comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ in hocsolo tuendas apientia est. Qus enĩ tam in solens tam elatusẽ quimeu& et oculos incelũ tol¬
lere quibiponat mihineessitatẽ uel colendi qđ nolim uel qđ uelim ñ colendi quidiã nobis ulte¬
rius relinqu&ur si &iã boc quod uoluntate fierio port& libido & torqu& aliena ne moistudeffici¬
& si quid nobis ad contẽnendã mortẽ doloremq uirtutis est quã constantiã si tenemus curstulti
hidicamur facentesea quaefilo sofilaudant Recteigitur seneca incongruentiã hominibus
obiectans ait suma uirtus illis uid&ur magnis animus &idem eũ qui contemnit mortẽ ꝓfuri¬
osohabent. quod ẽ utique sũma ꝑuersitatis sed hi uanarũ religionũ cultores eademstultitia
uocat. surdos scilic& &e cordes quin ecaudiant diuinanesentiant Sed terrc̃ digitis suis

Expanded text:
quae in hoc solo tuenda sapienti est. quis enim tam insolens, tam elatus est qui me uetet oculos in caelum tolquae in hoc solo tuenda sapienti est. quis enim tam insolens, tam elatus est qui me uetet oculos in caelum tollere, qui inponat mihi necessitatem uel colendi quod nolim uel quod uelim non colendi? quid iam nobis ulterius relinquatur, si etiam hoc quod uoluntate fieri oportet libido extorqueat aliena? nemo istut efficiet, si quid nobis ad contemnendam mortem doloremque uirtutis est. quam constantiam si tenemus, cur stulti iudicamur facientes ea quae philosophi laudant? recte igitur Seneca incongruentiam hominibus obiectans ait: summa uirtus illis uidetur magnus animus, et idem eum qui contemnit mortem pro furioso habent: quod est utique summae peruersitatis. sed hi uanarum religionum cultores eadem stultitia avoTQVOj; uocat, surdos scilicet et excordes, qui nec audiant diuina nec sentiant, sed terram digitis suis
Abbreviated transcription (Latin):
duit uiuere alter abhostibus de prehensus cum uider& mortem seuitare nom posse manuto
cohueit ut ꝓfacinore suo safacer& hosti quẽ uoliuit occidere eaq p̾ena ueniamquã nounie¬
ruerat accpit Eccesexus femineus & fragilis atas dilacerari secoto corpore urique reruir
tam congruens uiri sapientis grauitati atq constantiae quã nullis erroribus desententia & ꝓpo¬
sito possede pelli sed tanti esse cruciari & mori nefidem prodat ne ab officio discedat nem &u
mortis autdolore aceruo sub actus aliquid faciat iniustũ : Nisi fortedilipare illi suid&ur flac¬
cus inlyriciscum dicit iustum & tenacem ꝓpositiui rum non ciuium ardor praua iuuentiũ non
uultus instantis tyrannimente quatit solida quonibiluerus dici potest si hoca deos referatur qui
nulloscruciatus nullã mortẽ recusant nea fide iusticiaq: delinent qui nontiranni cas iussiones
non presidum gladios tremunt. quominus uerã & solidã libertatẽ constantimente defendant :

Expanded text:
duit uiuere, alter ab hostibus deprehensus cum uideret mortem se uitare non posse, manum foco iniecit, ut pro facinore suo satisfaceret hosti quem uoluit occidere, eaque poena ueniam quam non meruerat accepit: ecce sexus infirmus et fragilis aetas dilacerari se ttam congruens viri sapientis gravitati atque constantiae, quam nullis tortoribus de sententia et proposito posse depelli; sed tanti esse cruciari et mori, ne fidem prodat, ne ab offmortis aut dolore acerbo subactus aliquid faciat iniustum: nisi forte delirare illis uidetur Flaccus in lyricis, cum dicit: iustum et tenacem propositi uirum non ciuium ardor praua iubentium, uon uultus instantis tyranni mente quatit solida. quo nihil uerius dici potest, si hoc ad eos referatur qui nullos, cruciatus, nullam mortem recusant, ne a fide iustitiaque declinent, qui non tyrannicas iussiones, non praesidum gladios tremunt, quominus ueram et solidam libertatem constanti mente defendant,
Abbreviated transcription (Latin):
si quiiustitia indig& ne modiues nisi qui uirtutibus plenusẽ. nemo denique egregius nisi¬
quibonus & in nocens fuerit. nemodarissimus nisi quio peramisericordiȩ largiter fecerit¬
Nemo perfatissimus nisi qui omnes gradus uirtutis impleuerit. Quareneque romani. neq:
grea iustitiam tenere potuerunt. quia dis pares multis gradibus homines habuerunt A pau¬
peribus addiuites ab humilibus ad potentes a priuatis denique usque ad rerũ sublimissi¬
mas potestates. Ubi enĩ non sint uniuersi pares & quit as non est. & xdudit i aequalitas ipsa
iustitiam cuius uis omnis in eo est ut pares faciateos qui adhuius uitae condicionẽ paris orte
uenerunt duobus igitur illis iustitiae fontibus immutatis omnis uirtus & omnis ueritas
tollitur & ipsaiustitia remigrati caelum. Ideo non ẽ uerũ illũbonũ afilo so fus repertum
quia ignor abant uelunde orer&ur uł quidefficer& quod null is aliis preter nr̃o populo

Expanded text:
si qui iustitia indiget, nemo diues nisi qui uirtutibus plenus est, nemo denique egregius nisibonus et innocens fuerit, nemo clarissimus nisi qui opera misericordiae largiter feceritnemo perfectissimus nisi qui omnes gradus uirtutis inpleuerit. quare neque Romani neque Graeci iustitiam tenere potuerunt, quia dispares multis gradibus homines habuerunt, a pauperibus ad diuites, ab humilibus ad potentes, a priuatis denique usque ad regum sublimissimas potestates. ubi enim non sunt uniuersi pares, aequitas non est, et excludit inaequalitas ipsa iustitiam, cuius uis omnis in eo est, ut pares faciat eos qui ad huius uitae condicionem pari sorte uenerunt. Duobus igitur illis iustitiae fontibus immutatis omnis uil-tus et omnis ueritas tollitur et ipsa iustitia remigrat in caelum. ideo non est uerum illut bonum a philosophis repertum, quia ignorabant uel unde oreretur uel quid efficeret: quod nullis aliis praeterquam nostro populo
Abbreviated transcription (Latin):
sint eloquentes ꝑ suadere non possunt. in periti acrudes possunt quia res ipsa & ueri¬
tasloquitur quidergo saeuiunt ut stultitiam suã dũ minuereuolunt augeant. lon¬
gediuersa sunt carnificina & pi&as nec potest aut ueritas cumui aut iustitia cũ credelitate
coniugi sed merito non audent derebus quicquam docerediuinis ne& anostris derideantur & asuis
deserant nam fere uulgas cui simplex bi corruptũq: iudicion ẽ simysteria illa cagnoscat :¬
in memoria mortuorum constituta dã nabit. Aliud que uerius quod colat quȩr& hinc fidasi¬
lentia sacris instituta sunt ab hominibus callidis nesciat populus quid colat . Cũ aũt nos in eorũ
doccrinis uersemur curnobis aut noncredunt quiutrũque nouimus autinuident qu falsis
uera praetulimus sed defenda sunt inquiunt suscepta publice sacra : o quã honesta uolun

Expanded text:
sint eloquentes, persuadere non possunt, inperiti ac rudes possunt, quia res ipsa et uerisint eloquentes, persuadere non possunt, inperiti ac rudes possunt, quia res ipsa et ueritas loquitur. quid ergo saeuiunt? ut stultitiam suam dum minuere uolunt augeant. longe diuersa sunt carnificina et pietas nec potest aut ueritas cum ui aut iustitia cum crudelitateconiungi. sed merito non audent de rebus quicquam docere diuinis, ne et a nostris derideantur et a suis deserantur. nam fere uulgus, cui simplex incorruptumque iudicium est, si mysteria illa cognoscat in memoriam mortuorum constituta, damnabit aliutque uerius quod colat quaeret. hinc fida silentia sacris instituta sunt ab hominibus callidis, ne sciat populus quid colat. cum autem nos in eorum doctrinis uersemur, cur nobis aut non credunt, qui utrumque nouimus, aut inuident, quia falsis uera praetulimus? \'sed defendenda sunt\' inquiunt \'suscepta publice sacra: o quam honesta uolun
Abbreviated transcription (Latin):
one acfidecar&. & tamen nemodiscedit ipsa ueritate r&inente . doceant istihoc modo si qua
illis fiducia ueritatisest. loquantur hiscant. aude ant in quam disputare n obiscum aliquid
eius modi. lam profecto ab aniculis quas contemnunt & apueris nostratibus error illorũ
acstultitia ridebitur . Cumenim sint peritissimideorumq: progeniem & resgestas & im¬
peria & interitus & sepulcra de libris nouerint ipsosq: ritus quibus sunt initiatiuel ex rebus
gestis hominum uel ex casibus uel &iam ex moribus natossciant. in credibilis dementia est
deos putare quos fuis se mortales negare non audeant. uel sitam in pudentes fuerint ut ne¬
gent suaeillos acsuorum litterȩ coarguant. ipsadeniqueillos sacrorum initi a conuinc¬
cant. Sciant igitur ex hoc ipso quantũ intersit interuerũ & falsum quando ipsi cũ

Expanded text:
one ac fide caret. Et tamen nemo discedit, ipsa veritate retinente. Doceant isti hoc modo, si qua one ac fide caret. Et tamen nemo discedit, ipsa veritate retinente. Doceant isti hoc modo, si qua illis fiducia veritatis est, loquantur: hiscant, audeant inquam disputare nobiscum aliquid ejusmodi; jam profecto ab aniculis quas contemnunt, et a pueris nostratibus error illorum ac stultitia ridebitur. cum enim sint peritissimi deorumque progeniem et res gestas et imperia et interitus et sepulcra de libris nouerint ipsosque ritus quibus sunt initiati uel ex rebus gestis hominum uel ex casibus uel etiam ex mortibus natos sciant, incredibilis dementia est deos putare quos fuisse mortales negare non audeant: uel si tam inpudentes fuerint ut negent, suae illos ac suorum litterae coarguant, ipsa denique illos sacrorum initia conuincant. sciant igitur ex hoc ipso quantum intersit inter uerum atque falsum, quando ipsi cum
Abbreviated transcription (Latin):
quaeratiosit explicent. proferant quae merces incultu quae poena in contemptum aneat
quare ab hominibus colise uelint . quid illis sibeati sunt humana pi& as conferat quȩ omnia
non ad seueratione propria necenimual& quic quã mortalis hominis auctoritas. sed di¬
uinis aliquibus testimoniis confirment sicutinos facimus non estopus ui& iniuria quia reli¬
gio coginon potest uerbis potius quam uerberibus resagenda est ut sit uoluntas. destringant
aciem in geniorum suorum. siratio eorum uera est adseratur. paratisumus audiresidoceant
tacentibuscerte nihil credimus sicut ne saeuientibus quidem credimus. Imitentur nos ut
rationẽ reitotius exponant. Nos enim non in ligimus ut ipsi obiectant. sed docemus pro¬
bamus ostendimus. Itaque nemo a nobis r& in&ur inuitus in utilis est enimdõ quide uoci¬

Expanded text:
quae ratio sit, explicent; proferant, quae merces in cultu, quae poena in contemptu maneat, quae ratio sit, explicent; proferant, quae merces in cultu, quae poena in contemptu maneat, quare ab hominibus coli se velint, quid illis, si beati sunt, humana pietas conferat. Quae omnia non asseveratione propria nec enim valet quidquam mortalis hominis auctoritas, sed divinis aliquibus testimoniis confirment; sicuti nos facimus. Non est opus vi et injuria, quia religio cogi non potest: verbis potius quam verberibus res agenda est, ut sit voluntas. Distringant aciem ingeniorum suorum: si ratio eorum vera est, afferatur. Parati sumus audire, si doceant: tacentibus certe nihil credimus; sicut ne saevientibus quidem cedimus. Imitentur nos, et rationem rei totius exponant. Nos enim non illicimus, ut ipsi objectant: sed docemus, probamus, ostendimus. Itaque nemo a nobis retinetur invitus; inutilis est enim Deo, qui devoti
Abbreviated transcription (Latin):
est bonis mal& nom̃ in ponere. Sapientibus stultoꝵ iustis impiorum quin lm mosi qua illis
fiducia est uel in filosofia uel ielo quentia arment se aore fellant haec nrã sipos sunt
congrediantur cõminus & singula quȩq: discutiant dec&eos suscipere defensionem dec& suorum
nesi nostrainualuerint ut cotidie inualescunt cum delubris acludibriis suis deserantur & qm̃ ui
nihil possunt. Aug&urenim religiodĩ quanto magis premit᷑ oratione potius & hortam̃tis agaNt
Procedunt in medium pontificesseuminoris. seu maximi flamines augeres. Itemregres sacricoli
quiq sunt sacer dotes & antistites religionũ conuocentnos ad contionem. cohortenturadsus¬
cipiendos cultusdeoꝵ ꝑsuadeant multos eẽ quorum numine acprouidentia regantur omnia
Osten dantorigines & in itia sacrorum acdeorum quomodo sint morta libus tradita qui fons

Expanded text:
est, bonis malorum nomen imponere; sapientibus, stultorum; justis, impiorum: quinimo, si qua illis est, bonis malorum nomen imponere; sapientibus, stultorum; justis, impiorum: quinimo, si qua illis fiducia est, vel in philosophia, vel in eloquentia, arment se, ac refellant haec nostra, si possunt: congrediantur cominus, et singula quaeque discutiant. Decet eos suscipere defensionem deorum suorum, ne, si nostra invaluerint ut quotidie invalescunt, cum delubris ac ludibriis suis deserantur. Et quoniam vi nihil possunt augetur enim religio Dei, quanto magis premitur ratione potius et hortamentis agant. Procedant in medium pontifices, seu minores, seu maximi; flamines, augures, item reges sacrificuli, quique sunt sacerdotes et antistites religionum. Convocent nos ad concionem: cohortentur ad suscipiendos cultus deorum; persuadeant multos esse quorum numine ac providentia regantur omnia: ostendant origines et initia sacrorum ac deorum, quomodo sint mortalibus tradita; qui fons,
Abbreviated transcription (Latin):
mali suirapiunt quasi habituri solacium deꝑditione multorum sed haec ipsa ignorantiae f¬
ficit ut in persequendis sapientibus tã malisint. finguntq seillis consulere. illo sadbonam
mentẽ ueller euocare: Numigitur hoc sesmone aut aliquaratione reddita facere nitunt᷑
minime sediatq: t&mentis . Omira & caeca dementia in hisputatur mala mens eẽ qui
fidem seruare conant᷑ in carnificibus aut̃ bona in his ne mala mensost qui contrarius
huma nitatis contra fasomne lacerantur ar potius inhis quiea faciunt in corporibus ip¬
nocentium quae nec saeuissimila trones nec iratis si mihostes nec in manissimibarbarial¬
quando feceruntadõ ne &iam sibimentiunt᷑ ut uicissimboni acmalinominatransferati
Rinmutent quidergo nondiem noctẽ uocant. solem te nebras alio quin eadem in pu dentia

Expanded text:
mali sui rapiunt, quasi habituri solatium de perditione multorum. Sed haec ipsa ignoratio efmali sui rapiunt, quasi habituri solatium de perditione multorum. Sed haec ipsa ignoratio efficit, ut in persequendis sapientibus tam mali sint, fingantque se illis consulere, illos ad bonam mentem velle revocare. Num igitur hoc sermone, aut aliqua ratione reddita facere nituntur? Minime; sed vi atque tormentis. O mira, et caeca dementia! In iis putatur mala mens esse, qui fidem servare conantur; in carnificibus autem bona. In iisne mala mens est, qui contra jus humanitatis, contra fas omne lacerantur? an potius in iis qui ea faciunt in corporibus innocentum, quae nec saevissimi latrones, nec iratissimi hostes, nec immanissimi barbari aliquando fecerunt? Adeone etiam sibi mentiuntur, ut vicissim boni ac mali nomina transferant et immutent? Quid ergo non diem, noctem vocant? solem, tenebras? Alioquin eadem impudentia
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ colipatiuntur sed auerterehomines ad mortifera sacra contendunt. Nituntur que
sũ madiligentia nequasit anima in colomis in terraques alua statu suospect& incaelum
quid aliud dicã quã miseros quȩ prȩdonũ suorũ instigationibus parent . quo sdeoseseso pi¬
nantur quorum neq conditionẽ neq: originẽ neq: nomina neq: rationem sciunt . sed
inhȩrente persuasione uulgarilibenter errant & stultitiae suae fauent a quibus si persua sio¬
nis eius rationẽ requiras nullã possintred dere sed ad maioꝵ iudicia confugiant : quod
illi sapientes fuerint illi ꝓbauerint illi scierint quides s& optimũ seque ipsossen sibus spoli¬
ant ratione abdicant dũ alieniserrorib: credunt Sic implicatirerũ omnium ignorantia
nec senecdeos suos norunt atq: utinam solierrare solidesipereuellent. Alios& iã in consortib¬

Expanded text:
deum coli patiuntur, sed auertere homines ad mortifera sacra contendunt nitunturque deum coli patiuntur, sed auertere homines ad mortifera sacra contendunt nitunturque summa diligentia ne qua sit anima incolumis in terra quae saluo statu suo spectet in caelum. quid aliut dicam quam miseros qui praedonum suorum instigationibus parent, quos deos esse opinantur? quorum neque condicionem neque originem neque nomina neque rationem sciunt, sed inhaerente persuasione uulgari libenter errant et stultitiae suae fauent. a quibus si persuasionis eius rationem requiras, nullam possint reddere, sed ad maiorum iudicia confugiant, quod illi sapientes fuerint, illi probauerint, illi scierint quid esset optimum, seque ipsos sensibus spoliant, ratione abdicant, dum alienis erroribus credunt. sic inpiicati rerum omnium ignorantia nec se nec deos suos norunt. atq
Abbreviated transcription (Latin):
pouum de familia deleatur quantomagis quidm̃ deserit. in quem duo uocabula domini &
patris ae queueneranda conueniunt:. Nam ille qui seruum pr&io conparat quid in eumbene ficuicon¬
fert pr&eralimenta quȩ illiutilitatissuȩ gratia subminis trat. & qui filium generat non hab&
in potestate ut concipiatur ut nascat᷑ ut uiuat. Vnde appar& nones se illum patrẽ . sed tantum¬
modo generandiministrum. quibusergo supplicus dignus est . desertoceius qui & dñs uerus
& pat̃est nisi quae ds̃ ipse constituit quis piri dibus in iustis a & nũ parauit ignem quod ipseper
uatossuos impiis a crebellibus cõminatur. Discant igitur & suarum & alienarũ int̃ fecto res
animarũ quam in ex piabile facinus admittant. Primum quod seipsos iugulant ꝑditissimis
dae monibus seruiendo. quos dĩ ia& na supplicia dampnauit. deinde quod nec abaliis

Expanded text:
petuum de familia deleatur: quanto magis qui Deum deserit, in quem duo vocabula domini et petuum de familia deleatur: quanto magis qui Deum deserit, in quem duo vocabula domini et patris aeque veneranda conveniunt? Nam ille, qui servum pretio comparat, quid in eum beneficii confert, praeter alimenta, quae illi utilitatis suae gratia subministrat? Et qui filium generat, non habet in potestate ut concipiatur, ut nascatur, ut vivat. Unde apparet non esse illum patrem, sed tantummodo generandi ministrum. Quibus ergo suppliciis dignus est desertor ejus, qui et dominus verus, et pater est, nisi quae Deus ipse constuates suos inpiis ac rebellibus comminatur?. Discant igitur et suarum et alienarum interfectores animarum quam inexpiabile facinus admittant, primum quod se. ipsos iugulant perditissimis daemonibus seruiendo, quos deus in aeterna supplicia damnauit, deinde quod nec ab aliis
Abbreviated transcription (Latin):
erroris qued amnar& Ut ꝓposita denique difficultate angustissimus trames adimmorta¬
litatis praemium sublime ꝑducer&. docu utopinior curpopulusnt̃ a pud stultos stultus ha¬
beatur nam qruciari atque interficimalle quã tura tribus digitis c̃prebensa in focũ lacere :
tan ineptũ uide &ur quãbi periculo uite alterius animã magiscurare quã suam n esciunt
enum quantũ sit nefas adorare aliud preter quã dm̃. qui condiditcelũ atquecerram qui hu¬
moiũgenus finxit ispirauit iuce donauit quod si seruorũ nequis simus hab&ur quido¬
minũ suũ fugadeserit Is que uerberibus &uinculis & ergastulo & cruce omniquemalo dig¬
nissimus iudicatur. Et si filius eo dẽmodo perditus atq impius existimatur qui patrem suum
dereliquit. neilli obsequatur ob eamq causam dignus putatur qui sit exheres & cuius nomen i per¬

Expanded text:
errorisque damnaret; ut proposita denique difficultate, angustissimus trames ad immortaerrorisque damnaret; ut proposita denique difficultate, angustissimus trames ad immortalitatis praemium sublime perduceret. Docui, ut opinor, cur populus noster apud stultos stultus habeatur. Nam cruciari atque interfici malle, quam thura tribus digitis comprehensa in focum jactare, tam ineptum videtur, quam in periculo vitae, alterius animam magis curare quam suam. Nesciunt enim quantum sit nefas adorare aliud praeterquam Deum, qui condidit coelum atque terram; qui humanum genus finxit, inspiravit, luce donavit. Quod si servorum nequissimus habetur, qui dominum suum fuga deserit, isque verberibus, et vinculis, et ergastulo, et cruce, et omni malo dignissimus judicatur; et si filius eodem modo perditus atque impius existimatur qui patrem suum derelinquit, ne illi obsequatur, ob eamque causam dignus putatur, qui sit exhaeres, et cujus nomen in per
Abbreviated transcription (Latin):
maximeque suodetore sepsa sustentat. quibus solacis quodeore cum in crimen sepeueniat
&bipenam decor ille uertatur quidenim si ut furius dicebat rapiatur u&&ur & termine¬
tur egeat duferantur eimanus effodiantur oculi damn&ur uinciatur uratur miseris &iã
modis nec&ur serd&nesuum praemium uirtus aut potius peribit ipsaminime sed & mercedẽ
suam dõ uidice accipi& & uiu& acsemꝑiugebit. quae si tollas nihil potest inuita hominũ tãhi¬
utile tamstultum uideriesse quam uirtus cuius naturalis bonitas & honestas docerenos potest
animam ñ esse mortalẽ diuinũque illi ad õ p̃mium constitutũ sed id urco uirtutẽ ipsã ds̃ sub ꝑ¬
sona stultitiae uoliut essecelatam . Ut mis terium ueritatis acreligionis suae ess& arcanũ ut has
religiones sapientiamq terrenam & collentẽ sealtius sibique multum placentẽ uanitatis

Expanded text:
maximeque suo decore se ipsa sustentat. quibus solaciis? quo decore? cum in crimen saepe ueniat maximeque suo decore se ipsa sustentat. quibus solaciis? quo decore? cum in crimen saepe ueniat et in poenam decor ille uertatur. quid enim, si, ut Furius dicebat, rapiatur uexetur exterminetur egeat, auferantur ei manus, effodiantur oculi, damnetur uinciatur uratur, miseris etiam modis necetur. perdetne suum praemium uirtus aut potius peribit ipsa? minime, sed et mercedem suam deo iudice accipiet et uiuet ac semper uigebit. quae si tollas, nihil potest in uita hominum tam inutile. tam stultum uideri esse quam uirtus: cuius naturalis bonitas et honestas docere nos potest animam non esse mortalem diuinumque illi a deo praemium constitutum. sed idcirco uirtutem ipsam deus sub persona stultitiae uolureligiones, sapientiamque terrenam extollentem se altius, sibique multum placentem, vanitatis
Abbreviated transcription (Latin):
noueras literarum quam tamen illa inquit accepit facile eigit non acerbe : Errasue hem̃ter
siputas ab homine praemium solui uirtuti cum ipse alio loco uerissime dixeris huictuuiro quas di¬
uitias obicies quaȩ imperia quaȩ regna quis istaputat humana suabona diuina iudicat . Quiser¬
gotesapientẽ leliput& cum ipsetibi loquare contraria & paulo post uirtuti adimasquededisti
sed uidelic& ignorantia ueri facit incertã labantamque sententiam. debi dequodadiungis sed si aut
ingrati uniuersi aut biuidimulti aut humicipotentes suis uirtutẽ premiis spoliant : Oquam fra¬
gilem quã in anem uirtutem induxisti sispoliari premiosuo potest quae sibona sua diuin aiudi¬
cat ut aiebas qui possunt xistere tam bi grati tam ii uidi tam potentes quiuirtutem spoliare
ualeant his bonis quaȩ fuerint i eam conlatadiuinitus neilla inquit multis solacis oblectat

Expanded text:
men illa inquit accipit facile, exigit non acerbe. erras uehementer, men illa inquit accipit facile, exigit non acerbe. erras uehementer, si putas ab homine praemium solui posse uirtuti, cum ipse alio loco uerissime dixeris: huic tu uiro quas diuitias obicies? quae imperia? quae regna? qui ista putat humana, sua bona diuina iudicat. quis ergo te sapientem, Laeli, putet, cum ipse tibi loquare contraria et paulo post uirtuti adimas quae dedisti? sed uidelicet ignorantia ueri facit incertam labantemque sententiam. deinde quid adiungis? sed si aut ingrati uniuersi aut inuidi multi aut inimici potentes suis uirtutem praemiis spoliant, — o quam fragilem, quam inanem uirtutem induxisti, si spoliari praemio suo potest! quae si bona sua diuina iudicat, ut aiebas, qui possunt existere tam ingrati, tam inuidi, tam potentes, qui uirtutem spoliare ualeant iis bonis quae fuerint in eam conlata diuinitus? — ne illa se inquit multis solaciis oblectat
Abbreviated transcription (Latin):
hominis acbeneficanatura quo solo cognationẽ cũ dobab& sed nimirum hat causi efficit ut stultus ẽe
uideatur quiegere aut morimalit quã noceat ueleripiat. aliquid alteri quod homine morte dele¬
riputant & qua ꝑ sua sione omnes cũ uulgitũ &iam filo soforum nascuntur errores sienĩ postmortẽ
nihilsumus ꝓfecto stulaissimi hominis nonhuic uite consulere ut sit quã diutina & cõmodis omnib
plena quod quif ac& aiustitiae regula discedat necesseẽ si aut suꝑẽ hominiuita melior& longia
quod&filo soforũ magnorum argum̃tis &uatũ responsis & ꝓfaetarũ diunis uocbus discimus hduo
presentẽ cũ bonissuis contẽnere sapientis est cuius omnis i actura in mortalitate pensatur apuducero¬
nem Idem illeiusitae defensorlelius uult in quid paeneiuirtus honorem pecẽ iurtutis ulla aliamer¬
cos est plane & quidem urcite agnisina quantule linũ quãpoteras suspicari subilenuĩdiunarĩ¬
rat

Expanded text:
hominis ac benefica natura, quo solo cognationem cum deo habet. Sed nimirum haec causa efficit ut stultus esse uideatur qui egere aut mori malit quam noceat uel eripiat aliquid alteri, quod hominem morte deleri putant. ex qua persuasione omnes cum uulgi tum etiam philosophorum nascuntur errores. si enim post mortem nihil sumus, profecto stultissimi est hominis non huic uitae consulere, ut sit quam diutina et commodis omnibus plena. quod qui faciet, a iustitiae regula discedat necesse est. si autem superest homini uita melior et longior, quod et philosophorum magnorum argumentis et uatum responsis et prophetarum diuinis uocibus discimus, hanc praesentem cum bonis suis contemnere sapientis est, cuius omnis iactura inmortalitate pensatur. aput Ciceronem idem ille iustitiae defensor Laelius uult inquit paene uirtus honorem nec est uirtutis ulla alia merces. est plane et quidem uirtute dignissima, quam tu, Laeli, numquam poteras suspicari: nihil enim diuinaruras
Abbreviated transcription (Latin):
adtem pusuerabona ignoranti. sostautem amissaonini dignitato acro familiaribio moub
niserusignominiaque usuriom ad corpusergo & adbancantam quambnte riaduenes
hunosea tuan uiarin roulorunt po&o fortaste melius quihocbiuum apua bifer osesend¬
eres cassalincos alluntur. quoseasiu as mortus ꝓposuerient triquerer poesert . fabliger
arriqto eu dnret a iqu epor tute uiaes ipsas aduitam. ⁊inesearum admorde so ferri posigeto
melius auuerius quiduas istus uasceli &biferorion eselicimus qui austes badioiaserna
premiasim &iplims quasitt um a queue cortom supplicia monstrabo pmferta se siquis
Auem quo d icortrar um po ssic iitollegi siueenim urtictos inseras ustia su aspont batlr¬

Expanded text:
ad tempus uera bona ignoranti, post autem amissa omni dignitate ac re familiari in omnibus ad tempus uera bona ignoranti, post autem amissa omni dignitate ac re familiari in omnibus miseriis ignominiaque uicturum. ad corpus ergo et ad hanc uitam quam in terra ducimus fines earum uiarum rettulerunt. poetae fortasse melius, qui hoc biuium aput inferos e quod eas uias mortuis proposuerunt. utrique ergo uere, sed tamen utrique non recte, quia oportuit uias ipsas ad uitam, fines earum ad mortem referri. nos igitur melius et uerius, qui duas istas uias caeli et inferorum esse dicimus, quia iustis inmortalitas, praemia, simul etiam quae sint vitia, quaeve eorum supplicia, monstrabo. Nam fortasse aliquis etiam quod est contrarium possit intelligi. Sive enim virtutes inseras, vitia sua spont
Abbreviated transcription (Latin):
sint uel quide as mercedis adõ maneat quod nos hisduobus libris docebimus: hiuero qug
norabant auedubitabant animas bominum immortales esse & uirtuces &uitia terrenis
honoribus aut poenis estimauerint omnis ergo hae dedu abus uiis disputatio ad fruga¬
litatem acluxuriam spatat. diccont enim humane utae cursum ylaterȩ similẽ quod
unus quis que bominũ camprimae adulescentiae łimen attingorit & hieum locã uene
n& siducem n anstus fuerit quiderigat ad meliora titubantẽ. hocẽ fiut filosofiandidi¬
cerit autelo quentiam. aut aliquid honestate artis quoeuadat adbonam frugom quod
fieris inelabore maximo nom potest. honestom & copiosam uitã disputant perastarũ
Suit odo ad sem frugalitatis non inuenert in sinistram uiam qu ae meliors sp̃eiem men¬
tiatir hice dere Pdest dosidie hiertȩ luxorie seiradere quae suauia quudem udett

Expanded text:
sint uel quid eas mercedis a deo maneat: quod nos his duobus libris docebimus. hi uero quia sint uel quid eas mercedis a deo maneat: quod nos his duobus libris docebimus. hi uero quia ignorabant aut dubitabant animas hominum inmortales esse, et uirtutes et uitia terrenis honoribus aut poenis aestimauerunt. omnis ergo haec de duabus uiis disputatio ad frugalitatem ac luxuriam spectat. dicunt enim humanae uitae cursum Y litterae similem, quod unus quisque hominum cum primae adulescentiae limen adtigerit et in eum locum uenenet; si ducem nactus fuerit qui dirigat ad meliora titubantem, hoc est si aut philosophiam didicerit aut eloquentiam aut aliquid honestae artis quo euadat ad bonam frugem, quod fieri sine labore maximo non potest, honestam et copiosam uitam disputant peracturum; si uero doctorem frugalitatis non muenent, in sinistram uiam quae melioris speciem mentiatur incidere, id est desidiae inertiae luxuriae se tradere, quae suauia quidem uidentur
Abbreviated transcription (Latin):
nes baborim suorum capere fructus uberes at que iocundos quosaut̃ primi aditus
disficultas deerruerit : eos hillam uitiorum quã labi at quede flatere quae primo
igressus sit quasi amoenam ulto quaetritior de inde cũ ineapaulo alte rius pcesserint
a moenitatis illius speciem repente subduc &oriri aũt uiam precipitem nunc saexis aspe¬
ram nuncobductam sentibus Nuncgurgitibus intercisa uel torrentibus rapidam ut
laborare herere labicedere sit netesse que ominiaco ꝓferuntur ut appareat inuirtitib¬
capiendis labores essemaximos in ꝑceptis autẽ maximos fructus & solidas atque iicorruptas uolip¬
tates uitia uero quibusdam delinimentis naturalibus inlicere animos hominũ & bianium
irumnditatum spece captos Ad a cerbasam aritudines miseriasq ꝑducere sapiens prorsus
disputatio si uirtutum ipsarum formas a cterminos scrent: nonenĩ didicerant uelquae

Expanded text:
nes laborum suorum capere fructus uberes atque jucundos. Quos autem primi aditus nes laborum suorum capere fructus uberes atque jucundos. Quos autem primi aditus difficultas deterruerit, eos in eam vitiorum viam labi atque deflectere, quae primo ingressu sit quasi amoena, multoque tritior, deinde cum in eam paulo ulterius processerint, amoenitatis ejus speciem repente subduci: exoriri autem viam praecipitem, nunc saxis asperam, nunc obductam sentibus, nunc gurgitibus intercisam, vel torrentibus rapidam, ut laborare, haerere, labi, cadere sit necesse. Quae omnia eo proferuntur, ut appareat in virtutibucapiendis labores esse maximos, in perceptis autem maximos fructus, et solidas atque incorruptas voluptates: vitia vero quibusdam delinimentis natuiucunditatum specie captos ad acerbas amaritudines miseriasque perducere. sapiens prorsus disputatio, si uirtutum ipsarum formas ac terminos scirent. non enim didicerant uel quae
Abbreviated transcription (Latin):
tatradamus quodẽ infinitum sed tam quam docendum susceperimus eum quia pud illos
lam perfetusesse uideatur manentibusenim preceptis eorum quae solent ad probitatẽ recte
dare ignotaillis suꝑstruemus ad perficiendam consũmandam que iustitiam quã non tenent
Eaueroquae possunt cumillis esse cõmuni a prȩtermutam nequid ab his uidear mutuari
quorum errorescoarguere atq: aperire detreuerim. Duȩ suntiue ꝑquas humanam
uitam ꝓgredineces seest quaeii celum ferat. alteraque ad inferos deprimat quas &po¬
&e in cerminibus & a filososi indisputationibus sus induxerunt : & quidem filo sc̃si alte¬
ram uirtutẽ eẽ uoluerunt. alteram uitiorũ eamque quaȩ sit ad signata uirtutibus
Primo ad ditueẽ arduam & confragosam inquasiquis difficultate superata in sũnum
euis euaserit habere eumd ec &ero planum iterlucidum amoenionque campũ & om¬

Expanded text:
ta tradamus, quod est infinitum, sed tamquam docendum susceperimus eum qui aput illos ta tradamus, quod est infinitum, sed tamquam docendum susceperimus eum qui aput illos iam perfectus esse uideatur. manentibus enim praeceptis eorum quae solent ad probitatem recte dare, ignota illis superstruemus ad perficiendam consummandamque iustitiam, quam non tenent. ea uero quae possunt cum illis esse communia praetermittam, ne quid ab iis uidear mutuari quorum errores coarguere atque aperire decreuerim. Duae sunt uiae per quas humanam uitam progredi necesse est, una quae in caelum ferat, altera quae ad inferos deprimat: quas et poetae in carminibus et philosophi in disputationibus suis induxerunt. et quidem philosophi alteram uirtutum esse noluerunt, alteram uitiorum, eamque quae sit assignata uirtutibus; primo aditu esse arduam et confragosam: in qua si quis difficultate superata in summum eius euaserit, habere eum de
Abbreviated transcription (Latin):
cultus in quomens colentisse ipsamdõ inmaculatam uistimam sistit Idaũt ipsũ quomo¬
do consequendum quo modo praest: andũ sit docebit huius libri disputatio Nihileñi tã praȩda¬
rum hominique conueniens potestesse quã heru dire homines adiustitiam apud ciceronem
catulus hortensio filosofiam rebus omnibus praeferens. Malle sedicit uel unum paruum
de officio libellun quã longã orationem ꝓseditioso homine cornelio quaȩ sententia non
utique catuli quiillud fortasse nondixit sed ciceronis est putanda qui scripsit credo
ut libros quos deofficus erat scripturus cõmendar&. in quibus ipsis nibiles secestatur in
omni filo sefiamelius & frutuosius quam praeceptauitaedare : quodsi hocillifaciunt
quibus non est ueritas cognita quantomagis nos faceredebemus quiadõ eruditi & in lu¬
minati possumus uera pratipere : Nectamen sicdo cebimus ut quasi prima uirtutis elem̃¬

Expanded text:
cultus, in quo mens colentis se ipsam deo inmaculatam uictimam sistit. id autem ipsum quomocultus, in quo mens colentis se ipsam deo inmaculatam uictimam sistit. id autem ipsum quomodo consequendum, quomodo praestandum sit, docebit huius libri disputatio. nihil enim tam praeclarum hominique conueniens potest esse quam erudire homines ad iustitiam. aput Ciceronem Catulus in Hortensio philosophiam rebus omnibus praeferens malle se dicit uel unum paruum de officio libellum quam longam orationem pro seditioso homine Cornelio. quae sententia non utique Catuli, qui illut fortasse non dixit, sed Ciceronis est putanda, qui scripsit, credo ut libros quos de officiis erat scripturus commendaret: in quibus ipsis nihil esse testatur in omni philosophia melius et fructuosius quam praecepta uitae dare. quodsi hoc illi faciunt quibus non est ueritas cognita, quanto magis nos facere debemus qui a deo eruditi et inluminati possumus uera praecipere! nec tamen sic docebimus ut quasi prima uirtutis elemen
Abbreviated transcription (Latin):
possimus nullis igitur & rebus tã ꝓbari & intellegi potest deosistoscũ aliquando ue¬
xerint mortuos esse quã &ipsoritu quiest totus eterra quidenĩ celestis in se bonipo¬
test habere pecudum sanguis effusus quo aras inquinant nisi forte deos &istimant eo
uesa quod homines as ꝑnantur at tingere & quis quis illis banc saginã prestitert quã uis
ille grassator adulter ueneficus parricida sit beatus acfelixerit hunc diligunt hunc
tuentur hui comnia quaeo ptauerit praestant merito ergo ꝑsius huius mnodisuꝑstitiones
suo mederid& quatu in quit mercede deorũ emeris auriculas pulmone &lactibus unstis
& patore ut ipse ait quod naturalisit honestate genero sum haȩcẽ religio celestis non
quae constat & rebus corruptis sed quaẽ uirtutibus animi quioriturcaelo hicuerus est

Expanded text:
possimus. nullis igitur ex rebus tam probari et intellegi potest deos istos, cum aliquando possimus. nullis igitur ex rebus tam probari et intellegi potest deos istos, cum aliquando xerint, mortuos esse quam ex ipso ritu, qui est totus e terra. quid enim caelestis in se boni potest habere pecudum sanguis effusus, quo aras inquinant? nisi forte deos existimant eo uesci quod homines aspernantur attingere. et quisquis illis hanc saginam praestiterit, quamuis ille grassator adulter ueneficus parricida sit, beatus ac felix erit, hunc diligunt, hunc tuentur, huic omnia quae optauerit praestant. merito ergo Persius huiusmodi superstitiones suo more deridet: qua tu inquit mercede deorum emeris auriculas? pulmone et lactibus unctis? et pectore, ut ipse ait, quod naturali sit honestate generosum. haec est religio caelestis, non quae constat ei rebus corruptis, sed quae uirtutibus animi qui oritur e caelo, hic uerus est
Abbreviated transcription (Latin):
lar& Num igitur mentissue composputandus est quiaudtori & datori luminis cande¬
larum auterarum iume noffert ꝓmunere : Aliud uero ille a nobis eigit lumen & quidẽ
non fumidum sed utait po&aliquidũ atq darũ mentis scilic&. Propt̃ qđ ap&is ꝙͥiotec
nuncupantur quod &x inberenon potest nisi quidm̃ agnouerit.: Illorũ aut dui quia t̃renis
egent luminibus ne in te nebriss int quorũ cultores quia cȩleste nihilsapiunt &iam
religiones quibus deseruiunt adterram reuocant in ea enĩ lumi neopus ẽ qr ratio eius
& natura tenebrosaẽ. Itaque diis non celestem sensum sed bumanũ potius at tribuunt . Idaq
llis necessaria & grata creduntesse quae nobis quibus aute surientibus opus estcibo aut
sitentibus potu. aut ueste algentibus aut cũ soldeessert lumine ut uidere

Expanded text:
laret. Num igitur mentis suae compos putandus est, qui auctori et datori luminis candelaret. Num igitur mentis suae compos putandus est, qui auctori et datori luminis candelarum ac cerarum lumen offert pro munere? Aliud vero ille a nobis exigit lumen, et quidem non fumidum, sed ut ait poeta liquidum atque clarum, mentis scilicet, propter quod a poetis φῶτες nuncupamur: quod exhibere non potest nisi qui deum agnouerit. illorum autem dii quia terreni sunt, egent luminibus, ne in tenebris sint: quorum cultores quia caeleste nihil sapiunt, etiam religiones quibus deseruiunt ad terram reuocant: in ea enim lumine opus est, quia ratio eius et natura tenebrosa est. itaque diis non caelestem sensum, sed humanum potius adtribuunt ideoque illis necessaria et grata credunt esse quae nobis, quibus aut esurientibus opus est cibo aut sitientibus potu aut ueste algentibus aut cum sol decesserit lumine, ut uidere
Abbreviated transcription (Latin):
pere animopossent que s intbona illa celestia quorũ magnitudinẽ terreno adhuccorpo¬
re obuolut sensu capere non possumus tam secum his officus in anibis stultissimoseẽ cagnoscant
Uelsicaelostelumen quod dicimus solem contem plari uelint lam sentient quã non indige acla¬
cernis eorumdis qui ipsebiusum hominis tamclaram tã candidã iucem dedit : & tam̃ cũ intam
mensuras tantũ sit fulgoris ut eũ mortaliũ luminũ acies nonqueat tueri & si paulis per
intenderis heb etatos oculos caligo actenebrȩ consequant quid tandẽ luminis quid darita¬
tis apudipsum dm̃ penes quẽ nullanox ẽ esse arbitremur quih ancipsã lucẽ sumoderatus
est Vt neque nimio fulgore neque calore uebementi nocer& animantibus Tantũq istarũ
rerum dedit ei quantum aut mortalia corpora patipossent. aut frugũ maturitas postu¬

Expanded text:
pere animo possent quae sint bona illa coelestia, quorum magnitudinem, terreno adhuc corpopere animo possent quae sint bona illa coelestia, quorum magnitudinem, terreno adhuc corpore obvoluti, sensu capere non possumus, jam se cum his officiis inanibus stultissimos esse cognoscant. Vel si coeleste lumen, quod dicimus solem, contemplari velint, jam sentient quam non indigeat lucernis eorum Deus, qui ipse in usum hominis tam claram, tam candidam lucem dedit. Et tamen cum in tam mensuram, tantum sit fulgoris, ut eum mortalium luminum acies non queat contueri; et si paulisper intenderis, hebetatos oculos caligo ac tenebrae consequantur: quid tandem luminis, quid claritatis apud ipsum Deum, penes quem nulla nox est, esse arbitremur? qui hanc ipsam lucem sic moderatus est, ut neque nimio fulgore, neque calore vehementi noceret animantibus; tantumque istarum rerum dedit ei, quantum aut mortalia corpora pati possent, aut frugum maturitas postu
Abbreviated transcription (Latin):
quas sibonis artibus ad sequi non possunt malis ad sequuntur. fraudant rapiunt spoliant
insidiantur ab iurant. Nihildenique moderati aut pensi habent dũmodo auro co¬
ruscent argento gemmis uestibus fulgeant auidissimo uentrio pes igerent
stipatif amiliarum gregibus ꝑ dimotũ populũ semꝑ hicedant sic ad dicti & serui¬
entes uoluptatibus uimui goremq: mentis & tingunt & cum iuuere semaxime pu¬
tant admortem concitatissime properant : Nam sut hisecundo libro docium
celi ratio ianimo. Terrđ aut̃ incorporeẽ . qui pena neglegunt animi corporis appe
accelo cuius qm̃ &pertes sunt corpori seruiendo longe ab sunt ab intellectu rerũ diuina¬
rum eadem mis eros ubique cecitas praemit sicut enim qui sit uerus ds̃. Ita qui sit ueruscul
uina tamquam sitienti. accendunt lumina. uelutibite nebris agenti quod sisuspicari aut pa¬

Expanded text:
quas si bonis artibus adsequi non possunt, malis adsecuntur. fraudant rapiunt spoliant quas si bonis artibus adsequi non possunt, malis adsecuntur. fraudant rapiunt spoliant insidiantur abiurant, nihil i denique moderati aut pensi habent, dummodo auro coruscent, argento gemmis uestibus fulgeant, auidissimo uentri opes ingerant, stipati familiarum gregibus per dimotum populum semper incedant. sic aaaicti et sermentes uoiuptatibus mm uigoremque mentis extinguunt et cum uiuere se maxime pad mortem concitatissime properant. nam sicut in secundo libro docuimus, caeli ratio in animo, terrae autem in corpore est. qui bona neclegunt animi, corporis adpa coelo est: cujus quoniam expertes sunt, corpori serviendo, longe absunt ab intellectu rerum divinarum. Eadem miseros ubique caecitas premit: sicut enim qui sit verus Deus, ita qui sit verus cultvina, tanquam sitienti; accendunt lumina, velut in tenebris agenti. Quod si suspicari, aut perci
Abbreviated transcription (Latin):
quenta uerst si focosodorati acueteres uini ꝓfusione made fecerint : quin &iam s¬
cras dapes apparant & & quisitas epulas : quasi aliquid indelibaturis offerunt quid¬
quid aspecturarum quid quid opere autodore pretiosum & haec grata esse dussuis ñ
&aliqua diuinitatis ratione quãnescunt sed e siuis cupiditatibus iudicant : Nec dntel¬
legunt terrenis opibus dm̃ ñ indigere Nibilenim sapiunt nis iterrambonaq & mala
solius corporis sensu a cuo luptate ꝑpendunt huius arbitrio utreligione ponderant
sic totius uitaesuae acta disponunt & quoniam sesemel acceli contẽ platione auerterunt
sensũ que illum caelestem corporam ancipauerunt libidinibus frena ꝑ mittunt tãquã
secum ab laturi uoluntatẽ quã momentis omnibus capere festinant. Cũ animus ministe¬
rio corporis non corpus ministerio animi utidebeat. Idem maximũbonũ iudicantopes

Expanded text:
cruentauerint, si focos odorati ac ueteris uini profusione madefecerint. quin etiam sacruentauerint, si focos odorati ac ueteris uini profusione madefecerint. quin etiam sacras dapes apparant et exquisitas epulas quasi aliquid inde libaturis offerunt. quidquid aspectu rarum, quidquid opere aut odore pretiosum est, haec grata esse diis suis non ex aliqua diuinitatis ratione, quam nesciunt, sed ex suis cupiditatibus iudicant nec intellegunt terrenis opibus deum non indigere. nihil enim sapiunt nisi terram bonaque et mala solius corporis sensu ac uoluptate perpendunt. huius arbitrio ut religionem ponderant, sic totius uitae suae acta disponunt. et quoniam se semel a caeli contemplatione auerterunt sensumque illum caelestem corpori mancipauerunt, libidinibus frena permittunt tamquam secum ablaturi uoluptatem, quam momentis omnibus capere festinant, cum animus ministerio corporis, non corpus ministerio animi uti debeat. idem maximum bonum iudicant opes:
Abbreviated transcription (Latin):
uoderat officium susceptimuneris diui nospũ instruente acsuffragrante ipsaueao¬
nates ronp leumus. euus aasorende a que bnlustrande causamibi ascaenmtuordes
ad id quodest sumnum operis huius & maximũ ut doceam quoritu quo uesagifiao den colista¬
portoat Idemĩ est hominis officium in eo quosolo suamarerum &omnis beat&e ute ratio c sate
quan do quidem propte rea ficti & inspirati ab eosumus ñ ut celum uideremus & solem quo d
an axagoras putauit sedut artificem solis & cȩlidm̃ sed ut artificẽ pura & bite gramente
coleremus quamuis aut̃ precedentibus libris ꝓ ingenu mediocri tate defenderim ueri¬
iues Tamen&ritu quoque ipso elucere uelmaxime potest Nihilenĩ scã & singularis
illam aiestas aliud ab homine desiderat . quãsolam in nocentiã quam siquis obtulera
do satispie satisreligiose litabit: homines aut neglata iustitia cum se omnibus flagi¬
tis aut sceberibus inquinati religiosos seputant sitẽpla&aras hostiarũ s angune

Expanded text:
uod erat officium suscepti muneris diuino spiritu instruente ac suffragante ipsa ueritate conpleuimus: cuius adserendae atque inlustrandae causam mihi et scientia et ad id quod est summum operis hujus et maximum, ut doceam quo ritu, quove sacrificio Deum coli oporteat. Id enim est hominis officium, in eoque solo summa rerum, et omnis beatae vitae ratio consistit: quandoquidem propterea ficti et inspirati ab eo sumus, non ut caelum uideremus et sόlem, quod Anaxagoras putauit, sed ut artificem solis et caeli deum pura et integra. mente coleremus. quamuis autem praecedentibus libris pro ingenii mediocritate defenderim ueritatem, tamen ex ritu quoque ipso elucere uel maxime potest. nihil enim sancta et singularis illa maiestas aliut ab homine desiderat quam solam innocentiam: quam si quis obtulerit deo, satis pie, satis religiose litabit. omnes autem neglecta iustitia cum sint omnibus flagitiis ac sceleribus inquinati, religiosos se putant, si templa et aras hostiarum sanguine
Abbreviated transcription (Latin):
rendo eruere uoluerunt quod studium ꝑ ignorantiam ueris apientiam
niamus nonut cum his demcertemus quistare non possunt. sed ut eos fugientes at¬
q: deiectos nostro campo insequamur: ẽpicuri disciplinam ulto celebrior semꝑ fuit quã
c& erorum non quiaueri aliquid affert sed quia multos populare nomen pidatis inui

Expanded text:
rendo eruere uoluerunt: quod studium per ignorantiam ueri sapientiam rendo eruere uoluerunt: quod studium per ignorantiam ueri sapientiam niamus, non ut cum his decertemus, qui stare non possunt, sed ut eos fugientes atque deiectos nostro campo insequamur. Epicuri disciplina multo celebrior semper fuit quam ceterorum, non quia ueri aliquid adferat, sed quia multos populare nomen uoluptatis inui
Abbreviated transcription (Latin):
primum cum primis ipseroꝑtus : Nuncego sum in patrias qui possim uerter euo¬
ces Et sone ca nom possunt inquit m ille a nni ex quo initia sapientiae mota sunt
Mlultis igitur saeculis humanum genussinerationeiuxit : quod hridens persius
post quã in quit sapereurbi cumpipere & palmis uenit tam quã sapientia cũ sapor
is mertibus fuerit inuecta : quaes iest secundum hominis naturãcum hom ine
ipsocoe perit necesse est: Siuero non est neccapere quidem illamposs& humanana¬
tura : sed quia recipit a principio igitur fuis sescientiam nec essestergo filo sofia
quianon a principio fuit Non est eademuera sapientia sed uidelic& greciquia
sacias ueritatis litteras non adtingerant quẽ ad modum de prauãess& sapi¬
entia noscierunt : & ideo cumua cares apientia humanamuitam putarent
to sofiam cõmenti sunt id est latentem atq. ignotam sibi ueritatem disse¬

Expanded text:
primus cum primis ipse repertus Nunc ego sum, in patrias qui possum vertere voprimus cum primis ipse repertus Nunc ego sum, in patrias qui possum vertere voces. Et Seneca: « Nondum sunt, inquit, mille anni, ex quo initia sapientiae mota sunt. » Multis ergo saeculis humanum genus sine ratione vixit. Quod irridens Persius: Postquam inquit sapere urbi Cum pipere is mercibus fuerit inuecta. quae si est secundum hominis naturam, cum homine ipso coeperit necesse est, si uero non est, ne capere quidem illam posset humana natura. sed quia recipit, a principio igitur fuisse sapientiam necesse est: ergo philosophia quia non a prinsacras veritatis litteras non attigerant, quemadmodum depravata esset sapientia, nesciverunt. Et ideo cum vacare sapientphilosophiam commenti sunt id est latentem atque ignotam sibi ueritatem disse