comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
surditas fecerat. sic̃ in quibusdam theatrorum
fabulis. uł delubroꝵ inysterus facere canatus est
libi nontheatra delubroꝵ similitudine ab saluit:
sed theatroꝵ potius simibtudine delubradatiprũ
tamen ut cumq conatus ẽ ut sensum horribilibus
rebus offensum uelud naturaliũ causarũ reddita
ipse uirdo ctissimus prodidit. denumȩ pompilii
libris redditas sacroꝵ causas nullo medo petiusse
tollerari nec dignas habitas quae non solũ lectȩ
in notes scerent religiosis. sed saltẽ scripte recon¬
derentur intenebris: Iamenĩ dicã quodinterai
uius operis librame suo loco dicturũ eẽ ꝓnuse¬
ram: Naisic̃ apud eundem uarronẽ legitur in libro
dec ultu deoꝵ terentius quidam cũ haberet adia¬
niculũ fundũ: & bubulcus eius iuxta sepulchrũ.
numae pompilii traiciens aratrũ eriuisset extia
libros eius: ubi sacroꝵ institutoꝵ scriptaeerant
causae inurbem ꝑtulit ad p̃torem: attilecum

Expanded text:
surditas fecerat; sicut in quibusdam theatrorum surditas fecerat; sicut in quibusdam theatrorum fabulis uel delubrorum mysteriis facere conatus est, ubi non theatra delubrorum similitudine absoluit, sed theatrorum potius similitudine delubra damnauit; tamen utcumque conatus est, ut sensum horribilibus rebus offensum uelut naturalium causarum ratio ipse uir doctissimus prodidit, de Numae Pompilii libris redditas sacrorum causas nullo modo potuisse tolerari nec dignas habitas, quae non solum lectae innotescerent religiosis, sed saltem scriptae reconderentur in tenebris. Iam enim dicam, quod in tertio huius operis libro me suo loco dicturum esse promiseram. Nam, sicut aput eundem Varronem legitur in libro de cultu deorum, <Terentius quidam cum haberet ad Ianiculum fundum et bubulcus eius iuxta sepulcrum Numae Pompilii traiciens aratrum eruisset ex terra libros eius, ubi sacrorum institutorum scriptae erant causae, in Urbem pertulit ad praetorem. At ille cum
Abbreviated transcription (Latin):
dominatu. homo liberatur: cum credit in eũ quip̃¬
buit ad exurgendũ tante humilitatis exemplũ
quanta illi suꝑbia cecidert̃: Hinc sunt non solũ
illi dequibus multa diximus: & aliiatq: alii simi¬
lesceterarugentiũ atque terrarũ : sed &iam
hidequibus nunc agimus. tamquã insenatũ deorꝵ. ins¬
selectis & plenas selectis nobibitate criminũ. non
dignitate uirtutũ. Quorꝵ sacra uarro. dumquasdã
aduaturales rationes referre conatur: quaerens
honest ĩ fes turpes quomodohis qđ reddet c̃sonet
non potest inuenire qm̃ non sunt ipse illorum saro¬
rum causat. quas putat uł pertius uult putam Nam
si non solum ipse uerum & iar quae lib& aliaȩ huius
generis eeñt. quamuis nibil addm̃ uerumi. utãq
et ernã que in religione querenda ẽ ꝑtinerent:
tamen qualicumq dererum natuta redditaratio¬
ne aliquantulum mitigarent offensionẽ.: quam
nonintellecta in sacris aliqua uł turpitudo aut ab¬

Expanded text:
dominatu homo liberatur, cum credit in eum, qui prdominatu homo liberatur, cum credit in eum, qui praebuit ad exsurgendum tantae humilitatis exemplum, quanta illi superbia ceciderunt. Hinc sunt non solum illi, de quibus multa iam diximus, et alii adque alii similes ceterarum gentium adque terrarum, sed etiam hi, de quibus nunc agimus, tamquam in senatum deorselecti; sed plane selecti nobilitate criminum, non dignitate uirad naturales rationes referre conatur, quaerens honestare res turpes, quomodo his quadret et consonet, non potest invenire: quoniam non sunt ipsae illorum sacrorum causae, quas putat uel potius uult putari. Nam si non solum ipsae, uerum etiam quaelibet aliae huius generis essent, quamuis nihil ad Deum uerum uitamque aeternam, quae in religione quaerenda est, pertinerent, tamen qualicumque de rerum natura reddita ratione aliquantulum mitigarent offensionem, quam non intellecta in sacris aliqua uelut turpitudo aut ab
Abbreviated transcription (Latin):
praedicta ẽ. Om̃s enuti ñ solũ prophetiae que inuer¬
bis s̃ nectantum praeceptauitae que mores pietatẽ¬
quae conformant atq illis litteris continentur.
uerum &iam sacra sacerdotia tabernaculũ siuae
templum altaria. sicrisicia. cerimoniae. diesfesti
& quicquid aliud ad eam seruitutẽ pertinet qua
dõ debetur. & grȩcae ꝓpriae latriadicitur. ea signi¬
ficata & p̃nunciata sunt. quae ꝓpt̃ aternã uitã fideliũ
inxp̃o &im pleta credimus &impleri cernimus
& inplenda considimus ꝑhancergo religionem¬
unam &iueram potuit aperiri: deosgentium ẽẽ inmui¬
dissimos demones : subde functairũ occisionibus anima¬
rum: uł creaturarum specie mundanarum deosse
put aricupientes & quasi diuinis honoribus eisdemq
scelestis acturpibus rebus suꝑba impuritate letautes
atque aduerum dm̃ conuersationẽ humanis haratnis
in uidentes: ex quoꝵ immanissimo. & itpissimo

Expanded text:
praedicta est. Omnes enim non solum prophetiae, quae in uerpraedicta est. Omnes enim non solum prophetiae, quae in uerbis sunt, nec tantum praecepta uitae, quae mores pietatemque conformant adque illis litteris continentur, uerum etiam sacra, sacerdotia, tabernaculum siue templum, altaria, sacrificia, ceremoniae, dies festi et quidquid aliud ad eam seruitutem pertinet, quae Deo debetur et Graece proprie λατρεία dicitur, ea significata et praenuntiata sunt, quae propter aeternam uitam fidelium in Christo et inpleta credimus et inpleri cernimus et inplenda confidimus. unam et ueram potuit aperiri deos gentium esse inmundissimos daemones, sub defunctarum occasionibus animarum uel creaturarum specie mundanarum deos se putari cupientes et quasi diuinis honoribus eisdemque scelestis ac turpibus rebus superba inpuritate laetantes adque ad uerum Deum conuersionem humanis animis inuidentes. Ex quorum inmanissimo et inpiissimo
Abbreviated transcription (Latin):
a contemplatione suae lucis auersos. ac tenebra¬
rum idẽ iniquitatis dilectione cecatos. ñ omtuno
atq passo: quantids hõminẽ pender & nosceremꝰ :
atq illo sacrisitio singulari. apeccatis omnibus
mundaremur eiusque sps in cordibus nr̃is dilectane diffu¬
sa ominibi is difficultatibus superatis: iuet̾nam requiem.
& contemplationis eius in effabilem dulcechnenuem¬
remus quae corda quot linguae. adagendas eigr̃as
iam inde ab exordio generis humani ꝑquaedã signa
& sacramenta:emporil: cmgrua. quibus o partuit
pangelos praedicatum est: De indepopulus helieis
in unam quandam rem publicam quae hoo sactam̃to
ageret congregatus ẽ: ubi ꝑquordi saentes ꝑquardam
nescientes idqđ exaduentuxp̃ĩ usqua nune erde inceps
agitur pnuntarctur eẽ uenturum: sparsa ediam
postea eadem gente pergentes p̃pt̃ testimonium
scripturarum: quibus & ternasalus inxp̃osutura

Expanded text:
a contemplatione suae lucis aversos, ac tenebraa contemplatione suae lucis aversos, ac tenebrarum, id est iniquitatis dilectione caecatos, non omnino ato, ac passo, quanti Deus hominem penderet, nosceremus, atque illo sacrificio singulari, a peccatis omnibus mundaremur, ejusque spiritu in cordibus nostris dilectione diffusa, omnibus difficultatibus superatis, in aeternam requiem, et contemplationis ejus ineffabilem dulcedinem veniremus: quae corda, quae linguae ad agendas ei gratias iam inde ab exordio generis humani per quaedam signa et sacramenta temporibus congrua, quibus oportuit, per angelos praedicatum est. Deinde populus Hebraeus in unam quandam rem publicam, quae hoc sacramentum ageret, congregatus est, ubi per quosdam scientes, per quos dam nescientes id, quod ex aduentu Christi usque nunc et deinceps agitur, praenuntiaretur esse uenturum; sparsa etiam postea eadem gente per gentes propter testimonium scripturarum, quibus aeterna salus in Christo futura
Abbreviated transcription (Latin):
lũ epiru nomindigente natura: Sicitaq admitustrat om̃a.
quatereauit : ut &iã ipsa proprios exerere &agere
motus sitat: Quã uisenim nilulee possint sine
ipso: tam̃ non sunt quodipse agit aut̃ multa &iã
ꝑangelos seduonnisi exseipso beatificat angelos.
Itaquamuis ꝓpter aliquas causas hominibus
angelos mittat: nontam̃ exangelis homines. sed
exseipso sic ut angelos beatisicat: ab hoc uno &ueri
dẽ: utam speramus et̃nam: habemius enĩ ab illo
praeter liuius cemodi benesitia : quae ex hac dequa
non nulla diximus ammitustratione naturae.
bonis malisq largitur: magnũ & bouena propn¬
um magnȩ dilectionis indicium Quaniquam
enim qđ sumus. qđ uiuimus: qđ caelum terrãq
conspitimus: qđ habemus inentem : atq rationẽ :
quacum ipsum ꝗ haet om̃a c̃didit inquiramus
nequaquã ualeamus actiones sufficere gratiarũ:
tamen qđ nos oneratos obrutosq peccatis. &

Expanded text:
 non indigente natura. Sic itaque administrat omnia,  non indigente natura. Sic itaque administrat omnia, quae creauit, ut etiam ipsa proprios exerere et agere motus sinat. Quamuis enim nihil esse possint sine ipso, non sunt quod ipse. Agit autem multa etiam per angelos; sed non nisi ex se ipso beatificat angelos. Ita quamuis propter aliquas causas hominiAngelos mittat, non tamen ex Angelis homines, sed ex se ipso, sicut Angelos, beatificat. Ab hoc uno et vero Deo speramus vitam aeternam: habemus enim ab illo praeter hujusmodi beneficia, quae ex hac, de qua nonnulla diximus, administratione naturae, bonis, malisque largitur, magnum, et bonorum proprium magnae dilectionis indicium. Quanquam enim, quod sumus, quod vivimus, quod coelum terramque conspicimus, quod habemus mentem, atque rationem, qua cum ipsum, qui haec omnia condidit, inquiramus, nequaquam valeamus actioni sufficere gratiarum, tamen quod nos oneratos, obrutosque peccatis, et
Abbreviated transcription (Latin):
eĩ animalib hominib:q: largit᷑: ꝗ causar¬
non solum princi pales sed &uiam subsequentes
nount atq ordinat. quilun statuit madã sauis:
quias cadostes atq terrestt q lacorũautationib:
praeb & quibumanis ingenus quaecreaũ: &tiam
scientias artiũ uariarum adidiuuandã uitã naturã¬
q concessit. qui coniunctionẽ maris & seminae:
adadiutoriũ propagandae prolis instituit Qui
homitũ coeptibus que ni socis & luminib ad hibe¬
renti ad sacillimos usus munus terrer ignis in¬
dulsit: Ista sunt certe : quaedus selectis ꝑnescic
quas physicas uiter ptationes uit acutissinusate
doctissunus. uarro siue quae aliunde accepit
siue quae ipse coniecit distribuere laborauit:
Hacc aut̃ fac̃ atq agit unus uerus dr̃ redicut ds̃
idẽ ubiq totus nullis inclusis locis nullis iunculir
alligatus inuullas partessectilis. extiulla parte
ilsenonti uitabilis implens caclũ & terrã p̃sente potentia:¬

Expanded text:
eius animalibus hominibusque largitur; queius animalibus hominibusque largitur; qunon solum principales, sed etiam subsequentes nouit adque ordinat; qui lunae statuit modum suum; qui uias caelestes adque terrestres locorum mutationibus praebet; qui humanis ingeniis, quae creauit, etiam scientias artium uariarum ad adiuuandam uitam naturamque concessit; qui coniunctionem maris et feminae ad adiutorium propagandae prolis instituit; qui hominum coetibus, quem focis et luminibus adhiberent, ad facillimos usus munus terreni ignis indulsit. Ista sunt certe, quae dis selectis per nescio quas physicas interpretationes uir acutissimus adque doctissimus Varro, siue quae aliunde accepit, siue quae ipse coniecit, distribuere laborauit. Haec autem facit adque agit unus uerus Deus, sed sicut Deus, id est ubique totus, nullis inclusus locis, nullis uinculis adligatus, in nullas partes sectilis, ex nulla parte mutabilis, inplens caelum et terram praesente potentia,
Abbreviated transcription (Latin):
que constituit: Quirerum causas hab&:
nouit.atq disponit: Qui uim semninũ condi¬
dit quirationalẽ animã quod dr̃ animus
quibus uoluit uiuentibus indidit. Qui ser¬
monis facultatem usumq donaũ: Qui mu¬
nus futura dicendi. quibus placuit spirra¬
bus imꝑtiuit: & ꝑ quos placet ipse futura
praedicit : & ꝑ quos placet malas ualetu¬
dinespellit: quibellorum quoq: ipsorũ.
cum sic emendandũ & castigandũ ẽ genus
humanũ : exordii spro gressibus finib:q
moderatur. Quimundi huius ignẽ uelie¬
mentissimum & uiolentissimũproin m̃ se
naturae temperamento. &creauit & regit.
quiumũ s arũ a quarum creator &guberna¬
torẽ. qui solem fec̃ corporaliũ clarissittiũ silẽ cori¬
luminũ eiq: ĩ congrua: xmotum dedit mlõ c̃¬
quu ipsis &tiam inferissdominationem suã
potestatemq ñ subtrait: qui semina & ali¬
menta mortaliũ : siue arida siue aliquid¬
anaturis competentib: at tributa substituit:
ꝗterram sundat: atq secundat qui fructus

Expanded text:
que constituit; qui rerum causas habet, nouit adque disponit; qui uim seminum condidit; qui rationalem animam, quod dicitur animus, quibus uoluit uiuentibus indidit; qui sermonis facultatem usumque donauit; qui munus futura dicendi quibus placuit spiritibus inpertiuit et per quos placet ipse futura praedicit et per quos placet malas ualetudines pellit; qui bellorum quoque ipsorum, cum sic emendandum et castigandum est genus humanum, exordiis progressibus finibusque moderatur; qui mundi huius ignem uehementissimum et uiolentissimum pro inmensae naturae temperamento et creauit et regit; qui uniuersarum aquarum creator et gubernator est; qui solem fecit corporalium clarissimum luminum eique uim congruam et motum dedit; qui ipsis etiam inferis dominationem suam potestatemque non subtrahit; qui semina et alimenta mortalium, siue arida siue liquida, naturis conpetentibus adtributa substituit; qui terram fundat adque fecundat; qui fructus
Abbreviated transcription (Latin):
meĩ habitatore: nulla &xcupiditate uelti¬
more accidebat : bonae uoluntatis offensio:
Nihilomnino triste : nihilerat in aniter
uigilia. Et mandectissine labore cnstodia. ñ lassitu¬
dofatigabat otiosũ n somnus p̃meb at iuitiũ. intanta¬
felicitate rerũ. et selicitate homini: ib sit ui suspia mur
npotuis se ꝓlẽ seri sine libidinis morbi. sedeo uolunta ris
nutumouerent᷑ mebra illa. ⁊uoctera: t sine ardor sin¬
lecebrososti mulo cũ tranquillitate animaet corpors uil¬
lacorrupiianũ integritati : nr under&ur gremiomari
biduscalor sed spomanea potestas nic̃ opuscẽt aedhibe¬
rac ltatuno potiusse. utero ẽiugis: ecra integritate
femine genitalis uirile sem̃ inmitri sic̃ nunc potest
cadẽ integritate suua: ꝓutero uirginis fluxus mens¬
ꝑcutuitrui cruori semiti Cadẽ quippeuia poss& illud

Expanded text:
in eius habitatore nulla ex cupiditate uel tiin eius habitatore nulla ex cupiditate uel timore accidebat bonae uoluntatis offensio. Nihil omnino triste, nihil erat inaniter vigilia, et mandati sine labore custodia. Non lassitudo fatigabat otiosum, non somnus premebat invitum. Itfacilitate rerum et felicitate hominum absit ut suspicemur non potuisse prolem seri sine libidinis morbo, sed eo uoluntatis nutu mouerentur membra illa quo cetera, et sine ardoris inlecebroso stimulo cum tranquillitate animi et corporis nulla corruptione integritatis infunderetur gremio maribidus calor, sed spontanea potestas, sicut opus esset, adhiberet, ita tunc potuisse utero coniugis salua integritate feminei genitalis uirile semen inmitti, sicut nunc potest eadem integritate salua ex utero uirginis fluxus menstrui cruoris emitti. Eadem quippe uia posset illud
Abbreviated transcription (Latin):
ulq uosrobid uirdit ait terentius. qm̃ ñ potest
id sieriqdius id uellis qđ possis Nuid eobea¬
tus ẽ: ꝗapatient̃ miseriẽ: Beata quippe
uita siñ amatur: ̃ hicober. Porrosiama¬
uirethabetur: ceterisomnib: rebus & cel¬
sitantũ amatur quantũ amari dignaẽ:
non eñ beatus c: a quo ipsabeata uita ñ ama¬
tur : ut digna est: Pier iñ potest ut cam
qsic amat: ñ aet̾nã uelit.i Tunc igitur
beata erti: quando etna erit Uiuebat¬
itaq: homo in para dr̃so sic̃ uolebat: quã m¬
diuhoc uolebat qđ dsuisserat: Uiuebat to¬
fruensdõ & quobono eratbonus. Quebipi
sine ulla egestate : Ita semꝑ uiuere habens
is potestate: Cib: ad erit nec suri&. po¬
tus nesttir&a. lignum uitae neillũ sen&ta
dissoluer&. nisiil corruptioni s incorpore ł
&corpore nullas mollestuas. ulli seĩ setisibus
ingerebiat nullus intrinsecus morbus
nullus ictus i& uebatur extrinsecus sũ mco
in carne sanitas. in animo tota tranqulllitas
uic̃ in para drso nullus acstus aut frigus. lta

Expanded text:
uod potest, sicut ait Terentius: Quoniam non potest id fieri quod uis, Id uelis quod possis: num ideo beatus est, quia patienter miser est? Beata quippe uita si non amatur, non habetur. Porro si amatur et habetur, ceteris omnibus rebus excelsi tantum amatur, quantum amari digna est non enim beatus est, a quo ipsa beata uita non amatur ut digna est: fieri non potest, ut eam, qui sic amat, non aeternam uelit. Tunc igitur beata erit, quando aeterna erit. - CAitaque homo in paradiso sicut uolebat, quamdiu hoc uolebat quod Deus iusserat; uiuebat fruens Deo, ex quo bono erat bonus; uiuebat sine ulla egestate, ita semper uiuere habens in potestate. Cibus aderat ne esuriret, potus ne sitiret, lignum uitae ne illum senecta dissolueret. Nihil corruptionis in corpore uel ex corpore ullas molestias ullis eius sensibus ingerebat. Nullus intrinsecus morbus, nullus ictus metuebatur extrinsecus. Summa in carne sanitas, in animo tota tranquillitas. Sicut in paradiso nullus aestus aut frigus, sic
Abbreviated transcription (Latin):
q unos sinuanes epit rẽ diliuiũ. in quodies quad raginta con¬
tinuate ingentes pliuuae cõmemorantur. Qui
diesñ binas ac paulo amplius horas habelant
seduicenas & quat̃ nas die noctuq: transactas. Acꝑ
hoc tã magnos annosuixer̃ illiantiqui qusq: amplius
quã non agatos quantos postea uix̃ abrã centũ sep¬
tuaginta. et posteũ filius eĩ isa accentũ octoginta
et silius c̃ĩ ia cob prope centum quinquaginta
Etquanto sint̃ posita aliquanta aexate mor sescen¬
tum uiginti. et quantos &iam nunc uiuunt hoẽs.¬
septuaginta. uł octoginta. uł non multo amplius deꝗb
dictũ ẽ & ampliuseislalor et dolor. Illa uero
numerorũ uari& as. quae int̃ codices hebreosinuenit᷑

Expanded text:
 coepit esse diluvium; in quo dies quadraginta con coepit esse diluvium; in quo dies quadraginta continuatae ingentes pluviae memorantur , qui dies non binas ac paulo amplius horas habebant, sed vicenas et quaternas die noctuque transactas. Ac per hoc tam magnos annos vixerunt illi antiqui usque amplius quam nongentos, quantos postea vixit Abraham centum septuaginta quinque , et post eum filius ejus Isaac centum octoginta , et filius ejus Jacob prope centum quinquaginta , et quantos interposita aliquanta aetate Moyses centum viginti , et quantos septuaginta uel octoginta uel non multo amplius, de quibus dictum est: Et amplius eis labor et dolor. Illa uero numerorum uarietas, quae inter codices Hebraeos inuenit
Abbreviated transcription (Latin):
ies quippe illi triduani uiginti et septẽ dieshabe¬
re npoterant Aut si pars tricensima tridiui¬
tunc appellabatur dies. utom̃a ꝓportione
minuant᷑: ergone toto quatriduo nr̃o factũ
ẽ illud tã grande diluuũ : qđ memorat factũ qua¬
draginta diebus et noctibus. Quis hanc absurdita¬
tẽ etuanitatẽ ferat pro inde remoueatur
hic error ꝗconiectura falsa ita uult astruere¬
scripturarũ nrarum sidẽ ut allibi: destruat Eror
Nebeẽ linis tantus &iã tunc dies suit : quantus a nunc est :
rigimcsi oni ẽ iuginti quattuor hore: liur nocurriculo nos¬
turnoq: determinant. Tantus ameiisesquan¬
tus & nunc ẽ : quẽ iuna coepta etsinita õdudit:¬
machusidã Iantus annus quantus & nunc ẽ quẽ duodecim¬
ui noses lunares additis ꝓp̃t cursum sol arem
quinq dieb: et quadrante c̃sumant.: Quanti anni
sescente simi uitae noe. secundus erat mensis
auliusq: m̃sis iicensimus & septimus dies quando¬

Expanded text:
ses quippe illi triduani uiginti et septem dies habeses quippe illi triduani uiginti et septem dies habere non poterant. Aut si pars tricensima tridtunc appellabatur dies, ut omnia proportione minuantur; ergo nec toto quatriduo nostro factum est illud tam grande diluvium, quod memoratur factum quadraginta diebus et noctibus. Quis hanc absurditatem et vanitatem ferat? Proinde removeatur hic error, qui conjectura falsa ita vult astruereScripturarum nostrarum fidem, ut alibi destruat. Prs tantus etiam tunc dies fuit, quantus et nunc est, quem viginti et quatuor horae diurno curriculo nocturnoque determinant: tantus mensis, quantus et nunc est, quem luna coepta et finita concludit: tantus annus, quantus et nunc est, quem duodecimnses lunares, additis propter cursum solarem quinque diebus et quadrante, consummant: quanti anni sexcentesimi vitae Noe secundus erat mensis ejusque mensis vicesimus et septimus dies, quando
Abbreviated transcription (Latin):
diluiui facta ẽ suꝑ terrã: sescente simo anno
inuita noe sec undimensis septima etuicesima
m̃sis. si annus ille minimus. quales decem
faciunt unũ nr̃mi triginta sex habebat dies
Tantillus quippe annus si antiquo more hoc
nom accepit: aut ñ hab& menses. autm̃sis eius
ẽ triduum: ut habeat duodecim menses. Quo
modo igitur hicdictũ ẽ. sescen te simo annosecun¬
dimensis septima & iucesima m̃sis nisiꝗa tales
quales nunc sunt &iã: tunc erant m̃ses: Nã
quo pacto alit̃ uicensimo. et septimo die secundi
m̃sis dicer &urceptũ eẽ diluuiũ  deinde
postea infine diluuii italegitur: et sedit ar¬
cain mense septimo: septima et uicesima men¬
sis suꝑ montes sararat: aqua aũt minueba¬
turusq  adundecimũ m̃sem. in undecimo
aũt mense: prima die m̃sis pͥaruerunt capita
montiũ. Sugitur tales menseserant. talosꝓ
secto & annierant: qualesnunc habem.: Men¬

Expanded text:
diluuii facta est super terram sescentensimo anno diluuii facta est super terram sescentensimo anno in uita Noe, secundi mensis, septima et uicensima mensis, si annus ille minimus, quales decem faciunt unum \'nostrum, triginta sex habebat dies? Tantillus quippe annus, si antiquo more hoc nomen accepit, aut non habet menses, aut mensis eius est triduum, ut habeat duodecim menses. Quo modo igitur hic dictum est: Sescentensimo anno, secundi mensis, septima et uicensima mensis, nisi quia tales, quales nunc sunt, etiam tunc erant menses? Nam quo pacto aliter uicensimo et septimo die secundi mensis diceretur coeptum esse diluuium? Deinde postea in fine diluuii ita legitur: Et sedit arca in mense septimo, septima et uicensima mensis, super montes Ararat. Aqua autem minuebatur usque ad undecimum mensem; in undecimo autem mense prima die mensis paruerunt capita montium. Si igitur tales menses erant, tales profecto et anni erant, quales nunc habemus. Men
Abbreviated transcription (Latin):
uerũ tamen dequantu locumq numero. prius
detracto postreddito tale aliquid fieret. Sed quo¬
modo lib& istunc acciputur. siue credat᷑. ita ẽfis¬
tũ fua ñ credatur siue post tremota suẽ ñ
itasit rate fieri nullomodo dubitauerit
etcũ dũ sũ aliqud inierisq codicib inuenit: quando
quiđẽ ad sidẽ rerũ gestarum iarũꝙ ee ñpotest
aorũ eilinque potius credatus unde ẽ in aliã
ꝑintpretes facta trans latio Nã inquib: dam
eiã codicibi grecisstrib: etuno latino  uno& ĩã
srro. int̃se consentientib: inuentus ẽ mathusa¬
iam uideamus quonam modo eudenter possir
ostendi nontam breues ut illi decem: inuseẽt
nr̃. sed tante ꝓlixitatis annos. quantae nuno
ħ abemꝰ: ⁊uosutiq circuitus conficit solis in
illorũ hominũ uita ꝓlixissisma computatos.
Sescentesimonempeantio uitae ndȩ. scriptũ est
factũ c̃ẽ diluuium. Curibi ergolegitur. & a qua

Expanded text:
uerum tamen de quantulocumque numero prius uerum tamen de quantulocumque numero prius detracto, post reddito, tale aliquid fieret? Sed quomodolibet istuc accipiatur, siue credatur ita esse factum siue non credatur, siue postremo ita siue non ita sit: recte fieri nullo modo dubitauerim, ut, cum diuersum aliquid in utrisque codicibus inuenitur, quando quidem ad fidem rerum gverum, ei linguae potius credatur, unde est in aliam per interpretes facta translatio. Nam in quibusdam etiam codicibus graecis tribus, et uno latino, et uno etiam syro inter se consentientibus, inventus est Mathusaiam uideamus quonam modo euidenter possit ostendi. non tam breues, ut illi decem unus esset noster, sed tantae prolixitatis annos, quantae nunc habemus quos utique circuitus conficit solis, in illorum hominum uita prolixissima conputatos. Sescentensimo nempe anno uitae Noe scriptum est factum esse diluuium. Quur ergo ibi legitur : Et aqua
Abbreviated transcription (Latin):
natũ. Sic factũ ẽ ut hic nulla eẽ int̃ codices utrosq
uari&as sedrursus mou& cur in octaua genera¬
tione antequã demathiulã nasce retur lamah.
Cu apud hebrȩoslegantur centũ octoginta duo
anniuiginti dis minus inueniunt᷑ in codicib: nỹs.
ubi potius ad dicentũ solet: et postgenitũ lamah.
cõplendã restituunt᷑ ad saminãq in codicib: utrisq:
ndiscrepat. Sienĩ centũ septuaginta annos ꝓp̃t
pubertatis maturitatẽ decẽ & soptem uolebat
inuenerat a&atẽ idoneam generationifilior
hoc aut deuginti annis mer itoputarem casu
m̃dositatis accidere potiusso nisi eossic prius detra¬
xerat refutuere postea curar& ut sum me conue¬
nir& integritas. Anforte astutius factũ ꝙaistiman¬
dũ ẽ ut illa quacentũ anni priussolent adici et
postea de trahi ocultaretur industria. Cũ etillic
ubi necesse ñ fuerat. non quidẽ decentũ annis

Expanded text:
natum. Sic factum est 15 ut hic nulla esset inter codices utrosque natum. Sic factum est 15 ut hic nulla esset inter codices utrosque uarietas. Sed rursus mouet, quur in octaua generatione, antequam de Mathusalam nasceretur Lamech, cum aput Hebraeos legantur centum octoginta duo anni, uiginti minus inueniuntur in codicibus nostris, ubi potius addi centum solent, et post genitum 20 Lamech conplendam restituuntur ad summam, quae in codicibus utrisque non discrepat. Si enim centum septuaginta annos propter pubertatis maturitatem decem et septem uolebat inuenerat aetatem idoneam generationi filiorHoc autem de uiginti annis merito putaremus casu mendositatis accidere potuisse, nisi eos, sicut prius detraxerat, restitaere postea curaret, ut summae conueniret integritas. An forte astutius factum existimandum est, ut illa, qua centum anni prius solent adici et postea detrahi, occultaretur industria, cum et illic, ubi necesse non fuerat, non quidem de centum annis,
Abbreviated transcription (Latin):
ostendere
att ideo in illis centũ aniuis de cẽ nr̃os in sinu andosputa¬
r& incredulis. nehomines tã diu uixisse reciperemsi
dẽ nollent ad diditcentũ. ibi gignendis filiis habilẽ
non inuenit a&atẽ. eo sdẽq post genitos filios ut ton¬
gr ueret summa detraxit: Sic quippe uoluit credi¬
bilessacere idonearũ generandȩ ꝓlis c̃uenias aetatũ
ui tam numero ñ fraudꝗr& uniũ sas &ates uiuentium
singulorũ quod aũt insexta generatione ñ fã hoc
ipsũ ẽ qđ magis mouet. Ideo illũ fecisse cũ resquam
dicimꝰ postulauit quia ñ fecit ubi non postulauit
Inuenit naq in eadẽ generatione apudhebreo siuxisse
iared antequã genuiss& enoch. centũ sexaginta
decim & aliquid minus quã menses duo quae etĩã
aeta sapta ẽ ad gigendũ. Etideo ad derecentũ annos
breues ut nr̃i iugintis& fi erent necesse ñ fuit. ñ&
postnatũ enoch eos detrahere quos ñ ad diderat ante

Expanded text:
ostendere, ostendere, adque ideo in illis centum annis decem nostros insinuandos putaret incredulis, ne homines tamdiu uixisse recipere in fidem nollent, addidit centum, ubi gignendis filiis habilem ao non inuenit aetatem, eosdemque post genitos filios, ut congrueret summa, detraxit. Sic quippe uoluit credibiles facere idonearum generandae proli conuenientias aetatum, ut tamen numero non fraudaret uniuersas aetates uiuentium singulorum. & Quod autem id in sexta generatione non fecit, hoc ipsum est quod magis mouet ideo illum fecisse, cum res, quam dicimus, postulauit, quia non fecit, ubi non postulauit. Inuenit namque in eadem generatione aput Hebraeos uixisse Iared, antequam genuisset Enoch, centum sexaginta decim et aliquid minus quam menses duo; quae iam aetas apta est ad gignendum, et ideo addere centum annos breues, ut nostri uiginti sex fierent, necesse non fuit, nec post natum Enoch eos detrahere, quos non addiderat ante
Abbreviated transcription (Latin):
uł prudentia septuaginta inter pr&um. sed
scriptoris tribuatur errori : quidebibli otheca
supra dicti regis codicẽ descripendũ primus
accepit Nã & iam nunc ubi numeri non fa¬
ciunt intentũ ad aliquid quod facile possit in.
tellegi ł qadappareat ut ilit̃ disci. & negle¬
genter describuntur : et neglegentius emen¬
dantur: Quisenĩ sibi e istim& eẽ discendum
quõ dmilia hominũ trib isrł singillatim habe¬
re potuerunt. qm̃ pra eẽ aliquid ñ putatus:
Et quotus quisq: homunũ est . ciu ꝓfunditas uti¬
litatis huius appareat: Hic uero ubi ꝑtot
contixtas generationescentũ anni. alibia sunt :
alibi sunt : et post natũ qui cõ memorandus
fuerat filiũ : desunt ubi affuerunt: assunt ubi
defuerunt : ut summa concord&. Nimirũ dra
uell& ꝑ suadere ꝗ hoc f& : Ideo numerossimos
annos uixisse antiquos: quod eos breuissi¬
mos nuncupabant. & hoc dematur itate
pubertatis ꝗa idonea filii gignerent᷑ conar&ur

Expanded text:
uel prudentiae septuaginta interpretum, sed uel prudentiae septuaginta interpretum, sed scriptoris tribuatur eirori, qui de bibliotheca supradicti regis codicem describendum primus accepit. Nam etiam nunc, ubi numeri non faciunt intentum ad aliquid, quod facile possit 15 intellegi uel quod appareat utiliter disci, et neglegenter describuntur et neglegentius emendantur. Quis enim sibi existimet esse discendum, quot milia hominum tribus Israel singillatim habere potuerunt? quoniam prodesse aliquid non putatur; et quotus quisque hominum est, cui profunditas utilitatis huius 10 appareat? Hic uero, ubi per tot contextas generationes centum anni alibi adsunt, alibi desunt, et post natum, qui commemorandus fuerat, filium desunt ubi adfuerunt, adsunt ubi defuerunt, ut summa concordet: nimirum cum uellet persuadere, qui hoc fecit, ideo numerosissimos annos uixisse » antiquos, quod eos breuissimos nuncupabant, et hoc de maturitate pubertatis, qua idonea filii gignerentur, conaretur
Abbreviated transcription (Latin):
iam latius emana & ubi potuit quidẽ accidere & iã
scriptori serrore: Sedhoc in illa quaestione
deuita madiusalȩ : non absurdũ est suspicari :¬
& in illo alio. ubi superantib iugintiquattuor
annis summa ñ conuenit In his aũt quib con¬
tinuat̃ ipsius mendo sitatissimilitudo. itaut ante
genitũ filiũ quiordini inseritur. alibi suꝑ sintten¬
tum anni alibi desint Post genitu autẽ ubi
deorant suꝑ sint ubi suꝑerant desint. ut sum¬
ma conueniat Et hoc in prima secunda & ter¬
tia. quarta. quinta. septima generatione in ueni¬
tur uid&ur habere quandã sidici post᷑ error
i psec̃ stantiam. n& casum redol& sed industrĩã
lta  illa diũsitas numerũ. alit̃ sehabentium in co¬
dicibus graecis & latinis. alit̃ in hebrȩ is: ubi
ñ est ista decentũ annis prius additis et postea
d& ractis ꝑtot generationes continuata parili¬
tas: N& malitia eiudȩorum n& diligentiae

Expanded text:
iam latius emanaret; ubi potuit quidem accidere etiam iam latius emanaret; ubi potuit quidem accidere etiam scriptoris error. Sed hoc in illa quae- 1!5 stione de uita Mathusalae non absurdum est suspicari, et in illo alio, ubi superantibus uiginti quattuor annis summa non conuenit. In his autem, in quibus continuatur ipsius mendositatis similitudo, ita ut ante genitum filium, qui ordini inseritur, alibi supersint centum anni, alibi desint; post genitum autem ubi deerant supersint, ubi supererant desint, ut summa conueniat; et hoc in prima, secunda, tertia, quarta, quinta, septima generatione inuenitur: uidetur habere quandam, si s dici potest, error ipse constantiam nec casum redolet, sed industriam. . Itaque illa diuersitas numerorum aliter se habentium in codicibus Graecis et Latinis, aliter in Hebraeis, ubi non est ista de centum annis prius adbitis et postea detractis per tot 10 generationes continuata parilitas, nec malitiae Iudaeorum nec diligentiae
Abbreviated transcription (Latin):
rius satis actũ est. Nã septuaginta in t̃prȩtes
laudabilit̃ celebratos uiros non potius se mentiri
Vbisi quaeram quid sit credibilius iudȩorũ gentẽ
in uident auctoritatẽ sibi ab stulisse & ueri¬
tẽ anseptuaginta homines ꝗ& iã ipsi iudei
erant uno in locopositi : qm̃ r& aegyptius
ptolo meus eo sad hoc opus asciuerat: ipsa ue¬
ruxtẽgentib alienigenis inuidisse & cõmu¬
nicato istud fecisse consilio:  Quis nonu¬
deat: quid ꝓcliuius faciliusq credatur. Sed
ab sit ut prudens quispiã uł iudeos cuuis lib&
ꝑũsitatis atq malitiae tantũ credat incodicib
tãmultis & tq̃longe lateq disꝑsis: uł septua ginta
illos memoralesiurosi hodein uidenda gentib
ueritate unũ comminicusse consiliũ, Credibilius
ergo quis dixerit cũ primũ debiblio theca ptolomei de¬
scribi is taceperunt : tunc aliquid tale fieri potuisse
in codice uno Sed primitus indedescripto : unde

Expanded text:
rius satis actum est; nam septuaginta interpretes rius satis actum est; nam septuaginta interpretes laudabiliter celebratos uiros non potuisse mentiri. Ubi si quaeram, quid sit credibilius, Iudaeorum genteminuident auctoritatem, sibi abstulisse ueritatem, an septuaginta homines, qui etiam ipsi Iudaei erant, uno in loco positos, quoniam rex Aegyptius Ptolomaeus eos ad hoc opus asciuerat, ipsam ueritatem gentibus alienigenis inuidisse et communicato istuc 15 fecisse consilio: quis non uideat quid procliuius faciliusque credatur? Sed absit ut prudens quispiam uel Iudaeos cuiuslibet peruersitatis adque malitiae tantum potuisse credat in codicibus tam multis et tam longe lateque dispersis, uel septuaginta illos memorabiles uiros hoc de inuidenda gentibus so ueritate unum communicasse consilium. Credibilius ergo quis dixerit, cum primum de bibliotheca Ptolomaei describi ista coeperunt, tunc aliquid tale fieri potuisse in codice uno, sed primitus inde descripto, unde
Abbreviated transcription (Latin):
ubĩdam ñducentorum triginta. sedcentũ triginta
annor ũ suisse repperitur. qño tertium filium ge
nuit: ꝗannisitredecim nr̃i sunt: ꝓcul dubio
primo quando genuit undecim uł nonmulto ampli¬
us annorũ fuit Quis potest hac aetate generare
usitata ista nobq notissimalege natura sed
hunc omittamꝰ . ⁊fortasse &iã quando creatus ẽ po¬
tuit: Neñĩ eum tam paruum. quã in fantes nr̃is.
factũ fuisse credibile ẽ: Sedisilius eĩ ñ ducentorũ
quinq sic̃ nos legimus sed centũ quinq fuit quando
genuitenos. Ac ꝑ hoc secundum istosñ dũ habebat
undec imannos aetatis. Quid dicã decainan eius
filio : quicũ apud noscentũ septuaginta repperiatur.
apud hebrȩosseptuagintalegit᷑ fuisse qño genuit
malelaeel: Quisgenerat homo septenras.
Situnc annis septuaginta nuncupabantur qui sep¬
tem fuerunt. Secundũ hoc dixero continuore fẽ
retur illud iudeorum ẽẽ mendaciũ. dequosupe¬

Expanded text:
ubi Adam non ducentorum tringinta, sed centum triginta ubi Adam non ducentorum tringinta, sed centum triginta annorum fuisse reperitur, quando tertium genuit filium; qui anni si tredecim nostri sunt, procul dubio, primum quando genuit, undecim uel non multo amplius annorum fuit. Quis potest hac aetate generare usitata ista nobisque notissima lege naturae? Sed hunc omittamus, qui fortasse etiam quando creatus est potuit; non enim eum tam paruum, quam infantes nostri sunt, factum fuisse credibile est. Seth filius eius non ducentorum quinque, sicut nos lgenuit Enos : ac per hoc, secundum istos, nondum habebat undecim annos aetatis. Quid dicam de Cainan ejus filio, qui cum apud nos centum septuaginta reperiatur, apud Hebraeos septuaginta legitur fuisse, quando genuit Malalehel ? Quis generat homo septennis, si tunc anni septuaginta nuncupabantur qui septem fuerunt? CAPUT retur illud Iudaeorum esse mendacium, de quo supe
Abbreviated transcription (Latin):
& alterũ hieme : alii quadriꝑtitis tẽporib sic̃
arca desinquit: quorũ annitrimenses fuerunt i tres
Adiecit & iam aliquando aegrptiosquorũ par¬
uos annos quat̃ norũ mensũ fuisse supra diximꝰ
lunȩ finelimitasse annũ , Itaq: apud eo sinquit
et singula milia annorũ uixisse ꝓduntur: his
uelut ꝓbabilibi rgum̃tis :uidã non destruentes
fidẽ sacrȩ huius historiae. sed astruere niten¬
tes nesit incredibile. quodtã multos annos uixis¬
se referuntur antiꝗ ꝑ sua serunt sibi. n& sẽ
suadere inpudent̃ &x istimant . tã &ignum
spatiũ tẽporis.. Tunc annũ uocatũ utilli decẽ sint
unus nr̃ & decẽ nr̃i centũ illorũ Hocaũt ẽẽ falsissimũ
documto euidentissimo ostendit.: Quod antequã
faciamñ mihitacendũ uidexur quae credibilior possit
ẽẽ suspitio. Poteramus certe hanc asseuerationẽ
& hebrȩis codicib: sed arguere atq: coniuncere.

Expanded text:
et alterum hieme, alii quadripertitis temporibus. sicut et alterum hieme, alii quadripertitis temporibus. sicut Arcades, inquit, quorum anni trimenstres fuerunt.\' Adiecit etiam aliquando Aegyptios, quorum paruos annos quaternorum mensum fuisse supra diximus, lunae fine limitasse annum. \'Itaque aput eos, inquit, et singula milia annorum uixisse produntur.\' His uelut probabilibus argumentis quidam non destruentes fidem sacrae huius historiae, sed adstruere nitentes, ne sit incredibile quod tam multos annos uixisse referuntur antiqui, persuaserunt sibi, nec se suadere inpudenter existimant, tam exiguum spatium temporis tunc annum uocatum, ut illi decem\' sint unus noster et decem nostri centum illorum. Hoc autem esse falsissimum documento euidentissimo ostenditur. Quod antequam faciam, non mihi tacendum uidetur, quae credibilior possit esse suspicio. Poteramus certe hanc adseuerationem ex Hebraeis codicibus redarguere adque conuincere,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯcurrit fuisse referunt. Quia nemo inquiunt
decẽ annorũ homo potest gigneri& filios. ꝗnume¬
ruscentũ appellabanturanni ab illis hominib
Sedinannissedecim est matura pubertas: et ꝓli
iam idon ea ꝓcreandae: quoscentũ et s&agin¬
ta annos illatẽpora nuncupabant. Vtaũt
alit̃ annũ tunc fuisse conputatum non sit
in credibile: adiciunt: quod apud pleros quae
scripto reshistoriae repperitur degyptios
habiusse annũ quattuor mensiũ. acarcadas¬
nanas
sex mensium: lauiniostredecim mensuum.
Plenius secunduscũ commemorass& relatũ fuisse
in litteras. quendã uixisse centũ quinquaginta
duos: aliũ decẽ amplius : alios ducentorũ an¬
norũ habuisse uitã aliostrecentorũ : quosdã
ad quingentos: alios ad sescentos: non nullos
ad octingentos &iã ꝑuenisse: hax omĩa in¬
scientia tẽporũ accidisse arbitratus ẽ. Alii
quippe inquit aestate de t̃minabant annum.

Expanded text:
excurrit, fuisse referuntur; quia nemo, inquiunt, excurrit, fuisse referuntur; quia nemo, inquiunt, decem annorum homo potest gignere filios, qui numerus centum appellabantur anni ab illis hominibus; sed in annis sedecim est matura pubertas et proli iam idonea procreandae, quos centum et sexaginta annos illa tempora nuncupabant. Ut autem aliter annum tunc fuisse conputatum non sit incredibile, adiciunt quod aput plerosque scriptores historiae reperitur, Aegyptios habuisse annum quattuor mensum, Acarnanas sex mensum, Lauinios tredecim mensum. Plinius Secundus cum commemorasset relatum fuisse in litteras quendam uixisse centum quinquaginta duos <annos>, aliam decem amplius, alios ducentorum annorum habuisse uitam, alios trecentorum, quosdam ad quingentos, alios ad sescentos, nonnullos ad octingentos etiam peruenisse, haec omnia inscitia temporum accidisse arbitratus est. \'Alii quippe, inquit, aestate <unum> determinabant annum
Abbreviated transcription (Latin):
Ciͤm qđ s&x dieb ds̃ꝑfecerit opera sua. ut in septi¬
more quiescer& Dequare in libro undecimo
dratũ sonariũ syc̃ triginta s&diess̃ ꝗ multi¬
plicati decies ad trecentos sexaginta ꝑueniunt.
Idest duodecĩmenseslunares: propt̃ quinq
die senĩ reliquos quib solaris annus implauir
edie qua drantũ ꝓ pt̃ quẽ quapat̃ ductũ eo aun
quo bissatũ uocunt unus diesaditt auderusaum
aueter ibi postea dies utoccur reret numeru s anno¬
rũ quo sdies romani int̃ calares uocabant: Prom¬
de &ũ mos quẽgenuit sethi det̃ & nouẽ agebat annos
quando& illonatus ẽ filiusc̃ĩ cainan. quo sannosdic̃
scr ipturacentũ non aginta. Etdeincepsꝑom̃s gene¬
rationes inꝗb hominũ anni cõmemorantur ante
diliuuũ nullus fere innr̃is codicibus inuenitur
ꝗcũ eẽt centũ annorũ uł in fra uł &iã centũ uigin¬
ti aut ñ multo amplius genuerit filium. sed ꝗ mi¬
nima aetate genuerunt centũ s&aginta. etquod

Expanded text:
 sex diebus perfecerit opera sua, ut in septimo requiesceret. De qua re in libro undecimo dratum senarium facit, triginta sex dies sunt; qui multiplicati deciens ad trecentos sexaginta perueniunt, id est duodecim menses lunares. Propter quinque dies enim reliquos, quibus solaris annus inpletur, et diei quadrantem, propter quem quater ductum eo anno, quo bissextum uocant, unus dies adicitur, addebantur a ueteribus postea dies, ut occurreret numerus annorum, quos dies Romani intercalares uocabant. Proinde etiam Enos, quem genuit Seth, decem et nouem agebat annos, quando ex illo natus est filius eius Cainan, quos annos dicit scriptura centum nonaginta. Et deinceps per omnes generationes, in quibus hominum anni commemorantur ante diluuium, nullus fere in nostris codicibus inuenitur, qui, cum esset centum annorum uel infra uel etiam centum uiginti aut non multo amplius, genuerit filium; sed qui minima aetate genuerunt, centum sexaginta, et quod
Abbreviated transcription (Latin):
tinet adscientiã rationalẽ memor p̃teritorum
etiã malorũ suarũ : Quantũ aũt acdexperientis
sensũ ꝓrsus imnicmor : Nã at peritis simꝰ mecicus
sic ut artesciunt̃ omnes feremorbos corporis
nouit: Sic̃ aut̃ corporesentiunt̃ plurimosnes¬
cit quos ipse ñ passus ẽ. utergoscientiae malo¬
rũ dua es̃ una quapotentiã m̃tis non latent

Expanded text:
tinet ad scientiam rationalem, memor praeteritorum tinet ad scientiam rationalem, memor praeteritorum etiam malorum suorum; quantum autem ad experientis sensum, prorsus inmemor. Nam et peritissimus medicus, sicut arte sciuntur, omnes fere corporis morbos nouit; sicut autem corpore sentiuntur, plurimos nescit, quos ipse non passus est. Ut ergo scientiae malorum duae sunt, una, qua potentiam mentis non latent
Abbreviated transcription (Latin):
arbitriũ ñ habebunt quia peccata eosdilectar
potuit ñ pec care sed potut a peccare Hoc ate
parandũ meritũ hoca ditipiesdũ pmiũ ꝑtinere
ad p̃miũ ptineret: Sed quia peccauit istanatura
enĩ prima in mortalitas fuit quã peccando ada
lta primũ liberũ arbitriũ pone n pectont i noris¬
simũ ñ possepeccare : Sic entert in a missibilis
uoluntas pietatis & ȩquitatis qu omodo ẽ felici¬
tatis: Nã utiq pec cando nec pietatẽ nec felici¬
tatẽ tenuimus: Voluntatẽ uero felicitatis
nec ꝑdita felicitate ꝑdidimus. Certe ds̃ ipse
nuni quid qm̃ peccare ñ potẽ Ideo liberũ arbitriũ
habere negandus ẽ : Erit ergo illius ciuitatis
et una in omnib:: & insepatabilis in singolis¬
V uoluntas. Libera ab omni in alo liberata etim¬
pleta omnibono fruens indeficient̃ aeternorũ
ucunditatẽ gaudiorũ. oblita culparũ. oblita
poenarũ: Necideo tamen suae liberationis oblita
ut liberatori suo ñ sit in grata. Quant ueergo ad¬

Expanded text:
arbitrium non habebunt, quia peccata eos delectare potuit non peccare, sed potuit et peccare. Hoc autem parandum meritum, hoc ad recipiendum praemium pertinerem praemium pertineret. Sed quia peccauit ista natura enim prima inmortalitas fuit, quam peccando Adamita primum liberum arbitrium posse non peccare, nouissimum non posse peccare. Sic enim erit inamissibilis uoluntas pietatis et aequitatis, quo modo felicitatis. Nam utique peccando nec pietatem nec felicitatem tenuimus, uoluntatem uero felicitatis nec perdita felicitate perdidimus. Certe Deus ipse numquid, quoniam peccare non potest, ideo liberum arbitrium habere negandus est? Erit ergo illius ciuitatis et una in omnibus et inseparabilis in singulis uoluntas libera, ab omni malo liberata et inpleta omni bono, fruens indeficienter aeternorum iucunditate gaudiorum, oblita culparum, oblita poenarum; nec ideo tamen suae liberationis oblita, ut liberatori suo non sit ingrata: quantum ergo ad
Abbreviated transcription (Latin):
a ⁊ ptus etpasius ille pretitia neglogae iste
simisel careat. Secundũ hancobliuone
o uꝑterita sedetiã dam̃natorũ eosiepi¬
tra imnsetia nlatebit alio quin susefuasiem¬
seros mesciture. quomodosic̃ ait ꝑsalmꝰ iaerieqr¬
mus operibi mundi ubilegit̃. Etrequieut dialie
septimo ab emnib operib sun duactacit. ttbens¬
dues eniiep tutiusetia nos ipsier imusquandoct
fuerimus benedictione et scĩficatione pleni
atq ꝑfecti Ibiuacantes uidebimus einaus
abillo cecudimus audientes a sediutore. qie
c dii etreceuentes auerodo qui sagecte
dueqemus ẽi paraicipatione non desertione
Quiseni sinenlo fẽcimus: nisi ꝗdimta ca dete
erimus itusndo ipsȩ erit om̃a momnib tuã
et ipsa operabona pr̃a quando ipsius potius
barti a dipisceñdũ imputant̃ q̃uias uob ea
tribucrimus seluilia er̃ ude sabbato dicetur

Expanded text:
 et passus. Ille si peritiam negligat, iste si miseria careat. Secundum hanc oblivionem praeterita, sed etiam damnatorum sempiterna miseria non latebit. Alioquin si se fuisse miseros nescituri sunt, quomodo, sicut ait Psalmus, Misericorimis operibus mundi, ubi legitur: Et requieuit Deus die septimo ab omnibus operibus suis, quae fecit, et beneDies enim septimus etiam nos ipsi erimus, quando eius fuerimus benedictione et sanctificatione pleni adque refecti. Ibi uacantes uidebimus quoniamab illo cecidimus, audientes a seductore: Eritis sicut di et recedentes a uero Deo, quo faciente di essemus eius participatione, non desertione. Quid enim sine illo fecimus, nisi quod erimus quando ipse erit omnia in omnibus. Nam et ipsa opera bona nostra, quando ipsius potius batum adipiscendum imputantur, quia si nobis ea tribuer
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa uita et̃na cõmunis: Certũ quifuturi sint:
ꝓinecits pemiorũ etiã gradus honort̃ att glo¬
rene ũ quis ẽ id oneus cogitare quantõ magis di¬
cere : quod tam̃ futurisint ñ ẽ ambicgendum
atq id et ia beata illã ciuitas magnu in sebonõ
cudlebit q̃dmnali supertiõti uullustemnseboñ
ddebit. Sieut aun ñ intudent archangelisangeli
tot ul ẽ arns pacata cõpacto: Sic ittq habe¬
bit dont alus aliominꝰ tthoc quoq donã
habeat neuclĩ mplius : Rugc ideoliberun¬

Expanded text:
na, communis. Ceterum qui futuri sint pro meritis praemiorum etiam gradus honorum adque gloriarum, quis est idoneus cogitare, quanto magis dicere? Quod tamen futuri sint, non est ambigendum. Adque id etiam beata illa ciuitas magnum in se bonum uidebit, quod nulli superiori ullus inferior inuidebit, sicut nunc non inuident archangelis angeli totius carnis pacata conpago. Sic itaque habebit donum alius alio minus, ut hoc quoque donum habeat, ne uelit amplius. Nec ideo liberu
Abbreviated transcription (Latin):
scimus et exparte ꝓphetamus donec ueniat
qđ ꝑ fectũ ẽ : & uidemꝰ nunc ꝑspeculũ inenig¬
mate tunca ut̃ facead faciẽ : siciam uident sc̃i
angeli ꝗetiã nr̃i angelidictis. quia eruti de
potestate tenebraru. etaccepto sp̃s pignore
trans latia dregnũ xp̃i ad eos angelos iam
coeperimꝰ ꝑtinere : cũ ꝗb: nob̵ erit scã atq dul¬
cissima dequaiam tot libros scripsimꝰdicuu¬
tas ipsa cõmunis Sic s̃ergo angeli nr̃iꝗs angeli
ne contemnẽtis tinũ depusilsstis. Dicoeni uob:
ꝗa angeli edrũ incȩlis sẽꝑ uident faciẽ patris
mei quanca elis ẽ : Sicut ergo illi. uident:
itae nos uisurisumꝰ sed ñdũita uidemus
propter quod ait aplũr: quod paulo antedexĩ
uidem̃ nunc ꝑspeculũ in enigmate tunc

Expanded text:
scimus et ex parte prophetamus, donec ueniat scimus et ex parte prophetamus, donec ueniat quod perfectum est; et: uidemus nunc per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem. sic iam uident sancti angeli, qui etiam nostri angeli dicti sunt, quia eruti de potestate tenebrarum et accepto spiritus pignore translati ad regnum Christi ad eos angelos iam coepimus pertinere, cum quibus nobis erit sancta atque dulcissima, de qua iam tot libros scripsimus, dei ciuitas ipsa communis. sic sunt ergo angeli nostrine contemnatis unum de pusillis istis. Dico enim nobis, quia angeli eorum in caelis semper uident faciem patris mei, quia in cae- Iis est. Sicut ergo illi uident, ita et nos uisuri sumus; sed nondum ita uidemus. Propter quod ait apostolus, quod paulo ante dixi: Videmus nunc per speculum in aenigmate, tunc