comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
N qͥd enĩ qͥa oeleta ẽ. in baptismo tota
unqͥcas. nulla remansit infirmitas :
Si nulla remansisset. sine pecc̃o hie ui¬
ueremꝰ. S ex qua parte libati sumus
lib̃i sumꝰ. & do seruimus. ex qua parce
ad hue serui sumus. seruimus legi
peccati. Cum delector inqͥt legi dei.
sedm̃ int̾iorem hoĩnẽ. Eece unde libi.
unde delectam᷑ lege dĩ. Lib̃tas enĩ de¬
lectat. Nlã quãdiu cinore faeis quod
iustũ ẽ. ñce d̾s delectat. Quamdi ce
ñdelectat. ad hue seruus facis. delectet
et liber es. Noli cim̾e penã. s ama uis¬
ciciã. Nondũ poces amare uisticiam.
uł cune penã. ut ꝑuenias ad amandã
iusticiã. Ergo ille iam ex parte suꝑi¬
ore liberũ se sentiebat inde dicebat.
Cum delector legi d̾i scõm int̾iorem
hominẽ. Delectat me lex. delectat
quod iubet. ipsa lex. delectat ipsa iusti¬
cia. Hideo aut̃ aliã legẽ in menbris
meis repugnantẽ legi mentis mee et
captiuantẽ me ducentẽ in lege peccati

Expanded text:
nquid enim quia deleta est in baptismo tota iniquitas, nulla remansit infirmitas? Si nulla remansisset, sine peccato hic viveremus. Sed ex qua parte liberati sumus, liberi sumus et Deo servimus, ex qua parte adhuc servi sumus, servimus legi peccati. « Condelector, inquit, legi Dei secundum interiorem hominem. » Ecce unde liberi, inde delectamur lege Dei. Libertas enim delectat. Nam quandiu timore facis quod justum est, non te Deus delectat. Quandiu te non delectat, adhuc servus facis; delectet et liber es. Noli timere poenam, sed ama justitiam. Nondum potes amare justitiam? vel time poenam, ut pervenias ad amandam justitiam. Ergo ille jam ex parte superiore liberum se sentiebat, unde dicebat: « Condelector legi Dei secundum interiorem hominem. » Delectat me lex, delectat quod jubet ipsa lex, delectat ipsa justitia. « Video autem aliam legem in membris meis repugnantem legi mentis meae: et captivantem me in legem peccati,
Abbreviated transcription (Latin):
etiam m̃bra ne obediant desideruis
eius. Qo enĩ oꝑat᷑ peccatũ inno¬
lentib nobis. nisi illicita desid̾ia :
Qͥb si uoluntatis ñ tͥbuit᷑ assensus.
mouet᷑ qͥdem. s nullꝰ ei relaxe̾t᷑ effec¬
cus. Oꝑat᷑ gͥ peccatũ desideria. quib
si obedimus et nos oꝑam̃. si aut̃ ñ
obedimꝰ. ñ nos oꝑamͣ illud. s quod
habitat in nob̃ peecatũ. Si aut̃ nul¬
la desicdĩa illicita hab̾emus. neciof¬
nec nos nec pecẽm aliquid mali ope¬
raret᷑ in nob̾. Mocum uͦ illiciti de¬
siderii ei ñ obediendo ñ id nos
oꝑam̃. id̾o et nos agere dicim̃. qm̃ n̾ẽ
et corꝑe ĩmortales facti fuerimꝰ. Cuius
ut iam dictũ ẽ reatꝰ inbaptismo dimis¬
sus ẽ. cũ om̃ib que obediendo illi feci¬
mus. nec ult̾ius nobis ob ẽẽt. si nullis
eiꝰ desideriis obedientiã ult̾us p̃beremꝰ.¬

Expanded text:
etiam membra, ne obediant desideriis etiam membra, ne obediant desideriis ejus. Quid enim operatur peccatum in nolentibus nobis, nisi illicita desideria? Quibus si voluntatis non tribuitur assensus: movetur quidem, sed nullus ei relaxatur effectus. Operatur igitur peccatum desideria, quibus si obedimus, et nos operamur, si autem non obedimus, non nos operamur illud, sed quod habitat in nobis peccatum. Si autem nulla desideria illicita haberemus, nec nos, nec peccatum aliquid mali operaretur in nobis. Motum vero illiciti desiderii, cui non obediendo non id nos operamur, ideo et nos agere dicimur, quoniam et corpore immortales facti fuerimus. Cujus, ut jam dictum est, reatus in baptismo dimissus est, cum omnibus quae obediendo illi fecimus, nec ulterius nobis obesset, si nullis ejus desideriis obedientiam ulterius praeberem
Abbreviated transcription (Latin):
peccato. et canto fit inoe longinqͥor.
quanto iusticie et ꝑfectioni fit ꝓ¬
pinquior. qr & ipsu concupiscentia
que est peccatum habicans incarne
nr̃a. et si manet adhuc inmenbris
morcalib minuit᷑ tam̃ ñ desuit in ꝓfi¬
cientib. Aliud est enĩ reced̾e ab omni
peccato. quod nẽ inoꝑe ẽ. aliud reces¬
sisse quod in illa ꝑfechone ẽ. Reatus
qͥppe originalis concupiscentiȩ in bap¬
cismo dimictit᷑. s usq ad futurã uitã
infirmitas ꝑmanet. ibi uͦ bene pug¬
nantes pax ꝑpetua manet. eui donee
sanet᷑. om̃is qui bene ꝓficit studiosis¬
sime reluctat᷑. hoc ẽ enĩ peccatũ
latens et malũ adiacens. de quo su¬
pra dictũ ẽ. ñ enĩ ego oꝑor illud. s
quod in me habitat peccatũ. et rur¬
sum hic. qm̃ mͥ malũ adiacet. qͣsi
caleaneo insidians coluber. hoc si¬
cut dic̃. ñ ego oꝑor illud. s quod in
me habitat pecẽm. cune in nobis
ei uoluntas nr̃a consentit. et cenet

Expanded text:
peccato, et tanto fit inde longinquior, peccato, et tanto fit inde longinquior, quanto justitiae et perfectioni fit propinquior, quia et ipsa concupiscentia quae est peccatum habitans in carne nostra, etsi manet adhuc in membris mortalibus, minui tamen non desinit in proficientibus. Aliud est enim recedere ab omni peccato, quod nunc in opere est, aliud recessisse, quod in illa perfectione est. Reatus quippe originalis concupiscentiae in baptismo dimittitur, sed usque ad futuram vitam infirmitas permanet, ibi vero bene pugnantes pax perpetua manet, cui donec sanetur, omnis qui bene proficit, studiosissime reluctatur. Hoc est enim peccatum latens, et malum adjacens, de quo supra dictum est: « Non enim ego operor illud, sed quod habitat in me peccatum, » et rursum hic, quoniam mihi malum adjacet, quasi calcaneo insidians coluber. Hoc sicut dicit « non ego, operor illud, sed quod in me habitat peccatum, » tunc in nobis ei voluntas nostra consentit: et tenet
Abbreviated transcription (Latin):
doctor ostendit dicens. scio qr ñ ha¬
bitat uime quod ut exponeret ad¬
didit. hoc ẽ incarne mea bonum.
Se itaq dicit carnẽ suam. ñ gͦ ipsa
ẽ uumica. Nam et qñ eiꝰ uitio re¬
sisticur. ipsa amat᷑. quia ipsa cura¬
cur. Nemo enĩ unquam carnem
suã odio habuit. Nam uelle adia¬
cet mͥ. ꝑficere aut̃ bonũ ñ inuenio.
Utrinq uelle adiacet et a carne
et amente. s ne ucrũ ꝑfic̾e inuenit.
quamdui uoluntatẽ mentis ao con¬
sensũ mali trabere ñ pocest carnis
concupiscentia. nec potest efficere
uoluntas mentis. ut omnino con
ror illuo. s quod habitat in me pee¬
catum. Quia enim cũ bene uolo
quod uult lex et ego uolo. inuenio
gͥ mͥ beneuolenti facere. legẽ ẽe bo¬
num. quia p̾cipiendo nutrit me
adbonũ. s ꝑficere ñ inuenio. qͥ a uel¬
le mͥ ad iacet. Prope mͥ est in corꝑe
meo habitat peccatum. domesticuᷤ
inimicus. Om̃is qui ꝑficit recta
incencione. ꝓficiens recedit ab om̃i

Expanded text:
doctor ostendit dicens: « Scio, quia non hadoctor ostendit dicens: « Scio, quia non habitat in me; » quod ut exponeret, addidit. « Hoc est in carne mea, bonum. » Se itaque dicit carnem suam: non ergo ipsa est inimica. Nam et quando ejus vitio resistitur, ipsa amatur; quia ipsa curatur. Nemo enim unquam carnem suam odio habuit . « Nam velle adjacet mihi: perficere autem bonum non invenio. » Utrique velle adjacet, et a carne, et a mente; sed neutrum perficere invenit, quandiu voluntatem mentis ad consensum mali trahere non potest carnis concupiscentia, nec potest efficere voluntas mentis, ut omnino concror illud, sed quod habitat in me peccatum. » Quia enim cum bene volo, quod vult lex et ego volo: invenio igitur mihi bene volenti facere legem esse bonam, quia praecipiendo mittit me ad bonum, sed perficere non invenio, quia velle mihi adjacet, prope mihi est, in corpore meo habitat peccatum, domesticus inimicus. Omnis qui proficit recta intentione, proficiens recedit ab omni
Abbreviated transcription (Latin):
Scio enĩ quia ñ habitat inme. hoc ẽ
in carne mea bonũ. hoc ẽ semen ade.
in corꝑe nr̃o. eui concrarium est sem̃
illuo o̾i in spũ nr̃o. de quo dieit ioħes
inepła sua. quia siquis exd̾o natꝰ est
non peccat. s semen eiꝰ qui in ipso ẽ
conseruat eũ. In corꝑe enĩ habicat
peccatũ. s ñ ei consentiendo uiuit ex
fide qui inuocat dm̃. pugnans contͣ
peccatum. Nam ut ñ sit ad ẽ uelle
s iacet. idẽ impocens ẽ sine aitcilio
gr̃e. cum et ipsum uelle sit opus gr̃e.
Iccirco addit. ꝑficere aut̃ bonũ ñ m¬
uenio. In eo enĩ qͦd ñ consentit bonũ
facit. in eo quod odit concupiseen¬
tiam suam bonũ facit. ꝑ ficere ca¬
men bonũ ñ inuenit. Quod cunc
inueniet quando concupiscentia
que nunc habitat in menbris nr̃is
nulla erit. Nunc aut̃ uitiũ carnis
inre bona ñ est bonũ. quod cũ ẽẽ
desticerit caro erit. s iam uitiata
uel uitiosa n̾erit. Quam camen
ad nr̃am ꝑtinere naturam idem

Expanded text:
io enim, quia non habitat in me, hoc est in carne mea bonum. » Hoc est semen Adae in corpore nostro, cui contrarium est semen illud Dei in spiritu nostro, de quo dicit Joannes in epistola sua, quia, « si quis ex Deo natus est non peccat, sed semen ejus quod in ipso est, conservat eum . » In corpore enim habitat peccatum, sed non ei consentiendo vivit ex fide, qui invocat Deum, pugnans contra peccatum. Nam ut non sit, adest velle, sed jacet, id est impotens est sine auxilio gratiae, cum et ipsum velle sit opus gratiae. Idcirco addit. « Perficere autem bonum non invenio. » In eo enim quod non consentit, bonum facit; in eo quod odit concupiscentiam suam bonum facit; perficere tamen bonum non invenit. Quod tunc inveniet, quando concupiscentia quae nunc habitat in membris nostris, nulla erit. Nunc autem vitium carnis in re bona non est bonum; quod cum esse destiterit, caro erit, sed jam vitiata vel vitiosa non erit. Quam tamen ad nostram pertinere naturam, idem
Abbreviated transcription (Latin):
uitate spe ꝑamorẽ. uͥ serui filii effici¬
unt᷑. Ut aut̃ tales serui iã serui non
simꝰ. qͥ filii sumus gr̃e. dñm hoc fa¬
ẽẽ seimus. Qͦꝯ seruus ille neseit qui
nescit quid faciat dñs eiꝰ. qui inse ipso ñ

Expanded text:
itus per amorem, ubi servi filii efficiuntur. Ut autem tales servi jam servi non simus, qui filii sumus gratiae, Dominum hoc facere scimus. Quod servus ille nescit, qui nescit quid faciat dominus ejus, qui in seipso
Abbreviated transcription (Latin):
cũ om̃ib qr homo. Consticuit enĩ cibi
ance ocłos pugnã suam. ut cu ñ cme¬
res tuam. Si enĩ hoc ñ oixisset beatꝰ¬
in m̃bris cuis. eui cam̃ cu ñ consenti¬
res. forsican desꝑares de te et diceres.
Si ad dm̃ ꝑcinerem. ñ sic mouerer.
Uide apłm pugnare. et noli desꝑare.
N inqͥt quod uolo ago.qr nolo concupisce̾
et ꝯcupisco hec enĩ pestis illa gen̾alis
abadam. & in euicabile concagiũ. Fe¬
cit enĩ inparadiso contͣ int̾dictũ fae¬
cũ pumendum. et inuenit inse ipso
motũ pudendũ. qr aꝑcisunt ocłi eoꝵ
ad aliqͥd quod ñ quã senserant. quod
cum quod nemo effugit. inde caro
concupiscit. adũsus spm̃. quod nemo
ñ sentit. hoc ẽ peccatum quasi nat᷑a¬
lit̾ habitans in corꝑe omĩs hominis.
de ipso peccato nat. pecc̾m quod fac̃
onĩe peccatũ. Ooit gͦ concupiscentiã
ratio. ñ uult eam filiꝰ gr̃e. delectat᷑
concupiscẽ caro. uilt eciam implere
qͦd delectat filius ade. Non gͦ agit apłs

Expanded text:
cum omnibus, quia homo. Constituit enim tibi ante oculos pugnam suam, ut tu timeres tuam. Si enim hoc non dixisset beatin membris tuis, cui tamen tu non consentires; forsitan desperares de te et diceres: Si ad Deum pertinerem, non sic moverer. Vide Apostolum pugnare, et noli desperare. « Non inquit, quod volo, ago, » quia nolo concupiscere, et concupisco. Haec enim est pestis illa generalis ab Adam, et inevitabile contagium. Fecit enim in paradiso contra interdictum factum puniendum, et invenit in se ipso motum pudendum, quia aperti sunt oculi eorum ad aliquid quod nunquam senserant, quod inale peccatum; quod nemo effugit; inde caro concupiscit adversus spiritum, quod nemo non sentit. Hoc est peccatum, quasi naturaliter habitans in corpore omnis hominis de ipso peccato nati, peccatum quod facit omne peccatum. Odit ergo concupiscentiam ratio, non vult eam filius gratiae; delectatur concupiscere caro, vult etiam implere quod delectat filius Adae. Non ergo agit Apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ bona ẽ. N eẽt legis p̃uaricatio mala:
nisi ipsa lex eẽt bona. Si enĩ ñ bona eẽt.
ñ eẽt malũ p̾uaricari malam. Qa uero
malũ ẽ eam p̃uaricari. gͦ bona ẽ. Qd
cambonũ. quã ñ concoupisces :: Dieit
gͦ apłs. Non implet legem infirmitaᷤᷤ
mea. s laudat legeni uoluntas mea. No¬
lo enun quod ago. et ineo quod nolo
legi consentio. et si contra legem sum.
in eo quod ago. uoluntas enĩ mea ẽ.
que et legis. ñ concupiscere. quod ẽ
non agam. approbem cam̃ et in me
et in lege si agere possem. consentio

Expanded text:
m bona est. » Non esset legis praevaricatio mala, nisi ipsa lex esset bona. Si enim non bona esset, non esset malum praevaricari malam. Quia vero malum est eam praevaricari: ergo bona est. Quid tam bonum, quam: « Non concupisces? » Dicit ergo Apostolus. Non implet legem infirmitas mea: sed laudat legem voluntas mea. Nolo enim quod ago, et in eo quod nolo, legi consentio: et si contra legem sum, in eo quod ago. Voluntas enim mea est, quae et legis, non concupiscere; quod cum non agam, approbem tamen, et in me et in lege, si agere possem: consentio
Abbreviated transcription (Latin):
dñ ñ habeat. nͥ gra cua sub ministrã¬
te. accepto a ce p̃cio cͥuo. gr̃ȩ cue se
redimit miser hõ. uenũdatꝰ subpeoca¬
co. Redditꝰq gr̃e stat̃i pugnã inuenit
patit᷑q qͦo pugnam incͣntib periculo

Expanded text:
cum non habeat, nisi gratia tua subministrancum non habeat, nisi gratia tua subministrante: accepto a te pretio suo, gratiae tuae se redimit miser homo venundatus sub peccato. Redditusque gratiae statim pugnam invenit patiturque, quod pugnam intrantibus peric
Abbreviated transcription (Latin):
delectationib sordidis. uere uilissimt̃i
carniᷤᷤ mancipiũ. demñ uͦ sordũi ipsarũ
fetores afferimꝰ tͥ ablueno s infonte
sangͥnis tui p̃ciosi. Qͥ cam̃ lauans oĩa ñ
inqͥnat᷑. ĩ mo quanto plura ablitit. tan¬
co efficit᷑ salubrior. dum plus diligit
cui plus dimutit᷑. Parce dñe & utinã
homines sibi pareant. ne nimis sor¬
dida huc deferant. idẽ ne sordidi nimiᷤ
huc ueniant. Sufficiens cam̃ ẽ p̃cium
cuũ om̃s redim̾e. sufficiens fons cuiᷤ
om̃ia abluere. Nã i reiᷤ sang̾nis cui
p̃cii sui ingr̃am cuam peccantib &
reũcentib ꝙ plorantib coram ce. be¬
nignissime indulgere nosti. reddñs
cam̃ gr̾e reũ legi puniendũ. ut sicut
solet. ocłm ꝓ ocłõ. dent̃e ꝓdente. sic
abeo exigat sangͥnẽ ꝓsangͥne. ut de¬
lectationes p̃uas peccati. sangͥ̾neo pe¬
nicentie sudore exudent. sangͥneis
cordis lacͬ̾ms explorent. Qs cam̃

Expanded text:
delectationibus sordidis, vere vilissimum delectationibus sordidis, vere vilissimum carnis mancipium; deinde vero sordium ipsarum fetores afferimus tibi abluendos in fonte sanguinis tui pretiosi. Qui tamen lavans omnia non inquinatur, imo quanto plura abluit, tanto efficitur salubrior, dum plus diligit, cui plus dimittitur. Parce, Domine, et utinam homines sibi parcant, ne nimis sordida huc deferant, id est, ne sordidi nimis huc veniant. Sufficiens tamen est pretium tuum omnes redimere, sufficiens fons tuus omnia abluere. Nam et reis sanguinis tui pretii sui in gratiam tuam peccantibus, et revertentibus, et plorantibus coram te, benignissime indulgere nosti, reddens tamen gratiae reum legi puniendum, ut sicut solet oculum pro oculo, dentem pro dente, sic ab eo exigat sanguinem pro sanguine, ut delectationes pravas peccati sanguineo poenitentiae sudore exsudent, sanguineis cordis lacrymis explorent. Quas tamen
Abbreviated transcription (Latin):
et nos om̃s qͥ qualesẽq pͥmicias sp̃s acce¬
pimꝰ in nob̃ ipsis cotidie ingenuscimꝰ.
scientes nos reoẽptos. s aseruili carmiᷤ
condicione ñ dum exẽptos. Ppt̃ qͦs ad
redẽpcorẽ nr̃m auxiis cotidie p̃cib
clamamus. Redime me dñe et mise¬
rere mei. Redimis enĩ nos dñe. ẽ ĩpleᷤ
in nob̃ opꝰ redẽptionis cuę. Ded̾as enĩ
homini delectationẽ et gaudium de
te. que dedit miser. ut haberet eade
se. n morci cͣditꝰ et corrupcioni ne utrũ
optinint. nec dete. nec oese. Tuuꝰ oedisti
te inseruitutẽ. ut redimeres ei lib̾ta¬
tẽ. Dedisti te in concumeliam. ut redime¬
res eigłam. Om̃iũ bonoꝵ hor p̃cium
sanguis cuus ẽ. Ipse ẽ fons daũ patens
in ablutione menstruate. Pacientiã
habe in nob dñe iħu: qͦs canti fac̾e̾ dig¬
natꝰ es. ut nos redẽpturꝰ ñ nͥ ce ipsum
uelles ẽẽ. p̃cium nr̃m. nos uͦ uili ad¬
dictos. rursum nos ipsos distraximꝰ. ꝓ

Expanded text:
et nos omnes, qui qualescunque primitias Spiritus acceet nos omnes, qui qualescunque primitias Spiritus accepimus, in nobis ipsis quotidie ingemiscimus; scientes nos redemptos, sed a servili carnis conditione nondum exemptos. Propter quod ad Redemptorem nostrum anxiis quotidie precibus clamamus: « Redime me, Domine et miserere mei . » Redimis enim nos, Domine, cum imples in nobis opus redemptionis tuae. Dederas enim homini dilectionem et gaudere de te, quae dedit miser, ut haberet ea de se, et morti traditus et corruptioni neutrum obtinuit, nec de te, nec de se. Tu vero dedisti te in servitutem, ut redimeres ei libertatem. Dedisti te in contumeliam, ut redimeres ei gloriam. Omnium bonorum horum pretium sanguis tuus est. Ipse est fons David patens in ablutionem menstruatae. Patientiam habe in nobis, Domine Jesu, quos tanti facere dignatus es, ut nos redempturus, non nisi te ipsum velles esse pretium nostrum, nos vero vili addictos rursum nos ipsos distraximus pro
Abbreviated transcription (Latin):
facta ẽ. cũ accessit litt̾e sp̃s. mandato
caricas. seruo peccati lib̾cas uera. lib̃to
iusticie. seruicꝰ lib̾a. quia uoluntaria.
nondũ ut ñ concupiseam ꝑfecte opci¬
nui. Quod ꝑfecte optinebo c̃ totꝰ decar
ro. & iam ex nulla parte mei ero car
didit.: O homo in qͥt homo sum. homo
se ipsum uendidit. ut sub peccõ seruus
sit. Me ipsum uendidi. qͥ consensi se¬
ductori. Uendere me potui. redim̾e
ñ possũ. Uendidi me cũ dedi peccati
confessionẽ . & accepi mortẽ. S icer̃
do fidẽ. & accipio iusticiã. ab eo qui
dedit et fidem. fidem sanguinis sui.
quẽ diabolꝰ iniuste fudit. in qͦ me ius¬
tificauit. qͥ solꝰ ustꝰ ñ ustificatꝰ est:
sp̃s habemus. et ipsi in nob̾ ipsis ingemiis¬
cimus adoptionem filioꝵ expectantes
redẽpcionẽ corporis nr̃i. Scio me p̾cio
magno redempcũ. s corpꝰ meũ nondũ
acorruptione sua ẽ exemptum. et id̾o
corruptibile ad hue et mortale spem
redemptionis sue ñ oũ ẽ adeptũ. Unde

Expanded text:
facta est; » cum accessit litterae spiritus, mandato charitas; servo peccati libertas vera, liberto justitiae servit libera, quia voluntaria. non concupiscam, perfecte obtinui. Quod perfecte obtinebo, cum totus de carnro: et jam nulla parte mei ero carne, o Paule, vendidit? O homo, inquit, homo sum. Homo seipsum vendidit, ut sub peccato servus sit, ille ipsum vendidi, qui consensi seductori. Vendere me potui; redimere non possum. Vendidi me, cum dedi peccato consensionem, et accepi mortem. Sed iterum do fidem, et accipio justitiam ab eo qui dedit et fidem, fidem sanguinis sui, quem diabolus injuste fudit: in quo me justificavit, qui solus justus non justificatus est: i in nobis ipsis ingemiscimus, adoptionem filiorum exspectantes, redemptionem corporis nostri. » Scio me pretio magno redemptum, sed corpus meum nondum a corruptione sua est exemptum; et ideo corruptibile adhuc et mortale, spem redemptionis suae nondum est adeptum. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
Quod enĩ inqͥt operor ñ intelligo. ⁊̃
enum quod uolo hoc ago.s quod
odi illud facio. Non quod non in¬
cellig̾et peccatũ. cũ appareat pecca¬
tum ꝑ mandatum. s ignoro idẽ nes¬
cio ñ approbo. sicut oicit᷑ ñ noui
uos. Uel bonũ puto quos ago. ad
explendã libidinis saciecate uel ma¬
lum ẽẽ ñ dubico . &. cam̃ ago ꝑcecam
libidinẽ. uel uolentis & nolentis
inme ipso ñ sacis adũco contrari¬
etatẽ. Absit aut̃ ut incelligat᷑ in
his uerbis de apło quod qͣsi uoiue¬
rit ẽẽ castꝰ & fuerit incestus. nu

Expanded text:
Quod enim, inquit, operor, non intelligo. Non enim quod volo hoc ago; sed quod odi, illud facio. » Non quod non intelligeret peccatum, cum appareat peccatum per mandatum; sed ignoro, id est nescio, non approbo; sicut dicitur, « non novi vos . » Vel bonum puto quod ago, ad explendam libidinis satietatem; vel malum esse non dubito, et tamen ago per caecam libidinem; vel volentis et nolentis in meipso non satis adverto contrarietatem. Absit autem ut intelligatur id his verbis de Apostolo, quod, quasi voluer
Abbreviated transcription (Latin):
cũ ut appareat peccatũ. ꝑ bonũ mͥ oꝑ a¬
tum ẽ mortẽ. Mors ñ ẽ lex. s peccatũ ẽ
mors. Iam dudũ aut̃ dixerat. sine lege
peccatum morcuũ ẽ. uͥ dixeramꝰ quia
morcuũ dix̃ absconditum ẽ. lacet ñ ap¬
paret. Modo uidete quam uere. ita oie¬
cum sit. Peccatum inquit. ut appareat
peccatum. Nondix̃ ut sit. quia. erat
et quando ñ apparebat peccatũ. Qͥo ẽ
ut appareat peccatum:. Qa concupi¬
scentiam nesciebam. nͥ lex dic̾et ñ con¬
cupisces. Nait ꝯcupiscentiã ñ habebã.
s ꝯcupiscentiã nesciebam. Sie etiam
hic non ait ut sit peccatum. s ut appa¬
reat peccatũ. ꝑ bonũ mͥ oꝑatũ ẽ mor¬
tem. Quam morc̾e : Ut fiat supͣ modũ
peccans peccatum ꝑmandacũ. Quare
supͣ modũ : Quia iam et p̃uaricatio. U
bi enĩ lex non est : nec p̾uaricatio. Et in¬
uentũ est mͥ mandatũ qd̾ erat in uitã: qͥd
enĩ tã pertinens ad uitã quã non concu¬
pisces. hoc esse in mortẽ. ꝑ ecc̃m enĩ occa¬

Expanded text:
reat peccatum, per bonum operatum est mihi mortem. » Mors non est lex, sed peccatum est mors. Jamdudum autem dixerat , « sine lege peccatum mortuum est, » ubi dixeramus, quia mortuum dixit, absconditum, est; latet, non apparet. Modo videte, quam vere ita dictum sit: « Peccatum, » inquit, « ut appareat peccatum. » Non dixit, ut sit, quia erat, et quando non apparebat peccatum. Quid est, ut appareat peccatum? Quia « concupiscentiam nesciebam, nisi lex diceret; Non concupisces. » Non ait, concupiscentiam non habebam; sed, concupiscentiam nesciebam. Sic etiam hic non ait, ut sit peccatum, sed « ut appareat peccatum; per bonum mihi operatum est mortem. » Quam mortem? « Ut fiat supra modum peccans peccatum per mandatum. » Quare supra modum? Quia jam et praevaricatio. catio. « Et inventum est mihi mandatum quod erat ad vitam : » quid enim tam pertinens ad vitam, quam non concupisces? « hoc esse in mortem. » Peccatum enim occa
Abbreviated transcription (Latin):
datum. scito ẽẽ arma cua. ñ qͥb te occi¬
dat. s. qͥbate occidat᷑ inimicus. si humi¬
lis fueris sicut paruus dauid. Si aut̃ mag¬
nus siẽ goliad et suꝑb fueris. ar miscuis
occideris. Goliad in scuto et lancea pha¬
rao incurrib & in equis. tu aut̃ in no¬
mine dñi. Lex gͦ siue obsit in anib gr̃a
siue ꝓsit plenis gr̃a. sẽꝑ bona ẽ. sicut
sol semꝑ ẽ bonus. siue dolentib oculis
noceat. sano siue demulceat ⁊ ł in de qͦd ẽ
sanicas oculis ad udendũ solem. hoc ẽ
gr̃a mentib ad implendum legem. et
sicut oculi sani ñ solis delectatione mo¬
riunt᷑ s illuminant᷑. qͥ uͦ sani ñ sunt ie¬
tib asꝑis radioꝵ reũb̾ati indensiores te¬
nebras pellunt᷑. sic amma que ꝑ carita¬
tem sp̃s salua facta ñ iusticiȩ morcua
dicit᷑. s illa que reacui et p̃uarieationi

Expanded text:
datum, scito esse arma tua, non quibus te occidatum, scito esse arma tua, non quibus te occidat, sed quibus a te occidatur inimicus, si humilis fueris, sicut parvus David. Si autem magnus Goliath et superbus fueris, armis tuis occideris. Goliath in scuto et lancea, Pharao in curribus et in equis, tu autem in nomine Domini. Lex ergo sive obsit inanibus gratia, sive prosit plenis gratia, semper bona est, sicut sol semper est bonus, sive dolentibus oculis noceat, sive sanos demulceat. Proinde quod est sanitas oculis ad videndum solem, hoc est gratia mentibus ad implendum legem. Et sicut oculi sani non solis delectatione moriuntur, sed illuminantur, qui vero sani non sunt, ictibus asperis radiorum reverberati in densiores tenebras pelluntur: sic anima quae per charitatem spiritus salva facta est, non justitiae mortua dicitur, sed illa quae
Abbreviated transcription (Latin):
sic delectat. ut om̃s laseiue delectatio¬
nes uncant᷑. hoc aut̃ ñ fit statun
cum uenit homo ad gr̃am. s concu¬
piscentia tanto fit in ꝓficiente lentior.
quanto iusticie ꝓficiendo ꝓpinquior.
Nam peccatum occasione accepta ꝑ mã¬
dacum sedux̃ me. et ꝑ illud occidit.
Peccatum ñ legitime utens lege. exꝓ
hibicione aucto de sid̾io dulcuis fac¬
cum ẽ. et id̾o fefellit me. Fallax enĩ
ouleedo ẽ quam plures atq maiores
penarum amaricudines sequunt᷑. Qͥ a
auius admictit᷑. fallit peceatũ falsa dul¬
cedine. quia uͦ accedit etiam reatꝰ p̃uari¬
da enĩ lex iubet. et ꝓhibenda ꝓhibet.
Et in niale utente uiciũ ẽ. ñ in mandato
qͦd bonum ẽ. quia lex bona ẽ. siquis ea
legicime utat᷑. male aut̃ utit᷑ lege. qͥ ñ
se subdit d̾o pia humilitate. ut ꝑ gr̃am
lex possit impleri. Paulo ante apłs legẽ
defend̾at a crimine. nc̃ uͦ debito eam

Expanded text:
sic delectat, ut omnes lascivae delectatiosic delectat, ut omnes lascivae delectationes vincantur. Hoc autem non fit statim cum venit homo ad gratiam, sed concupiscentia tanto fit in proficiente lentior, quanto justitiae fit proficiendo propinquior.Nam peccatum occasione accepta per mandatum seduxit me; et per illud occidit. » Peccatum non legitime utens lege, ex prohibitione aucto desiderio dulcius factum est, et ideo fefellit me. Fallax enim dulcedo est, quam plures, atque majores poenarum amaritudines sequuntur. Quia avius admittitur, fallit peccatum falsa dulcedine, quia vero accedit etiam reatus praevarida enim lex jubet, et prohibenda prohibet. Et in male utente vitium est, non in mandato, quod bonum est, quia lex bona est, si quis ea legitime utatur. Male autem utitur lege, qui non se subdit Deo pia humilitate, ut per gratiam lex possit impleri. Paulo ante Apostolus legem defenderat a crimine; nunc vero debito eam
Abbreviated transcription (Latin):
dat admissum. Cum aut̃ a nascen¬
tib tͣhit᷑. canꝗͣ mortuũ sit lacet. do¬
nec repugnans iusticiȩ. malum eiꝰ ꝓhi¬
bitione fentiat᷑. Cũ enĩ aliud iubetur at
reuiiuscit. quod innoticia pͥmi fac¬
ti hominis aliqñ uixerat. Reuix̃ hoc
ẽ sentiri cepit. cepit rebellare. cep̃
me cognoui. uł qr reatꝰ p̃uaricatio¬
nis cercum mortis suppliciũ cõmi¬
nabat᷑ q̃ ignorabam cĩi concupiscen¬
tias meas seq̃rer. sine cognitione
qͥa sine cohibicione. Et inuencumͤ m¬
mandatum qͦd erat ad uitam si obe¬
oiret᷑ eẽ ad mortẽ. dũ fit ꝯtͣ mandatũ.
& ñ solũ peccatũ fit sic̃ pͥus. s eciam
asciente & p̃uaricante peccat᷑. Bene
aut̃ inandatũ ẽ aduic̾a: ñ ꝯcupiscere. So¬
li eiũ uera uita ẽ. ñ concupisc̾e. Quita
dulcis et dulcior qũa uoluptas. coneu¬
piscentie. felix anuma que huiꝰmodi
delectationib oblectatur. uͥ tͣpitudine
nulla inqͥnet᷑. et ueritatis serenitate
purget᷑. scilicet qñ delectat lexd̾i. et

Expanded text:
satis apparebat admissum; cum autem a nascentibus trahitur, tamquam mortuum sit, latet, donec repugnans iustitiae malum eius prohibitione sentiatur, cum aliud iubetur atque reuiueseit, quod in notitia pti hominis aliquando vixerat. Revixit, hoc est sentiri coepit: coepit rebellare, coepime cognovi, vel quia reatus praevaricationis certum mortis supplicium comminabatur: quae ignorabam, cum concupiscentias meas sequerer sine cognitione, quia sine cohibitione. VERS. ad vitam, » si obediretur, « esse ad mortem, » dum fit contra mandatum; et non solum peccatum fit sicut prius, sed etiam a sciente et praevaricante peccatur. Bene autem mandatum est ad vitam, non concupiscere. Sola enim vera vita est non concupiscere. O vita dulcis et dulcior quam voluptas concupiscentiae. Felix anima, quae hujusmodi delectationibus oblectatur, ubi turpitudine nulla inquinetur, et veritatis serenitate purgetur, scilicet quando delectat lex Dei, et
Abbreviated transcription (Latin):
dictasti nobis quę ꝓpͥa ẽ digiti cui et
stilus sp̃e cui. et in ea huiꝰ maxime sa¬
cram̃ti signacłm resolue nob̃. quod
qui resolueret. nemo dignus inuen
quod exiberi ñ pocuit scło nisi uni¬
genitꝰ tuus ueniret. et appareret ĩ
mundo insimilicudinẽ carnis pecca¬
ti. Q o nͥ qͦd seqͥt᷑. destructio uel dãpna¬
cio peccati. et ĩpleta in nob̾ legis ius¬
cificatio: Uñ etiam diẽ adhebreos.
Si enĩ sanguis hyrcoꝵ̃ aut uiculors
aut einis uicule asꝑsus inqͥnatos

Expanded text:
dictasti nobis, quae propria est digiti tui, et stylus spiritus tui, et in ea hujus maxime sacramenti signaculum resolve nobis, quod qui resolveret, nemo dignus inventquod exhiberi non potuit saeculo, nisi Unigenitus tuus veniret, et appareret in mundo in similitudinem carnis peccati. Quid, nisi quod sequitur, destructio vel damnatio peccati, et impleta in nobis legis justificatio? Unde etiam dicit ad Hebraeos: « Si enim sanguis hircorum aut vitulorum, aut cinis vi
Abbreviated transcription (Latin):
pͣua roboratumẽ. Uera sponsa xͥ in
telligit quid distet it̃ lict̾am et spm̃
que ouo oieunt᷑ alio mͦ. lex et gr̃a. et
ũ iam inuetustate lict̾e. s in nouitate
spẽ d̾o seruiens. ñ ẽ sub lege s sub gr̃a.
Ita lict̾a cũ spũ. et lex c̃gr̃a. iam ñ eo
modo litt̾a et lex appellat᷑. si eut ꝑse
ipsam. cũ occioit habundante delicto
Ita enun lex. et uirtꝰ peccati dicta ẽ. cũ
auget eiꝰ noxiam delectationẽ ꝑ seue¬
ram ꝓhibitionẽ. nec cam̃ eciam sic
mala ẽ. s peccatũ . Appareat peccacum
ꝑbonũ oꝑacum ẽ mortẽ. Ica mulca qͥ¬
bdam sunt noxia. quãuis ñ sint ma¬
la. hȩc gͥ sponsa xp̃i. iam morcua legi
idẽ peccato. quod legis ꝓhibitione
fit habundantius. cum lex sine gr̃a
iubet ñ uiuat. cali gͦ legi morcua. ut
sit alterius qͥ exmorcuis resurrex̃.
discernit ista sine legis in uiria
ne sacͥlegium cõmictat in eiꝰ auctorẽ

Expanded text:
prava roboratum est. Vera Sponsa Christi prava roboratum est. Vera Sponsa Christi intelligit quid distet inter litteram ac spiritum, quae duo dicuntur alio modo lex et gratia: et non jam in vetustate litterae, sed in novitate spiritus Deo serviens, non est sub lege, sed sub gratia. Ita littera cum spiritu, et lex cum gratia, jam non eo modo littera et lex appellatur, sicut per seipsam, cum occidit abundante delicto. Ita enim lex et virtus peccati dicta est, cum auget ejus noxiam delectationem per severam prohibitionem, nec tamen etiam sic mala est, sed peccatum, ut appareat peccatum, per bonum operatum est mortem. Ita multa quibusdam sunt noxia; quamvis non sint mala. Haec igitur sponsa Christi jam mortua legi, id est peccato, quod legis prohibitione fit abundantius, cum lex sine gratia jubet, non juvat. Tali ergo lege mortua, ut sit alterius qui ex mortuis resurrexit, discernit ista sine legis injuria, ne sacrilegium committat in ejus auctorem.
Abbreviated transcription (Latin):
Cum aut̃ morit᷑ peccato. morit᷑ etiam le¬
ge peccati. Peccatũ aut̃ hic in celligen¬
dũ est. quod accessit ꝑ legen. quod pe
catum supͣ modum dicit eẽ. qm̃ cũ
iam appareat ẽẽ peccatũ. etiam ad iee¬
ta p̃uaricacione cumulat᷑. Ubi enĩ
ñ est lex. nec p̃uaricatio. Et hic est
qͥdicit᷑ supͣ modũ peccator: aut pecca¬
tũ ꝑ mandatũ. Iste erant passiones.
ñ passiones cunc. s delectationes. quę
ꝑlegem aucte oꝑabant᷑ in menbris.
ut fructum ferrent morti. sub qͥb can¬
qũa sub uiro oñate tenebat᷑ anima. an¬
tequam ueniret gr̃a ꝑfioem. his autẽ
passionib morit᷑. qui iã seruit mente
legi d̾i. quãus ipse passiones ñdũ mor¬
cue sint. quamdui carne seruit᷑ legi
peccati. Restat enĩ ad huc aliquio ei
qui ẽ sub gr̃ã. qͦd eum ñ uincat s eru¬
diat. ñ captiuum dueat s exerceat do¬
nec morcificet᷑ cotũ. quod consuetudi ne

Expanded text:
Cum autem moritur peccato, moritur etiam leCum autem moritur peccato, moritur etiam legi peccati. Peccatum autem hic intelligendum estum jam appareat esse peccatum, etiam adjecta praevaricatione cumulatur. « Ubi enim non est lex; nec pravaricatio. » Et hic est qui dicitur supra modum peccator, aut peccatum per mandatum. Istae erant passiones, non passiones tunc, sed delectationes, quae per legem auctae operabantur in membris, ut fructum ferrent morti, sub quibus tanquam sub viro dominante tenebatur anima, antequam veniret gratia per fidem. His autem passionibus moritur, qui jam servit mente legi Dei, quamvis ipsae passiones nondum mortuae sint, quandiu carne servitur legi peccati. Restat enim adhuc aliquid ei qui est sub gratia, quod eum non vincat, sed erudiat, non captivum ducat, sed exerceat, donec mortificetur totum quod consuetudine
Abbreviated transcription (Latin):
et nouo sponso adhesit relicto mor¬
tuo. uiro priore sine ulla noca ad¬
ulterii. S et ut iudeos et gentes cõ¬
plectat᷑ hec si militudo subcilius alii
ean oiseutientes aduercer̃ tria in hac
similitudine. et cria in re similicudi¬
explanandã ipsam similitudinẽ ñ in¬
conuenient̃ aptant᷑. Tria st̃ enĩ in si¬
militudine. mulier. uir. ⁊lex. Cum
mulier uiro sub iugat᷑. ꝑ uinculum
legis. Sic se habet si militudo. In re
similicudinis simiłr cria st̃. homo pec¬
catũ et lex. quia candiu sublege est
homo. quamdui uiuit peccato. quẽ¬
ad modũ mulier. mulier candui ẽ
sublege uiri. quandui uiuit uir.
Cumi aut̃ in hac similicudine tria
quedam inueniamꝰ. mulierẽ uirũ et
legem. inre uꝰ similicudinis cͥa. ani¬
mam peccatũ et legem peccati. hoc
solum indũisum ẽ. quod insimilicu¬
dine uir mort᷑. ut mulier soluat᷑ ale¬
ge uiri. porro ure similitudinis ipsa
anima morit᷑ peccato. ut nubat xp̃o.

Expanded text:
et novo Sponso adhaesit, relicto moret novo Sponso adhaesit, relicto mortuo viro priore, sine ulla nota adulterii. Sed ut et Judaeos et gentes complectatur haec similitudo, subtilius alii eam discutientes, adverterunt tria in hac similitudine; tria in re similitudiexplanandam ipsam similitudinem non inconvenienter aptantur. Tria enim sunt in similitudine, mulier, vir, et lex; cum mulier viro subjugatur per vinculum legis. Sic se habet similitudo. In re similitudinis similiter tria sunt, homo, peccatum, et lex, quia tandiu sub lege est homo, quandiu vivit peccato, quemadmodum mulier tandiu est sub lege viri, quandiu vivit vir. Cum autem in hac similitudine tria quaedam inveniamus, mulierem, virum, et legem; in re vero similitudinis tria, animam, peccatum, et legem peccati, hoc solum hic diversum est, quod in similitudine vir moritur, ut mulier solvatur a lege viri; porro in re similitudinis ipsa anima moritur peccato, ut nubat Christo.
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ. lib̾ata ẽ. a lege uirr: ut ñ sit adult̾a si fui̾t
cũ alio uiro. Qd̾ diu̾se a diu̾sis intelligit᷑. Alii
mulierẽ sub uiro. hoĩem int̾p̃tant᷑ sub lege.
qͥasic̃ intilier siuiuente uiro alt̃ adheserit
adultera uidicabitur: mortuo uero
uiro soluta ẽ a lege uiri. et eui uult
nubere habet pocestat̃e. sic uiuente
idẽ statũ suum lege habente. homo
legi subditꝰ. fas ñ habet legis iugo col¬
lum subducere. si aut̃ decidendo asta¬
cu suo lex mortua fuerit. lib̃um habet
alii se legi ad aptare. hoc delege mo¬
ysi et ppło circũcisionis facillimum
incellectu ẽ. et nichil omĩno habenᷤ
questionis. froppħa enĩ apparente
de quo dixit moyses. ꝓpham uob̾
suscitabit d̾s de frĩb ur̃is. ipsũ au¬
dietis tanquam me. anciquata lex
et senescens uenit adinceritũ. et
cantari cep̃ canticũ nouũ ⁊ p̃dicari
mandatũ nouũ i nouafieriom̃ad ca¬
t̃q electio ex iudeis eccła facta ẽ spon¬
sa noua agni. sine macła et ruga

Expanded text:
iberata est a lege viri, ut non sit adultera, si fuerit cum alio viro. » Quod diverse a diversis intelligitur. Alii mulierem sub viro hominem interpretantur sub lege, quia sicut mulier si vivente viro alteri adhaeserit, adultera judicabitur, mortuo vero viro soluta est a lege viri, et cui vult nubere habet potestatem; sic vivente, id est statum suum lege habente, homo legi subditus fas non habet legis jugo collum subducere; si autem decidendo a statu suo lex mortua fuerit, liberum habet alii se legi adaptare. Hoc de lege Moysi et populo circumcisionis facillimum intellectu est, et nihil omnino habens quaestionis. Propheta enim apparente, de quo dixit Moyses: « Prophetam vobis suscitabit Deus de fratribus vestris; ipsum audietis tanquam me ; » antiquata lex et senescens venit ad interitum et cantari coepit canticum novum, et praedicari mandatum novum, et nova fieri omnia. Statimque electio ex Judaeis Ecclesia facta est, Sponsa nova Agni sine macula et ruga
Abbreviated transcription (Latin):
remissionẽ pecẽoꝵ gr̾a d̾i. potens
adoꝑandũ. Lex sed̾a concupiscen¬
tia ẽ. Que recte omĩno lex dicit᷑. qͥa
legitue factũ ẽ. ut homini qͥ noluit
obedire dño d̾o suo. ñ obediat sua
caro. Ipsalex peccati et lex mortis.
ducaueritis. morce moriemini.
Tercia lex litt̾e ẽ. impotens ĩplere
quod lex sp̃e uite impleuit. lib̾are
scilieet a lege peccati et morcis.
Ipsa ẽ lex factors q̃ iniinari nouit.
ñ subuenire. iub̃e ñ uiuare. Alte¬
ra dienĩ lex ostendit. alt̾a tollit pecca¬
cũ. Tollere peccatũ. ĩ possibile erat
legi litt̾e. inquo infirmabat᷑ ꝑ carnem.
Rebellante enĩ carne et iuncente. audie¬
bat homo leg̃ẽ. et plus incicabat᷑ ad con¬
cupiscentiã suã. Quod gͦ ꝑ eam ñ po¬

Expanded text:
remissionem peccatorum, gratia Dei potens ad adoptandum. Lex secunda concupiscentia est. Quae recte omnino lex dicitur, quia legitime factum est ut homini, qui noluit obedire Domino Deo suo, non obediat sua caro. Ipsa est lex peccati, et lex mortis. ducaveritis, morte moriemini . » Tertia lex litterae est, impotens implere quod lex spiritus vitae implevit, liberare scilicet a lege peccati et mortis. Ipsa est lex factorum, quae minari novit, non subvenire; jubere, non juvare. Altera enim lex ostendit, altera tollit peccatum. Tollere peccatum impossibile erat legi litterae, in quo infirmabatur per carnem. Rebellante enim carne et vincente audiebat homo legem, et plus incitabatur ad concupiscentiam suam. Quod ergo per eam non po
Abbreviated transcription (Latin):
manũ ẽ. ut sieut hoc sie et illud. Si¬
eut in uob̃ fuit hactenus. libido uo¬
luptasq peccati. sic amodo delectatio
sit caritasq iusticiȩ. Et hȩc qͥdem
nondum uidet᷑ ꝑfecta. s quodãmͦ ad ul¬
ta iusticia. Plus quippe seruitutis debe¬
t̃ iusticiȩ: quam peccato solent homi¬
nes exibere. Nam pena corꝑis et si
non a uoluntate tam̃ reuocat. ab oꝑe
ab eiꝰ oꝑib etiam pene corꝑis cohibe
ñ debeant. Sicut gͦ ille ẽ iniqͥssimus.
quem nec pene corꝑales det̾rent ab ĩ¬
mundis oꝑib sordide uoluptatis. ita
ille iustissimus qui nec penarum cor¬
poralium t̾rore reuocat᷑ ascĩs oꝑib
luminose caritatis. S humanũ tͥ di¬
co ohomo. Ama iusticiã. siẽ amasti
iniqͥtatẽ. In iniqͥtate secutꝰ es uolup¬
catẽ. ꝓ iusticia colera ꝑsecutionẽ.
Uentum ẽ ad asꝑa. horrenda cruculen¬
ca minantra calca frange. et transi.
Oamare. oire. osibi perire. o ad dm̃ ꝑ¬

Expanded text:
manum est, ut sicut hoc, sic et illud. Simanum est, ut sicut hoc, sic et illud. Sicut in vobis fuit hactenus libido voluptasque peccati; sic amodo delectatio sit, charitasque justitiae Et haec quidem nondum videtur perfecta, sed quodammodo adultuissent. plus quippe seruitutis debetur iustitiae, quam peccato solent homines exhibere. nam poena corporis etsi non a uoluntate tamen reuocat ab opere ab ejus operibus etiam poena corporis cohibere non debeat. Sicut ergo ille est iniquissimus, quem nec poenae corporales deterrent ab immundis operibus sordidae voluptatis; ita ille justissimus, qui nec poenarum corporalium terrore revocatur a sanctis operibus luminosae charitatis. Sed humanum tibi dico, o homo: Ama justitiam, sicut amasti iniquitatem. In iniquitate secutus es voluptatem; pro justitia tolera persecutionem. Ventum est ad aspera, horrenda, truculenta, minantia; calca, frange et transi. O amare, o ire, o sibi perire, o ad Deum p
Abbreviated transcription (Latin):
miliarem exꝑientiam. De sur sum enĩ
ueniens hic incellectꝰ. ñ format᷑ arati¬
one. s ipse sibi conformat rationẽ. ñ
ut eum capiat. s ut illuminata ab eo.
aliqͦmͦ in eum consentiat. De pͥma gͦ
doct᷑ne forma. dicit hie apłs. in qu̾a
illi tradici sunt. qͥ obedient̃ semet¬
ipsos ineã cradiderunt. Lisati aut̃ a
pecc̃o. serui facti estis iusticie. Siue enĩ
inpeccato. suie inuisticia. ubi fuerit
ad dicta uoluntas. ibi seruitutis neces
in pͥma eos forma doct᷑ne uidens ꝓfe¬
eisse humana sicut hominib censet
eẽ ꝯmittenda dũ diuina mallet si supͣ
hominẽ aliquantulũ eos ꝓfecisse ad¬
uerteret. humanũ in qͥt quod porca¬
re porestis dico. Quando exibiustis
menbra ur̃a iniqͥtati ad flagitia ꝑpe¬
tranda. timor uos ducebat ad pecca¬
cum. an suauitas peecati  Responde¬
bitis suauitas. Ad pec candũ gͦ suaui¬
tas ducit. ad iusticiam uͦ cimor impin¬
git :: hoc in humanum ẽ. Pocius hu¬

Expanded text:
miliarem experientiam. De sursum enim miliarem experientiam. De sursum enim veniens hic intellectus non formatur a ratione, sed ipse sibi conformat rationem, non ut eum capiat, sed ut illuminata ab eo, aliquando in eum consentiat. De prima ergo doctrinae forma dicit hic Apostolus, in quam illi traditi sunt qui obedienter semetipsos peccato, servi facti estis justitiae. » Sive enim in peccato sive in justitia, ubi fuerit addita voluntas; ibi servitutis necessin prima eos forma doctrinae videns profecisse, humana sicut hominibus censet esse committenda, cum divina mallet, si supra hominem aliquantulum eos profecisse adverteret. « Humanum, » inquit, quod potestis portare, « dico. » Quando exhibuistis membra vestra iniquitati ad flagitia perpetranda, timor vos ducebat ad peccatum, an suavitas peccati? Respondebitis, suavitas. Ad peccatum ergo suavitas ducit; ad justitiam vero timor impingit? Hoc inhumanum est. Potius hu
Abbreviated transcription (Latin):
impossibile ẽ. Obedistis aut̃ ineam for
unũ ẽẽ doctͥnam et formam doctͥne.
s minꝰ aliqͥd significare fornã doct᷑ͥne
quam ipsam doct̾nam ut forma doct᷑ne
sit quod hie uidemus ꝑ specłm et in
eniginate. doctͥna uͦ uidere faciȩ ad
faciem. Hel forma doetͥne ẽ. consũma¬
ta et bene formata doctna iusticie. Alii
auit̃. ẜponunt enĩ cres formas indoct᷑
alem. Rationalis est in sacͣmentis et
morib apta illis hominib qͥb dñs diẽ
in parabolis adnuntiandũ regnũ d̾i.
spũalis ẽ inlectionis studio et medita¬
tionis. et maiors doctͥna conueniens
esquib oñs dieit. uobis datum ẽ nosse
misterium regni d̾i. in tellectualis est
in amoris inluminati affectu quȩ ꝓpͥa
ẽ mundoꝵ cordium qui d̾m uidere me¬
rent᷑. Rationalis exigit uoluntariam
obedientiam et actiuam ꝑfectionẽ. spũ¬
alis sobriũ sensũ et humilem concẽpla¬
tionem intellectuał pacificam. et fa¬

Expanded text:
impossibile est. « Obedistis autem in eam formimpossibile est. « Obedistis autem in eam formunum esse, doctrinam, et formam doctrinae sed minus aliquid significare formam doctrinae quam ipsam doctrinam, ut forma doctrinae sit quod hic videmus per speculum et in aenigmate; doctrina vero, videre facie ad faciem. Vel forma doctrinae est consummata et bene formata doctrina justitiae. Alii aliter; proponunt enim tres formas in doctralem. Rationalis est in sacramentis et moribus, apta illis hominibus, quibus Dominus dicit in parabolis annuntiandum regnum Dei. Spiritualis est in lectionis studio et meditationis, et majorum doctrina, conveniens eis quibus Dominus dicit: « Vobis datum est nosse mysterium regni Dei . Intellectualis est in amoris illuminati affectu, quae propria est mundorum cordium, quae Deum videre merentur. Rationalis voluntariam obedientiam, et activam perfectionem, spiritualis sobrium sensum, et humilem contemplationem: intellectualis pacificam et fa
Abbreviated transcription (Latin):
oicendũ uid̾et᷑. siue peccati siue iusti¬
ciȩ ꝑ obedientiam. S cũ sensus euoenꝰ
sit. uerbis inherere suꝑ uacuum est.
Hoc gͦ ẽ quod docet quod unusqͥsq ad qͣ
partem inclinau̾it obedienti ã suam. si¬
ue iustieie. siue peccati ei seruũse ad¬
dicit. Cauenda quippe spontanea in
peccato riuna. uł saltꝰ cemerariꝰ. qͦo
semel pacracũ maiorem facit uolupem
uoluptas reqͥrit iterationẽ. iteratio facit
uoluntariã consuetudinẽ. consuetudo
seruitutis necessitatẽ. Nr̃i gͦ iuris est
si uolumus iugum seruitutis susciꝑe.
distis aut̃ excorde in eam formã doctͥ¬
ne in qua cͣditi estis. ꝑfectis hic loqͥt᷑
so mundo. Agit autem gr̃as. ñ qͥa serui
fuerunt peccati. s qr serui facti iusticie
consuetudinis necessicatẽ. et indigna
peccati ab iecerant seruicutẽ. qͥa insoli¬
cum et difficile ẽ mutare affectũ. et
sic̃ scłaris sapientia diẽ. menbra eohe¬
rentia absq sanguinis dampno seꝑari

Expanded text:
ideretur, sive peccati sive justitiae per obedientiam. Sed cum sensus evidens sit, verbis inhaerere supervacuum est. Hoc ergo est quod docet, quod unusquisque ad quam partem inclinaverit obedientiam suam, sive justitiae, sive peccati, ei se servum addicit. Cavenda quippe spontanea in peccato ruina, vel saltus temerarius, quod semel patratum majorem facit voluptatem; voluptas requirit iterationem; iteratio facit voluntariam consuetudinem; consuetudo servitutis necessitatem. Nostri ergo juris est, si volumus jugum servitutis susciperedistis autem ex corde in eam formam doctrinae, in qua traditi estis. » Perfectis hic loquituso mundo. Agit autem gratias, non quia servi fuerunt peccati, sed quia servi facti justitiae, consuetudinis necessitatem, et indignam peccati abjecerunt servitutem, quia insolitum et difficile est mutare affectum, et sicut saecularis sapientia dicit, membra cohaerentia absque sanguinis damno separari,
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. in me omnẽ concupiscentiã. Erat
eium et ance peccatũ concupiseentia
s ñ om̃is erat. Fluuiꝰ ꝑleg̃e frenatꝰ ẽ.
ñ siccatꝰ. Q ͤ ce ducebat obicib nullis.
obruit ce. obicib ruptis. Minor erat
quando cuam mouebat libidinẽ. om̃is
ẽ qñ cͣnscendit legem. Uis nosse qũa
magnus sit: Atcende qͥa rupit. Pre¬
cepcũ dĩ dicentis. ñ ꝯcupisces. ñ enĩ¬
lege enĩ peccatum morcuum erat.
idẽ lacebat. ñ apparebat. omĩno canꝗͣ
sepulcũ erat. in qͥb dam ignor antię
sue cenebͥs. Ego aut̃ uiuebam sine
lege aliqñ. idẽ. nulla ex peccato mor¬

Expanded text:
t enim et ante peccatum concupiscentia, sed non omnis erat. Fluvius per legem frenatus est, non siccatus. Quae te ducebat obicibus nullis, obruit te, obicibus ruptis. Minor erat, quando tuam movebat libidinem; omnis est, quando transcendit legem. Vis nosse quam magnus sit? Attende quid rupit. Praeceptum Dei dicentis, « Non concupisces  enim peccatum mortuum erat, id est latebat, non apparebat, omnino tanquam sepultum erat in quibusdam ignorantiae suae tenebris. « Ego autem vivebam sine lege aliq
Abbreviated transcription (Latin):
iam in suꝑiorib de iusticiis
legis et fid̃i disputans apłs ꝓuideis
de pacem utrosq ad dm̃ habere do¬
cuit. de iñ excollatione ueteris ade
et noui. suꝑ eminentiã eis gr̃e in
qua eos reconciliau̾at ostendens.
eam quam dicunt ĩpeceantiam.
et ad fidĩ oꝑa plurimũ ex suscepti
baptismi mist̾io animauit. et ad
transeundum a seruitute litt̾e. ad
lib̾tat̾ẽ sp̃s quȩ sunt c̃tia hominis
uel ppłi dĩ. Nẽ iam imitans eũ cui
seruiebat in eungłio filii eiꝰ. euius
misco̾ia plena ẽ t̾ra. et camen sin¬
gillat̾ fingit corda singuloꝵ. et
incelligit omia oꝑa eoꝵ formã mo¬
ralis doctͥne euidentius ad sumit.
ĩꝑicus nr̃. sermone. et si ñ scientia
in qua singuloꝵ conseientias con¬
ueniat. et quid in eis lex quelibet
qͥd gra oꝑet᷑. quid fides qͥd litt̾a. qͥd
ea quȩ d̾r. arbitrii lib̾tas. rationa¬
bilit̃ ostendat. si et contentionem
legis mentis. et legis menbroꝵ de¬
seribit. nullamq de corpore mor

Expanded text:
jam in superioribus de justitiis legis et fidei disputans Apostolus prode pacem utrosque ad Deum habere docuit; deinde ex collatione veteris Adae et novi, supereminentiam eis gratiae, in qua eos reconciliaverat, ostendens, eam quam dicunt impeccantiam, et ad fidei opera plurimum ex suscepti baptismi mysterio animavit; et ad transeundum a servitute litterae ad libertatem spiritus, qua sunt tertia hominis vel populi Dei. Nunc jam imitans eum cui serviebat in Evangelio filii ejus, cujus misericordia plena est terra, et tamen sigillatim fingit corda singulorum, et intelligit omnia opera eorum; formam moralis doctrinae evidentius assumit, imperitus noster sermone, etsi non scientia, in qua singulorum conscientias conveniat; et quid in eis lex quaelibet, quid gratia operetur, quid fides, quid littera, quid ea quae dicitur arbitrii libertas, rationabiliter ostendat, sed et contentionem legis mentis et legis membrorum describit, nullamque de corpore mort
Abbreviated transcription (Latin):
carne inspũ esto. Qͥo ẽ in spũ esto: In
d̾o spem pone. Nam si sp̃e posueris. in
eo spũ qͦ homo es. iterũ sp̃c cuus int̾ram
relabitur. qr ñ eum dedisti illi. a quo sus¬
pendat᷑. qui ñ se ꝯcinet. nͥ ꝯtineat᷑. Noli
spem ponere inte. s in eo qͥ fec̃ te. Ipsa
uita cua ẽ. uitȩ cuę fructificas. qͥ cđ illi

Expanded text:
carne in spiritu esto. Quid est in spiritu esto? In carne in spiritu esto. Quid est in spiritu esto? In Deo spem pone. Nam si spem posueris in eo spiritu, quo homo est, iterum spiritus tuus in terram relabitur, quia non eum dedisti illi, a quo suspendatur, qui non se continet nisi contineatur. Noli spem ponere in te, sed in eo qui fecit te. Ipse vita tua est, vitae tuae fructificas quidquid illi