comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mortuũ fuerit: ipsũ solũ manet. Unde ꝙ natꝰ
in p̾sepi reclinat᷑. Reclinauit puerũ mat̾. Io o¬
seph autẽ ñ audebat attingere: quẽ sciebat
de se ñ cẽ generatũ. Quicũq es pauꝑ: accipe
consolationẽ. Ioseph & maria mat̾ dñi ñ ha¬
bent seruulum: ñ ancillam ÷ ñ iumentum:
ipsi ft̃ dñi. & famuli. Non audet pauꝑtas ti¬
mida int̾ diuites accedere: in diuersoriũ ua¬
ount. Nascit᷑ in stabulo: qͥ de stercore leuat mno-¬
pem. In stercore iob sedebat: ꝙ pꝰea coronatusest

Expanded text:
uerit ipsum solum manet . » Unde et natus in praesepio reclinatur. Reclinavit puerum mater. Joseph autem non audebat attingere quem sciebat de se non esse generatum. Quicunque es pauper, accipe consolationem. Joseph et Maria mater Domini non habent servulum, non ancillam, non jumentum; ipsi sunt domini et famuli. Non audet paupertas timida inter divites accedere. In diversorium vadunt, nascitur in stabulo qui de stercore inopem levat. In stercore Job sedebat et postea coronatus est
Abbreviated transcription (Latin):
babyloniam fueruit: & ante illã captiuitat̃ẽ
interfectus ẽ iste iosias a pharaone necao rege
egypti. Cum gͦ dicit iosias genute filios in tians¬
migrationẽ: uel in ꝓ ante ponit᷑ : uł ut quidam
uolunt eos genuit. subaudis ituros in transmi¬
grationẽ. Require historiam: ꝓpe finẽ libri regũ
Et post transmigrationẽ babylonis: iechonias
genuit salathiel. Si uoluerimꝰ ieconiam istũ in
fine fecundȩ thesserescedecadis ponere: in sequen

Expanded text:
Babyloniam, et ante illam captivitatem interfectus est iste Josias a Pharaone Nechao rege Egypti. Cum ergo dicit: Josias genuit filios in transmigrationem , vel in pro ante ponitur, vel ut quidam volunt, eos genuit, subaudis ituros in transmigrationem. Require historiam prope finem libri Regum. Et post transmigrationem Babylonis, Jechonias genuit Salathiel. Si voluerimus Jechoniam in fine primae tessaradecadis ponere, in sequent
Abbreviated transcription (Latin):
galath. galgalath. saracin. Magalath interp̃tat᷑
nuntius: galgalath deuotꝰ: saracin gr̃a. Et res¬
ponso accepto in somnis. ne redirent ao herode:
ꝑ aliam uiam reuersi sunt in regionẽ suamz
Pio affectu destoerantes qͥd diuina iuberet uo¬
luntas: accipiunt responsũ ñ ꝑ angłm. s a dño
diuinitꝰ edocent᷑. ne redeant ad herodẽ. In quo
ammonem᷑. oninẽ salutẽ & spem in xp̃o locare:

Expanded text:
galath, Galgalath, Saracin. Magalath interpretatur galath, Galgalath, Saracin. Magalath interpretatur nuntius, Galgalath devotus, Saracin gratia. Et responso accepto in somnis, ne redirent ad Herodem, per aliam viam reversi sunt in regionem suantes quid divina juberet voluntas, accipiunt responsum non per angelum, sed a Domino divinitus edocentur, ne redeant ad Herodem. HILARIUS. admonemur omnem salutem et spem in Christo locare,
Abbreviated transcription (Latin):
myriã. Alystice stellȩ ortus pͥmũ a magis intelle¬
ctus: indicat mox gentes in xp̃m credituras. Stella
enĩ ꝓpheticũ sermonẽ. xp̃i ortũ confitentẽ signifi¬
cat. Herodes uͦ diabolũ: qͥ eognita xp̃i natiuita
te. ꝑsequit᷑ eum in menbris suis. A qͦ magi ꝑgũt.
dũ ab ydolatria gentes recedunt: & ad domũ in
qua xp̃c ẽ. idest ad catholicã ȩcclesiam ꝑueniunt:
In qũa ꝑ fidem intrantes: inueniunt xp̃m eum
maria matre eiꝰ. Xp̃i mater. intelligit᷑ fideliũ so¬
cietas: in qua xp̃c ꝑfĩoem habitat. Aꝑtis thesaurs
id est litterarũ ꝑitia. obtulerunt ei tͥna munera:
scilicos phisicã. logicam. ethicã: uł historiã. allego¬
riã. tiopologiam: uł scȩ tͥnitatis fibem. Nomina
triũ magoꝵ ebraice: apelliꝰ amerꝰ. dã. nascus:
Apellus. interp̃tat᷑ fidelis: amerus humilis: dã¬
nascus misericors. Greca lingua uocati st̃. ma¬

Expanded text:
m . » Mystice, stellae ortus primum a Magis intellem . » Mystice, stellae ortus primum a Magis intellectus indicat mox gentes in Christum credituras. Stella enim per propheticum sermonem Christi ortum confitentem significat. Herodes vero diabolum, qui cognita sibi nate, persequitur eum in membris suis. A quo magi pergunt, dum ab idololatria gentes recedunt, et ad domum in qua Christus est, id est ad catholicam Ecclesiam perveniunt. In quam per fidem intrantes, inveniunt Christum cum Maria matre ejus. Christi mater intelligitur fidelium societas, in qua Christus per fidem habitat. Apertis thesauris, id est litterarum peritia, obtulerunt ei terrena munera, scilicet physicam, logicam, ethicam, vel historiam, allegoriam, tropologiam, vel sanctae Trinitatis fidem. Nomina trium magorum Graece, Apellius, Amerus, Damascus. Apellius interpretatur fidelis, Amerus humilis, Damascus misericors. Hebraica lingua vocati sunt, Ma
Abbreviated transcription (Latin):
runt eũ Intiantes domũ. roest in diuersorium
qͦd lucas cõmemorat: inuenerunt puerũ & matr̃e:
Ioseph autẽ iecuto tacet᷑: qͥa nullũ de officiis ad nu¬
triciũ ꝑtinentib cõmemorat᷑. Nel fortassis ñ ade¬
rat: ne male suspitionis occasio eẽt. Et ꝓcioentes
tam m̃te qũa corpore: humilit᷑ ad orauerunt in
carne uerbũ. Et aꝑtis thesauris suis: obtulert̃¬
in thure dm̃: in myrrã. mortalẽ intellige. Aurũ
namq ad tributũ: thus ad sacrificium: myrra
ao sepulturã ꝑtinet mortuore: qͥa solent myria
cam sacramentors cognitionẽ: in homine mortis:
in dõ resurrectionis: in rege iudicii. In auro qͦ sapi¬
entiã intellige: ut att salomon. Thesaurus deside¬
rabilis: reqͥescit in ore sapientis. In thure iurtutem
orationis: ut illud. Dirigat᷑ oratio mea: sic̃ incen-¬
sũ in conspectu tuo. In myrra: intellige nr̃ȩ carnis
mortificationẽ. Unde illito. Manꝰ meȩ distillauert̃

Expanded text:
sorium, quod Lucas commemorat, invenerunt puerum et matrem ejus. Joseph autem idcirco tacetur, quia nullum de officiis ad nutritium pertinentibus commemoratur. Vel fortassis non aderat, ne male suspicionis occasio esset. Et procidentes tam mente quam corpore humiliter adorant in carne Verbum. in thure Deum, in myrrha mortalem intellige. Aurum namque ad tributum, thus ad sacrificium, myrrha ad sepulturam pertinet mortuorum, quia solent myrrha cam sacramentorum cognitionem: in homine mortis, in Deo resurrectionis, in rege judicii. In auro quoque sapientiam intellige, ut ait Salomon: Thesaurus desiderabilis requiescit in ore sapientis. . In thure virtutem orationis, ut illud: Dirigatur oratio mea sicut incensum in conspectu tuo . In myrrha, intellige nostrae carnis mortificationem. Unde illud: Manus tuae distillaverunt
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓgenies: annectit qͥa ꝑ om̃s seculi generatiões
deponit potentes suꝑbos de sede suꝑbiȩ: ꝙ exal¬
tat hunules pia dispensatione. Qͥ enim se exal-¬
tat humiliabit᷑: ꝙ qͥ se bumiliat exaltabitur:
Esurientes dicit gentiles. qͥ nec legem habuerant.
psalmis. Hos dimisit inanes dñs quando ex-¬
terminati sunt: illos autẽ impleuit bonis. qnͣ-¬
do p̾dicatores receperunt. Impleuit & dimisit:
ꝓphecico sp̃u dixit. preteritũ uidelicoe ꝓ futuro
& humilem: ut osee dicit. Puer isrł: & dilexi eũ:
Qͥ enĩ contempnit humiliari. ñ podest saluari:
nec dicere cum ꝓpħa. Eece d̾̃s adiuuat me: ꝙ dñs
susceptor animȩ meȩ. Suscipiet dñs isrł in aduen-¬
tu helyȩ. memorari. idẽ ut memor appareat mi-¬
scdiȩ suȩ: ñ qͦo memoria miscdiȩ recedat a deo:
lut pͥus oblitus miseret᷑ alicuius. Sicut loquitꝰ
ẽ ad patres nrõs: abraham & semini eiꝰ in scła
Loquutus ẽ dñs ad abraham et semini eiꝰ in scła

Expanded text:
progenies, annectit, quia per omnes saeculi generationes deponit potentes superbos de sede superbiae, et exaltat humiles pia dispensatione. Qui enim se exaltat, humiliabitur: et qui se humiliat, exaltabitur . Esurientes dicit gentiles, qui nec legem habuerant psalmis. Hos dimisit inanes Dominus, quando exterminati sunt; illos autem implevit bonis, quando praedicatores receperunt. Implevit et dimisit, prophetico spiritu dixit, praeteritum videlicet pro futuro. et humilem, ut Osee dicit: Puer Israel et dilexi eum . Qui enim contemnit humiliari, non potest salvari; nec dicere cum Propheta: Ecce Deus adjuvat me, et Dominus susceptor est animae meae . Suscipiet Dominus Israel in adventu Eliae, memorari, id est, ut memor appareat misericordiae suae, non quod memoria misericordiae recedat a Deo, lut prius oblitus miseretur alicujus. Sicut locutus est ad patres nostros, Abraham et semini ejus in saecula. Locutus est Dominus ad A
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ : ita ut iam ñ posset manifeste in cuutatẽ in-¬
troire. s foris in desertis locis ẽẽ: & conueniebãt ad
eũ undiq. Beda in marcũ.Ih̃e ait̾ nemini di¬
xeris: at ille officio functus euangłistȩ. mox egressꝰ
cepit p̾dicare: ꝙ. se interuis exteruisq sanatũ doccre:
ita qͦd ipsius saluatio multos ad dñm cogit. Ad
exemplum doctrinȩ factum ẽ qͦd. nee iussus tacere
potest acceptum beneficiũ: ut electi in magnis qͦͤ
faciunt latere quid̃e in uoluntate habeant qd̾ ẽ
humilitatis: ꝙ inuiti ꝓdantur: ut aliis ꝓsint. qd̾
magnȩ ẽ sublimitatis: cũ etiam si uelint oꝑa non
possint taceri. leũ in marcũ. Uitans dñs ciuita¬
tes. tumultuosas carnalium m̃tes fugit: & secre¬
tos a mundanis curis uisitat. His gͦ gla dñi ma

Expanded text:
atem introire, sed foris in desertis locis esse, et conveniebant ad eum undique. BEDA in Marcum.  Jesus ait: Nemini dixeris: at ille officio functus evangelistae, mox egressus, coepit praedicare, et se interius exteriusque sanatum docere, ita quod ipsius salvatio multos ad Dominum cogit. Ad exemplum doctrinae factum est, quod nec jussus tacere potest acceptum beneficium, ut electi in magnis quae faciunt, latere quidem in voluntate habeant, quod est humilitatis; et inviti prodantur ut aliis prosint, quod magnae est sublimitatis, cum etiamsi velint, opera non possint taceri. HIERON. in Marc.  Vitans Dominus civitates, tumultuosas carnalium mentes fugit, et secretos a mundanis curis visitat. His igitur gloria D
Abbreviated transcription (Latin):
nium: cuiꝰ in tẽ geris effecttm. Ubi lepsus mun
pulũ specialis aliciuus ciuitatis. s multarũ ppłos
fuisse sanatos. Qa uͦ leprosus genus humanũ pec¬
catis languidũ typice designat: recte in luca plenꝰ
lepra describit᷑. Om̃s enĩ peccaueriuiit: & egent gla
tionẽ eiꝰ. extentam ad salutẽ hominũ. Unde illud
alibi. Iam uos mundi estis: ꝓpter sermonẽ quem
stendere. confitendo qͥa templũ eiꝰ sunt: & offerre ei
sua corpora bostiam uiuentem: Rxxuuiii.¬

Expanded text:
nium, cujus in te geris effectum. BEDA. Ubi leppulum specialis alicujus civitatis, sed multarum populos fuisse sanatos. Quia vero leprosus genus humanum peccatis languidum typice designat, recte in Luca plenus lepra describitur. Omnes enim peccaverunt, et egent gratia onem ejus, extentam ad salutem omnium hominum. Unde illud alibi: Jam vos mundi estis propter sermonem, quem stendere confitendo quia templum ejus sunt, et offerre ei sua corpora hostiam viventem. « Cu
Abbreviated transcription (Latin):
ysen: ideoq dñs immisit in illũ ignitos sex¬
pentes. Cum gͥ moyses orasset iussit eũ ans
facere serpentẽ ȩneũ: & plagis ꝑcussos aloie
in eũ ut uiuerent. Qͥ st̃ serp̾entes mordeires:
Peccata. Qs serpens exaltatus: Mortius My
in cruce: qͥ ꝑ esfigiem serpentis figuratł.
a serpente mors. Liberant᷑ gͦ qͥ eũ fide intumn¬
t᷑ a plagis ignitoꝵ serpentiũ .i. ab incenti¬
uis uitiors: quȩ animã pungunt in mor¬

Expanded text:
ysen. Ideoque Dominus immisit in illum ignitos serpentes. Cum igitur Moyses orasset, jussit eum Dominus facere serpentem aeneum, et plagis percussos aspicere in eum, ut viverent. Qui sunt serpentes mordentes? Peccata. Quis serpens exaltatus? Mortuus Dominus in cruce, qui per effigiem serpentis figuratur, quia a serpente mors. Liberantur ergo qui eum in fide intuentur a plagis ignitorum serpentium, id est ab incentivis vitiorum, quae animam pungunt in mor
Abbreviated transcription (Latin):
manȩ salutis dilectionẽ scilicoe dĩ pat̾s. e
quo ẽ omĩs restauratio uel institutio ꝑfii¬
um suũ in sp̃u scõ. Idem dicit ex filio deiqdꝰ
supͣ ex filio hominis credentes consequi: ut
ꝑ qũe in dectate conditi sumꝰ. ꝑ eunde in ho¬
mine restaurem᷑. Non enĩ misit ds filium
suũ in mundũ ut uidicet mundũ: s ut sal¬

Expanded text:
lectionem scilicet Dei Patris ex quo est omnis restauratio vel institutio per Filium suum in Spiritu sancto. Idem dicit ex Filio Dei quod supra ex filio hominis credentes consequi, ut per quem in deitate conditi sumus, per eumdem in homine restauremur. « Non enim misit Deus Filium suum in mundum ut judicet mundum, sed
Abbreviated transcription (Latin):
ne confessio uł inuocatio tanti nominis ui¬
deat᷑ a nullari. Et in ittero eccłiȩ magna
lucta ẽ int̾ bonos et malos. sic̃ tacob ꝙ esau
luctabant᷑: & semꝑ mali ꝑsequunt᷑ bonos.
ut ysmael ysaac. Ideo nãq dix̃. sara abiahe.
eice ancillã q filiũ eiꝰ. qͥa illusionẽ uidit in
lusu: ñ ioeo qͥa ludebat ysmael cũ filio suo.
Unde apłs. Sic̃ tunc ille qͥ sedm carñe natꝰ
erat ꝑsequebat᷑ eum qͥ sed̾m sp̃m: ica or nunc
sp̃m amatores xp̃i. Plus gͦ nos ꝑsequunt᷑.
qͥ nos illudendo seducunt ita. Ueni. ueni ba¬
ptirare hic: hic habes uerũ baptismũ. Isma¬
el gͦ ñ ideo fuit exheredatus. qͥa ex ancilla
natꝰ: s qͥa suꝑb fuit. Nam si eẽt ideo exhe¬
redatꝰ: filii iacob ñ admicterent᷑ ad heredita¬
dem. Qd̃ autẽ sara affligit ancillã agar: ñ
d̃r ꝑsequutio s correctio. Unde etiã angłs fu¬
gienti dicit. Reuertere: & humiliare sub ma¬

Expanded text:
ne confessio vel invocatio tanti nominis vine confessio vel invocatio tanti nominis videatur annullari. Et in utero Ecclesiae magna luctatio est inter bonos et malos, sicut Jacob et Esau luctabantur , et semper mali persequuntur bonos, ut Ismael Isaac. Ideo namque dixit Sara Abrahae: « Ejice ancillam et filium ejus , » quia illusionem vidit in lusum, non ideo quia ludebat Ismael cum filio suo. Unde Apostolus: « Sicut tunc ille, qui secundum carnem natus erat, persequebatur eum qui secundum spiritum; spiritum amatores Christi. Plus ergo nos persequuntur qui nos illudendo seducunt, ita: « Veni, veni, baptizare: hic habes verum baptisma. » Ismael ergo non ideo fuit exhaereditatus, quia ex ancilla natus, sed quia superbus fuit. Nam si esset ideo exhaereditatus, filii Jacob non admitterentur ad haereditatem. Quod et Sara affligit ancillam Agar, non dicitur persecutio, sed correctio. Unde etiam angelus fugienti dicit: « Revertere, et humiliare sub ma
Abbreviated transcription (Latin):
ñ caste solere annuntiare ȩĩgłm: tolerans e¬
os in societate xp̃iana et dicens. Qa eñi. d̃
omnimꝰ siuie occasione siue ueritate xp̃c anĩ¬
tietur: Et in hoc gaudeo. Non de alieno
malo gaudebat: s qͥa uerũ predicabat᷑. Si qͥͦs
isti sui similes baptirabant: tunc mali ma¬
los. Si qͦs uͦ tales quales ammonee dñs cũdi¬
cit. quȩ dieunt facite. quȩ autẽ faciunt facen
nolite: tunc mali bonos baptrabant. Et n
gͦ in filiis iacob ñ obfuit illis qͥ nati funt de
ancillis. qͦ minꝰ tenerent terrã ꝓmissionis eĩ
frĩb ex ȩquo. s p̾ualuit sem̃ paternũ: sic qͥti¬
q ꝑ malos baptirant᷑. quãꝗͣ ex malis natist
tam̃ qͥa ex semine uerbi dĩ qͦd figurat᷑ in acib
nati ft̃: si boni ẽẽ uoluerut hereditatẽ cũ frẽ¬
siue facinorosus qͥsq in confessione sc̃ȩ tͥnitats
baptiret. ñ ualet ille rebaptirari a catholicis:

Expanded text:
non caste solere annuntiare Evangelium, tolerans enon caste solere annuntiare Evangelium, tolerans eos in societate Christiana, et dicens: Quid enim, dum omni modo sive occasione sive veritate Christus annuntietur! et in hoc gaudeo . » Non alieno malo gaudebat, sed quia verum praedicabatur. Si quos isti similes sui baptizabant, tunc mali malos. Si quos vero tales quales admonet Dominus, cum dicit: « Quae dicunt facite; quae autem faciunt, facere nolite , » tunc mali bonos baptizabant. Quomodo ergo in filiis Jacob non obfuit illis, qui nati sunt de ancillis, quominus tenerent terram repromissionis cum fratribus ex aequo, sed praevaluit semen paternum: sic quicunque per malos baptizantur, quanquam ex malis nati sint, tamen quia ex semine Verbi Dei, quod figuratur in Jacob, nati sunt, si boni esse voluerint, haereditatem cusive facinorosus quisque in confessione sanctae Trinitatis baptizet, non valet ille rebaptizari a Catholicis,
Abbreviated transcription (Latin):
resi. tanꝗͣ de ancilla. Aduerte cur dñs dicat
ego sũ ds̃ abraham. ds̃ ysaac. et d̃s iacob:
qͣsi noe qͥ ante istos fuit. & moyses qͥ pͥus.
scĩ patͥarchȩ ñ eeñt. In istis quippe tͥb inue¬
nimꝰ peꝑisse liberas et ancillas: qͣo dotũ figura
ẽ ut ait apłs. Hȩc autẽ in figura contingebat̃
illis. Et illud. Scripta sunt in qt ꝓpt̾ nos: in
qͦs finis scł̃oꝵ uenit. In generationib autẽ
liberarũ & ancillars. qͣtuor fc̃ genera homi¬
nũ: in quib complet᷑ forma totiꝰ. xp̃ianitatiꝰ:
Ancillas accipiamꝰ in malis: liberas in boniᷤ.
Aut gͥ libere pariunt bonos ut sara ysaac.
aut malos et bonos ut rebecca esau & iacob:
aut male malos ut agar ysmael. aut ma¬
le bonos & malos. ut ancillȩ ia cob. qo
hanc similitudinẽ ant bom baptrart
bonos ut ananias paulũ: aut malos Es
philippus symonẽ magũ: aut mali bons
ꝙ malos ut p̾dicatores quida. qͦs dictt apbꝰ

Expanded text:
resi, tanquam de ancilla. Advertite cur Dominus dicat: resi, tanquam de ancilla. Advertite cur Dominus dicat: Ego sum Deus Abraham et Isaac et Jacob , quasi Noe qui ante istos fuit, et Moyses qui post, sancti patriarchae non essent. In his quippe tribus invenimus peperisse liberas et ancillas, quod totum figura est, ut ait Apostolus: Haec autem in figura contingebant illis . Et illud: Scripta sunt, inquit, propter nos, in quos finis saeculorum venit . In generationibus autem liberarum et ancillarum quatuor sunt genera hominum, in quibus completur forma totius Christianitatis. Ancillas accipiamus in malis, liberas in bonis. Aut igitur liberae pariunt bonos, ut Sara Isaac ; aut malos et bonos, ut Rebecca Esau et Jacob ; aut malae malos, ut Agar Ismael ; aut malae bonos et malos, ut ancillae Jacob . Ad hanc similitudinem aut boni baptizant bonos, ut Ananias Paulum : aut malos, ut Philippus Simonem Magum , aut mali bonos et malos, ut praedicatores quidam, quos dicit Apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
dent̾ notauit: de scd̾a natiuitate. ac de cet̾is
ficdi mysteriis plenius doceri meruit Di¬
eit ad eũ nichodemus. Quomͦ potest homo
nasci cũ sit senex: Numqͥd pot̾ in uentĩe ma¬
tris suȩ iterato introire q nascie Sp̃c ei loqͥt᷑:¬
tauerunt dñm̃ posse coquere. & manducare
conscissũ sic̃ agnũ. qnͣdo dñs dixit. nͥ quis
manducauerit carnẽ meã. et biberit sangui.¬
nẽ incũ. ñ habebit uitã in se: & statun rece¬
dentes ñ amplius st̃ eum sequuti. Dñs autẽ
hoc remanentib exposuit dicens sp̃e ẽ. et
uita qͦd dixi: nam sp̃c uiuificat. caro autẽ
nichil ꝓdest: ne carnalit̾ intelligerent qͦd di-¬
xerat. Ita nichodemꝰ nũdũ nouerat parentes:
qͥ generãt ad uitã. Una enĩ generatio ẽ carnał:
altera ẽ sp̃ualis. Sciendũ quomͦ uterus ñ pot̾¬
repeti: sic nec baptismus. Qͥ nascit᷑ de catho¬
lica ȩccl̃ia. tanꝗͣ de sara nascit᷑: qͥ autẽ de be¬

Expanded text:
denter notavit, de secunda nativitate ac de caeteris denter notavit, de secunda nativitate ac de caeteris fidei mysteriis plenius doceri meruit. « Dicit ad eum Nicodemus: Quomodo potest nasci homo, cum sit senex? Nunquid potest in ventrem matris sutaverunt Dominum posse coquere, et manducare concisum, sicut agnum, quando Dominus dixit: « Nisi quis manducaverit carnem meam et biberit sanguinem meum, non habebit vitam in se , » et statim recedentes non amplius sunt eum secuti. Dominus autem hoc remanentibus exposuit, dicens: « Spiritus est et vita quod dixi. Nam spiritus vivificat, caro autem nihil prodest , » ne carnaliter intelligerent quod dixerat. Ita Nicodemus nondum noverat parentes qui generant ad vitam. Una enim generatio est carnalis, altera sprepeti, sic nec baptismus. Qui nascitur de catholica Ecclesia, tanquam de Sara nascitur, qui autem de hae
Abbreviated transcription (Latin):
signa facere quȩ tu facis: nisi fuerit ds̃ cum
ulo. Hichodemus uenit ad iħm nocte: uł
qͥa metuit offendere ppłm eũ eẽt unus de
pͥncipib: uł qͥa magister erat in isrł. palã
discere erubuit. Nox itaq significat lite¬
iã legis: uel ignorantiã corois. uł timorem:
Nichodemꝰ uͦ unus ex his qͥ ꝑ signa crediderãt
figura ẽ cathecuminoꝵ: ña licet credant. qͣd̾a
tam̃ nocte sacramentoꝵ ad baptismũ ꝑtie¬
niunt: uͥ de inuio tenebrar ad uiã celestis
luminis renati tnͣseunt. Si enĩ tantũ ualu-¬
it baptismatis figura. ut ꝑ moysen bapti¬
⁊ati in nube & in mari ad manna ꝑduceren¬
tͣ ÷ ñne ꝑ uerũ baptisma ad idẽ ꝑueniri po-¬
terit: Qͥd ẽ manna: Ego sũ inqͥt panis ui¬
uus: qͥ de celo descendi. Respondit iħe: et
dixit ei. Am̃ am̃ dico tͥ: nͥ qͥs natus fuerit
denuo. ñ pot̃ uidere regnũ dĩ. Id est ñ potest
me cognoscere qͥ sũ regnũ patͥs: qͥ sum uisio.
ueritatis. Qͥa nichodemus aꝑta signa pru¬

Expanded text:
signa facere quae tu facis, nisi fuerit Deus cum eo . » Nicodemus venit ad Jesum nocte, vel ia metuit offendere populum, cum esset unus de principibus; vel quia magister erat in Israel, palam discere erubuit. Nox itaque significat litteram legis, vel ignorantiam cordis, vel timorem. Nicodemus vero, unus ex his qui per signa crediderant, figura est catechumenorum. Nam licet credant, quadam tamen nocte sacramentorum ad baptismum perveniunt, ubi de invio tenebrarum ad viam coelestis luminis renati transeunt. Si enim tantum valuit baptismatis figura, ut per Moysem baptizati in nube et in mari ad manna perducerentur, nonne per verum baptisma ad idem pervenire poterit? Quid est manna? « Ego sum, inquit, panis vivus qui de coelo descendi. Respondit Jesus et dixit ei: « Amen, amen dico tibi, nisi quis natus fuerit denuo, non potest videre regnum Dei, » id est non potest me cognoscere, qui sum regnum Patris, qui sum visio Veritatis. Quia Nicodemus aperta signa pru
Abbreviated transcription (Latin):
baptismo. Considerans latronẽ cui dictũ est.
passione ꝓ nomine xp̃i. id qͦo ex baptismo de
ẽ supplere posse: s etiam fid̃e conuersionẽq
cordis si forte ad celebrandũ mysteriũ baptismi
in angustiis teporũ succurri ñ potest. Qnͣtũ

Expanded text:
baptismo: « Considerans latronem cui dictum est, baptismo: « Considerans latronem cui dictum est, passionem pro nomine Christi id quod ex baptismo deerat posse supplere, sed etiam fidem conuersionemque cordis, si forte ad celebrandum mysterium baptismi in angustiis temporum succurri non potest. neque
Abbreviated transcription (Latin):
or & in hoc neglectu uitã fimerit: a regno
moriunt᷑: tantũ eis ualet ad dimittenda pee¬
ena÷ qntũ si abluerent᷑ sac̃ fonte baptismatsͤ
Qt eñ dix siqͥs ñ renatꝰ fuerit ex aqua ce spũ
s intioibit in regnũ celoꝵ. alia sententia i¬
sts fecit exceptos: uͥ ñ minus generalit̾ ait.
q me confessus fuerit eorã hominib. confite
hor eũ corã patre meo. E quid̾e sangus & aqͦ¬
qũ martyrii & baptismi qͦ ttur ad celũ pari¬
ter ꝓtulerurit. Deniq siqͦs in fide xp̃i ꝙ in
earttate ñficta radicatos. excludat articulus
mortis a sacram̃to baptismi: constat qͥa ñ
exeludunt᷑ a salute. Martyres enĩ ft̃ coram
deo. si puro corde martyrio parati erant: et¬
martyrio baptirati fc̃ in igne uel sp̃u: uxta
ni spu scõ: ñ post multos hos dies. hine est:
qͥd ait ambrosius de ualentiniano. Uentrẽ
meũ doleo. ut ꝓpħico utar exemplo: qͥa qũe
regneraturus eram amisi. Ille tam̃ grãm qũa
poposeit: ñ amisit. Augustinꝰ libro qͣrto de

Expanded text:
o, et in hoc neglectu vitam finierit, a regno moriuntur, tantum eis valet ad dimittenda peccata, quantum si abluerentur sacro fonte baptismatis. Qui enim dixit: Si quis non renatus fuerit ex aqua in regnum coelorum, » et alia sententia fecit istos exceptos, ubi non minus generaliter ait: « Qui me confessus fuerit coram hominibus, confitebor et ego eum coram Patre meo . » Equidem sanguis et apum martyrii et baptismi quo itur ad coelum pariter protulerunt. Denique si quos in fide Christi et in charitate non ficta radicatos excludat articulus mortis a sacramento baptismi, constat quia non excluduntur a salute. Martyres enim sunt coram Deo, si puro corde martyrio parati erant et baptizati in igne vel spiritu, juxta ncto non post multos hos dies . Hinc est quod ait Ambrosius de Valentiniano: « Ventrem meum doleo , ut prophetico utar exemplo, quia quem regeneraturus eram, amisi. » Ille tamen gratiam quam poposcit, non amisit. Augustinus libro quarto de
Abbreviated transcription (Latin):
ad horã repleuerit. uocẽ quidẽ euis sp̃e audis:
illiꝰ intrauerit. uel qͦmͦ redierit. Natura enum
inuisibilis ẽ. Sic inuisibilit̾ tncipit renatus
eẽ. agente spũ qͦd ñ erat: ita ut infidelis nes¬
ciat unoe ueniat &. qͦ uadat: id est qua gĩa
ueniat in adoptionẽ filior dĩ÷ ꝙ uadat in
ꝑceptionẽ celestis regni. Quȩ qͥa in cogntta sũt
carnali: tterũ querit Respondit nichode

Expanded text:
ad horam repleverit, vocem quidem ejus spiad horam repleverit, vocem quidem ejus spiillius intraverit, vel quomodo redierit. Natura enim invisibilis est. Sic invisibiliter incipit renatus esse agente spiritu quod non erat, ita ut infidelis nesciat unde veniat et quo vadat, id est, qua gratia veniat in adoptionem filiorum Dei, et vadat in perceptionem coelestis regni. Quae quia incognita sunt carnali, iterum qu
Abbreviated transcription (Latin):
spũ sp̃c ẽ. Spũałe natiuitatẽ distinguit a car
incurrat. Non enĩ caro s anua sentire potest
uł puniri: nec pena peccati remittit᷑. nisi ei
qͦd potest puniri. Non mireris qͥa dixi tͥ:
oportet uos nasci denuo. Sp̃e nͥ uult spirat:
⁊ & uocẽ eiꝰ audis: s ñ scis unde ueniat & qͦ
uadãt. Sic ẽ om̃is: qͥ natus ẽ ex sp̃u. Sp̃c po¬
testatẽ habet quib uult gram remissionis imꝑ¬
tire: ꝙ uocem eiꝰ corporalẽ audis. eo loquente
intelligentiã ad quosłã ueniat: idẽ. qua de
causa. eod̾e spũ agente. quida fortasse minus
dat ab aliis ȩque presentib ÷ hoc ẽ sine in¬
telligentia transeat ab illis. Ad hunc modũ
fit illa natiuitas quȩ ẽ ex sp̃u. te uidelicce nes¬
ciente discutere. qͦm id sp̃c inuisibilit̾ agat:
uͥi ipse nichil corporalit̃ oꝑat᷑. Ne mireris gͦ
de hoc scilico qͦd agit sp̃c in illa generatione:
si nescias. Uel ita. Sp̃c in potestate habet. ut
cuiꝰ uult cor illustret: & si te p̾sente quẽpiã

Expanded text:
» Spiritalem nativitatem distinguit a carnincurrat. Non enim caro, sed anima sentire potest vel puniri, nec poena peccati remittitur nisi ei quod potest puniri. Non mireris quia dixi tibi, oportet vos nasci denuo. Spiritus ubi vult spirat, et vocem ejus audis, sed non scis undetus est ex spiritu. Spiritus potestatem habet quibus vult gratiam remissionis impertire, et vocem ejus corporalem audis eo loquente intelligentiam ad quosdam veniat, id est de qua causa eodem Spiritu agente, quidam fortasse minus dat ab aliisae que poenitentibus, hoc est sine intelligentia transeat ab illis. Ad hunc modum fit illa nativitas quae est ex spiritu, te videlicet nesciente, discutere quomodo id Spiritus invisibiliter agat, ubi ipse nihil corporaliter operatur. Ne mireris ergo de hoc, scilicet quod agitur spiritu in illa generatione, si nescias. Vel ita: Spiritus in potestate habet ut cujus vult, cor illustret, et si, te poenitente, quempiam
Abbreviated transcription (Latin):
U bi iħe pretulte ceteris uiduã ꝓpt̾ duo exa minu¬
ta. adiuugens parabolam de phariseo ⁊ publica
no contra eos qui se excollunt.
cxix
De nichodemo qui uenit ad iħm nocte.
De muliere a uideis in adulterio deprehensa.
Ubi iħe dicit parabolam ad discipulos ꝓpter
duob filiis in uineam missis. S agricolio
Parabola de patrefamilias qͥ uineã suã locauit c xx¬
S inile ẽ regnũ celors homini regi qui fecit¬
nuptias filio suo. sin lege.
Ubi pharise mtitunt ad ihm dolo interrogan cxxui¬
tes si lic& tributum reddere cesari.
De saduceis qͥ uieunt ñ eẽ resarrectionẽ. & u¬
terrogant de septẽ fr̃ĩb qͥ unã uxoit̃ babuerũt:¬
& bi docente iħu in templo miserunt pharise eũ
Ubi iħc interrogat phariseos cuiꝰ filius ẽ xp̃e.
cxxx.
Ubi iħc docet ego sum lux mundi. snifeste.¬
cxxxi

Expanded text:
Ubi Jesus praetulit caeteris viduam propter duo aera minuta, adjungens parabolam de Pharisaeo et publicano, et contra eos qui se extollunt. CXIX. De Nicodemo, qui venit ad Jesum nocte. CXX. De muliere a Judeis in adulterio deprehensa. CXXI.  CXXII. Ubi Jesus dicit parabolam ad discipulos propter duobus filiis in vineam missis. CXXIV. Parabola de patrefamilias, qui vineam suam ocavit egnum coelorum homini regi, qui fecitnuptias filio suo. CXXVI. Ubi pharisaei mittunt ad Jesum dolo interrogantes, Si licet tributum reddere Caesari? CXXVII. De Sadducaeis qui dicunt non esse resurrectionem, et interrogant de septem fratribus qui unam uxorem habueruntUbi docente Jesu in templo, miserunt pharisaei eum us interrogat pharisaeos, cujus filius est Christus. CXXXI. Ubi Jesus docet: Ego sum lux mundi. CXXXI
Abbreviated transcription (Latin):
lic&e. sacerdotib offerri in testimonium. to: in signũ
spũalis oblationis sic̃ curatio lepiȩ testat᷑ curationẽ
peccati : illuo in qũa munus offer nonsolũ in signo
s in re: ut tu ipse a sacerdotib peccatis emundatus.
in sacrificiũ di transeas. Moyses enĩ precepit testimo

Expanded text:
licet sacerdotibus, offerri in testimonium, id est in signum licet sacerdotibus, offerri in testimonium, id est in signum spiritualis oblationis, sicut curatio leprae testatur curationem peccati, illud, inquam, munus offert non solum in signo, sed etiam in re, ut tu ipse a sordibus peccati emundatus, in sacrificium Dei transeas. Moyses enim praecepit testimo
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd corpore p̾ferebat. Docet dñs ñ eẽ uulganda nr̃a
beneficia s p̃menda: ut ñsolum a mercede abstinea¬
mꝰ pecuniȩ s etiam gr̃ȩ. Iactantia quippe uitata¬
facit: ne lepra possit transire in medicũ. Ideo etiam
imperat᷑ silentiũ: quia melius ẽ fide magis sponta¬
nea salutẽ querere: quã beneficiis inuitari. Osten¬
dere se sacerdoti iubet᷑ lepsus: ut intelligeret sac̃dos
eũ ñ legis ordine. s gr̃ã dei curatum. Offerre sacrifi¬
ciũ preciptt᷑: ut ostenderet dñs se ñ legem soluere s
implere. scd̃m legem gradiens. & supͣ legẽ sanans.
In lege enĩ preceptũ eiat ut mundati a lepra offer¬
a. pͥusqũa uera & in illis figurata sacrificia confirma¬
ta eeñt in xp̃o et ȩccłia: contestatione apłorũ & fide
credentium. O ffert᷑ in testimoniũ illis qͥ uident
leprosũ mundatũ qͦd saluant᷑ a lepra peccatoꝵ: ꝙ of¬

Expanded text:
quod corpore praeferebat. Docebat Dominus non esse vulganda nostra quod corpore praeferebat. Docebat Dominus non esse vulganda nostra beneficia, sed premenda, ut non solum a mercede abstineamus pecuniae, sed etiam gratiae. Jactantia quippe vitatafacit ne lepra possit transire in medicum. HILAR. Ideo etiam imperatur silentium, quia melius est fide magis spontanea salutem quaerere, quam beneficiis invitari. BEDA. Ostendere se sacerdoti jubetur leprosus, ut intelligeret sacerdos eum non legis ordine, sed gratia Dei curatum. Offerre sacrificium praecipitur, ut ostenderet Dominus se non legem solvere, sed implere, secundum legem gradiens, et supra legem sanans. In lege enim praeceptum erat, ut mundati a lepra munera offera, priusquam vera et in illis figurata sacrificia, confirmata essent in Christo et Ecclesia, contestatione apostolorum et fide credentium. Offertur in testimonium illis qui vident leprosum mundatum, quod salvantur a lepra peccatorum, et of
Abbreviated transcription (Latin):
auctoritas in dño: ita in isto fidei constantia declara¬
t᷑. Et extendens manũ: tetigit eũ dicens. Nolo mun¬
dare. Et confestim mundatã ẽ lepra eiꝰ. Eoxtendenᷤ
miscdĩȩ affectu manũ. lepram tetigit ex humilitate:
Lex tangi lepsos ꝓhibet: s de eo ñ erat ꝓhibitum qͥ
dñs legis ẽ. Cetigit gͥ ñ quin sine tactu sanare posset:
s ut in dicet se ñ sub lege ẽẽ immo dñm legis: qui ñ
timet contagiũ eum alios potius liberet. Ex pieta¬
te ait uolo: sanans eo genere qͦ fuerat obsecratus: cũ
diceret᷑ siuis potes me mundare. Imꝑando subiunx̃
mundare: in quo maiestatis aꝑtt᷑ potentia. Nichil e¬
nĩ mediũ ẽ int̾ opus di os preceptũ: quia int̾ precep¬
tum ẽ opus. Dixit enĩ et facta sunt. Et ait illi
ihe. Uide nemu dixeris: s uade ostende te sacerdo¬
ti: & offer munus qͦd p̾cepit moyses in testimoni¬
um illis. Non erat nẽcesse ut sermone iactaret:

Expanded text:
auctoritas in Domino, ita in isto fidei constantia declaraauctoritas in Domino, ita in isto fidei constantia declaratur. « Et extendens manum tetigit eum Jesus, dicens: Volo, mundare. Et confestim mundata est lepra ejus. » Et extendens misericordiae affectu manum lepram tetigit, ex humilitate Lex tangi leprosos prohibet. Sed de eo non erat prohibitum, qui Dominus legis est. Tetigit igitur non quod sine tactu sanare posset, sed ut indicet se non sub lege esse, imo Dominum legis qui non timet contagium, cum potius alios liberet. Ex pietate ait, volo, sanans eo genere quo fuerat obsecratus, cum diceretur: Si vis, potes me mundare, imperando subjunxit: « Mundare; » in quo majestatis aperitur potentia. Nihil enim medium est inter opus Dei et praeceptum, quia inter praeceptu Vide nemini dixeris; sed vade, et ostende te sacerdoti, et offer munus quod praecepit Moyses in testimonium illis. Non erat necesse ut sermone jactaret,
Abbreviated transcription (Latin):
ne de eprphania dm̃ qͥ ita meip̃. Cũ plurauob̾ fr̃s.
icut posteritati suȩ fidelis mandauit antiqͥ¬
tas. hodie saluator a chaldeis ẽ adoratus: hodi¬
e fluenta iordanis benedictione ꝓprii baptisma¬
tis consecrauit: hodie inuitatus ad nuptias a¬
quas uertit in uinum: xlui. mlxui. Rxeuiii.
ueniens: Rgenu flexo. m adorabat eum dicens:
Dñe si uis. potes me mundare. Recte post do¬
ctrũa fiunt iniracula: ut ꝑ uirtitẽ sermo firma¬
marcũ genu flectens. itt lucas ait in faciem pro
cidit. qd̾ humilitatis ẽ & pudoris. ut unꝰqͥsq
de suȩ uitȩ maculis erubescat: confessionẽ ue¬
reundia ñ repͥmit: s dececto uuluere remediũ
querit. Uoluntati dñi euiationis potestatẽ leꝓsus
tͥbuit. nec qͣsi meredulus dubitat: s suȩ colluuionis
conscius ñ p̾siunit dicere munda me dñe ꝙ mundabor:
Dum hic a lege exclusus se dñi potestate curari postu¬
lat: supͣ legem ẽẽ gr̃am indicat. Sicut enĩ potestatis

Expanded text:
ne De epiphania, qui ita incipit: Complura nobis fratres: Sicut posteritati suae fidelis mandavit antiquitas, hodie Salvator a Chaldaeis est adoratus; hodie fluentia Jordanis, bendictione proprii baptismatis consecravit; hodie invitatus ad nuptias, aquas vertit in vinum CAPUT XLVI. M. 63II veniens adorabat eum, dicens: Domine, si vis, potes me mundare . » Recte post doctrinam fiunt miracula, ut per virtutem sermo firmaMarcum genu flectens , ut Lcidit: quod humilitatis est et pudoris, ut unusquisque de suae vitae maculis erubescat, confessionem verecundia non reprimit, sed detecto vulnere remedium quaerit. Voluntati Domini curationis potestatem leprosus tribuit, nec quasi incredulus dubitat, sed suae colluvionis conscius non praesumit dicere: Munda me Domine, et mundabor. Dum hic a lege exclusus se Domini potestate curari postulat, supra legem esse gratiam indicat. Sicut enim potestatis
Abbreviated transcription (Latin):
tis sepeliunt᷑. ideo accipientes pretiũ san¬
guinis iħu usi ft̃ eo ad comparation̾ẽ agͥ
figuli oꝑantis litũ ad ollas. & alia fictilia
cõponenda: ut in eo agͦ ꝑegrini mortui se
ꝓpħis. pͣua iudeoꝵ studia uertimus in salu¬
ei acquirtt᷑. & om̃is potestas in celo & in
terra dat᷑. Ideo hic ager figuli ẽ. qͥa d̾i oĩa
st̃. euiꝰ in manu ẽ. ex eod̃e luto facere uas in
honor̃e uel in contumeliam. In sepulturam

Expanded text:
tis sepeliuntur, ideo accipientes pretium santis sepeliuntur, ideo accipientes pretium sanguinis Jesu, usi sunt eo ad comparationem agri figuli, operantis lutum ad ollas et alia fictilia componenda, ut in agro peregrini mortui sepprophetis, prava Judaeorum studia vertimus in saluei acquiritur, et omnis potestas in coelo et in terra datur. Ideo hic ager figuli est , quia Dei omnia sunt, cujus in manu est, ex eodem luto facere vas in honorem, vel in contumeliam . In sepulturam
Abbreviated transcription (Latin):
mittere in corbanan: qͥa pretiũ sanguinis
ẽ. Uere culicẽ liquantes: & camelũ gliti¬
entes. Si enĩ ideo ñ mittunt pecuniã in cor
ligens iuidas. ñ alibi ꝓiecit argenteos. nͥ in t̾e¬
plũ: qͥa sciebat dñm eiecisse de templo oues
& boues. et dixisse uenditorib columbarũ.
Tollite ista hinc: & nolite facere domũ pat̾s
ine. domũ negotiationis. Consilio aũ
inito emert̃ ex illis agrũ figuli: in sepultu
ram ꝑegͥnoꝵs. ꝓpter hoc uocatus ẽ ager ille
acheloemach. hoc ẽ ager sanguinis: usq
in hodiernũ diem. Uidebant qm̃ circa mor¬
tuos magis eam pecuniam conueniebat ex¬
pendi. & circa locũ mortuor et sepultiuȩ.
qm̃ preciũ sanguinis erat: quã in corbanan
aut in aliqua necessitate honesta. S qͥa et
int̾ loca mortuors differentiȩ ft̃. qm̃ multi
quide scd̃m uotũ optabilit̾ sepeliunt᷑ in mo¬
nuñtis suus pat̾ns: quid̾a aut̃e ꝓpt̾ quasd̃a
calamitates frequent̾ in ꝑegrinis monum̃¬

Expanded text:
m Al. corbonam, quia pretium sanguinis est. Vere culicem liquantes, et camelum glutientes. Si enim ideo non mittunt pecuniam in corbligens Judas, non alibi projecit argenteos, nisi in templo; quia sciebat Dominum dejecisse de templo oves et boves, et dixisse venditoribus columbarum: Tollite ista hinc, et nolite facere domum Patris mei domum negotiationis . Consilio autem inito, emerunt ex illis agrum pter hoc vocatus est ager ille Haceldama, hoc est, ager sanguinis usque in hodiernum diem. Videbant quoniam circa mortuos magis eam pecuniam conveniebat expendi, et circa locum mortuorum et sepulturae, quoniam pretium sanguinis erat, quam in corbonam aut in aliqua necessitate honesta, sed quia et inter loca mortuorum differentiae sunt, quoniam multi quidem secundum votum optabiliter sepeliuntur in monumentis suis paternis, quidam autem propter quasdam calamitates frequenter in peregrinis monumen
Abbreviated transcription (Latin):
Homo quippe ante aduentũ xp̃i dexteram
habuit languidã: qͥa ab elemosinis torpebat.
sinistĩa saña: qͥa suȩ utilieati intendebat. At uͦ
Et dixit ad eos. Qͥs erit ex uob̃ homo qͥ habe¬
ibit oũe una: & si ceciderit hȩc sabbatis in fo
ueam ñne tenebit & leuabit eam: Qnͣtoma¬
gis melior ẽ homo oue Ideoq licet sabbato
bene facere. Competenti exemplo ostendit
illos sabbatũ uolare in oꝑe cupiditatis: qͥ eũ
uiolare arguunt in oꝑe caritatis. ꝓ eodem po¬
nit in sabbo bene facere: & animã salũa facẽ
Obseruantia quidẽ sabbati figurabat᷑: qͥa qͥ¬
ꝑ sex scł̃i ȩtates bona fecerint: in septima qͥ¬
ete a malis tantũ feriabunt. Non enim ocio¬
sus erit boni oꝑis fructus: in laude dĩ qͥescere¬

Expanded text:
Homo quippe adventum Christi dextram habuit languidam, quia ab eleemosynis torpebat; sinistram sanam, quia suae utilitati intendebat. At verEt dixit ad eos: Quis erit ex vobis homo, qui habebit ovem unam, et si ceciderit haec Sabbatieam, nonne tenebit et levabit eam? Quanto magis melior est homo ove? Ideoque licet Sabbato benefacere. Competenti exemplo ostendit illos Sabbatum violare in opere cupiditatis, qui eum violare arguunt in opere charitatis. Pro eodem ponit, in Sabbato benefacere, et animam salvam facere. Observantia quidem Sabbati figurabatur, quia per sex saeculi aetates bona fecerint, in septima quiete a malis tantum feriabant. Non enim otiosus erit boni operis fructus, in laude Dei quiescere
Abbreviated transcription (Latin):
tas humana contͣ frequentes lapsus robo¬
retͣ & muniat᷑. ¶Sacramentũ triplex est.
qͥa in pane & uino. & aqua. Et ẽ panis
sacram̃tũ dominici corporis: illico uͦ incarꝰ¬
natȩ diuinitatis. Est in qͥt apl̃s magnũ
pietatis sacramentũ: qͦd manifestatũ ẽ in
carne. Inde augustinus. Illud corpꝰ uisibi¬
le & palpabile sacramentũ ẽ. inuisibił for¬
mȩ toẽ. panis celestis: qͦ uiuunt angeli.
Cum enĩ nichil in corpore gesserit anima xͥ
ñ uidet corpus eẽ sacramentũ in habitantꝰ
deitatis. s uinũ aut̃ẽ sacram̃tũ sanguinis

Expanded text:
tas humana contra frequentes lapsus robotas humana contra frequentes lapsus roboretur et muniatur. Sacramentum triplex est, quia in pane et vino et aqua. Et est panis, sacramentum Dominici corporis, illud vero incarnatae divinitatis. Est, inquit Apostolus, magnum pietatis sacramentum, quod manifestatum est in carne . Unde Augustinus: « Illud corpus visibile et palpabile, sacramentum est invisibilis formae, id est, panis coelestis quo vivunt angeli. Cum enim nihil in corpore gesserit anima Chrnon videt corpus esse sacramentum inhabitantis Deitatis? » Vinum autem sacramentum sanguinis
Abbreviated transcription (Latin):
q cuiꝰq sacram̃ti attendenda ẽ: qͥa una
eccł̃ia in unitate fidei unũ dm̃ colit: uno
baptismo. licet in diu̾sis locis. & diuersis
t̾ẽporib regenerat᷑: una confirmatione con-¬
tra aduersa munit᷑: una hostia salutari
p̃cipuȩ xp̃o unit᷑: qnͣdo sacram̃tũ passionis
illiꝰ cũ ore ad redemptionẽ sumit᷑: ad mi¬
tandũ qͦ uitenta m̃te cogitat᷑. Sic enim
sanguine xp̃i corpꝰ et animã linimꝰ. qͥa
sangus agni sitꝑ utrũq postẽ domꝰ libe¬
rauit hebreos ab angło exterminatore.
Igit᷑ in sacram̃to altaris. diligent̾ attenden¬
da sc̃. institutioꝰ causa institutionis. sacra¬
mentũ: res sacram̃ti. modus consecrandi:
modꝰ sumendi: comestio sp̃ualis: ¶Insti¬
tutio ẽ: hoc facite in meã cõmemorationẽ
Causa institutionis. triplex ẽ: ut scilicos
memoria dnĩcȩ passionis habeat᷑: ut sp̃c
hominis purget᷑. & reficiat᷑: ut infirmi¬

Expanded text:
que cujusque sacramenti attendenda est, quia una que cujusque sacramenti attendenda est, quia una Ecclesia in unitate fidei unum Deum colit; uno baptismo, licet in diversis locis et diversis temporibus regeneratur; una confirmatione contra adversa munitur; una hostia salutari praecipue Christo unitur, quando sacramentum passionis illius cum ore ad redemptionem sumitur, ad imitandum quoque intenta mente cogitatur. Sic enim sanguine Christi corpus et animam linimus, quia sanguis agni super utrumque postem domus liberavit Hebraeos ab angelo exterminatore . Igitur sacramento altaris diligenter attendenda sunt, institutio, causa institutionis, sacramentum, res sacramenti, modus consecrandi, modus sumendi, comestio spiritualis. Institutio est: Hoc facite in meam commemorationem. Causa institutionis triplex est, ut scilicet memoria Dominicae passionis habeatur, ut spiritus hominis purgetur et reficiatur, ut infirmi
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ ñ possit homo esse sine exercitati¬
one. ut remoueret᷑ a mala & suꝑflua. et
exerceret se in bona: instituit ds sacram̃ta.
& eoꝵs certa loca ut in eccłia audiat᷑ missa.
suscipiat᷑ eucharistia:. & similia. Consistit
autẽ sacramentũ in reb. factis. dictis. Res
autẽ sacramentales ft᷑: ut aqua. oleũ. & si¬
milia. facta: ut baptizandor submersio¬
& insufflatio. Dicta. uelut scẽ tͥnitatis in¬
uocatio. Et notandũ qnͣta sit conuersio
in reb sacramentalib: ex uirtitȩ diuinȩ
consecrationis. Indifferent̾ enĩ se habent
ad cõmunes usus ante consecrationem:
s uirtꝰ nimirũ diuinȩ benedictionis omii¬
no conuercit eas ad spũalia. Hinc ẽ iuxta
censurã canonũ qͦo aqua baptismatis is
spũali expleto effundit᷑. in diuersorio.
chrisma & eucharistia ꝓ uetustate cremar¬
t᷑: etiã ligna dedicatȩ eccł̃iȩ. in laicoꝵ opa
ñ admittunt᷑: & sic de ceteris. Unitas qͥuo¬

Expanded text:
enim non possit homo esse sine exercitatienim non possit homo esse sine exercitatione, ut removeretur a mala et superflua, et exerceret se in bona, instituit Deus sacramenta et eorum certa loca, ut in ecclesia audiatur missa, suscipiatur eucharistia et similia. Consistit autem sacramentum in rebus, factis, dictis. Res autem sacramentales sunt, ut aqua, oleum, et similia. Facta, ut baptizandorum submersio, insufflatio. Dicta, velut sanctae Trinitatis invocatio. Et notandum quanta sit conversio in rebus sacramentalibus ex virtute divinae consecrationis. Indifferenter enim se habent ad communes usus ante consecrationem; sed virtus nimirum divinae benedictionis omnino convertit eas ad spiritualia. Hinc est juxta censuram canonum, quod aqua baptismatis usu spirituali expleto effunditur in diversorio; chrisma et eucharistia pro vetustate cremantur, etiam ligna dedicatae Ecclesiae in laicorum opera non admittuntur: et sic de caeteris. Unitas quo
Abbreviated transcription (Latin):
Tunc enĩ bibentes calicẽ dñi. pꝰea secũ bi¬
bituri erant in regno patͥs: ad qͦd uidas
dignus ñ fuerat. Bibentib etiam. nullũ ex¬
cipiens dixit. sangus meus esfundet᷑ ꝓ uo
bis: s in aliis excepit dicens ꝓ multis. Ue¬
rũtam̃ qͥa simul fieri potuerunt quȩ si¬
mul dici ñ possunt: ordo huiꝰ libri nil
repugnat existimantib dñm distribuis¬
se sacramentũ corporis & sanguinis sui.
anteꝗͣ ꝑ bucellã tinctam suũ expͥmeret
traditorẽ ¶ Nunc aut̃e gr̃a tanti sacram̃¬
t qͦd ꝑ excellentiam dicit᷑ eucharistia. id est
bona gc̃a. uideamꝰ sacramtta instituta ẽe
ꝓpt̾ ertiditionẽ. humiliatioñe. exercitatio¬
ñe. Eruditio: ẽ qͦd mens ꝑ usibilia ꝓmo¬
uet᷑ ad inuisibilia intelligenda. Magna
qͦ humilitatis exhibitio ẽ. in istis iusibili¬
b. & homine multũ inferiorib. a deo
salutẽ querere: qua suꝑbia ꝑdidit. Cum

Expanded text:
Tunc enim bibentes calicem Domini postea secum haTunc enim bibentes calicem Domini postea secum habituri erant in regno Patris, ad quod Judas dignus non fuerat. Bibentibus etiam, nullum excipiens, dixit: Sanguis meus effundetur pro vobis. Sed in aliis excepit, dicens, pro multis. Verumtamen quia simul potuerunt fieri quae simul dici non possunt, ordo hujus libri nil repugnat existimantibus Dominum distribuisse sacramentum corporis et sanguinis sui, antequam per buccellam tinctam suum exprimeret traditorem. Nunc autem gratia tanti sacramenti, quod per excellentiam dicitur eucharistia, id est, bona gratia, videamus sacramenta instituta esse propter eruditionem, humiliationem, exercitationem. Eruditio est, quod mens per visibilia promovetur ad invisibilia intelligenda. Magna quoque humilitatis exhibitio est in istis visibilibus et homine multum inferioribus, a Deo salutem quaerere, quam superbia perdidit. Cum
Abbreviated transcription (Latin):
diuidamͣ a. xp̃o. ñ licet offerri uel aqũa so¬
lam. uel iunũ solũ. sic̃ nec granũ frumenti.
solũ sine aquȩ admixtione in pañe. Qd̃ si
qũe mouet cũ cenatis saluator apłis suũ
corpus ac sanguĩe tradioerit: quare nos
ieuini eade sacram̃ta ꝑcipiamus: audiat qͥa
tunc necesse erat tẏpicũ pascha consũma¬
ri. & sic ad uerũ pascha transiri: ñc aut̃ẽ
in honorem tanti sacram̃ti placuisse ma¬
gistris eccłiȩ pͥmo nos dñicȩ passionis par¬
ticipatione muniri. & sp̃ualib epulis sa¬
tiari: deinde terrenis dapib corpus refi
ci. Lucas de calice p̾occupauit ante bene¬
dictionẽ panis. & pꝰea repetendo ordina-¬
uit alioꝵ ordine. Qd̃ uͦ post calicẽ datum
traditore cõmemorat: p̃termissa recapiiu¬
lare iudet᷑. ꝓbat enĩ hylarius suꝑ mathe¬
ũ discessisse ꝓditorem: pͥusqͣ. mysteriũ cor¬
poris & sanguinis a dño discipulis daret᷑.

Expanded text:
dividamur a Christo, non licet offerri vel aquam sodividamur a Christo, non licet offerri vel aquam solam vel vinum solum, sicut nec granum frumenti solum sine aquae admistione in panem. Quod si quem movet, cum coenatis Salvator apostolis suum corpus ac sanguinem tradiderit, quare nos juni eadem sacramenta percipiamus; audiat quia tunc necesse erat typicum pascha consummari, et sic ad verum Pascha transiri, nunc autem in honorem tanti sacramenti placuisse magistris Ecclesiae, primo nos Dominicae passionis participatione muniri, et spiritualibus epulis satiari, deinde terrenis dapibus corpus refici. » AUGUST. Lucas de calice praeoccupavit ante benedictionem panis, et postea repetendo ordinavit aliorum ordine. Quod vero post calicem datum, traditorem commemorat, praetermissa recapitulare videtur. Probat enim Hilarius super Mat discessisse priusquam mysterium corporis et sanguinis a Domino discipulis daretur.