comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ad predam altetam repetendam sese ue¬
nisse. Duos emm nõĩe Cartaginensiu
duces/ duob eq̃strib p̾liis intersct᷑os non
onmes auctores sunt ueriti. Credo ne bis¬
falleret relata eadez res. Celiꝰ quidem et
ualerius captu etia hannone traddunt.
Scipio p̾fectos equitesq ꝓut cuiuisq oꝑa
fuerat/. ante õnes massimissam ĩsignib
donis donat ⁊ firmo presidio salace ĩ poĩto
ip̃e cu cetero exercitu ꝓfectus nõ agͥs mõ
quacunq incedebat poplatis s ũbib ecia
quibida uicisq expugnatis late fuso ter¬
belli uires ꝯuertit. Eam dem̃ si cepissẽt
sedem ad cetera exequenda hiturꝰ simił
et a classe nauales socii. qua ex parte
urbs mari abluitur / simul ⁊ terestas
exercitus ad iminente ꝓpe ip̃is meib
tumulu est admotus tormẽta. Machi¬
nasq ⁊ adduxerat secu ⁊ ex Sicilia
missa cu cõmeatu erant ⁊ de nouo m

Expanded text:
ad praedam alteram repetendam sese uead praedam alteram repetendam sese uenisse. duos eodem nomine Carthaginiensium duces duobus equestribus proeliis interfectos non omnes auctores sunt, ueriti, credo, ne falleret bis relata eadem res: Coelius quidem et Ualerius captum etiam Hannonem tradunt. Scipio praefectos equitesque prout cuiusque opera fuerat et ante omnes Masinissam insignibus donis donat; et firmo praesidio Salaecae imposito ipse cum cetero exercitu profectus, non agris modo quacumque incedebat populatis sed urbibus etiam quibusdam uicisque expugnatis late fuso terbelli uires conuertit, eam deinde si cepisset sedem ad cetera exsequenda habiturus. simul et a classe nauales socii, qua ex parte urbs mari adluitur, simul et terrestris exercitus ab imminente prope ipsis moenibus tumulo est admotus. tormenta machinasque et aduexerat secum, et ex Sicilia missa cum commeatu erant; et noua in
Abbreviated transcription (Latin):
oĩb portis excurrerent obsistendo pͦ incaute
seuientes massimissa excipiebat/. axx plẽs
simul conferti porta effusi e quauerant
certamen. Postero ia ouines Equitatꝰ
prelio cum adesset substinere ultra non¬
qui uere/. Non tam̃ effusa fuga massi¬
missa ẜ cedendo sensim impetus eor
accipiebat doñ tumulos tegentes łõa¬
num equitatum ꝑtraxit. Inde exõti eqͥtes
et ip̃i integris uirib ac recentibus equis
anno in affris uno pugnando ac seq̃ndo
Mille fere qui pͥmi agminis fuant q̃b
haud facilis catipetus fuit cu ipso duce
hannone interelusi interfectiq sunt.
Ceteros duces p̾cipue territos cede effuse
fugientes ꝑ xxx milia passiuiz uictores
acceperunt aut occiderunt int eos satis
constabat nõ minus .cc. Cartagmẽsium
E quites fuisse ⁊ diuitiis quosdazi ⁊ gñe
illustres. Eedem forte quo hec gesta sũt
die Naues. que predaz in sicilia uexe¬
rant cu cõmeatu redixe uelut ommate

Expanded text:
omnibus portis excurrerent obsistendo. primo incaute omnibus portis excurrerent obsistendo. primo incaute se inuehentes Masinissa excipiebat; mox plures simul conferti porta effusi aequauerant certamen; postremo iam omnis equitatus proelio cum adesset, sustineri ultra nequiere; non tamen effusa fuga Masinissa sed cedendo sensim impetus eorum accipiebat donec ad tumulos tegentes Romanum equitatum pertraxit. inde exorti equites et ipsi integris uiribus et recentibus equis Hannoni Afrisque pugnando ac sequendomille fere qui primi agminis fuerant, quibus haud facilis receptus fuit, cum ipso duce Hannone interclusi atque interfecti sunt: ceteros ducis praecipue territos caede effuse fugientes per triginta milia passuum uictores ceperunt aut occiderunt. inter eos satis constabat non minus ducentos Carthaginiensium equites fuisse, et diuitiis quosdam et genere inlustres. eodem forte quo haec gesta sunt die naues quae praedam in Siciliam uexerant cum commeatu rediere, uelut ominatae
Abbreviated transcription (Latin):
resatu est. estiua sub tectis squitatus
inquit sit uł plures du tale ducez ha¬
bebant. Eo minus sibi cessandu ratus qͦ
illi segnius rem agrent Massimissam cuz
equitatu p̾missu portis cbequitare at q
hostem ad pugnam elicere iubet uͥ oĩs mus¬
titudo se effudiss grauiorq iar cetamine
esset ꝙͣ ut facile substineri poss cederet
paulatumm. se in tempore pugne obuẽturu.
ad elicendos hostes cu .rͦ. Equitatu secutus
tegentib tumulis qui ꝑ oportune cica uie
flexus suppositi erant occultus ꝓcessit. mas¬
sunissa ex composito nunc terrentis nũc
timentis modo aut ipius cbeqͥtabat põtis
aut poedendo cu timoris simulatio audatĩa
hosti faceret ad insequendu temere elicic¬
bat Ron dum ommes egressi eiant uaĩeq
dux fatigabatur alios uino ⁊ sẽpno graues
arma capere ⁊ frenare Eques cogẽdo alios
ne sparsi : inconditi sine ordine sine sigm

Expanded text:
relatum est, 'aestiua sub tectis equitatus.' relatum est, 'aestiua sub tectis equitatus.' inquit 'sint uel plures, dum talem ducem habeant.' eo minus sibi cessandum ratus quo illi segnius rem agerent, Masinissam cum equitatu praemissum portis obequitare atque hostem ad pugnam elicere iubet: ubi omnis multitudo se effudisset grauiorque iam in certamine esset quam ut facile sustineri posset, cederet paulatim; se in tempore pugnae obuenturum.ad eliciendos hostes, cum Romano equitatu secutus tegentibus tumulis, qui peropportune circa uiae flexus oppositi erant, occultus processit. Masinissa ex composito nunc terrentis, nunc timentis modo aut ipsis obequitabat portis aut cedendo, cum timoris simulatio audaciam hosti faceret, ad insequendum temere eliciebat. nondum omnes egressi erant uarieque dux fatigabatur, alios uino et somno graues arma capere et frenare equos cogendo, aliis ne sparsi et inconditi sine ordine sine signis
Abbreviated transcription (Latin):
Regnantis mł̃titudo ħ paucitas exul
fortune ꝯuemiens est. ¶Cataginẽses
ala Equituz cu p̃fecto admissa alio
equitatu ꝑ nouu dilectum cõperato
hannonez Anulcaris filiu p̾ficiunt
hasdrubalem subinde ac siphacem ꝑ
lictas nunciosq postremo eciam per
legatos arcescunt. Has drubalez opez
ferre prope circuzscesse pat̾e iubẽt
Si phacem orant ut Cartagini ut uniu̾se
⁊frice subueniat/. Ad utica cu castra
Si pio ferme mille passus ab urbe hebat
translata a mari ubi paucos dies sta¬
tiua coniuncta classi fuerat. hanno
ne quaqͣ satis ualido nõ mõ ad lacesc̃e¬
dum hostes s ne ad tuendos quidem a
populationib agros Eqͥtatu accepto Id
aliaꝵ gentiu aspernatꝰ maxime tñ
Riuindas/ id Longe pͥmu eqͥtu in
Africa est genus conducit.Iaz ad qͣtuor
Milia Equitu habebat Cu Salecam
noĩe urbe occupauit xu. ferme milia
ab Romanis castris. quod uͥ Sipioni

Expanded text:
regnanti multitudo, haec paucitas exsulis regnanti multitudo, haec paucitas exsulis fortunae conueniens est. Carthaginienses ala equitum cum praefecto amissa, alio equitatu per nouum dilectum comparato Hannonem Hamilcaris filium praeficiunt. Hasdrubalem subinde ac Syphacem per litteras nuntiosque, postremo etiam per legatos arcessunt; Hasdrubalem opem ferre prope circumsessae patriae iubent; Syphacem orant ut Carthagini, ut uniuersae Africae subueniat. ad Uticam tum castra Scipio ferme mille passus ab urbe habebat translata a mari, ubi paucos dies statiua coniuncta classi fuerant. Hanno nequaquam satis ualido non modo ad lacessendum hostem sed ne ad tuendos quidem a populationibus agros equitatu accepto id aliarum gentium aspernatus, maxime tamen Numidas—id longe primum equitum in Africa est genus — conducit. iam ad quattuor milia equitum habebat, cum Salaecam nomine urbem occupauit quindecim ferme milia ab Romanis castris. quod ubi Scipioni
Abbreviated transcription (Latin):
locu qͦ młto
equice̾ pugnaturus erat ip̃e dirigit suos
atrox preliu ⁊ diu anceps fuit loco et
et copia bellatoꝵ/ ea mltitudo diuisa
cuz pars a fronte urgeret pãs a t̃go
se circum fudiss uictoria haud dubia
enphaci dedit ⁊ nec effugiũ qͥdẽ patebat
hinc a fronte hinc. a tergo inclusis
Itaq ceteri pedites eqͥtesq cesi aut capͭ
ducentos ferme equites Massimissa
cura se conglobatos diuisosq tũmatiz
in tres partes erũpere iubet loco pͣdcto
in quez ex discipata ꝯuenirent fuga
Ipse qua intenderat inter media tela
hostiuz euasit/. Due turbe heẜe alta
uestigiis instante in alienam atq
aliam Flectendo ludens/ tedio ⁊ despe¬
ratione tandem fessu absistẽ seqndo
coegit/. ip̃e cum lx. equitib ad minor
sitrm ꝑuenit iͥ cuz conscĩa egͤgia sepe
repetiti Regni paterui int̃ punica em
potius ꝙͣ cum magno p̾sidio Equitu
ad Scipionem quoq postea uenisse
Massimissam credam/. quippe illa

Expanded text:
loci, quo multo aequiore pugnaturus erat, et ipse dirigit suos. atrox proelium et diu anceps fuit, loco et em iuuante. ea multitudo diuisa cum pars a fronte urgeret pars ab tergo se circumfudisset, uictoriam haud dubiam Syphaci dedit, et ne effugium quidem patebat hinc a fronte hinc ab tergo inclusis. itaque ceteri pedites equitesque caesi aut capti: ducentos ferme equites Masinissa circa se conglobatos diuisosque turmatim in tres partes erumpere iubet, loco praedicto in quem ex dissipata conuenirent fuga. ipse qua intenderat inter media tela hostium euasit: duae turmae haesere; altera uestigiis instantem in alia atque alia flectendo itinera eludens, taedio et desperatione tandem fessum absistere sequendo coegit; ipse cum sexaginta equitibus ad minorem Syrtim peruenit. ibi cum conscientia egregia saepe repetiti regni paterni inter Punica Emppotius quam cum magno praesidio equitum ad Scipionem quoque postea uenisse Masinissam credam; quippe illa
Abbreviated transcription (Latin):
nor ꝙͣ uictoria fuit quia equestri tãtũ modo
p̾sium certatu fũat Non plus quũq milia
occisa minꝰ dimidiu eius eius hom̃u captũ
est. Impetu ĩ castra facto quo ꝑculsa Rege
sibi quidem dicere nichil esse in presentia
pulcrius ꝙ̃ uictorem recuperatu tãto post
int̃uallo patrium inuisere Regnu sed toz

Expanded text:
nor quam uictoria fuit quia equestri tantummodo proelio certatum fuerat: non plus quinque milia occisa, minus dimidium eius hominum captum est impetu in castra facto quo perculsa rege sibi quidem dicere nihil esse in praesentia pulchrius quam uictorem reciperatum tanto post interuallo patrium inuisere regnum, sed tam
Abbreviated transcription (Latin):
Et massimissa audita morte patrui
deinde nece fratris patruelis ex ys¬
pania ĩ Marretancaz larga ea tem¬
pestate Rex Mauõꝵ eratꝰ traic̃ ab
eo supplex infiiis p̃cib auxilium
itineri ꝙͣ bello nõ poterat. quatuor
milia Mauoꝵ impetrauit. Cũ his
p̃misso nũcio ad patnos suosq aĩcos
cum ad fines Regni ꝑueniss/. qͥngẽt
ferme numide ad euz ꝯuenerunt
gitur maiũs inde sic̃ ꝯuenerat retͦ
ad Regem remissis/. quanꝙ̃ aliꝙ̃to
minore spe młtitudinis nec unq
tantam rem agredi satis auderet
ꝯuenire ratus agendo ac moliendo
uires quoq ad agendum aliquid
comiecturum ꝓficiscenti ad siphace
Le uectumazes Regulo ad thapsuz
eccurrit trepidus agmen cũ ĩ urle
refugiss urbez Massimissa pͥmo
impetu capit/ ex Regiis alios tͣdẽtes
se recepit. alios uim parãtes occidit
Pars maxima cu ip̃o puero inter
tumultu ad siphace quo pͥmum
intenderat iter ꝑuenerunt/. fama

Expanded text:
et Masinissa, audita morte patrui, et Masinissa, audita morte patrui, dein nece fratris patruelis, ex Hispania in Mauretaniam —Baga ea tempestate rex Maurorum erat—traiecit. ab eo supplex infimis precibus auxilium itineri, quoniam bello non poterat, quattuor milia Maurorum impetravit. cum iis, praemisso nuntio ad paternos suosque amicos, cum ad fines regni pervenisset, quingenti ferme Numidae ad eum convenerunt. igitur Mauris inde, sicut convenerat, retro ad regem remissis, quamquam aliquanto minor spe multitudo nec cum qua tantam rem adgredi satis auderet convenerat, ratus agendo ac moliendo vires quoque ad agendum aliquid conlecturum, proficiscenti ad Syphacem Lacumazae regulo ad Thapsum occurrit. trepidum agmen cum in urbem refugisset, et urbem Masinissa primo impetu capit et ex regiis alios tradentes se recipit, alios vim parantes occidit; pars maxima cum ipso puero inter tumultum ad Syphacem, quo primum intenderant iter, pervenerunt. fama
Abbreviated transcription (Latin):
puero admodum altero pat̾nũ ĩperiũ
accepit. Ceteꝵ cum magna ui regẽtis
ꝙͣ auctoritatis inter suos aut uiribus
obtineret Regnum extitit qͥdã Maze¬
tullus nomine/ nõ alienus sagume
Regibus familie semꝑ iumnice ac de
imperio uaria fortuna cu hirs qͥ tuz
obtinebant certatis ꝯcitatis popłarib
Apud quos iniudia Regum magne Au¬
toritatis erat Castris pala positie
descendere in aciem ac dimicare de
Regno cepit in eo prelio Capussa cũ
multis principus oeadit gẽs axssulio
ois in ditionez Imperiũq Mazetullo
concessit/. Regio tam̃ noĩe assũpto
contentusq nomine modico tutoĩs
puerum ita demazen. qͥstĩpis Regie
suꝑfu̾at Regem appellat. Cartagi¬
nersem nobilem femina sororis
filiam Anibalis que ꝓxnno ezari
Regi nupta fuerat matͥmonio sibi¬
Iungit. spe cartaginensiz societatis
et cum Si phace hospiciu uetustu
legatis missis renouat omma ea
auxilia preparans adu̾sꝯ maximissa

Expanded text:
puero admodum altero, paternum imperium puero admodum altero, paternum imperium accepit. ceterum cum magis iure gentis quam auctoritate inter suos aut uiribus obtineret regnum, exstitit quidam Mazaetullus nomine, non alienus sanguine regibus, familiae semper inimicae ac de imperio uaria fortuna cum iis qui tum obtinebant certantis. is concitatis popularibus, apud quos inuidia regum magnae auctoritatis erat, castris palam positis descendere regem in aciem ac dimicare de regno coegit. in eo proelio Capussa cum multis principum cecidit. gens Maesuliorum omnis in dicionem imperiumque Mazaetulli concessit; regio tamen nomine abstinuit contentusque nomine modico tutoris puerum Lacumazen, qui stirpis regiae supererat, regem appellat. Carthaginiensem nobilem feminam, sororis filiam Hannibalis, quae proxime Oezalci regi nupta fuerat, matiungit spe Carthaginiensium societatis, et cum Syphace hospitium vetustum legatis missis renovat, omnia ea auxilia praeparans adversus Masinissam.
Abbreviated transcription (Latin):
in stationib ⁊ locis ydoneis posuãt et per
agros miẜat p̾datum. Hii cu Cãtaginẽsi
equitatu p̃lium cum comisissent paucos
m̃ ipõ certamine plerosq fugietes ꝑseciti
in quib p̾fectu qͦ hannone nobilem
Iuuenem occiderunt/. Scipio non agros
mõ circa uastauit s urbe eciã ꝓxia̾
affroꝵ satis opulentam cepit ubi p̾ter
cetera quo extemplo ĩ naues onerarias
imposita missaq in Sicilia erant/. Octo¬
milia liberoꝵ ẜuoꝵq capitu sũt capta.
Letissimus tam oĩs ĩ pͥncipio reꝵ gerẽ¬
excedẽt paulu ad enarrandu ꝙ̃ uaĩa
Fortuna usus sit ĩ admictendo recupe¬
randoq pat̾no Regno nulitando ꝓ car¬
tagniensib in yspania pat̾ eiꝰ morit᷑.
galle nomen erat. Regnu ad fratrem
Regis dezalonez ꝑgrandez natu It a
nos apud Rumidas est ꝑuenit haud
multo post dezalone quoq mortuo
maior ex duob filiis euis capusa

Expanded text:
et in stationibus locis idoneis posuerat et per et in stationibus locis idoneis posuerat et per agros miserat praedatum. hi cum Carthaginiensi equitatu proelium cum commisissent, paucos in ipso certamine, plerosque fugientes persecuti, in quibus praefectum quoque Hannonem, nobilem iuvenem, occiderunt. Scipio non agros modo circa vastavit, sed urbem etiam proximam Afrorum satis opulentam cepit; ubi praeter cetera, quae extemplo in naves onerarias imposita missaque in Siciliamilia liberorum seruorumque capitum sunt capta. laetissimus tamen Romanis in principio rerum gerenexcedere paulum ad enarrandum quam uaria fortuna usus sit in amittendo reciperandoque paterno regno. —militanti pro Carthaginiensibus in Hispania pater ei moritur; Galae nomen erat. regnum ad fratrem regis Oezalcem pergrandem natu—ita mos apud Numidas est—peruenit. haud multo post Oezalce quoque mortuo maior ex duobus filiis eius Capussa,
Abbreviated transcription (Latin):
actulerant terrore inferebant. precipuẽ
Cartagnnis fere prope ut capte tumultus
preter p̃datorias elasses quib discensiones
fecerat pͥus recursum ad naues ꝙ̃ claor
agrestis conciret fuerat. Eo maior tñ fuga
pauorq in urbe fuit ⁊ hcule neq excitus
domi ualidum. nõ dux ꝙͣ opponerẽt erat.
Hasdrubal gilgonis filius genere fama
diuitiis Regia tum eciam affimitate loge
pͥmus Ciuitatis erat. s eu ab illo scipioñ
aliquot preliis fusu pulsunq ĩ yspama
meminerant nͨ magis duce parem ꝙ̃ tu¬
multuarium exercitum suum Romano
exercitui esse. Itaq uelut si urbe extẽplo
in Muris uigilieq in stationes disposite
ac nocte insequenti uigilatum est postero
die equites speculatum ad mare tũbado
egredientes ex nauib missi in stationes¬
Romanoꝵ inciderunt tum Scipio classe
uticam missa ip̃e haud ita młtm ꝓgresso
A ripa tumulos ꝓximos ceperat ⁊ Equites

Expanded text:
attulerant terrorem inferebant; praecipue attulerant terrorem inferebant; praecipue Carthagini prope ut captae tumultus praeter praedatorias classes quibus escensiones fecerat prius recursum semper ad naues quam clamor agrestes conciret fuerat. eo maior tum fuga pauorque in urbe fuit. et hercule neque exercitus domi ualidus neque dux quem opponerent erat. Hasdrubal Gisgonis filius genere, fama, diuitiis, regia tum etiam adfinitate, longe primus ciuitatis erat; sed eum ab ipso illo Scipione aliquot proeliis fusum pulsumque in Hispania meminerant nec magis ducem duci parem quam tumultuarium exercitum suum Romano exercitui esse. itaque uelut si urbem extemplo in muris uigiliaeque et stationes dispositae ac nocte insequenti uigilatum est. postero die quingenti equites, speculatum ad mare turbandosque egredientes ex nauibRomanorum inciderunt. iam enim Scipio, classe Uticam missa, ipse haud ita multum progressus a mari tumulos proximos ceperat; equites
Abbreviated transcription (Latin):
hac dirigite naues Eo classis decurrit
copieqz omnes in terraz exposite sunt
presperam nauigationem sme terrore
ac tumultu fuisse ꝑmultis gretis Lati¬
nisq Auctorib credidi Cecilius p̃t̃ ꝙ̃¬
mersas fluctib naues cetds or̃s cełstes
maritimosq terrores/ pestremo ab xtã
tempestate ab ⁊frica classem ad insulã
tͥgimirum Inde egre correptu cursu
exponit. Et prope obrutis nauib abm̃
naufragos milites sine armis cũ ingẽti
tumultu in terram euasisse ex positis
copiis ibi castra in ꝓxmus tumulis
metantur. Ian nõ ut ĩ maritimos modo
agros conspectu pͥmu classis dem̃ tumłtu
egredientuiz in terraz pauor t̾rorq ꝑue¬
nerat. s ĩ ipãs ũbes neq eĩ hom̃u mõ tũba
mulieꝵ pueroꝵq agminib immmixta oñes
passim cõpleuerat mas s pecora qͦ pre se
agrestes agebãt. Reliqͥ subito ⁊frica disce¬
dentes urbis ip̃is maiore quanꝙͣ secum

Expanded text:
'huc dirigite naues.' eo classis decurrit, 'huc dirigite naues.' eo classis decurrit, copiaeque omnes in terram expositae sunt. prosperam nauigationem sine terrore ac tumultu fuisse permultis Graecis Latinisque auctoribus credidi. Coelius unus mersas fluctibus naues ceteros omnes caelestes maritimosque terrores, postremo abreptam tempestate ab Africa classem ad insulam Aegimurum, inde aegre correctum cursum exponit, et prope obrutis nauibus iniunaufragos, milites sine armis cum ingenti tumultu in terram euasisse. expositis copiis Romani castra in proximis tumulis metantur. iam non in maritimos modo agros conspectu primum classis dein tumultu egredientium in terram pauor terrorque peruenerat, sed in ipsas urbes; neque enim hominum modo turba mulierum puerorumque agminibus immixta omnes passim compleuerat uias, sed pecora quoque prae se agrestes agebant, ut relinqui subito Africam diceres. urbibus uero ipsis maiorem quam quem secum
Abbreviated transcription (Latin):
eꝓiecit tulus
siguum dedit ꝓficiscendi. Uento setũde sãt¬
uehementi ꝓfecti celeriter ꝯspectu terre
ablati sunt ⁊ a meridie nebula cepit ita
iux ut cocursus Rauiu inter se uitarẽt
Leuior uentus in alto factus noctẽ ĩseq̃ntẽ
eadem caligo obtinuit cum sole ortus est
dies uisa ⁊ addita uis uentoꝵ/ iaz tẽraz
cernebant haud ita mltam citus pest
gubernator sipiomi ait. Nõ plus quinq
milia passuum africam abesse Mecurii
ꝓmũtoriu se cernere si iubeat eo dirigi
iam in portu fore ommem classem. Si pio
ut in conspectu terra fuit/. p̾catꝰ uti bono
rei. p̃. suoq africa uiderit dare uela
et aliuz infra nauib accessum iubet
petere ⁊ eodem deferebatur. Ceteꝵ nebula
sub iddem ferme tempus qͦ p̾die exorta
conspectum terre ademit ⁊ uẽto p̾mentẽ
nebula occidit. nox deinde ĩcertiora õnia¬
fecit Itaq Anchoras ne aut in terra
idem cchortus nebula disiecta aperuit
pulcri aduocari audiss placet omen ĩ ꝗt

Expanded text:
iecit tubaque signum dedit proficiscendi. uento secundo uehementi satis prouecti celeriter e conspectu terrae ablati sunt; et a meridie nebula occepit ita uix ut concursus nauium inter se uitarent; lenior uentus in alto factus. noctem insequentem eadem caligo obtinuit: sole orto est discussa, et addita uis uento. iam terram cernebant. haud ita multo post gubernator Scipioni ait non plus quinque milia passuum Africam abesse; Mercuri promunturium se cernere; si iubeat eo dirigi, iam in portu fore omnem classem. Scipio, ut in conspectu terra fuit, precatus deos uti bono rei publicae suoque Africam uiderit, dare uela et alium infra nauibus accessum petere iubet. uento eodem ferebantur; ceterum nebula sub idem ferme tempus quo pridie exorta conspectum terrae ademit et uentus premente nebula cecidit. nox deinde incertiora ofecit; itaque ancoras, ne aut inter se idem coortus nebula disiecta aperuit id uocari audisset, 'placet omen;' inquit
Abbreviated transcription (Latin):
et mens ip̃a traiciendi. Rulli anͣ So
et fimendum ĩ africa belluz se trãsire
uulgatum erat. Concurrebat ad specta¬
culum ĩ portum oĩs turba nõ hitantiu
mõ lilibei ẜ Latinoꝵ ommniu ex Sicilia
ad prosequendum Scipione officii c̾a
Legationes. q̃ in Sicilia relinquebant
ad ꝓsequendos cõmilitones ꝓcesserant
nec classis mõ ꝓspectantib e tra ẜ t̾ra
ecia oĩs cirta refercta turba. Spectacło
populo ⁊ plebi Romane sociis noĩq
Latino qui ppͥ.rͥ. quiq mea septam
Imperiu Auspiciuzq terrri mariq
agminibq secuntur bñ uertant que
uos oĩa bñ iubetis bonis auctorib adsitis
s aluos Incelumesq uictis ꝑduellibus
uictores spoliis decoratos p̾da obiixtos
trium phantesq mecum domos reduces
sistatis immicoꝵ hostiumq ulcisce̾dor
copiam faciatis queq popłs Cataginesis
Ĩ Ciuitatem nr̃a facere molitus est ut

Expanded text:
et mens ipsa traiciendi, nulli ante eo et mens ipsa traiciendi, nulli ante eo et finiendum in Africa bellum se transire volgaverat. concurrerat ad spectaculum in portum omnis turba non habitantium modo Lilybaei sed legationum omnium ex Sicilia quae et ad prosequendum Scipionem officii causuae in Sicilia relinquebantur ad prosequendos commilitones processerant; nec classis modo prospectantibus e terra, sed terra etiam omnis circa referta turba spectaculo populo plebique Romanae sociis nominique Latino qui populi Romani quique meam sectam imperium auspiciumque terra mari amnibusque sequuntur bene uerruncent, eaque uos omnia bene iuuetis, bonis auctibus auxitis; saluos incolumesque uictis perduellibus uictores spoliis decoratos praeda onustos triumphantesque mecum domos reduces sistatis; inimicorum hostiumque ulciscendorum copiam faxitis; quaeque populus Carthaginiensis in ciuitatem nostram f
Abbreviated transcription (Latin):
qͣ Cartagine ꝯueniretur oppͥmi uidebãt᷑
posse. Hiro Editis imperiis redire ad naue̾
iussi ⁊ postero die deis bñ iuuantib signo
dato soluere naues mlte classes Roañe
e Si cilia atq ip̃o illo portu ꝓfecte erãt
Ceteꝵ nõ eo bello solum nͨ id mirũ p̾datũ
enim t̾ni mõ plereq classes ierãt. S
ne priore quide ulla ꝓfectio tãti spectaculi
fuit quanꝙͣ si magnitudine classis exti¬
maretur ẜ si bini coñs cum bnis excitib¬
añt traiecerant/ ⁊ prope totide rostrate ĩ
illis classibus fuerant quot onerariss
Scipio tum traiciebat. Na pret̃ xs. log̾i
exercitum trãsuexit s ⁊ bellu bello se¬
cundum priori ut atrocius Romaĩs ui
tuz iugentes strages tot exercitiui sim̃l
cesis ducib effecerant. Et Scipio dux
partim fctis fortib partim suapte for¬
tuna quada ingenti ui ad incremẽta
glorie celebratus ꝯuerterat aĩos simul

Expanded text:
quam ab Carthagine subueniretur opprimi uidebantur quam ab Carthagine subueniretur opprimi uidebantur posse. —iis editis imperiis redire ad naues iussi et postero die bis bene iuuantibus signo dato soluere naues. multae classes Romanae e Sicilia atque ipso illo portu profectae erant; ceterum non eo bello solum—nec id mirum; praedatum enim tantummodo pleraeque classes ierant—sed ne priore quidem ulla profectio tanti spectaculi fuit; quamquam, si magnitudine classis aestimares, et bini consante traiecerant et prope totidem rostratae in illis classibus fuerant quot onerariis Scipio tum traiciebat; nam praeter quadragiexercitum. travexit. Sed et bellum bello secundum priori ut atrocius Romanis vidtum ingentes strages tot exercituum simul caesis eaesis ducibus effecerant, et Scipio dux partim factis fortibus partim suapte fortuna quadam, ingenti ad incrementa gloriae re, celebratus converterat animos, simul
Abbreviated transcription (Latin):
ante concedere coactos ꝯtinuit commeatus
coacta imposita ut omes Iaz ĩ nauib
erant Scaphas circũmisit ut ex nauibus
gubernatõesq ⁊ magistri Rauiu ⁊ bini
milites in forum ꝯuenirent ad imperia
accipienda. postq̃ conuenerunt pͥmum
ab hiis quesiuit si aqua hoĩb iume̾tisq¬
nociam in totidem dies quot frumẽtum
imposuissent ubi responsum est aquaꝵ
militib ut scilentii quiete nautis sine
certammne ad ministeria exequenda bñ
obedientes pr̃arent. cu xx. rostratii se
ac lucium Scipionem ab dextro cõnu
a. Leuo totidem rostratas. ⁊ c̃. Leliũ pͣstm̃
classis cum .M. portio Catone/ questor
Is tum erat onerariis futuru p̾sidia. li¬
mina in nauib singula rostrate bina
nocturnu tͥu liuminu fore emptõĩa
ut peterent gubernatorib edixit. fertilis¬
simius ager eoq habundans oĩ copia reꝵ
euenit in ubere agro barbatisunt prius

Expanded text:
ante conscendere coactos, continuit; commeatus ante conscendere coactos, continuit; commeatus m dierum cocta, imposita. ut omnes iam in navibus erant, scaphas circummisit ut ex omnibus navibus gubernatoresque et magistri navium et bini milites in forum convenirent ad imperia accipienda. postquam convenerunt, primum ab iis quaesivit si aquam hominibus iumentisque in totidem dies quot frumentum imposuissent. ubi responderunt aquam militibus ut silentium quieti nautis sine certamine ad ministeria exsequenda bene oboedientes praestarent. cum uiginti rostratis se ac L. Scipionem ab dextro cornu, ab laeuo totidem rostratas et C. Laelium praefectum classis cum M. Porcio Catone —quaestor is tum erat—onerariis futurum praesidio. lumina in nauibus singula rostratae, bina nocturnum trium luminum fore. Emporia ut peterent gubernatoribus edixit. — fertilissimus ager eoque abundans omnium copia rerum que in uber
Abbreviated transcription (Latin):
in ifrica cum dixiss singulos milites
inspexit/ Relictisq quos nõ ydoneos edebat
in Locum eoꝵ subiecit quos secum ex ytalia
acciũat suppleuitq ita eas legiones. ut
singule sena milia ⁊ ducentos pedites tri¬
cenes haberent Equites socioꝵ. Itez Latini
noĩs pedites. Equitesq de exercitu cannẽsi
Legit quantu militu ĩ africa tͣnsporta¬
tum sit non paruo nũo. Inter Auctor̾s
disccepat. alibi decem milia peditu duo
non adiecere nũm inter quos me ip̃e idem¬
in re dubia poni malui. Celius ut abstmnet
nũo ita ad inmensum ml̃titudinis spem
auget uolucres ad terram di lapsas claore
Militu atq tantam młtitudine ꝯscẽdisse
Naues ut nemo axrtaliu aut ĩ ytalia
aut in dicilia relinqui uderetur. Milites
ut naues ordine ac sine tumultu cõscen¬
derent ip̃e eam curam sibi sũpsit ĩ nautiai.
.c. Lelius qui el assis prefectus erat ĩ nauib

Expanded text:
in Africam cum dixisset, singulos milites in Africam cum dixisset, singulos milites inspexit, relictisque quos non idoneos credebat in locum eorum subiecit quos secum ex Italia adduxerat, suppleuitque ita eas legiones ut singulae sena milia et ducenos pedites, trecenos haberent equites. sociorum item Latini nominis pedites equitesque de exercitu Cannensi legit. quantum militum in Africam transportatum sit non paruo numero inter auctores discrepat. alibi decem milia peditum duo non adiecere numerum, inter quos me ipse in re dubia poni malim. Coelius ut abstinet numero, ita ad immensum multitudinis speciem auget: uolucres ad terram delapsas clamore militum ait tantamque multitudinem conscendisse naues ut nemo mortalium aut in Italia aut in Sicilia relinqui uideretur. milites ut naues ordine ac sine tumultu conscenderent ipse eam sibi curam sumpsit: nauticos C. Laelius , qui classis praefectus erat, i
Abbreviated transcription (Latin):
ac Regno suo poss consulere. Itaq
recipiente cunctatõe in aĩo sibi ẽẽ lili¬
beum classe traducta Eodezq oib pedi¬
tum Equitumq copiis ꝯtractis que
prima dies cursum nauib daret deis
bsĩ Iuuantib ĩ  frica traicere sictas
ad.m. pomponiu mictit ut si ei iude¬
quas potissimũ legiones ⁊ ꝙ̃tũ militũ
nũm ĩ africa traiceret/. Ite circũ ora
maritima misit ut naues onerarie
comprehense lilibeuz ones ꝯtherent
quicquid militu ĩ sicilia erat cũ lilibeũ
ꝯueniss ⁊ nec urbs młtitudine hom̃u
nec portus naues caperet tantus o̾nibus
ardor erat in africa trahiciendi ut nõ
ayilites illo non alio duce credebãt nauata
rei. p̃. oꝑa finire se militia Ignominosaz
posse et scipio minime id genus militu
aspernabatur ut qui neq ad cannas
ignauie eoꝵ cladem acceptam sciret neq
nenses erant legiones Eas se traiecturuz

Expanded text:
ac regno suo possit consulere. itaque ac regno suo possit consulere. itaque recipiente cunctationem, in animo sibi esse Lilybaeum classe traducta eodemque omnibus peditum equitumque copiis contractis quae prima dies cursum nauibus daret dis bene iuuantibus in Africam traicere. litteras ad M. Pomponium mittit ut, si ei uidequas potissimum legiones et quantum militum numerum in Africam traiceret. item circum oram omnem maritimam misit ut naues onerariae comprensae Lilybaeum omnes contraherentur. quicquid militum nauiumque in Sicilia erat cum Lilybaeum conuenisset et nec urbs multitudinem hominum neque portus naues caperet, tantus omnibus ardor erat in Africam traiciendi ut non nnensi exercitu milites illo non alio duce credebant nauata rei publicae opera finire se militiam ignominiosam posse. et Scipio minime id genus militum aspernabatur, ut qui neque ad Cannas ignauia eorum cladem acceptam sciret neque nenses erant legiones. eas se traiecturum
Abbreviated transcription (Latin):
Postero die duoꝵ opulctissimoꝵ popłoꝵ
duo longe clarissimi duces duo for¬
tissimi exercitus multa ante pata decoa
aut cumulaturi eo die aut uers uri
Anceps Igitur spes metusq miscebant
ammos contemplantibusq mõ suam
mõ hostium aciem cum oculis magis
ꝙ ratione pensarent uires simiuil leta
simul tristia obuersabantur/. que ipsi
sua sponte non succurrebant/. Ea duces
admouendo atq adhortando subiciunt.
Penus xui. annoꝵ intra Italiam res
gestas tot duces Romanos tot exertitꝰ
occidione occisos et sua cuiq decora ubi
ad insignem alicuius pugne memoriam
milites uenerant. referebat. Scipio yspaĩe
s recentia in Africa prelia ⁊ ofexionez
hostium ꝙ neq non petere pacem ꝑꝑ
metum neq manere in ea possint aĩ
perfidia potuissent. Ad hoc colloquium
Ambal i secreto habitum ac liberas
fingenti que u¬

Expanded text:
postero die duorum opulentissimorum populorum postero die duorum opulentissimorum populorum duo longe clarissimi duces, duo fortissimi exercitus, multa ante parta decora aut cumulaturi eo die aut euersuri. anceps igitur spes et metus miscebant animos; contemplantibusque modo suam, modo hostium aciem, cum oculis magis quam ratione pensarent uires, simul laeta, simul tristia obuersabantur: quae ipsis suadmonendo atque hortando subiciebant. Poenus sedecim annorum in terra Italia res gestas, tot duces Romanos, tot exercitus occidione occisos et sua cuique decora, ubi ad insignem alicuius pugnae memoria militem venerat, referebat: Scipio Hispanias et recentia in Africa proelia et confessionem hostium, quod neque non petere pacem propter metum neque manere in ea prae insita animis perfidia potuissent. ad hoc conloquium Hannibalis in secreto habitum ac liberum fingenti qua
Abbreviated transcription (Latin):
in africam actraxerim nulla sum tibi
uerecundia obstrictus. Promde siquid ad
ea queq tum pax conuentura uidebatur
si multas nauium cum comeatu per
Inducias expugnataꝵ legatoꝵq uiolatõ
addicitur est qd referam ad consilium
si in illa quoqꝵ grauia uidentur bessum
parate/ quia pacem pati non potuistis.
ta infecta pace ex collariio ad suoe
cum se recepissent frustra uerba precata
renunciant armis decernendam esse.
habundamq eam fortunam ꝙͣ di dedis¬
sent. In castra ut est uentum ꝓnũciãt
ambo arma expedirent milites/ aĩosq
ad suppremum certamen. non in unu
diem s imperpetuum si felicitas adee̾t
uictores. Roma an Cartago iura gẽtib
darent. ante crastinam noctem scituros.
neq enim africam aut ytaliam s oͣbe
terraꝵ uictorie premium fore periculuz
premio quib aduerse pugne fortuna
fuisset. Nlam neq Romanis effugiuz
excidium. Ad hoc discrimen procedũt.

Expanded text:
in Africam attraxerim nulla sum tibi in Africam attraxerim nulla sum tibi uerecundia obstrictus. proinde si quid ad ea in quae tum pax conuentura uidebatur, quasi multa nauium cum commeatu per indutias expugnatarum legatorumque uiolatorum, adicitur, est quod referam ad consilium: sin illa quoque grauia uidentur, bellum parate quoniam pacem pati non potuistis.' ita infecta pace ex conloquio ad suos cum se recepissent, frustra uerba temptata renuntiant: armis decernendum esse habendamque eam fortunam quam di dedissent. in castra ut est uentum, pronuntiant ambo arma expedirent milites animosque ad supremum certamen, non in unum diem sed in perpetuum, si felicitas adesset, uictores. Roma an Carthago iura gentibus daret ante crastinam noctem scituros; neque enim Africam aut Italiam sed orbem terrarum uictoriae praemium fore; par periculum praemio quibus aduersa pugnae fortuna fuisset. nam neque Romanis effugium excidium. ad hoc discrimen procedunt
Abbreviated transcription (Latin):
tuos quanto per te onere leuentur. Sic
michi lalorandum est Ne si que tunc pe¬
pigerant hodie subtracta ex conditionibus
pacis premia perfidie habeant indigni
quib fadem pateat conditio eciam ut
prosit uobis fraus petitis. Neq patres ur̃i
priores de Sicilia neq nos de yspaĩa facim
bellum. et tunc Marmẽtiõꝵ socõꝵ periculũ
et nunc sagunti excidium nobis pia ac
iusta induerunt arma uos lacescere et
tu ipse fateris. et dei testes ut qui ⁊ illius
belli exitum ẜm iustum meritum dederãt
et huius dant ⁊ dabunt. qd̾ ad me actiñt
humane infirmitatis menimi ⁊ uĩ fotune
reputo ⁊ omnia quecunq agimꝰ subiecta
esse mille casibus scio. Ceteꝵ qͥmadmodũ
superbe ⁊ iuiolenter me facere si prius ꝙͣ
inAfricam traiecissem te tua uluntate
cedentem ytalie et imposito in naue̾ exer¬
citu ip̃m uementem ad pacem petendam
aspernarer. sic nunc cum prope manu
conẜtum refutantem ac tergi uersantez

Expanded text:
tuos quanto per te onere leuentur, sic tuos quanto per te onere leuentur, sic mihi laborandum est ne quae tum pepigerunt hodie subtracta ex condicionibus pacis praemia perfidiae habeant. indigni quibus eadem pateat condicio, etiam ut prosit uobis fraus petitis. neque patres nostri priores de Sicilia neque nos de Hispania fecimus bellum; et tunc Mamertinorum sociorum periculum et nunc Sagunti excidium nobis pia ac iusta induerunt arma. uos lacessisse et tu ipse fateris et di testes sunt qui et illius belli exitum secundum ius fasque dederunt et huius dant et dabunt. 'quod ad me attinet, et humanae infirmitatis memini et uim fortunae reputo et omnia quaecumque agimus subiecta esse mille casibus scio; ceterum quemadmodum superbe et uiolenter me faterer facere si priusquam in Africam traiecissem te tua uoluntate cedentem Italia et imposito in naues exercitu ipsum uenientem ad pacem petendam aspernarer, sic nunc cum prope manu conserta restitantem ac tergiuersantem
Abbreviated transcription (Latin):
uerim propter non nimis sincere peritiã
aut expectatam nuper pacem suspecta
esse uebis punicam fidem multum per
quos repetita sit ad fidem tuende pacis
ꝑtinet. Scipio uestril quoq ut audio pres
non nisi eciam ob hoc qͥa paꝵ dignitatis
in legatione erat negauerunt pacem.
Anibal peto pacem / qui nec peterem ni
utilem crederem. et ꝑꝑ eandẽ utilitatem
tuebor eam propter quam petii. ⁊ quem¬
admodum prestiti. quia a me bellum
ceptum est ne quem eius peniteret quo¬
ad id ip̃i non inuidere dei prestiti ita
adiutar ne ꝙͣ pacis ꝓ me pãte peniteat
Aduersus het imperator Romanus ĩ hãc
fere senctenciam respondit. NLo me fallbat
Anibal hr̃ aduentus sui spẽ Cartagiẽses et
presentem Induciaꝵ fidem ⁊ spem pacis tur¬
basse. neq tu id sane dissimulas/ qui de coͣ¬
ditioĩb superiorib pacis oninia subtrahas.
Preterea que iam pridem in nr̃a potestate
sunt. Ceteꝵ sicut tibi cure est sẽtir ciues

Expanded text:
uerim propter non nimis sincere petitam uerim propter non nimis sincere petitam aut exspectatam nuper pacem suspectam esse uobis Punicam fidem: multum per quos petita sit ad fidem tuendae pacis pertinet, Scipio—uestri quoque, ut audio, patres nonnihil etiam ob hoc quia parum dignitatis in legatione erat negauerunt pacem—; Hannibal peto pacem qui neque peterem, nisi utilem crederem, et propter eandem utilitatem tuebor eam propter quam petii; et quemadmodum quia a me bellum coeptum est ne quem eius paeniteret quoad ipsi inuidere di praestiti, ita adnitar ne quem pacis per me partae paeniteat.' aduersus haec imperator Romanus in hanc fere sententiam respondit: 'non me fallebat, Hannibal, aduentus tui spe Carthaginienses et praesentem indutiarum fidem et spem pacis turbasse; neque tu id sane dissimulas qui de condicionibus superioribus pacis omnia subtrahas praeter ea quae iam pridem in nostra potestate sunt. ceterum ut tibi curae est sentire ciues
Abbreviated transcription (Latin):
belli comunem propone aĩo utrunq
minus ꝙ in bello euentus respondẽt
non tmͣ ad Romanos qd data pace ia
habere potes/ si prelio uincis glorie
eueniat simul parata ac sperata decora
unuus hore fortuna euertere pot. Oma
in pace uigenda tue potestatis sunt . p.
Corneli tunc ea habenda fortuna erit
quam dii dederint. Inter cetera felici¬
tatis uirtutisq exempla .m. Actilius
quondam in hac eadem terra fuisse¬
fertur qui si uictor pacem petentibus
patribus nostris anmuit non statuendo¬
tamen felicitati modum/ nec cohibendo
efferente se fortuna. quanto altius
elatus erat eo fedius corruit. Est qͥde
eius/ qui dat non qui petit conditionẽs
dicere pacis s forsitan nõ indigni simus
qui nobis met ip̃is mult a irrogemus
yspania: quicqͥd insulaꝵ toto int̃ africa
ytaliamq continetur mari. Cãtaginẽses
niclusi a frice litoribus uos quando ita
diis placuit externa eciam tera maĩq
uideamus Regentes imꝑia haud nega¬

Expanded text:
belli communem propone animo; utrimqbelli communem propone animo; utrimqminus quam in bello euentus respondent. non tantum ad id quod data pace iam habere potes, si proelio uinces, gloriae eueniat. simul parta ac sperata decora unius horae fortuna euertere potest. omnia in pace iungenda tuae potestatis sunt, P. Corneli : tunc ea habenda fortuna erit quam di dederint. inter pauca felicitatis uirtutisque exempla M. Atilius quondam in hac eadem terra fuisset, si uictor pacem petentibus dedisset patribus nostris; sed non statuendo felicitati modum nec cohibendo efferentem se fortunam quanto altius elatus erat, eo foedius corruit. 'est quidem eius qui dat, non qui petit, condiciones dicere pacis; sed forsitan non indigni simus qui nobismet ipsi multam inrogemus.Hispania quidquid insularum toto inter Africam Italiamque continetur mari; Carthaginienses inclusi Africae litoribus uos, quando ita dis placuit, externa etiam terra marique uideamus regentes imperio. haud nega
Abbreviated transcription (Latin):
eadem hora
captis simul inoesisq castris Siphace po¬
tentissimo Rege capto tot urbib Regni
eius tot nostri imperii erectis me sextũ
decimum Iam annum hñtem ĩ posẜionẽ
fortuna affulsit ꝙ si in secundis reb
bonam quoq mentem darent dii nõ ea
solum que euenissent ẜ eciam ea que
uenire possent reputaremꝰ ut õniuz
obliuiscaris alioꝵ. satis ego documẽti
in omnes casus sum. quem mõ caste
Iuter anienem atq urbem uestram
poĩtis. signa inferentem ac ꝓpe scadẽtez
Imꝑatorib orbatum ante menia ꝓpe
obscesse patrie. quib terrui uestra
urbem ta ꝓ me deprecantem maxiẽ
cuiqz fortune minime credenduz est
In bonis tuis reb nostris dubiis tibi
apta ac speciosa danti est lcũm pax
nobis petentibus magis necessaĩa ꝙͣ
honesta. melior tutiorq est certa res
ꝙͣ sperata uictoria. hec in tua in deoꝵ
manu est/. nec tot annoꝵ felicitatem
in unius hore dederis discrimen tuz
tuas uires . tum iim fortune. mãtezꝙ

Expanded text:
eadem hora captis simul incensisque castris, Syphace potentissimo rege capto, tot urbibus regni eius, tot nostri imperii ereptis, me sextum decimum iam annum haerentem in possessione fortuna adfulsit. quod si in secundis rebus bonam quoque mentem darent di, non ea solum quae euenissent sed etiam ea quae euenire possent reputaremus. ut omnium obliuiscaris aliorum, satis ego documenti in omnes casus sum quem modo castris inter Anienem atque urbem uestram positis signa inferentem ac iam prope scandentem imperatoribus orbatum ante moenia prope obsessae patriae quibus terrui uestram urbem ea pro mea deprecantem. 'maximae cuique fortunae minime credendum est. in bonis tuis rebus, nostris dubiis, tibi ampla ac speciosa danti est pax, nobis petentibus magis necessaria quam honesta. melior tutiorque est certa pax quam sperata uictoria; haec in tua, illa in deorum manu est. ne tot annorum felicitatem in unius horae dederis discrimen. cum tuas uires tum uim fortunae Martemque
Abbreviated transcription (Latin):
ia p̃toris dicto
audiens nõ esset scipio aut ia ĩ africa
traiecisset prendere tribuni misitu iu¬
berent ac iure sacrosancte pot̾atis redu¬
aerent prius locros ire ꝙͣ Messanaz con¬
silium erat. Ceteꝵ duplex fama ẽ ꝙ ad
pleminiu actineat alii auditis que
eͣ acta essent in exiliu Neapołi eunte
forte in que Metellu unu ex legatis
incidisse. ⁊ ab eo Regio iure tractum
traddunt alii ab ipso scipione łgatũ
cum xxx. nobilissims equitu missũ
qui plemmiu in Cathenas ⁊ cum eo
seditionis principes conicerent hii oẽs
seu ante Scipionis seu tuz p̾toris iussu
datum erat Religionis curam habuẽ.
ac piaculare sacru fecerunt tuz ꝯuo
catos ad contionez milites pͬtõ signa
extra urbe efferre iubet castqͣ in cãpo
Locat cum graui Edcto siquis miłs
aut in urbe stetiss aut secu extuliss¬
occensib se ꝑmicter ut ꝙ sui qͥsquis
Leui defunctũm pena qͥ ñ restituisset.
ocrentiuz deinde cotionez huit atq

Expanded text:
ia praetori dicto audiens non esset Scipio aut iam in Africam traiecisset, prendere tribuni iuberent, ac iure sacrosanctae potestatis reducerent. prius Locros ire quam Messanam consilium erat. ceterum duplex fama est quod ad Pleminium attinet. alii , auditis quae Romae acta essent in exilium Neapolim euntem forte in Q.: Metellum, unum ex legatis, incidisse et ab eo Regium vi retractum tradunt; alii ab ipso Scipione legatum cum triginta nobilissimis equitum missum qui Q. Pleminium in catenas et cum eo seditionis principes conicerent. ii omnes, seu ante Scipionis seu tum praetoris iussdatum erat, religionis curam habuere:ac piaculare sacrum fecerunt. tum tun vocatos ad contionem milites praetor signa extra urbem efferre iubet castraque in campo locat cum gravi edicto, si quis miles aut in urbe restitisset aut secum extulissocrensibus se permittere ut quod sui quisque leui defuncturum poena qui non restituisset. Locrensium deinde contionem habuit atque
Abbreviated transcription (Latin):
imꝑat ut circumducto agnie in se
intentum hostem ab tergo inuadat uac
ꝓfectus uermina qui ex occulto agres¬
surus eum erat. Siphas aũt Int diu
aꝑto itinere ut qui signis collat̾i a cie
dincaturus ess mouit castra uͥ pͥmo
tempus uisum est quo ꝑuenisse iam
circuz missi uideri poterant ⁊ ip̃e Leui
cliuo ferente ad hoste tu młtitudm̃
fretus tuz preparatis ab tergo insidiis
ꝑ aduersum montem erecta acĩẽ dũc̃

Expanded text:
erat ut circumducto agmine in se intentum hostem ab tergo inuadat. nocte profectus Uermina qui ex occulto adgressurus erat; Syphax autem interdiu aperto itinere ut qui signis conlatis acie dimicaturus esset mouit castra. ubi tempus uisum est quo peruenisse iam circummissi uideri poterant, et ipse leni cliuo ferente ad hostem cum multitudine fretus tum praeparatis ab tergo insidiis per aduersum montem erectam aciem ducit.
Abbreviated transcription (Latin):
hostiu e muris urbis que uota singuloꝵ
Uniuersoꝵꝙ fuisse quotiens in conciliis
uoces / manus ad Celum porrigentiu au¬
ditas nunꝙ̃ ille dies futurus esẜ quo
uacuam hostib ytaliam bona pace florẽte
uisuri essent. dediss id deos tande xuiͦ.
demum anno nocere fuit qui deis saccatas
agendas censeant/. Adeo ne aduemẽtẽ qͥdez
gratiaz homines benigne accipere nͨ dum
ut preterite satis memores sint ꝯclamatũ
deinde ex omni parte curie est ut ea ire¬
ferret.p̃. Lelius.p̃. decretũq ut u. dies¬

Expanded text:
hostium e muris urbis; quae uota singulorum hostium e muris urbis; quae uota singulorum uniuersorumque fuisse. quotiens in conciliis uoces manus ad caelum porrigentium auditas en unquam ille dies futurus esset quo uacuam hostibus Italiam bona pace florentem uisuri essent. dedisse id deos tandem sexto decimo demum anno, nec esse qui dis grates agendas censeat; adeo ne aduenientem quidem gratiam homines benigne accipere, nedum ut praeteritae satis memores sint. conclamatum deinde ex omni parte curiae est uti referret P. Aelius praetor; decretumque ut
Abbreviated transcription (Latin):
Romaz ꝑ eosdem dies ⁊ Magonẽ ⁊ Ani¬
balem profectos ablatu est/ Cuiꝰ duplicis
gratulationis resatio minuit seticia et
ꝙ paꝵ duces in retinendis hiis cu ad id
mandatum ab senatu ess aut animum
aut uirium habuisse uidebantur. Et ꝙ
solliciti erant onni belli mole ĩ unũ epcitũ
ducemq in climata quo euasura esset res
per Eosdem dies legati Saguntini uener̃
comp̃hensos cum pecuma aducẽtes Carta¬
gmenses qui ad conducenda auxilia ini
yspaniam traiecissent/. duce̾tũ ⁊ qͥnqͣgĩta
Airi octingentos pondo argẽti ĩ uestibulo
curie posuerunt. hominib acceptis et in
legatis acte atq suꝑ munera data ac
Raues qͥb in yspaniam reuerterentur.
Mentio deinde ab Senatorib facta est.
sẽgnius homines bona ꝙͣ mala sentir trã¬
situm Anibalis in ytalia quantu t̃roris
pauorisq esset meminisse quas deinde
clades quos luctus incidisse uisa castra

Expanded text:
Romam per eosdem dies et Magonem et HanniRomam per eosdem dies et Magonem et Hannibalem profectos allatum est. cuius duplicis gratulationis minuit laetitiam et quod parum duces in retinendis iis, cum id mandatum ab senatu esset, aut animi aut uirium habuisse uidebantur et quod solliciti erant omni belli mole in unum exercitum ducemque inclinata quo euasura esset res. per eosdem dies legati Saguntini uenerunt comprensos cum pecunia adducentes Carthaginienses qui ad conducenda auxilia in Hispaniam traiecissent. ducenta et quinquaginta auri, octingenta pondo argenti in uestibulo curiae posuerunt. hominibus acceptis et in legatis actae, atque insuper munera data ac naues quibus in Hispaniam reuerterentur. mentio deinde ab senioribus facta est segnius homines bona quam mala sentire; transitu in Italiam Hannibalis quantum terroris pauorisque esset meminisse; quas deinde clades, quos luctus incidisse. uisa castra