comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
inquis alicnis honorẽ tuũ ⁊ annos tuos crudeli.
ne foite implcant᷑ extranci utribꝰ cuis. ⁊ labores
tui sint indomo aliena. Isti gͦsunt alioni ⁊ er tranei
ninus remoti ⁊ longe facti quilꝰ amplsꝰ rectitus
nenpatet. adbonũ. demonis scillect ⁊ homines
maligni iũdemanibꝰ dampnati. quuccirco a nobis
ampluis diligendi nonsunt quia. Nillo bonoppt̃
quod diligitur om̃is quibene diligit᷑. uir ccnpe¬
rabilit᷑ corruerunt. slusꝗͣ nodis seriptura dicit
ut demones diligamꝰ. neq illis hominis quiiam
cũ demonibꝰ d ampnatisurre. Illi em̃ pami u̾sunt

Expanded text:
s honorem tuum, et annos tuos crudeli, ne forte impleantur extranei viribus tuis, et labores tui sint in domo aliena . Isti ergo sunt alieni et extranei nimis remoti et longe facti, quibus amplius reditus non patet ad bonum, daemones scilicet et homines maligni cum daemonibus damnati. Quid idcirco a nobis amplius diligendi non sunt; quia ab illo bono propter quod diligitur omnis qui bene diligitur, irrecuperabiliter corruerunt. Nusquam nobis Scriptura dicit daemones diligamus? neque illos homines qui jam cum daemonibus damnati sunt. Illi enim proximi non sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
udiligo qr ipsã sapientiã diligo. quẽ ꝓfectoñ
go quia dm̃ diligo. que utiq nondiligerem
sidm̃ ꝓpt̃ quẽ ipsũ diligo nondiligerẽ. Siogͥ
sibene diligo ⁊ bonũ diligo. non enĩ bene diligo
nisi cũbonũ diligo. ⁊ eũbonũ qđ diligo non
go. sic diligo. Quomͦ.: Amieũ indõ: ⁊ inimiẽ
ꝓpt̃ am̃. Quid ÷ amicũ dilig̾e indo: Idõ dili¬
gere: quia dm̃ habet. Non indiuiciis suis.
non infortitudine sua. noninpulchritudine
sua. s iniusticiasu .i. inscitate sua. inbonitate
sua. Illa eñ ⁊si adõsunt extradm̃ diligi possunt.
⁊ sepe eũdiligunt᷑ auertunt. ⁊ ꝑuertunt mentẽ
ailigentiũse. ut dm̃ non diligant. Iccirco ꝓhis
tur. ⁊dona ei sunt. s inhis non÷ amandus¬
ꝓtimus. quia uirtus eiꝰ n̾sunt neq bonũ faci¬
unt ista hominẽ etiã si habundiuerint neque
si defuerint malũ. Bonitas aũt bonũ facit. ⁊
iusticia uistñ. ⁊ueritasuerũ. ⁊ hec cũ aosunt

Expanded text:
n go quia Deum diligo: quem utique non diligerem, si Deum propter quem ipsum diligo non diligerem. Sic igitur: si bene diligo, et bonum diligo. Non enim bene diligo, nisi cum bonum diligo: et cum bonum quod diligo, non sic diligo. Quomodo? Amicum in Deo, inimicum propter Deum. Quid est amicum diligere in Deo? ideo diligere quia Deum habet. Non in divitiis suis, non in fortitudine sua, non in pulchritudine sua, sed in justitia sua, in sanctitate sua, in bonitate sua. Illa enim, etsi a Deo sunt, extra Deum diligi possunt, et saepe cum diliguntur, avertunt et pervertunt mentem diligentem se, ut Deum non diligant. Ideoque ntur, et dona ejus sunt, sed in his non proximus quia virtus ejus non sunt, neque bonum faciunt ista hominem, etiamsi abundaverint; neque si defuerint, malum. Bonitas autem bonum facit, et justitia justum, et veritas verum. Et haec cum adsunt
Abbreviated transcription (Latin):
bonos facit tsi dilectio bona i dilectio bonu
S iau̾t bonisumꝰ nullos amicos habemꝰ nisibonos.
inullos inimicos nisi malos. qr si boni sumus
mꝰ. Siaũt amicos bonos habemꝰ ⁊ inuicos ma¬
los. amicos quidẽ inbonitate sua diligere de¬
bemꝰ. id÷ indõ quia bonisunt. inimicos autẽ
quia inbonitate cdilig̾e nonpossumꝰ quia boni
nonsunt. tam̃ ꝓpta dilig̾e̾ debemꝰ ut boniatẽ
habeant ⁊ bonisint. Et inbis om̃ibꝰ ñ nͥbonitaᷤᷤ
diligit᷑: qm̃ nicħ diligit᷑ nisi ꝓpt̾ bonitatem.
dm̃. Nicer io: amicus quia dm̃ habet: alter
illo diligitur quiaẽ. ⁊ inisto diligit᷑ ut sit. G̾

Expanded text:
bonos facit, nisi dilectio bona et dilectio boni. Si autem boni sumus, nullos amicos habemus nisi bonos; et nullos inimicos, nisi malos, quia si boni sumus, mus. Si autem amicos bonos habemus, et inimicos malos, amicos quidem in bonitate sua diligere debemus, id est in Deo, quia boni sunt; inimicos autem, quia in bonitate diligere non possumus, quia boni non sunt: tantum propterea diligere debemus, ut bonitatem habeant, et boni sint. Et in his omnibus non nisi bonitas diligitur, quando nihil diligitur, nisi propter bonitatem. um, alter ut amicus qui Deum habet, alter us, quod in illo diligitur quia est, in isto diligitur ut sit. Ergo
Abbreviated transcription (Latin):
pueniansꝰ. Iiũnnt gaudũ: istũ ut gaudiiso¬
cui. Ilũ ut requie: istũ ut requĩi consotẽ. Qdͥ
est am̃ diuligere. habere uelle. Qͥs est dm̃
au igere ipot᷑ sr ipsũ: Idõ dilig̾e ut habcas ipsũ.
Quis: painũ dilig̾e ꝓpt̃ dm̃ Idõ dilig̾e qr¬

Expanded text:
rveniamus. Illum ut gaudium, istum, ut gaudii socium. Illum ut requiem, istum ut requiei consortem. Quid est Deum diligere? habere velle. Quid est Deum diligere propter se ipsum? ideo diligere, ut habeas ipsum. Quid est proximum dilige
Abbreviated transcription (Latin):
demones. ⁊ illos homines quiuł ꝑbonicatẽ non
recesserunt. uł ꝑ arbitrii libertatẽ redire possunt.
Nonem̃ om̃ins longesunt qui isi habierunt. adhue
redire possunt. Istisunt ꝓximi quos dilig̾e aebemꝰ.
uł indõ si non recesseruit. uł ꝓpt̃ am̃ si redire possẽ.
Quos quaudo diligimꝰ. uł ineis dm̃ diligimꝰ siboni
sunt: uł eis dm̃ diliginiꝰ ⁊ obtamus. eñ ꝗđ nonsunt

Expanded text:
nitatem non recesserunt, vel per arbitrii libertatem redire possunt. Non enim omnino longe sunt; qui etsi abierunt, adhuc redire possunt. Isti sunt proximi, quos diligere debemus, vel in Deo si non recesserunt, vel propter Deum si redire possunt. Quos quando diligimus, vel in eis Deum diligimus quia boni sunt, vel in eis Deum diligimus et optamus
Abbreviated transcription (Latin):
unctione singlaris ille unct᷑ p̃figurabat᷑. qui
p̾eunctis participibꝰ suis unct ÷ ut cũ illo par¬
ciciparent in nomine. qͥ participes illiꝰ esse me¬
rerent᷑. inunctione. Acrismate enĩ ap̃s dicit᷑.
om̃s eõtuinicare ceperunt. om̃s unctionẽ acci¬

Expanded text:
 qui prae cunctis participibus suis unctus est , ut cum illo participerant in nomine, qui participes illius esse mererentur in unctione. A chrismate enim Christus diciomnes communicare coeperunt, omnes unctionem acci
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ exuna origine prodeunt. s ñ unã mansionẽ ñ s̃ui¬
sortiunt᷑. Pisces in originali sede ꝑmanent. uolacili¬
a sursũ collũtur: ⁊ fiunt quasi supͣ id qđ factasunt.
Sic deuna massa corruptibilis nature. ⁊ sua mutabili¬
tate defluentis: uniuersa gn̾is humani ꝓpago tͣhit᷑.
s aliis deorsũ inca qua natis corruptione uste reliets
aliis sursũ dono grẽ. ad sortẽ celestis patͥe eleuantus..¬

Expanded text:
 ex una origine prodeunt; sed non unam mansionem sortiuntur. Pisces in originali sede permanent. Volatilia sursum tolluntur, et fiunt quasi supra id quod facta sunt. Sic de una massa corruptibilis naturae, et sua mutabilitate defluentis universa generis humani propago trahitur, sed aliis deorsum in ea qua nati sunt conruptione juste derelictis; aliis sursum dono gratiae ad sortem coelestis patriae elevatis
Abbreviated transcription (Latin):
alii: que dehis rebꝰ mistica dici potuerunt.
Sed nos quasi extra materiã nrãm cursi ista ꝑttĩsimꝰ.
ut ad eandẽ materiã tractandã. quasi ex p̃cedenti
accessũ conuenientiorẽ haberemꝰ. Nos siquidẽ ꝓpositũ
habemꝰ desacmento redemptionis humane. qđ apͥn¬
cipio in oꝑibꝰ restauracionis Pimatũ ÷ quantũ dñs
dederit in hoc oꝑe cractare. S quia oꝑa conditionis
tẽpore priora fuerunt: abhis exordiũ sermonis sũp¬
simꝰ. ut inde adreliqͣ q̃secunt᷑ suo ordine uiã fa¬
ceremꝰ. dicimꝰ namq oꝑa condicionis creacionẽ uni.¬
uersoꝵ. quando factas ut eẽnt q̃ nonetant: oꝑa uͦ

Expanded text:
alia quae de his diebus mystica dici potuerunt. Sed nos quasi extra materiam nostram cursim ista perstrinximus, ut ad eamdem materiam tractandam quasi ex praecedenti accessum convenientiorem haberemus. Nos siquidem propositum habemus de sacramento redemptionis humanae quod a principio in operibus restaurationis formatum est quantum Dominus dederit in hoc opere tractare. Sed quia opera conditionis tempore priora fuerunt, ab his exordium sermonis sumpsimus, ut inde ad reliqua quae sequuntur suo ordine viam faceremus. Dicimus namque opera conditionis creationem universorum, quando
Abbreviated transcription (Latin):
quis utrũ nã credendũ sit. exipsis ea quoque.
edementis ẽe condita. ad quoꝵ decorẽ acpulchritudi.¬
nẽ. facta probantur. ut uerbi grã que adornatũ
certe facta sunt. ñ nisi de terra sumi potuerunt:
hoc si ⁊ inaliis uet̃ concedimꝰ. nen tam̃ inelemento
acris ullo mͦ probare ualemꝰ. c̃manifeste uolatilia
legamus accepisse. ⁊ abaquis originẽ. ⁊ inaere.
mansiotĩ. Quod quare factũsit. ut ñ adsimilitudi¬
nẽ. alioꝵ que ad onacũ elementoꝵ mũ dicreatas.
ex ipso edlem̃to materiã sumerent. inquo locũ serttri
debuerunt: forte quis adipsiꝰ elementi mattriã riferat.
qd̃ quasi cãtam aer corpulentiã ñ habuerit. ut ani¬
mantiũ corpota. que solidã maceriã requirunt.
exeo condertut᷑. Nquar̃ aut̃ naturã. magis cerre
assinẽ. plusq corpulentie habentẽ: acphoc formandꝰ
coporibꝰ aptiorẽ s altior unhis rebꝰ sacͣmenti untꝰ

Expanded text:
quis, utrumnam credendum sit ex ipsis ea quaeque elementis esse condita ad quorum decorem vel pulchritudinem facta probantur, ut verbi gratia: quae ad ornatum terrae facta sunt, non nisi de terra sumi potuerunt; hoc et si in aliis verum concedimus, non tamen in elemento aeris ullo modo probare valemus, cum manifeste volatilia legamus accepisse et ab aquis originem et in aere mansionem. Quod quare factum sit ut non ad similitudinem aliorum quae ad ornatum elementorum mundi creata sunt ex ipso elemento materiam sumerent in quo locum sortiri debuerunt, forte quis ad ipsius elementi materiam referat: quod quasi tantam aer corpulentiam non habuerit, ut animantium corpora quae solidam materiam requirunt ex eo conderentur. Aquarum autem naturam magis terrae affinem plusque corpulentiae habentem, ac per hoc formandis corporibus aptiorem. Sed altior in his rebus sacramenti virtus
Abbreviated transcription (Latin):
scłi. ad ipsã annũciandã ⁊ predicandã subsecunt᷑.
Dehis loquit᷑ om̃is diuina seriptuta. ⁊ debis ⁊ pbis
facta: oĩs diuina scͥptura: quia quẽ admodũ
libri gentiliũ oꝑa conditionis inuestigant ⁊ cͣctant.
sic diuina eloqͥa ad oꝑa restaurationis tractanda
ic̃mendanda maxime oꝑã dant. Qd̾ in oł isos¬

Expanded text:
praedicandam subsequuntur. De his loquitur omnis divina Scriptura, et de his et pro his facta est omnis divina Scriptura; quia, quemadmodum libri gentilium opera conditionis investigant, et tractant, sic divina eloquia ad opera restaurationis tractanda et commendanda maxime operam dant. CAP. XXI
Abbreviated transcription (Latin):
eccłia ꝓuda dispensacione sacram̃to salutis in¬
terĩ carere non uult. Ne forte ipsa dilatione asa¬
lute alieni fiereat. siñ ꝑcepto salutis sacram̃to.
subito abhac uita enrent. Congrue gͦ puisa ÷
tuent᷑. ⁊ ꝑ alt̾iꝰ fidẽ dõ reconciliarent᷑. qͦs palt̾ius
peccatũ alienos et̃ constat adõ. Institutũ ÷ itaq
adhoc nouu sacram̃tũ ad cateritandos paruulos.
ex orcirandos. iniciandos. ⁊ de inde baptitandos.
inquibꝰ ꝑ paruuł audit eccłia ⁊ int̾rogata respon¬
det. ⁊ spondet oonec ipsi ad intelligibiles annos
ꝑuemant. ⁊ sacram̃ta fidi. caritatis. ⁊ spei. perse
intelligẽ ualeant. ⁊ seruare. Delxonciscno. &

Expanded text:
Ecclesia provida dispensatione sacramento salutis inEcclesia provida dispensatione sacramento salutis interim carere non vult, ne forte ipsa dilatione, a salute alieni fierent, si non percepto sacramento salutis subito ab hac vita exirent. Congrue ergo provistizentur, et per alterius fidem Deo reconcilientur, quos per alterius peccatum alienatos constat esse a Deo. Institutum est itaque ad hoc novum sacramentum ad catechizandos parvulos, exorcizandos, initiandos, et deinde baptizandos, in quibus pro parvulis audit Ecclesia, et ad interrogata respondet et spondet donec ipsi ad intelligibiles annos perveniant, et sacramenta fidei et charitatis et spei per se intelligere valeant et servare.
Abbreviated transcription (Latin):
scĩ. Ftiꝰ docete. postea baptitate. Docete adinstruc¬
tionẽ: baptiate ademundacionẽ. Docete adfidẽ.
baptirate adpeccatoꝵ remissionẽ. Idõ docete. qr
qui crediderit. idõ baptirate. qr qͥbaptizatus
suerit saluus erit. Hee gͥ forma tͥ catheriiauiõis:
aprimis temporibꝰ apiane fidĩ instituta: Que
tunc quidẽ necessario seruabat᷑. quando adul¬
tis ⁊ intelligenciã habentibꝰ. priꝰ quã ad bap¬
cismi sacram̃tũ accederent. regła fidei ap̾iane
ñciabat᷑: ut uł sponte fidei ad quiescentes.
digni regũatione spĩtali udicarent: uł credete
nolentes mei̾to aꝑceptione sac̾menti dĩ. ueluo in¬
digri tepesierentur. Ao optinend ẽ quipe sala
iecuto arbitriũ hominis consulendũ c̃: q̃m opus
salutis uoluntariũ c̃ẽ oportet. Et hoc quide. aprin¬
cipio sic factũẽ. Postꝗͣ aũt adfidẽ multitudo gen¬
ciũ intronut: iã ñc etiã in his qͥ afidelibꝰ gn̾ant᷑
pariuilis. cadẽ forma seruat᷑. qͦs ⁊ ipsos mater

Expanded text:
cti . Prius docete, postea baptizate. Docete ad instructionem, baptizate ad emundationem. Docete ad fidem, baptizate ad peccatorum remissionem. Idcirco docete quia qui crediderit, ideo baptizate; quia qui baptizatus fuerit, salvus erit . Haec igitur forma catechizationis a primis temporibus Christianae fidei instituta est. Quae tunc quidem necessario servabatur quando adultis et intelligentiam habentibus priusquam ad baptismi sacramentum accederent, regula fidei Christianae nuntiabatur, ut vel sponte fidei acquiescentes digni regeneratione spirituali judicarentur, vel credere nolentes merito a perceptione sacramenti Dei velut indigni repellerentur. Ad obtinendam quippe salutem idcirco arbitrium hominis consulendum est, quoniam opus salutis voluntarium esse oportet. Et hoc quidem a principio sic factum est. Postquam autem ad fidem multitudo gentium introivit jam nunc etiam in iis qui a fidelibus generantur parvulis; eadem forma servatur, quos et ipsos mater
Abbreviated transcription (Latin):
unipsa aqua ꝗ̃ fundunt baptisma ꝑcipiunt.
quãsis friuolũ patet. Sieñ ꝑꝑ humorẽ aque
qui cũ sanie cruoris de uulneribꝰ manat. bapti¬
tati dieunt᷑ qͥ int̾ficiunt᷑: gͦ qͥ suffõcant᷑ uł sub¬
mergunt᷑. uł alio quolibet gnẽ mortis ubi san¬
guis ñ fundit᷑ occiduntur: baptizati ñsunt in
runt. Quis hoc dicat. G in sanguine baptizat᷑.¬

Expanded text:
ipsa aqua quam fundunt baptisma percipiunt, quam sit frivolum patet. Si enim propter humorem aquae, qui cum sanie cruoris de vulneribus manat baptizati dicuntur, qui interficiuntur, ergo qui suffocantur vel submerguntur, vel alio quolibet genere mortis ubi sanguis non funditur occiduntur, baptizati non sunt in runt. Quis hoc dicat? Ergo in sanguine baptizat
Abbreviated transcription (Latin):
debitorẽ habuit. qͦ ad ipsũ p̃dicantibꝰ apłis ñciis
uerbi. p̃ceptũ instituciõis ꝑuenit. Q auc̃ ĩterĩlonge
positi. aut ꝓpe in occulto. constituti. ñ dũ cognita
instituciõe diuuna. forte abhac uita subductist̃.
hoc de ipsis mͥ sentiendũ uidet᷑. qđ ⁊ de ilł qͥ ante
ipsã instituciõem. siue inp̃pucio siue inlege suerunt.
qr qđ illis fecerunt tẽꝑa. ħ istis oꝑata ÷ absentia.
Siqͥs aũt ꝑtinax ẽẽ uelit. ⁊ adhuc eiꝰ modi aliquos
in ignotis regiõib ⁊ remotis t̾rarũ sedibꝰ degere
contendant. qͥ forte mandatũ diuinũ de ꝑcipien¬
do baptismatis sac̾m̃to ñ acceꝑint: ego ł neminem
talẽ eẽ. uł si forte aliqͥs÷ sieiꝰ culpa ñ obstitisset au¬
dire iscire potuisse ac debuisse sine cunctacione
affirmo. iaxime c̃ĩ scriptura euident̃ clamet.
uł auditi ñ sc̃ ꝑculpa sua. ⁊ ignorantes ignorant᷑.
⁊ ñ saluant᷑. Et hec detẽꝑe instituciõis baptismi

Expanded text:
habuit, quod ad ipsum praedicantibus apostolis nuntiis verbi praeceptum institutionis pervenit. Qui autem interim longe positi, aut prope in occulto constituti, nondum cognita institutione divina forte ab hac vita subducti sunt, hoc de ipsis mihi sentiendum videtur; quod et de illis qui ante ipsam institutionem, sive in praeputio, sive in lege fuerunt, quia quod illis fecerunt tempora, hoc istis operata est absentia. Si quis autem pertinax esse velit et adhuc hujusmodi aliquos in ignotis regionibus, et remotis terrarum sedibus degere contendat, qui forte mandatum divinum de percipiendo baptismatis sacramento non acceperint, ego vel neminem talem esse, vel si forte aliquis est, si ejus culpa non obstitisset, audire et scire potuisse ac debuisse sine cunctatione affirmo, maxime cum Scriptura evidenter clamet: vel auditi non sunt pro culpa sua, et ignorantes ignorantur, et non salvantur. Et haec de tempore institutionis baptismi,
Abbreviated transcription (Latin):
Idẽ uͦ circũcisionẽ fac̾e potiusse: sulli passio ip̃i
incooꝑationẽ scĩficationis ad iuncta fuisset. Nã
inbaptismo quantũ scilicet spectat ad iurtutẽ
baptismi. similit̾ ut incircũcisione remissiotan
ficatis postea aditꝰ patrie celestis pandicur:¬
ꝑ crucẽ ip̃i condonatur. Propt̃ eiꝰ modi racio¬
nẽ. aliã mutate circũcisionis causã cõmodi

Expanded text:
cisionem facere potuisse, si illi passio Christi in cooperationem sanctificationis adjuncta fuisset. Nam in baptismo, quantum scilicet spectat ad virtutem baptismi, similiter ut in circumcisione remissio tan, quod justificatis postea aditus patriae coelestis panditur, cruce Christi condonatur. Propter hujusmodi rationem aliam mutatae circumcisionis causam commod
Abbreviated transcription (Latin):
dat uitã q̃ p̃ciosior÷ sanguine. Nã sanguinẽ fun¬
dere posset: etiã siuitã ñdaret. ⁊ minꝰ eẽt san¬
guinẽ funde. ꝗͣ uitã dare. Bene gͦ sanguinem
iniurtute sacram̃ti: sine qͣ sicut sacram̃tũ ipsũ
accepisse ñ ꝑd÷. ita cũ illa habetur. sacm̃tũ habe
ñ pose ñ nocet. Uerũ gͦ : q̃ uis ibi dictũ ñ÷. tidõ

Expanded text:
fundere posset; et si vitam non daret, et minus esset sanguinem fundere quam vitam dare. Bene ergo sanguinem in virtute sacramenti, sive qua sicut sacramentum ipsum accepisse non prodest; ita cum illa habetur, sacramentum habere non posse, non nocet. Verum ergo est quamvis ibi dictum non est
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ seita die decerta urgine primꝰ hõs plasmatꝰ.
Ipse gͦ quasi consũmatur om̃ia. cũ adiurilẽ eca¬
dẽ ꝑuenisset. tricesimo etatis sue anno a iobe bap¬
tiuiatꝰ ẽ. non necessitate s dispensatione. ut laua¬
erũ cinuno andis scificaret. Dehinc apłos mi¬
nistros eugłi conuocans. regñ celoꝵ uenturũ
p̃dicare cep̃. ⁊ nouissime in consũ mationẽ om̃iũ.
semet ipsũ hostiã ꝓmundi redẽptione inara
crucis pat̾ offerens. mortẽ sustinuit. ut creden.¬
tibꝰ inse mortis timorẽ colleret. ⁊ amorte resur¬
rex. ut pse morientibꝰ spẽ uite ⁊ res surrectionis
daret. Fostea ascensur incelos. discipłos inmũ¬
dũ untu̾sũ misit. docẽ ⁊ baptirare om̃s g̃s. ut uo¬
carent᷑ qui p̃cedentẽ sequerent᷑. ad uitã. Hec sunt
sacramenta fidĩ ap̃iane. ab inicio credita. infine
credent᷑a. sine finẽ pfutura. Hec sunt quibus
caterirandos inbuimꝰ. ⁊ eoꝵ qui sacram̃to noui¬

Expanded text:
ta die de terra virgine primus homo est plasmatus. Ipse ergo quasi consummaturus omnia, cum ad virilem aetatem pervenisset, tricesimo aetatis suae anno a Joanne baptizatus est; non necessitate, sed dispensatione, ut lavacrum emundandis sanctificaret. Dehinc apostolos ministros Evangelii convocans regnum coelorum venturum praedicare coepit; et novissime in consummationem omnium semetipsum hostiam pro mundi redemptione in ara crucis Patri offerens mortem sustinuit, ut credentibus in se mortis timorem tolleret, et a morte resurrexit ut pro se morientibus spem vitae et resurrectionis daret. Postea ascensurus in coelos discipulos in mundum universum misit docere et baptizare omnes gentes, ut vocarentur qui praecedentem sequerentur ad vitam. Haec sunt sacramenta fidei Christianae ab initio condita in fine credenda, sine fine profutura. Haec sunt quibus catechizandos imbuimus, et eorum qui sacramento novi
Abbreviated transcription (Latin):
dat᷑ qr ad future pacis quietẽ puenire nonpos¬
sint. qͥ inp̃senti uita contra tẽptationes. ⁊ tri¬
bulationes uincendas. fortes ñ fueriat. Propterea
qͥ insabbato scõ paschał sollẽpnitatis baptirandi
sunt. quarta ebdomada quadragesimał obser¬
uantie. q̃ continentie nobis arma ministrat.
⁊ inquarta eiꝰdẽ ebdomade fr̃a caterirandi ⁊¬
erorcirandi defcrunt᷑ adeccłiã. ibi audituri ⁊ ins¬
tuendi. qualit̃ cont᷑ sp̃itales neqͥcias sunt pug

Expanded text:
datur quod ad futurae pacis quietem pervenire non posdatur quod ad futurae pacis quietem pervenire non possint, qui in praesenti vita contra tentationes et tribulationes vincendas fortes non fuerint. Propter hoc qui in Sabbato sancto paschalis solemnitatis baptizandi sunt, quarta hebdomada quadragesimalis observantiae, quae continentiae nobis arma ministrat et in quarta ejusdem hebdomadae feria catechizandi deferuntur ad ecclesiam: ibi audituri et instruendi qualiter contra spirituales nequitias sunt pugn
Abbreviated transcription (Latin):
etate noe archã indiluuuo gab̃natut. sic̃ xp̃s
eccłiã unit̾ fluctꝰ temptacioñ tegens mergi nsinit.
Tercia etate abraã ꝑfilio oblato arietẽ mactauit
sicut ds̃ pat̾ uerbũ suũ psalute mundi obtulit.
inqͦ cam̃ diuinitate iniuolabili ꝑ manente. sola
humanitas dolorẽ mortis sustinuit. Postea educ¬
tusẽ ppłs isrł deegipto. ꝑ mare rubrũ incolũpna
ignis ⁊ nubis. sicut fideles dĩ detenebris peccati
liberant᷑. renouati ꝑsacram̃tũ baptismi. ap̃i san¬
guine consceratũ ipsũ fide sequentes. in qͦest
i nubes bumanitatis. ⁊ ignis diuitatis. Quar¬
ta etate. inhierłm regnũ ppłi sublimatur
temporale p̃figurans eternũ. inqͦ pͥceps pacis.
pater futuri sełi. fideles suos ad uisionẽ eternc
pacis introducet. Huiꝰ aut̃ regni exordiũ dauid
erticit. qͥ ꝑmultas tribulaciones ꝓbatus ⁊ glo¬
rificatꝰ᷑. pacis successorẽ filiũ reliquit. ut osten¬

Expanded text:
etate Noe arcam in diluvio gubernavit, sicut Christus etate Noe arcam in diluvio gubernavit, sicut Christus Ecclesiam inter fluctus tentationum regens mergi non sinit. Tertia aetate Abraham pro filio oblato arietem mactavit, sicut Deus Pater Verbum suum pro salute mundi obtulit. In quo tantem divinitate inviolabili permanente sola humanitas dolorem mortis sustinuit. Postea eductus est populus Israel de Aegypto per mare Rubrum in columna ignis et nubis, sicut fideles Dei de tenebris peccati liberantur, renovati per sacramentum baptismi Christi sanguine consecratum; ipsum fide sequentes in quo est et nubes humanitatis et ignis divinitatis. Quarta aetate in Jerusalem regnum populi Dei sublimatutemporale, praefigurans aeternum; in quo princeps pacis, pater futuri saeculi , fideles suos ad visionem aeternae pacis introducet. Hujus autem regni exordium David exstitit, qui per multas tribulationes probatus, et glorificatus, pacis successorem Filium reliquit, ut osten
Abbreviated transcription (Latin):
possit. hoc solo dũtarat constante. qr siqͥs eẽt qui
hec haberet. etiã sine uisibili sacram̃to aque:
perire ñ posset. Multasunt alia. q̃ suꝑhoc appro¬
bandũ ad duci potuissent. s nos q̃ suꝑiꝰ intractatu
sacram̃toꝵ ad id ipsũ ꝓbandũ ꝓposuimꝰ: neqͣꝗͣ
iterũ replicanda putamꝰ. De sacramentis neo¬
conũsus. siue rudis indisciplia religiose
conuersationis. Nouit aofidẽ conu̾si. uisibilib
sacramentis instruendisunt: ut pea que ui¬
dent. intelligant q̃ non uident. Ammonendist̃
eus modi. ut considerent nouã ñ eẽ fidẽ inqͣ
nouisunt ipsi. qm̃ abinicio mundi sic̃ nullo
tempore defuerunt fideles ⁊ iusti. menbra rͥ:
ita abinicio ñquã defuerunt sacramenta salu¬
tis. q̃ p̃cciserunt inp̃parationẽ ⁊ sigñ redẽptiõis
que cũpleta: in morte. ip̃i. frima nãq etate ab el
agñ obtulit. insacrificio. figurã mortis ap̃i. Scda¬

Expanded text:
possit, hoc solo duntaxat constante, quod si quis esset qui possit, hoc solo duntaxat constante, quod si quis esset qui haec haberet etiam sine visibili sacramento aquae perire non posset. Multa sunt alia quae super hoc approbandum adduci potuissent, sed nos quae superius in tractatu sacramentorum ad idipsum probandum posuimus: nequaquam iterum replicanda putamus. CAP. VIII. De conversus, sive rudis in disciplina religiosae conversationis. Noviter ad fidem conversi visibilibus sacramentis instruendi sunt, ut per ea quae vident, intelligant quae non vident. Admonendi sunt hujusmodi ut considerent novam non esse fidem, in qua novi sunt ipsi; quoniam ab initio mundi sicut nullo tempore defuerunt fideles et justi membra Christi, ita ab initio nunquam defuerunt sacramenta salutis quae praecesserunt in praeparationem et signum redemptionis, quae completa est in morte Christi. Prima namque aetate Abel agnum obtulit in sacrificio figuram mortis Christi. Secunda a
Abbreviated transcription (Latin):
hab̾e. qm̃ ad illud ꝓbandũ exemplũ ipsũ posi¬
cũẽ. Nonem̃ ait. cũ dicerẽ uicẽ baptism posse
hab̾e fidẽ. s cũ dicerem inquit. uicẽ baptismi
posse habe passionẽ. quãuis utrũq in ipsa una
sentencia posuiset. Sigͦ ad id qđ dint uicẽ dap¬
tismi posse habe passionẽ. exemplũ positũ: cũ ipsũ
sine ambiguitatt ulla uerũ ẽẽ constet. patet. quia
exemplũ post modũ correctũ ẽ. s ñ sentencia est
inpbata. Oporcet gͦ ut aut confictaris uicẽ baptis¬
mi in articło necessitates. fidẽ uerã ⁊ conuersionẽ
cordis inplert posse. aut ostendas qualit̃ fides
uera ⁊ caritas nonficta habi possit. ubi salus ñsit.
Nisi forte dic̃e uelis. neminẽ fidẽ uerã ⁊ caritatẽ.
uerã hab̾e posse. qui uisibile sac̾mentũ aque.
ñsit habiturus. Qd tam̃ qͣ ratione uł auctoritate
ꝓbesignoro. S nos interi ñ contẽpdimꝰ. utrũ aliqͥs
qui baptismi sacram̃tũ ꝑcepturus none ĩta habe

Expanded text:
bandum exemplum ipsum positum est. Non enim ait cum dicerem vicem baptismi posse habere fidem, sed cum dicerem, inquit, vicem baptismi posse habere passionem, quamvis utrumque in ipsa una sententia posuisset. Si ergo ad id quod dixit vicem baptismi posse habere passionem exemplum positum est cum ipsum sine ambiguitate ulla verum esse constet, patet quod exemplum postmodum correctum est, sed sententia non est improbata. Oportet ergo ut aut confitearis vicem baptismi, in articulo necessitatis fidem veram et confessionem cordis implere posse, aut ostendas qualiter fides vera et charitas non ficta haberi possit, ubi salus non sit. Nisi forte dicere velis neminem, fidem veram et charitatem veram habere posse, qui visibile sacramentum aquae non sit habiturus. Quod tamen qua ratione vel auctoritate probes ignoro. Sed nos interim non contendimus utrum aliquis qui baptismi sacramentum percepturus non est; ista habere
Abbreviated transcription (Latin):
sacram̃tũ: saluari possit. nͥ actualit̾ ipsũ sac̾nitũ
baptismi ꝑcipiat. Uident᷑ eñi rationes manifeste
esse. ⁊ habent auctoritates multas. si tam̃ hab̾e
dicendist̃ qͥ ñ incelligunt. Primũ. qr dictũ ÷
nͥ quis renatꝰ fuerit ex aqua ⁊ spũ. ñ potest in
troire in regñdĩ. Et iterũ. Qui crediderit ⁊ bap¬
tiratus fuerit: saluus erit.  sunt alia multa
talia. quibꝰ quasi astrui uidetur. nullo mͦ salua¬
ri posse eũ qui hoc sacramentũ ñ habuerit. qͥcqͥo
pret̾ hoc sacram̃tũ habuerit. Si fidẽ ꝑfectam
habuerit. si spe. si caritatẽ habuerit: etiã si cor
contritũ ⁊ humiliatũ h abuerit. qđ ds̃ nondes¬
picit. uerã penitenciã dep̃teritis. firmũ ꝓpositũ
defuturis. quicqͥs habuerit. saluus et̃ ñ potest.
si hoc ñ habuerit. ¶. hoc totũ tota ipsiꝰ uidetur:

Expanded text:
sacramentum salvari possit, nisi actualiter ipsum sacramentum baptismi percipiat. Videntur enim rationes manifeste esse, et habent auctoritates multas, si tamen habere dicendi sunt, qui non intelligunt. Primum quia dictum est: Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu santrare in regnum Dei . Et iterum alibi: Qui crediderit et baptizatus fuerit salvus erit . Et sunt alia multa talia, quibus quasi astrui videtur nullo modo salvari posse eum qui hoc sacramentum non habuerit; quidquid praeter hoc sacramentum habuerit. Si fidem perfectam habuerit: si spem, si charitatem habuerit, etiamsi cor contritum et humiliatum habuerit quod Deus non despicit; veram poenitentiam de praeteritis, firmum propositum de futuris, quidquid habuerit salvus esse non poterit si hoc non habuerit. Et hoc totum it
Abbreviated transcription (Latin):
baptirandi. Qui enĩ necpriꝰ contemptor consi¬
lii. nec post p̃uaricator p̃cepti extitt. culpandꝰ
ñ fuit. nisi forte qͥs aut priꝰ aut postea ita igno¬
rans fuisse dicat᷑. ad quẽ diune institucioniᷤ
noticia ꝑ uenisset. nͥ eiꝰ culꝑa obstitisset. Quan¬

Expanded text:
baptizandi. Qui enim nec prius contemptor consibaptizandi. Qui enim nec prius contemptor consilii, nec post praevaricator praecepti exstitit culpandus non fuit, nisi forte quis aut prius aut postea ignorans fuisse dicatur, ad quem divinae institutionis notitia pervenisset, nisi ejus culpa obstitisset. Quan
Abbreviated transcription (Latin):
abhis quibꝰ finis eiꝰ ñdũ manifestabat᷑. Postqͣ
aut̃ dictũ÷ sicirtucidamini ap̃c nobis nichil
prod÷: iã de inceps ñ poterat circũcisio ad salu¬
tẽ ꝑcipi. sic̃ priꝰ postꝗͣ dictũ fuerat. mascubꝰ
tarat quibꝰ inuncta fuerat. sine periculo
salutis contẽpni. Nursũ quẽ admodũ inpͥnci¬
pio baptismꝰ a ioħe scd̾m solũ sacram̃tũ dabat᷑.
ut hi quibapti randi usũ ñ nouerant. erudi¬
rentur: sicin nouissimo aquibus dã fidelibus
circũcisio dispensatores sid̾m solũ sacram̃tũ
suscipiebat᷑. nehi quicutũcidi consueuerint
scanalitarentur. Qyando homines oblisa¬
ricesenont Pecelto sencisiendi babtismni.
Igͦ queritur quando homines obliga
riceperunt debito ꝑcipiendi baptistui:
hoc ueritati ⁊ racioni consentaneũ eise ꝓbat᷑.
ex counũ quemq obligari cepisse debito
baptismatis fuscipiendi. ex qͦt post iustitugio¬
preceptũ. uł ante institucionẽ consiliũ ꝑcepit

Expanded text:
ndum manifestabatur. Postquam autem dictum est. Si circumcidimini Christus vobis nihil prodest , jam deinceps non poterat circumcisio ad salutem percipi, sicut prius postquam dictum fuerat: Masculusesertim quibus injuncta fuerat, sine periculo salutis contemni. Rursus quemadmodum in principio baptismus a Joanne secundum solum sacramentum dabatur, ut ii qui baptizandi usum non noverant, erudirentur; sic in novissimo a quibusdam fidelibus circumcisio dispensatorie secundum solum sacramentum suscipiebatur, ne ii qui circumcidi consueverant scandalizentur. CAP. V. Quando homines obligari coeperunt praecepto percipiendi baptismi. Si ergo quaerituito percipiendi baptismi, hoc veritati et rationi consentaneum esse probatur; ex eo unumquemque obligari coepisse debito baptismatis suscipiendi, ex quo vel post institutiopraeceptum vel ante institutionem consilium percepit
Abbreviated transcription (Latin):
iołus ibaptisma. ip̃i. c hec distancia ÷ qd inbaptis¬
mo ioħis ꝑ intinctionẽ aque solũ sac̾mentũda¬
batur. inbaptismate uͦ rp̃i. cũ sac̾mento eciã res
sactam̃ti ꝑcipit᷑. Iołis enĩ peccatores aq̃ tinsit.
⁊ peccata confitentibꝰ penitenciã iniunenit:
ap̃e baptirat ⁊ peccata dimittit. Ille baptirans
uentur̃ ⁊ baptiratur̃ in spũ p̃dicauit. hic bapti¬
tans ad remissionẽ peccatoꝵ spm̃ infundit. Illic
hom̃ies baptizabant᷑ in noĩe uenturi. hichoĩes

Expanded text:
is et baptisma Christi, haec distantia est quod in baptismo Joannis per intinctionem aquae solum sacramentum dabatur, in baptismate vero Christi cum sacramento etiam res sacramenti percipitur. Joannes enim peccatores aqua tinxit, et peccata confitentibus poenitentiam injunxit; Christus baptizat et peccata dimittit. Ille baptizans venturum et baptizaturum in spiritu praedicavit, hic baptizans, ad remissionem peccatorum spiritum infundit. Illic homines baptizabantur in nomine venturi, hic homines
Abbreviated transcription (Latin):
ei nares ⁊ aures. cũ saliua. ut tactu suꝑne
sapiencia. ⁊ aures eiꝰ aꝑiant᷑ ad audiendũ
uerbũ dĩ. ⁊ nares similit̾ ad discernendũ
odorẽ uite ⁊ mortis. Noc÷ sacram̃tũ aꝑ¬

Expanded text:
ei aures et nares saliva, ut tactu supernae ei aures et nares saliva, ut tactu supernae sapientiae, et aures ejus aperiantur ad audiendum verbum Dei, et nares similiter ad discernendum odorem vitae et mortis. Hoc est sacramentum ap
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ post catentacionẽ cxorcism̃ seq̃r. ut ab eo qͥiã
fide instructuẽ. adũsaria uirtꝰ pellat᷑. Tria
quippe sunt usq ad susceptionẽ nouitatis ꝑfici¬
enda. quibꝰ baptirandais quasi concipit᷑ ⁊ nu¬
trit᷑. ⁊ usq ad integritatẽ noue uite ꝑ mouet᷑.
Hec aut st̃. cathetisini. exorcismi. oraciones. Fri¬
mũ itaq catherirat᷑. baptizandus: ut ad fidẽ
propͥo moueat᷑ uoueat᷑ uoluntatis arbitrio. De¬
inde exoreizatur: ut abeo diaboli potestas iniqͣ
unin̾sa malignisp̃e illusio. forma gͥ exorcismi.
inhunc modũ ꝑficit᷑. Signat᷑ primo baptirandꝰ
crucisi signacło infronte. in pectore. in oculis.
innaribꝰ. inauribꝰ. in ore. ut tociꝰ corporis sensus.
hoc signacło muniant᷑. cuiꝰ uutute om̃ia nr̃a
sacram̃ta conplent᷑. ⁊ om̃ia diaboli figm̃ta frus
fecore careat iniqͥtatis: ⁊ ultra ñ putrescat
auerbꝰ uicioꝵ. Deinde exsufflatꝰ malignꝰ
foris: ut sp̃u sp̃c pellat. Postea tanguntur

Expanded text:
ost catechizationem exorcismus sequitur, ut ab eo qui jam fide instructus est, adversaria virtus pellatur. Tria quippe sunt usque ad susceptionem novitatis perficienda, quibus baptizandus quasi concipitur et nutritur, et usque ad integritatem novae vitae promovetur. Haec autem sunt catechismi, exorcismi, orationes. Primum itaque catechizatur baptizandus, ut ad fidem proprio moveatur voluntatis arbitrio. Deinde exorcizatur ut ab eo diaboli pouniversa maligni in hunc modum perficitur. Signatur primo baptizandus crucis signaculo in fronte, in pectore, in oculis, in naribus, in auribus, in ore, ut totius corporis sensus hoc signaculo muniantur, cujus virtute omnia nostra sacramenta complentur, et omnia diaboli figmenta frusa conditus fetore careat iniquitatis, et ultra non putrescat a vermibus vitiorum. Deinde exsufflatur malignus fortis, ut spiritus spiritu pellatur. Postea tanguntur
Abbreviated transcription (Latin):
sit saename n tum babtisci. Iiii¬
uenitut eciã quando institutũ sit sacra.¬
menti ꝥaptism. ex qͦ de inceps licitũ non
fuit illud negligere. quando illuo suscipe debitũ
fuit. Et sunt quidẽ suꝑhoc diu̾se pluriũ estima¬
ciones. Alii dicunt ex eo institutũ baptisma. qͦ s
nichodemo nocte adse uenienti. modũ noue rege¬
insticucionẽ baptismi ex eo cepisse. qͦ ip̃s post re¬
surrectionẽ suã incelũ ascensurus. discipłos ad p̾-
tant. qͦ ioħs in aqͣ baptirare cepit. p̃dicans bap.¬
tiraturũ inspũ. Alii inpassione. xp̃i. quando dix̃.
cõsũmatũ: om̃ia uetĩs testam̃ti sacram̃ta finẽ
accepisse. ⁊ noui erordiũ putant. Cõmodi au̾t

Expanded text:
sit sacramentum baptismi. Quaeritur etiam quando institutum sit sacramentum baptismi, ex quo deinceps licitum non fuit illud negligere, quando illud suscipere debitum fuit. Et sunt quidem super hoc diversae plurium opiniones. Alii dicunt ex eo institutum baptisma, quo Christus Nicodemo nocte ad se venienti modum novae regeinstitutionem baptismi ex eo coepisse, quo Christus post resurrectionem suam in coelum ascensurus discipulos ad praetant, quo Joannes in aqua baptizare coepit, praedicans baptizaturum in Spiritu. Alii in passione Christi quando dixit: Consummatum est ; omnia Veteris Testamenti sacramenta finem accepisse, et novi exord
Abbreviated transcription (Latin):
cacionis euidentiꝰ demonstraret: quando dictũ:
homini ut portionẽ carnis sue ñ quidẽ super¬
fluã. s illiꝰ qđ suꝑfluũ erat in homine signũ
aufertet: ut ꝑhoc agnosceret. qr culpã ꝗͣ nat᷑a
ꝑ illã partẽ corporis traheret. gr̃a ꝑ sac̾mentũ
cireũcisionis emundaret. S qr circũcisio eas¬
tantũ que forisst̃ enormitates amputare pocest.
eas uͦ q̃ intrinsecus st̃ pollucionũ sordes munda¬
re ñpotest: uenit post eircũcisionẽ lauacrum
a que totũ purgans. ut ꝑfecta iusticia signaret᷑.
Rursũ qr pͥoris ppłi qui subtimore seruiebat. mun
dacio laboriosa fuit. ꝓpterea sacm̃tũ circũcisio¬
nis incarne que dolorẽ habet illi datũẽ.
nouo aũt ppło qͥ uoluntate ⁊ dilectione seruit.
sac̾m̃tũ instificationis inlauacro aque. que

Expanded text:
cationis evidentius demonstraret, quando dictum est cationis evidentius demonstraret, quando dictum est homini ut portionem carnis suae non quidem superfluam, sed illius quod superfluum erat in homine signum auferret, ut per hoc agnosceret quia culpam quam natura per illam partem corporis traheret, gratia per sacramentum circumcisionis emundaret. Sed quia circumcisio tantum quae foris sunt enormitates amputare potest, eas vero quae intrinsecus sunt pollutionum sordes mundare non potest; venit post circumcisionem lavacrum aquae, totum purgans, ut perfecta justitia praesignaretur. Rudatio laboriosa fuit, propterea sacramentum circumcisionis in carne quae dolorem habet illi datum est. Novo autem populo qui voluntate et dilectione servit, sacramentum justificationis in lavacro aquae, qu
Abbreviated transcription (Latin):
angustinus inlibro de unico baptismo: sic ait.
etiã fide conu̾sionẽq cordis. si forte ad celebrandũ
mistĩum baptismi. in angustiis tempoꝵ succurri
ñ potest. Uides qd manifeste testat᷑. fidẽ ⁊ cordis
conuersionẽ bone uoluntati ad salutẽ posse suffi.¬
cere. ubi uisibile sacramentũ aq̃. ex necasitite
contingit habi nonposse. S ne forte contrari¬
etas aliqua tibi ẽẽ uideat᷑. ineo qđ postra
in libro retractacioñ exemplũ de latrone. qđ
adhanc sentenciã inqua di rerat. effusionẽ
cẽ baptisii inplcre posse. conpbandã assũp¬
serat:. in probanit dicens. Inquarto libro cũ
dicerẽ. uicẽ baptismi posse habe passionẽ. non
satis idoncũ posui illiꝰ latronis eremplũ. qͥ utrũ¬
ñ fucrit baptirat᷑. incertũ ÷ S considare debes.
quia in hoc loco. erẽplũ tantũ qđ approbracionẽ

Expanded text:
Augustinus in libro De unico baptismo sic ait: Augustinus in libro De unico baptismo sic ait: etiam fidem conversionemque cordis, si forte ad celebrandum mysterium baptismi in angustiis temporum succurri non potest. Vides quoniam manifeste testatur fidem et cordis conversionem, bonae voluntatis ad salutem posse sufficere, ubi visibile sacramentum aquae ex necessitate contigit haberi non posse. Sed ne forte contrarietas aliqua tibi esse videatur, in eo quod postea in libro retractationum exemplum de latrone quod ad hanc sententiam in quacem baptismi implere posse, comparandam assumpserat, improbavit dicens: In quarto libro cum dicerem vicem baptismi posse habere passionem, non satis idoneum posui illius latronis exemplum, qui utrum fuerit baptizatus incertum est. Sed considerare debes q
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ ñ crediderit: condepnabit᷑. Quare ita dicere
uoluit. Quare ñdix̃. qui noncrediderit ⁊
baptiat᷑ ñ fuerit. condẽpnabit᷑. sic̃ dixerat qui
crediderit ⁊ baptiratꝰ fuerit saluuserit.: Quare.
nͥ quia credere uoluntatis ⁊ qr fides credere uolen¬
ti de cẽ ñ potest.: Q iccireo in eo qͥ ñeredit semꝑ
praua uoluntas arguit᷑. ubi necessitas nulla ẽẽ
potest. que ad excusacionẽ p̃tendat᷑. Baptirari
au̾t inuoluntate esse potest. etiã quando non÷
inpoisibilitate. ⁊ iccirco uste bona uoluntas cũ
deuocione fidĩ sue ñdespicit᷑. ꝗͣ nis ab eo qđ foris :
sacram̃to aq̃ ꝑcipiendo. articło necessitatis inpediat᷑.
Uis nosse pleniꝰ utruine ratiohec alicubi auctoritatt
manifestiori se pbet. quãuis ⁊ ille qͥs sup̃ cõme¬
morauimꝰ auctoritates. tã manifeste uideantur.
ut de ueritate ipsarũ. dubitari non possit:
Auli tam̃ adhuc aliuo. si forte euidentiꝰ tibi de¬
monstrari possit. aqͦ dubitare ñ debes. Beatus

Expanded text:
vero non crediderit, condemnabitur . Quare ita dicere voluit? Quare non dixit: Qui non crediderit et baptizatus non fuerit condemnabitur, sicut dixerat: Qui crediderit et baptizatus fuerit, salvus erit? Quare, nisi quia credere voluntatis est, et quia fides credere volenti deesse non potest. Et idcirco in eo qui non credit semper prava voluntas arguitur ubi necessitas nulla esse potest, quae ad excusationem praetendatur. Baptizari autem in voluntate esse potest, etiam quando non est in possibilitate; et idcirco juste bona voluntas cum devotione fidei suae non despicitur, quamvis ab eo quod foris est sacramento aquae percipiendo articulo necessitatis praepediatur. Vis nosse plenius an ne ratio haec alicubi auctoritate manifestiori se probet, quamvis et illae quas supra commemoravimus auctoritates tam manifestae videantur, ut de veritate ipsarum dubitari non possit? Audi tamen adhuc aliud si forte evidentius tibi demonstrari possit, de quo dubitari non debes. Beatus
Abbreviated transcription (Latin):
moneret᷑. Quãuis gͦ inpassione. ip̃i ꝑquã consũ¬
matasunt om̃ia. uet̾is figure statꝰ finẽ acceꝑit.¬
aliquanto temꝑe. ⁊ noua uichoatasunt ad con¬
suetudinẽ. ⁊ uetera post modũ aliꝗ̃ diu tole.¬
rata scdm dispensacionẽ. Simul gͦ fuerunt
utraq tempore illo. siue ante passionẽ siue post.
ab eo quando utchoatasunt noua. clonee post.¬
modã ueterast̃ int̾dicta. Et in isto medio tem¬
pors. qd suit baptismꝰ cũ circũcisione ab incho¬
acionc sua usq adpassionẽ. ip̃i. hoc fuit cutũ.¬
cisio cũ baptis mo post pasionẽ. ip̃i. usq ad illus
tempꝰ. quo ipsa circũcisio cepit ꝓhiberi. Sicut
eñi ante passionẽ. ipsa circũ cisio instatusuo ad
remediũ suscipiebat᷑. ⁊ tñ etiã tunc baptismus
sine perieło salutis ñ contẽpnebat᷑. abhis quibꝰ
p̃dicabat᷑: ita post passionẽ baptismꝰ quasi uis

Expanded text:
moneretur. Quamvis ergo in passione Christi per quam consummoneretur. Quamvis ergo in passione Christi per quam consummata sunt omnia, veteris figurae status finem accealiquando tempore; et nova inchoata sunt ad consuetudinem, et vetera postmodum aliquandiu tolerata secundum dispensationem. Simul ergo fuerunt utraque tempore illo, sive ante passionem, sive post, ab eo quando inchoata sunt nova, donec postmodum vetera sunt interdicta. Et in isto medio tempore quod fuit baptismus cum circumcisione, ab inchoatione sua usque ad passionem Christi; hoc fuit circumcisio cum baptismo post passionem Christi, usque ad illud tempus quo ipsa circumcisio coepit prohiberi. Sicut enim ante passionem ipsa circumcisio in statu suo ad remedium suscipiebatur; et tamen etiam tunc baptismus sine periculo salutis non contemnebatur, ab iis quibus praedicabatur, ita post passionem baptismus quasi in
Abbreviated transcription (Latin):
memorat᷑. qͥs uelit intelligẽ ppterea baptismũ
ampliꝰ aliqͥo confferre ꝙͣ circũcisionẽ. qr circun¬
cisio suscepta. aꝑdicione tantũ potuit liberare.
baptismꝰ uͦ renatos etiã ad głam ꝑduce potest.
Nã illi antiqͥ patres qͥ sac̾menti circ̃cisionis iusti¬
ficationẽ ꝑceꝑant. aꝑdicione quidẽ seruabant᷑.
s ad głam regni ñ ducebant᷑. donec ueniret ille
qui sanguine fuso rũphea igneã extinguens.
aditũ paradisi rursũ pate faceret. ⁊ credentibꝰ
inse om̃ibꝰ regni celestis ianuã p̃cedens ipse pͥmꝰ
aꝑiret. In hoc gͦ baptismꝰ ampliꝰ confert. quia
renatos huic exeuntes statĩ ad regñ mittit:
qđ tam̃ ex uirtute sangiunis fusi ipsã aquã
scificantis. condonat᷑. Sigͥ qͥs dicẽ uelit. iccuro
circ̃cisionẽ baptismo mutatã. ut inbaptismo ꝑ¬
ficeret᷑ qđ circ̃cisio inpłere ñ potuit: fortassis ui¬
debitur conuenient᷑ illi responderi posse. qr hoc

Expanded text:
memoratur: quis velit intelligere propterea baptismum aliquid amplius conferre quam circumcisionem, quia circumcisio suscepta a perditione tantum potuit liberare; baptismus vero renatos etiam ad gloriam perducere potest. Nam illi antiqui patres qui sacramenti circumcisionis justificationem perceperant, a perditione quidem servabantur, sed ad gloriam regni non ducebantur, donec veniret ille qui sanguine fuso rhomphaeam igneam exstinguens; aditum paradisi rursum patefaceret, et credentibus in se omnibus regni coelestis januam praecedens ipse primus aperiret. In hoc ergo baptismus amplius confert, quod renatos hinc excuntes statim ad regnum mittit, quod tamen ex virtute sanguinis fusi ipsam aquam sanctificantis condonatur. Si igitur quis dicere velit idcirco circumcisionem baptismo mutatam, ut in baptismo perficeretur, quod circumcisio implere non potuit, fortassis videbitur convenienter illi
Abbreviated transcription (Latin):
habere uidet᷑ nom̃. quã fid̾es. Nã fides int c̃
⁊ latet occulta. donec nominari incipiat ⁊ ue¬
nire in manifestacionẽ. Tunc quippe nomen
esse incipit. quando nominari incipit. ⁊ no¬
baptiramus inconfesione fidĩ. patris ⁊ filii¬
Doccte. ⁊ baptirate. Sitĩgis uaces: tigis ⁊ũdocas
Habes baptitate. s docete ñ habes. Crede gͦ ⁊ con¬
fitere. loquere ⁊ merge: ut in confessions lauen¬
tur. que mundandasunt. S forte queris ipsa
ꝓfessionis fidĩ formã. inꝑficiendo baptismatis
sacram̃to: qualẽ intelligi oporteat. Ad quos
breuit̾ respondendũ puto. illã baptizandi

Expanded text:
habere videtur nomen quam fides. Nam fides intus est, et latet occulta donec nominari incipiat, et venire in manifestationem. Tunc quippe nomen esse incipit quando nominari incipit et nobaptizamus in confessione fidei Patris, et FiliDocete et baptizate; si tingis et taces, tingis et non doces. Habes baptizate, sed docete non habes. Crede ergo et confitere; loquere et merge, ut in confessione laventur quae mundanda sunt. Sed forte quaeris ipsam professionis fidei formam in perficiendo baptismatis sacramento, qualem intelligi oporteat. Ad quod breviter respondendum puto, illam esse baptizandi
Abbreviated transcription (Latin):
creare potiut. iꝑuerbũ scĩficare non potest:
Qinbꝰ ꝑuerbũ subsistenciã dedit. putas quia
ꝑipsũ u̾biũ grãm apponẽ nom possit: llegͦ mi¬
tutũ salutis sacram̃tũ. S. forte dic̾ cogita¬
as aures humanas platũ  Siuooẽ aliꝗͣ in¬
celligi oportet nom̃ trinitatis. ipsã quã aut
qualẽ intelligi oportet Si dicimꝰ qr bec uor
as in nomine isto intelligenda ÷: consequens:
ut ubi sonꝰ iste suꝑ aꝗͣ scĩficandã platꝰ ñ fuerit.
sacram̃tũ babtismi ẽẽ ñ possit. Quio gͦ Mer¬
sisti hominẽ ⁊ dinsti. baptirote innoraine pats¬

Expanded text:
et per verbum sanctificare non potest? Quibus per verbum subsistentiam dedit; putas quod per ipsum verbum gratiam apponere non possit? Ne ergo mitutum est sacramentum. Sed forte dicit cogitaad aures humanas prolatum? Si vocem aliquam intelligi oportet nomen Trinitatis, ipsam quam aut qualem intelligi oportet? Si dicimus quod haec vox Deus in nomine isto intelligenda est, consequens est ut ubi sonus iste super aquam sanctificandam prolatus non fuerit sacramentum baptismi esse non possit. Quid ergo? Mersisti hominem et dixisti: Baptizo te in nomine Patr
Abbreviated transcription (Latin):
forma. diuersũ cẽt. s quantũ ad ꝓffessionem
ueritatis ñ ẽt contrariũ: utrũne uerũ baptis¬
matis sac̾rãtũ. in illo constate deberet.
Poterant fortasse ad hanc questionẽ tuã solucn¬
dã. plurime hinc inde raciones conduci
⁊ ostendi qi ubi cadẽ fides constat. diuersitas
sermonis. ab ipsa dũcarat. sinceritułas ni¬
tate. fidei. ñ discrepans. nichil offile. Q
inhac parce uisũ michis auetorunte pocuis
quã mea racione int̾rogacioni tuc respon¬
dendũ. Beatꝰ ambrosꝰ in libro quẽ actrim.¬
tate scripsit: sic ait. Illi qui negauerunt se
scire spm scm̃. quãuis baptiratos se dicirent.
in iobis baptismo. baptizatisunt postea qr oħs
in remissionẽ peccatoꝵ inaduenientis iħu non
in suo baptirauit. nomine. ⁊ idõ spm̃ nesciebant.
qr nec baptismũ in xp̃i nomine sic̃ ioħs bapti¬
rare solebat acceꝑant. Ioħs eñi licet ñbapti

Expanded text:
ad professionem veritatis non esset, contrarium: An ne verum baptismatis sacramentum in illo constare deberet? Poterant fortasse ad hanc quaestionem tuam solvendam plurimae hinc inde rationes conduci et ostendi, quod ubi eadem fides constat, diversitas sermonis ab ipsa duntaxat sinceritate et unitate fidei non discrepans, nihil officiat. Sed in hac parte visum est mihi auctoritate potius quam mea ratione interrogationi tuae respondendum. Beatus Ambrosius in libro quem de Trinitate scripsit, sic ait: Illi qui negaverunt se scire Spiritum sanctum, quamvis baptizatos se dicerent in Joannis baptismo, baptizati sunt postea: quia Joannes in remissionem peccatorum, in advenientis Jesu, non in suo baptizavit nomine: et ideo Spiritum nesciebant, quia nec baptismum in Christi nomine, sicut Joannes baptizare soleba
Abbreviated transcription (Latin):
neges : totũ subruis. ⁊ quẽ admodũ siun inser¬
mone conp̃hendas. aut patrẽ aut filiũ aut sp̃m
scm̃. fid̾e aũt nec patrẽ nec filiũ nec sp̃m sc̃m.
filii aut sp̃s scĩ minuas potestatẽ : uacuũ ẽ.
om̃e mist̾iũ. Deniq ⁊ illi ipsi qui cdixerant.
nec si sp̃c sc̃s sit audiuim: bapturatisunt
quanuis etiã postea tacitũ sit de sp̃u. tamen
creditũ: ⁊ qd uerbo tacitũ fuerat. exp̃ssũ ÷
fide. Cũ eñi dicit᷑ in nomine dñi iħu xp̃i: per¬

Expanded text:
neges totum subruis, et quemadmodum si unum in sermone comprehendas aut Patrem aut Filium, aut Spiritum sanctum, fide autem nec Patrem nec Filium nec Spiritum sanctum Filii aut Spiritus sancti minuas potestatem; vacuum est omnino mysterium. Denique et illi ipsi qui dixerant: Nec si Spiritus sanctus sit audivimus ; baptizati sunt quamvis etiam postea tacitum sit, de Spiritu tamen creditum est. Et quod verbo tacitum fuerat, expressum est fide. Cum enim dicitur in nomine Domini nostri Je