comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dicitur: recte regni filius uo-¬
catur: Qui de longinquo ab
uidendũ lazarum oculos le-¬
uat: quia dum per damna¬
tionis suȩ supplicia in fideles
In io sunt: fideles quosq
ante diem extremi iudicii
super se in requie attendus.
quorum post gaudia con¬
templari nullatenus possunt
Longe uero est quod conspi¬
gunt: quia illuc per meri¬
tum non attingunt: In lin¬
gua autem amplius ardere
ostenditur: cum dicit: Mite
lazarum ut intinguat extre.¬
mum digiti sui in aqua: et
refrigeret linguam meam:
quia crucior in hac flamma:
Infidelis ppłs uerba legis in ore
tenuit: quȩ opere seruare con¬
tempsit: Ibi ergo amplius ar¬
debat: ubi se ostendit scire
quod facere noluit: Quapro¬
pter bene de doctis et negli¬
gentibus per salomonẽ dici¬
tur: Omnis labor hominis
in ore eius: sed anima illius
non implebitur: Quia quis¬
quis hoc solũmodo laborat:
ut sciat quid loqui debeat:
ab ipsa refectione suȩ scientiȩ
mente uacua ieiunat: ab ex¬

Expanded text:
dicitur recte regni filius vodicitur recte regni filius vocatur. Qui de longinquo ad videndum Lazarum oculos levat, quia dum per damnationis suae supplicia infideles in imo sunt, fideles quosque ante diem extremi judicii super se in requie attendunt, quorum post gaudia contemplari nullatenus possunt. Longe vero est quod conspiciunt, quia illuc per meritum non attingunt. In lingua autem amplius ardere ostenditur, cum dicit: Mitte Lazarum, ut intingat extremum digiti sui in aquam, ut refrigeret linguam meam, 1654 quia crucior in hac flamma . Infidelis populus verba legis in ore tenuit, quae opere servare contempsit. Ibi ergo amplius ardebit, ubi se ostendit scire quod facere noluit. Quapropter bene de doctis et negligentibus per Salomonem dicitur: Omnis labor hominis in ore ejus, sed anima illius non implebitur , quia quisquis hoc solummodo laborat, ut sciat quid loqui debeat, ab ipsa refectione suae scientiae mente vacua jejunat. Ab ex
Abbreviated transcription (Latin):
confitemini alterutrũ pecca¬
ta ur̃a. et orate pro inuicem
ut saluemini: ulcera la zari
canes lingunt: Sc̃i etenim do-¬
ctores. dum gentiliũ confessi¬
onem accipiunt: mentiũ uul¬
nera saluti restituunt: VUnde
et bene latarus interpreta.¬
tur adiutus: quia ipsi hunc
ad ereptionẽ iuuant: qui
eius uulnera per lingue cor¬
reptionem curant: Potest etiã
per linctionẽ canum: lata a¬
dulantiũ lingua signari: Adu¬
lantibus etenim uulnera nr̃a
lingere est: quia plerumq
solent etiam ipsa mala quȩ
nos in nobis reprehendimuᷤ:
improbo fauore laudare:
uero ut uterq morere.¬
tur: Diues qui induebatur
purpura et bysso sepultus
est in inferno: in sinum ue¬
ro abrahȩ latarus ab angłis
ductus est: Quid abrahe si¬
nus: nisi secretam requiem
significat patris: De quaue¬
ritas dicit: Multi uement¬
ysaac et iacob in regno cȩlo¬
rum: filii autem regni: eicien-¬
tur in tenebras exteriores:
Qui enim purpura indutus

Expanded text:
Confitemini alterutrum peccaConfitemini alterutrum peccata vestra, et orate pro invicem, ut salvemini , ulcera Lazari canes lingunt. Sancti etenim doctores dum gentilium confessiones accipiunt, mentium vulnera saluti restituunt. Unde et Lazarus bene interpretatur adjutus, quia ipsi hunc ad ereptionem juvant, quia ejus vulnera per linguae correptionem curant. Potest etiam per linctionem canum lata adulantium lingua signari. Adulantibus etenim vulnera nostra lingere est, quod plerumque solent etiam ipsa mala quae nos in nobis reprehendimus improbo favore laudare. ero ut uterque moreretur. Dives, qui induebatur purpura et bysso, sepultus est in inferno; in sinum vero Abrahae Lazarus ab angelis ductus est. Quid Abrahae sinus nisi secretam requiem significat patrum? De qua Veritas dicit: Multi, inquitIsaac et Jacob in regno coelorum; filii autem regni ejicientur in tenebras exteriores . Qui enim purpura et bysso indutus
Abbreviated transcription (Latin):
onem: quasi de acceptis opi¬
bus tumuit: Et quia ei uer¬
ba defluebant de scientia:
quasi micȩ cadebant de men¬
sa: At contra. iacentis paupe¬
ris uulnera lingebant canes:
solent in sacro eloquio.
per canes predicatores intel¬
ligi: Canum etenim lingua:
uulnus dum lingit curat:
Quia et doctores scĩ dum in
confessionẽ peccati nr̃i nos
instruunt: quasi uulnus mẽ¬
tis per linguam tangunt. Et
quia nos loquendo a pecca¬
tis eripiunt: quasi lingen¬
do uulnera ad salutem redu
cunt: Quia enim canum no¬
mine prȩdicatorũ lingua si¬
gnatur: deo per psalmistam
dicitur: Lingua canum tuoꝵ
ex immicis ab ipso: Ex iudeis
quippe infidelibus. sc̃i predi¬
catores electi sunt: qui in as¬
sertione ueritatis contra fu
latratus dederunt: Quocon¬
tra. de quorundã reprobati¬
one dicitur: Canes muti. nos
ualentes latrare: Qura igitur
predicatores scĩ peccata dam.¬
nant: confessionẽ uero pec¬
catorum approbant dicenteᷤ.

Expanded text:
onem, quasi de acceptis opionem, quasi de acceptis opibus tumuit, et quia ei verba defluebant de scientia, quasi micae cadebant de mensa. At contra jacentis pauperis vulnera lingebant canes. solent in sacro eloquio per canes praedicatores intelligi. Canum etenim lingua vulnus dum lingit, curat, quia et doctores sancti dum in confessione peccati nostri nos instruunt, quasi vulnus mentis per linguam tangunt; et quia nos loquendo a peccatis eripiunt, quasi tangendo vulnera ad salcunt. Quia enim canum nomine, praedicatorum lingua signatur, a Domino per Psalmistam dicitur - Lingua canum tuorum ex inimicis ab ipso. Ex Judaeis quippe infidelibus sancti praedicatores electi sunt, qui in assertione veritatam, latratus dederunt. Quo contra de quorumdam reprobatione dicitur: Canes muti, non valentes latrare . Quia ergo praedicatores sancti peccata damnant, confessionem vero peccatorum approbant, dicentes:
Abbreviated transcription (Latin):
dide. nisi iudaicũ populũ
designat: qui cultum intę
exterius habuit: qui accep¬
te legis deliciis ad intorem
usus est non ad utilitatem:
Quem uero latarus ulceribus
plenus: nisi gentilem ppłm
figuraliter exprimit: Qui
dum conuersus ad deum pec¬
cata sua confiteri non eru¬
buit: huic uulnus in cute
fuit: In cutis quippe uulne¬
re: uirus a uisceribus trahi.¬
tur: et foras erumpit. Quid
est ergo peccatorũ confessio:
nisi quedam uulnerũ rup¬
tio: Quia peccati uirus sa¬
lubriter aperitur in confes¬
sione: quod pestifere latebat
in mente: Uulnera etenĩ cu-¬
tis: in superficiẽ trahunt hu-¬
morem putredimis: Et confi-¬
tendo peccata. quid aliud
aginus: nisi malum quod
in nobis latebat aperimus:
Sed lazarus uulneratus. cu¬
piebat saturari de micis quȩ
cadebant de mensa diuitis:
et nemo illi dabat: Qura
gentilem quemq ad cogniti.¬
onem legis admittere: super¬
bus ille ppłs despiciebat: Qui
dum doctrinã legis non ad
caritatẽ habuit sed ad elati¬

Expanded text:
nisi Judaicum populum significat, qui cultum vitae exterius habuit, qui acceptae legis deliciis ad nitorem usus est, non ad utilitatem? Quem vero Lazarus ulceribus plenus nisi gentilem populum figuraliter exprimit? Qui dum conversus ad Deum peccata sua confiteri non erubuit, huic vulnus in cute fuit. In cutis quippe vulnere virus a visceribus trahitur, et foras erumpit. Quid est ergo peccatorum confessio, nisi quaedam vulnerum ruptio? Quia peccati virus salubriter aperitur in confessione, quod pestifere latebat in mente. Vulnera etenim cutis in superficiem trahunt humorem putredinis. Et confitendo peccata quid aliud agimus, nisi malum quod in nobis latebat aperimus? Sed Lazarus vulneratus cupiebat saturari de micis, quae cadebant de mensa divitis, et nemo illi dabat, quia gentilem quemque ad cognitionem legis admittere superbus ille populus despiciebat, qui dum doctrinam legis non ad charitatem habuit, sed ad elati
Abbreviated transcription (Latin):
corpore fraglantia odoris e¬
manauit: acsi ex putrescen¬
te carne illius. pro uermibuᷤ
aromata ferbuissent: Hec igi¬
tur dixi. ut e uicino exem¬
plo ostendere possem: non¬
nullos et scłarem habitũ gẽ.¬
rere: et scłarem animũ non
habere: Quos enim talis in¬
hoc mundo necessitas ligat.
ut ex omni parte exuiamum.¬
do non possint: sic debent
ea quȩ mundi sunt tenere:
ut tamen eis nescrant ex
mentis fractione succumbe¬
re: hec ergo cogitate: et cũ
relinquere cuncta quȩ mun¬
di sunt non potestis: exteris.¬
ra bene exterius agite si fetl
ardentes interius ad eterna
festinate: Nichil sit quod de¬
sideriũ ur̃e mentis retardet:
nulhius uos rei in hoc mun¬
do delectatio implicet: Si bo¬
num diligitur: mens in bo¬
nis melioribus id est in cele¬
stibus delectetur: Si malum
metintur: mala animo ȩter¬
na proponantur: ut dum
illic esse conspicit et ampliuᷤ
quod diligat ⁊ et amplius
quod pertimescat: hic om¬

Expanded text:
corpore fragrantia odoris ecorpore fragrantia odoris emanavit, ac si ex putrescenti carne illius pro vermibus aromata ferbuissent. Haec igitur dixi ut e vicino exemplo ostendere possem nonnullos et saecularem habitum gerere, et saecularem animum non habere. Quos enim tales in mundo necessitas ligat, ut ex omni parte exui a mundo non possint, sic debent ea quae mundi sunt tenere, ut tamen eis nesciant ex mentis fractione succumbere. Hoc ergo cogitate, et cum relinquere cuncta quae mundi sunt non potestis, exteriora bene exterius agite, sed ardenter interius ad aeterna festinate. Nihil sit quod desiderium vestrae mentis retardet, nullius vos rei in hoc mundo delectatio implicet. Si bonum diligitur, mens in bonis melioribus, id est in coelestibus delectetur. Si malum metuitur, mala animo aeterna proponantur, ut dum illic esse conspicit et amplius quod diligat, et amplius quod pertimescat, hic om
Abbreviated transcription (Latin):
te mortis eius tempore gra¬
uissima aeris tempestas ob¬
sisteret. ne ad sepeliendũ
duci p otuisset: eumq con¬
iunx sua cum fletu uehe¬
mentissimo requireret di¬
cens. quid faciam: quomo¬
do te ad sepeliendũ eicio:
quȩ ostium domus huius
egredi pre nmia tempesta¬
te non possum: tunc ille re¬
spondit: Noli mulier fiere:
quia mox ut ego defunctuᷤ
fuero: aeris serenitas redit:
Cuius protinus et uocem
mors: et mortem serenitas
est secuta: Cuius manus ac
pedes podagre humore tu¬
mescentes: et uersi in uulne¬
uribus fuerant: et proftuen¬
ti sanie patebant: Sed cum
corpus illius ex more ad la¬
uandum fuisset detectum.
ita manus pebesq illius sa¬
ni reperti sunt: acsi umquã
uulneris nichil habuissent.
Ductus itaq ac sepultus est.
Eiusq conugi uisum est: ut
quarto die in sepulchro illi¬
us. marmor quod superposi¬
tum fuerat mutari debuisset.
Q uod uidelicet marmor cor¬
pori eius superpositũ dum
fuisset ablatum: tanta ex eusꝰ

Expanded text:
te mortis ejus tempore, grate mortis ejus tempore, gravissima aeris tempestas obsisteret ne ad sepeliendum duci potuisset, eumque conjux sua cum fletu vehementissimo requireret, dicens: Quid faciam? quomodo te ad sepeliendum ejicio, quae ostium domus hujus egredi prae nimia tempestate non possum? Tunc ille respondit: Noli, mulier, flere, quia mox ut ego defunctus fuero, aeris serenitas redibit. Cujus protinus et vocem mors, et mortem serenitas est secuta. Cujus manus ac pedes podagrae humore tumescentes, et versi in vulneribus fuerant, et profluente sanie patebant. Sed cum corpus illius ex more ad lavandum fuisset detectum, ita manus pedesque illius sani reperti sunt, ac si unquam vulneris nihil habuissent. 1627 Ductus itaque ac sepultus est, ejusque conjugi visum est ut quarto die in sepulcro illius marmor quod superpositum fuerat mutari debuisset. Quod videlicet marmor corpori ejus superpositum dum fuisset ablatum, tanta ex ejus
Abbreviated transcription (Latin):
q utitur. sed quasi non uta.¬
tur: qui et necessaria cun¬
cta exterius ad uitȩ sue mi¬
nisteriũ redigit: et tamen
ti dominari:ut subiecta forᷤ
seruiant: et nunquã inten¬
tionem animi ad alia tenden¬
tis frangant: Quicumq: tales
sunt: eis profecto terrena om¬
nia non ad desideriũ sed ad
usum assunt: Quia rebus qͥ¬
dem necessariis utuntur: sed
mercedes adquirunt: et plus
gaudent bono opere. quam
bona possessione: Ac ne ali¬
quibus ista difficilia esse ii¬
deantur.rem de persona
refero: quam multi urm̃ no¬
uerunt: Quam idelicet rẽ:
ipse ante trienniũ in centũ¬
cellensi urbe a personis fide¬
libus didici: Nuper namq
M eadem cuntate theopha¬
nius comes fint: iur mise¬
ycordiȩ actibus dedictus: bo¬
nis operibus intentus: ho¬
spitalitati precipue studen.
exercendi comitatus actibu
occupatus: Agebat terrena
et temporalta: sed ut post
ex fine eius claruit: magis
ex debito quam ex intentio¬
ne: Nam cum propinquã¬

Expanded text:
que utitur, sed quasi non utaque utitur, sed quasi non utatur, qui et necessaria cuncta exterius ad vitae suae ministerium redigit, et tamen ti dominari, ut subjecta foris serviant, et nunquam intentionem animi ad alta tendentis frangant. Quicunque ergo tales sunt, eis profecto terrena omnia non ad desiderium, sed ad usum adsunt, quia rebus quidem necessariis utuntur, sed mercedes acquirunt, et plus gaudent bono opere quam bona possessione. 13. Ac ne aliquibus ista difficilia esse videantur, rem de persona refero quam multi vestrum noverunt, quam videlicet rem ipse ante triennium in Centumcellensi urbe a personis fidelibus didici. Nuper namque in eadem civitate Theophanius comes fuit , vir misericordiae actibus deditus, bonis operibus intentus, hospitalitati praecipue studens. Exercendi comitatus actibus occupatus, agebat terrena et temporalia; sed ut plus ex fine ejus claruit, magis ex debito quam ex intentione. Nam cum, appropinquan
Abbreviated transcription (Latin):
qui emunt tanquã non poᷤ¬
sidentes: et qui utuntur hoc
mundo tanquã non utantur:
Preterit enim figura huius
mundi: Uxorem namq ha¬
bet sed quasi non habens¬
est: qui sic scit debita carmꝰ
exsoluere: ut tamenper ea
mente inherere: Nam cum
idem rursum egregius predi¬
cator dicat. qui habet uxo¬
rem cogitat quȩ sunt huius
mundi. quomodo placeat
uxori: ille uxorem habenͤ qua¬
si non habet: qui sic stud et
placere comugi: ut tamen
non displiceat conditori: Flet
quoq sed tanquã non fieat:
qui sic temporalibꝰ damnis
affugitur: ut tamen de eter¬
nis lucris semper animum
consoletur: Gaudet uero seb
tanquã non gaudeat: qui
sic de temporalibꝰ bonis hila¬
rescit.: ut tamen semper per¬
petua tormenta consideret:
et in hoc quod mentem gau¬
dlio subleuat: hanc continuo
pondere prouidi timoris
premat: Emit autem sed
quasi non possidens: quiet
ad usum terrena preparat:
et tamen cauta cogitatio¬
ne prȩudet. quod hȩc citi¬
us relinquat: Mundo quo¬

Expanded text:
unt tanquam non possidentes, et qui utuntur hoc mundo tanquam non utantur; praeterit enim figura hujus mundi . Uxorem namque habet, sed quasi non habens, qui sic scit debita carnis exsolvere, ut tamen per eam cogatur inhaerere. Nam cum idem rursum egregius praedicator dicat: Qui habet uxorem, cogitat quae sunt hujus mundi, quomodo placeat uxori , ille uxorem habens quasi non habet, qui sic studet placere conjugi, ut tamen non displiceat conditori. Flet quoque, sed tanquam non defleat, qui sic temporalibus damnis affligitur, ut tamen de aeternis lucris semper animum consoletur. Gaudet vero, sed tanquam non gaudeat, qui sic de temporalibus bonis hilarescit, ut tamen semper tormenta perpetua consideret; et in hoc quod mentem gaudio sublevat, hanc continuo pondere providi timoris premat. Emit autem, sed quasi non possidens, qui et ad usum terrena praeparat, et tamen cauta cogitatione praevidet quod haec citius relinquat. Mundo quo
Abbreviated transcription (Latin):
N uerbis sacri eloquii
uanda est ueritas
hystoriȩ: et postmo¬
dum requirenda spi¬
ritalis intelligentia
allegorie: Cunc nãq
allegoriȩ fructus su¬
aunter carpitur: cum
prius per hystoriã
in ueritatis radice
solidatur: Sed quia
nonnunquã allego¬
ria fidem edificat:
et hystoria moralitatẽ: nos
qui auctore deo iam fideli.¬
bus loquimur: non ab re
credimus si ipsum loquen¬
di ordinem post ponamus:
quatinus qui fidem iam
firmam tenetis: prius de
allegoria aliquid breiterau¬
dire debeatis: Et quod nobis
de moralitate hystorie ual¬
de est necessarium: hoc in
expositionis nr̃e ordine serue.¬
tur extremũ: Quia ea plerũq
solent melius recoli: quȩ con¬
tigit postmodũ audiri: Sen¬
sus ergo allegoricos sub bre¬
uitate transcurrimus: ut ad
moralitatis latitudinẽ citius
omo quidam erat diueᷤ.
qui induebatur purpu¬
ra et bysso: et epulabatur

Expanded text:
n verbis sacri eloquii,vanda est veritas historiae, et postmodum requirenda spiritalis intelligentia allegoriae. Tunc namque allegoriae fructus suaviter carpitur, cum prius per historiam in veritatis radice solidatur. Sed quia nonnunquam allegoria fidem aedificat, et historia moralitatem, nos qui auctore Deo jam fidelibus loquimur, non abs re credimus si ipsum loquendi ordinem postponamus, quatenus qui fidem jam firmam tenetis prius de allegoria aliquid breviter audire debeatis; et quod vobis de moralitate historiae valde est necessarium, hoc in expositionis nostrae ordine servetur extremum, quia ea plerumque solent melius recoli quae contingit postmodum audiri. 2. Sensus ergo allegoricos sub brevitate transcurrimus, ut ad moralitatis latitudinem citius omo quidam erat dives, qui induebatur purpura et
Abbreviated transcription (Latin):
si per ipsum ostium hoc est per
quod est ouile eius intrauerit
ad uitam temporalẽ. quȩ est in
fide: Ideo ait: Ego ueni ut intã
habeant: hoc est fidem quȩ
per dilectionẽ operatur: per
quam fidem in ouile ingredi¬
untur ut uiuant: quia iustus
ex fide uiuit: Et abundantius
habeant: qui perseuerando
usq in finem. per illud ostrũ
tur. Et habundantius habeasi
uitam: uemiendo quo pastor
ille precessit: uibi nunquã dem¬
de mouantur. Quamuis ergo
et bic in ipso ouili non desunt
pascua: qm̃ ad utrumq: possu¬
mus intelligere quod dictũ
est et pascua inuenient: co
est et ad ingressum et ad e¬
gressum: tamen tunc uere
pascua inuenient: ubi satu¬
rentur qui esuriunt et sitius
iusticiam: qualia pascua inue.¬
nit cui dictum est. hodie me-¬
cum eris in paradiso: Quomo¬
do autem ipse sit ostium. ipse
pastor: ut per se ipsum quodã¬
modo etiam ipse ingredi et
egredi intelligatur: et quisnã
sit ostiarius: longum est ho¬

Expanded text:
isi per ipsum ostium, hoc est per isi per ipsum ostium, hoc est per quod est ovile ejus, intraverit ad vitam temporalem, quae est in fide. Ideo ait, Ego veni, ut vitam habeant, hoc est fidem, quae per dilectionem operatur ; per quam fidem in ovile ingrediuntur ut vivant, quia justus ex fide vivit : et abundantius habeant, qui perseverando usque in finem, per illud ostium,tur; et abundantius habebunt vitam, veniendo quo pastor ille praecessit, ubi nunquam deinde moriantur. Quamvis ergo et hic in ipso ovili non desunt pascua, quoniam ad utrumque possumus intelligere quod dictum est, et pascua inveniet, id est, et ad ingressum et ad egressum: tamen tunc vera pascua invenient, ubi saturentur qui esuriunt et sitiunt justitiam ; qualia pascua invenit cui dictum est, Hodie mecum eris in paradiso . Quomodo autem ipse sit ostium, ipse pastor, ut per seipsum quodammodo etiam ipse ingredi et egredi intelligatur, et quisnam sit ostiarius, longum est ho
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃s: Sed quis est laudabilis
et beatus egressus: Possem qui¬
dem dicere ingredi nos quan¬
do interius aliquid cogitamus:
egredi autem quando exterus
aliquid operamur: Et qm̃ sicut
dicit apl̃s per fidem habitat
xp̃s in cordibus nr̃is: ingredi
per. xp̃m esse scd̃m ipsam fidẽ
cogitare: egredi autẽ per xp̃m
scđm ipsam fidem etiam foris.
id est coram hominibus ope¬
rari Unde et in psalmo legitͦ
Exiit homo ad opus suumEt
ipse dñs dicit: Luceant ope.
ra ur̃a coram hominibus: Sed
plus me delectat quod ipsa
et ideo doctor bonus. quodã
modo nos admonuit quem
admodũ intelligere debeamuꝰ
quod ait ingredietur et egre.¬
dietur et pascua inueniet:
cum secutus adiungit: fũr
non uenit nisi ut furetur: et
mactet et perdat: Ego ueni
ut uitam habeant: et ab un-
ant ingredientes: et ab undã
tius habeant egredientes: Non
autem potest quisq per ostiũ.
id est per. xp̃m egredi ad iitã
eternam quȩ erit in specie: m¬

Expanded text:
Christus. Sed quis est iste laudabilis Christus. Sed quis est iste laudabilis et beatus egressus! Possem quidem dicere ingredi nos, quando interius aliquid cogitamus; egredi autem, quando exterius aliquid operamur: et quoniam, sicut dicit Apostolus, per fidem habitat Christus in cordibus nostris , ingredi per Christum esse secundum ipsam fidem cogitare; egredi autem per Christum, secundum ipsam fidem etiam foris, id est, coram hominibus operari. Unde et in Psalmo legitur, Exiet homo ad opus suum : et ipse Dominus dicit, Luceant opera vestra coram hominibus . Sed plus me delectat quod ipsa et ideo doctor bonus, quodam modo nos admonuit secundum quem modum intelligere debeamus quod ait: Ingredietur et egredietur, et pascua inveniet, cum secutus adjunxit: Fur non venit, nisi ut furetur, et mactet, et perdat; ego veni ut vitam haant ingredtius habeant egredientes. Non autem potest quisque per ostium, id est per Christum, egredi ad vitam aeternam, quae erit in specie, n
Abbreviated transcription (Latin):
minatim: Et quis alius eas
emittet: nisi qui earum pec¬
cata dimittet. ut eum sequi
curis liberate uinculis possint:
Et quis eas precessit quo eum
sequantur. nisi qui surgens a
mortuis iam non moritur: et
mors ei ultra non dñabitur
sti michi: uolo ut ubi ego sũ
quod ait: ego sum ostium: Per
me siquis introierit saluabit᷑:
et ingredietur et egredietur:
et pascua mueniet: In hoc eui¬
denter ostendit non solũ pa¬
storem: sed etiam oues intra.¬
re per ostium: Sed quid est
ingredietur et egredietur:
et pascua muemet: Ingredi
qͥ ppe in eccłam per ostiũ xp̃m:
ualde bonum est: Exire autẽ
de eccła. sicut ait iste ipse io.¬
ħes euangłista in epła sua: ex
nobis exierunt sed non erant
ex nobis: non est utiq bonũ
Talis ergo egressus non posset
a bono pastore laudari: ut dice¬
ret et ingredietur et egrediet᷑
et pascua inueniet: Est ergo ali¬
quis non solum ingressus. ue¬
rum etiam egressus bonus:
per ostium bonum quod est

Expanded text:
minatim. Et quis alius eas minatim. Et quis alius eas emittit, nisi qui earum peccata dimittit, ut eum sequi duris liberatae vinculis possint! Et quis eas praecessit quo eum sequantur, nisi qui surgens a mortuis jam non moritur, et mors ei ultra non dominabitur :isti mihi, volo ut ubi ego sum,est quod ait: « Ego sum ostium: per me si quis introierit, salvabitur; et ingredietur, et egredietur; et pascua inveniet. » In hoc evidenter ostendit, non solum pastorem, sed etiam oves intrare per ostium. 15. Sed quid est, ingredietur, et egredietur, et pascua inveniet! Ingredi quippe in Ecclesiam per ostium Christum, valde bonum est: exire autem de Ecclesia, sicut ait iste ipse Joannes evangelista in Epistola sua, Ex nobis exierunt, sed non erant ex nobis ; non est utique bonum. Talis ergo egressus non posset a bono pastore laudari; ut diceret, et ingredietur, et egredietur, et pascua inveniet. Est ergo aliquis non solum ingressus, verum etiam egressus bonus per ostium bonum, quod est
Abbreviated transcription (Latin):
tardiores: Omnes autem per¬
ducat cui dicimus: deduc me
dñe in ia tua: et ambulabo
in ueritate tua: Per hoc ergo
quod exposuit dñs quia ipse
est ostium: introeamus ad
ea quȩ proposint. nec expo¬
suit: Et pastor quidem quis¬
nam sit. quamuis non dixe¬
rit in ista lectione quȩ hodie
recitata est: tamen in ea quȩ
sequitur. apertissime dicit:
Ego sum pastor bonus: Quod
etsi non diceret. quem alium
preter ipsum intelligere debe.¬
remus in eis uerbis ubi ait.
qui intrat per ostium pastor
est ouium: huic ostiarius ape¬
rit. et oues uõcem eius audi:
et proprias uocat oues nomi¬
natim. et educit eas: et cum
proprias oues emiserit ante
eas uadit. et oues eum secun¬
tur: quia sciunt uocem eiuise
Quis enim alius oues propri¬
as uocat nominati. et edu¬
cit eas hinc ad uitam ȩter¬
nam: nisi qui nouit nomina
predestinatorũ: Ilnde ait di¬
scipulis suis: Gaudete: quia
nomina ur̃a scripta sunt in
cȩlo: hinc enim eas uocat no¬

Expanded text:
tardiores. Omnes autem pertardiores. Omnes autem perducat cui dicimus: Deduc me, Domine, in via tua, et ambulabo in veritate tua . 14. Per hoc ergo quod exposuit Dominus, quia ipse est ostium, intremus ad ea quae proposuit, nec exposuit. Et pastor quidem quisnam sit, quamvis non dixerit in ista lectione quae hodie recitata est, tamen in ea quae sequitur apertissime dicit: Ego sum pastor bonus. Quod etsi non diceret, quem alium praeter ipsum intelligere deberemus in eis verbis, ubi ait: « Qui intrat per ostium, pastor est ovium. Huic ostiarius aperit: et oves vocem ejus audiunt; et proprias oEt cum proprias oves emiserit, ante eas vadit: et oves eum sequuntur, quia sciunt vocem ejus? » Quis enim alius oves proprias vocat nominatim, et educit eas hinc ad vitam aeternam, nisi qui novit nomina praedestinatorum? Unde ait discipulis suis, Gaudete quia nomina vestra scripta sunt in coelo : hinc enim vocat eas no
Abbreviated transcription (Latin):
entium: Temptatio accedit:
perseuera usq in finem: quia
temptatio perseuerat usq in
finem: Usq in quem finẽ per¬
seuerabis: Quousq fimas ui¬
am: Quam diu enim non au¬
dis. xp̃m: aduersarius tuuᷤ est
in ista uia. hoc est in ista mor¬
tali uita: Sed quid dicit: Con¬
corda cum aduersariõ tuo ci¬
to: dum es cum eo in uia: Au¬
distr: credidisti: concordasti:
Si aduersabaris: concorda. Si
tibi prestitum est concordare:
noli ulterius litigare: Quando
enim finiatur ula nescis: seo
tamen scit ille: Si ouis es etsi
perseueraueris usq in finenr:
saluus eris: Ac per hoc istam
uocem non contemnunt sur:
non audiunt aliem: Ut po¬
tui ut ipse donauit: profun¬
dam multum questionẽ aut
exposui uobis: aut tractaui
uobiscum: Siqui minus intel¬
lexerunt: maneat pietas: et
reuelabitur ueritas: Qui autẽ
intellexerunt: non se extollał
quasi celeriores super tardi¬
ores:: ne extollendo se exorbi¬
tent: et facilius perueniant

Expanded text:
entium. Tentatio accidit, entium. Tentatio accidit, persevera usque in finem: quia tentatio non perseverat usque in finem. Usque in quem finem perseverabis? Quousque finias viam. Quamdiu enim non audis Christum, adversarius tuus est in ista via, hoc est in ista mortali vita. Sed quid dicit? Concorda cum adversario tuo cito, dum es cum eo in via . Audisti, credidisti, concordasti. Si adversabaris, concorda. Si tibi praestitum est concordare, noli ulterius litigare. Quando enim finiatur via nescis, sed tamen scit ille. Si ovis es, et si perseveraveris usque in finem, salvus eris: ac per hoc istam vocem non contemnunt sui, non audiunt alieni. Ut potui, ut ipse donavit, profundam multum quaestionem aut exposui vobis, aut tractavi vobiscum. Si qui minus intellexerunt, maneat pietas, et revelabitur veritas: qui autem intellexerunt, non se extollant quasi celeriores super tardiores, ne extollendo se exorbitent, et facilius perveniant
Abbreviated transcription (Latin):
apud ipsum usq in finem: sed
non apud eum perseuerando.
non au dit hanc uocem: Ulenit
ad xp̃m: audiuit alia et alia
uerba: illa et illa: omnia uera.
sana omnia: Inter quȩ omnia
est et illa uox: qui perseuera.¬
uerit usq in finem. hic saluus
erit: Istam qui audierit: ouis
est: Sed audiebat illam nescio
quis. et desipuit: refriguit:
audiit alienam: Si predesti.¬
natus est. ad tempus errauit:
in eternum non periit: Redit
ut audiat quod neglexit: fa.¬
ciat quod audunt: Si enim
de his est qui predestinati
sunt: et errorem ipsius deus
presciuit et conuersionẽ fu-¬
turam: Si aberrauit: redit
ut audiat uocem pastoris. et
sequatur dicentẽ: qui perse¬
uerauerit usq in finem. hic
saluus erit: B̾ona uox frẽs. et
pastoralis: Ipsa est uox salutis.
in tabernaculis iustorũ: Nam
facile est audire. xpm̃: facile
est laudare euangłium: facile
acclamare disputatori: Perse¬
uerare usq in finem: hoc est
ouium uocem pastoris audi¬

Expanded text:
apud ipsum usque in finem, sed apud ipsum usque in finem, sed non apud eum perseverando non audit hanc vocem. Venit ad Christum, audivit alia et alia verba, illa et illa, omnia vera, sana omnia: inter quae omnia est et illa vox, Qui perseveraverit usque in finem, hic salvus erit. Istam qui audierit, ovis est. Sed audiebat illam nescio quis, et desipuit, refriguit, audivit alienam: si praedestinatus est, ad tempus erravit, in aeternum non periit; redit ut audiat quod neglexit, faciat quod audivit. Si enim de his est qui praedestinati sunt, et errorem ipsius Deus praescivit, et conversionem futuram; si aberravit, redit ut audiat illam vocem pastoris, et sequatur dicentem, Qui perseveraverit usque in finem, hic salvus erit. Bona vox, fratres, vera, pastoralis, ipsa est vox salutis in tabernaculis justorum . Nam facile est audire Christum, facile est laudare Evangelium, facile acclamare disputatori: perseverare usque in finem, hoc est ovium vocem pastoris audi
Abbreviated transcription (Latin):
phemant.xp̃m. credituri in
xp̃m: quam multi se inebri¬
ant. futuri sobrii: quam mul-¬
tirapiunt res alienas. dona¬
turi suas: Ueruntamen mo¬
do alienam uocem audiunt:
alienos sequuntur: Item quã
multi intus laudant blasphe.¬
maturr: casti sunt forncatu.¬
ri: sobrii sunt. se uino poste.¬
a sepulturi: stant casuri: noi
sunt oues: De predestinatis
enim loquimur: De his loqui¬
mur: quos nouit dñs qͥ sunt
eius: Et tamen ipsi quam diu
recte sapiunt: xp̃i uocem au¬
diunt: Ecce audiunt ipsi. nos
audiunt illi: et tamen scđm
predestinationẽ non oues isti.
oues illi: Adhuc manet que
stio: quȩ michi interim nunc
uidetur ita posse dissolui:
Est aliqua uox. est in quam
uox aliqua pastoris: in qua
oues non audiunt alienos:
in qua non oues non audiug
xp̃m: Quȩ est ista uox: Qui
perseuerauerit usq in finem:
hic saluus erit: Hanc uocem
non negligit proprius: non
audit alienus: Nam et ipse
hoc ei predicat ut perseueret

Expanded text:
phemant Christum, credituri in phemant Christum, credituri in Christum; quam multi se inebriant, futuri sobrii; quam multi rapiunt res alienas, donaturi suas! verumtamen modo vocem alienam audiunt, alienos sequuntur. Item quam multi intus laudant, blasphematuri; casti sunt, fornicaturi; sobrii sunt, se vino postea sepulturi; stant casuri, non sunt oves. De praedestinatis enim loquimur; de his loquimur, quos « novit Dominus qui sunt ejus ; » et tamen ipsi quandiu recte sapiunt, Christi vocem audiunt. Ecce audiunt ipsi, non audiunt illi, et tamen secundum praedestinationem non oves isti, et oves illi. Astio, quae mihi interim nunc videtur ita posse dissolvi. Est aliqua vox, est, inquam, vox aliqua pastoris, in qua oves non audiunt alienos, in qua non oves non audiunt Christum. Quae est ista vox! Qui perseveraverit usque in finem, hic salvus erit . Hanc vocem non negligit proprius, non audit alienus: nam et ille hoc ei praedicat, ut perseveret
Abbreviated transcription (Latin):
stificauit: Quos autem iustifi¬
cauit: ipsos et glorificaiit: Si¬
deus pro nobis: quis contra
nos: Ad de adhuc: Qui pro.¬
prio filio suo non pepercit:
sed pro nobis omnibus tradi.¬
dit illum: Quomodo non et
cum illo omnia nobis dona¬
uit: Sed quibus nõbis: Pre¬
scitis: predestinatis: iustifi¬
catis: glorificatis: de quibus
sequitur: quis accusabit ad¬
uersus electos dei: Noint er¬
go dñs qui sunt eius: Ipsi
sunt oues aliquando. sed ip̃i
nesciunt: sed pastor nouit
eas: Scd̃m istam predestina.¬
tionẽ. scd̃m istam dei presci¬
entiã: scd̃m electionẽ ouiũ
ante constitutionẽ mundr
nam et hoc dicit apłs. sicut
elegit nos in ipso ante mun¬
istam prescientiã dei et pre¬
destinationẽ. quam multȩ o¬
nes foris: quam multi lupi
nitus: et quam multe oues
intus: et quam multi lupi fo-¬
ris: Quid est quod dixr:ͥ quã
multe oues oues foris: Quã
multi modo luxuriantur. ca-¬
sti futuri: quam multi blas¬

Expanded text:
stificauit; quos autem iustifistificauit; quos autem iustificauit, ipsos et glorificaDeus pro nobis, quis contra nos? » Adde adhuc: « Qui proprio Filio suo non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit eum, quomodo non et cum illo omnia nobis donavit? » Sed quibus « nobis? » Praescitis, praedestinatis, justificatis et glorificatis. De quibus sequitur: « Quis accusabit adversus electos Dei . » « Novit ergo Dominus qui sunt ejus; » ipsi sunt oves. Aliquando se ipsas nesciunt, sed pastor novit eas, secundum istam praedestinationem, secundum istam Dei praescientiam, secundum electionem ovium ante constitutionem mundi. Nam et hoc dicit Apostolus: « Sicut elegit nos in ipso ante scientiam Dei et praedestinationem, quam multae oves foris, quam multi lupi intus; et quam multae oves intus, et quam multi lupi foris! Quid est quod dixi, quam multae oves foris? Quam multi modo luxuriantur, casti futuri; quam multi blas
Abbreviated transcription (Latin):
oues erant an non erant:Si
oues erant: quomodo alie¬
nos oues non audiunt: Si
oues non erant: quare ob¬
iurgantur illi quibus dicit᷑.
errantem ouem non reuoca-¬
stis: In ipsis etiam iam factis
catholicis xp̃ianis bonȩ spei
fidelibus: aliquando mala
contingunt: Seducuntur in
errorem: et post errorem re-¬
nocantur: Quando seducti
sunt in errorem. et rebaptira.¬
ti sunt. aut post ouilis dñici
societatẽ. rursus in errorem
pristinum reuoluti sunt. oueˢ
erant an non erant: Utiq
atholici erant: Si catholici
fideles erant: oues erant: Si
oues erant. quomodo uocẽ
alien audire potuerunt: cũ
dñs dicat non audierunt eos
pues: Audistis frẽs altitudinẽ
questionis. Dico ergo: Nouit
dñs qui sunt eius: Nouit
prescitos: nouit pred estina¬
tos: De illo quippe dicitur:
Quos autem presciuit: et
pred estinauit conformes fi¬
eri imaginis filii sui: ut sit
frĩbus: Quos autem prede¬
stinauit: ipsos et uocauit:
Et quos uocauit: ipsos et iu¬

Expanded text:
oves erant an non erant? Si oves erant an non erant? Si oves erant, quomodo alienos oves non audiunt? si oves non erant, quare objurgantur illi quibus dicitur, Errantem ovem non revocastis? In ipsis etiam jam factis catholicis Christianis, bonae spei fidelibus, aliquando mala contingunt; seducuntur in errorem, et post errorem revocantur: quando seducti sunt in errorem, et rebaptizati sunt, aut post ovilis dominici societatem rursus in errorem pristinum revoluti sunt, oves erant an non erant? Utique catholici erant. Si catholici fideles erant, oves erant. Si oves erant, quomodo vocem alieni audire potuerunt, cum Dominus dicat, non audierunt eos oves? 12. Audistis, fratres, altitudinem quaestionis. Dico ergo: Novit Dominus qui sunt ejus . Novit praescitos, novit praedestinatos: de illo quippe dicitur, « Quos autem praescivit, et praedestinavit conformes fieri imaginis Filii sui, ut sit it; quos autem praedestinauit, illos et uocauit; quos autem uocauit, ipsos et iu
Abbreviated transcription (Latin):
fures sunt et latrones: et non
audierunt eos oues: Dñe si
non audierunt eos oues: quo¬
modo errant oues. si oue noi
audiunt nisi te: Tu autem ue¬
ritas es: Quisquis ueritatem
audit: non utiq errat. Ille au¬
tem errant: et oues appellan¬
tur: Nam si in errore suo oues
non appellarentur: non dicere.¬
tur per iezechielem. errantem
ouem non reuocastis: Quomo¬
do et errat et ouis est: Ulocẽ
aliem audiuit: Certe non au¬
dierunt eos oues: Demde mo¬
do multi colliguntur ad oul
le xp̃i: et ex hereticis fiunt
catholici: A furibus tolluntur.
pastori redduntur: Et aliqual.¬
ddo murmurant: tedium pa.¬
tiuntur a reuocante: et non.
intelligunt iugulantẽ. Uerisi.¬
tamen etiam cum renitentes
uenerint quȩ oues sunt: ag.¬
noscunt uocem pastoris: et
se uenisse letantur: et erras¬
se erubescunt: Quando ergo
in illo errore tanquam in ue.¬
ritate głabantur: et utiq nõ
audiebant uocem pastoris.
et alienum ideo sequebant᷑:

Expanded text:
fures sunt et latrones, et non fures sunt et latrones, et non audierunt eos oves. Domine, si non audierunt eos oves, quomodo errant oves? Si oves non audiunt nisi te; tu autem veritas es: quisquis veritatem audit, non utique errat. Illi autem errant, et oves appellantur. Nam si in errore ipso oves non appellarentur, non diceretur per Ezechielem, Errantem ovem non revocastis. Quomodo et errat, et ovis est? Vocem alieni audivit? Certe non audierunt eos oves. Deinde modo multi colliguntur ad ovile Christi, et ex haereticis fiunt catholici; a furibus tolluntur, pastori redduntur: et aliquando murmurant, taedium patiuntur ad revocantem, et non intelligunt jugulantem; verumtamen etiam cum renitentes venerint quae oves sunt, agnoscunt vocem pastoris, et se venisse laetantur, et errasse erubescunt. Quando ergo in illo errore tanquam in veritate gloriabantur, et utique non audiebant vocem pastoris, et alienum ideo sequebantur,
Abbreviated transcription (Latin):
audiebant: oues nondum
erant: tunc lupi erant: Ulox
audita eos mutauit: ex lu¬
pis oues fecit: Quando er¬
go facte sunt oues audier̃t:
et pastorem inuenerunt: Pa¬
storemq secutȩ sunt. et pasto¬
ris promissa sperauerunt:
quia iussa fecerunt: Soluta
est ut cumq: ista questio: ut
cinquam forte sufficiat: Me
autem adhuc mouet: et qͥd
me moueat communico uo-¬
biscum: ut quodam modo
querens uobiscum. reuelante
illo uobiscum merear inueni¬
re: Quid ergo me moueat.
accipite: Per ierechielem pro-¬
pħam dñs obiurgat pastorẽ:
et dicit inter cȩtera de ouibꝰ:
errantem ouem non reuoca¬
stis:. Et errantem dicit: et o¬
uem appellat: Si quando er¬
rabat ouis erat: cuius uocẽ
ut erraret audiebat: Procul
dubio enim non erraret: si
uocem pastoris audiret:. Sed
deo errauit: quia audunit¬
uocem alieni: uocem furis et
latronis audiuit: Certe latro¬
num uocem non audiunt o¬
ues: Qui uenerunt in quit
et intelligimus preter me. id
est qui uenerunt preter me.

Expanded text:
audiebant, oves nondum audiebant, oves nondum erant, tunc lupi erant; vox audita eos mutavit, et ex lupis oves fecit: quando ergo factae sunt oves, audierunt, et pastorem invenerunt, pastoremque secutae sunt; pastoris promissa speraverunt, quia jussa fecerunt. 11. Soluta est utcumque ista quaestio, et cuiquam forte sufficiat. Me autem adhuc movet, et quid me moveat communico vobiscum, ut quodammodo quaerens vobiscum, revelante illo vobiscum merear invenire. Quid ergo me moveat, accipite. Per Ezechielem prophetam Dominus objurgat pastores, et dicit inter caetera de ovibus, Errantem ovem non revocastis . Et errantem dicit, et ovem appellat. Si quando errabat ovis erat, cujus vocem ut erraret audiebat? Procul dubio enim non erraret, si vocem pastoris audiret: sed ideo erravit, quia vocem audivit alieni; vocem furis et latronis audivit. Certe latronum vocem non audiunt oves: Qui venerunt, inquit, et intelligimus, Praeter me; id est, Qui venerunt praeter me,
Abbreviated transcription (Latin):
quos non audierunt oues
in quibus non erat uox xp̃r:
errantes: falsa dicentes: ma¬
nia garrientes: uana fingen¬
tes: miseros seducentes: Quid
est ergo quod dixi: Maior
est questio hȩc: Quid habet
obscurũ. et ad intelligendũ
difficile: audite obsecro: Ecce
so ore pastoris: Si enim per
propħas uox pastoris erat:
quantõmagis uocem pastoris
proferebat ipsa lingua pasto¬
ris: Non omnes audierunt.
Sed quid putamus: Qui au-
aunt iudas: et lupus erat:
Sequebatur: sed pelle ouina
tectus pastori insidiabatur
Aliqui uero eorum qui xp̃m
crucifixerunt. non audieba:
et oues erant: Ipsos enim
uidebat in turba: quando
dicebat: Cum exaltaueritis
filium hominis: tunc cogno¬
scetis quia ego sum: Quomo¬
do ergo ista soluitur questio:¬
audiunt non oues. et non
audiunt oues: Sequuntur
uocem pastoris quidã lupr:
et ei quedam contradicunt
oues: postremo pastorem oc¬
cidunt oues: Soluitur que¬
stio: Respondet enim aliqͥs:
et dicit: Sed quando non

Expanded text:
quos non audierunt oves, quos non audierunt oves, in quibus non erat vox Christi, errantes, falsa dicentes, inania garrientes, vana fingentes, miseros seducentes. 10. Quid est ergo quod dixi, Major haec est quaestio? Quid habet obscurum et ad intelligendum difficile? Audite, obsecro. Ecce so ore pastoris. Si enim per Prophetas vox pastoris erat, quanto magis vocem pastoris proferebat lingua ipsa pastoris? Non omnes audierunsed quid putamus? « Nunquiivit « Judas, » et lupus erat; « sequebatur, » sed pelle ovina tectus pastori insidiabatur. « Aliqui vero » eorum qui Christum crucifixerunt non audiebant « et oves erant; » ipsos enim videbat in turba quando dicebat: « Cum exaltaveritis Filium hominis, tunc cognoscetis quia ego sum . » Quomodo ergo ista solvitur Audiunt non oves, et non audiunt oves; sequuntur vocem pastoris quidam lupi, et ei quaedam contradicunt oves; postremo pastorem occidunt oves. Solvitur quaestio: respondet enim aliquis, et dicit, Sed quando non
Abbreviated transcription (Latin):
prenuntiabant᷑: Utiq crede.¬
bant: Sed illi uentura esse: nõ
autem uienisse: Ideo et sic ait
fundem potum spiritalem bi¬
berunt: Si spiritalem: eundẽ:
Nam corporalẽ. non eundem:
Quid enim illi bibebant: b̾i¬
bebant autem de spiritali se¬
quenti petra: Petra autem erat
xp̃s: Uidete ergo fidem manẽ¬
tem: signa uariata: Ibi petra
re dei pomtur: Et illi quidẽ¬
pro magno sacramento eiusdẽ
xp̃i: biberunt aquam proflu¬
entem de petra: Nos quid bi¬
bamus. norunt fideles: Si spe¬
ciem unisibilem intendas: aliub
est: Si intelligibilẽ significati¬
onem: eundem potum spirita¬
lem biberunt: Quotquot au¬
tem illo tempore crediderui
uel abrahȩ. uel ysaac. uel ia¬
cob uel moysi. uel aliis patri¬
archis: aliisq propħis xp̃m
prenuntiantibꝰ: oues erant
et cxp̃m audierunt: Non au¬
dierunt alienam uocem: seb
ne: quia et quando idex
loquitur per preconẽ ȩxcep¬
tor non facit preco dicit: seb
iudex dicit: Alii sunt ergo

Expanded text:
praenuntiabantur? Utique credepraenuntiabantur? Utique credebant: sed illi ventura esse, nos autem venisse. Ideo et sic ait, Eumdem potum spiritualem biberunt. Spiritualem eumdem, nam corporalem non eumdem. Quid enim illi bibebant? Bibebant enim de spirituali sequente petra: petra autem erat Christus . Videte ergo, fide manente, signa variata. Ibi petra ri Dei ponitur. Et illi pro magno sacramento ejusdem Christi biberunt aquam profluentem de petra; nos quid bibamus norunt fideles. Si speciem visibilem intendas, aliud est: si intelligibilem significationem, eumdem potum spiritualem biberunt. Quotquot ergo illo tempore crediderunt vel Abrahae, vel Isaac, vel Jacob, vel Moysi, vel aliis Patriarchis, aliisque Prophetis Christum praenuntiantibus, oves erant, et Christum audierunt: non alienam vocem, sed ne. Quia et quando judex loquitur per praeconem, exceptor non facit, Praeco dixit; sed, Judex dixit. Alii sunt ergo
Abbreviated transcription (Latin):
quimur: Ut scias autẽ quod
una sit fides: audi dicentem
fidei: et nos credimus: Sic et
alio loco: Nolo enim uos ig¬
norare frẽs: quia patres nr̃i
omnes sub nube fuerunt: et
omnes per mare transieruit:
et omnes in moyse baptirati
sunt. in nube et in mari. Et
omnes eandem escam spirita¬
lem manducauerunt: et om¬
nes eundem potum spiritalẽ
biberunt: Mare rubrum sig¬
nificat baptismũ: moy ses du¬
ctor per mare rubrum. signi¬
ficat. xp̃m̃: Popłs transiens si¬
gnificat fideles: mors egypti¬
peccatorũ: In signis diuersis.
eadem fides: Sic in signis di¬
uersis. quomodo in uerbis
diuersis: quia uerba sonos
mutant per tempora: et utiq
nichil sunt aliud uerba quã
signa: Significando enim uer¬
ba sunt: Tolle significationẽ
uerbi: strepitus manis est. Si.¬
gnificata ergo sunt omniaz
Nunquid non eadem crede¬
bant per quos hȩc signa mins¬
strabantur: per quos hȩc ea¬
dem quȩ credimus prophetalã

Expanded text:
quimur. Ut scias autem quod quimur. Ut scias autem quod una sit fides, audi dicentem, fidei, et nos credimus. Sic et alio loco, Nolo enim vos ignorare, fratres, quia patres nostri omnes sub nube fuerunt et omnes per mare transierunt et omnes in Moyse baptizati sunt in nube et in mari et omnes eandem escam spiritalem manducauerunt et omnes eundem potum spiritalem biberunt. Mare Rubrum significat Baptismum; Moyses ductor per mare Rubrum significat Christum; populus transiens significat fideles; mors Aegyptipeccatorum. In signis diversis eadem fides: sic in signis diversis, quomodo in verbis diversis; quia verba sonos mutant per tempora, et utique nihil aliud sunt verba quam signa. Significando enim verba sunt: tolle significationem verbo, strepitus inanis est. Significata ergo sunt omnia. Numquid non eadem credebant, per quos haec signa ministrabantur, per quos eadem quae credimus, prophetata
Abbreviated transcription (Latin):
uerba pro tempore uariant᷑.
cum uarie dectinantur: Alm̃
sonum habet uenturus est.
alium sonum habet uenit:
Mutatus est sonus uentu.¬
rus est: et uenit: Eadem ta¬
men fides utrosq comungit:
et eos qui uenturũ esse. et e¬
os qui eum uenisse credide¬
runt: Diuersis quidem tem¬
poribus: sed utrosq per unũ
fidei ostium: hoc est per xp̃m
uidemus ingressos: Nos cre
passum esse: resurrexisse: ad
celos ascendisse: Totum hoc
sicut uerba auditis preteriti
temporis: impletũ esse iam
credimus: In eius fidei socie¬
tate sunt nobiscũ et illi pa¬
tres: qui crediderunt de uit¬
gine nasciturũ: passurũ. et¬
resurrecturũ: in cȩlos ascen¬
surũ: Illos enim ostendit apo¬
stolus: ubi ait: Habenteᷤ au.¬
tem eundem spm fider: sicut
scriptum est. credidi p̃ropter
quod locutus sum: et nos
credimus. propter quod et
loquimur: Propħa dixit: cre¬
didi propter quod locutus
sum: apłs dicit. et nos cre¬
dimus propter quod et lo-¬

Expanded text:
verba pro tempore variantur, verba pro tempore variantur, cum varie declinantur: alium sonum habet, Venturus est; alium sonum habet, Venit: mutatus est sonus, venturus est, et venit: eadem tamen fides utrosque conjungit, et eos qui venturum esse, et eos qui eum venisse crediderunt. Diversis quidem temporibus, sed utrosque per unum fidei ostium, hoc est per Christum, videmus ingressos. Nos credpassum esse, resurrexisse, in coelum ascendisse: totum hoc, sicut verba auditis praeteriti temporis, impletum esse jam credimus. In ejus sunt fidei societate nobiscum et illi patres, qui crediderunt de Virgine nasciturum, passurum, resurrecturum, in coelum ascensurum: illos enim ostendit Apostolus ubi ait, Habentes autem eumdem spiritum fidei, sicut scriptum est, Credidi, propter quod locutus sum; et nos credimus, propter quod et loquimur . Propheta dixit, Credidi, propter quod locutus sum : Apostolus dicit, Et nos credimus, propter quod et lo
Abbreviated transcription (Latin):
enum: Tu non ueni¬
sti: Sed intellige: Om¬
nes quotquot uene¬
runt dixit : utiq pre¬
ter me Recolamus
ergo: Ante aduentum
ipsius uenerunt pro¬
Nunquid fures et latrones
fuerunt: Absit: Non preter
illum uenerunt: quia cũ illo
uenerunt: Uenturus preconeᷤ
mittebat: sed eorum corda
quos miserat possidebat: Vlul.¬
tis nosse: quia cum illo uene¬
runt: Quid est ipse semper:
Carnem quippe accepit ex tẽ¬
pore: Quid est ergo sempere
In principio erat uerbũ: Cum
illo ergo uenerunt: qui cum
uerbo dei uenerunt: Ego sum
inquit uia: et ueritas et ui¬
ta: Si ipse est ueritas: cum
illo uenerunt qui ueraces fu¬
erunt: Quotquot ergo pre¬
ter illum: fures et latrones:
Id est ad furandũ et occiden¬
dum: Sed non audierunt e¬
os oues: Maior hec questio
est: non audierunt eos oues:
quo humilis uenit in carne:
precesserunt eum iusti sic in
eum crebentes uenturũ quo¬
modo nos credimus in eum
qui uenit: Tempora uariata
sunt non fides: quia et ipsa

Expanded text:
enim? tu non venienim? tu non venisti? Sed intellige: Omnes quotquot venerunt dixi, utique praeter me. Recolamus ergo. Ante adventum ipsius venerunt Promquid fures et latrones fuerunt? Absit. Non praeter illum venerunt, quia cum illo venerunt. Venturus praecones mittebat, sed eorum corda quos miserat, possidebat. Vultis nosse quia cum illo venerunt, qui est ipse semper? Carnem quippe accepit ex tempore. Quid est ergo semper? In principio erat Verbum . Cum illo ergo venerunt, qui cum verbo Dei venerunt. Ego sum, inquit, via et veritas et vita . Si ipse est veritas, cum illo venerunt qui veraces fuerunt. Quotquot ergo praeter illum, fures et latrones; id est, ad furandum et occidendum. 9. Sed non audierunt eos oves. Major haec quaestio est, non audierunt eos oves. quo humilis venit in carne, praecesserunt justi, sic in eum credentes venturum, quomodo nos credimus in eum qui venit. Tempora variata sunt, non fides. Quia et ipsa