comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fuit. & nunc dixiuob prius quã
fiat ut credatis qđ cufactũ fue¬
rit uideatis. Nãcalle cuidictũ ÷
qui auidisti credidisti. non hoc
credidit. qđ iudit. sed aliud
uidit aliudcredidit. Giditenim
hominẽ. Credidit dm̃. Ctrne¬
bat quipƿe atq tan gebat
car ne uiuentẽ quã uiderat
morientẽ. & credebat dm̃
incarne ipsa latentẽ. rede¬
bat ergomente. ꝗd non uide¬
bat ꝑ hoc qđ sensib corporis
apƿarebat. Sed& sidicuntur
credi quaeuident. sicut dicit
unus quisq oculis sũis credidis se
Nontamen ipsa ÷ quȩ in nobis
edificat᷑ fides. sedexreb quae
uident᷑. agit̾ in nob. uteacre¬
dantͥ quaenonuidentur.
Quocir ca dil mi unde nunc
mihi sermo÷. qd dñs ait
Et nunc dixiuob priusquõ siai.
ut cũ factũ fuerit credatis.
Quouiso illud fuerant credituri
tuit hoc facere. cũ predixiss&
& praedicer& antequã facer& :
Creditur autẽ. hoc nonfide noua
secl aucta: Nut certe. cũmor¬
tuus eẽt defecta. Cũ resurre¬
xiss&c refecta. Neq enim eum¬

Expanded text:
 priusquam fiat, ut credatis, quod cum factum fuerit, videatis? Nam et ille cui dictum est, Quia vidisti, credidisti, non hoc credidit quod vidit; sed aliud vidit, aliud credidit: vidit enim hominem, credidit Deum. Cernebat quippe atque tangebat carnem viventem, quam viderat morientem; et credebat Deum in carne ipsa latentem. Credebat ergo mente quod non videbat, per hoc quod sensibus corporis apparebat. Sed etsi dicuntur credi quae videntur, sicut dicit unusquisque oculis suis se credidisse: non tamen ipsa est quae in nobis aedificatur fides; sed ex rebus quae videntur, agitur in nobis ut ea credantur quae non videntur. Quocirca, dilectissimi, unde nunc mihi sermo est, quod Dominus ait, Et nunc dixi vobis priusquam fiat, ut cum factum fuerit, credatis; entem: quo viso illud fuerant credituri,tuit hoc facere cum praedixisset, et praedicere ante quam faceret: credituri autem hoc non fide nova, sed aucta; aut certe cum mortuus esset defecta, cum resurrexisset refecta Neq
Abbreviated transcription (Latin):
idemipse in formadi. maior
non dicit filiusdi. Quod&iã
solacaro eius in sepulchro
meruit. appellari. Nãquid
aliud confitemur cũdicimus
crederenos inunigenitum
filiũdi. qui subpontio pilato
crucifixus : & sepultus. &quid
eius nisicaro sepulta÷ sine
anima. Ac ꝑhoc cũ credim
indĩ filiũ quiscƿultus . y fec¬
to filiudi dicim & carnem.
quaesola sepultaest. Ipseergo

Expanded text:
e in forma Dei major e in forma Dei major non dicitur Filius Dei, quod etiam sola caro ejus in sepulcro meruit appellari. Nam quid aliud confitemur, cum dicimus credere nos in unigenitum Dei Filium, qui sub Pontio Pilato crucifixus est et sepultus? Et quid ejus nisi caro sepulta est sine anima? Ac per hoc cum credimus in Dei Filium qui sepultus est, profecto Filium Dei dicimus et carnem quae sola sepulta est
Abbreviated transcription (Latin):
er gofilius non est acqualis patri.
ꝑ hocerat iturus ad patrem
a quouenturus ÷ uiuos udica¬
turus & mortuos. Per illud
autẽ in quo ÷ aequalis gignenti.
Vigenitus. nũquã recedit
apatre. sed cũillo ÷ ubiq totus
pari diuinitate. quã nullus
contin& locus Cuenim in
formadiessa sicut apostolus
loquit Non rapinã arbitra¬
tus est eẽ aequalisdo. Quomo¬
do emĩ rapina poss& ẽẽ natura
quȩnonerat usur pata sednata
semecipsũ autẽ. exinaniuit for¬
mã seruiaccipiens. Nonergo
amittens illã sed accipiens istã
Comodo se exinaniens quoluc
minoe apparebat. qua apud
patrẽ manebat. or maquip¬
pe seruiaccessit. Nonformadi
recessit. Haec ÷ ad sũpta.
Non illa consũpta. Propter
hanc dic pater maiormeest.
ꝓpt illa uero. ego & pat̃ imusum
ocadtendat. arrianus. Et ad ten¬
tione sit sanus. necontentione
sit uanus. aut qđ ÷ peius in sa¬
nus. Hec ÷ enim forma serui
inquadifilius minor ÷ non pa¬

Expanded text:
ergo Filius non est aequalis Patri, ergo Filius non est aequalis Patri, per hoc iturus erat ad Patrem, a quo venturus est vivos judicaturus et mortuos: per illud autem in quo aequalis est gignenti Unigenitus, nunquam recedit a Patre; sed cum illo est ubique totus pari divinitate, quam nullus continet locus. Cum enim in forma Dei esset, sicut Apostolus loquitur, non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo. Quomodo enim rapina posset esse natura quae non erat usurpata, sed nata? Semetipsum autem exinanivit, formam servi accipiens : non ergo amittens illam, sed accipiens istam. Eo modo se exinaniens, quo hic minor apparebat quam apud Patrem manebat. Forma quippe servi accessit, non forma Dei recessit: haec est assumpta, non illa consumpta. Propter hanc dicit, Pater major me est: propter illam vero, Ego et Pater unumoc attendat arianus, et attentione sit sanus: ne contentione sit vanus, aut, quod est pejus, insanus. Haec est enim forma servi, in qua Dei Filius minor est, non Pa
Abbreviated transcription (Latin):
udistis quiaego dixiuobus.
ritis me gauder &as utique
quiauiado ad patrẽ. quia pater
maiorest. Hincergoͣ ei formi¬
cdare poterat corillorũ qđ ibat
aheis. quãuis uenturus ad eos.
Nesorsitan gregem. lupus hoc
inter uallo inuader&. Pasto¬
ris absentia. ed aquib homo
abscedebat. Ds nonderelin¬
quebat. Et idem ipsexr̃s
homo eids. Ergo. eabat
ꝑ id qđ homo erat. &manebat
ꝑid qđ dserat. Ibat per id
qđ inolocoerat. Manebat ꝑid
qđ ubiq erat. Curitaq tur¬
bar&ur & formidar& cor
quando itadescrebat oculos
Vt non deserer&cor. quãuis
ds̃ &iã. quinullo contineauir
loco. discedat abeorũ cordib
quieũ relinquunt morib non
pedib. Etueniat ad illos qui
conuertunt᷑. ad eũ non facie
sed fide & accedunt adeum
mente. non carne. Ut autẽ in¬
tellegerent secundũid qđ ho¬
mo erat eũdixisse. uado &ue¬
nio aduos. Adiecit atque ait.
Sidili gerstisme gauder &is utiq
quiaego uado ad patrẽ. Quia
pater maiormeest. Per quod

Expanded text:
ixi vobis, retis me, gauderetis utique, quia ego vado ad Patrem; quia Pater major me est. Hinc ergo turbari et formidare poterat cor illorum, quod ibat ab eis, quamvis venturus ad eos: ne forsitan gregem lupus hoc intervallo invaderet, pastoris absentia. Sed a quibus homo abscedebat, Deus non derelinquebat: et idem ipse Christus homo et Deus. Ergo et ibat per id quod homo erat, et manebat per id quod Deus erat: ibat per id quod uno loco erat, manebat per id quod ubique erat. Cur itaque turbaretur et formidaret cor, quando ita deserebat oculos, ut non desereret cor? Quamvis Deus etiam qui nullo continetur loco, discedat ab eorum cordibus, qui eum relinquunt moribus, non pedibus; et veniat ad eos qui convertuntur ad eum non facie, sed fide, et accedunt ad eum mente, non carne. Ut autem intelligerent secundum id quod homo erat eum dixisse, Vado et venio ad vos; adjecit, atque ait, Si diligeretis me, gauderetis utique, quia ego vado ad Patrem; quia Pater major me est. Per quod
Abbreviated transcription (Latin):
hic autẽ. hoc ÷ inquit mandatũ
meũ. Ibitam quã non fuerit
ante tale mandatũ. hictã quã
non sit aliud eius mandatum:
meũ. Necontemnendũ putcerem
Quod aute hic itecdix̃. hoc est man¬
datũ meũ uelut non sit alud.
quid putcemus frcctres mei:
vũquid nã solũ eius de istec dilectio¬
ne mandatũ ÷ quadiligimus inui

Expanded text:
inquit, mandatum meum: ibi, tanquam non fuerit ante tale mandatum; hic, tanquam non sit aliud ejus mandatum. meum, ne contemnendum putemus. 3. Quod autem hic ita dixit, Hoc est mandatum meum, velut non sit aliud, quid putamus, fratres mei? Numquidnam solum ejus de ista dilectione mandatum est, qua diligi
Abbreviated transcription (Latin):
passus÷ Relinquens nobis exem¬
plũ ut sequamur uestigia eius.
dutiq si facimus. Ip̃so adiuuan¬
te facimus quidixit. sineme nihil
potestis faceres. Deniq quibiiam
dixerat. siodituos mundus. scito¬
te quiame priorem uobis odio
habuit. Et nunc ineo qđ audistis
cũleger&ur euangeliũ. Me men¬
tote inquit sermonis mei quẽ ego
dixiuobis non est seruus maior
& uos ꝑsequentur. si sermonẽ¬

Expanded text:
passus est, relinquens nobis exemplum, ut sequamur vestigia ejus . Quod utique si facimus, ipso adjuvante facimus, qui dixit, Sine me nihil potestis facere. Denique quibus jam dixerat, Si odit vos mundus, scitote quia me priorem vobis odio habuit: et nunc in eo quod audistis, cum legeretur Evangelium, Mementote, inquit, sermonis mei quem ego dixi vobis, Non est servus major et vos persequentur
Abbreviated transcription (Latin):
rent eẽ bona opera sua. mox
addidit. Et glorisicent patrẽ
urm̃. qui icaelis est. In hocenimi
glorificat᷑ pat̃. ut fructũ pluri¬
mũ. ad feratis ut efficiamur
xp̃i discipuli: A quo efficimur:
Ecce: unde sunt nobis operabona.
N ã unde nõb essent. Nisiquia
fides per dilectionẽ operatur:
Inde autẽ diligeremus. xisi
prius diligeremur: a pertissi¬
me hoc inepistolcesua idemiste
cuangelistadix̃. Nosdiligamus.¬

Expanded text:
rent esse bona opera sua, mox rent esse bona opera sua, mox addidit, Et glorificent Patrem vestrum qui in coelis est . In hoc enim glorificatur Pater ut fructum plurimum afferamus, et efficiamur Christi discipuli. A quo efficimur, Ecce unde sunt nobis opera bona. Nam unde nobis essent, nisi quia fides per dilectionem operatur ? Unde autem diligeremus, nisi prius diligeremur? Apertissime hoc in Epistola sua idem iste evangelista dixit: Nos diligamus
Abbreviated transcription (Latin):
ACIS MAGISq SAI.UA¬
tor gratiã qua sal¬
uamur. Discipulis
loquendo cõmendans. In hoc in¬
quit clarificatus est ƿater meus.
ut fructũ plurimũ ad feratis.
Et efficiaminimei discipuli.
urruq trans latũest. quodes
grece dicit̾ latine gloriaest
quodideo cõme morandũ existi¬
maui. quiadicit apostolus.
Si abraham exoperib iustifica¬
tus est hab& glouã. sednonaddm
Hecest addm̃ gloria qua glori si¬
catur non homo sedds. sinon
exoperib. sed ex fide iustificatur
Vt exdo illisit qđ&aiãbene operat᷑.
qm̃ palmes sicut iam superius dix̃
Non potest ferre fructũ asem&¬
ipso. Sienim in hoc clarificatus
est ds̃ pater: ut fructũ plurimũ
ad feramus & efficiamur xp̃i
discipuli Non hoc nostrae gloriȩ
tribuamus. tamquã hocex nob̃
ipsis habeamus: Cius est enim
hec gratia. &ideo in hoc non pr̃a
sed eius gloria est. nde &alibi
cũ dixis s& sicluceat lumen uestrũ
corã hominib utuideant bona
opera ur̃ã. Nease m& ipsis puta¬

Expanded text:
agis magisque Salvator gratiam qua salvamur discipulis loquendo commendans: In hoc, inquit, clarificatus est Pater meus, ut fructum plurimum afferatis et efficiamini mei discipuli. utrumque translatum est, quod est graece dicitur, latine gloria est. Quod ideo commemorandum existimavi, quia dicit Apostolus, Si Abraham ex operibus justificatus est, habet gloriam, sed non ad Deum . Haec est ad Deum gloria qua glorificatur non homo, sed Deus, si non ex operibus, sed ex fide justificatur, ut ex Deo illi sit quod etiam bene operatur: quoniam palmes, sicut jam superius dixi, non potest ferre fructum a semetipso . Si enim in hoc clarificatus est Dafferamus, et efficiamur Christi discipuli, non hoc nostrae gloriae tribuamus, tanquam hoc ex nobis ipsis habeamus. Ejus est enim haec gratia: et ideo in hoc nonnde et alibi cum dixisset, Sic luceat lumen vestrum coram hominibus, ut videant opera vestra bona; ne a semetipsis puta
Abbreviated transcription (Latin):
unigeniti filuidi ꝑ gratiã ꝑtine
humana natura. & tantã gratiã
ut nulla sit maior. Nulla ꝓrsus
aequalis. Aeq enim illã suscep¬
tionẽ hominis ullec merita prae¬
cesserunt: sed ab illa susceptio¬
ne merita eius cuncta coeperimꝰ
an&esgo filius indilectione
quacũ dilexit pater : Etideo
serua uit praecepta eius Quid ÷
enim. &ille homo: uisi qđ ds
susceptor est eius. Osenimerat
uerbũ. Vnigenitus gignenticoȩ¬
ternus Sedut mediator daret̾
nob. ꝑineffccbilem gratiã. Uer¬
bucaro factũ ÷ & habitauit in nob̃¬

Expanded text:
unigeniti Filii Dei per gratiam pertinet humana natura, et tantam gratiam, ut nulla sit major, nulla prorsus aequalis. Neque enim illam susceptionem hominis ulla merita praecesserunt, sed ab illa susceptione merita ejus cuncta coeperunt. Manet ergo Filius in dilectione qua eum dilexit Pater, et ideo servavit praecepta ejus. Quid est enim et ille homo, nisi quod Deus susceptor est ejus? Deus enim erat Verbum, unigenitus gignenti coaeternus. Sed ut mediator daretur nobis, per ineffabilem gratiam Verbum caro factum est, et habitavit in nob
Abbreviated transcription (Latin):
resistunt ueritati. homines
mente corrupti. Reꝓbicirca
fidem. quirespondent & lo¬
quuntur iniquitatẽ dicentes
ado habemus qđ hominessum
nobis ipsis aute quodiustisumus
Nuiddicitis quiuos ipsis decipitis
Non ada sertores sed p̃cipitatores
liberi arbitrii exaltõ elationis
ꝑinania presũptionis: in ꝓfunda
sub mersionis: Aempe uox uestra
cst quod homo exsem&ipso facit
iustitiã hoc ÷ altũ elationis ar̃ȩ
sedueritas contradicit. &dicit:
Palmes non potest ferre fruc¬
tũ asem&ipso. uisimanserit
inuite. Ita nunc ꝑ abrupta & non
habentes. ubi figamini: uentose
loquacitate. iactamini. Hȩc sunt
inania praesũptionis ur̃ȩ
inuobis ullus sensus horr &e.
Quienim a sem& ipso sefructũ
existimat ferre. Inuite nomest
in inuite non est Inxp̃onon ÷¬

Expanded text:
resistunt veritati homines resistunt veritati homines mente corrupti, et reprobi circa fidem, qui respondent, et loquuntur iniquitatem, dicentes: A Deo habemus quod homines sumus, a nobis ipsis autem quod justi sumus? Quid dicitis, qui vos ipsos decipitis, non assertores, sed praecipitatores liberi arbitrii, ex alto elationis per inania praesumptionis, in profunda submersionis? Nempe vox vestra est, quod homo ex semetipso facit justitiam: hoc est altum elationis vestrae. Sed veritas contradicit, et dicit, Palmes non potest ferre fructum a semetipso, nisi manserit in vite. Ite nunc per abrupta, et non habentes ubi figamini, ventosa loquacitate jactamini. Haec sunt inania praesumptionis vestrae. in vobis ullus sensus, horrete. Qui enim a semetipso se fructum existimat ferre, in vite non est; qui in vite non est, in
Abbreviated transcription (Latin):
tes. &agricolac patrẽ.¬
Vndeiam pridem sicut potui¬
mus disputatũ ÷. In hac autẽ
lectione. cũ adhue descipso
qui est uitis. et desuis palmitib
hocest discipulis loquer&ur
Mancie inquit in me &ego in
uobis. Xon eomodo illiimpso
sicut ipse millis. Utrũque
autẽ ꝓdest. Nompsi sed illis.
Ita quipƿe sunt inuite palmi¬
tes utuiti non conferant.
sedinde accipiant unde uiuant.
tauero uitis ÷ in palmitib. Utui¬
tale alimentũ sub mmistret eis
alius pullulcre Qui autẽ prȩ¬
cisusest: sine radice non potesi
uiuere. Deniq adumgit &dicit
Sicut ƿal mes non potest ferre
fructũ a sem&ipso nisimanse
mansciits. Magna gratia e
cõmendatio fratresmei Cor¬
da insȩruit humiliũ. Ora obstru¬
it suꝑborũ. Ecce cuisi audent
respondeant: quiignorantes
di iustiuiã & suã uolentes consti¬
tuere: Iustitiaedi non sunt sub¬
iecti. Ecce cuire spondeant sibi.
itplacentes. Etadbona opera
facienda dm̃ sibineces sariũ
non putantes: Nonne huic

Expanded text:
t agricolam Patrende jampridem sicut potuimus disputatum est. In hac autem lectione, cum adhuc de seipso qui est vitis, et de suis palmitibus, hoc est discipulis loqueretur: Manete, inquit, in me, et ego in vobis. Non eo modo illi in ipso, sicut ipse in illis. Utrumque autem prodest non ipsi, sed illis. Ita quippe in vite sunt palmites, ut viti non conferant, sed inde accipiant unde vivant: ita vero vitis est in palmitibus, ut vitale alimentum subministret eis, alius pullulare; qui autem praecisus est, sine radice non potest vivere. 2. Denique adjungit et dicit: Sicut palmes non potest ferre fructum a semetipso, nisi mansmanseritis . » Magna gratiae commendatio, fratres mei: corda instruit humilium, ora obstruit superborum. Ecce cui si audent respondeant, qui « ignorantes Dei justitiam, et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti . » Ecce cui respondeant sibi placentes, et ad bona opera facienda Deum sibi necessarium non putantes. Nonne huic
Abbreviated transcription (Latin):
ore autẽ confessio sit ad salutẽ
Unde inactib apostolorulegit.
fide mundans corda eorum.
t in epis tula sua beatus p&rus
ic &uos inquit baptis masal¬
uos facit noncarnis depositio
sordiũ. sed conscientia bonę
imterro gatio. hoc ÷ uerbum
sidei qđ pradicamus. Qđ sine
dubio ut mundar epossit conse¬
cratur. & baptis mus.
p̃s quippe nobis cũ uitis. cũpa¬
tre agricola. dilexit ecclesiam:
et scipsum tradidit proea.
Lege apostolũ & uidequid adiungat.
t eãscificar&inquit. mundoeͦ
eam lauacro aquȩ inuerbo.
undatio igit nequaquã fluxo
&lauabili tribuer&ur elemento
Visi adder&ur in uerbo.
oc uerbum fidei tantũ ual&
inecdesiadi. urt ꝑipsũ credentẽ¬
benedicentẽ. tinguentẽ &iã tantil

Expanded text:
autem confessio fit ad salutem . Unde in Actibus Apostolorum legitur, Fide mundans corda eorum : et in Epistola sua beatus Petrus, Sic et vos, inquit, Baptisma salvos facit; non carnis depositio sordium, sed conscientiae bonae interrogatio . Hoc est verbum fidei quod praedicamus: quo sine dubio ut mundare possit, consecratur et Baptismus. Christus quippe nobiscum vitis, cum Patre agricola, dilexit Ecclesiam, et seipsum tradidit pro ea. Lege Apostolum, et vide quid adjungat: Ut eam sanctificaret, inquit, mundans eam lavacro aquae in verbo . Mundatio igitur nequaquam fluxo et labili tribueretur elemento, nisi adderetur, in verbo. Hoc verbum fidei tantum valet in Ecclesia Dei, ut per ipsum credentebene dicentem, tingentem, etiam
Abbreviated transcription (Latin):
nib Xp̃minsingulis confite¬
sedinforma serui. tẽ fingulis
qiuib homo constat. Quis non
re surrecturus triduo iacuit
car ne sola. Dicitergo & in
gauderaas irtq quiauado
adpatrem. quianaturȩ huma¬
nȩ gratulandũ ÷. eo qđsic ad¬
sũpta : a uerbo unigenito.
Vt in mortalis constituer& incȩlo
Atq na fier& terra sublimis.
Vtincorruptibilis puluis.
seder& addexteram patris
Hocenĩmodo secturũ dixit
ad patrẽ. Nãꝓfecto ad illiubat
quicuillo erat. Sedhocerat
ire ad eũ . & recedere a nobis
mutare. atq immortale facere
qđ mortale fuscepit ex nobis.
& leuare incalũ ꝑ qd fuit interra
ꝓnobis Quis non hic gaudeat
qui sic diligit xpra. ut esuã
naturã. lamin mortalem

Expanded text:
 singulis confite sed in forma servi. Item de singulis quibus homo constat. Quis non resurrecturus triduo jacuit carne sola. Dicitur ergo in higauderetis utique, quia vado ad Patrem, quomodo naturae humanae gratulandum est, eo, quod asumpta est a Verbo unigenito, ut immortalis constitueretur in coelo: atque ita fieret terra sublimis, ut incorruptibilis pulvis sederet ad dexteram Patris. Hoc enim modo se iturum dixit ad Patrem: nam profecto ad illum ibat, qui cum illo erat. Sed hoc erat ire ad eum, et recedere a nobis, mutare atque immortale facere quod mortale suscepit ex nobis, et levare in coelum per quod fuit in terra pro nobis. Quis non hinc gaudeat, qui sic diligit Christum, ut suam naturam jam immortalem
Abbreviated transcription (Latin):
Nonenim. accepistis spm̃ seruitutis.
Iterũ intimorem: Illũ autẽ timo¬
rem castũ ad tendebat: cũ dicebat:
Noli  altum sapere sedtime:
In illotr more quẽforas cari¬
tas mittit: est &iã seruitus si¬
mul fo ras ciũpso timoremit¬
tenda. Utrũq enim iunxit
apostolus. hoc est seruitutẽ +I¬
pur & timorem dicendo: Non

Expanded text:
enim accepistis spiritum servitutis iterum in timore . Illum autem timorem castum attendebat, cum dicebat: Noli altum sapere, sed time . In illo timore quem foras charitas mittit, est etiam servitus simul foras cum ipso timore mittenda: utrumque enim junxit Apostolus, hoc est servitutem et timorem, dicen
Abbreviated transcription (Latin):
ris cenare. ad mensam poten¬
tis. considerans intellege
que adponunt tibi. & sic mitte
militer accedere: Et quidest
cconsiderare & intellegere quae
adponunt̾ tibi ÷ uasi. digne
tantã grat̾iã cogitare: Et quid
est sic mittere. manũ ut scias quia
talia oport& te prapare nisi
quodiam dixi: quia sicut ꝓ nobis

Expanded text:
 coenare ad mensam potentis, considerans intellige quae apponuntur tibi, et sic mitte militer accedere? Et quid est considerare et intelligere quae apponuntur tibi, nisi digne tantam gratiam cogitare? Et quid est sic mittere manum, ut scias quia talia te oportet praeparare, nisi quod jam dixi, quia sicut pro nobi
Abbreviated transcription (Latin):
uerbum. Vnde ipse Rƿater
unũ sunt. Et si uerbũ caro fac¬
tum÷. Qđnonerat. mane
ꝗderat : Deniq cũdepatre
tamquã deagricola dixis s&
qđ infructuosos palmites tollat.
fructuosos autẽ purg& ut plus
adferamt fructũ. Continuo
&iã scipsũ. mundatorem ꝙal¬
mitẽ ostendens. Iamuas inquit
mundiestis: ꝓpĩ sermonẽ
que lo quutus sũ uobis.cce
& ipse mundator ÷ palmitũ
qđ ÷ agricolȩ non uitis ofsiciũ
qui&iã palmites operarios
suos fecit. Aam&sinon
chant incrementũ. Inpendun:
tamen aliꝗd adiumentum
ed non desuo: quia sine me inquit
nihil potͥestis facere. Audi&iã
ipsos comfitentes: Quidautẽ :
apollo. Quidautẽ paulus i

Expanded text:
Verbum; unde ipse et Pater unum sunt: et si Verbum caro factum est quod non erat, manet quod erat. Denique cum de Patre tanquam de agricola dixisset quod infructuosos palmites tollat, fructuosos autem purget ut plus afferant fructum; continuo etiam seipsum mundatorem palmitum ostendens, Jam tos, inquit, mundi estis propter sermonem quem locutus sum vobis. Ecce et ipse mundator est palmitum, quod est agricolae, non vitis officium: qui etiam palmites operarios suos fecit. Nam etsi non dant incrementum, impendunt tamen aliquod adjumentum; sed non de suo: Quia sine me, inquit, nihil potestis facere. Audi etiam ipsos confitentes: Quid autem est Apollo? quid autem Paulus?
Abbreviated transcription (Latin):
secundũ qđ ait: pat̾ maiorme :
Secundũ autẽ id qđ ait. ego
& pater unũsum. et ipse agri¬
cola÷. Aectalis quales sunt¬
I quiextrinsecus operando
ex hibent ministeriũ. sedialis
ut d& &iã. intrinsecus incre¬
mentũ. Nã neq quiplantat
est aliquid. Neque quirigat

Expanded text:
secundum quod ait, Pater major me est : secundum autem id quod ait, Ego et Pater unum sumus , et ipse agricola est. Nec talis quales sunt, qui extrinsecus operando exhibent ministerium; sed talis ut det etiam intrinsecus incrementum. Nam neque qui plantat est aliquid, neque
Abbreviated transcription (Latin):
naturesima uites & palmite¬
rȩnonsumus factus : homo
ut millo ess& uitis humana natu¬
ra Euius & nos homines pal¬
mites eẽ possemus.
uidergo ÷ egosumuitis uera
Nuquidut adder& uera. hoc
adcã uitẽ reculit unde ista simi¬
litudo trans lata÷ sic enĩdicit
uitis ꝑsimilitudinẽ non ꝑꝓpr&a¬
tẽ. que ad modũdicit᷑ ouis agnus.
lco p&ra lapis angulccris. &ce¬
tera huius modi quae magis ipsa
sunt uera. & quib dicuntur
iste similitudines non ꝓpri&ates.
ed uĩdicit ego sũuitis uera
abilla se utiq discernit cuidicit
quomodo conuersa es. inama¬
i itudinẽ uitis olienae. Aaquo
pacto ÷ uitis uera. qua ex peciata

Expanded text:
naturae sunt vitis et palmiterae non sumus, factus est homo, ut in illo esset vitis humana natura, cujus et nos homines palmites esse possemus. Quidnunquid ut adderet vera, hoc ad eam vitem retulit, unde ista similitudo translata est? Sic enim dicitur vitis per similitudinem, non ptem; quemadmodum dicitur ovis, agnus, leo, petra, lapis angularis, et caetera hujusmodi, quae magis ipsa sunt vera, ex quibus ducuntur istae similitudines, non proprietates. Sed cum dicit, Ego sum vitis vera, ab illa se utique discernit cui dicitur, Quomodo conversa es in amaritudinem, vitis aliena ? Nam quo pacto est vitis vera
Abbreviated transcription (Latin):
mini. sed sit & iuobis. cũ hoc
efficimini. qđ prȩsciui deuobis.
Impleatur autẽ urm quiabeati
eritis. quod non du estis: sicut cre¬
ł atiestis: quinondũ fuistis : Hoc
est inquit praeceptũmeũ ut dili¬
gatis inuicẽ. sicut dilexiuos.
Siue dicat praeceptũ siue manda¬
tũ. ex uno uerbo greco utrũq¬
Iamuero ista sententiã &antea
dixerat. Dequame uobis ut potui
disputas se meminis se deb&is.
Ibienim sicait. Mandatũ nouũ
douobis ut diligatis inuicẽ sicut
dilexiuos. ut &uos diligatis inui¬
cem: Huius itaq mandati reper

Expanded text:
mini. Sed sit et in vobis, cum hoc mini. Sed sit et in vobis, cum hoc efficiemini quod praescivi de vobis. Impleatur autem vestrum, quia beati eritis, quod nondum estis, sicut creati estis qui non fuistis. Hoc est, inquit, praeceptum meum, ut diligatis invicem, sicut dilexi vos. Sive dicatur praeceptum, sive mandatum, ex uno verbo graeco utrumqJamvero istam sententiam et antea dixerat, de qua me vobis, ut potui, disputasse meminisse debetis . Ibi enim sic ait, Mandatum novum do vobis, ut diligatis invicem, sicut dilexi vos, ut et vos diligatis invicem . Hujus itaque man
Abbreviated transcription (Latin):
in illo cius gaudici  esse poterat.
ue forte nonfier & qđ se facturũ
esse praesciebat. Sedneq cũid
facere coepit quodse facturũ
es se prȩsciuit. gaudiũeius qͦ
beatds est creuit. Alioquin. beaᷤ¬
tior factus ÷ quianos fecit.
Absit hoc f̃f dĩbeatitudo quia
nec minor fuerat sine nob Non
si a maior exnobis. Caudiũ
igit eius de salute nr̃a qđ in illo
semꝑ fuit. cũpraesciuit & prȩdis
tinauit nos. Cocpit eẽ innobis
quando uocauit nos. Et hocgau¬
diũ meritunrm̃ dicimas. quo
& nos beati futuri sumus:
Sedhoc gaudiũ nr i crescit & ꝓfi¬
cit. & ad sua ꝑfectionẽ ꝑseue¬
rando ꝑtendit. Ergo inchoat
infide renascentiũ. Implebit᷑
in praemio resur gentium
Ecce unde dictum existimo haec
loquutus sumuobis: ut gaudium
meum inuobis sit. & gaudiũ ur̃m
impleatur. In uobissit meũ. Im¬
pleatur urm. Semꝑ enim erat
meumplenũ: & antequã uocar e¬
mini. cũ uocandiame. prescire¬

Expanded text:
in illo ejus gaudio metus esse poterat, in illo ejus gaudio metus esse poterat, ne forte non fieret quod se facturum esse praesciebat. Sed neque cum id facere coepit, quod se facturum esse praescivit, gaudium ejus, quo beatus est, crevit; alioqui beatior factus est, quia nos fecit. Absit hoc, fratres: Dei beatitudo quia nec minor fuerat sine nobis, non fit major ex nobis. Gaudium igitur ejus de salute nostra, quod in illo semper fuit cum praescivit et ptinavit nos, coepit esse in nobis quando vocavit nos. Et hoc gaudium merito nostrum dicimus, quo et nos beati futuri sumus. Sed hoc gaudium nostrum crescit et proficit, et ad suam perfectionem perseverando pertendit. Ergo inchoatur in fide renascentium, implebitur in praemio resurgentium. Ecce unde dictum existimo: Haec locutus sum vobis, ut gaudium meum in vobis sit, et gaudium vestrum impleatur. In vobis sit meum, impleatur vestrum. Semper enim erat meum plenum, et antequam vocaremini, cum vocandi a me praescire
Abbreviated transcription (Latin):
Adiscipuls suis. Haeclo¬
quutus suuobis ut
gaudiũmcũ inuobissit. Et gau¬
diuurm impleatur. Quidest
gaudiũ xp̃iinnobis. Nisi qđ
dignat᷑ gaudere denobis.
Utquidest gaudiũ nr̃m. qđ dicit
implendũ nsicius habere con¬
sor tiũ: ꝓpt̃qđ beato paro di¬
xerat. Si non lauerote: Non habe¬
bis partẽ mecũ. Caudiũer goeius
innobis gratiaest quã prestitit
nobis. Ipsa ÷ & gaudiũ nostrum.
Seddehac ille &iã exa&ernitate
gaudebat: quandonos elegit
ante constitutionẽ mundi Uec
recte possumus dicere qđ gaudi¬
um eius plenũ nonerat. Non
enimds̃ in ꝑfecte aliquando gau¬
debat. sed illud eius gaudiũ inno
lbnserat: Quianec nos in quib
esse possa iameram necquando
es se coepimus cuillo coepimus:
In ipso aute semper erat. quinos
suos futuros: certissima suȩ pre¬
scientiae. ueritate gaudebat,
Promde gaudiũ iamipse ꝑfectum
denobis habebat. quandonos
presciendo & praedestinando
gaudebat. Neq enim ullus

Expanded text:
discipulis suis, Haec locutus sum vobis, ut gaudium meum in vobis sit, et gaudium vestrum impleatur. Quid est gaudium Christi in nobis, nisi quod dignatur gaudere de nobis? Et quid est gaudium nostrum quod dicit implendum, nisi ejus habere consortium? Propter quod beato Petro dixerat, Si non lavero te, non habebis partem mecum . Gaudium ergo ejus in nobis, gratia est quam praestitit nobis: ipsa est et gaudium nostrum. Sed de hac ille etiam ex aeternitate gaudebat, quando nos elegit ante constitutionem mundi . Nec recte possumus dicere quod gaudium ejus plenum non erat: non enim Deus imperfecte aliquando gaudebat. Sed illud ejus gaudium in nobis non erat: quia nec nos in quibus esse posset jam eramus; nec quando esse coepimus, cum illo esse coepimus. In ipso autem semper erat, qui nos suos futuros certissima suae praescientiae veritate gaudebat. Poinde gaudium jam ipse perfectum de nobis habebat, quando nos praesciendo et praedestinando gaudebat: neque enim ullus
Abbreviated transcription (Latin):
Cudiscipulis audiamus uer¬
badoctoris. Noncũ alienis ꝓ¬
sequamur astutiã deceptoris
Agnos camus geminã substan
equalis ÷ patri. humanam
qua maior : pater. Vtrũq
autẽ simul non duo sedunus
xp̃s. Nesit quater nitas non
trmitas ds. Sicut enĩ unus ÷
homo. animarationalis & caro

Expanded text:
Cum discipulis audiamus verCum discipulis audiamus verba doctoris, non cum alienis sequamur astutiam deceptoris. Agaequalis est Patri; humanam, qua major est pater. Utrumque autem simul, non duo, sed unus Christus; ne sit quaternitas, non trinitas Deus. Sicut enim unus est homo, anima rationalis, et caro;
Abbreviated transcription (Latin):
informadi quia sem& ipsum
exmaniuit Non forma di
amitiens. sed formã serui
accipiens
quiamaior e formadi quae a¬
missa nonest quã seruiquȩ
accepta est. Quiditaq mirũ
uel quid indignũ. sisccundum
harc formã seruiloquens ait
difilius pater maior meest.
Et secundũ diformã loquens
ait. idemipse difilius Ego
& pat̃ unũ sum ⁊ Unũ suntenĩ
secunduid qđ dserat uerbum
maior ÷ pater. secundũ id. qđ
uerbũ carofactũ ÷: Dicã &ia
quando par uus maiorib sicut
scriptũ ÷ subditus erat Quid
Ille insenaturã cõmendat
humanã. Tumillo audes
deformare. diuinam
Infidelis ingrate. Ideoncitu
minus eũ quifecitte. Quia diui
ille quid factus sit ꝓƿterte.
qualis enim patrifilius per
que factus : homo. Ut minor
es s& patre factus : homo.
Quodnisi fier& quides s& homo
dicat. plane dñs & magister nr̃
Sidiliger&isme gauder &is
unq quiauado ad patrem
quia pat̃ maior meest.

Expanded text:
ma Dei, quia semetipsum exinanivit, non formam Dei amittens, sed formam servi accipiens, quia major est forma Dei quae amissa non est, quam servi quae accepta est. Quid itaque mirum, vel quid indignum, si secundum hanc formam servi loquens, ait Dei Filius, Pater major me est; et secundum Dei formam loquens, ait idem ipse Dei Filius, Ego et Pater unum sumus? Unum sunt enim, secundum id quod Deus erat Verbum: major est Pater, secundum id quod Verbum caro fatum est . Dicam etiam quando parvus majoribus, sicut scriptum est, subditus erat . QuidIlle in se naturam commendat humanam; tu in illo audes deformare divinam? Infidelis, ingrate, ideone tu minuis eum qui fecit te, quia dicit ille quid factus sit propter te? Aequalis enim Patri, Filius per quem factus est homo, ut minor esset Patre, factus est homo: quod nisi fieret, quid esset homo? 3. Dicat plane Dominus et Magister noster, Si diligeretis me, gauderetis utique, quia vado ad Patrem, quia Pater major me est.
Abbreviated transcription (Latin):
non ꝑsuũ meritũ. sed ꝑdi gratiã
quib dicit. s uistis enim aliquan¬
do. tenebre. Nunc autẽ liq: indño.
m̃s cnĩ fuerunt subrect oribus
tenebrarũ harũ. Id ÷ hominũ
impiorũ: Tam quã tenebrȩ
subtenebris. sed gralias qͣuieruit
nos sicut dicit idem a postolus
depotestate tenebraru: & trans¬
tulit in regnũ si lu caritatissuę.
Inquo princeps huius mundi.
hoc ÷ tenebrarũ harũ non ha¬
bebat quicquã. quianeq cum
peccatods uenerat: Nec eius
carnẽ depeccati ꝓ pagine uir¬
gopepererat. s ttãquã ei
dicer&ur. Cur ergo moreris
sinon habes peccatu. cuidebea¬
tur mortis suppliciũ. conti¬
nuo subieut.edut cognoscat
mundus quia diligo patrem
Et sicut mandatũ dedit mili pat̃
sic sacio. Sur gite eamus hinc.
is cubensem̃ discũbentib loqua ui¬
amus autẽ dixit. quonisi ad
ut morer&ur. mandatũ parris
quanon rapui. tunc ex solueliã
Mortẽ sine debito soluturus.
& nosa morte debita redẽptu¬
rus: Rapuerat autẽ adam

Expanded text:
 per Dei gratiam: quibus dicit, Fuistis enim aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino . Omnes ergo fuerunt sub rectoribus tenebrarum harum, id est, hominum impiorum, tanquam tenebrae sub tenebris. Sed gratias Deo, qui eruit nos, sicut dicit idem Apostolus, de potestate tenebrarum, et transtulit in regnum Filii charitatis suae : in quo princeps hujus mundi, hoc est tenebrarum harum, non habebat quidquam, quia neque cum peccato Deus venerat, nec ejus carnem de peccati propagine Virgo pepererat; et tanquam ei diceretur, Cur ergo moreris, si non habes peccatum, qui debeatur mortis supplicium? continuo subjecit: Sed ut cognoscat mundus quia diligo Patrem, et sicut mandatum dedit mihi Prgite, eamus hinc. Discumbens enim discumbentibus amus autem dixit, quo, nisi aut moreretur mandatum PatrisQuae non rapui, tunc exsolvebam : mortem sine debito soluturus, et nos a morte debita redempturus. Rapuerat autem Adam
Abbreviated transcription (Latin):
beati quinonuidemt. & credunt.
tnescio utrũ credere. dicendus :
quisque qđ iuid&. Aa ipsa fides
inacpistola. quae scribit adhebre¬
os. ita÷ diffinita. st autem
fides sperantiũ. substantia.
Conuinctio rerũ quȩnon uident᷑.
uappt̃ sifides ÷ rerũ quȩ credim¬
tur. Cademq fidesearũ rerũest

Expanded text:
ti qui non vident et credunt ? Et nescio utrum credere dicendus est quisque quod videt; nam ipsa fides in Epistola quae scribitur ad Hebraeos, ita est definita: Est autem fides sperantium substantia, convictio rerum quae non videntur . Quapropter si fides est rerum quae creduntur, eademque fi
Abbreviated transcription (Latin):
& nonfi& Non hoc pocimus
qđ hab& mansiomeo. uecquod
habent uerbaeius quae manent
innobis. sed qđ hab& cupiditas
& infirmitces carnis. quae
non est meo. &inqua non ma¬
nent uerbacius. Nã utiq
aduerbaeius ꝑtin& oratioilla
quã docuit. Ubi diximus. Pat̃
nr̃ quies in caelis. Abhuius
orationis uerbis. & sensibus
non recedamus. p&itionibus pr̃s
et quidquid ƿ&erimus fie
nobis. Tunc enim dicenda sunt
facimus que p̃cipit & diligimus
quaeꝓmisit. Quando alitem
uerbacius manent. in memoria
Nec inueniuntur muit d non
conputatur palmes inuite
qui auitã non adtrahit ex radice
Adhanc differentiã ual& qđ
scriptũ est. & memorias &i¬
nentib mandata eius ut faci¬
ant ea. Multienim memo¬
ria r&ment. utcontẽnant
uel&ciã deri deamt &oppug¬
nent ea. In his uer baxp̃i
ñ manent: quiatangunt is:¬
quodam modo non coherem.
Etideo illis nonerunt in beneficiũ
sedintestimoniũ. Et quia sic in sunt

Expanded text:
et non fiet, non hoc petimus et non fiet, non hoc petimus quod habet mansio in eo, nec quod habent verba ejus quae manent in nobis; sed quod habet cupiditas et infirmitas carnis, quae non est in eo, et in qua non manent verba ejus. Nam utique ad verba ejus pertinet oratio illa quam docuit, ubi dicimus, Pater noster, qui es in coelis . Ab hujus orationis verbis et sensibus non recedamus petitionibus nostris, et quidquid petierimus, fiet nobis. Tunc enim dicenda sunt facimus quae praecepit, et diligimus quae promisit: quando autem verba ejus manent in memoria, nec inveniuntur in vita, non computatur palmes in vite, quia vitam non attrahit ex radice. Ad hanc differentiam valet quod scriptum est, Et memoria retinentibus mandata ejus, ut faciant ea . Multi enim memoria retinent, ut contemnant, vel etiam derideant et oppugnent ea. In his verba Christi non manent, qui attingunt quodammodo, non cohaerent: et ideo illis non erunt in beneficium, sed in testimonium. Et quia sic insunt
Abbreviated transcription (Latin):
Deniq sicut dehis &xiã ꝓhierechi¬
elem ꝓpheaem chĩs dicit. Pracci¬
sa nullis agricolcrũ usib ꝓsum.
Nullis fabrilib operib deputani.
nũ deduob palmiti congruit:
ut uitis. aut ignis. Simuite
non est migneerit. utergo
anigne non sit inuitesit siman¬
seritis in me inquit & uerba
mea iuobis manserint: quod¬
cũq uolueritis. p&etis & fi&
uobis. Manendo quippe inxp̃o
quiduelle possunt. Nisi qđ
conuenit xp̃o quiduelle possunt
manendo insaluatore. uisi
qđ non alienũ. est asalute. e
Aliud quipƿe uolumus quia sum
inxp̃o. & aliud uolumus quia
sumus adhuc in hoc seculo.
Demansione nãq huius sȩculi
nobis aliquando subrepit.
ut hoc p&am ꝗđ nobis non expe¬
dire nescim: sed absit ut fid
nobis simanem inxp̃o: Qui
non facit qđ p&imus. uisiqđex
pedit nobis. Manentes ergo
cũ uerbaeius in nobis manent.
qđ cuqs uoluerimus pannus
& fi& nobis. Quia sip&imus

Expanded text:
denique, sicut de his etiam per Ezechidenique, sicut de his etiam per Ezechielem prophetam Dominus dicit, praecisa nullis agricolarum usibus prosunt, nullis fabrilibus operibus deputantur . Unum de duobus palmiti congruit, aut vitis, aut ignis; si in vite non est, in igne erit: ut ergo in igne non sit, in vite sit. 4. Si manseritis in me, inquit, et verba mea in vobis manserint, quodcumque volueritis petetis, et fiet vobis. Manendo quippe in Christo, quid velle possunt nisi quod convenit Christo? Quid velle possunt manendo in Salvatore, nisi quod non est alienum a salute? Aliud quippe volumus quia sumus in Christo, et aliud volumus quia sumus adhuc in hoc saeculo. De mansione namque hujus saeculi nobis aliquando subrepit, ut hoc petamus quod nobis non expedire nescimus. Sed absit ut fiat nobis, si manemus in Christo, qui non facit quando petimus, nisi quod expedit nobis. Manentes ergo in eo, cum verba ejus in nobis manent. quodcumque voluerimus petemus, et fiet nobis. Quia si petimus
Abbreviated transcription (Latin):
&ego meo hicfert fructũ
multũ. quia sine me nihil
potestis facere. N equisquã
putar& saltim paruum. aliquẽ
fructum posse a sem& ipso
palmitẽ ferre cũdixis s&
hic fert fructũ multũ: Xonait
quiasineme paruũ. potestis sa¬
cere sed nihil potestis facere.
iue es go pasuũ siue multum.
sinc illo fierinon potest si ne
quo fierin hil ƿotest Quia &si
paruum ad tulerit palmes.
Eum purgat agricola. ut plus
adferat : samen nisi inuite
manserit. & uixerit deradice
quantũ lib& fructũ a se m& ipso
non potest ferre. Quã uis autẽ
xp̃s uitis noneẽt nisi homo ess&
Tamen istec graticẽ. palmitib
non preber&. Nisi&icẽ dsess&.
erũ quiaita sineista gratia
non potest uiui. Ut morsin po¬
testaste sit. liberi asbitrui.
iquis inine inquit non manserit
mitt&ur foras sicut palmes
& aresc&. Etcolligent eũ & in
igne mittunt. &ard& ligna
itaq uitis. Tantosunt. contẽp¬
tibiliora. simuite non manserint.
quanto gloriosiora simanserini.

Expanded text:
rt fructum multum: quia sine me nihil potestis facere. Ne quisquam putaret saltem parvum aliquem fructum posse a semetipso palmitem ferre, cum dixisset, hic fert fructum multum, non ait, quia sine me parum potestis facere; sed, nihil potestis facere. Sive ergo parum, sive multum, sine illo fieri non potest, sine quo nihil fieri potest. Quia etsi parum attulerit palmes, eum purgat agricola ut plus afferat: tamen nisi in vite manserit et vixerit de radice, quantumlibet fructum a semetipso non potest ferre. Quamvis autem Christus vitis non esset, nisi homo esset; tamen istam gratiam palmitibus non praeberet, nisi etiam Deus esset. Verum quia ita sine ista gratia non potest vivi, ut et mors in potestate sit liberi arbitrii: Si quis in me, inquit, non manserit, mittetur foras sicut palmes; et arescet; et colligent eum, et in ignem mittent, et ardet. Ligna itaque vitis tanto sunt contemptibiliora si in vite non manserint, quanto gloriosiora si manserint:
Abbreviated transcription (Latin):
suis sidiliger&is me gauderȩ¬
tis utiq quiauado ad patrem
quiapat maior me est. Ocł exfor¬
ma ser uieũ dixisse nonexforma
di inqua ȩ qualis : patri. Nouit
fides quaereligios is ÷ mentibus
fixa nonicalunosis. & demen¬
tib fixas Deinde subiunxit.
Et nunc dixiuob prius quã fiat.
dicũ factũ fuerit credatis.
Quid÷ hoc: cũmagis crederehomo
debeat. antequã fiat id qd cre¬
dendũ ÷. haec ÷ enimlaus fidei
si qđ credit nonuid&ur. Nãquid
secundũillã eiusdem dnisenten¬

Expanded text:
Si diligeretis me, gauderetis utique, quia vado ad Patrem; quia Pater major me est. Quod ex forma servi eum dixisse, non ex forma Dei in qua aequalis est Patri, novit fides quae religiosis est mentibus fixa, non calumniosis et dementibus ficta. Deinde subjunxit: Et nunc dixi vobis priusquam fiat, ut cum factum fuerit, crQuid est hoc, cum magis credere homo debeat antequam fiat id quod credendum est? Haec est enim laus fidei, si quod creditur, non videtur. Nam quid secundum illam ejusdem Domini senten
Abbreviated transcription (Latin):
t̃otus. Ende ista uirtus tan¬
ta aquae.. Ut corpus tangat
& cor abluat. nisi faciente
uerbo. Non quiadicit᷑ sed
quia credit̾. Na & impso uer¬
bo aliud÷ sonus transiens.
aliud uirtus manens. hoc estuer¬
bũ fidei qđ prehcanus ait apos¬
tolus. Quasi confessus fueris

Expanded text:
totus . Unde ista tanta virtus aquae, ut corpus tangat et cor abluat, nisi faciente verbo: non quia dicitur, sed quia creditur? Nam et in ipso verbo, aliud est sonus transiens, aliud virtus manens. Hoc est verbum fidei quod praedicamus, ait Apostolus, quia si confessus fueris
Abbreviated transcription (Latin):
sacrarũ documenta testant᷑
Nempeenim sc̃ĩtas uel scifi¬
catio ad scm̃ proprie per¬
tin& spm̃: unde cũ & pater
spr̃ sit & filius sp̃r sit: qm̃di
sit. Propriotamen nomine
Ubiergo primũ in legosonuit
sc̃ificatio nisundie septimor
on enim scĩficauit ds diem
primum in quofecit lucem:
Aut secundũ in quo firmam̃¬
tũ. Aut tertiũ in quodiscre¬
uit mare a terra & terra
her bam lignũque produxit
aut quartũ in quosidera sunt
creata: Aut quintũ . quoani¬
malia quacinaquis uiuunt &
inaere uolitant. Aut sextũ
in quoter restrͥi anima iuua
& ipschomo sed scificauit
diem septimũ: In quorequi¬
euit aboperib suis. Conue¬
nienter igitur septenario
numero: significatur sp̃r
Requies c& inquit in eo sp̃sdi:
eum q de inceps cõmendans
opere uelmunere seytena¬
rio: Sp̃s inquit sapientiae
& intellectus: sp̃s cons ilii
& fortitudinis: sp̃s scientiȩ

Expanded text:
sacrarum documenta testantur. sacrarum documenta testantur. Nempe enim sanctitas vel sanctificatio ad sanctum proprie pertinet Spiritum: unde cum et Pater spiritus sit, et Filius spiritus sisit: proprio tamen nomine Ubi ergo primum in Lege sonuit sanctificatio, nisi in die septimo? Non enim sanctificavit Deus diem primum, in quo fecit lucem; aut secundum, in quo firmamentum; aut tertium, in quo discrevit mare a terra, et terra herbam lignumque produxit; aut quartum, in quo sidera sunt creata; aut quintum, in quo animalia quae in aquis vivunt et in aere volitant; aut sextum, in quo terrestris anima viva et ipse homo: sed sanctificavit diem septimum, in quo requievit ab operibus suis . Convenienter igitur septenario numero significatur Spiritus Requiescet, inquit, in eo Spiritus Dei: eumque deinceps commendans opere vel munere septenario, Spiritus, inquit, sapientiae et intellectus, spiritus consilii et fortitudinis, spiritus scientiae
Abbreviated transcription (Latin):
nnuntiau & locutus sum:
multiplicatisunt suꝑnume¬
rum. Hic ueronon funt ali¬
qui suꝑnumerũ: sed certus
est numerus. centũ quinqua¬
gintatres: ciuus numeratio
dño adiuuante reddenda est
ienimnumerũ constituamus.
quilegem signific&. quider̃t̃
nisidecem. ⁊c Hecalqgui quip¬
pelegis Idest decem notis si¬
ma illa pręcepta digitodi
duab lapideis tabuls primũ
fuis se conscripta: certisn¬
mũ ÷ nobis Sedlex quando
non ahiubat gratia praeuari¬
CAucatioi tores facit. Ectan¬
tum esur modo inlittera ÷
Propter hocenim maecime
ait apostolus: littera occidit.
spr autem uiuificat: ccedat
ergo adlitterã sp̃s. neocci¬
dat littera: quẽ non uiuificat
spĩ. Sedut operemur pra¬
ceptalegis: uonuirib nostris
sed munere saluatoris.
Cumautẽ accedit adlegem
gratia. Idest adlitterã sps.
quodammodo denarionu¬
mero additur septenarius:
Isto quippe numero. Idest
septenario significari spm̃
scm̃ aduertenda litterarũ

Expanded text:
Annuntiavi et locutus sum; Annuntiavi et locutus sum; multiplicati sunt super numerum : hic vero non sunt aliqui super numerum, sed certus est numerus centum quinquaginta tres; cujus numeri ratio Domino adjuvante reddenda est. 8. Si enim numerum constituamus qui Legem significet, quid erunt nisi decem? Decalogum quippe Legis, id est, decem notissima illa praecepta digito Dei duabus lapideis tabulis primum fuisse conscripta certissimum nobis est . Sed Lex quando non adjuvat gratia, praevaricatores facit, et tantummodo in littera est: propter hoc enim maxime ait Apostolus, Littera occidit, spiritus autem vivificat . Accedat ergo ad litteram spiritus, ne occidat littera quem non vivificat spiritus; sed ut operemur praecepta Legis, non viribus nostris, sed munere Salvatoris. Cum autem accedit ad Legem gratia, id est, ad litteram spiritus, quodammodo denario numero additur septenarius. Isto quippe numero, id est septenario, significari Spiritum sanctum, advertenda Litterarum
Abbreviated transcription (Latin):
ualebant illud trahere :
Nisquia illiquiꝑtinent adre¬
surrectionẽ uitȩ: Idestad
dexteram: & inter xp̃iani
nominis r&ia defunguntur.
Nonni sunlitore Idest infi¬
ne saculi: cumrȩsurrexe¬
rint appar ebunt: Ideo non
ualuerunt sictrahere r&ia.
ut innauem refunderent.
quos coeperant pisces: sicut
de illis omnib: factumest
quibr &edisruptũ & nauiculȩ
praes: scsunt. Hab& autem
istos dextros eccleria postfinẽ
uitȩ huius: In somnopacis
uelut in ꝓfundo latentes: do¬
nec adlitus. r &e ꝑueniat quo
trahebatur. quasia xubitis
ducentis Quod autẽ illic dua¬
bus nauiculis: propter cir¬
cumcisionẽ & preputiũ: hoc
istoloco ducentis cubitis. exis¬
timo figuratũ. propter
utriusq generis lectos: &
circũcisionis & praputu. tam¬
quamcentũ &centũ. quiam
sum macentenarii. numerus
addextrã transit: Postrȩ
momilla piscatione. nume¬
rus piscium non exprimit᷑
tam quã illudibifiat. quod
pradictum est ꝑ proph&cam:

Expanded text:
valebant illvalebant illnisi quia illi qui pertinent ad resurrectionem vitae, id est, ad dexteram, et intra Christiani nominis retia defunguntur, non nisi in littore, id est, in fine saeculi, cum resurrexerint, apparebunt? Ideo non valuerunt sic trahere retia, ut in navem refunderent quos ceperant pisces; sicut de illis omnibus factum est, quibus rete disruptum, et naviculae pressae sunt. Habet autem istos dextros Ecclesia post finem vitae hujus in somne pacis, velut in profundo latentes, donec ad littus rete perveniat quo trahebatur, quasi a cubitis ducentis. Quod autem illic duabus naviculis, propter circumcisionem et praeputium; hoc isto loco ducentis cubitis existimo figuratum, propter utriusque generis electos, et circumcisionis et praeputii, tanquam centum et centum; quia in summa centenarii numerus ad dexteram transit. Postremo in illa piscatione numerus piscium non exprimitur, tanquam illud ibi fiat quod praedictum est per prophetam,
Abbreviated transcription (Latin):
nesolos malos. sed in differen
ter laxa᷑ inquit rodia uestra
incapturam. ut ꝑmixtos in¬
tellegamus bonos & malos:
hic autem inquit mittite in
dexteram nauigur&e: ut
significar & eos quistabunt
ad dexteram solos bonos:
bi r&e propter significanda
scis mata rumpebatur. hic
ueroqm̃tunc iaminilla sum¬
ma pace scõrum nullaerxt̃
scismata pestinuit adeuan¬
gelistã dicere: & cũ tanties¬
sent. Idest tammagni
non est scis sum r&e Tãquã
illudrespiceret ubiscis suest
& mnillius mali cõparatione:
commendar& hocbonum.
Ibi capta est multitudo pisci¬
um tanta ut in pl&a duona¬
uigiamer gerentur: Idest
in sum mersionẽ prȩmeren¬
tur. Nonenim mer sasunt:
sed tamen periditata: Unde
enimex sistunt inecdesia
tanta quagemimus: Nisicũ
tantȩ multitudini obsisti non
potest. qua ad summer gen¬
dam . propemodum disciplinã
intrat. cũmorib suis ascorũ
itgnere penitus alienis: Hic
autem miserunt r&e index¬
teram partem: & iamnon

Expanded text:
ne solos malos; sed indine solos malos; sed inditer: Laxate, inquit, retia vestra in capturam, ut permistos intelligamus bonos et malos. Hic autem: Mittite, inquit, in dexteram navigii rete, ut significaret eos qui stabant ad dexteram solos bonos. Ibi rete propter significanda schismata rumpebatur; hic vero, quoniam tunc jam in illa summa pace sanctorum nulla erant schismata, pertinuit ad evangelistam dicere: Et cum tanti essent, id est, tam magni, non est scissum rete, tanquam illud respiceret ubi scissum est, et in illius mali comparatione commendaret hoc bonum. Ibi capta est multitudo piscium tanta, ut impleta duo navigia mergerentur, id est, in submersionem premerentur. Non enim mersa sunt, sed tamen periclitata. Unde enim existunt in Ecclesia tanta quae gemimus, nisi cum tantae multitudini obsisti non potest, quae ad submergendam propemodum disciplinam intrat cum moribus suis a sanctorum itinere penitus alienis? Hic autem miserunt rete in dexteram partem, et jam non