comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
spaciis undiq collocatũ. uirtutes ꝯtinet angłicas
Quȩ adnos exeuntes. ȩtheria sͥ corꝑa suiũt. ut possint
hoĩbꝰ. etiã inedendo similari. eadẽqi ibi reu̾sȩ. deponũt. hoc
as̃ aqͥs glacialibꝰ. temꝑauit. neinferiora suecẽdent᷑ ȩlem̃ta.
Dehine inferiꝰ cȩlũ. ñ uniformi s multipliei motu solidauit.
nuncupans eũ firmam̃tũ. ꝓpt̃ sustentationẽ inferioꝵ siderũ.

Expanded text:
spatiis collocatum virtutes continet angelicas; quae ad nos exeuntes, aetherea sibi corpora sumunt, ut possint hominibus etiam in edendo similari, eademque ibi reversae deponunt. Hoc Deus aquis glacialibus temperavit, ne inferiora succenderet elementa. Dehinc inferius coelum non uniformi, sed multiplici motu solidavit, nuncupans illud firmamentum, propter sustentationem superiorum
Abbreviated transcription (Latin):
ita ut rueret: si ñ planetaꝵ occursu mođet᷑ argum̃¬
to splerũ nitentes. quȩ fixo cursu cireũ uolant. sep¬
tentrionalibꝰ breuiores giros: eirea cardinẽ ꝑagentibꝰ
polos nuncupant. glaciali rigore tabentes Horũ iouis
ad septentrionẽ plagã ꝯsurgens. boreus. alt̃ diuexus.
inaustros. terreq ospositꝰ. austrał uocatur Quemi
se atollit. ut undiq cernant᷑ hec sida Uerũ ead̾ qͥbꝰq.
ꝓximis sublimniora e̾dunt᷑. eademq̃ dimersa longin quiꝰ
Ut quẽ nuc̃ sublimis indirecto positis: uidet᷑ hic uertex
sic uulla t̾rȩ diuexitate transgressis. illa se attolunt re¬
sidentibꝰ: quȩ hic excelsa fuerant. oppenente se ꝯtͣ medios
uisꝰ globo t̾raꝵ. adeo. ut septentriones: quȩ nob̾ auertioe
pendent. in quibꝰdã indie locis. quindecimꝰ tantũm̃ in
anno diebꝰ. appareant. Decelo suꝑiore.

Expanded text:
ita ut rueret, si non planetarum occursu moderaretur: argumeita ut rueret, si non planetarum occursu moderaretur: argumento siderum nitentes, quae fixo semper cursu circumvolant, septentrionalibus breviores gyros circa cardinem peragentibus; polos nuncupant, glaciali rigore tabentes. Horum unus ad septentrionalem plagam consurgens Boreas; alter devexus in Austros, terraeque oppositus, Australis vocatur, quem se attollit, ut undique cernantur haec sidera; verum eadem quibusque proximis sublimiora creduntur, eademque demersa longinquis, utque nunc sublimis in dejectu positis videtur hic vertex, sic in illa terrae devexitate transgressis illa se attollunt, residentibus quae hic excelsa fuerant, opponente se contra medios visus globo terrarum, adeo ut septentriones, quae nobis a vertice pendent, in quibusdam Indiae locis quindecim tantum in anno diebus appareant. CAPUT VII.
Abbreviated transcription (Latin):
tione cum ipso uiuamꝰ. moueam᷑ et simꝰ. s anouȩ sub̾e ere¬
omĩs. quȩ constat excelo et t̾ra. quattuor elem̃tis
inspeciẽ orbis ab solu̾ti. globata Igne qͦ sida lucẽt
met. sicut
natura.
sic etiam
situ differ᷑.
Terra enĩ
ut gͣuissi¬
alia nat᷑a
sufferri
ñ possit.
unũ in
creaturiꝰ
obtinet
locum.
aqͣ uero
quanto le¬
uior terra.
Qui si forte aquis
inuase aliquo subdat᷑. statim ad suꝑiora. ut leuior
cuiꝰ circumfusione deprimit᷑: euanescit. Que tñ.
qͣdã nat᷑ę ꝓpinquitate. sibimet cõmiscent᷑. Terra qͥdẽ
da. humido aeri. Aer .ti. humidꝰ et calio calido igni.
lgnis uͦ cilidus et siccus. t̾rę societ᷑ aridȩ Unde. etignẽ
et accentro t̾re equis spaciis. undiq collectum
Unde conuexis mediusq. quac̃qs ceruat᷑. ineimar¬
rabili cęłitate cottidie circũ agi. sapientes mundi dixer̃.

Expanded text:
tione, cum in ipso vivamus, moveamur, et simus, sed a novae subtione, cum in ipso vivamus, moveamur, et simus, sed a novae subomnis, quae constat ex coelo et terra, quatuor elementis in speciem orbis absoluti globata: igne, quo sidera lucmet sicut natura, sic, et situ differunt. Terra enim, ut gravissialia natura sufferri non possit, imum in creaturis obtinet locum. Aqua vero quanto levior terra, Qui si forte aquis in vase aliquo subdatur, statim ad superiora, ut levior, cujus circumfusione deprimitur, evanescit. Quae tamen quadam naturae propinquitate sibimet ita commiscentur, ut terra quidem da humido aeri, porro aer humidus et calidus calido igni, ignis quoque calidus et aridus terrae societur aridae. Unde et ignem et a centro terrae aequis spatiis undique collectum. Unde et convexum mediumque, quacunque cernatur, inenarrabili celeritate quotidie circumagi sapientes mundi dixerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
de auadrifanio opere der¬
scła creauit et gubrat. quadriformi
ratione distinguit. Primo qđ hec in
uerbi dĩ dispensatione ñ facta. s et̾na
sunt. qui nos apło teste. fnt tempa
scłaria. predestinauit inregnũ. Sedo.
qui inmateria inforins parit elemti
mundi facta suntt ibi. Qui uiuit in
ȩternum. creauit omnia symul. Tertio
semul. s distinctione sex primo dieꝵ in celestem ter¬
restremq crerturam format᷑. Quarto qd lesteuide
oreature seminibꝰ et primordialibꝰ causis. toeistlͤ¬
ubi etiam coruos pascit. et lilia uestit ds̃.
Nipso quidem principio ꝯditionas. facta
sunt cęlũ. terra. angłi. aer. et aqͣ. d nichilo.
Die aut̃ prima lux facta ẽ. et t̾ra ł nichilo.
Scd̾o firmam̃tũ inmedio aquaꝵ Tercio species
maris et t̾rȩ. cum eis quȩ t̃̾rȩ radicitꝰ inherent.
Quarto luminaria cęli. & lumine pͥmo die fac¬
uerat. ꝯstituitur. Septimo dñs requieuit. ñ creatẽ gab̾na.¬

Expanded text:
De quadrifario Dei opersaecula creavit et gubernat, quadriformi ratione distinguitur: primo, quod haec in Verbi Dei dispensatione non facta, sed aeterna sunt: qui nos, apostolo teste, ante tempora saecularia praedestinavit in regnum; secundo, quod in materia informi pariter elementa mundi facta sint, ubi qui vivit in aeternum creavit omnia simul; tertio, simul, sed distinctione sex primorum dierum in coelestem terrestremque creaturam formatur; quarto, quod ex ejusdem creaturae seminibus et primordialibus causis totubi etiam corvos pascit, et lilia vestit Deus.atione. In ipso quidem principio conditionis facta sunt coelum, terra, angeli, aer, et aqua de nihilo. Die autem primo lux facta est, et ipsa de nihilo; secundo, firmamentum in medio aquarum; tertio, species maris et terrae, cum eis quae terrae radicitus inhaerent; quarto, luminaria coeli de lumine primo die facverat, constituitur; septimo Dominus requievit, non a creaturae guberna
Abbreviated transcription (Latin):
requirendi. Quos etiã . sic inuenire poteris
Terunnuem p̃cedentis anni pone in pͥmo artieulo
pollieis leue manꝰ et ꝑsingulos articulos. unguesq
digitoꝵ eiusdẽ manꝰ: dies ternmnoꝵ computa. qui
iterum ad primũ articulũ occurrerit. ⁊minꝰ erit.

Expanded text:
requirendi. Quos et sic invenire poteris. Terminum praecedentis anni pone in primo articulo pollicis laevae manus, et per singulos articulos unguesque digitorum ejusdem manus, dies terminorum computa. Qui terminus ad primum articulum occurrerit, terminus erit.
Abbreviated transcription (Latin):
lune : dicit aliud eẽ genꝰ. euiꝰ ẽ. hec diffinitio. Aĩal
aeriũ. roãle.in mortile.patibile. diligenciã hominibꝰ
imꝑciens Cuius ẽ scd̾m idem officiũ. defferre p̃ces hoĩũ
ertius ordo ẽ. in hac humecta parte aeris.xuiiii.
quod ita diffinit᷑. Animal humectum. rõnale.
inmortale. patibile. Cuius ẽ officium. huma¬
nitati inuide. ex inuidia insidiari: qͥa unde descendit
luxuriosũ. qđ aliquando se commiscet mulieribꝰ. et ali¬
quando generat. Uñ incubi dnr demones. qui sic con¬
cumbunt. Qui differunt abaliis demonibꝰ. in hoc qd̾
illi et isti angłi dicant᷑ Unde malus angłs et uonꝰ.
Inferiorẽ partẽ mundi .i. t̾ram habitat. aniial ra¬
cionale mortale. id ẽ homo. deqͦ in suo loco dicemus.
pora habeant cum animalia sint. et õe aĩal di
catur corpꝰ. an sint sp̃s. ut ait ꝓpħa. Qui facit
angłos suos sp̃c: Inde dicunt quidam qđ corꝑa sint.
s ita subtilia. qđ sensu ꝑcipi ñ possunt. Uñ respectu

Expanded text:
lunae, dicit aliud esse genus, cujus haec est definitio: Animal aerium, rationale, immortale, patibile, diligentiam hominibus impertiens. Cujus est secundum idem officium deferre preces hominum itati. Tertius ordo est in hac humecta parte aeris, quod ita diffinitur: animal humectum, rationale, immortale, patibile, cuius est officium humanitati invidere, ex invidia insidiari, quia unde descendit luxuriosum, quod alioquin commiscet se mulieribus, et aliquando generat. Unde incubi dicuntur daemones, qui sic concunbunt. Qui differunt ab aliis daemonibus, in hoc quod illi et isti angeli dicantur, unde malus angelus et bonus. Inferiorem partem mundi, id est terram habitat animal rationale, mortale, id est homo, de quo in suo loco dicemus pocatur corpus, an sint spiritus, ut ait propheta: Qui facit angelos suos spiritus . Inde dicunt quidam quod corpora sint, sed ita subtilia quod sensu percipi non possint. U
Abbreviated transcription (Latin):
huus iundi stultitum reputet. s quia ad comꝑationẽ dĩ.
sapĩa stultitia. nec uide idõ sequit: qd̾ sit stultitia. Deilo
capitulo beati ag̾tin. qualia corꝑa angłi habeãt.
dnt̃ beatũ aug̾tinũ loqui de corꝑibꝰ quȩ assum¬
munt. qñ hominibꝰ apparent. utrũ uera sint corꝑa an
non. nec tñ dicit ea eẽ corꝑa. tlos uͦ plus illoꝵ sententiȩ

Expanded text:
hujus mundi stultitiam reputet, sed quod ad comparationem divinae sapientiae stultitia est; nec inde sequitur quod sit stultitia. De illo vero capitulo beati Augustini, qualia corpora angeli habeant, dicunt beatum Augustinum ibi loqui de corporibus quae assumunt quando hominibus apparent, utrum vera sint corpora an non, nec tamen dicit illos esse corpora. Nos autem plus illorum sententiae
Abbreviated transcription (Latin):
et fas in nocentẽ inuad̾on. potestatẽ sibi cõmissã
iuste aminitteret.
oluntati uͦ: bonitati diuinę remissio pęcentoꝵ
attribuit᷑ quia exuoluntate et grã ꝯdonat qđ ox
potenti et sapientia. ꝗͣ cito factũ ẽ. punire poss.
gressi sumꝰ. tacentes igit᷑ de ea. ad reliqͣ transeamꝰ.
nparticula suꝑiori. dehis q̃ s̃ et ñuident᷑.
Primũ posuimꝰ creatorẽ. dem̃ aĩam mundi. finito gͦ
tractatu decieatore. de anima mundi aliqͥd dicamꝰ. xu.

Expanded text:
i commissam iuste amitteret. Voluntati vero et bonitati divinae remissio peccatorum attribuitur, quia ex voluntate et gratia condonat, quod ex potentia et sapientia quam cito factum est punire posset. gressi sumus, tacentes interim de ea ad reliqua transeamus,In particula superiori, de his quae sunt et non videntur primum posuimus Creatorem Deum, animam mundi. Finito igitur tractatu de creatore, de anima mundi aliquid dicamus. CA
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ s̃ et ñ uident᷑. diximꝰ demones ẽẽ. de quibꝰ trac¬
tare incipientes. dicamꝰ quot illoꝵ sint ordines.
usq adimũ. nichil sine racionali creat᷑a. eẽ affir¬
mans. Dicit enim infirmam̃to ẽẽ. qd̾dã racionale
animal. q ita diffinit᷑. Animal rõale. inmortale.
cȩleste. inpatibile. stellas uideł infirmam̃to. deqͥbꝰ
insuo loco. dicemꝰ:. Sunt eium de his. quȩ s̃ et uidẽt᷑
einde dixit inetħe ẽẽ. qd̾dã genꝰ ĩuisibiliᷤ xuii.

Expanded text:
quae sunt et non videntur diximus daemones esse; de quibus tractare incipientes dicamus, quot illorum sint ordines eusque ad imum nihil sine rationali creatura esse affirmans. Dicit enim in firmamento esse quoddam rationale animal quod ita diffinit: animal rationale, immortale, caeleste, impatibile stellas videlicet in firmamento, de quibus in loco suo dicemus, sunt enim de eis quae sunt et videntur. Deinde di
Abbreviated transcription (Latin):
beat. ꝑ fecte gͦ aliquid cognoscere ẽ. ista .xi. de
illo sc̃ire. s quam ius sciamꝰ dm̃ eẽ. quid sit. ꝓfec¬
te ñ comp̃hendimꝰ: quantitas uͦ eiusdẽ qͥ omnia
implet. angustias mr̃i corꝑis excedit. Relationi
ilius explicandȩ. humana sapientia deficit.
Qualitates illiꝰ ñ comp̃hendit. actionibꝰ eius
ennarrandis: infinitȩ linguȩ ñ sufficiunt. Quid
impsum agat̾ ñ potentia agentis. s ꝑmissione
uolentis. Ubi sit suꝑ omĩa. infra omĩa. totꝰ et
uiteger Qualiter in loco sit. qui localis non ẽ
Detempore ũ illiꝰ. qui ant̾ om̃e tempꝰ ẽ. Quid
habeat. qui omĩa palmo ꝯtinet. nullus ꝑfecte explica¬
re pot̃̾: Nec gͦ illũ omuno ignoramꝰ. quem esse scimꝰ.
nec ꝑfecte cognoscimꝰ: dequo p̾redicta ignoramus.u.¬

Expanded text:
beat. Perfecte ergo aliquid cognoscere, est ista undecim de beat. Perfecte ergo aliquid cognoscere, est ista undecim de illo scire. Sed, quamvis sciamus Deum esse, quid sit perfecte non comprehendimus. Quantitas vero ejusdem, qui omnia implet, angustias nostri pectoris excedit. Relationi illius explicandae, humana sapientia deficit. Qualitates illius non comprehendimus; actionibus ejus enarrandis infinitae linguae non sufficiunt. Quid in ipsum agatur, non potentia agentis, sed permissio est volentis. Ubi sit, supra omnia, infra omnia totus et integer? Qualiter in loco sit, qui localis non est. De tempore vero illius, qui ante omne tempus est. Quid habet, qui omnia palmo continet, nullus perfecte explicare potest. Nec ergo illum omnino ignoramus, quem esse scimus: nec perfecte cognoscimus, de quo praedicta ignoramus.
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ quȩ sunt et ñ uident᷑. et eaꝵ
quȩ sunt et uident᷑. uera cõprehen¬
sio .ii. Sunt et ñuident᷑ in corꝑalia.
Sensus eium extra subiectã materã
nichil pot̾.iii. Sunt et ẽẽ uident᷑.
corꝑalia. seu diuinũ seu caducum.
hñt corpꝰ. corꝑa namqs subiacent
sit philosophia. deutriusq dissera¬
mus. inchoantes ab eis quȩ sũt et ñ uident᷑. Sũt
aut̃ hec. Creator. anima mundi. demones. aĩe hõiũ.¬
.IIII. Sed quõ ereator om̃ibꝰ prior ẽ. onia enĩ ab
ipso hñt existere. et ipse anullo. abipso incipiamꝰ.¬
Quia dñr scĩ in hac uita ñ posse dm̃ ꝑfecte cogno¬
scere. quid sit ꝑfecte aliquid cognoscere: ostendamꝰ
ut cognoseat᷑ quare creator inhac uita ꝑfecte cog¬
nosci ñ possit .xi. sunt quȩ inquirunt᷑. circa unã¬
quamq rem. an sit. Quid sit. Quantũ sit. Adqa
sit. Quale sit. Quid agat. Quid inipsũ agat᷑. Ubi
sit. Qualit̾ in locũ situm sit. Quando sit. quid ha¬

Expanded text:
sunt et non videntur, et eorum quae sunt et videntur vera comprehensio. Sunt et esse non videntur incorporalia, sensus enim extra subiectam materiam nihil potest. Sunt et esse videntur corporalia, seu divinum seu caducum habeant corpus. Corpora namque subiacent sit philosophia, de utrisque disseramus inchoantes ab eis quae sunt et non videntur. Sunt autem haec creator, anima mundi, daemones, animae hominum. Sed quoniam creator omnibus prior est omnia enim ab ipso habent existere et ipse a nullo, ab ipso incipiamquia dicunt sancti in hac vita non posse Deum perfecte cognoscere, quid sit perfecte aliquid cognoscere, ostendamus, ut cognoscatur quia Creator in hac vita perfecte cognosci non possit. Undecim sunt quae inquiruntur circa unamquamque rem: An sit, quid sit, quantum sit, ad quid sit, quale sit, quid agat, quid in ipsum agatur, ubi sit, qualiter in locum situm sit, quando sit, quid ha
Abbreviated transcription (Latin):
aliquit dic̾e ꝓposuimꝰ. ut diligentibꝰ ipsam ꝓposse
nr̃o ꝓficiamus. ñ diligentes uero ad diligentiã exci¬
tes. Illud aut̃ principiũ dictionis. petentes. ut si aliqͥd
in hoc oꝑe imꝑfectũ uideat᷑. humanȩ imꝑfectioni de¬
putetur: nec ideo qđ in eo utile erit. uituꝑetur: dleq
enim ꝓpt̾ unũ maledictũ. bona uituperanda. sic̃ nec
ꝓpter benedictũ mala laudanda. Qñq enim uigilat
somnũ. Dephilosophia igit᷑ tractare incipientes quid
sit pħia dicamus

Expanded text:
aliquid dicere proposuimus, ut diligentibus ipsam pro posse aliquid dicere proposuimus, ut diligentibus ipsam pro posse nostro proficiamus; non diligentes vero ad diligentiam excites, illud autem principium dictionis ponentes, ut si aliquid in hoc opere imperfectum videatur, humanae imperfectioni deputetur; nec ideo, quod in eo utile erit, vituperetur. Neque enim propter unum male dictum, bona vituperanda, sicut nec propter bene dictum, mala laudanda. Quandoque enim vigilat brepere somnum. De philosophia igitur tractare incipientes quid sit philosophia dicamus
Abbreviated transcription (Latin):
UONIAM UT Ait ⁊phie¬
tullius inprologo rethoricoꝵ elo¬
quentia. sine sapientia nocet. Sa¬
pientia uͦ sine eloquentia: et si pa¬
rũ tam̃ aliquit. cũ eloquentia aut̃
maxime ꝓdest Errant qͥ pꝰ posita
ꝓficiente et ñ nocente. adherent no¬
centi et ñ ꝓficienti. Ia namq
agere ẽ. mercurii et philologiȩ coniugium. tanta
cura uirtutis et appollinis quesitũ omni conuentu
deoꝵ. appbatum soluere. id etiam ẽ gladiũ semꝑ acu¬
ere. s numꝗͣ inp̃lio ꝑcutere Multos tam̃ nom̃ ma¬
gistri sibi usurpantes. ñ solũ hoc agere. s etiã alus
sic eẽ agendũ. iurantes cognoscimꝰ. Nichil quippe de
phuosophia scientes. aliquid se nescire confiteri eru¬
bescentes. suȩ imꝑicie solacium querentes: ea quȩ
nesciunt. nullius utilitatis. minus cautis p̃dicant.
S quia ut ait terentius: ñ ẽ mirũ si meretrix un¬
pudent̃ ait Impudentia illoꝵ pꝰ posita. dephilosophia

Expanded text:
uoniam, ut ait Tullius in prologo Rhetoricorum, « eloquentia sine sapientia nocet; sapientia vero sine eloquentia, etsi parum, tamen aliquid cum eloquentia autem maxime prodest, » errant qui, postposita proficiente et non nocenti, adhaerent nocenti et non proficienti. Id namque agere est Mercurii et Philologiae conjugium, tanta cura virtutis et Apollinis quaesitum, omnium conventu deorum approbatum, solvere. Id etiam est gladium semper acuere, sed nunquam in praelio percutere. Multos tamen nomen magistri sibi usurpantes, non solum hoc agere, sed etiam aliis sic esse agendum jurantes cognoscimus; nihil quippe de philosophia scientes, aliquid se nescire confiteri erubescentes, suae imperitiae solatium quaerentes, ea quae nesciunt, nullius utilitatis minus cautis praedicant. Sed, quia, ut ait Terentius: Non est mirum si meretrix impudenter agit, impudentia illorum postposita, de philosophia
Abbreviated transcription (Latin):
tia et uoluntas. et mito sapię ascribit᷑ Cũ .n. tam
potens eẽt: qđ depotestate diaboli humanũ genꝰ: so¬
l uoluntate eriꝑe posset. maluit ⁊ ñ diuinitatẽ con¬
uiuge humanitati. ut qui dm̃ et hominẽ reꝯciliaret.
uus infiliũ potentis anĩ cognitũ manũ mitteret.

Expanded text:
tia et voluntas; et merito sapientiae ascribitur, cum enim tam potens esset, quod de potestate diaboli humanuni genus sola voluntate eripere posset, maluit tamen divinitatem coniungere humanitati, ut qui deum et hominem reconciliaret, vus in filium potentis domini cognitum manum mitteret?
Abbreviated transcription (Latin):
q̃iunã uoluntatẽ: translatiue uocuerũt spm. s ando¬
nomasice sc̃m. x. S p̃e iste. apatre et filio ꝓcea̾it.
quia uoluntas diuma et bonitas inde. qd̾ ita potens
et sapiens ds̃ effectu ostendit᷑. clichil enim ẽ aliuã¬
coet̾na ẽ et filio. Non uenim fuit et potens et sapiens:¬
tempora. uoluit qđ fecit. Nulla enim in eo ẽ mutabili¬
tas. coet̾na ẽ. gͦ p̃dictis. uoluntas et bonitas. S hȩc ꝑ¬
sonaꝵ trinitas. e essentię unitas. Una ẽ substantia. põ
tentia diuina. et sapientia et bonitas. XII.¬
tentia. aliquid ait: sine sapĩa et uoluntate. nec
sapĩa. sine potentia et uoluntate. nec uoluntas sine po¬
tentia et sapiã. tñ quędam oꝑa refferunt᷑ potentię
et sic patris quȩdã sapĩe et iñ filio. quędã uoluntati.

Expanded text:
inam voluntatem translative dixerunt Spiritum, sed antonomastice sanctum. Spiritus iste a Patre et Filio procedit, quia voluntas divina bonitas, inde quod ita potens et sapiens est Deus, effectu ostenditur. Nihil enim aliucoaeterna est et Filio. Non enim fuit potens et sapiens,tempora voluit quod fecit, nulla enim in eo est mutabilitas. Coaeterna est ergo praedictis voluntas et bonitas. Sed haec personarum trinitas est essentiae unitas. Una enim substantia est potentia divina tedivina aliquid agit sine sapientia et voluntate, nec sapientia sine potentia et voluntate, nec voluntas sine potentia et sapientia, tamen quaedam opera referuntur potentiae et sic: patri, quaedam sapientiae et inde filio, quaedam voluntati
Abbreviated transcription (Latin):
Ationẽ et cotudianã dispositionẽ. Cũ enim inuudꝰ ex
ꝯtrariis sit elem̃tis. calidis et frigidis. humidis et siccis.
i nata oꝑante uł casu. uł aliquo artifice. in compositi¬
menta ꝯuinexit. Casu uͦ ꝯiuncta ñ s̃. Si enim casus
mundum oꝑatꝰ eẽt: quare domũ uł aliqͥ tale qͥ leuiꝰ ẽ
ñfaceret: Itm̃ si casus mundũ oꝑatꝰ eẽt. aliquȩ cause
precessissent mundũ: quaꝵ ꝯcursus oꝑaretur illum.
.Est enim casꝰ. inopinatꝰ rei euentꝰ. excausis ꝯfluẽtibꝰ
Cum gͦ nichil precessit mundũ p̃t creatorẽ. gͦ casu ñ ẽ
factꝰ mundus. Igit᷑ aliqͦ artifice. Artifex uͦ. ille homo
ñ fuit. Ante enim mundus factꝰ ẽ quã homo. Ds̃ ergo¬
ꝑcotudianã uͦ dispositionẽ. idem sic ꝓbatur. Ea que
disponunt᷑. sapient̃ disponunt᷑. gͦ aliqua sapientia. di¬
chil eium sine sapiã. sapient̃ disponitur: Est gͦ sapiã¬

Expanded text:
tionem, et quotidianam dispositionem. Cum enim mundus ex contrariis sit elementis calidis et frigidis, humidis et siccis; vel natura operante, vel casu, vel aliquo artifice, in compositimenta conjuxit. Casu vero conjuncta non sunt: si enim casus mundum operatus esset, quare domum vel aliquid tale, quod levius est non faceret? Iterum si casus mundum operatus fuisset, aliquae causae praecessissent mundum, quarum concursus operaretur illum. Est enim casus, inopinatus rei eventus, ex causis confluentibus. Cum ergo nihil praecessit mundum praeter Creatorem, casu non est factus mundus, igitur aliquo artifice. Artifex vero ille homo non fuit. Ante enim mundus est factus quam homo; nec angquotidianam dispositionem sic probatur: Ea quae disponuntur, sapienter disponuntur; ergo aliqua sapientia, nihil enim sine sapientia sapienter disponitur. Est igitur sapi
Abbreviated transcription (Latin):
quia omĩa creat. et paterno affectu disponit. uii¬
Sꝓpientia uͦ dr̃ filiꝰ apatre. aut̃ scła genitꝰ. et tam̃ illi
coeternꝰ. quia ut filiꝰ temporalit̾ ẽ apatre. ita sapĩa eter¬
nalit̾ et substantialit̃ ẽ apotentia. UiIi. Et qm̃ di¬
ximiꝰ filiũ genitũ apatre. et tam̃ illi coet̾nũ ẽẽ de illa¬
genitura aliquid dicamꝰ. illud ant̃ orantes. ne si in¬
ueniatur illud gn̾a̾tionẽ eiꝰ quis ennarrabit : patet
nob̾ office̾. illud enim dictũ ẽ. ñ quia impossibile est.
s qͥa difficie ẽ. Pat̾ gͦ genuit filiũ .i. diuina potentia
tas disponeret. et quia ant̃ scła hoc ꝓuidit: ant̃ seta
sapĩam id ẽ filiũ genuit. et hoc ex se ñ exalio. quia nec
alicuiꝰ doctrina. neq usus exꝑientia. s. ꝓpͥa natura
hoc scrre habuit Ex quo aũt si fas ẽ dicere: de eter¬
no exquo hoc sciuit. nec fuint quin ista sciret. Sio
⁊ eternꝰ ẽ. quia sapiã ȩterna ẽ. Sic gͥ pat̃ genuit

Expanded text:
quia omnia creat et paterno affectu disponit. Sapientia vero dicitur filius a patre ante saecula genitus et tamen illi coaeternus, quia ut filius temporaliter est a patre, ita sapientia aeternaliter et consubstantialiter a potentia. Sed quia diximus filium gigni a patre et tamen coaeternum genitura aliquid dicamus: illud ante orantes, ne si inveniatur illud: Generationem ejus quis enarrabit? putetur nobis officere. Illud enim dictum est, non quia impossibile est, sed quia difficile est. Pater ergo genuit Filium, id est, divina potentia tas disponeret, et quia ante saecula hic providit, ante saecula sapientiam, id est, Filium genuit: et hic ex se, non ex alio, quia neque alicujus doctrina, neque usus experientia, sed propria natura hoc scire habuit, ex quo ante fuit, si fas est dicere, de aeterno, ex quo hoc scivit, non fuit quin ista sciret. Sic ergo aeternus est, quia sapientia aeterna est. Sic igitur Pater genuit
Abbreviated transcription (Latin):
aufferunt᷑. In plenilunio tora nocte lucet. cũ ẽ
tis. et u. unicuiqs horȩ distributis qđ horis lu¬
na in nocte luceat. citiꝰ uidebis tlotandũ qd̾
tibꝰ zodiaci. lunã a sole noueris. et solẽ pꝰ totidẽ
xXX. diebꝰ inmorat᷑. Uide gͦ inqͦ signo sit. et qͦt
dies in eo adhuc moraturus erit. tot exp̃dicta
sumia. eidẽ signo tribue. reliquos qui de eadẽ
summa suꝑ fuerint. sequentibꝰ signis. ꝑ .xxx.¬

Expanded text:
auferuntur. In plenilunio tota nocte lucet, cum esttis, et quinque unicuique horae distributis, quot horis luna in nocte luceat citius videbis. Notandum quod tibus zodiaci lunam a sole noveris, et solem post totidetriginta diebus immoratur. Vide ergo in quo signo sit, et quot dies adhuc in eo moraturus erit, tot ex praedicta summa eidem signo tribue. Reliquis qui de eadem summa superfuerint, sequentihus signis,
Abbreviated transcription (Latin):
Unde diuina sapĩa ddr̃. et signaculũ et imago aeitatiᷤᷤ.
Inhac diuinitate omĩũ ꝯditrice. et omiã gub̾nãte.
dixer̃ philosophi in eẽ potentiã oꝑandi. sapienti
uoluntate. Si enim potuit et nesciuit. quomͦ tam
pulehra fecit: Si it̾m fecit et noluit. Pignorins uł
coactꝰ fecit: S qͥd ignoraret qͥ etiã nouit cogitatiões
hominũ: Quis gͦ cogeret illũ qui omĩa pot: Est gͦ

Expanded text:
Unde divina sapientia dicitur signaculum, et imago Divini tatis. In hac Divinitate omnium conditrice, et omnia gubernante, dixerunt philosophi inesse potentiam operandi, sapientiam, voluntatem. Si enim potuit et nescivit, quomodo tam pulchra fecit? Si iterum fecit et noluit, vel ignorans, vel coactus fecit. Sed quid ignoraret, qui etiam novit cogitationes hominum? quis co
Abbreviated transcription (Latin):
ies egyptiaei iõ dñr. quia ab egyptiis inuenti Et
quiã ȩgyptꝰ dr̃ tenebrȩ. ipsi tenebrosi inde no¬
minantur. eo qđ in cauitis ad tenebras mortis ꝑdu
uolubilis mundũs. S nos tentporis uolubilitatem
pꝰ ponamꝰ. et adstabilitatẽ eui mente tendamus.

Expanded text:
ies Aegyptiaci ideo dicuntur, quia ab Aegyptiis sunt inventi. Et quia Aegyptus dicitur tenebrae, ipsi tenebrosi inde nominantur, eo quod incautos ad tenebras mortis perducvolubilis mundus. Sed nos temporis volubilitatem jam postponamus, et ad stabilitatem aevi mentes intendamus.
Abbreviated transcription (Latin):
et remanet unus. hic erit regłr̃ apͥł. sic inceus¬
Concurrentes aut̃ hñt hoc exordium. Solaris
dies. erit primo anno salaris cyeli concurreus.
mensium Singłis antus adde. unũ. usq ad .uii.
Quarto anno missextus. ꝓ concurrente accipinur.
iõ .u. anno. una concõrrens transilitur Bisseytili
anto. ut̾e iniatĩ et febr. bissexto ꝓ ꝯcurrente
in reliquis m̃sibꝰ ꝯcurrunt. pͥmꝰ annus increa¬
tione mundi. fuit sine concurrente. Quotta
initiũ: quem egyptii ponunt: anni principiũ. ab ip¬
ipsis enim s̃ inuenti Hiregulares. simile hnt exorei¬
um: ut suꝑiores: Et ideo. septemb̾ ht̃.u. lim ensibꝰ re

Expanded text:
et remanet unus. Hic erit regularis Aprilis. Sic inConcurrentes autem habent hoc exordium. Solaris us erit primo anno solaris cycli concurrens, mensium. Singulis annis adde unum, usque ad septimum. Quarto anno bissextus, pro concurrentibus accipitur. Illo uno anno unus concurrens transilitur, bissextili anno utere in Januario, et Februario bissexto pro concurrente. In reliquis mensibus concurrente. Primus annus in creatione mundi fuit sine concurrentibus. Quarinitium, quem Aegyptii ponunt anni principium. Ab ipsis enim sunt inventi. Hi regulares simile habent exordium, ut superiores; et ideo September habet quinque. In re
Abbreviated transcription (Latin):
riensis: primꝰ composuit. pꝰ ea theophilus ale¬
xandrinus ep̃s.: rogatu leonis pp̃. lucidiꝰ exposuit.
deinde dionisius abbas rome. ut hodie habet᷑ seͥp
quinoctia et solsticia. faciunt .iiiiͬ. zodiaci si¬
gna. in modũ erueis equali spacio locata
¶Nam signum arietis in quo sol ẽ ereatꝰ in o¬
piente ẽpositũ. qd̾ facit uernale equi noctiũ: Li¬
bra inqua luna ẽ ꝯdita. ẽ inioccidente huic oppo¬
sita. et facit autompnale equinoctiũ. Caneito
aut̃ uersus aquil onẽ teniet cȩlũ. ubi ẽ altissimũ.
et fuert est uale solsticiũ. Capͥcorniꝰ uͦ uersũ au

Expanded text:
riensis primus composuit, postea Theophilus, Alexandriae episcopus, rogatu Leonis papae lucidius exposuit; deinde Dionysius abbas, Romae, ut hodie habetur, scripttitio. Aequinoxia, et solstitia faciunt quatuor zodiaci signa, in modum crucis aequali spatio locata. Nam signum arietis, in quo sol est collocatus, in oriente est positum, quod facit vernale aequinoctium. Libra in qua luna est condita, est in occidente, huic opposita, et facit autumnale aequinoctium. Cancer autem versus Aquilonem tenet coelum, ubi est altissimum, et f
Abbreviated transcription (Latin):
ui.u. martu inter kalat᷑ et bisextꝰ nominat
Hunc uilius cesar int̾ posuit. et totiꝰ compoti erro¬
rẽ. ꝑ huno correxit. Hunc egyptii et greci. infi¬
ne anu subponunt. Romani aut̃ infebruario.
iIͭII. implet᷑ annis. C yclus decẽ nouenał. apaschali
luna inchoans.xuiiii. annis. Ci yelus lunaris. aiañ
annis ꝑficit᷑. Olimpias. sunt .iiiͦiͬ. anni Ap̃ elidẽ
ciuitatẽ greciȩ. ẽ institutũ. pꝰ.uiiͬ. annos. adolim¬
pũ montem conuenire. et ibi palestriales ludos ag̾e.
semꝑ romã ueniebat̃. et urbẽ lustrabãt. et inde
nos. ad primũ censũ .i. es reuertebat᷑. Ds state¬
hominis. uł centũ anni. Est etiã ętas. cũ nulbas
suꝑ fuerit: qui nunc uiuit. Sunt ꝙͦ. sex etatis hoĩs
pͥma infantia. ad.uii. annos. Scd̾a pueritia.
ad.xiiiͦi. annos. Tertia adolescentia. ad.xx.i. annũ¬
anuũ. S exta decrepita. ad .c. annos. uł usq admorcẽ.
Sunt nichilominꝰ .ui. ętates mundi. Prima ab adã.

Expanded text:
. Martii intercalatus et bissextus nominantur. Hunc Julius Caesar interposuit, et totius computi errorem per hunc correxit. Hunc Aegyptii et Graeci in fine anni supponunt, Romani autem in Februario, quindecim annis. Cyclus decennovennalis, a Paschali luna, inchoans novendecim annis. Cyclus solaris a t quatuor anni. Apud Elidem civitatem Graeciae est institutum, post quatuor annos ad Olympium montem convenire, et ibi palaestrales ludos agere,m Romam veniebant, et urbem lustrabant, et inde nos ad primum censum, id est aes revertebatur. CAhominis, vel centum anni. Est etiam aetas cum nullus superfuerit, qui nunc vivit. Sunt quoque sex aetates hominis. Prima, infantia ad septem annos; secunda pueritia, ad quatuordecim annos; tertia adolescentia, ad viginannum; sexta decrepita, ad centum annos, vel usque ad mortem. Sunt nihilominus sex aetates mundi. Prima ab Adam
Abbreviated transcription (Latin):
decima ñ dum ꝑacta. a sole reaccenditur Restat enĩ
ex hora ꝑ singłos m̃ses .iiiͦiͬ. moñta. et uncia uniꝰ
momenti. et unꝰ athomꝰ: Hȩc ꝑsingłos annos aug
Qui dies numero lunȩ subtraliit᷑. dum .l. ꝓ.xxx.
computatur. isq saltus lunȩ nominatur. Iõ

Expanded text:
decima nondum peracta, a sole reaccenditur. Restant enim ex hora per singulos menses quatuor momenta, et unica unius momenti, et unus atomus. Haec per singulos annos augmQui dies numero lunae subtrahitur, dum prima pro triginta computatur. Isque saltus lunae nominatur. Ideo
Abbreviated transcription (Latin):
sticio egnptiĩ ab autumpno Romini abruma uo¬
eppiuret. R put indos unꝰ menisis. aput egyptiosuͫ
olim erat antꝰ .uiiͦiͦ. mensiũ. aput carnanas .UII.
mensiũ. aput laumos . xiii. mensiũ. aput quosdã
unum qłꝙ tps̃ anni .s. uer. et alia ꝓ anno cõputa

Expanded text:
lstitio, Aegyptii ab autumno, Romani a bruma incipiunt. Apud Indos unus mensis; apud Aegyptios vero olim erat annus quatuor mensium; apud Acarnanas, sex mensium; apud Lavinios tredecim mensium; apud quosdam, unumq
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ mundi ẽ umbra eui. hoc cũ mundo in¬
cepit: et cũ mundo desinit. ueluti si finis
ab oriente inoccidentẽ extenderet᷑. qui cotti¬
die plicando collectꝰ. tandẽ totꝰ ab sumeret᷑
ꝑ hunc extendunt᷑ scła. sub hoc eurrunt in
hoc mundo. unuersa posita: hoc uniꝰ cuiꝰq
uita m̃surat᷑. hoc series dieꝵ et annoꝵ t̃mi
nuta. punctos. horas. quadrantes. dies. ebdo¬
inadas. menses. Uicissitudines. annos. cieloᷤ.

Expanded text:
autem mundi est umbra aevi. Hoc cum mundo coepit, et cum mundo desinet. Veluti si funis ab oriente in occidentem extenderetur, qui quotidie plicando collectus, tandem totus absumatur. Per hoc extenduntur saecula, sub hoc currunt universa in hoc mundo posita. Hoc uniuscujusque vita mensuratur. Hoc series dierum, et annorum terminnuta, punctos, horas, quadrantes, dies, hebdomadas, menses, vicissitudines, annos, cyclos,
Abbreviated transcription (Latin):
st̃ .d. xxx. uͦ anni. pꝰ quos om̃s planetȩ et om̃s stel¬
lȩ ad primũ punctũ unde digressi s̃: recurrũt.
et ꝑ easdẽ lineas ut priꝰ redeut̃ luna namq qd̃¬
libet  odiaci signũ. duobꝰ diebꝰ et ui. horis ac
bissȩ unius horę lustrat omĩa signa.xxuii. diebꝰ.¬

Expanded text:
 quos omnes planetae, et omnes stellae ad primum punctum unde digressi sunt recurrunt, et per easdem lineas, ut prius redeunt. Luna namque quodlibet zodiaci signum duobus diebus, et sex horis, ac besse unius horae lustrat. Omnia signa vi
Abbreviated transcription (Latin):
et ant̃ xiiii.lunã aprit. qui aput hebreos pͥmus ẽ agi
Ogdoas. s̃ uiii. anni. Endecas .xi Duo enĩ cõmunes: sẽꝑ
p̾cedunt. t̃tiũ embolismũ. In uiuii. aut̃ loco. p̃cedit
unꝰ cõmunis embolismꝰ hic numerus. ogdoas appellat᷑.
Deinde tt̾m. semꝑ .iiͦ. communes p̃eunt t̾tiũ embolis¬
mum. In undecimo uͦ loco unꝰ tantũ p̃cedit embolismꝰ.

Expanded text:
tam lunam Aprilis, qui apud Hebraeos primus dicitur, agi Octoas sunt octo anni, endecas undecim. Duo enim communes semper praecedunt embolismum. In octavo autem loco praecedit unus communis embolismum, et hic numerus octoas appellatur. Deinde iterum semper duos communes praecedit tertius embolismus. In undecimo vero loco
Abbreviated transcription (Latin):
multiplica addens. xii. Quia .iii. indictiones
annũ natiuitatis xp̃i p̃cesserant. et fuĩt .m.c.
xx. has adde indictiones p̃sentis anni. et habe
ult᷑ . xxx. sublatis. qđ remanet. ꝓ epactis habe¬
bis: Quando natꝰ ẽ dñs. x. epacte enint.¬
Adinueniendũ solarẽ annũ. annis dm̃i. uiii.¬
Madde. quia tot anni solaris cyeli: eiꝰ natiui¬
tatem precesserant: hane summã. ꝑ xxͣ. et uii
diuide. quot remanent. totꝰ ẽ. Si mchil remanet
XXUIII. sant. Adinueniendos ꝯcurrentes. annoᷤ
tociꝰ niũ eis adice.iiiiͬ. regulares adde. qͥl tot ꝯcur¬
rentes eiꝰ natiuitatẽ precesserant. hc̃ totũ nũm. ꝑ¬

Expanded text:
multiplica, addens duodecim, quia tres indictiones annum Nativitatis Christi praecesserant, et fiunt mille viginti. His adde indictionem praesentis anni et habebultra, triginta sublatis, quot remanent, pro epactis habebis. Quando natus est Dominus undecim epactAd inveniendum solarem annum, annis Domini novem adde, quia tot anni solaris cycli ejus nativitatem praecesserant. Hanc summam per viginti octo divide, quot remanent, totus est. Si nihil remanetur. Ad inveniendos concurrentes annos totius numeri eis adjice. Quatuor regulares adde, quia tot concurrentes Christi nativitatem praecesserant. Hunc totum num
Abbreviated transcription (Latin):
equinoctiali die meridie paulo pꝰ ꝗͣ dimidiam gno¬
minis m̃suram efficit. In roma nona pars gnomi¬
nis. de ẽ umbra. Inaucina. suꝑ ẽ quinta . xxx.
Inuenetia isdem horis. umbra gnomini par fit.
Insione solsticiali. die medio nulla fit umbra.
ibiq puteus aphisosophis ad hoc ipsũ factus. totꝰ
interiꝰ illuminat᷑. In meridie sunt ppłi. fuscui
dicti: qui umbrã exutroq lat̾e mittunt. Inudia
suꝑ flum̃ hispasim. in solsticiali die. ⁊ imbra ab
et totidẽ. pꝰ ea umbra penitꝰ absummit᷑. et his.
xcͣ. diebꝰ. umbra mineridiẽ accitur. Inmeroe ui¬
sula nili. bis inanuo ab summit᷑ umbra. cum sol
loca. a scia dicta. ibi ñ sũt umbre. et septentrio

Expanded text:
aequinoctiali die, meridie paulo plus, quam dimidiam gnoaequinoctiali die, meridie paulo plus, quam dimidiam gnomonis mensuram efficit. In Roma, nona pars gnomonis deest umbrae. In Ancona, superest quinta tricesima. In Venetia, iisdem horis umbra gnomoni par fit. In Syene, solstitiali die medio nulla fit umbra, ibique puteus a philosophis ad hoc ipsum factus totus interius illuminatur. In meridie sunt populi, Fiscii dicti, qui umbram ex utroque latere mittunt. In India super flumen Hypanim, in solstitiali diet totidem postea umbra penitus absumitur. Et his nonaginta diebus umbra in meridiem jacitur. In Meroe, insula Nili, bis in anno absumitur umbra, cum sol loca Ascia dicta, ubi non sunt umbrae, et septentrio
Abbreviated transcription (Latin):
Baleares. H is pania. Media. Gnom̃ .uii. pedũ.
umbram .ui. reddit. Maximꝰ dies. horaꝵ xu.¬
Sextꝰ. complectinir caspias gnt̾s. caucasũ. Sar¬
motraciã. illiricos. Campaniam. Etruriã. Massiliã.
hyspaniã. t̾raconensẽ mediã: et iñ ꝑlusitaniã.
Onomini pedes .uiiii. umbre.uiii. longissimꝰ
ab altera caspii maris hora incipit. et ꝑtracie a¬
galliã. pireneũ. celiberiam. uadit. Gnomini .xxxu.
pedes umbrȩ.xxx. ui. Amplissima dies. horaꝵ
xU. et quintaꝵ partiũ. horȩ triũ. Octauus atha¬
nai.ꝑ meocium lacũ et sarmatas. dacos. partẽq
germaniȩ. gallias ing̃ditur Longissimꝰ dies ho¬
.IIͦIͬI. eirculos .ii. inaustro. et.ii. inaquilone. Unũ
inaustro: ꝑ insulã meroen. et ꝑtholomaidã ru¬
bri maris urbẽ. ubi longissimus dies ẽ . xii. horaꝵ.
nox. Ad huc inalus t̾raꝵ locis. sol uariat umbrã.
tlam umbilici qui gnom̃ dr̃. umbra inȩgypto

Expanded text:
Baleares, Hispania, Media. Gnomon septem pedum Baleares, Hispania, Media. Gnomon septem pedum umbram sex pedum reddit. Maximus dies horaruSextus amplectitur Caspias gentes, Caucasum, Samothraciam, Illyricos, Campaniam, Etruriam, Massiliam. Hispaniam, Terraconensem mediam, et inde per Lusitaniam. Gnomoni pedes IX umbrae VIII. Longissimustimus ab altera Caspii maris ora incipit, vaditque Galliam, Pyrenaeum, Celtiberiam. Gnomoni XXXV pedes umbrae XXXVI. Amplissima dies horarum XV et quintarum partium horae trium. Octavus a Tanai per Maeotim lacum, et Sarmatas, Dacos, partemque Germaniae Gallias ingreditur. Longissimus dies hoquatuor circulos. Duos in austro et duos in aquilone. Unum in austro per insulam Meroen, et Ptolemaidam, Rubri maris urbem, ubi longissimus dies est horarum duode. Adhuc in aliis terrarum locis variat sol umbram. Nam umbilici qui gnomon dicitur umbra, in Aegypto,
Abbreviated transcription (Latin):
lus abindia. u̾sus austrũ ꝑmare. rubrũ. et
affricã. ad columpnas herculis ꝑuenit. Hercules
enim. orbẽ ꝑtransiens. ibi columpnas fixit. ubi
finẽ mundi eẽ putauit. In hoc gͦ eirculo equi¬
noctu die medio gnom̃ .i. radius horologu.
ab occasu indie ꝑmedios uadit. et ꝑsas. arabiã.
syriam. cyprũ. cretã. lilibeũ montẽ syciliȩ: et
septentrionalia affricȩ ꝑtingit. Umbelieꝰ equi¬
nectio.xxxu. pedum umbram. xxiii. pedum
longam reddit. Dies maxima ẽ.xiii. horarũ.¬
pam philiam. rodũ. cycladas. syracusas. catinã.
et gades tendit. Gnomines cunctę umbrã.xxx.¬
latere imaui ꝑ ephesum mare cyeladũ. septen
trionalia sciciliȩ narbonensis galliȩ exortiua
affricȩ. maritima tendit ad occasũ. Gnom̃ xxu.
xiiͦii. horas. et t̃tias duas unius horȩ. Quinto
circulo abintroitu caspii maris ꝯtinent᷑. Bactria
Armenia. Macedonia. Tarentũ. tuscũ mare.

Expanded text:
lus ab India versus austrum per mare Rubrum et lus ab India versus austrum per mare Rubrum et Africam ad columnas Herculis pervenit. Hercules enim orbem pertransiens, ibi columnas fixit ubi finem mundi esse putavit. In hoc ergo circulo aequinoctiali die medio gnomon, id est radius horologii ab occasu Indiae per Medos vadit et Persas, Arabiam, Syriam, Cyprum, Cretam, Lilybaeum montem Siciliae, et septentrionalia Africae contingens. Umbilicus aequinoctio XXXV pedum, umbram XXIII pedes longam Pamphyliam, Rhodum, Cycladas, Syracusas, Catinam et Gades tendit. Gnomones cunctae umbram triglatere Imavi trionalia Siciliae, Narbonensis Galliae exortiva, Africae maritima tendit ad occasum. Gnomoni XXIs habes horas XIV et tertias duas unius horae. Quinto circulo continentur ab introitu Caspii maris Bactrii, Armenia, Macedonia, Tarentum, Tuscum
Abbreviated transcription (Latin):
pars diei. hñs .iii. horas. naturalis aut̃ diei. sex¬
ebdomadę uulgaris. continens xii. horas.
nendo. eo qd̾ lucẽ a tenebras discernat. Est
aut̃ dies. a sole illustratꝰ Cum enim sol ẽ suꝑ
oitius surgit. et tardius occidit. et idõ longiores
dies facit. Cũ uͦ australẽ ꝑambulat. nob̾ tardiꝰ
surgere. et citius occicłe uidet᷑. quia tumor me¬
diȩ terrȩ quȩ rotunda ẽ. uisui nr̃o obicitur.
Et tunc quidẽ nobis dies breuiores. illi ant̃ par¬
signis constans. ab aquilone inaustrũ porrectꝰ.
flexuso lapsu cęlum cingit. sub qͦ sol currens
mundum in uini. pararellos id ẽ circuloᷤ druidit.
quibꝰ singłis. diu̾sũ diẽ fac̾. Longitudo aut̃ zo¬
diaci. iulx. partes seccat᷑. latitudo eiꝰ in xx.
partit᷑. Partiũ aut̃ sectio nichil aliud ẽ. quã
ꝑduas horas orit᷑. ꝑduas occidit: et inunoqͦ sol.
.xI. diebꝰ inmorat᷑. Qui dum flexuoso draco¬
nis meatu: sub signis obliqui zodiaci currit.

Expanded text:
pars diei habens tres horas, naturalis autem diei ebdomadae vulgaris, continens duodecim hornendo, eo quod lucem a tenebris discernat. Est autem dies aer sole illustratus; cum enim sol est super citius surgit et tardius occidit, et ideo longiores dies facit. Cum vero australem perambulat, nobis tardius surgere et citius occidere videtur, quia tamor mediae terrae quae rotunda est visui nostro objicitur, et tunc quidem nobis dies breviores: illi autem parsignis constans, ab aquilone in austrum porrectus, flexuoso lapsu coelum cingit, sub quo sol incurrens mundum in octo parallelos, id est circulos, dividit, quibus singulis diversum diem facit. Longitudo autem zodiacpartitur. Partium autem sectio nihil aliud est, quam per duas horas oritur, per duas occidit, et in unoquoque sol triginta diebus immoratur. Qui dum flexuoso draconis meatu sub signis obliqui zodiaci currit,
Abbreviated transcription (Latin):
ut bissextꝰ.: singulos dies septimane tangat. et sic ꝑeos¬
cursũ: sic in articulis. adiunctis unguibꝰ computabis.
Aradice  policis leuȩ manꝰ incipe. et ꝑsingulos
articuld̾ et ungues numera. et infine minimi digi¬
ti: xuiiii. annos habebis. Solaris aut̃ sic. inarticu¬
lis utriusq manꝰ: absq unguibꝰ computabis. Ami¬
nimo digito leuȩ manꝰ inchoa. et ꝑtransu̾sũ in
iiiͦiͬ. digitis numera. in .iiiͦi. semꝑ bis sextũ inal¬
pollice binos annos. qui prioribꝰ iuncti reddunt.
xxuiii. armos. Geminꝰ ẽ aut̃ solaris cursus. unꝰ qua
goitidie aborlente inoccidente: firma m̃tũ sequit᷑.
Alt qͣ contra firmam̃tũ nitens. xxuiii. annos gra¬

Expanded text:
ut bissextus singulos dies septimanae tangat, et sic per eoscursum sic in articulis adjunctis unguibus computabis. A radice pollicis laevae manus incipe et per singulos articulos, et ungues numera, et in fine minimi digiti novemdecim annos habebis. Solarem sic autem in articulis utriusque manus absque unguibus computabis. A minimo digito laevae manus inchoa, et per transversum in quatuor digitis numera. In quarto semper bissextum nota. In alpollice binos annos, qui, prioribus juncti, perdunt viginti octo annos. Geminus est autem solaris cursus. Unus quo quotidie ab oriente in occidentem firmamentum sequitur, alter quo contra firmamentum nitens vi
Abbreviated transcription (Latin):
fectꝰ eclypsis dr̃ Sol uͦ obiectu lunȩ eclipsim
patit᷑. dum uideł luna iubsole. in eadem linea gra¬
tinum. diluculũ. Crepusculum. ẽ dubia lux. Cre¬
ꝑũ. enim: dr̃ dubiũ. Est aut̃. int̾ tenebras et
uicẽ U esꝑum. a stella quȩ. uesꝑ nominatur
Conticiniũ. cũ omĩa c̾ticent id ẽ silent Intem¬
pestum. media nox. cũ ñ ẽ tp̃s oꝑandi Galli¬
cinniũ. cũ galli cantant Matutinum eũ mane
grece. a septenario numero ẜpta .N. dr̃ septẽ
latinȩ aut dicitur septimana. quasi .uii. manes.
id ẽ .uii. dies. Hec ht̃ uii. species. Prima ẽ ebð̾a
diuina. in qua ds̃ ui. diebꝰ cuncta condidit. et
In UII.requieuit. Sod̾a ẽ. in qua hic mundus
uoluitir. in qua nos exemplo dĩ. ui. diebꝰ oꝑam᷑.¬

Expanded text:
fectus eclypsis dicitur. Sol vero objectu lunae eclypsin fectus eclypsis dicitur. Sol vero objectu lunae eclypsin patitur, dum videlicet luna sub sole in eadem linea gratinum, diluculum. 1o Crespulum est dubia lux. Creperum enim dicitur dubium. Est autem inter tenebras et lucem. 2o Vesperum, a stella quae vesperus nominatur. 3o Conticinium, cum omnia conticescunt, id est silent. 4o Intempestum, media nox, cum non est tempus operandi. 5o Gallicinium, cum galli cantant. 6o Matutinum, cum mane Graece vero a septenario numero: ἑπτά enim dicitur septem. Latine autem dicitur septimana, quasi septem manes, id est dies. Haec habet septem species. Prima est hebdomada divina, in qua Deus sex diebus cuncta condidit et in septimo requievit. Secunda est in qua hic mundus volvitur, in qua nos exemplo Dei sex diebus o
Abbreviated transcription (Latin):
lius luce. ł amanibꝰ .i. dus infernalibꝰ. qui diẽ to¬
ta nocte. iuelusũ mane emittunt. Meridies. ẽ media
dies. et dr̃ quasi mera. id ẽ pura dies. Suppremũ
amane inchoantes. inmane finũt Egiptii ab occasy.
usq ad occasũ. romani a medio noctis usq inmediũ.
Umbri et athinenses: ameridie usq inmeridiẽ
u sic. dies soł. dies lunȩ. dies martis: dies mer¬
curii. dies iouis dies ueneris: dies saturni. Si
cum hec nomina aplanetis habeant. uidendũ
cur ñ e̾undẽ ordinẽ seruent. S hȩc causa est.
buitur. expensis omnibꝰ. cui planetȩ prima um
obuenerit. huic et nom̃ diei ascribitur. Apĩaui
aut̃ nox. solis absentia. t̾rȩ umbra Fit aut̃
umbra. et corꝑe et luce Dum enim lux solis
ẽ subt̃ra. corpꝰ t̾rę: umbrã suꝑius parit. quȩ usq
Ubi luy maior ẽ corꝑe. ibi umbra deficit. Ubi lux
corꝑe exilior ibi umbra ininfinitũ crescit Cum
umbram noctis incidit. aluce deficit Ex his. de¬

Expanded text:
luce; vel a Manibus, id est diis infernalibus, qui diem tota nocte inclusum mane emittunt. Meridies a media die; et dicitur quasi mera et pura dies. Supremum a mane inchoantes in mane finiunt; Aegyptii ab occasu, usque ad occasum; Romani a medio noctis, usque in medium; Umbri et Athenienses a meridie usque ad meridiem; vero sic: Dies Solis, dies Lunae, dies Martis, dies Mercurii, dies Jovis, dies Veneris, dies Saturni. Sed cum haec nomina a planetis habeant, videndum cur non eumdem ordinem servent. Sed haec causa est: buitur, expensis omnibus, cui planetae prima iterum obvenit, huic et nomen diei ascribitur. Christiani autem nox, solis absentia, terrae umbra. Fit autem umbra a corpore et luce. Dum enim lux solis est sub terra, corpus terrae umbram superius parit, quae usqueubi lux major corpore, ibi umbra deficit; ubi lux corpore exilior, ibi umbra in infinitum crescit. Cum umbram noctis incidit, a luce deficit, et hic de
Abbreviated transcription (Latin):
siccus et frigidꝰ. Hic etiã uindemia uocat᷑. et in
te dr̃. Est .ti. frigida et humida. et inhac agitur
estates. binȩ m̃ses. in medio hiemps placida. In
ribꝰ. silua frondibꝰ uestit᷑. queq arbor: pomis
onustatur: Quattuor qͦs elem̃ta: qualtaatibꝰ. iiiiͬ.
tempoꝵ conne̾ctunt᷑. Terra namq sicea et frida.
autompno. Aqua frigida et humida hremi. Aer
humidꝰ et callidꝰ ueri. Ignis callidꝰ et sicons. esta
dr̃. Sanguis qui inuere crescit. ẽ calidꝰ et humidꝰ.
et hic uiget in infantibꝰ. Colera rubea crescens. in
ȩstate. ẽ calida et sicca: et hec habundat ĩiuiue¬
nibꝰ. Melancolia. id est colera ing crescens au¬
tompno: ẽ in ꝑuectioribꝰ. Nlegma quȩ hie me do¬
minatur in senibꝰ. In quibꝰ sanguis pollet. sunt
hyllares. misericordes. ridentes. Loquaces. In quibꝰ
colera rubea. sunt macilenti. uoraces. ueloces. audaces
iracundi. agiles. Inquibꝰ nigra colera. stabiles. gri¬
ues. compositi moribꝰ. et dolosi sunt. In quibꝰ fleg¬

Expanded text:
siccus et frigidus. Hic etiam vindemia nominatur, et in tur. Est enim frigida et humida, et in hac agiturnt binae in anno aestates, binae messes. In medio hiems placida. In ribus, sylvae frondibus vestitur, quandoque arbor pomis Quatuor quoque elementa qualitatibus quatuor temporum connectuntur. Terra namque sicca et frigida autumno; aqua frigida et humida hiemi; aer humidus et calidus veri; ignis calidus et siccus aestatr. Sanguis namque qui vere crescit, est humidus et calidus, et hic viget in infantibus. Cholera rubea crescens in aestate; est calida et sicca, et haec abundat in juvenibus. Melancholia a cholera nigra crescens autumno in provectioribus. Phlegmata, quae hieme dominantur in senibus. In quibus sanguis pollet sunt hilares, misericordes, ridentes, loquaces. In quibus cholera rubea sunt macilenti, voraces, veloces, audaces, iracundi, agiles In quibus nigra cholera stabiles, graves, compositi moribus, et dolosi sunt. In quibus phleg