comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hii qui instadio currunt. om̃s
quidem currunt : s unus accipit
brauiũ: Uolens et desiderans egre¬
gius p̃dicator corinthios om̃sq fi¬
deles prouocare ad cursũ bone oꝑa¬
tionis. quatinꝰ fortit̾ in sudando.
ꝑtingere mereant᷑ ad brauium
et̃ne uocationis: dat inde comꝑa
tionẽ. cuiꝰ exemplo accendantur
Nescitis qd̾ hii qui instadio currunt¬
et cẽta. Fũit quodam temꝑe gigas
quidã nomine hercules. apud grecos
fortissimus: omĩꝙ. uircute corporis
roboreus. agilitate quoq seu uelocita¬
te pedum in cursu uelocissimus. atq
ꝑnitiosissimꝰ: qui uno anhelitu encur¬
rit. atq ut itadicamꝰ ꝑuolauit. cen¬
cũ uiginti qͥnq passus. sicq subsistit
inunoloco. Quod spatiũ sui cursus
stadiũ appellauit abstando: et est oc¬
taua pars miliariĩ. Inde pꝰ modum
moleuit mos apud grecos. et consuetu¬
do diuturna. ut ex singulis urbibus
ca̾tellis. oppidis. nec ñ et uillulis. iu¬
uenes se p̃parent: quatinus ad ueni¬

Expanded text:
hi qui in stadio currunt, omnes quidem currunt, sed unus accipit bravium? Volens et desiderans egregius praedicator, Corinthios omnesque fideles provocare ad cursum bonae operationis quatenus fortiter insudando pertingere ad bravium aeternae vocationis rationem, cujus exemplo accedamus Nescitis quod hi qui in stadio currunt, etc. Fuit quodam tempore gigas quidam nomine Hercules, apud Graecos fortissimus, omnique virtute corporis roboreus, agilitate quoque seu velocitate pedum in cursu velocissimus atque pernicissimus, qui uno anhelitu currit, atque ut ita dicamus pervolavit centum viginti quinque passus: sicque subdit uno in loco, quod spatium sui cursus stadium appellavit, a stando: et est octava pars milliarii. Inde postmodum inolevit mos apud Graecos et consuetudo diuturna, ut ex singulis urbibus, castellis, oppidis, necnon et villulis, juvenes se praeparent, quatenus adveni
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ aturgͦ aliqͥs. qͣndo ñ sponte ilect pulc̾¬
tudine mulieris. aut ꝓpͥe carnis calore
ꝓuocat᷑. ad libidinẽ ꝑpetrandã .S. dũ
iniuitꝰ et inp̃meditat᷑ hoc agit. scandali¬
eatur sͥ. et irascit᷑: atq contͤstat᷑. hanc
necessitatẽ humane nat᷑e consiłans
consulat calibꝰ. cõpaciens infirmitati
eoꝵ: nec contẽpnit huiꝰ modi calia susti¬
nentes. s cõmonet inhumilitate sermo¬
nis dicens se similia pati: ut si ille qͥ
tantam grãm consecutꝰ erat. ad huc
desidia carnis paciebat᷑. s spe ꝓmissi p̃¬
mii repugnaret stimulis carnis. sic illi
repugnarent. ne qͥs eor qui hec abillo au¬
diebant. desidiis carnis uicti. in desꝑa¬

Expanded text:
zatur ergo aliquis, quando non sponte illectus pulchzatur ergo aliquis, quando non sponte illectus pulchritudine mulieris, aut propriae carnis calore, provocatur ad libidinem perpetrandam: sed dum invitus et impraemeditatus hoc agit, scandalizatur sibi et irascitur atque contristatur. Hanc infirmitatem humanae naturae considerans consultat talibus compatiens infirmitati eorum, nec condemnat hujusmodi talia sustinentes; sed commonet in humilitate sermonis, dicens se similia pati, ut si ille qui tantam gratiam consecutus erat adhuc desideria carnis patiebatur, et magimii repugnarent stimulis carnis, sicut ille repugnabat, ne qui eorum haec ab illo audiebant, desideriis carnis victi in despera
Abbreviated transcription (Latin):
tia mea. id est ꝑseuerantia mea ẽ: sollicitu¬
cotidianz omiu eccłarũ. Quia longũ
erat enarrare omĩa ꝑida et om̃s an¬
gustias et tͥbulationes quas exꝑt̾ fuerat. con¬
clusit dicens: p̾ter illa que extͥnsecus
incorꝑe sustineo. ꝑseuerantia mea. id ẽ
semꝑ sollicitudinẽ habeo de omĩbꝰ eccle¬
sis quibꝰ p̃dicaui. Cimebat enĩ ne forte
bant et audiebant apłm pati deficerent
a fide. Quis infirmat᷑ et ego non infirmor
Propt̾ nuimiã dilectionẽ intantũ com¬
patiebat᷑ infirmis: ut eciã ipse uide̾t᷑.
infirmari. illor infirmitatẽ suã repu¬
cans: more medici et ꝓcuratoris in fir¬
nu agens. qͥuidens egrũ cristari et do¬
lere : particeps fit eiꝰ doloris merorisq
Qui scandalizat᷑. et ego ñ uror: Quantũ
ad hunc locum ꝑtinet. scandali ari
ẽ carnis pati desidiũ. et contͥstari: atq
affligi calore corꝑis. et ardore uitiorum
accendi. Uri similit̃ ẽ calore libidinis.
totiꝰq corꝑis ardore estuari. Scandali¬

Expanded text:
iana, id est perseverantia mea; et sollicitudo omnium Ecclesiarum. Quia longum erat enarrare omnia pericula, et omnes angustias et tribulationes quas passus fuerat, conclusit, dicens: Praeter illa quae extrinsecus in corpore sustineo, perseverantia mea est semper sollicitudinem habere de omnibus Ecclesiis quibus praedicavi. Timebat enim ne forte bant et audiebant Apostolum pati, deficerent a fide. Quis infirmatur, et ego non infirmor. Propter nimiam dilectionem in tantum compatiebatur infirmis, ut etiam ipse videretur infirmari, illorum infirmitatem suam reputans, more medici et procuratoris infirmi agens, qui videns aegrum tristari et dolere, particeps est ejus doloris moerorisque. Quis scandalizatur: et ego non uror? Quantum ad hunc locum pertinet, scandalizari est carnis pati desiderium, et contristari atque affligi calore corporis et ardore vitiorum accendi. Uri similiter est calore libidinis totiusque corporis ardore aestuari Scandali
Abbreviated transcription (Latin):
ciem. idest in p̃sentia cedit: imꝓꝑan¬
do aliquid de ignobilitate gen̾is. pa¬
cient̾ sustinetis: et p̃fertis illos nobis.
Scd̾m ignobilitatẽ aũ geñis dico
uos in facie. siue in p̾sentia cedi: ñ
pugnis. Quasi nos in firmi fueri¬
mus in hac parte. scilicet geñis.
sic p̃ferunt se nob illi: et sic ꝓnichi¬
lo ducuñ a uobis. De se loquens apłs
et sui causa: subintroducit ꝑsonã
barnabe socii sui. qui exodem gen̾e
iudaico erat. Ita gͦ se p̃ferebant fal¬
si apłi ex iuidis apło paulo et barna¬
be: quasi nobiliori gene ortieẽnt.
quã illi: et quasi de dispari genere¬
orti uł nati eent illi duo ita despicie¬
bant eos. Inde dicit apłs. quasi nos
infirmi et ignobilessimꝰ. ignobilita¬
te geñis: sic se p̾ferunt nobis. et ita
a uobis etiam p̾ferunt᷑ nobis. S reuera
illi sunt potiꝰ infirmi. in hac parte
genis qua se głiant᷑: qr dicentes se filios

Expanded text:
ciem, id est in praesentiam caedit, improperanciem, id est in praesentiam caedit, improperando aliquid de ignobilitate generis, patienter sustinetis, et praefertis illos nobis. Secundum nobilitatem autem generis dico, vos in faciem sive in praesentiam caedi, non pugnis, quasi nos infirmi fuerimus in hac parte, subaudis generis, sic praeferunt se nobis illi, et sic pro nihilo ducimur a vobis. De se loquens Apostolus et sui causa, subintroducit personam Barnabae socii sui, qui ex eodem genere Judaico erat. Ita ergo praeferebant se falsi apostoli ex Judaeis apostolo Paulo et Barnabae, quasi de nobiliori genere orti essent quam illi, et quasi de dispari genere nati essent illi duo, ita despiciebant eos. Inde dicit Apostolus: Quasi nos infirmi et ignobiles simus ignobilitate generis, sic se praeferunt nobis: et ita etiam a vobis praeferuntur nobis, sed revera illi sunt potius infirmi in hac parte generis qua se gloriantur: quia dicentes filios
Abbreviated transcription (Latin):
bilitatẽ dico. In faciem et enĩ cedere ẽ.
impꝑari alicui ignobilitatẽ gen̾̃is. sic̃
uidi impꝑabant coruithiis ignobiles
ẽẽ geñe quoꝵ patres semꝑydolatres
fuerunt: demones et lapides ꝓdo ue
nerantes. se autẽ p̃ferebant iactantes.
qͦd degen̾e patͥarcharũ et ꝓpħarum
stulticia ẽ. et ignobilitas. aliquẽ ꝑ
regen̾ationẽ aque et spc̃ scĩ filiũ di
effectũ. iactare aliquid de nobilitate¬
gen̾is: maxine cũ dñs dicat om̃s uos
ita exponant. qͣsi ad apłm ꝑtineat.
ut sit sens. ignobilẽ rem ago. quod
aliqͥd de nobilitate gen̾is me extol¬
lo: ñ conuenit iste sensꝰ. quia nũdũ
ꝑuenit ad illũ locũ uͥ dicturꝰ ẽ se de
geñe patͥarcharũ eẽ. s eo mͦ est intelli¬
gendus: ut diximꝰ. Et neforte aliqͥs
putaret. quod pugnis aut aliqͦ mͦ
in faciem corporis diceret eos cedi: ido
calit̾ locutꝰ ẽ. si quis inquiens infa-¬

Expanded text:
bilitatem dico. In faciem enim caedere, est bilitatem dico. In faciem enim caedere, est improperare alicui ignobilitatem generis, sicut Judaei improperabant Corinthiis ignobiles esse genere, quorum patres semper idololatrae fuerunt, daemones et lapides pro Deo venerantes, se autem praeferebant, jactantes se quod de genere patriarcharum et prophetarum stultitia est et ignobilitas, aliquem per regenerationem aquae et Spiritus sancti Filium Dei effectugeneris, maxime cum Dominus dicat omnes nos ita exponant, quasi ad Apostolum pertineat, ut sit sensus. Ignobilem rem ago quod aliquid de nobilitate generis me extollo, non convenit iste sensus, quia nondum pervenit ad illum locum ubi dicturus est se de genere patriarcharum esse, sed eo modo est intelligendus, ut diximus. Et ne forte aliquis putaret, quod pugnis, aut aliquo modo in faciem corporis diceret eos caedi, ideo taliter locutus est. Si quis, inquiens, in fa
Abbreviated transcription (Latin):
et laudih suis expoliabant illos .s. qͦs deci¬
piebant. et inconuuiis plurimis diri¬
piebant illor hona: erantq uli contenti.
deuorari res suas a suis deceptoribꝰ. Siqͥs
accipit. Ac si dicat. Si qͥs rapit urã bona
pacissime quȩ latino uocabulo acci
iantur: eo quod sͥ accipiunt et aliis
rapuint. Atq hoc mͦ acciꝑe est: aliqͥd
dolo caꝑe. Si quis excouitur: scilicet
insuꝑbiam. Extollentia est: suꝑbia
hosinquit apłs pacient̾ sustinetis. qͥ
se extollunt de scientia legis. et insuꝑ¬
biam eriguntur: de nobilitate gene¬
ris. Quod aut̃ sequit᷑. Si quis in faciẽ
uoscedit. hicẽ distinguendũ et sub¬
aud̃ postea inferendũ: scđm ignobi¬
litatẽ dico. et ibi similit̾ distinguendũ.
Nã licet ꝑse single sententie sub distinc¬
tione proferant᷑. tam̃ cũ dix̃. si qͥs infa¬
ciẽ uoscedit: exposuit quid eẽt infa¬
ciẽ redere. cũ subumxit. scđ̃m igno¬

Expanded text:
et laudibus exspoliabant illos quos deciet laudibus exspoliabant illos quos decipiebant et in conviviis plurimis diripiebant illorum bona, erantque illi contenti devorari res suas a suis deceptoribus. Si quis accipit, ac si dicat: Si quis rapit vestra bona pacissimae, quae Latino vocabulo acciplantur, eo quod sibi accipiant, et aliis rapiant, atque hoc modo accipere est aliquid dolo capere. Si quis extollitur in superbiam. Extollentia est superbia. Hos, inquit Apostolus, patienter sustinetis, qui se extollunt de scientia legis, quod in superbiam eriguntur de nobilitate generis. Quod autem sequitur: Si quis in faciem vos caedit. Hic est distinguendum, et postea subinferendum secundum ignobilitatem dico, et ibi similiter distinguendum. Nam licet per se singulae sententiae sub distinctione proferantur, tamen cum dixit: Si quis in faciem vos caedit, exposuit quid esset in faciem caedere, cum subjunxit: Secundum igno
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ sapientes. non est mirum si patient̾
sustinetis: insipientes pseudo apłos.
Sustinetis enĩ: si quis uos inseruitutẽ
redigit. Iudĩ qͥuenerant a iudea qui
utrũq uolebant agere. et uidarare
et euangłm obseruare. uolebant cre¬
dentes inseruitutẽ redigere legis:
ut obseruarent salbati ocium. et iren
iherosolimã offerre legales hostias.
et maxime ut circũcisionẽ obserna¬
rent. dicentes nullo mͦ eos posse sal¬
uari sine circumcisione. p̃cipue cũ
hoc ñ solum legissit p̃ceptũ: s longe
ante legẽ familiari allocutione clyxe¬
rit ds ad abraham. Masculus cuiꝰ caro¬
circũcisa ñ fuerit: ꝑibit anima eiꝰ de
ppło suo. In hac gͦ seriuitute legis et impe¬
cdluñto carnis. uolebant uidi chorinthios
redig̾e: qͥbꝰ ipse dicit. Sustinecis enĩ. id.
pacient᷑ suffertis: si quis uos inseruitutẽ
legis uult redig̾e. Si quis denorat. scili¬
Osendo apłi suos auditores adulationibꝰ

Expanded text:
esse sapientes, non est mirum si patienter esse sapientes, non est mirum si patienter sustinetis insipientes pseudo-apostolos. Sustinetis enim, si quis vos in servitutem redigit. Judaei qui venerant a Judaea, qui utrumque volebant agere, et judaizare, et Evangelium observare, volebant credentes in servitutem redigere legis, ut observarent sabbati otium, et irent Hierosolymam offerre legales hostias, et maxime ut circumcisionem observarent, dicentes nullo modo posse eos salvari sine circumcisione, praecipue cum hoc non solum sit legis praeceptum, sed longe ante legem familiari allocutione dixerit Deus ad Abraham: Masculus cujus prcircumcisa non fuerit, peribit anima ejus de populo suo . In hanc ergo servitutem legis et impedimentum carnis volebant Judaei Corinthios redigere, quibus ipse dicit: Sustinetis enim, id est patienter suffertis, si quis vos in servitutem legis vult redigere. Si quis devorat, subaPseudo-apostoli suis adulationibus
Abbreviated transcription (Latin):
suffectis insipientes: Apło tran¬
seunte ad chorintiis ad alias na¬
tiones: eruperunt pseudo apłi a
iudeis uenientes qui in hoc appellan¬
tur insipientes: quia et circũcisio¬
nẽ uolebant obseruare. et sabbati
ocium. cet̾aq precepta carnalia
legis: et euangłii grãm tenere. In
hoc quoq insipientes uocant᷑. qr
ñ ꝓmercede et̾na. neq ꝓsalute au¬
ditorũ. p̃dicationi in sistebant: s.
prolucͥs cemꝑalih ut eos expolia¬
re possent. et plaude humana:
uolentes eos ab amore apłi ad suũ
amorẽ retrahere: quod et fecert̃
Libent̃ suffertis insipientes: cũ
sitis ipsi sapientes. Quamquã
et enim hunc u̾siculũ ita expo¬
nant: ut sit sensus. quasi eos
ueraciter appellat sapientes.
Miror cum sitis sapientes: quare susti¬
neatis libent̾ insipientes. Beatꝰ au¬
gustinꝰ calit̃ expouit. destruens hune
sensum: et yronicos intelligens cos ap¬
pellatos ẽẽ sapientes. Cum sitit inquit
o chorintii insipientes: putantes uos

Expanded text:
i sapientes. Apostolo transeunte a Corinthiis ad alias nationes, corruperunt eos pseudo-apostoli a Judaeis venientes, qui in hoc appellantur insipientes, quia et circumcisionem volebant observare, et sabbati otium, caeteraque praecepta carnalia legis, et Evangelii gratiam tenere. In hoc quoque insipientes vocantur, quia non pro mercede aeterna, neque pro salute auditorum praedicationi insistebant, sed pro lucris temporalibus, ut illos exspoliare possent, et pro laude humana dvolentes eos ab amore Apostoli ad amorem suum retrahere, quod et feceruntLibenter suffertis insipientes, cum sitis ipsi sapientes. Quanquam etenim quidam hunc versiculum ita exponant, ut sit sensus, quasi eos veraciter appellet, dicens sapientes: miror, cum sitis ipsi sapientes, quare sustineatis libenter insipientes, sed beatus Augustinus aliter exponit, destruens hunc sensum et ironicos intelligens eos appellatos esse sapientes. Cum sitis, inquit, o Corinthii, insipientes, putantes vos
Abbreviated transcription (Latin):
et longũẽ enarrare quotiens hoc
factumẽ. Piculis exgentibꝰ. Aphi¬
losophis gentiũ et principibꝰ: mul¬
ta incõmoda passus ẽ. ꝓpt̾ misteriũ
incarnationis xp̃i: passionis. resur¬
rectionis. ascensionisq ad celos:

Expanded text:
, et longum est enarrare quoties hoc factum est. Periculis ex gentibus. A philosophis gentium et principibus multa incommoda passus est propter mysterium incarnationis Filii Dei, passionis, resurrectionis, ascensionisque ad coelos,
Abbreviated transcription (Latin):
et ego. Ministri xp̃i sunt: et ego.
Ut minus sapiens: dicam plus ego.
In laboribs plurimis. incarceribꝰ
habundantꝰ. in plagis supͣmodũ:
inmortibꝰ frequent̾. Aiudeis qͥnqͥ¬

Expanded text:
et ego: ministri Christi sunt, et ego: ut minus sapiens dicam: plus ego in laboribus multis, in carceribus abundantius, in plagis supra modum, in mortibus frequenter. A Judaeis
Abbreviated transcription (Latin):
um dei inse. Qui ita credit infilio
dei. ut exerceat opando quod credit:
habet cestimonium cłi inse. Illud uti¬
q quia ipse quoq infiliorum dei
numero iure computet᷑: ipso unico
cdi filio sic siis fidelibꝰ pollicente. Si qͥs
michi ministrauerit: honorificabit
eum pat̃ m̃s. Quod si cłi cestimoniũ
habere merueris. sidm̃ testem tue fi¬
dei intemerate possedis. qͥd te hoĩum
in famta aut ꝑsecutio ledit: Si enum

Expanded text:
um Dei in se. Qui ita credit in Filium um Dei in se. Qui ita credit in Filium Dei, ut exerceat operando qhabet testimonium Dei in se. Illud utique quod ipse quoque in filiorum Dei numero jure computetur. Ipso unico Dei filio, sic suis fidelibus pollicente: Si quis mihi ministraverit, honorificabit eum Pater meus. Quod si Dei testimonium habere merueris, si Deum testem tuae fidei intemerate possederis, quid te hominum infamia, aut persecutio laedit? Si enim
Abbreviated transcription (Latin):
pimꝰ: testimoniũ di maiꝰ ẽ. Qm̃ hoc ẽ
cestimoniũ di quod maus est: quia¬
ẽ cestimoniũ hominis: quod ꝓhibet
de filio di dicens. Dixit dñs dño meo:
Dixit dñs ad me : filiꝰ m̃s es cu. Itemq
ex ꝑsona patͥs: loquentis de filiodĩ.
Ipse inuocauit me pat̾ m̃s es cu: ds̃
m̃s et susceptor salutis mee. Pat̾ ms:
quia ego filius di. Ds m̃s: qr ego homo.
Susceptor salitis meȩ. Quia ego passu¬
rus: et amorte saluandussum. Ego in¬
quit pͥmogenitũ : ponam illũ excelsum
p̃regibꝰ terre. Magnum hoc testimoniũ¬
ꝙ uerax: et omĩ acceptione dignum.
hoc ẽ testimoniũ de filio di. s multo
manis est testimoniũ łi. quod cestificatꝰ
ẽ ipse defilio: cum de celo illũ alloqͣns
ait. Tu es filiꝰ m̃s dilectus: inte com¬
placuit mͥ. Magnũ est testimonium
p̃cursoris: qͦd de dĩ filio ꝑhibens ait.¬
plenus erat: etiam uisibilit̃ misit.
Qui credit infilio di: habet cestimoni¬

Expanded text:
pimus, testimonium Dei majus est. Quoniam hoc est pimus, testimonium Dei majus est. Quoniam hoc est testimonium Dei quod majus est, est testimonium hominis quod perhibet de Filio Dei, dicens: Dixit Dominus Domino meo: Dominus dixit ad me: Filius meus es tu . Itemque ex persona Patris loquentis de Filio: Ipse invocabit me, Pater meus es tu, Deus meus et susceptor salutis meae . Pater meus, quia ego Filius Dei. Deus meus, quia ego homo. Susceptor salutis meae, quia ego passurus et a morte salvandus sum. Et ego inquit primogenitum ponam illum excelsum prae regibus terrae . Magnum hoc testimonium verum, et omni acceptione dignum hoc. testimonium hominis de Filio Dei, sed multo majus est testimonium Dei, qui testificatus est ipse de Filio suo, cum de coelo illum alloquens ait: Tu es Filius meus dilectus, in te complacuit mihi . Magnum est testimonium praecursoris, quod de Dei Filio erat plenus etiam visibiliter misit. Qui credit in Filium Dei habet testimoni
Abbreviated transcription (Latin):
corpus. meliꝰ pꝰ mortẽ ẽẽt iuicturũ
resuscitatũ ingła: & ipsa mors illiꝰ
nobis uitã donaret. Hoc qͦ quod¬
sudor eius. in statł guitarum sangui¬
nis decurrebat in t̾ram. testimoni¬
um phibebat illi sacͦ scõ mysterio:
qͦd eccłam cotum ꝑ orbem suo san-¬
guine lauaret. Et tres unũ sunt. In¬
diidua namq hec manent. ni-¬
chilꝙ eorũ a sui sonexione se iungit᷑
Quia nec sine uera diuinitate hu
manitas: nec sine uera credenda ẽ
humanitate diuinitas .S. et in nob̾.¬
hec unũ sunt non nat̾e eiꝰdem substan¬
tie: s euusdem oꝑatione misterii.
Nam fic̃beatus ambrosius ait. Sp̃c
mentẽ renouat. aqua: proficit ad
lauachrum sangius: expectat ad pre¬
cium. Sp̃c enim nosꝑ ad optionem
filios di fecit. sacͥfontis undanos a¬
bluit: sanguis dñi nos redemit.
Alterum g inuisibile. alterũ iusibi¬
le testimoniũ: sacramento consequit᷑
spiritali. Si testimoniũ hominũ acce¬

Expanded text:
corpus melius post mortem esse victurum corpus melius post mortem esse victurum resuscitatum in gloria, et ipsa mors illius nobis vitam donaret. Hoc qsudor ejus instar guttarum sanguinis decurrebat in terram, testimonium perhibebat illis, sacrosancto mysterio, quod Ecclesiam totam, per orbem suo sanguine lavaret. Et tres unum sunt. Individua namque haec manent, nihilque eorum a sui connexione sejungitur, quia nec sine divinitate vera humanitas, nec sine vera credenda est humanitate divinitas. Sed haec in nobis unum sunt, non natura ejusdem subsistentiae, sed ejusdem operatione mysterii. Nam sicut beatus Ambrosius ait: Spiritus mentem renovat, aqua proficit ad lavacrum, sanguis exspectat ad pretium. Spiritus enim nos per adoptionem filios Dei fecit; sacri fontis unda nos abluit, sanguis Domini nos redemit. Alterum igitur invisibile, alterum visibile, testimonium sacramento consequitur spiritali. Si testimonium hominum acce
Abbreviated transcription (Latin):
iħm xp̃m eẽ ueritatẽ cestatur: ipse
se ueritatẽ cestatur. cognominat.
ħaptista illũ ueritatẽ p̃dicat: filiꝰ coni¬
chrui ueritatẽ euangłizat. Taceant
blasphemi: qͥ hunc fantasma ẽẽ doc¬
matizant. Pereat de t̾ra memoria eoꝵ:
qui eum uel dm̃. uel hoĩem eẽ uerum
denegant. Qitia cres st̃: qͥ testimoniũ
dant. Sp̃c aqua. et sanguis. Sp̃c dedit
filius dei non esset: nequaquam in eũ
tanta manifestatione spc sc̃s ueniret.
Aqua etiã et sanguis delere cestimoni
tere eius in cruce mortui manart̃.
quod nullatenis fieri posset: si ue¬
rã carnis naturã non haberet .S. et
hoc quod ante passionẽ cum oraret
factus ẽ sudor eius sic̃ quite sangiui¬
nis decurrentis int̾ram: ueritati car¬
nis assumpte testimoniũ dat. Nec re¬
ticendũ quod in hoc qͦ sangius et
aqua testimoniũ illi dederunt. qͦd
erat contra naturam corporis: atq
ob id mysteriis aptum. & testimoni¬
um ueritatis fuit congruũ. Uide¬
licet insinrians. quia et ipsũ dr̃

Expanded text:
m esse veritatem testatur, ipse se veritatem cognominat. Baptista illum veritatem praedicat, filius tonitrui veritatem evangelizat. Taceant blasphemi, qui hunc fantasma esse dogmatizant. Pereat de terra memoria eorum, qui cum vel Deum vel hominem esse verum denegant. Quia tres sunt qui testimonium dant, Spiritus, aqua et sanguis. Spiritus defilius Dei non esset, neqtanta manifestatione Spiritus sanctus veniret. Aqua etiam et sanguis dedere testimoniutere ejus in cruce mortui manarunt: quod nullatenus fieri posset, si veram carnis naturam non haberet. Sed et hoc quod ante passionem, cum oraret, factus est sudor ejus sicut guttae sanguinis decurrentis in terram , veritati carnis assumptae testimonium dat. Nec reticendum quod in hoc quoque sanguis et aqua testimonium illi dederunt, quoderat contra naturam corporum mortuorum, atque ob id mysteriis aptum, et testimonio veritatis fuit congruum, videlicet insinuans quia et ipsum Domini
Abbreviated transcription (Latin):
illi de quibꝰ dicitur in libro regũ.
qui temporibꝰ iheroboam imple¬
fiebant sacerdote ydolorum.
Ipsi regnauerunt. et non exme: pͥn¬
cipes extterunt. et non cognoui.¬
credentes: inpartib̾italie habita¬
bant. Inter pretantur enĩ romani
sublimes. siue conantes: quia illo
misit. cunctis gentibꝰ principa¬
bantur: ideo qͦ. sublimi ores erant
om̃ib populis. et intonabant pre¬
cepta publica. et pͥuata: eorumq
fama in omiiũ hominũ resonabatt

Expanded text:
ur in libro Regum , qui temporibus Jeroboam implefiebant sacerdotes idolorum. Ipsi regnaverunt, sed non ex me: principes exstiterunt, et non cognovicredentes in partibus Italiae habitabant. Interpretantur autem Romani sublimes sive tonantes, quia illo misit, cunctis gentibus principabantur. Ideoque sublimiores erant omnibus populis, et intonabant praecepta publica et privata, eorumque fama in omnium hominum resonabat
Abbreviated transcription (Latin):
qͦ corpore: ita paulus destinatꝰ est
quidem gentibꝰ ad p̃dicationem.
s tam̃ ñ ideo separatus est a cet̾is a¬
płis : mente et desiderio. Et cũ reli¬
qui apłi singłis in locis p̃dicassent:
et singła regna tenuissent. uerbi
grã. andreas achaiam thomas indi¬
am. matheus echiopiam: ille omĩ¬
h gentibꝰ et omĩb regnis p̃dicator
extitit. Unde ipse dicit. Qui oꝑatꝰ
ẽ petͦ in apłatum circumcisionis:
oꝑatꝰ est et mͥ inter gentes. Quod
tale ẽ: ac si aliis uerbis diceret. Qi

Expanded text:
quo corpore, ita Paulus apostolus destinatus est quo corpore, ita Paulus apostolus destinatus est quidem gentibus ad praedicandum, sed tamen non ideo separatus est a caeteris apostolis mente et desiderio. Et cum reliqui apostoli singulis in locis praedicassent, et singula regna tenuissent, verbi gratia: Andreas Achaiam, Thomas Indiam, Matthaeus Aethiopiam, ille omnibus gentibus et omnibus regnis praedicator exstitit; unde ipse dicit: Qui operatus est Petro in apostolatum circumcisionis, operatus est et mihi inter gentes . Quod tale est ac si aliis
Abbreviated transcription (Latin):
oleo inuisibili: plenitudine uideli¬
cet sp̃s sci. de qua unctione dicit
psalmista. Unxit te ds̃ ds̃ tuus oleo
leticie. Aliis fuit adiectiuum hoc
nom̃. sacerdotibꝰ uidelicet regibus
et ꝓpħis: sed iħu factum est ꝓpͥum.
Uocatus apłs. Est uocatio generalis.
est specialis: de qua ait idem apłs.¬
inquodam loco. Quos uocauit: hos
et iustificauit. Scd̾m quam uocatꝰ
est apłs paulus: id est missus. Notan¬
dum autẽ idcirco nomen apłatꝰ
maioris honoris et dignitatis eẽnt eiꝰ
epłe apud auditores. Segregatus.¬
dum dei euangłm. Uel segregatꝰ id est
a grege separatꝰ. acet̾is uidelicet disci¬
pulis. ñ mente s corpore: quia cum¬
cor unum et animã unam cũ cet̾is
haberet. segregatus ẽ corpore ab aliis:
bam et paulũ: et destinatꝰ est gentib.
tocius orbis p̃dicator. Uerbi grã. sic̃
homo excendit brachium ad oꝑan¬
dum. ñ tam̃ idcirco p̃ciditur a reli¬

Expanded text:
oleo invisibili, plenitudine videlioleo invisibili, plenitudine videlicet Spiritus sancti. De qua unctione dicit Psalmista: Unxit te Deus, Deus tuus oleo laetitiae . Aliis fuit olim adjectivum hoc nomen, sacerdotibus videlicet, regibus et prophetis, sed Jesu factum est proprium: Vocatus apostolus. Est vocatio generalis, est specialis, de qua idem ait Apostolus quodam loco: Quos vocavit, hos et justificavit , secundum quam vocatus est Paulus apostolus, id est missus. Notandum autem idcirco nomen apostolatus majoris honoris et dignitatis essent ejus Epistolae apud auditores. Segregatus,lium praedicandum. Vel Segregatus, id est a grege separatus, a caeteris videlicet discipulis, non mente sed corpore, quia cor unum et animam unam habebat cum caeteris. Segregatus est corpore ab aliis, bam et Paulum , et destinatus est gentibus totius orbis praedicator. Verbi gratia: Sicut homo extendit brachium ad operandum, et tamen non idcirco praeciditur a reli
Abbreviated transcription (Latin):
cos meos: quare apłs se seruum ap¬
pellet. Ad quod dicendum est duo
genera ẽẽ seruitutis. unũ uidelicet
timoris: alterũ amoris. Est quidẽ
scruitus timoris. qua timet sciuuᷤ
dnm̃ suũ. timens ab illo flagellari. si
pomĩa uoluntatieuis non obedierit:
et est seruitus amoris filiationis ꝙ qͣ
seruit bonus filius patͥ. cimens
De qua et ipse dñs ait. Cum feceritis
ꝯmĩa que precepta sunt uobis: dicite
serui inutĩles sumis. hoc ẽ ñ seruitute
timoris et pene seruulis. s amoris
et filiationis. quo instar filii ñ uult
ab angło humanitati impositũ est:
dicente illo admariam. Uocabis no¬
quio: saluator uł salutaris inter¬
pretatur. Euius nominis ethimo¬
logiam exponens angłs dixit. Ipse
enim saluum faciet pͥopulũ suum:
apeccatis eorum. Sin uͦ nomen dei¬
tatis ipsiꝰ requiris: uerbũ patͥs uo¬
catur. Yp̃i. ꝓp̾e grece. latine dicit᷑
unctus: hebraice messias. Si quidẽ
unctus est ipse: non oleo iusibili. sed

Expanded text:
os meos , quare Apostolus se servum appellet. Ad quod dicendum duo genera esse servitutis: unum videlicet timoris, alterum amoris. Est quidem servitus timoris, qua timet servus dominum suum, timens ab eo flagellari si per omnia ejus voluntati non obedierit. Et est servitus amoris filiationisque, qua servit bonus filius patri, timens ejus De qua et ipse Dominus ait: Cum feceritis omnia quae praecepta sunt vobis, dicite, Servi inutiles sumus . Hoc est non servus timoris et poenae, sed servus amoris et filiationis, quo, ad instar filii, non vult est ab angelo humanitati impositum, dicente ad Mariam: Vocabis noquio salvator vel salutaris interpretatur. Cujus nominis etymologiam exponens angelus, dixit: Ipse enim salvum faciet populum suum a peccatis eorum. Si vero nomen divinitatis illius requiris, Verbum Patris vocatur. Christus, Graece, Latine dicitur unctus, Hebraice messias: siquidem unctus est ipse non oleo visibili, sed
Abbreviated transcription (Latin):
miracła illiꝰ. passionẽ. resurrectio¬
nẽ. ascensionẽ ad celos. aduentũ
illiꝰ adiudiciũ. resurrectionẽ gene¬
ralem. głam electorum. dampna¬
canda : segregatꝰ est apłs. Sequit᷑.
Quod cu angłm ante promiserat:
ꝑ ꝓpħ as suos. Sicut promisit ds̃ pat̾
rum: sic promisit et scm̃ euange¬
lium. Notandum q quia cum
dixiss ꝑ ꝓpħas: statim sub intulit
suos. Propħe enim nom̃ cõmune
ẽ et accͥipitur aliquando ꝓbono:
aliquando ꝓmalo. Nam sicut fue¬
runt in ueti testamẽnto propħe
boni qui spũ sco afflati. multa
misteria s̃ diuinitꝰ ostensa p̃dixe¬
runt: ita fuerunt et falsi dientes.
hec dicit dñs: cum dñs normiserit

Expanded text:
illius, passionem, resurrectionem, ascensionem ad coelos, adventum illius ad judicium, resurrectionem generalem, gloriam electorum, damnacanda segregatus est Apostolus. Sequitur: Quod ante promiserat per prophetas suos. Sicut promisit Deus Paterum, sic promisit et sanctum Evangelium. Notandum quod quia cum dixisset per prophetas, statim subintulit suos; prophetae enim nomen commune est, et accipitur aliquando pro bono, aliquando pro malo. Nam sicut fuerunt in Veteri Testamento prophetae boni, qui Spiritu sancto afflati multa mysteria sibi divinitus ostensa praedixerunt, ita fuerunt et falsi dicentes: Haec dicit Dominus, cum Dominus non miserit
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ matheus. qͥ et leui. Unde in actib
apłorũ legitur. Saulus qui et paulꝰ.
inualescebat et confundebat uideo:.
Uel ctiam in ore scõrũ cõmutationẽ
meruit nominis: ut abraham. et
iacob. symon qui et petrus. Ut qͥ
fernalis: post p̃dicator effectus dicit᷑
Et iste a dño audiuit: longe mittã
te ad gentes. Apłorum autẽ genera:
sunt quattuor. Primũ est quod neq

Expanded text:
vero Matthaeus, qui et Levi. Unde in Actibus vero Matthaeus, qui et Levi. Unde in Actibus apostolorum legitur: Saulus, qui et Paulus invalescebat et confundebat Judaeos. Vel etiam more sanctorum, communicationem meruit nominis, ut Abraham et Jacob, et Simon qui et Petrus vocatusfernalis, post praedicator effectus diceretur Et iste audivit a Domino: Longe mittam te ad gentes . Apostolorum autem genera sunt quatuor. Primum est quod n
Abbreviated transcription (Latin):
israelitico ppło a pharaone liberato
decẽ precepta tradidit. ita paulus
apłs credentibꝰ in xp̃m. et apharaone
spiritali erutis: decem epłas scͥpsit. Nam
quattuor reliquas: ad discipłos misit.
Unas iudelicet timotheo. tinã tito:
unam philemoni. Pauli. Paulus et
iheronimus dicit: a pͥmo spolio qͦd sc̃ẽ
eccłe contulit. a paulo uidelicet ser¬
gio proconsule. quẽ apud ꝙyprum con¬
uertit. hoc nomen s̾ imposuit: ut fic̃
parchicus qui parthos suꝑauit. et
germanicus qui germaniã uicit. qͥ¬
libet dux romanoꝵ est dictus: sic ab
eo pͥncipe quẽ pͥus suꝑauit. sit appel¬
latus paulus. Beatus augustinus di¬
cit. modicũ int̾pretari paulũ: id
est humilẽ. Unde ipse dicit. Ego sũ
minimꝰ omniũ apłoꝵ. Dicit᷑ et apo¬
cessatione ꝑsecutionis: uel certe ut
pelagius dicit. binomius intelligit᷑¬
fuisse. ut plurumi inueniunt᷑ duo¬
h nominibꝰ uocati: sicut orias. qui
et ararias in uet̾i cestam̃to: in nouo

Expanded text:
Israelitico populo a Pharaone liberato decem praecepta legis tradidit , ita apostolus Paulus credentibus in Christum, et a Pharaone spiritali erutis, decem Epistolas scripsit. Nam quatuor reliquas ad discipulos misit, duas videlicet Timotheo, unam Tito, unam Philemoni. Pauli. Paulus, ut Hieronymus dicit, a primo spolio quod sanctae Ecclesiae contulit, a Paulo videlicet Sergio proconsule, quem apud Cyprum convertit , hoc nomen sibi imposuit; ut sicut Parthicus, qui Parthos superavit, et Germanicus, qui Germaniam vicit, quilibet dux Romanorum dictus est, sic ab eo principe quem prius superavit sit appellatus Paulus. Beatus vero Augustinus dicit modicum interpretari Paulum, id est humilem. Unde ipse dicit: Ego sum minimus omnium apostolorum . Dicitur et apo: vel certe, ut quidam dicunt, binomius fuisse intelligitur, ut plurimi inveniuntur duobus nominibus vocati, sicut Ozias qui et Azarias in Veteri Testamento; in Novo
Abbreviated transcription (Latin):
p̃dicatores. In euangłm dei. Marchꝰ
dicit initium euangłii iħu xp̃i.
tͥs eẽ affirmat. Qnare fit ista diuer¬
sitas: Quia ut filiꝰ ait. omĩa patͥs
sua sunt: et sua patͥs. Ideoq unum
euangłm cõminit̃ possident: id est
bonũ nuncium. Nam sic̃ una sub¬
stancia est pais et filiĩ. una potes¬
tas. una deitas: ita unũ euange¬
lium est patͥ et filii. Quid ẽ gͦ euan¬
gelium: Bonũ nuntiũ ut diximus.
tem habere inꝑsonis. unitatẽ insub

Expanded text:
. Marcus dicit, Initium Evangelii Jesu Christi, tris esse affirmat. Quare fit ista diversitas? Quia, ut Filius ait, omnia Patris sua sunt, et sua Patris; ideoque unum Evangelium communiter possident, id est bonum nuntium. Nam sicut una substantia est Patris et Filii, una potestas, una deitas, ita unum Evangelium est Patris et Filii. Quid ergo est Evangelium? Bonum nuntium, ut diximus. tem
Abbreviated transcription (Latin):
tenet incorpore epłarũ quo ẽ conscͥp¬
ta. sed causa dignitatis romanoꝵ.
qͥ tunc temporis uniu̾sis gentibꝰ im¬
ꝑ abant: pͥmatum obtinuit. Hoc
antẽ factum ẽ ñ ab apło. sed potiꝰ
abillo qͥom̃s eius epłas sub uno cor¬
pore curauit collig̾e. Notandum

Expanded text:
tenet in corpore epistolarum quo est conscripta, sed causa dignitatis Romanorum qui tunc temporis gentibus imperabant, primatum obtinuit. Hoc autem factum est non ab Apostolo sed potius ab illo qui omnes eius epistolas sub uno corpore curauit colligere. Item
Abbreviated transcription (Latin):
inbaptismate scd̾m illud. scĩ estote qr et ego
sc̃s sũ: ideoꝙ scẽ uiuere debetis. Bene aut̃
dicit. in una spe uocati estis: quia om̃s
fideles unã spem habent ꝑueniendi ad
rem fidem habeant. quia maiora et mi¬
nora de deo intelligunt: tam̃ in hoc dr̃ eẽ.
hab̾e in ꝑsonis: unitatẽ in substantia. Uñ
ẽ. baptisma. qͦom̃s equalit̃ ꝑ uniu̾sũ orbẽ
baptizant᷑: qͥ signacłm fidi ꝑcipiunt. Unꝰ
ẽ. ds̃ omĩũ creaturarũ. et ꝓat̾ omĩum re¬
est. et in omĩbꝰ creaturis. uixta illud. Sp̃s

Expanded text:
baptismate, secundum illud: Sancti estote, quia ego sanctus sum , ideo sancte vivere debetis. Bene autem dicit, in una spe vocationis vocati estis, quia omnes fideles unam spem habent perveniendi ad rem fidem habeant, qui majora et minora de Deo intelligunt, tamen in hoc dicitur habere in personis, et unitatem in substantia. Unum est baptisma, quia omnes aequaliter per universum orbem best Deus omnium creaturarum, et pater omnium reest, et in omnibus creaturis, juxta illud: Spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
dñm. Cũ omĩ humilitate et mansuetudine.
s ambulate et conu̾samini digne: cũ paci¬
entia sub portantes inuicẽ incaritate. Humił
dr̃: humi adclinus. Mansuetudo ẽ. lenitas.
et tͣnquillitas animi. Ambulate inqͥt et con¬
u̾samini cũ omĩ humilitate & mansuetu¬
dine mentis: sub portantes uos inuicẽ in ca¬
ritate. id est in dilectione dĩ et proximi: iuxta

Expanded text:
Deum cum omni humilitate et consuetudine; subaudis, ambulate et conversamini digne. Cum patientia supportantes vos invicem in charitate. Humilis dicitur humi acclivis. Mansuetudo est lenitas et tranquillitas animi. Ambulate, inquit, et conversamini cum omni humilitate et mansuetudine mentis, supportantes vos invicem in charita
Abbreviated transcription (Latin):
ti semꝑsitis seruare unitatẽ sp̃s: ut unũ
sapiatis de xͦ. ut unam fidem babeatis. ut
nonsint in uobis scismatha atq hereses. Et
hoc agite inuincło pacis. id est indilectione
cdĩ. et dilectione proximi: suie inconcordia
frñitatis. Dilectio et enĩ iuncłm recte appel¬
latur: quia duos ligat et coniungit dm̃ ui¬
delicet & hoĩem: uł duos ꝓximos. Unũ corpꝰ¬

Expanded text:
sitis semper. Servare unitatem spiritus, ut unum sapiatis de Christo, ut unam fidem babeatis; et non sint in vobis schismata atque haereses, et hoc agite in vinculo pacis, id est in dilectione Dei et proximi, sive in concordia fraternitatis. Dilectio etenim vinculum recte appellatur, quia duos ligat et conjungit, Deum videlicet et hominem, vel duos proximos. Unum corpu
Abbreviated transcription (Latin):
dlis aliis cibis cõmunit̃ debet ea ut
q cena drũ omĩh recumbentisꝰ com¬
munis fuit. non solum aliis. sictiam
ꝑditori iude. S. ñ inmerito queret.
aliquis. quare saluator nr̃ postcenã
corporis et sanguinis sui sacrame sera
apłis tradiderit: uł unde processerit

Expanded text:
do alios cibos, communiter debet ea uti: quia coena Domini omnibus recumbentibus communis fuit, non solum bonis, sed etiam proditori Judae. Sed non immerito quaerit aliquis, quare Salvator noster, post coenam corporis et sanguinis sui, sacramenta apostolis tradiderit, vel unde processerit
Abbreviated transcription (Latin):
insubstantia sue carnis et sanguinis: secre¬
ca potestate. In qͦ qͥdẽ .xͥ. corꝑe & sanguine.
ꝓpt̾ sum̃tiũ horrorẽ sapor panis et uini re¬
manet et ẜ igͣa. substantiaꝵ nat᷑a incorpꝰ rͥ.
⁊ sanguinẽ oĩo conu̾sa .S. aliud reñtiant
sensꝰ carnis. aliud reñtiat fides mentis.
Sensꝰ carnis nicħ aliud renontiare posst᷑:
ꝙͣ sentuint. Intellectꝰ aut̃ m̃tis ⁊ fides. ue¬
rã .x. carnẽ ⁊ sangͥnẽ reñtiat. et conficetur.
ut tanto magis coronã sue fidĩ recipiat et
m̾cũ. quantomagis credit ex integͦ. qd̾ oĩo
remotũ ẽ a sensibꝰ carnis. Ꝙnotandũ quod
panis ille sacratꝰ et calix: signa dñr. Non
aũ ħ quantũ ad carnẽ:x. ⁊ sanguinẽ: acci¬
piendũ ẽ. Qd̃ tñ qͥdam erronei sẽnsibꝰ carius
oĩo dediti. mente cecati: stolidissime pu¬
cant. Iam enĩ corpꝰxͥ. et sanguis: ñ eẽnt.
Nultũ signũ ẽ iuis̾: cuiꝰ ẽ signũ. Nec res aliqͣ

Expanded text:
in substantiam suae carnis et sanguinis secrein substantiam suae carnis et sanguinis secreta potestate. In quo quidem Christi corpore et sanguine propter sumentium horrorem sapor panis et vini remanet et figura, substantiarum natura in corpus Christi et sanguinem omnino conversa; sed aliud renuntiant sensus carnis, aliud renuntiat fides mentis. Sensus carnis nihil aliud renuntiare possunt quam sentiunt: intellectus autem mentis, et fides veram Christi carnem et sanguinem renuntiat et confitetur: ut tanto magis coronam suae fidei recipiat et meritum, quanto magis credit ex integro, quod omnino remotum est a sensibus carnis. Et notandum quod panis ille sacratus et calix signa dicuntur. Non autem hoc quantum ad carnem Christi et sanguinem accipiendum est: quod tamen quidam errore sensibus carnis omnino dediti, mente caecati stolidissime putant; jam enim corpus Christi et sanguis non essent. Nullum signum est illud cujus est signum, nec res aliqua
Abbreviated transcription (Latin):
oportunitas affert ut aliquid de tan¬
co sacramento latiꝰ dicat᷑. ꝓferatur
inmediũ qd̾ grã illiꝰ contułit. qui ħsacra¬
mentũ corꝑis sui et sanguinis ad salutẽ
fideliũ animarũ int̾ris relinquere uo¬
luit. ut fiłi integͥtas ꝓpensius roboret᷑: &
credentiũ m̃ita cumulatiꝰ augeant᷑. Sub¬
stantiãgͦ panis et uini qͦsuꝑ altare ponun¬
diuina grã secreta pocestate. nefandis¬
sime dementie ẽ fidelibꝰm̃tibꝰ dubitare.
Credimus itaq et fidelit̾ confitem᷑ et ce¬
nemus. qo substantia illa panis scił. et
uini. poꝑationem diune uircutis ut
carnẽ .xͥ. et sanguinẽ. Nõ enĩ ĩpossibile ẽ
ap̃d oĩpotentiã diuine rationis inqͥcqͥd
uoluerit insticutas mutare nalas cũ
ñ fuit ei impossibile easdem nat᷑as: cũ non
fuit ex nichilo qñ uoluit instituere. Nã
si de nichilo aliquid facere. pot̾ tẽ aliquid¬
facẽ exaliquo ñ impossibile ẽ. Cõmutat
gͦ miuisibilis sac̾dos. suas uisibiles creat᷑as.

Expanded text:
portunitas affert, ut aliquid de tanto sacramento latius dicatur, proferatur in medium quod gratia illius contulit, qui hoc sacramentum corporis sui et sanguinis ad salutem fidelium animarum in terris relinquere voluit, ut fidei integritas propensius roboretur, et credentium merita cumulatius augeantur. Substantiam ergo panis et vini, quae super altare ponundivina gratia, secreta potestate, nefandissimae dementiae est fidelibus mentibus dubitare. Credimus itaque et fideliter confitemur et tenemus, quod substantia illa, panis scilicet et vini, per operationem divinae virtutis, ut carnem et sanguinem. Non enim impossibile est apud omnipotentiam divinae rationis in quidquid voluerit institutas mutare naturas, cum non fuit ei impossibile easdem naturas, cum non fuit, ex nihilo quando voluit instituere. Nam si de nihilo aliquid facere potest, ossibile est. Commutat ergo invisibilis sacerdos suas visibiles creaturas
Abbreviated transcription (Latin):
peccatis cͥminalibꝰ cõmaculat᷑ ad mensĩ
diũ p̃sumit accedẽ: s. pociꝰ det̾ior est illo.
et maiori pena dignꝰ: qr melius ẽ uiã ueri¬
tatis non cognoscere. quam post cognitio¬
nem retorsum abire. Icaq fr̃s mei conueni¬
tio simul celebret᷑: et om̃s cõmunit̃ ex uno
pane cõmunicate. qr illa oblatio unus pa¬
nis est. et ꝯmunis debet cẽ. omĩb. Si quis
esurit: domi manducet. Id est qui impaci¬
ens est. nec uult ieuinare cum cetis: Domi
terreno pane uescat᷑. Ut ñ inudiciũ con¬
ueniatis. id est ne corpus xͥ rep̃hensibilit̃ ꝑci¬
piatis: ad dampnationẽ ur̃am. Cet̾a aũ
sub aud̃ que restant inordinata: cum ue¬

Expanded text:
peccatis criminalibus commaculatus, ad mensam peccatis criminalibus commaculatus, ad mensam Domini praesumit accedere: sed potius deterior est illo, et majori poena dignus; quia melius est viam veritatis non cognoscere, quam post cognitionem retrorsum abire . Itaque, fratres mei, convenitio simul celebretur, et omnes communiter ex uno pane communicate; quia illa oblatio unus panis est, et communis debet esse omnibus. Si quis esurit domi manducet, id est qui impatiens est, nec vult jejunare cum caeteris, domi terreno pane vescatur. Ut non in judicium conveniatis, id est, ne corpus Christi reprehensibiliter percipiatis ad damnationem vestram. Caetera autem, subauditur quae restant inordinata, cum ve
Abbreviated transcription (Latin):
tuũ. itm resurgens infructꝰ multipli¬
cationẽ. totũ eẽ necesse ẽ insingłis gͣnis
ab eo progenitis. hoc nͥ ratione teneamiꝰ
quid fieri poss tanta tamq multis di¬
minutio partium. ut ex singłis partibꝰ
illiꝰ gͣni singła formarent᷑ grana. Quod
si nos met ipsos diuidicaremꝰ. idẽ discu¬
teremꝰ. et ȩxaminaremꝰ uitã nrãm. utrũ
digni cẽmꝰ necne: et si nosmet ipsos et er¬
rores nrõs corrigeremus. non utiq di¬
iudicarem᷑: idest ñ dampnarem᷑ a xp̃o.
neq in hoc scło: neq infut᷑o. Dum iudi¬
cam᷑ aut̃ in pancis. in illis uidelicet qui
infirmant᷑ et febricitant in hoc p̃senti
tẽꝑe et in illis etiam qui moriuntur.
a dnõ corripim᷑. et flagellamur coꝑe
ꝑillos: ut ipsi timore ꝑcerriti. nondãp¬
nem᷑ et̃nalit̾ cũ hoc mundo. id est cum
infidelibꝰ et amatoribꝰ mundi. Nichil ciũ
distat ab infideli. qͥ inrrucient᷑ cũ sit oĩb.

Expanded text:
tuum, iterum resurgens in fructus multiplituum, iterum resurgens in fructus multiplicationem, totum esse necesse est in singulis granis ab eo progenitis. Hoc nisi ratione teneamus, quid fieri posset tanta tamque multis diminutio partium, ut ex singulis partibus illius grani singula formarentur grana. Quod si nosmetipsos dijudicaremus, id est, discuteremus et examinaremus vitam nostram, utrum digni essemus necne; et si nosmetipsos et errores nostros corrigeremus, non utique dijudicaremur; id est non damnaremur a Christo neque in hoc saeculo, neque in futuro. Dum judicamur autem in paucis, in illis videlicet qui infirmantur et febricitant in hoc praesenti tempore, et in illis etiam qui moriuntur, a Domino corripimur, et flagellamur corpore per illos, ut ipsi timore perterriti, non damnemur aeternaliter cum hoc mundo , id est cum infidelibus et amatoribus mundi: nihil enim distat ab infideli, qui irreverenter, cum sit omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ : ⁊ ꝓbatum: s ad similitudinẽ sumentiũ.
re uera signa dnr̃. Sic̃ enĩpanis qͥ sacratꝰ
fit corpꝰxͥ. ex multis gͣnis fit unꝰ panis.
et potꝰ ille qͥ scificatꝰ efficit᷑ sanguis .x. ex
multis a cinis fit unꝰ potꝰ. sic om̃s digne su¬
mentes ħ sacͣmentũ: ex multis unuĩ corpꝰ
in xͦ. essiciunt᷑. Posst̃ et alit̾ corpꝰ iͥ. et sangius¬
signa nominari. Quod manducamꝰ et in
corpus xͥ nr̃m trahicimꝰ: quodã mͦ nob̾ incor¬
porari iudet᷑ et uniri. Significat gͦ ħ corpo¬
tio et incorporatio. illã et̾ne societatiset
refectionis uisionẽ spĩalem et sempit̾nã
qua ei incorꝑ abim᷑ et uniem᷑ infuturo.
sic sine fine cũ co ꝑmansuri. Ad qͦo nos ꝑ¬
duci posse integra fide. alacͥ spe flagranti
caritate: p̃sumendũ ẽ. Hoc qͦ. fides suinen¬
cium hoc sacram̃tũ fumit̾ cenere debet
quantulũ quisq sum̃e uideatur de hoc
Et enĩgͣnũ tͥtici int̾rã piectum et mor¬

Expanded text:
dinem sumentium revera signa dicuntur: sicut enim panis, qui sacratus fit corpus Christi, ex multis granis fit unus panis, et potus ille qui sanctificatus efficitur sanguis Christi, ex multis acinis fit unus potus: sic omnes digne sumentes hoc sacramentum ex multis unum corpus in Christo efficiuntur. Possunt et aliter corpus Christi et sangusigna nominari, quod manducamus et in corpus Christi nostrum trajicimus, quodam modo nobis incorporari videtur et uniri. Significat ergo hoc corpotio et incorporatio, illam aeternae societatis et refectionis visionem spiritalem et sempiternam, qua ei incorporabimur et uniemur in futuro, sic sine fine cum eo permansuri: ad quod nos perduci posse integra fide, alacri spe, flagranti charitate praesumendum est. Hoc quoque fides sumentium hoc sacramentum firmiter tenere debet, quantulumcunque sumere videatur de hoc etenim granum tritici in terram projectum et mor
Abbreviated transcription (Latin):
potestatẽ habeo ponendi animã meam.
ficcipite. ⁊ manucate: hoc ẽ corpꝰ meũ qͥd
lute occisum: ita panis quẽ xͦ cradidit
in tantum ut dũ ale frangit᷑. et comedi¬
tur. ⁊ pc̃ immolat᷑: et comedit᷑. et tam̃

Expanded text:
Potestatem habeo ponendi animam meam. Potestatem habeo ponendi animam meam. Accipite et manducate: hoc est corpus meum quod lute occisum, ita panis quem Christus tradidit hristi, in tantum ut dum hic frangitur et comeditur, Christus immoletur et comedatur, et tamen
Abbreviated transcription (Latin):
uos sub aud̾̃ in hoc quod bene agitis in qͥbus¬
dam rebꝰ: in hoc tam̃ non laudo uos quod
eccłam di despicabilem facitis. et talit̃
iam ebrii corpus dnĩ ꝑcipitis: et quod¬
facies pauꝑũ confunditis. Ego enĩ acce¬
pi adnõ. quod et tradidi uobis: idest mis¬
terium corꝑͦis et sanguinis dnĩ qͦmͦ illus
debeatis sumere: sic̃ mͥ reuelauit dns.
ita tradidi uobis. in suꝑ etiam quid signi¬
ficaret illud sacramentũ sicut insequentio
dicturꝰ est. quando ꝑgebat damascũ: et
cecatꝰ est. Uel tunc manifestauit ei dñs
dum eẽt intemplo: ac sic demũ tradidit
annis: tranfiit statim ad nouũ pascha.
sic̃ supͣ diximꝰ: quod iniemoriã sue pas¬
sionis et nr̃e redẽptionis: eccłe sue re¬
liquit frequentandũ. fregit ipse panẽ.
quẽ discipłis porrexit: ut ostenderet
corporis sui fractionem et passionẽ sine sua
sponte nonuenturã. sic̃ ipse antea dixerat.

Expanded text:
vos, subaudis in hoc quod bonum agitis in quibusvos, subaudis in hoc quod bonum agitis in quibusdam rebus; in hoc tamen non laudo, vosque Ecclesiam Dei despicabilem facitis, et taliter jam ebrii, corpus Domini percipitis, et facies pauperum confunditis. Ego enim accepi a Domino quod et tradidi vobis, id est mysterium corporis et sanguinis Domini, quomodo debeatis sumere sicut mihi revelavit, ita tradidi vobis. Insuper etiam quid significet illud sacramentum, sicut in sequentibus dicturus est, quando pergebat Damascum, et caecatus est. Vel tunc manifestavit ei Domindum esset in templo. Ac sic demum tradidit annis, transiit statim ad novum pascha, sicut supra diximus, quod in memoriam suae passionis et nostrae redemptionis, Ecclesiae suae relinquit frequentandum. Fregit ipse panem quem discipulis porrexerat, ut ostenderet corporis sui fractionem et passionem, sine sua sponte non venturam, sicut ipse antea dixerat: