comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
prohibeant. extemplo aut abscessuros aut dedituros se ho¬
stes adsentiebantur se tarentini.Cacterum ei qui consiliu
afferret opem quoq in eam rem afferendam eẽ censebant
Punicas enim naues ex sicilia accitas id posse id posse facere
suasq sinu exiguo intus inclusas esse. Cum claustra hostis
haberet: quemadmodum inde in aꝑtum mare cuasura
euadent inquit hannibal multa que impedita natura sunt
consilio expediuntur. Orbem in ea positam habetis plane
et satis late uiae patent: in omnis partis uia quȩ in portu per
mediam urbem transmissa est.plaustris transueliam naue
aut magna mole et mare nostrum erit quo nunc hostes
potiuntur: & illinc mare. hinc terra circum sedebimus aroe
immobreui aut relictam ab hostibus aut cum ipis hostibus
capiemus. Haec orõ non spem modo effectus.sed ingentem ẽt
ducis admirationem fecit. Contracta ex templo undiq plau¬

Expanded text:
prohibeat, extemplo aut abscessuros aut dedituros se hoprohibeat, extemplo aut abscessuros aut dedituros se hostes. adsentiebantur Tarentini; ceterum ei qui consilium adferret opem quoque in eam rem adferendam censebant esse. Punicas enim naues ex Sicilia accitas id posse facere: suas, quae sinu exiguo intus inclusae essent, cum claustra portus hostis haberet, quem ad modum inde in apertum mare euasuras? 'euadent' inquit Hannibal. 'multa, quae impedita natura sunt, consilio expediuntur. urbem in campo sitam habetis; planae et satis latae uiae patent in omnes partes. uia, quae ex portu per mediam urbem ad mare transmissa est, plaustris transueham naues haud magna mole et mare nostrum erit, quo nunc hostes potiuntur, et illinc mari, hinc terra circumsedebimus arcem; immo breui aut relictam ab hostibus aut cum ipsis hostibus capiemus.' haec oratio non spem modo effectus sed ingentem etiam ducis admirationem fecit. contracta extemplo undique plau
Abbreviated transcription (Latin):
eius celerius creuerat. sp̃em cepit etiam arcem expugnaĩ pos¬
se. Et est non altitudine ut caetera tuta. sed loco plano põita
et ab urbe muro tantum ac fossa diuisa.Cum iam machin¬
tionum omni genere et operibus oppugnaretur: missum a
methaponto signum praesidium romanis fecit animum: ut
nocte ex improuiso opa hostium inuaderent.Alia disiecere
alia igni corruperunt.Isq finis hannibali fuit ea parte a
oppugnandi reliqua erat in obsidione spes. Nec ea satis effi¬
cax. quia arcem tenentes que inpen in sula posita inminet
faucibus portus mare liberum habebant.Urbs contra exclu¬
sa maritimis ameatibus propiusq in opia erant obsidentes
q̃ obsessi. Hannibal conuocatis priucipibus tarentinorum
omnes presentes difficultates exposuit. neq arcis tam rauni
te cernere uiam: neq: in obsidione. quicꝗͣ hr̃e spei donec mari
ponantur hostes.Q si naues sint quibus commeatus inuehi

Expanded text:
eius celerius creuerat, spem cepit etiam arcem expugnari poseius celerius creuerat, spem cepit etiam arcem expugnari posse. et est non altitudine, ut ceterae, tuta sed loco plano posita et ab urbe muro tantum ac fossa diuisa. cum iam machinationum omni genere et operibus oppugnaretur, missum a Metaponto praesidium Romanis fecit animum ut nocte ex improuiso opera hostium inuaderent. alia disiecerunt, alia igni corruperunt, isque finis Hannibali fuit ea parte arcem oppugnandi. reliqua erat in obsidione spes nec ea satis efficax, quia arcem tenentes, quae in paene insula posita imminet faucibus portus, mare liberum habebant, urbs contra exclusa maritimis commeatibus propiusque inopiam erant obsidentes quam obsessi. Hannibal conuocatis principibus Tarentinis omnes praesentes difficultates exposuit: neque arcis tam munitae expugnandae cernere uiam neque in obsidione quicquam habere spei donec mari hostes potiantur; quod si naues sint, quibus commeatus inuehi
Abbreviated transcription (Latin):
i se statio passa ẽ quae pro opere erat: ut successu cresceret au¬
datia pluresq et longius pulsos prosequentur tum signo dato
cohorti undiq penisunt:quos instructos ad hec hannibal
tenuerat et sustinuere impetum romani.sed ab effusa fuga.
loci angustiae eos impeditaq alici opere iam cepto alio appa¬
ratu operis morabantur:plurimi in fossam precipitati occ¬
q sunt plures in fuga ꝗͣ in pugna. Inde et opus nullo ꝓhibente
fieri ceptum fossa ingens ducta. et uallum intra eam erigitur
modicemq post interuallo murum etiam eadem regione o¬
addere parat ut uel sine praesidio tueri fe aduersus roman
Reliquit tam̃ modicum praesidium simul interfaciendo mu¬
ro adiuuaret. Ip̃ẽ profectus cum caeteris copiis ad galesum
flumen quinq milia ab urbe abẽ posuit castra. Ex his o¬
statius regressus ad inspciendum ꝙ opus aliquantum opinioe

Expanded text:
lique se statio passa est quae pro opere erat, ut successu cresceret aulique se statio passa est quae pro opere erat, ut successu cresceret audacia pluresque et longius pulsos persequerentur. tum signo dato coorti undique Poeni sunt, quos instructos ad hoc Hannibal tenuerat; nec sustinuere impetum Romani; sed ab effusa fuga loci angustiae eos impeditaque alia opere iam coepto, alia apparatu operis morabantur; plurimi in fossam praecipitauere occisique sunt plures in fuga quam in pugna. inde et opus nullo prohibente fieri coeptum. fossa ingens ducta et uallum intra eam erigitur modicoque post interuallo murum etiam eadem regione addere parat, ut uel sine praesidio tueri se aduersus Romanos possent. reliquit tamen modicum praesidium, simul ut in perficiendo muro adiuuaret: ipse profectus cum ceteris copiis ad Galaesum flumen—quinque milia ab urbe abest—posuit castra. ex his statiuis regressus ad inspiciendum quod opus aliquantum opinione
Abbreviated transcription (Latin):
inscripsisset. cum se pro hoste habiturum Contione dimissa
cum titulis notate fores discrimen pactate abhostili domo fe¬
cissent signo dato ad diripienda hospitia romana passim dis¬
cursum e. Et fuit predae aliquantum. sostero die ad op¬
pugnandam arcem ducit Quam cum et mari quo in pene
insule modum pars maiorum circuniliutur pre altis rupib¬
et ab ip̃a urbe muro et fossa ingenti septa uiderat: eoq nec ui niͨ
operibus expugnabilem ẽẽ.ne aut se ip̃m. cura tuendi tarentinos
a maioribus rebus moraretur aut in relictossine ualido presidi
tarentinos impetum ex arce cum uellent romani facereut ual¬
lo urbem interserpire statuit ab arte.non sine ulla etiam spe
cum prohibentibus opus res manum posse conseri.Et si ferocu
precurrissent: magna cede ita attenuari praesidii uires ut faci¬
le per seipm tarentum urbem abiis tueri possent. Ubi ceptum

Expanded text:
inscripsisset, eum se pro hoste habiturum. contione dimissa inscripsisset, eum se pro hoste habiturum. contione dimissa cum titulis notatae fores discrimen pacatae ab hostili domo fecissent, signo dato ad diripienda hospitia Romana passim discursum est; et fuit praedae aliquantum. postero die ad oppugnandam arcem ducit; quam cum et <a> mari, quo in paene insulae modum pars maior circumluitur, praealtis rupibet ab ipsa urbe muro et fossa ingenti saeptam uideret eoque nec ui nec operibus expugnabilem esse, ne aut se ipsum cura tuendi Tarentinos a maioribus rebus moraretur aut in relictos sine ualido praesidio Tarentinos impetum ex arce cum uellent Romani facerent, uallo urbem ab arce intersaepire statuit, non sine illa etiam spe cum prohibentibus opus Romanis manum posse conseri et, si ferocius procucurrissent, magna caede ita attenuari praesidii uires ut facile per se ipsi Tarentini urbem ab iis tueri possent. ubi coeptum
Abbreviated transcription (Latin):
incertum efficiebat Ubiilluxit et romanis punica et gallica
arma cognita. tum dubitationem exemer̃. Et romanos gr¬
ci passim cede stratos cruentos. Ab hannibale captã urbe senser̃
Postꝗͣ lux certior erat et romani qui cedibus super fuerant in ar¬
cem confugerant conticiscebant paulatim tumultus.Tum h̃¬
nibal tarentinis sine armis conuocare iubet.Conuenere om̃s
preterꝗͣ qui cedentis in arcem romanos ad omnem adeunda
simul fortunam persecuti fuerant.Ibi hanibal benigne allo¬
cutus tarentinos. testatusq quae prestitisset ciuibus eorun
quos ad transimenum aut ad cannas cepisset simul in domina¬
tionem superbam romanorum inuectus recipere se in donos
suas uissit et foribus nomen suum inscribr̃: se domos cas quae
inscriptae non ẽẽnt.signo ex templo dato diripi iussum. Si
quis in hospitio ciuis romani uacuas aũt̃ cernebat domos. nomẽ

Expanded text:
incertum efficiebat. ubi inluxit, et Romanis Punica et Gallica incertum efficiebat. ubi inluxit, et Romanis Punica et Gallica arma cognita tum dubitationem exemerunt, et Graeci Romanos passim caede stratos cernentes, ab Hannibale captam urbem senserunt. postquam lux certior erat et Romani qui caedibus superfuerant in arcem confugerant conticiscebatque paulatim tumultus, tum Hannibal Tarentinos sine armis conuocari iubet. conuenere omnes, praeterquam qui cedentes in arcem Romanos ad omnem adeundam simul fortunam persecuti fuerant. ibi Hannibal benigne adlocutus Tarentinos testatusque quae praestitisset ciuibus eorum quos ad Trasumennum aut ad Cannas cepisset, simul in dominationem superbam Romanorum inuectus, recipere se in domos suas quemque iussit et foribus nomen suum inscribere; se domos eas quae inscriptae non essent signo extemplo dato diripi iussurum; si quis in hospitio ciuis Romani—uacuas autem tenebant domo— nomen
Abbreviated transcription (Latin):
ros uigiles obtriuicant. refringuntq portam maximã et¬
et agmen sub signis confestim inrupit. Inde cum filentio in fo¬
rum ducti hannibali se se conunxerunt.Tum duo milia ga¬
lorum penus in tres diuisas partes per urbem dimittit. taren
orto romanos passim cedi: oppidanis parci. Sed ut fieri id
posset precipit iuuenibus tarentinis. ut ubi quem suorum pre¬
cul uidissent quiesce ac silere ac bono animo ee iuberent
Iam tumultus erat clamorq qualis eẽ in capta urbe solet. sed
quid rei eẽt nemo satis pro certo scire. Tarentini romanos a
diripiendum urbem credere cohortatos romanis seditio ali¬
qua cum fraude uideri ab oppidanis mota. Prefectus primo
excitatus tumultu in portum effugit. Inde. acceptus scapha in
arcem confugit. Terrorem et tuba audita extheatro facieba
Nam et romana erat aproditoribus ad hoc signum preparata
et inscienter a greco inflata. quis aut quibus signum daret

Expanded text:
ros uigiles obtruncant refringuntque portam proximam ros uigiles obtruncant refringuntque portam proximam et agmen sub signis confestim inrupit. inde cum silentio in forum ducti Hannibali sese coniunxerunt. tum duo milia Gallorum Poenus in tres diuisa partes per urbem dimittit; Tarentorto Romanos passim caedi, oppidanis parci. sed ut fieri id posset, praecipit iuuenibus Tarentinis ut, ubi quem suorum procul uidissent, quiescere ac silere ac bono animo esse iuberent. iam tumultus erat clamorque qualis esse in capta urbe solet; sed quid rei esset nemo satis pro certo scire. Tarentini Romanos ad diripiendam urbem credere coortos; Romanis seditio aliqua cum fraude uideri ab oppidanis mota. praefectus primo excitatus tumultu in portum effugit; inde acceptus scapha in arcem circumuehitur. errorem et tuba audita ex theatro faciebat; nam et Romana erat, a proditoribus ad hoc ipsum praeparata, et inscienter a Graeco inflata quis aut quibus signum daret
Abbreviated transcription (Latin):
mediterranea regio est orientem spect abat aliꝗͣtulum int̃
moenia includitui. Cum portę appropinquare editus ex.
composito ignis ab hannibale refulsitq Idem redditum a
nichone signum extincte deinde utraq flammae sunto.
Hannibal filentio ducebat ad portam. Nioho ex improuiso ad¬
portas sopitos ingiles in cubilibus suis obtruncat portamq a¬
perit hannibal cum peditum agmine ingreditur: eꝗtes.
subsistere iubet ut quo res posttuet: occurrere libero campo
poscent. Et phylomenus portule parte alia qua cominea¬
it adsuerat appropinquabat. Nota uox euis et familiare
iam signum cum excitasset uigilem dicentem uix sustinẽ
grandis bestiae onus portula aꝑitur. Inferentes aprum duo¬
duo iuuenes secutus ipe cum expedito uenatore. uigilem in¬
cautius miraculo magnitudinis in eos qui ferebantꝰ uersum
uenabulo traicit. Ingressi de inde xxfere armati caete.¬

Expanded text:
mediterranea regio est orientem spectans; busta aliquantum intra mediterranea regio est orientem spectans; busta aliquantum intra moenia includunt. cum portae adpropinquaret, editus ex composito ignis ab Hannibale est refulsitque idem redditum ab Nicone signum; exstinctae deinde utrimque flammae sunt. Hannibal silentio ducebat ad portam. Nico ex improuiso adortus sopitos uigiles in cubilibus suis obtruncat portamque aperit. Hannibal cum peditum agmine ingreditur, equites subsistere iubet ut, quo res postulet occurrere libero campo possent. et Philemenus portulae parte alia, qua commeare adsuerat, adpropinquabat. nota uox eius et familiare iam signum cum excitasset uigilem, dicenti uix sustineri grandis bestiae onus portula aperitur. inferentes aprum duos iuuenes secutus ipse cum expedito uenatore uigilem, incautius miraculo magnitudinis in eos qui ferebant uersum, uenabulo traicit. ingressi deinde triginta fere armati cete
Abbreviated transcription (Latin):
aut excedere ordinem agminis paterentur: et in primis inten¬
ti ad imperia accipienda eẽnt. ne quid nisi ducum iussu face.¬
rẽt. se in tempore editurum que uellet agi. tandem fer n
hora tarentum fama preuenerat numidas equites paucos po.¬
pulari agros. terroremq late agrestibus iecisse. Ad quem o¬
nuntium nihil ultra motus prefectus romanus ꝗ̃ ut partem
equitum postero die luce prima iubẽt exire ad arcendum po¬
pulatioibus hostem. Interea adco nilul obedienter curatum.
est ut contrapit argumento fuerit illa procursatio numi¬
darum hannibalem exertitumq castris non mouisse. han¬
nibal concubia nocte mouit dux phylomenus erat cum so¬
lito capte uenationis onere: Cacteri proditores ea que co¬
posita erant expectabant. Conuenerat autem ut phylome¬
nus portula ad sueta uenationem. inferens armatos ind¬
cer& parte alia portantem enitida. adiret hannibal ea

Expanded text:
aut excedere ordine agminis paterentur et in primis intenaut excedere ordine agminis paterentur et in primis intenti ad imperia accipienda essent neu quid nisi ducum iussu facerent; se in tempore editurum quae uellet agi. eadem ferme hora Tarentum fama praeuenerat Numidas equites paucos populari agros terroremque late agrestibus iniecisse. ad quem nuntium nihil ultra motus praefectus Romanus quam ut partem equitum postero die luce prima iuberet exire ad arcendum populationibus hostem; in cetera adeo nihil ab eo intenta cura est ut contra pro argumento fuerit illa procursatio Numidarum Hannibalem exercitumque <e> castris non mouisse. Hannibal concubia nocte mouit. dux Philemenus erat cum solito captae uenationis onere; ceteri proditores ea quae composita erant exspectabant. conuenerat autem ut Philemenus portula adsueta uenationem inferens armatos induceret, parte alia portam Temenitida adiret Hannibal; ea
Abbreviated transcription (Latin):
adducta res est ut quocumq noctis tempore sibilo dedisset
signum porta apiretur. tempus agende rei hannibali uisu ẽ
Tridui uia aberat: ubi quo minus murum eẽt uno eodemq
loco statiua eum tam diu hre egrum simulabat. Romanis
quoq qui in praesidio tarenti erant: segnis eius mora suspec
milibus peditum. atq equitum: quos in expeditione uelocita¬
te corporum ac leuitate armoru ratus est electis: quarta
uigilia noctis signa mouit: premissisq octoginta fere nun¬
dis equitibus. precepit ut discurrerent per uias perlus traret¬
q omina oculis: ne quis agrestium procul spectator agniis
fallet pregressos retraberent. obuios occiderent: ut pre¬
ut predonum magis ꝗ exercitus accolis spẽs eẽt. Ip̃e raptim
agmine facto xii ferme milium spatio castra a tarentino¬
suit. Et ne ibi quidem nuntiato quo pergerent tantum co¬
uocatos milites monuit: uia omnes irent nec diuerti quenꝗͣ Ø

Expanded text:
adducta res est ut, quocumque noctis tempore sibilo dedisset adducta res est ut, quocumque noctis tempore sibilo dedisset signum, porta aperiretur, tempus agendae rei Hannibali uisum est. tridui uiam aberat; ubi, quo minus mirum esset uno eodemque loco statiua eum tam diu habere, aegrum simulabat. Romanis quoque, qui in praesidio Tarenti erant, suspecta esse iam segnismilibus peditum atque equitum, quos in expeditionem uelocitate corporum ac leuitate armorum aptissimos esse ratus est, electis, quarta uigilia noctis signa mouit, praemissisque octoginta fere Numidis equitibus praecepit ut discurrerent circa uias perlustrarentque omnia oculis, ne quis agrestium procul spectator agminis falleret; praegressos retraherent, obuios occiderent, ut praedonum magis quam exercitus accolis species esset. ipse raptim agmine acto quindecim ferme milium spatio castra ab Tarento posuit; et ne ibi quidem nuntiato quo pergerent, tantum conuocatos milites monuit uia omnes irent nec deuerti quemquam
Abbreviated transcription (Latin):
sis iubentur ut fidem popularibus facerent: predandi causa se
urbe egrossos pecora carthaginensium quae pactum propulsa
ẽent ad urbem agere tuto ac sine certamine. Id facturos
promissum est. Conspecta ea preda iuuenum est minusq
iterum ac saepius id eos audire miraculo fuit. congressi cum
hannibale. Rursus fide san xerunt liberos tarentinos leges.
suaq omnia habituros. neq ullum uectigal peno pensuros. p¬
sidiumue inuitos recepturos prodita praesidia carthaginen¬
sium fore. Haec ubi conuenerunt. tunc uero phylomenus c¬
suetudinem nocte egredundi redeundiq in urbem frequen¬
tiorem facere. Et erat uenandi studio insignis. canesq et a¬
lius apparatus sequebatur. captumq ferme aliquid: aut ab
hoste ex p̃parato allatum reportando donabat aut prefe¬
cto aut custodibus portarum Nocte maxime commeate
ꝑꝑ metum hostium credebant. Ubi iam eo consuetudinis

Expanded text:
sis iubentur, ut fidem popularibus facerent, praedandi causa se sis iubentur, ut fidem popularibus facerent, praedandi causa se urbe egressos, pecora Carthaginiensium quae pastum propulsa essent ad urbem agere; tuto ac sine certamine id facturos promissum est. conspecta ea praeda iuuenum est minusque iterum ac saepius id eos audere miraculo fuit. congressi cum Hannibale rursus fide sanxerunt liberos Tarentinos leges <suas> suaque omnia habituros neque ullum uectigal Poeno pensuros praesidiumue inuitos recepturos; prodita praesidia Carthaginiensium fore. haec ubi conuenerunt, tunc uero Philemenus consuetudinem nocte egrediundi redeundique in urbem frequentiorem facere. et erat uenandi studio insignis, canesque et alius apparatus sequebatur, captumque ferme aliquid aut ab hoste ex praeparato allatum reportans donabat aut praefecto aut custodibus portarum; nocte maxime commeare propter metum hostium credebant. ubi iam eo consuetudinis
Abbreviated transcription (Latin):
ris factus ꝓfugit Luce prima uulgata ꝑũbe fugaẽ missiq qui se¬
querentur a terracina Comprehensos omnes retraxeri
deducti in comicio uirgieq approbante populo cesi de
saxo deitiuntur. Huuis atrocitas pene duarum nobilissias
in italia graccarum ciuitatum animos irritauit. tum pub¬
lice tum etiam singulos priuatim ut quisq tam fede in¬
t̾emptos aut propiniquitate aut amicitia contingebant¬
Ex his tredecim fere nobiles iuuenes tarentini coniurauerunt
quorum principes nico et phylomenus erant.hi postꝗͣ aliqo
mouerent: conloquendum cum hanmbale tati necte ꝑ spem
uenandi urbem egressi ad eum proficiscuntur. Et cum hauqͥ
procul castris ab essent. caeteri silua prope uiam se se oculuert
N icho et phylomenus progressi ad stationes comprehensiq ultro
id petentes adhannibasem. deducti.Qui cum et causas consilu
sui et quid pararent exposuissent: consaudati oneratiq promis¬

Expanded text:
ris factus profugit. luce prima uolgata per urbem fuga est missique qui seris factus profugit. luce prima uolgata per urbem fuga est missique qui sequerentur ab Tarracina comprensos omnes retraxerunt. deducti in comitium uirgisque approbante populo caesi de saxo deiciuntur. huius atrocitas poenae duarum nobilissimarum in Italia Graecarum ciuitatium animos inritauit cum publice, tum etiam singulos priuatim ut quisque tam foede interemptos aut propinquitate aut amicitia contingebatex iis tredecim fere nobiles iuuenes Tarentini coniurauerunt, quorum principes Nico et Philemenus erant. hi priusquam aliquid mouerent conloquendum cum Hannibale rati, nocte per speciem uenandi urbe egressi ad eum proficiscuntur; et cum haud procul castris abessent, ceteri silua prope uiam sese occuluerunt, Nico et Philemenus progressi ad stationes comprehensique, ultro id petentes, ad Hannibalem deducti sunt. qui cum et causas consilii sui et quid pararent exposuissent, conlaudati oneratique promis
Abbreviated transcription (Latin):
turresq quedam cum nis non icte modo fulminibus sed etia
lecusse. Reate saxum ingens uisum uolitare: sol rubere so¬
lito magis sanguineoq simile. Horum prodigiorum causa¬
differentic diem unum supplitio fuit et per aliquot dies con¬
sules rebus diuinis operam dederunt et per eosdem dies sa¬
crum nouemdiale fuit. Cum tarentinorum defectio ia
dui et in spc hannibali et insuspitione romanis eet causa for¬
te extrinsecus maturandae cius interuenit Phyleas tarenti¬
nus dui iam per spem legationis rome cum eẽt uir inquieti
animi et minime ocium quo tum diutino uidebatur se¬
nescere patientis aditum. sibi ad obsides tarentinos inuenit
Cus todiebantur in atrio libertatis minore cura quia nec ipĩs
ec ciuitati eorum fallere romanos expedicbat. Hos cr¬
bris colloquiis solicitatos corrupto edicius duobus qui cũ
primis tenebris custodie duxisset ipẽ comes occulti inne¬

Expanded text:
turresque quaedam Cumis non ictae modo fulminibus sed etiam turresque quaedam Cumis non ictae modo fulminibus sed etiam decussae. Reate saxum ingens uisum uolitare, sol rubere solito magis sanguineoque similis. horum prodigiorum causa diem unum supplicatio fuit et per aliquot dies consules rebus diuinis operam dederunt et per eosdem dies sacrum nouendiale fuit. cum Tarentinorum defectio iam diu et in spe Hannibali et in suspicione Romanis esset, causa forte extrinsecus maturandae eius interuenit. Phileas Tarentinus diu iam per speciem legationis Romae cum esset, uir inquieti animi et minime otium, quo tum diutino senescere uidebatur, patientis, aditum sibi ad obsides Thurinos <et> Tarentinos inuenit. custodiebantur in atrio Libertatis minore cura, quia nec ipsis nec ciuitatibus eorum fallere Romanos expediebat. hos crebris conloquiis sollicitatos corruptis aedituis duobus cum primis tenebris custodia eduxisset, ipse comes occulti itine
Abbreviated transcription (Latin):
ita decreuit senatus militibus qui ad cannas conmilitares
suos pugnantes deseruissent senatui nihil uideretur re¬
publicam committendam c̃ẽ. et M claudio pro consuli aliter
uideretur faceret quod e re .p. fide quia sua duceret dum ne qs
munere uacaret. neue dono militari uirtutis gratia donare¬
tur: neu in italiam reportaretur:donec hostis in terra italia
ẽet. Comitia de inde a praetore urbano de senatus sententia
plebq scita sunt habita quibus creati sunt quinq uiri muris
turribusq reficiendis. et trium uiri bini uni sacris conꝗrendis
donisq persignandis. alteri refitiendis edibus fortunae et
martis intra portam carmentalem: sed et spei extra porta
quae priore anno incendio consumpte fuerant.Tempestates
ede fuere in albano monte biduum continenter lapidibus plu
tacta de caclo multa.duae in capitolio edes. uallum in castͥs
multis locis supra. suesulam et duo uigiles examinati murus

Expanded text:
ita decreuit senatus: militibus, qui ad Cannas commilitones ita decreuit senatus: militibus, qui ad Cannas commilitones suos pugnantes deseruissent, senatum nihil uidere cur republica committenda esset. si M. Claudio proconsuli aliter uideretur, faceret quod e re publica fideque sua duceret, dum ne quis eorum munere uacaret neu dono militari uirtutis ergo donaretur neu in Italiam reportaretur donec hostis in terra Italia esset. comitia deinde a praetore urbano de senatus sententia plebique scitu sunt habita, quibus creatis sunt quinqueuiri muris turribus reficiendis et triumuiri bini, uni sacris conquirendis donisque persignandis, alteri reficiendis aedibus Fortunae et matris Matutae intra portam Carmentalem et Spei extra portam, quae priore anno incendio consumptae fuerant. tempestates foedae fuere; in Albano monte biduum continenter lapidibus pluuit; tacta de caelo multa, duae in Capitolio aedes, uallum in castris multis locis supra Suessulam, et duo uigiles exanimati; murus
Abbreviated transcription (Latin):
runt ad syracusas terra mariq res agitur geritur. clamo¬
rem pugnantium: crepitumq arnforum exaudimus re¬
sides ip̃i ac segnes tanꝗͣ nec manus nec arma habeamus.¬
eruorum legionibus.t sempronius consul totiens iam ci
hoste signis collatis pugnauit ope praetium hiit libertatẽ
ciuitateq Pro seruis saltem adhoc bellum emptis nobis se¬
mel congredi cum hoste liceat. pugnando querere liberta¬
tem.. Uis tu mari: uis terra: uis acie uis urbibus oppugna¬
dis experiri uirtutem Asꝑema quaeq ad laborem pe¬
riculumq deposcimus: ut quod ad cannas faciundum fuit
ꝗͣ primum fiat. Quoniam quicquid postea uiximus id õe
destinatum ignominiȩ est.Subhaec dicta ad genua mar¬
celli protulerunt.Marcellus id nec uiris nec potatis suc
ẽẽ dixit senatu scripturum se: omniaq de sententia pats
facturum eẽ. Eȩ littere ad nouos consules allatae ac per
eos in Senatu recitate sunt. Consultusq de us literis.

Expanded text:
runt; ad Syracusas terra marique geritur res; clamorunt; ad Syracusas terra marique geritur res; clamorem pugnantium crepitumque armorum exaudimus resides ipsi ac segnes, tamquam nec manus nec arma habeamus. seruorum legionibus Ti. Sempronius consul totiens iam cum hoste signis conlatis pugnauit; operae pretium habent libertatem ciuitatemque. pro seruis saltem ad hoc bellum emptis uobis simus; congredi cum hoste liceat et pugnando quaerere libertatem. uis tu mari, uis terra, uis acie, uis urbibus oppugnandis experiri uirtutem? asperrima quaeque ad laborem periculumque deposcimus, ut quod ad Cannas faciundum fuit quam primum fiat, quoniam quidquid postea uiximus id omne destinatum ignominiae est.' sub haec dicta ad genua Marcelli procubuerunt. Marcellus id nec iuris nec potestatis suae esse dixit; senatui scripturum se omniaque de sententia patrum facturum esse. eae litterae ad nouos consules allatae ac per eos in senatu recitatae sunt; consultusque de iis litteris
Abbreviated transcription (Latin):
tenderent in castris.qua mutatus.quac tamen semel nauata
rei .p. opa et uno felici praclio recuparunt. Nemo eorum
relagatus in exilium est. nemini spes emerendi stipendia
adempta. Hostis deniq est datus. cum quo dimicatus aut
uitam semel aut ignominiam finirent.Nos quibus nisi qd
commisimus ut quisq ex cannensi pugna sine acie miles
romanus supeẽt nihil obici potest non solum a patria pro¬
cul italiaq sed ab hoste etiam relegati sumus. ubi suescamu
in exilio. ne qua spes. ne qua occasio abolente ignominiae
ne qua placande cuuum ire.Ne qua deniq be̾ne morien¬
di sit. ne qua ignominie finem nec uirtutis premium peti¬
mus. Nodo experiri animum. et uirtutem. exercere li¬
ceat. laborem et periculum petimus ut uirorum ut mili¬
tum offitio fungamur bellum in sicilia iam alterum ã¬
num ingenti dimicatione geritur. Urbes alias penus. a¬
lias romanus expugnat peditum et equitum acies concur¬

Expanded text:
tenderent in castris, est mutatus, quae tamen semel nauata tenderent in castris, est mutatus, quae tamen semel nauata rei publicae opera et uno felici proelio reciperarunt; nemo eorum relegatus in exsilium est, nemini spes emerendi stipendia adempta; hostis denique est datus, cum quo dimicantes aut uitam semel aut ignominiam finirent; nos, quibus, nisi quod commisimus ut quisquam ex Cannensi acie miles Romanus superesset, nihil obici potest, non solum a patria procul Italiaque sed ab hoste etiam relegati sumus, ubi senescamus in exsilio ne qua spes, ne qua occasio abolendae ignominiae, ne qua placandae ciuium irae, ne qua denique bene moriendi sit. neque ignominiae finem nec uirtutis praemium petimus; modo experiri animum et uirtutem exercere liceat. laborem et periculum petimus, ut uirorum, ut militum officio fungamur. bellum in Sicilia iam alterum annum ingenti dimicatione geritur; urbes alias Poenus, alias Romanus expugnat; peditum, equitum acies concur
Abbreviated transcription (Latin):
misistis ad alliam prope omnis exercitus fugit. ad furculas
caudinasq ne expertus quidem certamen arma tradidit
hosti. Ut alias pudendas clades exercituum taceam: tamẽ
tantum ad fuit᷑ ab eo:ut illa ignominia inter exercitus c¬
reretur: ut ea urbs romana per eum exercitum: qui ab a¬
lia in ueios transfugerat. recuꝑantur. et caudine legiones
quae sine armis redterant romam armate remisse in sam¬
num eundem illum hostem sub uigum miserit:qui hac
sua ignominia laetatus fuerat.Carnensem uero quisꝗͣ ex¬
ercitum fuge aut pauoris insimulare põt ubi plus ouinqua¬
tinta milia hominum ceciderunt: unde consulcum eꝗtib:
hoc fugit unde nemo super est.nisi quem hostis çȩdendo
fessus reliquit. Cum captiuis redemptio negabatur. Nos
dissemus et spẽm iusti exercitus fecissemus. Nunc deterio¬
re conditione sumus ꝗͣ ap patres nostros fuerant captiui
Quippe illis arma tantum atq: ordo militandi locusq in quo

Expanded text:
misistis? ad Alliam prope omnis exercitus fugit; ad Furculas misistis? ad Alliam prope omnis exercitus fugit; ad Furculas Caudinas ne expertus quidem certamen arma tradidit hosti, ut alias pudendas clades exercituum taceam; tamen tantum afuit ab eo ut ulla ignominia iis exercitibus quaereretur ut et urbs Roma per eum exercitum qui ab Allia Ueios transfugerat reciperaretur, et Caudinae legiones quae sine armis redierant Romam armatae remissae in Samnium eundem illum hostem sub iugum miserint, qui hac sua ignominia laetatus fuerat. Cannensem uero quisquam exercitum fugae aut pauoris insimulare potest, ubi plus quinquaginta milia hominum ceciderunt, unde consul cum equitibus septuaginta fugit, unde nemo superest nisi quem hostis caedendo fessus reliquit? cum captiuis redemptio negabatur, nos dissemus et speciem iusti exercitus fecissemus; nunc deteriore condicione sumus quam apud patres nostros fuerunt captiui. quippe illis arma tantum atque ordo militandi locusque, in quo
Abbreviated transcription (Latin):
erant aduersus pirrum ipsum pugnantes satifecerunt quanꝗ
quod ob meritum nr̃m succensuistis ꝑ. conscripti nob ac suc¬
censetis ambos mihi consules et uniuersum senatum intueri
uideor. cum te martelle intueor. Quem si ad cannas consule
nos purgare.Si non dum deira nec fato cuius lege̾ in mobi¬
lis rerum humanarum ordo seritur.sed culpa perimus ad
cannas. cuius tandem ea culpa fuit militum: an imꝑato¬
um: equidem miles nichil unꝗͣ dicam de imperatore eo'
cui praesertim scia grãs a senatu actas: ꝙ non desperaueit
de .rc.p. cui post fugam actam sit per omnes annos proroga¬
tum imperium.Caeteros item ex reliquiis cladis eius quos
tribunos militum habuimus honores petere et gerere e
prouincias obtinere audiuimus.An uobis uestrisq liberis
ignoscitis.: Facile patres conscripti in haec uilia capita seuitis
et consuli primoribusq alus ciuitatis fugere cum spes alia
nulla eẽt turpe non fuit.milites utiq: morituros in aciem

Expanded text:
erant aduersus Pyrrhum ipsum pugnantes satisfecerunt. quamquam quod ob meritum nostrum suscensuistis, patres conscripti, nobis aut suscensetis? ambo mihi consules et uniuersum senatum intueri uideor, cum te, M. Marcelle , intueor, quem si ad Cannas consulem nos purgare. si non deum ira nec fato, cuius lege immobilis rerum humanarum ordo seritur, sed culpa periimus ad Cannas, cuius tandem ea culpa fuit? militum an imperatorum? equidem miles nihil unquam dicam de imperatore meo, cui praesertim gratias sciam ab senatu actas quod non desperauerit de re publica, cui post fugam Cannensem per omnes annos prorogatum imperium. ceteros item ex reliquiis cladis eius, quos tribunos militum habuimus, honores petere et gerere et prouincias obtinere audiuimus. an uobis uestrisque liberis ignoscitis facile, patres conscripti, in haec uilia capita saeuitis? et consuli primoribusque aliis ciuitatis fugere, cum spes alia nulla esset, turpe non fuit, milites utique morituros in aciem
Abbreviated transcription (Latin):
sistentium peruenissent: frumentum cuius in opia erat aduex¬
runt. cohortatiq opidanos ut eodem animo mocnia tutarent
quo prose pugnantem romanum exxercitum uidissent. ad ca¬
stra maxima oppugnanda quibus hasdrubal pracerat ducut
odem et duces et duo exercitus carthaginenses. ibi rem summ
agi cernentes. conuenerunt. Itaq eruptione: e castris pugnatu
est.Lx. hostium milia eo die inpugna fuerunt. Xui. circa roma¬
nis. Tamen adeo haud dubia uictoria fuit ut plures numesc
ꝗͣ ipi erant romani hostium occiderint. coeperint ampliui
potiti sunt. Ilyturco obsidione liberato ab intibili oppugnai¬
dum punici exertitus traducti suppletis copiis ex prouitia
ut quae maxime omnium belli auida. modo praeda aut mer¬
ces eet. et tum uiuenta. habundante iterum signis collatis ea¬
dem fortuna utriusq partis pugnatum. Supra Xii milia
hostium caesa supra quinq capta cum signis duobus et xlu

Expanded text:
sistentium peruenissent, frumentum, cuius inopia erat, aduexesistentium peruenissent, frumentum, cuius inopia erat, aduexerunt, cohortatique oppidanos, ut eodem animo moenia tutarentur quo pro se pugnantem Romanum exercitum uidissent, ad castra maxima oppugnanda, quibus Hasdrubal praeerat, ducunt. eodem et duo duces et duo exercitus Carthaginiensium, ibi rem summam agi cernentes, conuenerunt. itaque eruptione e castris pugnatum est. sexaginta hostium milia eo die in pugna fuerunt, sedecim circa ltabgt Romanis; tamen adeo haud dubia uictoria fuit, ut plures numero quam ipsi erant Romani hostium occiderint, ceperint amplius potiti sint. Iliturgi obsidione liberato ad Intibili oppugnandum Punici exercitus traducti suppletis copiis ex prouincia, ut quae maxime omnium belli auida, modo praeda aut merces esset, et tum iuuentute abundante. iterum signis conlatis eadem fortuna utriusque partis pugnatum. supra tredecim milia hostium caesa, supra duo milia capta cum signis duobus et quad
Abbreviated transcription (Latin):
ex qua creuissent tempus cominodarent conducerent ex lege
prebenda quac ad exẽcitum hyspaniensem opuscent ut cu
pecunia in erario eet uis primis solueretur. Haec practor in
contione edixit quo uestimenta frumentum hyspaniensi
exercitui pracbenda quaeq alia opus eent uaualibus socus cet lo¬
caturus. Ubi ea dies uenit ad conducendum tres societates aderant
hominum unde .xx. quorum duo postulata fuere. Unum mihi
tarentum in eo publico eent. Alterum ut quac nauibus imposius¬
res ea quac caritas patrie per omnes ordines uelud tenore uno
pertinebat. Quemadmodum conducta omnia magno anuno
ut quondam alerentur. Cum hi comineatus uenerunt i
ilyturci oppidum abhasdrubale bomilcaris filio ob defectione
ad romanos oppugnabatur. Inter haec trina castra hostiuin Sci¬
piones cum in urbem sociorum magno certamine ac strage ob¬

Expanded text:
publicae, ex qua creuissent, tempus commodarent, conducerentque ea lege publicae, ex qua creuissent, tempus commodarent, conducerentque ea lege praebenda quae ad exercitum Hispaniensem opus essent, ut, cum pecunia in aerario esset, iis primis solueretur. haec praetor in contione; ltdiemquegt edixit quo uestimenta frumentum Hispaniensi exercitui praebenda quaeque alia opus essent naualibus sociis esset locaturus. ubi ea dies uenit, ad conducendum tres societates aderant hominum undeuiginti, quorum duo postulata fuere, unum ut militia uacarent dum in eo publico essent, alterum ut quae in naues imposuismores eaque caritas patriae per omnes ordines uelut tenore uno pertinebat. quemadmodum conducta omnia magno animo ut quondam, alerentur. cum hi commeatus uenerunt, Iliturgi oppidum ab Hasdrubale ac Magone et Hannibale Bomilcaris filio ob defectionem ad Romanos oppugnabatur. inter haec trina castra hostium Scipiones cum in urbem sociorum magno certamine ac strage ob
Abbreviated transcription (Latin):
attineat si erarium in ops eẽt. se aliquam rationem inituros
quomo ab hyspanis sumant. caetera utiq abroma mutenda eẽ
nec aliter aut exercitum aut prouintiam obtineri posse. Lit¬
teris recitatis nemo omnium erat. qui nec uera scribi et postu¬
lari aequaretur. Sed occurrebat animis. quantos exercitus te
restris naualisq tuerentur:quantaq noua classis mox paranda
eet si bellum macedonicum moueretur.Siciliam ac sardiniam
quae ante bellum uectigales fuissent uix praesides prouintiaru
exercitus alere. Tributo sumptus suppeditari. Cum ipm tribi¬
tum conferentium numerum tantis exercituum stragibus &
ad transimenum lacum et ad cannas iminutum. Qui super eent
pauci sed multiplici grauarentur stipendio. alia perituros peste
taq ubi fide staret.r.p. opibus non staturam. Proeundum in¬
tionem fuluo practore ẽe indicandas populo publicas nccitates
cohortandosq qui redempturis auxissent patrimonia ut reip

Expanded text:
attineat, si aerarium inops sit, se aliquam rationem inituros attineat, si aerarium inops sit, se aliquam rationem inituros quomodo ab Hispanis sumatur; cetera utique ab Roma mittenda esse, nec aliter aut exercitum aut prouinciam teneri posse. litteris recitatis nemo omnium erat quin et uera scribi et postulari aequarrestres naualesque tuerentur quantaque noua classis mox paranda esset si bellum Macedonicum moueretur: Siciliam ac Sardiniam, quae ante bellum uectigales fuissent, uix praesides prouinciarum exercitus alere; tributo sumptus suppeditari; eum ipsum tributum conferentium numerum tantis exercituum stragibus et ad Trasumennum lacum et ad Cannas imminutum; qui superessent pauci, si multiplici grauarentur stipendio, alia perituros peste. itaque nisi fide staretur, rem publicam opibus non staturam. prodeundum in contionem Fuluio praetori esse, indicandas populo publicas necessitates cohortandosque qui redempturis auxissent patrimonia, ut rei
Abbreviated transcription (Latin):
per alteram stupentibus miraculo hostibus intactum euasisse
uicta inde statiua fuere acretro etiam cons mouit castra. ut s¬
mentem campani facerent. nec ante uiolauit agrum campanu
q̃ iam ante in segctibus herbe pabula prebere po̾terant. id con¬
uexit in claudiana castra: super suessulam ibiq edificauit hyb
na M. claudio proconsule impetrauit. ut retento nolae nec¬
sario ad tuendam urbem praesidio cacteros milites dimittere
cumis luceriam in apuliam legiones cum duxisseAualeriũ
inde practorem Brundusium cum eo quem luceriae habuerat
exercitu misit tueriq ora agri salentini. et prouidere quod adi
plulippum bellumq macedonitum attineret iussit Exitu esta¬
tis eius ꝗ̃ haec gesta perscripsimus lutere a .P. et Cai. Scipionibu
uenerunt. quantas quanq prosperas in hyspania res gessissent
sed pecuniam in hus stipendium uestimentaq et frumentum
exercitui et sociis naualibus omnia de c̃e. Quod ad stipendium

Expanded text:
per alteram, stupentibus miraculo hostibus, intactum euasisse. per alteram, stupentibus miraculo hostibus, intactum euasisse. quieta inde statiua fuere ac retro etiam consul mouit castra ut sementem Campani facerent, nec ante uiolauit agrum Campanum quam iam altae in segetibus herbae pabulum praebere poterant. id conuexit in Claudiana castra super Suessulam ibique hiberna aedificauit. M. Claudio proconsuli imperauit, ut retento Nolae necessario ad tuendam urbem praesidio ceteros milites dimitteret Cumis Luceriam in Apuliam legiones cum duxisset, M. Ualerium inde praetorem Brundisium cum eo quem Luceriae habuerat exercitu misit tuerique oram agri Sallentini et prouidere quod ad Philippum bellumque Macedonicum attineret iussit. exitu aestatis eius qua haec gesta perscripsimus litterae a P. et Cn. Scipionibus uenerunt quantas quamque prosperas in Hispania res gessissent; sed pecuniam in stipendium uestimentaque et frumentum exercitui et sociis naualibus omnia deesse. quod ad stipendium
Abbreviated transcription (Latin):
repleuerunt. Cum iam ante ferocibus dictis rem nobilitasse
infestis hastis concitar unt equos. De in libeto spatio inter se
ludificantes sine uulnere pugnam extrahebant.Tum Campa¬
nus romano.equorum inquit hoc non equitum erit certamẽ
nisi e campo in cauam hanc uiam dimittimus.Ibi nullo ad e¬
uagandum spatio cominus conserentur manus.Dicto prope c¬
citius equum inuiam clam delegit. Taurea urb ferotior ꝗͣ re Ø¬
minime sis inquit cautherium in fossam. quae uox in rusti¬
cum inde prouerbium prodita.Claudius cum ex uia longius
perequitass&: quia nullo obuio hoste in campum rursus e¬
uectus. increpansignauiam hostis:cum magno gaudio et gra¬
tulatione uictor in castra redit. Huic pugnae equestri re¬
ꝗͣ etatis communis certe existimatio est. mirabilem certe
adiitiunt quidam annales cum refugientem ad urbemt¬
ream Claudius sequeretur patenti hostium porte inuectũ

Expanded text:
repleuerunt. cum iam ante ferocibus dictis rem nobilitassent, repleuerunt. cum iam ante ferocibus dictis rem nobilitassent, infestis hastis concitarunt equos; dein libero spatio inter se ludificantes sine uolnere pugnam extrahere. tum Campanus Romano 'equorum' inquit 'hoc non equitum erit certamen, nisi e campo in cauam hanc uiam demittimus equos. ibi nullo ad euagandum spatio comminus conserentur manus'. dicto prope citius equum in uiam Claudius egit. Taurea, uerbis ferocior quam re, 'minime, sis,' inquit 'cantherium in fossam'; quae uox in rusticum inde prouerbium prodita est. Claudius cum ea uia longe perequitasset quia nullo obuio hoste in campum rursus euectus, increpans ignauiam hostis, cum magno gaudio et gratulatione uictor in castra redit. huic pugnae equestri rem—quam uera sit communis existimatio est—mirabilem certe adiciunt quidam annales: cum refugientem ad urbem Tauream Claudius sequeretur, patenti hostium portae inuectum
Abbreviated transcription (Latin):
Agrum campanum ferro igniq est depopulatus. donec coacti
int campani ni hil admodum uiribus suis fidentes egredi porti
& castra ante urbem in aperto communire.ui.milia arma¬
torum habebant peditem imbellem. equitatu plus poterant
Itaq equestribus praelus lacessiebant hostem. Inter multos
iobiles equites campanus cerrinus iubelliuis erat cognomin
taurea ciuis itidem erat longe omnium campanorum for¬
tissimus eques adeo ut cum apud romanos militaret. unus
eum romanus claudius asellus gloria equestri equaret. hic
aurca cum diu perlustrans oculis obequitasse hostium
non ferro decerneret. daretq opima spolia uictis. aut uictor
ratus ut cons percunctaretur. liceret ne extra ordinemi
prouocantem hostem pugnare: permissu eius arma extemplo
coepit. Prouectoq ante Stationes equo tauream nomine cõ¬
ellauit. congrediq ubi uellet iussit. Iam romani ad spectaci¬
lum pugnae eius frequentes exierant.et campani non ual¬
lum modo castrorum sed moenia etiam urbis prospectantes

Expanded text:
agrumque Campanum ferro ignique est depopulatus, donec coacti sunt Campani, nihil admodum uiribus suis fidentes, egredi portis et castra ante urbem in aperto communire. sex milia armatorum habebant, peditem imbellem, equitatu plus poterant; itaque equestribus proeliis lacessebant hostem. inter multos nobiles equites Campanos Cerrinus Uibellius erat, cognomine Taurea. ciuis indidem erat, longe omnium Campanorum fortissimus eques adeo ut, cum apud Romanos militaret, unus eum Romanus Claudius Asellus gloria equestri aequaret. tunc Taurea cum diu perlustrans oculis obequitasset hostium non ferro decerneret daretque opima spolia uictus aut uictor ratus ut consulem percontaretur liceretne extra ordinem in prouocantem hostem pugnare, permissu eius arma extemplo cepit, prouectusque ante stationes equo Tauream nomine compellauit congredique ubi uellet iussit. hinc Romani ad spectaculum pugnae eius frequentes exierant, et Campani non uallum modo castrorum sed moenia etiam urbis prospectantes
Abbreviated transcription (Latin):
traretur tum deniq querendum frustra õpem imploratam
Exercitum ẽẽ non in agrum hyrpinum samnitem ue. ne &
ip̃e oneri eent. sed in proxima loca sociorum populi romani
adducturum uis populandis et militem suum repleturum se
& metu procul ab his summoturum hostis.ouod ad bellum
romanum attineret. si transimeni ꝗͣ trebia si cannarum
ꝗͣ transymeni pugna nobilior eet cannarum se quoq me¬
noriam obscuram maiore uictoria facturum. Cum hoc re¬
sponso muneribusq amplis legatos dimisit: ipẽ presidio mo¬
dico relicto instifatis profectus: caetero exercitu ire nouato¬
iam pergit. eodem anno ex brutis cum supplemento carthagie
aduecto atq elephantis aduenit castris haud procul põiti
Longe alia omnia inquirenti comperta sunt: ꝗͣ quae a legatis
sociorum audierat. Nihil enim marcellus ita gerebat ut aut

Expanded text:
traretur, tum denique querendum frustra opem imploratam. traretur, tum denique querendum frustra opem imploratam. exercitum sese non in agrum Hirpinum Samnitemue, ne et ipse oneri esset, sed in proxima loca sociorum populi Romani adducturum. iis populandis et militem suum repleturum se et metu procul ab his summoturum hostes. quod ad bellum Romanum attineret, si Trasumenni quam Trebiae, si Cannarum quam Trasumenni pugna nobilior esset, Cannarum se quoque memoriam obscuram maiore et clariore uictoria facturum. cum hoc responso muneribusque amplis legatos dimisit; ipse praesidio modico relicto in Tifatis profectus cetero exercitu ire Nolam pergit. eodem Hanno ex Bruttiis cum supplemento Carthagine aduecto atque elephantis uenit. castris haud procul positis longe alia omnia inquirenti comperta sunt quam quae a legatis sociorum audierat. nihil enim Marcellus ita egerat ut aut
Abbreviated transcription (Latin):
nunc prope unius et parui ad tuendum nolam praesidii preda
sumus. lam ne manipulatim quidem sed latronum modo per¬
cursar cotis finibus nostris negligentius ꝗͣ si in romano uagaret
agro. Causa autem haec ẽ. quod neq tu defendis. et nr̃a iuũe¬
tus quae si domi eẽt turaretur: omnis subsignis militat tuis
Nec te nec exercitum tuum norim. a quo tot acies romanas
fusas stratasq ee sciam. et facile eẽ dicam opprimere. popu¬
ires nr̃os uagos. sine signis palatos quoquemq trahit: ꝗͣuis ua¬
na predae spes. numidarum paucorum illi quidem praeda ert.
socios haberes dignos duxisti ad id indignos iudicas quos in fi¬
dem receptos tuearis. Ad ea hannibal respondit omnia simulf¬
cere hyrpinos samnites: et in dicare clades suas et petere prae¬
sidium et quęri infensos se neglectosq indicandum autem pri¬
mum fuisse: de inpetendum praesidium. postremo ni impe¬

Expanded text:
nunc propraetoris unius et parui ad tuendam Nolam praesidii praeda nunc propraetoris unius et parui ad tuendam Nolam praesidii praeda sumus; iam ne manipulatim quidem sed latronum modo percursant totis finibus nostris neglegentius quam si in Romano uagarentur agro. causa autem haec est quod neque tu defendis et nostra iuuentus, quae si domi esset tutaretur, omnis sub signis militat tuis. nec te nec exercitum tuum norim nisi, a quo tot acies Romanas fusas stratasque esse sciam, ei facile esse dicam opprimere populatores nostros uagos sine signis palatos quo quemque trahit quamuis uana praedae spes. Numidarum paucorum illi quidem praeda eruntsocios haberes dignos duxisti, haud indignos iudicas quos in fidem receptos tuearis.' ad ea Hannibal respondit omnia simul facere Hirpinos Samnitesque et indicare clades suas et petere praesidium et queri indefensos se neglectosque; indicandum autem primum fuisse, dein petendum praesidium, postremo ni impe