comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rat & nubẽ roris mestatemes¬
se p̃miserat abagricultura
translationem sumpserat. seruat
eam inreliquus discribens aegrp¬
ti suꝑbiã & populi illiur uastitatem
& cadauera ꝑ uniuersam ꝑuintiã
quae auo lucribur douoranda sint:
Quomodo enim ante maturitatem
seg&es erum pentes. cito ꝑeunt
& antequã ꝑfectio tem poris ueni¬
at. germinantes inuti lessint.
sic inquid aegrpti populi quasi
rami iutiler falcibus p̃ciden¬
tur. & cunctae propagines nu¬
dabuntur. ac neput ares eum
diuinȩ adicere & non de homi¬
nibus uertit m&a foran in his¬
tur simul auibus montium
& bestus terrȩ : Ques enim
& bestiae non abscisos arborũ
ramus. sed cadauera deuo¬
rant. Legamus plenius ete¬
chiel ubi ꝑph&at contrapha¬
raonem & contra aegyptorũ
& haec om̃a a pertissime scrip
ta repperimis: Quodq: dicit.
aestate ꝑ p&ua eruN suꝑ eum.
uo lucres & omnis bestiae suꝑ
illũ hiemabunt. aut uere inter¬
fectorum significat multitudinem

Expanded text:
rat, et nubem roris in aestate ac mesrat, et nubem roris in aestate ac messe praemiserat, et ab agricultura translationem sumpserat, servat eam in reliquis, describens Aegypti superbiam, et populi illius vastitatem, et cadavera per universam provinciam, quae a volucribus devoranda sint. Quomodo enim ante maturitatem segetes erumpentes, cito pereunt, et antequam perfectio temporis veniat, germinantes inutiles sunt: sic, inquit, Aegyptii populi quasi rami inutiles falcibus praecidentur, et cunctae propagines nudabuntur. Ac ne putares eum de vinea dicere, et non de hominibus, vertit metaphoram in hist, simul avibus montium, et bestiis terrae. Aves enim et bestiae non abscisos arborum ramos, sed cadavera devorant. Legamus plenius Ezechiel, ubi prophetat contra Pharaonem et contra Aegyptum: et haec omnia apertissita reperiemus . Quodque dicit: Aestate perpetua erunt super eum volucres, et omnes bestiae super illum hyemabunt, aut vere interfectorum significat multitudinem,
Abbreviated transcription (Latin):
limiter resonantes audieritis :
tunc ui debitis quid p̃ceperim: Qui¬
a hȩc dicit dñr adme. qui escã &
considerabo in locomeo: Quid. ẽ.
sede requiescam ut iuda ei putant
intemplo utnos incaelestib: & con¬
siderabo inquid quirerum finis
adueniat : Sicut meridiana lux cla¬
ra est & sicut nubes rores indie mes¬
sis : sicut in totũ dieni hilẽ clarus
meridie quando sol demedio cae¬
lo rutilat. & omnẽ orbẽ pariter
in lustrat: sicut maestu & calore.
torrente quando nudus messor
ex coquit᷑. & operis magnitudine
an helitu probat gratissima .ẽ.
roris temperies siarentes stipu¬
las matutinur humor secabi lesfa¬
ciat. itam̃s sermo quẽ c̃siderabo
in lo comeo cunctis ime creden¬
enim totus effloruit. & iimatu¬
ra ꝑfectio germinabit & prȩci¬
dentur ramusculieꝰ falcibis &
quȩ dere lictae fuerint excuti¬
ꝑ p&ua erunt suꝑ eũ uolucres &
om̃s bestiae terrae suꝑ illũ hie¬
mabunt. Quia demeridie dixe¬

Expanded text:
limiter resonantis audieritis, limiter resonantis audieritis, tunc videbitis quid praeceperim. Quia haec dicit Dominus ad me: Quiescam, et considerabo in loco meo. Quid est sede requiescam: ut Judaei putant, in Templo; ut nos, in coelestibus. Et considerabo, inquit, qui rerum finis adveniat. Sicut meridiana lux clara est, et sicut nubes roris in die messis. Sicut in toto die nihil est clarius meridie, quando sol de medio coelo rutilat, et omnem orbem pariter illustrat, et sicut in aestu et calore torrente, quando nudus messor excoquitur, et operis magnitudinem anhelitus probat, gratissima est roris temperies, si arentes stipulas matutinus humor secabiles faciat: ita meus sermo, quem considerabo in loco meo, cunctis in me credenenim totus effloruit et inmatura perfectio germinabit et praecidentur ramusculi eius falcibus et quae derelicta fuerint abscidperpetua erunt super eum volucres, et omnes bestiae terrae super illum hyemabunt. Quia de meridie dixe
Abbreviated transcription (Latin):
tens diuersirgentib: euagat᷑ cu¬
iuscũ libros legerĩ aliud multũ
repperi quã indici reꝓmittebat :
ubicũq enĩ cũ historia defecerit tran¬
sit ad allegoriam & ita separatus socit:
Vt mirer cum noua simonis fabrica in
unum corpus lapidẽ ferrũq: conumn¬
gere: hoc breuiter ad moneo ne
quis nos put& exilliur fontib: mu¬
tuasse quaedicimus. Nam & inp̃¬
senti capitulo aduersur iuda eos.
& hierusolymam dicit ꝓph&iam.
dirigi quod in principium fide xp̃i¬
anae ad totas gentes episto larmi¬
serit nesusciperit passionẽ xp̃i
& miserit usque ad & hiopiam &
occidentalem plagam totũque
orbem huiurblasphemiae dese¬
minatione conpleuerit: Om̃s ha¬
bitatores quimoramini interracũ
eleuatũ fuerit signũ inmontibis
uidebitis & clangͥorẽ tubae audie¬
tis: Cunctae inquid gentes ꝑcir¬
cuitum quando meã iussionẽ qua¬
si signũ inmontib: eleuatum meũq
imperiũ quasi clangorẽ tubae sub¬

Expanded text:
tens, diversis sensibus evagatur, cutens, diversis sensibus evagatur, cujus cum libros legerem, aliud multo reperi, quam indice promittebat. Ubicumque enim eum historia defecerit, transit ad allegoriam, et ita separata consociat, ut mirer eum nova sermonis fabrica in unum corpus lapidem ferrumque conjungere. Hoc breviter admonui, ne quis nos putet ex illius fontibus mutuasse quae dicimus; nam et in praesenti capitulo adversum Judaeos et Hierosolymam dicit prophetiam dirigi, quod in principio fidei christianae ad totas gentes epistolas miserint, ne susciperent passionem Christi: et miserint usque ad Aethiopiam et Occidentalem plagam, totumque orbem hujus blasphemiae disseminatione compleverint. Omnes habitatores orbis qui moramini in terra, cum elevatum fuerit signum in montibus, videbitis, et clangorem tubae audietis. Cunctae, inquit, gentes, per circuitum, quando meam jussionem, quasi signum in montibus elevatum, meumque 200 imperium, quasi clangorem tubae sub
Abbreviated transcription (Latin):
timissi sint hierus olimã & inua¬
sis paprri idẽ epistolissiue n auibis
suũ illis auxiliũ ꝓmittentes q̃te
uolociter adiudaeorũ gentẽ c̃uul¬
sam & assyriorum in pugnatione lace¬
ratam ad populũ quondam terribilẽ
quidĩ utebatur imperio ad cuius po¬
tentiã nullus aliur comparandur ẽ.
adgentem q dĩ semꝑ expectat auxi¬
liũ & nihil ominus ab omnibus con
ges depopulatisunt. Alii autem pu¬
tant qđ a postropha dirigatur ad dnm
& sitsensus. Odr̃ quimittis imare
saeculi istius proph&ar & quasi per
epistolas naui gantes populum cõ¬
munistuis imperar nuntus: Ite
uelociter ad gentẽ meam. lacera¬
tam adq: conuulsam. ad populũ
robustissimum . qui omnib: quon¬
dam incircuitu gentib: terror fu¬
it qui sem ꝑ dĩ expectat auxilium
& ꝓpeccatorum magnitudine quod
sperat non mer&ur accipere. cu¬
ius diuersarum gentiũ regesuas¬
tauere terram & c&era quȩ secunt᷑
Eusebius caesariensis histori cam

Expanded text:
ti missi sunt Hierosolymam et in vati missi sunt Hierosolymam et in vasis papyri, id est, epistolis, sive navibus, suvelociter ad Judaeorum gentem convulsam, et Assyriorum impugnatione laceratam; ad populum quondam terribilem, qui Dei utebatur imperio, ad cujus potentiam nullus alius comparandus est: ad gentem, quae Dei semper exspectabat auxilium, et nihilomiges depopulati sunt. Alii autem putant, quod apostropha dirigatur ad Dominum, et sit sensus: O Deus, qui mittis in mare saeculi istius Prophetas, et quasi per epistolas navigantes, populum commonens, tuis imperas nuntiis: ite velociter ad gentem meam laceratam atque convulsam, ad populum robustissimum, qui omnibus quondam in circuitu gentibus terrori fuit, qui semper Dei exspectavit auxilium, et pro peccatorum magnitudine, quod sperat, non meretur accipere: cujus diversarum gentium reges vastavere terram, et caetera quae sequuntur. Euse
Abbreviated transcription (Latin):
sis paprri suꝑ aquas : Romanũ reg¬
nũ intellegunt. & omnẽ historiã
reforunt . aduespasiani. & titi
tempora quib: hiero solyma subuersa ẽ :
Sed hoc fidei pr̃a e non conuenit ut mine¬
tur dñs regnoromano quare impiam
gentem subuesterit & rursum in
montem sion dicat munera offeren¬
da Nisi forte & haec spirita liter in
ecclesia accipiamus. Quimittitin
marilegatos & inuasispapr̃ri suꝑ a
quas: Ite angeli ueloces ad gentem
conuulsam & dilaceratam. ad popu¬
lum terribilem post quem non .ẽ.
alius gentem expectantem. expec¬
tantem & conculcatam cuius diri¬
puerunt flumina interram eus:¬
Apud hebracos & aegrptios & aegrptos
& aegrptia uno uocabulum nuncu¬
pantur. mẽrc̃co. hoc dictum sit
nequis in uerbo haereat. Cum ꝓ
genere feminino masculinũ inue¬
nerit. Idẽ ꝓterra hominem quȩ
tunc dicitur. Quimittit inmari
legatos hoc .ẽ ipsa mes Raim ⁊pra
aegrptius eo qđ dea lexandria quae
tunc ut diximur. nõ uocabat᷑ lega¬

Expanded text:
Romanum regnum intelligunt et omnem historiam referunt ad Vespasiani et Titi tempora, a quibus Hierosolyma subversa est. Sed hoc fidei nostrae non convenit, ut minetur Dominus regno Romano, quare impiam gentem subverterit, et rursum in montem Sion dicat munera deferenda, nisi forte et haec spiritualiter in s flumina Aethiopiae qui mittit in mari legatos et in vasis papyri super aquas ite angeli veloces ad gentem convulsam et dilaceratam ad populum terribilem post quem non est alius gentem expectantem expectantem et conculcatam cuius diripuerunt flumina terram eiusApud Hebraeos et Aegyptus et Aegyptius et Aegyptii, uno vocabulo nuncupantur MESRAIM  . Hoc dictum sit, ne quis in verbo haereat, cum pro genere feminino masculinum invenerit, id est, pro terra hominem, quia et nunc dicitur: Qui mittit in mari legatos, hoc est, ipsa Mesraim, ipse Aegyptius, eo quod de Alexandria, quae tunc, ut diximus, No vocabatur, 199 lega
Abbreviated transcription (Latin):
ã statĩ saluator adueni&. id ẽ i hr̃
hoc enĩ in lingua nr̃a sonat & cog¬
nos c&ur dñs abegrptiis & cognos¬
cent eum. siue peccatores qui fue¬
rint superati. siue credentes p̃senti
auxilio liberati. & colent eũ in hos

Expanded text:
 salvator adveniet, id est Jesus hoc enim in lingua nostra sonat, et cognoscetur Dominus ab Aegyptiis, et cognoscent eum sive persecutores qui fuerunt superati, sive credentes praesenti auxilio liberati. Cum igitur is
Abbreviated transcription (Latin):
Posuit inae grptũ signa sua & ꝓdigia sua
incam potaneos: Memphim quoq: ma¬
gicis astib: deditã pristiniusq ad p̃sens
tempus uestigia erroris ostendunt.
& hoc breui teridicatur. qđ babylo¬
nia uastitate ueniente om̃a magorũ
consilia & eorum qui futurorũ sci¬
entiã ꝓmittebant. stultitiae co¬
arguant᷑ & i aduentuxp̃i cunc¬
ta redigant᷑ inihili. non iuenien¬
tib: c̃siliũ egyptiuatib: quomodo
dogma opprimant xp̃i anũ. idioma
aut̃ scripturarũ .ẽ ut angulũ ꝓ
regno ponant . eo qđ populos c̃te¬
neat & quasi in tota domo fortis si¬
mũ sit unđ & xp̃s duorũ populorũ
pari& es c̃tinens. Lapirdicit᷑ angu¬
laris quotq: intulit : quomodo di¬
citis pharaoni filius sapientiũ. e¬
go filius regnũ antiquorũ signifi¬
cat qđ ȩgrpti hero as & deo auctors¬

Expanded text:
Posuit in Aegypto signa sua, et prodigia sua Posuit in Aegypto signa sua, et prodigia sua in campo Taneos . Memphim quoque magicis artibus deditam, pristini usque ad praesens tempus vestigia erroris ostendunt. Et hoc breviter indicatur, quod Babylonia vastitate veniente, omnia Magorum consilia, et eorum qui futurorum scientiam promittebant, stultitiae coarguantur, et in adventu Christi cuncta redigantur in nihili, non invenientibus consilium Aegypti vatibus, quomodo dogma opprimant christianum. Idioma autem Scripturarum est, ut angulum pro regno ponant, eo quod populos contineat, et quasi in tota domo fortissimum sit. Unde et Christus duorum populorum parietes continens, lapis dicitur angularis . Quodque intulit: Quomodo dicetis Pharaoni, filius sapientium ego, filius regum antiquorum, significat quod Egyptii hero
Abbreviated transcription (Latin):
centia om̃s qui faciebatt lacunas¬
ad capiendos pisces: & hoc dupliciter
accipe qđ uastato ȩgrpto & cunta ꝓuin¬
tia ariditate siccata mereant pis¬
catores & lugeant. qui inf lum̃ mit¬
tobant amũ quio perabant᷑ r&ia. ac
sagenas & texebant iunco diuersi
genr uascula id ẽ principes & regi
rer. qui contra a posto licã discipli¬
nã capiebant homines in ꝑ diti¬
one & stulta sapientia texebant
r&ia & sagenas quiꝑditos hriti¬
rent confusi sunt & nullus aut
rarus iȩgrpti terra talis peccator:
Hoc opere uidemꝰ expl&ũ in qua cede¬
siarũ tropea consurgunt. ex in
ania aegrpti idola corruerunt :
consiliarii pharao deder̃ c̃siliũ insi¬
piens quomodo dicitis pharaoni fili¬
urs apientiũ egofiliurr egũ anti¬
quorũ ubi sunt nuno sapientes tui
principes mẽpheos deceper ȩ̃gyptũ
angulũ populorũ eiꝰ : Tam̃ m&ro¬
polim fuisse aegrpti. & psalmista decla¬
rat. quod ibi morses multa signa fece¬
rit quae in exodo discribuntur.

Expanded text:
lacunasad capiendos pisces. Et hoc dupliciter accipe, quod vastata Aegypto, et cuncta provincia ariditate siccata, moereant piscatores, et lugeant qui in flumen mittebant hamum, et qui operabantur retia ac sagenas, et texebant junco diversi generis vascula, id est, principes et reg qui contra Apostolicam disciplinam capiebant homines in perditionem, et stulta sapientia texebant retia et sagenas, quibus perditos irretirent, confusi sunt, et nullus aut rarus in Aegypti terra sit talis piscator. Hoc opere videmus expletum, quod Ecclesiarum tropaea consurgunt, et in omni Aegypto idola corruerunt. dederunt consilium insipiens quomodo dicetis Pharaoni filius sapientium ego filius regum antiquorum ubi sunt nunc sapientes tui principes Mempheos deceperunt Aegyptum angulum populorum eius Dompolim fuisse Aegypti, et Psalmista declarat, quod ibi Moyses multa signa fecerit, quae in Exodo describuntur:
Abbreviated transcription (Latin):
malio loco erunt diuisi duo intres
& tres induo : Pater contra filium
& mat̃ contra filiã suã nurus con¬
tra socrũ suã : & disrũ p&ur spr
aegrpti inuis cerib: ei & c̃siliũ eꝰ
p̃cipitabo & in t̃rogabunt simul acra

Expanded text:
in alio loco: Erunt divisi duo in tres, et in alio loco: Erunt divisi duo in tres, et 203 tres in duo: pater contra filium, et mater contra filiam, et nurus contra socrum . Et disrumpetur spiritus Aegypti in visceribus ejus, et consilium ejus praecipitabo: et interrogabunt
Abbreviated transcription (Latin):
captiuitatẽ p̃dicat. Hie remi¬
as testis ẽ dicens uitula eligans
atq formonsa aegrptur stimulator
ab aqui lone ueni& ei & rursum confura
ẽ filia aegrpti & tradita inmanu popu¬
liaquilonis. et cchiel pari prophe¬
tae auctoritate consentiens: &cerrare
inquid faciã multitudinẽ aegrpti in
manu nabogodonosor regis babylonis:
& iterũ confortabo brachia regis babr¬
lonis. Daboq: gladiũ meũ inmanueiꝰ
& confringam brachia pharaonis.
& scient quia ego dñr. cum dederogla¬
diũ meũ inmanu regis babrlonis
& extenderit eũ superterrã ȩgr̃p¬
ti & dirꝑgam aegyptũ hnationes.
Si aũt ad tẽpora referemus saluatoris
illud decuuangelio sumamus ex¬
emplum: Nolite putare quodue¬
ni pacẽ mittere suꝑ terram. Non
ueni pacẽ mittere sod gladiũ: ue¬
ni enĩ diuidere uirũ aduersur ꝓ¬
ximũ suũ & filiã contramatrõ suã
& nurũ contra socrã suã & iimi¬
cihomines domesticiei : & rursum

Expanded text:
captivitate praedicat, Jeremicaptivitate praedicat, Jeremias testis est, dicens: Vitula elegans atque formosa Aegyptus, stimulator ab Aquilone veniet ei. Et rursum: Confusa est filia Aegypti, et tradita in manu populi Aquilonis . Ezechiel quoque pari prophetiae auctoritate consentiens: Et cessare, inquit, faciam multitudinem Aegypti in manu Nabuchodonosor regis Babylonis. Et iterum: Confortabo brachia regis Babylonis, daboque gladium meum in manu ejus, et confringam brachia Pharaonis. Et scient quia ego Dominus, cum dedero gladium meum in manu regis Babylonis, et extenderit eum super terram Aegypti, et dispergam Aegyptum in nationes . Si autem ad tempora referimus Salvatoris, illud de Evangelio sumamus exemplum: Nolite putare quod veni pacem mittere super terram: non veni pacem mittere, sed gladium. Veni enim dividere um, et filiam contra matrem suam, et nurum contra socrum suam, et inimici hominis domestici ejus . Et rursum
Abbreviated transcription (Latin):
ti contromos cant tabescatq: cor
fortiũ & hieremiȩ uaticinio com¬
pleat᷑: Disꝑdã simulacra & cer¬
sare faciã idola demem phis:¬
Quidã hanc ꝓph&siã ad saluatoris tẽ¬
pora referunt. Quando egres¬
sus est suꝑ nubem leuem id .ẽ.
corpus humanum qđ ex uirgine
ad sumpserat. Nullo humanȩ
commixtionis semine p̃graua¬
tum. siue qđ anube leue porta¬
tus sit idẽ. corpore uirginali.
& ad igres sum om̃s dȩ mones
contremuerint. Tuncq: prima
ido lorum runa fuit prȩsen¬
tiã dñi ferre non sustinens: &
concurrere faciã aegrptios ad¬
uersum aegyptios & pugnabit᷑
contra fratrem suũ. ciuitas ad¬
uersus ciuitatem & regnũ ad¬
uersur regnum : Ingresso ae¬
gr̃ptum dño & potentissimã
gentẽ sui praesentia destruen¬
te erit prima uictoria dissidere
care qđ temporibis assyriorũ
& nabugodonosor regis babrllo¬
nis factũ eẽ manifestũ ẽ. aliis
sedentibis & alus repugnantib: :
Quod autem haec babylloniam

Expanded text:
ti contremiscant, tabescatque cor ti contremiscant, tabescatque cor fortium, et Hieremiae vaticinium compleatur: Disperdam simulachra, et cessare faciam idola de Memphisis tempora referunt, quando ingressus est super nubem levem, id est, corpus humanum, quod ex Virgine assumpserat, nullo humanae commixtionis semine praegravatum: sive quod a nube levi portatus sit, id est, corpore Virginali, et ad ingressum ejus omnes daemones contremuerint, tuncque prima idolorum ruina fuerit, praesentiam Domini ferre non sustinens. Et concurrere faciam Aegyptios adversus Aegyptios, et pugnabit vir contra fratrem suum, versus civitatem, et regnum adversus regnum. Ingresso Aegyptum Domino, et potentissimam gentem sui praesentia destruente, erit prima victoria dissidere care: quod temporibus Assyriorum et Nabuchodonosor regis Babylonii factum esse, manifestum est, aliis sedentibus, et aliis repugnantibus. Quod autem haec de Babylonica
Abbreviated transcription (Latin):
in tẽ ploeiꝰ illũ solũ rogans. cuius
uerum a &ernũq: prȩsidiũ est
hoc subzoro babel. & hiesu. & erdra
ac neemia factum. intellegimus.
ob hano causam deder̃ occdsionem
eus ebio ut hocde gentib: magis quȩ
nec spẽ habeant nec testam̃tũ dĩ nec ꝓ¬
ph&as intellegendũ putauerit quã
de iudeis quod ab ipsis postta eoleslac
quac hspocula constitutaẽ. dona
mittenda sint. &offerendȩ uicti¬
& ingreditur aegrptum & mo¬
uebuntur simulacra ae gr̃pti
a facie ciꝰ & coraegyptita besc&
inmedio eius: Moris est scrip¬
turarum obscuris manifesta
subnectere . qđ prius subenig¬
matibus dixerint. a pesta uoce
proferre. unde & p̃senti loco
quia contra ae grptum fuerint
comminatus: Vae terrae obum
braculis quȩ ẽ trans flumine
cus sermo contexuit . nunc ma¬
nifestiorem facit intelle gentiã
& ad ipsam comminus a egrptũ
loquitur quod nequaquã ꝑ ange¬
los. sed ipse dñr ueniat suꝑnu
bem leuem idẽ uelocem & ingre¬
di&ur egr̃ptum & om̃a idola egrp¬

Expanded text:
et illum solum rogans, cujus verum aeternumque praesidium est. Hoc autem sub Zorobabel et Jesu, et Ezra ac Neemia factum intelligimus. ob hanc causam dederunt occasionem Eusebio, ut hoc de gentibus magis, quae nec spem habeant, nec Testamentum Dei, nec Prophetas, intelligendum putaverit, quam de Judaeis: quod ab ipsis postea Ecclesiae, quae in specula constituta est, dona mittenda sint, et offerendae victi ingredietur Aegyptum, et movebuntur simulacra Aegypti a facie ejus, et cor Aegypti tabescet in medio ejus. Moris est Scripturarum, obscuris manifesta subnectere, et quod prius sub aenigmatibus dixerint, aperta voce proferre. Unde et in praesenti loco, quia contra Aegyptum fuerat cbranti alis, quae est trans fluvia: cus sermo contexuit: postea manifestiorem fecit intelligentiam, et ad ipsam comminans Aegyptum loquitur, quod nequaquam per angelos, sed ipse Dominus veniat super nubem levem, id est velocem: et ingrediatur Aegyptum, et idola Aegyp
Abbreviated transcription (Latin):
a uomens & nonerit acgyͥptũ opus qđ
faciat cipud & caudam incuruantem
& restenantẽ pͥrimũ de int̃ p̃tatione dica¬
mꝰ & postea dehis quȩ seriptarunt dis¬
seremus prospũ uestiginis in t̃p̃ta¬
ri potest & spr̃ erroris. ieo quoq:
qđ transtulimus hicuruantẽ & re¬
frenantẽ possumus dicere incur¬
uantem & lasciuientem ut intel¬
legamus senem & puerum : Nos
autẽ uerbũ hebraeicũ ac mundũ
cȩleriter quac scripta sunt uesti¬
mus ambiguitate decepti refre¬
nantem diximus. Quod signifi
ta idẽ quinihil recte agit sedom¬
ne ꝑuersum ut puerum signifi¬
car& : ẽigitur sensur: stulti fac¬
sipiens & emarcuerunt principes
mẽ pheos & deceperunt aegeptũ
angulũ populorũ quia dnr̃ miscuit
ei spm̃ erroris atq uestigmis utig¬
norent quidloquantur. & errare
faciunt ȩ gyptũ & sicut ebriis & uo¬
mens egerit qđ ingesserat. & ubi
sit nescit sediac& m̃tis alienae
sicnullum habebat ȩ gyptus opus.
siue consilium qđ aut caput habeat

Expanded text:
gypto opus quod faciat, caput et caudam incurvantem, et refrenantem. Primum de interpretatione dicamus, et postea de his quae scripta sunt, disseremus. Pro spiritu vertiginis interpretari potest et spiritus erroris. In eo quoque quod nos transtulimus, incurvantem, et refrenantem, possumus dicere incurvum et lascivientem, ut intelligamus senem et puerum, Nos autem verbum Hebraicum AGMON   dum celeriter quae scripta sunt vertimus, ambiguitate decepti, refrenantem diximus, quod significτα, id est, qui nihil recte agit, sed omne perversum, ut puerum significaret. Est igitur sensus: Stulti facpes Mempheos, et deceperunt Aegyptum angulum populorum, quia Dominus miscuit eis spiritum erroris atque vertiginis, ut ignorent quid loquantur, et errare faciant Aegyptum. Et sicut ebrius et vomens egerit quod ingesserat, et ubi sit, nescit, sed jacet mentis alienae: sic nullum habebit Aegyptus opus, sive consilium, quod aut caput habeat,
Abbreviated transcription (Latin):
& aresc& aqua demari& fluuur desolabit᷑
adq siccabitur & deficient flumina
ad tenuabunt᷑ & sic cabunt᷑ riui agge¬
rum Calamus & iuncus ares c& Nu¬
dabitur alucus riui a fontesua & om̃is
sementis inrigua siccabitur & aresc&
& nonerit: Natura le est ut cum ꝑ¬
iram dĩ captiuitas uenerit indignati¬
onem eius pestilentia subsequatur:
& aduersum eos qui offenderint dm̃
cuncta elementa deseuiant. unde
scriptum ẽ malio ꝓph&a. & uolucrer
maere deficere & pisces inaquis ut om̃a
humano usui subtra hantur. hoc dicimꝰ
simpliciter. ut siccitatẽ fluminis
nili e triuorum eis uoluerimus acci¬
pere Sinaut̃ ꝑ m&a foran influuio
regnũ iriuo duces eiꝰ intellegimus
cuncta aegrpti abundantia ut ꝑ ea
ubi rex pharao dra co magnus habi¬
tare discribitur influminibis &
dicit ms̃ ẽ. fluuius & ego fecimem&¬
ipsum & audit frenũ inmaxillistu¬
is & ad glutinabo pisces fluminũ tu

Expanded text:
 arescet aqua de mari et fluvius desolabitur atque siccabitur et deficient flumina adtenuabuntur et siccabuntur rivi aggerum calamus et iuncus marcescet nudabitur alveus rivi a fonte suo et omnis sementis inrigua siccabitur arescet et non erit etiram Dei captivitas venerit, indignationem ejus pestilentia subsequatur, et adversum eos, qui offenderint Deum cuncta elementa desaeviant. Unde scriptum est in alio propheta: Et volucres in aere deficere et pisces in aquis, ut omnia humano usui subtrahantur. Hic dicimus simpliciter: ut siccitatem fluminis Nili, et rivorum ejus, voluerimus accipere. Sin autem per metaphoram in fluvio regnum, et in rivis duces ejus intelligimus; cunctam Aegypti abundantiam, ut perubi rex Pharao draco magnus habitare describitur in fluminibus, et dicit: Meus est fluvius, et ego feci memipsum. Et audit: Ponam frenum in maxillis tuis, et aggluti
Abbreviated transcription (Latin):
riolos: Cũ sedicio fuerit orta mae¬
grpto siue babr lonio seruire cupi¬
entiũ siue nubentiũ iugũ ei colla
submittere siue aluis xp̃o credenti¬
b: alus repugnantib: disrũ p&ur
& scind&ur spr̃ aegrpti non eadẽ
cunctis uolentibus & omne consiliũ
adsimula crasua & diuinos & ariolos
acuates magicisq: edoctis astib int̃¬
rogabunt curista acciderint:
& tradã aegrptũ in manu crudeliũ &¬
exercituũ : Duplicẽ intellegentiã
sequim᷑ uł chaldȩorũ tẽporum quan¬
do nabugo donosor aegrptꝰ expugna¬
taẽ uł romani imperu quando anto¬
nio cleo patraq: superatis augustus eesar
aogrptum subiu gauit babi lonios
fuirse crudeler omnis scriptura testat᷑
qui paruolis nom peꝑcerint & suis eos¬

Expanded text:
 seditio fuerit orta in Aegypto, sive Babylonio servire cupientibus, sive nolentibus jugo ejus colla submittere: sive aliis Christo credentibus, aliis repugnantibus, disrumpetur et scindetur spiritus Aegypti, non eadem cunctis volentibus, et omne consilium ad simulacra sua; et divinos, et hariolos, ac vates, magicisque edoctos artibus interrogabunt, cur ista acciderint. Et tradam Aegyptum in manu domiexercituum. Duplicem intelligentiam sequimur: vel Chaldaicorum temporum, quando a Nabuchodonosor Aegyptus expugnata est; vel Romani imperii, quando Antonio Cleopatraque superatis, Augustus Caesar Aegyptum subjugavit. Babylonios fuisse crudeles, omnis Scriptura testatur, qui parvulis no
Abbreviated transcription (Latin):
sentiunt iudaeorum & hoc capi¬
tulũ qđ nunc ꝓposuimus super
& hnicis int̃p̃tantur qui ꝑsequan¬
t᷑ ecclesiam. Illud quoq qđ seꝗt᷑
increpauit eũ & fugi& ꝓcul: dedia¬
bulo accipiunt tropologiã ht̃¬
p̃tationem uastitatẽ ꝑsecutorũ.
& demonũ demonstrantes ⁊ Nor
aũt coeptum seꝗm᷑ ordinẽ historia
fundam̃ta historico culmine ꝓ¬
tegimus Vae inquid uniuor sis gen¬
tibis quaemilitauerunt õtra
populũ meũ quarũ tantis imp&us
fuit ut maris fluctibis coaequan¬
dussit : sed cũ ueneritt sedentes
& inundauerint terrã meã
t unc princepsearũ senna cherib
ab eo fugi&. Increpatis & sicut
puluis uento raptante disꝑgitur.
& t̃bo in sublime uoluit᷑ intẽ pestatẽ
sicille ad ꝓpinquauit quidẽ hierusa¬
lẽ obsidens eã sed ꝑ cutiet᷑ ab angelo
Veni& mane& del&o potentiae suae
uidebit exercitum & haec eritpars
corum qui ius uarta ueruntnos
Hoc ꝓph& a loquit᷑. Vł ex ꝑ sona po¬
puli uł seipsum iungens gentisuȩ

Expanded text:
sentiunt Judaeorum. Et hoc capitulum quod nunc proposuimus, super Ethnicis interpretantur, qui persequuntur Ecclesiam. Illud quoque quod sequitur, Increpabit eum, et fugiet procul, de diabolo accipiunt, tropologica interpretatione vastitatem persecutorum, et daemonum demonstrantes. Nos autem coeptum sequimur ordinem, et historica fundamenta historico culmine protegimus. Vae, inquit, universis gentibus, quae militaverunt contra populum meum, quarum tantus impetus fuit, ut maris fluctibus coaequandus sit. Sed cum venerint saevientes, et inundaverint terram meam, tunc princeps earum Sennacherib ab eo fugiet increpatus, et sicut pulvis vento raptante dispergitur, et turbo in sublime volvitur in tempestate: sic ille appropinquabit quidem Jerusalem, obsidens eam: sed percutietur ab Angelo; veniet mane, et deletum potentiae suae videbit exercitum. Et haec erit pars eorum qui vastaverunt nos. Hoc Propheta loquitur vel ex persona populi, vel se ipsum jungens genti suae .
Abbreviated transcription (Latin):
re & pondere semel dix is resuf¬
ficiat: Hoctantũ breuit̃ ad mo¬
neo qđ onursẽ ꝑtristitia conse¬
quant᷑ Vinonẽ aut̃ uł statĩ
la& a uł in fine l&a post tristitiã :¬
Moab: ꝓuintia .ẽ. arab ũ: inqua
fuit balȩ filiur beor. qui condix̃
ariolum balaã deme sopotamĩa
ut maledicer& isrł. ubi& in i¬
tiaturẽ. populur behel ꝓhegor
qua e hodi e exhebrueo & gre¬
cosermone conposita Ario¬
polis non cupat᷑ nonut pleri¬
idẽ martisciuitar. Int̃p̃tat᷑
testat᷑ dicens Ñ ẽ ultra ex¬
ultatio inmoab & iterum
habuisti fiduciam inmuniti¬
onib: tuir & inthesauris. &
iterum fertibs fuit moab
ab ad uliscentia sua & re¬
qui euit infinib: suis nec trans¬
fus usẽ deua se inuase & in
trans migrationẽ ñ abiit: id¬
circo ꝑmansit gusture ĩ in co
& odor eĩ nẽ. Inmutat᷑ & in a¬

Expanded text:
re, et pondere semel dixisse sufficiat. Hoc tantum breviter admoneo, quod onus semper tristia consequantur. Visionem autem vel statim laeta, vel in fine laeta post tristia. Moab provincia est Arabum, in qua fuit Balac filius Beor ; qui conduxit hariolum Balaam de Mesopotamia, ut malediceret Israel, ubi et initiatus est populus Beelphegor quae hodie ex Hebraeo et Graeco sermone composita Areopolis nuncupatur; non ut pleriid est, Martestatur , dicens: Non est ultra exsultatio in Moab. Et iterum: Habuisti fiduciam in munitionibus tuis, et in thesauris tuis. Et iterum: Fertilis fuiab adulescentia sua et requievit in fecibus suis nec transfusus est de vase in vas et in transmigrationem non abiit idcirco permansit gustus eius in eo et odor eius non est inmutatus
Abbreviated transcription (Latin):
cuius auxiliũ dĩ neglecta sit hi¬
uocatio : Ipraẽ enim terra quae
est transflumen a& hiopiȩ. id
est transriuos nili fluminis quẽ ÷ͦ
deȩthiopia iae grptum flucre
nemodubitat: Potest aegrptis
alarum crmbalũ dici. ꝓpt uelo¬
citatem frugũ. uelox quippe &
concitis auium uolatꝰ reddit cr̃m¬

Expanded text:
cujus auxilium Dei neglecta sit incujus auxilium Dei neglecta sit invocatio. Ipsa est enim terra, quae est trans flumina Aethiopiae, id est, trans rivos Nili fluminis, quem de Aethiopia in Aegyptum fluere nemo dubitat. Potest Aegyptus alarum cymbalum dici propter velocitatem frugum: velox quippe et concitus avium volat
Abbreviated transcription (Latin):
habi tauit inniniue . Vae terrae crm¬
balo alarum quae ẽ. trans s lumi¬
na a& hiopiae . Verbum ebraicũ
su sil quod simma chur sonitum
theodotio nauer interp̃tati sunt
& nos mermbalũ uertimus. aqui¬
la mumbram trastulit. sed scien¬
dum quodumbra. s̃el. dicitur.
hic autem syllaba ipsa gemine¬
tur ex quo possumus dictũ intel¬
legere : Vae terrae quac inũbra
alarum suarum pollicitura au¬
xilium & cum scriptura dicat :
Qui habitat madiutorio altis simi
iptectione dĩ cȩli commorabit᷑:
Pro quo in bebrȩo scriptũ ẽ. in ũbra
omnipotentis cõmorabit᷑. ⁊psã
dĩ similitudinẽ habere seiactans &
inpericulis constituta aliis susfra¬
gare promittit. Significat autẽ
siue nõ. aegypticiuitatem quae
nunc. alex andria dicitur. siue
fracta manũ ꝑforat incum ben¬
tis & est hic ordo pulcherrimꝰ.
Vt quomodo prioruisionem ser¬
mo proph&icus. damasco mina¬
hatur. qđ xtribur in illam ha¬
buerint auxiliũ miseri cordia
gr̃pti uastitas praedicitur. ob

Expanded text:
terrae cymbalo alarum quae est trans flumina Aethiopiae. Verbum Hebraicum SELSEL  , quod Symmachus, sonitum, Theodotion, aves interpretati sunt, et nos in cymbalum vertimus. Aquila bis umbram transtulit. Sed sciendum quod umbra SEL   dicitur, hic autem syllaba ipsa geminatur. Ex quo possumus dictum intelligere: Vae terrae, quae in umbra alarum suarum pollicetur auxilium. Et cum Scriptura dicat: Qui habitat in adjutorio Altissimi, in protectione Dei coeli commorabitur , pro quo in Hebraeo scriptum 198 est, In umbra Omnipotentis commorabitur: ipsam Dei similitudinem habere se jactans, et in periculis constituta aliis suffragari repromittit. Significat autem sive No, Aegypti civitatem, quae nunc Alexandria dicitur, sive fracta manum perforat incumbentis. Et est hic ordo pulcherrimus: ut quomodo in priori Visione sermo propheticus Damasco minabatur, quod decem tribus in illa habuerint auxilium, misericordiam Aegypto vastitas praedicetur; ob
Abbreviated transcription (Latin):
annis quasi annimer cenarii aufer&
gloria moceb. suꝑ om̃i populo multo
& relinqu& paruur & modicunne¬
quaquã multur : ꝓph&cc istaut su¬
pradiximꝰmortuo ahat ẽ tramoc¬
bitas dirigitur regnante et echia
subquo x trib: a sennacheribrege
assiriorum in captiuitatẽ ductȩ
s̃ it aq si c̃mercencrius solir ex¬
pectat occubitũ & dieb ac nocti
b finẽ o peris prestolat̃ ut sta¬
tu c̃mercedem accipiat. gic&
pꝰtrerannor & moab ars rrio
ueniente de lib& & uix pauci
relinquent᷑ int̾ra qui subru¬
tarbabitent ciuitater & derer¬
tos agros exerceant. potest
& debabylonia captiui tate
sitũ annor triũ moab chaldȩis uas¬

Expanded text:
annis, quasi anni mercenarii, auferetur annis, quasi anni mercenarii, auferetur gloria Moab super omni populo multo, et relinquetur parvus et modicus nequaquam multus. Prophetia ista, ut supra diximus, mortuo Achaz contra Moabitas dirigitur, regnante Ezechia, sub quo decem tribus a Sennacherib rege Assyriorum in captivitatem ductae sunt. Itaque sicut mercenarius solis exspeeris praestolatur, ut statutam mercedem accipiat: sic et post tres annos et Moab, Assyrio veniente, delebitur, et vix pauci relinquentur in terra, qui subrutas habitent civitates, et desertos agros exerceant. Potest et de Babylonica captivitate situm annorum trium, Moab a Chald
Abbreviated transcription (Latin):
& clamor: Suꝑ hoc uent̃ m̃r̃ad
mo ab. quasicithara son abit
& uis cera mea ad murũ cocti
late ris: Nequis putcr& planctũ
proph&ce exultationis indicium
ꝑ quam inimicos populi isrłis
gauder& ẽẽ. captiuos ex affectu
& eximocordis dolore potentis si¬
mã quandã urbẽ subrutã luge¬
res edicit : Et erit cũ apparuer :
qđ laborauit mocb: suꝑ excelsis
suis ingredi& ad scã suauit ob¬
secr& & non ualebit. Vltima:
miscricẽ nech his quos sẽꝑue
nerctaẽ habere subsidium : De¬
serta inquid uirib: tuis &cunc¬
tis ꝓpugnatorib int̃ fectis ꝓges
adidola: de lubra ueneraberis¬
& nec illir repperies auxilium
quib: uastitas tecũ cõmunis adue
uidelic& ex quo creatus ẽ. moab
& dñsait moabitae & ã mani¬
tice ñ intrabñt in ecłam dĩ: siue
tunc ꝓantiquo tp̃r intellegam̾
qđ olĩ diuina sententia ista decr&a
nunc locuturẽ dñs dicens intiꝰb¬

Expanded text:
etur clamor. Super hoc venter meus ad etur clamor. Super hoc venter meus ad Moab quasi cithara sonabit, et viscera mea ad murum cocti lateris. Ne quis putaret planctum Prophetae exsultationis indictum, per quam inimicos populi Israel gauderet esse captivos, ex affectu, et ex intimo cordis dolore, et potentissimam quondam urbem subrutam lugere se dicit. Et erit, cum apparuerit quod laboravit Moab super excelsis suis, ingredietur ad sancta sua, ut obsecret, et non valebit. Ultima miseria est, nec in his, quos semper venerata est, habere subsidium. Deserta, inquit, viribus tuis, et cunctis propugnatoribus interfectis, perges ad idola, delubra veneraberis, nec 192 in illis reperies auxilium, quibus vastitas tecum communis advenVidelicet ex eo, quo creatus est Moab. Et Dominus ait: Moabitae et Ammonitae non intrabunt in Ecclesiam Dei . Sive ex tunc pro antiquo tempore intelligamus, quod olim divina sententia ista decretanunc locutus est Dominus dicens: In trib
Abbreviated transcription (Latin):
crima mea esebon. & eleale:
Vox plangentis ꝓbhetȩ & mag¬
nitu dinẽ uastitatir lacrimarũ
magnitudine contestantir flex¬
tisq: uineã iater & sabama &e
sebon & eleale. urbes quondã
ualidissimar assỹrio put ante
succisas: Qm̃ suꝑ uindemiã tuã
& suꝑmersẽ tuã uoxcalcantiũ
irruit. Calcatoreruuar & uinde¬
miȩ l&itiã congregantis hos¬
tiũ ecercitus intellege & quod
in ipso l&itiȩ tempore captiui¬
tatis tẽpus aduenerit. & aufe¬
s& lȩtitia & exultatio decar¬
uit heliar fertilitati& ab un¬
dantiȩ conpar&: Ac ꝑ hoc sig¬
nificat omnẽ l&itiã &fertili¬
tatẽ deuberrimis quon dã ur¬
bib: afferendã: & inuineis
Ñ ex ulta uit neq: iubilabit:
sub auditor prior uindemia¬
tor. id ẽ. colonus moabiti disꝓ
uintiȩ: Deniq statĩ subicit:
Uinũ intorcolari ñ calcabit qͥ
calcare consueuerat. uocẽcal¬
cantiũ abstuli: nequaquã in
uindemialȩtur uindemia¬
tor cȩleumꝰ cantabit: s hosti

Expanded text:
cryma mea, Esebon et Eleale. cryma mea, Esebon et Eleale. Vox plangentis Prophetae, et magnitudinem vastitatis lacrymarum magnitudine contestantis, flentisque vineam Jazer, et Sabama, et Esebon, et Eleale, urbes quondam validissimas, Assyrio putante succisas. Quoniam super vindemiam tuam, et super messem tuam vox calcantium irruit. Calcatores uvarum et vindemiae laetitiam congregantes, hostium exercitus intellige, et quod in ipso laetitiae tempore captivitatis tempus advenerit. Et auferetur laetitia, et exsultatio de Carvit Elias, fertilitati et abundantiae comparet, ac per hoc significat omnem laetitiam, et fertilitatem de uberrimis quondam urbibus auferendam. Et in vineis non exsultabit, neque jubilabit. Subauditur prior vindemiator, id est, colonus Moabitidis provinciae. Denique statim subjecit: Vinum in torculari non calcabit qui calcare consueverat: vocem calcantium abstuli. Nequaquam in vindemia laetus vindemiator celeuma cantabit, sed ubique
Abbreviated transcription (Latin):
muros coctila terir loquimini
plagas eiꝰ : Rursum. ad p̃sen¬
tiã redit & suꝑbiae argui &
moab. qđ multo pluselatus
sit. quã ei fortitudo poscebat.
mo ab admoab id ẽ. populusad
urbẽ uł m&ropolis ad ꝓuinti¬
ã & cuncta ulula tibis t̃ra
resonabit suꝑmuros coctila
pentinȩ sub uersionis osten¬
dit. Qnm̃ suburbana er eboni
deserta sunt & uinea saba¬
ma : Inter esebon & sabama uix
quingentipassus. sunt . & ꝑmeta¬
nificat uastitatẽ: Dni gentiũ
exciderunt flagella eiur: ser¬
uat tranrlationẽ quã coeperat
ostendens reges gentiũ. quiuas¬
tauerant moab. omĩs uicolus
castellaq populatos Uq
adiater ꝑuenerunt : erraue¬
runt in deserto : ꝓpagines ei
relicta erunt: transieruntma¬
re: flagella & ꝓpaginer popu¬
lũ fugitiuorq: ẽi intellege &
transi tũ maris captiuitatẽ in
babrlonẽ dequa postea lecturi
sUmꝰ ONUS DE SERTIMMS
Super hoc plorabo infl&u iazer
uineã sabama in ebriabotela

Expanded text:
muros cocti lateris. Loquimini muros cocti lateris. Loquimini plagas ejus. Rursum ad praesentiam redit, et superbiae arguet Moab, quod multo plus elatus sit, quam ejus fortitudo poscebat, Moab ad Moab, id est, populus ad urbem, vel metropolis ad provinciam, et cuncta ululatibus terra resonabit super muros cocpentinae subversionis ostendit. Quoniam suburbana Esebon deserta sunt: vinea Sabama. Inter Esebon et Sabama vix quingenti passus sunt, et per metanificat vastitatem. Domini gentium exciderunt flagella ejus. Servat translationem quam coeperat, ostendens reges gentium, qui vastaverant Moab, omnes viculos castellaque depopulatos. Usque ad Jazer pervenerunt: erraverunt in deserto: propagines ejus relictae sunt: transierunt mare. Flagella et propagines populum fugitivosque ejus intellige: et transitum maris captivitatem in Babylonem, de qua postea lecturi sumus, Onus deserti maris. Super hoc plorabo in fletu Jazer, vine
Abbreviated transcription (Latin):
situros & nunceis praecepi neꝓ
dant fugienter adse : & p̃pa:¬
rabit᷑ in miseri cordicm solium:
& sedebit suꝑ illud inueritate .
in tabernaculũ dauid iudicans.
& qua erens iudicium. & uelo¬
cit̃reddens quodiustum est:
Hebrȩi locum istum sic int̃ p̃¬
tantur: fuguto assyrico reg¬
nccuitiudece ex echias uir
iust & r&inebit solium da¬
uid: subiecto sibi populum dĩ iu¬
dicans ueritate: cclii dexp̃o
intellegunt. Finito antex̃pi
puluere. &ua statore subleto
bitintaber naculũ decuid. & in
dieiudicu red d& cunctis ꝓope¬
rib: suir: necẽ ulla dubitatio:
qui ncapitulũ hoc dexp̃ouati
tu idipsum intellegere pos¬
sumꝰ : atq in ecłȩ tabernaculũ
demonstrare qđ i n omnit̃ra mo¬
ab ecclesiarũ trophea surgen¬
tiaxp̃i testent᷑ imperium: Nu¬
diuimus suꝑbiã moab. suꝑbus
ẽ. ual desuꝑbia eius & ad rogati¬
tia eiur & in dignatio eius plus¬
bitmoab. admoab uniuersus
ululabitsibi quil& antur. suꝑ

Expanded text:
situros, et nunc eis praecipi, ne situros, et nunc eis praecipi, ne prodant fugientes ad se. Et praeparabitur in misericordia solium illud in veritate, in tabernaculo David, judicans et quaerens judicium, et velociter reddens quod justum est. Hebraei locum istum sic interpretantur: Fugato Assyrio, regnabit Judae Ezechias vir justus, et retinebit solium David, subjectum sibi populum Dei judicans in veritate. Alii de Christo intelligunt. Finito Antichristi pulvere, et vastatore sublato,bit in tabernaculo David, et in die judicii reddet cunctis pro operibus suis. Nec est ulla dubitatio, quin capitulum hoc de Christo tu idipsum intelligere possumus, atque in Ecclesiae tabernaculo demonstrare, quod in omni terra Moab Ecclesiarum tropaea surgentia Christi testentur imperium. Audivimus superbiam Moab, superbus est valde: superbia ejus, et arrogantia ejubit Moab ad Moab, universus ululabit sibi, qui laetantur super
Abbreviated transcription (Latin):
a facieuastatorir finitꝰ ẽ enimpul¬
uis consũ mat ẽ miser defecit ꝗ
c̃culcabat t̃rã : Promisero inhe¬
bracico legitur. sod. quod potest
& ua stator intellegi. Loquituraũ
ad moabuit consiliũ salutir inueniat
& seniburcon gregatir cogat salu¬
tare consilium: Uis inquid saluus
eẽ & dĩmisericordiã promereri
inclaraluce & inaꝑta: Iugu popu¬
lim ei tuqua sinox & umbraesto
suscipefugienter uagosq: nepro¬
das : & hoc qua redixerit: statim
in fest. Habitabuntiuxtate ꝓfu¬
gimei. Uastatuenĩ hierusalem
& omnis iudcea quae confinis ẽ
moabitir. Ad temeur populur
tranrmigrauit : Estoigitur
lectibulum corum nectime¬
ar imp&um uastatoris qui¬
asicut puluir cito transi¬
bit. & depopulator uniuer¬
sa& errue. qui conculcabat:
eum & suis pedibur subici¬
ebect ccura flante dirpe¬
ri&. Quidam locum hunc¬
male deantixp̃o inter pre¬
tantur. Ut putent s cõs eo
tempore ꝓpt̃ uicina murbir
hieruro lymae adaraburtran¬

Expanded text:
a facie vastatoris, finitus est enim pula facie vastatoris, finitus est enim pulvis, consummatus est miser, defecit qui conculcabat terram. Pro misero in Hebraico legitur SOD  , quod potest et vastator intelligi. Loquitur autem ad Moab, ut consilium salutis inveniat, et senibus congregatis, cogat salutare concilium. Vis, inquit, salvus esse, et Dei misericordiam promereri? In clara luce, et aperta fuga populi mei, tu quasi nox et umbra esto, suscipe fugientes, vagosque ne prodas. Et hoc quare dixerit, statim infert: Habitabunt apud te profugi mei. Vastata enim Jerusalem, et omni Judaea quae confinis est Moabitis, ad te meus populus transmigrabit. Esto igitur latibulum eorum, nec timeas impetum vastatoris, quia sicut pulvis cito transibit: et depopulator universae terrae, qui conculcabat eam, 190 et suis pedibus subjiciebat, aura flante disperiet. Quidam locum huncmale de Antichristo interpretantur, ut putent Sanctos eo tempore propter viciniam urbis Hierosolymae ad Arabas tran
Abbreviated transcription (Latin):
dinẽ scripturuc̃ seru& ñ fituati¬
ciniũ s narratio: & ẽ sensus :
mocbinquã desȩuiturus ÷ leo &
dequa nereli qui ccequidem saluu¬
ri poter̃: hab&o solatium : Egre¬
di&ur d&eccgnꝰ in maculat᷑ qui
tollat peccata mundi quidomi n&
in orb& rarũ : Depera desesti
legentiã eccłam quȩ sit inuistute
culmin e c̃stituta : Eterit sicutauis
fugiens & pulli denido cuolantes
sicer̃ filicemo ab intrans censuar¬
ñ: redit adordinẽ quẽ coeperat:
Cũposuero in quithir qui fugerint
demoab & reliquiistrȩ leonẽ sȩ¬
uis simũ qui eor artꝰ os saq confrin¬
gat. Tunc pauidi auo labunt &
omĩs fi lie id÷ uillae & urber ꝓ¬
uintiae moabin trancensuar non
migrabunt qui ẽ t̃minur amor¬
rȩ orum & moabitarum : Trans¬
censum autem & hic ponens
captiuitatem significat : In
consiliũ coge consiliũ. pone qua¬
si nocte umbram tuam in me¬
ridie. ab sconde fugientes & ua¬
gor ne prodas : habitabunt apudie
ꝓfugimcimo ab esto latibulum eor̃

Expanded text:
inem Scriptura conservet, non sit vaticinium, sed narratio. Et est sensus: O Moab, in quam desaeviturus est leo, et de qua ne reliquiae quidem salvari poterunt, habeto solatium hoc: Egredietur de te Agnus immaculatus qui tollat peccata mundi, qui dominetur in orbe terrarum. De petra deserti, ligentiam, Ecclesiam, quae sit in virtutum culmine constituta. Et erit, sicut avis fugiens, et pulli de nido avolantes, sic erunt filiae Moab in transcensu Arnon. Redit ad ordinem quem ceperat: Cum posuero, inquit, his qui fugerint de Moab, et reliquiis terrae leonem saevissimum, qui eorum artus, ossaque confringat, tunc pavidi avolabunt, et omnes filiae, id est, villae, et urbes provinciae Moab, in transcensu Arnon migrabunt, qui est terminus Amorrhaeorum, et Moabitarum. Transcensum autem et hic ponens, captivitatem significconsilium, coge concilium: pone quasi noctem umbram tuam in meridie: absconde fugientes, gos ne prodas. Habitabunt apud te profugi mei: Moab, esto latibulum eorum
Abbreviated transcription (Latin):
operati sunt dgitullus & non rerpici&
lucus & delubra hoc xp̃i tẽporib: putan¬
tesse compl&um. quando distructo
regno da marci ꝑp&uum saluatoris sus¬
cessit imperium &ido latriae error
ẽ imnminutłs. pia quidem uoluntas
int̃ p̃tantur scdnonseruans histori¬
ac ordiniem: Nos autem dicimꝰ quod
subuersa da masco & xtribubus duc¬
tis iassrrus. resedui tribuum.
quierant exirł ad erechiȩ litte¬
ras conuersi sint adcultũ dĩ & ad
templũ hiero solymã uenerint
sicut parc li pomenon narrat
historia: Deleta ergo damas¬
co conuestentur hominos ad
factor ẽ suũ id ẽ dm̃ qui eos cre¬
auit: o culicorum nequaquã
idola quȩ fecerant in bethel &
indan s ed dm̃ respictent con¬
tẽnontes delubra & altaria quȩ
operatir̃ digiti eorum: Indie illa:
er̃ ciuitater fortitudinis ciꝰ deres¬
licte sicut aratra & seg& es quȩ

Expanded text:
sunt digiti illius: et non respicient lucos et delubra. Hoc Christi temporibus putant esse completum, quando destructo regno Damasci, perpetuum Salvatoris successit imperium, et idololatriae error est imminutus. Pia quidem voluntas interpretantium, sed non servans historiae ordinem. Nos autem dicimus, quod subversa Damasco, et decem tribubus ductis in Assyrios, residui tribuum qui erant ex Israel, ad Ezechiae litteras conversi sint ad cultum Dei, et ad templum Jerusalem advenerint, sicut Paralipomenon narrat historia . Deleta ergo Damasco, convertentur homines ad factorem suum, id est, ad eum qui eos creavit, et oculi eorum nequaquam idola quae fecerant in Bethel et in Dan, sed Deum respicient, contemnentes delubra et altaria, quae operati sunt digiti eorum. In die illa erunt civitates fortitudinis ejus derelictae sic
Abbreviated transcription (Latin):
&orit deserta: Hoc ñ loꝗt contrada¬
mascũ sed c̃tra xtribis quȩ uocabant᷑ irł.
ut quomodo aduentũ exegypto popu¬
lidĩ om̃s gentes quȩ incolebant terrã
reꝓmissionis subito pauore t̃rite ara¬
tra dimiserunt : A ceruosq: fru¬
gũ & media opera salutẽ pedib: re¬
ꝗrentes : sic & terra multo tẽpore
deso lata ꝑmaneat: Vnde miror ꝓa
ratris aceruis frugum: uoluisse aquilã
os & aeuȩos solus theodotio ebrȩicũ
uerbũ posuit ar̃s. & em̃ir qđ apud
eo nom̃ datius legitur hores & amir
a oblita es dĩ saluatoristui & fortis ad¬
iutoris tui nones recordata: Ista i¬
quid ꝑpetieris : O irł quia dereliquisti
dm̃ saluatorẽ tuũ ꝗ teliberauit exegrp¬
to ꝗtibi gentes subiecit inimicas & ad¬

Expanded text:
eserta. Hoc non loquitur contra Damascum, sed contra decem tribus, quae vocabantur Israel; ut quomodo ad adventum ex Aegypto populi Dei, omnes gentes quae incolebant terram repromissionis, subito pavore conterritae aratra dimiserunt, acervosque 196 frugum et media opera, salutem pedibus requirentes: sic et terra Israel multo tempore desolata permaneat. Unde miror pro aratris et acervis frugum voluisse Aquilam eos et Evaeos. Solus Theodotio Hebraicum verbum posuit, ARS ET EMIR: quod apud eos emendatius legitur HORES   ET a oblita es Dei Salvatoris tui, et fortis adjutoris tui non es recordata. Ista, inquit, perpetieris, o Israel, quia reliquisti Deum Salvatorem tuum, qui te liberavit ex Aegypto, qui tibi gentes subjecit inimicas
Abbreviated transcription (Latin):
lũq: apostolũ uaselectionis : Quue¬
ro as srriorum temporib putant con¬
pl&a quae dicta sunt hocuo lunt in¬
tellegi quod sub assrria captiuitate
da mascus non sit omnino del&a sed
trans latis quib:dã incrrenen. alia
parrcultorũ terrae dimirsa sit quȩ &
ipra postta baby lonia uastante del&aẽ¬
hi domec submace donibus & tholomeis rur¬
sum restaurar&ur : in aduenti rp̃ĩ
cẽt quidẽ ciuitas sed non tantȩ potenti¬
ȩ quanta ante fuerat & est sensurtã
pauci remanebunt indamasco quãso¬
lent post messores paucȩ rema nerespi¬
cȩ quasi inualle raphaim latissima & po¬
tentis sima solent pauperes legere uł
inolea paucȩ oliuȩ quȩ diligentiã legen¬
tis cuaserint : Indicilla incdinabi t
homo ad factorẽ suũ & oculieus ad iem

Expanded text:
um vas electionis . Qui vero Assyriorum temporibus putant completa quae dicta sunt, hoc volunt intelligi, quod sub Assyria captivitate Damascus non sit omnino deleta, sed translatis quibusdam in Cyrenem, alia pars cultorum terrae dimissa sit, quae et ipsa postea Babylonio vastante deleta est: donec sub Macedonibus et Ptolemaeis rursum instauraretur, et in adventu Christi esset quidem civitas, sed non tantae potentiae quantae antea fuerat. Et est sensus: tam pauci remanebunt in Damasco, quam solent post messores paucae remanere spicae, quas in valle Raphaim latissima et potentissima solent pauperes legere: vel in olea paucae olivae, quae diligentiam legentis evaserint. In die illa inclinabitur homo ad factorem suum, et ocul