comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tiam tuam non imples quod desi¬
deras. Sin aut̃ nõ uis. contempto¬
rem te pieceptorũ dei ẽẽ de monstras
Sicontemptor es: utiq ⁊ peccator
Si peccator. Audi tibi scripturã
loquentẽ. Peccatori dixit deus: qͣ¬
re tu euarras iusticias meas: ⁊
assumis testamentum meũ ꝑos
tuum. Tu uero odisti disciplinã
⁊ pro iecisti uerba mea retroisũ.
uerba dei. dum nõ uis facere post
dergum tuũ proicis. ⁊ nouus a¬
plus orbi terrarum facienda ⁊ ñ
facienda decernis. s nõ est ita ut
lo queris. Aluid in tua mente uer¬
satur. Quando enĩ te dicis ẽẽ pec¬
catorem.⁊ posse hominem sine pͤ¬
cato ẽẽ si uelit. Illud uis in telligi
sumere ut alios potus landes ⁊
tͥ detrahas. Illud quoq argum̃tũ
nrm̃ ferre quis possit: Dicitis his
uerbis. Aliud est eẽ. Aliud ẽẽ posse
Esse nõ est iu nr̃a positum pocesta¬
ten. cẽ aut̃ posse. generaliter dici.
Quod licet alius non fuerit. tam̃

Expanded text:
tiam tuam non inples, quod desitiam tuam non inples, quod desideras? sin autem non uis, contemptorem te praeceptorum dei esse demonstras. si contemptor es, utique et peccator. si peccator, audi tibi scripturam loquentem: peccatori dixit deus: quare tu enarras iustitias meas et adsumis testamentum meum per os tuum? tu autem odisti disciplinam et proiecisti uerba mea retrorsum. uerba dei dum non uis facere, post tergum tuum proicis et nouus apostolus orbi terrarum facienda et non facienda decernis. sed non est ita, ut loqueris; aliud in tua mente uersatur. quando enim te dicis peccatorem et posse hominem sine peccato esse, si uelit, illud uis intellegi,i nomen adsumere, ut alios potius laudes et tibi detrahas. Illud quoque argumentum uestrum ferre quis possit? dicitis his ueEsse non est in nostra positum potestate, esse autem posse, generaliter dici: quod licet aliquis non fuerit, tamen
Abbreviated transcription (Latin):
le q̃ sunt scã. ⁊ tamen imple¬
ie non posse. Sp̃c enĩ fortitudo¬
do ducit ad uitam. sed carnis
fragilitas reducit ad mortem
Et audio dñm cõmonẽtem. ui¬
gilate ⁊ orate. ne in tretis in
tus ẽ. caro aũte in firma. frus¬
tra blasphemias. ⁊ ignorantiũ¬
aurib ingeris nos liberum arbitri¬
um condempnare. Dampnetur il¬
le qui dampnat. Ceterum nos ab
eo differimus brutis ammalib
quod liberii arbitrii conditi sumꝰ
sed ipm̃ liberum ut diximus arbit¬
um dei nititur auxilio illiusq per
singula ope indiget. quod nos non
uultis. ut qui semel liberum habet
arbitriũ. deo ad uitore nõ egeat. libe¬
rum arbitriũ dat lileram uolunta¬
tem. ⁊ nõ statim ex libero arbitrio
facit. deum qui nullius opib indi¬
get. Tu ip̃e qui ꝑfectam. ⁊ deo lauda¬
bilem in hominib iustitiam iacti¬
tas. ⁊ peccator̃e te ẽe confiteris. res¬
ponde michi. Uelis ã nolis carere
peccato. Si uis. Quare iuxta sentẽ¬

Expanded text:
le, quae sancta sunt, et tamen inplele, quae sancta sunt, et tamen inplere non posse — spiritus enim fortitudo ducit ad uitam, sed carnis fragilitas reducit ad mortem - et audio dominum commonentem: uigilate et orate, ne intretis in tus, caro autem infirma. Frustra blasphemas et ignorantiuauribus ingeris nos liberum arbitrium condemnare. damnetur ille, qui damnat. ceterum nos ab eo differimus brutis animalibus, quod liberi arbitrii conditi sumus, sed ipsum liberum, ut diximus, arbitrium dei nititur auxilio illiusque per singula ope indiget, quod uos non uultis, ut, qui semel liberum habet arbitrium, deo adiutore non egeat. liberum arbitrium dat liberam uoluntatem et non statim ex libero arbitrio facit deum, qui nullius opibus indiget. tu ipse, qui perfectam et deo aequalem in hominibus iustitiam iactitas et peccatorem esse te confiteris, responde mihi, uelis an nolis carere peccato. si uis, quare iuxta senten
Abbreviated transcription (Latin):
irius qua ratione clemens. ⁊ mi¬
sericors deus. ab adam usq ad mo¬
ysen. ⁊ amoyse usq ad aduentũ
ip̃i passus sit uniuersas gentes
perire ignorantia legis ⁊ man¬
datorum dei. Neq enĩ brittan¬
nia fertilis pro uintia tyrannoꝵ
⁊ sichite gentes omnesq usqꝙ
ad occeanũ percircuitũ barba¬
re nationes. moysen prophe¬
tasq cognouerant. Quid ne¬
cesse fuit in ultimo uenire tẽ¬
pore. ⁊ nõ priusquam in nume¬
rabilis periret hominũ mul¬
titudo. Quã questionẽ beatꝰ
apls ad romanos scribens. pru¬
dentissime uentilat. ignorans
hec. ⁊ dei concedens scientie. d¬
Bignare ⁊ ista nescire. que que¬
ris. concede deo potentĩa sui. ne¬
quaquam te indiget defensore
Ego miserabilis. qui tuas ex¬
pecto contumelias. qui illud
semper lego. grã salui facti estis
Et beati quorum remisse sunt
iniquitates: ⁊ quorum tecta
sunt peccata. nt de mea fragi¬
litate loquar. nõ me multa uel¬

Expanded text:
yrius qua ratione clemens, et miyrius qua ratione clemens, et misericors 1038 Deus ab Adam usque ad Moysen, et a Moyse usque ad adventum Christi passus sit universas gentes perire ignorantia Legis et mandatorum Dei. Neque enim Britannia fertilis provincia tyrannorum, et Scoticae gentes, omnesque usque ad Oceanum per circuitum barbarae nationes Moysen Prophetasque cognoverant. Quid necesse fuit in ultimo uenire tempore et non, prius quam innumerabilis periret hominum multitudo ? quam quaestionem beatus apostolus ad Romanos scribens prudentissime uentilat. ignoras haec et dei concedis scientiae; dignare et ista nescire, quae quaeris. concede deo potentiam sui, nequaquam te indiget defensore. ego miserabilis, qui tuas expecto contumelias, qui illud semper lego: gratia salui facti estis et: beati, quorum remissae sunt iniquitates et quorum tecta sunt peccata, ut de mea fragilitate loquar, noui me multa uel
Abbreviated transcription (Latin):
necessitas illius impediat uo¬
luntateni. q̃ tanta uis odio dig¬
na imperet. facere ut nõ quod
uult scd quod odit. ⁊ nõ uult
facere quod compellatur. res¬
pondebit tibi. O homo tu qͥs
es. qui respondeas deo. Aun¬
quid dicit figmentum figu¬
lo. quare me fecisti sic. an nõ
habet potestatem figulus lu¬
ti. de eadem massa. aliud qui¬
dem uas facere in honorem
aliud aũt in contumeliam
O bice deo foitiorem calump¬
niam. auare cum ad huc in
utero eẽnt. es au. ⁊ iacob. di¬
xerit. iacob dilexi esau autem
odio habui. Accusa eum in in¬
quitatib. cũr achar filius s.¬
charmi. de ihericontina predã
aliquam furatus sit. ⁊ tanta
milia hominũ illius uitio tru¬
cidata sint. quã obrem filii he¬
ly pectauerunt. ⁊ om̃is pene
populus extinctus archaꝙ sit
capta. dauid peccauit ut mime¬
raret populum. ⁊ car in toto isrł
tanta hominũ cesa sunt milia
⁊ ad extremum quod solet nobis
obicere contubernalis ur̃ proph¬

Expanded text:
necessitas illius inpediat uonecessitas illius inpediat uoluntatem, quae tanta uis odio digna imperet facere, ut non, quod uult, sed, quod odit et non uult, facere conpellatur: respondebit tibi: o homo, tu quis e s, qui respondeas deo? numquid dicit figmentum figulo: quare me fecisti sic? an non habet potestatem figulus luti de eadem massa aliud quidem uas facere in honorem, aliud autem in contumeliam? obice deo fortiorem calumniam, quare, cum adhuc in utero essent Esau et Iacob, dixerit: Iacob dilexi, Esau autem odio habui. accusa eum iniquitatis, cur Achar, filius Charmi, de Hierichuntina praeda aliqua furatus sit et tanta milia hominum illius uitio trucidata sint, quam ob rem filii Heli peccauerint et omnis paene populus extinctus arcaque sit capta, Dauid peccauit, ut raret populum, et cur in toto Israele tanta hominum caesa sint millia . Et ad extremum quod solet nobis objicere contubernalis vester Porph
Abbreviated transcription (Latin):
quod uolo hoc facio. consentio legi
quam ego operor illud. Set quod
in me habitat peccatuin. S cio
enu qm̃ nõ habitat in me in me.¬
Hoc est in carne mea bonũ non
in uenio. Non enĩ quod uolo bo¬
nũ hoc facio. S quod uolo malũ
hoc ago. Si aut̃ quod nolo ego hoc
facio. nequaquam ego operor illd̃
s quod habitat in me peccatum
Neclamabis ⁊ dices. manicheoꝵ
dogna nosse quid. ⁊ eorum qui
de diuersis naturis eccłie bella
concinant. asserentiũ malam ẽe
naturã que immutari nullo modo
possit. Et hoc michi sed apło nup¬
ta. qui nouit aliud ẽẽ deum. aliud¬
eẽ hominem. aliam carnis fra¬
gilitatem. aliam spẽ fortitudi¬
nem. Caro enim desiderat adu
Et hec inintem sibi adu̾santur
ut non que uolumus ipsa fa¬
ciamus. A me nũquam audies
malam ẽẽ naturam. S quomͦ
sit carnis fragilitas disseren¬
da. ip̃o qui scripsit docente disca¬
mus. int̾ roga eũ quare dixit
non enĩ qd̾ uolo hoc operor s
quod odi malum illud facio. q̃

Expanded text:
quod nolo hoc facio, consentio legi, jam ego operor illud, sed id quod in me habitat peccatum. Scio enim quia non habitat in me, id est, in carne mea bonum: ninuenio. non enim, quod uolo bonum, hoc facio, sed, quod nolo malum, hocago. sin autem, quod nolo ego, hoc facio, nequaquam ego operor illud, sed, quod habitat in me, peccatum. Reclamabis et dices Manicheorum dogma nos sequi et eorum, qui de diuersis naturis ecclesiae bella concinnant, adserentium malam esse naturam, quae inmutari nullo modo possit. hoc non mihi sed apostolo inputa, qui nouit aliud esse deum, aliud hominem, aliam carnis fragilitatem, aliam spiritus fortitudinem. caro enim desiderat contet haec inuicem sibi aduersantur, ut non, quae uolumus, ipsa facia- mus. a me numquam audies malam esse naturam, sed, quomodo sit carnis fragilitas disserenda, ipso, qui scripsit, docente discamus. interroga eum, quare dixerit: non enim, quod uolo, hoc operor, sed, quod odi malum, illud facio, quae
Abbreviated transcription (Latin):
salnator. Moyses loquitur ad
populum. per fecti estote inꝯ
spectu dñi d̾i nr̃i. Et saluator
ad discipulos. Estote ꝑfecti
sicut pater ur̃ ꝑfectus est. Ant
enĩ possibile ẽ audientib fac̾e
quod moyses ⁊ dñs p̃ceperũt
aut si impossibile. Non ẽ culpa
eorum qui obedire nõ possunt sed
enis qui impossibilia p̃cepit. D¬
ATicus Hie locus apud imꝑi¬
tos ⁊ scͥpturarum sanctarum me¬
ditatõnem usumq ⁊ scientiam
nõ habentes. uidetur opimoni
tue puma fronte blandiri ce¬
terum discussus. facile soluit᷑
Et cũ destimonia scripturarũ
aliis comparaueris testimoni¬
is. ne sibi sp̃c scũs proqͣlitate
locorum. ⁊ temporũ uideatur ẽẽ
contrarius scdm̃ illud quod sc̃p¬
tum ẽ. Abyssus abyssum in uo¬

Expanded text:
Salvator. Moyses loquitur ad Salvator. Moyses loquitur ad populum: Perfecti estote in conspectu Domini Dei vestri . Et Salvator ad Apostolos: Estote perfecti sicut Pater veenim possibile est audientibus facere quod Moyses et Dominus praeceperunt: aut si impossibile est, non est culpa eorum qui obedire non possunt, sed ejus qui impossibilia praecepit. A. Hic locus apud imperitos, et Scripturarum sanctarum meditationem usumque et scientiam non habentes, videtur opinioni tuae prima fronte blandiri. Caeterum discussus facile solvitur. Et cum testimonia Scripturarum aliis comparaveris testimoniis, ne sibi Spiritus sanctus pro qualitate locorum et temporum videatur esse contrarius, secundum illud quod scriptum e
Abbreviated transcription (Latin):
tus est. S quia in agro dñico dor¬
miente patrefamilias unnicꝰ h̃.
zizania super seminat. ⁊ frum̃¬
to bono dum nescimus lolium
⁊ frumento horreis. condito
paleas uentorum flatib disper¬
gendas ⁊ urendas ignib dere¬
linquit. Unide ⁊ in iheremia scͥp¬
tum legimꝰ. Quid paleis ad fru¬
mentum dicit dñs: Palee aũt
a frumento in consum matõe
scli separantur. Ex quo approba¬
tur. dum sumus in corpore isto
mortali mixtas ẽẽ cum tritito.
Quod si opposueris quare dix¬
erit. ⁊ nõ potest peccare quia
ex deo natus est: audies. Et
ubi erit premiũ uoluntatis
Si enĩ ideo nõ peccat. quia pecca¬
re nõ potest. lilerum tolletur
arbitriũ. Et nequaqũa nrm fi¬
norib excercerem. Quid ad il¬
lud dicere podes. quod quauis
sis in geniosus. nulla ualebis
arte subuertere: Primũ ponã
de ueteri testamento. deinde de
nouo. Ueteris testamenti. prĩ¬
ceps moyses ẽ. noui. Dñs atq

Expanded text:
tus est. Sed quia in agro Dominico , dortus est. Sed quia in agro Dominico , dormiente patrefamilias, inimicus homo zizania superseminat, et frumento bono, dum nescimus, loliumet frumento 706 horreis condito, paleas ventorum flatibus dispergendas et urendas ignibus derelinquit. Unde et in Jeremia scriptum legimus: Quid paleis ad frumentum, dicit Dominus ? Paleae autem a frumento in consummatione saeculi separantur. Ex quo approbatur dum sumus in corpore isto mortali, mixtos esse cum tritico. Quod si opposueris quare dixerit: Et non potest peccare, quia ex Deo natus est: audies, et ubi erit praemium voluntatis? Si enim ideo non peccat, quia peccare non potest, liberum tolletur arbitrium, et nequaquam nostrum fijora exercerem. Quid ad illud dicere potes, quod quamvis sis ingeniosus, nulla valebis arte subvertere? Primum ponam de veteri Testamento, deinde de novo. Veteris Testamenti princeps Moyses est; novi, Dominus atque
Abbreviated transcription (Latin):
eis in eo manet ⁊ nõ potest pectare
quia exdeo iratus ẽ. qua consequen¬
tia idem in eodem loco loquitur. si dix¬
erimus qm̃ peccatũ nõ habemus ip̃i
nos seducimus ⁊ uĩtas in nobis nõ
est. Ignoras rõnem. hesitas atq tur¬
baris. audi eundem owangelistam
Si confideamur peccata nr̃a. fidelis
⁊ instus ẽ ut dimittat uobis pecca¬
ta nr̃a. ⁊ mũdet nos ab om̃i iniqui¬
tate. Tunc ergo iusti sumus qͣnͣdo
nos petcatores fatemur. ⁊ iusticia nr̃a
non exproprio merito. sed ex dei
consistit misericordĩa. dicente scã
scriptura. iusttis accnsator est sui
inprincipio sermonis. Et in alio lo¬
co. Dic tu pectata tua. nt iustifice¬
ris. Conclusit enĩ dens om̃ia subpͤ¬
cato ut omib misereatur. Et hec
hominis summa iusticia. Quicquid
potuerit habere nirtutis ñ suum
putare ẽẽ. s dñi qui largitus est:
Quiergo natus est ex deo non
peccat. quam dui semen d̾i manet
in eo. ⁊ nõ pot̃ pectare. quia ex deo na¬

Expanded text:
et in eo, et non potest peccare, quia ex Deo natus est, qua consequentia idem in eodem loco loquitur: Si dixerimus quoniam peccatum non habemus, ipsi nos seducimus, et veritas in nobis non est ? Ignoras rationem, haesitas atque turbaris. Audi eumdem Evangelistam: Si confiteamur peccata nostra, fidelis et justus est, ut dimittat nobis peccata nostra, et mundet nos ab omni iniquitate . Tunc ergo justi sumus, quando nos peccatores fatemur, et justitia nostra non ex proprio merito, sed ex Dei consistit misericordia, dicente sancta Scriptura: Justus accusator sui est in principio sermonis . Et in alio loco: Dic tu peccata tua, ut justificeris . Conclusit enim Deus omnia sub peccato, ut omnibus misereatur . Et haec hominis summa est justitia, quidquid potuerit habere virtutis, non suum putare esse, sed Domini qui largitus est. Qui ergo natus est ex Deo, non peccat, quamdiu semen Dei manet in eo, et non potest peccare, quia ex Deo na
Abbreviated transcription (Latin):
ut falso putas. sed aciũ¬
manter studioseꝙ fe¬
Fisti. ut noua michi ex
ueteri muteres questionem:
quae ante luta̾s tuas plerosq
inoriente decepit ut ꝑ simulata
humilitatem. suꝑbiam discerẽt
ut dicerent cum dẏabolo incelũ
thromim meum. ⁊ ero similis
altissimo. Que enĩ potest ad¬
missa maior ẽẽ temeritas. quã
dei sibi nõ dicam similitudinem
s equalitatem undicare ⁊ bre¬
ui sententia om̃im hereticoꝵ
uenena conplecti. que de philo¬
sophorum. ⁊ maxime pythago¬
re ⁊ zenoms principis stoico¬
rum fonte manarunt: Illi enĩ
q̃ grece appellant. Naori. nos
ꝑturbatõnes possimus dicere
egritudinem indelicet. ⁊ gandi¬
niii. spem. ⁊ metum. quorum
duo piesentia duo futura sunt.
asserunt extirpari posse demen¬
tib. ⁊ nullam fibram. radicemq
uitiorum. in homine omĩno re¬
sidere meditatõne. ⁊ assidua ex¬
cercitatõne urtutum. Adu̾sũ
quos ⁊ peripatetici qu i de arss¬
thesi fontẽ.
totelis fonte descendunt fortissime.

Expanded text:
ut falso putas, sed amanter studioseque fecisti, ut novam mihi ex veteri mitteres quaestionem, quae ante litteras tuas plerosque in Oriente decepit, ut per simulatam humilitatem superbiam discerent, et dicerent cum diabolo, In coelum thronum meum, ero similis Altissimo . Quae enim potest admissa major esse temeritas, quam Dei sibi, non dicam similitudinem, sed aequalitatem vindicare, et brevi sententia 1026 omnium Haereticorum venena complecti, quae de Philosophorum et maxime Pythagorae et Zezonis principis Stoicorum fonte manarunt? Illi enim quae Graeci appellant πάθη, nos perturbationes possumus dicere: aegritudinem videlicet et gaudium, spem et metum: quorum duo praesentia, duo futura sunt, asserunt extirpari posse de mentibus, et nullam fibram radicemque vitiorum in homine omnino residere, meditatione et assidua exercitatione virtutum. Adversum quos et Peripatetici, qui de Aristelis fonte totelis fonte descendunt, fortissime
Abbreviated transcription (Latin):
pa imꝑantis est. s eorũ qui andi¬
erunt imꝑium. Quod utiq po¬
tuisse fieri exiusticia eins qui
imꝑabit agnoscitur. Atticus.
Pulchre. Nolo ergo mͥ dicas
posse hominem sine peccato ẽẽ
si uelit. s posse hominem id ẽe
quod apłi nõ fuerunt.Critobolꝰ
Tam stultũ me putas. ut hoc au
nõ loquaris tamen expropositõ¬
ne tua. ip̃a consequẽtia ⁊ rerñ
ordine inuitus hoc loqueris.
Si enĩ potest ẽẽ homo sine pecca¬
to quod aplõs nõ potuisse ꝑspi¬
cuũ est potest homo ẽe super a

Expanded text:
pa imperantis est, sed eorum qui audierunt imperium, quod utique potuisse fieri ex justitia ejus qui imperabat, agnoscitur. A. Pulchre. Nolo ergo mihi dicas posse hominem sine peccato esse si velit: sed posse hominem id esse quod Apostoli 707 non fuerunt. C. Tam stultum me putas, ut audeam non loquaris: tamen ex propositione tua, ipsa consequentia et rerum ordine invitus hoc loqueris. Si enim potest esse homo sine peccato, quod Apostolos non fuisse perspicuum est, posset esse super A
Abbreviated transcription (Latin):
mus auxilio gubernari. Si quis
aut̃ se falso se infamari clamitat
⁊ gl̾atur nr̃a sentire tunc uere
fidei probabit assensum. cũ aperte
absq dolo aduersa dampnauerit.
ne audiat illud propheticũ. ⁊ moĩ¬
b his nõ est conu̾sa ad me preua¬
ricatrix soror euis uida. ex toto coi¬
de suo. sed inmendatio. Minorisꝙ
peccati ẽ. sequi malum quod bonũ
putaueris. quam nõ audere defen¬
dere. quod bonum pro certo noue¬
ris. Qui minas/ in iuriam/ pauper¬
tatem ferre non possumus: quo¬
modo flammas babylonias uin
pax ficta. nõ auferat. Nolo timo¬
re ꝑfidiam discere. cum ueram fi¬
dem mee xp̃c reli querit uolun¬
Iheronimi sub nominib attici. ⁊

Expanded text:
mus auxilio gubernari. Si quis mus auxilio gubernari. Si quis autem falso se infamari clamitat, et gloriatur nostra sentire; tunc verae fidei probabit assensum, cum aperte et absque dolo adversa damnaverit: ne audiat illud Propheticum, Et in omnibus his non est conversa ad me praevaricatrix soror ejus Juda ex toto corde suo, sed in mendacio . Minorisque peccati est, sequi malum quod bonum putaveris, quam non audere defendere, quod bonum pro certo noveris. Qui minas, injuriam, paupertatem ferre non possumus, quomodo flammas Babylonis  Al.pax ficta non auferat. Nolo timore perfidiam discere, cum veram fidem meae Christus reliquerit volunine
Abbreviated transcription (Latin):
serut his quoq in uideam quiñ
merentur. in uidiam: Undent
omĩb approbarem me nõ odis¬
se homines sed errores. nec ali¬
quorũ in famia querere. mag̃¬
ꝙ dolere in cem eorum qui fal¬
si nominis scientia supplantã¬
tur. attici. ⁊ cristoboli. nomĩa
posui. per quos ⁊nr̃a pars ⁊ ad¬
uersariorum quid sentiret ex
qui catholicam sectamur fidem op¬
tamus. ⁊ cupimꝰ dampnari heresm
homines emendari. aut certe si in
errore uoluerint permanere non
nrãm culpam ẽẽ qui scripsimus.
s eorum qui mendatium. pretule¬
rint ueritati. Breuit̾ q calumpni¬
a tonb respondemus. qui sua ĩnos
tie hominũ dampnare naturã ⁊ li¬
berum auferre arbitrium. ⁊ ad uitori¬
um dei tollere. Nursumq aꝑtissie̾
insanie. hoc hominẽ dicere ẽe quod
dens est. ⁊ sic in grediendum aua ie¬
gia. ut nec ad sinistram. nͨ ad dexte¬
ram declinemus. appetitum q pro¬
prie noluntatis dei semper creda¬

Expanded text:
ser, ut his quoque invideam, qui non ser, ut his quoque invideam, qui non merentur invidiam. Unde ut omnibus probarem me non odisse homines, sed errores, nec aliquorum infamiam quaerere, magisque dolere vicem 696 eorum, qui falsi nominis scientia supplantantur, Attici et Critobuli nomina posui, per quos et nostra pars et adversariorum quid sentiret, exqui catholicam sectamur fidem, optamus et cupimus damnari haeresim, homines emendari. Aut certe si in errore voluerint permanere, non nostram culpam esse qui scripsimus, sed eorum, qui mendacium praetulerunt veritati. Breviterque calumniatoribus respondemus, qui sua in eostiae, hominum damnare naturam, et liberum auferre arbitrium, et adjutorium Dei tollere. Rursumque apertissimae insaniae, hoc hominem dicere, quod Deus est. Et sic ingrediendum via regia, ut nec ad sinistram nec ad dextram declinemus; appetitumque propriae voluntatis, Dei semper creda
Abbreviated transcription (Latin):
sit. contra sancte marie uirgi¬
nitatẽ perpetuam. Nunqͥd ut
ei responderem. ductus in uidia
sum. quẽ om̃io ĩ carne ño uidi.
Iouintanus cuius a te heresis sus¬
citatur. roman̾a fidem me absen¬
de darbauit. tam elingrs ⁊ sic
sermonis pudidi ut magis mi¬
sericordĩa dignus fuerit quam
in uidia. Illi quoꝙ respondi ut
potui. Nufinus non uni urbi
sed orbi unu̾so blasphemias
quãtũ in se fuit intulit. itaut
ensebii quoq primũ librũ de¬
fensionis origenis. sub nomĩe
pamphili martyris ederet. ⁊ qͣ¬
si ille parum dixisset nouũ pro
eo nolumen euomeret. Num
inuidemus ei: quia respondimꝰ:
Aut tanta in illo eloquentie
fruere flumina ut me abscribẽ¬
di atq dictandi studio de terre¬
ret: Palladius seruilis nequiti¬
e eandem heresun instaurare co¬
natus ẽ.⁊ nou̾a trans latõis
hebraice mͥ calumpnia instruere
Non ⁊ illuis ingenio nobili
tit. Ego solus sum qui cunc¬
torum glia mordear. ⁊ tam mi¬

Expanded text:
sit contra sanctae Mariae virgisit contra sanctae Mariae virginitatem perpetuam. Numquid ut ei responderem, ductus invidia sum, quem omnino in carne non vidi? Jovinianus, cujus nunc haeresis suscitatur, Romanam fidem, me absente turbavit, tam elinguis et sic sermonis putidi, ut magis misericordia dignus fuerit, quam invidia. Illi quoque respondi ut potui. Rufinus non uni urbi, sed orbi blasphemias quantum in se fuit, intulit: ita ut Eusebii quoque primum librum Defensionis Origenis sub nomine Pamphili martyris ederet, et quasi ille parum dixisset, novum pro eo volumen evomeret. Num invidemus ei, quia respondimus, et tanta in eo eloquentiae fuere flumina, ut me a scribendi atque dictandi studio deterrerent? Palladius servilis nequitiae, eamdem haeresim instaurare conatus est, et novam translationis Hebraicae mihi calumniam struere. Num et illius ingenio nobilittit: ego solus sum, qui cunctorum gloria mordear; et tam mi
Abbreviated transcription (Latin):
ista sententia ẽ. posse ad ꝑfectõ¬
nem. ⁊ nõ dicam simili tu dinẽ
s equalitatẽ dei humanã uirtu¬
dem ⁊ scientiam peruenire ita
ut se asserant. ne in cogitatõne
quidem. ⁊ ignorantia cũ ad com¬
summa tõnis culmen ascenderĩt
posse peccare. Et quã quã suꝑio
pro augustia temporis pauca ꝑ¬
strinxerim. Hic liber quẽ nũt
cudere nitiuir. socraticorum
consuetudine conseruabit. ut
exutraq parte quid dici possit
exponat. ⁊ magis perspicua ue¬
q quod senserit. Illud enĩ orige¬
nis propuũ est. ⁊ impossibile
ẽẽ humanã natura. a principio
usq ad moitem. non peccare na¬
turam. ⁊ rursum ẽẽ possibile
cum se aliquis ad meliora conu̾¬
teret. ad tantam foititudinẽ
peruenire ut ultra nõ peccaret
Adu̾sum eos aũt. qͥ me dicant
hoc opus inflãmatũ in uidie
facib scribere breuiter respon¬
debo. nunquam me hereticis
pepercisse. ⁊ omi egisse studio
ut hostes ecclie. mei quoq hos¬
tes fierent. Heluiduis scrip¬

Expanded text:
se ad perfectionem, et non dicam ad similitudinem, sed aequalitatem Dei humanam virtutem et scientiam pervenire: ita ut asserant se ne cogitatione quidem et ignorantia, cum ad consummationis culmen ascenderint, posse peccare. Et quamquam superiopro angustia temporis pauca perstrinxerim, hic liber, quem nunc cudere nitimur, Socraticorum consuetudinem servabit, ut ex utraque parte quid dici possit exponat, et magis perspicua veque quod senserit. Illud autem Origenis proprium est, et impossibile esse humanam a principio usque ad mortem, non peccare naturam: et rursum, esse possibile, cum se aliquis ad meliora converterit, ad tantam fortitudinem pervenire 695 ut ultra non peccetAdversum eos autem, qui me dicunt hoc opus inflammatum invidiae facibus scribere, breviter respondebo, numquam me haereticis pepercisse, et omni egisse studio, ut hostes Ecclesiae, mei quoque hostes fierent. Helvidius scrip
Abbreviated transcription (Latin):
statim silentio condempnatur. Eris
tacens. ⁊ loqui nõ poteris. usꝙ ad di¬
em quo hec fiant. quia nõ erudisti uer¬
bis meis. que complebuntur intẽ¬
pore suo. Ex quo ꝑspicuũ est. iu stos
quidem dici ⁊ im maculatos. S si ne¬
gligentia sub repserit posse concid̾e
⁊ semper hominẽ in meditullio po¬
situm ut ⁊ de uirtutũ culpaine ad
rum. sed semper metuere in tranqͥl¬
litate naufragnum. ac ꝑ hoc homĩen
sine peccato ẽẽ nõ posse dicente salo¬
mone. Non est homo uistus super
terram. qui faciat bonũ ⁊ nõ peccet
Et in eodem regum libro. Neꝙ
eñi est homo qui nõ peccet. Ac bea¬
to dauid. Delicta quis in telligit.
Ab occultis meis mũda me domine¬
⁊ ab alienis ꝑce seruo tuo. Et itm
Ne ingrediaris iindicium cum
serno tuo quia nõ iustificabitur I
conspestu tuo omnis uiuens. Et
debis. ad illud exemplum quod ponit
cwangłista iohannes. Scimus qd̃
onũs qui natus est ex deo non peccat

Expanded text:
statim silentio condemnatur: Eris statim silentio condemnatur: Eris tacens et loqui non poteris usque ad diem, quo fient haec, quia non credidisti verbis meis quae implebuntur in tempore suo . Ex quo perspicuum est, justos quidem et immaculatos dici; sed si negligentia subrepserit, posse concidere, et semper hominem in meditullio positum, ut et de virtutum culmine ad rum, sed semper 705 metuere in tranquillitate naufragium: ac per hoc hominem sine peccato esse non posse, dicente Salomone: Non est homo justus super terram, qui faciat bonum, et non peccet . Et eodem in Regum libro: Neque enim est homo qui non peccet . Ac beato David: Delicta quis intelligit? ab oculis meis munda me et ab alienis parce servo tuo . Et iterum: Ne intres in judicium cum servo tuo, quia non justificabitur in conspectu tuo omnis vivens . Et debis ad illud exemplum quod ponit Evangelista Joannes, Scimus quod omnis qui natus est ex Deo, non peccat;
Abbreviated transcription (Latin):
te dism. in cedentes iom̃ib
mandatis ⁊ iustificatõnib dm̃i
sine querela uerus dei cultorẽ
⁊ inimacłatus ac sine crimine
careant. ⁊ nulla re indigeant
que ad iustitiam ꝑtinet. Atticꝰ
P roposinsti testimonia. q̃ nõ de
altius scripture loco sed de pro¬
priis libris absoluta sunt. Nã¬
est plaga multa ad u̾sus senten¬
tiam dei piouocans eum adusdi¬
sic iudicaretur uir cũ deo. Quomͦ ui¬
dicatur filius hominis cũ collega
suo. Eiterum. Quis mͥ tribuat
adiutorem ut desideriũ meum om̃i¬
potens audiat. ⁊ librũ scͥbat ipse
qui uidicat: E ⁊ rursum. Si ffiero
iustus. os meum impia loquetur.⁊
si absq crimine. pra uus iueniar
Et si purificatus. niue. ⁊ lotꝰ ⁊ mũdis
manib satis me sorde ti nxisti ⁊ exe¬
cretatũ ẽ me uestimentũ meũ. Et de
⁊ acharia scͥptũ ẽ. quod angło natiui¬
tatem filii pollicente dixerit. Unde
hoc sciam: Ego eñĩ sum senex. ⁊ ux¬
or mea processit in dieb suis. Ob q̃

Expanded text:
Deum, incedentes in omnibus mandatis et justificationibus Domini, sine querela . Si verus Dei cultor est, et immaculatus, ac sine crimine:careant, et nulla re indigeant, quae ad justitiam pertinet. A. Proposuisti testimonia quae non de alterius Scripturae loco, sed de propriis libris absoluta sunt. Naest plaga multa adversus Dei sententiam, provocans eum ad jusic judicaretur vir cum Deo, quomodo judicatur filius hominis cum collega suo ! Et iterum: Quis mihi tribuat auditorem, ut desiderium meum omnipotens audiat, et librum scribat ipse qui judicat ? Et rursum: Si enim fuero justus, os meum impia loquetur, et si absque crimine, pravus inveniar: et si purificatus nive et lotus manibus, satis me sorde tinxisti. Exsecratum est me vestimentum meum . Et de Zacharia scriptum est quod, Angelo nativitatem filii pollicente, dixerit: Unde hoc sciam? Ego enim sum senex, et uxor mea processit in diebus suis; ob quae
Abbreviated transcription (Latin):
In om̃i substantia sua paria u¬
niu̾sa possideat. Possibilia pre¬
cepit deus: Et ego fateor. s
hec possibilia cuncta singuli
habere non possumus. Non
unbecillitate nature. ne calump¬
niam facias. sed animi lassitudi¬
ne q̃ cunctas simul. ⁊ semper
nõ potest halere uirtutes. Qd̃
si ⁊ in eo argnis creatorem qua¬
re te talem condiderit. qui defici¬
as atq lassescas. dicam iterũ
Maior erit reprehentõ si eũ
uolueris accusare. quare te
nõ deum fecit. sed dices. Si ñ
possum. Ergo peccatũ nõ habeo
Habes peccatum quare nõ fe¬
cĩs s alius potuit facere Rur¬
sumq illud. Cuius compara¬
tõne deterior es uł cui in alia
uirtute uł altĩus erit collatõ¬
ne peccator atq ita fit. ut quẽ¬
cumq primũ putaueris mi¬
nor sit eo qui se in alia ꝑte ma¬

Expanded text:
in omni substantia sua paria uin omni substantia sua paria universa possideat. Possibilia praecepit Deus, et ego fateor. Sed haec possibilia cuncta singuli habere non possumus: non imbecillitate naturae, ne calumniam facias Deo; sed animi lassitudine, qui cunctas simul et semper non potest habere virtutes. Quod et si in eo arguis Creatorem, quare te talem condiderit, qui deficias atque lassescas; dicam iterum, major erit reprehensio, si eum volueris accusare, quare te Deum non fecerit. Sed dices, Si non possum, ergo peccatum non habeo. Habes peccatum quare non feceris, quod alius potuit facere. Rursumque ille, cujus tu comparatione deterior es, vel tui in alia virtute, vel alterius erit collatione peccator: atque ita fit, ut quemcumque primum putaveris, minor sit eo, qui se in alia parte ma
Abbreviated transcription (Latin):
uit formam serui accipiens ⁊ fac¬
tus est obediens patri usq ad mor¬
tem. mortem aũt crucis. ꝓterea
donauit ei deus nomen quod ẽ
snꝑ om̃e nomen. ut in nomme
quam. aut difficulter in uenias
quid facies de omi homine qui
cuncta debet implere mandata:¬
Ex corporalib consideromus spi¬
ritalia. Alius uelox pedib est s
non forti s manu. ille tardus
in cessu. s stabilis in prelio.
Hic pulchram habet faciem s
rauce: uocis est. Aliud derram
sed dulci modulatõne decantet
illum ingeniosum s obli uiosũ
Hunc memorem s tardi uidemꝰ
ingenii. In ipis contͦuersiis inqͥ
b quondam pueri lusimus non
omnes similiter uł in proeniis
uł in argumẽtis aut exemploꝵ
copia. ⁊epilogorum dulcedine
se agunt. sed eloquentie sue¬
in alia atq alia parte dissimi¬
les sunt. de uiris magis ecclãs¬
ticis loquar. Multi e Wanglia
bene disserunt. s in explanatõe
apli impares sui sunt. Alii cũ
in in strumento nouo optime
senserint. in psalmis.⁊ in uetĩ

Expanded text:
ormam servi accipiens, et factus est obediens usque ad mortem, mortem autem crucis. Propterea donavit ei Deus nomen, quod est supra omne nomen, ut in nomine quam, aut difficulter invenies; quid facies de omni homine, qui cuncta debet implere mandataEx corporalibus consideremus spiritualia. Alius velox est pedibus, sed non fortis manu. Ille tardus incessu, sed stabilis in praelio est. Hic pulchram habet faciem, sed raucae vocis est. Alius tetram, sed dulci modulatione cantat. Illum ingeniosum, sed obliviosum: hunc memorem, sed tardi videmus ingenii. In ipsis controversiis, in us quondam pueri lusimus, non omnes similiter vel in prooemiis, vel in argumentis, aut exemplorum copia, et epilogorum dulcedine se agunt: sed eloquentiae suae alia atque alia in parte dissimiles sunt. De viris magis ecclesiasticis loquar. Multi super Evangelia bene disserunt, sed in explanatione Apostoli impares sui sunt. Alii cum in Instrumento novo optime senserint, in Psalmis et veteri T
Abbreviated transcription (Latin):
cripta iam ad thesifon¬
tem epła. inqua ad int̾¬
rogata respondi. crebra
frm̃ expostulatio fuit:
Cur promissum opus ultra differre
in quo pollicitus sum me ad cunc¬
questiunculas responsurun. Nul¬
li enim dubium quin stoi corum
⁊ peripateticorum. hoc est ueteris
achademie ista contentõ sit. quod
alii eorum asserant. pate. quas nos
ꝑturbassiones possumus dicere egri¬
tudinem. gaudium. spem. timorẽ.
eradicari.⁊ extirpari posse demen¬
tib hominũ. alli frangi. regi. atq
moderari. ⁊ quasi infcenes equos
quibdam. lupatib coherceni. Quo¬
rum sententias. ⁊ tulluis in tuscu¬
lanis disputatõnib explicat. ⁊ori¬
genes eccłiastice iu̾tati in stromati Origen¬
Ubr suis miscere cognatur ut pretere¬
am manicheum puscillianũ enagriũ¬

Expanded text:
cripta jam ad Ctesiphontem epistola , in qua ad interrogata respondi, crebra fratrum expostulatio fuit, cur promissum opus ultra differrem, in quo pollicitus sum, me ad cuncquaestiunculas responsurum. Nulli enim est dubium, quin Stoicorum et Peripateticorum, hoc est, veteris Academiae ista contentio sit, quod alii eorum asserant πάθη, quas nos perturbationes possumus dicere: aegritudinem, gaudium, spem, timorem eradicari et exstirpari posse de mentibus hominum: alii frangi eas, regi atque moderari, et quasi infrenes equos quibusdam lupatis coerceri. Quorum sententias et Tullius in Tusculanis disputationibus explicat, et Origenes Ecclesiasticae veritati in Stromatibus suis miscere conatur, ut praeteream Manichaeum, Priscillianum, Evagriu
Abbreviated transcription (Latin):
tearis. Possi bilia in quit mandata
de dit deus. Et quis hoc negat
S quomodo hec sit intelligenda
sententia. Uas elcõnis apertissi¬
me docet. Ait enim. Quod erat
impossibile legis in quo infirmaba¬
tut ꝑ carnem. Dens filum siũ
misit in similitudinem carnis pes¬
cati. ⁊ de peccato condempnauit p¬
catum in carne. Et iterum. Et oꝑi¬
b legis non iustificabitur omnis
caro. Q uod ne de lege. tantiun mͦ
dictuam putes. ⁊ nõ de omĩb man¬
datis q uno lelegis nomine. conti¬
nentur. Idem apls scribit dicens
Consentio enĩ legi dei iuxta inten¬
orem hominẽ. Uideo aũt aliam lege
in menbris meis repugn̾atem legi
mentis mee ⁊ captiu antẽ me ĩ

Expanded text:
tearis. \'possibilia\', inquit, \'mandata tearis. \'possibilia\', inquit, \'mandata dedit deus\'. et quis hoc negat? sed quomodo haec sit intellegenda sententia, uas electionis apertissime docet; ait enim: quod erat inpossibile legis, in quo infirmabatur per carnem, deus filium suum mittens in similitudine carnis peccati et de peccato condemnauit peccatum in carne et iterum: ex operibus legis non iustificabitur omnis caro. quod ne de lege tantum Moysi dictum putes et non de omnibus mandatis, quae uno legis nomine continentur, idem apostolus scribit dicens: consentio enim legi dei iuxta interiorem hominem; uideo autem aliam legem in membris meis repugnantem legi mentis meae et captiuantem m
Abbreviated transcription (Latin):
ior eem̃ angłorum fastigio. ut ha¬
berem quod angeli nõ habent. De
illo scriptum ẽ. quasi ꝓpuum. Qͥ
peccatum nõ fecit. nec dolus in uẽtꝰ
muire cum xp̃o est. Quid ille habe¬
bit ꝓprium: Alioquim. per se tua
sententia destruetur. Asseris eẽ¬
posse hominẽ sine peccato si uelit
Et post grauissimũ somnũ ad decipi¬
endas rudes animas frastra cona¬
ris ad uingere nõ absq dei gratia.
Si enum semel ꝑse homo pocest eẽ
sine peccato. quid necessaria est grã
dei. Sin aũt sine illius gratia nicħ
potest facere. qͥd necesse fuit dicere
posse quod nõ potest. Potest inqͥt
recusat si sufficit ei uelle. ⁊ statim
sequitur posse. Si uelle precesserit
Nullus xp̃ianorum ẽ. qui nolit
ẽẽ sine peccato. Om̃s ergo sine p̾¬
cato erunt. quia omnes cupiunt
ẽẽ sine peccato: Et in hoc ingratus
tene beris ut qui aut nullum aut
ratum quemq sine pettato profer¬
re potes. om̃s absq peccato ẽẽ fa¬

Expanded text:
ior essem angelorum fastigio, ut haior essem angelorum fastigio, ut haberem, quod angeli non habent? de illo scriptum est quasi proprium: qui peccatum non fecit nec dolus inuentus mune cum Christo est, quid ille habebit proprium? alioquin per se tua sententia destruitur. adseris posse hominem esse sine peccato, si uelit, et post grauissimum somnum ad decipiendas rudes animas frustra conaris adiungere: \'non absque dei gratia\'. si enim semel per se homo potest esse sine peccato, quid necessaria est gratia dei ? sin autem sine illius gratia nihil potest facere, quid necesse fuit dicere posse, quod non potest? \'potest\', inquit, recusat, si sufficit ei uelle et statim sequitur posse, si uelle praecesserit? nullusque Christianorum est, qui nolit esse sine peccato: omnes ergo sine peccato erunt, quia omnes cupiunt esse absque peccato. et in hoc ingratis teneberis, ut, qui aut nullum aut rarum quemque sine peccato proferre potes, omnes absque peccato esse fa
Abbreviated transcription (Latin):
uersa compleuerit. Responde
michi. facilia sunt. an diffici¬
lia. Si facilia. pro fer quis ea im¬
pleuerit. ⁊ cur dauid in psalmo
canat. Qui fingis laborem in
precepto. ⁊ iterum. propter
uerba labiorum tuorũ: ego cus¬
todiui uias duãs. ⁊ dñs in
ewangł̾io. Intrate ꝑ angustã
portam. ⁊ diligite inimicos d¬
urõs. ⁊ orate pro his qui per¬
secuntur uos. Sin aut difficilia
cur autsus es dicere. facilia dĩ
eẽ mandata. que nullus imple¬
uerit: Non in telligis tuas
inter se pugnare sententias
aut enĩ facilia sunt. ⁊ infini¬
ta est multitudo hominũ qui
ea impleuerunt. aut difficilia
⁊ temere dixisti facile quod dif¬
ficile ẽ. Solens ⁊ hoc dicere
aut possibilia de mandata et¬
recte a deo data. aut impossibilia ⁊ ñ
in hiis ẽe culpam qui accepere manda¬
ta sed in eo qui dedit impossibilia: d¬
Nunquid precepit michi deus ut
eẽm quod deus est. ut nichil inter
me eẽt ⁊ dñm creatorem. ut ma¬

Expanded text:
uersa conpleuerit. responde uersa conpleuerit. responde mihi: facilia sunt an difficilia? si facilia, profer, quis ea inpleuerit et cur Dauid in psalmo canat: qui fingis dolorem in praecepto et iterum: propter uerba labiorum tuorum ego custodiui uias duras et dominus in euangelio: intrate per angustam portam et: diligite inimicos uestros et: orate pro his, qui persequuntur uos? sin autem difficilia, cur ausus es dicere facilia dei esse mandata, quae nullus inpleuerit? non intellegis tuas inter se pugnare sententias? aut enim facilia sunt et infinita est multitudo hominum, qui ea inpleuerint, aut difficilia et temere dixisti esse facile, quod difficile est. Soletis et hoc dicere, aut possibilia esse mandata erecte a deo data aut inpossibilia et non in his esse culpam, qui accepere mandata, sed in eo, qui dedit inpossibilia. numquid praecepit mihi deus, ut essem, quod deus est, ut nihil inter me esset et dominum creatorem, ut ma
Abbreviated transcription (Latin):
illud iacobi. Agite qui nunc
dicitis. hodie aut cras perficis¬
cemini in illam ciuitatem ⁊ fa¬
ciemus illic. annum unum
ut negotiemur ⁊ lucremur qui
nescitis de crastino. q̃ est enĩ ui
ta nr̃a aura eñĩ est. siue uapor par¬
lulum apparens deinde dissipabi¬
tur. pro eo quod deboatis dicere
Si dñs uolui̾t. ⁊ uixerimus fa
ciemus hoc aut illud ñẽ aũt ex¬
uitatis in suꝑbiis ur̃is. Sm̃is
istiusmodi gloriatio pessima ẽ
Iniuriã tͥ fieri putas. ⁊ destru
arbitrii libertatem. si ad deum
semꝑ auctorem recurras si exi¬
lius pendeas uoluntade. ⁊ dicas.
Occliꝰ mei semper ad dim: qm̃
ip̃e eruet de laqueo pedes meos.
Unde ⁊ audes lingua proferre
demeraria. Unũquemq suo ar¬
bitrio regi. Si suo regitur arbi¬
trio. ubi est auxilium dei: Si
xp̃o rectore nõ indiget. qnomo¬
Do scribit iheremias. Non ẽ
homini uia eius: ⁊ ad nõ gres¬
sus hominis dirigitur. Facilia
nullum proferre potes qui uni¬

Expanded text:
illud Jacobi, 1035 Ecce nunc illud Jacobi, 1035 Ecce nunc qui dicitis, hodie aut cras proficiscemur in illam civitatem, et faciemus illic annum unum, ut negotiemur et lucremur, qui nescitis de crastino. Quae enim est vita vestra? Aura est enim sive vapor paululum apparens: deinde dissipata- pro eo, quod debeatis dicere: si dominus uoluerit et uixerimus, ut faciamus hoc aut illud. nunc autem exultatis in superbiis uestris; omnis istius modi gloriatio pessima est. iniuriam tibi fieri putas et destmi arbitrii libertatem, si ad deum semper auctorem recurras, si ex illius pendeas uoluntate et dicas: oculi mei semper ad dominum, quoniam ipse eruet de laqueo pedes meos ? unde et audes lingua proferre temeraria unumquemque suo arbitrio regi ? si suo regitur arbitrio, ubi est auxilium dei ? si Christo rectore non indiget, quomodo scribit Hieremias: nonest in homine uia eius et: adomino gressus hominis diriguntur ? facilia nullum proferre potes, qui uni
Abbreviated transcription (Latin):
agit deo gr̃as. ⁊ quodcumq in su¬
o fluit ruulo ad fontem refert
anqui dicit. Nedi ame quia mũ¬
dus sum. nõ habeo te necessariũ
De disti enim michi semel arbitͥti
libertatem. ut faciam quod uolu¬
ero. Quid rursum te ingeris ut
nichil possim facere. nͥ tu in me
tua dona compleueris. Frandu¬
lenter pretentens dĩ grãm ut
ad conditõnem hommnis refe¬
ras. ⁊ non in singulis oꝑibus
auxiliũ dei requiras: ne scilicet
liberum arbitrium uidearis ad¬
in utere. ⁊ cum dei contempnas
ammni niculum hominis q̃ras
auxilia. Audite queso. audite
sacrilegium. Si inquit uoluero
curuare digitum. mouere ma¬
num. sedere ambulare. discur¬
rere. sputa iacere. duob digitt¬
tulis. narium purgamenta
decutere reuelare alium urmã
digerere. semper mͥ auxiliũ dei
erat necessarium. Audi ingra¬
de. immo sacrilege aplm̃ pre¬
dicantem. siue manducatis siue
bibitis. siue aliud quid agitis
om̃ia in nomine dei agite. Et

Expanded text:
agit deo gratias et, quodcumque in suagit deo gratias et, quodcumque in suo fluit riuulo, ad fontem refert, an qui dicit: \'recede a me, quia mundus sum; non habeo te necessarium\'. dedisti enim mihi semel arbitrii libertatem, ut faciam, quod uoluero; quid rursum te ingeris, ut nihil possim facere, nisi tu in me tua dona conpleueris? fraudulenter praetendis dei gratiam, ut ad conditionem hominis referas et non in singulis operibus auxilium dei requiras, ne scilicet liberum arbitrium aidearis amittere, et, cum dei contemnas adminiculum, hominum quaeris auxilia\'? Audite, quaeso, audite sacrilegium: \'si\', inquit, \'uoluero curuare digitum, mouere manum, sedere, stare, ambulare, discurrere, sputa iacere, duobus digitulis narium purgamenta decutere, releuare aluum, urinam digerere, semper mihi auxilium dei erit necessarium? \' audi, ingrate, immo sacrilege, apdicantem: Sive manducatis, sive bibitis, sive aliud quid agitis, omnia in nomine Dei agite . Et
Abbreviated transcription (Latin):
bibero. tanto plus sitio. legi enĩ psal¬
miste uocem. Cantate ⁊ gustate ⁊
uidete qm̃ suauis est dñs. Omne
quod habemus bom gustus. ẽ dñi¬
Et cum me putauero ad calcem ne¬
nisse uirtutum. tunc habeo princi¬
pium. Puncipiũ enĩ sapientie timor
dñi. Qũi expellitur. ateꝑ destruitur
caritate. Hec est in hominib so¬
la per fectõ. si in perfectos ẽẽ se no¬
uerint. Et uos inquit cũ omia fe¬
cit̾is. dicite serui in utiles sumus.
quod debuimus facere fecimus. Si
in utiles. stupefecit omĩa. Quid de
illo dicendum est. qui explicari nõ
ex parte comprehendisse se dicit ⁊
nec dum ẽẽ perfectum. preteritoꝵ¬
q oblunsci. ⁊ in futurum se geten¬
tore. Qui preti̾torum obliuiscitur
⁊ futura desiderat. ostendit se pre¬
sentib nõ ẽẽ contentũ. Quod aũt
sursum deorsum factitant liberũ
ad u̾sum beneficium largitoris. Qͥs
destruit libetũ arbitriũ : Iue qui sẽꝑ

Expanded text:
bibero, tanto plus sitio. legi enim psalbibero, tanto plus sitio. legi enim psalmistae uoce cantari: gustate et uidete, quoniam suauis est dominus. omne, quod habemus bonum, gustus est domini. cum me putauero ad calcem peruenisse uirtutum, tunc habebo principium. principium enim sapientiae timor domini, qui expellitur atque destruitur caritate. haec est in hominibus sola perfectio, si inperfectos esse se nouerint. et uos, inquit, cum omnia feceritis, dicite: serui inutiles sumus: quod debuimus facere, fecimus. si inutilis est, qui fecit omnia, quid de illo dicenduepisse, et ex parte comprehendisse se dicit, et necdum esse perfectum, praeteritorumque oblivisci, et in futurum se extenteritorum obliuiscitur et futura desiderat, ostendit se praesentibus non esse contentum. quod autem sursum deorsum iactitant liberum aduersum beneficium largitoris. quis destruit arbitrium? ille, qui semper
Abbreviated transcription (Latin):
uenientis. ⁊ cetĩ̾ muliorcu larum
sotii piurientes aurib ⁊ ignoran¬
tes qund audiant quid loquantur qͥ
uetufsissimum cenum quasi qua¬
si nouam suscipiunt. temperaturã
amplectiur. ita dum taxat ut
agamus semper grãs largitori. sci¬
amus ꝙ nos. nichil ẽẽ nisi quod
donauit in nobis ipse sernauerit
dicente apło. nõ uolentis neq cur¬
rentis. sei miserentis est dei. Uelle
⁊ currere meum ẽ. sed ipm̃ meũ.
sine dei auxilio semper non erit me¬
um. Dicit enim idem apłs. Deus
enim qui operatur in nobis. ⁊ uel
ie ⁊ perficere. Et saluator in ewan¬
głio. Pater meus usꝙ modo opera¬
tur. ⁊ ego operor. Semꝑ largitor
semꝑ ꝙ donatoi ẽ. Nom michi suf¬
ficit quod semel dedit nisi foite dede¬
rit. Seto ut accipiam: Et cum acte¬
pero. rursum peto alia. rursum peco¬
alia. rursum ad accipienda benefici¬
a dei. Nec ille deficit in dando nec
ogo satior in accipiendo. Qũãto plus

Expanded text:
venientes: et caeteri muliercularum venientes: et caeteri muliercularum socii prurientes auribus et ignorantes, quid audiant, quid loquantur, qui uetustissimum caenum quasi nouam suscipiunt temperaturam, amplectimur, ita dumtaxat, ut agamus semper gratias largitori sciamusque nos nihil esse, nisi, quod donauit, in nobis ipse seruauerit dicente apostolo: non est uolentis neque currentis sed miserentis dei. uelle et currere meum est, sed ipsum meum sine dei auxilio non erit meum. dicit enim idem apostolus: deus est, qui operatur in uobis et uelle e et perficere, et saluator in euangelio: pater meus usque modo operatur et ego operor. semper largitor semperque donator est. non mihi sufficit, quod semel dedit, nisi semper dederit. peto, ut accipiam, et cum accepero, rursum peto. auarus sum ad accipienda beneficia dei nec ille deficit in dando nec ego satior in accipiendo. quanto plus
Abbreviated transcription (Latin):
Unum pamphili prenotaret. quo¬
rigenes scilicet egregia illa quatuor orige¬
nis. PERianchon. uolumina lati¬
nis infunderet anrib. Nis adduc
⁊alium nosse erroris tui puncipemͤ
Doctrina tua origenis ramusculus
est. In eo enĩ psalmo ubi scriptum
est. ut de ceteris taceam. in super ⁊
usq ad noctem erudierunt me renes
mei. asserit uirum scm de quorum
indelicet ⁊ tu numero es. cum ad
uirtutũ uenerit suminitat᷑e. ne
in nocte quidem ea pati q̃ homiñ
sunt. nec cogitatõne uitioium a¬
liqua titillari. Nec erubescis de
sotietate talium. renuens eorum
quorũ blasphemiis iuingeris. Iom¬
niam scd̾a q̃stio tui in genii discipli¬
na est. Quicquid illi responsum ẽ.
tibi creditom responsum credito.
Nec fieri potest. ut diu̾sus sit eoꝵ
exitus quoium est una sententia
Cum hec ita se h̃eant. quid uolunt
misert mulierculẽ onerate pecca¬
tis que circumferuntur oniĩ uento
doctrine semper discentes. ⁊ nun¬
quam ad sententiam u̾tatis per¬

Expanded text:
unum \'Pamphili\' praenotaret, quo scilicet egregia illa quattuor Origenis negl agxcov uoluminaLatinis infunderet auribus. uis adhuc et alium nosse erroris : tui principem? doctrina tua Origenis ramusculus est. in eo enim psalmo, ubi scriptum est — ut de ceteris taceam —: insuper et usque ad noctem erudierunt me renes mei, adserit uirum sanctum, de quorum uidelicet et tu numero es, cum ad uirtutum uenerit summitatem, ne in nocte quidem ea pati, quae hominum sunt, nec cogitatione uitiorum aliqua titillari. nec erubescas de societate talium rennuens eorum nomina., quorum blasphemiis iungeris. Iouiniani secunda quaestio tui ingenii disciplina est. quicquid illi responsum est, tibi responsum credito. nec fieri potest, ut diuersus sit eorum exitus, quorum est una sententia. Cum haec se ita habeant, quid umiserae mulierculae oneratae peccatis, quae circumferuntur omni vento doctrinae, semper discentes, et numquam ad scientiam veritatis per
Abbreviated transcription (Latin):
bo quid de illo apł loco sentias quẽ
scribit ad philippenses. nõ quia iã
accepi. aut iam ꝑfectus sim. ꝑseqͦor
aũt si cõprehendam in quo ⁊ apre¬
hensus sum. axp̃o. Frẽs ego me nec¬
dum arbitror cõprehendisse. unũ
aũt postĩorum obliuiscens. ad ea q̃¬
in puora sunt me extendens ixta
ꝓpositum. sequor adbrauiũ suꝑne

Expanded text:
bo, quid de illo Apostoli loco sentias, quem bo, quid de illo Apostoli loco sentias, quem scribit ad Philippenses: Non quia jam accepi, aut jam perfectus sim. Persequor autem si comprehendam: in quo apprehensus sum a Christo. Fratres, ego me necdum arbitror comprehendisse. Unum autem, posteriorum obliviscens, ad ea quae priora sunt me extendens, juxta propositum sequor, ad bravium supernae