comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
equitatuq ire aduersus subsidium hostium ussit. quocumq in loco
fuisset obuius obsisteret ac moraretur. manumq si forte ita res posce¬
ret conferret. modo ne ad cominium hae copre admoueri possent.
Ipse scalas ferri ad muros ab omni parte urbis uissit. ac testudine ad
portas successit. Simul & refrĩgebantur portae & uis undiq in muros
fiebat. Sannites sicut ante ꝗͣ in muris uiderent armatos satis animi ha¬
buerunt ad prohibendos urbis aditu hostes ita postꝗͣ iam non ex inter¬
uallo nec missilibus sed cominus gerebatur res & quia egre successerãt
ex plano in muros loco quem magis timuerant uicto facile in hostem
imparem ex equo pugnabant. relictis turribus murisq in forum or¬
nes compulsi paulisper inde tentauerunt extremam pugnae fortu¬
sic ad aquiloniam gesta res. In medio inter duas urbes spatio ubi ter¬
tia expectata erat pugna hostes non inuenti. Septem milia passuum

Expanded text:
equitatuque ire aduersus subsidium hostium iussit: quocumque in loco equitatuque ire aduersus subsidium hostium iussit: quocumque in loco fuisset obuius, obsisteret ac moraretur manumque, si forte ita res posceret, conferret, modo ne ad Cominium eae copiae admoueri possent. ipse scalas ferri ad muros ab omni parte urbis iussit ac testudine ad portas successit; simul et refringebantur portae et uis undique in muros fiebat. Samnites sicut, antequam in muris uiderent armatos, satis animi habuerunt ad prohibendos urbis aditu hostes, ita, postquam iam non ex interuallo nec missilibus sed comminus gerebatur res et qui aegre successerant ex plano in muros, loco quem magis timuerant uicto, facile in hostem imparem ex aequo pugnabant, relictis turribus murisque in forum omnes compulsi paulisper inde temptauerunt extremam pugnae fortusic ad Aquiloniam gesta res; in medio inter duas urbes spatio, ubi tertia exspectata erat pugna, hostes non inuenti. septem milia passuum
Abbreviated transcription (Latin):
quabat quieuere. Nocte oppidum ab hostibus desertum est. Caesa
non ferme alium ducem laetiorem in acie uisum. seu suopte ingenio
seu fiducia bene gerunde rei. Ab eodem robore animi neq controuer¬
so auspicio a proelio reuocari potuit & in ipso discrimine quo templa dus
immortalibus uoueri moserat uouerat ioui uictori si legiones hostium
fudisset pauxillum mulsi prius ꝗͣ temetum biberet se facturum. Id uo¬
tum dus cordi fuit. & auspicia in bonum uerterunt. Fadem fortuna ab
altero consule ad cominium gesta res. frima luce ad moenia omnibus
copus ad motis corona cinxit urbem. subsidiaq firma nequa eruptiofie¬
ret portis opposuit. lam signum dantem eum nuntius a collega trepi¬
dus de.xx. cohortium aduentu & ab impetu moratus est & partem
copiarum reuocare instructam intentamq ad oppugnandum coegit . O.
brutum scenam legatum cum legione prima & .x. cohortibus alaruis

Expanded text:
quabat quieuere; nocte oppidum ab hostibus desertum est. caesa quabat quieuere; nocte oppidum ab hostibus desertum est. caesa  traditur non ferme alium ducem laetiorem in acie uisum seu suopte ingenio seu fiducia bene gerundae rei. ab eodem robore animi neque controuerso auspicio reuocari a proelio potuit et in ipso discrimine quo templa deis immortalibus uoueri mos erat uouerat Ioui Uictori, si legiones hostium fudisset, pocillum mulsi priusquam temetum biberet sese facturum. id uotum dis cordi fuit et auspicia in bonum uerterunt. eadem fortuna ab altero consule ad Cominium gesta res. prima luce ad moenia omnibus copiis admotis corona cinxit urbem subsidiaque firma ne qua eruptio fieret portis opposuit. iam signum dantem eum nuntius a collega trepidus de uiginti cohortium aduentu et ab impetu moratus est et partem copiarum reuocare instructam intentamque ad oppugnandum coegit. D. Brutum Scaeuam legatum cum legione prima et decem cohortibus alariis
Abbreviated transcription (Latin):
Se uictores pelli a portis urbis. Reclamantibus uniuersis primus ipse
scuto super caput eleuato pergit ad portam. Secuti alii testudine fac¬
ta in urbem perrumpunt deturbatisq sannitibus qui circa portam e¬
rant murum occupauere. Penetrare interiora urbis quia pauci admo¬
dum erant non audent. Haec primo ignorare consul & intentus re¬
cipiendo exercitui esse. lam enim praceps in occasum sol erat & appete¬
ns nox periculosa & suspecta omnia etiam uictoribus faciebat. Progr¬
essus longius ab dextra castra capta uidet. Ab leua clamorem in urbe
mixtum pugnantium ac pauentium fremitum esse. Et tum forte cer¬
tamen ad portam erat. Aduectus deinde equo propius ut suos in mu¬
ris uidet nec iam integri quicquam esse quoniam temeritate paucoꝵ
magna rei parta occasio esset acciri quas receperat copias signaq in
urbem inferri iussit. Ingressi proxima ex parte quia nox appropin¬

Expanded text:
se uictores pelli a portis urbis. reclamantibus uniuersis primus ipse se uictores pelli a portis urbis. reclamantibus uniuersis primus ipse scuto super caput elato pergit ad portam; secuti alii testudine facta in urbem perrumpunt deturbatisque Samnitibus quae circa portam erant muri occupauere; penetrare in interiora urbis, quia pauci admodum erant, non audent. haec primo ignorare consul et intentus recipiendo exercitui esse; iam enim praeceps in occasum sol erat et appetens nox periculosa et suspecta omnia etiam uictoribus faciebat. progressus longius ab dextra capta castra uidet, ab laeua clamorem in urbe mixtum pugnantium ac pauentium fremitu esse; et tum forte certamen ad portam erat. aduectus deinde equo propius, ut suos in muris uidet nec iam integri quicquam esse, quoniam temeritate paucorum magnae rei parta occasio esset, acciri quas receperat copias signaque in urbem inferri iussit. ingressi proxima ex parte quia nox appropin
Abbreviated transcription (Latin):
agmen hostium ruit. perrumpitq ordines quacumq impetum dedit.
Instant uolunnius & scipio. & perculsos sternunt. Tum iam deorum
hominumq uicta uis. funduntur lintee cohortes. pariter uirati iniura¬
tiq fugiunt. Nec quemꝗͣ praeter hostes metuunt. Peditum agnien quod
superfuit pugnae in castra ad aquiloniam compulsum est. Nobilitas e¬
quitesq bouianum perfugerunt. Equites eques sequitur. peditem pe¬
les. Diuersa cornua dextrum ad castra sannitium leuum ad urbem
tendit. Prior aliquanto uolunnius castra coepit. Ad urbem scipioni
maiori resistitur ui. non quia plus animi uictis est. Sed melius muri
ꝗͣ uallum armatos arcent. Inde lapidibus propulsant hostem. Scipio
nisi in primo pauore prius ꝗͣ colligerentur animi transacta res esset
lentiorem fore munite urbis oppugnationem ratus interrogat mil¬
tes satin equo animo paterentur ab altero cornu castra capta esse:

Expanded text:
agmen hostium ruit perrumpitque ordines quacumque impetum dedit. agmen hostium ruit perrumpitque ordines quacumque impetum dedit. instant Uolumnius et Scipio et perculsos sternunt. tum, iam deorum hominumque uicta ui, funduntur linteatae cohortes; pariter iurati iniuratique fugiunt nec quemquam praeter hostes metuunt. peditum agmen quod superfuit pugnae in castra aut Aquiloniam compulsum est; nobilitas equitesque Bouianum perfugerunt. equites eques sequitur, peditem pedes; diuersa cornua dextrum ad castra Samnitium, laeuum ad urbem tendit. prior aliquanto Uolumnius castra cepit; ad urbem Scipioni maiore resistitur ui, non quia plus animi uictis est sed melius muri quam uallum armatos arcent; inde lapidibus propulsant hostem. Scipio, nisi in primo pauore priusquam colligerentur animi transacta res esset, lentiorem fore munitae urbis oppugnationem ratus, interrogat milites satin aequo animo paterentur ab altero cornu castra capta esse,
Abbreviated transcription (Latin):
dux alaribus cohortibus erat. Puluerem maiorem ꝗͣ pro numero exci¬
tabant insidentes mulis colones. frondosos ramos per terram trahe¬
bant. Arma signaq per turbidam lucem in primo apparebant. Post
altior densiorq puluis equitum speciem cogentium agmen dabat. fe¬
fellit non sannites modo sed etiam romanos. Et consul affiriauit er¬
rorem. clamitans inter prima signa ita ut uox etiam ad hostes acce¬
deret captum cominium uictorem collegam adesse. Anniterentur
uincere prius ꝗͣ gloria alterius exercitus foret. Ascendens equum in¬
de tribunis centurionibusq imperat ut uiam equitibus patefaciant.
Ipse trebonio ceditioq praedixerat ut ubi se cuspidem erectam quati¬
entem uidissent quanta maxima ui possent concitarent equites in
hostem. Ad nutum omnia ut ex ante preparato fiunt. Panduntur
inter ordines uiae. Prouolat eques atq infestis cuspidibus in medium

Expanded text:
dux alaribus cohortibus erat; puluerem maiorem quam pro numero excidux alaribus cohortibus erat; puluerem maiorem quam pro numero excitabant; insidentes mulis calones frondosos ramos per terram trahebant. arma signaque per turbidam lucem in primo apparebant; post altior densiorque puluis equitum speciem cogentium agmen dabat fefellitque non Samnites modo sed etiam Romanos; et consul adfirmauit errorem clamitans inter prima signa ita ut uox etiam ad hostes accideret, captum Cominium, uictorem collegam adesse; adniterentur uincere priusquam gloria alterius exercitus foret. haec insidens equo; inde tribunis centurionibusque imperat ut uiam equitibus patefaciant; ipse Trebonio Caedicioque praedixerat, ubi se cuspidem erectam quatientem uidissent, quanta maxima ui possent concitarent equites in hostem. ad nutum omnia, ut ex ante praeparato, fiunt; panduntur inter ordines uiae; prouolat eques atque infestis cuspidibus in medium
Abbreviated transcription (Latin):
rapit. Sannitium magnam partem necessitas ac religio inuitos ma¬
gis resistere ꝗͣ inferre pugnam cogit. Nec sustinuissent primum cla¬
morem atq impetum romanoꝵ peraliquot annos iam uinci assueti.
ni potentior alius metus insidens pectoribus ab fuga retineret. Quip¬
pe in oculis erat omnis ille occulti paratus sacri. & armati sacerdotes.
& promiscua hominum pecudumq strages. & resperse fando nefando¬
q sanguine are. & dira exceratio ac furiale carmen detestanda fami¬
liae stirpiq compositum. His uinculis fuga obstricti stabant. ciuem ma¬
gis ꝗͣ hostem timentes. Instare romanus a cornu utroq a media acie.
& cedere deorum hominumq attonitos metu.Repugnatur segniter.
ut ab his quos timor moraretur a fuga. lam prope ad signa cedes per¬
uenerat. cum ex transuerso puluis uelut ingentis agminis incessu mo¬
tus apparuit. Sp. nautius octauium metium quidam eum tradunt.¬

Expanded text:
rapit; Samnitium magnam partem necessitas ac religio inuitos marapit; Samnitium magnam partem necessitas ac religio inuitos magis resistere quam inferre pugnam cogit; nec sustinuissent primum clamorem atque impetum Romanorum, per aliquot iam annos uinci adsueti, ni potentior alius metus insidens pectoribus a fuga retineret. quippe in oculis erat omnis ille occulti paratus sacri et armati sacerdotes et promiscua hominum pecudumque strages et respersae fando nefandoque sanguine arae et dira exsecratio ac furiale carmen, detestandae familiae stirpique compositum; iis uinculis fugae obstricti stabant ciuem magis quam hostem timentes. instare Romanus a cornu utroque, a media acie et caedere deorum hominumque attonitos metu; repugnatur segniter, ut ab iis quos timor moraretur a fuga. iam prope ad signa caedes peruenerat, cum ex transuerso puluis uelut ingentis agminis incessu motus apparuit; Sp. Nautius —Octauium Maecium quidam eum tradunt—
Abbreviated transcription (Latin):
Coeterum auspicio ad est siquid falsi nuntiat in semetipsum religionẽ
recipit. Mihi quidem tripudium nuntiatum populo.r. exercituiq e¬
gregium auspicium est. Centurionibus deinde imperauit ut pulla¬
rios inter prima signa constituerent. Promouent & sannites signa
Insequitur acies ornata armataq. Ut hostium quoq magnificum ma¬
gnificum spectaculum esset. Prius ꝗͣ clamor tolleretur concurrere¬
turq emisso temere pilo ictus pullarius ante signa cecidit. Quod ubi
consuli nuntiatum est dii in proelio sunt inquit. habet poenam nox¬
ium caput. Ante consulem haec dicentem coruus uoce clara occinuit.
Quo laetus augurio consul affirmans nunquam rebus humanis magis
presentes interfuisse deos signa canere & clamorem tolli uissit. Proe¬
lium commissum atrox. Coeterum longe disparibus animis. Ro¬
manos ira spes ardor certaminis auidos hostium sanguinis in procliũ

Expanded text:
ceterum qui auspicio adest, si quid falsi nuntiat, in semet ipsum religionem ceterum qui auspicio adest, si quid falsi nuntiat, in semet ipsum religionem recipit; mihi quidem tripudium nuntiatum, populo Romano exercituique egregium auspicium est.' centurionibus deinde imperauit uti pullarios inter prima signa constituerent. promouent et Samnites signa; insequitur acies ornata armataque, ut hostibus quoque magnificum spectaculum esset. priusquam clamor tolleretur concurrereturque, emisso temere pilo ictus pullarius ante signa cecidit; quod ubi consuli nuntiatum est, 'di in proelio sunt' inquit; 'habet poenam noxium caput.' ante consulem haec dicentem coruus uoce clara occinuit; quo laetus augurio consul, adfirmans nunquam humanis rebus magis praesentes interfuisse deos, signa canere et clamorem tolli iussit. proelium commissum atrox, ceterum longe disparibus animis. Romanos ira, spes, ardor certaminis auidos hostium sanguinis in proelium
Abbreviated transcription (Latin):
tium quadrigenarie ferme erant cominium profectas. quod ne ig¬
noraret collega extemplo nuntium mittit. Ip̃se signa ocius profer¬
ri ubet. Subsidiaq suis quaeq locis & praefcctos subsidiis attribuerat.
Dextro cornu. L. uolunnium sinistro. L. scipionem. Equitibus legatos
alios cedicium & trebonium praefecit sp. nautium mulos detractis cli¬
tellis cum cohortibus alaruis in tumulum conspectum propere circum¬
ducere iubet. atq inde inter ipsam dimicationem quanto maxime pos¬
set moto puluere ostenderet. Dum his intentus imperator erat alter¬
catio inter pullarios orta de auspicio eus diei: auditaq ab equitibus
romanis. qui rem haud spernendam rati sp̃. papirio fratris consulis¬
filio ambigi de auspicio nuntiauerunt. Iuuenis doctrinam non adeo
spernendam ratus rem inquisitam nequid incompertum deferret ad
consulem detulit. Cui ille tu quidem macte uirtute diligentiaq esto.

Expanded text:
tium—quadringenariae ferme erant—Cominium profectas. quod ne igtium—quadringenariae ferme erant—Cominium profectas. quod ne ignoraret collega, extemplo nuntium mittit; ipse signa ocius proferri iubet. subsidia suis quaeque locis et praefectos subsidiis attribuerat; dextro cornu L. Uolumnium , sinistro L. Scipionem , equitibus legatos alios, C. Caedicium et <T.> Trebonium, praefecit; Sp. Nautium mulos detractis clitellis cum <tribus> cohortibus alariis in tumulum conspectum propere circumducere iubet atque inde inter ipsam dimicationem quanto maxime posset motu pulueris se ostendere. dum his intentus imperator erat, altercatio inter pullarios orta de auspicio eius diei exauditaque ab equitibus Romanis, qui rem haud spernendam rati Sp. Papirio , fratris filio consulis, ambigi de auspicio renuntiauerunt. iuuenis ante doctrinam deos spernentem natus rem inquisitam ne quid incompertum deferret ad consulem detulit. cui ille: 'tu quidem macte uirtute diligentiaque esto;
Abbreviated transcription (Latin):
oderit sacramentum. uno tempore deos ciuies hostis metuat. Haec com¬
perta perfugarum indicuis cum apud infensos iam sua sponte milites
disseruisset simul diuinae humanaq spei pleni clamore consentienti pug¬
nam poscunt. poenitet in posterum diem dilatum certamen. Moram
diei noctisq oderunt. Tertia uigilia noctis iam relatis litteris a collega
papirius silentio surgit. & pullarium in auspicium mittit. Nullum e¬
rat genus hominum in castris intactum cupiditate pugnae. Summi
infimi eque intenti erant. Dux militum miles ducis ardorem specta¬
bat. Is omnium ardor etiam ad cos qui auspicio intererant peruenit.¬
Nam cum pulli non pascerentur pullarius auspicium mentiri ausus tripu¬
dium solistimum consuli nuntiauit. Consul laetus auspicium egregium
esse & dus auctoribus rem gesturos pronuntiat signumq pugnae propo¬
nit. Exeunti iam forte in aciem nuntiat perfuga .xx. cohortes sanni¬

Expanded text:
oderit sacramentum, uno tempore deos, ciues, hostes metuat. haec comoderit sacramentum, uno tempore deos, ciues, hostes metuat. haec comperta perfugarum indiciis cum apud infensos iam sua sponte milites disseruisset, simul diuinae humanaeque spei pleni clamore consentienti pugnam poscunt; paenitet in posterum diem dilatum certamen; moram diei noctisque oderunt. tertia uigilia noctis iam relatis litteris a collega Papirius silentio surgit et pullarium in auspicium mittit. nullum erat genus hominum in castris intactum cupiditate pugnae; summi infimique aeque intenti erant; dux militum, miles ducis ardorem spectabat. is ardor omnium etiam ad eos qui auspicio intererant peruenitnam cum pulli non pascerentur, pullarius auspicium mentiri ausus tripudium solistimum consuli nuntiauit. consul laetus auspicium egregium esse et deis auctoribus rem gesturos pronuntiat signumque pugnae proponit. exeunti iam forte in aciem nuntiat perfuga uiginti cohortes Samni
Abbreviated transcription (Latin):
hostium apparatu uana magis specie ꝗͣ efficaci ad euentum disseruit.
Non enim cristas uulnera facere. & perpicta atq aurata scuta transire
romanum pilum & candore tunicarum fulgentem aciem ubi res fer¬
ro geratur cruentari auream olim argenteamq sannitium aciem a
parente suo occidione occisam. Spoliaq ea honestiora uictori hosti ꝗͣ ip¬
sis arma fuisse. Datum hoc forsan nomini familieq suae ut aduersus
maximos conatus sannitium opponerentur duces. spoliaq ea referrẽt
quae insignia etiam publicis locis decorandis essent. Deos immortales
adesse. propter totiens petita federa: totiens rupta. tum siqua coniec¬
tura mentis diuine sit nulli unquam exercitui fuisse infestiores ꝗͣ qui ne¬
fando sacro mixta hominum pecudumq cede respersus ancipiti deum
ire deuotus hinc federum cum romanis ictorum testes deos hinc uisui¬
randi aduersus foedera suscepti execrationes horrens inuitus uirauerit

Expanded text:
hostium apparatu, uana magis specie quam efficaci ad euentum, disseruit: hostium apparatu, uana magis specie quam efficaci ad euentum, disseruit: non enim cristas uolnera facere; et per picta atque aurata scuta transire Romanum pilum et candore tunicarum fulgentem aciem ubi res ferro geratur cruentari. auream olim atque argenteam Samnitium aciem a parente suo occidione occisam spoliaque ea honestiora uictori hosti quam ipsis arma fuisse. datum hoc forsan nomini familiaeque suae ut aduersus maximos conatus Samnitium opponerentur duces spoliaque ea referrent quae insignia publicis etiam locis decorandis essent deos immortales adesse propter totiens petita foedera, totiens rupta; tum si qua coniectura mentis diuinae sit, nulli unquam exercitui fuisse infestiores quam qui nefando sacro mixta hominum pecudumque caede respersus, ancipiti deum irae deuotus, hinc foederum cum Romanis ictorum testes deos, hinc iuris iurandi aduersus foedera suscepti exsecrationes horrens, inuitus iurauerit,
Abbreviated transcription (Latin):
lacessendo quietos resistentibus cedendo commninandoq magis ꝗͣ inferen¬
lo pugnam dies absumebatur. Quae cum inciperetur remittereturq om¬
nium rerum etiam paruarum euentus proferebatur in dies. Altera ro
bus gerendis intererant rebus. Intentiorq caruilius quo maiore discri¬
minẽ res uertebatur in aquiloniam ꝗͦ ad comminiũ quod obsidebat erat.¬
X.
L. papirius iam per omnia ad dimicandum satis paratus. nuntium ad col¬
legam mittit sibi in animo esse postero die si per auspicia liceret confli¬
gere cum hoste. opus esse & illum quanta maxima ui posset cominium
oppugnare. Nequid laxamenti sit sannitibus ad subsidia aquiloniam
mittenda. Diem ad proficiscendum nuntius habuit. nocte rediit. Ap¬
probare collegam consulta referens. Papirus nuntio misso extemplo
contionem habuit. Multa de uniuerso genere belli multa de praesenti

Expanded text:
lacessendo quietos, resistentibus cedendo, comminandoque magis quam inferenlacessendo quietos, resistentibus cedendo, comminandoque magis quam inferendo pugnam dies absumebatur. quodcum<que Comini> inciperetur remittereturque, omnium rerum etiam paruarum euentus proferebatur in dies. altera Rombus gerendis intererant rebus; intentiorque Caruilius, quo in maiore discrimine res uertebatur, in Aquiloniam quam ad Cominium quod obsidebat erat. L. Papirius , iam per omnia ad dimicandum satis paratus, nuntium ad collegam mittit sibi in animo esse postero die, si per auspicia liceret, confligere cum hoste; opus esse et illum quanta maxima ui posset Cominium oppugnare, ne quid laxamenti sit Samnitibus ad subsidia Aquiloniam mittenda. diem ad proficiscendum nuntius habuit; nocte rediit approbare collegam consulta referens. Papirius nuntio misso extemplo contionem habuit; multa de uniuerso genere belli, multa de praesenti
Abbreviated transcription (Latin):
milium alius exercitus fuit nec corporum specie nec gloria belli nec ap¬
ꝑatu linteate legioni dispar. hic hominum numerus quod roboris erat ad
aquiloniam consedit. Consules profecti ab urbe prior spurius caruilius
cui ueteres legiones quas .M. atilius superioris anni consul in agro inter¬
amnati reliquerat decrete erant. cum eis in sannium profectus dum hos¬
tes operati superstitionibus concilia secreta agunt amiternum oppidum
de sannitibus ui coepit. Caesa ibi milia hominum duo ferme atq decc. ca
duroniam urbem expugnauit. Minus quam collega coepit hominum.
olus aliquanto occidit. praeda opulenta utrobiq est parta. Inde perua¬
gati sannium consules maxime depopulato atinati agro. cariuluis ad co¬
minium papirius ad aquilomam ubi summa rei sannitium erat perue¬
nit. Ibi aliquamdu nec cessatum ab armis est neq nauiter pugnatum.

Expanded text:
milium alius exercitus fuit nec corporum specie nec gloria belli nec apmilium alius exercitus fuit nec corporum specie nec gloria belli nec apparatu linteatae legioni dispar. hic hominum numerus, quod roboris erat, <ad> Aquiloniam consedit. consules profecti ab urbe, prior Sp. Caruilius , cui ueteres legiones, quas M. Atilius superioris anni consul in agro Interamnati reliquerat, decretae erant. cum eis in Samnium profectus, dum hostes operati superstitionibus concilia secreta agunt, Amiternum oppidum de Samnitibus ui cepit. caesa ibi milia hominum duo ferme atque octingenDuroniam urbem expugnauit; minus quam collega cepit hominum, plus aliquanto occidit; praeda opulenta utrobique est parta. inde peruagati Samnium consules maxime depopulato Atinate agro, Caruilius ad Cominium, Papirius ad Aquiloniam, ubi summa rei Samnitium erat, peruenit. ibi aliquamdiu nec cessatum ab armis est neque nauiter pugnatum;
Abbreviated transcription (Latin):
in medio uictimeq circa caesae & circumstantes centuriones strictis gla¬
dus. Ad mouebatur altaribus miles magis ut uictima ꝗͣ ut sacri par¬
ticeps. adigebaturq iureuirando quae uisa auditaq in eo loco essent
non enunciaturum. Iurare cogebant diro quodam carmine in execratio¬
nem capitis familiaeq & stirpis composito nisi isset in proclium quo im¬
peratores duxissent. Et si aut ipse ex acie fugisset aut si quem fugientem
uidisset non extemplo occidisset. Id primo quidam abnuentes uiraturos
se obtruncati circa altaria sunt. lacentes deinde inter stragem uictimaꝵ
documento coeteris fuere ne abnuerent. Primoribus sannitium ea detes¬
tatione obstrictis decem nominatis ab imperatore eis dictum ut uiruirũ¬
legerent doncc.xui. milium numerum confecissent. Ea legio linteata
ab integumento consepti quo sacrata nobilitas erat appellata est. His ar¬

Expanded text:
in medio uictimaeque circa caesae et circumstantes centuriones strictis glain medio uictimaeque circa caesae et circumstantes centuriones strictis gladiis. admouebatur altaribus magis ut uictima quam ut sacri particeps adigebaturque iure iurando quae uisa auditaque in eo loco essent non enuntiaturum. iurare cogebant diro quodam carmine, in exsecrationem capitis familiaeque et stirpis composito, nisi isset in proelium quo imperatores duxissent et si aut ipse ex acie fugisset aut si quem fugientem uidisset non extemplo occidisset. id primo quidam abnuentes iuraturos se obtruncati circa altaria sunt; iacentes deinde inter stragem uictimarum documento ceteris fuere ne abnuerent. primoribus Samnitium ea detestatione obstrictis, decem nominatis ab imperatore, eis dictum, ut uir uirulegerent donec sedecim milium numerum confecissent. ea legio linteata ab integumento consaepti, <in> quo sacrata nobilitas erat, appellata est; his ar
Abbreviated transcription (Latin):
tis militibus delectu per omne sannium habito. Noua lege ut qui ui¬
niorum non conuenisset ad imperatoꝵ edictum quiq inuissu abisset
caput ioui sacratum eat. Tum exercitus omnis aquiloniam est indictus.
Ad.xl. milia militum quod roboris in sannio erat conuenerunt. Ibi me¬
dus fere castris locus est conseptus cratibus pluteisq. & linteis contectus.
patens. cc. maxime pedes in omnes pariter partes. Ibi ex libro uetere lin¬
teo lecto sacrificatum. sacerdote ouio pactio quodam homine magno
natu. qui se id sacrum petere affirmabat ex uetusta sannitium religione.
qua quondam usi maiores eorum fuissent. Cum adimendae etruscis ca¬
puae clamdestinum cepissent consilium. Sacrificio perfecto per uiato¬
rem imperator acciri iubebat nobilissimum quemq genere factisq sin¬
guli introducebantur. Erat tum alius apparatus sacri qui perfundere
religione animum posset. Tum in loco circa omni contecto adipe are

Expanded text:
tis militibus, dilectu per omne Samnium habito noua lege, ut qui iutis militibus, dilectu per omne Samnium habito noua lege, ut qui iuniorum non conuenisset ad imperatorum edictum quique iniussu abisset caput Ioui sacraretur. tum exercitus omnis Aquiloniam est indictus. ad sexaginta milia militum quod roboris in Samnio erat conuenerunt. ibi mediis fere castris locus est consaeptus cratibus pluteisque et linteis contectus, patens ducentos maxime pedes in omnes pariter partes. ibi ex libro uetere linteo lecto sacrificatum sacerdote Ouio Paccio quodam, homine magno natu, qui se id sacrum petere adfirmabat ex uetusta Samnitium religione, qua quondam usi maiores eorum fuissent cum adimendae Etruscis Capuae clandestinum cepissent consilium. sacrificio perfecto per uiatorem imperator acciri iubebat nobilissimum quemque genere factisque; singuli introducebantur. erat cum alius apparatus sacri qui perfundere religione animum posset, tum in loco circa omni contecto arae
Abbreviated transcription (Latin):
fusum fugatumq saucium ipsum cum paucis luceriam compulsum. Ab
atilio in etruria res gestas. cumq triumphasse. fabiuis ambo consules in san¬
nio & ad lucenam res gessisse seribit. traductumq in etruriam exereitu
sed ab utro consule non adiecit. & ad luceriam utrinq multos occisos.
Inq ea pugna iouis statoris edem uotam. Ut romulus ante nouerat. sed
phanum tantum id est locus templo iam sacratus effatus fuerat. cocte¬
rum hoc demum anno ut edem etiam fieri senatus uberet bis cuisdem
uoti damnata res p. in religionem uenit. Sequitur hunc annum & con¬
sul insignis. L. papirius cursor qua paterna gloria qua sua & bellum in¬
gens uictoriaq quantam de sannitibus nemo ad eam diem praeter.L
papirium patrem consul pepererat. Et forte codem conatu apparatuq
omni opulentia insignium armoꝵ bellum adornauerat. & deorum e¬
tiam adhibuerant opes. ritu quodam sacramenti uetusto uelut initia¬

Expanded text:
fusum fugatumque saucium ipsum cum paucis Luceriam compulsum: ab fusum fugatumque saucium ipsum cum paucis Luceriam compulsum: ab Atilio in Etruria res gestas eumque triumphasse. Fabius ambo consules in Samnio et ad Luceriam res gessisse scribit traductumque in Etruriam exercitum —sed ab utro consule non adiecit—et ad Luceriam utrimque multos occisos inque ea pugna Iouis Statoris aedem uotam, ut Romulus ante uouerat; sed fanum tantum, id est locus templo effatus, fuerat; ceterum hoc demum anno ut aedem etiam fieri senatus iuberet bis eiusdem uoti damnata re publica in religionem uenit. sequitur hunc annum et consul insignis, L. Papirius Cursor , qua paterna gloria, qua sua, et bellum ingens uictoriaque quantam de Samnitibus nemo ad eam diem praeter L. Papirium patrem consulis pepererat. et forte eodem conatu apparatuque omni opulentia insignium armorum bellum adornauerant; et deorum etiam adhibuerunt opes ritu quodam sacramenti uetusto uelut initia
Abbreviated transcription (Latin):
gestis sannio atq etruria subactis uictoria & pace parta triumphabo.
Ita senatum relinquit. Inde inter tri. pl. contentio orta. pars inter¬
cessuros ne nouo exemplo triumpharet aiebat. pars auxilio se aduer¬
sus collegas triumphanti futuros. lactata res ad populum est. Uoca¬
tusq eo consul cum. l. horatium M. ualerium consules. C. martium
rutilium nuper patrem eius qui tunc censor esset non ex auctoritate
senatus sed iussu populi triumphasse diceret aduciebat se quoq latu¬
rum fuisse ad populum nisi sciret mancipia nobilium tribunos pl. le¬
gem impedituros. uoluntatem sibi ac fauorem consentientis populi pro
omnibus uissis esse affutura. Postero die auxilio tri .pl. trium aduersus
intercessionem septem tribunoꝵ & consensum senatus celebrante po¬
pulo diem triumphauit. Et huius anni parum constans memoria est.
Postumium auctor est claudius in sannio captis aliquot urbibus in apulia

Expanded text:
gestis, Samnio atque Etruria subactis, uictoria et pace parta triumphabo.' gestis, Samnio atque Etruria subactis, uictoria et pace parta triumphabo.' ita senatum reliquit. inde inter tribunos plebis contentio orta; pars intercessuros ne nouo exemplo triumpharet aiebat, pars auxilio se aduersus collegas triumphanti futuros. iactata res ad populum est uocatusque eo consul cum M. Horatium L. Ualerium consules, C. Marcium Rutulum nuper, patrem eius qui tunc censor esset, non ex auctoritate senatus sed iussu populi triumphasse diceret, adiciebat se quoque laturum fuisse ad populum, ni sciret mancipia nobilium, tribunos plebis, legem impedituros; uoluntatem sibi ac fauorem consentientis populi pro omnibus iussis esse ac futura; posteroque die auxilio tribunorum plebis trium aduersus intercessionem septem tribunorum et consensum senatus celebrante populo diem triumphauit. et huius anni parum constans memoria est. Postumium auctor est Claudius in Samnio captis aliquot urbibus in Apulia
Abbreviated transcription (Latin):
non agri tantum uastati. sed oppidum etiam expugnatum. Capta am¬
q quam bellum in etruria co anno fuerat parta pax est. Tres ualidissi¬
me urbes etruriae capita uolsiniũ perusia aretium pacem petiere. Et
uestimentis militum frumentoq pacti cum consule ut mitti romam
oratores liceret indutias in.xl. annos impetrauerunt. Mulcta praesens
.d. milium aeris singulis ciuitatibus imposita. Obhas ceres gestas consul
cum triumphum absenatu moris magis causa quam spe impetrandi pe¬
tisset uideretq alios quod tardius ab urbe exisset alios quod iniussu se¬
natus ex sannio in aetruriam transisset partim suos inimicos partim
college amicos ad solatium equate repulse sibi quoq negare trium¬
phum. Non ita inquit .p.c. uestrae maiestatis meminero ut me consu¬
lem esse obliuiscar. Eodem uire imperii quo bella gessi bellis feliciter

Expanded text:
non agri tantum uastati sed oppidum etiam expugnatum; capta amnon agri tantum uastati sed oppidum etiam expugnatum; capta amque quam bellum in Etruria eo anno fuerat parta est. tres ualidissimae urbes, Etruriae capita, Uolsinii, Perusia, Arretium, pacem petiere; et uestimentis militum frumentoque pacti cum consule, ut mitti Romam oratores liceret, indutias in quadraginta annos impetrauerunt. multa praesens quingentum milium aeris in singulas ciuitates imposita. ob hasce res gestas consul cum triumphum ab senatu moris magis causa quam spe impetrandi petisset uideretque alios quod tardius ab urbe exisset, alios quod iniussu senatus ex Samnio in Etruriam transisset, partim suos inimicos, partim collegae amicos ad solacium aequatae repulsae sibi quoque negare triumphum, 'non ita' inquit, 'patres conscripti, uestrae maiestatis meminero ut me consulem esse obliuiscar. eodem iure imperii quo bella gessi, bellis feliciter
Abbreviated transcription (Latin):
romanam quae uia latina est occupare conati urbem non tenuerunt.
Agros depopulati cum praedam aliam inde mixtam hominum atq pe¬
cudum colonosq captos agerent in uictorem incidunt consulem ab luce¬
ria redeuntem nec praedam solum amittunt. sed ipsi longo atq impe¬
dito agmine in compositi ceduntur. Consul inter amniam edicto domi¬
nis ad res suas noscendas recipiendasq reuocatis & exercitu ibi relicto
comitiorum causa romam est profectus. Cui de triumpho agenti ne¬
gatus honos. & ob amissa tot milia militum & quod captiuos sine pac¬
tione sub iugum misisset. Consul alter postumius quia in sannitibus ma¬
teria belli deerat etruriam traducto exercitu peruastauerat uolsimen¬
sem agrum. Dein cum egressus ad tuendos fines haud procul moenib¬
us ipsorum depugnat. duo mil. ccc. etruscorum cesi. Cocteros propin¬
quitas urbis tutata est. In rosellanum agrum exercitus traductus. Ibi

Expanded text:
Romanam, quae uia Latina est, occupare conati urbem non tenuerunt; Romanam, quae uia Latina est, occupare conati urbem non tenuerunt; agros depopulati cum praedam aliam inde mixtam hominum atque pecudum colonosque captos agerent, in uictorem incidunt consulem ab Luceria redeuntem nec praedam solum amittunt sed ipsi longo atque impedito agmine incompositi caeduntur. consul Interamnam edicto dominis ad res suas noscendas recipiendasque reuocatis et exercitu ibi relicto comitiorum causa Romam est profectus. cui de triumpho agenti negatus honos et ob amissa tot milia militum et quod captiuos sine pactione sub iugum misisset. consul alter Postumius, quia in Samnitibus materia belli deerat, <in> Etruriam transducto exercitu, primum peruastauerat Uolsinsem agrum; dein cum egressis ad tuendos fines haud procul moenibus ipsorum depugnat; duo milia octingenti Etruscorum caesi; ceteros propinquitas urbis tutata est. in Rusellanum agrum exercitus traductus; ibi
Abbreviated transcription (Latin):
ones ab signiferis rapta signa inferre & ostendere suis paucos & ordim¬
bus in compositis uenire hostes effuse. Inter haec consul manus adccum
attollens uoce clara ita ut exaudiretur templum ioui statori uouit
si constitisset a fuga romana acies. redintegrato proclio cecidisset uicis¬
setq legiones sannitium. Omnes undiq annisi ad restituendam pug¬
nam. duces. milites. peditum equitumq uis. Numen etiam deorum re¬
spexisse nomen romanum uisum. Adeo facile inclinata res. repulsiq
a castris hostes. mox etiam redacti ad eum locum ubi commissa pug¬
na erat. Ibi obiacente sarcinarum cumulo quas coniecerant in medi¬
um hesere impediti. Deinde ne diriperentur res orbem armatoꝵ sar¬
cinis circumdant. Tum uero eos a fronte urgere pedites. ab tergo cir¬
Ne romanis quidem laeta uictoria fuit. Recensente consule biduo ac¬
in apulia gerebantur altero exercitu sannites interamniã coloniam

Expanded text:
ones ab signiferis rapta signa inferre et ostendere suis paucos et ordiniones ab signiferis rapta signa inferre et ostendere suis paucos et ordinibus incompositis effuse uenire hostes. inter haec consul manus ad caelum attollens uoce clara, ita ut exaudiretur, templum Ioui Statori uouet, si constitisset a fuga Romana acies redintegratoque proelio cecidisset uicissetque legiones Samnitium. omnes undique adnisi ad restituendam pugnam, duces, milites, peditum equitumque uis. numen etiam deorum respexisse nomen Romanum uisum; adeo facile inclinata res repulsique a castris hostes, mox etiam redacti ad eum locum in quo commissa pugna erat. ibi obiacente sarcinarum cumulo, quas coniecerant in medium, haesere impediti; deinde, ne diriperentur res, orbem armatorum sarcinis circumdant. tum uero eos a fronte urgere pedites, ab tergo cir milia octingentos. ne Romanis quidem laeta uictoria fuit; recensente consule biduo acin Apulia gerebantur, altero exercitu Samnites Interamnam, coloniam
Abbreviated transcription (Latin):
o & impigre magis & plures procurrebant sannites & turbatus eques su¬
a ipse subsidia territis equis proculcauit. hinc fuga cepta totam auertit
aciem romanam. laniq inter fugam fugientium sannites pugnabant.
cum consul equo praeuectus ad portam castroꝵ ac statione equitum ibi
opposita edicto ut quicumq ad uallum tenderet sue ille romanus siue
sannis esset pro hoste haberetur haec ipsa minitans obstitit profusae ten¬
dentibus suis in castra. Quo pergis inquit miles: & hic arma & uiros
inuenies. nec uiuo consule tuo nisi uictor castra intrabis. Proinde elige
cum ciuie an hoste pugnare malis. hec dicente consule equites infestis
cuspidibus circum funduntur. ac peditem in pugnam redire iubent.¬
Non urtus solum consulis sed fors etiam aduuit quod non institerint
sannites. spatiumq circumagendi signa uertendiq aciem a castris in
hostem fuit. Tum alii alios hortari ut repeterent pugnam. Centur¬

Expanded text:
to et impigre magis et plures procurrerant Samnites et turbatus eques suto et impigre magis et plures procurrerant Samnites et turbatus eques sua ipse subsidia territis equis proculcauit. hinc fuga coepta totam auertit aciem Romanam; iamque in terga fugientium Samnites pugnabant, cum consul equo praeuectus ad portam castrorum ac statione equitum ibi opposita edictoque ut quicumque ad uallum tenderet, siue ille Romanus siue Samnis esset, pro hoste haberent, haec ipse minitans obstitit profuse tendentibus suis in castra. 'quo pergis' inquit, 'miles? et hic arma et uiros inuenies nec uiuo consule tuo nisi uictor castra intrabis; proinde elige cum ciue an hoste pugnare malis.' haec dicente consule equites infestis cuspidibus circumfunduntur ac peditem in pugnam redire iubentnon uirtus solum consulis sed fors etiam adiuuit, quod non institerunt Samnites spatiumque circumagendi signa uertendique aciem a castris in hostem fuit. tum alii alios hortari ut repeterent pugnam; centuri
Abbreviated transcription (Latin):
iter romanos. Nullam inde ne fugae quidem patere uiam. Illo loco aut
cadendum esse aut stratis hostibus per corpora eorum euadendum. In
nedio sarcinas conitiunt. Armati suis quisq ordinibus instruunt aciem.
lam exiguum inter duas acies erat spatium. & stabant expectantes dum
ab hostibus prius impctus prius clamor inciperet. Neutris animus est ad
pugnandum. diuersiq integri atq intacti abissent ni cedenti instaturũ
alterum timuissent. Sua sponte inter inuitos tergiuersantesq segnis pug¬
ia clamore incerto impariq coepit. Nec uestigio quisꝗͣ mouebatur. Tum
consul romanus ut rem excitaret equitum paucas turmas extra ordinẽ
immisit. Quoꝵ cum pleriq delapsi ex equis essent & alii turbati & ab
sannitium acie ad opprimendos eos qui ceciderant & ad suos tuendos
ab romanis procursum est. Inde paulum irritata pugna est. Sed aliquã¬

Expanded text:
iter Romanos; nullam inde ne fugae quidem patere uiam; illo loco aut iter Romanos; nullam inde ne fugae quidem patere uiam; illo loco aut cadendum esse aut stratis hostibus per corpora eorum euadendum. in medium sarcinas coniciunt; armati suis quisque ordinibus instruunt aciem. iam exiguum inter duas acies erat spatium, et stabant exspectantes, dum ab hostibus prius impetus, prius clamor inciperet. neutris animus est ad pugnandum, diuersique integri atque intacti abissent, ni cedenti instaturum alterum timuissent. sua sponte inter inuitos tergiuersantesque segnis pugna clamore incerto atque impari coepit; nec uestigio quisquam mouebatur. tum consul Romanus, ut rem excitaret, equitum paucas turmas extra ordinem immisit; quorum cum plerique delapsi ex equis essent, et alii turbati et a Samnitium acie ad opprimendos eos qui ceciderant et ad suos tuendos ab Romanis procursum est. inde paulum inritata pugna est; sed aliquan
Abbreviated transcription (Latin):
Tunc enimuero consul indignum facinus esse uociferari tantam conti¬
meliam ignominiamq ab ignauissimo accipi hoste. Etiam ne circum¬
sedebimur inquit in castris: ut fame potius per ignominiam ꝗ̃ ferro
si necesse est per uirtutem moriamur : du bene uerterent. facerentq¬
quod se dignum quisq ducerent. Consulem. M. atilium uel solum si
nemo alius sequatur iterum aduersus hostes. casurumq intersigna
sannitium potius ꝗͣ circumuallari castra romana uideat. Dicta consu¬
lis legati tribuniq & omnes turmae & centuriones primoꝵ ordinum ap¬
probauere. Tum pudore uictus miles segniter arma capit & segniter e cas¬
tris egreditur. longo agmine nec continenti mesti ac prope uicti proce¬
dunt aduersus hostem nec spe nec animo certiorem. Itaq simul conspec¬
ta sunt romana signa extemplo a primo sannitium agmine ad nouis¬
simum fremitus perfertur. Exire id quod timuerint ad impediendum

Expanded text:
tunc enimuero consul indignum facinus esse uociferari tantam contutunc enimuero consul indignum facinus esse uociferari tantam contumeliam ignominiamque ab ignauissimo accipi hoste. 'etiamne circumsedebimur' inquit 'in castris, ut fame potius per ignominiam quam ferro, si necesse est, per uirtutem moriamur?' facerent—quod di bene uerterent—quod se dignum quisque ducerent; consulem M. Atilium uel solum, si nemo alius sequatur, iturum aduersus hostes casurumque inter signa Samnitium potius quam circumuallari castra Romana uideat. dicta consulis legati tribunique et omnes turmae equitum et centuriones primorum ordinum approbauere. tum pudore uictus miles segniter arma capit, segniter e castris egreditur longo agmine nec continenti; maesti ac prope uicti procedunt aduersus hostem nec spe nec animo certiorem. itaque simul conspecta sunt Romana signa, extemplo a primo Samnitium agmine ad nouissimum fremitus perfertur exire, id quod timuerint, ad impediendum
Abbreviated transcription (Latin):
gilatum esse. Si ante lucem ad castra uentum foret tantum pauoris fuisse
ut relicturi signa fuerint nunc pudore a fuga contineri. Alioquin pro
uictis esse. Quae ubi consul accepit sibi met ipsi circum eundos alloquen¬
dosq milites ratus ut ad quosq uenerat cunctantes arma capere increpa¬
bat. Quid cessarent: terguersarentq hostem uenturum in castra nisi il¬
li extra castra exirent. & pro tentorus suis pugnaturos si pro uallo nol¬
lent. Armatis ac dimicantibus dubiam uictoriam esse. qui nudus atq
inermis hostem maneat ei aut mortem aut seruitutem patiendam.
laec uirganti increpantiq respondebant confectos se pugna hesterna
esse nec uirium quicꝗͣ nec sanguinis superesse. Maiorem multitudi¬
nem hostium apparere ꝗͣ pridie erat. Inter hec appropinquabat agmẽ
& iam breuiore interuallo certiora intuentes uallum secum portare
sannitem affirmant. nec dubium esse quin castra circumuallaturi sint.

Expanded text:
gilatum esse; si ante lucem ad castra uentum foret, tantum pauoris fuisse gilatum esse; si ante lucem ad castra uentum foret, tantum pauoris fuisse ut relicturi signa fuerint; nunc pudore a fuga contineri, alioqui pro uictis esse. quae ubi consul accepit, sibimet ipsi circumeundos adloquendosque milites ratus, ut ad quosque uenerat, cunctantes arma capere increpabat: quid cessarent tergiuersarenturque? hostem in castra uenturum nisi illi extra castra exissent, et pro tentoriis suis pugnaturos si pro uallo nollent. armatis ac dimicantibus dubiam uictoriam esse; qui nudus atque inermis hostem maneat, ei aut mortem aut seruitutem patiendam. haec iurganti increpantique respondebant confectos se pugna hesterna esse; nec uirium quicquam nec sanguinis superesse; maiorem multitudinem hostium apparere quam pridie fuerit. inter haec appropinquabat agmen; et iam breuiore interuallo certiora intuentes uallum secum portare Samnitem adfirmant nec dubium esse quin castra circumuallaturi sint.
Abbreviated transcription (Latin):
it. Tristius tamen euentu romanis. & quia insueti erant uinci. & quia
digredientes magis q̃ in ipso certamine senserunt quantum in sua par¬
te plus uulnerum ac cedis fuisset. Itaq is terror in castris ortus qui si pus¬
nantes coepiset in signis accepta clades foret. Tum quoq solicita nox fuit
iam iuasurum castra sannitem credentibus. aut prima luce cum uicto¬
ribus conserendas manus. Minus cladis coeterum non plus animoꝵ ad
hostes erat. Ubi primum illuxit abire sine certamine cupiunt. Sed uia u¬
na & ea preter hostes erat. quam ingressi prebuere speciem recta tenden¬
tium ad castra oppugnanda. Consul arma capere milites uibet & sequi
se extra uallum. Legatis tribunis praefectis socioꝵ imperat quod apud qu¬
emq facto opus est. Omnes affirmant se quidem omnia facturos. Sed mi¬
litum iacere animos tota nocte inter uulnera & gemitus morientium ui¬

Expanded text:
it, tristius tamen euentu Romanis, et quia insueti erant uinci et quia it, tristius tamen euentu Romanis, et quia insueti erant uinci et quia digredientes magis quam in ipso certamine senserunt quantum in sua parte plus uolnerum ac caedis fuisset. itaque is terror in castris ortus, qui si pugnantes cepisset, insignis accepta clades foret; tum quoque sollicita nox fuit iam inuasurum castra Samnitem credentibus aut prima luce cum uictoribus conserendas manus. minus cladis, ceterum non plus animorum ad hostes erat. ubi primum inluxit, abire sine certamine cupiunt. sed uia una et ea ipsa praeter hostes erat; qua ingressi praebuere speciem recta tendentium ad castra oppugnanda. consul arma capere milites iubet et sequi se extra uallum; legatis, tribunis, praefectis sociorum imperat quod apud quemque facto opus est. omnes adfirmant se quidem omnia facturos sed militum iacere animos; tota nocte inter uolnera et gemitus morientium ui
Abbreviated transcription (Latin):
ta ad se referre. Qui ubi redierunt retuleruntq eo se progressos unde
in omnes partes circumspectus esset longe lateq silentium ac solitudi¬
nem uidisse extemplo consul cohortes expeditas in urbem induxit.
coeteros interim castra communire uissit. Ingressi milites refractis fo¬
ribus paucos graues etate aut inualidos inueniunt relictaq quae mi¬
gratu difficilia essent. ea direpta. Et ex captiuis est cognitum commu¬
ni consilio aliquot circa urbes conscisse fugam. Suos prima uigilia pro¬
fectos. Credere eandem in aliis solitudinem inuenturos. Dictis captiuo¬
rum fides extitit. Desertis oppidis consul potitur. Alteri consuli. M.
atilio nequaꝗͣ tam facile bellum fuit. Cum ad luceriam duceret legio¬
nes quam oppugnari ab sannitibus audierat ad finem lucernium ei
hostis obuius fuit. Ibi ira uires a&quauit. proelium uarium & anceps fu¬

Expanded text:
ta ad se referre. qui ubi redierunt rettuleruntque eo se progressos unde ta ad se referre. qui ubi redierunt rettuleruntque eo se progressos unde in omnes partes circumspectus esset longe lateque silentium ac solitudinem uidisse, extemplo consul cohortes expeditas in urbem induxit, ceteros interim castra communire iussit. ingressi milites refractis foribus paucos graues aetate aut inualidos inueniunt relictaque quae migratu difficilia essent. ea direpta; et cognitum ex captiuis est communi consilio aliquot circa urbes conscisse fugam; suos prima uigilia profectos; credere eandem in aliis urbibus solitudinem inuenturos. dictis captiuorum fides exstitit; desertis oppidis consul potitur. alteri consuli M. Atilio nequaquam tam facile bellum fuit. cum ad Luceriam duceret legiones quam oppugnari ab Samnitibus audierat, ad finem Lucerinum ei hostis obuius fuit. ibi ira uires aequauit; proelium uarium et anceps fu
Abbreviated transcription (Latin):
de ut silentium uastum in urbe nec arma nec uiros in turribus ac mu¬
s uidit auidum inuadendi deserta moenia militem detinet. ncquã
occultam in fraudem incautus rueret. Ouas turmas sociorum latini no¬
minis circum equitare moenia atq explorare omnia uibet. Equites por¬
tam unam alteramq eandem regionem in propinquo patentes conspi¬
ciunt. Itineribusq his uestigia nocturnae hostium fugae. Adequitant
deinde sensim portis. Urbemq ex tuto rectis itineribus peruiam con¬
spiciunt. & consuli referunt excessum urbe. Solitudine hauddubia
id perspicuum esse. & recentibus uestigiis fugae. ac strage rerum in tre¬
pidatione nocturna relictarum passim. His auditis consul ad eam par¬
tem urbis quam adierant equites circum ducit agmen. Constitutis ha¬
ud procul signis quinq equites iubet intrare urbem. & modicum spat¬
um progressos tres manere eodem loco si tuta uideantur. duos explora¬

Expanded text:
de, ut silentium uastum in urbe nec arma nec uiros in turribus ac muride, ut silentium uastum in urbe nec arma nec uiros in turribus ac muris uidit, auidum inuadendi deserta moenia militem detinet, ne quam occultam in fraudem incautus rueret; duas turmas sociorum Latini nominis circumequitare moenia atque explorare omnia iubet. equites portam unam alteramque eadem regione in propinquo patentes conspiciunt itineribusque iis uestigia nocturnae hostium fugae. adequitant deinde sensim portis urbemque ex tuto rectis itineribus peruiam conspiciunt et consuli referunt excessum urbe; solitudine haud dubia id perspicuum esse et recentibus uestigiis fugae ac strage rerum in trepidatione nocturna relictarum passim. his auditis consul ad eam partem urbis quam adierant equites circumducit agmen. constitutis haud procul porta signis quinque equites iubet intrare urbem et modicum spatium progressos tres manere eodem loco si tuta uideantur, duos explora