comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Liberum arbitrium usque adeo in pectore non pe¬
rut ut peripsum peccent maxime om̃s quicum de¬
lestatione peccant & a more peccati &is plac&
uipecrati liberi fu istis iustitiȩ. Etceostendunt᷑
&iam peccato minime potuisse nisi alicdibestate
seruire. liberiergo aiustitia non sunt nisi arbi¬
trio libestatis. Liberi cutem a peccato non fiuNT
nisi gratia saluatoris propter quod am misablis
doctor&iam uerba ipsa discreuit. Cumenim serus
ess&is inquit peccati liberi fuistis iustitiȩ. quem
ergo tunc fructum habuistis in his inquibus nunc
erubescitis iamfinis illorum mors est. Nunc au¬
tem liber ati a peccato serui autem factiđo hab&is
fructum uestrum in scĩficationẽ finem uero &er
namuitam liberos dixit iustitiȩ non liberatos
A peccato autem non liberos nesibi hoctribues ent
sed uigilantissime maluit dicere libesttos refe¬
rens Hocadillam dñi sententiam siuos filius
libero uerit tuncuere liberieritis. &item postmo¬

Expanded text:
liberum arbitrium usque adeo in peccatore non periit, ut per ipsum peccent maxime omnes, qui cum delectatione peccant et amore peccati et hoc eis placet ui peccati, liberi fuistis iustitiae. ecce ostenduntur etiam peccato minime potuisse nisi alia libertate seruire. liberi ergo a iustitia non sunt nisi arbitrio uoluntatis; liberi autem a peccato non fiunt nisi gratia saluatoris. propter quod ammirabilis doctor etiam uerba ipsa disereuit: cum enim serui essetis, inquit, peccati, liberi fuistis iustitiae. quem ergo tunc fructum habuistis in his, in quibus nunc erubescitis? nam finis illorum mors est. nunc autem liberati a peccato, serui autem facti deo habetis fructum uestrum in sanctificationem, finem uero uitam aeternam. liberos dixit iustitiae, non \'liberatos\', a peccato autem non liberos, ne sibi hoc tribuerent, sed uigilantissime maluit dicere \'liberatos\' referens hoc ad illam domini sententiam: si uos filius liberauerit, tunc uere liberi eritis. cum it
Abbreviated transcription (Latin):
uatustate littesx. Qm̃lex litent est eis quinon eam
implent per spm̃ caritatis quo pestin& testi mentum
nouum. Itaque mortui peccato libertentur alittera
quaed &inentur & qui non implent quod scriptum est:
lo eur quida liud quam sola litro r est eis quien
lenim gnoratur abeis quibus cons eriptaest seđ
qo mn quantum delicta perficitur nibilest aliuid¬

Expanded text:
tur. Et quoniam lex littera est eis qui non eam implent per spiritum charitatis, quo pertinet Testamentum Novum; itaque mortui peccato liberantur a littera qua detinentur, et qui non implent quod scriptum est: lex enim quid aliud quam sola littera est eis qui eam enim ignoratur ab eis quibus conscripta est. Sed t, in quantum scripta
Abbreviated transcription (Latin):
tur cpłs ium exiernt deista carne cut eis loque¬
in carne . nisicum de carne prae sumeremus : hoc
est denobis confideremus Ergo cumes semus¬
in carne id est in concupiscentiis. carnis uersccremur
Ibi qu& otam spemnrãm tam quam in nobis ponere¬
mus paessiones peccatorum quȩ perlegem sunt : Auc¬
tȩ sunt enim perlegem. prohibendo enim fecerunt
legis praceuaricatorem quia ille qui prx ucricator
est fecctus dm̃ non habuit adiutorẽ : Openentur ergo
in membris nr̃is ut fructum fesent cuinisi morti

Expanded text:
us, jam exierat de ista carne, aut eis loquein carne; nisi, cum de carne praesumeremus, hoc est, de nobis consideremus? Homini ein carne, id est, in concupiscentiis carnis versaremur, ibique totam spem nostram tanquam in nobis poneremus: passiones peccatorum, quae per legem sunt, auctae sunt per legem. Prohibendo enim fecerunt legis praevaricatorem; quia ille qui praevaricator est factus, Deum non habuit adjutorem. Operabantur ergo in
Abbreviated transcription (Latin):
ris coniugalis uxor dimittitur obhanccau scem
fornicationis neccarebit illo uinculo &iamsinũ¬
quac reconcili&ur uiro. Ccrebit ccutem: si mor¬
tuus fuerit uir eius. eus uero ex communicatus:
ideonum quam ca rebit segenerationis secenimeni¬
to &i cemꝰnon recohciliatus : qm̃num quã moritur
ds ent Reman& itaque ut si sce pere secundum
cepostolum uolumus nondicamus uirum cedulterũ
pro mortuo deputandum &ideo licese uxoueius
edteri nuber. Quamuis enim sit mors adulteriũ
non corporis sed quod peius est cenime nonta men
deipse morte. lo quebatur apostolus cum dicebat:
Quod si mortuus fuerit uireius cui uult nubat:
seddeilli sola que de corpore exitur. Undetur si¬
uult dimittese cadultertm : nonducat edtenem
equod in ille culpaet ipse committit: quie pari¬
nonsibi copul& alterum. Alligicta est enim : quã¬
diuuir eius uiuit. nec alege uiri nisi mortui libe¬
soctur. ut non sit adulterae si fuerit cam alio uiro

Expanded text:
ur ob causam fornicationis nec carebit illo uinculo, etiamsi numquam reconcilietur uiro; carebit autem, si mortuus fuerit uir eius. reus uero excommunicatus ideo numquam carebit regenerationis sacramento etiam non reconciliatus, quoniam numquam moritur deus. remanet itaque, ut, si sapere secundum apostolum uolumus, non dicamus uirum adulterum pro mortuo deputandum et ideo licere uxori eius alteri nubere. quamuis enim sit mors adulterium non corporis, sed, quod peius est, animae, non tamen et de ista morte loquebatur apostolus, cum dicebat: quodsi mortuus fuerit uir eius, cui uult nubat, sed de illa sola, qua de corpore exitur, quuult dimittere adulteram, non ducat alteram, ne quod in illa culpat, ipse committat. sinon sibi copulet alterum: alligata est enim, quamdiu vir ejus vivit; nec a lege viri nisi mortui liberatur, ut non sit adultera, si fuerit cum alio viro
Abbreviated transcription (Latin):
insilex dicen& pou concupisces. Nondiscre¬
uit concupis centiam hanc apeccato : sed misctur
hoc significans : quic cumnec suspicio quidem ess& istud
non licere apuddm̃ : cognoui inquid esse peccatum. Sub
sua persona quasigeneralem agit causam. Lexita que
concupis centiã probib& : quȩ propterea queoblesta¬
Peccatum hocloco diabolum intellege: qui
actor peccatiest. Hic occasionem inuenit perlegem quomo¬
do crudelitatem suã denece hominis satic& Ut quia
lex dominata est peccatoribus homo instinctucius pro
hibita semper admittens : offenso do ultionem legis in¬
curreso ut ab eaquȩ illi ꝓ futura data etat damꝰnariu
Quia enim inuito illo lexdatest exarsituiuidicci ad¬
uersus hominem i uteo amplius uitiosis uoluptatibus
ma cula  & : ne manus cius euceden&¬

Expanded text:
in Exodo: Non concupisces . Non discrevit concupiscentiam hanc a peccato, sed miscuit, hoc significans, quia cum nec suspicio quidem esset istud non licere apud Deum; cognovi, inquit, esse peccatum. Sub sua persona quasi generalem agit causam. Lex itaque concupisPeccatum hoc loco diabolum intellige, qui auctor peccati est. Hic occasionem per legem invenit, quomodo crudelitatem suam de nece hominis satiaret; ut quia Lex comminata est peccathibita semper admittens, offenso Deo, ultionem legis incurreret, ut ab ea quae illi profutura data erat damnaretur; quia enim invito illo lex data est, exarsit invidia adversus hominem, ut eum amplius vitiosis voluptatibus macularet, ne manus
Abbreviated transcription (Latin):
onest accusatio ꝑbȩc : quia occasionem qua occidit
me peccatum : uenisse dicit exmandato sed hȩc dic¬
tihuius consequentia Lex dicitur quȩ do c& quid fieri debe¬
at quid caueri & necesse estillud quod caueridicit ut do¬
cecit qualesit : quo per hoc caueri facilius possit. Nemoenĩ
potest uitare : quod nescit : Si quis ergo edoctus perlegem
quadesit : id quod cauere deb& non tam caueat quam faciat
illud occasionum quidem legis non faccienda erei scientiam
uidebitur accipisse : sedlex non idcrco eum docueroet ut face¬
r& quod non debebat. & mores &ursedut non facer& &ui¬

Expanded text:
o mandati per hoc quod occasionem, qua occidit me peccatum, venisse dicit ex mandato, sed haec est dicti hujus consequentia. Lex dicitur quae docet quid fieri debeat, quid caveri. Necesse est ut illud quod caveri dicit edoceat quale sit, quo per hoc caveri facilius possit: nemo enim potest vitare quod nescit. Si quis ergo edoctus per legem, quale sit id quod cavere debet, non tam caveat, quam faciat illud, occasionem quidem legis non faciendae rei scientiam videbitur accepisse. Sed lex non idcirco eum docuerat ut faceret quod non debeat, et moreretur, sed ut non facer
Abbreviated transcription (Latin):
puo bibendo enimꝰ fecerunt legis preuaricatoren
quice ille quiptȩ ucricator est fecctus dm̃ non babur
aditorem operabantur ergo in membris nost
ut fructum fegent cuinisi morti Noliergo esse
carne inspũ esto quid est in spũ esto in dño spem pon¬

Expanded text:
bendo namque fecerunt legis praevaricatorem, quia ille qui praevaricator est factus, Deum non habuit adjutorem. Operabantur ergo in membris nostris, ut fructum ferrent, sed cui nisi morti. Noli ergo esse in carne, in spiritu esto. Quid est in spiritu esto? in Deo spem pon
Abbreviated transcription (Latin):
Scientibus rogo legem loquitur paulus: id estscientibus
quȩ sit in lege u&ustas litterȩ & nouitas sp̃s. Quod qui
bene scit : nouit sine dubio quoditalex dominatur homini
quam diuuiuit: sicut uirmulieri & sicut mortuo uiro libe¬
ratur mulier alege coniugii. & sociando uiro alii accipit
libestatem : ita & cnima cuius uir lex est cumu&us tatem
littere inlege deprȩhenderit : quia quod u& et escit : pro¬
pe exterminium est. uel mortua sibilege secundum litte
ram. libestatem accipit nubendi alii ui ro qui est sp̃slegis
quanto temporeuiuit : non ad bominem sed ad legem re¬
festur Hoc enim & consequentibus indicat : ubidicit uiuen¬
teuiro clligata est legi & ipsius exempli quod as sumptum
est : plenius idordum declarat. Lege enim loco uiriposuit
& deipsa dicit. Siccutem mortuus fuerit : soluta est adege

Expanded text:
Scientibus ergo legem loquitur Paulus, id est, scientibus quae sit in lege vetustas litterae et novitas Spiritus: quod qui bene scit, novit sine dubio, quia ita lex dominatur homini, quandiu vivit, sicut vir mulieri, et sicut morte viri liberatur mulier a lege conjugii, et sociandi se viro alii accipit libertatem: ita et anima cujus vir lex est, cum vetustatem litterae in lege deprehenderit, quia quod veterascit prope exterminium est, veluti mortua sibi lege secundum ram, libertatem accepit nubendi alio viro, qui est spiritus quanto tempore vivit, non ad hominem, sed ad legem refertur. Hoc enim et in consequentibus indicat, ubi ait: Vivente viro alligata est legi. Et ipsius exempli quod assumptum est, plenius is ordo declarat: legem enim viri loco posuit, et de ipsa dicit: Si autem mortuus fuerit vir ejus, soluta est a lege
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃s ilis uenit in hunc mundum peccatores saluos fi¬
cere quorum se primum essedicit. & conaris cods¬
ere cumprȩdicas hominemnaturaliter posse
quod uelit xp̃m nullum ineo uulnus quod cura
nullam in firmitatẽ inuenisse quam graetiȩ suȩ
gratuito medicamento sana ree¬

Expanded text:
Christus Jesus venit in hunc mundum peccatores salvos faChristus Jesus venit in hunc mundum peccatores salvos facere, quorum se primum esse dicit: et conaris astruere, cum praedicas hominem naturaliter posse quod velit, Christum nullum in eo vulnus quod curaret, nullam infirmitatem invenisse, quam gratiae suae gratuitae medicamento sanare
Abbreviated transcription (Latin):
destaliem eratis aiustitia. perscergo homo lapsũ
facere porunt quia uoluit. sed non sicut perse lapsas
est. continuo lapsu perse idestperpr opriam uolũp¬
tatem consurgese ualuit uisimanudñi misericor¬
dissima quando cius placcuit pi&ati fuiss& exeftus
Propter quod scriptum est alleuat dñs omnes quicur¬
rount &erig& omnes elisos. Quod sihomo propria
uoluntatis iustute & nom perdm̃ sufficit elisus ced sur¬
gere quod in paradiso de quo moboe diens pulsus est
dõ reconciliandus sedeat. Ergo xp̃s gratis mortuus
est: & quid ad sanos medicus uenire noluit uelquur se
ad sad uandum at quequȩsendum quod periestit uenis¬
dicas utsciamus quid her&ici qui aduentum eius nibil
profuisse bumano generi quod persesibi sufficese
praedicat respondere debeamus Fadelis sermo p
mus egosum Audis her&ice pelagiane pelugoper¬
ditionis dimersȩ siue calestiane caelesti iudiiopo¬
riturȩ. uas electionis ueritatis tubam canentem.

Expanded text:
et alieni eratis a justitia. Per se ergo homo lapsum facere potuit, quia voluit: sed non sicut per se lapsus est, continuo a lapsu per se, id est, per propriam voluntatem consurgere valuit, nisi manu Domini misericordissima, quando ejus placuit pietati, fuisset erectus. Propter quod scriptum est: Allevat Dominus omnes qui corruunt, et erigit omnes elisos . Quod si homo propria voluntatis virtute, et non per Dominum, sufficit elisus assurgere, quo in paradisum, de quo inobediens pulsus est, Deo reconciliandus redeat: ergo Christus gratis mortuus est . Et utquid ad sanos medicus venire voluit, vel cur se ad salvandum atque quaerendum quod perierat, venisdicas: ut sciamus quid haereticis, qui adventum ejus nihil profuisse humano generi, quod per se sibi sufficere praedicant, respondere debeamus. Fidelis sermo, ere, quorum primus ego sum . Audis, haeretice Pelagiane, pelago perditionis demerse, sive Coelestiane, coelesti judicio periture, Vas electionis veritatis tuba canentem?
Abbreviated transcription (Latin):
more dĩ homouiuebat : securus quod non ess&ds̃ iu¬
dicaturus actus humanos. Sed cuo uetuss& aup¬
danum peccani peuixir. Ideo dixit reuixisse
peccatum ut signi ficar & quia ante iixerat : postea au¬
tem desidia hominum ortuũ estimatũ ẽ. cũ uiuer&.
sicut aedsol& fedsa fuma fieri peregrinis non uerte.
Hocergo significat quod in initus non latuerit pec

Expanded text:
t, securus quod non esset Deus judicaturus actus humanos. Sed cum venisset mandatum, peccatum revixit. Ideo dixit revixisse peccatum, ut significaret quia ante vixerat: postea autem desidia hominum mortuum aestimatum est, cum viveret, sicut assolet falsa fama fieri peregrinis. Hoc erg
Abbreviated transcription (Latin):
nouum Iteque mortui peccato libertentur alitter
quee d&inentur & qui nonimplent quod scriptum est
lx enim quid aliud quam sole latter est eis quiẽa
legero nouerunt elamplebeonpossunt tiora
ledm ooratur abeis quibus cons cripta est sed
qn intantũ nota est in quantũ scripta legitun
no am quantum delicta perficitur nibi lestaliud
flibus nisi littera. Quȩ littera non est cedutrox
legentium sed testis peccantium ab eius ergo dam¬
latione liberaentur quiper spm̃ innouantur
atunnonsint obligati littere ced poenam sed

Expanded text:
Novum. Itaque mortui peccato liberantur a littera, qua detinentur rei qui non implent quod scriptum est. Lex enim quid aliud quam sola littera est eis qui eam legere noverunt, et implere non possunt? Non enim ignoratur ab eis quibus conscripta est: sed quoniam in tantum nota est, in quantum scripta legitur, non in quantum dilecta perficitur, nihil est aliud talibus nisi littera; quae littera non est adjutrix legentium, sed testis peccantium. Ab ejus ergo damnatione liberantur qui per spiritum innovantur, ut jam non sint obli
Abbreviated transcription (Latin):
unte seg qudui d et i quo daccessit perlegem quo d peta¬
tumdicit supra modum esse qm̃ iam cum appantior
esso pecatum fit tumen & cediuncta preuaiti ationes
quolli i tui b ictfient sũ pra modum petcator autpeccanũ
paos deidatus Qua propter lex qucemuis  peccando
prohibeat. nontamen sicdicit dictam ut liberers aper¬
cato sedut demons tor& peccatum cui seruiens animo
deb& sc udgraticm libestitoris conuesterse ut a peccato
liber&ur. Perlegem enim cognitio peccati & adioloeo
dicit sed peccatum ut appareat peccatum perbonum¬
mihii operoetum est mortem ubiergo non estgratia
liberatoris aug& peccandi desiderium pro hibitio pecca¬
toium quod quidem cidbocutile est ut sentiat anima scp¬
sum non sufficone cedextrabendum seser uitute perca ti
Nd que hoc modo d&uimescente atque etunsta omqisupet¬
bia qsabdlatur : libertrtorisuo sincerter que biomodiet ad¬
besit ubumname  postte quo desticm nonesce sublege

Expanded text:
intelligendum est, quod accessit per legem. Quod peccatum dicit supra modum esse; quoniam cum jam appareat esse peccatum, fit tamen, et adjuncta praevaricatione quod dicit, Ut fiat supra modum peccator, aut peccatum per mandatum. Quapropter legem, quamvis a peccando prohibeat, non tamen sic dicit datam, ut liberaret a peccato; sed ut demonstraret peccatum, cui serviens anima debet se ad gratiam Liberatoris convertere, ut a peccato liberetur. Per legem enim cognitio peccati . Et alio loco dicit: Sed peccatum, ut appareat peccatum, per bonum operatum est mihi mortem. Ubi ergo non est gratia Liberatoris, auget peccandi desiderium prohibitio peccatorum. Quod quidem ad hoc utile est, ut sentiat anima se ipsam non sibi sufficere ad extrahendum se de servitute peccati; atque hoc modo detumescente atque exstincta omni superbia, subdatur Liberatori suo, sinceriterque homo dicat, Adhaesit anima mea post te : quod est jam non esse sub lege
Abbreviated transcription (Latin):
uitac hoc egge ad mortiu. Ucrum est
quia lex caduitam data est: sed cum bominem noria¬
lum depr&erito sed & defuturo peccantem reũsttit
facsta estlex data aduitam: esse ad mortem Siedur
dixi peccanti quia oboedientibus prosicit ad iuitã

Expanded text:
um, hoc esse ad mortem. Verum est, quia Lex ad vitam data est: sed cum hominem non solum de praeterito, sed et de futuro peccantem reum fecit, facta est Lex data ad vitam, esse ad mortem: sed ut dixi, peccanti; quia obedientibus proficit ad vitam.
Abbreviated transcription (Latin):
q allus sine duibio frustus est inea requȩ perrenuer¬
tiam erubescitur : omnis enim qui cognos eut ueri¬
tatem : in pristinis astibus erubescit : Quicum que au¬
tem erubescit iustitiam: fructus eius ignorat Ergo
qui peccant nec in prȩsenti aliquem fructum habent
& mortemper peuam infaturo percipiunt: quiuero

Expanded text:
llus sine dubio fructus est in ea re, quae per poenitentiam erubescitur. Omnis enim qui cognoscit bonitatem, in pristinis actibus erubescit: quicumque autem erubescit justitiam, fructum ejus ignorat. Ergo qui peccant, nec in praesenti aliquem fructum habent, et mortem perpetuam in futuro percipient. Qui vero
Abbreviated transcription (Latin):
si fuerit cum adio uiro. Siccutem mortuus fuerit uir
eius : liberota ẽ cdege ut non sit adulter si fuerit
cum alio uiro. Hȩc uerba apostoli toties rep&ita
toties inculcata uerbosunt. uiua sunt. secna sunt pla¬
na sunt. Nullius uiri posterioris mulier uxor esse
incipit: nisi prioris esse desiuerit. Esseccut̃e desi¬
n& uxor prioris simoriatur uireius : non si fornice¬
tur. Licit itaque dimittitur coniunx obbanccau¬
scm fornicationis: sed man& uinculum pudoris
Proprer quod fitreus adulterii qui dimis sam
duxerit. &i am obhano causcm fornicationis
sicut enim manente in sesac craemento regenesto¬
tionis ex communicatur cuius quam reus criminis
nec illo sec cstemento cas& &icm sinum quamre¬

Expanded text:
cum alio uiro. si autem mortuus fuerit uir eius, liberata est a lege, ut non sit adultera, si fuerit cum alio uiro. haec uerba apostoli totiens repetita, totiens inculcata uera sunt, uiua sunt, sana sunt, plana sunt. nullius uiri posterioris mulier uxor esse incipit, nisi prioris esse desiuerit. esse autem desinet uxor prioris, si moriatur uir eius, non si fornicetur. licite itaque dimittitur coniux ob causam fornicationis; sed manet uinculum pudoris, propter quod fit reus adulterii, qui dimissam duxerit etiam ob hanc causam fornicationis. Sicut enim manente in se sacramento regenerationis excommunicatur cuiusquam reus criminis nec illo sacramento ca
Abbreviated transcription (Latin):
Si ue lose eni piccatũ enoretuuo rat
Hoc duplici genere intellegendum est: ut & diabolum in pec¬
cato scias signi ficatum: & hoc ipsum peccatum : quod
uocatur peccatum. Mortuus enimdicitur suisse diabo¬
lus quice cessebat ab in lusione hominis antelegem:

Expanded text:
Sine Lege enim peccatum mortuum erat. Hoc duplici genere intelligendum est, ut et diabolum in peccato scias significatum, et hoc ipsum peccatum, quod vocatur peccatum. Mortuus enim dicitur fuisse diabolus
Abbreviated transcription (Latin):
sienim cognouissent numquam dñm gloriae cruci fixissent : sic uere
dicimus dñmgloriȩ crucifixum cumtamen const& carnis tantum
non &ium diuinitatis natura fuisse trucidatum:¬

Expanded text:
Si enim cognovissent, nunquam Dominum gloriae crucifixissent , Sic vere Si enim cognovissent, nunquam Dominum gloriae crucifixissent , Sic vere dicimus Dominum gloriae crucifixum, cum tamen eum constet carnis tantum, non etiam divinitatis natura fuisse trucidatum
Abbreviated transcription (Latin):
nis illius consilia defuisse Adeffundendum sanguinem : subau¬
diendum dñi seduatoris. ut saderttiȩ reicrosccet inmanitas actionis :
Itcc sanguis iste agni in maculati dum aiudiceis effusus est: nimis cos
criminosos efficit : sed cumad nos peruenit beatitud ini cons& raouit :¬
Conruitio & in gelicitas inuiis eonum & uiacꝯ pacis
Non cocnouenutn. Optime uia describitur impiorum.
quae contritio est: Quia & terit &tentur : In felicitas uero i÷ quica
num quam peripsam nisiccl infausta supplicia peruenitur : sed po¬
test aliquis & inuia peccatorum esse &uduic iterum redine iustitȩ:
Hic autem nect illos aliqua conuersatione liberrtos cumdicit : Viã
pacis non cognouerunt quando psumdnm̃ qui est uicepacis caaeati
teoculos eorum. Precedentibus rebus: subiuncta est sententia
quecepulcline cuncia concludera. Ideo enim illitanta fecerunt : quia
timoremdĩ anteoculos non babebant sicut dicit apostolus doipsis:

Expanded text:
nis illis consilia defuisse. Ad effundendum sanguinem, subaunis illis consilia defuisse. Ad effundendum sanguinem, subaudiendum, Domini Salvatoris; ut celeritate rei, crescat immanitas actionis, Ita sanguis iste Agni immaculati, dum a Judaeis effusus est, nimis eos criminosos effecit; sed cum ad nos pervenit, beatitudini consecravitContritio et infelicitas in viis eorum, et viam pacis non cognoverunt. Optime via describitur impiorum, quae contritio est, quia et terit et teritur. Infelicitas vero, quia nunquam per ipsam, nisi ad infausta supplicia pervenitur. Sed potest aliquis et in via peccatorum esse, et ad viam iterum redire justitiae. Hic autem negat illos aliqua conversione liberatos, cum dicit, viam pacis non cognoverunt, quando ipsum Dominum, qui est via pacis, caecati timor Dei ante oculos eorum. Praecedentibus rebus subjuncta est sententia quae pulchre cuncta concluderet. Ideo enim illi tanta fecerunt, quia timorem Dei ante oculos non habebant; sicut de ipsis dicit Apostolus:
Abbreviated transcription (Latin):
quod natunteliobstinatione uerba incanticum nom perhib&ur ad¬
mirtere : Nec augto suo potest remoueri : quod nullo ual& can¬
minemitigari: huic iudaci aptissime comparentur ir qui ad¬
uer sum uerba salutaria induxerunt miseri: Ic&i ferrm sor¬
ditatem : E olggerunt mugis consiliu uenenosi sequi : quam
ad siduntiera institutu perduci : Vt merito deillis dictum es se
uideatur: E legerunt tenebites magis quac in lucem : Uenenũ
enim dictum est: ab eoquod peruenas serpat : sic & uota malignorũ
occulito cogitatione crtessintur: sequentia quoque : pul chrenꝰimis
inaspidis comparctione man serunt t cuidumblanda carmina
diccenture illa semperminatur xxitium : Ita & õs iudieorum
ma ledictione & amaritude plenumerat : quando probonis ammo¬
Pedes appellut consilu progressus ÷ qui ines deincepto moue mun
ad exitus renum Nam quod dixit ueloces  ostendit moderatio¬

Expanded text:
quod naturali obstinatione verba incantantium non perhibetur adquod naturali obstinatione verba incantantium non perhibetur admittere, nec a voto suo potest removeri, quod nullo valet carmine mitigari. Huic Judaei aptissime comparantur, qui adversum verba salutaria induxerunt miseri lethiferam surditatem; et elegerunt magis consilia venenosa sequi, quam ad salutaria instituta perduci; ut merito de illis dictum esse videatur: Elegerunt magis tenebras quam lucem . Venenum enim dictum est ab eo quod per venas serpat. Sic et vota malignorum occulta cogitatione grassantur. Sequentia quoque pulchre nimis in aspidis comparatione manserunt, cui dum blanda carmina dicantur, illa semper minatur exitium: ita et os Judaeorum maledictione et amaritudine plenum erat, quando pro bonis admoPedes appellat consilii progressus, quibus de incoepto movemur ad exitus rerum. Nam quod dixit, veloces, ostendit moderatio
Abbreviated transcription (Latin):
quinque sensibus per secundam speciem definionis
quiegrecedioitur en noemmatice latinen io nuncupa
ut uonocitas significatur in hiantisgulȩ aut in allegorȩ
quia occidunt & quasi deuonent interfectos eos quib:
suorum moribus peruersi tatem persuadunt : cui simi¬
lo est econtnrrio quod p&ro dictumest: Macta &
manduec: ut in suam fidem & bonosinores gentes conuesten&
Linguis suis dolosice agebant ÷ Eomesest uonrcibus adolatio
&omnibus malis : Venenum aspidum sublabiiscorum: ue¬
nenumdo lumdicit : Aspidum autem : quia nolunt audire
putecepti logis. sicut aspides tolunt audire uerba in cañris¬
in cordibus suis cogitare sacrilegi ÷ Quae species Nonsabs¬
taenticcliter quid sit designat: sed oos euidenter insinuat persuo¬
rum actuum qualitatem: Uero oroum aopĩduco sublabuis co¬
rum Q uonum os malediet iorio &amattũdinoplo¬
riucn oot : Aspidum in mane genus constat esse serpentium

Expanded text:
quinque versibus, per secundam speciem definitionis, quinque versibus, per secundam speciem definitionis, quae Graece dicitur ennoematice, Lut voracitas significatur inhiantis gulae, aut in allegoria quia occidunt, et quasi devorant interfectos eos, quibus suorum morum perversitatem persuadent: cui simile est econtrario, quod Petro dictum est, Macta et manduca , ut in suam fidem et bonos mores gentes converteret. Linguis suis dolose agebant. Comes est voracibus adulatio, et omnibus malis. Venenum aspidum sub labiis eorum. Venenum dolosum dicit. Aspidum autem, quia nolunt audire praecepta legis, sicut aspides nolunt audire verba incanin cordibus suis cogitare sacrilega. Quae species non substantialiter quid sit designat, sed eos evidenter insinuat per suorum actuum qualitatem. Vers. 7. Venenum aspidum sub labiis eorum: quorum os maledictione et amaritudine plenum est. Aspidum immane genus constat esse serpentium,
Abbreviated transcription (Latin):
o exposicurus sum :Vltimus autemuersus. Id estoctauus
non est timondĩ inte oculos coram÷ intrigesimo quinto psal¬
mi principio est : Nec in hoo cuiquamu ideatur osse diuen¬
sum si quod in suis loois numerodicitur singulari: ab apos¬
tolo pluno liten diccctum : qui scribebat ad plurimos. & inunũ
sensum multa cogitabat exempla
quinque uersus usquo ad diuisionem secundam in ebitis
exemplaribus non habentun sed qñm inusum ec đ ae
consu&udine longur& epta sunt prout concessum¬
fuerit singulos exponemus: Pnre sens i taque uersus
& inquinto psalmo iaindictus est : Nerum quia cadem enet
gens & causu consimilis apte inillos repitita probatur eẽ
sententia: Merito ergo sepulchrum est dictum gurtun
eorum : qui morti sent loquebantun Nam si illa cum pa¬
tent & foidos odores ehelunt: ita &istorumguo cun
pestiferas sermones proferebat : & ne soli perecent linguis
suis do losu disseminant Memento autem quod his

Expanded text:
io, expositurus sum. Ultimus autem versus, id est, octavus: io, expositurus sum. Ultimus autem versus, id est, octavus: Non est timor Dei ante oculos eorum, in tricesimi quinti psalmi principio est. Nec in hoc cuiquam videatur esse diversum, si quod in suis locis numero dicitur singulari, ab Apostolo pluraliter dicatur, qui scribebat ad plurimos, et in unum sensum multa cogebat exemplaquinque versus usque ad divisionem secundam in Hebraeis exemplaribus non habentur. Sed quoniam in usum Ecclesiae consuetudine longa recepti sunt, prout concessumfuerit, singulos exponemus. Praesens itaque versus et in quinto psalmo jam dictus est. Verum quia eadem erat gens, et causa consimilis, apte in illos repetita probatur esse sententia. Merito ergo sepulcrum dictum est guttur eorum, qui mortifera loquebantur; nam sicut illa cum patent fetidos odores exhalant, ita et istorum guttur pestiferos sermones proferebat; et ne soli pereant, linguis suis dolosa disseminant. Memento autem quod in his
Abbreviated transcription (Latin):
leguntur in ecła & in ebrtico non habentur. testii decimi psal¬
mi: a postolus usus parit scribens ad romanos: sepulchnum patens
est guttur eorum It aque omnem scriptutem mente per lustrans¬
anim ad uerti sicut omnis penac ad romanos epistola de uestere
stricacest instrumento sic& hoc testimonium depsidmis &
esicia es se contextum : Namduo primiuensus sepuldirum pa¬
tens est guttur corum linguis suis delose agebant ⁊ quanti
psalmisunt ÷ Ilud autem quod sequitur uenenum aspidum
sub labiis corumcente simi tricesimi nompsalmiest Run¬
sum quoque quod dicitur quorumos maledictione & amaritu¬
dineplenumest de nono psalmo sumptumest Tres autem
uensiculi qui sequuntur ueloces pedescorum ad effundendũ
sunguinem. Contricio & infelicitas in uistorum & uiam
pacis ignontuerunt. inesaia proph&a repperi: quos in
sexto d&cimo & planationis eius libro quem nunc dictare cup¬

Expanded text:
leguntur in Ecclesiis, et in Hebraico non habentur, tertii decimi psalleguntur in Ecclesiis, et in Hebraico non habentur, tertii decimi psalmi, Apostolus usurparit, scribens ad Romanos: Sepulcrum patens est guttur eorumanimadverti sicut omnis pene ad Romanos Epistola de Veteri structa est Instrumento, sic et hoc testimonium de Psalmis, et in Isa. esse contextum. Nam primi duo versus, Sepulcrum patens est guttur eorum, linguis suis dolose agebant, quinti psalmi sunt. Illud autem quod sequitur, Venenum aspidum sub labiis eorum, centesimi tricesimi noni psalmi est. Rursumque quod dicitur: Quorum os maledictione et amaritudine plenum est, de nono psalmo sumptum est . Tres autem versiculi qui sequuntur: Veloces pedes eorum ad effundendum sanguinem: Contritio et infelicitas in viis eorum: Et viam pacis non cognoverunt, in Isaia propheta reperi, quos in decimo sexto explanationis ejus libro, quem nunc dictare cup
Abbreviated transcription (Latin):
quo dimalio psalmo cuidentius dicitun Quorumos malo¬
dictione aicmuritudine plenum est hoc estuenenum aspidum
Veloces pedes erum ad effundendum sunguinem: consu&udime
mu le fieoiendi : Contritio & infelicitas inuiis corum: Dmnes
enimmalonum hominum uiae plenae sunt laboribus & misena
id eo dñs dumat : uenite adme qui labonirtis & igo uos neficium¬
Tollite iugum meum : & discite ame qnimmitis sum & humilis
corde ÷ iugumenim meum leueest & sincina mea louis est.
& iem pacis non cegnouenunt : hancutique quam dñs utdixi
comme morat iniugo leni & sancina leui : Non est timon dĩ an¬
teo culos eorum : stinondicunt non est ds: sedtt men nonti¬
dserui a postolos & cuaengelistas ea tantum deseptuaginta in¬
ter praibus uel suis uel torum uerbis ponere testimoniu:
quececum hiebitrico sonarent : siqua autem ab illis ad¬
dita sunt÷ omnino neglegere Illi comihi nom par¬
uam quaestiunculam dtulistiit quod scilic& oetouensus qui

Expanded text:
quod in alio psalmo evidentius dicitur. Quorum os maledictione et amaritudine plenum est: hoc est, venenum aspidum. Veloces pedes eorum ad effundendum sanguinem: consuetudine malefaciendi. Contritio et infelicitas in viis eorum: omnes enim malorum hominum viae plenae sunt laboribus et miseria; ideo Dominus clamat: Venite ad me, omnes qui laboratis et oneratimitis sum et humilis corde. Jugum enim meum lene est, et sarcina mea levis est . Et viam pacis non cognoverunt: hanc utique quam Dominus, ut dixi, commemorat, in jugo leni et sarcina levi. Non est timor Dei ante oculos eorum: isti non dicunt, Non est Deus; sed tamen non tiserui, Apostolos et Evangelistas ea tantum de Septuaginta Interpretibus, vel suis, vel eorum verbis ponere testimonia, quae cum Hebraico consonarent: si qua autem ab aliis addita sunt, omnino negligere: illico mihi non parvam quaestiunculam detulisti, quod scilicet octo versus, qui
Abbreviated transcription (Latin):
debemus. quue natunt liter sunt Nequue enim &ipso.
sunt pec cietum quuenatunt non erant seduicia Egp¬
m̃ ex ipso & in ipso & per ipsum sunt omnic Proinde
sun ipso sunt omnia. in quo tandem possunt uiuere
queuiuunt & mouere que mouentur nisi in quosunt
doreumen omnes cumin illo sunt eomodo quo ei dictum est
didimeus pnecum Nec ipse cum omnibus eomodo quo
ricnist cumissio uiscum Magna itaque hominis mise¬
rice estcum illo noqot sinequo non potest ermrsi quo
eu not mendcimnit abim suncillo non est Et tamensi
cius non meminit eum qucilo uonalegit ne que dilisit

Expanded text:
debemus, quae naturaliter sunt. neque enim ex ipso debemus, quae naturaliter sunt. neque enim ex ipso sunt peccata, quae ua. turam non seruant. sed uitiaper ipsum, et in ipso sunt omnia ? Proinde si in ipso sunt omnia, in quo tandem possunt vivere quae vivunt, et moveri quae moventur, nisi in quo sunt? Non tamen omnes cum illo sunt eo modo quo ei dictum est, Ego semper tecum . Nec ipse cum omnibus eo modo quo dicimus, Dominus vobiscum. Magna itaque hominis miseria eenim est, sine dubio sine illo non est: et tamen si ejus non meminit, eumque non intelligit, neque diligit,
Abbreviated transcription (Latin):
uindictae Quaeta men misericordic & ueritas itac
sibi occurrunt quia serip tum est misericorduo &ueri¬
tas occurrunt sibi. ut nec misericordia. impediat uerita¬
tem qua plectitur dgnus nec ueritas misericor dicem qua
libetirtur indignus
xipso autem non hoc significcet quod le ipso Quod
enim deipso est potest dicere & exipso Nonenim omne
quod ex ipso est recte dicitur deipso Ex ipsoenim acelum
& ternt quie ipse fecit ete Nonuu tem deipso quia non
de substantia suac. sicut uliquis homo sigignat filium & faciat
domum Exipso filius &x ipsodomus Sed filius deipso
domus deceͣcẽtet &elgno Sed hoc quice homo est: non po¬
test aliquid etiam denibilo ficcere Ds autem ex quo
omnia perquem omnice inquo omnice. non opus habebat
uliquasm aeteria quam ipse non fecenrt cdiuuari omnipo¬
tentium suem Cum autem audimus omniae exipso
& per ipsum & in ipso. omnes utique natunas intelle gere

Expanded text:
uindictae. quae tamen misericordia et ueritas ita uindictae. quae tamen misericordia et ueritas ita sibi occurrunt, quia scriptum est: Misericordia et ueritas occurrerunt sibi, ut nec misericordia impediat ueritatem. qua plectitur dignus. nec ueritas misericordiam. qua liberatur indignusipso" autem non hoc significat quod „ae ipso." quod enim de ipso est, potest dici "ex ipso;" non autem omne, quod" ex ipso" est, recte dicitur "de ipso;" ex ipso enim caelum et terra, quia ipse fecit ea, non autem de ipso, quia non de substantia sua. -sicut aliquis homo si gignat filium et faciat domum, ex ipso filius, ex ipso domus, sed filius de ipso, domus de terra et de ligno. sed hoc quia homo est, qui non potest aliquid etiam de nihilo facere; deus autem, ex quo omnia, per quem omnia, in quo omnia, non opus habebat aliqua materia, quam ipse non fecerat,. adiuuari omnipotentiam suam. Cum autem audimus "omnia ex ipso et per ipsum et in ipso," omnes utique naturas intellegere
Abbreviated transcription (Latin):
giosorum &piorum uocibus prtessis iac sefactentur ad haben¬
dim seuficcien dicm iustitiam diuinitus aediudari ut suiprae¬
cedat uliquid metiꝰ qua si priores uolentes dic res ut retribuat᷑¬
cis ub illo de quo dictum est quis prior dedit illi & retribu&r
ei Etsua putantes pnteirę merita adillum dequo audi¬
unt aut potius audire nolunt qm̃ exipso &peripsum &in
ipsosunt omnia. quacrum autem diuiticerum est altitu do
supientuce & scientiue eius ex hissunt diuitiue gloriue cius
inuasa miseri cordiuequȩ uout in adoptionem quas diuitus
notas uult faccere & iamper uasi ireque perfectic sunt inper¬
ditionem Et que sunt uiue inuestiga biles niside quibus
inssalmo canitur Vniuersue uiedĩ mnisericordia & ueri¬
tus miseriaor diac igitur. & uerits eius inuestigabilessunt
Quando cuius uult miser&ur non iuiustitia sed misericordia
gnatice & quem uult obdunat. non iniqui tate sedueritate

Expanded text:
giosorum et piorum uocibus pressi ita se fatentur ad habengiosorum et piorum uocibus pressi ita se fatentur ad habendam seu faciendam iustitiam diuinitus adiuuari, ut sui praecedat aliquid meriti. quasi priores uolentes dare, ut retribuateis ab illo, de quo dictum est: Quis prior dedit illi et retribuetur ei? et sua putantes praeire merita ad illum, de quo audiunt aut potius audire nolunt: Quoniam ex ipso et per ipsum et in ipso sunt omnia. quarum autem diuitiarum est altitudo sapientiae et scientiae eius, ex his sunt diuitiae gloriae eius in uasa misericordiae, quae uocat in adoptionem. quas diuitias notas uult facere etiam per uasa irae, quae perfecta sunt in perditionem. et quae sunt uiae inuestigabiles. nisi de quibus in psalmo canitur: Uniuersae uiae domini misericordia et ueritas? misericordia igitur et ueritas eius inuestigabiles sunt. quoniam, cuius uult. miseretur non iustitia sed misericordia gratiae e t, quem uult, obdurat non iniquitate sed ueritate
Abbreviated transcription (Latin):
do udimplenda spenctur Iungi hoc & amen ut intelle¬
gamus perillum adistam bectitudinem ueniendum
De quoscriptum est inapoca lipsi hȩc dicit. questamen
Vnde enim cepit hunc sensum nonait Oaltitudo diuitia rum
scpientiue &stientiue patris aũfilii uut sp̃usũ sed sacpienticea
Si autem hocdepatre tantum modo intellegi uolunt Quono¬
do ergo omnia perpatrem sunt sicut acdicitur &omma per
sunt Sienim alia perpatrem ediaperfilium ium nonom¬
nic perpatrem nec omnia perfilium: sicutem omnia per
patrem &omnice perfilium eudem per patrem que per flm
cccqualis ergo est patrifilius & in sepentebilis openttio est
patris & filii
m̃ exipso d fr ipsum &x in ipso sunt omnie ipsigloriae : insen
seculorum Nolunt autem ut sit ipsigloria in iustisi¬
cundit impus gretia gnrtuita quieius ignorantes iustic̃
suum uolunt constituere uelim conclamentium reli¬

Expanded text:
do adimplenda speratur. Jungit autem et Amen, ut intellido adimplenda speratur. Jungit autem et Amen, ut intelligamus per illum ad istam beatitudinem veniendum de quo scriptum est in Apocalypsi: Haec dicit qui est Amen Unde enim coepit hunc sensum, non ait, O altitudo diviliarum sapientiae et scientiae Patris, aut Filii, aut Spiritus sancti; sed, si autem hoc de patre tantummodo intellegi uolunt, quomodo ergo omnia per patrem sunt, sicut hic dicitur, et omnia per sunt? si enim alia per patrem, alia per filium, iam non omnia per patrem nec omnia per filium; si autem omnia per patrem et omnia per filium, eadem per patrem quae per filium. aequalis ergo patri est filius et inseparabilis operatio est patris et filiim ex ipso et per ipsum et in ipso sunt omnia, ipsi gloria in saecula saeculorum! Nolunt autem, ut sit ipsi gloria in iustiticandis lmpns gratuita gratia, qui eius ignorantes iustitiam suam uolunt constituere uel iam conclamantium reli
Abbreviated transcription (Latin):
sili participem nalimm iudem inter crectunts es se pronun¬
tut pe onsiliam ueno le pienti neces sicrio in sapientia suce est
Eomo uum cliquid fictorisuo prior contulit quippeiem
hoc ipsum quod estunus quisque a conditore suscsperrit
qti ex ipso &peripsum. & in ipsosunt omnia. uides
quomodo nultimis ostendit. quod inomnibus queisu¬
pite dixit se gregacuerit minis terium trinitatis: si cutin¬
presentis loio quod cit Qsm exipso &peripsum &imipso
sunt omniae: Conueritt illis dictis quȩidem a postolus
in uliis memorat locis cumdict Unus ds̃ pater &x quo
Et interum in sp̃udĩ dicit reuelariomnia & perhuec de¬
signat in omnibus esse: prouidenciam trinitatis.
Itec ecum dicit eltitudo diuitucrum paetrem & quo om¬
nia dicit es sesignificat Et scpienticꝰius cltitu dinem
indiuctur. Per ipsum autem quod pereius prouiden¬
tiam dispensamur inuita In ipsouero quod petfectio
ter hoc quod perfectio omnium non intra unum sueculum
conduditur sed in multa prorenditur Etux aliquan¬

Expanded text:
nsilii participem nullum quidem inter creaturas esse pronuntiat. Consilium vero sapienti necessario in sapientia sua est, Nemo enim aliquid factori suo prior contulit, quippe cum etiam hoc ipsum unusquisque a Conditore suscepit. Quoniam ex ipso, et per ipsum, et in ipso sunt omnia. Vides quomodo in ultimo ostendit quod in omnibus quae supra dixerat segregaverit mysterium Trinitatis, nam cupraesenti loco quod ait, Quoniam ex ipso et per ipsum et in ipso sunt omnia, convenit illis dictis quae idem Apostolus in aliis memorat locis cum dicit: Unus Deus Pater, ex quo et item in Spiritu Dei dicit revelari omnia, et per hoc designat in omnibus esse providentiam Trinitatis: ita et cum dicit, altitudo divitiarum, Patrem ex quo omnia dicit esse significat; et sapientiae altitudinem indicat; per ipsum, hoc quod per ejus providentiam dispensamur in vita; in ipso vero quod perfectio ter hoc quod perfectio omnium non intra unum saeculum concluditur, sed in multa protenditur, et vix aliquan
Abbreviated transcription (Latin):
mosufficiat necuias dñi quibus prouiden cia incedit in¬
usstigare aliquis possit Aliquis autem dicimus: non
solum bominum sed & tocius creature Neque enim
inscrutabilia iuditia & inues tigabiles. uiuerius dueren¬
tur nisi quiae nulla est crecctutt. que uel inuestigiere

Expanded text:
mo sufficiat, nec vias Domini quibus providentia incedit inmo sufficiat, nec vias Domini quibus providentia incedit investigare aliquis possit. Aliquis autem dicimus non solum hominum, sed et totius creaturae: neque enim inscrutabilia judicia et investigabiles viae ejus dicerentur, nisi quia nulla est creatura quae vel investigare
Abbreviated transcription (Latin):
maer&ur Sed quiae non secohibentes retene bantur
Atest declacnruit Ex ipsoenim inquid & per ip¬
sum & in ipsosunt omnia ipsiglorice. Hoc dicto aperu¬
it sensum qui occultssenat mundo. Quiuenim omnium
perfilium eius quieius dem utique substantice est ẽe coeper̃
cuius opus patris estopus. Quic ergo ipseopent tur per
postrenatee ispũ scõsunt: in ipsosurt ommia Quia
& sp̃s sc̃s dedõ esi patre. Unde o sut quae indo sunt
potest aliud ẽe qrim est ds̃pacter. Aeperhoc iꝑsigloriu
quia ex ipso &periisum & in ipio sunt omniu. Ituque
quice &x ipso &per ipsum & in ipso ut essent ẽẽ coeperunt
sensum & consiliuio eius scire nonpossunt Ipseuuteni
scit omnicc quuc in ipsosunt cunco. Pictefeat mis teriuiadĩ
quo d superius dixit non abeis ignorar debere
qumniccenim huec altitudinis serino deseruit: utscru¬
tcriui dicicc eius. quibus unam quam que animan
at que omnem natunem tit cionabi lem dispensat: ne¬

Expanded text:
naretur. Sed quia non se cohibentes, rei tenebantur naretur. Sed quia non se cohibentes, rei tenebantur test, declaravit: Ex ipso enim, inquit, et per ipsum, et in ipso sunt omnia: ipsi gloria. Hoc dicto aperuit sensum, qui occultus erat mundo; quia enim omnium per Filium ejus, qui ejusdem utique substantiae est, esse coeperunt, cujus opus Patris est opus. Quia ergo ipse operatur per post renata in Spiritu sancto sunt, in ipso sunt omnia, quia et Spiritus sanctus de Deo est Patre; unde et scit quae in Deo sunt. per hoc ipsi gloria, quia ex ipso et per ipsum et in ipso sunt omnia. Itaque quae ex ipso et per ipsum et in ipso ut essent esse coeperunt, sensum et consilium ejus scire non possunt: ipse autem scit omnia, quia in ipso sunt cuncta. Patefecit mysterium Dei, quod superius dixit non ab eis ignorari deberemnia enim haec altitudinis sermo deservit, ut scrutari judicia ejus, quibus unamquamque animam atque omnem naturam rationabilem dispensat, ne
Abbreviated transcription (Latin):
iondisti timentibuste. Perfecis tiautem spenentibus
non uise sedinłe. Omnium itaque miserecctur uasorum
miseri cordiȩ quid est omnium e & eorum sclic& quos ex gentibus
& eorum quod ex iudueis predistinauit. uouit iustificuuit.
glorifiucuit inon hominum omnium sed sc̃orum omnium ne¬
minem dampnaturus¬
cius et iaueaticbilos uiae tysius
xcelsum & in mensum dm̃ indiuitus sccpientiae &scientie
suice. cum om nilaude gnrcidrum accionis testatur
Estenim consilium & iudicium eius in conprehensibile
Num suens abinicio conuersaccionis & opentt hominum. quia
neque sola seueritate iusticice saduaripossit hominum ge¬
nus. neque sola miseri cordia ad profectum meritorum per¬
uenite uno quoque tempore decreuit quot e& predicandum
Ante tumen permittens unum quem que suo iudicio. quiana¬
tunt ipsa duce cognos cit iusticue. Et quiae auetori tusna¬
tura lis iusticiue obtar puenat consuetudine delinquendi:

Expanded text:
condisti timentibus te. perfecisti autem sperantibus, condisti timentibus te. perfecisti autem sperantibus, non in se, sed in te! Omnium itaque miseretur uasorum misericordiae. Quid est omnium? Et eorum scilicet quos ex gentibus, et eorum quos ex Iudaeis praedestinauit uocauit, iustificauit glorificauit, non hominum omnium, sed istorum omnium neminem damnaturusejus, et investigabiles viae ipsius! Excelsum et immensum Deum in divitiis sapientiae et scientiae suae cum omni laude gratiarum actionis testatur; est enim consilium et judicium ejus incomprehensibile. Nam sciens ab initio conversationes et opera hominum; quia neque sola severitate justitiae salvari possit hominum genus, neque sola misericordia ad profectum meritorum pervenire, unoquoque tempore decrevit quid esset praedicandum: ante tamen permittens unumquemque suo judicio; quia natura ipsa duce, cognoscitur justitia. Et quia auctoritas naturalis justitiae obtorpuerat consuetudine delinquendi,
Abbreviated transcription (Latin):
onideo dictum est quod sitneminem damꝑ naturus.
sed superius appccr& undesit dictum Nam
Icumiudae is. postec credituris apostoles loquere¬
tur udgentes ced quas utique iam exeden tes conscribebat
epistolus: si uit enim uos inquid aliquando noncre
diditis dõ nunc autem misericordicm consecuties tis
propter illorum incredulitatem: sic & hi nune nonere¬
diderunt inuestiae misericordic ut & ipse misericor¬
dicm conse quaentur. De inde sub iecit unde isti sibi
ernendo blandiuntum atque ait. Conclusit enim
ds̃ omnes in infidelitate ut omnium miserecctur
Quos om nes nisi dequibus loquebacturtam quam dicens
&uos & illos Ds ergo & gentiles &iudueos quos pres¬
ciuit & praedistinauit conformes imaginis filu sui
Omnes in infideli tate condusit. ut decmaritudine. in¬
fideli tictis suue poenitendo confusi & cd dulcedinem
miser icordice dĩ credendo conuerse clamarent illud in psupl¬
mo. Quacm multic multi tudo dulcenis tue dñe quam abs¬

Expanded text:
on ideo dictum est, quod sit neminem damnaturus, sed superius apparet unde sit dictum. Nam cum de Iudaeis postea credituris apostolus loqueretur ad gentes, ad quas utique iam credentes conscribebat epistulas: Sicut enim uos, inquit, aliqdidistis Deo, nunc autem misericordiam consecuti estis propter illorum incredulitatem, etc., et est sediderunt in uestram misericordiam, ut et ipsi misericordiam consequantur. Deinde subiecit, unde isti sibi errando blandiuntur, adque ait: Conclusit enim Deus omnes in infidelitate, ut omnium misereatur. Quos omnes, nisi de quibus loquebatur, tamquam dicens: Et uos et illos? Deus ergo et gentiles et Iudaeos, quos praesciuit et praedestinauit conformes imaginis filii sui, omnes in infidelitate conclusit, ut de amaritudine infidelitatis suae paenitendo confusi et ad dulcedinem misericordiae Dei credendo conuersi clamarent illud in psalmo: Quam multa multitudo dulcedinis tuae, Domine, quam abs
Abbreviated transcription (Latin):
distantia uduei & greci infide quia sublatacircumcisi¬
one. & prreputio une infiunt in xp̃o¬
Hocdicto: ad fidem abrtehue gentesinuitat: Quiccum
ess& inprreputio credens dõ ciuꝰnunc fides pnredicatur
in xp̃o iustificatus est cum sua coniuge. Cumessent
enim obsolita u&ute seniores reuiruerunt: itacut non
diffider& habiturum se & samtfilium quam stelrilem
sciebat & in quaiam fluxus muliebris naiunre defece¬
credunt uiuificat mortuos: nec alium esse qui hanchu¬
beat potestatem utcum uoluerit esse quice non sunt
stutim eius uolunta tesubsista&. Ideo ubnrham cum pa¬
ter udhuc noness& uocatus est pater multarum gentium
& credidit securus de dĩ miscricordia Vt uutem pater
xp̃i idemes sods̃ creder&ur cuicredidit ab neham tle
signumductum est inzicchariu & olisab&h: cum pro¬
missio redditur in mundo inminente xpo quadedatum
fuenat in ubntham & sume: quando signata promissio

Expanded text:
distantia Judaei et Graeci in fide; quia sublata circumcisidistantia Judaei et Graeci in fide; quia sublata circumcisione et praeputio, unum fiunt in ChHoc dicto ad fidem Abrahae gentes invitat; quia cum esset in praeputio credens Deo, cujus nunc fides praedicatur in Christo, justificatus est cum sua conjuge. Cum essent enim obsoleta aetate, seniores reviruerunt, ita ut non diffideret habiturum se ex Sara filium, quam sterilem sciebat, et in qua jam fluxus muliebris naturae defececredunt ei qui vivificat mortuos, nec alium esse qui hanc habeat potestatem: et cum voluerit esse quod non sunt, statim ejus voluntate consistant. Ideo Abraham cum pater adhuc non esset, vocatus est pater multarum gentium, et credidit securus de Dei potentia. Ut autem pater Christi idem esse Deus crederetur, cui credidit Abraham, tale signum datum est in Zacharia et Elizabeth , cum promissio redditur in mundo, imminente Christo, quale datum fuerat in Abraham et Sara, quando signata promissio