comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aliter. Qui cum intellexisset a p̾tereuntib sc̃m uedastum xp̃ri seruũ in
eodem iter agere comitatu. clamauit. Sc̃e et electe deo uedaste misere¬
re mei. et suꝑnam pio pectore diligentius deposce potentiam. ut mee
subueniat miserie. Non aurum posco nec argentum. sed ut mͥ lumen
ꝑ scĩtatis tue p̾ces restituat oculoꝵ. Sensit itaq uir dei uͥtutem sibi
adesse suꝑnam non ob illius ceti tantũmodo. sed plus ꝓpt̾ p̾sentis ppli
salutem. totum se in sacras effudit p̾ces. et in diuina fidens pietate.
dexteram cum signo crucis posuit suꝑ oculos ceci dicens. Dñe ihu qui
es lumen u̾um. qui aꝑusti oculos ceci ad te clamantis. aꝑi oculos
istius. ut intelligat ppłs iste p̾sens quia tu es solus deus faciens mira¬
bilia in celo et in terra. Mox ille cecus lumine recepto. gaudens ꝑre¬
xit in uiam suam. In quo loco temꝑe seq̃nti a religiosis iuiris edificata

Expanded text:
aliter. Qui cum intellexisset a praetereuntibus sanctum Vedastum Christi seruum in aliter. Qui cum intellexisset a praetereuntibus sanctum Vedastum Christi seruum in eodem iter agere comitatu, clamauit: «Sancte et electe Deo Vedaste, miserere mei et supernam pio pectore diligentius deposce potentiam ut meae subueniat miseriae. Non aurum posco nec argentum sed ut mihi lumen per sanctitatis tuae preces restituat oculorum». Sensit itaque uir Dei uirtutem sibi adesse supernam. Non ob illius caeci tantummodo sed plus propter praesentis populi salutem totum se in sacras effudit preces in diuina fidens pietate, dexteram cum signo crucis posuit super oculos caeci dicens: «Domine Iesu qui es lumen uerum, qui aperuisti oculos caeci ad te clamantis, aperi oculos et istius, ut intellegat populus iste praesens, quia Tu es solus Deus faciens mirabilia in caelo et in terra». Mox ille caecus lumine recepto gaudens perrexit uiam suam. In quo loco tempore sequenti a religiosis uiris aedificata
Abbreviated transcription (Latin):
qmͣ u̾bo p̾dicauit in corde regis miraculo. confumauit. ut rex ip̃e intel¬
ligeret cam sibi esse necessanum cordis lumen. qmͣ ceto oculoꝵ illimina¬
tionem. Et quod diuina oꝑata est gr̃a per p̾ces famuli sui in oculis ceca
nocte castigatis. hoc ꝑ sermones eusdem famuli dei eadem oꝑante poten¬
tia ꝑ spiritalis intelligentiam lucis in suo pectore ꝑficeretur. Nam regi¬
a excellentia condigno comitatu cum młtitudine maxima ppłi it̾ agenti¬
bus ilłis. uen̾unt in quenidam pagum qui incolarũ terre illius consuetu¬
ripas. Et ecce eiusdem fluminis pontem rege transeunte cum młtitudine
ppli. obuiauit illis cecus quidam huius diutissime solaris exꝑs luminis.
forte nec sui cecatus culpa. sed ut manifestarentur oꝑa dei in illo. et ꝑ
illius illuminationem p̾sentem plurimoꝵ illuminarentur corda spiritu¬

Expanded text:
quam uerbo praedicauit in corde regis miraculo confirmauit, ut rex ipse intelquam uerbo praedicauit in corde regis miraculo confirmauit, ut rex ipse intellegeret tam sibi esse necessarium cordis lumen quam caeco oculorum inlustrationem et quod diuina operata est gratia per preces famuli sui in oculis caeca nocte castigatis, hoc per sermones eiusdem famuli, eadem operante potentia, per spiritalis intellegentiam lucis in suo pectore perficeretur. Nam regia excellentia condigno comitatu cum multitudine maxima populi, iter agentibus illis, uenerunt in quoddam pagum quod incolarum terrae illius consueturipas. Et ecce eiusdem fluminis pontem rege transeunte cum multitudine populi obuiauit illis caecus quidam huius diutissime solaris expers luminis, forte nec sui caecatus culpa, sed ut manifestarentur opera Dei in illo et per illius inluminationem praesentem plurimorum inluminarentur corda spirit
Abbreviated transcription (Latin):
nantem deducebat regem. ilłe in fonte salutis et̾ne uenientem abluebat
Aubo ꝓpe domũ pari pietate patres. hic doctrina fidei. ille baptismatis
unda. Utriq eterno regi. regem temꝑalem mimꝰ obtulerunt acceptabile.
Hii sunt due oliue. cancelabra lucentia. a quib rex p̾fatus in uia dei e¬
ruditus. et a dẏaboli cachenis eritus. miseraute deo portam perpetue¬
lucis ingressus. cum fortissima gente francoꝵ credidit xp̃ro. et fc̃a esti
gens scã ppłs acquisitionis ut annuntientur in eo uͥtutes illius. qui eor
acra igitur euuangłice auctoritatis regnat hystoria. dñm ih̃m ihe¬
rico ꝑ gentem ad confirmandam fidem sue maiestatis corda ppli p̾¬
sentis cuidam ceco ad se clamanti lumen reddidisse oculoꝵ. ut ꝑ corpora¬
le unius illius ceci lumen sp̃ũaliter mltoꝵ illuminarentur pectora. ita
et sc̃s uedastus deo xp̃ro donante ꝑ cuiusdam illumminationem ceti. fidem

Expanded text:
nantem deducebat regem, ille in fonte salutis aeternae venientem abluebat; nantem deducebat regem, ille in fonte salutis aeternae venientem abluebat; ambo propemodum pari pietate patres, hic doctrina fidei, ille baptismatis unda, utrique aeterno regi regem temporalem munus optulerunt acceptabile. Hii sunt duo olivae, candelabra lucentia, a quibus rex praefatus in via Dei eruditus et a diaboli catenis erutus, miseralucis ingressus, cum fortissima gente Francorum credidit Christo: et facta est gens sancta, populus acquisitionis , ut annuntientur in eo virtutes illius qui eos acra igitur euangelicae auctoritatis narrat historia Dominum Iesum Hiericho pergentem ad confirmanda in fidem suae maiestatis corda populi praesentis cuidam caeco ad se clamanti lumen reddidisse oculorum ut per corporale unius illius caeci lumen spiritaliter multorum inluminarentur pectora. Ita et sanctus Vedastus, Deo Christo donante, per cuiusdam inluminationem caeci fidem
Abbreviated transcription (Latin):
dicioni. rex ouans cum laude triumphi pacriam rediit. Et ut n̾us tante. si¬
bi gle largitori sponsor appareret. festinauit seruoꝵ xp̃ri sacra imbui p¬
dicatione. et sc̃i baptismatis ablui sacramentis. Uenit ergo ad tullum op¬
pidum ubi sc̃m agnouit uedastum laudabili religione soli seruire deo. et
dulcissimos contemplatiue uite carꝑe fructus. Hunc uero ad scm̃ remigi¬
um xp̃ri cdarissimũ sacerdotem remeiuisem proꝑans ciuitatem sibi socium
assumpsit. quatinus ꝑ singulos iti̾s sui gressus salub̾rimis ab eo imbue¬
retur doctrinis. et catholice fidei firmis mitiaretur fundamentis. ut ꝑatꝰ¬
fide et uirtutũ scientia a canto pontifice spirituali ablueretur lauaco.
et ab ilło donis celestib infirmaretur qd̃ ab isto pͥus diuina p̾ueniente
gr̃a euuangelicis ceptum fuerat p̾dicationib. Hic ad fontem uite festi¬

Expanded text:
ditioni, rex ovans cum laude triumphi ad patriam rediit. Et ut fidelis tantae siditioni, rex ovans cum laude triumphi ad patriam rediit. Et ut fidelis tantae sibi gloriae largitori sponsor appareret, festinavit servorum Christi sacra imbui praedicatione, et sancti baptismatis ablui sacramentis. Venit autem ad Tullum oppidum, ubi sanctum agnovit Vedastum laudabili religione soli servire Deo, et dulcissimos contemplativae vitae carpere fructus. Hunc vero ad sanctum Remigium Christi clarissimum sacerdotem, ad Rhemorum properans civitatem, sibi socium assumpsit: quatenus per singulos itineris sui gressus saluberrimis ab eo imbueretur doctrinis, et catholicae fidei firmis fide et uirtutum scientia, a tanto pontifice spiritali ablueretur lauacro et ab illo donis caelestibus confirmaretur quod ab isto prius diuina praeueniente gratia, euangelicis coeptum fuerat praedicationibus. Hic ad fontem vitae festi
Abbreviated transcription (Latin):
ad unius precis effectum. tantam ꝓm̾uit uictoriam. Qui ex antiqͥs
huius diuine pietatis auxiliũ adequare debemꝰ. qui ob unius mom̃ti
lacrimas tam celebrem uenturo suo seruo contulit triumphũ. nisi eze¬
chie regi qui in angustia tribulationis una tantũmodo petitione ꝓ¬
meruit non solum a p̾senti uastatione ciuitatem suꝑna ꝓtectione de¬
fendi. sed etiam in eadem nocte qua p̾ces in diuinas effuderat aures.
centum octoginta quinꝙ milia hostium letus et liberatus occidi uiderat.
Hec uero uictoria de qua ante diximus. regi ppło̾ꝙ suo causa fuit salutis
eterne. et ne lucerna sc̃s scilicet uedastus sub modio lateret absconditus sed
supͣ candelabrum positus exemplis uł p̾dicationib in domo dei lucens ab erro¬
re ydolatrie et caligine ignorantie in uiam plurimos educeret u̾itatis. Igi¬
tur suꝑatis hostib et reb in pace compositis et alemannis sue subietis

Expanded text:
ad unius precis effectum tantam promeruit uictoriam. Cui ex antiquis ad unius precis effectum tantam promeruit uictoriam. Cui ex antiquis huius diuinae pietatis auxilium adaequare debemus qui ob unius momenti lacrimas tam celebrem uenturo suo seruo contulit triumphum, nisi Ezechiae regi qui in angustia tribulationis una tantumeruit, non solum a praesenti vastatione civitatem superna protectione defendi, sed etiam in eadem nocte, qua preces in divinas effuderat aures, centum octoginta quinque millia hostium laetus et liberatus occidi viderat ? VII. Haec vero victoria, de qua ante diximus, regi populoque suo causa fuit salutis aeternae, et ne lucerna, sanctus videlicet Vedastus, sub modio lateret absconditus, sed supra candelabrum positus, exemplis vel praedicationibus in domo Dei lucens, ab errore idololatriae et caligine ignorantiae in viam plurimos educeret veritatis. Igitur superatis hostibus, et rebus in pace compositis, et Alemannis suae subjectis
Abbreviated transcription (Latin):
ria sꝑare. Et si nec dum uoluntate renatus esset in xp̃ro. tamen necessi¬
tate cogente ad xp̃ri confugit auxilium. Et quia reginam habuit reli¬
giosam baptismi q sacramentis initiatam nomine lochild. oculos cum
hac uoce ad celum leuauit. O deus unice potestatis et sũme maiestatis
quem regina lothild colit. confitetur et adorat. concede mͥ hodie de inimi¬
cis meis uictoriam. Nam ex hac die tu solus mͥ eris d̾s et uen̾anda
potestas. Tu mͥ triumphum p̾sta. et ego tibi seruitiũ ꝓmitto sempit̾¬
nũ. Mox diuina oꝑante pietate. terga u̾terunt alemanni. uictoria
cessit regi et francis.¬
cessit regi et francis. Quomodo rex festinauit post uictoriam ad bap
mira om̃ipotentis dei dementia. o ineffabilis suscepit.¬
bonitas. qui sic exaudiet. et nunqm derelinque̾t sꝑantes in se.
Qnͣta fide xp̃riani illius inuocare mĩam debent. dum paganus rex

Expanded text:
ria sperare. Etsi necdum uoluntate renatus esset in Christo, tamen necessiria sperare. Etsi necdum uoluntate renatus esset in Christo, tamen necessitate cogente ad Christi confugit auxilium. Et quia reginam habuit religiosam baptismique sacramentis initiatam nomine Hlothild, oculos cum hac uoce ad caelum leuauit: «O Deus unicae potestatis et summae maiestatis quem regina Hlothild colit, confitetur et adorat, concede mihi hodie de inimicis meis uictoriam; nam ex hac die Tu solus mihi eris Deus et ueneranda potestas. Tu mihi triumphum praesta et ego Tibi seruitium promitto sempiternum». Mox, diuina operante pietate, terga uerterunt Alamanni. Victoria cessit regi et Francis. Quomodo rex festinauit post uictoriam ad bapmira omnipotentis Dei clementia! O ineffabilis bonitas qui sic exaudiet et numquam derelinquet sperantes in se! Quanta fide christiani illius inuocare misericordiam debent, dum paganus rex
Abbreviated transcription (Latin):
Sed ut hoc acceptabili scd̃m apłm fieret temꝑe qui ait. Ecte nunc tẽ¬
pus acceptãbile. ecte nunc dies salutis. deus ih̃s qui uult om̃s homines
saluos fieri competentem suo famulo p̾uidebat causam. quomodo opor¬
tune ad ministeriũ u̾bi dei ꝑuenisse ualuisset. Contigit uero p̾fatum
francoꝵ regem ludouicum alemannis bella inferre. Qui tunc temporis
regno suo ꝑ se potiti sunt. sed non eos ita offendit imꝑatos ut uoluit.
Nam fortissima collecta manu regi circa ripas reni fluminis obuiau̾ũt.
unanimes bellica uͥtute patriam defendere. uł libera manu ꝓ patria
mori. Et fortissime utrimq decertatum est. hii ne triumphi gł̾am. illi
ne patrie ꝑderent libertatem. in mutuam corruentes cedem. Igitur rex
nimio turbatus terrore. dum inimicos uidit fortiter pugnare et suos
pene ad int̾uitionem uinci. magis cepit de salute desperare. qmͣ de uicto¬

Expanded text:
Sed ut hoc acceptabili secundum apostolum fieret tempore, qui ait: Ecce nunc temSed ut hoc acceptabili secundum apostolum fieret tempore, qui ait: Ecce nunc tempus acceptabile, ecce nunc dies salutis! deus Iesus, qui vult omnes homines salvos fieri, conpetentem suo famulo praevidebat causam, quomodo oportune ad ministerium verbi Dei pervenire valuisset. Contigit vero, praefatum Francorum regem Hlothwium Alamannis bella inferre, qui tunc temporis regno suo per se potiti sunt; sed non eos ita offendit inparatos, ut voluit. Nam, fortissima collecta manu, regi circa ripas Reni fluminis obviaverunt, unanimes bellica virtute patriam defendere vel libera manu pro patria mori; et fortne patriae perderent libertatem in mutuam corruentes caedem. Igitur rex nimio turbatus terrore dum inimicos uidit fortiter pugnare et suos pene ad internicionem uinci magis coepit de salute disperare quam de uicto
Abbreviated transcription (Latin):
de celis in hunc mundũ ꝑ uirginalem uen̾at uterũ.
et uota sue dispensationis et nr̃e salutis ꝑacta
plenitudine cum triumpho głe ad sedem pat̾ne ma
leret orbe. mlta scõꝵ lumina doctoꝵ euuangłice
p̾dicationis luce fulgentia toto diuiserat mundo.
ut sicut celum fulgentib ornatur stellis. que tamen om̃s ab uno illu¬
utaur soleirit Eti scata ttatum spacia scis splendescerent doctorib. qui ta¬
meu ab eterio sole alluminari diuna pͥueniente gr̃a cetas ignorantie
tcie slas ueco fidei fulgore et gloso xp̃ri nomine illustrarent. ut eis
nuuttantib songa ab untio scli esuries eteme uite epulis satiaretur.
Ne quoꝵ nim̾o scõ dei sacerdos uedastus et p̾dicator egregius temꝑi¬
unltoꝵ saluri ꝑucnit regiones. quatius suꝑne pietates suffiltus
auxilio. ppłm dẏabolica fraude deceptum. et errorum laqueis captiuũ in
uiam dirig̾et salutis eterne. et uere que in xp̃ro est libertati restitueret.

Expanded text:
de caelis in hunc mundum per uirginalem uenerat uterum et, tota suae dispensationis et nostrae salutis peracta plenitudine, cum triumpho gloriae ad sedem paternae mleret orbe, multa sanctorum lumina doctorum, euangelicae praedicationis luce fulgentia, toto diuiserat mundo ut, sicut caelum fulgentibus ornatur stellis, quae tamen omnes ab uno inlustrantur sole, sic et lata terrarum spatia sanctis splendescerent doctoribus, qui tamen ab aeterno sole inluminati, diuina praeueniente gratia, caecas ignorantiae tenebras uerae fidei fulgore et glorioso Christi nomine inlustrarent, ut, eis ministrantibus, longa ab initio saeculi esuries aeternae uitae epulis satiaretur. De quorum numero sanctus Dei sacerdos Vedastus et praedicator egregius temporimultorum salutem pervenit regiones, quatenus supernae pietatis suffultus auxilio, populum diabolica fraude deceptum et errorum laqueis captivum in viam dirigeret salutis aeternae et verae quae in Christo est libertati restitueret.
Abbreviated transcription (Latin):
nudum uestimentis tuis cooꝑi. et carnem tuam ne despex̾is. Nec solum¬
carnali refectione ad se uenientes fouebat. sed etiam sp̃uali solatio scẽ p̾¬
dicationis reficere non cessauit. Et sicut miseroꝵ ydoneus ubiq fuit con¬
solator. ita suꝑboꝵ durus castigator. esse non timuit. Hos pietatis de¬
mentia eleuabat. illos seuere inuertionis censura depͥmẽbat. Nec terre¬
ne potestatis iram foris metuebat. quem timor int̾ius diuine potentie
totũ corroborabat. parui pendens diuitũ minas ut p̾co u̾itatis existeret.
Nec fuit harundo uento agitata. ut eum aura humane laudis ul detra¬
ctionis cõmou̾et. sed in arc e solide u̾itatis consistens. ab humano ore se¬
cundũ apłm iudicari contempsit. Diam regiam incedens. nec a dextris
ꝓpter t̾rores potentiũ. nec a sinistris ꝓpt̾ blanditias adulantiũ dedina¬
bat. Quapropt̾ magnam plebem dño deo suo in hac pontiua ꝓuintia

Expanded text:
nudum vestimentis tuis coonudum vestimentis tuis coocarnali refectione ad se uenientes fouebat sed etiam spiritali solatio sanctae praedicationis reficere non cessauit. Et sicut miserorum idoneus ubique fuit consolator ita superborum durus castigator esse non timuit. Hos pietatis clementia eleuabat, illos seuerae inuectionis censura deprimebat. Nec terrenae potestatis iram foris metuebat, quem timor interius diuinae potentiae totum corroborabat parui pendens diuitum minas ut praeco ueritatis existeret. Nec fuit arundo uento agitata ut eum aura humanae laudis uel detractionis commoueret, sed in arce solidae ueritatis consistens, ab humano ore secundum apostolum iudicari contempsit, uia regia incedens nec a dextris propter terrores potentium nec a sinistris propter blanditias adolantium declinans. Quapropter magnam plebem Domino Deo suo in hac praesenti prouincia
Abbreviated transcription (Latin):
mi ad eum ueniebant. quos leto suscipiens animo. medelam eas consola¬
tionis ꝑscãs or̃ones p̾bebat. Nam et cecis fc̃o crucis signo dicto citius
lumen oculoꝵ reddebat. et ꝑaliticos uͥtute p̾cum et manus impositõne
erigebat. Demonia ex obsessis corꝑib. nunc p̾ce ad d̾m fusa. nunc solo
imꝑio eiciebat. persepe autem sola sua p̾sentia fugauit. cap̃ .ui.
tur balneisq membra saucia fouebat. eademq post ip̃os ingre¬
diebatur. Unde et ꝓ tã in audita humilitate pietateq mirabili con¬
tingebat magnũ et in auditũ miraculũ. quia cum tantũ se humiliasset
ut aqͥs ueneni tabo infectis ꝓpͥum corpus dilueret. non solũ ip̃e malum
non trahebat. sed et ip̃i qui loti fuerant leprosi diuina manu medente. et
scĩtatis m̾ito exigente statim om̃i malo emundabantur. Prophetici sermo¬
nis nec surdus auditor fuit. egenos uagosq introduc in domũ tuam. et

Expanded text:
mi ad eum confluebant. Quos laeto suscipiens animo, medelam eis curami ad eum confluebant. Quos laeto suscipiens animo, medelam eis curationis per sanctas orationes praebebat; nam et caecis facto crucis signo dicto citius lumen oculorum donabat, et paralyticos virtute precum et manus impositione erigebat. Daemonia de obsessis corporibus nunc prece ad Deum fusa, nunc solo imperio ejiciebat; persaepe vero sola sua praesentia fugavit. CAPUT IX. tur, balneisque eorum membra saucia fovebat, eademque post ipsos ingrediebatur. Unde et pro tam inaudita humilitate, pietateque ineffabili contingebat magnum et inauditum miraculum, quia cum tantum se humiliaret, ut aquis veneni tabo infectis proprium corpus dilueret, non solum ipse malum in se non trahebat, sed et ipsi leprosi qui dudum loti fuerant, divina manu medente et sancti merito exigente, omni malo statim emundabantur. Prophetici sermonis nec surdus auditor fuit: Egenos vagosque introduc in domum tuam, et
Abbreviated transcription (Latin):
bum dei disseminauit. q̃ .u. Unde et om̃ib p̾dictus uir dei richarius
honorabilis fc̃s est et carus. quia quod ore docuit exemplo ostendit. et
uiam uite qmͣ aliis sermone monstrauit. ip̃e pͥor acdu p̾cucurrit. Quic¬
quid uero ei ppłs in stipendia p̾dicationis sponte obtulit. om̃ia pauꝑib
diuidere festinauit. Indignũ ei fuit de crastino p̾sentis uite cogitare. qui
diuitias et̾ne uite acciꝑe anhelauit. Ideo oblata ab hominib distribuit.
ut ꝓmissa a deo acciꝑet. Felix cõmertiũ ut qui ꝑua ac transitoria hi¬
lariter distribuerat. magna et et̾na feliciter esset accepturus. Nam stu¬
diosissimus fuit pauꝑum consolator ꝑegrinoꝵ susceptor. induarum
defensor. pupilloꝵ et orphanoꝵ pater. ita ut u̾issime de eo scĩssimi iob te¬
stamentum dici possit. Oculus fui ceco. et pes daudo. pater orphano. et
causam qmͣ nesciebam diligentissime ꝑscrutabar. Quaꝑpt̾ undiq infir-¬

Expanded text:
 dedit incrementa. Unde et omnibus praedictus uir Dei Richarius honorabilis factus est et carus quia quod ore praedicauit exemplo ostendit et uiam uitae quam aliis sermone monstrauit ipse prior actu percucurrit. Quicquid uero ei populus in stipendia praedicationis sponte obtulit omnia pauperibus diuidere festinauit. Indignum ei fuit de crastino praesentis uitae66 cogitare, qui diuitias aeternae uitae accipere anhelauit. Ideo oblata ab hominibus distribuit ut promissa a Deo acciperet. Felix commercium ut qui parua ac transitoria hilariter distribuerat magna et aeterna feliciter esset accepturus. Nam studiosisdefensor, pupillorum et orphanorum pater, ita ut verissime de eo sanctissimi Job testimonium dici possit: Oculus fuit caeco, et pes claudo, pater orphano; et causam quam nesciebam diligentissime perscrutabar . Quapropter undique infir
Abbreviated transcription (Latin):
richarii aptauimꝰ: et nisi ꝓpͥa decipior ĩꝑitia ueluti p̾ciosum obrizum ue¬
stre prudentissime sapientie adornandũ diadema xp̃riane philosophie
fide hunili deuotissime cõmendamus. Et quia in ur̃i pectoris cubili xͥ
głam et scõꝵ eius honorem regnare cognoscimꝰ. hanc nr̃i tam beati o¬
pusculi p̃fationem ur̃e in dño beate honorificentie dedicamus. Explicit

Expanded text:
Richarii aptavimus, et nisi propria decipior inperitia, veluti pretiosum obrizum veRicharii aptavimus, et nisi propria decipior inperitia, veluti pretiosum obrizum vestrae prudentissimae sapientiae ad ornandum diadema christianae philosophiae fide humili devotissime commendamus. Et quia in vestri pectoris cubili gloriam Christi et sanctorum eius honorem regnare cognoscimus, hanc nostri tam beati opusculi praefationem vestrae in Domino beatae honorificentiae dedicamus. GEST
Abbreviated transcription (Latin):
ecclesias codicem alium grandioris qnͣtitatis. in quo scilicet illa miracula
legebantur: quib non in merito scm̃ xp̃ri confessorem om̃is galłia attol¬
lebat. Cuius simplex et minus polita locutio quia fratrib ad recitan¬
dum in ppłm apertior uidebatur. sufficere sibi eanidem descriptionem con¬
senserunt. Dumq in hiis que rogabant p̾notandis iam iamq animos
applicarem repente ur̃e pietatis nuntiosum conuentus uti ea que tracta¬
bant sic notarem. sicut reuera ur̃e sapientie aurib inferenda. Hinc ego
uocato notario et fixo p̾ oculis iam dicto libelło. ea que referre uidebatur
de conu̾sione. de morib de continentia et scĩtate uere incomꝑabili nec¬
non et głoso transitu eius ad xp̃m. seu de relatione p̾ciosi corꝑis in lo¬
cum pͥorem. dictatu ad modum compendioso titulo uite beatissimi pacͥs

Expanded text:
ecclesias, codicem alium grandioris quantitatis, in quo scilicet illa miracula ecclesias, codicem alium grandioris quantitatis, in quo scilicet illa miracula legebantur, quibus non inmerito sanctum Christi confessorem omnis Gallia attollebat. Cuius simplex et minus polita locutio quia fratribus ad recitandum in populo aptior videbatur, sufficere sibi eandem descriptionem consenserunt. Dumque in hiis quae rogabant praenotandis iam iamque animos applicarem, repente vestrae pietatis nuntio sum conventus, uti ea quae tractabam sic notarem, sicut re vera vestrae sapientiae auribus inferenda. Hinc ego, vocato notario et fixo prae oculis iam dicto libello, ea quae referre videbatur de conversione, de moribus, de continentia et sanctitate vere incomparabili necnon de gloriosissimo transitu eins ad Christum seu de relatione pretiosi corporis in locum priorem dictatu admodum compendioso titulo vitae beatissimi patris
Abbreviated transcription (Latin):
Omino semꝑ uenerabili semꝑ ꝙ desiderabili piissimo scẽ ꝙ̃
eccłie tutori gr̃a dei semꝑ augusto kabolo. ur̃e salutis
ꝑpes amicus alcum᷑. Remorante ur̃e excellentie pieta
domnus et uenerabilis abbas angilbertus. quo in laudem conditoris qui mi¬
rabilis semꝑ apparet in electis sus quenidam libellum stilo simplitiori di¬
gestum de uita scissimi atq uere magnifici confessoris richarii cultius an¬
notarem. Dumꝙ exauditis continuo p̾cib eius ꝙ ip̃i diuine maiestati
exaudibiles ⁊ care noscuntur. eumidem mͥ exhiberi libellum petissem: non
parũ miratus sum cur tanti nominis confessor que tantarum uͥtutũ oꝑa¬
torem esse constabat. queniq prisca fama in miraculoꝵ patratione post
ip̃os apłos nulli ferebat scdm tam modico gestoꝵ uolumine potiretur.
Idꝙ mͥ stupescenti innotuit iam dictus memorabilis uir angilbertus.
ac spiituales fres eiusdem sc̃ĩ loci haberi apud se quin et apud diuersas

Expanded text:
OMINO SEMPER VENERABILI SEMPERQUE DESIDERABILI, PIISSIMO SANCTAE ECCLESIAE TUTORI, GRATIA DEI SEMPER AUGUSTO KAROLO, VESTRAE SALUTIS PERPES AMICUS ALBINUS. Remorante vestrae excellentiae pietatdomnus et venerabilis abbas Angilbertus, quo in laudem conditoris, qui mirabilis semper apparet in electis suis, quendam libellum stilo simpliciori digestum de vita sanctissimi ac vere magnifici confessoris Richarii cultius adnotarem. Dumque, exauditis continuo precibus eins, quae ipsi divinae maiestati exaudibiles et earae noscuntur, eundem mihi exhiberi libellum petissem, non parum miratus sum, cur tanti nominis confessor, quem tantarum virtutum operatorem esse constabat, quemque prisca fama in miraculorum patratione post ipsos apostolos nulli ferebat secundum, tam modico gestorum volumine potiretur. Idque mihi stupescenti innotuit iam dictus memorabilis vir Angilbertus, ac spiritales fratres eiusdem sancti loci, haberi apud se, quin et apud diversas
Abbreviated transcription (Latin):
ua Sc̃s̃ autem uir dñi amandus citius ad patibulũ cucurtit. hominẽ¬
q iam mortuũ muenit. Depositũ ꝙ de ligno ad cubiculum in quo fa¬
miliarit̾᷑ orare consueuerat eum deferri fecit. fr̃ib ꝙ cellulam egressis.
ip̃e suꝑ defuncti membra or̃oni incumbens. tam diutissime laccimas
fudit ac p̾ces. donec iubente deo ama in corpore rediit atꝙ cum ni¬
ro dei loqui cepit. Adueniente itaq matutinarum temꝑe. conuocatis
frĩb aqm̃ iussit afferi. Suspicantib autem ilłis ut corpus ad sepelien¬
dum sicut mos est abluere debͥet. subito cellulam ingressi uiderunt eũ¬
dem hominem quem mortuũ reliq̃rant sanũ cum uiro dei sedentem atꝙ
in columen colloq̃ntem. Mirari q uehement̾ cepunt qd̃ uiuũ udebant
quem paulo ante mortuũ reliq̃rant. Tunc isdem uir dñi amandus eos
uehementissime obtestari cepit ne cuiqmͣ unqmͣ ꝓderent hoc udelicet¬

Expanded text:
va, sanctus vir Domini Amandus citius ad patibulum cucurrit hominemva, sanctus vir Domini Amandus citius ad patibulum cucurrit hominemque iam mortuum invenit, depositoque de ligno, ad cubiculum, in quo familiariter orare consueverat, eum deferri fecit, fratribusque cellulam egressis, ipse super defuncti membra oratione incumbens, tam diutissime lacrimis profudit ac precibus, donec, iubente Deo, anima in corpore rediit, adque cum viro Dei loqui coepit. Adveniente itaque matutinarum tempore, convocatis fratribus, aquam iussit adferri; suspicantibus autem illis, ut corpus ad sepeliendum, sicut mos est, abluere deberet, subito cellulam ingressi viderunt eundem hominem, quem mortuum reliquerant, sanum cum viro Dei sedentem atque incolomem conloquentem, mirareque vehementer coeperunt, quod vivum videbant, quem paulo ante mortuum reliquerant. Tunc hisdem vir Domini Amandus eis vehementissime obtestare coepit, ut ne cuiquam
Abbreviated transcription (Latin):
lud etiam oꝑe p̾cium huic scedule ad nectendum putauim᷑. qd̾̃ uiro
uen̾abili p̾sbicero eius nomine bono. narrante didicimꝰ qui testabatur
se p̾sentem fuisse qnͣdo hec gesta res est. Siebat namꝙ qd̾ comes qui¬
dam ex genere francoꝵ cognomine doto. congregata non minima fuͣ
nes. Tum subito a lictorib ante eum p̾sentatus est quidam reus. quẽ
om̃is turba acclamabat dignũ esse morte. plagis crudelit̾ affetus. ue¬
hement᷑ q cesus. corpore etiam semiuius. Cumq isdem doto decreuis¬
set ut cum patibulo deb̾ent affigi. uir dñi amandus adueniens obui¬
ra p̾ce postulare cepit. ut ei uitam concedere dignaretur. sed ut erat
seuus atq om̃i belua crudelior. nichil cum eo obtinere potuit. Tandem¬
q a ministris uł apparitorib isdem fur affixus est patibulo. atqs ad ex¬
tremũ exalauit sp̃m. Doto u̾o reu̾sus est domũ ppłi constipatus cater¬

Expanded text:
lud etiam operae praetium huic scedulae adnectendum putavimus, quod, viro lud etiam operae praetium huic scedulae adnectendum putavimus, quod, viro venerabili praesbitero nomine Bono narrante, didicimus, qui testabatur se presens fuisse, quando haec gesta res est. Agebat namque, quod comes quidam ex genere Francorum cognomine Dotto, congregata non minima multnes. Tunc subito a lictoribus ante eum praesentatus est quidam reus, quem omnis turba adclamabat dignum esse morte, plagis crudeliter adfectus vehementerque caesus, corpore etiam semivivus. Cumque hisdem Dotto decrevisset, ut eum patibulo deberent adfigi, vir Domini Amandus adveniens, obnixa praece postolare coepit, ut ei vitam concedere dignaretur. Sed, ut erat saevus atque omni belua crudelior, nihil cum eo obtinere potuit. Tandemque a ministris vel apparitoribus hisdem fur adfixus patibulo est atque extremum exalavit spiritum. Dotto vero revertens domum, populi constipatus cater
Abbreviated transcription (Latin):
fc̃m est. Perceptaq a rege potestate et bñditione a pontifice. il¬
luc uir dñi amandus ꝑrexit intrepide. Quis enim digne enarrare
incolis loci illius freq̃nter cesus sit. nec non etiam a mulierib uel a
rusticis. non absq iniuria sit repulsus. freq̃nter etiam in flumine p̾ci¬
pitatus. que om̃ia ut sc̃s ꝓ nichilo deputans u̾bũ dñi ñ destitit mo¬
nere. Memorans illam sc̃i euuangelii sententiam q̃ ait. Maiorem ca¬
ritatem nemo habet. qmͣ ut animam suam ponat quis ꝓ amicis suis
Comites etiam illius qui eum germana fuerant caritate secuti. ob
inediam uł sterilitatem loci ad ꝓpͥa remeantes. eum ibidem solũ reli¬
q̃runt. Ip̃e autem in p̾dicationis ꝑmanens officio. alĩtũ ꝓpͥis ad¬
quirebat manib. atq captiuos ĩum̾os redimens sacro baptismate
emundabat. et ut in oꝑib bonis ꝑsisterent fideliter hortabatur. Il¬

Expanded text:
factum est. Perceptaque a rege potestate vel benedictione a pontifice, ilfactum est. Perceptaque a rege potestate vel benedictione a pontifice, illuc vir Domini Amandus perrexit intrepide. Quis enim digne enarrare incolis loci illius frequenter caesus sit, necnon etiam a mulieribus vel a rusticis non absque iniuria sit repulsus, frequenter etiam et in flumine praecipitatus? Quae omnia vir sanctus pro nihilo deputans, verbum Dei non distitit monere, memorans illam sancti euangelii sententiam, quae ait: Maiorem caritatem nemo habet, quam ut animam suam ponat quis pro amicis suis. Comites etiam illius, qui eum germana fuerant caritate secuti, ob inaediam vel sterelitatem loci ad propria remeantes, eum ibidem solum reliquerunt. Ipse etiam in praedicationis permanens officio, alimentum propriis adquirebat manibus, atque captivos innumeros redimens, sacro baptismate emundabat, et ut in operibus bonis persisterent, fideliter ortabatur. 14. Il
Abbreviated transcription (Latin):
dei. sani atq incolumes ad t̾ras egressi sũt. Pidem autem tempus
cum loca uł dyoceses ob animaruim sollicitudinem uir dñi circuiret
amandus. audiuit pagum quenidam p̾ter fluenta scaldi fluuii. cui
uocabulum gandauũ indidit autiqͥtas. dyaboli laqueis uehement
irretitũ. ita ut incole loci illius relicto deo. arbores et ligna ꝓ deo co¬
lerent. atq fana uł ydola adorarent. Propt̾ ferocitatem enĩ gentis
bum annuntiare dñi. Quo audito uir sc̃s magis eoꝵ misertus erro¬
ri.qmͣ de uite sue ꝑiculo ꝑtimescens ad anchariũ ep̃m qui tunc noui¬
omensis urbis cathedram p̾sidebat sacerdotalem adiit eiꝙ humiliter
postulauit. ut ad regem dagobertũ qmͣtotius ꝑgeret. epłas q ex ius¬
su illius acciꝑet. ut si quis se non sponte ꝑ baptisii lauachrum rege¬
n̾ari uoluisset. coactus a rege sacro ablueretur baptismate. Qd̃ ita

Expanded text:
Dei, sani atque incolomes ad terras egressi sunt. 13. Per idem autem tempus, Dei, sani atque incolomes ad terras egressi sunt. 13. Per idem autem tempus, cum loca vel dioceses ob animarum sollicitudine vir Domini circuiret Amandus, audivit pagum quendam praeter fluenta Scaldi fluvii, cui vocabulum Gandao indidit antiquitas, diaboli laqueis vehementer inretitum, ita ut incolae loci illius, relicto Deo, arbores et ligna pro Deo colerent atque fana vel idola adorarent. Propter ferocitatem enim gentis bum adnuntiare Domini. Quo audito, vir sanctus magis eorum miseratus errori, quam de vitae suae periculo pertimescens, ad Aicharium episcopum, qui tunc Noviomensi urbi cathedram praesedebat sacerdotalem, adiit eique humiliter postulavit, ut ad regem Dagobertum quantotius pergeret epistolasque ex iussu illius acciperet, ut si quis se non sponte per baptismi lavacrum regenerare voluisset, coactus a rege sacro ablueretur baptismate. Quod ita
Abbreviated transcription (Latin):
ras egrederentur.: sed nichił om̃ino ꝓfic̾e ualebant. Nauis u̾o quas¬
sata huc atq illuc a fluctib ferebatur. atq om̃s deuita spẽ nullam
habentes reliq̃rat. S̾tatim ꝙ naute ad seruũ dei cucurrerũt aman¬
dũ. rogantes ut dñm depͥcaretur: quatinus eos ꝑ or̃onem ip̃ius de
ĩminenti liberaret ꝑiculo. Sed uir dñi amandus blande eos consolatꝰ.
confidere iussit. et ut de dñi mĩa fidutiam haberent fidelit̾ ammonu¬
it. Naute uero nimio fessi labore. huc atq illuc in naui iacebant so¬
pore dep̾ssi. Ip̃e etiam sc̃s in pupim nauis residens quiescebat. Tunc
ei ex imꝓuiso sc̃s apparuit petrus. transiens ꝑ pupim nauis. excitãs
q ac blandit̾ alloq̃ns ait. Noli tim̾e amande. non ꝑibis. neq om̃s
qui tecum sunt. Mox uero ad u̾bum illius sedata tempestate tranqͥl¬
litas reddita est magna. Et fc̃o mane qui in naui cum uiro erant

Expanded text:
ras egrederentur; sed nihil omnino proficere valebant. Navis vero quasras egrederentur; sed nihil omnino proficere valebant. Navis vero quassata huc illucque a fluctibus ferebatur adque omnes de vita spem nullam habentes reliquerat, statimque nautae ad servum Dei cucurrerunt Amandum, rogantes, ut Dominum deprecaretur, quatenus eos per orationem ipsius de inminenti liberaret periculo. Sed vir Domini Amandus blande eos consolatus fidere iussit, et ut de Domini misericordia fiduciam haberent, fideliter admonuit. Nautae vero nimio fessi labore, huc illucque in navi iacebant, sopore depressi; ipse etiam sanctus in puppim navis residens quiescebat. 12. Tum ei ex inproviso sanctus apparuit Petrus, transiens per puppim navis, excitansque eum ac blandeter adloquens ait: 'Noli timere, Amande; non peribis, neque omnes qui tecum sunt'. Mox vero, ad verbum illius sedata tempestate, tranquillitas reddita est magna, et facto mane, omnes qui in navi cum viro erant
Abbreviated transcription (Latin):
trahebatur magnis cepit uocib damare dicens. xp̃e adiuua me.
xp̃e adiiua me. Sed malignus sp̃s eidem puero insultando respon¬
dit. Qualis xp̃rs: Sed dum puer qui trahebatur minime respon¬
deret. ait sc̃s amandus. Dic illi fili. xp̃s filius dei uiui crucifixus.
Statimq ad uocem illius inimicus ut fumꝰ euanuit. Nec młto pͣt
cum quadam die ꝑ mediũ pelagi nauigaret. nautis ꝙ u̾bũ mou̾et
dñi sb̾ito apparuit mire magnitudinis ꝑiscis. Naute uero misso
in pelago rete. euuidem piscem ceꝑunt. Cimq epularentur mutius¬
q plausib exultarent. subito inopinata orta est tempestas. que
om̃e eoꝵ gaudiũ in luctum conu̾tit. Ceꝑunt autem quicqͥd in na¬
ui habebant tam ad stipendiũ cibi. qmͣ et om̃e subsidiũ. uł etiam ar¬
inam̃ta. nauis in pelago ꝓicere: uehem̃t̾ ꝙ labori insistere. ut ad t̾¬

Expanded text:
trahebatur, magnis coepit vocibus clamare, dicens: 'Christe, adiuva me! trahebatur, magnis coepit vocibus clamare, dicens: 'Christe, adiuva me! Christe, adiuva me!' Sed malignus spiritus eidem puero insultando respondit: 'Qualis Christus?' Sed dum puer, qui trahebatur, minime responderet, ait sanctus Amandus: 'Dic illi, fili: „Christus, filius Dei vivi, crueifixus". Statimque ad vocem illius inimicus ut fumus evanuit. 11. Nec multo post, cum quadam die per medium pelagus navigaret nautisque verbum moneret Domini, subito apparuit mirae magnitudinis piscis. Nautae vero, misso in pelago rete, eundem piscem coeperunt. Cumque ępularentur mutuisque plausibus exultarentur, subito inopinata orta tempestas est, quae omnem eorum gaudium in luctum convertit. Coeperunt autem quicquid in navi habebant tam ad stipendiam cibi quam et omne subsidium vel etiam armamenta navis in pelago proicere vehementerque labori insistere, ut ad ter
Abbreviated transcription (Latin):
pletus. uultu serenus. elemosinis largus. sensu sobrius. corꝑe castus. at¬
q int̾ diuites et pauꝑes medius. ita ut pauꝑes illũ quasi pauꝑem
aspic̾ent. diuites uero quasi suꝑiorem se estimarent. Digiliis atq o¬
rationib deditus. sermone cautus. Si quos etiam captiuos uł pueros
trans marinos inuenisset. dato p̾cio redimebat sp̃ualiq eos regene¬
rans lauacro. litt̾is affatim imbui p̾cipiebat. Pmissa ꝙ lib̾tate ꝑ di¬
u̾sas relinquebat eccł̃ias. plures q ex hiis postea ep̃os. uł p̾sbiteros.
seu honorificos albates fuisse audiuimus. Illud etiam ñ est p̾terittẽ¬
dũ. qd̾ isdem uir dei amandus iterum ad romam scdo abiens. ascensa
naue ꝑuenit ad centũ cellensem locum. Quadam igitur note dum
solus ut ilłi mos erat oraret immundus sp̃s unũ de famulis app̾hen¬
sa manu trahebat ad mare uolens eum dem̾gi. Sed isdem ꝑuer qui

Expanded text:
pletus, vultu serenus, elemosinis largus, sensu sobrius, corpore castus adpletus, vultu serenus, elemosinis largus, sensu sobrius, corpore castus adque inter divites et pauperes medius, ita ut pauperes illum quasi pauperem aspicerent, divites vero quasi superiorem se estimarent, vigiliis atque orationi deditus, sermone cautus. 9. Si quos etiam captivos vel pueros transmarinus invenisset, dato pretio redimebat, spiritalique eos regenerans lavacro, litteris affatim imbui praecipiebat, praemissaque libertate, per diversas relinquebat ecclesias, pluresque ex his postea episcopos vel presbiteros seu honorificos abbates fuisse audivimus. 10. Illud etiam non est praetermittendum, quod hisdem vir Dei Amandus iterum a Roma secundo rediens, ascensa navi, pervenit ad Centumcellensem locum. Quadam igitur nocte, dum solus, ut illi mos erat, oraret, inmundus spiritus unum e famulis, adprehensam manum, trahebat ad mare, volens eum demergi. Sed hisdem puer, qui
Abbreviated transcription (Latin):
mandus egredientib cundtis in eccl̃ia paululũ exstitit. ibi ex deuotione
noctem totam uigilare cupiens. Tũt uero unus de custodib inuentum¬
eum contemptibilit̾ affectum iniuriis. eiecit extra eccłiam. Sedente au¬
tem eo in extasi m̃tis in gradib ante fores eccł̃ie. sb̾ito ei sc̃s̃ apparuit
petrus. blande leniter q eũ alloquitur. et ut ad galłias
p̾dicationẽ
ȩxerceudam reu̾ti deb̾et᷑ ãmonuit. De qua uisione sc̃s uir
hylarior redditus. accepta bũdictione apli̾ atq patrocinio felicit̾ reme¬
auit in galliis. Cum int̾im paucis post transactis dieb coactus a re¬
ge uł a sacerdotib. ep̃s ordinatus est. Accepto ꝙ pontificatus honore
gentib u̾bum. euuangeli are cepit dñi. atq se ip̃m in om̃ib exem¬
plum p̾bere bonoꝵ oꝑum. Erat autẽ piissimus. atq om̃i bonitate re¬

Expanded text:
mandus, egredientibus cunctis, in ecclesia paululum substitit, ibique ex devotione mandus, egredientibus cunctis, in ecclesia paululum substitit, ibique ex devotione tota nocte vigilare cupiens: tum vero unus e custodibus eum inventum, contemptibiliter affectum iniuriis eiecit extra ecclesiam. Sedente autem eo in extasi mentis in gradibus ante fores ecclesiae, subito ei sanctus apparuit Petrus, blande leniterque eum adloquitur et, ut in Galliis ad praedicationem exercendam reverti deberet, admonuit. De qua visione sanctus vir Amandus hilarior redditus, accepta benedictione apostoli atque patrocinia, feliceter remeavit in Galliis. 8. Cum interim, paucis post transactis diebus, coactus a rege vel sacerdotibus, episcopus ordinatus est, acceptoque pontificatus honore, gentibus verbum euangelizare coepit Domini atque se ipsum in omnibus exemplum praebere bonorum operum. Erat autem piissimus atque omni bonitate re
Abbreviated transcription (Latin):
ei humilitatis cura exhibita. cellulam iuxta eccł̃iam in suꝑiori muro ci¬
uitatis construere fec̾unt. In qua cellula młtis dieb ob amorem et̾ne
uite. cilicio tectus et cin̾e. ieiunus actritus atq media. ordeaceo tantũ
contentus pane. atq aque ꝑ paululum corpͥus suũ sustentauit potius
qmͣ aluit. Sic q ibidem trib ferme militans lustris a cicera et uino ab¬
stinuit. Hiis ita gestis. celesti it̾um inflãmatus desiderio. incidit ei co¬
Assũptoq secum uno tantũ comite. squalida atq deuia lustrans loca.
tandem romã ꝑuenit. Ibiq scõ saciatus desiderio. p̾dulcia liminib apo¬
stoloꝵ figens oscula dieb eccłiarum dei circuibat loca. nocte u̾o ad scĩ
petri reu̾tebatur eccł̃iam. Quadam namq die iam appropinqnͣte ues¬
ꝑa. cum custodes iuxta morem eccl̃ie fecissent diligentiam. sc̃s uir dñi a¬

Expanded text:
ei humanitatis exhibita, cellulam iuxta ecclesiam in superiori moenia ciei humanitatis exhibita, cellulam iuxta ecclesiam in superiori moenia civitatis construere fecerunt. 6. In qua cellula multis diebus ob amorem aeternae vitae cilicio tectus et cinere, ieiuniis attritus atque inedia, ordeaceo tantum contemptus pane atque aquae perpaululum, corpus suum sustentavit potius quam aluit, sicque ibidem tribus ferme militans lustris, a sicera et vino omnino abstinuit. His ita gestis, caelesti iterum inflammatus desiderio, incidit ei core deberet. Adsumptoque secum uno tantummodo comite, squalida atque devia lustrans loca, tandem Romam pervenit, ibique sancto satiatus desiderio, praedulcia in liminibus apostolorum figens oscula, diebus ecclesiarum Dei circuibat loca, nocte vero ad sancti Petri revertebatur ecclesiam. 7. Quadam namque die, iam adpropinquante vespera, cum custodes iuxta morem in ecclesiam fecissent diligentiam, sanctus vir Domini A
Abbreviated transcription (Latin):
addensq nisi citius assensum daret ut de monasterio egrederetur pat̾na
pͥuaretur hereditate respondisse fertur. Nichil mͥ pater tam ꝓpͥum uide¬
t̾nis enim sb̾stantiis nichil adipisci cupio. solum modo ut xp̃ro militẽ
ꝑmitte. Sic q in eodem ꝑmanens desiderio. relicto solo ꝑentibq turo¬
nis ad sepulchrũ scĩssimi petiit martini. ibiq ꝓstratus ꝓfusis in or̃one
re ꝑmitr̾et. sed om̃is uite sue cursus in ꝑegrinatione expenderetur. Cũ¬
q ab orone surrexisset. statim comã capitis sui abscidens adeptus est¬
dericatus honorem. et omnẽ gr̃am transcendebat in derũ. Post hec
uero ab abbate ip̃ius loci ul a fratrib benedictione accepta ciuitatem
bituricas ad sc̃m petiit austregisilũ. qui cunc in dei reb magnificus
atq insignis habebatur. Cumq ab eo uł ab eius archidyacono scĩssimo

Expanded text:
addensque, nisi citius adsensum daret, ut de monasterio egrederetur, paterna addensque, nisi citius adsensum daret, ut de monasterio egrederetur, paterna privaretur hereditate, respondisse fertur: 'Nihil enim minis enim substantiis nihil adipisci cupio; solummodo, ut Christo militem, permitte'. 4. Sicque in eodem permanens desiderio, relicto solo parentibusque, Turonis ad sepulchrum sanctissimi petiit Martini, ibique prostratus, profusis in oratione re permitteret, sed omni vitae suae cursum in peregrinatione expenderetur. Cumque ab oratione surrexisset, statim comam capitis sui abscidens adeptusque clericatus honorem, omnem gratiam transcendebat in clero. 5. Post haec vero, ab abbate ipsius loci vel a fratribus benedictione percepta, civitate Bituricas ad sanctum petiit Austrigisilum, qui tunc in Dei rebus magnificus atque insignis habebatur. Cumque ab eo vel ab eius archidiacono, sanctissimo
Abbreviated transcription (Latin):
Quo uiso ꝑt̾ritus puer sicut ip̃a patiebatur etas. quid ageret ignora¬
bat. Cum sb̾ito suꝑna respectus gr̃a. ad or̃onũ confugit auxilia. Sta¬
timq solo ꝓstratus. cum aliqnͣtis ꝑ or̃oni incubuisset. signum crucis con¬
tra ĩmanem opposuit anguem. Potentiq uͥtute u̾boꝵ ut ad latebras
qmͣ totius rediret imꝑat. Qui dc̃o obediens atq ad signũ uirti dei fu¬
giens rapido cursu ad latebras remeans. in eadem insula ult̾ius uusqmͣ
comparuit. Sic ꝙ eamdem insulam ꝑ or̃onem beati uiri amandi. om̃i¬
potens deus ab ĩminenti ꝑiculo lib̾auit. Hoc initiũ signoꝵ eius apd̃
uos mltoꝵ fama uolitante ꝑlatum est. De in cum adhuc in puerili
cepit pater eius blandis eum sermonib inretiri ut qnͣ¬
monastio egrederetur: et rursus scl̃arem assim̾et habitũ.¬
Cumq hiis atq huiuscemodi ꝑsuasionib animũ pueri conaretur euertere.

Expanded text:
Quo viso perterritus puer, sicut ipsa paciebatur aetas, quid ageret, ignoraQuo viso perterritus puer, sicut ipsa paciebatur aetas, quid ageret, ignorabat, cum subito superna respectus gratia ad orationum confugit auxilia. Statimque solo prostratus, cum aliquantisper orationi incubuisset, signum crucis contra inmanem opposuit anguem potentique virtute verborum, ut ad latebras quantotius rediret, imperat. Qui dicto oboediens atque ad signum viri Dei fugiens rapidoque cursu ad latebras remeans, in eadem insula ulterius nusquam conparuit. Sicque eandem insulam per orationem beati viri Amandi omnipotens Deus ab inminenti liberavit periculo. Hoc inicium signorum eius apud nos multorum fama volitante perlatum est. 3. Deinde, cum adhuc in puerili esset aetate, coepit pater eius blandis eum sermonibus inretire, ut qumonasterio egrederetur et rursus saecularem adsumeret habitum.Cumque his atque huiuscemodi persuasionibus animum pueri conaretur evertere,
Abbreviated transcription (Latin):
mandus
igitur scĩssimus atq religiosissimus aquitanie ꝑtib
haut ꝓcul amaris oceani littore ex xp̃rianis atq in¬
ditis ꝑentib editus est puer. Pater eius serenus
nomine. genitrix uero amantia uocabatur. Sed cum
adolescentiam transiens in robur migraret uirile. ⁊
in modicis desideriis in xp̃ri flagraret amore. patriam ꝑentes q relin¬
quens. oiam insulam que a littore maris oceani quadraginta distat mi¬
lib. felici nauigans cursu. tandem portũ monasterii petiit. ibiq a fr̃ib
sp̃ualib cum magno receptus est gaudio. Et quia sacras ab infantia
didicerat litt̾as ex hoc maiori desiderio succensus amplius cotidie in dei
reb crescebat. Quadam igitur die dum ei a frĩb imꝑatum fuisset. ut
obedientie causa ꝑ insulam deambularet. repente fit ei obuiam mire
magnitudinis serpens. sicut isdem uir narrante consueu̾at. ita ingens
atq ĩnanis. qualis nec postea. nec antea in eadem uisus est insula.

Expanded text:
mandus igitur sanctissimus adque religiosissimus Aquitaniae partibus aut procul a maris Oceani litore ex christianis atque inclitis parentibus aeditus puer est. Pater eius Serenus nomine, genetrix vero Amantia vocabatur. Sed cum iam adulescentiam transiens, in robur migraret virile et inmodicis desideriis in Christi flagraret amore, patriam parentesque relinquens, Ogiam insulam, quae a litore Oceani maris quadraginta distat milibus, felici navigans cursu, tandem portum monasterii petiit, ibique a fratribus spiritalibus cum magno receptus est gaudio. Et quia sacras ab infantia didicerat litteras, ex hoc maiori desiderio succensus, amplius cotidie in Dei rebus crescebat. 2. Quadam igitur die, dum ei a fratribus imperatum fuisset, ut oboedientiae causa per insulam deambularet, fit ei repente obviam mirae magnitudinis serpens, sicut hisdem vir Dei narrare consueverat, ita ingens atque inmanis, qualis nec post nec antea in eadem visus est insula.
Abbreviated transcription (Latin):
giliis et or̃onib die noctuq dũo militabat. non aerem uerberans. sed cor¬
pus suũ castigans. ne futurus xp̃ri p̾dicator in aliquo reprobus inuenire¬
tur. Sed hiis atq huius modi uirtutum gradib et scĩssimis uite morib¬
ceptabilis dignis successib ad sacerdotalem ꝑuenit honorem. ut cui p̾di¬
catõnis deuotio inerat. honoris dignitas non deesset. Quem honorem fa¬
mulus dei magna humilitate ornauit. et uera caritate excoluit. et u̾bi
dei p̾dicatione ampliauit. atq uelut bonus agricola spinas pectatoꝵ de
agro dñi enuangłico uomere eradicauit. et arida corda suꝑno ꝑpetue sa¬
lutis rore irrigauit. Sed et diuina dementia ꝑ eius p̾dicatõnem in ppło
pontinoꝵ plurima fidei dedit incrementa. Nec solum natalem patriam.¬

Expanded text:
giliis et orationibus die noctuque Domino militabat; non aerem verberans, sed corgiliis et orationibus die noctuque Domino militabat; non aerem verberans, sed corpus suum castigans, ne futurus Christi praedicator in aliquo reprobus inveniretur. III. Sed his atque hujusmodi virtutum gradibus, et sanctissimae vitae moribceptabilis dignis successibus ad sacerdotalem peruenit honorem ut cui praedicationis deuotio inerat honoris dignitas non deesset. Quem honorem ut famulus Dei magna humilitate ornauit et uera caritate excoluit et uerbi Dei praedicatione ampliauit atque uelut bonus agricola spinas peccatorum de agro Domini euangelico uomere eradicauit et arida corda superno perpetuae salutis rore inrigauit. Sed et Diuina Clementia post eius inrigationem in populo isto plurima fidei dedit incrementa. Unde et omnibus pra