comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ribur plena : doloribur: periculis
aerumnir temptationibur
olite seduci gaudiorerũ huma¬
narum flenda in rebur huma¬
nis aduertite. Poteratridere
prius puer quinascit᷑ quare
a fletu incipit uiuere.: ridere
ñ dũ nouit. quare plorare iam
nouit qr cȩpit ire inistã uitã
Ped side illis captiuir ẽ. hic fła.
et gemit sedueniet gaudium.
NANT INLACIIMIS INCAU¬
DIO METENT
nistauita quae plenaẽ. lacri¬
mir seminemur. Quidremi¬
nabimur: operabona opera
misericordiae : semina nr̃a sunt
Dequibur seminibur ait apostolur
Bonũ aut̃ facienter ñ deficiamur:
Tempore enĩ ꝓprio m&emur infa¬
tigabiler. Itaq: dũ tẽpus habemur
operemur bonũ ad om̃r maxime
ad domerticor fidei. Loquenr
itaque deipsis aelymosinis quid
ait : hoc aut̃ quip arceseminat.
parce et met&. Ergo qui multum
seminat multum metet. Quipar
de sideratir lator fundor ubi
multa remina seminetir: la¬
tior uobir ñẽ. ubis eminetir

Expanded text:
ribus plena, doloribus, periculis, ribus plena, doloribus, periculis, aerumnis, tentationibus. Nolite seduci gaudio rerum humanarum; flenda in rebus humanis advertite. Poterat ridere prius puer qui nascitur: quare a fletu incipit vivere? Ridere nondum novit; quare plorare jam novit? Quia coepit ire in istam vitam. Sed si de illis captivis est, hic flet et gemit; sed veniet gaudium. nant in lacrymis, in gaudio metent.» In ista vita, quae plena est lacrymis, seminemus. Quid seminabimus? Opera bona. Opera misericordiae semina nostra sunt: de quibus seminibus ait Apostolus, «Bonum autem facientes non deficiamus; tempore enim proprio metemus infatigabiles. Itaque dum tempus habemus operemur bonum ad omnes, maxime autem ad domesticos fidei» . Loquens itaque de ipsis eleemosynis, quid ait? «Hoc autem dico, Qui parce seminat, parce et metet» . Ergo qui multum seminat, multum metet: «qui padesideratis latos fundos, ubi multa semina seminetis? Latior vobis non est ubi seminetis,
Abbreviated transcription (Latin):
Conuerte dñe captiuitatẽ nram̃:
sicut torrens in austro. sicut con¬
uertunt᷑ torrentes in austro sic
conuerte captiuitatẽ nrm. Quȩre¬
bat᷑ quid sit: sed patebit modo adiu¬
uante dnõ urir̃ orationib Quodã
locodix̃ scriptura : cũ p̃ciper &
& moner& deo periburbonis. Ait.
F icut glatier insereno ita soluent᷑
peccatatuce. Ergopeccata ligabant
xos. quomodo : quomodo fri¬
gurligat aquã necurrat: et in liga¬
tifrigore peccatoꝵ gelauimur.
Auster aut̃ calidur uentꝰ ẽ: quando flat
auster : liquescent glaties et im¬
plent᷑ torrenter. Torrentes aut̃
dicunt᷑. flumina hie malia. Mag¬
no enumpetu repentinis aqua imple¬
tacurr unt
Selaueramur ergo
in captiuitate. constr ingebantnor
a frigore inquitatir taquãgla¬
ues inscreno. soluunt peccata
nr̃a curramur ad patriã quasitor¬
rentes in austro. Diuenĩ labora
uimur et laboramur etiã facienter
bene Nãipsa uit ahumanaquã
ingressisumur miseraẽ. labo¬

Expanded text:
«Converte, Domine, captivitatem nostram, «Converte, Domine, captivitatem nostram, sicut torrens in austro.» Sicut convertuntur torrentes in austro, sic converte captivitatem nostram. Quaerebatur quid sit; sed patebit modo, adjuvante Domino, vestris orationibus. Quodam loco Scriptura, cum praeciperet et moneret de operibus bonis, ait: «Sicut glacies in sereno, ita solventur peccata tua» . Ergo peccata ligabant nos. Quomodo? Quomodo frigus ligat aquam ne currat. Et illigati frigore peccatorum gelavimus. Auster autem calidus ventus est: quando fiat auster, liquescit glacies, et implentur torrentes. Torrentes autem dicuntur flumina hiemalia; magno enim impetu repentinis aquis impleta currunt. Gelaveramus ergo in captivitate; constringebant nosa frigore iniquitatis; tanquam glacies in sereno, solvuntur peccata nostra. Curramus ad patriam, quasi torremus, et laboramus etiam facientes bene. Nam ipsa vita humana quam ingressi sumus, misera est, labo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓph& a. Nãquasi depteritolo¬
quebat᷑ cũ in aliopsal modicera
ode runt manꝰmeas & peder
meor. dinum erauer̃ omĩaossa
mea. Ndixit fossur ir ñ dixit
dinumerabunt. Ñdixit diuident
sibi uestim̃tamea Ndixit suꝑ
uestim̃ tũ meum mittent sortẽ
utura erant. & quasi facta canta¬
bant᷑. Omĩa enĩ quae futura s̃
dõ iã factar̃. hicergocũ dicera
cũ conuertit dns captiuitatem
sxon factisum uelut consolas
Tuncropl& umẽ. gaudio os̃ nrm̃
et lingua nr̃a exultatione¬
Q uodut ostender & se figura
p̃teriti. futura cogitare : Ait
uncdicent in ĩ genter. dicent
iã defuturo est. Magnifucauꝰ
dns facere nobircum factisumus
iocundati. Tunc cũ cantabantur.
futura erant: et nunc uident᷑ p̃sen¬
tics Ergo orat tãquã defutur ir
qui futura taquã p̃terita p̃cinebat:
Conuertednẽ captiuitatẽ nram
Ndũ erat ergo conuersa captiuitas.
qr ñ dũ redemptor aduenerat.
Ergoquandocantatis̃ psalmi: qđ
orabatͥ tunc tunciã factum est.

Expanded text:
ito loquebatur, cum in alio psalmo diceret, «Foderunt manus meas et pedes meos, dinumeraverunt omnia ossa mea» . Non dixit, fossuri sunt; non dixit, dinumerabunt; non dixit, divident sibi vestimenta mea; non dixit, super vestimentum meum mittent sortem: futura erant, et quasi facta cantabantur. Omnia enim quae futura sunt, Deo jam facta sunt. Hic ergo cum diceret, «Cum converteret Dominus captivitconsolati; tunc repletum est gaudio os nostrum, et lingua nostra exsultatione;» ut ostenderet se figura praeteriti futura cogitare, ait, «Tunc dicent inter Gentes.» «Dicent,» jam de futuro est. «Magnificavit Dominus facere nobiscum; facti sumus jucundati.» Tunc cum cantabantur, futura erant, et nunc videntur praesentia. Ergo orat tanquam de futuris, qui futura tanquam praeterita praecinebat: «Converte, Domine, captivitatem nostram.» Nondum erat ergo conversa captivitas, quia nondum Redemptor advenerat. Ergo, quando cantati sunt Psalmi, quod orabatur tunc, jam factum est:
Abbreviated transcription (Latin):
mano: ut uid eant & pii& impii
Illiuideant et gratulentur
inuenissese quodcrediderunt
ante quã uiderent. Et illicru¬
bescant non socredidirse quod
uidebunt. Frubesaenter dampna¬
bunt᷑ et gratulati: coronalunt᷑
Dic&ur confusis. Itc inignẽ
a & ernum qui prȩparatus est
diabolo et angolis eius. Dice¬
tur gaudentibus. Venit be¬
nedistipatris mei ꝑcipiteregnũ
qđ uob paratũ ẽ. ab origi nomundi
Quod cum acceperint iamspes
noner it : quia res tenebitur
Trans acta ergo spe : transiuit
nox illa sed donecfiat. auigi¬
lia matutina : sper& anima nr̃a¬

Expanded text:
mano, ut videant pii et impii: mano, ut videant pii et impii: illi videant, et gratulentur invenisse se quod crediderunt antequam viderent; et illi erubescant non se credidisse quod videbunt. Erubescentes damnabuntur, et gratulati coronabuntur. Dicetur confusis, «Ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus;» dicetur gaudentibus, «Venite, benedicti Patris mei, percipile regnum quod vobis paratum est ab origine mundi» : quod cum acceperint, jam spes non erit, quia res tenebitur. Transacta ergo spe, transibit nox illa; sed donec fiat, a vigilia matutina speret anima n
Abbreviated transcription (Latin):
quousque sit nox uniuersigene¬
ris humani. in occasu sacculi
Quarehdcusque : quia post
istam noctem lamnonerit
spes sed ipsares. Spesenim
que uidetur nones spes
Apostolus dicit. quod enĩ ui¬
dit quis. quid sperat : Si aut̃
quod nonuide mus sporamus
ꝑpatientiam ex spectamur.
Sierooatienier expectare
debeinis quod non uidemur
usque ad noctem speremus:
id estusque ad finẽ huiusui¬
tȩ nr̃ȩł sȩ uli. Cum autem
noxis tatr ansierit. iam ueni¬
et quod s̃perabamus et ñ iam
sperabimus pec tam̃ desperat
erimus. Est inimuitu peratio
desperatorum et.liquando de¬
tescamur hominẽ et dicimur.
non hab& spim: non seꝑ malũ ẽ.
non habere spem In hac uita
cũ sumus malumẽ ñ habere spem
quienim modo spem non hab&.
rempostea non habebit. Ergo
modo spem debemur habere
sed cum resuenerit : nũ quid spes
primo formam ipsam inqua
crucifixus ẽ. et resurroxit
demons traturus generihu¬

Expanded text:
quousque sit nox universi genequousque sit nox universi generis humani in occasu saeculi. Quare hoc usque? Quia post istam noctem jam non erit spes, sed ipsa res. «Spes» enim «quae videtur, non est spes,» Apostolus dicit: «quod enim videt quis, quid sperat? Si autem quod non videmus speramus, per patientiam exspectamus» . Si ergo patienter exspectare debemus quod non videmus, usque ad noctem speremus, id est usque ad finem hujus vitae nostrae vel saeculi. Cum autem nox ista transierit, jam veniet quod sperabamus; et non jam sperabimus, nec tamen desperati erimus. Est enim vituperatio desperatorum, et aliquando detestamur hominem, et dicimus: Non habet spem. Non semper malum est non habere spem. In hac vita cum sumus, malum est non habere spem; qui enim modo spem non habet, rem postea non habebit. Ergo modo spem debemus habere. Sed cum res venerit, numquid spes us noster, primo formam ipsam in qua crucifixus est et resurrexit, demonstraturus generi hu
Abbreviated transcription (Latin):
uictur us : Intendat caritas ura
Resuscitatis unt mortui ante
aduentum dñi. Nametelias
resuscitauit mortuum et heli scus
sed resurrexerunt : iterum
morituri Dñs ipse quorre¬
suscitauit morituri resurrexe¬
runt : siue ille iuuenir filius ui¬
due : siue illa puella .xii. annorũ
filia archisy nagogi : si uela tarus
alit resuscitatis om̃s morituri.
semel natisunt : sedbis mortuis.
nemore sur rexerat num quã
moritur ur. nisidñs. Quando aui
re surs ex it dñs num quam mo¬
riturus: auigilia matutina
Hoc spera et tudedñore surra¬
turum te : non quomomodo
la zarus resurrexit. Non quo medo
filius uiduae et archis y nagogi
filia resur rexerunt non quo¬
modo quos susci tauerunt anti¬
qui ꝓph&ȩ sed resurrecturum
te spera quomododns. ut postre¬
surrectionẽ qua resurrexeris.
nonteiam timeas moriturum:
Et coopistis perare auigilia ma¬
tutina: spera aui usquead noc¬
tem quousque finiatur haec uita

Expanded text:
victurus. Intendat Charitas vestra. victurus. Intendat Charitas vestra. Resuscitati sunt mortui ante adventum Domini: nam et Elias resuscitavit mortuum , et Elisaeus ; sed resurrexerunt iterum morituri. Dominus ipse quos resuscitavit, morituri resurrexerunt; sive ille juvenis filius viduae , sive illa puella duodecim annorum, filia archisynagogi , sive Lazarus : aliter resuscitati sunt, omnes morituri; semel nati sunt, sed bis mortui sunt. Nemo resurrexerat nunquam moriturus, nisi Dominus. Quando autem resurrexit Dominus nunquam moriturus? A «vigilia matutina.» Hoc spera et tu de Domino, resurrecturum te, non quomodo Lazarus resurrexit, non quomodo filius viduae et archisynagogi filia resurrexerunt, non quomodo quos suscitaverunt antiqui Prophetae; sed resurrecturum te spera quomodo Dominus, ut post resurrectionem qua resurrexeris, non te jam timeas moriturum: et coepisti sperare a vigilia matutina. 10. Spera autem usque ad noctem, quousque finiatur haec vita,
Abbreviated transcription (Latin):
quodipsi habere desiderabant.
et deficiunt pedes eorum et de¬
sinunt sperareli Quare
quia non auigilia matutina.
coeperunt sperare. Quidẽ
hoc non hoc coeperunt spera¬
re dedño quod praetes sit in dño
abilla uigilia matutina: Sed
sperabant dednõ: ut siessent xp̃i¬
anihaberent plonam domum
frumento uino : oleo argento
auro : nullur eorummorero¬
tur in maturus: Si quis non
haber& filios acciper& Si
uxorom non duxis set : ducer&
Non auortir& non solumali¬
qua mulier indomoeius : sed
nec pecus eiur: Nona cerse¬
rint cupȩ eius. non grandina¬
retur uinea eius: Qui sic spe¬
rabat indño anim aduertit
his rebus abundare eos qui ñ
colunt dnm̃. et defecerunt pe¬
deseius et nonsperauit usque
ad noctem : qui a non coepit aui
gilia matutina. Quisergo sic
incipit auigilia matutina spe¬
rare : qui hoc sperat dedño quod
coepit os tendere auigilia matu¬
tina in quaresur rexit. Antea
onim nemoresurr exerat sẽꝑ

Expanded text:
quod ipsi habere desiderabant; quod ipsi habere desiderabant; et deficiunt pedes eorum, et desinunt sperare. Quare? Quia non a vigilia matutina coeperunt sperare. Quid est hoc? Non hoc coeperunt sperare de Domino, quod praecessit in Domino ab illa vigilia matutina: sed sperabant de Domino, ut si essent christiani, haberent plenam domum frumento, vino, oleo, argento, auro; nullus eorum moreretur immaturus; si quis non haberet filios, acciperet; si uxorem non duxisset, duceret; non abortiret non solum aliqua mulier in domo ejus, sed nec pecus ejus; non acescerent cupae ejus, non grandinaretur vinea ejus. Qui sic sperabat in Dominum, animadvertit his rebus abundare eos qui non colunt Dominum, et defecerunt pedes ejus , et non speravit usque ad noctem; quia non coepit a vigilia matutina sperare. 9. Quis ergo sic incipit a vigilia matutina sperare? Qui hoc sperat de Domino, quod coepit ostendere a vigilia matutina in qua resurrexit. Antea enim nemo resurrexerat semper
Abbreviated transcription (Latin):
holo caustum factumẽ: sacri¬
ficium factus ẽ. in passione : sa¬
crificium factur ẽ in resurrec¬
tione. Innouauit illud quod
occisumest : et tam quã primi¬
ciar tuas dedit dõ & ait tibi
Consecrata sunt iamomnia tua.
quando taler primitiae dete
datȩ suntdõ. Spora ergo et in
te futurum quod prȩcessit in
primiciis tuis. Ergoille quia
auigilia matutina resurrex̃
Coepit anima nr̃a ex hoc spe¬
rare. & quousque usque
in noctem quourque moriam᷑.
Omis enimmors nr̃acarnalis.
quasi somnur est. Coepistispe¬
rare exquoresurr ex it dnr̃.
noli deficere sperare. quousque
ex eas ab hac uita. Namsinon
usque ad noctem sperauerir
deletur totum quod speraueras:
Sunt enim homines qui inci¬
piunt sperare: sedñ ꝑseuerant
usque adnostom. Incipiunt
patitribulationes aliquas : in¬
cipiunt pati temptationer: ui¬
dent homines malos et iniquos.
It quõ talicsperabant ded nõ
ut hic es sent felices: ad tendunc
cos quiscelera fecerunt habere

Expanded text:
holocaustum factus est, sacriholocaustum factus est, sacrificium factus est. In passione sacrificium factus est; in resurrectione innovavit illud quod occisum est, et tanquam primitias tuas dedit Deo, et ait tibi: Consecrata sunt jam omnia tua, quando tales primitiae de te datae sunt Deo; spera ergo et in te futurum quod praecessit in primitiis tuis. 8. Ergo ille quia a vigilia matutina resurrexit, coepit anima nostra ex hoc sperare: et quousque? «Usque in noctem;» quousque moriamur. Omnis enim mors nostra carnalis, quasi somnus est. Coepisti sperare ex quo resurrexit Dominus, noli deficere sperare quousque exeas ab hac vita. Nam si non usque ad noctem speraveris, deletur totum quod speraveras. Sunt enim homines qui incipiunt sperare, sed non perseverant usque ad noctem. Incipiunt pati tribulationes aliquas, incipiunt pati tentationes, vident homines malos et iniquos et quoniam talia sperabant de Domino, ut hic essent felices, attendunt eos qui scelera fecerunt, habere
Abbreviated transcription (Latin):
dum xexur eeximur nondũ
in nobir factum est qđ p̃ces sit
incapite nr̃o. Quid p̃cersit in
capitenrõ: quia & caro ipsius
capitirre surrexit. Sp̃sil
lius capitis num quid mortu¬
us est sed quod in eo mortuũ
dix it dñs: quod in me uidetis.
sperate in uobis. Idest quia
erit resurrectio : resurgetis
et uos. Sed sunt quidicant
Ecceresur rexitdns num quid
ꝓpterea sperandum ẽ. & me
posse resurgore : utique ꝓpterea.
In hoc enimresurrexit dnr̃.
quodate accepit. Non enim
resurgeret. nisimor tuusossa
Non enim mortuus eẽt . nisi
carnemportar &: Quidacce¬
pit a tedñs: carnem. Quidue¬
nit ipse ÷ uerbum dĩ quod erat
anteo mĩa ꝑquẽ facta sunt omĩa
Sedut acciper & abste aliquid
uerbum caro fastum ẽ & habi¬
tauit in nobis. Accepit abste
quod offerr & ꝓte : quomodo
accipit a te sacerdor quod ꝓte
ꝓpeccatstuis. Iam factũ est
ita filtumẽ. Sacerdos nrt̃
a nobis accepit qđ ꝓ nobis pffer&
Accepit enim anobis carnem
in ipsa carne uictima factus ẽ.

Expanded text:
eximus, nondum in nobis factum est quod praecessit in capite nostro. Quid praecessit in capite nostro? Quia et caro ipsius capitis resurrexit; spiritus illius capitis numquid mortuus est? Sed quod in eo mortuum dixit Dominus: Quod in me vidistis, sperate in vobis; id est, quia ego resurrexi, resurgetis et vos. 7. Sed sunt qui dicant: Ecce resurrexit Dominus; numquid propterea sperandum est et me posse resurgere? Utique propterea: in hoc enim resurrexit Dominus, quod a te accepit. Non enim resurgeret nisi mortuus esset, non autem mortuus esset, nisi carnem portaret. Quid accepit a te Dominus? Carnem. Quid venit ipse? Verbum Dei, quod erat ante omnia, per quem facta sunt omnia. Sed ut acciperet abs te aliquid. Verbum caro factum est, et habitavit in nobis . Accepit abs te, quod offerret pro te; quomodo accipit sacerdos a tepeccatis tuis. Jam factum est, ita factum est. Sacerdos noster a nobis accepit quod pro nobis offerret: accepit enim a nobis carnem; in ipsa carne victima factus est,
Abbreviated transcription (Latin):
amatut inausgut ad nocit᷑
uidẽ quod ait: unadie
sperauit in dño et finita ẽ. tota
spes ipsius . Auigilia matuti¬
nausque ad noctem sperauit
indnm̃. Is tauigilia matutina
finir noctis est. hinc usque
ad noctem sperauit animamta
indnm̃. Ergo in tellegendũ est
noputemus uno die nobis spe¬
randum eẽ. indnm̃. Auigilia
matutina urque ad noctem
quider goputatir frs: hoc est
auigilia matutina ur que ad
noctẽ sperauit indnin: quia

Expanded text:
a matutina usque ad noctem.» Quid est quod ait? uno die speravit in Dominum, et finita est tota spes ipsius? «A vigilia matutina usque ad noctem, speravit in Dominum.» Ista vigilia matutina, finis noctis est; hinc «usque ad noctem speravit anima mea in Dominum.» Ergo intelligendum est, ne putemus uno die nobis sperandum esse in Dominum, «A vigilia matutina usque ad noctem.» Quid ergo putatis, fratres? Hoc est, «A vigilia matutina usque ad noctem, speravit anima mea
Abbreviated transcription (Latin):
tio demonioꝵ animã deceptã. pacto
qͦdam sotietatis irretiant. Solet giã
queri. utrũ celi luminaria ista con¬
spicua corꝑa sint. an habent rectores
quosdam sp̃s suos. Et si habent: utr̾
ab eis ⁊̃ uitaliter inspirent᷑. sic̃ ani¬
mant᷑ carnes ꝑ animas animalium
scͥpt᷑arũ oportuniora loca posse occur¬
rere. ubi nob̾ de hac re scłm sce̾ auc¬
toritatis regłas. ⁊ si ñ ostende̾ certum
aliqͥd: tñ credere licebit. Nũc autem
seruata sẽꝑ mod̾atione pie gͣuitatis
nichil credere de re obscura temẽ de
pꝰea. qͣmius libris scĩs siue testam̃ti ue¬
teris. siue noui. nullomͦ eẽ possit ad¬
uersũ. tñ ꝓpter amorẽ nr̃i erroris
oderimꝰ. Nc̃ ad librũ oꝑis nr̃i. iam ter¬
t dixit d̃. Educant aquȩ¬
reptilia animarũ uiuarũ.
firmam̃tũ celi. Et factum est sic.

Expanded text:
tio daemoniorum animam deceptam pacto tio daemoniorum animam deceptam pacto quodam societatis inretiant. Solet etiam quaeri, utrum caeli luminaria ista conspicua corpora sola sint an habeant rectores quosdam spiritus suos, et, si habent, utrum ab eis etiam uitaliter inspirentur, sicut animantur carnes per animas animalium, scripturarum oportuniora loca posse occurrere, ubi nobis de hac re secundum sanctae auctoritatis regulas etsi non ostendere certum aliquid, tamen credere licebit. nunc autem seruata semper moderatione piae grauitatis nihil credere de re obscura temere de, quamuis libris sanctis sine testamenti ueteris siue noui nullo modo esse possit aduersum, tamen propter amorem nostri erroris oderimus. nunc ad librum operis nostri iam tert dixit dreptilia animarum vivarum, oeli. Et factum est sic.
Abbreviated transcription (Latin):
s ñ scđłm suoꝵ libroꝵ ineptas canciun¬
culas dr̃ẽt. Qd̃ si huic historie qr de no¬
stris ꝓfert᷑ nolunt credere: nũqͥd ꝙ na¬
turã rerũ delere possunt: Cũ gͦ se mini¬
me falli dicant si horã conceptionis in¬
uenerint: saltẽ sic̃ homines ñ dedio¬
uent᷑ conceptũ considerare geminoꝵ:
deoq fatendũ ẽ qñ ab istis uera dñr.
instinctu qͦdam occultissimo dici. quẽ
nescientes humane m̃tes patiuntur.
scũ ad decipiendos homines fit: sp̃u¬
um seductoꝵ oꝑatio ẽ. Quib quedam
uera de tẽꝑalib reb nosse uera ꝓmit¬
iuget᷑. partĩ exꝑientia callidiore ꝓpter
magnam longitudinẽ uite. partim
scis angłis qd̾ ipsi ab oĩpotente deo
discunt. ⁊̃ iussu eiꝰ sibi reuelantibꝰ qui
merita humana occultissime iusti
uelut diuinando p̃dicunt. Qua ꝓpter
bono xp̃iano. siue mathematici. siue
quilibet impie diuinantiũ. maxime
dicentes uera cauendi sunt: ne consor¬

Expanded text:
sed non secundum suorum librorum ineptas cantiunsed non secundum suorum librorum ineptas cantiunculas diceret. quodsi huic historiae, quia de nostris profertur, nolunt credere, numquid et naturam rerum delere possunt? cum ergo se minime falli dicant, si horam conceptionis inuenerint, saltem sicut homines non dedignentur conceptum considerare geminorum. Ideoque fatendum est, quando ab istis uera dicuntur, instinctu quodam occultissimo dici, quem nescientes humanae mentes patiuntur. quod cum ad decipiendos homines fit, spirituum seductorum operatio est: quibus quaedam uera de temporalibus rebus nosse permituigent, partim experientia callidiore propter tam magnam longitudinem uitae, partim sanctis angelis, quod ipsi ab omnipotente deo discunt, etiam iussu eius sibi reuelantibus, qui merita humana occultissimae iustiuelut diuinando praedicunt. quapropter bono christiano siue mathematici siue quilibet inpie diuinantium, maxime dicentes uera, cauendi sunt, ne consor
Abbreviated transcription (Latin):
reb conuincunt᷑. dr̃e ad solos homines
subitiendos fatalẽ stellarũ ꝑtinere
rõnẽ: In quib tñ ⁊̃ ipsi de geminis
conuintur. quoꝵ diu̾se uiuentium.
diu̾se feliciũ. uł infeliciũ. diu̾seq
morientiũ. easdẽ plerũq constella
tiones accipiunt. Quia ⁊ si int̾fuit
aliqͥd cũ de ut̾o funderent᷑: in non¬
nullis tñ tantũ int̾est. qnͣtũ ab istiᷤᷤ
ꝯp̃hendi. computatione ñ possit.
Manus seq̃ntis iacob: dũ nascerent᷑
inuenta ẽ pedẽ fr̃is p̃cedentis tenaͣ
ss adeo sic nati sunt. qiͣ unꝰ infans in
iuplũ ꝓlixior nasci uideret᷑. Hoꝵ certe
stellationes qͣs appellant. nullomodo
iispares eẽ potuert̾. Quid gͦ uaniꝰ. qͣm
ut illas ꝯstellationes intuens mathema¬
ticus ad eundẽ horoscopũ. ad eandẽ lunã.
it̾et unũ eoꝵ a matre dilectũ. alterũ
ñ dilectũ: Si enĩ aliud dr̃et: falsũ ꝓfe¬
cto dr̃et. Si autẽ hoc dr̾et: uerũ qͥdẽ.

Expanded text:
rebus conuincuntur, dicere ad solos homines sibi rebus conuincuntur, dicere ad solos homines sibi subiciendos fatalem stellarum pertinere rationem? in quibus tamen etiam ipsi de geminis conuincuntur, quorum diuerse uiuentium, diuerse felicium uel infelicium diuerseque morientium easdem plerumque coetsi interfuit aliquid cum de utero funderentur, in nonnullis tamen tantum interest, quantum ab istis comprehendi computatione non possit. Manus sequentis Jacob, dum nascerentur, inventa est pedem fratris praecedentis tenens; usque adeo sic nati sunt quasi unus infans in duplum prolixior nasci videretur . Horum certe constellationes, quas appellant, nullo modo dispares esse potuerunt. Quid ergo vanius, quam ut illas constellationes intuens mathematicus, ad eumdem horoscopum, ad eamdem lunam, diceret unum eorum a matre dilectum, alterum non dilectum? Si enim aliud diceret, falsum profecto diceret; si autem hoc diceret, uerum quidem,
Abbreviated transcription (Latin):
dum: p̃sentia illiꝰ illustratur.
De fatis  aũ qualesubet eoꝵ angu¬
stias. ⁊ qiͣ de mathesi docum̃torum
om̃ino a nr̃e fidei sanitate respuamꝰ
Talib enĩ disputationib ⁊̃ orandi cau¬
sas nob̾ auferre conant᷑: ⁊mpia ꝑu̾¬
sitate in malis factis que rectissime
rep̃hendunt᷑: ingert̃ ad causandum
potiꝰ dm̃ auctorem siderũ: qmͣ homi¬
nẽ celerũ. Sed qd̾ anime nr̃e ñ sint
nat᷑a corꝑib nec quidẽ cȩlestib sub¬
dite audiant & philosophos suos.
Qd̾ uõ t̾renis corꝑibꝰ illa corꝑa suꝑiorañ
ad ea q̃ ipsi tractant potentiora sunt.
uł hinic aliqñ cognoscant. Cũ multa
corꝑa diu̾soꝵ generũ. uł animantiũ
uł herbarũ. ⁊ arbustoꝵ. uno simul
puncto cẽꝑis seminent᷑. unoqͦ pun¬
cto tẽꝑis innumabilit̾ młta nascant᷑
ñ tm̃ diuersis s ⁊̃ hisdẽ t̾rarũ locis tan¬
ꝑdant sidera. si ista considerẽt. Quid
aũ insulsius & hebetius. qͣm cũ isti

Expanded text:
dum praesentia illius inlustratur. De fatis autem qualeslibet eorum argutias et quasi de mathesi documentorum omnino a nostrae fidei sanitate respuamus; talibus enim disputationibus etiam orandi causas nobis auferre conantur et inpia peruersitate in malis factis, quae rectissime reprehenduntur, ingerunt accusandum potius deum auctorem siderum quam hominem scelerum. sed quod animae nostrae non sint natura corporibus ne quidem caelestibus subditae, audiant et philosophos suos; quia uero terrenis corporibus illa corpora superiora non ad ea, quae ipsi tractant, potentiora sunt, uel hinc aliquando cognoscant, quia, cum multa corpora diuersorum generum, uel animantium uel herbarum et arbus unoque puncto temporis innumerabiliter multa nascantur, non tantum diuersis, sed etiam isdem terrarum locis tancut dicitur, perdant sidera, si ista considerent. Quid autem insulsius et hebetius quam, cum istis
Abbreviated transcription (Latin):
pennatũ scđm genꝰ. Et uidit ds qr
bona sunt. ⁊ bñdit̃ ea ds̃. dicens.
Crescite ⁊ multiplicamini. ⁊ reple¬
te aquas in mari. & uolatilia mul¬
tiplicent᷑ suꝑ tr̾am. ꝙ facta ẽ uesꝑa
⁊ factũ ẽ mane dies qͥntus. Nunc̃
in inferiore parte mundi ea quȩ
sp̃u uite inouent᷑ fiunt. ⁊ pͥmum
aquarũ qd aeris qualitati ꝓximum
elementum ẽ. quia hiuc cȩlo in qͦs
luminaria ita uicinus ẽ aer ut et
ipse cęli nomen acceꝑit. Sed nescio
utrum etiam firmam̃tũ possit uo¬
cari. Dnͣr autẽ cȩli pluraliter. in una
Neademq re quȩ dr unum celum:
Nam cũ in hoc libro singłari numero
dicat᷑ celum: quod diuidit int̾ aquas
que supͣ. ⁊ eas quȩ infra sunt: in illo
tam̃ psalmo. ⁊ aquȩ inquit que suꝑ
celos sunt laudent nom̃ dñi. W celoᷤᷤ
celoꝵ si bene intelligamꝰ sidereos aeri¬
orũ. canqͣm suꝑiores inferioꝵ & hos
in eodẽ psalmo accipimꝰ ubi dictũ ẽ
laudate eũ cȩli celoꝵ: satis apparet hẽ

Expanded text:
atum secundum genus. et uidit deus, quia bona sunt. et benedixit ea deus dicens: crescite et multiplicamini et inplete aquas in mari, et uolatilia multiplicentur superterram. et facta est uespera, et factum est mane dies quintus. nunc in inferiore parte mundi ea, quae spiritu uitae mouentur, fiunt, et primum aquarum, quod aeris qualitati proximum elementum est, quia huic caelo, in quo sunt luminaria, ita uicinus est aer, ut et ipse caeli nomen acceperit; sed nescio, utrum etiam firmamentum possit uocari. dicuntur autem caeli pluraliter in una eademque re, quae dicitur unum caelum. nam cum in hoc libro singulari numero dicatur caelum, quod diuidit inter aquas; quae supra, et eas, quae infra sunt, in illo tamen psalmo, et aquae, inquit, quae super caelos sunt, laudent nomen domini. et caelos caelorum si bene intellegimus sidereos aeriorum, tamquam superiores inferiorum, et hos in eodem psalmo accipimus, ubi dictum est: laudate eum, caeli oaelorum, satis adparet hunc
Abbreviated transcription (Latin):
fe sic pͥus in eiꝰ fiebant cognitione cũ
d̃s dicebat ut fierẽt: qm in sua ꝓpͥa
nat᷑a. que itidẽ facta in eis ipsis ȩtiam
cognouit. iinore utiq noticia q̃ ues¬
ꝑa dicta ẽ. Qm noticiã sane p̃cedebãt
que fiebant. qr p̃cedit cognitionẽ
qͥcquid cognosci potest. Nisi enĩ pͥus
sit qd̃ cognoscat᷑: cognos  ñ pot̾. Post
hoc si eo mͦ sibi plac̾et. ut amplius
icipsa qͣ̃m creatore suo delectaret᷑: non
fieret mane. idest de sua cognitione
in laudẽ creatoris ñ assurg̾et. Cũ uero
factũ ẽ: faciendũ erat aliud ⁊ cognos¬
endũ do dicente fiat. ut pꝰ itidẽ fiet

Expanded text:
ac sic prius in eius fiebant cognitione cum ac sic prius in eius fiebant cognitione cum deus dicebat, ut fierent, quam in sua propria natura : quae itidem facta in eis ipsis etiam cognouit minore utique notitia, quae uespera dicta est. quam notitiam sane praecedebant quae fiebant, quia praecedit cognitionem quidquid cognosci potest; nisi enim prius sit, quod cognoscatur, cognosci non potest. post hoc si eo modo sibi placeret, ut amplius se ipsa quam creatore suo delectaretur, non fieret mane, id est non de sua cognitione in laudem creatoris adsurgeret. cum uero factum est, faciendum erat aliud et cognoscendum deo
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cedentiũ sequentiũq causarũ. Neq
enum cognitio fieri potest. nͥ cognoed
p̃cedant. que itẽ pͥora sunt in u̾bo ꝑ q
facta sunt omnia. quã in his que fa¬
cta sunt omnib Mens itaq humanti
pͥus hȩc que facta sunt ꝑ sensus cor¬
poris exꝑit᷑. eoꝵq noticiam ꝓ infirmi¬
tatis humane modulo capit. ⁊deind̃
querit eoꝵ causas si quo mͦ possit ad
eas ꝑuenire pͥncipalit̾ atq incõmutabi¬
lit̾ manentes in u̾bo dĩ ac sic inuisi¬
bilia eiꝰ ꝑ ea que facta sunt intellecti
conspicere. Qd̃ qͣnta tarditate ac diffi¬
cultate agat. ⁊ qͣnta cẽꝑis mora ꝓpter
corpus corruptibile. qd̃ aggrauat ani¬
mam. ⁊̃ que feuentissimo studio ra¬
pit᷑. ii instãt̃ ac ꝑseuerant̾ hec agat.
quis ignorat: Mens u̾o angłica pura
caritate ihens u̾bo dĩ. pꝰeaqͣm illo ordi¬
ne creata ẽ ut p̃cede̾t oct̾a: pͥus ea ui¬
dit in u̾bo di facienda qͣm facta sunt.

Expanded text:
praecedentium sequentiumque causarum. neque praecedentium sequentiumque causarum. neque enim cognitio fieri potest, nisi cognoscenda praecedant: quae item priora sunt in uerbo, per quod facta sunt omnia, quam in his, quae facta sunt, omnibus. mens itaque humana prius haec, quae facta sunt, per sensus corporis experitur eorumque notitiam pro infirmitatis humanae modulo capit et deinde quaerit eorum causas, si quo modo possit ad eas peruenire, principaliter atque incommutabiliter manentes in uerbo dei, ac sic inuisibilia eius per ea, quae facta sunt, intellecta conspicere. quod quanta tarditate ac difficultate agat et quanta temporis mora propter corpus corruptibile, quod adgrauat animam, etiam quae feruentissimo studio rapitur, ut instanter ac perseueranter haec agat. quis ignorat? mens uero angelica pura caritate inhaerens uerbo dei, posteaquam illo ordine creata est, ut praecederet cetera, prius ea uidit in uerbo dei facienda, quam facta sunt;
Abbreviated transcription (Latin):
dõ condere placuit conderent᷑ pͥmo ħ
accipiebat in u̾bo di. ut in eiꝰ noticia
pͥmitus fierẽt cũ dicebat᷑ ⁊ sic ẽ factũ.
deinde cũ facta essent in sua ꝓpͥa nat᷑a
qua sunt. dõq placussent qr bona st̃.
tunc itidẽ ea cognoscebat. alia quadã
inferiore cognitione que nomine
uesꝑe significata ẽ ac deinde facta¬
uesꝑa fiebat mane cũ de suo ds̃ oꝑe
laudaret᷑.ꝙ alt̾iꝰ creatẽ que deinceps
facienda erat ex di u̾bo noticia pͥus¬
qm fieret acciꝑetur:. Non gͦ cunc
simul omnia. ⁊ dies. ⁊ uesꝑa. ⁊ mane:
s sigillatim ꝑ ordinẽ quẽ scͥptura
cõmeinorat. An ⁊̃ tunc simul om¬
nia. quia non scdm tẽpoꝵ horas sic̃
fiunt dies isti. cũ oritur ⁊ occidit sol.
& in locum suum redit ut rursus
oriat᷑: s scđm potentiam sp̃ualẽ men¬
tis angłice cuncta que uoluerit simu
noticia facillima comp̃hendentẽ: Nec¬
ideo tam̃ sine ordine quo aparet conȩti

Expanded text:
deo condere placuit, conderentur, primo haec deo condere placuit, conderentur, primo haec accipiebat in uerbo dei, ut in eius notitia primitus fierent. cum dicebatur: et sic est factum, deinde, cum facta essent in sua propria natura, qua sunt, deoque placuissent, quia bona sunt, tunc ea itidem cognoscebat alia quadam inferiore cognitione, quae nomine uesperae significata evespera fiebat mane, cum de suo Deus opere laudaretur, et alterius creaturae quae deinceps facienda erat, ex Dei Verbo notitia, priusquam fieret, acciperetur? Non ergo tunc simul omnia, et dies et vespera et mane; sed singillatim, per ordinem quem Scriptura conia, quia non secundum temporum moras, sicut fiunt dies isti, cum oritur et occidit sol, et in locum suum redit, ut rursus oriatur; sed secundum potentiam spiritualem mentis angelicae, cuncta quae voluerit simul notitia facillima compideo tamen sine ordine, quo adparet conexio
Abbreviated transcription (Latin):
lucisq corꝑee. tẽꝑalem localẽq circui¬
tũ illi patrie spͣuali coequare debemꝰ:
ubi semꝑ ẽ dies in contẽplatione in¬
cõmutabilis ueritatis. semꝑ uespera
in cognitione in seipsa create̾ sẽꝑ ma¬
ne ⁊̃ ex hac cognitione in laude coe¬
atoris:
Quia non ibi abcessu lucis suꝑiors.
s inferioris cognitionis distinctiõe
fit uesꝑa. nec mane canqͣm noctis
ignorantie scientia matutina succe¬
dat: s qͦs uesꝑtinam ⁊̃ cognitionem
in głam conditoris attollat. Deniq
⁊ ille nocte non nominata: uespere
inquit ⁊ mane ⁊ meridie enarrabo.
annuntiabo et exaudies uocẽ meã.
Hic fortasse ꝑ tẽpoꝵ uices. s tñ qͣntũ
puto significans quid sine tẽporum
uicib ꝑageret᷑ in patria: cui eius ꝑe¬
gͥnatio suspirabat. Sed nunquid si
iam nunc simul ista om̃ia gerit atq
ht̃ angłica illa sotietas ⁊ unitas diei
ꝑ omnes sex dies. cũ ea quȩ ꝑ singłos

Expanded text:
lucisque corporeae temporalem localemque circuilucisque corporeae temporalem localemque circuitum illi patriae spiritali coaequare debemus, ubi semper est dies in contemplatione incommutabilis ueritatis, semper uespera in cognitione in se ipsa creaturae, semper mane etiam ex hac cognitione in laudem creatoris, quia non ibi abscessu lucis superioris, sed inferioris cognitionis distinctione fit uespera, nec mane tamquam nocti ignorantiae scientia matutina succedat, sed quod uespertinam etiam cognitionem in gloriam conditoris adtollat. denique et ille nocte non nominata, uespere, inquit, et mane et meridie enarrabo, adnuntiabo; et exaudies uocem meam, hic fortasse per temporum uices, sed tamen, quantum puto, significans, quid sine temporum uicibus ageretur in patria, cuius peregrinatio suspirabat. Sed numquid, si iam nunc simul ista omnia gerit atque habet angelica illa societas et unitas diei,per omnes sex dies, cum ea, quae per singulos
Abbreviated transcription (Latin):
Nunqͥd tam̃ dicet. aut si qͥsqͣm qpperit.
audiendꝰ e illam celestẽ in angłorũ
milib ciuitatẽ aut non contẽplari
creatoris gt̾nitatẽ. aut mutabilitatẽ
ignorare creat̾e. aut ex eiꝰ quoq infe¬
riore quadã cognitione ñ laudare
ereatorẽ: Simul hoc totũ possint.
simul hoc totũ faciant: possunt tñ
⁊ faciunt. Simul gͦ hñt ꝙ diẽ ⁊ uesꝑã.
⁊ mane. Neq enĩ uerendũ ẽ neforte
qui ẽ idoneus iam illa sentire ideo
non putet hoc ibi ꝑosse fieri qr in
his dieb qui solis huiꝰ circuitu ꝑagũ¬
tur fieri ñ pot̾. Et hoc qͥdem ñ pot̾.
cisdem partibus t̾re. Uniu̾sum aũt
mundũ qs ñ uideat si attende̾ uelit.
⁊ diẽ ubi sol est. ⁊ noctẽ ubi nõ est.
⁊ uesꝑam unde discedit. ⁊ mane quo
accedit simul hr̃e : S nos plane in
t̾ris hȩc om̃ia simul hr̃e ñ possumꝰ.
nec ideo tam̃ istam t̾renã conditionẽ

Expanded text:
numquid tamen dicet aut, si quisquam dixerit, numquid tamen dicet aut, si quisquam dixerit, audiendus est illam caelestem in angelorum milibus ciuitatem aut non contemplari creatoris aeternitatem aut mutabilitatem ignorare creaturae aut ex eius quoque inferiore quadam cognitione non laudare creatorem? simul hoc totum possint, simul hoc totum faciant; possunt tamen et faciunt. simul ergo habent et diem et uesperam et mane. Neque enim uerendum est. ne forte qui est idoneus iam illa sentire ideo non putet hoc ibi posse fieri, quia in his diebus, qui solis huius circuitu peraguntur, fieri non potest. et hoc quidem non potest eisdem partibus terrae; uniuersum autem mundum quis non uideat, si adtendere uelit, et diem, ubi sol est, et noctem, ubi non est, et uesperam, unde discedit, et mane, quo accedit, simul habere? sed nos plane in terris haec omnia simul habere non possumus; nec ideo tamen istam terrenam conditionem
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ nr̃o modulo uł indagare. uł putare
potiumꝰ. s aliam reqͥrit in illoꝵ dierũ
enumeratione sententiam: que non
in ꝓpħia figͤate. s in hac creat᷑arum ꝯ¬
ditione ꝓpͥe meliꝰq possit intelligi. q̃rat.
Et diuinitꝰ adutus inueniat. Fieri enĩ
pot̾. ut ⁊̃ ego aliam his diuine scͥpt̾e
u̾bis congruentiorẽ fortassis inueniã.
leq enĩ hanc ita confirmo. ut aliam
que p̃ponenda sit. inueniri sĩ posse
contendam. sic̃ confirmo requiem
di. scͥpt᷑am scãm non quasi pꝰ lassitu¬
dinẽ. uł cure molestiã nobis insinu¬
are uoluisse. Qmobrẽ potest aliquis
fortasse mecũ disputando certare ut
ddicat sublimiũ celoꝵ angłos ñ alter¬
natim contueri pͥmo ro̾nes creat᷑aꝵ
incomutabilit̾ in u̾bi di incõmuta¬
bili ueritate. ac deinde ipsas ereaturas.
⁊ t̾cio earũ ⁊̃ in seipsis cognitionẽ ad
laudẽ referre creatoris. s eoꝵ menteo
mirabili facilitate hȩc om̃ia simł pꝰse

Expanded text:
are potuimus, sed aliam requirit in illorum dierum enumeratione sententiam, quae non in prophetia figurate, sed in hac creaturarum conditione proprie meliusque possit intellegi, quaerat et diuinitus adiutus inueniat. fieri enim potest, ut etiam ego aliam his diuinae scripturae uerbis congruentiorem fortassis inueniam. neque enim hanc ita confirmo, ut aliam, quae praeponenda sit, inueniri non posse contendam, sicut confirmo requiem dei scripturam sanctam non\' quasi post lassitudinem uel curae molestiam nobis insinuare uoluisse. Quamobrem potest aliquis fortasse mecum disputando certare, ut dicat sublimium caelorum angelos non alternatim contueri primo rationes creaturarum incommutabiliter in uerbi dei incommutabili ueritate ac deinde ipsas creaturas et tertio earum etiam in se ipsis cognitionem ad laudem referre creatoris, sed eorum mentem mirabili facilitate haec omnia simul posse.
Abbreviated transcription (Latin):
in illo uiuimꝰ. mouem᷑. ⁊ sumꝰ. Unde
colligit᷑ qd si hoc opꝰ suũ reb subtra¬
xerit᷑: nec uiuemꝰ. nec moueͣm. nec eri¬
mus. Claret gͥ ne uno qͥdẽ die cessasse
dm̃ ab oꝑe regendi que creauit: ne mo¬
tus suos nat᷑ales qͥb agunt᷑ atq uege¬
cantur. ut om̃ino nat᷑e᷑ sint: un eo
qd̾ sunt ꝓ suo qͦ gene̾ maneãt. ilico
amitterẽt. ⁊ eẽ aliqͥd om̃ino desuient.
si eis subtrahet᷑ motꝰ ille sapĩe dei. quo
disponit omnia suaiit̾. Quaꝓpt̾ sic ac¬
cipimꝰ dm̃ reqͥeuisse ab oĩb oꝑib suis
q̃ fec̃. ut iã nouã nat᷑am ult̾iꝰ nullã con
gubnare cessaret. Unde ⁊ ilłd uerũ ÷
qd̾ in septimo die reqͥeuit ds̃. ⁊ ilłd qd̾¬
bimꝰ. Ob qͣm significandã mandauit
hebreo pͦpło unũ diẽ obseruandũ qd̾
rent᷑. ac sic eis de oꝑe patͥs rectissime re¬
ceate uniu̾se administrationẽ: s i
ipsam ntam salutẽ. Iam uo̾ tp̃r gr̃ẽ
reuelate obseruatio illa sabbi q̃ unius

Expanded text:
in illo uiuimus et mouemur et sumus. unde conligitur, quod, si hoc opus suum rebus subtraxerit, nec uiuemus nec mouebimur nec erimus. claret igitur ne uno quidem die cessasse deum ab opere regendi, quae creauit, ne motus suos naturales, quibus aguntur atque uegetantur, ut omnino naturae sint et in eo, quod sunt, pro suo quaeque genere maneant, ilico amitterent et esse aliquid omnino desinerent, si eis subtraheretur motus ille sapientiae dei, quo disponit omnia suauiter. quapropter sic accipimus deum requieuisse ab omnibus operibus suis, quae fecit, ut iam nouam natgubernare cessaret. Unde et illud verum est, quod in septimo die requievit Deus; et illudbimus. ob quam significandam mandauit Hebraeo populo unum diem obseruandum: quod trentur, ac sic eis de opere patris rectissime recreaturae uniuersae administrationem, sed etiam ipsam nostram salutem. iam uero tempore gratiae reuelatae obseruatio illa sabbati, quae unius
Abbreviated transcription (Latin):
s. quiescit: ⁊ creatẽ p̃bens ꝯgruã gub̾na¬
tionẽ ⁊ aput se habens et̾riã tͣnqͥllita¬
te Deniq ipse nec cũ creauit defessus:
nec cũ cessauit refectꝰ ẽ. S nos uoluit
ꝑ scͥptam suã ad qͥetis exortari desider¬
um. intimando nob̾ eũ diẽ se scĩficas¬
se in qͦ qͥeuit ab oĩbꝰ oꝑib suis. Nã nusꝙͣ
ominũ sex dierũ qͥb creata ft̃ omnia le¬
gt᷑ aliqͥd scĩficasse. nec ante ipsos sex dies¬

Expanded text:
t creaturae praebens congruam gubernationem et apud se habens aeternam tranquillitatem. Denique ipse nec, cum creauit, defessus nec, cum cessauit, refectus est, sed nos uoluit per scripturam suam ad quietis exhortari desiderium intimando nobis eam diem se sanctificasse, in quo quieuit ab omnibus operibus suis. nam nusquam omnium sex dierum, quibus creata sunt omnia, legitur aliquid s
Abbreviated transcription (Latin):
gen̾e in auras erũꝑent: ⁊̃ si hoc usq
fieret qd cͤreata nat᷑a eoꝵ die uno. idr
qͦt dieb opꝰ erat ut aues uolarẽt. si aueᷤᷤ¬
uolarunt. si a suis pͥmordiis existentes
ad plumas & pennas ꝑ nat̾e sue nu¬
meros ꝑuenerunt: Anforte oua an¬
te creata erãt tantũ. cũ qͥnto die dictũ ẽ
qd̃ eiecerint aque omne uolatile pen¬
natum scdm suũ genꝰ: Aut si ꝓpt̾ea
recte hoc dici potuit. ꝙr in illo humore
ouoꝵ iam erãt oĩa q̃ ꝑ numeroᷤ certos
dierũ calescunt ⁊ explicant᷑ qͦdã mͦ qr
inerãt iã ipse numerose rõnes incorꝑa¬
liter corꝑeis rebꝰ. pr terte. cur non &
ante oua id ipsũ recte dici potuerit.
cũ iam ȩedẽ rõnes in elem̃to humido
fierẽt. quib alites ꝑ tẽꝑales sui cuiꝰ q
gen̾is moras oriri ⁊ ꝑfici possent.
De quo enim creatore scͥptura ista nar¬
rauit. qd̾ sex dieb consumau̾it om̃ia¬

Expanded text:
genere in auras erumperent, etiam si hoc usque genere in auras erumperent, etiam si hoc usque fieret, quod de creata natura eorum die uno, id quot diebus opus erat, ut aves volarent, si a suis primordiis existentes, ad plumas et pennas per naturae suae numeros pervenerunt? An forte ova tantum creata erant, cum quinto die dictum est quod ejecerint aquae omne volatile pennatum secundum suum genus? Aut si propterea recte hoc dici potuit, quia in illo humore ovorum jam erant omnia, quae per numeros certos dierum coalescunt, et explicantur quodammodo, quia inerant iam ipsae numerosae rationes incorporaliter corporeis rebus intextae, cur non et ante oua id ipsum recte dici potuerit, cum iam eaedem rationes in elemento humido fierent, quibus alites per temporales sui cuiusque generis moras oriri et perfici possent? de quo enim creatore scriptura ista narrauit. quod sex diebus consummauerit ope
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ fortit̾: ⁊ disponit om̃ia suauiter:
Neq ⁊ ipsa gradib attingit. aut cãqͣm
gressib ꝑuenit. Quappt̾ qm facilis ei
efficacissimꝰ motꝰ ẽ: tam facile ds condi¬
dit omnia. qm ꝑ illam sunt condita.
moueri uidemꝰ. ad ꝑagenda q̃ fuo cuiꝙ
geñi competunt: ex illis uilitis rõmbꝰ
ueniat. qͣs canqͣm seminalit sparsit ds
in ictu condendi cum dix̃ ⁊ facta suss.
mandauit & crata sunt. Non itaq
tarde institutũ ẽ ut ee̾nt tarda que
tarda sunt: nec ea mora sunt con¬
dita scł̃a. qua tnͣscurrt̃. Hos enim
numeros tẽꝑa ꝑagunt: qͦs cũ cre¬
arent᷑ non tẽꝑalit̾ acceꝑunt. Flioqͥn
si rerum naturales motionẽs dier̃q
istoꝵ quos nouimꝰ usitata spatia cum
hȩc pͥmitꝰ uerbo dei facta sunt cogi¬
temus: ñ uno die opꝰ erat. s pluribꝰ
ut ea que radicibꝰ pululant. t̾ramq
uestiunt. subt̾ pͥmitꝰ germinarent.
deinde certo numero dierũ ꝓ suo qͦ

Expanded text:
nem fortiter et disponit omnia suauiter? nem fortiter et disponit omnia suauiter? neque enim et ipsa gradibus adtingit aut tamquam gressibus peruenit. quapropter quam facilis ei efficacissimus motus est, tam facile deus condidit omnia, quoniam per illam sunt condita, moueri ad peragenda, quae suo cuique generi conpetunt, ex illis rationibus insitis ueniat, quas tamquam seminaliter sparsit deus in ictu condendi. cum dixit, et facta sunt; mandauit, et creata sunt. Non itaque tarde institutum est, ut essent tarda, quae tarda sunt, nec ea mora sunt condita saecula, qua transcurrunt. hos enim numeros tempora peragunt, quos cum crearentur non temporaliter acceperunt. alioquin si rerum naturales motiones dierumque istorum, quos nouimus, usitata spatia, cum haec primitus uerbo dei facta sunt, cogitemus, non uno, die opus erat, sed pluribus, ut ea, quae radicibus pullulant terramque uestiunt, subter primitus germinarent, deinde certo numero dierum pro suo quaeque
Abbreviated transcription (Latin):
Deinde fec̃ dis firmam̃tũ. iam utiq ip¬
sam firmam̃ti nat᷑am: cuiꝰ minor eẽt
tanqͣm uesꝑtina cognitio. as sie uls
ad omnium oꝑm finem. ⁊ usq ad
reqͥem dei que non ht̃ uesꝑam: quia
non est facta sic̃ creat᷑a. ut posset ⁊̃
ipsius geminari cognitio tanqͣm pͥor
ꝙ maior in u̾bo dei sic̃ indie. ⁊ post̾ior
ꝙ minor in se ipsa sic̃ in uesꝑa. Sed
si om̃ia mens simul angłica potest
que singulatim ꝑ ordinẽ conexaruo
causarũ sermo distinguit. mĩqd ⁊
que fiebant uelud ipsum firmam̃tũ
uelut aquarũ cõgregatio sp̃esq t̾rar̾
nudata uelut fructicũ ⁊ arboꝵ ger¬
minatio. luminariũ ⁊ sider̾ confor¬
matio. aquatilia t̾restriaq animan
Anforte ñ sic̃ ea que scd̃m motꝰ eoꝵ na¬
turales nunc exꝑim᷑. ita ĩ cũ pͥmituᷤ
instituta sunt cogitare debemꝰ s scł̃m
mirabilẽ atq in effabilẽ uirtute̾ sapi¬
entie di que attingit a fine usq ad fi¬

Expanded text:
deinde fecit deus firmamentum, iam utique ipdeinde fecit deus firmamentum, iam utique ipsam firmamenti naturam, cuius minor esset tamquam uespertina cognitio : ac sic usque ad omnium operum finem et usque ad requiem dei, quae non habet uesperam, quia non est facta sicut creatura, ut posset etiam ipsius geminari cognitio, tamquam prior et maior in uerbo dei sicut in die et posterior ac minor in se ipsa sicut in uespera. Sed si omnia simul mens angelica potest, quae singillatim per ordinem conexarum causarum sermo distinguit, numquid etiam quae fiebant, uelut ipsum firmamentum, uelut aquarum congnudata, velut fruticum et arborum germinatio, luminarium et siderum conformatio, aquatilia terrestriaque animantAn forte non sicut ea secundum motus eorum naturales nunc experimur, ita etiam cum primitus instituta sunt cogitare debemus; sed secundum mirabilem atque ineffabilem virtutem Sapientiae dei, quae adtingit a fine usque ad fi
Abbreviated transcription (Latin):
eꝑ hoe ⁊̃ si milla hic morarũ cẽꝑaliũ
sint interualla: p̃cessit tñ rõ ꝯdende
ereate in u̾bo dei cũ dix̃ fiat lux: ⁊ secu¬
ta ẽ ipsa lux qua angłica mens formata
ẽ atq in sua nat᷑a facta ẽ. Non auitẽ
alibi seq̃bat᷑ ut fie̾t. ⁊ ideo ñ pͥus dictũ
est ⁊ sic ẽ factũ ⁊ pꝰea dictum fec̃ ds̃ lu¬
&e s continuo pꝰ uerbũ dei facta ẽ lips:
adhesitq creanti luci. lux creata uidens
illam ⁊ se in illa. id ẽ rõnẽ qua facta ẽ.
idit ⁊̃ se in se. idest distante qd̾ factũ:
ab eo ꝗd̾ qui fec̃. Et ideo cũ placuisset
ao factũ uidenti q bonũ ẽ: idiuisa
tenebre nox: facta ẽ ⁊ uesꝑa. qi necessa¬
ria erat ⁊ ista cognitio qua distingue¬
retur a creatore creat᷑a. aliter inseipsa
cognita qͣm in illo. atq inde mane ⁊
aliud p̃cogno̾cendũ quod fuerit u̾bo dĩ
faciendũ pͥus incognitione m̃tis an¬
gelicȩ deinde in nat᷑a ipsius firmam̃ti.
pͥus qͣm in eo ipso fieret p̃nocentis.

Expanded text:
er hoc etiamsi nulla hic morarum temporalium sint interualla, praecessit tamen ratio condendae creaturae in uerbo dei, cum dixit: fiat lux, et secuta est ipsa lux, qua angelica mens formata est atque in sua natura facta est, non autem alibi sequebatur, ut fieret. et ideo non prius dictum estcem, sed continuo post uerbum dei facta est lux adhaesitque creanti luci lux creata, uidens illam et se in illa, id est rationem, qua facta est. uidit etiam se in se, id est distante, quod factum est, ab eo, qui fecit. et ideo cum placuisset deo factum uidenti, quia bonum est, et diuisa tenebrae nox; facta est et vespera: quia necessaria erat et ista cognitio, qua distingueretur a Creatore creatura, aliter in seipsa cognita quam in illo; atque inde mane ad aliud praecognoscendum, quod fuerat Verbo Dei faciendum, prius in cognitione mentis angelm in eo ipso fieret praenoscentis.
Abbreviated transcription (Latin):
erat. s scͥpta p̃t̾misit hoc dicẽ. ut illud
potiꝰ dr̃et: qd̾ futurũ aliqͥd p̃muntiaret.
Non enĩ falsum de illo dictũ ẽ. Qui enĩ
futuri. Dsͣ enĩ nat᷑arũ optimꝰ condi¬
tor. peccantiũ uo̾ iustissimꝰ ordinator
est: ut ⁊̃ siqͣ singłatim fiunt delin¬
quendo deformia. semꝑ tñ cũ eis
uniu̾sgtas pulera sit. S iã ea que
secunt᷑: in seqͤnti uolumine ꝑtra¬
ctemꝰ. Ei

Expanded text:
erat; sed scriptura praetermisit hoc dicere, ut illud erat; sed scriptura praetermisit hoc dicere, ut illud potius diceret, quod futurum aliquid praenuntiaret. non enim falsum de illo dictum est. qui enim futuri. deus enim naturarum optimus conditor, peccantium uero iustissimus ordinator est, ut etiam, si qua singillatim fiunt delinquendo deformia, semper tamen cum eis uniuersitas pulchra sit. sed iam ea, quae sequuntur, in sequenti uolumine pertractemus. LI