comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mortẽ. alii ⁊ nunc et tunc. uerumptam̃ añ iuditiũ illd̃
seussimum nouissimumq paciunt᷑. Non aut̃ om̃s ueni¬
unt in sempit̾nas penas quȩ pꝰ illd̾ iudiciũ sunt futẽ. qͥ
pꝰ mortẽ sustinent tp̃rales. Nam quibꝰdã q̃ in isto ñ re¬
mittit᷑. remitti in fut᷑o scło idẽ ne futi scłi ȩt̾no supplitio
hac uita. s tantum pea penas luunt. Fuisse tam̃ aliqꝰ
qui usq ad de crepitã senectutẽ ne breuissimã quidẽ ac¬

Expanded text:
mortem, alii et nunc et tunc, uerum tamen ante iudicium illud mortem, alii et nunc et tunc, uerum tamen ante iudicium illud seuerissimum nouissimumque patiuntur. Non autem omnes ueniunt in sempiternas poenas, quae post illud iudicium sunt futurae, qui post mortem sustinent temporales. Nam quibusdam, quod in isto non remittitur, remitti in futuro saeculo, id est, ne futuri saeculi aeterno supplicio hac uita, sed tantum postea poenas luunt. fuisse tamen aliquos, qui usque ad decrepitam senectutem ne leuissimam quide
Abbreviated transcription (Latin):
suo noĩe exp̾ssꝰ ẽ. cum dixit aut exxurit᷑ igni. Nos uͦ
⁊̃ in hac quidẽ mortali uita ẽẽ qͣstã penas p᷑gatorias
confitem᷑. ñ quibꝰ affligunt᷑ qͦꝵ uita uł ñ iñ fit melior.
uł potiꝰ iñ fit peior. s illis sunt pͣgatoriȩ. qͥ eis coher¬
citi corrigunt᷑. Cet̾e om̃s penȩ siue tprarie siue sempi¬
t̾ne. sic̃ unusqͥsq diuina ꝓuidentia tͣctandꝰ ẽ inferunt̃
uł ꝓ pcc̃is siue p̾t̾itis. siue in qͥbꝰ adhuc uiuit ille qͥ¬
plectit᷑. uł ꝓ ex̾cendis declarand̃q uͥtutibꝰ. ꝑ homines
et angłos seubonos seu malos. Nam ⁊ si qͥsꝙ mali ali¬
quid alt̾iꝰ in ꝓbitate uł enore paciat᷑. peccat quidẽ hõ
quiuł ignorantia ł inusticia eiuqͣm mali aliquis fac̃.
sed ñ pecat ds̃ qui iusto qͣmuis occulto uiditio fieri
sinit.
siuit. S tp̃rarias penas alii in bac uita tantum. alii pꝰ

Expanded text:
suo nomine expressus est, cum dixit: \'Aut exuritur igni.\' Nos uero suo nomine expressus est, cum dixit: \'Aut exuritur igni.\' Nos uero etiam in hac quidem mortali uita esse quasdam poenas purgatorias confitemur, non quibus adfliguntur, quorum uita uel non inde fit melior, uel potius inde fit peior; sed illis sunt purgatoriae, qui eis coherciti corriguntur. Ceterae omnes poenae, siue temporariae siue sempiternae, sicut unusquisque diuina prouidentia tractandus est, inferuntur uel pro peccatis siue pplectitur, uel pro exercendis declarandisque uirtutibus per homines et angelos seu bonos seu malos. nam etsi quisque mali aliquid alterius inprobitate uel errore patiatur, peccat quidem homo, qui uel ignorantia uel iniustitia cuiquam mali aliquid facit; sed non peccat Deus, qui iusto, quamuis occulto, iudicio fieri sinit. Sed temporarias poenas alii in hac uita tantum, alii post
Abbreviated transcription (Latin):
iustȩ nemo rep̾hendet. Quia u̾o exc iñ tã multi lib̾ant᷑.¬
piunt clause tenebris ⁊ carce ceco. secutꝰ adiunx̃ atq
ait. Quin ⁊ supp̃mo cum lumine uita reliqͥd idest cum
die nouissimo reliqͥd eos ista uita. ñ tañ inqͥt om̃e ma¬
lum miseris. nec funditꝰ om̃s corꝑe excedunt pestes. penitq̃
necesse ẽ. Multa du c̃creta modis inolesc̾e miris. Ergo
ex̃cent᷑ penis ueteꝵq maloꝵ. Supplitia expendunt.
aliȩ pandunt᷑ in anes. Suspense aduentos aliis sub
gurgite uasto infectũ eliit᷑ scelꝰ aut exurit᷑ igni. Q i
opinant᷑ nullas penas nͥ purgatorias uolũt ẽẽ pꝰ mortẽ.
ut qm̃ t̾ris suꝑiora sunt elem̃ta. aqͣ. aer. ignis. ex aliqͦ
istoꝵ mundet᷑ ꝑ exepiatorias penas. q̃ t̾rena contagiõe
contͣctũ ẽ. Aer quippe excipit᷑ in eo q̃ ait suspense ad
uentos. aqͣ in eo q̃ ait sub gungite uasto. Ignis aut̃

Expanded text:
iuste nemo reprehenderet; quia uero tam multi exindiuste nemo reprehenderet; quia uero tam multi exindciunt, clausae tenebris et carcere caeco, secutus adiunxit adque ait: Quin et supremo cum lumine uita reliquit id est cum die nouissimo reliquit eas ista uita, Non tamen inquit omne magatur. Hinc est Maronis illa sententia, ubi, cum dixisset necesse est Multa diu concreta modis inolescere miris. Ergo exercentur poenis ueterumque malorum Supplicia expendunt; aliae panduntur inanes Suspensae ad uentos, aliis sub gurgite uasto Infectum eluitur scelus aut exuritur igni. Qui hoc opinantur, nullas poenas nisi purgatorias uolunt esse post mortem, ut, quoniam terris superiora sunt elementa aqua, aer, ignis, ex aliquo istorum mundetur per expiatorias poenas, quod terrena contagione contractum est. Aer quippe accipitur in eo quod ait: \'Suspensae ad uentos\'; aqua in eo quod ait: cSub gurgite uasto; ignis autem
Abbreviated transcription (Latin):
comissũ ẽ. Quanto enĩ mag̾ hõ fruebat᷑ dõ. tanto ma¬
iore impietate deliquit dm̃. ⁊ factꝰ ẽ malo dignꝰ et̾no.
quiħ inse ꝑemit bonũ. q̃ eẽ poss ȩt̾nũ. hinc ẽ uniu̾¬
sa gen̾is humani massa damnata. qm̃ quiħ pͥmus
admisit cum ea quȩ in illo fu̾at radicata sua stirpe
punitꝰ ẽ. ut nullꝰ ab ħ iusto debitoq supplitio ñ mised̃i
et indebita gr̃a lib̾etur. atq ita disꝑtiat᷑ genꝰ humanũ.
ut in quibdã demonstret᷑ quid ualeat misericors gr̃a in
cetis qͥd iusta iuindicta. Neq enĩ utũq demonstraret᷑ in
omĩbꝰ. q si om̃s remañent in penis. iustȩ damnationis.
in nullo appareret misericors gr̃a. Rursꝰ si om̃s a tene¬
bris tͣnsfeient᷑ in lucẽ. in nullo appareret u̾itas ultionis.
In qua ꝓptẽa multo plures qͣm in illa sunt. ut sic ostendat᷑
qͥd om̃ibꝰ deb̾et᷑. Qd̃ si oĩbꝰ reddet᷑. iusticiã uindicantis

Expanded text:
commissum est. quanto enim magis homo fruebatur deo, tanto macommissum est. quanto enim magis homo fruebatur deo, tanto maiore impietate dereliquit deum et factus est malo dignus aeterno, qui hoc in se peremit bonum, quod esse posset aeternum. Hinc est uniuersa generis humani massa damnata; quoniam, qui hoc primus admisit, cum ea quae in illo fuerat radicata sua stirpe punitus est, ut nullus ab hoc iusto debitoque supplicio nisi misericordi et indebita gratia liberetur adque ita dispertiatur genus humanum, ut in quibusdam demonstretur quid ualeat misericors gratia, in ceteris quid iusta uindicta. Neque enim utrumque demonstraretur in omnibus, quia, si omnes remanerent in poenis iustae damnationis, in nullo appareret misericors gratia; rursus si omnes a tenebris transferrentur in lucem, in nullo appareret ueritas ultionis. Inquid omnibus deberetur. quod si omnibus redderetur, iustitiam uindicantis
Abbreviated transcription (Latin):
li homines supplitio pͥmȩ mortis. ħ ẽ de illa eiuitate
ĩ mortali hoĩes supplicio scde mortis auferre. Sic̃ enĩ
ñ efficiunt leges hꝰ ciuitatis ut in eã qͥsq reuocet᷑ occisꝰ
sic nec illius ut in uitã reuocet᷑ et̾nam scda morte dã¬
m̃si fu̾itis remetiet᷑ uob̾. si tp̃rale pecem supplitio pu¬
nitur ȩt̾no: ħ ec attendt̃ ñ ꝓpt̾ equale tp̃ris spatiuĩ.
s ꝓpt̾ uicissitudinẽ mali .i. ut qui mala fec̃it ma¬
la paciat᷑. eandẽ dictam fuisse m̃surã. qͣmuis ħ in
ea re ꝓpͥe possit accipi. de qua dñs cum ħ dic̃et loq̃bat᷑.
id ẽ de udiciis ⁊ condemnationibꝰ. ꝓ iñ qͥ uidicat et
condemnat iniustȩ. si uidicat᷑ ⁊ cõdemnat᷑ iustȩ in eadẽ
patit᷑. qͣmius fec̃it damnatione q̃ miquũ ẽ. paciat᷑ dã¬
sibꝰ uidet᷑ humanis. qr in hac infirmitate moribundoꝵ
sensuũ deest ille sensꝰ altissime purissimeq sapĩȩ qͦ
sentiri possit qͣntum nefas in illa pͥma p̾uaricatiõe

Expanded text:
primae mortis, hoc est de illa ciuitate immortali homines supplicio secundae mortis auferre. sicut enim non efficiunt leges huius ciuitatis, ut in eam quisque reuocetur occisus, sic nec illius, ut in uitam reuocetur aeternam secunda morte damicio punitur aeterno? Nec adtendunt non propter aequale temporis spatium, sed propter uicissitudinem mali, id est ut qui mala fecerit mala patiatur, eandem dictam fuisse mensuram. Quamuis hoc in ea re proprie possit accipi, de qua Dominus cum hoc diceret loquebatur, id est de iudiciis et condemnationibus. Proinde qui iudicat et condemnat iniuste, si iudicatur et condemnatur iuste, in eadem patitur; quamuis fecerit damnatione quod iniquum est, patiatur damsibus uidetur humanis, quia in hac infirmitate moribundorum sensuum deest ille sensus altissimae purissimaeque sapientiae, quo sentiri possit quantum nefas in illa prima praeuaricatione
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ ꝑmiserit. ꝑfecto ut posit ħ fieri continebit in ira fua
miserationes suas. q̃ enĩ psalmꝰ dic̃ ñ eẽ facturũ. ñ enĩait.
Numqͥd du otinebit in ira sua miserationes suas. s q̃ ꝓrsꝰ
ꝯtinebit ostñdit. Sic gͦ istam uolunt iudicii dĩ cõmi¬
nationẽ ñ ẽẽ m̃dacẽ. qͣnuis sit neminẽ damnat᷑us. quẽ
admodũ eiꝰ cõminationẽ qua dix̃ eũsurũ se ẽẽ ninuen
ciuitatẽ m̃dacẽ ñ possumꝰ dice. S tam̃ factũ ñ ẽ inqͥũt¬

Expanded text:
esse permiserit, profecto, ut possit hoc fieri, continebit in ira sua esse permiserit, profecto, ut possit hoc fieri, continebit in ira sua miserationes suas, quod eum psalmus dicit non esse facturum. Non enim ait: \'Numquid diu continebitinebit ostendit. Sic ergo isti uolunt iudicii Dei comminationem non esse mendacem, quamuis sit neminem damnaturus, quem ad modum eius comminationem, qua dixit euersurum se esse Nineuen ciuitatem, mendacem n
Abbreviated transcription (Latin):
Donabit enĩ eos inqͥunt mic̃ors ds̃. p̃cibꝰ ⁊ int̾cessionibꝰ scõꝵ
suoꝵ. Si enĩ orabant ꝓillis qñ eos paciebant᷑ iniicos.
qͣntomag̃ qñ uidebunt eos humiles. supplicesq ꝓstratos:
Neq enĩ cdendum ẽ aunt tc̃ amissuros sc̃õs uisc̾a mic̾iȩ. cũ
fu̾int plenissime ac ꝑfectissime sc̃itatis. ut qͥ t̾e orabant
ꝓmimicis suis. qñ ⁊ ipsi sine peceo ñ erant. tẽ ñ orent ꝓ
supplicibꝰ suis qñ nullum ceꝑint hr̃e pec̾em. Aut uͦ t̾c eos
scĩtate nullũ inueniet orationis impedim̃tũ : Testimoniũ
uͦ psalmi ⁊ illi quidẽ qui ꝑmittunt infideles atq impios
hoĩes saltĩ longo tp̃r cruciari. ⁊ pꝰea e mał oĩbꝰ erin. sed
mag̾ isti ꝓse dicunt ẽẽ uͥ legit᷑. Numqͥd obliuiscet᷑ misere¬
ri d̾s. aut continebit in ira sua mic̃as suas: Ira eiꝰ ẽ ĩqͥut̃
ut om̃s indigni b̃itudine sempit̾na. ipso iudicante pu¬
niant᷑ supplitio sempit̾no. S si uł longũ uł ꝓrsꝰ ullum

Expanded text:
essionibus sanctorum suorum. Si enim orabant pro illis, quando eos patiebantur inimicos, quanto magis quando uidebunt humiles supplicesque prostratos! Neque enim credendum est, aiunt, tunc amissuros sanctos uiscera misericordiae, cum fuerint plenissimae ac perfectissimae sanctitatis, ut, qui tunc orabant pro inimicis suis, quando et ipsi sine peccato non erant, tunc non orent pro supplicibus suis, quando nullum coeperint habere peccatum. Aut uero Deus sanctitate nullum inueniet orationis inpedimentum? Testimonium uero psalmi et illi quidem, qui permittunt infideles adque inpios homines saltem longo tempore cruciari et postea de malis omnibus erui, sed magis isti pro se dicunt esse, ubi legitur: Numquid obliuiscetur misereri Deus aut continebit in ira sua miserationes suas? Ira eius est, inquiunt, ut omnes indigni beatitudine sempiterna ipso iudicante puniantur supplicio sempiterno. Sed si uel longum uel prorsus ullum
Abbreviated transcription (Latin):
longũ ẽ. reddant rõnẽ si possunt infideles isti qͥ nolũt
diuinis litt̾is ed̾e. qͥd aliud qͣm ñ putantes eas ẽẽ diui¬
sumat᷑. doleat neq moriat᷑. Raciocinatores uidelieet
magni qui de om̃ibꝰ rebꝰ quas eẽ mirabiles constat poᷤ¬
sint redd̾e rõnẽ. Reddant gͦ de his quȩ pauea posumꝰ.
quȩ ꝓculdubio si ẽẽ nescirent ⁊ ea futura eẽ dicemꝰ. młto

Expanded text:
longum est, reddant rationem, si possunt, infideles isti, qui nolunt longum est, reddant rationem, si possunt, infideles isti, qui nolunt diuinis litteris credere; quid aliud quam non putantes eas esse diuisumatur, doleat neque moriatur; ratiocinatores uidelicet magni, qui de omnibus rebus, quas esse mirabiles constat, possint reddere rationem. lieddant ergo de his, quae pauca posuimus, quae procul dubio si esse nescirent et ea futura esse diceremus, multo
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ mirabiliꝰ cum in iino aliqͣndiu fu̾it iñ ad aquȩ supficiẽ
rursus em̃gẽ. qñ madefactum debuit humoris pondẽ
p̃g̃uari. Poma int̾ra sodomoꝵ gigni quidẽ ⁊ ad matiͦ¬
tatis faciem ꝑuenire. s morsu p̾ssuue tẽptata in fumũ
ae fauillam corio fatiscente uanesc̾e. Pẏriten lapidem
ꝑsicũ tenentis manum si uehem̃tiꝰ p̾mat᷑ adurere. ꝓpt̾
q̃ ab igne nom̃ accep̃. In eadẽ ꝑside gigni ⁊̃ lapidem
seleniten cꝰ int̾iorẽ candorẽ cum luna c̾sc̃ẽ atq defic̃ẽ.
In capadocia etiam uento eqͣs conciꝑe. eosdemq fecus
ñ amplius tͥennio uiu̾e. Tẏlen indie insulam eo pre¬
feiri cet̾is t̾ris. qd̾ om̃s arbor q̃ in ea gignit᷑ nũqͣm nu¬
dat᷑ tegnure folioꝵ. De his et aliis innum̾abilib mi¬
rabilib que historia ñ factoꝵ et tͣnsactoꝵ. s manenti¬
um locoꝵ tenet. mͥ aũ aliud agenti ea q̃ ꝑseqͥ minis

Expanded text:
 mirabilius, cum in imo aliquamdiu fuerit, inde ad aquae superficiem  mirabilius, cum in imo aliquamdiu fuerit, inde ad aquae superficiem rursus emergere, quando madefactum debuit umoris pondere praegrauari. Poma in terra Sodomorum gigni quidem et ad maturitatis faciem peruenire; sed morsu pressuue tentata in fumum ac fauillam corio fatiscente uanescere. Pyriten lapidem Persicum tenentis manum, si uehementius prematur, adurere, propter quod ab igne nomen accepit. In eadem Perside gigni etiam lapidem seleniten, cuius interiorem candorem cum luna crescere adque deficere. In Cappadocia etiam uento equas concipere, eosdemque fetus non amplius triennio uiuere. Tylon Indiae insulam eo praeferri ceteris terris, quod omnis arbor, quae in ea gignitur, numquam nudatur tegmine foliorum. De bis adque aliis innumerabilibus mirabilibus, quae historia non factorum et transactorum, sed manentium locorum tenet, mihi autem aliud agenti ea persequi nimis
Abbreviated transcription (Latin):
ñ posse ꝑuid̾int fatendũ ẽ eis ñ io aliquid ñ fuisse uł
ñ fut᷑um ẽẽ. quia iõ iñ ñ pot̾ reddi. qñquidẽ s̃ ista de¬
s̃ litt̾s ñ gesta atq tͣnsacta s in locis quibꝰdã manentia.
Quo si quisꝙͣ ire uolu̾̃it ⁊ potũit. utr̃ uera sint explora¬
bit. s pauca ꝯmemoro. Agͥgentinũ siliciȩ sale pbibet
cum fu̾it admotꝰ igni ułut in aqua fluescẽ. cum u̾o ipsi
aquȩ ułut in igne ẽpitare. Apud garamãtas quendã
fontem tam frigidũ diebꝰ ut ñ bibat᷑. tam feruidũ no¬
ctibꝰ ut non tangat᷑. In epiro aliũ fontem in qͦ faces ut
in cet̾ĩs extingunt᷑ accensȩ. s ñ ut incet̾is accendunt᷑
extinctȩ. Asbeston archadiȩ lapidẽ ꝓpt̾ea sic uocari.
q accensus semel iam ñ possit exetingui. Lignũ cꝰdã ficꝰ
egiptie. ñ ut ligna cet̾a in aquis natare sed m̃gi. S qͥ

Expanded text:
non posse peruiderint, fatendum est eis non ideo aliquid non fuisse uel non posse peruiderint, fatendum est eis non ideo aliquid non fuisse uel non futurum esse, quia ratio inde non potest reddi. quando quidem sunt istasunt litteris, non gesta adque transacta, sed in locis quibusque manentia; quo si quisquam ire uoluerit et potuerit, utrum uera sint, explorabit; sed pauca commemoro. Agrigentinum Siciliae salem perhibent, cum fuerit admotus igni, uelut in aqua fluaquae, velut in igue crepitare. Apud Garamantas quemdam fontem tam frigidum diebus, ut non bibatur; tam fervidum noctitibus, ut non tangatur. In Epiro alium fontem, in quo faces, ut in caeteris, exstinguuntur accensae; sed, non ut in caeteris, accenduntur exstinctae. Asbeston Arcadiae lapidem propterea sic vocari, quod accensus semel jam non possit exstingui. Lignum cujusdam ficus Aegyptiae, non ut ligna caetera in aquis natare, sed mergi; et quod
Abbreviated transcription (Latin):
infra lapis ab homine supͣ feirũ rapiebat᷑ a lapide. Dixi
qd̃ ipse conspexi. dixxi qd̃ ab illo audiui. cui tamꝙͣ. ipse
uidim ẽdidi. Quid etiam de isto magnete leg̃im dicam.
Quando iuxta eum ponit᷑ ad amans ñ rapit ferrum. & si
iam rapuerat. ut ei ꝓpinqͣuit mox remittit. India mit¬
tit hos lapides. s si eos nos cognitos iam desistimꝰ admi¬
rari. qͣntomag̃ illi a quibꝰ ueniunt si eos facillimos hñt.
sic forsitan hñt ut nos calcẽ. qͣm miro mͦ aqͣ feruescente
qua solet ignis exetingui. ⁊ oleo ñ feruescente qͦ solet igni
homines inf̾ideles qui cum diuina uł p̾t̾ita uł fut᷑a
miracła p̃dicamꝰ quȩ illis exꝑienda ñ ualemꝰ ostũdẽ.
excedunt enĩ uires m̃tis humanȩ excistimant falsa eẽ
quȩ dicimꝰ. ipsi de tot mirabilibꝰ rebꝰ quas uid̾e̾ uł po¬
sumus uł uidemꝰ debent redd̾e rõnẽ. Qd̾ si fieri ab hoĩe

Expanded text:
infra lapis ab homine, supra ferrum rapiebatur a lapide. Dixi infra lapis ab homine, supra ferrum rapiebatur a lapide. Dixi quod ipse conspexi, dixi quod ab illo audiui, cui tamquam ipse uiderim credidi. Quid etiam de isto magnete legerim dicam. Quando iuxta eum ponitur adamans, non rapit femlID. et si iam rapuerat, ut ei propinquauerit, mox remittit. India mittit hos lapides; sed si eos nos cognitos iam desistimus admirari, quanto magis illi, a quibus ueniunt, si eos facillimos habent, sic forsitan habent, ut nos calcem, quam miro modo aqua feruescentem, qua solet ignis exstingui, et oleo non feruescentem, quo solet ignis ina uel praeterita uel futura miracula praedicamus, quae illis experienda non ualemus ostendere, excedunt enim uires mentis humanae, existimant falsa esse quae dicimus, ipsi de tot mirabilibus rebus, quas uel uidere possumus uel uidemus, debent reddere rationem. Quod si fieri ab homine
Abbreviated transcription (Latin):
uidi uehement̃ inhorrui. Quippe cernebã a lapide
ferreum anulum raptum atq suspensũ. deiñ tamꝙͣ
feno q̃ rapuerat iũ dediss suam cõmunẽq feciss. idẽ
anulꝰ alti ad motꝰ ẽ. eundẽq suspend̾. atq ut ille pͥor
lapidi. sic alt̃ anulꝰ pͥori anulo eoherebat. Accessit eodẽ
na pepend̾at anuloꝵ. Quis istã uĩ lapides ñ stuꝑet
quȩ illi ñ solũmͦ inerat ueꝵ etiam ꝑ tot suspensa tͣnsi¬
bat.⁊ inuisibilibꝰ ea uinculis subligabat: S multo ẽ mira¬
bilius q̃ a fr̃e ⁊ co ep̃o mõ seũo mileuitano. de isto lapide
comꝑi. Seip̃m namq uidisse nairaũ. q̃madmodũ batha¬
nariꝰ qͦndam comes affrice cũ ap̃d eum conuiuaret᷑
suꝑ argentum posu̾it. Dem̃ sic̃ sicbter mouebat manũ
qͣ lapidẽ tenebat ita ferrũ desuꝑ mouebat᷑. atq argẽ¬
to medio nicħq patiente. c̾citatissimo cursu ac decursu

Expanded text:
od cum primum uidi, uehementer inhorrui. Quippe cernebam a lapide od cum primum uidi, uehementer inhorrui. Quippe cernebam a lapide ferreum anulum raptum adque suspensum; deinde tamquam ferro, quod rapuerat, uim dedisset suam communemque fecisset, idem anulapidi, sic alter annulus priori annulo cohaerebat: accessit eodem na pependerat anulorum. Quis istam uim lapidis non stuperet, quae illi non solum inerat, uerum etiam per tot suspensa transibat et inuisibilibus ea uinculis subligabat? Sed multo est mirabilius, quod a fratre et coepiscopo meo Seuero Mileuitano de isto lapide comperi. Se ipsum namque uidisse narrauit, quem ad modum Bathanarius quondam comes Africae, cum aput eum conuiuaretursuper argentum posuerit; deinde sicut subter mouebat manum, qua lapidem tenebat, ita ferrum desuper mouebatur, adque argento medio nihilque patiente concitatissimo cursu ac recursu
Abbreviated transcription (Latin):
lapide legẽmꝰ siue audiremus. ⁊ in nr̃m excꝑim̃tum
uenire ñ poss. ꝓfecto aut m̃datium putaremꝰ aut
certe gͣndit̾ miraremur. Quaꝵ u̾o reꝵ añ nr̃os ocłoᷤᷤ
cotidiana docum̃ta u̾sant᷑. ñ gen̾e minꝰ mirabili s
assiduitate ipsa uilescunt. ita ut ex ipsa india quȩ
remota ẽ pars orb̾ a nob̾ desierimus ñ nulla mirari.
q̃ ad nos potuer̃ miranda ꝑduci. Adamantẽ lapidẽ
multi ap̃ nos hñt: ⁊ maxcime artifices insignitoresq
gẽmaꝵ. Qui lapis nec ferro. nec igne. nec alia ui ulla
ꝑhibetur p̾t̾ hucinũ sanguinẽ uinci. S qui eum
hñt atq nouer̃. numqͥd ita mirant᷑. ut hii quibꝰ pͥ¬
mum potentia eiꝰ ostñdit᷑: quibꝰ aut̃ ñ ostñdit᷑. for¬
tasse nec c̃dunt. Aut si c̃dunt in exꝑta mirant᷑. & si con¬
tig̾t exꝑiri. adhuc quidẽ m̃rant᷑ in solita. s asiduitas ex¬
ꝑiendi paulatim subthit ad mirationis incitam̃tum.

Expanded text:
lapide legeremus siue audiremus et in nostrum experimentum lapide legeremus siue audiremus et in nostrum experimentum uenire non posset, profecto aut mendacium putaremus aut certe granditer miraremur. Quarum uero rerum ante nostros oculos cottidiana documenta uersantur, non genere minus mirabili, sed ipsa adsiduitate uilescunt, ita ut ex ipsa India, quae remota est pars orbis a nobis, desierimus nonnulla mirari, quae ad nos potuerunt miranda perduci. Adamantem lapidem multi aput nos habent et maxime aurifices insignitoresque gemmarum, qui lapis nec ferro nec igni nec alia ui ulla perhibetur praeter hircino sanguine uinci. Sed qui eum habent adque nouerunt, numquid ita mirantur ut hi, quibus primum potentia eius ostenditur? Quibus autem non ostenditur, fortasse nec credunt; aut si credunt, inexperta mirantur; et si contigerit experiri, adhuc quidem mirantur insolita, sed adsiduitas experiendi paulatim subtrahit admirationis incitamentum.
Abbreviated transcription (Latin):
ille corruptor ignis effic̃: Intueamur ⁊̃ miracłm cal¬
cis excepto eo de quo iam satis dixcimꝰ q̃ igne candeᷤᷤ¬
cat. quo alia tetͣ reddunt᷑. ⁊̃ occultissime ab igne ig¬
nem concip̃. eumq iam gleba tangentibꝰ frigida tã
ꝓpt̃ quod eam uiuam calcẽ loquim᷑. ułiit ipse ignis la¬
tens aĩã inuisibił uisibił corꝑis. lam uͦ qͣm mir̃ ẽ. q̃ cũ
exxtinguit᷑. tẽ accendit᷑. Ut enĩ occulto igne careat. aqͣ
ferueseit. uñ feruentia cuncta frigescunt. Ułut ex¬
pirante gͦ illa gleba. discedens ignis qui latebat ap¬
paret. ac deiñ tanqͣm morte sic frigida ẽ. ut adiec¬
ta unda ñ sit arsura.⁊ qͣm calicẽ uocabamꝰ uiuã uo¬
camus extinctã. Quid ẽ qd̾ huic miracło addi posse
uideatur: ẽt tam̃ addit᷑. Nam siñ adhibeas aꝙͣ. sed
oleum. qͣ mag̾ fomes ẽ ignis. nulla ẽ ꝑfusione uł
infusione feruescit. ħ miracłm si de aliquo indico

Expanded text:
ille corruptor ignis effecit? Intueamur etiam miraculum calille corruptor ignis effecit? Intueamur etiam miraculum calcis. Excepto eo, de quo iam satis diximus, quod igne candicat, quo alia taetra redduntur, etiam occultissime ab igne ignem concipit eumque iam gleba tangentibus frigida tam Propter quod eam uiuam calcem loquimur, uelut ipse ignis latens anima sit inuisibilis uisibilis corporis. Iam uero quam mirum est, quod, cum exstinguitur, tunc accenditur! Ut enim occulto igne careat, aquaferuescit, unde feruentia cuncta frigescunt. Velut exspirante ergo illa gleba discedens ignis, qui latebat, apparet, ac deinde tamquam morte sic frigida est, ut adiecta unda non sit arsura et quam calcem uocabamus uiuam, uocemus exstinctam. Quid est quod huic miraculo addi posse uideatur? et tamen additur. Nam si non adhibeas aquam, sed oleum, quod magis fomes est ignis, nulla eius perfusione uel infusione feruescit. Hoc miraculum si de aliquo Indico
Abbreviated transcription (Latin):
illi albescant. congruit tam̃ luci qd̃ albũ ẽ. sic̃ nigrũ
tenebris. Cum itaq ignis in lignis ardeat ut lapides co
quat. ꝯtͣrios ht̃ non contͣriis rebꝰ effectꝰ. & si enim lapides
et ligna diu̾sa sunt. ñ contͣria tam̃ s̃. sic̃ albũ ⁊ nigrũ.
quoꝵ in lapidibꝰ unum fac̃ alter̃ in lignis. clarꝰ illos cla
rificans. hec obfuseans. cum in illis defic̾et. nisi in istis
uiu̾et. Quod in carbonibꝰ ñne miranda ẽ ⁊ tanta in¬
firmitas ut ictu lenissimo frangant᷑ p̾ssu facillimo cõ¬
t̾antur ⁊ tanta firnitas ut nullo humore corrumpãt᷑.
nulla ȩtate uincant᷑ : usq adeo ut eos substne soleant
qui limites figunt. ad comuncendũ litigatorẽ. quĩqͣs
pꝰ qͣntalib tp̃ra exetit̾it fiacumq lapidẽ limitẽ ñ eẽ con¬
tena̾it. Quis eos in t̾ra humida in fossos uͥ ligna pu¬
tresc̾ent tam dui durare in corruptibilit̾ posse. nͥ reꝑ

Expanded text:
illi albicent, congruit tamen luci quod album est, sicut nigrum illi albicent, congruit tamen luci quod album est, sicut nigrum tenebris. Cum itaque igniquat, contrarios habet in non contrariis rebus effectus. Nam etsi lapides et ligna diversa sint, contraria non sunt, sicut album et nigrum, quorum in lapidibus unum facit, alterum in lignis. Clarus irificans, haec obfuscans, cum in illis deficeret, nisi in istis uiueret. Quid, in carbonibus nonne miranda est et tanta infirmitas, ut ictu leuissimo frangantur, pressu facillimo conterantur, et tanta firmitas, ut nullo umore corrumpantur, nulla aetate uincantur, usque adeo ut eos substernere soleant, qui limites figunt, ad conuincendum litigatorem, quisquis post quantalibet tempora exstiterit fixumque lapidem limitem non esse contenderit? Quis eos in terra umida infossos, ubi ligna putescerent, tamdiu durare incorruptibiliter posse nisi rerum
Abbreviated transcription (Latin):
ditu inẽdibile uid̾etur eueñ ut ap̃ cartaginẽ nob̾ cocta
appoñet᷑ ħ auis. De cuiꝰ pectore pulpaꝵ qͣntũ uisũ ẽ
decerptum seruari ussimꝰ. Qd̃ pꝰ dieꝵ tantũ spatiuĩ
qͣnco alia caro quec̃q cocta putresc̾et ꝓlatum atq ob¬
latum. nicħ nr̃m offend̾ olfatũ. Itemq repositũ pꝰ
annũ. nisi qd̾ aliqͣntum corpulentiȩ ficcioris ⁊ contͣccio¬
ris fuit. Quis plileȩ dedit uł tã frigidã um. ut ob¬
rutas niues seruet. uł tam feruidã. ut poma ĩmat᷑a
mat᷑et : De ipso igne mira quis excplicet. quo queq ad¬
usta nigrescunt. cum ipse sit lucidꝰ.⁊ pene omĩa q̃ ambit¬
⁊ lambit colore pulcheirimꝰ decolorat. atq exx pruna
fulgida carbonẽ tet̾rimũ reddit: neq id quasi regula¬
rit̾ definitũ ẽ. Nam e contͣrio lapides igne candente
ꝑ cocti. ⁊ ipsi fuint candidi. ⁊ qͣmus mag̃ ille rubeat

Expanded text:
ditum incredibile videretur, evenit ut apud Carthaginem nobis cocta ditum incredibile videretur, evenit ut apud Carthaginem nobis cocta apponeretur haec avis: de cujus pectore pulparum, quantum visum est, decerptum servari jussimus: quod post dierum tantum spatium, quanto alia caro quaecumque cocta putresceret, prolatum atque oblatum, nihil nostrum offendit olfactum. Itemque repositum post annum, nisi quod aliquantum corpulentiae siccioris et contractioris fuit. Quis paleae dedit uel tam frigidam uim, ut obrutas niues seruet, uel tam feruidam, ut poma inmatura maturet? De ipso igne mira quis explicet, quo quaeque adusta nigrescunt, cum ipse sit lucidus, et paene omnia, quae ambit et lambit, colore pulcherrimus decolorat adque ex pruna fulgida carbonem taeterrimum reddit? Neque id quasi regulariter definitum est; nam e contrario lapides igne candente percocti et ipsi fiunt candidi, et quamuis magis ille rubeat,
Abbreviated transcription (Latin):
am̃as faciunt. quas tam̃ ñ ĩo mori cogunt: ñ ẽ gͥ ne¬
cessarium fut᷑e mortis argum̃tũ dolor. Qua ꝓpt̾ sic̃¬
scͥpser̃ qͥ nat᷑as am̃aliũ curiosiꝰ indagar̃. salamandra
in ignibꝰ uiuit. ⁊ quidã notissimi. sicilie montes qui
tanta tꝑris diut᷑nitate ac uetustate usq nẽ ⁊ deinceps
flãmis estuant atq integͥ ꝑseu̾ant. satis idonei testes
sunt. ñ om̃e q̃ ardet absumi ⁊ aĩa indicat ñ om̃e q̃ dołe
pot̾ posse ⁊̃ mori. Qͥd adhuc a nob̾ reꝵ poscunt᷑ excẽ¬
pla. quibꝰ doceamus ñ ẽẽ inc̾dibile. ut hominũ corꝑa
sempit̾no supplitio punitoꝵ ⁊ igne aĩas ñ amittant.
⁊ sine detͥm̃to ardeant sine int̾itu doleant. Habebit¬
enĩ tẽ istam carnis sub̾a qualitatẽ. ab illo inditã qͥ
tã miras ⁊ uarias tot rebꝰ indidit quas uidemꝰ. ut eas
qr multe sunt ñ mirem᷑. Quis enĩ nͥ ds c̾ator om̃ĩũ
dedit carni pauonis mortui ne putresc̾et: Qd̃ cũ au¬

Expanded text:
mas faciunt, quas tamen non ideo mori cogunt? Non est igitur necessarium futurae mortis argumentum dolor. CAPUT Iscripserunt qui naturas animalium curiosius indagarunt, salamandra in ignibus uiuit et quidam notissimi Siciliae montes, qui tanta temporis diuturnitate ac uetustate usque nunc ac deinceps flammis aestuant adque integri perseuerant, satis idonei testes sunt non omne, quod ardet, absumi et anima indicat non omne, quod dolere potest, posse etiam mori: quid adhuc a nobis rerum poscuntur exempla, quibus doceamus non esse incredibile, ut hominum corpora sempiterno supplicio punitorum et in igne animam non amittant et sine detrimento ardeant et sine intenim tunc istam carnis substantia qualitatem ab illo inditam, qui tam miras et varias tot rebus indidit, quas videmus, ut eas, quia multae sunt, non miremur. Quis enim nisi Deus creator omnium dedit carni pavonis mortui ne putresceret? Quod cum au
Abbreviated transcription (Latin):
Melius quippe confligit᷑ cum uiciis. qͣm cũ sine ulla conflic¬
tione dñant᷑. Meliꝰ ẽ in qͣm bellũ eũ spe pacis ȩt̾ne. qͣm
sin e lib̾ationis cogitatione captiuitas. Cupimꝰ qͥdẽ ħbello
carere:⁊ ad capessendã ordinatissimã pacẽ uͥ firmissima
stabilitate potioribꝰ inferiora subdunt᷑ igne diuni amoriᷤ
accendim᷑. S si qd̾ absit illiꝰ tanti bom spes nulla eẽt malle
deb̾emus in hꝰ conflictionis molestia reman̾e. qͣm uiciis
in nos dñationẽ ñ eis resistendo ꝑmitt̾e. ueꝵ tanta ẽ dĩ¬

Expanded text:
Melius confligitur quippe cum uitiis, quam sine ulla conflicMelius confligitur quippe cum uitiis, quam sine ulla conflictione dominantur. Melius est, inquam, bellum cum spe pacis aeternae quam sine ulla liberationis\' cogitatione captiuitas. Cupimus quidem etiam hoc bello carere et ad capessendam ordinatissimam pacem, ubi firmissima stabilitate potioribus inferiora subdantur, igne diuini amoris accendimur. Sed si quod absit illius tanti boni spes nulla esset, malle debuimus in huius conftictationis molestia remanere quam uitiis in nos dominationem non eis resistendo permittere. CAPUT XVI
Abbreviated transcription (Latin):
tabilis nat᷑am nr̃am inqͣ nos susciꝑet suscep̃ a nob̾. ⁊ tenare
diuinitatis suȩ nr̃ȩ infirmitatis particeps factꝰ ẽ. ut nos
in meliꝰ cõmutati. q pecẽores mortalesq sumꝰ. eiꝰ ĩmortał
⁊ iusti participatione amitamꝰ. ⁊ q̃ innat᷑a nr̃a bonum
fec̃. impletum summo bono in eiꝰ nat᷑e bonitate seruemꝰ.
Sic̃ enĩ ꝑ unũ hoĩe peccantẽ in ħ tam gͣue malũ deuenimꝰ.
ita ꝑ unum hoĩem eũq dñ iustificantẽ ad illd̃ bonum
tã sublime ueniemꝰ. Nec quisqͣm se deb ab isto ad illũ
tͣnsisse confidere. nisi eum ibi fu̾it uͥ temptatio nulla
erit. nͥ pacẽ tenuerit qͣm belli hꝰ in quo caro cõcupiseit
q̃rit. ħ aut̾ bellum nũqͣm ullũ eẽt. si nat᷑a humana ꝑ
lib̃um arbitrium in rectitudine in qͣfacta ẽ ꝑstitiss Nũc uͦ
quȩ pacẽ felix cum dõ hr̃e noluit. secũ pugnat inf̾elix.
R cum sit ħ malũ miserabile. meliꝰ ẽ tam̃ qͣm pͥora uite huiꝰ.

Expanded text:
in qua nos susciperet, suscepit a nobis et tenax diuinitatis suae nostrae infirmitatis particeps factus est; ut nos in melius commutati, quod peccatores mortalesque sumus, eius inmortalis et iusti participatione amittamus et, quod in natura nostra bonum fecit, inpletum summo bono in eius naturae bonitate seruemus. Sicut enim per unum hominem peccantem in hoc tam graue malum deuenimus, ita per unum hominem eundemque Deum iustificantem ad illud bonum tam sublime ueniemus. Nec quisquam se debet ab isto ad illum transisse confidere, nisi cum ibi fuerit, ubi tentatio nulla erit; nisi pacem tenuerit, quam belli huius, in quo caro concupiscit quaerit. Hoc autem bellum numquam ullum esset, si natura humana per liberum arbitrium in rectitudine, in qua facta est, perstitisset. Nunc uero, quae pacem felix cum Deo habere noluit, secum pugnat infelix, et cum sit hoc malum miserabile, melius est tamen quam priora uitae huius.
Abbreviated transcription (Latin):
posui ñ expta s lecta p̃t̾ de fonte illo. uͥ faces ⁊ exetin¬
gunt᷑ ardentes: ⁊ accendunt᷑ extinctȩ.⁊ de pomis t̾rȩ
sodomoꝵ forinsecꝰ quasi mat᷑is intͥnsecꝰ fumeis. nec te¬
stes aliquos idoneos a quibꝰ utr̃ u̾a eẽnt audirẽ potui
repꝑire. & illum quidẽ fontẽ inueni qui in epiro ui¬
disse se dicẽnt. s qui in gallia similẽ nossent. ñ longe
agͣtianopoli cuitate. De fructibꝰ aut̃ arboꝵ sodomi¬
tarum. ñ tantum litt̾e fide digne indicant. ueꝵ etiã
tam multos elocunt᷑ exꝑtos. ut hinc dubitare ñ pos¬
sim. Cet̾a u̾o sic habeo. ut neq neganda neq affirmã
historicos legi ut ostñdem qualia multa młtiq illoꝵ

Expanded text:
posui non experta, sed lecta, praeter de fonte illo, ubi faces exstinposui non experta, sed lecta, praeter de fonte illo, ubi faces exstinguuntur ardentes et accenduntur exstinctae, et de pomis terrae Sodomorum forinsecus quasi maturis, intrinsecus fumeis, nec testes aliquos idoneos, a quibus utrum uera essent audirem, potui reperire. Et illum quidem fontem non inueni qui in Epiro uidisse se dicerent, sed qui in Gallia similem nossent non longe a Gratianopoli ciuitate. De fructibus autem arborum Sodomitarum non tantum litterae fide dignae indicant, uerum etiam tam multi se loquuntur expertos, ut hinc dubitare non possim. Cetera uero sic\' habeo, ut neque neganda neque adfirmanquos agimus, historicos legi, ut ostenderem qualia multa multique illorum
Abbreviated transcription (Latin):
de illis sit in ma cogitatione dubitatio. excceptis his
quȩ uł ipse sum exeꝑtus. ⁊ cui uis facile ẽ exꝑiri sic̃ de
calce quod feruet in aqͣ. in oleo frigida ẽ. de magnete
lapide qd̾ nescio qua sorbitione insensibili stipulã nos
moueat. et ferrum rapiat. de carne ñ putrescente pa¬
uonis. cum putruerit ⁊ platonis. de palea sic frigente
ut fluesc̾e niuẽ ñ sinat. sic calente ut maturesc̾e poma cõ¬
pellat. de igne fulgido qui sc̃m suum fulgorẽ lapideᷤᷤ
coq̃ndo candificet.⁊ contͣ eundẽ suum fulgorẽ urendo
płima obfuscet. T̃ale ẽ ⁊ quod nigre macłe offendunt᷑
ex oleo splendido. similit̾ nigre lineȩ de candido impͥ¬
munt᷑ argento. De carbonibꝰ ⁊̃ quod accedente igne
sic u̾tantur in contͣriũ ut de lignis pulcherriis de¬
ħ ipse quedã cum multis. q̃dã cũ om̃ibꝰ noui. ⁊ alia płima
quȩ huic libro inserere longum fuit. De his aut̃ quȩ

Expanded text:
de illis sit in mea cogitatione dubitatio, exceptis his, de illis sit in mea cogitatione dubitatio, exceptis his, quae uel ipse sum expertus et cuiuis facile est experiri; sicut de calce, quod feruet in aqua, in oleo frigida est; de magnete lapide, quod nescio qua sorbitione insensibili stipulam non moueat et ferrum rapiat; de carne non putescente pauonis, cum putueriut fluescere nivem non sinat, sic calente ut maturescere poma compellat; de igne fulgido, quod secundum suum fulgorem lapides coquendo candificet, et contra eumdem suum fulgorem urendo plurima obfuscet. Tale est quod et nigrae maculae offunduntur ex oleo splendido, similiter nigrae lineae de candido imprimuntur argento. De carbonibus etiam, quod accendente igne sic vertantur in contrarium, ut de lignis pulcherrimis Haec ipse quaedam cum multis, quaedam cum omnibus noui, et alia plurima, quae huic libro inserere longum fuit. De his autem, quae
Abbreviated transcription (Latin):
uis insolita contͣ nat᷑am in ẽẽ uideat᷑. alia tñ de illa ñ
redditur m̃. nisi ut dicat᷑. hanc eoꝵ ẽẽ nat᷑am. Breuis
sane ista ẽ rõ fateor. sufficiensq respõsio. S eũ auctor sit
ds̃ nat᷑aꝵ omĩum. cur nolunt fortiorem nos redd̾e ñnẽ.
quõ aliquid ułut impossibile nolũt cd̾e. eiꝰq redditionẽ
rõnis poscentibꝰ respdemꝰ hanc ẽẽ uoluntatẽ omp̃ñtis dĩ :
potuit c̃are tam multa. Quȩ nͥ ostend̾ent᷑ aut ac̃dendis
hodieq dicẽt᷑ testibꝰ ꝓfecto impossibilia putarent᷑. ñ solũ
quȩ ignotissima apd̃ nos ueꝵ ⁊̃ quȩ notissima posui.
testem.⁊ ab eis conscͥpta sunt qui ñ sunt diuinitꝰ docti.
atq humanitꝰ forte falli potuer̃. lic cuq sine recta
rep̾hensione ñ c̾de. nam nec ego uolo tem̾e c̾di cundđa
quȩ posui. quia nec ame ipso ita c̾dunt᷑ tanqͣm nulla

Expanded text:
vis insolita contra naturam inesse videatur, alia tamen de illis non vis insolita contra naturam inesse videatur, alia tamen de illis non redditur ratio, nisi ut dicatur, hanc eorum esse naturam. Brevis sane ista est ratio, fateor, sufficiensque responsio. Sed cum Deus auctor sit naturarum omnium, cur nolunt fortiorem nos reddere rationem, quando aliquid velut impossibile nolunt credere, eisque redditionem rationis poscentibus respondemus, hanc esse voluntatem omnipotentis Dei; potuit creare tam multa, quae nisi ostenderentur aut a credendis hodieque dicerentur testibus, profecto inpossibilia putarentur, non solum quae ignotissima aput nos, uerum etiam quae notissima posui. testem et ab eis conscripta sunt, qui non sunt diuinitus docti adque humanitus falli forte potuerunt, licet cuique sine recta reprehensione non credere. Nam nec ego uolo temere credi cuncta quae posui, quia nec a me ipso ita creduntur, tamquam nulla
Abbreviated transcription (Latin):
mundanas uł ñ negant. uł insuꝑ ⁊ p̾dicant potestates.
qñ eis reꝵ uim mirabilẽ ꝓponimꝰ aliaꝵ q̃ nec am̃alia
sunt rõnabilia nec ulla rõne p̾diti sp̃s. sic̃ sunt ea quoꝵ
pauca cõmemorauimꝰ. respd̾e assolent. Uis ẽ ista nat᷑e.
Tota itaq rõ ẽ. cur agͥgentinum salẽ flãma fluere fa¬
ciat. aqua c̃pitare. quia ħ ẽ natura eius. Ac ꝑħ ẽẽ po¬
tius contͣ naturã uidet᷑. quȩ ñ igni s aquȩ dedit salẽ
solũe. torrere aut̃ igni ñ aquȩ. S ista inquiunt sał
⁊ de illo fonte garamantico. uͥ una uena friget diebꝰ.
qui cum sit contrectantibꝰ frigidꝰ. ⁊ facẽ sic̃ alii fontes
extinguat accensam. dissimilit̾ tam̃ atq mirabilit̾ idẽ
ipse accend̃ exetinctam. Hȩc ⁊ de lapide asbesto qui cum
ignem nullũ hãt ꝓpͥum. acccepto tñ sic ardet alieno. ut
nõ possit extingui. ħ de cet̾is quȩ piget retex̾e quibꝰ lic

Expanded text:
mundanas uel non negant uel insuper et praedicant potestates, mundanas uel non negant uel insuper et praedicant potestates, quando eis rerum uim mirabilem proponimus aliarum, quae nec animalia sunt rationalia nec ulla ratione praediti spiritus, sicut sunt ea quorum pauca commemorauimus, respondere assolent: "uis est ista naturae, Tota itaque ratio est, cur Agrigentinum salem flamma fluere faciat, aqua crepitare, quia haec est natura ejus. At hoc esse potius contra naturam videtur, quae non igni, sed aquae dedit salem solvere; torrere autem igni, non aquae. Sed ista, inquiunt, salis  de illo fonte Garamantico, ubi una vena friget diebus,qui cum sit contrectantibus frigidus, et facem sicut alii fontes exstinguat accensam, dissimiliter tamen atque mirabiliter idem ipse accendit exstinctam. Haec et de lapide asbesto, qui cum ignem nullum habeat proprium, accepto tamen sic ardet alieno, ut non possit exstingui. Haec de caeteris quae piget retexere, quibus licet
Abbreviated transcription (Latin):
qñquidẽ ipse lapidum aliaꝵq uĩ reꝵ ⁊ hominũ in¬
genia qui ea miri utunt᷑ modis. angl̃ica sq nat᷑as
om̃ibꝰ t̾renis potentiores am̃antib condidit. uniu̾sa
mirabilia mirabili uincente uirtute ⁊ oꝑandi iubendi.
sinendiq sap̃ĩa. utens omĩbꝰtam mirabilit̾ qͣm c̃auit:¬
Cur itaq facẽ ñ possit ds̃. ut resurgant corꝑa mortuoꝵ.
et in igne ȩt̾no crucient᷑ corꝑa damnatoꝵ. qui fec̃ mũ¬
dum in celo. in t̾ra. in aere in aquis. in num̃abilibꝰ
niracłis plenum. cum sit om̃ibꝰ quibꝰ plenus ẽ. pro¬
culdubio maiꝰ et excellentiꝰ. ⁊̃ munidꝰ ipse miracłm ꝰ s isti
eum quibꝰ uł contͣ quos agimus. quiaᷤ dm̃ eẽ c̃dunt a qͦ
factus ẽ mundꝰ. ⁊dos ab illo factos ꝑ quos ab illo admi¬
nistratur mundus. ⁊ miracłoꝵ effectrices siue sponta¬
neoꝵ. siue cultu et ritu quolib imꝑatoꝵ. siue ⁊ magicoꝵ

Expanded text:
quando quidem ipse lapidum aliarumque uim rerum et hominum inquando quidem ipse lapidum aliarumque uim rerum et hominum ingenia, qui ea miris utuntur modis, angelicasque naturas omnibus terrenis potentiores animantibus condidit, uniuersa mirabilia mirabili uincente uirtute et operandi iubendi sinendique sapientia, utens omnibus tam mirabiliter, quam creauitresurgant corpora mortuorum et igne aeterno crucientur corpora damnatorum, qui fecit mundum in caelo, in terra, in aere, in aquis innumerabilibus miraculis plenum, cum sit omnibus, quibus plenus est, procul dubio maius et excellentius etiam mundus ipse miraculum P sed isti, cum quibus uel contra quos agimus, qui et deum esse credunt, a quo factus est mundus, et deos ab illo factos, per quos ab illo administratur mundus, et miraculorum effectrices siue spontaneorum siue cultu et ritu quolibet impetratorum siue etiam magicorum
Abbreviated transcription (Latin):
unt opinent᷑ ẽẽ diuina. uñ factum ẽ ut in qͦdam tẽplo
lapidibꝰ magetibꝰ in solo ⁊ in camera ꝓportione mag¬
nitudinis positis. simulacrũ ferreũ aeris illiꝰ medio
int̾ utr̃q lapidẽ ignorantibꝰ. quid sursũ eẽt ac deor¬
sum qͣsi numinis potestate pendet. qͣle aliqͥd ⁊̃ in
illa luc̃na uen̾is de lapide asbesto ab artifice fieri po¬
tusse iam diocimus. si magoꝵ oꝑa quos nr̃a scͥptura
ueneficos ⁊ in cantatores uocat in tantum demones
extolłe potuer̃. ut congruere hominibꝰ sͥ nobilis poeta
uid̾etur de quadam femina. quȩ tali arte pollet dic̃
duras ĩmitt̾e curas. sift̾e aꝗͣ fluuiis: ⁊ u̾tẽ sid̾a retro.
N octurnosq ciet manes. mugire uideb̾ sub pedibꝰ t̾rã
⁊ descende montibꝰ ornos. qͣntomag̾ d̾s potens ẽ fa¬
c̃ẽ. quȩ infidelibꝰ s̃ inẽdibilia s illius facilia potestati.

Expanded text:
unt opinentur esse divina; unde factum est, ut in quodam templo unt opinentur esse divina; unde factum est, ut in quodam templo lapidibus magnetibus in solo et camera proportione magnitudinis positis, simulacrum ferreum aeris illius medio inter utrumque lapidem ignorantibus, quid sursum esset ac deorsum, quasi numinis potestate penderet: quale aliquid etiam in illa lucerna Veneris de lapide asbesto ab artifice fieri potuisse iam diximus; si magorum opera, quos nostra scriptura ueneficos et incantatores uocat, in tantum daemones extollere potuerunt, ut congruere hominum sensibus sibi nobilis poeta uideretur, de quadam femina, quae tali arte polleret, diduras inmittere curas, Sistere aquam fluuiis et uertere sidera retro;- Nocturnosque ciet manes: mugire uidebis Sub pedibus terram et descendere montibus ornos: quanto magis Deus potens est facere quae infidelibus sunt incredibilia, sed illius facilia potestati;
Abbreviated transcription (Latin):
congruunt ꝑuaria gen̾a lapidum erbaꝵ. lignoꝵ. aĩaliũ.
carminum. rituũ. Ut aut̃ illiciant᷑ ab hominibꝰ pͥus eos
ipsi astutissima calliditate seduẽt. uł inspirando eoꝵ cor¬
dibꝰ uirꝰ occultum. uł etiam fallacibꝰ amiciciis apparendo.
eoꝵ paucos discipłos suos faciunt. płimoꝵ doctores. Neq
enim potuit nisi pͥmum ipsis docentibꝰ disci quid quisq
illoꝵ appetat. quid eochoireat quo inuitetur nomine.
quo cogat᷑. uñ magicȩ artes eaꝵq artifices exctiter̃.
eoꝵ płima. quȩ qͣnto mag̾ mirabilia confitem᷑. tanto
cautiꝰ uitare debemꝰ. S ad ħ uñ nẽ agimꝰ. nob̾ etiã
ipsa ꝓficiunt. Si enĩ ħ in mundi demones poss̃ qͣnto
potentiores s̃ scĩ angłi qͣnto potentior his omĩbꝰ ds. qͥ¬
tantoꝵ miracłoꝵ effectiores ⁊̃ ipsos angłos facit : qͣm¬
dĩ c̾at᷑a utentibꝰ humanis artibꝰ fiunt. ut ea qͥ nesci¬

Expanded text:
congruunt, per uaria genera lapidum herbarum, lignorum animalium, congruunt, per uaria genera lapidum herbarum, lignorum animalium, carminum rituum. Ut autem inliciantur ab hominibus, prius eos ipsi astutissima calliditate seducunt, uel inspirando eorum cordibus uirus occultum uel etiam fallacibus amicitiis apparendo, eorumque paucos discipulos suos faciunt plurimorumque doctores. Neque enim potuit, nisi primum ipsis docentibus, disci quid quisque illorum adpetat, quid exhorreat, quo inuitetur nomine, quo cogatur; unde magicae artes earumque artifices exstiterunt. eorum plurima, quae quanto magis mirabilia confitemur, tanto cautius uitare debemus; sed ad hoc, unde nunc agimus, nobis etiam ipsa proficiunt. Si enim haec inmundi daemones possunt, quanto potentiores sunt sancti angeli, quanto potentior est his omnibus tantorum miraculorum effectores etiam ipsos Angelos fecit? 2. QuamDei creatura utentibus humanis artibus fiunt, ut ea qui nesci
Abbreviated transcription (Latin):
S ea si uolumus c̾dimꝰ. q̃ ñ adu̾sant᷑ libris quibꝰ ñ dubita
nob̾ campꝰ aꝑitur. Addimꝰ enĩ ad istã luc̃nã in extingui¬
bilem ⁊ humanaꝵ ⁊ magicaꝵ. idẽ ꝑ homines demonicaꝵ
artium ⁊ ipsoꝵ ꝑ seipsos demonum multa miracła. quȩ
si negare uolu̾imꝰ eidẽ ipsi cui c̾dimus sacͣꝵ littaꝵ adu̾¬
sabuur u̾itati. Aut gͦ inluc̃na illa mechanicũ aliqͥd
de lapide asbesto ars humana molita ẽ. aut arte magica
factum ẽ. qd̾ homines illo mirarent᷑ in templo aut demon
quis piam sub nomine uen̾is tanta se efficatia p̾sentauit.
ut ħ ibi ꝓdigium ⁊ appareret hominibꝰ ⁊ diueiꝰ ꝑma¬
ñ et. Illiciunt᷑ aut̃ demones ad in habitandũ ꝑ c̃at᷑as
quas ñ ipsi s ds̃ condidit. delectabilibꝰ ꝓ sua diu̾sitate di¬
u̾sis. ñ ut am̃alia cibis s ut sp̃s signis. quȩ eꝰq delectatiõi

Expanded text:
sed ea, si uolumus. credimus, quae non aduersantur libris, quibus non dubitamsed ea, si uolumus. credimus, quae non aduersantur libris, quibus non dubitamlucernam inexstinguibilem et humanarum et magicarum, id est per homines daemonicarum artium et ipsorum per se ipsos daemonum multa miracula; quae si negare uoluerimus, eidem ipsi cui credimus sacrarum litterarum aduersabimur ueritati. Aut ergo in lucerna illa mechanicum aliquid de lapide asbesto ars humana molita est factum est, quod homines illo mirarentur in templo, aut daemon quispiam sub nomine Veneris tanta se efficacia praesentavit, ut hoc ibi prodigium et appareret hominibus, et diutius permaneret. Illiciuntur autem daemones ad inhabitandum per creaturas, quas non ipsi, sed Deus condidit, delectabilibus pro sua diversitate diversis, non ut animalia cibis, sed ut spiritus signis, quae cujusque delectationi
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑibꝰ dĩ deficiat rõ cordis ⁊ sermonis humani. sic̃ ista
hoĩe ñ pot̾ reddi. Hic forte respondeant ꝓrsus nec ista s̃
nec ista c̃dimus falsa dehis dicta falsa conscͥpta s̃. ⁊ adi¬
ciant rõcinantes atq dicentes. si talia ẽdenda s̃ ẽdite ⁊
uos q̃ in eisdẽ litt̾is ẽ relatum. fuisse uł eẽ qͥdã uen̾is
fanum atq ibi candelabrum ⁊ in eo luc̃nã sub diuo
sic ardentẽ. ut eam nulla tempestaᷤ nullꝰ ymb̃ extingu̾et.
bilis noĩata ẽ. Qd ꝓpt̾ea potuer̃ dicẽ ut respñdendi an
gustias nob̾ ingerant. quia si diaẽimꝰ ñ eẽ c̃dendũ scͥptura
illa miraculoꝵ infirmabit᷑. si aut̃ edendũ ẽẽ cõcesserimꝰ.
firmabimus numina paganoꝵ. S nos sic̃ iam in libro
.xxii. hꝰ oꝑis dixci ñ hẽmꝰ necesse omĩa c̃dȩ quȩ hystoria
continet gentium. cum ⁊ ipsi int̾ se historiei sic̃ ait uarro
quasi data oꝑa et quasi ex industria ꝑ multa dissentiãt.

Expanded text:
operibus Dei deficiat ratio cordis et sermonis humani, sicut ista e composita. 1. Hic forte respondeant, Prorsus nec ista sunt, nec ista credimus, falsa de his dicta, falsa conscripta sunt; et adjiciant ratiocinantes, atque dicentes, Si talia credenda sunt, credite et vos quod in easdem litteras est relatum, fuisse vel esse quoddam Veneris fanum, atque ibi candelabrum, et in eo lucernam sub divo sic ardentem, ut eam nulla tempestas, nullus imber exstingueret, bilis, nominata est. Quod propterea poterunt dicere, ut respondendi nobis angustias ingerant: quia si dixerimus non esse credendum, scripta illa miraculorum infirmabimus; si autem credendum esse concesserimus, confirmabimus numina paganorum. Sed nos, sicut jam in libron habemus necesse omnia credere, quae historia continet gentium, cum et ipsi inter se historici, sicut ait Varro, quasi data opera et quasi ex industria per multa dissentiant;
Abbreviated transcription (Latin):
accepto illud cꝰ ħ pignus ẽ suo tp̃r conseqͣm. nẽ aut̃ am¬
bulemus in spe ⁊ ꝓficientes de die in diem. sp̃u facta car¬
nis mortificemus. Nouit enim dñs qui s̃ eiꝰ. ⁊ quot qͦt sp̃u
dĩ agunt᷑ hii filii s dĩ. s gr̃a ñ nat᷑a. umcꝰ enim nat᷑a dĩ¬

Expanded text:
accepto illud cuius hoc pignus est suo tempore consequamur, nunc autem amaccepto illud cuius hoc pignus est suo tempore consequamur, nunc autem ambulemus in spe et proficientes de die in diem spiritu facta carnis mortificemus. Nouit enim Dominus qui sunt eius; et quotquot spiritu Dei aguntur, hi filii sunt Dei, sed gratia, non natura. Unicus enim nat
Abbreviated transcription (Latin):
rege assirioꝵ. cum eẽt ipse bactrianoꝵ bello suꝑatꝰ ẽ.
Arsus q̃ scͥptum ẽ. gͣue ugũ suꝑ filios adã adie excitꝰ ꝙ
uentre matris illoꝵ usq indiẽ sepult᷑ȩ in matrẽ oĩu.
usq adeo impleri necẽe ẽ. ut ipsi pariuili ꝑ lauacrũ
regeñationis ab originał pecẽi quo solo tenebant᷑ uin¬
cdo. iam soluti. mala multa pacientes. ñ nulli ⁊ in¬
cursus sp̃uum malignoꝵ aliqñ patiant᷑. Quȩ qͥdem
passio absit ut eis obsit. si hanc uitam in illa ętate ⁊
ipsa passione ingͣuescente ⁊ am̃ã de corpe excludente
sepult᷑e in matrẽ omĩum. ⁊̃ ħ malum mirabile reꝑit᷑. ut
sobrii simus atq intelligamꝰ hanc uitã de pec̾co illo
nimis nefario qd̾ in paradiso ꝑpetͣtũ ẽ factam nob̾ eẽ
penalẽ. totumq qd̾ nob̾cum agit᷑ ꝑtestam̃tum nouũ
ñ ꝑtiñe nisi ad noui scłi hereditatẽ nouã. ut hic pignore

Expanded text:
rege Assyriorum, cum esset ipse Bactrianorum, bello superatus est. rege Assyriorum, cum esset ipse Bactrianorum, bello superatus est. Prorsus quod scriptum est, Grave jugum super filios Adam, a die exitus de ventre matris eorum, usque in diem sepulturae in matrem omnium , usque adeo impleri necesse est, ut ipsi parvuli per lavacrum regenerationis ab originalis peccati, quo solo tenebantur, vinculo jam soluti, mala multa patientes, nonnulli et incursus spirituum malignorum aliquando patiantur. Quae quidem passio absit ut eis obsit, si hanc vitam in illa aetate, etiam ipsa passione ingravescente et animam de corpore excludente, sepulturae in matrem omnium, etiam hoc malum mirabile reperitur, ut sobrii simus, atque intelligamus hanc vitam de peccato illo nimis nefario, quod in paradiso perpetratum est, factam nobis esse poenalem totumque, quod nobiscum agitur per testamentum nouum, non pertinere nisi ad noui saeculi hereditatem nouam, ut hic pignore