comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eause. ⁊ faciunt ⁊ fiunt. sic̃ sunt om̃s ereati sp̃s.
maximȩ rationales. Corporales ant̃ causȩ quȩ
magis fuint qͣm faciunt nõ sunt int̾ causas ef¬
ficientes annumerandȩ. qnĩ ħ possunt quod ex
ipsis faciunt sp̃ĩum uoluntates. Quom̃ gͥ ordo
causarum qui p̾scienti certus ẽ do. id efficit ut
nicħ imn nr̃a uoluntate. cum in ipso causaꝵ ordi¬
ne magnum habeant locum nr̃ȩ uoluntates:
Contendat gͦ cicero cum eis qui hunc causarũ or¬
dinem dicunt ẽ fatalem. uł potus ipsum fati
nõe appellant. quod nos ab orremus p̾cipue ꝓp̃t̾
uocabulum. qd̃ in re uera consueuit intelligi. Qd̃
uero negat ordinem omĩum causaꝵ eẽ certissimum
⁊ dĩ p̾scientiȩ notissimum. plus eum qͣm stoiei de¬
testamur. Aut enim ẽẽ dm negat. qd quidẽ ĩducta
alt̾ius ꝑsona in libris de dõꝵ natura fac̾e̾ molitu
est. aut si eẽ confitetur dm̃ quem p̾seuĩ futuroꝵ.¬

Expanded text:
causae et faciunt et fiunt, sicut sunt omnes creati spiritus, causae et faciunt et fiunt, sicut sunt omnes creati spiritus, maxime ratmagis fiunt quam faciunt, non sunt inter causas efficientes annumerandae; quoniam hoc possunt quod ex ipsis faciunt spirituum voluntates. Quomodo igitur ordo causarum, qui praescienti certus est Deo, id efficit ut nihil sit in nostra voluntate, cum in ipso causarum ordine magnum habeant locum nostrae voluntates? Contendat ergo Cicero cum eis qui hunc causarum ordinem dicunt esse fatalem, vel potius ipsum fati nomine appellant, quod nos abhorremus praecipue propter vocabulum quod non in re vera consuevit intelligi. Quod vero negat ordinem omnium causarum esse certissimum, et Dei praescientiae notissimum, plus eum quam Stoici detestamur. Aut enim esse Deum negat, quod quidem inducta alterius persona in libris de deorum natura facere molitus est, aut si esse confitetur Deum, quem negat pr
Abbreviated transcription (Latin):
hominum ⁊ ⁊ bonorum scilicet ⁊ maloꝵ. Ac ꝑ hoc
colligitur non eẽ causas efficientes omniũ quȩ
fuint. nisi uoluntarias. illius naturȩ scilicet quȩ
sp̃c̃. ipsȩ ẽ ds̃. sp̃c̃ utiq non ereatus. In eius uolun¬
tate summa potestas ẽ. quȩ ereatoꝵ spĩum bonaᷤᷤ
uoluntates adiuuat. malas uidicat. om̃s ordinat.
⁊ quibꝰdam tribuit potestates. quibꝰdam ñ tͥbuit
Sic̃ enim omnium naturaꝵ creator ẽ. ita omĩum
potestatum dator non uoluntatum. Male quippe
uoluntates ab illo non sunt. qm̃ contra natura s̃
quȩ ab illo ẽ. Corpora gͥ mał subiacent uoluntatibꝰ.
quedam nr̃is id ẽ omnium am̃antium mortalium.
⁊ magis hominum qͣm bestiarum. quedã uͦ ange¬
lorum. S om̃ia maximȩ dĩ uoluntati subita
sunt. cui ȩtiam uoluntates omnes subiciunt᷑.
qr nos hñt potestatem. nisi qͣm ille concedit. sau¬
sa itaq rerum quȩ facit nec fit. ds̃ ẽ. Aliȩ uero

Expanded text:
hominum, et bonorum scilicet et malorum. Ac per hoc hominum, et bonorum scilicet et malorum. Ac per hoc colligitur non esse causas efficientes omnium quae fiunt nisi uoluntarias, illius naturae scilicet, quae spiritus, ipse est Deus, spiritus utique non creatus. In eius uoluntate summa potestas est, quae creatorum spirituum bonas uoluntates adiuuat, malas iudicat, omnes ordinat et quibusdam tribuit potestates, quibus dam non tribuit. Sicut enim omnium naturarum creator est, ita omnium potestatum dator, non uoluntatum. Malae quippe uoluntates ab illo non sunt, quoniam contra naturam sunt, quae ab illo est. Corpora igitur magis subiacent uoluntatibus, quaedam nostris, id est omnium animantium mortalium et magis hominum quam bestiarum; quaedam uero angelorum; sed omnia maxime Dei uoluntati subdita sunt, cui etiam uoluntates omnes subiciuntur, quia non habent potestatem nisi quam ille concedit. Causa itaque rerum, quae facit nec fit, Deus est; aliae uero
Abbreviated transcription (Latin):
Nam ⁊ illud qd̾ idem cicero concedit nicħ fieri si cau¬
sa efficiens nõ p̃cedat. satis ẽ ad eum in hac q̃stionȩ
redarguendum. Quid enim eum adiuuat quod
dic̃ nicħ quidem fieri sine causa. s nõ omnẽ causã
eẽ fatalem quia ẽ causa fortuita. ẽ naturał. est
uoluntaria : Sufficit quia omne qd̃ fit nõ nͥ causa
p̃cedente fieri confitetur. Non enim eas causas quȩ
dicuntur fortuite uñ ętiam fortuna nom̃ ac¬
cepit. non ẽẽ dicinus nullas. s latentes. easq
tͥbuimus uł dĩ ueri uł quoꝵlibet spũum uolunta¬
ti. Ipsasq naturales neqͣqͣm ab illuis uoluntate
se uingius. qui ẽ auctor omnis conditorq nature.
Iam uero cause uoluntariȩ. aut dĩ sunt. aut ange¬
lorum. aut hominum. aut quoꝵq animalium.
si tam̃ uoluntates appellandę sunt. animaꝵ ra
norum quos angłos di dicimus. seu maloꝵ qͦs
angłos abłi uł etiam demones appellamus sic ⁊

Expanded text:
Nam et illud, quod idem Cicero concedit, nihil fieri si cauNam et illud, quod idem Cicero concedit, nihil fieri si causa efficiens non praecedat, satis est ad eum in hac quaestione redarguendum. Quid enim eum adiuuat, quod dicit nihil quidem fieri sine causa, sed non omnem causam esse fatalem, quia est causa fortuita, est naturalis, est uoluntaria? Sufpraecedente fieri confitetur. Nos enim eas causas quae dicuntur fortuitae, unde etiam fortuna nomen accepit, non esse dicimus nullas sed latentes: easque tribuimus vel Dei veri, vel quorumlibet spirituum voluntati, ipsasque naturales nequaquam ab illius voluntate sejungimus qui est auctor omnis conditorque naturae. Jam vero causae voluntariae aut Dei sunt, aut angelorum, aut hominum, aut quorumque animalium, si tamen voluntates appellandae sunt animarum anorum, quos angelos Dei dicimus, seu malorum, quos angelos diaboli uel etiam daemones appellamus: sic et
Abbreviated transcription (Latin):
a loquendo. nõ enim ab nuere possumus eẽ scͥptũ
ulitt̾is scĩs semel locutus ẽ ds̃. duo hȩc audiui. qm̃
cuiq scãm oꝑa eus. Qd̃ enim dictum ẽ semel locutꝰ
ẽ intelligitur ĩ mobilit̾ ħ ẽ in cõmutabilit̾ ẽ locutꝰ.
sicut nouit incomutabilit̾ omĩa quȩ futura sunt.
⁊ quȩ ipsȩ facturus ẽ. hac itaq ratione possemꝰ
a fando fatum appellare. nisiħ nom̃ iam in alia
re soleret intelligi. quo corda hominum nolumꝰ
inclinari. Non ẽ aut̃ consequens. ut si dõ certꝰ est
omiũ ordo causarum. idõ nicħ sit in nr̃e uolunta¬
tis arbitrio. & ipse quippȩ nr̃ȩ uoluntates in causaꝵ
ordine sunt. qui certus ẽ dõ eiusq p̾scientia conti¬
netur. qm̃ ⁊ humane uoluntates humanoꝵ oꝑum
cause sunt. Atq ita qui omnes rerum causas p̾sciuit.
ꝓfecto in eis causis etiam nr̃as uoluntates ignora¬
re non potuit. quas nr̃oꝵ oꝑum causas ẽẽ p̾sciuit.

Expanded text:
a loquendo; non enim abnuere possumus esse scriptum a loquendo; non enim abnuere possumus esse scriptum in litteris sanctis: Semel locutus est Deus, duo haec audiui, quoniam us. Quod enim dictum est: Semel locutus est, intellegitur \'inmobiliter\', hoc est incommutabiliter, \'est locutus, sicut nouit incommutabiliter omnia quae futura sunt et quae ipse facturus est. Hac itaque ratione possemus a fando fatum appellare, nisi hoc nomen iam in alia re soleret intellegi, quo corda hominum nolumus inclinari. Non est autem consequens, ut, si Deo certus est omnium ordo causarum, ideo nihil sit in nostrae uoluntatis arbitrio. Et ipsae quippe nostrae uoluntates in causarum ordine sunt, qui certus est Deo eiusque praescientia continetur, quoniam et humanae uoluntates humanorum operum causae sunt. Adque ita, qui omnes rerum causas praesciuit, profecto in eis causis etiam nostras uoluntates ignorare non potuit, quas nostrorum operum causas esse praesciuit.
Abbreviated transcription (Latin):
ordo causarum. Si certus causaꝵ ordo ñ ẽ. nec reꝵ
certus ẽ ordo p̾scienti dõ. quȩ fieri nõ possunt nisi
p̾cedentibꝰ ⁊ efficientibꝰ causis. Si rerum ordo p̾sciẽ¬
ti d̃o certus ñẽ. ñ omnia sic ueniunt. ut ea uentura
p̾sciuit. Porro si nõ omĩa sic ueniunt. ut ab illo uen¬
tura p̃scita sunt. nõ ẽ inquit in dõ p̾scientia om̃iũ
futuroꝵ. Nos adu̾sus istos sacͥlegos ausus atq ĩpioᷤ.
⁊ dm̃ dicimus omĩa scire ante qͣm fiant. ⁊ uolun¬
tate nos facere quicquid a nob̾ nõ nisi uolentibꝰ fi¬
eri sentimus ⁊ nouimus. Omĩa uero fato fieri nõ
dicimus. immo nulla fieri fato dicimus. qm̃ fati
nomen ubi solet a loquentibꝰ poni idest in constitu¬
cione sid̾um qua quisq conceptꝰ aut natus ẽ. qmĩ reᷤᷤ
ipsa inanit̾ asserit᷑. nicħ uałe monstramus. Ordi¬
nem aut̃ causarum. uͥ uoluntas di plurimũ pot̾
neq negamus neq fati uocabulo nuncupamꝰ. nisi
forte ut fatum a fando dictum intelligamus. idest

Expanded text:
n est, nec rerum certus est ordo praescienti Deo, quae fieri non possunt, nisi praecedentibus et efficientibus causis; si rerum ordo praescienti Deo certus non est, non omnia sic ueniunt, ut ea uentura praesciuit; porro si non omnia sic ueniunt, ut ab illo uentura praescita sunt, non est, inquit, in Deo praescientia omnium futurorum. Nos aduersus istos sacrilegos ausus adque inpios et Deum dicimus omnia scire antequam fiant. et uoluntate nos facere, quidquid a nobis non nisi uolentibus fieri sentimus et nouimus. Omnia uero fieri fato non dicimus, immo nulla fieri fato dicimus; quoniam fati nomen ubi solet a loquentibus poni, id est in constitutione siderum cum quisque conceptus aut natus est, quoniam res ipsa inaniter adseritur, nihil ualere monstramus. Ordinem autem causarum, ubi uoluntas Dei plurimum potest, neque negamus, neque fati uocabulo nuncupamus, nisi forte ut fatum a fando dictum intellegamus, id est
Abbreviated transcription (Latin):
spirãtia mollus aera. credo ȩquidem. ⁊ uiuos duant
de marmore uultus. Brabunt causas alii. cęliq mea¬
tus describent radio. ⁊ surgenta sid̾a discent. Tu re¬
g̾e imꝑio ppłos romanȩ mem̃to. uł tͥ erunt artes.
paciq impon̾e mores. parc̾e̾ subiectis ⁊ debellare suꝑ¬
bos. has artes illi tanto ꝑitius ex̾cebant. quanto
minus se uoluptatibꝰ dabant. ⁊ eneruationi animi
⁊ corporis. in concupiscendis ⁊ augendis diuitiis. ⁊ ꝑ
illas moribꝰ corrumpendis. rapiendo miseris cuubꝰ.
largendo scenicis turpibꝰ. uñ quia tales iã moꝵ
labe suꝑabant atq habundabant. qño scribebat
ista salustuis. canebatq uirgiliꝰ. ñ illis artibꝰ ad ho¬
nores ⁊ głiam. s doł atq fallaciis ambiebant. uñ
idem dicit. S pͥmo magis ambitio qͣm auaricia¬
amos hominum exercebat. qd̾ tam̃ uitium ꝓpriꝰ
uirtuti erat. Nam głiam honorem imꝑium boniꝰ

Expanded text:
spirantia mollius aera, Cedo equidem, uiuos ducent spirantia mollius aera, Cedo equidem, uiuos ducent do marmore uultus, Orabunt causas melius caelique meatus Describent radio et surgentia sidera dicent: Tu regere imperio populos, Romane, memento Hae tibi erunt artes pacique inponere mores, Parcere subiectis et debellare superbos. Has artes illi tanto peritius exercebant, quanto minus se uoluptatibus dabant et eneruationi animi et corporis in concupiscendis et augendis diuitiis et per illas moribus corrumpendis, rapiendo miseris ciuibus, largiendo scaenicis turpibus. Unde Qui tales iam morum labe superabant adque abundabant, quando scribebat ista Sallustius canebatque Vergilius, non illis artibus ad honores et gloriam, sed dolis adque fallaciis ambiebant. Unde idem dicit: Sed panimos hominum exercebat, quod tamen vitium propius virtutem erat. Nam gloriam, honorem, imperium bonus
Abbreviated transcription (Latin):
parum ȩ̃ẽt sola lib̾tas. nisi ⁊ dominatio quereretut
dum ꝓmagno hab̾etur. qd̾ ułut loquente ioue
idem poeta dicit. Quin asꝑa uino. quȩ mare uẽ
t̾rasq metu cęlumq fatigat. consilia in meliꝰ refent
mecũq fouebit romanos rerum dños. gentẽq togi¬
tam. Sic placitum. ueniet lustris labentibꝰ ȩtas.
cum domius assaracipithiã clarasq micenas seruitu
p̃met. ac cunctis dominabitur argis. Quȩ quidem
uirgilius iouem inducens tanqͣm futura p̃dicentẽ.
ipse iam facta recolebat. cernebatq p̾sentia. Uerũ
ꝓptea cominemorare illa uolui ut ostend̾em domina¬
tionem post lib̾tatem sic habuisse romanos ut ĩ eoꝵ
magnis laudibꝰ poneret᷑. Hinc ẽ ⁊ illud eiusdẽ poe¬
te quod cum artibꝰ aliaꝵ gentium eas ipsas ꝓpͥas ro¬
manoꝵ artes regnandi atq imꝑandi.⁊ subigendi
ac debellandi ppłos añ poneret. ait. Excudent alii

Expanded text:
parum esset sola libertas, nisi et dominatio quaereretur, parum esset sola libertas, nisi et dominatio quaereretur, dum pro magno habetur, quod uelut loquente Ioue idem poeta dicit: Quin aspera Iuno, Quae mare nunc terrasque metu caelumque fatigat, Consilia in melius referet mecumque fouebit Romanos rerum dominos gentemque togatam. Sic placitum. Ueniet lustris labentibus aetas, Cum domus Assaraci Phthiam clarasque Mycenas Seruitio premet ac uictis dominabitur Argis. Quae quidem Vergilius Iouem inducens tamquam futura praedicentem ipse iam facta recolebat cernebatque praesentia; uerum propterea commemorare illa uolui, ut ostenderem dominationem post libertatem sic habuisse Romanos, ut in eorum magnis laudibus poneretur. Hinc est et illud eiusdem poetae, quod, cum artibus aliarum gentium eas ipsas proprias Romanorum artes regnandi adque imperandi et subigendi ac debellandi populos anteponeret, ait: Excudent alii
Abbreviated transcription (Latin):
s sua memoria fuisse illos duos ingenti uirtute
diu̾sis moribꝰ. In laudibꝰ aut̃ cęsaris posuit. quod
sibi magnum imꝑium. ex̾citum. bellum. nouũ
exoptabat. uͥ uirtus enitescere posset. Ita fiebat in
uotis uiroꝵ uͥtutȩ magnoꝵ. ut excitaret in bellũ
miseras gentes: ⁊ flagello agitaret bellona sangui¬
neo. ut ẽȩt ubi uirtus eoꝵ enitesceret. hoc illa ꝓ¬
fecto laudis auiditas.⁊ głę cupido faciebat. Aaore
itaq pͥmitꝰ lib̾tatis. pꝰ etiam dominationis. ⁊ eu¬
piditate laudis ⁊ głȩ. multa magna fecerunt. Red¬
dit eis utriusq rei testimonium. ȩtiam poeta
in signis illoꝵ. inde quippe ait. Nec nõ tar¬
quinium eiectum porsenna iubebat acciꝑe.
ingenti qui urbem obsidione p̾mebat. Aeneadȩ.
in ferrum ꝓlib̾tate ruebant. Tunc itaq magnũ
illis fuit aut fortit̾ emori. aut lib̾os uiuere. S cũ
çẽt accepta lib̃tas. tanta cupido głe incesserat. ut

Expanded text:
sed sua memoria fuisse illos duos ingenti uirtute, sed sua memoria fuisse illos duos ingenti uirtute, diuersis moribus. In laudibus autem Caesaris posuit, quod sibi magnum imperium, exercitum, bellum nouum exoptabat, ubi uirtus enitescere posset. Ita fiebat in uotis uirorum uirtute magnorum, ut excitaret in bellum miseras gentes et flagello agitaret Bellona sanguineo, ut esset ubi uirtus eorum enitesceret. Hoc illa profecto laudis auiditas et gloriae cupido faciebat. Amore itaque primitus libertatis, post etiam dominationis et cupiditate laudis et gloriae multa magna fecerunt. Reddit eis utriusque rei testimonium etiam poeta insignis illorum; inde quippe ait: Nec non Tarquinium eiectum Porsenna iubebat Accipere ingentique urbem obsidione premebat; Aeneadae in ferrum pro libertate ruebant. Tunc itaque magnum illis fuit aut fortiter mori aut liberos uiuere. Sed cum esset adepta libertas, tanta cupido gloriae incesserat, ut
Abbreviated transcription (Latin):
h inc ẽ quod ut ait salustiꝰ regalem dominationẽ
ñ ferentes. amiua imꝑia binosq imꝑatores sibi
fecerunt. qui consules appellati sunt a consulen
do. ñ reges aut dñi a regnando atq dominãdo.
cum ⁊ reges utiq a regnando dicti meliꝰ uideant᷑.
ut regnum a regibꝰ. reges aut̃ ut dictum ẽ a regẽ¬
do. s fastꝰ regus nõ disciplina putata ẽ regentis
uł beniuolentia consulentis. s suꝑbia dominantiᷤ.
Ex pulso itaq rege tarquinio.⁊ consulibꝰ institutiᷤ.
secutum ẽ quod idem auctor in romanoꝵ laudibꝰ
posuit. quod ciuitas incredibile memoratu ẽ. ad¬
epta lib̾tate quantum breui creuit. tanta cupido
gl̃ie incesserat. Ista gͦ laudis auiditas ⁊ cupido głe.
multa illa miranda fec̃. laudabilia scilicet atq
salustuis temporibꝰ suis magnos ⁊ p̃claros uiros.
Marcum catonem. ⁊ gauĩ cesarem. dicens quod diu
illa res publica ñ habuit quemqͣm uirtute magna.

Expanded text:
Hinc est quod regalem dominationem Hinc est quod regalem dominationem non ferentes, annua imperia binosque imperatores sibi fecerunt, qui consules appellati sunt a consulendo, non reges aut domini a regnando atque dominando: cum et reges utique a regendo dicti melius videantur, ut regnum a regibus, reges autem, ut dictum est, a regendo; sed fastus regius non disciplina putata est regentis, vel benevolentia consulentis, sed superbia dominantis. Expulso itaque rege Tarquinio, et consulibus institutis, secutum est, quod idem auctor in Romanorum laudibus posuit, quod \'ciuitas incredibile memoratu est adepta libertate quantum breui creuerit; tanta cupido gloriae incesserat. Ista ergo laudis auiditas et cupido gloriae multa illa miranda fecit, laudabilia scilicet adqueSallustius temporibus suis magnos et praeclaros uiros, Marcum Catonem et Gaium Caesarem, dicens quod diu illa res publica non habuit quemquam uirtute magnum,
Abbreviated transcription (Latin):
dõꝵ quos etiam rebꝰ nugatoriis colendos puta¬
runt.⁊ p̾sentis uoluminis partes suꝑiores quaᷤ
huc usq ꝑduxrimus de fati questionȩ tollenda.
ne quisqͣm cuiiam ꝑsuasum ȩẽt nõ illoꝵ dõꝵ
cultu romanum imꝑium ꝓpagatũ atq ser¬
uatum. nescio cui fato potius id tͥbueret.
qͣm dĩ sumini potentissimȩ uoluntati: Ue¬
tẽs gͥ pͥmiq romani. quantũ eoꝵ docet et cõ¬
mendat historia. qͣmuis ut aliȩ gentes excepta
una ppłi hebreorum dõs falsos colerent. ⁊ nõ dõ
uictimas s denioniis immolarent. tam̃ laudiꝰ
auidi. peccuniȩ lib̾abiles erant. głam ingente.
diuitias. honestates uolebant. Hanc ardentissime
dilexer ꝓpter hanc uiuere uoluerunt. ꝓpt̾ hanc
cȩt̾as cupiditates huiꝰ uniꝰ ingenti cupiditate p̾s¬
serunt. Ipsam deniq patriam suam. qm̃ seriure
udebatur in gloriũ dñari uͦ atq imꝑare głiosũ.
pͥͫ omi studio lib̾am. deiñ dominã ẽȩ concupier̃.

Expanded text:
 sit eorum deorum, quos etiam rebus nugatoriis colendos putarunt; et praesentis voluminis partes superiores, quas huc usque perduximus, de fati quaestione tollenda: ne quisquam, cui jam persuasum esset non illorum deorum cultu Romanum imperium propagatum atque servatum, nescio cui fato potius id tribueret, quam Dei summi potentissimae voluntati. Veteres igitur primique Romani, quantum eorum docet et commendat historia, quamvis ut aliae gentes, excepta una populi Hebraeorum, deos falsos colerent, et non Deo victimas, sed daemoniis immolarent. tamen laudis avidi, pecuniae liberales erant, gloriam ingentem, divitias honestas volebant : hanc ardentissime dilexerunt, propter hanc vivere voluerunt, pro hac Caeteras cupiditates hujus unius ingenti cupiditate presserunt. Ipsam denique patriam suam, quoniam servire videbatur inglorium, dominari vero atque imperare gloriosum, prius omni studio liberam, deinde dominam esse concupierunt.
Abbreviated transcription (Latin):
religiosum. ut unum eligat eduobꝰ. aut eẽ aliqͥd
in nr̃a uoluntate. aut ȩẽ p̾scientiam futuroꝵ. qm̃
utrumq arbitrat᷑ ẽȩ ñ posse. s si altin confirmabit᷑.
alt̾m tolli. si eleg̾imus p̾scientiam futuroꝵ tolli
uoluntatis arbitrium. si eleg̾imus uoluntatis ar¬
bitrium tolli p̾scientiam futuroꝵ. Ipsȩ utiq ut
uir doctus ⁊ magnus. ⁊ uitȩ humane plurimum
ac ꝑitissimȩ consulens. ex his duobꝰ eleg̃ lib̾ũ uolun
entiam futuroꝵ. Atq itaq dum uult fac̾e lib̾os.
fac saclegos. Neligiosus aut̃ am̃s utrumq elig̃.
utrumq conficetur. ⁊ fide pietatis utriĩq confirmat.
uom̃ inquit: Nlam si ẽ p̃scientia futuroꝵ. sequent᷑
illa omĩa quȩ conexa sunt. donec es̃ ꝑueniat᷑
ut nied sit in nr̃a uoluntate. łoro si ẽ aliquid in
ir aĩ uoluntate. eisdem recursis gradibꝰ eo puenit᷑.
ut non sit p̃scientia futiuroꝵ. Nam ꝑila omia

Expanded text:
religiosum, ut unum eligat e duobus, aut esse aliquid religiosum, ut unum eligat e duobus, aut esse aliquid in nostra uoluntate, aut esse praescientiam futurorum, quoniam utrumque arbitratur esse non posse, sed si alterum confirmabitur, alterum tolli; si elegerimus praescientiam futurorum, tolli uoluntatis arbitrium; si elegerimus uoluntatis arbitrium, tolli praescientiam futurorum. Ipse itaque, ut uir magnus et doctus et uitae humanae plurimum ac peritissime centiam futurorum; atque ita dum vult facere liberos, fecit sacrilegos. Religiosus afide pietatis utrumque confirmat. Quo modo? inquit; nam si est praescientia futurorum, sequentur illa omnia, quae conexa sunt, donec eo perueniatur, ut nihil sit in nostra uoluntate. Porro si est aliquid in nostra uoluntate, eisdem recursis gradibus eo peruenitur, ut non sit praescientia futurorum. Nam per illa omnia
Abbreviated transcription (Latin):
tare disputacione detestabili niteret᷑: Uidelicet qr
s pscita sunt omnia futura hoc ordine uenient. quo
nentura ẽẽ p̃scita sunt. & si ħ ordine uenient. certꝰ
ordo ẽ rerum p̃scienti dõ. & si certus ẽ ordo rerum.
certus ẽ ordo causarum. Non enim fieri aliquid pot̾.
quod non aliqua efficiens causa p̾cesserit. Si aut̃
certus ẽ ordo causarum. quo fit omne qd̃ fit. fato
inquit funt om̃ia quȩ fiunt. Qd̃ si ita ẽ. nichilẽ
in nr̃a potestate. nullumq ẽ arbitrium uoluntatiᷤᷤ.
Qd̃ si concedimus inquit. om̃is humana uita subu̾¬
titur. F rustra leges dantur. frustra obuirgationes.
laudes. uituꝑationes. exortaciones ad hibentur. naq
ulla iusticia bonis p̾mia ⁊ malis supplicia ostituta
sunt. Hec gͦ ne consequãtur in digna ⁊ absurda.
⁊ ꝑnitiosa rebus humanis. ñ uult eẽ p̃scientiam
futuroꝵ. Atq in has angustias coartat anunum

Expanded text:
tare disputatione detestabili niteretur? Videlicet quia, tare disputatione detestabili niteretur? Videlicet quia, si praescita sunt omnia futura, hoc ordine uenient, quo uentura esse praescita sunt; et si hoc ordine uenient, certus est ordo rerum praescienti Deo; et si certus est ordo rerum, certus est ordo causarum; non enim fieri aliquid potest, quod non aliqua efficiens causa praecesserit; si autem certus est ordo causarum, quo fit omne quod fit, fato, inquit, fiunt omnia quae fiunt. Quod si ita est, nihil est in nostra potestate nullumque est arbitrium uoluntatis; quod si concedimus, inquit, omnis humana uita subuertitur, frustra leges dantur, frustra obiurgationes laudes, uituperationes exhortationes adhibentur, neque ulla iustitia bonis praemia et. malis supplicia constituta sunt. Haec ergo ne consequantur indigna et absurda et perniciosa rebus humanis, non uult esse praescientiam futurorum; adque in has angustias coartat animum
Abbreviated transcription (Latin):
scriptum ẽ. dixit insipiens in corde suo nõ ẽ ds. s
ñ ex sua ꝑsona. Uidit enini qͣm ẽẽt inuidiosum
⁊ molestum. iõoq coactam fecit disputantẽ de has
re aduersus stoicos inlibris de dõꝵ natura: ⁊ ꝓ lu¬
cilio balbo cui stoicoꝵ partes defendendas dedi.
maluit ferre sentenciam. qͣm ꝓ eoeta qui nullam
diuinam naturã eẽ contendit. In libris uͦ de di¬
uinatione. ex se ipso aꝑtissimo oppugaat p̾sciens
futuroꝵ. Hoc aut̃ totum fac̾e uidetur. ne fatum
ȩe consentiat : ⁊ ꝑdat lib̾am uoluntatẽ. Putat eis
concessa seientia futuroꝵ. ita ȩẽ consequens fatuisl.¬
tuesissime concertaciones ⁊ disputaciones philo¬
i suorun. nos ut confitemur summi. uetiamr
⁊ uoluntatem summãq potestatem ac p̾scientiam
u confitebimur. hIec timemus ne ios no uolun
siineiam. ⁊stoici ut nõ omnia necessitate fieri di¬
nt. qͣniqͣm om̃ia fato fieri contendant. Quid ẽ gͦ
q ciceio timuit in p̾scientia futuroꝵ. ut eam labefae¬

Expanded text:
in corde suo: Non est Deus; sed non ex sua persona. Vidit enim quam esset inuidiosum et molestum, ideoque Cottam fecit disputantem de hac re aduersus Stoicos in libris de deorum natura et pro Lucilio Balbo, cui Stoicorum partes defendendas dedit, maluit ferre sententiam quam pro Cotta, qui nullam diuinam naturam esse contendit. In libris uero de diuinatione ex se ipso apertissime obpugnat praescientiam futurorum. Hoc autem totum facere uidetur, ne fatum esse consentiat et perdat liberam uoluntatem. Putat enim concessa scientia futurorum ita esse consequens fatumtortuosissimae concertationes et disputationes philosophorum, nos ut confitemur summum et uerum Deum, ita uoluntatem summamque potestatem ac praescientiam eius confitemur; nec timemus ne ideo non uolupraescientiam, et Stoici, ut non omnia necessitate fieri dicerent, quamuis omnia fato fieri contenderent. Quid est ergo, quod Cicero timuit in praescientia futurorum, ut eam labefac
Abbreviated transcription (Latin):
tem aliasq uircutes adoramus ipsam uitã p̾cẽ ad ip̃m
facientes ꝑ imitacionẽ ⁊ inquisitionẽ d ipso. Inquifitio
enĩ purgat inquit imitatio destinat effectionẽ ad ip̃m
oꝑando. Bñ quidẽ p̃dicauit dm̃ patrẽ. ⁊ quibꝰ sit colẽdꝰ
moribꝰ dix̃. quibꝰ p̃ceptis ꝓpħici libri pleni s̃ hebreoꝵ.
mones quos opinat᷑ dõs. qͣsi cuiqͣm difficile sit recołẽ.
quȩ turpia. quȩ dedecora erga dõꝵ obsequiũ in theat̾s
agebant᷑ et templis et attend̾e quȩ legant᷑. dicant᷑. audiã¬
tur. in eccłiis. uł dõ ũo quid offerat᷑. ⁊ hinc intellig̾e uͥ edi¬
ficium et ubi ruina sit moꝵ. Quis at̾ huic diac̃ uł inspi¬

Expanded text:
tem aliasque uirtutes adoramus, ipsam uitam precem ad ipsum tem aliasque uirtutes adoramus, ipsam uitam precem ad ipsum facientes per\'imitationem et inquisitionem de ipso. Inquisitio enim purgat, inquit; imitatio deificat adfectionem ad ipsum operando.\' Bene quidem praedicauit Deum Patrem, et quibus sit colendus moribus dixit; quibus praeceptis prophetici libri pleni sunt Hebraeomones, quos opinatur deos; quasi cuiquam difficile sit recolere, quae turpia, quagebantur et templis; et attendere quae legantur, dicantur, audiantur in ecclesiis, uel Deo uero quid offeratur, et hinc intellegere ubi aedificium, et ubi ruina sit morum. Quis autem huic dixit uel inspi
Abbreviated transcription (Latin):
causas ipsi audiamus enoris. Sunt inquit sp̃s t̾r̃em mini¬
pa loes quodam maloꝵ demonũ potestati subiecti ⁊ hii
hebrei demonibꝰ pessimis et minoribꝰ sp̃ibꝰ uetabant
religiosis. ⁊ ipsis uacare ꝓhibebant. uen̾ari aut̃ mag̾
celestes dõs. amplius at̃ uen̾ari dm̃ patrẽ. ħ aut̃ inqͥͣt
et dii p̃cipiunt. ⁊ in suꝑioribꝰ ostendimꝰ quẽ admodum
aĩadũtẽ ad dm̃ monent. ⁊ illum cołe uͥq imꝑant. Ueꝵ
indocti et impie naturȩ quibꝰ u̾e factum ñ concessit
ab diis dona obtiñe. neq hr̃e ious ĩmortał notionẽ.
ñ audientes ⁊ dõs et diuinos uros. dõs quidẽ om̃s re¬
eusauerunt. Ahibitos aut̃ demones: ⁊ hos ñ odisse.
s reu̾eri. Dm̃ aut̃ simulantes cołe. ea sola ꝑ quȩ ds̃
adorat᷑ ñ agunt. Nam ds̃ quidẽ ut poetȩ omniũ pat̾
nulli indiget. s nob̾ ẽ bñ. cum eum ꝑiusticiã ⁊ castita¬

Expanded text:
eatus? Sed iam causas ipsius audiamus erroris. \'Sunt, inquit, spiritus terreni minieatus? Sed iam causas ipsius audiamus erroris. \'Sunt, inquit, spiritus terreni minimi loco quodam malorum daemonum potestati subiecti. Hebraei daemonibus pessimis et minoribus spiritibus uetabant religiosos et ipsis uacare prohibebant; uenerari autem magis caelestes deos, amplius autem uenerari Deum Patrem. Hoc autem, inquit, et di praecipiunt et inaduertere ad Deum monent et illum colere ubique imperant. Verum indocti et inpiae naturae, quibus uere fatum non concessit ab dis dona obtinere neque habere Iouis inmortalis notionem, non audientes et deos et diuinos uiros deos quidem omnes recusauerunt, prohibitos autem daemones et hos non odisse, sed reuereri. Deum autem simulantes colere, ea sola, per quae Deus adoratur, non agunt. Nam Deus quidem, utpote omnium Pater, nullius indiget; sed nobis est bene, cum eum per iustitiam et castita
Abbreviated transcription (Latin):
uł solũe. Nos aut̃ neq apollinẽ uituꝑantẽ xp̃m. neq
hecaten possumꝰ approbare laudantẽ. Ille qͥppe tãꝙͣ im¬
erunt. ab eoꝵ potestate erui ñ poter̃. Istȩ ũo philoso¬
phus uł potiꝰ qui talibꝰ adu̾sus xp̃ianos. quasi oracłis
cdunt. pͥꝰ faciant si possunt ut int̾ se de ipso ap̃o he¬
cate atq apollo concordent. eumq aut ambo condem¬
nent. aut ambo collaudent. Qd̃ si fac̾ẽ potuissent nicho¬
minus nos ⁊ intuꝑatores ⁊ laudatores xͥ fallaces de¬
mones uitaremꝰ. Cum uͦ eoꝵ ds̃ ⁊ dea int̾ se de xxp̃o. ille
uituꝑando ista laudando dissentiant. ꝓfecto eis blas¬
phemantibꝰ xcp̃ianos. ñ e̾dunt homines si recte ipsi sen¬
tiant. Sane xp̃m laudans uł porphiriꝰ uł hecate. cũ
dicat eum ipsum fatalit̾ dedisse xp̃ianis. ut ĩplcarent᷑
enore. causas tam̃ eiꝰdẽ sic̃ putant pandit enoris. Qs

Expanded text:
uel soluere. Nos autem neque Apollinem uituperantem Christum neque uel soluere. Nos autem neque Apollinem uituperantem Christum neque Hecaten possumerunt, ab eorum erui potestate non poterunt. Iste vero philosophus, vel potius qui talibus adversus Christianos quasi oraculis credunt, prius faciant, si possunt, ut inter se de ipso Christo Hecate atque Apollo concordent, eumque aut ambo condemnent, aut ambo collaudent. Quod si facere potuissent, nihilominus nos et uituperatores et laudatores Christi fallaces daemones uitaremus. Cum uero eorum deus et dea inter se de Christo, ille uituperando, ista laudando dissentiant: profecto eis blasphemantibus Christianos non credunt homines, si recte ipsi sentiant. Sane Christum laudans uel Porphyrius uel Hecate, cum dicat eum ipsum fataliter dedisse Christianis, ut inplicarentur errore, causas tamen eiusdem, sicut putat, pandit erroris. Quas
Abbreviated transcription (Latin):
ĩmortał agnitionẽ. enore implicari. Propt̾ea gͦ diis exosi
qr quibꝰ fato ñ fuit nosse dm̃. nec dona ab diis accipe
his fatalit̾ dedit istȩ enorem implicari. ipse uͦ piꝰ et
in celũ sic̃ pii concessit. Itaq hc̃ quidẽ ñ blasphemab̾.
misereb̾is aut̃ homnium dem̃tiȩ. ex eo in eis facile
p̃ceptisq expiabile ꝑiculum. Quis ita stultꝰ ẽ. ut in
telligat ab hoĩe callido. eoq xcp̃ianis immicissimo. ħ
oracła fuisse conficta. aut consilio simili ab ĩpuris de¬
monibꝰ ista fuisse responsa. ut scił qm̃ laudant xpm̃
quippe nocendi astuciȩ milleformi sentiunt ñ eẽ contͣriũ.
si cdatur eis laudantibꝰ xp̃m. dum tam̃ ẽdat᷑ ĩ uituꝑan¬
tibꝰ xͥanos. ut eũ qͥ utr̃q c̃did̾int. talẽ xͥ faciant lauda¬
torem. ne uelit ẽẽ xp̃ianꝰ. ac sic qͣmius ab illo laudatus
quia ita laudant xxp̃m. ut quis qͥs in eũ talẽ c̾did̾it qͣł
ab eiꝰ p̾dicat᷑. xp̃ianus uerꝰ ñ sit. s fotmi anus ħeticus.

Expanded text:
immortalis agnitionem, errore implicari. Propterea ergo diis exosi: quia quibus fato non fuit nosse Deum, nec dona a diis accipere, his fataliter dedit iste errore implicari. Ipse vero pius, et in coelum, sicut pii, concessit. Itaque hunc quidem non blasphemabis, misereberis autem hominum dementiam: ex eo in eis facile praecepsque periculum. 3. Quis ita stultus est, ut non intelligat aut ab homine callido, eoque Christianis inimicissimo haec oracula fuisse conficta, aut consilio simili ab impuris daemonibus ista fuisse responsa; ut scilicet, quoniam laudistianus? Suae quippe nocendi astutiae milleformi sentiunt non esse contrarium, si credatur eis laudantibus Christum, dum tamen credatur etiatianos; ut eum, qui utrumque crediderit, talem Christi faciant laudatorem, ne uelit esse Christianus, ac sic quamuis ab illo laudatus quia ita laudant Christum, ut, quisquis in eum talem crediderit, qualis ab eis praedicatur, Christianus nerus non sit, sed Photimanus haereticus,
Abbreviated transcription (Latin):
inf̾inbꝰ maloꝵ possit intelligi. Ueꝵ qui ħ querit at¬
tendat quid inbello noxium ꝑmciosumq sit. i uide¬
bit neħ aliud qͣm reꝵ cẽ int̾ se adu̾sitatẽ atq oflictũ.
tas sic adũsa ẽ passiom ⁊ passio uoluntati ut nulliꝰ
eaꝵ uctoria tales inimicitiȩ fimant᷑ ⁊ ubi sic ẽflig̃
cum ipsa nat᷑a corꝑis iuis doloris. ut neutrũ alt̾i cedat:
ħ enim qnõ conting̾ istȩ conflictꝰ. aut dolor uincit ⁊ sẽ¬
sum mors adunit. aut nat᷑a unc̃. ⁊ dolorẽ sanitas tol¬
lit. Ibi aut̃ ⁊ dolor ꝑmanet ut affligat. ⁊ nat᷑a ꝑdu¬
rat ut sentiat. Qd̃ utr̃q ĩõ ñ defic̃. nec pena deficiat
Adhos aut̃ fines bonoꝵ ⁊ maloꝵ illos expetendos istoᷤ
cauendos. qm̃ ꝑuidicium tͣnsibunt ad illos boni. ad
istos mali. dde h iudicio qͣntum ds̃ donau̾it. ĩ cõseq̃n¬

Expanded text:
in finibus malorum possit intellegi. Verum qui hoc quaerit, adin finibus malorum possit intellegi. Verum qui hoc quaerit, adtendat quid in bello noxium perniciosumque sit, et uidebit nihil aliud quam rerum esse inter se aduersitatem adque conflictum. tas sic aduersa est passioni et passio uoluntati, ut nullius earum uictoria tales inimicitiae finiantur, et ubi sic confligit cum ipsa natura corporis uis doloris, ut neutrum alteri cedat? Hic enim quando contingit iste conflictus, aut dolor uincit et sensum mors adimit, aut natura uincit et dolorem sanitas tollit. Ibi autem et dolor permanet ut adfligat, et natura perdurat ut sentiat; quia utrumque ideo non deficit, ne poena deficiat. Ad hos autem fines bonorum et malorum, illos expetendos, istos cauendos, quoniam per iudicium transibunt ad illos boni, ad istos mali: de hoc iudicio, quantum Deus donauerit, in conseq
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ dat gr̃ãm. hic itaq in uno quoq iusticia ẽ. ut
obedienti ds̃ hoĩ. am̃s corꝑi. rõ aut̃ uiciis ⁊̃ repugnan¬
da et cuiꝰ adipiscende causa hñda ẽ ista iusticia. qm̃ sa
nata uitia ñhẽbit. nec unnciuiq nr̃m uł ab alio uł a
se ipso quippiã repugnabit. ñ opꝰ erit ut rõ uiciis quȩ
nulla erunt imꝑet. s imꝑabit d̾s̃ homini. anĩs corꝑi.
T antaq ibierit obedienti suauitas et facilitas. qͣnta
uiuendi regnandiq felicitas. & ħ illic in om̃ibꝰ atq
in singulis ęt̾num erit. ȩt̾numq eẽ c̾tum erit. & ĩ ꝑbe
ẜ oꝵ aut᷑ qui ñ ꝑtinent ad istam euutatẽ dĩ. erit ecotͣrio
qd et̾ns doloribꝰ subiacebit. Ac ꝑ hoc ĩo durior ista
seda mors erit. quia finri morte ñ pot̾it. S qm̃ siẽ
miseria bĩtudim et mors uitȩ. ita bellum paci ui¬
det᷑ ẽẽ contͣrium. m̾̃ito q̃rit᷑ sic̃ pax inbonoꝵ finibꝰ p̾di¬
cata ẽ atq laudata. quod uł quale bellum econt̾rio

Expanded text:
noquoque iustitia est. ut oboedienti Deus homini, animus corpori, ratio autem uitiis etiam repugnanda et cuius adipiscendae causa habenda est ista iustitia, quonianatura uitia non habebit nec unicuique nostrum uel ab alio uel a se ipso quippiam repugnabit, non opus erit ut ratio uitiis, quae nulla erunt, imperet; sed imperabit Deus homini, animus corpori, tantaque ibi erit oboediendi suauitas et facilitas, quanta uiuendi regnandique felicitas. Et hoc illic in omnibus adque in singulis aeternum erit aeternumque esse certum erit, et ideem, qui non pertinent ad istam ciuitatem Dei, erit e contrario quod aeternis doloribus subiacebit; ac per hoc ideo durior ista secunda mors erit, quia finiri morte non poterit. Sed quoniam sicut miseria beatitudini et mors uitae, ita bellum paci uidetur esse contrarium: merito quaeritur, sicut pax in bonorum finibus praedicata est adque laudata, quod uel quale bellum e contrario
Abbreviated transcription (Latin):
erit cum illo ꝑspetiẽ. S hic siuȩ illa cõmunis siue nr̃a
ꝓpͥa talis ẽ. ut solatium miseriȩ sit potiꝰ qͣm bĩtudiniꝰ
gaudium. Ipsa quoq nr̃a iustiaa qͣmuis u̾a sit ꝓpt̾
ueꝵ boni finem ad qͣm refert᷑. tam̃ tanta ẽ in hac uita
ut potiꝰ remissione peccoꝵ costet qͣm ꝑfectione uͥtutũ
Testis ẽ oratio tocuis ciuitatis dĩ quȩ ꝑegͥnat᷑ in t̾ris ꝑ¬

Expanded text:
erit cum illo per speciem. Sed hic siue illa communis siue nostra erit cum illo per speciem. Sed hic siue illa communis siue nostra propria talis est pax, ut solacium miseriae sit potius quam beatitudinis gaudium. Ipsa quoquo nostra iustitia, quamuis uera sit propter uerum boni finem, ad quem refertur, tamen tanta est in hac uita, ut potius remissione peccatorum constet quam perfectione uirtutum. Testis est oratio totius ciuitatis Dei, quae pe
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm uͥtutes. Nam licet a quibdã tẽ u̾e atq honeste
uicia iudicanda sunt. Sic̃ enĩ ñ ẽ a carne s suꝑ car¬
nem q̃ carnẽ fac̃ uiuere. sic ñ ẽ ab homine s suꝑ hoĩẽ.
ꝙ̃ hominẽ fac̃ bẽ uiu̾e. nec solum hominẽ s etiã ꝙͣlib
potestatem uirtutẽq cȩlestẽ. quo circa ut uita car¬
nis aĩa ẽ. ita bã uita hominis d̾s̃ ẽ. de quo dicunt
suã ñ imꝓbandã. Quam quidẽ ñ habebit inf̾ine. qr
ñ ea bñ utitur añ finẽ. Hanc aut̃ ut int̾im hat in hac
tates. utimur et nos pace babilonis. ex qua ita ꝑfidẽ
addens ⁊ dic̃s. ut quietã et tͣnquillã intã agamꝰ cũ oĩ
pietate et caritate. ꝙ ꝓpħa iheremias cum ppło dĩ
ueti ꝓmuntiaret captiuitatẽ. ⁊ diuinitꝰ imꝑaret ut obe¬
dient̃ irent in babiloniã. dõ suo ĩ ista pacientia serui¬
entes. monuit ⁊ ipse ut oraret᷑ ꝓ illa dic̃s. qi in ełꝰ ẽ pace
pare ur̃a. utiq int̾im tꝑ̃ał quȩ bonis małq cõmunis

Expanded text:
quam uirtutes. Nam licet a quibusdam tunc uerae adque honestae uitia iudicanda sunt. Sicut enim non est a carne sed super carnem, quod carnem facit uiuere: sic non est ab homine, sed super hominem, quod hominem facit beate uiuere; nec solum hominem, sed etiam quamlibet potestatem uirtutemque caelestem. nis anima est, ita beata uita hominis Deus est, de quo dicunt suam non inprobandam, quam quidem non habebit in fine, quia non ea bene utitur ante finem. Hanc autem ut interim habeat in hac tates, utimur et nos pace Babylonis; ex qua ita per fidaddens et dicens: Ut quietam et tranquillam uitam agamus cum omni pietate et caritate, et propheta Hieremias, cum populo Dei ueteri praenuntiaret captiuitatem et diuinitus imperaret, ut oboedienter irent in Babyloniam Deo suo etiam ista patientia seruientes monuit et ipse ut oraretur pro illa dicens: Quia in eius est pace pax uestra, utique interim temporalis, quae bonis malisque communis
Abbreviated transcription (Latin):
mus. ⁊ audiamus. qͣm magnũ dñi dicat eẽ iuidoꝵ. Itẽ
ad ea quȩ int̾rogauit apollinẽ. quid meliꝰ ũbũ siue rõ
an lex. resp̃ndens inquit u̾sibꝰ ħ dic̃s. Ac dem̃ subic̃
apollinis u̾sus. in quibꝰ et isti s̃. ut qͣntum sat ẽ iñ de

Expanded text:
mus et audiamus quam magnum Deum dicat esse Iudaeorum. Item mus et audiamus quam magnum Deum dicat esse Iudaeorum. Item ad ea, quae interrogauit Apollinem, quid melius, uerbum siue ratio an lex: cRespondit, inquit, uersibus haec dicens.\' Ac deinde subicit Apollinis u
Abbreviated transcription (Latin):
tine int̾p̃tati sunt. subiuncit ⁊ ait. In his quidẽ ure¬
mediabilẽ sententiam eoꝵ manifestauit dicens. Qm̃
iud̃ĩ suscipiunt dm̃ mag̃ qͣm isti. ecce uͥ decolorans xp̃m.
iudõs p̃posuit xp̃ianis. confitens quod udĩ susc ipiant
dm̃. Sic enim exposuit u̾sus apollinis. uͥ auidicibꝰ recta
sentientibꝰ xep̃m dic̃ occisum. tamqͣm illis iuste uidicã¬
tibꝰ. m̃ito sit ille punitꝰ. Uid̾im quid de xp̃o uates m̃dax
apollmnis dix̾it atq ista edid̾it. aut fortasse uatẽ qd̾ ñ
dix̃ dixisse iste ipse confinãit. qͣm sͥ constet uł ipsa ora¬
cła int̾ se fac̃ conuenire. pꝰea uidebimꝰ. ħ tam̃ iud̾os
tamqͣm dĩ susceptores recte dic̃ indicasse de .xͦ. q̃ eum
morte pessima exccruciandũ eẽ censuer̃. Ds̃ itaq uid̾oꝵ¬
cui ꝑhib testimoniũ. audiendꝰ fuit diẽs. Sacͥficans
diis eradicabit᷑. nisidõ tantũ. S ad manifestiora uenia¬

Expanded text:
tine interpretati sunt, subiunxit adque ait: lIn his quidem inretine interpretati sunt, subiunxit adque ait: lIn his quidem inremediabile sententiae eorum manifestauit dicens, quoniam Iudaei suscipiunt Deum magis quam isti.\' Ecce, ubi decolorans Christum Iudaeos praeposuit Christianis, confitens quod Iudaei suscipiant Deum. Sic enim exposuit uersus Apollinis, ubi a iudicibus recta sentientibus Christum dicit occisum, tamquam illis iuste iudicantibus merito sit ille punitus. Viderim quid de Christo uates mendax Apollinis dixerit adque iste crediderit aut fortasse uatem, quod non dixit, dixisse iste ipse confinxerit. Quam sibi constet uel ipsa oracula inter se faciat conuenire, postea uidebimus; hic tamen Iudaeos. tamquam Dei susceptores, recte dicit iudicasse de Christo, quod eum morte pessima excruciandum esse censuerint. Deus itaqucui perhibet testimonium, audiendus fuit dicens: Sacrificans dis eradicabitur, nisi Domino tantum. Sed ad manifestiora uenia
Abbreviated transcription (Latin):
nesciens quid loqͣt᷑. Quod tñ ĩo cõmorandũ putaui.
q̃m uir tantȩ scientiȩ. nec nullũ istũ dm̃ potuit
excistimare nec uilẽ. Hc̃ enĩ eum ẽẽ c̾didit. quẽ sumũ
putauit dm̃. Postremo ipse ẽ ds̃. quẽ doctissimus
Nam in libris quos eglogion philosophias appellat.
in quibꝰ excequit᷑ atq conscbit reꝵ ad philosophiã ꝑ¬
tinentium. ułut diuina responsa. ut ipsa u̾ba eiꝰ
quẽadmodum ex g̾ca lingua in latina int̾p̃tata s̃
ponã. int̾roganti inquit quẽ dm̃ placando reuocare
possit uxorẽ suam a xep̾ianissimo. Hȩc ait u̾sibꝰ apollo.
Dem̃ u̾ba ułut apolluus ista sunt. Forte magis pot̾is
in aqua opp̃ssis litt̾is scͥbe. aut ad inflans lenes pennaᷤᷤ
ꝑ aera auis uolare. qͣm pꝰte reuoces impie uaeoris sen¬
sum. ꝑgat qͦmͦ uult manibꝰ fallaciis ꝑseu̾ans et lam̃¬
tari fallaciis mortuum dm̃ cantans. quẽ iudicibꝰ recta
sentientibꝰ ꝑditum pessima inspeciosis feno uicta morᷤᷤ

Expanded text:
loquatur; quod tamen ideo commemorandum putaui, quoniam uir tantae scientiae nec nullum istum Deum potuit existimare nec uilem. Hunc enim eum esse credidit, quem summum putauit deum. Postremo ipse est Deus, quem doctissimus Nam in libris. quos ex XoTfwv <ptXooo<ptac appellat, in quibus exsequitur adque conscribit rerum ad philosophiam pertinentium uelut diuina responsa, ut ipsa uerba eius, quem ad modum ex Graeca lingua in Latinam interpretata sunt, ponam: \'Interroganti, inquit, quem deum placando reuocare possit uxorem suam a Christianismo, haec ait uersibus Apollo/ Deinde uerba uelut Apollinis ista sunt: Torte magis poteris in aqua inpressis litteris scribere aut adinflans leues pinnas per aera auis uolare, quam pollutae reuoces inpiae uxoris sensum. Pergat quo modo uult inanibus fallaciis perseuerans et lamentari fallaciis mortuum Deum cantans, quem iudicibus recta sentientibus perditum pessima in speciosis ferro uincta mors
Abbreviated transcription (Latin):
Cessat᷑as enĩ uictimas quas umbͣ futuri efferebant uidĩ.
⁊ unũ sacͥficium gs̃ a soł ortu usq ad occasũ. sic̃ iã fieri
cernimus oblat᷑as. ꝑ ꝓpħas hebreos oracła increpuere
diuina. ex quibꝰ qͣntum satis uisũ ẽ. ñ nulla ꝓtulimꝰ.
et huic iam oꝑi asꝑsimꝰ. Qua ꝓpt̾ u̾bi eni ẽ ista iusticia.
ut scđ̃m suam gr̃am ciuitati obedienti ds̃ imꝑet unus.
⁊ sũmus. ne cuiqͣm sacͥficet nisi tantũ sͥ. ⁊ ꝑħ in om̃ibꝰ hõĩbꝰ¬

Expanded text:
mas, quas in umbra futuri offerebant Iudaei, et unum sacrificium gentes a solis ortu usque ad occasum, sicut iam fieri cernimus, oblaturas per prophetas Hebraeos oracula increpuere diuina; ex quibus quantum satis uisum est, nonnulla protulimus et huic iam . operi adspersimus. Quapropter ubi non est ista iustitia, ut secundum suam gratiam ciuitati oboedienti Deus imperet unus et summus, ne cuiquam sacrificet nisi tantum sibi, et per hoc in omnib
Abbreviated transcription (Latin):
nis. nisi exꝑientia libidinis tͣpidat᷑ coniectura pla¬
cide uoluntatis: hinc ẽ q̃ impedit log̃nti pudor.⁊
si ñ deficiat rõ cogitantẽ. uerũptũ omĩpotenti dõ
sũmo ac sũme bono c̾atori om̃iũ nat᷑aꝵ. uoluntatũ
aut bonaꝵ aduitori ⁊ remun̾atori. malaꝵ aut̃ relic
tori ⁊ damnatori. utraꝵq ordinatori. non defuit utiq
consiliũ qͦ c̾tum nun̾ũ cuuũ in sua sapĩa p̾destinatũ
oẽ ex damnato gen̾e humano suȩ eiuitatis impleret.
ñ eos iã meritis qñquidẽ unu̾sa massa tãꝙͣ ĩ uiciata
radice damnata ẽ. s gr̃a disc̾nens et lib̾tatis non solũ
de ipsis uerũ etiam de ñ lib̾tatis quid eis largiat᷑ ostũ¬
dens. Non enĩ debita s gratuita bonitate tẽ se quisq ag¬
nosẽ erutũ multis mał. cumab eoꝵ hominũ consortio

Expanded text:
nis nisi experientia libidinis turbidae, non coniectura planis nisi experientia libidinis turbidae, non coniectura placidae uoluntatis? Hinc est quod inpedit loquentem pudor, etsi non deficiat ratio cogitantem. Verum tamen urnnipotenti Deo, summo ac summe bono creatori omnium naturarum, uoluntatum autori et damnatori, utrarumque ordinatori, non defuit utique consilium, quo certum numerum civium in sua sapientia praedestinatum etiam ex damnato genere humano suae civitatis impleret: non eos jam meritis, quandoquidem universa massa tanquam in vitiata radice damnata est, sed gratia discernens; et liberatis non solum de ipsis, verum etiam de non liberatis, quid eis largiatur, ostendens. Non enim debita, sed gratuita bonitate tunc se quisque agnoscit erutum malis, cum ab
Abbreviated transcription (Latin):
In tanta facilitate reꝵ.⁊ felicitate hominiĩ. absit ut sꝰ¬
picem᷑ ñ potuisse ꝓlẽ seri sine libidinis morbo. s uolun¬
tatis nitu mou̾ent᷑ m̃bͣ illa quo cet̾a. ⁊ sine ardoris illece¬
broso stimulo eũ tͣnqͥllitate am̃ĩ et corporis. nulla corrup¬
tione integͥtatis infundet᷑ gremio maritꝰ uxoris. Neq
strui cruoris emitti. eadẽ quippe uia poss illd̾̃ inici qua
tatis impulsus feminea uisc̾a laxaret. sic ad fetandum
⁊ concipiendũ non libidinis appetitꝰ. s uoluntariꝰ usꝰ
nat᷑am utrũq comunge̾t. De rebꝰ loquim᷑ nc̃ pudendis.
⁊ idõ qͣmius ante qͣm eaꝵ pudẽt quales ẽẽ potuissent
coniciamꝰ ut possumꝰ. tam̃ necesse ẽ ut nr̃a disputatio.
mag̃ frenet᷑ qi nos reuocat u̾ecundia. qͣm elog̃ntia
quȩ nobis parum suppetit adiuuet᷑. sam cum id q̃
cupante pecc̃o exilium de paradiso ante meruer̃.

Expanded text:
In tanta facilitate rerum et felicitate hominum absit ut suIn tanta facilitate rerum et felicitate hominum absit ut suspicemur non potuisse prolem seri sine libidinis morbo, sed eo uoluntatis nutu mouerentur membra illa quo cetera, et sine ardoris inlecebroso stimulo cum tranquillitate animi et corporis nulla corruptione integritatis infunderetur gremio maritus uxoris. Neque strui cruoris emitti. Eadem quippe via posset illud injici, qutatis impulsus feminea viscera relaxaret: sic ad fetandum et concipiendum non libidinis appetitus, sed voluntarius usus naturam utramque coniungeret. De rebus loquimur nunc pudendis et ideo, quamuis, antequam earum puderet, quales esse potuissent coniciamus ut possumus, tamen necesse est, ut nostra disputatio magis frenetur ea, quae nos reuocat, uerecundia, quam eloquentia, quae nobis parum subpetit, adiuuetur. Nam cum id quod cupante peccato exilium de paradiso ante meruerunt
Abbreviated transcription (Latin):
cum et̾na erit. Uiuebat itaq homo in ꝑadiso sic̃ uolebat.
qͣmdu ħ uolebat q̃ ds uisserat. Uiuebat fruens dõ. ex
quo bono erat bonus. Uiuebat sine ulla egestate. ita
semꝑ uiu̾e hnis in potestate. Cibꝰ aderat ne esuriret. potꝰ
ne sitiret. lignum uite ne illũ senecta dissolũet. Nicħ
gerebat. nullꝰ intͥnsecꝰ morbꝰ. nullꝰ ictꝰ metuebat᷑ extͥn¬
secꝰ. Sĩma in carne sanitas. in am̃o tota tͣnqͥllitas. Siẽ
in ꝑadiso millꝰ estꝰ aut frigꝰ. ita in eiꝰ habitatore nulla
ex cupiditate uł timore accedebat bone uoluntatis
offensio. Nicħ omĩno triste. nicħ erat in anit̾. letũ gau¬
dium. uera et ꝑpetua bĩtudo ex dõ in quẽ flagͣbat ca¬
ritas de corde puro ⁊ conscientia bona ⁊ fide ñ ficta.
atq int̾ se conuigũ fida ⁊ ex honesto amore societas. cõ¬
cors m̃tis corꝑisq uigilia ⁊ mandati sine labore eustodia.
ñ lassitudo fatigabat ociosũ. ñ somnꝰ p̾mebat inuitũ.

Expanded text:
uisse. Viuebat itaque homo in paradiso sicut uolebat, quamdiu hoc uolebat quod Deus iusserat; uiuebat fruens Deo, ex quo bono erat bonus; uiuebat sine ulla egestate, ita semper uiuere habens in potestate. Cibus aderat ne esuriret, potus ne sitiret, lignum uitae ne illum senecta dissolueret. Nihigerebat. Nullus intrinsecus morbus, nullus ictus metuebatur extrinsecus. Summa in carne sanitas, in animo tota tranquillitas. Sicut in paradiso nullus aestus aut frigus, sic in eius habitatore nulla ex cupiditate uel timore accidebat bonae uoluntatis offensio. Nihil omnino triste, nihil erat inaniter laetum. Gaudium uerum perpetuabatur ex Deo, in quem flagrabat caritas de corde puro et conscientia bona et fide non ficta, adque inter se coniugum fida ex honesto amore societas, concors mentis corporisque uigilia et mandati sine labore custodia. Non lassitudo fatigabat otiosum, non somnus premebat inuitum.
Abbreviated transcription (Latin):
loqͥm᷑ corꝑis partibꝰ. Quisq gͦ adhas litt̾as ĩpudieus
accedit culpã refugiat ñ naturã. facta denotet sue
turpitudinis ñ u̾ba nr̃e necessitatis. in quibꝰ mͥ facil¬
lime pudicꝰ ⁊ religiosꝰ lector uł auditor ignoseit. donet
infidelitatẽ refellã. ñ de fide rerum inexꝑtaꝵ. s de
sensu exꝑtaꝵ argum̃tantẽ. Leg̃ enĩ hȩc sine offen¬
sione. qͥ ñ ex horret apłm horrenda feminaꝵ flagitia
rep̃hendentẽ. quȩ inmutauer̃ nat᷑alẽ usũ in eũ usũ
qui ẽ contra nat᷑am. p̃cipue qi nos non damnabilẽ
obscenitatẽ nẽ sic̃ ille cominemoramꝰ atq rep̾hendi¬

Expanded text:
loquimur corporis partibus. Quisquis ergo ad has litteras inpudicus loquimur corporis partibus. Quisquis ergo ad has litteras inpudicus accedit, culpam refugiat, non naturam; facta denotet suae turpitudinis, non uerba nostrae necessitatis; in quibus mihi facillime pudicus et religiosus lector uel auditor ignoscit, donec infidelitatem refellam, non de fide rerum inexpertarum, sed de sensu expertarum argumentantem. Legit enim haec sine offensione, qui non exhorret apostolum horrenda feminarum flagitia reprehendentem, quae inmutauerunt naturalem usum in eum usum, qui est contra naturam, praecipue quia nos non damnabilem obscenitatem n