comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uersia a secundis heredib: patris. Nostra est possessio.
Intentio ẽ propinquorũ pupilli. Nostra est pecunia dequa
testatus non ẽ propinquus noster. Depulsio ẽ. Immo nr̃a.
qui heredes testamento patris sumus quȩstio est ratio.
pupillo enim pater testamentũ scripsit. quure quȩ eius
sunt nr̃a fiunt necesse ẽ: Infirmatio rationis. Immopat̃
sibi scripsit secundũ heredem. non pupillo. quare testa
ipsius patris familas. non filii quoq. eus pupilli heredessint.
Iudicialis est inqua ae qui & iniqui. prȩmii aut poene ratio
quȩritur: huius partes sunt duae. absoluta& ad sumptiua
ab soluta ẽ. quȩ inse contin& iuris & in iuriae quȩstiont̃.¬
hoc modo cum thebani lacedemon as bello superauissent
Et fere mosẽ grais cuminterse bellũ gessissent. ut hi quiui¬
cissent. trophȩũ aliquodinfinib statuerent uictoriae modo
in p̃sentiam declamandȩ causa. Non uti
inperpetuũ

Expanded text:
roversia a secundis haeredibus patris: Nostra est possessio. roversia a secundis haeredibus patris: Nostra est possessio. Intentio est propinquorum pupilli: Nostra est pecunia, de qua testatus non est propinquus noster. Depulsio est: Imo nostra est, qui haeredes testamento patris sumus. Quaestio est ratio Ms., rationis : Pupillo enim pater testamentum scripsit, quare, quae ejus sunt, nostra fiant necesse est. Infirmatio rationis: Imo pater sibi scripsit secundum haeredem, non pupillo; quare testamipsius patrisfamilias, non filii quoque ejus pupilli haeredes sint? Judicialis est, in qua aequi et iniqui, et praemii aut poenae ratio quaeritur. Hujus partes duae sunt, absoluta et assumptiva. Absoluta est, quae in se contincemodi: cum Thebani Lacedaemonios bello su- peravissent et fere mos esset Graiis, cum inter se bellum gessissent, ut ii, qui vicissent, tropaeum ali- quod in finibus statuerent victoriae modo in praesen- tiam declarandae causa, non ut in perpetuum
Abbreviated transcription (Latin):
AQuestio est constitutio in qua caus& disceptatio constat
hoc modo . ñ iure fecisti. iure feci. Ratio ẽ qua utit reus
hab& defensionẽ nisi hoc dicat. iure feci. Illa it patrẽme¬
ũ occiderat. Iudicatio est exratione deducta sum ma
huius modi. Rectũ nefuerit ab oreste matrẽ occidi. cum
illa orestis patrem occiderit. Firmamentũ est firmissi ma
argumentatio defensoris. ut siuelit orestis dicere eius modi
animũ matrissuae fuisse in patrem suũ. inse ipsũ. in regnũ
Romne genus suũ ut ab ea poenas. liberi sui potissimũ ex
magister. exemplisq confirmes ꝑsingulas metacente & ꝓbante
sit quod reo obicitur Constitutio generalis uocatur &
hab& partes duas. iudicialẽ & negotialẽ Negotialis est in
qua quid iuris sit exciuili more & aquitate considerat
it. pupillũ sibi fecit heredẽ. Sed pupillus ante mortuus

Expanded text:
gulis dicito.--ALB. Quaestio est constitutio, in qua causae disceptatio constat, gulis dicito.--ALB. Quaestio est constitutio, in qua causae disceptatio constat, hoc modo: Non jure fecisti; jure feci. Ratio est, qua utitur rhabet defensionem, nisi  hoc , dicat, jure feci; illa enim patrem meum occiderat. Judicatio est ex ratione deducta. Summa  Edit., Sumam hujusmodi: Rectumne fuerit ab Oreste matrem occidi, cum illa Orestis patrem occiderit? Firmamentum est firmissima argumentatio defensoris, ut, si velit Orestes dicere, ejusmodi animum matris  Edit., matri suae fuisse in patrem, in seipsum, in regnum, in omne genus suum, ut ab ea poenas liberi sui potissimum expmagister, exemplisque confirmes per singulas, me tacente et probantem, quod reo objicitur, constitutio generalis vocatur, et habet partes duas, judicialem et negotialem. Negotialis est, in qua, quid juris sit, ex civili more et aequitate consideratur. it, pupillum sibi fecit haeredem: sed pupillus ante mortuus
Abbreviated transcription (Latin):
guitas sȩpe inscripta legefacit questionẽ hoc modo.
Meretrix coronam ne habeat. si habeat public&ur. hic
ambiguitas inscripto ẽ. an mer etrix ł corona publicandasit
occiderit.rem quã uol& p̃mii loco a magistratu rog&
& accipi&. altera trranne occiso quinq quoq eius proxi
oidit. Heo filiũ suũ quẽ extrranno habebat. sibi inp̃mii lo¬
co deposcit. Sunt qui exlege occidi puerũ dicant oportere:
latores. Exscripto & sentia controuersia consistit  Cũ alter
uerbis ipsis quȩ scripta sunt utitur. Alter ad id quod scripto
pit. ne ab hostib opprimerent᷑ si foris mansissent. Accusator
solam intendit litterã. defensor sententiã. Scriptorẽ le
Uel si di uerso modo scriptoris sententiã conant᷑ difinire
&eius modi ut dixi exscripto fiunt quȩstiones
Perspecto contro uersiae loco secundũ quod dixisti an
in ratione sit . ł inscripto quo tunc animus ferendus est :

Expanded text:
guitas saepe in scripta lege facit quaestionem, hoc modo: guitas saepe in scripta lege facit quaestionem, hoc modo: Meretrix coronam non habeat; si habeat, publicetur. Hic ambiguitas in scripto est, an meretrix, vel corona publicanda sit. occiderit, rem quam volet praemii loco a magistratu roget, et accipiat. Altera LEX: Tyranno occiso quinque cidit. Haec filium suum, quem ex tyranno habebat, sibi in praemii loco deposcit. Sunt qui ex lege occidi puerum dicant oportere: latores. Ex scripto et sententia controversia consistit, cum alter verbis ipsis quae scripta sunt, utitur; alter ad id quod scriptorpit, ne ab hostibus opprimerentur, si foris mansissent. Accusator solam attendit litteram; defensor sententiam: scriptorem legvel si diverso modo scriptoris sententiam conantur definire. Et ejusmodi, ut dixi, ex scripto fiunt quaestiones. CAR. Perspecto controversiae loco, secundum quod dixisti, an in ratione sit, vel in scripto, quo tunc animus ferendus est?--
Abbreviated transcription (Latin):
Sed legales nunc constitutiones exẽplis confirma . ro
AConsiderandus ẽ sicut iam dixi in noctione. an inscripto
sit contro uersia. Nam scripti controuersia est eaquȩ ex
scripta lege nascitur hoc modo: lex qui in aduer satẽpesa¬
te nauem reliquerunt. omnia amittant. &eorũ sint onera
& nauis qui reminserunt in ea. Duo quidã cum in alto naui¬
garent. Cum alterius nauis & alterius onus ẽet. Naufragũ
quendã natantẽ miseri cordia moti sustulerunt in naui.
Postea cum aliquanto plus ipsos quoq tempestas uehemen
tius iactare coepit. Usque ad eo ut dominus nauis: cũ idem
accessit. nauem regebat. Sedata tempestate. nauis inportũ
exuulnere recreatus est. Nauem cum onere horũtriũ
iuxta scriptã legem quisq suã dixit Et hic exscripto
quȩstio nascit᷑ cuius sit nauis. Definitionib adhibitis quidsit
relinquere nauẽ & quid sit remanere innaui. Item ambi¬

Expanded text:
 316 CAR. Sed legales nunc constitutiones exemplis confirma.--ALB.  316 CAR. Sed legales nunc constitutiones exemplis confirma.--ALB. Considerandum est sicut jam dixi, in ratione, an in scripto sit controversia? Nam scripti controversia est ea, quae ex scripta lege nascitur, hoc modo. LEX: Qui in adversa tempestate navem reliquerint, omnia amittant, et eorum sint onera et navis, qui in ea remanserint. Duo quidam, dum in alto navigarent, cum alterius navis, et alterius onus esset, naufragum quemdam natantem misericordia moti in navem sustulerunt. Postea, cum aliquanto plus ipsos quoque tempestas vehementius jactare coepisset  Ms., coepit, usque adeo, ut dominus navis, cum idem accessit, navem regebat. Sedata tempestate, navis in portumex vulnere recreatus est. Navem cum onere, horum trium juxta scriptam legem quisque suam dixit. Et hic ex scripto quaestio nascitur, cujus sit navis, diffinitionibus adhibitis, quid sit relinquere navem, et quid remanere in navi? Item ambi
Abbreviated transcription (Latin):
romanus cum obsider&᷑ ab inimicis nec ullo modo euadere
datis. saluũ eduxit exercitũ. Accusat᷑ aquib dam. reus esse
maiestatis. hic defacto & defacti nomine conuenit inter
ambas partes. sed quale sit factũ quȩritur. hoc modo. utrũ
satius ẽ& amittere milites an ad hanc conditionẽ turpissimã
uenire. Cuius constitutionis plures sunt partes dequib: post
eomodo ł in eo loco. aut cum illis cũ quib: fecit. Ut si orestes
occidisse matrem. lic& illa occidiss& agamẽnonẽ patrẽ suũ
regem grecoꝵ. hic quȩri deb& ꝑtrans lationẽ si iuste fe
cisset annon :
U Stati causa inuento. quomodo tunc status ipse con
utrum quȩstio causae simplex sit an iuncta. Simplex est
quȩ unã inse contin& questionẽ hoc modo. Corinthes
bellum indicamus an non. Coniuncea est questio quȩ ex
plurib: questionib constat hoc pacto. Vtrũ bartago diru¬
atur. an bartaginiensib: reddatur. an eo colonia deducat᷑.

Expanded text:
Romanus, cum obsideretur ab inimicis, nec ullo modo evadere Romanus, cum obsideretur ab inimicis, nec ullo modo evadere datis salvum eduxit exercitum. Accusatur a quibusdam reus esse majestatis. Hic de facto et de facti nomine convenit inter ambas partes; sed quale sit factum quaeritur, hoc modo: Utrum satius esset amittere milites, an ad hanc conditionem turpissimam venire? Cujus constitutionis plures sunt partes, de quibus eo modo, aut loco, aut cum illis cum quibus fecit? Ut si Orestes occidisse matrem, licet illa occiderit Agamemnonem patrem suum regem Graecorum. Hic quaeri debet per translationem, juste fcisset, an non? Statu causae invento, quomodo tunc status ipse consutrum quaestio causae simplex sit, an conjuncta. Simplex est, quae unam in se continet quaestionem, hoc modo: Corinthiis bellum indicam  Ms., indicamus, an non? Conjuncta est quaestio, quae ex pluribus quaestionibus constat, hoc pacto: Utrum Carthago diruatur, an Carthaginensibus reddatur, an eo colonia deducatur?
Abbreviated transcription (Latin):
& hax prima controuersia quȩ infacto constat. dicit᷑
coniecturalis constitutio. quia coniecturi s exploranda
res ẽ. si feciss& an non Al cum defacto conuenit. litiga¬
tores Tum saepe nominis controuersiam introducunt.
quia accurator augere crimen ex nomine nititur. &
defensor minuere. Vt siquis sacrũ expriuato subripue¬
rit. utrũ fursit nominandus. ansacrilegus. Defensor
uult furẽ eẽ. quia fur quadruplũ soluat. Accusator
sacrilegũ. quia sacrilegus capite plectitur. &hat consti¬
tutio difinitiua dr̃ Quia & quid sit fur & quid sacrile¬
gus. difiniendũ est ratione Etuidendũ incuius difini¬
tionẽ cadat qui sacrũ de priuato loco subripuit. Si uero
inter accuratorẽ & defensorem conuenit defacto & de
nomine facti: Tum quȩrenda ẽ estimatio facti. id est qua¬
le sit factum. iustum an in iustũ. utile an in utile. &hax con¬
stitutio generalis dicitur Cuius exemplũ ẽ. Quidã dux

Expanded text:
Et haec prima controversia, quae in facto constat, dicitur Et haec prima controversia, quae in facto constat, dicitur conjecturalis constitutio, quia conjecturis res exploranda est si fecisset, an non. At cum de facto convenit inter litigatores, tunc saepe nominis controversiam introducunt, quia accusator augere crimen ex nomine nititur, et defensor minuere; ut, si quis sacrum e loco privato subripuerit, utrum fur sit nominandus, an sacrilegus? Defensor ait, furem esse, quia fur quadruplum solvit: accusator sacrilegum, quia sacrilegus capite plectitur. Et haec constitutio diffinitiva dicitur; quia quid sit fur, et quid sacrilegus diffiniendum est ratione; et videndum, in cujus diffinitionem cadat, qui sacrum de privato loco subripuerit. Si vero inter accusatorem et defensorem convenit de facto et de nomine facti, tunc quaerenda est aestimatio facti, id est, quale sit factum, justum an injustum, utile an inutile. Et haec constitutio generalis dicitur, cujus hoc sit exemplum: Quidam dux
Abbreviated transcription (Latin):
pus. locũ modũ. occasionẽ facultatẽ. In ꝑsona quȩrit᷑ quisfe¬
cerit: Infacto quid fecerit. Intẽpore quando fecerit :
in loco ubi factũ sit. In modo quomodo fieri potuiss&r.
In occasione cur facere uoluiss&. In facultate si ei sub pedi¬
& infirmari. Frustra enim quȩris in controuersis quid fac¬
tum sit. si persona facientis deerit. Et iterum personã frus¬
tra ostendis. si factum non aderit personae. Item tali intẽpo
re. uel tali in loco. talis resfieri non potuit. Item non eomodo
fieri potuit ut asseris. Nec ideo facereuduit. nec talis homo
talem habuit potestatẽ. ut hoc facere potuiss&:
Roci controuersiarũ. quot sunt.
ALoci controuersiarũ quos r&hores status causarũ appel¬
lant. id est ubi questio consistit. & primũ non con¬
uenerit inter partes sunt rationales aut legales
R Quot sunt rationales :¬
A Quattuor. id est facti. aut nominis aut qualitatis. aut trans
APrima est factiipsius controuersia. ut ẽfecisti. ñ feci:

Expanded text:
pus, locum, modum, occasionem, facultatem. In persona quaeritur quis fecerit; in facto quid fecerit; in tempore, quando fecerit; in loco, ubi factum sit; in modo, quomodo fieri potuisset; in occasione, cur facere voluisset; in facultate, si ei suppediest causa et infirmari. Frustra enim in controversia quaeris quid factum sit, si persona facientis deerit. Et iterum personam frustra ostendis, si factum non aderit personae. Item tali in loco vel tali tempore talis res fieri non potuit, item non eo modo fieri potuit, ut asseris, nec ideo facere voluit, nec talis homo talem habuit potestatem, ut hoc facere potuisset. CAR. Loci controversiarum quot sunt?--ALB. Loci controversiarum, quos rhetores status causarum appellant, id est, ubi quaestio consistit et primum non convenerit inter partes, sunt rationales, aut legales. CAR. Quot sunt rationales?-. Quatuor, videlicet facti, aut nominis, aut qualitatis, aut transl--ALB. Prima est facti ipsius controversia; ut est: Fecisti; non feci.
Abbreviated transcription (Latin):
tofel suasit. dauid citius perdere. & quomodo husai dissua¬
sit consiliũ eius ut regẽ saluar&. Iudiciale ẽ in quo ẽ ac cura¬
tio & defensio ut in actib: legimus a postolorũ. quomodo iudȩi
cũ tertulliano quodã oratore paulũ accuabant apud felicẽ
p̃sidem & quo modo paulus se defendebat apud eundẽ pre¬
sidẽ. Nam in iudiciis sepius quid aquũ sit quęrit᷑. Inde¬
monstratione quid honestũ sit intellegit᷑ Indeliberatione

Expanded text:
tophel, ut David patrem perderet; et quomodo Chusai dissuasit consilium ejus, ut regem salvaret. Judiciale est, in quo est accusatio et defensio, ut in Actibus legimus Apostolorum, quomodo Judaei cum Tertullo quodam oratore Paulum accusabant apud praesidem Felicem; et quomodo Paulus se defendebat apud eumdem praesidem. Nam in judiciis saepius, quid aequum sit, quaeritur; in demonstratione, qui
Abbreviated transcription (Latin):
quo differtꝰ Nam uituperato quȩ contraria ẽ laudi
specialiter ad incertam facientis ꝑ sonã ad hibetur
Communis uero locus generaliter in facticrimen p̃¬
ponitur. unde & cõmunis locus dicitur: quia absente
ꝑsona nontantũ in homine quantũ in ipsũ crim̃exponit᷑.
omneit uitiũ ñ in uno tantũ sed &iã in cõmune in plurib

Expanded text:
quo differt. Nam vituperatio, quae contraria est laudi, quo differt. Nam vituperatio, quae contraria est laudi, specialiter in certam facientis personam adhibetur. 8. Communis vero locus generaliter in facti crimine praeponitur; unde, et communis locus dicitur, quia absente persona non tam in hominem quam in ipsum crimen exponitur. Omne enim vitium non in uno tantum, sed etiam commune in plurimis
Abbreviated transcription (Latin):
trib locis diuiditur: honesto utili & possibili. hex
differt aliquid adeliberatiua quia sua soria eg&alte¬
ra ꝑ sona. Deliberatiuũ interdũ & apud seagit. In
sua foria autẽ duax sunt quȩ plusualent spes & m&us
Demonstra tiuũ dictũ. quod unã quãq rem aut lau¬
dando aut uituperando demonstrat. Quod genus
duas hab& species. laudẽ & uituperationẽ. Iaudisordo
tribus temporib distinguit᷑ Ante ipsum. in ipsũ.
post ipsũ. Ante ipsũ ut que tetam la&atulerunt scła
In ipsum. ut. osola in fandos troiae miserata labores.
post ipsũ . ut infr&a dum fluuii crrent. dũ montib
umbre lustrabunt conuexa polus dũ sidera pasc&.
semꝑ honos nomenq tuũ laudesq manebunt
Pari ordine econtrario & inuituperatione hominis
haet forma seruanda ẽ Ante hominẽ. in hominem.
post hominẽ locus communis. Ad demonstratiuũ ge¬
nus uituperationis genus ꝑtin&. quod tamen ab eo in ali¬

Expanded text:
tribus locis dividitur: honesto, utili, et possibili. Haec tribus locis dividitur: honesto, utili, et possibili. Haec differt aliquid a deliberativa, quia suasoria eget alteram personam, deliberativa interdum et apud se agit. In suasoria autem duae sunt quae plus valent: spes et metus. Demonstrativum dictum, quod unamquamque rem aut laudando aut vituperando demonduas habet species: laudem et vituperationem. Laudis ordo tribus temporibus distinguitur: ante ipsum, in ipsum, post ipsum. 6. Ante ipsum, ut: Quae te tam laeta tulerunt saecula. In ipsum, ut: O sola infandos Trojae miserata labores. Post ipsum, ut: In freta dum fluvii current, dum montibus umbrae Lustrabunt, convexa polus dum sidera pascet, Semper honos, nomenque tuum, laudesque manebunt. 7. Pari ordine, e contrario, et in vituperatione hominis haec forma servanda est, ante hominem, in hominem, post hominem. Locus communis ad demonstrativum vituperationis genus pertinet, quod tamen ab eo in ali
Abbreviated transcription (Latin):
seb: consistit. natura. doctrina usu. Natura. ingenio
Doctrina scientia. usu ad siduitate. Haec sunt enim
quȩ non solum in oratore. sed in uno quoq homine
artifice expectant᷑. ut aliquid efficiat.
enera causarũ iii. sunt deliberatiuũ. De mon¬
istratiuũ. Iudiciale deliberatiuũ genus est.
in quo dequib lib& utilitatib uita. quid aut debeat
aut nondebeat fieri tractatur. Demonstratiuũ est.
in quo liudabilis ꝑsona aut uituperabilis ostenditur
Iudiciale in quo de eius prius ꝑsonae facto aut poena
aut p̃mi sententia datur Dictũ autẽ iudiciale. eo
quod iudc& hominẽ & sentã suã ostendat. utrũ lauda¬
bilis p̃mio dignus sit. aut certe seus condẽrari libera¬
riq supplicio Deliberatiuũ genus uocatur e quod
de una quaq. re in eo deliberat᷑: huius genus duplex
e. suasio & desuasio. Id est de expectando & fugiendo
idest faciendo & non faciendo. S uasoria autẽ in

Expanded text:
rebus consistit: natura, doctrina, usu. Natura ingenio, rebus consistit: natura, doctrina, usu. Natura ingenio, doctrina scientia, usus adsiduitate. Haec sunt enim quae non solum in oratore, sed in unoquoque homine artifice expectantur, ut aliquid efficiat.enera causarum tria sunt, deliberativum, demonstrativum, iudiciale. Deliberativum genus est, in quo de quibuslibet utilitatibus vitae, quid aut debeat aut non debeat fieri, tractatur. Demonstrativum, in quo laudabilis persona aut reprehensibilis ostenditur. Iudiciale, in quo de ipsius personae facto aut poenae aut praemii sententia datur. Dictum autem iudiciale eo, quod iudicet hominem, et sententia sua ostendat utrum laudabilis praemio dignus sit, aut certe reus condemnari liberarique supplicio. Deliberativum genus vocatur eo, quod de unaquaque re in eo deliberatur. Huius genus duplex est, suasio et dissuasio, id est de expetendo et fugiendo, id est de faciendo et non faciendo. Suasoria autem in
Abbreviated transcription (Latin):
ET HORICAEST BENE DICEN¬
di scientia. in ciuilib questionib ad ꝑsua¬
denda iusta & bona. inrerũ ꝑsonarũq ne¬
gotix causa. Dicta autẽ r&horica greca¬
cutionis resis enim apud grecos locutio dr̃. r&bor
orator Coniuncta est autẽ grammatice arti r&hori¬
ca. Ingrãmatica enim scientiã recte loquendi dis
cimus. In r&horica uero ꝑcipimus qualit̃ ea quȩ didi¬
aristotile ermagoria & trans lata in latinũ atullio
eam lectori admirari in promptusit. comp̃hendere in¬
possibile Nam membranis retentis quas adherescit
memoriae series dictionis. Ac mox repositis. recordatio
omnis elabitur. huius disciplinae ꝑfecta cognitio oratorẽ
Uir bonus consistit: natura morib artib. uita
Dicendi peritus consistit astificiosa eloquentia quȩ con¬
stat partib: quinq Inuentione dispotione elocutione.
memoria. pronunciatione & fine officii. quod est
aliquid ꝑ suadereꝰ Ipsa autẽ peritia dicendi intrib

Expanded text:
etorica est bene dicendi scientia, in civilibus questionibus ad persuadendum iusta et bona, in rerum, personarumque negotii causa. Dicta est autem rhetorica greccutionis. Ῥῆσις enim apud Graecos locutio dicitur, ῥήτωρ orator. Coniuncta est autem Grammaticae arti Rhetorica. In Grammatica enim scientiam recte loqucimus; in Rhetorica vero percipimus qualiter ea, quae didiAristotele, Hermagora, et translata in Latinum a Tullio eam lectori admirari in promptu sit, conprehendere inpossibile. Nam membranis retentis quasi adhaerescit memoriae series dictionis, ac mox repositis recordatio omnis elabitur. Huius disciplinae perfecta cognitio oratorem Vir bonus consistit natura, moribus, artibus. Dicendi peritus consistit artificiosa eloquentia, quae constat partibus quinque: inventione, dispositione, elocutione, memoria, pronuntiatione, et fine officii, quod est aliquid persuadere. Ipsa autem peritia dicendi in tribus
Abbreviated transcription (Latin):
Prudentia in agnitionẽ ueritatis inducit hominem
ustitia dilectionẽ dĩ & proximi seruat.
Cortitudo uincit aduersa mortẽq contẽp nit
Iemperantia uitiosas uoluptates reprimit & omnia
moderat
Hac sunt quattuor uirtutes principales quȩ mores
ornant. merita p̃bent. diabolum uincunt. calũ
aperiunt. Prima intellegit. Secunda diligit. Tertia
uictoriam dat. Quarta modum imponit.
PRU¬
DEN¬
TIA

Expanded text:
Prudentia in agnitionem veritatis inducit hominem. Justitia dilectionem Dei et amorem proximi servat. Fortitudo vincit adversa, mortemque contemnit. Temperantia vitiosas voluptates reprimimoderatur. Hae sunt quatuor virtutes principales, quae mores ornant, merita praebent, diabolum vincunt, coelum aperiunt. Prima intelligit; secunda diligit; tertia victoriam dat; quarta modum imponit. Prudentia
Abbreviated transcription (Latin):
* Discep̃ cor iuuenis motus moresq uenustos.
Laudetur toto ut nomen in orbe tuum
Ouos est a etas iuuenes quib aptalegendo
Discite. eunt annt more fluentis a quae
Atq dies dociles uacuis non perdite rebus
Nec redit unda fluens nec redit horaruens
Tloreat instuduis uirtutum prima uuentus¬
pii bil geat ut magno laudis honore senex¬
Si nostram lector festucam tollere quaeras.
Robora de proprio lumine tolle prius.
Disce tuas iuuenis ut agat facundia ciuias.
Utsis defensor cura salusque tuis¬

Expanded text:
 Disce, precor, juvenis, motus moresque venustos. Laudetur toto ut nomen in orbe tuumvos est aetas, juvenes, quibus apta loquendi Discite: eunt anni, more fluentis aquae. Atque dies, dociles, vacuis ne perdite rebus. Nec redit unda fluens, nec redit hora ruens. Floreat in studiis virtutum prima juventus, Fulgeat ut magno laudis honore senexSi nostram, lector, festucam tollere quaeras, Robora de proprio lumine tolle prius. Disce tuas, juvenis, ut agat facundia causas, Ut sis defensor, cura, salusque tuis
Abbreviated transcription (Latin):
nostra disciplinis proficit & usu ual&. Qua pp̃t huius
rethoricae disciplinae regulas pande nobis. Iam cotidia¬
na occupationũ necessitas cogit nos ex erceri in illis. &
elo cutio. memoria. pronuntiatio. Inuentio ẽ ex co¬
giatio rerũ uerarũ. aut ueri similiũ quȩ causã probabilẽ
reddant. Dispositio ẽ rerũ inuentarũ in ordinẽ distribu¬
uentionẽ perceptio. Pronuntiatio ẽ exxrerũ & uerboꝵ
dignitate. uocis & corporis moderatio. Primũ en in ue
nire quod dicas. Dein quod inueneris. disponere.
Ium quod disposueris uerbis explicare. Quarto quod in¬
ueneris& disposueris & oratione uestieris. memoria conp̃¬
ueratur. necesseẽ ut mihi uidetur. cusas ipsas certa ha¬
stratio deliberatio p̃iudiciali. De monstratiuũ genus ẽ quod
tribuit᷑ in alicuius certa ꝑsonae laudẽ ueluitu perationẽ.
ad munera eius. ad camn autẽ & munera eius non respexit

Expanded text:
nostra disciplinis proficit, et usu valet. Quapropter hujus nostra disciplinis proficit, et usu valet. Quapropter hujus rhetoricae disciplinae regulas nobis pande. Nam quotidiana occupationum necessitas cogit nos exerceri in illis. Etelo- cutio, memoria, pronuntiatio. inventio est excogitatio rerum verarum aut veri similium, quae causam proba- bilem reddant; dispositio est rerum inventarum in or- dinem distribuventionem perceptio; pronuntiatio est ex rerum et verborum dignitate vocis et corporis moderatio. Nunc his renire, quod dicas; deinde quod inveneris, disponere; tum quod disposueris, verbis explicare; quarto quod inveneris et disposueris, et oratione vestieris, memoria comprersatur, necesse est, ut mihi videtur, causas ipsas certa hastrativo, deliberativo, judiciali. Demonstrativum genus est, quod tribuiter in alicujus certae personae laudem vel vituperium  Mssad munera ejus; ad Cain autem et ad munera ejus non respexit.
Abbreviated transcription (Latin):
Primo pp̃t insolentiam reclamantes: deinde propt̃ rationẽ
atq. orationẽ studiosius audientes. Exferis& inmanibus.
mites reddidit ac mansuetos. Ac mihi quidem uidet᷑ domine
mi rex hoc nec tacita nec in ops dicendi sapientia ꝑficere
potuisse. ut homines a consuetudine subito conuerter&
RAd quem finem spectat.
AAd benedicendi scientiam.
R. In quib uersatur rebus.¬
A In ciuilib idest doctis quȩstionib quȩ naturali ani¬
mi ingenio concipi possunt. Nam sicut naturale estom¬
nib: setueri& alium. ferire &iam si armis& exercita¬
tione non didicerit. Ita naturale fere est omnib alios ac¬
cerunt. Sed utilius & promptius utuntur oratione. qui
disciplinis instruunt᷑ & usu exercent᷑. Nam omnib: natu¬
rale est loqui. attamen multũ excellit aliosquiꝑ grãma¬
Iticam loquit᷑
RNene dicis magister. &iam omnis uita Iticam loquit᷑¬

Expanded text:
primo propter insolentiam reclamantes, deinde propter rationem primo propter insolentiam reclamantes, deinde propter rationem atque orationem studiosius audientes, ex feris et immanibus mites reddidit et mansuetos. Ac mihi quidem videtur, domine mi rex, hoc nec tacita  Edit., tanta, nec inops dicendi sapientia perficere potuisse, ut homines a consuetudine subito converteretR. Ad quem finem spectat?--ALB. Ad bene dicendi scientiam. CAR. In quibus versatur rebus?--ALB. In civilibus id est, doctis quaestionibus, quae naturali animi ingenio concipi possunt. Nam sicut naturale est omnibus se tueri et alium ferire, etiamsi armis et exercitatione hoc non didicerint, ita naturale fere est omnibus, alios acitatione hoc non didicerint. Sed utilius et promptius utuntur oratione, qui disciplinis instruuntur, et usu exercentur. Nam omnibus naturale est loqui, attamen multum excellit alios qui per grammaticam loquitur. CAR. Bene dicis, magister; etiam omnis vita
Abbreviated transcription (Latin):
dialecticx suptilitatis claustra partim apͥeruisti. ualde me
in eas rationes fecisti intentũ. Maxime quia me incellu¬
ria arth metice disciplinae pride sagacit᷑ induxisti. uel
ne in luminauit. & scientie cluritate ornauit. uit nͣ¬
solum magistrorũ ingenia prompte subsequi. sed &iã inmul¬
tis uelociter p̃currere possis. Et lic& flãmiuomo tuȩ sapi¬
entiae lumini scintilla ingeniolimei nil adderepossit. Tamen
quoddã tẽpus cum in agris homines passim bestiarũ more
uagabant᷑ Nec ratione animi quic quã. sed pleraq uiribus
mani officii ratio colebatur. Sed cȩca& temeraria domina¬
trixcupiditas ad se explendã corporis uirib: ab utebatur
Quo tẽpore quidam magnus uidelic&uir p̃aapiens cognouit
quȩ matetia & quanta ad maximas resoportunitas animis
in ess& hominũ siquis eam poss& dicere. Et p̃cipiendo melio¬
rem reddere Qui dispersos homines in agris & intectis silues¬
trib ab ditos ratione quadam cõpulit in unũ locũ& congre

Expanded text:
dialecticae subtilitatis claustra partim aperuisti, valde me in eas rationes fecisti intentum; maxime, quia me in cellaria arithmeticae disciplinae pridie sagaciter induxisti, vel ne illuminavit et scientiae claritate ornavit, ut nosolum magistrorum ingenia prompte subsequi, sed etiam in multis velociter praecurrere possis; et licet flammivomo tuae sapientiae lumini scintilla ingenioli mei nil addere possit, tamen, quoddam tempus, cum in agris homines passim bestiarum more vagabantur, nec ratione animi quidquam, sed pleraque viribus nae religionis, nondum humani officii ratio colebatur, sed caeca et temeraria dominatrix cupiditas ad se explendam viribus corporis abutebatur. Quo tempore quidam vir magnus et sapiens cognovit, quae materia et quanta ad maximas res opportunitas animis inesset hominum, si quis eam posset elicere et praecipiendo meliorem reddere. Qui dispersos homines in agris et in tectis sylvestribus abditos ratione quadam compulit in unum locum, et cong
Abbreviated transcription (Latin):
Iudi catio ẽ. cũ id fecerit quod non oportuerit & id ñ
oportere nescierit. sit ne supplicio dignus. Casuraut̃ Casu
infertur in concessionẽ. cum de monstratur. aliqua fortu¬
nae uis uoluntati obstitisse. ut in hac re. cũ lacede moniis
lex ẽ& ut hostias nisi ad sacrificiũ quoddã redemptor prȩ¬
buiss& capitalẽachostias is qui redemerat cũ sacrisiciinsentertiã ferr&¬
dies instar& in urbem exagro coepit agere . Cũ subito
magnis commotus tempestatib fluuius eurotas. is qui p̃ter
lacedemonem fluit . ita magnus& uehemens factus est:
ut eo traduci uictimae nullo modo possent. Rademptor sua
uoluntatis ostendenda causa hostias constituit omnes in
litore. ut qui trans flumen essent. uidere possint. Cum
omnes studio subitam fluminis magnitudinẽ scirent fuis

Expanded text:
iudicatio est: cum id fecerit, quod non oportuerit, et id non iudicatio est: cum id fecerit, quod non oportuerit, et id non oportere nescierit, sitne supplicio dignus? Casus autem inferetur in concessionem, cum demon- stratur aliqua fortunae vis voluntati obstitisse, ut in hac: cum Lacedaemoniis lex esset, ut, hostias nisi ad sacrificium quoddam redemptor praebuisset, capital esset, hostias is, qui redemerat, cum sacrificii dies instaret, in urbem ex agro coepit agere. tum subito magnis commotis tempestatibus fluvius Eurotas, is qui praeter Lacedaemonem fluit, ita magnus et vehemens factus est, ut ea traduci victimae nullo modo possent. redemptor suae voluntatis ostendendae causa hostias constituit omnes in litore, ut, qui trans flumen essent, videre possent. cum omnes studio eius subitam flu- minis magnitudinem scirent fuis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ quã non factũ ipsũ probatur ab reo. sed ut ignoscatur
idpetitur. Cuius partes duae. purgatio & dep̃catio. Pur¬
gatio ẽ ꝑ quã eius qui accurat᷑ non factũ ipsũ. sed uolun¬
tas defendit᷑. Ea hab& partes tres. in prudentiã. casum:
necefsitudinem. In prudentia. cũ scisse sealiquid is qui
arguit᷑ negatur. ut apud quosdam. lex erat. Nequis di¬
ane uitulũ immolar& Nauta quidã cũ aduersa tẽpesta¬
te in alto iactarent᷑. uouerunt . si eo portu quẽ conspici¬
ebant potiti essent. Ei deo qui ibi ẽẽt seuitulũ immolatu¬
ros. Casu erat in eo portu fanũ dianae. eius cuiuitulũ im¬
molare non licebat. In prudentes legis cũ exissent uitu¬
lum immolauerunt: Accusant᷑ Intentio ẽ uitulũ immo¬
lastis ei deo cui non licebat Inpulsio ẽ in concessione de
posita. Ratio est nesciui non licere . Infirmatio ẽ. tamen
qm̃ fecisti quod non licebat. & lege supplicio dignus es

Expanded text:
 quam non factum ipsum pro- batur ab reo, sed ut ignoscatur,  quam non factum ipsum pro- batur ab reo, sed ut ignoscatur, id petitur. cuius partes sunt duae: purgatio et deprecatio. Purest, per quam eius, qui accusatur, non factum ipsum, sed vo- luntas defenditur. ea habet partes tres: inprudentiam, casum, necessitudinem. Inprudentia est, cum scisse aliquid is, qui arguitur, negatur; ut apud quosdam lex erat: ne quis Diae vitulum immolaret. nautae quidam, cum adversa tem- pestate in alto iactarentur, voverunt, si eo portu, quem conspiciebant, potiti essent, ei deo, qui ibi esset, se vitulum immolaturos. casu erat in eo portu fanum Dianae eius, cui vitulum immolare non licebat. in- prudentes legis, cum exissent, vitulum immolaverunt. accusantur. intentio est: vitulum immolastis ei deo, cui non licebat. depulsio est in concessione posita. ratio est: nescivi non licere. infirmatio est: tamen, quoniam fecisti, quod non licebat ex lege, supplicio dignus es.
Abbreviated transcription (Latin):
Quidã insenatu eũ quoq qui porcũ tenuerit dedi opor¬
tere . Intentio ẽ. dedi oportere Depulsio ẽ. non oport&
Quȩstio ẽ. oporteat ne. Patio: non it meũ fuit officium
nec mea potestas. cũ & id atatis non habui & priuat essẽ.
& summa cũ auctoritate & potestate imperator mandauit.
qui uider& ut satis honestũ foedus ferretur. Infir¬
matio ẽ erum. qm̃ particeps tu factus es intur pissimo
foedere summae religionis. dedi te conuenit Iudi¬
catio ẽ. cũ is qui potestatis nihil habuerit. iussu impera¬
toris infoedere & in tanta religione intersuerit :
dedendus sit hostib: necne. Hoc genus cause cũ su¬
periore differ quod in illo concedit sereus oportu¬
sed alicui rei aut homini eam caurã attribuit. quȩ
uoluntatis suae fuerit impedimento In hoc autẽ non
accusare alterũ necculpã in aliũ transferre deb& sed
monstrare eam rem nihiladse nec ad suã potestatt᷑ neq:
ad officiũ suũ pertinuis se aut pertinere: Concessio est

Expanded text:
quidam in senatu eum quoque dicit, qui porcum tenuit, dedi oportere. Intentio est: Dedi oportere. Depulsio est: Non oportet. Quaestio est: Oporteatne? Ratio: Non enim meum fuit officium, nec mea potestas, cum et id aetatis non habui, et privatus essem, et summa cum auctoritate et potestate imperator mandavit, qui videret, ut satis honestum foedus feriretur. Infirmatio est: Quoniam particeps factus es in turpissime foedere, summae religionis dedi te convenit. Judicatio est: Cum is qui potestatis nihil habuerit, jussu imperatoris in foedere et in tanta religione interfuerit, dedendusne sit hostibus nec ne? Hoc genus causae cum superiori differt, quod in illo concedit se reus, oportused alicui rei aut homini eam causam attribuit, quae voluntati suae fuerit impedimento: in hoc autem non accusare alterum, nec culpam in alium transferre debet, sed monstrare eam rem nihil ad se, nec ad suam potestatem, neque ad officium suum pertinuisse, aut pertinere. Concessio est,
Abbreviated transcription (Latin):
est sapientia. Ita & in eloquentia quoq: ut enim inuita.
itã & in oratione. nil clarius est. quã omnia sapient̃
fieri. Qua propt̃ oratori sũm o opere p̃uidendũ est quid
sibi deceat & suae conueniat causae. Non insententiis so¬
lum. sed &iam inuerbis. Non enim omnissortuna
Non omnis onos. non omnis auctoritas. non omnis aetas
Nec uero locus aut tẽpus aut auditor omnis eodẽ aut uerboꝵ
genere tractandus est aut sententiarũ. semꝑq: in omni

Expanded text:
est sapientia, ita et in eloquentia quoque. Ut enim in vita, est sapientia, ita et in eloquentia quoque. Ut enim in vita, ita et in oratione nihil clarius est, quam omnia sapienter fieri. Quapropter oratori summopere praevidendum est, quid sibi deceat, et suae conveniat causae, non in sententiis solum, sed etiam in verbis. Non enim omnis fortuna, non omnis honos, non omnis auctoritas, non omnis aetas; nec vero locus, aut tempus, aut auditor omnis eodem aut verborum genere tractandus est, aut sententiarum, semperque in omni
Abbreviated transcription (Latin):
pulcra trans latio ꝑ meto nomram cum res ꝑauctorem
rei significatur. ut probello martem & ꝓfrugib cererẽ.
aut̃ cum uirtutes & uitia pro ipsis in quib: sunt appellam
ut in quã domũ luxories in rupit. auaritia penetrauit
Est & sy nech do chica trans latio pulc̾ra: cum exparteto¬
tum. aut ex toto partẽ significamus. ut protota domo
tecta dicamus. aut ꝓundis mare.
R Qualis oporta uerboꝵ eẽ coniunctio:¬
A decens & composita& conpacta ut nesit hiulca uocalib
ut placida aura ad est. Nec aspera consonantib ut multũ
ille lug& Neabultima syllaba prioris uerbi. sequens
uerbũ incipiat. ut prima mater . Ne prima cũ ultima
efficiat obscenitatẽ. ut numerũ nũꝙ intellexi . Cauendũ
quoq ẽ ne in ania uerba non rei agendae. sed structora
tantum modo implendae causa proferant᷑ &ut ad sum¬
mũ ueniamus sicut reliquarũ rerum fundamentum

Expanded text:
pulchra translatio per metonymiam, cum res per auctorem pulchra translatio per metonymiam, cum res per auctorem rei significatur, ut, pro bello Martem, pro frugibus Cererem. Aut cum virtutes et vitia pro ipsis, in quibus sunt, appellamus, ut: In quam domum luxuries irrupit, aut avaritia penetravit. Est et synecdochica translatio pulchra, cum ex parte totum aut ex toto partem significamus, ut pro tota domo tectum dicamus, aut pro undis mare. CAR. Qualis oportet sit verborum conjunctio?--ALB. Decens et composita et compacta; ut nec sit hiulca vocalibus, ut: Placida aura adest. Nec aspera consonantibus, ut: Multum ille luget. Nec ab ultima syllaba prioris verbi sequens verbum incipiat, ut: Prima mater. Nec prima cum ultima faciat obscoenitatem, ut: Numerum nunquam intellexi. Cavendum quoque est, ne inania verba non rei gerendae  Mss., agendae, sed structurae tantummodo implendae causa proferantur. Et ut ad summum veniam, sicut reliquarum rerum fundamentum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑta primo. Post adhiberi coacta est ad ornatũ &iam corpo
ris& dignitatẽ : sic uerbis tranr: latiuis institutis est in opiae
causa. Deinde frequentata est delectationis & ornatus
Nam gẽmare uites. luxdriare merem. fluctua resegetes.
&iam rustici dicunt. quod enĩ declarari uix uerbo ꝓprio
potest. id tranrlato inlustratur Eatamen trans ferri o¬
port& quȩ clariorẽ facunt rem. ut est hor rescit mare.
& ferust aestu pelagus. Non nũ quã &iã breuitas translati¬
one conficitur. ut telũ manustgit . In prudentia it teli
RAnundecũq lic& ducere tans lationes:¬
A Nequa quã sed tantum dehonestis rebus. Nam sũ mo¬
pere fugienda ẽ omnis turpitudo earũ rerũ aqquaseorũ
animos qui audiunt trah& similitudo ut dictum est
Morte africani castratam rempuplicã & stercus curiae. In
utroq deformis cogitatio similitudims. Item non sit maior
trans latio quã res postul& ut tempestas litis. Aut contra

Expanded text:
rta primo, rta primo, ris et dignitatem; sic verbis translativis instituta est inopiae  Al., inopia et causa, deinde frequentata est delectatione et ornatu. Nam gemmare vites, luxuriari messem, fluctuare segetes etiam rustici dicunt; quod enim declarari vix potest verbo proprio, id translato illustratur. Ea tamen transferri oportet, quae faciunt rem clariorem; ut est: horrescit mare et fervet aestu pelagus . Nonnunquam etiam brevitas translatione conficitur, ut, telum manu fugit; imprudentia enim teli CAR. An undecunque licet ducere translationem?--ALB. Nequaquam, sed tantum de honestis rebus. Nam summopere fugienda est omnis turpitudo earum rerum, ad quas eorum animos qui audiunt trahet similitudo; ut dictum est: Morte Africani castratam rempublicam et stercus curiae. In utroque deformis cogitatio similitudinis. Item non sit major translatio quam res postulet, ut, tempestas litis. Aut contra
Abbreviated transcription (Latin):
ALegendi sunt auctorũ libri eorũq benedicta memo¬
ria mandanda quorũ sermone ad sueti factiꝗ erunt
necupientes quidem. poterunt loqui nisi ornate Neq
tudo nr̃a non utit᷑. Nisi raro ornandi causa & parce.
sed tamen usitatis plus ornatur eloquentia.¬
R An magis ornat᷑ insingulis uerbis ł in coniunctione
uerborũ eloquentia.:¬
Autrumque. nam & insingulis uerbis & in coniunctione
uerborum. decus orationis constat
R Si inutrirq constat. deutrisque dic.¬
AInsingulis uerbis duo suint quȩ orationẽ in lustrant.
Aut sisit propriũ uerbũ aut trans latũ. In proprus illa
laus est. ut ab iecta & in consueta fugumus. electir & inlus¬
trib utamur Inquib: plenũ quiddã & consonans in ẽẽ ui¬
deatur. In quo consu&udo &dam bene loquendi ual& plu¬
rimum Intrans latis latepat& ornatus. quẽ genuit necem¬
tas. In opia coacta &x angustiis. postautẽ dllectatio iocunditas¬
que cȩle brauit Nam ut uestis frigoris reppellendi causa re¬

Expanded text:
Legendi sunt auctorum libri, eorumque bene dicta memoriae commendanda quorum sermone assuefacti qui erunt, ne cupientes quidem poterunt loqui, nisi ornate. Neqtudo nostra non utitur, nisi raro, ornandi causa et parce; sed tamen usitatis plus ornatur eloquentia. CAR. An magis ornatur in singulis verbis, vel in conjunctione verborum eloquentia?--ALB. Utrumque. Nam in singulis verbis, et in conjunctione verborum decus orationis constat. CAR. Si in utrisque constat, de utrisque dic.--ALB. In singulis verbis duo sunt quae orationem illustrant; aut si sit proprium verbum, aut si sit translatum. In propriis illa laus est, ut abjecta et inconsueta fugiamus; electis et illustribus utamur, in quibus plenum quiddam et consonans inesse videatur, in quo consuetudo valet. In translatis late patet ornatus, quem necessitas genuit inopia coacta et angustiis, post autem delectatio iucunditasque celebravit. Nam ut vestis frigoris repellendi causa repe
Abbreviated transcription (Latin):
Non multa ꝑse hab& hac pars adsesolã ꝑtinentia p̃cepta
quȩ nonuemiant in inuentionis p̃ceptis łelocutionis. Nam&
haec rebus & uerbis maxime ꝓdest. &or namentũ fidemq
argumentationib: p̃stat &ilaudem orationi tribuit. Cũ om¬
nia enĩ non solum ordine sed &iã momento quodamat.quȩ
iudicio dispensanda & componenda sunt. prout p̃rens ra¬
tio utilitatis aut decoris aut necessiatis ecegerit. sed qđ.
aduerborum dispositionẽ pertin&. satis plene doc&
Iam nunc nos ordo disputationis adelocutionis dedux̃
inqui sitionẽ Quȩ magnã ciusae ad fert uenustatẽ &
r& hori dignitatẽ. Necte ab huius modi tam facile excu¬
non tamen tarda uoluntate sequar interrogationes¬
RPrimo qualis debeat eẽ elocutio aperi.¬
A Facunda deb& esse & re aperta.¬
RQuomodo aperta:
aAꝑta erit erit si uteris signiricationib: & ꝓpriis uer¬
bis & usitatis sine ambiguo non nimis ꝓcul ductis trans¬
lationib: nec interposito yperbaton.

Expanded text:
Non multa per se habet haec pars ad se solam pertinentia praecepta, quae non inveniantur in inventionis praeceptis vel elocutionis. Nam et haec rebus et verbis maxime prodest, et ornamentum fidemque argumentationibus praestat, et laudem orationi tribuit, cum omnia non solum ordine, sed etiam momento quodam atque judicio dispensanda et componenda sunt, prout praesens ratio utilitatis aut decoris aut necessitatis exegerit. Sed quod ad verborum dispositionem pertinet, satis plene docetur, . DE ELOCUTIONE. CAR. Jam nunc nos ordo disputationis ad elocutionis deduxit inquisitionem, quae magnam causae affert venustatem et rhetori dignitatem. Nec te ab hujus tam facile excunon tamen 327 tarda voluntate, sequar interrogationes.--CAR. Primo, qualis esse debeat elocutio, aperi.--ALB. Facunda debet esse et aperta.--CAR. Quomodo aperta? --ALB. Aperta erit, si utaris significantibus et propriis verbis, et usitatis sine ambiguo, non nimis procul ductis translationibus, nec interposito hyperbato
Abbreviated transcription (Latin):
PROPO¬
SITIO
aDSum¬
pTIO
CONCLU¬
S1O
TRiper¬
TITA.
Quinque
pertira
Porro sapientiam u&eres philosophiã uocauerunt id ÷
omnium rerum humanarũ atq diuinarũ scientiã. huius
philosophiae tres eẽ partes ueteres dixerunt. phisicam.
a&hicã loicã.

Expanded text:
Propositio Assumptio Conclusio Tripartita Quinque partita. Porro sapientiam veteres philosophiam vocaverunt, id est, omnium rerum humanarum atque divinarum scientiam. Hujus philosophiae tres esse partes veteres dixerunt; physicam, ethicam, logicam.
Abbreviated transcription (Latin):
uteruor caedis signũ est . &fuga reati saepe signũ solet esse
Comme moratis locis argumentoꝵ & confirmationũ. sed¬
ipsa argumentatio ut reor nequaquã uniformis eẽ potest.
Non uni formis sed omnis argumentatio quȩ ex his locis
quos cõme morauimus conficit᷑. Aut probabilis aut necessaria
deb& eẽ Necessaria ẽ quȩ alit̃ fieri non potest. ut si peperit.
curtueris : Siꝓb: cur accusas : ꝑ enumerationẽ in qua plurib
reb: inductis. unã necessario confirmat Hoc pacto necesse
autẽ inimicitiarũ causa ab hoc eẽ hunc occisum : aut metus.
aut spei aut alicuius amici causa. & si horũ nilest : relinquitur
ab eo hunc esse occisũ Nam frustra homo occid non potest.
Per simplicẽ condusionẽ hoc modo. siuos me istuc eo tẽpore
dicitis hoc fecisse : Ego eotempore trans mare fui. Ideo id
quo duos dicitis. non modo reti sed ne potuerim quidẽ facere

Expanded text:
ut cruor caedis signum est, et fuga reatus saepe signum esse solet. CAR. ut cruor caedis signum est, et fuga reatus saepe signum esse solet. CAR. Commemoratis locis argumentorum et confirmationum, ipsa argumentatio, ut reor, nequaquam uniformis esse potest.--ALB. Non uniformis; sed omnis argumentatio, quae ex his locis quos commemoravimus, conficitur, aut probabilis aut necessaria debet esse. Necessaria est, quae aliter fieri non potest, ut: Si peperit, cur tueris? Si probus, cur accusas? Per enumerationem, in qua pluribus rebus inductis una necessario confirmatur, hoc pacto: Necesse, aut inimicitiarum causa ab hoc esse hunc occisum, aut metus, aut spe lucri, aut alicujus amici causa; et si horum nihil est, relinquitur, ab eo hunc non esse occisum; nam frustra homo occidi non potest. Per simplicem conclusionem, hoc modo: Si vos me isthuc eo tempore dicitis hoc fecisse, ego eo tempid, quod dicitis, non modo non fecerim, sed ne potuerim quidem facere
Abbreviated transcription (Latin):
sorem controuersia ẽ Dum uero exnegotus argum̃ta su¬
menda erunt tria consideranda sunt. primũ quid sit ante
rem. quid inrẽ. quid postrem. Vt infacto cauponis. ante
rem fuit. qđ in itinere illi duo familiarit᷑ ibant. quod si¬
mul diuerterent in hospitiũ & simul cenarent. In re. nox.
somniũ occisio. Postrem quod solus ierit . qđ sociũ relique¬
rit quod cruentũ gladiũ habuent Est quoq quartũ qđ
ad negotiũ ꝑtin&. id ẽ quȩ lex sit eius rei ł qui sint auctores
eus ł quo id nomine quod factũ ẽ appellari debeat. Ante
enĩ iem. causa facti consideranda ẽ . Idest anspelucri ł causa
no ingestione rei. locus tempus occasio. mođ facultas consi¬
ł qua occasione. aut facultate occiderit hominẽ quȩrendũ ẽ
Post gestã rem considerabuntur signa quȩdam geste rei

Expanded text:
sorem controversia est. Cum vero ex negotiis argumenta susorem controversia est. Cum vero ex negotiis argumenta sumenda sunt, tria consideranda sunt. Primo, quid sit ante rem, quid in re, quid post rem? Ut in facto cauponis  Edit., causae ponis. Ante rem fuit, quod in itinere illi duo familiariter ibant; quod simul diverterent ad hospitium; quod simul coenarent. In re: nox, somnus  Edit., somnium, occisio. Post rem: quod solus ierit, quod socium reliquerit, quod cruentum gladium habuerit. Est quoque quartum, quod ad negotium pertinet, id est, quae lex sit ejus rei; vel qui sint auctores ejus; vel quo id nomine, quod factum est, appellari debeat. Ante enim rem causa facti consideranda est, id est, an spe lucri, vel cno in gestione rei  Edit., re gesta locus, tempus, occasio, modus, facultas consi quem modum, vel qua occasione, aut facultate occiderit hominem, quaerendum est. Post gestam rem considerabuntur signa quaedam rei gestae,
Abbreviated transcription (Latin):
locus. Sepe uno protegente scuto. multa nocentis reppel¬
luntur spicula Defensor primo sipoterit. debebit eius
uitã honestissimã fidelissimã demonstrare. aut inrem¬
puplicã. aut inparentes. cognatos amicos. Et eius bene
esse tam in signia bona. tam paruo reatu obscurari Nec hoc
ipsũ aliqua cupiditate ł malitia. seu infidelitate ꝑpetrasse.
sed casu& ignorantia Aut alterius suggestione fecisse nul
tiosus quis lib& bonos insimulare audeat Sinautẽ & in an¬
te actauita aliquae turpitadines erunt. Haeaut in pru¬
dentiae necessitudine aut adulis centiae per suasione ꝑpetras¬
se. aut aliquorũ inuidia fictas aut falsa opinione in latas c̃ẽ
dicendũ erit . Siuero nullo modo uitae turpitudo aut in¬
famia leniri potest oratione. Negare oportebit deuita
guatur. quare ante actis omissis illud quod instatagio portere.
ANegotiũ est ipsũ factũ. In quo int̃ accusatorẽ & defen¬

Expanded text:
locus ei. Saepe enim uno protegente scuto multa nocentis repellocus ei. Saepe enim uno protegente scuto multa nocentis repelluntur spicula. Defensor primo, si poterit, debebit ejus vitam esse honestissimam, fidelissimam demonstrare, aut in rempublicam, aut in parentes, cognatos, amicos; et ejus bene esse, tam insignia bona tam parvo reatu obscurari. Nec hoc ipsum aliqua cupiditate vel malitia, seu infidelitate perpetrasse, sed casu et ignorantia, aut alterius suggestione fecisse, nultiosus quislibet bonos audeat insimulare. Si autem et in ante acta vita aliquae turpitudines erunt, has eum aut imprudentiae necessitudine, aut adolescentiae persuasione perpetrasse; aut aliquorum invidia fictas, aut falsa opinione illatas esse dicendum erit. Si autem nullo modo vitae turpitudo, aut infamia leniri potest oratione, negare oportebit, de vitguatur. Quare anteactis omissis illud, quod instat, agi oportere. .--ALB. Negotium est ipsum factum, in quo inter accusatorem et defen