comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ibi sedebat cũ discplis suis. s ueniente adeũ mul¬
titudine descendit. atq hanc in inferiorib reficit. qͣm
ininseriorib paulõ ante curauerat. nequaq̃m frustra fac¬
tũ credamꝰ. sed ad significandũ mistice quia doctrinã &
charismata sua dñs iurta ꝑcipiendũ capacitatẽ distribu¬
it: Infirmis qͥdẽ adhuc m̃tib hac paruulis sp̃ũ sĩpliciora
na reserans. alciora de uote cõuersacionis itinera sug¬
gerens. & alciora pͣmites celestiũ dona ꝓmittens. Be
niq sciscitanti qͥd faciens uitã &̃nã possider&. qͣsi insę¬
rius adhuc posito cõmunia suȩ dona largitatis inpendit
dicens: Nõ occides. nõ mechab̾is. nõ furtũ facies. nõ falsũ¬

Expanded text:
debat cum discipulis suis, sed veniente ad eum multitudine, descendit, atque hanc in inferioribus refecit, quam in inferioribus paulo ante curaverat, nequaquam frustra factum credamus, sed ad significandum mystice quia doctrinam et charismata sua Dominus juxta percipientium capacitatem distribuit, infirmis quidem adhuc mentibus parvulis spiritu simpliciora na reserans, altiora devotae conversationis itinera suggerens, et altiora praemiorum coelestium dona promittens. Denique cuidam sciscitanti quid faciens vitam aeternam possideret, quasi inferius adhuc posito, communia suae dona largitatis impendit, dicens: Non occides, non moechaberis, non furtum facies
Abbreviated transcription (Latin):
quelã parit̃ amisit. quia ip̃oss cã. peccato subdiditi
addiaudẽ dĩ cessauit. Nõ n. ẽ ut ait scriptura. spe¬
ciosa laus inore peccãtoris: Seo dño in mundũ
urniente. Semoniacꝰ iste curatus est. quia post¬
qͣm ids humanã naturã sibi cõuunx̾ in mundoꝵ
sp̃uũ potestates abhumanis cordib expellit: Ip¬
sodicente: Nũc hora ÷ ut pͥnorpshuiꝰ mundi ti¬

Expanded text:
uelam pariter amisit, quia postquam peccato se subdidit, a laude Dei cessavit. « Non enim est, ut ait Scriptura, speciosa laus in ore peccatoris . » Sed Domino in mundum veniente, daemoniacus iste curatus est: quia postquam Deus humanam naturam sibi conjunxit, immundorum spirituum potestates ab humanis cordibus expulit, ipso dicente: « Nunc hora est, ut princeps hujus mundi
Abbreviated transcription (Latin):
ui .ni. dic̃ se in ipso manere. geb& sic̃ ipse am¬
bulauit: & ipse ambulare: Oc qͥd nob̾ impericiȩ
nos interius uastare senstrimꝰ. solito pietatis illiꝰ
munere postulemꝰ emundari sed ꝙsi ieinos adce¬
lestis uitȩ dulcedinẽ cõspererimꝰ eiꝰ granflagitemꝰ.
ut necessaria nos cõpunctionis suauitate. ut epuliꝰ

Expanded text:
ui enim dicit, se in Christo manere, debet sicut ille ambulavit et ipse ambulare. Quidquid in nobis imperitiae nos interius vastare senserimus, solitae pietatis illius munere postulemus emundari. Sed etsi ei unitos nos coelestis vitae dulcedine conspexerimus, ejus gratiam flagitemus: ut necessariae nos compunct
Abbreviated transcription (Latin):
ti appinquante pascha die festo udeors. sequentẽ
se multitudinẽ dñs uerbo salutis parit̾ & oꝑe cura¬
cionis erigebat: Nã sic̃ aliꝰ eugłista scribit. loqueba¬
t illis deregno dĩ. & eos qͥ cura in digebãt sanabat
eadẽq doctrina & sanacione cõpleta. paucis de
cibariis abundantissime reficit. Unos gͦ fr̃s km̃i¬

Expanded text:
ante Pascha, die festo Judaeorum, sequentem se multitudinem Dominus verbo salutis pariter et ope curationis erigebat. Nam sicut alius evangelista scribit, loquebatur illis de regno Dei, et eos qui cura indigebant sanabat, eademque doctrina et sanatione completa, paucis de cibariis abundantissime refecit. Et nos
Abbreviated transcription (Latin):
medoꝵ Qui iudebãt faciẽ rogis. & primi pꝰ eũ residere soliti erãt
Qui sententię uasti regina subiacer&ꝵ. quȩ assueri rogiꝰ imꝑiũ quod
ꝑ eunuchos mandauerat facere noluissec: Responditq memuchan
audiente rege: atq pͥncipibꝰ Nlõ solũ regẽ lesit regina uaschi. s
om̃s ꝓͥncipes ⁊ ppłos qͥ s incũctiꝰ ꝓuineus rogis assueri Ui¬

Expanded text:
eum residere soliti erant, cui sententiae Vasthi regina subjaceret, quae Assueri regis imperium, quod per eunuchos mandaverat, facere noluisset. Responditque Mamuchan, audiente rege ac principibus; Non solum regem laesit Vasthi, sed omnes principes et populos, qui sunt in cuncti
Abbreviated transcription (Latin):
tus est susis. a marimo usq adminimũ. & septẽ diebꝰ iussit
conuiuiũ p̃parari. in uestibulo ⁊ nemoris. qͦs regio cultu
et mami consitũ erat. & pendebant ex omni parte tento-¬
ria erii coloris ⁊ caprasin. ⁊ iacinc̃ani. sustentata fu-¬
nibꝰ byssinis. atq purpureis. Qui ebur neis cireu¬
lis inserti erant. ⁊columnis marmoreis fulcieban¬
tur. Lectuli quoq aurei ⁊ argentei suꝑ pauimen¬
cũ Zamarig dino. uario stratu lapide positi erãt.
quod mira uarietate pictura de corabat. iui

Expanded text:
 iussit convivium praeparari in vestibulo horti et nemoris quod regio cultu et manu consitum erat et pendebant ex omni parte tentoria aerii coloris et carpasini et hyacinthini sustentata funibus byssinis atque purpureis qui eburneis circulis inserti erant et columnis marmoreis fulciebantur lectuli quoque aurei et argentei super pavimentum zmaragdino et pario stratum lapide dispositi erant quod mira va
Abbreviated transcription (Latin):
It in dieb illis querent᷑ hoĩes mortẽ ⁊ nõ in inueniẽt eam.
⁊ desideribunt mori. ⁊ fugiet mors ab ipsis: ⁊ similitudines
locustarũ similes equis paratis in p̃lio. Et suꝑ capita earum
tãꝗ corone similes auro: ⁊ facies eoꝵ sic̃ facies hominum.
Et habebãt capillos sic̃ capillos muberũ: ⁊ dentes earũ sic̾
leonũ erãt. Et babebãt loricassic̃ loricas ferreas:. ⁊ uox ala

Expanded text:
t in diebus illis quaerent homines mortem et non invenient eam et desiderabunt mori et fugiet mors ab ipsis et similitudines lucustarum similes equis paratis in proelium et super capita earum tamquam coronae similes auro et facies earum sicut facies hominum et habebant capillos sicut capillos mulierum et dentes earum sicut leonum erant et habebant loricas sicut lor
Abbreviated transcription (Latin):
uenientẽ ⁊ dimittit oues ⁊ fug. XI on pastte. s mei¬
cennariꝰ nocat᷑. qui nõ ꝓ amore c intimo oues dm̃ncas. s ad t̃pra.¬
les mercetles pascit. Mercennariꝰ quippe ẽ qͥ locũ quidem pa¬
storis tenet. s lucra animarũ nõ querit. Terrenis comodis
miat. honoris p̾lanois gaudet. tpralib lucris pascit᷑. impe¬
sa sibi ab homimib reuenͣtia letat᷑. Iste sũt ⁊ enĩ mercedes
mercennarii. ut ꝓ eo ipso qd in regimine laborat. Hic qd que¬
rit in ueniat. ⁊ ab hereditatẽ gregis in posterũ alienꝰ existar.
utrũ uͦ pastor u̾e sit an mercennariꝰ cognosci uericit̃ nõ
potest. si occasio necessitatis de est. Tranqͥllitatis enĩ tp̃r
plerũq ad gregis custodiã sic̃ uerꝰ pastor sic etiã mercenna¬
riꝰ stat. s lupꝰ ueniens indicat qͦ qͥsq aĩo suꝑ gregis custodia
iustꝰ traptor fideles qͦsq atq humiles opprimit. S his qui
ab eo ꝑicłm metuit. resistere eiꝰ in iusticiȩ ñp̃simit. Fug

Expanded text:
t oves, et fugit. 2. Non pastor, sed mercenarius vocatur, qui non pro amore intimo oves dominicas, sed ad temporales mercedes pascit. Mercenarius quippe est qui locum quidem pastoris tenet, sed lucra animarum non quaerit; terrenis commodis inhiat, honore praelationis gaudet, temporalibus lucris pascitur, impensa sibi ab hominibus reverentia laetatur. Istae sunt etenim mercedes mercenarii, ut pro eo ipso quod in regimine laborat, hic quod quaerit inveniat, et ab haereditate gregis in posterum alienus existat. Utrum vero pastor sit, an mercenarius, cognosci veraciter non potest, si occasio necessitatis deest. Tranquillitatis enim tempore, plerumque ad gregis custodiam sicut verus pastor, sic etiam mercenarius stat; sed lupus veniens indicat quo quisque animo super grejustus et raptor fideles quosque atque humiles opprimit. Sed qui ab eo pericula metuit, resistere ejus injustitiae non praesumit. Fugit
Abbreviated transcription (Latin):
um̃ excideris. ⁊ age penitentiã. ⁊ pͥma oꝑafac. Sm aut̃. uenio
tͥ imouebo candelabrũ tuũ de loco suo. nͥ penitentiã egeris.
S ħ abes qr odisti facta nicolaitarũ. que ego odi. Q ht̃ nures
audiat. qͥd sp̃s dicat eccłiis. Uinc̃ni dabo ei edẽ de ligno
uite qd ẽ inparadiso dĩ mei. Uii. E.t angło ⁊mirne.
eccłȩ scribe. Nȩc dic̃ pͥmꝰ inouissimꝰ. qͥ fuit mortuus ⁊ in uit.¬

Expanded text:
c sin autem venio tibi et movebo candelabrum tuum de loco suo nisi paenitentiam egeris sed hoc habes quia odisti facta Nicolaitarum quae et ego odi qui habet aurem audiat quid Spiritus dicat ecclesiis vincenti dabo ei edere de ligno vitae quod est in paradiso Dei mei et angelo Zmyrnae ecclesiae scribe haec dicit pri
Abbreviated transcription (Latin):
solario domꝰ regiȩ : uiditq mulierẽ se aquantẽ ex aduerso. suꝑ solariũ
suũERac aũt mulier pulchraualde. Qisit gͦ rex eirequi:¬
siuit quȩ e̾e̾t mulier Nunciatũq ẽ. qͦd ipsa e̾e̾t b& hsabeȩ filia
heliã nror uriȩ ethei Misit itaq a auid nuncio. ntulit eã Quȩ
cũ ingressa e̾e̾t adillũ. dormunt cũ ea. statĩq scĩficataest ab in¬
mundicia sua. ⁊ reuersa. ẽ. indo inũ suã. Goncepto fetu. mictẽsq
nuncianit douit : ⁊ ait: Concepi Misit au̾t daind adioab iii.¬
dicens Micte adine uriã etheu̾ Misitq ioab uriã ethei ad

Expanded text:
ex adverso super solarium suum: erat autem mulier pulchra valde. Misit ergo rex, et requisivit quae esset mulier. Nunciatum est ei, quod ipsa esset Bethsabee filia Heliam, uxor Uriae Hethaei. Misit itaque David nuncios, et tulit eam: quae cum ingressa esset ad illum dormivit cum ea statimque sanctificata est ab inmunditia sua et reversa est domum suam concepto fetu mittensque nuntiavit David et ait concepi misit autem David ad Ioab dicens mitte ad me Uriam Hettheum misitque Ioab Uriam ad
Abbreviated transcription (Latin):
delatũ: Resuscitauit nichil ominꝰ lazarũ quatriduanũ mortuum
iãfecentẽ inmonumto: Qui gͦ omñs in se credentes uenerat resus.¬
citare in anima : non sine causa ẽ: quod tres tantũ mortuos resus¬
citasse legit᷑ incorpor e: ERina nãq mortuoꝵ resuscitatio: ua¬
rietatẽ significat peccanti ũ : atq pꝰ peccatũ digne penitentiũ: Alo¬
rit᷑ enĩ aĩa ꝑpeccatui : quia sie ait seriptura: aĩa quȩ peccauerit : ipsa
moriet᷑ Ipsũ aũt peccatũ trib modis̃ inmente : trib ꝑpetͣt incorꝓore
Inmente gͥ suggestione: delectatione . & consensu Incor pore aliqñ
occulte: aliquando palã : aliqñ consuetudine: Qui uͦ occulte peccat.
quasi infra domũ mortius iac&: S cũ duuna grã eiꝰ cor adpęnitentiam
agendã inflãmat. quasi infra domũ mortuus rescitat᷑: Tales significat
arehisinagogi filia. quȩ inpuellari etate rescitata ẽ ⁊i
ut manifeste peccat. quasi extͣportã ciuitatis ad sepeliendũ mor¬

Expanded text:
avit nihilominus et Lazarum quatriduanum mortuum, jam fetentem in monumento. Qui ergo omnes in se credentes venerat resuscitare in anima, non sine causa est, quod tres tantum mortuos resuscitasse legitur in corpore. Trina namque mortuorum resuscitatio varietatem significat peccantium, atque post peccatum digne poenitentium. Moritur enim anima per peccatum, quia, sicut ait Scriptura, anima quae peccaverit, ipsa morietur . Ipsum autem peccatum tribus modis in mente, tribus perpetratur in corpore: in mente agitur suggestione, delectatione et consensu: in corpore aliquando occulte, aliquando palam, aliquando consuetudine. Qui vero occulte peccat, quasi intra domum mortuus jacet: sed cum divina gratia ejus cor ad poenitentiam agendam inflammat, quasi intra domum mortuus resuscitatur: tales significavit filia archisynagogi, quae in puellari aetate resuscitata est. Qui autem manifeste peccat, quasi extra portam civitatis ad sepeliendum mor
Abbreviated transcription (Latin):
sũ peccatũ in longa̾ cõsuetudinẽ uercũt: Quale̾ significauit la zarꝰ qua¬
triduaniꝰ mortuus : de qͦscriptũ est. quia iã fecet: iui
ui enĩ peccare ꝑconsuetudinẽ publice nõ erubescunt. piis m̃tibꝰ fetorẽ
ntalȩ famȩ inger̃: S ndetalibꝰ desꝑandũ ÷ quia dñs &iã la ꝯarũ qua¬
criduanũ mortuũ fecentẽ solo ussu rescitauit: De quo lacrimasse
legit᷑ ihe : ⁊ uoce magna clamasse lazare ueni foras: Qui tales
adoctoribꝰ yon solũ exortationib uerũ &iã orationib s̃ instruendi.
n cũ magna instantia p̃dicationis uoce magna clamandi. Frequent̃
enĩ ꝑdiunã grãm conpũcti: ab ipsis peccatis resipiseunt. seq ipsos¬
apeccatis assiduis fletibꝰ & longioribꝰ ie iunis macerant: Largiores
ele mosinas cribuint : ut ił bt habundauit peccatũ: suꝑ habim¬

Expanded text:
sum peccatum in longam consuetudinem vertunt: quales significavit Lazarus quatriduanus mortuus, de quo bene scriptum est: « Quia jam fetet , » quia dum publice per consuetudinem peccare non erubescunt, piis mentibus fetorem malae famae ingerunt: sed nec de talibus desperandum est, quia Dominus etiam Lazarum quatriduanum mortuum fetentem solo jussu resuscitavit, de quo lacrymasse legitur Jesus, et voce magna clamasse: « Veni foras, » quia tales a doctoribus non solum exhortationibus, verum etiam orationibus sunt instruendi, et cum magna instantia praedicationis voce magna clamandi. Frequenter enim per divinam gratiam compuncti ab ipsis peccatis resipiscunt, seque ipsos assiduis fletibus et longioribus jejuniis macerant, largiores eleemosynas tribuunt, et « ubi abundavit peccatum, superabun
Abbreviated transcription (Latin):
celebrata descriptio: & int̾ oms nationes tociꝰ orbis quȩ romano impio
sub iectȩ erãt. udea quoq eisdẽ romanis stipendiaria facta fuerat ⁊
Quã ob causã magna seditio tẽ tpris inppło feruebat Quidã enims
dignũ ẽẽ iudicabant : ut quia romani ꝓsecuritate ⁊ quiẽte omniũ
assidue militabant : censũ eis deberent ꝑsoluere:
At contͣ pharisei qui i defalsa iusticia ad plandebant : intebant᷑
asserere qͦd ppłs di qui decimas soluer&: pͥmieat tiua dar&: &¬

Expanded text:
ano imperio subjectae erant, Judaea quoque ejus stipendiaria facta fuerat. Quam ob causam magna seditio tunc temporis in populo fervebat. Quidam enim dignum esse judicabant ut quia Romani pro securitate et quiete omnium assidue militabant, censum eis deberent persolvere. At contra Pharisaei, qui sibi de falsa justitia applaudebant, nitebantur asserere quod populus D
Abbreviated transcription (Latin):
de paucis gͣnis segetes: inde manibꝰ suis multiplicauit qͥnq panes:
Potestas enĩ erat. in manibꝰ xpi Panes aut illi qͥnq: quasi semina
erant : noqͥdẽ terrȩ̨ mandata. s ab eo qͥtrã feẽ multiplicata: hoc
gͦ ad motũ ÷ sensibꝰ ut erigeret᷑ mens: ⁊ exhibitu oculis ubi exer-¬
ceret᷑ intellectꝰ: ut in uisibilẽ dm̃ ꝑinsibilia oꝑa mirarem & crec¬
ti aofioẽ: ⁊ purgati ꝑfidẽ: &iã ipsũ inusibilit̾ uidere cuꝑentur.¬

Expanded text:
 manibus suis multiplicavit quinque panes. Potestas enim erat in manibus Christi: panes autem illi quinque quasi semina erant, non quidem terrae mandata, sed ab eo qui terram fecit multiplicata. Hoc ergo admotum est sensibus, quo erigeretur mens, et exhibitum oculis ubi exerceretur intellectus, ut invisibilem Deum per visibilia opera miraremur, et erecti ad fidem, et purgati
Abbreviated transcription (Latin):
lnm̃ stella eadẽ ducente uener̃: de monstratũ adora¬
ier̃: Aurũ thus i mirrã obtuler̃: alio itinere redier̃s
Manifestat̾ ẽ qͥ dẽ. ⁊ indie ip̃so natutan̾ sue ui
illis longe morien̾te nuncut᷑. s& isto die abeis est
adoratꝰ: Suscipe ergo deuorissimũ isto quoq die
celebrandũ uniuersa eccła gentiũ: qͥa & illi magi
qui iã fuer̃ nisi pͥmicie gentiũ : ifralite pastore̾
magi gentile̾ illi ꝓpe isti longeUtriq tam̃ isti
adangularẽ lapideꝰ cucurrer̃: Ueniens qͥpe sic̃ apłus
dic̃ euuangelizauit pacẽ hisqͥ erant longe: ⁊ pacẽ

Expanded text:
m stella eadem ducente venerunt, demonstratum adoraverunt; aurum, thus, et myrrham obtulerunt; alio itinere redierunt Manifestatus est quidem et die ipso nativitatis suae is est longe in Oriente nuntiatus: sed isto die ab eis est adoratus. Suscepit ergo devotissime istum diem celebrandum universa Ecclesia Gentium: quia et illi Magi quid jam fuerunt, nisi primitiae Gentium? Israelitae pastores, Magi gentiles: illi prope, isti longe: utrique tamen ad angularem lapidem concurrerunt. « Veniens quippe, sicut Apostolus dicit, evangelizavit pacem nobis
Abbreviated transcription (Latin):
licos corporalit sonantẽ meruisset audire multũ
ex hoc uisu ⁊ auditu ꝓficerit multũ de diuine porr̾¬
utis ex cellentia reuelatis oculis m̃tis: scientie ce¬
lestis acceꝑit : ad eo ut ad cõparationẽ: intellengenne
qua tunc inlustrari ceꝑit : eatenus illũ quantus ed̃e
om̃i modis sibi iuderet᷑ igno

Expanded text:
licet corporaliter sonantem meruisset audire, multum ex hoc visu et auditu profecerit, multum de divinae potestatis excellentia revelatis oculis mentis scientiae coelestis acceperit a Deo, ut ad comparationem intelligentiae qua tunc illustrari coeperit, eatenus illum quantus esset omnimodis sibi videretur igno
Abbreviated transcription (Latin):
tis nr̃is insanguinesuo Quando sanguinẽ suũ de¬
dit incruceꝰ ꝓnobis uł quandõi quisq nr̃m inmis.¬
teriũ sacro sc̃e. passionise ilłius baptismi⁊aqu̾is ablu¬
nis ẽ: uerũ & iã condie. tollit. peccata mundi: lauit¬
q n̾o apeccat̾i nr̃ise cotidins insangiune suo: cũ eiꝰ¬
lẽ beate passionis adaltare mnemorie replicat᷑: cuͣ
pani nuini creatura in sacram̃tũ carnis. ⁊ sangiunis.
uͦ meffabili sp̃s scĩficatione trans fertur: Sicq cor¬
uꝰ nsanguis illius nõ infideliũ manib ad ꝑniciem suã
funditur nocciditur: sed fideliũ ore suã sũmitur ĩ
e cui talis talis hostia: testimoniũ dabat: oblatusq
patri ꝓnobis. i hostiã odorẽq suauitatis : inisterium
sue passionis oblato agno increaturã panis uiniq

Expanded text:
tis nostris in sanguine suo, quando sanguinem suum dedit in cruce pro nobis, vel quando quisque nostrum in mysterium sacrosanctae passionis illius baptismi aquis ablutus est: verum etiam quotidie tollit peccata mundi, lavatque nos a peccatis nostris quotidianis in sanguine suo, cum ejusdem beatae passionis ad altare memoria replicatur, cum panis et vini creatura in sacramentum carnis et sanguinis eius ineffabili spiritus sanctificatione transfertur sicque corpus et sanguis illius non infidelium manibus ad perniciem / suam funditur et occiditur, sed fidelium ore suam sumitur in se, cui talis hostia testimonium dabat, oblatusque patri pro nobis in hostiam odoremque suavitatis, mysterium suae passionis ablato agno in creaturam panis vinique
Abbreviated transcription (Latin):
rũ hostis callidus tarda ad mortem supplicia cõ¬
qͥrens: animas cupi ebat uigulare nõ corpora
Et ut ipse qͥ abeo passus ẽ ciprianꝰ ait: uolentib
mori: ño ꝑmitebaat᷑ occidi
uiꝰ ut crudelit̾a notior fiat: duo memorie cau.
rẽ .Uiint᷑ eculeũ ⁊ lamiina̾ uictarẽ. iussit melle
qͥignita̾ sirtagine̾ ante suꝑasset aliũ iuiuenili
&ate florentẽ mamenissimo̾ oriulo p̃cepit addu¬
mis lectulũ supinari uissit: Et nese ĩde: possas
excutere. baandis sertoꝵ necrib mrotitũ: solum

Expanded text:
rum hostis callidus tarda ad mortem supplicia conquirens animas cupiebat jugulare, non corpora. Et ut ipse, qui ab ipso passus est, Cyprianus ait: Volentibus mori, non permittebatur occidi. Cujus ut crudelitas notior rem, et inter eculeos laminasque victorem, jussit melle qui ignitas sartagines ante superasset. Alium juvenili aetate florentem, in amoenissimomis lectum resupinari, et ne se inde posset excutere, blandis sertorum nexibus irretitum
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃s nasceret᷑. uidei descriptura responder̃. n ipsicũ eis
uõ adorauer̃. : Nõ ne hoc uidem & iã nc̃ quando. exip¬
sis sacram̃tis qͥb eoꝵ duricia subdit᷑ Ni chił aliud qͣm
xp̃m in qũae nolunt credere ostendit᷑: Nõ ne iqͣn¬
do occidũt ouẽ pas cha manducans. gentib xpñi de¬
m̃ostant. quẽ cũ eis ⁊ psi nõ aderant lẽ.uiii.¬
ã illud quale ẽ qđ sepe detestimoniis ꝓpheticis
illa quons scripta suit: reĩo adhuc futura sed facta ad
uideoꝵ codices ꝓuocamus: ut animo dubitantiũ cõfirme¬
mus Nõne & iã tunc uidei xp̃m ostendut gentb quo
nolũt adorare cũ gentibNo ergo km quoꝵ erai

Expanded text:
s nasceretur, Judaei de Scriptura responderunt, et ipsi cum eis non adoraverunt? Nonne hoc videmus etiam nunc, quando ex ipsis sacramentis, quibus eorum duritia subditur, nihil aliud quam Christus, in quem nolunt credere, ostenditur? Nonne et quando occidunt ovem et Pascha manducant , gentibus Christum demonstrant, quem cum eis ipsi non adorant? Nam illud quale est, quod saepe de testimoniis propheticisilla conscripta sint, non adhuc futura, sed facta, ad Judaeorum codices provocamus, ut animos dubitantium confirmemus? Nonne etiam tunc Judaei Christum ostendunt Gentibus, quem nolunt adorare cum Gen
Abbreviated transcription (Latin):
stella  ipsũ aborandũ demõstrabat it̾ra: Et
am̃ infans tã potens. tã magnꝰ.tã pariuilus: ꝓpt̃
nimicicias herodis megyptũ portantib parentib
ugit : Ita uõdu sermone s& factis iã suis mem¬
bris loquens: ⁊ tacitꝰ dicens Siuos ꝑsecuti fuerit̃
nunã ciuitatẽ: fugite malia: Mortalẽ qͥ pe car¬
iẽ inqua no̾ p̃suguraret gerebat: in qua erat & iã
ynobis oportuno tpr moriturus: Unde amagis illi
nõsolũ aurũ honorandus ⁊ thus adorandus : uerum
xiã myrrã sepeliendus acciꝑat: Quales & iã fu¬
issent ꝓ eius nomine morituri: quã in nocentes. quã
nimiłe̾. ostendit in paruuliis . quos herodes occidit:

Expanded text:
ipsum adorandum demonstrabat in terra. Et tamen infans tam potens, tam magnus, parvulus propter inimicitias Herodis in Aegyptum portantibus parentibus fugit: ita nondum sermone, sed factis jam suis membris loquens, et tacitus dicens, Si vos persecuti fuerint in una civitate, fugite in aliam . Mortalem quippe carnem, in qua nos praefiguraret, gerebat, in qua erat etiam pro nobis opportuno tempore moriturus. Unde a Magis illis non solum aurum honorandus, et thus adorandus, verum etiam myrrham sepeliendus acceperat. Quales etiam fuissent pro ejus nomine morituri, quam innocentes, quam humiles, ostendit in parvulis, quos Herodes occidit.
Abbreviated transcription (Latin):
tali eccłe ubi apparuit illa stella comunicant:
rios aut manifestationẽ dm̃ a& saluatoris nr̃i iħu¬
xp̃i qua pͥmicias gentiũ delibauit : inunitatẽ gen¬
tiĩ celebram: Tunc enĩ puer pͥus quã scĩr&s
uocare patrẽ aut matre sic̃ de illo fuerat ꝓpħ¬
tatũ accepit uirtutẽ samarie damasci ispolia
cepit uirtutẽ damasci. illud scilic& unde da¬
mascus p̃sumebat: Indunci ĩs qͥppe ciuitas
illa scđm scłm florens aliquando p̾sumerat
ndiuiciuĩs aũt ꝓrincipat᷑ auro de fert᷑ quod x
posta ẽ : Illic enĩ ꝑpłs isrł auersus adnõ: adi¬
dola colenda cõ uersus ẽ : Lc.u.
orbẽ regnũ diaboli. hec pͥma̾ þuer spolia idolatrie
dñatione traxͣ utadse adorandũ magos cõuersos
apestȩ illius suꝑ sticionis auerteros: os inhas t̾ra ñ¬
cłũ loquens ꝑlingua: loqueret᷑ decelo ꝑstellas
ut a quis eẽ. ⁊ quo. ꝓpt̃ quo uenissos: nõuoes

Expanded text:
tali Ecclesiae, ubi apparuit illa stella, communicant. Nos autem manifestationem Domini et Salvatoris nostri qua primitias Gentium delibavit, in unitate Gentium celebremus. Tunc enim puer, priusquam sciret vocare patrem aut matrem, sicut de illo fuerat prophetatum, accepit virtutem Damasci, et spoliacepit virtutem Damasci, illud scilicet unde Damascus praesumebat. In divitiis quippe civitas illa secundum saeculum florens aliquando praesumpserat. In divitiis autem principatus auro defertur, quod Christo posita est. Illic enim populus Israel aversus a Domino, ad idola colenda conversus est. orbem regnum diaboli, haec prima puer spolia idololatriae dominationi detraxit, ut ad se adorandum Magos conversos a peste illius superstitionis averteret, et in hac terra nondum loquens per linguam, loqueretur de coelo per stellam; ut et qui
Abbreviated transcription (Latin):
se: quã nat᷑ ẽ: Alii aut̃ inquã opinionẽ uulgus
om̃e cõsentit asseruer̃ antoniũ. huiꝰ ꝓpositi capud:
ł ex parre: uerũ ẽ: Nõ enĩ tã ipse ante om̃s fuit:
quã abeo om̃ia incitata s̃ studia: Amathas uero
a macharius discipuli antoniĩ e quib suꝑior. corpu̾
magistri sepeliuit. & iã nunc affirmat̃. paulũ quẽn¬
dã thebeũ. pͥncipẽ regustius fuisse. nõ nominis:¬

Expanded text:
se, quam natus sit. Alii autem, in quam opinionem vulgus omne consentit. asserunt Antonium hujus propositi caput, quod ex parte verum est: non enim tam ipse ante omnes fuit, quam ab eo omnium incitata sunt studia. Amathas vero et Macarius, discipuli Antonii, e quibus superior magistri corpus sepelivit, etiam nunc affirmant, Paulum quemdam Thebaeum principem
Abbreviated transcription (Latin):
iur p̾me natꝰ ẽ in mundo: pꝰmȩ p̃dicare incipios
mundo. Qui ante me factꝰ ẽ: qͥ me potentiã ma¬
iestatis tantũ quantũ p̃conẽ uider: qͣntu sol lucife.¬
rũ lico p̾ apparens ante cellit: Qͥ a pͥor me erat:
qͥa ĩ pͥncipio erat uerbũ: ⁊ u̾bũ erat apud dm̃: ⁊ ds̃
erat uerbũ: Post me ueni uir: tẽpꝰ uinanae nan

Expanded text:
post me natus est in mundum, post me praedicare incipiet mundo. Qui ante me factus est, qui me potentia majestatis tantum, quantum praeconem judex; quantum sol Luciferum, licet post apparens antecellit. Quia prior me erat, quia in principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Post
Abbreviated transcription (Latin):
taque ꝓsequi ociosũ ẽ. incredibilia fingente̾ quoꝵ
quia inpudens m̃datiũ fuit : repellenda quidẽ
gitur quia deantouio tã greco. quã ramano stilo
diligent̃ memorie traditũ ẽ. pauca de pauli pͥn¬
cipio : ⁊ fine scribere dis posui: Magis quia res
omissa erat : quã frẽt ingenio: Luo modo aut
inmedia &ate uixerit aut qua sathane ꝑtulerit in¬
sidias: nulli hominu̾ cã ꝑtũ h abet᷑. Subdeno¬

Expanded text:
ta quae persequi otiosum est incredibilia fingentes. Quorum quia impudens mendacium fuit, ne refellenda quidem gitur quia de Antonio tam Graeco quam Romano stylo diligenter memoriae traditum est, pauca de Pauli principio et fine scribere disposui: magis quia res omissa erat, quam fretus ingenio. Quomodo autem in media aetate vixerit, et quas Satanae pertulerit insidias, nulli hominum compertum habetur. IN
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ssi. ad eoꝵs societatẽ ꝑtingere posse desꝑant: Uos
aut̃ cur ꝑtimescitis : quȩ ur̃os cõciues iudetis: iii.¬
unde & matheus angłm apparuissedescribens:
ait: Erat aut̾ aspectus eiꝰ sic̃ fulgur: ⁊ ues¬
timenta eiꝰ candida sic̃nir Infulgore & enĩ t̃ror
timoris est : in niue aut̃ blandim̃tũ candoris Quia
&. t̾ribilis ÷ peccatorib ⁊ blanduꝰ iustis. recte testiꝰ
re surrectionis eiꝰ angłs ⁊ infulgore uultꝰ.&. in
candore habitꝰ demõstrat᷑. Ut de ipsa sua specte
& t̾ra reꝓbos : ⁊ mulcer& pios Unde recte quoq
ppłm ꝑ deserta g̃dientẽ. colũpna ignis in nocte:.¬
n colũpna nubis in die p̃hibat In igne & enĩ t̾por¬

Expanded text:
t. Vos autem cur pertimescitis qui vestros concives videtis? Unde et Matthaeus angelum apparuisse describens, ait: Erat aspectus ejus sicut fulgur, et vestimenta ejus candida sicut nix. In fulgure etenim terror timoris est, in nive autem blandimentum candoris. Quia est peccatoribus et blandus justis, recte testis resurrectionis ejus angelus et in fulgure vultus et in candore habitus demonstratur, ut de ipsa sua specie et terreret reprobos et mulceret pios. Unde recte quoque populum per desertum gradientem columna ignis in nocte et columna nubis praeibat in
Abbreviated transcription (Latin):
dubitantib cognicionis suȩ speciẽ ab cõdit Uer¬
ba qͥdẽ cõtulit. duriciã intellectus intrepauit.
scripturȩ sacrȩ misteria quȩ deseipso erant aꝑu¬
it. &tam̃ quia ad huc in eoꝵs cordib ꝑegrinꝰ erat
a fide: ire se longius finrit:tii.
ingere nãq cõponere dicimꝰ. unde & cõpo

Expanded text:
iem abscondit. Verba quidem contulit, duritiam intellectus increpavit; sacrae Scripturae mysteria quae de seipso erant aperuit, et tamen quia adhuc in eorum cordibus peregrinus erat a fide, se ire longius finxit. Fingere namque componere dicimus; unde et compo
Abbreviated transcription (Latin):
urectianes scĩ tugłii. nõ dictando s cõloquendo dis¬
serã: Sieq excipiat᷑ ut loqͥm̃ quia cõlocucionis
uor. Eorda torpencia plus quã sermo lectionis ex¬
toitat. & qͣsi quadã manu sollicitudinis ut eiigi¬
lent ipulsat: U quidẽ ad hoc opus me sufficere pos
implebo illud: Bonũ gͦ opus nob̾ inuoluntate sit.
nã ex dimno adiutorio erit in ꝑfectione: Dat̃ lo¬
quendi ausũ. & iã ressurrectionis dñicȩ tanta sollẽp¬
nitas inia & indignũ ualde ẽ. ut eo die laudes de

Expanded text:
olloquendo edisseram. Sicque excipiatur ut loquimur, quia collocutionis vox corda torpentia plus quam sermo lectionis excitat, et quasi quadam manu sollicitudinis ut evigilent pulsat. Et quidem ad hoc opus me sufficere possgo adimplebo illud . Bonum ergo opus nobis in voluntate sit, nam ex divino adjutorio erit in perfectione. Dat loquendi ausum ipsa etiam resurrectionis Dominicae tanta solemnitas, quia et indignum valde est ut eo di
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ auctorẽ ⁊ redẽptorẽ mundi lac̾tauer̃: Oineffabilis uirgo. por¬
tabat᷑ ate. qͥ fec̃ te: Continebat᷑ ingremio tuo. qui regebat uniuer¬
sum mundũ. Sustentabat᷑ ate. gubnator orb. Idõ ex ultans ꝑalben¬
cia lilia confessoꝵ. rosasq u̾nant̾ martexũ. tu qͦ regnas in illo
beatoꝵ felicissimo regno. quo sequeris agnũ qͦẽq ierit. Uiii¬
nt̃ paradisi amenitatẽ scĩs gressib incedis. feliciq palma¬
cũ in marcescibili corona głe afilio tuo dño nr̃o clarificaris. so¬
gẽmis ac mar garitas ornata. ⁊ momilibꝰ decorata ꝑsis.¬
tis: Tibi tronꝰne gius collocat᷑ in aula ȩterni regis.¬
te ipse rex regũ. ⁊ uerã matrẽ decorã sponsam specia.¬
lit᷑ p̃omnib diligens. imꝑiali amplexu sͥ associat. Oquã
glosa es suc uirgo maria. quȩ dnm̃ incȩlestia regna
amplecteris. E non in merito. quia exte carne̾ assũp.¬
sit: Nec ÷ mirũ ut tͥ congaudeat ds̃ incȩlis. quẽ tu

Expanded text:
quae auctorem et Redemptorem mundi lactaverunt! o ineffabilis Virgo! portabatur a te, qui te fecit: continebatur in gremio tuo, qui regebat universum mundum: sustinebatur a te gubernator orbis. Ideo exsultans per albentia lilia confessorum, rosasque vernantes martyrum, tu quoque regnas in illo beatorum felicissimo regno, quia sequeris agnum, quocunque ierit. Inter paradisi amoenitatem sanctis gressibus incedis, felicique palma immarcescibili cum corona gloriae a filio tuo, Domino tuo, nostro Dou Christi, gemmis ac margaritis ornata, et monilibus decorata persistis. Tibi thronus regius collocatus est in aula aeterni Regis. Ipse Rex regum et veram matrem et decoram sponsam specialiter prae omnibus diligens imperiali amplexu sibi associat. O quam gloriosa est sacra virgo Maria, quae Dominum in coelesti regno amplecteris, et non immerito, quia ex te carnem assumpsit. Nec est mirum ut tibi congaudeat Deus in coelis. Quem tu
Abbreviated transcription (Latin):
ls puella. placui regi qͥ sublimis ẽ suꝑ astra. & oũ eeu despon¬
sata uro iudeo. placui dõ: Idõ placui. ut ꝑme mundũ illiimina
di lectissi in i. quas laudes hiue beate iurgini fragili.  ade⁊
tas nr̃a referre potest. ꝑ ꝗͣ recuꝑatũ ẽ genꝰ humanũ. ꝑ quã regni¬
deo fr̃s głosam duirgineꝰ supplices exorem. ut nos scoꝵ meritis ui¬

Expanded text:
a; et cum essem desponsata viro Judaeo, placui Deo. Ideo placui, ut per me mundum illuminaret. O dilectissimi! quas laudes huic beatae Virgini fragilitas nostra referre potest? per quam recuperatum est genus humanum; per quam adiIdeo, fratres, gloriosam Virginem supplices exoramus, ut nos meritis
Abbreviated transcription (Latin):
pessimũ dutens. causa triumphan¬
di dubios euentꝰ adire. Sic abar¬
baris dilectus. ut qͥdam reges ad ei
obseq̃ndum Romã sponte uen̾int:
qͥdam inhonore eiꝰ ciuitates conde¬
rent. ut iuba & h̃eodes. Omni die
legebat. scͥbebat. declamabat. Qi¬
bi at uini multum abstinens. ꝓbͣ
s dicta non ulciscens: ꝑdicionis
sue sue reis clans ueniãt. Romani

Expanded text:
pessimum ducens causa triumphanpessimum ducens causa triumphandi dubios eventus adire. Sic a barbaris dilectus, ut quidam reges ad ei obsequendum Romam sponte venerint; quidam in honore ejus civitates conderent, ut Juba et Herodes. Omni die legebat, scribebat, declamabat, cibi ac vini multum abstinens, probra sibi dicta non ulciscens, proditionis suae reis dans veniam, Roma
Abbreviated transcription (Latin):
nis censum accepit. Ut uirgilius
ait. Purpurea intexti tollunt au¬
lea britanui. Hoc autẽ fecit an
mundo nata in notuit: ꝑ quam
om̃ia regna mundi & insule ca¬
ugine opp̃sse cognou̾nt deũ unũ
eẽ. & uiderunt eum qͥ creauit eos.
Qum autẽ regnasset augustus.
lu. annis & dimidium: legẽ mor¬
tis setutus est. Laus augusti ex eu¬
rropio. Aug̾tus exceptis ciuilibus
bellis in qͥb in uictus fuit: sube¬
git armenia. egyptũ. galatiam.
cantabͥam. Dalmatia᷑. Pannoniã.
aqͥtannia. illiricũ. Retiat. Wanda¬
licos. ⁊alasso. Pontũ. & capadocia.
Dacos. & germãnos. ita uita uicit.
Qͦd. ecct .mͦ. captiuoꝵ ex eis supra
ripam in Gallia collocaret. Per se
obsides ei qͦd nulli antea dederunt.¬
& signa crasso direpta reddidunt
Buit mitis. gratus. ciuilis animi.
corpore toto pulcher. s ocłis p̃cipue.
In ciues clemens. In amic os tantꝰ
ut eos: sͥ pene coequaret. Nulli gẽ¬
ti nͥ iustis decausis bellum in dixit.

Expanded text:
nis censum accepit, ut Virgilius nis censum accepit, ut Virgilius ait : Purpurea intexti tollunt aulaea Britanni. Hoc autem fecit annmundo nata innotuit, per quem omnia regna mundi et insulae caligine oppressae cognoverunt Deum unum esse, et viderunt eum qui creavit eos. Cum autem regnasset Augustus LV annis et dimidio legem mortis secutus est. Laus Augusti ex Eutropio: Augustus, exceptis civilibus bellis, in quibus invictus fuit, subegit Armeniam, Aegyptum, Gallatiam, Cantabriam, Dalmatiam, Pannoniam, Aquitaniam, Illyricum, Rhetiam, Vindelicos, Talassos, Pontum et Cappadociam. Dacos et Germanos ita vicit, quod CCCCM captivorum ex eis super ripam Rheni in Gallia collocaret. Persae obsides ei, quod nulli antea, dederunt, et signa Crasso direpta reddiderunt. Fuit mitis, gratus, civilis animi, corpore toto pulcher, sed oculis praecipue; in cives clemens, in amicos tantus, ut pene eos sibi coaequaret. Nulli genti nisi justis de causis bellum indixit,
Abbreviated transcription (Latin):
misit. ut secum Romã irent. De
qua relutanus. Soluunt᷑ flaui. lon¬
ga statione bͥtanni. Romã uerõ
uitã recipieus in honore suo: qͥntilẽ
mensẽ. iuliũ iussit uocari. Si quidẽ
idib martͣis. in curia dolo ꝑimitur
S cͥa de cesare & successorib eiꝰ qui
rexerunt btanniam. usq ad tempꝰ
marciani qͥ fuit qͣdragesimꝰ quartꝰ
acesare. tractandum est: non pi¬
pudeat illis equiꝑari. saitem pu.¬
deat det̾iores eis in ueniri. Auten¬
tica laus cesaris. exsolino. Qnͣtum
fortissimi militum. Sergiꝰ & sisinmꝰ
cet̾is militib p̃fulserunt: tantum
oĩb ducib. immo omnis temꝑis
hõĩnib. tesar p̃nituit. Eiꝰ siqͥdem
uilib fud̾it. noluit ad notare. Sig
uelociꝰ legit: qͣternas ⁊̃ epłas simł
dictauit. Gante fuit bonitatis. ut
aͦs armis subegerat. clementia
mag̃ uicerit.
Nbuis liis iulio cesari succedens:
monarchia tociꝰ mundi tenuit.
Oescͥpsit autẽ uniu̾sum orbem.
& abritannia sicut abaliis reg¬

Expanded text:
misit, ut secum Romam irent. De qua re Lucanus: Solvuntur flavi longa statione Britanni. Romam vero invitam recipiens, in honorem suum Quintilem mensem Julium jussit vocari; siquidem Idibus Martiis in curia dolo perimitur. Sed, quia de Caesare et successoribus ejus, qui rexerunt Britanniam usque ad tempus Martiani, qui fuit quadragesimus quartus a Caesare, tractandum est, non pipudeat illis aequiparari, saltem pudeat illos deteriores eis inveniri. Authentica laus Caesaris ex Solino: Quantum fortissimi militum Sergius et Sisinnius caeteris militibus praefulserunt, tantum omnibus ducibus, imo omnis temporis hominibus Caesar praenituit: ejus siquidem vilibus fuderit, noluit adnotare. Signvelocius legit, quaternas etiam epistolas simul dictavit. Tantae fuit bonitatis, ut quos armis subegerat, clementia magis vicerit. Augustus Julio Caesari succedens monarchiam totius mundi tenuit. Descripsit autem universum orbem, et a Britannia sicut ab aliis reg
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ eos inuadet. At ille expulsus.
diu cͥciuens ꝑ affricat: ꝑuenit cũ
familia ad aras philistinoꝵ. & ꝑ
latum salinarũ uen̾unt inter russi
men malua. tnͣsicruntq ꝑ mauritani¬
am. & ad colũpnas hertulis nauigaue¬
runt tẏrrenum mare. & ꝑuen̾unt
usq ad hispanid̃: & ibi ꝑannog̃̾
habitauerunt multos. & ꝓgenies
coꝵ multiplicata est ualde. Inde
autẽ uen̾unt hib̾nia post mille &
duos annos a tnͣsitu isrł ꝑ mare ru¬
brum. Britones tam̃ occupauerant
pus btãnia. Britones namq ĩ t̾cia
mundi etate britannid̾: scotti in qͣr¬
ta uen̾unt hibnid̃. Hec cum certis¬
sima ñ sint: hoc tamen certum est
qͦd abhispania hib̾nid uenerunt.
inde pars eoꝵ egressa: tertiam ĩ
britannia bͥtonib & pictis gentẽ
addiderunt. Na & pars que ibi re¬
mansit. Ad huc eadẽ utitur lingua
& nauarri uocantur. E st autẽ sinꝰ
maris ꝑ maximꝰ. qͥ antiqͥtus gentẽ
bͥtonum a pictis secernebat. Qui

Expanded text:
super eos invaderet. At ille expulsus, super eos invaderet. At ille expulsus, diu circuiens per Africam, pervenit cum familia ad aras Philistinorum, et per lacum Salinarum venerunt inter Russicmen Malva, transieruntque per Mauritaniam, et ad columnas Herculis navigarunt Tyusque ad Hispaniam, et ibi per annos habitarunt multos, et progenies eorum multiplicata est valde. Inde autem venerunt Hiberniam, post mille et duos annos a transitu Israel per mare Rubrum. Britones tamen occuparunt prius Britanniam. Britones namque in tertia mundi aetate Britanniam; Scoti in quarta venerunt Hiberniam. Haec cum non certissima sint, hoc tamen certum est quod ab Hispania Hiberniam venerunt, et inde pars eorum egressa tertiam in Britannia Britonibus et Pictis gentem addiderunt: nam et pars, quae ibi remansit, adhuc eadem utitur lingua, et Navari vocantur. Est autem sinus maris permaximus, qui antiquitus gentem Britonum a Pictis secernebat, qui
Abbreviated transcription (Latin):
uaiet. Ñ am sepe illo de bͥtannia
allati: serpentes: mox ut ꝓximã¬
te t̾ris nauigio. odore a eris illius
attacti fuerint. in t̾eunt. Qum po
Deniq qͥb da uidimus a serpen¬
te ꝑcussis: rasa folia codicum qͦ
ce hib̾nia fuerãt. & ip̃am rasura
aqͦ inmissa ac potui datat. talib
ꝓtinus totã ium uenem grassantis.
totum inflati corporis absũpsisse
ac sedasse timorẽ. Mirabili gͥ dono
d̾s hanc ditauit insula: młtitu¬
dinem scõꝵ ad eiꝰ tuitionẽ in ea con¬
stituit. P̃terea lacte & melle dita¬
uit. uinearumq ñ exꝑtem: uena¬
tu pisciũ. & uolutrũ ceruoꝵ. & cap̃¬
arum insigniuit. Hec aũ ꝓpͥe pr̃ĩa
scottoꝵ est. Siqͥs autẽ scire uolue¬
rit. quo tempore pͥmum habitata
fuerit: de hoc nichil apd̾ uen̾abilẽ
bedam. s apud qͦnda auctorem rep¬
ꝑic qͦd egẏptiis inmari rubro sub¬
mersis illi qͥ suꝑ fuerant. expule¬
runt a se quendam suticum qui
apud eos degebat. ne dominium

Expanded text:
valet: nam saepe illuc de Britannia valet: nam saepe illuc de Britannia allati serpentes, mox ut proximante terris navigio odore aeris illius attacti fuerint, intereunt. Cum  aDenique quibusdam vidimus a serpente percussis rasa folia codicum, quae de Hibernia fuerunt, et ipsam rasuram aquae immersam, ac potui datam, talibus protinus totam vim veneni grassantis, totum inflati corporis absumpsisse ac sedasse tumorem. Mirabili igitur dono Deus hanc ditavit insulam, multitudinemque sanctorum ad ejus tuitionem in ea constituit; praeterea lacte et melle ditavit, vinearumque non expertem, venatu piscium, et volucrum, cervorum et caprearum insignivit: haec autem proprie patria Scotorum est. Si quis autem scire voluerit quo tempore primum habitata fuerit, de hoc nihil apud venerabilem Bedam, sed apud quemdam auctorem reperi. Quod Aegyptiis in mari Rubro submersis, illi, qui superfuerant, expulerunt a se quemdam nobilem Scythicum, qui apud eos degebat, ne dominium
Abbreviated transcription (Latin):
bͥtanniã. duce reuda. Qui inpictoꝵ
parte. uł amicitia uel ferro. sedes Sibi
hactenus ħnt uendicanerunt. Aquo
uidelitet duce. dalieudini uocantur.
Nam lingua coꝵ: dal ꝑtẽ significat.
Dicendũ. ẽ. gͥ paucis de hib̃na. Qd
qmͣuis de ꝓposito non sit: ꝓpe est ta¬
men & ad iaudem dei omnipotentis.
hoc scribere apponam. De hyber¬
ib̾nia enim post b̾tanniã. nia.¬
omniũ insularũ optima est. Que
qͥmuis britannie diuitiis tedat: ia¬
titudinẽ tamen sui status. & salu¬
bͥtate ac serenitate a erum multũ
ei p̾stat. Que sicut cont᷑ aqͥlonem
brenior est: ita in meridiẽ se tus illiꝰ
fines płimum ꝓtendens. usꝙ ꝯtra
hispanie septemtͥonalia qmͣuis mag¬
no equore interiacente ꝑuenit. Nñ¬
qmͣ aut raro. ibi nix plusqmͣ tri¬
duana remanet. Nemo ꝓpt̾ biemẽ.
aut fena secat estate. aut stabula
fabricat iumentis. Nullum ibi rep¬
tile idiei solet. nłłs serpens uiu̾e

Expanded text:
Britanniam duce Reuda, qui in Pictorum Britanniam duce Reuda, qui in Pictorum parte vel amicitia vel ferro sedes sibi, quas hactenus habent, vindicarunt, a quo videlicet duce Dalreudini vocantur. Nam lingua eorum Dal partem significat. Dicendum est igitur paucis de Hibernia. Quod quamvis de proposito non sit, prope tamen est, et ad laudem Dei omnipotentis hoc scribere apponam. Hibernia enim post Britanniam omnium insularum optima est. Quae, quamvis Britanniae divitiis cedat, latitudine tamen sui status et salubritate ac serenitate aerum multum ei praestat. Quae, sicut contra aquilonem brevior est, ita in meridiem se trans illius fines plurimum protendens usque contra Hispaniae septentrionalia quamvis magno aequore interjacente pervenit. Nunquam aut raro ibi nix plusquam triduana remanet. Nemo propter hiemem aut fena secat aestate, aut stabula fabricat jumentis. Nullum ibi reptile videri solet, nullus serpens vivere
Abbreviated transcription (Latin):
resist̾e noluerit: nob̃ aitiliariis
utimini. Itaq petentes bͥtanniam
picti: habitare ꝑ septertͥonales in
res picti non habentes peterent
eas ascottis ea solum ꝯditione da¬
te consenserunt: ut ubi res ueniret
indubium. mag̃ de feminea Regũ
ꝓsapia qmͣ de masculina. R egem
sͥ elig̾ent: qd̾ usq hodie apd pic¬
tos constat. ẽẽ. seruatum. Hec sunt
que a scriptis uet̾um traduntus.
de aduentu bͥtonum inpartẽ illã
t̾rarum qͥ b̾tannia uocatur. & de
aduentu pictorũ mn insulã eandẽ
E qmͣuis insula sit. tũ maximi
sit spacii. non minoris excellentie
est quia insula est: tum totꝰ mund̾
insula sit. S quia uulgo dicitur.
uento pluuia. & risus dolori miscetͦ:
ob p̃rogatiuas ip̃ius b̾tannis diui¬
tias om̃ium cͥtũadiatentiũ inse
liuorẽ & inuidia mouit. Qmͣob̾m
sepe expugnata. sepissime uͦ ĩ pug¬
nata est. ꝓcedente nãq tempore.
uenerunt etiã scoiti ab hyb̃ma in

Expanded text:
restiterit, nobis auxiliariis restiterit, nobis auxiliariis utimini. Itaque petentes Brittaniam Picti, habitare per Septentrionales insres Picti non habentes peterent eas a Scotis, ea solum conditione dare consenserunt, ut ubi res veniret in dubium, magis de feminea regum prosapia quam de masculina regem sibi eligerent: quod usque hodie apud Pictos constat esse servatum. Haec sunt, quae a scriptis veterum traduntur de adventu Britonum in partem illam terrarum, quae Britannia vocatur, et de adventu Pictorum in insulam eamdem. Quae, quamvis insula sit, cum maximi sit spatii, non minoris excellentiae est quod insula est, cum totus mundus insula sit. Sed quia vulgo dicitur: Vento pluvia, et risus dolori miscetur, ob praerogativas ipsius Britanniae divitias omnium circumadjacentium in se livorem et invidiam movit. Qepissime vero impugnata est. Procedente namque tempore, venerunt et Scoti ab Hibernia in
Abbreviated transcription (Latin):
turnis: inuasit tractũ armonica¬
num. De tractu autẽ armonicãdõ
huc ad ueniens: australes sͥ partes
insule ingentis uendicauit. & ex
noĩe suo britannia noĩauit. Dicũt
autem illi auctores. qͦd qnͣdo brutꝰ
regnabat inbritannia: hely sac̾dos
uidicabat israel. Et postumus si¬
ue siluiꝰ filius enee. regnabat apd̾
iatinos: cuiꝰ nepos erat brutus. Post
interuallum uͦ octognnta annoꝵ̾. cõ¬
tigit gentẽ pictoꝵ de scichia occea¬
num in gressã. tittũagente flatu
uentoꝵ. extra fines britannie hi¬
b̾niam ꝑuenisse: eiꝰq septentͥona¬
les horas intrasse. atq inuenta ibi
grnte scortoꝵ: sͥ quoq in partibus
ilis sedes petisse. nec in petrare po¬
tuisse. Uixerunt itaq scota. Nos
ambos insula ħ non caꝑet. S no¬
uimꝰ insulam esse aliam non pro
cul a nr̃a cont᷑ ortum soł. qm sepe
lucidiorib dieb delonge. aspicere
solemus. Hanc a dire si uultis: ha¬
bitalem uob fac̾e ualetis. uł siqͥs

Expanded text:
Turonis, invasit tractum ArmoricaTuronis, invasit tractum Armoricanum. De tractu autem Armoricano huc adveniens australes sibi partes insulae ingentis vindicavit, et ex nomine suo Britanniam vocavit. Dicunt autem illi auctores quod, quando Bruto regnabat in Britannia, Heli sacerdos judicabat Israel, et Posthumus sive Silvius filius Aeneae regnabat apud Latinos, cujus nepos erat Bruto. Post intervallum vero octoginta annorum contigit gentem Pictorum de Scythia Oceanum ingressam, circumagente flatu ventorum, extra fines Britanniae Hiberniam pervenisse, ejusque septentrionales oras intrasse, atque inventa ibi gente Scotorum sibi quoque in partibus illis sedes petisse, nec impetrare potuisse. Dixerunt itaque Scoti: « Nos ambos insula haec non caperet, sed novimus insulam esse aliam ncul a nostra, contra ortum solis, quam saepe lucidioribus diebus de longe aspicere solemus. Hanc adire si vultis, habitabilem vobis facere valetis: vel si qui
Abbreviated transcription (Latin):
qm unat̃ inter cet̾as d̾s ab gxordio
linguarum instituit mirandum
ucusq de situ & habitu britan¬
nie. licet de mł̾tis pauca dixe¬
rimus: dicta sufficiant. Nunc a
qͥbus & quo tempore pͥmum in ha¬
bitata fuerit: dicendum est. Quod
in beda non inuentũ aliis auctorib
repꝑi. Siͥpserunt enim a dardano
pͥncipium emanasse bͥtonum. Dar¬
danus namq: pater fuit troii. Gro
ius pater pͥami ⁊ anchise. Anchises
pater enee. Eneas pater ascanii. As¬
tanus pater siluii. Siluiꝰ autẽ cum
uxorẽ duxisset. & p̃gnans essec: pre¬
dixit magus qͥdã filium unde preg¬
nans erat. interfecturum patrem
suum. Octiso gͥ mago ꝓuatitinatio¬
ne illa: natus est slis. & uocatus
est brutus. Post multũ uero inter¬
uallum dũ ip̃e ludit cum pueris:
ictu sagitte octidit patrẽ. non ĩdus¬
tria sed casu. Quaobrẽ expulsus̾
abitalia ꝑuenit in galliam. ibiq
condita ciuitate turonoꝵ qͦ uocat᷑

Expanded text:
quam unam inter caeteras Deus ab exordio quam unam inter caeteras Deus ab exordio linguarum instituit, mirandum Hucusque de situ et habitu Britanniae, licet de multis pauca dixerimus, dicta sufficiant. Nunc a quibus, et quo tempore primum inhabitata fuerit dicendum est; quod in Beda non inventum in aliis auctoribus reperi. Scripserunt enim a Dardano principium emanasse Britonum. Dardanus autem pater fuit Troii; Troius autem pater Priami et Anchisae; Anchises pater Aeneae; Aeneas pater Ascanii; Ascanius pater Silvii, Silvius autem, cum uxorem duxisset, et praegnans esset, praedixit magus quidam filium, unde praegnans erat, interfecturum patrem suum. Occiso igitur mago pro vaticinatione illa, natus est filius, et vocatus est Bruto. Post multum vero intervallum, dum ipse luderet cum pueris, ictu sagittae occidit patrem, non industria, sed casu. Quamobrem expulsus ab Italia pervenit in Galliam, ibique condita civitate Turonorum, quae vocatur
Abbreviated transcription (Latin):
ior cet̾is incipit in catines & desut
intotenes. scił̃ a pͥncipio cornugallic.
in finem scocie. Et hic tallis uadrt ua
dit cxtnͣsuerso a zephiro australi in
eurum septẽtͥon alem. ⁊ uocatur fossa:
tenditq ꝑlincoliam. Hii sunt qͣtuor
pͥncipales calles anglie multũ qͥdem
spaciosi sed nec minus speciosi: san¬
trt edictis regum srriptisq uerendis
legum. Qumq autẽ linguis utitur
britannia. bͥtonum uidelicet. angloꝵ.
scottoꝵ. Pictoꝵ. & latinoꝵ. qͦ doctri¬
na sͥpturarũ cet̾is om̃ib est ft̃a cõ¬
munis. Qmͣ uis picti iam uideant᷑
celeti. & lingua eoꝵ om̃ino destruc¬
ta. ita ut iam fabula uideatur. qͦd
inuet̾um scͥptis eoꝵ mentio inueni¬
tur. Qui autẽ non cõparet amorẽ
celestium & horrorẽ terrestrium. si
cogitet non solum reges eoꝵ & pͥnci¬
pes & populum deꝑiisse. uerum etiã
stirpem omnẽ & linguam & men¬
tionem simł defecisse: Et si de aliis
mirũ non essec: de lingua tamen

Expanded text:
jor caeteris incipit in Catenes et desinit jor caeteris incipit in Catenes et desinit in Cotenes, scilicet a principio Cornugalliae in finem Scotiae: et hic callis vadit ex transverso a zephiro australi in eurum septentrionalem, et vocatur fossa, tenditque per Lincolniam. Hi sunt quatuor principales calles Angliae, multum quidem spatiosi, sed nec minus speciose sanciti edictis regum, scriptisque verendis legum. Quinque autem linguis utitur Britannia, Britonum videlicet, Anglorum, Scotorum, Pictorum et Latinorum; quae doctrina scripturarum caeteris omnibus est facta communis, quamvis Pestructa, ut jam fabula videatur, quod in veterum scriptis eorum mentio invenitur. Cui autem non comparet amorem coelestium, et horrorem terrestrium, si cogitet non solum reges eorum, et principes, et populum deperiisse; verum etiam stirpem omnem et linguam, et mentionem simul defecisse? et, si de aliis mirum non esset, de lingua tamen,