comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quoq diligentib eam honor ⁊ uir¬
tus. una cum reliquis uirginib sa¬
cris amphor p̃statur et gr̃a. Iccirco
dilectissime letamini et gaudete:
quia si dm̃ ore ꝓpħico in scĩs suis lau¬
dare iubemur: multomagis eum
in hac celebritate beate uirginis
matris eius oportet cum hẏmnis.
um quintotũ ad głam laudis eius
ꝑtineat. quicqͥd digne genitrici sue
impensum fuerit. ac solempniter
exhibitum. Ex qͦ timeo satis et
ualde ꝑtimesco: dum ur̃is cupio
parere ꝓfectibus: neforte sicut im¬
ꝓbus ita et indignus laudator in¬
ueniar. ꝓfecto cum nec scĩtas nec fa¬
cundia subpeditet: ut beatam et
queam. Qm ut uerum fatear. quic¬
quid humanis potest dici uerbis.
minus ẽ a laude cęli. quia diuinis
ẽ ⁊ angłicis excellentius p̃dicata et
laudata p̃coniis. A ꝓpħis qͥdem p̃¬
nuntiata. a patriarchis figuris ⁊
enigmatibꝰ p̃signata. ab eiuiange¬
listis exhibita ⁊ monstrata. ab an¬
gło sc̃o uenerabiliter atq officiosissi¬

Expanded text:
quoque diligentibus eam honor et virtus una cum reliquis virginibus sacris amplior praestatur et gratia. Idcirco, dilectissimi, laetamini et laudate, quia si Deum ore prophetico in sanctis suis laudare jubemur, multo magis eum in hac celebritate beatae virginis matris ejus oportet cum hymnis etum quin totum ad gloriam laudis ejus pertineat, quidquid digne genitrici suae impensum fuerit, ac solemniter attributum. Ex quo timeo satis, et valde pertimesco, dum vestris cupio parere profectibus, ne forte sicut improbus, ita et indignus laudator inveniar, profecto cum nec sanctitas vel facundia suppeditet, ut beatam et queam: quoniam ut verum fatear quidquid humanis dici potest verbis, minus est a laude coeli: quia divinis est et angelicis excellentius praedicata et laudata praeconiis. A prophetis quidem praenuntiata: a patriarchis figuris et aenigmatibus praesignata: ab evangelistis exhibita et monstrata: ab angelo venerabiliter atque officiosissi
Abbreviated transcription (Latin):
sanitatũ gr̃am dedit: sic et in ꝑuasorib
sepissime ultor extitit. Erat aut̃ ꝓcul a
basilica campꝰ. tellure fecundꝰ. tales enu
incole olcas uocant. et hic datus ȩccłȩ sci
fuerat. Quem unus e ciuib ꝑuadit des¬
piciens hominẽ qui eũ sc̃o loco contule¬
rat. Qui cũ ab ep̃o ac loci p̃posito crebro
conuentus fuisset. ut que iniuste in

Expanded text:
sanitatum gratiam dedit, sic et in pervasores sanitatum gratiam dedit, sic et in pervasores sepissime ultor extitit. Erat enim haut procul a basilica campus tellure fecundus, – tales anim incolae olcas vocant, – et hic datus basilice sancti fuerat; quem unus e civibus pervadit, despiciens hominem, qui eum loco sancto contulerat. Qui cum ab episcopo ac loci preposito crebro conventus fuisset, ut que iniuste
Abbreviated transcription (Latin):
hẏmnis. psalmisq resonantib ꝑ totam
catui desit. in tͣcͣtatu rimat᷑. Receper̃t
et enĩ reuelante deo qui sc̃m suũ miri¬
ficari uoluit apud homines. quẽ apd
se głificatũ habebat. qualtt̃ oratione
p̃missa. adhuc malori ꝓpugnaculo
urbis ꝓpugnacula murarent᷑. Assũp¬
ta gͥ palla desuꝑ beati sepulchro. com¬
ponunt eam in modũ feretri. Accẽsis¬
q suꝑ cruces cereis. atq suꝑ ceroferariis
dant uoces in canticis. circueunt urbẽ
cũ ciiibꝰ. nec p̃tereunt ullũ hospiciũ:
qͦd non hac circumicione concludant.
Quid plura: Non post multos dies. fi
nes ciuitatis lues aggredit᷑ memorata.
Ueruntam̃ usq ad eum locũ accedens
qͦ beati Remigii pignꝰ accessit. acsi cons¬
titutũ cerneret t̾minũ. intro ingredi
ullomodo non ẽ ausa. sed etiam que in
pͥncipio ꝑuaserat. huiꝰ uirtutis repulsu
reliquit. Qui beatissimꝰ pontifex et in
uita corporis et post obitũ sic̃ infirmis

Expanded text:
ymnis psalmisque caelestibus per totam ymnis psalmisque caelestibus per totam catui desit, in tractatu rimatur; reppererunt etenim, revelante Deo, qui sanctum suum mirificari apud homines voluit, quem apud se mirificatum habebat, qualiter, oratione premissa, adhuc maiori propugnaculo urbis propugnacula munirentur. Assumpta igitur palla desuper beati sepulchro, componunt eam in modum feretri; accensisque super cruces cereis atque super ceroferariis, dant voces in canticis, circumeunt urbem cum vicis. Nec pretereunt ullum hospicium, quem non hac circuitione concludant. Quid plura? Non post multos dies fines huius civitatis lues aggreditur memorata. Veruntamen usque ad eum locum accedens, quo beati pignus accessit, acsi constitutum cerneret terminum, intro ingredi ullo modo non est ausa, sed etiam que in principio pervaserat huius virtutis repulsu reliquit. Qui beatissimus pontifex et in vita corporis et post obitum, sicut infirmis
Abbreviated transcription (Latin):
nicasii eccłam.⁊ moueri se non ꝑmisit. Pro¬
posuerunt itaq ut feretrum ad ȩccłam
scõꝵ. Sixti et sinicii portaret᷑. et nec sic se¬
moueri ꝑmisit. Tandem coacti. qm̃ par
s nullum corpus illic nominatim e scĩs
iacebat. excepto in qͦ ei circumiacentibus
atriis. ex antiqͦ erat cuniteriũ remensis ec¬
ta cum facilitate motũ est feretrũ. ut nul¬
lum onus gestantes sentirent. Sepultũ
est aut̃ illud uenerabile corpꝰin ead eccłola.
liarissima extitit beato Remigio archip̃
suli. Qd manifestũ est actũ fuisse diuina
dispensatione atq ipsiꝰ uoluntate. quati
sacri episcopii ȩcclȩ remensis adiaceret
tr̃itorio: ita et que ipsiꝰ erant de cetero
guinaria ppłm pͥmȩ germaniȩ deuasta-¬
ret. et omnes remensis ꝓuinciȩ in co¬
lȩ huiꝰ cladis terrerent᷑ auditu. concur¬
rit remensium ppłs ad scĩ sepulchrum.
congruũ huiꝰ causȩ flagitare remedi¬
um. Accensis cereis lignisq ñ paucis.

Expanded text:
Nicasii, et moveri non potuit. Proposuerunt, ut ferretur ad ecclesiam sanctorum Sixti et Sinicii, et nec sic moveri potuit: tandem coacti, quoniam sed nullum corpus nominati sancti in ea jacebat, et in qua eique circumjacentibus atriis ex antiquo erat coemeterium Rhemensis ecta facilitate motum est feretrum, ut nullum onus portantes sentirent. Sepultum est autem illud venerabile corpus in eadem aecclesiola, fae, quae familiarissima extitit beato Bemigio. Quod manifestum est actum fuisse divina dispositione atque ipsius voluntate, uleges episcopio aecclesiae Remensis erant unitae, ita et que ipsius meritis erant de cetero guinaria populum primae Germaniae devastaret, et omnes Remensis provinciae incole huius cladis terrerentur auditu, concurrit Remensium populus ad sancti sepulchrum, congruum huius causae flagitare remedium. Accensis cereis lichnisque non paucis,
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃ors qui dormierant surrexerunt
ac uenerunt in sc̃am cuuitatẽ scili¬
cet ierłm. ⁊ apparuerunt multis.
De quibꝰ ꝓfecto ñ nulli doctoꝵ sen¬
serunt. etiam ⁊ in suis reliquerunt
scriptis quod iam in illis ꝑpetua sit
completa resurieetio. Fatent᷑ enim
quod ueri testes non cẽnt. nisi et

Expanded text:
sanctorum qui dormierant, surrexerunt, sanctorum qui dormierant, surrexerunt, ac venerunt in sanctam civitatem, scilicet, Jerusalem, et apparuerunt multis . De quibus profecto nonnulli doctorum senserunt, et etiam in suis reliquerunt scriptis, quod jam in illis perpetua sit completa resurrectio. Fatentur enim quod veri testes non essent, nisi et
Abbreviated transcription (Latin):
uacuũ ẽẽ cernentibꝰ ostenditur.
nr̃oꝵ dubitant. utrum assump¬
ta fuerit simul cum corꝑe. an obi¬
crit relicto corꝑe. Qualit̃ autem
uel quo tp̃r. aut quibꝰ ꝑsonis scĩssi¬
mum corpꝰ eus inde ablatum sit.
uel ubi tͣnspositum: utrum uere¬
surrexit nescitur. qͣmius astruere
ñ nulli uelint eam iã resuscitatam.¬
⁊ beata cum xp̃o immortalitate
in cȩlestibus uestiri. Quod ⁊ de
beato iohanne euuangłista eius
ministro cui uirgini a xp̃o uirgo
commissa ẽ plurimi asseuerant.
quia in sepulchro eiꝰ ut fertur ñ nisi
manna inuenit᷑. quod et scaturire
cernitur. Uerumptam̃ qͥd horum
uerius censcat᷑. ambigimꝰ. Melius
tam̃ deo totũ cui nichil impossibi
le ẽ committimꝰ: qͣm aliud temere
definire uelimꝰ auctoritate nr̃a. qͦd
ñ ꝓbamus: sicuti ⁊ de his quos cũ
dño teste çuuangłio resurrexisse
credimus. s utrũ redicrint in t̃re
puluerem certũ non habemus: ni
si quod legimꝰ quia multa corpora

Expanded text:
uacuum esse cernentibus ostenditur’.nostrorum dubitant utrum assumpta fuerit simul cum corpore an obierit relicto corpore. Quomodo autem uel quo tempore aut a quibus personis sanctissimum corpus eius inde ablatum fuerit uel ubi transpositum utrumue resurrexerit nescitur, quamuis nonnulli astruere uelint eam iam resuscitatamet beata cum Christo immortalitate in coelestibus vestiri. Quod et de beato Joanne Evangelista ejus ministro, cui virgini a Christo Virgo commissa est, plurimi asseverant: quia in sepulcro ejus ut fertur nonnisi manna invenitur: quod et scaturire cernitur. Verumtamen quid horum verius censeatur, ambigimus. Melius tamen Deo totum, cui nihil impossle est, committimus, quam aliud temere diffinire velimus auctoritate nostra, quod non probamus sicut et de his quos cum Domino, teste Evangelio, resurrexisse credimus . Sed utrum redierint in terrae pulverem, certum non habrpora
Abbreviated transcription (Latin):
uit illos. ⁊ inuenit illos dignos se.
Tanqͣm aurũ infornace ꝓbauit illoᷤᷤ.
et quasi holocausta hostie accepit il
q uictorias audiuimus. eis nimirũ
hunc diẽ tantũ credimꝰ scĩficatum.
quantũ in semctipsis scificare eum ꝑ¬

Expanded text:
os, et invenit illos dignos se. Tanquam aurum in fornace probavit illos, et quasi holocausta hostiam accepit illque victorias audivimus, eis nimirum hunc diem tantum credimus sanctificatum, quantum in semetipsis ut sanctificaretur
Abbreviated transcription (Latin):
luendo purgauit. Quoꝵ oculi bea¬
ti. qͥ xp̃m in carne uenientẽ uidere
meruerunt. Huius tam p̾clare ui¬
sionis ioħs baptista qui eodẽ angło
quo xp̃s denuntiante conceptus ẽ:
in exordio p̾dicationis atq baptisma¬
tis pͥmatum tenebat. Qͥ iħm peccata
mundi dollentẽ uidendo agnouit.
ac digito demonstrauit: qͦ int̾ natos
mulierũ ñ surrexit xp̃o attestante¬
maior: Qͥ merito p̾cursor dñi. preco

Expanded text:
luendo purgavit; quorum oculi beati, qui Christum in carne venientem videre meruerunt. Hujus tam praeclarae visionis Joannes Baptista, qui eodem angelo, quo Christus denuntiante conceptus est, in exordio praedicationis atque baptismatis primatum tenebat, qui Jesum peccata mundi tollentem, videndo agnovit, ac digito demonstravit, quo inter natos mulierum non surrexit major, Christo attestante. Qui merito praecursor Domini, praec
Abbreviated transcription (Latin):
electi dei carnẽ domant. sp̃m roborãt.
demonibꝰ imꝑant. uirtutibꝰ coruscant.
p̃sentia despiciunt. et̾nam patriã uo¬
cibus moribꝰq p̃dicant. eam etiã mo¬
riendo diligunt. atq ad illã ꝑtorm̃ta
ꝑtingunt. Occidi possunt: ⁊ flectine¬
queunt. Et si coram hominibꝰ torm̃

Expanded text:
electi Dei carnem domant, spiritum roborant, electi Dei carnem domant, spiritum roborant, daemonibus imperant, virtutibus coruscant; praesentia despiciunt, aeternam patriam cum vocibus moribusque praedicant: eam etiam moriendo diligunt, atque ad illam per tormenta pertingunt. Occidi possunt, et flecti nequeunt; et s
Abbreviated transcription (Latin):
mr̃m nom̃. qͥ ꝑdiuersa torm̃torum ge¬
nera xp̃i passionẽ. ñ lassescentibꝰ p̃cordi¬
oꝵ m̃tib imitabant᷑. Alii ferro ꝑemp¬
ti. alii flammis exusti. Alii flagellis
uerbati: alii uectibꝰ ꝑforati. Alii cruci¬
aui linguis priuati: alii lapidibus ob¬
ruti. Alii frigore afflicti: alii fame cru¬
ciati. Alii uͦ truncatis manibꝰ siue cetis
cesis mẽbris. spectadm contumeliȩ in
ppłis nudi. ꝓpter nom̃ dñi portantes.
hi sunt triumphatores ⁊ amici dei. qͥ
contempnentes sceleratoꝵ iussa princi¬
pum. mͦ coronãtur. ⁊ accipiunt palmas
laboꝵ. quia fundati erant supra firmã
ait. Sc̃i ludibria et uerb̃a experti:
insuꝑ et uincula et carceres. Lapida¬
ti sunt. secti sunt. temptati sunt. in oc
cisione gladii mortui sunt. Circumie¬
runt in melotis. in pellibꝰ caprinis.
egentes. angustiati. afflicti. quibus
dignus ñ erat mundus. Et beatus
euuangłii de istuis modi bellatoribuᷤᷤ
querimoniam faciendo. ecce inquit

Expanded text:
tormentorum genera Christi passionem non lacessantibus praecordiorum mentibus imitabantur. Alii ferro perempti, alii flammis exusti, alii flagris verberati, alii vectibus perforati, alii cruciancipati, alii linguis privati, alii lapidibus obruti, alii frigore afflicti, alii fame cruciati; alii vero, truncatis manibus, sive caeteris caesis membris, spectaculum contumeliae in populis nudi propter nomen Domini portantes. Hi sunt triumphatores et amici Dei, qui, contemnentes sceleratorum jussa principum, modo coronantur et accipiunt palmas laborum, qui fundati erant supra firmam ait: Sancti ludibria et verbera experti, insuper et vincula et carceres. Lapidati sunt, secti sunt, tentatt. Circuierunt in melotis, in pellibus caprinis, egentes, angustiati, afflicti, quibus dignus non erat mundus, et caeteraEvangelii, de istiusmodi bellatoribus querimoniam faciendo: « Ecce, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
atq doctoribꝰ siuc confessoribꝰ huius
festiuitatẽ diei ñ ignotam ẽẽ credimꝰ.
qui corda fidelium sp̃aliter. quasi im¬
bribus irrigant celestibꝰ. ut feliciter ꝓ¬
ferre immarcessibilẽ bonoꝵ oꝑum
possint fructum. Q talenta sibi credi¬
ta ñ solum reddere: uerum etiã cum
usura sine fraude amplificare curaue¬
runt: quia bonũ qͦd ꝑ gr̃am sp̃s¬

Expanded text:
ctoribus, sive confessoribus, hujus festivitatem diei non ignotam esse credimus, qui corda fidelium spiritaliter quasi imbribus irrigant coelestibus, ut feliciter proferre immarcescibilem bonorum operum possint fructum, qui talenta sibi credita non solum reddere, verum etiam cum usura sine fraude amplificare procuraverunt; qui bonum, quod per gratiam Sp
Abbreviated transcription (Latin):
quia ñdum editus xp̃m mundo uen¬
turũ ꝓpħauit.⁊ ad redemptionẽ ani¬
marũ ad inferos descendentẽ głosa
p̃cucurrit passione. huic adleche dei
concordat duodenus apłoꝵ numerꝰ
quos a primis miracłors uirtutib
ad componendũ noue fidei fundam̃¬
tum. erigendumq adhuc tenere sta¬
tum eccłe diuina ꝓuidentia ex oĩb
quos capiebat mundus elegit: ut
in õem t̾ram sonus eoꝵ exiret p̃dica¬

Expanded text:
dum editus, Christum mundo venturum prophetavit, et ad redemptionem animarum ad inferos descendentem gloriosa praecucurrit passione. Huic athletae Dei electo concordat duodenus apostolorum numerus, quos a primis miraculorum virtutibus, ad componendum novae fidei fundamentum, erigendumque adhuc tenerae statum Ecclesiae divina Providentia, ex omnibus quos capiebat mundus, elegit, ut in omnem terram sonus eorum praedica
Abbreviated transcription (Latin):
draco circa pontem in uia publica
Is cybum habebat. oues. capras.
equos. boues.⁊ homines arripiẽs.
deuorabat. Ad qͣm bestiam dona¬
tus sine gladio. sine qͦlibet iacło
ueniens. dum illa leuasset caput
quasi uoratura iurum. ille uexil¬
lũ crucis ante faciem eiꝰ digito
designans inaere. in os eiꝰ expuit.
Bestia uͦ sputum mox ore suo sus
to paria boum in uicinum cam¬
pum traxerunt. et misso igne cõ¬
busta ẽ. ne aerem fetore corrum

Expanded text:
 circa pontem in via publica  cibum habebat oves, crapas, equos, boves, et homines abripiens devorabat. Ad quam bestiam Donatus, sine gladio, sine quolibet jaculo veniens, dum illa levasset caput quasi voratura virum, tunc ille vexillum crucis ante faciem ejus digito designans in aere, in os ejus exspuit. Bestia vero sputum mox in ore suo suscto paria boum in vicinum campum traxerunt; et misso igni combusta est, ne aerem fetore corrum
Abbreviated transcription (Latin):
sulari. A quo cum ȩculeo: ⁊ flãmis
compellerent᷑ ad yminolandũ ydo¬
lis: ⁊ dicerent se a bearo petro.apło
baprizatos nulla ratione posse y.¬
dolis immolare. capite cesi sunt
quoꝵ copora rapiit auspicius
micille incripta arenana sepe¬
siuit inuia ardeanna amurour¬
bis miliario semis. Iuxta sepul¬

Expanded text:
a quo cum equuleo et flammis compellerentur ad immolandum et dicerent se a B. Petro apostolo baptizatos, nulla ratione posse idolis immolare, capite caesi sunt. Quorum corpora rapuit Auspicius mitillae in crypta arenaria sepelivit, via Ardeatina a muro Urbis milliario uno semis. Ite
Abbreviated transcription (Latin):
strangulatus. teterrimoq hoc supplici¬
o affectus.impiã uitã digna morte fi
pora post multos passionis annos
sc̃o theodoro huius loci ep̃o reuelata
traduntur. In qͦrum honore cum ex¬
strueret᷑ basilica que uaste tunc adiuc¬
ta rupi. uno tantũ latere accliis ia

Expanded text:
strangulatus teterrimoque hoc supplicistrangulatus teterrimoque hoc supplicio adfectus impiam uitam digna morte finnsium martyrum corpora post multos passionis annos sancto Theodoro eiusdem loci episcopo reuelata traduntur in quorum honorem cum exstrueretur basilica quae uastae nunc adiuncta rupi uno tantum latere adclinis ia
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑordinẽ causam cognouisset. detestatꝰ
conuiuas: detestatusq conuiuiũ refu-¬
giebat. Requirentibꝰqͦ ne et ipse forsi¬
futurũ ẽẽ respondit. Ac statim ab irru¬
entibꝰ interfectus ẽ. Cet̾isq mr̃ib in lo¬
co hoc sicut morte. etiam honore con¬
uĩctus ẽ. hec nob̃ tantũ de numero
istors mr̃m comꝑta sunt nomina. Id
ẽ beatissimors mauricii. exsuꝑii. can¬
didi atq uictoris: Cet̃a uͦ nob̃ quidẽ
incognita. s in libro uite scͥpta sunt.
Exeadem legione fuisse dicuntur. etiã
illi mr̃es ursus ⁊ uictor quos salodoio
passos fama confirmat. Salodo¬
rum uͦ castrum ẽ suꝑ arã fluiiũ. neq
longe areno positum. Oꝑe p̾cium est
etiam illũ indicare. qͥ deinde maximia¬
num atrocẽ tẏrannũ exitus consecutꝰ
ẽ. Cum dispositis insidiis genero suo
constantino. tunc regnum tenenti
mortẽ moliretur: dep̃henso dolo illiꝰ
apud massiliam captus. nec multo yost

Expanded text:
per ordinem causam cognouisset, ac detestatus per ordinem causam cognouisset, ac detestatus conuiuas detestatusque conuiuium refugiebat requirentibusque ne et ipse forsifuturum esse respondit ac statim ab inruentibus interfectus est ceterisque martyribus in eodem loco sicut morte ita etiam honore coniunctus est. haec nobis tantum de numero illo martyrum conperta sunt nomina: id est beatissimorum Maurici, Exuperi, Candidi atque Uictoris, cetera uero nobis quidem incognita, sed in libro uitae scriptasunt. ex hac eadem legione fuisse dicuntur etiam illi martyres Ursus et Uictor quos Salodoro passos fama confirmat. Salodorum uero castrum est supra Arulam flumen neque longe a Rheno positum. Operae pretium est etiam illud indicare qui deinde Maximianum trucem tyrannum exitus consecutus est. cum dispositis insidiis genero suo Constantino tunc regnum tenenti mortem moliretur, deprehenso dolo eius apud Massiliam captus nec multo post
Abbreviated transcription (Latin):
do ad occisionẽ ductus: ⁊ tamqͣ agnus
ñ aꝑuit os suum. Ipsi quoq tamqͣm
grex dñicarũ ouium laniart se tamꝙͣ
irruentibꝰ lupis passi sunt. Oꝑta ẽ t̾ra
umqͣm rabies absq bello tantã huma¬
norum corporum stragem dedit: Que
feritas exsententia sua tot simul ꝑire
uł reos iussit: Ne iustipunirent᷑ multi.¬
tudo ñ obtinuit: cũ multum ẽe soleat
qͦd multitudo delinquit. hac g erude¬
litate immanissimi tẏranni confectus
ẽ ille scõrum ppłs. qͥ contempsit rem
p̃sentẽ ob spem futurorũ. Sic int̾fecta
ẽ illa plane anglica legio: que ut cre-¬
dimus cum illis angłorum legionibꝰ
iam collaudat semꝑ in cȩlis dñm d̾m̃ sa¬
baoth. Uictor autem m̃r nec legionis eiꝰ¬
dẽ fuit. neq miles. s inmerite iã militi¬
e uetamis. hic cum iter agens. subito
incidisset in hos qͥ passim epulabantur.
leti mr̃m spoliis. atq abhis ad conues¬
cendũ inuitatus. ꝓlatam ab exultantib

Expanded text:
do ad occissionem ductus est et tamquam agnus do ad occissionem ductus est et tamquam agnus non aperuit os suum, ipsi quoque tamquam grex dominicus ouium laniari se tamquam ab inruentibus lupis passi sunt. operta est teumquam rabies absque bello tantam humanorum corporum stragem dedit? quae feritas ex sententia sua tot simul perire uel reos iussit? ne iusti punirentur, multitudo non obtinuit cum inultum esse soleat, quod multitudo delinquit. hac igitur crudelitate inmanissimi tyranni confectus est ille sanctorum populus qui contempsit rem praesentium ob spem futurorum. sic interfecta est illa plane angelica legio quae, ut credimus, cum illis angelorum legionibus iam conlaudat semper in caelis dominum deum Sabaoth. Uictor autem martyr nec legionis eiusdem fuit neque miles, sed emeritae iam militiae ueteranus. hic cum iter agens subito incidisset in hos qui passim epulabantur laeti martyrum spoliis atque ab his ad conuescendum inuitatus prolatam ab exultantibus
Abbreviated transcription (Latin):
noxii uiuere p̃optamus. si quid in noᷤ
ultra statueris: siquid adhuc usseris:
siquid ammoueris. ignes tormenta.
ferrum torm̃ta subire parati sumus.
xp̃ianos nos fatemur. ꝑsequi xp̃ianos
ñ possumus. Cum hec talia maximi¬
anus audisset. obstinatosq in fide. xp̃i
cerneret animos uirorũ. desꝑans gło¬
sam cors constantiam posse reuocari:
una sententia int̃fici om̃s decreuit:
Et rem confici circumfulsis militum
agminibꝰiubet. Qͥ cum missi ad beatis¬
simã legionẽ uenissent: stringunt in
scĩs impii ferrũ. mori ñ recusant᷑. iuitȩ
amore cedebant. Itaq passim gladiis
ñ reclamantes. saltem aut repugnanteᷤ.
s depositis armis ceruices ꝑsequutoribꝰ
p̃bentes. ⁊ iugulum ꝑsequutoribꝰ uel
intẽctum corpꝰ offerentes: non uel ipsa
suors multitudine. ñ armorũ motiõe
elati sunt: ut ferro conarentur asserere
iusticie causam: s hec solum reminis¬
centes se illũ confiti. qui nec reclaman¬

Expanded text:
noxii uiuere praeoptamus. si quid in nos noxii uiuere praeoptamus. si quid in nos ultra statueris, si quid adhuc iusseris, si quid admoueris, ignes, tormenta, ferrum, subire parati sumus. Christianos nos fatemur, persequi Christianos non possumus. Cum haec talia Maximianus audisset obstinatosque in fide Christi cerneret animos uirorum desperans gloriosam eorum constantiam posse reuocari una sententia interfici omnes decreuit et rem confici circumfusis militum agminibus iubet. qui cum missi ad beatissimam legionem uenissent. stringunt in sanctos impium ferrum mori non recusantes uitae amore. caedebantur itaque passim gladiis non reclamantes saltim aut repugnantes, sed depositis armis ceruices persecutoribus praebentes et iugulum percussoribus uel intectum corpus offerentes. non uel ipsa suorum multitudine, non armorum munitione elati sunt, ut ferro conarentur adserere iustitiae causam, sed hoc solum reminiscentes se illum confiteri qui nec reclaman
Abbreviated transcription (Latin):
niare pios ⁊ cuies nesciunt. Memi¬
nimus nos ꝓciuibꝰ pocusquã ad¬
uersus ciues arma sumpsisse. Pug.¬
ꝓfide. quam qͦ pacto conseruamus tͥ:
si hanc deo nr̃o non exhibemus: Iura¬
umus pͥmum in sacram̃ta diuina.
iurauimꝰ in sacram̃ta regia. nichil no¬
bis de scdis credas necesse ẽ: si ꝓrupi
iube. Iam tͥ ex hoc alii requirendi
ñ sunt. habes nos hic confitentes dm̃
nr̃orum socios nob queq corum san¬
guine asꝑsis trucidari ferro: ⁊ tamen
scissimors commilitonũ mortẽ. et
fr̃m funera ñ fleuimꝰ: ñ doluimus: s
pocuis laudauimꝰ. ⁊ gaudiã ꝓsequuti
sumꝰ: quia digni habiti ẽẽnt pati. ꝓ
año deo eorum. Hunc nos uel hec ulti¬
me uite necessitas. in rebellione cogit.
Nonnos aduersum te imꝑator arma¬
uit ipsa saltem que fortissima ẽ inꝑi¬
cuus desꝑatio. Tenemus ecce arma
et ñ resistimꝰ: quia mori qͣm occidere
saltẽ maluimꝰ. ⁊ innocentes intire qͥ

Expanded text:
niare pios et ciues nesciunt. meminiare pios et ciues nesciunt. meminimus nos pro ciuibus potius quam aduersum ciues arma sumpsisse. pugpro fide. quam quo pacto conseruabimus tibi, si hanc deo nostro non exhibemus ? iurauimus primum in sacramenta diuina; iurauimus deinde in sacramenta regia, nihil nobis de secundis credas necesse est,. si primiubes. iam tibi ex hoc alii requirendi non sunt, habes hic nos confitentes deum nostrorum socios nobis quoque eorum sanguine aspersis trucidari ferro et tamen sanctissimorum conmilitonum mortes et fratrum funera non fleuimus, non doluimus, sed potius laudauimus et gaudio prosecuti sumus, quia digni habiti essent pati pro domino deo eorum. et nunc non nos uel haec ultima uitae necessitas in rebellionem coegit, non nos aduersum te, imperator, armauit ipsa saltim quae fortissima est in periculis desperatio. tenemus ecce arma et non resistimus, quia mori quam occidere satis malumus et innocentes interire quam
Abbreviated transcription (Latin):
dosq ammonebat socios illius.⁊ cõ¬
tubernales suos. qͥiam in cęlo p̃cesserãt.
Flagrabat enim iã tunc in beatissi¬
mis uiris mr̃ii głosus ardor. his itaq
pͥoribꝰ siuis atq auctoribꝰ animatis.
anti. Mandata mittunt. que sicut ĩ¬
pia ita ⁊ forcia feruntur fuisse. In hoc
mundo milites sumꝰ imꝑator tui. sed
tam̃ serui quod lib̾i confitemur dei.
Tibi militiã debemꝰ. illi innocentiam:
a te stipendiũ laboris accipimꝰ. ab illo
uite exordium sumpsimus. Scqͥ imꝑa¬
torẽ in hoc nequaꝗͣ possumꝰ. ut aucto¬
rem negemꝰ dm̃. utiq auctorẽ nr̃m
añm auctorẽ uelis nolis tuũ. si non
tam funeste compellim᷑. ut hunc of¬
fendamus. tͥ ut fecimꝰ actenꝰ adhuc
parebimus. sinaliter illi parebimus
pocius quam tͥ. Offerimꝰ nr̃as inquẽ¬
libet hostem manus. quas sanguine
innocentiũ cruentare nefas duci¬
mus. Dextere iste pugnare aduer¬
sus impios atq inimicos sciunt. la¬

Expanded text:
dosque admonebat socios illos et condosque admonebat socios illos et contubernales suos qui iam in caelum praecesserant; flagrabat enim iam tunc in beatissimis uiris martyrii gloriosus ardor. his itaque primoribus suis atque auctoribus animati anti mandata mittunt, sicut pia, ita et fortia quae feruntur fuisse in hunc modum: Milites sumus, imperator, tui, sed tamen serui, quod libere confitemur, dei. tibi militiam debemus, illi innocentiam. a te stipendium laboris accepimus, ab illo uitae exordium sumpsimus. sequi imperatorem in hoc nequaquam possumus, ut auctorem negemus deum, utique auctorem nostrum, deum auctorem uelis nolis tuum. si non in tam funesta conpellimur, ut hunc offendamus, tibi, ut fecimus hactenus, adhuc parebimus; sin aliter, illi parebimus potius quam tibi. offerimus nostras in quemlibet hostem manus, quas sanguine innocentium cruentare nefas ducimus. dexterae istae pugnare aduersum impios atque inimicos sciunt, la
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓphana semꝑ detestaturos: sacre ⁊ di¬
uine religionis cultui instituros. unũ
se ętnitatis dm̃ colere. extrema exꝑiri
satius ẽẽ qͣm aduersus xp̃ianam fidem
uenire. his deinde comꝑtis maximianꝰ
om̃i belua cruentior. rursus ad ingenii
seuiciã redit: atq imꝑat ut itum de
cimꝰ occidetur. ⁊ cet̃i nichilominus ad
hec que sp̃uerunt compellerentur.
Quibꝰ iussis denuo in castra ꝑlatis:
segregatus ẽ atq ꝑcussus: qͥ decimus
sorte obuenerat. R eliqua u se militũ
multitudo mutuo sermone instigabat:
ut in tam p̃claro oꝑe ꝑsisteret. Incita¬
m̃tum tam̃ maximũ fidi in illo tp̃r
penes sc̃m mauriciũ fuit pͥmicerium.
Tunc: sicut tradidit quidã legionis eiꝰ.
qͥ cum exuꝑio ut exercitus apellat cam¬
pi doctore.⁊ candido senatore militũ:
accedebat ad exortandũ militũ singłos.
⁊ monendũ fideliũ commilitones. e¬
tiam mr̃m exempla ingerens ꝓsacram̃

Expanded text:
profana semper detestaturos, sacrae et diprofana semper detestaturos, sacrae et divinae religionis cultui instituros; unum se aeternitatis Deum colere; extrema experiri satius esse quam adversus Christianam fidem venire. His deinde compertis, Maximianus omni bellua cruentior, rursus ad ingenii sui saevitiam redit, atque imperat ut iterum dei detur et ceteri nihilo minus ad haec quae spernerent conpellerentur. quibus iussis denuo in castra perlatis segregatus atque percussus est qui decimus sorte obuenerat; reliqua uero se militum multitudo mutuo sermone instigabat, ut in tam praeclaro opere persisteret. Incitamentum tamen maximum fidei in illo tempore penes sanctum Mauricium fuit primicerium tunc, sicut traditur, legionis eius qui cum Exuperio, ut in exercitu appellant, campi doctore et Candido senatore militum accendebat exhortando singulos et monendo fideliumque conmilitonum etiam martyrum exempla ingerens; pro sacr
Abbreviated transcription (Latin):
influit rodanꝰ. locus hic iam incer al¬
pina uiga inualle situs ẽ: Ad quẽ per.¬
gentibꝰ difficile transitu. asꝑum atq
artum iter pandit᷑. Infestus namq ro¬
danus saxi montis radicibꝰ uix ꝑuium
uiantibꝰ iter relinquit: Et uitis trans¬
missisq angustiarũ faucibꝰ. subito exi¬
guus int̾ montiũ rupes campus aꝑit᷑.
in hoc legio sc̃a conseđ̾at. Igitur sic̃ supͣ
diximꝰ cognito maximianꝰ thebeor res¬
ponso. p̃cipiti ira feruidus obneglecta
imꝑia: decimũ quẽq exeadem legione
gladio feriri iubet: qͦ facilius ceteri re
bꝰ certis t̾riti. metu cederent. Redinte¬
gratisq mandatis: edicit. ut reliqui
in ꝑsequutionẽ. xp̃ianors cogantur.
Ubi uͦ ad thebeos denuntiatio it̃ata ꝑue¬
nit. cognitumq ab eis ẽ iniungi sibi
rursus exequutiones ꝓphanas. uocife¬
ratio passim ac tumultus in castris exo¬
ritur. ad firmantiũ numqͣm se ulli in
hac sacrilega ministia cessuros.ydoloꝵ

Expanded text:
influit Rhodanus. locus ipse iam inter Alinfluit Rhodanus. locus ipse iam inter Alpina iuga in ualle situs est ad quem pergentibus difficili transitu asperum atque artum iter panditur. infestus namque Rhodanus saxosi montis radicibus uix peruium uiantibus aggerem reliquit. euictis transmissisque angustiarum faucibus subito nec exiguus inter montium rupes campus aperitur. in hoc legio sancta consederat. igitur, sicut supra diximus, cognito Maximianus Thebaeorum responso praecipiti ira feruidus ob neglecta imperia decimum quemque ex eadem legione gladio feriri iubet, quo facilius ceteri regiis praeceptis territi metu cederent, redintegratisque mandatis edicit ut reliqui in persecutionem Christianorum cogantur. ubi uero ad Thebaeos denuntiatio iterata peruenit cognitumque ab eis est iniungi sibi rursum exsecutiones profanas, uociferatio - passim ac tumultus in castris exoritur adfirmantium numquam se ulli in haec tam sacrilega minist
Abbreviated transcription (Latin):
tos uiros in armis habebat. hi in au¬
xilio a maximiano ab orientis partib
accersiti uenerant. uiri in rebꝰ bellicis stre¬
nui. uirtute nobiles.s: fide nobiliores.
Erga imꝑatorẽ fortitudine: erga xp̃m
deuotione certabant. Cuuanglici p̃cep¬
ti ctiam subarmis ñ immemores: reode¬
bant que dei erant deo.⁊ que cesaris cesa¬
ri restituebant. Itaq cum hi sicut ceteri¬
milites ad dilaniandã xp̃ianors multi¬
tudinẽ destinarent᷑: soli a crudlitatis
ministerio se detrahere ausi sunt: atq
huius modi p̃ceptis se obtemꝑaturos¬
negant. Maximianus ñ longe aberat.
Nam se octo dicrum itinere fusũ tene¬
bat. Ubi cum ei ꝑmunciũ dilatũ ẽẽt.
legionem hanc aduersus mandata re¬
gia rebellem in his angustiis substitisse
furore instinctꝰ. indignatione exarsit.
S prius m qͣm reliqua commemorem.
situs loci istuis relationi inserendus ui¬
deturslocus hic sexaginta fere milibus

Expanded text:
tos uiros in armis habebat. hi in autos uiros in armis habebat. hi in auxilium Maximiano ab Orientis partibus acciti uenerant, uiri in rebus bellicis strenui et uirtute nobiles, sed nobErga imperatorem fortitudine, erga Christum devotione certabant. Euangelici precepti etiam sub armis nbant quae Dei erant Deo, et quae Caesaris Caesari restituebant. Itaqmilites, ad dilaniandam Christianorum multitudinem destinarentur, soli crudelitatis ministerium detrectare ausi sunt, atque hujusmodi praeceptis se obtemnegant. Maximianus non longe aberat; nam se circa Octodorum itinere fessus tenebat, ubi cum ei per nuntios delatum esset legionem hanc aduersum mandata regia rebellem in Agaunensibus angustiis substitisse, in furorem instinctu indignationis exarsit. sed mihi priusquam reliqua conmemorem, situs loci eius relationi inserendus uidetur. Agaunus sexaginta ferme milibus
Abbreviated transcription (Latin):
assionem sc̃orum
głoso sanguine illuᷤ¬
trant: ꝓhonore ges¬
tors stilo explicam.
ea utiq fide qua ad nos martyrii
ordo ꝑuenit. Nam ꝑsuccedentiũ
relationẽ rei geste memoriã nõ¬
dum int̾cepit obluuo. Et si ꝓ mr̃ibꝰ
singulis loca singula que cos pos
merito quia pro dõ summo p̃cio¬
sas sci animas refuaunt: quanta
referuntur: Nunc iam ipsam bcatissi¬
me passionis causam loquam̃. Sub
maximiano qͥ romanȩ reipublicȩ
cum dioclitiano collega imꝑium de¬
nuit. ꝑ diuersas ꝓuincias laniati aut
int̾fecti sunt mr̃m ppłi. Idem namq
maximianꝰ sicut auaritia. libidine.
crudelitate. cetisq uiciis obsessus fure¬
bat: ita etiam execrandis gentilium
sue ad extinguendũ. xp̃ianitatis nom
armauerat. Si qui tunc đi ueri cultum
ꝓfitĩ audebant. sparsis usquequaq mi¬
litum turmis:. uł ad supplicia uł ad necẽ
Erat codem tp̃r in exercitu legio mili¬
tum qͥ thebei appellabantur: legio aut̃
uocabatur que nuinc sex milia sex cen¬

Expanded text:
assionem martyrum, rioso sanguine inlustrant, pro honore gestorum stilo explicamus, ea utique fide, qua ad nos martyrii ordo pervenit, nam per succedentium relationem rei gestae memoriam nondum intercepit obliuio, etsi pro martyribus singulis loca singula quae eos posmerito, quia pro deo summo pretiosas sancti animas refundunt. quanta referuntur? nunc iam ipsam beatissimae passionis causam loquamur. Sub Maximiano qui Romanae reipublicae cum Diocletiano collega imperium tenuit per diuersas fere prouincias laniati aut interfecti martyrum populi. idem namque Maximianus sicut auaritia, libidine, crudelitate, ceterisque uitiis obsessus furebat, ita etiam exsecrandis gentilium suam ad extinguendum Christianitatis nomen armauerat. si qui tunc dei ueri cultum profiteri audebant, sparsis usquequaque militum turmis uel ad supplicia uel ad necem erat eodem tempore in exercitu legio militum, qui Thebaei appellabantur. legio autem uocabatur quae tunc sex milia ac sexcen
Abbreviated transcription (Latin):
erroꝵ tenebris in¬
uolutus clarita¬
tem uere lucis pe¬
nitus ignoraret.
et antiqui hostis
uersutia in humano genere quod
sibi a primo parente subdiderat craˢ¬
saretur. honorq creatoris creaturȩ
potiꝰ quam creatori famularet᷑. scili
cet et quia unusquisq uel ex mor¬
tius hominib. uel ex insensibili ma-¬
teria deos quos adoraret fingebat:
d̃s̃ om̃ps humanos miseratur erro¬
tactȩ uirginis ꝓ scłi uita uerum ho¬
minem ad humanos ꝓduxit aspectꝰ.
Qui deitatis natura non immutata
humanitate tam̃ nr̃a absq peccati
neuo ueracit assumpta. inter hoĩes
conuersatus ẽ. p̃bens beneficia derta¬
tis. et ꝑferens incõmoda humanȩ fra-¬
gilitatis. Deniq eam carnem quã de
uirgine sumpserat ꝓ redẽp̃tione nr̃a
posuit. et hominẽ quẽ creauerat non
alio redemit p̃cio. nisi uiuifico et p̃ci¬
oso sanguine suo. Factus gͥ obediens
patri usq ad mortem. mortem autẽ
crucis: destruxit mortis imꝑium.
et ab ipsis auerni sedib suos eripuit.

Expanded text:
errorum tenebris involutus claritatem verae lucis penitus ignoraret, et antiqua hostis versutia in humano genere, quod sibi a primo parente subdiderat, grassaretur, honorque Creatoris creaturae potius quam Creatori, famularetur; quia scilicet unusquisque vel ex mortuis hominibus, vel ex insensibili materia deos, quos adoraret, fingebat; Deus omnipotens humanos miseratus errotactae virginis pro saeculi vita verum hominem ad humanos produxit aspectus. Qui divinitatis natura non imminuta, humanitate tamen nostra absque peccati naevo veraciter assumpta, inter homines conversatus est, praebens beneficia Deitatis, et perferens incommoda humanae fragilitatis. Denique eam carnem quam de Virgine sumpserat, pro redemptione nostra posuit, et hominem quem creaverat, non alio redemit pretio, nisi vivifico et pretioso sanguine suo. Factus igitur obediens Patri usque ad mortem, mortem autem crucis, dextruxit mortis imperium, et ab ipsis Averni sedibus suos eripuit,
Abbreviated transcription (Latin):
la ratione decorũ. Dicit ei cesar. Re¬
gali quippe genere exorta ad ea que
sũt regalia debes artendere. et in ea
nolumꝰ te aut dehonestare. aut igno¬
miniosũ aliqͥd irrogare. Qua de re
suadeo atq cõmoneo. ut hoc attendas.
hoc uirilit᷑ studeas adimplere. Nam
si nos ad iracundiã ꝓtrahere uolueris.
postquã te turpit᷑ dehonestare feceri-¬
mus. nullã reconciliationẽ postmodũ
irrogabimꝰ: nisi mortis sententiam.
pessima ẽ. quia in et̾num ñ inueniet
requiẽ. Mors aut̃ iustoꝵ urta ẽ. ⁊ gła
sempit̾na suꝑ capita eoꝵ. Tantũ qͦd age̾

Expanded text:
la ratione decorum». II 89 Dicit ei cesar: «Rela ratione decorum». II 89 Dicit ei cesar: «Regali quippe genere exorta ad ea, quae sunt regalia, debes attendere et in eis nolumus te aut dehonestare aut ignominiosum aliquid irrogare; qua de re suadeo atque commoneo, ut hoc attendas, hoc viriliter studeas adimplere. II 91 Nam si nos ad iracundiam protrahere volueris, postquam te turpiter dehonestare fecerimus, nullam reconciliationem postmodum irrogabimus nisi mortis sententiam!»pessima est, quia in eternum non inveniet requiem; mors autem iustorum vita est et gloria sempiterna super cap
Abbreviated transcription (Latin):
relinquere suades. cui insolubili fede¬
re copulata sum.⁊ tuis amplexib soci¬
ari.⁊ qͦd deteriꝰ est de mea specie simu-¬
lachrũ construere: ꝓnefas.. ꝓcul hĩc.
ꝓcul a nr̃is aurib tale nefariũ. Et rex.
Quantũ ad p̃sens scłm attinet. quȩ po¬
test ẽẽ melior gła. quam habere cesarẽ
uirũ. conseqͥ soboles. dñari omnib. de¬
liciis exornari.⁊ regina ab omnib uoci
ꝓposiusti rex. quantũ ad p̃sens scł̃m at¬
tinet. Si enĩ mundi głam quererem.
si gaudia ꝑttura. si concupiscentiã ille¬
cebrosam. quȩ penitꝰ demergũt im¬
ꝓbos ad tartara mortis: ꝓfecto de
his omnib mͥ laqueũ ad capiendum
facens. S: quia hoc ab ineunte etate
semꝑ exhorrui. ⁊ illũ sponsũ dilexi
ciendũ animũ meũ hoc apponere uo
exquire meliorẽ rationẽ. Deũ qui ppe
derelinquere creatorẽ. et creaturȩ sub¬
dere colla. nefariũ est et impiũ.⁊ nul-¬

Expanded text:
um Iesum Christum relinquere suades, cui insolubili fedeum Iesum Christum relinquere suades, cui insolubili federe copulata sum, et tuis amplexibus sociari, et quod est deterius, de mea specie simulacrum construere: pro nefas!, procul hinc, procul a nostris auribus tale nefarium!». II 84 Et rex: «Quantum ad presens seculum attinet, quae potest esse melior gloria quam habere cesarem virum, consequi soboles, dominari, omnibus deliciis exornari et regina ab omnibus voci«proposuisti, rex, quantum ad presens seculum attinet. II 86 Si enim mundi gloriam quererem, si gaudia peritura, si concupiscentiam illecebrosam, quae penitus demergunt improbos ad tartara mortis, perfecte de his omnibus michi laqueum ad capiendum faceres. II 87 Sed quia hoc ab ineunti etate semper exhorrui et illum sponsum dilexi,ciendum animum meum hoc apponere volexquire meliorem rationem: deum quippe relinquere creatorem et creaturae subdere colla nefarium est et impium et nul
Abbreviated transcription (Latin):
tum. plurimi ex eis crediderũt in do¬
minũ iħm xp̃m. Eleuantes aut̃ illoꝵ
corpora cũ omni diligentia et honore.
sepelierũt eos in optimo loco. Post hec
aut̃ omnẽ fortitudinẽ ingenii sui cõ¬
tra xp̃i famulã cesar ex acuens: ingres¬
sus ẽ ad eam dicens. O puella pulcher¬
rima non te ꝑleuia et inepta ducimꝰ.
Impium ẽ enim ut alteram culturã
colendo regina uoceris. Hoc solum mͦ
deest. ut si hoc nr̃ȩ uoluntati accõmo¬
dare uolueris. conuigali iunculo nr̃o
te lateri sociabimꝰ. insuꝑ etiã ĩmaginẽ
tuȩ pulchritudinis dȩꝓmere faciemus.
et ab omnib in regno meo głosius ad¬
orari. Exhorruit hoc famula xp̃i dicẽs.
Qua ratione in animo tuo ordinare
potiusti. ut meis hoc aurib intima¬
res: fateor. nequeo inuestigare et hoc
quare: ꝓ eo scilicet qͦd ab inicio narra¬
tionis mee. utpote rex acrioris ingeni
deuotionẽ meã affatim cognoiusti de
cultura scilicet atq abhominatione

Expanded text:
tum, plurimi ex eis crediderunt in dotum, plurimi ex eis crediderunt in dominum Iesum Christum; elevantes autem illorum corpora cum omni diligentia et honore sepelierunt eos in optimo loco. II 79 Post haec autem omnem fortitudinem ingenii sui contra Christi famulam cesar exacuens aggressus est eam dicens: «O puella pulcherrima, non te per levia et inepta ducimus; impium est enim, ut alteram culturam colendo regina voceris. II 80 Hoc solummodo deest: si hoc nostrae voluntati accommodare volueris, coniugali vinculo nostro te lateri sociabimus; insuper etiam imaginem tuae pulchritudinis depromere faciemus et ab omnibus in regno meo gloriosius adorari». II 81 Exhorruit hoc famula Christi dicens: «Qua ratione in animo tuo ordinare potuisti, ut meis hoc auribus intimares, fateor, nequeo investigare. II 82 Et hoc quare, pro eo scilicet quod ab initio narrationis meae utpote rex acrioris ingenii devotionem meam affatim cognovisti, de cultura scilicet atque abominatione
Abbreviated transcription (Latin):
ceptũ in utero uirginis natũ et passũ.
et tercia die resurrexisse a mortius. et
ꝑ suũ sanguinẽ p̃ciosum crimina mũ¬
di diluisse. Si hoc uere credideritis. be¬
ati eritis: q̃m̃quidẽ non solũ oĩa crimi-
na ur̃a dimittet. uerũ etiã ad celoꝵ gau¬
scĩssima dĩ famula. atq ex hac hora
nullũ aliũ deũ credimꝰ nisi in patrem
dñi qͥ te talẽ condidit famłam: maledic¬
ti omnes dii oꝑa manuũ hominũ. oĩa
simulachra eoꝵ ⁊ õs qͥ confidũt in eis.
his talit̾ consũmatis. signantes se õs
signaculo sc̃e crucis. ⁊ in eadem fidei cõ¬
stantia ꝑseuerantes. nec ultra scđm ce¬
saris dicta ydola adorantes. igne cre¬
mati sũt. ꝑcipientes ꝑpetue uitȩ con¬
solationẽ terciodecimo die m̃sis noub̃.¬
Cumq a fidelib reqͥsiti fuissent ut se¬
pelirent᷑. ita illesi inuenti sũt: ut nec
capillꝰ capitis eoꝵ eẽt adustus. Uiden¬
tes aut̃ ppłi tale miracłm in eis celebra¬

Expanded text:
tum in utero virginis natum et passum, et tertia die resurrexisse a mortuis et per suum sanguinem pretiosum crimina mundi diluisse. II 73 Si hoc vere credideritis, beati eritis, quoniam quidem non solum omnia crimina vestra dimittet, verum etiam ad celorum gausanctissima dei famula, atque ex hac ora nullum alium deum credimus nisi patrem icti omnes dii, opera manuum hominum et omnia simulacra eorum, et omnes qui confidunt in eis!» II 76 His taliter consummatis, signantes se omnes signaculo sanctae crucis et in eadem fidei constantia perseverantes nec ultra secundum cesaris dicta ydola adorantes igne cremati sunt, percipientes perpetuae vitae consolationem tertia decima die mensis NoCumque a fidelibus requisiti fuissent, ut sepelirentur, ita illesi inventi sunt, ut nec capillus capitis eorum esset adustus. II 78 Videntes autem populi tale miraculum in eis celebra
Abbreviated transcription (Latin):
habere ingenii sagacitatẽ. Tũc cesar
turpit̾ confusus. iratꝰ est ualde. p̃cepit¬
q illos continuo igne cremari. Cumq
ducerent᷑ ad comburendũ: unus eoꝵ
exclamauit dicens. Ue nob̃ miseris qr
tempꝰ resolutionis nr̃ȩ aduenit. ꝓ eo q̃d

Expanded text:
habere ingenii sagacitatem!». II 62 Tunc cesar habere ingenii sagacitatem!». II 62 Tunc cesar turpiter confusus iratus est valde precepitque illos continuo igne cremari. II 63 Cumque ducerentur ad comburendum, unus eorum exclamavit dicens: «Vae nobis miseris, quibus tempus resolu
Abbreviated transcription (Latin):
cũ ea illos diuna diutissime disputare.
Uenientes aut̃ numero quinqͣginta. p̃¬
parabant se ad disputandũ cũ ea. Igit᷑
dum excogitaret uirgo dñi qualit̾ cũ
eis ageret.⁊ nimiũ ex inde sollicita es
philosophoꝵ contentio. Sapientia nãq
los conuincere faciet. insuꝑ etiã ꝑ tuã
p̃dicationẽ ad uiã ueritatis et lucis sue
trepida constant᷑ reddere rationem.
Cumq illos aggressa eẽt a pͥmate illo¬
nas philosophie partes scilicet phisi¬
cam. ethicã. logicam. necnon ꝑ uari¬
as philosophoꝵ conclusiones sapien¬
tissime pͥmũ illoꝵ et rationabiliter
suꝑauit. Hoc itaq conuicto. cet̾i ꝑter¬
riti nullomͦ illi apꝓpinquare ualebãt.
Tũc augustus exhortabat᷑ illos dicens.
Accedite ad eam.⁊ scđm qͦd edocti estis:
confundite illiꝰ socordiã. Illi aut̃ dixer̃.
Si magister ñr et doctior nob̃ exuper
quare audemꝰ : non ẽ locutio eiꝰ huma¬
na. s tanquã numinis alicinꝰ uidet᷑

Expanded text:
cum ea illos iussit diutissime disputare; venientes autem numero quinquaginta preparabant se ad disputandum cum ea. II 53 Igitur, dum cogitaret virgo domini, qualiter cum eis ageret et nimium exinde sollicita essphilosophorum contentio: sapientia namquelos convincere faciet; insuper etiam per tuam predicationem ad viam veritatis et lucis suaetrepida constanter reddere rationem. II 57 Cumque illos aggressa esset, a primate illonas philosophiae partes, scilicet physicam ethicam loycam necnon per varias philosophorum conclusiones, sapientissime illum et rationabiliter superavit. II 58 Hoc itaque convicto, ceteri perterriti nullo modo illi appropinquare valebant. II 59 Tunc augustus exhortabatur eos dicens: «Accedite ad eam, et secundum quod edocti estis, confundite illius socordiam!». II 60 Illi autem dixerunt: «Si magister noster et doctior nobis exuperaquare audemus? II 61 Non est locutio eius humana sed tamquam numinis alicuius videtur
Abbreviated transcription (Latin):
Uenite namq et humiliemꝰ illi animaᷤᷤ
nr̃as. Credo equidẽ qͦd duuna gr̃a in
ea habitat. forsitan ꝑ eiꝰ consiliũ quomͦ¬
libet euadere possimꝰ. Pꝑantes aut̃ ad
illã: corruerũt ꝓni in tr̃am dicentes. Pec¬
cauimꝰ iniuste egimꝰ. iniquitatẽ fecimꝰ.
ꝓinde tradidit nos d̃s̃ in iram regis ad
comburendũ nos sine causa. ꝓ eo quod
eos dix̃. Nolite timere. s gaudete potiꝰ
gelus dñi dicens. N oli timere philoso¬
phoꝵ contentionẽ. q̃mquidẽ sapientia
quȩ xp̃s ẽ. ipse te illos exuꝑare faciet.
bitetis. credite uera loquor. ꝓcul est
adulatio fallax. Hoc unũ suadeo. ut
unusquisq ur̃m der suã confessionẽ.
et ex toto corde credat in patrẽ et filiũ

Expanded text:
Venite namque et humiliemus illi animas nostras; credo equidem, quod divina gratia in ea habitat: per eius consilium fo ad illam corruerunt proni in terram dicentes: «Peccavimus, iniuste egimus, iniquitatem fecimus; proinde tradidit nos deus in iram regis ad comburendum non sine causa, pro eo quod eos dixit: «Nolite timere sed gaudete potiusgelus domini dicens: ‘Noli timere philosophorum contemptiones, quoniam quidem sapientia, quae Christus est, ipse te illos exuperare faciet abitetis: credite, vera loquor, procul est adulatio fallax! II 72 Hoc unum suadeo, ut unusquisque vestrum det suam confessionem et ex toto corde credat in patrem et filium
Abbreviated transcription (Latin):
has. Credo equidẽ qͦd dilectio ur̃a emo¬
eam expoliari.⁊ flagelloꝵ ictib diu¬
tiꝰ lacerari: ac deinde in carcere horri¬
do recludi. dans inducias dieb duo¬
decĩ ea uidelicet ratione. ut post dies
statutos diis libamina supplicit̾ nõ

Expanded text:
 Credo equidem, quod dilatio vestra emoeam expoliari et flagellorum ictibus diutius lacerari ac deinde in carcere horrido recludi, dans indutias diebus duodecim ea videlicet ratione ut, si post dies statutos diis libamina suppliciter no
Abbreviated transcription (Latin):
q confestim uenit ciuitatẽ.⁊ homi-¬
nẽ uisum alloquutus frequentiꝰq ex¬
hortatus ẽ quantũ d̃s donabat. ut qͥd
dõ uouerat rectlidisset. Ac se ille factu
rum de die indiẽ pollicebatur. nec ta¬
men in eius tunc implebat p̃sentia.
S ua cans utiq ⁊ inane ẽe ñ poterat.
qd̃ ꝑ tale uas mundũ et utile dño ad

Expanded text:
 confestim venit civitatem, et hominem visum allocutus frequentius atque exhortatus est, quantum Deus donabat, ut quod Deo voverat reddidisset. Ac se ille de die in diem facturum pollicebatur, nec tamen in ejus tunc hoc implevit praesentia: sed vacare utique et inane esse non potuit, quod per tale vas
Abbreviated transcription (Latin):
in eccła ipponensi catholica. ualerius
sc̃s ep̃atum tenebat. Qͥ cum flagitante
eccłastica necessitate de ꝓuidendo et
ordinando pb̃ro ciuitatis plebẽ dĩ al
lebat enim laicus. ut nob dicebat. ab
eis tantũ eccłiis que ñ hab̾ent ep̃os.
suã abstinere p̾sentiã: eum gͦ tenuert.
et in talibꝰ ut consuctudo ẽ ep̃o ordi¬
nandũ intulerunt. Om̃ibꝰ id uno con¬
sensu ⁊ aesid̾io fieri ꝑficiq petentibus
magnoq studio ⁊ clamore flagitanti¬
bꝰ: ubtim eo flente. ñnullis qͥdẽ lacrimã
maiora dignus ẽet ꝓpinquare tamen
ep̃atus. Cum ille homo di ut nobis
retulit maiori consid̾atione intellige¬
ret.⁊ geminaret qͣm multa ⁊ magna
sue ute ꝑicula de regimine ⁊ guber¬

Expanded text:
in Ecclesia Hipponensi catholica Valerius sanctus episcopatum gerebat. Qui cum, flagitante ecclesiastica necessitate, de providendo et ordinando presbytero civitati, plebem Dei allolebat autem laicus, ut nobis dicebat, ab eis tantum ecclesiis quae non haberent episcopos, suam abstinere praesentiam eum ergo tenuerunt, et, ut in talibus consuetum est, episcopo ordinandum intulerunt, omnibus id uno consensu et desiderio fieri perficique petentibus, magnoque studio et clamore flagitantibus, ubertim eo flente: nonnullis quidem lacrymas majore dignus esset, appropinquaret tamen episcopatui, cum ille homo Dei, ut nobis retulit, majori consideratione intelligeret et gemeret, quam multa et magna suae vitae pericula de regimine et guber