comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
compunctionem dñs ei largitus est: ut uitam bonoꝵ cenobita¬
rum non esset contemptus. sed magis ac magis semetip̃m eri¬
geret in dei famulatu. et cum lacrimis et gemitu in afflictio¬
ne et iugiliis. in or̃onib et ieumiis freq̃nter positus. uitam
scõrum ȩxerceret. nec ullo modo daret suo corꝑi requiem. in ediis
nndi tate fugie sici. et multis tribulationib se ip̃m lacerans. Ui.¬
tam nimirum cupnebat fin̾iri suam. ubi comami ippiisi ebluoitꝰ.
et arma militie et pompam seculi dimisit. capsapris al
gandauum. ad uenerabilem uirum fiorbertum abbatem.
quem almus pontifex amandus ibidem constituit suꝑ gregem
clericoꝵ recdorem. petiit eum humiliter ut sibi cellułam. in qua
pius pater monasterii petitionem eius audiuit. cum gaudio
eam suscepit. et eiusdem fratrib monasterii iuxta p̾ceptum pii
patris bñdicti. conuocata om̃i congregatione eius patefent p̾¬

Expanded text:
conpunctionem Dominus ei largitus est, ut vita bonorum coenobitaconpunctionem Dominus ei largitus est, ut vita bonorum coenobitarum non esset contentus, sed magis ac magis semet ipsum erigeret in Dei famulatu, et cum gemitu et lacrimis in afflictione, vigiliis, ieiuniis et orationibus frequenter positus, vitam sanctorum exerceret nec ullo modo daret suo corpori requiem, inaediis, nuditate, frigore, siti et multis tribulationibus se ipsum macerans. Vitam nimirum cupiebat finiri suam, ubi comam capitis abscidit et arma militiae et pompam saeculi dimisit. Ista Gandavum ad venerabilem virum Florbertum abbatem, quem almus pontifex Amandus ibidem constituit super gregem clericorum rectorem, petiit eum sibimet humiliter cellulam, in qua pius pater monasterii audivit eius petitionem, cum gaudio eam suscepit et eiusdem fratribus monasterii, iuxta praeceptum pii patris Benedicti convocata omni congregatione, eius patefecit pre
Abbreviated transcription (Latin):
tib turbis et scõ bauone ita disputans. Qui enĩ uult cum deo
semꝑ esse. freq̃nter oret. Etiam quid est uita p̾sens nisi uapor
ad modicum parens: App̾hendite uitam eternam ad qmͣ uõcati
estis. et gaudete quia nomina ur̃a scripta sunt in celis. App̾hen¬
dite arma militie. loricam fidei et resistite laq̃is dyaboli ꝑ po¬
tentiam dei. Nichil fortius eo qui uincit dyabolum. nichil q in¬
firmius eo qui a carne suꝑatur. Dita hominis temptatio est.
Unde dyaboli sagute sunt restinguende uigiliarum. ieiunioꝵ.
hospitalitatis et elemosinarũ officio. Uirtus igitur p̾cipua est
natum in carne. non carnaliter uiuere. et unde caro atteritur.
inde incrementa uͥtutũ sp̃ualiũ surgere. Ut igitur uir dei bauo
supͣ scriptum pontificem sibi licentiam dari petiit. monasteria cir¬
cumire xp̃i alecharum. quatinus uitam monachoꝵ et conu̾sati¬
onem cenobitarum posset agnoscere. tantum ardorem et cordis

Expanded text:
tibus turbis et sancto Bavone, ita disputans: 'Qui enim vult cum Deo tibus turbis et sancto Bavone, ita disputans: 'Qui enim vult cum Deo semper esse, frequenter oret'. Etiam: 'Quid est vita praesens, nisi vapor ad modicum parens? Apprehendite vitam aeternam, ad quam vocati estis, et gaudete, quia nomina vestra scripta sunt in caelis. Apprehendite arma militiae, loricam fidei et resistite laqueis diaboli per potentiam Dei. Nihil fortius eo qui vicit diabolum et nihil infirmius eo qui carne superatur. Vita hominis temptatio est, unde diaboli sagittae sunt restinguendae vigiliarum, ieiuniorum, hospitalitatis et elemosinarum officio. Virtus igitur praecipua est, natum in carne non carnaliter vivere, et unde caro atteritur, inde incrementa virtutum spiritualium surgere'. Ut igitur vir Dei Bavo suprascriptum pontificem sibi licentiam dari petiit monasteria circumire Christi athletarum, quatinus vitam monachorum et conversationem coenobitarum posset agnoscere, tantum ardorem et cordis
Abbreviated transcription (Latin):
mundi et indutus est loricam fidei. Quaꝑpt̾ et dignus effectus
est consortio angeloꝵ .iiii. Deinde uir dñi amandus cõmendato¬
bauo ꝓsecutus est. ut p̾dicatione eius pasceretur. Ardebat autẽ
nimiũ animo ut portaret et hauriret iusticiam. Tantãm enim
menti eius deus inspirau̾at ubertatem. ut semetip̃m magna la¬
ceratione corꝑis. cum alacritate castigaret mentis. Nimirũ sibi
imposuit uulnera. medens morbos anime. nt bene agens secu¬
rus posset esse in die iudicii. Circumspexit infirmitatem cotidie
suam. ne de acceptis uͥtutib suꝑbiret. quia plerum ꝙ corredoꝵ
qmͣ uis magna ex ꝑte ꝓficiat mens. tamen interdũ actib la¬
borat carnalib. Ideoq necesse est ut recurrant sepissime ad
fluenta sacre scripture. quia sicut escis caro ita et diuinis eloqͥ¬
is interior nutritur homo. Propterea et hec que subsequũtur
documenta fidei. beatus amandus p̾dicare non cessabat audien¬

Expanded text:
mundi, et indutus est loricam fidei. Quapropter et dignus effectus mundi, et indutus est loricam fidei. Quapropter et dignus effectus est consortio angelorum. 5. Deinde vir Domini Amandus Bavo prosequutus est, ut praedicatione eius pasceretur. Ardebat autem nimium animo, ut potaret et hauriret iustitiam; tantam enim menti eius Deus inspiraverat ubertatem, ut semet ipsum magna laceratione corporis cum alacritate castigaret mentis. Vulnera nimirum sibi imposuit, medens morbos animae, ut bene agens securus posset esse in die Domini. Circumspexit infirmitatem cotidie suam, ne de acceptis virtutibus superbiret; quia plerumque cor rectorum, quamvis magna ex parte proficiat mens, tamen interdum actibus laborat carnalibus. Ideoque necesse est, ut recurrant sepissime ad fluenta sacrae scripturae; quia sicut escis caro, ita et divinis eloquiis interior nutritur homo. Propterea et haec quae subsequuntur documenta fidei beatus Amandus praedicare non cessabat, audien
Abbreviated transcription (Latin):
dei pontifex ꝓ nomine xp̃i fana destruxit. ydola contriuit. et ad
scãm xp̃iauitatem om̃s reuocauit. Basilicam autem ibi in ho¬
nore beati petri apłi fecit construi. qmͣ reliquiis in sertis altissi¬
mo dũo consecrauit cum magno honore. In qua uͥtutes multas
ticis soliditatem. infirmantib sanitatem indulgens. Deo etiam
annuente dericoꝵ cenobium in ip̃o castro honorifice est constru¬
ctum. ubi die uoctuq laus a fidelib decantatur. Hiis expletis
in eodem monastio beatus confessor bauo plenissima deuotiõne
ante oraculũ templi dñi se ꝓsternens comam capitis sui absci¬
dere dep̾catus est. Et adeptus uenerandi pontificis amandi ma¬
nib dericatus honorem m̾uit fieri consors apłoꝵ. Dimisit co¬
mam capitis et iuenit coronam głe̾. Neliquit uestimenta se¬
cularia et suscepiti stolam candidam. Neliquit pompam huius

Expanded text:
Dei pontifex pro nomine Christi omnia fana destruxit, idola contrivit et ad Dei pontifex pro nomine Christi omnia fana destruxit, idola contrivit et ad sanctam christianitatem omnes revocavit. Basilicam autem ibi in honore beati Petri apostoli fecit construi, quam, reliquiis insertis, altissimo Domino consecravit cum magno honore; in qua virtutes multas ticis soliditatem, infirmantibus sanitatem indulgens. Deo etiam annuente clericorum coenobium in ipso castro honorifice est constructum, ubi die noctuque laus a fidelibus Deo decantatur. His expletis, in eodem monasterio beatus confessor Bavo plenissima devotione ante oraculum templi Domini se prosternens, comam capitis sui abscidere depraecatus est, et adeptus venerandi pontificis Amandi manibus clericatus honorem, meruit fieri consors apostolorum. Dimisit comam capitis, et invenit coronam gloriae; reliquid vestimenta saecularia, et suscepit stolam candidam; reliquid pompam huius
Abbreviated transcription (Latin):
tempe: orantes. ut digui habeamini fugere om̃ia que uentura sũt
et stare ante filiu hominis. Et penitentiam agite:. apop a¬
bit enim reguũ celoꝵ. Et it̾um. Seati qui esuriunt et pitiunt ai¬
sticiam qũ ip̃i saturabuntur. Et om̃is qui reliq̃nit domos aut a¬
gros patrem aut matrem. fratres aut sorores. filios aut filias.
ꝓpter nomen meũ centuplum accipiet. et uitam et̾nam possidebit.
amandus ei scd̾m enuangelicam nuntiau̾at disciplinam. m̃¬
spirante deo scli huius diuitias reputans uelut unibram p̾tereun¬
tem. aut fenum arescens facultates p̾dium suoꝵ. ad loca sc̃õꝵ le¬
galiter distribuit. et pauꝑib erogauit. atq ad memoratum
pontificem qui morabatur in castro cuius nocabulum est ganda¬
castro indiderat olim antiquitas simulachra nefanda et ydola
que ꝓ deo illic a pplõ colebantur. Ibidem uero consistens p̾fatus

Expanded text:
tempore orantes, ut digni habeamini fugere omnia quae futura sunt, tempore orantes, ut digni habeamini fugere omnia quae futura sunt, et stare ante Filium hominis . Orate autem, ne elorum. Et iterum: Beati qui esuriunt et sitiunt iustitiam, quoniam ipsi saturabuntur. Et omnis qui reliquerit domos aut agros, patrem aut matrem, fratres aut sorores, filios aut filias propter nomen meum, centuplum accipiet et vitam aeternam possidebit. Amandus ei secundum euangelicam nuntiaverat disciplinam, inspirante Deo, saeculi huius divitias reputans velut umbram praetereuntem aut faenum arescens, facultates praediorum suorum ad loca sanctorum legaliter distribuit et pauperibus erogavit atque ad memoratum pontificem qui morabatur in castro cuius vocabulum est Gandacastro indiderat olim antiquitas simulacra nefanda et idola, quae pro Deo illic a populo colebantur. Ibidem vero consistens praefatus
Abbreviated transcription (Latin):
p̾ssos subleuare satageret. q̃.ii. Eodem quoq tempore cõ
iuux eius obiit filia uidelicet ad ilionis comitis. de qua genuit
u̾sionis amandum scissimũ pontificem expeciit. cum lacrimis ue¬
niam postulans. Pedib quoq beati pontificis ꝓuoluitur. et¬
cum compunctione sua confessus est facinora et de contrariis sibi¬
met eum passionib alloquitur ꝓ pcc̃is maxiiis et minimis pe¬
nitentiam acturus. Deniq uir dñi amandus animarum sollici¬
tudinem gerens quas ad regna celestia secum ducere festinabat.
uerba scripturarum ei ꝓtulit quib lucraretur dño ita dicens.
Uitia prudent̾ tolleranda sunt. subtiliter occulta scrutanda et a¬
perte cognita leniter aliqnͣdo arguenda. et aliqnͣdo uehementer
et̾uam. Dñs dixit. Om̃is qui confitebitur me coram hõib con
fitebor et eppo eum coram patre meo qui est in celis. Item. Om̃iã¬
quetimq petieritis credentes accipietis. Et alibi. Digilate omni

Expanded text:
vulgus Bavonem nominat – genere nobili, parentibus inclytis, Hasbaniense editus ducatu, uxori iunctus est, filiae videlicet d viam conversionis Amandum sanctissimum pontificem expetiit. Cum lacrimis veniam postulans, pedibus quoque beati pontificis provolvitur, cum conpunctione sua confessus facinora, et de contrariis sibimet eum passionibus alloquitur, pro peccatis maximis et minimis penitentiam acturus. Deinde vir Domini Amandus animarum sollicitudinem gerens, quas ad regna caelestia secum ducere festinabat, verba scripturarum ei protulit, quibus lucraretur Domino, ita dicens: 'Vitia prudenter sunt tollenda, subtiliter occulta scrutanda et aperte cognita leniter aliquando arguenda et aliquando vehementer est. Misericordia sublevavit oppressos, indesinenter recolens in omni cultu pietatis maxime Deum in hoc sibi propitium peccatotis, in oratione credentes, accipietis . Vigilate omni
Abbreviated transcription (Latin):
se quatuor illius filii diuidunt. Primus ariꝑtus sedem sibi ꝑisiũs sta¬
tuit. secundus gunthramius aurelianis. t̾cius chilpericus suessonicas. qͣr¬
tus sigib̾tus medio matricũ que et mettis. Hoꝵ itaq fr̃m iunior sigi¬
b̾tus. brunichildem ab hispaniis deductam in matrimoniũ sibi copula¬
uit. que ei childeb̾tum filiũ genuit. Qui regnum puerulus adhuc cũ¬

Expanded text:
e quatuor illius filii diviserunt. Primus Aripertus sedem sibi Parisius statuit, secundus Guntrannus Aurelianis, tertius Hilpericus Suessionis, quartus Sigibertus Mediomatricum, quae et Metis. Horum itaque fratrum junior Sigibertus Brunichildem, ab Hispaniis deductam, in matrimonium sibi copulavit, quae ei Hildebertum filium peperit. Quibus regnantibus, aliqu
Abbreviated transcription (Latin):
Pinde diu̾tens ad prefatum cenobium cum hilduino reuerendo abba¬
te colloquium habuit familiare. Inter que familiaritatis colloquia
reliquias ab eo scõꝵ martyrum expetiit dyonisii. scilicet rustici et e¬
lentherii atq sebastiani. Cuiꝰ p̾cib nobilissimus abbas libentissime
annuens quod petebatur sub ea conditione p̾stitit. ut singulis amus
adueniente natalitio eorumdem martẏrum celeb̾rime apud nos ip̃o¬
rum festiuitas more monastico haberetur. Susceptis gratantissime
boso abbas sc̃oꝵ pignerib letus remeauit ad ꝓpͥa.¬

Expanded text:
Proinde divertens ad praefatum coenobium cum Hilduino reverendo abbaProinde divertens ad praefatum coenobium cum Hilduino reverendo abbate colloquium habuit familiare, interque familiaritatis colloquia reliquias ab eo sanctorum martyrum expetiit, Dionysii scilicet, Rustici et Eleutherii, atque Sebastiani. Cujus precibus nobilissimus abbas libentissime annuens, quod petebatur sub ea conditione praestitit, ut quotannis adveniente natalitio eorumdem martyrum, celeberrima apud nos ipsorum festivitas more monastico haberetur. Susceptis gratantissime Boso abbas sanctorum pignoribus, laetus ad p
Abbreviated transcription (Latin):
scm tumulum ꝑducunt. Oratione completa miser resoluitur. atqꝑ
dño cum sociis grates ꝓ posse iberatori suo bũdicto agens ad
sua regreditur.aꝑte ubiq p̾dicans diuinam huic loco p̾stantius in¬
esse uͥtutem. nulliq ex sententia cedere. si quid praui aducsus scm mo¬
litus fuerit bñdictum. Imꝑii francoꝵ monarchiam ludouico augu¬
sto ut p̾fatum est gerente. uenerabilis abbas hildumus cenobiĩ scĩ
martyris dyonisii. legatos romam direxit. atq ab eugenio papa
corpus beati sebastiani martyris impetrauit. Quod delatim m
sc̃i medardi basilica. iuxta corpus eius in loculo gestatorio ad tempus
collocauit. Quo in loco innumera miraculoꝵ a xp̃ro patrata sunt o¬
pera. interuentu sc̃i martyris. Postera sane tempestate. boso abbas
monasterii sc̃ĩ confessoris bñdicti palatium euocatus adierat. Unde re¬
grediens transitum ꝑ monasterium sci dyonisii congruum habuit.

Expanded text:
sanctum tumulum perducunt. Oratione completa, miser resolvitur, atque sanctum tumulum perducunt. Oratione completa, miser resolvitur, atque Domino cum sociis grates pro posse, ac liberatori suo Benedicto agens, ad sua regreditur, aperte ubique praedicans divinam huic loco praestantius inesse virtutem, nullique ex sententia cedere, si quid pravi adversus sanctum molitus fuerit Benedictum. CAPUT XXVIII. sto ut praefatum est gerente, venerabilis abbas Hilduinus coenobii S. martyris Dionysii legatos Romam direxit, atque ab Eugenio papa corpus S. Sebastiani martyris impetravit, quod delatum in S. Medardi basilica juxta corpus ejus in loculo gestatorio ad tempus collocavit. Quo in loco innumera miraculorum a Christo patrata sunt opera interventu sancti martyris. Postera sane tempestate, Boso abbas monasterii sancti confessoris Benedicti palatium evocatus adierat: unde regrediens transitum per monasterium S. Dionysii congruum habuit.
Abbreviated transcription (Latin):
ctam incomꝑ em deseuire. consteruati animo culpam confitentur. mĩam ꝙ
ab eo quem suꝑbe contempserant scõ scilicet exposcunt bñdicto. deposi¬
tis deniq armis calceis quoq pedib resolutis. t̾ram capitib asꝑgunt.
sic q remedium petituri monasterium ꝓperant. deducentes secum illum
diuinitus uinctum latronem. At ubi basilice ꝓximant. ꝓstrati aute
hostium culpam cum lacrimis confitentur: nec illum solum modo reum
sceleris. sed om̃s una consotios esse criminis edicunt. Postremo uotose
obligant. nunqmͣ se cuiquͣ ex familia sci bñdicti aliquid molestie illa¬
turos. simodo gr̃am illius ꝓmereri ualerent. Cernentes interea custo¬
des sacre domus deuotionem uirorum. totoq inclinatos animo ad
misericordiam pii iudicis impetrandam. humi ꝓstratos engunt. de¬
iectos ꝙ animo corpore consolantes. eccłiam introducunt. atq ad

Expanded text:
ctam in comparem desaevire, consternati animo culpam confitentur, misericoctam in comparem desaevire, consternati animo culpam confitentur, misericordiamque ab eo quem superbe contempserant, sancto scilicet exposcunt Benedicto. Depositis denique armis, calceis pedibus resolutis, terram capitibus aspergunt: sicque remedium petituri monasterium properant, deducentes secum illum divinitus vinctum latronem. Et ubi basilicae proximant, prostrati ante ostium culpam cum lacrymis confitentur: nec illum solummodo reum sceleris, sed omnes una conscios esse criminis edicunt. Postremo voto se obligant, nunquam se cuiquam ex familia S. Benedicti aliquid molestiae illaturos, si modo gratiam illius promereri valerent. Cernentes interea custodes sacrae domus devotionem virorum, totoque inclinatos animo ad misericordiam pii judicis impetrandam, humi prostratos erigunt, dejectosque animo ac corpore consolantes, Ecclesiam introducunt, atque ad
Abbreviated transcription (Latin):
tinuis fratrum necessitatib deputatus ad seruiendum erat. Nunt p̾donũ
ualida inuadens manus. minatur ꝑtim securi ꝑcussos suis epulis p̾pama¬
re. ꝑtim secum sibi apta abducere. Quib cum armentarius diceret nõ
debere eos gregem scĩ contingere benedicti. quod si agerẽt et eis impune
non cedere. illi indignantes pinguiorem qmͣ conspecerant iuuencam. a
toto separatam grege iugulari p̾cipiunt. Qua religata inus ex eis
qui audatior uidebatur. euaginato ense exerto ꝙ brachio. uaccam ꝑcu¬
tere nititur. At uero in ip̃o conatu uinctus ligatus ꝙ in extricabilibus
uinculis hesit. ita ut erexerat brachium cum ense retinens. nullamq
in ꝑtem deflectere ualens. Uideres miserum astare ip̃o suo conamine
loris non patentib uinctum. uͥtutem ꝙ diuinam qmͣ in suo dudum sp̃¬
uerat dilectore. ipsa in se experiri. Socii uidentes emissam celitus uindi¬

Expanded text:
tinuis fratrum necessitatibus deputatus ad serviendum erat. Hunc praedonum tinuis fratrum necessitatibus deputatus ad serviendum erat. Hunc praedonum valida invadens manus minatur partim securi percussum suis epulis praeparare, partim secum sibi apta abducere. Quibus cum armentarius diceret non debere eos gregem sancti contingere Benedicti, quod si agerent, eis impune non cedere; illi indignantes, pinguiorem quam conspexerant juvencam a toto separatam grege jugulari praecipiunt: qua religata, unus ex eis qui audacior videbatur, evaginato ense exertoque brachio vaccam percutere nititur. At vero in ipso conatu vinctus ligatusque inextricabilibus vinculis haesit, ita ut erexerat brachium cum ense retinens, nullamque in partem deflectere valens. Videres miserum astare ipso suo conanime loris non parentibus vinctum, virtutemque divinam quam in suo spreverat delicto, re ipsa in se experiri. Socii videntes emissam coelitus vindi
Abbreviated transcription (Latin):
ringos baioarios atq alemannos. eisq quos uirtute francoꝵ pater
armis subegerat. regni statum incomposite cõmittit. Illud quo animo
franci exceꝑint in promptu est agnoscere. Liberalitate igitur trans¬
rena ac si ob tutelam imꝑatoris adepta. uitiis sese omnemꝙ subdide̾
exertitum. De p̾dationib scilicet pauꝑum. bonoꝵ uiroꝵ de honesta¬
tionib sacroꝵ locoꝵ uiolationib ac reliquis que piget enumerare
malis. Sed dum imꝑator expeditionem in filium agens aquitani¬
am u̾sus ligerim fluuiũ ꝓpinquaret. accidit quosdam supradictorum
pplo̾rum duices. iuullulas cenobii sc̃ĩ bñdicti uastando attingere. Cum
uero grassante p̾donum seuitia. quid iam pauꝑib diriperent deesset.
monasterio ꝓximant. id ip̃m quod et in reliquis acturi locis. Erat
aut longe a monasterio armentoꝵ grex non ꝑuus depascens. qui con¬

Expanded text:
ringos, Bajoarios atque Alemannos: eisque quos virtute Francorum pater ringos, Bajoarios atque Alemannos: eisque quos virtute Francorum pater armis subegerat, regni statum incomposite committit. Illud quo animo Franci exceperint, in promptu est agnoscere. Libertate igitur Transrhenani ac si ob tutelam imperatoris adepta, vitiis sese omnemque subdidere exercitum, depraedationibus scilicet pauperum, bonorum virorum dehonestationibus, sacrorum locorum violationibus, ac reliquis quae piget enumerare malis. Sed dum imperator expeditionem in filium agens, Aquitaniam versus Ligeri fluvio propinquaret; accidit quosdam supradictorum populorum duces, villulas coenobii S. Benedicti vastando attingere. Cum vero grassante praedonum saevitia, quid jam pauperibus diriperent deesset, monasterio proximant, idipsum quod et in reliquis acturi locis. Erat haud longe a monasterio armentorum grex non parvus depascens, qui con
Abbreviated transcription (Latin):
se transformauit. pͥmorib q magis sibi inuicem inuidere obloqui.
qmͣ regni utilitati consulere placuit. cepere regib boni quiq suspe¬
ctiores existere. quib ut ait crispus semꝑ aliena uirtus formi dolosa
est. atq in pͥmis genti contraria sentire. Quadere actum est: ut dum
imꝑator nobilitatem ueteranorum deponendo insequitur. at hii memo¬
res pͥstine uirtutis defensare lib̾tatem nituntur defectionis ab  im¬
peratore regni q magnum pararuit exitium. Sed quia nr̃i aut qua¬
qmͣ ꝓpositi est regum actus stilo comp̾hendere. ĩmo miranda dei opera
ꝑ seruum illius bñdictum patrata lict̾is cõmittere. relictis que ut ita
dixero perperam nec ne ꝓcaciter ꝑacta sunt. ad ea que cepimus rede¬
amus. Imꝑator ut dictum est suspectos francoꝵ pͥmores habens. ger¬
manie populos aquitaniam ꝓfecturus euocat. saxones indelicet. tho¬

Expanded text:
se transformavit, primoribusque magis sibi invicem invidere et obloqui, se transformavit, primoribusque magis sibi invicem invidere et obloqui, quam regni utilitati consulere placuit; coepere regibus boni quique suspectiores exsistere, quibus ut ait Crispus semper aliena virtus formidolosa est; atque inprimis genti contraria sentire. Qua de re actum est, ut dum imperator nobilitatem veteranorum desponendo insequitur, ac hi memores pristinae virtutis, defensare libertatem nituntur defectionis ab imperatore, regnique magnum pararint exitium. Sed quia nostri haudquaquam propositi est, regum actus stylo comprehendere, imo miranda Dei opera per servum illius Benedictum patrata litteris committere, relictis quae ut ita dixero perperam necne procaciter peracta sunt; ad ea quae coepimus redeamus. Imperator ut dictum est suspectos Francorum primores habens, Germaniae populos Aquitaniam profecturus evocat, Saxones videlicet, Tho
Abbreviated transcription (Latin):
ens. acriter q in eos inuectus. quare tantum nefas aggredi ausi fu¬
issent. quod deo homiuib q execrabile foret. Porro leges humane
mo helysei ꝓphete exemplo qui regis syrie latrunculos quos ad se int̾¬
ficiendum dirererat᷑ captos oculis in medium deduxit samarie. atq
rege israel requirente a ꝓpheta utrum ne eos gladio ꝑcuteret ꝓhibuit.
quin potius pane refocilatos et aqua suis remisit. misertus latronũ
labori. cibo potuq eos refici iussit. atq incolumes ad ꝓpria remeare.
inter dicens neqnͣdo ad talia audenda ꝓrumꝑent. Dim augusti lu¬
douici temꝑib. cum scd̃m enuangłicum dm̃ dictum habundante iniqͥ¬
tate refrigesceret caritas mltorum. discidio gentis francoꝵ accidit mł¬
tifariam rem publicam eiusdem regni affugi. Namq prauorum ho¬
minũ consiliis dum consultatio rei publice in suꝑbiam dominatum ꝙ

Expanded text:
ens acriterque in eos invectus, quare tantum nefas aggredi ausi fuens acriterque in eos invectus, quare tantum nefas aggredi ausi fuissent, quod Deo hominibusque exsecrabile foret: porro leges humanaemo Elisaei prophetae exemplo qui regis Syriae latrunculos, quos ad se interficiendum direxerat, captos oculis, in medium deduxit Samariae, atque rege Israel requirente a propheta, utrumne eos gladio percuteret, prohibuit, quin potius pane et aqua refocillatos suis remisit: misertus latronum labori, cibo potuque refici jussit, atque incolumes ad propria remeare, interdicens nequando ad talia audenda prorumperent. CAPUT temporibus, cum secundum Evangelicum Domini dictum, abundante iniquitate refrigesceret charitas multorum , dissidio gentis Francorum accidit multifariam rempublicam ejusdem regni affligi. Namque pravorum hominum consiliis, dum consultatio reipublicae in superbiam dominatumque
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑietis quod pͥdem tellure obpleuerant. paucis dieb int̾iectis expetũt.
egestaq humo ingressum moliuntur. Confestim uero a custodib cap¬
ti. questioni subdunitur. Eatentur facinus se q ob id ecclesiam ea ho¬
ra ingressos ut omne aurum atq argentum cum geniniis a sc̃i patͥs¬
bñdicti lecto extrahentes auferrent. Nequisiti autem quomodo tantũ
scelus nudis p̾atrarent manib p̾sertim cum neq subulas maiores.
neq malleos margulos nec aliquid officine fabrilis secum haberẽt.
quo tam fabre fc̃m destruerent opus. cultros ex manicis ꝓtulerunt.
quib se accutum om̃ia ꝑpetrare confessi sunt. Seruati igitur usq
ad tempus diurne lucis uenerabili p̾sentantur xp̃riano. Qui sciscita¬
tus ab eis quid ex armillis quas furto abstulerant egissent respon¬
sum accepit. eas reconditas secum haberi. Grauiter itaq redargu¬

Expanded text:
parietis quod pridem tellure oppleverant, paucis diebus interjectis expetunt: parietis quod pridem tellure oppleverant, paucis diebus interjectis expetunt: egestaque humo ingressum moliuntur. Confestim vero a custodibus capti, quaestioni subduntur: fatentur facinus, seque ob id ecclesiam ea hora ingressos, ut omne aurum atque argentum cum gemmis a S. Benedicti lecto extrahentes auferrent. Requisiti autem quomodo tantum scelus nudis patrarent manibus, praesertim cum neque subulas majores, neque malleos margulos, nec aliquid officinae fabrilis secum haberent, quo tam fabrefactam destruerent opus, cultros ex manicis protulerunt, quibus se actutum omnia perpetrare confessi sunt. Servati igitur usque ad tempus diurnae lucis, venerabili praesentantur Christiano, qui sciscitatus ab eis quid ex armillis quas furto abstulerant egissent, responsum accepit, eas reconditas secum haberi. Graviter itaque redargu
Abbreviated transcription (Latin):
ri cepit. cur latronib se spoliandum tradiderit. Et quia fidutiam se¬
se abeato bñdicto audiendi cum simplicitate nimia ceꝑat. etiam ꝑe¬
grino sermone rusticitatem causandi exsequebatur. nam natura ger¬
manus erat ita inquiens. O scẽ bñdicte. ut quid pigrescendo dormi¬
tas: Qmͣ obrem domum tuam tam negligenter ꝓuides. ut quod tͥ¬
as non restitueris mͥ. nec unam tibi candelam accendam. Hec et alia
młta in hunc cõminans modũ. simł ꝙ baculo petram ante sepulchrũ
positam ꝑcutiens tristis abscessit. Sed om̃ipotens deus nequaqmͣ diu¬
tius contristari passus est seruũ suũ. qͥn potius m̾itis. et int̾uentu
beato patris cum quo fidutialius conqueri solitus erat. celerrime me¬
stitia releuatur gaudio competenti repletur. Si quidem p̾testati la¬
troues scelus semel at temptatũ iterato repetentes. foramen sub fossi

Expanded text:
eri coepit, cur latronibus se spoliandum tradiderit. Et quia fiduciam seeri coepit, cur latronibus se spoliandum tradiderit. Et quia fiduciam sese a B. Benedicto audiendi cum simplicitate nimia ceperat, etiam peregrino sermone rusticitatem causandi exsequebatur nam natura Germanus erat, ita inquiens: S. Benedicte, ut quid pigrescendo dormitas? quamobrem domum tuam tam negligenter provides, ut quod as non restituerint mihi, nec unam tibi candelam accendam. Haec et alia multa in hunc comminans modum, simulque baculo petram ante sepulcrum positam percutiens, tristis abscessit; sed omnipotens Deus nequaquam diutius contristari passus est servum suum, quin potius meritis et interventu beati Patris, cum quo fiducialius conqueri solitus erat, celerrime moestitia relevatum, gaudio competenti replevit. Si quidem praefati latrones scelus semel attentatum iterato repetentes, foramen suffossi
Abbreviated transcription (Latin):
rate fuib dependebant. quib campane scd̃m morem statutis horis
celebrandi officii pulsabantur. Quadam uero die mixti ppło eccł̃iam
ingressi latrones. conspiciunt armillas funib pendere. Putantes ꝙ
auri optimi pondus. cupiditate sibi familiari pessimũ facinus me¬
ditantes cõmuni decreto suffossionem ꝑietis moriuntur. Quod no¬
ctu ut decreu̾ant explentes eccl̃iam ingressi armillas cum calamis fa¬
bre adiunctis exportant eodemq foramine egrediuntur oppilantes
humo aditum fosse. Tantoq silentio id a furib est patratũ. ut ne¬
mo excubantiũ ꝑsentiscere quiuent. quo nam pacto tale completũ.
fuerit facinus. Hora p̾terea surgendi adueniente cum tantum scelus¬
ꝑactum uenerando custodi xp̃riano innotuisset. qui dolor pectori in
repserit. que lacrime ꝓfluxerint. fateor non facile dictu. Cumq huiꝰ¬
modi lamentis solito ꝑueniens ad tumbam. acriter causari ac conq̃¬

Expanded text:
ratae funibus dependebant, quibus campanae secundum morem statutis horis ratae funibus dependebant, quibus campanae secundum morem statutis horis celebrandi officii pulsabantur. Quadam vero die immisti populo ecclesiam ingressi latrones conspiciunt armillas funibus pendere, putantesque auri optimi pondus, cupiditate sibi familiari, pessimum facinus meditantes, communi decreto suffossionem parietis moliuntur. Quod noctu ut decreverant explentes, ecclesiam ingressi, armillas cum calamis fabre adjunctis exportant, eodemque foramine egrediuntur, oppilantes humo aditum fossae: tantoque silentio id a furibus patratum, ut nemo excubantium persentiscere quiverit, quonam pacto tale completum fuerit facinus. Hora praeterea surgendi adveniente, cum tantum scelus venerando custodi Christiano innotuisset, qui dolor pectori ejus irrepserit, quae oculis lacrymae profluxerint, fateor non facile dictu. Cumque hujusmodi lamentis solito perveniens ad tumbam, acriter causari ac conqu
Abbreviated transcription (Latin):
consuetudine passim sũma celebritate ugente. p̾sentis quoq loci ba¬
silica in honore scẽ dei genitricis marie. om̃ium q xp̃i uͥginũ deo dica¬
ta. in qua uenerabile etiam corpus scissimi bñdicti humatũ decenti
honore seruatur. om̃i religione atq honestate p̾stantem xp̃ianũ no¬
nine monachum custodem sortitur. Qui cuiꝰ m̾iti cuiusq sciͣtatis exti¬
terit. luce hiis cdarius eminet. qui eius uitam sinceramq nouere iñ¬
nocentiam. Nuic solitum erat sũma fidutia sacrum adire tumulũ
atq uulgari more mortalium si quid adu̾si extrinsecus huic loco ac¬
cideret. adu̾sus sc̃m causari bñdictum. Ea utiq utens confidentia qͣ
sciebat sehaut quaqmͣ ab illo uelle contempni. Qui et in hoc quod
scribimus satis liquebit oꝑe. In eadem basilica ob honorem siml q
utilitatem oꝑe celatorio exere deformate armille atq ad pͥme deau¬

Expanded text:
consuetudine passim summa celebritate vigente, praesentis quoque loci baconsuetudine passim summa celebritate vigente, praesentis quoque loci basilica in honore sanctae Dei genitricis Mariae omniumque Christi virginum Deo dicata, in qua venerabile etiam corpus sanctissimi Benedicti decenti honore servatur: omni religione atque honestate praestantem Christianum nomine, monachum custodem sortitur. Qui cujus meriti, cujusque sanctitatis exstiterit, luce his clarius eminet, qui ejus vitam sinceramque novere innocentiam. Huic solitum erat summa fiducia sacrum adire tumulum, atque vulgari mortalium more si quid adversi extrinsecus huic loco accideret, adversus sanctum causari Benedictum, ea utique utens confidentia, qua sciebat se haudquaquam ab illo velle contemni. Quod et in hoc quod scribimus satis liquebit opere. In eadem basilica ob honorem, simulque utilitatem, opere caelatorio ex aere deformato armillae atque apprime deau
Abbreviated transcription (Latin):
quem grauiter offenderat. ibiq ꝑ unũ ferme demoratus est mensem nuti¬
bus quib poterat auxilium deposcens egregii patris. Deniq aliqͣnͣtu¬
lum sanitatem consecutus. ad sua regreditur. nunqmͣ tamen donec ad¬
uixit impetrare ualuit. ut nomen sc̃ĩ bñdicti lingua ꝓpͥa expͥmeret.¬
xcubitoꝵ officium sacris templis dicatum non modo modernis tẽ¬
porib constat. uerum pͥsca etate sub beato moyse a dño legi¬
mus tabernaculo sacrato. ex leuitarum genere custodum munia sub¬
rogata. Que ꝓcessu temꝑis a scõ ꝓpheta nec non rege mirabili da¬
uid: ampliori dispositione ordinata. morem nobis nr̃eq religioni
ut ita dixerim gessere. Et quidem uetusta etas idem officium ꝑ suc¬
cessionem ꝓlis excipiebat. nr̃a uero non ꝓpagatione ꝓlis. sed magis
puritate uite moꝵ q ꝓbitate officiales admittit. Hac deniq sacra

Expanded text:
quem graviter offenderat: ibique per unum ferme demoratus est mensem, nutiquem graviter offenderat: ibique per unum ferme demoratus est mensem, nutibus quibus poterat auxilium deposcens egregii patris. Denique aliquantulam sanitatem consecutus, ad sua regreditur: nunquam tamen donec advixit, impetrare valuit ut nomen sancti lingua propria exprimeretxcubitorum officium sacris templis dicatum non modo modernis teporibus constat, verum prisca aetate sub B. Moyse a Domino legimus tabernaculo sacrato ex Levitarum genere, custodum munia subrogata: quae processu temporis, a sancto propheta necnon rege mirabili David, ampliori dispositione ordinata, morem nobis nostraeque religioni, ut ita dixero, suggessere. Et quidem vetusta aetas idem officium per successionem prolis excipiebat, nostra vero non propagatione prolis, sed magis puritate vitae morumque probitate officiales admittit. Hac denique sacra
Abbreviated transcription (Latin):
corruptus aduen̾at. uerens nesi duo inter se decertarent. testis eoꝵ re¬
ꝓbus inueniretur. iudicium ꝓtulit non esse rectum ut belło ꝓpt̾ res
ecdesiasticas testes decern̾ent. ĩo magis int̾ se mancipia aduocati
ꝑtirentur. Cui sententie genesius uice comes faciens rectius dixit ẽẽ
mancipia diuidi. qmͣ testes bello decernere. In eamq sententiam con¬
cilium om̃e deflexit. At uero sc̃s bñdictus nequaquam iudicis illius
et legis latoris oblitus est. qͥ pͥmus sententiam diuidendi mancipia
u̾sute iuxta nomen suũ ac bestialiter ꝓtulit. Namq continuo ut
eadem in duas diuisa sunt ꝑtes mancipia. ille iusto iudicio dei ita
ꝑcussus est. ut millo modo aliquid loqui posset. euacuato totius lin¬
gue officio. Cognoscentes autem familiares eius qui ibi aderant
u̾itatem rei gester dedux̾unt eum ad monasterium sc̃i confessoris ꝓp̃i

Expanded text:
corruptus advenerat, verens ne si duo inter se decertarent, testis eorum recorruptus advenerat, verens ne si duo inter se decertarent, testis eorum reprobus inveniretur; judicium protulit, non esse rectum ut bello propter res ecclesiasticas testes decernerent, imo magis inter se mancipia advocati partirentur. Cujus sententiae Genesius vicecomes favens, rectius dixit esse mancipia dividi, quam testes bello decernere: in eamque sententiam concilium omne deflexit. At vero S. Benedictus, nequaquam judicis illius ac legislatoris oblitus est, qui primus sententiam dividendi mancipia versute juxta nomen suum ac bestialiter protulit. Namque continuo ut eadem in duas divisa sunt partes mancipia, ille justo Dei judicio ita percussus est, ut nullomodo aliquid loqui posset, evacuato totius linguae officio. Cognoscentes autem familiares ejus qui inibi aderant veritatem rei gestae, deduxerunt eum ad monasterium S. confessoris Christi
Abbreviated transcription (Latin):
cum litem in eo placito finire nequirent. eo qd̃ salice legis iudices ec¬
desiasticas res sub romana constitutas lege discernere ꝑfecte non pos¬
sent. uisum est dominicis mensis placitum aurelianis mutare. Ueni¬
entes itaq ad condictum locum legum magistri et iudices. utraq ex
ꝑte acerrime decertabant. Aderant namq legum doctores tam ex aure¬
lianensi qmͣ ex uuastinensi ꝓuintia. Enim uero longius cule litem iu¬
dicib ꝓtrahentib eo quod nec hii cedere illis nec illi assensũ aliis pre¬
bere uellent. tandem adiudicatum est ut ab utraq ꝑte testes exirent.
qui post sacramenti fidem scutis ac baculis decertantes finem contro¬
u̾sie impon̾ent. Sed cum id iustum rectumq uisum fuisset om̃ib qui¬
dam uastinensis regionis legis doctor. cui quodam p̾sagio ꝓ humano
bestiale nomen indicum erat. quiq ex ꝑte aduocati scĩ dyonisii mun̾e¬

Expanded text:
cum litem in eo placito finire nequirent, eo quod Salicae legis judices eccum litem in eo placito finire nequirent, eo quod Salicae legis judices ecclesiasticas res sub Romana constitutas lege decernere perfecte. non possent, visum est missis dominicis placitum Aurelianis mutare. Venientes itaque ad condictum locum magistri et judices, utraque ex parte acerrime decertabant. Aderant namque legum doctores, tam ex Aurelianensi quam ex Wastinensi provincia. Enimvero longiuscule litem judicibus protrahentibus, eo quod nec hi cedere illis, nec illi assensum aliis praebere vellent, tandem adjudicatum est, ut ab utraque parte testes exirent, qui post sacramenti fidem scutis ac baculis decertantes, finem controversiae imponerent. Sed cum id justum rectumque visum fuisset omnibus, quidam Wastinensis regionis legis doctor, cui quodam praesagio bestiale nomen
Abbreviated transcription (Latin):
conscendit. seruis q dei dixit. Recedite o monachi cum uasculis
ur̃is ad monasterium de quo huc ꝓperastis. Nunc testor ensem.
nullus ab hodierna die ex hiis mancipiis sco famulabitur bene¬
dicto. Hiis dictis impulso calcarib equo. celerrime incedere cepit.
Nec dum ꝓcul a domo recesserat ꝓpͥa. et ecce equi cui insederat
pes lapsus. sessorem a dorso ꝓicit. Qui corruens in t̾ram fracto hu¬
mero totoq pene corpore contrto obseq̃ntium manib ad domũ refer-¬
tur ꝓpͥam. Dem ingrauescente dolore. die abhuic tercia uite excipit: ter¬
minũ. Aduocatus uero scĩ bñdicti castellum naudonis ꝑueniens. quere¬
lam apud iudices deponens. ac legali eoꝵ iudicio mancipia recipiens
liguntur ab utrisq ꝑtib plurimi legum magistri et iudices qui pro
ꝑtib decertarent. Preterea aderent in eodem placito missi e latere re¬
gis. ionas ep̃s aureliauensis et donatus comes milidunensiũ. Sed

Expanded text:
conscendit, servisque Dei dixit: Recedite, o monachi, cum vasculis conscendit, servisque Dei dixit: Recedite, o monachi, cum vasculis vestris, ad monasterium de quo huc properastis. Hunc testor ensem, nullus ab hodierna die ex his mancipiis sancto famulabitur Benedicto. His dictis, impulso calcaribus equo, celerrime incedere coepit. Necdum procul a domo recesserat propria, et ecce equi cui insederat pes lapsus, sessorem a dorso projicit. Qui corruens in terram, fracto humero, totoque pene corpore contrito, obsequentium manibus ad domum refertur propriam. Dein gravescente dolore, die abhinc tertia vitae excepit terminum. Advocatus vero S. Benedicti castellum Nandonis perveniens, querelam apud judices deponens, ac legali eorum judicio mancipia recipiens,liguntur ab utriusque partibus plurimi legum magistri et judices, qui pro partibus decertarent. Praeterea aderant in eodem placito missi a latere regis, Jonas episcopus Aurelianensis, et Donatus comes Milidunensium. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
potentis cessare non poterant. quin potius eo tempore xp̃o iocunda¬
re in hymnis exultationis uberius adgauderent quo se tanto dona¬
ex regulari electione suscipiens non ignobiliter dispon̾et. contentio
maxima inter aduocatũ p̾sentis eclesie epitagium nomine: nec¬
non aduocatum alt̾ius cuiusdam sacri loci oboritur ob mancipioꝵ
querelam non ꝑui mum̾i. Theodomus dicebatur uocabulo uicari¬
us mauriacensis cuius in officio eorumdem concretio atq cohabita¬
tio a ꝓgenitorib extiterat. Ad quem se aduocatus ilłius alt̾ius
loci conferens. dato q nuere corrumpens ab equitatis iure defle¬
nocatur dirimi debuisset. Sed boso albas ne forte minus cautus
contempnendi ponderis. obsecrans quatinus iusticie et rectitudini
fauens. officiali nullo modo officeret nr̃o. At ille alt̾ius iam dono
corruptus monachos sꝑnens: dona respuens. suꝑbia tumidus equũ

Expanded text:
potentis cessare non poterant, quin potius eo tempore Christo jucundapotentis cessare non poterant, quin potius eo tempore Christo jucundare in hymnis exsultationis uberius adgaudebant, quo se donaex regulari electione suscipiens non ignobiliter disponeret, contentio maxima inter advocatum praesentis ecclesiae Epitagium nomine, necnon advocatum alterius cujusdam sacri loci oboritur ob mancipiorum querelam, non parvi numeri. Theodoinus dicebatur vocabulo vicarius Mariacensis, cujus in officio eorumdem concretio atque cohabitatio a progenitoribus exstiterat: ad quem se advocatus illius alterius loci conferens, datoque munere corrumpens, ab aequitatis jure defles  Château-Landon in Wastinio vocatur, dirimi debuisset. Sed Boso abbas, ne forte minus cautus contemnendi ponderis, obsecrans quatinus justitiae et rectitudini favens, officiali nullomodo officeret nostro. At ille alterius jam dono corruptus monachos spernens, dona respuens, superbia tumidus, equum
Abbreviated transcription (Latin):
robustior redditur. ac gressus dudum hac illacꝙ diuaricantes rectius
incedere discutit. Postremo residentib cundis frattib in unũ hora
diei tercia post lectionem capituli regularis scõꝵ deniq memoriam iube¬
tui atq ob dubietatem a quoꝵdam cordib auferendam putantium nͨ¬
dum eum plenam sospitatem recepisse. situlam plenam aque deferre.
Quod confestim impletum est. Erat igitur spectare miraculũ. Ui¬
deres astare stabili firmo ꝙ gressu dudum terre genu tenus inherentẽ.
ac celeri directoq calle quoq discurrere. qui nuꝑ nutanti crure. uix
baculo sustentante quolibet ꝓgredi ualebat. At mortalium corda
quid tunc gaudii. quid exultationis habere poterant. patronũ tanti
gregis tanti q p̾sulem loci. exhibitione oꝑum sui p̾sentiam cernen¬
tes ostendere: Sed mentes celesti desiderio flagrantes a laudib om̃i¬

Expanded text:
robustior redditur, ac gressus dudum hac illacque divaricantes rectius robustior redditur, ac gressus dudum hac illacque divaricantes rectius incedere discunt. Postremo residentibus fratribus, hora diei tertia, post lectionem capituli regularis sanctorumque memoriam, jubetui, atque ob dubietatem a quorumdam cordibus auferendam, putantium necdum eum plenam sospitatem recepisse, situlam plenam aquae deferre. Quod confestim impletum est. Erat igitur spectare miraculum, videres astare stabili firmoque gressu dudum terrae genutenus inhaerentem, ac celeri directoque calle quoquo discurrere, qui nuper nutanti crure vix baculo sustentante quolibet progredi valebat. At mortalium corda quid tunc gaudii, quid exsultationis habere poterant, patronum tanti gregis, tantique praesulem loci, exhibitione operum, sui praesentiam cernentes ostendere? Sed mentes coelesti desiderio flagrantes, a laudibus Omni
Abbreviated transcription (Latin):
moditate corporea laborantib ad limina confessoris xp̃i bñdicti ceꝑe
undecumq monasterium petere quatinus optabilis sospitatis compotes
esse ualerent. Interea cum reliquis quidam utroq debilis gressu cui nuim¬
qmͣ pedib concessum fuerat iter carpere. sed magis scamelloꝵ iuuamine
cis perpetue q uirginis marie apud sacros cineres extubans. tandem res¬
pectu diuine pietatis. atq interuentu dilecti dñi bũdicti. sanitati reddi¬
tus gr̃as dño siml ꝙ intercessori suo ꝓ modulo scientie sibi collate refr̾e
non distulit. Sane quia in suetus dolor laborꝙ non modicus in exten¬
sione diutius contractoꝵ ueruoꝵ grauit̾ debilem afflixerat nequaqm̃
repentina celeritate ignotum ꝑgere iter ualebat. donec titubantia
genua dolore ꝑculsa moto firmus stabilirentur. Seruatur ꝓinde in
domo pauꝑum hospitio deputata. ibiq sufficientem sibi agapem cũ

Expanded text:
us incommoditate corporea laborantibus, ad limina confessoris Christi Benedicti coepere us incommoditate corporea laborantibus, ad limina confessoris Christi Benedicti coepere undecunque monasterium petere, quatenus optabilis sospitatis compotes esse valerent. Interea cum reliquis quidam utroque debilis gressu, cui nunquam pedibus concessum fuerat iter capere, sed magis scamellorum juvamincis perpetuaeque virginis Mariae apud sacros cineres excubans, tandem respectu divinae pietatis atque interventu dilecti Domini Benedicti sanitati redditus, gratias Domino simulque intercessori suo pro modulo scientiae sibi collatae referre non distulit. Sane quia insuetus dolor, laborque non modicus in extensione diutius contractorum nervorum graviter debilem afflixerat, nequaquam repentina celeritate ignotum pergere iter valebat, donec titubantia genua, dolore procul semoto, firmius stabilirentur. Servatur proinde in domo pauperum hospitio deputata, ibique sufficientem sibi agapem, cum
Abbreviated transcription (Latin):
nib suis habundantissimam largiturus erat piscium p̾dam. Noc deni¬
q significare inisum cum ꝓculdubio sues pisces. ignota u̾o sed reu̾endi
habitus ꝑsona sc̃m portenderet bñdictum. Roboratis hac uisione a¬
nimis fratrum. certatim retib ꝑatis curritur ad flumen pansis ꝙ hinc
inde cassib. squamigeri gregis copia exuberanter ab strahitur equore.
Tantaꝙ fuit captoꝵ piscium habundantia ut eoꝵ euectio uehiculo
egeret. Atiui nouerat beatus pater tirones suos hiis ac talib in¬
fatigabiliter dñi inherentes p̾ceptis releuare beneficiis. qui mortali
grauatus adhuc sarcina discipulis penuria panis. laborantib opem
ferre ualuit ducentoꝵ modioꝵ farine collatione. Si igitur corpora
alimento tantoꝑe solatur terreno. qnͣto putamꝰ eum iuuamine anima¬
rumi saluti insistere qualiter et̾ne felicitatis gaudia bonoꝵ actuum

Expanded text:
nibus suis abundantissimam largiturus erit piscium praedam. Hoc deninibus suis abundantissimam largiturus erit piscium praedam. Hoc denique significare visum, cum procul dubio sues pisces, ignota vero, sed reverendi habitus persona, summum portenderet Benedictum. Roboratis hac visione animis fratrum, certatim retibus paratis, curritur ad flumen, pansisque hinc inde cassibus, squamigeri gregis copia exuberanter abstrahitur aequore, tantaque fuit captorum piscium abundantia, ut eorum evectio vehiculo egeret. Atqui noverat beatus Pater tirones suos his ac talibus, infatigabiliter Domini inhaerentes praeceptis, elevare beneficiis, qui mortali gravatus adhuc sarcina, discipulis penuria panis laborantibus opem ferre valuit ducentorum modiorum farinae collatione. Si igitur corpora alimento tantopere solatur terreno, quanto putamus eum juvamine animarum saluti insistere, qualiter aeternae felicitatis gaudia honorum actuum
Abbreviated transcription (Latin):
suscitantur sompno. Instante enim uigilia p̾dicde festuitatis quidã
stater ureta morem nocturo tempore cum fracrib ꝓpͥo recubano le¬
ło. ludit in usu in annẽ lig̾im sese cranspositũ. atꝙꝑ mn loco quo fu¬
uiolus uulgari dictus uocabulo oblaligeri ĩmergitur: sup̃ euiscem fu¬
uioli se astare marginem. Et alia uero rp̃a pͥfati fluminis queni d
ignote libi quidem̃ forme. sed tamen ueuerandi uultus astare dicum.
Qui baculo quem gestabat incunio more uet̾um antistitũ. inxinũ
guegem suilli petoris a ꝓfundo eitiens aque. eam u̾sus ꝑtem qmͣ
p̾dictus monachus stare uidebatur cum magno impellebat strepitu.
Eeꝑge st̃s frater. post expletionem officii nocturni euocato secretius mo¬
nasterii decano sompniũ refert. hortatur q ut cum fratrib fluuiũ piscan¬
di auiditate expetat. ꝑ certo se scire quia xp̃ri dilectus miles cõmilito¬

Expanded text:
suscitantur somno. Instante enim vigilia praedictae festivitatis, quidam suscitantur somno. Instante enim vigilia praedictae festivitatis, quidam frater juxta morem nocturno tempore cum fratribus proprio recubans lecto, vidit in visu amnem Ligerim sese transpositum, atque in loco, quo fluviolus vulgari dictus vocabulo Obla Ligeri immergitur, supra ejusdem fluvioli se astare marginem: ex alia vero ripa praefati fluminis, quemdam, ignotae sibi quidem formae, sed tamen venerandi vultus astare clericum  id est monachum, qui baculo quod gestabat incurvo more veterum antistitum, maximum gregem suilli pecoris a profundo ejiciens aquae, eam versus partem, qua praedictus monachus stare videbatur, cum magno impellebat strepitu. Expergefactus frater post expletionem officii nocturni, evocato secretius monasterii decano, somnium refert, hortaturque ut cum fratribus fluvium piscandi aviditate expetat: pro certo se scire, quia Christi dilectus miles commilito