comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
a latronibꝰ Beatus ille stabu¬
larius: qui alterius curare
uulnera potest: Beatus ille
cu dicit iħs: quod cũq su¬
perero gaueris reuertens red¬
dam tibi: Bonus dispensator:
qui etiam supererogat: Bo¬
nus dispensator paulus: cuniᷤᷤ
sermones et epłȩ ueluti rati¬
oni quam acceperat super¬
fuunt: ut moderatũ dñi
mandatũ. prope im̃modera¬
to labore mentis et corporis
exsecutus: multos ab egritu¬
dine graui. spiritalis eloquii
dispensatione releuaret:Bo¬
nus ergo stabularius stabuli
eius: in quo agnouit asma
presepe dñi sui: et in quo
greges clauduntur agnorũ:
ne frementibus ad caulas
rapacibus lupis: facilis in
ouilia sit incursus: Spondet
ergo mercedẽ se redditurũ:
Quando reuerteris o dñe:
nisi in die iudicii: Nam li¬
cet ubiq sis semper: et stanᷤ
in medio nr̃m non cernaris
a nobis: erit tamen tempus
quo uniuersa caro te aspici¬
at reuertentẽ: Reddes ergo
quod debes: Beati quibus

Expanded text:
a latronibus. Beatus ille stabua latronibus. Beatus ille stabularius, qui alterius curare uulnera potest, beatus ille cui dicit Iesus: quodcumque supererogaueris reuertens reddam tibi. bonus dispensator, qui etiam supererogat. bonus dispensator Paulus, cuius sermones et epistulae ueluti ei ratione quam acceperat superfluunt. moderatum domini mandatum prope inmoderato labore mentis et corporis exsecutus, ut multos ab aegritudine graui spiritalis adloquii dispensatione releuaret. bonus ergo stabularius stabuli eius, in quo agnouit asina praesaepe domini sui et in quo greges clauduntur agnorum, ne frementibus ad caulas rapacibus lupis facilis in ouilia sit incursus. spondet ergo mercedem se redditurum. quando reuerteris, domine, nisi iudicii die? nam licet ubique sis semper et stans in medio nostrum non cernaris a nobis, erit tamen tempus quo uniuersa caro te aspiciat reuertentem. reddes ergo quod debes. beati quibus
Abbreviated transcription (Latin):
tem iste alter dies: insi forte
ille dñice resurrectionis. de
quo dictum est bic est dies
quem fecit dñs: protulit
duios denarios: et dedit sta¬
bulario. et ait: Curam illius
habe:
ui sunt isti duo dena¬
rii. nisi duo forte testa¬
menta: quȩ imagmẽ in se
habent ȩterni regis expres¬
sam: quorum precio uulne¬
ra nr̃a curantur: Redempti
enim sumus precioso sangui¬
ne: ut ultime mortis ulcera.
uitaremus: Hos ergo duos
denarios. licet horum quoq:
librorũ quatuor formas non
absurdũ sit intelligerẽ: acce¬
pit stabularius: Qui: Ille for¬
sitan qui ait: et estimo ster¬
cora ut xp̃m lucrifaciã: quo
curam haberet hommis uull¬
nerati: Stabularius itaq est
ille qui dixit: misit me xp̃s
euangłizare:Stabularis suit
illi: quibus dicitur: Ite in or¬
bem uniuersũ: et predicate
euanglium uniuerse creatui¬
re. Et qui crediderit et bap¬
titatus fuerit: saluus erit
Saluus utiq a morte: saluus
a uulnere quod infixũ est

Expanded text:
iste alter dies nisi forte iste alter dies nisi forte ille dominicae resurrectionis, de quo dictum est: hic est dies, quem fecit dominus? — protulit duos denarios et dedit stabulario et ait: curam illius habe. qui sunt isti duo denarii nisi forte duo testamenta, quae imaginem in se habent aeterni regis expressam, quorum pretio uulnera nostra curantur? redemti enim sumus pretio sanguinis, ut ultimae mortis ulcera uitaremus. hos ergo duos denarios, licet horum quoque librorum quattuor formas non absurdum sit intellegere, accepit stabularius. qui? ille forsitan qui ait: et aestimo ut stercora, ut Christum lucri faciam, quo curam haberet hominis uulnerati. stabularius itaque ille est qui dixit: misit me Christus euangelizare. stabularii sunt illi quibus dicitur: ite in orbem uniuersum et praedicate euangelium uniuersae creaturae et qui crediderit et baptizatus fuerit, hic saluus erit, saluus utique a morte, saluus a uulnere quod infixum est
Abbreviated transcription (Latin):
alius oleo fouet: alius ui¬
num infundit: Constringit
uulnera austeriore precep
to: fouet remissione pecca¬
ti: sicut uino compungit
denunciatione iudicii: Et
imposuit inquit in iumen¬
tum suum: Audi quomodo
imponat: Hic peccata nr̃a
portat: et pro nobis dolet.
Et pastor imposuit ouem
lassam: super humeros su¬
os: homo enim. iumẽntis
similis factus est: Et ideo
supra iumentũ suum nos
imposuit: ne nos essemus
sicut equus et mulus: ut
per nr̃i corporis assumptio¬
nem. infirmitatẽ nr̃e carnis
aboleret: Deniq duxit nos
in stabulum: qui eramus iu¬
menta: Est autem stabulũ:
in quod fessi longo itinere
succedere solent: Duxit itaq
in stabulum dñs: qui susci¬
tat a terra inopem. et de
stercore erigit pauperẽ⁊ et
curam egit: ne eger ea quȩ
acceperat nequaquã precep¬
ta seruaret: Sed non uaca¬
bat samaritano huic diu in
terris degere: redeundum
erat eo unde descenderat:
Itaq altero die. quis est au¬

Expanded text:
alius oleo fovet, alius vialius oleo fovet, alius vinum infundit. Constringit vulnera austeriore prto, fouet remissione peccati, sicut uino conpungit denuntiatione iudicii. et inposuit inqmt in iumentum suum. audi quomodo te inponat. hic peccata nostra portat et pro nobis dolet. et pastor inposuit ouem lassam super umeros suos. homo enim iumenti similia factus est et ideo supra iumentum suum nos inposuit, ne nos essemus sicut equus et mulus, ut per nostri corporis adsumtionem infirmitates nostrae carnis aboleret. denique duxit nos in stabulum, qui eramus iumenta. est autem stabulum, in quod fessi longo itinere succedere solent. duxit itaque in stabulum dominus, qui suscitat a terra inopem et do stercore erigit pauperem, et curam egit, ne aeger ea quae acceperat nequaquam praecepta seruaret. sed non uacabat Samaritano huic diu in terris degere: redeundum erat eo, unde descenderat. itaque altero die — quis est
Abbreviated transcription (Latin):
ocris iste samaritanus:
qui eum quem sacerdos.
quem leuita despexerat: noꝗ
etiam ipse despexit: Nec uo¬
cabulo sectȩ despicias: quẽ
uerbi interpretationẽ mi¬
rabere: Samaritani etemm
uocabulo: custos significa¬
tur: Hoc enim habet inter¬
pretatio: Quis est custos:
nisi ille de quo dictum est.
custodiens paruulos dñs:
Itaq sicut iudeus alius in
littera alius in sp̃ũ: ita et
samaritanus alius foris ali¬
us in occulto: Hic ergo sama¬
ritanus descendens: quis
filius hominis qui est incȩ¬
lo: uidens semiuiuũ quẽ
nemo potuerat ante cura¬
re: sicut illam quȩ fluxu
sanguinis profiuens. in me¬
dicis erogauerat omne pa-¬
trimoniũ suum. uenit secuꝰ
eum: hoc est factus est cõ-¬
passionis nr̃e susceptione no¬
bis finitimus: et miscđiȩ
collatione uicinus: Et alli¬
gauit uiilnera eius: infun-¬
dens oleum et uinum: Mul-¬
ta medicamenta medicuis
iste habet: quibus sanare
consueit: Sermo eius me.¬
dicamentũ est: Alius eius
sermo constringit uuilnera:

Expanded text:
ocris iste Samaritanus, qui eum quem sacerdos, quem levita despexerat, non etiam ipse despexit. Nec vocabulo sectae despicias, quem verbi interpretatione miraberis; Samaritani etenim vocabulo custos significatur. Hoc habet interpretatio. Et quis est custos, nisi ille de quo dictum est: Custodiens parvulos Dominus ? Itaque sicut Judaeus alius in littera, alius in spiritu: ita et Samaritanus, alius foris, alius in occulto. Hic ergo Samaritanus descendens quis eFilius hominis qui est in coelo ? Videns semivivum, quem nemo potuerat ante curare, sicut illam quae cursu sanguinis profluens, in medicis erogaverat omne patrimonium suum: Venit secus eum , hoc est, factus est compassionis nostrae susceptione finitimus, et misericordiae collatione vicinus. Et alligavit vulnera ejus, infundens oleum et vinum. . 75. Multa medicamenta medicus habet iste, quibus sanare consuevit. Sermo ejus medicamentum est. Alius ejus sermo constringit vulnera,
Abbreviated transcription (Latin):
am si ab eis sic absces.¬
sit xp̃s. ut pro illo nos
cum illo in eis esset sp̃s sc̃s:
ubi est eius promissio dicen
se promiserit esse missurũ.
ut cum eis esset in ȩternũ:
Ac per hoc cum ex carnali¬
bus uel animalibus essent
spiritales futuri: profecto
et patrem et filium et sp̃m
scm̃ capatius fuerant habi¬
turi: In nullo ergo creden¬
dus est esse pater sine filio
et spũ scõ: aut pater et fili¬
us sine spũ scõ: aut filius
sine patre et spũ scõ: aut
sine patre et filio sp̃s sc̃s:
aut pater et sp̃s sc̃s sine
filio: Sed ubi eorum quili¬
bet unus: ibi trinitas ds̃
unus: Oportebat autẽ ita
insinuari trinitatem: ut
quamuis nulla esset diuer.¬
sitas substantiarũ. singilla

Expanded text:
am si ab eis sic abscessChristus, ut pro illo, non cum illo in eis esset Spiritus sanctus; ubi est ejus promissio dicentse promiserit esse missurum, ut cum eis esset in aeternum? Ac per hoc cum ex carnalibus vel animalibus essent spirituales futuri, profecto et Patrem et Filium et Spiritum sanctum capacius fuerant habituri. In nullo autem credendus est esse Pater sine Filio et Spiritu sancto, aut Pater et Filius sine Spiritu sancto, aut Filius sine Patre et Spiritu sancto, aut sine Patre et Filio Spiritus sanctus, aut Pater et Spiritus sanctus sine Filio: sed ubi eorum quilibet unus, ibi Trinitas Deus unus. Oportebat autem ita insinuari Trinitatem, ut quamvis nulla esset diversitas substantiarum, singilla
Abbreviated transcription (Latin):
ret in nebula: Edificans edi¬
ficaui domum in habitacu¬
lum tuum: firmissimũ soliũ
tuum in sempiternũ: Conuer¬
titq rex faciem suam: et be¬
nedixit omni ecclȩ isrł . Omnsꝰ
enim eccła isrł̃ stabat: Et ait:
Benedictus dñs deus isrł:
qui locutus est ore suo ad
dauid patrem meum: et in
manibus eius perfecit: dicen:
Adie qua eduxi ppłm meũ
srł de egypto: non elegi ci¬
uitatẽ de uniuersis tribuhuᷤ
isrł. ut edificaretur domus
et esset nomen meum ibi:
sed elegi daiid ut esset su¬
per ppłm meum isrł: Uolu¬
itq dauid pater meus edi¬
dificare domum nomini
dñi dei isrł: Et ait dñs ab¬
dauid patrem meũ: Quod
cogitasti in corde tuo.edi¬
ficare domum nomini meo:
bene fecisti: hoc ipsũ mesi¬
te tractans: Ueruntamen
tu non edificabis michi
domum: sed filius qui egre.¬
dietur de rembus tuis.ipse

Expanded text:
ret in nebula aedificans aedificavi domum in habitaculum tuum firmissimum solium tuum in sempiternum convertitque rex faciem suam et benedixit omni ecclesiae Israhel omnis enim ecclesia Israhel stabat et ait benedictus Dominus Deus Israhel qui locutus est ore suo ad David patrem meum et in manibus eius perfecit dicens a die qua eduxi populum meum Israhel de Aegypto non elegi civitatem de universis tribubus Israhel ut aedificaretur domus et esset nomen meum ibi sed elegi David ut esset super populum meum Israhel voluitque David pater meus aedificare domum nomini Domini Dei Israhel et ait Dominus aDavid patrem meum: Quod cogitasti in corde tuo aedificare domum nomini meo, bene fecisti, hoc ipsum mente tractans. Verumtamen tu non aedificabis mihi domum, sed filius tuus, qui egredietur de renibus tuis, ipse
Abbreviated transcription (Latin):
lorificatio dñi.ui.
dendo completa
est: Resurrectionẽ ipsius pas.¬
chȩ dñico celebrauimus: as¬
censionẽ hodie celebramus:
festus nobis dies uterq Id eo
enii resurrexit. ut nobis
exemplũ resurrectionis ostẽ¬
deret: et ideo ascendit. ut
nos desuper protegeret: Ha¬
pendentẽ in ligno: nunc se¬
dentem in cȩlo: Preciũ nr̃m
dedit cum penderet in lig¬
no: colligit quod emit cum
sed et in cȩlo: Cum enim om¬
nes collegerit. quos utiq
per tempora colligit: in fine
temporis ueniet: quomodo
scriptum est: Deus manife¬
stus ueniet. Non quemad¬
modũ primum uenit occul¬
tus: sed sicut dictum est ma-¬
nifestus: Occultum enim opor¬
tebat eum uenire ut iudica¬
retur: manifestus autem ue¬
niet ut iudicet: Si enim pri-¬
us manifestus ueniret: iudi¬
care manifestũ quis auderet:
quandoquidẽ dicit apł̃s pau¬
lus: si enim cognouissent nũ¬
quam dñm glȩ crucifixissent:
Sed si ille non occideretur:
mors non moreretur: Tro¬
pheo suo diabolus uictus est

Expanded text:
lorificatio Domini nodendo completa est. Resurrectionem ipsius Paschae Dominico celebravimus: ascensionem hodie celebramus. Festus nobis dies uterque. Ideo enim resurrexit, ut nobis exemplum resurrectionis ostenderet: et ideo ascendit, ut nos desuper protegeret. Hapendentem in ligno, nunc sedentem in coelo. Pretium nostrum dedit, cum penderet in ligno: colligit quod emit: cum sedet in coelo. Cum enim omnes collegerit, quos utique per tempora colliget, in fine temporis veniet, et quomodo scriptum est, Deus manifestus veniet : non quemadmodum primitus venit occultus, sed sicut dictum est, manifestus. Occultum enim oportebat eum venire, ut judicaretur: manifestus autem veniet, ut judicet. Si enim prius manifestus venisset, judicare manifestum quis auderet? Quando quidem dicit apostolus Paulus, Si enim cognovissent, nunquam Dominum gloriae crucifixissent . Sed si ille non occideretur, mors non moreretur. Tropaeo suo diabolus victus est.
Abbreviated transcription (Latin):
quod adrumentũ: Sed non de
suo: quia sine me inquit ni¬
chil potestis facere: Audi etiã
iꝑsos confitentes: Quid autẽ
est apollo: Quid uero pau¬
lus: Mmistri per quos credi
nicuiq dñs dedit: Non itaq
am uero quod sequitur. sed
deus incrementum dedit: nos
per illos sed per se ipsum fa¬
cit: Excedit hoc humanam
humilitatem: excedit angeli
cam sublimitatẽ: nec omnino
pertinet nisi ad agricolam
trmitatem: Iam uos muncti
estis: Mundi scilicet atq mũ¬
daudi: Neq entm nisi mun¬
di essent: fructum ferre po¬
tuissent: Et tamen omnem
qui fert fructum purgat
agricola: ut fructum plus
afferat: Fert fructum quia
mundus est: atq ut plus af¬
ferat. purgatur ad hiic: Quis
enim est in hac inta sic mun¬
dus: ut non sit magis magisq
mundandus: Ubi si dixerimnuᷤ
qura peccatum non habemus:
nos ipsos sebucimus: et ueri¬
tas in nobis non est: Si autem
confessi fueriinus peccata nr̃a:
fidelis est et iustus. qui dimiit¬

Expanded text:
quod adjumentum; sed non de quod adjumentum; sed non de suo: Quia sine me, inquit, nihil potestis facere. Audi etiam ipsos confitentes: Quid autem est Apollo? quid autem Paulus? Ministri per quos  δι' nicuique Dominus dedit: non itaque vero quod sequitur, sDeus incrementum dedit. Non per illos sed per seipsum facit. Excedit hoc humanam humilitatcam sublimitatem, nec omnino pertinet nisi ad agricolam Trinitatem. Jam vos mundi estis, mundi scilicet atque mundandi. Neque enim nisi mundi essent, fructum ferre potuissent: et tamen omnem qui fert fructum, purgat agricola, ut fructum plus afferat. Fert fructum, quia mundus est; atque ut plus afferat, purgatur adhuc. Quis enim est in hac vita sic mundus, ut non sit magis magisque mundandus? Ubi « si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus, et veritas in nobis non est: si autem confeidelis est et justus, qui dimit
Abbreviated transcription (Latin):
unum sunt agricola et ui
ior me est: Scd̃m autem id
quod ait ego et pater imũ
siimus: et ipse agricola est:
Nec talis: quales sunt qui ex¬
trinsecus operando exhibent
ministeriũ: sed talis. ut det
etram intrinsecus incrementũ:
Nam neq qui plantat est ali¬
quid. neq qui rigat: sed qui
incrementũ dat deus: Sed utiq
deus est xp̃s: quia deus erat
uerbum: Vnde ipse et pater
unum sunt: Et si uerbum ca-¬
ro factum est quod non erat:
manet quod erat: Andecima łe.¬
emq cum de patre tan¬
quam de agricola dixis.¬
set quod infructuosos palnii.¬
tes tollat: fructuosos autem
purget ut plus afferant fril-¬
ctum: continuo etiai se ipsũ
mundatorem palinitum osten¬
dens: iam uos inquit mun¬
di estis: propter sermonem
quem locutus sum uobis: Ec¬
ce et ipse mundator est pal¬
mitum: quod est agricolȩ
non uitis officium: qui etiam
palinites. suos operarios facit:
Nam etfi non dant incremen.¬
tum: impendunt tamen ali¬

Expanded text:
unum sunt agricola et vitunum sunt agricola et vitjor me est ; secundum autem id quod ait, Ego et Pater unum sumus , et ipse agricola est. Non est talis quales sunt qui extrinsministerium, sed talis, ut det etiam intrinsecus incrementum. Nam neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat; sed qui incrementum dat Deus. Sed utique Deus est Christus, quia Deus erat Verbum; unde ipse et Pater unum sunt: et si Verbum caro factum est quod non erat, manet quod erat. Denique cum de Patre tanquam de agricola dixisset quod infructuosos palmites tollat, fructuosos autem purget ut plus afferant fructum; continuo etiam seipsum mundatorem palmitum ostendens, Jam tos, inquit, mundi estis propter sermonem quem locutus sum vobis. Ecce et ipse mundator est palmitum, quod est agricolae, non vitis officium: qui etiam palmites operarios suos fecit. Nam etsi non dant incrementum, impendunt tamen ali
Abbreviated transcription (Latin):
iħs: Vnius quippe nature sunt:
uitis et palutes: Propter quob
cum esset deus cutus nature
non sumus: factus est homo:
ut in illo esset uitis humana
natura: cuns et nos h omines
palmites esse possimus: Quid
ergo est ego sum uitis uera:
Nimnquid ut adderet uera:
hoc ad eam uitem retulit. un¬
de ista similitudo transiata est:
Sic enim dicitur uitis per simi¬
litudinem non per proprieta¬
tem: quemadmodũ dicitur
oins. agnus. leo. petra. lapiꝰ an.¬
gularis. et cetera huusmodiz
quȩ magis ipsa sunt uera: ex
quibus ducuntur iste similitu¬
dmes. non proprietates: Sed
cum dicit ego sum uitis uera:
ab illa se utiq discernit: cui
dicitur: Quomodo conuersa
es in amaritudmẽ uitis alie¬
ne: Nam quo pacto est uitiꝰ¬
uera: quȩ expectata est ut fa¬
ceret uiuas: fecit autem spi¬
go sum inquit uitis ue¬
ra: et pater meus agri.¬
cola est: Omnem patuntem
In me non ferentem fructum:
tollet eum: Et omnem qui fert
fructum. purgabit eum: ut
fructum plus afferat: Nunqͥd

Expanded text:
 Unius quippe naturae sunt vitis et palmites: propter quod cum esset Deus , cujus naturae non sumus, factus est homo, ut in illo esset vitis humana natura, cujus et nos homines palmites esse possemus. Quid ergo est, Ego sum vitis vera ? Nunquid ut adderet vera, hoc ad eam vitem retulit, unde ista similitudo translata est? Sic enim dicitur vitis per similitudinem, non per proprietatem, quemadmodum dicitur ovis, agnus, leo, aquila, petra, lapis angularis, et caetera hujusmodi, quae magis ipsa sunt vera, ex quibus dicuntur istae similitudines, non proprietates. Sed cum dicit, Ego sum vitis vera , ab illa se utique discernit cui dicitur, Quomodo conversa es in amaritudinem vitis aliena ? Nam quo pacto est vitivera, quae exspectata est ut faceret uvam, fecit autem spigo sum, inquit, vitis vera, et Pater meus agricola est. Omnem palmitem in me non ferentem fructum, tollet eum; et omnem qui fert fructum, purgabit eum, ut fructum plus afferat . Nunquid
Abbreviated transcription (Latin):
tur: Et hunismodi dolis
eos capiunt: dum aliud
ostentant ad decipiendũ
aliud ex erunt ad deprȩ¬
dandũ uel interficiendũ
eos: qui sub isto uestitu o¬
uino lupos uidere non pos¬
sunt: Hi ergo non sunt fru¬
ctus: de quibus cognosci
arborem monet: Ista enim
cum bono animo in uerita¬
te fiunt. proprie sunt oui¬
um uestes: cum autem ma¬
lo interiore: non aliud quã
lupos contegunt. Sed non
poed debent oues odisse
pestimentũ suum: quod ple¬
rũq illo se occultant lupl¬
ui sunt ergo fructus:
quibus inuentis cog̾¬
noscamus arborem malam:
Dicit apłs: Manifesta sunt
autem opera carnis: quȩ
sunt forncationes: inmun¬
ditiȩ: luxuriȩ: idolorũ ser¬
uitus: ueneficia: immicitiȩ:
contentiones: emulationes:

Expanded text:
tur: et hujuscemodi dolis tur: et hujuscemodi dolis eos capiunt, dum aliud ostentant ad decipiendum, aliud exserunt ad depraedandum vel interficiendum eos qui sub isto vestitu ovino lupos videre non possunt. Hi ergo non sunt fructus de quibus cognosci arborem monet. Ista enim cum bono animo in veritate fiunt, propriae sunt ovium vestes; cum autem malo in errore, non aliud quam lupos contegunt. Sed non ideo debent oves odisse vestimentum suum, quia plerumque illo se occultant lupui sunt ergo fructus, quibus inventis cognoscamus arborem malam, dicit Apostolus : Manifesta sunt autem opera carnis, quae sunt fornicationes, immunditiae, luxuriae, idolorum servitus, veneficia, inimicitiae, con
Abbreviated transcription (Latin):
te legebant uuas: Tanquã
si manũ aliquis per sepem
mittat: aut certe de intȩ
quȩ sepi fuerit inuoluta
uuam legat: non spinarũ
est fructus ille. sed itis:
Osane queritur. quos
fructus nos attendere uo-¬
luerit: quibus cognoscere
arborem possimus: Multi
enim quedam in fructibus
deputant. quȩ ad uestitũ
ouium pertinent: et hoc
modo a lupis decipiuntur:
sicuti sunt uel ieruma uel
orationes uel elemosinȩ:
Quȩ omnia nisi fieri ab
ypocritis possent: non su.¬
perius diceret: cauete iu-¬
sticiam urãm facere coram
hominibus ut uideaminꝰ
ab eis: Qua sententia pr̃o¬
posita: ipsa tria ex equitus
elemosmã. orationẽ. ieiumũ:
Multi enim. multa paupe¬
ribus non miscłia sed am¬
bitione largiuntur. Et mul-¬
ti orant. uel potius uiden¬
tur orare: non intuentes
deum: sed hominibus pla¬
cere cupientes: Et multrie¬
limant: et mirabilẽ absti¬
nentiã pretendunt eis qui-¬
bus ista difficilia uidentur:
et honore digna existimã¬

Expanded text:
te legebant uvas: tanquam te legebant uvas: tanquam si manum aliquis per sepem mittat, aut certe de vite, quae sepi fuerit involuta, uvam legat, non spinarum est fructus iste, sed vitis. sane quaeritur quos fructus nos attendere voluerit, quibus cognoscere arborem possimus. Multi enim quaedam in fructibus deputant, quae ad vestitum ovium pertinent, et hoc modo a lupis decipiuntur: sicuti sunt vel jejunia, vel orationes, vel eleemosynae; quae omnia nisi fieri etiam ab hypocritis possent, non superius diceret, Cavete justitiam vestram facere coram hominibus, ut videamini ab eis. Qua sententia praeposita, ipsa tria exsequitur, eleemosynam, orationem, jejunium. Multi enim multa pauperibus, non misericordia, sed ambitione largiuntur; et multi orant, vel potius videntur orare, non intuentes Deum, sed hominibus placere cupientes; et multi jejunant, et mirabilem abstinentiam praetendunt eis quibus ista difficilia videntur, et honore digna existiman
Abbreviated transcription (Latin):
Sic uerissime dici potest:
non potest esse nix calida:
Cum enim calida esse cẽpe.¬
rit: non eam iam niuẽ sed
aquam uocamus: Potest
ergo fieri. ut quȩ nix fuit
non sit: non autem potest
fieri. ut nix calida sit: Sic
potest fieri. ut qui malus
fuit. non sit malus: non
tamen fieri potest. ut ma¬
lus bene faciat: quia etiã¬
si aliquando utilis est. nos
hoc ipse facit: sed fit de
illo. diuma procurante pro¬
uidentia: Sicut de phari-¬
seis dictum est. quȩ dicuit
facite: quȩ autem faciunt.
facere nolite: Hoc ipsum
erat illorum: Cathedrã eñĩ
inquit moysi sedent: Per
diuinam ergo prouidentiã
legem dei predicantes:pos¬
sunt esse audientibus uti¬
les: cum sibi noceant: De
falibus alio loco per pro¬
pħam dictum est: semina¬
stis triticum et spinas me¬
tetis: quia bona prȩcipi¬
unt: et faciunt mala: Nos
ergo qui eos audiebant et
faciebant quȩ ab eis dice¬
bantur. de spinis legebait
uuas: sed per spinas de ui¬

Expanded text:
Sic verissime dici potuit, Sic verissime dici potuit, Non potest esse nix calida: cum enim calida esse coeperit, non jam eam nivem, sed aquam vocamus. Potest ergo fieri ut quae nix fuit, non sit; non autem potest fieri ut nix calida sit. Sic potest fieri ut qui malus fuit, non sit malus; non tamen fieri potest ut malus bene faciat. Qui etiamsi aliquando utilis est, non hoc ipse facit, sed fit de illo, divina providentia procurante, sicut de Pharisaeis dictum est, « Quae dicunt, facite: quae autem faciunt, facere nolite. » Hoc ipsum erat illorum: Super cathedram enim, inquit, Moysi sedent . Per divinam ergo providentiam legem Dei praedicantes, possent esse audientibus utiles, cum sibi non essent. De talibus alio loco per prophetam dictum est, « Seminastis triticum, et spinas metetis : quia bona praecipiunt, et mala faciunt. Non ergo qui eos audiebant et faciebant quae ab eis dicebantur, de spinis legebant uvas; sed per spinas de vi
Abbreviated transcription (Latin):
est non potest arbor bona
facere: et ideo putant neq
animam malam fieri pos¬
se ut in melius cõmutetur
neq: bonam in deterius:
quasi dictum sit. non potest
arbor bona mala fieri: neq
arbor malã bona fieri Sed
dictum est. non potest ar¬
bor bona malos fructus
facere: neq arbor mala bo¬
nos fructus facere: Arbor
est ipsa anima: id est ipse
homo: fructus uero: opẽ¬
ra hominis: Non ergo po¬
test malus homo bona ope.¬
rari:: neq bonus mala: Ma¬
lus ergo si uult bona ope¬
rari: bonus primo fiat:
Sic alio loco euidentius di¬
cit ipse dñs: aut facite ar¬
borem bonam. aut facite
arborem malam: Quod
si diras naturas istorũ. his
duabus arboribus figura¬
ret: non diceret facite: Quiᷤ
enim hominum potest fa-¬
einde etiam ibicum
ipsarum duarum ar-¬
borum mentionẽ fecisset:
subiecit: Upocritȩ: quomo¬
do potestis bona loquicũ
sitis mali: Quam diu ergo
quisq malus est: non po¬
test facere fructus bonos:
cerit: iam malus non eritz

Expanded text:
est, « Non potest arbor bona est, « Non potest arbor bona facere, » et ideo putant neque animam malam fieri posse ut in melius commutetur, neque in deterius bonam; quasi dictum sit, Non potest arbor bona mala fieri, neque arbor mala bona fieri: sed dictum est, « Non potest arbor bona malos fructus facere; neque arbor mala bonos fructus facere. » Arbor est quippe ipsa anima, id est, ipse homo, fructus vero opera hominis: non ergo potest malus homo bona operari, neque bonus mala. Malus ergo si vult bona operari, bonus primo fiat. Sic alio loco evidentius dicit ipse Dominus: « Aut facite arborem bonam, aut facite arborem malam. » Quod si duas naturas istorum his duabus arboribus figuraret, non diceret, Facite: quis enim hominum potest faeinde etiam ibi cum ipsarum duarum arborum mentionem fecisset, subjecit: « Hypocritae, quomodo potestis bona loqui, cum sitis mali » ? Quamdiu ergo quisque malus est, non potest facere fructus bonos: cerit, jam malus non erit.
Abbreviated transcription (Latin):
oculum simplicẽ: qui arbo¬
rem dinoscere ex fructibuᷤ
nouit: Ait enim: A fructi¬
bus eorum cognoscetis eos:
Deinde similitudines ad¬
iungit: Nunquid colligua
de spims uuas: aut de tri-¬
bulis ficus: Sic omnis ar¬
bor bona bonos fructus
facit: mala autem arbor
malos fructus facit: Non
potest arbor bona malos
fructus facere: neq arbor
mala bonos fructus facere:
Omnis arbor quȩ non fa¬
cit fructum bonum. excide¬
tur: et in ignem mittetur:¬
Igitur. ex fructibus eorum
cognoscetis eos: Quo loco
illorum error maxime ca-¬
uendus est: qui de his ip¬
sis duabus arboribus du¬
as naturas opinantur esse:
quarum una sit dei:alte¬
ra uero nec dei nec ex deo:
De quo errore aliis libris et
disputatũ est uberius: et
si adhuc parum est dispu¬
tabitur¬
unc autem non adiu¬
arbores: docendũ est: Pri¬
mo: quia de hominibus
eum dicere tam clarũ est:
ut quisquis precedentia
et consequentia legerit: mi¬
retur eorum cecitatẽ: Dein¬
de attendunt quod dictũ

Expanded text:
oculum simplicem, qui arborem dignoscere ex fructibus novit. Ait enim: « A fructibus eorum cognoscetis eos. » Deinde similitudines adeuangelia. numquid colligunt de spinis uuam aut de tribulis ficus? sic omnis arbor bona bonos fructus facit, mala autem arbor malos fructus facit. non potest arbor bona malos fructus facere neque arbor mala bonos fructus facere. omnis arbor quae non facit fructum bonum excidetur et in ignem mittetur; ex fructibus ecognoscetis eos. » 79. Quo loco illorum error maxime cavendus est, qui de his ipsis duabus arboribus duas naturas opinantur esse, quarum una sit Dei, altera vero neque Dei, neque ex Deo. De quo errore in aliis libris et jam disputatum est uberius, et si adhuc parum est, disputabiturunc autem, non eos adjuarbores, docendum est. Primum, quia de hominibus eum dicere tam clarum est, ut quisquis praecedentia et consequentia legerit, miretur eorum caecitatem. Deinde attendunt quod dictum
Abbreviated transcription (Latin):
git quod dicit: Sed ille pro.¬
prie dicit: qui uoluntatem
ac mentem suam sono uo¬
cis enuntiat: Sicut paulo
ante quod dictum est gau¬
dium: in fructibus sp̃s pro¬
prie dictum est. Non eo mo¬
do. quo alibi dicit idẽ apłs.
non gaudet super iniquita¬
te: quasi quisquã possit
super iniquitate gaudere:
quia illa elatio est animi
turbide gestientis non
gaudium: Nam hoc soli
boni habent: Ergo icere
uidentur etiam illi. qui
non hoc quod sonant et
intellectu cernunt et uolũ¬
tate agunt: sed uoce tan
Uere autem ac proprie illi
dicunt: a quorũ uoluntate
atq mente non abhorret
prolatio sermonis sur. Scd̃m
quam significationẽ. dixit
apłs: Nemo potest dicere

Expanded text:
git quod dicit: sed ille progit quod dicit: sed ille proprie dicit, qui voluntatem ac mentem suam sono vocis enuntiat. Sicut paulo ante quod dictum est gaudium in fructibus Spiritus, proprie dictum est; non eo modo quo alibi dicit idem apostolus, Non gaudet super iniquitatem : quasi quisquam possit super iniquitatem gaudere: quia illa elatio est animi turbide gestientis, non gaudium; nam hoc soli boni habent. Ergo dicere videntur etiam illi qui non hoc quod sonant et intellectu cernunt et voluntate agunt, sed voce tantrum. Vere autem ac proprie illi dicunt, a quorum voluntate ac mente non abhorret prolatio sermonis sui, secundum quam significationem dixit Apostolus: Nemo potest dicere,
Abbreviated transcription (Latin):
uideatur: Sed illi sunt fr̃u¬
ctus: facere uoluntatẽ pa¬
tris qui est in cęlis: cuius
faciendȩ. se ipsum exemplũ
prebere dignatus est: Sed
merito potest mouere.
quomodo huic sententiȩ
conueniat illud apłi ubi
ait: nemo in spũ dei lo¬
quens dicit anathema iħu.
et nemo potest dicere do¬
minũ iħm. nisi in sp̃u sc̃õ.
Quia neq aliquos haben¬
tes sp̃m sc̃m possumus dicere
non intraturos in regnum
cȩlorum. si perseuerauerint
usq in finem: neq illos qui
dicunt dñe dñe et tamen
non intrant in regnum cȩ¬
lorum. possumus dicere ha.¬
bere sp̃m scm̃: Quomodo
ergo nemo dicit dñm iħm
nisi in sp̃u scõ: nisi quia pro¬
priȩ apłs posuit uerbũ qͦd
est dicit: ut significet uo¬
luntatẽ atq intellectũ dicen¬
tis: Dñs uero generaliter po¬
suit uerbum quod ait: noz
omnis qui dicit michi dñe
dñe intrabit in regnũ celoꝵ:
Uidetur enim dicere etiam
ille: qui nec uult nec intelli¬

Expanded text:
videatur. Sed illi sunt fruvideatur. Sed illi sunt fructus, facere voluntatem Patris qui est in coelis, cujus faciendae seipsum exemplum praebere dignatus est. 83. Sed merito potest movere quomodo huic sententiae conveniat illud Apostoli ubi ait, Nemo in Spiritu Dei loquens, dicit anathema Jesu; et nemo potest dicere, Dominum Jesum, nisi in Spiritu sancto : quia neque aliquos habentes Spiritum sanctum possumus dicere non introituros in regnum coelorum, si perseveraverint usque in finem; neque illos qui dicunt, Domine, Domine, et tamen non intrant in regnum coelorum, possumus dicere habere Spiritum sanctum. Quomodo ergo nemo dicit, Dominum Jesum, nisi in Spiritu sancto, nisi quia proprie Apostolus posuit verbum quod est, dicit, ut significet voluntatem atque intellectum dicentis? Dominus vero generaliter posuit verbum quod ait, Non omnis qui dicit mihi, Domine, Domine, intrabit in regnum coelorum. Videtur enim dicere etiam ille qui nec vult, nec intelli
Abbreviated transcription (Latin):
ta cognoscantur: Optimo
ordine primo actum est de¬
oculo mundando: et dem¬
de dicta sunt quȩ caueren
oculo mundo sit. id est sin¬
non potest tamen cor alte¬
rius intueri.⁊ quecumq in
factis uel dictis apparere
non potuerunt: temptati.¬
ombus aperiuntur: Temꝑ¬
tatio autem duplex est: aut
in spe adipiscendi aliquod
cõmodum temporale: aut
in timore amittendi: Et ma-¬
aime cauendũ est: ne ten¬
dentes ad sapientiã que in
solo.xp̃o inueniri potest
in quo sunt omnes thes¬
auri sapientiȩ et scientiȩ
absconditi: cauendũ ergo
est: ne in ipso. xp̃i nomine
ab hereticis uel quibusli¬
bet male intelligentibus
et scłi huius amatoribus
decipiamur.Nam ideo se¬
quitur: et monet: Non om¬
nis qui dicit michi dñe do¬
mine intrabit in regnũ cę¬
lorum: sed is qui facit uo¬
luntatẽ patris mei qui in
celis est. ipse intrabit in reg¬
num cȩloꝵ: Ne putemus
ad illos fructus iam perti
et ex eo nobis arbor bona

Expanded text:
ta cognoscat. Optimo ta cognoscat. Optimo itaque ordine primo actum est de mundando oculo, et deinde dicta sunt quae caverenoculo mundo sit, id est, simnon potest tamen cor alterius intueri; quaecumque in factis vel dictis apparere non potuerint, tentationibus aperiuntur. Tentatio autem duplex est; aut in spe adipiscendi aliquod commodum temporale, aut in terrore amittendi. Et maxime cavendum est ne tendentes ad sapientiam, quae in solo Christo inveniri potest, in quo sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi ; cavendum ergo est, ne ipso Christi nomine ab haereticis vel quibuslibet male intelligentibus et saeculi hujus amatoribus decipiamur. Nam ideo sequitur, et monet, dicens, Non omnis qui dicit mihi, Domine, Domine, intrabit in regnum coelorum: sed is qui facit voluntatem Patris mei qui in coelis est, ipse intrabit in regnum coelorum: ne putemus ad illos fructus jam pertinet ex eo nobis arbor bona
Abbreviated transcription (Latin):
comessationes: et his simi¬
lia: quȩ prȩdico uobis sicut¬
et prȩdixr: qm̃ qui talia
agunt: regnum dei non cor¬
sequentur: Et quifructus:
per quos cognoscimus ar¬¬
borem bonam: Idem ipse
autem sp̃s est: caritas: gau¬
dium: pax. longanimitas:
benignitas: bontas: fides:
mansuetudo: continentia:
Sane sciendũ est: hic gau¬
dium proprie positũ: Aa.¬
li enim homines non gau¬
dere. sed gestire proprie
dicuntur: sicut superius
diximus uoluntatẽ pro¬
priȩ positam quam non
habent mali: ubi dictum
est omnia quȩcumq uul¬
tis ut faciant uobis homi¬
nes: hȩc uos facite illis:
Ex ista proprietate quod
gaudium non dicitur ni¬
sim boms: etram propħa
lo quitur dicens: Non est
gaudere impiis: dicit dñs:
Ita quoq posita est fides:
non quecũq utiq. sed ue¬
ra fides: Et cetera quȩ hic
posita sunt. habent quas¬
dam imagines suas in ma¬
lis hominibus deceptoribꝰ.
ut omnino fallant: insi qͥs
piam mundũ oculum et
simplicẽ habuerit: quo is¬

Expanded text:
 et his similia quae praedico vobis, sicut praedixi, quoniam qui talia agunt regnum Dei non consequentur. Et qui sunt per quos cognoscimus arborem bonam, idem ipse autem Spiritus est charitas, gaudium, pax, longanimitas, benignitas, bonitas, fides, mansuetudo, continentia . Sane sciendum est, hic gaudium proprie positum; mali enim homines non gaudere, sed gestire dicuntur proprie: sicut superius diximus voluntatem proprie positam, quam non habent mali, ubi dictum est, Omnia quaecumque vultis ut faciant vobis homines, haec et vos facite illis. Ex ista proprietate verbi, qua gaudium non dicitur nisi in bonis, etiam propheta loquitur, dicens: Non est gaudere impiis, aicit Dominus . Ita quoque posita est fides, non quaecumque utique, sed vera fides: et caetera quae hic posita sunt, habent quasdam imagines suas in malis hominibus et deceptoribus; ut omnino fallant, nisi quisque jam mundum oculum et simplicem habuerit, quo is
Abbreviated transcription (Latin):
bõno appetit: et hec tempo¬
ralia: Non poterit autẽ sim¬
plicem habere oculũ et uni
dño deo seruire: nisi que¬
cumq sunt cȩtera. si sunt
necessaria propter hoc unũ
adsumat: id est propterre¬
gnum dei: Sicut autẽ om̃s
militantes accipiunt anno¬
nam et stipendiũ: sic om̃s
euangłitantes accipiunt ui¬
ctum et tegumẽtũ: Sed nos
omnes propter salutem rei¬
publicȩ militant: sed prop-¬
ter illa quȩ accipiunt: Sic
non omnes propter salutẽ
eccłȩ ministrant deo: sed
propter hȩc temporalia:
quȩ tanquã annonã et
stipendia consequuntur
Aut et propter hoc et pro.¬
pter illud: Sed supra iam
dictum est: non potestis
uobus dñis seruire. Ergo
simplici corde tantũ modo
propter regnũ dei. debemus
operari bonum ad omnes:
Non autem in hac operatio¬
ne: uel solam uel cum regno

Expanded text:
bono appetit, et haec tempobono appetit, et haec temporalia. Non poterit autem simplicem habere oculum, et uni Domino Deo servire, nisi quaecumque sunt caetera, si sunt necessaria, propter hoc unum assumat, id est propter regnum Dei. Sicut autem omnes militantes accipiunt annonam et stipendium, sic omnes evangelizantes accipiunt victum et tegumentum. Sed non omnes propter salutem reipublicae militant, sed propter illa quae accipiunt: sic et non omnes propter salutem Ecclesiae ministrant Deo, sed propter haec temporalia, quae tanquam annonam et stipendia consequantur; aut et propter hoc, et propter illud. Sed supra jam dictum est, Non potestis duobus dominis servire. Ergo simplici corde tantummodo propter regnum Dei debemus operari bonum ad omnes; non autem in hac operatione, vel solam, vel cum regno
Abbreviated transcription (Latin):
ponere: illud posteriore:
Si autẽ ideo queramus ci¬
bum. ut habeamus regnũ
dei: facimus quod dictum
est: Querite primũ regnũ
nia apponentur uobis:Que¬
rentibus enim primũ reg¬
num et iusticiã dei. id est
hoc preponentibus cȩteris
rebus ut propter hoc cȩte¬
ra queramus: non debet
sub esse sollicitudo: ne illa
desint quȩ huic uitȩ prop¬
ter regnũ dei sunt necessa-¬
ria: Dixit enim superius:
Scit enim pater ur̃: quia
horum omniũ indigetis: Et
ideo cum dixisset querite
primũ regnũ et iusticiam
der: non dixit deinde ista
querite quamuis sint ne¬
cessaria: sed ait hȩc om̃ia
apponentur uobis. id est
consequentur. si illa que¬
ratis sine ullo ur̃o impedi-¬
mento: ne cum illa queri-¬
tis. illinc auertamini: Aut
ne duos fines constituatis:
ut et regnũ dei propter se
appetatis. et ista necessaria.
sed hȩc potius propter
illud: Ita uobis non deerunt:
obus dnis: Duobus autem
dnĩs seruire conatur: qui
et regnum dei pro magno

Expanded text:
ponere, illud posteriore. ponere, illud posteriore. Si autem ideo quaeramus cibum, ut habeamus regnum Dei, facimus quod dictum est, Quaerite primum regnum nia apponentur vobisrentibus enim primum regnum et justitiam Dei, id est, hoc praeponentibus caeteris rebus, ut propter hoc caetera quaeramus, non debet subesse sollidesint quae huic vitae propter regnum Dei sunt necessaria. Dixit enim superius: Scit enim Pater vester quia horum omnium indigetis. Et ideo cum dixisset: Quaerite primum regnum et justitiam Dei, non dixit: Deinde ista quaerite, quamvis sint necessaria: sed ait, haec omnia apponentur vobis, id est consequentur, si illa quaeratis, sine ullo vestro impedimento: ne cum ista quaeritis, illinc avertamini; aut ne duos fines constituatis, ut et regnum Dei propter se appetatis, et ista necessaria; sed haec potius propter illud: ita vobis non deerunt. potestis. Duobus autem dominis servire conatur, qui et regnum Dei pro magno
Abbreviated transcription (Latin):
pensatio credita est: ut tã¬
quam alienum eroget: A¬
chil inde ipse capiat pre¬
ter cibaria: quȩ non de par¬
ticipatione regni. seb sustẽ¬
taculum miserȩ seruitutis
dantur extrinsecus: Quã¬
quam alio loco et dispensa¬
torem se dicat: Potest enim
et seruus in filiorũ numero
adoptatus: eam rem in qua
coherebis sortem meruit: fi¬
deliter dispensare participi¬
bus suis: Sed nunc ubi ait
si autẽ inuitus: dispensa¬
tio michi credita est: talẽ
dispensatorẽ intelligi uolu¬
it: qui alienum dispensat:
ubi ipse nichil accipiat: Er¬
go quecumq res propter ali¬
ud aliquid queritur: sine
dubio inferior est: quam
id propter quod queritur:
Et ideo illud primũ est pro¬
pter quod istam rem que¬
ris: non ista res quam pro¬
pter aliud queris: Quapro¬
pter si euangłiũ et regnũ
dei propter cibum queri¬
mus: priorẽ facimus cibũ.
Hoc est ergo prius querere
cibum. et deinde regnum
der: id est hoc priore loco

Expanded text:
pensatio credita est, ut tanpensatio credita est, ut tanquam alienum eroget, nihil inde ipse capiat praeter cibaria, quae non de participatione regni, sed ad sustentaculum miserae servitutis dantur extrinsecus. Quanquam et alio loco dispensatorem se dicat . Potest enim et servus in filiorum numerum adoptatus, eam rem in qua cohaeredis sortem meruit, fideliter dispensare participibus suis. Sed nunc ubi ait, Si autem invitus, dispensatio mihi credita est, talem dispensatorem intelligi voluit, qui alienum dispensat, unde ipse nihil accipiat. Ergo quaecunque res propter aliud aliquid quaeritur, sine dubio inferior est quam id propter quod quaeritur; et ideo illud primum est, propter quod istam rem quaeris, non ista res quam propter illud quaeris. Quapropter si Evangelium et regnum Dei propter cibum quaerimus, priorem facimus cibum, Hoc est ergo primum qucibum, et deinde regnum Dei, id est, hoc priore loco
Abbreviated transcription (Latin):
re non est ei gła: Necessitaᷤᷤ
enim michi incumbit: id est
ut ideo euangłizem. quia
unde uiuam non habeo:
ut ad quirã temporalẽ fru¬
ctum de predicatione ȩter¬
norũ: Sic enim iam necessi
tas erit in euangłio: non
michi erit necessitas. si non
euangłizauero: Sed quo¬
modo debet euangłizare:
Scilicet ut in ipso euangłio.
et in regno dei ponat mer¬
cedem: Ita enim potest non
coactus euangłirare: sed uo¬
lens: Si enim uolens inquit
hoc facio: mercedẽ habeo:
Si autẽ inuitus: disp ensatio
michi credita est: Id est sico¬
actus inopia earum rerum
quȩ temporali uitȩ sunt ne-¬
cessariȩ. predico euangłium:
alii per me habebunt mer¬
ceden euangłii: qui euange.¬
lium ipsum me predicante
diligunt: Ego autẽ non ha¬
heo:quia non ipsum euan¬
głium diligo: sed eius pre.¬
cium in illis temporalibꝰ cos¬
stitutũ: Quod nefas est fie¬
ri: ut non tanquã filius
ministret quisq euangłiũ.
sed tanquã seruus cui dis¬

Expanded text:
re non est ei gloria? necessitas re non est ei gloria? necessitas enim, inquit, mihi incumbit, id est: ut ideo euangelizem, quia unde uiuam non habeo aut adquiram temporalem fructum de praedicatione aeternorum. sic enim iam necetas erit in Evangelio, non mihi erit, inquit, si non evangelizavero. Sed quomodo debet evangelizare? Scilicet ut in ipso Evangelio et in regno Dei ponat mercedem. Ita enim potest non coactus evangelizare, sed volens. Si enim volens, inquit, hoc facio, mercedem habeo; si autem invitus, dispensatio mihi credita est: id est, si coactus inopia earum rerum quae temporali vitae sunt necessariae, praedico Evangelium, alii per me habebunt mercedem Evangelii, qui Evangelium ipsum me praedicante diligunt, ego autem non habeo, quia non ipsum Evangelium diligo, sed ejus pretium in illis temporalibus constitutum, quod nefas est fieri, ut non tanquam filius ministret quisquam Evangelium, sed tanquam servus, cui dis
Abbreviated transcription (Latin):
alia necessaria: sed ideo ista
sumeret ut illud impleret:
ne non uolens sed necessita¬¬
te euangłitaret: hoc enim
improbat: cum dicit: Nesci¬
tis: qm̃ qui in templo ope.¬
rantur. quȩ de templo sus
edunt: Qui altario deser¬
uiunt: altario comparti¬
untur: Sic et dñs ordina¬
uit his qui euangłiũ annũ¬
ciant: de euangłio uiuere:
Ego autem nullius horum
usus sum: hinc ostendit
permissum esse non iussũ:
Aloquin: contra precep¬
tum dñi fecisse tenebitur:
Deniq sequitur: et dicit:
Non autẽ scripsi hȩc: ut
ita fiant in me: Bonum
est michi magis mori: quã
głam meam quisquã ina¬
nem faciat: Hoc dixit: qͥa
iam statuerat propter quos¬
dam occasionẽ querentes:
manibus suns uictum tran¬
sigere: Si enim euangłita
uero in quit. non est michi
gła: id est si euangłiraue¬
ro ut ita fiant in me. id est
si propterea euangłira uero
ut ad illa perueniã: et finẽ
euangłii in cibo et potuue
stitiiq collocauero: Sed qua¬

Expanded text:
talia necessaria, sed ideo ista talia necessaria, sed ideo ista sumeret, ut illud ine non volens, sed necessitate evangelizaret. Hoc enim improbat, cum dicit: « Nescitis quoniam qui in templo operantur, quae de templo sunt edunt; et qui altario deserviunt, altario compartiuntur: sic et Dominus ordinavit iis qui Evangelium annuntiant, de Evangelio vivere: ego autem nullius horum usus sum. » Hinc ostendit permissum esse, non jussum; alioquin contra praeceptum Domini fecisse tenebitur. Deinde sequitur, et dicit: « Non autem scripsi haec, ut ita fiant in me. Bonum est mihi magis mori, quam gloriam meam quisquam inanem faciat. » Hoc dixit, quia jam statuerat, propter quosdam occasionem quaerentes, manibus suis victum transigere. uero, inquit, non est mihi gloria: id est: si euangelizauero, ut ista fiant in me, id est: si propterea euangelizauero, ut ad illa perueniam et fidem euangelii in cibo et potu et uestitu collocauero. sed qua
Abbreviated transcription (Latin):
propter illud bonum: Neq
uangłitare ut manduce¬
mus: sed ideo manducare
ut euangłizemus: Nam si
propterea euangłizamus
ut manducemus: uihus
habemus euangłium quã
cibum: Et erit iam bonũ
nr̃m i manducando: ne¬
cessarium autẽ in euangłi¬
tando: Quod etiam apłs
prohibet: cum dicit licere
sibi quidem et permissum
lium annuntiant. de euan¬
głio uiuant: id est de euã¬
głio habeant ea quȩ huic
uite sunt necessaria: Et ta-
men non esse se abusum hac
potestate: Erant enim mul¬
ti qui occasionẽ habere cu¬
piebant adquirendi: et uer¬
tendi euangłiũ: Quibus eã
uolens amputare apłs: ma¬
nibus suis uictum suum to¬
lerauit: De his enim alio lo¬
co dicit: ut amputẽ occa¬
sionẽ. his qui querunt oc¬
casionem: Quamquã etiã
siit cȩteri boni apłi permis.¬
euangłizandi: sed magis
ipsius uictus sui finem in
euangłio collocaret:Id est
ut superius dixi non ideo
euangłizaret ut perueniret
ad cibum. et siqua sunt

Expanded text:
propter illud bonum. 54. Npropter illud bonum. 54. Nvangelizare, ut manducemus; sed ideo manducare, ut evangelizemus: nam si propterea evangelizamus, ut manducemus, vilius habemus Evangelium quam cibum; et erit jam bonum nostrum in manducando, necessarium autem in evangelizando. Quod etiam Apostolus prohibet, cum dicit lsibi quidem et permissum lium annuntiant, de Evangelio vivant, id est, de Evangelio habeant ea quae huic vitae sunt necessaria, sed tamen se non esse abusum hac potestate. Erant enim multi, qui occasionem habere cupiebant acquirendi, et vendendi Evangelium, quibus eam volens amputare Apostolus, manibus suis victum suum toleravit. De his enim alio loco dicit: Ut amputem occasionem, qui quaerunt occasionem. Quanquam etiam sicut caeteri boni apizandi , sed magis ipsius victus sui finem in Evangelio collocaret, id est, ut superius dixi, non ideo evangelizaret ut perveniret ad cibum, et si qua sunt
Abbreviated transcription (Latin):
digetis: Querite primum
regnũ dei et iusticiã eius:
et hȩc omnia apponentur
uobis: Hic manifestissime
ostendit. non hec esse ap¬
petenda tanquã talia bo¬
na nr̃a.⁊ ut propter ipsa
debeamus benefacere siqͥd
facimus: sed tamen esse ne.¬
cessaria: Quid enim inter.¬
sit inter bonum quod ap¬
petendũ est. et necessariũ
quod sumendũ est: hac
sententia declarauit cum
ait: Querite primũ regnũ
dei et iusticiã eius: et hȩc
omnia apponentur uobis:
Regnum ergo et iusticia
dei bonum nr̃m est: et hoc
appetendũ: Et ibi finis con.¬
stituendus: propter quod
omnia faciamus. quecumq
facimus: Sed quia in hac ui-¬
ta militamus ut ad illud re¬
gnum peruenire possimus:
quȩ uita sine his necessariis
agi non potest: apponent᷑
rite: Cum enim dixit illud
primũ: significauit quia
hoc posterius querendũ
est: non tempore sed dig¬
nitate: Illud tanquã bonũ
nr̃m: hoc tanquã necessari¬
um nr̃m: Necessariũ autẽ

Expanded text:
digetis. Quaerite ergo primum digetis. Quaerite ergo primum regnum Dei et justitiam ejus, et haec omnia apponentur vobis. » Hic manifestissime ostendit non haec esse appetenda, tanquam talia bona nostra, ut propter ipsa debeamus bene facere, si quid facimus, sed tamen esse necessaria. Quid enim intersit inter bonum quod appetendum est, et necessarium quod sumendum est, hac sententia declaravit, cum ait, « Quaerite primum regnum Dei et justitiam ejus, et haec omnia apponentur vobis. Regnum ergo et justitia Dei bonum nostrum est, et hoc appetendum, et ibi finis constituendus, propter quod omnia faciamus quaecumque facimus. Sed quia in hac vita militamus, ut ad illud regnum pervenire possimus, quae vita sine his necessariis agi non potest; « Apponentur rite. » Cum enim dixit illud « primum, » significavit quia hoc posterius quaerendum est, non tempore, sed dignitate: illud tanquam bonum nostrum, hoc tanquam necessarium nostrum; necessarium autem