comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nat imago ueritatis. Quã quã demoeritus
enam hoc distare innaturalibus questionibus
ab epicuro dr̃. qd iste sentit mẽe concursioni
athomoꝵ um quandam animalem &. sp̃ualẽ
qua in eum credo & imagines ipsas diuinitatr
p̃ditas dicere. ñ om̃s om̃ium rerum sed deoꝵ.
&e pͥncipia m̃tis eẽ in uniuerso quibꝰ diuinita¬
tem tribuit. & animantes imagines quȩ ul ꝓ¬
desse nobis soleant ut nocere. Epicurus uͦ neqꝙ
aliquid in pͥncipus rerum ponit p̃ter a tomos.
idẽ corpuscula quȩdã tam minuta ut iam di¬
uidi nequeant. neq sentiri aut uisu aut tactu
possint. Quoꝵ corpusculoꝵ concursu fortuito
& mundos innumerabiles & anunantia & ipsaᷤ
animas fieri dicit. & deos quos humana for¬
ma ñ in aliquo mundo sedextra mundos atꝙ
unt᷑ mundos constituit. & ñuult om̃ino aliquid
p̃ter corpora cogitare. Quȩ tam̃ ut cognet
imagines dicit abipsis rebus quas atomis for¬

Expanded text:
niat imago ueritatis. Quamquam Democritus niat imago ueritatis. Quamquam Democritus etiam hoc distare in naturalibus quaestionibus ab Epicuro dicitur, quod iste sentit inesse concursioni atomorum uim quandam animalem et spirabilem, qua ui eum credo et imagines ipsas diuinitate praeditas dicere, non omnes omnium rerum sed deorum, et \'principia mentis\' esse in uniuerso\', quibus diuinitatem tribuit, et \'animantes imagines, quae uel prodesse nobis soleant uel nocere\'. Epicurus uero neque aliquid in principiis rerum ponit praeter atomos, id est corpuscula quaedam tam minuta, ut iam diuidi nequeant neque sentiri aut uisu aut tactu possint. quorum corpusculorum concursu fortuito et mundos innumerabiles et animantia et ipsas animas fieri dicit et deos, quos humana forma non in aliquo mundo sed extra mundos atque inter mundos constituit; et non uult omnino aliquid praeter corpora cogitare, quae tamen ut cogitet, imagines dicit ab ipsis rebus, quas atomis for
Abbreviated transcription (Latin):
uit cuis sicut isti dicu̾t nutanitꝙ sententia.
ut aliquando naturã quandã de qua fluerets
umnagines dm̃ eẽ diceret. qui tam̃ cogitari ñ
posset nͥ ꝑ casimagines quas fundit ac mittit.
ulẽ que de illa natura quam nescio quã corpo¬
ream & sempit̃nam ac ꝑhoc tuã diuinam pu¬
tat quasi uaporis similitudine continua ue¬
lut emanatione ferrentur. & uenirent atqui
trarent in animos nrõs. ut dm̃ uł deos cogita¬
re possemus. Nullam enim aliam causam cuus¬
libet cogitationis nĩe opinantur isti. nisi cum
abhis corporibus quȩ cogitamus uenuint atq
intrant imagines in animos nr̃os. quasi ñmul¬
ta ac ꝓpe innumerabilia cogitentur corporalit̃
atq intelligibilit̾ ab eis qui talia cogitare no¬
uerunt. sicut ipsa sapientia & ueritas. Quã
susti ñcogitant. miror qͦmͦ de illa uttumꝙ dis¬
putent. Si autẽ cogitant. uellem mͥ dicerent
uł de quo corpore uł qualis in coꝵ animos ue¬

Expanded text:
uit eius, sicut isti dicunt, nutauitque sententia, uit eius, sicut isti dicunt, nutauitque sententia, ut aliquando naturam quandam, de qua fluerent imagines, deum esse diceret, qui tamen cogitari non posset nisi per eas imagines, quas fundit ac mittit, id est quae de illa natura, quam nescio quam corpoream et sempiternam ac per hoc etiam diuinam putat, quasi uaporis similitudine continua uelut emanatione ferrentur et uenirent atque intrarent in animos nostros, ut deum uel deos cogitare possemus. nullam enim aliam causam cuiuslibet cogitationis nostrae opinantur isti, nisi cum ab his corporibus, quae cogitamus, ueniunt atque intrant imagines in animos nostros, quasi non multa ac prope innumerabilia cogitentur incorporaliter atque intellegibiliter ab eis, qui talia cogitare nouerunt, sicut ipsa sapientia et ueritas. quam si isti non cogitant, miror, quo modo de illa utcumque disputent; si autem cogitant, uellem mihi dicerent, uel de quo corpore uel qualis in eorum animos ue
Abbreviated transcription (Latin):
lus eam cognouisset illoꝵ. Si gͥ nec eius hominis
qui uerum forsitan uidit cognitio nosinflare
debet. ut ca quasi docti ẽẽ uideamur. sed ipsus
ueri solidare quauere docti eẽ possumus. quan¬
tominus corum hominum qui falsa senserunt
nomina & doginata nram possunt adiuuare
doctrinam. & lȩtitiam cognita facers. eum si
homines sumus magis nos contristari deceat
tot & tam nobilitatoꝵ hominum erroribꝰ sieos
audire contigerit. quam hȩc ꝓpterca studiose
querere ut int̃ cos qui illa nescunt iactatio¬
ne insanissima uentilemur. Quanto enimme¬
lius ne andissem quidem nom̃ demoeriti. quã.
cum dolore cogitarẽ nescio quẽ suis tẽporibꝰ
magnum putatum qui deos eẽ arbitraretur
imagines quȩ de solidis corporibꝰ fluerent so
facere ut uisdiuina cogitetur. cum ꝓfecto il¬
lud corpus unde imago flueret quanto solidi¬
ns ẽ. p̾stantius eẽ uidicatur. Ideoq fluctua¬

Expanded text:
lus eam cognouisset illorum. Si igitur nec eius hominis, lus eam cognouisset illorum. Si igitur nec eius hominis, qui uerum forsitan uidit, cognitio nos inflare debet, ut ea quasi docti esse uideamur, sed ipsius ueri solidare, qua uere docti esse possumus, quanto minus eorum hominum, qui falsa senserunt, nomina et dogmata nostram possunt adiuuare doctrinam et latentia cognita facere, cum, si homines sumus, magis nos contristari deceat tot et tam nobilitatorum hominum erroribus, si eos audire contigerit, quam haec propterea studiose quaerere, ut inter eos, qui illa nesciunt, iactatione inanissima uentilemur! quanto enim melius ne audissem quidem nomen Democriti, quam cum dolore cogitarem, nescio quem suis temporibus magnum putatum, qui deos esse arbitraretur imagines, quae de solidis corporibus fluerent solfacere, ut uis diuina cogitetur, cum profecto illud corpus, unde imago flueret, quanto solidius est, praestantius esse iudicetur! ideoque fluctua
Abbreviated transcription (Latin):
uim & notionem intelligentiȩ stoicoꝵ & epicu¬
reoꝵ. qui nisi corporalia cogitare non possunt.
Qđ autẽ ait nr̃ꝑ. humane intellegi uoluit. Et be¬
ne ñait fugit. sed sugere uidetur. hoc enimillis
indetur neminem hoc posse intellegere. & ideo
nichil tale te̾ arburantur. Sed quordam intelli¬
genuam quantum honuni datum ẽ ñ sugit c̾e
aꝑtam simplicemꝙ sapientiam atꝙ ueritatem.
quȩ nullius animantis sit ꝓpͥa. sed qua commu¬
nit᷑ om̃is quȩ iapotest anima sapiens & uera .x
efficitur. Quam sisensit c̃e̾ anaragoras. eũꝙ dm
ẽẽ ndit. m̃temq appellauit. ñ solum nom̃ ana¬
xagore sed ꝓpt̾ luteratam uenistatẽ om̃sut mi¬
litalit loquar litteriones libent᷑ su flant. nos
doctos & sapientes ñ facit. sedne ipsa quidem
cus cognitio qua id uerum c̃ẽ cognouit. Non
enim michi ꝓpt̃ea ueritas cara eẽ debet quia ñ
latut anaxagoram. sed q ueritas ẽ etiã si nul¬

Expanded text:
uim et notionem intellegentiae Stoicorum et Epicuuim et notionem intellegentiae Stoicorum et Epicureorum, qui nisi corporalia cogitare non possunt. quod autem ait nostrae., humanae intellegi uoluit; et bene non ait \'fugit\' sed \'fugere uidetur\'; hoc enim illis uidetur neminem hoc posse intellegere et ideo nihil tale esse arbitrantur. sed quorundam intellegentiam, quantum homini datum est, non fugit esse apertam simplicemque sapientiam atque ueritatem, quae nullius animantis sit propria, sed qua communiter omnis, quae id potest, anima sapiens et uerax efficitur. quam si sensit esse Anaxagoras eumque deum esse uidit mentemque appellauit, non solum nomen Anaxagorae, quod propter litteratam uetustatem omnes, ut militariter loquar, litteriones libenter sufflant, nos doctos et sapientes non facit sed ne ipsa quidem eius cognitio, qua id uerum esse cognouit. non enim mihi propterea ueritas cara esse debet, quia non latuit Anaxagoram, sed quia ueritas est, etiam si nul
Abbreviated transcription (Latin):
rio portere. stoc ẽ enim qđ ait. Erit aliquid in¬
teruis. ex quo illud animal nominetur. Sedad¬
iungit. Quid autem interuis mente: Non gͦ po¬
test mens habere interiorem animam ut sit
animal. quia ipsa ẽ interior. Ergo corpus ha¬
beat exirinsecus cui sit interior. ut sit animal.
łł oc ẽ enim qđ ait. Cingatur gͥ corpore externo.
quasi anacragoras diacerit. nͥ ammalis aliciuuis
eẽt m̃tem eẽ ñ posse. sim̃tem ipsam summam sa¬
pienuã cẽ sentrebat. quȩ nullius quasi amantis
ꝓpriaẽ. quia om̃ibus animis se frui ualentibus
ntritas communit᷑ pͣstoẽ. Et ideo uide quã ur¬
ñ placet anaxagorȩ ut illa mens quã dicit dm̃
emgatur corpore cat̃no. quo animal ẽe possit.
aꝑta simplea ꝙ mens nulla re adiuncta qua sen¬
tire possit. idẽ nullo corpore adiuncto ꝑquod
sentire possit. fugere intelligenuȩ nĩꝑ ium &
notionem uidetur. Nichil uerius quã fugere hoc

Expanded text:
ri oportere. Hoc est enim quod ait: Erit aliquid inri oportere. Hoc est enim quod ait: Erit aliquid interius. ex quo s illud animal nominetur\'. sed adiungit: \'Quid autem interius mente?\' non ergo potest mens habere interiorem animam, ut sit animal, quia ipsa est interior. ergo corpus habeat extrinsecus, cui sit interior, ut sit animal!. hoc est enim, quod ait: \'Cingatur igitur corpore externo\', quasi Anaxagoras dixerit, nisi animalis alicuius esset, mentem esse non posse, si mentem ipsam summam sapientiam esse sentiebat, quae nullius quasi animantis propria est, quia omnibus animis se frai ualentibus ueritas communiter praesto est. et ideo uide, quam urnon placet Anaxagorae, ut illa mens, quam dicit deum, cingatur corpore externo, quo animal esse possit, — \'aperta simplexque mens nulla re adiuncta, qua sentire possit\', — id est nullo corpore adiuncto, per quod sentire possit, — \'fugere intellegentiae nostrae uim et notionem uidetur\'. Nihil uerius quam fugere hoc
Abbreviated transcription (Latin):
tem insinitam. Quomͦ enim tota senit. sun¬
fina ͭ ͤst: Sensus enim corporis ab aliqͦ loco
ucipit. nec ꝑcurrit totum nͥ ad cuuis fine̾
puenerit. Qd ininsinito dici ñ potest. Sed
neꝙ ille de sensu corporis aliquia dixrerat.
& alit̾ dr̃ totum qđ incorporeum ẽ. qr sine
simbus locorum intelligitur. ut & totum&
insinitum dicipossit. Totum ꝓpt̃ integritatem.
insinitum quia locoꝵ sinibus ñ ambitur. Dem¬
eẽ uoluit. crit aliquid tͣaterius ea quo illud
aiumal nominetur. ut mens ista quasi cor¬
pus sit. & habeat intus animam unde animal
appelletur. Uide qut̃admodum corporali ẽ¬
suetudine loquitur. quomͦ solent uideri anima¬
lia. ꝓpt̾ sensum grossum ut opinor eoꝵ contra
quos disserit. Et tam̃ dixitrem quȩ illossi eui¬
gibare possent satis ammoneret. om̃e qđ sic̃
corpus uiuum animo occurrit magis habere
animam & ẽẽ animal. quam animam ce̾ cogita¬

Expanded text:
entem infinitam. quo modo enim tota sentit, si inentem infinitam. quo modo enim tota sentit, si infinita est? sensus enim corporis ab aliquo loco incipit nec percurrit totum, nisi ad cuius finem peruenerit, quod in infinito dici non potest. sed neque ille de sensu corporis aliquid dixerat et aliter dicitur totum, quod incorporeum est, quia sine finibus locorum intellegitur, ut et totum et infinitum dici possit: totum propter integritatem, infinitum, quia locorum finibus non ambitur. \'Deinesse voluit, erit aliquid interius ex quo illud animal nominetur; ut mens ista quasi corpus sit, et habeat intus animam unde animal appelletur. Vide quemadmodum corporali consuetudine loquitur, quomodo solent videri animalia, propter sensum crassum, ut opinor, eorum contra quos disserit: et tamen dixit rem quae illos, si evigilare possent, satis admoneret, omne quod sicut corpus vivum animo occurrit, magis animam habere et esse animal, quam animam esse cogita
Abbreviated transcription (Latin):
enum corporumt̃. ut quicumq insima fue¬
ruit sint & informia. Cicero autẽ studio
refellendi quantum uidetur ꝓptͣ aduersa¬
rios corporalit᷑ sentientes. negat ufinito
aliquid iungi potuisse. quia ex ea parte
qua quicquid adiungitur. nec eẽ ẽ cẽ in
corporibus aliquem finem. Idro ait ñrum
uidisse neꝙ motum sensui uinctum & con¬
tinentem. idẽ continua copulatione adhe¬
rentem infinito. idẽ infinite rei ullum pͥos
se ec̃. quasi de corporibus ageret. quibus m¬
chil uingi nͥ ꝑfines locorum potest. Sic aut̃
addidit. neq sensum om̃ino quo ñtota na¬
tura pulsa sentiret. quasi ille dixisset m̃tẽ
illam ordinatricem & moderatricem re¬
rum om̃ium habere sensum. qualem babet
anima ꝑ corpus. Nam manifestum e̾ totam
sentre animam. cum ꝑ corpus aliquid seniit.
Nam totam utiq nͣlatet. quicquid illud est
qđ sentitur. Ad hoc autt̃ diccit totam natu¬
ram sentire. ut illi quasi auferret qđ ait m¬

Expanded text:
enim corporum est, ut, quaecumque infinita fueenim corporum est, ut, quaecumque infinita fuerint, sint et informia. Cicero autem studio refellendi, quantum uidetur, propter aduersarios corporaliter sentientes negat infinito aliquid iungi potuisse, quia ex ea parte, qua quidque adiungitur, necesse est esse in corporibus aliquem finem. ideo ait non eum uidisse \'neque motum sensui iunctum et continentem - id est continua copulatione adhaerentem — infinito — id est infinitae rei — \'ullum esse posse\', quasi de corporibus ageret, quibus nihil iungi nisi per fines locorum potest. sic autem addidit: Neque sensum omnino, quo non tota natura pulsa sentiret\', quasi ille dixisset mentem illam ordinatricem et moderatricem rerum omnium habere sensum, qualem habet anima per corpus. nam manifestum est totam sentire animam, cum per corpus aliquid sentit; nam totam utique non latet, quicquid illud est, quod sentitur. ad hoc autem dixit totam naturam sentire, ut illi quasi auferret, quod ait m
Abbreviated transcription (Latin):
genitum eẽ uerbum dĩ dm̃ apua dm̃. sed lon¬
ge aliomodo quem nemo nͥ cui ds̾ ipse inspira¬
uerit intelleget. Illum autẽ etiam in ipsis
corporibus desipere quis ñuideat. cum ae¬
rem gigni dicat & dm̃ uelit. eum autẽ a quo
aer gignitur. ñ tnim anullo gigni potest. ñ di¬
cat dm̃: Cum autẽ dr̾ aer ẽẽ semꝑ inmotu.
nequa quã conturbabit hominem ut ꝓpt̾ea
illum dm̃ putet. qui nouit om̃is corporis
motum inferiorẽ eẽ quam ẽ motus animi.
motum autẽ anmi longe pigriorem. quã ẽ
motus summe & incominutabilis sapientie. ltẽ
anaragoras suit quilibet sim̃tem dicit ipsã
ueritatẽ atꝙ sapientiam. qui dmẽ de uerbo
cum homint contendere. Manifestum est
enim om̃ium rerum descriptiont̃ & modi̾
ab illa firri. eamq ñ in congrue dici infini¬
tam ñ ꝑspacia locoꝵ sed ꝑ potentiã quȩ cogi¬
tatione humana comp̃hendi ñ potest. neq
qđ informo aliquid sit ipsa sapienita. btoc

Expanded text:
genitum esse uerbum dei, deum apud deum, sed longenitum esse uerbum dei, deum apud deum, sed longe alio modo, quem nemo, nisi cui deus ipse inspirarit, intelleget. illum autem etiam in ipsis corporibus desipere quis non uideat, cum aerem gigni dicat et deum uelit, eum autem, a quo aer gignitur, non enim a nullo gigni potest, non dicat deum? cum autem dicitur aer esse semper in motu, nequaquam conturbabit hominem, ut propterea illum deum putet, qui nouit omnis corporis motum inferiorem esse, quam est motus animi, motum autem animi longe pigriorem, quam est motus summae atque incommutabilis sapientiae. Item Anaxagoras siue quilibet si mentem dicit ipsam ueritatem atque sapientiam, quid mihi est de uerbo cum homine contendere? manifestum est enim omnium rerum descriptionem et modum ab illa fieri eamque non incongrue dici infinitam non per spatia locorum sed per potentiam, quae cogitatione humana comprehendi non potest, neque quod informe aliquid sit ipsa sapientia; hoc
Abbreviated transcription (Latin):
cumꝙ fensit ꝗd ipse eẽt ds̾. Quid adillumfi
nesciat quã dicũt isti corporis formam: Eam
quippe dicunt quȩ undiq finita sit. Et utrũ
refellendi causa tamquã achademicus ana¬
xiiem cicero obiecerit formam & pulchri¬
tudinẽ dm̃ oportere habere. quasi corpore¬
am speciem cogitans. quia illo corporcum dm̃
ẽẽ dixcrat. Atr enim corpusẽ. Anipse sentre¬
bat ce̾ formam & pulchritudinem in corpo¬
ream ueritati qua ipse animus informatur.
& ꝑ quã om̃a sapientis facta pulchra ẽẽ iudi¬
camus. ut nͥtantum refellendi gr̃a sed ctiam
uerissime dixxerit qđ dm̃ pulcherrima spe¬
cie deceat cẽ. quia nichilẽ pulchruis ipsa in¬
telligibili atꝙ incommutabili ueritate.
Qđ autẽ ait ille gigni aerem quẽ tam̃ adm̃ c̃e
censebat. nullomͦ mouet hunc urum qui
intellegit ñ sicut aer gignitur idẽ aliqua cati¬
sa ut sit. efficitur cum om̃ino dĩ ñsit. ita

Expanded text:
cumque sensit, quod ipse esset deus. quid ad illum, si cumque sensit, quod ipse esset deus. quid ad illum, si nesciat, quam dicant isti corporis formam — eam quippe dicunt, quae undique finita sit — et utrum refellendi causa tamquam Academicus Anaximeni Cicero obiecerit formam et pulchritudinem deum habere oportere quasi corpoream speciem cogitans, quia ille corporeum deum esse dixerat, aer enim corpus est; an ipse sentiebat esse formam et pulchritudinem incorpoream ueritati, qua ipse animus informatur et per quam omnia sapientis facta pulchra esse iudicamus, ut non tantum refellendi gratia sed etiam uerissime dixerit, quod deum pulcherrima specie deceat esse, quia nihil est pulchrius ipsa intellegibili atque incommutabili ueritate? quod autem ait ille gigni aerem, quem tamen deum esse censebat, nullo modo mouet hunc uirum, qui intellegit, non sicut aer gignitur, id est aliqua causa, ut sit, efficitur, cum omnino deus non sit, ita
Abbreviated transcription (Latin):
cẽt quid ei primum uideretur in eloquen¬
tiȩ p̃ceptis obseruari oportere. ꝓnuntiati¬
inĩrogares & quociens int̾rogares de prece¬
ptis ap̃ianꝑ religionis. nichil me aliua re¬
spondere nͥ humilitaib liberet. & si forte
alia dicere necessitas cogeret. Nuic humili
doceret humiliatus ẽ. huic inquam maxi¬
me aduersatur quȩdam utita dicam impe¬
ntissima scientia. dum nos scire gaudemus
quid ana ximenes. quid ana&agoras. quid
pytagoras. quid democritus senserit. & ce¬
tera huiusmodi ut docti crudia ꝓ iud eam᷑
cum hoc autra doctrina & eruditione lon¬
ge absit. qui cnim didicerit dm̃ ũ distendi aut
disfundi ꝑ locos neꝙ finitds ntq insinitos. quasi
maliqͣ parte maior sit in aliqua minor. stato¬
tum ubiꝙ cẽ p̃senttm. sicut utriatẽ. cuius
nemo sobrit dicit partem ce̾ in isto loco. & par¬
tem in illo. qm̃ ueritas utiq ds̃ ẽ. nequaquã
eum moirebit ꝗd de infuto atre seusit qui¬

Expanded text:
esset quid ei primum videretur in eloquenesset quid ei primum videretur in eloquentiae praeceptis observari oportere, Pronuntiatiinterrogares, et quoties interrogares de praeceptis christianae religionis, nihil me aliud respondere nisi humilitatem liberet, etsi forte alia dicere necessitas cogeret. CAPUT IV. 23. Huic humilidoceret humiliatus est, huic, inquam, maxime aduersatur quaedam, ut ita dicam, inperitissima scientia, dum nos scire gaudemus, quid Anaximenes, quid Anaxagoras, quid Pythagoras, quid Democritus senserit, et cetera huius modi, ut docti eruditique uideamur, cum hoc a uera doctrina et eruditione longe absit. qui enim didicerit deum non distendi aut diffundi per locos neque finitos neque infinitos, quasi in aliqua parte maior sit in aliqua minor, sed totum ubique. esse praesentem sicut ueritatem, cuius nemo sobrie dicit partem esse in isto loco et partem in illo, quoniam ueritas utique deus est, nequaquam eum mouebit, quod de infinito aere sensit, qui
Abbreviated transcription (Latin):
ligere uerbum dĩ homine indt̾tum. qui uissit
& creditum ẽ qđ illi uł ꝓferre metuebant.
Nuo te mi dioscore ut tota pietate subdas ue¬
lim. Nec aliam tͥ ad capefsendam & obtinen¬
dam ueritatem uiam munias. quamquȩ mu¬
nita ẽ ab illo qui gressuum nr̃oꝵ tamquã ds̃
uidit infirmitatẽ. Fac̾ autẽ prima humili¬
tas. scd̾a humilitas. tercia humilitas. Et qͦci¬
ens int̾rogares. boc dicerem. non quo alia ñ
sint p̃cepta quȩ dicantur sednͥ humilita s̾
om̃a quȩcumq benefacimus o p̃cesserit &¬
comitata &e confecuta fuerit & ꝓposita quã
inturamur & apposita cui adhereamus. &.
imposita qua reprimamur. lam nobisdtali¬
quo bonofacto gaudentibus. totum extor
quet de manu suꝑbia. uitia quippe cȩtera
inpeccatis. suꝑbia uͦ etiam in rectesactis tim̃¬
daẽ. ne illa quȩ laudabilit̃ facta sunt. ipsiꝰ
laudis cupiditate amittantur. Itaq sicut
rethor ille nobilissimus cum int̾rogatus

Expanded text:
legere uerbum dei homine indutum, qui iussit legere uerbum dei homine indutum, qui iussit et creditum est, quod illi uel proferre metuebant. Huic te, mi Dioscore, ut tota pietate subdas uelim nec aliam tibi ad capessendam et obtinendam ueritatem uiam munias, quam quae munita est ab illo, qui gressuum nostrorum tamquam deus uidit infirmitatem. ea est autem prima humilitas, secunda humilitas, tertia humilitas et, quotiens interrogares, hoc dicerem, non quo alia non sint praecepta, quae dicantur, sed nisi humilitas omnia, quaecumque bene facimus, et praecesserit et comitata et consecuta fuerit et proposita, quam intueamur, et adposita, cui adhaereamus, et inposita, qua reprimamur, iam nobis de aliquo bono facto gaudentiquet de manu superbia. Vitia quippe caetera in peccatis, superbia vero etiam in recte factis timenda est, ne illa quae laudabiliter facta sunt, ipsius laudis cupiditate amittantur. Itaque sicut rhetor ille nobilissimus cum interrogatus
Abbreviated transcription (Latin):
monstratum. errores gentium suit demoribus
suie de natura rerum. siue deratione inuesti¬
gandȩ ueritatis. qui quamuis ce̾nt multi atꝙ
multiplices. inhis tam̃ maxcime duabus sectis
eminebant. pugnantibus doclis. & tanta disse¬
rendi subtilitate atq copia subuertentibtis. du¬
rasse tam̃ usꝙ intempora xp̃iana. Quos iãcer¬
te nr̃a ȩtate sic comminuisse conspicimus.
ut uia iam in scolis rethorum commoretur
tantum quȩ fuerint illoꝵ sententiȩ certami¬
na. tam̃ etiam de loquacissimis grecoꝵ gqmna¬
sus eradicata atꝙ comp̃ssa sint. ita ut si qua
nunc erroris secta contra ueritatẽ hoc ẽ contra
eccłiam xp̃i emerserit. nͥnomine cooperta
xxpͣtano ad pugnandum ꝓsilire ñ audeat. Ca
quo intelligitur ipsos quoq platonicȩ geniis
philosophos paucis mutatis quȩ xp̃iana im¬
ꝓbat disciplina. inuictissimo uno regi a p̃o
pias ceruices oportere summittere. & intel¬

Expanded text:
monstratum errores gentium siue de moribus monstratum errores gentium siue de moribus siue de natura rerum siue de ratione inuestigandae ueritatis, qui quamuis essent multi atque multiplices, in his tamen maxime duabus sectis eminebant, expugnantibus doctis et tanta disserendi subtilitate atque copia subuertentibus durasse tamen usque in tempora Christiana. quos iam certe nostra aetate sic obmutuisse conspicimus, ut uix iam in scholis rhetorum commemoretur tantum, quae fuerint illorum sententiae, certamina tamen etiam de loquacissimis Graecorum gymnasiis eradicata atque compressa sint. ita ut, si qua nunc erroris secta contra ueritatem, hoc est contra ecclesiam Christi emerserit, nisi nomine cooperta Christiano ad pugnandum prosilire non audeat. ex quo intellegitur ipsos quoque Platonicae gentis philosophos paucis mutatis, quae Christiana inprobat disciplina, inuictissimo uni regi Christo pias ceruices oportere submittere et intel
Abbreviated transcription (Latin):
Tantum illud attende. qm̃ plato acicerone mul¬
iis modis aptissime ostenditur in sapientia nͣ
humana sed plane diuina unde humana quo¬
dammꝰ accenderentur. milla utiq sapientia
ꝓrsus immutabili atq eodem mͦ semꝑ se haben¬
tem ueruatem constituisse. & finem boni. &
causas rerum. & ratiocinandi fiduciam. oppu¬
gnatos autẽ ẽẽ nomine epicureoꝵ &. stoicorũ
a platonicis eos qui incorporis uł in animina¬
tura ponerent & finem boni & causas rerum.
& ratiocinandi siduciam. eorem successiont
temporum ẽẽ deuolutã. ut xp̃istiant iam eta¬
tis exordio cum rerum inuisibilium atꝙ ȩitrna¬
rum sides ꝑuisibilia miracula salubrit᷑ p̃dicare¬
tur hominibus. quinec uidere nic cogitare ali¬
quid pͣter corpora poterant. beato apło paulo
qui eandẽ fidẽ gentibus p̃seminabat. idẽ ipsi
epicurei & stoici inactibus apłoꝵ contradia. isse
inueniuntur. Qua inre satis mͥ uidetur esse de¬

Expanded text:
tantum illud adtende, quoniam Plato a Cicerone multantum illud adtende, quoniam Plato a Cicerone multis modis apertissime ostenditur in sapientia non humana sed plane diuina, unde humana quodam modo accenderetur, in illa utique sapientia prorsus inmutabili atque eodem modo semper se habente ueritate constituisse et finem boni et causas rerum et ratiocinandi fiduciam, oppugnatos autem esse nomine Epicureorum et Stoicorum a Platonicis eos, qui in corporis uel in animi natura ponerent et finem boni et causas rerum et ratiocinandi fiduciam, eo rem successione temporum esse deuolutam, ut Christianae iam aetatis exordio, cum rerum inuisibilium atque aeternarum fides per uisibilia miracula salubriter praedicaretur hominibus, qui nec uidere nec cogitare aliquid praeter corpora poterant, beato apostolo Paulo, qui eandem fidem gentibus praeseminabat, idem ipsi Epicurei et Stoici in actibus apostolorum contradixisse inueniantur. Qua in re satis mihi uidetur esse de
Abbreviated transcription (Latin):
sed om̃ino in hominum numero habendos pu¬
tarit. si abeis ꝓmpte diceretur ñsolum ẽt ali¬
quid qđ naꝙ tactu corporis neꝙ olfactu uł
gustatu. neq his auribus aut oculis ꝑcipi pos¬
sit. neꝙ omino talium rerum quȩ ita senti¬
rentur aliqua imaginatione cogitari. scdid so¬
lum uers esse atꝙia solum posse ꝑcipi quia
incommutabile & sempt̃num ẽ. ꝑcipi autẽ
sola intelligentia. quia una ueritas qͦmͦ attingi
potest attingitur Cum gͦ talia sentirent pla¬
tonici quȩ neꝙ docerent carni deditos homi¬
nes. neꝙ tanta ceñt auctoritatt apua popłõs
ut credinda ꝑsuaderent donte ad cum habitũ
pduceretur animus quo ista capiuntur. ele¬
gerunt occultare sententiã suam. & contra eos
disserere qui utrum se inuenisse iactarent.
cum inuentionem ipsam ueri in carnis sensi¬
bus ponerent. Et eoꝵ quidẽ consilium quale
fuerit quid atanet dicere : Diuinum cerit
uł diuina aliqua anctoritate p̃ditum ñ fuit

Expanded text:
sed omnino in hominum numero habendos pused omnino in hominum numero habendos putaret, si ab eis prompte diceretur non solum esse aliquid, quod neque tactu corporis neque olfactu uel gustatu neque his auribus aut oculis percipi possit neque omnino talium rerum, quae ita sentirentur, aliqua imaginatione cogitari, sed id solum uere esse atque id solum posse percipi, quia incommutabile et sempiternum est, percipi autem sola intellegentia, qua una ueritas, quo modo adtingi potest, adtingitur? Cum ergo talia sentirent Platonici, quae neque docerent carni deditos homines neque tanta essent auctoritate apud populos, ut credenda persuaderent, donec ad eum habitum perduceretur animus, quo ista capiuntur, elegerunt occultare sententiam suam et contra eos disserere, qui uerum se inuenisse iactarent, cum inuentionem ipsam ueri in carnis sensibus ponerent. et eorum quidem consilium quale fuerit, quid adtinet quaerere? diuinum certe uel diuina aliqua auctoritate praeditum non fuit.
Abbreviated transcription (Latin):
mum ẽ generi humano imperitoꝵ poplõꝵ
irrisione sondesceret. Et hoc inmoralibus.
Innaturalibus autẽ questionibꝰ susti dice¬
rent effectricem omĩum naturarum esse
incorportam sapientiam. illi autẽ mn corpore
nusquã discederent. cum alii athomis. alui
quatuor elemͣtis. in quibus adefficienda om¬
nia ignis p̃ualeret principia rerum darent:
Quis nuideret stultoꝵ abundantiã corpori
deditã. cum incorpoream potentiã conditri¬
cẽ rerum nequaquam ualeret intueri : In
quorum potuis suffragium raperet᷑: Resta¬
bat pars rationabilium questionum. Nosti
enim quicquid ꝓpt̃ adipiscendã sapientiã
queritur. aut demoribus aut de natura.
aut deratione habere questiont̾. Cum gͦ
epicurci numquã sensus corporis falli dicereis̃
stoici autẽ aliquando falli concederent. utriq
tam̃ regulam comp̃hendendę ueritatis in
sensibus pouerent. quis istis contradicentibus
audiret platonicos: Quis ñm insipientium.

Expanded text:
mum est generi humano, inperitorum populorum mum est generi humano, inperitorum populorum inrisione sordesceret. et hoc in moralibus. In naturalibus autem quaestionibus si isti dicerent effectricem omnium naturarum esse incorpoream sapientiam, illi autem a corpore nusquam discederent, cum alii atomis alii quattuor elementis, in quibus ad efficienda omnia ignis praeualeret, principia rerum darent, quis non uideret stultorum abundantiam corpori deditam, cum incorpoream potentiam conditricem rerum nequaquam ualeret intueri, in quorum potius suffragium raperetur? Restabat pars rationalium quaestionum. nosti enim, quicquid propter adipiscendam sapientiam quaeritur, aut de moribus aut de natura aut de ratione habere quaestionem. cum ergo Epicurei numquam sensus corporis falli dicerent, Stoici autem falli aliquando concederent, utrique tamen regulam comprehendendae ueritatis in sensibus ponerent, quis istis contra dicentibus audiret Platonicos? quis non modo in sapientium
Abbreviated transcription (Latin):
bilium fidem ducere. cum cas iuderent
epicureis maxit contentionibꝰ commoue¬
ri. ñ solum adhauritndam quo ultro fere¬
bantur. sedetiam ad defensitandam corpo¬
ris uoluptatem. ut inea summum bonum
hominis constuueretur. eos autẽ qui a d¬
uersus hanc uoluptatem uirtutis laude
mouerentur minus difficult̃ tam contem¬
plari in animis hominum. unde facta bo¬
na de quibus uteumq poterant iudicare
ꝓcederent. simul uidebant sicis conarent᷑
insinuare aliquam rem diuinã & supͣ om̃a
in commutabilem quȩ nullo attingeretur
corporis sensu. sed sola m̃te intelligerctur.
que tam̃ etiã naturam m̃tis excederet. eñꝙ¬
dum purgato ab om̃i labe humanarum cu¬
piditatum. in quo uno ad quiesceret om̃is
beatitudinis appctitus. & in quo nobis uno
bonoꝵ om̃ium finis cẽ̾t nͣeos intellecturos.
& repugnantibus uł epicurcis uł stoicis.
multo facilius quã sibi palmam daturos. ita
ut uera salubrisq sententia qd ꝑnitiosissi¬

Expanded text:
bilium fidem ducere, cum eas uiderent bilium fidem ducere, cum eas uiderent Epicureis maxime contentionibus commoueri non solum ad hauriendam, quo ultro ferebantur, sed etiam ad defensitandam corporis uoluptatem, ut in ea summum bonum hominis constitueretur, eos autem, qui aduersus hanc uoluptatem uirtutis laude mouerentur, minus difficulter eam contemplari in animis hominum, unde facta bona, de quibus utcumque poterant iudicare, procederent, simul uidebant, si eis conarentur insinuare aliquam rem diuinam et supra omnia incommutabilem, quae nullo adtingeretur corporis sensu, sed sola mente intellegeretur, quae tamen etiam naturam ipsius mentis excederet, edum purgato ab omni labe humanarum cupiditatum, in quo uno adquiesceret omnis beatitudinis appetitus et in quo nobis uno bonorum omnium finis esset, non eos intellecturos et repugnantibus uel Epicureis uel Stoicis multo quam sibi facilius palmam daturos, ita ut uera salubrisque sententia, quod perniciosissi
Abbreviated transcription (Latin):
ptationem consutue. ꝓfecto repperies du¬
oserrores sibi aduersa fronte collidi. unũ¬
constituentem in corpore. alium ẽstituen¬
tem in animo suminum bonum. Ratio¬
nem autem utritatis qua summum bonũ
nrm ddĩ cẽ intelligitur. utriꝙ resistere.
sed ñ prius docentem uera quã praua de¬
docentem. Idipsum rursum adiunctis
ꝑsonis constitue. repperies epicureos &
stoicos int̾ se acerrime dimicantes. Foꝵ
uͦ litem conantes diuidicare platoni cas
occultantes sententiam ueritatis. & illoꝵ
uanam in falsitate fidutiam coniuncentes &
redarguentes. Sedñ sicut illi erroꝵ suoꝵ. ita
platonici utre rationis ꝑsonã implere potue¬
runt. Om̃ibus enim defuit diuinȩ humilita¬
tis exemplum. qđ oportunissimo tempore ꝑ
exemplo incuiusuis animo ferocit᷑ arrogantis
om̃is suꝑbia cedit. & frangitur & emorttur.
ldeoꝙ ñualentes illi auctoritate turbas ter¬
renarum rerum dilectiont cęcatas adinuisi¬

Expanded text:
ptationem constitue: profecto reperies duptationem constitue: profecto reperies duos errores iconstituentem in corpore alium constituentem in animo summum bonum, rationem autem ueritatis, qua summum bonum nostrum deus esse intellegitur, utrique resistere sed non prius docentem uera quam praua dedocentem. id ipsum rursum adiunctis personis constitue: reperies Epicureos et Stoicos inter se acerrime dimicantes, eorum uero litem conantes diiudicare Platonicos occultantes sententiam ueritatis et illorum uanam in falsitate fiduciam conuincentes et redarguentes. Sed non sicut illi errorum suorum ita Platonici uerae rationis personam implere potuerunt. omnibus enim defuit diuinae humilitatis exemplum, quod opportunissimo tempore petratum est; cui uni exemplo in cuiusuis animo ferociter adrogantis omnis superbia cedit et frangitur et emoritur. ideoque non ualentes illi auctoritate turbas terrenarum rerum dilectione caecatas ad inuisi
Abbreviated transcription (Latin):
qui ita sentuint. apud grecos philosophos
& numero & disputandi subtilitate stoici
p̃ualuerunt. Qui tam̃m naturalibus cor¬
porea om̃a eẽ arbitrantes. magis a carne
quã acorpore animum aduertere potue¬
runt. Intͣ eos autẽ qui fruendum dõ aquo
& nos & om̃a facta sunt unum atq summũ
bonum nr̃m ẽe dicunt. apud illos eminue¬
runt platonici. Qui ñ immerito ad offici¬
um suum ꝑtinere arbitrati sunt. stoicis &
epicurtis macoine & ꝓpe solis om̃ino refi¬
stere. latm quippe achademici qui platoni¬
ci. qđ docet auditoꝵ ipsa successio. Arche¬
silas enim qui primus occultata sententia
sua nichil aliua quamistos refellere statu¬
it quere cui successerit. paltmonem inue¬
nies. Quere cui palemon. xenocraten. xre¬
noerati auttͣ discipulo achademiã scolã
suam reliquit plato. Quantum gͥ ꝑtinet
ad questiont̾ de summo hominis bono re¬
moue ꝑsonas hominum. attipsam desce¬

Expanded text:
qui ita sentiunt apud Graecos philosophos, qui ita sentiunt apud Graecos philosophos, et numero et disputandi subtilitate Stoici praeualuerunt, qui tamen in naturalibus corporea omnia esse arbitrantes magis a carne quam a corpore animum auertere potuerunt. » Inter eos autem, qui fruendum deo, a quo et nos et omnia facta sunt, unum atque summum bonum nostrum esse dicunt, apud illos eminuerunt Platonici, qui non inmerito ad officium suum pertinere arbitrati sunt Stoicis et Epicureis maxime et prope solis omnino resistere. idem quippe Academici qui Platonici, quod docet auditorum ipsa successio. Arcesilas enim, qui primus occultata sententia sua nihil aliud istos quam refellere statuit, quaere, cui successerit: Polemonem inuenies; quaere, cui Polemon: Xenocraten; Xenocrati autem discipulo Academiam, scholam suam, reliquit Plato. quantum igitur pertinet ad quaestionem de summo hominis bono, remoue personas hominum atque ipsam disce
Abbreviated transcription (Latin):
Quo utrum aliqua res ꝑueniat tam & si nͣ
apparet. tam̃ apparere om̃ibus eo ducere
interitum. ut ñsit qd erat. Unde colligitur
ñ obaluid res deficere uł posse deficere.
nͥ qđ ex ni chilo factȩ sunt. ut qđ intisẽ¬
qđ sunt & manent & ꝓ defectionibꝰ ctiã
suis ad uniuersitatis complexrum ordinan¬
tur. ad eius bonitatẽ om̃ipotentiamꝙ ꝑti¬
neat qui summe ẽ & conditor. qui potens
ẽ etiam ex iuchilo nͣtantum aliquid. scđ̾
etiam magnum aliquid facere. Primum
autẽ peccatum hocẽ primum uoluntariũ
defectum eẽ. gaudere ad ꝓpriam potestatẽ.
Adminus autẽ gaudet quã si addi potesta¬
tem gaudeat. quȩ utiq maiore̾. Itoe ñ ui¬
dentes & potentias utuentes animi huma¬
ni. magnamq pulchritudinem factorũ
atꝙ dictoꝵ etiam si in corpore puduit po¬
ntre summum bonum. in ipso tamͣ animo
ponentes. infra utiq posutrunt quantibi
sinccrissima ratione ponendume̾. Intͣhos

Expanded text:
quo utrum aliqua res perueniat, tametsi non quo utrum aliqua res perueniat, tametsi non apparet, tamen apparere omnibus eo ducere interitum, ut non sit, quod erat. unde colligit non ob aliud res deficere uel posse deficere, nisi quod ex nihilo factae sunt, ut, quod in e sunt et manent et pro defectibus etiam suis ad uniuersitatis complexum ordinantur, ad eius bonitatem omnipotentiamque pertineat, qui summe est et conditor, qui potens est etiam ex nihilo non tantum aliquid sed etiam magnum aliquid facere; primum autem peccatum, hoc est primum uoluntarium defectum esse gaudere ad propriam potestatem; ad minus enim gaudet, quam si ad dei potestatem gaudeat, quae utique maior est. hoc non uidentes et potentias intuentes animi humani magnamque pulchritudinem factorum atque dictorum, etiam si in corpore puduit ponere summum bonum, in ipso tamen animo ponentes infra utique posuerunt, quam ubi sincerissima ratione ponendum est. inter hos,
Abbreviated transcription (Latin):
sapientiamq cẽ incommutabilem. cernit
simul oportet cernat tẽ illam supra suam
naturam. eiusꝙ participatione. atq illustra¬
tione se uberuis & certius gaudere quã scipso.
lta cossans atq detumescens a iactatione atq
inflatione ꝓpͥa. inherere dõ atq ab illo incõ¬
mutabili refici & reformari nittur. aquo
ee̾ iam capit ñ solum omt̃m specitm rerũ
om̃ium. siue quȩ sensu corporis siue quȩ
intelligentia m̃tis attinguntur. sea etiam
ipsam capacitatẽ formationis ante forma¬
tionem. cum uł informe aliquid dr̃ ꝗd for¬
mari potest. Etaꝙ tanto minus se ẽẽ stabi¬
lem sentit. quanto minus heret dõ qui sũ¬
me ẽ. & illum ideo summe eẽ quia nulla
mutabilitate deficit seu ꝓficit. sibi autẽ
illam commutationẽ eapedire qua ꝓficit
ut ꝑfecte illi cohereat. camuͦ commuta¬
tionem quȩ indefectu ẽ eẽ uitiosam. om¬
nem autẽ defectum adinteritum uergere.

Expanded text:
sapientiamque esse incommutabilem cernit, sapientiamque esse incommutabilem cernit, simul oportet cernat esse illam supra suam naturam eiusque participatione atque inlustratione se uberius et certius gaudere quam se ipso. ita cessans atque detumescens a iactatione atque inflatione propria inhaerere deo atque ab illo incommutabili refici et reformari nititur, a quo esse iam capit non solum omnem speciem rerum omnium, siue quae sensu corporis siue quae intellegentia mentis adtinguntur, sed etiam ipsam capacitatem formationis ante formationem, cum uel informe aliquid dicitur, quod formari potest. itaque tanto minus se esse stabilem sentit, quanto minus haeret deo, qui summe est, et illum ideo summe esse, quia nulla mutabilitate proficit seu deficit; sibi autem illam commutationem expedire, qua proficit, ut perfecte illi cohaereat, eam uero commutationem, quae in defectu est, esse uitiosam; omnem autem defectum ad interitum uergere,
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ ꝑfecta corporis. illa eatrema totius
hominis immortalitas erit. Tam potentĩ
enim natura ds̃ fecit animam. ut exeuis
plenissima beatitudine quȩ infine tẽpoꝵ
sc̃is ꝓmittitur redundet etiam in inferio
rem naturam. qđ ẽ corpus. non beatitudo
quȩ fruentis & intelligentis ẽ ꝓpͥa. sed
plenitudo sanitatis idẽ incorruptibilis
iugor. Qd qui ñuident ut diai. bellant
inquietis altercationibus uarie ꝓsuo qͥsq
captu. in corpore constituentes summum
hominis bonum. & carnalium seditiosoꝵ
turbas concitant. Int̃ quos epicurei apud
indoctam multitudinem excellentiore au¬
ctoritate uiguerunt. Da item qui erto in¬
deat aminum qͦq ipsum ñsuo bono beatũ
eẽ cum beatus ẽ. alioquin numquam esset
miser. & recedur aquerendo utrum in am¬
mosit summum illud atꝙ ut ita dixerim
beatificum bonum. uł aliqua parseiꝰ. Nam
cum seipso sibi quasi suo bono animus gau
hoc uno saltẽ qđ de stulto sapiens efficitur

Expanded text:
autem perfecta corporis, illa extrema totius autem perfecta corporis, illa extrema totius hoenim natura Deus fecit animam, ut ex ejus plenissima beatitudine, quae in fine temporum sanctis promittitur, redundet etiam in inrem naturam, quod est corpus, non I beatitudo, quae fruentis et intellegentis est propria, sed plenitudo sanitatis, id est incorruptionis uigor —, quod qui non uident, ut dixi, bellant inquietis altercationibus uarie pro suo quisque captu in corpore constituentes summum hominis bonum et carnalium seditiosorum turbas concitant; inter quos Epicurei apud indoctam multitudinem excellentiore auctoritate uiguerunt. Da item, qui cito uideat animum quoque ipsum non suo bono beatum esse, cum beatus est, alioquin numquam esset miser, et recedetur a quaerendo, utrum in animo sit summum illud atque, ut ita dixerim, beatificum bonum uel aliqua pars eius. nam cum se ipso sibi quasi suo bono animus gaudbilem uel hoc uno saltem, quod de stulto sapiens efficitur,
Abbreviated transcription (Latin):
bona ñsint. sed summum iad dr̃ quo eunctare¬
feruntur. Foenim fruendo quisꝙ beatus est.
ꝓpt̃ qđ cȩtera uult habere. cum illud iam ñ
ꝓpt̃ aliud sed ꝓpt̃ seipsum diligatur. Et ideo
ibi finis dr̃. quia iam qͦ excurrat &e qͦ referatur
ñimenitur. Ibi requies appetendi. ibi fruen¬
di securitas. ibi tranquillissimum gaudium
optimȩ uoluntatis. Da gͥ qui cito uideat ñ
corpus ee̾ animi bonum. sed animum essẽ
corporis bonum. Recedetur iam ab inqui¬
rendo utrum summum illud bonum ut
aliqua pars euis sit incorpore. Qd enim
stultissime negatur. melitr ẽ animus cor¬
pore. Item stultissime negatur meliorẽ
eẽ eum qui dat beatam uitam uł partẽ
aliquam beatȩ uitȩ. quam eum qͥ accipit.
Non gͥ accipit ammus a corpore uł. summũ
bonum. uł partẽ aliquam summi boni.
hoc qui ñ uident cęcati sunt dulcedine car¬
nalium uoluptatum. quam ex indigentia
sanitatis uenire ñ intuentur. Sanitas

Expanded text:
bona non sint, sed summum id dicitur, quo cuncta rebona non sint, sed summum id dicitur, quo cuncta referuntur; eo enim fruendo quisque beatus est, propter quod cetera uult habere, cum illud iam non propter aliud sed propter se ipsum diligatur, et ideo finis ibi dicitur, quia iam, quo excurrat et quo referatur, non inuenitur, ibi requies appetendi, ibi fruendi » securitas, ibi tranquoptimae voluntatis. 14. Da igitur qui cito videat, non corpus esse animi bonum, sed animum potius esse corporis bonum; recedetur jam ab inquirendo utrum summum illud bonum, vel aliqua ejus pars sit in corpore. Quod enim stultissime negatur, melior est animus corpore. Item stultissime negatur meliorem esse eum qui dat beatam vitam, vel partem aliquam beatae vitae, quam eum qui accipit. Non igitur accipit animus a corpore vel summum bonum, vel partem aliquam summi boni. Hoc qui non vident caecati sunt dulcedine carnalium voluptatum, quam ex indigentia sanitatis venire non intuentur. Sanitas
Abbreviated transcription (Latin):
stes potuis quammedicam̃ta medicosꝙ con¬
quireres. Non enim ullomͦ differenda ẽ ista
cognitio. aut illa huic ate p̃sertim iam in
hac ętate uł discendi ordine preferenda ẽ.
Ui de autẽ quam facilt posses hoc scire si uel¬
les. Qui enim querit qua ad beatam uitã
ꝑuenat. nichil aliua ꝓfecto querit. nͥ ubi
sit fins boni. hoc ẽ ubi constititum sit ñ
praua opiniont atq temeraria sed certa atꝙ
inconeussa ueritate summum hominis bo¬
num qđ a quolibet ubi constituat᷑ ñ inuenit᷑.
nͥ aut incorpore aut in amimio aut indõ. aut
in dnobus aliquibꝰ hoꝵ. aut certe in om̃ibus.
Qd si didiceris neꝙ summum bonum nec ali¬
quã partẽ summi boni omnino eẽ incorpore.
duo restabunt animus & ds̃. quoꝵ ub inumo
uł inambobus sit. Si autẽ adicceris & didice¬
ris hoc idem de animo qd de corpore. quid
aliud iamnͥ ds̃ occurret. in quo summum ho¬
minis bonum constitutum sit: Non quo alia

Expanded text:
stes potius quam medicamenta medicosque constes potius quam medicamenta medicosque conquireres. non enim ullo modo differenda est ista cognitio aut illa huic a te praesertim iam in hac aetate uel discendi ordine praeferenda est. uide autem, quam facile posses hoc scire, si uelles. qui enim quaerit, qua ad beatam uitam perueniat, nihil aliud profecto quaerit, nisi ubi sit finis boni, hoc est ubi constitutum sit non praua opinione atque temeraria sed certa atque inconcussa ueritate summum hominis bonum. quod a quolibet, ubi constituatur, non inuenitur nisi aut in corpore aut in animo aut in deo aut in duobus aliquibus horum aut certe in omnibus. quod si didiceris neque summum bonum neque aliquam partem summi boni omnino esse in corpore, duo restabunt, animus et deus, quorum uel in uno uel in ambobus sit. si autem adieceris et didiceris hoc idem de animo quod de corpore, quid aliud iam nisi deus occurret, in quo summum hominis bonum constitutum sit, non quo alia
Abbreviated transcription (Latin):
marcionistarum ae sabellianoꝵ multoꝵ ꝙ
p̃terea iam difsensiones questionesꝙ sileant᷑
Tam̃ si opusẽ ut dicci ueritati aduersantes p̃¬
noscere aliquas & ꝑtractatas habere sententiaᷤ.
de hercticis potus qui se xp̃ianos uocant.
quã de anacagora & democrito nobis cogitan¬
dum fuit. Ille autẽ quisquis abfte quesierit
quȩ ui a nobis queris. audiat qđ ca doctius
& prudentius nescias. Sienim themistodes
non curauit ꝗd ẽ habitus indoctior cum canere
nerius mepulis recusasset. ubi cum illa sentsci
re diccisset. ei ꝙ dictum ce̾t. quid gͥ nosti. re¬
spondit. rem publicã eax parua magnam facere.
dubitandum tͥẽ dicere te ista nescire. cum ei
qui rogarit quid noueris. respondere possis.
nosse te qͦm etiã sine istis homo ee̾ possit bea¬
tus.: Qd si adhucñtenrs. tam ꝑuerse ista con¬
quiris quã ꝑuerse si aliquo corporis periculoso
morbo graua  eris. delitiosas & tenerrimasue¬

Expanded text:
Marcionistarum et Sabellianorum multorumque Marcionistarum et Sabellianorum multorumque praeterea iam dissensiones quaestionesque sileantur? tamen si opus est, ut dixi, ueritati aduersantes praenoscere aliquas et pertractatas habere sententias, de haereticis potius, qui se Christianos uocant, quam de Anaxagora et Democrito nobis cogitandum fuit. Ille autem, quisquis abs te quaesierit, quae tu a nobis quaeris, audiat, quod ea doctius et prudentius nescias. si enim Themistocles non curauit, quod est habitus indoctior, cum canere neruis in epulis recusasset, ubi cum se nescire illa dixisset eique dictum esset: \'Quid igitur nosti?\' respondit: Rem publicam ex parua magnam facere\', dubitandum tibi est dicere te ista nescire, cum ei, qui rogarit, quid noueris, respondere possis nosse te, quo modo etiam sine istis homo esse possit beatus? quod si adhuc non tenes, tam peruerse ista conquiris, quam peruerse, si aliquo corporis periculoso morbo grauareris, deliciosas et tenerrimas ue
Abbreviated transcription (Latin):
abscondita eruantur. Si alienos opusẽ cogno¬
scere errores. erige oculos auresꝙ orote. &. ui¬
de atꝙ ausculta utrum aliquis aduersus nosde
anacoiene & anaagora ꝓferat aliquid. quan¬
doiam ne ipsoꝵ quidẽ multo recentioꝵ multuq
loquacium stoicoꝵ aut epicureoꝵ cincresca¬
leant. unde aliqua contra fidem op̃ianam
sciilla excitetur. Sed eirtuli atq conienticu¬
la partim fugatia partim etiã audacit̃ ꝓmpta
uł donatistarum uł maccimianensium uł ma¬
nicheoꝵ. uł etiã ad quoꝵ greges turbam ꝙ uen¬
turus es arrianoꝵ. eunomianoꝵ. macedo.¬
manoꝵ. catbafrigarum. cȩterarumꝙ pestium
innumerabilit᷑ ꝑstrepant. quoꝵ om̃ium erro¬
ressi cognoscere piget. quid nobis ẽ ꝓptͣ defen¬
sionẽ ap̃ĩant religionis querere qͥd senferit
anauients. & olim sopitas lites inani curio¬
sitate coquere. cum quoꝵdã etiã hereticoꝵ
qui nomint ap̃iano gloriari uoluerunt ut

Expanded text:
abscondita eruantur, si alienos opus est cognoabscondita eruantur, si alienos opus est cognoscere errores, erige oculos auresque, oro te, et uide atque ausculta, utrum aliquis aduersus nos de Anaximene et de Anaxagora proferat aliquid, quando iam ne ipsorum quidem multo recentiorum multumque loquacium Stoicorum aut Epicureorum cineres caleant, unde aliqua contra fidem Christianam scintilla excitetur. sed circuli atque conuenticula partim fugacia partim etiam audaciter prompta uel Donatistarum uel Maximianensium uel Manichaeorum uel etiam, ad quorum greges turbamque uenturus es, Arrianorum, Eunomianorum, Macedonianorum, Cataphrygarum ceterarumque pestium innumerabiliter perstrepant. quorum omnium errores si cognoscere piget, quid nobis est propter defensionem Christianae religionis quaerere, quid senserit Anaximenes, et olim sopitas lites inani curiositate recoquere, cum quorundam etiam haereticorum, qui nomine Christiano gloriari noluerunt, ut