comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
est addip̃ceptis legisminimis. suam : in regnocae¬
lorum potestẽẽ quia magnus est quisquis ea fece¬
rit & sic docuerit: Qua propter sicest accipien¬
da illa sententia. quiautem fecerit & docuerit sic
magnus uocabitur in regno caelorum. Idest ñ
secundum illamimima. sed secundumea quacego
dicturussum. Quaesunt autem ista:
uthabund& iustitia inquitur̃a suꝑ scribarum
& pharis aeorum
Quianisi abund auerit. non in trabitis in regnum
caelorum: Ergo quisoluerit illaminima & sic
docuerit mimmus uocabitur: Qui autem fece¬
rit illaminima & sic docuerit non iam mag¬
nus habendus est &idoneus regno caelorum:
sed tamen non tã mmimus quam ille qui soluit.
utautem sit magnus atq illi regno aptus. face¬
redeb& & docere sicut xp̃s nuncdocet. Id est ut
abundet iustitia eius suꝑ scrib arum & pharis¬
eorum: Iustitia pharisaeorum est. ut non oc¬
cidant: iustitia eorum qui intraturisunt in

Expanded text:
est addi praeceptis Legis minimis, si jam in regno coeest addi praeceptis Legis minimis, si jam in regno coelorum potest esse, quia magnus est quisquis ea fecerit, et sic docuerit? Quapropter sic est accipienda illa sententia, Qui autem fecerit et docuerit sic, magnus vocabitur in regno coelorum: id est, non secundum illa minima, sed secundum ea quae ego dicturus sum. Quae sunt autem ista? Ut abundet justitia, inquit, vestra super Scribarum et Pharisaeorum; quia nisi abundaverit, non intrabitis in regnum coelorum. Ergo qui solverit illa minima, et sic docuerit, minimus vocabitur: qui autem fecerit illa minima, et sic docuerit, non jam magnus habendus est et idoneus regno coelorum; sed tamen non tam minimus quam ille qui solvit: ut autem sit magnus atque illi regno aptus, facere debet et docere, sicut Christus nunc docet, id est, ut abundet justitia ejus super Scribarum et Pharisaeorum. Justitia Pharisaeorum est, ut non occidant; justitia eorum qui intraturi sunt in
Abbreviated transcription (Latin):
id quod inuenit & legit. mmimus uocabitur in
regnocaelorum: Et fortasse ideo nonerit in regno
caelorum. ubi nisi magnieẽ non possunt:
Qui autem fecerit & docuerit sic¬
& docuerit sic: secundum id quod non soluit :
Sequitur ut &iam sit in regno caelorum quomag¬
ni admittntur:Adhoc enim ꝑtinet quodsequit᷑.¬
Dico enim uobis: qui anisi ab undauerit iusti¬
tiam ur̃a plusquam scribarum & pharisae¬
orum. non intrabitis in regnum caelorum
dest nisi nonsolum illa minima legis p̃cepta
impleueritis quae inchoant hominem: sed
& iam ista quae ame adduntur qui non ue¬
ni soluerelegem sed implere. non in trabitis
in regnum caelorum: Sed dicis mihi. Side
illis mandatis minimis cum superius loque¬
retur dixit minimum uocari inregno caelorum
Quns quis unum eorum soluerit : & secundum suam
solutionem docuerit: Magnum antem uocari quis¬
quis ea fecerit & sic docuerit: Et exeoim in regno
caelorum futur um ẽt qui amagnus est. ꝗd opus

Expanded text:
id quod invenit et legit, minimus vocabitur in id quod invenit et legit, minimus vocabitur in regno coelorum: et fortasse ideo non erit in regno coelorum, ubi nisi magni esse non possunt. Qui autem fecerit et docuerit sicet docuerit sic, secundum id quod non solvit, msequitur ut etiam sit in regno coelorum, quo magni admittuntur: ad hoc enim pertinet quod sequitDico enim vobis, quia nisi abundaverit justitia vestra plus quam Scribarum et Pharisaeorum, non intrabitis in regnum coelorum: id est, nisi non solum illa minima Legis praecepta impleveritis quae inchoant hominem, sed etiam ista quae a me adduntur, qui non veni solvere Legem, sed implere, non intrabitis in regnum coelorum. Sed dicis mihi: Si de illis mandatis minimis cum superius loqueretur, dixit minimum vocari in regno coelorum quisquis unum eorum solverit, et secundum suam solutionem docuerit; magnum autem vocari quisquis ea fecerit, et sic docuerit, et ex eo jam in regno coelorum futurum esse quia magnus est: quid opus
Abbreviated transcription (Latin):
quod inuenit sed magis ꝑficiendo confirmat
Etideo sequitur & dicit :
Amendico uobis donec transeat cielum & terra.
iota unum uel unus apex non transiet alege do¬
nec omnia fiant
Dum enimfiunt &iam illa quae adduntur ad ꝑfec¬
tionem. multo magis fint illa quae p̃missa sunt
ad inchoationem:
III.Quod autem ait iotaunum uel unus apex non
transi& alege. Nihil potest aliud intellegi: nisi
ue hem̃s exp̃ssio ꝑfectionis: quando ꝑlitteras
singulas demons trataẽ. inter quas litteras iota
minorest ceteris : quia uno ductu fit: Apexaũ
&iam ipsius aliqua in summo particula: quibus
uerbis ostendit. in lege adeffectũ &iam mini¬
ma quaeq ꝑduci: Deinde subicit
Qui enim soluent unum demandatis istis mini¬
mis & docuerit sichomines: minimis uocabit᷑
in regno caelo rum
Manda taergo minima significantur ꝑ unũ iota
& unum apicem: Quiergo soluerit & docuerit
sic: id est secundum id quod soluit: non secundum

Expanded text:
quod invenit, sed magis perficiendo confirmat: quod invenit, sed magis perficiendo confirmat: et ideo sequitur, et dicit, Amen dico vobis, donec transeat coelum et terra, iota unum aut unus apex non transiet a Lege, donec omnia fiant. Dum enim fiunt etiam illa quae adduntur ad perfectionem, multo magis fiunt illa quae praemissa sunt ad inchoationem. Quod autem ait, Iota unum, aut unus apex non transiet a Lege, nihil potest aliud intelligi nisi vehemens expressio perfectionis, quando per litteras singulas demonstrata est: inter quas litteras iota minor est caeteris, quia uno ductu fit; apex autem est etiam ipsius aliqua in summo particula. Quibus verbis ostendit in Lege ad effectum etiam minima quaeque perduci. Deinde subjicit: Qui enim solverit unum de mandatis istis minimis, et docuerit sic homines, minimus vocabitur in regno coelorum. Mandata ergo minima significantur per unum iota et unum apicem. Qui ergo solverit et docuerit sic, id est, secundum id quod solvit, non secundum
Abbreviated transcription (Latin):
inmemagnificabant dm̃: Postea quamergo co¬
hortatus est audientes ut separarent adomnia
sustinenda proueritate atq iustitia. & ut non
absconderent bonum quod accepturi erant sed
ea beniuolentia discerent : ut ceterosdocerent:
non ad laudem suam: sed ad gloriam dĩbona sua
opera referentes: Incipit eosiam informare &
docere qđ doceant: tamquam siquaererent dicen¬
tes : Ecce uolumus & om̃a sustinere protuono¬
mine & doctrinam tuam non abscon dere: Sed
quidest hoc ipsum quod uetas abscon di & pro
quo iubes omã tolerari: Num quid alia dic tu¬
rus es contra ea quae in lege scripta s̃: ñ inquit
n hac sententia duplex sensus est: Secundum
utrumq trat tandum est: Nam qui dicit non ueni
soluere legem sedimplere : Aut addendo dicit qđ
minus hab& Aut faciendo qđ habet: Illudergo
prius consideremus: quod primo posuit : Nam
qui ad didit quodminus habet nonutiq soluit

Expanded text:
in me glorificabant Deum » . 19. Posteaquam ergo coin me glorificabant Deum » . 19. Posteaquam ergo cohortatus est audientes ut se praepararent ad omnia sustinenda pro veritate atque justitia, et ut non absconderent bonum quod accepturi erant, sed ea benevolentia discerent, ut caeteros docerent, non ad laudem suam, sed ad gloriam Dei bona sua opera referentes; incipit eos jam informare et docere quid doceant, tanquam si quaererent dicentes: Ecce volumus et omnia sustinere pro tuo nomine, et doctrinam tuam non abscondere; sed quid est hoc ipsum quod vetas abscondi, et pro quo jubes omnia tolerari? numquid alia dicturus es contra ea quae in Lege scripta sunt? Non, inquit. n hac sententia sensus duplex est; secundum utrumque tractandum est. Nam qui dicit, Non veni solvere Legem, sed implere; aut addendo dicit quod minus habet, aut faciendo quod habet: illud ergo prius consideremus, quod primo posui. Nam qui addit quod minus habet, non utique solvit
Abbreviated transcription (Latin):
quia ds̃ nihil fecit illos. Et iterum ds̃ confringit
Prob& autem sehomo & tunc insemetipso habe¬
brt gloriam & non in altero : Nonergo tantum
dixit : utuideant bona facta ura: sed addidit
& glorificent patrem ur̃m qui in caelis est:
Vt hoc ipsum quod homo ꝑbona opera placet ho¬
minibus nonibi finẽ constituat ut hominibus
placeat. sed referat hoc adl audemdĩ. Et ꝓpte¬
rea placeat hominibus. ut in illoglor i ficeturds̃.
Hocenim laudantibus expedit. ut non hominem
sed dm̃ honorent : Sicut in ipso homine quem por¬
tabat dñs ostendit. ubi ad mirate sunt turbaede
paralitico sanato uir tutes eius : Sicut in euange¬
lio scriptum est : Timuerunt & glorificauerunt
dm̃ quidedit potestatem talem hominibus: Cuiꝰ
imitator apłs paulus dicit: Tantum aũ audientes
erant : quia qui aliquando nos ꝑ sequeba tur nunc
euangelizat fidem quam aliquando ua stabat: &

Expanded text:
quia Deus nihili fecit illos; » et iterum, « Deus confregit quia Deus nihili fecit illos; » et iterum, « Deus confregit Probet autem se homo, et tunc in semetipso habebit gloriam, et non in altero » . Non ergo tantum dixit, « ut videant bona facta vestra; » sed addidit, « et glorificent Patrem vestrum qui in coelis est: » ut hoc ipsum quod homo per bona opera placet hominibus, non ibi finem constituat ut hominibus placeat; sed referat hoc ad laudem Dei, et propterea placeat hominibus ut in illo glorificetur Deus. Hoc enim laudantibus expedit, ut non hominem, sed Deum honorent: sicut in ipso homine qui portabatur, Dominus ostendit, ubi admiratae turbae paralytico sanato virtutes ejus, sicut in Evangelio scriptum est, « Timuerunt et glorificaverunt Deum, qui dedit potestatem talem hominibus » . Cujus imitator apostolus Paulus dicit: « Tantum autem audientes erant quoniam qui aliquando nos persequebatur, nunc evangelizat fidem quam aliquando vastabat; et
Abbreviated transcription (Latin):
excelsior luceat doctrina quae per officiacor¬
poralia. Idest ꝑ uocem & linguam & cȩteros
corporis motus. in bonis operibus insinuatur
discentibus: Suꝑ candelabrum ergo ponit lucer¬
nam cum dicit apłs: Non sic pugno tam quã
aerem cȩdens. sed castigo corpus meum & ser¬
uituti subicio neforte aliis p̃dicans ipse reprobus
inuẽniar. Quoduero ait
uduceat omnibus qui in domo sunt
Domum puto dictim habitationem hominum.
idest ipsum mundum. propter id quod supe¬
riusait. Uosestisl umen mundi: Aut sidomũ
Ut uideat bona facta ur̃a: & glorificent patrem
ur̃m qui incęlis est: Si tantum modo diceret
sicluceat lumen ur̃m coram hominibus ut ui¬
deant bona facta ur̃a finem constituisse uideretͥ
in laudibus hominum quasquaerunt hypocritȩ :¬
& qui ambiunt adhonores & captant in anis¬
simamgloriam Contraquos dicitur: Si adhuc
hominibus placerem xp̃i seruus nonessem : Et ꝑ
prophetam: Qui hominibus placent confusisunt.

Expanded text:
excelsior luceat doctrina, quae per officia corexcelsior luceat doctrina, quae per officia corporalia, id est per vocem et linguam et caeteros corpodiscentibus. Super candelabrum ergo ponit lucernam, cum dicit Apostolus: Non sic pugno, tanquam aerem caedens, sed castigo corpus meum, et servituti subjicio, ne forte aliis praedicans ipse reprobus inveniar . Quod vero ait, Ut luceat omnibus qui in domo sunt, domum puto dictam habitationem hominum, id est ipsum mundum, propter id quod superius ait, Vos estis lumen mundi: aut si domumut videant bona facta vestra, et glorificent Patrem vestrum qui in coelis est. Si tantummodo diceret, Sic luceat lumen vestrum coram hominibus, ut videant bona facta vestra; finem constituisse videretur in laudibus hominum, quas quaerunt hypocritae, et qui ambiunt ad honores, et captant inanissimam gloriam. Contra quos dicitur. « Si adhuc hominibus placerem, Christi servus non essem » : et per prophetam, « Qui hominibus placent, confusi sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
tis : Vtideo quisq ueritatem nonp̃ dicet : dũ
timet ne aliquid in rebus corporalibus & tem¬
poralibus molestiae patiatur :. Et benemodius
dicitur: siue propter retributionemmen surȩ¬
quia eaquisq recipit. quaegessit in corpore:
utillic inquit apłs. recipiat unusq quae gessit in cor¬
pore: Et tamquam de hoc modio corporis alio lo¬
co dr̃: Inqua enim mensura mensi fueritis. in eare¬
metietur uobis: Siue qm̃ temporalia bona quae
corpore ꝑ aguntur certadierum mensura & in¬
choantur & transeunt quamfortasse signifi¬
cat modius: aeterna uero & spiritalia nullo tali
fine cohercentur¬
.III. Non enim ad mensuram dat ds̃ sp̃m: Submodio
ergolu ternam ponit : quisquis lucem doctrinae
bonae commodis temporalibus obscurat & tegit.
qui corpus suum ministerio dĩ subicit. ut supe¬
riorsit praedicatio ueritatis & inferior seruitus
corporis: ꝑ ipsam tamen corporis seruitu tem

Expanded text:
tis; ut ideo quisque veritatem non praedicet, dum tis; ut ideo quisque veritatem non praedicet, dum timet ne aliquid in rebus corporalibus et temporalibus molestiae patiatur? Et bene modius dicitur, sive propter retributionem mensurquia ea quisque recipit quae gessit in corpore, ut illic, inquit Apostolus, recipiat unusquisque quae gessit in corpore : et tanquam de hoc modio corporis alio loco dicitur, In qua enim mensura mensi fueritis, in ea remetietur vobis : sive quoniam temporalia bona, quae in corpore peraguntur, certa dierum mensura et inchoantur et transeunt, quam fortasse significat modius; aeterna vero et spiritualia nullo tali fine coercentur: Non enim ad mensuram dat Deus spiritum . Sub modio ergo lucernam ponit, quisquis lucem bonae doctrinae commodis temporalibus obscurat et tegit.qui corpus suum ministerio Dei subjicit, ut superior sit praedicatio veritatis, et inferior servitus corporis: per ipsam tamen corporis servitutem
Abbreviated transcription (Latin):
Quomodo superius dix̃ salterrae : si minedicit
lumen mundi: Namneq superius ista terra acci¬
pienda est quampedibus corporeis calcamus: sed
homines qui in terra habitant. Uel &iam pecca¬
tores quorum condiendis & extinguendis puto¬
ribus a postolicum salem dñs misit & hic mun¬
dum non caelum & terram . sed homines qui sunt
inmundo uel diligunt mundum oportet intellegi:
quibus inluminandis a postoli missi sunt
Non potest ciuitas ab scondi suꝑ montẽ c̃stituta
Idest fundata suꝑ insignem magnãq iustitiam
quam significat & iamipse mons in quodis putatch̃s
neq accedunt lucernã & ponunt eã submodio
Quidpu tamus ita ẽẽ dictum sub modio. Ut occul¬
tatio tantum lucerne accipienda sit: tam quam
diceret: Nemo accẽdit lucernam & occulta̾illã:
analiquid &iam modius significat: ut hocsit
ponere lucernam submodio: superiora facere
corporis commoda quam p̃dicationem uerita¬

Expanded text:
Quomodo dixit superius sal terrae, sic nunc dicit Quomodo dixit superius sal terrae, sic nunc dicit lumen mundi. Nam neque superius ista terra accipienda est, quam pedibus corporeis calcamus, sed homines qui in terra habitant, vel etiam peccatores, quorum condiendis et exstinguendis putoribus apostolicum salem Dominus misit. Et hic mundum non coelum et terram, sed homines qui sunt in mundo vel diligunt mundum, oportet intelligi, quibus illuminandis Apostoli missi sunt. Non potest civitas abscondi super montem constituta: id est, fundata super insignem magnamque justitiam, quam significat etiam ipse mons in quo disputat Dominus. Neque accendunt lucernam, et ponunt eam sub modio. Quid putamus? ita esse dictum sub modio, ut occultatio tantum lucernae accipienda sit, tanquam si diceret, Nemo accendit lucernam, et occultat illam? an aliquid etiam modius significat, ut hoc sit ponere lucernam sub modio, superiora facere corporis commoda, quam praedicationem verita
Abbreviated transcription (Latin):
dictis : & indilaceratione famae: & bene exem¬
plo adoratus est : quia uera dicentes solent ꝑsecu¬
tionem pati: Nec tamen ideo prophetae antiqui
Ostendens. fatuosẽẽ iudicandos. qui temporaliumbo¬
norum uel copiam sec tantes: Uel iopiam me¬
a uouotin ui eade tuentes : Amit tunt aeterna quae nec daripos
itaq sisal in fatuatũ fuerit in quo salietur.
Idest suos ꝑ quos condiendisunt quodammodo
populi metu ꝑsecutionum temporalium amise¬
ritis regna caelorum : qui erunt homines ꝑ quos
uobis error auferatur.: Cumuoselegerit dĩ ꝑ
quos errorẽ auferat ceterorum
Ergo adnihilum ua let sal fatuatum
Nisi utmittatur foras. & calcetur abomnibus:
Nonitaq calcatur ab hominibus qui patitur
ꝑsequutionem. sed quiꝑ secutionem timendo
in fatuatur : Calcarienim non potest. nisim
Sed in ferior non est. quiquam uis cor¬
pore multa in terra sustineat. corde tamen fixus
incaelo est Nosestis lu men mundi

Expanded text:
dictis et in dilaceratione famae; et bene exemdictis et in dilaceratione famae; et bene exemplo adhortatus est, quia vera dicentes solent persecutionem pati: nec tamen ideo Prophetae antiqui ostendens fatuos esse judicandos, qui temporalium bonorum vel copiam sectantes, vel inopiam metuentes, amittunt aeterna, quae nec dari infatuatum fuerit, in quo salietur? id est, si vos per quos condiendi sunt quodammodo populi, metu persecutionum temporalium amiseritis regna coelorum; qui erunt homines per quos a vobis error auferatur, cum vos elegerit Deus, per quos errorem auferat caeterorum? Ergo ad nihilum valet sal infatuatum, nisi ut mittatur foras, et calcetur ab hominibus. Non itaque calcatur ab hominibus qui patitur persecutionem, sed qui persecutionem timendo infatuatur. Calcari enim non potest nisi inferior: sed inferior non est qui quamvis corpore multa in terra sustineat, corde tamen fixus in coelo est. 17. Vos estis lumen mundi.
Abbreviated transcription (Latin):
quod temeritate hominum plerumq accidit : ñ
tamen propter xp̃m ista patiuntur: Nonem̃
xp̃m sequitur : qui non secundum ueram fidem
& catholicam disciplinam xp̃ianus uocatur: S au¬
deie inquit & exultate: qm̃merces ur̃a multa ẽ
incaelis Non hic caelos diciputo suꝑeriores partes
huius insibilis mundi: Non enim merces nr̃a quȩ
in concussa & aeterna eẽ deb& in rebus uolubilib
& temporalibus conlocandaest: Sed in caelis dic¬
tum puto in spãlibus firmamentis: ubihabitat
sempiterna iustitia In quorum conparatione
terra dititur anima miqua. aupeccantidictumẽ:
Terraes. & interrã ibis: Dehiscielis dicit apłs
go iam istm mercedem qui gaudent spalib
bonis sed omni ex parte ꝑfietur: Cum &iam mor
tale hoc induerit inmortalitem: Ita enim ꝑsecu¬
tisunt inquit & ꝓphetas qui ante uos fuerunt
N unc ꝑsecutionem generaliter posuit. & inmale¬

Expanded text:
quod temeritate hominum plerumque accidit, non quod temeritate hominum plerumque accidit, non tamen propter Christum ista patiuntur. Non enim Christum sequitur, qui non secundum veram fidem et catholicam disciplinam Christianus vocatur. 15. Gaudete, inquit, et exsultate, quoniam merces vestra multa est in coelis. Non hic coelos dici puto superiores partes hujus visibilis mundi. Non enim merces nostra, quae inconcussa et aeterna esse debet, in rebus volubilibus et temporalibus collocanda est. Sed in coelis dictum puto, in spiritualibus firmamentis, ubi habitat sempiterna justitia: in quorum comparatione terra dicitur anima iniqua, cui peccanti dictum est, Terra es, et in terram ibis . De his coelis dicit Apostgo jam istam mercedem, qui gaudent spiritualibus bonis: sed tunc ex omni parte perficietur, cum etiam hoc mortale induerit immortalitatem. Ita enim persecuti sunt, inquit, et Prophetas qui ante vos fuerunt. Nunc persecutionem generaliter posuit, et in male
Abbreviated transcription (Latin):
uobis maledicent & dicent omnemalũ in mon¬
te aduersusuos: Cum maledicere hocsit malum
dicere: Sed aliter maledictum iactatur cum
contumelia coramillo cin maledicitur: sicut
dñ o nr̃o dictum est. : Nonne uerum dicimus
quod samar itanuses & daemonium hãbes:
Aliter cum absentis famaledic.tur: sicut de illo itẽ
scribitur: Andiçebant quia propheta est. Alii
dicebant non sedducit populum ꝑsequiaũ ẽ
ium inferre uel insidiis appetere. quod fecit quieum
tradidit & qui eum crucifixer̃: Sane quod&iam
hoc non est unde positum. ut diceretur & dicent om¬
ne malum aduersusuos: secl additum est menti¬
entes. Additum &iam propterme: Propter eos ad¬
ditum puto: qui uolunt deꝑsecutionibus & de famȩ
suae turpidine gloriari & ideo dicere adseꝑ tine¬
re xp̃m: quod multa deillis dicuntur mala: cum
& uera dicantur quando deillorum errore dicunt᷑.
Etsi aliquando &iam non nulla falsa iactantur

Expanded text:
vobis maledicent, et dicent omne malumvobis maledicent, et dicent omne malum adversum vos, cum maledicere, hoc sit malum dicere. Sed aliter maledictum jactatur cum contumelia coram illo cui maledicitur, sicut Domino nostro dictum est, Nonne verum dicimus, quia Samaritanus es, et daemonium habes ? aliter cum absentis fama laeditur, sicut de illo item scribitur, Alii dicebant, Quia propheta est: alii autem dicebant, Non, sed seducit populum . Persequi autem, est vim inferre, vel insidiis appetere: quod fecit qui eum tradidit, et qui eum crucifixerunt. Sane quod etiam hoc non est nude positum, ut diceretur, Et dicent omne malum adversum vos, sed additum est, mentientes; additum etiam, propter me: propter eos additum puto, qui volunt de persecutionibus et de famae suae turpitudine gloriari; et ideo dicere ad se pertinere Christum, quia multa de illis dicuntur mala; cum et vera dicantur, quando de illorum errore dicuntur: et si aliquando etiam nonnulla falsa jactantur,
Abbreviated transcription (Latin):
in corde patientium eorum. qui iam possunt dicere :
Gloriamur in tribu lationibus. scientes qm̃ tribulatio
patientiam operatur: Patientia probationem.
probatio spem : spesautem non confundit. qm̃ cari
est nobis: Nonenim ista ꝑpeti fructuo sumest: sed
ista proxp̃i nomine non solum aequo animo sed&ũ
cum exultatione tolerare : Nammulti heretici no¬
mine x̃piano animas decipientes: multatali a p̾ati¬
untur : Sedideo excluduntur abista mercede qua
non dic tumest tantum beati quiꝑsecutionem pa¬
tiuntur: sed additumest propteriustitiam: ubi
autem san a fides non est: non potest ẽẽ iustitiaꝗa
uistus ex fideuut: Neq scismatiti aliquid sibi
exista mercede promittant: Qui asimiliter ubi
caritas non est: non potest ẽẽ iustitia dilectioeñĩ
proximi malum non operatur. quam si haberent
nondilaniarent corpus xp̃i: quodest ecdesia.
Quaeriautem potest quidintersit quod ait cum

Expanded text:
in corde patientium, eorum qui jam possunt dicere, « in corde patientium, eorum qui jam possunt dicere, « Gloriamur in tribulationibus; scientes quoniam tribulatio patientiam operatur, patientia autem probationem, probatest nobis . Non enim ista perpeti fructuosum est, sed ista pro Christi nomine non solum aequo animo, sed etiam cum exsultatione tolerare. Nam multi haeretici nomine Christiano animas decipientes, multa talia patiuntur, sed ideo excluduntur ab ista mercede, quod non dictum est tantum: Beati qui persecutionem patiuntur, sed additum est propter justitiam. Ubi autem sana fides non est, non potest esse justitia, quia justus ex fide vivit. Neque schismatici aliquid sibi ex ista mercede promittant: quia similiter ubi charitas non est, non potest esse justitia. Dilectio enim proximi malum non operatur, quam si haberent non dilaniarent corpus Christi, quod est Ecclesia. Quaeri autem potest quid intersit, quod ait, Cum
Abbreviated transcription (Latin):
plicato quofiunt quad raginta nouem. quasi oc tauus
additur ut quinquaginta conpleintur: & tamquã
redeitur ad caput quodie missus est :p̃s sc̃ quo in
regnum cielorumducimur: & hereditatem accipimꝰ.¬
& consolamur & pascimur & miseri cordiam consequim᷑:
Etmundamur & pacificamur: Atq ita ꝑfectiom̃s
ex trinsecus in latas molestias proueritate & iustitia
sustinemus: Beiti eritis inquit cum uobis maledicent¬
& uos ꝑsequentur & dicent omne malum aduersus
uos mentientes. propter me : Caudete & exulta¬
te qm̃ merces ur̃a multa est incaelis : Animad¬
uertat quisquis delicias huiussaeculi & facultates
rerum temporalium quaerit. in nomine xp̃iano in¬
trinscetus ẽẽ beatitudinem nrãm: sicut deanima eccle¬
siastica ore prophetico dicitur: Omnispulchritu¬
do filiae regis: intrinsecus : Nam extrinsecus male¬
dicta & ꝑsecutiones & detractiones promittuntur:
Dequibus tamen magna mcielis est. quae sentitur

Expanded text:
plicato, quo fiunt quadraginta novem, quasi octavus plicato, quo fiunt quadraginta novem, quasi octavus additur, ut quinquaginta compleantur et tanquam redeatur ad caput: quo die missus est Spiritus regnum coelorum ducimur, et haereditatem accipimus, consolamur, et pascimur, et misericordiam assequimur, et mundamur, et pacificamur, atque ita persecutiones extrinsecus per illatas molestias pro veritate et justitia sustinemus. Beati estis cum vos maledixeersum vos, mentientes, propter me. Gaudete et exsultate, quoniam merces vestra multa est in coelis. Animadvertat quisquis delicias hujus saeculi et facultates rerum temporalium quaerit in nomine christiano, intrinsecus esse beatitudinem nostram; sicut de anima ecclesiastica ore prophetico dicitur: Omnis pulchritudo filiae regis intrinsecus : nam extrinsecus maledicta et persecutiones et detractiones promittuntur: de quibus tamen magna merces est in coelis, quae sentitur
Abbreviated transcription (Latin):
inualidioribus exhibent: Beati misericordes qm̃
ipsorum miserebitur . Mundis corde facultas ui¬
dendidm̃ tam quam purum oculum ad intelligen¬
da aeternagerentibus. Beatimundi cordes. qm̃
ipsi dm̃uidebunt: Pacificis dĩ similitudinem tam¬
quam ꝑfec te sapientibus formatisq ad imaginem
dĩ ꝑregenerationẽ renouatihominis: Beatipacifici
angelicã formã mutatio quae post hanc uitam promit¬
titur Nullis uerbis ex ponipotest:
Beati ergo qui ꝑ secutionem patiuntur ꝓpteriusti¬
tiam quia ipsorum est regnum calorum. Hȩcocta¬
uasententia qu ae ad caput redit ꝑfectumq hominẽ
declarat: Significatur fortasse & circum cisionẽ
octauodie inuetera testamento : & dñiresur rectionẽ
post sabbatum: quiest utiq octauus idemq primus
dies & celebrationẽ octauarum feriarum quas in
regeneratione noui hominis celebramus: Et nume¬
ro ipso pente costes: Nam septe nario septies multi¬

Expanded text:
invalidioribus exhibent. Beati misericordes; quoniam invalidioribus exhibent. Beati misericordes; quoniam ipsorum miserebitur. Mundis corde facultas videndi Deum, tanquam purum oculum ad intelligenda aeterna gerentibus. Beati mundi corde; quoniam ipsi Deum videbunt. Pacificis Dei similitudo, tanquam perfecte sapientibus formatisque ad imaginem Dei per regenerationem renovati hominis: Beati pacificiangelicam formam mutatio, quae post hanc vitam promittitur, nullis verbis exponi potest. Beati ergo qui persecutionem patiuntur propter justitiam; quoniam ipsorum est regnum coelorum. Haec octava sententia, quae ad caput redit, perfectumque hominem declarat, significatur fortasse et circumcisione octavo die in Veteri Testamento; et Domini resurrectione post sabbatum, qui est utique octavus, idemque primus dies; et celebratione octavarum feriarum, quas in regeneratione novi hominis celebramus; et numero ipso Pentecostes. Nam septenario numero septies multi
Abbreviated transcription (Latin):
hominis: cum& ipse obtemperat dõ: Dequib hic
dicitur beati pacifici Unum autemp̃mium quod
est regnum caelorum pro ipsis gradibus uarine no¬
minatum est: In primo sicut o portebat positum
est regnum cielorum. quod est ꝑfecte summaq
sapientiae animae rationalis. Sicitaq dictum est:
Deati pauperes spũ qm̃ ipsorum est regnum caelorũ:
Tamquam diceretur: initrums apientiae timordĩ.
cum pietate quaerentibus: Beati mites qm̃ ipsi
hereditate possidebunt terram Lugentibus con¬
solatio tamquamscientibus quid amiserint & qui¬
busmersisunt: Beati quilugent: qm̃ ipsi consola¬
buntur : Esurientibus & sitientibus saturitas:
tamquamrefectio laborantibus. fortiterq certan¬
tibus ad salutem: Beati quiesuriunt & sitiunt ius¬
titiam : qm̃ ipsi saturabuntur: Misericor dib
misericordia tamquam uero &optimo consilio
utentibus Uthoceis exhibeatur apotentiore: quod

Expanded text:
hominis, cum et ipse obtemperet Deo: de quibus hic hominis, cum et ipse obtemperet Deo: de quibus hic dicitur, Beati pacifici. 12. Unum autem praemium quod est regnum coelorum, pro his gradibus varie nominatum est. In primo, sicut oportebat, positum est regnum coelorum, quod est perfecta summaque sapientia animae rationalis. Sic itaque dictum est, Beati pauperes spiritu; quoniam ipsorum est regnum coelorum: tanquam diceretur, Initium sapientiae timor Domicum pietate quaerentibus: Beati mites; quoniam ipsi haereditate possidebunt terram. Lugentibus consolatio, tanquam scientibus quid amiserint, et quibus mersi sint: Beati qui lugent; quoniam ipsi consolabuntur. Esurientibus et sitientibus saturitas, tanquam refectio laborantibus fortiterque certantibus ad salutem: Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam; quoniam ipsi saturabuntur. Misericordibus misericordia, tanquam vero et optimo consilio utentibus, ut hoc eis exhibeatur a potentiore, quod
Abbreviated transcription (Latin):
tam quam bona & utilia ignorantes appetiuer̃
Dequibus hic dicitur : Bertiquilugent: fortitudo
congruit esurientibus & sitientibus. laborant
enim desiderantes gaudium deueris bonis: &i
norem a terrenis & corporalibus a uertere cupi¬
entes De quibus hicdicitur: Beati quiesuriunt & si¬
tiunt iustitiam: Consilium congruit miseri cordi¬
bus: Hoc enimunum remedium ẽ cantis malis eua¬
dendi ut dimittamus sicut nobis dimittiuolumꝰ
& adiuuemus inquopossumus alios sicut nos. in quo
non possumus cupimus adiuuari. Dequibus hic dicit᷑:
Beatimis ericordes: Intellectus congruit mundis cor¬
de: tamquam purgato oculo quo cerni pornt quod
corporeus oculus non uidit. necauris iudiuit nec in cor
hominis ascendit de quibus hicdicitur: Beati mundi
corde. Sapientia congruit pacificis: in quibus iam
ordinata sunt omnia. Nullusq motus aduersus
rationem rebellis est sed cuncta obtemperant sp̃iu

Expanded text:
tanquam bona et utilia ignorantes appetiverunt: tanquam bona et utilia ignorantes appetiverunt: de quibus hic dicitur, Beati qui lugent. Fortitudo congruit esurientibus et sitientibus: laborant enim desiderantes gaudium de veris bonis, et amorem a terrenis et corporalibus avertere cupientes: de quibus hic dicitur, Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam. Consilium congruit misericordibus: hoc enim unum remedium est de tantis malis evadendi, ut dimittamus, sicut nobis dimitti volumus; et adjuvemus in quo possumus alios, sicut nos in quo non possumus cupimus adjuvari: de quibus hic dicitur, Beati misericordes. Intellectus congruit mundis corde, tanquam purgato oculo, quo cerni possit quod corporeus oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit : de quibus hic dicitur, Beati mundi corde. Sapientia congruit pacificis, in quibus jam ordinata sunt omnia, nullusque motus adversus rationem rebellis est, sed cuncta obtemperant spiritui
Abbreviated transcription (Latin):
quo esaias loquitur his gradibus sentennisq con¬
gruere : sed inter ẽ ordinis: Namibienumeratio
ab excellentior ibur coepit: hic uero ab inferiorib
ibinamq incipit asapientia & desinit adtimorẽ
dĩ ⁊ Sedinitium sapientiae. timordĩ ẽ: Qua prop¬
ter sigradatim tamquam ascendentes numeremus
Primus ibi est timor dĩ secunda pietas: tertia sci¬
entia : quarta fortitudo : quintum consilium. sex¬
tus intellectus: septima sapientia. Timordĩcon¬
gruit humilibus dequibus hicdicitur : Beati pau¬
peres sp̃u. Idest non inflati. non suꝑbi quibus apłr
dicit : Nolialtum sapere sed time. Idest noli ex¬
tolli: Pietas congruit mitibus: Quienam piequȩ¬
rit honorat scãm scripturam & non rep̃hendit qđ
nondum intellegit: Et propterea non resistit quod
est mitem ẽẽ. unde hic dicitur. beatimites: Sci¬
entia congruit lugentibus : qui iam cognouer̃
inscriptur is quibus malis uinctiteneantur : quȩ

Expanded text:
qua Isaias loquitur , his gradibus sententiisque conqua Isaias loquitur , his gradibus sententiisque congruere. Sed interest ordinis: nam ibi enumeratio ab excellentioribus coepit, hic vero ab inferioribus. Ibi namque incipit a sapientia, et desinit ad timorem Dei: sed initium sapientiae timor Domini est. Quapropter si gradatim tanquam ascendentes numeremus, primus ibi est timor Dei, secunda pietas, tertia scientia, quarta fortitudo, quintum consilium, sextus intellectus, septima sapientia. Timor Dei congruit humilibus, de quibus hic dicitur, Beati pauperes spiritu, id est non inflati, non superbi: quibus Apostolus dicit, Noli altum sapere, sed time ; id est, noli extolli. Pietas congruit mitibus: qui enim pie quaerit, honorat sanctam Scripturam, et non reprehendit quod nondum intelligit, et propterea non resistit, quod est mitem esse: unde hic dicitur, Beati mites. Scientia congruit lugentibus, qui jam cognoverunt in Scripturis quibus malis vincti teneantur, quae
Abbreviated transcription (Latin):
bonum quod solo puro & sereno intellectu cermpotẽst
postrema est septima ipsasapientia : id est contempla¬
tio ueritatis pacificans totum hominem : & suscipiens
similitudinem dĩ quae ita conduditur: Beatipacifici:
qm̃ ipsi filiidĩ uocabuntur: Octaua tamquam ad
caput rediit. quia consum matum ꝑfectumq osten¬
dit & probat. Itaq in prima & inoctaua nomina¬
tum est regnum cielorum: Beati pauperes sp̃u
qm̃ ipsorum est regnum caelorum: Etbeatiquip¬
secutionem patiuntm ꝓpter iustitiam qm̃ ipsorũ
est regnum cielorum: Cumiam dicitur : quis nos
separauit a caritate xp̃i : Tribulatio anangustia
anꝑsecutio: anfames. annuditas anpericulum
angladius: Septem sunt ergo quȩ ꝑficumt:
Namoctiua clarificat. & quod ꝑfec tumest de¬
monstrat. Ut ꝑhos gradus ꝑficiantur & cete¬
ritam quam a capite rursus exordiens: Videtur
ergomihi &iam septi formis operatiosp̃ss sc̃i. de

Expanded text:
bonum, quod solo puro et sereno intellectu cerni potest. bonum, quod solo puro et sereno intellectu cerni potest. Postremo est septima ipsa sapientia, id est contemplatio veritatis, pacificans totum hominem, et suscipiens similitudinem Dei, quae ita concluditur: Beati pacifici; quoniam ipsi filii Dei vocabuntur. Octava tanquam ad caput redit; quia consummatum perfectumque ostendit et probat: itaque in prima et in octava nominatum est regnum coelorum, Beati pauperes spiritu; quoniam ipsorum est regnum coelorum; et, Beati qui persecutionem patiuntur propter justitiam; quoniam ipsorum est regnum coelorum: cum jam dicitur, Quis nos separabit a charitate Christi? tribulatio? an angustia? an persecutio? an fames? an nuditas? an periculum? an glnam octava clarificat, et quod perfectum est demonstrat, ut per hos gradus perficiantur et caeteri, tanquam a capite rursum exordiens. CAPUT IV.--11. Videtur ergo mihi etiam septiformis operatio Spiritus sancti, de
Abbreviated transcription (Latin):
pit scre. quibus nodis sacculihuius ꝑcarnalem consue¬
tudinem adpeccata teneatur ⁊ Itaq in hoc tertio gra¬
du in quoscientia est lugetur amissio sum miboni:
quia in heretur extremis: In quarto autem gradu
labor est ubi uehementer incumbitur: ut sese ani¬
mus auellat ab eis : quibus pestistra dulcedine in¬
nexus est: Hicergo esuritur & sititur iustitia
& multum necessaria forutudo: qui a ñ relmꝗtͥ
sine dolore quodcum delectatione retineter
Quin toautem gradu ꝑ se uerantibus in labore dat᷑
euadendi consilium ł Qui anisiquisq ad iuuetur
a superiore: nullo modo sibi est idoneus ut sesetan¬
tis miseriarum implicamentis expediat:: Est aũ
iustum consilium : ut quise apotentiore adiuuari uult.
adiuuet infirmiorem in quo est ipse potentior : Itaq
beatimisericordes quia ipsorum miserebitur: Sexto
gradu est cordis munditia: debona conscientia bonorũ
operumalens ad contem plandum illud summũ

Expanded text:
pit scire quibus nodis saeculi hujus per carnalem consuepit scire quibus nodis saeculi hujus per carnalem consuetudinem ac peccata teneatur: itaque in hoc tertio gradu, in quo scientia est, lugetur amissio summi boni, quia inhaeretur extremis. In quarto autem gradu labor est, ubi vehementer incumbitur ut sese animus avellat ab eis quibus pestifera dulcedine innexus est: hic ergo esuritur et sititur justitia, et multum necessaria est fortitudo; quia non relinquitur sine dolore quod cum delectatione retinetur. Quinto autem gradu perseverantibus in labore datur evadendi consilium; quia nisi quisque adjuvetur a superiore, nullo modo sibi est idoneus ut sese tantis miseriarum implicamentis expediat: est autem justum consilium, ut qui se a potentiore adjuvari vult, adjuvet infirmiorem in quo est ipse potentior: itaque Beati misericordes; quia ipsorum miserebitur. Sexto gradu est cordis munditia, de bona conscientia bonorum operum valens ad contemplandum summum illud
Abbreviated transcription (Latin):
bunt terram . Et itaceteras. usq ad octauam senten¬
tiam. ubiait: Heati quiꝑ secutionem patiuntur ꝓ¬
pteriustitiam: qm̃ipsorum est regnum caelorum:
In de iam inapit loqui p̃sentes compellans : cum & illa
quae supradicta sunt ad eos &iam ꝑtinerent qui p̃sen¬
tes audiebant Ethȩc postea quaeuidentur ꝑ̾sentib
specialiter dici. ꝑtineant &iam ad illos qui absgn¬
tes uel post futuri erant: qua propter istesententi rũ
numerus diligenter considerandusest: Incipit enim
beatitudo abhumilitate: Beatipauperes sp̃u. Id est¬
÷ non inflati: Dum sediuinȩ auctoritati subdit anima.
timens post hancuitam nepergat ad paenas : & iam¬
si forte in hac uita sibibeata eẽ uideatur indeuenit ad
diuinarum scripturarum cognitionem Ubio portet
eam semi tem prebere pietate. neid quod imperitis
undeturabsurdum intuperare audeat: & ꝑ uicacib
concertationibus efficiatur in docilis: Indeiam inci¬

Expanded text:
bunt terram. Et ita caeteras usque ad octavam sentenbunt terram. Et ita caeteras usque ad octavam sententiam, ubi ait: Beati qui persecutionem patiuntur propter justitiam; quoniam ipsorum est regnum coelorum. Inde jam incipit loqui praesentes compellans, cum et illa quae supra dicta sunt, ad eos etiam pertinerent, qui praesentes audiebant; et haec postea quae videntur praesentibus specialiter dici, pertineant etiam ad illos qui absentes vel post futuri erant. Quapropter iste sententiarum numerus diligenter considerandus est. Incipit enim beatitudo ab humilitate: Beati pauperes spiritu, id est, non inflati, dum se divinae auctoritati subdit anima, timens post hanc vitam ne pergat ad poenas, etiamsi forte in hac vita sibi beata esse videatur. Inde venit ad divinarum Scripturarum cognitionem, ubi oportet eam se mitem praebere pietate, ne id quod imperitis videtur absurdum vituperare audeat, et pervicacibus concertationibus efficiatur indocilis. Inde jam inci
Abbreviated transcription (Latin):
luntatis. Haec uita consum mati ꝑfectique sapien¬
tis Dehuius modi regno pacatissimo &ordinatis¬
simo. missus est foras princeps huius saeculi: qui ꝑ¬
uersis in ordinatisq dominatur. hac pace in trinsecus
constituta atq firmata: quascumq ꝑsecutiones ille
quiforas missus est forinsecus concitauerit . Auget
gloriam quaes ecundum dm̃ est: Non aliquid in
illo aedificio labe factans. sed deficientibus machinis
suis. innotescere faciens quanta firmitas in tus.
extructa sit. Adeo sequit᷑¬
UIII. Beati qui ꝑsecutionem patiuntur propter
iustitiam. qui a ipsorum ẽ regnumaelorũ¬
Sunt autemom̃s is te octosententiae: lamenim
oetera conpellans. loquitur ad illos qui aderant
dicens: Beatieritis cum uobis maledicent. &
per sequentur uos
Superiores autem sententias. generaliter dige re¬
est inquit regnum caelorum: Neq beatimites
qm̃ uos possidebitis terram. sed qm̃ ipsi posside¬

Expanded text:
luntatis ; haec vita consummati perfectique sapienluntatis ; haec vita consummati perfectique sapientis. De hujusmodi regno pacatissimo et ordinatissimo missus est foras princeps hujus saeculi, qui perversis inordinatisque dominatur. Hac pace intrinsecus constituta atque firmata, quascumque persecutiones ille qui foras missus est, forinsecus concitaverit, auget gloriam quae secundum Deum est; non aliquid in illo aedificio labefactans, sed deficientibus machinis suis innotescere faciens quanta firmitas intus exstructa sit. Ideo sequitur: Beati qui persecutionem patiuntur propter justitiam; quSunt autem omnes istae octo sententiae. Jam enim caetera compellans loquitur ad illos qui aderant, dicens: Beati eritis, cum vobis maledicent, et persequentur vos. Superiores autem sententias generaliter dirigeest, inquit, regnum coelorum: neque, Beati mites, quoniam vos possidebitis terram; sed, quoniam ipsi posside
Abbreviated transcription (Latin):
plex cor ÷ Etquemadmodum lumen hocuideri non
potest nisi oculis mundis: ita necds̃ uidetur nisi
mundum sit illud quo uideri potest.
Deiti pacifici. qm̃ ipsi filii dĩ uocabuntuR
Inpace ꝑfectio est ubi nihil repugnat : & ideo filii
pacifici: qm̃ nihil resistit dõ : Etutiq filiisimili¬
todinem patris habere debent: Pacificiautem in se¬
metipsis sunt. qui om̃s animisui motus conponen¬
tes. & subicientes rationi id est menti& spũi carna¬
lesq concupiscentias habentes edomitas fiunt re¬
gnum dĩ In quo ita sunt ordinata om̃aaut id qđẽ
in homine p̃cipuum & excellens. hoc imperet cete¬
ris non reluctantibus quȩ sunt nobis bestus que
communiaAtq idipsum quod excellit in ho¬
mine id est mens & ratio subiciatur potiori quodẽ
ipsa ueritas unigenitus dĩfilius : Neq enimimpera¬
re infer ioribus potest. nisi suꝑeriori seipse subiciat :
Ethec est pax quȩ datur in terra hominibus bonȩ uo¬

Expanded text:
plex cor: et quemadmodum lumen hoc videri non plex cor: et quemadmodum lumen hoc videri non potest, nisi oculis mundis; ita nec Deus videtur, nisi mundum sit illud quo videri potest. 9. Beati pacifici; quoniam ipsi filii Dei vocabuntur. In pace perfectio est, ubi nihil repugnat; et ideo filii Dei pacifici, quoniam nihil resistit Deo, et utique filii similitudinem patris habere debent. Pacifici autem in semetipsis sunt, qui omnes animi sui motus componentes et subjicientes rationi, id est menti et spiritui, carnalesque concupiscentias habentes edomitas, fiunt regnum Dei: in quo ita sunt ordinata omnia, ut id quod est in homine praecipuum et excellens, hoc imperet caeteris non reluctantibus, quae sunt nobis bestiisque communia; atque idipsum quod excellit in homine, id est mens et ratio, subjiciatur potiori, quod est ipsa veritas unigenitus Filius Dei. Neque enim imperare inferioribus potest, nisi superiori se ipse subjiciat. Et haec est pax quae datur in terra hominibus bonae vo
Abbreviated transcription (Latin):
norum non nulla maestitia sauciantur: Consola¬
buntur ergo sp̃u sco. qui maxime propterea paracli¬
tus nominatur id est consolatar: ut temporalem
amittentes. acterna laetitia ꝑ fruantur :
IIII Beatiquiesuruint & sitiunt iustitiam. qui upsi
situr ibuntur. Iamistos amatores dicit ueriet
in concussiboni. Illo ergo cibo saturabuntur de
quo ipsedñs dicit. Meus cibus ut faciam uolun¬
tatem patris mei quodest iustitia Et illa aqua de
quaquisquis biberit ut idem dicit. fiet in eofons
aquae salientis inuitam aeternam
Beati misericor des. quia ipsorũ miserebitur
Beatos ẽt qui sub ueniunt miseris : qm̃ eis ita repen¬
ditur ut demiseria liberentur
Beatimundo cordeqm̃ ipsi dm̃ uidebunt
Quamergo stalti sunt qui dm̃ istis exterioribus ocu¬
lis quaerunt cum corde uideatur: Sicut alibi
scriptum est: Et insimplicitate cordis quaerite
illum: Hoc est enim mundum corquod est sim¬

Expanded text:
norum, nonnulla moestitia sauciantur: consolanorum, nonnulla moestitia sauciantur: consolabuntur ergo Spiritu sancto, qui maxime propterea paracletus nominatur, id est consolator, ut temporalem amittentes aeterna laetitia perfruantur. 6. Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam; quoniam ipsi saturabuntur. Jam istos amatores dicit veri et inconcussi boni. Illo ergo cibo saturabuntur, de quo ipse Dominus dicit, Meus cibus est ut faciam voluntatem Patris mei, quod est justitia: et illa aqua, de qua quisquis biberit, ut idem dicit, fiet in eo fons aquae salientis in vitam aeternam . 7. Beati misericordes; quoniam ipsorum miserebitur. Beatos esse dicit qui subveniunt misseris, quoniam eis ita rependitur, ut de miseria liberentur. 8. Beati mundi corde; quoniam ipsi Deum videbunt. Quam ergo stulti sunt qui Deum istis exterioribus oculis quaerunt, cum corde videatur, sicut alibi scriptum est, Et in simplicitate cordis quaerite illum . Hoc est enim mundum cor, quod est sim
Abbreviated transcription (Latin):
I Beati mites qm̃ ipsi hereditite possidebunt terrim
Ilamcredo terram dequa in psalmisdiatur: Spes mei estu
portio mea in terra uiuentium : Significat enimquad amso¬
liditatem & stabilitatem hereditatis ꝑpetuae : Libi ami¬
ma ꝑbonum effectum. tamquam locosuo requiescit si¬
ast corpus interra. & in decibo suo alitur sicuteor pus
ex terra Ip̃sa est requieset uita scõrum: Mites autem
sunt quiceduntimprobitatibus & non resistunt in malo :
sed uincunt in bonomalum: Rixentur ergo inmites
& dimicent proterrenis & protemporalibus rebus: Bea¬
ti. autemmites. qm̃ ipsi hereditate possidebunt terram
dequa pelli non possint
IIIBeati lugentes. qm̃ ipsi consol abuntur
Luctus est. tristitia deamissione carorum: Conuersi
autem addm̃. ea quae in hoc mundo cara amplecte¬
bantur Amit tunt: Non enim gaudent his rebusqui¬
bus ante gaudebant: Etdonec fiat in illis amor aeter¬

Expanded text:
 Beati mites; quoniam ipsi haereditate possidebunt terram:  Beati mites; quoniam ipsi haereditate possidebunt terram: illam credo terram, de qua in Psalmo dicitur, Spes mea es tu, portio mea in terra viventium . Significat enim quamdam soliditatem et stabilitatem haereditatis perpetuae, ubi anima per bonum affectum, tanquam loco suo requiescit, sicut corpus in terra; et inde cibo suo alitur, sicut corpus ex terra: ipsa est requies et vita sanctorum. Mites autem sunt qui cedunt improbitatibus, et non resistunt malo, sed vincunt in bono malum . Rixentur ergo immites, et dimicent pro terrenis et temporalibus rebus: Beati autem mites; quoniam ipsi haereditate possidebunt terram, de qua pelli non possint. 5. Beati lugentes; quoniam ipsi consolabuntur. Luctus est tristitia de amissione charorum: conversi autem ad Deum, ea quae in hoc mundo chara amplectebantur, amittunt: non enim gaudent his rebus, quibus ante gaudebant; et donec fiat in illis amor aeter
Abbreviated transcription (Latin):
aperire soleret ora prophetarum: Quidergodicit:
beati pauper es sp̃u qm̃ ipsorũ ẽ regnũ caelorũ.
Logimus scriptum deapp&itione rerum temporalium:
Omnia uanitas & p̃sumptio sp̃s: Presumptio autem sp̃s.
audaciam & suꝑbim significat : Nulgo &iam magnos
sp̃s suꝑbi habere dicuntur : Et recte. quandõ quidem sp̃s
&iam uentus uocatur : Undescriptum est : Ignis gran¬
do nix. glacies. sp̃s tempestatis: Quis uero nesciat suꝑ¬
bos inflatos dici: tamquam uento distentos Vnde ẽ
&iam illud apłi : Scientia inflat.caritas aedificat: Qua pro¬
pter recte hic intelleguntur pauperes sp̃u. humiles &
timens dm̃: Id est non habentes inflantem sp̃m: Nec
aliunde omnino incipere oporuit beatitudinem : Si¬
quidem ꝑuentura est ad sũmam sapientiam: Initiũ
tium omnis peccati suꝑbia scribitor: Suꝑbi ergo appe¬
tant & diligant regnaterrarum: Beati autem pau¬

Expanded text:
aperire soleret ora Prophetarum. 3. Quid ergo dicit? aperire soleret ora Prophetarum. 3. Quid ergo dicit? Beati pauperes spiritu; quoniam ipsorum est regnum coelorum. Legimus scriptum de appetitione rerum temporalium, Omnia vanitas et praesumptio spiritus ; praesumptio autem spiritus, audaciam et superbiam significat: vulgo etiam magnos spiritus superbi habere dicuntur; et recte, quandoquidem spiritus etiam ventus vocatur. Unde scriptum est, Ignis, grando, nix, glacies, spiritus tempestatis . Quis vero nesciat superbos inflatos dici, tanquam vento distentos? Unde est etiam illud Apostoli: Scientia inflat, charitas vero aedificat . Quapropter recte hic intelliguntur pauperes spiritu, humiles et timentes Deum, id est, non habentes inflantem spiritum. Nec aliunde omnino incipere oportuit beatitudinem; siquidem perventura est ad summam sapientiam: Initium tium omnis peccati superbia inscribitur . Superbi ergo appetant et diligant regna terrarum: Beati autem pau