comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
S nob̃ si qñ uero int̾ multa relatu
Hor narrare placet: dire nã tẽpore pestis
Eqͦreos ppłos lata que clade ꝑemit
Scottorũ gen̾e scolasticꝰ acer ĩ arte
hoc suerat morbo patͥa ꝑcussus ĩ illa
librorũ studio doctus. s nulla future
cura suit misera uitȩ. sibi cũq uideret
qͣrtis ad e̾e diẽ: magno trepidare ton
hac uastare manu. ueniẽs eu̾te
Menia dest rux̃. hões mucͦne ꝑem̃¬
brib exũdas tͣrẽsieu mõtig ᷑

Expanded text:
Sed nobis signum vero inter multa relatu Sed nobis signum vero inter multa relatu Hoc narrare placet; dirae dum tempore pestis, Aequoreos populos lata quae clade peremit, Scotorum genere scholasticus acer in arte, Hoc fuerat morbo patria percussus in illa, Librorum studio doctus, sed nulla futurae Cura fuit misero vitae, sibi cumque videret Mortis adesse diem, magno trepidaHac vastare manu veniensque Moenia destruxit, homines mucrone pebribus exundans torrens ceu montibus
Abbreviated transcription (Latin):
& pecora atq homines. etiã uiuenes senesq
Deniq prȩcisȩ dete ducunt᷑ ubique.
Particule perquas fuint pia dona salutis.
Sufficit ecunctis hoc solũ dicere signum.
fr̃ erat quidam casi confractus a cerbo.
Infractoq dolens pęnitus gemitos se lacerti.
Sũq dolor nimius succreu̾at & tumor ardenᷤ.¬
t. Pectoris in geminat lacͥmans suspiria fessi.
Decruce cui qͥdã ueteres i ãuesꝑȩ muscos.
Attulit in gremiũ sibimet qͦs ꝓicit eger.
Cũq iret cubitũ. oblitꝰ deponere muscũ.
Nesciꝰ in gremio somno p̃uentꝰ habebat.
Qnigilans medio morbosus tẽꝑe noctis.
Elcce aliqͥd gelidi lateri sibi sensit ad e̾ẽ.
Ad motaq manũ sanũ se forte fuisse.
Repperit adq nichil fractura sensit abilla
Inclyta fama uiri nec solũ iure britanuos.
Inlustrat popło strans in suꝑ ȩquora ponti.
asꝑsit radios qͥb & germania fulsit.
E quib & quȩdã populosa hib̾ma sensit.

Expanded text:
 pecora atque homines, etiam juvenesque senesque;  pecora atque homines, etiam juvenesque senesque; Denique praecisae de te ducuntur ubique Particulae, per quas fiunt pia dona salutis. Sufficit e cunctis hoc solum dicere signum: Frater erat quidam casu confractus acerbo, Infractique dolens penitus gemit ossa lacerti. Cumque dolor nimius succreverat et tumor ardens Pectoris ingeminat lacrymans suspiria fessi, De cruce cui quidam veteres jam vespere muscos Attulit, in gremium sibimet quos projicit aeger: Cumque iret cubitum oblitus deponere muscum, Nescius in gremio somno praeventus habebat; Evigilans medio morbosus tempore noctis, Ecce aliquid gelidi lateri sibi sensit adesse, Admotaque manu sanum se forte fuisse Repperit, atque nihil fractura sensit ab illa. Inclyta fama viri, nec solum jure Britannos Illustrat populos, trans insuper aequora ponti, Aspersit radios, quibus et Germania fulsit: E quibus et quaedam populosa Hibernia sensit.
Abbreviated transcription (Latin):
In columẽ subito cernentes corꝑe toto.
ossib & neruis nec ñ & mente iugentẽ.
Inqͥrunt subitȩ causam mirando falutis.
Qui respondit ouans ut uenit uirgo locellũ.
portans & pedib tetigit hȩc atͥa statim.
Discessere ꝓcul quime torquere solebant.
Demones ut fugrant uementͥes luce tenebrȩ.
cui portanda data ẽ secũ pars pulueris almi.
Ac post talis ei fuerat uexatio numquã.
Tequoq scã potens uͥtutib inclyta muitis.
Crux uenanda canã nequeã si ꝓmere dignos.
laude tua u̾sus. repararasti ꝑdita pridẽ.
Nunc iterũ ꝑ te cedit uictoria regi.
osuualdo. ut quonda paucȩ cecinere camenȩ
Ebx inmirificis fulsit tuagła signis.
Adte tota fide famosa britanma currit.
Querere ꝓuariis sibimet medicamina morbis.
Et spe adte etiã uenientẽ fallere neseit.
Nãq saluns opes redemites sepe reportant.
Nec ego ruricuio possũ ꝑ currere plectro.
omĩa multocies quȩ ꝑte signa geruntt᷑.¬

Expanded text:
Incolumem subito cernentes corpore toto, Incolumem subito cernentes corpore toto, Ossibus et nervis, nec non et mente vigentem; Inquirunt subitae causam mirando salutis, Qui respondit ovans: « Ut venit virgo locellum Portans, et pedibus tetigit haec atria, statim Discessere procul, qui me torquere solebant Daemones, ut fugiunt veniente luce tenebrae. » Cui portanda data est secum pars pulveris almi; Ac post talis ei fuerat vexatio nunquam. Te quoque sancta, potens virtutibus, inclyta multis Crux veneranda canam, nequeam si promere dignos Laude tua versus. Reparasti perdita pridem, Nunc iterum per te cedit victoria regi Oswaldo, ut quondam paucae cecinere camenae. Exin mirificis fulsit tua gloria signis; Ad te tota fide famosa Britannia currit, Quaerere pro variis sibimet medicamina morbis. Et spe ad te etiam venientem fallere nescis; Namque salutis opes redeuntes saepe reportant. Non ego ruricula possum percurrere plectro Omnia, multoties quae per te signa geruntur, Et
Abbreviated transcription (Latin):
Abbatissa qͥuidẽ quȩdã loca scã uidere.
Aduenit sese & mitis cominittere scĩ.
Iãq domũ rediens tulerat depuluere t̾rȩ.
Ablutis sacrã quȩ ex ossib hauserat undam
Tẽꝑe trans acto ueniebat hospes ad illam.
D ȩmone qͥfuerat nocturnis sepius horis.
U exari solitꝰ. clamorib ecce repente.
Ceperat horrendis frendens loca lata replere
Morsib & furiens semet lacerare nefandis.
et cũnuilus eũ potuit o stringere uinclis.
þelmiseri sȩuos flagris cõpescere motus. U¬
hȩc abbatissȩ qͥdã narrare cucurrit.
Et cñ uirgo ferens ueniebat ut atͥa tecti.
Intraret subito tacuit furiosus & om̃s.
Cõposuit motꝰ sõmno qͣsi menibra dedisset.
Quisq rei ad stantes spectabant exitꝰ e̾e̾t.
p ost hore spaciũ uexatꝰ & ipse resedit.
Suspirans grauit̃. sanus sũ sensib inqͥt.
Redditꝰ & uacuas fugit uagꝰ hostis in auras.
Mirant᷑ cuncti stupidis hinc in de loquelis.

Expanded text:
Abbatissa quidem quaedam loca sancta videre Abbatissa quidem quaedam loca sancta videre Advenit, sese et meritis committere sancti. Jamque domum rediens tulerat de pulvere terrae Ablutis sacram quae ex ossibus hauserat undam; Tempore transacto veniebat hospes ad illam, Daemone qui fuerat nocturnis saepius horis Vexari solitus: clamoribus, ecce repente Coeperat horrendis frendens loca lata replere, Morsibus et furens semet lacerare nefandis. Et cum nullus eum potuit constringere vinclis, Vel miseri saevos flagris compescere motus, Haec abbatissae quidam narrare cucurrit. Et cum virgo ferens veniebat, et atria tecti Intraret, subito tacuit furiosus, et omnes Composuit motus, somno quasi membra dedisset. Quisque rei astantes spectabant exitus esset. Post horae spatium vexatus, et ipse resedit, Suspirans graviter, sanus tum sensibus, inquit, Redditus, et vaguas fugit vagus hostis in auras. Mirantur cuncti stupidis hinc inde loquelis,
Abbreviated transcription (Latin):
In qͥ multa loco fuint nuncusq patroni.
Obmeritũ tanti in languentes dona salutis.
Siẽ si fid̃i uirtus comitat᷑ eofdem.
& qͥb hoc unũ ꝓperanti tangere plectro.
Sufficit. ut credas deuotus cetera lecꝰtor.
Febre puer qͥdã lacuit ꝑtẽꝑalonga.
Cȩnobio languens crciꝰ moriturus m illo.
Ecce die quadã miser ad loca sc̃a sepulchri.
Ducit᷑ osuualdi mits netangeret illum.
Febris a cerba fidesnã ꝑcipit unde unde qͦdorat
¶redidit ut ianguens citꝰ ad sua tecta cucurrit
C orꝑe sanato ꝓperans & pectore iȩto.
Morbida nec audet plus illũ tangere febris.
Postea rex felix ornanãt offa sepulchrum.
Argento gẽmis auro muitoq decore.
U t decus & specim̃ tũbȩ ꝑ secla maneret.
P remia ꝓmodico sũpturus magna labore.
N ec ñ t̃ra micat cęlestib inclyta signis.
Corꝑis ut dixi quȩ scĩ lota lauachro ẽ
S ũpsit. & effectũ uucendi tela maligni.
D emonis & sanos uexatis reddere sensus.

Expanded text:
In quo multa loco fiunt nunc usque patroni In quo multa loco fiunt nunc usque patroni Ob meritum tanti in languentes dona salutis, Sanctae si fidei virtus comitatur eosdem. E quibus hoc unum properanti tangere plectro Sufficit, ut credas devotus caetera, lector; Febre puer quidam jacuit per tempora longa, Coenobio languens citius moriturus in illo. Ecce die quadam miser ad loca sancta sepulcri Ducitur, Oswaldi meritis ne tangeret illum Febris acerba, fides nam praecipit omne quod orat: Credidit ut languens ad sua tecta cucurrit Corpore sanato properans et pectore laeto, Morbida nec audet plus illum tangere febris. Postea rex felix ornaverat Offa sepulcrum Argento, gemmis, auro, multoque decore, Ut decus et specimen tumbae per saecla maneret, Praemia pro modico sumpturus magna labore. Nec non terra micat coelestibus inclyta signis, Corporis, ut dixi, quae sancti lota lavacro est, Sumpsit et effectum vincendi tela maligni Daemonis et sanos vexatis reddere sensus.
Abbreviated transcription (Latin):
P uluis erat sacro regis cũ sangiuine mixtꝰ.
Osuii aldi multis fuerat qͥcausa salutis.
C laruit his signis post ꝗͣ locus iste ꝑactis.
Eccłiis axp̃i iocunda & reddita pace.
Regis hedilredi regina hostrida fidelis.
Quȩ fuit os uualdi scĩiã filia frĩs.
Curauit scĩ sacris in ducere tectis.
Reliqͥas patrui dignoq recondere honore.
O ssib allatis stupuit miracula latẽ.
Accola lindis secernens suꝑ illa colũpnã.
O ssa uiri scĩ sũmi ad fastigia celi.
Luminis etherei tota fulgescere nocte.
Maior relliqͥas qua tunc aulea tegebat.
Nã priscis odiis assumere pͥmitꝰ ossa.
Ir nq monasteriũ sȩiu deferre negantes.
Nocte manere foras illa fecere coloni.
eddũ diuini uiderunt luminis ignẽ.
Quȩ pͥus abnuerant secũ retinere rogabant.
Maneq sarcofago condentes iota parato.
E ccłȩ tulerant magno subculm̃ honore.
Diuitias t̾ris curantes condere uiuas.

Expanded text:
Pulvis erat sacro regis cum sanguine mixtus Pulvis erat sacro regis cum sanguine mixtus Oswaldi, multis fuerat qui causa salutis. Claruit his signis postquam locus iste peractis, Ecclesiis Christi jucunda et reddita pace, Regis Edelredi regina Osthfrida fidelis, Quae fuit Oswaldi sancti jam filia fratris, Curavit sancti sacris inducere tectis Relliquias patrui, dignoque recondere honore. Ossibus allatis, stupuit miracula late Accola Lindissae, cernens super illa columnam Ossa viri sancti lumini ad fastigia coeli Luminis aetherei tota fulgescere nocte. Major relliquias quas tunc aulaea tegebat; Nam priscis odiis assumere primitus ossa Inque monasterium saevi deferre negantes, Nocte manere foras illa fecere coloni; Sed dum divini viderunt luminis ignem, Quae prius abnuerant, secum retinere rogabant; Maneque sarcophago condentes lota parato, Ecclesiae tulerant magno sub culmen honore, 246 Divitias terris curantes condere vivas.
Abbreviated transcription (Latin):
& pĩcolasq greges dux̃ deuotass uillas.
Ut fierent dño laudes sine fine cauenti
Opietas ocelsa fides nã quicqͥd habebat.
Prodigus in dñm gazarũ sparsit nonorẽ.¬
Unꝰ inspexit uiridiq uenustiꝰ herba.
Hȩc reputat secũ cecidit uir scĩ oristic.
Arbitror idcirco ꝓ dest hȩc t̾ra saluti.
Atq ligans panno tulerat depuluere secũ.
Genit & adqͣndã lassescens uespere uillã.
Plebs epulare casã uillȩ tuneuenit in unã.
Quã ꝙͦ susceptꝰ ueniens in trauerat hospes.
Pulueris ac pannũ sposta suspendit in alta.
C ontigit ut subito flãmis uolitantib altũ.
Ignis edax culm̃ raperet nec uirib ullis.
Ex tingui ualuit donec incendiatotã.
Consũpsere domũ nuniũ resmira sed acta ẽ.
P uluere sacͣtã po̾stã timet igneus ardor.
T angere sedpęnitꝰ flãmis in tacta remansit.
Q ua uͥtute qͥdẽ uisa stupor omĩb ingens.
I ncubuit statim. tune egnouere. qd̾ almꝰ

Expanded text:
Christicolasque greges duxit devotus in illas, Christicolasque greges duxit devotus in illas, Ut fierent Domino laudes sine fine canentum. O pietas, o celsa fides! Nam quidquid habebat, Prodigus in Domini gazarum sparsit honoreus inspexit, viridique venustius herba. Haec reputat secum: cecidit vir sanctior istic, Arbitror idcirco prodest haec terra saluti. Atque ligans panno tulerat de pulvere secum, Venit et ad quamdam lassescens vespere villam Plebs epulare; casam villae tunc venit in unam, Qua quoque susceptus veniens intraverat hospes, Pulveris ac pannum posta suspendit in alta. Contigit ut subito flammis volitantibus altum Ignis edax culmen raperet, nec viribus ullis Exstingui valuit, donec incendia totam Consumpsere domum, nimium res mira sed acta est Pulvere sacratam postam timet igneus ardor Tangere, sed penitus flammis intacta remansit. Qua virtute quidem visa stupor omnibus ingens Incubuit statim, tunc cognovere, quod ille
Abbreviated transcription (Latin):
Sangnineos cãpis riuos posterga relinquens:
Donec ipse luens cecidit caduala nefandꝰ.
Perfidia pęnas moriens instrage suoꝵ.
Claraq magnifico cessit uictoria regi.
Hostib occisis regnũ scĩssimꝰ osuualdi.
In gredit᷑ heres ueterũ condignꝰ auoꝵ.
Uir uͥtute potens patͥȩ tutator amator.
Morib egregiꝰ xpĩ mandata securus.
Pauꝑib largus parcus si bi diues in om̃s.
Iudiciis uerax aĩmi pietate benignus.
Ex celsus merins sũmissus m̃te sedipsa.
Hostib horribilis cunctis iocundꝰ ainicis.
Ut bello in domitꝰ sic pacta in pace fidelis.
Inualuit post quã sceptris & culmine regui
Ex truit ȩccłas donisq ex ornat opunis.
Sa sa ministeriis p̃stans p̃ciosa sacratis.
Argento gẽmis aras uestiuit & auro.
Serico parietib tendens uelamina saeris
Auri brateolis pulchrȩ distincta coloris.
Scãq suspendit uarias ꝑ tecta lucernas.
Esset ut in tẽplis cęli stellantis unago.

Expanded text:
Sanguineos campis rivos post terga relinquens, Sanguineos campis rivos post terga relinquens, Donec ipse luens cecidit Cadwala nefandus Perfidiae poenas, moriens in strage suorum, Claraque magnifico cessit victoria regi. Hostibus occisis regnum sanctissimus Oswald Ingreditur, heros veterum condignus avorum. Vir virtute potens patriae tutator, amator Moribus egregius Christi mandata secutus, Pauperibus largus, parcus sibi, dives in omnes, Judiciis verax, animi pietate benignus, 245 Excelsus meritis, submissus mente sed ipsa, Hostibus horribilis cunctis jucundus amicis, Ut bello indomitus, sic pacta in pace fidelis. Invaluit postquam sceptris et culmine regni, Exstruit ecclesias donisque exornat opimis, Vasa ministeriis praestans pretiosa sacratis Argento, gemmis aras vestivit et auro, Serica parietibus tendens velamina sacris, Auri blateolis pulchre distincta coronis, Sanctaque suspendit varias per tecta lucernas, Esset ut in templis coeli stellantis imago,
Abbreviated transcription (Latin):
Milib intiumis. spoliis nimiũq suꝑbũ.
Sedpiꝰ osuualdꝰ num̃o ñ territꝰ ullo.
Alloqͥt᷑ ꝓpͥã constanti pectore t᷑mã.
O qͥbus ẽ sẽꝑ belloꝵ uiuida uirtus.
Nunc p̾cor in uictas aĩmis ad sumite iures.
Auxiliũq di cunctis p̃stantiꝰ armis.
Poscite corde pio p̃cib ꝓsternite ur̃os.
Uultꝰ ante crucẽ quã u̾ttice montis inisto.
Crexi rutilat xp̃i quȩc lara tropheo.
Quȩqͦ nunc nob̾ p̃stabit abhoste triũphũ.
Tunc clamor popłi fert᷑ suꝑ astra p̾cantis.
Nis enã gestis ꝓmptus ꝓcessit in hostẽ.
Cedib in rũpens hostilia castra cruentis.
Ot leo cũ catulis crudelis ouilia uastat.
et pecus om̃ȩ ferus mactat manditq roditq.
Haut secus osuualtꝰ rex strauit ubiq phalange
Barbaricas uictor gradiens ꝑtela ꝑhostes.
Cedit & inculcat fugientesq atterit alas.
Oppͥmit os uualdi sternendo exercitꝰ hostes

Expanded text:
Millibus innumeris, spoliis nimiumque superbum. Millibus innumeris, spoliis nimiumque superbum. Sed pius Oswaldus numero non territus ullo Alloquitur propriam constanti pectore turmam: « O quibus est semper bellorum vivida virtus, Nunc, precor, invictas animis assumite vires, Auxiliumque Dei cunctis praestantius armis Poscite corde pio, precibus, substernite vestros Vultus ante crucem, quam vertice montis in isto Erexi, rutilat Christi quae clara tropaeo, Quae quoque nunc nobis praestabit ab hoste triumphum. » Tunc clamor populi fertur super astra precantis. His etiam gestis promptus processit in hostem, Caedibus irrumpens hostilia castra cruentis. Ut leo cum catulis crudelis ovilia vastat, Et pecus omne ferus mactat, manditque trahitque; Haud secus Oswaldus rex stravit ubique phalanges Barbaricas victor gradiens per tela, per hostes, Caedit et inculcat, fugientes atterit alas. Praevenit Oswaldi sternendo exercitus hostes,
Abbreviated transcription (Latin):
Plurima qua propt̾ coni̾tit milia xp̃o:
&fidoiflãmis uirtutis & igne coruscans:
Frigora bis tͥnis bocealia depulit annis:
Rex quib eg̾gus regnauerat ediunidem:
D eposuitq suas uisto oxderamine leges:
I n licitã seruare fidẽ ulonisq minisq:
Cecdesiasq suis fundauit iu̾bib ãplas:
Ex quib euborice solidis suffulta colũms:
Nobilis illa man& celso speciosa decore:
Q statione sacra fuit ille leuatꝰ munda
Trdere regna deus. luci sociata ꝑenni
Nã s p̃scriptȩ moetis oũ uen̾at hora
Belliqͥ occubuit subito socialibꝰ armiᷤ
O rescera minis t̾reno sioere regno
Post quẽ ñ habuit p̃clara britannia talẽ.
Hoc tam̃ omĩꝑs fieri ñ passus inultũ ẽ.
Sed dedit os uualdũ regis regnare ne potẽ.
Qui subito ueniens ex t̃nis exul aboris.
Firmit̾ inuictȩ fidi ꝯfisusus in armis.
Agmina parua rapit ꝓperans ⁊ ꝑgit in hostẽ.
Uastantẽ palam ferro flãmisq crem antẽ.

Expanded text:
Plurima quapropter convertit millia Christo; Plurima quapropter convertit millia Christo; Et fidei flammis virtutis et igne coruscans, Frigora bis ternis borealea depulit annis, Rex quibus egregius regnaverat Edwinus idem, Disposuitque suas justo moderamine leges, Illicitans servare fidem donisque minisque, Ecclesiasque suis fundavit in urbibus amplas: Ex quibus Euboricae solidis suffulta columnis Nobilis illa manet celso speciosa decore, Qua statione sacra fuit ille lavatus in unTradere regna Deus, luci sociata perenni; Nam sibi praescriptae mortis dum venerat hora, Belliger occubuit subito socialibus armis, O res caeca nimis terreno fidere regno, Post quem non habuit praeclara Britannia talem. Hoc tamen omnipotens fieri non passus inultum est, Sed dedit Oswaldum regis regnare nepotem. Qui subito veniens externis exsul ab oris, Firmiter invictae fidei confisus in armis, Agmina parva trahit properans et pergit in hostem Vastantem patriam, ferro flammisque cremantem,
Abbreviated transcription (Latin):
Tunc erectaruit fam structura profam:
F unditꝰ meineres etiã destructa fatescit
Affuit int̾ea tempꝰ pascale perorbem:
Qͦ rex cũpłõ statuit boptisia subire:
Euboricȩ celsis eciã sub membus urbis.
In qua tecta dõ uissit cito parua locari.
Sum& ut subeis sacͥ baptismatis undam:
Dũ festina dies illuxit tẽpoeis alm:
Cñ natis ducibusq simul cũ plebe sequenti:
Undecimo regni xp̃o sacratus manno est:
Fonte salutifero p̾fatȩ inmenibus urbis:
Cituis abhinc culmen sublimus extulit ille:
Mecͦpolimq sui statuit consistere regni :
Sic quoq g̾gorus p̾sul dec̾uerat olim:
Semina dũ uitę romana misit abarce:
Gentib anglor̃ confestim p̃cipit urbem :¬
Hanc caput ȩcclesus & culmon honoris haberi:
Pallia pontificisq in ea uestire sacratos:
Sic pius antistes pͥmũ paulmus habebat:
Qͥ adñi legẽ meditans in nocte dieq:
Sedulus mpłos sparsit p̃cepta salutis:

Expanded text:
Tunc erecta ruit fani structura profani, Tunc erecta ruit fani structura profani, Funditus in cineres etiam distructa fatiscit. Adfuit interea tempus Paschale per orbem, Quo rex cum populo statuit baptisma subire, Euboricae celsis etiam sub moenibus urbis; In qua tecta Deo jussit cito parva locari, Sumeret ut sub eis sacram baptismatis undam. Dum festiva dies illuxit temporis almi, Cum natis, ducibusque simul, cum plebe sequenti, Undecimo regni Christo sacratus in anno est Fonte salutifero, praefatae in moenibus urbis, Cujus abhinc culmen sublimius extulit ille, Metropolimque sui statuit consistere regni. Sic quoque Gregorius praesul decreverat olim, Semina dum vitae Romana misit ab arce Gentibus Anglorum, confestim praecipit urbem Hanc caput Ecclesiis et culmen honoris haberi, Pallia pontificesque in ea vestire sacratos. Sic pius antistis primum Paulinus habebat, Qui Domini legem meditans in nocte dieque, Sedulus in populos sparsit praecepta salutis.
Abbreviated transcription (Latin):
Qͥ fueras scelerũ doctor nunc esto salutis:
Annint iis dictis semor. paucisq respondrt.
Hactenꝰ incerto mea stamine uita pependit:
Obruit & dubiis ammũ caligo tenebris.
Exhinc certa sequar cupiens agnoscere uer̃.
Eternĩq dm. uel si sit uita futura :
An torm̃ta malis maneant an p̃mia iustis.
Hiis rapuit dextra dictis hastile micaci:
Acq mar̃ẽ conscendit equũ ñorore sueto:
Cii ꝑ colla iube uolitant. tum& ardua ceriuix:
Pectore sublato. uelox fodit ungula terram:
In pauiensq morę quatiebot marsibus aurũ:
Tribilis. qualis curuo sit parthus in arcu:
Uelsi longa breuis ubr&s hastilia maurus:
T alis &. ipse petit iaculo fastigia sani
O̾mmũi tanti felix audatia facti:
Polluit añ alios quas ipse soẽuerat aras:
Plena sides patiut nec adhuc in fonte lauatꝰ:
Expleuit uͥtutis opꝰ pietate fideli
Turba salutifer̃ sequit᷑ mox tota magistr̃.
Uiribus unammis st̾nunt. ceduntq sacellũ:

Expanded text:
Qui fueras scelerum doctor, nunc esto salutis. Qui fueras scelerum doctor, nunc esto salutis. » Annuit his dictis senior, paucisque respondit: « Hactenus incerto mea stamine vita pependit, Obruit et dubiis animum caligo tenebris, Exhinc certa sequar, cupiens agnoscere verum, Aeternumque Deum; vel sistit vita futura; An tormenta malis, maneant an praemia justis. » His rapuit dextra dictis hastile minaci, Atque marem conscendit equum non more sueto, Cui per colla jubae volitant, tumet ardua cervix; Pectore sublato velox fodit ungula terram, Impatiensque morae quatiebat morsibus aurum, Terribilis qualis curvo fit Parthus in arcu Vel si longa leves vibrat hastilia in auras, Talis et ipse petit jaculo fastigia fani; O nimium tanti felix audacia facti! Polluit ante alios, quas ipse sacraverat aras. Plena fides patuit, nec adhuc in fonte lavatus, Explevit virtutis opus pietate fideli. Turba salutiferum sequitur mox tota magistrum, Viribus unanimis sternunt caeduntque sacellum:
Abbreviated transcription (Latin):
Qͥ q die quadã constanti pectore regem.
Agg̾ssus rettilit signũ qd̾ diximꝰ olim
Node sub obsctra iuuenẽ iudisse pat̾nis
Emib expulsũ. posuitq ĩu̾tice dextr̃a
Tritus agnoscens p̾dictȩ signa salutis
ex. solio supplex statĩ descendit ab alto
riut añ pedes uen̾andi antistitis atq
Om̃ia nunc faciã dix̃ quecũq spopondi
Qͥmͥ concessit uitã regnq coronam.
Cii ꝓmpto gaudens respondit episcopꝰ
Nec pecor̃ sanguis falsis plꝰ fum& in ars
Nec calidis om̃ sibris ꝑquirat arusper
Nec cantꝰ uolucr̃ seru& uanissimꝰ augur
Om̃ia st̾nantur fundo simulac᷑ deor᷑
Hinc piꝰ antistes fidei mysteria oepit
T estificare palĩ constant̾ moedine cunctiᷤᷤ
Donec ipse fidem concep̃ pectore toto
Ecce sac̾dotũ cȩfi fuerat tunc tp̃ris auctor
Error̃q caput stierat cuirerait. eia
Arripeclitͥ pͥus in consueta sacerdos:
&iaculo celsũ pͥmus cu pollue tẽplum:

Expanded text:
Quique die quadam constanti pectore regem Quique die quadam constanti pectore regem Aggressus retulit signum, quod diximus olim Nocte sub obscura juvenem vidisse paternis Finibus expulsum, posuitque in vertice dextram. Territus agnoscens praedictae signa salutis Rex, solio supplex statim descendit ab alto, Et ruit ante pedes venerandi antistitis, atque Omnia nunc faciam, dixit, quaecunque spopondi, mihi concessit vitam, regnique coronam; Qui prompto gaudens respondit episcopusNec pecorum sanguis falsis plus fumet in aris, Nec calidis omen fibris perquirat aruspex, Nec cantus volucrum servet vanissimus augur, Omnia sternantur fundo simulacra deorum. » Hinc pius antistes fidei mysteria coepit 244 Testificare palam constanter in ordine cunctis, Donec ipse fidem concepit pectore toto Ecce sacerdotum Caefi tunc temporis auctor, Errorumque caput fuerat, cui rex ait: « Eia prius inconsueta sacerdos Et jaculo celsum primus tu pollue fanum;
Abbreviated transcription (Latin):
Int̾ta placida regni dũ pace tͥbunal
Rererat armipotens. sopitis undiq beus
Iustitie ualidis płos frenabat habeni
Nec rap̃ arma furte legũ sub pond̾e p̾ssis
Ultͥcos cimuit capiti quia qͥsq secures
Pͦuidamtoto seruar&. pectore scitã
Q posuit płis rector seruanda subactiᷤ
Accipurorẽ australi de parte fidelẽ
M orib egͥgiã. patr̃q ab origine clarã
Om̃ib: ac sc̃ȩ fidei uͥtutibus almã
Cm dat᷑& antistes uitȩ seuator honestȩ
Nomine paulmꝰ ciueͥs darissimꝰ urbis
Romanȩ magno m̾ntor̃ fretꝰ honore
Qͥ fuit ore simul uerax. & pectore prudenꝰ
Iustitiȩ cultor uerꝰ pietatis amator
Catholicꝰ doctor celestia aona ministrans
Gentib eqͦreis. solis ceu lucifer oetũ
P̃c̃urrens tetras tenebrar̃ discutit u̾braᷤ
Atq diẽ monstrat mundo uenisse serenũ
Sic pat̾ ille pius diumo lumine uerbi
Expulit humanis tetͥcas de coadibꝰ ũbraᷤ

Expanded text:
Interea placida regni dum pace tribunal Interea placida regni dum pace tribunal Rexerat armipotens, sopitis undique bellis, Justitiae validis populos frenabat habenis, Nec rapit arma furor, legum sub pondere pressus, Ultrices timuit capitis quia quisque secures, Provida ni toto servaret pectore scita, Quae posuit populis rector servanda subactis. Accipit uxorem australi de parte fidelem, Moribus egregiam, patrumque ab origine claram, Omnibus et sanctae fidei virtutibus almam. Cui datur antistes vitae servator honestae, Nomine Paulinus, civis clarissimus urbis Romanae, magno meritorum fretus honore, Qui fuit ore simul verax et pectore prudens, Justitiae cultor, verus pietatis amator, Catholicus doctor, coelestia dona ministrans Gentibus aequoreis, solis ceu lucifer ortum Praecurrens, tetras tenebrarum discutit umbras, Atque diem monstrat mundo venisse serenum. Sic pater ille pius, divino lumine verbi, Expulit humanis tetricas de cordibus umbras.
Abbreviated transcription (Latin):
Uir stecit ignotꝰ habitu uultuq repente
Añ ocłos uinenis. u̾bisq affat᷑ amiciᷤ
Qte aura coquit uiuenũ fortissine cura
Rex deus ȩt̾nus cȩli qͥ sydera fecit.
Qtu pulc̃ uides solatia dat tͥ certa
Ecce tuã uitã querenti seruat ab hoste
In suꝑ imꝑium latũ tͥ t̾minat undis
Nuntius usdictis subito discessit ab illo
Cui uigor asfatĩ uenas discurrit iom̃is
Pulsa ꝓcul fugiens & desꝑatio fibras
Liquerat. euentis uementiᷤ dida ꝓbaũ
Hospitis occubuit statĩ rex ense nefando
Inuid imꝑui. uitȩ simul illius atq
Tunuiuenis rediens intͣuit amabil u̾be
In patͥas. płi pcerũq fauore receptus
Qͥ mox accipiens regni regałi honoee
Assiduis suꝑans hostilia cast̃ tͥumphis
Imꝑioqsuo gentes suꝑaddidit om̃s
Finibꝰatq plagis q̃ tendr̃ insuia longa
I aq sugũ ragis ꝓna c̾uice subibant
Saronũ płs. pictꝰ scotꝰq britannus

Expanded text:
Vir stetit ignotus habitu, vultuque repente Vir stetit ignotus habitu, vultuque repente Ante oculos juvenis, verbisque affatur amicis: « Quae te dura coquit, juvenum fortissime, cura? Rex Deus aeternus coeli qui sidera fecit, Quae tu pulchra vides solatia dat tibi certa. Ecce tuam vitam quaerenti servat ab hoste; Insuper imperium latum tibi terminat undis.» Nuntius his dictis subito discessit ab illo, Cui vigor affatim venas decurrit in omnes, Pulsa procul fugiens et desperatio fibras Liquerat. Eventus venientis dicta probavit Hospitis: occubuit statim rex ense nefando Invidus imperii vitae simul illius atque. Tunc juvenis rediens intravit amabilis urbes Jam patrias, populi procerumque favore receptus. Qui mox accipiens sceptri regalis honorem, Assiduis superans hostilia castra triumphis, Imperioque suo gentes superaddidit omnes, Finibus atque plagis, qua tenditur insula longe. Jamque jugum regis prona cervice subibant Saxonum populus, Pictus, Scotusque, Britannus.
Abbreviated transcription (Latin):
Extͥnus sibim& miles. hec causa auelli
oc pietate dei usum qd̾ gen scelerata
bsua de t̾ris patrũ peccata perir&
ntͣr&q suas populꝰ felicior urbeᷤ
& reges ex se iã cępit habere potenteᷤ
Gens uentura dei. rex̃ tunc tp̃is almꝰ
Gregorius p̾sul toto uen̾abilis orbi
Ecclȩ sedem romanę maximꝰ atq
Igrorũ xp̃i cultor deuotus ubiq
Plurima ꝑpecuȩ disꝑsit semina uitȩ
Uom̾e nec solũ latios confregerat agͦs
S bonꝰ atq pius ꝑegͥm cultor agelli:
Occeam tumidos ultra sulcaũ aratͦ tis
Pectora diuini fluctus gentilia u̾bi
Arida melliflius ꝑfundenꝰ arua fluen
Dequib equorei potus hausere bͥtannit
Edum int̾ea uet̾um de g̾mine regũ
Pulsus mexiliũ fug̃ puer inuidi regna
Oroma gñtilis qua uid̾at ipse suꝑmuisiũ
Nocte soporata solus dũ tempore qͦdam
Anxia corda gerens curiᷤ. loca congrua ad.
&tacitꝰ sedit sublustͥ lumine lune

Expanded text:
Externus sibimet miles: haec causa duelli Externus sibimet miles: haec causa duelli Hoc pietate Dei visum, quod gens scelerata Ob sua de terris patrum peccata periret, Intraretque suas populus felicior urbes;  reges ex se jam coepit habere potentes Gens ventura Dei. Rexit tunc temporis almus Gregorius praesul, toto venerabilis orbi, Ecclesiae sedem Romanae, maximus atque Agrorum Christi cultor, devotus ubique, Plurima perpetuae dispersit semina vitae. Vomere nec solum Latios confregerat agros, Sed bonus atque pius peregrini cultor agelli, Oceani tumidos ultra sulcavit aratro, Pectora divini fluctu gentilia verbi Arida mellifluis perfundens arva fluentis: De quibus aequorei potus hausere Britanni Eduin interea veterum de germine regum, Pulsus in exsilium fugit puer invida regna. Orama gentilis qua viderat ipse supernum, Nocte soporata, solus dum tempore quodam Anxia corda gerens curis, loca congrua adivit, Et tacitus sedit sublustri lumine lunae:
Abbreviated transcription (Latin):
ol lib̾tatem gladiis reuocare paternã
st antiqua potens belli &. corpore p̃stans
ermaniȩ płos gens inter & extera regia
uritiã ꝓpt̾ didicognomine saxiꝰ nis¬
Hanc placuit ducibũ doni condutere res
Ut fons. auxilio pat̾ȩ. pauor hostibꝰ atq
Ore fau&. uulgus damoso mobile stotim
&bona colladat patrũ consulta suor̃.
Atͥa garar̃ rũpunt regalia. genti .li.¬
Mitere dona parant ignote. qͦ mãg̃ il
Annuat ut placitȩ feriant sibi fed̃i paci
Ast uͥ digna uident canti erenia uotiͦ
Legotos erire iubent uada salla carimᷤ
Iam sulcare citis. dulei foemiome uota
Ingemmant lacͥiiᷤ qm̃ sic ipse monebat
Lib̾tatis amor. pat̾e spe ac redimenadȩ¬
Qͥdtͥ plura canã: pꝑans excercitꝰ ecce
Uen̾at undosi uectus tͣns oquora ponti
Subsi diũ sociis referens. hostẽq nefand̃
Expulit & uicit multis ꝑ bella tͥumphiꝰ ga
Donec pocto ferox cimido simul agmine fu
Contentus ppͥis sese defendere in oris
Hec int̾ maiora dari stipendia poscit.

Expanded text:
l libertatem gladiis revocare paternam. Est antiqua, potens, bellis et corpore praestans, Germaniae populos gens inter et extera regna, Duritiam propter dicti cognomine Saxi. Hanc placuit ducibus regni conducere donis, Ut foret auxilio patriae, pavor hostibus atque. Ore favet vulgus clamoso mobile statim, Et bona collaudat patrum consulta suorum, Atria gazarum rumpunt regalia, genti Mittere dona parant ignotae, quo magis illa Annuat, ut placitae feriant sibi foedera pacis. Ast indigna vident tantis exenia votis. 243 Legatos exire jubent, vada salsa carinis Jam sulcare citis, dulci formidine vota Ingeminant lacrymis: quoniam sic ipse monebat Libertatis amor, patriae spes ac redimend plura canam? Properans exercitus, ecce Venerat undosi vectus trans aequora ponti, Subsidium sociis referens, hostemque nefandum Expulit, et vicit multis per bella triumphis, Donec Picto ferox timido simul agmine fugit, Contentus propriis sese defendere in oris; Haec inter majora dari stipendia poscit
Abbreviated transcription (Latin):
sse ab ercremo uementibꝰ hospitai pata.
Naiuibꝰ occeani longo siu ꝓra remulco
Iaurta qua ppans ũ sistat ab cq̃ne fenu.
Hanc piscosa suis undis intluit usa
Florigeros rippis p̃tendens undiq campoᷤ
Collibꝰ & siluis cellꝰ hino inde decora
Nobilibusq locis habitatio pulc̃. salubͥs.
Fercilitate sui multos habitura calonos.
Cuariis płis & regnis undiq losti
Sepulcͥ ueniunt querentes diuiten
Diuitias. sedẽ sibim& lũcrũq laremꝙ
Hinc romana manus t᷑batis undiq sceptͥs.
Postꝗͣ secessit cupiens depellere seuos
Hostes. hesperiȩ regnum sedemq tueri
Urbis tunc tenuit sceptrũ gens pig̃ bͥtonũ.
Que fere continius pictor̃ p̾ssa duellis
Seruitii pondus candẽ uastata subiuit
Nec ualuit ppͥis patͥam desende scutis¬

Expanded text:
Esset ab extremo venientibus hospita portus Esset ab extremo venientibus hospita portus Navibus oceano, longo sua prora remulco Navita qua properans, ut sistat ab aequore fessus. Hanc piscosa suis undis interluit Usa  Angl., Owse, Florigeros ripis praetendens undique campos. Collibus et silvis tellus hinc inde decora, Nobilibusque locis habitatio pulchra, salubris, Fertilitate sui multos habitura colonos. Quo variis populis et regnis undique lecti veniunt, quaerentes divite terra Divitias, sedem sibimet, lucrumque, laremque. Hinc Romana manus, turbatis undique sceptris, Postquam secessit, cupiens depellere saevos Hostes, Hesperiae regnum sedemque tueri; Urbis tunc tenuit sceptrum gens pigra Britonum. Quae fere continuis Pictorum pressa duellis, Servitii pondus tandem vastata subivit; Nec valuit propriis patriam defende
Abbreviated transcription (Latin):
ita salus. hominũ. factor. renouator. amator:
rrorans stolidum uiuaci flumine petus:
t mea lingua queat dete tua dicere dona:
esine nulla ual& dignũ quid dicere lingua:
os quoq supplicit̾ ciues contestor olẏmpi:
s̃ĩ popłus satis gens diua tonantis
ictrices aquilas gli qui fertis in arcem:
Ethereo regi regalia dona ferentes:
Qͥ ur̃i causa sac̃tum sponte cruorem:
Fudat interris. ut quos saluar& ab umbris:
Inq dei patͥs secum deducer&s. aulam:
Hoc p̾cibus. pat̾e qm̃ mens dicere laudẽs
Quetes cunas ꝓpat ꝓferre parumper.
Euborccę. raris p̃clarȩ u̾sibus urbis
Hanc romana manꝰ muris & t̾ribꝰ altã:
Fundaint pͥmo. comites sociosq labor:
Indigenas contũ gentẽ adhibendob̾tonnã:
Sã tunc romano secunda btonna reges.
Sustimut m̾ito mundi qͥ sceptra regetont.
Ue fons emporrriũ terrȩ ct̃mune marsꝰq:
Esier& ducib secura potentia regni.
Edecus imꝑii t̾rorq hostilibus armis.

Expanded text:
ita, salus, hominum factor, renovator, amator, Irrorans stolidum vivaci flumine pectus, Ut mea lingua queat de te tua dicere dona. Te sine nulla valet dignum quid dicere lingua. Vos quoque suppliciter cives contestor Olympi, O Sancti, populus fortis, gens diva Tonantis, Victrices aquilas coeli qui fertis in arcem, Aethereo regi regalia dona ferentes, Qui vestri causa sacratum sponte cruorem Fuderat in terris, ut vos salvaret ab umbris, Inque Dei Patris secum deduceret aulam; Hoc precibus: patriae quoniam mens dicere laudes, Et veteres cunas properat proferre parumper, Euboricae gratis praeclarae versibus urbis. Hanc Romana manus muris et turribus altam Fundavit primo, comites sociosque laborum Indigenas tantum gentes adhibendo Britannas. Nam tunc Romanos fecunda Britannia reges Sustinuit merito, mundi qui sceptra regebant Ut foret emporium terrae commune marisque; Et fieret ducibus secura potentia regni, Et decus imperii, terrorque hostilibus armis;
Abbreviated transcription (Latin):
tradidit Carmentis aũt dicta quia carminibu futura canebat : ca& erum propriȩ
uocatanicostrate . Lit terȩaũt aut communes sunt autliberales : Commones dicte
quia multieas in cominune utuntur ut scribere & legere : Liberales quia eastantũ
illimouerunt qui libros scripserunt recte que loquendi dictandiquerationem no¬
uerunt. Lit terarum duplex modus est: diuiduntur enimprincipaliter induas
pastes in uocales & consonantes : Uocales sunt quȩ directobiatufaucium sineulla
faciunt. nulla adherente consonante: Consonantes sunt que diuersomotu
lnguȩ uedin pres sione labrorume fficiuntur : &uocatȩ consonantes quia ꝑse
non sonant sediunetis uocalibus consonant: Hacin duabuspastibus diuiduntur. in se¬
miuocalibus & inmutis : semiuocalesdictȩ eo quod quiddam semis deuoca libusha

Expanded text:
tradidit. Carmentis autem dicta, quia carminibus futura canebat. Ceterum proprie vocata est Nicostrate. Litterae autem aut communes sunt aut liberales. Communes dictae, quia multi eas in commune utuntur, ut scribere et legere. Liberales, quia eas tantum illi noverunt, qui libros conscribunt recteque loquendi dictandique rationem noverunt. Litterarum duplex modus est: dividuntur enim principaliter in duas partes, in vocales et consonantes. Vocales sunt quae directo hiatu faucium sine ulla  se syllabam faciant nulla adhaerente consonante. Consonantes sunt, quae diverso motu linguae vel inpressione labrorum efficiuntur. Et vocatae consonantes quia per se non sonant, sed iunctis vocalibus consonant. Haec in duabus partibus dividuntur: in semivocalibus et in mutis. Semivocales dictas eo, quod quiddam semis de vocalibus ha
Abbreviated transcription (Latin):
cari: Testis aũ considerat᷑. condiciane.
natura. et uita: Condicione. si liber.
non seruus. nam sepe seruus moetu
dominantis testimonium supprimit
ueritatis. Natura. si uir non femina.
na: Sita. si in nocens. et integer actu:
Nam si uita bona defuerit: side care¬
bit: Non enim pot̃ iusticia cum scele¬
rato habere societatem: duo autẽ sẽ¬
genera testium. aut dicendo id quod uide¬
runt. aut proferendo id quod audierunt :
Duob aũ modis testes delinquunt. cum
aut falsa promunt. aut uera silentio te¬
gunt :¬

Expanded text:
cari. Testis autem consideratur condicione, cari. Testis autem consideratur condicione, natura et vita. Condicione, si liber, non servus. Nam saepe servus metu dominantis testiveritatis. Natura, si vir, non femina; ina. . . . . Vita, si innocens et integer actu: nam si vita bona defuerit, fide carebit. Non enim potest justitia cum scelerato habere societatem. Duo autem sungenera testium: aut dicendo id quod viderunt, aut proferendo id quod audierunt. Duobus autem modis testes delinquunt, cum aut falsa promunt, aut vera silentio obtegunt
Abbreviated transcription (Latin):
iure dicunt disceptent: Luis a conten¬
tione limitis prius nom̃ sumpsit. de qͣ
cerneret agri: Causa aut argum̃to. aire
probacione constat: Argumentum ñꝗͣ
testibus. ñ quã tabulis dat probacionẽ.
s sola inuestigacione inuenit ueritatẽ:
Uñ et dictum argum̃tum .i. argutum in:¬
uentum: Probacio aũ testibus et fide
tabularũ constat. In omne udiciũ
sex ꝑsone querunt᷑. Iudex. accusator.
reus. et tres testes: Iudex dictus. quasi
is dicens populo. sine quod iure discep¬
tet. Iure aũ disceptare est. iuste uidica¬
re. Non est aũ uidex.si non est in eo iusti¬
cia: Accusator uocat᷑. quasi ad causator.
quia ad causam uocat eum quem ap-¬
pellat Reus a re qua petit᷑ nuncupat᷑.
quia quamuis sceleris conscius non sit.
reas tam̃ dicit᷑. quã diu in uidicio pro
re aliqua petit᷑ Testes antiquitꝰ suꝑstites
dicebant᷑. eo qd̃ suꝑ statum cause ꝓfereban¬
t᷑. nunc parte ablata nominis t̾estes uo¬

Expanded text:
dicunt iure disceptent. Lis a contendicunt iure disceptent. Lis a contentione limitis prius nomen sumpsit. De quacerneret agri. Causa aut argumento aut probatione constat. Argumentum numquam testibus, numquam tabulis dat probationem, sed sola investigatione invenit veritatem; unde et dictum argumentum, id est argutum inventum. Probatio autem testibus et fide tabularum constat. In omne autem iudicium sex personae quaeruntur: iudex, accusator, reus et tres testes. Iudex dictus quasi ius dicens populo, sive quod iure disceptet. Iure autem disceptare est iuste iudicare: non est autem iudex si non est in eo iustitia. Accusator vocatus quasi adcausator, quia ad causam vocat eum quem appellat. Reus a re, qua petitur, nuncupatus, quia, quamvis sceleris conscius non sit, reus tamen dicitur, quamdiu in iudicio pro re aliqua petitur. Testes antiquitus superstites dicebantur, eo quod super statum causae proferebantur. Nunc parte ablata nominis, testes vo
Abbreviated transcription (Latin):
a fando dictus. qui locus et prorostͣ
uocat᷑. ab eo quod ex bello punico captis
nauibus cartaginensium. rostra ablata st̃.
et in foro romano p̃fixa. ut eet huuis in:¬
signe uictoriȩ: Constat aũ forus. causa.
lege. et indice: Causa uocata: a casu qͦ
euenit: Est enĩ materia et origo nego¬
cii. necclum discussionis examine pate¬
facta. que dum p̃ponit᷑ causa est. dum
discutit᷑ udicium est. dum finitur:
iusticia: Uocat᷑ aũ iudicium. quasi ui.¬
ris dictio. et iusticia quasi iuris status.
Iudicium aũ prius inquisicio uocabat᷑.
Uñ et auctores uidiciorum et p̃positoᷤ
questores uł quesitores uocamus Ne¬
gociũ aũ multa significat. Modo actũ
rei alicuius. cui contrarium est
ocium. modo actionẽ causȩ que est uir¬
qium litis. Et dictum negocium. quasi nec
ocium .i. sine ocio: Negocium aũ in causis.
negociacio in cõmertiis dicit᷑. ubi aliquid
dat᷑. ut ma iora lucrent᷑: Iurgium dictũ
quasi uris garrium. eoqd̃ hi qui causam

Expanded text:
 dedit. Qui locus et Prorostra vocatur ab eo quod ex bello Punico captis navibus Carthaginensium rostra ablata sunt, et in foro Romano praefixa, ut esset huius insigne victoriae. Constat autem forus causa, lege et iudice. Causa vocata a casu quo evenit. Est enim materia et origo negotii, necdum discussionis examine patefacta; quae dum praeponitur causa est, dum discutitur iudicium est, dum finitur, iustitia. Vocatum autem iudicium quasi iurisdictio, et iustitia quasi iuris status. Iudicium autem prius inquisitio vocabatur; unde et actores iudiciorum et praepositos quaestores vel quaesitores vocamus. Negotium multa significat: modo actum rei alicuius, cui contrarium est otium; modo actionem causae, quod est iurgium litis. Et dictum negotium quasi nec otium, id est sine otio. Negotium autem in causis, negotiatio in commerciis dicitur, ubi aliquid datur ut maiora lucrentur. Iurgium dictum quasi iuris garrium, eo quod hi qui causam
Abbreviated transcription (Latin):
& as : Neposaut̃ utriurq: sexus est namut neptis dicamur iniure est propt̃ dircreti¬
oñe succersionis ad mirsum: Pro nepos est qui& nepote conceptus patusque est &dic¬
tur prone porquarinatur porro post & hoc quoq graduincipit uocari: & & proge¬
nierquasi porro post genitinam filii& ne potes non sunt progenies qui a non est
ineir longaporteritas sicut aut̃ inferius longe ediq progenies dicuntur ita superiur
proaui a taui qui & progenitores : u appellantur quari porro generanter prone¬
pordictur quas i prope nepotem ab nepor quiseiungit ab ne pote ostenim int̃illum
& ne potem pronepos: Ad neporabne potirfiliur: Trinepor ad nepotir filiur qui a post
nepotem quartus in ordine est quant& ranepor: Minores aut̃ non dicimurnisi quo¬
ties graduum defecit nom̃ ut pdta filiur nepor pronepor abnepos adnepos trinepos:

Expanded text:
aetas. Nepos autem utriusque sexus est. Nam ut neptis dicamus in iure est propter discretiaetas. Nepos autem utriusque sexus est. Nam ut neptis dicamus in iure est propter discretionem successionis admissum. Pronepos est, qui ex nepote conceptus natusque est. Et dictus pronepos, quasi natus porro post. Ex hoc quoque gradu incipit vocari et progenies, quasi porro post geniti. Nam filii et nepotes non sunt progenies, quia non est in eis longa posteritas. Sicut autem inferius longe editi progenies dicuntur, ita superius proavi, atavi qui et progenitores appellantur, quasi porro generantes. Pronepos dictus, quia prope nepotem. Abnepos, quia seiungitur a nepote. Est enim inter illum et nepotem pronepos. Adnepos abnepotis filius. Trinepos adnepotis filius, quia post nepotem quartus in ordine est, quasi tetranepos. Minores autem non dicimus, nisi quotiens graduum deficit nomen, ut puta filius, nepos, pronepos, abnepos, adnepos, trinepos.
Abbreviated transcription (Latin):
simulnati sel &iam plures : De geminis aut̃ uno abortu alter qulegiti me natus fuerat
idest postobitum iste & defunctinomentacipit sic enim lx uoluit ut quidefunto nas¬
citurde functi nomine appellar&ur. Nothurdr̃ quidepatrenobile & matreignobi
ligignitur. sicut & concubina est aut̃ hoc nomengrecum & in latinitate deffecit:
Huic contrariur spuriurdema trenobil & patreignobilinas citur. Itemspuriur pa¬
treincerto matreuidua genitus uelut tantum spurii filius qua muliebrem naturam
demeffabonior appellabant quiaq deem animalia fabonio spuausto concepere &is¬
timantur unde & hii qui non sunt delegitimo matrimonio matrempotiur quam
patrem secuntur latine aut̃ s puriquas &tra puritatẽ id est quasi inmundi. Ne
pos est qui & filionatur est dictus ecũt nepos quasi natus post primumaut filiornas¬
citur de indenepor gradurenim substitutionir est hinc& posteritar quasi postera

Expanded text:
simul nati, sed etiam plures. De geminis enim uno aborto, alter, qui legitime natus fuerit,simul nati, sed etiam plures. De geminis enim uno aborto, alter, qui legitime natus fuerit,id est post obitum. Iste et defuncti nomen accepit. Sic etenim lex voluit, ut qui post defunctum nascitur, defunli gignitur, sicut ex concubina. Est autem hoc nomen Graecum et in Latinitate deficit. Huic contrarius spurius, qui de matre nobili et patre ignobili nascitur. Item spurius patre incerto, matre vidua genitus, velut tantum spurii filius; quia muliebrem naturam dem et Favonios appellabant, quia quaedam animalia Favonio spiritu hausto concipere existimantur. Unde et hi, qui non sunt de legitimo matrimonio, matrem potius quam patrem sequuntNepos est, qui ex filio natus est. Dictus autem nepos, quasi natus post. Primum enim filius nascitur, deinde nepos. Gradus enim substitutionis est. Hinc et posteritas, quasi postera
Abbreviated transcription (Latin):
dõ non natura sed adoptione dicimur pater noster quies incaelis : Doctrina sicuta pos¬
tolus filior suor appellit eorquibus euangelium p̃dicaut : filiuraut id co in legibur libe¬
riappellantur ut istouocabulo secernantur a seruis quia sicut seruus in potestate est
sicut fit seruo manumissio ut sitliberatur adomino : Itemliberidieti quia & liberd
sunt matrimonio ort Nambbertin fili elibero & ancilla serui br condicionis sunt
semꝑ enim quinas citurde teriorem parentir statim sumit : Natura les aut̃ dicuntur
ingenuarum concubinarum filii quor sola natura genuit non honestas coniu¬
gir Ilem & pueria pube adoptiuus filius est quiaut patreeius autauo autꝓ auo
cuius potestate promancipacione traditus est in aliaen amtransit potestatem qui autri¬
usque fert nom̃ ut fabius emilius uel scippio paulinus. Cominisunt nonduotantũ

Expanded text:
Deo non natura, sed adoptione dicimus: 'Pater noster, qui es in caelis.' Doctrina, sicut AposDeo non natura, sed adoptione dicimus: 'Pater noster, qui es in caelis.' Doctrina, sicut Apostolus filios suos appellat eos quibus Evangelium praedicavit. Filii autem ideo in legibus liberi appellantur, ut isto vocabulo secernantur a servis; quia sicut servus in potestate est sicut fit servo manumissio, ut sit liberatus a domino. Item liberi dicti, quia ex libero sunt matrimonio orti. Nam filii ex libero et ancilla servilis condicionis sunt. Semper enim qui nascitur deteriorem parentis statum sumit. Naturales autem dicuntur ingenuarum concubinarum filii, quos sola natura genuit, non honestas coniugii. Idem et pueri a pube. Adoptivus filius est, qui aut patre iusto, aut avo, aut proavo, cuius potestate per mancipationem est traditus in alienam potestatem, qui utriusque fert nomen, ut Fabius Aemilius, vel Scipio Paulinus. Gemini sunt non duo tantum
Abbreviated transcription (Latin):
enim genus est & stirpis ostenditur pam familia proser iuis abursiue Nonproprie
dicitus Stirpir & longe generir significatione uocatur: Cinat urdictur quia gene¬
Cinat urdictur quia gene¬
ratusunde & ꝑg scribitur: Soboler eo quod substitucio sit generis : Quadriꝑtitur est
autem õdo filiorum itaunigenitur primogenitus medius nouissimus : Primo genitur
ante quem nullur. Vnigenitur postquem nullus. Mediur interomnes nouis simus post
omnes : Ideo & minimur amonade nouissimuraut̃ ꝑꝑ quod nouus quia ca&eri p̃cedendo
antiquior es exsistunt : Qattuor &iam modis filua pellantur. natura emitatione ad¬
opcione doctrina : Natura ueluticumdnr̃ fili abrahae iudei Imitacionem ut ipsius a¬
bra hae fidem imitantes & gentibus euangelio potenrest dr̃ delapidibur istir suscitare fi¬
emitati: Adopcione quoq quod humana consuetudine nulli lic& & nescire uel sicut nor

Expanded text:
enim genus et stirps ostenditur. Nam familia pro servis abusive, non proprie enim genus et stirps ostenditur. Nam familia pro servis abusive, non proprie dicitur. Stirps dictus quia generatus. Unde et per G scribitur. Suboles eo quod substitutio sit generis. Quadripertitus est autem ordo filiorum, ita: unigenitus, primogenitus, medius, novissimus. Primogenitus, ante quem nullus. Unigenitus, post quem nullus. Medius, inter omnes. Novissimus, post omnes. Idem et minimus, a monade. Novissimus autem propter quod novus, quia ceteri praecedendo antiquiores existunt. Quattuor etiam modis filii optione, doctrina. Natura veluti cum dicuntur filii Abrahae Judaei. Imitatione, ut ipsius Abrahae fidem imitantes ex gentibus dicente Evangelio: Potens est Deus de lapidibus istis suscitare fiimitati. Adoptione quoque, quod humana consuetudine nulli licet nescire, vel sicut nos