comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qui ante uenerunt fures fuisse ⁊ latra¬
nes. Uenisse quippe ita uult intelligi.
ipso uenerunt: quia ñ eũ ꝑsuꝑbiam
precedere uoluerunt. sed eũ ꝑ ipsos
loquentẽ humilit̃ portauert̃. Uos
aut qui hec uerba dñi sic intelligitis
seđm ur̃m intellectũ. satis confitemm
nullos uos habere ꝓphas qui uentun¬
falsa carne uenturũ. falsa morte pel¬
surũ. falsas cicatrices dubitantib
discipłis oblaturũ: non dico ex hoc
ipso quam sint detestandi atq fug¬
endi. quamq non posft̾ eẽ ues ices
quib de mendatio. xp̃c placet. ut hoc
uondic̃a certe. ut dicere ceꝑam scdłm
rosiille uitellectꝰ est uerus. ut ipsi
idẽ cum uerbo dĩ uenire noluerunt.
s cũ eos non miserit ds. mendatia sua
hominib attulert̃: uos quoq ipsi qͣn¬
uis post xp̃i passionẽ ⁊ resurrectionẽ
in hoc mundo nati fueritis fures : la¬
trones estis. quia pͥusquã uosipse illu¬
minaret ut ueritatẽ ipsus p̃dicaretis:
ante eũ uenire uoluistis: ut urãm fal

Expanded text:
um venerunt, fures fuisse et latrones. Venisse quippe ita vult intelligi, ipso venerunt; quia non eum per superbiam praecedere voluerunt, sed eum per ipsos loquentem humiliter portaverunt. Vos autem, qui haec Domini verba sic intelligitis, secundum vestrum intellectum satis confitemini nullos vos habere prophetas, qui ventue Christum falsa carne venturum, falsa morte passurum, falsas cicatrices dubitantibus discipulis oblaturum; non dico ex hoc ipso quam sint detestandi atque fugiendi, quamque non possint esse veraces, quibus de mendacio Christus placet: ut hoc non dicam, certe ut dicere coeperam, secundum ro si ille intellectus est verus, ut ipsi id est, cum Verbo Dei venire noluerunt, sed cum eos non miserit Deus, mendacia sua hominibus attulerunt: vos quoque ipsi, quamvis post Christi passionem et resurrectionem in hoc mundo nati fueritis, fures et latrones estis; quia priusquam vos ipse illuminaret, ut veritatem ipsius praedicaretis, ante eum venire voluistis, ut vestram fa
Abbreviated transcription (Latin):
Arupti: ⁊ nos immutabim᷑. Oportec
enim corruptibile hoc induere
incorruptionẽ: ⁊ mortale hoc in¬
duere immortalitatẽ. Ut gͦ indu¬
atur immortalitate: exuatur mor¬
talitate. Hoc ẽ circuncisionis my¬
steriũ. que octauo die fieri iussa
est: ⁊ octauo die idest dominica
post sabbatũ. iam in ueritate adeo
impleta. Unde dr̃ exuens se car¬
nem: principatꝰ ⁊ potestates exẽ¬
plauit. ꝑ hanc enĩ mortalitatẽ.
nob̃ inuide di abolicȩ. potestates
dominabant᷑ quas exemplasse di¬
ctus ẽ: quia in se ipso capite nr̃o
prebuit exemplũ. quod in toto eiꝰ
corpore. idẽ. eccłia ex diaboli pote¬
state liberanda in ultima resur¬
rectione cõplebit᷑. Hȩc ẽ fides nr̃a.
Et qm̃ sicut testimoniũ ꝓpħicũ
paulus cõmemorat iustus ex fide
uiuit: hȩc ẽ. iustificatio nr̃a. Mor¬
in ore tuo qͥa dñs ẽ. iħe. ⁊ credide¬
ris in corde tuo quia d̃s illũ susci¬
tauit a mortuis: saluus eris. Qͣ

Expanded text:
oportet enim corruptibile hoc induere incorruptionem, et mortale hoc induere immortalitatem. Ut ergo induatur immortalitate, exuitur mortalitate. Hoc est circumcisionis mysterium quae octava die fieri jussa est, et octava die, id est dominica post sabbatum jam in veritate a Domino impleta, unde dicitur, exuens se carnem, principatus et potestates exemplavit. Per hanc enim mortalitatem nobis invidae diabolicae potestates dominabantur, quas exemplasse dictus est, quia in seipso capite nostro praebuit exemplum, quod in toto ejus corpore, id est Ecclesia, ex diaboli potestate liberanda, in ultima resurrectione conplebitur. haec est fides nostra. et quoniam, sicut testimonium propheticum Paulus conmemorat, iustus ex fide uiuit, haec est iustificatio nostra. morin ore tuo, quia dominus est Iesus, et credideris in corde tuo, quia deus illum suscitauit a mortuis, s
Abbreviated transcription (Latin):
poni. Quin etiam sic te docericu¬
se dubitantẽ non ẽ asꝑnatꝰ: sed quo
animi eiꝰ uulnerib mederet᷑. cor¬
poris sui cicatrices ostendit. Hȩc uer¬
ba tua sunt. Bene quod sic te doce¬
ri exigis. Quã enĩ uerebar: ne hoc
quoq in eũgłio falsum ẽẽ. conten¬
deres. Crede gͦ cicatricib xp̃i: qͥa
si cicatrices illȩ uere erant. uera eti¬
am uulnera ipsa fuerant. nec ue¬
ra uulnera. nͥ uera caro habere po¬
tuisset. hoc uerũ. totũ ur̃m euer¬
tit errorẽ. Porro si xp̃c falsas ei¬
atrices d ibitanti discipło di monstra¬
uit ⁊ ipsum fallacẽ dicis ita docentẽ.
⁊ de falli cupis ita discentẽ. S quia
falli nemo est qͥue lit. fallere autẽ
multi uolunt: magis te uelle intelli¬
go quasi exemplo xp̃i fallacit docere:
quã exemplo thomȩ fallacit̃ discere.
Pinde si credis quod falsis cicatricib
xp̃c fefellerit dubitantẽ: te qͥs ue¬
lit credere docentẽ ac non potuis

Expanded text:
poni. quin etiam sic te doceri cuponi. quin etiam sic te doceri cuse dubitantem non est aspernatus. sed quo animi eius uulneribus mederetur, corporis sui cicatrices ostendit. haec uerba tua sunt. bene, quod sic te doceri exigis. quam enim uerebar, ne hoc quoque in euangelio falsum esse contenderes! crede ergo cicatricibus Christi, quia si cicatrices illae uerae erant, uera etiam illa uulnera fuerant, nec uera uulnera nisi uera caro habere potuisset: hoc uerum totum uestrum euertit errorem. porro si Christus falsas cicatrice dubitanti discipulo demonstrauit, et ipsum fallacem dicis ita docentem et te falli cupis ita discentem. sed quia falli nemo est qui uelit, fallere autem multi uolunt, magis te uelle intellego quasi exemplo Christi fallaciter docere quam exemplo Thomae fallaciter discere. proinde si credis. quod falsis cicatricibus Christus fefellerit dubitantem, te quis uelit credere docentem, ac non potius
Abbreviated transcription (Latin):
obseruabant. Unde illis dicit. De¬
einatis ment̾a ⁊ ciminũ ⁊ relinqui¬
tis grauiora legis misccłiam ⁊ iudiciũ:
relmquentes culicẽ. camelũ autẽ
glucientes. hec oportebat facere:
illa aut non omittere. Unde ⁊ illud
quod traditionib sius docebant qͦ¬
modo infir maretur preceptum dei:
quo deferri honorẽ parentib iusse¬
rat. ꝓpt̃ quã suꝑbiam ⁊ iniquitatẽ
excecari meruerunt: ut cedera non
intelligerent: qͥuia ea quȩ intellige¬
bant impie contempnebant. Uides
anus non es: Ipse quippe uideris
quid de te sentias: qui te ut gentilẽ
uel udeũ doceri de. xp̃o expetis. Ego
tam̃ neq hoc defugi. et om̃s tibi aditꝰ
erroris quantũ potui clausis nec illud
silui patere precipiciũ. qua uosceci
mittitis: dicentes falsaẽe in eugłio.
sic ubi ur̃a heresis exitũ inuenerit.
ut uob̃ nichil remaneat quo redire
possitis unde. xp̃o credatis. ubi uob̃
hȩc uox pestilentiȩ non possit op¬

Expanded text:
obseruabant. unde illis dicit: deobseruabant. unde illis dicit: decimatis mentam et cyminum et relinquitis grauiora legis. misericordiam et iudicium liquantes culicem, camelum autem gluttientes: haec oportebat facere, illa autem non omittere. unde est et illud. quod traditionibus docebant, quomodo infirmaretur praeceptum dei, quo deferri honorem parentibus iusserat; propter quam superbiam et iniquitatem excaecari meruerunt, ut cetera non intellegerent, quia ea, quae intellegebant, inpie contemnebant. Uidesnhristianus non es. ipse quippe uideris. quid de te sentias, qui te ut gentilem uel Iudaeum doceri de Christo expetis; ego tamen neque hoc defugi et omnes tibi aditus erroris, quantum potui, clausi. nec illud siui patere praecipitium, qua uos caeci mittitis dicentes falsa esse in euangelio, sicubi uestra haeresis exitum non inuenerit, ut uobis nihil remaneat, quo redire possitis. unde Christo credatis, ubi uobis haec uox pestilentiae non possit ob
Abbreviated transcription (Latin):
sunt quȩ cõmunicant hominẽ.
on lotis aut̃ manib manducare:
non cõmunicat homin̾e. Certe iã
manifestata fallatia: conuicta disce¬
dit. Certe iam clarũ ẽ non aliud
de hac re turbas: alud secreto dis¬
cipulos dñm docuisse. Certe sine
dubi tatione ꝑspicit᷑ manicheos po-¬
tus ẽẽ mendaces atq fallaces: non
moysen ñ xp̃m. non testamenti u¬
triusq doctrinã. ibi figuratã. hic re¬
uelatam: ibi ꝓpħam hic presentat᷑a.
Quomͦ gͦ nichil eoꝵ catholicos ser¬
uare putant. quȩ moyses scripsit.
cũ om̃ia prorsus obseruent. ñ iã
di. aliud legendi. recte diceremus
sripturã illam ñ obseruare lectorẽ:
quia ⁊ ipse caractares illos non face¬
ret. cũ illȩ fuissent figurȩ sonorũ.
ille aũt iam sonos ipsos exꝑmeret.
illarũ tamen figurarũ non formati¬
one occupatꝰ s inspectione cõmoni¬
tus. Icło aut̃ udȩi xp̃o non crede¬
bant: quia nec illa quȩ moy ses
non figurate s aꝑte preceperat

Expanded text:
sunt. quae communicant hominem; non lotis autem manibus manducare non communicat hominem. Certe iam manifestata fallacia connicta discedit; certe iam clarum est non aliud de hac re turbas, aliud secreto discipulos dominum docuisse; certe sine dubitatione perspicitur Manichaeos potius esse mendaces atque fallaces, non Moysen, non Christum. non testamenti utriusque doctrinam ibi figuratam. hic reuelatam. ibi prophetatam, hic praesentatam. quomodo ergo nihil eorum catholicos seruare putant, quae Moyses scripsit, cum omnia prorsus obseruent, non iamdi, aliud legendi, recte diceremus scripturam illam non obseruare lectorem, quia et ipse characteres illos non faceret. cum illae fuissent figurae sonorum, ille autem iam sonos ipsos expromeret, illarum tamen figurarum non formatione occupatus, sed inspectione commonitus. ideo autem Iudaei Christo non credebant, quia nec illa, quae Moyses non figurate, sed aperte praeceperat,
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ib gentib. ⁊ ab initio p̃dicatioĩs
non. inis. xp̃i in eccł̃iis om̃ib in tanto
scĩtatis culmine collocatũ : quȩ scͥp¬
tura ꝓferri potest. cui de xp̃o fides
habenda sit: Quid poteris ꝓferre
scͥptum. quod ñ ille qͥ hoc ñ uult cre¬
dere.dicat ẽẽ confictum: si tanta
eu ingłii noticia uenit in dubium:
dicentẽ: n ereuuangłio: At si hoc qͦd
ita credis ex euuangłio. ut tanquame
ore dñi audisse te dicas. alius falsũ eẽ
contendat. atq hoc dixisse. xp̃m negi
quo ibis. quid facies: Nonne eũglici
auctoritatẽ. quantis poteris uirib p̃¬
dicabis: Miser. illic scriptũ ẽ. quod
non uis credere: ubi didicisti quod
ita credis. ut te hoc ab ipso audisse
xp̃o dicas. Ecce nos utrũq credimꝰ.
quia eũgł̃io sco credimꝰ ubi utrũq seͥ

Expanded text:
omnibus gentibus et ab initio praedicationis omnibus gentibus et ab initio praedicationis nominis Christi in eccsanctitatis culmine collocatum; quae scriptura proferri potest, cui de Christo fides habenda sit? Quid poteris proferre scriptum, quod non ille qui hoc non vult credere, dicat esse confictum, si tanta Evangelii notitia venit in dubium? dicentem, nisi ex Evangelio? At si hoc, quod ita credis ex Evangelio, ut tanquam ex ore Domini audisse te dicas, alius falsum esse contendat, atque hoc dixisse Christum neget; quo ibis? quid facies? Nonne evangelicam auctoritatem quantis potueris viribus praedicabis? Miser, illic scriptum est quod non vis credere, ubi didicisti quod ita credis, ut hoc te ab ipso Christo dicas audisse. Ecce nos utrumque credimus, quia Evangelio sancto credim
Abbreviated transcription (Latin):
sit: nichil ẽ. quod te iningenti estu
positũ fingas. ⁊ cogiuidearis in alte¬
rum e duob. ut aut falsum ꝓnun¬
ties capitulum hoc. aut mendacẽ
iħm. Sicut enĩ capitulũ hoc uerũ
ẽ: ita ⁊ uerax iħc. Rectius uisũ est
inquit scͥptorib asscribere falsita¬
tem: quã ueritatis auctoritati men¬
datiũ. Itane tu credis xp̃m uerita¬
tis auctorẽ: quẽ predicas carnis:
mortis ⁊ uulnerũ ⁊ eicatricũ simu¬
latorẽ : Uolo mͥ ostendas unde au¬
ctorẽ ueritatis didiceris. xp̃m: si eis
qui de illo scpserint quoꝵ auctoritas
recenti me moria cõmendata atq
firmata in posteros emanauit. au¬
des asseribere falsitatẽ. Non enim
uidisti. xp̃m: aut quẽ ad modũ cum
apłis locutꝰ est tecũ. aut de cęlo te
sicut saulum uocauit. Quid de illo
sentire qͥd credere possimꝰ: nisi quod
scriptura testatur: Porro simendax
ẽ. euuangłiũ disseminatũ ⁊ notum

Expanded text:
sit. nihil est, quod te in ingenti aestu sit. nihil est, quod te in ingenti aestu positum fingas et cogi uidearis in alterum e duobus. ut aut falsum pronunties capitulum hoc aut mendacem Iesum. sicut enim hoc capitulum uerum est, ita et uerax est Iesus. rectius uisum est, inquit, scriptoribus ascribere falsitatem quam ueritatis auctori mendacium. itane tu Christum credis ueritatis auctorem, quem praedicas carnis et mortis et uulnerum et cicatricum simulatorem ? uolo mihi ostendas. unde auctorem ueritatis didiceris Christum, si eis, qui de illo scripserunt, quorum auctoritas recenti memoria commendata atque firmata in posteros emanauit. audes adscribere falsitatem. non enim uidisti Christum, aut quemadmodum cum apostolis locutus est tecum, aut de caelo te sicut Saulum uocauit. quid de illo sentire, quid credere possumus. nisi quod scriptura testatur ? porro si mendax est euangelium disseminatum et notum
Abbreviated transcription (Latin):
de xp̃o moyses. Iam quidẽ suꝑius
multa demonstrata sunt. S quis
possit om̃ia demonstrare. presert̃i
quia si quȩdã cõmemorẽ. paratꝰ
uidet᷑ iste ꝑuersus uel in aliũ sen¬
sum ea conari ꝑuertere: uelsi fu¬
erit euidentia clarioris ueritatis
oppressus. dicere se illa tanquam
de mari salso suauẽ piscẽ capere.
nec iđo se ad totam scripturã mo¬
yseos. uelut ad aquã marinã bi¬
bendã cogi oportere: Qua ꝓpt̃
sufficere arbitror huic oꝑrut ea
ipsa quȩ reprehendenda secerpit
de scriptura legis hebreoꝵ ad xp̃m
ligantur ostendam. ex quo satis
appareat: multomagis cetera uł
statim ꝓnuntiata. uel diligenter
ac ueracit᷑ ꝑscrutata. xp̃ianȩ fidi
conuenire. si ea quȩ deridenda
atq dampnanda obicit inimicꝰ.
eis ipsis conuincat᷑. xp̃iana ueri¬
tate dampnandus. Qua ꝓpter
o plene om̃i fallatia eum dñs in
euuangłio Ixerit. sicredei etis mo¬
ẏsi crederetis .mͥ. de me i ille scͥp¬

Expanded text:
de Christo Moyses. iam quidem superius de Christo Moyses. iam quidem superius multa demonstrata sunt, sed quis possit omnia demonstrare? praesertim quia, si quaedam commemorem, paratus uidetur iste peruersus uel in alium sensum ea conari peruertere uel, si fuerit euidentia clarioris ueritatis obpressus, dicere se illa tamquam de mari salso suauem piscem capere nec ideo se ad totam scripturam Moyseos uelut ad aquam marinam bibendam cogi oportere. quapropter sufficere arbitror huic operi, ut ea ipsa, quae reprehendenda secerpsit de scriptura legis Hebraeorum. ad Clegantur. ostendam: ex quo satis adpareat multo magis cetera uel statim pronuntiata uel diligenter ac ueraciter perscrutata christianae fidei conuenire, si ea, quae deridenda atque damnanda obicit inimicus, eis ipsis conuincatur christiana ueritate damnandus. quapropter, o plene omni fallacia, cum dominus in euangelio dixerit: si crederetis Moysi, crederetis et mihi; de me enim ille scrip
Abbreviated transcription (Latin):
boplacentẽ. & cȩt̾a huiꝰ modi. Rinde illa oĩa
sigure nr̃e fuerunt. sicut idem di¬
et: ⁊ sepe cõmemorandũ ẽ quia
non demoniis exhibebant᷑. seduni
uro dõ qui fecit cȩlum & terrã. ñ
anquã indigenti talib. sed demꝑa
ltinguenti ⁊ iubenti presentia ꝑ
que significaret futura. Uos autẽ
qui ut seducatis ⁊ decipiatis idiotas
inꝑfectosq xp̃ianos. paganismũ
uos fingitis detestari: edite nobis
uctoritatẽ: xp̃ianorũ librorũ. in
nib uob̃ solem ac lunã colere. atq
alorare preceptũ sit. Uester gͦ po¬
aus error paganismo similis est.
nuando quidẽ nec xp̃m colitis. sed
sub xp̃i nomine nescio quid quod
uobis mentiendo finxistis. ⁊ deos
uel in isto conspicuo oȩlo uisibiles.
uel alios innumerabiles cõmenti¬
cios adoratis: quib fantasmatib
quasi uanis atq manib simula¬
chris. non ediculas fabricastis sed
corda ur̃a templa fecistis. Exigis
ame: ut ostendã quȩ nã seripserit

Expanded text:
huiusmodi. proinde illa omnia figurae nostrae fuerunt, sicut idem dicit et saepe commemorandum est, quia non daemoniis exhibebantur, sed uni uero deo, qui fecit caelum et terram, non tamquam indigenti talibus, sed tempora distinguenti et iubenti praesentia, per quae significaret futura. uos autem, qui ut seducatis et decipiatis idiotas inperfectosque christianos, paganismum uos fingitis detestari, edite nobis auctoritatem christianoram librorum, in quibus uobis solem ac lunam colere atque adorare praeceptum sit. uester ergo potius error paganismo similis est. quandoquidem nec Christum colitis. sed Christi nomine nescio quid, quod uobis mentiendo finxistis, et deos uel in isto conspicuo caelo uisibiles uel alios innumerabiles conmenticios adoratis. quibus phantasmatis quasi uanis atque inanibus simulacris non aediculas fabricastis, sed corda uestra templa fecistis. Exigis a me, ut ostendam, quaenam scripserit
Abbreviated transcription (Latin):
rinam bibere. ac spinas edere quas
uituperasti. Quod uͦ etiam demo¬
nib dĩ famulũ cõꝑasti. ut quales
illi fuerunt cũ xp̃m confiterentur.
talis ⁊ iste accipiat᷑. si aliquid in eiꝰ
libris repperiri potuerit quod p̃di¬
cet xp̃m: ille quidẽ non dedigna¬
tur obꝓbriũ dm̃i sui. Si enĩ pater¬
familias beelzebub appellatꝰ est.
quantomagis domestici eiꝰ: S ul
dete uos aquib ista didiceritis:
fecto sceleratiores. quã illi qͥ dño
ita conuiciati sunt. Illi eñi non el
xp̃m ẽẽ credebant. ⁊ ido fallacent
putabant: uos aũt doctrina noll
putatis ẽẽ ueracem. nisi quȩ xp̃m au¬
det predicare fallac̃e. Unde aut̃ tibi
uidet᷑ legem moysi. nichil a paganis¬
mo distare : An quia templũ. sacrifi¬
ciũ altare. sacerdotẽq cõmendat :
At hec om̃ia nomina: ⁊ in nouo testa¬
mento repperiunt᷑. Soluite inquit

Expanded text:
rinam bibere ac spinas edere, quas rinam bibere ac spinas edere, quas uituperasti. quo uero etiam daemonibus dei famulum conparasti, ut, quales illi fuerunt, cum Christum confiterentur, talis et iste accipiatur, si aliquid in eius libris reperiri potuerit, quod praedicet Christum, ille quidem non dedignatur obprobrium domini sui. si enim paterfamilias Beelzebub appellatus est, quanto magis domestici eius! sed uos uidete, a quibus ista didiceritis, profecto sceleratiores quam illi, qui domino ita conuiciati sunt. illi enim non eum Christum esse credebant et ideo fallacem putabant; uos autem doctrinam non putatis esse ueracem, nisi quae Christum audet praedicare fallacem. Unde autem tibi uidetur legem Moysi nihil a paganismo distare? an quia templum, sacrificium, altare sacerdotemque commendat? at haec omnia nomina et in nouo testamento repe
Abbreviated transcription (Latin):
Ugustinꝰ respondit. Astute
quidẽ paratũ te dicis. si quas
neris. ita ꝑciꝑe ac si piscem de mari:
cum: aquam ipsam unde piscis capi-¬
tur respuas. S qͥa moyses om̃e qͦd
scripsit de xp̃o est. id est ad xp̃m om¬
nino ꝑtinet. siue quod eum figuris
rerum uel gestarum uel dictarum
p̃nuntiet. siuie quod eius grãm głam¬
q cõmendet: tu qui cõmenticium
disti. ita moysi non ius credere. siẽ
nec piscem uis edere. Uerũ hoc int̃¬
est. quod moysen hostilit̾ insectaris.
piscem aũt fallacit᷑ laudas. Siem̃
piscem de mari edere non nocet.
sicut ipse dixisti: cͥur ita eũ uos no¬
xiuĩ predicatis. ut si alia esca ñ occͣ¬
rat. prius fame consũmamini.ꝙͥ
pisce uescamini : Quid. quod siom¬
nis caro immunda ẽ. ut dicitis. Et
in om̃i aqua ⁊ in om̃i herba uita
illa misera di ur̃i retinet᷑. quȩ ꝑ
ur̃a alimenta purganda ẽ: detesti¬
bilis suꝑstitio tua.⁊ piseẽ te cogit
proicere quẽ laudasti. ⁊ aquã ma-¬

Expanded text:
UGUSTINUS respondit: Astute quidem paratum te dicis, si quas neris, ita percipere, ac si piscem de mari, cum aquam ipsam unde piscis capitur, respuas. sed quia Moyses omne quod scripsit, de Christo est, id est ad Christum omnino pertinet, siue quod eum figuris rerum uel gestarum uel dictarum praenuntiet, siue quod eius gratiam gloriamque commendet, tu, qui commenticium disti, ista Moysi non uis credere, sicut nec piscem uis edere. uerum hoc interest, quod Moysen hostiliter insectaris, piscem autem fallaciter laudas. si enim piscem de mari edere non nocet, sicut ipse dixisti, cur ita eum uos noxium praedicatis. ut si alia esca non occurrat, prius fame consumamini quam pisce uescamini? quid ? quod si omnis caro inmunda est, ut dicitis, et in omni aqua omnique herba uita illa misera dei uestri retinetur, quae per uestra alimenta purgata est, detestabilis superstitio tua et piscem te cogit proicere, quem laudasti, et aquam ma
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpb̃iam credere in xp̃m: ridiculi
insania ẽ. Displicet nob̃ talis xp̃cqͥls
ꝑ hebreos p̃nuntiatꝰ ẽ : ⁊ tam̃ om̃s
popłi gentiũ apud quos hebrean
ꝓpħiam nullũ pondus auctoritati
habere arbitramini. intalẽ. xp̃m
credunt. quał ꝑ hebreos p̃nunti¬
tus ẽ accipiendo scilicet eũgłiun
quod ds ante ꝓiniserat sicut ap̃¬

Expanded text:
prophetiam credere in Christum. ridicula prophetiam credere in Christum. ridicula insania est. Displicet uobis talis Chris Hebraeos praenuntiatus est: et tamen omnes populi Gentium, apud quos Hebraeam prophetiam nullum pondus auctoritatis habere arbitramini, in talem Christum credunt, qualis per Hebraeos praenuntiatus est; accipiendo scilicet Evangelium, quod Deus ante promiserat, sicut Ap
Abbreviated transcription (Latin):
Ugustmꝰ respondit. ꝓsit nob̃
hoc loco adbreuitatẽ respon¬
dendi: suꝑior tam ꝓlixa responsio.
Puto enĩ iam qͥ illam legerit. rid
istum talia delirantẽ. ⁊ adhuc di¬
centẽ. xp̃m filiũ dĩ. hebreosñ pre¬
nuntiasse ꝓpħas: inqua solagen
fuit: nec inde sublatũ antequã
ipse uenisset qͥ m illis figurabat᷑.¬
Respondeant aut̃ ipsi: xp̃i nom̃
unde didicerint. Si amanicheo
quero. ipsi manicheo quomͦ cre¬
diderint. ut alios taceã homines
afri. homini ꝑse. cum faustus repn¬
hendat romanos ⁊ grecos uel alias
gentes si hebreis ꝓpħis tanquã alio¬
nigenis de xp̃o crediderint. dicate
illis accomodatiora ẽẽ uatiema si¬
bille ⁊ orpher uelsi qua forte alias
uatum gentiliũ. ut credat᷑ in xp̃
nec attendat in illis ȩccłis illa re¬
tari. cũ hebrei ꝓpħȩ in om̃ib genti¬
b clareant. atq ad xp̃ianã saluten
tanta fidehũ examina adducant.
Dicere aũt non ẽẽ aptam gentibu¬
cum uideat om̃s gentes ꝑ hebrean

Expanded text:
UGUSTINUS respondit: Prosit nobis hoc loco ad breuitatem respondendi superior tam prolixa responsio. puto enim iam qui illam legerit, ridet istum talia delirantem et adhuc dicentem Christum filium dei Hebraeos non praenuntiasse prophetas: in qua sola genfuit nec inde sublatum, antequam ipse uenisset, qui iRespondeant autem ipsi, Christi nomen unde didicerint. Si a Manichaeo, quaero ipsi Manichaeo quomodo crediderint, ut alios taceam, homines Afri homini Persae: cum Faustus reprehendat Romanos, et Graecos, vel alias Gentes, si Hebraeis Prophetis tanquam alienigenis de Christo crediderint; dicatque illis accommodatiora esse vaticinia Sybillae et Orphei, vel si qua forte alia sunt vatum Gentilium, ut credatur in Christum: nec attendat in nullis Ecclesiis illa recitari, cum Hebraei Prophetae in omnibus gentibus clareant, atque ad Christianam salutem tanta fidelium examina adducant. Dicere autem non ecum uideat omnes gentes per Hebraeam
Abbreviated transcription (Latin):
sunt corpꝰ xp̃i. ⁊ ido cũ ipsi relin¬
quunt᷑ ille relinquit᷑. Unde subi¬
cit atq addidit. Uniuersi qͥte di¬
relinquunt tereant᷑: confundan¬
tur qͥ recessert̃ in terrã. Terra est.
enĩ homo de se presumens: atq
alios ut in ipso p̾sumat᷑ inducens
Et ido sequit᷑. Euertent᷑: qm̃ de¬
reliquert̃ fontẽ uite dñm. Quid en
aluid clamat ꝑdix: nͥ apud se eẽ.
⁊ a se dari fontẽ uitȩ: Ad quẽ conq̃¬
decepti: cuiꝰ nomine iam tenebae
imbuti. Non enĩ quos peꝑit con¬
gat: s ut congreget quos ñ peꝑ
dicat. Sana me dñe ⁊ sanabor: I¬
uũ me fac ⁊ saluus ero. Unde apl
dicit. nemo glet᷑ in homine:⁊ isi
subiungit. qm̃ głatio mea tu es
His monitis nos instruimꝰ homi

Expanded text:
sunt corpus Christi; et ideo cum ipsi relinsunt corpus Christi; et ideo cum ipsi relinquuntur, ille relinquitur. Unde subjecit atque addidit, Universi qui te derelinquunt, terreantur: confundantur qui recesserunt in terram. Terra est enim homo de se praesumens, atque alios ut de ipso praesumatur inducens: et ideo sequitur, Evertentur, quoniam dereliquerunt fontem uitae, dominum. quid enim aliud clamat perdix, nisi apud se esse et a se dari fontem uitae, ad quem congredecepti, cuius nomine iam tenebantur inbuti? non enim quos peperit, congregat, sed ut congreget. quos non peperit, dicat: sana me, domine, et sanabor; saluum me fac, et saluus ero. unde apostolus dicit: nemo glorietur in homine, et iste subiungit: quoniam gloriatio mea tu es. his modis nos instruimus homi
Abbreviated transcription (Latin):
factus cius sc̃oꝵ ⁊ domesticus di.
nec iam alienꝰ ab isrł s uerus isrsi¬
ta in quo dolus non ẽẽt: disceret
etiam ista uerba ex corde simpli¬
ci dicere. quȩ subsequent̾ contexit.
ide ipse ieremias. Patientia isrł.
dñe. linuersi qui te derelinquunt
teͬreant᷑. Cum enĩ de ꝑdice dixiss.
qui clamat ⁊ congregat quȩ ñ
peꝑit. cõmendauit excellentiam
ciuitatis suꝑ montẽ posite. quȩ
abscondi ñ potest: ut ab eccłia ca¬
tholica heretici hominẽ ñ seꝑa¬
rent. dicens sedes aut głiȩ exal¬
tata est. scĩficatio nr̃a. Deinde qua
ueniret inmentẽ quid gͦ facimꝰ di
tam multis malis qui tanto ampli
ubiq ꝑmixti sunt. quanto excelle¬
tior est. xp̃i gła inunitate om̃iun
gentiũ: subiecit statĩ. Patientia is¬
rahel dñe. Patient̾ enĩ ferendũ est
quod ait. sinite utraq crescere is¬
q ad messẽ: ne in patientia tolera¬
di malos relinquant᷑ bonu qͥ p̃prie

Expanded text:
factus ciuis sanctorum et domesticus dei factus ciuis sanctorum et domesticus dei nec iam alienus ab Israhel, sed uerus Israhelita, in quo dolus non esset. disceret etiam ista uerba ex corde simplici dicere quae subsequenter contexit idem ipse Hieremias: patientia Israhel, domine; uniuersi, qui te dereliquerunt, terreantur. cum enim de perdice dixisset, quae clamat et congregat, quae non peperit, commendauit excellentiam ciuitatis super montem positae, quae abscondi non potest, ut ab ecclesia catholica haereticum hominem non separaret dicens: sedes autem gloriae exaltata est. sanctificatio nostra. deinde, quasi ueniret in mentem: quid ergo facimus de tam muubique permixti sunt, quanto excellentior est Christi gloria in unitate omnium gentium? subjecit statim, Patientia Israel, Domine. Patienter enim ferendum est quod ait, Sinite utraque crescere usque ad messem : ne impatientia tolerandi malos, relinquantur boni, qui proprie
Abbreviated transcription (Latin):
diffuse in cordib nr̃is ꝑ spm scm̃
teriorẽ millus alienꝰ accedit: cũ
multis aũt scĩtatẽ sacramenti.
quod qui manducat ⁊ bibit m¬
digne. iudiciũ sibi manducat
⁊ bibit. qui aut̃ manducare con¬
tempnit non habebit inse uitã. et
ido non ꝑuemet aduitã ȩt̾nã eos¬
demq paucos incõparatione mul¬
titudinis maloꝵ. paucos dici. ẽe.¬
aũt ꝑse ipsos consideratos in mag¬
no numero diffuso doto orbe ter¬
rarũ. crescentes int̾ zizania ⁊ cũ
palea usq ad diẽ messis ⁊ uentila¬
tionis. Hoc in eũgłio dictũ ẽ: hoc
a ꝓphetis ante p̾dictũ. Ante enim
predictũ ẽ: sicut liliũ in mediospi¬
narũ. ita ꝓxima mea in medio fili
cũ tab̃naculis cedar. cũ hisqͥode¬
runt pacẽ eram pacificus. Ante
predictum ẽ: signa tau in fron¬
te eos qui gemunt ⁊ merent ob
iniquitates popł̃i mei. quȩ fiunt
in medio eoꝵ. Itaq iste gentilis
quẽ tali alloquio firmaremꝰ iam

Expanded text:
diffusae in cordibus nostris diffusae in cordibus nostris teriorem nullus alienus accedit; cum multis autem sanctitatem Sacramenti, quod qui manducat et bibit indigne, judicium sibi manducat et bibit , qui autem manducare contemnit, non habebit in se vitam , et ideo non perveniet ad vitam aeternam. Eosdemque paucos, in comparatione multitudinis maloautem per se ipsos consideratos in magno numero, diffusos toto orbe terrarum. crescentes inter zizania et cum palea usque ad diem messis et uentilationis. hoc in euangelio dictum est, hoc a prophetis ante praedictum. ante enim praedictum est: sicut lilium in medio spinarum. ita proxima mea in medio filiacum tabernaculis Cedar; cum his, qui oderant pacem, eram pacificus: ante praedictum est: signa in fronte eos. qui gemunt et maerent ob iniquitates populi mei. quae fiunt in medio eorum. itaque iste gentilis, qu-em tali adloquio firmaremus, iam
Abbreviated transcription (Latin):
tu int̾ predicationẽ angłoꝵ ⁊ con¬
fessionem demomoꝵ: tantũ inter
auctoritatẽ ꝓpħarum ⁊ curiosita¬
tẽ sacrilegoꝵ. his ⁊ talib quȩ nc̃
breuit̃ tangimus. tunc forte pro
necessitate depellendi uet̾nosi
erroris aliquanto latius disputa¬
tis ⁊ robore uberioris ꝓbationis as¬
sertis: ille gentilis quẽ nobis cate¬
cizandũ faustus ꝓposuit. si salu¬
tem sua peccatis suis ꝓponeret
profecto moueret᷑ ad fidẽ. Qua
imbutꝰ ⁊ in eccłie catholice gre¬
mio fouendus collocatꝰ. conse¬
quent̃ etiã moneret᷑. quos mo¬
res tenere deberet: neq ꝑtur¬
baret᷑ eoꝵ multitudine. in quib
ea non inueniret quȩ obseruare
iuberet᷑: quamuis cũ eo corpora¬
lit̾ congregarent᷑ in eccłiam et
eadẽ sacramenta ꝑciꝑent. Sci¬
rent cũ paucis hereditatẽ dei.
cum multis aut̃ signacula eius
participanda. cũ paucis cõmuni¬
care sc̃itatẽ uitȩ. ⁊ donũ caritatis

Expanded text:
tu inter praedicationem angelorum et contu inter praedicationem angelorum et confessionem daemoniorum. tantum inter auctoritatem prophetarum et curiositatem sacrilegorum. His et talibus. quae nunc breuiter tangimus. tunc forte pro necessitate depellendi ueternosi erroris aliquanto latius disputatis et robore uberioris probationis adsertis ille gentilis, quem nobis catechizandum Faustus proposuit. si salutem suam peccatis suis praeponeret, profecto moueretur ad fidem: qua inbutus et in ecclesiae catholicae gremio fouendus conlocatus consequenter etiam moneretur, quos mores tenere deberet. neque perturbaretur eorum multitudine, in quibus ea non inueniret, quae obseruare iuberetur. quamuis cum eo corporaliter congregarentur in ecclesiam et eadem sacramenta perciperent. sciret cum paucis hereditatem dei. cum multis autem signacula eius participanda: cum paucis communicare sanctitatem uitae et donum caritatis
Abbreviated transcription (Latin):
regnũ imperante ⁊ adiuuante do
magauert̃. atq rexerunt: ubi sa¬
crilegiũ ẽet quod istis religio fuit.
Itaq siqui illic incultũ simulachroꝵ
demonũ laberent᷑: aut plecteban¬
tur pena ipsis suȩ rei publicȩ legibꝰ.
aut lib̃rime coercebant᷑ ꝓpħicis uo¬
cib. Unꝰ eñi ab eis colebatur ds̃ qui
fecit cęlũ ⁊ terrã ꝓpħico sane ritu.
hoc ẽ. significatiuo futuroꝵ. qui
ritus aboleret᷑ cum illa uenissent
quȩ ꝑ eũ significabant᷑ ẽẽ uenta:
quando quidẽ ipsũ regnũ magnꝰ
quidã ꝓpħa fuit. ubi rex ⁊ sacerdos
mistica significatione ungebant᷑.
Quod non ante ipsis quoq uidis
ignorantib ac ꝑ hoc inuitis abla¬
tumẽ: nͥ cũ uenissent ille grãspi¬
ritali unctꝰ d̾s pre participibus
suis. ille sc̃s scõꝵ idem uerus rex
consulendo nob̃. ⁊ ide uerus sacer¬
dos seipsum offerendo ꝓnob̃. Quã¬
obrem quantũ distat de. xp̃i aduen¬

Expanded text:
regnum, imperante et adjuvante Deo, regnum, imperante et adjuvante Deo, propagaverunt atque rexerunt, ubi sacrilegium esset, quod istis religio fuit. Itaque si qui illic in cultum simulacrorum et daemonum laberentur, aut poena plectebantur, ipsis suae reipublicae legibus, tonitru cohercebantur propheticis uocibus. unus enim ab eis colebatur deus, qui fecit caelum et terram, prophetico sane ritu, hoc est significatiuo futurorum, qui ritus aboleretur. cum illa uenissent, quae per eum significabantur esse uentura, quandoquidem ipsum regnum magnus quidam propheta fuit, ubi rex et sacerdos mystica significatione ungebantur: quod non ante ipsis quoque Iudaeis ignorantibus ac per hoc inuitis ablatum est, nisi cum uenisset ille gratia spiritali unctus deus prae participibus suis, ille sanctus sanctorum, idem uerus rex consulendo nobis et idem uerus sacerdos se ipsum offerendo pro nobis. quamobrem quantum distat de Christi aduen
Abbreviated transcription (Latin):
Cũ uͦ tam magna ⁊ tam multa q̃
p̃dixert̃ iam ad effectũ manifesti¬
tionẽq ꝑducta sint. plane ille sii
uersus esse nollet: nec ista ullomꝰ
cont̾ẽpneret. quȩ tanto ante es
tanto apparatu p̃uidenda ⁊ p̃nu¬
tianda cõmendari meruert̃. ne
illos a quib: p̾uideri ⁊ p̃nuntiar
potuert̃. Nullis enĩ prudentus
c̃dimus uł dep̃t̾itis qͦ olim facta st̃. uͥ¬
ꝓbauert̃. Sibilla uero. uel sibillȩ
⁊ orpheus ⁊ nescio quis hermes:
a qui alis uates. uel theologi uelsapi¬
entes. uel philosophi gentiũ de filio
ãi aut de patre dõ uera p̃dixisse seu
aixisse ꝑibent᷑: ualet quidẽ aliqͥd
ad paganoꝵ uanitatẽ reiuncendã
plectendã. cũ illũ dm nos colere
ostendimꝰ. de quo nec illi tacere po¬
tuert᷑ qui suos congentiles popłos.
ydola ⁊ demonia colenda partim
docere ausi sunt. partĩ ꝓhibere
non ausi sunt. At illi seĩ auctores
nr̃reum popłm eam rẽ publicã tale

Expanded text:
cum uero tam magna et tam multa, quae cum uero tam magna et tam multa, quae praedixerunt. iam ad effectum manifestationemque perducta sunt, plane ille. si peruersus esse nollet, nec ista ullo modo contemneret, quae tanto ante et tanto adparatu praeuidenda et praenuntianda commendari meruerunt, nec illos, a quibus praeuideri et praenuntiari potuerunt. nullis . enim prudentius credimus uel de praeteritis, quae olim facta suprobauerunt. Sibylla porro uel Sibyllae et Orpheus et nescio quis Hermes et si qui alii uates uel theologi uel sapientes uel philosophi gentium de filio dei aut de patre deo uera praedixisse seu dixisse perhibentur, ualet quidem aliquid ad paganorum uanitatem reuincendam. plectendam; cum illum Deum nos colere ostendimus, de quo nec illi tacere potuerunt, qui suos congentiles populos idola et daemonia colenda partim docere ausi sunt, partim prohibere ausi non sunt. At illi sancti auctores nostri eum populum, eam rempublicam, tale
Abbreviated transcription (Latin):
illi qui ad religionũ scissuras tra¬
creuit: ⁊ factꝰ ẽ mons magnꝰ ita
ut impleret uniuersã terrã: Nec
illi audiant᷑ qui sub nomine qua¬
si secrete ⁊ apochriphȩ uerita¬
tis. ⁊ hominũ paucitatis dicunt
ecce in cubiculis. ecce in deserto:
quia non potest ciuitas abscondi
suꝑ montẽ constituta. qitia sedesgͥni
exaltata ẽ. scĩficationr̃a. Cũ ergi
iste gentilis his atq huiꝰmodi alis
testimoniis ꝓpħarũ de ꝑsecutione
ne codicũ ab ipsis custoditoꝵ. de
amentia hereticoꝵ. de excellentia
noꝵ ante p̃dicta ⁊ nc̃ impleta con¬
spiceret: quid inueniret fide dig¬
nius quam illos ꝓpħas. quib de di¬
uinitate. xp̃i eligeret credere. Et¬
eñ si ante quam ista fierent inge¬
rerẽ gentili ꝓpħas hebreos. quibus
ea futura crederet quȩ facta ñddu
uideret: merito fortasse diceret.
Quid mͥ ẽ. cũ istis ꝓpħis: quos un¬
de ueraces ꝓbem non mͥ ostendit᷑.

Expanded text:
illi qui ad religionum scissuras trailli qui ad religionum scissuras tracrevit, et factus est mons magnus, ita ut impleret universam terram ? Nec illi audiantur, qui sub nomine quasi secretae et apocryphae veritatis et hominum paucitatis dicunt, Ecce in cubiculis, ecce in deserto : quia non potest abscondiper montem constituta. quia sedes gloriae exaltata est, sanctificatio nostra. Cum ergo iste gentilis his atque huiusmodi aliis testimoniis prophetarum de persecutione ne codicum ab ipsis custoditorum, de amentia haereticorum. de excellentia norum ante praedicta nunc inpleta conspiceret, quid inueniret fide dignius quam illos prophetas, quibus de diuinitate Christi eligeret credere? etenim si antequam ista fierent, ingererem gentili prophetas Hebraeos, quibus ea futura crederet, quae facta nondum uideret, merito fortasse diceret: quid mihi est cum istis prophetis, quos unde ueraces probem, non mihi ostenditur?
Abbreviated transcription (Latin):
eũ: ⁊ in nouissimis suis erit insi¬
piens. Id ÷ qui pͥmo tanquã ꝑ
pollicitationẽ ⁊ ostentationem
excellentis sapientie se ducebat
erit insipiens: id ẽ apparebit in¬
sipiens. Eis quippe quib pͥmo sa¬
piens erat tunc erit insipiens: cum
appo uia dementia eiꝰ nota
erit om̃ibꝰ. Et tanquã ille quem
cathecizamꝰ quereret ⁊ diceret. qͦ
gͦ signo manifesto. iuditio tenebo¬
eccłĩam. xp̃i. in quẽ iã credere tan¬
ta rerũ antea predictarũ mani-¬
festatione compellor: sequitur
idẽ ꝓpb̃a ⁊ tanquã motꝰ animi eiꝰ
ordinatissime excipiens. docet eũ
om̃ĩb eminet ⁊ apparet. Ipsa ẽ enĩ
dicit iste. Sedes aut̃ głiȩ exaltata
ẽ: sc̃ĩficatio nr̃a. ꝓpt̃ hos enĩ motꝰ
paruuloꝵ. qͥ possunt seduci ab homi
nib : manifestationẽ claritatis eccłȩ
dñs quoq p̃uidens dicit. Non potest
ciuitas abscondi suꝑ montẽ consti¬
tuta. quia utiq sedes głe exaltata
ẽ. scĩficatio nr̃a: ut non audiant᷑

Expanded text:
 in nouissimis suis erit insipiens. id est qui primo tamquam per pollicitationem et ostentationem excellentis sapientiae seducebat, erit insipiens, id est adparebit insipiens. eis quippe, quibus primo sapiens erat, tunc erit insipiens, cum adparebit. quia dementia eius nota erit omnibus. Et tamquam ille, quem catechizamus, quaereret et diceret: quo ergo signo manifesto adecclesiam Christi. in quem iam credere tanta rerum antea praedictarum manifestatione conpellor? sequitur idem propheta et tamquam motus animi eius ordinatissime excipiens docet eum omnibus eminet et adparet. ipsa enim estiste dicit: sedes autem gloriae exaltata est. sanctificatio nostra. propter hos enim motus paruulorum, qui possestationem claritatis Ecclesiae Dominus quoque praevidens, ait, Non potest civitas abscondi supra montem constituta : quia utique sedes gloriae exaltata est, sanctificatio nostra, ut non audiantur
Abbreviated transcription (Latin):
prenunciata. que nc̃ cermunt᷑ im¬
pleta. non nob̃cum tenent eiusdẽ
eũgłii societatẽ. Cũ uͦ doceretur
etiam hoc abeisdẽ ꝓpħis ẽẽ p̃dictũ.
quantũ moueretur ad fidẽ:. quis¬
tam demens ẽ ut non uideat. qͥs
tam inprudens ut se uidere disse¬
mulet: Quis enĩ dubitet hoc de
iudȩis fuisse ꝓpħatũ: cũ ysaias iͥ¬
cat agnouit bos possessorẽ suii
⁊ asinus presepe dñi sui. isrł auĩ
me non cognouit ⁊ popłs m̃s non
intellexit: Aut illud quod apłs

Expanded text:
praenuntiata, quae nunc cernuntur inpraenuntiata, quae nunc cernuntur inpleta. non nobiscum tenent eiusdem euangelii societatem. cum uero doceretur etiam hoc ab eisdem prophetis esse praedictum, quantum moueretur ad fidem, quistam demens est, ut non uideat? quis tam inpudens, ut se uidere dissimulet? quis enim dubitet hoc de Iudaeis fuisse prophetatum, cum Esaias dicat: agnouit bos possessorem suum et asinus praesepe domini sui; Israhel autem me non cognouit et populus meus me non intellexit
Abbreviated transcription (Latin):
tia circumfusus. fortasse diceret pꝰt¬
ea quam ista ꝑmundũ fiericepe¬
rt̃. xp̃ianos has litteras cõposusse:
ut ante diuinitꝰ p̃dicta putaren¬
tur. ne quasi temere humanitus
ficta contẽpnerent᷑. Hoc uerendũ
erat. nisi ẽẽt late sparsus longeq
notꝰ popłs uidȩoꝵ. cam ille signo
accepto ne ab aliquo int̾ficiatur.
⁊ ille cayn seruus fratrũsuoꝵ: por¬
tando libros quib illi erudiantur
ipse houeretur. P eoꝵ quippe codices
ꝓbamꝰ non anab̃ tanquã de rerum
euentu cõmonitis ista eẽ conscript
sed olim in illo regno p̃dicta atq
seruata:. nunc aũt manifesta ⁊ im
sunt. quia infigura contingebant¬
in illis. scripta sunt aut̃ ꝓpt̾ nos in
quos finis scłoꝵ obuenit. iam nunc
illustrata soluunt᷑: & quȩ umbris fu¬
turarũ adhuc rerũ opacabant᷑. iam
factarũ luce manifestant᷑. Forte eus
hinc sediceret ꝑmoueri: quod ipsi
inquoꝵ libris hec inueniuntur eẽ

Expanded text:
tia circumfusus fortasse diceret, posttia circumfusus fortasse diceret, posteaquam ista per mundum fieri coeperunt, christianos has litteras conposuisse, ut ante diuinitus praedicta putarentur, ne quasi temere humanitus facta contemnerentur. hoc uerendum est, nisi esset late sparsus lateque notus populus Iudaeorum, Cain ille signo accepto, ne ab aliquo interficiatur, et ille Cham seruus fratrum suorum portando libros, quibus illi erudiantur, ipse oneretur. per eorum quippe codices probamus non a nobis tamquam de rerum euentu commonitis ista esse conscripta, sed olim in illo regno praedicta atque seruata, nunc autem manifestata et perspicua sunt, quia in figura contingebant illis; scripta sunt autem propter nos, in quos finis saeculorum obuenit, iam nunc inlustrata soluuntur, et quae umbris futurarum adhuc rerum opacabantur, iam factarum luce manifestantur. Forte etiam hinc se diceret permoueri. quod ipsi, in quorum libris haec inueniuntur esse
Abbreviated transcription (Latin):
a facie timoris domini. ⁊ a maiestate
uirtutis eius: cũ exurrexerit confrin¬
gere terr̃ã. Illa enĩ die ꝓiciet homo
abhominationes aureas ⁊ argenteas:
quas fecerunt ut adorarent super¬
uacanea ⁊ noxia. Et forte iste gentił
quẽ cathecizamus. quẽ dixit faustꝰ
cũ risu dicturũ. non credo ꝓpħis hȩ¬
breis. aliqua manu fabricata ydola
abscondit in spelunca. aut in scissu¬
ra petrȩ. aut in cauerna terre aut
aliquẽ amicũ suũ scit hoc fecisse.
aut in ciuitate uel infundosuo
scit factũ ẽẽ. a facie timoris dñi:
qui ꝑ reges terrȩ scđm eandẽ ꝓpħi¬
am iam sibi seruientes seq ad oran¬
tes. seuerissimis legib terrã confrin¬
git. id÷ t̾reni cordis frangit auda¬
tiam. Quomͦ gͦ dicat non credo ꝑ¬
phetis hebreis: cum ⁊ inseipso com¬
pletũ forte cognoscat. quod olim
predictũ ẽ. a ꝓphetis hebreis. Magis
uerendũ erat. ne tantarerũ euiden¬

Expanded text:
a facie timoris domini et a maiestate a facie timoris domini et a maiestate uirtutis eius, cum surrexerit confringere terram. illa enim die proiciet homo abominationes aureas et argenteas, quas fecerunt, ut adorarent superuacanea et noxia. et forte iste gentilis, quem catechizamus, quem dixit Faustus cum risu dicturum: "non credo prophetis Hebraeis," aliqua manu fabricata idola abscondit in spelunca aut in scissura petrae aut in cauerna terrae aut aliquem amicum suum scit hoc fecisse aut in ciuitate uel in fundo sue scit factum esse a facie timoris domini, qui per reges terrae secundum eandem prophetiam iam sibi seruientes seque adorantes seuerissimis legibus terram confringit, id est terreni cordis frangit audaciam. quomodo ergo dicat "non credo prophetis Hebraeis," cum et in se ipso conpletum forte cognoscat, quod olim praedictum est a prophetis Hebraeis ? Magis uerendum erat, ne tanta rerum euiden
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ.⁊ habitauit in nob̃: & quis agno¬
scit eũ. quia inpͥncipio erat uerbũ.
⁊ uerbũ erat apuddm ⁊ ds erat uer¬
bũ. Et graue cor ꝑom̃ia. Nam et
indiscipłis eiꝰ ipsum graue cor erat:
cũ eis dicebat tanto tempore uob̃¬
cũ sum ⁊ ñ cognouistis me. Quid
ẽ eñi aliud tanto tempore uob̃cũ
sum. nͥ quod hic dicitur.⁊ homo
ẽ: Quid ẽ. aũt aliud ⁊ non cogno¬
iustis me. nͥ quod hic dicit᷑.⁊ quis
agnoscit eũ: Quẽ nͥ eñ qui dicit
qui me uidet. uidet ⁊ patrẽ. ut
spes nr̃a non sit in homine. ꝓpter
illud ꝑ ꝓpħiam editũ maledictũ.
s sit in ħomine do. id ẽ infilio dĩ
saluatore iħu. xp̃o mediatore dĩ¬
⁊ hominũ: ⁊ quo pat̾ maior ẽ. ꝓpt̃¬
formã serui.⁊ qui pat̾ equalis est.¬
miliabit᷑ ⁊ cadet contumelia ho¬
minũ. ⁊ exaltabit᷑ dñs solus in il¬
la die.⁊ manib fabricata omnia
abscondent in speluncis ⁊ in scis¬
suris petrarũ⁊ in cauernis terrȩ.

Expanded text:
pondeatis non inuenientibus conspiciuntur tam multi et tam grandes et uerbum erat apud deum et deus erat uerbum. et uere graue cor per omnia; nam et in discipulis eius ipsum graue cor fuit, cum eis dicebat; tanto tempore uobiscum sum et non cognouistis me? quid est enim "tanto tempore uobiscum sum" nisi quod hic dicitur: et homo est? quid est autem aliud "et non cognouistis me?" nisi quod hic dicitur: et quis agnoscit eum? quem, nisi eum, qui dicit: qui me uidit, uidit et patrem? ut spes nostra non sit in homine propter illud per prophetam edictum maledictum, sed sit in homine deo, id est in filio dei saluatore Iaenotarentur, quae nunc expressa rebus agnoscerentur, et ibi per prophetasmiliabitur et cadet contumelia hominum, et exaltabitur Dominus solus in illa die: et manibus fabricata omnia abscondent in speluncis et in scissuris petrarum et in cauernis terrae
Abbreviated transcription (Latin):
aut contempsert̃ aut in homine
sp̃e suam ponentes. in illud male¬
dictũ incidert̃. Hic gͦ iste gentilis
si turbaret᷑ ⁊ diceret contra fidẽ
nr̃ãm istũ ꝓpħam locutũ fuisse. qͥa
nos scd̾m apłicam doctrinã ñ tan¬
spes securissime ponat᷑. s etiã me
uͦ humana nullã fecisse mentionẽ:
ibidẽ eiusdẽ ꝓpħȩ uocẽ audiret se
ammonentis ⁊ corrigentis. Graue
cor ꝑ om̃ia: ⁊ homo ẽ. ⁊ qͥs agnoscet
eum: Ido quippe homo ut gra¬
ues corde ꝑformã serui exfide sana¬
rentur. ⁊ eũ agnoscerent dm qui ꝓpt̃
eos factꝰ ẽ homo: ne in homine spes
eoꝵ ẽẽt. s in homine do. Et tamen
graue cor ꝑ omĩa. Et homo ẽ. for¬
mam serui accipiens: ⁊ quis agnos¬
cet eũ: Quia cũ informa dĩ ẽẽt: ñ
rapinã arbitratꝰ ẽ. ẽẽ. equalis đo.¬

Expanded text:
aut contempserunt aut in homine aut contempserunt aut in homine spem suam ponentes in illud maledictum inciderunt. hic ergo iste gentilis si turbaretur. et diceret contra fidem nostram istum prophetam locutum fuisse, quia nem, quam ueritatem? fabula illa est lonspes securissime ponatur, sed etiam muero humana nullam fecisse mentionem: ibidem eiusdem prophetae uocem audiret se admonentis et corrigentis: graue cor per omnia, et homo est, et quis agnoscet eum? ideo quippe homo, ut graues corde per formam serui ex fide sanarentur et eum agnoscerent deum, qui propter eos factus est homo, ne in homine spes eorum esset, sed in homine deo. et tamen, graue cor per omnia, et homo est formam serui accipiens. et quis agnoscit eum? qui cum in forma dei esset, ndari non potuit, quo mittente pol
Abbreviated transcription (Latin):
ledictꝰ homo qui sp̃e habet inhi¬
mine: ⁊ firmat carnẽ brachii sui
⁊ a dño discedit cor eius. Et erit
sicut tamarix quȩ indeserto est¬
⁊ non uidebit cũ uenient bona:
habitabit int̾ miquos. int̾ra dess¬
ta. in terra falsa. quȩ ñmhabitat᷑¬
quã. ⁊ in humorȩ inittet radices suas.
Nontimebit cũ uenerit estꝰ:⁊ ert̃
in eo ꝓpagines nemorose. In annosie¬
citatis non timebit: ⁊ non deficiet
faciendo fructũ. Hic certe cũ male¬
dictũ diceret eũ qui spẽ ponit in
hoĩe. eãq maledictionẽ ꝓpħicis similitudi¬
confideret. eãq bñdictionẽ congru¬
is itidẽ similitudinib texeret: tur¬
baretur ille fortasse quomͦ ei ne sp̃e
annunciaremꝰ. ⁊ rursus eũ ñ ex ꝓpͥa
natura s ex nr̃a mortalitate suscep¬
ta hominẽ diceremꝰ. Sic enĩ quidã
ãm credendo xp̃m ⁊ hominẽ ne¬
gando errauert̃: ⁊ rursus quidã
hominẽ putando ⁊ dm negando.

Expanded text:
aledictus homo, qui spem habet in hoaledictus homo, qui spem habet in homine et firmat carnem brachii sui et a domino discedit cor eius: et erit sicut tamarix, quae in deserto est; non uidebit, cum uenient bona, et habitabit inter iniquos in terra deserta, in terra salsa, quae non inhabitaquam, et in humore mittet radices suas; non timebit cum venerit aestus, et erunt in eo propagines nemorosae; in anno siccitatis non timebit, et non deficiet faciendo fructum. Hic certe cum maledictum diceret eum qui spem ponit in homine, eamque maledictionem propheticis similitudiconfideret, eamque benedictionem congruis itidem similitudinibus texeret; turbaretur fortasse ille, quomodo ei, ne spem adnuntiaremus, et rursum eum non ex propria natura, sed ex nostra mortalitate suscepta hominem diceremus. sic enim quidam deum credendo Christum et hominem negando errauerunt; et rursus quidam hominem putando et deum negando
Abbreviated transcription (Latin):
tur longe remotissima ab illo ho¬
mine salomone rege isrł. Illũ
atur: si considerare uellet quȩ
ret. morbe aut̃ terrarũ imple¬
ta conspiceret. Uideret quoq ip¬
sa simlachra gentiũ ꝑ xp̃i nom̃
sic ꝑire de orbe terrarũ. idq ipsũ
a ꝓpħis predictũ ẽẽ. disceret: audi¬
ret ieremiam dicentẽ. sic dicetis
illis. Dii qui cȩlũ & t̾ram ñ fecert̃:
ꝑeant a terra⁊ de sub cȩlo. Itẽ alio
loco cũ eundẽ ꝓpħam dicentẽ au
diret. dñe fortitudo mea ⁊ aduto¬
riũ meũ ⁊ refugium meũ in die ma¬
loꝵ. ad te gentesuenient ab extre¬
mo t̾rȩ.⁊ dicent quã falsa possede¬
rt̃ patres nr̃i simulacra. ⁊ nonẽ in
eis utilitas. si faciet homo dõs⁊ ipsi
ñ st̃ dũ ꝓpt̾ea ecce ego ostendã ilł in tp̃r ilb
manũ meã ostendã ilł. & scient uirtutẽ me
ꝓpħica ⁊ cernens in uniuersa terra.
ꝓpħa: hoc illi de cogitatione ex¬
Rteret. Ibi emĩ sequitur ⁊ dicit. o¬

Expanded text:
tur, longe remotissima ab illo hotur, longe remotissima ab illo homine Salomone rege Israhel. illatur, si considerare uellet, quaeret, in orbe autem terrarum inpleta conspiceret, uideret quoque ipsa simulacra gentium per Christi nomen sic perire de orbe terrarum idque ipsum a prophetis praedictum esse disceret, audiret Hieremiam dicentem: sic dicetis illis: dii, qui caelum et terram non fecerunt, pereant a terra et de sub caelo. item alio loco cum eundem adiutorium meum et refugium meum in die malorum, ad te gentes uenient ab extremo terrae et dicent: quam falsa possederunt patres nostri simulacra, et non est in eis utilitas! sic faciet homo deus et ipsi non sunt dii. propterea ecce ego ostendam illis in tempore illo; manum meam ostendam illis et scient uirtutem meaprophetica et cernens in uniuersa terra qpropheta hoc illi de cogitatione excuteret. ibi enim sequitur et dicit: m