comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pͥuatione ⁊̃ ꝗd ñ sit agnoscit: Sic ⁊ inane cũ dr̃ ut in¬
tuenbo corporis pleratudinẽ pͥuatione eiꝰ tam quã contͣ¬
deuocibꝰ rerũ ỹ desilentio uidicamꝰ. Sic eruita que ierat
homini posset ciꝰ cauẽ cont̾riũ .i. uite pͥuationẽ quȩ mors
uocat᷑. ⁊ ipsã causã qua ꝑdẽt qđ amabat .i. qđ libet facti
suũ quo fieret ut amitt̾e̾t uitã. qͥb̾ libet syllabis appella¬
ret᷑. quẽ ad modũ latine cũ dr̃ peccatũ. ł malũ. tam quã
signũ eiꝰ intelliget qđ m̃te discernet. Nos enĩ qͦmͦ intelli

Expanded text:
priuatione quid etiam non sit agnoscit? sic et inane cum dicitur, inpriuatione quid etiam non sit agnoscit? sic et inane cum dicitur, intuendo corporis plenitudinem priuatione eius tamquam contrde uocibus uerum etiam de silentio iudicamus. sic ex uita, quae inerat homini, posset eius cauere contrarium, id est uitae priuationem, quae mors uocatur; et ipsam causam, qua perderet quod amabat, id est quodlibet factum suum, quo fieret ut amitteret uitam, quibuslibet syllabis appellaretur — quemadmodum latine cum dicitur peccatum uel malum — tamquam signum eius intellegeret quod mente disc
Abbreviated transcription (Latin):
manbucauert̃ idõ factũ ẽ illud lignũ dinoscentiȩ boni &
mali ͥ s utiq ⁊̃ si obedientes eeñt ynichil̃ iñ cont᷑ p̃ceptũ usur¬
passent. recte uocaret᷑ qđ ibi eis accidẽt si usur passent. quẽ¬
ad modũ si uocaret᷑ arbor saturitats qđ iñ possent hor̃es
saturari. Numqͥd si nemo accessisset id̃o nom̃ illud eẽt in¬
congruũ. qndo qͥdẽ cũ acced̾ent ⁊ saturarent᷑ tunc ꝓbarẽt.
quã hoc rite arbor illa uocaret᷑. Et qͦmͦ inqͥunt intelligẽt¬
homo qđ ei uicebat᷑ lignũ dinoscentie boni ⁊ mali. qͣndo ip¬
sũ malũ qͥd ec̃t omnino nesciebat. Poc qͥ sapiunt parum
attendunt quẽ ad modũ a contͣriis notis sic pleraq intelli¬
unt᷑ ignota. ut ⁊̃ u̾ba rerũ quȩ ñ s̃ cũ in loquendo int̃pa¬
nunt᷑. nullus caliget auditor. Hoc enĩ qđ omnino ñ ẽ ni¬
chil uocat᷑. ⁊ has duas syllabas nemo ñ intelligit qͥ lati¬
ne audit ⁊ loquit᷑. Uñ nͥ cũ sensus intuet᷑ id qđ eẽt. eius

Expanded text:
noscentiae boni et mali, sed utique, etiam si oboedientes essent et nihil inde contra praeceptum usurpassent, id recte uocaretur, quod ibi eis accideret, si usurpassent. quemadmodum si uocaretur arbor saturitatis, quod inde possent homines saturari, numquid, si nemo accessisset, ideo nomen illud esset incongruum? quandoquidem cum accederent et saturarentur, tunc probarent, quam hoc recte arbor illa uocaretur. Et quomodo, inquiunt, intellegehomo, quod ei dicebatur lignum dinoscentiae boni et mali, quando ipsum malum quid esset omnino nesciebat? hoc qui sapiunt parum adtendunt, quemadmodum a contrariis notis sic pleraque intellegantur ignota, ut etiam uerba rerum, quae non sunt, cum in loquendo interponuntur, nullus caliget auditor. hoc enim quod omnino non est nihil uocatur; et has duas syllabas nemo non intellegit, qui latine audit et loquitur. unde, nisi cum sensus intuetur id, quod est, et eius
Abbreviated transcription (Latin):
deat duobꝰ modis ec̃ intelligendii. aut tacuisse nc̃ uñ
finxerit uolatilia cęli. qa ⁊ tacitũ posset occurrere ut
ñ det̾ra utrũq accipiat᷑. đm finxisse. s tantũ mͦ bestias
ign. & uolatilia ccli ⁊̃ tacente scriptura intelligamꝰ. uñ
finxerit. uelut qͥ sciamꝰ in pͥma causaliũ rationũ ꝯditio¬
ne exaqͥs ea eẽ ꝓducta. aut t̾rã uniu̾salit sic appellatã
simul cũ aquis. quẽ admodũ appellata ẽ in illo psalmo

Expanded text:
se nunc, unde finxerit uolatilia caeli, quia et tacitum posset occurrere, ut non de terra utrumque accipiatur deum finxisse, sed tantummodo bestias agri, ut uolatilia caeli etiam tacente scriptura intellegamus unde finxerit, uelut qui sciamus in prima causalium rationum conditione ex aquis ea esse producta; aut terram uniuersaliter sic appellatam simul cum aquis, quemadmodum appellata est i
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa sentimꝰ qd sit uiuere. ⁊ eiꝰ rei pͥuationẽ pocamꝰ mortẽ.
uñ reditũ ad id qđ sentimꝰ resurrectionẽ appellamꝰ: Et
si qͦ alio nomine inqͣeũq lingua ibipsũ appellat᷑. m̃ti unq
signũ infinuat᷑ inuoce loquentiũ. qua sonante agnoscat
ut t̃ sine signo cogitaret. Mirũ ẽ enĩ quẽ abmodũ rerũ qͣs
habet amissionẽ ⁊̃ in eaxꝑta natura deuitet. Qiuis enĩ peco¬
ra docuit deuitationẽ mortis nͥ sensus uite: Quis parun¬
lũ puerũ adheresẽe baiolo suo si eũ fuerit ex alto iacere
minitatus. qđ ea qͦdã tempore incipit. s t̾n añ quã aliqͥd¬
hoꝵ exꝑtus sit : Sic gͦ illis pͥmis hominibꝰ iã uita erat dul¬
cis. quã ꝓfecto amut̾e deuitabant. idq ipsũ in qͥ bꝰcũq mo¬
dis ł sonis significantẽ dm intellig̾e pot̾ant. nec alit̃ posset
eis ꝑsuaderi peccatũ. nͥ pͥus ꝑsuaderet᷑ eos exillo facto ñ eẽ mo¬
turos .i. illud qđ habebant ⁊ se habe gaubebant ñ amissu¬

Expanded text:
 rei priuationem uocamus mortem, unde reditum ad id quod sentimus resurrectionem appellamus? et si quo alio nomine in quacumque lingua id ipsum appellatur, menti utique signum insinuatur in uoce loquentium, quo sonante agnoscat quod etiam sine signo cogitaret. mirum est enim quemadmodum rerum, quas habet, amissionem etiam inexperta natura deuitet. quis enim pecora docuit deuitationem mortis nisi sensus uitae ? quis enim paruulum puerum adhaerescere baiulo suo, si eum fuerit ex alto iacere minitatus? quod ex quodam tempore incipit, sed tamen antequam aliqertus sit. sic ergo illis primis hominibus iam uita erat dulcis, quam profecto amittere deuitabant, idque ipsum quibuscumque modis uel sonis significantem deum intellegere poterant; nec aliter eis posset persuaderi peccatum, nisi prius persuaderetur eos ex illo facto non esse morituros, id est illud quod habebant et se habere gaudebant non amissu
Abbreviated transcription (Latin):
mus. ut iñ iam inciꝑet legentis animus hoc assuesõe contu-¬
tr. qđ ad iuuat plurimũ ne qͥd indignũ de ipsa di suba sen¬
tiamus. Dicimꝰ itaq summũ ipsũ uerũ unũ ac solũ dđm patrẽ¬

Expanded text:
mus, ut inde iam inciperet legentis animus hoc adsuescere contuemus, ut inde iam inciperet legentis animus hoc adsuescere contueri, quod adiuuat plurimum, ne quid indignum de ipsa dei substantia sentiamus. dicimus itaque summum ipsum, uerum, unum ac solum deum, patre
Abbreviated transcription (Latin):
niret: Quã disciplinã in eccła seruat apłs dic̃s. Si qͥd aut̃
m̃te p̾ditũ. ut audire ⁊ intelligẽ loquentẽ ualeretꝰ neq
enĩ alit̃ p̃ecptũ posset acciꝑe ꝗͦ tansgssor eiꝰ cẽt. ñ hoo ae
ceptũ intelligẽt. Quomͦ gͦ illi locutus ẽ ds: Utrũ intus inm̃¬
te scđm intellectũ .i. ut sapient̃ intellige̾t uoluntatẽ ac p̃¬
ceptũ dĩ sine ullis corporalibꝰ sonis ł corporalibꝰ si militu¬
dimbꝰ rerũ: Sñ sic existimo pͥmo homini locutũ dm. Talia
moysi .i. in aliqͣ specie corporali. Hinc ẽ enĩ qđ audier̃t
eꝰ uoct̃ deambulantis in paradyso ab uesꝑam. ⁊ abscondeñt
se locus itaq magniis neq p̃t̾eundus ꝓponit᷑. ut intue¬
amͣ quantũ possumꝰ quantũ ipse aduiuare ⁊ donare
dignat᷑ opꝰ diuine ꝓuidentiȩ biꝑtitũ. ut suꝑiꝰ cũ deagri
cultura loquerem̃ transitoria quađa occasione ꝑstrinai¬

Expanded text:
niret? quam disciplinam in ecclesia seruat apostolus dicens: si quid autem niret? quam disciplinam in ecclesia seruat apostolus dicens: si quid autem mente praeditum, ut audire et intellegere loquentem ualeret. neque enis? utrum intus in mente secundum intellectum, id est ut sapienter intellegeret uoluntatem ac praeceptum dei sine ullis corporalibus sonis uel corporalium similitudinibus rerum? sed non sic existimo primo homini locutum deum. talia Moysi, id est in aliqua specie corporali. hinc est enim, quod audierunt eius uocem perambulantis in paradiso ad uesperam et absconderunt se. Locus itaque magnus neque praetereundus proponitur, ut intueamur, quantum possumus, quantum ipse adiuuare et donare dicultura loqueremur, transitoria quadam occasione perstrinxi
Abbreviated transcription (Latin):
lo estu dubitationis agnosõe. ñ forie aliquẽ mouet quẽ¬
admodũ loquipo qtuerint uł loquentẽ intellig̾e ꝗ̃ ñ di¬
dicerant. ł crescendo int̾ loquentes ł aliqͦ magisterio. qͣsi
magnũ fuerit dõ loqͥ eos docẽ. qͦs ita fec̾at ut hoc possent
⁊̃ ab hominib si eẽnt disc̾ẽ. Aquibꝰ merito sane querit᷑. utrũ
hoc p̃ceptũ uiro tantũ dedit ds. añ ĩ feminȩ. S ñdũ nar¬
ratũ ẽ quẽ ad modũ facta sit semina. An forte iã erat facta.
S̾ hoc quẽ admodũ gestũ sit qđ pͥus erat gestũ postea recapr¬
tulando narratũ ẽ. Uerba enĩ scripture sio se habent. Et
p̃cepit dñs ds abe dic̃s. Ndixit p̾cepit eis. Dem̃ scqͥt᷑. Ab om̃
ligno qđ c̃ in paradyso esce edes. ñ dix̃ edeus. Dciñ ad un¬
p̃ceptũ t̾minat dic̃s. Qua aut̃ die ederitis deco morte
moriemini. dn sciens qđ ei facturus erat mulierẽ.ita p̃ce¬
pit ordinatissime. ut ꝑuirũ p̃ceptũ dñi ad feminã ꝑue¬

Expanded text:
 forte aliquem mouet, quemadmodum loqui potuerint uel loquentem intellegere, qui non didicerant uel crescendo inter loquentes uel aliquo magisterio; quasi magnum fuerit deo loqui eos docere, quos ita fecerat, ut hoc possent etiam ab hominibus discere, si essent a quibus. Merito sane quaeritur, utrum hoc praeceptum uiro tantum dederit deus an etiam feminae. sed nondum narratum est, quemadmodum facta est femina. an forte iam erat facta, sed hoc quemadmodum gestum sit quod prius erat gestum postea recapitulando narratum est? uerba enim scripturae sic se habent: et praecepit dominus deus Adae dicens; non dixit "praecepit eis". deinde sequitur: ab omni ligno quod est in paradiso espraeceptum terminat dicens: qua die autem ederitis ab eo, morte moriemini. an sciens, quod ei facturus erat mulierem, ita praecepit ordinatissime, ut per uirum praeceptum domini ad feminam perue
Abbreviated transcription (Latin):
minẽ bonũ. atq custodiat qui in ꝯmutabilit̾ bonꝰ est.
semꝑ ab illo fieri semꝑq ꝑfici deb̾emꝰ in herentes ei.⁊ in
ea ꝯu̾sione quȩ ab illũ ẽ ꝑmanentes. deqͦ đr. m aut̃ ad

Expanded text:
minem bonum atque custodiat, qui incommutabiliter bonus est. minem bonum atque custodiat, qui incommutabiliter bonus est. semper ab illo fieri semperque perfici debemus inhaerentes ei et in ea conuersione, quae ad illum est, permanentes, de quo d
Abbreviated transcription (Latin):
te qui fecit possit aliqͥd age̾ bene tamquã ex se ipso. ẜ. to¬
intͥnsecus oꝑanti sub do qui oꝑat᷑ omnẽ salutẽ gemi no
illo oꝑe ꝓuidentiȩ. de q̃ suꝑ̃ locuti sumꝰ. Ñ enĩ ita se debet
homo addm̃ ꝯu̾tere. ut eũ ab co factus fuerit. iustus abs¬
cedat. ẜ ita ut abillo semꝑ fiat. Co quippe ipso cũ ab illo
cã uł ar̾atã ł satã ł rigatã. ł si qͥd aliud manente oꝑe
qđ factũ ẽ cũ oꝑatus abscesserit. ita ds̃ oꝑat᷑ hominc̃.
i. iustũ iustificando eũ. ut si abscesserit mancat illo
abscedente qđ fec̃. ẜ potiꝰ sicut aer p̃sente lumine
ñ fictus ẽ luciłius. ẜ fit. qͥsi factus cẽt. ñ aut̃ fieret.
si ĩ absente lumine lucidus maneret: sic homo dõ p̃sente s̃¬
illuminat᷑. absente aut̃ continuo tenebrat᷑. aqͦ ñ locq int̾¬
uallis ẜ uoluntatis au̾sione discedit᷑. Ille itaq oꝑet᷑ ho¬

Expanded text:
eo, qui fecit, possit aliquid agere bene tamquam ex se ipso: sed toeo, qui fecit, possit aliquid agere bene tamquam ex se ipso: sed tointrinsecus operanti sub deo, qui operatur omnem salutem gemino illo opere prouidentiae, de quo supra locuti sumus. non ergo ita se debet homo ad deum conuertere, ut, cum ab eo factus fuerit iustus, abscedat, sed ita, ut ab illo semper fiat. eo quippe ipso, cum ab illoeam uel aratam uel satam uel rigatam uel si quid aliud, manente opere, quod factum est, cum operator abscesserit, ita deus operatur hominem iustum, id est iustificando eum, ut, si abscesserit, maneat in abscedente quod fecit: sed potius, sicut aer praesente lumine non factus est lucidus, sed fit, quia, si factus esset, non autem fieret, etiam absente lumine lucidus maneret, sic homo deo sibi praesente inluminatur, absente autem continuo tenebratur, a quo non locorum interuallis, sed uoluntatis auersione disceditur. Ille itaque operetur ho
Abbreviated transcription (Latin):
ab cũ ad monendũ quantũ ei expediat habe dñm d̃m.
hoc ẽ sub eiꝰ dñatione obedient̾ uiuere. quã licentiose
abiiti ꝓp̾a potestate. Nusquã hoc priꝰ ponere uoluit nͥ
uͥ ꝑuentũ ẽ ad cũ inparaoyso collocandũ oꝑandũ ⁊ cu¬
minẽ quẽ fecitꝰ: posuit eũ in paradyso oꝑari cũ ut iu¬
stus cẽt.⁊ custodire ut tuius cẽt ipsa utiq dñatione
sua que ñ c̃ illi ẜ nob̾ utlis. Ille gͥppe nr̃a seruitute
non indiget. nos uͦ dñatione ipsuis indigemꝰ. ut oꝑet᷑ ⁊ custodr¬
utilitatẽ salutẽq seruimꝰ nã si nob̾ indigeret. eo ipso ñ uę¬
rus dñs cẽt. cũ ꝑ nos eiꝰ au uiuaret᷑ nec essitas sub ꝙͣ ⁊ ipse ser¬
ao utilitatẽ nrãm salutẽq seruire. tamquã aliud aliꝗd ab
illo cxpectemꝰ. quã eũ ipsũ qui summa utilitas y salus nr̃a
est. sic cnĩ gͣtis eũ scđ̾m ilła uocẽ diligimꝰ.mͥ aut̃ adherere
d̾o bonũ ẽ. Neq enĩ tale aliqͥd ẽ homo. ut factus deseren

Expanded text:
ad eum admonendum quantum ei expediat habere Dominum Deum, hoc est, sub ejus dominatione obedienter vivere, quam licentiose abuti propria potestate, nusquam hoc prius ponere voluit, nisi ubi perventum est ad eum in paradiso collocandum, operandum et cuminem, quem fecit, et posuit eum in paradiso operari eum, ut iustus esset, et custodire, ut tutus esset, ipsa utique dominatione sua, quae non est illi, sed nobis utilis. ille quippe nostra seruitute non indiget, nos uero dominatione illius indigemus, ut operetur et custodio ipso non uerus dominus esset, cum per nos eius adiuuaretur necessitas, sub qua et ipse serad utilitatem nostram salutemque seruire, tamquam aliud aliquid ab illo expectemus quam eum ipsum, qui summa utilitas et salus nostra est; sic enim eum gratis secundum illam uocem diligimus: mihi autem adhaerere deo bonum est. Neque enim tale aliquid est homo, ut factus deserente
Abbreviated transcription (Latin):
mo eẽt. hoc ẽ iniciũ sigm̃ti dñi qd̃ fecit ut illudat᷑ ab an¬
głis eiꝰ. cui sententiȩ cõgruit qđ inpsalmo scrptũ ẽ. draco¬
quẽ fmristi ad illudendũ ei. ñ ꝗđ̃ hiciquẽ finristi dicit.
ñ aut̃ sic̃ ibr. hoc ẽ iniciũ figm̃ti dñi. tamquã ininmo
eũ ita finxisset. ut malus. ut inilidus. ut seductor om̃iũ
diabolus eẽt.ñ uoluntate depͣuatꝰ. ẜ ita catus. Hec opr¬
nio quomͦ ñ sit aduersa ei qđ seriptũ ẽ. fecit ds̃ om̃a ⁊ ccr
bona ualde. ũ inuenit᷑ diabolus ñ ꝓp̾a uoluntate depͣ¬
uatus. s ab ipso dño dõ factus malus ualde. quãuis conent᷑¬
ostendẽ. nec insulse ł inerudite. asserat᷑i ñ tantũ ꝯditione

Expanded text:
mo esset: hoc est initium figmenti domini, quod fecit ut inludatur ab anmo esset: hoc est initium figmenti domini, quod fecit ut inludatur ab angelis eius: cui sententiae congruit, q quod hic "quem finxisti" dixit, non autem sicut ibi, hoc est initium figmenti domini, tamquam initio eum ita finxisset, ut malus, ut inuidus, ut seductor, ut omnino diabolus esset non uoluntate deprauatus, sed ita creatus. Haec opinio quomodo non sit aduersa ei, quod scriptum est: fecit deus omnia; et ecce bona ualde, ubi inuenitur diabolus non propria uoluntate deprauatusostendere. Nec insulse etiam vel inerudite asseritur, non tantum conditione
Abbreviated transcription (Latin):
loꝵ angłoꝵ qui potuerint. unũ suꝑ celestiũ inqͥbꝰ nũquã fuit
qui cadendo diabolus factus ẽ. alt̾ũ aut̃ mundanoꝵ in q̃bꝰ su¬
it. mͥ aut̃ fateor unde hoc scđm sercpturas asseiã ñ interon
oceurrit.ẜ coartatus questione illa qua querit᷑ utrũ sui ca¬
sus p̃seius ante quã cadẽt fuerit. ne suȩ beatitudinis mcer¬
tos ẽẽ uł aliquando fuisse angłos dicerẽ. ñ sine causa puta¬
it posse dixi. diabolũ ab ipso c̾ature hoc ẽ ab ipso ył temꝑis
ł suȩ conditionis inicio cecidisse. nec aliqͣndo inuitate sto¬
tisse. unde ñ nulli eũ ñ in hanc maliciã lib̾o arbit̾o uolun¬
tats ẽẽ deflurũ. s. in hac omnino creatũ putant. quãuis
adño do summo ⁊ uęro naturarũ omniũ c̾atore: ab hibẽt¬
q: testimoniũ delibro iob qũo ib scriptũ ẽ. cũ beillo ser¬

Expanded text:
 angelorum qui potuerint, unum supercaelestium, in quibus numqam fuit,  angelorum qui potuerint, unum supercaelestium, in quibus numqam fuit, qui cadendo diabolus factus est, alterum autem mundanorum, in quibus fuit; mihi autem. fateor, unde hoc secundum scripturas adseram, non interim occurrit, sed coartatus quaestione illa, qua quaeritur, utrum sui casus praescius, antequam caderet, fuerit, ne suae beatitudinis incertos esse uel aliquando fuisse angelos dicerem, non sine causa putari posse dixi diabolum ab ipso creaturae, hoc est ab ipso uel temporis uel suae conditionis initio cecidisse nec aliquando in ueritate stetisse. Unde nonnulli eum non in hanc malitiam libero arbitrio uoluntatis esse deflexum, sed in hac omnino creatum putant quamuis a domino deo summo et uero naturarum omnium creatore adhibentque testimonium de libro Iob, quoniam ibi scriptum est, cum de illo ser
Abbreviated transcription (Latin):
siꝙ ci̾na suꝑoelestiũq angłoꝵ. ñ tam̃ nullo dic̾e aut̃ dea¬
liq̃ bꝰ angłis qđ in suo ꝗͦͣda gn̾e̾ beati eẽ possint futͣe sue
inqͥtatis: dapnationis ł certe ꝑpetuȩ salutis inccrti. ꝗͥ¬
b̾ nec spes subeẽt ꝗd̃ aliqͣndo ⁊ illi aliꝗͣ in meliꝰ mutatiõe
urti behac refut᷑i eẽnt. uix ferenda p̃sumptio ẽ. ñ forte
⁊ hoc dicat᷑ ita c̾atos istos angłos. mimbanis ministeriis
distbutos sub aliis sublimioribꝰ : beatioribꝰ. ut ꝓ recte ge¬
stis p̃positoris sui accipiant ilła uitã beatã ac sublimiorẽ
deqͣ possent eẽ certissimi. cuiꝰ utiq spe gaudentes pos¬
sont ñ inꝯgrue dici beati. Eirꝗͦ numĩo si diabolus occidit
cũ socus iniquitatis suȩ. simile ẽ hoc dici ei qđ̃ cadunt auisticia
fidi homines simili suꝑbia p̃uaricati. ł sc ipsos sedueentes uł a¬
li seductori consentientes. Sasserant hȩc duo gn̾a boncꝵ ⁊ ma¬

Expanded text:
aelestiumque angelorum, non tamen nullo. Dicere autem de aliquibus angelis, quod in suo quodam genere beati esse possint, futurae suae iniquitatis et damnationis uel certe perpetuae salutis incerti, quibus nec spes subesset, quod aliquando et ipsi aliqua in melius mutatione certi de hac re futuri essent, uix ferenda praesumtio est; nisi forte et hoc dicatur ita creatos istos angelos mundanis ministeriis distributos sub aliis sublimioribus et beatioribus. ut pro recte gestis praeposituris suis accipiant illam uitam beatam ac sublimiorem, de qua possint esse certissimi, cuius utique spe gaudentes possint non incongrue dici iam beati. ex quorum numero si diabolus cecidit cum sociis iniquitatis suae, simile est hoc ei, quod cadunt a iustitia fidei etiam homines simili superbia praeuaricati, uel se ipsos seducentes uel illi seductori consentientes. Sed adserant haec duo genera bonorum
Abbreviated transcription (Latin):
da dĩ. spe gaudentes. int̾bulatione. patientes: quantoma
gis: ampliore mͦ beatus hõ erat inparadyso ante peccatũ
quãuis incertus futuri sui casus. qui spe ita gaudebat
ꝓpt̃ p̃miũ future ꝯmutatiõis. ut nulla tͥbulatio eẽt cui to¬
lerandȩ patientia militaret: Quãuis enĩ ñ uana p̃sũpti¬
one deincerto certus uelut stultus. s spe ñ infidelis ante¬
qĩ app̃henderet illã uitã uͥ certissimꝰ ipsius ȩt̃ne cutȩ
sit eẽt futurus. posset exultare quẽ ad modũ soriptũ ẽ. cũ tre

Expanded text:
dei, spe gaudentes, in tribulatione patientes. quanto magis ergo et ampliore modo beatus erat homo in paradiso ante peccatum, quamuis incertus futuri sui casus, qui spe ita gaudebat propter praemium futurae commutationis, ut nulla esset tribulatio, cui tolerandae patientia militaret! quamuis enim non uana praesumtione de incerto certus uelut stultus, sed spe non infidelis, antequam adprehenderet illam uitam, ubi certissimus ipsius aeternae uitae suae futurus esset, posset exsultare, quemadmodum scriptu
Abbreviated transcription (Latin):
ñ scientiat Et qͦmͦ ñ stulius: Stam̃ hõĩs ad huc in corpore ani¬
mali. cõstituti. eii obedient̃ uiuenti dandũ ad huc cẽt angłoꝵ
ꝯsortiũ. ꝯmutatio corporis exanimali. in sp̃itale. possumꝰ intel¬
lige beatã uitã seđm quendã modũ.⁊̃ si ñ erat p̃sciꝰ futuri
sui peecati. Neq enĩ⁊ illi p̾scii fuert̃ qͣbꝰ apłs dicit. uos qͣ¬

Expanded text:
n scientia, et quomodo non stultus? Sed tamen hominis adhuc in corpore animali constituti, cui oboedienter uiuenti dandum adhuc esset angelorum consortium et mutatio corporis ex animali in spiritale, possumus intellegere beatam uitam secundum quendam modum, etiamsi non erat praescius futuri sui peccati. neque enim
Abbreviated transcription (Latin):
lib̾o arbito eohiberent. sic̃ hõ marant ille pͥmꝰ qui pecem pe¬
nã ñ habebat inm̃bris. quandoqͥdẽ ⁊ ipsa. scĩs uiris dõ subditis
ꝑ eiꝰ grãm pietate suꝑat Porro ista questio debeata uita uirũ
sura sit. an ei quandoq suecedat miseria. pot̃ ⁊ deipso hore pͥmo
oriri.nã si futuri sui peccati p̃sciꝰ erat diuincq undiete. beats
c̃ẽ unbe potat. Ergo erat inparadyso ñ beaiꝰ. Senĩ ñ erar fu¬
turi sui peccati p̃scuis. Ergo ꝑ hanc ignorantiã aut eidẽ bea

Expanded text:
libero arbitrio cohiberent, sicut homo, maxime ille primus, qui peccati poelibero arbitrio cohiberent, sicut homo, maxime ille primus, qui peccati poenam nondum habebat in membris, quandoquidem et ipsa a sanctis uiris deo subditis per eius gratiam pietate superatur. Porro ista quaestio de beata uita, utrum sura sit an ei miseria quandoque succedat, potest et de ipso primo homine oriri. nam si futuri sui peccati conscius erat diuinaeque uindictae, beatus esse unde poterat? ergo erat in paradiso non beatus. sed enim non erat futuri peccati sui praescius. ergo per hanc ignorantiam aut eiusdem bea
Abbreviated transcription (Latin):
scuis ñ fuit. mito querit᷑ eur ñ fucrit. neq enĩ. suĩ angłi sem¬
głs bonus. ł qͥd facturus ł qͥd pasfurus eẽi. cet̾is aut̃ reuelas
ñ eqͣlit̃ beatus. immo iã nec plene beatus fuit. qͣndoqͥdẽ
plent beati besua beatitudine ceitis̃. ut tã nullus ꝑtur¬
bet metus. Quo aut̃ malo m̾ito ita discernebat᷑ acct̾is. ut er
ds nec ea quȩ ad xpsũ ꝑtinerent fut᷑a reuelaret᷑ Nũqͥd
p̃us ille ultor. quã iste peccator: Absit. Neq enĩ ds̃ dapnat
in nocentes. An forte exalio gnẽ angłoꝵ fuit. qͥbꝰ ds̃ ñ dedit
ł bescipsis p̃scientiã fut᷑te : Qui quo nã mͦ beati possent
tt̃ ñ iubeo. quibꝰ incerta ẽ ipsa beatitudo. nã y hoc qͥdã sen¬
serunt. ñ fiusse brabolũ milla sublimi natura angło scõ
facti s̃. ⁊ꝑ sua officia bistributi. lales enĩ fortasse posset alqͣ
⁊̃ illicitũ belectare. quã tñ delectationt̃ si peccare nollent

Expanded text:
ur, cur non fuerit. neque enim sancti angeli aegelus bonus. uel quid facturus uel quid passurus esset, ceteris autem reuelassnon aequaliter beatus, immo iam nec plene beatus fuit, quandoquidem plene beati de sua beatitudine certi sunt, ut eam nullus perturbet metus. quo autem malo merito ita discernebatur a ceteris, ut ei deus nec ea, quae ad ipsum pertinerent, futura reuelaret? numquid ille prius ultor quam iste peccator? absit. neque enim deus damnat innocentes. an forte ex alio genere angelorum fuit, quibus deus non dedit uel de se ipsis praescientiam futurorum? qui quonam modo beati possint esse non uideo, quibus incerta est ipsa sua beatitudo. nam et hoc quidam senserunt non fuisse diabolum in illa sublimi natura angelorum, qufacti sunt et per sua officia distributi. tales enim fortasse posset aliquid etiam inlicitum delectare: quam tamen delectationem si peccare nollent,
Abbreviated transcription (Latin):
erbac cũ hõr inuidisse ratio manifesta declarat. hxꝓmp¬
iuẽ enĩ om̃ibꝰ hec intuentibꝰ ñ exinuidentia suꝑbiam
nasci s ex suꝑbia potiꝰ inuidentiã. Naut̃ frustͣ putari pot̃.
ab inicio temporis di abolũ suꝑbia cecidisse. nec fuisse ul¬
lũ antea tempꝰ quo cũ angłis sc̃ĩs pacatus uirenit ⁊ beatus.
ẜ abillo pͥmordio c̾ature a suo c̾atore apostatasse. ut illud
qđ dñsait. ille homicida erat abinitio. ⁊ inu̾itate ñ stetit.
uaũq ab initio intelligamꝰ. ñ solũ qđ homiorda fuit. ẜ :̃ qđ
mu̾itate ñ stetit. Et homicida qrad̾e ab illo inino exqͦ ħo
potuit occidi. ñ aut̃ potuit occidr. ante quã qui oecidef¬
cẽt. Ab initio gͦ homicida diabolus. q̃a ipse occidit p̾mũ
hominẽ. ante. quẽ nullus hominũ fuit. Inu̾tate aut̃ ñ
sterit.⁊ hoc abmitio exꝗͣ cãtus c̃. qui stiret si stare uolu

Expanded text:
ex hac eum homini inuidisse ratio manifesta declarat. in prex hac eum homini inuidisse ratio manifesta declarat. in promtu est enim omnibus haec intuentibus non ex inuidentia superbiam nasci, sed ex superbia potius inuidentiam. non autem frustra putari potest ab initio temporis diabolum superbia cecidisse nec fuisse ullum antea tempus, quo cum angelis sanctis pacatus uixerit et beatus, sed ab ipso primordio creaturae a suo creatore apostatasse, ut illud quod dominus ait: ille homicida erat ab initio et in ueritate non stetit utrumque ab initio intellegamus, non solum quod homicida fuitate non stetit. et homicida quidem ab illo initio, ex quo homo potuit occidi; non autem potuit occidi. antequam esset, qui occideretur. ab initio ergo homicida diabolus. quia ipse occidit hominem primum, ante quem nullus hominum fuit. in ueritate autem non stetit et hoc ab
Abbreviated transcription (Latin):
tus. alt̃ paeificus. alt̃ sediniosus. alt̃ uitatẽ laudibꝰ errantiũ p̃¬
ferens. alt̃ quo qͦmͦ laudis auidus. alt̃ amicalis. alt̃ mindus. alt̃
hoc uolens ꝑrimo qđ sͥ. alt̃ subic̾e ꝓrimũ s. alt̃ ꝓrimi utiłi¬
iangłis. alt̃ in bonis. alt̃ inmalis. : distinrert̃ ꝯditas ingne
humano duas cuntates. sub ad mirabili ⁊ in effabili ꝓuiden¬
ta uĩ cuncta quȩ cãt administrantis ⁊ ordinantis. alt̾am
iustoꝵ. alt̾am iniquoꝵ. quarũ ⁊̃ quadã temporalis ꝯmixtiõe
ꝑagit᷑ scł̃m sedm̃ donee ultimo uiditio separent᷑.⁊ alt̾a ꝯuin
cta angłis bonis in rege suo uitã ꝯsequat᷑ ȩt̾nã. alt̾a ꝯnincta
angłis malis inignẽ cũ suo rege. miitar᷑ et̃nũ. Deqͥs̃ du abꝰ
euutatibꝰ latꝰ fortasse alio loco si dñs uoluerit disseremꝰ. Quan¬
uoluntate ꝑi̾teret. scͥtura ñ dic̃. ante m̃ factũ fursse &

Expanded text:
tus, alter pacificus, alter seditiosus, alter ueritatem laudibus errantium prtus, alter pacificus, alter seditiosus, alter ueritatem laudibus errantium praeferens, alter quoquo modo laudis auidus, alter amicalis, alter inuidus, alter hoc uolens proximo quod sibi, alter subicere proximum sibi, alter in angelis, alter in bonis, alter in malis, et distinxerunt conditas in genere humano ciuitates duas sub admirabili et ineffabili prouidentia dei cuncta, quae creat, administrantis et ordinantis, alteram iustorum, alteram iniquorum. quarum etiam quadam . temporali conmixtione peragitur saeculum, donec ultimo cta Angelis bonis in rege suo vitam consequatur aeternam, altera conjuncta angelis malis in ignem cum rege suo mittatur aeternum. De quibus duabus civitatibus latius fortasse alio loco, si Dominus voluerit, disseremuuoluntate peruerteret, scriptura non dicit; ante tamen factum fuisse et
Abbreviated transcription (Latin):
nomine apłs ꝑ sp̃em genꝰ significans uni u̾sałe auarm¬
ã uolebat intelligi dicendo. radir omniũ maloꝵ auan¬
tia. Hac enĩ ⁊ diabolus cecidit. qui utiq ñ amauit pecu¬
niã ẜ ꝓp̾am potestatẽ . Prom̃ ꝑuisus sinamor pͥuat sc̃a so¬
cietate turgidu sp̃m. cũq coartat miseria. iam ꝑ iniqͥtatẽ
satiari cupientẽ. Ełinc alio loco eũ dixisset ert̃ enĩ hores
se ipsos amantes ꝯtinuo subiecit. amatores pecimie. abil¬
la gna̾li auaricia cuiꝰ suꝑbia caput ẽ ab hanc speciale
descendens quȩ ꝓpͥa hominũ ẽ. neq enĩ eẽnt ⁊̃ hoĩes anu¬
tores pecunie. nͥ eo se putarent excellentiores qͦ dinors.
cellentia lȩtat᷑. Merito gͦ ⁊ñ inflat᷑. Hii duo amores quꝙ
ni utilitati ꝯsulens ꝓpt̃ suꝑnã societatẽ. alt̃ ⁊̃ rẽ ꝯmu¬
nẽ in potestatẽ ꝓpͥam redigens ꝓpt̃ arrogantẽ dñati¬
onc̃ alt̃ subditus. alt̾ emulus do. alt̃ tranquillus alt̃ turbulen¬

Expanded text:
olus per speciem genus significans uniuersalem auaritiam uolebat intellegi dicendo: radix omnium malorum est auaritia. hac enim et diabolus cedidit, qui utique non amauit pecuniam, sed propriam potestatem. proinde peruersus sui amor priuat sancta societate turgidum spiritum eumque coartat miseria iam per iniquitatem satiari cupientem. hinc alio loco cum dixisset: erunt enim homines se ipsos amantes, continuo subiecit: amatores pecuniae, ab illa generali auaritia, cuius superbia caput est, ad hanc specialem descendens, quae propria hominum est. neque enim essent etiam homines amatores pecuniae, nisi eo se putarent excellentiores quo ditiorecellentia laetatur; merito ergo et non inflatur. Hi duo amores — quuni utilitati consulens propter supernam societatem, alter etiam rem communem in potestatem propriam redigens propter adrogantem dominationem, alter subditus, alter aemulus deo, alter tranquillus, alter turbulen
Abbreviated transcription (Latin):
defunct& corpora sua inresurrectione reciꝑe. si põt eis ⁊ĩ sine. cor¬
poribꝰ sũma illa beantudo p̃beri. difficilior qͥdẽ questio ẽ quã ut
censis ⁊̃ similitudimbꝰ corporaliũ ñ sic uidere ꝑosse in ẽmutabilẽ

Expanded text:
defunctorum corpora sua in resurrectione recipere, si potest eis etiam sine corporibus summa illa beatitudo praeberi, difficilior quidem quaestio est, quam ut censis etiam similitudinibus corporalium rerum, non sic videre posse incommutabilem
Abbreviated transcription (Latin):
qtatura habit qđ dã initiũ suȩ ꝯu̾sionis ad qͥctẽ catoris
sui. ẜ illa ñ habet finẽ quasi t̃minũ ꝑfectionis suȩ sicut
ca quȩ facta s. ac ꝑ hoc reqͥes dĩ ñ ipsi dõ. ẜ rerũ abco ꝯdi¬
tarũ ꝑfectione inchoat᷑. ut in illo incipiat reqͥesc̃e. qđ
abillo ꝑficit᷑. ⁊ in illo hab̾e mane. Insuo enĩ gne tamꝗͣ
erit aliqͥd illa ꝑfectione ꝑfectiꝰ. In illis enĩ dich qͥb oĩa

Expanded text:
creatura habet quoddam creatura habet quoddam sicut ea quae facta sunt. Ac per hoc requies Dei non ipsi Deo, sed rerum ab eo conditarum perfectioni inchoatur, ut in illo incipiat requiescere quod ab illo perficitur, et in eo habere mane; in suo enim genere tanquam erit aliquid illa perfe
Abbreviated transcription (Latin):
ł dmonstrabant᷑. quȩ se audisse ł uidisse narrabat Nidit qͦdam
die piꝵ psallentiũ leticiã inluce mirabili. ⁊ impix intenebris
diu̾sas ⁊ atͦcissimas penas. illis ducentibꝰ ⁊ ostend̾ntibꝰ.⁊ felicitatis
aliꝙ aliꝙq infelitatis meritũ insinuantibꝰ. Noc aũ uidit die d̾nira
paschȩ cũ ꝑ totã qͣdragesimã nichil doluisset. cui uix int̾uallo
iͥdui antea parrebat᷑. Hid̾at aũ inipso ing̾ssu xͣłmȩ illos ꝓmitten-¬

Expanded text:
uel demonstrabantur, quae se audisse et uidisse narrabat. Uidit quodamuel demonstrabantur, quae se audisse et uidisse narrabat. Uidit quodampiorum psallentium, laetantium in luce mirabili, et impiorum in tenebris diversas et atrocissimas poenas; illis ducentibus et ostendentibus, et felicitatis aliorum, aliorumque infelicitatis meritum insinuantibus. Hoc autem vidit die dominico Paschae, cum per totam Quadragesimam nihil doluisset, cui vix intervallo tridui antea parcebatur. Viderat autem in ipso ingressu Quadragesimae
Abbreviated transcription (Latin):
d functa.⁊ ꝑcũ locũ clata c̃ quo ille p̃dixerat. Fuit utt̃ apud nos
puer. qui inerordio pub̾tatis dolorẽ acerrimũ genitaliũ paticba¬
tur. medicis nequaꝗͣ ualentibꝰ ꝗ illud ẽẽt agnostere. nͥq nerius
ipse intͦrsũ reonditus erat. ita ut nec p̃ciso p̃putio qͣ in mod̾rata
longitudine ꝓpenobat apparere potuerit. s pꝰra uix eẽt inuen¬
tus. Numor aũ uiscosus ⁊ acer exudans testes ⁊ intima urebat.
s acutũ dolorẽ ñ ꝯtinuũ patiebat᷑. At cũ patiebat᷑ eiulibat ue¬
hem̃ter cũ iactatione m̃be m̃te sanissima sic̃ incruriatbꝰcor¬
poraliũ dolx fieri solet. d̾ inb int̃ uoces suas abripielut᷑ abõibꝰ
sensibꝰ ⁊ iacebat patentibꝰ oculis neminẽ circũstantiũ uidus. ad
nullã se uellicationẽ mouens. Post aliquantũ tãqͣm euigilans. ner
iã dolens que uid̾at indicabat. Tũ int̃positis paucis dirbꝰ cadt̃ pa¬
tiebat᷑. In om̃ibꝰ sane ł pene om̃ibꝰ uisionibꝰ suis duosse iuðre di

Expanded text:
 per eum locum elata est, qua ille praedixerat. Fuit item apud nos puer, qui in exordio pubertatis dolorem acerrimum genitalium patiebatur medicis nequaquam ualentibus, quid illud esset, agnoscere, nisi quod neruus ipse introrsum reconditus erat, ita ut nec praeciso praeputio, quod inmoderata longitudine propendebat, adparere potuerit, sed postea uix esset inuentus. humor autem uiscosus et acer exudans testes et inguina urebat. sed acutum dolorem non continuum patiebatur: at cum patiebatur, eiulabat uehementer cum iactatione membrorum mente sanissima, sicut in cruciatibus corporalium dolorum fieri solet. deinde inter uoces suas abripiebatur ab omnibus sensibus et iacebat patentibus oculis neminem circumstantium uidens, ad nullam uellicationem se mouens. post aliquantum tamquam euigilans nec iam dolens quae uiderat indicabat. tum interpositis paucis diebus eadem patiebatur. in omnibus sane uel paene omnibus uisionibus suis duos se dicebat
Abbreviated transcription (Latin):
facto diu ñ doluit: Cũ uͦ iterũ similit̃ doleret ⁊ similia uiðre ce-¬
pisset. accepit abcis rursus ꝯsiliũ ut in mare pubetenꝰ int̾ret
acpꝰ aliqͣntã horã inde discede̾t. ꝓmittentibꝰ sane qͣ iã uehem̃tẽ

Expanded text:
facto diu non doluit. cum uero iterum similiter doleret et similia uidere coepisset, accepit ab eis rursus consilium, ut in mare pube tenus intraret et post aliquantam moram inde discederet, promittentibus sane, quod iam deince
Abbreviated transcription (Latin):
modũ. obediens ⁊ imꝑans. uiuuificata ⁊ uiuificans. tã ineffabili faci¬
litate. ut sit ei głȩ qͣ sartinȩ fuit. Nimirũ eñi erunt ⁊ tr̃ ista iͥa
gña usionũ s nulla facilitate ꝓalio aluid approbabtt᷑. nec incor¬
poralibꝰ nec inspũ alibꝰ uisis multomunꝰ intellectualibꝰ. quibꝰ ita
p̃sentatis ⁊ ꝑspicus ꝑfruit᷑. ut longe minore eudentia ñc nob̾
adiacent istȩ speries corporales qͣs sensu carnis attingintꝰ. ⁊ eis
multi ita s̃ dediti ut solas ẽẽ arbit̾rent᷑. ⁊ quicꝗ tale ñ ẽ putent
omnino ñ et̃ Sapientes aũ ita s̃ inhis corporalibꝰ uisis. ut qͣm uis
ꝑspiriunt. qͣmuis ea ñ ualeant ita m̃te c̃spicere. ut hec sensu cor¬
poris intuent᷑. Sc̃i uͦ angłi ⁊ his corporalibꝰ uidicandis ⁊ ministran-¬
dis p̃s̃. nec cis tãqͣm p̃sentioribꝰ familiariꝰ inclinant᷑. ⁊t signifi

Expanded text:
modum oboediens et inperans, uiuificata et uiuificans tam ineffabili facilitate, ut sit ei gloriae, quod sarcinae fuit. Nimirum enim erunt et tunc ista tria genera uisionum, sed nulla falsitate pro alio aliud adprobabitur nec. in corporalibus nec in spiritalibus uisis, multo minus in intellectualibus, quibus ita praesentatis et perspicuis perfruetur, ut longe minore euidentia nunc nobis adiaceant istae species corporales, quas sensu carnis adtingimus et eis multi ita sunt dediti, ut solas esse arbitrentur et, quidquid tale non est, putent omnino non esse. sapientes autem ita sunt in his corporalibus uisis, ut, quamuis perspiciunt; quamvis ea non valeant ita mente conspicere, ut haec sensu corporis intuentur. Sancti vero Angeli et his corporalibus judicandis atque administrandis praesunt, nec eis tanquam p
Abbreviated transcription (Latin):
ueni ab corpꝰ añcoinꝗͥnatũ. huic opinioni refragabit᷑. cũ ex
aĩa ⁊ corport pat̃no uenisse ad mat̾nũ corpꝰ accipit᷑ in com¬
quinatũ uibelicet. E acruore menstruo. dicunt᷑ enĩ ex hoc
ingenia gͣuari. ł aꝯtaminatione ad ult̃ina. ita ⁊ hȩc u̾ba
libra huiꝰ aut magis eis fauent qui animarũ tͣdueẽ locunt᷑.
aut si ⁊ isti ea possunt ꝓse int̾p̃tari int̃utsq alt̾nant. Qđ
ciꝑe. s̃ qͥdẽ in cabẽ cireũstantia lectiõis que illi excellentie ñ
nieniunt. maxime ꝗͥa idẽ ipse ꝗͥ hoc in eodẽ libro loqͥt᷑.
aliqͣnto suꝑiꝰ cũ ista u̾ba. uequib̾ nẽ agimꝰ dicẽt ꝯfessus ẽ en
stmine uiri se insanguinẽ coagulatũ. aꝗͦ nascendr mͦ utiq
alienus ẽ uirginis partus. ꝗuã ñ exiuri semine carnẽ ꝯce¬

Expanded text:
ueni ad corpus, huic opinioni refragabitur, cum ex anima et corpore paterno uenisse ad maternum corpus accipitur incoinquinatum, uidelicet uel a cruore menstruo — dicuntur enim ex hoc ingenia grauari — uel a contaminatione adulterina. ita et haec uerba libri huius aut magis eis fauent, qui animarum traducem loquuntur, aut, si et isti ea possunt pro se interpretari, inter utrosque alternant. Quae cipere, sunt quidem in eadem circumstantia lectionis, quae illi excellentiae non conveniant; maxime illud, quia idem ipse qui haec in eodem libro loquitur, aliquanto superius, cum ista uerba, de quibus nunc agimus, diceret, confessus est ex semine uiri se in sanguine coagulatum: a quo nascendi modo utique alienus est uirginis partus, quam non ex uiri semine carnem conce
Abbreviated transcription (Latin):
iurta aliquẽ ꝓuectũ magis minꝰue illustriũ reuelationũ. s ut¬
cũq ista se habeant ⁊ accipiant᷑ ut libet ab alio sic abalio aũ sic.
ego uisꝙ ł uisionũ p̃ter ista tͥa gña. aut corpore. aut sp̃u. aut
m̃te. usq ad huc ł nosse ł docere ñ possum. s qͦt ⁊ quantȩ singłoꝵ
grnerũ sint diffentiȩ. ut inunũ quoq aliud alio gradatĩ super¬
feratur. ignorarr me fateor. Sic̃ aũ in ista luce corporra ẽ cȩlum
q suꝑ t̾rã suscreͥpimꝰ uñ luminaria clarent ⁊ sydã. quȩ corpora

Expanded text:
uxta aliquem provectum magis minusve illustrium revelationum. Sed utcumque se ista habeant, et accipiantur ut libet, ab alio sic, ab alio autem sic; ego visorum vel visionum praeter ista tria genera, aut corpore, aut spiritu, aut mente, usque adhuc vel nosse vel docere non possum. Sed quot et quantae singulorum generum sint differentiae, ut in unoquoque aliud alio gradatim superferatur, ignorare me fateor. Sicut autem in ista luce corporea est caelum, quod super terras suspicimus, unde luminaria clarent et sidera, quae corpora
Abbreviated transcription (Latin):
tũ. Infibe attendit᷑ ne p̃t uinculũ ꝯiugale cũ ałta ł cũ al¬
to ꝯcũbat᷑. inꝑle ut amant̾ suscipiant᷑. benigne nutͥant᷑. reli¬
giose edoceant᷑. insac̃m̃to ut ꝯiugiũ ñ separet᷑. ⁊ dimissus aut
dimissa nec causa ꝓlis alt̾i ꝯiungat᷑. Hec ẽ tam quã regula
nuptiarũ qua ł naturȩ decorat᷑ fecunditas. ł in ꝯtinentiȩ
regit᷑ p̃uitas. Uñ ꝗ̃a satis disseruimꝰ meo libro quẽ debono
coniugali nuꝑ edidimꝰ. ũ ⁊ continentiã uiduałe ⁊ excel¬
lentiã uirginałe ꝓsuoꝵ graduũ dignitate uistinximꝰ:
dutiꝰ stilus nr̃ hic ñ ẽ occupandus. Nunc enĩ querimꝰ
eui aduitorio mulier facta sit uiro. si eis ad gignendos fi¬
lios misceri sibimet in parad yso ñ licebat. Qui enĩ hoc sen¬
tiunt forte peccatũ eẽ omnẽ ꝯcubitũ putant. diffici
ꝯtͣria ꝑnictt̾ currant. Et enĩ sicut exhorrens auariciã sit
ꝓfusus. aut exhorrens luxuriã fit auarus. aut inqͥetus fit

Expanded text:
fide adtenditur, ne praeter uinculum coniugale cum altera uel altero concumbatur; in prole, ut amanter suscipiatur, benigne nutriatur, religiose educetur; in sacramento, ut coniugium non separetur et dimissus aut dimissa nec causa prolis alteri coniungatur. haec est tamquam regula nuptiarum, qua uel naturae decoratur fecunditas uel incontinentiae regitur prauitas. unde quia satis disseruimus in eo libro, quem de bono coniugali nuper edidimus, ubi et continentiam uidualem et excellentiam uirginalem pro suorum graduum dignitate distinximus, diutius hic stilus noster non est occupandus. Nunc enim quaerimus, cui adiutorio mulier facta sit uiro, si eis ad gignendos filios misceri sibimet in paradiso non licebat. qui enim hoc sentiunt, forte peccatum esse omnem concubitum putant. difficilcontraria perniciter currant. etenim sicut exhorrens auaritiam fit profusus aut exhorrens luxuriam fit auarus aut inquietus fit,
Abbreviated transcription (Latin):
cta sit uiro si gnandi causa subtͣhit᷑. quȩ nichilommꝰ qͣre
subtͣhat᷑ ignoro. Uñ enĩ magnũ magniq honoris meritũ
apud dm̃ fidelis : pia uirginitas habet. nͥ qͥa isto iã tempo¬
re continendi ab amplexu. cũ ex om̃ibꝰ gentibꝰ ad implen¬
dũ scõꝵ nunium largissima suppetat copia. ꝑcipiendȩ sor¬
dide uoluptatis. libido ñ s̃ uendicat qđ iã sufficiendȩ ꝓlis
necessitubo ñ postulat. Deniq utusq seaus infirmitas
ꝓpendens mriunã turpitudinis recte excipit᷑ honestate
nuptiarũ. ut qđ sanis et̃ posset officiũ sit egrotis remedip̃.
tes copulant᷑ ñ ẽ bonũ immo uͦ ñ ꝓpt̾ illud malu culpa¬
bile ẽ hoc bonũ. s ꝓpt̾ hoc bonũ ueniale ẽ illud malũ.

Expanded text:
sit viro, si generandi causa subtrahitur: quae nihilominus quare subtrahatur ignoro. Unde enim magnum magnique honoris meritum apud Deum fidelis et pia virginitas habet, nisi quia isto jam tempore continendi ab amplexu cum ex omnibus gentibus ad implendum sanctorum numerum largissima suppetat copia, percipiendae sordidae voluptatis libido non sibi vindicat quod jam sufficiendae prolis necessitudo non postulat? Denique utriusque sexus infirmitas propendens in ruinam turpitudinis, recte excipitur honestate nuptiarum, ut quod sanis esse posset officium, sit aegrotis remedium. tes copulantur, non est bonum: imo vero non propter illud malum culpabile est hoc bonum, sed propter hoc bonum veniale est illu
Abbreviated transcription (Latin):
S cũ malus inhec arripit sp̃c. aut omoniacos fac̃ aut arrepticios.
ea corpꝰ ex hibet. neq enĩ habet eãuim ut formet aliqͥd spũale. s sopito
aut ꝑt̾bato aut ⁊̃ int̾cluso itinere iitentionis acerebro qua dirigit᷑ sen-¬
ciendi modus. aĩa ipsa que motu ꝓpͥo cessare abhoc oꝑe ñ pot̃. qr per
corpꝰñ sinit᷑ ł ñ plane sinit᷑ corporalia sentire. ł ad corporalia uĩ
sue intentionis dirige. sp̃u corporaliũ se̾militudines agitat aut
intuct᷑ obiectas. ⁊ si qͥdẽ ipsa eas agit fantasiȩ s̃ tantũ. si aũ obiec¬
tas intuct᷑ ostensiones ẽ: Deniq cũ oculi dolent ł extinctis̃. qr
ñ ẽ causa insede cerebri. uñ ipsa dirigit᷑ intentio sentiendi. ñ fuĩt
hutꝰ mͦi uisiones. quã uis cernendis corporalibꝰ obstaculũ existat a-
corpore. magis enĩ ceci dormientes aliꝗͥ quã uigilantes uident.

Expanded text:
 cum malus in haec arripit spiritus, aut daemoniacos facit aut arrepticios aea corpus exhibet; neque enim habet eam uim, ut formet aliquid spiritale, sed sopito aut perturbato aut etiam intercluso itinere intentionis a cerebro, qua dirigitur sentiendi modus, anima ipsa, quae motu proprio cessare ab hoc opere non potest, quia per corpus non sinitur uel non plene sinitur corporalia sentire uel ad corporalia uim suae intentionis dirigere, spiritu corporalium similitudines agit aut intuetur obiectas. et si quidem ipsa eas agit, phantasiae tantum sunt, si autem obiectas intuetur, ostensiones sunt. denique cum oculi dolent uel extincti sunt, quia non est causa in sede cerebri, unde ipsa dirigitur intentio sentiendi, non fiunt huius modi uisiones, quamuis cernendis corporalibus obstaculum existat a corpore. magis enim caeci aliquid dormientes quam uigilantes uident
Abbreviated transcription (Latin):
cornib aut ne hoc quidẽ Predixi enĩ ⁊ quadru peđu
nom̃ quã late pateat ipso num̾o pedũ facile agnoser.
⁊ nomine pecoꝵ uł bestiarũ om̃e fationale animal
lingua tantũ de ualere. N id̃o tñ negligenda fuit ꝯsi¬
deratio qͦmͦ possint hec om̃a que ñ frustra in hoc scrip¬
urarũ loco posita s̃ ⁊̃ speciali distinctione discerna. ꝙ
inusu loquendi cotridiano facile anĩ adu̾ti pot̃. Non¬

Expanded text:
cornibus, aut ne hoc quidem. Praedixi enim et quadrupedum nomen quam late pateat, ipso pedum numero facile agnosci, et nomine pecorum vel bestiarum omne irrationale animal lingua tantumdem valere: non ideo tamen negligenda fuit consideratio, quomodo possint haec nomina, quae non frustra in hoc Scripturarum loco posita sunt, etiam speciali distinctione discerni, quod in usu loquendi quotidiano facile animadverti pot
Abbreviated transcription (Latin):
quas creant᷑ çeli inferius. S si ita cẽt. hoc deluce. hoc
decelo. hoc Seaqͥs ⁊ t̾ris. hoc deluminarib celi dicet᷑.
Quib enĩ eoꝵ ẽ. cuiꝰ ñ et̾na ⁊ inꝯmutabilis ratio in ipsa
di sapĩa uigeat. que attingit afine usq ad finẽ for¬
tit̃.⁊ disponit om̃a suauit: Incipit aũ hoc dici de
herbis ⁊ lignis. usq ad hec t̾rena animantia. Nam ⁊ in eis ꝙͣ
exaquis c̾ata sunt. quãuis in pͥma ꝯmemoratione dictũ ñ sit.
in illa tñ itacione dictũ ẽ ⁊ fecit đs cetos magnos : omnẽ¬
animã animaliũ reptiliũ. quȩ eduxerunt aque scđm ge
ta s̃. ut exeis alia nascent᷑. ⁊ originis formã successione ser
nus. uerũ etiã ẜ similitubinẽ. cũ ⁊ animalia siue aqͣrũ siue

Expanded text:
quas creantur inferius. Sed si ita esset, hoc de luce, hoc elo, hoc de aquis et terris, hoc de caeli luminaribus diceretur. quid enim eorum est, cuius non aeterna et incommutabilis ratio in ipsa dei sapientia uigeat, quae adtingit a fine usque ad finem fortiter et disponit omnia suauiter? incipit autem hoc dici de herbis et lignis usque ad haec terrena animantia. nam et in eis, quae ex aquis creata sunt, quamuis in prima commemoratione dictum non sit, in illa tamen iteratione dictum est: et fecit animam animantium repentium, quæ produxerunt aquæ seta sunt, ut ex eis alia nascerentur et originis formam successione serunus, uerum etiam secundum similitudinem, cum et animalia siue aquarum siue
Abbreviated transcription (Latin):
iã sp̃c recte dr. ⁊utiq ñ ẽ corpꝰ quam uis corpori similis sit
inago absentis corporis nec ille ipse obtutꝰ quo cernit᷑. Terciũ
uͦ intellectuale ab intellectu. qr m̃tiale am̃te ipsa uocabuli noui-¬
tate nimis absurdũ ẽ ut dicamꝰ. Noꝵ uocabulox rationẽ si subti-¬
lius reddã ⁊plixior ⁊ ꝑplexior sermoerit cũ hoc ł nulla ł certe
ñ tanta necessitas exigat. Satis ẽ gͦ scire corporale aliꝗ ł ꝓpͥe dici
habitat om̃is plenitudo diuinitatis corporalit̃. neq eñ diuini¬
tas corpꝰ. s qr sacͤm̃ta uet̾is testam̃ti appellat umbras futuri ꝓpt̃
umbrarũ ꝯparationẽ corporalit̃ dix̃ habitare in x ꝑo plenitudi¬
nẽ diuinitatis. q in illo impleant᷑ omĩa que illis umbris figurata
s. acsi qͦdã mͦ illarũ umbrarũ ipse sit corpꝰ. hoc ẽ figurarũ ⁊ sig-

Expanded text:
itur et utique non est corpus, quamuis corpori similis sit, imago absentis corporis, nec ille ipse obtutus, quo cernitur; tertium uero inellectuale ab intellectu, quia mentale a mente ipsa uocabuli nouitate nimis absurdum est ut dicamus. Horum uocabulorum rationem si subtilius reddam, et prolixior et perplexior sermo erit, cum hoc uel nulla uel certe non tanta necessitas exigat. satis est ergo scire corporale aliquid uel proprinhabitat omnis plenitudo diuinitatis corporaliter. neque enim diuinitumbrarum comparationem, corporaliter dixit habitare in Christo plenitudinem divinitatis, eo quod in illo impleantur omnia, quae illis umbris figurata sunt. Ac sic quodammodo umbrarum illarum ipse sit corpus: hoc est figurarum et sig
Abbreviated transcription (Latin):
unagine corporis. s sic̃ oculis huiꝰ corporis uid̾ri aliꝗ tale ñ pos¬
set. ac ꝑ hoc si aliꝗͥ tale se uidisse sciebat. ñ ꝑcorpꝰ se uidisse dubi¬

Expanded text:
nifestum est oculis huius corporis uideri aliquid tale non posse. ac per hoc, si aliquid tale se uidisse sciebat, non per corpus se uidisse dubi
Abbreviated transcription (Latin):
motus. Sic̃ aut̃ pͥus ẽẽ debet nosse quã fac̾e̾.: ita senite
pͥus ẽ quã mou̾e. aĩa gͦ qm̃ res c̃ in corposta. corpꝰ qđ
incorporeo uicinũ ẽ. sic̃ ẽ ignis ł potiꝰ lur⁊ aer pͥmitꝰ
agit: yꝑ hȩc cȩt̾a quȩ crassiora s̃ corporis sic̃ humor ⁊ t̾ra
uñ carnis corpulentia solidat᷑. quȩ magis s̃ ad patien¬
dũ subdita. quã p̃dita ad faciendũ. Nm̃ gͦ uidet᷑ diclũ.
factus ẽ homo in animã uiuã. nͥꝙ senure cepit incor¬
pore. qđ c̃ animatȩ uiuentisq carnis certissimũ indicũ.
Nã mouent᷑ & arbusta. ñ tantũ ui extͥnsecus. impellente ue¬
lut cũ uentis agitant᷑.ẜ illo motu ꝗͦ intͥnsecus agit᷑ qͥcqͥd
ad incm̃tũ speciẽq arboris ꝑtinet ꝗͦ ducit᷑ sucus in radicẽ

Expanded text:
motus. sicut autem prius esse debet nosse quam facere, ita sentire motus. sicut autem prius esse debet nosse quam facere, ita sentire prius est quam mouere. anima ergo quoniam res est incorporea corpus, quod incorporeo uicinum est, sicuti est ignis uel potius lux et aer, primitus agit et per haec cetera quae crassiora sunt corporis, sicuti humor et terra — unde carnis corpulentia solidatur — quae magis sunt ad patiendum subdita quam praedita ad faciendum. Non mihi ergo uidetur dictum: factus est homo in animam uiuam, nisi quia sentire coepit in corpore: quod est aniNam moventur et arbusta, non tantum vi extrinsecus impellente, veluti cum ventis agitantur, sed illo motu quo intrinsecus agitur quidquid ad incrementum speciemque arboris pertinet, quo ducitur succus in r