comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
facto docuitunũ exhis essepo&t̃ e&eros aliena recitiuisse. oportere autẽ iudicantes
uon furta sed scriptiꝓbureAdmirante populo & regedubitante fixtus memonȩ certisar¬
mariis infinita uolumina edux̃. &eicũ recititis conferendo coegit ipsosfuratos descconfiteri
Itiq rexius sit cũ his agifurti condepnatosq cũignominia dimisit ar istophanenuero amplis¬
simis munerib: ornauit. & su prabybliothecã constituit  insequentib annis amichedonia
roilus qad optiuit cognom̃ ut homero mastix uocitaretur. alexandrĩuenit supra scripta con¬
trailuden &odissu conparatiregirecitauit. Ptholomeus uero cũ ani aduertiss& po&arũ
parentẽ philologiȩq omnisducem absentẽ uexari. & cuius ab cunctis gentib: scripta suspi¬
cerentur ab eouituperari indignus nullũ ei dedit responsũ. Soilus autẽ cũdiutius in reg¬

Expanded text:
facto docuit unum ex his eum esse poetam, ceteros aliena recitavisse; oportere autem iudicantes facto docuit unum ex his eum esse poetam, ceteros aliena recitavisse; oportere autem iudicantes on furta sed scripta probare. admirante populo et rege dubitante, fretus memoriae certis armariis infinita volumina eduxit et ea cum recitatis conferendo coegit ipsos furatos de se confiteri. itaque rex iussit cum his agi furti condemnatosque cum ignominia dimisit, Aristophanen vero amplissimis muneribus ornavit et supra bybliothecam constituit. Insequentibus annis a Macedonia Zoilus, qui adoptavit cognomen, ut Homeromastix vocitaretur, Alexandriam venit suaque scripta contra Iliadem et Odyssean comparata regi recitavit. Ptolomaeus vero, cum animadvertisset poetarum parentem philologiaeque omnis ducem absentem vexari et, cuius ab cunctis gentibus scripta suspicerentur, ab eo vituperari, indignans nullum ei dedit responsum. Zoilus autem, cum diutius in reg
Abbreviated transcription (Latin):
siquẽ nouissent adidexpeditũ. Tunceidixer̃ essequendã aristophanen qui sũ mostudio sũmaq
diligentia cotidicomĩs libros ex ordincꝑ leger&. Itaq conuentu ludorũ cũ secrete sedes iu¬
dicib eent distributȩ. cũ ceteris aristophanes citatus quẽ ad modũ fuerat locusei designat̾us
seditprimo po&arũ ordine adcertationem inducto cũ recitarentur scripta populus
cunctus significando monebat iudices qđ ꝓbarent. Itaq cũ absingulis sententiȩ sunt
rogatae sex unadixer̃ & quẽ maxime ani aduerter̃ multitudini placuisseei primum
piȩmiũ insequenti secundũ tribuer̃. Aristo phanesuero cũ ab eosententia roga r&ur
eũ primũ renuntiari iussit quiminime populo placuiss&. Cũ autẽ rex &uniuersi
uehem̃ter indignarentur. surrex̃ &rogando imperauit ut paterent᷑ sedͥ cere Itaq silenti

Expanded text:
si quem novissent ad id expeditum. tunc ei dixerunt esse quendam Aristophanen, qui summo studio summaque si quem novissent ad id expeditum. tunc ei dixerunt esse quendam Aristophanen, qui summo studio summaque diligentia cotidie omnes libros ex ordine perlegeret. itaque conventu ludorum, cum secretae sedes iudicibus essent distributae, cum ceteris Aristophanes citatus, quemadmodum fuerat locus ei designatus, sedit. Primo poetarum ordine ad certationem inducto cum recitarentur scripta, populus cunctus significando monebat iudices, quod probarent. itaque, cum ab singulis sententiae sunt rogatae, sex una dixerunt et, quem maxime animadverterunt multitudini placuisse, ei primum praemium, insequenti secundum tribuerunt. Aristophanes vero, cum ab eo sententia rogaretur, eum primum renuntiari iussit, qui minime populo placuisset. Cum autem rex et universi vehementer indignarentur, surrexit et rogando impetravit, ut paterentur se dicere. itaque silentio
Abbreviated transcription (Latin):
rũ quifuerint nonestalienũ quẽ ad modũsint nobis traditi explicare. Regis at talici mag¬
nis philologie dulcedinib: inducti. cũ egregiã bybliothecã pergamiad cõmunẽ delecta¬
tionẽ instituissent. tuncitẽ p̃holomeus infinito zelo cupiditatisq incitatis studio
nonminorib: industriis ad eundem modũ contenderat alexandrie comparare
Cũ autẽ sũmadiligentia ꝑfeciss& nonputauit idsatis esse. pisi ꝓpagationib in semi¬
nando curar&. augendũ itaq musis &apolliniludos dedicauit &quemadmodũ athletarũ
si cõmuniũ scriptorũ uictorib premia & honores constituit. hisita institutis cũ ludiades¬
sent iudices litterati quica ꝓbarent erantlegendi. rexcũ umexciuitatis lectos habuiss&. Nec
tamcito septimũ idoncũ inuenir&. Retulit adeos quisu prabybliothecãfuer̃. & quesut

Expanded text:
rum qui fuerint, non est alienum, quemadmodum sint nobis traditi, explicare. Reges Attalici magrum qui fuerint, non est alienum, quemadmodum sint nobis traditi, explicare. Reges Attalici magnis philologiae dulcedinibus inducti cum egregiam bybliothecam Pergami ad communem delectationem instituissent, tunc item Ptolomaeus infinito zelo cupiditatisque incitatus studio non minoribus industriis ad eundem modum contenderat Alexandriae comparare. cum autem summa diligentia perfecisset, non putavit id satis esse, nisi propagationibus inseminando curaret augendam. itaque Musis et Apollini ludos dedicavit et, quemadmodum athletarum, sic communium scriptorum victoribus praemia et honores constituit. His ita institutis, cum ludi adessent, iudices litterati, qui ea probarent, erant legendi. rex, cum iam sex civitatis lectos habuisset nec tam cito septumum idoneum inveniret, retulit ad eos, qui supra bybliothecam fuerunt, et quaesiit,
Abbreviated transcription (Latin):
potuissomus scire queres in troufuissent gestȩ. ne quidthales democritus anixigoris xenophanes
reliquiq phisici sensissent dererũnatura quasquesocrates pliton aristotiles enonepicurus alu¬
q philosophi hominib: agende uitȩ terminationes finissent. scucro essus alexander darius
ceteriq reges quasres autquib rationibus gessissent fuissent notȩ. nisimaiores preceptorum
comparationib: omniũ memoriȩ ad posteritatẽ cõmentariis extulissent. Itaq: quẽ ad mo¬
dũ hisgratiȩ sunt agendae s contraqͥorũ scripti furantes ꝓsuis predicant : Sunt uituperandi
quiq non propriis cogitationib: scriptorũnituntur. sed in uidis morib aliena uiolantes
gloriantur. non modo suNt reprehendendi. sed &iã quuimpiomore uixer̃ poena condẽ pnandi
Nectamen haecres nonuindicatȩ curiosius abantiquis eẽ memorantur quorũ exitus iudicio¬

Expanded text:
potuissemus scire, quae res in Troia fuissent gestae, nec quid Thales, Democritus, Anaxagoras, Xenophanes potuissemus scire, quae res in Troia fuissent gestae, nec quid Thales, Democritus, Anaxagoras, Xenophanes reliquique physici sensissent de rerum natura, quasque Socrates, Platon, Aristoteles, Zenon, Epicurus aliique philosophi hominibus agendae vitae terminationes finissent, seu Croesus, Alexander, Darius ceterique reges quas res aut quibus rationibus gessissent, fuissent notae, nisi maiores praeceptorum comparationibus omnium memoriae ad posteritatem commentariis extulissent. Itaque quemadmodum his gratiae sunt agendae, contra, qui eorum scripta furantes pro suis praedicant, sunt vituperandi, quique non propriis cogitationibus scriptorum nituntur, sed invidis moribus aliena violantes gloriantur, non modo sunt reprehendendi, sed etiam, quia impio more vixerunt, poena condemnandi. nec tamen haec res non vindicatae curiosius ab antiquis esse memorantur. quorum exitus iudicio
Abbreviated transcription (Latin):
Architectus autẽ simulanimo constituerit antequã inceperit. &uenustate &usu& decore
qualesitfuturũ hab& definitũ. Quasrespriuatis edificiis utiles putaui. & quemad modũ
sint faciundȩ: quã apertissimȩ potui ꝑscripsi. deexpoliationib autemeorũ uti sint
eligantes & sineuitiis aduetustatẽ insequenti uolumine exponam¬
AIORES CUSAPIENTER TUMITIAM UTILITER INSTITUERVNT
percommentariorũ rela xitiones cogitata tradereposteris utea non interi¬
rent. sedsingulis a&atib crescentia uoluminib aedita gradatim peruenirent uetus¬
tatib ad sũmam doctrinarũ subtilitatem Itaq non mediocres sedinfinite sunt
hisagendȩ gratiȩ qđ noninuidiose silendes preter miser̃. sedomniũ generum sen¬
sus conscriptionib memorie tradendos curiuer Nmq sinonitifecissent. pon

Expanded text:
architectus autem, simul animo constituerit, antequam inceperit, et venustate et usu et decore architectus autem, simul animo constituerit, antequam inceperit, et venustate et usu et decore quale sit futurum, habet definitum. Quas res privatis aedificiis utiles putavi et quemadmodum sint faciundae, quam apertissime potui, perscripsi; de expolitionibus autem eorum, uti sint elegantes et sine vitiis ad vetustatem, insequenti volumine exponamMaiores cum sapienter tum etiam utiliter instituerunt, per commentariorum relationes cogitata tradere posteris, ut ea non interirent, sed singulis aetatibus crescentia voluminibus edita gradatim pervenirent vetustatibus ad summam doctrinarum subtilitatem. itaque non mediocres sed infinitae sunt his agendae gratiae, quod non invidiose silentes praetermiserunt, sed omnium generum sensus conscriptionibus memoriae tradendos curaverunt. Namque si non ita fecissent, non
Abbreviated transcription (Latin):
tas ideo quod non inomnib: locis omnꝗa genera copiarũ nascuntur. ut in ꝓximo uolu¬
mine est expositũ. Prx̧terea in dominiest potestate utrũ lateritio. ancem̃titio. an
saxo quadrato uelit ȩdificare. Itaq omniũ operũ ꝓbationes tripertito considerant᷑
id ÷ fabrili subtilitite. & mignificentia & dispositione. Cũ magnificentur opusꝑfectũ aspici¬
&ur abomni potestate in pense laudabuntur. cũ subtiliter officinatoris ꝓbabitur exacto
cũ uero uenuste ꝓportionib & symmetriis habuerit auctorititẽ: Tunefuerit gloria
architecti: Hecautemrecte constituuntur cũ is &afabris & abidiotis patiatur accipe¬
re se consilia namq om̃s homines non solũ architecti qđ :bonũ possunt ꝓbare. sedinter
idiotas & eos hoc ÷ discrimen qđidiota nisi factũ uiderit non potest scire qđ sitfuturum

Expanded text:
tas, ideo quod non in omnibus locis omnia genera copiarum nascuntur, ut in primo volutas, ideo quod non in omnibus locis omnia genera copiarum nascuntur, ut in primo volumine est expositum; praeterea in domini est potestate, utrum latericio an caementicio an saxo quadrato velit aedificare. itaque omnium operum probationes tripertito considerantur, id est fabrili subtilitate et magnificentia et dispositione. cum magnificenter opus perfectum aspicietur, a domini potestate inpensae laudabuntur; cum subtiliter, officinatoris probabitur exactio; cum vero venuste proportionibus et symmetriis habuerit auctoritatem, tunc fuerit gloria architecti. Haec autem recte constituuntur, cum is et a fabris et ab idiotis patiatur accipere se consilia. namque omnes homines, non solum architecti, quod est bonum, possunt probare, sed inter idiotas et eos hoc est discrimen, quod idiota, nisi factum viderit, non potest scire, quid sit futurum,
Abbreviated transcription (Latin):
tionis Gassitudin suitẽ hibant dentũ stracturȩ utimuri: Item in extremis angulis
cũ recessũ fuerit ab interiore angulo spatio altitudinis substructionis inutramq pastẽ
sign&ur. & abhis signis diagonius structura conloc&. &ab eamedia altera coniuncta cũ
angulo muri itadentes &diagoniȩstructurȩ non patientur tota ui prȩmere murũ. sed dissi¬
pabuNt retinendũ imp&ũ congestiones quẽ ad modũ sineuitus opera constitui o porteat. &
uticaueatur incipientib exposui. Namq detegulis aut tignis autasseribus mutandis
nonesteadem cura quẽ ad modũ dehis qdea quãuis suNT uitiosa faciliter mutant᷑. Itaq: nec so¬
lidiquidem putantur esse. Quibus rationib: haec poterint cẽfirma & quẽ ad modum
instituant᷑ exposui. Quibiautẽ copiarũ generib oporteat uti non est architecti potes¬

Expanded text:
tionis; crassitudines autem habeant dentium structurae uti muri. item in extremis angulis tionis; crassitudines autem habeant dentium structurae uti muri. item in extremis angulis cum recessum fuerit ab interiore angulo spatio altitudinis substructionis, in utramque partem signetur, et ab his signis diagonios structura conlocetur, et ab ea media altera coniuncta cum angulo muri. ita dentes et diagonioe structurae non patientur tota vi premere murum, sed dissipabunt retinendo impetum congestionis. Quemadmodum sine vitiis opera constitui oporteat et uti caveatur incipientibus, exposui. namque de tegulis aut tignis aut asseribus mutandis non est eadem cura quemadmodum de his, quod ea, quamvis sunt vitiosa, faciliter mutantur. itaque nec, solida quia non putantur esse, quibus rationibus haec poterint esse firma et quemadmodum instituantur, exposui. Quibus autem copiarum generibus oporteat uti, non est architecti potes
Abbreviated transcription (Latin):
uitia sol& facere terrȩ congestio: Faenĩ non potesteẽ semꝑuno pondere quosol& eẽ
perȩstatẽ sedhibernis temporib: recipiendo eximbrib: aquaemultitudinẽ crescens.
& pondere &amplitudine disrũpit. & extrudit structurarũ septiones. Iti que
uthuicuitio medeatur sicerit faciundũ. ut primũ proamplitudine congestionis crassi¬
tudo structurȩ constituatur. deindein frontib anterides siueeris mȩ sunt unastruantur
haeq intersedistent tanto spatio quanta altitudo substructionis estfutura crassitudi¬
niseadem qua substructio ꝓcurrat autẽ abimo ꝑquã crassitudo constituta fuerit sub¬
structionis deinde contrabatur gradatĩ. Itauti sũ mã habeit ꝓminentiã quanta
operis ÷ crassitudo Preterea introrsus contra t̾renũ coniuneta muro serratim stru¬
antur utisingulidentes ab muro tantũ distent quanta altitudo futuraerit substrue¬

Expanded text:
vitia solet facere terrae congestio. ea enim non potest esse semper uno pondere, quo solet esse vitia solet facere terrae congestio. ea enim non potest esse semper uno pondere, quo solet esse per aestatem, sed hibernis temporibus recipiendo ex imbribus aquae multitudinem crescens et pondere et amplitudine disrumpit et extrudit structurarum saeptiones. Itaque, ut huic vitio medeatur, sic erit faciundum, ut primum pro amplitudine congestionis crassitudo structurae constituatur. deinde in frontibus anterides, sive erismae sunt, una struantur, eaeque inter se distent tanto spatio, quanta altitudo substructionis est futura, crassitudine eadem, qua substructio; procurrat autem ab imo, pro quam crassitudo constituta fuerit substructionis, deinde contrahatur gradatim, ita uti summam habeat prominentiam, quanta operis est crassitudo. Praeterea introrsus contra terrenum coniuncta muro serratim struantur, uti singuli dentes ab muro tantum distent, quanta altitudo futura erit substruc
Abbreviated transcription (Latin):
conduse primũ non pandabit materies leuata onere. deindesi qđ uetustate uitium coepe¬
rit. si ne molitione futurarũ facilit̾ mutabit᷑. Itẽq quapilatim aguntur edificia &
cuneorũ diuisionib coagm̃tis ad centrũ respondentib fornices conduduntur extreme
pile in his latiores spatio sunt faciundȩ utiuires hahabentes resisterepossint cum cunei
ab onerib pari&ũ pressi ꝑcoagm̃ta adcentrũ seprem̃tes extruderent in cũbas. Itaq
siangulares pilȩ erunt spatiosis magnitudinib: continendo cuneos firmitatẽ operib
prestabuNt Cũ in hisreb anĩ aduersũ fuerit. ut iea diligentia in his adhibeatur. non
minus &ã obseruandũ ÷ utiom̃sstructurȩ ꝑpendiculo respondeent. Neq habeant
inulla paste declinationes. Maxima autẽ cẽ deb& cura substructionũ. qđ in his infinita

Expanded text:
conclusae, primum non pandabit materies levata onere; deinde, si quod vetustate vitium cepeconclusae, primum non pandabit materies levata onere; deinde, si quod vetustate vitium ceperit, sine molitione fulturarum faciliter mutabitur. Itemque, quae pilatim aguntur aedificia et cuneorum divisionibus coagmentis ad centrum respondentibus fornices concluduntur, extremae pilae in his latiores spatio sunt faciundae, uti vires eae habentes resistere possint, cum cunei ab oneribus parietum pressi per coagmenta ad centrum se prementes extruderent incumbas. itaque si angulares pilae erunt spatiosis magnitudinibus, continendo cuneos firmitatem operibus praestabunt. Cum in his rebus animadversum fuerit, uti ea diligentia in his adhibeatur, non minus etiam observandum est, uti omnes structurae perpendiculo respondeant neque habeant in ulla parte proclinationes. maxima autem esse debet cura substructionum, quod in his infinita
Abbreviated transcription (Latin):
que liusasne ainst tiuene isi fun dim̃tacorũ ficafuernt. Et cutin prtiorb suboris
quml mesihet tris nobise cspositũ aductustate he erunt sinedubitatione firma
si niuie s pogei concuneritionesq insfituentur fundetones corũ fiendebont
crissiores quãq in superiorib edificiis structure sunt futurȩ corũq piri&es pilȩ columnȩ
ad ꝓpendiculũ inferiorũ medio conlocent᷑ uti solido respondeant. Namsisppendentibus
onerifuerint pari&ũ autcolũ narũ non poterinthabere perp&iũ firmitatẽ: preterea int̃
lumina secundũ pilas & antas postes sisupponentur erunt ñiuitiosȩ. Liminaenim &tra¬
besstructuris cũ sint oneratȩ mediospatio pandentes frangunt sublisi structuras. Cum
autem subiectifuerint & subcuncati postes nom patiuntur in sidera trabes neq eas ledere
Itẽ administrandũ ÷ utileuentonus pari&um fornicationes cuncorũ diuisionib &idcenirũ
respondentes carũ conclusurȩ. Cũ enĩ extratrabes autliminũ capita arcuscuneiserunt

Expanded text:
uerint ita, ut in prioribus libris de muro et theatris a nobis est expositum, ad vetustatem ea erunt sine dubitatione firma. sin autem hypogea concamarationesque instituentur, fundationes eorum fieri debent crassiores, quam quae in superioribus aedificiis structurae sunt futurae. eorumque parietes, pilae, columnae ad perpendiculum inferiorum medio conlocentur, uti solido respondeant; nam si in pendentibus onera fuerint parietum aut columnarum, non poterint habere perpetuam firmitatem. Praeterea inter lumina secundum pilas et antas postes si supponentur, erunt non vitiosae. limina enim et trabes structuris cum sint oneratae, medio spatio pandantes frangunt sub lysi structuras; cum autem subiecti fuerint et subcuneati postes, non patiuntur insidere trabes neque eas laedere. Item administrandum est, uti levent onus parietum fornicationes cuneorum divisionibus et ad centrum respondentes earum conclusurae. cum enim extra trabes aut liminum capita arcus cuneis erunt
Abbreviated transcription (Latin):
calorem efficiunt᷑ estuosȩ. ea qđ estiuersa a soliscursu semꝑrefrigerita & salubritaten
& uoluptatem in usupiestat: Nonminus pina cothecȩ &plumiriorũ extrina picto¬
rũq officine uticolorescorũ inopere ꝓpterconstantu luminis inmutiti ꝑmincant
qualrete Cũ ad regionesceli iticifuerit̃ disposita tunc&iã anĩaduertendũ eser
cueatncis edificari debeant : Namq exhis quȩ ꝓprusunt incuno nestpotestis om¬

Expanded text:
calorem efficiuntur aestuosae, eo quod est aversa a solis cursu, semper refrigerata et salubritatem calorem efficiuntur aestuosae, eo quod est aversa a solis cursu, semper refrigerata et salubritatem et voluptatem in usu praestat. non minus pinacothecae et plumariorum textrina pictorumque officinae, uti colores eorum in opere propter constantiam luminis inmutata permaneant qualitate. Cum ad regiones caeli ita ea fuerint disposita, tunc etiam animadvertendum est, nt. namque ex his quae propria sunt, in ea non est potestas om
Abbreviated transcription (Latin):
debcant expectare hiberna triclinia & balnearia utioceidentẽ hibernũ spectent
Ideo qđues ꝑtino lumine opus: utiprȩ terea quod &iam sol occidens ad uersus habens
splendorẽ calorẽ remittens efficit uesꝑtino tempore regionem tepidiorem
Cubicula &b blio thect adorientem spectire debent. ususenĩ matutinũ postulat
lumen  Item in brbliothecis libri non putrescent. Namquȩcumq ad meridiem
&ocaidentem spectant : abtinias &humore libriuitunt᷑ qđ uentihumidi adueni¬
entes ꝓcreant cas & alunt. in fundentesq humidos spiritus pilloreuolumina con¬
rũpunt: Tridinia uerna & autũnalia adorientem. cũ enĩ preenti luminib aduer¬
sussolis impetus ꝓgrediens adoccidentẽ efficitei temperata adid tẽpus quoo pus sol¬
tũ est uti. Aestiui deseptentrionẽ quodeiregio nonut relique ꝑ solstitiũ ꝓpter

Expanded text:
debeant spectare. hiberna triclinia et balnearia ad occidentem hibernum spectent, debeant spectare. hiberna triclinia et balnearia ad occidentem hibernum spectent, ideo quod vespertino lumine opus est uti, praeterea quod etiam sol occidens adversus habens splendorem, calorem remittens efficit vespertino tempore regionem tepidiorem. cubicula et bybliothecae ad orientem spectare debent; usus enim matutinum postulat lumen, item in bybliothecis libri non putrescent. nam quaecumque ad meridiem et occidentem spectant, ab tineis et umore libri vitiantur, quod venti umidi advenientes procreant eas et alunt infundentesque umidos spiritus pallore volumina corrumpunt. Triclinia verna et autumnalia ad orientem; tum enim praetenta luminibus adversus solis impetus progrediens ad occidentem efficit ea temperata ad id tempus, quo his solitum est uti. aestiva ad septentrionem, quod ea regio, non ut reliquae per solstitium propter
Abbreviated transcription (Latin):
feriesoixonlocontur Itibusilicarũ cisimilitudo noncorinthioruĩ tridiniorum
uidelurtẽ Ncomntuitẽ rtũ nonitalicȩ consu&udinis occi. quo greesa icenos
int sespectantu possint cẽ conlocata habentq dextri acsinistra lumina fenestrarum¬
uiridu ualuata utidetectis ꝑspacia fenestrarũ uiridu ꝓspiciantur. altitud iniseorũ dimi¬
dia latitudinis addita constituuntur In hisedificiorũ generibi sunt faciendȩ earum
fummetrurũ rationes quesine in peditione locisficri poter̃ luminaquȩ pari&um
altitudinib: sinonobscuribuntur facilitererunt expliciti. Sinautem inpedientur aban¬
gustiis autalis neccessitatibus tencrit utingenio &acumine desummetriis detractiones
uit idictiones funt ut i nondissimils ucrisse mmetriis perficiantur uenustates
Nunc explicauimus quibus ꝓprietitib generadificiorũ adusum &cadiregiones actae

Expanded text:
fenestrae conlocantur; ita basilicarum ea similitudo , non corinthiorum tricliniorum fenestrae conlocantur; ita basilicarum ea similitudo , non corinthiorum tricliniorum videtur esse. Fiunt autem etiam non italicae consuetudinis oeci, quos Graeci cyzicenos inter se spectantia possint esse conlocata, habentque dextra ac sinistra lumina fenestrarum valvata, uti de lectis per spatia fenestrarum viridia prospiciantur. altitudines eorum dimidia latitudinis addita constituuntur. In his aedificiorum generibus omnes sunt faciendae earum symmetriarum rationes, quae sine inpeditione loci fieri poterunt, luminaque, parietum altitudinibus si non obscurabuntur, faciliter erunt explicata; sin autem inpedientur ab angustiis aut aliis necessitatibus, tunc erit ut ingenio et acumine de symmetriis detractiones aut adiectiones fiant, uti non dissimiles veris symmetriis perficiantur venustates. Nunc explicabimus, quibus proprietatibus genera aedificiorum ad usum et caeli regiones aptas
Abbreviated transcription (Latin):
tuoride Oceicorinthii tetrastrliq qͥq egi ptuuocantur latitudines & longitu¬
dines ut supra tridimiorũ summeriȩ scriptes unt itahabcant rationẽ. sed ꝓpter
colũnarũ interpositiones spatiosi ores constituant᷑: Int̃corinthiosautẽ &eg̃i pti¬
os hocenit discrim̃ corinthii simplices habent colũnas autinpodio positas aut
unemo su praq habeint qpystilia & coronas. autex intestino opere autalbario
portareol supracoronis curua lacuniriu adcircinũ delũbata ÷ Inegi ptusautem
suprac olunas epustilu. &abepistiliis ad pari&es quisunteirea in ponenda÷ contig¬
petio suxmecaneitionẽ pauim̃tũ subdiuo utsitcircumitus : Dein de supri epr sti¬
lũ adꝑ pendicalũ nferiorũ columnatũ in pendendesut minores quistipiste celũ¬
en supraensũ pͥnstiliu &ornam̃ti lacunaris orrantur &nt colinas superiores

Expanded text:
tuendae. oeci corinthii tetrastylique quique aegyptii vocantur latitudinis et longitutuendae. oeci corinthii tetrastylique quique aegyptii vocantur latitudinis et longitudinis, uti supra tricliniorum symmetriae scriptae sunt, ita habeant rationem, sed propter columnarum interpositiones spatiosiores constituantur. Inter corinthios autem et aegyptios hoc erit discrimen. corinthii simplices habent columnas aut in podio positas aut in imo; supraque habent epistylia et coronas aut ex intestino opere aut albario, praeterea supra coronas curva lacunaria ad circinum delumbata. in aegyptiis autem supra columnas epistylia et ab epistyliis ad parietes, qui sunt circa, inponenda est contignatio, supra coaxationem pavimentum, subdiu ut sit circumitus. deinde supra epistylium ad perpendiculum inferiorum columnarum inponendae sunt minores quarta parte columnae. supra earum epistylia et ornamenta lacunariis ornantur, et inter columnas superiores
Abbreviated transcription (Latin):
tudo utiatru prata paste fut peristrlaautẽ in transuerso tertuparte longiora sint
quãintrorsus colũ na&ũ alte qũ porticus latefuerint penstrliorũ int̃colũnia pemi¬
nus triũ. peplus quittuor colũnarũ crissitudine intersedistent: Sinautem dorico
more inperystilo columneer̃ faciundȩ utuinquarto libro dedoricisscripsiitac
moduli surunt᷑. & ideos modulos triglyphorũq rationes disponintur :  Tridini¬
orũ quantalatitudo fuerit. bistonti longitudofieri debebit altitudin esomniũ concla¬
uiorũ quȩ oblonga fuerint sichaberedebent rationẽ uti longitudinis &latitudi¬
nis iñ sura componit᷑ & ex casuma dimidiũ sumatur & quantũ fuerit tantũ altitudini
de dine sdinautẽ exhediȩ auto eciquadratifucrin. latitudinis dimedu addita alti¬
tudme seducint turpine cothecȩ uti exhedrȩ amplis mignitudinb sunt consti¬

Expanded text:
tudo, uti atrii pro rata parte fiat. Peristyla autem in transverso tertia parte longiora sint tudo, uti atrii pro rata parte fiat. Peristyla autem in transverso tertia parte longiora sint quam introrsus. columnae tam altae quam porticus latae fuerint peristyliorum; intercolumnia ne minus trium, ne plus quattuor columnarum crassitudine inter se distent. sin autem dorico more in peristylo columnae erunt faciundae, uti in quarto libro de doricis scripsi, ita moduli sumantur, et ad eos modulos triglyphorumque rationes disponantur. Tricliniorum quanta latitudo fuerit, bis tanta longitudo fieri debebit. altitudines omnium conclaviorum, quae oblonga fuerint, sic habere debent rationem, uti longitudinis et latitudinis mensura componatur et ex ea summa dimidium sumatur, et quantum fuerit, tantum altitudini detur. sin autem exhedrae aut oeci quadrati fuerint, latitudinis dimidia addita altitudines educantur. pinacothecae uti exhedrae amplis magnitudinibus sunt consti
Abbreviated transcription (Latin):
latitudo diuidatur in pastesquinq: ex hisduo tablino constituantur. Nonenim
atriaminora ad maiorib easdem possunt habere s mm&rurũ rationes. Sieñ
maiorib srmmetriis utemur inminorib. neq tablino neq ale utilitatem
poteruNT habere. Sinautẽ minorũ in maiorib utem᷑ uasta & inmania in hisca
er̃ mẽbra. Itaq generatim magnitudinũ rationes exquisitas &utilitati &is pestui
conscribendas putaui. Altitudo tablini adtrabem abiecta latitudinis octaua
constituatur. lacunariaeius tertia latitudinis adaltitudinẽ adiectã extollant᷑
Faucs minoribatriis & iblimilat tudine dempti tertumuoribus dimidu constituatut᷑¬
adiltitudinẽ si dorica crunt utidoricasi ionicicruT utionica ꝑficuant᷑ quẽ admodum
detyromatis in quib quarto libro rationes simitrurũ sunt ex positȩ: Conpluii lu¬
m̃ latũ latitudinis atrii. Neminus quarta neplus tertia parte relinquitur  Longi¬

Expanded text:
latitudo dividatur in partes quinque, ex his duae tablino constituantur. non enim latitudo dividatur in partes quinque, ex his duae tablino constituantur. non enim atria minora maioribus easdem possunt habere symmetriarum rationes. si enim maiorum symmetriis utemur in minoribus, neque tablina neque alae utilitatem poterunt habere, sin autem minorum in maioribus utemur, vasta et inmania in his ea erunt membra. itaque generatim magnitudinum rationes exquisitas et utilitati et aspectui conscribendas putavi. Altitudo tablini ad trabem adiecta latitudinis octava constituatur. lacunaria eius tertia latitudinis ad altitudinem adiecta extollantur. Fauces minoribus atriis e tablini latitudine dempta tertia, maioribus dimidia constituant; si dorica erunt, uti dorica, si ionica erunt, uti ionica perficiantur, quemadmodum de thyromatis in quarto libro rationes symmetriarum sunt expositae. Compluvii lumen latum latitudinis atrii ne minus quarta, ne plus tertia parte relinquatur; longi
Abbreviated transcription (Latin):
eorũ quanta longitudo fuerit quarta dempta subtrabes extollatur reliquum
lacunariorũ &arcaesupra trabes ratiohabeatur. Alicis dextra acsinistra latitudi
nis cũsitatrii longitudo a xxxpedib. ad pedes xL. extertia pasteeius constituat᷑
ab xl. ad pedes . L. longitudo diuidatur in pastes tres. exhis una pars alicis d&ur
Cũ autẽerit longitudo ab quinquaginta pedib absexaginta quarta pars longitudi¬
nis alistribuat᷑. Apedib lx. ad Lxxx. longitudo diuidat᷑ in partesquat tuor
pastes diuisa longitudo iustam constituerit latitudinẽ alarum. Trabes earum
liminares ita alteponant᷑ ut altitudine latitudinib: sint equales tablinũ. silatitu¬
do a triũ erit pedes xx. dẽpta tertiacius spatio reliquũ tribuat᷑. Sierit a pedib
xxx ad xl. exitrii latitudine tablino dimidiũ tribuat᷑. Cũ autẽ abxl ad lx.

Expanded text:
eorum, quanta longitudo fuerit quarta dempta, sub trabes extollatur; reliquum eorum, quanta longitudo fuerit quarta dempta, sub trabes extollatur; reliquum lacunariorum et arcae supra trabes spatio tribuatur. Alis dextra ac sinistra latitudinis spatium, cum sit atrii longitudo ab XXX pedibus ad pedes XL, ex tertia parte eius constituatur. ab XL ad pedes L longitudo dividatur in partes tres semis, ex his una pars alis detur. cum autem erit longitudo ab quinquaginta pedibus ad sexaginta, quarta pars longitudinis alis tribuatur. a pedibus LX ad LXXX longitudo dividatur in partes quattuor m in quinque partes divisa longitudo iustam constituerit latitudinem alarum. trabes earum liminares ita altae ponantur, ut altitudines latitudinibus sint aequales. ido atrii erit pedum viginti, dempta tertia eius spatio reliquum tribuatur. si erit ab pedibus XXX ad XL, ex atrii latitudine tablino dimidium tribuatur. cum autem ab XL ad LX,
Abbreviated transcription (Latin):
non obstant luminib: tricliniorũ. sed eahabent in refectionib molestiuã magnã quod
circi pari&es stillicidia defluentia continent fistulȩ . quaenoncderit̃ recipiunt
excanalib aquã defluentẽ. Itaq redundantes restagnant. & intestinũ & pari&es
in eis generib aedificiorũ corrũpunt. Testudinatauero ibi fiunt ubi non sunT imp&ꝰ
magni & in contignationibus supraspatiosȩ redduntur habitationes :Atriorum
uero latitudines ac longitudines. trib: generib: formantur . & primũ genus distri¬
buitur uti longitudo cũ inquinq pastes diuisafuerit. trespartes latitudinident᷑
Alttrũ cũ intres pastes diuidatur . duc pastes latitudini tribuant᷑. tertiũ utilatitudo.
inquadrato parib: laterib: describatur. Inquaeeo quadrato dugonius lineaducatũr
& quantũ spatiũ habuerit ealinea diagonii tanta longitudo atriod&ur. altitudo

Expanded text:
non obstant luminibus tricliniorum. sed ea habent in refectionibus molestiam magnam, quod non obstant luminibus tricliniorum. sed ea habent in refectionibus molestiam magnam, quod circa parietes stillicidia defluentia, cum tument fistulae, quae non celeriter recipiunt ex canalibus aquam defluentem itaque redundantes restagnant, et intestinum et parietes in eis generibus aedificiorum corrumpunt. testudinata vero ibi fiunt, ubi non sunt impetus magni et in contignationibus supra spatiosae redduntur habitationes. Atriorum vero latitudines ac longitudines tribus generibus formantur. et primum genus distribuitur, uti, longitudo cum in quinque partes divisa fuerit, tres partes latitudini dentur; alterum, cum in tres partes dividatur, duae partes latitudini tribuantur; tertium, uti latitudo in quadrato paribus lateribus describatur inque eo quadrato diagonios linea ducatur, et quantum spatium habuerit ea linea diagonii, tanta longitudo atrio detur. Altitudo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓnuntiandũ. primũq decauis aediũ utifieri debeantdicam.¶ Caua aediũ quinq:
generib sunt distincta quorũ ita figure nominant᷑ tus canicũ corinthi: ũ t&ra¬
strlon displuuiatũ testudinatũ. Tuscanica sunt in quib trabes inatrii latitud ine
traectȩ habeant int̃pensiua & collitias abangulis pari&ũ ad angulo stignorũ
incurientes. Itẽ asserib: stillicidiorũ in mediũ conpluuiũ deiectus. In corin¬
thui hisdemrationibus trabes & conpluuia conlocantur. seda pari&ibus trabes
secedentes in circuitione circa colũnas componunt᷑. t̃rasty lasunt quae subiectis
ipsemagnũ imp&rũ coguntur habere neq ab inter pensiuis onerantur
displuuiata autẽsuNt in quib deliquiȩ arcã sustinentes stillicidia reiciunt
hechibernaculis max imeprestant utilitetes quod compluuia carũ erecta

Expanded text:
pronuntiandum, primumque de cavis aedium, uti fieri debeant, dicam. Cava aedium quinque pronuntiandum, primumque de cavis aedium, uti fieri debeant, dicam. Cava aedium quinque generibus sunt distincta, quorum ita figurae nominantur: tuscanicum, corinthium, tetrastylon, displuviatum, testudinatum. tuscanica sunt, in quibus trabes in atrii latitudine traiectae habeant interpensiva et collicias ab angulis parietum ad angulos tignorum intercurrentes, item asseribus stillicidiorum in medium compluvium deiectus. in corinthiis isdem rationibus trabes et compluvia conlocantur, sed a parietibus trabes recedentes in circumitionis circa columnas componuntur. tetrastyla sunt, quae subiectis ipsae magnum impetum coguntur habere neque ab interpensivis onerantur. Displuviata autem sunt, in quibus deliquiae arcam sustinentes stillicidia reiciunt. haec hibernaculis maxime praestant utilitates, quod compluvia eorum erecta
Abbreviated transcription (Latin):
remorũ oculis aspectũ. Hocautẽ siue simulacrorũ inpulsu. seuradiorũ exoculis
effusionib: utiphr sicis plac& uidemus utrãq rationẽ uidecur ita eẽ utifalsa iudi¬
cia oculorũ habeat aspectus. Cũergo quaesuNTuera falsauideantur. & non nulla
alit̃ quã suntoculis ꝓbent᷑ p̃puto oportere cẽdubiũ quã ad locorũ naturas autne¬
cessitates detractiones autadiectiones fieridebeant sed ita utinihil in hiso peribus
desider&ur: Haccautẽ &iã ingeniorũ acuminib: non solũ doctrinis efficiuntur
lgit᷑ statuenda ÷ primũratio symmetriarũ aqua sumatur sinedubitatione cõmu¬
tatio Deinde explic& operis futuri locorũ unũ spaciũ longitudinis. cuius semel
constituta fuerit magnitudo sequatur eã ꝓportionis ad decorẽ apparatio utinon sit
considerantib aspectus curithmiȩ dubius dequaquib: rationib: efficiatur ÷ mihi

Expanded text:
remorum oculis aspectum. Hoc autem sive simulacrorum inpulsu seu radiorum ex oculis remorum oculis aspectum. Hoc autem sive simulacrorum inpulsu seu radiorum ex oculis effusionibus, uti physicis placet, videmus, utraque ratione videtur ita esse, uti falsa iudicia oculorum habeat aspectus. Cum ergo, quae sunt vera, falsa videantur et nonnulla aliter quam sunt oculis probentur, non puto oportere esse dubium, quin ad locorum naturas aut necessitates detractiones aut adiectiones fieri debeant, sed ita, uti nihil in his operibus desideretur. haec autem etiam ingeniorum acuminibus, non solum doctrinis efficiuntur. Igitur statuenda est primum ratio symmetriarum, a qua sumatur sine dubitatione commutatio deinde explicetur operis futuri locorum imum spatium longitudinis et latitudinis, cuius cum semel constituta fuerit magnitudo, sequatur eam proportionis ad decorem apparatio, uti non sit considerantibus aspectus eurythmiae dubius. de qua, quibus rationibus efficiatur, est mihi
Abbreviated transcription (Latin):
tria sit d&actũ autadiectũ uti iduideatur rectȩ esseformatũ in aspectuque
uibildesider&ur. Aliaenĩ adminũ specieẽ uid&ur alia in excelso p̃eadem
in conduso dissimilis inaꝑto. inquibus magni iudicii ÷ opera quidtandem sit faciundũ
Nonenĩ ueros uid&ur habere uisus effectus. sed fallitur sepiusiuditio ab eomens quẽ¬
ad modũ &iã incenis pictis uidentur colũ narũ ꝓiecture mutulorũ esphorȩ
signorũ figunȩ ꝓminentes cũ sit tabula sine dubio ad regulã plana similit̃ in nauibus
remicũ sint subaqua directi tam̃ oculis infractiuidenlur. & quatenus eorũ pastes
tangunt sũmã planitiem liquores apparent uti sunt directi. Cũ uero subaqua sunt
dimissi ꝑnatunȩ ꝑ lucidã raritatẽ remittunt enatantes absuiscorporib fluentes
imagines ad sũmã aquae planitiem atq: heibi comotȩ efficere uidentur infractum

Expanded text:
tria sit detractum aut adiectum, uti id videatur recte esse formatum in aspectuque tria sit detractum aut adiectum, uti id videatur recte esse formatum in aspectuque nihil desideretur. Alia enim ad manum species esse videtur, alia in excelso, non eadem in concluso, dissimilis in aperto, in quibus magni iudicii est opera, quid tandem sit faciundum. non enim veros videtur habere visus effectus, sed fallitur saepius iudicio ab eo mens. quemadmodum etiam in scaenis pictis videntur columnarum proiecturae, mutulorum ecphorae, signorum figurae prominentes, cum sit tabula sine dubio ad regulam plana. similiter in navibus remi, cum sint sub aqua directi, tamen oculis infracti videntur; et quatenus eorum partes tangunt summam planitiem liquoris, apparent, uti sunt, directi, cum vero sub aqua sunt demissi, per naturae perlucidam raritatem remittunt enatantes ab suis corporibus fluentes imagines ad summam aquae planitiem, atque eae ibi commotae efficere videntur infractum
Abbreviated transcription (Latin):
nature gentium disparib animis & corporũ figuris qualitatibusq nascerentur nondub¬
temus edificiorũ quoq rationes ad nationẽ gentiũq ꝓpri&ates apte distribuere
cũ habeamus ab ipsarerũnatura sollertã & expeditam monstrationẽ. quo ad potui
summa ratione ꝓpri&ates locorũ abnaturarerũ dispositȩ anĩ aduertere ex¬
posui. & quẽ ad modũ ad soliscursũ &inclinationes celioporteat ad gentiũ figuras
constituere edificiorũ qualitatesdixi. Itaq: nunc singulorũ generum inedi¬
ficiis conm̃sus sỹmetriarũ &uniuersos & separatos breuit̃ explicabo  Nulla
architecto maiorcura eẽ deb& nisiuti ꝓportionib rataepartis habeant ȩdifici¬
arationũ exactiones Cũ ergo constituta sũ metriarũ ratiofuerit & con¬
m̃sus ratiocinationib: explicati tum &iã acuminis ÷ ꝓpriũ ꝓuidere adnatu¬

Expanded text:
naturae gentium disparibus animis et corporum figuris qualitatibusque nascerentur, non dubnaturae gentium disparibus animis et corporum figuris qualitatibusque nascerentur, non dubitemus aedificiorum quoque rationes ad nationum gentiumque proprietates apte distribuere, cum habeamus ab ipsa rerum natura sollertem et expeditam monstrationem. Quoad potui summa ratione proprietates locorum ab natura rerum dispositas animadvertere, exposui et, quemadmodum ad solis cursum et inclinationes caeli oporteat ad gentium figuras constituere aedificiorum qualitates, dixi; itaque nunc singulorum generum in aedificiis commensus symmetriarum et universos et separatos breviter explicabo. Nulla architecto maior cura esse debet, nisi uti proportionibus ratae partis habeant aedificia rationum exactiones. cum ergo constituta symmetriarum ratio fuerit et commensus ratiocinationibus explicati, tum etiam acuminis est proprium providere ad natu
Abbreviated transcription (Latin):
rerũ in mundo conlocata & om̃s nationes in moderatis mixtionib: disparatȩ uero int̃
spaciũ totius orbisterrarũ regionisq: mediomundi populus romainus possid&
fines: Namq tẽperatissime adutrãq pastem & corporũ membris animorũ que
uigorib ꝓfortitudines initilia gentes Quc̃ad modumenĩ iouis stella inter
martis feruentissimam & saturna frigidissimã media currens temperattr.
Fadem rationeitalia inter septentrionalẽ meridianãq ab utroq paste mixtionib:
temperatas &inuictas hab& laudes. Itaq consilis refringit bairbarorũ uirtutes.
fortimanu consiliis meridianorũ cogitationes. Itidiuinamens ciuitatẽ populi romani
egregiã tẽperatãq regionẽ collocauit uti orbis terrarũ imperii potiretur. Qđsiita ÷
utidissimiles regiones ab inclinationib: caeli uariis generib: sint comparatȩ ut &iam

Expanded text:
rerum in mundo conlocata et omnes nationes inmoderatis mixtionibus disparatae, veros inter rerum in mundo conlocata et omnes nationes inmoderatis mixtionibus disparatae, veros inter spatium totius orbis terrarum regionesque medio mundi populus Romanus possidet fines. Namque temperatissimae ad utramque partem et corporum membris animorumque vigoribus pro fortitudine sunt in Italia gentes. quemadmodum enim Iovis stella inter Martis ferventissimam et Saturni frigidissimam media currens temperatur, eadem ratione Italia inter septentrionalem meridianamque ab utraque parte mixtionibus temperatas et invictas habet laudes. itaque consiliis refringit barbarorum virtutes, forti manu meridianorum cogitationes. ita divina mens civitatem populi Romani egregia temperataque regione conlocavit, uti orbis terrarum imperii potiretur. Quodsi ita est, uti dissimiles regiones ab inclinationibus caeli variis generibus sint comparatae, ut etiam
Abbreviated transcription (Latin):
gentes in fuse crassitudine çeli ꝓpter obstantiam aeris. humore refrigeratae
stupentes habent mentes. hoc autẽitaeẽ a serpentib: lic& aspicere que ꝑcalor ẽ
cũ exhaustam habent humoris refrigerationẽ. tunca cerrime mouentur
perbrumalia autẽ & hiberna tẽpora abmatitione celi refrigerata in motas̃
stupore. Itinon est mirindũ sucutions efficit caliđ aerhominũ mentes. refrigeratus autem
contratardiores : Cũsint autem meridune nationes animis icutissimis infinitaq sol¬
lertia consiliorũ simul ad fortitudinem ingredicntur ibisuccũbrnt qđ habent exuctas
absole animorũ uirtutes. Quiauero refrigeratis nascuntur regionibus ad irmorũ
uehem̃tiã paratiores s mignis uirtutib sup̃ sinetimore. sed arditate animi sine consideran¬
tia in ruentes sinesollertia suis consiliis refragantur. Cũ ergo hȩcita sint abnatura

Expanded text:
gentes infusae crassitudine caeli, propter obstantiam aeris umore refrigeratae gentes infusae crassitudine caeli, propter obstantiam aeris umore refrigeratae stupentes habent mentes. hoc autem ita esse a serpentibus licet aspicere, quae, per calorem cum exhaustam habent umoris refrigerationem, tunc acerrime moventur, per brumalia autem et hiberna tempora ab mutatione caeli refrigeratae, inmotae sunt stupore. ita non est mirandum, si acutiores efficit calidus aer hominum mentes, refrigeratus autem contra tardiores. Cum sint autem meridiane nationes animis acutissimis infinitaque sollertia consiliorum, simul ut ad fortitudinem ingrediuntur, ibi succumbunt, quod habent exsuctas ab sole animorum virtutes; qui vero refrigeratis nascuntur regionibus, ad armorum vehementiam paratiores sunt magnis virtutibus sine timore, sed tarditate animi sine considerantia inruentes sine sollertia suis consiliis refragantur. cum ergo haec ita sint ab natura
Abbreviated transcription (Latin):
sonitus uocis ꝑficiunt tenuitatẽ. hoc autemuerũ esse exhumidis nature locis
grauiora fieri & exferuidis acutiora lic&ita ex periendo animaduertere calices duo
in una fornace aquecocti equoq pondere. Ad crepitũq unosonitu sumantur
exhis unus in aquã dimit tatur. postea exaqua eximatur tuncutriq tangantur
Cũ enĩ ita factũ fuerit. largiter intereossonitus discrepabit hȩ quoq: pondere
non poter̃ eẽ. Ita& hominũ corpora unogenere figurationis &unamundi
coniunctione conceptalalia ꝓpter regiones ardoremacutum spiritũ aeris expri¬
munt tactu alia ꝓpterhumoris abundantiam grauissimas cffundunt sonorum
qualitates. Itẽ propter tenuitatẽ celimaridianȩ nationes ex acuta feruoremente
ex peditius celeriusq mouentur ad consiliorũ cogitationes Septentrionalis autẽ

Expanded text:
utissimam sonitus vocis perficiunt tenuitatem. Hoc autem verum esse, ex umidis naturae locis utissimam sonitus vocis perficiunt tenuitatem. Hoc autem verum esse, ex umidis naturae locis graviora fieri et ex fervidis acutiora, licet ita experiendo animadvertere. calices duo in una fornace aeque cocti aequoque pondere ad crepitumque uno sonitu sumantur. ex his unus in aquam demittatur, postea ex aqua eximatur; tunc utrique tangantur. cum enim ita factum fuerit, largiter inter eos sonitus discrepabit, aequoque pondere non poterunt esse. ita et hominum corpora uno genere figurationis et una mundi coniunctione concepta alia propter regionis ardorem acutum spiritum aeris exprimunt acutum, alia propter umoris abundantiam gravissimas effundunt sonorum qualitates. Item propter tenuitatem caeli meridianae nationes ex acuta fervore mente expeditius celeriusque moventur ad consiliorum cogitationes; septentrionales autem
Abbreviated transcription (Latin):
mũ Vti inorgano chorda quae ÷ ꝓxima angulo. secundũ cã autẽ reliquead mediã
greciã remissionib efficiuNt. innationib sonorũ cantiones. Itẽ amedio in ordinẽ
crescendo ad extremos septentriones subaltitudines cȩlinationũ sp̃s sonitus grauiorib
anatura rerũ ex primunt᷑. Ita uidetur mundi conceptio ꝓpter inclinationem con¬
sonantissimȩ ꝑsolis tẽperaturã ad armoniã eẽ composita. Igitur quenationes sunt
interaxis meridiani cardinẽ abseptentrionalis medio posite ut iindia grãmata
musi co mediane uocis habent sonitũ in sermone quaeq ꝓgredientib: ad septentri¬
onem s̃ nationes qđ altiores habent distantias ad mundispiritus uocis habentes humorẽ
repulsos adhypatas & ꝓslambanomenos anaturarerũ sonitu grauiore coguntur
utieademratione medio ꝓgredientib ad meridiem gentes parau&arũq acutissimã

Expanded text:
mum, uti in organo chorda, quae est proxima angulo. secundum eam autem reliquae ad mediam mum, uti in organo chorda, quae est proxima angulo. secundum eam autem reliquae ad mediam Graeciam remissiones efficiunt in nationibus sonorum scansione. item a medio in ordinem crescendo ad extremos septentriones sub altitudines caeli nationum spiritus sonitibus gravioribus a natura rerum exprimuntur. ita videtur mundi conceptio tota propter inclinationem consonantissime per solis temperaturam ad harmoniam esse composita. Igitur quae nationes sunt inter axis meridiani cardinem ac septentrionalis medio positae, uti in diagrammate musico medianae vocis habent sonitum in sermone; quaeque progredientibus ad septentrionem sunt nationes, quod altiores habent distantias mundi, spiritus vocis habentes umore repulsos ad hypatas et proslambanomenon, a natura rerum sonitu graviore coguntur uti; eadem ratione e medio progredientibus ad meridiem gentes paranetarum netarumque ac
Abbreviated transcription (Latin):
Sanguinis autẽ ab undantia ferroresistuNt sinctumore nonminus sohus uo¬
cisingenerib gentiũ dispares &uarias hab& qualitates: id eo qđ terminatio or¬
entis &occidentis circa t̃relibrationẽ quadiuiditur pars superior &instrior
mundi habere uid&ur libratã naturali modo circumitionẽ quã &iã mathematiꝰ ori¬
rontadicunt: Igitur cũ idhabemus certũ animo sustinentes ab labro quod ÷
in regione septentrionali linea traiecta adid qđ estsu prameridianũ axẽ ab eoq
altertm obliquã iniltitudinẽ ad sũmũ cardinẽ quiest poststellas septentrionũ sine dubi¬
titione ani aduertemus excocẽ scenatrigonii mundo utiorgani quã sambucen greci dicunt
ltiq qđ ÷ spatiũ ꝓximũ imocardine abixis linca in mcridianis finib subeo locoquȩsunt
nationes ꝓpt̃ breuitatem altitudinis ad mundũ sonitũ uocis faciunt tenuem &acutis si¬

Expanded text:
sanguinis autem abundantia ferro resistunt sine timore. Non minus sonus vosanguinis autem abundantia ferro resistunt sine timore. Non minus sonus vocis in generibus gentium dispares et varias habet qualitates, ideo quod terminatio orientis et occidentis circa terrae librationem, qua dividitur pars superior et inferior mundi, habere videtur libratam naturali modo circumitionem, quam etiam mathematici ori/zonta dicunt. igitur cum id habemus certum ab imo sustinens, ab labro, quod est in regione septentrionali, linea traiecta ad id, quod est supra meridianum axem, ab eoque altera obliqua in altitudinem ad summum cardinem, qui est post stellas septentrionum, sine dubitatione animadvertemus ex eo esse schema trigonii mundo, uti organi, quam sambu/kh Graeci dicunt. Itaque quod est spatium proximum imo cardini ab axis linea in meridianis finibus, sub eo loco quae sunt nationes, propter brevitatem altitudinis ad mundum sonitum vocis faciunt tenuem et acutissi