comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uenit occultus ab inuistis iudicandus iniuste
Ĩpse in quã manifestus ueni& et notisilebit
idest in uoce iudiciseudens apparebit: qui
prius cũ ueniss& occultus ante iudicẽ siluit
quando sicut ouis adimmo landumductusẽ
et sic̃ agnus coramtondente fuit sine uoce.
quẽ admodũ deillo ꝑesaiam legimus ꝓphe¬
tatum et in euangelio uidemus impl&um
Deigne uero et tempestate: cuminesaiȩ ꝓphe¬
tia tale aliquid tractaremus : quomodo
essent hax intellegenda iam diximus:
Quod uero dictũ est aduocabit calũ sursum.
qm̃ sc̃i &c iusti recte celum appellantur. Ni¬
mirũ hoc est quodait apostolus simulcũ
illis rapiemur innubibus obuam xp̃o
inaera.: Nam secundũ litterae suꝑficiẽ quo
modo aduocatur celũ sursum : quasi posst
ẽe nisisur sum : Quod autẽ adiunctũ est.
& terr̃ discernere populum suũ: sitantum mõdo
audiatur sursum: hunc uidetur haberesen¬

Expanded text:
uenit occultus ab iniustis iudicandus iniuste. uenit occultus ab iniustis iudicandus iniuste. Ipse, inquam, manifestus ueniet et non silebit, id est, in uoce iudicis euidens apparebit, qui prius cum uenisset occultus, ante iudicem siluit, quando sicut ouis ad immolandum ductus est et sicut agnus coram tondente fuit sine uoce, quem ad modum de illo per Esaiam legimus prophetatum et in euangelio uidemus inpletum. De igne uero et tempestate, cum in Esaiae prophetia tale aliquid tractaremus, quo modo essent haec intellegenda, iam diximus. Quod uero dictum est: Aduocabit caelum sursum: quoniam sancti et iusti recte caelum appellantur, nimirum hoc est, quod ait apostolus: Simul cum illis rapiemur in nubibus in obuiam Christo in aera. Nam secundum litterae superficiem, quo modo aduocatur caelum sursum, quasi possit esse nisi sursum? Quod autem adiunctum est: Et terram discernere populum suum, si tantummodo audiatur sursum, hunc uidetur habere sen
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ẽ. ipsi peribunt: cũ solicaeli infimi pe¬
rituri sint : quẽ ad modũ in apostolica illa
epła: a toto pars accipit᷑ qđ diluuio perisse
dictus ẽ mundus. Quamuis sola eĩ cum
suis caelis parsima perierit. Sed quia hoc
utdixi ñ dignabunt᷑ neuł apłi petre app¬
bent sensũ: uł tantũ concedant conflagra¬
tioni nouissimȩ : quantũ dicimꝰ ualiusse
diluuium: quinullis aquis. nullis flammis.
totũ genus humanũ perire posse conten¬
dunt᷑ restat ut dicant: quod propterea
du eoꝵ hebrȩã sapientiã laudquerunt
quia istũ psalmũ ñlegerant: Inpslmo &iã
quad ragensimo non o deiudiciodĩ nouissimo
intellegitur dictũ D̃ manifestus uenias ds̃
cauit calũ sursum: et t̃ram discernere popu¬
lũ suũ ⁊ Congregate illiuttos eius quidispo¬
mus decaelo eẽuenturum ad iuuos & mor¬
tuo suidicandos: Manifestus enĩ ueniet int̃
iustos & iniustos iudicatur us iuste: quipruis

Expanded text:
tum est: Ipsi peribunt, cum soli caeli infimi petum est: Ipsi peribunt, cum soli caeli infimi perituri sint, quem ad modum in apostolica illa epistula a toto pars accipitur, quod diluuio perisse dictus est mundus, quamuis sola eius cum suis caelis pars ima perierit. Sed quia hoc, ut dixi, non dignabuntur, ne uel apostoli Petri adprobent sensum, uel tantum concedant conflagrationi nouissimae, quantum dicimus ualuisse diluuium, qui nullis aquis, nullis flammis totum genus humanum perire posse contendunt: restat ut dicant, quod propterea di eorum Hebraeam sapientiam laudauerunt, quia istum psalmum non legerant. In psalmo etiam quadragensimo nono de iudicio Dei nouissimo intellegitur dictum: Deus manifestus ueniet, cabit caelum sursum et terram discernere populum suum. Congregate illi iustos eius, qui dispomus de caelo esse uenturum ad uiuos et mortuos iudicandos. Manifestus enim ueniet inter iustos et iniustos iudicaturus iuste, qui prius
Abbreviated transcription (Latin):
Alud qđ scriptũ .ẽ. stellas deccelo eẽ casu¬
ras p̃ter qđ potest multo ꝓbabilius & alt̃ in¬
tellegi magis ostendit mansuros. eẽ. illoscae¬
los sitam̃ stellȩ inde casure s Cũ ultro¬
pica sit locutio qđ ẽ credibilius uł inisto imo
celo futurũ sit utiq mirabilius quã nunc
fit  Vnde etilla stella uergiliana facẽ
ducens multa cũ luce cucurrit: & idea se
condidit silua. Hoc aũ qđ depsalmo cõ¬
memoraui nullũ celoꝵ uidet᷑ relinquere
quod periturũ eẽ non dixerit: Vbi enim
dr̃ opera manuũ tuarũ st̃ caeli: ipsi peri¬
bunt: quã nullũ eoꝵ ab opere dĩ: tam
nullũ eoꝵ aꝑditione se cernit᷑. Nonenĩ
dignabunt᷑ depetri apłi locutione quem
uehem̃ ter oder̃ hebrȩoꝵ defenderȩ pie¬
tatẽ deoꝵ suoꝵ oraculis approbatã ut
sal. tẽ netotus mundus periturus. ẽẽ. cre¬
dat᷑: sic a toto pars accipiat᷑. in eo quod dic¬

Expanded text:
illud quod scriptum est, stellas de caelo esse casuillud quod scriptum est, stellas de caelo esse casuras, praeter quod potest multo probabilius et aliter intellegi, magis ostendit mansuros esse illos caelos, si tamen stellae inde casurae sunt; cum uel tropica sit locutio, quod est credibilius, uel in isto imo caelo futurum sit, utique mirabilius quam nunc fit. Unde et illa stella Vergiliana facem ducens multa cum luce cucurrit, et Idaea se condidit silua. Hoc autem quod de psalmo commemoraui, nullum caelorum uidetur relinquere, quod periturum esse non dixerit. Ubi enim dicitur: Opera manuum tuarum sunt caeli, ipsi peribunt. quam nullum eorum ab opere Dei, tam nullum eorum a perditione secernitur. Non enim dignabuntur de Petri apostoli locutione, quem uehementer oderunt, Hebraeorum defendere pietatem, deorum suorum oraculis adprobatam, ut saltem, ne totus mundus periturus esse credatur, sic a toto pars accipiatur in eo, quod dic
Abbreviated transcription (Latin):
mundi : Legit᷑ mundus transit: legit᷑ caelũ
& t̃ra transibunt. sed puto quod p̃terit. tran¬
sit. transibunt: aliquantomitius dicta st
aqua inundatus qui tunc erat perisse dictus
ẽ mundus. satisclarũ ẽ & quae pars mundi
a toto significata & quatenus perisse sit dicta
et quicaeli repositi igni reseruandi: indiem
iudicii & ꝑditionis hominũ impioꝵ. Et
in eo quod paulo post ait : ueniet dies dñi
atfur. in quo caelimagno impetu trans¬
current. Elem̃ta aũ ardentia resoluent᷑:
&tra et quae mipsa sunt opera exurentur:
Acdeinde subiecit: His om̃ib ꝑ euntibus
quales oportet: eẽ uos. Possunt illi celi
intellegi perituri: quos dix̃ repositos igni
reseruandos. et elem̃ta accipi arsura quae
in hac ima mundi parte subsistunt pro¬
cellosa & turbulenta in qua eosdem cae¬
los dix̃ eẽ repositos saluis illis superiorib:
et in sua integritate manentib: in quoꝵ
firmam̃to s̃ sidera constituta Nam et

Expanded text:
mundi; legitur: Mundus transit: legitur: Caelum mundi; legitur: Mundus transit: legitur: Caelum et terra transibunt. Sed puto. quod praeterit, transit, transibunt aliquanto mitius dicta sunt aqua inundatus qui tunc erat perisse dictus est mundus, satis clarum est, et quae pars mundi a toto significata. et quatenus perisse sit dicta, et qui caeli repositi igni reseruandi in diem iudicii et perditionis hominum inpiorum; et in eo quod paulo post ait: Veniet dies Domini ut fur, in quo caeli magno icurrent. Elementa vero calore solventur: et terra et que in ipsa sunt opera ac deinde subiecit: His omnibus pereuntibus quales oportet esse uos? possunt illi caeli intellegi perituri. quos dixit repositos igni reseruandos, et ea elementa accipi arsura. quae in hac ima mundi parte subsistunt procellosa et turbulenta, in qua eosdem caelos dixit esse repositos, saluis illis superioribus et in sua integritate manentibus, in quorum firmamento sunt sidera constituta. Nam et
Abbreviated transcription (Latin):
culis deorum suorũ. quod istũ mundũ dicunt eẽ
periturum. ette in litteris pi&atis hebrȩorum
dicitur dõ quẽ confitente tanto philoso pho& iã
ipsa numina ꝑ horrescunt. Opera manuũ tuarũ
sunt cȩli ipsi peribunt: Numquid quando
caeli peribunt: mundus cuius id est caeli supe¬
rior parsẽ & tutior ñ peribit: Si hax sententia
ioui displic&. cuius ut seribit iste plelosophacs
uelut grauioris auctor itatis oraculo inxp̃ia noꝵ
credulitate culpatur. cur nonsimilit̃ sapien¬
tiã tam quã stultitiã culpat habrȩorum in quo&
libris pissimis inuenitur: Porro sinilla sapien
tia quae porphyrio tam multũ plac& ut eam
quoq: deorum suorum uocibus p̃dic& legitur
creditur mundus: quoutiq nisi pereun¬
te. celi perire ñ possunt: & in litteris
quidem sacris quae ꝓpriȩ nr̃e s̃ non hebrȩ¬
is nobisq cõmunes: id est in euuangelicis et
a postolicis libris legit᷑ p̃terit figura huius

Expanded text:
culis deorum suorum, quod istum mundum dicunt esse culis deorum suorum, quod istum mundum dicunt esse periturum? Ecce in litteris pietatis Hebraeorum dicitur Deo. quem confitente tanto philosopho etiam ipsa numina perhorrescunt: Opera manuum tuarum sunt caeli, ipsi peribunt. Numquid quando caeli peribunt, mundus, cuius idem caeli superior pars est et tutior, non peribit? Si haec sententia Ioui displicet, cuius, ut scribit iste philosophus, uelut grauioris auctoritatis oraculo in Christianorum credulitate culpatur: quur non similiter sapientiam tamquam stultitiam culpat Hebraeorum, in quorum libris piissimis inuenitur? Porro si in illa sapietia, quae Porphyrio tam multum placet, ut eam deorum quoque suorum vocibus praedicet, legitur creditur mundus, quo utiqte caeli perire non possunt? Et in litteris quidem sacris, quae proprie nostrae sunt, non Hebraeis nobisque communes, id est in euangelicis et apostolicis libris legitur: Praeterit figura huius
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓomnib: multos : ꝓpt̃ea et abra hȩ dictũ est .:
Patrẽ multar ungentiũ posuite : Cuitam̃
alio loco in semine in quit tuo benedicentur
om̃s gentes: Detaliautẽ resurratione huic
quoque ipsi ꝓph&ae damheli paullo postdicitur.
Ettur uenax quiesce: Adhuc enĩ diesin conpletio¬
nẽ consummationis& requiescos& resurgesin
sortetua enfine dierum. Multa dẽiudicio
nouissimodicuntur in psalmis sed &iam
plura transeunter & strictim
Hloc tamenquod edefinȩ huius
scłi aꝑtissime ibidictũ est requa¬
quã silentio p̃teribo : Principiaterram
tu fandasti dñe: &opera manuũ tua rũ¬
s̃celi: Ipsi peribunt tuautẽ ꝑmanes: & om̃s sic̃¬
uestim̃tũ uete rescent & sic̃ oportoriũ mutab
eos & mutabunt᷑ Tuaũt idem ipse es xantui
tiu ñ deficient Quid est quodporpsis rus
cũ pi&atẽ laud& hebreorũ qs magnus & ue¬
ia minib: rus & ipsis numub: ter ribilis ab eis colitur ds̃. xp̃i¬
anos ab hoc arguit ͦ maxime stultitia &iã &ora¬

Expanded text:
omnibus multos. Propterea et Abrahae dictum est: Patrem multarum gentium posui te, cui tamen alio loco: In semine, inquit, tuo benedicentur omnes gentes. De tali autem resurrectione huic quoque ipsi prophetae Danieli paulo post dicitur: Et tu ueni et requiesce; adhuc enim dies in conpletionem consummationis, et requiesces et resurges in sorte tua in fine dierum. nouissimo dicuntur in psalmis, sed eorum plura transeunter et strictim. Hoc tamen quod de fine huius saeculi apertissime ibi dictum est, nequaquam silentio praeteribo. Principio terram tu fundasti, Domine, et opera manuum tuarucaeli. Ipsi peribunt, tu autemtimentum ueterescent, et sicut opertorium mutabis eos, et mutabuntur: tu autem idem ipse es, et anni tui non deficient. Quid est quod Porphyrius, cum pietatem laudet Hebraeorum, qua magnus et uerus et ipsis numinibus terribilis ab eis colitur Deus, Christianos ob hoc arguit maximae stultitiae etiam ex ora
Abbreviated transcription (Latin):
rare non est necesse. Alio loco idẽ danihel.
eterit inquit tempus tribulationis. qualeñ fuit
ex quonata ẽ. gens suꝑ terrã : usque ad tẽpus
illud: & in tẽporeillo saluabit᷑ populus tuus.
omnis quiinuentus fuerit scriptus in libro
Et multi dormientiũ in terrae aggere ex sur
bunt sicut claritas firmamentie texiustisꝰ
multisicut stellȩ in saecula:  ad huc senten¬
tiȩ illi euangelicȩ ẽ. locus istesimillimus.
deresurrectionedũ taxat corporũ mortuoꝵ
Nam qui illic dicti sunt esse in monum̃tis ipsi
hic dormientes interrȩ aggere : uel sic̃ alii
int̃p̃tatis̃ interrȩ puluere: Etsicut ibi ꝓce¬
dent dictum ẽ: ita hic exsurgent: Sic̃ ibi quibo¬
na fecerunt inresurratione uitȩ: quiaũt
mala eger̃ in resur ractionẽ iudicii ita & isto
loco hinuita a et̃nã: hi in obꝓprłũ & in confusio¬
nẽ aeternã: Non autẽ diũ sum put&᷑ qđ cũ ibi

Expanded text:
rare non est necesse? Alio loco idem Daniel: rare non est necesse? Alio loco idem Daniel: Et erit, inquit, tempus tribulationis, qualis non fuit ex quo nata est gens super terram usque ad tempus illud. Et in tempore illo saluabitur populus tuus omnis, qui inuentus fuerit scriptus in libro. Et multi dormientium in terrae aggere exsurgebunt sicut claritas firmamenti, et ex iustis multi sicut stellae in saecula et adhuc. Sententiae illi euangelicae est locus iste simillimus de resurrectione dumtaxat corporum mortuorum. Nam qui illic dicti sunt esse in monumentis, ipsi hic dormientes in terrae aggere, uel, sicut alii interpretati sunt, in terrae puluere; et sicut ibi procedent dictum est, ita hic exsurgent; sicut ibi qui bona . fecerunt, in resurrectionem uiiae; qui autem mala egerunt, in resurrectionem iudicii: ita et isto loco hi in uitam aeternam, et hi in obprobrium et in confusionem aeternam. Non autem diuersum putetur, quod, cum ibi
Abbreviated transcription (Latin):
halegit dubitare non sinitur.: Tempus quippe
eitem pora et dimidiũ temporis: unũ annum
gẽ et duo & dimidiũ : Ac ꝑ hoc ꝑtres annos ersȩ¬
missẽ : &iã numero dierũ posterius posito dilu¬
cessit: Aliquando inscriptur is & mensum nume¬
ro declaratur Videnter eñĩ tempora inde¬
finite hicdicta lingua latina sed ꝑdualẽ nume¬
rũ dicta sunt quẽ lat̾ini non habentꝰ Sicut aũt
grecitahunc dicuntur habere & hebrei sicergo
dicta sunt tẽpora tam̃qͥuã dicerentur duotepo¬
taeta Uereri me sane steor: neidotem
ritgibus quo stã qua decẽ homi¬
nes uidetur inuentur us an¬
ti diristus forte
fallamur atque
ita ille in opinatus
adueniat: non
&istentib tot
regibus inorberomano: Quodiierũ numero
isto denario uniũ sitas rogũ significata est
post quos ille uentur usest : sit̃ mille nario
centenario significatur plerumq uniũsitas et
aliis atq: aliis numer is quos nunꝰ⁊ cõmemo¬

Expanded text:
haec legit, dubitare non sinitur. Tempus quippe haec legit, dubitare non sinitur. Tempus quippe et tempora et dimidium temporis unum annum esse et duo et dimidium ac per hoc tres annos et semissem etiam numero dierum posterius posito dilucescit, aliquando in scripturis et mensum numero declaratur. Videntur enim tempora indefinite hic dicta lingua Latina; sed per dualem numerum dicta sunt, quem Latini non habent. Sicut autem Graeci, ita hunc dicuntur habere et Hebraei. Sic ergo dicta sunt tempora, tamquam dicerentur duo tempora. Vereri me sane fateor, ne in decem regibus, quos tamquam decem homines uidetur inuenturus Antichristus, forte fallamur, adque ita ne ille inopinatus adueniat, non exsistentibus tot regibus in orbe Romano. Quid si enim numero isto denario uniuersitas regum significata est. post quos ille uenturus est; sicut millenario, centenario, septenario significatur plerumque uniuersitas, et aliis adque aliis numeris, quos nunc commemo
Abbreviated transcription (Latin):
pus & tẽpora eedimidiũ tẽpus. et udiciũ sede¬
bit : et principatũ remouebunt ad etermi¬
nandum & ꝑdendum usq insinẽ. etregnũ
et potestas et magnitudo regum qui sub omni
celosunt. data ẽ sc̃ĩs altissimi et regnũ eius.
regnũ sempiternũ: etom̃s principatus ipsiser¬
uient etobaudient. Huc usq inquit finis ser¬
monis: Egodanihel: multũ cogitationes meae
conturbabant me : et forma mea immuta ẽ suꝑ me
etũbũ in corde meo conseruaui. Quattuor illa
regna & posuerunt quidam. assyriorũ ꝑsarũ.
macedonũ & romanorũ. quã uero conuenient̃
id fecerint quisiosse desiderant: legant pbres¬
brteri hreronimilibrum indanihelẽ : satiseru¬
dite diligent̃q: conscriptũ. Ant̾i hristi tamen
a dũsus eccłam sȩ iuissimũ regnũ lic& & iguospa¬
tio tẽporis sustinendũ. don& di ultimo iudicio
regnũ sc̃i accipiant sempit᷑ nũ : quił dermitans

Expanded text:
pus et tempora et dimidium tempus. Et iudicium sedepus et tempora et dimidium tempus. Et iudicium sedebit, et principatum remouebunt ad exterminandum et perdendum usque in finem; et regnum et potestas et magnitudo regum, qui sub omni caelo sunt, data est sanctis Altissimi. Et regnum eius regnum sempiternum; et omnes principatus ipsi seruient et obaudient. Huc usque, inquit, finis sermonis. Ego Daniel; multum cogitationes meae conturbabant me, et forma mea inmutata est super me, et uerbum in corde meo conseruaui. Quattuor illa regna exposuerunt quidam Assyriorum, Persarum, Macedonum et Romanorum. Quam uero conuenienter id fecerint, qui nosse desiderant, legant presbyteri Hieronymi librum in Danielem satis erudite diligenterque conscriptum. Antichristi tamen aduersus ecclesiam saeuissimum regnum licet exiguo spatio temporis sustinendum, donec Dei ultimo iudicio regnum sancti accipiant sempiternum, qui uel dormitans
Abbreviated transcription (Latin):
qua pedibus siuis conculcans & de cornib: eiusdec̃o¬
quae erant in capite eĩ & de altero quo ascendit et
excussit deprioribustria. cornu illud in quo
erant occuli & osloquens magna : etiussus eius
maios ceterq̃s : Videbam etcornu illud facie¬
bat bellũ cũ sc̃is etp̃ualebat adipsos don& uenit
u&ustus dierũ et regnũ dedit scis altis simicet
tẽpusꝑuenit & regnũ optinuerunt scĩ Hacda Gerer
ninel quaesisse sedix̃. de inde quid audies it con¬
tinuo subiungens. Etdix̃ inquit. id est ille a quo
quesierat respondit et dix̃ : Bestia quarta
quartũ regnũ erit int̃ra quo p̃ualebit om¬
nib: regnis et manducabit omnẽ ter¬
terrã : et conculcabit eam et conci
d&. Etdecẽ cornua eiusdecẽ reges
surgent et posteos surg& aliusqui superabit
malis om̃s quiante eũ fuerint: et tresreges hu¬
miliabit: et uerba adũsus altis simũ loqu&ur&
scõ saltissimi conter& & suspicabitur mutare
tẽpora etdogẽ .: Etdabitur in manu eĩ usq: ad tẽ¬

Expanded text:
uis conculcans: et de cornibus ejus decquae erant in capite ejus, et de altero quod ascendit, et excussit de prioribus tria: cornu illud in quo erant oculi, et os loquens magna; et visus ejus major caeteris. Videbam, et cornu illud faciebat bellum cum sanctis: et praevalebat ad ipsos, donec venit vetustus dierum, et regnum dedit sanctis Altissimi: et tempus peruenit, et regnum obtinuerunt sancti. Haec niel quaesisse se dixit. Deinde quid audierit continuo subiungens: Et dixit, inquit id est ille, a quo quaesierat. respondit et dixit: Bestia quarta quartum regnum erit in terra, quod praeualebit omnibus regnis; et manducabit omnem terram, et conculcabit eam et con c ide t. Et decem cornua eius decem reges surgent; et post eos surget alius, qui superabit malis omnes, qui ante eum fuerunt; et tres reges humiliabit et uerba aduersus Altissimum loquetur et sanctos Altissimi conteret et suspicabitur mutare tempora et legem: et dabitur in manu eius usque ad tem
Abbreviated transcription (Latin):
cors gra inceteris quidiusta uindieta
Neq: enĩ utrũq: demonstraret̃ in omnib: quia siom¬
nes remanerent. in poenis iustȩ damnationis innullo
appareret misericors gr̃a: Rursus si om̃s atenebris
transferrent̃ in lucẽ : Innullo appareret ueritas
ultionis : inqua propterea multo plures quã in illa s̃ :
ut sic ostendat᷑ quidomnib: deberet̃ : Quod si omnibus
red deretur. iustitia uindicantis. lustẽnemorep̃hende¬
ret: Qui a uero tam multi ex inde liberant᷑ ẽ unde
agantur maximȩ grãe : gratuitomuneriliberantis
Platonici quidẽ quãuis in punita nulla uelint esse peccata :
tamen omnes poenias emendationi adhiberi putant.
uel humanis inflictas legib ł diuinis siue in hacuita
siue post mortẽ si aut pałat̃ hic cuiq aut it a płec¬
tatur. ut hic ñ corrigat᷑. Hincẽ ma ronis illa sentens¬
tia ubicũ dixisset de terrenis corporib moribundis

Expanded text:
cors gratia, in ceteris quid iusta uindicta. cors gratia, in ceteris quid iusta uindicta. neque enim utrumque demonstraretur in omnibus, quia, si omnes remanerent in poenis iustae damnationis, in nullo appareret misericors gratia; rursus si omnes a tenebris transferrentur in lucem, in nullo appareret ueritas ultionis. in qua propterea multo plures quam in illa sunt, ut sic ostendatur quid omnibus deberetur. quod si omnibus redderetur, iustitiam uindicantis iuste nemo reprehenderet; quia uero tam multi exinde liberantur, est unde agantur maximae gratiae gratuito muneri liberantisPlatonici quidem, quamuis inpunita nulla uelint esse peccata, tamen omnes poenas emendationi adhiberi putant, uel humanis inflictas legibus uel diuinis, siue in hac uita siue post mortem, si aut parcatur hic cuique aut ita plectatur ut hic non corrigatur. Hinc est Maronis illa sentenubi, cum dixisset de terrenis corporibus moiibundis
Abbreviated transcription (Latin):
auo semnat iniuste siuidicat̃ et condemnat᷑ isteĩ nea¬
enĩ fecit iudicio patit̃ : Quã uis fecerit damnatione
quodiniquumẽ : patiat᷑ damnatione qđ iustũ est
Sed poena aeterna: ideo dura etiniusta: sensib: ui¬
det̃humanis : quia in haç sirmitate moribundo¬
rũ sensu de ẽ ille sensus altissimȩ purissimȩq sapi¬
entiae quo sentiri possit : quantũ nefasin illã pri¬
ma p̃uaricatione cõmissũ sit : Quanto enĩ magis homo
sruȩbat̃dõ tanto maiore inpietate dereliquit dm̃
et factus c̃ malo dignꝰ a et̃no: ꝗ hoc in seꝑemit bonũ qđ eẽ
posset aeternũ : Hincẽ uniũ sagener is humana
massa damnata : Qm̃ quihoc primus admisit cũea
quemillo fuerat tradita suastirpepunitus ẽ : utnul¬
lus ab hociusto debitoq supplicio: nisi misericordia
et indebita grã liberet̃: Atq ita dispitiat᷑ genꝰhumanũ
utin quibusdã demonstr et̃ quidualeat ineseri¬

Expanded text:
demnat iniuste, si idemnat iniuste, si ienim fecit, iudicio patietur; quamuis fecerit damnatione quod iniquum est, patitur damnatione quod iustum estSed poena aeterna ideo dura et iniusta sensibus uidetur humanis, quia in hac infirmitate moribundorum sensuum deest ille sensus altissimae purissimaeque sapientiae, quo sentiri possit quantum nefas in illa prima praeuaricatione commissum est. quanto enim magis homo fruebatur deo, tanto maiore impietate dereliquit deum et factus est malo dignus aeterno, qui hoc in se peremit bonum, quod esse posset aeternus. hinc est uniuersi generis humani massa damnata, quoniam qui hoc primus admisit cum ea quae in illo fuerat radicata sua stirpe punitus est, ut nullus ab hoc iusto debitoque supplicio nisi misericordia et indebita gratia liberetur atque ita dispertiatur genus humanum, ut in quibusdam demonstretur quid ualeat miseri
Abbreviated transcription (Latin):
terium: uel sagrilegiũ uel qđ libet aliud scelus :¬
ñ tẽporis longitudine. sediniquitatis etimpietatis
magnitudine metiendum : Qui uero ꝓ aliquo gran¬
dicrimine morte multatur : inquid mora qua
occidat̃ quae ꝑbreuis ẽ eĩ suppliciũ. leges a estimant:
ꝑtonquod eũ insempit̃nũ aufer̃ desocietare ui¬
uentiũ: quod ẽ aũt deista ciuitate mortalihões
supplicio primȩ mortis t hocẽ. deilla ciuit ate
in mortali homines suppliciosa ecundae mortis au¬
ferre : Sicut enĩ non efficiunt leges huius ciuitatis
utin eã quisq reuocet̃ occisus: sic nec illius ut inuitã
ñ ꝓpt̃ aequale tẽporis spatiũ sed propt̃ iucissitũ dinẽ
mali ldẽ ut quimala fecerit. mala patiat᷑. eandẽ
dictã fuisse m̃surã quãuis hoc in ea reꝓpriae possit
accipi dequa dñscũ hoc dicer et loquebat̃ Idẽ deiu¬
edicus et condem nationib:. Pro inde ꝗuadicat et con¬

Expanded text:
terium uel sacrilegium uel quodlibet aliud scelus nterium uel sacrilegium uel quodlibet aliud scelus non temporis longitudine, sed iniquitatis et inpietatis magnitudine metiendum. Qui uero pro aliquo grandi crimine morte multatur, numquid mora qua occiditur, quae perbreuis est, eius supplicium leges aestimant et non quod eum in sempiternum auferunt de societate uiuentium? Quod est autem de ista ciuitate mortali homines supplicio primae mortis, hoc est de illa ciuitate inmortali homines supplicio secundae mortis auferre. Sicut enim non efficiunt leges huius ciuitut in eam quisque revocetur occisus; sic nec illius leges Civitnon propter aequale temporis spatium, sed propter vicissitudinem, mali, id est ut qui mala fecerit, mala patiatur, eamdem dictam fuisse mensuram, quamvis hoc in ea re proprie possit accipi, de qua Dominudiciis et condemnationibus. Proinde qui iudicat et con
Abbreviated transcription (Latin):
Porro aut̃ si alien ae osculũ insexũ rationissituer¬
bere uindicare nonne qui illud puncto tẽporis
fecerit In conparabilihorarũ spatio uerberatur.
et suauitas uoluptatis exiguae diut urno dolo¬
re punit̃ : quidinuinculis: Numquid tã diu
quisq: iudicandus ẽ esse debere: quã diufecit unde łnunculis¬
meruit alligari : cũ iustissime annosas poenas seruus
in cõpedib: pendat : ꝗuerbo autictu celerrime
transeunte uella cessiuit dñm ael plagauit : lam
uerodanũ ignominia exiliũ seruitus cũ plerumq
sic infligunt᷑ ut nulla uenia relaxent᷑ nonnȩ ꝓlũiuis
uite modo similia poenis uident̃a et̃nis : ideo quippe
ae t̃na ẽẽ ñ poss̃ ꝗa nec ipsa uita quaehis plectit̃por¬
rigit̃ inaeternũ: et tam̃ peccata quacuindicantur
longissimi tẽporis poenis breuissimo tẽpore ꝑpetrant̃¬
Nec quisquã extitit ꝗcenseret tã citonocentiũ finienda
eẽ torm̃ta quãcito factũ ẽ uel homicidiũ uel adul¬

Expanded text:
Porro autem si alienae feminae osculum infixum rationis sit uerbere uindicare, nonne qui illud puncto temporis fecerit, inconparabili horarum spatio uerberatur et suauitas uoluptatis exiguae diuturno dolore punitur? Quid, in uinculis numquid tamdiu quisque iudicandus est esse debere, quamdiu fecit unde meruit adligari; cum iustissime annosas poenas seruus in conpedibus pendat, qui uerbo aut ictu celerrime transeunte uel lacessiuit dominum uel plagauit? Iam uero damnum, ignominia, exsilium, seruitus cum plerumque sic infliguntur, ut nulla uenia relaxentur, nonne pro huius uitae modo similia poenis uidentur aeternis? Ideo quippe aeterna esse non possunt, quia nec ipsa uita, quae his plectitur, porrigitur in aeternum; et tamen peccata, quae uindicantur longissimi temporis poenis, breuissimo tempore perpetrantnec quisquam exstitit qui censeret tam cito nocentium finienda esse tormenta, quam cito factum est uel homicidium uel adul
Abbreviated transcription (Latin):
quaenã earũ uentura sit : quaero utrum
satiissit unã ꝑpetimoriendo a nom̃s timere
uiuendo: nec ignoro quãcitius eligatur
diu uiuere subtimore tot mornẽ quam
semel moriendo nullã de inceps formi¬
dare  sed aliudẽ quod carnis sensus insir¬
mit̃ pauidus resugit: aliud qđ m̃tis ratio¬
diligent̃ enucleata comuncit. Mala mors
putanda nonẽ : quã bonauita p̃cesserit.
neq enĩ fac̃ malã mortẽ : nisi qđ seꝗt̃ mortẽ
onita multũ curandũ ẽ eis ꝗnecessario

Expanded text:
quaenam earum uentura sit, quaero utrum quaenam earum uentura sit, quaero utrum satius sit unam perpeti moriendo an omnes timere uiuendo. Nec ignoro quam citius eligatur diu uiuere sub timore tot mortium quam semel moriendo nullam deinceps formidare. Sed aliud est quod carnis sensus infirmiter pauidus refugit, aliud qdiligenter enucleata convincit. Mala mors putanda non est, quam bona vita praecesserit. Neque enim facit malam mortem, nisi quod sequitur mortem. Non itaque multum cu
Abbreviated transcription (Latin):
tebat: Quapot etsm̃mes uit abhostib credi
ñ potuit tam̃ scȩ pauꝑtatis confessorsineca elesti
mercede toqueri multos inquiunt etiã xp̃ia¬
nos fames diuturna uastauit: Noc quoq inu¬
sus suos boni sideles pie tolerando uerter
corporis morbseripuit: Quos aũt ñ necauit
docuit partius uiuere. docuit ꝓductis ieui
multi multarũ mortiũ fȩda uarietate con¬
sumpti: hoc siegrȩfer eñdũ ẽ : om̃b: ꝗin hanc
uitã ꝓ creatis utiq cõmuneẽ: hoescionemi¬
nẽ fuisse mortuũ quiñ fuerat aliquando
moriturus: finis aũt̃ uitȩ ettã longã quã
breuẽ uitã hocidẽ facit: Neq enĩ aliud
melius et ẽ aliud deterius: aut aliud maius.
et aliud breuius e : quodiam parit̃ non est:¬
: Quidaũt int̃ẽ: quomortis genere ista uita
siniat᷑ : quando illequi sinit᷑ i terũ mori
ñeogit᷑: Cũ aũt unicuiq mortaliũ sub cottidia¬
nis uitȩ huius casib mnumerabiles mortes
quodã modo cõminent̃ : quã diuincertũ ẽ.

Expanded text:
tebatur. Quapropter etsi non meruit ab hostibus credi, non potuit tamen sanctae paupertatis confessor sine caelesti mercede torqueri. Multos, inquiunt, etiam Christianos fames diuturna uastauit. Hoc quoque in usus suos boni fideles pie tolerando uerterucorporis morbus, eripuit: quos autem non necauit, docuit parcius uiuere, docuit productius ieimulti multarum mortium foeda varietate consumpti. Hoc si aegre ferendum est, omnibus, qui in hanc vitam procreati sunt, utique commune est. Hoc scio, neminem fuisse mortuum, qui non fuerit aliquando moriturus. Finis autem vitae tam longam quam brevem vitam hoc idem facit. Neque enim aliud melius est, aliud deterius, aut aliud maius et aliud brevius est, quod iam pariter non est. Quid autem interest, quo mortis genere ista vita finiatur, quando ille, cui finitur, iterum mori non cogitur? Cum autem unicuique mortalium sub cottidianis uitae huius casibus innumerabiles mortes quodam modo comminentur, quamdiu incertum est
Abbreviated transcription (Latin):
utiliora erant fortasse torm̃ta quȩbonum
incorruptibile amandũ docebant: quã illa
bona quaesine ullo utili fructu dominos stni
amore torquebant: Sed quidã etiã ñ habentes
quod ꝓderent Dum mon credent᷑ torti sunt¬
& hi forte habere cupiebant nec scã uolun.¬
tate pauperes erant: quib: demons trandũ
fuit non facultates: sed ipsas cupiditates
talib dignas ẽẽ cruciatibus : Siuero uitȩ
melioris ꝓposito st̃ conditũ aurũ argentũ¬
q: ñ habebant: nescio utrum quidem
cuiqtatiliũ ecideret utdĩ habere credit̃tor¬

Expanded text:
utiliora erant fortasse tormenta, quae bonum utiliora erant fortasse tormenta, quae bonum incorruptibile amandum docebant, quam illa bona, quae sine ullo utili fructu dominos sui amore torquebant. Sed quidam etiam non habentes quod proderent, dum non creduntur, torti sunt. Et hi forte habere cupiebant nec sancta uoluntate pauperes erant; quibus demonstrandum fuit non facultates, sed ipsas cupiditates talibus dignas esse cruciatibus. Si uero uitae melioris proposito reconditum aurum argentumque non habebant, nescio quidem utrum cuiquam taliu
Abbreviated transcription (Latin):
ac ꝑhoc qui dño suomonenti oboedierant ubi
et quomodo theauritare deberent. nec ipsas
terrenas diuitias barbaris incursantib: amiser̃ :
Quos aũt ñ obedisse poenituit quiddetalibus
reb faciendũ eẽt sip̃ip̃cedente sapientia certae
consequente experientia didicer̃ : Atenĩ quidã
boni enã xp̃iani torm̃tis excruciatis utbona
sua hostib: ꝓderent: Illi uero nec ꝓdere mec
ꝑdere potuer̃ bonũ quo ipsibonierant: Siaũt
torqueri quã amona iniquitatis ꝓdere malu¬
er̃ boni ñ erant . Ad monendi aũt fuerant ꝗtanta
patiebant᷑ ꝓhuro. quanta eẽnt sustinenda ꝓrep̃o
uteũ potius diligere discerent : qui psepassos
aet̾na felicitate ditaret: non aurũ etargentũ.
ꝓquopati mi serrimũ fuit. seu mentiendo occulta¬
retur. seu uerũ dicendo ꝓderet᷑: nã que int̃
torm̃ta nemo xp̃m confitendo amisit: ne¬
moaurũ nisi negando seruauit: Quocirca

Expanded text:
Ac per hoc qui Domino suo monenti oboedierant, ubi Ac per hoc qui Domino suo monenti oboedierant, ubi et quo modo thesaurizare deberent, nec ipsas terrenas diuitias barbaris incursantibus amiserunt. Quos autem non oboedisse paenituit. quid de talibus rebus faciendum esset, si non praecedente sapientia, certe consequente experientia didicerunt. At enim quidam boni etiam Christiani tormentis excruciati sunt, ut bona sua hostibus proderent. Illi uero nec prodere nec perdere potuerunt bonum, quo ipsi boni erant. Si autem torqueri quam mammona iniquitatis prodere maluerunt, boni non erant. Admonendi autem fuerant, qui tanta patiebantur pro auro, quanta essent sustinenda pro Christo, ut eum potius diligere discerent, qui pro se passos aeterna felicitate ditaret, non aurum et argentum, pro quo pati miserrimum fuit, seu mentiendo occultaretur, seu uerum dicendo proderetur. Namque inter tormenta nemo Christum contitendo amisit, nemo anrum nisi negando seruauit. Quocirca
Abbreviated transcription (Latin):
uob thesaurũ incȩlo quo furñ accedit
neqtinea corrũpit: ubi enĩ ẽ thesaurus
tuus illicerit ẽ cortuũ Tribulationis
ñ pore ꝓbauer̃ quã rectes apuerim
ñ contem pnendo ueracissimũ p̃cepto¬
rem: et thesauri sui sidelissimũ in uictis¬
simũq custod nam simultigauis r̃ ibqehabuuis
diuitiis suas. quo contingit uthostisnom acce¬
deret quanto certius e securus gaudere potuer̃
qui monitu di sui illuc inigrauer̃ quo liccedere
omnino ñ posset unde paulinus nr̃ nolensi s e p̃s
exopulentissimo diuite nioluntate pauꝑrimꝰ en o¬
piosissime sc̃r̃ quando et ipsã nolã barbariuasta uer :
cũ abeis teneret̃ sic incorde suo ut abeo postea
cognouim̃ prȩcabat᷑ : dñe ñ exerucier ꝓpt̃aurũ
&argentũ ubienĩ sintom̃asinea tu fis lbi enĩ
babebat om̃a sua ubi eũ condere eithesauritare
ille monuerat ꝗþaec mala mundo uentura p̃dixerat:

Expanded text:
uobis thesaurum in caelo, quo fur non accedit uobis thesaurum in caelo, quo fur non accedit neque tinea corrumpit; ubi enim est thesaurus tuus, illic erit et cor tuum, tribulationis tempore probauerunt quam recte sapuerint non contemnendo ueracissimum praeceptorem et thesauri sui fidelissimum inuictissimumque custodem. Nam si multi gauisi sunt ibi se habuisse diuitias suas, quo contigit ut hostis non accederet: quanto certius et securius gaudere potuerunt, qui monitu Dei sui illuc migrauerunt, quo accedere omnino non posset! Unde Paulinus noster, Nolensis episcopus, ex opulentissimo diuite uoluntate pauperrimus et copiosissime sanctus, quando et ipsam Nolam barbari uastauerunt, cum ab eis teneretur, sic in corde suo, ut ab eo postea cognouimus, precabatur: Domine, non excrucier propter aurum et argentum; ubi enim sint omnia mea, tu scis.\' Ibi enim habebat omnia sua, ubi eum condere et thesaurizare ille monstrauerat, qui haec mala mundo uentura praedixerat.
Abbreviated transcription (Latin):
aꝗb tã diu fuerat neglecta userborum
Nam cũ dix̃ aplũs qui uolunt diuites
fieri incidunt intemrtationẽ eͣcẽta
ꝓfecto indiuitiis cupiditatẽ rep̃hendit
ñ facultatẽ quã prȩcepit alibidicens
Prȩcipe diuitib: huius mundi ñ suꝑbesapere
neq: sperare in incerto diuitiarũ sed in dõ
uiuo qui prestat nob̵ om̃a abundamt᷑ adfru¬
endũ benefaciant diuites sint in operib
bonis facile tribuant: cõmunicent thesau¬
rezent sibi fundam̃tũ bonũ infuturum
ut adp̃hendant uerã uitã: Haec quidesuis
diuitiis faciebant. magnis sunt lucris
leuia dãna solati plusq lactati ex his quae
facile tribuendo tutius serua uer᷑ quã con¬
tristat exhis quaetimidae retinendo
facilius amiser̃ hoc enĩ potuit in t̾raperire :
qđ pi guit inde transferre. Nam ꝗre
ceper̃ consiliũ dñi sui dicentis. nolite
uob̵ condere thesauros intra ubirinea
eterugo exterminant e tubi fures
estodiunt & surant᷑ sed thesaurizate

Expanded text:
 tam diu fuerat neglecta uerborum. Nam cum dixit apostolus: Qui uolunt diuites fieri, incidunt in tentationem et cetera, profecto in diuitiis cupiditatem reprehendit, non facultatem, quoniam praecepit alibi dicens: Praecipe diuitibus huius mundi non superbe sapere neque sperare in incerto diuitiarum, sed in Deo uiuo, qui praestat nobis omnia abundanter ad fruendum; bene faciant, diuites sint in operibus bonis, facile tribuant, communicent, thesaurizent sibi fundamentum bonum in futurum, ut adprehendant ueram uitam. Haec qui de suis diuitiis faciebant, magnis sunt lucris leuia damna solati plusque laetati ex his, quae facile tribuendo tutius seruauerunt, quam contristati ex his, quae timide retinendo facilius amiserunt. Hoc enim potuit in terra perire, quod piguit inde transferre. Nam qui receperunt consilium Domini sui dicentis: Nolite uobis condere thesauros in terra, ubi tinea et rubigo exterminant et ubi fures effodiunt et furantur; sed thesaurizate
Abbreviated transcription (Latin):
cruentis atq: huius modi supplicationibus placariexis¬
timat: Bona uero ludutheo tralib: quasi adleticiã ꝑtinen¬
tibus reb: Q dẽ ergo qđ semideus platonsemideis sed
deis & hocbonis illa oblectam̃ta quia uidica turpia
tam constant̃ audet auferre : qui s anedii resellunt:¬
pbotlis sententiã labeonis : Nã se in latino. ñ lasciuos tantũ
leius atq ludibundos sed auã saeuos terribilosq inonstrarunt:
s  ponantergo nob ista platonicis quiom̃s deos seđm¬
liuigua no luctoris sui rententiã banos& honestor: & uirtutib:
sapientiũ socioseẽ arbitrant᷑: alit̃q: deullo deoꝵ

Expanded text:
cruentis adque huius modi supplicationibus placari exiscruentis adque huius modi supplicationibus placari existimat, bona uero ludis et talibus quasi ad laetitiam pertinentibus rebus. Quid est ergo quod semideus Plato non semideis, sed deis, et hoc bonis, illa oblectamenta, quia iudicat turpia, tam constanter audet auferre? Qui sane di refellunt sententiam Labeonis; nam, se in Latinio non lasciuos tantum adque ludibundos, sed etiam saeuos terribilesque monstrarunt. Exponant ergo nobis ista Platonici, qui omnes deos secundum auctoris sui sententiam bonos et honestos et uirtutibus sapientium
Abbreviated transcription (Latin):
uis ñ cos indicat nallos sediste asfectus nunirũ indicat
malos: ꝗd erũ deludisscȩnicis platosensergt : notũẽ
cũ poetas ipsos quod tam indignadeoꝵ midestate
atq bonitate carmina composuer int. censet ciuitate
c̃tendunt: Ille quippe ñ patit᷑ deos falsis criurub
infamari. istueisdem criminibus suoslonores cele¬
brare iubent: Deniq isticũ eos dein iudos instaurari
preciperent postentesturpia &iã inaligna gessert̃ :¬
i storelis titolatimo auferentes filiũ &imntentes morbum
łeo abnuisset imperium.: eumq: morbũ retraben¬
tes cumiussa complesset Isteaut illos nectã malos.
timendos putat : sed suȩ seritentiae rober constan¬
tissue retinens om̃s poetarũ sacrilegas nugas
ꝗb: illi immunditiae societate ablectant᷑a pepulo
bene instituto remouere nondubitat: liunc autem
platonẽ quodiam in scđo libro cominemoraui inter
serm deos labeo ponit: qui labeo numina mala uictimis

Expanded text:
vis non eos indicat nullos, sed iste affectus nimirum indicat vis non eos indicat nullos, sed iste affectus nimirum indicat malos. Quid enim de ludis scenicis Plato senserit, notum est; cum poetas ipsos, quod tam indigna deorum majestate atque bonitate carmina composuerint, censet civitate contendunt? Ille quippe non patitur deos falsis criminibus infamari: isti eisdem criminibus suos honores celebrari jubent. Denique isti cum eosdem ludos instaurari praeciperent, poscentes turpia, etiam maligna gesserunt, Tito Latinio auferentes filium, et immittentes morbum, quod eorum abnuisset imperium, eumque morbum retrates, cum iussa conplesset; iste autem illos nec tam malos. timendos putat, sed suae sententiae robur constantissime retinens omnes poetarum sacrilegas nugas, quibus illi inmunditiae societate oblectantur, a populo bene instituto remouere non dubitat. Hunc autem Platonem, quod iam in secundo libro commemoraui, inter semideos Labeo ponit. Qui Labeo numina mala uictimis
Abbreviated transcription (Latin):
a ferextitit platonictis nobilis. Sedhiom̃s exceter¬
anqeius modi ipse platos : dus plurimis eẽ sacra saci¬
multis reb: magiisq dissentiant in hoc tam̃ quod
modo posui quianeq paruares ẽ. Mindetiuncquestio
ẽprimum abeis quaero ꝗb: dis istum cultum exiben¬
dum arbitrentiu : ut rum bonis anmalis: an& bonis
&iimalis. Sed dehoc habenius sentenciam platonis
dicentis: om̃s deos bonos ẽẽ : nec cẽ omnino ullumdeoꝵ¬
malum malũ: Consequens ẽ igit᷑ ut bonis haec exiben¬
da intellegantur. Tunc enĩdiis exibent᷑ qm̃ nec dii
credere : Illa ꝓfecto uacuat᷑ opinio: qua ñ nulli putant
deos malos sacris placandos eẽ nelaedant: bonos aut̃ ut ad¬
uiuent in uocandos Mali eñĩ nulli st̃ dii: bonis porro
debitus ut dicunt honor sacrorũ ẽ deferendus ꝗ st̃
ergo illi ꝗ ludosscaeni cosamant eosquediuinis
reb adiungi& sius honorib flagitant exiberi : quoꝵ

Expanded text:
Afer exstitit Platonicus nobilis. Sed hi omnes, et caeterAfer exstitit Platonicus nobilis. Sed hi omnes, et caeteri ejusmodi, et ipse Plato, diis plurimis esse sacra facmultis rebus magnisque dissentiant, in hoc tamen quod modo posui, quia neque parva res est, et inde nunc quaestio est, primum ab eis quaero, quibus diis istum cultum exhibendum arbitrentur, utrum bonis, an malis, an et bonis et malis. Sed habemus sententiam Platonis, dicentis omnes deos bonos esse, nec esse omnino ullum deorum malum . Consequens est igitur, ut bonis haec exhibenda intelligantur: tunc enim diis exhibentur; quoniam nec dii credere? illa profecto vacuatur opinio, qua nonnulli putant deos malos sacris placandos esse, ne laedant; bonos autem, ut adjuvent, invocandos. Mali enim nulli sunt dii: bonis porro debitus, ut dicunt, honor sacrorum est deferendus. Qui sunt ergo illi qui ludos scenicos amant, eosque divinis rebus adjungi et suis honoribus flagitant exhiberi? quorum
Abbreviated transcription (Latin):
& terram quanto melius sen sert̃: tanto ceteris
gloriosiores & inlustriores habent᷑. in tantum
aliis plati iudicio posteriorũ utcũ aristotiles
platonis discipulus ui r excellentis ingenu: uela¬
quio platoni ꝗdẽ inpar. sed itultos facde superans
consectam peripatlieticã condidisset : quoddeam¬
bulans dispatare consueuerat. plurutiosq disci¬
pulos p̃clara fama excellensui uoadbiut p̃ceptore¬
in suam heresim c̃gregassor: Post inortẽ ueropla¬
totis eusippꝰsororis cĩfilius : &ixenocrates dilectus
ei discipulus in scdam eĩ qua eochadernia uocabat᷑
eidẽ successissent : atq: olihoc auipsi& eorũ sueces¬
sores achade mici appellarentur: Recentiores
tamen phiulosopiii nobilissimi quibus plato sectan¬
dus placuit: noluerm᷑ sediciperi patheticos aut
a chademicos sed platonicos. exquibus sunt ual¬
de nobilitatigreei : plotinus : uamblicus por phurius
inutraq aut̃ lingua : idẽ greca & latina apueuis

Expanded text:
 caelum et terram, quanto melius senserunt, tanto ceteris  caelum et terram, quanto melius senserunt, tanto ceteris gloriosiores et inlustriores habentur, in tantum aliis praelati iudicio posterorum, ut, cum Aristoteles, Platonis discipulus, uir excellentis ingenii et eloquio Platoni quidem inpar, sed multos facile superans, cum sectam Peripateticam condidisset, quod deambulans disputare consueuerat, plurimosque discipulos praeclara fama excellens uiuo adhuc pin suam haeresim congregasset, post mortem vero Platonis Speusippus, sororis ejus filius, et Xenocrates, dilectus ejus discipulus, in scholam ejus, quae Academia vocabatur, eidem successissent, atque ob hoc et ipsi et eorum successores Academici appellarentur; recentiores tamen philosophi nobilissimi, quibus Plato sectandus placuit, noluerint se dici Peripateticos, aut Academicos, sed Platonicos. Ex quibus sunt valde nobilitati Graeci, Plotinus, lamblichus, Porphyrius: in utraque autem lingua, id est et graeca et latina, Apuleius
Abbreviated transcription (Latin):
adices filuis istł quiẽ misitme aduos tamqua
ineicom paratiomẽ quiuereẽ quia mcõruutabi¬
lise : ar caquae mutabilia facta st̃ nonsut uelie¬
menter ho cplato tenuit. &diligentis sime cõtõ¬
diũ : & ne scio ut & hocuspiam reperiatur ili¬
briseoꝵ qui ante platonẽ suert̃ nsi ubidictũ ẽ.
egoscun ꝗstm. & diceseis: qui ẽ misit ineaduos¬
Sedunde cumq ista illedidi dicerit siue p̃cedentib
cum ueterum libris siue potius quomodo dicit
apłs quia quodnotum ẽ di mamfestũ ẽ in allis. ds
en imillis manifestauit: in uisibilia enĩ et̃ acoristi
tucione munch ꝑea quae facta sunt intellecta
conspitiuntur. sempit ernaquoq: uirtus eius &
diuinitas. nunc non in merito meplatoticos:¬
& phulo sophos elegisse cumquib agam quidinista
questione quam modo suscepunus agiturde natu¬
rali theologia ut rum ꝓpt̃ selicitatẽ quae post
mortem futura ẽ uni dõ anplurib: sacra facere
oporteat : satis ut existimo exposui: Ideo quippe

Expanded text:
dices filiis Israel: Qui est, misit me ad uos, tamquam in eius conparatione, qui uere est quia incommutabilis est, ea quae mutabilia facta sunt non sint, uehementer hoc Plato tenuit et diligentissime commendauit. Et nescio utrum hoc uspiam reperiatur in libris eorum, qui ante Platonem fuerunt, nisi ubi dictum est: Ego sum qui sum, et dices eis: Qui est, misit me adSed undecunque ista ille diceret, sive praecedentibus eum veterum libris, sive potius, quomodo dicit Apostolus: Quia quod notum est Dei, manifestum est in illis. Deus enim illis manifestavit: invisibilia enim ejus atutione mundi per ea, quae facta sunt, intellecta conspiciuntur, sempiterna quoque uirtus eius et diuinitas: nunc non inmerito me Platonicos philosophos elegisse cum quibus agam, quod in ista quaestione, quam modo suscepimus, agitur de naturali theologia, utrum propter felicitatem, quae post mortem futura est, uni Deo an pluribus sacra facere oporteat, satis, ut existimo, exposui. Ideo quippe
Abbreviated transcription (Latin):
quaꝓpt̃ in illa peregrinatione sua platonecbuerem̃ a
uidere potuit. tanto ante de functũ nec eas dem¬
ti seripturas legere quaeñdũ suerant ingrecã lingiuã
Trans latae qua ille pollebat nuisi forte quia fut
acerrimi studii sic̃ egiptiasita &uistas ꝑ interp̃tẽ
didic̃ ñ ut scribendo trausferret. qđ pħo le mecis ꝓin
gentibenesitio ꝗ regia porestate &iãtimeri poterar
meruisse ꝑhibet᷑ : sedut c̃loquendo quid ẽtiuerent
quant ũ capere posset ad disscor& Hoc utexisti¬
met᷑ illa suadere uident᷑ indicia qđ libigene seos
sic incipit : In principio sec̃ ds̃ caelũ & terrã: terra
aut̃ erat inuisibilis : uncõposita: &tenebrae super
abissũ & spsdĩse febat᷑ suꝑaquas. intimeo aut᷑ plato
quẽ librum de mundi c̃fututione c̃scripsit dm̃ dict
minallo opere: terrã primo ignẽq iuncxisse: Manisestũ
Eaut̃ qđ igni tribuat caelilocũ. Habet ergliȩs sen¬
tentia quandã illius similitudinẽ quadictũ ẽ. inprin¬

Expanded text:
Quapropter in illa peregrinatione sua Plato nec Hieremiam uidere potuit tanto ante defunctum, nec easdem scripturas legere, quae nondum fuerant in Graecam linguam translatae, qua ille pollebat; nisi forte, quia fuit acerrimi studii, sicut Aegyptias, ita et istas per interpretem didicit, non ut scribendo transferret quod Ptolomaeus pro ingenti beneficio, qui a regia potestate etiam timeri poterat, meruisse perhibetur, sed ut conloquendo quid continerent, quantum capere posset, addisceret. Hoc ut existimetur, illa suadere uidentur indicia, quod liber geneseos sic incipit: In principio fecit Deus caelum et terram. Terra autem erat inuisibilis et inconposita, et tenebrae eri superferebatur super aquam; in Timaeo autem Plato, quem librum de mundi constitutione conscripsit, Deum dicit in illo opere terram primo ignemque iunxisse. Manifestum est autem, quod igni tribuat caeli locum: habet ergo haec sententia quandam illius similitudinem, qua dictum est: In prin
Abbreviated transcription (Latin):
tos uera religiod eponere iub& quaeigit᷑ causa ẽ nisi
stultica errorq: miserabilis. ut eite facias uenerando
humilẽ cuite cupias uiuendo dissumlẽ religione
colas quẽ ututari nolis. cum religionuis sun ma sit
impetrata quae poseunt: Indignũ enĩ putauerunt
ꝗistacredider misceri homines diis. & deos horiirab:
signũ ant̃ inisceridaemones adus &hionanibus
in ae petita ꝗallegrit i ndeccessa qui a portent.
exaudiant quihaec amantique ille nonamando
sitelignior. qu&lt facilius & libentius exandire debo¬
ant Amant ꝙppeilli scenicas turpitudines. quasñ
amat pudicitia: amant in malesicis magorum
mille nocendi artes quas ñ amat inuocentia: Ego
nas epudicitia & inuocentio sicund abdiis impetroe¬
x uoluerit: ñ poterit suis merias nisi scus int̃ uenientib:¬
inimicis: ne qđ ista poetica sigm̃ta &heatrica lidbra¬

Expanded text:
nos uera religio deponere iubet. Quae igitur causa est nisi nos uera religio deponere iubet. Quae igitur causa est nisi stultitia errorque mirabilis, ut ei te facias uenerando humilem, cui te cupias uiuendo dissimilem; et religione colas, quem imitari nolis, cum religionis summa sit impetrata quae poscunt. Indignum enim putaverunt qui ista crediderunt, misceri homines diis et deos hominibus: dignum autem misceri daemones et diis et hominibus, hinc petita qui allegent, inde concessa qui apportent: um dii exaudiant, qui haec amant, quae ille non amando fit dignior quem facilius et libentius exaudire debeant. Amant quippe illi scenicas turpitudines, quas non amat pudicitia: amant in maleficiis magorum mille nocendi artes , quas non amat innocentia. Ergo et pudicitia et innocentia, si quid ab diis impetr voluerit, non poterit suis meritis, nisi suis intervenientibinimicis. Non est quod iste poetica figmenta, et theatrica ludibri