũ
uiam molitur humilitas. sursum leuans corad
dñm ñ contradñm sic̃ dictus ẽ grgans isteuena¬
teto r contradñm quo d ñ intellegentes non nul¬
ante contra significat. hoc enĩ uerbũ est in psalmo
lũ uenator õgał tploremus ante dñm quifã nos. Et hoc uerbum
&iam in libro iob ubi scriptũ ẽ. in furo remeru¬
pisti contradñm. Sic ergo intellegendus est gy¬
gans isteuenarator contra dñm.: Quid aũt hic
significctur hoc nominẽ quod ẽ uenator: nisi
animaliũ terrigenarum deceptor oppressor:
& tinctor⁊ Frigebat ergo cũ suis populisturrẽ
contra dm̃: qua est impia significata suꝑbia
Merito aũt maluspunitur affatus &iam cui non

Expanded text:
tumlibet in caelum aduersus Deum altitudinem molis extotumlibet in caelum aduersus Deum altitudinem molis extolleret? quando montes transcenderet uniuersos, quando spatium nebulosi aeris huius euaderet? Quid denique noceret Deo quantacumque uel spiritalis uel corporalis elatio? Tutam ueramque in caelum uDominum, non contra Dominum: sicut dictus est gigas iste venator contra Dominum . Quod non intelligentes nonnulante et contra signi: Et ploremus ante Dominum qui nos fecit; et hoc uerbum est etiam in libro Iob, ubi scriptum est: In furorem erupisti contra Dominum. Sic ergo intellegendus est gigans iste uenator contra Dominum. Quid autem hic significatur hoc nomine, quod est uenator, nisi animalium terrigenarum deceptor obpressor extinctor ? Erigebat ergo cum suis populis turrem contra Deum, qua est inpia significata superbia. Merito autem malus punitur adfectus, etiam cui non
Abbreviated transcription (Latin):
appellata ẽ confusio ipsa estbabrlon c̃uius mira¬
bilẽ constructionẽ: & iamgentium cõmendat
historia. Babslon quippe int̃praetatur confusio.
Vnde colligitur grgantẽ illum nebrotdi fuisse illius
conditorẽ qđ superius brebit̃ fuerat intimatum:
Vbi cũ de illo scriptura loquer& ur ait. initium
regni eĩ fuisse babylonẽ. id est quȩ ciuitatem c&e¬
rarũ gereret principatũ Obi ess& tã quam
in m& ropoli habitaculũ regni: quãuis ꝑf&ta non
fuerit usque intantũ modum: quantum suꝑba cogi¬
tabat impi& as . Nam nimia disponebaturalti¬
tudo quae dicta ẽ usq in caelum. Siue unius
turris ẽĩ : quã p̃cipuam moliebantur int̃alias.
siue omniũ turriũ quae ꝑnumerum singularẽ
ita significatae s̃ ut dr̃ muilos : et intelleguntur milia
miliũ utrana int locustas Sic enĩ appellata ẽmul¬
humana & unaꝑ sumpstio: cuiuslib& etquan¬

Expanded text:
appellata est Confusio, ipsa est Babylon, cujus miraappellata est Confusio, ipsa est Babylon, cujus mirabilem constructionem Gentium etiam commendat historia. Babylon quippe interpretatur Confusio. Unde colligitur gigantem illum Nebroth fuisse illius conditorem, quod superius breviter fuerat intimatum, ubi cum de illo Scriptura loqueretur, ait initium regni ejus fuisse Babylonem, id est, quae civitatum caeterarum gereret principatum, ubi esset tanquam in metropoli habitaculum regni: quamvis perfecta non fuerit usque in tantum modum, quantum superba cogitabat impietas. Nam nimia disponebatur altitudo, quae dicta est usque in coelum, sive unius turris ejus, quam praecipuam moliebantur inter alias; sive omnium turrium, quae per numerum singularem ita significatae sunt, ut dicitur miles et intelleguntur milia militum; ut rana, ut lucusta; sic enim appellata est mulhumana et uana pra«sumtio, si cuiuslibet et quan
Abbreviated transcription (Latin):
et coquamꝰ illos igni : & facti sunt illis lateres in lapidẽ :
etbitum̃ erat illis litium: Etdixer̃ : Venite aedificemꝰ
nob̵ i& ipsis ciuitatẽ : & turrẽ. cuius caput erit
usq: ad caelũ : & faciamus nr̃m nom antequam
disꝑgamur instciem om̃is terrae: et descendit
dñs uidere ciuitatem etturrẽ : quam aedificauer̃
filu hominũ. Et dix̃ dñs ds̃ Eccegenus unũ & labiũ
unum omniũ : & hoc inchoauerunt facere : et
nunc ñ deficient & illis omĩa quae conati fuerint
facere: Venite et descendentes confundamus illic
linguam eorum : ut non audiant unus quisque uocẽ
ꝓximi Et disꝑsit eos dñs indesuꝑ fadiẽ om̃is terrae:
Et cesserunt aedificantes ciuitatẽ & turrẽ: Propt̃
hoc appellatum est nom̃ illius confusio : quia ibi
confudit dñs labia om̃is terrae. & inde disꝑsit illos
dñs̃ ds̃ suꝑfaciẽ om̃is terrae Istaciuitas quae

Expanded text:
et coquamus illos igni. Et facti sunt illis lateres in lapidem, et coquamus illos igni. Et facti sunt illis lateres in lapidem, et bitumen erat illis lutum, et dixerunt: Venite, aedificemus nobismet ipsis ciuitatem et turrem, cuius caput erit usque ad caelum, et faciamus nostrum nomen antequam dispergamur in faciem omnis terrae. Et descendit Dominus uidere ciuitatem et turrem, quam aedificauerunt filii hominum. Et dixit Dominus Deus: Ecce genus uunum omnium; et hoc inchoaverunt facere, et nunc non deficient ex illis omnia quae conati fuerint facere: venite, et descendentes confundamus ibi linguam eorum, ut non audiant unusquisque vocem proximi sui. Et dispersit eos Dominus inde super faciem omnis terrae, et cessaverunt aedificantes civitatem et turrem. Propter hoc appellatum est nomen illius Confusio; quia ibi confudit Dominus labia omnis terrae: et inde dispersit illos Dominus Deus super faciem omnis terrae . Ista civitas quae
Abbreviated transcription (Latin):
suis & ingentib: suis Propt̃ ca ergo multorum
filii ñ sunt cõmemorati quia gentibus aliis
nascendo accesserunt. Ipsi aut gentes facere
nequi uerunt: Nã qua alia causa cũ filii iaph&
octo enumerentur : &x duob eorum tantũ filii
nati cõmemorantur et cũ filii chã quattuor
nominentur &trib: tantum quinatis adiciun¬
tur & cũ filii sem nominentur s& duorum tan¬
tum posteritas adtexitur : num quid c& eri sine filus
remanserunt: Absit hoc credere: Sedgentes ꝓ pt̃ quas
cõ memorari digni eeñt ñ utiq fecerunt Quia sic̃ nasce¬
istae gentes fuisse referantur. reddit tam̃ narrator
aliud ẽ pus. quando una lingua omniũ fuit: etinde iam
& ponit quid accider it ut linguarum diũsitas nasce¬
retur Eterat inquid om̃is terra labiũ unũ : et uox
una omnib:: Et factũ ẽ cũ mouerent ipsi ab oriente.¬
ed inuenerunt campũ int̃ra sennaar : & habitauer unt
ibi & dix̃ homo primo suo. Venite faciamꝰ lateres:

Expanded text:
suis, et in gentibus suis . Propterea ergo multorum suis, et in gentibus suis . Propterea ergo multorum filii non sunt commemorati, quia gentibus aliis nascendo accesserunt, ipsi autem gentes facere nequiverunt. Nam qua alia causa, cum filii Japheth octo enumerentur, ex duobus eorum tantum filii nati commemorantur; et cum filii Cham quatuor nominentur, ex tribus tantum qui nati sunt adjiciuntur; et cum filii Sem nominentur sex, duorum tantum posteritas attexitur? numquid caeteri sine filiis remanserunt? Absit hoc credere: sed gentes propter quas commemorari digni essent, non utique fecerunt; quia sicut nasceistae gentes fuisse referantur, redit tamen narrator ad illud tempus; quando una lingua omnium fuit, et inde jam exponit quid acciderit, ut linguarum diversitas nasceretur. Et erat, inquit, omnis terra labium unum et uox una omnibus. Et factum est, cum mouerent ipsi ab Oriente, inuenerunt campum in terra Sennaar, et habitauerunt ibi. Et dixit homo proximo: Venite, faciamus lateres
Abbreviated transcription (Latin):
sit post apparebit Alius uero ꝗnatus ẽ & heber:
genuit duodecĩ filios. Ac ꝑ hoc fiunt om̃s ꝓgeniti
desem iugintiseptem in sunima igitur om̃s ꝓgeniti
de trib: filiis noe : id est quindecĩ de iaph& XXXI
gentib: suis: Itemque deomnibus. Hax inquit
sae sunt in sulȩ gentiũ suꝑ t̾ram postdiluuiũ. Vnde
colligit᷑ septuaginta tres uł potius qđ postea de¬
monstrabitur septuaginta duas gentes tunc fuisse
ñ homines : Nam & prius quam fuissent cõmemo¬
ratifilii iapheth. ita conclusũ est & hissegre¬
gatae s̃ in sulae gentium in t̾ra sua. unus quisq
scđm linguam suam intribubus sius & ingentibus
siuis: lamuero infiliis chã quodamloco aꝑtiusgen¬
tes cõmemorate sunt. sicut superius ostendi Mes¬
hrachim genuit eos ꝗdicuntur ludum: Et eodẽ
modo ceterȩ : usq: ad septẽ gentes : Et enumeratis
omnib postea condudens hifilii cham inquit in
tribubus suis scđm linguafsucs in regionibuis

Expanded text:
sit, postea apparebit. Alius uero, qui natus est ex Heber, sit, postea apparebit. Alius uero, qui natus est ex Heber, genuit duodecim filios; ac per hoc fiunt omnes progeniti de Sem uiginti septem. In summa igitur omnes progeniti de tribus filiis Noe, id est quindecim de Iapheth, trgentibus suis; itemque de omnibus: Haec, inquit, sae sunt insulae gentium super terram post diluuium. Unde colligitur septuaginta tres uel potius quod postea demonstrabitur septuaginta duas gentes tunc fuisse, non homines. Nam et prius, cum fuissent commemorati filii Iapheth, ita conclusum est: Ex his segregatae sunt insulsecundum linguam suam in tribubus suis et in gentibus suis. 3. Jam vero in filiis Cham quodam loco apertius gentes commemoratae sunt, sicut superius ostendi. Mesraim genuit eos qui dicuntur Ludiim: et eodem modo caeterae usque ad septem gentes. Et enumeratis omnibus, postea concludens: Hi filii Cham, inquit, in tribubus suis, secundum linguas suas in regionibus
Abbreviated transcription (Latin):
mus ẽ nominatus in ꝓgenie uenientẽ desem ẽt
praelatus &iã filus: Cũ sit quintus nepos: nisi
ꝗauerũ est quod traditur & illo. haebrȩos eẽ
cognominatos : tãquã haebreos : cũ & alia possit
et opinio : ut & ab raham tã quam hebrei dicai eẽ
uideantur. Sednimit ũ hocuetũ ẽ quoḑ hieber hadi̧
appellatis: Acdeinde un ad& rita litera haebreiquã
linguã solusiħł populus potuit optinere: In quo di ciui¬
tas & in sc̃is peregrinata ẽ : et in omnib: sacram̃to ad¬
umbrata : igitur silii semprius se nominantur
Deinde & uno eorum natisunt quattuor nepotes eius:
ltẽq alter filiorum semgenuit ẽi ne potem. atq: & illo
itdem proneposnatus ẽ. atq inde ab neposꝗẽ heber
Genuit cũt eberduosfilios. quorum unũ appelauit
phal&h quod int̃ praetatur diuidens: deindescrip¬
tura sub iungens rationẽquae huius nominis reddens.
ꝗa in dieb: inquit eius diuisaẽ terra. Hoc aũt quid

Expanded text:
mus est nominatus in progenie ueniente de Sem et mus est nominatus in progenie ueniente de Sem et praelatus etiam filiis, cum sit quintus nepos, nisi quia uerum est, quod traditur, ex illo Hebraeos esse cognominatos, tamquam Heberaeos; cum et alia possit esse opinio, ut ex Abraham tamquam Abrahaei dicti esse uideantur; sed nimirum hoc uerum est, quod ex Heber Heberaei appellati sunt, ac deinde una detrita littera Hebraei, quam linguam solus Israel populus potuit obtinere, in quo Dei ciuitas et in sanctis peregrinata est et in omnibus sacramento adumbrata. Igitur filii Sem prius sex nominantur, deinde ex uno eorum nati sunt quattuor nepotes eius, itemque alter filiorum Sem genuit eius nepotem, adque ex illo itidem pronepos natus est adque inde abnepos, qui est Heber. Genuit autem Heber duos filios, quorum unum appellauit Phalech, quod interpretatur diuidens. Deinde scriptura subiungens rationemque huius nominis reddens: Quia diebus, inquit, eius diuisa est terra. Hoc autem quid
Abbreviated transcription (Latin):
rint cõmemoratis quib: dam ciuitatib dr̃ Acꝑ
hoc filiis ne potib: quae conputatis. deꝓgenie cham.
generationũ istarũ ꝑuenit aminimo &orta narratio
Sedunde incipiunt cõmemorari filii sem: hab& quid¬
dam obscuritas Quod&x positone in iustrandũ est
ꝗa & multũ ad romꝑtin& quam requirimus: Sic
enĩ legitur . & semnatus ẽ et ipsi patri omniũ filiorũ
ebor fr̃i iapheh maiori: Ordo ũborũ ẽ et semnatus
ẽ : eteber&iam ipsiidẽ ipsisem : natus ẽ eber: qui
sempat̃ est omniũ filiorum: Semergo patr iarchã
intellegi uoluit. omniũ ꝗdestirpe eĩ & orti sunt.
quos cõmemoraturus est . siue sint filii siue ne potes:
& ꝓnepotes & de incepsindidem &orti: Ñsane
istum ebergenuit sem. sed ab illo quintus in progenitorũ¬
serie repperitur: Sem quippe int̃alios genuit
arphaxat arphaxat᷑ genuit cainan genuitsala
sala genuit eber Non itã quae frustra ipsepri¬

Expanded text:
int, commemoratis quibusdam civitatibus, dicituint, commemoratis quibusdam civitatibus, dicitur. Ac per hoc, filiis nepotibusque computatis, de progenie Cham generationum istarum pervenit a minimo exorta narratio. Sed unde incipiunt commemorari filii Sem, habet quiddam obscuritatis, quod expositione illustrandum est: quia et multum ad rem pertinet, quam requirimus. Sic enim legitur: Et Sem natus est etiam ipsi patri omnium filiorum Heber, fratri Japheth majori. Ordo verborum est: Et Sem natus est Heber, etiam ipsi, id est ipsi Sem, natus est Heber, qui Sem pater est omnium filiorum suorum. Sem ergo patriarcham intellegi uoluit omnium, qui de stirpe eius exorti sunt, quos commemoraturus est, siue sint filii, siue nepotes et pronepotes et deinceps indidem exorti. Non sane istum Heber genuit Sem, sed ab illo quintus in progenitoruserie reperitur. Sem quippe inter alios filios genuit Arphaxat, Arphaxat genuit Cainan, Cainan genuit Sala, Sala genuit Heber. Non itaque frustra ipse pri
Abbreviated transcription (Latin):
postea factũ ẽ. qđ & hac occasione ꝑstrinxit  ꝓpt̃ nobilitatẽ
regni assriorũ qđ mirabilit̃ dilatauit ninus belifilius conditor
niniue ciuitatis magnȩ. Cuiusciuitatis nom̃ ex illius nomine deri¬
uatũ ẽ ut ani noniniue uocare t᷑. Assuraũt unde assrri.
ñ fuit infiliis cham medii filunoe : sednfilus sem repperit :
ꝗ fuit more maximus filius: Vnde appar& deprogeniesem
xortos fuisse ꝗ postta regnum gygantis illius obtinerent : &
inde ꝓceder ent atq: alias conderent ciuitates quarũ primaẽ
anino appellata niniue: Hincreditur ad aliũ filiũ cham:
quocabatur mes rachim : et tõmemorantur. quos genuit
ñ tamquam singuli homines sednationes septẽ: Et das&ta
uelut des&to filio gens cõmemoratur &isse quae appel¬
latur philistuim unde fuint octo Indeiterũ adchanaan
reditur. inquo filio maledictus ẽ cham. & quos genuit
undecĩ nominantur. deinde usquae ad quos fines ꝑuene

Expanded text:
postea factum est, quod ex hac occasione perstrinxit propter nobilitatem postea factum est, quod ex hac occasione perstrinxit propter nobilitatem regni Assyriorum, quod mirabiliter dilatauit Ninus, Beli filius, conditor Nineuae ciuitatis magnae; cuius ciuitatis nomen ex illius nomine deriuatum est, ut a Nino Nineue uocaretur. Assur autem, unde Assyrii, non fuit in filiis Cham, medii filii Noe, sed in filiis Sem reperitur, qui fuit Noe maximus filius. Unde apparet de progenie Sem. exortos fuisse, qui postea regnum gigantis illius obtinerent et inde procederent adque alias conderent ciuitates, quarum prima est a Nino, appellata Nineue. Hinc reditur ad alium filium Cham, qui uocabatur Mesraim, et commemorantur quos genuit, non tamquam singuli hvelut de sexto filio, gens commemoratur exiisse, quae appellatur Philistiim; unde fiunt octo. Inde iterum ad Chanaan reditur, in quo filio maledictus est Cham; et quos genuit undecim nominantur. Deinde usque ad quos fines pervener
Abbreviated transcription (Latin):
grgansuenator contradnm Et factũ ẽ in itũ regñi
babilon:oregarchad & calemne int̃ra sennaar:
Det̃ra illa &it assur & edificauit nin euen etroboth
ciuitatẽ : et chalach etdasem. int̃ mediũ ninque et
chalach. hax ciuitas magna. Istepor rochuspat̃ grꝰ¬
gantis nebroth : primus nominatus ẽ in filiischã:
cuius quinq: iã fuerant conputati& nepotes duo
Sedistũ grgantẽ aut post ne potes suos natos genuit.
autqđ ẽ credibilius seorsum de illo ꝓp̃t oĩ eminentiã
scriptura locuta ẽ : quando quidẽ et regnũ eĩ cõme¬
moratũ ẽ: Cuius initiũ eratilla nobilissimababr¬
lonciuitas & quae iuxta cõmemorate s. siue cuuta¬
tes siueregiones : Quoduero dictũ ẽ deterra illa idẽ
de t̃risennar quae ꝑtinebat ad regnũ nebrodi exisse assur
etedificasse nineuen. et alias quas contixuit ociuitates. longe

Expanded text:
gigans uenator contra Dominum. Et factum est initium regni eius gigans uenator contra Dominum. Et factum est initium regni eius Babylon, Oreg, Archad et Chalemne in terra Sennaar. terra illa exiuit Assur et aedificauit Nineuen et Roboth ciuitatem et Chalach et Dasem inter medium Nineuae et Chalach: haec ciuitas magna. Iste porro Chus, pater gigantis Nebroth, primus nominatus est in filiis Cham, cuius quinque filii iam fuerant conputati et nepotes duo. Sed istum gigantem aut post nepotes suos natos genuit, aut, quod est credibilius, seorsum de illo propter eius eminentiam scriptura locuta est; quando quidem et regnum eius commemoratum est, cuius initium erat illa nobilissima Babylon ciuitas, et quae iuxta commemoratae sunt siue ciuitates siue regiones. Quod uero dictum est de terra illa, id est de terra Sennaar, quae pertinebat ad regnum Nebroth, exisse Assur et aedificasse Nineuen et alias quas contexuit ciuitates, longe
Abbreviated transcription (Latin):
muscis aptantur adcantũ : Sedut aptari possint in¬
sunt & ceter a incõpagib organorum: quae ñ ꝑcu¬
et aliqua quae nihil significant: sed quib: adhaere¬
ant quae significant. & quodã modo religentur:
dȩ et qđ de his dicendũ uid & ur ad toxendũ est
huic operi: quo ciuit ati sutriusq terrae¬
nae scilic& et cȩlestis ꝑ tempora ꝓcursus oster¬
ditur: Cepte s enĩ cõmemorari aminimo filio :
quocatus ẽ iaph&: cuius filii octo nominatis:
Nepotes aut septẽ deduob: filiis eĩ. tres & uno.
quattuor & alio fiunt itaq: oms quindecĩ. Filidũt
cham hoc ẽ medii filiino e quattuor. & nepotes quin¬
q: & uno eĩ filio ꝓnepotes duoꝵ̃nepote uno: siteorũ
sũma undecĩ : Quib: enumeratis reditur tãquam
ad caput & dr̃ Chus aut genuit nebroth. Hic coe¬
pit ẽẽ grgans suꝑt̃ram : hic erat grgans uenator
contra dñm đm: Propt̃ hoc dicunt sic̃ nebroth

Expanded text:
musicis aptantur ad cantum; sed ut aptari possint, inmusicis aptantur ad cantum; sed ut aptari possint, insunt et cetera in conpagibus organorum, quae non percuet aliqua, quae nihil significant, sed quibus adhaereant quae significant et quodam modo religentur. dae, et quod de his dicendum uidetur, adtexendum est huic operi, quo ciuitatis utriusque, terrenae scilicet et caelestis, per tempora procursus ostenditur. Coeptae sunt enim commemorari a minimo filio, qui uocatus est Iapheth, cuius filii octo nominati sunt, nepotes autem septem de duobus filiis eius, tres ex uno, quattuor ex altero; fiunt itaque omnes quindecim. Filii autem Cham, hoc est medii filii Noe, quattuor et nepotes quinque ex uno eius filio, pronepotes duo ex nepote uno; fit eorum summa undecim. Quibus enumeratis reditur tamquam ad caput et dicitur: Chus autem genuit Nebroth; hic coepit esse gigans super terram. Hic erat gigans uenator contra Dominum Deum. Propter hoc dicunt: Sicut Nebroth
Abbreviated transcription (Latin):
figuratione futurorum gesta atq: conscripta :
p̃dicatio quã ꝑ omĩa uidemus impleri. Benedictis
igitur duob: filiis noe . atq: uno inmedio eorum
maledicto : de in ceps usque adhabrahã deiusto¬
rũ aliquorũ quipiedm̃ colerent commemora¬
tione silentiũ est ꝑ annos amplus quam mille:
n& eos defuisse crediderim: Sed si om̃s cõmemora
rentur. nimis longum fieret. & eẽt haaͥ isto¬
rica magis diligentia : quã ꝓph&ica ꝓuidentia
illa itaq: & sequitur litterarum sacrarũ soriptor
tur p̃terita uerũ &iam p̃nuntientur futura :
q tam̃ ꝑtinent ad ciuitatẽ dĩ. Quia & de omnib:
Non sane omĩa quae gesta narrentur aliquid: &iã
significare putanda sunt. Sed ꝓpt̃ illa quae ali¬
quid significant: &iã ea quenihil significant attexcũn¬
tur. Solo enĩ uomere terra ꝓscinditur. Sed uthoc
fieri possit & iã cetera aratri membra sunt necessa¬
ria : & solinerui itharis: atq huiusmodiuasis

Expanded text:
figuratione futurorum gesta atque conscripta, nfiguratione futurorum gesta atque conscripta, npraedicatio, quam per omnia videmus impleri. Benedictis igitur duobus filiis Noe, atque uno in medio eorum maledicto, deinceps usque ad Abraham de justorum aliquorum, qui pie Deum colerent, commemoratione silitum est per annos amplius quam mille. Nec eos defuisse crrentur, nimis longum fieret, et esset haec historica magis diligentia quam prophetica prouidentia. Illa itaque exsequitur litterarum sacrarum scriptor tur praeterita, uerum etiam praenuntientur futura, quae tamen pertinent ad ciuitatem Dei; quia et de hominibus, Non sane omnia, quae gesta narrantur, aliquid etiam significare putanda sunt; sed propter illa, quae aliquid significant, etiam ea, quae nihil significant, adtexuntur. Solo enim uomere terra proscinditur; sed ut hoc fieri possit, etiam cetera aratri membra sunt necessaria; et soli nerui in citharis adque huius modi uasis
Abbreviated transcription (Latin):
si crucifixus ẽ & infirmitate. Onde itẽ dicit
infirmũ dĩ fortius est hominib : etstultũ dĩ sapien¬
tius ẽ hominib:: quoduero cũ dictũ ẽẽt: etnudatus
est addit᷑ scriptura indomosua. eleganter osten¬
dit quod asuae carnis gente. &domesticis sanguinis
sui utique iudȩis fuer.at. erucẽ mortẽque passu¬
rus : ti anc passionẽ xp̃ĩ foris insono tantũ uocis :¬
reꝓbi adnuntiant Non eñi quod adnuntiant in¬
tellegunt Probiaũt in interiore homine habent
taigrande mysterium : atq: honorant intus
incorde infirmũ & stultũ dĩ: quia fortius et sapi¬
entius e hominib: Huius regi figura ẽ qđ cham
xiens hoc nuntiauit foris. Sem uero & iap h&h
uthocuel arent idẽ honorarent ingressis:
hoc ẽ interius idegerunt: Na& scripturae
secrata diuineꝰ: indagamus ut possumus : alius
alio magis munusue congruent̃ uerum tamen
fidelit̃ certum tenentes. non easine aliqua prae¬

Expanded text:
tsi crucifixu.s est ex infirmitate. Unde idem dicit: tsi crucifixu.s est ex infirmitate. Unde idem dicit: Infirmum Dei fortius est hominibus, et stultum Dei sapientius est hominibus. Quod uero cum dictum esset: Et nudatus est, addidit scriptura: In domo sua, eleganter ostendit, quod a suae carnis gente et domesticis sanguinis sui, utique Iudaeis, fuerat crucem mortemque passurus. Hanc passionem Christi foris in sono tantum uocis reprobi adnuntiant; non enim quod adnuntiant intellegunt. Probi autem in interiore homine habent tam grande mysterium adque honorant intus in corde infirmum et stultum Dei, quia fortius et sapientius est hominibus. Huius rei figura est, quod Cham exiens hoc nuntiauit foris; Sem uero et Iapheth, ut hoc uelarent, id est honorarent, ingressi sunt, hoc est interius id egerunt. Haec scripturae secreta diuinae indagamus, ut poalio magis minusve congruenter, verumtamen fideliter certum tenentes, non ea sine aliqua prae
Abbreviated transcription (Latin):
Quia passio nẽ xp̃i eo scilic& iamtẽ pore quo ha¬
bitat i aph& h indomib sem : otm alus frat
inmedio eorum trans actam celebrat ecła. non
adhuc ꝓp&ctat futuram: sed malus frat̃ infilio
suo. hoc ẽ in opere suo : puerid est seruusẽ fri¬
trũ bonorum ad exercitationẽ patientia ut
ad ꝓfatũ sapientiae scient̃ utuntur malis boni
dequadic̃ ꝓph&a. uinea dñi sabaothdomus
ił est. Ebibit deuino eĩ: sue ille calix hic
ntellegatur dequo dic̃: Potestis bibere calicẽ quẽ ego
bibiturussum: & pat sifieri potest transeat calix
iste : quo suam sine dubio significat passionẽ sue
aiunũ fructus ẽ uinaeȩ hoc potius illos significatũ :
qđ x ipsa uinea hocẽ & genere ihłitarum carnem
ꝓ nob̵ et sangiunẽ : ut patiposs& assumpsit & in ebria¬
tus ẽ idẽ passus ẽ & nudatus ẽ Ibinãque nudataẽ :
idest apparuit eius infirmitas : dequadicit apłus: &¬

Expanded text:
quia passionem Christi eo scilicet tempore quo haquia passionem Christi eo scilicet tempore quo habitat Japhet in domibus Sem, et malus frater in medio eorum, transactam celebrat ecclesia, non adhuc prospectat futuram. Sed malus frater in filio suo, hoc est in opere suo, puer. id est seruus est fratrum bonorum, cum ad exercitationem patientiae uel ad prouectum sapientiae scienter utuntur malis boni.de qua dicit propheta: Vinea Domini Sabaoth domus Israel est, et bibit de uino eius siue ille calix hic intellegatur, de quo dicit: Potestis bibere calicem, quem ego bibiturus sum? et: Pater, si fieri potest, transeat calix iste, quo suam sine dubio significat passionem; siue, quia uinum fructus est uineae, hoc potius illo significatum est, quod ex ipsa uinea, hoc est ex genere Israelitarum, carnem pro nobis et sanguinem, ut pati posset, adsumsit, et inebriatus est, idest passus est, et nudatus est; ibi namque nudata est, id est apparuit, eius infirmitas, de qua dicit apostolus: E
Abbreviated transcription (Latin):
minis nudit ate significata ẽ : & annuntiant
ꝓfitendo: et male agendo & honorant: Detali¬
b: ergo dictum ẽ E fructib: eorum cognos¬
c&is eos. Ideo cham infiliosuo maledictus ẽ :
tam quã infructu suo. idẽ in opere suo: Onde
conuenienter et ipse filius eĩ chanaan. int̾pre¬
tatus motus eorum. quod aliud quid est: quã
ꝯpus eorum : Semuero et iaph& tãquam
circũ cisio & p̃putiũ. uel eesicut alio modo eos
appellat apłus. iudes et greci seduocati et iustifi¬
cati cognita quo quo modo nuditate patris qua
significantur passio saluator is sumentes
uestim̃tum posuerunt supraduo dorsa sua :
et intrauer̃ aũt si & operuerunt nudit atem
patris sui : n& uiderunt quod reuerendo
texerunt: Quodam enĩ modo in passionemꝰ¬
xp̃i. et quod ꝓnobis factũ ẽ honoramus et
iudeorum facinus aũ samur. Vestim̃tũ signi¬
ficat sac ram̃tũ : dorsa memoriam p̃teritorũ

Expanded text:
minis nuditate significata est, et adnuntiant minis nuditate significata est, et adnuntiant profitendo, et male agendo exhonorant. De talibus ergo dictum est: Ex fructibus eorum cognoscetis eos. Ideo Cham in filio suo maledictus est, tamquam in fructu suo, id est in opere suo. Unde conuenienter et ipse filius eius Chanaan interpretatur motus eorum; quod aliud quid est quam opus eorum? Sem uero et Iapheth tamquam circumcisio et praeputium, uel sicut alio modo eos appellat apostolus, ludaei et Graeci, sed uocati et iustificati, cognita quoquo modo nuditate pasignificabatur passio Salvatoris, sumentes vestimentum posuerunt supra dorsa sua, et intraverunt aversi, et operuerunt nuditatem patris sui, nec viderunt quod reverendo texerunt; quodam enim modo in passione Christi, et quod pro nobis factum est, honoramus, et Judaeorum facinus aversamur. Vestimentum significat sacramentum; dorsa, memoriam praeteritorum,
Abbreviated transcription (Latin):
iaphe latitudo int̃praeatur. Cham porro qđ
Qnt̃ pretatur callidus. medius noe filius tam quã
scabutroq discernens: etint̃ utrumq remanens.
n& in primitiis iħłitarũ : n& in plenitudine gen¬
tiumꝰ quid significat: nisiher eticorũ genus cellidũ
non spũ sapientiae sedinpatientie quo solent hereti
Oporta niherescẽb ut ꝓbati manifesti fiant inub
Vnde & iã scriptũ c̃. Filius eruditus sapiensent iupru¬
densaũt ministro utetur. Multa quippe alsidẽ
catholicam ꝑtinentia dũ hereticorum callida in¬
qui& udine & agitantur: ut aduersus eos defendi
possint. et considerantur diligentius & intelle¬
guntur clarius & instantius praedicantur. et ab
aduersario mota questio: discendi & istit occasio:
Quã uis ñ solũ ꝗ sunt aꝑtissime separati. Terũ
om̃s quixp̃iano uocabulo gloriantur. et ꝑdite
uiuunt : non absurde poss uideri: medio noe filio
figurati: Passionẽ quippe xp̃i quae illius ho¬

Expanded text:
Iapheth latitudo interpretatur. Cham porro, quod Iapheth latitudo interpretatur. Cham porro, quod interpretatur calidus, medius Noe filius, tamquam se ab utroque discernens et inter utrumque remanens, nec in primitiis Israelitarum nec in plenitudine gentium, quid significat nisi haereticorum genus calidum, non spiritu sapientiae, sed inpatientiae, quo solent haereti esse, ut probati manifesti fiant in uobis. Unde etiam scriptum est: Filius eruditus sapiens erautem ministro utetur. Multa quippe ad fidem catholicam pertinentia, dum haereticorum calida inquietudine exagitantur, ut aduersus eos defendi possint, et considerantur diligentius et intelleguntur clarius et instantius praedicantur, et ab aduersario mota quaestio discendi existit occasio. Quamuis non solum qui sunt apertissime separati, uerum omnes, qui Christiano uocabulo gloriantur et perdite uiuunt, non absurde possunt uideri medio Noe filio figurati; passionem quippe Christi, quae illius ho
Abbreviated transcription (Latin):
euidenti diuino eloquio praedicatam.
quod noe duos filios suos : sem& iapheh
ꝓph&ica benedictionẽ cõmendat: intuensẽ tp̃¬
so uidens quodlonge fuerat post futurum Vnde
factumẽ &iã illud ut filiũ suum medium Hoc ẽ
primo genito iuniorẽ : ultimo que maiorem : ꝗ
p&ccauerat in patrẽ : non ipso sed infilio eius suo
ne pote maledicer& : his uerbis: Ma ledictus cha¬
naan puer: famuluserit fratribus suis, Chanaan
porronatus fuerat &cham. qui patris dormien¬
tis n&teerat : sed potius ꝓdiderat nuditatem:
Vnd&iam qđ secutus adiungit benedictionẽ duorũ :¬
maximi & minimi filior umdicens benedicts
dñs ds̃ sem: eterit chanaan puer enus. .I. en¬
fic& ds̃ iaph& : et habit& in domib: sem: sicut
ipsa eiusdẽ noe & uinee plantatio & &eius fructu
in ebriatio : & dormientis nudatio : et quae ibi
cetera facta atq conscriptas̃ : ꝓph&icis s̃ grauidata
tia unguento cõpar&ur effuso. incuius domĩ¬
nibus id est ecłus habitat gentiũ latitudo : Nam

Expanded text:
euidenti diuino eloquio praedicatam, quod Noe duos filios suos Sem et lapheth prophetica benedictione commendat, intuens et praeuidens quod longe fuerat post futurum. Unde factum est etiam illud, ut filium suum medium, hoc est primogenito iuniorem ultimoque maiorem, qui peccauerat in patrem, non in ipso, sed in filio eius suo nepote maledicerethis uerbis: Maledictus Chanaan puer, famulus erit fratribus suis. Chanaan porro natus fuerat ex Cham, qui patris dormientis nec texerat, sed potius prodiderat nuditatem. Unde etiam quod secutus adiunxit benedictionem duorum maximi et minimi filiorum dicens: Benedictus Dominus Deus Sem, et erit Chanaan puer illius; latificet Deus Iapheth, et habitet in domibus Sem, sicut ipsa eiusdem Noe et uineae plantatio et ex eius fructu inebriatio et dormientis enudatio, et quae ibi cetera facta adque conscripta sunt, propheticis sunt grauidata tia unguento conparetur effuso; in cuius domibus, id est ecclesiis, habitat gentium latitudo? Nam
Abbreviated transcription (Latin):
annorũ tũ & iit &xcharra Tunc itaque factũ ẽ quan¬
do pat̃ eius centesimũ qua dragesimũ etquintũ annũ
agobat aetatis: Tunc eni fuit huius septua gesimus
quintus. Soluta ẽ aut ista quaestio: et alit ut septua¬
ginta etquinq: anni abrahe quando egressus ẽ dechar¬
ra & illo conputarentur. E quo deigne chaldeorũ
liberatus : ñ & quonatus ẽ : tãquã tunc potius natus
habendus sit. Sedb eatus stephanus in actib: apostolo¬
rũ cũ istanar rar& : ds̃ inquit głae apparuit ab rahae
patr inr̃o: cũ ẽet in me sopotamia prius quam habi

Expanded text:
annorum, cum exiit ex Charra. Tunc itaque factum est, quanannorum, cum exiit ex Charra. Tunc itaque factum est, quando pater eius centensimum quadragensimum et quintum annum agebat aetatis; tunc enim fuit huius septuagensimus quintus. Soluta est autem ista quaestio et aliter, ut septuaginta quinque anni Abrahae, quando egressus est de Charra, ex illo conputarentur, ex quo de igne Chaldaeorum liberatus, non ex quo natus est, tamquam tunc potius natus habendus sit. Sed beatus Stephanus in actibus apostolorum cum ista narraret: Deus, inquit, gloriae apparuit Abrahae patri nostro, cum esset in Mesop
Abbreviated transcription (Latin):
gendũ ẽ more suo scripturã redisse ad tẽpus quod
iam narratio illa transierat sic̃ superius cũ filios
filio rum noe cõmemorass&. dixitillos fuisse in
linguis etgentib: suis. et tam̃ postea. quasi hoc
&iam in ordine tẽporum seq retur : & eratin¬
quit om̃isterra labiũ unũ etuox una omnibus
Quomodo ergo scđm suas gesites. et scđm suas
linguas erant. siuna erat omnib: nisi quia ad
illud quodiam transierat recapitulando ẽ reũsa
nar ratio: Sicergo et hic cũ dictũ eẽt. et fuer̃
diestharae incharra quinq: etducenti anni
et mortuus ẽ thara incharra. deinde scriptura
redeundo ad id quod ideo p̃ter miserat. ut pri¬
us dethara id quod inchoatum fuerat conplere¬
tur : etdix̃ inquid dñs ad habrahã. Eidet᷑¬
ratua etcetera. Postquam di uerba sub iun¬
gitur. et ecit abrãquẽ ad modũ locutus ẽ Altdñf¬
et abut cũ eoloth Abrã aũt erat quinq: et septuaginta

Expanded text:
gendum est more suo scripturam redisse ad tempus, quod gendum est more suo scripturam redisse ad tempus, quod iam narratio illa transierat; sicut superius, cum filios filiorum Noe commemorasset, dixit illos fuisse in linguis et gentibus suis, et tamen postea, quasi hoc etiam in ordine temporum sequeretur: Et erat, inquit, omnis terra labium unum et uox una omnibus. Quo modo ergo secundum suas gentes et secundum suas linguas erant, si una erat omnibus, nisi quia ad illud quod iam transierat recapitulando est reuersa narratio? Sic ergo et hic cum dictum esset: Et fuerunt dies Tharae in Charra quinque et ducenti anni, et mortuus est Thara in Charra, deinde scriptura redeundo ad id, quod ideo praetermiserat, ut prius de Thara id quod incohatum fuerat conpleretur: Et dixit, inquit, Dominus ad Abram: Exi de terra tua et cetera. Post quae Dei uerba subiungitur: Et eet abiit cum eo Loth. Abram autem erat quinque et septuaginta
Abbreviated transcription (Latin):
annorũ cum exiit &charra. Quomodo potest
hocẽe uerũ si post mortẽ patrissui & ut dechar¬
ra Cũ eñĩ eẽt thara septuaginta annorum
sic̃ supra intimatũ ẽ genuit abrahã Cuinume¬
ro additis septuaginta quinque annis quos age¬
bat abram: quando egressus ẽ decharra fiunt
annicentũ quadraginta quinq: Tot igituranno¬
rum eratthara quando &iit habrahã de illa me¬
sõpotamiae ciuitate: Agebat enĩ annum &atis
suae septuage̾simũ quintũ. Acꝑ hoc pat̃ eius qui
eũ septuagensimo anno suo genuerat. agebat
utdictũ ẽ centesimũ quadragesimũ etquintũ.
Nonergo inde post mortẽ patris idẽ postducentos
quinq: annos quib: pat̃ eius uixit egressusẽ Sed
annus deillo loco ꝓfactio niseius ipsius qm̃septua ꝙgressi¬
gẽsimus quintus erat ꝓculdubio patris eĩ ꝗeũ sep¬
tuagesi mosuo anno genuerat aente simꝰ quad rage¬
simus quintus fuisse colligitur . Acꝑħ intelle¬

Expanded text:
annorum. cum exiit ex Charra. Quo modo potest annorum. cum exiit ex Charra. Quo modo potest hoc esse uerum, si post mortem patris sui exiit de Charra? Cum enim esset Thara septuaginta annorum, sicut supra intimatum est, genuit Abraham; cui numero additis septuaginta quinque annis, quos agebat Abraham, quando egressus est de Charra, fiunt anni centum quadraginta quinque. Tot igitur annorum erat Thara, quando exiit Abraham de illa Mesopotamiae ciuitate; agebat enim annum aetatis suae septuagensimum quintum, ac per hoc pater eius, qui eum septuagensimo anno suo genuerat, agebat, ut dictum est, centensimum quadragensimum et quintum. Non ergo inde post mortem patris, id est post ducentos quinque annos, quibus pater eius uixit, egressus est; sed annus de illo loco profectionis eius, quoniam ipsius segensimus quintus erat, procul dubio patris eius, qui eum septuagensimo suo anno genuerat, centensimus quadragensimus quintus fuisse colligitur. Ac per hoc intelle
Abbreviated transcription (Latin):
rit & ab surdũ est &istimare in ista seriae gene¬
rationũ : ubidiligent̃ cõmemoratur quotan nos
quisq: uixerit huius solius numerũ annorum
uitae non cõ m̃datumẽe memoriat: Quodeñi
quor undam quos eadem scriptus a cõmemorat
tacenturanni : non sunt in hoc ordine in quotẽ¬
porum dinumeratio decessione gigentiumet
genitorum successione contexitur. Iste aũt ordo
qui dirigitur ab adam usque ad noe. etindieusq
ad abrahã sine numero annorum uitae sua
neminẽ contin& Quoduero cõmemorata
morte thare patris habraham deinde legitur.
etdix̃ dñs ad habraham.: Ex ideterratua
quia hoc sequitur in sermonelibri hocetiã inerum
gestarũ tempore soꝗ eistimandũ ẽ, Erit quippe
sutaẽ in sohbilis quaestio: Posthae eñi uesẜ adi quae
ad abrahã factas̃ scriptura sic loquitur. Et & it
ab rahã quẽ ad modũ locutus ẽ illi dñs etabiit cũ
eo loth Abrahã aũt erat quinq et septuaginta

Expanded text:
nt; et absurdum est existimare in ista serie genent; et absurdum est existimare in ista serie generationum, ubi diligenter commemoratur quot annos quisque uixerit, huius solius numerum annorum uitae non commendatum esse memoriae. Quod enim quorundam, quos eadem scriptura commemorat, tacentur anni, non sunt in hoc ordine, in quo temporum dinumeratio decessione giggenitorum successione contexitur. Iste autem ordo, qui dirigitur ab Adam usque ad Noe, et inde usque ad Abraham, sine numero annorum vitae suae neminem continet. Quod vero commemorata morte Thare patris Abraham, deinde legitur: Et dixit Dominus ad Abraham. Exi de terra tua, quia hoc sequitur in sermone libri, hoc etiam in rerum gestarum tempore sequi existimandum est. Erit quippe, si ita est, insolubilis quaestio. Post haec enim verba Dei, quae ad Abraham facta sunt, Scriptura sic loquitur: Et exiit Abram, quemadmodum locueo Loth. Abram autem erat quinque et septuaginta
Abbreviated transcription (Latin):
gloriosi : sed declinauerunt deuia parentorũ suorũ
et ad orauerunt dm̃ caeli. quẽ cognouerunt et piece¬
runt eos a faciedeorum suorum : et fugerunt me¬
sopotamiã. et habitauer̃ ibi dies multos. Dix̃ que
illis ds̃ eorum ut eirent de habitatione sua : etirent
int̃rã chana an. & illic habitauerunt: et cetera que
narrat achioram manites. Vnde manifestum ẽ
domũ thare ꝑsecutionẽ passã fuisse achaldȩis. ꝓue¬
rapi&ate qua unus & uerus ab eis colebatur ds̃.
h& urducento setquinque annos: iam incipiunt in aira
factȩ ad abrahã ꝓmissionesdĩ qđ ita soriptũ ẽ: Et fue¬
runt diestharad in area quinque etducenti anni &
mortuus ẽ thara incharra.: Ñsic accipiendum ẽ
quasi om̃s hosdies ibi egerit : sed quia om̃s dies iutae
su&e ꝗ suerunt anniducenti quinq: ibi cõpleuerit:
Alio quin nesci&ur quot annos iuxerit thara. Qm̃
ñ legitur quoto anno uitae sue incharrã ueno¬

Expanded text:
gloriosi, sed declinauerunt de uia parentum suorum gloriosi, sed declinauerunt de uia parentum suorum et adorauerunt Deum caeli, quem cognouerunt, et proiecerunt eos a facie deorum suorum et fugerunt Mesopotamiam et habitauerunt ibi dies multos. Dixitque illis Deus eorum, ut exirent de habitatione sua et irent in terram Chanaan, et illic habitauerunt, et cetera, quae narrat Achior Ammanites. Unde manifestum est domum Tharae persecutionem passam fuisse a Chaldaeis pro uera pietate, qua unus et uerus ab eis colebatur Deus.betur ducentos et quinque annos, iam incipiunt indicari factae ad Abraham promissiones Dei, quod ita scriptum est: Et fuerunt dies Tharae in Charra quinque et ducenti anni, et mortuus est Thara in Charra. Non sic autem accipiendum est, quasi omnes hos dies ibi egerit, sed quia omnes dies uitae suae, qui fuerunt anni ducenti quinque, ibi conpleuerit; alioquin nescietur quot annos uixerit Thara, quoniam non legitur quoto anno uitae suae in Charran uene
Abbreviated transcription (Latin):
tura ñ cõmemorauit : quando &gente chaldea cũ
suis ꝓfactus ẽ thara : et habitabit inmesopotamia
Vbi non solum abrahã filius eĩ uerũ &iã sarra nurus :
et loth neposeius cõmemorantur. qđ eos duxeritsecum :
Curputamus nisi forte quod a paterna et frat̃napi&ate
desciuerat. et suꝑstitioni ad haeserat chaldeorum
et postra inde siue poenitendo siue ꝑsecutionem
passus quodsus patus haberetur& ipse emigrauit: In libro
oñi qui in scribitur iudit cũ quaerer & olofernes hostis
isra helitarũ : quae nã illagens ẽẽt. ũtrũ adũ sus cã bellan¬
dũ fuissex sicei respondit achiordux ammanitarum
Audiat dñs nr̃ uerbum deore pueri sui: etreferãttibi
ueritatẽ depopulo qui habitat uixta tete montanã
hanc. et ñexibit mendatiũ deore seruitui. Hax
enĩ ꝓgenies populiẽ chaldeorum: & añtea habitaue¬
runt in mesopotamia : quia noluerunt sequideos
patrum suorum : quifuerunt in terra chaldeorum

Expanded text:
tura eum non commemoravit, quando ex gente Chaldaea cum tura eum non commemoravit, quando ex gente Chaldaea cum suis profectus est Thare, et habitavit in Mesopotamia, ubi non solum Abraham filius ejus, verum etiam Sarai nurus, et Loth nepos ejus commemorantur, quod eos duxerit secum? Cur putamus, nisi fdesciuerat et superstitioni adhaeserat Chaldaeorum et postea inde siue paenitendo siue persecutionem passus, quod suspectus haberetur, et ipse emigrauit? In libro enim qui inscribitur Iudith, cum quaereret Holofernes, hostis Israelitarum, quaenam illa gens esset, utrum aduersus eam bellandum fuisset, sic ei respondit Achior dux Ammanitarum: Audiat dominus noster uerbum de ore pueri sui, et referam tibi ueritatem de populo, qui habitat iuxta te montanam hanc, et non exibit mendacium de ore serui tui. Haec enim progenies populi est Chaldaeorum, et antea habitauerunt Mesopotamiam, quia noluerunt sequi deos patrum suorum, qui fuerunt in terra Chaldaeorum