comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tinet ⁊ questus fundi ⁊ maxiã
parte innenatiõe ꝯsistit. ¶ gñ¬
do legato cum mancipus ⁊ pe¬
corib ⁊ oni instrum̃to tusti¬
co ⁊ urbano peculium actoris
ante testatorẽ defũcti si ex eode̾¬
fundo fuĩt mlaguiͣ ꝓlacet ad le¬
gatatium pectincre. pnẽti¬

Expanded text:
si quaestus fundi ex maxima parte in venationibus consistat. Fundo legato cum mancipiis et pecoribus et omni instrumento rustico et urbano peculium actoris ante testatorem defufundo fuerit, magis placet ad legatarium pertinere. Act
Abbreviated transcription (Latin):
sit ixci. sundomo ee solecet. ⁊¬
quo tutiore loco bretur int̾im
inhorreo delatusẽet nichomi¬
nus pr̃andu ¶ Qadiecit cesta¬
tor uci possedi an hoc signifi¬
cet sicuti instructa indie mõti
huit .i. cum mancipus pecorib
instrum̃to rustico. ꝑci. non
tic̾ ⁊ p̃lũ ⁊ quecumq infixaͬ
inedificata sint fũdo legaco
ꝯtinetut. nulle anͣt ex b̃is reb̾

Expanded text:
si in domo esse soleret et quo tutiore loco haberetur, interim in horreo allatus esset, nihilo minus praestandum. Quod adiecit testator "uti possedi" an hoc significet "sicut instructa in diem mortis habuit", id est cum mancipiis pecoribus instrumento rustico? respondit: non riae et praelum et quaecumque infixa inaedificataque sunt fundo legato continentur, nulla autem ex his
Abbreviated transcription (Latin):
tentur ediffitio item instim¬
ut lunum ⁊ rusticum cum mã¬
cipus que fundi cãetant ad le¬
fundos meos itanta structi sũt
cassianumꝰ metianu cum siũs
salctis ⁊ suuis¶ Quesitum e cũ
siluc ⁊ salicta non infundis sup̃
fundis couipossunt anlegato.¬

Expanded text:
tantur aedificio, item instrumentum urbanum et rusticum cum mancipiis, quae fundi causa erant, ad lefundos meos ita, ut instructi sunt, Cassianum Nonianum cum suis salictis et siluis'. quaesitum est, cum siluae et salicta non in fundis supra fundi coli possint, an legato
Abbreviated transcription (Latin):
afundo cum adi sum trans fe¬
tat cebeni. ¶Titanne sorori mee
fundum nncum gratianum
cum stabulo ⁊ instro iustico
isomi relinquo. quentutan fũ¬
di appllatione ⁊ pascua q̃ ad cũ
simulcum fundo ꝑuenerint
nis habuerat legato cedetent
ixdi siprata fundo gratiano
ita ꝯiuncxiss uti sub una frici
applłati oe brentut eaquoꝙ
debeti ¶nstinctis comib lega¬
tis grabatus argento ⁊ anto ce¬
ctus mortis titie tp̃r indomib

Expanded text:
fundo eum aliorsum transferat, deberi. "Tyrannae sorori meae fundum meum Graecianum cum stabulo et instrumento rustico omni relinquo". quaeritur, an fundi appellatione etiam pascua, quae ad eum simul cum fundo pervenerint sionis habuerat, legato cederent. respondit, si prata fundo Graeciano ita coniunxisset, uti sub una fundi appellatione haberentur, ea quoque deberi. Instructis domibus legatis crabattus argento inaurato tectus
Abbreviated transcription (Latin):
q impupilatibꝰ  tabulisasi.
bi br̃s non ent. alium substi¬
tuat ualet substitutis ¶I tumꝰ
⁊ creo nepos postumus ita hr¬
des inscituantut ut gallo aqui¬
o placiñt ⁊ nepoti sisis nohr̃s
s ⁊ post quem nemo sit intlłi¬

Expanded text:
que pupillaribus tabulis, si sibi heres non erit, alium substituat, ualet substitutio.Si filius et ex eo nepos postumus ita heredes instituantur, ut Gallo Aquilio placuit, et nepoti, si is heresetiam post quem nemo sit, intelle
Abbreviated transcription (Latin):
teliquatum ꝑtium britari¬
as ꝑtes cequibꝰ instituerant
reliquos hĩtos eẽ. Q sinonĩo¬
lũic titium s q alios aclieciss
brdes hosquidez uinles ꝑtes
bĩtutos ueluti sitres puta fu¬

Expanded text:
reliquarum partium hereditarias partes, ex quibus instituti erant, reliquos habituros esse. quod si non solum Titium, sed etiam alios adiecisset heredes, hos quidem viriles partes habituros: veluti si tres puta
Abbreviated transcription (Latin):
ic fiat ¶te quero su integ̾ni utiũ
relictumee unteatur. ĩ pretium
portiois. fñ ⁊ cohrdi soliedu:
met ip̃o accipe p̾ccp̃. pretio illate
a titia intesto mories. afilus sui

Expanded text:
 fiat. item quaero, si integrum praedium relictum esse uideatur, an pretium portionis fratri et coheredi soluendum met ipso accipere praecepit, pretio illato a Titia intestata moriens a filiis sui
Abbreviated transcription (Latin):
cũ põt tutor. ꝓprii sin debitoris
b̾rditatem adcunti pupillo an¬
ccorititẽ accõmodiire quã is ꝑ
phoc debitor ciefficiaturͣ prima
itumbubt se tñ auctore. ab co
stipulan non põt Et cumqui¬
cum. auctoritattm accomodar
pupille suc ut ẜno suo stipulã¬
ti sp̃o deret diuus pius. aũt resc̾

Expanded text:
rii sui debitoris hereditatem adeunti pupillo auctoritatem accommod‹a›re, quamuis per hoc debitor eius efficiatur: prima itum subeat. se tamen auctore ab eo stipulari non potest. et cum quidam auctoritatem accommodaret pupillae suae, ut seruo suo stipulanti s
Abbreviated transcription (Latin):
brtes meos date uolo minor ꝑsa
erit accipienda. que uenit inle¬
gaco ¶Pecta sus solicus fuerat
distingcit᷑. sundiem fidei ꝯmis¬
sum relictum sit. neluti p̾t. m̃o
x. intet eẽ cuius cãtp̃s dilatu
sit. uttum ne hrdis quocasu ftu¬
canincluti si in tp̃c pub̾tatis ei
qui ĩpult̾ sit ficei ꝯmissum reli¬
crum sit. tũc cnim fructus p̃m¬

Expanded text:
redes meos dare uolo', minor pars erit accipienda, quae uenit in legato. Pegasus solitus fuerat distinguere, si in diem fideicommissum relictum sit, ueluti po interesse, cuius causa tempus dilatum sit, utrumne heredis, quo casu hertarii, veluti si in tempus pubertatis ei qui impubes sit fideicommissum relictum sit, tunc enim fructus p
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ minus celin quatur solida le¬
gata debentur nec eares dãpno
sie prdi cuilibeꝵ e. nõ adire hr¬
ditate. Que res etticit ut nẽcesse
sit legatanis ne destituto testõ
nichil ꝯsequeͤtut cũ hrde ĩpõcõe
legatoꝵ pacisci ¶ Aagna dubita

Expanded text:
 minus relinquatur, solida legata debentur. nec ea res damnosa est heredi, cui liberum est non adire hereditatem: quae res efficit, ut necesse sit legatariis, ne destituto testamento nihil consequantur, cum herede in portionem legatorum pacisci.Magna dubita
Abbreviated transcription (Latin):
pure queda sub aditiocilicta
efficiant ut cxistente glitione
iex fal. locum bãt pure legata
cum cantioe̾ reddimilut. Quo
cau. magis inusuc soluiqde

Expanded text:
pure, quaedam sub condicione relicta efficiant, ut exsistente condicione lex Falcidia locum habeat, pure legata cum cautione redduntur. quo casu magis in usu est solui
Abbreviated transcription (Latin):
cxbonis intelligendile q̃tur
interca dones dies obtingit
hrs. lucratus e cxfiuctib uel
usurs ergo optimu qude
eͣstati ab uitio ita testatores
distribuẽ legata ne ultra do¬
drante reunquãtut. Q siexces¬
Sit quis dodrante praca portioe
ꝑ lege ip̃o uut minuut tbi¬

Expanded text:
x bonis intellegendum est, quantum interea, donec dies optingit, heres lucraturus est ex fructibus uel usuris.Ergo optimum quidem est statim ab initio ita testatorem distribuere legata, ne ultra dodrantem relinquantur. quod si excesserit quis dodrantem, pro rata portione per legem ipso iure minuunt
Abbreviated transcription (Latin):
cat se pregnantem ¶Q ergo si
ĩ nondicat s neget. ilii licãt
pͥgnantem ce adhunc adni ur¬
ditas non põt. finge obstetrices
sĩiustatatioẽ duc tus non põtest
fuit cumputaret br̃s non eẽ pre¬
gnantẽ.⁊ adiit mox.abortum⁊a
Factumẽ ꝓculdubio nch egcit
totiens igitur ci sua p̃sumptio
ꝑficit quotiens ꝯcurtit cũ uitate
S ⁊ s ipã mulier brs instituta
sit que se pgnantem fingit ade¬
undo aqui ret brditatẽ ꝑ ꝯtratĩꝵ
non acꝗret si seputet p̾gñtẽ eũ
nonsit ¶ Siuimbecẽ certum este
cx. isse lordem eẽ sip̾utat sgñte¬
ec mulicremque none pregñs ne¬
ꝙ̃ suinum inugo bãt. in ex parte
dimidia sichrs ¶ Siue instituts
posth uiũ ꝓpõas siue intestatu
sicuti cum nacuo uteto sius exa¬
se br̃s c̃ ita ut cum unũ egit nec
pnaturam buane oditio nisauũ
ex parte dit̾sidia ⁊ ignorantem
fore beder non exqͣtta ut u̾nait¬

Expanded text:
se praegnatem. quid ergo, si ipsa non dicat, sed neget, alii dicant praegnatem esse? adhuc adiri hereditas non potest: finge obstetrices si iusta ratione ductus, non potest aegnas fuit, cum putaret heres non esse praegnatem et adiit, mox abortum factum est? procul dubio nihil egerit. totiens igitur ei sua praesumptio proficit, quotiens concurrit cum veritate. Sed et si ipsa mulier heres instituta sit, quae se praegnatem fingit, adeundo adquiret hereditatem: per contrarium non adquiret, si se putet praegnatem, cum non sit. Suum heredem certum est ex asse heredem esse, etsi putat eem mulierem, quae non est praegnas. quid si unum in utero habeat, an ex parte dimidia sit heres, siue institutum postumum proponas siue intestatum sicuti cum uacuo utero suus ex asse heres est, ita et cum unum gerit nec per naturam humanae condicionex parte dimidia et ignorantem fore heredem, non ex quarta, ut Iuli
Abbreviated transcription (Latin):
ł fuus instituti sunt utrũ ip̃orũ
uł dñi.in patris. accipienda sit.
finge patrem pucasse pgntem
filium c̾tum eẽ fingeꝰ sic acdireꝰ s
anaquirat lorditattm ꝑuto. ac¬

Expanded text:
us instituti sunt, utrum ipsorum an domini vel patris accipienda sit? finge patrem putasse praegnatem, filium certum esse fingere et sic adire, an adquirat hereditatem? puto ad
Abbreviated transcription (Latin):
a filio postumo hr̃s dummulis¬
et p̾gnans ẽ aut putãtur ee ad¬
te b̾rdicatem noñ põt. S siscĩt᷑
non cẽ ygnantem põt accipere
primus auetie quisuum brcẽ¬

Expanded text:
a filio postumo heres, dum mulier praegnas est aut putatur esse, adire hereditatem non potest: sed si scit non esse praegnatem, potest" accipe proximus a ventre, qui suum
Abbreviated transcription (Latin):
statuete ubi potius a ledus
sit ¶ Et nonnũquam auolu¬
cate patuis recedit p̾tor demq
cumquidam testo suo cauiis
ut filius ap̾ substitutum eu

Expanded text:
statuere, ubi potius alendus sit: et nonnumquam a uoluntate patris recedit praetor. denique cum quidam testamento suo cauisset, ut filius apud substitutum e
Abbreviated transcription (Latin):
sit nancumquedam mulier
nepotes suõs lordes instituiss
⁊ ip̃m fulium cõbrdem filusi
sũis dediss cosq inuicem ib¬
sticũiss rogassq filium ut fi

Expanded text:
psit. nam cum quaedam mulier nepotes suos heredes instituisset et ipsum filium coheredem filiis suis dedisset eosque inuicem substituisset rogassetque filium, ut fi
Abbreviated transcription (Latin):
Ap̃. Altulscuratoris lrde mi¬
norẽ ut inmnore pecunia ꝯdẽp¬
natum mintegnim restitiu ps¬
acuit. Eares mat̾iam litis adi¬
sus aliuicuratore instaurãde
nondabit qi minore pecuma
ꝯdempnatum si nonsit eĩ etati
auctor.cui subuenin debeat.

Expanded text:
Alterius curatoris heredem mino rem ut maiore pecunia condemnatum in integrum restitui placuit. ea res materiam litis aduersus alterum curatorem instaurandae non dabit quasi minore pecunia condemnatum, si non sit eius aetatis actor, cui subueniri debeat:
Abbreviated transcription (Latin):
redditur inutilis cit ꝙ ado lesc¬
enti cutitores obeam culpã cõ¬
dempnati sunt. Itaq si noiut¬
¶ui pupillũs tutele acti¬
sic q̃uis postea iudicatum fia
ns ꝯdepnatus nõ anferet priu¬
ilcgͣium pupilli. n em̃ sponte
cũm co ꝯxit pupillus.

Expanded text:
redditur, inutilis erit, quod adulescenti curatores ob eam culpam condemnati sunt: itaque si non iudqui psit, quamuis postea iudicatum fiandemnatus non auferet privilegium pupilli: neque enim sponte cum eo pupillus
Abbreviated transcription (Latin):
atutoribꝰ uł curitorib debeat᷑
ñbt patioc̃m p̾stulatio tua uo¬
pubens ad ministratis puꝑil¬
lum pat̾na brditate abstineat
bois patris ueditis tc̃tati so lec
ucilis. accio pupillo relĩqanc̾¬
dicoribꝰ concedi debeat ⁊ ꝑbat᷑
actioer int̾pupillum. ⁊ creditõe
patris ẽẽ dundẽdam scł ut qd

Expanded text:
a tutoribus uel curatoribus debeatur, non habet rationem postulatio tua uopuberis administratis pupillum paterna hereditate abstinet, bonis patris uenditis tractari solet, utilis actio pupillo relinqui an creditoribus concedi debeat. et probatur actionem inter pupillum et creditores patris esse diuidendam, scilicet ut quod
Abbreviated transcription (Latin):
tus cn pecꝑtioes etant relicte.
post diem legatorum ce̾detẽ. iñ
aditam brditatẽ uita cecessit
partem brditatis ad coħ̃rdes fy¬
bstitutos ꝑtine̾ placiut p̃cepti¬
tionum aut portioes q ꝓpirte

Expanded text:
tus, cui praeceptiones erant relictae, post diem legatorum cedentem ante aditam hereditatem vita decessit. partem hereditatis ad coheredes substitutos pertinere placuit, praeceptionum autem portiones, quae
Abbreviated transcription (Latin):
torum nõ ẽ um̃ q alphenus re¬
tulit .c. presentidie debi. quĩa igt
diemprium habuerunt.
mortem suam apiri madauit
ꝓbandum incui̾libi supp̃ma
noluntate p̃lacet enĩ ꝯsiste̾ fid̾¬

Expanded text:
torum. non est verum, quod Alfenus rettulit, centum praesenti deberi, quia diem proprium habuerunt. mortem suam aperiri mandavprobandum in cuiuslibet suprema voluntate: placet enim consistere fid
Abbreviated transcription (Latin):
Ett Nit filio inpubeĩ ẜuum
prde substituit libenimq ci
ec̃ iufsit cum pupillus nelidit
titio tituscum.ium primo te¬
stam̃to facto in secundo cestam̃¬
to uberuum łrdemq ẽẽ uissit. sr̃¬
iustestanitũ titu tuptum ẽ. qr¬

Expanded text:
ter filio impuberi seruum heredem substituit liberumque esse iussit: eum pupillus uendidit Titio: Titius eum iam primo testamento facto in secundo testamento liberum heredemque esse iussit. superius testamentum Titii ruptum est, q
Abbreviated transcription (Latin):
ita scriꝑsent. stichussimeus eĩ
cummoriat. liber ⁊ brs esto ali¬
cnatus non potĩt iussu emptoi
adie brditatem quamins ⁊ s̃iñ
etat uac crp̃s sum non. ilias ub
⁊ Hrs fĩ potetait qua simãsifs ei

Expanded text:
ita scripserit: 'Stichus, si meus erit cum morior, liber et heres esto', alienatus non poterit iussu emptoris adire hereditatem, quamuis, etsi non erat hoc expressum, non alias liber et heres fieri poterat, quam si mans
Abbreviated transcription (Latin):
btus ant emptor hrdes extitĩt
debeat si frandem edicticius facẽ
uoluit ut pretio ubiore ꝑcepto
uł tacita pactione Grdicãtis ⁊

Expanded text:
tus aut emptor heredes extiterint, debeat, si fraudem edicto eius facere voluit, ut pretio uberiore percepto vel tacita pactione etiam
Abbreviated transcription (Latin):
ficci ꝯmisłami qi testis. affuir.
so uite amissum nonee̾ ꝙ nec
li exccptioer su mo ncturn
cuid̾et appanũt omutendi fici¬
scuscum domum suã habetet
⁊ ip̃torio uxoris sue se trans¬
tuliss quada res tedomo sua m
cod ptorio transtulit ubiq p̃i
multos dies cecedes testo nxo
reliꝗd Quo testo significus

Expanded text:
fideicommissarii quasi testis adfuit: so iure amissum non esse, quod ne li exceptionem summouetur, nisi euidenter apparuerit omittendi fideiSeius cum domum suam haberet et in praetorio uxoris suae transtulisset, quasdam res de domo sua in eodem praetorio transtulit ibique post multos dies decedens testamento reliquit. quo testamento signif
Abbreviated transcription (Latin):
de maior q̃titãs inpriore dotei
ma dotis nomine legata apli
ẽ q̃ in dote principali ꝯ pesatio
fiat uraddeantem sũmam. q̃
xurrit ⁊ id tm̃ mo quõ excedit
insequeti sum̃a᷑. cxtestam̃tp
ꝯscquat non ẽ eni ueti simile
patrem duplici pritiõe dotis fi¬
te uoluisse pretẽa cũputane¬
nc se efficacit. licet non ꝯ sẽtic̃it
filia instituisse. Idñ sus genoꝵ
cedote. acc̃ioꝵ ¶ Lutius titius
gñale ut lecita ⁊ libtates. ab
tũ ꝑte testamĩti. afilio petut ut
onne omis legator inse susti¬
neret in hunc modñ. Eaq̃ue¬
ceptioe relin qucoam filic suc¬

Expanded text:
dem maior quantitas in dote ma dotis nomine legata amplius sit quam in dote principali, compensatio fiat usque ad eandem summam quae concurrit et id tantummodo, quod excedit in sequenti summa, ex testamento consequatur: non est enim verisimile patrem duplici praestatione dotis fire voluisse, praeterea cum putaverit se efficaciter licet non consentiente filia instituisse adversus generum de dote actionem. Lucius Titius generale, uti legata et libertates ab te testamenti a filio petit, ut omne onus legatorum in se sustineret, in hunc modum: "ea quaeaeceptione relinquenda filiae su
Abbreviated transcription (Latin):
tium tutorẽ do susũ muit tũc
ganim plantium tutorẽ doti¬
cĩ uix̃c̃at ⁊ tutelam gesserat. d̾¬
inde mortuus cãt trebatius.
neͣgat ad plantiũ ꝑtinẽ cute¬

Expanded text:
tium tutorem do. si is non uiuit, tum Gaium Plautium tutorem do' Titius uixerat et tutelam gesserat, deinde mortuus erat. Trebatius negat ad Plautium pertinere tute
Abbreviated transcription (Latin):
atoris nn insccportindi datue
statim amittẽ cuntate ⁊ iteo nͥ
deportatis cediculo̾s ibi fecen e
sent põt defendi ficci .ꝯ. nalere si
mo ineatem uolutatẽ dntau¬

Expanded text:
atoris nostri ius deportandi datum est statim amittere ciuitatem et ideo nec deportatus codicillos ibi fecerit sserit, potest defendi fideicommissum ualere, si modo in eadem uoluntate durau
Abbreviated transcription (Latin):
Item uim̃toꝵ que dnici usus
q̃ esi potuiq nõ sut ꝯtinen
legato ut putacamqñibꝰ esse
solemusoleum forte granu
murniã mei. ceceraq bis sim¬
ilia. Planc inquid sipenus
escuienta iegetur labo sctib .c.¬

Expanded text:
ici usus quae esui potuique non sunt contineri legato, ut puta ea, in quibus esse solemus, oleum forte, garum muria‹m› mel ceteraque his similia.Plane, inquit, si penus esculenta legetur, Labeo lib
Abbreviated transcription (Latin):
meue sc̃rib. mĩto quia mel ce
solcnus. s pculusomĩa hec
tinẽti tecte scrib̾it nisi ꝯͣtia ir̃e
cestatoris appareat esculeta utir¬
gauit ⁊ caquoq legato ꝯtinm.
cͥdend̾ ẽ nisi contͣtia mẽs patriꝰ
f. doccaturoñelliceite semper
esculenta pet̾u cedere Uiccͣcta qͦ
ꝯtimͣ nec labeo negauit poculẽ¬
ca penii legcata que in loco pat̾.

Expanded text:
 scribit, merito, quia mel esse solemus. sed Proculus omnia haec contineri recte scribit, nisi contraria mens testatoris appareat.Esculenta, utrgauerit? et ea quoque legato contineri credendum, nisi contraria mens patris familias doceatur. mella certe semper esculentae penui cedere, lacertas quoque eri nec Labeo negauit.Poculenta penu ea, quae uini loco pater
Abbreviated transcription (Latin):
inpenu Sabetur alio quin nec¬
cẽ ẽ. ut omĩa medicamentaq
libentur ꝯtincantut itaq cade¬
mum penorisc̾e que alendi cã
gusticum ⁊ ca ceum ⁊ caset ⁊ c̃¬
ꝯ huius moĩ inꝑeni nõ eẽ ĩpro

Expanded text:
necesse est, ut omnia medicamenta quae biberentur contineantur. itaque ea demum penoris esse, quae alendi causa gusticum et careum et laser et cetera huiusmodi in penu non esse, impro
Abbreviated transcription (Latin):
quam n circa se neq circa selp
libi pucat siqui sunt inuilli
deputiti quos qntus mutuis.
sic diffiniebat ut cõꝵ cibatia
c̃im̃ putant qui opus non fice¬
tẽnt. S materiam p̃bũit yuio
notancli ut cextoꝵ ⁊ textricum¬
o ⁊ cibatia drẽt ꝯtinĩ. set mutins
eos uoluit significãte sicirca
patrẽ .f. sũit. Simili modo et
coꝵ siuc aut frumtũ siie quid
legumuis incella penuatiac¬
laibint anpeceͣ legato ꝯtinebit᷑¬

Expanded text:
quam neque circa se neque circa suos habet: puta si qui sunt in uillis deputati. quos Quintus Mucius sic definiebat, ut eorum cibaria contineri putet, qui opus non facerent: sed materiam praebuit Seruio notandi, ut textorum et textricum cibaria diceret contineri: sed Mucius eos uoluit significare, qui circa patrem familias sunt.Simili modo et eorum.Siue autem frumentum siue quid leguminis in cella penuahabuit, penori legato continebit
Abbreviated transcription (Latin):
qr ꝑse ee non põt. rapit secum in
iccessiois locum id sine quo eẽ
non tecte põt uasa añt excessio le¬
gate penus non legata sunt deĩq
penu ꝯsumpta mła nõ debebnt.
S ⁊ si penis cumnasis spałt sit
legatifm nasa non debebunt̾ ui

Expanded text:
r se esse non potest, rapit secum in accessionis locum id sine quo esse non potest: uasa autem accessio legatae penus, non legata sunt: denique penu consumpta uasa non debentur. sed et si penum cum uasis specialiter sit legatum, uasa non de
Abbreviated transcription (Latin):
annos singulos
penoris. aliqͥmd brs
dediss numos dare dampnatuꝰ
ẽ quenitur an penus legata peti
possit.an nõ solum modo sit ip̃¬
statioe ⁊ si non prestetur tc̃ q̃tita
petatur siquidẽ semel penus

Expanded text:
annos singulos penoris aliquid heres dedisset, nummos dare damnatus est: quaeritur, an penus legata peti possit an uero solummodo sit in praestatione et, si non praestetur, tunc quantitas petatur. et si quidem semel penu
Abbreviated transcription (Latin):
int̾e u uhis testat̾or p̾sticuitq̃
si ĩ annos sigłos penis sgata sit᷑ꝑ
singlos annos penos ad huc
potuit prati. siminus sũme ꝑ
siriglos annos peterentut. Q¬
io ẽrgo suma sima legatisit i.
pͥmo̾ penus nonsit p̾stita. uttũ
rota summa debeatut. qĩ toto pe¬
noris legato tiasfu sosinno qnͣ¬
citas primi amextunationis so¬
la sit tñslata dubitari potuũ
eo tñ sic uolutatẽ sequedĩ testa¬
toris. ut toca suma illico posta
cessauit brs dite penum urori
pretur lordis indenotione colx̃¬
ce du.
are .i. Penueta cu
nasis ccitis legataet
ꝯsumptͥa nẽc nasaq¬
dem cedunt legato.

Expanded text:
nte uel uerbis testator praestituit. quod si in annos singulos penus legata sit, per singulos annos penus adhuc poterit praestari, si minus, summae per singulos annos petentur. quid ergo, si una summa legata sit et primo penus non sit praestita? utrum tota summa debeatur, quasi toto penoris legato transfuso, an uero quantitas primi anni aestimationis sola sit translata, dubitari potest. puto tamen sic uoluntatem sequendam testatoris, ut tota summa ilico, postquam cessauerit heres dare penum uxori, praestetur, heredis indeuotione coercenda.arum.Penu certa cum uasis certis legata et consumpta ne uasa quidem cedunt legato e
Abbreviated transcription (Latin):
is cuius arbittium ẽ ñuiuat
l.ad ẽẽ non possit aut rei abitã¬
ri nolit. ¶ Siẜuos certos quis
manuiisiss h̃rs ee uiifus
ecat quibdam exbisan mor¬

Expanded text:
is cuius arbitrium est l adesse non possit aut rei arbitrari nolit. Si seruos certos quis manumississet, heres esse iussus erat. quibusdam ex his ante mor
Abbreviated transcription (Latin):
stabĩtut. Dũfusaut appllatioẽ
⁊ ꝑmirum ceterasq ꝯtineri nł¬
ladubitatio ẽ. Cumaut docis
noie legitur non puto ad lurilo
muliꝙ ista ad es alienum ue¬
niat. ¶ Donsolumaũt doter
p̃legitam pretorꝯ plectitut n¬

Expanded text:
stabitur.Nurus autem appellatione et pronurum ceterasque contineri nulla dubitatio est.Cum autem dotis nomine legatur, non puto ad uirilem mulier ista ad aes alienum ueniat.Non solum autem dotem praelegatam praetor complectitu
Abbreviated transcription (Latin):
cibꝰ decedat quen solet omintẽ.¬
cibꝰ primis. adicicemuctum
ad eos quittio gradu scripti sit
anpotius ad legutimos brdes
ptineat h̾rditas quo ⁊ ip̃o casti
rectus cristimati putauit.ad le¬
gutimos eã ꝑtincinam ⁊ cum
duob hrdibꝰ institutis ⁊ insi¬
guloꝵ locum facta substitutios
aprimis crħr datus posthumꝰ
ascdis pret̾itus fuĩt. si alt cxin¬
stitutis omiserit quamrus yt¬
humus cecludatur non tñ e
magis substitutum ad mitti
Q uulgo dicitur eũgraduz aq
filius ꝑret̾itus fit nonualẽ ne
primo gradu bes institutus fut
filius. n̾on dehẽ cum a substiti¬
tis crlx̃cim. Ideoq si filio ⁊ titio
substitutus sit omittẽte titio
Brdititẽ meuius camadirei
pot̾ quis filius cx secundo gra¬
ducehrdatus nonsit ¶Siq̃s.
ita scripsent. Ille quem scio ex
me natum non eẽ. exhetes esto
banc cxhere datioẽ ita millius

Expanded text:
tibus decedat, quaeri solet omittentibus primis aditionem utrum ad eos, qui tertio gradu scripti sint, an potius ad legitimos heredes pertineat hereditas. quo et ipso casu rectius existimari putauit ad legitimos eam pertinere: nam et cum duobus heredibus institutis et in singulorum locum facta substitutione a primis exheredatus postumus, a secundis praeteritus fuerit, si alter ex institutis omiserit, quamuis postumus excludatur, non tamen magis substitutum admitti. Quod uulgo dicitur eum gradum, a quo filius praeteritus sit, non ualere, non primo gradu heres institutus sit filius, non debere eum a substitutis exheredari: ideoque si filio et Titio ubstitutus sit, omittente Titio hereditatem Maeuium eam adire posse, quamuis filius secundo gradu exheredatus non sit. Si quis ita scripserit: 'ille, quem scio ex me natum non esse, exheres est‹o›', hanc exheredationem ita nullius
Abbreviated transcription (Latin):
Nui. ¶uni ap̃ostes ẽ filius pat̾
uire focit testantum ⁊ recte eu
cxbrdato isqui inpotestat̾e ẽ p̃ꝰ¬
titus sit ip̃e qui dem emancpa¬
.tus. si ꝯͣtabulas petatꝰ m̃chila¬
u  git ab intestato aũt. suus et em¬

Expanded text:
num. Dum apud hostes est filius, pater iure fecit testamentum et recte eum edato is qui in potestate est praeteritus sit, ipse quidem emancipatus si contra tabulas petat, nihil agit, ab intestato autem et suus et em
Abbreviated transcription (Latin):
rinduciut sifilium. apd hostes
hibens nciotem ereo srdem ino¬
stituas. nontinsiunio te filius
decedat. S ⁊ post mortẽañqua
ibhostib reu̾sus nũt succececo
non tumꝑit nĩchilem̃ additit
qd significatet tempns insiqdꝰ
lic audenter possis dicere uinor
patre hiinc suui brde̾ ce desisse
licz post mortem decedat. ꝗa nec.
redit nec potest redire ¶Le casti
andifficiliꝰ ẽ sifilium babeas et

Expanded text:
induci, ut, si filium apud hostes habens nepotem ex eo heredem instituas, non tantum si uiuo te filius decedat, sed etiam post mortem, antequam ab hostibus reuersus fuerit, succedendo non rumpet: nihil enim addidit, quo significlicet audenter, possis dicere vivo patre hunc suum heredem esse desisse, licet post mortem decedat, quia nec redit nec potest redire. Ille casus in difficili est, si filium habeas et
Abbreviated transcription (Latin):
succecẽs insmi hrdis locum ñ
quis ersuis hrclibosims hrs ee
denetit ad onis casus ꝑtinentia
quos supplentes ingalli aqlii
sentẽtia duiximus ¶ Dec solu
sinepos uino patre cecedat nec
succedens ꝓnepos mo mortno
rumꝑit. S si suꝑ uirent patri
as cece dat dum mo bere̾ i siau¬
tũs sit ant exhrdatus ¶uidedn
nimꝰ ac̃ postetiori pnte siquis
ersuns brdib suus hetes ẽedsi

Expanded text:
dis locum non quis ex suis heredibus suus heres esse desierit' ad omnes casus pertinentia, quos supplendos in Galli Aquili sententia diximus: nec solum, si nepos uiuo patre decedat, nec succedens pronepos auo mortuo rumpat, sed et si superuixit patri ac decedat, dummodo heres institutus sit aut exheredatus. Uidendum, num hac posteriore parte 'si quis ex suis heredibus suus
Abbreviated transcription (Latin):
te quoꝵ silibi hrdes instituant̾uꝰ
institutionem niiniq̃ crigemnꝰ
q possunt ptiri ¶ Hunc delege¬
t uellcia uideamus noluit innis.
nobis natõs similit non cũpẽ
pestamtum. Et idcatur prmi
capd̾. ad eos spectare quicum na
fe nͥcpos liascatur ⁊ uenus dicẽ¬
dumc̾ non tumꝑi testiñut nõ
solum uld primoꝰ capite notali¬
cĩt si neposꝰ qui eo tp̃e instituat
ts sit obenan id tp̃c. quo nascit̾
nam ⁊suta ñba sunt qui testa¬
gͣtum fatiet is omnis uirius sex¬
xuis quici siuis hrs frturierit

Expanded text:
tuantur, institutionem numquam exigemus, quia possunt praeteriri. Nunc de lege Uellea uideamus. uoluit uiuis nobis natos similiter non rumpere testamentum. Et uidetur primum caput eos spectare, qui, cum nte nepos nascatur? ex uerbis dicendum est non rumpi testamentum, ut non solum illud primo capite notauerit, si nepos, qui eo tempore instituatur, tis sit obseruari id tempus quo nascitur? nam etsi ita uerba sunt: 'qui testamentum faciet, is omnis uirilis sexus, qui ei suus heres futurus erit
Abbreviated transcription (Latin):
pos post cestatum nascatur u
auõ nascaturan non potuerat
Irces institm quia pater ip̃is
non recte institutus ec̾t. ꝙ mini
hrs nascitur ⁊ post mortem na¬
scit ergo ⁊ sipnepos ad mitrenu¬
nt qui natus eẜ nepote postea uno
filio ãtq sicreo natus ect adopta
Qnomib̾ his spetieb isluo enadi
ẽ ut ⁊ filius dunitaeãt qme in¬

Expanded text:
pos post testamentum nascatur uiauo nascatur, an non potuerit heres institui, quia pater ipsius non recte institutus esset. quod minime heres nascitur et post mortem nascitur. Ergo et si pronepos admittetur, qui natus erit ex nepote postea uiuo filio, atque si ex eo natus esset, adoptatur. In omnibus his speciebus illud seruandum est, ut filius dumtaxat
Abbreviated transcription (Latin):
tendum ita lane. Sipus nepos te¬
inde filius dececeret ne snccessidẽ
testam̃tum tumpetur ¶ Et quid
si tiñ in mortis fihii casũ ꝯipet.c.
nepos instimẽtut ut ostẽdimus
qh suus hrs post mortem scilic
auina sceretur non ptinent ad le¬
gem uelleiam. S ersña legis il¬
leic ⁊ hec om̃ia ad mutenda sñt
ut ad similitudinem mortis cct̾i
ci sus ad muttendi sint. ¶ Quid
sus qui filium. ap̃ hostos bãt te

Expanded text:
ita sane, si prius nepos, deinde filius decederet, ne successione testamentum rumperetur. Et quid si tantum in mortis filii casum conciperenepos institueretur, ut ostendimus,  suus heres post mortem scilicet aui nasceretur, non pertinent ad legem Uelleam: sed ex sententia Legis Uelleae et haec omnia admittenda sunt, ut ad similitudinem mortis ceteri casus admittendi sint. Quid si qui filium apud hostes habebat
Abbreviated transcription (Latin):
test. untum dedũ ꝗͦͥt exalia si¬
sceptis liberis ¶Iquis eo tpr̃e qͦ
nondum uroreĩ ee poss testatõ
natum exea sctipsit brcem. in
postea ꝯtracto licito m̾io nãtus
heres extestam̃to eẽ possit q̃ret̾
ueluti si scribas odie Prdemqͣ.
posteatitia nxor tua insta tibi fi¬
it uł lib̾tatemaceptaaut tẽpoe
tiomimallegatde editaninat
beres eẽ potent ncmo certe du¬
ctatis uxor duci nonpotuit q̃ do
cestam̃tum fiebat natiim poste¬
a cauxore ductibrdem̃ ee posse
Et gcnctulit̾nato post cestam̃tũ
tem inqualicumꝙ stĩtu cestam̃¬
ti fitiendi tpr̃e fuit qͥ postea te sex¬
atori cimliterimptaẽ Quid
aut si filium yt testanitum ni¬
cum erbesse filiam. aũt post te¬
stĩn natãextriente scripsit brdẽ
n ullum eohrdem dedit. nec su¬
bstituit inincem nec alium t
durit. Sifiliis meusuiũo me¬
ne morietm. itͥ siquis michier
co nepos. sinc quͣe neptis post
mortem mei in .x. msib pꝰti¬
e mis quibꝰ filius meus morecet᷑

Expanded text:
testamentum deducit ex alia susceptis liberis. Si quis eo tempore, quo nondum eius uxor esse posset, testator natu‹m› ex ea scripsit heredem, an postea contracto licito matrimonio natus heres ex testamento esse possit, quaeritur: ueluti si scribas hodie heredem, qui postea Titia uxor iusta tibi fuerit uel libertatem adepta aut tempore tionum allegatione, an natus heres esse possit? nemo certo dur tenorem aetatis uxor duci non potuit, quando testamentum fiebat, natum postea ea uxore ducta heredem esse posse. et generaliter nato post testamentum tem, in qualicumque statu testamenti faciendi tempore fuit quae postea testator‹i› ciuiliter nupta est. Quid autem si filium post testamentum natum ex besse, filiam autem post testamentum natam ex triente scripsit heredem nec ullum coheredem dedit nec substituit inuicem alium? duxit: 'Si filius meus uiuo me morietur, tunc si quis mihi ex eo nepos siue quae neptis post mortem meam in decem mensibus proximis, quibus filius meus moreretur,
Abbreviated transcription (Latin):
hrde non pofsit tñcĩalũpnis
relictam pecunia ut ẜuet ac resti¬
tuat int falcidiam rectc pẽtituta
ꝙ de suꝑ fluo plũti non põt. Eũ
quoq libtum int̾ cos ⁊ quibuꝰ

Expanded text:
de non possit, tamen eum, alumnis relictam pecuniam ut servet ac restituat, intra Falcidiam recte petiturum: quod de superfluo probari non potest. Eum quoque libertum inter eos, quibu
Abbreviated transcription (Latin):
igrantes quos erbis caros habi¬
num. ypatium ꝯm̃do ut ⁊ uob¬
cum sint ⁊ cibania prestetis. peto
q̃to. anom̃ib ⁊ cibitia pdebeant
darianhis tin quos ꝯindauit
⁊cum Prdib eẽ iissit. mod̾. ro.¬

Expanded text:
 his caros habunium Hypatium commendo: ut et vobiscum sint et cibaria praestetis, peto". quaero, an omnibus cibaria debent dari an his quos commendavit et cum heredibus esse iussit? Mod
Abbreviated transcription (Latin):
Siuõcanit ⁊ tc̃ idonei fucrunt
⁊ posteadesicrunt. sicut ⁊ ip̃e mi¬
gistratus ꝓbe recusarẽt hane ac¬
tionem. ita ⁊ heres iuuistt᷑. nouis¬
sune non alias ait inbrdem.c¬
buic accioẽm dandam quam si
cuitẽtet magistratus cuminirꝰ
Yconcis fidciussorib cont̃ hũt
Elsus. In magistracus qui tu¬
tores decenit rogo re scribas ut¬
tum ꝓuinli portioe accio danda
sit. anoptio sit eius qui pupilł
fuit. cum quo potissimum ag¬
at. respondit sidolo fecetunt .s.¬
magistratus ut minus pupi.¬
llo cancretur. inquen uuilt acti¬
o gidanda insoliduniẽ. S si ni¬
lla culpa dum taxat coꝵ. n dolo
malo. Id factum ẽ. cquius ẽe cxi¬
stimo ꝓportioẽ inquicq corum
accioem dan dum pupillo res
uratoribꝰ adulti cautioncm ce¬
egenunt. rem saluam fore. exhi
alt̾ sine brde decessit. Quero an
in dempnitatem in solidumi.
collegacius p̾stare debeat. mo
tior dica cumusuns sors exigice̾¬
beat. annõ usure peti nop̃oͣnĩt.¬

Expanded text:
si uero cauit et tunc idonei fuerunt et postea desierunt, sicut et ipse magistratus probe recusaret hanc actionem, ita et heres multo iustius. nouissime non alias ait in heredem actionem dandam, quam si euidenter magistratus cum minus idoneis fideiussoribus contrahuum. In magistratus qui tutorem dederunt rogo rescribas utrum pro uirili portione actio danda sit, an optio sit eius qui pupillus fuit, cum quo potissimum agat. respondit, si dolo fecerunt magistratus, ut minus pupillo caueretur, in quem uult actio ei danda in solidum est: sin culpa dumtaxat eorum neque dolo malo id factum est, aequius esse existimo pro portione in quemque eorum actionem dari, dum puuratoribus adulti cautionem exegerunt rem saluam fore: ex his alter sine herede decessit: quaero, an indemnitatem in solidum collega eius praestare debeat. Modtione data cum usuris sors exigi debeat, an uero usurae peti non possint
Abbreviated transcription (Latin):
accepit. nec ermaiore partehrs ĩ¬
sticutus sit. ¶ Ei que dotẽ non h̃t
nuuum legatum debebit᷑ ucet
sub p̾cextũ dotis leget᷑ ¶ Sicxtnco
h̾rde instituto. subhac ꝯlitiõe ex¬
cepte ꝑsoẽ legatum sit brli decem
cederit itaci legatoꝵ actio debebit᷑
sici. qui. cc̃. ta.bo. possonem accep¬
it dederit non si h̃rdi instituto de
ab suidumẽ ilum ꝯ modum
brdititis hr̃e alium onera sub¬
stinẽ in prindo legato. S ⁊ sicito
iussus fiũt dare nõn illi s filio̾.
darc cebct᷑.

Expanded text:
t nec ex maiore parte institutus sit? Ei, quae dotem non habet, nullum legatum debebitur, licet sub prae textu dotis legetur. Si extraneo herede instituto sub hac condicione exceptae personae legatum sit, si heredi decem dederit, ita ei legatorum actio dabitur, si ei, qui cit, dederit, non si heredi instituto, quia absurdum est illum commoda hereditatis habere, alium onera sustinere in praestando legato. sed et si Titio iussus fuerit dare, non illi, sed filio dare debet.
Abbreviated transcription (Latin):
ta fructus srditatis post mortẽ
am pcepti pati pecuma debito
tutele ꝯpensabuntut. S qua¬
tam hrs nepotis. tebons dum¬
tixat q̃ moriens añus teliad
cetinebit. ¶ Cunfidei. S ceuo
luntate mat̾ris apatre moriente
cebitum sifilio pater brditate
sua q̃ intilium ꝯferebat ꝯpesari
uoluit ꝙ filio debetut. sitati o
falcidie poniceperit. fini q̃drã¬
tis quem exboĩs patris cum ef¬
fectu ꝑceꝑit ꝯpensabitutatq
ita srifluum etis aliem dodrateꝰ
hurore collatis ꝙbrs cius red¬
dete iuro cogitur in bonis mn¬
licris ñ erit. nam ita locuplẽcti a¬
or fit tanto paupior ee uideat

Expanded text:
ta, fructus hereditatis post mortem aui percepti pari pecunia debito tutelae compensabuntur, sed quartam heres nepotis de bonis dumtaxat, quae moriens auus reliquit, retinebit.Cum fideicote matris a patre moriente debitum, filio pater hereditate sua, quam in filium conferebat, compensari uoluit: quod filio debetur, si ratio Falcidiae poni coeperit, fini quadrantis, quem ex bonis patris cum effectu percepit, compensabitur atque ita superfluum aeris alieni dodranti in uxorem collatis quod heres eius reddere uiro cogitur, in bonis mulieris non erit. nam ita fit locupletior, ut tanto pauperior esse uideat
Abbreviated transcription (Latin):
etur. ⁊ ut ccitam pecunam. si
cẽ feciss praret priuatorum ci¬
utione legib non ee teftagad
ꝯstitit ⁊ io sororem iure pu̾bli¬
co retentionem habitutam es
accioẽm cxtipu situ denegadã¬
Nonid circo minus falcidie
tationem ⁊ in ceteris amins le¬
gatis admitti uisum ẽ ꝙ pͥmo
fuifsent legatario soluta ¶E
it. cumano nepos solus hrs ex¬
titiss tatio. falcidie si poneretui
in hece alieno bonis deducẽdũ
.libis añ ceitam̃ etatem deccdẽt

Expanded text:
etur et ut certam pecuniam, si contra fecisset, praestaret. priuatorum cautione legibus non esse refragandum constitit et ideo sororem iure publico retentionem habituram et actionem ex stipulatu denegandam.Non idcirco minus Falcidiae rationem in ceteris annuis legatis admitti uisum est, quod fuissent legatario soluta.Quod it, cum auo nepos solus heres exstitisset, ratio Falcidiae si poneretur, in aere alieno bonis deducendum liberis ante certam aetatem decederet,
Abbreviated transcription (Latin):
differre̾ siue petitor sinc p̃sor
sit. Si uõ alter se so lum/ alter
se dic̾at siqui dem illeadso le¬
uenit qui sc solum dicat ad¬
huc differtut ꝯcrou̾sia ꝓp̃t py¬
etitiam eius qui ⁊ sedicit sec
de patte non detotodepte cni
utiq necutigator. Qr fulle
adolerũt quĩ ⁊ seclicit ille ⁊ ĩ¬
pubes sit. qui se solum clicit
⁊ secdicit ⁊ illum non neget fi¬
lium. ¶Siquis lib̾ ⁊ h̃rs esse
uissus status ꝯtrou̾siam inpi¬
bi ficiat qui filius eẽ ⁊ cestin
partis iupisse d̾r. iuii. ait. uttaq

Expanded text:
differr‹i›, siue pe titor siue possessor sit. si uero alter se solum, alter et se dicat, ‹si› quidem ille adoleuerit qui se solum dicat, adhuc differtur controuersia propter pueritiam eius qui et se dicit, sed de parte, non de toto: de parte enim utique nec litigatur. quod si ille adoleuerit qui et se dicit, ille impubes sit qui se solum dicit,et se dicat, illum non neget filium. Si quis liber et heres esse iussus status controuersiam impuberi faciat, qui filius esse et testamentum patris rupisse dicitur, Iulianus ait utraque
Abbreviated transcription (Latin):
cxcam rep̾sentãn solẽt. ¶Quo¬
ciens cathonianum degretum
intposicum codem lõco tera
hr̃i oportet quo ẽe̾ sinilla ꝯtro¬
n̾sia fieret eiqui bonoꝵ possorẽ
accrꝑet. ¶Cum aũt ex duobi
frĩb ex hoc decicto nuissis alt̾ ꝑ
parte suai pat̾nm brditatem ñ¬
⁊ defendit ꝯpellitur alt̃ totãt᷑m
defendere aut mim̾sa editorib
cedẽ ¶Intdumꝰ ⁊̃ exhrdatus fi¬
lius excarbomano decreto borũ

Expanded text:
causa repraesentari solet. Quotiens Carbonianum decretum interponitur, eodem loco rem haberi oportet, quo esset, si nulla controuersia fieret ei, qui bonorum possessionem acceperit. Cum autem ex duobus fratribus ex hoc decreto missis alter pro parte sua paternam hereditatem non defendit, compellitur alter totam defendere aut uniuersa creditoribus cedere. Interdum etiam exheredatus filius ex Carboniano decreto bonorum
Abbreviated transcription (Latin):
piditentur añ qua setueti poit¬
sunt. Ecterum si yconeos pinit
aquib defendantu ⁊ tamcr¬
pelitam cãm ut ip̃oꝵ inter sit.
mature ceea uidicati ⁊ tutoreᷤᷤ
debet ad usus pupillos obru
cet in pub̾is subiccri paitus
rea postulata cam optinũt
pocit ad huc suꝑee status qͥo
ur puta sidicatutaut non eẽ
exipo defuncto conceptus aut¬

Expanded text:
antequam se tueri possint. Ceterum si idoneos habeant, a quibus defendantur, et tam expeditam causam, ut ipsorum intersit mature de ea iudicari, et tutores debet aduersus pupillos obserter impuberis subiecti partus rea postulata causam optinuerit, poterit adhuc superesse status quaestio, ut puta si dicatur aut non esse ex ipso defuncto conceptus au
Abbreviated transcription (Latin):
phoc piuditium heditati fierii
Lum ⁊ adusus ip̃m pupiiugn
si satus dediss recte pieretut. uc¬
Quociens inpubes satis nodat
mictitur in possoncm el adue¬
satius siuc satiscet suic nodet.
¶suelit adusarius ꝯ mitti sibi ad¬
ministratone satis dare debẽt
pupillo cẽtetum si satis nondet
debet curator ꝯstitui ꝓquem boã
administientuuad uersarins
ant si satis dedit resquetpr pitu¬
sttabe debet Ite. adebitorib qui
qr liperabuntur exigere debic.
terum cumpupillo posidebit.
Anaut uescendi cã diminuer
posit. isqui excarbomano muss

Expanded text:
per hoc praeiudicium hereditati fieri: nam et aduersus ipsum pupillum, si satis dedisset, recte experiretur. Quotiens impubes satis non dat, mittitur in possessionem aduersarius eius, siue satis det siue non det. si uelit aduersarius committi sibi administrationem, satis dare debet pupillo: ceterum si satis non det, debet curator constitui, per quem bona administrentur. aduersarius autem si satis dederit, res, quistrahere debet: item a debitoribus, qui tempore liberabuntur, exigere debet: cetera cum pupillo possidebit. An autem vescendi causa deminuere possit is qui ex Carboniano missus
Abbreviated transcription (Latin):
uult brditatemant singłas
res petere pecet inquit direc ta
bõꝵ possonis miutiam adũ sa¬
rus afferat. Que sma ñt ronc¬
⁊ equitatem ¶Hec aũt pofsõ ĩ
tra annumdatut. Sicutiordi¬
narie quoq quelibensdãtur ĩ¬
tra annum dantut. D oporte¬
bit hũc qui se filium dic nsolũ

Expanded text:
uult hereditatem aut singulas res petere, petat, inquit, directa bonorum possessionis iniuriam aduersariis afferat: quae sentenequitatem. Haec autem possessio intra annum datur, sicuti ordinariae quoque, quae liberis dantur, intra annum dantur. Sed oportebit hunc, qui se filium dicit, non
Abbreviated transcription (Latin):
amfilio faciebat ⁊ solum filii¬
excicit siquide cãcem ꝯtrou̾siã
in pubi maĩ titiat quise ex
alia natum affiriat quͥã ei fui
ficichit scilicet ut ne get em
filium̃ id aicoq ad se totam
filium eẽ id citoq ꝑtem dimi¬
diam brdititis solam sibi nẽti¬
cet exbois matins nonerit ui¬
ditium intpx̃ pubtatis diffc̃o¬
dum. Don enm depatetimͣ¬
bois inꝑubi fit contto uetsia
bi dem iui. quent sidno i pi¬
bes patiantur status ꝯ trousia
triusq statu agatut. nealiqd̃
utrum petito᷑r sit inpubes an
possor qui statuis ꝯtrou̾siam
patitũt. nam siue possi dear siũ
petat. intp̃c pubtatis diffeitũr.
Si duo inpubes inuice statu¬

Expanded text:
 solum se filiextiterit, si quidem eandem controuersiam impuberi mater faciat, qui se ex alia natum adfirmat, quam filius eius faciebat, scilicet ut neget eum filium, idcircoque ad se totam filium esse idcircoque partem dimidiam hereditatis solam sibi uindicet ex bonis paternis, non erit iudicium in tempus pubertatis differendum: non enim de patebonis impuberi fit controuersia. Ibidem Iulianus quaerit: si duo impuberes patiantur status controuerstriusque statu agatur, ne aliquod utrum petitor sit impubes an possessor, qui status controuersiam patitur: nam siue possideat siue petat, in tempus pubertatis differtur. Si duo impuberes inuicem fa
Abbreviated transcription (Latin):
lam ꝯtrousiam paccretur ĩpubeᷤᷤ
boꝵ. p̃one. accipiat alic cause co¬
gnitio illa uttum diffemi debeat
incp̃c pub tatis cognitio. in itpre¬
sentati. hoc aũt diligeñtifsi me
p̃tori exami nandũme ancxpeti¬
at pupillo rep̃sentancognitioe
anpotius diffecti in tp̃c pub̾cari
Et maxime inquitere ħ. scog̃tis
matre tutorib q pupilli debet
finge esse testes quos dam qui
dilata ꝯtronsia aut mutabunt
ꝯfilium. aut decedant. int ꝓpt
tpis ꝑitet uallum non cau̾dem
obͣstecticem . łancilłas q̃ isitãte

Expanded text:
lam controuersiam pateretur impubes, possessionem accipiat, alia causae cognitio illa, utrum differri debeat in tempus pubertatis cognitio an repraesentari. hoc autem diligentissime praetori examinandum est, an expediat pupillo repraesentari cognitionem an potius differri in tempus pubertatis, et maxime inquirere hoc a cognatis matre tutoribusque pupilli debet. finge esse testes quosdam, qui dilata controuersia aut mutabunt consilium aut decedent aut propter temporis interuallum non eandem o
Abbreviated transcription (Latin):
qui filiũ mcũ se ẽẽ dicat ex hrs
esto qr non ẽ filius exbrdatus
Siquis filium suũ urde insti¬
tuĩt ex minima parte sic. ille q
ex illa nacus ẽ. Hrs esto ñ qĩ fil iũ
suu dem̃ sic exͣtendat patͥtem
intestatũ decessisse̾. seq ei suu

Expanded text:
qui filium meum se esse dicit, exheres esto', quia non est filius exheredatus. Si quis filium suum heredem instituerit ex minima parte sic 'ille qui ex illa natus est heres esto', non quasi filium suum, deinde hic contendat patrem intestatum decessiss
Abbreviated transcription (Latin):
ti sipat .f. ita instituit posthumtꝰ
hr̃s esto uł posthuma hr̃s esto
qõ nem status in tp̃c pubtatis
diffetri ꝓculdubio ẽ. Ergo siqd̾¬
¶Dd deparentis bonis simul ⁊ destãtu

Expanded text:
ti si pater familias ita instituerit: 'postumus heres esto' uel 'postuma heres esto' quaestionem status in tempus pubertatis differri procul dubio est. ergo si quidem de parentis bonis simul et de statu
Abbreviated transcription (Latin):
dabitur. pin acsi nonfilius s
hic cui sorditas restituta c libto
hes extitisi. Itc cm filius br¬
ditatẽ ubti patris omiẜit ⁊ cobrs
cuis totius irditatis honus susc¬
cpit duda enit pitrono .bo. põ.l¬

Expanded text:
dabitur, perinde ac si non filius, sed is cui hereditas restituta est liberto heres exstitisset.Item cum filius hereditatem liberti patris omiserit et coheres eius totius hereditatis onus susceperit, danda erit patrono bono
Abbreviated transcription (Latin):
restitueret denegatut legatorũ
actio titio sipatrono. ꝓcebita ꝑ¬
te ascripto b̾rde fuĩt᷑ satis factũ¬
Lib̾tus patronum ⁊ ext̃ncum s¬
uinctun ex ꝑte dimidia b̃rdem
scripsit. quadrans ex quo insti¬
tutus etat patronus totus ipĩ in¬
putati debebit residułi exdebi¬
onecuius q anfest. Id ẜuati co¬
ueñ inlegato ꝙ patrono ꝯm̃ctĩ
⁊titio datum fuit ut pars legag
mnportionẽ debita patrono in¬
putetur exreliqua parte tm̃titio
dectabatur qñtum ab h̾rde pra
ta Pꝰ tõne ¶Silib̾tinsfiliu
cil ancipatum sub ꝯlitioẽ.
hrde instituit ⁊ deficiente ꝯci¬
cioẽ substitutus acdierit queto
ucium patcono adasus sub stimu

Expanded text:
itueret, denegatur legatorum actio Titio, si patrono pro debita parte a scripto herede fuerit satisfactum.Libertus patronum et extraneum coniunctim ex parte dimidia heredem scripsit: quadrans, ex quo institutus erat patronus, totus ipsi imputari debebit, residuum ex debione cuiusque aufert.Idem seruari conueniet in legato, quod patrono coniunctim et Titio datum fuerit, ut pars legati in portionem debitam patrono imputetur, ex reliqua parte tantum Titio detrahatur, quantum ab herede, pro rata portione.Si libertinus filium emancipatum sub condicione heredem instituerit et deficiente condicione substitutus adierit, quaero, utrum patrono aduersus su
Abbreviated transcription (Latin):
filu ueluti sititĩ ꝯsul fc̃s fuit tẽ
substitutus non admittituꝵ
nonfilius ad conominatim
exbrdatus fuit. ¶Silib̾tus fili¬
um emancipitum brdem istiti¬

Expanded text:
i, ueluti 'si Titius consul factus fuerit', tunc substitutus non admittitur, nisi filius ab eo nominatim exheredatus fuerit.Si libertus filium emancipatum heredem institu
Abbreviated transcription (Latin):
neis quoq ietinen placuit.
ꝙ nõ habeb̾ locum impscã fil¬
i quempat in pubi fũ cohrde
⁊ tutore decdit cum inditium
patris ut filius nonut tutor
ꝓmeriuestutorẽ ad tpns cxeula¬
re iussum excusari nonopor¬
tet s ꝑtepusexilii curator ĩlocũ
petuũ datus sit faciluis aut ex¬
ulis ignorãtia qui tutore suspe¬
ctum facere non potuent ueĩ¬
am babebit.

Expanded text:
neri placuit. quod non habebit locum in persona filii, quem pater impuberi fratri coheredem et tutorem dedit, cum iudicium patris ut filius, non ut tutor promeruit. Tutorem ad tempus exulare iussum excusari non oportet, sed per tempus exilii curator in locumperpetuum datus est. Facilius autem exulis ignorantia, qui contutorem suspectum facere non potuerit, ueniam habebit.
Abbreviated transcription (Latin):
tia tutelatũ dequib diximũs
sic̾tia quarta sit delatalicet in
quaita prius detẽtus sit ꝙ bi¬
.i. quarte ex quo uissiĩse̾ adi¬
munstrare illiiis exq̃lio canis
ẽ peticulum sustinebitcum̃
qui pupillũm bonispat̾ns
abstinuerat detincdum inq̃r¬
ta tutela cxistimam quisi de po¬
sita illa cctum putart rectt fac¬
turum p̃toren. si ⁊ mĩa tutelã
suffice̾ credidẽñt. sitã diffusa⁊
negotiosa sit. ut ꝓpluribo ced

Expanded text:
tia tutelarum, de quibus diximus, tia tutelarum, de quibus diximus, si tertia et quarta sit delata, licet in quartam prius detentus sit, est quartae, ex quo iussus est administrare, illius ex quo datus est periculum sustinet. Eum, qui pupillum bonis paternis abstinuerat, detinendum in quarta tutela existimaui quasi deposita illa. Ceterum putarem recte facturum praetorem, si etiam unam tutelam sufficere crediderit, si tam diffusa et negot