comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ex toto dicit᷑ simplum: quod huius utͥusq composi¬
tionis ÷ expers. Et qm̃ firmamentũ ⁊ corpus. tribus
distans dimensionib. uere quidem ÷ compositum:¬
dero. quomͦ omne corpus longitudine. latitudine &
altitudine constans compositum sit. P. Om̃e corpus
cuiꝰ nat᷑a in aliquam partem ÷ mobił. ñmouet᷑ in ean¬
dem partẽ. nͥ ꝑnat᷑am suam. Notum ÷ aut̃ẽ qm parsilla
ad quam mouet᷑ ꝑ nat᷑am : illa ÷ eius nat᷑ał locus. Cũq
ita sit: impossibile ÷ ut ullam dimensione habeat ad
aliã part̾e quȩ sit contͣria naturali ciuis loco. Quod
si inuentum fuĩt ad aliqͣm parc̃ẽ. aliqͣm habere dim̃¬
sionẽ: aliquid horum duorum ÷ causa quare id fiat:
positione lapidum iunctus. uł intͥnsecus ut arboris
partes ab intimo ꝓdeuntes. se se bac illacq diffun¬
dunt. & aliqͣm dimensionẽ recipiunt. Horum aut̃ẽ¬
uitũq dat intelligi. quod qͥcqͥd aliqũa ht̃ dim̃sionẽ:

Expanded text:
ex toto dicitur simplum, quod hujus utriusque composiex toto dicitur simplum, quod hujus utriusque compositionis est expers. Et quoniam firmamentum est corpus, tribus constans dimensionibus, vere quidem est compositumdero, quomodo omne corpus longitudine, latitudine et altitudine constans compositum sit. PETRUS. Omne corpus cujus natura in aliquam partem est mobilis, non movetur in eamdem partem nisi per naturam suam. Notum est autem quod pars illa ad aliquam movetur per naturam, illa est ejus naturalis locus. Cumque ita sit, impossibile est ut ullam dimensionem habeat ad aliam partem, quae sit contraria naturali ejus loco. Quod si inventum fuerit ad aliam partem aliquam habere dimensionem, aliquid horum duorum est causa quare id faciaterpositione lapidum junctus, vel intrinsecus, ut arboris partes ab intimo prodeuntes, sese hac illacque diffundunt, et aliquam dimensionem recipiunt. His datur intelligi quod quidquid aliquam habet dimensionem,
Abbreviated transcription (Latin):
positum. qm de ea ÷ factum. M. Aꝑtiuis intelligere
uolo qͦmͦ firmamentũ cum una sit substantia. dica¬
tur compositum. P. Om̃e corpus ÷ compositum. Om̃e
autem compositum. aut ÷ substantiale. aut parti¬
ale. Substantiale: ueluti cum una substantia alii
ungit᷑. Partiale: cum uniꝰ substantiȩ parces con¬
pus ex ossib carne & uenis insimul iunctis compo¬
nitur: uł ut ianua exligno & ferro composita. Sic
om̃c qł diũsarum substantiarũ coniunctions ꝑs¬
citur: substantiale compositum dicit᷑. Partiał autem
compositi. subtilior compositio. ẽ. Quod patet ꝑhoo qͥa
omne corpus qͦd longitudinẽ & latitudine & altitu¬
dinẽ habens. diũsoñiungit᷑ corꝑi. soluis suȩ substan¬
tis componit᷑ partib. ut argenti partes multȩ uin¬
gunt᷑. donec aliquid ponderosum ac solidum reddãt.
Hoc autẽ compositum. suꝑiori simplitius c̃. Illud uͦ

Expanded text:
positum, quoniam de ea est factum. MOYSES. Apertius intelligere positum, quoniam de ea est factum. MOYSES. Apertius intelligere volo quomodo firmamentum, cum una sit substantia, dicatur compositum. PETRUS. Omne corpus est compositum, omne autem compositum aut est substantiale aut partitiale: substantiale, veluti cum una substantia alii jungitur; partitiale, cum unius substantiae partes conput ex ossibus, carne et venis insimul junctis componitur, velut janua ex ligno et ferro composita. Sic omne quod diversarum substantiarum conjunctione perficitur, substantiale compositum dicitur. Partitialis autem compositi subtilior est compositio. Quod patet per hoc quia omne corpus, quod longitudinem, latitudinem et altitudinem habens, diverso non jungitur corpori, solius suae substantiae componitur partibus, ut si argenti partes multae junguntur, donec aliquid ponderosum ac solidum reddant. Hoc autem compositum superiori simplicius est. Illud vero
Abbreviated transcription (Latin):
iamq palatium quib dixisti florib sterne. P. In hoc
fere philosophi consentiunt om̃s. qͦd pͥncipium re-
tum ⁊ ꝑfecta sapientia. Lumen p̾clarum. substan¬
tia substantiarũ. argumentum rerum uniũsarũ.
Post hoc ⁊ mundus animȩ uniũsał. post illum uͦ ma¬
firmam̃tum. cum om̃ib quas possidet formis & imagi¬
nib. M. Ex u̾bis tuis dat᷑ intelligi. firmam̃tũ cum
omib quȩ in eo sunt ec̃ compositum. In plerisq au̾t
locis repꝑi scͥptum qͥcqͥd infra cͥculũ lunȩ ẽ. eẽ cõpositũ
quicqͥa autẽ sup. simplum. P. Firmam̃tum quide cum
om̃ib quȩ continet. in rci uĩtate ÷ compositum: sea
respestu conim quȩ cͥculo subiacent lunȩ. dicit᷑ sun¬
pltm. Sidenum ÷ in om̃ib teb. ut aliquid respectucꝰͦ
de qͦfactam ÷ dicat᷑ compositum: respectu: uͦ cius qͦd
simplum ÷ qm de eofacta sunt. ad mat̾iam uͦ com¬

Expanded text:
jamque palatium quibus dixisti floribus sterne. PETRUS. In hoc jamque palatium quibus dixisti floribus sterne. PETRUS. In hoc vero philosophi omnes consentiunt quod principium rerum est perfecta sapientia, lumen praeclarum, substantia substantiarum, argumentum rerum universarum; post hoc est mundus animae universalis, post illum vero mafirmamentum, cum omnibus quas possidet formis et imaginibus. MOYSES. Ex verbis tuis datur intelligi, firmamentum cum omnibus quae in eo sunt esse compositum. In plerisque autem locis reperi scriptum quidquid infra circulum lunae est esse compositum, quidquid autem supra simum, sed respectu eorum quae circulo subjacent lunae dicitur simplum. Sic enim est in omnibus rebus, ut aliquid respectu ejus de quo factum est dicatur compositum, respectu vero ejus quod simplum est, quod de eo facta sunt. Ad materiam vero com
Abbreviated transcription (Latin):
tiuitato cccus nullo alio modo. nͥ solo auditu colorum
uarietates distinguere potest. auditusq ñ ex totosa-¬
tiffaciat animo euis: & sic de cet̾is sensib corporeis.
Quod uͦ necessaria cognoscit᷑ ratione. tale ÷ uelut
cum dicimus. aliquod corpus eodem mom̾to moue¬
dinẽ ꝑcipit᷑. tale ÷ ut sicubi uocem audieris. ibi ali¬
qͥd uocale ẽẽ intelligas qͣmuis minime uidt̃as. uł cũ
ubilibet fumnum conspexeris. illio ign̾e & si fuuideaᷤ
c̃e cognoscis. Itudem si uas aliquod factum conspici¬
mus: factorem cius aliquẽ fuisse ꝓcerto scimus. & s nͣ
uidimus. Itaq mundum pͥus cͤatum cc debenus ꝓba¬
re: ut ita constet aliqͣm eius cͤatorem fuisse. Cumq
mundi cͤatorem ꝓbauerimus : consequent᷑ qͦd ipse cͤa¬
tor nullam habeat similitudinẽ ratione ostendemꝰ.
.M. Dignum ÷ me sermonib tuis bñdicere: aquib tan¬
tum me cͥdo fructum suscipe. Promissum gͥ comple:

Expanded text:
tivitate caecus nullo alio modo nisi solo auditu colorum tivitate caecus nullo alio modo nisi solo auditu colorum varietates distinguere potest, auditusque non ex toto satisfacit animo ejus, et sic de caeteris sensibus corporeis. Quod vero necessaria cognoscitur ratione, tale est velut cum dicimus aliquod corpus eodem momento movedinem percipitur, tale est ut sicubi vocem audieris, ibi aliquid vocale esse intelligis, quamvis minime videas, vel cum ubilibet fumum conspexeris, illic ignem et si non videas esse cognoscis. Itidem si vas aliquod factum conspicimus, factorem ejus aliquem fuisse pro certo scimus , etsi non videmus. Itaque mundum prius creatum esse debemus probare, ut ita constet aliquem ejus Creatorem fuisse. Cumque mundi Creatorem probaverimus, consequenter quod ipse Creator nullam habeat similitudinem ratione ostendemus. MOYSES. Dignum est me sermonibus tuis benedicere, a quibus tantum me credo fructum suscipere. Promissum igitur comple,
Abbreviated transcription (Latin):
cessitas cogit. ut pͥus dm c̃ẽ qui mundum cͤauit mon¬
stremus. M. Quare hoc inp̾dictis de scͥpturis loquẽs
minime fecisti. ut pͥus d̾m cẽ ostenderes: P. Qͥ scͥpt᷑is
fidem accõmodant: dm̃ c̾ẽ ñ negant. Idoq ñ necesse
fuit ꝓbare hoc scͥpturȩ cͤdentib. s tantũmꝰ null scͥpto¬
nullo sensu corporeo sit comp̾bensibił. multũ audire
me uiuat. qua ratione philosophica comꝓbari uale¬
at. S. Si mundum cum omĩb quȩ in eosunt cͤatum
c̃e monstrauero. tunc dm qui cͤator int̾pretur. ne¬
cess ario eẽ concludam. M. Et quomͦ hoc ꝓbare pot̾is:
.P. Sapere tͥb modis ẽẽ dicit᷑. Aliud eium ÷ quod aliqͦ
corporeo sensu ꝑcipitur: aliud quod necessaria ratiõe
tantum cognoscitur: aliud qđ ꝑ aliarũ rerum simi¬
litudinẽ inuemit᷑. Illud qͦd aliquo sensu ꝑcipit᷑. nul¬
lo alio argiuñto compbari potest. ut aliquis ana¬

Expanded text:
cessitas cogit ut prius Deum esse qui mundum creavit moncessitas cogit ut prius Deum esse qui mundum creavit monstremus. MOYSES. Quare hoc in praedictis de Scripturis loquens minime fecisti, ut prius Deum esse ostenderes? PETRUS. Qui Scripturis fidem accommodant, Deum esse non negant, ideoque non necesse fuit probare hoc Scripturae cnullo sensu corporeo sit comprehensibilis, multum audire me juvat qua ratione philosophica comprobari valeat. PETRUS. Si mundum cum omnibus quae in eo sunt creatum esse monstravero, tunc Deum qui interpretatur Creator necessario esse concludam. MOYSES. Et quomodo hoc probare poteris? PETRUS. Sapere tribus modis dicitur. Aliud enim est quod aliquod corporeo sensu percipitur, aliud quod necessaria ratione tantum cognoscitur, aliud quod per aliarum rerum similitudinem invenitur. Illud quod aliquo sensu percipitur, nullo alio argumento comprobari potest, ut aliquis a na
Abbreviated transcription (Latin):
nunus domus hȩc quam edificaui: Q̾ alibi. In omĩ
loco ocul domini contemplant᷑ bonos & malos. Et
iheremias. Si occultabit᷑ uir in absconditis. & ego ñ
qm si dm̃ corpus & omĩa corꝑis menbra habere dicen¬
tes scͥpturas quarum hoc auctoritate uolumtis ꝓ¬
bare. suꝑficietenus exponamus: om̃ib supͣdictis
testimoniis contͣ inus. M. Quia sensus meus qͣntum
cont̾rius sit scͥpturis uideo: qͣntum & aratione
aciuet. scd̾m ꝓmissum audire desidero. P. In magnȩ ra¬
tionis palatio accubiturus. ipsius palacii solium qui¬
busdam sententiarum florib st̾namus: ut post delec¬
tabilius in eo ratiocinatur sedeamus. Illeq sententiȩ
erunt nob quidam gͣdus ad comꝓbandum qͦd d̾s sit:
& ad cognoscendum quid sit. Prius enim debemus ꝓ¬
bare d̾m eẽ: & post ostendere nichil ill simile ẽt. Que¬
dam enim pars hominũ & dm̃ cẽ negant. & mundũ
ab et̾no ac sinc cͤatore suisse confirmant. Quȩ nos. ne¬

Expanded text:
nus domus haec quam aedificari? Et alibi: In omni loco oculi Domini contemplantur bonos et malos . Et Jeremias: Si occultabitur vir in absconditis, et ego non quoniam si Deum corpus et omnia corporis membra habere dicentes, Scripturas quarum hoc auctoritate volumus probare, superficie tenus exponamus, omnibus supradictis testimoniis contraimus. MOYSES. Quia sensus meus quantum Scripturis sit contrarius video, quantum et a ratione deviet, secundum promissum audire desidero. PETRUS. In magnae rationis palatio accubituri ipsius palatii solum quibusdam sententiarum floribus sternamus, ut post delectabilius in eo ratiocinaturi sedeamus. Illaeque sententiae erunt nobis quidam gradus ad comprobandum quod Deus sit, et ad cognoscendum quid sit. Prius enim debemus probare Deum esse, et post ostendere nihil illi simile esse. Quaedam enim pars hominum et Deum esse negant, et mundum ab aeterno ac sine Creatore fuisse confirmant. Quae nos ne
Abbreviated transcription (Latin):
cesserit. locus unum qͦd pͥus habebat scił relation̾e
ñ debemus existimare. qͦd causa huiꝰ rezquȩ ⁊ in eo
logissimus. Om̃e ait qͦd totum consistit ꝑ aliud
totum. si corrumpat᷑ pars quelibet eius qułe est
causa confistendi. corrũpit᷑ utiq & pars eius. qͦd il¬
lius causa consistit. Si uͦ eius quod ꝑ aliud consis¬
tit. pars corrumpat᷑ : non tam̃ necc̃e ÷ cuis quod
causa ÷ consistendi partẽ ullam corrumpi. Cum
gͥ locus causa sit existendi ei rti que in eo ẽ: necessario
conludit᷑ ñuło partem aliqͣm loci corrumpi. quia
quȩ ius rei in eo consistentis. pars corrumpat᷑. Quo con¬
cesso: consequit᷑ & hoc qͦd locus ñ alt̾us causa consis¬
tit. Ad huius rationis eiudentiam : talem inducamꝰ
similitudiñe. Si montẽ aliqu̾ẽ de qualibet mundi
parte ablatum dicamis: non id̃o locus ille in quo
consistebat ẽ imminutꝰ. Nom̃ itaq pͥstinum ꝑdi¬

Expanded text:
cesserit, locus unum quod prius habebat, scilicet relationem, cesserit, locus unum quod prius habebat, scilicet relationem, non debemus existimare quod causa ejus rei quae est in eo logismus: Omne, ait, quod totum consistit per aliud totum, si corrumpatur pars quaelibet ejus, quod est causa consistendi, corrumpitur utique et pars ejus, quod illius causa consistit. Si vero ejus quod per aliud consistit pars corrumpatur, non tamen necesse est ejus quod causa est consistendi partem ullam corrumpi. Cum ergo locus sit causa existendi ei rei quae in eo est, necessario concluditur non ideo partem aliquam loci corrumpi, quia quaevis rei in eo consistentis pars corrumpatur. Quo concesso, consequitur et hoc quod locus non alterius causa consistit. Ad hujus rationis evidentiam talem inducamus similitudinem: Si montem aliquem de qualibet mundi parte ablatum dicamus, non ideo locus ille in quo consistebat, est imminutus. Nomen itaque pristinum per
Abbreviated transcription (Latin):
sophorum plerisq. qͥnq ande mundi constitutio¬
nẽ fuisse: dm̃ scił qui om̃ium rerum originẽ tenet.
duob ultimis nullam feceris m̃tionẽ. P. Quia ni¬
chil ad p̾scntẽ ꝑtinent tractatum: de eis loqui
iudicaui suꝑfluum. M. Et si atractatu uidet᷑ alienum :
tam̃ quid tu de bis sentias audire desidero: quia sapi¬
entes catholici ad quorum tu fidem conũsus es. lon¬
ge alit̃ de his senserunt quam antiquorum pbilo¬
sophorũ libͥ loquunt᷑. Nam catholici hȩc pͥncipium
habuisse: philosophi aut ueteres eterna testant᷑ cẽ.
s ab antiquitate fuisse dixerunt. Qualit̃ hoc pos¬
sit constare. prationẽ desiło nosse .P. Locus auobus
modis dicit᷑. Aliqͣndo enm dr̃ causa alt̾ius rez. aliqͣndo
ꝑse. Alt̾ius causa dr̃. dum aliciui loco res aliqua in¬
serit᷑. & ipse dr̃ ẽc̃ locus illius rei: dum res illa in eo con¬
fistit. & locus dr̃ partiał. Quod si res illa a loco illo dis¬

Expanded text:
sophorum plerisque, quinque ante mundi constitutiosophorum plerisque, quinque ante mundi constitutionem fuisse, Deum scilicet qui omnium rerum originem tenet, ultimis duobus nullam feceris mentionem. PETRUS. Quia nihil ad praesentem pertinent tractatum, de eis loqui indicavi superfluum. MOYSES. Et si a tractatu videtur alienum, tamen quid tu de his sentias audire desidero, quia sapientes catholici ad quorum fidem tu conversus es, longe aliter de his senserunt quam antiquorum philosophorum libri loquantur. Nam catholici haec principium habuisse, philosophi autem veteres aeterna testantur essesed ab antiquitate fuisse dixerunt. MOYSES. Qualiter hoc possit constare, per rationem desidero nosse. PETRUS. Locus duobus modis dicitur. Aliquando enim causa alterius rei, aliquando per se. Alterius causa dicitur, dum alicui loco res aliqua inseritur, et ipse dicitur esse locus illius rei, dum res illa in eo consistit, et locus dicitur partialis. Quod si res illa a loco ipso dis
Abbreviated transcription (Latin):
gredine. & de om̃i re quȩ int̾ aliquos similitudinẽ fa¬
cit. Quare si hoc ẽẽt qͦd pͥmum ÷ omi̾um. pͥmum simul
c̃et atq nouissimum: & qͦd nouissimũ. nouissimum
simul atq pͥmum. Cd utrũq qͣntum inconueniens
ẽet. neminẽ latet. Iterum cum mat̾ia que creata ẽ.
nullam in se habeat formam uł unagine̾. multom¬
nus ds ipsius nat᷑e creator qͥ simplitioris & subtilioris
ẽ nat᷑s. ullam putandus ÷ habere similitudine. Pro¬
missum gͦ complentes. dm̃ nullam habere similitu¬
lum pͥncipiũ aut finẽ habere. sine ullo dubitatioĩs
cognoui obstacło. Patuit etiam u̾bis tuis. dm̃ cͤatorẽ
om̃ium rerum. radicẽ & fundamentũ pͥncipalit̾ cẽ.¬
sołario uͦ aĩam & mat̾iam. & qͦd ds fecerit animam.
& qͦd aĩa adõ facta. oꝑctur inmat̾ia. Scrupulum
aut̃t unum qͥ adbuc mentẽ remordet. tua sagacita¬
te expostulo enodari. Legi siquidem in libͥs pbilo¬

Expanded text:
gredine, et de omni re quae inter aliquos similitudinem fagredine, et de omni re quae inter aliquos similitudinem facit. Quare si hoc esset, quod primum est omnium, primum simul esset atque novissimum; et quod novissimum, novissimum simul atque primum. Quod utrumque quantum inconveniens sit, neminem latet. Iterum cum materia quae creata est nullam in se habeat formam vel imaginem, multo minus Deus ipsius naturae, Creator, qui simplioris et subtilioris est naturae ullam putandus est habere similitudinem. Promissum ergo complentes, Deum nullam habere similitulum principium aut finem habere, sine ullo dubitationis cognovi obstaculo. Patuit etiam ex verbis tuis Deum Creatorem omnium rerum radicem et fundamentum principalitero, animam et materiam et quod Deus fecerit animam, et quod anima a Deo facta operetur in materia. Scrupulum autem unum qui adhuc mentem remordet, tua sagacitate expostulo enodari. Legi siquidem in libris philo
Abbreviated transcription (Latin):
mis arborum paulatim ad omnes partes crescentib
fit. Heẽ autẽ om̃s motiones. ñ uisi in corꝑe fieri pos¬
sunt. S qͦd pͥmum omĩum ẽ. corporeum ñ eẽ ꝓbatum
c̃. Igit᷑ nec mobile ẽ. Rursus neo uariat᷑ nec corrum¬
omĩum inmobile ẽ. Ergo nec uariat᷑ nec corrumpit᷑.
Iterum nec crescit ꝑse. nec augetur aliunde. Omne
Itẽ ñ decrescit. Quod enim decrescit. corrumpit᷑. S
quod om̃ium pͥmum ÷ ñec corrumpi ꝓbatum c̃. Igitur
nec decrescit. Rursus nulliꝰ cͤat᷑e in aliquo similitu¬
dinẽ ht̃. Similitudo enim qͣlitas ẽ. S qͦd pͥmum omĩ¬
um ẽ. nulli subiacet qͣlitati. Ergo nec similitudini.
Itẽ ponamus qͦd alicuiꝰ cͤature similitudinẽ habeat.
S euidens ⁊ qͦd similitudo aliquoꝵ duorũ alium.
parificat alii. uelut si dicant᷑ in albedine similes.
albedo alt̾iuis par ẽt̃ debet albelini alt̾ius. similit̃ de ni¬

Expanded text:
mis arborum paulatim ad omnes partes crescentibus mis arborum paulatim ad omnes partes crescentibus fit. Hae autem omnes motiones non nisi in corpore fieri possunt. Sed quod primum omnium est, corporeum non esse probatum est. Igitur nec obatum est. Igitur nec variatur, nec corrumpitur. Iterum, nec crescit per se, nec augetur aliunde. Omne Item, non decrescit. Quod enim decrescit corrumpitur. Sed quod omnium primum est non corrumpi probatum est: igitur nec decrescit. Rursus nullius creaturae in aliquo similitudinem habet. Similitudo enim qualitas est. Sed quod primum omnium est, nulli subjacet qualitati: ergo nec similitudini. Item, ponamus quod alicujus creaturae similitudinem habeat. Sed evidens est quod similitudo aliquorum duorum alium parificat alii, velut si dicantur in albedine similes, albedo alterius par esse debet albedini alterius; similiter de ni
Abbreviated transcription (Latin):
necessario: ꝓpt̾ea ñ compositum. s simplicẽ credere¬
eum conuenit. Onĩs enĩ compositio. motus ÷ & actus
simplicis rci. Item qͦd pͥus ÷ pͥncipium habere ñ potest.
Compositio aũt om̃ĩs. aliquot ht̃ pͥncipium. Creator
gͦ pͥmus ñ ⁊ compositus. neq ÷ corporeus. Om̃e enm
corporeum ut supͣlatius disseriumꝰ. ẽ compositũ.
Item neq mobił ẽ. Om̃e enĩ qͦd mouetur : partibus
coustat. S qͥcqͥd partib constat. compositum est.
Qa autẽ pͥmum ÷ omĩum. ñ ⁊ compositum. Igit᷑ nec
mobile ẽ. Rursus om̃is motio in corꝑe fit: siue sit
recta motio. ueluti cum quis unum deserens locũ.
occupat alium: seu sit motio in gẏrum. cum aliqrud
ũsat᷑. siue sit motio partiũ. alicuiꝰ rei ad inuicem
facta. uł ab extͦmis admedium. uł amedio ad extͣ¬
ma. ueluti fit in partib aeris. seu sit motiorei in
codem quidẽ loco existentis. s semꝑ quedam qͣs in¬
cͤmenta hao illacq spatiantis. queadmodum in ra-¬

Expanded text:
eterea non compositum, sed simplicem credere convenit eum. Omnis enim compositio motus est, et actus simplicis rei. Item, quod prius est, principium habere non potest. Compositio autem omnis aliquod habet principium. Creator ergo primus non est compositus, sed neque est corporeus. Omne enim corporeum, ut supra latius disseruimus, est compositum. Item, neque mobilis est. Omne enim quod movetur, partibus constat. Sed quidquid partibus constat, compositum est. Quod autem primum est omnium non est compositum. Igitur nec mobile est. Rursus omnis motio in corpore fit, sive sit recta motio, veluti cum quis unum deserens locum occupat alium, seu sit motio in gyrum, cum aliquid n orbem, sive sit motio partium alicujus rei ad invicem facta, vel ab extremis ad medium, vel a medio ad extrema, veluti fit in partibus aeris, seu sit motio rei in eodem quidem loco existentis, sed per quaedam quasi incrementa hac illacque spatiantis, quemadmodum in ra
Abbreviated transcription (Latin):
aminus ꝓmptior fiat ad intelligendum. Intutandis ctiam
rationib uͦ adũsarĩi confutandis. nom̃ qͦd añ baptismũ
habueram. idẽ moysc̾n. Librum etiam in titulos .xii.
diuisi : ut quod lector quisq desid̾at. citius millis inue¬
futanda cͦdulitate. suꝑ mortuorum suorum resurrec¬
tione: qͦs d̾dunt & resurrecturos ẽẽ. & iterum terram
moysi nichil nisi parum obseruare: & illud parum do

Expanded text:
animus promptior fiat ad intelligendum. In tutandis etiam animus promptior fiat ad intelligendum. In tutandis etiam rationibus vero adversarii confutandis, nomen quod ante baptismum habueram, id est Moysen. Librum etiam in titulos duodecim divisi, ut quod lector quisque desiderat, citius in illis invefutanda credulitate super mortuorum suorum resurrectione, quos credunt et resurrecturos esse, et iterum terram Moysi, nisi parum observare, et illud parum Deo
Abbreviated transcription (Latin):
omĩium lib̾alium artiũ. qͦd legem & fidem accepissẽ xp̃ia¬
norum. & unus eẽm eorum: quidam eorum arbitrati suñ
me hoc ñfecisse. nisi quia adeo omẽm abieceram uere¬
cundiam. qͦd & deum & legem contempsera : alii uͦ ꝓpt̃ea
me fecisse dicebant. qͦd ñ ut decuerat ꝓpħarum & legis
u̾ba intellexissem. alii autẽ uanȩ głe imput abant. &¬
me hoc fecisse calumpniabant᷑ obhonorem scł: eoquod
xp̃ianorum gentẽ. cet̾is omnib suꝑẽẽ conspicerẽ. hunc
gͥlibellum composui. ut om̃s & meam cognoscant inten¬
tionẽ. & audiant rationẽ. in quo om̃iun aliarum gen¬
tium crudelitatis destructionẽ ꝓposui : post heç xp̃ia¬
nam legẽ omnib p̾stantiorẽ ẽẽ conclusi: adultimum etã
om̃s cuiuslibet. xp̃iane legis adũsarii obiectiones posui.
positasq ꝓmeo saꝑe cum ratione. & auctoritate destruxi.
Librum aut̃ẽ totum distinxi ꝑ dialogum: ut lectoris

Expanded text:
omnium liberalium artium, quod legem et fidem accepissem Christiaomnium liberalium artium, quod legem et fidem accepissem Christianorum, et unus essem eorum, quidam eorum arbitrati sunt me hoc non fecisse, nisi quia adeo omnem abjeceram verecundiam, quod et Deum et legem contempseram. Alii vero propterea me fecisse dicebant, quod non ut decuerat prophetarum et legis verba intellexissem Alii autem vanae gloriae imputabant, et me hoc fecisse calumniabantur ob honorem saeculi, eo quod Christianorum gentem caeteris omnibus superesse conspicerem. Hunc igitur libellum composui, ut omnes et meam cognoscant intentionem, et audiant rationem, in quo omnium aliarum gentium credulitatis destructionem praeposui, post haec Christianam legem omnibus praestantiorem esse conclusi. Ad ultimum etiam omnes cujuslibet Christianae legis adversarii objectiones posui, positasque pro meo sapere cum ratione et auctoritate destruxi. Librum autem totum distinxi per dialogum, ut lectoris
Abbreviated transcription (Latin):
Uo itaq diuine miserationis instinctu ad tam dixert̃.¬
excelsum huiꝰ fidei gradum ꝑuenissem: exuii pallium falsitatis.
et nudatussum tunica iniquitatis. et baptizatus sum in sede
oscensis ciustatis in noĩt patris et filii et sp̃s scĩ. purificatus ma-¬
nib stepħi głosi et legitimi siusde ciuitatis epi. Hora eciã bap¬
tismatis p̃ter ea quȩ p̃missa sunt credidi beatos apłos. & scãm
eccłam catholicam. Hoc aut̃ factũ ẽ a natiuitate dñi anno.m̃ .c.¬
Unde mͥ ob uenerationem & memoriam eiꝰde diei & apłi. no¬
men quod ẽ petrꝰ mͥ ĩposui. fuit aut̃ pat̾ meus spũalis alfun-¬
sus głoriosus hẏspaniȩ imꝑator. qui me de sacro fonte susce¬
pit. qua re nomen eius p̃fato nomini meo apponens. petrus
alfunsi michi nomen imposui. Cumq notum eẽt iudeis qͥ
me antea nouerant. & ꝓbauerant ꝑitum in libͥs ꝓpħarum
& dictis doctorum. partem etiam licet ñ magnam habere

Expanded text:
um itaque divinae miserationis instinctu ad tam excelsum hujus fidei gradum pervenissem, exui pallium falsitatis, et nudatus sum tunica iniquitatis, et baptizatus in sede Oscensis civitatis, in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti, purificatus manibus Stephani gloriosi et legitimi ejusdem civitatis episcopi. Hora etiam baptismatis, praeter ea quae praemissa sunt, credidi beatos apostolos, et sanctam Ecclesiam catholicam. Hoc autem factum est anno a nativitate Domini Unde mihi ob venerationem et memoriam ejusdem apostoli, nomen quod est Petrus, imposui. Fuit autem pater meus spiritualis ALFUNSUS, gloriosus Hispaniae imperator, qui me de sacro fonte suscepit, quare nomen ejus praefato nomini meo apponens, Petrus Alfunsi mihi nomen imposui. Cumque notum esset Judaeis qui me antea noverant, et probaverant peritum in libris prophetarum et dictis doctorum, partem etiam non magnam habere
Abbreviated transcription (Latin):
Ni et ȩterno primo. qui ca¬
ret principio. et qui caret t̃mi¬
no. omĩpotenti rerum omĩum cre¬
atori. omĩa scienti. omiã quȩ uult
ꝯfacienti. qui hominem ratione et
sapientia p̾̃ditum omĩ p̃posuit aĩa¬
li. quib duab uirtutib et que iusta
sunt intelligens appeteret. et que saluti contraria.
sunt effugeret. honor et gła: sitq mirabile nomen
spũ inspirauit. et m ad rectam semitã di-¬
graue corrupti animi uelam̃tum remouens. Tunc no-
b̾ ꝓpħiarum claustra patuert̃. et earũ archana reuela¬
ta sunt: & admouimus animum ad ꝑcipiendũ uerũ
earum intellectum. moratiq sumus suꝑ ipsum ex-
in ꝑsonarum trintate. quȩ nec ullo p̃cedunt se tẽꝑe
nec aliqͣ a se segregantur diuisione. quas xp̃iani patrem
et filium et sp̃m scm̃ nominant. et quod beata maria
de spũ scõ concipiens. sine uirili commixtione xp̃m peꝑit. corpus ge¬
deitate: icdl .ẽ. & ds̃ & homo est. Et quod eum iudei erucifixert̃

Expanded text:
ni et aeterno primo, qui caret principio et qui caret termino, Omnipotenti, rerum omnium Creatori, omnia scienti, omnia quae vult facienti, qui hominem ratione et sapientia praeditum, omni praeposuit animali, quibus duabus virtutibus et quae justa sunt intelligens appeteret, et quae saluti contraria sunt effugeret, honor et gloria, sitque mirabile nomen u inspiravit, et ad viae rectae semitam dit grave corrupti animi velamentum removens. Tunc nobis prophetiarum claustra patuerunt, et earum arcana revelata sunt, et admovimus animum ad percipiendum verum earum intellectum, moratique sumus super ipsum explin personarum Trinitate, quae nec ullo se praecedunt tempore, nec aliqua a se segregantur divisione, quas Christiani Patrem, et Filium, et Spiritum sanctum nominant, et quod beata Maria de Spiritu sancto concipiens, sine virili commistione Christum peperit, corpus gedeitate, idem et Deus et homo est, et quod eum Judaei crucifixerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
n̾incolit᷑ ꝓut ista
que ⁊ citra septen¬
reii in mediohabi¬
tabilis regionis: uł quare pars illa que ⁊ ultͣ ñ ba
aseptentͥonis parte. Unde cum sol ad sex meridie pla¬
ge signa quȩ sunt alibra. ad ariete descendĩt. quia
tunc t̾re ꝓpior c̃. uicinitate sua calore t̾ram exu¬
rens. omĩum rerũ infecundam. & omino sterilem
reddit: iłoq inhabitabilis existit. A pͥmo gͥ clyma¬
te usq ad septentͥonẽ habitabile remansit spaciũ:
clymatib septẽ distinctum. Quicqͥd autẽ ⁊ ascptimo
clymate oum sobinde ad sex meridianȩ partis signa
declinat. tocius caloris expers remanet. habundatq
ẏmbrium. nubium. & frigous suꝑfluitate. unde &
omĩs anim ał caret habitatione. Quomͦ autẽ cen¬
trum cͥculi soł. extͣ centrum cͥculi t̃re sit apaͬte sep¬
tentͥonis. ocuł subiecta aꝑte demonstrat descͥptio.¬

Expanded text:
n incolatur, prout ista quae est citra ad septensit in medio habitabilis regionis, vel quare pars illa quae est ultra, nculi terrae a septentrionis parte, unde cum sol ad sex meridianae plagae signa, quae sunt a Libra ad Arietem descenderit, quia tunc terrae propior est, vicinitate caloris terram exurens, omnium rerum infecundam et omnino sterilem reddit, ideoque inhabitabilis existit. A primo igitur climate usque ad septentrionem habitabile remansit spatium climatibus septem distinctum. Quidquid autem a septimo climate, cum sol inde ad sex meridianae partis signa declinat, totius caloris expers remanet abundatque imbrium, nubium et frigoris superfluitate, unde et omnis animalis caret habitatione. Quomodo autem centrum circuli solis extra centrum circuli terrae sit, a parte septentrionis, oculis
Abbreviated transcription (Latin):
uerbo dñi cel firmati sunt. Patet gͥ: quia sapĩa
dĩ. & ũbum eius idem ẽ. M. Hactenus de explana-¬
tione tͥnitatis satis philosophice tractasti: suellẽ
una saltem scͥpt᷑arum auctoritate approbari. indo
plures eẽ ꝑsonas. P. Non una ꝓbabo s plurib.
nec obtectis s aꝑtis & intelligibilib. M. Pande gͦ.

Expanded text:
Verbo Domini coeli firmati sunt . Patet igitur quia sapientia Verbo Domini coeli firmati sunt . Patet igitur quia sapientia Dei et verbum ejus, idem est. MOYSES. Hactenus de explanatione Trinitatis satis philosophice tractasti, sed vellem una saltem Scripturarum auctoritate approbari in Deo plures esse personas. PETRUS. Non una probabo sed pluribus, nec obtectis, sed apertis intelligentibus. MOYSES. Pand
Abbreviated transcription (Latin):
nata ratione. substantia sapĩa & uoluntate ant̾ior
ẽ: &e sapientia ant̾ior uoluntate. Simil etiam mͦ
de hunis mochre tecum egimus ita grossȩ : ut tuia
subtiliora ñ ꝑcipis. isto saltem modo quicqͣm inde
posses ꝑciꝑe. Quod sicum aliquo in de loquerem
xp̃iano: multo inde subtilus eum eo disputare
pientiam & uoluntatẽ habere ⁊ potestne in alicuꝰ
autentiq libri reppiri seriȩ. creatorẽ in muncdi ca¬
tione sapientia & uoluntate usum fuisse. ẜ. Etiã.
De sapĩa enim salomon in ꝓu̾biis ait. Donmꝰ fun¬
duiit sapĩa t̾ram: stabiliuit celos prudentia.
De uoluntate dauid in psalmo. Omĩa quecumq
uoluit fecit. M. Et quid ÷ qͦd tu scd̾m tͥnitatis ure
ꝑsonam nomine isto qͦd ẽ sapientia nuncuparis:
cum uerbum appellet᷑ ab aliis: E. In hoo sane con¬
trarietas ⁊ nulla. uerbum naniq dĩ ꝑfecta cius ẽ
sapientia: quod & psalmista ostendit cum dicit.

Expanded text:
nata ratione, substantia, sapientia et voluntate anterior nata ratione, substantia, sapientia et voluntate anterior est, et sapientia anterior voluntate. Simili ede hujusmodi re tecum egimus ita crasse, ut tu, qui subtiliora non percipis, isto saltem modo quidquam inde posses percipere. Quod si, cum aliquo inde loqueremur Christiano, multo inde subtilius cum eo disputare pientiam et voluntatem habere, potestne in alicujus authentici libri reperiri serie, Creatorem ipsum in mundi creatione, sapientia et voluntate usum fuisse. PETRUS. Etiam. De sapientia enim Salomon in Proverbiis ait: Dominus fundavit sapientia terram, stabilivit coelos prudentia . De voluntate vero David in Psalmo: Omnia quaecunque voluit fecit . MOYSES. Et quid est quod tu secundam Trinitatis vestrae personam nomine isto, quod est sapientia nuncuparis, cum verbum appelletur ab aliis. PETRUS. In hoc sane contrarietas est nulla. Verbum namque Dei perfecta ejus est sapientia: quod et Psalmista ostendit cum dicit:
Abbreviated transcription (Latin):
habere qͦd non habuĩt. P. Sane si exordium. ha¬
buerunt: aut d̾s eas cͤauit. aut ipse se. M. Pro¬
culdubio ds eas cͤauit: quia nulla resse creat. P.
eas cͤaret. Et ut dictum ÷ necẽe est oꝑatori sapien¬
tiam habere. & uoluntatẽ. añqͣm qͥd oꝑet᷑: & sic
ininfinitum. Necẽẽ ÷ gͦ ut sapientia & uoluntas.
ct̃nalit̾ in deo s̃int. & ab eo inscꝑabiles. nec ant̾ior
illis sit tempore: & h÷ quod cupimus explanare.M.
Uerum ẽ. Rectũ ÷ enim & utile. uĩtati nos anmuc¬
t̾ior alii sit tempore. neq substantia ant̾ior ipsis.
potestͥne aliquod horum tͥum ant̾ius ẽt aliquolo¬
cutionis ordine: P. Potest equidem: S ẽ nominũ
ordimne ñ nat᷑a. In substantia enim sunt sapientia
& uoluntas: & id̃o: pͥma. Sapientia uͦ ideo pͥor est
uoluntate: quia pͥusqͣm creator aliquid uelit. opor¬
tet eum saꝑe quid uelit. Hac itaq nominum ordis¬

Expanded text:
habere, quod non habuerit. PETRUS. Sane, si exordium hahabere, quod non habuerit. PETRUS. Sane, si exordium habuerunt, aut Deus eas creavit, aut ipsae se. MOYSES. Procul dubio Deus eas creavit, quia nulla res seipsam creaus eas crearet, et, ut dictum est, necesse est operatori sapientiam habere et voluntatem, antequam quid operetur, et sic in infinitum. Necesse ergo est ut sapientia et voluntas aeternaliter in Deo sint, et ab eo inseparabiles, nec anterior illis sit tempore. Et hoc est quod cupimus explanare. MOYSES. Verum est, rectum enim est et utile veritati nos annueterior alia sit tempore, neque substantia anterior ipsis, potestne aliquod horum trium anterius esse aliquo locutionis ordine. PETRUS. Potest equidem, et est ordine nominum, non natura. In substantia enim sunt sapientia et voluntas, et ideo est prima. Sapientia vero ideo prior est voluntate, quia, priusquam creator aliquid velit, oportet eum sapere quid velit. Hac itaque nominum ordi
Abbreviated transcription (Latin):
& cẽt sine uoluntate postqͣm haberet uoluntatẽ. qͦd
fieri ñ potest. ut postqͣm in eosint. separent᷑ ab eonͥꝑ
accidens. & accidens non inuenit᷑ in eo .P. Benedicat
te deus quia bñ intellexisti uĩtatẽ ce concessisti: &
bonam fidem te habere monstrasti. S adhuc de¬
bes inquirere utrum ħ sapientia & uoluntas siñ
et̾nȩ uł initium habũnt. M. Ponat᷑ mͦ quia initi¬
um habiuĩnt. P. Tunc uerba tua sunt repugnantia.
Dixisti enim quia deus ñ potest ẽẽ ñsapiens. postꝗͣ
eẽt sapiens. nec sine uoluntate. postqͣm habuisset
uoluntatẽ. Deinde quia posusti easoem habuisse
pͥncipium : tuno aliqͣndo in eo sunt. aliqͣndo non.
.M. Hoc assertioni meẽ. minime ⁊ contͣrium. Dixi
enim suꝑius dm̃ ñ posse sapientia & uoluntate
carere. postqͣm habuĩt. Qui uͦ easdem pͥncipiũ
habere concessi: nequaqͣm contͣdixi eum posse

Expanded text:
et esset sine voluntate, postquam habuisset voluntatem, quia et esset sine voluntate, postquam habuisset voluntatem, quia fieri non potest, ut postquam in eo sint separentur ab eo, nisi per accidens, et accidens non invenitur in eo. PETRUS. Benedicat te Deus, quia bene intellexisti veritatem et concessisti, et bonam fidem te habere monstrasti. Sed adhuc debes inquirere, utrum haec sapientia et voluntas sint aeternae, vel initium habuerint. MOYSES. Ponatur modo quia initium habuerint. PETRUS. Tunc verba tua sibi sunt repugnantia. Dixisti enim, quia Deus non potest esse non sapiens, postquam esset sapiens, nec sine voluntate, postquam habuisset voluntatem. Deinde, quia posuisti easdem habuisse principium, tunc aliquando in eo sunt, aliquando non. MOYSES. Hoc assertioni meae minime est contrarium. Dixi enim superius. Deum non posse sapientia et voluntate carere, postquam habuerit. Quia vero easdem principium habere concessi, nequaquam contradixi eum posse
Abbreviated transcription (Latin):
num rerum. & initium initiatarũ. & factricem
factarum. necẽe ÷ ut habeat sapientiam & uolun¬
tatem. ut scił sciat quid facere uelit anteqͣm fac¬
monstratione ꝓdeat. pͥus in animo unagiando for¬
mat᷑. Et ħimaginatio ⁊̃ sapientia. Cum autẽ sic sa¬
pit: aut facit aut non facit. Non autẽ facit: si ñ
uelit. Si uͦ facit. & uult. Et ħt uoluntas. Ergo ap¬
paret in nr̃o sermone. opus p̾iri sapientia & uolun¬
tate. Mundi gͦ creator creare aliquid nequuit. an¬
S adhuc ꝓbarc habes. quia & sapientia & uolur¬
tas et̃nalit᷑ in deo sint. & ab eo inscꝑ abiles. nec ꝑtem¬
pus ipsis ant̾ior ÷ ut eredis . P. Uerificabo. Cum e¬
nim constet quia ds sapientiam habeat & uolun¬
tatem÷ scire debemus. si ħ sapientia & uoluntas
in cosint existentes. & non separent᷑ ab eo. aut ex¬
t̃ eum: aut aliqͣndo cum eo. aliqͣndo non .M.Ue
sic eẽt. tuno a̾s eet ñ sapiens. postqͣm eẽt sapiens.

Expanded text:
nium rerum, et initium initiatarum, et factricem nium rerum, et initium initiatarum, et factricem facturarum, necesse est ut habeat sapientiam et voluntatem, ut scilicet sciat quid facere velit, antequam facemonstratione prodeat, prius in animo imaginando formatur, et haec imaginatio est sapientia. Cum autem sic sapit, aut facit, aut non facit. Non autem facit, si non velit. Si vero facit, et vult, et haec est voluntas. Ergo apparet in nostro sermone, opus praeiri sapientia et voluntate. Mundi ergo Creator, creare aliquid nequivit, an adhuc probare habes, quia haec sapientia et voluntas, aeternaliter in Deo sunt, et ab eo sint inseparabiles, nec per tempus ipsis anterior est ut credis. PETRUS. Verificabo. Cum enim constet, quia Deus sapientiam habeat et voluntatem scire debemus, si haec sapientia et voluntas in eo existentes, et non separentur ab eo, aut extra eum, an aliquando cum eo sint, aliquando non. t non sapiens, postquam esset sapiens,
Abbreviated transcription (Latin):
Nunc itaq incipiam querere de pͥma tuȩ credu¬
ta ut nulla harum ant̾ior nat᷑alit᷑ alia tempore
sit. nec alia substantialit᷑ separet᷑ ab alia: quasui¬
delicet xp̃iani patrem & filium & sp̃m sc̃m dicuñ.
Deinde de aliis tuȩ partib credulitatis disputa¬
bimus: donec omnes compleamus. Explana gͦ qͥd
lo tͤs ꝑsonas. substantiam. sapĩam. & uoluntatẽ
dicere. Ideo autẽ ꝑsonam pͥmam substantiã appel¬
lo. quia in ipsa & de ipsa sunt sapientia & uolun¬
tas. & ipsa de nullo: qͣmuis tͤs ꝑsone. omnes siss
una substantia. M. Possuntne ratione inueniri
bec tͥa: ł. Possunt. Nam in pͥma parte libri mei
de substantia quidem satis firmit᷑q quia sit
tractauimus: nec ult᷑ de ea querere mdigemus: s
utrum sapientia & uoluntas ipsi insint substantie.
restat explanandum. M. Hoc int̾rogo ego .E. Cuins
constet uere substantiam cẽ. & ipsam creatͥcemom¬

Expanded text:
Nunc itaque incipiam quaerere de prima tuae creduNunc itaque incipiam quaerere de prima tuae credus personae, ita ut nulla harum anterior naturaliter alia tempore sit, nec alia substantialiter separetur ab alia, quas videlicet Christiani Patrem et Filium et Spiritum sanctum dicunt. Deinde de aliis tuae partibus credulitatis disputabimus, donec omnes compleamus. Explana ergo quVolo tres personas, substantiam, sapientiam, et voluntatem dicere. Ideo autem personam primam substantiam appello, quia in ipsa et de ipsa sunt sapientia et voluntas, et ipsa de nullo, quamvis tres personae omnes sint una substantia. MOYSES. Possuntne ratione inveniri haec tria? PETRUS. Possunt. Nam in prima parte mei libri de substantia quidem satis firmiterque, quia sit tractavimus, nec ultra de ea quaerere indigemus. Sed utrum sapientia et voluntas ipsi insint substantiae, restat explanandum. MOYSES. Hoc interrogo ego. PETRUSconstet vere substantiam esse, et ipsam creatricem om
Abbreviated transcription (Latin):
unum tantum qͦo nos & uos credimus intͦmittamꝰ:¬
xp̃m scił quem equalit̾ credimus mortuũ & oruci¬
fixum ipse denegat. Ait enim ipse. Xp̃m ñ occide¬
runt neq crucifixerunt: s uisum ⁊ illis. Non solũ
autẽ in hoc mendacem eum inuenies: s omnes
libros & ꝓpħarum dicta relege: & incunctis quȩ
de ipsis dixit. mentitum reppies. Quomͦ gͦ illum
mendacem me credere hortaris: cum in omnib
fallacem inueneris: Dei onimpotentis de p̾cor pie¬
tatem. ut me abillius errore liberet: & quam ce¬
utramq enim tum ex ratione. tum
ex auctoritate confutasti. Nunc au̾
quał sit tua fides expone: & modũ
tue credulitatis sub capitulis distingue. P. In mei
pͥncipio libri. mee iam modum credulitatis sub ti¬
tulis tͥ p̾dixi. Nunc autẽ quere sub quolibet titu¬
lo meo disputando. & liccat tͥ si potueris quȩ ame
dicta fuĩnt destruere. M.Hoc desidero si potero.

Expanded text:
unum tamen quod nos et vos credimus intromittamunum tamen quod nos et vos credimus intromittamcet quem aequaliter credimus mortuum et crucifixum, ipse denegat. Ait enim ipse: Christum non occiderunt neque crucifixerunt, sed visum est illis. Non solum autem in hoc mendacem eum invenies, sed omnes libros et prophetarum dicta relege, et in cunctis quae de ipsis dixit, mentitum reperies. Quomodo ergo illum mendacem me credere hortaris, cum in omnibus fallacem inveneris? Dei omnipotentis deprecor pietatem, ut me ab illius errore liberet et quam coeUtramque enim, tum ex ratione, tum ex auctoritate confutasti. Nunc autem qualis sit tua fides expone, et modum tuae credulitatis sub capitulis distingue. PETRUS. In mei principio libri, meae jam modum credulitatis sub titulis tibi praedixi. Nunc autem quaere sub quolibet titulo in eodem disputando, et liceat tibi si potueris quae a me dicta fuerint destruere. MOYSES. Hoc desidero, si potero.
Abbreviated transcription (Latin):
celum. Unde quia statim ñ eum sepelierunt: ic¬
circo fetere incepit. ut statim sepeliret᷑. Hac gͥ
causa gentem in errore pͥstino parumꝑ detinu¬
it. duo fr̃s scͥptoris mahomethi filii nomine ha¬
zam & hozam. iciuniis & ugiliis fortit᷑ corꝑa ma¬
cerantes: pene ad mortem deuenerunt. Pat᷑ uͦ coꝵ
sepe filios ammonebat: ne ꝑtam longam macera¬
tionem sua fatigarent corꝑa. Ipse autem uidens
illos stultos eẽ. & admortis ostium p̾nimio labore
iam deuenisse: de mahometo utierat rem patefe¬
cit. Cognita autem nequitia illius apatre. ceꝑuĩs
comedere & bibere uinum. & sicut in sua lege for¬
tit᷑ antea ꝑstabant: ita deniq legem qͣmus ñ ex
toto dimittere ceꝑunt. S & quedam pars gentis
istos in consuetudine insequuti sunt. Omnib ergo
modis omoyses possumus agnoscere cum neq ue¬
rum ꝓpħam ẽẽ: neq dicta illius uera fore. Licet
multa quȩ de eo dicere possumus p̃termittamus:

Expanded text:
coelum, unde, quia statim non eum sepelierunt, idcoelum, unde, quia statim non eum sepelierunt, idcirco foetere incepit, ut statim sepeliretur. Hac ergo causa gentem in errore pristino parumper detinuit. Duo fratres scriptores Mahomethi, nomine Hazan, et Hozain, jejuniis et vigiliis fortiter corpora macerantes, pene ad mortem devenerunt. Pater vero eorum saepe filios admonebat, ne per tam longam macerationem sua fatigarent corpora. Ipse autem videns illos stultos esse, et ad mortis ostium prae nimio labore jam devenisse, de Mahometho uti erat rem patefecit. Cognita autem nequitia illius a patre, coeperunt comedere, et vinum bibere, et sicut in sua lege fortiter antea perstabant, ita denique legem quamvis non ex toto dimittere coeperunt. Sed quaedam pars gentis istos in consuetudine insecuti sunt. Omnibus ergo modis, o Moyses, possumus agnoscere eum neque verum prophetam esse, neque dicta illius vora fore. Licet multa quae de eo dicere possumus praetermittamus,
Abbreviated transcription (Latin):
Si enu alit̾ faceret: non ad legem suam eos impel¬
leret. M. Absq dĩ adutorio talis tamq magna
cuncta pegisset. ñ mnultotiens deuictus fuisset:
nec ut supra diximus dentes illius in bello crepu¬
issent: qui ut cet̾i reges uincebat᷑. & uincebat ali¬
quando. S post motem ipsius. omnes ab ipsius le¬
ge discerere uoluerunt. Ipse enim dix̾at tercio die
corpus suum deferendum ẽẽ ad celum. Ut uͦ illũ
mendacem cognouerunt. & cadauer fetere uide¬
runt: inhumato corꝑe maxima pars discessit.
homethi sociis post mortẽ ipsius regnũ adeptus ẽ.
Qui blande p̃dicauit. & callide ammonuit ad cre¬
dendum gentes: & dixit illos ñ bene intelligere ma¬
homethi sermonẽ. Mahometus inquit non dixit
qͦd ante sepult᷑am uel uidentib hominib subleua¬
ret᷑ ad celum. Dixit quippe qđ post sepult᷑am corꝑis
angłi eum nescientib cunctis delaturi ẽẽnt ad

Expanded text:
Si enim aliter faceret, non ad legem suam eos impelSi enim aliter faceret, non ad legem suam eos impelleret. MOYSES. Absque Dei adjutorio talis namque magna cuncta peregisset, non multoties devictus fuisset, nec ut supra diximus, dentes illius in bello crepuissent, qui ut caeteri reges vincebatur, et vincebat aliquando. Sed post mortem ipsius omnes ab ejus lege discedere voluerunt. Ipse enim dixerat tertio die corpus suum deferendum esse ad coelum. Ut vero illum mendacem cognoverunt, et cadaver foetere viderunt, inhumato corpore maxima pars discessit. homethi consociis, post mortem ipsius regnum adeptus est. Qui blande praedicavit, et callide admonuit ad credendum gentes, et dixit illos non bene intelligere Mahomethi sermonem. Mahomethus, inquit, non dixit, quod ante sepulturam vel videntibus hominibus sublevaretur ad coelum. Dixit quippe quod post sepulturam corporis, angeli eum nescientibus cunctis delaturi essent ad
Abbreviated transcription (Latin):
poris. ut int̾ eos amicitiȩ uincłum ugeret. De
iuditiis unde supra dixisti. in quibusd̃a sane
moysi consentiunt legi: in quibusdam uͦ dissen¬
tiunt. Quod & mahometus fecit: ut aliquantu¬
lum diũsa eẽt lex sua alege moysi. A uino ideo
semꝑ abstinere iubent᷑: ne forte socii debriadi.
patefacerent ruinam ppłi. Que de ꝑadiso p̾ch¬
casti p̃termittenda sunt: quia ratione ñ possuts
comprobari. Seꝑata quippe anima acorꝑe. & qua¬
tuor elementis a se inuicem seꝑatis. ñ utet᷑ homo
his reb scłarib eomodo quo pͥus: quod supra dãp¬
nauimus. in titulo tercio ubi loquuti sumus de
resurrectione mortuoꝵ. Sapiens minime huius¬
modi ꝑadisum credit: nec talib decipit᷑ uerbis.
Homines autẽ temporis mahometi. sine lege. sine
scͥptura. & totius boni inscii p̃ter militiam & ara¬
trum. appetentes luxuriam. deditiq gulȩ: facile se¬
cundum uoluntatem corundem p̾dicari poterañ.

Expanded text:
poris, ut inter eos amicitiae vinculum vigeret. De poris, ut inter eos amicitiae vinculum vigeret. De judiciis unde supra dixisti, in quibusdam sane Moysi consentiunt legi, in quibusdam vero dissentiunt, quod Mahometh fecit ut aliquantulum diversa esset lex sua a lege Moysi. A vino ideo semper abstinere jubentur, ne forte socii inebriati patefacerent ruinam populi. Quae de paradiso praedicasti praetermittenda sunt, quia ratione non possunt comprobari. Separata quippe anima a corpore et quatuor elementis a se invicem separatis, non utetur homo his rebus saecularibus, eo modo quo prius, quod supra damnavimus in titulo tertio, ubi locuti sumus de resurrectione mortuorum. Sapiens minime hujusmodi paradisum credit, nec talibus decipitur verbis. Homines autem temporis Mahomethi, sine lege, sine scriptura, totius boni inscii, praeter militiam et aratrum, appetentes luxuriam, deditique gulae, facile secundum voluntatem eorumdem praedicari poterant.
Abbreviated transcription (Latin):
dum : nob̃ qͦq absoluta ÷ omnis caro: in ħ tantũ
scił in porci carne discordamus. Hoc tantum fe¬
cit mahometꝰ: ut in eo alege sua nos differremꝰ.
Qd̃ de uxorib utiq dixisti. licere quatuor acciꝑe.
& qualibet repudiata aliam ducere : hoc nulla qͥ¬
dem p̾cipit᷑ ratione : neq enim uisi causa filios
ꝓcreand p̃ceptum ÷ uxorẽ acciꝑe. Quod autem
empticias & captiuas quotlibet possunt habere.
hoc quidem quantum aduos adult̾ium ẽ: quia
multociens emit aliquam stupratam a filio. & con¬
t filius uł fr̃ apatre corruptam. uł afre . M. In ũbis
tuis ueruin credit᷑. Postquam gͦ talis dissensio urt̃
hec p̾cepta erat: quare mahometus quitam sa¬
piens uidet᷑ fieri iussit: P. Mahometus ualoe
Reminas diligebat. & ꝑnimium luxur iosuserat.
& sicut ipsemet ꝓfessus ẽ. uis luxuriȩ quadragin¬
ta hominum in eo manebat. Et maxime quia
arabes ualde luxuriosi erant. uoluntati eorum

Expanded text:
dum, nobis quoque absoluta est omnis caro. In hoc tantum dum, nobis quoque absoluta est omnis caro. In hoc tantum scilicet in porci carne discordamus. Hoc autem fecit Mahomethus, ut in eo a lege sua nos Christiani differremus. Quod de uxoribus dixisti licere quatuor accipere et qualibet repudiata aliam accipere, hoc nulla quidem praecipitur ratione, neque enim nisi causa filios procreandi, praeceptum est uxorem accipere . Quod autem emptitias et captivas quotlibet possunt habere, hoc quidem quantum ad nos adulterium est, quia multoties pater emit aliquam stupratam a filio, et contra filius vel frater a patre corruptam. MOYSES. In verbis tuis verum creditur. Ut vero talis dissensio inter haec praecepta erat, quare Mahomethus qui tam sapiens videtur fieri jussit. PETRUS. Mahomethus valde feminas diligebat, et pernimium luxuriosus erat, et sicuti ipsemet professus est, vis luxuriae quadraginta hominum in eo manebat. Et maxime quia Arabes valde luxuriosi erant, voluntati eorum