comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
maximum ferocis ingenii uirum et bel¬
lorum ciuilium uictoriase litum plu¬
res exdiuersis pastib: epis copi conuenis¬
sent. et fedacirca principem omnium
adulutio noturetur. seque degeneri
inconstantia regiue clientelue sacerdo¬
tulis dignitus sub didisset. insolomar¬
tino a postolica auctoritus ꝑ manebut:
Nametsi proaliquib supplicandum¬
regi fuit. imperauit potius quum ro¬
guuit: Eta conuiuio eius frequenter
rogatus abstinuit. dicens semensue
eius pasticipem esse non posse: quum¬
peritores unum regno. alterum uitu
non sponte sumpsis seimperium ad firma¬
ret. sed in positam sibi amilitib diuino
nutu regni neces situtem armis defendis¬
se. et non alienum ab eo dĩ uoluntatem
uideri. penes quem iam incredibili euen¬
tu uictoria fuis set. nullum que ad uersa¬
riis nisi inacie ot cubuis se:Tandem uic¬
tus uelratione uel precib: ad conuiuium
uenit :Mirum in modum guudente
rege quod idimpetrasset : Conuiuue
autem aderent ueluti addiem festum

Expanded text:
Maximum, ferocis ingenii uirum et bellorum ciuilium uictoria elatum, plures ex diuersis orbis partibus episcopi conuenissent et foeda circa principem omnium adulatio notaretur seque degenere inconstantia regiae clientelae sacerdotalis dignitas subdidisset, in solo Martino apostolica auctoritas permanebat. nam et si pro aliquibus regi supplicandum fuit, imperauit potius quam rogauit, et a conuiuio eius frequenter rogatus abstinuit, dicens se mensae eius participem esse non posse, qui imperatores unum regno, alterum uita non sponte sumpsisse imperium adfirmaret, sed inpositam sibi a militibus diuino nutu regni necessitatem armis defendisse, et non alienam ab eo Dei uoluntatem uideri, penes quem tam incredibili euentu uictoria fuisset, nullumque ex aduersariis nisi in acie occubuisse, tandem uictus uel ratione uel precibus ad conuiuium uenit, mirum in modum gaudente rege, quod id impetrasset. conuiuae autem aderant, uelut ad diem festum
Abbreviated transcription (Latin):
dibili patientia prebens tergacaeden¬
tib inaiorem insaniam in felicib com¬
moueret. magis ex hoc furentes: quo o
ille quas i non sentiens uerbera inlutu
contemneret: nos ilico consecuti. fede
cruentum atq uniuersa corporis parte
luniatum Cum exanimes interra pro¬
cubuis set in uenimus stutimq eum
a sellosuo in posuimus: ad ocum caedis
illius exsecrantes. raptimabireprope¬
rauimus. Inter rea illi regressi ad ruedam
suam furore satiato agi quo ire coepe

Expanded text:
dibili patientia praebens terga caedendibili patientia praebens terga caedentibus maiorem insaniam infelicibus commoueret, magis ex hoc furentes, quod ille quasi non sentiens uerbera inlata contemneret. nos ilico consecuti foede cruentum adque uniuersa corporis parte laniatum, cum exanimis in terram procubuisset, inuenimus: statimque eum asello suo inposuimus ac locum caedis illius exsecrantes raptim abire properauimus. interea illi regressi ad raedam suam furore satiato, agi quo ire coepe
Abbreviated transcription (Latin):
ouium pustorum munu praes si flonga
linea copios ilactis effluere. Puer sur¬
rexit in coldmis: Nos obstupefacti tan¬
tuerei miraculo. id quod ipsa cogebat ue¬
ritus futebam ur non es sesub caelo qui
martinum possit imitdri M
iter cumeodem dumdioceses uisitut a ge¬
bumus: nobis nescio quanecessitate remo¬
rantib aliquantulum ille processerut.
Interim peraggerem publicum plena
milituntib uiris fiscalis rueda uenie¬
but. Sed ubi martinum in ueste hispida
nigro etpendulo pallio circum tectum¬
contigua de latere iumentu uiderunt.
paululum in pastem alteram pauefacta
haeserunt
De in funib: implicatis. pro¬
tentbs illos quib ut suepe uidistis mise¬
ra illa animalia conglobantur. ordines
miscuerunt. Dumque aegre expediun¬
tur. moram fcere properuntibus.
Qua permoti in iuriamilituntes. precipi¬
tutis interrum saltib: sedederunt. Dein
mastinum flugris acfustib urguere coe¬
perunt. Cumquidem illemutus etincre¬

Expanded text:
ouium pastorum manu pressis longa ouium pastorum manu pressis longa linea copiosi lactis effluere. puer surrexit incolumis. nos obstupefacti tantae rei miraculo, id quod ipsa cogebat ueritas, fatebamur non esse sub caelo, qui Martinum possit imitari. iter cum eo, dum dioeceses uisitat, agebamus. nobis nescio qua necessitate remorantibus aliquantulum ille processerat. interim per aggerem publicum plena militantibus uiris fiscalis raeda ueniebat. sed ubi Martinum in ueste hispida nigro et pendulo pallio circumtectum contigua de latere iumenta uiderunt, paululum in partem alteram pauefacta cesserunt. dein funibus inplicatis protentos illos, quibus, ut saepe uidistis, misera ipsa animalia conglobantur, ordines miscuerunt: dumque aegre expediuntur, moram fecere properantibus. qua permoti iniuria militantes praecipitatis in terram saltibus se dederunt. dehinc Martinum flagris ac fustibus urguere coeperunt, cum quidem ille mutus et incre
Abbreviated transcription (Latin):
aegritudine extremo mostis pericu¬
lo co episset urgeri: martinum euo¬
cauit. Neccunctatus ille. properuuit
Prius tumen quam med ium uiues patium
uirbeatus euolueret. uistutem aduenien¬
tis sensit aegrotus : Recepttq continuo
sanitute uenientib nobis obuiam ipse
processit. Alteradie redire cupientem
magna prece detinuit. Cum interim unum
e fumiliapuerum letuli ictu serpens per¬
cussit quẽ iaisex animem uiuenent̃ ipse
euanthius suis humeris inlatum ante
pedes scĩuiri nihil illiin possibile confi¬
sus exposuit. Iam quesemalum serpentis
pomnia membra diffuderut. Cerneres
omnib uenis inflatum cutem. et utris
instartensa uitulia: Martinus porrecta
manu uniuers a pueri membru pertractuns
Digitum prope ipsum uulnus culum quo
bestia uirus infuderut fixit. Tum uero
miradicturus sum Nidimus uenenum
exomni paste reuocatum ad mastinidigitũ
ramen exiguum ituuirus stiplisse cum
sanguine : utsolet exuberib: caprurum a ut

Expanded text:
aegritudine extremo mortis pericuaegritudine extremo mortis periculo coepisset urgueri, Martinum euocauit. nec cunctatus ille properauit: prius tamen quam medium uiae spatium uir beatus euolueret, uirtutem aduenientis sentit aegrotus, receptaque continuo sanitate uenientibus nobis obuiam ipse processit. altera die redire cupientem magna prece tenuit, cum interim unum e familia puerum letali ictu serpens perculit: quem iam exanimem ui ueneni ipse Euanthius suis umeris inlatum ante pedes sancti uiri, nihil illi inpossibile confisus, exposuit. iamque se malum serpens per omnia membra diffuderat : cerneres omnibus uenis inflatam cutem et ad utris instar tensa uitalia. Martinus porrecta manu, uniuersa pueri membra pertractans, digitum prope ipsum uulnusculum, quo bestia uirus infuderat, fixit. tum uero — mira dicturus sum — uidimus uenenum ex omni parte prouocatum ad Martini digitumramen exiguum ita uirus stipasse cum sanguine, ut solet ex uberibus caprarum aut
Abbreviated transcription (Latin):
teis rupit atq ante mastini pedes
iratus exponit. Eninquit uestem.
sed puuper hic non est. Ille nihil mo¬
tuf iubet eum puulxlum sture pro
forib Secreto utique procuruns
dumsibi uestem nudus inponeret: to¬
tis uirib eluborans. ut pos słt occul¬
tumesse quod fecerut. Sed quundo
in scĩs uiris lutent istu. quuerentibus
uellint uollint cunctu produntur
sacrificium dõ ueste procedit: quo¬
quo
quidem die mirudicturus sum Cum
iam alturium sicut ẽ solemne benedi¬
ceret. globũignis decapite illius uidimus
emicare Ita ut in sublime contenden s
longius collum crinemque flum ma
produceret. Hoclicet caeleberri mo
factum die in magnupopuli multi¬
tudine uiderimus. Unatuntum de
uirginibus et unus depres bsteris.
trestuntum uidere demonachis.
Ceteri cur non uiderint: non potest
nr̃i. es se iudicii.
PERIDEM FERE REM PLIS
cum euunthius auunculus mecs uis
licet scłinegotiis occupatus tamen¬
ad modum xp̃ianus grauis sim te

Expanded text:
teis rapit adque ante Martini pedes teis rapit adque ante Martini pedes iratus exponit. en, inquit, uestem, sed pauper hic non est. ille nihil motus iubet eum paululum stare pro foribus, secretum utique procurans, dum sibi uestem nudus inponeret, totis uiribus elaborans ut posset occultum esse quod fecerat. sed quando in sanctis uiris latent ista quaerentibus? uelint nolint cuncta produntursacrificium Deo ueste procedit. quo quidem die — mira dicturus sum — cum iam altarium, sicut est sollemne, benediceret, globum ignis de capite illius uidimus emicare, ita ut in sublime contendens longum admodum crinem flamma produceret. et licet celeberrimo factum die in magna populi multitudine uiderimus, una tantum de uirginibus et unus de presbyteris, tres tantum uidere de monachis: ceteri cur non uiderint, non potest nostri esse iudicii. Per idem fere tempus cum Euanthius auunculus meus, uir licet saeculi negotiis occupatus admodum Christianus, grauissima
Abbreviated transcription (Latin):
ci aut cestetu qui dȩ greciuuenis. tripo¬
dus nuncupatis : Ergo hocsecrett¬
beutiuiri puuper ille captutat Cum ei
archidiaconus dare tunicam distulis set.
inrupit dissimulatumse aclerico quȩ¬
rens. algere deplorans. Nec moruscs
puupere non uidente intruamphiba¬
lum sibi tunicamlutenter eduxit:
Pau peremque contectum discedere
iubet. Dein puulo post archidiaco¬
nus ingressus ad monet procons uetudi¬
ne expecture in ecclesia populu mallũ
adagenda solemnia debere procede¬
re. Cui ille respondens ait Pau perẽ
prius deseuutem dicebat oportere
uestiri. Sead eccles ium non posse
procedere. nisiuestem pauper accipe¬
ret. Dia conus uero nihil intellegens
quia extrinsecus indutum amphibalo
uestẽ. nudum interius non uidebut.
Postremo pauperem non conparere
uestiendus. Artatus demu mclericus.
neces situte conpulsus iamque felle
com moto eproximis tubernis biger¬
rigam uestem breuemque atque his¬
pidum quinque conparatum argen¬

Expanded text:
ci, aut certe tu qui de Graecia venis, tripoci, aut certe tu qui de Graecia venis, tripodas nuncupatis; hoc ergo secretbeati viri pauper ille captatum, cum ei archidinrupit, dissimulatum se , a clerico querens, algere deplorans. nec mora, sanctus paupere non uidente intra amphibalum sibi tunicam latenter eduxit pauperemque contectum discedere iubet. dein paulo post archidiaconus ingressus admonet pro consuetudine, exspectare in ecclesia populum, illum ad agenda sollemnia debere procedere. cui ille respondens ait, pauperem prius — de se autem dicebat — oportere uestiri: se ad ecclesiam non posse procedere, nisi uestem pauper acciperet. diaconus uero nihil intellegens, quia extrinsecus indutum amphibalo, ueste nudum interius non uidebat, postremo pauperem non conparere uestiendus. tum demum clericus necessitate conpulsus, iam felle commoto, e proximis tabernis bigerricam uestem, breuem adque hispidam, quinque conparatam argen
Abbreviated transcription (Latin):
relictis scolis. beato me uiro iunxi:
Paucos postdies euntem ad eccles ia
sequebamur. Interimei seminũdus
hibernis mensibus piuper occurrit
Oruns sibi uestimentum dari.
Tunc ille arcessito archidia cono
ius sit algentem sined ilatione uestiri.
Deinde secrettrium ingressuf cum
solus ut erut illi consuetudo reside¬
ret. hanc enim sibietium in ecclesia
solitudinem permissa clericis
libertutẽ pruestubut: Cum quidem
in alio secreturio prbi sederent uel
salututionib uacantes uelaudien¬
dis negotiis occu puti: murtinum
uero usque in eum horum quasolem¬
nia populo agi consuetudo depos¬
ceret: suasolitudo cohibebut. Illud
non prueteribo quod insecreturio
sedens numquum cathedra usus. ẽ.
Nam in ecclesianem&um quacm illũ
sedere conspexit. Sicut quendum
nuper testordm̃ nonsinemeo pudo¬
re uidisublimisolio quusi regio tri¬
buncli celsa sede residentem: Sede¬
bat autem mastinus in sellula rusti
nos rustici gulli tripetius. uosscolasti¬

Expanded text:
relictis scholis beato me viro junxi, paucos post dies euntem ad ecclesiam sequebamur. Interim ei seminudus hibernis mensibus pauper occurrit, orans sibi vestimentum dari. Tunc ille, arcessito archidiacono, jussit algentem sine dilatione vestiri, deinde secretarium ingressus, cum solus, ut erat illi consuetudo, resideret hanc enim sibi etiam in ecclesia solitudinem permissa clericis libertate praestabat; cum quidem in alio secretario presbyteri sederent vel salutationibus vacantes, vel audiendis negotiis occupati: Martinum vero usque in eam horam qua solemnia populo agi consuetudo deposceret, sua solitudo cohibebat. Illud non praeteribo, quod in secretario sedens numquam cathedra usus est: nam in ecclesia nemo umquam illum sedere conspexit; sicut quemdam nuper, testor dominum, non sine meo pudore vidi sublimi solio et quasi regio tribunali celsa sede residentem. Sedebat autem Martinus in cellula rusticnos rustici Galli tripetias, vos scholasti
Abbreviated transcription (Latin):
uelocius. ut ad tum ulandum fra¬
trem nr̃m tu ronicum pontificent
um efferebant. Quosepulto. sc̃s¬
briccius ep̃f inca thedrãsuã regres¬
sus .ẽ Septem posteu feliciter ui
uensannos. Cui post quad ragesi¬
mum septimum episco patus annũ
defuncto. Sc̃s eusto chius succes sit uir
magni ficae scĩtatis Prestunte¬

Expanded text:
velocius, ut ad tumulandum fravelocius, ut ad tumulandum fratrem nostrum, Turonicum pontificem, um efferebant. Quo sepulto, Brictius in cathedram suam regressus esvens annos. Cui post quadragesimum septimum episcopatus annum defuncto sanctus Eustochius successit, magnificae sanctitatis
Abbreviated transcription (Latin):
lirum et amentem uoc̃aui: cuius uidens
uirtutes noncredidi. Post cuius abs¬
cessum aiunt turonicis acerdoti suo.
Uadeposteum: etexere negotium tuũ:
Quisieum prosecutus non fueris. ad
nr̃m omnium contemptũ humiliabe¬
ris. Iustianus uero egressus aturonis.
uercellis itliue ciuitutẽ ageressus.
iudicio dĩ ꝑcussus obiit peregrinus
Turonicieius obitum audientes. et in
sua mulitia ꝑ seuerantes. armentiũ
in eius loco constituunt. At bricci¬
us ep̃s romaueniens. cuncta quue
ꝑtulerut papae refert. Qui ad se¬
dem a postolicam resȩdens. plerun¬
q: missarum sollem nia celebruuit :¬
lbi quicquid inscẽdĩ deliquerat de¬
flens. Septimo igitur regres sus
anno roma cum auctoritate pupȩ
illius. Turonis redire dis ponit¬
cui nomen . ẽ. laudicico. sexto ab
urbem ilicrio mansionem accepit.
Armentius uero febre corripitur.
Med ia autem nocte spĩnexalcuit.
Quod protinus briccio ep̃o ꝑuisũ
reuelatum .ẽ. Quiait suis: surgite

Expanded text:
lirum et amentem saepe vocavi; cujus videns lirum et amentem saepe vocavi; cujus videns virtutes, non credidi. Post cujus abscessum, aiunt Turonici sacerdoti suo: Vade post eum, et exerce negotium tuum, quia si eum prosecutus non fueris, ad nostrum omnium contemptum humiliaberis. Justinianus vero egressus a Turonis, Vercellas Italiae civitatem aggressus, judicio Dei percussus, obiit peregrinus. Turonici ejus obitum audiensua malitia perdurantes, Armentium in eius loco constituunt. At Brictius episcopus Romam veniens, cuncta quae pertulerat papae refert. Qui ad sedem apostolicam resedens, plerumque missarum solemnia caelebravit ibi, quicquid in sanctum Dei deliquerat deflens. Septimo igitur regressus anno a Roma, eum auctoritate papae illius Toronus redire disponitcui nomen est Laudiacum, sexto ab urbe miliario, mansionem accepit. Armentius vero febre corripitur, media autem nocte spiritum exalavit. Quod protinus Brictio episcopo per visum revelatum est; qui ait suis: 'Surgite
Abbreviated transcription (Latin):
Vobis sialiquid suppetit. ꝑ uos resci¬
te. Tunc illi magicis haec artib fac¬
tum adseuerantes. insurgunt contra
eum inuna conspiratione: trahentesq:¬
utius nobis fulso pastoris nomine
tis faciendum adhuc populo prunas
ardentes inbrrrosuo posuit: Et ad se
stringens usq ad scm̃ sepulchrum beati
murtini unãcum populorum turbis
uudit: Proiect isq antescm sepule¬
crum prund s. uestimentum inustum
appuruit. Illsquoq: siceum prose¬
quentes. sicut istud ue ftimentum
ab his ignib uidetis inluesum. ita
et corpus meum atuctumulieris scito te
pullutum. Illis uero non credentib
sed contradicentib. scs briccius trahi¬
tur. calumniatur. eicitur. ut sermo
scĩ martini adimpleretur. Noueriste
inepiscopatu multa aduersa pussu¬
ꝑtum. Quoeiecto: iustianũ in episco pa¬
tu constituunt. De indebriccius ro¬
mae urbis papam expetiit. flens et
heiuluns atq: dicens: meritohaec pa¬
tior. quia peccaui insoadĩ. Et eum de¬

Expanded text:
vobis si aliquid suppetit, per vos quaerivobis si aliquid suppetit, per vos quaerite. Tunc illi magicis haec artibus facta asseverantes, insurgunt contra eum in una conspiratione. Et trahenteutius nobis falso pastoris nomine tisfaciendum adhuc populo, prunas ardentes in byrrum suum posuit: et ad se stringens, usque ad sepulcrum beati Martini una cum populorum turbis accedit: projectisque ante sepulcrum prunis, vestimentum ejus inustum apparuit. Illo quoque sic prosequente: Sicut istud vestimentum ab his ignibus videtis illaesum, ita et corpus meum a tactu mulierisque coitu est impollutum. Illis vero non credentibus, sed contradicentibus, trahitur, calumniatur, ejicitur, ut sermo sancti adimpleretur Noveris te in episcopatu multa adversa passurum. Hoc enim ejecto, Justinianum in episcopatu constituunt. Denique Briccius Romanae urbis papam expetiit. flens et ejulans, atque dicens: Merito haec patior, quia peccavi in sanctum Dei, et eum de
Abbreviated transcription (Latin):
dicens: Non neuerum dixtis tum
delira uerba proferre : Sed ad
praes byterii honorem preditus
saepius bectum martinum conuiti¬
islacessiuit. Adeptus ergo con¬
sentientib ciuib pontificatus offi¬
cium. Orationi uacabat. Quiaquam¬
quam esset suꝑb et uanus:. Castus
uestimenta deferebant ad ab luen¬
dum. quues ubspeciue religionis erat
ueste mututa: concepit et peperit
Quadere surrexit omnis populus
turonorum in ira. Et totum crimen
suꝑ epm referunt: uolentes eum una¬
nimiter lupidare: agebant enim
Diupietus sct̃ tuamceluuit luxdriã:
nec nos ds̃ diutius sinde munus tucis
indignas osculando pullui: Ille quoq
econtrurio uiriliter huec neguntȩ.
Ad ferte inquit infantem adme: Cũq
oblutus fuisset infans. trigintudies
abortu habens. ait ad eum briccius
corum cunctis edicas. Et ille infuns
patermeus. Populis autem rogun¬
tib ut qui fesset pater interroga¬
Quod ad me ꝑtinuit. sollicitus fui.

Expanded text:
dicens: Nonne verum dixi, istum dicens: Nonne verum dixi, istum delira verba proferre? Sed et presbyterii honore praeditus, saepius beatum virum conviciis lacessivit. Adeptus ergo, consentientibus civibus, pontificatus officium, orationi vacabat. Quia quanquam esset superbus et vanus, castus vestimenta deferre solebant ad abluendum, quae sub specie religionis erat veste mutata, concepit et peperit. Qua de re surrexit omnis populus Turonorum in iram, et totum crimen super episcopum referunt, volentes eum unanimiter lapidare. Dicebant enim: Diu pietas sancti tuam celavit luxuriam: nec Deus nos diutius sinit manus tuas indignas osculando pollui. Illo quoque econtrario viriliter haec negante: Afferte, inquit, infantem ad me. Cumque oblatus fuisset infans, triginta dies ab ortu habens, ait ad 43 eum Briccius coram cunctis edicas. Et ille: Non pater meus. Populis autem rogantibus, ut quis esset pater interrogaQuod ad me pertinuit, sollicitus fui:
Abbreviated transcription (Latin):
Situr postexces sum beciti
martini turonicae ciuititis ep̃i
sum miet inconparabilis uiri. De
cuius uirtutib magnaapud nos uolu¬
mina retinentur : Sc̃s bricchius ad
episcopatum succedit. At uero hic
briccius cumes set prim aeuae aeta¬
tis iuuenĩs. scõmartino adhucuiuenti
incorpore multus ferebat insidias
quidam in firmus medicinum expeter&.
uenit. Cuis impliciter ait. Et ceego
praestolor bectum uirum. et nescio
ubisit uel quido peris agat. Cuibric¬
cius. sunquit delirum illum quaeris.
Prospice eminus. eccecaelum solite
sicut amens respicit. Cumq pauꝑ
ille occurso reddito quod petierut
inpetras set Bricciont diaconẽ uir
bectus martinus alloquitur. ANego
bricchio delirus tibi uideorꝰ Cumq
ille confusus haecaudiens dixisse se
ne aures meue adostumerant. cumhȩc
eminus loquebaris: Q mendico tibi
Quia optinui apud dm̃ut postme
ad pontificatus honorem accede¬
res sed noueriste inepiscoputu
multu aduers a passurum Bric
Bric¬
cius haec audiens in ridebut eum

Expanded text:
itur post excessum beati Martini Turonicae civitatis episcopi, summi et inconparabilis viri, de cuius virtutibus magna apud nos volumina retinentur, Brictius ad episcopatum succedit. At vero hic Brictius, cum esset primaevae aetatis iuvenis, sancto adhuc viventi corpore multas tendebat insidias,quidam infirmus medicinam a beato Mavenit; cui simpliciter ait: 'Ecce! ego praestolor beatum virum et nescio, ubi sit vel quid operis agat'. Cui Brictius: 'Si', inquid, 'delerum illum quaeris, prospice eminus; ecce! caelum solite sicut amens respicit'. Cumque pauper ille, occursu reddito, quod petierat inpetrasset, Brictionem diaconem vir beatus adloquitur: 'En ego, Brictio, delerus tibi videor?' Cumque ille confusus haec audiens dixisse se ne aures meae ad os tuum erant, cum haec eminus loquebaris? Amen dico tibi, quia obtinui apud Deum, ut post me ad pontificatus honorem accedas, sed noveris te in episcopatu multa adversa passurum'. BricBriccius haec audiens irridebat,
Abbreviated transcription (Latin):
mutaret edictis. Non proregno armis
sceculurib certare romano sed speciali¬
b: doctrinis xp̃iunum dilutare imperiũ
N etdura romunorum lege populossu¬
bicere feroces sed leuixp̃iiugo pluri¬
marum colla iniceregentium: Qui post
sacit e baptis matis mysterium magnis
inmundo claruit miraculi s. et doctrinis¬
catholicis. longe lateq resplenduit
in orbe: Cuius haec primaleguntur
insignia. Dum adhuccaticum inus: hiȩ¬
mali frigore media suȩclumid is paupe¬
rem parte uestiuit. Quaetiam parte
damidis suue interangelicos exerci¬
tus dñmihm diuinitus inluminatus
pocte sequente uestitum as pexit. ut
uerum intellȩgeret quod ipsedñs iħs
euungelicis intonat paginis: quãdiu¬
uni fecistis exhis minimis. mihi fecistis.
dioluna transegit in urbe. Quam tunc
tem poris arriana fuuente auxentio mul¬
tum maculauit ꝑfidia. Cuises mastinus
ut fortis athletuxp̃i. uiriliter restitit.
Intrepidusq uerum scãẽ trinititis fidem

Expanded text:
mutaret edictis: non pro regno armis mutaret edictis: non pro regno armis saecularibus certare Romano, sed specialibus doctrinis Christianum dilatare imperium; nec dura Romanorum lege populos subjicere feroces, sed leve Christi jugum plurimarum collo injicere gentium. Qui post sacri baptismatis mysterium magnis in mundo claruit miraculis, et doctrinis longe lateque resplenduit in orbe; cujus haec prima leguntur insignia. Cum adhuc catechumenus esset, hiemali frigore, media suae chlamydis pauperem parte vestivit. Qua etiam parte chlamydis suae, inter angelicos exercitus Dominum Jesum, divinitus illuminatus, nocte sequente, vestitum aspexit; ut verum intelligeret quod ipse Dominus Jesus evangelicis intonat paginis: Quandiu fecistis uni ex his minimis meis, mihi fecistis . diolana transegit in urbe, quam tunc temporis Ariana, favente Auxentio, multum maculavit perfidia; cui sanctus Martinus ut fortis athleta Christi viriliter restitit, intrepidusque veram sanctae Trinitatis fidem
Abbreviated transcription (Latin):
Itrium phator ad alta caelorũmascen¬
dit. et inmaestate paterna ds̃ consedit:
multis scłis doctorum lumina conces¬
sit : Quat inus ignorantiae tenebris
effugutis ad uerum lumen agnoscen¬
dum gentes ubiq: conuerterent: Et qua
sistellue diuersis incaeli partib da¬
resclunt. Ituetdocto res scĩ ꝑuarias mun¬
dipartes lucescerent. ut omnib: uia pa¬
tesceret salutis et ueritutis luxcluresce¬
ret. Vnde etb eatis simum martinum
gallice direxit in partes. ut populos
tetracaligine torpentes luceuerititis
irradiaret: Et plurimas deantiquihos¬
tis fuucib extruheret gentes. etsacra¬
tissimoxp̃i insereret cõrpori. Igitus
istebectissimus uirpagunis parentib
in regione pannoniue sabariae oppi¬
do genitus ẽ: sed intraticinis itulia e
litutem addictus. Sed uirsc̃s magisele¬
git dõ ȩtesti seruire. quum subim¬
perutore militure terreno: Quia spe¬
cicliter electus ẽ ut uexillum scaecru¬
cis occiduas orbis porturet in partes
et militiue sacramenta euungelicis

Expanded text:
triumphator ad alta coelorum ascendit, et in majestate paterna Deus consedit, multa saeculis doctorum lumina concessit, quatenus ignorantiae tenebris effugatis, ad verum lumen agnoscendum gentes ubique converteret  Astellae diversis in coeli partibus clarescunt, ita et doctores sancti per varias mundi partes lucescerent, ut omnibus via patesceret salutis, et veritatis lux claresceret. Unde et beatissimum Martinum Galliae deduxit  Al., direxit in partes, ut populos, tetra caligine torpentes, luce veritatis irradiaret, et plurimas de antiqui hostis faucibus extraheret gentes, et sacratissimo Christi insereret corpori. II. Sbeatissimus vir, paganis parentibus in regione Pannoniae, Sabariae oppido, genitus est; sed intra Ticinum Italiae litatem, est addictus. Sed vir sanctus magis elegit Deo coelesti servire, quam sub imperatore militare terreno; qui specialiter electus est, ut vexillum sanctae crucis occiduas orbis portaret in partes, et militiae sacramenta evangelicis
Abbreviated transcription (Latin):
ro nemo mihi molestus sit ego credo
inxp̃o. ethunccruci fixum. Quia cum
confitetur filium hominis. confitetur
ne. med ictor nascitur. Cum confi¬
tetur primo genitum. neces se. ẽ.
Deunigenito quitestimonium dicat.
Unum etsolum sine origine . eẽ inter¬
tium ꝑsonum patrem confitetur ex¬
sistentis diuinue naturae lucis sp̃s
ut dixi. quis ecundum diuinam natu¬
ram. ut supradixi. Est unus induob
et uterq in idipsum. Pater infilio.
filius inpatre inscõspũ. in scã ecclesia

Expanded text:
ro nemo mihi molestus sit, ego credo in Christum, et hunc crucifixum. Quia cum confitetur filium hominis, confitetur ne mediator nascitur: cum confitetur primogenitum, necesse est de unigenito, qui testimonium dicat, unum et solum sine origine esse: tertiam personam patrem confitetur, exsistentem divinae naturae, lucis. Spiritus ut dixi, qui secundum divinam naturam, ut supra dixi, est unus in duobus, et uterque in id ipsum; pater in filio, filius in patre, in sancto Spiritu in sancta
Abbreviated transcription (Latin):
sttt quieum debasilica exireidis s&
Credo aliquũ fuissexuirtuł angelica¬
quȩetbectum uirum seuidisse pronuntia¬
uit. et de inceps nulli conpcruit. In quo
loco exilladie multieui rtutes factues.
quue ꝑneglȩgentiam non sunt scriptȩ
Nos uero dequanto nr̃o tempore aut fi¬
eriuidimus aut factum ceste cognouimus.

Expanded text:
stitit, qui eum de basilica exire vidisset. stitit, qui eum de basilica exire vidisset. Credo aliquam fuisse virtutem angelicabeatum virum se vidisse pronuntiavit, et deinceps nulli comparuit. In quo loco ex illa die multae virtutes factae sunt, quae per negligentiam non sunt scriptae. Nos vero quantum tempore nostro aut fieri vidimus, aut factum certe cognovimus,
Abbreviated transcription (Latin):
cius esse consueuerut : Et fors itun in
Tunc ieiuniis et orationib aciugipsal
lentio dienoctuq insistentes. triduum
illud continuatione duxerunt. Quar¬
tiautem die accȩdentes ponentesq
manus. non ualebant penitas moue¬
re sepulcrum. Pauore autem om¬
nes exterritis iam in hoc stuntes ut
terra uasculum quod detexerant
operirent : Apparuit eis uenerunda
conitiesenes auinstarniuiscandorẽ
efferens dicens se esse abbutem : Etaiteis:
Vsque quo conturbum ini ettardatis.
uidetis dom num martinum stuntem uos
iuuu repuratum simunus an ponitis.
Tunc iactuns pullium quos utebatur.
posuit manum ad sarco fugum cum re¬
liquis sacerdotib crucib parutis et UII
cereis. In positaq: anthphona De¬
derunt cuncti uoces psallentium inex¬
celso: Tamenad fenis conatum protq̃nis
sarco fagum in summaleuitate commo
etium missis ut uentam ẽ. ad conuiuiũ.
requirentes sollicite senem nequaquã
repperetint sed nec homo quidem ex¬

Expanded text:
ejus esse consueverat: et forsitan in ejus esse consueverat: et forsitan in Tunc jejuniis, ac orationibus, et jugi psallentio Ed., silentio die noctuque insistentes, triduum illud continuatim duxerunt. Quarta autem die accedentes, ponentesque manus, non valebant penitus movere sepulcrum. Pavore autem omnes exterriti, jam in hoc stantes, ut terra vasculum quod detexerant operirent, apparuit eis veneranda canitie senex, ad instar nivis candorem efferens, dicens se esse abbatem, et ait eis: Usquequo conturbamini, et tardatis? Non videtis domnum Martinum stantem vos juvare paratum, si manus apponitis? Tunc jactans pallium, quo utebatur, posuit manum ad sarcophagum cum reliquis sacerdotibus, crucibus paratis, ac cereis, impositaque antiphona, dederunt cuncti 1009 voces psallentium in excelso. Tum ad senis conatum protinus sarcophagum cum summa levitate commotetiam missis, ut ventum est ad convivium, requirentes sollicite senem, nequaquam reperiunt. Sed nec homo quidem ex
Abbreviated transcription (Latin):
dignitutis. Adeptusq: hunc apicem.
cum magno uotorum consensu funda¬
menta templi ampliora quam fuerant¬
suꝑ becta membra locare dis posuit.
Quod sagaci insistens studio. mirifice
mancipauit effectui. Dequa fabri¬
ca multum quod loqueremur erut.
sed quia presens .ẽ. conticere Exinde
melius putuuimus. Adueniente ergo
optuto tempore. sacerdoti. uttem¬
plum dedicaretur etscm corpusculũ
aloco ubi sepultum fuerat trans fer¬
retur : Conuocauit beatus ꝑ petuus
addiem festum uicinos pontifices. sed
et abbatum acdiuersorum clericorũ
non minimam multitudinem: Et quia
sarculo terramquȩsuꝑ sc̃m erat tumu¬
lum coeperunt effodere. Q uodetec¬
to manus ut eum com mouerent inici¬
unt : Ibiq multitudo totu labo rans
nibil prorsus ꝑ totam diem profeit:
Vigilata deniq: alia nocte. mane temp¬
tantes iterum nibilomnino agere¬
potuerunt: Tunc conturbatiatque
exterriti quid facerent nescebant
postha triduũnatilis episcopatus

Expanded text:
dignitatis. Adeptusque hunc apicem, dignitatis. Adeptusque hunc apicem, cum magno 1008 devotorum consensu, fundamenta templi, ampliora quam fuerantsuper beata membra locare disposuit; quod sagaci insistens studio, mirifice mancipavit effectui. De qua fabrica multum quod loqueremur erat; sed quia praesens est, conticere exinde melius putavimus. Adveniente ergo optato tempore Sacerdoti ut templum dedicaretur, et sanctum corpusculum a loco ubi sepultum fuerat transferretur, convocavit beatus Perpetuus ad diem festum vicinos pontifices, sed et abbatum ac diversorum clericorum non minimam multitudinem. Et quia sarculo, terram quae super sanctum erat tumulum coeperunt effodere. Quo detecto, manus, ut eum commoverent, iniciunt, ibique multitudo tota laborans, nihil prorsus per totam diem proficit. Vigilata denique alia nocte, mane temptantes, iterum nipotuerunt. Tunc conturbati atque exterriti, quid facerent nesciebant. post hoc triduum natalis episcopatus
Abbreviated transcription (Latin):
tuntum uobis excitantib non expleui.
Tunc illi stupefacti pariter et ã¬
mirantes. diem ettem pus notunt sol¬
licite requirentes Quiipsadiẽ tem¬
pusq ree periunt. quo beatus con¬
fessordixerut se eius exsequiis de¬
senuisse O bectum uirum. incuius
transitu scõrum canit numerus ange¬
lorum exultut chorus : Omniam̃ que
caelestium uistutum occurrit exerci¬
tus. Dicbolus prȩsumptione con¬
funditur. ec clesia uirtute robora
tur. sacerdotes reuelatione glori¬
ficantur: quemmichael assumpsit
cum angelis. maria suscȩpit cum uirgi¬
num choris. parudssus retinet laetum
cumscĩs: Sedquid nos inlaudemeius temp¬
tamus quod non sufficimus adimplere e
Ipse ẽ. enim laus illius. cuius luus ab eiu
ore numquam reces sit. Nam nos utinã
uel simplicem possimus historiam
eius corpusculum: inlocu ubi nuncad¬
oratur. fuerit angelo annuente trans
rioomini martini. beatus perpetuus
turonicae sedis cathedram sortitus. ẽ

Expanded text:
tantum, vobis excitantibus, non explevi'. tantum, vobis excitantibus, non explevi'. Tunc illi stupefacti pariter et admirantes, diem et tempus notant, sollicite requirentes. Qui ipsa die tempusque repperiunt, quod beatus confessor dixerat, se eius exsequiis deservisse. O beatum virum, in cuius transitu sanctorum canit numerus, angelorum exultat chorus, omniumque caelestium virtutum occurrit exercitus; diabolus praesumptione conftur, sacerdotes revelatione glorificantur; quem Michael assumpsit cum angelis, Maria suscepit cum virginum choris, paradisus retinet laetum cum sanctis! Sed quid nos in laudem ejus tentamus, quod non sufficimus adimplere? Ipse est enim laus illius, cujus laus ab ejus ore nunquam recessit. Nam nos utinam vel simplicem possimus historiam ejus corpusculum in locum ubi nunc adoratur fuerit, angelo annuente, transriosi domni Martini, beatus Perpetuus Turonicae sedis cathedram sortitus est
Abbreviated transcription (Latin):
redolent : medio lunensiciuitati
prȩ̃erat ep̃s. Cui caelebrunti fes¬
tudominicae diei ifticerat con¬
suetudo: ut ueniens lector cum¬
libro non antea legere presume¬
ret : quam sc̃s nutu iussis set: fac¬
tum .ẽ. autem. ut illcdie dominica
prophetica lectione iamlecta
ante alture stante quilectionem
bectis. proferret: Beatis simis s pauli¬
antestes ambrosius suꝑscm̃ altare
obdormiret: Quod uidentes multi
cum nullus eum penitus exciture
prȩsumeret :Trans accis fered ua¬
rum aut trium horarum spatiis.
excitiuerunt dicentes. Iam hora
preterit iubeut domnus lectorem
lectionem legere : ex pectut en im
populus ualde iam lassus. Res¬
pondens autem beatus ambrosius.
Nolite inquit turbari Multum
enim mihi ualet sic obdormisse.
Cuitale miraculum dñs ostendisse
dignatussit: Nam noueritis fratrẽ
meum martinum sacerdotem egres
sum decorporefuisse. meautem eius
funeri obsequium prebuisse: Per¬
actoq: exmore seruitio. capitellum

Expanded text:
redolent, Mediolanensi civitati redolent, Mediolanensi civitati praeerat episcopus. Cui celebranti festa dominici diei ista erat consuetudo, veniens lector cumlibro non antea legere praesumeret, quam sanctus nutu iussisset. Factum est autem, ut illa die dominica, prophetica lectione iam lecta, ante altare stante qui lectionem beati Pauli proferret, beatissimus antistis Ambrosius super sanctum altare obdormiret. Quod videntes multi, cum nullus eum penitus excitare praesumeret, transactis fere duarum aut trium horarum spatiis, excitaverunt, dicentes: 'Iam hora praeterit. Iubeat domnus lectori lectionem legere; spectat enim populus valde iam lassus'. Respondens autem beatus Ambrosius: 'Nolite', inquid, 'turbari. Multum enim mini valet obdormisse, cui tale miraculum Dominus ostendisse dignatus sit. Nam noveritis, fratrem meum Martinum sacerdotem egressum fuisse de corpore, me autem eius funere obsequium praebuisse, peractoque ex more servitio, capitellum
Abbreviated transcription (Latin):
Erectis autemirursum in terrogut se¬
nex: Quid audis: Quiait. Voces¬
Voces
psallentium tamquum in caelo audio.
sedquid sit prorsus ignoro: Cui ille:
Egotibi quid sit narrabo Domnus
meus martinus ep̃s migrauit exhoc
mundo. et nuncangeli canendo eum
deferunt in excelsum: Et ut parum ꝑ
mora esset ut huecaudirentur. Dia¬
bolus eum cum iniquis angelis reti¬
nere temptacuit. Nihilq: suum in
eadem re periens. confusus absces¬
sit: Quidergo denobis peccatorib erit.
situntum sacerdotem uoluit pars
iniqua nocere : Haec sacerdote.
loquente: noturis  tempusarchi¬
dianus turonas misit uelociter
quihaec diligenter inqui reret .
uiueniens eo diei horarq:
munifestissime cognouit tran¬
sisse becitum uirum. quosc̃s seue¬
rinus audiuit psallemtium cho¬
rum: sed etsi ad seueri recurramis
historiam ipsahora eum sibiscrip¬
sit cum libro uitues uce fuisse re¬
uelutum.¬
tus ambrosius cuius hodie flo¬
res eloquii ꝑtotim ecclesiam

Expanded text:
Erectis autem, rursum interrogat seErectis autem, rursum interrogat senes: 'Quid audis?' Qui ait: 'Voces psallentium tamquam in caelo audio, sed quid sit prorsus ignoro'. Cui ille: 'Ego tibi quid sit narrabo. Domnus meus Martinus episcopus migravit ex hoc mundo, et nunc angeli canendo eum deferunt in excelsum. Et ut parumper mora esset, ut haec audirentur, diabolus eum cum iniquis angelis retenere temptavit, nihilque suum in eundem repperiens, confusus abscessit. Quid ergo de nobis peccatoribus erit, si tantum sacerdotem voluit para iniqua nocere?' Haec sacerdote loquente, notatum tempus, archinus Turonus misit velociter qui haec diligenter inquireret. Qui veniens, eum diem horamque manifestissime cognovit transisse beatum virum, quo sanctus Severinus audivit psallentium chorum. Sed si ad Severi recurramus historiam, ipsa hora eum sibi scripsit cum libro vitae suae fuisse revelatum.tus Ambrosius, cuius hodie flores eloquii per totam eclesiam
Abbreviated transcription (Latin):
occulte ꝑlatebras diuinum officium cele¬
brabunt: Namsiquia paganis reptifuis sent
xp̃iani aut afficiebantur uerberib aut
gluidio truncabantur. A passioneergodñi
usq ad transitum scĩ martini anni ccccxii
EATUS AUTEM SEUERINUS
colonensis ciuitatis ep̃s uirhones¬
tueuitue. Et ꝑcuncta luudabilis
Dumdie dominico locascã exconsue¬
tudine post mututinos cum suis
clericis circuiret. illahora quuuir
becctus obiit audiuit chorum canen¬
tium infublime. Uocatoq archi¬
diaconos in terrogut siaures eius ꝑ¬
ciperent uoces quas ille adtentius¬
audiret: respondit: nequa quum :
Tunc ille Diligenter inquit aus¬
cultic Archidiaconus autem coepit
sursum collum extendere. aureseri¬
gere et suꝑsummis articulis baculo
sustentunte sture Sed credo eum
non fuisse a equulis meriti. aquo
haeo non merebitus audiri:
Tunc prostruti terrae ipsepariter
et beatus ep̃s. dñm deprecantur: ut hoc
ei diuina pietus audire ꝑmitteret .

Expanded text:
occulte et per latebras divinum officium celebrabant. Nam si qui a paganis reperti fuissent Christiani, aut afficiebantur verberibus, aut gladio truncabantur. A Passione ergo Domini, usque transitum sancti Martini, anni 412 eatus autem Severinus Coloniensis civitatis episcopus, vir honestae vitae, et per cuncta laudabilis, dum die Dominica loca sancta ex consuetudine post matutinos hymnos cum suis clericis circumiret, illa hora qua Beatus obiit, audivit chorum canentium in sublimi. Vocatumque archidiaconum interrogavit si aures ejus percuterent voces quas ille attentaudiret. Respondit: 'Nequaquam'. Tunc ille: 'Diligenter', inquid, 'ausculta'. Archidiaconus autem coepit sursum collum extendere, aures erigere et super summis articulis, baculo sustentante, stare. Sed credo, eum non fuisse aequalis meriti, a quo haec non merebantur audiri. Tunc prostrati terrae ipse pariter et beatus episcopus, Dominum deprecantur, ut hoc ei divina pietas audire permitteret.
Abbreviated transcription (Latin):
cõpꝰ sẽm. Dequorum uocib pictuui exper
gefactio nihilde thescuro quem cus todiebaNT
habentes : cummagna confusione ad propria
sunt reuersi Quod siquis requirit curpost
transitum gatianiepĩ unustantum id est
lidorius usq ad scm̃ martinum fuis sec.¬

Expanded text:
copioso. De quorum copioso. De quorum gefacti, nihil de thesauro quem custodiebant habentes, cum magna confusione ad propria sunt reversi. Quod si quis requiret, cur post transitum Gatiani episcopi, unus tantum, id est Litorius, usque ad sanctum Martinum fuisse
Abbreviated transcription (Latin):
ut preteemittamus plurima: Uob̃
suscituuit duos mortuos. nobis unũ.
Et ut ipse scepe dicebat. muior ei
uintus antee pisco patum fuit. quã
post episcoputum. Ergo necesse ẽ :
ut quod nobiscum non impleuit
uiuus. explect uel defunctus. Vob̵
c enim ablatus : nobis adõdonutis
Verum simos antiquitus institutus
seruatur. in urbe qua ordinatus .ẽ.
habeb it dõ iubente sepulchrum. Cer¬
te si promonas terii priuilegio  eupi¬
tis uindicare: scitote quia primo ei
monas terium cum mediolanensibũs
ut mane facto apictuuis
ꝑuiolentiam auferretur. Sedds
omnipotens noluit urabtem turoni¬
cam a proprio frustrure putrono.
Deniq: nocte media omnes pictuui¬
a somno fallaciae conpremuntur
Necullus suꝑ̃ fuit. quiex hac multi¬
tudine uigiluret. Igitur ubituro¬
nici eosconspiciunt obdormis sen
suscipiunt Nosto  q: innaui cumomni
populo ꝑ uingennã fluuium descendunt.
Ingressiq: ligeris alueum adurbem turonica
cum magnis luudib: psallentium dirigunt

Expanded text:
ut praetermittamus plurima, vobis ut praetermittamus plurima, vobis suscitavit duos mortuos, nobis unum; et, ut ipse saepe dicebat, major ei virtus ante episcopatum fuit, quam post episcopatum. Ergo necesse est, ut quod nobiscum non implevit vivens, expleat vel defunctus. Vobis est enim ablatus, nobis a Deo donatus. Verum si mos antiquitus institutus servatur, in urbe qua ordinatus est, habebit Deo jubente sepulcrum. Certe si pro monasterii privilegio cupitis vindicare, scitote quia primum ei monasterium cum Mediolanensibus ut mane facto a Pictavis per violentiam auferretur: sed Deus omnipotens noluit urbem Turonicam a proprio frustrare patrono. Denique nocte media omnis Pictava somno phalanga comprimitur, nec ullus sutudine vigilaret. Igitur ubi Toronici eos conspiciunt obdormisse, asuscipiunt, positumque in navi, cum omni populo per Vingennam fluvium discendunt, ingressique Legeris alveum, ad urbem Toronicam cum magnis laudibus psallentioque dirigunt
Abbreviated transcription (Latin):
ses martinus turo norum ep̃s ple¬
nus uirtutib et sc̃ĩtate praebens
infirmis multa beneficia: Ixxxͦ
uicum excedens asueculo feliciter
migruuit ad xp̃m.. Transiit autem
media nocte queedominica habeba¬
tur : attico caesureoq consulibus.
Multienim in eius transitu psallen¬
tium uoces audierunt incaelo: quod
in libro uirtutum eius primo: pleni¬
us exposuimus Nam cum primum
sc̃sdĩ apud condatensem ut diximus
uicum aegroture coepissetPicti¬
uipopuli ad eius trunsitum sicut
turonici conuenerunt.: Q uomi gran¬
te grandis altercatiosinutrumq sur¬
rexit populum : Dicebant enim
pictiui: Noster . ẽ. monachus nobis
abbcextitit : Nos requirimus con¬
mendatum : sufficiat uobis qđ dum
firmati fuistis benedictionib. In suꝑ
et uirtutib iocund uti. Suffici¬
ant uobis istuomnia: Nob is liceut
auferre uel caduuer exanime
Adhaec turonici res pondebant.
Si uirtutes nobis factas sufficere
dicitis. scitote quiauobis cum positis
amplius .ẽ. quam hic operutus. Na

Expanded text:
s Martinus Turonorum episcopus, plenus virtutibus et sanctitate, praebens infirmis multa beneficia, octogeicum excedens a saeculo feliciter migravit ad Christum. Transiit autem media nocte, quae Dominica habebatur, Attico Caesarioque consulibus. Multi enim in ejus transitu psallentium audierunt in coelo, quod in libro virtutum ejus primo plenius exposuimus. Nam cum primitus sanctus Dei apud Condatensem, ut diximus, vicum aegrotare coepisset, Pictavi populi ad ejus transitum sicut Turonici convenerunt. Quo migrante, grandis altercatio in utrumque surrexit populum. Dicebant enim Pictavi: Noster est monachus; nobis abba exstitit; nos requirimus commendatum. Sufficiat vobis, quod dum firmati fuistis benedictionibus, insuper et virtutibus jocundati. Sufficiant ergo vobis ista omnia: nobis liceat auferre vel cadaver 35 exanimum. Ad haec Turonici respondebant: Si virtutum nobis facta sufficere dicitis, scitote quia vobiscum positus, amplius est quam hic operatus. Nam,
Abbreviated transcription (Latin):
Quouiso. ego et ille duxmeus intremui¬
mus. Sẽs uero ille incunctanter ac¬
cessit. Nos licet trepidi secutisumis:
fero paululumscerneres imperatum
adõ modestu discessit et constitit.
dum ille adtigua ramis humiliorib
poma decerperet. Cumque plenã
pulmolis mũnum optulis set : occur¬
rit bestiu. accepitque tum libere
quam nullum animal domesticum:
et cum comedis set. absces sit
os haec intuentes. et ad huc trementes.¬
facile potuimus.

Expanded text:
quo uiso ego et ille dux meus intremuiquo uiso ego et ille dux meus intremuimus, sanctus uero ille incunctanter accessit: nos licet trepidi secuti sumus. fera paululum — cerneres imperatam a Deo — modesta secessit et constitit, dum ille attigua ramis humilioribus poma decerperet. cumque plenam palmulis manum obtulisset, adcurrit bestia accepitque tam libere quam nullum animal domesticum, et cum conos haec intuentes, et adhuc trementes,facile potuimus a
Abbreviated transcription (Latin):
modum uirere atque fructificare
hostiillius holerauideremus. Ex his
igitur unacum domino bos ille uiue¬
but. Nobis quoque exeucopiu cae¬
nam sc̃s dedit. Ibi uidi quoduos gulli
foste non creditis ollam cumholerib
quuenobis incaenam preparabutur
sine igne feruere. Tantauis solis . ẽ.
ut quibus libet coquis etium ad gullo
pulmentas ufficiat. Post caenam
autem iam inclinunte uespera in¬
uitut nos ad arborem palmam. cuius
interdum pomis uti solebat: quae
fere duob: milibus aberat. Namhȩ
tuntum in heremo arbores licet pare.
habenturTamen : Quod utrum solers
antiquitas procũracuerat. ansoli
natura gienat ignoro: nisis ids̃ pracescus¬
adhabitundum quundoque a scĩs heremũ
haecseruis suis panuerit. Exmuiore
Exmuiore
enim parte qui intra illasecretu consis¬
tunt cumalia ibi germina nullas ucce¬
dũnt istirum arborum pomis aluntiꝵ:
Ergo ubi ad illum adquam nos humani¬
tus nr̃ihos pitis ducebut arborem
peruenimus: Leonem ibi offendimu.

Expanded text:
modum uirere adque fructificare horti illius holera uiderimus. ex iis igitur una cum domino bos ille uiuebat: nobis quoque ex ea copia cenam sanctus dedit. ibi uidi, quod uos Galli forte non creditis, ollam cum holeribus, quae nobis in cenam praeparabantur, sine igne feruere: tanta uis solis est, ut quibuslibet coquis etiam ad Gallorum pulmenta sufficiat. post cenam autem iam inclinante uespera inuitat nos ad arborem palmam, cuius interdum pomis uti solebat, quae fere duobus milibus aberat. nam hae tantum in eremo arbores, licet raro, habentur tamen. quod utrum sollers antiquitas procurauerit, an soli natura gignat, ignoro, nisi Deus praeschabitandam quandoque a sanctis eremum haec seruis suis parauerit. ex maiore enim parte, qui intra illa secreta consistunt, cum alia ibi germina nulla succedant, istarum arborum pomis aluntur. ergo ubi ad illam, ad quam nos humanitas nostri hospitis ducebat, arborem peruenimus, leonem ibi offendimus:
Abbreviated transcription (Latin):
potens. ille qui signis atque uistutibus
toto orientẽ: uulgutus. ille ad cuius limipa
populiante confluxerunt. ad cuius fores
sum mueistius scłi seprostrauenent po¬
testutes. correptus ad uemone. ẽ: tentus
inuinculis: Omniuilla quue mergumini¬
solent ferre perpessus. Quinto demum
mense purgatus . ẽ. Nontuntum duemo¬
ne sed quod illierat utilius atque optucius
felicitus. prã occurrit infirmitus. Quis enĩ
nrm̃ .ẽ. quem siunus homuꝰ culus humilis
salutiuerit aut futuis atque aduluntib us
uerbis feminauna luudauerit non conti¬
nuo elitus sit superbia. nonstutim in fla¬
tus sit uanitute. ut etium si non hubeut
conscientium scĩtutis tamen quia uelstul¬
torum adulatione aut fostussis erroris
scsesse dicatur sanctissimum seputabit:
Iamuero siei muneru crebrum ittuntur.
dĩ se mugnificentia asserit hononeri
Cuidormienti atque resoluto uecessaria
conferuntur

Expanded text:
potens, ille signis adque uirtutibus potens, ille signis adque uirtutibus toto Oriente uulgatus, ille ad cuius limina populi ante confluxerant, ad cuius fores summae istius saeculi se prostrauerant potestates, correptus a daemone est retentus insolent ferre perpessus. Quinto demum mense purgatus est, non tamen daemone, sed, quod illi erat utilius atque optatius, felicitas, nostra occurrit infirmitas. » Quis enim nostrum est, quem si unus homunculus humilis salutaverit, aut fatuus, atque adulantibus verbis femina una lnuo elatus sit superbia, non statim inflatus sit uanitate? Aut etiamsi non habeat conscientiam sanctitatis, tamen quia uel stultorum adulatione, aut fortassis errore, sanctus esse dicatur, sanctissimum se putabit? Iam uero si ei munera crebra mittantur, Dei se magnificentia asserit honorari, cui dormienti atque resoluto necessaria conferantur