comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Quicqͥd amabit᷑. aderit. Nec desiderabit᷑ qđ noneͣrit. Oñe qđ ibierit
bonũ erit. Et summus ds̃. summũ bonũ erit. atq ad fruendũ amantib.
presto erit. Et qđ est omino beatissimũ. ita semꝑ fore certumerit
unc uero fecerunt quidem sibiphylosophi sicut eoꝵ cuiq placuit
uitas beatas suas. ut qͣsi ꝓpria uirtute possens qđ cõmuni mortaliua
conditione non poterant sic scilic& uiuere ut uellent. Sentiebant
enĩ aliter beatũ eẽ neminẽ posse. nisi habendo qđ uell&. et nihil paci¬
endo qđ nollet. Quisaut̃ ñ qualẽ cumq uitã quadelectat᷑. & ideo
beatã uocat. uell& siceẽ in sua potestate. ut eã poss& habere ꝓpetuã :¬
t tam̃ quis ita ẽ qui uult patimolestias qͣs fortit̃ toler&. quãuis cas
uelit possitq tolerare sipatit᷑: Quis udit in tormentis uiuere. &iã
qui porest ineis ꝑpacientiã tenendo iusticiam laudabiliter uiuere

Expanded text:
Quidquid amabitur, aderit: nec desiderabitur quod non aderit. Omne quod ibi erit, Quidquid amabitur, aderit: nec desiderabitur quod non aderit. Omne quod ibi erit, bonum erit, et summus Deus summum bonum erit, atque ad fruendum amantibus praesto erit; et quod est omnino beatissimum, ita semper fore certum erit. Nunc vero fecerunt quidem sibi philosophi, sicut eorum cuique placuit, vitas beatas suas, ut quasi propria virtute possent, quod communi mortalium conditione non poterant, sic scilicet vivere ut vellent. Sentiebant enim aliter beatum esse neminem posse, nisi habendo quod vellet, et nihil patiendo quod nollet. Quis autem non qualemcumque vitam qua delectatur, et ideo beatam vocat, vellet sic esse in sua potestate, ut eam posset habere perpetuam? Et tamen quis ita est? Quis vult pati molestias quas fortiter toleret, quamvis eas velit possitque tolerare si patitur? Quis velit in tormentis vivere, etiam qui potest in eis per patientiam tenendo justitiam laudabiliter vivere?
Abbreviated transcription (Latin):
estimandũ. eam ipsã scilic& uoluntatẽ bonã qui debonis quoꝵ capax
est humana natura. ñ deullius mali ꝑpetratione ł adeptione gaude¬
re desiderat. & bona qualia & in hac misera uita cẽ possuñ. prudenti.
tẽperanti. forti. & iusta m̃tesectat᷑. & quantũ dat᷑ assequit᷑. ut &iam
in malis sitbonꝰ & finitis malis om̃ib atq impletis bonis om̃ib sit beatus.
precipue fides ẽ necessaria qua indm̃ creditur. Nonenia
quaecũq bona maximeq illa quib quisq fitbonus. & illa
quib fi& beatus. unde nisi adõ in hominẽ uenian. & homini accidan.
inueniri potest. Cũ aut̃ exhac uita ab eo qui in his miserus fidelis & bonꝰ
est uentũ fuerit adbeatã. tuncerit uere qđ nunc ẽẽ nullomodo potest.
Ut sic homo uiuat quomodo uult. Non enĩ uol& maleuiuere in illa
felicitate. aut uol& aliquid qđ deerit. aut deerit qđ uoluerit

Expanded text:
aestimandum, eam ipsam scilicet voluntatem bonam, qui de bonis quorum capax aestimandum, eam ipsam scilicet voluntatem bonam, qui de bonis quorum capax est humana natura, non de ullius mali perpetratione vel adeptione gaudere desiderat; et bona, qualia et in hac misera vita esse possunt, prudenti, temperanti, forti, et justa mente sectatur, et quantum datur assequitur; ut etiam in malis sit bonus, et finitis malis omnibus atque impletis bonis omnibus sit beatus. praecipue fides est necessaria, qua in Deum creditur. Non enim quaecumque bona, maximeque illa quibus quisque fit bonus, et illa quibus fiet beatus, unde nisi a Deo in hominem veniant, et homini accedant, inveniri potest. Cum autem ex hac vita ab eo qui in his miseriis fidelis et bonus est, ventum fuerit ad beatam, tunc erit vere quod nunc esse nullo modo potest, ut sic homo vivat quomodo vult. Non enim volet male vivere in illa felicitate, aut volet aliquid quod deerit, aut deerit quod voluerit.
Abbreviated transcription (Latin):
umergo ex his duob beata uita const&. atq om̃ib nota om̃b
carasit : quid putamꝰ ce causa. cur horum duoꝵ quando
utrumq ñ possunt magisligant homines ut om̃a qua uolun
habeant. quã ut om̃a bencudint & iamsi ñ habeant: An ipsa
est prauitas generis humani. ut cũ eosñ lateat nec illũ beatũ ẽẽ
qui qđ uult ñ hab&. nec illũ qui qđ male uult hab&. sed illũ qui &
hab& quȩcũq uult bona & nulla uult mala. ex his duob. quib.
beata uita ꝑficit᷑. quando utrũq ñdat᷑. ideligatur potius unde magis
ab eata uita recedit᷑: Longius quippe ab illa est quicũq adipiscit᷑
male concupita. quã qui ñ ad ipiscitur concupita. cũ pocius eligi
debuerit uoluntas bona. atq p̃poni &iã ñ ad epta quaȩ appetit
ropinquat enĩ beato quibene uult quȩcũq uult. & quae ad eptus
cũ fuerit. beatus erit. Et utiq ñ mala. sedbona beatũ faciuait
qͥndo faciua. Quoꝵ bonoꝵ haba aliquidiam idꝙ. ñparu

Expanded text:
um ergo ex his duobus beata vita constet, atque omnibus nota, omnibus chara sit; quid putamus esse causae cur horum duorum, quando utrumque non possunt, magis eligant homines, ut omnia quae volunt habeant, quam ut omnia bene velint etiamsi non habeant? An ipsa est pravitas generis humani, ut cum eos non lateat, nec illum beatum esse qui quod vult non habet, nec illum qui quod male vult habet; sed illum qui et habet quaecumque vult bona, et nulla vult mala, ex his duobus quibus beata vita perficitur, quando utrumque non datur, id eligatur potius, unde magis a beata vita receditur longius quippe ab illa est quicumque adipiscitur male concupita, quam qui non adipiscitur concupita; cum potius eligi debuerit voluntas bona, atque praeponi, etiam non adepta quae appetit? Propinquat enim beato, qui bene vult quaecumque vult, et quae adeptus cum fuerit beatus erit. Et utique non mala, sed bona beatum faciunt, quando faciunt: quorum bonorum habet aliquid jam, idque non parvi
Abbreviated transcription (Latin):
cẽdicamus. Quidigit᷑ : Andicendũ est &iã sinihil sit aliud
beate uiuere quã scđm iustutẽ animi uiuere. tam̃ & qui hoc ñ uult
beate uult uiuere : nimis idem uidetur hoc absurdũ. Taleestenĩ

Expanded text:
esse dicamus. Quid igitur? an dicendum est etiamsi nihil sit aliud esse dicamus. Quid igitur? an dicendum est etiamsi nihil sit aliud beate vivere, quam secundum virtutem animi vivere, tamen et qui hoc non vult, beate vult vivere? Nim
Abbreviated transcription (Latin):
est uoluptate corporis frui. alius aut̃ beate uiuere est. uirtute
animi frui. Nonne aut ambonesciunt quȩ sit beata uita. aut ñam¬
boscuin: Quomodo ergo amboeã aman. sinemopotest amare
qđ nescit: Anforte falsũ est qđ ꝓuerissimo certissimoq posuimꝰ
beate uiuere om̃s homines uelle : Si enĩ beate uiuere ẽ. uerbi
hoc ñ uult Nonne uerius dixerimꝰ. homoiste ñ uult beate uiue¬
re. qr ñ uult scđm uistutẽ uiuere. qđ solum est beate uiuere :
Nonigitur om̃s beate iuiuere uolunt. immo pauci hoc uolunt. siñ est
beate uiuere. nisi scđm uirtutẽ animi uiuere. qđ multi nolunit.
tane falsũ erit: Unde nec ipse cũ achademicis om̃a dubia sint.
achademicus cicero dubitauit: quicũ uell& in hortensio dralogo
ab aliqͣ recerta deqͣnullus ambiger& sumere suae disputationis
exordiũ. beaticerte inquit om̃s eẽ uolumus: Absit ut hoc falsũ

Expanded text:
est voluptate corporis frui; alius autem, Beate vivere est virtute est voluptate corporis frui; alius autem, Beate vivere est virtute animi frui: nonne aut ambo nesciunt quae sit beata vita, aut non ambo sciunt? Quomodo ergo ambo amant eam, si nemo potest amare quod nescit? An forte falsum est quod pro verissimo certissimoque posuimus, beate vivere omnes homines velle? Si enim beate vivere est, verbi n vult? Nonne verius dixerimus: Homo iste non vult beate vivere, quia non vult secundum virtutem vivere, quod solum est beate vivere? Non igitur omnes beate vivere volunt, imo pauci hoc volunt, si non est beate vivere, nisi secundum virtutem animi vivere, quod multi nolunt. Itane falsum erit, unde nec ipse cum Academicis omnia dubia sint Academicus ille Cicero dubitavit, qui cum vellet in Hortensio dialogo ab aliqua re certa, de qua nullus ambigeret, sumere suae disputationis exordium, Beati certe, inquit, omnes esse volumus? Absit ut hoc falsum
Abbreviated transcription (Latin):
eam nossent. ñ ab aliis putaretur eẽ inuirtute animi. aliis in corpo¬
ris uoluptate. aliis in utraq & aliis atq aliis. alibi atq alibi. Ut
enĩ eos quȩq res maxime delectauit. ita in ea constituerunt uitã
beatã. Quomodo igit᷑ feruentissime amant om̃s. qđ non om̃s
sciunt: Quis potest amare qđ nescit: sic̃ iam dehacre in libris
superiorib disputaui. Cur ergo beatitudo amat᷑ ab omnibus.
nectam̃ scit᷑ ab om̃ibus : Anforte sciunt om̃s  ipsa que sit
sed ñ om̃s sciunt ubisit. & inde c̃tentio est: Quasi uͦ dealiqͦ
mundi huius agatur loco. ubi debeatquisq. uelle uiuere qui uult
beate iuuere. acñita quęratur ubisit beatitudo sicut quęritur quȩ
sit. Nam utiq sin corporis uoluptate est. ille beatus est. qui fruit᷑
corporis uoluptate: Su inuistute animi. ille qui hac fruitur . Si
in utraq ille quifruit᷑ utraq Cum itaq alius dicit. beatȩ uiuere

Expanded text:
eam nossent, non ab aliis putaretur esse in virtute animi; aliis, in corpoeam nossent, non ab aliis putaretur esse in virtute animi; aliis, in corporis voluptate; aliis, in utraque; et aliis atque aliis, alibi atque alibi. Ut enim eos quaeque res maxime delectavit, ita in ea constituerunt vitam beatam. Quomodo igitur ferventissime amant omnes, quod non omnes sciunt? Quis potest amare quod nescit? sicut jam de hac re in libris superioribus disputavi . Cur ergo beatitudo amatur ab omnibus, nec tamen scitur ab omnibus? An forte sciunt omnes ipsa quae sit, sed non omnes sciunt ubi sit, et inde contentio est? Quasi vero de aliquo mundi hujus agatur loco, ubi debeat quisque velle vivere, qui vult beate vivere, ac non ita quaeratur ubi sit beatitudo, sicut quaeritur quae sit. Nam utique si in corporis voluptate est, ille beatus est qui fruitur corporis voluptate: si in virtute animi, ille qui hac fruitur: si in utraque, ille qui fruitur utraque. Cum itaque alius dicit, Beate vivere
Abbreviated transcription (Latin):
suis ciuibus Illud &iã qđ uetus poeta dix̃ ennius. om̃s mostales sese
laudarioptant: ꝓfecto dese ipso & dehis quos exꝑtus fuerat coniecit
in alus . Et uidetur ꝓnuntiasse om̃ium hominũ uoluntates. Deniq
si & mimus ille dixiss&. laud ariom̃s uultis. nemo ur̃m uult uituperari
similit̃ qđ e& om̃ium uoluntatis dixisse uideretur. Sunt tam̃ qͥuitia
suaoderint. & in qͥb sibi displicent ipsi nec ab aliis sclaudari uelint.
gr̃asq agant ob iuirgantiũ beniuolentiae. cũ ideo uituperant᷑ ut cor¬
rigant᷑ At sidixiss&. om̃s beatieẽ uultis miserieẽ ñ uultis. dixiss&
Aliquid qđ nullus in sua ñ agnoscer& uoluntate. Quicquid enĩ
irum est aut̃ cum capessendae atq retinendȩ beatitu dinis
uoluntas una sit om̃ium. unde tanta existat de ipsa¬
beatitudine rursus uarietas. & diuersitas uoluntatũ
non qđ aliquis eã nolit. sed qđ nonom̃s eam norint: Sienĩ om̃s¬

Expanded text:
suis civibus. Illud etiam quod vetus poeta dixit Ennius, Omnes mortales sese suis civibus. Illud etiam quod vetus poeta dixit Ennius, Omnes mortales sese laudarier optant; profecto et de se ipso et de iis quos expertus fuerat, conjecit in aliis, et videtur pronuntiasse hominum omnium voluntates. Denique si et mimus ille dixisset, Laudari omnes vultis, nemo vestrum vult vituperari; similiter quod esset omnium voluntatis dixisse videretur. Sunt tamen qui vitia sua oderint, et in quibus sibi displicent ipsi, nec ab aliis se laudari velint, gratiasque agant objurgantium benevolentiae, cum ideo vituperantur ut corrigantur. At si dixisset, Omnes beati esse vultis, miseri esse non vultis; dixisset aliquid quod nullus in sua non agnosceret voluntate. Quidquid enim irum est autem cum capessendae atque retinendae beatitudinis voluntas una sit ombeatitudine rursus diversitas voluntatum; non quod eam aliquis nolit, sed quod non omnes eam norint. Si enim
Abbreviated transcription (Latin):
potest qͥsq adipisci eius modi iusticiã. ł alicuiꝰ alterius uitii qđ
huic contrariũ est incurrere pestilentiã qua & huic resistat & uin¬
cat. Nã scio ipse hominẽ. cum uenalis codexei fuiss& oblatus. p̃tuq
eius ignarũ. & ideo quiddã exiguũ poscentẽ cerner& uenditorẽ:
iustũ p̃ciũ qđ multo amplius erat nec opinanti dedisse. Quid si
&iã sit quisquã tanta nequitia possessus ut uiliuendat quȩ dimiser̃
parentes & caro emat quȩ c̃sumant libi dines: Non est ut opinor
incredibilis istaluxuries. Et si querantur. tales repperiunt᷑ Aut
&ciã non quesiti fortassis occurrañ. qui nequitia maiore quam
theatrica : ꝓpositiont ł p̃nuntiatione. theatricȩ insultent magno
p̃cio stupra emendo. paruo aut̃ rura uendendo: Largitionis
xiamgrã. nouimus quosdã emisse frum̃ta carius. & uilius uendidisse

Expanded text:
potest quisque adipisci ejusmodi justitiam, vel alicujus alterius vitii quod potest quisque adipisci ejusmodi justitiam, vel alicujus alterius vitii quod huic contrarium est incurrere pestilentiam, qua huic resistat et vincat. Nam scio ipse hominem, cum venalis codex ei fuisset oblatus, pretiique ejus ignarum et ideo quiddam exiguum poscentem cerneret venditorem, justum pretium quod multo amplius erat, nec opinanti dedisse. Quid, si etiam sit quisquam nequitia tanta possessus, ut vili vendat quae dimiserunt parentes, et caro emat quae consumant libidines? Non est, ut opinor, incredibilis ista luxuries: et si quaerantur tales, reperiantur, aut etiam non quaesiti fortassis occurrant, qui nequitia majore quam theatrica, propositioni vel pronuntiationi theatricae insultent, magno pretio stupra emendo, parvo autem rura vendendo. Largitionis etiam gratia novimus quosdam emisse frumenta carius, et vilius vendidisse
Abbreviated transcription (Latin):
conscientias inuenerunt suas. eiq uera ante oculos om̃ium c̃stituta
ut tam̃ in ꝓuis a dicenti ad mirabili fauore plauserunt. Cur autẽ
tam magna exspectatio facta ẽ illo ꝓmittente om̃ium uoluntatea
se eẽ dicturũ. Nisi quia latent hominẽ alioꝵ hominũ uoluntates :
Sed nunquid latuit istaistũ: Nunquid quẽquã lat&: qua tandẽ
causa. nisi quia sunt quȩdã quȩ ñ in conuenient̃ in aliis dese quisq
coniciat. cõpaciente ł conspirante uitio seunatura. Sed aliudẽ
uidere uoluntatẽ suã. aliud quãuis cestissima coniectura conicere
alienã. Nam conditã romã tam certũ habeo in rebus humanis. quã
constantinopolim. cũ romã uiderim oculis meis. de illa uͦ nihil
nouerim. nisi qđ aliis testib credidi. Et minus quidem ille uł se
ipsũ intuendo. ł alios quoq experiendo uili uelle emere. & casd
uendere om̃ib eẽ credidit id cõmune. Sedqm̃ reuera uitium est.

Expanded text:
conscientias invenerunt suas, eique vera ante oculos omnium constituta, conscientias invenerunt suas, eique vera ante oculos omnium constituta, et tamen improvisa dicenti, admirabili favore plauserunt. Cur autem tam magna exspectatio facta est illo promittente omnium voluntatem se esse dicturum, nisi quia latent hominem aliorum hominum voluntates? Sed numquid ista latuit istum? Numquid quemquam latet? Qua tandem causa, nisi quia sunt quaedam quae non inconvenienter in aliis de se quisque conjiciat, compatiente vel conspirante vitio seu natura? Sed aliud est videre voluntatem suam, aliud, quamvis certissima conjectura, conjicere alienam. Nam conditam Romam tam certum habeo in rebus humanis quam Constantinopolim, cum Romam viderim oculis meis, de illa vero nihil noverim, nisi quod aliis testibus credidi. Et mimus quidem ille vel se ipsum intuvendere, omnibus id credidit esse commune. Sed quoniam revera vitium est,
Abbreviated transcription (Latin):
lateat quãuis idem uelit. & si aliquib signis sese indic& credit᷑ potius
quã uidet᷑. Unusquisq aut̃ sui animi conscius non credit utiq
hanceẽ suã. sed plane ꝑuid& uoluntatẽ. III.¬
st quaedã sane eiusdem naturae uiuentis & ratione utentis tanta
conspiratio. ut cũ lateat alterũ quid alt̃ uelit. ñ nullae sint tam̃
uoluaitates om̃ium &iã singulis notae. Et cũ quisq homo
nesciat quid homo alius unus uelit. in quibusdã reb. possit scirȩ
quid om̃s uelint. Unde illa cuiusdã mimi facetissima p̃dicat᷑
urbanitas. Quicũ se ꝓmisiss& intheatro qͥd in animo haberens
& qͥd uellent om̃s aliis ludis eẽ dicturũ. atq ad diẽ constitutũ
ingenti exspectatione maior multitudo confluer&. suspen¬
sis & silentib om̃ib dixisse ꝑhibet᷑. Uili uultis emere. &
caro uendere. In quodicto leuissimifenici : om̃s tameni

Expanded text:
lateat, quamvis idem velit; et si aliquibus signis sese indicet, creditur potius lateat, quamvis idem velit; et si aliquibus signis sese indicet, creditur potius quam videtur. Unusquisque autem sui animi conscius non credit utique hanc esse suam, sed plane pervidet voluntatem. st quaedam sane ejusdem naturae viventis et ratione utentis tanta conspiratio, ut cum lateat alterum quid alter velit, nonnullae tamen sint voluntates omnium etiam singulis notae: et cum quisque homo nesciat quid homo alius unus velit, in quibusdam rebus possit scire quid omnes velint. Unde illa cujusdam mimi facetissima praedicatur urbanitas, qui cum se promisisset in theatro quid in animo haberent, et quid vellent omnes, aliis ludis esse dicturum, atque ad diem constitutum ingenti exspectatione major multitudo conflueret, suspensis et silentibus omnibus, dixisse perhibetur: Vili vultis emere, et caro vendere. In quo dicto levissimi scenici, omnes tamen
Abbreviated transcription (Latin):
doctrina impressã fidẽ credentiũ cordib singulorũ. qui hoc
idem credunt uerissime dicimus. Sed aliud sunt ea quae
ereduntur. Aliud fides qͣcredunt᷑. Illa qͥppe inreb suait.
que łec̃. ł fuisse. ł futura cẽ dicunt᷑. haec autem in animo
credentis ẽ. eitantum conspicua cuius ẽ. quamuis sit & in alus ñ ipsa.
sed similis. Non enĩ numero est una. sed genere. Propt̃ similitudinem
tam̃ & nullã diuersitatẽ. magis unã dicimus eẽ quã multas. Nam
& duos homines simillimos cũ uidemꝰ. unã faciẽ dicimus. & miram᷑
amborũ. Facilius itaq dr̃ multas animas fuisse. singulas utiq
et tam̃ quidicit. Omulier magna ẽ fidestua. & alteri. Modice fidei
quare dubitasti: suã cuiq eẽ significat. Sedita dr̃ eadem credentiũ
fides una quẽ ad modũ eadem uolentiũ uoluntas una. cũ & in ipsis
qui hocidem uolunt. sua uoluntas sit cuiq c̃spicua. alterius autem

Expanded text:
doctrina impressam fidem credentium cordibus singulorum qui hoc doctrina impressam fidem credentium cordibus singulorum qui hoc idem credunt verissime dicimus: sed aliud sunt ea quae creduntur, aliud fides qua creduntur. Illa quippe in rebus sunt quae vel esse vel fuisse vel futurae esse dicuntur: haec autem in animo credentis est, ei tantum conspicua cujus est; quamvis sit et in aliis, non ipsa, sed similis. Non enim numero est una, sed genere: propter similitudinem tamen et nullam diversitatem magis unam dicimus esse quam multas. Nam et duos homines simillimos cum videmus, unam faciem dicimus et miramur amborum. Facilius itaque dicitur multas animas fuisse singulas utiqueEt tamen qui dicit, O mulier, magna est fides tua ; et alteri, Modicae fidei, quare dubitasti ? suam cuique esse significat. Sed ita dicitur eadem credentium fides una, quemadmodum eadem volentium voluntas una: cum et in ipsis qui hoc idem volunt, sua voluntas sit cuique conspicua, alterius autem
Abbreviated transcription (Latin):
dis ẽ res ista ñ corporis. nec foris ẽ a nob. sed in intimis nob. nec eã qͥs quã
hominũ uid& in alio. sed unusquisq insem& ipso. Deniq potest¬
& simulatione confingi. & putaricẽ in quo ñ est. Suãquisq igitus
fidẽ apud se ipsũ uid&. in altero aut̃ credit eã ẽẽ. ñ uid&. Et tanto
firmius credit. qͣnto fructꝰ eius magis nouit. quos operari sol& fides
ꝑdilectionẽ. Quam obremom̃ib deqͥb: euangłsta subiungit & dicit.
qͣt qt aut̃ receperunt cũ. dedit eis potestatẽ filios dĩ fieri. his qͥcredun
in nomine ei: quiñ exsanguinib neq ex uoluntate carnis. neq ex
uoluntate uiri. sed ex dõnatisunt. fidesista cõmunis ẽ. Non sicut
aliqͣ corporis forma cõmunis ad uidendũ om̃ium oculis quib p̃sto ẽ.
exipsa quippe una omium cernentiũ quodam modo informatur
aspectus. sed sic̃ dicipotest om̃ib hominib eẽ facies humana cõmu¬
nis: Nã hocita dr̃. ut tam̃ singuli suas habeant. Ex unasane

Expanded text:
dis est res, et non corporis; nec foris est a nobis, sed in intimis animi; nec eam quisquam hominum videt in alio, sed unusquisque in semetipso suam utin quo non est. Suam igitur quisque fidem apud se ipsum videt: in altero autem credit esse eam, non videt; et tanto firmius credit, quanto fructus ejus magis novit, quos operari solet fides per dilectionem . Quamobrem omnibus de quibus Evangelista subjungit et dicit, Quotquot autem receperunin nomine ejus, qui non ex sanguinibus, neque ex voluntate carnis, neque ex voluntate viri, sed ex Deo nati sunt, fides ista communis est: non sicut aliqua corporis forma communis est ad videndum omnium oculis quibus praesto est; ex ipsa quippe una omnium cernentium quodam modo informatur aspectus: sed sicut dici potest omnibus hominibus esse facies humana communis; nam hoc ita dicitur, ut tamen singuli suas habeant. Ex una sane
Abbreviated transcription (Latin):
ut om̃s beatã uitã sciant. Om̃s aut̃ beati habent qđ uolunt.
quauis ñ om̃s qui habens qđ uolun continuo sint beati. Continuo
aut miseri qui uel ñ haben qđ uoluã. uł id habent qđ non recte
uolunt. Beatus igit᷑ non est. nisi qui hab& om̃a quae uult
& nihil uult male UI¬

Expanded text:
ut omnes beatam vitam sciant. Omnes autem beati habent quod volunt, ut omnes beatam vitam sciant. Omnes autem beati habent quod volunt, quamvis non omnes qui habent quod volunt continuo sint beati: continuo autem miseri, qui vel non habent quod volunt, vel id habent quod non recte volunt. Beatus igitur non est, nisi qui et habet omnia quae vult, et nihil vult male
Abbreviated transcription (Latin):
Preclarissime om̃ino atq ucrissime. Quisnãq ita sit mente cȩeus
& ab om̃i luce decoris alienus. ac tenebris dedecoris inuolutus. ut cũ
quinequit̃ uiuit acturpit̃. & nullo ꝓhibente. nullo ulciscente.
& nullo saltẽ rep̃hendere audente. insuꝑ & laudantib. plurims.
qm̃ sicut ait scriptura diuina. laudat᷑ peccator indesideriis ani¬
mȩ sue & qui iniqua egerit benedicitur. impl& om̃ssuas facino¬
rosissimas & flagiciosissimas uoluptates. ideo beatũ dicat quia uiuit
ut uult. cũ ꝓfecto quãuis & simiser eẽt. minus tam̃ eẽt. sinihil eoꝵ
quȩ ꝑperã uoluiss& habere potuisse: Itiam malauoluaetite
uel sola quisq miser efficitur. sed miserior potestate qua desideriua
cetera quȩcũq appetunt. nec quisquã potest amart qđ om̃ino quid
uel quasit nescit. nec potest nescire quid sit qđ uelle se seit. sequit᷑

Expanded text:
Praeclarissime omnino atque verissime. Quis namque ita sit mente caecus, Praeclarissime omnino atque verissime. Quis namque ita sit mente caecus, et ab omni luce decoris alienus ac tenebris dedecoris involutus, ut eum qui nequiter vivit ac turpiter, et nullo prohibente, nullo ulciscente, et nullo saltem reprehendere audente, insuper et laudantibus plurimis, quoniam sicut ait Scriptura divina, Laudatur peccator in desideriis animae suae; et qui iniqua gerit, benedicitur , implet omnes suas facinorosissimas et flagitiosissimas voluntates, ideo beatum dicat, quia vivit ut vult: cum profecto quamvis et sic miser esset, minus tamen esset, si nihil eorum quae perperam voluisset, habere potuisset? Etiam mala enim voluntate vel sola quisque miser efficitur: sed miserior potestate, qua desiderium caetera quaecumque appetunt; nec quisquam potest amare quod omnino quid vel quale sit nescit, nec potest nescire quid sit quod velle se scit; sequitur
Abbreviated transcription (Latin):
repugnantiã quis audiat. quis ferat: Et tam̃ adhanc ẽtrudit
nccessitas si & om̃s bcate uelle uiuere uerum est & non oms sic uolues
diximus ibi quosq posuisse beatã uita qđ eos maxime ded ec¬
tauit. ut uoluptis eprcurũ. uirtus zenonẽ. sic alium
aliquid aliud nihil dicamus cẽ beate uiuere. nisi uiuere scđm delec¬
tationẽ suã. &ideo falsum noncẽ qđ om̃s beate uiuere uelint. quia
om̃s ita uoluait ut quẽq delectat: Nam & pͣopulosi ꝓnuntiatũ
c̃t intheatro om̃s id insuis uoluntatib inucnirent. Sed hoc quoq
cicero cũ sibi ex aduerso ꝓposuiss&. ita redarguit ut qui hoc sentiua
erubescant: Ait enĩ. Ecce aut̃ nonphy losophi quidem sed ꝓmpti
tam̃ ad disputandũ. om̃s auint eẽ beatos. qui uiuan ut ipsi uelint.
hoc est qđ nos diximus ut quosq delectat. Sed mox ille subiecit
falsum id quidem. uelle cnĩ qđ ñ deceat idipsumẽ miserrimũ. nectã
miserũ est ñ adipisci qđ uelis. quã adipisci uelle qđ ñ oporteat.

Expanded text:
amen ad hanc contrudit necessitas, si et omnes beate velle vivere verum est, et non omnes sic volunt diximus ibi quosque posuisse beatam vitam quod eos maxime delectavit, ut voluptas Epicurum, virtus Zenonem; sic alium aliquid aliud, nihil dicamus esse beate vivere, nisi vivere secundum delectationem suam, et ideo falsum non esse quod omnes beate vivere velint, quia omnes ita volunt ut quemque delectat? Nam et hoc populo si pronuntiatum esset in theatro, omnes id in suis voluntatibus invenirent. Sed hoc quoque Cicero cum sibi ex adverso proposuisset, ita redarguit, ut qui hoc sentiunt, erubescant. Ait enim: Ecce autem non philosophi quidem, sed prompti tamen ad disputandum, omnes aiunt esse beatos, qui vivant ut ipsi velint: hoc est quod nos diximus, Ut quosque delectat. Sed mox ille subjecit: Falsum id quidem. Velle enim quod non deceat, idipsum miserrimum est: nec tam miserum est non adipisci quod velis, quam adipisci velle quod non oporteat.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtinentibus. Ad hoc assumendũ est ut aliquid inde doceat᷑. qđ ratio¬
nalẽ adiuu& scientiã. Ac ꝑ hoc rerũ qs cõmunes cũ animantib irra¬
tionabilib habemus. rationalis usus ad interiorem hominẽ ꝑtinet.
Necrecte dici porest cũ irrationalib animantib cũ nob̵ ct̃ cõmunẽ¬
ides uero dequa in hoc libro aliquanto diutius disputare cesta
dispositionis nr̃ae ratione cõpellimur. quã qui habent fideles uo¬
cantur. & qui ñ habent infideles. sic̃ hii quiuenientẽ in ꝓpria dĩ filiũ
ñ receperunt. quãuis exauditu in nob̵ factasit. ñ tam̃ ad eũ sensũ cor¬
poris ꝑtin& qui appellat᷑ auditus. qm̃ nonẽ sonus. nec adoculos hui:
carnis. qm̃ nonẽ color. aut corporis forma. Mec ad eũ qui dr̃ tactus.¬

Expanded text:
oceatur quod rationalem adjuvet scientiam: ac per hoc rerum quas communes cum animantibus irrationalibus habemus, rationalis usus ad interiorem hominem pertinet; nec recte dici potest cum irrationalibus animantibus eum nobis esse communeides vero de qua in hoc libro aliquanto diutius disputare certa dispositionis nostrae ratione compellimur, quam qui habent, fideles vocantur, et qui non habent, infideles, sicut ii qui venientem in propria Dei Filium non receperunt, quamvis ex auditu in nobis facta sit, non tamen ad eum sensum corporis pertinet qui appellatur auditus, quoniam non est sonus; nec ad oculos hujus carnis, quoniam non est color aut corporis forma; nec ad eum qui dicitur tactus
Abbreviated transcription (Latin):
duo enim corpora unum locum non obtinebunt. qui
ẽ accidens: atii . sunt plures numero. quoniam accidenti¬
bus plures fiunt Age igitur ingrediam᷑. & unum quodo
atq capi potest dispiciamus. Nam sicut optime dictum
uidetur. Eruditi ẽ hominis unum quodq ut ipsum est
lta de eo fidem capere temptare: Nam cumtres sint
speculatiuȩ pastes: Naturalis in motii in abstracta. Ane ta¬
PIO OC. Considerat enim corporum formas cum materia.¬

Expanded text:
duo enim corpora unum locum non obtinebunt, qui duo enim corpora unum locum non obtinebunt, qui est accidens. Atque ideo sunt numero plures, quoniam accidentibus plures fiunt. Age igitur ingrediamur et unumquodque ut intellegi atque capi potest dispiciamus, nam, sicut optime dictum uidetur, eruditi est hominis unum quodque ut ipsum est ita de eo fidem capere temptare. Nam cum tres sint speculatiuae partes, naturalis, in motu inabstracta ἀνυπεχαίρετο considerat enim corporum formas cum materia
Abbreviated transcription (Latin):
tia. Eos enim differentia comttatur. qui uel augentł
minuunt: ut arriani. qui gradibus meritorum trinitatẽ
uariantes distrahunt. atq in pluralitatem diducunt. Prin¬
cipium enim pluralitatis. alteritas est. Prȩt̃ alteritatẽ enin
nec pluralitas quid sit intellegi potest trium namq
ł quot lib& tum genere. tum specie. tum numero diuer¬
sitas constat. Quociers enĩ idem d̃r. totiens diuersum
&iam predicatur: Idem uero dicit᷑ tribus modis. Aut gene¬
re. Ut idem homo. qđ equus. quia idem genus ut ani¬
mal. uł specie. ut idem cato. quod cieero. quia eadem
species. ut homo. Vel numero. ut tullius & cicero. quia uni
ẽ numero. Quare diuersum &iam uel genere. uel spęcie
ł numero dr̃. Sed innumero differentiã accidentium
uarietas facit. Nam tres homines. neq genere. neque
specie sed accidentibus suis distant: Nam si anino cun¬
cta ab his accidentia separemus: tamen locus cunctis
diuersus ẽ quem unum fingere nullomodo possumus

Expanded text:
tia. Eos enim differentia comitatur qui uel augent uel minuunt, ut Arriani qui gradibus meritorum trinitatem uariantes distrahunt atque in pluralitatem diducunt. Principium enim pluralitatis alteritas est; praeter altentatem enim nec pluralitas quid sit intellegi potest. Trium namque rerum uel quotlibet tum genere tum specie tum numero diuersitas constat; quotiens enim idem dicitur, totiens diuersum etiam praedicatum Idem uero dicitur tribus modis: aut genere ut idem homo quod equus, quia his idem genus ut animal; uel specie ut idem Cato quod Cicero, quia, eadem species ut homo; uel numero ut Tullius et Cicero, quia unus est numero. Quare diuersum etiam uel genere uel specie uel numero dicitur. Sed numero differentiam accidentium uarietas facit. Nam tres homines neque genere neque specie sed suis acci de litibus distant; nam uel si animo cuncta ab bis accidentia separemus, tamen locus cunctis diuersus est quem unum fingere nullo modo possumus;
Abbreviated transcription (Latin):
tulerint. Ac deꝓposita questione hinc sumamus in iciun
p̃ianȩ religionis reuerentiam plures usurpant. Sed ea
fides poll& maxime ac solitarie: quȩ cum ꝓpter uniuer¬
salium precepta regularum quibus eiusdẽ religionis intel¬
legatur auctoritas: Tum ꝓpterca quod eius cultus ꝑ om̃s poe¬
ne mundi terminos emãnauit. catholica ł uniuersalis uoca¬
tur. Cuius hȩc de trinitatis unitate sententia ẽ. Pater inquĩ¬

Expanded text:
tulerint. Ac de proposita quaestione hinc sumamus initium. Christianae religionis reuerentiam plures usurpant, sed ea fides pollet maxime ac solitarie quae cum propter uniuersalium praecepta regularum, quibus eiusdem religionis intellegatur auctoritas, tum propterea, quod eius cultus per omnes paene mundi terminos emanauit, catholica, uel uniuersalis uocatur. Cuius haec de trinitatis unitate sententia est Pater, inqui
Abbreviated transcription (Latin):
in motu sunt. Ut cũ terra deorsum. ignis sursum fertur. Ha¬
athematica: sine motu
in abstracta ẽ. Hȩc enim formas corporum sine materia acꝑ
oc sine iotiu Duȩ formȩ cum in materia sint: ab his sepa¬
rari non posiuunri iTheo logia sine mõtu. abstracta atiuie
separabilis. Nam dĩ substantia & materia & motii carie

Expanded text:
in motu sunt ut cum terra deorsum ignis sursum fertur, haathematica, sine motu inabstracta haec enim formas corporum speculatur sine materia ac ne motu, quae formae cum in materia sint, ab his separari non possunt, theologica, sine motu abstracta atque separabilis nam dei substantia et materia et motu care
Abbreviated transcription (Latin):
retordantis animi. tamen sic una & singularis apparet ut duo
quacdã cẽ non inueniantur nisi iudicante ratione qua intelle¬
dimus aliud ẽẽ illud qđ in memoria manet. &ia cum ali¬
undt cogitamus & aliud fieri cũ recordamur: idest a dmc¬
moriã redimus & illic inuenimus candẽ speciemQuat si
ũ nonibiett. ita oblitos nos ce diremus ut omimnor tcolert
non possemus

Expanded text:
recordantis animi; tamen sic una et singularis apparet, ut duo recordantis animi; tamen sic una et singularis apparet, ut duo quaedam esse non inveniantur nisi judicante ratione, qua intelligimus aliud esse illud quod in memoria manet, etiam cum aliunde cogitamus, et aliud fieri cum recordamur, id est, ad memoriam redimus, et illic invenimus eamdem speciem. Quae si jam non ibi esset, ita oblitos nos esse diceremus, ut omnino recolere non possemus
Abbreviated transcription (Latin):
ex trinsecus. succedit memoria retinens illã speciẽ. quã ꝑcorpo¬
ris sensũ combibit anima. Proq illa uisione quȩ foris erat.
cũ sensus ex corpore sensibili formaretur. succcdit intus similis
uisio cũ exeo qđ memoria ten&. formatur acies animi & absen¬
tia corpora cogitantur. uoluntasq ipsa quomodo foris corpo¬
riobiecto formandũ sensum ad mouebat. formatũq iungebat
sic aciẽ recordantis animi conuertit ad memoriã. ut ex eo qđ
illa retinuit. ista forictur. & fit in cogitatione similis uisio
Sicut aut̃ ratione discernebatur species uisibilis quasensus
corporis formabatur. & eius similitudo quȩ fiebat in sensu
formato ut ess& uisio. alioquin ita erant coniunctae ut om̃i¬
no una. cademq putaretur : sic illa phantasia cũ animus
cogitat speciẽ uisi corporis. cũ const& ex corporis similitudi¬
ne quã memoria tenet. & excaquȩ in deformatur in acie

Expanded text:
extrinsecus, succedit memoria retinens illam speciem quam per corpoextrinsecus, succedit memoria retinens illam speciem quam per corporis sensum combibit anima; proque illa visione quae foris erat cum sensus ex corpore sensibili formaretur, succedit intus similis visio, cum ex eo quod memoria tenet, formatur acies animi, et absentia corpora cogitantur: voluntasque ipsa quomodo foris corpori objecto formandum sensum admovebat, formatumque jungebat, sic aciem recordantis animi convertit ad memoriam, ut ex eo quod illa retinuit, ista formetur, et sit in cogitatione similis visio. Sicut autem ratione discernebatur species visibilis qua sensus corporis formabatur, et ejus similitudo quae fiebat in sensu formato ut esset visio alioquin ita erant conjunctae, ut omnino una eademque putaretur: sic illa phantasia, cum animus cogitat speciem visi corporis, cum constet ex corporis similitudine quam memoria tenet, et ex ea quae inde formatur in acie
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ forinsecus sensũ corporis formant ñ laudabilt uolun¬
tatẽ qua hȩc adutile aliquid referat. sed turpẽ cupiditatẽ
qua his in herescat accõmodat. quia &iã de tracta spccie
corporis. quȩ corporalit̃ sentiebatur. remanet in memoria
similitudo eius quorursus uoluntas conuertat aciem. ut inde
formetur intrinsecus sicut ex corpore obiecto sensibilis
sensus extrinsecus formabatur. uto sennsu¬
tq ita fit illa trinitas ex memoria. & interna uisione.
& quȩ utrũq copulatꝰ uoluntate: Quae tria cum
in unum coguntur. ab ipso coactu cogitatio dicitur. Neciã
in his trib. diuersa substintia est. Neq oni aut corpꝰ illuo
sensibile ibi est qđ om̃ino discretũ est ab animantis natura.
aut sensus corporis ibi formatur ut fiat uisio. aut ipsa uolun¬
tas id agit ut formandũ sensũ sensibili corpori admoueat. in
coq formatũ detineat. sed ꝓilla specie corporis quȩ sentiebatur

Expanded text:
quae forinsecus sensum corporis formant, non laudabilem volunquae forinsecus sensum corporis formant, non laudabilem voluntatem, qua haec ad utile aliquid referat, sed turpem cupiditatem qua his inhaerescat, accommodat. Quia etiam detracta specie corporis quae corporaliter sentiebatur, remanet in memoria similitudo ejus, quo rursus voluntas convertat aciem, ut inde formetur intrinsecus, sicut ex corpore objecto sensibili sensus extrinsecus formabatur. Atque ita fit illa trinitas ex memoria, et interna visione, et quae utrumque copulat voluntate. Quae tria cum in unum coguntur, ab ipso coactu cogitatio dicitur. Nec jam in his tribus diversa substantia est. Neque enim aut corpus illud sensibile ibi est, quod omnino discretum est ab animantis natura, aut sensus corporis ibi formatur ut fiat visio, aut ipsa voluntas id agit ut formandum sensum sensibili corpori admoveat, in eoque formatum detineat: sed pro illa specie corporis quae sentiebatur
Abbreviated transcription (Latin):
a nbbites: Etiã eccerũ corpus animantis uehement̃ afficit
& ubi nresistit pigrior duriorq materies in similẽ speticm
coloremq cõmutat. Licet uidere corpusculũ camdeontis. ad
colores quos uidet facillima conuersiont uariari. Alioꝵ autẽ
animaliũ quia non est ad conuesionẽ facilis corpulentia. fetus
plerũq ꝓdunt libidines matrũ: quȩ cũ migna deleetatione con¬
spexerint Quam enĩ teneriora atq ut ita dixerim formabili¬
ora sunt primordia seminũ: tamefficacit᷑ & capacit̃ sȩquunt᷑
intentionem materne animȩ & quȩ in ea facta est phantasia
ꝑcorpus qđ cupide aspexit. Sunt exempla quȩ copiose cõ¬
memorari possunt : sed unã sufficit de fidelissimis libris quod
fecit iacob ut oues & caprȩ uario colorib parerent : sup ponendo
eis uariata uirgulta in canalib: aquarũ quȩ potantes intuerent᷑
iuuit. cũ scđm trinitatẽ exterioris hominis uiuit. Iđ cũ adca

Expanded text:
aut libido, etiam caeterum corpus animantis vehementer afficit: aut libido, etiam caeterum corpus animantis vehementer afficit: et ubi non resistit pigrior duriorque materies, in similem speciem coloremque commutat. Licet videre corpusculum chamaeleontis ad colores quos videt facillima conversione variari. Aliorum autem animalium quia non est ad conversionem facilis corpulentia, fetus plerumque produnt libidines matrum, quid cum magna delectatione conspexerint. Quam enim teneriora, atque, ut ita dixerim, formabiliora sunt primordia seminum, tam efficaciter et capaciter sequuntur intentionem maternae animae, et quae in ea facta est phantasiam per corpus quod cupide aspexit. Sunt exempla quae copiose commemorari possint: sed unum sufficit de fidelissimis Libris, quod fecit Jacob, ut oves et caprae varios coloribus parerent, supponendo eis variata virgulta in canalibus aquarum, quae potantes intuerentur vivit, cum secundum trinitatem exterioris hominis vivit; id est, cum ad ea
Abbreviated transcription (Latin):
& imago eius impressa sensui. qđ est uisio sensusue formatus.
& uoluntas animi quȩ reisensibili sensũ ad mouet in eoq ipsã
uisionẽ ten&. Horũ primũ idest resipsa uisibilis. ñ ꝑtin& ad
animantis naturã. nisi cum corpus nr̃m cernimus Alterũ aũt
ita ꝑtinet. ut & incorpore fiat. & ꝑ corpus in anima Eit enĩ
insensu. qui neq: sine corpore est. neꝙ sine anima. Terciũ uesd
solus anime est. quia uoluntas est. Cumigitur horũ trium
tã diuersȩ substantiȩ sint. tam̃ intantã coeunt unitatẽ ut duo
priora uix intercedente iudice ratione discerni ualeant. species
uidelic& corporis q̃ uidetur. & imago eius quȩ fit insensu. iđ
uisio. Uoluntas aut̃ tant̃ habet ium copulandi hecduo. ut &
sensũ formandũ ad moucat cirerquȩ cernitur. & in ea formatũ
aut abi desitã uiolenta est ut possit uocari amor. aut cupiditas.

Expanded text:
et impressa ejus imago sensui quod est visio sensusve formatus, et impressa ejus imago sensui quod est visio sensusve formatus, et voluntas animi quae rei sensibili sensum admovet, in eoque ipsam visionem tenet. Horum primum, id est, res ipsa visibilis non pertinet ad animantis naturam, nisi cum corpus nostrum cernimus. Alterum autem ita pertinet, ut in corpore fiat, et per corpus in anima: fit enim in sensu, qui neque sine corpore est, neque sine anima. Tertium vero solius animae est, quia voluntas est. Cum igitur horum trium tam diversae substantiae sint, tamen in tantam coeunt unitatem, ut duo priora vix intercedente judice ratione discerni valeant, species videlicet corporis quod videtur, et imago ejus quae fit in sensu, id est, visio. Voluntas autem tantam vim habet copulandi haec duo, ut et sensum formandum admoveat ei rei quae cernitur, et in ea formatum teneat. Et si tam violenta est, ut possit vocari amor, aut cupiditas,
Abbreviated transcription (Latin):
fiat ex utroq contuitus Et id eosiunũ oculũ clauscrimus. ñ
geminũ ignẽ. sed sicuti est unũ uidebimus Curaut̃ sinistro
Cclauso illa spccies uideri desinit quȩ ad dextrũ crat. uicissimq
dextro clauso illa intermoritur quȩ ad sinistrũ erat: & longuest
x rei p̃senti non necessariũ modoquȩrere. atq disserere. Qđ enĩ
ad susceptã questionẽ sat est. nisi fier& insensu nr̃o quȩdã imago
simillima rei eius quã cernimus. ñ scđm oculorũ numerũ flãmae
species geminaretur. cũ quidã cernendi modus adhibitus fuerit.
qui possit concursũ separare radiorũ. Ex uno quippe oculo qͦ lib&
modo deducto. aut impresso. aut intorto. si alter clausus ẽ. duplicit
uideri aliquid qđ sit unũ. nullo pacto potest. Quȩ cũ itasint.
tria hȩc quãuis diuisa natura quẽ admodũ inquandã unitatẽ
contẽperentur meminerimus. Idđ species corporis quȩ uidetur.

Expanded text:
fiat ex utroque contuitus. Et ideo si unum oculum clauserimus, non fiat ex utroque contuitus. Et ideo si unum oculum clauserimus, non geminum ignem, sed sicuti est unum videbimus. Cur autem sinistro clauso illa species desinit videri quae ad dextrum erat, vicissimque dextro clauso illa intermoritur quae ad sinistrum erat, et longum est et rei praesenti non necessarium modo quaerere atque disserere. Quod enim ad susceptam quaestionem satis est; nisi fieret in sensu nostro quaedam imago simillima rei ejus quam cernimus, non secundum oculorum numerum flammae species geminaretur, cum quidam cernendi modus adhibitus fuerit, qui possit concursum separare radiorum. Ex uno quippe oculo quolibet modo deducto, aut impresso, aut intorto, si alter clausus est, dupliciter videri aliquid quod sit unum nullo pacto potest. 5. Quae cum ita sint, tria haec quamvis diversa natura, quemadmodum in quamdam unitatem contemperentur meminerimus; id est, species corporis quae videtur,
Abbreviated transcription (Latin):
sesẽ comutantes & minus minusq fulgentes. donec om̃ino desistant
quas intellegendũ est reliquias eẽ formȩ illius quȩ facta erat in
sensu cũ corpus lucidũ uidertur paulatimq & quo damodo gra¬
datim deficiendo uariari: Nam et insertarũ fenestrarũ canclli
sicos forte intubamur. sepe in illis apparuere coloribus. ut mani¬
festumsit hanc affectionẽ nr̃o sensui exeare qua̧ udebatur im pres¬
san. Trat ergo &iã cum uideremus. & illa crat clarior & expres¬
sior sed multũ coniuncta cũ specie ei. quȩ cernebatur. ut diserrni
om̃ino ñ possit. & ipsa erat uisio: Quin&iã cũ lucerne flamula
modo quoda diuaricatis raduis oculorũ quasi geminatur  duce
usiones fiunt cũ sitres una quȩ uidetur: Singillatim quippe
efficiuntur idem radii desuo qui.q. oculo emicantes. du ñsinuntur
millud corpus intuendũ parit̃ coniunctȩq concurrere. ut unus

Expanded text:
sese commutantes, et minus minusque fulgentes, donec omnino desistant: sese commutantes, et minus minusque fulgentes, donec omnino desistant: quos intelligendum est reliquias esse formae illius quae facta erat in sensu, cum corpus lucidum videretur, paulatimque et quodam modo gradatim deficiendo variari. Nam et insertarum fenestrarum cancelli, si eos forte intuebamur, saepe in illis apparuere coloribus: ut manifestum sit, hanc affectionem nostro sensui ex ea re quae videbatur impressam. Erat ergo etiam cum videremus, et illa erat clarior et expressior; sed multum conjuncta cum specie rei ejus quae cernebatur, ut discerni omnino non posset; et ipsa erat visio. Quin etiam cum lucernae flammula modo quodam divaricatis radiis oculorum quasi geminatur, duae visiones fiunt, cum sit res una quae videtur. Singillatim quippe afficiuntur idem radii de suo quisque oculo emicantes, dum non sinuntur in illud corpus intuendum pariter conjuncteque concurrere, ut unus
Abbreviated transcription (Latin):
impressa ex anulo. & antequa ab illo separetur: Si aũt liqͥdo
humori adiungeretur anulus. eo detracto. nihil imaginis appa¬
reret. Nec ideo tam̃ discernere ration deber& fuisst in illo
humore antequã de traheretur anuli formã factã ex anulo
quȩ distinguenda est ab eaforma quȩ in anulo est unde ista
facta est. quȩ ditracto anulo nerit. quauis illa i anulo
maneat. unde ista facta est. Sic sensus oculorũ non idco
non babet imaginẽ corporis quod uidetur quamdiu uiditur. quia
so diracto nremana. ac ꝑhoc tardiorib ingeniis difficillime ꝑ¬
suaderi potest formari in sensu nro imaginẽ rei uisibilis cumta
uidemus. & eandẽ formã eẽ uisionẽ. Sed qui forte aduesterunt
qd eomemorabo ñ itamhac in quisitione laborabunt. Plerumq
cũ diuscule attenderimus queq luminaria & deinde oculos cla¬
serimus. quasi uerlantur in conspectu quidã lucidi colores uarit

Expanded text:
impressa ex annulo et antequam ab illa separaretur. Si autem liquido impressa ex annulo et antequam ab illa separaretur. Si autem liquido humori adjungeretur annulus, eo detracto nihil imaginis appareret: nec ideo tamen discernere ratio non deberet, fuisse in illo humore, antequam detraheretur, annuli formam factam ex annulo, quae distinguenda est ab ea forma quae in annulo est, unde ista facta est quae detracto annulo non erit, quamvis illa in annulo maneat unde ista facta est. Sic sensus oculorum non ideo non habet imaginem corporis quod videtur quamdiu videtur, quia eo detracto non remanet. Ac per hoc tardioribus ingeniis difficillime persuaderi potest, formari in sensu nostro imaginem rei visibilis, cum eam videmus, et eamdem formam esse visionem. 4. Sed qui forte adverterint quod commemorabo, non ita in hac inquisitione laborabunt. Plerumque cum diuscule attenderimus quaeque luminaria, et deinde oculos clauserimus, quasi versantur in conspectu quidam lucidi colores varie
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid sentiretur. uelut in aqua uestigiũ tamdiuest. donec
ipsũ corpus qđ in primitur in est. Quo ablato. nullum erit
cũ remaneat aqua quȩ erat: antequã illam formã corporis
caper&. Ideoq ñ possumus quidem dicere qđ sensum gignat
res uisibilis. gignit tam̃ formã ueluti similitudinẽ suã. quac
fit in sensu. cũ aliquid uidendo sentimus. Sed formã cor¬
poris quã uidemus. & formã quȩ ab illa in sensu uidentis fit.
ꝑ eundẽ sensũ non discernimus. qm̃ tanta coniunctio est ut
ñ pateat discernendi locus. sed ratione colligimus nequaquã
nos potuisse sentire. nisi fieret insensu nr̃o aliqua similitudo
conspecti corporis Neq enĩ cum anulus cerȩ imprimitur.
ideo nulla imago facta est quia ñ discernitur nisi cũ fuerit
separata. sed qm̃ post cerã separatã manet qđ factũ est ut uide¬
ripossit: ꝓpterea facile ꝑsuadctur qđ inerat iã cere forma

Expanded text:
aliquid sentiretur, velut in aqua vestigium tandiu est donec aliquid sentiretur, velut in aqua vestigium tandiu est donec ipsum corpus quo imprimitur inest. Quo ablato, nullum erit, cum remaneat aqua, quae erat et antequam illam formam corporis caperet. Ideoque non possumus quidem dicere quod sensum gignat res visibilis: gignit tamen formam velut similitudinem suam, quae fit in sensu, cum aliquid videndo sentimus. Sed formam corporis quod videmus, et formam quae ab illa in sensu videntis fit, per eumdem sensum non discernimus; quoniam tanta conjunctio est, ut non pateat discernendi locus. Sed ratione colligimus nequaquam nos potuisse sentire, nisi fieret in sensu nostro aliqua similitudo conspecti corporis. Neque enim cum annulus cerae imprimitur, ideo nulla imago facta est, quia non discernitur, nisi cum fuerit separata. Sed quoniam post ceram separatam manet quod factum est ut videri possit, propterea facile persuadetur, quod inerat jam cerae forma