comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
imo quippe cogitationẽ po¬
nere. quid aliud qmͣ quedã
ariditas m̃tis est: Qͥ aũt
intellectum celestium iam
ꝑ ꝑ scã desideria de suꝑne di
tur: quasi largiori alimẽto
pinguescunt. Hac enĩ pin¬
guedine sagmari psalmista
concupierat. cũ dicebat. Sic̃
adipe ⁊ piguedine: repleat᷑

Expanded text:
em poem ponere, quid est aliud quam quaedam ariditas mentis? Qui autem intellectu coelestium jam per sancta desideria de supernis untur, quasi largiori alimento pinguescunt. Haec enim pinguedine saginari Psalmista concupierat, cum dicebat: Sicut adipe et pinguedine repleatur
Abbreviated transcription (Latin):
naui. Tauri mei ⁊ altilia oc¬
cisa sunt: ⁊ om̃ia parata .G.
loquor: etiã ipsa necesse ẽ uer¬
ba euglice lectionis explana¬
re. Aitilia enĩ saginata dici¬
mus. Abeo qd̾ est alere: alti¬
lia quasi alitilia uocamꝰ. Cũ
uero in lege scriptum sit aili¬
ges amicum tuũ. ⁊ odio ha¬
bebis inimicum tuũ: accepta
tũc iusti̾cia licentia fuerat.
ut dĩ suosq adu̾sarios qnͣta
possent uirtuce ꝑimerent. coᷤ¬
q iure gladii ferirent. Qd̾
in nouo ꝓculdubio testam̃to
compescitur: cum ꝑ semetip¬
sam ueritas p̾dicat dicens.
Diligite inricos urõs: bene¬
facite his qui oderũt uos. Qd¬
gͦ ꝑ tauros. nͥ patres testamẽ¬
ti ueteris significant᷑: Nã
dum ex ꝑmissione legis acce¬
ꝑant. quatinꝰ adu̾sarios su¬
os odio retributionis ꝑcuter¬
ent: ut ita dicam qͥd aliud ꝙͣ
tauri erant. qui numicos
suos uircutis corporee cormi
feriebant: Quid uͦ ꝑ altilia
nis desidiis iintentes ad
sublimia contẽplationis su¬
e penna subleuantur.In

Expanded text:
avi, tauri mei et altilia occisa sunt, et omnia parata. 4. loquor, etiam ipsa me necesse est verba evangelicae lectionis explanare. Altilia enim sagiuata dicimus; ab eo enim quod est alere, altilia quasi alitilia vocamus. Cum vero in lege scriptum sit: Diliges amicum tuum, et odio habebis inimicum tuum , accepta tunc justis licentia fuerat ut Dei suosque adversarios quanta possent virtute comprimerent, eosque jure gladii ferirent. Quod in Novo procul dubio Testamento compescitur, cum per semetipsam Veritas praedicat, dicens: Diligite inimicos vestros, benefacite his qui oderunt vos . Qos, nisi Patres testamenti veteris significantur? nam dum ex permissione legis acceperant, quatenus adversarios suos odii retributione percuterent, ut ita dicam, quid aliud quam tauri erant, qui inimicos suos virtutis corporeae cornu feriebant? Quid vero per altilia,nis desideriis innitentes, ad sublimia contemplationis suae penna sublevantur. In
Abbreviated transcription (Latin):
detur. Discumbentes sũt
fideliũ curbe : quasi infide
dñi quiescentes. Necte
discumbentes uocantur
quasi quiescentes: id est ꝑ
ipsam fidem quã tenent.
requiem et̾nam expectan¬

Expanded text:
deat discumbentes, id est fidelium turmas, quasi in fide Domini quiescentes. Et recte discumbentes dicuntur, quasi quiescentes, id est per ipsam fidem quam tenent, requiem aeternam exspectan
Abbreviated transcription (Latin):
Querentes dnin comp̾hen¬
dere principes sacdotum ⁊
scribe: tunuerũt ppłm. atq
idco qd̾ ꝑ se non poterant. pͥ¬
derentur immunes. Et¬
mittunt ei disciplos suos: cũ
adhuc minꝰ cognitos ⁊ minꝰ
susceptos. ut aut abscondite
facile deciꝑent eum: aut rep̾¬
hensi minus crubescerẽt a pd̃
eum. Nam consilio malo
dep̾henso.tantominꝰ nascit᷑
confusio. qnͣto fuerit ꝑsona
augustus herodem filium
antipatris alieingenã regẽ
bucis p̾cẽt ⁊ romano parer¬

Expanded text:
num comprehendere principes sacerdotum et scribae timuerunt populum, atque ideo quod per se non poterant praederentur immunes. mittunt discipulos suos cum adhuc minus cognitos et minus suspectos; ut aut abfacileque deciperent eum, vel ut deprehensi minus erubescerent apud eum. Nam consilio malo deprehenso, tanto minus nascitur confusio, quanto fuerit persona Augustus Herodem filium Antipatris alienigenam et probutis praeesset, et Romano parer
Abbreviated transcription (Latin):
cributũ. ⁊ peccuniã. ⁊ que s̃
deideo. decimas. pͥmicias. ⁊
oblationes. ac uictimas sẽ¬
ciamꝰ quomͦ ⁊ ipse reddidit
tributa ꝓ se & petro. ⁊ deored¬
didit que dĩ funt. patris fa¬
ciens uoluntatẽ. Alit̾. Red

Expanded text:
tributum, et pecuniam: et quae sunt Dei Deo, decimas primitias, et oblationes, ac victimas sentiamus: quomodo et ipse reddidit tributa pro se et Petro ; et Deo reddidit quae Dei sunt, Patris faciens voluntatem . Et aud
Abbreviated transcription (Latin):
seruus unus. alt̾. ⁊ t̾cius: qͥ
de fructu accipiant. cũ lex
psalmodia. ꝓpħia. quaꝵ ad
monitionẽ bene agendo scqͣt᷑.
legitur. s missus seruus con¬
tumeliis affectus. uł cesus ei¬
citur. cum sermo auditus uł¬
q̃ peius ẽ etiam blasphemat᷑.
ipse ẽ occidit. qui ⁊ filiũ dei
scĩficatus ẽ contumeliã fece¬
rit. Pdito malo cultore. ui
li cuiq dabitur. S ⁊ hoc qd̾
pͥncipes sacerdotum. scribe ac
semores. manũ mitere que¬
rentes in iħm timore turbe re¬
tinentur: coti die geritur ĩ
eccłia. cũ quilib solo de noĩe
fr̃ cͥam quã nõ diligit eccłias¬
tice fidei ac pacis unitatem:
ꝓpt̾ cohabitantiũ frm bonoꝵ
multitudinẽ: aut erubescit
aut timet inpugnare. Qui
tam̃ de stultissima auiũ struc¬
tione dñs ait : cum tempuᷤ
fuerit in altum alas erigit.
qr ꝑsequendo eccłam quasi
dñm cruci adlicere. ⁊ ostẽ¬
tui gaudebit habere.

Expanded text:
servus unus, alter et tertius, qui de fructu accipiant, cum lex, psalmodia, prophetia, quarum monitionem bene agendo sequatur, legitur. Sed missus servus contumeliis affectus vel caesus ejicitur, cum sermo auditus  pejus est blasphematur. se, occidit qui Filium Dei i gratiae contumeliam fecerit. Perdito malo cultore, alii lis quisque ditabitur. Sed et hoc quod principes sacerdotum, scribae ac seniores manum mittere quaerentes in Jesum timore turbae retinentur, quotidie geritur in Ecclesia cum quilibet solo de nomine frater eam quam non diligit ecclesiasticae fidei ac pacis unitatem propter cohabitantium fratrum bonorum multitudinem aut erubescit, aut timet impugnare. Qui tamen sicut de stultissima avium struthione Dominus ait: Cum tempus fuerit in altum alas erigit : quia persequendo Ecclesiam quasi Dominum cruci addicere, et ostentui gaudebit habere.
Abbreviated transcription (Latin):
tas stipendiaria facta fue¬
rat. ⁊erat in ppło magna se
debere tributa ꝑsolui: pha¬
riseis uero qui sibi applau¬
debant iusticiam/ econtra¬
rio ntentibꝰ nõ debere po¬
pulũ dĩ qui decunas solue¬
ret. ⁊ pͥmitiua damꝰ ⁊ cete¬
ra que uilege scripta sunt:
humanis legibꝰ subiacere.
Quiꝰ seditionis adeo fomes
inualuit. ut post dñi resur

Expanded text:
ptio, stipendiaria facta fuerat, et erat in populo magna seddebere tributa persolvi; Pharisaeis vero qui sibi plaudebant in justitia e contrario nitentibus non debere populum Dei qui decimas solveret, et primitiva daret, et caetera quae in lege scripta sunt , humanis legibus subjacere. Cujus seditionis adeo fomes invaluit, ut post Domini pass
Abbreviated transcription (Latin):
tam. R. Cum au̾t dixiss
qr ueniens dñs uinee. post
ꝑditionẽ maloꝵ agricolaꝵ
uineam daturus ẽẽt aliis. b
curatũ ꝓꝓhico statim affir¬
mauit exemplo: subiciens.¬

Expanded text:
acere. Cum autem dixissent, quia veniens dominus vineae post perditionem malorum agricolarum vineam daturus esset aliis, hocrocuratum prophetico statim affirmavit exemplo, subjiciens
Abbreviated transcription (Latin):
loquim᷑ nũc. erant qui do¬
lose diũm int̾rogauerãt in
qua potestate illa faceret:
erant etiam qui nõ dolose
s fidelit᷑ acclamauerant.
benedictus qui uenit in no¬
mine dñi. Ac ꝑ hoc erant
qui dicerẽt. ꝑdet illos: ⁊ ui¬
neam suã locabit agricolis.
Que uox recte etiã ipsiuiᷤ do¬
mini fuisse intelligitur. si¬

Expanded text:
loquimur, erant qui dolose dominum interrogauerant, in qua potestate illa faceret, erant etiam qui non dolose, sed fideliter adclamauerant: benedictus qui uenit in nomine domini. ac per hoc erant qui dicerent: perdet illos et uineam suam locabit aliis. quae uox recte etiam ipsius domini fuisse intellegitur si
Abbreviated transcription (Latin):
timus eum sic: om̃s credet᷑
ineum. Hereditas gͦ filii.
eccłia ẽ cunctis ei cdata degẽ¬
tibus. quã nõ moriens illipa¬
ter reliquit. s ipse sua morte
mirabilit̾ acquisiuit. qmͣ re¬
surgendo possedet. Hanc at̾
occiso eo mali agricole pre¬
riꝑe moliebantur. cũ crucifi¬
gentes eum uidei fidem que
ꝑeum ẽ excinguere: ⁊ suam
magis que ex lege ẽ iusticiam
p̾ferre. ac gentibꝰ imbuendis
conabantur inserere. Et ap
nec crucifixo ac resuscitato a
mortius dño. ad p̾dicationẽ
apłoꝵ credere uoluerĩt: sed
quasi cadauer uile ꝓiecerĩt.
qr quantũ inseerat a suis e¬
um finibꝰ excludentes: gen
tibꝰ suscipiendum dederũt.
Cum gͦ uenerit dñs uinee.
quid faciet agricolis illis:
quid responsuri sĩt : s ut ꝓ¬
priaresponsione dampuent᷑.
Auint illi. M Dalos male ꝑ¬
det: ⁊ uneam suã locabit a
gricolis. qui reddant ei fruc¬
tum tp̃ribꝰ suis. Locata est
aũt nob̃ uinea. ⁊ locata ea cõ¬
ditione ut reddamꝰ fructũ¬

Expanded text:
eum sic, omnes credent in eum . Haereditas ergo Filii Ecclesia est cunctis ei data de gentibus, quam non moriens illi Pater reliquit, sed ipse sua morte mirabiliter acquisivit, quia resurgendo possedit. Hanc autem occiso eo mali coloni praeripere moliebantur, cum crucifigentes eum Judaei fidem quae per eum exstinguere, et suam magis, quae ex lege est justitiam praeferre, ac gentibus imbuendis conabantur inserere. Et appnec crucifixo ac resuscitato a mortuis Domino ad praedicationem apostolorum credere voluerint, sed quasi cadaver vile projecerunt. Quia quantum in se erat a suis eum finibus extibus suscipiendum dederunt. Cum ergo venerit dominus vineae, quid faciet agricolis illis? quid responsuri sint, sed ut propria responsione damnentur. Aiunt illi: Matos male perdet, et vineam locabit aliis agricolis, qui reddant ei fructum temporibus suis. Locata est autem nobis vinea, et locata ea conditione, ut reddamu
Abbreviated transcription (Latin):
s illud magis mouet. qd̾ luch a
nõ solum cos hoc respon disse
am contrariã retulisse respõ¬
sionẽ dicentes. Absit. ẽnim
nairat. Quid gͦ faciet dñs¬

Expanded text:
Sed illud magis mouet, quod Lucas non solum eos hoc respondisse nam contrariam rettulisse responsionem dicentes: absit. ita enim narrat: quid ergo faciet
Abbreviated transcription (Latin):
lxxx. ⁊lxxxiiii: ꝑ qͦs multi
tudo quedam ubertas sci sp̃s
flueret. Et edificauit tur¬
de quo dr̃ ꝑ micheã ꝓpħam.
Et tu turris gregis nebu¬
losa filia syon. Et locauit
eam agricolis. Quos ali¬
bi unee oꝑanos appella¬
uit. qui conclucti fuerant
hora pͥma. t̾cia. sexta ⁊ nonͣ.
Et peregre ꝓfectus ẽ. Nõ
loci mutatione. Nam ds̃
unde abeẽ potest. quo com¬
plentur om̃ia: Et qui dic̾
ꝑiheremiam. ego ds̃ appro¬
pinquans: ⁊ nõ de longe di¬
cit dñs. S abire uidetur a
uinea. ut uinicoribꝰ libeꝵ
oꝑandi arbicium dereli̾qͣtͣ.

Expanded text:
a. Et fodit in ea torcular, t quaedam ubertas Spiritus sancti. Et aedificavit turde quo dicitur per Michaeam: Et tu turris nebulosa, filia Sion . Et locavit eam agricolis. Quos alibi vineae operarios appellavit, qui conducti fuerant hora prima, tertia, sexta et nona. Et peregre profectus est, non loci mutatione. Nam Deus unde abesse potest, quo complentur omnia? Et qui dicit per Jeremiam: Ego Deus appropinquans, et non de longe dicit Dominus? Sed abire videtur a vinea, ut vinitoribus liberum operandi arbitrium derelinquat.
Abbreviated transcription (Latin):
sit semel. misit iteꝵ: qr incar¬
nationis dñice p̾dicatores.⁊
prius ꝓpħas. ⁊ postmodum
apłos fecit. Bis itaq seruos
ad inuitandũ misit. qr ĩcar¬
nationẽ unigeniti ⁊ ꝑ ꝓpħas
dixit futuram: ⁊ ꝑ apłos fac¬

Expanded text:
sit semel, misit iterum quia incarnationis dominicae praedicatores, et prius prophetas, et postmodum apostolos fecit. Bis itaque servos ad invitandum misit, quia incarnationem Unigeniti et per prophetas dixit futuram, et per aposto
Abbreviated transcription (Latin):
ex hoc ipso qd̾ responderunt.
⁊ qd̾ deinde ab illo auclire
meruerũt. satis appuret que
uerba quibꝰ sint tribuenda
ꝑsonis. Sic̃ gͦ in illa multi¬
tudine. scđm ioħm erant
qui crediderant in iħm ⁊ di

Expanded text:
ex hoc ipso, quod responderunt et quod deinde ab illo audire meruerunt, satis apparet, quae uerba quibus sint tribuenda personis. sicut ergo in hac multitudine secundum Iohannem erant qui iam crediderant in legum,
Abbreviated transcription (Latin):
filiũ meũ. Et hunc nõ qͣsi
ad obnoxios pene sententiã
bauilantẽ : s pacientie ue¬
niam. post tot scẽlera. ad huc
eis mnicdie locum reẜuauit.¬

Expanded text:
filium suum. Et hunc non quasi ad obnoxios poenae sententiam bajulantem, sed patientia veniam post tot scelera adhuc eis misericordiae locum reservavit
Abbreviated transcription (Latin):
timuer̃ turbas. qm̃ sic̃ pro¬
pħam eum habebat᷑. ¶h. Qm¬
uis duro corde eent.⁊ ꝓpt̾ in¬
credulitatẽ ⁊ impietatẽ filiũ
dĩ. habentes tam̃ aꝑtas ꝓposi¬
tiones negare nõ poterant:
⁊ intelligebant contͣ se om̃s
dñi sententias dirigi: unde
uolebant quidẽ eum int̾ficere.
s timebant turbãt turbas: qr¬
quippe ẽ heres. cuiꝰ in ulstã
necem aiebat ẽẽ uindicanda
qui ab occidendo dĩ filio admo¬
dicum quidẽ timore huma¬
no retardari. donec ueniret
re potuere cohiberi. sccxxi.¬

Expanded text:
timuerunt turbas: quoniam sicut prophetam eum habebant. Quamvis duro corde essent, et propter incredulitatem, et impietatem in Filium Dei hebetes, tamen apertas propositiones, negare non poterant: et intelligebant contra se omnes Domini sententias dirigi. Unde volebant quidem eum interficere, sed timebant turbas: quia quippe est haeres, cujus injustam necem aiebat esse vindicandam i, qui ab occidendo Dei Filio ad modicum quidem timore humano retardari, donec veniret re potuere cohiberi. Morali
Abbreviated transcription (Latin):
sa uita et̾na. distineta fulge
fulgebunt lumina mentoꝵ
multe mansiones sunt a pd̾
patrem. ac ꝑ hoc in denario
quidem nõ inpari nõ uiuet
alius alio ꝓlixiꝰ. In multis
aut mansionibꝰ honoratur
aliꝰ alio clariꝰ. Sienim ce

Expanded text:
sa uita aeterna distincte sa uita aeterna distincte fulgebunt lumina meritorum, multae mansiones sunt apud patrem. ac per hoc in denario quidem non impari non uiuet alius alio prolixius; in multis autem mansionibus honoratur alius alio clarius. Pe
Abbreviated transcription (Latin):
aũt reddero reddere denaniũ
pat̾ familias cepit: qr ad pa¬
radisi requiem. prius latro¬
nẽ quam pettũ ꝑduxit. Qnͣ¬
ti patres ante legem. qnͣti sb̃
lege fuerunt. ⁊ tam̃ hi qui m
Añi aduentu uocatisũt. ad ce¬
loꝵ regnum sine aliqͣ tardi¬
tate ꝑuenerunt. Eundez
gͦ denariũ accipiunt qui la¬
borauerunt ad undecimam:
quẽ expectauerũt toto deside¬
rio. qui laborauerũt ad pri¬
mam. Quia equalem uite
et̾ne retubutionẽ sortiti s̃.
Cum his qui amqͣndi uutio
uocati fuerant. hi qui in mũ¬
di fins ad dñi uenerũt.s ã.¬
rius. qui oꝑe uinee t̾minato
equalit̾ om̃ibꝰ redditur. siue
his qui ex prima hora. siuehiꝰ
qui una hora oꝑati sũt:¶d
utiq nisi aliquid significat
qd̾ om̃s cõmunit̾ habebunt.
sicuti ẽ ipsa uita eterna ipsũ
regnum celoꝵ. ubi erũt om̃s
quos ds̃ p̾destinauit. iusti fi¬
sa uita eternit̾ paritꝰ erit oĩ
bus scĩs. equalis denariuioibꝰ
attributus est. Quia uͦ in ip¬

Expanded text:
autem reddere denarium paterfamilias coepit, quia ad paradisi requiem prius latronem quam Petrum vocavit. Quanti patres ante legem, quanti sub lege fuerunt? Et tamen hi qui in Domini adventu vocati sunt ad coelorum regnum, sine aliqua tarditate pervenerunt. Eumdem ergo denarium acceperunt qui laboraverunt ad undecimum, quem exspectaverunt toto desiderio qui laboraverunt ad primam, quia aequalem vitae aeternae retributionem sortiti sunt cum his qui a mundi initio vocati fuerant, hi qui in mundi fine ad Dominum venerunt. rius, qui opere uineae terminato aequaliter omnibus redditur, siue his, qui ex prima hora, siue his, qui una hora operati sunt? quid utique? nisi aliquid significat, quod omnes communiter habebunt, sicuti est ipsa uita aeterna, ipsum regnum caelorum, ubi erunt omnes, quos deus praedestinauit, uocauitibus sanctis, aequalis denarius omnibus adtributus est; quia uero in ip
Abbreviated transcription (Latin):
tuint. Sic erũt nouissim pͥ¬
ni.⁊ pͥmi nouissimi. Dm̃is
itaq retro uocatio gentibus
grã. Unde ⁊ saluator cõclu¬
dens parabolam dix̃. erunt
nouissimi pͥmi. ⁊ pͥmi nouis¬
simi. Idẽ iudei de capite uer¬
tentur in cauda: ⁊ gentes de
cauda mutabuntur incapite.
Sic enim moyses indeutonomi¬
um eis ꝓphetauit. Aduena qͥ
tecum morat᷑: ascend suꝑ te:
ille erit incaput. ⁊ tu eris ĩ cau¬
dã. ille fenerabit᷑ tibi: ⁊ tu ñ
fenerabis ci s ioħ. Prima eĩ¬

Expanded text:
t: Sic erunt novissimi primi, et primi novissimi. Omnis itaque retrovocatio gentibus gratia. Unde et Salvator concludens parabolam dixit: Erunt novissimi primi, et primi novissimi. Judaei de capite vertentur in cauda, et gentes de cauda mutabuntur in capite. Sic enim Moyses in Deuteronomio ejus prophetavit: Advena qui tecum moratur, ascendet super te: ille erit in capite et tu eris in cauda, ille fenerabitur tibi et tu non feneraberis ei . Ecce enim e
Abbreviated transcription (Latin):
ppłi iam sub moy se cõtumaciᷤ.
hinc murmur oꝑantiũ est.
Hinc gratuite mercedis in¬
iudia est: quod siue longi la¬
boris difficultate. ⁊ sub estꝰ
nomine nõ longo in cos dia¬
bolici instinctꝰ calore flagrã¬
te. idẽ p̾mium reddebatur
fidelibꝰ exgentibꝰ. se ppone¬
bant dicentes. Nos sumus¬
ppłs dĩ. quos abinitio as̃ di¬
lexit ⁊ fouit. Nos circũcisi ex
bꝰ liberati. mare sicco transi¬
iumus pede.: cum inimicos
nr̃os grauissimi fluctus in
crauit. nos die noctuq inco¬
ceamꝰ. nos soli digni fiumus
etiam ipse se uenisse testatꝰ
ẽ dicens. nõ ueni nisi ad oueᷤᷤ
uos canes potiꝰ quã hoiẽs
appellauerit. E quũ ne gͦ ẽ
ut hodie ydola deserentes qͥ
bus abinitio deseruistis nob̾
comparemini. ⁊ nõ potiꝰ in
ꝓselitoꝵ locum legis. aucto¬
ritate ⁊ consuetudine depute¬

Expanded text:
populi jam sub Moyse contumacis, hinc murmur operantium est, hinc gratuitae mercedis invidia est, quod sine longi laboris difficultate, et sub aestus nomine non longo in eos diabolici instinctus calore flagrante, idem praemium redhibeatur vocatis ex gentibus se praeponebant, dicentes se popupopulus Dei, quos ab initio dilexit et fovit. Nos circumcisi ex bus liberati, mare sicco pertransivimus pede, cum inimicos nostros gravissimi fluctus invtravit. Nos die noctuque in coceamus, nos soli digni fuimus etiam ipse se venisse testatus est, dicens: Non veni nisi ad oves, vos canes potius quam homines appellaverit. Aequum ne ergo est ut hodie idola deserentes, qui bus ab initio deservistis, nobis comparemini, et non potius in proselytorum loco ex legis auctoritate et consuetudine depute
Abbreviated transcription (Latin):
tibi. ant nõ licet inͥ qd̾ uolo
facere: Stulta enĩ questio
hominis: contra benignitatẽ
unde apte subditur. An ocłs
tuus nequã ẽ. qr ego bonꝰ sũ:¬

Expanded text:
t: Aut non licet mihi quod volo facere? Stulta enim quaestio est hominis contra benignitatem Unde apte subditur: An oculus tuus nequam est quia ego bonus su
Abbreviated transcription (Latin):
Qui enĩ in hac uita eaque
sua sũt querit: adhuc ad dñi
uineam nõuenit. Illi namq
dño laborant: qui nõ sua s
lucra dñica cogitant. qui
zelo caritatis studio pietatis
in seruiunt. animabꝰ lucrã¬
dis inuigilant. ꝑducere ⁊ a¬
lios secũ ad uitam festinant.
Nam qui sibi uiuit. qui carniᷤᷤ
siie uoluptatibꝰ pascitur: rec¬
te ociosꝰ redarguitur: quia
quasi usq adundecimã torpẽ¬
ta die ociosi: Ac si aꝑte dicat᷑.
Et si dõ iuuere in puericia ⁊
miuuentute noluistis: saltĩ
ad ultimã etatem respicite.
⁊ ad uite uias cum iã labora¬
turi młtum nõ estis. uł sero
uenite. Et tales gͦ pat̾fami¬
lias uocat. ⁊ plerũq ante re¬
munerantur. qr priꝰ ad reg¬
num de corpore exeunt. qmͣ
hii qui in puericia uocati eẽ

Expanded text:
Qui enim in hac vita ea quae sua sunt quaerit adhuc ad Dominicam vineam non venit. Illi namque Domino laborant, qui non sua, sed lucra dominica cogitant, qui zelo charitatis, studio pietatis inserviunt, animabus lucrandis in vigilant, perducere et alios secum ad vitam festinant. Nam qui sibi vivit, qui carnis suae voluptatibus pascitur, recte otiosus redarguitur, quia quasi usque ad undecimam ota die otiosi? Ac si aperte dicatur: Et si Deo vivere in pueritia et juventute noluistis, saltem in ultima aetate resipiscite, et ad vitae vias cum jam laboraturi multum non estis, vel sero venite. Et tales ergo paterfamilias vocat, et plerumque ante remunerantur, quia prius ad regnum de corpore exeunt quam hi qui jam a pueritia vocati esse
Abbreviated transcription (Latin):
neglexerant: quasi tota die
ociosi stabant. S pensan
dum ẽ. quid iquisiti respõ¬
deant. Dicunt ei. Quia
nenio nos cõcluxit. Nulluꝰ
quippe ad eos patriarcha.
nullus ꝓpħa uenerat. Et
quid ẽ dicere ad laborẽ ne¬
mo nos conduxit. nisi quia
etiam adunũquẽq hoĩem
ꝑ etatum mom̃ta distingue¬
re. Sdane quippe. intellee¬
tus nr̃i puericia ẽ. Hora ãt
tercia. ad holescentia incelli¬
gi potest. qr quasi iam sol
inaltum ꝓficit. dum calor
etatis crescit. Sexta uͦ iuuẽ¬
tus ẽ. qr uelut incentro sol
figitur. dum uea plenitudo
roboris solidatur. Nona aũt
senectus intelligitur. in qua
sol uelut ab alto axe descẽdeͥͣs.
qr ea etas a calore iuuentu¬
tis deficit. Undecima uero
hora ẽ cactas. que decrepita
greci ualde semiores nõ gerõ¬
tas s p̾sbit̾os appellant᷑. ut
plus senes ẽẽ insinuent. qͦs
ꝓuectiores uocant. Quiagͦ¬

Expanded text:
neglexerant, quasi tota die neglexerant, quasi tota die otiosi stabant. Sed pensate, fratres, quid inquisiti respondeant: Dicunt enim: Quia nemo nos conduxit. Nullus quippe ad eos patriarcha, nullus propheta venerat. Et quid est dicere: Ad laborem noad unumquemque hominem per aetatis momenta distinguere. Mane quippe intellectus nostri pueritia est. Hora autem tertia adolescentia intelligi potest, quia quasi jam sol in altum. proficit, dum calor aetatis crescit. Sexta vero juventus est, quia velut in centro sol figitur, 1512 dum in ea plenitudo roboris solidatur. Nona autem senectus intelligitur, in qua sol velut ab alto axe descendit, quia ea aetas a calore juventutis deficit. Undecima vero hora ea est aetas quae decrepita Graeci ualde seniores non gerontas, sed presbyteros appellant, ut plusquam senes esse insinuent quos prouectiores uocant Greg
Abbreviated transcription (Latin):
¶q̃ Mane ⁊ enĩ mundi fuit
abadam usq ad nohe. Hora
uͦ t̾cia. a nohe usq ad abrahã.
Sexta qͦ. ab abraham usq
ad moysen. Nona aũt. amoy¬
se usq ad aduentum dñi. Uon¬
decima uero ab aduentu dñi
usq ad finẽ mundi. in qua p̾¬
dicatores scĩ apłi missi sunt:
qui mercedẽ plenã ⁊ tarde ue¬
nientes acceꝑunt. Aderudi¬
endam gͦ dñs plebẽ suam. qͣ¬
si ad excolendam uineã suã
nullo tp̃re destitit oꝑarios
mutere. Quia ⁊ prius ꝑ
patres. ⁊ postinodum ꝑ legiꝰ
doctores ⁊ ꝓpħas: ad extremũ¬
mores excoluit: quasi ꝑ oꝑ¬
arios in uinee cultura labo¬
rauit. quãus in quolibet
modulo uł mensura quisqͥs
cum fide recta bone actionis
extitit: huiꝰ uinee oꝑarioͬs
fuit. Oꝑarios gͦ mane hora
t̾cia. sext̾a ⁊ nona antiquus
ille hebraicus ppłs designa¬
tur. qui melectis suis ab ip¬
so mundi exordio dũ recta fide
dm̃ studuit colere: quasi nõ
desticit inuinee cultura labo¬
di tp̃re ꝓuita sua laborare

Expanded text:
ndi fuit ab Adam usque ad Noe, hora vero tertia a Noe usque ad Abraham, sexta quoque ab Abraham usque ad Moysen, nona autem a Moyse usque ad adventum Domini, undecima vero ab adventu Domini usque ad finem mundi. In qua praedicatores sancti apostoli missi sunt, qui mercedem plenam et tarde venientes acceperunt. Ad erudiendam ergo Dominus plebem suam, quasi ad excolendam vineam suam, nullo tempore destitit operarios mittere, quia et prius per patres, et postmodum per legis doctores et prophetas, ad extremumores excoluit, quasi per operarios in vineae cultura laboravit. Quamvis, in quolibet modulo vel mensura, quisquis cum fide recta bonae actionis exstitit hujus vineae operarius fuit. Operator ergo mane, hora tertia, sexta et nona, antiquus ille Hebraicus populus designatur, qui in electis suis ab ipso mundi exordio, dum recta fide Deum studuit colere, quasi non destitit in vineae cultura labodi tempore, pro vita sua laborare
Abbreviated transcription (Latin):
tione aũt facta cum oꝑari¬
is ex denario diurno: misit
eos inuineã suã. Denariꝰ
ymaginẽ regis habet. Id¬
curo enĩ unusquisq accedit
ad cultum diuini nominis:
neam significata ẽ. ut in xp̃o
recipiat y maginẽ dĩtatis: ꝙͣ
in paradiso ꝑdiderat liuore
serpentis. Unde denariꝰ
est dictus. qui ꝓdecẽ nũmis
ap̃ antiquos mputabatur:
significante ratione. qd̾ quã¬
tum quisq legis decalogũ
studuerit implere: tanto ã¬
plus reformatur ad ymagi¬
nẽ eius quicreauit eũ. ⁊ splẽ¬
didiorem mercedẽ que ꝑ de¬
nariũ significata ẽ: recipiat

Expanded text:
tione autem facta cum operariis ex denario diurno misit eos in vineam suam. Denarius imaginem regis habet. Idcirco enim unusquisque accedit ad cultum divini nominis neam significata est, ut in Christo recipiat imaginem deitatis, quam in paradiso perdiderat livore serpentis. Unde denarius est dictus qui pro decem nummis apud antiquos imputabatur, significante ratione, quod quantum quisque legis decalogum studuerit implere, tanto amplius reformetur ad imaginem ejus qui creavit eum, et splendidiorem mercedem, quae per denarium significata est, recipiat
Abbreviated transcription (Latin):
Natiuitate rogis nr̃i cognit.i
herodes ad callida argum̃ta uer¬
titur. ne terreno regno pͥuaret᷑.
Nenuntiari sibi ubi puer ĩue¬
mretur postulat. adorare se uel
le simulat: ut qͣsi hunc simue¬
nire possit eetingat. S qnͣta
est humana masicia contra con¬
siliũ diuinitatis: scriptum qͥp
peẽ. Nonẽ sapĩa. non ẽ prudẽ¬
cia. non ẽ consiliũ contra dñi.
Nam ca que apparuit. magos
stella ꝑduxit. natum regẽ repe¬
riunt. munera detulerũt. ⁊ ne
redire ad herodem debeant. in
sompnis amonent᷑. Sicq fit
ut iħm quẽ querit. herodes in¬
uenire nõ possit. Cuiꝰ ꝑsona qͥ
alii quã y pocrite designantur:

Expanded text:
nativitate Regis nostri cognita, Herodes ad callida argumenta convertitur, ne terreno regno privaretur. Renuntiari sibi ubi puer inveniretur postulat, adorare eum velle se simulat, ut quasi hunc invenire possit exstinguat. Sed quanta est humana malitia contra consilium divinitatis? Son est sapientia, non est prudentia, non est consilium contra Dominum . Nam ea quae apparuit stella magos perducit; natum Regem reperiunt, munera deferunt, et ne redire ad Herodem debeant in somnis admonentur; sicque fit ut Jesum, quem quaerit Herodes, invenire non possit. Cujus persona qui alii qua
Abbreviated transcription (Latin):
ẜuitutẽ. Proinde ut̾q nõex¬
pierur rogẽ a quo ꝑfidem re¬
gatur. s aquo ꝓinfidelitatis cͥ¬
mine puniat᷑. qr ab uno diui¬
nitatis: ab alt̾o carnisueritas
denegatur. In hisdẽ muneribꝰ.
confunditur etiã nestoriꝰ. qui
nititur xp̃m in duas ꝑsonas
diuidere. cum uideat magos
nõ alia do. ⁊ alia homini. sed
uni deo homini eadẽ mim̾a
obtulisse supplicit᷑. Nongͦ di¬
uidatur in ꝑsonisqͥ nõ iueni¬
tur diuisus indonis. Propt̾¬
ea quippe unꝰ idẽq istis mune¬
ribꝰ honorat᷑. ut unꝰ idemq ds̃
⁊ homo cognoscat᷑. Ista mago¬
ꝵ oblatio confundit etiã eu¬
thicetis insaniam: qui ñ ułt
turam. Peritatẽ quippe istoꝵ
munerũ tollit. dũ in xp̃o unã¬

Expanded text:
servitutem. Proinde uterque non exservitutem. Proinde uterque non experietur regem, a quo per fidem regatur , sed a quo pro infidelitatis crimine puniatur: quia ab uno divinitatis, ab altero carnis veritas denegatur. In iisdem muneribus confunditur etiam Nestorius, qui nititur Christum in duas personas dividere: cunon alia Deo, et alia homini, sed uni Deo homini eadem munera obtulisse suppliciter. Non ergo dividatur in personis, qui non invenitur divisus in donis. Propterea quippe unus idemque istis muneribus honoratur, ut unus idemque Deus et homo cognoscatur. Ista magorum oblatio confundit etiam Eutychetis insaniam, qui non vult turam. Veritatem quippe istorum munerum tollit, dum in
Abbreviated transcription (Latin):
ro ostenditur captiuitatis
nr̃e p̾ciosa redẽptio. In chu¬
ꝵ suꝑsticio cessatura. ⁊ futu¬
rus uere religionis culcus aꝑi¬
tur. In mirra uͦ qua ex animͣ¬
ta solent corpora conseruari p̾¬
figurat᷑ carnis nr̃e reparatio.
⁊ se surrectio mortuoꝵ. fulg̃.
no eodemq xp̃o. ⁊ diuina ma¬
iestas.⁊ regia potestas. ⁊ hũa¬
na mortalitas intimat᷑. Itẽ¬
alit̾ chus ad sacrificiũ. aurum
ꝑtinet ad tributũ: mirra ad se¬
pulcurã ꝑtinet mortuoꝵ. Oĩa
hec scã fides xp̃o ueracit̾ offer¬
re ñ desinit: dũ unũ eundẽq
uerũ dm̃. uerũ regẽ uerumq
hominẽ credit. ut᷑ uere ꝓ nob
mortuũ recognoscat. In obla¬
tione churis. confu̾ditur arria¬
nus. qui soli patri sacrificium
offẽrri debere contendit. Iti
tuũ ꝓnr̃a salute nõ credit. In
aurouͦ. simulutq confunditꝰ.
qr ⁊manicheus de semine dd̾
scdin carnẽ natum ñ credit
regẽ. ⁊ arrianus deo ungeni.¬
to naturalẽ assignare nitit᷑

Expanded text:
 ostenditur captivitatis nostrae pretiosa redemptio. In thurum superstitio cessatura, et futurus verae religionis cultus aperitur. In myrrha vero qua exanimata solent corpora conservari, praefiguratur carnis nostrae reparatio, et resurrectio mortuorum. a majestas, et regia potestas, et humana mortalitas intimatur. Thus enim ad sacrificium, aurum pertinet ad tributum, myrrha ad sepulturam pertinet mortuorum. Omnia haec sancta fides Christo veraciter offerre non desinit, dum unum eumdemque verum Deum, verum regem, verumque hominem credit, et vere pro nobis mortuum vetione thuris confunditur Arianus, qui soli Patri sacrificium offerri debere contendit. In tuum pro nostra salute non credit: in auro vero simul uterque confunditur, quia et Manichaeus de semine David secundum carnem natum non credit regem, et Arianus Deo Unigenito naturalem assignare nititur
Abbreviated transcription (Latin):
testantur. e hec quidẽ quãtũ
ad illuminationẽ fidei ꝑtine¬
bat: potuerũt illis credita ⁊ m¬
cellecta sufficero: ut corporali
intuitu ñ inquirerẽt. qͦd pleniᷤᷤ¬
simo uisu m̃tis inspexerãt. sed
diligentia sagacis officii usq
ad uidendum puerũ ꝑ seuerãs.
hominibꝰ seruiebat. ut sicut
litatẽ ꝓficeret qͦd infantiã ip¬
sius magoꝵ ꝓbauit aspectus.

Expanded text:
etur. Et haec quidem, quantum ad illuminationem fidei pertinebat, potuerunt illis credita et intellecta sufficere, ut corporali intuitu non inquirerent quod plenissimo visu mentis inspexerant. Sed diligentia sagacis officii usque ad videndum puerum perseverans, hominibus serviebat: ut sicut litatem proficeret, quod infantiam ipsius magorum probavit aspectus.
Abbreviated transcription (Latin):
dubitet ipsam stellam letiori
luce ⁊ fulgentioribꝰ radiis cͥoͥ¬
ruscasse. que celi terreq lumẽ
humanis oclis ingerebat:⁊ ne¬
cesse erat ut stelła hec acet̾is
sy deribꝰ orbe cdaniore distaret.
que annuntiabat xp̃m. cuiꝰ
natiuitas ab uniu̾sis mortali¬

Expanded text:
dubitet ipsam stellam laetiori luce et fulgentioribus radiis coruscasse, quae coeli terraeque lumen humanis oculis ingerebat? Et necesse erat ut stella haec a caeteris sideribus orbe clariore distaret, quae annuntiabat Christum, cujus nativitas ab universis mortali
Abbreviated transcription (Latin):
ger infidelit̾ inpudent̾ dormi¬
ait. Oportet ep̃m sine crummi¬
ne ẽẽ: sic̾ dei dispensatorem.
Serui gͦ patris familias et
dispensatores anĩ sumꝰ ut ꝯ¬
serus cibum quẽ a dño acce¬
pimꝰ erogemus. Qui uͦ sit¬
cibus. que ñsura iuxta ali¬
um eu̾głistam tritia. si que¬
ramꝰ beatꝰ paulꝰ apłs ostẽ¬
dit dicẽs. Unicuiq sic̃ ds̃
diuisit mñsuram fidei. Quã
cupat: ipsam m̃suram fidei
paulus appellat ut agnosca¬
nus nõ aliũ eẽ cibum sp̃ua¬
le uł triticum. iuxta lucham:
quã xp̃iane fidei uenerabile
uł tritici m̃surã. sacerdotes
tiens illuminati dono grẽ
pensatores fideles accipĩt:
cum cotidie ꝑ dĩ famulos u̾¬
bum ueritatis audiunt. De
ipsa gͦ tritici m̃sura eccłie p̾¬
sules locuntur: exipsa cibum
sicut deus ꝑ eos diuidit uni¬
u̾si fideles pascuntur. Inde
alim̃ta bone uite sumunt:
ut ad et̾ne uite pͥmia ꝑueni¬
re possint. In illum creden¬
tes. millo sꝑantes: illũ pre

Expanded text:
ger infideliter imprudenterque dormiger infideliter imprudenterque dormiait: Oportet episcopum sine crimine esse sicut Dei dispensatorem . Servi ergo patrisfamilias et dispensatores Domini sumus, ut conservis cibum quem a Domino accepimus erogemus. Ut cibus, quaeve mensura, juxta alium evangelistam, tritici, si quaeramus, beatus Paulus apostolus ostendit dicens: Unicuique sicut Deus divisit mensuram fidei . Quam cupat, ipsam mensuram fidei Paulus appellat, ut agnoscamus non alium esse cibum spiritalem, vel triticum, juxta Lucam, quam Christianae fidei venerabile us tritici mensuram vobis ties illuminati dono gratipensatores accipitis, cum quotidie per Dei famulos verbum veritipsa ergo tritici mensura Ecclesiae praesules loquuntur. Ex ipsa cibum, sicut Deus per eos dividit, universi fideles pascuntur. Inde alimenta bonae vitae sumunt, ut ad aeternae vitae praemia pervenire possint, in illum credentes, in illum sperantes, illum prae
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ bñdicitis. Sumꝰ ⁊enĩ:. Que
est etiã huius dñi familia: Ni¬
miꝵ illa ẽ quã ipse dñs de ma¬
nu inmici redemit. ⁊ suo dñi¬
o mancipatũ. Hecaũt fami¬
lia: scã ẽ eccłia catholica. que
ꝑ orbẽ t̾re copiosa fertilitate
diffunditut. ⁊ redemptã se p̾¬
cioso sui dñi sanguine glatur.
Filuis enĩ hominis ficut ipse
ait. uenit nõ ministrari sed
ministrare: ⁊ dare animam
suã redemptionẽ ꝓmultis
Ipse ẽ etiam pastor bonus: qͥ
aniam suã pofuit ꝓ ouibus
sius. Grex enĩ boni pastoris.
ipse ẽ familia redemptoris.
Dispensacor uͦ quisit. quẽ
oportet ẽẽ fidelem ⁊ pruden¬
tem: paulus nobis ostendat
apłs: qui dese suisq sociis lo¬
quens ait. Sic nos existimz
homo ut nnistros xp̃i: ⁊ diᷤ¬
pensatores ministerioꝵ dei.
Hic iam queritur int̾ dispẽ¬
satores: ut fidelis quis inueni¬
atur. Nequis aũt nostru
solos apłos dispensatores fac¬
tos existimͣet. neglectoq mi¬
licie sp̃ualis officio seruus pi¬

Expanded text:
 dicitis: sum etenim . Quae est etiam hujus Domini familia; nimirum illa est quam ipse Dominus de manu inimici redemit, et suo dominio mancipavit. Haec familia sancta est Ecclesia catholica, quae per orbem terrae copiosa fertilitate diffunditur, et redemptam se pretioso Domini sui sanguine gloriatur. Filius enim hominis, sicut ipse ait, venit non ministrari, sed ministrare, et dare animam suam redemptionem pro multis . Ipse est etiam, pastor bonus qui animam suam posuit pro ovibus suis . Grex enim pastoris boni ipsa est familia Redemptoris. Dispensator vero quis sit quem oportet esse fidelem, et prudentem, Paulus nobis ostendat apostolus, qui de se suisque sociis loquens ait: Sic nos existimet homo ut ministros Christi, et dispensatores mysteriorum Dei. Hic jam quaeritur inter dispensatores ut fidelis quis inveniatur . Ne quis autem nostrum solos apostolos dispensatores factos existimet neglectoque militiae spiritalis officio, servus pi
Abbreviated transcription (Latin):
tantia: tanta ẽ ⁊ p̾mioꝵ
Hos enim adueniens cum
uigilantes inuenenerit fa¬
ciet discumbe: ⁊ transiens
ministrabit eis. Istos aũt
constituet eum. Id est super
omĩa bona sua celestis regni
gaudia. Non utiq ut horũ
soli dñium teneant: s ut e¬
oꝵ habundantus ceteris sciꝰ
et̾na possessione fruant᷑. Qͥ¬

Expanded text:
tantia, tanta est et praemiorum. Hos enim adveniens cum vigilantes invenerit, faciet discumbere, et transiens ministrabit eis. Illos autem constituet eum. Id est, omnia coelestis regni gaudia non utique ut horum soli dominium teneant, sed ut eorum abundantius caeteris sanctis aeterna possessione fruant
Abbreviated transcription (Latin):
ente aũt patre familias fur
doniũ ꝑfodit. qr dum a sui
custodia sp̃s dormit. in ꝓui¬
sa mors ueniens carnis nr̃e
habitaculum irrũpit. ⁊ eum
quẽ dnm̃ domꝰ inuenerit
dormientẽ necat: qr cũ uen¬
cura dampna sp̃s minime
pͥuidet: hunc mors ad suppli¬
cium nescientẽ rapit. Euri
enĩ resisteret si iugilaret: qr
aduentum uidicis qui occul¬
te anĩam rapit p̾cauens. ei pe¬
intendo occireret: ne inpe¬
nitens periret. Ex qua pre

Expanded text:
ente enim patrefamilias fur domum perfodit, quia dum a sui custodia spiritus dormit, improvisa mors veniens carnis nostrae habitaculum irrumpit, et eum quem dominum domus invenerit dormientem, necat, quia cum ventura damna spiritus minime praevidet, hunc mors ad supplicium nescientem rapit. Furi autem resisteret, si vigilaret, quia adventum judicis qui occulte animam rapit praecavens, ei poenitendo occurreret, ne impoenitens periret. Horam ve
Abbreviated transcription (Latin):
sit .ih. Pspicue ostendeͤ qͣre
dixent. de die aũt uel hora
nemo scit: neq angłi incelo.
neq filiꝰ nisi pat̾: qd̾ non ex¬
pediat scire aplis. ut pendu¬
le expectationis incerto semꝑ
eum credant ẽẽ uenturũ: ꝙ̃
ignorant quando uenturus
sit. Et nõ dixit. qr nescimꝰ
qua hora dñs uenturus sit

Expanded text:
quare dixerit: De die autem illo vel hora nemo scit, neque angeli in coelo, neque Filius, nisi Pater. Quia non expediat scire apostolis, ut pendulae exspectationis incerto semper eum credant esse venturum, quem ignorant quando venturus sit. Et non dixit, quia nescimus, qua hora Dominus venturus sit
Abbreviated transcription (Latin):
istius modi ẽ. Numqͥd pot̾
ds̃ sibi eẽ contraris. ut aliud
ante iussent. ⁊ sententiain
siram nouo frangat impioͬ
Non ita sentiendũ ẽ. Sedl
moyses cum uideret ꝓpt̾ de¬
sideriũ scdaꝵ cõiuignuum. q̃
uel ditiores uł iuueniores ul
pulcriores eeñt p̾mas uxoreᷤ
uit̾ fici. aut malã uitam du¬
cere. maluit indulgere dis¬
cordiam. quã odia ⁊ homici¬
cedens: s auferens homicidi¬
um. multo meliꝯ ẽẽ uidicãs
lugubrẽ euenire discordiã:
quã ꝑ odiũ sanguinẽ funde¬

Expanded text:
istiusmodi est. Nunquid potest Deus sibi esse contrarius, ut aliud ante jusserit, et sententiam suam novo frangat imperio? Non ita sentiendum est. Sed Moyses cum videret propter desiderium secundarum conjugum, quae vel ditiores vel juniores vel pulchriores essent, primas uxores interfici, aut malam vitam ducere, maluit indulgere discordiam, quam odia, et homicised auferens homicidium. Multo enim melius est, licet lugubrem, evenire discordiam, quam per odium sanguinem fund
Abbreviated transcription (Latin):
rit. ꝯ ulti enĩ corpore q̃dẽ
castitatem student. adult̾iũ
aũt uoluntate coiitunt
Nisi aũt etiã uoluntate so¬
la forniratio ꝯsũmarecur.¬

Expanded text:
rit. Multi enim corpore quidem castitati student, adulterium autem voluntate committunt. Nisi enim ex voluntate sola fornicatio consummaretur
Abbreviated transcription (Latin):
quicumq dimiserit uxorẽ¬
suã nisi ab fornicationẽ. ⁊ a¬
liam duxerit: mechat᷑. Et
qui dimissam duxenit: me¬
chatur. Sola fornitatio ẽ:
que uxoris uncat affectum.
Ymino cũ illa unã canem ĩ
aliam diuiserit: ⁊ se fornica¬
tionis separauerit a marito.
nõ debet teneri. ne uit quoq
sub maledictione fiat. dicen¬
te scciptura. Qui tenet ad¬
ulteram: stultus ⁊ impiꝰ ẽ.¬
Uobicumq ẽ gͥ fornicatio. ⁊
fornicationis suspicio: libere
uxor dimictitur. Et qrpo
terat accedere ut aliquis ca¬
lũpniam faceret innocenti.
⁊ ob secłam copłam nuptiaꝵ
ueteri crim̃ inpingeret. sic
uxorem: ut scdam pͥma uiu̾e¬
te nõ habeat. Quod eiũ diẽ.
tale est. si non ꝓpter libidiunẽ.
s ꝓpt̾ inuiriam dimittis u¬
xorem. Quare exꝑtus infe¬
licis pͥores nuptias. nouaꝵ
inmittis te ꝑiculo. nec nõ qr
poterat cuenire ut iuxta ean¬
dem legẽ uxor qͦq marito da¬
ret repudiũ. Eadem caute¬
la p̾cipitur ne scđm accipiat

Expanded text:
 dimiserit uxorem, nisi ob fornicationem, et aliam duxerit, moechatur, et qui dimissam duxerit, moechatur. Sola fornicatio est, quae uxoris vincat affectum; imo, quum illa unam carnem in aliam diviserit, et se fornicatione separaverit a marito, non debet teneri, ne virum quoque sub maledicto faciat, dicente scriptura: Qui tenet adulteram, stultus et impius eubicunque fornicatio et fornicationis suspicio est, libere uxor dimittitur. Et quia poterat accidere, ut aliquis calumniam faceret innocenti, et ob secundam copulam nuptiarum veteri crimen impingeret, sic uxorem, ut secundam prima vivente non habeat. Quod enim dicit tale est: si non propter libidinem, sed propter injuriam dimittis uxorem, quare expertus infelices priores nuptias, novarum te immittis periculo? Nec non quia poterat evenire, ut juxta eamdem legem uxor quoque marito daret repudium, eadem cautela praecipitur ne secundum accipiat
Abbreviated transcription (Latin):
pondus uxoꝵ est. si excepta
causa fornicationis eas di¬
mutere nõ licet. Quid eni
si temulenta fuerit. si iracũ¬
da. si malis moribꝰ. si luxuri¬
osa. si zelosa. si uaga. si uirga¬
trix. ⁊ maledica. tenenda er᷑:
Istius modi uolumꝰ. nolumꝰ
sustinendam. Cum eñĩ cẽni¬
liberi. uoluntate nos subie¬

Expanded text:
pondus uxorum est, si, excepta causa fornicationis, eas dimittere non licet. Quid enim si temulenta fuerit, si iracunda, si malis moribus, si luxuriosa, si gulosa, si vaga, si jurgatrix et maledica, tenenda erit istiusmodi? volumus, nolumus, sustinenda est. Cum enim essliberi, voluntate nos subje
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ feminã. ostendit scđa ui¬
tanda tõiugia. Non enum
ait mascłm ⁊ feminas. qd̾ ex
pͥoꝵ repudio querebat᷑: sed
masculum ⁊ feminam. ut
uniꝰ conuigii consortia nec¬
terentur. Et dixit. Pdropt̾
hoc dimutet homo patrẽ ⁊
matrẽ.⁊ adherebit uxori sue.
Similit̾ ait. ad herebit ad u¬
xorẽ suã. non ad uxores. Et
ritui: unꝰ efficitur spiritus.
caro. Om̃potentis clĩ actu
est et̾no ⁊ salubri consilio: ut
portionẽ sui corporis uir am¬
plecteretur infeminã. noc a
se putaret eẽ diu̾sum: qd de
se cognosceret fabricatũ. Qd̾
gͦ deus conumxit. hoõ ñ seꝑet.

Expanded text:
nam, ostendit secunda vitanda conjugia; non enim ait masculum et feminas, quod ex priorum repudio quaerebatur, sed masculum et feminam, ut unius conjugis consortia necterentur. Et dixit: Propter hoc dimittet homo patrem et m, et adhaerebit uxori suae . Similiter ait: Et adhaerebit uxori suae, non uxoribus. Et ritui, unus efficitur spiritus.itus. Omnipotentis Dei actum est aeterno ac salubri consilio, ut portionem sui corporis vir amplecteretur in femina, nec a se putaret esse diversum, quod de se cognosceret fabricatum. Quod ergo Deus conjunxit, homo non separet.
Abbreviated transcription (Latin):
iam centum denarioꝵ dimi¬
nõ debebat. Quia gͦ dix̃. debe¬
bat ei manifestum ẽ quod
nõ dimiserat. Et meliꝰ qui¬
dem fu̾at. atq hoc potuis cõ¬
gruebat tanto debitori reddi¬
turo rationẽ. ⁊ expectanti mi¬
sericordiã dñi sui. ut priorip
se dimitteret qd̾ debebatur.
⁊ sic ad rationẽ reddendam.
ubi miscđia dñi imploranda
erat accederet. Et ꝓcidens¬

Expanded text:
iam centum denariorum diminon ei debebat. quia ergo dixit: debebat ei, manifestum est quod non dimiserat. et melius quidem fuerat atque hoc potius congruebat tanto debitori reddituro rationem et exspectanti misericordiam domini sui, ut prior ipse conseruo dimitteret quod ei debebatur et sic ad rationem reddendam, ubi misericordia domini imploranda erat, accederet. nec tamen
Abbreviated transcription (Latin):
contumeliã simꝰ in placabi¬
habeamꝰ discordias: nõne no¬
bis uidemur rocte redigendi
ĩ carcerẽ. ⁊ sub exemplo oꝑis
nr̃i hoc agere. ut maioꝵ nobiᷤ
delictoꝵ uenia nõ relaxetur:

Expanded text:
meliam simus implacabihabeamus discordias, nonne nobis videmur recte redigendi in carcerem, et sub exemplo operis nostri hoc agere, ut majorum nobis delictorum venia non relaxetur?
Abbreviated transcription (Latin):
Iħ Interrogant utrũ gͦ lice¬
at hominiꝰ dimittere uxorẽ
suã qualib causa. ut quasi
cornuato teneant sillogismͦ.
⁊ quocũq respond̾it. captionẽ
patiatur. Si dixerit dimit¬
tendã eẽ uxorẽ qualib excã.
⁊ ducendas alias: pudicicie
p̾dicator sibi udebitur doce¬
re contraria. Sinaũt respõ¬
derit nõ omnẽ obcausã debe¬
re dimitti: qͣsi sacrilegii reuꝰ
tenebitur. ⁊ adu̾sus doctͥnã
moy si. ac ꝑ moysen dĩ facere.
Igitur dñs sic responsionem
temꝑat. ut decipulam transe¬
at. scripturam caufam scãm
adducens incestimoniũ: ⁊
naturalẽ legem p̾mamq dĩ
sententiã sc̃cdo opponens. que

Expanded text:
 Interrogant ergo, utrum lice Interrogant ergo, utrum liceat homini dimittere uxorem suam qualibet causa, ut quasi cornuto eum teneant syllogismo, et quodcunque responderit captioni pateat. Si dixerit dimittendam esse uxorem qualibet ex causa, et ducendas alias, pudicitiae praedicator sibi re contraria. Sin autem responderit non omnem ob causam debere dimitti quasi sacrilegii reus tenebitur, et adversus doctrinam Moysi, ac per Moysen, Dei facere. Igitur Dominus sic responsionem temperat, ut decipulam transeat, Scripturam sanctam adducens in testimonium, et naturalem legem primamque Dei sententiam. Secundo opponen
Abbreviated transcription (Latin):
usq eugłista ea narrauit de
dño que ingalea fecit ⁊ docu¬
it. hinc incipit eanarrare q̃
in iudea fecit docuit siue pas¬
sus ẽ. ⁊ pͥmo quidem transior¬
danẽ adorientẽ: deinde etiã
citra iordanẽ qnͣuenit iheri¬
uideoꝵ ꝓuintia generaliter
ad distinctionẽ aliaꝵ gentiũ
uidea dicta sit: specialiꝰ tam̃
merͥdiana eiꝰ plaga appellatꝰ
iuidea. ad distinetionẽ sama¬
rie. galileaᷤᷤ. decapolis: ⁊ cete¬
raꝵ ineadem ꝓuincia regioñ.
ꝵ turbas nõ fatigare: ⁊ intra
ipsã galileã opem ferre debi¬
libꝰ s tipica ratio etiã locoꝵ
erat explenda priuilegiis. ut
peccata gentiũ in eam ueniã
que iuidee parabatur admit¬
teret. Ec accesserũt ad eum
pharisei temptantes eu: ⁊
dicences. si licet homini di¬
mutere uxorẽ suã quacũq
ex causa: Et hic notanda m̃¬
tium distancia in turbis et
phariseis. hee conueniũt ut
doceantur ⁊ sui sanent᷑ in¬
torẽ ac doctorẽ ueritatis tẽ
stimulus adduxit liuoris.¬

Expanded text:
us evangelista ea narravit de Domino quae in Galilaea fecit et docuit. Hic incipit ea narrare quae in Judaea fecit et docuit, sive passus est. Et primo quidem trans Jordanem ad orientem, deinde etiam cis Jordanem, quando venit Jeriia quamvis generaliter ad distinctionem aliarum gentium Judaea dicta sit, specialius tamen meridiana ejus plaga appellabatur Judaea, ad distinctionem Samariae, Galilaeae, Decapolis et caeterarum in eadem provincia regionum.rum turbas non fatigare, et intra ipsam Galilaeam opem ferre debilibus, sed typica ratio etiam locorum erat explenda privilegiis ut peccata gentium in eam veniam quae Judaeae parabatur, admitteret. Et accesserunt ad eum Pharisaei tentantes eum et dicentes: Si licet homini dimittere uxorem suam, quacunque ex causa? Et hic notanda mentium distantia in turbis et Pharisaeis: hae conveniunt ut doceantur, et sui sanentur intorem ac doctorem veritatis tentstimulus adduxit livoris.
Abbreviated transcription (Latin):
¶C̃ Ex quibꝰ indelicet dictis
constat. qr si hoc quod in nos
delinquitꝰ ex corde nõ dimittimꝰ:
⁊ illud rursus a nob̾ exigit᷑. qd̃
nobis iam ꝑ penitentiam di¬
missum fuisse gaudebamus.¬
T factum ẽ cum consũ¬
mass iħs ẜmones istos.¬

Expanded text:
c. Ex quibus videlicet dictis constat quia si hoc quod in nos delinquitur non ex corde dimittimus, et illud rursum a nobis exigitur quod nobis jam per poenitentiam dimissum fuisse gaudebamus.Et factum est cum consummasset Jesus sermones istos
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ. Precium enĩ uenditi:
supplicium clampnati intel¬
ligitur. Procidens aũt ẜuuᷤ
ille. orabat eum dicens. Pa¬
cientiam habe in me: ⁊ om̃ia

Expanded text:
it. Pretium quippe venditi, supplicium damnati intelligitur. Procidens autem servus ille, orabat eum dicens: Patientiam habe in me, et omnia
Abbreviated transcription (Latin):
Infirmos curate: mortuos susci¬
tate. leꝑsos mũdate: demoneᷤ
eicite.I6. Florente mũdo cre¬
scente humano gen̾e diu ĩ hac
subsistente uita. came exube¬
rante reꝵ opulentia. Quis cũ
audiss uitam eẽ aliã creder&:
Quis inuisibilia iisibilibus
p̾ferret: S ad salutẽ redeun¬
tibꝰ infinns. ad uitã resurgẽ¬
tibꝰ mortius: carnis mũdici¬
am recipientibꝰ leꝓsis. erep¬
tis a uire inmumdoꝵ sp̃uũ de¬
moniacis. tot insibilibꝰ mir¬
aculis exactis. qͥs nõ crederet
qd̾ de inusibilibꝰ audiret:
Ad hoc quippe uisibilia miracu¬
la coruscant. ut corda indentiũ
ad fidẽ mnusibiliũ ꝑtrahant. ut
ꝑ hoc qd̾ mirũ fõras agit᷑. hoc
qd̾ intus ẽ longe mirabilius eẽ

Expanded text:
Infirmos curate, mortuos suscitate, leprosos mundate, daemones ejicite. Florente mundo, crescente humano genere, diu in hac vita subsistente carne, exuberante rerum opulentia, quis cum audiret vitam esse aliam crederet? Quis invisibilia visibilibus praeferret? Sed ad salutem redeuntibus infirmis, ad vitam resurgentibus mortuis, carnis munditiam recipientibus leprosis, ereptis a jure immundorum spirituum daemoniacis, tot visibilibus miraculis exactis, quis non crederet quod de invisibilibus audiret? Ad hoc quippe visibilia miracula coruscant, ut corda videntium ad fidem invisibilium pertrahant, ut per hoc quod mirum foris agitur hoc quod intus est longe