comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Qua die manducaueritis. morte
moriemini. Ista gͦ ĩ lex peccati
trahit sp̃m: ⁊ subiugare cõtendit.
Sed condelector legi dei scdm interi-¬
orẽ hominẽ. Ac ꝑ hoc fit illa pug¬
na: ⁊ in ipso certamine dicit᷑. m̃te
seruio legi deiꝰ: carne aut̃ legi pec¬
cati. Lex sp̃s uite lib̾auit me alege
peccati ⁊ mortis. Lex enĩ sp̃s uite.
enĩ lex. de qua in psalmo dicit᷑ deo:
et de lege tua miserere mei.Lex
miscłie:. lex fidei. nõ factoꝵ. Que
ẽ gͦ lex factoꝵ. Iã audistis legem
fidei bonã. Lex sp̃s uite lib̃auit
me a lege peccati ⁊ mortis. Au¬
distis ⁊ aliã legẽ peccati ⁊ mortis.
Quod enĩ impossibile erat legi. in
qͦ infirmabat᷑ ꝑ carnẽ. Hec gͦ lex

Expanded text:
Qua die manducaveritis, morte Qua die manducaveritis, morte moriemini . Ista ergo lex peccati trahit spiritum, et subjugare contendit. Sed condelector legi Dei secundum interiorem hominem. Ac per hoc fit illa pugna, et in ipso certamine dicitur, Mente servio legi Dei, carne autem legi peccati. Lex spiritus vitae liberavit te a lege peccati et mortis. Lex enim ipsa spiritenim lex, de qua in Psalmo dicitur Deo: Et de lege tua miserere mei . Lex misericordiae, lex fidei, non factorum. Quae est ergo lex factorum? Jam audistis legem fidei bonam: Lex spiritus vitae liberavit te a lege peccati et mortis. Audistis et aliam legem peccati et mortis. Quod enim impossibile erat legis, in quo infirmabatur per carnem.
Abbreviated transcription (Latin):
cati ⁊ mortis. Ecce altera lex. ꝙ seqͥt᷑.
Quod enĩ impossibile erat legi. in
quo infirmabat᷑ ꝑ carnẽ. Ecce t̃cia
lex. Aut forte ista una ex duabꝰ.
Inqͥramꝰ : ⁊ dño ad iuuante uideamꝰ.
de lege illa bona qͥd dixit. Lex sp̃s
uite liberauit me a lege peccati
⁊ mortis. Istã nõ dixit in ualidã
fuisse ad efficiendũ. Liberauit me
tis Lex illa bona lib̾auit me a le¬
ge ista mala. Lex enĩ mala que ẽ¬
U i deo aliã legẽ in membris meis.
repugnantẽ legi m̃tis mee:⁊ cap¬
tiuantẽ me in legẽ peccati que ẽ
in membris meis. Quare ⁊ ipsa
lex dicta ẽ: Recte omino. Quẽnid¬
modũ enĩ nõ legitime factũ est
ut homo qͥ noluit obedire dño
suo. nõ ei seruiret caro ipsius :
Supͣ te dñs tuus:. infra te caro tua.
Serui meliori. ut seruiat tͥ inferior.
Cõtẽpsisti suꝑiorẽ:. torqueris ab
inferiore. Ipsa ẽ gͦlex peccati. ip¬
sa ẽ ⁊ mortis.ꝑ peccatũ enĩ mors.

Expanded text:
cati et mortis, ecce altera lex. Et sequitur: cati et mortis, ecce altera lex. Et sequitur: Quod enim impossibile erat legis, in quo infirmabatur per carnem, ecce tertia lex. Aut forte ista est ex duabus? Inquiramus et Domino adjuvante videamus. De lege illa bona quid dixit? Lex spiritus vitae liberavit te a lege peccati et mortis. Istam non dixit invalidam fuisse ad efficiendum: Liberavit, intis. Lex illa bona liberavit te ab ista lege mala. Lex enim mala quae est? Video aliam legem in membris meis repugnantem legi mentis meae, et captivantem me in lege peccati, quae est in membris meis. Quare et ipsa lex dicta est? Recte omnino. Admodum enim legitime factum est ut homo qui noluit obedire Domino suo, non ei serviret caro ipsius. Supra te Dominus tuus, infra te caro tua. Servi meliori, ut serviat tibi inferior. Contempsisti superiorem, torqueris ab inferiore. Ista est ergo lex peccati, ipsa est et mortis. Per peccatum enim mors.
Abbreviated transcription (Latin):
se debetis. ne forte ꝓpt̾ istã pugnã
sine qua homo ẽẽ nõ potest etiam
qͥ iuste uiuit. Immo ille in ea ẽ qͥ
ruste uiuit. Nã nec pugnat sed tra-¬
hit᷑. qͥ iuste nõ uiuit. Ergo ne pu¬
tetis ꝓpt̃ hoc qͣsi duas ex diuersis
pͥncipiis eẽ naturas. sic̃ insanũt
manichei. qͦd qͣsi nõ sit caro ex deo.
Falsũ ẽ. Utrũq ex deo ẽ. sed natu¬
ra humana ista in semet ipsa
meruit de peccato. Ergo langor
ẽ.Sanat᷑.⁊ nõ ẽ. Discordia mͦ que
est in spũ ⁊ carne. ꝓ concordia la¬
borat. Sp̃s ideo laborat. ut caro
cũ illo concordet. ⁊uẽadmodũ si
in una domo litẽ int̾ se habeat
uir ⁊ uxor. ad hoc debet laborare
uir ut domet uxorẽ. Bomata
uxor subiuget᷑ uiro. Subiugata
uxore uiro: fiat pax in domo. Cũ
ipsas leges. Intuemini eas ⁊ discer¬
nite. Satis uobis necessaria ẽ ista
discretio. Lex in qͥt sp̃s uite. Ecce
una lex. Liberauit me a lege pec¬

Expanded text:
se debetis, ne forte propter istam pugnam, se debetis, ne forte propter istam pugnam, sine qua homo esse non potest, etiam qui juste vivit; imo ille in ea est, qui juste vivit; nam nec pugnat, sed trahitur, qui juste non vivit: ergo ne putetis propter hoc quasi duas ex diversis principiis esse naturas, sicut insaniunt Manichaei, quod quasi non sit caro ex Deo. Falsum est, utrumque ex Deo est. Sed natura humana istam in semetipsa meruit ex peccato. Ergo languor est: sanatur, et non est. Discordia modo quae est in spiritu et carne, pro concordia laborat; spiritus ideo laborat, ut caro cum illo concordet. Quemadmodum si in una domo litem inter se habeant vir et uxor; ad hoc debet laborare vir, ut domet uxorem. Domata uxor subjugetur viro; subjugata uxore viro, fiat pax in domo. 5. Lipsas leges. Intuemini eas, et discernite: satis vobis necessaria est ista discretio. Lex, inquit, spiritus vitae, ecce una lex: liberavit te a lege pec
Abbreviated transcription (Latin):
ria sua. age tua. Nõ oppͥmunt᷑. nõ
extingunt᷑ a te desideria eiꝰ. nõ
extinguat tua. Ut in certamine
labores. nõ uictꝰ traharis. Sequit᷑¬
bent desideria carnis qͥbꝰ nõ cõsen¬
nunt. ⁊ si lex in membris eoꝵ re
natꝰ ⁊ qͥcqͥd ante cõsensisti male
cõcupiscentie. siue qͦlibet flagitio:
siue qͦlibet facinore : siue qͦlibet
mala cogitatione: siue qͣlibet ma¬
la locutione: omĩa deleta sũt in
illo fonte qͦ seruus intͣsti. unde li¬
ber existi. Quia gͦ hec ita sũt: nul¬
lagͦ nuc̃ condẽpnatio his qͥ sũt in
xpõ iħu. Nulla ẽ nuc̃. Antea fuit.
tr uno om̃s in cõdemnationẽ. hoc
malũ fecerat generatio. Sed hoc bo¬
nũ fecit regeneratio. Lex enĩ sp̃s uite
ti ⁊ mortis. In est in membris: sed
reũ te nõ facit: liberatꝰ es ab illa.
Liber pugnas. Sed uide ne uincaris.
⁊ iterũ fias seruus. Laboras pug¬
nando: sed letaberis triũphando.

Expanded text:
ria sua, age et tu tua. Non opprimuntur, non ria sua, age et tu tua. Non opprimuntur, non exstinguuntur a te desideria ejus; non exstinguat tua: ut in certamine labores, non victus traharis. bent desideria carnis, quibus non consentiunt; et si lex in membris eorum rnatus, et quidquid antea consensisti malae concupiscentiae, sive quolibet flagitio, sive quolibet facinore, sive qualibet mala cogitatione, sive qualibet mala locutione, omnia deleta sunt in illo fonte, quo servus intrasti, unde liber existi: quia ergo haec ita sunt, Nulla nunc condemnatio est his qui sunt in Christo Jesu. Nulla est nunc, antea fuit. Ex uno omnes in condemnationem . Hoc malum fecerat generatio, sed hoc bonum fecit regeneratio. Lex enim Spiritus ve peccati et mortis. Inest in membris, sed reum te non facit. Liberatus es ab illa; liber pugna; sed vide ne vincaris, et iterum fias servus. Laboras pugnando, sed laetaberis triumphando.
Abbreviated transcription (Latin):
Iã dixi uob̃ sic ẽẽ accipiendũ qͦd
ait apłs. m̃te seruio legi dei. car¬
ne aũt legi peccatiꝰ. ut carni nichil
plus ꝑmittatis. nisi desideria sine
qͥbꝰ nõ potest esse. Si aũt desideris
malis consenseritis.⁊ nõ cõtra illa
luctati fueritis: uicti plangetis.
Roptandũ ẽ ut plangatisꝰ. nei
sensũ duri ꝑdatis. Quantũ gͦ ẽ
in uotis nr̃is. in uoluntate nrã.
in oratione nrã: qͣndo dicimꝰ ne
nos inferas in tẽptationẽ sed li
bera nos a malo. hoc utiq cupin
ut nec ipsa malai desideria ex¬
istant de carne nrã: sed quã dil
hic uiuimꝰ efficere nõ ualemꝰ.
ꝓpt̾ hoc ait:. ꝑficere aũt bonũ nõ
inuenio. Facere inqͥt mnuenio. nõ
cõsentire malo desiderio. ꝑficere
nõ inuenio: nõ habere malũ desi¬
deriũ. Restat gͦ in hac pugna. ut
m̃te nõ cõsentiente malis cõcupis¬
centiis seruias legi dei:carne aũt
concupiscente sed te nõ seruiente. ser¬
uias legi peccati. Agit caro deside¬

Expanded text:
e accipiendum quod ait Apostolus, Mente servio legi Dei, carne autem legi peccati; ut carni nihil plus permittatis, nisi desideria, sine quibus non potest esse. Si autem desideriis malis consenseritis, et non contra illa luctati fueritis, victi plangetis: et optandum est ut plangatis, ne et sensum doloris perdatis. Quantum ergo est in votis nostris, in voluntate nostra, in oratione nostra, quando dicimus, Ne nos inferas in tentbera nos a malo ; » hoc utique cupimus, ut nec ipsa mala desideria existant de carne nostra; sed quandiu hic vivimus, efficere non valemus. Propter hoc ait: Perficere autem bonum non invenio. Facere quid invenio? Non consentire malo desiderio. Perficere non invenio: non habere malum desiderium. Restat ergo in hac pugna, ut mente non consentiente malis concupiscentiis, servias legi Dei; carne autem concupiscente, sed te non consentiente, servias legi peccati. Agit caro deside
Abbreviated transcription (Latin):
Quando delinquebat sine mandato.
incipit nolle facere. Uincitur: tra¬
hit᷑. subiugat᷑. Iam restat illi grãm
ẽ. lex enĩ sp̃s uite lib̾aliit me a lege
peccati ⁊ mortis: lex ẽ fidei: lex ẽ
sed peccati et mortis. Iua altera de
iubet nõ iuuat. Lex que tͥ ostendat
nõ tollat peccatũ. Ab alia tibi lege
ostendat᷑ peccatũ. ab alia tollat᷑. Suo
sũt testam̃ta. uetꝰ et nouũ. Audi
apłm dicentẽ. Dicite mͥ. Sub lege
uolentes eẽ. legẽ nõ legistis:. Scrip

Expanded text:
mandatum,incipit nolle facere: vincitur, trahitur, subjugatur: jam restat illi gratiaest, Lex enim spiritus vitae liberavit te a lege peccati et mortis, lex est fidei, lex estsed peccati et mortis. Illa vero altera de jubet non juvat: lex quae tibi ostendit, non tollit peccatum. Ab alia tibi lege ostenditur peccatum, ab alia tollitur. Duo sunt Testamenta, vetus et novum. Audi Apostolum dicentem: Dicite mihi, sub Lege volentes esse, Lege
Abbreviated transcription (Latin):
mortis. Ut enĩ condelectareris le¬
gi dei scd̃m interiorẽ hominẽ un¬
⁊ mortis :. Ideo o mens humana
ne tibi tribuas. ne multũ suꝑbias:
immo ne omnino suꝑbias o mens
humana qͦd nõ cõsentis desideriis
carnis: qͦd lex peccati nõ te de arce
supͣdictũ ẽ. ut seruiamꝰ in nouita¬
te sp̃s.⁊ nõ in uetustate littere. Qua¬
re illa nõ lib̾auit: Nõne ⁊ ipsa di

Expanded text:
ti et mortis. Ut enim condelecteris legi Dei secundum interiorem hominem, unet mortis? Ideo, mens humana, ne tibi tribuas, ne multum superbias; imo ne omnino superbias, o mens humana, quod non consentis desideriis carnis, quod lex peccati non te de arce supra dictum est, Ut serviamus in novitate spiritus, et non in vetustate litterae . Quare illa non liberavit? N
Abbreviated transcription (Latin):
dũ:. curauer̃ tegendũ. Cõsuerũt
inqͥt folia ficulnee: ⁊ fecer sibi suc¬
cinctoria Quod texerũt:. ibi senser̃.
Ecce unde trahit᷑ originale peccatũ:.
uoluit: quẽ uirgo cõcepit. Soluit
illud: qͥ uenit sine illo. Soluit illud.
qͥ nõ uenit ex illo. Uide: unꝰ ⁊ unus.
Unꝰ ad mortẽ: unꝰ ad uitã. Homo pͥ¬
mus ad mortẽ:. homo scds ad uitã.
Sed quare ad mortẽ ille homo ᷤ. Qa
tantũ homo. Quare ad uitã iste ho¬
⁊ tam̃ cõcupiseit. Ideo nõ qͦd uult
agit. Nũqͥd illa mala cõcupiscentia
adulteria: Absit. Nõ ascendãt ta¬
les cogitationes in cor ur̃m. Lucta¬
bat᷑: nõ subiuigabat᷑. Sed qͥa nole¬
bat nec hoc habere cõtra qͦd lucta¬
ret᷑. ideo dicebat. Nõ qͦd uolo ago.¬
ꝑfeceritis. Sed constituit tͥ ante
ocłos pugnã suã. ne timeres tuã.
Si enĩ hoc nõ dixisset beatꝰ apłs
ri in membris tuis cui tu nõ con¬
sentires. tam̃ cũ eã moueri uide¬
res: forfitan de te desꝑares. ⁊ dice¬

Expanded text:
dum, curaverunt tegendum. Consuerunt, inquit, folia ficulnea, et fecerunt sibi succinctoria . Quod texerunt, ibi senserunt. Ecce unde trahitur originale peccatum, voluit, quem virgo concepit. Solvit illud, qui venit sine illo: solvit illud, qui non venit ex illo. Unde unus et unus: unus ad mortem, unus ad vitam. Homo primus ad mortem, homo secundus ad vitam. Sed quare ad mortem ille homo? Quia tantum homo. Quare ad vitam iste hoet tamen concupiscit; ideo non quod vult agit. Numquid illa concupiscentia adulteria? Absit. Non ascendant tales cogitationes in cor nostrum. Luctabatur, non subjugabatur. Sed quia nolebat nec hoc habere contra quod luctaretur, ideo dicebat: Non quod volo, ago.rficeret. Sed constituit tibi ante oculos pugnam suam, ne timeres tuam. Si enim hoc non dixisset beatus Apostolus, iam in membris tuis, cui tu non consentires; tamen cum eam moveri videres, forsitan de te desperares et dice
Abbreviated transcription (Latin):
eo usq terminata ẽ:ubi dic¬
tũ ẽ. Igit᷑ ipse ego m̃te seruio
legi dei. carne aũt legi peccati. In
qua cõclusione demonstrauit apłs
Noc enĩ peccati nomine appellat. unde
oriunt᷑ cũcta peccata: id ẽ ex carnali
concupiscentia. Quicqͥd enĩ ẽ pecca¬
toꝵ in dictis. in factis. in cogitatio¬
nibꝰ : nõ exorit᷑ nisi mala cupiditate.
nõ exorit᷑ nisi ex illicita delectatione
Huic gͦ illicite delectationi si resistamꝰ.
si nõ cõsentiamꝰ : si nõ uelut arma
ministremꝰ. nõ regnat peccatũ i nrõ
mortali corpore. Peccatũ enĩ ante

Expanded text:
eo usque terminata est, ubi dictum est: Igitur ipse ego mente servio legi Dei, carne autem legi peccati. In qua conclusione demonstravit Apostolus, Hoc enim peccati nomine appellat, unde oriuntur cuncta peccata, id est, ex carnali concupiscentia. Quidquid enim est peccatorum in dictis, in factis, in cogitationibus, non exoriuntur nisi ex mala cupiditate, non exoriuntur nisi ex illicita delectatione. Huic ergo illicitae delectationi si resistamus, si non consentiamus, si membra velut arma non ministremus; non regnat peccatum in nostro mortali corpore. P
Abbreviated transcription (Latin):
iħs. saluator nr̃. redẽptor nr̃. pec¬
catũ factꝰ ẽ: ut nos essemꝰ iusticia
dei in ipso. Quomͦ. Audite legem.
Qui nouer̃: sciunt qͦd dico. ł qͥ nõ
nouer̃: legãt uel audiant. In lege
peccata uocabant᷑. etiã sacrificia
que ꝓ peccatis offerebant᷑. Habes
cũ uictima ꝓ peccato adduceret᷑.
Dic̃ lex. Ponant manꝰ suas sacer¬
dotes suꝑ peccatũ: id ẽ suꝑ uichmã
sacrificiũ ꝓ peccato. Sic̃ ⁊ xp̃s inqͥt
dilexit uos:⁊ tradidit semet ipsũ
ꝓ uob̾ oblationẽ ⁊ hostiã deo in odo¬
rẽ suauitatis. Ecce de qͦ peccato dã¬
nauit peccatũ. De sacrificio qͦd fac¬
tũ ẽ ꝓ peccatis: Inde dãnauit pec¬
catũ Ip̃sa ẽ lex sp̃s uite:. que lib̾a¬
uit me a lege peccati ⁊ mortis. Qa
lex illa altera lex littere. lex u-¬
bens. bona ẽ qͥdẽ ⁊ mandatũ scm̃
⁊ iustũ ⁊ bonũ. sed infirmabat᷑
ꝑ carnẽ. Et qͦd iubebat nob̃. im¬
plere nõ poterat. Alia gͦ lex ut di¬
cere ceꝑã tibi ostendat peccatũ:

Expanded text:
Jesus Salvator noster, Redemptor noster peccatum factus est, ut nos essemus justitia Dei in ipso. Quomodo? Audite Legem. Qui noverunt, sciunt quod dico: et qui non noverunt, legant, vel audiant. In Lege peccata vocabantur etiam sacrificia, quae pro peccatis offerebantur. Habes, cum victima pro peccato adduceretur, dicit Lex, Ponant manus suas sacerdotes super peccatum ; id est, super victimam sacrificdilexit vos, et tradidit semetipsum pro vobis oblationem et hostiam Deo in odorem suavitatis . Ecce de quo peccato damnavit peccatum: de sacrificio quod factus est pro peccatis, inde damnavit peccatum. Ipsa est Lex spiritus vitae, quae liberavit te a lege peccati et mortis. Quia lex illa altera, lex litterae, lex jubens, bona est quidem; Mandatum, sanctum, et justum, et bonum: sed infirmabatur per carnem; et quod jubebat, in nobis impleri non poterat. Alia ergo lex, ut dicere coeperam, tibi ostendat peccatum,
Abbreviated transcription (Latin):
dicebat paulo ante : uideo aliã le¬
gẽ in membris meis repugnantẽ
legi m̃tis mee ͥ ⁊ captiuantẽ me
in legẽ peccati que ẽ in membris
meis: Sed me dicebat ex carne.
nõ ex m̃tẽ. Ubi ẽ gͦ illa lex si nul¬
la cõdemnatio ẽ his qͥ sũt in xpõ

Expanded text:
legem in membris meis repugnantem legi mentis meae, et captivantem me in lege peccati quae est in membris meis ? Sed me dicebat ex carne, non ex mente. Ubi ergo illa lex, si nulla condemnatio est his qui sunt in Christo
Abbreviated transcription (Latin):
triũphantiũ. Ubi ẽ mors aculeus
tuus: Aculeus aũt mortis ẽ peccatũ.
suiꝰ pũctione facta ẽ mors. Peccatũ
quasi scorpiꝰ ẽ. Pupugit nos:⁊ mor¬
tui sumꝰ. Sed qͣndo dicet᷑ ubi ẽ mors
aculeus tuus ⁊ qͦ aculeo facta es. nõ
quẽ fecisti: qͣndo gͦ dicet᷑ ubi ẽ mors
aculeus tuus. utiq nõ erit. qͥa pec¬
catũ nõ erit. Aculeus enĩ mortis
peccatũ. Cõtra peccatũ data ẽ lex.
trauit: ut abundaret delictũ. Quo¬
mͦ hoc : Qͥa fuit ante legẽ homo
pecctor. Data lege atq transgressa.
bant᷑ homines rei. Lege data. plus
ỹuaricationis facti sũt rei. Sybi spes.¬
nisi qͦd sequit᷑ ubi ab undauit pec¬
catũ. suꝑabũ dauit grã:. Ideo iste
miles ⁊ quodã mͦ in isto bello exer-¬
eitatissimꝰ. tã exercitatꝰ ut esset et
dux. cũ laboraret in hoc bello cõtra
hostẽ ⁊ diceret: uideo alã legẽ in
membris meis repugnantẽ legi
ntis mee.⁊ captiuantẽ me in legẽ

Expanded text:
. Ubi est, mors, aculeus tuus? Aculeus autem mortis est peccatum: cujus punctione facta est mors. Peccatum quasi scorpius est: pupugit nos, et mortui sumus. Sed quando dicitur, Ubi est, mors, aculeus tuus? quo aculeo facta es, non quem fecisti: quando ergo dicitur, Ubi est, mors, aculeus tuus? utique non erit; quia peccatum non erit. Aculeus autem mortis est peccatum. Contra peccatum data est Lex. travit, ut abundaret delictum. Quomodo hoc? Quia fuit ante Legem homo peccator; data Lege atque transgressa, tenebantur homines rei: Lege data, plus praevaricatione facti sunt rei. nisi quod sequitur: Ubi abundavit peccatum, superabundavit gratia ? Ideo iste miles et quodam modo in isto bello exercitatissimus, tam exercitatus, ut esset et dux, cum laboraret in hoc bello contra hostem, et diceret: Video aliam legem in membris meis, repugnantem legi mentis meae, et captivantem me
Abbreviated transcription (Latin):
sẏna. in seruitutẽ generans: que
ẽ agar. Ancilla ẽ sare que data ẽ
abrahe.:⁊ peꝑit ismahel seruũ.
Est gͦ testamentũ uetꝰ ꝑtinens ad agar.
in seruitutẽ generans. Que aũt
nrã. Ergo filii grẽ. filii sũt lib̾e.
Filii latere. filii sũt ancille. Quare
filius ancille : Lttera occidit. Qre
filiꝰ lib̾e:. Sp̃s aũt uiuificat. Lex
me a lege peccati ⁊ mortis: unde
me nõ potuit lib̃are lex littere.
Qd enĩ impossibile erat legiꝰ. in qͦ
infirmabrt᷑ ꝑ carnẽ. Rebellabat
enĩ caro tuaꝰ. subiugabat te caro
tua. Audiebat legẽ: ⁊ plus meita¬
bat cõcupiscentiã tuã. Infirmabat᷑
gͦ lex littere ꝑ carnẽ. Ac ꝑ hoc im¬
possibile erat legi litere: Hitere

Expanded text:
 quae est Agar ancilla Sarrae, quae data est Abrahae, et peperit Ismaelem servum. Est ergo Testamentum vetus pertinens ad Agar, in servitutem generans. Quae autem nostra . Ergo filii gratiae, filii sunt liberae: filii litterae, filii sunt ancillae. Quaere filios ancillae: Littera occidit. Quaere filios liberae: Spiritus autem vivificat . Lex te a lege peccati et mortis, unde te non potuit liberare lex litterae. Quod enim impossibile erat Legis, in quo infirmabatur per carnem. Rebellabat enim caro tua, subjugabat te caro tua; audiebat Legem, et plus incitabat concupiscentiam tuam. Infirmabatur ergo lex litterae per carnem: ac per hoc impossibi
Abbreviated transcription (Latin):
bebat peccatũ. De illo dictũ ẽ. Qui
peccatũ nõ fecit: nec inuentꝰ ẽ do¬
lus in ore eiꝰ. Nullũ ꝓrsus nec trahen¬
do nec addendo. nullũ peccatũ ha¬
buit: nec originis. nec ꝓpͥe iniqͥtatis.
Originẽ uirgo demonstrat. Cõuersa¬
tio uͦ eiꝰ scã satis ostendit nichil eũ
fecisse: unde dignꝰ eẽt morte. Ideo
ait. Ecce uenit pͥnceps huiꝰ mundi.
diabolũ significans:⁊ in me niehil
inueniet. Nõ inueniet quare me
occidat pͥnceps mortis. R quare gͦ
moreris:. Sed ut sciant om̃s qͥa
uoluntatẽ patris mei facio. eam̃
hinc. Et ꝑrexit ad passionẽ motis.
Mortẽ uoluntariã: nõ necessitatis
sed arbitrii. Potestatẽ habeo pone¬
di animã meã: ⁊ potestatẽ habeo
iterũ sum̃di eã. Nemo tollit enã a
me. sed ego pono eã. ⁊ iterũ sumo¬

Expanded text:
ebat peccatum: de illo dictum est, Qui peccatum non fecit, nec inventus est dolus in ore ejus . Nullum prorsus, nec trahendo, nec addendo: nullum peccatum habuit, nec originis, nec propriae iniquitatis. Originem virgo demonstrat; conversatio vero ejus sancta satis ostendit nihil eum fecisse unde dignus esset morte. Ideo ait: Ecce venit princeps hujus mundi diabolum significans, et in me nihil inveniet. Non inveniet quare me occidat princeps mortis. Et quare ergo moreris? Sed ut sciant omnes quia voluntatem Patris mei facio, eamus hinc . Et perrexit ad passionem mortis, mortem voluntariam, non necessitatis, sed arbitrii. Potestatem habeo ponendi animam meam, et potestatem habeo iterum sumendi eam. Nemo tollit eam a me
Abbreviated transcription (Latin):
mica ẽ in dm̃. Legi enĩ dĩ nõ est
subiecta. Neq enĩ potest. Qͥd ẽ. neq
enĩ potest. Nlõ homo ñ potest: non
anima ñ potest. Nõ deniq ipsa
caro. qͥa dĩ est creatura ñ potest.
Sed prudentia carnis ñ potest. Uici¬
um ñ potest: nõ nat᷑a. Quomͦ si di¬
ceres. claudicatio recte ambula-¬
tioni non ẽ subiecta: neq eñĩ po¬
test. Pes potest: sed claudicatio ñ
potest. Tolle claudicationẽ: et ui
debis rectã ambulationẽ. Sed quã¬
dui claudicatio ẽ. nõ potest. Sed
quãdut prudentia carnis est nõ
potest. Sed quãdui prudentia car¬
nis ẽ: nõ potest. Nõ sit pruden¬
tra carnis: ⁊ homo potest. Pru¬
dentra sp̃s. uita ⁊ pax. Qͥd gͦ a¬
it prudentra carnus minnca in
dm̃. Noli sic acciꝑe: quasi inimi¬
ca ista posit ledere dm̃. Resistẽdo
munica ẽ: nõ nocendo. Illi aũt no¬
cet in quo est prudentra carnis:
qͥa uiciũ nat᷑e nocet. in qua nat᷑a
inest. Medicina aũt ideo iuenta

Expanded text:
 in Deum. Legi enim Dei non est subjecta: neque enim potest. Quid est, neque enim potest? Non homo non potest, non anima non potest, non denique ipsa caro, quia Dei creatura, non potest: sed prudentia carnis non potest, vitium non potest, non natura. Quomodo si diceres, Claudicatio rectae ambulationi non est subjecta: neque enim potest. Pes potest, sed claudicatio non podebis rectam ambulationem. Quandiu claudicatio est, non potest, sic quandiu prudentia carnis est, non potest: sic quamdiu prudentia carnis est, non potest. Non sit prudentia carnis, et homo potest. Prudentia spiritus vita et pax. Quod ergo ait, Prudentia carnis inimica in Deum, noli sic accipere, quasi inimica ista possit laedere Deum. Resistendo inimica est, non occidendo. Illi autem nocet, in quo est prudentia carnis: quia vitium naturae nocet, in qua natura inest. Medicina autem ideo inventa
Abbreviated transcription (Latin):
te.si ego in digito dei eicio demo¬
nia. aliꝰ uͦ. si ego in spũ dei eicio de-¬
monia. Si gͦ ⁊ lex illa digito dei
scripta ẽ. hoc ẽ spũ dei: quo spũ
uicti magi pharaonis dixer̃. digi¬
tus dei ẽ hic. si gͦ ⁊ ipsa. immo
cũ ⁊ ipsa spũ dei hoc ẽ digito dei
cõscripta sit. qͣre nõ de illa dicit᷑:
enĩ mortis nõ ipsa dicit᷑. Lex pec¬
cati ⁊ mortis nõ illa lex dicit᷑. que
data ẽ in monte sẏna. Lex pec¬
cati ⁊ mortis illa dicit᷑. de qua
gemens ait. Uideo aliã legẽ in
membris meis. repugnantẽ legi
m̃tis mee. Sed illa lex ipsa ẽ: de¬
qͣ dictũ ẽ. Itaq lex qͥdẽ scã.⁊ man

Expanded text:
te, Si ego in Spiritu Dei ejicio daemonia ; alius dicit, Si ego in digito Dei ejicio daemonia . Si ergo et lex illa digito Dei scripta est, hoc est, Spiritu Dei; quo Spiritu victi magi Pharaonis dixerunt, Digitus Dei est hic : si ergo et ipsa, imo cum et ipsa Spiritu Dei, hoc est, digito Dei conscripta sit, quare non de illa dicitur, enim mortis non ipsa dicitur, lex peccati et mortis non illa lex dicitur quae data est in monte Sina. Lex peccati et mortis illa dicitur de qua gemens ait, Video aliam legem in membris meis, repugnantem legi mentis meae. Sed illa lex, ipsa est quae dicta est, Itaque lex quidem sancta,
Abbreviated transcription (Latin):
de peccato uideoꝵ. Unde enĩ fu¬
dit sanguinẽ in remissionẽ pec¬
catoꝵ. Quia crucifixus ẽ. A qͥbꝰ¬
dente: Iuda. Iudei qͣndo illũ oc¬
cider̃: iudas illũ tradidit. Bene
fecer̃ : an peccauer̃ : Ecce de qͦ¬

Expanded text:
Unde enim fudit sanguinem in remissionem peccatorum? Quia crucifixus est a dente? Juda. Judaei quando illum occiderunt, Judas illum tradidit. Bene fecerunt, an peccaverunt? Peccave
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ mortis. Quod enĩ imposs̾ĩbile erat
legi: ⁊ ne ipsa culparet᷑. qͥd sub¬
iunxit:. In qͦ infirmabat᷑ ꝑ carnẽ.
Lex enĩ iubebat ⁊ nõ implebat:
qͥa caro ubi nõ erat grã inuichis¬
sime resistebat. Et lex infirmabrit᷑
ꝑ carnẽ: qͥa lex spũalis ẽ: ego aũt
carnalis sũ Q uomͦ gͦ mͥ lex opitu¬
laret᷑. iubens ꝑ haterã ⁊ nõ dans¬

Expanded text:
oli, Quod impossibile erat Legis. Et ne ipsa culparetur, quid subjunxit? In quo infirmabatur per carnem. Lex enim jubebat, et non implebat; quia caro, ubi non erat gratia, invictissime resistebat. Et lex infirmabatur per carnem: quia lex spiritualis est; ego autem carnalis sum. Quomodo ergo lex mihi opitularetur jubens
Abbreviated transcription (Latin):
cõtentio tuaͦ. Ergo cũ dixisset apło
m̃te seruio legi dei. carne aũt̃ legi
peccatiͥ nõ dando membra cõmi¬
ttendis iniqͥtatibꝰ. sed tantũ concu¬
piscendo: nec tam̃ illicite cõcupis¬
centie manꝰ dando: gͦ cũ dixisset
m̃te seruio legi dei. carne aũt
legi peccati: subiecit.⁊ ait. s ulla
xp̃õ iħu. His qͥ sũt in carne cõ¬
dẽnatio ẽ. His qͥ sũt in xpo iħu
nulla cõdemnatio ẽ. ne putares
hoc postea futurũ. ideo addidit
nuc̃. Postea illud expecta. ut nec
cõcupiscentia sit in te cõtra quã
cõtendas : cũ qua cõfligas: cui nõ
cõsentias: quã frenes ⁊ domes.
Post expecta. qͥa nec ipsa erit. Si
enĩ qͦd nobiscũ cõtendit ex mor¬
tali corpore etiã postea erit: ubi
ẽ mors contentio tua falsũ erit.
Quid gͦ postea futurũ sit seiamꝰ.¬

Expanded text:
c damnatio. Ergo cum dixisset Apostolus, Mente servio legi Dei, carne autem legi peccati; non dando membra committendis iniquitatibus, sed tantum concupiscendo, nec tamen illicitae concupiscentiae manus dando: ergo cum dixisset, Mente servio legi Dei, carne autem legi Jesu . His qui sunt in carne condemnatio est: his qui sunt in Christo Jesu nulla condemnatio est. Ne putares hoc postea futurum, ideo addidit, nunc. Postea illud exspecta, ut nec concupiscentia sit in te, contra quam contendas, cum qua confligas, cui non consentias, quam frenes et domes: post exspecta, quia nec ipsa erit. Si enim quod nobiscum contendit ex mortali corpore etiam postea erit; Ubi est, mors, contentio tua? falsum erit. Quid ergo postea futurum sit, sciam
Abbreviated transcription (Latin):
mortẽ. Apłi uerba sũt. Uidete ⁊
attendite. Itaq lex qͥdẽ scã. Qd tã
sc̃m quã nõ cõcupisces:. Nõ eẽt̃ mala
legis p̃uaricatio: nisi ipsa esset bo¬
na. Si enĩ nõ eẽt bonũ:. nõ eẽt malũ
p̃naricari rẽ malã. Quia uͦ malũ
ẽ eã p̃uaricari. gͦ bona ẽ. Qͥd tã
nũ. Quomͦ saciat : quomͦ inculcat.
qͣsi contͣ calũniatores. Quid dicis
manichee. Lex que data ẽ ꝑ moy¬
sen mala ẽ e Mala ẽ dicũt. S por¬
tenta. o frontẽ. Tu dixisti semel
mala. Audi apłm dicentẽ. Lex qͥ¬
bonũ. Taces aliqͣndo: Quod gͦ bo¬
ded peccatũ ut appareat peccatũ.
per bonũ. Sic reũ accusat: ut a
laude legis nõ recedat. ꝑ bonũ mͥ¬

Expanded text:
i verba sunt; videte et attendite. Itaque lex quidem sancta. Quid tam sanctum, quam Non concupisces? Non esset mala legis praevaricatio, nisi ipsa esset bona. Si enim non esset bona, non esset malum praevaricari rem malam. Quia vero malum est eam praevaricari, ergo bonnum. Quomodo satiat? quomodo inculcat? Quasi contra calumniatores clamat. Quid dicis, Manichaee? Lex quae data est per Moysen mala est? Mala est, dicunt. O portenta! o frontem! Tu dixisti semel, Mala: audi Apostolum dicentem, Lex qubonum. Taces aliquando? Quod ergo boSed peccatum ut appareat peccatum, per bonum: sic reum accusat, ut a laude Legis non recedat. Per bonum m
Abbreviated transcription (Latin):
lant: rebella. Pugnant: pugna. Ex¬
pugnant. expugna. Hoc solũ uide:
ut cetera intelligatis. Nostis esse
homines sobrios : Pauciores sũt. Sed
sut̃. Nostis ẽẽ ⁊ ebriosos: Abundant.
Baptizatꝰ ẽ sobriꝰ. qͣntũ ꝑtinet ad e¬
brietatẽ nõ habet cũ qua pugnet.
habet alias cõcupiscentias. cũ quibꝰ
pugnet. Sed ut de ceteris intelliga¬
tis: uniꝰ tantũmodo hostis certam̃
in medio constituamꝰ. ẜaptizatus
ẽ ⁊ ebriosus. Audiuit.⁊ cũ timore
audiuit: Int̾ cetera mala qͥbꝰ ho¬
minibꝰ male uiuentibꝰ int̃cludit᷑
regnũ dei. cõnumeratã ẽẽ ⁊ ebrie¬
tatẽ. qͥa dictũ ẽ. Neq fornicatores.

Expanded text:
lant, rebella; pugnant, pugna; exlant, rebella; pugnant, pugna; expugnant, expugna: hoc solum vide, unde caetera intelligatis. Nostis esse homines sobrios: pauciores sunt, sed sunt. Nostis esse et ebriosos: abundant. Baptizatus est sobrius: quantum pertinet ad ebrietatem, non habet cum qua pugnet: habet alias concupiscentias, cum quibus pugnet. Sed ut de caeteris intelligatis, unius tantummodo hostis certamen in medio constituamus. Baptizatus est et ebriosus: audivit, et cum timore audivit, inter caetera mala, quibus hominibus male viventibus intercluditur regnum Dei, commemoratam esse et ebrietatem: quia ubi dictum e
Abbreviated transcription (Latin):
raꝰ ⁊ nolis tu. Desideriũ tam̃ tuui
tele ẽẽ debet ad dm̃: ut nec sit ipsa
concupiscentia cui resistas. Didete
qͥd dixerim. Desideriũ in quã tuũ
teat. Nesistis enĩ: nõ cõsentiendo
uincis. Sed meliꝰ ẽ hostẽ nõ habere.
quã uincere. Hostis iste aliqͣndo nõ
erit. Refer animos ad uocẽ triũphi:.
⁊ uide si erit. Ubi ẽ mors cõtentio tua:.
Nõ erit. Ubi ẽ mors aculeus tursꝰ. Que¬
res locũ eiꝰ ⁊ nõ inuenies. Nõ enĩ
hec qͦd maxime debetis audire. aha
ratũ alibi erit. sed sanatũ nusquã
erit. Cõcupiscentias gͦ carnis ne ꝑfe-¬
ceritis. Meliꝰ qͥdẽ erat implere qͦd
lex dixit: ne cõcupiscas. Plenitudo
ẽ ista uirtutis: ꝑfectio iusticie : pal¬
ma uictorie: ne cõcupiscas. Hoc qͥu
piscentias tuas nõ eas. Melius ẽ nõ
habere. Sed qͥa sũt: noli post eas ire
Nolut̃ post te ire. noli post eas ire.
Si uelint post te ire nõ erũt. qͥa cõ¬
tra mentẽ tuã nõ rebellabũt. Bel¬

Expanded text:
ania. Desiderium tamen tuum tale esse debet ad Deum, ut nec sit ipsa concupiscentia cui resistas. Videte quid dixerim: Desiderium, inquam, tuumteat. Resistis enim, et non consentiendo vincis: sed melius est hostem non habere, quam vincere. Hostis iste aliquando non erit. Refer animum ad vocem triumphi, et vide si erit. Ubi est, mors, contentio tua? Non erit. Ubi est, mors, aculeus tuus? Quaeres locum ejus, et non invenies. Non enim haec, quod maxime debetis audire: non  Non separatum alibi erit, sed sanatum nusquam erit. Ergo Concupiscentias carnis ne perfeceritis. Melius quidem erat implere quod Lex dixit, Ne concupiscas . Plenitudo est ista virtutis, perfectio justitiae, palma victoriae, Ne concupiscas. Hoc quiapiscentias tuas non eas . Melius est eas non habere: sed quia sunt, noli post eas ire. Nolunt post te ire: noli post eas ire. Si velint post te ire, non erunt; quia contra mentem tuam non rebellabunt. Rebel
Abbreviated transcription (Latin):
nandũ ẽ. qͥa ipsa cõcupiscentia
cũ qua nati sumꝰ finri nõ potest.
Quã dii uiuimꝰ. cotidie minui potest.
finiri nõ potest. Per illã dictũ ẽ
ipsa dicit apłs. Cõdelector enĩ legi
dei scdm interiorẽ hominẽ. Uideo
uaut aliam legẽ in membris meis
repugnantẽ legi m̃tis mee: ⁊ cap

Expanded text:
nandum est, quia ipsa concupiscentia, nandum est, quia ipsa concupiscentia, cum qua nati sumus, finiri non potest quamdiu vivimus: quotidie minui potest, finiri non potest. Per illam dictum est ipsa dicit Apostolus: Condelector enim legi Dei secundum interiorem hominem. Video autem aliam legem in membris meis repu
Abbreviated transcription (Latin):
dico. qͥd mali futurũ sit ebriosis ante
denuntio. Nõ ẽ qͦd dicas. nõ audiui.
nõ ẽ qͦd dicas. exigit ds̃ animã meã
de manu illiꝰ qͥ mihi tacuit. Sed la¬
boras. qͥa tibi ualidũ aduersariũ
mala cõsuetudine ipse fecisti. Nõ
laborasti ut nõ nutrires. cõlabora
ut uincas eũ .R si minꝰ idoneus es
aduersus eũ. roga deũ. Tam̃ si te
nõ uicerit: quãuis ipsa mala tua
cõsuetudo luctata sit tecũ ⁊ si te nõ
uicerit. fecisti qͦd ait apłs paulus:
cõcupiscentias carnis ne ꝑfeceritis.
Facta ẽ cõcupiscentia titillando: sed
nõ ẽ ꝑfecta potando. Quod dixi de¬
ebrietate. hoc de om̃ibꝰ uiciis. hoc
de omibꝰ cupiditatibꝰ. Cũ aliqͥbꝰ enĩ
nati sumꝰ :aliqͥs cõsuetudine fecimꝰ.
Nã ꝓpt̃ illas cũ qͥbꝰ nati sumꝰ brip¬
szant᷑ infantes ut soluant᷑ a re-¬
atu ꝓpaginisꝰ. nõ male quã nõ ha¬
buer̃ cõsuetudinis. Ergo sẽꝑ pug¬

Expanded text:
aedico: quid mali futurum sit ebriosis, ante aedico: quid mali futurum sit ebriosis, ante denuntio. Non est quod dicas, Non audivi: non est quod dicas, Exigit Deus animam meam de manu illius, qui mihi tacuit. Sed laboras, quia tibi validum adversarium mala consuetudine ipse fecisti. Non laborasti, ut nutrires eum: labora, ut vincas eum. Et si minus idoneus es adversus eum, roga Deum. Tamen si te non vicerit, quamvis ipsa tua mala consuetudo luctata sit tecum, si te non vicerit, fecisti quod ait apostolus Paulus, Concupiscentias carnis ne perfeceritis. Facta est concupiscentia titillando; sed non est perfecta potando. ebrietate, hoc de omnibus vitiis, hoc de omnibus cupiditatibus. Cum aliquibus enim nati sumus, aliquas consuetudine fecimus. Nam propter illas cum quibus nati sumus, baptizantur infantes, ut solvantur a reatu propaginis, non malae, quam non habuerunt, consuetudinis. Ergo semper pug
Abbreviated transcription (Latin):
neq ebriosi. ⁊ cetera: regnũ del
possidebũt. Audiuit: ⁊ timuit has¬
priatꝰ ẽ. Restat aduersaria consue¬
tudo. Ergo habet cũ qua pugnet
renatꝰ. Preterita enĩ eiꝰ uitia omĩa
dimissa sũt. Obseruet: uigilet:
pugnet. ne aliqͣndo in ebriet᷑.Sur-¬
git gͦ illa cõcupiscentia potandi:
itillat animũ. ingerit faucibꝰ sic¬
citatẽ. Insidiat᷑ sensibꝰ uult etã
ipsũ si fieri potest penetrare mu-¬
rũ:ꝰ adire inclusũ. trahere capti¬
uũi. Pugnat: repugnat. Gsi ⁊ ipsa
nõ esset. Si cõsuetudine mala acçes¬
sit. bona cõsuetudine moriat᷑. Tu
tantũ noli ei satisfacere : noli eam
cedendo satiare. sed resistendo ne¬
care. Tam̃ quã diu ẽ hostis ẽ. Si ei
nõ consentias ⁊ nũquã in ebrieris:
minor ⁊ minor erit cot̾idie. Nõ sint
uires illi subiectio tua. Si enĩ ei ces¬
seris. ⁊ mebriatus fueris: das ei
uires. Nunqͥ cõtra me.⁊ nõ cõtra teꝰ
ego de loco suꝑiore moneo:dico: p̃¬

Expanded text:
Dei possidebunt . Audivit, et timuit. Bapbriatus est: restat adversaria consuetudo. Ergo habet cum qua pugnet renatus. Praeterita ejus vitia omnia dimissa sunt ei: observet, vigilet, pugnet, ne aliquando inebrietur. Surgit ergo illa concupiscentia potandi, titillat animum, ingerit faucibus siccitatem, insidiatur sensibus: vult etiam ipsum, si potest fieri, penetrare murum, adire inclusum, trahere captivum. Pugnat, repugna. O si et ipsa non esset! Si consuetudine mala accessit, bona consuetudine morietur: tu tantum noli ei satisfacere, noli eam cedendo satiare, sed resistendo necare. Tamen quamdiu est, hostis est. Si ei non consentias, et nunquam inebrieris, minor et minor erit quotidie. Nam sunt vires illius subjectio tua. Si enim ei cesseris, et inebriatus fueris, das ei vires. Numquid contra me, et non contra te? Ego de loco superiore moneo, dico, pr
Abbreviated transcription (Latin):
tua.⁊ ubi ẽ aculeus tiuis: nusquã
erit. Modo qͥd : Audi Igit᷑ ipse ego
m̃te seruio legi dei.carne aũt legi
peccati. Mente seruio legi dei nõ
cõsentiendo: carne aũt legi peccati
cõcupiscendo. ł m̃te legi dei. ⁊ car¬
ne legi peccati. Et hic delector:. et
ibi cõcupisco. sed nõ uincor. Ttillat:
msidiat᷑ pulsat:. trahere conat᷑.
Miser ego homoͥ qͥs me liberabit
de corpore mortis huiꝰ : Nolo sẽper
uincere. sed aliqͣndo ad pacẽ ueni¬
re. Nuc̃ gͦ fr̃s tenete istũ modũ.
m̃te seruite legi deicarne aũt
legi peccati: sed ex necessitate. Qui a
cõcupiscitis: nõ qͥa cõsentitis. Aliqͣndo
ista cõcupiscentia sic insidiat᷑ scĩs:
ut faciat dormientibꝰ qͦd nõ potest
uigilantibꝰ. Unde om̃s acclamastis:
nisi qͥa om̃s agnouistis. Pudet hic
immorari: sed nõ pigeat inde dm̃ p̃eari¬

Expanded text:
aculeus tuus ? et nusquam erit. Modo quid? Audi: Igitur ego ipse mente servio legi Dei, carne autem legi peccati. Mente servio legi Dei, non consentiendo: carne autem legi peccati, concupiscendo. Et mente legi Dei, et carne legi peccati. Et hac delector, et ibi concupisco; sed non vincor: titillat, insidiatur, pulsat, trahere conatur: Miser ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus? Nolo semper vincere: sed volo aliquando ad pacem venire. Nunc ergo, fratres, tenete istum modum: mente servite legi Dei, carne autem legi peccati; sed ex necessitate, quia concupiscitis, non quia consentitis. Aliquando ista concupiscentia sic insidiatur sanctis, ut faciat dormientibus quod non potest vigilantibus. Unde omnes acclamastis, nisi quia omnes agnovistis? Pudet hic immorari sed non pigeat inde Deum precari
Abbreviated transcription (Latin):
sensibꝰ: qͣndo adiuuat sp̃s. Adiuuat
sideriũ quo uidtis intelligere oratio
ẽ ad deũ. Ab ipso gͦ oportet ut ex¬
pectetis auxiliũ. Nos enĩ quomͦ nis¬
tici in agro forinsecus oꝑamꝰ. Si aut
nullus esset qͥ intrinxecus oꝑaret᷑.
nec sem̃ terre figeret᷑: nec in agro
⁊ ꝑueniret ad trabẽ: nec rami. nec
fructꝰ. nec folia nascerent᷑. Ideo diẽ¬

Expanded text:
sensibus, quando adjuvat spiritus. Adjuvet siderium quod vultis intelligere, oratio est ad Deum. Ab ipso ergo oportet ut exspectetis auxilium. Nos enim, quomodo rustici in agro, forinsecus operamur. Si autem nullus esset qui intrinsecus operaretur, nec semen terrae figeretur, nec in agro irga et perveniret ad trabem: nec rami, nec fructus, nec folia nascerentur. Ideo di
Abbreviated transcription (Latin):
Eonisse debet cari-¬
tas ura disputasse me uob̃ de ques-¬
tione difficillima ex apłi pauli epła.¬
ubi dicit. Nõ qͦd uolo ago. sed ꝙͦ odi
illud facio. Qui gͦ affuistis ⁊ memi¬
nistis: ad estote nũc animo. ut as¬
truatis ad id qͦd audistis. Sequit᷑
enĩ lectio que hodie recitata est:
quã quidẽ lector inde cepit. Misit
ds̃ filiũ suũ in similitudinẽ car¬
nis peccati: ⁊ de peccato damna-¬
uit pecͣctũ in carne : ͥ ut iusticia

Expanded text:
nisse debet Charitas vestra, disputasse me vobis de quaestione difficillima ex apostoli Paubi dicit: Non enim quod volo, ago; sed quod odi, illud facio. Qui ergo adfuistis, meministis: adestote nunc animo, ut astruatis ad id quod audistis. Sequitur enim lectio quae hodie recitata est, quam quidem lector inde coepit: Misit Deus Filium suum in similitudinem carnis peccati, et de peccato damnavit peccatum in carne: ut
Abbreviated transcription (Latin):
tale hoc induerit immortalitatẽ:
ibi ẽ uox triũphi. Tuc fiet sermo
qͥ scriptꝰ ẽ. Absorta ẽ mors in uicto¬
ria. Dicant triũ phantes. Ubi est
mors cõtentio tua. Sicemꝰ gͦ: qͣndoq
dicemꝰ.R ipsũ qͣndoq nõ erit lon¬
ge.Nõ enĩ tantũ remanet scło:
qͣntũ iã expletũ ẽ. Hoc gͥ tuc̃ dicemꝰ.
Modo aut̃ in isto bello ne male intel¬
ligentibꝰ lectio ista tuba sit hostis nõ
nr̃ã. unde ille incitet᷑. nõ unde uin¬
cat᷑. aduertite obsecro fr̃s mei⁊ qͥ
certatis certate. Qui enĩ nõdũ certa¬
tis:. nõ estis intellecturi qͦd dico. Uox
Priꝰ illud recolite qͦd scripsit ad gala¬
thas: unde bene hoc possit exponi.
Ait enĩ fidelibꝰ ioquens. baptizatis loquers.
qͥbꝰ utiq in scõ lauachro omĩa fuerant
dimissa peccata. eis tam̃ loquens. sed
pugnantibꝰ loquens ait. Dico aũt. Spũ
ambulate: ⁊ cõcupiscentias carnis

Expanded text:
it immortalitatem: ibi est vox triumphi: tunc fiet sermo qui scriptus est, Absorpta est mors in victoriam. Dicant triumphantes: Ubi est, mors, contentio tua . Dicemus ergo; quandoque dicemus; et ipsum quandoque non erit longe. Non enim tantum remanet de saeculo, quantum jam exemptum est. Hoc igitur tunc dicemus. Modo autem in isto bello, ne male intelligentibus lectio ista tuba sit hostis, non nostra, unde ille incitetur, non unde vincatur; advertite, obsecro, fratres mei, et qui certatis certate. Qui enim nondum certatis, non estis intellecturi quod dico: quiPrius illud recolite quod scripsit ad Galatas, unde hoc bene possit exponi. Ait enim, fidelibus loquens, baptizatis loquens, quibus utique in sancto lavacro omnia fuerant dimissa peccata: his tamen loquens, sed pugnantibus loquens, ait: Dico autem, Spiritu ambulate, et concupiscentias c
Abbreviated transcription (Latin):
que de pauli apłi epła recitata est.
quotienscũq legit᷑. timendũ ẽ ne ma¬
ie intellecta det hominibꝰ occasionẽ.
dũ: ⁊ uix se tenent. Ubi gͦ audierĩt
apłm dicentẽ: nõ enĩ qͦd uolo facio
bonũ. sed qͦd odi malũ hoc ago. agũt
malũ : et qͣsi displicentes sibi qͥa agũt
malũ:. putant se apło esse similes qͥ
dix̃. Nõ enĩ qͦd uolo facio bonũ. sed
qͦd nolo malũ hoc ago. Nõ nũquã
gͦ legit᷑ ⁊ nobis ingerit necessitatẽ
dispittandi: ne homines male sum̃-¬
tes salubrẽ cibũ uertant in uenenũ.
dit gͦ intenta caritas urã. donec qͦd
dñs donauerit dicã uobis ut ubi
me forte laborare uideritis in dif¬
ficultate aliciiiꝰ obscuritatis. adiuue¬
sis me affectu pietatis. Priꝰ gͦ recolite:¬
qͣd deo ꝓpitio soletis audire. Tttã
iusti in isto corpore adhuc bellũ esse:
nodũ triũphũ. Huiꝰ aũt belli aliqͣndo
erit triũphus. Ideo apłs dixit uocẽ

Expanded text:
 Pauli Epistola recitata est, quotiescumque legitur, timendum est ne male intellecta det hominibus occasionem dum, et vix se tenent. Ubi ergo audierint Apostolum dicentem, Non enim quod volo, facio bonum; sed quod odi malum, hoc ago; agunt malum, et quasi displicentes sibi quia agunt malum, putant se Apostolo esse similes, qui dixit, Non enim quod volo, facio bonum; sed quod nolo malum, hoc ago. Nonnunquam  et tunc nobis ingerit necessitatem disputandi, ne homines male sumentes salubrem cibum vertant in venenum. Sit ergo intenta Charitas vestra, donec quod Dominus donaverit, dicam vobis: ut ubi me forte laborare videritis in difficultate alicujus obscuritatis, adjuvetis me affectu pietatis. 2. Justi vitquod Deo propitio soletis audire, vitam justi in isto corpore adhuc bellum esse, nondum triumphum. Hujus autem belli aliquando erit triumphus. Ideo Apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
cupiscentie male nõ cõsentio. Ago
bonũ.⁊ nõ ꝑficio bonũͥ ⁊ cõcupis¬
centia hostis mea agit malũ:⁊ nõ
ꝑficit malũ. Euomͦ ago bonũ: et
nõ ꝑficio boniũ. Ago bonũ: qͥa cõ¬
cupiscentie nõ cõsentio. Nõ ꝑfiels

Expanded text:
cupiscentiae malae non consentio: Ago bonum, et non perficio bonum: et concupiscentia hostis mea agit malum, et non perficit malum. Quomodo ago bonum et non perficio bonum? Ago bonum, cum malae concupiscentiae non co
Abbreviated transcription (Latin):
nõ inuenio. UIdeo aliã legẽ in mem¬
bris mĩs. repugnantẽ legi m̃tis mee:
⁊ captiuantẽ me in legẽ peccati
que ẽ in membris meis. Quando
audis repugnantẽ: qͣndo audis cap
corruptibile hoc induere incorrup¬
tionẽ:⁊ mortale hoc induere im¬
mortalitatẽ. Cũ aũt corruptibile

Expanded text:
egem in membris meis, repugnantem legi mentis meae, et captivantem me in lege peccati, quae est in membris meis. Quando audis repugnantem, quando audis captcorruptibile hoc induere incorruptionem, et mortale hoc induere immortalitatem. Cum autem corruptib
Abbreviated transcription (Latin):
fendit a uerecundia ꝓfessio gene¬
ralitatis. Est tam̃ ubi se qͥsq iiter¬
roget: ut in cõfessione. xp̃i se uera¬
cit᷑ ꝓbet᷑. siͥ iã nom̃ eiꝰ erubescit:
si plena uircute mentis humanum
pudorẽ subdidit. Certe em̃ ꝑsecutio¬
nis tẽpore erubescere poterant fi¬
deles substantiis nudari. de digni¬
tatibꝰ deiei: uerberibꝰ affligi. Pacis
aũt tẽpore qͥa hec nr̃is ꝑsecutioni¬
bꝰ desunt: ẽ aliud ubi ostendam᷑
nob̾. Uerem sepe a ꝓximis despier.
dedignam᷑ iniurias uerbi tolerare.
Si c̃õtingat iuirgiũ fortasse cũ pro¬
.ximo: erubescimꝰ pͥores satisface¬
re. Cor qͥppe canale dũ huiꝰ uite
głam querit: humilitatẽ respu¬
it. U plerũq ipse homo qͥ irascit᷑.
discordanti sibi recõciliari appenit.
sed ire ad satiffactiendũ pͥor eru¬
bescit. Pensemꝰ facta ueritatis. nt
uideamꝰ qͦ raceant actiones nr̃e
prauitatis. Si eñi mẽbra sũmi ca¬
pitis sumꝰ: imitari eũ cui cõnee¬

Expanded text:
fendit a verecundia professio generalitatis. Est tamen ubi se quisque interroget, ut in confessione Christi se veraciter probet, si non jam nomen ejus erubescit, si plenae virtute mentis humanum pudorem subdidit. Certe enim persecutionis tempore erubescere poterant fideles, substantiis nudari, de dignitatibus dejici, verberibus affligi: pacis autem tempore, quia haec a nostris persecutoribus desunt, est aliud ubi ostendamur nobis: veremur saepe a proximis despici, dedignamur injurias verbi tolerare; si contingat jurgium fortasse cum proximo, erubescimus priores satisfacere: cor quippe carnale, dum hujus vitae gloriam quaerit, humilitatem respuit, et plerumque ipse homo qui irascitur discordanti sibi reconciliari appetit, sed ad satisfactionem ire prior erubescit. Pensemus facta Veritatis ut videamus quo jaceant actiones nostrae pravitatis. Si enim membra summi capitis sumus, eum imitari cui connec
Abbreviated transcription (Latin):
tor nr ipsa eiꝰ tempora
distinguit in p̃ceptis. Nã ꝑsecutioni
tẽpore ponenda ẽ anunai. pacis aũt
tempore ea que ampliꝰ dñari pos¬
sũt. frangenda sũt desideria teͬrena.
Unde et nunc dicit᷑. Quid eñi ꝓficit
homo si lucret᷑ totũ mundũͥ se ip¬
sũ aũt ꝑdat. ⁊ detͥmentũ sui faciat:
Cũ ꝑsecutio ab adu̾sariis de est: ual¬
de uigilantiꝰ cor custodiendũ ẽ. Nã
pacis tẽpore qͥa licet uiuere: libet
etiã ambire. Que ꝓfecto auariera
bene cõpescit᷑ : si ipse statꝰ ambien¬
tis sollicite cõsideret᷑. Nã cur instet
ad colligendũ:ͥ qͣndo stare ñ po¬
test ipse qͥ colligit: Cursũ gͦ suũ
qͥsq cõsideret: et cognoscet sibi
posse suficere parira que habet.
Sed fortasse metuit: ne in huiꝰ ui¬
te itinere sumptꝰ desit. Longa
nr̃a desideria increpat breuis¬
uia. In cassũ multa portant᷑: cũ
auarierã uincimꝰ: sed adhuc ob¬
stat qͦd uias rectitudinis minori
tenemꝰ custodia ꝑfectionis. Nã

Expanded text:
oster ipsa ejus tempora distinguit in praeceptis. Nam persecutionis tempore ponenda est anima, pacis autem tempore ea quae amplius dominari possunt frangenda sunt desideria terrena. Unde et nunc dicitur: Quid enim prodest homini, si lucretur totum mundum, se autem perdat, et detrimentum sui faciat? Cum persecutio ab adversariis deest, valde vigilantius cor custodiendum est. Nam pacis tempore quia licet vivere, libet etiam ambire. Quae profecto avaritia bene compescitur, si ipse stattis sollicite consideratur. Nam cur instet ad colligendum, quando stare non potest ipse qui colligit? Cursum ergo suum quisque consideret, et cognoscat sibi sufficere parva quae habet: sed fortasse metuit ne in hujus vitae itinere sumptus desit: longa nostra desideria increpat via brevis, incassum multa portantur, cum avaritiam vincimus, sed adhuc obstat, quod vias rectitudinis minori tenemus custodia perfectionis. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
apud se homines dicunt. Nos iam
dm̃ ⁊ sermones eiꝰ ñ erubescimꝰ: qͥa
aꝑta eũ uoce ꝓfitemͦ. Quibꝰ ego res¬
pondeo. qͦd in hac plebe xp̃iana sũt
nõnulli qͥ xp̃m ideo cõfitent᷑: quia
cunctos. xp̃ianos esse aspiciunt.
Nam si nom̃ xp̃i in tanta hodie
gła ñ esset: tot ꝓfessores.xp̃i sẽa¬

Expanded text:
icunt: Nos jam Dominum et sermones ejus non erubescimus: quia aperta eum voce profitemur. Quibus ego respondeo quod in hac plebe Christiana sunt nonnulli qui Christum ideo confitentur, quia cunctos Christianos esse conspiciunt. Nam si nomen Christi in tanta hodie gloria non esset, tot professores Chris
Abbreviated transcription (Latin):
trona quedã fuit ualde religiosa.
que ad hoꝵ martyrũ eccłam cre¬
bro ueniebat. Qͣdam die dũ ex mo¬
re ad adorandũ uenisset. egredi¬
ens duos stantes sub peregrino
habitu monachos inuenit. Pere¬
grinos credidit. dari eis aliqͥd ele¬
mosine p̃cepit. Sed pͥus quã ser-¬
uus erogataturꝰ eis ad largiendum
elemosinã ꝓpinquasset: astiterũt il¬
li uiciniꝰ. et dixerũt ei. Tu nos modo
uisitas. nos te in die iudieii reqͥre¬
dicto. ab oculis eiꝰ ablati sũt. Ter¬
rita illa ad adorandũ rediit. seseq
in lacͥmas ꝓlixiꝰ effudit. ł facta
est post hoc tanto instantior in
p̃ce. qnͣto cercior in ꝓmissione. Si
aũt iuxta pauli uocẽ est fides
sperandarũ substantia rerum agia¬

Expanded text:
giosa, quae ad horum martyrum ecclesiam crebro veniebat. Quadam die dum ex more ad orandum venisset, egrediens, duos stantes sub peregrino habitu monachos invenit, peregrinos credidit, dari eis aliquid eleemosynae praecepit. Sed priusquam ejus erogator eis ad largiendam eleemosynam propinquasset, astiterunt illi vicinius, et dixerunt: Tu nos modo visitas, nos te in die judicii requiredicto, ab oculis ejus ablati sunt. Territa illa ad orandum rediit, seseque in lacrymis prolixius effudit. Et facta est post hoc tanto instantior in prece, quanto certior de promissione. Si autem, juxta Pauli vocem, Fides est sperandarum substantia rerum