comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eꝰ egressus. ꝓ nichilo ducens minas ipsiꝰ. dies suos in negligen¬
la consũmabat. Transactis autem paucis dieb. ex cõmunica¬
nonem hominis dei. ueluti iam inuet̾atam negligent ob¬
hiterans: quadam die altare sacrificium oblaturꝰ. aggredit᷑
sumq pͥmam altaris partem intrepidus adiret: statim di¬
umitus ꝑcussus. ac uehement̾ in terram ꝓstratꝰ. expirauit.
quo facto. cepit indignatio eligii cunctis t̾ribilis uideri:
sit moq eiꝰ iam apud om̃si oradim celitꝰ computari. Ipse uͦ
cum comꝑisset int̾netionem tam execrabilem illiꝰ miserandi
uehementer eũ luxit. & multis demũ male uiuentib ad exem¬
plum corrigende uite. eundem in argum̃tis ꝓposuit. Pret̾ea
eligius in tantum mentis sinceritate ꝓfecerat. sedule deo ĩhym¬
nis & orationib seruiens: atq ita cunctis animi uirtutib sub¬
limatꝰ florebat: ut ñnumqͣm ea que futura erant presciꝰ. long

Expanded text:
ejus egressus, pro nihilo ducens minas ipsius, dies suos in negligenejus egressus, pro nihilo ducens minas ipsius, dies suos in negligentia consummabat: transactis autem paucis diebus, excommunicationem hominis Dei veluti jam inveteratam negligenter oblitterans, quadam die altare, sacrificium oblaturus, aggreditur; cumque primam altaris partem intrepidus adiret, statim divinitus percussus, ac vehementer in terram prostratus, ex spiravit. Ex quo facto coepit indignatio Eligii cunctis terribilis videri, sermoque ejus jam apud omnes oraculum coelitus computari. Ipse vero cum comperisset internecionem tam exsecrabilem illius miserandi, vehementer eum luxit, et multis demum male viventibus ad exemplum corrigendae vitae eumdem in argumentis proposuit. Praeterea Eligius in tantum mentis sinceritate profecerat, sedule Deo in hymnis et orationibus serviens, atque ita cunctis animi virtutibus sublimatus florebat, ut nonnunquam ea quae futura erant praescius longe
Abbreviated transcription (Latin):
noꝵ. in honestum ualde ferebant testimonium. Quem
eligius frequent̾ uerbis corripiens: nequibat eum a pͥstino
reuocare contagio. Cũq latius eiꝰ infaustum crebresceret
uitium: ñ paciens ultra eligius tanta nefanda audire de
illo. die quadam accersitum ad se. causam uulgati criminis
ꝑcunctat᷑: hortans eum modeste ad emendationẽ. inuitans
iemter ad confessionem. Atille longe a se tale quid factum
abnegans. audacit̾ culpam defendere nitebatur: plus uide¬
licet ꝑtimescens. hominem. qmͣ duinam metuens ultionẽ.
Tunc eligius cum nulla eũ ratione flectere posset ad confes¬
sionem. ex communicauit eum:uit int̾im quo ꝓ admisso sce¬
lere publice peniteret. nullomͦ altare adiens. sacra mist̾ia
celebrare p̾sumeret: cõminans multum atq pollicens. qđ
siud ultra usurparet. sese nullatenꝰ posset latere: s ilico se
palam adẽe. & seueriꝰ in eo culpam uindicare. Atille a facie

Expanded text:
norum inhonestum valde ferebant testimonium, quem norum inhonestum valde ferebant testimonium, quem Eligius frequenter verbis corripiens, nequibat eum a pristino revocare contagio; cumque latius infaustum ejus crebresceret vitium, non patiens ultra Eligius tanta nefanda audire de illo, die quadam accersitum ad se causam vulgati criminis percunctatur, hortans eum modeste ad emendationem, invitans leniter ad confessionem: at ille longe a se tale quid factum abnegans, audaciter culpam defendere nitebatur, plus videlicet pertimescens hominem quam divinam metuens ultionem. Tunc Eligius cum nulla eum ratione flectere posset ad confessionem, excommunicavit eum, ut interim qui pro admisso scelere publice poeniteret, nullo modo altare adiens sacra mysteria celebrare praesumeret, comminans multum atque pollicens, quod si id ultra usurparet, sese nullatenus posset latere, sed illico se palam adesse, et severius in eo culpam vindicare. At ille a facie
Abbreviated transcription (Latin):
pare: qd̃ scilicet corde cecato. penitentiã minime ꝓ negli¬
gentiis suis gesserit. Et cum ille nimis anxiꝰ. pene iam ex
hac uita penderet: ac pro u̾bis lacͥmis solummꝰ. cum diro
gemitu satisfaceret: miscłia motꝰ est. Pius enĩ erat eligius.
circa subiectos suos. Posuitq suꝑ eum quẽ manu gestaba
basterium: &e p̾cepit ei ut sine mora in nomine iħu xp̃i sa¬
nus exurgeret.secumq ilico in itinere disposito ꝑgeret.
Confestim gͦ ad eiꝰ u̾bum. omni a se dolore celeri uelocitat
fugiente:surrexit qui erat egrotꝰ. cunctis mirantib sanꝰ:
atq ita exiliens p̾cessit eum. quo ꝑgebat itinere letus.
pessime obsept᷑: grauit̾ laborabat ꝑ dies plurimos
iu quoq morbo succrescente: toto pene corꝑe decumbebat
tabidus. Cui cum eligiꝰ manu sc̃a. latꝰ & membra contrectas¬
it. statim abscedente tabo. ommq mox malo depulso.sana¬
uit corpus a lurido illo morbo. X

Expanded text:
pare, quod scilicet corde caecato poenitentiam minime pro neglipare, quod scilicet corde caecato poenitentiam minime pro negligentiis suis gesserit. Et cum ille nimis anxius pene jam ex hac vita penderet, ac pro verbis lacrymis solummodo cum diro gemitu satisfaceret, misericordia motus est, pius enim erat Eligius circa subjectos suos, posuitque super eum quem manu gestabat bacterium, et praecepit ei ut sine mora in nomine Jesu Christi sanus exsurgeret, secumque illico in itinere disposito pergeret. Confestim ergo ad ejus verbum omni a se dolore celeri velocitate fugiente, surrexit qui erat aegrotus, cunctis mirantibus, sanus atque ita exsiliens praecessit eum quo pergebat itinere laetus.pessime obseptus, graviter laborabat per dies plurimos, diu quoque morbo succrescente, toto pene corpore decumbebat tabidus; cui cum Eligius manu sancta latus et membra contrectasset, statim abscedente tabo, omnique mox malo depulso, sanavit corpus a lurido illo morbo. CA
Abbreviated transcription (Latin):
in ecclesia. Tunc eligius porrecta contra impacientes ma¬
nu: p̃cepit in nomine iħu xp̃i. ut quousq ipse predicat¬
onem compleret. nullus eoꝵ mutire p̾sumeret. Quod &
mox factum ẽ. Et ñ solum ad iubentis u̾bum. omnis illa
turba conticuit: ampliꝰ enim erant duodecim: uerũ etian
& demones. ñ ferentes tantã u̾boꝵ eiꝰ uirtutem: confestim
ut ille manũ contra eos ꝓtendit. ñ nullos ex eis relinquen¬
tes. confusi fugerunt. ac uasa dudum obsessa. sana ilicodi
quidam ex familiarib eiꝰ ermesindus nomine: pessi¬
ma laborabat egritudine. Deniq dira atq intolerabili
ꝑcussus ficta. & morte iamiamq imminente: ceiam afflatu
spiraminis arcebat᷑. Erat autem tunc eligius iter qͦddam
carꝑe dispositꝰ. Tum subito postulat eger. motu potiꝰ quã
uerbo: ut sese herꝰ pͥusqm sp̃m exalaret. dignaret᷑ uisitare.
Ad quem cum eligius intrasset. cepit eum duris u̾bis incre¬

Expanded text:
in ecclesia. Tunc Eligius porrecta contra impatientes main ecclesia. Tunc Eligius porrecta contra impatientes manu, praecepit, in nomine Jesu Christi, ut quousque ipse praedicationem compleret, nullus eorum mutire praesumeret; quod et mox factum est: et non solum ad jubentis verbum omnis illa turba conticuit amplius enim erant quam duodecim, verum etiam et daemones non ferentes tantam verborum ejus virtutem, confestim ut ille manum contra eos protendit, nonnullos ex eis relinquentes, confusi fugerunt, ac vasa dudum obsessa sana illico diempore quidam ex familiaribus ejus, Ermesindus nomine, pessima laborabat aegritudine; denique dira atque intolerabili percussus ficta, et morte jamjamque imminente, et jam a flatu spiraminis arcebatur. Erat autem tunc Eligius iter quoddam carpere dispositus; tum subito postulat aeger, motu potius quam verbo, ut sese herus priusquam spiritum exhalaret, dignaretur visitare: ad quem cum Eligius intrasset, coepit eum duris verbis incre
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓrei facto duriꝰ obuirgauit. homini uͦ ꝓ substantie dami¬
no. tres aureos dari iussit. Ad arbustam tñ conu̾sus: ni¬
mirũ saluatoris ficulnee imꝑantis exemplo usus. ait. Qm̃
tantoꝑe ꝓ te lascessimur: ñquam ex te ex hoc iam fructus
nascatur inet̾num. Et o mira dñi potentia: cuiꝰ exemplum
secutꝰ fuerat in u̾bo. eiꝰdem &e uirtꝰ subsequit᷑ in effectu. Nã
post non longum spacium arefacta arbusta: sicca demum
ꝑmanet in euũ. Merito gͥ in hoc oꝑe dñicum secutꝰ exem¬
plum. arbuste cum fidutia imꝑauit: qui fide plenissima
dñicam tenebat sententiam. qua dicit᷑. Quia qui credit
i me. ñ solum faciet ea que ego facio: s & maiora inquit.
¶faciet.
agebatur natalis beati martini pontificis. Cumq in¬
ter missarum sollemnia. eugłica iuxta morẽ lectionȩ
expleta. diuina eligius populo p̾dicaret mandata: ue¬
hement̾ intercipiebant uerba eiꝰ. plurim dbaccantes

Expanded text:
pro rei facto durius objurgavit, homini vero pro substantiae dampro rei facto durius objurgavit, homini vero pro substantiae damno tres aureos dari jussit; ad arbustam tamen conversus, nimirum Salvatoris ficulneae imperantis exemplo usus, ait: Quoniam tantopere pro te lacessimur, nunquam ex te ex hoc jam fructus nascatur in aeternum. Et, o mira Domini potentia! cujus exemplum secutus fuerat in verbo, ejusdem et virtus subsequitur in effectu; nam post non longum spatium arefacta arbusta, sicca demum permanet in aevum. Merito igitur in hoc opere Dominicum secutus exemplum, arbustae cum fiducia imperavit, qui fide plenissima Dominicam tenebat sententiam, qua dicitur: Quia qui credit in me, non solum faciet ea quae ego facio, sed et majora, inquit, faciet .agebatur natalis beati Martini pontificis; cumque inter missarum solemnia, evangelica juxta morem lectione expleta, divina Eligius populo praedicaret mandata, vehementer intercipiebant verba ejus plurimi debacchantes
Abbreviated transcription (Latin):
na autem dierum iter necessarium xx¬
carpens: deuenit ad quendam locum hautlongea
compendio regali. optimũ p̃dium. Et fatigat᷑ ex itinen
diuertit in agrum cuiꝰdam coloni. Erat autem illi arbor
magna nticarii: onusta fructu uescibili. Cumq eligius in di¬
usorio quiesceret: egͥssi quidam ex ministris eiꝰ. ceꝑunt ex p̾fata
arbuscula auellere nuces. Erat enim tempꝰ: quo congrue uesci
poterant. Accurrens autẽ concite dñs arbuste: causabat᷑ ꝓca¬
ater nuces sibi subriꝑe. Quo eligiꝰ comꝑto. uocat ad se uirũ:
& blande ac lenit̾ eum demulcens.ait. Noli amice huitemodi¬
ob causam: molestꝰ nobis existere. Et si pauca pueri p̾sumpsert̃:
plurima tͥ adhuc suꝑst̾. Nam ae hoc quod attigerunt: ẽgo
data pecunia tͥ gratifice satisfaciam. Atille tumida mente
senitatem eiꝰ sꝑnens. duris eum amaricabat u̾bis: eadem cre¬
brius taxans. Tunc eligiꝰ animo inmutatꝰ. famulos quidem

Expanded text:
na autem dierum iter necessarium na autem dierum iter necessarium carpens, devenit ad quemdam locum haud longe a Compendio Regali, optimum praedium, et fatigatus ex itinere divertit in agrum cujusdam coloni: erat autem illi arbor magna nucarii onusta fructu vescibili. Cumque Eligius in diversorio quiesceret, egressi quidam ex ministris ejus coeperunt ex praefata arbuscula avellere nuces, erat enim tempus quo congrue vesci poterant: accurrens autem concite dominus arbustae causabatur procaciter nuces sibi subripere; quo Eligius comperto vocat ad se virum, et blande ac leniter eum demulcens ait: Noli, amice, ob hujusmodi causam molestus nobis exi tere, et si pauca pueri praesumpserunt, plurima tibi adhuc supersunt; nam et hoc quod attigerunt ego data pecunia tibi gratifice satisfaciam. At ille tumida mente lenitatem ejus spernens, duris eum amaricabat verbis, eadem crebrius taxans. Tunc Eligius animo immutatus famulos quidem
Abbreviated transcription (Latin):
silentio. nullũ ad pulsantis nisum. signũ reddidit sonum
Deinde pb̃r diutius funẽ terebrans. cum cerneret tinnu¬
lum omnino ꝑmanere mutũ: egssus ꝓtinus basilicam.
causam cunctis manifestat. Tunc autem eligii reminiscen¬
tes excommunicationẽ: post eum ñnulli quamtotiꝰ ꝓꝑant:
ac reconciliari ab eo basilicam exorant. S ille qͣmuis esset
benignꝰ noluit tñ tam calide. pͥusqͣm satisfactio p̾cederet:
sententiam suam reflectere. Sic gͦ transacta die una ac
nocte. cum sepissime pb̃r quatere signũ temptaret: nul¬
lum pulsanti p̾buit sonitum. Transiit qͦ & sequens nox cũ
die: et nec sic quidẽ sonum ꝓduxit fluxit ichilominus a
tercia dies cum nocte: s nec tandem sonum aliquẽ reddidu
Postea uͦ crebris discurrentib nuntiis. cũ optimatũ &e sen¬
oꝵ epistolis: tandem eoꝵ p̾cib uictꝰ. necnon & penitentie
satisfactione p̾lata. solo u̾bo eligius reconciliauit locum:

Expanded text:
silentio, nullum ad pulsantis nisum signum reddidit sonum; silentio, nullum ad pulsantis nisum signum reddidit sonum; deinde presbyter diutius funem terebrans, cum cerneret tinnulum omnino permanere mutum, egressus protinus basilicam, causam cunctis manifestat. Tunc autem Eligii reminiscentes excommunicationem post cum nonnulli quantocius properant, ac reconciliari ab eo basilicam exorant; sed ille, quamvis esset benignus, noluit tamen tam calide, priusquam satisfactio praecederet, sententiam suam reflectere. Sic ergo transacta die una ac nocte cum saepi sime presbyter quatere signum tentaret, nullum pulsanti praebuit sonitum. Transiit quoque et sequens nox cum die, et nec sic quidem sonum produxit; fluxit nihilominus et tertia dies cum nocte, sed nec tandem sonum aliquem reddidit; postea vero crebris discurrentibus nuntiis cum optimatum et seniorum epistolis, tandem eorum precibus victus, necnon et poenitentiae satisfactione praelata, solo verbo Eligius reconciliavit locum,
Abbreviated transcription (Latin):
anniu̾saria rursus p̾fata festiuitas aduenisset: iussit om̃s
uexatos illos palam adẽẽ. Cumq om̃s adeẽnt: oratione
ĩmissa. exorcizauit aquam. & dedit eis ꝓ medela. confe¬
stimq liberauit eos. ab obsidione diabolica. Erat autem
numerꝰ eoꝵ: ampliꝰ quam quinquaginta. Sic gͦ uia eis
alutis anuntiata: plurimũq correctos eos &e castigatos.¬
certa causa. ut in una basilica int̾diceret cursum uel obla¬
tionem: quousq ipse iuberet celebrari. Erat autem illic pris
biter quidam. male conscientie saucius: cuiꝰ uidelicet ob cus¬
pam. excommunicatio ꝓcesserat. Qui ep̃i uissis minus ob¬
temꝑandum credens. uerbaq eiꝰ leuit̾ ualde ferens: cum
longius eum a loco illo abisse estimaret: mox signum eccł̃i.
statuta hora sicut mos erat pulsare cepit. Tunc ad confu¬
tandam humanam p̾sumptionem: magis insensibilis qm
rationabilis creatura. u̾bis ep̃i parens. ueluti sibi in ilich

Expanded text:
anniversaria rursus praefata festivitas advenisset, iussit omnes anniversaria rursus praefata festivitas advenisset, iussit omnes vexatos illos palam adesse. Cumque omnes adessent, oratione praemissa, exorcizavit aquam et dedit eis pro medela, confestimque liberavit eos ab obsidione diabolica. Erat autem numerus eorum amplius quam quinquaginta. Sic ergo via eis salutis adnuntiata plurimumque correctos eos et castigatoscerta causa, ut in una basilica interdiceret cursum vel oblationem, quousque ipse iuberet, celebrari. Erat abyter quidam malae conscientiae saucius, cujus videlicet ob culpam excommunicatio processerat, qui episcopi jussis minus obtemperandum credens, verbaque ejus leviter valde ferens; cum longius eum a loco illo abiisse aestimaret, mox signum ecclesiae statuta hora, sicut mos erat, pulsare coepit. Tunc ad confutandam humanam praesumptionem magis insensibilis quam rationabilis creatura verbis episcopi parens, veluti sibi interdicto
Abbreviated transcription (Latin):
data despicientes. manus in eum parabant inicere: inmun¬
uo afflati sp̃u. ceꝑunt continuo modis diu̾sis debaccari.
Omnis autem multitudo. exceptis his qui aderant ingenti
pauore ꝑt̾riti. uestigia hominis dei lambebant:ne similia
daret sine aliqua iam simulatione sese assecuturos. Ad qͦs
uir beatus dixit. Nolite timere uos: s magis iustum dĩ uidi¬
cium głificate. qm̃ reuera dignũ est. ut hii qui eiꝰ uolunta¬
ti contraire uidentur: traditi eis ad tempꝰ quos diligunt.
sentiant p̾ceptores suos: quoꝵ cultui inseruiunt. Nos au¬
tem si p̾ceptis xp̃i libent̾ obtemperare uelitis. nichil paue¬
atis: quia innoxii ab his latrunculis semꝑ eritis. Multis
priterea rogantib ꝓuexatis: noluit statim orationem ꝓ
eis assumere. s ait. Sinite hucusq sinite: sentiant sentiant.
Debent scire quos demũ ꝑhorrescant: & quib hactenus
obtemperantes obedierunt. Sic itaq anno transacto. cũ

Expanded text:
data despicientes manus in eum parabant injicere, immundata despicientes manus in eum parabant injicere, immundo afflati spiritu coeperunt continuo modis diversis debacchari. Omnis autem multitudo, exceptis his qui aderant, ingenti pavore perterriti, vestigia hominis Dei lambebant, verentes ne similia daret sine aliqua iam simulatione sese adsecuturos. Ad quos vir beatus dixit: 'Nolite timere vos, sed magis iustum Dei iudicium glorificate, quoniam re vera dignum est, ut hi qui eius voluntati contraire videntur, traditi eis ad tempus quos diligunt, sentiant praeceptores suos, quorum cultui inserviunt; vos autem, si praeceptis Christi libenter obtemperaveritis, nihil paveatis, quia innoxii ab his latrunculis semper eritis'. Multis praeterea rogantibus pro vexatis, noluit statim orationem pro eis adsumere, sed ait: 'Sinite hucusque, sinite, sentiant, sentiant; debent scire, quos demum perhorrescant et quibus actenus obtemperantes oboedierunt'. Sic itaque, anno illo transacto, cum
Abbreviated transcription (Latin):
ter taxes: consuetudines nr̃as euellere poteris. s sollẽp¬
nia nr̃a sicut hactenus fecimus. ꝑpetuo semꝑq frequenta¬
bimus. nec ullus hominum erit. qui pͥscos atq gratisimos
possit nob̾ umquam ꝓhibere ludos. Tunc ille cum nichi
se proficere cerneret. magisq ludos coalescere uideretiin¬
dignatione cõmotꝰ. dñm iħm ex imo pectore int̾pellauit
dicens. Queso dñe diuinam clementiam tuam: ut hii qͥ
cum tanta audacia atq suꝑbia. tuis scĩs monitis contra¬
dicere audent:. & magis demonum seductionib. qmͣ tuis
p̃ceptis optemꝑant: tuo ꝑmissu. ipsoꝵ nunc ferocitate a
exemplum t̾roremq multoꝵ impleant᷑: quo cognoscere possu .
quoꝵ oꝑa exercent: ut ab hominib in te credentib enixius
sficetur nom̃ scm̃ tuum. Post cuiꝰ uerba: subito plurimi hi
p̾cipue qui erant ex parte herchenoaldi. quiq diuina man¬

Expanded text:
ter taxes, consuetudines nostras evellere poteris, sed solemter taxes, consuetudines nostras evellere poteris, sed solemnia nostra sicut hactenus fecimus, perpetuo semperque frequentabimus, nec ullus hominum erit, qui priscos atque gratissimos possit nobis unquam prohibere ludos. Tunc ille cum nihil se proficere cerneret, magisque ludos coalescere videret, indignatione commotus, Dominum Jesum ex imo pectore interpellavit, dicens: Quaeso, Domine, divinam clementiam tuam, ut hi qui cum tanta audacia atque superbia tuis sanctis monitis contradicere audent, et magis daemonum seductionibus quam tuis praeceptis obtemperant, tuo permissu, ipsorum nunc ferocitate ad exemplum terroremque multorum impleantur, quo cognoscere possint quorum opera exercent, ut ab hominibus in te credentibus enixius glorificetur nomen sanctum tuum. Post cujus verba subito plurimi, hi praecipue qui erant ex parte Herchenoaldi, quique divina man
Abbreviated transcription (Latin):
putabant consuetudines exinaniret. Cunc praui quiꝙ u
ientes consilium. & precipue ex familia herchenoaldle qu
erat es temꝑe p̃positus palatu: emulabat᷑ eligium .s no
ad bonum: decreuerunt simul. ut si ułt̾ius huiꝰ modi nũ¬
gis eoꝵ contrairet eligius: ilico irruentes int̾ficerent eun
Quod cum eligiꝰ cognouisset: ingenti martirii desiderio
stimulatus. surrexit concite: & p̾cepit suis omnib. ut me
eũ pret̾ duos clericos. atq unum diaconẽ sequeret᷑ ue¬
nit gͦ ꝑ medias ppłoꝵ turbas: & stans in quodã eminent
loco ante basilicam: cepit instantiꝰ predicare. uehementea
obiurgans popłm: eo qd̾ monitis salutarib terga paran¬
tes. diabolicis filacteruis tantoꝑe eẽnt intenti. Ad cuius
exhortationẽ uehement̾ turba commota. ꝓbrosa ei uerba
cum ingenti ꝓteruia respondebant: int̾itum ei minantes
atq dicentes. Num qͣm tu romane. quamuis hec frequen¬

Expanded text:
putabant, consuetudines exinaniret. Tunc pravi quique putabant, consuetudines exinaniret. Tunc pravi quique inientes consilium et praecipue ex familia Herchenoaldi, qui erat eo tempore praepositus palatii aemulabatur Eligium, sed non ad bonum decreverunt simul, ut si ulterius hujusmodi nugis eorum contrairet Eligius, illico irruentes interficerent eum. Quod cum Eligius cognovisset, ingenti martyrii desiderio stimulatus surrexit concite, et praecepit suis omnibus, ut nullus eum, praeter duos clericos atque unum diaconum, sequeretur. Venit ergo per medias populorum turbas, et stans in quodam eminenti loco ante basilicam, coepit instantius praedicare vehementer objurgans populum eo quod monitis salutaribus terga parantes, diabolicis phylacteriis tantopere essent intenti. Ad cujus exhortationem vehementer turba commota, probrosa ei verba cum ingenti protervia respondebant, interitum ei minitantes atque dicentes: Nunquam tu, Romane, quamvis haec frequen
Abbreviated transcription (Latin):
oni ascribimꝰ. quantã uim sermo eiꝰ ex diuina largitione opti¬
neret: qui absq ullo uerbere. solo potenti u̾bo suꝑbum in t̾ram
uecit: arrogantemq humiliauit: quamq carũ hunc ds̃ ha¬
beret. cuiꝰ utiq u̾bum. tam celer in hominem ultio comitata ẽ.
bid ne solam hanc u̾bis eiꝰ putetis comitasse uirtutẽ: audi¬
ie qͥd & alibi gesserit. xx.¬
te qͥd &e alibi gesserit.
bitur quodam temꝑe.cũ dies natalicius beati petri apł̃i. in
docest quadam hautꝓpcul a nouiomense oppido celebraretur
adiens eligius uicum. cum ingenti constantia p̾dicabat. sicut
semꝑ consueuerat d̃i u̾bum: abiciendos dũtaxat. atq ab ho¬
mandos et cunctos demonum ludos:⁊ netandas salratões.
uel caranisas: omnesq inanes prorsus relinquendas supsitn¬
riess Quam eiꝰ p̾dicationẽ. prestantiores quiq loci illiꝰ ualdse
egre ferebant: scilicet qd ferias eoꝵ euertȩret: ac legitimas i

Expanded text:
oni ascribimus, quantam vim sermo ejus ex divina largitione obtioni ascribimus, quantam vim sermo ejus ex divina largitione obtineret, qui absque ullo verbere solo potenti verbo superbum in terram dejecit, arrogantemque humiliavit; quamque charum hunc Deus haberet, cujus utique verbum tam celer in hominem ultio comitata est. Sed ne solam hanc verbis ejus putetis comitasse virtutem, audite quid et alibi gesserit. te, quid et alibi gesserit. 20. Igitur quodam tempore, cum dies natalicius beatissimi Petri apostoli in diocesim quandam haud procul a Noviomense oppido celebraretur, adiens Eligius vicum, cum iugenti constantia praedicabat, sicut semper consueverat, Dei verbum, abiciendos dumtaxat atque abhominandos esse cunctos dvel caranisas, omnesque inanes prorsus relinquendas superstitiones. Quam ejus praedicationem praestantiores quique loci illius valde aegre ferebant, scilicet quod ferias eorum everteret, ac legitimas, ut
Abbreviated transcription (Latin):
tam nullo genere posse sedarr:ꝓtensa ad eum manu dextra. la¬
ulum excommuni cationis in eum t̾ribilit̃ congessit. Et o mira
urtutis potentia: confestim diuina indignatio. u̾bum eiꝰ comi¬
fata. ita ꝑculit uirum. ut omni funditꝰ robore destitutꝰ. ⁊ uigo¬
uigi u̾bo. corruens in paumm̃tum: sic diuinitꝰ est ꝑcussus. ut pa¬
um omnib astantib uideret᷑ uelut mortuus. Nam cunct hec
uidentes. stupore nmio ꝑculsi: in eligii inuriam. di ult̃cem mi¬
taibant᷑ affuisse iram. Sicͥ gͦ miser ille in manib inde sublatus:
ste ualde suum p̾stolabat᷑ funus. Om̃s p̃terea qui aderant.
pmmuni p̃ce dei hominem dep̾cabant᷑. ut ñ considerans illi
infausti uecordiam. ꝓ eodem p̾ces funderet. quo restitutꝰ sani¬
tati. sponte suꝑ his que contra eum gesserat. peniteret. Qd̾ utrũ
feerit. hactenꝰ incertum habemꝰ. Hoc nimirũ solum admirati¬

Expanded text:
eum nullo genere posse sedari, protensa ad eum manu dextra, iaceum nullo genere posse sedari, protensa ad eum manu dextra, iaculum excommunicationis in eum terribiliter congessit. Et, o mira virtutis potentia! confestim divina indignatio verbum eius comitata ita perculit virum, ut omni funditariter Eligii verbo corruens in pavimentum sic divinitus est percussus, ut palam omnibus astantibus videretur velut mortuus; nam cuncti haec videntes stupore nimio perculsi in Eligii injuriam Dei ultricem mirabantur affuisse iram. Sic ergo miser ille in manibus inde sublatus, triste valde suum praestolabatur funus. Omnes praeterea qui aderant communi prece Dei hominem deprecabantur, ut non considerans illius infausti vecordiam, pro eodem preces funderet, quo restitutus sanitati sponte super his quae contra eum gesserat poeniteret; quod utrum fecerit, hactenus incertum habemus: hoc nimirum solum admirati
Abbreviated transcription (Latin):
tia. amplius se extollens. audact̾ obtendebat. multis eum ur¬
bis lacessiens. At eligiꝰ pacient̾ adhuc ferens: blandis eum ũ¬
bis cohercere studebat dicens. Amice: refrena cupiditatẽ tuans.
Cur ñ erubescis tam ceca mente. res alienas appetere ͤ Si mea a
me postulares: darem forsitan qͥd peteres.Nunc uͦ quia non
meũ s eccł̃ie p̾dium a me repetis: non tͥ do omnino qd pau¬
ꝑm ẽ necessitatib delegatum. Tunc ille acriꝰ incitatꝰ: ueheñs
eum u̾bis inuiriabat dicens. Si mͥ id uoluntarie ñ reddit᷑es
ui subripiam. uelis. nolis. Tandẽ gͦ eligis ꝑmotꝰ: minaciuil¬
tu dixit ad eum. Nouit m̃s creator. nisi cito desieris ab hel
nentione: dignam meritis tuis recipres ȩxcõmunicationẽ. Qa
prm ille audiens: in tanta caccinnatione ꝓrupit. ut multa er
pra ce conuitia. irrisiones ꝙ ꝓcacit̾ iacularet᷑. Tunc eligꝰ. uidens

Expanded text:
tia, amplius se extollens, audacter obtendebat, multis eum vertia, amplius se extollens, audacter obtendebat, multis eum verbis lacessiens. At Eligius patienter adhuc ferens, blandis eum verbis cohercere studebat, dicens: 'Amice, refrena cupiditatem tuam! Cur non erubescis tam caeca mente res alienas appetere? Si mea a me postulares, darem forsitan, quod peteres; nunc vero, quia non meum, sed ecclesiae praedium a me repetis, non tibi do omnino, quod pauperum est necessitatibus delegatum'. Tunc ille acrius incitatus vehementer eum verbis iniuriabat, dicens: 'Si mihi id voluntariae non reddis, ego vi subripiam, velis nolis'. Tandem ergo Eligius permotus, minaci vultu dixit ad eum: 'Novit meus creator, nisi cito desieris ab hac intentione, dignam meritis tuis recipies excommunicationem'. Quod verbum ille audiens in tanta caccinnatione prorupit, ut multa ei probra et convitia inrisionesque procaciter iacularet. Tunc Eligius videns
Abbreviated transcription (Latin):
bq ad celum porrectis: grãs agens. ce glificans nom̃ dñiꝰ: uia
silendum puto: ex quo lectores auditoresq adstudiuñ
humilitatis. causa huiꝰ exempli incitare confido ut ne aliqͥ¬
oo imꝓbi quiq p̾sumant contra scõs uiros. u̾ba ꝓcacia in¬
caute ꝓferre: dum simili metuunt exitio succumbere. Qui¬
dam itaq uir infaustꝰ. nimiumq ꝓt̾ue m̃tis ac segnis. ut potis
ex hebroini familiarib: conquerebat᷑ multis dieb contra eli¬
gium: uolens eccl̃ie eiꝰ siluam qͣndam ualde optimã. ꝑtinatt̃
p̃riꝑe. sueq dicioni mancipare. P qua causa. frequent᷑ ad illĩ
conueniens: pene eũ adiniuriam u̾bis ꝓcacib ꝓuocabat ht¬
de etiam una dieꝵꝵ p̾fatus nir adiens eligium: corã copiosa mus¬
titudine. cepit uiolent eandẽ ab eo repetere. Cui cũ eligis
modeste lenit̾q responderet: ille ut sese habet humana iactai¬

Expanded text:
busque ad caelum porrectis, gratias agens et glorificans nomen Domini, vibusque ad caelum porrectis, gratias agens et glorificans nomen Domini, viue illud silendum puto, ex quo lectores auditoresque ad studium humilitatis causa huius exempli incitare confido, ut ne aliquando inprobi quique praesumant contra sanctos viros verba procacia incaute proferre, dum simili metuunt exitio succumbere. Quidam itaque vir infaustus nimiumque protervae mentis ac segnis, utpute ex Hebroini familiaribus, conquirebatur multis diebus contra Eligium, volens ecclesiae eius silvam quandam valde optimam pertinaciter praeripere suaeque ditioni mancipare. Pro qua causa frequenter ad illum conveniens, paene eum ad iniuriam verbis procacibus provocabat; unde etiam una dierum praefatus vir adiens Eligium, coram copiosa multitudine coepit violenter eadem ab eo repetere. Cui cum Eligius modeste leniterque responderet, ille, ut sese habet humana iactan
Abbreviated transcription (Latin):
ystiterit. Quod cum eligiꝰ audisset: agens dño gr̃as dixit ad
cum. Pax tͥ frat̃. tecum sit hic sermo: nec paciaris umqͣm di¬
uilgari eumꝰ. s uade & cum gr̃aꝵ actione. qd̾ tͥ pius dñs lar¬
gtus ẽ. in usus necessarios expende. Tunc ille cepit rogare eũ.
it dignaret᷑ ipse it̾m ad domũ eiꝰ usq fatigari: ac ꝑsemetip¬
sum. temetum illud benedicere:. & utendũ ex uase ꝓferre. Qd
nisi faceret: testabat᷑ se nullatenꝰ ex inde umqͣm. uł guttã foris
prpere. Atille cernens deuotionem hominis:parit̾ ad domũi
prat. Et ing̾ssus domũ ꝓstrauit se in pauim̃to: ac durcissime
precem fudit. Post orationem uͦ. considerans apotecam plenam
uissit eam reserari: uinumq in uase ꝓferre. Et cum factũ fuises
& ipse quidem exinde modicum gustauit: & om̃s qui fimul ad¬
rant. largissimos ex eo meros hausert̃. Sic demũ oculis. mans¬

Expanded text:
praestiterit. Quod cum Eligius audisset, agens Domino gratias, dixit ad praestiterit. Quod cum Eligius audisset, agens Domino gratias, dixit ad eum: Tax tibi, frater, tecum sit hic sermo, nec patiaris usquam divulgare eum, sed vade et cum gratiarum actione quod tibi pius Dominus largitus est in usus necessarios expende'. Tunc ille coepit rogare eum, ut dignaretur ipse iterum ad domum eius usque fatigari ac per semet ipsum temetum illud benedicere et utendum ex vase proferre; quod nisi faceret, testabatur se nullatenus exinde umquam vel guttam foris praeripere. At ille cernens devotionem hominis, pariter ad domum perrexit, et ingressus domum, prostravit se in pavimento ac diutissime praecem fudit; post orationem vero considerans apotecam plenam, iussit eam reserari vinumque in vase proferre. Et cum factum fuisset, et ipse quidem exinde modicum gustavit et omnes qui simul aderant largissimos ex eo meros hauserunt. Sic demum, oculis mani
Abbreviated transcription (Latin):
umi habens. Cum gͦ illic ingressus obnixe rogaret᷑. ut uł parũ
quid ꝓ benedictione ꝑciꝑet: allatum sibi poculũ benedicens.
modicum ex eo ꝓ satisfactione hausit. cuncti tam̃ comites eius.
gratissime ub̃timq potati sunt. Deinde benedicta domo. uale¬
ricens uiro discessit: atq ad monast̾ium suum qd̃ in eadẽ urbe
situm ẽ ad manendũ diu̾tit. Post cuiꝰ uidelicet abscessũ. repen¬
te cadum qd̃ ad usus famuloꝵ eiꝰ pene fuerat exhaustũ: diui¬
mitatis gr̃a exuberante uino. usq ad sũmum est repletum. fac¬
t autem die alt̾o. fortuitu ing̾ssus homo in penũ: inuenit
tunnã que pͥdie uacua ꝓpe remanserat. usq ad os uino reple¬
tam. Ex quo uehement mox attonitꝰ: cepit nimiũ euentum rei
mirari. Confestimq hospitis sui merita reducens ad memoriã.
ppere ad eum ꝑrexit: narrans quanta sibi dñs. ad aduentum eiꝰ

Expanded text:
vini habens. Cum ergo illic ingressus obnixe rogaretur, ut vel parum vini habens. Cum ergo illic ingressus obnixe rogaretur, ut vel parum quid pro benedictione perciperet, allatum sibi poculum benedicens, modicum ex eo pro satisfactione hausit; cuncti tamen comites eius gratissime ubertimque potati sunt. Deinde, benedicta domo, valedicens viro, discessit atque ad monasterium suum, quod in eadem urbe situm est, ad manendum divertit. Post cuius videlicet abscessum repente cadum, quod ad usus famulorum eius paene fuerat exhaustum, divinitatis gratia exuberante, vino usque ad summum est repletum. Facto autem die altero, fortuitu ingressus homo in paenum, invenit tunnam, quae pridie vacua prope remanserat, usque ad os vino repletam. Ex quo vehementer mox adtonitus, coepit nimium eventum rei mirari, confestimque hospitis sui merita reducens ad memoriam, praepropere ad eum perrexit, narrans, quanta sibi Dominus ad adventum eius
Abbreviated transcription (Latin):
Rat autem uir quidam habitans in suburbio parisiad
hautpcul abasilica beati petri apłoꝵ pͥncipis commands
quem eligiꝰ ꝓ fide & deuotione sua. familiarit̾ diligebatꝰ ipseq
ab eo ꝓ reuerentia scĩtatis. unice diligebat᷑. Accidit gͦ quadan
die: ut p̃dia monast̾ii sui eligiꝰ lustrata. & a gentiliaco iam
digressus. parisiꝰ remearet. Cumq ñ longe a domo eiꝰ cum sus
nobili ut solebat comitatu tramitẽ pret̾iret: fortuitu ille eminꝰ
conspiciens. cognouit ilico ad eẽ eligium. Eunc obuiã accurios
cepit genua eiꝰ lambere dicens. Est mͥ pauxillulũ falerni in ca¬
dum: diu̾tat queso dñs m̃s paulisꝑ. in domũ serui suiꝰ. ut hii qui
atum sunt ꝑcipiant merũ: & benedicat mͥ dñs ad introitum tuũ.
lumq ille recusare uellet: uix comitantiũ uictꝰ p̾cib. tandẽ ad
romũ diu̾tit. Erat autem p̾fato uiro positum uas in cellario. qd
uulgotunna uocat᷑: duas fere aut tres tantũm. in sese metretas

Expanded text:
rat autem vir quidam habitans in suburbio Parisiaco, haud procul a basilica beati Petri apostolorum principis commanens, quem Eligius pro fide et devotione sua familiariter diligebat, ipseque ab eo pro reverentia sanctitatis unice diligebatur. Accidit ergo quadam die, ut praedia monasterii sui Eligius lustrata, et a Gentiliago iam digressus, Parisius remearet. Cumque non longe a domo eius cum suo nobili, ut solebat, comitatu tramitem praeteriret, fortuitu ille eminus conspiciens, cognovit ilico adesse Eligium. Tunc obviam accurrens, coepit ienua eius lambere, dicens: 'Est mihi pauxillulum Falerni in cadum; divertat, quaeso, dominus meus paulisper in domum servi sui, ut hi qui tecum sunt percipiant merum, et benedicat mihi Dominus ad introitum tuum'. Cumque ille recusare vellet, vix comitantum victus precibus, tandem ad domum divertit. Erat autem praefato viro positum vas in cellario, quod vulgo tunna vocatur, duas fere aut tres tantummodo in sese metretas
Abbreviated transcription (Latin):
tis resurget in gła. Illi penam mortis funestis ꝓ meritis soluĩ
minferis: eligiꝰ ꝑ beatis uernat m̃itis. in sinu abrahe sine meta
iam felix. Illi postremo in ꝓfundũ baratri lugent miseri cum
dampnatis: eligius ms ꝑpetim laureatꝰ serto ꝑhenni. ȩxultat
paruis: & requiesc̾e eum fecisti. int̾ amenitatẽ sempit̾nam:⁊
uirentis parachysi tui delicias. Qui ad hoc forsitan raptus a
uobs est: ne malicia inmutaret intellectum eꝰ. Et sicut de ꝑ¬
fecto quodam scriptum est. uiuens int̾ peccatores tͣnslatus ẽ
quia placita erat deo anima illiꝰ. De talib quippe ꝑ salomontꝰ
dicitur. Iustꝰ de angustia liberatꝰ est. Hinc &e iheremias ait. Be

Expanded text:
tis resurget in gloria; illi poenam mortis funestis pro meritis solvunt tis resurget in gloria; illi poenam mortis funestis pro meritis solvunt in inferis: Eligius pro beatis vernat meritis in sinu Abrahae sine metu jam felix; illi postremo in profundum barathri lugent miseri cum damnatis: Eligius meus perpetim laureatus serto perenni exsultat parvis, et requiescere eum fecisti inter amoenitatem sempiternam, et virentis paradisi tui delicias, qui ad hoc forsitan raptus a nobis est, Ne malitia mutaret intellectum ejus ; et sicut de perfecto quodam scriptum est: Vivens inter peccatores translatus est, quia placita erat Deo anima illius . De talibus quippe per Salomonem dicitur: Justus de angustia liberatus est . Hinc et Jeremia
Abbreviated transcription (Latin):
ertꝰ sub magnis iam seruat᷑ honorib. Ibiq uallatꝰ tumba. sur¬
returꝰ iacet in gła sic demũ uen̾abilis regina cũ plebe ualde
aeessa: humatis p̾sulis m̃bris. adorans reu̾tit᷑ ad ꝑpͥa ieuna. Et ꝓhi¬
bente luctu eã sum̃e cybũ: sic tͥduanũ infletu expleuit merens ieuiniũ.
omparet᷑ itaq si placet. huiꝰ beati uiri ñ dicam funis xu
s potius triumphi: inanis gła scli. Conferat᷑ si potest
uuoꝵ diuitum pompa: huic ꝑegrino defuncto equanda.
llos enim uiuentes in miseria. confusis plausib ppłoꝵ hono¬
nt insana: eligium exutũ mundi erumpna. cum summis
celicole laudib. ad desiderata ꝑferunt regna. Et illi post scli
pompam. in tartara dira trudunt᷑: eligiꝰ post mundi adu̾sa.
inui letꝰ patriarchaꝵ excipit᷑. Illi diuitiaꝵ mole opp̾ssi. functi
p̾tipitantur in gehennam: eligiꝰ elemosinis sublimatꝰ. cũ bea¬

Expanded text:
opertus sub magnis jam servatus honoribus, ibique vallatus tumba suropertus sub magnis jam servatus honoribus, ibique vallatus tumba surrecturus jacet in gloria. Sic demum venerabilis regina cum plebe valde defessa humatis praesulis membris adorans, revertitur ad propria jejuna, et prohibente luctu eam sumere cibum, sic triduanum in fletu explevit moerens jejunium. Comparetur itaque si placet hujus beati viri, non dicam funeri, sed potius triumpho, inanis gloria saeculi; conferatur si potest virorum divitum pompa huic peregrino defuncto aequanda: illos enim viventes in miseria confusis plausibus populorum honorat insania; Eligium exutum mundi aerumna cum summis coelicolae laudibus ad desiderata perferunt regna; et illi post saeculi pompam in tartara dira traduntur: Eligius post mundi adversa sinu laetus patriarcharum excipitur; illi divitiarum mole oppressi functi praecipitantur in gehennam: Eligius eleemosynis sublimatus cum bea
Abbreviated transcription (Latin):
plebem omnẽ uociferantẽ cerneret. & ñ ilico in rugitꝰ se con¬
uerteret: Quis autem ita ferreũ possideret pectꝰ uel stol¬
dum. ut cum reginam cum pͥncipib deflentem intueret.
non ꝓtinus in lamenta se funderet: Quis uͦ etiam ñc sitse
oculis recordari pot̾it. cum ꝑuentũ est corpꝰ ad locũ sepul¬
chri. quo ardoris desiderio. quo amoris affectu. quo dole¬
ris impulsu tenebat᷑. arcebatur. retrahebatur feretrũ apps
etrorsum: ut uel uno mom̃to adhuc suꝑẽẽt corpꝰ in ꝓpatulo:
quo uel sic ut cumq suo satisfacerent desicłio: Si quidem stu¬
dose tarclabant om̃s. moras innectentes. ne clauderet᷑ sepultura:
quia nimirum ñ pot̾ant eiꝰ ferre absentiam. Post tandẽ gͦ uix
płis p̃reptus. atq ut ita dixerim. fortit᷑ a fortiorib raptꝰ: ab e¬
ꝯscopis qui aderant. sepulchro ẽ mancipatꝰ. Ubi satis festine sax

Expanded text:
plebem omnem vociferantem cerneret, et non illico in rugitus se conplebem omnem vociferantem cerneret, et non illico in rugitus se converteret? Quis autem ita ferreum possideret pectus vel stolidum, ut cum reginam cum principibus deflentem intueretur, non protinus in lamenta se funderet? Quis vero etiam nunc siccis oculis recordari poterit, cum perventum est corpus ad locum sepulcri, quo ardoris desiderio, quo amoris affectu, quo doloris impulsu tenebatur? Arcebatur, retrahebatur feretrum a populo retrorsum, ut vel uno momento adhuc superesset corpus in propatulo, quo vel sic utcunque suo satisfacerent desiderio: siquidem studiose tardabant omnes, moras innectentes ne clauderetur sepultura, quia nimirum non poterant ejus ferre absentiam. Post tandem ergo vix populis praereptus, atque, ut ita dixerim, fortiter a fortioribus raptus, ab episcopis qui aderant sepulcro est mancipatus, ubi satis festine saxo
Abbreviated transcription (Latin):
eiulatum. Patrẽ se & nutriciũ ꝑdere om̃s clamabant: ⁊it
quatientes singultꝰ. uix hec u̾ba ꝓmebant. Cui pastor bo¬
ne seruandã cõmittis plebem: uel cui ꝓ caulis gregis tradis
curam pastoris: Oeligi dulcedo. tu pauꝑm fortitudo: debli¬
um tu ꝓtector & impar egentiũ consolator. Quis iam pͦtre
elemosinam sicut tu dabit largan. uel quis nr̃i erit ꝓtec¬
tor sicut tu bone pastor: Quis tecum parit̾ int̾ire nobis tn¬
buat hodie: ẽẽtq mors dulcior. qm tua p̾sentia carere. Hi¬
iuscemodi gͦ mͦ cum ꝓperant ad sepulchrũ: om̃s simul in¬
confusas uoces dabant ad celos. Nec erat facile int̾ gemi¬
nos tantaꝵ uocum accentꝰ: cantli an fletum: clerũ psal¬
lentem: an plebem discernere ululantem. Quis enim in il¬
lo die. qmͣuis sine uiscerib ẽẽt. cum pauꝑm lamenta au¬
diret. ñ statim in fletu ꝓrumꝑet: Aut quis ita inmiserios

Expanded text:
ejulatum: patrem se et nutricium perdere omnes clamabant, et inter ejulatum: patrem se et nutricium perdere omnes clamabant, et inter quatientes singultus vix haec verba promebant: Cui, pastor bone, servandam committis plebem, vel cui pro caulis gregis tradis curam pastoris? O Eligi, dulcedo tu pauperum, fortitudo debilium, tu protector et impar egentium consolator. Quis jam post te eleemosynam sicut tu dabit largam; vel quis nostri erit protector sicut tu, bone pastor? Quis tecum pariter interire nobis tribuat hodie, essetque mors dulcior quam tua praesentia carere? Hujuscemodi ergo, cum properant ad sepulcrum, omnes simul confusas voces dabant ad coelos, nec erat facile inter geminos tantarum vocum accentus cantum an fletum, clerum psallentem, an plebem discernere ululantem. Quis enim in illo die, quamvis sine visceribus esset, cum pauperum lamenta audiret, non statim in fletus prorumperet? Aut quis ita immisericors
Abbreviated transcription (Latin):
e graui labore sequens feretrũ ꝑ paludẽ. lamenta continua
cum omni sociabat familia. Qͥ quantꝰ luctꝰ omniũ: quantꝰ
p̾cipue monachoꝵ fletꝰ & pauꝑm: qui eo die ibi confluerart.
ꝑplateas om̃s ꝑstrepebant Chori siquidem psallentium. la¬
crimosas reddebant uoces: cantꝰ & agmina flentiũ. lugubres
reboabant in aere fetꝰ. Omnẽ popłs urbem quatiebat ge¬
nitib celsumꝙ culmen olympi implebat᷑ plangorib. Ae¬
centꝰ antiphonaꝵ concrepabat in choro: & luctꝰ nouiomagen¬
sium resonabat in celo. Funereos cant᷑ꝰ om̃s reddebant trami¬
tes: ululatꝰ dirꝰ cunctas compleu̾at edes. Ciulans populositas
om̃s se fucderat ꝑorbitas: flebilib q uagas implebant uocib
auras. Tali pompa uallatꝰ. eminebat pastor ex tinctus: tali
constipatũ cat̾ua. ferebat᷑ corpꝰ ad tumbam. Hinc p̾terea cho¬
ri p̾cedebant canentium: illinc agmina plebiũ. continuabãt

Expanded text:
et gravi labore sequens feretrum per paludem lamenta continua et gravi labore sequens feretrum per paludem lamenta continua cum omni sociabat familia. O quantus luctus omnium, quantus praecipue monachorum fletus et pauperum, qui eo die ibi confluxerant, per plateas omnes perstrepebant! Chori siquidem psallentium lacrymosas reddebant voces, cantus et agmina flentium lugubres reboabant in aere fletus; omnem populus urbem quatiebat gemitibus, celsumque culmen olympi implebatur plangoribus, accentus antiphonarum concrepabat in choro, et luctus Noviomagensium resonabat in coelo, funereos cantus omnes reddebant tramites, ululatus dirus cunctas compleverat aedes, ejulans populositas omnis se fuderat per orbitas, flebilibusque vagas implebant vocibus auras. Tali pompa vallatus eminebat pastor exstinctus; tali constipatum caterva corpus ferebatur ad tumbam. Hinc praeterea chori praecedebant canentium, illinc agmina plebium continuabant
Abbreviated transcription (Latin):
tem imanem pulsaret: nichil ꝓrsus ꝓfic̾e potuit. Tunc gͦ con¬
usa ad optimates: ait. Ecce iam liquide cognoscimꝰ. non esse
uoluntatis eiꝰ. ut eum ali bi feramꝰ. Concedamꝰ gͥ huic ple¬
ui uel inuiti: qd̾ hactenꝰ noluimꝰ uoluntarii. Placuit autẽ
hoc consilium cunctis: & decreuerunt eũ uno om̃s ore. in eo¬
dem oppido sepeliri. Itaq post hanc definitionem. cũ rurs
feretrum subleuare temptarent: tanta mox celeritate le¬
uigatum subleuatũq ẽ. ut facile iam a duob portaretur.
qui ante horam nec a płimis mouebat᷑. Ed miracłm cuncti
tiues cum regina cernentes: glam dñi magnificabant dicen¬
bilis es łs in scĩs tuis. Deinde iam cũ deferret᷑ corpꝰ ad sepul¬
chrũ: tota pene ciuitas ruit in obsequio funeris cũ luctu.
Nam ce regina deuota. cum ẽẽt hiemis temꝑe palꝰ inm̃sa.
nillatenꝰ suaderi potuit. ut uehiculo uteret᷑ equi: s pedestͥ.

Expanded text:
tem inanem pulsaret, nihil prorsus proficere potuit: tunc ergo contem inanem pulsaret, nihil prorsus proficere potuit: tunc ergo conversa ad optimates, ait: Ecce jam liquide cognoscimus non esse voluntatis ejus, ut eum alibi feramus, concedamus igitur huic plebi vel inviti, quod hactenus noluimus voluntarii. Placuit autem hoc consilium cunctis, et decreverunt eum omnes uno ore in eodem oppido sepeliri. Itaque post hanc definitionem cum rursus feretrum sublevare tentarent, tanta mox celeritate levigatum sublevatumque est, ut facile jam a duobus portaretur, qui ante horam nec a pluribus movebatur: quod miraculum cives cum regina cernentes, gloriam Domini magnificabant, dicennctis tuis. 38. Deinde iam cum deferretur corpus ad sepulchrum, tota paene civitas ruit in obsequio funeris cum luctu, Nam et regina devota, cum esset hiemis tempore palus inmensa, nullatenus suaderi potu
Abbreviated transcription (Latin):
uotione. pro sc̃a rapina decertantes: quinam iustiꝰ eiꝰ meterit
reliquias. ac sepult᷑am possidere. S cum ep̃i &e pr̃antiores qus
qui aderant. partib regine fauerent: atq ad eiꝰ eum mosa¬
sterium ferendum decernerent: orta ẽ ingens uociferatio
tumultꝰ magnus: ab uniu̾sa plebe nouiomagense: Lunc eo¬
na prudentiori consilio utens: &e iudicio dei omnipotendĩ
dm̃ uoluntas. aut sci huiꝰ. ut illuc eat. quo ego cupio. Rine
uerba cum accessissent ad feretrũ. & temptarent eũ leuas
anto pondere depressum senseruntꝰ ut nec mouere quidẽ
aloco illum possent. Deinde alii. atq alii. uicissim sibi succe¬
aentes: nichil uspiam p̾ualere potuerunt. Postremo omnium
regima accelens. ipsaq ꝑ se ꝓbare uolens: ulnis exertis ac rebra¬
chiatis. cepit pulsare: utrũ uel unũ feretri cornu ualeret mo
uete. Cumq totis uirib nitens inhiant̾ pugnaret. ⁊ qͣsi mon¬

Expanded text:
votione pro sancta rapina decertantes, quinam iustius eius mereretur votione pro sancta rapina decertantes, quinam iustius eius mereretur reliquias ac sepulturam possidere. Sed cum episcopi et praestantiores quique qui aderant partibus reginae faverentur adque ad eius eum monasterium ferendum decernerent, orta est ingens vociferatio et tumultus magnus ab universa plebe Noviomagense. Tunc regina prudentiori consilio utens et iudicio Dei omnipotentis t si est Domini voluntas aut sancti huius, ut illuc eat quo ego cupio, sine '. Post haec verba cum accessissent ad feretrum et temptarent eum levare, tanto pondere depressum senserunt, ut nec movere quidem a loco illum possent. Deinde alii atque alii vicissim sibi succedentes nihil uspiam praevalere potuerunt; postremo omnium regina accedens ipsaque per se probare volens, ulnis exertis ac rebrachiatis, coepit pulsare, utrum vel unum vere, cumque totis viribus nitens inhianter pugnaret, et quasi mon
Abbreviated transcription (Latin):
exosculans palparet: miracłm ñ silendum ilico contigit.
Nam cum ẽẽt hiemis tempꝰ. & corpꝰ iamdudũ mortuum
decumberet gelidum: fortuitu unda sanguinis ex narib i¬
centis ꝑfluens. cepit ubtim genas scĩ rigare. Quod uidelicet
conspicientes ep̃i. & regina xp̃ianissima: confestim subposi¬
tis hinc inde billeis linteis. summa cum diligentia. quousq
sponte decucurrit sanguinem collegerunt: ac ꝓ magno
munere seruandũ deinceps. in pignorib segregarunt. In¬
terea ut p̾dictum ẽ ieiunio expleto: satagebat omnimodis
regina. ut quoqͦ mͦ corpꝰ scĩ uiri. in cala monast̾ium suum
transferret. e contra alia pars. conabat᷑ eum parisiꝰ ciuitãẽ
deferre. Utrisq tam̃ obsistebant ciues nouiomagẽses: iusti¬
simam sibi hereditatem. membra sui antistitis uendican¬
tes. Hoc gͦ modo orta erat int̾ eos alt̾catio: pia uicissim de¬

Expanded text:
exosculans palparet, miraculum non silendum ilico contigit. exosculans palparet, miraculum non silendum ilico contigit. Nam cum esset hieme tempus et corpus iam dudum mortuum totum decumberet gelidum, fortuitu unda sanguinis ex naribus iacentis profluens, coepit ubertim genas sancti rigare. Quod videlicet conspicientes episcopi et regina christianissima, confestim subpositis hinc inde billeis linteis, summa cum diligentia, quousque sponte decucurrit, sanguinem collegerunt ac pro magno munere servandum deinceps in pignoribus segregarunt. Interea, ut praedictum est, ieiunio expleto, satagebat omnimodis regina, ut quo modo corpus sancti viri in Cala monasterium suum transferret; e contra alia pars conabatur eum Parisius civitatem deferre: utrisque tamen obsistebant cives Noviomagenses, iustissimam sibi hereditatem membra sui antistitis vindicantes. Hoc ergo modo orta erat inter eos altercatio, pia vicissim de