comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hẏstorie frangi. ⁊ regi posse di¬
xit per turbatõnes anmi non
referti sunt. Pugnat enĩ uixta
apostolum adu̾sum nos fragilitas
corporis. ⁊ spiritali nequitie ince¬
lestib manifesta sunt. dicente oꝑa
quod uolumus facimus. sed qd̵
uolumus illud operamur. quo¬
modo dicitis hominem sine p̾¬
cato ẽẽ si uelit: Ecce apłs om
nes ꝙ credentes quod uolunt.
implere nõ possunt. Caritas o¬
perit multitudinem peccatoꝵ
nõ tam p̃ceritorum quam pre¬
sentiũ. ne ultra dei in nos cari¬
obrem. de muliere pectatrice di¬
citur. Dimittentur ei pectata
multa quia dilexit plurimum
Ex quo incelligimus. nõ nrm̃ so¬

Expanded text:
historiae, frangi et regi posse dihistoriae, frangi et regi posse dixit perturbationes animi, non referti sunt. Pugnant enim, juxta Apostolum, adversum nos fragilitas corporis, et spiritalia nequitiae in coelestibus . Manifesta sunt, dicente eodequod volumus, facimus, sed quod nolumus, illud operamur: quomodo dicitis, Posse hominem sine peccato esse, si velit? Ecce Apostolus, omnesque credentes, quod volunt, implere non possunt. Charitas operit multitudinem peccatorum , non tam praeteritorum quam praesentium, ne ultra, Dei in nobis manobrem de muliere peccatrice dicitur: Dimittuntur ei peccata multa, quoniam dilexit plurimum . Ex quo intelligimus non nostrae so
Abbreviated transcription (Latin):
si nichil in se haberet macule. figo
Oue presentes ⁊ due future. due
ronorum ⁊ due malorum. Egritu¬
do que grete dicitur. Lyps.. ⁊ gau¬
luptas. apleris q dicatur. alterum
mali. alterum bomi. Excedimus ꝙ
mensuram. Si gaudeainus super his
q̃ non debemus. diuitiis potentia
honorib inimicorum. in felicitate
uł mortib. aut contrario p̃sentiũ.
malorũ dolore crutiamur. ad u̾sis exi¬
liis. paupertate langore. mortib pro¬
pinquorum. quod apłs fieri prohi¬
bet. ⁊ rursum si cupiamus ea que
arbitramur bona. hereditates ho¬
nores prosꝑitatẽ rerum onũm ⁊ cor¬
pons sanitatem. ⁊ cetera qͦrum pre¬
sentiũ gaudio friumur. ⁊ metua¬
mus illa q̃ putamus. ad u̾sa. quib
ad perfectum carere iuxta stoicos
⁊̃enonem idelicet. ⁊ crisippum.
possibile iuxta. peri pateticos aũt
⁊ difficile ⁊ impossi bile est. Cui
sententie. omĩs scripture sancto
consentit auctoritas. Unde et
iosephus machabeorum scriptor

Expanded text:
si nihil in se haberet maculae. Ergosi nihil in se haberet maculae. Ergoduae praesentis, et duae futuri: duae bonorum, et duae malorum. Aegritudo, quae Graece dicitur λύπη, et gauluptas a plerisque dicatur: alterum mali, alterum boni. Excedimusque mensuram, si gaudeamus super his, quae non debemus, divitiis, potentia, honoribus; inimicorum infelicitate, vel mortibus: aut e contrario praesentium malorum dolore cruciemur, adversis, exsiliis, paupertate, 749 languore, et mortibus propinquorum, quod Apostolus fieri prohibet; et rursum si cupiamus ea quae arbitramur bona, haereditates, honores, prosperitates omnium rerum, et corporum sanitatem, et caetera quorum praesentia gaudio fruimur: et metuamus illa, quae putamus adversa; quibus ad perfectum carere juxta Stoicos, Zenonem videlicet, et Chrysippum, possibile est: juxta Peripateticos autem et difficile et impossibile est: cui sententiae omnis scripturae sanctae consentit auctoritas. Unde et Josephus Machabaeorum scriptor
Abbreviated transcription (Latin):
impii ad quos peruenit quasi opꝰ
iustorum. Hoc id circo dicitur. quia
certum iudicium solius dei ẽ. Et qͦs
putamus iustos: sepe peccatores in¬
ueniuntur.⁊ quos eꝯtrario pecca¬
tores apud dei scientia iusti sunt
Quantumq la bora uerit homo ut
requirat nõ repperiet. ⁊ si dixerit
sapiens nosse se in uenire nõ potĩt
Oĩm enĩ unus occursus ẽ. Cuncta¬
q filiorum hominũ repleta sunt
malitia. ⁊ in certo statu q̃ grece. Ne¬
piperia. dicitur. Musce moritu¬
re siue in hebraico habet moitue
de uoluuntur atq corrumpunt
suauitatẽ olei. Quis mortaliũ a¬
liquo errore nõ capitur. q̃ heretico¬
rum ⁊ falsorum dogmatum uene¬
na nõ maculant. Tempus inquid
est ut incipiat iudicium de domo
dei. Si aũt primum a nobis. quis
finis eoium. qui nõ credunt ewã¬
głio: Et si uistus ux saluabit᷑
impius ⁊ peccator ibi ꝑibit: Cer¬
te iustus est. qui in die iudicii uix
saluatur. Saluaretur aũt facile

Expanded text:
impii, ad quos pervenit quasi opus impii, ad quos pervenit quasi opus justorum . Hoc idcirco dicitur, quia certum judicium solius Dei est, et quos putamus justos, saepe peccatores inveniuntur, et quos e contrario peccatores, apud Dei scientiam justi sunt. Quamtumcumque laboraverit homo, ut inquirat, non reperiet. Et si dixerit sapiens nosse se, invenire non poterit. Omnium enim unus occursus est, cordaque filiorum hominum repleta sunt malitia, et incerto statu , quae Graece περιφέρεια dicitur. Muscae moriturae, sive, ut in Hebraico habetur, mortuae, demoliuntur atque corrumpunt suavitatem olei. Quis mortalium aliquo errore non capitur? quem haereticorum et falsorum dogmatum venena non maculant? Tempus, inquit, est ut incipiat judicium a domo Dei. Si autem primum a nobis, quis finis eorum qui non credunt Evangelio? Et si justus vix salvabitur, impius et peccator ubi parebunt ? Certe justus est, qui in die judicii vix salvatur. Salvaretur autem facile,
Abbreviated transcription (Latin):
tinũ. nescis enim quid adueni¬
ens pariat dies. Tnde scriptũ
est. Ue beatum dicas quẽpiam
ante mortem. Quam dui enĩ
uiuimus. incertamine sumꝰ
Et qũa diu incertamine. nulla
est certa uictoria. Que etiam
apło fortissime prelianti infu¬
turo scło reseruatur. dñs atq
saluator. super ꝑsona assumpti
hominis lo quitur. In si pientis¬
simus enim. om̃im hominum
inme. Et in sexagesimo octa¬
uo psalmo. ¶S̾ tu scis insipi¬
entiam meam. S fatuũ dei.¬
sapientius ẽ hominisbus. In eccłas¬
tico quoq scriptum est. In multitu¬
dine sapientie. multitudo scientie.
Et qui ad dit scientiam ad dit do¬
lorem. Intelligens q uod ꝑfectõne
careat ex eo quod nouit quanta nõ
nouerit. Et odio inquid habuit
uitam. qm̃ malum est super opus
qd̃ operor superam. Omĩa enĩ uani¬
tas. ⁊ presumptõ sp̃c̃. Nemo sit
quid futurũ sit. quia sicut ẽ. quis
annũtiabit ei : Sunt iusti. ad quos
ꝑuenit quasi opus impiorum. ⁊ st̃

Expanded text:
tinum, nescis enim quid advenitinum, nescis enim quid adveniens pariat dies . Unde scriptum est: Ne beatum dixeris quempiam ante mortem. Quamdiu enim vivimus, in certamine sumus, et quamdiu in certamine, nulla est certa victoria, quae etiam Apostolo fortissime praelianti in futuro saeculo reservatur. Dominus atque Salvator sub persona assumpti hominis loquitur: 748 Insipientissimus enim omnium hominum in me . Et in sexagesimo octavo Psalmo: Deus, tu scis insipientiam meam: sed fatuum Dei,sapientius est hominibus . In Ecclesiaste quoque scriptum est: In multitudine sapientiae, multitudo scientiae: et qui addit scientiam, addit dolorem : intelligens quod perfectione careat, et ex eo quod novit, quanta non noverit. Et odio, inquit, habui vitam, quoniam malum est opus quod operor super terram. Omnia enim vanitas, et praesumptio spiritus. Nemo scit quid futurum sit, quia sicuti est, quis annuntiabit ei? Sunt justi ad quos pervenit quasi opus impiorum. Et sunt
Abbreviated transcription (Latin):
legem. non es factor legis
S uidex. ille iudicat legem qͥ
mas pro errore quod pectati
nõ habeat conscientiam. NIe¬
q eñ in lege ratõ queritur s
auctoritas. Idem in eadem scribit
epła. Ira uiri iustitiam dei nõ ope¬
ratur. Et quis nrm ira carere po¬
test de qua scriptum ẽ. nõ ir̃a dei¬
s iram uiri. posuit. Ira enĩ dei iuis¬
ta ẽ. ira aũt uiri deꝑturba men¬
te procedit. Unde ⁊ inpsalmo dr᷑
Irascimini ⁊ nolite pectare. Qui
uersiculus quẽ sensum habeat
apłs docet. Sol nõ occidat super
iracundiam ur̃ãm. ut peccatum
om̃ino sit. uł leuit̾ irasci. iusticia
aũt iram celeri penitudine mi¬
tigare. Unde ⁊ pro ocioso u̾bo
reddituri sumus rõnem indie
iudicii. Et in ewangłio legimꝰ
Qui irascitur fratri suo. reus
quic coditib si ne causa addit̃
sit ut scilicet necũ causa quids̃
debeamus irasci. quis hominũ
potest dicere quod ira. q̃ absꝙ iꝰ¬
ticia est. ⁊ in sempiternũ careat
Et iterum. Ne glorieris incras¬

Expanded text:
legem, non es factor legis, sed judex . Ille judicat legem, qumas pro errore, quod peccati non habet conscientiam. Neque enim in lege ratio quaeritur, sed auctoritas. Idem in eadem dicit Epistola: Ira viri justitiam Dei non operatur ; et quis nostrum carere potest ira, de qua scriptum est: Ira pesed iram viri posuit. Ira enim Dei justa est: ira autem viri de perturbata mente procedit. Unde et in Psalmo dicitur: Irascimini, et nolite peccare : qui versiculus quem sensum habeat, Apostolus docet: Sol non occidat super iracundiam vestram ; ut peccatum omnino sit vel leviter irasci: justitia autem, iram celeri poenitudine mitigare. Unde pro otioso verbo reddituri sumus rationem in die judicii. Et in eodem Evangelio legimus: Qui irascitur fratri suo squis, sine causa, additum non sit, ut scilicet ne cum causa quidem debeamus irasci. Quis hominum poterit dicere, quod ira, quae absque justitia est, in sempiternum vitio careat? Et iterum: Ne glorieris in cras
Abbreviated transcription (Latin):
cum legis ⁊ om̃im scripturaꝵ
scientiam iactites. nõ animad¬
uertis quod nelin dicere. Calt̾
Hoc in telligo quod loqueris s
non quod taces. Atatꝰ. ¶acere
tibi uideoi qui tantis exemplis
docere te uolui peccare homĩem
ge hostias ita in ewanglio offeren
ror ⁊ ignorantia ⁊ impossibilitas
mandati teneatur in crimĩ̾e. Atc̃.
Don necesse ẽ multa proferre. Unũ
proferam cui certe contradicere nõ
poteris. Uas electõnis ꝑspicue loqͥ¬
tur. Consentio enĩ legi dei iuxta
inderiorem hominẽ. Uideo aũt alsa
legem in menbris meis. repugnan¬
tem legi mentis mee. ⁊ captiuantẽ

Expanded text:
um Legis 742 et omnium Scripturarum scientiam jactites, non animadvertis quid velim dicere. C. Hoc intelligo quod loqueris, et non quod taces. A. Tacere tibi videor, qui tantis exemplis docere te volui, peccare hominem ge hostias, ita et in Evangelio offerendror et ignorantia, et impossibilitas mandati teneatur in crimine. A. Non necesse est multa proferre. Unum proferam, cui certe contradicere non poteris. Vas electionis perspicue loquitur: Consentio enim legi Dei juxta interiorem hominem. Video autem aliam legem in membris meis, repugnantem legi menti
Abbreviated transcription (Latin):
tradere. saltem hoc michi concede
iustos inscripturis plurimos ap¬
pellan. Atticꝰ. Non solum plu¬
rimos. se ⁊ in numerabiles.:
Sim numerabiles iusti sunt. ⁊¬
hoc negari nõ potest. quid mali
locutus sum. posse hominẽ sine
peccato ẽe si uelit. hoc est aliis
uerbis dicere. posse iustum sũ
peccato eẽ in in eo quod iustus
ẽ. Erito¶ ustos ẽẽ concedo.
sine omĩ aũt om̃io peccato nõ
assentior. ⁊ eñi absq uitio qd̃
ra peccato subiacet. ⁊ indiget
dam in scĩs uiris iuuidear ꝑscru
pauca proferam q̃ nõ ad singu¬
los s ad om̃s inconmune ꝑti¬
neant. Intricesimo psalmo sc̃¬
ptum ẽ. Dixi pronũtiabo ad¬
uersum me iniquitatem meã
dño. ⁊ tu dimisisti impietatem
cordis mei. Statunq sequit᷑
ꝓ hac hoc est impietate. si ne i¬
inquitate utrumq enim in¬
telligi potest. Orãbit ad te
omnĩs sanctus. in tempore
oportuno. Si scũs ẽ. quomodo
erat pro iniquitate. Si iniqͥ¬
tatem habet. qua ratõne s cñs

Expanded text:
T. Saltem hoc mihi concedes, justos in Scripturis plurimos appellari. ATT. Non solum plurimos, sed et innumerabiles. CRIT. Si innumerabiles justi sunt, et hoc negari non potest; quid mali locutus sum, posse hominem sine peccato, si velit? Hoc est aliis verbis dicere, posse justum sine peccato esse, in eo quod justus est. A. Justos esse concedo, sine omni autem peccato omnino non assentior. Etenim absque vitio, quod ra peccato subjacet, et indigetdam in sanctis viris videar perscrutpauca proferam, quae non ad singulos, sed ad omnes in commune pertineant. In tricesimo primo psalmo scriptum est: Dixi, pronuntiabo adversum me injustitiam meam Domino, et tu dimisisti impietatem cordis mei. Statimque sequitur: Pro hac, hoc est, impietate, sive iniquitate utrumque enim intelligi potest orabit ad te omnis sanctus in tempore opportuno. Si sanctus est, quomodo orat pro iniquitate? Si iniquitatem habet, qua ratione sanctus
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntate ut pacem nõ reciꝑent
nec sustiperent isrł. Dicamus ixͣ
tati eñi eius quis potest resistere
De samuhel. ⁊ malachim. Iona¬
than. fauũ. mellis gustauit inscep¬
tro. ⁊ illuminatis occłis periclita¬
tur quod nesciens fecerit. Hoc e¬
nim scriptura testatur. quod igno¬
ramit apatre eẽ preceptum neqͥs¬
ꝙ gustaret. donec uictoria dm̃i cõ¬
pleretur. Itantum enim iratus
est dñs ut sois inueniret occulꝯ¬
tum. ⁊ ipẽ fateretur dicens. G¬
tam in summitate sceptri quod
est in manu mea. parum mellis
⁊ ecce mouor. M postea interces¬
sione ⁊ p̃cib populi liberatus ẽ
dicentis ad saul. Nun io nathan
morietur qui fecit salutem hãc
magnam in isrł : Absit. Uiuit
dñs. ⁊ ceciderit de capillis capi¬
tis eis in terra. quia cũ dño
fetit diem hanc. Et liberauit po¬
pulus ionathan. ⁊ non est mor¬
tuus. Samuhel irascitur sau¬
li.⁊ nõ nult ire cum rege. pos¬
tea pretib iuncitur ut ostẽ¬

Expanded text:
voluntate, ut pacem non reciperent, voluntate, ut pacem non reciperent, nec susciperent Israel; dicamus juxta tati enim ejus quis potest resistereDe Samuel et Malachim. Jonathas favum mellis gustavit in sceptro, et illuminatis oculis, periclitatur, quod nesciens fecerit. Hoc enim Scriptura testatur, quod ignoraverit a patre esse praeceptum, ne quisquam gustaret, donec victoria Domini compleretur. In tantum autem iratus est Dominus, ut sors inveniret occultum, et ipse fateretur dicens: Gustavi in summitate sceptri, quod est in manu mea, parum mellis, et ecce ego morior. Et postea intercessione et precibus populi liberatus est, dicentis ad Saul: Num Jonathas morietur, qui fecit salutem hanc magnam in Israel? Absit. Vivit Dominus: si ceciderit de capillis capitis ejus in terram, quia cum Domino fecit diem hanc: et liberavit populus Jonathan, et non est mortuus . Samuel irascitur Sauli, et non vult ire cum rege : postea precibus vincitur, ut osten
Abbreviated transcription (Latin):
iosue. Non poterunt filii isrł¬
stare in conspectu inimicorum
suorum sed dorsa nertent ad nͥ¬
sariis suis. quia factum est a¬
nathema in eis. ⁊ nõ addam ut
sim uobiscum. insi contritum
fuerit anathema de medio urm̃
Cumꝙ sacrilegiũ quereretur
⁊ sors latentem in uenisset reũ
interficiuntur cum achar filii
eius. ⁊ filie. boues asini. pecoia
tabernatulum. ⁊ quecumꝙ ha¬
bere potuit igne delata sunt. Esto¬
quod ipse peccauerit. Quid cõmisere
filii: Quid bones: Quid asini: Qͥd
peccora: fac deo calumpniam qua¬
re unus peccauerit ⁊ pars popu¬
li tͣtadata sit. Cur ⁊ ip̃e lapidatur
ud. Non erat inquid ciuitas quã
nõ tradidit dñs filiis isrł absqꝵ e
ueo. qui habitabat in gabaon õs
pugnãdo ceperunt quia a dño fac¬
tum erat ut in duraret cor eorum
⁊pugnarent contra isrł ut inter¬
ficerentur. ⁊ non fieret in eis mi¬
sericordia. ⁊ perirent sicut piecepͥ
eis dñs moysi. Si dñi factum est

Expanded text:
Josue: Non poterunt stare filii IsrJosue: Non poterunt stare filii Israel in conspectu inimicorum suorum; sed dorsa vertent adversariis suis, quia factum est anathema in eis. Et non addam ut sim vobiscum, nisi contritum fuerit anathema de medio vestrum . Cumque sacrilegium quaereretur, et sors latentem invenisset reum, interficiuntur cum Achan filii ejus, et filiae, boves, asini, pecora; tabernaculum, et quaecumque habere potuit, igne deleta sunt. Esto, ipse peccaverit: quid commisere filii? quid boves? quid asini? quid pecora? Fac Deo calumniam quare unus peccaverit, et pars populi trucidata sit? Cur et ipse lapidatur ud: Non erat, inquit, civitas, quam non tradidit Dominus filiis Israel, absque Eveo qui habitabat in Gabaon: omnes pugnando ceperunt, quia a Domino factum erat, ut induraret cor eorum, et pugnarent 737 contra Israel, ut interficerentur: et non fieret in eis misericordia, et perirent, sicut praecepit Dominus Moysi . Si Domini factum est
Abbreviated transcription (Latin):
cie tua. Per fectus eris cũ do¬
mino deo tuo. Deniq in fert
quia gentes iste quas tu pos¬
sidebis. ariolos ⁊diuinos admunt
tibi aũt nõ sic dedit dñs deus tuis
Statimnq sub ungit. Pro phet̾ã
unum exte de fratrib tius sit̃
me suscitabit dñs deus tiuis. ip¬
suin audies. Ex quo ostenditur ꝑ¬
fectum dic dici. non qui cunctas
uirtutes habeat. s quii ꝑfectum
⁊ unũ sequatur deum. Narrat¬
q similiter de conditõne exulum
qui per ignorantiam pece auert̃¬
quo ⁊ quam dui cõ fugere debeat
atq subungit. Quando edifica¬
ueris domum nouam. facies luri¬
culam decto tuo in circuitu. ne
sanguimis reus sis. cũ aliquis ce¬
ciderit exea. Et iterum. Si fue¬
rit in de uir qui nõ sit mũdus a
no cturno fluxui. egredietur extra
castra. ⁊ nõ in gredietur medium
castrorum. Cumq ad neni̾t ues¬
pera. lauabit se aqua. ⁊ post so
na. Peccauit achar. ⁊ totus po¬
pulus offendit. Pixit q dñs ad

Expanded text:
cie tua: perfectus eris cum Docie tua: perfectus eris cum Domino Deo tuo . Denique infert: Quia gentes istae quas tu posdebis, hariolos et divinos audiunt. Tibi autem non sic dedit Dominus Deus tuus. Statimque subjungit: Prophetam unum ex te de fratribus tuis sicut me suscitabit tibi Dominus Deus tuus: ipsum audies. Ex quo ostenditur perfectum hic dici non qui cunctas virtutes habeat, sed qui perfectum et unum sequatur Deum. Narratque similiter de conditione exsulum qui per ignorantiam peccaverunt, quo confugere debeant, atque subjungit: Quando aedificaveris domum novam, facies loriculam tecto tuo in circuitu, ne sanguinis reus sis, cum aliquis ceciderit ex ea. Et iterum: Si fuerit in te vir, qui non sit mundus a nocturno fluxu, egredietur extra castra, et non ingredietur medium castrorum, cumque advenerit vespera, lavabit se aqua, et post ocnia. Peccavit Achan, et totus populus offendit. Dixitque Dominus ad
Abbreviated transcription (Latin):
possideam terram hanc quia
impietategentium istarum
dñs consumet eos afacie tu
possideas terram eorum sed
in impietate eorum dñs deus
tuus consumet eos afacie
tua ut suscitet u̾bum quod
locutus est patrib tius. abra¬
ham. ⁊ ysaac. ⁊ iacob. ⁊ scies
quod non in iustiticia tua do¬
minus deus duus dabit dibi
terram optimam ut posside¬
as eam quia populus dure
cer uicis es tu. In eo aũt qd̾
dixit. ꝑfectus eris cũ dũo deo
tuo. quo sensu dixerit excon¬
sequentib approbatur. Cum
ingressus inquit fueris ter¬
ram. quam dñs deus tuus
dabit tibi non disces facere
ab hominatõnes gentium il¬
larum. Non in uenietur in
te. qui tras ducat filium aut
filiam suam ꝑ ignem. diuina¬
tõnib ⁊ omnb auguriis
⁊ maleficis artib ⁊ in canta¬
dõnib in seruies. ut interro¬
ges mag os ⁊ ariolos ⁊ mor¬
tuos. Ab hominatõ enĩ dñi
est : omnis qui facit hec. ⁊
propter has ab hominatões
dñs deus consumet eas afa¬

Expanded text:
possideam terram hanc, quia in impietate gentium istarum Dominus consumet eos a facie tuapossideas terram eorum: sed in impietate eorum Dominus Deus tuus consumet eos a facie tua, ut suscitet verbum quod locutus est patribus tuis, Abraham, Isaac et Jacob. Et scies quod non in justitia tua Dominus Deus tuus dabit tibi terram optimam, ut possideas eam, quia populus durae cervicis es tu. In eo autem quod dixit: Perfectus eris cum Domino Deo tuo, quo sensu dixerit, ex consequentibus approbatur. Cum ingressus, inquit, fueris terram, quam Dominus Deus tuus dabit tibi, non disces facere abominationes gentium illarum, nec invenietur in te qui traducat 736 filium vel filiam suam per ignem. Divinationibus vel omnibus auguriis et maleficis artibus et incantationibus non servies, ut interroges magos et hariolos et mortuos. Abominatio enim Domini est omnis qui facit haec. Et propter has abominationes Dominus Deus tuus consumet eas a fa
Abbreviated transcription (Latin):
alienati sunt peccatores auulua:
errauerunt ex utero locuti sunt fai¬
sa. uel statim ut mati sunt sub ia¬
cere peccato. in similitudinẽ preua¬
rica tõnus ade. qui est forma futuri
us certe statim ut de utero natus ẽ

Expanded text:
alienati sunt peccatores a vulva, erraverunt ab utero, locuti sunt falsa . Vel statim ut nati sunt, subjacuere peccato in similitudinem praevaricationis Adae, qui est forma futuri; vel certe statim ut de utero virginali
Abbreviated transcription (Latin):
nec me ip̃m iudico. nichil enim
conscius sum. nͨ tñ in hoc iustifi¬
catus sum. Qui hoc dicebat. nul
lius peccati sibi consenis erat.
S quia legerat. delicta quis ĩ¬
delligit. ⁊ sunt uie q̃ uidentur
uiro iuste. nouissima aũt earũ
respiciunt inprofundum in fer¬
ni.⁊ iterum. Omĩs uir uidetur
sibi iustus. Deus aũt corda hõim
dirigit. id circo sententiam tẽ¬
perat. ne forte ꝑ ignorantiam.
de liquisset maxime cũ scriptu¬
ra testetur. ẽ iustus qui perit
in iusticia sua. ⁊ alibi. iuste qd̾
iustum sectaberis ne opinione
uĩtatis a iustitia declinemus
recordantes. saulis. ⁊ agag.

Expanded text:
nec meipsum judico: nihil mihi conscius sum, nec tamen 744 in hoc justificatus sum. Qui hoc dicebat, nullius utique peccati sibi conscius erat. Sed quia legerat, Delicta quis intelligit ? Et: Sunt viae quae videntur viro justae, novissima autem earum respiciunt in profundum inferni . Et iterum: Omnis vir videtur sibi justus, Deus autem corda hominum dirigit ; idcirco temperabat sententiam, ne forte per ignorantiam deliquisset, maxime cum Scriptura testetur: Est justus, qui perit in justitia sua . Et alibi: Juste quod justum est sectaberis , ne opinione veritatis a justitia declinemus, recordantes Saulis et Agag.
Abbreviated transcription (Latin):
Idemq prauũ est cor hominis ⁊ in¬
scrutabile. quis cognoscet illud:
Et in prou̾biis legimius. Est uia q̃
uidetur recta ẽẽ apud homines
⁊ no uissima ueniunt inpro fundũ
inferni. Ecte ⁊ hic manifeste igno¬
rantia condempnatur dum aliud
putat homo. ⁊ sub specie u̾i̾tatis
ad inferna delabitur. Multe inqͥt
cogitatõnes incorde hominis. sed
tamen nõ illuis uoliuitas q̃ incet̾a
⁊ fluctuano atq mutabilis ẽ. sed
dei consilium optinet. Quis inqͥt
gli abitur castum se habere cor. Et
quis confidet mũdum se ẽẽ ap̾cato:
Dulcis est enĩ homini panis men¬
datii. ⁊ postea implebitur os enis
calculo. A dño gressus hominis
diriguntur. Mortalis aũt quomͦ
scire potĩt uias suas. ¶mĩs nir
uidetur sibi iustus. sed corrigit cor¬
da hominũ dñs. Filius malus iustũ
se facit. ⁊ nõ lauat exitum suum.
filius malus excelsos occłos hab
⁊ paipebris suis eleuatur. Est enĩ
eum. Nesis iustus multum. nͦ
quasi ꝑ sapientĩa q̃ras suꝑflua

Expanded text:
ravum est cor hominis, et inscrutabile, et quis cognoscet illud ? In Proverbiis legimus: Est via quae videtur recta esse apud homines, et novissima ejus veniunt in profundum inferni . Ecce et hic manifeste ignorantia condemnatur, cum aliud putat homo, et sub specie veritatis ad inferna delabitur. Multae, inquit, cogitationes in corde hominis : sed non tamen illius voluntas, quae incerta et fluctuans atque mutabilis est, sed Dei consilium obtinet. Quis, inquit, gloriabitur castum se habere cor ? Et quis confidet mundum se esse a peccato? Dulcis est enim hominis panis mendacii, et postea implebitur os ejus calculo. A Domino gressus hominis diriguntur, mortalis autem quomodo scire poterit vias suas? Omnis vir videtur sibi justus, sed corrigit corda omnium Deus. Filius malus justum se facit, et non lavat exitum suum. Filius malus excelsos habet oculos, et palpebris suis elevatur. Est enim eum: Ne sis justus multum, nec quasi per sapientiam quaeras superflua,
Abbreviated transcription (Latin):
bi hoc inueti lege p̃ceptum deqͣ
scriptum ẽ. uetera transierunt¬
⁊ ecce facta sunt om̃ia noua:
Nunquid ⁊ de ewãglio hoc po
tis approbare. ut puniatur quis¬
piam pro eo. quod nesciat ⁊an¬
te penas luat qũa reus sit con
litam ⁊ solos noui testamẽti
legendos libros. CritobQuide¬
nun a me audisti. ut hoc autu¬
mes: Et lex enĩ data pro dempo
sarint. Atticus Ergo nequa¬
q obseruandum est quod lege
precipitur: Crito. Quedam
ob seruanda. quedam pretereũda
doctissimum. dic mͥ que de uetĩ
testamento obsemare debeam
q̃ relinquere: Cutob̾ Manda¬
ta obseruare debemus q̃ ad ui¬
tam ⁊ mores ꝑtinent coiri¬
gendos. de quib scriptum ẽ. mã

Expanded text:
bi hoc in veteri Lege praeceptum, de qua bi hoc in veteri Lege praeceptum, de qua scriptum est: Vetera transierunt: ecce facta sunt omnia nova . Numquid et de Evangelio poteris hoc approbare, ut puniatur quispiam pro eo quod nesciat, et ante poenas luat, quam reus sit conslitam, et solos novi Testamenti legendos libros. C. Quid enim a me audivisti, ut hoc autumes? Et Lex enim patribus data, sarunt. A. Ergo nequaquam observandum est, quod Lege praecipitur? C. Quaedam observanda, quaedam praetermittenda doctissimum, dic mihi quae de veteri Testamento observare debeam, et quae relinquere. C. Mandata observare debemus, quae ad vitam et mores pertinent corrigen
Abbreviated transcription (Latin):
de scripturis sanctis
memouter q copi¬
ꝯseq dixisti. ⁊ quasi
quibdam nubib clarum uis
e ueritatis lumen operire.
S quid ad rem. His eumcũc¬
tis testuciniis uideris hominũ
accusare naturam. ac ꝑ hoc in¬
uidiam referre ad deum. si tales
homines condidit. ut obliuionis
⁊ ignorantie peccato carere nõ
possunt. Ex quo perspicuũ est
hominẽ si uoluerit posse non
peccare. Id eñĩ fecit. quod uitare
non potuit. Ubi aũt au fertur
possi bilitas aufertur ⁊ uitium
Nemo enĩ in eo condempnat᷑.
quod facere nõ potuit. Atticꝰ.
Sepe dixi. te non intelligere
conatus meos. nec considerare
quid tu argumentaris. s quid
deus nisserit. pro obliuone er¬
rore. ⁊ ignorantia quasi pro pec¬
cato offeruntur sacrificia. sine
hoc male iuxta te. siue bene iuxta
me preceꝑit deus. meũ est obser¬
uare quod iussit tuũ dei iussa re¬
prehendere. Critob̾. Qm̃ uim
facis ꝑspicue uitati. ⁊ trahis¬
me ad blasphemiã. concedam ti¬

Expanded text:
de Scripturis sanctis memoriter copioseque dixisti, et quasi quibusdam nubibus clarum nisus es veritatis lumen operire, sed quid ad rem? His enim cunctis testimoniis videris hominum accusare naturam, ac per hoc invidiam referre in Deum, si tales homines condidit, ut oblivione et ignorantiae peccato carere non possint. Ex quo perspicuum est, hominem posse, si voluerit, non peccare. Id enim fecit, quod vitare non potuit. Ubi autem aufertur possibilitas, aufertur et vitium, nemo enim in eo condemnatur, quod facere non potuit. ATTIC. Saepe dixi te non intelligere conatus meos, nec considerare quid argumenteris; sed quid Deus jusserit. Pro oblivione, errore et ignorantia, quasi pro peccato offeruntur sacrificia: sive hoc male juxta te, sive bene juxta me, Deus praecepit. Meum est observare quod jussit; tuum Dei jussa reprehendere. C. Quoniam vim facis perspicuae veritati, et me trahis ad blasphemiam, concedam ti
Abbreviated transcription (Latin):
anima eius in amaritudine ẽ¬
⁊ dñs celauit me ut nõ annũtiaret
michi. In libro dierum legimus
fuerunt filii sobal patris cariatiftx
qui prophetabat in dimrdio. Et itm̃.
filii aũt salma. bech leem ⁊ nethropha¬
erunt prophetiam. nequaq uã de fu¬
turo scdm̃ tropo logiam sed inpre¬
sentiarum nixta hẏstoriam prophe¬
tantes. Abatuc propħ̾a. canticũ
suũ hocĩscribit titulo. Oratõ abacus
tus enim fuerat audacter ad dñm
⁊ dixerat. Usq quo dñe clamabo
⁊ non audies. uociferabor ad te
uim patiens. ⁊ nou saluabis: Qua

Expanded text:
anima ejus in amaritudine eanima ejus in amaritudine enus celavit a me, ut non annuntiaret mFuerunt filii Sobal patris Cariathjarim, qui prophetabant ex dimidio. Et iterum: Filii autem Salma patris Bethleem et Netophapere prophetiam: nequaquam de futuro secundum tropologiam: sed impraesentiarum juxta historiam prophetantes. Abacuc propheta Canticum suum hoc inscribit titulo: Oratio Abacuc tus enim fuerat audacter ad Dominum, et dixerat: 739 Usquequo, Domine, clamabo, et non audies? Vociferabor ad te vim patiens, et non salvabis?
Abbreviated transcription (Latin):
punitam terretur atq tristat᷑
nec querit causam adño quare
milem sententiam ꝑtremescit.
Precepit dauid principi exterci¬
tus ioab. nt nimeraret po¬
pulum. Statimq scriptura ꝯ¬
memorat. Et ꝑcussit cor suũ.
Et dixit ad dñm. pectaui uehe¬
menter. quia hoc feci. Cum ni¬
beret ut fieret utiq quid dice̾t
ignorabat. ⁊tamen se ipse re¬
prehendit. ⁊ pro hac culpa sep¬
tuaginta milia hominũ ange¬
li gladio trucidantur. Salo¬
mon conpletis templi cerimo¬
mis utrasꝙ palmas tendit
ad dnm. ⁊ ait. Cum peccauit᷑
tibi populus. Non est enĩ
homo qui nõ peccet. Ahia pro¬
ph̾a silonites nesciebat ad se
uenire uxorem iheroboam. di
am ingreditur ut querat u̾¬
ba ate pro filio suo qui egro¬
tat. Iuxta hoc ⁊ iuxta hoc lo
debat ii monte. nenitq ad
eum mulier cuius filuis mor¬
tuus erat. ⁊ amplexata pedes
eius uociferabatur. Repellẽ¬
te aũt eam giezi.⁊ dixit ad
eum uir dei. dimitte eam qm̃

Expanded text:
punitam, terretur atque tristatur, punitam, terretur atque tristatur, nec quaerit causam a Domino, qumilem sententiam pertremiscit. Praecepit David principi exercitus Joab, ut numeret populum; statimque Scriptura commemorat: Et percussit cor suum David, et dixit ad Dominum: Peccavi vehementer, quia hoc feci . Cum juberet ut fieret, utique quid diceret, ignorabat; et tamen se ipse reprehendit, et pro hac culpa septuaginta millia hominum Angeli gladio trucidantur. Salomon completis templi caeremoniis, utrasque palmas tetendit ad Dominum, et ait: Cum peccaverit tibi populus, non est enim homo qui non peccet . Ahia propheta Silonites nesciebat ad se venire uxorem Jeroboam; dixam ingredietur, ut quaerat verba a te pro filio suo qui aegrotat, juxta hoc et juxta hoc loqdebat in monte, venit ad eum mulier, cujus filius mortuus erat, et amplexata pedes ejus, vociferatur. Repellente autem eam Giezi, dixit ad eum vir Dei: Dimitte eam, quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
errat coirigitur ut pateat hũa¬
ne mentis infirmitas. Mi fibo¬
seph filius saul inter ficitur do¬
lo archab. ⁊ banaa filil rem¬
mon berotite. Cumq nũciasset̃
dauid. ⁊ capud ad u̾sarii demõus¬
trarent occisi sunt dauid dicẽte
Uiri impii occiderunt uirũ uis¬
tum in domo sua. ⁊ in lectulo
suo. Eerte misibosecħ iustus
non erat. ⁊ tamen in eo iustͦ
appellatur. quod absq noxa ĩt̾¬
fectus est. OZa leuites cum
archa dñi transferretur ihelm
⁊lasciuientes boues. plaus¬
trum in partem alteram decli¬
nassent. misit manũ ut sustẽ¬
sequitur. Iratus ẽ furor dm̃i ĩ
ozam. ⁊ ꝑcussit ibi deus cũ pro
ignorantia. ⁊ moitius est iuxͣ
archam dei. Contristatus ꝙ ẽ
dauid quod ꝑcusserit dñs or̃a.
timuit ꝙ dnm̃ in illa die ⁊ ast.
Q uomodo in gredietar ad me
archa del: Dauid iustus ⁊ pro¬
ph̾a ⁊ unctus in regem queme¬
legit dñs scdm̃ cor suum ut fa¬
ceret cunctas uoluntates eius
uidet ignorantiam dñi furore

Expanded text:
es corrigitur, ut pateat humanae mentis infirmitas. Isboseth Saul filius interficitur dolo a Rechab et Baana filiis Remmon Berotitae. Cumque nuntiassent David, et caput adversarii demonstrarent, occisi sunt a David, dicente: Viri impii occiderunt virum justum in domo sua et in lectulo suo. Certe Isboseth justus non erat, et tamen in eo justus appellatur, quod absque noxa interfectus est. Oza levites, cum Arca Domini transferretur Jerusalem, et lascivientes boves plaustrum in partem alteram declinassent, misit manum ut sustentatimque sequitur: Iratus est furor Domini in Ozam, et percussit eum Deus ibi pro ignorantia, et mortuus est juxta Arcam Dei. Contristatusque David, quod percusserat Dominus Ozam, timuit Dominum in illa die, et ait: Quomodo ingredietur ad me Arca Domini ? David justus et propheta et unctus in regem , quem elegit Dominus secundum cor suum, ut faceret cunctas voluntates ejus, ut videt ignorantiam Domini furore
Abbreviated transcription (Latin):
ditur iudiciũ peruersum pro quo
se ip̃e reprehendens qd̾ per ignorã¬
tiam sit locutus scribit canticũ
penitentie. Si peccatum nõ erat
ignorantia. superfluo scribit li
gere quod peccatum nõ habet
In ezechielis extrema ꝑte ubi
ꝑ edificium dempli in monte siti
menta narrantur. pumo die ⁊ sep¬
timo mensis primi offeruntur
cauerunt. Deptem quoꝙ ditbus
pasche hyrcus semper pro peccato
mactatur. Septimi mensis quĩ¬
tadecima die idom pro pectatis sacͥ¬
ficiorum ordo celebratur. Et post a¬
lia plurima q̃ nõ est istius temporis¬
uniu̾sa replicare scriptum est. E¬
rat aũt ibi locus ad occidendum.
dixit ꝙ ad me. Iste ẽ locus ubi coq̃¬
re debent sacerdotes hostiam pro
peccato ⁊ pro ignorantia. Iheremi¬
as loquitur ad dñm. Scio dñe quod
nõ est hominis uia eius. nec uiri ẽ

Expanded text:
ditur judicium perversum . Pro quo se ipse reprehendens quod per ignorantiam sit locutus, scribit Canticum poenitentiae. Si peccatum non erat ignorantia, superfluo scribit libgere, quod peccatum non habet. In Ezechiel extrema parte, ubi per aedificium Templi in monte siti,menta narrantur, primo et septimo die mensis primi offeruntur caverunt. Septem quoque diebus Paschae, hircus semper pro peccato mactatur. Septimi mensis quinta decima die, idem pro peccatis sacrificiorum ordo celebratur. Et post alia plurima, quae non est istius temporis replicare, scriptum est: Erat autem ibi locus ad occidentem, dixitque ad me: Iste est locus, ubi coquere debent Sacerdotes hostiam pro peccato et pro ignorantia . Jeremias loquitur ad Deum: Scio, Domine, 740 quod non est hominis via ejus: nec
Abbreviated transcription (Latin):
ta curantem. Cri tobol Sic loque¬
ris quasi ego hoc exꝑsona genis
concedet ut ex ꝑsona peccatoris hec
loquatur apłs: Si enim ex ꝑsona
peccatoris hoc accipis. deluit dice̾
miser ego pectator. ⁊ nõ miser e¬
go homo. Homo quippe nature
est. pectator noluntatis. nͥ forte
⁊ illud quod scriptum ẽ. Uanitas
uanitatum. ⁊ om̃ia uanitas. ad
peccatores refertur. ⁊ nõ ad om̃s
homĩes. Et iterũ. Uerumptam̃e
in inmagine ꝑambulat homo
ac deindẽ. Homo uanitati assimu¬
latus ẽ. dies eius uelut umbra
ꝑtranseunt. Si hoc pauli testi¬
monio nõ moneris. audi eiusdẽ
cui contradicere nõ potes. Ni¬
chil michi conscius sum. ⁊ ce

Expanded text:
ta curantem . C. Sic loqueta curantem . C. Sic loqueris, quasi ego hoc ex persona genconcedet, ut ex persona peccatoris hoc loquatur Apostolus? Si enim ex persona peccatoris hoc accipis, debebat dicere: Miser ego peccator, et non, miser ego homo. Homo quippe naturae est, peccator voluntatis. Nisi forte et illud, quod scriptum est: Vanitas vanitatum et omnia vanitas , ad peccatores refertur, et non ad omnes homines. Et iterum: Verumtamen in imagine perambulabat homo ; ac deinde: Homo vanitati assimilatus est, dies ejus velut umbra pertranseunt . Si hoc Pauli testimonio non moveris, audi aliud ejusdem cui contradicere non potes: Nihil mihi conscius sum, e
Abbreviated transcription (Latin):
dentem sic intelligere aplm ut ex
dice̾ sentias. Qui eñĩ conscientia
in se loquentis xp̃i libere proclama¬
bat. an exꝑimentum queritis eius
qui ĩ me loquitur xp̃c. ⁊ in alio lo¬
co. Cursum consun maui fidem ser¬
uaui. de cetero reposita est mͥ corona
iustitie. iste dicere hoc poterat. opera¬
ri bonũ iso inuenio. ⁊ nõ qd̾ uolo
bonũ hoc facio. s qd̃ nolo malum
hoc ago: Quid illud erat boni quod
nolebat facere. ⁊ non poterat. et
quid illud erat mali quod nolebat ⁊
tamen uitare nõ poterat. Ergo non
ex sua ꝑsona. hec dicit. s expersona
generis humani. que uitus subia¬
cet ob carnis fragilitatẽ. Atticus.
buas. ego enim unũ hominem. l
tu totum humanũ genus asseris
Q uod si uerum est ingenere. tene¬
mus ⁊ speciem. Nam ⁊ apl̃c ho¬
mo est. ⁊ si homo. uł de aliis. uł de
se quasi homo loquitur. Miser
ego homo. quis me liberabit decor
mit terrena habitatõ sensum mul¬

Expanded text:
dentem sic intelligere Apostolum, dentem sic intelligere Apostolum, dicere sentias. Qui enim conscientia in se loquentis Christi libere proclamat: An experimentum quaeritis ejus, qui in me loquitur Christus ? Et in alio loco: Cursum consummavi, fidem servavi, de caetero reposita est mihi corona justitiae : iste hoc de se dicere poterat, Operari bonum non invenio? et, Non quod volo, bonum, hoc facio: sed quod nolo, malum, hoc ago? Quid illud erat boni, quod volebat facere, et non poterat? Et quid illud erat mali, quod nolebat, et tamen vitare non poterat? Ergo non ex sua persona hoc dicit: sed ex persona generis humani, quae vitiis subjacet ob carnis fragilitatem. 3. Ex cujbuas. Ego enim unum hominem, lictu totum humanum genus asseris. Quod si verum est in genere, tenemus et speciem. Nam et Apostolus homo est; et si homo est, vel de aliis, vel de se quasi homo loquitur: Miser ego homo, quis me liberabit de corit terrena habitatio sensum mul
Abbreviated transcription (Latin):
Critobol Protulisti testimõim. qd̾
pro me facit. Liberati gͦ de corpore
baptismo saluatoris. s id in edissere
Quare dixerit iuideo aliam legem
in menbus meis. repugnantem le¬
gi mentis mee. ⁊ capti uantem me
in lege pectati q̃ est in menbuis me
is. Que ista est lex regnans ĩmẽ¬
bris hominis. ⁊ repugnans legi m̃¬
tis mee. responde sim pliciter. Ta¬
ces: Audi enudem aplm̃ apertissi¬
me predicantem. Quod eium ope¬
ror. nõ cognosco. Non enĩ quod
uolo hoc operor. S quod odi illud
facio. Sin aut̃ quod nolo hoc fa¬
cio. Consentio legi qm̃ bona ẽ. Nc̃
aũt nequa qua ego operor illud:
sed quod in me habitat peccatum
Scio enim quod nõ ht̃ ii me hoc
est in carne mea bonũ. Uelle enĩ
adiacet michi operari aũt bonũ ñ s¬
uenio. Non enim quod uolo bonũ
hoc facio. sed quod nolo malum hoc¬
ago. Si aũt quod uolo ego hoc fa
cio nequaquam ego operor illud.
s quod habitat in me peccatum.
Cricobol Diror te hominem pru¬

Expanded text:
C. Protulisti testimonium, quod pro me facit. Liberati ergo de corpore hujus baptismo Salvatoris. Sed id mihi edissere, quare dixerit: Video aliam legem in membris meis repugnantem legi mentis meae, et captivantem me in lege peccati, quae in membris meis est. Quae est ista lex regnans in membris hominis, et repugnans legi mentis ejus? Responde simpliciter. Taces? Audi eumdem Apostolum apertissime praedicantem: Quod enim operor, non cognosco. Non enim quod volo, operor: sed quod odi, illud facio. Sin autem quod nolo, hoc facio, consentio legi, quoniam bona est. Nunc autem nequaquam ego operor illud, sed quod in me habitat, peccatum. Scio enim quod non habitat in me, hoc est in carne mea, bonum. uelle enim adiacet mihi, operari autem bonum non inuenio. non enim, quod uolo bonum, hoc facio, sed, quod nolo malum, hocago. sin autem, quod nolo ego, hoc cio, nequaquam ego operor illud, sed quod habitat in me peccatum . C. Miror te hominem pru
Abbreviated transcription (Latin):
tiplicati sunt super capillos capitis m̾i
qui oderunt me gratis. ⁊ factus sum eis
inparabolam. ⁊ tu putas aliqua deinceps
c̃ẽ dicturũ: Uerum ne flaccus de uob̾
rideat. amphora cepit institui curren¬
te rota. cur urceus exit. reu̾tam᷑ ad nr̃os
bipedes asellos. ⁊ in eorũ aur̃e buccina
magis quã cythara concrepemꝰ. Illi le¬
gant. spe. gaudentes. tempori seruien¬
tes. nos legamus spe gandentes dño
seruientes. Illi adu̾sus prbm̃ accusatõ¬
nem om̃ino putent recipiendam: nos
receperis. nisi sub duob aut trib desti¬
b. peccantes aũt coram om̃ib argue
Illi placcat humanus sermo ⁊ omi
acceptõne dignus. nos cũ grecis id ẽ
cum apło qui grece locatus ẽ. erremꝰ
fidelis sermo ⁊ omni acceptõne dig¬
ms. Ad extremũ illi gaudeant gallicis
canteriis. nos solutus inculis ⁊ sal¬
uatoris ministeriis p̃paratus Zacharie¬
⁊ asellus ille delectet qui postquã dño

Expanded text:
Multiplicati sunt super capillos capitis mei, Multiplicati sunt super capillos capitis mei, qui oderunt me gratis, et factus sum eis in parabolam » esse dicturum? Verum, ne Flaccus de nobis rideat — amphora coepit institui: currente rota cur urceus exit?—, reuertimur ad nostros bipedes asellos et in eorum aurem bucina magis quam cithara concrepamus. illi legant: spe gaudentes, tempori seruientes, nos legamus: spe gaudentes, domino seruientes; illi aduersus presbyterum accusationem omnino non putent recipiendam, nos receperis, nisi sub duobusauttribus testibus; peccantes autem coram omnibus argue; illis placeat: humanus sermo et omni acceptione dignus, nos cum Graecis, id est cum apostolo: qui Graece estlocutus, erremus: fidelissermoetomniacceptione dignus. ad extremum illi gaudeant Gallicis canteriis, nos solutus uinculis et in saluatoris mysterium praeparatus Zachariae asellus ille delectet, qui, postquam domino
Abbreviated transcription (Latin):
norunt in scripturis legendis abiai¬
aut sintq in hac tantũ resimplices ⁊̃
xpĩ u̾ba existiment rusticana in quib
ꝑ tanta iam scła tantorũ ingenia suda¬
uerut ut rõnem uerbi unuiscuiusꝙ
magis opnata suit qũa expresserint
Apłm arguant imperitie qui ob multas
litteras in sanire dicat᷑. Scio te cũ ista
legeris rugare frontem ⁊ libertate rur¬
sum seminauũ timere rixarum.⁊ me¬
uni si fieri potest. os digito uelle cõpri¬
mere ne audeam dicere que alii facere
nõ erubescant. Rego quid anobis libe
dictum est: Nunquid in lancib ido¬
la celata descripsi: Nunquid int̾ epl
ias xpĩanas uirginalib occłis bachap
satyrorũq complexus m̃quam ama¬
rior sermo pulsaut: Nuncͥo oxmẽd
diutes fieri dolni: Nunqͥd reprehendi hẽ¬
ditarias sepulturas: Unũ nuser locutus¬
quo uirgines sepuis deberent cum mu¬
lierib ẽẽ qũa cũ masculis. totiꝰ urbis
offendi. cunctorum digitis uotor. ¶r

Expanded text:
norunt, in scripturis legendis abicinorunt, in scripturis legendis abiciant sintque in hac tantum re simplices et Christi uerba aestiment rusticana, in quibus per tanta iam saecula tantorum ingenia sudauerunt, ut rationem uerbi uniuscuiusque magis opinati sint, quam expresserint; apostolum arguant inperitiae, qui ob multas litteras insanire dicatur. Scio te, cum ista legeris, rugare frontem et libertatem rursum seminarium timere rixarum ac meum, si fieri potest, os digito uelle conprimere, ne audeam dicere, quae alii facere non erubescunt. rogo, quid a nobis libere dictum est? numquid in lancibus idola caelata descripsi? numquid inter epulas Christianas uirginalibus oculis Baccharum satyrorumque conplexus? num quam amarior sermo pulsauit? numquid ex mendicis diuites fieri dolui? numquid reprehendi hereditarias sepulturas? unum quod virgines saepius deberent cum mulieribus esse, quam cum masculis, totius oculos urbis offendi, cunctorum digitis notor. «
Abbreviated transcription (Latin):
epłãm in qua dehebre¬
is uerbis panca perstrĩ¬
xeram ad me repenteꝑ¬
latum est. Qsdam homiunculos michi
studiose detrahere. cur adu̾sum anctorita¬
tem ueterum ⁊̃ totius mũdi opiione
aliqua mewangłiis emendare temp¬
tanerim. Quos ego cũ possem meo i¬
re contempnere. asino quippe hyra su¬
per flue canit. tamen ne nos superbire
ut facere solent argrant.ita respor¬
sum habent nõ adeo hãbetis fuisseme
cordis ⁊ tam crasse rusticitatis qũa il¬
li solam pro sc̃itate habent piscatorũ
sc discipłos asserentes quasi id cuto iusti
sint. si nichil scierint. ut aliqrud de
dñicis u̾bis aut corrigendum putaue¬
rim aut nõ diunitꝰ inspiratum. sed
latinoꝵ codicum uisiositatem q̃ ex di¬
u̾sitate librorũ om̃im comprobatur.
ad grecam originem uñ ⁊ ip̃i translatã
non denegant uoluisse renocare. Quib
si displiceret fontis unda purissimi ce¬
nosos riuuilos bibant. ⁊ diligentiam
qua auiũ suuas ⁊ concarũ gurgites

Expanded text:
am, in qua de Hebraeis uerbis pauca perstrinxeram, ad me repenteatum est quosdam homunculos mihi studiose detrahere, cur aduersus auctoritatem ueterum et totius mundi opinionem aliqua in euangeliis emendare temptaueJim. quos ego cum possim meo iure contemnere — asino quippe lyra superflue canit.,-, tamen. ne nos superbiae, ut facere solent, arguant, ita responsum habeant, non adeo hebetis fuisse me cordis et tam crassae rusticitatis — quam illi solam pro sanctitate habent piscatorum se discipulos adserentes, quasi idcirco iusti sint, si nihil scierint, — ut aliquid de dominicis uerbis aut corrigendum putauerim aut non diuinitus inspiratum, sed Latinorum codicum uitiositatem, quae ex diuersitate librorum omnium conprobatur, ad Graecam originem, unde et ipsi translata non denegant, noluisse reuocare. quibus si displicet fontis unda purissimi, caenosos riuulos bibant et diligentiam, qua auium saliuas et concarum gurgites
Abbreviated transcription (Latin):
q uictores suo imꝑio sub iugassent
Hannibalde hispanie finib oita
tempestas cum nastall italiam uidit
urbem noc ausus est obsidere. Pyrrum
tota tenuit romam utiminis reue¬
rentia. ut ⁊ delectis om̃ib e propin¬
quo recederet loco. nec auderet uictor
aspicere quam regum didicerat ciui¬
tatem. Et tamen pro hac in iuria
cum enĩ dicam superbia. q̃ nõ bonos
exitus habnit. Alt̾ toto oibe fugiti¬
uus taudem bythinie mortẽ uene¬
no repperit. Alit̾ reuersus inpatri¬
am in suo regno occubuit. ⁊ utrius¬
q prouintie romã populi uestiga¬
ies sunt. Nunc ut omĩa prospero
fine eueniant precer nr̃a q̃ amisimꝰ
non habemus quid uictis hostibus

Expanded text:
que uictores, suo imperio subiugasset. que uictores, suo imperio subiugasset. Hannibal, de Hispaniae finibus orta tempestas, cum uastasset Italiam, uidit urbem nec ausus est obsidere. Pyrrhum tanta tenuit Romani nominis reuerentia, ut deletis omnibus e propinquo recederet loco nec auderet uictor aspicere, quam regum didicerat ciuitatem. et tamen pro hac iniuria — non enim dicam superbiam, quae bonos exitus habuit — alter toto orbe fugitiuus tandem Bithyniae mortem ueneno repperit, alter reuersus in patriam in suo regno occubuit; et utriusque prouinciae Romani populi uectigales sunt. nunc, ut omnia prospero fine eueniant, praeter nostra, quae amisimus, non habemus, quod uictis hostibus
Abbreviated transcription (Latin):
le semꝑtimore patiunt᷑. Cetera taceo
ne uidear de dei desperare clementia. O¬
lim amari pontico usq alpes iulias
ginta fracto danubii limite in mediis
romani imꝑii regionib pugnabat᷑
Aruerunt uetustate lacrime. Preter
paucos senes om̃s incaptiuitate ⁊ ob¬
sidione generati. nõ desiderabant quã
non nouerãt libertatem. Quis hoc cre¬
ceret: Que digno sermone hystorie
conprehendent romã ingremio nõ pro
głia sed pro salute pugnare. immo ne
pugnare quidem. sed auro ⁊ cuncta sups¬
pellectili. uitam redimere: Qd̃ non
uitio puncipũ qui uł religiossimi sũt
sed scelere semi barbari accidit prodi¬
toris. qui nr̃is contra nos opibus.
amauit inimicos. Et̾ no quondam
cuncta uastantib fusoq apd̾ alliam
extercitu romam brenus intrasset
nec poterat pristinam abolere igno¬
mimam. donec ⁊ gallias genitale
gallorum solum. ⁊ gallo greciam in
qua considerant. occidentis ouentis¬

Expanded text:
lae semper timore patiuntur. Cetera taceo, lae semper timore patiuntur. Cetera taceo, ne uidear de dei desperare clementia. olim a mari Pontico usque ad Alpes Iulias ginta fracto Danubii limite in mediis Romani imperii regionibus pugnabatur. aruerant uetustate lacrimae; praeter paucos senes omnes in captiuitate et obsidione generati non desiderabant, quam non nouerant, libertatem. quis hoc crederet, quae digno sermone historiae conprehenderent Romam in gremio suo non pro gloria sed pro salute pugnare, immo ne pugnare quidem sed auro et cuncta superlectili uitam redimere? quod non uitio principum, qui uel religiosissimi sunt, sed scelere semibarbari accidit proditoris, qui nostris contra nos opibus armauit inimicos. aeterno quondam cuncta uastantibus fusoque apud Alliam exercitu Romam Brennus intrasset, nec pristinam abolere poterat ignominiam, donec et Gallias, genitale Gallorum solum, et Gallograeciam, in qua consederant occidentis orientis