comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ut ad altitudinẽ quaeo pusfuerit conuenire possitcircũ extremũ latus rotȩfigentur
modioliquadrati pice &cera solidati. Itacũ rota acalcantib uersabitur. modioli
pleni ad sũmũ & latirursus adimũ reuertentes infundent in castellũ ipsiperse
qđ extulerint. Sinautẽ magis aliis locis eritprebendũ in eiusdẽ rotae axe inuo¬
luta duplex ferrea catena dimissiq adimũ libraonentũ conlocabitur. habenssitu¬
lospendentes ereoscongiales. itauersatio rote catenã inaxẽ inuoluendo effer& situ¬
los in summũ qui suꝑaxemꝑuehuntur cogentur inuerti. & in fundere in castellum
aque qđextulerint Ifiunt &ũ influminib rotȩ eiusdẽ rationib quib supriscriptũ:
circacarũ frontes ad figuntur pennae quecũ ꝑfitiunt᷑ ab imp&u fluminis cogunt ꝓgredi¬
entes uersarirotã. &itamodiolis haurientis &insũmũ referentes sineoperarũ calcatura

Expanded text:
ut ad altitudinem, quae opus fuerit, convenire possit. circum extremum latus rotae figentur ut ad altitudinem, quae opus fuerit, convenire possit. circum extremum latus rotae figentur modioli quadrati pice et cera solidati. ita cum rota a calcantibus versabitur, modioli pleni ad summum elati rursus ad imum revertentes infundent in castellum ipsi per se quod extulerint. Sin autem magis altis locis erit praebendum, in eiusdem rotae axe involuta duplex ferrea catena demissaque ad imum libramentum conlocabitur, habens situlos pendentes aereos congiales. ita versatio rotae catenam in axem involvendo efferet situlos in summum, qui cum super axem pervehuntur, cogentur inverti et infundere in castellum aquae quod extulerint. Fiunt etiam in fluminibus rotae eisdem rationibus, quibus supra scriptum est. circa earum frontes adfiguntur pinnae, quae, cum percutiuntur ab impetu fluminis, cogunt progredientes versari rotam, et ita modiolis haurientes et in summum referentes sine operarum calcatura
Abbreviated transcription (Latin):
tym panũ extabulis interse coagm̃tatis. conlocat᷑ instipitib habentib inse sub
capite axisferreas lamminas in eiustympani cauo int̃ponunt᷑. oc totabule trans¬
uerse tangentes axem &extremãtympani circumitionẽ quaediuiduNTȩ quali in
tympano spitia circa frontẽ cius figuntur tabulȩ relictis semipeda lib aperturis ada
qaiã introconcipiendĩ. Itẽ secundũ axem colũbaria fiunt excauata in singulis spati¬
is exuna paste. Idautẽ cũ est naualiratione picatũ hominib calcantib uersatur
& hauriendo ꝑaperturas quesuNT in frontib tympanireddit. & ꝑ colũbaria secundũ
axem subposito labroligneo habente una secũ coniunctũ canalẽ. Ita hortis ad in¬
rigandũ uelad salinas ad tẽperandũ preb&ur aquamultitudo. Cumautẽ altius ex¬
tollendũerit eademratio communicabit᷑. si crota fi& circũaxem eadem magnitudine

Expanded text:
tympanum ex tabulis inter se coagmentatis, conlocatur in stipitibus habentibus in se sub tympanum ex tabulis inter se coagmentatis, conlocatur in stipitibus habentibus in se sub capita axis ferreas lamminas. in eius tympani cavo interponuntur octo tabulae transversae tangentes axem et extremam tympani circumitionem, quae dividunt aequalia in tympano spatia. Circa frontem eius figuntur tabulae, relictis semipedalibus aperturis ad aquam intra concipiendam. item secundum axem columbaria fiunt excavata in singulis spatiis ex una parte. id autem cum est navali ratione picatum, hominibus calcantibus versatur et hauriendo per aperturas, quae sunt in frontibus tympani, reddit per columbaria secundum axem supposito labro ligneo habente una secum coniunctum canalem. ita hortis ad inrigandum vel salinis ad temperandum praebetur aquae multitudo. Cum autem altius extollendum erit, eadem ratio communicabitur sic. rota fiet circum axem eadem magnitudine,
Abbreviated transcription (Latin):
agiccircinationẽ quẽ admodũ uero minores rotȩduriores & difficiliores habent mo¬
tus. sic phalangȩ &iuga inquib inquib partib habent minora centro ad capita inter¬
ualla premunt durit̃ colla. Quaautẽ longiora habent abeodem centrospatia leunt
onerib extrahentes & ferentes. Cũ hecita adcentrũ porrectionib & circinationibus
reciperentiotus tuncuero &ũ plostra redȩ tympana rotȩcolleȩ scorpiones balistae
prelacȩterȩq machine isdemrationib ꝑ porrectũ centrũ &rotationẽ circini. uersan¬
tũ faciunt ad ꝓpositũ effectus. INunc deorganis quaeadhauriendã aquã inuenta suNt¬
quẽ ad modũ uariis generib: cõparentur exponam: & primũ dicam de tympano
id autẽ non alte tollitaquã. sed exhaurit expeditissime multitudinẽ magnã
adtornũ aut circinũ fabricatus capitib lammira ferratis habensinmedio circase

Expanded text:
agit circinationem. Quemadmodum vero minores rotae duriores et difficiliores habent moagit circinationem. Quemadmodum vero minores rotae duriores et difficiliores habent motus, sic phalangae et iuga, in quibus partibus habent minora a centro ad capita intervalla, premunt duriter colla, qua autem longiora habent ab eodem centro spatia, levant oneribus et trahentes et ferentes. cum haec ita ad centrum porrectionibus et circinationibus reciperent motus, tunc vero etiam plostra, raedae, tympana, rotae, cocleae, scorpiones, ballistae, prela ceteraeque machinae eisdem rationibus per porrectum centrum et rotationem circum versantem faciunt ad proposituquemadmodum variis generibus comparentur, exponam. et primum dicam de tympano. id autem non alte tollit aquam, sed exhaurit expeditissime multitudinem magnam. ad tornum aut circinum fabricatus axis, capitibus lamna ferratis, habens in medio circa se
Abbreviated transcription (Latin):
aphalangariis exiphoris & iphoris eximinint᷑ ꝑ ipsimedia centra phalangarũ
uti in diuiso oneris solido pondere certiquadã diuisionis ratione aequas pastes col¬
lissinguli feranto peririi mediaem̃ pastes phalangarũ quib lora tetraphoroꝵ
inuehuntur dauis sunt finitȩ neclabuntur in unĩ pastem. Cũeñ extrafinem
centripmouent᷑. pixmuneũ locũ ad quẽ ꝓprius accesseruNt quẽ ad modũ instatera
ponduscũc&amineꝓ gredit᷑ ad finẽ ponderationũ Fadem ratione iumenta cum
iugaeorũ subiugiorũ loris permediũ tẽperint᷑ equalit̃ trahunt oneri: Cũ
autem in pares sunt corũ uirtutes &unũ plus ualendo premit. alterũlora tra¬
iecto fitunapurs iugilongior quem becilliori auxilutusium̃to ita inpdilangis
ꝑductũ : lorũ. utraq cupita cicũ igentes longiorpirs impliore. breuiorminorẽ¬

Expanded text:
a phalangariis hexaphoris et tetraphoris, examinantur per ipsa media centra phalangarum, a phalangariis hexaphoris et tetraphoris, examinantur per ipsa media centra phalangarum, uti diviso oneris solido pondere certa quadam divisionis ratione aequas partes collis singuli ferant operarii. mediae enim partes phalangarum, quibus lora tetraphororum invehuntur, clavis sunt finitae, ne labantur in unam partem. cum enim extra finem centri promoventur, premunt eum locum, ad quem propius accesserunt, quemadmodum in statera pondus, cum examine progreditur ad fines ponderationum. Eadem ratione iumenta, cum iuga eorum subiugiis loris per medium temperantur, aequaliter trahunt onera. cum autem inpares sunt eorum virtutes et unum plus valendo premit alterum, loro traiecto fit una pars iugi longior, quae inbecilliori auxiliatur iumento. ita in phalangis perductum est lorum, utraque capita circumaguntur, longior pars ampliorem, brevior minore
Abbreviated transcription (Latin):
insum mocacuminȩ antemne subducte sunt. tuncuehementiore ꝓgreditur
imp&u qđ non proximȩ calcẽmali qđ ÷ lococentri. sed in sũ molongius & abeo
progressa recipiuntin seuelam̃tũ Itaq utiuectis suboneresubiectus si ꝑmedi¬
ũ premit᷑ duriorẽ neq incũbit. Cũ autẽ caputeius sũmũ deducit᷑. faciliter
onusextollit . similit̃ uela cũ suNt ꝑmediũ tẽperata minorem habent uir tutẽ
Queuitẽ in capite mali sum mo conlocant᷑ discedentia longius acentro nonaeri¬
ore sedeoden flatu pressione cacumi nisuchementius cogunt ꝓgredi nauem
&am remicirciscalmos strophis religati cũmanib in pellunt᷑ &reducunt᷑ extremis
ꝓgredientib acentro pusmis maris undisspumã in pulsu uehem̃tiptrudunt por rectã
niuem secante ꝓla liquoris raritatẽ. Onerũ uero maxima pondera cũ feruna

Expanded text:
in summo cacumine antemnae subductae sunt, tunc vehementiore progreditur in summo cacumine antemnae subductae sunt, tunc vehementiore progreditur impetu, quod non proxime calcem mali, quod est loco centri, sed in summo longius et ab eo progressa recipiunt in se vela ventum. Itaque uti vectis sub onere subiectus, si per medium premitur, durior est neque incumbit, cum autem caput eius summum deducitur, faciliter onus extollit, similiter vela, cum sunt per medium temperata, minorem habent virtutem, quae autem in capite mali summo conlocantur discedentia longius a centro, non acriore sed eodem flatu, pressione cacuminis vehementius cogunt progredi navem. etiam remi circa scalmos strophis religati, cum manibus inpelluntur et reducuntur, extremis progredientibus a centro †parmis maris undis spumam inpulsu vehementi protrudunt porrectam navem, secante prora liquoris raritatem. Onerum vero maxima pondera, cum feruntur
Abbreviated transcription (Latin):
quae stateredicuntur lic& considerare. Cũ enĩ ansa proprius caput undelan¬
cula pend&. ubiuttentrũ est conlocata. & ȩqui pondium in alteram partem
scapi ꝑ puncta uagando quolongius aut&iam adextremũ ꝑducitur. paulo
&uã paripondere amplissimãpensionẽ partes fec̃ ꝑ scapilibrationẽ &exami¬
inatio
longius ab centro recedens. itunbecilliora equi pondu breuitas muoremuĩ ponderis mom̃¬
todeducens sineuehementia mollit̾abimo susũ uersu m egredi cogitfuturũ. quẽ ad mo¬
dũ &um naues onerariȩ maximegubernator ansamgubernaculi tenens. quinode agrecis
appellatur unamanu mom̃to ꝑcentrũ ratione pressionib arti sagitans uersateam
amplissimis & inmanib mercis & pinus ponderib oneratã eiusq uela cũ sunt ꝑ altitu¬
dinẽ medim alipendentia non potesthaberenauis celerẽcursum. Cũdutem

Expanded text:
quae staterae dicuntur, licet considerare. cum enim ansa propius caput, unde lanquae staterae dicuntur, licet considerare. cum enim ansa propius caput, unde lancula pendet, ibi ut centrum est conlocata et aequipondium in alteram partem scapi, per puncta vagando quo longius paulatim ad extremum perducitur, paulo et inpari pondere amplissimam pensionem parem perficit per scapi librationem, et examinato longius ab centro recedens ista inbecillior aequipondii brevitas maiorem vim ponderis momento deducens sine vehementia molliter ab imo susum versum egredi cogit futurum. Quemadmodum etiam navis onerariae maximae gubernator ansam gubernaculi tenens, qui oi/ac a Graecis appellatur, una manu momento per centrum ratione pressionibus aptis agitans, versat eam amplissimis et inmanibus mercis et penus ponderibus oneratam. eiusque vela cum sunt per altitudinem mediam mali pendentia, non potest habere navis celerem cursum, cum autem
Abbreviated transcription (Latin):
&iam ferreus uectes cũ estad motus adonus qđ manuũ multitudo non potest
mouere suppositauticentro cito porrecta pressione. qđ greci hypamoclion
appellant. & lingia subonus subdita caputeius unius hominis uirib pressum
subit subonus & quolongius ab eocentro distanscaputeius ꝑ iddeducitur faciun¬
do motus circinationis cogitpressionib examinare paucismanib oneris ma¬
ximipondus. Itẽ si sub onus uestisferrei lingula subiecta fuerit. neque
eius caput pressione in imũ. sed aduersus in altitudinẽ extollitur. lingula
fulta in areae solo habebiteam ꝓonere. Oneris autẽ ipsius angulũ pro
pressione ita nontã facilit̃ quã ꝑ oppressionẽ. sed aduersus nihilominus in¬
pondus oneris erit exercitactũ. Igitur siplus lingula uectis supra hypo¬
mocliũ posita subonus subierit &caputeius ꝓpius centrũ pressiones habu¬

Expanded text:
etiam ferreus vectis cum est admotus ad onus, quod manuum multitudo non potest etiam ferreus vectis cum est admotus ad onus, quod manuum multitudo non potest movere, supposita uti centro ultro citro porrecta pressione, quod Graeci upomo/xlion appellant, et lingua sub onus subdita, caput eius unius hominis viribus pressum subit sub onus, et quo longius ab eo centro distans caput eius deducitur. per id faciundo motus circinationis cogit pressionibus examinare paucis manibus oneris maximi pondus. item si sub onus vectis ferrei lingula subiecta fuerit neque eius caput pressione in imum, sed adversus in altitudinem extolletur, lingula fulta in areae solo habebit eam pro onere, oneris autem ipsius angulum pro pressione. ita non tam faciliter quam per oppressionem, sed adversus nihilominus pondus oneris erit excitatum. igitur si plus lingula vectis supra hypomochlion posita sub onus subierit et caput eius propius centrum pressiones habu
Abbreviated transcription (Latin):
tulisse Itastatim honores decreueruNei. & nomenmutauer̃ ꝓpixodaro
euangelus nominaneur. Hodieq qđ mensib magistratus in eumlocũ
ꝓficiscitur &cisicrificiũ facit. & sinonfecerit poenatener&ur  Detractoriis rationib
sedissimiles uti congruentes uti principia pariunt eos ꝑfectus unã porrecti quã greci
sinerotunditate motus porrecti. necsineporrecto rotationis uersationes onerum
poss̃ faceteleuationes. Idautem ut intellegat᷑ exponã. Inducunt᷑ uti centra adciculi
in orbiculos & introcleis conlocant᷑ ꝑ quo sorbiculos finis circũ actusdirectis ductio¬
nib: & insucula conlocatus uectiũ uersationib onerũ facit egressus in altũ cuiussu¬
culȩ cardines uticentra porrectuncaelonis foraminibq ei: uectes conclusi capitib
adcircinũ circũactis torniratione uersando faciuNToneriselationes. Quẽ ad modũ

Expanded text:
tulisse. ita statim honores decreverunt ei et nomen mutaverunt: pro Pixodaro tulisse. ita statim honores decreverunt ei et nomen mutaverunt: pro Pixodaro Euangelus nominaretur. hodieque quotmensibus magistratus in eum locum proficiscitur et ei sacrificium facit, et si non fecerit, poena tenetur. De tractoriis rationibus ter se dissimiles efficiunt, ubi congruentes uti principia pariunt eos perfectus: una porrecti, quam Graeci o neque sine rotunditate motus porrecti nec sine porrecto rotationis versationes onerum possunt facere levationes. Id autem ut intellegatur, exponam. inducuntur uti centra axiculi in orbiculos et in trocleis conlocantur, per quos orbiculos funis circumactus directis ductionibus et in sucula conlocatus vectium versationibus onerum facit egressus in altum. cuius suculae cardines uti centra porrecti in cheloniis, foraminibusque eius vectes conclusi capitibus ad circinum circumactis torni ratione versando faciunt oneris elationes. quemadmodum
Abbreviated transcription (Latin):
ltacũ explicaretur uoluebat. sed non poterat ad lineã uia recta ducere. sed exibat
inunã pastẽ itanecesse erat rursus retro ducere. sic peonius ducendo & reducen¬
do pecunũ contricauit utad soluendũ non ẽ & Ppusillũ extraprogrediar &de
his lapidicinis quẽ ad modũ sint inuente exponã. Pixodarus fueratpastor. isin
his locis uersibat᷑. Cũ autẽ ciues ephesiorũ cogitarent fanũdianȩ ex marmore
facere. decernerentq: a paro ꝓconesso heraclea thasii utimarmore petatur pro¬
pulsisouib pixodarus in eodem loco pecus pascebat. ibiq duo ari&es interse
concurrentes alius aliũ preterier̃ &imp&ufacto unuscornib ꝑcussit saxum
ex quo crusta candidissi mocolore fuerat deiecta. Itapixodarus dicitur in
montib reliquisse. & crustã cursim ephesũ cũ enax imedecare ager&ur de¬

Expanded text:
ita cum explicaretur, volvebat rotas, sed non poterat ad lineam via recta ducere, sed exibat ita cum explicaretur, volvebat rotas, sed non poterat ad lineam via recta ducere, sed exibat in unam partem. ita necesse erat rursus retroducere. sic Paconius ducendo et reducendo pecuniam contricavit, ut ad solvendum non esset. Pusillum extra progrediar et de his lapidicinis, quemadmodum sint inventae, exponam. Pixodarus fuerat pastor. is in his locis versabatur. cum autem cives Ephesiorum cogitarent fanum Dianae ex marmore facere decernerentque, a Paro, Proconnenso, Heraclea, Thaso uti marmor peteretur, propulsis ovibus Pixodarus in eodem loco pecus pascebat, ibique duo arietes inter se concurrentes alius alium praeterierunt et impetu facto unus cornibus percussit saxum, ex quo crusta candidissimo colore fuerat deiecta. ita Pixodarus dicitur oves in montibus reliquisse et crustam cursim Ephesum, cum maxime de ea re ageretur, de
Abbreviated transcription (Latin):
xeq hocpotuiss& fieri. nisi primũ ꝑpinquitas eẽ. Nonenĩ plussunt alapidicinis ad¬
ad fanũ milia passuũ octo. necullus est cliuus sed perp&uus cãpus. Nostrauero me¬
moria cũ colossici apollinis in fanobasis ess& auetustate diffracta & metuentes nece¬
der& castatua & franger&ur. locauer̃ exeisdem lapidicinis basim excidendam con¬
duxit quidĩ paconius. haȩc autẽbasi serat longa pedesduodecim. lata pedes viii
altapedes se&. quã paconius glori fretus nonutimetagenes adportauit. sedea¬
demratione alio genere constituit machinãfacere:. Rotas enĩ circiter pedũ
xU fecit. & in hisrotis capita lapidis inclusit. De indecircalapidem fusos sex¬
stantes ad rota adrotã ad circinũ conpegit. Itauti fusis a fuso non distar& pedem
esseunũ. deindecirca fusos funẽ inuoluit ut bobus iunctis funẽ ducebant

Expanded text:
neque hoc potuisset fieri, nisi primum propinquitas esset—non enim plus sunt ab lapidicinis neque hoc potuisset fieri, nisi primum propinquitas esset—non enim plus sunt ab lapidicinis ad fanum milia passuum octo—nec ullus est clivus sed perpetuus campus. Nostra vero memoria cum colossici Apollinis in fano basis esset a vetustate diffracta, et metuentes, ne caderet ea statua et frangeretur, locaverunt ex eisdem lapidicinis basim excidendam. conduxit quidam Paconius. haec autem basis erat longa pedes duodecim, lata pedes VIII, alta pedes sex. quam Paconius gloria fretus non uti Metagenes adportavit, sed eadem ratione alio genere constituit machinam facere. Rotas enim circiter pedum XV fecit et in his rotis capita lapidis inclusit, deinde circa lapidem fusos sextantales ab rota ad rotam ad circinum compegit, ita uti fusus a fuso non distaret pedem esse unum. deinde circa fusos funem involvit et bubus iunctis funem ducebant.
Abbreviated transcription (Latin):
rit conplect& & compegit & ferreoschodacas uti subscudes incapitib scaporum
inplũbauit &armilla sinmateri adchodacas circũ dandos infixit. Itẽbac culis
tigneis capitareligauit. chodacesuitẽ in armillis inclusi. liberã habuerunt uersa¬
tionẽ tantã. ita cũ bouesducerent. subiunctis scapo uersando in coclacib & ar¬
millis sinefine uoluebuntur Cũ autem scipos omnesita uexer̃ & instabunt
epystiliorũ uecturefilius cresiphonos metagenes transtulit excaporũ uectura &um
inepystiliorũ deductione. fecitenĩ rotas circiter pedũduodenũ &epystiliorũ capita
cũ trientes abobus ducerent᷑ in armillis indusi chodacesuersibantur rotas. epus¬
tilia uero indusa utiaxes in rotiseadem ratione quascapi sinemora ad opus peruener̃
Exemplarautẽ eriteius quẽadmodũ in palestris cylindri exequant ambielationes

Expanded text:
rat, complectit et compegit et ferreos cnodacas uti subscudes in capitibus scaporum rat, complectit et compegit et ferreos cnodacas uti subscudes in capitibus scaporum inplumbavit et armillas in materia ad cnodacas circumdandos infixit; cnodacesndos infixit; cnodaces autem in armillis inclusi liberam habuerunt versationem. iamiam ita, cum boves ducerent subiuncti, scapi versando in cnodacibus et armillis sine fine volvebantur. Cum autem scapos omnes ita vexerant et instabant epistyliorum vecturae, filius Chersiphronos Metagenes transtulit ex scaporum vectura etiam in epistyliorum deductione. fecit enim rotas circiter pedum duodenûm et epistyliorum capita cum trientes a bubus ducerentur, in armillis inclusi cnodaces versabant rotas, epistylia vero inclusa uti axes in rotis eadem ratione, qua scapi, sine mora ad opus pervenerunt. exemplar autem erit eius, quemadmodum in palaestris cylindri exaequant ambulationes.
Abbreviated transcription (Latin):
Unaautem statiotigni. hanchab&utilitatẽ qđ antequantũ uelit & dextra ac sinistra
alaterȩꝓclinando onus deponere potest harũ machinationũ omniũ que su prasunt
scriptae rationes. non modo adhasies sed &iã ad onerandas & exonerandas naues sunt
paratae aliae erecte. aliȩplanae in carchesis uersatilib: conlocatae Nonminus
sinetignorũ erectionib in plano&iã eadem ratione & tẽperatis funib & trodeis
subductiones nauiũ efficiuntur. INon ÷ autẽ alienũ &iam crestiphonos ingenio¬
sam rationẽ exponere. Hisenĩ scapos colũnarũ elapidicinis cũ deportare uell&
ephesi ad dianefanũ ꝓptermagnitudinẽ omerũ &uiarũ cãpestrem mollitudinẽ
non confisus carris nerote deuorarent᷑ sic estconatus. De materia triennali
scaposquattuor. duos transuersarios interpostios quanta longitudo scãpifue¬

Expanded text:
una autem statutio tigni hanc habet utilitatem, quod ante quantum velit et dextra ac sinistra una autem statutio tigni hanc habet utilitatem, quod ante quantum velit et dextra ac sinistra ab latere proclinando onus deponere potest. Harum machinationum omnium, quae supra sunt scriptae, rationes non modo ad has res, sed etiam ad onerandas et exonerandas naves sunt paratae, aliae erectae, aliae planae in carchesiis versatilibus conlocatae. non minus sine tignorum erectionibus in plano etiam eadem ratione et temperatis funibus et trocleis subductiones navium efficiuntur. Non est autem alienum etiam Chersiphronos ingeniosam rationem exponere. is enim scapos columnarum e lapidicinis cum deportare vellet Ephesi ad Dianae fanum, propter magnitudinem onerum et viarum campestrem mollitudinem non confisus carris, ne rotae devorarentur, sic est conatus. de materia trientali scapos quattuor, duos transversarios interpositos, quanta longitudo scapi fue
Abbreviated transcription (Latin):
feruntur adimã trodeam & traiciuntur ex interiore paste pereius orbiculos sum¬
mos. Deindereferunt᷑ ad superiorẽ trocleĩ. & traiciunt᷑ ab exteriore paste in in¬
teriore ꝑorbilos imoscũ descenderint adimũ exteriore paste. & ꝑsecundos orbicu¬
los traducunt᷑ in extremũ &referunt᷑ insũmũ ad orbiculos secundos traiectiredeuñ
adimũ & primoreferunt᷑ ad caput traecti ꝑsũmosredeur̃ ad machinã imã. In radi¬
ce autẽ machinȩ conlocat᷑ tertiatroclea eamautẽ greci epagonta nostri artemo¬
nem appellant eatroclea religatur ad trocleeradicẽ habensorbiculos tres. per
quostraiectifunes traduntur hominib adducendũ itatresordines hominũ ducen¬
tes sine ergata celerit̃ onus ad sũmũ perducuNT. hocgenus machinȩ polyspasion
appellatur qđ multis orbiculorũ circumitionib & facilitatẽ sũ mã piȩstat & celeritatẽ

Expanded text:
feruntur ad imam trocleam et traiciuntur ex interiore parte per eius orbiculos sumferuntur ad imam trocleam et traiciuntur ex interiore parte per eius orbiculos summos. deinde referuntur ad superiorem trocleam et traiciuntur ab exteriore parte Cum descenderint ad imum, ex interiore parte et per secundos orbiculos traducuntur in extremum et referuntur in summum ad orbiculos secundos; traiecti redeunt ad imum et ab imo referuntur ad caput; traiecti per summos redeunt ad machinam imam. in radice autem machinae conlocatur tertia troclea; eam autem Graeci epa/gonta, nostri artemonem appellant. ea troclea religatur ad trocleae radicem habens orbiculos tres, per quos traiecti funes traduntur hominibus ad ducendum. ita tres ordines hominum ducentes sine ergata celeriter onus ad summum perducunt. Hoc genus machinae polyspaston appellatur, quod multis orbiculorum circumitionibus et facilitatem summam praestat et celeritatem.
Abbreviated transcription (Latin):
uthereant conligantur. Tumautẽ circatym panũ inuolutus alt̃ funis refertur
adergatam & hiscircũ auctus tympanũ &axem sein uoluendo pariter extenduNt
&italeniter leuant onera sinepericulo. Qđsimaius tympanũ conlocatum
autinmedio autinuna parte extrema fuerit sineergata calcantes homines expe¬
ditores haberepoterit operiseffectus.  Estautẽ aliud genus machine satisartificio¬
sũ &adusum celeritatis expeditũ. sed ineodareoperĩ nompossunt nisiperiti. Estenim
tignũ qđ erigitur & distenditur retinaculis quidrifiriã subretinaculo celonia
duo figuntur trodea funis supracelonia religatur subtroclea aregula longac circiter pe¬
desduos. latadigitossex crassaquittuor supponitur trodeȩ ternos ordines orbiculorum
in latitudinchabentes conlocant᷑. Ita tres ductarii funes in machina religant᷑. deinde re¬

Expanded text:
ut haereant, conligantur. tum autem circa tympanum involutus alter funis refertur ut haereant, conligantur. tum autem circa tympanum involutus alter funis refertur ad ergatam, et is circumactus tympanum et axem se involvendo pariter extendunt, et ita leniter levant onera sine periculo. quodsi maius tympanum conlocatum aut in medio aut in una parte extrema fuerit, sine ergata per calcantes homines expeditiores habere poterit operis effectus. Est autem aliud genus machinae satis artificiosum et ad usum celeritatis expeditum, sed in eo dare operam non possunt nisi periti. est enim tignum, quod erigitur et distenditur retinaculis quadrifariam. sub retinaculo chelonia duo figuntur, troclea funibus supra chelonia religatur, sub troclea regula longa circiter pedes duos, lata digitos sex, crassa quattuor supponitur. trocleae ternos ordines orbiculorum in latitudine habentes conlocantur. ita tres ductarii funes in summa machina religantur. deinde re
Abbreviated transcription (Latin):
nonerit suculȩ cõmittendũ sedquẽ ad modũ sucula chelonis retin&ur. Ita axis includat᷑
habensimnediũ tympanũ amplũ : qđ non nulli rotã appellant. greciautẽ amphiesen
alii peritheciũ uocant. In his autẽ machinis trodeȩ non eodem sediliomodo con¬
pareentur. habentenĩ &inimo & insũ moduplices ordines orbiculorũ. Ita finis
ductarius traicitur in inferioris trodeȩforamen. utiaequalia duo capita sint
funiscũerit extensus ibiq secundum inferiorẽ trocleam resticula circumdata
deinde capita funis referunt᷑ insũmatroclea ab exteriore paste. &d eiciuntur circa
orbiculos imos &red eunt adimũ coniciunturq infime trodeȩ ad orbiculos ex inte¬
riore paste & referuntur dextrasinistra ad caput circa orbiculos summos redeunt
Traiecti autẽ ab exteriore paste feruntur dextrasinistra tympanũ in axe ibiq:

Expanded text:
non erit suculae committendum, sed quemadmodum sucula cheloniis retinetur, ita axis includatur non erit suculae committendum, sed quemadmodum sucula cheloniis retinetur, ita axis includatur habens in medio tympanum amplum, quod nonnulli rotam appellant, Graeci autem amfi/esis, alii periqh/kion vocant. In his autem machinis trocleae non eodem sed alio modo comparantur. habent enim et in imo et in summo duplices ordines orbiculorum. ita funis ductarius traicitur in inferioris trocleae foramen, uti aequalia duo capita sint funis, cum erit extensus, ibique secundum inferiorem trocleam resticula circumdata deinde capita funis referuntur in summa troclea ab exteriore parte et deiciuntur circa orbiculos imos et redeunt ad imum coiciunturque infimae trocleae ad orbiculos ex interiore parte et referuntur dextra sinistra et ad caput circa orbiculos summos redeunt. Traiecti autem ab exteriore parte feruntur dextra sinistra tympanum in axe ibique,
Abbreviated transcription (Latin):
his explicatis antarii funes intelaxi conlocent᷑ retinacula suꝑscapulas machinȩlonge
disponantur. & sinonerit ubi relig&ur pali resupinati defodiant᷑ &circũ fistucatione
solidentur . quo funesalligent᷑ trodea in sũ mocapite machinȩ rudenti contineatur.
&ex eo funes perducantur ad palũ. & quȩ estinpalo trocleã inligata circacius orbiculũ
funis indat᷑ & referatur ad eam troclcã quaeerit ad caput machinȩ religata. Circum
autẽ orbiculũ a sũ motraiectus finis descendat &redeat ad succulã quaȩ ÷ inima ma¬
china ibiq relig&ur. Vectib autẽ coacta sucula uersabitur erig& ꝑse machinã
sinepericulo. Itacirca dispositis funib &retinaculis in palis herentib ampliore mo¬
do machina conlocabitur trodeȩ &ductarii funes uti suprascriptum ÷ expediun¬
tur. ISin autẽ colossi cotera amplitudinib: & ponderib onera inoperib fuerint.

Expanded text:
his explicatis antarii funes ante laxi conlocentur, retinacula super scapulas machinae longe his explicatis antarii funes ante laxi conlocentur, retinacula super scapulas machinae longe disponantur, et si non erit, ubi religetur, pali resupinati defodiantur et circum fistucatione solidentur, quo funes alligentur. Troclea in summo capite machinae rudenti contineatur, et ex eo funis perducatur ad palum et quae est in palo trocleam inligata. circa eius orbiculum funis indatur et referatur ad eam trocleam, quae erit ad caput machinae religata. circum autem orbiculum ab summo traiectus funis descendat et redeat ad suculam, quae est in ima machina, ibique religetur. vectibus autem coacta cum sucula versabitur, eriget per se machinam sine periculo. ita circa dispositis funibus et retinaculis in palis haerentibus ampliore modo machina conlocabitur. trocleae et ductarii funes, uti supra scriptum est, expediuntur. Sin autem colossicotera amplitudinibus et ponderibus onera in operibus fuerint,
Abbreviated transcription (Latin):
coiciunt᷑ sucularũ capita ut faciliter axesuersent᷑ haesuculȩ ꝓximȩ capita ha¬
bent foraminabina. itatẽperat autuestes in eaconuenire possint. Ad rechanũ
autem imũ ferrei forfices religantur. quorũdentes insaxa forata ac cõmodintur
C ũauutẽ funis hab& caput ad suculã religatũ. & uectes ducentes eã uersant funis in
uoluendo circũ sucult̃ extenditur. & ita subleuat onera adiltitudinẽ & operum
conlocationes I hecuitẽratio machinationis qđ ꝑtresorbiculos circũ uoluitur
trispastos appellatur. Cũ uero inimatrodea duc orbiculi insuperiore tresuersant᷑
idpentas pastondicit᷑. Sinautẽ maiorib oneribier̃ machinȩ conparande ampliori¬
b tignorũ longitudinib & grassitudinib eritutendũ. eadem ratione insum¬
mofibulationib: inimosuccularũ uenationibus e&pediun dum

Expanded text:
coiciuntur sucularum capita, ut faciliter axes versentur. eae suculae proxime capita hacoiciuntur sucularum capita, ut faciliter axes versentur. eae suculae proxime capita habent foramina bina ita temperata, ut vectes in ea convenire possint. ad rechamum autem imum ferrei forfices religantur, quorum dentes in saxa forata accommodantur. cum autem funis habet caput ad suculam religatum et vectes ducentes eam versant, funis se involvendo circum suculam extenditur et ita sublevat onera ad altitudinem et operum conlocationes. Haec autem ratio machinationis, quod per tres orbiculos circumvolvitur, trispastos appellatur. cum vero in ima troclea duo orbiculi, in superiore tres versantur, id pentaspaston dicitur. sin autem maioribus oneribus erunt machinae comparandae, amplioribus tignorum longitudinibus et crassitudinibus erit utendum et eadem ratione in summo fibulationibus, in imo sucularum versationibus expediendum.
Abbreviated transcription (Latin):
sunt explicare iprimũq instituemus dehisquae ȩdib sacris adoperũq publicorum
ꝑfectionẽ necessitate c̃parane quaefiuft ita: Tigna duo adonerũ magnitudi¬
nẽ ratione expediuntur. acapite afibula coniuncta & in imo diuaricata erigun¬
tur funib: incapitib conlocatis &circadis positis erectaretinentur. Alligantur
in sũmo motrocleae que&iã nonnulli rechamũ dicunt introcleã induuntur
orbiculi ꝑaxiculosuersationes habentes perorbiculũ traicitur ductarius funis
Deindedimittitur & traducitur circacorbiculũ troclee inferioris. Refertur
autẽ adorbiculũ imũ trocleȩ superioris & itadescendit ad inferiorẽ & inforamine
eius religant᷑. Alterapars funis refertur interimas machinȩ partes. Inqua¬
dris autẽ tignorũ posteriorib quiloci sunt diuaricata figuntur. helonia inque

Expanded text:
sint, explicare. Primumque instituemus de îs, quae aedibus sacris ad operumque publicorum sint, explicare. Primumque instituemus de îs, quae aedibus sacris ad operumque publicorum perfectionem necessitate comparantur. quae fiunt ita. tigna duo ad onerum magnitudinem ratione expediuntur. a capite ea fibula coniuncta et in imo divaricata eriguntur, funibus in capitibus conlocatis et circa dispositis erecta retinentur. alligatur in summo troclea, quem etiam nonnulli rechamum dicunt. in trocleam induntur orbiculi II per axiculos versationes habentes. per orbiculum summum traicitur ductarius funis, deinde demittitur et traducitur circa orbiculum trocleae inferioris. refertur autem ad orbiculum imum trocleae superioris et ita descendit ad inferiorem et in foramine eius religatur. altera pars funis refertur inter imas machinae partes. In quadris autem tignorum posterioribus, quo loci sunt divaricata, figuntur chelonia, in quae
Abbreviated transcription (Latin):
cessitate. utuestitus quẽ ad modũ telarũ organicis idminis trationib conexus stam inis
ad subtegm̃ non modo corpora tegendo tueant᷑. sed &um ornatꝰ adicuat honestatem
Cibiuero onhaibuissemus abundantũ. pisiuga &aratrabobus iumentisq omnib essent
inuenta sucularũq & prdorũ &uectiũ sinon fuiss& torcolaris preparatio neq oleinito¬
rem. nequitium fructũ habere potuissemus adiucunditatẽ portationesq eorum
nonessent nisi plostrorũ seuserracorũ ꝑterrã nauicularũ ꝑaquã inuente essent ma¬
chinationes. Trutinarũ uero librarũq ponderib examinatio reꝑta uindicat ab iniqͥ¬
tate iustismorib uitã nonminus que sunt innumerabili modo rationes michinatio¬
mote folles fabrorũ redaecisu torni. ceteraq quae cõmunes adusũ consu&udinib
habent o pornitatib. Itaq incipiemus dehis queraro ueniuNt adminus ut nota

Expanded text:
cessitate, ut vestitus, quemadmodum telarum organicis administrationibus conexus staminis cessitate, ut vestitus, quemadmodum telarum organicis administrationibus conexus staminis ad subtemen non modo corpora tegendo tueatur, sed etiam ornatus adiciat honestatem. cibi vero non habuissemus abundantiam, nisi iuga et aratra bubus iumentisque omnibus essent inventa. sucularumque et prelorum et vectium si non fuisset torculariis praeparatio, neque olei nitorem neque vitium fructum habere potuissemus ad iucunditatem, portationesque eorum non essent, nisi plostrorum seu serracorum per terram, navicularum per aquam inventae essent machinationes. Trutinarum vero librarumque ponderibus examinatio reperta vindicat ab iniquitate iustis moribus vitam. non minusque sunt innumerabili modo rationes machinatioianae, ut sunt molae, folles fabrorum, raedae, cisia, torni ceteraque, quae communes ad usum consuetudinibus habent opportunitates. Itaque incipiemus de îs, quae raro veniunt ad manus, ut nota
Abbreviated transcription (Latin):
Versationes ergo & organa & machinarũ ratio adusum st̃ necessaru. sinequib nullares
potest esse nonimpedita. Omĩsautẽ: machinatio rerũnatura ꝓcreata acprȩceptrice
& migistrimundi uersitione instituta.  Namq enĩaduertamꝰ primũ &aspiciamus
continentẽ solis lune. quinq &ũ stellarũ natura machinata uersarent᷑. Non habuis se¬
mus int̃dũ lucẽ nec fructũ maituritatis. Cũergo muiores hecitaeẽ anĩaduertissent
ererũ natura sũ pserunt exempla & eumitantes inductireb diuinis cõmodas uitae
ꝑfecer̃ explicationes. Itaq compariuer̃ utessent expeditiora aliamachinis & earum
uersitionib non nullaorganis. &itaq anĩ aduerter̃ adusumutilia cẽ studis artibus insti¬
tutis. gadatim augendi dotrinis curauer̃. At tendimus enĩ primũ inuentũ dene¬

Expanded text:
versationes. ergo et organa et machinarum ratio ad usum sunt necessaria, sine quibus nulla res versationes. ergo et organa et machinarum ratio ad usum sunt necessaria, sine quibus nulla res potest esse non inpedita. Omnis autem est machinatio rerum natura procreata ac praeceptrice et magistra mundi versatione instituta. namque animadvertamus primum et aspiciamus continentem solis, lunae, quinque etiam stellarum natura machinata versarentur, non habuissemus interdum lucem nec fructûm maturitates. cum ergo maiores haec ita esse animadvertissent, e rerum natura sumpserunt exempla et ea imitantes inducti rebus divinis commodas vitae perfecerunt explicationes. itaque comparaverunt, ut essent expeditiora, alia machinis et earum versationibus, nonnulla organis, et ita quae animadverterunt ad usum utilia esse studiis, artibus, institutis, gradatim augenda doctrinis curaverunt. Attendamus enim primum inventum de ne
Abbreviated transcription (Latin):
miticon appellat᷑. tertiũ tractoriũ. idautẽ grȩci baruison uocitant: Scansorũ autem
sinepericulo scandit᷑ adippiratus spectationẽ : ut spirabilem cũ sp̃s & ex pressionib: inpul¬
sus & plageuo cesq orginicosexprimantur. Tractorũ uero cũ onerimachinis ꝑtrahunt᷑
autadaltitudinẽ sublataconlocentur. scansorũ ratio non arte sedaudicia gloriatur
ad sumit in gressuscligantes artis subtilitatib consequent᷑ effectus Tractoria aũ
muiores & magnificentia plenas hab& adutilitatẽ oportunitates & inagendo cũ
prudentiua sum masuirtutes exhissuNt quae mechanicos aliaor ganicos mouentur
Int̃ machinas &organa iduid &ur cẽ discrim̃ qđ machinȩp lurib operib utuimaiore
coguntur effectus habere utibaliste torculariorũq praela. Organaautẽ unius
opere prudenti tactuperficiuN qđ÷ propositũ uti s corpionis seulationisos ciclorum

Expanded text:
matiko/n appellatur; tertium tractorium, id autem Graeci baroulko/n vocitant. scansorium autemmatiko/n appellatur; tertium tractorium, id autem Graeci baroulko/n vocitant. scansorium autemsine periculo scandatur ad apparatus spectatione; at spirabile, cum spiritus ex expressionibus inpulsus et plagae vocesque orga/nikws exprimantur; tractorium vero, cum onera machinis pertrahuntur, ut ad altitudinem sublata conlocentur. scansoria ratio non arte sed audacia gloriatur; adsumit ingressus, elegantes artis subtilitatibus consequetur effectus. tractoria autem maiores et magnificentia plenas habet ad utilitatem opportunitates et in agendo cum prudentia summas virtutes. Ex his sunt quae mhxanikw/s, alia orga/nikws moventur. inter machinas et organa id videtur esse discrimen, quod machinae pluribus operis vel vi maiore coguntur effectus habere, uti ballistae torculariorumque prela; organa autem unius operae prudenti tactu perficiunt quod est propositum, uti scorpionis seu anisocyclorum
Abbreviated transcription (Latin):
prudentia diligens &ingeni doctissimicogitata. qđ nihilcorũ ꝑficitur sine machi¬
natione studiorũq uairio acsollertiuigore lgitur quo hecita suñ tradita & constitu¬
ta. ponuidetur cẽ alienũ uti caute sũmaq diligentia. intequãinstitiuntur operaeorũ
expediantur rationes: Ergoquo neqlex neq morũ institutio id potestcogert. &
qđ annis & pretores &ediles ludorũcausa machinationes prepararedebent. uisũmihi
est imperitor ponessalienũ quõ de edi ficus in priorib uoluminib e&posui in hoc
qui finitionẽ sumĩcorporis hab& confaitutã que sint principia michinarũ ordinita pceptis
explicare : Machina: continens emateru coniunctio maiximis ad onerũ motus habens
uiruites eamouetur exirtecirtulorũ rotunditionib quẽ greci cydicen cinesin appella ñ¬
ꝑstautẽunũgenus scinsoriũ qđ grece erobaticon dicitur. alterũ spiritale qđapudeos pneu¬

Expanded text:
prudentia diligens et ingenii doctissimi cogitata, quod nihil eorum perficitur sine machiprudentia diligens et ingenii doctissimi cogitata, quod nihil eorum perficitur sine machinatione studiorumque vario ac sollerti vigore. Igitur quoniam haec ita sunt tradita et constituta, non videtur esse alienum, uti caute summaque diligentia, antequam instituantur opera, eorum expediantur rationes. ergo quoniam neque lex neque morum institutio id potest cogere et quotannis et praetores et aediles ludorum causa machinationes praeparare debent, visum mihi est, imperator, non esse alienum, quoniam de aedificiis in prioribus voluminibus exposui, in hoc, quod finitionem summam corporis habet constitutam, quae sint principia machinarum, ordinata praeceptis explicare. Machina est continens e materia coniunctio maximas ad onerum motus habens virtutes. ea movetur ex arte circulorum rotundationibuest autem unum genus scansorium, quod graece akrobatiko/n dicitur; alterum spirabile, quod apud eos pneu
Abbreviated transcription (Latin):
ad infinitas sũptuũ ꝓfusiones. & utebonis eiccrent᷑. ipsiq architesti panetimore coacta
diligentius modũ impensirũ ratiocinantes explicarent. utipatres familiarũ ad idqđ
preparauissent. seu paulo amplius ad icientes edificia ex pedirent: Nam qui quadra¬
ginta ad opus possuntparare. sia dicient centũ habendospem ꝑfectionis delectaitionib
tenentur. Quiautẽ adiectione dimidia autampliorẽ sũptuonerantur amis sa
spe &inpensa abiecta fractis reb & inimis desistere coguntur : Nec solũ iduitium
in edificiis sed &um in munerib quae amigistratib forogladiatorũ scenicisq ludorum
dantur. quib necmori neq expectatio conceditur. sed necessitas finito tempore per¬
ficcrecogit. id ÷ sedes spectaculorũ uelorũq inductionessuNt. & eaomnia quiescenicis
morib ꝑmachinationem adspectationis populo conparintur. In hisuero opus est

Expanded text:
ad infinitas sumptuum profusiones, ut et e bonis eicerentur, ipsique architecti poenae timore coacti ad infinitas sumptuum profusiones, ut et e bonis eicerentur, ipsique architecti poenae timore coacti diligentius modum inpensarum ratiocinantes explicarent, uti patres familiarum ad id, quod praeparavissent, seu paulo amplius adicientes, aedificia expedirent. nam qui quadringenta ad opus possunt parare, si adicient centum, habendo spem perfectionis delectationibus tenentur; qui autem adiectione dimidia aut ampliore sumptu onerantur, amissa spe et inpensa abiecta, fractis rebus et animis desistere coguntur. Nec solum id vitium in aedificiis, sed etiam in muneribus, quae a magistratibus foro gladiatorum scaenisque ludorum dantur, quibus nec mora neque expectatio conceditur, sed necessitas finito tempore perficere cogit, id est sedes spectaculorum velorumque inductiones et ea omnia, quae scaenicis moribus per machinationem ad spectationes populo comparantur. in his vero opus est
Abbreviated transcription (Latin):
uetusta dicitur amaiorib dura conditione. sediure esse nonini quo constituta
Vamarchi tectus cũ publicũ opus curandũ recipit pollic&ur. quanto sũptui ad sitfu¬
turũ tridita astimatione magistratui. bonicius obligantur donecopussit ꝑfectũ
Absoluto acitem cũ iddictũimpensa respondit:. decretis & honorib ornatur. Itẽ si non
amplius quã quarta in opere consumitur. ad estimationem ⁊ adicienda depublico presta¬
tur neq ulla poenaten&ur. Cũ uero amplius quã quasta in opereconsumitur
ex eiusbonis adꝑficiendũ pecunu exigitur: Vtinã dii inmortales fecissent. ealex
&iam p̃r Non modo publicis sed&iam priuatis ȩdificiis e& constituta. Nãq
non sine poena gressuentur inperiti. sed qui sũ madoctrinirũ subtilitate essent pru¬
dentes sinedubitatione ꝓfiterent᷑ architecturã Neq patres familiarũ inducerentur

Expanded text:
vetusta dicitur a maioribus dura condicione sed iure esse non iniquo constituta. vetusta dicitur a maioribus dura condicione sed iure esse non iniquo constituta. nam architectus, cum publicum opus curandum recipit, pollicetur, quanto sumptu id sit futurum. tradita aestimatione magistratui bona eius obligantur, donec opus sit perfectum. absoluto autem, cum ad dictum inpensa respondit, decretis et honoribus ornatur. item si non amplius quam quarta ad aestimationem est adicienda, de publico praestatur, neque ulla poena tenetur. cum vero amplius quam quarta in opere consumitur, ex eius bonis ad perficiendum pecunia exigitur. Utinam dii inmortales fecissent, ea lex etiam P. R. non modo publicis sed etiam privatis aedificiis esset constituta! namque non sine poena grassarentur inperiti, sed qui summa doctrinarum subtilitate essent prudentes, sine dubitatione profiterentur architecturam, neque patres familiarum inducerentur
Abbreviated transcription (Latin):
& in altitudinẽ eo rediens uiribu s extenuat᷑. & itatardius fluendo dilatet morando
spatia. & efficithoras incancris signosolstitiuales. A cancro cũ ꝓclinat & peragit ꝑleonẽ
& urginẽ ad libiȩ pastis octauȩ puncta reuertendo. & gradatĩ corripiendo spatia
contrahithoras. & ita ꝑueniens ad puncta libiȩ ȩqui noctiualis rursus reddit horas per
scorpionis uero &spatia & sagittarii ꝓcliuius deprimensse foramen radiensq circum¬
actione ad capricorni pastẽ uIII. restituitur cderitate salientis adbrumales horarũ
breuitates: quae sunt in horologiorũ descriptionib rationes & ad paratus ut sint adusum
expeditiores quã aptissime potui ꝑscripsi. restat nunc demachinatiomib & de earum
principiis ratiocinari. Itaq dehis ut corpusemendatũ architecturȩ ꝑficiatur.
Iosila qrecorum. Et Ampla ciuitate ephesi LEx

Expanded text:
et in altitudinem eo rediens viribus extenuatur, et ita tardius fluendo dilatat morando et in altitudinem eo rediens viribus extenuatur, et ita tardius fluendo dilatat morando spatia et efficit horas in cancri signo solstitiales. a cancro cum proclinat et peragit per leonem et virginem ad librae partis octavae puncta revertendo et gradatim corripiendo spatia contrahit horas, et ita perveniens ad puncta librae aequinoctiales rursus reddit horas. Per scorpionis vero spatia et sagittarii proclivius deprimens se foramen rediensque circumactione ad capricorni partem VII, restituit celeritate salientis brumales horarum brevitates. Quae sunt in horologiorum descriptionibus rationes et apparatus, ut sint ad usum expeditiores, quam apertissime potui, perscripsi. restat nunc de machinationibus et de earum principiis ratiocinari. itaque de his, ut corpus emendatum architecturae perficiatur, Nobili Graecorum et ampla civitate Ephesi lex
Abbreviated transcription (Latin):
tur  Igitur cũ solfuerit in capricorni orbiculoligula in maioris tympani parte
& ca pricorni cotidie singula puncta tangens ad ꝑpendiculũ habensaque currentis
uehemens pondus celerit̃ ꝑorbiculi foramen idextrudit ad uastũ excipiens eam cũ breus
spatio impl&ur. corripit & contrahit dierũ minoris spatia &horarũ. Cũ autem
cotidiana uersatione maioris tympanilengula ingrediat᷑ inaquario cuncta descendent
foramina ꝑ pendiculo &aque uehementicursu cogitur tardiusemittere salientem.
ita quominus cleri cursu uas excipitaquã dilatathorarũ spatia. Aquarii uero pisci¬
umq punctis utigradib scandens orbiculi foramen in ari&e tangendo octauam pastẽ
aquaȩ temperatȩ silienti prestat aqui noctiales horis abari&e pertauri & geminorũ
spatia adsũ macancri punsta pastis octauȩ foram̃ seutympani uersationib ꝑagens

Expanded text:
tur: Igitur cum sol fuerit in capricorni, orbiculi lingula in maioris tympani parte tur: Igitur cum sol fuerit in capricorni, orbiculi lingula in maioris tympani parte ex capricorni cotidie singula puncta tangens, ad perpendiculum habens aquae currentis vehemens pondus, celeriter per orbiculi foramen id extrudit ad vasum excipiens eam. cum brevi spatio impletur, corripit et contrahit dierum spatia et horarum. cum autem cotidiana versatione minoris tympani lingula ingrediatur in aquarii puncta, discedens foramen a perpendiculo et aquae vehementi cursu cogitur tardius emittere salientem. ita quo minus celeri cursu vas excipit aquam, dilatat horarum spatia. Aquarii vero pisciumque punctis uti gradibus scandens orbiculi foramen in ariete tangendo octavam partem aqua temperate salienti praestat aequinoctiales horas. ab ariete per tauri et geminorum spatia ad summa cancri puncta partis octavae foramen se tympani versationibus peragens