comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
damnatos cũ maximiano duodecim quorũ p̃sentiũ manib: ordinatus est aꝑtis¬
simeostendant dilationẽ autẽ redeundi ad cõmunionẽuram illieẽ concessam
quicũ essent in cõmunionem aximiani primianumquedãnassent. tam̃ quan¬
domaximianus ordinatus est non inter fuerunt. neq enimom̃s inter eẽpotuer̃.
autex moredebuerunt: plurimũ miror. quomodotefalli nescioquomentiente ꝑ¬
miseris cui uerba ipsa que obscura non sunt necacutũ ingenium quodiscutiant᷑.
sedtantũ animũ quo aduestantur exposcunt. neabeo fallereris recita repotuisti.
fieri potest ut non eam legeris etsimpliciaffectu tã¬
quã episcopo uel epis copis aliud tibi in sinuantib
facilecrederis. accipecã edege etquã tibiame
uerũdicatur attende neq: enĩ possunt eã
tegendimendatͦii sui causa utdibitũ fuerit
Em̃dare immo falsare quã iuditio publico

Expanded text:
damnatos cum Maximiano duodecim, quorum praesentium manibus ordinatus est, apertisdamnatos cum Maximiano duodecim, quorum praesentium manibus ordinatus est, apertissime ostendant, dilationem autem redeundi ad communionem uestram illis esse concessam, qui, cum essent in communione Maximiani Primianumque damnassent, tamen, quando Maximianus ordinatus est. non interfuerunt — neque enim omnes interesse potuerunt ant «K more debuerunt —, plurimum miror, quomodo te falli nescio quo mentiente permiseris, cui uerba ipsa, quae obscure non sunt nec acutum ingenium quo discutiantur, sed tantum animum quo aduertantur exposcunt, ne ab eo fallereris, recitare potuisti. sed quia fieri potest, ut non eam legeris et simplici affectu taquam episcopo uel episcopis aliud tibi insinuantibus facile credideris, accipe eam et lege et quam tibi a me uerum dicatur adtende. neque enim possunt eam tegendi mendacii sui causa ut libitum fuerit emendare, immo falsare, quam iudicio publico
Abbreviated transcription (Latin):
aptus humanitati. congruus caritati utnec totum quod potestatis est exerat᷑.
et in eo quodexeritur dilectio non amittatur: ineo autem quod non exeritur.
mansu&udo monstretur: Vbiuero nulla ex diuinis humanis uelegibus potes¬
tas conceditur. nihil in probe atq in prudenter audeatur: audi iamdemaximia¬
nensib: quod paulo antedistuleram. utec tuos episcopos noueris tibieẽmentitos
et non solum quod ꝑtinet adbaptismiquestionẽ uel ad alienorum peccatorum
in ecclesia sine propriacontaminatione tolerantiã uerum etiam quod ad ꝑsecu¬
tionis inuidiam. inquaquidem uri in nos omnia romana iura et presidia supe¬
rarunt in hacuna maximianensium causã noueris terminari Nam siconcilii
bagagiensis episcoporum ur̃orũ trecentorũ et decẽmemorabilem illam dequa supe¬
rius quod satis eẽuidebatur inserui nontepiguit legere sententiam. cũ illa uerba

Expanded text:
aptus humanitati, congruus caritati, ut nec totum quod potestatis est exeratur aptus humanitati, congruus caritati, ut nec totum quod potestatis est exeratur et in eo quod exeritur dilectio non amittatur, in eo autem quod non exeritur mansuetudo monstretur. ubi uero nulla ex diuinis humanisue legibus potestas conceditur, nihil inprobe atque inprudenter audeatur. Audi iam de Maximianensibus quod paulo ante distuleram, ut et tuos episcopos noueris tibi esse mentitos et non solum quod pertinet ad baptismi quaestionem uel ad alienorum peccatorum in ecclesia sine propria contaminatione tolerantiam, uerum etiam quod ad persecutionis inuidiam, in qua quidem uestri in nos omnia Romana iura et praesidia superarunt, in hac una Maximianensium causa noueris terminari. nam si concilii Bagaiensis episcoporum uestrorum trecentorum et decem memorabilem illam, de qua superius quod satis esse uidebatur inserui, non te piguit legere sententiam, cum illa uerba
Abbreviated transcription (Latin):
blasphemaretur: in hocenim reges sicut eis diuiitus praecipitur dõ seruiunt
inquantum regessunt sunsuo regnobona iubeant mala prohiheant ñ solum
quȩ pestinent adhumanam societatem. uerũ etiã quȩ ad diuinã religionem :
frustradicis. relinquar libero arbitrio, curenm non in homicidis etinstupris
et in quibusq aliis facinoribus etflagitiis libero te arbitrio dimittendum ẽẽ
prodamas quȩ tam̃ omnia iustis legibus conprimi utilissimum acsaluberri¬
mũ est: dedit quidem ds̃ homini liberam uoluntatem. sed nechonam infructuo¬
inimicus: uerum dicis. sed non hoc in illo ꝑsequitur quoh x poest in imicũ Neq
qumdñs inseruo pater infilio. maritus in coniugem cum sunt utriq xp̃ian i
nondebent ꝑsequi uitia xp̃i anȩ contraria ueritati: anuero sinon ꝑsequant᷑
non reineglegentiȩ merito tenebuntur : sed inomnibus tenendus est modus

Expanded text:
blasphemaretur. in hoc enim reges, sicut eis diuiblasphemaretur. in hoc enim reges, sicut eis diuiin quantum reges sunt , si in suo regno bona jubeant, mala prohibeant, non solum quae pertinent ad humanam societatem, verum etiam quae ad divinam religionem. 57. Frustra dicis, Relinquar libero aet in quibusque aliis facinoribus et flagitiis libero te arbitrio dimittendum esse proclamas? quae tamen omnia iustis legibus conprimi utilissimum ac saluberrimum est. dedit quidem deus homini liberam uoluntatem, sed nec bonam infructuochristianum est inimicus. uerum dicis, sed si non hoc in illo persequitur quod Christo est inimicum. neque enim dominus in seruo, pater in filio, maritus in coniuge, cum sunt utrique christiani, non debent persequi uitia christianae contraria ueritati. an uero, si non persequantur, non rei neglegentiae merito tenebuntur? sed in omnibus tenendus est modus
Abbreviated transcription (Latin):
hereticum seuiatur neq uero silonge a moste cuius libet molestiis libido ulcis¬
cendimalum promalo retribuat ad probamus. multoamplius detestantes
siex occasione uelut prounitate conandi concupit aquisq auferat aliena nonilla
quȩ sub nomine ecclesiȩ nondebent abhereticis possidere. sed quorumq priuata
hȩc omnia displicent bonis. etea prohibent et cohibent quantũ possunt. quantũ
autẽ non possunt ferunt et sicut dixi propace laudabiliter tolerant. non ea lau¬
dabilia seddam pnabilia iudicantes sed propter zi Zania segetem xp̃i. Nec propt̃
erroresunt proipsoerrore legescontraueritatẽ ferunt. cuminueritatesunt. similit̃
contra errorem proipsaueritate decernunt: ita edegibus malis probantur
boni. edegibus bonis emundantur mali. Rex nabachodonosor ꝑuersus legẽ
saeuam deditutsimulachrum adoraret᷑ idem correctus. saeueram neds̃ uerus

Expanded text:
haereticum saeuiatur. neque uero, si longe a morte cuiuslibet molestiis libido ulcishaereticum saeuiatur. neque uero, si longe a morte cuiuslibet molestiis libido ulciscendi malum pro malo retribuat, adprobamus, multo amplius detestantes, si ex occasione uelut pro unitate conandi concupita quisque auferat aliena, non illa quae sub nomine ecclesiae non debent ab haereticis possideri, sed quorumque priuata. haec omnia displicent bonis et ea prohibent et cohibent quantum possunt, quantum autem non possunt ferunt et sicut dixi pro pace laudabiliter tolerant. non ea laudabilia, sed damnabilia iudicantes, et nec propter zizania segetem Christi nec propter errore sunt, pro ipso errore leges contra ueritatem ferunt; cum in ueritate sunt, similiter contra errorem pro ipsa ueritate decernunt: ita et legibus malis probantur boni et legibus bonis emendantur mali. rex Nabuchodonosor peruersus legem saeuam dedit, ut simulacrum adoraretur. idem correctus seueram, ne deus uerus
Abbreviated transcription (Latin):
quod etiam uoluntarias mostes. quas ipsi sibi ingerunt in nos mentiendo trans fer¬
tis namde masculo quod se ipse precipitauerint audiui quod pro fecto est credibi¬
lius num quam hoc aliquam potestatem romanam iubere potuisse. romanis legi¬
bus nimis insolitum: cum hoc malum inter tothereses subxp̃iano uocabulo
errantes. proprium sit hȩresis urãe : undequid prodest quod contiliis suis hocuri
ep̃i prohibuis set etdam nasse ͤ iactant. sicut ipse com memorasti cum totrupes
et abrupta saxorum ex marculiano illo magisterio cotidie funestentur. dixi
ergo quid demarculo audierim Etunde hoc credbilius possit uideri quidau¬
tem uerum sit ds nouerit dealiis autem tribus quorũ mostes pariter obiecisti.
quiuel quomodo factumsit abeis quos nosse ex istimo. fateor nonquȩsiui
pulli stamenbonis: catholica hoc placet siusq ad mostem inquem qũa lic&

Expanded text:
quod etiam uoluntarias mortes, quas ipsi. sibi ingerunt. in nos mentiendo transferquod etiam uoluntarias mortes, quas ipsi. sibi ingerunt. in nos mentiendo transfertis. nam de Marculo quod se ipse praecipitauerit audiui. quod profecto est credibilius quam hoc aliquam potestatem Romanam iubere potuisse Romanis legibus nimis insolitum, cum hoc malum inter tot haereses sub christiano uocabulo errantes proprium sit haeresis uestrae. unde quid prodest, quod conciliis suis hoc uestri episcopi prohibuisse et damnasse se iactant, sicut ipse commemorasti, cum tot rupes et abrupta saxorum ex Marculiano illo magisterio cotidie funestentur? dixi ergo, quid de Marculo audierim et unde hoc credibilius possit uideri, quid autem uerum sit deus nouerit. de aliis autem tribus, quorum mortes pariter obiecisti, quid uel quomodo factum sit, ab eis quos nosse existimo, fateor, non quaesiui. Nullis tamen bonis in catholica hoc placet, si usque ad mortem in quemquam licet
Abbreviated transcription (Latin):
ad inquirenda causa dissimula uerit. Nramq intentionem dolosius eludendã
postetiam non respondendo putauerit. satis cadem gesta testantur. Nuncuero qui
ad nosa uobis clerici transierunt quanta patiantur aur̃is. quando narrare suffici¬
mus: Deniq nonquicumq ad nos indeueniunt ueritatem ꝑsecutioneni dere¬
linquunt. sed multiadnos indenonueniunt. quia ꝑsecutionem auris proueritate
ꝑpetimetuunt aufer itaq demedio suꝑuacuas inuidias molestiarum quas regali¬
bus iussis prouro errore patimini ꝑparuas et propenullas promagno furoreuro¬
rum in putantes etiam nobis quȩ ab ipsis terrenis potestatibus uturorum impe¬
tus a sua salutedepellant. necessitate: fiunt non uoluntate: neq siquadraginta
illi qui paulum apostolum interficere coniurauerant in armatas aquib deduce¬
batur inruissent poenasque sumpsissent. paulo ista fuerant inputanda: omitto

Expanded text:
ab inquirenda causa dissimulauerit nostramque intentionem dolosius eludendam ab inquirenda causa dissimulauerit nostramque intentionem dolosius eludendam post etiam non respondendo putauerit, satis eadem gesta testantur. nunc uero qui ad nos a uobis clerici transierunt quanta patiantur a uestris, quando narrare sufficimus? denique non quicumque ad nos inde ueniunt ueritatem persecutione derelinquunt, sed multi ad nos inde non ueniunt, quia persecutionem a uestris pro ueritate perpeti metuunt. Aufer itaque de medio superuacuas inuidias molestiarum, quas regalibus iussis pro uestro errore patimini perparuas et prope nullas pro magno furore uestrorum, inputantes etiam nobis, quae ab ipsis terrenis potestatibus, ut uestrorum impetus a sua salute depellant, necessitate fiunt, non uoluntate. neque enim si quadraginta illi, qui Paulum apostolum interficere coniurauerant, in armatos a quibus deducebatur inruissent poenasque sumpsissent, Paulo ista fuerant inputanda. omitto
Abbreviated transcription (Latin):
biteri audacissimum et inuidiosissimum facinus sola degradatione punire:
restitutus quidam in regionei opponiense uester presbiter furt quicũ ad catholicã
pacem antequam istis imperialibus legibus iuberetur. ueritatis ratione ꝑ mo¬
tus manifestauolunt a tetransisset dedomosua raptus est aclericis et circum cellio¬
nibus ur̃is lucepalam. in castellum prox imum ductus. et multitudine expectan¬
te Nihilque resistere audente. ad furentũ arbitrium fustibus cȩsus. in lacðna lutu¬
lenta uolutatus. amictu iunceo dehonestatus. postea quam satis ex crutiauit
oculos dolentium ridentiumq satiauit: indeductus ad alium locum quonemo
pr̃orum audebat accedere. duo decimo uix die dimissus est. hoc ep̃ouro in ippo¬
niense proculiano ipsesum qua estus gestissane municipalibus. Nesiquid agere
eẽt necesse hocadse negaret fuisse ꝑlatum : quid responderit. quem ad modum

Expanded text:
byteri audacissimum et inuidiosissimum facinus sola degradatione punire. byteri audacissimum et inuidiosissimum facinus sola degradatione punire. Restitutus quidam in regione Hipponiensi uester presbyter fuit. qui cum ad catholicam pacem, antequam istis imperialibus legibus iuberetur, ueritatis ratione permotus manifesta uoluntate transisset, de domo sua raptus est a clericis et circumcellionibus uestris, luce palam in castellum proximum ductus et multitudine spectante nihilque resistere audente ad furentum arbitrium fustibus caesus, in lacuna lutulenta uolutatus, amictu iunceo dehonestatus posteaquam satis excruciauit oculos dolentium ridentiumque satiauit, inde ductus ad alium locum, quo nemo nostrorum audebat accedere, duodecimo uix die dimissus est. hoc episcopo uestro Hipponiensi Proculiano ipse sum questus gestis sane municipalibus, ne. si quid agere esset necesse. hoc ad se negaret fuisse perlatum. quid responderit, quemadmodum
Abbreviated transcription (Latin):
et catholici derici intermanus circum cellionum clericorumq ur̃orum domos uic¬
tum salutem aclumencorporis pendat. haecqui faciunt quide qͣuodicam latroni¬
bus piratis truculento alicui generibarbarorum. quando nec ipsi omnium crude¬
litatum magistro diabolo conparandi sunt: ille scm uirũ iob omnibus eius reb
ablatis grauissimo uulnere a capiteusq ad pedes ꝑcussit ectamen fuit illic
integris integer luminibus locus. Ne coculos eius extincxit cuius totum in po¬
testatem corpus accepit: Verum hȩc uidelicet non proferuntur aduroscum
crispinus maluerit casthaginem ꝑgere. propria ꝑtinatia superarimansuetu¬
dinis epis copalis intercessione mitissimã inseprolatam recusaresententiam.
appellare adeius filios cuius lege sein recitum uidebat. excitaret uniuersae
pastidonati quod solus ꝑpeti necuolebat neccoge batur. quam unius sui pres¬

Expanded text:
et catholici clerici inter manus circumcellionum clericorumque uestrorum domos, uicet catholici clerici inter manus circumcellionum clericorumque uestrorum domos, uictum, salutem ac lumen corporis pendant. Haec qui faciunt quid aequos dicam latronibus, piratis, truculento alicui generi barbarorum, quando nec ipsi omnium crudelitatum magistro diabolo conparandi sunt? ille sanctum uirum Iob omnibus eius rebus ablatis grauissimo uulnere a capite usque ad pedes percussit; et tamen fuit illic integris integer luminibus locus, noc oculos eius extinxit cuius totum in potestatem corpus accepit. uerum haec uidelicet non perferuntur ad uestros, cum Crispinus maluerit Carthaginem pergere, propria pertinacia superari, mansuetudinis episcopalis intercessione mitissimam in se prolatam recusare sententiam, appellare ad eius filios, cuius lege se inretitum uidebat, excitare uniuersae parti Donati, quod solus perpeti nec uolebat nec cogebatur, quam unius sui pres
Abbreviated transcription (Latin):
quamitissima sententia non contentus. nescio quo consilio quodisplicuisse uris
omnib dicebatur. ad eiusdem theodosii filios prouocandum putauit acceptee¬
tũ est rescriptum est. quiꝰ aliud nisi quod pars donati iam sciret se adillam poenam
aurariam cumceteris hereticis ꝑtinerecum quibus propter communionem
talis ꝑsecutionibis aut communem sedeputet habere iustitiam. aut sinonde¬
putat. non seideo iactet iustam. quia ea poena coercetur quacoerceri eteas hereses
uidet quas concedit in iustas ettandem intellegat quod xp̃i mastrrem non facit
poena sedcausa nosautem usq adeo saeuos ꝑsecutores ẽẽ arguat. utnec post im¬
periale rescriptum aurum illud fisco crispinus expenderit indulgentiã illi
catholicis episcopis impetrantibus: et nunc inter ipsas etiam recentissimas
legespro seriptionem ur̃is ep̃s comminantes in repropria securus sedeat.

Expanded text:
qua mitissima sententia non contentus nescio quo consilio, quod displicuisse uestris qua mitissima sententia non contentus nescio quo consilio, quod displicuisse uestris omnibus dicebatur, ad eiusdem Theodosii filios prouocandum putauit. acceptatum est. rescriptum est, quid aliud, nisi quod pars Donati iam sciret se ad illam poenam aurariam cum ceteris haereticis pertinere, cum quibus propter communionem talis persecutionis aut communem se deputet habere iustitiam aut, si non deputat. non se ideo iactet iustam, quia ea poena coercetur, qua coerceri et eas haereses uidet quas concedit iniustas, et tandem intellegat, quod Christi martyrem non facit poena sed causa, nos autem usque adeo saeuos persecutores esse arguat, ut nec post imperiale rescriptum aurum illud fisco Crispinus expenderit, indulgentiam illi catholicis episcopis impetrantibus, et nunc inter ipsas etiam recentissimas leges proscriptionem uestris episcopis comminantes in re propria securus sedeat
Abbreviated transcription (Latin):
rettantus quefieret nr̃orum tumulas utueritati prȩdicandȩ cui respondere
non poterant itinera clausuri putarentur: Immouero iam etiam cernerentur
leges quȩ non deerant. sed quasideessent in nr̃is manibus quiescebant aduersus
crispinum ep̃m ur̃m cõmote sunt magis ut ram ansuetudo demonstraretur
qua utillorum puniretur audatia Neq enim aliter in notesceret quid adiuto¬
rioxp̃i ecclesia catholica in suos inimicos posset & nollet. non secundũ hereticã
prȩsumptionem priuato furore circũ cellionibus saeuientibus. sed secundum
propheticam ueritatem iugo dñidĩ subditis regibus exhibitus igitur crispinꝰ
et quod seesse proconsuliquȩrenti negauerat facillime conuictus hȩreticus.
decem tamen libras auri quã multam in omnes hereticos imperator maior
theodosius constituerat. intercedente possidio non est conpulsus ex soluere

Expanded text:
ret tantusque fieret uestrorum tumultus, ut ueritati praedicandae. cui respondere ret tantusque fieret uestrorum tumultus, ut ueritati praedicandae. cui respondere non poterant, itinera clausuri putarentur, immo uero iam etiam cernerentur, leges quae non deerant, sed quasi deessent in nostris manibus quiescebant: aduersus Crispinum episcopum uestrum commotae sunt. magis ut nostra mansuetudo demonstraretur quam ut illorum puniretur audacia. neque enim aliter innotesceret, quid adiutorio Christi ecclesia catholica in suos inimicos posset et nollet, non secundum haereticam praesumptionem priuato furore circumcellionibus saeuientibus, sed secundum propheticam ueritatem iugo domini dei subditis regibus. exhibitus igitur Crispinus et, quod se esse proconsuli quaerenti negauerat. facillime conuictus haereticus decem tamen libras auri, quam multam in omnes haereticos imperator maior Theodosius constituerat. intercedente Possidio non est conpulsus exsoluere.
Abbreviated transcription (Latin):
pastim illum dep̃cabatur ut parceret quemresistendo non audebat offendere.
pastimuero ignes subpositos extinguebat. Cum illenihi losegnius coeptis fer¬
uidus atq in exoratus instarẽcessit aliquandoictibus ianua ingressi sunt.
sautiatis que cȩde iumentis quȩ in inferiore domus poͬste conpererant desupe¬
rioribus episcopum deposuerunt. ad sicientes plagis et contumeliis ubi negrauius
seuirent intercessit ipse crispinus uelut aliis rogantibus flexus quorum non
tam uidebatur in ira suacurare deprecationem. quamin facinore testimoniũ
formidare. haec postea quam nota facta sunt inoppido calamensi expectaba¬
tur crispinus uester episcopus quemadmodum insuũ presbiterum uindica¬
ret accessit etiam protestatio municipalibus gestis ex pressacuius uel timore
uel pudore cogeretur exercere ecclesi asticã uindictã quod cũ omnino contene¬

Expanded text:
partim illum deprecabatur at parceret. quem resistendo non audebat offendere. partim illum deprecabatur at parceret. quem resistendo non audebat offendere. partim uero ignes subpositos extinguebat. cum ille nihilo segnius coeptis feruidus atque inexoratus instaret. cessit aliquando ictibus ianua, ingressi sunt sauciatisque caede iumentis. quae in inferiore domus parte conspexerant, de superioribus episcopum deposuerunt adficientes plagis et contumeliis. ubi ne grauius saeuirent, intercessit ipse Crispinus uelut aliis rogantibus flexus. quorum non tam uidebatur in ira sua curare deprecationem quam in facinore testimonium formidare. Haec posteaquam nota facta sunt in oppido Calamensi, expectabatur Crispinus uester episcopus quemadmodum in suum preabyterum uindicaret. accessit etiam protestatio municipalibus gestis expressa, cuius uel timore uel pudore cogeretur ecclesiasticam exercere uindictam. quod cum omnino contemne
Abbreviated transcription (Latin):
quod non ꝑtinebat ad causam. atq itaeius sicut apuduos habetur doctissima
anositas hesternocontra stante tirone nihiladuersum ueritatem posse pro¬
baretur sideretur subito post paucosdies iteragenti possidio aliuscrispi¬
nus eius presbiter etut ꝑhibetur propinquus t&endit insidias armatorũ
inquas paene iam noster indiderat nisi eis prospectis atq nuntiatis adquen¬
dam fundum fugiens deuestisset ubuillenihil auderet uelnon preualeret.
uel si quid&iam fecisset negare non posset quo conꝑto continuoconsecutus est
tanta cȩcus insania utiam latereturpe arbitraretur tum̃ domum inquacum
suissepossidi us incluserat saepire armatis lapidibus circum tundere ambire
flammis aditum ex omni paste moliri quaeuero aderat in colentiũ multitu¬
do memor periculis uisi in eo loco ad gressum tantum facinus impleretur

Expanded text:
quod non pertinebat ad causam, atque ita eius, sicut apud uos habetur, doctissima quod non pertinebat ad causam, atque ita eius, sicut apud uos habetur, doctissima annositas hesterno contra stante tirone nihil aduersum ueritatem posse probaretur rideretur, subito post paucos dies iter agenti Possidio alius Crispinus eius presbyter et ut perhibetur propinquus tetendit insidias armatorum, in quas paene iam noster inciderat, nisi eis prospectis atque nuntiatis ad quondam fundum fugiens deuertisset, ubi ille nihil auderet uel non praeualeret uel. si quid etiam fecisset, negare non posset. quo conperto continuo consecutus est tanta caecus: insania. at iam latere turpe arbitraretur. tam domum. in qua cam suis se Possidius incluserat, saepire armatis. lapidibus circumtundere. ambire flammis. aditum ex omni parte moliri. quae uero aderat incolentium multitudo memor periculi sui. si in eo loco adgressum tantum facinus impleretur.
Abbreviated transcription (Latin):
in prudentis cauẽquicquam dixeris necum audierit in rideat sensatos sermo¬
nes tuos postremo hanc responsionem meam patriarchalisermone definio
recedant a meimpii. uia seorum nossenolo. hanceius responsionem cumdocti
indoctiqueridirent quippehominis dicentis. uerba uiri peccator esse nonti¬
mere. cui respondere minime auderet . et inaures inprudentis nolle sealiquid
dicere quasi aliquod secretum fuerant̃ in prudentis auribus temere commis¬
surus. cum ea quȩ diceret multi possent prudentes audirequalium causa
etdñs x p̃stanta phariseis quamuis in prudentibus loquebatur et nollese
nosse uias impiorum quasi uias suas eum docereuellent quos impios putabat
acnon potius ipse siteneret uiasdi etiamimpios doceredeberet sicut scrip¬
tumest. Doceam iniquos uiastuas etimpii adte conuestentur
Cumergo ista responsio amultis intellegeretur multis etiam demonstraretur
quam in aniseẽ quantum attinebat ad causam. quam uero amara et maledica

Expanded text:
inprudentis caue quicquam dixeris, ne cum audierit inrideat sensatos sermones tuos. postremo hanc responsionem meam patriarchali sei-mone definio: recedant a me impii, uias eorum nosse nolo.\' hanc eius responsionem cum docti indoctique riderent — quippe hominis dicentis uerba uiri peccatoris se non timere, cui respondere minime auderet, et in aures inprudentis nolle se aliquid dicere, quasi aliquod secretum fuerat inprudentis auribus temere commissurus, cum ea quae diceret multi possent prudentes audire, qualium causa et dominus Christus tanta Pharisaeis quamuis inprudentibus loquebatur, et nolle se nosse uias impiorum, quasi uias suas eum docere uellent, quos impios putabat, ac non potius ipse, si teneret uias dei, etiam impios docere deberet, sicut scriptum est: doceam iniquos uias tuas et impii ad te conuerten tur —: cum ergo ista responsio a multis intellegeretur, multis etiam demonstraretur quam inanis esset, quantum attinebat ad\' causam, quam uero amara et maledica,
Abbreviated transcription (Latin):
arbi tramur conitimus credimus sed cernimus. dixit : o uerbum quocuncta
dubitatio tolleretur. ut corpus xp̃i non diuideretur: sisola frumenta deside¬
ras geme in labore agri. gaude in spe horrei. tolerama los in communione
sacramentorum xp̃i. neantelitoris tempus retia disrumpendo fiat quod to¬
lerare potͥuisti. ista dicerem side traditorib. quos accusatis aliquid probas setis.

Expanded text:
arbitramur conicimus credimus\', sed cernimus dixit. o uerbum, quo cuncta dubitatio tolleretur, ut corpus Christi non diuideretur! si sola frumenta desideras, geme in labore agri, gaude in spe horrei, tolera malos in communione sacramentorum Christi, ne ante litoris tempus retia disrumpendo fias, quod tolerare noluisti. ista dicerem. si de traditoribus quos accusatis aliquid probassetis
Abbreviated transcription (Latin):
illis quos in eodem baptismo suscepistis: siergo quaeram quid prestiteritis. prõcul
dubio respondebitis. ncipso schis matis sacrilegio perirent. nebaptismum xp̃i
non ad prȩmiũ sed adiuditiũ non ad salutem sed ad ꝑnitiem sicut est militiȩ
character in desestorib haberent praestitimus pacem. praestitimus unitatẽ.
praestemus ecclesiȩ soci&atem. uteũ ꝑquem caritas diffunditur incordibus
etiam sisacramentis omnibus legitimis inbuatur: hȩcresponderetis ueracit̃.
siueram ecdesiam teneretis: uerũ tamen adammonitionẽurãm sufficit ut hoc
uos accepturos intellegatis inuera eclesia quodeos quos in maximiani sacrile¬
go schis matebaptizarunt quicũeis aduos inderedierunt in ura cõmunione
accepisse credidistis: atq itauos etiã accepto baptismoxp̃i eẽpuniendos. siuni¬
tatem catholicȩ ecdesiȩ non tenueritis. sicut in max imiani schis mate bapti

Expanded text:
illis, quos in eodem baptismo suscepistis. si ergo quaeram quid praestiteritis, procul dubio respondebitis: ne ipso schismatis sacrilegio perirent, ne baptismum Christi non ad praemium sed ad iudicium, non ad salutem sed ad perniciem, sicut est militiae character in desertoribus, haberent, praestitimus pacem, praestitimus unitatem, praestitimus ecclesiae societatem, ut eum per quem caritas diffunditur in cordibus etiamsi sacramentis omnibus legitimis inbuatur. haec responderetis ueraciter, si ueram ecclesiam teneretis. uerumtamen ad admonitionem uestram sufficit, ut hoc uos accepturos intellegatis in uera ecclesia, quod eos, quos in Maximiani sacrilego schismate baptizarunt, qui cum eis ad uos inde redierunt, in uestra communione accepisse credidistis, atque ita uos etiam accepto baptismo Christi esse puniendos, si unitatem eatholicae ecclesiae non tenueritis, sicut in Maximiani schismate bapti
Abbreviated transcription (Latin):
do ipsa fitmendax. sed quid hinc opusest diutius loquicum felicianus hodie se¬
deat int̾episcoposuros quicũ abeis disiunctus eẽt & maximiano in catena sacri¬
legii cohȩreret quoscumq baptitauit nemo posteum rebaptiz auit quȩro ape¬
tilia nocuius modi habuerit tunc ille conscientiam ei lego decr&um bagaiensis
concilii ubi scriptumest: nec solum hunc scelerissui mors iusta condemnat. tra
hit etiam ad consostium criminos plurimos catena sacrilegii : dequib: scriptuẽ :
Venenũ aspidum sublabiis eorum: quorũ os maledictione et amaritudine

Expanded text:
do ipsa sit mendax. Sed quid hinc opus est diutius loqui, cum Felicianus hodie sedeat inter episcopos uestros, qui cum ab eis disiunctus esset et Maximiano in catena sacrilegii cohaereret, quoscumque baptizauit, nemo post eum rebaptizauit? quaero a Petiliano, cuiusmodi habuerit tunc ille conscientiam, et lego decretum Bagaiensis concilii, ubi scriptum eshit etiam ad consortium criminis plurimos catena sacrilegii, de quibus scriptum est: uenenum aspidum sub labiis eorum quorum os maledictione et amaritudine
Abbreviated transcription (Latin):
et eandem epistolam adiuuaianum ita conlusit. hȩc tibicarissime pronr̃a
mediocritate respondimus: Nemini prȩscribentes aut prȩiudicantes quo¬
minus unus quisq episcoporum quod putat facie habens arbitri sui liberam

Expanded text:
et eandem epistulam ad Iubaianum ita conclusit: Haec tibi, carissime, pro nostra et eandem epistulam ad Iubaianum ita conclusit: Haec tibi, carissime, pro nostra mediocritate respondimus nemini praescribentes aut praeiudicantes quominus unusquisque episcoporum quod putat faciat, habens arbitrii sui liberam
Abbreviated transcription (Latin):
ITARDORŨINCEXIAMIHICURAN DA
nonessent qui intellegere nequeunt meduob uolumin ibus
superioribus ad totã causã quȩ tua frater cresconiepistola conti¬
netur multis modis itarespondisse ut etã illa quȩibi restant iam soluta
atq frustrata sint iam debuit amehuicoperifinis in poni. sed quia mulus
quibus seruire nos conuenit. quiomnia depulsa cẽnon putant nisi locissuis
etia singula ꝑtractentur residua sermonis tui breuit ex ordine refellerda
pcurra quicquid decipriani uenerabilis mastrris etdequorundam orienta¬
liũ litteris in serendum putasti quodeis placuerit apudhȩreticos etschisma¬
ticos datũ in probare baptismisa cramentũ nihilimpedit causam nram sicã
ecclesiã retinemus qua non deseruit ciprianus. etiã cũmultieius collge ip
hanc sententia consentire noluissent. Nãetim ipso concilio drit nenuncen
iudicantes pecaure cõmunionis aliquem sidiuersum senserit amouentes

Expanded text:
tardorum ingenia mihi curanda non essent, qui intellegere nequeunt me duobus uoluminibus superioribus ad totam causam, quae tua, frater Cresconi, epistula continetur, multis modis ita respondisse, ut etiam illa, quae ibi restant, iam soluta atque frustrata sint, iam debuit a me huic operi finis inponi. sed quia multi quibus seruire nos conuenit, qui omnia depulsa esse non putant, nisi locis suis etiam singula pertractentur, residua sermonis tui breuiter ex ordine refellenda percurram. Quidquid de Cypriani uenerabilis martyris et de quorundam orientalium litteris inserendum putasti, quod eis placuerit apud haereticos et schismaticos datum inprobare baptismi sacramentum, nihil impedit causam nostram, si eam ecclesiam retinemus quam non deseruit Cyprianus, etiam cum multi eius collegae in hanc sententiam consentire noluissent. nam et in ipso concilio dixit: neminem iudicantes nec a iure communionis aliquem si diuersum senserit amouentes
Abbreviated transcription (Latin):
gloria liberatoris meiꝰ ettam̃ si placeat ammoneo utquȩras etlegas quae et qua
et quomodo aduersus manichȩorũ pestilentis simã hȩresem scripserim: ibi uidemͥm
qua fide contraeos xp̃ianã defenderim uerita tẽ eorum que fallacias quanta ꝑ¬
spicuitate destruxerim : et nolicẽ aduersusme increduluscũ felitianũ credas pri¬
miano fidelit̃ in hȩsisse. qui pro ximiano tanta crimina in eũ sententia dã na

Expanded text:
gloria liberatoris mei. et tamen, si placet, admoneo, ut quaeras et legas, quae et quanta et quomodo aduersus Manicheorum pestilentissimam haeresem scripserim. ibi uidebis, qua fide contra eos christianam defenderim ueritatem eorumque fallacias quanta perspicuitate destruxerim, et noli esse aduersus me incredulus, cum Felicianum credas Primiano fideliter inhaesisse, qui pro Maximiano tanta crimina in eum sententia damna
Abbreviated transcription (Latin):
quieo sedefendere prȩꝑarabant: si qui seis eadem postet crimina quȩillic rela¬
Xata sunt obiecisset intere eratetiam secundiipsius ut appareret eum neschis¬
mafieret quod solent prȩceteris pacifici prȩcauere: illa omnia hiuina iuditio
dimisis se quod multomagis facere deberet inconcilio casthaginiensi ubi contra
absentes nulla constiterant: nisi lucilla tunc prepotens et pecuniosissima femi

Expanded text:
qui eo se defendere praeparabant, si quis eis eadem postea crimina, quae illic relaxata sunt, obiecisset. Intererat etiam Secundi ipsius, ut appareret eum, ne schisma fieret, quod solent prae ceteris pacifici praecauere, illa omnia diuino iudicio dimisisse; quod multo magis facere deberet in concilio Carthaginiensi, ubi contra absentes nulla constiterant. nisi Lucilla tunc praepotens et pecuniosissima femi
Abbreviated transcription (Latin):
uidentur eẽ intus deserendi sunt boniquiueres unt intus: hincbeatus
ciprianus quid senserit. accipeexepistola quã scripsit ad presbiterum
maximum et c&erosquibus deschismatico ether&ico errore adecle¬
siã redeuntib gratulatur : Nã ecsiuident᷑ inquit in ecclesia eẽrita¬
nia f̃tamer inpediri deb& autfides autcaritas nr̃a ut qũo zirania

Expanded text:
uidentur esse intus, deserendi sunt boni, qui uere sunt intus. Hinc beatus uidentur esse intus, deserendi sunt boni, qui uere sunt intus. Hinc beatus Cyprianus quid senserit, accipe ex epistula, quam scripsit ad presbyterum Maximum et ceteros, quibus de schismatico et haeretico errore ad ecclesiam redeuntibus gratulatur: nam etsi uidentnia, non tamen inpediri debet aut fides aut caritas nostra, ut, quonia
Abbreviated transcription (Latin):
denemodubitat : quidde ipsius ecclesiȩ fecunditate toto terrarũ orbe
diffusae senserit ciprianus: attende in his quȩ subiungitꝰ sic inquit et
ecdlesia dñi luceꝑ fusa porbem totum radiossuos porregit unũ tam̃ lu¬
men est quodubiq diffunditur Necunitas corporis separaturꝰ ramos
suos in uniuersam terrã copi aubestatis extendit: profluentes largit̃e
riuoslatius expandit: unũ tam̃ caput est etorigo una et una mater
fecunditatis successib: copiosa: hanc eclesiam ciprianus inscripturis
scis promissã in uniuerso mundo redditam. dilexit tenuit cõm̃da ui
quã ꝑditi schismatici uel heretici uelut amalis sediscernere acsepara¬
re cupientes seditionib impiis reliquer̃: quine suosexitus impios uanis
excusationib: abluere conarentur : scã scriptura prȩdix filius malu
ipse seiustum dicit. ex itũ autẽ suũ ñ abluitꝰ qui anec propt̃ malos qui

Expanded text:
de nemo dubitat, quid de ipsius ecclesiae fecunditate toto terrarum orbe de nemo dubitat, quid de ipsius ecclesiae fecunditate toto terrarum orbe diffusae senserit Cyprianus, attende in his quae subiungit: sic, inquit, et ecclesia domini luce perfusa pmen est, quod ubique diffusuos in uniuersam terram copia ubertatis extendit, profluentes largiter riuos latius expandit: unum tamen caput est et origo una et una mater fecunditatis successibus copiosa. hanc ecclesiam Cyprianus in scripturis sanctis promissam, in uniuerso mundo redditam dilexit tenuit commendauit, quam perditi schismatici uel haeretici, uelut a malis se discernere ac separare cupientes. seditionibus impiis reliquerunt. qui ne suos exitus impios uanis excusationibus abluere conarentur, sancta scriptura praedixit: filius malus ipse se iustum dicit, exitum autem suum non abluit, quia nec propter malos, qui
Abbreviated transcription (Latin):
itẽdicit ad missi dedĩ misericordia indulgentiã mererentur : etamu¬
neribus non separarent᷑ ecclesiȩ hȩc simplicitas magis quã duplicitas.
ecclesiȩ placuit uniuersȩ toto terrarum orbediffusȩ cuiciprianus
ipsequale testimonium ꝑhibeat audiex epistola quã deunitate
conscripsit: a uelleinquit radiũ solis a corporediuisionẽ lucisunitas
non capitꝰ. ab arbore frangeramũ fractus germinare non poteritꝰ
afonte precideriuĩ: prȩcisus arescit. in hiscipriani uerbis non intelli
gimus lucẽnon caperediui sionem : nisi inscĩs regnodĩ prȩdestinatis.
quidiuidiab ecclesia nullomodo possunt: et nongerminare ramũ.
fructũ salutis aeternȩ germinȩ accipimus ariditatẽ ueror iu a fon¬
teprȩcisi: in eo quod scõspc̃i uacuantur. qui abunitate separantur ag¬
noscimus non insacram̃ tobaptismi quodetbonihaberepossuint et mali
ita foris a peste quẽ ad modum intus occulte ab ecclesiȩ sc̃itate separatiꝰ sediͥpi¬

Expanded text:
item dicit, admissi de dei misericordia indulgentiam mererentur et a muneribus non separarentur ecclesiae. haec simplicitas magis quam duplicitas ecclesiae placuit uniuersae toto terrarum orbe diffusae. Cui Cyprianus ipse quale testimonium perhibeat, audi ex epistula quam de unitate conscripsit: auelle, inquit, radium solis a corpore, diuisionem lucis unitas non capit: ab arbore frange ramum, fractus germinare non poterit: a fonte praecide riuum, praecisus arescit. in his Cypriani uerbis non inuenimus nec intellegimus lucem non capere diuisionem nisi in sanctis regno dei praedestinatis, qui diuidi ab ecclesia nullo modo possunt, et non germinare ramum fractum salutis aeternae germine accipimus, ariditatem uero riui a fonte praecisi in eo, quod sancto spiritu uacuantur qui ab unitate separantur, agnoscimus, non in sacramento baptismi, quod et boni habere possunt et mali, ita foris aperte quemadmodum intus occulte ab ecclesiae sanctitate separati. sed, un
Abbreviated transcription (Latin):
Ochocait scã scriptura qui sophifticeloquitur odibilis est: Abhac mi¬
hiuidetur paulus apostolus iuuentutem timothei prohibere ubiait.
noli uerbis contendere: ad nihilenim util eest nisi ad subuersionem au¬
dientium: Et nẽ facultate rectedicendi eum prohibuisse putaretur
continuo subiecit: Satisageteipsum probabilem operarium ex hibendo
Non erubescentem uerbum ueritatis recte tractantem. Nimirũ itaq¬
tibi hȩc animis subrepsit affectio. quod contradicendi studio Nonquo ita
sentires. sed quo a nobis intentionem discere uolentis auesteres ꝓhibuisti

Expanded text:
c ait sancta scriptura: qui sophistice loquitur odibilis est; ab hac mihi uidetur Paulus apostolus iuuentutem Timothei prohibere, ubi ait: noli uerbis contendere; ad nihil enim utile est nisi ad subuersionem audientium. et ne a facultate recte dicendi eum prohibuisse putaretur, continuo subiecit: satis age te ipsum probabilem operarium exhibere deo non erubescentem, uerbum ueritatis recte tractantem. nimirum itaqtibi haec animi subrepsit affectio, quod contradicendi studio, non quo ita sentires, sed quo a nobis intentionem discere uolentis auerteres, perhibuisti
Abbreviated transcription (Latin):
in nocentem: ut eodie ex eoloco ex eo ligno transiret ad inmostale fidei prtȩ¬
mium. in quo exceperat mostis proiniquitate supplicium. Siueenim ad
malum siue adbonum. paruo momento animus commutatur : sed non ideo
paruum est quod meretur in ipsis corporalib et temporalib poenis etbene¬
ficiis. diu nutritam quam libet ȩtatem. unusictus interimit . et triginta
octo annorum aegritudinem mox ut dñs dignatus est iubere sanab̾it
Credecestis rebus non uerbis in anibus mutatiadnos ur̃i transeunt: absit
utipsisint qui fuerint. Quodutinam &tufacias et quam uerum sit inte tibi
credas. Magnum aliquid tibi dicere uisus es. Nominandocandidum uilla¬
regiens est. & donatũ maco madiensem. qui ex uris ep̃is etia mapud nos ep̃i

Expanded text:
innocentem, ut eo die, ex eo loco, ex eo ligno transiret ad inmortale fidei praeinnocentem, ut eo die, ex eo loco, ex eo ligno transiret ad inmortale fidei praemium, in quo exceperat mortis pro iniquitate supplicium. siue enim ad malum siue ad bonum paruo momento animus commutatur, sed non ideo paruum est quod meretur. in ipsis corporalibus et temporalibus bonis et beneficiis diu nutritam quamlibet aetatem unus ictus interimit, et triginta octo annorum aegritudinem mox ut dominus dignatus est iubere sanauit. crede certis rebus, non uerbis inanibus. mutati ad nos uestri transeunt — absit ut ipsi sint qui fuerunt —; quod utinam et tu facias et quam uerum sit in te tibi credas! Magnum aliquid tibi dicere uisus es nominando Candidum Uillaregiensem et Donatum Macomadiensem, qui ex uestris episcopis etiam apud nos epi
Abbreviated transcription (Latin):
mentũ quodex sufflabat : Anuero ita sunt omnia falsis uera prȩposte¬
rata. ut nondicantur mutati in quibus eaquȩdiuersa fuerant ueritate
corrigãntur : et mutati dicantur inquib. eaquȩsimilia una eademque
fuerant uanitate iterantur Noliergo ulterius inhacre non tantum
carnaliter uerum etiam pueriliter sapere: ut tales qualeserant ur̃osa nob̃
suscipi ex istimes. quo conuersione uoluntatis aberrore adueritatem.
adiuisione adunitatem. adissensione ad pacem. ab inimicitiis adcarita¬
tem. abhumana prȩsumptione addiuinarum scripturarum auctorita¬
tẽ. non ante incipiunt ẽẽ nr̃i quam ẽẽ deftiterint ũri. Haecconuersio
uoluntatis. repentemut auit nonsolum intelones peccatorem. uerũ etiã
incrucelatronem. Nisiputas quod xp̃s inparadiso secum eẽ uoluisset cru¬
entum sceleratumq hominem. sinon cordis illa conuersio continuo faceret

Expanded text:
mentum quod exsufflabat? an uero ita sunt omnia falsis aera praepostementum quod exsufflabat? an uero ita sunt omnia falsis aera praeposterata, ut non dicantur mutati, in quibus ea quae diuersa fuerant ueritate corriguntur, et mutati dicantur, in quibus ea quae similia una eademque fuerant uanitate iterantur? noli ergo ulterius in hac re non tantum carnaliter, uerum etiam pueriliter sapere, ut tales quales erant uestros a nobis suscipi existimes, qui conuersione uoluntatis ab errore ad ueritatem, a diuisione ad unitatem, a dissensione ad pacem, ab inimicitiis ad caritatem, ab humana praesumptione ad diuinarum scripturarum auctoritatem non ante incipiunt esse nostri, quam esse destiterint uestri. haec conuersio uoluntatis repente mutauit non solum in teloneo peccatorem, uerum etiam in cruce latronem; nisi putas, quod Christus in paradiso secum esse uoluisset cruentum sceleratumque hominem, si non cordis illa conuersio continuo faceret
Abbreviated transcription (Latin):
ponsolum xp̃iana unitate separatio: uerum etiam sacramentorũ quȩ se¬
cundumtuam confessionem una eademq sunt. uiolatio atq rescissio Qđ
sicorrigitis et mutatis. quomodo talesuos suscipimus quales eratis : unde
inaniter tam multa locutus es & cumsis in genio tam acuto consuetudine
audiendȩ uanitatis obtunderis. ut uideatustibi quodcum adnos a uobis tran¬
seunt. tales eos qualeserant suscipimus. quia in eis traditionem xp̃ianorum
quã necalienati alienauerant. Necꝑuersi ꝑuesterant ad probamus. quȩsa¬
cramenta &iam tuquamuis nontalis quales nossumus. Non potuisti tamen
nisitalia. necsictalia quasi alia similia. sed omnino eadem confiteri: Obse¬
crotedic mihi quomodo tali sest qualis fuit quiueneratur ecclesiam quam
blasphemabat: quitenet unitatem. quã nontenebat: qui habet caritatẽ
quã non habebat : qui accipit pacem quam respuebat: qui ad probat sacra¬

Expanded text:
non solum a christiana unitate separatio, uerum etiam sacramentorum, quae senon solum a christiana unitate separatio, uerum etiam sacramentorum, quae secundum tuam confessionem una eademque sunt, uiolatio atque rescissio. quod si corrigitis et mutatis, quomodo tales uos suscipimus quales eratis? unde inaniter tam multa locutus es et, cum sis ingenio tam acuto, consuetudine audiendae uanitatis obtunderis, ut uideatur tibi, quod, cum ad nos a uobis transeunt, tales eos quales erant suscipimus, quia in eis traditionem christianorum, quam nec alienati alienauerant nec peruersi peruerterant. adprobamus; quae sacramenta etiam tu, quamuis non talis quales nos sumus, non potuisti tamen nisi talia. nec sic talia quasi alia similia, sed omnino eadem confiteri. Obsecro te, dic mihi, quomodo talis est qualis fuit, qui ueneratur ecclesiam quam blasphemabat, qui tenet unitatem quam non tenebat, qui habet caritatem quam non habebat, qui accipit pacem quam respuebat, qui adprobat sacra
Abbreviated transcription (Latin):
me dicta sunt sine in sana ꝑtinatia uel in pudentia cogitaret. nihil ulte¬
rius aduersusnos sentiret autdiceret. Sed quo tuescu respondeo. iam pu¬
to quod etipse uideas quam non studio criminandi sed ꝑniciosam redar¬
guendi fallaciam dixerim donatistarum hereticorum sacrileg ũ errorem
Inquibus quattuor uerbis siue nominib quia hocuel tibi uel astigrãma¬
tice placet primum quod positum est donatistarum. corrigo et muto.
& donatianorum dico. Ceterauero tria qñmuerissime dicta ẽe iam
ut putosentis : uos corrigite uosmutate. Mutatemnquam et corrigite
donatianorum uel quodlibet aliud uocandi sitis tamen hereticorum
sacrilegum er rorem: Nam ethereticiestis uel quos schis mate inu&e¬
rato remansistis uelextua definitione quod deecclesia quȩ corpus est xp̃i uel
deiteratione xp̃ianibaptismi diuersum sequimini. Et sacrilegus error est

Expanded text:
me dicta sunt, sine insana pertinacia uel inpudentia cogitaret, nihil ulteme dicta sunt, sine insana pertinacia uel inpudentia cogitaret, nihil ulterius aduersus nos sentiret aut diceret. sed quoniam tu es cui respondeo, iam puto quod et ipse uideas, quam non studio criminandi, sed perniciosam redarguendi fallaciam dixerim: Don at is tar u m haereticorum sacrilegum errorem. in quibus quattuor uerbis siue nominibus, quia hoc uel tibi uel arti grammaticae placet, primum quod positum est \'Donatistarum\' corrigo et muto et \'Donatianorum\' dico, cetera uero tria, quoniam uerissime dicta esse iam ut puto sentis, uos corrigite, uos mutate. mutate, inquam, et corrigite Donatianorum uel quodlibet aliud uocandi sitis tamen haereticorum sacrilegum errorem. nam et haeretici estis, uel quod rato remansistis uel ei tua definitione, quod de ecclesia, quae corpus est Christi, uel de iteratione christiani baptismi diuersum sequimini, et sacrilegus error est
Abbreviated transcription (Latin):
damnabilior. quia muna religione eisdem sacramentis. nihilo inxp̃ia¬
na obseruatione diuerso alius et̃ diuerso ẽẽ non potest baptismus
Sed quo nec nullum est pecaliquid paruum quod diuersum sequiminicũ ab
unitatis uinculo separati &iam derepetitionebaptismi dissentitis a nobis
fit ut secundum istam ipsã definitionem tuam quadixifti heresis est autẽ
diuersa sequentium secta: et heretici sitis etuicti appareatis: Hereticiqui¬
dem. quod non tantum diuisi uerum et in rebapti tando diuersum se¬
quimini. uicti autem quia datum ꝑ nos baptisma tamquam non ipsũ
ueltamquam nullum sit iteratis: Quod unum atq idem nec diuersũ
ẽẽ fatemini. Tuaqui ppeuerba sunt. quod nobis uobisq sit una religio.
eadem sacramenta. nihil in xp̃iana obseruatione diuersum. Qua¬
ꝓpter silitteristuis parsdonati subscriberet. acdein de ista quȩate atq

Expanded text:
damnabilior, quia in una religione, eisdem sacramentis, nihilo in christiadamnabilior, quia in una religione, eisdem sacramentis, nihilo in christiana obseruatione diuerso alius et diuersus esse non potest baptismus. sed quoniam nec nullum est nec aliquid paruum quod diuersum sequimini, cum ab unitatis uinculo separati etiam de repetitione baptismi dissentitis a nobis, fit, ut secundum istam ipsam definitionem tuam, qua dixisti: haeresis est autem diuersa sequentium secta, et haeretici sitis et uicti appareatis. haeretici quidem, quod non tantum diuisi, uerum et in rebaptizando diuersum sequimini, uicti autem, quia datum per nos baptisma, tamquam non ipsum uel tamquam nullum sit, iteratis, quod unum atque idem nec diuersum esse fatemini. tua quippe uerba sunt, quod nobis uobisque sit una religio, eadem sacramenta, nihil in christiana obseruatione diuersum. Quapropter si litteris tuis pars Donati suscriberet ac deinde ista, quae a te atque
Abbreviated transcription (Latin):
constat eẽ ꝑuersum: Quia nossa cramenta nr̃a cognoscimus. errorem ali¬
enumemendamus. uos autẽ ecdem sacram̃ta fatemini. quȩ tamquam
nulla sint iteratis: magnadiuersitate reprobantes : Quod diuersum
non ẽẽ conceditis: Quamuis proinde inter schisma etheresim magiseã
distinctionem ad probem quadicitur. schisma eẽ recens congregationis
ex aliqua sententiarum diuersitate dissensio. Neq enimet schisma fi¬
eripotest nisidiuersum aliquid sequantur qui faciunt. heresis autem
schisma inu&eratum : tamen quid hincopusest ad laborem. cum me tan¬
tum adiuuent definitionestuȩ: ut simihi et ꝑ alios ur̃os concederetur.
schismaticos uos libentius quamher&icos dicerem : Sienim schisma
faciunt quibuscumeis a quib: sediuidunt una religio est eadem sacramta
nihil inxp̃iana obseruatione diuersum. Hincest ura rebaptizatio

Expanded text:
constat esse peruersum, quia nos sacramenta nostra cognoscimus, errorem aliconstat esse peruersum, quia nos sacramenta nostra cognoscimus, errorem alienum emendamus, uos autem eadem sacramenta fatemini, quae tamquam nulla sint iteratis, magna diuersitate reprobantes quod diuersum non esse conceditis. Proinde quamuis inter schisma et haeresim magis eam distinctionem adprobem, qua dicitur schisma esse recens congregationis ex aliqua sententiarum diuersitate dissensio — neque enim et schisma fieri potest, nisi diuersum aliquid sequantur qui faciunt —. haeresis autem schisma inueteratum, tamen quid hinc opus est ut laborem, cum me tantum adiuuent definitiones tuae, ut, si mihi et per alios uestros concederetur, schismaticos uos libentius quam haereticos dicerem. si enim schisma faciunt, quibus cum eis a quibus se diuidunt una religio est, eadem sacramenta, nihil in christiana obseruatione diuersum, hinc est uestra rebaptizatio