comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
peutit aquus & statim aitur sluctus hicumulum
e unda in sem& ipsa respricuriuatur solidit itẽritepit
licor & solum maris arescit inpulueres. Ingresis
aliis a lauandi alii puniendi unumelem̃tũ aquaru
iuctore tous creaturae iubente iudicabit ut rosq
separabit pios ab impios. Moyses fuguram abuit
dñ i xp̃i. In uirga agnoscimus crucem mare rubrum
accipimus bubtismum xp̃isanguine pupuratum
Pegem egipnorum populus queeius auetorẽ pecca¬
torum diabolum cumomnibus ministris eius.
Sedbubtismum inmagno mortis xp̃iẽ. & sepulturae.
Sicut apłs testatur. Anignoratis sr̃s. quio quicũ

Expanded text:
 statim cogitur fluctus in cumulum, et unda in semetipsa repressa curvatur: soliditatem recipit liquor, et solum maris arescit in pulvere. Ingressi sunt alii salvandi, alii puniendi. Unum elementum aquarum, auctore totius creaturae jubente, judicavit utrosque, separavit pios ab impiis. Moyses figuram habuit Domini Christi: in virga agnoscimus crucem; mare Rubrum accipimus baptismum Christi sanguine purpuratum; regem Aegyptiorum populosque ejus, auctorem peccatorum diabolum cum omnibus ministris ejus. Sed baptismus imago mortis Christi est et sepulturae, sicut Apostolus testatur: An ignoratis, fratres, quoniam quicunque
Abbreviated transcription (Latin):
ucii unetione sc̃isicanoniõ dicente dĩo ad moyseo
rcam dibis atrium tentorus & ingres sam aur & erl¬
prpto uncr ionis oleo ungues tabmucilum cũiuuisis
us atci ficentur altere holoca. sti & om̃ic uusaenus.
drumcum hasi suac om̃a unctuiis oleo consecrabis.

Expanded text:
sacra unctione sanctificatum est, dicente Domino ad Moysem: sacra unctione sanctificatum est, dicente Domino ad Moysem: Circumdabis atrium tentoriis et ingressum ejus, et assumpto unctionis oleo unges tabernaculum cum vasis suis ut sanctificentur; altare holocausti, et omnia vasa ejus, labrum cum basi sua, omnia unctionis oleo consecrabis,
Abbreviated transcription (Latin):
ter uel seml mergore quiendo & intribui morsio¬
nibus ꝑsoncrum trinitior & inunae potest diui¬
nitatis ꝑsona bubtis mum detur in regenerationin
sollem pnitate nihi lagitur nisi tota trunitas inuo¬
cxur quia nonnis. In uno nomine patris & silii &
sp̃s sc̃i babtismi sc̃i sicatur offitium. babtis mum
aũt nonẽ hominis sed xp̃i. Ideoqy nihil intẽ. ho¬
reticus anfidelis habtiz & quod sacram̃tũ tã scmẽ
utnec homicidio ministraete polluatur. hih&
quidem babtismum xp̃ hereticus sed quucex
unitatem sideiẽ niꝰ ni illi ꝓdest. Adubi ingres sus
suerit statim bbtis mum quodaber& foris ad ꝑ¬
nitiem incipit illi lampri dee adsalutem. quiu sic¬
abent bubtismum he ei quamodo deserior
hub& caracterutam̃ sidesertor ipsecorrent᷑
incipiut militare nuiand& quis quĩ caraci be
inoerdotulo In u&trinamq: testauito noso¬
imreger cicerdoter ungebantur seda&iũ tab¬
uculum tostimonii quod dĩo p̃cipiente institutũs.

Expanded text:
ergere; quando et in tribus mersionibus personarum trinitas, et in una potest divinitatis persona baptismus detur in regenerationis solemnitate, nihil agitur; nisi tota Trinitas invocetur. Quia nonnisi in uno nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti baptismi sanctificatur officium. Baptismus autem non est hominis, sed Christi. Ideoque nihil interest haereticus an fidelis baptizet; quia sacramentum tam sanctum est, ut nec homicida ministrante polluatur. Habet quidem baptismum Christi haereticus; sed quia extra unitatem fidei est, nihil ei prodest. At ubi ingressus fuerit, statim baptisma, quod habuerat foris ad perniciem, incipit illi jam prodesse ad salutem. Quod habent baptismum haeretici, quomodo desertor habet characterem: et tamen si desertor ipse correctus incipiat militare, non ei audet quisquam characterregium. In Veteri namque Testamento non solum reges et sacerdotes ungebantur, sed etiam tabernaculum testimonii, quod Domino praecipiente institutum est,
Abbreviated transcription (Latin):
quis pium circi quid delectat hicirco. Aurigas u¬
dere cestantes pplos insanc suria anelantes. quã¬
lib& p̃cedentem aduersarii sui aequum frangente
istaẽ. omnis delectatio clamare quacrucit. Ince¬
atris labes morumẽ. discere turpia audire in ho¬
nesta chorus illie & cantio pantomimi. Inlicit au¬
ditum sed expugnat sanum affectum. Pamps
diudolisunt qrq inlicita desideriac quȩ turpant
nonq exornant animã. Vtr̃ desideriu carnis
Ad concupiscentium oculorum nugaeits spec¬
taculorium Achambitione scłi. hnseme supbiae
ubiẽ fumus inflatus. uthomo positus iidiquapo¬
testate hominem se eõ. non agnoscat cum de hominem
iudicat. quiuultergo iuuncere triu istic uncat qs̃
Symbolum gr̃. latine uero inĩp̃tatur hidictio uelcon¬
latio. hocẽ quod plures inunum conferunt. Idẽ.
secer̃ apł̃i in his sermonibus inunum conserendo un¬
quis qy quod senset: Inditium aũt uelsignum id circo

Expanded text:
quispiam circi? Quid delectat circo aurigas vquispiam circi? Quid delectat circo aurigas videre certantes? populos insana furia anhelantes? quemlibet praecedentem adversarii sui equum frangentem? Ista est omnis delectatio, clamare. Quia vicit in theatris. Labes morum est discere turpia, audire inhonesta. Chorus ille et cantio pantomimi illicit auditum, sed expugnat sanum affectum. » Pompae diaboli sunt quaeque illicita desideria quae turpant, non quae exornant animam; ut sunt desideria carnis, ad concupiscentiam oculorum, nugacitas spectaculorum; ad ambitionem saeculi insana superbia: ubi est fumus inflatus, ut homo positus in aliqua potestate, hominem se esse non agnoscat, cum de homine judicat. Qui vult ergo vincere tria ista, vincat quae sunt Symbolum Graece, Latine vero interpretatur indicium, vel collatio; hoc est, Quod plures in unum conferunt. Id enim fecerunt apostoli in his sermonibus, in unum conferendo unusquisque quod sensit. Indicium autem vel signum idcirco
Abbreviated transcription (Latin):
nibus sed dõ & angelis ciꝰ conscribentibus dicitur :
abrenuntio. Abrenunticdum ẽ non solum uocib:
sed a &ium moribus. Non tantum sono lingue sed
actuuitae. Postquã aũt homorenuntiando dico¬
bolo excludit pessimum inuasorem : Introducat
obtimum possersorem. Diffestitam̃ Int̃ opera &
gabebatur. Deinde hamic idium. furtum. rapiniã
fraus. piurium. Adulterium. Inimicitiuo Dis¬
cordie. Irae. rixe. Dissensioner. &ca& erahiunus¬
uodi Id pomipam uero diceboli ꝑtinent spertacula¬
insainua gaucda. In uerecundos lepos uariueqy per¬
tes languidorin sensiuum. Sic enim antiquos poge
nocinus p̃dicasse sidelibus depompis. chuboli fugien¬
dis diubolus spectaculorum h samã studiorum
ac turpium uoluntatum muscipulamq: reꝓponit.
nisi uthis delectitionibus capiat quos emis erat.
ugne diłmi spectacula fugite caueas turpissimus
diaboli neuos uincula teneant midigni: Amatorũ

Expanded text:
minibus sed Deo et angelis ejus conscribentibus dicitur: minibus sed Deo et angelis ejus conscribentibus dicitur: Abrenuntio. Abrenuntiandum est non solum vocibus, sed etiam moribus, non tantum sono linguae, sed et actu vitae Postquam autem homo renuntiando diabolo exclusit pessimum invasorem, introducat optimum possessorem. Differt autem inter opera et  idolis exhibebatur; deinde homicidium, furtum, rapina, fraus, perjurium, adulterium, inimicitiae, discordiae, irae, rixae, dissensiones, et caetera hujusmodi. Ad pompam vero diaboli pertinent spectaculainsana gaudia, inverecundus lepor, variaeque pestes lividorum sensuum. Sic enim antiquos Patres novimus praedicasse fidelibus de pompis diaboli fugiendis: « Diabolus spectaculorum insaniam, studiorum ac turpium voluptatum muscipulam quare proponit? nisi ut his delectationibus capiat, quos amiserat. Fugite, dilectissimi, spectacula, fugite caveas turpissimas diaboli, ne vos vincula teneant maligni. Amator est
Abbreviated transcription (Latin):
na sc̃ificantur sine quod sides aclanimã non poteti
ꝑuenire. Sciendum tam quo deacre indiuersi
regionibus diuersus teneatur usur. Aliinam que
oleo sc̃o tangunt caticum inorum aures & naris. Ai
uero sputo aliiabsqy sputo xoleo. Ali a &iũ cstin¬
siue tactu olei siue aliter ideo sc̃isicant aeris ui
uenturi udbabtisnium abomnimalo xtte
renuntiatioẽ ab hominatio abdictio & repudia¬
i co&cum dicimꝰ. Abrenuntiur sathane. quid
aluit dicimꝰ nisi resistis dibolo. Sic̃ apłrait. Resisti¬
tediadolo & fugi& auobis. ut sequatur. Ad ppin¬
quictẽ dõ & ad ꝓpinquubit uobis. Resistendum ẽ aũt
dubolo spernenda sunt operaeius. abdicande pompe
iut noninueniat undedñetur nobsed excludatur decor¬
dibus caticuminoruni ut mundetur domꝰ constientiȩ
munde curaut̃ dom̃ ut xp̃s introiens eam riundã in¬
ueniat. Inac ꝓfessione a brinuntiationis non ho¬

Expanded text:
na sanctificantur, sine quo fides ad animum non potest na sanctificantur, sine quo fides ad animum non potest pervenire. Sciendum tamen quod de hac re in diversis regionibus diversus teneatur usus. Alii namque oleo sancto tangunt catechumenorum aures et nares; alii vero sputo; alii absque sputo et oleo; alii etiam os tansive tactu olei, sive aliter, ideo sanctificantur aures, ut venturi ad baptismum ab omni malo enuntiatio est abdicatio et repudiatio. Et cum dicimus: Abrenuntias Satanae? quid aliud dicimus, nisi, Resistis diabolo? sicut Apostolus ait: Resistite diabolo et fugiet a vobis, ut sequatur; Appropinquate Deo, et appropinquabit vobis. Resistendum est autem diabolo, spernenda sunt opera ejus, abdicandae pompae, ut non inveniat unde dominetur nobis, sed excludatur de cordibus catechumenorum, ut mundetur domus conscientiae; mundetur autem domus, ut Christus introiens eam, mundam inveniat. In hac professione abrenuntiationis, non ho
Abbreviated transcription (Latin):
scramentorum. Istis sidutare simbolum traditur qua
umonitorium fidei & scae consessionis inditium quos
iructi agnoscant quides iam ad gr̃am xp̃i exibere
debeant. Haectota actio q suꝑ caticuminis & conpe¬
mbus caelebratur aquibus scrutinium naminatur.
onpropter obaliut ut putam nis. ad serutando iusta
lud psulmistae. Serutuns corde &renes ds̃. & qud
di scrutarentur corda credentium & dulitantium
ac̃doribus ut intelligerent quis adbabtis mum lãrite
ibniteretur quis adhuc differetur iuatabi&
Etdñs ineuuanglio ait. Ecrutamini soriptiir
bquam causam scđm
tradictionem ecđ asticam ab omnibus cathalicisx
sacordoribus fiat introitus sidei & totius scaedoe¬
trine ad animum ꝑaures idmictitur & dea ulru
intellectus exoritur. NU: enim potest aliquis s¬
dei sacram̃ta cognoscitusi audiat p̃dic untẽ Ad¬
firmante beato apło quidicit fides exauditũ : iudi¬
tus aũt ꝑ uerbum xp̃i. Recte ergo eius sensus orga¬

Expanded text:
sacramentorum: istis salutare symbolum traditur, quasi commonitorium fidei, et sanctae confessionis indicium, quo instructi agnoscant, quales jam ad gratiam Christi exhibere se debeant. Haec tota actio, quae super catechumenis et competentibus celebratur, a quibusdam scrutinium nominatur, non ob aliud, ut putamus, nisi a scrutando, juxta illud Psalmistae: Scrutans corda et renes Deus. Eo quod ibi scrutarentur corda credentium et dubitantium a sacerdotibus, ut intelligerent quis ad baptismum jam rite admitteretur, qui adhuc differretur. Juxta hoc et Dominus in Evangelio ait: Scrutamini Squam causam secundum traditionem ecclesiasticam ab omnibus catholicis Christi sacerdotibus fiat. Introitus fidei et totius sanctae doctrinae ad animum per aures admittitur, et de auditu intellectus exoritur. Neque enim potest aliquis fidei sacramenta cognoscere, nisi audiat praedicantem, affirmante beato Apostolo qui dicit: Fides ex auditu; auditus autem per verbum Dei. Recte ergo ejus sensus orga
Abbreviated transcription (Latin):
cia deuitar p̃cisa. Ipsa uũtman& iracdicesuac inui¬
tasua in caritatesiuc. Porte inserorum non uincent¬
eu. Remis sionem peccatorum Sineista side siquir
adbulitis mum acced& Ipse contrase laniuem indul¬
gentiuco clauilit. Om̃a prorsus delicta dela sombab
cogiuta om̃adimit tuntur. Innonat homiinem quiset̃
hominem. Donat delicta. qui nonquerit merita :
praeuenit gram a&im ipsam ii fantium ut suli

Expanded text:
ia de vite projecta? Ipsa autem manet in radice sua, in vite sua, in caritate sua, et portae inferorum non praeus remissionem peccatorum. Sine ista fide si quis ad baptismum accedit, ipse contra se januam indulgentiae claudit. Omnia prorsus delicta delet sanctucognita, omnia dimittuntur. Innovat hominem qui fecit omnia; donat delicta, qui non quaerit merita; praevenit gratia etiam ipsam infantiam, ut si
Abbreviated transcription (Latin):
is cipiant itpuqnum gerant aduorsur duehohitms
sed fustis sinum munimentum eorum ipseẽ xpsei
nus eius fostes inueniatur in bormo apere figuit pe¬
des nommutent uestigue ut pos sint implere uicto¬
rum unde & deiosunt geneni bubtismi. Primũ
babtismum quos sordes peccatorum pregenera¬
tionis lauce crum abluuntur. Sede quoquasui

Expanded text:
scipiunt, ut pugnam gerant adversus diabolum. Sed fortissimum munimentum eorum ipse est Chrinu, fortis inveniatur in bono opere: figat pedes, non nutent vestigia, ut possit implere victoriam. Unde et duo sunt genera baptismi. Primum baptismum, quo sordes peccatorum per regenerationis lavacrum abluuntur: secundum, quo q
Abbreviated transcription (Latin):
orporis lauat. sed & iuimam a peocatis lile¬
rit Sc̃ificitur haro psecrationem uerbi. Tolleuãt
uerbum & qiidẽ aqua nisiaqua. Accedit uerbũ
ad elem̃tum & sit sacram̃tum. Vistus uerbi ꝑaquã
mundatnos. Aitenim apls. Accedamꝰ addm̃ uero
corde inplenitudinesidei aspsicorde a constiuma
la &ublicti corpus aqua munda. Sciendũẽ auto
quodar do &usus babti randidiuersis temporibus
aliter adq aliter siut. Tam una seꝑfides &unum¬

Expanded text:
sed et animam a peccatis liberat. Sanctificatur haec per consecrationem verbi. Tolle autem verbum, et quid est aqua, nisi aqua? « Accedit verbum ad elementum, et fit sacramentum. » Virtus verbi per aquam mundat nos. Ait enim Apostolus: Accedamus ad Deum vero corde in plenitudine fidei, aspersi corde a conscientia mala, et abluti corpus aqua munda. Sciendum autem quod ordo et usus baptizandi diversis temporibus aliter atque aliter fuit; tamen una sempe
Abbreviated transcription (Latin):
nsmastnua &xp̃imors una praobis incuius in¬
maginim mergimur pmysterium sacri fontir. ut ẽ¬
sepeliamurx p̃omorientes huic mundo & ub eirdẽ
reuersusẽ ad mortens quidam enim senserunt trinã
sieri mersionem ꝓpt̃ trinnauis uenerationem. Quedã
aũt ꝓpt̃ triduuno sepulturae sacram̃tum. Sedbeatꝰ
gregorius papacuidamse interraganti trmu&sim¬
plaemersione sic respondit. Hetrina uero emersio¬
ne biebtis matis nihilres pandere ueriuis pot est qua
ipsi sensistis quia inunaside nibil officrt scão ocdae
consu audo diuersao. Nos aũt quod iercio mergimur¬
ori deuene sepulturao sacrimenta signamnius utdunt¬
co ab aquis in fans educitur irrectio triduanitõ¬

Expanded text:
sti mors una pro nobis est, in cujus imaginem mergimur per mysterium sacri fontis, ut consepeliamur Christo morientes huic mundo , et reversus ad mortem. Qufieri mersionem propter Trinitatis venerationem: quidam autem propter triduanae sepulturae sacramentum. Sed beatus Gregorius papa cuidam se interroganti de trina et simpla mersione, sic respondit: « De trina vero mersione baptismatis nihil responderi verius potest, quam ipsi sensistis; quia in una fide nihil officio sanctae Ecclesiae consuetudo diversa. Nos autem quod tertriduanae sepulturae sacramenta signamus; et dum tertio ab aquis educimur, resurrectio triduani tem
Abbreviated transcription (Latin):
na ut securus post babtis mum uiuat. Namadago¬
nes ꝓducitur contradiabolum uitiorum principẽ
dimicaturus in arena huius mundi. ubi spectaculũ
facti sumꝰ huic mundo & angelis & hominibus utrãq
enim pastexp̃i scilic& & diaboli insinita populi mul¬
titudo spectat luctantem. Quus sunt numquepac¬
nunes credentium. Prima paetoẽ Inquarenun¬
tiuuit diubolo & pompiseius &uniuer se conuersi¬
uoni illius. Secunda pactio ẽ Inqua seꝓsttrtur cre¬
dere indm̃ patrem omini potentem & inibm xp̃insi¬

Expanded text:
ita, ut securus post baptismum vivat. Nam ad agoita, ut securus post baptismum vivat. Nam ad agones producitur contra diabolum vitiorum principem dimicaturus in arena hujus mundi; ubi spectaculum facti sumus huic mundo et angelis et hominibus . Utramque enim partem, Christi scilicet et diaboli, infinita populi multitudo spectat luctantem. Duae sunt namque pactiones credentium. Prima pactio est, in qua renuntiavit diabolo et pompis ejus, et universae conversationi illius; secunda pactio est, in qua se profitetur credere in Deum Patrem omnipotentem, et in
Abbreviated transcription (Latin):
dehis rebus possumꝰ lio& parum digne possumus
dicere exponimus quod nobisuis sum fuisse a uobis
ad uertimus. Maxime uerbis sc̃orum patrum ex
diuersis opusculis sumptis. Et pruirquũ ad c& era
ueniumus lib& pauca dehis que abordiomundi po
tenitiam bubtismiꝑtinentiam p̃sigurata sunt po¬
nere &natiuitatis secunde immi hixpͥoprimȩ
dgere sacram̃ta : Ac deinceps dec&eris rebur
tractare. Maxiiniequiu dicitis uos uelle cognoscere
nec pallenteluna nec astrismicantibus in c̃positam
& in uisibilem causam . matheriam abis sorũ mag¬
nitudine & deformib: tenebris obprimebat: So¬
lus sp̃sdĩ inaurigemundum suꝑ aquas serebat᷑.
& nuscentemundum infigura babtismi parturie¬
bat. Int caelum & t̾ram medium extruitur firma¬
m̃tum & iuxta ebraici sermonis & himo logium
caelum idẽ samaim. exaquis sortitur uocabulũ¬

Expanded text:
de his rebus possumus; licet parum digne possimus de his rebus possumus; licet parum digne possimus dicere; exponimus quod nobis jussum fuisse a vobis advertimus, maxime verbis sanctorum Patrum ex diversis opusculis sumptis. Et priusquam ad caetera veniamus, libet pauca de his quae ab exordio mundi ad potentiam baptismi pertinentia praefigurata sunt, ponere, et nativitatis secundae, imo in Christo primae, digerere sacramenta, ac deinceps de caeteris rebus tractare: maxime quia dicitis vos velle cognoscere nec pallente luna, nec astris micantibus, incompositam et invisibilem materiam abyssorum magnitudine, et deformibus tenebris opprimebat. Solus Spiritus Dei in aurigae modum super aquas ferebatur, et nascentem mundum in figura baptismi parturiebat. Inter coelum et terram medium exstruitur firmamentum, et juxta Hebraici sermonis etymologiam, coelum, id est Samaim, ex aquis sortitur vocabulu
Abbreviated transcription (Latin):
tismum caelebrantur. Deindesi in hoc qđ p̃dicamus
nos ipsos custodiumꝰ q om̃usic̃ dificilius & excelsa ur¬
dua ad cognorcendum. Itaquuq ꝑplexa & laciniosa
ad innotescendum. Maxim e p̃cipuo nob quos & terui¬
tar ingenui angustat & magnitudo roi itaꝓprimit uis al
frasce anteruendumi sit quã leuundum. Sed quia illȩ
ius sit : quinec falli potest tergi uersatione nec ẽtom¬
nisilentio ad grediendum ẽ opus &iustu facultat
iurium exponendum quodingenerationis sacram̃to
pcipimꝰ tenendum. Quaquid aut secus quã dec&
a nobis ꝓfertur. none causa uolentiac temeritatis :
soltimiditatis quiaei respondemus ad ciuus int̃ro¬
gationem tacere non audem. Illis scientiũ nr̃am
osferimus quimagis sol& docere quã rep̃hendere
cuius rep̃hensione. Itaẽ sulubrima it magis quisqs
exea erudiatur quã confundatur. Ciuꝰ eruditio
ad sermonis sui consortio cunctosclem̃t̃ inuitat.
niustenullum d&err& uiã e ergo constantis simo
modestiue freti fauore inquantum ad toigere

Expanded text:
tismum celebrantur. Deinde si in hoc quod praedicamus, nos ipsos custodiamus. Quae omnia sicut difficilia sunt et ardua ad cognoscendum, ita quoque perplexa et laciniosa ad innotescendum: praecipue nobis, quos et tenuitas ingenii angustat, et magnitudo rei ita opprimit, ut ante reundum sit quam levandum. Sed quia ille jussit qui nec falli potest tergiversatione, nec contemni silentio, aggrediendum est opus, et juxta facultatem virium exponendum quod in regenerationis sacramento percipimus tenendum. Quidquid autem secus quam decet a nobis profertur, non est causa temeritatis, sed timiditatis: quia ei respondemus ad cujus interrogationem tacere non audemus. Illi scientiam nostram offerimus qui magis solet docere quam reprehendere, cujus reprehensio vita est saluberrima, ut magis quisque ex ea erudiatur quam confundatur; cujus eruditio ad sermonis sui consortium cunctos clementer invitat, injuste nullum deterret. Vestrae ergo constantissimae modestiae freti favore, in quantum attingere
Abbreviated transcription (Latin):
us iuram̃ti regnum q salomonis nom samit a santibus
Rebeccha inuenitur ad puteum. Rachel propt̃ aquus¬
subplantatoris osculo salutatur. Moyses filius
sic̃ dotis madiun apto puteo ab in iuria uindicat.
uox dñi suꝑaquas dñs supaquus multas. Dñs dilu¬
uum in ubitaresacit. Dentes eius sicut grex decon¬
sarum ouiumq: ascenderunt delauaero om̃s gemellos.
abenter & sterelis non ẽ in eis. Miche us degr̃abib¬
tismi p̃dicatur uaticinatur. miserebitur nr̃ido

Expanded text:
tas juramenti, regnumque Salomonis nomen sumit a fontibus. tas juramenti, regnumque Salomonis nomen sumit a fontibus. Rebecca invenitur ad puteum, Rachel propter aqusupplantatoris osculo salutatur, Moyses filias sacerdotis Madian aperto puteo ab injuria vindicat. Vox Domini super aquas. Dominus super aquas multas. Dominus diluvium inhabitare facit. Dentes ejus sicut grex detonsarum ovium, quae ascenderunt de lavacro, omnes gemellos habentes, et sterilis non est in eis. Micheas de gratia baptismi vaticinatur: Miserebitur nostri,
Abbreviated transcription (Latin):
& tensum idẽ conpacte & dẽsiores aque. Primũ
deaquis quodiuua egreditur &pennatos fideles detͥ¬
ra ad caelum leuat. fabricatur homo delimo: &
intermunus dĩ aquurum sacramenta uersantur.
Plantatur paradisus ineden. & unus fons inquatuor
principi diuiditur. Quipostea scd iusionẽ. iezechie¬
lis proph&ie egrediens de tẽplo & contrasolis ortũ
uudens amaras aquas mortius queiui uificat.
Socit inundus: & smea quarumn diluiuo non pur¬
fur. Statimqo colimba sp̃ssc̃i expalso ali ter
strrimo: ita udnoe quusi ad xp̃minior dane deuo¬
lit & ramore sectionis aclaminis pacem orbiad¬
nuntiat pharahocum exercitiisi io nolens ppłmndiex¬
redeegipto insiguratẏpo babtis matis suffocatur.
Ahipsalmis deiiter fectionem illius scribitur. Tucon¬
lasti capita draconum inaquis. Vbide & colubri reguli¬
niamutatir sicram̃to crucis & lxx padme apłoru
dulcoratir legir gurgitibus in ligantur: Abraham&isa¬
ac puteos fodiunt. Nepugnant alophili & bersabeciui¬

Expanded text:
tensum , id est, compactae et densiores aquae. Primum de aquis, quod vivit, egreditur et pennatos fideles de terra ad coelum levat. Fabricatur homo de limo , et inter manus Dei aquarum sacramenta versantur. Plantatur paradisus in Eden ; principia dividitur, qui postea secundum visionem Ezechielis prophetae egrediens de templo, et contra solis ortum vadens, amaras aquas mortuasque vivificat. Peccat mundus, et sine aquarum diluvio non purgatur. statimque columba spiritus sancti expulso alite taeterrimo ita ad Noe quasi ad Christum in Iordane deuolat et ramo refectionis ac luminis pacem orbi adnuntiat. Pharao cum exercitu suo nolens populum dei exire de Aegypto in typo baptismatis suffocatur. et in Psalmis de interfectione illius scribitur: tu conisti capita draconum in aquis, tu confrra mutatur sacramentum crucis, et LXX palmae apostolorum dulcoratis legis gurgitibus irrigantur. Abraham et Isaac puteos fodiunt; repugnant allophyli, et Bersabeae civi
Abbreviated transcription (Latin):
utomne s acrisitium salis adiectione condiret᷑. Dicen¬
telegis latore. Nec ausererssal foederis desuerificio
dñi. Prapter quod & dñs in euuangelio att. Om̃isiue¬
tima sli salietur & halioloco. Hab&e inuobsalem
xpacem ab&xeint̃uos. Estimant nãqy quidã qđ aorus
aput quosdã gentilium antiquitus erat consua udo
ut quifidelitatẽ regibius ꝓmittabant sile adiuraitun
uel consecritum in p̃sentia earundem regum quibus
dem promitebant comederent : Vndo in libro etre.
iptionẽ quod principe samaritanorum regis psarũ
indeacusatione iudaeorum scriberent dixerint. Memo¬
s sum̃ sulis quem in palatio comedimꝰ. Diffest sane int̃ ca¬
cuminos & comp&entes. Caticumini itaqs̃ qui primum

Expanded text:
ut omne sacrificium salis adjectione condiretur, dicenut omne sacrificium salis adjectione condiretur, dicente legislatore: Nec auferes sal foederis de sacrificio Domini. Propter quod et Dominus in Evangelio ait: Omnis victima sale salietur. Et in alio loco: Habete in vobis salem, et pacem habete inter vos. Aestimant namque quidam, quod etiam apud quosdam gentilium antiqua erat consuetudo, ut qui fidelitatem regibus promittebant, salem adjuratum vel consecratum in praesentiam eorumdem regum quibus fidem promittebant, comederent. Unde in libro Esdrae scriptum est quod principes Samaritanorum regi Persarum, cum de accusatione Judaeorum scriberent, dixerint: Memores sumus salis quod in palatio comedimus . Differt sane inter catechumenos et competentes. Catechumeni itaq
Abbreviated transcription (Latin):
repare. Perpeccatum enim in primo homine lapsi
sum. & hnmortalis hereditatem om̃s deuenimꝰ. Imple
nsumꝰ timoribus &errorilius merito peccati cum
quo nascimur. Ideo & paruuli exsufflantur & ex¬
orcizantur : utpellatur ab eis diaholi potestas ini¬
micaq decepit hominẽ ut pos sider& homines. Non
ergodi creatura in infantes exorciratur aut exsuf¬
flatur sedille subquosunt am̃s quicum peccatonas¬
cuntur. Estenim princeps peccatorum. Est autem
nmundum sp̃m ꝑ energuminis siuecaticuminis sactꝰ
equem abillis diaboli nequissima fortiouis. & in ue¬
fnta maditia uel uiolenta incursio expailsa fugetur¬
ratur & insufflatur ineis utei renuntient atq liben
rio caticuminis dandus a patribus ideo ẽ. institutum
uteiꝰ gustu condim̃tum sapientiae ꝑcipiant neqdes¬
ut affectionis pristine non recordentur nequ a dselih
lecebras reuertantur. Undelegis mandatum est

Expanded text:
 vel increpare. Per peccatum enim in primo homine lapsi  vel increpare. Per peccatum enim in primo homine lapsi sumus, et in mortis haereditatem omnes devenimus. Impleti sumus timoribus et erroribus merito peccati, cum quo nascimur. Ideo et parvuli exsufflantur et exorcizantur, ut pellatur ab eis diaboli potestas inimica, quae decepit hominem, ut possideret homines. Non ergo creatura Dei in infantibus exorcizatur aut exsufflatur: sed ille sub quo sunt omnes qui cum peccato nascuntur; est enim princeps peccatorum. Ac per immundum spiritum in energumenis sive catechumenis factus, per quod ab illis diaboli nequissima virtus, et inveterata malitia, vel violentia, et incursio expulsa fugiaturzatur et insufflatur in eis, ut ei renuntient; atque rio catechumenis dandus a Patribus ideo est institutus, ut ejus gustu condimentum sapientiae percipiant, neque desiut affectiones pristinae non recordentur, neque ad saeculi illecebras revertantur. Unde legis mandatum est,
Abbreviated transcription (Latin):
degentibus & congregabo deuniuersi sterris. & effun¬
dam suꝑuos aqua mundam & mundabimini abom¬
nibus inquinamtis ur̃is. Ipses aluator postbabtis ma
& sci sicato suobabtismo. lauacro aquas iordanis pri¬
mum signum ex aqua fecit & qui abaquis coeperat fini¬
uit inaquis. Latur ꝓcutitur lancoa & babtis mipa¬
riter ad quemas tyrus acram̃ta sunduntur. Post
resur rectionem suam mirtit cdipłos inmundum
uni uersum & dic̃ eis. Ite cloc& eomsgentes bubtiran
crediderit &liabtiratus suerit saluus erit. Exillo
ergo tempus coeperunt apłi docere & babtizan.
Centes aut credere &babtizari. Ergo quibabuidan¬
dus ẽ priur doceatur utcredat. idẽ instruat᷑ side
Hoc ẽ enim cathi cuminumẽẽ. Idẽ. Instructũ cateai¬
rare s̃ instruere. Sicut fili isrł antequuã ad muro
abrum uenirent instructis amoyse deagnilm
dẽ audiens nominetur. Nam caticum inum &instruo¬
num &ccudientem dicunt interp̃tari. &oreizantur¬
uit in primum deindesalem accipiunt &unguntur.

Expanded text:
congregabo vos de universis terris, et effundam super vos aquam mundam, et mundabimini ab omnibus iniquitatibus vestris . Ipse Salvator post baptisma et sanctificatas suo lavacro aquas Jordanis, primum signum ex aquis facit; et qui ab aquis coeperat finivit in aquis. Latus percutitur lancea, et baptismi pariter atque martyrii sacramenta funduntur. Post resurrectionem suam mittit discipulos in mundum universum, et dicit eis: Ite, docete omnes gentes, baptizacrediderit et baptizatus fuerit, salvus erit. Ex illo ergo tempore coeperunt apostoli docere et baptizare; gentes autem credere et baptizari. Ergo qui baptizandus est, prius docetur ut credat, id est instruatur fide: hoc est enim catechumenum esse, id est instructum. Catechizare est instruere. Sic filii Israel antequam ad mare Rubrum venirent, instructi sunt a Moyse de agni iid est audiens, nominetur. Nam catechumenum, et instructum et audientem dicunt interpretari. Exorcizantur primum, deinde salem accipiunt et unguntur
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ ep̃s aut prbt auidiac depositus iuste ꝓcertis criminib:
ausus fuerit ad iractaro ministerium dudum sibi comit¬
sum hic ab ecda penirur abscidatur
iq̃ prbt auidiac & omnino quilib& exclero parrochiã
pprium deserenis ab aliũ ꝓperauerit in deomnino de¬
migrans inulia parro ehna ꝑmulta tm̃pra nititur in¬
morari ulterius ibidem nonministr&. Maximesi
uocante suo ep̃o & regredi ad prapritm parrochium¬
monenti oboedire contempserit quod si in ac discipli¬
natione ꝑdurat aministerio modis omnibus remouett᷑
laut nequaquum locum restitutionis inueniat
Siuero paccausadamnatum alter ep̃s suscipiat hic
i&ium a comuni coherceatur sinado uelutipu
ecdastica constituta dissoluit

Expanded text:
er aut diaconus depositus iuste super certis criminibus ausus fuerit attrectare ministerium dudum sibi commissum, hic ab eclesia penitus abscidatur et omnino quilibet ex clero, parochiam propriam deserens, ad aliam properaverit: dein omnino demigrans, in alia parochia per multa tempora nititur immorari, ulterius ibidem non ministret: maxime, si vocanti suo episcopo, et regredi ad propriam parochiam commonenti obedire contempserit. Quod si in hac indisciplinatione perdurat, a ministerio modis omnibus removeatur: ita ut nequaquam locum restitutionis inveniat. Si vero pro hac causa damnatum alter episcopus suscipiat, hic etiam a communi coerceatur synodo, velut qui ecclesiastica constituta dissolvat
Abbreviated transcription (Latin):
Si quis eorum qui continentiae shulent absq na¬
cessitate corporeae tradita in comune ieuini a&
ab excła custodita supliendo dis soluit stimulosus
cogitationis inpulsus inathemis
m̃multi subregula constituti a uarinae
&tir puc lucra sectantur oblitiq: diuine scriptos
dicentes qui pecuniãsuã nondedit adusurãminu
dantes centesim is exigunt uiste censiut sca & ma¬
na synodus usiquis inuentus suerit posthaned¬
Vle idẽ sescupla exigens uelidiquid tale ꝓrsus exco¬
gtans turpis iucri gr̃a deiciatur aclero & dienus x¬

Expanded text:
Si quis eorum qui continentiae student, absque necessitate corporea, tradita in commune jejunia, et ab Ecclesia custodita, superbiendo dissolvit, stimulo suae cogitationis impulsus, anatheradita in commune jejunia, et m multi sub regula constituti avaritiam, et turpia lucra sectantur, oblitique divinae Scripturae dicentis: Qui pecuniam suam non dedit ad usuram , mutuum dantes centesimas exigunt, juste censuit sancta et magna synodus ut si quis inventus fuerit post hanc dlia, id est, sescupla exigens, vel aliquid tale prorsus excogitans turpis lucri gratia, dejiciatur a clero,
Abbreviated transcription (Latin):
oniurationis & conspirationis crimꝰab exteris legib
ẽ. omnino pibitum multo magis hoc in dĩ eccła nefat
amonere conuerit. Si qui sergocłi uel monachi reꝑ¬
tifuerint coniuranter & conspirantes autin siducs po¬
nentes ep̃is aut clericis graduꝓprio penitus abiciant᷑.¬
uod nono porteat in quad ragesima nuptius aut nata
acdnuptias plauclere uel saltare : sed uener abiliter &e¬
nare uel prandere sicut xp̃ianos dec&¬

Expanded text:
onjurationis vel conspirationis crimen, et ab exteris legibus est omnino prohibitum, multo magis hoc in Ecclesia Dei ne fiat admonere conveniet. Si qui ergo clerici vel monachi reperti fuerint conjurantes, aut conspirantes, aut insidias ponentes episcopis aut clericis, gradus proprius abjiciatuod non oporteat in Quadragesima, aut nuptias, aut natalad nuptias plaudere, vel saltare; sed venerabiliter coenare, vel prandere, sicut Christianos dec
Abbreviated transcription (Latin):
bt siuxorem acceperit abordine deponatur.
quero sornicatus fuerit aut adulterium ppaera
amplius pellideb& &ad penitentium redigi
iliersiduobus fratrilius nubserit
iicitur usq ud mortem. Verum tam̃ inexitum
quatur. Quod sidefeceritiur aut mulier intalibus
ptius : dificilis erit penitentia inuita ꝑmanente.

Expanded text:
 si uxorem acciperit, ab ordine deponatur; si vero fornicatus fuerit aut adulterium perpetraverit, amplius pelli debet et sub penitentia redigilier, si duobus fratribus nupserit, abjiciatur usque ad mortem. Verumtamen in exitu enitentiae consequatur. Quod si defecerit vir, aut mulier in talibus nuptiis, difficilis erit poenitentia in vita permanenti.
Abbreviated transcription (Latin):
ncarcirem posituerequarito & dobonis uris eistu¬
nistrato. Vliduus &orsano: Incribulatiorus ces
adiuuate pauperer & silpressos a praueso¬
nibus uel deimiqui iuditia iiquantum potes¬
s. idiutorium praessate. Iuditium recium sẽp

Expanded text:
equirite, et de bonis vestris eis ministrate. Viduas et orphanos in tribulationes eorum adjuvate; pauperes et omnes oppressos a pravis hominibus, vel de iniquo judicio et quantum potestis, adjutorium praestate. Judicium rectum semper
Abbreviated transcription (Latin):
adimple ant. Cantor aut uocatur quu noet mo¬
di larir incantu. Huius duo gerera. dcuntur ii
artemusica sicut ea doeti hominer latine dicerepo¬
tuerunt p̃centor & succentor. p̃centor scilie& qui
uocem p̃mittit incantu. Succentor aũt quisuibse¬
quenter canendo respondit. Concentor aũt dr̃
quiconsonat qui aut non consunat non coneinnit
nec contentor erit.
coliti gr̃ latine cȩroserii dicuntuor adeportandis
cacreis quando legendumẽ eu angelium autsacri¬
sinium offerendum : Iunc enim accenduntur lun¬
naruc abeis & deportantur. Nonadeffugandasto¬
nobras: dumsol eodem tmp̃mae rutil& sed ad signũ
la &iciae demonstrandum ut subtẏpoluminis corpo¬
ralis illa lux ostendatur dequa in ei angelio legit᷑¬

Expanded text:
adinpleant. Cantor autem vocatus quia voce moadinpleant. Cantor autem vocatus quia voce modulatur in cantu. Huius duo genera dicuntur in arte musica, sicut ea docti homines Latine dicere potuerunt, praecentor et succentor. Praecentor scilicet, qui vocem praemittit in cantu. Succentor autem, qui subsequenter canendo respondet. Concentor autem dicitur, quia consonat; qui autem consonat nec concinit, nec concentor erit. Acolythi Graece, Latine ceroferarii dicuntur, a deportandis cereis, quando legendum est Evangelium, aut sacrificium offerendum. Tunc enim accenduntur luminaria ab eis et deportantur, non ad effugandas tenebras, dum sol eodem tempore rutilet, sed ad signum laetitiae demonstrandum, ut sub typo luminis corporalis illa lux ostendatur de qua in Evangelio legit
Abbreviated transcription (Latin):
quiedlutiam dignitat s hoc a&atis. Leuite ex nomine
uctor es uocati. Deleui enim. leuitae ex ortisunt.
lquilius intemplodi mystici sacram̃ti mysteria explabant᷑
iigrece diucom latine ministridicuntur. Iuisicut
in sac̃ dote consecratio ia inministroministeriidis¬
pensatio abetur.
ppodiacones grece quos nos subcliaconis dicim qui
ideo subellantur quia subiacent p̃ceptis. & ofsitus
leutarum. Oblationes enim intemplodĩ asi delibur
psi suscipiunt & leuitis suꝑponendas altaribus de¬
ferunt hi aput ebreo nathanei uocantur.
extorer alegendo. pralmistȩ apsalmis canenda
uocati. Illienim p̃dic ant ppłis quis equant. Istica¬
nunt ut excitent ad conpunctionem animos audi¬
ennum. Lic& & quidem lectores Itamisereantur
pnuntiant utquordam adluctum lammtationemq
compellant idem a&iõ & pnuntiatores uocantur:
q porro adnuntiant: Tinta enim &t unoluraerit
corum uox ut quam ius lange positorum, aurer

Expanded text:
us nomen dignitatis: aetatis. Levitae ex nomine auctoris vocati. A Levi autem Levitae exorti sunt, a quibus in templo Dei mystici sacramenti ministeria explebantur. Ii Graece diacones, Latine ministri dicuntur: quod sicut in sacerdote consecratio, ita in diacono ministerii dispensatio habetur. Hypodiacones Graece, quos nos subdiacones dicimus: qui ideo sic appellantur, quia subjacent praeceptis et officiis Levitarum. Oblationes enim in templo Dei a fidelibus ipsi suscipiunt, et Levitis superponendas altaribus deferunt. Hii apud Haebraeos Nathinnei vocantur. Lectores a legendo, psalmistae a psalmis canendis vocati. Illi enim praedicant populis, quid sequantur: isti canunt, ut excitent ad compunctionem animos audientium. Licet et quidam lectores ita miseranter pronuntiant, ut quosdam ad luctum lamentationemque conpellant. Idem etiam et pronuntiatores vocantur, quod porro adnuntiant. Tanta enim et tam clara erit eorum vox, ut quamvis longe positorum aures
Abbreviated transcription (Latin):
ehomicidiis nonspunte comissis prior quidẽ defi¬
nitto post uii annorum penitentiam ꝑfectionẽ
consequi p̃cepit. Scda uero quinquennio tempus ex
ediacunt ex quigendi liquid artemalefica
dim reddidit postmadum desponsaiã sibidax

Expanded text:
quidem definitio post septennem poenitentiam perfectionem consequi praecipit: secunda vero, quinquennii tempus expintroducunt, exquirendi aliquid arte malefica, vidam reddidit: postmodum desponsatam sibi dux
Abbreviated transcription (Latin):
os quirapiunt mulieres sub nomine simił habitando
quo operantes autcoibentes raptoribus decreuit sca
synodur Vt siquidem clericisunt decidant gradu
pprio siuero layci anathematirentur.
si adtrȩnas nuptius sponte transierint. Id custoduen¬
dum ẽẽ decreuimꝰ ut penitentia his statim d&ur
acumdata fuerit nisi plena satis secerint dõ inquan¬
ium ratio poposcerit earumdem comunionedefe¬
Niucumq a&iã puelle seu ꝓpria uolunta temonas¬
terio expetunt seu ad parentibus offeruntur annũ
monasteriis ubi non ꝑp&uo tenentur iclusȩ trien¬
nium in ea qua intrauerint uesteꝑmaneint. Et post¬
modum scđ statuta monasterii ipsus in locoeligerit
ꝑmanero uestim̃ta religionis accipiant. Q.
si deinceps sacra relinquenter loca ꝓpositũs n
ꝓpriis tam puelle quam uiduaco comutatis ues¬
tibus conuertantur: cum his quib: c̃iugioco¬
pulantur ab ecolae comunione priuentur.
Sanenculpam sequestrationis sanauerint. aco¬

Expanded text:
os qui rapiunt mulieres sub nomine simul habitandi, cooperantes, aut conniventes raptoribus: decrevit sancta synodus, ut si quidem clerici sunt, decidant gradu proprio; si vero laici, anathematizentur.si ad terrenas nuptias sponte transierint, id custodiendum esse decrevimus, ut poenitentia his nec statim detur, et cum data fuerit, nisi plene satisfecerint Deo, inquantum ratio poposcerit, earumdem communio diffenque etiam puellae, seu propria voluntate monasterium expetunt, seu a parentibus offeruntur, annums vero monasteriis ubi non perpetuo tenentur inclusae, triennium in ea qua intraverint veste permaneant, et postmodum secundum statuta monasterii ipsius in quo elegerint permanere vestimenta religionis accipiant. Quae si deinceps, sacra relinquentes loca, sanctum proe in domibus propriis, tam puellae quam viduae, commutatis vestibus convertuntur, cum his quibus conjugio copulantur ab Ecclesiae communione priventur: sane si culpam sequestratione sanaverint ad co
Abbreviated transcription (Latin):
Etilla tenendiẽ qy ante in mortalisponso c̃iunxe¬
crate : tam̃ in ꝓposito uirginadi sẽꝑ manere ꝓmi¬
libone fidei contractus nulla ratione dis soluiquan¬
tumagis ista politatio quã dõ pepigit sin eiundicta¬
euiduis & puellis quisibi uester in abitureligionis
indomos proprius tam a parentibus quã ꝑseipsus
pcepta canonum coniunctione crediderint copu¬
landus : tam dui utrumqy ab eantur acomunione
supensi quousq: quod inlicite ꝑp&rauerint em̃deNt.
Autsiem̃ dire nec glexerint a comunione ecłastico¬
uel omnium xp̃ianorum conuiuo in ꝑp&uo sint¬
sequestricti

Expanded text:
et illa tenenda est quae ante se immortali sponso conjunxectae, tamen in proposito virginali se permanere simulet bonae fidei contractus nulla ratione dissolvi, quanto magis ista pollicitatio, quam cum Deo pepigit, solvi sividuis et puellis quae sibi in habitum religionis in domibus propriis, tam a parentibus quam per se, vpraecepta canonum coniugia crediderint copulanda, tamdiu utrique habeantur a communione suspensi, quousque quod inlicite perpetraverunt, emendent. Quod si emendare neglexerint, a communione vel omnium christianorum convivio in perpetsequestrati
Abbreviated transcription (Latin):
cunc demum fidelibus inoratione com. iieeđ
postmodum uero licebit ep̃o dehis adiquid huma¬
nis cogitare quicumq: uero indifferenter tuler
& abitum Introeundi ecclamsibi arbitrati sunt
ad conuersionem porse sufficere hidefinitum
modis omnibus tempus impleant.
bus pente costes. ut om̃a inuni uersis locis conso¬
nantur conseruentur placuit sc̃o concilio stan¬

Expanded text:
tum demum fidelibus in oratione communicent, postmodum vero licebit episcopo de his aliquid humanius cogitare. Quicunque vero indifferenter tulerunt, et aditum introeundi Ecclesiam sibi arbitrati sunt ad conversionem posse sufficere, hi definitum modis omnibus tempus implebunt. ebus Pentecostes: ut omnia in universis locis consonanter observentur, placuit sancto concilio stan
Abbreviated transcription (Latin):
estum serre non possent filotantum capite religare
coeperunt. Num nudis eos penitus capitibus. incede¬
renefas erat. Vide & asilio quo utebantur slam iner
dictis̃ quasi flamines. Uerum festir diebus filo depo¬
sito pylleu inponebant ꝓsicerdotueminentia.
crepita senec tuto. sed ꝓpt̃ honorem & dignitatem
quã acceperunt prłtri nominantur. Ideo auten
quia nec chrismate frontem signant nec paraclitum

Expanded text:
per aestum ferre non possent, filo tantum capita religare per aestum ferre non possent, filo tantum capita religare coeperunt. Nam nudis penitus eos capitibus incedere nefas erat. Unde a filo, quo utebantur, flamines dicti sunt, quasi filamines. Verum festis diebus filo deposito pilleum inponebant pro sacerdotii eminentia. crepita senectute; sed propter honorem et dignitatem, quam acceperunt, presbyteri nominantur. Ideo autem  apicem non habent: quia nec chrismate frontem signant, nec paraclitum
Abbreviated transcription (Latin):
deredicitur. Ep̃i aut gr̃. latine speculatures lnt̃ p̃¬
tunt. Nimis peculatorẽ p̃positus in eccła dietus co
quod speculetur atq ꝓspitiat popularum insra po
st orummnares & uitam. Pontifex princops sac̃do¬
tum ẽ quasiuia sequentium ipseẽ sumꝰ sac̃ dor ipse
pontisex maximꝰ nuncupatur. Ipseeni esficit sa¬
cerdotes atqyleuit is ipseonis ordines eccłasticordis¬
ponit. Ipseq quidunus quisq: facero dobeatosten¬
dit. Ante enum pontisices reges erant. Mamriaioꝵ
six. Vide &roimani imperatores pontisicerdicebant᷑
dictes uum mentis appellatur cuius significatio
senullum ab&. Sacerdotes aũt nom̃ habent conpas¬
tum ex greco & latino quasi sacrum dans. Sicut erum
rex a regendo ita sacerdos ascĩsicando uocaturẽ con¬
secrat erum & sc̃isicat. Sacerlotes aut gentilium fla¬
minis dicebantur hi incapite ab ebant. pilleum in quo
erat breuis uirga desuꝑabens lane aliquid quod ꝑ

Expanded text:
r. Episcopi autem Graece, Latine speculatores interprr. Episcopi autem Graece, Latine speculatores interpretantur. Nam speculator est praepositus in Ecclesia dictus: eo quod speculetur atque praespiciat populorum infra se positorum mores et vitam. Pontifex princeps sacerdotum est, quasi via sequentium: ipse et summus sacerdos, ipse pontifex maximus nuncupatur: ipse enim efficit sacerdotes atque Levitas: ipse omnes ordines ecclesiasticos disponit: ipse, quid unusquisque facere debeat, ostendit. Antea autem pontifices et reges erant. Nam majorum mani imperatores pontifices dicebantur. Vates a vi mentis appellati. Cujus significatio se nullum habet. Sacerdos autem nomen habet conpositum ex Graeco et Latino, quasi sacrum dans; sicut enim rex a regendo, ita sacerdos a sacrificando vocatus est. Consecrat enim et sanctificat. Sacerdotes autem gentilium flamines dicebantur. Hi in capite habebant pilleum, in quo erat brevis virga desuper habens lanae aliquid. Quod cum
Abbreviated transcription (Latin):
chis archi ep̃ir maropolitanis. adq: ep̃is. Pari¬
archu ex grega linguic. sumus patrur Inĩ p̃tatun
quiae primum ide apłicum retin&e locum. &ideo
qui sumohonore fungitur talinomoie censetur
sicut romanus antiochenus & id exancirinus. Ar¬
chiep̃s ex greco uocabulo quodstt sum ep̃orum tena
enimuicem ipłicam & p̃sid& tam maro politanis
Quorum auctoruirati & doctrine caxeris sac̃ dotes sul¬
uectisum sine quibur nihil reliqius ep̃is agere lic&
sollicitudo enim tatius ꝓuinciae ipsis conussuest.
Om̃s superius designati ordorerino eodemq uocabu¬
lo ep̃is nominant sedinde priuato nomine quidem
minantir propter distic tionem potestatũ quã sin¬
qularit acceperioit. Patriarcha pater principium.
Iehoenim princeps. Ardnep̃ir princeps eporum me¬
ropolitanis. Episcopatur aũt uocabulum indedic
nimẽ ut illequi suꝑefficitur supintendat curam scili¬
e& subditorum gerens. Scopynenimgr. latine inten

Expanded text:
ropolitanis atque episcopis. Patriarcha Graeca lingua summus patrum interpretatur, quia primum, id est apostolicum, retinet locum; et ideo, quia summo honore fungitur, tali nomine censetur, sicut Romanus, Antiochenus et Alexandrinus. Archiepiscopus Graeco vocabulo quod sit summus episcoporum. Tenet enim vicem apostolicam et praesidet tam metropolitanis quorum auctoritati et doctrinae ceteri sacerdotes subiecti sunt, sine quibus nihil reliquos episcopos agere licet. Sollicitudo enim totius provinciae ipsis commissa est. Omnes autem superius designati ordines uno eodemque vocabulo episcopi nominantur, sed inde privato nomine quidam utuntur, propter distinctionem potestatum quam singulariter acceperunt. Patriarcha pater principum. Ἄρχων enim princeps. Archiepiscopus princeps episcoporum. Metropolitanus. Episcopatus autem voctum, quod ille qui superefficitur superintendat, curam scilicet subditorum gerens. Scopein σκοπεῖν en
Abbreviated transcription (Latin):
Ixorcistegr latinȩ adiuranter uel increpantes
rantes ut non in grediatur ab eis.
oscuri idest unitores qui inueteri testamento eles¬
uisunt ad custodiam templi i non in grederetur
psue hostis templi ipsi enim tenentes elauem ortia
litus ex utraq custohunt atq: interbonos & malos
abenter iuditium fideles recipiunt reiciunt infi¬
deles
onachus greca lingua & himologia uocatus eoqđ
st singularis monas enim .gr singularitas dicit᷑
gosisolitarius interp̃tat uocabulum monachiqid
facit in turba quisolus ẽ.¬
ndexp̃iani. Xp̃ianus quantum int̃ p̃tato osten¬
sicut auidi iudȩi. De magistri quippenom̃ cogno¬
ꝓeo quod adhuedoc trinã fidei audit. Necdã
dens annis tribus comuniona priu&ur quia sus

Expanded text:
o in Latino adiurantes sive increpantes rantes per eum ut egrediatur ab eis. Ostiarii idem et ianitores, qui in Veteri Testamento electi sunt ad custodiam templi, ut non ingrederetur , quod praesint ostiis templi. Ipsi enim tenentes clavem omnia intus extraque custodiunt, atque inter bonos et malos habentes iudicium fideles recipiunt, respuunt infidelesonachus Graeca etymologia vocatus, eo quod sit singularis, monas enim Graece singularitas dicitur. Ergo si solitarius interpretatur vocabulum monachi: quid facit in turba, qui solus eChristianus, quantum interpretatio ostensicut a Iuda Iudaei. De magistri quippe nomine cognoeo quod adhuc doctrinam fidei audit, necdum dens annis tribus communione privetur, quia suae
Abbreviated transcription (Latin):
uit pubt aut diaconus aleue atq ebri&ati dos an¬
iuens aut desinat aut certe damn&ur. Similã
clerici & laici siꝑmanserint in alea comunione
priuentur. Subdiuconus aut lector aut canto
similia fatiens aut desinut aut comunione priua
Similiter a&ium laicus¬

Expanded text:
aconus aleae atque ebrietati deserviens, aut desinat, aut certe damnetur. Similiter clerici et laici, si permanserint in alea, communione priventur. XLIII. Subdiaconus, aut lector, aut cantor, similia faciens, aut desinat, aut communione privetur; similiter etiam laic
Abbreviated transcription (Latin):
mnentiam un&e. Sobri&ium & parcitato de
potu& cibo abeatis. Ie iuniũ mate. Senioris
aligite. Patientes estute adonis. Bene dici
his quiiis hoder̃. Caritas &q uidium pax¬
atentiu benignitas bonitas spes. fides mansu¬

Expanded text:
tinentiam tenete; sobrietatem et parcitatem de potu et cibo habetote; jejunium amate; seniores ligite, patientes estote ad omnes, bene facite his qui oderunt vos. Charitas et gaudium, patientia, benignitas, bonitas, spes, fides, m