comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aliolorointerponens ad didisti. metadci respondere uoluisti. Vbitemon& &mi raris
ducut : Vnderette mouereris sudulterium noness&. quamuis adilteri uiuaixore altn
ducere: Suutem adubterium est utea quęsunt disputiti doruerunt. quid tendt᷑
pereandorum causa filiorum: nonenim propterta flagitiorũ est ꝑmittendalicentu
autuero tamcauepdũ est sineposterismori. quamlgendũ in positerũ uiuere: Quos
non sinenter adulteri. quo s neces scest post primam mortem scundemortis a&cerit ute
dimpnari: Nam procrtoidorũ filiorũ istaciusitio. &um non adulteras seccastissimas fon¬
nas si fortesint steriles cogitdimitti &alterasdlici quodtibiexsstimo nomplicere: qua¬
proptercuisa in continentiȩ non sunt excusinda adulteria. quantominus exusantur
* pertindoium cuuisi filiorũ. Illiquippe in firmitito hocstincontinentiȩ uduita post¬

Expanded text:
alio loco interponens addidisti meque ad ea respondere uoluisti. ubi te mouet et miseraris alio loco interponens addidisti meque ad ea respondere uoluisti. ubi te mouet et miseraris ducat. unde recte mouereris, si adulterium non esset quamuis adultera uiua uxore alteram ducere. si autem adulterium est, ut ea quae sunt disputata docuerunt, quid obtenditur procreandorum causa filiorum? non enim propterea flagitiorum est permittenda licentia. aut uero tam cauendum est sine posteris mori quam eligendum in posterum uiuere? quod non sinentur adulteri, quos necesse est post primam: mortem secundae mortis aeternitate damnari. nam procreandorum filiorum ista causatio etiam non adulteras, sed castissimas feminas, si forte sint steriles, cogit dimitti et alteras duci: quod tibi existimo non placere. Quapropter si causa incontinentiae non sunt excusanda adulteria, quanto minus excusantur procreandorum causa filiorum!\' Illi quippe infirmitati, hoc est incontinentiae uoluit aposto
Abbreviated transcription (Latin):
sasit. Quo mulier alligata est quam diuuir ciusuuit: Sedͥnundequerdis in continen¬
tium disputimus. quidenim uidetur iustius huius mulieris querela quȩdicit
dimis sasum nondimisi. & quo continer epaucorum est non mecontinui. pefor¬
nicarer nupsi & dicor moechata qui anupsi ÷ numquid propterhuius qua siust
querelam legem ensebimus mutandemesse diuinũ utistam noniudicemus adultera
absit: Sedrespondbis non cam debuisse dimitti quia forncitionis nullacausa p̃cessera
Verũdicis: Nampeccitũ miritieius dñs ex pressit ubuit Quidimisserit uxorem sium
exceptacausa forncationis faciteam mocturi: Sednum quid ideo stinubendo postta non
peccauit. quuprius dimittendo ille pectauit Quid egoci prodest quoddelgge xpĩmulier
incontineis queritur. ni sut murmurans punuatur Iamnunc &iam illauideimus quȩ

Expanded text:
sa sit, quoniam mulier alligata est, quamdiu uir eius uiuit sed nunc de querellis incontinensa sit, quoniam mulier alligata est, quamdiu uir eius uiuit sed nunc de querellis incontinentium disputamus. quid enim uidetur iustius huius mulieris querella, quae dicit: dimissa sum, non dimisi; et quoniam continere paucorum est, non me continui. ne fornicarer nupsi; et dicor moecha quia nupsi? numquid propter huius quasi iustam querellam legem censebimus mutandam esse diuinam, ut istam non iudicemus adulteram? absit. sed respondebis non eam debuisse dimitti, quia fornicationis nulla causa praecesserat. uerum dicis; nam peccatum mariti eius dominus expressit, ubi ait: qui dimiserit uxorem suam excepta causa fornicationis facit eam moechari. sed numquid ista ideo nubendo postea non peccauit, quia prius dimittendo ille peccauit? quid ergo ei prodest, quod de lege Christi mulier incontinens queritur, nisi ut murmurans puniatur? Iam nunc etiam illa uideamus, quae
Abbreviated transcription (Latin):
in continentiactessit & nupsit: & tamen adulter adulteramduxit. Amborei
ambodamnandisunt: & quȩ nupsit uiuomarito. & quiduxit eam cuiuiint ma¬
ritus: Num quid hiclegeni xp̃i dicimus in humanam qua constituitur rea
tanłi criminis atquepunitur. quamuir nullacius practedente fornicatione
dimisit & qui a paucorum est continere dimittendo cõpulit nubere:
Cur non iñsc dicimus habendum esse promortuo qui ma l adimutendo
prior coniugale uinculimrupit: pam quarationẽ dicturus escum ripisscumcoli comi¬
gale quilic& sit moedius non dimisit uxorem. &cum non rupisse qui &iam castamdimi¬
st uxorem ego autem dico in utro que manere hocumculum quo mulierallig ita est
quamdiuuir enus uiuit si ue continens siue mocchus &id comocchari eam quechimis
nupserit. & moetharicum qui dimissmduxerit siuea moechosiue a continente dimis¬

Expanded text:
incontinentiae cessit et nupsit; et tamen adulter adulteram duxit. ambo rei, incontinentiae cessit et nupsit; et tamen adulter adulteram duxit. ambo rei, ambo damnandi sunt, et quae nupsit uiuo marito et qui duxit eam, cuius uiuit maritus. numquid hic legem Christi dicimus inhumanam, qua constituitur rea tanti criminis atque punitur, quam uir nulla eius praecedente fornicatione dimisit et, quia paucorum est continere, dimittendo conpulit nubere? cur non hic dicimus habendum esse pro mortuo, qui male dimittendo prior coniugale uinculum rupit? nam qua ratione dicturus es eum rupisse uinculum coniugale, qui, licet sit moechus, non dimisit uxorem, et eum non rupisse, qui etiam castam dimisit uxorem? ego autem dico in utroque manere hoc uinculum, quoniam mulier alligata est, quamdiu uir eius uiuit, siue continens siue moechus, et ideo moechari eam, quae dimissa nupserit, et moechari eum, qui dimissam duxerit, siue a moecho siue a continente dimis
Abbreviated transcription (Latin):
sadimittere coniugem: Nonne lex xp̃i in cotinentibus displic& quiuxores
litigiosas iniuriosas imperiosas. fastidiosas. & ad reddendum debitum coniuga¬
le difficillimas repudio interposito abicereuolunt & alteras ducere : Iamer go
quiaistorum incontinentia logemxp̃i horruit adeorum lexxp̃i ar bitrium com¬
mutandaest : Iamporrosimaritum relinꝗat uxor uelmaritus uxorem. non cau¬
sa fornicationis sed potius continentiae. sit quatin continens cuirepudium prop¬
ter hocdatur quaero utrum nonerit adulter uel adultera si alteri copuletur. si non
erit dicitur: dño contradicitur. cuius haet uerba sunt: dictum est autem qui cumq
dimiscrit uxoremsuam. d&illilibellũ repudii: Ego autẽ dicouobis quia omnis qui
dime seritux orem suam excepta caus a fornicationis facit eã moethari & quidimissa
duxerit adulterat: Eccedimis sa est nondimisit: & quia continere paucorum est.

Expanded text:
sa dimittere coniugem? nonne lex Christi incontinentibus displicet, qui uxores sa dimittere coniugem? nonne lex Christi incontinentibus displicet, qui uxores litigiosas, iniuriosas, imperiosas, fastidiosas et ad reddendum debitum coniugale difficillimas repudio interposito abicere uolunt et alteras ducere? iam ergo quia istorum incontinentia legem Christi horruit, ad eorum lex Christi arbitrium commutanda est? Iam uero si maritum relinquat uxor uel maritus uxorem non causa fornicationis, sed potius continentiae sitque incontinens, cui repudium propter hoc datur, quaero utrum non erit adulter uel adultera, si alteri copuletur. si non erit\' ut dicitur, domino contradicitur, cuius haec uerba sunt: dictum est autem: quicumque dimiserit uxorem suam, det illi libellum repudii. ego autem dico, quia omnis qui dimiserit uxorem suam excepta causa fornicationis, facit eam moechari; et qui dimissam duxerit, adulterat. ecce dimissa est,, non dimisit et quia continere paucorum est,
Abbreviated transcription (Latin):
permou& qui coniu gescausa formcationis intercedente dimittunt siabas
duere nonsmnantur. quo continere paucorum est : Adquea did debent laudeas¬
hortari non lege conpelli. Itaque si dimissa adultera non dicitur altera iuis¬
tamquerdam sicut putas habebithominum in continentia. Seda Atende
quamplurasi nt ubisi querdas in continentium udimus aminittre pecense nobis
ert adulteria facienda ꝓmitere: quidienim ali quodlturno & isa nabilimorbo
cor poris tencatur coniunx quo combrtus impeditur: Quid ñ captiuita s ueluis ali¬
qua separarit it aut sciat uiuerem aritus uxorem cuius sibi copia denegatur
Censesneam mittenda in continentiũ murmura & ꝑmit tenda adulteria quid
in hoc ipsounde interrogatus est dñs responđ quefieri non debere sed adduriti¬
in cordis ilorum mor sen ꝑmisis se dari libellum repudii & quacum que cau¬

Expanded text:
permoueret, qui coniuges causa fornicationis intercedente dimittunt, si alias permoueret, qui coniuges causa fornicationis intercedente dimittunt, si alias ducere non sinantur, quoniam continere paucorum est atque ad id debent laude adhortari, non lege conpelli. itaque si dimissa adultera non ducitur altera, iustam querellam, sicut putas, habebit hominum incontinentia. sed adtende, quam plura sint, ubi, si querellas incontinentium uelimus admittere, necesse nobis erit adulteria facienda permittere. quid? si enim aliquo diuturno et insanabili morbo corporis teneatur coniux, quo concubitus inpeditur? quid? si captiuitas uel uis aliqua separet, ita ut sciat uiuere maritus uxorem, cuius sibi copia denegatur, censesne admittenda incontinentium murmura et permittenda adulteria? quid in hoc ipso, unde interrogatus est dominus responditque fieri non debere, sed ad duritiam cordis illorum Moysen permisisse dari libellum repudii et quacumque cau
Abbreviated transcription (Latin):
commemorauit matheus. tamen non solũ ipsemoechatur. sedsicut esta pud
marcum.: Quicum que dimiserit uxorem suam & aliam duxerit. adulten¬
um committit supercam: & siuxor dimiscriturum suum & aliinupserie
moechatur: & sicuti est apudlucam. omnis quidimitat uxorem suã & duct
alteram moechacur: et qui dimissam a uiro duxerit moechatur. Dequi¬
iobus testimoniis iam satis inlibro superiore disscrui. Sedrespondes mihi¬
Comanenter uiuerepau corum est. &id eoqui fornicantes comuges dimi¬
serunt quo non possuntreconciliari. tantũ sepesiditari uident ut degen
ep̃i nonhumanã sed feralem pronuntient. Ofrater quantum ad in conti¬
nentes ꝑtin& multas querelas habere possunt. quibus ut dicis legem xp̃i
feralem pronunti ent nonhumantm : & tamen non propter illo seuuange¬
liuimxp̃i ꝑuerter eud mutare debemus: Tequippesola corũ querela

Expanded text:
commemoravit Matthaeus: tamen non solum ipse moechatur, sed, sicuti est apud commemoravit Matthaeus: tamen non solum ipse moechatur, sed, sicuti est apud Marcum, Quicumque dimiserit uxorem suam, et aliam duxerit, adulterium committit super eam; et si uxor dimiserit virum suum, et alii nupserit, maechatur ; et sicuti est apud Lucam, Omnis qui dimittit uxorem suam, et ducit alteram, moechatur; et qui dimissam a viro duxerit, moechatur . De quibus testimoniis jam satis in libro superiore diss\'continenter uiuere paucorum est; et ideo qui fornicantes coniuges dimiserunt, quoniam non possunt reconciliari, tantum se periclitari uident, ut legem Christi non humanam, sed feralem pronuntient. o frater, quantum ad incontinentes pertinet, multas querellas habere possunt, quibus, ut dicis, legem Christi feralem pronuntient, non humanam. et tamen non propter illos euangelium Christi peruertere uel mutare debemus. te quippe sola illorum querella
Abbreviated transcription (Latin):
xpi consortiu aduletra non uocetur: uerum etaenonfiat. nemo conpellit qua
forte lexaliqua hiius scculiu&at. secundũ terrenae ciuitatis modũ ubi cogi¬
tata non estabolitio criminum: ꝑ sanguinem scm̃: Suscipiatur et gocon¬
tinentia quam nullalex pro hib& ipalia non eatur adulteria & quid
adnos. si nee saltem diuinamiseratione mundata marito reconcilieau
adultera. Dumtamen ponr econcliatis adulteris nonalia fiant quan comubia que
coniuncuntur esscadulieria: Mulier enim alligata est quã dui uir enis uuit
Ergo consequenter auralligat& est. quam diumulier eius uiuit. Hact ale¬
tio facit ut aliis coniułgi sineadulterina copulatione nom possint: Vnde ne¬
cesse est ex duobus coniugibus quattuor adulteroficri si &illa adulter inup¬
serit &ille altiram duxerit. Quamuis enim sceleratius moeth&ur quin on
causa fornicationis uxore dimissa alterã ducit quod genus adulter

Expanded text:
Christi consortium adultera non uocetur. uerum ecce non fiat, nemo conpellit, quia Christi consortium adultera non uocetur. uerum ecce non fiat, nemo conpellit, quia forte lex aliqua huius saeculi uetat secundum terrenae ciuitatis modum, ubi cogitata non est abolitio criminum per sanguinem sanctum. suscipiatur ergo continentia, quam nulla lex prohibet, in alia non eatur adulteria. et quid ad nos, si nec saltem diuina miseratione mundata marito reconcilietur adultera, dum tamen non reconciliatis adulteris non alia fiant quasi conubia, quae conuincuntur esse adulteria? mulier enim alligata est, quamdiu uir eius uiuit. ergo consequenter et uir alligatus est, quamdiu mulier eius uiuit. haec alligatio facit, ut aliis, coniungi sine adulterina copulatione non possint. unde necesse est ex duobus coniugibus quattuor adulteros fieri, si et illa alteri nupserit et ille adulteram duxerit. quamuis enim sceleratius moechetur, qui non causa fornicationis uxore dimissa alteram
Abbreviated transcription (Latin):
iactantia : Nonigitur exhorreant uiri. quod adulterȩ xp̃s ignouit: Sed potius
cognoscant &iam periculũ suum & similimorbo laborantes ad cundem saluatorẽ
sup plicipi&ate confugiant. & quod in illa factum legunt. & iam sibi necessarium
essefateantur : Adulteriorum suorum medicinã suscipiant: adulterarqam defi¬
nant: Laudent in sedĩ patientiam : agant penitentiam. sumant indulgentiam:
Mutent depoena feminarum. & de sua inpunitate sententiã qͥuibus conside¬
ratis atque tratatis si communis conditio. communemalũ. commune peri¬
culum commune uulnus. communis salus fideliter & humiliter cogitaet᷑
noneritturpis ncque difficilis. &iã postperpetrata atquepurgata adultera
reconciliactio conugũ ubipdiues regniglorũ nonduntitur fieri reutnis¬
siopitieiteriurni Nonur post uiridiuortium adultera reuoc&ur. sedit post

Expanded text:
iactantia? non igitur exhorreant uiri, quod adulterae Christus ignouit; sed potius iactantia? non igitur exhorreant uiri, quod adulterae Christus ignouit; sed potius agnoscant etiam periculum suum et simili morbo laborantes ad eundem saluatorem supplici pietate confugiant et quod in illa factum legunt etiam sibi necessarium esse fateantur, adulteriorum suorum medicinam suscipiant, adulterare iam desinant, laudent in se dei patientiam, agant paenitentiam, sumant indulgentiam, mutent de poena feminarum et de sua inpunitate sententiam. Quibus consideratis atque tractatis si communis condicio, commune malum, commune periculum, commune uulnus, communis salus fideliter et humiliter cogitetur, non erit turpis neque difficilis etiam post perpetrata atque purgata adulteria reconciliatio coniugum, ubi per claues regni caelorum non dubitatur fieri remissio peccatorum, non ut post uiri diuortium adultera reuocetur, sed ut post
Abbreviated transcription (Latin):
quit littere meae Nulla pastecausic praciudicibunt: Nequenim si penesteculpa fuit
ut matrimoniũ soluer&ur. & secundum legemiuliam eupasia uxortua puber&
propterhoc rescriptum meũ adulterii damnatcerit. Nisi const& ẽ commissum Ha¬
cebunt autẽ antecculos hoc inquirere : ancumtu pudic seuiueres. illiquoquebonos
mores colendi auctor fuisti Periniquumenĩ mihi uid&ur cẽ. utpudicitiam uir ab
ux ore exigat. quã ipsenon exhibet. quae res potest &uirum damnare. Non obconpen¬
sationem mutui criminis rem interutrũq componere. uel causam facti tollere::
Sihaec obseruanda sunt propter decus terrenaeciuitatis. quanto castiores quȩrit cae¬
lestis patria & soci& as angelorum : Quaecumita sint. Num quid id cominorest ac
non potius maior &peior uiliorum inpuditia : quia inest illis superba &licentiosa

Expanded text:
quit, litterae meae nulla parte causae praeiudicabunt. neque enim, si penes te culpa fuit, quit, litterae meae nulla parte causae praeiudicabunt. neque enim, si penes te culpa fuit, ut matrimonium solueretur et secundum legem Iuliam Eupasia uxor tua nuberet, propter hoc rescripto meo adulterii damnata erit, nisi constet esse commissum. habebunt autem ante oculos hoc inquirere, an, cum tu pudice uiueres. illi quoque bonos mores colendi auctor fuisti. periniquum enim mihi uidetur esse, ut pudicitiam uir ab uxore exigat, quam ipse non exhibet. quae res potest et uirum damnare, non ob conpensationem mutui criminis rem inter utrumque conponere uel causam facti tollere. si haec obseruanda sunt propter decus terrenae ciuitatis, quanto castiores quaerit caelestis patria et societas angelorum! quae cum ita sint, numquid ideo minor est, ac non potius maior et peior uirorum inpudicitia quam inest illis superba et licentiosa
Abbreviated transcription (Latin):
tinto grauius eospunin oportuerit. quan tomagis ad eos peran& & uistute uinare
& exemplo regere feminas: Xp̃nis equidem loquor qui fideliter audiunt Ca¬
put imnulenis ur: ubiscagnoscumtduces illis utẽcomites c̃debere &xideoca¬
uendẽ uiro illuc ire uiuendo quatim& Neuxor sequatur imitando: Sedisti quibus
displic& ut interuirum &uxorem par pudicitiae forma seru&ur. & potius digunt ma¬
quibus feminas pudicitia enȩxibus auros uidentur obstringere: Legant quidimperator
aptoninus nonutiq xp̃ianus dehac re constituert: Vbi maritus uxorem deadul¬
terii crimine accus. renonsinitur. cuimoribus suis non praebuit castitatis exemplum
Itacutambodamnent᷑ si ambos pariter inpudicos conflictus ipseconuicerit: Nam
supredieti imperatoris haecuerba sunt qua eapud gregorianũ leguntur. Sane ip¬

Expanded text:
tanto grauius eos puniri oportuerit, quanto magis ad eos pertinet et uirtute uincere tanto grauius eos puniri oportuerit, quanto magis ad eos pertinet et uirtute uincere et exemplo regere feminas. christianis equidem loquor, qui fideliter audiunt: caput mulieris uir, ubi se agnoscunt duces, illas autem comites esse debere. et ideo cauendum uiro iliac ire uiuendo, qua timet, ne uxor sequatur imitando. sed isti, quibus displicet, ut inter uirum et uxorem par pudicitiae forma seruetur, et potius eligunt, maquibus feminas pudicitiae nexibus uiros uidentur obstringere, legant, quid imperator Antoninus, non utique christianus, de hac re constituerit, ubi maritus uxorem de adulterii crimine accusare non sinitur, cui moribus suis non praebuit castitatis exemplum, ita ut ambo damnarentur, si ambos pariter inpudicos conflictus ipse conuinceret. nam supra dicti imperatoris haec uerba sunt, quae apud Gregorianum leguntur. sane, in
Abbreviated transcription (Latin):
mittat. Tum uero forsitan cogitarent qui indignabantur. quod ad ulteram p̃
occiderent. quanta illis dĩ misericordia parcer&ur ut adulteri uiuerent : Sedcũ
haec ei sdicimus non solũ nihiluolunt d&rahere seueritati. sed irascuntur in super
ueritati & loquuntur atquerespondent: Sedosuiri sumus : apuero sexus nr̃i
dignitas hanc sustindit inuirum. utcũ aliis feminis practer uxoresnras siquid amt¬
timus i pluendis poenis mulicribus comparemur: Quasi non propaerea migis debe¬
ant ilpolicitas concupiscentias uiriliter frenare quicuiri sunt: Quasi non pptera
magis debeant mulieribussuis aduiftatis huis exemplum sepraebere quiauiri sunt
quasi non propterca migis debeant᷑ libidinesupe̾reri. quiauiri sunt: Quasi pon
proptereaminus debeant lasciuienti carni seruire qui& uirisunt: & tamep indig¬
nantur siaudiant ad ulteros uiros penderesimiles adulteris feminis poenis : cum

Expanded text:
mittat, tum uero forsitan cogitarent, qui indignabantur, quod adulteram non mittat, tum uero forsitan cogitarent, qui indignabantur, quod adulteram non occiderant, quanta illis misericordia dei parceretur, ut adulteri uiuerent. Sed cum haec eis dicimus, non solum nihil uolunt detrahere seueritati, sed irascuntur insuper ueritati et loquuntur atque respondent: sed nos uiri sumus. an uero sexus nostri dignitas hanc sustinebit iniuriam, ut, cum aliis feminis praeter uxores nostras si quid admittimus, in luendis poenis mulieribus comparemur? quasi non propterea magis debeant inlicitas concupiscentias uiriliter frenare, quia uiri sunt; quasi non propterea magis debeant mulieribus suis ad uirtutis huius exemplum se praebere, quia uiri sunt; quasi non propterea minus debeant a libidine superari, quia uiri sunt; quasi non propterea minus debeant lasciuienti carni seruire, quia uiri sunt et tamen indignantur, si audiant adulteros uiros pendere similes adulteris feminis poenas, cum
Abbreviated transcription (Latin):
inpunitatẽ dari mulicribus suis: illud quoddea dulterae indulgentia dñs fe¬
cit auferrent de codicibussuis. quasi ꝑmissionem peccandi tribuerit. quidix̃
deinceps nolipecare: autideo nondebuent mulier a medicodõ illius peccati
remissione sanari neoffenderentur insani: Nequeenim quibus illud factumdñ
displic&. ipsipudici sunt & eos seueros castitas facit. Sed potius ex illo sunt homi¬
nũ pumesd quibus dñsait quisinepeccato esturm̃. prior in eim lapidem iaciat:
Nisi quod illi conscientia territi recesserunt & temptarexpm̃ atqueadulteram
persequi destiterunt: Isti autem &aegroti medicum reprehendunt. & in adulte¬
ras adulteri sȩuiunt: Quibus sidicer&ur Nonquod illi audierunt qui sinepecca¬
toest. qui senim sinepeccato. sedquis sineistopecratoest prior in illam lapidẽ

Expanded text:
inpunitatem dari mulieribus suis, illud, quod de adulterae indulgentia dominus feinpunitatem dari mulieribus suis, illud, quod de adulterae indulgentia dominus fecit, auferrent de codicibus suis, quasi permissionem peccandi tribuerit qui dixit: iam deinceps noli peccare, aut ideo non debuerit mulier a medico deo illius peccati remissione sanari, ne offenderentur insani. neque enim quibus illud factum domini displicet, ipsi pudici sunt et eos seueros castitas facit; sed potius ex illo sunt hominum numero, quibus dominus ait: qui sine peccato est uestrum, prior in eam lapidem iaciat. nisi quod illi conscientia territi recesserunt et temptare Christum atque adulteram persequi destiterunt, isti autem et aegroti medicum reprehendunt et in adulteras adulteri saeuiunt: quibus si diceretur, non quod illi audierunt: qui sine peccato est — quis enim sine peccato? — sed: qui sine isto peccato est, prior in illam lapidem
Abbreviated transcription (Latin):
adhuc deputamus adulteros. quos uel baptismate ab lutos uel pęnitentra
credmusessesanatos : hacc crimina inuetere dilege pullis sacrifieus mim¬
dabantur : quac noui testamentis anguine sinedubitationemundant᷑
&ideotunc omnimodo prohibitũ est: ab alio contaminatam uirorto¬
percuxorem: Quamuis dauid saulis filiam quam pater eiusdem muli¬
cris ab eoseparatam dederat alteri tam quam noui testamenti prae figu¬
rator sincconctatione receperit: Nunc autem postea quam xp̃s
antacdulterȩ pecegotedamnabo. uadedeinceps noli peccare
quis non in tellegat debere ignoscere maritũ quodunid & gnouisse
dnm̃ amborum : Neciam sedebere adulterã dicere. cuius penitentis crimen di¬
uina credit miserationedel&um: sed hocuidebio& infideliũ sensus exhorr&
Itaut᷑nulli modicaefidei uel potius in imici uerȩ fidei credom &uentes peccandi

Expanded text:
adhuc deputamus adulteros, quos uel baptismate ablutos uel paenitentia adhuc deputamus adulteros, quos uel baptismate ablutos uel paenitentia credimus esse sanatos? haec crimina in uetere dei lege nullis sacrificiis mundabantur, quae noui testamenti sanguine sine dubitatione mundantur; et ideo tunc omni modo prohibitum est ab alio contaminatam uiro recipere uxorem, quamuis Dauid Saulis filiam, quam pater eiusdem mulieris ab eo separatam dederat alteri, tamquam noui testamenti praefigurator sine cunctatione receperit. nunc autem posteaquam Christus ait adulterae: nec ego te damnabo; uade, deinceps iam noli peccare, quis non intellegat debere ignoscere maritum, quod uidet ignouisse um amborum nec se iam debere adulteram dicere, cuius paenitentis crimen diuina credit miseratione deletum? Sed hoc uidelicet infidelium sensus exhorret, ita ut nonnulli modicae fidei uel potius inimici uerae fidei, credo, metuentes peccandi
Abbreviated transcription (Latin):
impudicitiã soluatur hocuinculo: Quacsi soluitur. liberaerit alcgeuiri & ideo
quo d insi pientissi me dicitur non eritadultera ni fucritcu aliouiro: qui aꝑ adulte¬
rium liberata esta priorcuiro: quod suita estaucritate deuiũ ut nullus id non
dico xp̃i anus sedhumanus senses amͥnintat profectomulier alligata est quã¬
diuuir eius uiuit: quodut apertius dicã quã diuuir eius in corpore est: pari
et goforma & uir alligatus est quã diumulier eius in corpore est: undesi
uult dimittereadulteram nequodinillam culpatipse commitat: Simi¬
liter & mulier sidimittatadulterum non sibi copulet alterũ: Aligata estenĩ
quam diuuir eiu suiuit necalẽ uiri nisimortui liberatur: ut non sit adultera
si fuerit cumalio uiro: Quodautẽ tibidurum uid& ut postadulterium re¬
concili&ur coniugi coniun x si fides assit nonerit durum: Quur enim

Expanded text:
inpudicitiam soluatur hoc uinculo, quae si soluitur, libera erit a lege uiri, et ideo, inpudicitiam soluatur hoc uinculo, quae si soluitur, libera erit a lege uiri, et ideo, quod insipientissime dicitur, non erit adultera, si fuerit cum alio uiro, quia per adulterium liberata est a priore uiro. quod si ita est a ueritate deuium, ut nullus id, non dico christianus, sed humanus sensus admittat, profecto mulier alligata est, quamdiu uir eius uiuit, quod ut apertius dicam, quamdiu uir eius in corpore est. pari ergo forma et uir alligatus est, quamdiu mulier eius in corpore est. unde si uult dimittere adulteram, non ducat alteram, ne quod in illa culpat, ipse committat. similiter et mulier, si dimittit adulterum, non sibi copulet alterum; alligata est enim, quamdiu uir eius uiuit nec a lege uiri nisi mortui liberatur, ut non sit adultera, si fuerit cum alio uiro. Quod autem tibi durum uidetur, ut post adulterium reconcilietur coniugi coniux, si fides adsit, non erit durum. cur enim
Abbreviated transcription (Latin):
cili&urdõ: itamanente in seuinculo faederis coniugalis uxor dimitatur ob
causã fornicationis. Neccarebit illo uinculo. &iam sinũquam reconcili&ur
uiro. Carebitautem si mortuus fuerituircius: Reus uero ex communicitus
id conũ quã carbit regenerationis sacramento. &iã nonre conciliatus quonũquam mo¬
riturds̃ : Reman&itaq ut si sapere secundũ a postolũ uolumus nondicaimus uirũ ad¬
ulterum ꝓmortuo deputandum : & id eolicereuxoricius alteri nubere : Quãuisenĩ
sit mors adulterium noncorporis sed quod pcius estanimae. Nontamen & dcipsa
morteloquebutur apostolus cũ dicebat. quod simortuus fuerit uircius pubat
sed de illa sola quade corporeexitur: Quõsi ꝑ coniugis ad ulterium coniugale
soluitur uinculum sequitur illa peruersitas quã cauendã esse monstrau ut & mulier

Expanded text:
cilietur deo, ita manente in se uinculo foederis coniugalis uxor dimittitur ob cilietur deo, ita manente in se uinculo foederis coniugalis uxor dimittitur ob causam fornicationis nec carebit illo uinculo, etiamsi numquam reconcilietur uiro; carebit autem, si mortuus fuerit uir eius. reus uero excommunicatus ideo numquam carebit regenerationis sacramento etiam non reconciliatus, quoniam numquam moritur deus. remanet itaque, ut, si sapere secundum apostolum uolumus, non dicamus uirum adulterum pro mortuo deputandum et ideo licere uxori eius alteri nubere. quamuis enim sit mors adulterium non corporis, sed, quod peius est, animae, non tamen et de ista morte loquebatur apostolus, cum dicebat: quodsi mortuus fuerit uir eius, cui uult nubat, sed de illa sola, qua de corpore exitur, quoniam, si per coniugis adulterium coniugale soluitur uinculum, sequitur illa peruersitas, quam cauendam esse monstraui, ut et mulier per
Abbreviated transcription (Latin):
cessit: Mulier enĩ subuiro uiuomarito uincta estlegi hoc est incorpore constitu¬
to. Si autẽ mortuus fuerit. hoc est decorporeexierit: cuacuata est alegeuiri. Ign
uiuenteuiro uocabitur adultera. si fuerit cũ aliouiro: Si autẽ mortuus fueritꝰ
uireius. liberata estalege. ut nonsit adultera sifuerit cũ alio uiro: Haec uerba
a postoli totiens rep&ita. totiens inculcata. uera sunt: uiua sunt. sana sunt. plana sunt
nullius uiri posterioris mulier uxor eẽ incipit: pisi prioris esse desiuerit : esse
autem desin& uxor prioris. simoriatur uir eius. nonsifornicetur: liciteitaq
dimit titur conux obcausam fornicationis. sed man& uinculum prioris ꝓpt̃
quod fit reus adulterii qui dimissam duxerit &iamobcausam fornicationis.
Sicut enim manente in scsa cramento regenerationis ex communicatur
cuius quã reus criminis. nec illo sacramento car&. &iam sinumquam recon¬

Expanded text:
cessit; mulier enim sub uiro uiuo marito iuncta est legi, hoc est in corpore constitucessit; mulier enim sub uiro uiuo marito iuncta est legi, hoc est in corpore constituto. si autem mortuus fuerit, hoc est de corpore exierit, euacuata est a lege uiri. igitur uiuente uiro uocabitur adultera, si fuerit cum alio uiro. si autem mortuus fuerit uir eius, liberata est a lege, ut non sit adultera, si fuerit cum alio uiro. haec uerba apostoli totiens repetita, totiens inculcata uera sunt, uiua sunt, sana sunt, plana sunt. nullius uiri posterioris mulier uxor esse incipit, nisi prioris esse desiuerit. esse autem desinet uxor prioris, si moriatur uir eius, non si fornicetur. licite itaque dimittitur coniux ob causam fornicationis; sed manet uinculum pudoris, propter quod fit reus adulterii, qui dimissam duxerit etiam ob hanc causam fornicationis. Sicut enim manente in se sacramento regenerationis excommunicatur cuiusquam reus criminis nec illo sacramento caret, etiamsi numquam recon
Abbreviated transcription (Latin):
ruses uiuit quidem. seduir cius iam nonest. Quõ tunccẽdestrat quando illa per
adulterium coniuguleuinculũ soluit : Quomodo igituruiuenteuiro uocabit᷑
adultera si fueritcũ alio uiro: quando quidẽ uireius illeiam nonest. coniugali
uinculo ꝑmulieris adulterium iamsoluto: Quoenĩ uiuente uiro pisisuouo¬
cabitur adultera. si fueritcũ aliouiro : Atsiuir eius cẽilleiam destitit: Nonutaq
uiuenteuiro uocabitur adultera si fueritcũ alio uiro: Sedullum habensum
Nubendoerit cũ suo uiro: hocquisentit. non necernis qua contracapostolum
sentiat : quad quidẽ non ipsesentis. sed ha sequitur illa quaesentis: Muta ergo
antecedentia. siuis cauere sequentia: & nolidiceremortuũ uirum udmoriuã uxo¬
rem hocla codebere intellegi. &iã fornicantẽ : Quam obrem secundũ doctrinam
sanam. mulier alligataest quã diuuireius uiuit: Id est nondum. eampore abs¬

Expanded text:
rus es: uiuit quidem, sed uir eius iam non est, quoniam tunc esse destitit, quando illa per rus es: uiuit quidem, sed uir eius iam non est, quoniam tunc esse destitit, quando illa per adulterium coniugale uinculum soluit? quomodo igitur uiuente uiro uocabitur adultera, si fuerit cum alio uiro? quandoquidem uir eius ille iam non est coniugali uinculo per mulieris adulterium iam soluto. quo enim uiuente uiro nisi suo uocabitur adultera, si fuerit cum alio uiro? at si uir eius esse ille iam destitit, non utique uiuente uiro uocabitur adultera, si fuerit cum alio uiro, sed nullum habens uirum nubendo erit cum suo uiro. hoc qui sentit, nonne cernis quam contra apostolum sentiat? quod quidem non ipse sentis, sed hoc sequitur illa quae sentis. muta ergo antecedentia, si uis cauere sequentia, et noli dicere mortuum uirum uel mortuam uxorem hoc loco debere intellegi etiam fornicantem. quamobrem secundum doctrinam sanam mulier alligata est, quamdiu uir eius uiuit, id est nondum corpore abs
Abbreviated transcription (Latin):
tis &um fornicatio: ꝓculdubio eritab hoc et mulier soluta quando fuerit
ftanicata. Neq enĩdici poterit hȩc alligatauiro. quando ab illa fuerit
uirsolutus: Ac perhoc postea quam fornicando alligata uiro eẽ desti¬
terit: quis quis eamduxerit. ad ulter nonerit: & uidequa absurdũ. ut ideo
nonsit adulter. quiaduxit adulteram: Immouero quod est monstruosius.
Hecipsamulier erit adulterae. quo nonerit posteriori uiro uxor alicna s ed sua:
Soluto enimper adulterium priore coniugorli uinculo: cuicũque iam nup¬
serit coniugem non habenti. Non adulteracũ adultero. seduxorert potiuscũ
marito: Quomodoer goerituerum. mulier alligata est quã diuuir cuisuiuit.
Ecacur eiusuiuit. quiae needecor portex esit pet fornicatus stquad promorte
uis deputari : Et tamencimulier alligata iam nonest: Non ad̃tendis quam sit hoccom¬

Expanded text:
cis, etiam fornicatio, procul dubio erit ab hoc et mulier soluta, quando fuerit cis, etiam fornicatio, procul dubio erit ab hoc et mulier soluta, quando fuerit fornicata. neque enim dici poterit haec alligata uiro, quando ab illa fuerit uir solutus. ac per hoc posteaquam fornicando alligata uiro esse destiterit, quisquis eam duxerit, adulter non erit. Et uide, quam sit absurdum, ut ideo non sit adulter. quia duxit adulteram. immo uero, quod est monstrosius, nec ipsa mulier erit adultera, quoniam non erit posteriori uiro uxor aliena, sed sua. soluto enim per adulterium priore coniugali uinculo cuicumque iam nupserit coniugem non habenti non adultera cum adultero, sed uxor erit potius cum marito. quomodo ergo erit uerum: mulier alligata est, quamdiu uir eius uiuit? ecce uir eius uiuit, quia nec de corpore excessit nec fornicatus est, quod pro morte uis deputare; et tamen ei mulier alligata iam non est. nonne adtendis, quam sit hoc con
Abbreviated transcription (Latin):
tuus fuerit uir eius liberata est cuiuult nubat: Si cintellegendum existimas
ut siuuir fuerit fornicitus pmortuo deputeuur. &uxor promortua &ideolice¬
at cuilib& illorum tam quã postmortẽ ita post sornicationẽ conugis altenco¬
pulcer : Quib tuis sensibus consideratis ab stequero. utrũ quicumq duxe¬
rit mulierẽ quȩ uiro alligac tecet̃ destiterit: adulter habendussit: quo dtibi
eetstimo ponuideri. Ideoem̃ mulier uiuente uiro uocabitur adultera
si fueritcum alio uiro. qm̃ mulier alligataẽ quã diuureius uiuit: hocautem
uinculũ sieicũ uiro uiuente non e& sine ullo adulterii crimine alterinuber&
Proinde si alligata est quã diuuir eiusuiuit: pullo modo nisiuiro mortuo.
soluta dicenda est ab hocuinculo. Porro simortecuius lib& eorum in¬
termaritũ etuxorẽ hoc uinculũ soluitur. & promorte habenda est sicut di¬

Expanded text:
tuus fuerit vir ejus, liberata est; cui vult nubat ; sic inteltuus fuerit vir ejus, liberata est; cui vult nubat ; sic intelut, si uir fuerit fornicatus, pro mortuo deputetur et uxor pro mortua, et ideo liceat cuilibet eorum tamquam post mortem ita post fornicationem coniungi alteri. Quibus tuis sensibus consideratis abs te quaero, utrum quicumque duxerit mulierem, quae uiro alligata esse destiterit, adulter habendus sit. quod tibi existimo non uideri. ideo enim mulier uiuente uiro uocabitur adultera, si fuerit cum alio uiro, quoniam mulier alligata est. quamdiu uir eius uiuit; hoc autem uinculum si ei cum uiro uiuente non esset, sine ullo adulteri crimine alteri nuberet. proinde si alligata est quamdiu uir eius uiuit, nullo modo nisi uiro mortuo soluta dicenda est ab hoc uinculo. porro si morte cuiuslibet eorum inter maritum et uxorem hoc uinculum soluitur et pro morte habenda est, sicut di
Abbreviated transcription (Latin):
conliari si continereille noluiss&e: Neuirum ad fornicandum idest adalian
seuuente ducendam ipsa non reconciliata compeller&, cexerũ si auro forne¬
tendiss eiserit pirtasei non praccipi ut in nupta ꝑmancat sed hoc eam facere icor¬
tinens eiseuoluent. ponut praetepti uio latrix inueniatur es scsimupserit
quadibiui detur forma & auiro eneseruandiutuxorem non dimittat
exapta causi fornicationis: Si autẽdimisent mancat si neconiugio. ut pudig
neaconcliri possituxori. Nisi forte continentũ illa ddogerit ncuxoris astpran¬
cliationem refugiens ipscillam cogit moechari. si se non continens uiuenteillo pup¬
serit alteri: Siuuitẽfuent ab ux orefornicante disiunctus: iamcũ nullo praccepto
ut secontineat deineri. peconinin omoechari siuiua illa alteram duxerit. qũo id
qualut idem apostolus. Mulier alligata est quã diuuireuis uiuit. qu odd simor¬

Expanded text:
reconciliari, si continere ille noluisset, ne uirum ad fornicandum, id est ad aliam reconciliari, si continere ille noluisset, ne uirum ad fornicandum, id est ad aliam se uiuente ducendam ipsa non reconciliata conpelleret. ceterum si a uiro fornicante discesserit, putas ei non praecipi, ut innupta permaneat, sed hoc eam facere, si continens esse uoluerit, non ut praecepti uiolatrix inueniatur esse, si nupserit. quae tibi uidetur forma et a uiro esse seruanda, ut uxorem non dimittat excepta causa fornicationis; si autem dimiserit, maneat sine coniugio, ut pudicae reconciliari possit uxori, nisi forte continentiam illa delegerit, ne uxoris castae reconciliationem refugiens ipse illam cogserit alteri: si autem fuerit ab uxore fornicante disjunctus, jam eum nullo praecepto ut se contineat detineri, nec omnino moechari, si viva illa alteram duxerit: quoniam id quod ait idem apostolus, Mulier alligata est, quamdiu vir ejus vivit; quod si mor
Abbreviated transcription (Latin):
rem addendo & ego ad meũ itautunus liber esset &iam responsionis meae : repa¬
teillud editum est quod ab solueram prius. flagitantibus fratribus & nescientibus¬
nr̃is quod adhuc aliquidesset addendũ: hinc factũ est ut altero scorsus opuse¬
lo ad ea quae ad disti responder e compellerer: Non autem quacad didisti adũta
sunt fin opdsoculitui. sed ubiui sum est eius interiecta sunt corpori: horum
mũ illud est cui quidem arbrtrar icres pondere debere: quđ in his a postoliuet¬
bis ubiait c&crisuum ego diconon dñs mulieremauiro non discedere
qđ iidis cesserit mauenere in nuptam aut uiro suo reconciliari: nonputa sita de¬
tum esse ndis ces serit ut auiro fernicante discessis seintelle g̃ qua sola causa disceder
lieituest Sed potius cristimas apudico: &id eoius sam manere in nuptam ũposset eit

Expanded text:
rem, addendo et ego ad meum, ita ut unus liber esset etiam responsionis meae, repenrem, addendo et ego ad meum, ita ut unus liber esset etiam responsionis meae, repente illud editum est, quod absolueram prius, flagitantibus fratribus et nescientibus, quod adhuc aliquid esset addendum. hinc factum est, ut altero seorsum opusculo ad ea, quae addidisti, respondere conpellerer. non autem quae addidisti, adiuncta sunt fini opusculi tui; sed ubi uisum est, eius interiecta sunt corpori. Horum primum illud est — cui quidem arbitror me respondere debere — quod in his apostoli uerbis, ubi ait: ceteris autem ego dico, non dominus, mulierem a uiro non discedere; quodsi discesserit, manere innuptam aut uiro suo reconciliari, non putas ita dictum esse si discesserit\', ut a uiro fornicante discessisse intellegatur, qua sola causa discedere licitum est; sed potius existimas a pudico, et ideo iussam manere innuptam, ut possit ei
Abbreviated transcription (Latin):
tiia cuerint nec proseres ponderepotuerint baptirandos puto ut &am
hoc peccatum cum ceteris lauacro regenerationis ab luatur: quisenim
nouit utrum fortassis adulterinȩcarnis in lecebra. usqueadbaptismũ statue¬
rant detineri: si autẽ ab illac desperationerecreati potuerint uiuere: apfacient
quod statuerunt. apedati obtemperabunt . an de contemptoribus fi& quo
fieri &iam debaptit.atis talibus debet: Qua cautẽ baptismatis. eadem reconcilu¬
tionis est causa. Si forte penitentẽ finienda cuitaepericulum praeoccupauer
nec ipsosenim exhacuita sincarra suae pacis exireuelle deb& mater aecclesia¬
DEA QUAEMIHI SCRIPSERAS FRATERRELI¬
Egiosepollenti. iam rescripseram nonparuũ uolume: dehisquiuiua¬
tibus coniugibussuis. aliiscopulantur: quod cũ innotuiss& dilectionituȩ ad dids
aliqua ad libellutuum: &iamhis merespondere desiderans: sed cũ facere dispone¬

Expanded text:
ti iacuerint nec pro se respondere potuerint, baptizandos puto, ut etiam ti iacuerint nec pro se respondere potuerint, baptizandos puto, ut etiam hoc peccatum cum ceteris lauacro regenerationis abluatur. quis enim nouit, utrum fortassis adulterinae carnis inlecebra usque ad baptismum statuerant detineri? si autem ab illa desperatione recreati potuerint uiuere, aut facient, quod statuerant, aut edocti obtemperabunt aut de contemptoribus fiet, quod fieri etiam de baptizatis talibus debet. quae autem baptismatis, eadem reconciliationis est causa, si forte paenitentem finiendae uitae periculum praeoccupauerit. nec ipsos enim ex hac uita sine arra suae pacis exire uelle debet mater ecclesiad ea, quae mihi scripseras, frater religiose Pollenti, iam rescripseram non paruum uolumen de his, qui uiuentibus coniugibus suis aliis copulantur. quod cum innotuisset dilectioni tuae,. addidisti aliqua ad libellum tuum, etiam his me respondere desiderans. sed cum facere dispone
Abbreviated transcription (Latin):
dantis. cũ dignis indignus accepit: Vndecũ hoc dicer& dñs. credendũ est
significare uoluisse. qđ lucem intellegentiȩ spiritalis inmunda corda nonpor¬
tant &si portanda doctor ingesserit: qua e non recteaccipiunt quia non capiunt. uel
rtprehensionis morsib: lacerant uel contemnendo conculcant: Sienimb itus apłs
quauis inxp̃o iã renatis tamen adhuc paruula s. lac dicitse dedissenones cam. pec¬
dumenim poteratis in quiđ sed nec adhuc quidem pousus sidemque ipsedns
clectis a postolis dixit. Adhuc multa habeo uobis dicere. sed non potestis illa
portare modo: Quantominus possunc ferre que quedeincorporea lucedi¬
daudatur unde sumsitexor dium: ego non solum alios cathicuminos. uerũ
&iam ipsos quiuiuentium coniugiis copulati retinenta dulterina consortia.
cum saluos corpore non am mittamus adbaptismum. tamensi despera¬

Expanded text:
dantis cum dignis indignus accepit. unde cum hoc diceret dominus, credendum est dantis cum dignis indignus accepit. unde cum hoc diceret dominus, credendum est significare uoluisse, quod lucem intellegentiae spiritalis inmunda corda non portant. et si portanda doctor ingesserit, quae non recte accipiunt, quia non capiunt, uel reprehensionis morsibus lacerant uel contemnendo conculcant. si enim beatus apostolus quamuis in Christo iam renatis tamen adhuc paruulis lac dicit se dedisse, non escam — necdum enim poteratis, inquit, sed nec adhuc quidem potestis — si denique ipse dominus electis apostolis dixit: adhuc multa habeo uobis dicere, sed non potestis illa portare modo, quanto minus possunt ferre, quaecumque de incorporea luce diclaudatur, unde sumpsit exordium, ego non solum alios catechumenos uerum etiam ipsos, qui uiuentium coniugiis copulati retinent adulterina consortia, cum saluos corpore non admittamus ad baptismum, tamen, si despera
Abbreviated transcription (Latin):
litedare scm̃ canibus. Neque proieceritis margaritas urãs ante porcos. &ista salua¬
toris uerba referentes. baptic.are non audentẽos qui prose respondere nequiuerint :
Neforte contrariũ gerant uoluntatis arbritriũ . quod de paruilis dicinon potest.
ini quibus adhucrationis nullu sestusus: Sed non solũ incredbileest. pemfi¬
neuitaehuius baptirari cathicuminũ uelle uerũ &iã siuoluntascius incerta
est. multos atius est nolentidare quã uolentinegare: Vibi uelitannolit sic
pon appar&: ut tamen credibilius sit eũ siposs& uelle sepotius fuis sedicturum
ta sa cramenta ꝑcipere : sine quib: iamcredidit. non seo portere decorporeexire:
Si autẽ dñ subi ait Nolitedarescm̃ canib:. hoc quo disticauendũ putant uell&
intellegi: non ipsesuo traditori dediss&. quod insuam ille perniciem si neculpa

Expanded text:
lite dare sanctum canibus neque proieceritis margaritas uestras ante porcos. et ista salualite dare sanctum canibus neque proieceritis margaritas uestras ante porcos. et ista saluatoris uerba reuerentes baptizare non audent eos, qui pro se respondere nequiuerint, ne forte contrarium gerant uoluntatis arbitrium. quod de paruulis dici non potest, in quibus adhuc rationis nullus est usus. sed non solum incredibile est nec in fine uitae huius baptizari catechumenum uelle, uerum etiam, si uoluntas eius incerta est, multo satius est nolenti dare quam uolenti negare, ubi uelit an nolit sic non apparet, ut tamen credibilius sit eum, si posset, uelle se potius fuisse dicturum ea sacramenta percipere, sine quibus iam credidit non se oportere de corpore exire. Si autem dominus, ubi ait: nolite dare sanctum canibus, hoc, quod isti cauendum putant, uellet intellegi, non ipse suo traditori dedisset, quod in suam ille perniciem sine culpa
Abbreviated transcription (Latin):
ego enodare curarem: simihi aliud quamtibi ui fum est uideretur: Cum uero
eadem sit & nra sententia. Nonhincopus est diutius disputare: caticuminis ergo
In huius uitacultimo. constitutis. si morbo scũ casu aliquo sicoppressi sint. ut quꝰ¬
uis adhucuiuant p&ere sibitamep baptismũ uel ad interrogatã respondere nom pos¬
sint: ꝓsiteis quod eorũ infidexp̃iana iam nota uolunta sest : ut comod obaptiz ent᷑
quomod obaptiz antur infantes: quorum uoluntas Nulla adhucpatuit: Non
tame propterea dam nare debemuscos qui timidius agunt quã nobis uid&ur
agioportere. Nedepecunia conseruo credita improbius quam cautius iudicare
uoluis se iudicemur. Satis quippeintalibus respiciendumest illud apłi ubiait. Vnus¬
quisquenrm̃ proserationem redd&: Nonergoamplius inuiam iudicemus: Suntenĩ.
qui uel in his ud &iam in his obseruandumputant. quod dixissednm̃ legimus: No¬

Expanded text:
ego enodare curarem, si mihi aliud, quam tibi uisum est, uideretur; cum uero ego enodare curarem, si mihi aliud, quam tibi uisum est, uideretur; cum uero eadem sit etiam nostra sententia, non hinc opus est diutius disputare. Catechumenis ergo in huius uitae ultimo constitutis, seu morbo seu casu aliquo si conpressi sint, ut, quamuis adhuc uiuant, petere sibi tamen baptismum uel ad interrogata respondere non possint, prosit eis, quod eorum fide christiana iam nota uoluntas est, ut eo modo baptizentur, quo modo baptizantur infantes, quorum uoluntas adhuc nulla patuit. non tamen propterea damnare debemus eos, qui timidius agunt, quam nobis uidetur agi oportere, ne de pecunia conseruo credita inprouidius quam cautius iudicare uoluisse iudicemur. satis quippe in talibus respiciendum est illud apostoli, ubi ait: unusquisque nostrum pro se rationem reddet deo. non ergo amplius inuicem iudicemus. sunt enim, qui uel in his uel etiam in aliis obseruandum putant, quod dixisse dominum legimus: no
Abbreviated transcription (Latin):
hacnondicitdñs. pontamenfiat. quia non expedit: Nonenimomnia expe¬
dire quodlicita sunt. aꝑtissi medoc& apłs. sicut supraiam ostendimus: Propt̃
quod lib& tamep fornicationis genus. siue carnis siuesps̃. ubi & infidelitas intd¬
legitur & dimisso uiro ponlic& alterinubere & dimissa uxore. nonlic& alteran
ducere: quo dñs nulla exceptione factadicit: siuxor dimiserit uirum suum & ali
nupserit moechatur: Et omnis quidimitait uxorem &ducit alteram moechat:
his ita ꝓmeo modulo pertractis at que discussis. quaestionem tamen de coniugus
obscurissimam. &implicatissimam cẽ. non nescio: Nec audeo ꝓfiteri om̃s sinus
cius uel in hoc opere uelmalioꝰ adhuc explicas se. ueliam posses iur gear explicare:
Illud autem undeme itidem in alia sceda consulendũ existimasti. scor sum &i an

Expanded text:
hoc non dicit dominus, non tamen fiat, quia non expedit. non enim omnia expehoc non dicit dominus, non tamen fiat, quia non expedit. non enim omnia expedire, quae licita sunt, apertissime docet apostolus, sicut supra iam ostendimus. propter quodlibet tamen fornicationis genus, siue carnis siue spiritus, ubi et infidelitas intellegitur, et dimisso uiro non licet alteri nubere et dimissa uxore non licet alteram ducere, quoniam dominus nulla exceptione facta dicit: si uxor dimiserit uirum suum et alii nupserit, moechatur, et: omnis qui dimittit uxorem suam et ducit alteram, moechatur. His ita pro meo modulo pertractatis atque discussis quaestionem tamen de coniugiis obscurissimam et inplicatissimam esse non nescio. nec audeo profiteri omnes sinus eius uel in hoc opere uel in alio me adhuc explicasse uel iam posse, si urguear, explicare. illud autem, unde me idem in alia scheda consulendum existimatis, seorsum etiam