comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
e eo quod in exodo scriptum est. neadoraueritis deos
alienos aiterum: dr̃ ur̃ zelanr appellatur. ⁊ clans
enim zelauit: huic capitulo quod scriptum ẽ. nec ado¬
raueritis deor alienos. cũ calũmantur mani chȩi: satis
ostendunt placere sibi adorari multos deos nec mi¬
rum, quando quidem insecta sua. numero sissimam
deorum familiam cõmemorant atq cõmendant
quippe qui&iam adista uisibilia uenerunt. quae
proistius ueritatis luce uenerantur &adorant : &ide
dis plic& eis quod scriptum est in exodo. neadoraueri¬
tis deoralienos: addunc &iam illud propterhoc dic¬
tum eẽ. dr̃ ur̃ zelans appellatur: zelans enĩ zelauit:
ut tã qua dm̃ zelantem iñ amemus. cuius zelo deos
alienos adorare non sinimur: & ideo dicant ista. eu¬
angelio eẽ contraria: quõ dns dicit. pater iustae. &
mundus te ñ cognouit: quasi nonsit dicendus dĩ
iustus nisi nos deos alienos ad ora reper mitcat: Iustũ

Expanded text:
? De eo. quod in exodo scriptum est: ne adoraueritis deos ? De eo. quod in exodo scriptum est: ne adoraueritis deos alienos et iterum: deus uester zelans appellatur; zelans enim zelauit. huic capitulo, quod scriptum est: ne adoraueritis deos alienos, cum calumniantur Manichaei, satis ostendunt placere sibi adorari multos deos. nec mirum, quandoquidem in secta sua numerosissimam deorum familiam commemorant atque commendant. quippe qui etiam ad ista uisibilia uenerunt, quae pro ipsius ueritatis luce uenerantur et adorant; et ideo displicet eis, quod scriptum est in exodo: ne adoraueritis deos alienos. addunt etiam illud propter hoc dictum esse: deus uester zelans appellatur; zelans enim zelauit, ut tamquam deum zelantem non amemus, cuius zelo deos alienos zelare non sinimur. et ideo dicunt ista euangelio esse contraria, quoniam dominus dicit: pater iuste, et mundus te non cognouit, quasi non sit dicendus deus iustus, nisi nos deos alienos adorare permittat. iustum
Abbreviated transcription (Latin):
locus requiei meae: non ne manusmea fecit haec omnia :
e ccehabent ubi libriu&eris testamenti praedicant dm̃ in
templis manufactis non habitare: &tamen filius di nostri.
flagello destibus facto expulit d&emplo. eos quibo¬
ues & colũ bas uendebant. &nũ mulariorũ e uertie
mensas. &ait: domus patris mei domus orationis uoca¬
bitur : uos autẽ fecistis illã speluncam latronũ: Siergo
aliquis &iam istis duobus exaduerso capitulis constitu¬
tis. uelit imperitos decipere. &dicere in u&ere testa¬
mento magnificaridm̃. cuius dr̃ sedes caelum. & ter¬
ra scabellum pedum. & ne gatur habitare indomo
manufacta. in nouo autẽ testamento domus eiꝰ dicte
templum constructum ab hominibus non nemaniohȩ:
uelsero fatebuntur. & habitaculum dĩ per manus ho¬
minum factum. adaliquam significationem inutro¬
que testamento accipr& dm̃ non habitare in locisab
honinibus fabricatis. in utroque testumento predi¬
cari

Expanded text:
locus requiei meae ? nonne manus mea fecit haec omnia? locus requiei meae ? nonne manus mea fecit haec omnia? ecce habent, ubi libri ueteris testamenti praedicant deum in templis manufactis non habitare ; et tamen filius dei nostri flagello de restibus facto expulit de templo eos, qui boues et columbas uendebant, et nummulariorum euertit mensas et ait: domus patris mei domus orationis uocabitur, uos autem fecistis eam speluncam latronum. si ergo aliquis etiam istis duobus ex aduerso capitulis constitutis uelit inperitos decipere et dicere in uetere testamento magnificari deum, cuius dicitur sedes caelum et terra scabellum pedum et negatur habitare in domo manufacta, in nouo autem testamento domus eius dicitur templum constructum ab hominibus: nonne Manichaei uel sero fatebuntur et habitaculum dei per manus hominum factum ad aliquam significationem in utroque testamento accipi et deum non habitare in locis ab hominibus fabricatis in utroque testamento praedicari
Abbreviated transcription (Latin):
& conftituite tabnaculũ in quo comparari uobcum pa̾ssi
cõ mouent &iam hinc manichȩi questionem. & huic scrip¬
turarũ loco illud in euangelio dicunt esse contrariũ. quod
ait cdnĩs ñ iurabis neq percelum. quia sedes di est. neque
perterram. quia scabellum est pedum eius: disputant.
enĩ & magnum aliquid sibi uidentur dicere cum di¬
cunt quomodo ille dr̃ cuius caelum sedes. & terra scabel¬
lum pedum eius est. in taber naculo habitat. quod ex
auro. uel argento. &aere. & purpura. & pilis pecorũ
pellibus que constructum ẽ: adhibentes &iam testẽ
ap ostolum paulum: quia dicit dm̃ lucem habitare
in accessibilem: quibus nos parem quȩstionẽ referimus
& quod denouo testamento protulerunt. deu&ere testa¬
mento proferimus: Ibienim inuenitur primus scriptum.
caelum mihi sedes est. terra autem scabellum pedum
meorum: quã domum aedificabitis mihi. aut quis

Expanded text:
et constituite tabernaculum. in quo commorari uobiscum possim. et constituite tabernaculum. in quo commorari uobiscum possim. commouent etiam hinc Manichaei quaestionem et huic scripturarum loco illud in euangelio dicunt esse contrarium, quod ait dominus: DOD iurabis neque per caelum, quia sedes dei est, neque per terram, quia scabellum est pedum eius. disputant enim et magnum aliquid sibi uidentur dicere, cum dicunt: quomodo ille deus, cuius caelum sedes et terra scabellum pedum eius est, in tabernaculo habitat. quod ex auro uel argento et aere et purpura et pilis pecorum pellibusque constructum est? adhibentes etiam testem apostolum Paulum. quia dicit deum lucem habitare inaccessibilem. quibus nos parem quaestionem referimus, et quod de nouo testamento protulerunt, de uetere testamento proferimus. ibi enim inuenitur prius scriptum: caelum mihi sedes est, terra scabellum pedum meorum: quam domum aedificabitis mihi, aut quis
Abbreviated transcription (Latin):
apudte priurquã mundus fier& : Sonuit uox decaelo
& cdurificaui & clarificubo quã uocẽ multi iudaeo¬
rum prȩsentes audierunt: necideo tamen audisse dicen¬
disunt. quia non obtemperauerunt ut crederent:
qua propter sinonest mirandum. quod uerbum dĩ idest
unicus filius dĩ quidepatre adnunciat. cui uult per se
ipsum. cui uult peraliquam creaturã. uel soncendo. uel
apparendo cum tamen ipse perseipsum mundo corde
uideatur. &per illũ pater: beatienim mundi cordes.
quia ipsi dm̃ uidebunt: non est mirandum exutro que
testumento. ista omnia testimonia consonare :
De coquod scriptum est. quod locutus ẽ ds̃ mõs. & dyeit
illi loquere ad filios is rahel: sumite primitiar ab omni
homine: quod mihi destin&is hocest aurum argentum
acramentum purpuram bissum. coccum pilos caprinos
pellas robeas agnorum. ligna inte gra. oleum adin lumina¬
tionem timiamata. lapides pretiosos. hoc estberyllos:

Expanded text:
apud te, priusquam mundus fieret, sonuit uox de caelo: apud te, priusquam mundus fieret, sonuit uox de caelo: et clarificaui et clarificabo. quam uocem multi Iudaeorum praesentes audierunt nec ideo tamen audisse dicendi sunt. quia non obtemperauerunt, ut crederent. quapropter si non est mirandum, quod uerbum dei, id est unicus filius dei, qui de patre adnuntiat, cui uult per se ipsum, cui uult per aliquam creaturam uel sonando uel adparendo, cum tamen ipse per se ipsum mundo corde uideatur et per illum pater — beati enim mundicordes, quia ipsi deum uidebunt —: non est mirandum ex utroque testamento ista omnia testimonia consonare. De eo, quod scriptum est, quod locutus est deus Moysi et dixit illi: loquere ad filios Israhel: sumite primitias ab omni homine, quas mihi destinetis, hoc est aurum. argentum, aeramentum, purpuram, byssum. coccum. pilos caprinos, pelles rubeas agnorum, ligna integra. oleum ad inluminationem. thymiamata. lapides pretiosos, hoc est beryllos,
Abbreviated transcription (Latin):
an uultis experimentum accipere eius quiin me loqui¬
tur xp̃i siautem hoc mou&. quod in uere testa men¬
to. &iam peccatoribus ds̃ loquitur. ueladae. uel aeuae
uel serpenti : attendant &iam in nouo. cuius modi ex¬
em plum dñs posuit. dehomine stulto &cupido. quo¬
modo ei loquutus estdñr cumait: stulte. ac nocte
aufertur ate anima tua: haecquȩ praeparasti. cuius
erunt : Quum enim ueritas &iam peccatoribur di¬
citur : perquam lib& creaturam dicatur non nisi abillo
dicitur. qui unur est uerax: Quodaute iudeis dicit.
nec uocon aliquando eius audistis. ideo dicit : quia non
obtem perauerunt. istidumtaxat cum quibur loque¬
batur: quibus dicit &am nec facien eius uidistir quia
non potest: Quod autẽ dicit. neque uerbum eius ha¬
b&is in uobis manens : quia in quo man& uerbum dĩ.
xp̃r in illo man&. quem isti respuerunt: Nam cum ipse
dñs dixiss&. pater. durificame. ea daritate qua fui

Expanded text:
an uultis experimentum accipere eius, qui in me loquian uultis experimentum accipere eius, qui in me loquitur, Christi? Si autem hoc mouet, quod in uetere testamento etiam peccatoribus deus loquitur uel Adae uel Euae uel serpenti, adtendant etiam in nouo cuiusmodi exemplum dominus posuit de homine stulto et cupido, quomodo ei locutus est dominus, cum ait: stulte, hac nocte auferetur anima tua a te; haec quae praeparasti, cuius erunt? cum enim ueritas etiam peccatoribus dicitur, per quamlibet creaturam dicatur, non nisi ab illo dicitur, qui unus est uerax. quod autem Iudaeis dicit: nec uocem aliquando eius audistis, ideo dicit. quia non obtemperauerunt isti dumtaxat, cum quibus loquebatur. quibus dicit etiam: nec faciem eius uidistis, quia non potest. quod autem dicit: neque uerbum eius habetis in uobis manens, quia in quo manet uerbum dei, Christus in illo manet, quem isti respuerunt. nam cum ipse dominus dixisset: pater, clarifica me ea claritate, qua fui
Abbreviated transcription (Latin):
busdam locis. &icm scriptura ipsa testietur angelũ
uisum. ubi dicit dm̃ uisum: sicut in illa luctatione
ia cob. & angelus dictus ẽ ille quapparuit: & cum
apparuit in rubo mosi: &item inheremo cũ iam
eduxirr& populum d&erra egipti. quandolegem acce¬
pit. Dĩ eilocutus est: sed siue in rubo. cũ eum mi sit.
siue postea cũ eilegem dedit: angelum dicit
stephanus inactibus aplorum eiapparuisse: quodideo
dicimus. nequis arbi tr&ur uerbum di perquod fac¬
ta sunt omnia quasi perlocos possedesiniri. & alicui
uisi biliter apparere : nisi peraliquam uisibilem cre¬
aturam: sicut enim uerbum di est inproph&a &
ipse loquitur . quando ueritatem angelus adnuntiat:
& recte dicitur. dsdixit. & dr̃apparuit : & iten dicit᷑
Recte angelus dix̃ & angelus apparuit : cum illud dica¬
tur expersona in habitantis di. Illud expersona serui¬
entis creaturae: ex hacregula &iam a postolus ait:

Expanded text:
busdam locis etiam scriptura ipsa testatur angelum busdam locis etiam scriptura ipsa testatur angelum uisum, ubi dicit deum uisum. sicut in illa luctatione Iacob et angelus dictus est ille, qui adparuit. et cum adparuit in rubo Moysi et item in heremo, cum iam eduxisset populum de terra Aegypti, quando legem accepit. deus ei locutus est. sed siue in rubo, cum eum misit. siue postea, cum ei legem dedit, angelum dicit Stephanus in actibus apostolorum ei adparuisse. quod ideo dicimus, ne quis arbitretur uerbum dei, per quod facta sunt omnia, quasi per locos posse definiri et alicui uisibiliter adparere nisi per aliquam uisibilem creaturam. sicut enim uerbum dei est in propheta ipse loquitur, quando ueritatem angelus adnuntiat, et recte dicitur deus dixit' et deus adparuit' et item recte dicitur angelus dixit' et angelus adparuit', cum illud dicatur ei persona inhabitantis dei, illud ex persona seruientis creaturae. ex hac regula etiam apostolus ait:
Abbreviated transcription (Latin):
nec uerbum eius hab&is in uobis manens: quia ei quem
ille mirit non credidistis: quibus respondemus. eo ipso¬
ad quodineu angelio scriptum est. dm̃ nemo uidit um quã
isisi unicus filius quiest insinu patris. ipse ad nunciabit
enobis deeo: totam ipsam soluiposse questionem: quia
ipse filius quod est uerbum di non solum nouissim is
temporib cum incarne apparere dignatus est. sed
&iam prius a constitutione mundi cui uoluit. depa¬
tre annuntiauit: si ueloquendo. siue apparendo. uel
perangelicam aliquam potestutem. uelper quam¬
lib& creaturam : quia ipse est in omnibus uericas. &om¬
nia illi constant. & omnia illi ad nutum seruiunt.
aque subiecta sunt: ut &iam oculis per uisibilem
creaturam. cuiuult quando dignatur appareat. cum
ipse camen secundum diuinitatem suam. & secundũ
id quod uerbumẽ patris. coaeternum patri & in cõ¬
mutabilẽ. per quod facta sunt omnia: non nis pur¬
gatis si mo & simplicissimo corde uideatur: &ideo qui¬

Expanded text:
nec uerbum eius habetis in uobis manens, quia ei, quem ille misit, non credidistis. quibus respondemus eo ipso, quod in euangelio scriptum est: deum nemo uidit umquam nisi unicus filius, qui est in sinu patris; ipse adnuntiauit nobis de eo totam ipsam solui posse quaestionem, quia ipse filius, quod est uerbum dei. non solum nouissimis temporibus, cum in carne adparere dignatus est, sed etiam prius a constitutione mundi, cui uoluit de patre adnuntiauit siue loquendo siue adparendo uel per angelicam aliquam potestatem uel per quamlibet creaturam: quia ipse est in omnibus ueritas et omnia illi constant et omnia illi ad nutum seruiunt atque subiecta sunt, ut etiam oculis per uisibilem creaturam cui uult, cum dignatur, adpareat, cum ipse tamen secundum diuinitatem suam et secundum id, quod uerbum est patris, coaeternum patri et incommutabile, per quod facta sunt omnia, non nisi purgatissimo et simplicissimo corde uideatur. et ideo qui
Abbreviated transcription (Latin):
inueni: & nomendñi inuocaui. Cũ enĩ dicit inueni signifi¬
cat utilem: Non enĩ recte gratulumurnos inuenisse.
posthanc uitã daturus sit sed ipse sp̃s inter pellat gemiti¬
bus inenar rabilibus gemere dicit spm̃. quod nos gemere
faciat : caritate concitans desideriũ futurae uitȩ sicut
tur utrũ omnes qui uocati sunt iusti ficentur seda libi
legimus. m ulti uocati. pauciaut̃ electi: Tamen quia
ipsi quoque electi utiq uocatisunt: manifestũ est non iuis¬
tificatos nisi uocatos : quanquã ñ omner uocatos. secd
eos qui secundũ pro poritũ uocati sunt. sicut superius dt̃:
Propositũ aũdĩ accipiendũ est. m psorũ: Ipse aũ exponit

Expanded text:
inveni, et nomen Domini invocavi . Cum enim dicit, inveni, signifiinveni, et nomen Domini invocavi . Cum enim dicit, inveni, significat utilem: non enim recte gratulamur nos invenisse, post hanc vitam daturus sit. Sed ipse Spiritus interpellat gemitibus inenarrabilibus. Gemere dicit Spiritum, quod nos gemere faciat charitate, concitans desiderium futurae vitae: sicut  utrum omnes qui vocati sunt, justificentur. Sed alibi legimus, Multi vocati, pauci autem electi . Tamen quia ipsi quoque electi utique vocati sunt, manifestum est non justificatos nisi vocatos, quanquam non omnes vocatos, sed eos qui secundum propositum vocati sunt, sicut superius dixit. Propositum autem Dei accipiendum est, non ipsorum. I
Abbreviated transcription (Latin):
tione preueni& : quȩ pertin& ad quartũ illũ gradum
ubi ex toto perfecta paxerit & quies aeterna nulla¬
ex nobis exaliqua parte corruptione resistente aut
quod in consequentibus clarumẽ ubi ait. quia secundũ
dm̃ inter pellat proscis: Nosergo quidoremus sicut
oport& nescimus. duas obres: quod & illud quod futu¬
rum speramus & quo tendim: nondum appar&:
& in hac ipsamulta possunt nob prospera ui deri
quae aduersa sunt . & aduersa quae prospera : Nã & tribu latio
quando accedit seruodĩ ad probationẽ uelemendationem
uid&ur non nũ quã minus intellegentib in utilis: sedsi refera¬
tur ad illud quod dictũ est da nob auxibũ d&ribulatione &
uana salus hominũ : intellegitur quia plerum quo de tribula¬
tione nos adiuuat dr̃ & frustra salus operatur quae ali¬
quando aduerra ẽ cũ delectatione & amore huius uitae
implicat animã : ide&iam illud: tribulationẽ & dolorem

Expanded text:
tione proveniet: quae pertinet ad quartum illum gradum, tione proveniet: quae pertinet ad quartum illum gradum, ubi ex toto perfecta pax erit, et quies aeterna, nulla nobis ex aliqua parte corruptione resistente, aut quod in consequentibus clarum est, ubi ait: Quia secundum Deum interpellat pro sanctis. Nos ergo quid oremus, sicut oportet, nescimus, duas ob res quod et illud: quod futurum speramus, et quo tendimus, nondum apparet; et in hac ipsa vita multa possunt nobis prospera videri quae adversa sunt, et adversa quae prospera. Nam et tribulatio quando accidit servo Dei, ad probationem vel emendationem videtur nonnunquam minus intelligentibus inutilis: sed si referatur ad illud quod dictum est: Da nobis auxilium de tribulatione; et vana salus hominis , intelligitur quia plerumque de tribulatione nos adjvuat Deus; et frustra salus optatur, quae aliquando adversa est, cum delectatione et amore hujus vitae implicat animam. Inde est et illud: Tribulationem et dolorem
Abbreviated transcription (Latin):
mutt i deo addidit dicens: Nonsolum autẽ. sed & nos ipsi¬
primitias sp̃o habentes. & ipsim nobis i&ipsis ingemesci¬
mus. Non solum crgo inquit ipsa quȩ tantumodo erea¬
tura dr̃ in hominibus. qui nondũ credi derunt. & ideo non clũ
in filiorumdi numero consticutisunt. congemescit & dola sed
&iam nos m&ipsi qui credimus. & sp̃s primitias habemus quia
ũ spũ adhȩremus dõ perfidem. & ideo noniam creatura
sed filudi appellamur: tamen&ipsi in nob mãipiis in gemes¬
cimus ad optionẽ ex spectanter redemptionem corporisnr̃ĩ
haec eni adoptio. quaeiã factaẽ in his qui crediderunt spũ
non corpore facta est: Nondũ eni &am corpus refor¬
matum est. in caclestem illã mutationem sicut sp̃s iam
mutatus est reconciliatione fidatiaberroribus conuer¬
sur ad dm̃ ergo &ia in his quicrediderunt exspectat᷑
adhuc illa manifestatio quae incorporis resurrec¬

Expanded text:
mur, ideo addidit, dicens: Non solum autem ipsi, sed et nos mur, ideo addidit, dicens: Non solum autem ipsi, sed et nos primitias spiritus habentes, et ipsi in nobismetipsis ingemiscimus. Non solum ergo, inquit, ipsa quae tantummodo creatura dicitur in hominibus qui nondum crediderunt, et ideo nondum in filiorum Dei numero constituti sunt, congemiscit et dolet: sed etiam nosmetipsi qui credimus, et spiritus primitias habemus, quia jam spiritu adhaeremus Deo per fidem, et ideo non jam creatura, sed filii Dei appellamur; tamen et ipsi in nobismetipsis ingemiscimus, adoptionem exspectantes, redemptionem corporis nostri. Haec enim adoptio, quae jam facta est in iis qui crediderunt, spiritu non corpore facta est. Nondum enim etiam corpus reformatum est in coelestem illam immutationem, sicut spiritus jam mutatus est reconciliatione fidei ab erroribus conversus ad Deum. Ergo etiam in iis qui crediderunt, exspectatur adhuc illa manifestatio quae in corporis resurrec
Abbreviated transcription (Latin):
ides&iam ipsa quae tantũ modo creatura ẽ. nondũ perfidem
Egregata numero filiorũ dĩ: sed tamen in eis qui credituri
erant uidebant apłs quoddicit. quia creatura liberabitur
a seruitute interitus. ut interitui non seruiat. cui seruiunt pec
catores om̃s : Peccatori autẽ dictum ẽ morte morieris: labe
perueniat adlibertatem gloriae filiorumdi.per fidem
quae fidem cum in ea nonerat. tantũ modo creatura dicebatꝰ
& adipram referx quod sequitur : Scmus enim quia creatu¬
ra congemescit & dol& usq ad huc erant enĩ ad huc credi¬
turi qui&iã spũ subiacebant laboriosis erroribus: sed ne
quis putar& deipsorum tantũ labore dictũ eẽ. subiungit
&iã deluis quuam crediderant: quanquã enĩ spũ hocẽ mente
seruirent legidĩ. tamen quia carne seruitur legi peccat
quã diũ molestias & sollicitationes mortalitatis nrãc pati¬

Expanded text:
id est, etiam ipsa quae tantummodo creatura est, nondum per fidem id est, etiam ipsa quae tantummodo creatura est, nondum per fidem aggregata numero filiorum Dei: sed tamen in eis qui credituri erant, videbat Apostolus quod dicit, quia creatura liberabitur a servitute interitus, ut interitui non serviat, cui serviunt omnes peccatores. Peccatori enim dictum est, Morte morieris . Liberet ipsa perveniat ad libertatem gloriae filiorum Dei per fidem: quae fides cum in ea non erat, tantummodo creatura dicebatur. Et ad ipsam refert quod sequitur: Scimus enim quia creatura congemiscit et dolet usque adhuc. Erant enim adhuc credituri qui etiam spiritu subjacebant laboriosis erroribus. Sed ne quis putaret de ipsorum labore tantum dictum esse, subjungit etiam de iis qui jam crediderant. Quanquam enim spiritu, hoc est, mente servirent Legi Dei, tamen quia carne servitur legi peccati quamdiu molestias et sollicitationes mortalitatis nostrae pati
Abbreviated transcription (Latin):
dilesti siminunc filii disumus & nondã apparuit quiderimus
Scimus autem quia cũ apparuerit similes eierimus qũo uide¬
bimus eu sicutiest: hanter go reulationem filioru diex pestat
cretura quae in homine nc̃ uanitati subiecta est. quam diu
dedita est temporalibus rebus. quae transe unt tam quam um¬
bra unde & in pralmo dicitur: homouanitati similis factuse
dies eius sicut umbra pr&ereunt: dequa uanitate &iam
dantia homini in omni luboresuo quo ipse laborat subsole :
dequa idem dauit dicit ut quid diligitis uanitatem & quȩ ri¬
tis mendacium: Non sponte aut̃ dicit eẽ subiectã uanitati crea¬
turã : quõ poenalis ẽ ista subiectio: Nonenuĩ homo sicut sponte
peccauit. sic&iã sponte dã natus ẽ : quae tamen dam natio. non
sine spe reparationis irrogata est naturae nrae: &ideo propt̃
eum inquit qui sub iecit inspe : quia & ipsacreatura libera¬
bitur aseruitute interitus. in libertatem gloriae filiorũ di:

Expanded text:
nondum apparuit quid erimus: scimus autem quia cum apparuerit, similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est . Hanc ergo revelationem filiorum Dei exspectat creatura quae in homine nunc vanitati subjecta est, quamdiu dedita est temporalibus rebus, quae transeunt tanquam umbra. Unde et in Psalmo dicitur: Homo vanitati similis factus est; dies ejus velut umbra praetereunt . De qua vanitate etiam itas: quae abundantia homini in omni labore suo, quo ipse laborat sub sole ? De qua item David dicit: Utquid diligitis vanitatem, et quaeritis mendacium ? Non sponte autem dicit esse subjectam vanitati creaturam, quoniam poenalis est ista subjectio. Non enim homo sicut sponte peccavit, sic etiam sponte damnatus est: quae tamen damnatio non sine spe reparationis irrogata est naturae nostrae. Et ideo, Propter eum, inquit, qui subjecit in spe; quia et ipsa creatura liberabitur a servitute interitus, in libertatem gloriae filiorum Dei;
Abbreviated transcription (Latin):
corporum: Aut certe quia nos non separat alia creatura a car¬
tate dĩ ex eo quod nulla creatura ẽ alia internos & dm̃ quae se op¬
ponat & a conspectueius exdudat: Suprahumanas enĩ mentes que
rationales sunt . Iam nulla creatura sed dr̃ est quodaũ dicit

Expanded text:
corporum; aut certe quia nos non separat alia creatura a charcorporum; aut certe quia nos non separat alia creatura a charitate Dei, ex eo quod nulla creatura est alia inter nos et Deum, quae se opponat, et a complexu ejus excludat. Supra humanas enim mentes, quae rationabiles sunt, jam nulla creatura, sed Deus est. Haec sunt
Abbreviated transcription (Latin):
principatus id est contrarius qua ex uit seipse hos principatus
& potestates trium phans in sem& ipso: neq praesentia neq
futura id etemporalia uelquȩ delestant uł quȩ premunt uel¬
quae spem dant. uelquȩ incutiunt timorẽ: neque uirtus: & hic
uir tutẽ contrariam opor t& intellegi secundũ quã dt̃: Nemouasa
fortis diripi&. nisi prius alligauerit fortem: Neq altitudo neq
profundũ plerũ qi in anis curiositas earũ rerum quȩ in ueniri
non possunt. aut frustra &iam inuemuntur. siue incȩlo siue in
abrsso. separant ado nisi caritas uincat quȩ ad certa spiricaliu
ñ uanitate rerum quȩ forissunt. seđ interno homine in uita t̃
neq creatura aliu. quod duobi modis intelligi potest : aut uisibibis
creatura quia & nos ide anima creatura sumus sed in uisibilis
ut hoc dixerit quod nor non separãt aliacreatura idest amor

Expanded text:
principatus, id est, contrarius, quia exuit se ipse hos principatus principatus, id est, contrarius, quia exuit se ipse hos principatus et potestates, triumphans eos in semetipso . Neque praesentia neque futura, id est, temporalia vel quae delectant, vel quae premuntquae spem dant, vel quae incutiunt timorem. Neque virtus: et hic virtutem contrariam oportet intelligi, secundum quam dicit: Nemo vasa fortis diripiet, nisi prius alligaverit fortem. Neque altitudo, neque profundum . Plerumque inanis curiositas earum rerum quae inveniri non possunt, aut frustra etiam inveniuntur, sive in coelo, sive in abysso, separat a Deo, nisi charitas vincat, quae ad certa spiritalia non vanitate rerum quae foris sunt, sed interno lumine invitat. Neque creatura alia. Quod duobus modis intelligi potest: aut visibilis creatura, quia et nos, id est anima creatura sumus, sed invisibilis; ut hoc dixerit, quod nos non separat alia creatura, id est, amor
Abbreviated transcription (Latin):
an angustia. anper secutio & c&era : ex superiore sententia pen¬
d& ubiait. sitam̃ cõnpatimur ut & glorificemur. Existimo enĩ qđ
non sunt condignȩ passi onertemptrishuils. ad futurã gloriam
quȩreue labitur in nob: ad ipsã hortationẽ omnis huius loci
intentio directaẽ : neilli quibuloquitur ꝑreutionib: frange¬
rentur. siui uerent secundũ prudentiã carnis quatem poralia
ilu nec uita temporalir promissa. nec c&era subsequentia: poss
credentem a caritate dĩ d&orquere, Nemoergo separat: q̃ui
minatur amortẽ : quia qui credit in xp̃o. lic& moriatur uiu&:
neq qui pollic&ur uitã quia illedat uitã aeternã : Nã temporalis
uitae pollicitatio aeternae conparatione contẽnen da c̃ neq
angelus separat. quia lic& anglus inquit decȩlo descendat
& ad nunci& uob prȩter quã quod accepistis anathema sit: neq

Expanded text:
an angustia? an persecutio? etc., ex superiore sententia penan angustia? an persecutio? etc., ex superiore sententia pendet, ubi ait, Si tamen compatimur, ut et glorificemur: existimo enim quod non sunt condignae passiones hujus temporis ad futuram gloriam quae revelabitur in nobis . Ad ipsam enim hortationem omnis hujus loci intentio directa est, ne illi quibus loquitur persecutionibus frangerentur, si viverent secundum prudentiam carnis, qua temporalia bona ulla, nec vita temporalis promissa, nec caetera subsequentia possunt credentem a charitate Dei detorquere. Nemo ergo separat, nec qui minatur mortem; quia qui credit in Christo, licet moriatur, vivet: neque qui pollicetur vitam; quia ille dat vitam aeternam. Nam temporalis vitae pollicitatio, aeternae comparatione contemnenda est. Neque Angelus separat, quia licet Angelus, inquit, de coelo descendat, et annuntiet vobis praeterquam quod accepistis, anathema sit . Neque
Abbreviated transcription (Latin):
h.oc enĩ propositũ ad prȩscientiã & ad prȩdestinationẽ di penti¬
n&: nec prȩdistinauit aliquem. nisi quem prȩsciuit crediturũ
& secuturũ uocationẽ suã quos &electos dicit: multienĩ ñ ueni¬
unt cũ uocati fuerint: nemo aut̃ uenit qui uocatus non fuerit:
c& alit̃ intelle gendũ dnm̃ nr̃m unigenitum. aliter primo
Autẽ hominis. & in carnationis dispensationẽ perquã nor &iam
ñ naturaliter filios in adoptionẽ filiorum uocare dignatus est :
primogenitus dr̃ cũ adiunctione fratrum: ubienim primus dr̃
non utiq solus sed consecuturis fratribus in id qđ ipse prȩcessit
unde & alio loco primogenitum eum amortuis dicitaresit ipse
primatũ tenens: Resurrectio enĩ mortuorũ. utiã non moriantur.
ante illũ nulla postillum aut̃ multorum scõrum est : quos fratres
non confunditur appellare. propt̃ ipsã cõmunicationẽ human
tatis quodaut̃ ait: Quis nos separabit a caritate xp̃i tribulatio.

Expanded text:
hoc enim propositum ad praescientiam et ad praedestinationem Dei pertinet; nec praedestinavit aliquem, nisi quem praescivit crediturum et secuturum vocationem suam, quos et electos dicit. Multi enim non veniunt, cum vocati fuerint: nemo autem venit qui vocatus non fuerit. cet aliter intelligendum Dominum nostrum unigenitum, aliter primogautem hominis et incarnationis dispensationem, per quam nos etiam non naturaliter filios in adoptionem filiorum vocare dignatus est, primogenitus dicitur cum adjunctione fratrum. Ubi enim primus dicitur, non utique solus, sed consecuturis fratribus in id quo ipse praecessit. Unde et alio loco primogenitum eum a mortuis dicit, ut sit ipse primatum tenens . Resurrectio enim mortuorum ut jam non moriantur, ante illum nulla: post illum autem multorum sanctorum est, quos fratres non confunditur appellare propter ipsam communicationem humanQuis nos separabit a charitate Christi? tribulatio?
Abbreviated transcription (Latin):
ad formã unde coeperat. cuius ordinẽ suspenderat. cũdicer ecs
Sicut snimiper unum homine pͥceliaitum intrauit in hunc
mundum. & ꝑpeccatũ mormad qd nunc redit cumdicit: Itaq¬

Expanded text:
ad formam unde coeperat, cujus ordinem suspenderat, cum diceret: ad formam unde coeperat, cujus ordinem suspenderat, cum diceret: Sicut enim per unum hominem peccatum intravit in hunc mundum, et per peccatum mors . Ad
Abbreviated transcription (Latin):
utiq inaet̃num ꝑ illã uiuitur. tẽporalit̃ aut̃ ꝑ mortẽ ad ae
mors regnauit : ut quod unius delicti condenatione mors
uero differentiã sic explicat dicens: & ñ sicut ꝑ unũ peccantem
ita est & donũ: Nã iudiciũ quidem exuno in condemnationẽ:
gratia aut̃ inmultis delictis adiustificationẽ, Ex uno ergo
quod dictũ est. subauditur delicto: quia sequit᷑ gratia aut̃ in mul¬
tis delictis. ergohaec differentia ẽ. quod in adam unũ delictum
dã natũ est: ad ño aut̃ multa donata sunt : quod ergosequitur am¬
bas istas differentias ten&: ut explic&ur sic: Sienĩ obunius delic¬
tũ mors regnauit ꝑunũ multo magis quia abundantiã gratie
ergodixit: multo magis regnauit : aduitã aet̃ nã ꝑcin&ꝰ quod
aut̃ dixit abundantiã gratiae accipiunt. addonacionẽ mul
torũ delatorũ ꝑtin& post explicatas aũ has differentias. redit

Expanded text:
utique in aeternum per illam vivitur; temporaliter autem per mortem Adae utique in aeternum per illam vivitur; temporaliter autem per mortem Adae mors regnavit: vel quod unius delicti condemnatione mors vero differentiam sic explicat dicens: Et non sicut per unum peccantem ita est et donum. Nam judicium quidem ex uno in condemnationem: gratia autem ex multis delictis, ad justificationem. Ex uno ergo quod dictum est, subauditur, delicto; quia sequitur, gratia autem ex multis delictis. Ergo haec differentia est, quod in Adam unum delictum damnatum est, a Domino autem multa donata sunt. Quod ergo sequitur, ambas istas differentias tenet, ut explicetur sic: Si enim ob unius delictum mors regnavit per unum, multo magis qui abundantiam gratiae ergo dixit, Multo magis regnabunt, ad vitam aeternam pertinet: quod autem dixit, Abundantiam gratiae accipiunt, ad donationem multorum pertinet delictorum. Post explicatas autem has differentias, redit
Abbreviated transcription (Latin):
quasi iam sublege noness& peccatũ : seddictũ ẽ sicusque adlegẽ
ut totũ legirtempus ad numeres. usq ad finẽ legis quodẽ xp̃s:
peccauerum : insimilitudinẽ prȩuaricationis adae. duobus modis
distinguitur: aut in similitudinẽ prȩuaricationis ade regnauit
mors : quia & qui non peccauerunt. ex origine morta litatis
adã mortiu sunt i aut certe regnauit mors. sed in his quiñ
insimilitudinẽ prȩuaricationis adae peccauer̃ sed antelegẽ
pec cauer̃ : ut illi peccasse intellegantur in similitu dinem
prȩuaricationis adae. quilegẽ acceper : quia & adã accepta p̃cepti
lege peccauit: sane &iam id quod dictũ ẽ usq ad mosen. totum
tẽp̃legis intellegendum ẽ: forma aut̃ futuri dictus ẽ adam. sed
łcontrario: ut quomodo ꝑillum mors. sic ꝑ dnm̃ nr̃m uita
donatio prȩcellit uel qđ multo magis abundat gratia : quĩ a

Expanded text:
quasi jam sub Lege non esset peccatum: sed sic dictum est, usque ad Legem, quasi jam sub Lege non esset peccatum: sed sic dictum est, usque ad Legem, ut totum Legis tempus annumeres usque ad finem Legis, quod est Chrpeccaverunt in similitudinem praevaricationis Adae, duobus modis distinguitur: aut, In similitudinem praevaricationis Adae regnavit mors; quia et qui non peccaverunt, ex origine mortalitatis Adam, mortui sunt. Aut certe, Regnavit mors et in his qui non in similitudinem praevaricationis Adae peccaverunt, sed ante Legem peccaverunt: ut illi peccasse intelligantur in similitudinem praevaricationis Adae, qui Legem acceperunt; quia et Adam accepta praecepti lege peccavit. Sane etiam id quod dictum est, usque ad Moysen, totum tempus Legis intelligendum est. Forma autem futuri dictus est Adam, sed a contrario: ut quomodo per illum mors, sic per Dominum nostrdonatio praecellit: vel quod multo magis abundat gratia, quia
Abbreviated transcription (Latin):
peccatoribus dedit. ut ꝑ fidem iuste uiuerent. idẽ bene ope¬
rarentur: Qđ ergo bene operamur iã accepta gratia: ñ nob
sedilli tribuendum est. qui pergratiã nos iustificauit: Na sidebi¬
piũ facit : ut dec&ero in ipsa pi&ate ꝑmaneat atq iustitia : q̃uia
ideo iustificatus est ut iustussit non ut peccare sibi licere arbi
tr&ur: quod aũ ait. Lex enĩ irã operatur: uindictã significat
nem eẽ in conspectudi: ñ in ostentatione hominum. sicuti est
uersus illos positũ est. quigloriam suam deoperib legis : corã
dĩ: quã caritatem dicit: nos habere perdonum sp̃r monstrãt
illa omnia quaepossumus nob̵ tribuere do eẽ tribuenda
uenir& gratia: contra eosenĩ dictum est q̃ui arbitrantur
per legem auferri potuisse peccata: dicit aut̃ apłs. mani¬
festata eẽ peccata ꝑ legem. ñ aũ ablata cũ dicit: peccatũ aut̃¬

Expanded text:
peccatoribus dedit, ut per fidem juste viverent, id est bene opepeccatoribus dedit, ut per fidem juste viverent, id est bene operarentur. Quod ergo bene operamur jam accepta gratia, non nobis, sed illi tribuendum est, qui per gratiam nos justificavit. Nam si debipium facit, ut de caetero in ipsa pietate permaneat atque justitia; quia ideo justificatus est ut justus sit, non ut peccare sibi licere arbi Quod autem ait, Lex enim iram operatur, vindictam significat, ne esse in conspectu Dei; non in ostentatione hominum, sicuti est versus illos positum est, qui gloriam suam de operibus Legis coram Dei; quam charitatem dum dicit nos habere per donum Spiritus, monstrat illa omnia quae possemus nobis tribuere, Deo esse tribuenda,veniret gratia. Contra eos enim dictum est, qui arbitrantur per Legem auferri potuisse peccata. Dicit autem Apostolus manifestata esse peccata per Legem, non autem ablata, cum dicit, Peccatum aut
Abbreviated transcription (Latin):
in nobis aut̃ antegratiã ñ est liberũ arbitrium ut ñ peccemꝰ.
sed tantũ ut peccare nolimus gratia uero efficit ut nontantũ
uelimus recte facere sed &iam possims n uirib nris sed libera¬
toris auxilio: qui n ob &iã ꝑfectã pacẽ in resurrectione tribu&.
quaepax perfectã bonã uoluntatẽ consequitur Gloria enĩ
tuimus idest firmamus: sed quem ad modũ firmanda erat
sedñ apud dm̃ hoc ẽ quia abrahã sinelege. dũ sineoperibus
legis. gloriã conquirit : quasi sius uiribus legem impleatieum
adhuc lex ista data ñ ess&: dĩ illa gloria ñ sua est : Nonenim
merito sui tã quã exoperibus: seddi gratia fide÷ iusti ficatus:¬
qđ aũ ait: Eaut̃ qui operatur merces ñ inputat᷑ secundum
gratiã. sed secundũ debitũ : dixit. quem ad modũ homines
hominibus reddant mercedem: Nã dĩ ꝑgratiã dedit: quia

Expanded text:
in nobis autem ante gratiam non est liberum arbitrium ut non peccemus, in nobis autem ante gratiam non est liberum arbitrium ut non peccemus, sed tantum ut peccare nolimus. Gratia vero efficit ut non tantum velimus recte facere, sed etiam possimus; non viribus nostris, sed Liberatoris auxilio, qui nobis etiam perfectam pacem in resurrectione tribuet, quae pax perfecta bonam voluntatem consequitur. Gloria enimtuimus, id est, firmamus. Sed quemadmodum firmanda erat sed non apud Deum; hoc est, quia Abraham sine Lege dum non ex operibus Legis gloriam conquirit, quasi suis viribus Legem impleat, cum adhuc Lex ista data non esset, Dei illa gloria, non sua est. Non enim merito sui tanquam ex operibus, sed Dei gratia fide justificatuseratur, merces non imputatur secundum gratiam, sed secundum debitum, dixit quemadmodum homines hominibus reddant mercedem. Nam Deus per gratiam dedit, quia
Abbreviated transcription (Latin):
sentiens sp̃s quõ ẽ fixus ingratia & caritatedi desinit
peccare: Noneni in ipso desiderio prauo. sed i nrã
consensione peccamus: Ad hoc ual& qđ dicit idem aplo¬
Nonergo regn& peccatũ in ur̃o mortalicorporȩ ad oboe¬
diendũ desideriis eius hic enĩ ostendit ẽẽ desideria
quibus ñ oboediendo peccatũ in nob regnare ñ sinimus
sed quõ ista desideria de carnis mortalitate nascuntur
quȩ trahimus exprimo peccato primihominis. unde
carnaliter nascimur: ñ finientur haec. nisi resur rectio¬
ne corporis. immutationẽ illã quȩ nob promittitur me¬
rerim : ubi ꝑfecta paxerit cũ in quarto gradu constitusmur
Ideo aut̃ ꝑfectac paxquia nihil nob resist& ñ resistentibus dõ
hoc ẽ qđ dicit apłs, Corpus quidem mortuũ ẽ ꝓpt̃ peccatum
in nob Liberũ ergo arbitrium ꝑfectefuit in primohomine :

Expanded text:
sentiens spiritus, quoniam est fixus in gratia et charitate Dei, desinit sentiens spiritus, quoniam est fixus in gratia et charitate Dei, desinit peccare: non enim in ipso desiderio pravo, sed in nostra consensione peccamus: ad hoc valet quod dicit idem Apostolus: Non regnet peccatum in vestro mortali corpore ad obediendum desideriis ejus . Hinc enim ostendit esse desideria, quibus non obediendo, peccatum in nobis regnare non sinimus. Sed quoniam ista desideria de carnis mortalitate nascuntur, quae trahimus ex primo peccato primi hominis, unde carnaliter nascimur; non finientur haec, nisi resurrectione corporis immutationem illam, quae nobis promittitur, meruerimus, ubi perfecta pax erit, cum in quarto gradu constituemur. Ideo autem perfecta pax, quia nihil nobis resistet non resistentibus Deo. Hoc est quod dicit Apostolus, Corpus quidem mortuum est propter peccatum, in vobis . Liberum ergo arbitrium perfecte fuit in primo homine,
Abbreviated transcription (Latin):
inde & quod nunc positũ est. perlegem eni cognitio pec¬
cat: non enĩ ablatio peccati est. quia ꝑ solũ gratiam au¬
fertur peccatum: bonã ergolex quȩea u&at quae u&an¬
da sunt. & ea iub& quae iubenda sunt: Sed cũ quis que
illã uiribus suis seputat implere ñ pergratiam libera¬
toris sui: nihil ei prodest ista presumꝑtio. immo& a
tantum noc& ut & uehementiore p̃eccãq desiderio pacet¬
riatur & inpeccatis&iã prȩuaricator inueniatur: ubi
enĩ nonẽ lex nec prȩuaricatio sicergo iacens. cũ sequisq
cognouerit ꝑseipsũ surgere ñ ualere: implor& libera¬
toris auxiliũ: uenit ergo gratia quaedon& peccata
prȩterita & conantẽ adiuu& & tribuat caritatẽ iustiaae
& aufer& m&um: qđ cũ fit tamen desideria quȩdam car¬
nis dũ in hacuita sumus ad uersus spm̃ nrm pugnant.
ut eũ ducant in peccatũ : Nontam̃ his desiderus con¬

Expanded text:
Inde et quod nunc positum est, Per Legem enim cognitio pecInde et quod nunc positum est, Per Legem enim cognitio peccati. Non enim ablatio peccati est; quia per solam gratiam aufertur peccatum. Bona est ergo Lex, quia ea vetat quae vetanda sunt, et ea jubet quae jubenda sunt. Sed cum quisque illam viribus suis se putat implere, non per gratiam Liberatoris sui, nihil ei prodest ista praesumptio: imo etiam tantum nocet, ut et vehementiori peccati desiderio rapiatur, et in peccatis etiam praevaricator inveniatur. Ubi enim non est Lex, nec praevaricatio . Sic ergo jacens cum se quisque cognoverit per seipsum surgere non valere, imploret Liberatoris auxilium. Venit ergo gratia quae donet peccata praeterita, et conantem adjuvet, et tribuat charitatem justitiae, et auferat metum. Quod cum fit, tamenis, dum in hac vita sumus, adversus spiritum nostrum pugnant, ut eum ducant in peccatum, non tamen his desideriis con
Abbreviated transcription (Latin):
hab& littera lex intellegatur: quod utique contigit illir
qui cir cũ cisione carnaliter quã spiritaliter acceperunt :¬
quod aũt ait. Cuius laus ñ ex hominibus. sed exdo illi conue¬
enim cognitio peccati & c&era similia : quae quidam putane
in contumelia legis obicienda sollicite satislegenda sunt :
trium liberum sit ablutũ: Itaq quattuor istos gradus
hominis distinguamus ante legem. sublege : subgratia
inpace: Antelegem sequimur concupis centiam carnis:
carnis: Antelegem ergo non pugnamus: quia non solũ con¬
cupiscimus & pecccm: sed &iũ apꝓbam peccata: sublege
pugnam : sed uincimur: fatemur enĩ maluesse que facim:
& fatendo mala eẽ utiq nolumus facere sed quia nondũ est
gratia: superamur: in isto gradu ostenditur nob̵ quomodo iace¬
am &dũ surgere uolumi & cadimus grauius ad fligimur
nde hic dicitur: lex sub intrauit ut nabundar& delictũ

Expanded text:
habet littera, Lex intelligatur: quod utique contigit illis habet littera, Lex intelligatur: quod utique contigit illis qui circumcisionem magis carnaliter quam spiritualiter acceperuntQuod autem dicit, Cujus laus non ex hominibus, sed ex Deo, illi conveenim cognitio peccati, et caetera similia, quae quidam putant in contumeliam Legis objicienda, sollicite satis legenda sunt, utrium liberum sit ablatum. Itaque quatuor istos gradus hominis distinguamus; ante Legem, sub Lege, sub gratia, in pace. Ante Legem, sequimur concupiscentiam carnis: carnis. Ante Legem ergo non pugnamus; quia non solum concupiscimus et peccamus, sed etiam approbamus peccata: sub Lege pugnamus, sed vincimur; fatemur enim mala esse quae facimus, et fatendo mala esse, utique nolumus facere, sed quia nondum est gratia, superamur. In isto gradu ostenditur nobis quomodo jaceamus, et dum surgere volumus et cadimus, gravius affligimur. Inde hic dicitur, Lex subintravit, ut abundaret delictum .
Abbreviated transcription (Latin):
quiea faciunt sedoũ qui consentiunt facientibus significat
quia quaecumque fecerunt. ñ in uiti. sedeu ad mala facta con¬
sentiunt: &iã illa quae fecerunt ap ꝓbant: Mideo deperfectis
iã peccatis dicit Propterea in excusabiliser. O homo omnis
qui iudicas : omnis aũt̃ cũ dicit subintratiã ut monstr& Non so¬
lum gentilem. sed&iã iudxum. quisecundũ legem uolebane
indie irae iram dĩ ubique loquitur prouindicta idcircoait.
Iusti iudicudimo tanꝰ ũ aut̃. quo &iradi ponitur in nouo
testamento quod cum inu&cre Audiunt homines qui lege u&er
aduersantur culpan dam eamputant: cum ds̃ utique sicutinos
perturbationibus non subiaceat : dicente scelo mone: tuautem
dñe uirtutum. cũ tran quillitate iudicas sedira ut dictũ est.
tante conscientia illorũ secundum illũ locum loquitur
iohannis apłi quoait: dilectissimi sicor nr̃m nos reprehende

Expanded text:
qui ea faciunt, sed etiam qui consentiunt facientibus, significat qui ea faciunt, sed etiam qui consentiunt facientibus, significat quia quaecumque fecerunt, non inviti, sed cum ad mala facta consentiunt, etiam illa quae fecerunt approbant: et ideo de perfectis jam peccatis dicit, Propterea inexcusabilis es, o homo omnis qui judicas. Omnis autem cum dicit, subintrat jam ut monstret non solum Gentilem, sed etiam Judaeum qui secundum Legem volebat in die irae, iram Dei ubique loquitur pro vindicta. Idcirco ait justi judicii Dei. Notandum autem quia ira Dei ponitur et in Novo Testamento: quod cum in Vetere legunt homines qui Legi veteri adversantur, culpandam eam putant; cum Deus utique, sicuti nos, perturbationibus non subjaceat, dicente Salomone, Tu autem, Domine virtutum, cum tranquillitate judicas . Sed ira, ut dictum est, tante conscientia illorum, secundum illud loquitur Joannis apostoli quo ait, Dilectissimi, si cor nostrum nos reprehender
Abbreviated transcription (Latin):
Nac autt intentione prius arguit impi&atẽ gentiũ
ut ex hac prob& &iam adgratiam posse pertingere
egerunt: hoc caput ẽ peccxq dequo dictũ est initium
omnis peccat suꝑbiu: qui si gratias egissent dõ quidede¬
rat hanc sapientia non sibialiquid tribuissent cogitati¬
onibus suis : Qua propt̃. indesideria cordis sui traditi
mercedem aũt mutuã. dicit recepisse dedo ũt traderentur
illos ds in reꝓbã mentem & caera repl&os ait: omni iniqui¬
tate : datur intellegi ad nocendum pertinere ista quaenunc
dicit: idest facinora: Superius aũt. dicebat decorruptelis
quaȩ flagitia nominantur : ex quibus ad facinora puenitus:
quo quisquȩ perniciosa dulcedinem flugitiorũ sequens dur
inpedientes personas remouere conatur pergit in facinus
sic distinctus est &im illelocus in sapientia salomonis: ubi cũ enu¬
merase& superiora flagitic Ait: circumueniamus pauperem ius

Expanded text:
Hac autem intentione prius arguit impietatem Gentium, Hac autem intentione prius arguit impietatem Gentium, ut ex hac probet etiam ad gratiam posse pertingere egerunt, hoc caput est peccati, de quo dictum est, Initium omnis peccati superbia . Qui si gratias egissent Deo, qui dederat hanc sapientiam, non sibi aliquid tribuissent cogitationibus suis. Quapropter in desideria cordis sui traditi Mercedem autem mutuam dicit recepisse de Deo, ut traderentur illos Deus in reprobam mentem, etc., repletos, ait, omni iniquitate, datur intelligi, ad nocendum pertinere ista quae nunc dicit, id est facinora. Superius autem dicebat de corruptelis quae flagitia nominantur, ex quibus ad facinora pervenitur; quoniam quisque perniciosam dulcedinem flagitiorum sequens, dum impedientes personas removere conatur, pergit in facinus. Sic distinctus est etiam ille locus in Sapientia Salomonis, ubi cum enumerasset superiora flagitia, ait: Circumveniamus pauperem just
Abbreviated transcription (Latin):
ensus hi sunt in epistala adromanos. pauli apłii
primo omnium ut quis intellegat in hac episto la
questionem uersccri operum & gratiae: quod aut̃¬
dicit Secundum spm scĩ ficationis exresur rectione
mortuorũ : idest quia sp̃s donum acceperunt postei
resurrectionem I Mor tuorum uero resur rectionẽ
memorat : quia in ipso omnes crucifixi sum: &re
impi&atem & c&era : ait. & sulomon de supientibus
mundi sienĩ tantũ potuerunt scire. ut possent estima¬
re sȩculum: quomodo ipsius mundi dnm & creato¬
rem. non facilius inuenerunt c sedquos arguit salo¬
mon: non cognouerunt percreaturã creatorẽ: quos
autem arguit apłs. cognouerunt. sed gratias non
egerunt : & dicentes se esse sapientes stulti facti sunt.¬
& ad colenda simulucra deciderunt :Nam sapien¬
tes gentium quod in uenerint creatorẽ: manifeste
idem apłs cũ atheni ensibus loquer&ur ostendit:
Cũ enĩ dixiss& quia in ipso uiuimus & mouemur
& sumus ad didie sicuti &quidam secundũ uos dixer̃

Expanded text:
ensus hi sunt in Epistola ad Romanos Pauli apostoli. Primo omnium ut quisque intelligat in hac Epistola quaestionem versari operum Legis et gSm ait, Secundum Spiritum sanctificationis ex resurrectione mortuorum, id est, quia Spiritus donum acceperunt post ejus resurrectionem: mortuorum vero resurrectionem memorat, quia in ipso omnes crucifixi sumus, etimpietatem, etc., ait et Salomon de sapientibus mundi: Si enim tantum potuerunt scire, ut possent aestimare saeculum; quomodo ipsius mundi Dominum et Creatorem non facilius invenerunt ? Sed quos arguit Salomon, non cognoverunt per creaturam Creatorem: quos autem arguit Apostolus, cognoverunt; sed gratias non egerunt, et dicentes se esse sapientes, stulti facti sunt, et ad colenda simulacra deciderunt . Nam sapientes Gentium quod invenirent Creatorem, manifeste idem apostolus, cum Atheniensibus loqueretur, ostendit. Cum enim dixisset, Quia in ipso vivimus, et, movemur et sumus; addidit, Sicut et quidam secundum vos dixerunt .
Abbreviated transcription (Latin):
meã & non dilectã dilestã & esaiȩ testimonid̃ dictũ dump
israhel quõ reliquiae saluae fient. ut ipre doputentur in sem
abraham quae credider̃ in xp̃m: ita concordes ambos populos
facit secundu ir dñi testimoniumi dicentis in eu angelio degenti¬
bus: habeo alias oues quae non sunt de hoc buili quas oport&
me adducere. &erit unur grex & unusi pastor: quoda ut̃ ait¬
Tr̃s bona uoluntanlcor dis nies. & deprecatio addm̃ fit proillis in ra¬
lutẽ : hino iam. incipit despe iudacorum lõqui ne&iam gentes
superbire audeant aduersus eos: sicut enĩ iud ȩorũ superbia re¬
fellenda eratatã quã exopere gloriantium : sic & gentibur occur¬
rendũ esti ne tam quã iudacis prȩlati superbiant: quod a ut̃ dicit¬

Expanded text:
meam, et non dilectam, dilectam ; et Isaiae testimonium dictum est pro meam, et non dilectam, dilectam ; et Isaiae testimonium dictum est pro Israel, Quoniam reliquiae salvae fient , ut ipsae deputentur in semen Abrahae, quae crediderunt in Christum: ita concordes ambos populos facit, secundum et Domini testimonium dicentis in Evangelio de Gentibus, Habeo alias oves quae non sunt de hoc ovili, quas oportet me adducere; et erit unus grex, et unus pastor . LXVItres, bona voluntas cordis mei et deprecatio ad Deum fit pro illis in salutem; hinc jam incipit de spe Judaeorum loqui, ne etiam Gentes superbire audeant adversus Judaeos; Sicut enim Judaeorum superbia refellenda erat tanquam ex operibus gloriantium; sic et Gentibus occurrendum est, ne tanquam Judaeis praelati superbiant. LXVII. I