comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cantuariã ad dedicationẽ noue eccłie.¬
manniã. Codem anno decessit honoruis¬
papa. Seqnti anno recepit rex ap̃ carno¬
tum papam innocentiũ anacleto subis
recuscns. Hos enĩ utrosq romani bietti
elegant. Expulsus uͦ ab urbe innosents
uĩ anacleti qui petrus de leues pͥus uo¬
cabatur. auxilio regis henriei recept eꝑ
totas gallias. Post qd̃ in estate redĩt in
angliã: secũ filiã suã adducens. fu̾tegͥ
innatiuitate scẽ marie magnũ placitũ
ap̃ nordhanitune. In quo ꝯgregatis om̃il
pͥncipib anglie: delib̾atum ẽ qd̾ filiasia
redd̾etur uiro suo. scił ꝯsuli andegauensi:
eam reqͥrenti. Missa aũ post hec filia regis
uiro suo recepta ẽ fastu tanta uiragine
digno. Post pascha mortuus ẽ regisals̃
abbas ramesiensis. huiꝰ noue auctor
eccłie. In pͥncipio hiemis ob̃ herueus
pͥmꝰ eliensis ep̃s. Anno sequenti fuit
rex henricꝰ ad natale ap̃ dũnestaple.

Expanded text:
Cantuariam ad dedicationem nove ecclesie.Cantuariam ad dedicationem nove ecclesie.manniam, papa. Sequenti anno recepit rex apud Carnotum papam Innocentium, Anacleto subjici recusans. Hos enim utrosque Romani bipartiti elegerant. Expulsus vero ab urbe Innocentius VI Anacleti, qui Petrus de Leves prius vocabatur, auxilio regis Henrici receptus est per totas Gallias, Post quod in aestate rediit in Angliam secum filiam suam adducens. Fuit igitur in Nativitate Sanctae Mariae magnuune: in quo congregatis omnibus principibus Angliae deliberatum est, quod filia sua redderetur viro suo scilicet consuli Andegavensi eam requirenti. Missa autem post haec filia regis viro suo recepta est fastu tanta viragine digno. Post Pascha mortuus est Reginaldus abbas Ramesiensis hujus novae fundator ecclesiae. In principio hiemis obiit Herveus primus Heliensis episcopus. Anno sequenti fuit rex Henricus ad Natale apud Dunstaple,
Abbreviated transcription (Latin):
incole luxuria ⁊ rapina ⁊ uariis scelerib.
Ut aũ scͥptum ẽ in moyse ⁊ regum libͥs:
ñ diu scła locis ilł st̃ impunita. In ui
multi xp̃ianorum deuicti fc̾. cum antea
soleret econtͣrio ꝯting̾e. In obsidione
gͥ damascena cum magña pars xp̃ia¬
norum ꝓgressa eẽt ad uictualia ꝑqͥ¬
renda: mirati sunt pagani xp̃ianos
plures ⁊ fortissimos se muliebrit̾ fugi¬
entes. Et ꝑseq̃ntes innum̾os occid̾unt.
Eos aũ qui fuga sͥ salutẽ quesierant ĩ mon¬
tib tempestate nuus ⁊ frigoris d̾̃s ipsa
nocte ꝑsecutꝰ ẽ ita qd̃ iux aliqͥs euasit.
coratus dum cornipedẽ ludens agitaret
obuiũ suem habuit. Cui cum pedes eqͥ
currentes offendent: cecidit rex nouuᷤ
ce qͣnta celsitudo quã cito quã leuit̃ ad¬
nichilata est.
ñno tͥcesimo regni sui fuit rex hen¬
ricus ad natale ap̃ Wincestre ad
pascha ap̃ Wdestoch. Ubi suit accusatꝰ
Galfridꝰ de clintune ⁊ infamatꝰ de ꝓditio¬
ne regis falso. Ad rogationes fuit apd̾

Expanded text:
incolae luxuria, et rapina, et variis sceleribus; ut autem scriptum est in Moyse et Regum libris: Non diu scelera locis illis sunt impunita. In vigmulti Christianorum devicti sunt, cum antea soleret econtrario contingere. In obsidione igitur Damacena cum magna pars Christianorum progressa esset ad victualia perquirenda, mirati sunt pagani Christianos plures et fortissimos se muliebriter fugientes, et persequentes innumeros trucidarunt. Eos autem, qui fuga sibi salutem quaesierant, in montibus, tempestate nivis et frigoris Deus ipsa nocte persecutus est, ita quod vix aliquis evasit. coratus, dum cornipedem ludens agitaret, obvium suem habuit; cum pedes equi currentes offenderent, cecidit rex novus,ce quanta celsitudo quam cito, quam leviter annihilata est! Anno tricesimo regni sui, fuit rex Henricus fuit ad natale apud Winceastre, ad pasca apud Vudestoce. Ibi fuit accusatus Gaufridus de Clintone et infamatus de proditione regis, falso. Ad rogationes fuit apud
Abbreviated transcription (Latin):
dagobtum famosissimũ ac̃ duleissimis
regem. Dagob̾tꝰ clodoueũ. Clodoueusge¬
nuit .iii. filios ex baltilde regina sua sẽi
Clotariũ. childericũ. ãtꝙ theodericũ
Theodoricꝰ rex childeb̾tum. childeb̾tus
dagob̾tum. Dagob̾tus theodoricũ. łheo¬
doricus elotariũ. huiꝰ ꝓsapie regẽ ulti
mũ. Post quẽ regnauit hildericꝰ quiton¬
sus ⁊ in monastio retrusus ẽ. Pipino rege
effecto. Ex alt̾ius aũ serie genationis ex
maiorẽ domꝰ. Dipinꝰ karolũ marcellũ.
karolus pipinũ regẽ. Sipinꝰ rex karo

Expanded text:
Dagobertum famosissimum ac dulcissimum regem; Dagobertus Clodoveum; Clodoveus genuit tres filios ex Batilde regina sua sancta: Clotarium, Childericum atque Theodoricum; Theodoricus rex Childebertum, Childebertus Dagobertum, Dagobertus Theodoricum, Theodoricus Clotarium hujus prosapiae ultimum regem. Post quem regnavit Hildericus, qui tonsus et in monasterio retrusus est, Pippino rege effecto. Ex alterius autem serie generationis ex majorem domus, Pippinus Carolum Martellum, Carolus Pippinum regem; Pippinus rex
Abbreviated transcription (Latin):
til findebar ẽse fulmineo cuneos hosti¬
um. Nec potuerunt t̾ribileiuuenilis
brachii ꝑferre hostes ꝑt̾riti ⁊ fugededi¬
ti. Uictoriosissimꝰ itaq ꝯsul dũ castrũ
hostile obsid̾et. ⁊ in crastino reddi deb̾et:
iam pene ad nichilatis hostib: dõ uolen-¬
te paruo uuln̾e sautiatꝰ in manu de¬
ꝑiit. Nobilissimꝰ aũ breui etate uiuenũ
famã ꝓmeruit et̃nam. De quo Walo uer¬
sificator sic ait.
ars obie in t̾ris. deflent par sydera sỹdus.
N umina par num̃. parq decora decus.
R es noua. temꝑib moriuntur numina nr̃is.
l mͦ credibile ẽ numine posse mori.
U mcus ille ruit cuiꝰ ñ t̾̃ga sagittam.
Euiꝰ nosse pedes non potuere fuganz.
Nil nͥ fulm̃ erat. qͦtiens res ip̃a monebat
Et siñ fulm̃: fulminis instar erat.
F landria se iactat tumulo normannia cunis.
hie fuit oecasus syderis oetus ib.
quos fulco andegauensis consul rex fu¬
fectt sublimari filiũ suum philip¬

Expanded text:
tili, findebat ense fulmineo cuneos hostitili, findebat ense fulmineo cuneos hostium, nec pondus potuerunt terribile juvenilis brachii perferre hostes perterriti et fugae dediti. Victoriosissimus itaque consul, dum castrum hostile obsideret et in crastino reddi deberet jam pene annihilatis hostibus, Deo volente, parvo vulnere sauciatus in manu deperiit. Nobilissimus autem juvenum aetate brevi famam promeruit sempiternam, de quo Walo versificator sic ait: Mars obit in terris, deflent par sidera sidus, Numina par numen, parque decora decus. Res nova! temporibus moriuntur numina nostris, Amodo credibile est numina posse mori. Unicus ille ruit, cujus non terga sagittam, Cujus nosse pedes non potuere fugam. Nil nisi fulmen erat, quoties res ipsa monebat. Et si non fulmen, fulminis instar erat. Flandria se jactat tumulo, Normannia cunis, Hic fuit occasus sideris, ortus ibi. quos Gaufridus Andegavensis consul rex fufecit sublimari filium suum Philip
Abbreviated transcription (Latin):
gẽ ultimũ. Lodouico gͥ defuncto: fran¬
corum ꝓc̾es regem suꝑ se statuunt hu¬
nis magni ducis. Hugo uͦ rex genuit
piissimũ regẽ Rob̃tum. Rob̃tus uͦ ge
nure .iii. filios hugonẽ dulcissimũ
ducẽ ⁊ henricũ amantissimũ regẽ.
Robertũq burgundie ducẽ. henricꝰ
rex geñ pbilippũ regẽ ⁊ hugo nem
magnũ qui in motione magna iero
bellatũ eam petiit suꝑ paganos. Anns
regnat in p̾senti. Qui si ꝓbitatis anti¬
quoꝵ uestigra teni̾et: tam secure ĩ reg¬
no eiñ quiesc̾es. his dicts ⁊ actis reu̾
sis e henric rex in normanniã. Adue¬
nto aũ a partib alemannie qͥdam dux
theodoracꝰ flandriam calũpnians quoᷤ¬
dam ꝓces flandrie secum habens. ⁊ hoc
suasu regis henrici. Wilłmꝰ aũ comes
flandrensis acieb ordinatis obiuam
uenit ei. Sugnatũ ẽ acrit̾. Wilis ꝯsul
numerũ suoꝵ cum pauci eẽnt supple.¬
bat ꝓbitate in ext̾minabili. Eruen¬
tatus gͥ omĩa arma sua sanguine hoᷤ¬

Expanded text:
gem ultimum. Ludovico igitur defuncto Francorum proceres regem super se statuunt Hunis Magni ducis fuit. Hugo vero rex genuit piissimum regem Robertum; Robertus vero rex genuit tres filios: Hugonem dulcissimum ducem, Henricum regem amantissimum, Robertumque Burgundiae ducem. Henricus rex genuiMagnum, qui in motione Jerosolymitbellatum eam petiit super paganos anno aregnat in praesenti. Qui si probitatis antiquorum vestigia teneret, tam secure in regno ejus non quiesceres. His dictis et actis, reversus est rex Henricus in Normanniam. Advenit autem a partibus Alemanniae quidam dux Theodoricus Flandriam calumnians, quosdam proceres Flandriae secum habens, et hoc suasu regis Henrici. Willielmus autem comes Flandrensis aciebus ordinatis obviam venit ei. Pugnatum est acriter. Willielmus consul numerum suorum, cum pauci essent, supplebat probitate inexterminabili. Cruentatus igitur omnia arma sua sanguine hos
Abbreviated transcription (Latin):
suit rex ap̃ oxineforde in noua aula.¬
⁊ ad Rogationes fuit it̾m ap̃ sincestͤ
dedit rex ep̃atum eliensẽ nigello. &
ep̃atum dunelme Galfrido cancellario.
fecit ⁊̃ rex nouũ ep̃atum ap̃ darloiiitn¬
lit mare. Sequenti anno rex henr ieus
morat ẽ in normannia ꝓ gaudio nepo¬
tum suoꝵ quos genuerat ꝯsulandega¬
uensis in filia regis. Obiit oislebtus
uia Rome ꝓ causa sua tam diu agitata.
hoc anno tnsfretauit archiep̃s witturꝰ.¬

Expanded text:
fuit rex apud Oxineford in nova aula. Ad rogatdedit rex episcopatum Heliensem Nigello et episcopatum Dunelmiae Galfrido Cancellario. Fecit etiam rex novum episcopatum apud Rarloti. Sequenti anno rex Henricus moratus est in Normannia prae gaudio nepotum suorum, quos genuerat consul Andegavensis in filia regis. Obiit Gilebertusvia Romae pro causa sua tam diu agitata. Hoc anno transfretavit archiepiscopu
Abbreviated transcription (Latin):
uoluere. Scrib̾e aũ singla nonne ni¬
mie ⁊ fastidiose plixitatis eẽt : Conces¬
sit gͦ d̾s fortunam belli se credentib
⁊ menarrabilem contͥcionẽ se ꝯtemp-¬
nentib. Rex itaq adelwulf uictor cla-¬
rex cancie ⁊ dux ealhere nauali p̾lio
cont᷑ dacos pugnauert̃ ap̃ sandwric &
magna strage hostium facta .ix. puppe
eorum ceꝑunt. Alie uͦ fug̾unt. Consul
quoq nomine ceorl cum gente dauenesey¬
re pugnauit contͣ paganos. Alultosꝙ
ꝑcussit ⁊ uictor excitit. ap̃ n ienbeorue.¬

Expanded text:
volvere. Scribere autem singula nonne nivolvere. Scribere autem singula nonne nimiae et fastidiosae prolixitatis esset? Concessit ergo Deus fortunam belli in se credentibus, et inenarrabilem contritionem se contemnentibus. Rex igitur Edelwolfus victor exstrex Cantiae, et dux Ealhere navali praelio contra Dacos pugnaverunt apud Sandwic; et, magna strage hostium facta, novem puppes eorum ceperunt; aliae vero fugerunt. Consul quoque nomine Cheorl cum gente Davenescyre pugnavit contra paganos, multosque percussit, et victor exstitit apud Wienorne
Abbreviated transcription (Latin):
del wlt .u. anno regni sui cũ parce
ex̾citus sui. diuisi nãq erant ex̃ett̃
pugnauit. contͣgentem .xxxi. puppiũ
cont᷑ carrum. Daciq uictores fuerunt.
licet enim paruus eẽt numerꝰ puppiũ.
magnus tam̃ erat numerꝰ puppes ma¬
cum sumer seus ⁊ dux os redus cũ dorse¬
tis pugnauerunt cont᷑ dacos apud ped¬
redesmuthe.⁊deo auxiliante multos
tu. Qui cum .ccc.⁊l. nauib appulant
ad temesemitthe. Urbesq p̃datas &
multis inclitas annis. londoniã scił
⁊ cantuariã fregert̃. ⁊ fugauerunt
brich wlf regem m̃ce uictũ cũ exer¬
citu suo. qui nũqͣm post ea uiguit. Cui
succ̃ burhed in regnũ m̃ce. Ingredien.¬
tesq sudriã: regalib cuneis obuia¬
uerunt ap̃ haclea. Cõmixtũ ẽ gͥinter
maximos ex̾citus tantũ ⁊tam graue
p̃lium qͣntũ nullus retͦ audierat in an
glia cõmissũ. Uidentes gͥ uiros bellato¬
res more segetis utͥmq ruere sangͥnsq
fluuios capita ⁊ m̃bra occisoꝵ secum

Expanded text:
i sui cum parte exercitus divisi namque erant exercitus pugnavit contra gentem XXXV puppium apud Carrum, Dacique victores fuerunt; licet enim parvus fuisset numerus puppium, magnus tamen erat puppes macum Sumersetis, et dux Ofredus cum Dorsetis pugnaverunt contra Dacos apud Pedredesmuth, et, Deo auxiliante, multostu, qui cum CCL navibus appulerant ad Temesmuth, urbesque praeclaras et multis inclytas annis Londoniam scilicet et Cantuariam fregerunt, et fugaverunt Bricwolf regem Merce victum cum exercitu suo, qui nunquam postea viguit. Cui successit Burred in regnum Merce. Ingredientesque Sudreiam regalibus cuneis obviaverunt apud Haclea. Commissum est igitur inter maximos exercitus tantum et tam grave praelium quantum nullus retro audierat in Anglia commissum. Videres igitur viros bellatores more segetis utrinque ruere, sanguinisque fluvios capita et membra caesorum secum
Abbreviated transcription (Latin):
gem burhred ad subiugandũ sͥ
nor dwalenses potentissime. Sociauitq
ei filiam suam in matmonio. Anno
eodem misit rex adelix lf aluredũ filiũ
suũ leonipape romã. Quẽ leo post ea
in regem benedix̃ ⁊ loco filii suscepit.
hoc anno dux ealhere cum chentensib
⁊ huda. cum sudrigentib pugnaue.¬
runt contͣ ex̾citum paganoꝵ ap̃tento
⁊ magna gens ex utraq parte occisa
ẽ. ⁊ naufragata. ⁊ ambo duces mortui
ad opꝰ eccł̃iarum decimauit ꝓpt̃ amorem
dei ⁊ redemptionẽ suri. Postea uͦ cũ mag¬
no honore romã ꝑrexit: ⁊ ibi uno armo
conu̾satus ẽ. Et inde rediens filiã karo¬
li calui regis francie assũpsie in uxorẽ
⁊ eam secum in hanc patͥam adduxit.
Eit cum duob annis eam tenuisset: ho¬
minib ademptꝰ ẽ. ⁊ sepultꝰ apud since¬
astre. Hic pͥmũ fuerat ep̃s ap̃ uinceast᷑.¬

Expanded text:
gem ad subjugandum, sibi Nordwalenses potentissime, sociavitque ei filiam suam in matrimonio. Anno eodem misit rex Adelwolf Aluredum filium suum Leoni papae Romam quem Leo postea in regem benedixit et loco filii suscepit. Hoc anno dux Ealhere cum Centensibus, et Huda cum Sudrigensibus pugnaverunt contra exercitum paganorum apud Tenet; et magna gens ex utraque parte occisa est, et naufragata, et ambo duces mortui ad opus ecclesiarum decimavit propter amorem Dei et redemptionem sui; postea vero cum magno honore Romam perrexit, et ibi uno anno conversatus est. Et inde rediens, filiam Caroli Calvi regis Franciae assumpsit in uxorem, et eam secum in hanc patriam adduxit: et cum duobus annis eam tenuisset, hominibus ademptus est, et sepultus apud Wincestre. Hic primum fuerat episcopus apud Wincest
Abbreviated transcription (Latin):
cum fresis qui ab exordio regni &deleylfi
regis usq ad aduentũ nordinannoꝵ Will̃i
runt. Qui etiã ñ nũqͣm ex affinitate bri¬
tannrie dei iundices ⁊ stimuli galliã ꝓme¬
ritis crudelit̾ inuaserunt. S iam adhys¬
torie ordinem his explanatis redeundũ ẽ.
una parte regni sui ꝑsift̾et undiq ꝯflu-¬
ente paganoꝵ multitudine: misit Wlf¬
hard consulẽ cum parte exereitus ad de¬
bellandos dacos qui cũ .xxxiii. nauib
ap̃ hamtonã appulerant. Ubi magna
strage hostium patrata elarissime tri¬
umphauit. Misit ⁊ rex edulfh & delhe-¬
len consulẽ ut pugnaret contͣ alium
ex̾citum ap̃ port eum ex̃citu westsexe.
Cũq diu conflixissent: occiso p̃dicto
consule daci uictores extitunt. Anno
uͦ sequenti ⁊ herebtus consul pugnau̾
contra eos ap̃ merꝰe Gare dacisq uincen¬
tib suisq fugientib occisus ẽ. Sodem¬

Expanded text:
cum Fresis, qui ab exordio regni Edelwolfi cum Fresis, qui ab exordio regni Edelwolfi regis usque ad adventum Northmannorum Willielmi runt. Qui etiam non nunquam ex affinitate Britanniae, Dei vindices et stimuli, Galliam pro meritis crudeliter invaserunt. Sed jam ad historiae ordinem his explanatis redeundum est.una parte regni sui persisteret, undique confluente paganorum multitudine, misit Wlfard consulem cum parte exercitus ad debellandum Dacos, qui cum XXXIII navibus apud Hamtonam appulerant, ubi, magna strage hostium patrata, clarissime triumphavit. Misit etiam rex Aedhulf Aedelhem consulem ut pugnaret contra alium exercitum apud Port cum exercitu Westsere. Cumque diu conflixissent, occiso praedicto consule, Daci victores exstiterunt. Anno vero sequente Herebertus consul pugnavit contra eos apud Mercsware, Dacisque vincentibus, suisque fugientibus, occisus est. Eodem
Abbreviated transcription (Latin):
popłs manib ⁊ corde dissoluebant᷑ ⁊ ta¬
bescebant. Igit᷑ nec tum uinc̾ent leticia
salutis. Cur aũ tanto furore dei iusticia
ineis exarserit: causa hec ẽ. In pͥmitua
anglie eccłia religio clarissime splendu¬
it. ra ut reges ⁊ regine duces ⁊ ep̃i uł mona¬
chatũ uł exilium ut p̃monstrauimꝰ ap¬
pet̾ent. ꝓcessu uͦ temꝑis ad eo omĩs uir¬
tus mois emarcuit. ut gentẽ nullã ꝓdi¬
tione ⁊ nequitia sͥ parẽ eẽ ꝑmitt̾ent. Qd̾
maxime apparet in hystoria regũ nord.¬
humbre. Sic̃ aũ in regalib gestis im¬
pietas eorum descͥpta ẽ: ita uniꝰcuꝰq
ordinis ⁊ officii homines dolo ⁊ ꝓditioni
insiftebant. Nec erat dedecori nͥ pietas.
⁊ causa dignissima cedis innocentia. Im¬
msit gͦ dominus om̃ps uelut examina
apium gentes crudelissimas que nͨ etati
nec sexu parc̾ent. scit dacos cũ gothis.
Norwagenses cum suathedis. Wandalos

Expanded text:
populus manibus et corde dissolvebantur, et tapopulus manibus et corde dissolvebantur, et tabescebant. Igitur nec cum vincerent, laetitia,aliqua. Cur autem tanto furore Dei justitia in eos exarserit, causa haec est. In primitiva Angliae Ecclesia religio clarissime splenduit; ita ut reges et reginae, duces et episcopi, vel monachatum vel exsilium, ut praemonstravimus, appeterent. Processu vero temporum adeo omnis virtus in eis emarcuit, ut gentem nullam proditione et nequitia sibi parem esse permitterent. Quod maxime apparet in historia regum Nordhumbre. Sicut autem in regalibus gestis impietas eorum descripta est, ita uniuscujusque ordinis et officii homines dolo et proditione insistebant. Nec erat dedecori nisi pietas, et causa dignissima caedis innocentia. Immisit ergo Dominus omnipotens velut examina apium gentes crudelissimas, quae nec aetati, nec sexui parcerent, scilicet Dacos cum Gothis, Norwagenses cum Suathedis, Wandallos al. Wandalos
Abbreviated transcription (Latin):
miroq mͦ cũ reges angloꝵ inorientalẽ
partem contͣ eos pugnaturi tradent:
anteqm hostilib turmis appropin-¬
quarent: aduolabat nuntiꝰ dicens.
Rox quonam tendis : Elassis pagano¬
rum innumerabił ex australi parte
anglie lectora occuꝑauit. urbezq &
uillas depopulans: omĩa cedi traditos
igni. fladem die accurrebat aliꝰ dicen.
Rex quo fugam capescis: Lerribił ex̾cituᷤ
in oecidentali parte anglie appulit. Contͣ
quos nͥ festiniꝰ reũtaris te fugisse existimã¬
tes: cede ⁊ flãma a t̃go ꝑsequentur. Adue.¬
mebat eadem die uł crastina nuntiuis a¬
lius qui dic̾et. Quo tenditis ꝓceres. Daci
borecalib plagis apprilsi: iam domeᷤᷤ nr̃as
cõbusserunt. iam res nr̃as asportauerũt.
iam pueros sursũ lancearũ acumine sus¬
ceꝑunt. iam ꝯiuges nr̃as quasdã ui opps¬
serunt. quasdã secũ addux̾unt. Sic tot
rumorũ miserabil plaga ꝑcussi: rex ⁊

Expanded text:
miroque modo, cum reges Anglorum in orientalem miroque modo, cum reges Anglorum in orientalem partem contra eos pugnaturi tenderent, antequam hostilibus turmis appropinquarent, advolabat nuntius, dicens: Rex, quonam tendis? Classis paganorum innumerabilis ex australi parte Angliae littora occupavit, urbesque et villas depopulans, omnia caedi tradit et igni. Eadem die accurrebat alius, dicens: Rex, quo fugam capessis? Terribilis exercitus in occidentali parte Angliae appulit, contra quos nisi festinus revertaris, te fugisse existimantes, caede et flamma a tergo persequentur. Adveniebat eadem die vel crastina nuntius alius, qui diceret: Quo tenditis, proceres? Daci borealibus plagis appulsi, jam domos vestras combusserunt, jam res vestras asportarunt, jam pueros sursum jactatos lancearum acumine susceperunt, jam conjuges vestras quasdam vi oppresserunt, quasdam secum abdulerunt. Sic tot rumorum miserabili plaga percussi rex et
Abbreviated transcription (Latin):
N huius hẏstorie principio quinq
plagis. ꝑcussam diximus bͥtanniam.
Quarũ de quarta que ꝑ dacos ẽ facta
p̃senti libro tͣctabimus. Hec siquidem
longe immanior longe crudelior cet̾s
fuit. Romani nãq sͥ bͥtanniam breus
subingauerunt.⁊ lege dominantium
splendide rexerunt. Picti uͦ ⁊ scoti creb̾s
irruptiones ex boreali parte bͥtannie
faciebant. S nec eam ex om̃i parte ag¬
grediebantur. nũ nũqmͣ ꝑnitiose re¬
pulsi: tp̃r ñ palico ab inuasione cessa¬
bant. Saxones aũ ꝓuirib paulatĩt̾rã
bello compescentes: captam obtinebãt.
optentam edificabant. edificatã legi-¬
b regebant. Necñ ⁊ normaii cito ⁊
breuit̾ t̾ram sͥ subdentes: uictis uitã
⁊ lib̾tatem legesq antiquas regni
iure ꝯcesserunt. de quib in antea dicen¬
dum ẽ. Daci uͦ t̃ram undiq creb̾rime dui¬
tissime insilientes ⁊assilientes: eam ñ
obtine̾ s p̾dari studebant. ⁊om̃ia des¬
truere ñ dominari cupiebant. Qui

Expanded text:
n hujus historiae principio quinque plagis percussam diximus Britanniam: quarum de quarta, quae per Dacos facta est, praesenti libro tractabimus. Haec siquidem longe immanior, longe crudelior caeteris fuit. Romani namque sibi Britanniam brevi subjugaverunt, et lege dominantium splendide rexerunt. Picti vero et Scoti crebras irruptiones ex boreali parte Britanniae faciebant, sed nec eam ex omni parte aggrediebantur, nec nunquam perniciose repulsi tempore non pauco ab invasione cessabant. Saxones autem pro viribus paulatim terram bello capessentes, captam obtinebant, obtentam aedificabant, aedificatam legibus regebant. Nec non et Northmanni cito et breviter terram subdentes sibi, victis vitam et libertatem legesque antiquas regni jure concesserunt, de quibus in antea dicendum est. Daci vero terram undique creberrime, diutissime insilientes et assilientes eam non obtinere sed praedari studebant, et omnia destruere, non dominari cupiebant. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ꝑauit maximã expelitionem ita ut
duo milites extota anglia t̾̃cium pa¬
rarent ad opprimendũ saulenses t̾ra
ad libitum Walensib ⁊ restitutis t̾ris
⁊ munitionib baronib suis. quas tp̃e
stepħi regis yalenses suꝑ eos ceꝑant:
extirpatis nemorib ⁊ uiis patefactis
castrũ rouelent firmauit. ⁊ dedit illd̾
hugoni de loͣnͣgo campo. ⁊ aluid castrũ
scił basinge werchefecit. ⁊ int̾ hec duo
castra. unã domũ militib templi.
Wense septembͥ natus ẽ ħ. Regi angloꝵ
filiꝰ ⁊ uocatꝰ ẽ Ricardꝰ. Mense decembͥ

Expanded text:
paravit maximam expedicionem, ita ut duo milites de tota Anglia tercium pararent, ad opprimendum Gualenses terra alensibus, et restitutis terris et munitionibus baronibus suis, quas tempore Stephani regis Walenses super eos ceperant, extirpatis nemoribus et viis patefactis, castrum Rovelent firmavit, et dedit illud Hugoni de Bellocampo; et aliud castrum, scilicet Hasingewerche fecit, et inter duo hec castra unam domum militibus templi. Mense Septembri natus est Henrico regi Anglorum fi
Abbreviated transcription (Latin):
Terrarum orbis uniu̾sus occeano
eanctus intres diuiditur partes en¬
ropam. asiam. affricam. Origo ab occa¬
su solis & gaditano freto. qua irrum¬
pens occeanus athalanticus in maria
int̾iora diffunditur. Hinc intranti dex¬
tra affrica: leua ẽ europam. Inter has
asia. magnitudine compar aliis duabꝰ.
Termun amnes. tanais ⁊nilus .xu.
passuũ in longitudine. quas dixinus
fauces occeani patent. ũ. in latitudĩe.
Europa gͦ ab occidente usq ad septem¬
tͥonem. Asia uͦ a septentͥone ꝑ orientẽ¬

Expanded text:
Terrarum orbis universus, Oceano cinctus, in tres dividitur partes: Europam, Asiam, Africam. Origo ab occasu solis, et Gaditano freto, qua irrumpens Oceanus Atlanticus in maria interiora effunditur: hinc intranti dextera Africa, laeva est Europa: inter has Asia magnitudine compar est aliis duabus. Termini sunt amnes Tanais et Nilus. XV passuum in longitudine quas diximus fauces Oceani patent: V in latitudine. Europa ergo ab occidente usque ad septentrionem, Asia vero a septentrione per oriente
Abbreviated transcription (Latin):
Beute sub occtisu solis trans gallica regna.
Hanc pete nãq tͥ sedes erit illa ꝑhennis.
Sic fiet natis altera troia tuis
Hic de ꝓle tua reges nascentur ⁊ ipsis.
Totius terre subditus orbis erit.

Expanded text:
Brute, sub occasu solis, trans Gallica regna, Hanc pete, namque tibi sedes erit illa perennis Hic fiet natis altera Troja tuis. Hic de stirpe tua reges nascentur; et ipsis Totius terrae subditus orbis erit.
Abbreviated transcription (Latin):
non qd̃ absoluti orbis sic forma in tanta
montiũ campoꝵq disparilitate. s cuiꝰ
amplexꝰ sicuncta linearũ ꝯp̃hñdant᷑
ambitu figuram absoluti orb̃ efficiat.
Inde ẽ enim ut septenitͥonał plage sy¬
dera nob̃ appareant. meridiane ñqͣm.
Rursusq illis hec ñcernantur obstã¬
te globo t̾rarum. Septentonales ñ
cernunt tragodite & confinis egyptus.
nec canopũ italia. qͣniris eiꝰdem orbis
pene dimidio maior pars aboriente
ad occasum. quam ameridie ad septem¬
tͥonem habitetur. hinc calore. hinc frigore

Expanded text:
non quod absoluti orbis sit forma, in tanta montium camporumque disparilitate, sed cujus amplexus, si cuncta linearum comprehendantur ambitu, figuram absoluti orbis efficiat. Inde enim fit ut septentrionalis plagae sidera nobis semper appareant, meridianae nunquam; rursusque haec illis non cernantur, obstante globo terrarum. Septentriones non cernit Troglodytice, et confinis Aegyptus, nec Canopum Italia: quamvis ejusdem orbis pene dimidio major pars ab oriente ad occasum, quam a meridie ad septentrionem habitetur: hinc calore, illinc rigore
Abbreviated transcription (Latin):
aũ idem pͥmꝰ ẽ adquẽ reditur. eoq rur¬
sus ebdomada semꝑ orditur. His nom̃
gentilitas a planetis indidit. habere
se credens asole sp̃m. aluna corpꝰ. a mar¬
te sangnem. a mercurio ingeniũ ⁊ lin¬
guam. aloue temꝑantiã. Auenere uo¬
luptatẽ. a saturno tarditatẽ. Sed sc̃s
siluester ferias appellari ꝯstituit. pri¬

Expanded text:
 idem primus est; ad quem reditur, eoque rursus hebdomada orditur. His nomina gentilitas a planetis indidit, habere se credentes a sole spiritum, a luna corpus, a Marte sanguinem, a Mercurio ingenium et linguam, a Jove temperantiam, a Venere voluptatem, a Saturno tarditatem. Sed sanctus Sylvester Ferias appellare constituit, pri
Abbreviated transcription (Latin):
gusti tumpho nuncupant᷑. ⁊ oet̾is se¬
quentib a numo nom̃ imposuit. Qͦrũ
inicia kłas appellauit. qr t̾c kalata
soem uocata in capitolium plebe dic¬
to qͥnquies uł septies ũbo k̃alo Idẽm
uoco: quot dies suꝑ eẽnt ad nonas
ꝓnuntiabatur. nonas aũ qr nono
ante id̃ die ꝯfluerent in urbẽ. scituri
quid eẽt eo m̃se faciendũ. Porro so̾eat
diem qui mediũ diuidit mensẽ ĩdua¬
re enuim etrusca lingua duudere ẽ.
His numa duos menses adiciens.Ia¬
nuariũ a lano. februariũ afebruo
deo lustrationũ nominando. ccc. luiii.
dieb annũ ad cursũ lune disposuit.
quẽ iulius cesar .xi. dieb adiectis. sic̃
hodie seruat᷑ ĩstituit

Expanded text:
gusti triumpho nominantur, et caeteris segusti triumpho nominantur, et caeteris sequentibus a numero nomen imposuit: quorum initia Calendas appellavit, quia tunc calata, id est, vocata in Capitolium plebe, dicto quinquies vel septies verbo calo, id est, voco, quot dies superessent ad Nonas pronunciabatur. Nonas autem, quod nono ante Idus die confluerent in urbem, sciscitaturi quid esset eo mense faciendum. Porro Idus diem qui medium dividit mensem: iduare enim Etrusca lingua dividere est. His Numa duos menses adjiciens, Januarium a Jano, Februarium a Februo, deo lustrationum, nominando, CCCLIV diebus annum ad cursum lunae disposuit, quem Julius Caesar undecim diebus adjectis, sicut hodie se
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑagitur. qui ebdomadã qͦ ebdomadarũ
in dieb similit̾ habebant ⁊ in annis.
qͥnqͣgesimũ diẽ pentecosten. annũ uͦ
citur. dũ.xxuiiii. semis dieb paulo plꝰ.
qͣm ⁊odiacũ ꝑagit. S facilitas cõpu¬
tanditͥcens ⁊ uñ tͥcenis dieb menses
lune alt̾nat. Solaris aũ mensis .xxii.
horis ẽ. amplior ex quib .xi. epacta¬
rura dies accrescunt. quibz sol lune
cursũ singłis annis exsuꝑat. Duode.¬
cies enim uice ibini. cclxiiii. facuiit
⁊ undecies uicem ⁊ quat̾ni: eundẽ nu-¬
merũ complent. S hebrei mensesalu¬
m̃ses cõputantes. residuos .u. dies int̾¬
kalares appellant. Qui pͥmi ad solis
cursũ m̃ses terminare ceꝑunt.nelune
faceret calculandi.De m̃sib romanoꝵ
mũ mensẽ genitori suo marti dicauit.
sodm: ab oꝑatione frugum nominauit.
apͥlem. t̾cium: maie matͥ mercurii. ⁊ qͣr¬
tum uinoni sacrauit. Quintili ⁊ sextili
qui nẽ a natiuitate iulii cesaris ⁊ au¬

Expanded text:
agitur; qui hebdomadam quoque hebdomadarum in diebus similiter habebant et annis, quinquagesimum diem Pentecosten, annum ver paulo plus quam zodiacum peragit: sed facilitas computandi trigenis et undetrigenis diebus lunae menses alternat. Solaris autem mensis XXII horis est amplior, ex quibus XI epactarum dies accrescunt, quibus sol lunae cursum singulis annis exsuperat. Duodecies enim viceni et bini CCLXIV faciunt, ut indecies viceni et quaterni eumdem numerum complent. Sed Hebraei menses a lumenses computantes; residuos vero dies intercalares appellant. Qui primi ad solis cursum menses terminare coeperunt, ne lunae faceret. CAPUT VI. De Mensibus Romanorum.  primum mensem genitori suo Marti dicavit: secundum ab apertione frugum nominavit Aprilem: tertium Maiae matri Mercurii, et quartum Junoni sacravit: Quintili et Sextili, qui nunc a nativitate Julii Caesaris, et Au
Abbreviated transcription (Latin):
sas regiones in eccłia sint acta: ñ uno
quolibet auctore s fideli innumeroꝵ
testium qui ħ scire uł meminisse po¬
tant asserdione cognoui: exceptis his
q̃ ꝑme ip̃m nosse pot̾am. Int̾q̃ .s. ẽ no¬
tairoũ. qd̵ ea q̃ de scissimo patre nr̃o et
antiste euthõto fin hoc uqlimine
uł in libello gestoꝵ ipstꝰ conscͥpsi: par¬
tim ex eis q̃ de illo pͥus a frĩb eccł̃ie lin¬
dissarnensis scͥpta reppi assumpsi. sim¬
plicit̾ fidem hystorie quam legebã ac̃o¬
modans. partun ũ eaq̃ certissima fi¬
deliũ uiroꝵ attestatione ꝑme ipse
cognosc̾e potui. sollert̃ adicere cura¬
ui. lectorẽq supplicit̃ obsecro. ut siqͥ
in his q̃ scͥpsimus alit̃ quã se ueritas
ht̃ posita repꝑerit. ñ ħ nob̾ imputet: qi¬
qd̃ uͦ lex hẏstorie ẽ simplicit᷑ eaq̃ fama
ulilgante collegimꝰ ad instructionẽ
posteritatis litt̃is mandare studuimꝰ.¬

Expanded text:
rsas regiones in Ecclesia sint acta, non uno quolibet auctore, sed fideli innumerorum testium qui haec scire vel meminisse poterant adsertione cognovi, exceptis his quae per meipsum nosse pottandum, quod ea quae de sanctissimo Patre et antistite Cudbercto vel in hoc volumine vel in libello Gestorum ipsius conscripsi, partim ex eis quae de illo prius a fratribus Ecclesiae Lindisfarnensis scripta reperi adsumpsi simpliciter fidem Historiae quam legebam accommodans, partim vero ea quae certissima fidelium virorum adtestatione per me ipse cognoscere potui sollerter adjicere curavi. Lectoremque suppliciter obsecro, ut si qua in his quae scripsimus aliter quam se veritas habet posita repererit, non hoc nobis imputet q lex historiae est, simpliciter ea quae fama vulgante collegimus ad instructionem posteritatis literis mandare studuim
Abbreviated transcription (Latin):
Qđ ip̃m tu quoq uigilantissime de¬
p̃hendens hẏstoriã memoratã. In
te regendis diuna p̃fecit auctori¬
tas: obgen̾alis curã salutis latius
ꝓpalari desideras. Ut aũ inhis que
torib huiꝰ hystorie occasiꝰnẽ dubi-¬
tandi subtrabã: quib ħ maxime auc̃¬
dorib didicerim. breutẽ intĩmare cu¬
eccłia cantuarioꝵ a beate memorie
theodoro archiep̃o & adriano abbate
uiris uen̾abilib atq eruditissimis
institutꝰ: diligent̃ om̃ĩa que in ipsa
tis litt̾arum uł senioꝵ tͣditione cog¬
litt̾is mandata siue ipsiꝰ nothelini ui¬
gregorii pape simul⁊ alioꝵ pontifi
serendas. cũ ꝯsilio p̃fati albini reue¬
rentissim patris attulit. Apͥncipio
itaq uoluminis huiꝰ usq ad tempꝰ quo
gens angloꝵ fidem xp̃i ꝑcepit. ex pͥo¬
rum maxime seͥptis hinc inde collec¬
usq ad tempora p̃sentia q̃ in eccłia
cantuarioꝵ ꝑ discipłos beati pape gre¬
gorii siue successores eoꝵ uł sũb quib

Expanded text:
u quoque vigilantissime deprehendens, Historiam memoratam in te regendis divina praefecit auctoritas, ob generalis curam salutis latius propalari desideras. Ut autem in his quae toribus hujus Historiae occasionem dubitandi subtraham, quibus haec maxime auctoribus didicerim breviter intimare cuEcclesia Cantuariorum a beatae memoriae Theodoro archiepiscopo et Hadriano abbate viris venerabilibus atque eruditissimis institutus, diligenter omnia quae in ipsa ntis literarum vel seniorum traditione cogliteris mandata sive ipsius Nothelmi viGregorii papae simul et aliorum pontificserendas, cum concilio praefati Albini reverentissimi Patris adtulit. A principio itaque voluminis hujus usque ad tempus quo gens Anglorum fidem Christi percepit, ex priorum maxime scriptis hinc inde collecusque ad tempora praesentia, quae in Ecclesia Cantuariorum per discipulos beati papae Gregorii sive successores eorum vel sub quibus
Abbreviated transcription (Latin):
daniel reuerentissimꝰ occidentalium
saxonum ep̃s qui nc̃ usq suꝑ ẽ. ñ nul¬
la mͥ de hystoria eccłiastica ꝓͥuintie
ipsius simul ⁊ ex ꝓxima illi austuũ
saxonũ necñ ⁊ Wecte insule littis
mandata declarauit. Qualit̃ uͦ ꝑ mi¬
nistĩum ceaddi ⁊ ceadde religiosorum
ad fidem xp̃i quam ñ nou̾at ꝑuenit.

Expanded text:
tissimus Occidentalium Saxonum episcopus qui nunc usque superest, nonnulla mihi de Historia ecclesiastica provinciae ipsius simul et proxima illi Australium Saxonum nec non et Vectae insulae, literis mandata declaravit. Qualiter vero per ministerium Ceddi et Ceadda religiosorum ad
Abbreviated transcription (Latin):
am gentis angloꝵ eccłiasti¬
cam quam nuꝑ edideram. libentissi-¬
me tͥ desideranti rex & priꝰ ad legen-¬
dum & ꝓbandum tnͣsmisi. ⁊ nunc ad
tͣnsscͥbendum ae pleniꝰ ex tempore
meditandũ retͣnsmito. Satisq stu-¬
dium tue sinceritatis amplector: qͦ
ñ solum audiendis scẽ scͥpture uer-¬
bis aurem sedulus accõmodas. Ue-¬
rum etiã noscendis pͥorum gestis
siue dictis ⁊ maxime nr̃e gentis uiroꝵ
illustrium euram uigilant̃ inpen¬
dis. Siue enim hystoria de bonis bo-¬
na referat ad imitandum bonũ au¬
ditor sollicitꝰ instigat᷑. seu mala cõ-¬
memoret de pͣuis: nlcħominus re-¬
ligiosus auditor ac pus siue lector
deuitando qd̃ noxium ẽ ac ꝑũsum.
Ip̃e sollertius ad exequendã ea q̃ bona

Expanded text:
am gentis Anglorum ecclesiasticam quam nuper edideram, libentissime tibi desideranti, rex, et prius ad legendum ac probandum transmisi, et nunc ad transcribendum ac plenius ex tempore meditandum retransmitto; satisque studium tuae sinceritatis amplector, quo non solum audiendis Scripturae sanctae verbis aurem sedulus accommodas, verum etiam noscendis priorum gestis sive dictis et maxime nostrae gentis virorum illustrium, curam vigilanter impendis. Sive enim historia de bonis bona referat, ad imitandum bonum auditor sollicitus instigatur; seu mala commemoret de pravis, nihilominus religiosus ac pius auditor sive lector devitando quod noxium est ac perversum, ipse s
Abbreviated transcription (Latin):
creditum glestinga ei cognominat᷑
agnouimꝰ. Parrõ in ꝓuincia orien¬
taliũ angloꝵ q̃ fu̾int gesta: eccl̃iasti-¬
ca partun ex scͥptis uł traditione poꝵ.
partun reuerentissimi abb̃is esi relatio¬
ne comꝑimꝰ. At uͦ in ꝓuincia lindi sig
que sint gesta gͣ fidem xͥ queue succes¬
sio sac̃dotał extit̾it: uł litt̾is reu̾entis¬
simi antistitis chyneb̃ti uł alioꝵ fide¬
lium iuroꝵ uiua uoce didicimꝰ. Que ħ

Expanded text:
conditum Laestingaeu cognominatur, agnovimus. Porro in provincia Orientalium Anglorum quae fuerint gesta ecclesiastica, partim ex scriptis vel traditione priorum, partim reverentissimi abbatis Esi relatione comperimus. At vero in provincia Lindissi quae sint gesta erga fidem Christi, quaeve successio sacerdotalis extiterit, vel literis reverentissimi Antistitis Cynibercti, vel aliorum fidelium virorum viva voce
Abbreviated transcription (Latin):
sima pars fortune eiꝰ ꝓsꝑitati pot̾ adhib̾i.
La nãq que ꝓsꝑa uidebant᷑ dolorib sẽꝑ
immixta erant. Cum regẽ francie p̃lio
uicit quam longa turbatione m̃tis fe¬
brib aliis eũ stͥbuit. Qd̃ siduiturnita¬
tem uite ⁊ regni miraris: iam ñ ꝑbien¬
niũ regnaturũ uir dei p̃dixit. Nuꝑ itaq
uidebis misere uite miserũ finẽ. Quod
utinã si fieri pot̾ absit. s tam̃ ñ aberit.
Nongͥ mireris reges istos infelices. s dm̃

Expanded text:
sima pars fortunae ejus prosperitati potest adhiberi. sima pars fortunae ejus prosperitati potest adhiberi. Ea namque quae prospera videbantur, doloribus semper immista erant. Cum regem Franciae praelio vicit, quam longa turbatione mentis bribus aliis eum conturbavit. Quod si diuturnitatem vitae et regni miraris, jam non per biennium regnaturum vir Dei praedixit. Nuper itaque videbis miserae vitae miserum finem. Quod utinam, si fieri potest, absit! sed tamen non aberit. Non igitur mireris reges istos infelices; sed
Abbreviated transcription (Latin):
philixpꝰ a sius sepe uictus ẽ ⁊ a ꝑsonis ui¬
lissimis sepe fugatus ẽ t Nõne lodouicꝰ ꝑ
regem henricũ amartio campo expui¬
sus ẽ. ⁊ ãsuis ut patet seꝑe numio fugatꝰ ẽ :
Rex uͦ nor wyagensis frẽm suũ regẽ nuꝑ
bello cepit. Ocłos capto eruit. Alentulã
abscidit. pedem dextrũ ademit. filiũ eiꝰ
lactantem excapitauit. Pontificẽ eiꝰ la¬
queo suspendit. In felix eque rex uterq.
S oppones. Cur gͥ regem henricũ in histo¬
ria tua tantis laudib extollis. quẽ hic
tantis criminib subũtis: Ad qd̃ respõ¬
deo. Regẽ sapi̾a magnũ dixi. ꝯsilio pro¬
fundũ. ꝓuidentia claxũ. armis in signẽ.
gestis sublimẽ. diuitiis singlarem. ⁊ tam̃
omĩa que hic apposui: uera nuis sĩt¬
⁊ utinam falsa eẽnt. S forsitan adhuc
dices. Inginta ⁊ u. annis iam regnauit
⁊ multo plura si numeres ꝓsꝑa sensit
quã adũsa. Cont᷑ qd̃ ego. Immo nec mille¬

Expanded text:
Philippus a suis saepe victus est? Et a personis viPhilippus a suis saepe victus est? Et a personis vilissimis saepe fugatus est? Nonne Ludovicus per regem Henricum a Marcio campo expulsus est; et a suis, ut patet, saepenumero fugatus est? Rex vero Norwegensis fratrem suum regem nuper bello cepit, oculos capto eruit, mentulam abscidit, pedem dextrum ademit, filium ejus lactentem excapitavit, pontificem ejus laqueo suspendit. Infelix aeque rex uterque. Sed oppones: Cur igitur regem Henricum in Historia tua tantis laudibus extollis, quem hic tantis criminibus subvertis? Ad quos respondeo: Regem sapientia magnum dixi, consilio profundum, providentia clarum, armis insignem, gestis sublimem, divitiis singularem; et tamen omnia quae hic apposui, vera nimis sunt, et utinam falsa essent. Sed forsitan adhuc dices: Triginta et quinque annis jam regnavit, et multo plura, si numeres, prospera sensit quam adversa. Contra quod ego: Imo nec mille
Abbreviated transcription (Latin):
pace fregit ⁊ frẽm cepit. Quos t̾rores ha¬
buit dum ꝯsul andegauensis castella
eiꝰ dixiꝑet. nec ip̃e ꝑcede aud̃et. Quoᷤ ter¬
rores dumbaldumnꝰ ⁊ sul flãdrensis normaum-
am ipso presente urflãmaret. nec ipse ꝓce¬
dere aud̾et: Quomͦ m̃te ꝯtͥbulatꝰ ẽ cum
filii eiꝰ ⁊ filie ⁊ ꝓceres pelago sunt deuo¬
rati: Quib curis demolitꝰ ẽ dum nepote
suo Will̃mo flamdriã adipiscente se
diadema regni amissurũ ꝓcerto puta¬
ret. Hinc tam̃ beatissimꝰ regũ habitꝰ ẽ.¬
d certe miserrimꝰ ẽ.  quid de philippo¬
rege rege francoꝵ ⁊ lodoueo filio eiꝰqui
temporib nr̃is regnauit. quoꝵ ds uent̃
fuit immo funestus hostis fuit: Adeo¬
uorauerunt ut seipsos pinguedine amit¬
terent nec sustiñe se possent. Phylippꝰ olĩ
pinguedine defunctus ẽ. Lodouicꝰ ad hue
uiuenis pinguedine tam̃ iam mortu¬
us ẽ. Quid aũ de felicitate eoꝵ: Nonne

Expanded text:
pacem fregit et fratrem cepit. Quos terrores hapacem fregit et fratrem cepit. Quos terrores habuit, dum consul Andegavensis castella ejus diriperet, nec ipse procedere auderet? Quos terrores am ipso praesente inflammaret, nec ipse procedere auderet? Quomodo mente contribulatus est, cum filii ejus et filiae et proceres pelago devorati sunt? Quibus curis demolitus est, dum nepote suo Willelmo Flandriam adipiscente, se diadema regni amissurum pro certo putaret? Hic tamen beatissimus regum habitus est. Sed certe miserrimus est. Quid de Philippo rege Francorum et Lodoveo filio ejus, qui temporibus nostris regnaverunt; quorum deus fuit namque voraverunt, ut se ipsos pinguedine amitterent, nec sustinere se possent. Philippus olim pinguedine defunctus est. Lodoveus adhuc juvenis, pinguedine tamen jam mortuus est. Quid autem de felicitate eorum? Nonne
Abbreviated transcription (Latin):
eos inspiciendos mulierũ tur ba uł ui
liunt .s ⁊̃ sapientes ⁊ discretionẽ gra¬
ues ad uidendum sepe uiuos nescio
qua grã mulcente impellunt᷑. Quidgͥ
ẽ: quid iocundiꝰ ẽ : quid beatiꝰ eẽ pot̾e
Uellem tam̃ unũ ex eis tͥ colloqui ⁊ nt̃tis
sue secreta funditꝰ reuelare. Longe alit̃
iudicares. Cum eos alii beatos uidicẽt
tur. nemo in regno eoꝵ par ei miseriis¬
nemo par scelerib. Uũ dr̃. Regia res sce¬
lus ẽ. Rex henricus frẽm suũ ⁊ dñm
Rob̃tum incarcerẽ ꝑhennẽ posuit.⁊
usq dum moreretur detinute. Neptũ
suarũ ocłos erui fecit. multos ꝓditione
cepit. multos subdole int̾fecit. multa
ꝯtra sacram̃ta egit. Semꝑ cupiditati
⁊ auaricie deseruiuit. Quos t̾rores sen¬
sit dum fr̃ eiꝰ Rob̃tus in eum ex̃citus
a normannia in angliam duc̾et: Con¬
cordiamqͥdem t̾ritus cũ eo inrfhauit. s
in ea ꝓcerum optimos ꝑiurare fecit qi

Expanded text:
eos inspiciendos mulierum turba vel eos inspiciendos mulierum turba vel liunt. Sed etiam sapientes et discretione graves ad videndum saepe visos, nescio qua gratia mulcente, impelluntur. Quid igitur est? quid jucundius? quid beatius esse potest? Vellem tamen unum ex eis tibi colloqui, et mentis suae secreta funditus revelare. Longe aliter judicares. Cum eos alii beatos judicent;tur. Nemo in regno eorum par eis miseriis, par sceleribus. Unde dicitur: Regia res scelus est. Rex Henricus fratrem suum et dominum Robertum in carcerem perennem posuit, et usque dum moreretur detinuit. Neptium suarum oculos erui fecit, et multos proditione cepit, multos dolose et subdole interfecit, multa contra sacramentum egit; semper cupiditati et avaritiae deservivit. Quos terrores sensit, dum frater ejus Robertus in eum exercitus a Normannia in Angliam duceret? Concordiam quidem territus cum eo instituit; sed in ea procerum optimos perjurare fecit; quia
Abbreviated transcription (Latin):
extraxit. homines utͥusq sexus ab anno
usq in ora pał transforabat. Erat ei ce¬
des borribił hominũ: cib iocundꝰ aĩe.
Erat gͥ in ore om̃iũ positus ut dic̾ent᷑
in ꝓu̾biis mirabilia Rob̾t de belesme.
tabilem. Qui cet̾os carc̾e uexau̾at ĩ car¬
cere ꝑhenni arege henrico positꝰ longo
supplicio sceleratus deꝑiit. Quẽ tantoꝑe
coluerat: dum uini̾et in carc̾e utrũ ui¬
ueretut obisset nesciuit. Diem qͦq mortiᷤ
eiꝰ obmutescens ignorauit. Hos gͥ duos
inter inultos descͥpsi. Nec iam ampluis
degente ip̃is demonib horrenda: loqͦn
manis ut genalissima in p̃dicam̃tis. Re¬
ges uͦ gentium subditis suis qͣi d̃s sunt. qͥe
om̃s uiram̃to se deuouerẽ. quib stelle celi
deseruire uiderit᷑. Hoꝵ gͥ mundi cacumi
num tanta ẽ sublimitas ut in eos uiden¬
do cet̾i ñ satient᷑. ut eis cohabitantẽ supͣ
homines estiment᷑. Nec mirandũ ẽ si ad

Expanded text:
exstinxit; homines utriusque sexus ab ano exstinxit; homines utriusque sexus ab ano usque in ora palis transforabat. Erat ei caedes horribilis hominum cibus jucundus animae. Erat igitur in ore omnium positus, ut diceretur in proverbiis: Mirabilia Roberti de Belesme. tabilem. Qui caeteros carcere vexaverat, in carcere perenni a rege Henrico positus, longo supplicio sceleratus deperiit. Quem tantopere fama coluerat, dum viveret, in carcere utrum viveret vel obisset, nescivit: diemque mortis ejus obmutescens ignoravit. Hos igitur duos inter multos descripsi. Nec jam amplius de gente ipsius daemonibus horrenda loquendmanis, ut generalissima in praedicamentis. Reges vero gentium subditis suis quasi Deus sunt. Quibus omnes juramento se devoverunt, quibus stellae coeli deservire videntur. Horum ndi tanta sublimitas est, ut in eos videndo caeteri non satientur, ut eis cohabitantes super homines aestimentur. Nec mirandum est, si ad
Abbreviated transcription (Latin):
Dolores infernicircunded̾unt me. Ce¬
des humana uoluptas ẽ ⁊ gla. Comttissã
cont᷑ solitum in carce̾ posuit. Eui cru¬
delis ⁊ spurtꝰ pedes ⁊ supplicia dieb uͭ
pecuniam excorqueret: stuprũ noctib
inferebat ut eam dericdẽt. Acarc̾e in lec̃¬
tum thome crudelissimz quaq nocte fe
corde ñ sine risu gladio tͣnspungebat.
Uude glãdium sepiꝰ subclamide nu¬
omĩs gallie circa illũ. Crescebat in dies
ei possessio. crescebat thesaurꝰ. crescebat
seruitus. Audire finẽ scelerati desid̾as:
Gladio letalit̾ ꝑcussus. penitentiã recu¬
sans ⁊ a corpore domin collum retorquenꝰ
sic ꝑiit ut benedici posset. Conuenienꝰ uite
mors fuit ista tue. G Uidisti rob̾tũ de be-¬
lesme. Qui pͥnceps normannensis: ĩcar¬
tẽmpositis erat pluto. meg̾a. cerberꝰ uł
si aliquid horrendius scͥbi pot̾. Nec cura¬
bat captos redim̾e s int̾im̾e. filioli sui ocu¬
los sub clamide positi qͣi ludens pollicib

Expanded text:
Dolores inferni circumdederunt me . CaeDolores inferni circumdederunt me . Caedes humana, voluptas ejus et gloria. Comitissam contra solitum in carcere posuit. Cui crudelis et spurcus, compedes et supplicia diebus, ut pecuniam extorqueret, stuprum noctibus inferebat, ut eam derideret. A carcere in lectum homines crudelissimi quaqua nocte fercorde non sine risu gladio transpungebat. Unde gladium saepius sub chlamide nuomnis Galliae circa illum. Crescebat in dies ejus possessio, crescebat thesaurus, crescebat servitus. Audire finem scelerati desideras? Gladio lethaliter percussus, poenitentiam recusans, et a corpore Domini collum retorquens, sic periit; ut bene dici posset: Conveniens vitae mors fuit ista tuae. Vidisti Robertum de Belesme: qui princeps Normannensis in carcere positus, erat Pluto, Megaera, Cerberus, vel si aliquid horrendius scribi potest. Nec curabat captos redimere, sed interimere. Filioli sui oculos sub chlamide positi quasi ludens pollicibus
Abbreviated transcription (Latin):
decidit in languores int̾minabileᷤ. Tẽ
uͦ qiͣ deo renitens ⁊ nature uictor: facinꝰ
cumulare. quos pot̾at deuorare ñ destitit.
Erescebat cũ cruciatu cupiditas. cum¬
donec cum ex equo corrueret monachus
suꝑ eum equitauit. ⁊ insolita mole demo¬
litus ẽ. Elxuttinitoꝵ silua exemplorũ
ad mundi sapĩam ĩmo fallaciã discer¬
nendam iam dicta sufficiant Quarto
subdetur loco uiroꝵ magninominis fe¬
licitas. Quã scił dedisse regi suo daiud
grande iuxta nom̃ magnoꝵ qͥst̾ ĩ t̾ris.
Ille gͥ hanc felicitatẽ felicit᷑ habuit. nr̃i
aũ infelicit̃. His nãq temporib ñ ꝑue¬
Enitur ad magnũ nom̃ nisi sũmis scele¬
rib. ¶lhomas pͥnceps magnus uixta
laudunũ in gallia pͥncipans magnus
erat nomine qi sũmꝰ erat scełe. Eccłiis gͥ
circũ tacentib hostis om̃s in fiscũ suũ
redegerat. Si aliquẽ ui uł dolo incap¬
tione sua tenebat: ñ falso dic̾e pot̾at.

Expanded text:
decidit in languores interminabiles. Tunc decidit in languores interminabiles. Tunc vero quasi Deo renitens et naturae victor, facinus cumulare, quos poterat devorare non destitit. Crescebat autem cum cruciatu cupiditas, cudonec cum ex equo quo rueret super eum monachus equitavit, et insolita morte demolitus est. Ex infinitorum silva exemplorum ad mundi sapientiam imo fallaciam discernendam jam dicta sufficiant. Quarto subdetur loco virorum magni nominis felicitas; quam scilicet se dedisse regi David grande juxtaIlle igitur hanc felicitatem feliciter habuit; nostri autem infeliciter. His namque temporibus non pervenitur ad magnum nomen nisi summis sceleribus. Thomas princeps magnus juxta Laudunum in Gallia principans, magnus erat nomine, quia summus erat scelere. Ecclesiis igitur circumjacentibus hostilis, omnes in fiscum suum redegerat. Si aliquem vi vel dolo in captione sua tenebat, non falso dicere poterat:
Abbreviated transcription (Latin):
quet gͥ sãmã sũmã uiri sapĩam in fine
qua laus canttur. ñ solum insũmã stulti¬
ciam s incecã deuenisse in saniã. C quid
iemorẽ Gilleb̾tum cognomine uinũsalẽ
ep̃m londoniensẽ: Non fuit adusq romã
par ei scientia. Artib erat eruditissimus.
theoria: singłaris ⁊ unicus. famagͥ cele¬
bris ⁊ splendidꝰ. Quaꝓpt̾ dum scolas rege¬
ret niũnis in gallia ad sũmũ londonie
sacerdotiũ uocatꝰ ẽ ⁊ exoratꝰ ꝯcessit. Qui
magua expectatione susceptꝰ cepit aua-¬
ricie crimini deseruire. multa ꝑqͥrens.
pauca largiens. Aoriens siqͥdem nicħ
diuisit. s infinitã thesauri copiã rex
henricꝰ ineiꝰ deliciis inuenit. Otree etiã
ep̃i auro ⁊ argento referte in fiscũ regiũ
allate sunt. Uñ uir sũme scientie ab om̃i
popło habitus ẽ ꝓstultissimo. ¶Quidetiã
de Ranulfo reg̾ cancellario: Qui cũ eẽt uir
⁊ pecunias eradendas. S int̾ agendũ

Expanded text:
quet igitur summam viri sapientiam in fine, quet igitur summam viri sapientiam in fine, quo laus canitur, non solum in summam stultitiam, sed in caecam devenisse insaniam. Quid memorem Gislebertum cognomine Universalem, episcopum Londoniensem? Non fuit ad usque Romam par ei scientia. Artibus erat eruditissimus, theoria singularis et unicus: fama igitur celebris et splendidus. Quapropter dum scholas regeret in Nivernis Gallia, ad summum Londoniae sacerdotium vocatus est, et exoratus accessit. Qui magna exspectatione susceptus, coepit avaritiae crimini deservire; multa perquirens, pauca largiens. Moriens siquidem nihil divisit. Sed infinitam thesauri copiam rex Henricus in ejus deliciis invenit. Ocreae etiam episcopi auro et argento refertae in fiscum regium allatae sunt. Unde vir summae scientiae ab omni populo habitus est pro stultissimo. Quid etiam de Randulfo regis cancellario? Qui cum esset vir et pecunias eradendas. Sed inter agendum