comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
digetis: Quaerite primum regnum dĩ
& iustitiam eius. & haec ommia ad pone¬
rentur uobis. Hic manifestissime: osten¬
dit non haec ẽẽ appetenda tamquam ta¬
lia bonanrã ut propter ipsa debeamus be¬
ne facere siquid facimus. sed tamencẽ ne¬
cessaria. Quidenim intersit interbonum qđ¬
appetendumest & necessarium quod sumen¬
dum est. hac sententu decla rauit cumait:
tiadĩ bonum nr̃m est: Ethoc appetendum &
ibi constituendũ propter quod omnia faciamꝰ
quȩ cumq facimus: Sed quia in hacuita mili¬
tamus ut ad illud regnum ꝑuenire possimus.
quae uita sinehis necessariis aginon potest. Ad¬
ponentur hec uobis inquit: sed uos regnum dĩ
& uistituim primum quaerite: Cumenĩ dix̃
illud primum. significauit quia hoc posteri¬
us quaerendum est. non tempore. sed digni¬
tate Illud tam quam bonum nr̃m hoctã¬
quam necessarium nr̃m. Necessarium autẽ
ꝓpter illud bonum : Neq enim uerbi gratia

Expanded text:
digetis. Quaerite primum regnum Dei digetis. Quaerite primum regnum Dei et justitiam ejus, et haec omnia apponentur vobis. Hic manifestissime ostendit, non haec esse appetenda tanquam talia nostra bona, ut propter ipsa debeamus benefacere si quid faciamus, sed tamen esse necessaria. Quidappetendum est, et necessarium quod sumendum est, hac sententia declaravit, cum aittia Dei bonum nostrum est, et hoc appetendum, et ibi finis constituendus, propter quod omnia faciamus quaecumque facimus. Sed quia in hac vita militamus, ut ad illud regnum pervenire possimus, quae vita sine his necessariis agi non potest; « Apponentur vobis haec, » inquit, « sed vos regnum Dei et justitiam ejus primum quaerite. » Cum enim dixit illud « primum, » significavit quia hoc posterius quaerendum est, non tempore, sed dignitate: illud tanquam bonum nostrum, hoc tanquam necessarium nostrum; necessarium autem propter illud bonum. 54. Neque enim, verbi gratia,
Abbreviated transcription (Latin):
ut unum exhis: Si autem foenum agri
quodhodie est. &cras indibanum mitti¬
titur ds̃ sic uestit. quanto magis uosmo
dice fidei: Sed ista documenta non sic
allegorise discutiend a sunt utquȩ ramꝰ
quid significent aues caeli aut lilia agri
posita sunt enim ut derebus in moribus ma¬
iora ꝑ suaderentur: Sicutiest illud deni
dice quinec dm̃ timebat nec homines re¬
uerebatur: & tamen saepe interpellan¬
ti uiduȩ cessit ut ens causam considera¬
r&r non propter pietatem aut humani¬
tatem sed netedium poteretur: Nonenĩ
ullo modo ille miustus iudex ꝑ sonam dĩ
allegori rę sustinet: sed tamenquan tũ
dĩ quibonus & n stusest curet dep̃cantes
se hinc conici dñs uolut: quod nec in ius¬
tus homo eos qui illum assiduis p̃cibus
tundunt. uel propter. tedium deuitandũ
potest contere: Nolite ergo solliciti eẽ
dicentes: Quidebemus aut quid bibe¬
mus. aut quouestiemur:
Hec enim omnia gentes quaerunt: scit
enim pater ur qui a horumominium i

Expanded text:
autem fenum agri, quod hodie est et cras in clibanum mittitur, Deus sic vestit; quanto magis ergo vos, modicae fidei? » Sed ista documenta non sicut allegoriae discutienda sunt, ut quaeramus quid significent aves coeli, aut lilia agri; posita sunt enim, ut de rebus minoribus majora persuaderentur: sicuti illud est de judice qui nec Deum timebat, nec hominem reverebatur, et tamen saepe interpellanti viduae cessit, ut ejus causam consideraret; non propter pietatem aut humanitullo modo ille injustus judex personam Dei allegorice sustinet, sed tantum quantum Deus, qui bonus et justus est, curet deprecantes se, hinc conjici Deus voluit, quod nec injustus homo eos qui illum assiduis precibus tundunt, vel propter taedium devitandum potest contemnere. Nolite ergo, inquit, solliciti esse, dicentes: quid edemus aut quid bibemus aut quid uestiemur? haec enim nationes quaerunt. scit autem pater uester quia horum omnium i
Abbreviated transcription (Latin):
inmo destia corripientenersa seitientes¬
ne forte det illis de puenitertum a deognos¬
esd on ueritatem. Beatiergo pacifici unũ
totus sermonis quam terribiter inferitur uali
adtendendum est
onñs ergo inquit qui audit uerbamea hȩc
fictea similiserit uiro prudenti quiae difica¬
uit domum suam suꝑperã Nonergoquisq fir¬
mat quac audit uel p̃cipit nisifiiendo. Et si
petraest xp̃s sicut multa scripturarũ testimo
n ꝑdicant Ille aedificat in xp̃oqui quod ab¬
illo audit facit Descendit pluuia uenerun
flum in a. flauerunt uentr & offenderunt
indomum illam & non cecidit. funditaenim
suit suꝑ petram. Nonergo istemetiut ulla su¬
lino  uiꝑ stiuones quidenim aliud intell¬
Setto ꝯluura cumimmaili: licuius sgnifacĩtioni

Expanded text:
in modestia corripientem diversa sentientesne forte det illis Deus poenitentiam ad cognoscendam veritatem . Beati ergo pacifici; quontotius sermonis quam terribiliter inferatur, valde attendendum est: Omnis ergo, inquit, qui audit verba mea haec et facit ea, similis est viro sapienti qui aedificavit domum suam super petram. Non enim quisque firmat quod audit vel percipit, nisi faciendo. Et si petra Christus est, sicut multa Scripturarum testimonia praedicant , ille aedificat in Christo, qui quod audit ab illo, facit. Descendit pluvia, venerunt flumina, flaverunt venti, et offendin domum illam, et non cecidit, fundata enim erat supra petram. Non ergo iste metuit ullas caliginosas superstitiones quid enim aliud intelligitur pluvia, cum in mali alicujus significatione
Abbreviated transcription (Latin):
cipio pomi solet in quodñs nt̃ nihil aliud nosius¬
dicta sunt mlaude dĩ quaeꝑ omnes scãs scrip¬
turas uariae lateq diffusa poterit quisq con¬
siderare cumlegit: Nusquam tamen inue¬
nitur preceptum populo isrł ut diceret pat̃
m̃. aut oraret patrem dm̃. sed dñs eis insinuatus
est tamquam seruientibus . Id est secundum car¬
nem adhuc uiuentibus: Hoc autemdico. cũma¬
datalegis acciperent qua e obseruare iubebantur:
Namprophetȩ sepeostendunt eundem dñm dm̃&iã
patrem eorum eẽ potinsse. si ab eius mandatis ñ
aberrarent : Sicuti est illud: filios genui & exal¬
taui. ipsi autem mesp̃uerunt: Etillud: Egodixi

Expanded text:
cipio poni solet: in quo Dominus noster nihil aliud nocipio poni solet: in quo Dominus noster nihil aliud noenim dicta sunt in laudem Dei, quae per omnes sanctas Scripturas varie lateque diffusa poterit quisque considerare, cum legit: nusquam tamen invenitur praeceptum populo Israel ut diceret, Pater noster, aut ut oraret Patrem Deum; sed Dominus eis insinuatus est, tanquam servientibus, id est, secundum carnem adhuc viventibus. Hoc autem dico, cum mandata Legis acciperent, quae observare jubebantur: nam Prophetae saepe ostendunt eumdem Dominum nostrum etiam Patrem eorum esse potuisse, si ab ejus mandatis non aberrarent: sicuti est illud, Filios genui, et exaltavi; ipsi autem spreverunt me ; et illud, Ego dixi,
Abbreviated transcription (Latin):
sinos capiamus quod dederit : Et in ipsa conuer
sione purgatio interior is oculi: cum excluduntur
ea quaetem poraliter cupiebantur: Ut acies
simplicis cordis ferre possit simplicem lucem
diuinitus sin eullo occasu: Aut inmutatione
fulgentem: Nec solum ferre: sed & iamma¬
nere milla. Non tantum sine molestia: sed
&iam cum mneffabili gaudio. quođ uere ac si¬
quem & discimus quidoremus. & consequi¬
mur quod oramus: Sic itaq uosorate inquit
Pater nr̃ qui es in caelis. scĩ ficetur nom̃ tuum
adueniat regnum tuum: Fiat uoluntas tua
sicut in caelo & in terra: Panem nr̃m cottidi
ta nr̃a: sicut & nos dimit timus debitor ibus
nt̃is: Et ne inferas nos in temptationem: sed
liberanos amalo: Cumin omni dep̃ catione be¬
niuolentia conciliandasit eius quem de preca¬
mur ⁊ Demde dicendum quid de precemur
laude illius adquem oratio dirigitur : Sol&
bem uolentia conciliari: Et hocmnorationis prin¬

Expanded text:
si nos capiamus quod dederit, et in ipsa conusi nos capiamus quod dederit, et in ipsa conusione purgatio interioris oculi, cum excluduntur ea quae temporaliter cupiebantur, ut acies cordis simplicis ferre possit simplicem lucem, divinitus sine ullo occasu aut immutatione fulgentem: nec solum ferre, sed etiam manere in illa; non tantum sine molestia, sed etiam cum ineffabili gaudio, quo vere ac sinquem et discimus quid oremus, et consequimur quod oramus. Sic itaque orate vos, inquit: Pater noster qui es in coelis, sanctificetur nomen tuum: adveniat regnum tuum: fiat voluntas tua sicut in coelota nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris: et ne nos inferas in tentationem; sed libera nos a malo. Cum in omni deprecatione benevolentia concilianda sit ejus quem deprecamur, deinde dicendum quid deprecemur; laude illius ad quem oratio dirigitur, solet benevolentia conciliari, et hoc in orationis prin
Abbreviated transcription (Latin):
abeo: Hinc primores pondetur. non uerbis nos
agere debere aputdm̃ ut impetremus quod uo¬
lumus sed rebus quas animo gerimus. & inten¬
tione cogitationis cum dilectione pura & suppliciaf¬
fectu. sed resipsas uerbis nos docuis se dnm nr̃m:
quibus memoriae mandatis. eas ad tempus oran¬
di recordemur : Sed rursus quaeri potest. siuere
bus siue uerbis orandumsit: Quidopus sit ipsa
oratione. sids̃ iam nouit quid nobissit necessari¬
umNisiquiaips a orat̾ionis intentio cornr̃m se
serenat & purgat: capaciusq efficit ad excipien¬
da diuina munera. quaes paliter nobis infundun¬
tur: Non enim ambitione precum nos exaudit
ds̃. Qui semꝑ paratus est dare suam lucem no¬
bis: nonui sibilem sed in tellegibilem & sp̃alem
Sed nos non semꝑ parati sumus accipere . cum
inclinamur in alia: & rerum temporalium cu¬
piditate tenebramur: Fit ergo inoratione con¬
uersio cordisadeum. qui sem ꝑ dareparatus est

Expanded text:
ab eo? Hic primo respondetur, non verbis nos ab eo? Hic primo respondetur, non verbis nos agere debere apud Deum, ut impetremus quod volumus, sed rebus quas animo gerimus, et intentione cogitationis, cum dilectione pura et simplici affectu: sed res ipsas verbis nos docuisse Dominum nostrum, quibus memoriae mandatis eos ad tempus orandi recordemur. 14. Sed rursus quaeri pobus siue uerbis orandum sit, quid opus sit ipsa oratione, si deus iam nouit, quid nobis sit necessarium, nisi quia ipsa orationis intentio cor nostrum serenat et purgat capaciusque efficit ad excipienda diuina munera, quae spiritaliter nobis infunduntur. non enim ambitione precum nos exaudit deus, qui semper paratus est dare suam lucem nobis non uisibilem, sed intellegibilem et spiritalem, sed nos non semper parati sumus accipere, cum inclinamur in inania et rerum temporalium cupiditate tenebramur. fit ergo in oratione conuersio cordis ad eum qui semper dare paratus est,
Abbreviated transcription (Latin):
nit : qui exercende lnguae potius quam mun¬
dando animodant operant : Et hoc tugato¬
rii studii genus &iam addm̃ p̃ce flectendũ
trans ferre conantur arbitrantes sicut homi¬
nem iudicem uerbis ad duci ad sentenpiã
N olite itaq similes ẽẽ illis Dicit imus & uȩ¬
rus magister Scit ẽnim pater ur̃ ꝗd
uobis noces sarium sit antequĩ petatis abco
Siemm:  uerba multa adi proferlntur ut
instruatur & doceatur ignarus siquideis
opus est adrerum omnium cognitorem cui omnia
quae sunt eo ipso quo sunt loquuntur. se seq: indicaNT
facta & ea quae futura sunt eius artem sapientiã¬
que nonlatent. Inquasunt & quae transierunt.
& quae transitura sunt omnia praesentia. & non
transeuntia. : Sed qm̃ quamuis paucatamen uerba
& ipse dicturus est quibus nos doceat orare: Quae¬
sipotest cur uel his paucis uerbis opus sit ad eum
quiscit omnia antequam fiant. & nouit ut dictũ
est quid nobissit necessarium antequam petamus

Expanded text:
nit, qui exercendae linguae potius quam munnit, qui exercendae linguae potius quam mundando animo dant operam. Et hoc nugatorii studii genus etiam ad Deum prece flectendum transferre conantur, arbitrantes sicut hominem judicem verbis adduci in sententiam. Nolite itaque similes illis esse, dicit unus et verus magister. Scit enim Pater vester quid vobis necessarium sit, antequam petati, ab eo. Si enim verba multa ad id proferuntur, ut instruatur et doceatur ignarus, quid eis opus est ad rerum omnium cognitorem, cui omnia quae sunt, eo ipso quo sunt, loquuntur, seseque indicant facta; et ea quae futura sunt ejus artem sapientiamque non latent, in qua sunt et quae transierunt, et quae transitura sunt, omnia praesentia, et non transeuntia? 13. Sed quoniam, quamvis pauca, tamen verba et ipse dicturus est quibus nos doceat orare; quaeri potest cur vel his verbis paucis opus sit ad eum qui scit omnia antequam fiant, et novit, ut dictum est, quid nobis sit necessarium, antequam petamus
Abbreviated transcription (Latin):
lem sensum cogitationes nras penetrant. & tur¬
bauanarum phantas matum orantibus obstre¬
punt : Claudendum est ergo hostium. idẽ
carnali sensuqesistendumest .s ut oratiospi¬
ritalis dirigatur ad patrem : quae fit in in¬
timis cordis. ubi oratur pater in abscondito:
& pater inquit uester quiuid& in abscondito
redd& uobis: & hoctali clausula terminandũ
fuit: Non enim hoc mon& nunc utoremus sed
quomodo oremus. Neq superius ut faciamus
elemosinam. sed quo animo faciamus : Qm̃de
corde mundando p̃cipit:: Quod non mundat
nisi una & simplex intentio: in aeternam intã
solo & puro amore sapientia e IIIUI
orantes autem nolite ait multi laqui ẽẽ sic̃ut¬
& hnici Arbitrantur enim quod inmultilo¬
quio suo exaudiantur: Sicut rpocritaru est
p̃berese spectandos moratione quorum fructus
est plagre hominibus: Ita &hricorum ud est
gentilium inmulti loquioseputare exaudiri:
Et reuera omne multiloquium agentilibus ue¬

Expanded text:
lem sensum, cogitationes nostras penetrant, et turlem sensum, cogitationes nostras penetrant, et turba vanorum phantasmatum orantibus obstrepunt. Claudendum est ergo ostium, id est carnali sensui resistendum, ut oratio spiritalis dirigatur ad Patrem, quae fit in intiEt Pater, inquit, vester qui videt in abscondito, reddet vobis. Et hoc tali clausula terminandum fuit: non enim hoc monet nunc ut oremus, sed quomodo oremus; neque superius, ut faciamus eleemosynam, sed quo animo faciamus: quoniam de corde mundando, praecipit, quod non mundat, nisi una et simplex intentio in aeternam vitam solo et puro amore sapientiae. 12. Orantes autem nolite, ait, multum loqui, sicut Ethnici: arbitrantur enim quod in multiloquio suo exaudiantur. Sicut hypocritarum est praebere se spectandos in oratione, quorum fructus est placere hominibus; ita Ethnicorum, id est Gentilium, in multiloquio se putare exaudiri. Et revera omne multiloquium a Gentilibus ve
Abbreviated transcription (Latin):
Qui amant stare insinagogis & inangulis plate¬
arum stantes orare. ut indeantur ab hominib
Neq hic inderi ab honmibus nefasest: sedideo
hoc agere ut uidearis ab hominibus. Et suꝑfluo
touens eadem dicuntur. cumsitiam una regu¬
lacustodiendo : Qua cognitum est: Non sihȩ
sciant homines formidandumẽẽ aut fugiendũ:
Sed si hoc animo fiant ut fructus in eis expatatur
placen dihominibus : Seruat &iamipsedñsea¬
dem uerba cum ad iungit simili ter
Amen dico uobis ꝑceper̃ mercedem suam
in costendens id seprohibere ut eamer ces appe¬
tatur quagaudentisti cumlaudantur ab homi¬
nibus. Uos autem cumoratis inquit introite
incubicula ur̃a: Quaesunt autem ista cubicu¬
la nisupsa corda: quae inpsalmo &iam signi¬
in abscondito
Parum est intrare incubicula siostium pateat
inportunis. ꝑ quodostium ea quae foris sunt
in probese inmergunt : & interiora nr̃a appe¬
tunt. fons autem eẽ diximus omnia tempo¬
ralia & insibilia quae ꝑostium idest ꝑcarna¬

Expanded text:
 in synagogis et in angulis platea rum stantes orare, ut videantur ab hominibus. Neque hic videri ab hominibus nefas est; sed ideo haec agere ut videaris ab hominibus: et superfluo toties eadem dicuntur, cum sit jam una regula custodienda, qua cognitum est, non si haec sciant homines, formidandum esse aut fugiendum; sed si hoc animo fiant, ut fructus in eis expetatur placendi hominibus. Servat etiam ipse Dominus eadem verba, cum adjungit similiter, Amen dico vobis, perceperunt mercedem suam; hinc ostendens id se prohibere, ne ea merces appetatur, qua stulti gaudent cum laudantur ab hominibus. 11. Vos autem cum oratis, inin cubicula vestra . Quae sunt ista cubicula? nisi ipsa corda, quae in Psalmo etiam signiin abscondito. Parvum est intrare in cubicula, si ostium pateat importunis, per quod ostium ea quae foris sunt improbe se immergunt, et interiora nostra appetunt. Foris autem diximus esse omnia temporalia et visibilia quae per ostium, id est per carna
Abbreviated transcription (Latin):
em suam: sed eammor talium quoq fragi¬
liumq terum amore obnubilat: Sit ergo
elemosina tua mabscondito
Et pater tuus quiuidet in absc̃dito redde tub
Rectissime ommno & uerissime: Si enim p̃mi¬
um ab eo ex pectas qui conscientiae solus inspec¬
tore ͭ sufficiat tibi ad promerendum p̃mi¬
um in conscientia: Multa latina exemplaria
sic habent & pater tuus qui uidet in abscondi¬
to reddet tibi palam: Sed qui aingrecis quae
priora sunt non inueni mus palam: Nonpu¬
tauimus hinc et̃ aliquid disserendum

Expanded text:
em suam sed e am mortalium quoque fragiem suam sed e am mortalium quoque fragiliumque rerum amo re obn ubilat? Sit ergo eleemosyna tua in abscondito; et Pater tuus qui videt in abscondito reddet tibi. Rectissime omnino et verissime. Si enim praemium ab eo exspectas qui conscientiae solus inspector est, sufficiat tibi ad promerendum praemium ipsa conscientia. Multa latina exemplaria sic habent, Et Pater tuus qui videt in abscondito, reddet tibi palam: sed quia in graecis, quae priora sunt, non invenimus, palam, non putavimus hinc esse aliquid disserendum
Abbreviated transcription (Latin):
opilargiendum est non habent: Multi autẽ
foris faciunt & in tus non faciunt. qui uel ambi
tione uel alicuius temporalis reigratia uolunT
misericordes uideri : In quibus solasinistra
operari existimanda est: Item alii quasi me¬
dium inter utrosq locum tenent Ut & in¬
tentione quae indm̃ est elemosinam facint:
& tamen inserat se huic optimȩ uoluntati: Non¬
milla &uiam laudis uel alicuius reifragilis &t tem¬
poralis cupiditas: Sed dñs nr̃ multo uehe men¬
tius prohibet solam sinistram in nobis operari:
quando & iam misceri eam uetat operibusdex¬
trae. ut scilicet non modo sola temporalium
rerum cupiditate caueamus elemosiam fa¬
cere: Sed nec ita in hocopere: adtendamus
dm̃ ut sese misceat uel ad iungat exteriorum
appetitio commodorum: Agitur enim decor¬
demundando: quod nisi fuerit simplex mun¬
dumnonerit: Simplex autem quomodo
eritSi duobus dominis seruit. Necun am¬
tentionererum aeter narum purificat aci¬

Expanded text:
opi largiendum est, non habent. multi autem opi largiendum est, non habent. multi autem foris faciuntione uel alicuius temporalis rei gratia uolunt misericordes uideri: in qoperari existimanda est. Item alii quasi medium inter utrosque locum tenent, ut et intentione quae in Deum est eleemosynam faciant, et tamen inserat se huic optimae voluntati nonnulla etiam laudis vel cujusque rei fragilis et temporalis cupiditas: sed Dominus noster multo vehementius prohibet solam sinistram in nobis operari, quando etiam misceri eam vetat operibus dextrae, ut scilicet non modo sola temporalium rerum cupiditate caveamus eleemosynam facere, sed nec ita in hoc opere attendamus Deum, ut sese misceat vel adjungat exteriorum appetitio commodorum. Agitur enim de corde mundando, quod nisi fuerit simplex, mundum non erit: simplex autem quomodo erit, si duobus dominis servit, nec una intentione rerum aeternarum purifi cat aci
Abbreviated transcription (Latin):
unt ut laudes hominum quaerant: Qu apropt̃
nihil consequentius simstra uidetur significa¬
re quam ipsam delectationem laudis: Dextra
antem significat intentionem inplendi p̃cep¬
tadiuina : Cumitaq conscientiae facienti sele¬
mosmam miscet se appetitio laudis humanȩ
fit simstra conscia operis dextrȩ: Nesciat
ergo sinistratua quid faciat dexteratua: Id
est non semisceat conscie tiae tuae laudis hu¬
manȩ appettio: cum inelemosina facien¬
da diumũ p̃ceptum contendis implere.
ut sit elemosina tua in ab scondito
Quidest in abscondito: nisi in ipsabona conscientia
quae humanis oculis de monstrari non potest
nec uerbis aperiri Quando quidem multimul¬
tamentiuntur: Qua propter sidextra intrin¬
secus agit in abscondito. ad sinistram ꝑtinent
exteriora omnia quae sunt uisibilia & tempo¬
ralia: Sit ergo elemosinatua in ipsa conscientia.
ubimulti elemosinam faciunt bona uoluntate:
& iam si pecuniam. uel siquid est aliud quod in¬

Expanded text:
unt ut laudes hominum quaerant. Quapropter unt ut laudes hominum quaerant. Quapropter nihil consequentius sinistra videtur significare, quam ipsam delectationem laudis. Dextera autem significat intentionem implendi praecepta divina. Cum itaque conscientiae facientis eleemosynam miscet se appetitio laudis humanae, fit sinistra conscia operis dexterae: Nesciat ergo sinistra tua quid faciat dextera tua, id est, non se misceat conscientiae tuae laudis humanae appetitio, cum in eleemosyna facienda divinum praeceptum contendis implere. 9. Ut sit eleemosyna tua in abscondito. Quid est, in abscondito, nisi in ipsa bona conscientia, quae humanis oculis demonstrari non potest, nec verbis aperiri? Quandoquidem multi multa mentiuntur. Quasecus agit in abscondito, ad sinistram pertinent exteriora omnia, quae sunt uisibilia et temporalia. sit ergo elemosyna tua in ipsa conscientia tua, ubi multi elemosynam faciunt bona uoluntate, etiam si pecuniam uel si quid est aliud, quod in
Abbreviated transcription (Latin):
tis apud patrem ur̃m qui incaelisest: Cenera¬
liter hic iustitiam nomin auit: De indẽ particu¬
liter ex sequitur. Est enim pars aliqua iusti¬
tiae opusquod ꝑ elemosinam fit: Et ideoco¬
nectit dicendo: Cumergo faciselemosinam.
noli tuba canere antete sicut hrpocritȩ faciunt
in sinagogis & in uiᷤ is. ut glorificentur ab homi¬
nibus: Adhoc respicit quod superius ait:
Cauete facere iustitiam urãm coram hominibus
ut uideamini ab eis : Quod autem sequitur: Am̃
dico uobis ꝑceperunt mercedem suam. Ad
illud respicit quod supra posuit: Alio quin
mercedem non habebitis apud patrem ur̃m
qui in caelis est: Dem de sequitur: Te autem
faciente elemosinam: Cum dicit te autem
quid aliud dicit quamnon quomodo illi: Quid
dexteratua Er goͥ illisic ficiunt. ut sciat sinis¬
traforum quid faciat dexteraeorum: Quod
igitur m illis cul patum est: hoc tufacere ueta¬
ris: In illis autem hoctul patumest. quodita faci¬

Expanded text:
tis apud Patrem vestrum qui in coelis est. Generatis apud Patrem vestrum qui in coelis est. Generaliter hic justitiam nominavit, deinde particulariter exsequitur. Est enim pars aliqua justitiae opus quod per eleemosynam fit, et ideo connectit dicendo, Cum ergo facis eleemosynam, noli tuba canere ante te, sicut hypocritae faciunt in synagogis et in vicis, ut glorificentur ab hominibus. Ad hoc respicit quod superius ait, Cavete facere justitiam vestram coram hominibus, ut videamini ab eis. Quod autem sequitur, Amen dico vobis, perceperunt mercedem suam, ad illud respicit quod supra posuit, Alioquin mercedem non habebitis apud Patrem vestrum qui in coelis est. Deinde sequitur, Te autem faciente eleemosynam. Cum dicit, Te autem, quid aliud dicit, quam, Non quomodo illi? Quid ciat dextera tua. Ergo illi sic faciunt, ut sciat sinistra eorum quid faciat dextera eorum. Quod igitur in illis culpatum est, hoc tu facere vetaris. In illis autem hoc culpatum est, quod ita faci
Abbreviated transcription (Latin):
alterius uoluntatem nonerit xp̃i anum tale
coniugium: Sed necesse est ut quis quis eorũ
elemosinam facere uoluerit ex p̃cepto dĩ: quẽ¬
cumque aduersum habuerit: in imicus sit p̃cepto
dĩ. & ideoint᷑ fideles deput&ur: Preceptum est
autem detalibus ut bona sua conuersatione ac mo¬
ribus lucri faciat uxorem maritus fidelis: uel ma¬
ritum mulier fidelis: Qua propter non sibide¬
bent occultare bona opera sua quibus inuitandi
sunt ab inuicem. ut alter alterum possit ad
xp̃i anae fidei communionem inuitare: Nec
furta facienda sunt ut promereatur ds̃ : Quod
si occultandum est Aliquil quamdiu alterius
infirmitas aequo animd idnoñ potest sustinere.
quod tamen iusteatqͣ licite fit: Non tamen ipsã
nunc simstram sigͥnificari totius capituli conside¬
ratione facile apparet : In quasimul inueniet᷑
quam sinistram uocet: Cauete inquit facere
iustitiam uestram coram hominibus ut uidea¬
mini ab eis : Alio quinmercedem non habebi¬

Expanded text:
alterius voluntatem, non erit christianum tale alterius voluntatem, non erit christianum tale conjugium: sed necesse est ut quisquis eorum eleemosynam facere voluerit ex praecepto Dei, quemcumque adversum habuerit, inimicus sit praecepto Dei, et ideo inter infideles deputetur: praeceptum est autem de talibus, ut bona sua conversatione ac moribus lucrifaciat uxorem maritus fidelis, vel maritum mulier fidelis; quapropter non sibi debent occultare bona opera sua, quibus invitandi sunt ad invicem, ut alter alterum possit ad christianae fidei communionem invitare. Nec furta facienda sunt, ut promereatur Deus. Quod si occultandum est aliquid, quamdiu alterius infirmitas aequo animo id non potest sustinere, quod tamen non injuste atque illicite fit; non tamen ipsam nunc sinistram significari totius capituli consideratione facile apparet, in qua simul invenietur quam sinistram vocet. 8. Cavete, inquit, facere justitiam vestram coram hominibus ut videamini ab eis: alioquin mercedem non habebi
Abbreviated transcription (Latin):
dñs inimicis iudaeis circums tantibus miseri cordi¬
ter sanauit homines: Curapłs petrus sanato co
quem ad portamspeciosam debilem miseratus est.
÷&u iamiras in imicorum inseatq in alios xp̃i discipu¬
los ꝑtulit : Deinde sinon o portet scire mimicum cũ
elemosinam facimus: quomodo cumipso inimico
faciemus ut illudimpleamus p̃ceptum: Sie su¬
rerit inimicus tuus ciba illum: Sisitierit potũ da
illi : Tertia sol& eẽ carnalium opinio tam absur¬
da & ridenda ut non eam commemorarem nisi ex ꝑ¬
fami: lia ri tenaciores pecuniarum solent ẽẽ femi¬
Quasi uero soli uiri xp̃ian sint. & non hoc p̃cep¬
tum &iam feminis datumsit: Curergo siistre
iubetur femina occultare opus miseribordiae
suae. EAn &iam uir sinistra erit feminae :
quod ab sur dissime dicitur. Aut siquis piã
putat in uicem sibi sinistros eẽ si ab altero ita.
erogetur aliquid dere familiari ut sit contra

Expanded text:
Dominus inimicis Judaeis circumstantibus misericordiDominus inimicis Judaeis circumstantibus misericorditer sanavit homines? cur apostolus Petrus, sanato eo quem ad portam Speciosam, debilem miseratus est, etiam iras inimicorum in se atque in alios Christi discipulos pertulit ? Deinde si non oportet scire inimicum, cum eleemosynam facimus, quomodo cum ipso inimico faciemus, ut illud impleamus praeceptum, Si esurierit inimicus tuus, ciba illum, si sitierit, potum da illi ? 7. Tertia solet esse carnalium opinio, tam absurda et ridenda, ut non eam commemorarem, nisi expefamiliari tenaciores pecuniarum solent esse femiQuasi vero soli viri christiani sint, et non hoc praeceptum etiam feminis datum sit. Cui ergo sinistrae jubetur femina occultare opus misericordiae suae? An etiam vir sinistra erit feminae? quod absurdissime dicitur. Aut si quispiam putat invicem sibi sinistras esse; si ab altero ita erogetur aliquid de re familiari, ut sit contra
Abbreviated transcription (Latin):
ut glori ficentur ab hominibus: Non siglori ficen¬
tur ab hominibus. sed si ideo faciant ut glorificent᷑
sicut superius tractatum est Lausenim huma¬
na non appetia recte faciente: sed sequi debet
recte facientem. ut illi proficiant qui&liam imi¬
tari possunt quod laudant : Non ut hic putet
aliquideos sibi prodẽe quem laudant
Te autem faciente elemos inam. nesciat sinistra
tu a quid faciat dex tera tua¬
Si intellexeris sinstram infideles diciudebitur
nulla ẽẽ culpa placere uelle in fidelibus⁊ Cũ
pror sus nihilominus inquorum libet hominum
laude fructum & finem boni operis constituere
prohibeamur: Quod autem adid ꝑtinet ut te
imitentur quibus recte factatua placuerint:
Non tantum fidelibus. sed &iam infidelibus
exhibendum est: ut laudan disbonisoperib
nr̃is dm̃honorent: & ueniant ad salutem:
Sinutem sinis tra inimicum putaueris ut nescat
inimicus tuus cum elemosinam facis: Curipse

Expanded text:
ut glorificentur ab hominibus: non si glorificenut glorificentur ab hominibus: non si glorificentur ab hominibus, sed si ideo faciant ut glorificentur, sicut superius tractatum est. Laus enim humana non appeti a recte farecte facientem, ut illi proficiant qui etiam imitari possunt quod laudant, non ut hic putet aliquid eos sibi prodesse quem laudant. te autem faciente elemosynam non sciat sinistra tua, quid faciat dexSi intellexeris sinistram infideles dici, videbitur nulla esse culpa, placere fidelibus velle: cum prorsus nihilominus in quorumlibet hominum laude fructum et finem boni operis constituere prohibeamur. Quod autem ad id pertinet ut te imitentur, quibus recte facta tua placuerint, non tantum fidelibus, sed etiam infidelibus exhibendum est, ut laudandis bonis operibus nostris Deum honorent, et veniant ad salutem. Si autem sinistram inimicum putaveris, ut nesciat inimicus tuus cum eleemosynam facis; cur ipse
Abbreviated transcription (Latin):
lis p̃tendunt hominum : id&iam corde gestare:
Sunt enim ypocritȩ simulatores tamquam p̃¬
nuntiatores ꝑ sonarum alienarum sicut in
theatricis fabulis : Non enim quiagit partes
agã menonis intra goediaUerbi gratia. siue
alicuius alterius adhistĩa uel fabulam quae
agitur ꝑtinentis Uereipse est. sed simulat
eum & ꝓpocrita dicitur. sic meclesia uel in
omniuitahumana : Quis quis seuult uideri qđ
non est ⁊pocrita est: Simulat enim iustum ñ
ex hibet qui atotum fructum in laude hominũ
ponit: quam possunt &iam simulantes ꝑci¬
pere dom faillunt eos quibus uidentur boniab
eis que laudantur : Sed tales ab inspectore
cordis dõmercedem ñ accipiunt: nisi falliciae
supplicium: Ab hominibus autem ꝑceperunt
Rectissimeq hisdicetur: Recedite a meoperarii
dolosi: Nomen enim meum habuistis: sed ope¬
ra mea non fecistis: Illi ergo ꝑceperunt mercedẽ
suam. quinon ob aliud elemosinam faciunt: nisi

Expanded text:
lis praetendunt hominum, id etiam corde gestare. lis praetendunt hominum, id etiam corde gestare. Sunt enim hypocritae simulatores, tanquam pronuntiatores personarum alienarum, sicut in theatricis fabulis. Non enim qui agit partes Agamemnonis in tragoedia, verbi gratia, sive alicujus alterius ad historiam vel fabulam quae agitur pertinentis, vere ipse est; sed simulat eum, et hypocrita dicitur. Sic in Ecclesia, vel in omni vita humana, quisquis se vult videri quod non est, hypocrita est. Simulat enim justum, non exhibet; quia totum fructum in laude hominum ponit, quam possunt etiam simulantes percipere, dum fallunt eos quibus videntur boni, ab eisque laudantur. Sed tales ab inspectore cordis Deo mercedem non accipiunt, nisi fallaciae supplicium: ab hominibus autem, inquit, prectissimeque his dicetur, Recedite a me, operarii dolosi: nomen meum habuistis, sed opera mea non fecistis. Illi ergo perceperunt mercedem suam, qui non ob aliud eleemosynam faciunt, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
nauem quȩro nonnauem quaero sed patriam:
Sic apostolus conuenienter diceret in hacopera
qua hominibus placeo non hominibus sed dõpla¬
ceo. quia non hoc appeto: sed addidrefero ut
me imitentur quos saluos fieriuolo. sicut dicit
deoblatione quȩ fit inscõs: Non quia quaero
datum: sed in quiro fructum: Idest quod que¬
ro datum ur̃m non hoc quaero sed fructum
ur̃m. Hoc enim iudicio apparere poterat:
quantum proficissent indm̃: cum idlibent̃
facerent: quod non propter gaudium demu¬
neribus: sed propter communionem carita¬
patrem dr̃m qui incaelis est: N ihil aliud de¬
monstrat. nisi id nos cauere oportere: nehu¬
manam laudem pronr̃orum operum mercede
quaeramus: id est ea nos beatos effici arbitrem:
canere antete sicut ypocrite faciunt insina¬
gogis & mucis. ut glorificentur ab hominibus
Noli inquit sic uelle in notescere ut ypocritȩ:
manifestum est autem ypocritas: non quod ocu¬

Expanded text:
nauem quaero, non nauem quaero, sed patriam": nauem quaero, non nauem quaero, sed patriam": sic apostolus conuenienter diceret: n in hac opera, qua hominibus placeo, non hominibus, sed deo placeo, quia non hoc appeto, sed ad id refero, ut me imitentur quos saluos fieri uolo." sicut dicit de oblatione, quae fit in sanctos: non quia quaero datum, sed inquiro fructum, id est: quod quaero datum uestrum, non hoc quaero, sed fructum uestrum. hoc enim indicio apparere poterat, quantum profecissent in deum, cum id libenter facerent, quod non propter gaudium de muneribus, sed propter communionem caritaPatrem vestrum qui in coelis est, nihil aliud demonstrat nisi id nos cavere oportere, ne humanam laudem pro nostrorum operum mercede quaeramus, id est, ea nos beatos effici arbitremurcanere ante te, sicut hypocritae faciunt in synagogis et in vicis, ut glorificentur ab hominibus. Noli, inquit, sic velle innotescere, ut hypocritae. Manifestum est autem hypocritas non quod ocu
Abbreviated transcription (Latin):
ut recte fiat coram hominibus: Sed neideo recte
fiat coram hominibus ut indeamur ab eis: Idestut
hoc intueamur: & ibi finem nr̃i propositi conloce¬
mus: Nam & apłs dicit: Siadhuc hominibus pla¬
cerem: xp̃i seruus non eẽm: Cum alio loco dicat
omnia placeo : Quod qui non tellegunt. contra¬
rium putant cumille sedixerit non placere homi¬
nibus : Quia nonideo rectefaciebat: ut placeret
hommibus sed ut dõ Ad cuius amorem cordaho¬
minum uoleb at conuertere. eo ipso quo placebat
hominibus Itaq & nonse placere hominibus rec¬
te dicebat: qui in eoipso ut dõplaceret intueba¬
tur: Et placendum cẽ omnibus recte p̃cipiebat.¬
Non ut hoc appeteretur tam quam merces recie
factorum sed quia dõ placere non posset: qui a non
se his quos saluos fieri uellet pręberet imitandũ
mitari autem illum: qui sibi non placuerit nullo
pacto quisquam potest: Sicut ergo non ab¬
surde loqueretur quidiceret in hacopera qua

Expanded text:
ut recte fiat coram hominibus, sed ne ideo recte ut recte fiat coram hominibus, sed ne ideo recte fiat coram hominibus ut videamur ab eis, id est, ut hoc intueamur, et ibi finem nostri propositi collocemus; nam et Apostolus dicit: Si adhuc hominibus placerem, Christi servus non essem; cum alio loco dicat:omnia placeo, quod qui non intelligunt, contrarium putant, cum ille se dixerit non placere hominibus, quia non ideo recte faciebat ut placeret hominibus, sed ut Deo, ad cujus amorem corda hominum volebat convertere, eo ipso quo placebat hominibus: itaque et non se placere hominibus recte dicebat, quia in eo ipso ut Deo placeret intuebatur: et placendum esse hominibus recte pnon ut hoc appeteretur tamquam merces recte factorum, sed quia deo placere non posset qui non se his quos saluos fieri uellet praeberet imitandum. imitari autem illum qui sibi non placuerit nullo pacto quisquam potest. sicut ergo non absurde loqueretur qui diceret: "in hac opera, qua
Abbreviated transcription (Latin):
dest cauete hoc ammo iuste uiuere: & ib i con¬
stituere bonũ ur̃m. ut uosuideant homines:
Alioquin mercedẽ ñ habebitis aput patrẽ ur̃m
qui incaclis c̃. Nonsi ab hominib uid eamini:
s ed si propterea iuste uiuatis ut ab hominibus uide¬
amini : Nam ubierit quod in principio sermonis
huius dictumest: Uos estislumen mundi : Non po¬
test ciuitas ab scondi suꝑ montem constituta: Neq
accedunt lucernam & ponunt eam sub modio sed
suꝑ candelabrum. ut luceat omnibus qui indomo
sunt: Sicluceat lumenurm coram hominibus. ut
uideatt bona facta ur̃a:. Sed nonibi finem consti¬
tuit. Addidit enim: & glorificent patremurm
qui incaelis est: Hic autem quia hoc rep̃hendit.
si ibi sit finis recte factorum. Id est si propterea
recte faciamus ut tantum uideamur ab hominib.
posteaquamdixit: Cauete facere iustitiam. ushĩ:¬
urãm coram hominibus ut indeam ini abeis: nihil
addidit. in quo appar& non hoc eum prohibuis se

Expanded text:
idest: cauete hoc animo iuste uiuere et ibi conidest: cauete hoc animo iuste uiuere et ibi constituere bonum uestrum, ut uos uideant homines. alioquin mercedem non habetis apud patrem uestrum, qui in caelis est: non si ab hominibus uideamini, sed si propterea iuste uiuatis, ut ab "hominibus uideamini. nam ubi erit quod in principio sermonis huius dictum est: uos estis lumen mundi. non potest ciuitas abscondi super montem constituta, neque accendunt lucernam et ponunt eam sub modio, sbrum, ut luceat omnibus qui in domo sunt: sic luceat lumen vestrum coram hominibus, ut videant bona facta vestra; sed non ibi finem constituit, addidit enim: Et glorificent Patrem vestrum qui in coelis est. Hic autem quia hoc reprehendit si sibi ipsi sit si ibi sit finis recte factorum, id est, si propterea recte faciamus ut tantum videamur ab hominibus, posteaquam dixit: Cavete facere justitiam vestram coram hominibus, ut videamini ab eis, nihil addidit in quo apparet non hoc eum prohibuisse
Abbreviated transcription (Latin):
utilem eẽ laudantibus. sin onte ipsum intuabonau
est quisquisuiuit bene: Ut illud impleatur quod
ait dauid: In dño laudabitur inima mea. auchant
mites & iocundentur: Pertinet ergo ad oculum mun¬
dum non in tueri in recte faciendo laudes homi¬
num: Et ad eas referre quod recte facis. Id est ꝓpt̃¬
ea rec te facere aliquid ut h ominibus placeas
Sicenim &iam simulare bonum libebit. sinon ad¬
tenditur nisi ut homo laudet: Quiqm̃ uidere cor
non potest: potest&iam falsalaudare: Quod
faciunt. idest qui bonitatem simulant du plicicor¬
desunt Nonergo habet simplex cor. idest
mundum cor: nisi quitranscendit humanas
laudes : Et illum solum intuetur cum recte ui
ut: & placere nititur qui conscientiae solus in¬
spectorest. Decinus conscientiae pur itate quicquid
procedit tanto est laudabilius quanto huma¬
nas laudes minus desiderat
Cauete ergo in quit facere iustitiam ur̃am
coram homnibus u tui de amini ab eis

Expanded text:
utilem esse laudantibus, si non te ipsum in tua bonautilem esse laudantibus, si non te ipsum in tua bonaest quisquis uiuit bene, ut illud impleatur quod ait Dauid: in domino laudabitur anima mea; audiant mansueti et laetentur. pertinet ergo ad oculum mundum non intueri in recte faciendo laudes hominum et ad eas referre quod recte facis, id est propterea recte facere aliquid, ut hominibus placeas. sic enim etiam simulare bonum libebit, si non attenditur, nisi ut homo laudet: qui quoniam uidere cor non potest, potest etiam falsa laudare. quod qui faciunt, id est qui bonitatem simulant, duplici corde sunt. non ergo habet simplex cor, id est mundum cor, nisi qui transcendit humanas laudes et illum solum intuetur, cum recte uiet ei placere nititur qui conscientiae solus inspector est. de cuius conscientiae puritate quidquid procedit, tanto est laudabilius, quanto humanas laudes minus desiderat. Cauete ergo, inquit, facere iustitiam uestram coram hominibus, ut uideamini ab eis,
Abbreviated transcription (Latin):
i sericordiam usq ad cuius tractationem liber
primus terminum accepit. sequitur cor¬
dis mundatio: unde iste sumit exordium :
Cordis autem mundatio est. tam qua mocu¬
li quoidetur ds̃: Cuius simplicis habendi
tantam curamẽe oportet: quantã eius rei
dignitas flagitat: quaetali oculo conspici
potest: Huic autemo culo magna ex parte
mundato difficile est non subripere sor des
aliquas dehisrebus quae ipsas bonas nr̃as actio¬
nes comitari solent: ⁊ielutiesł laus huma¬
na : Siquidem has non recte uiuere ꝑnicio¬
sumest : Rec te autem uiuere & nolle lau¬
dari : quidest aliud quaminimicum eẽ reb
humanis. quae utiq tanto sunt miseriores
quanto minus placet rectauita hominum :
Siergointer quos uiuis terecte uiuentem non
cor habueris & mundum ut ea quaerec te
facis non propter laudes hominum facias:
Magis que illis recta laudantibus gratu¬
leris. quibus in quod bonum est placet
quamtibi: Nisiquia recte uiuis &iamsi nemolau¬
dar&: Ipsamque laudem tuã tunc intellegas

Expanded text:
isericordiam, usque ad cujus tractationem liber primus terminum accepit, sequitur cordis mundatio, unde iste sumit exordium. Cordis autem mundatio est, tanquam oculi quo videtur Deus; cujus simplicis habendi tantam curam esse oportet, quantam ejus rei dignitas flagitat, quae tali oculo conspici potest. Huic autem oculo magna ex parte mundato difficile est non subrepere sordes aliquas de his rebus quae ipsas bonas nostras actiones comitari solent, veluti est laus humana. Si quidem non recte vixere, perniciosum est: recte autem vivere, et nolle laudari, quid est aliud quam inimicum esse rebus humanis, quae utique tanto sunt miseriores, quanto minus placet recta vita hominum? Si ergo inter quos vivis, te recte viventem non cor habueris et mundum, ut ea quae recte facis, non propter laudes homagisque illis recte laudantibus gratuleris, quibus id quod bonum est placet, quam tibi, nisi quia recte uiuis, etiam si nemo laudaret, ipsamque laudem tuam tunc intellegas
Abbreviated transcription (Latin):
bolum referunt qđ in consumatione. et infine mun di
&iã ipse recipiat noticiã dĩ. et om̃s ad penttentiam
cohortet᷑. Et hunc uolunt esse regem nineͥue qui no¬
uissime descendit detrono suꝑbiȩ. et humilitatis p̃mia
consecutus est. Tunc promouit sidrac misac: et ab de

Expanded text:
bolum referunt, quod in consummatione, et fine mundi bolum referunt, quod in consummatione, et fine mundi etiam ipse recipiat notitiam Dei, et omnes ad poenitentiam cohortetur, et hunc volunt esse regem Ninive qui novissime descendit de throno superbiae, et humilitatis praemia consecutus sit. Tunc rex promovit
Abbreviated transcription (Latin):
filiorum. non dĩ. sed deorum. Angeli senti endi sunt. qui
historiami ceterũ intypũ prefigurat iste angelus. siue
inferni. in quo clausȩ et peccatorũ & iustorũ ani mȩ
tenebantur. ut absq exustione. et noxa sui eos qui
tenebantur in clusi. um culo liberaret mortis.¬
unc accessit nabucho donosor ađdostium forna cis ignis
apueris. seđ ipse cos ex nomine uocat. seruos dĩ excelsi appel¬
lans. et petens ut ad sẽ egrediantur quosunctos infor¬
nacem muiserat. Benedictus ds̃ sidrach. misach et abde
nãgo. qui misit angelum suũ. et eruit seruos suos. Quẽ.
nabuchonosor dĩ confessionẽ recepit. et dãpnatis idolis
laudat trespueros. qui noluerunt seruire. et adorare
cretum. ut om̃is populus. et trib et lingua. quȩ cũq.
lo cuta fuerit basphemiam contra diñ sidrach. misach. et
abdenago. dispereat. & domus eius uastetur. Meq enim ẽ
alius ds. qui potest ita saluare. Quidam pessime ad dia¬

Expanded text:
filiorum, non Dei, sed deorum; angeli sentiendi sunt, qui filiorum, non Dei, sed deorum; angeli sentiendi sunt, qui historiam. Caeterum in typo praefigurat iste angelus sive finferni, in quo clausae, et peccatorum et justorum animae tenebantur, ut absque exustione, et noxa sui eos qui tenebantur inclusi mortis vinculis liberaret. Tunc accessit Nabuchodonosor ad ostium fornacis ignis a pueris, sed ipse eos ex nomine vocat, servos Dei excelsi appellans, et petens ut ad se egrediantur quos vinctos in fornacem miserat. Benedictus Deus Vulg. addit enago, qui misit angelum suum, et eruit servos suos qui creNabuchodonosor Dei confessionem recipit, et damnatis idolis laudat tres pueros, qui noluerunt servire et adorare cretum: ut omnis locuta fuerit blasphemiam contra Deum Sidrac: Misac: et Abdenago dispereat: et domus ejus vastetur. Neque enim est Deus alius qui possit ita salvare. Quidam pessime ad dia
Abbreviated transcription (Latin):
matib suis. HUCISA detheodotionis interpretatione
pauca ꝑstrinximus. et confessinis. & laudum trium puerorũ.
quae non habentur. in hebreo. Exequamur hebraicam
Punitis principibus rex corripitur. ut uiuens glorific& dm̃.
In ter rogat aut̃ optimates suos. quorum accusatione. et
consilio tres pueros inignem fornacis miserat. ut illis respon¬
dentibus sgͥmi sisse trespueros infornacem. Iste eis nunci&.
lantes in medio ignis. & nihil corruptionis in eis est. & speciess
quarti similitudo filii dĩ Rursum dicam Oquam sapiens
ignis. quam enarrabilis dĩ potentia: uinculis stricta sunt cor¬
pora. uruntur uincula, corpora non uruntur. Spetiem aut̃
quarti quem similem dicit filio dẽ. uel angelum debe¬
mꝰ accipere. ut hex transtulerunt. uel certe ut pleriq
arbitrantur. dnm̃ saluatorem. Sed nescio quomodo
rex impius dĩ filium uidere uideatur. Ergo iuxta sim¬
ma chum qui inter p̃tatus est speties aut̃ quarti simi li tudo

Expanded text:
mur. Hucusque de Theodotionis editione pauca perstrinximus, confessionis et laudum trium puerorum quae non habentur in Hebraeo: exinde sequamur Hebraicam Punitis principibus, rex corripitur, ut vivens glorificet Deum. Interrogat autem optimates suos, quorum accusatione et consilio tres pueros in ignem fornacis miserat, ut, illis respondentibus se misisse tres pueros in fornacem, iste eis nuntiet lantes in medio ignis: et nihil corruptionis in eis est, et species quarti similitudo filii Dei. Rursum dicam: O quam sapiens ignis, quam inenarrabilis Dei potentia: vinculis stricta sunt corpora, uruntur vincula, corpora non uruntur. Speciem autem quarti quem similem dicit filio Dei, vel angelum debemus accipere, ut Septuaginta transtulerunt, vel certe, ut plerique arbitrantur, Dominum Salvatorem. Sed nescio quomodo rex impius Dei Filium videre mereatur. Ergo juxta Symmachum qui interpretatus est: Species autem quarti similitudo
Abbreviated transcription (Latin):
abriel. fac utellegere istum uisionem. Uirum istum qui gabri¬
beli p̃cepit ut danihelem faciat intellegere usionem.
uidei in ichad autumant. Consequenter aut̃ quia uisio dep̃¬
lus erat. pegumq certaminibus. immo regnorum scucessionibas:
gabrihel qui prepositus est prelus. hoc officio mancipatur.
Sabriheb eium in linguã nostram uertitur forti tudo. ueł robus¬
tus dĩ. Vnde & eo tẽpore quo erat dns nascituirus .& in¬
dieturus bellum dȩ monibus. trium phaturus demundo.
abrietunit ad tachariam. & ad mariam. Et postea in psal¬
mis decdño legimus: limphante. Diuis est iste rex gloriae :
dns fortis & potens. dns fortis in prȩlio. ipse rex est gloriae.
hi cunq uitt̃ medicina. & sanatio netessaria est. raphael
nut titur. qui inter p̃tatur curetio. uel medicina di. Sicui
tamen plaee tobiȩ librum recipere Porro ubi populo

Expanded text:
Gabrihel, fac intelligere istam visionem ? quis ille est qui GabriGabrihel, fac intelligere istam visionem ? quis ille est qui Gabrieli praecepit, ut Danielem faciat intelligere visionem? Judaei Michaelem autumant. Consequenter autem quia visio de praeliis erat, regumque certaminibus, immo regnorum successionibus, Gabriel, qui praepositus est praeliis huic officio mancipatur. Gabriel enim in linguam nostram vertitur fortitudo, vel robustus Dei. Unde et eo tempore quo erat Dominus nasciturus, et indicturus bellum daemonibus, et triumphaturus de mundo, Gabriel venit ad Zachariam, et ad Mariam . Et postea in Psalmis legimus de Domino triumphante: Quis est iste rex gloriae? Dominus fortis et potens, Dominus fortis in praelio; ipse est rex gloriae . Ubicumque autem medicina, et sanatio necessaria est, Raphael mittitur, qui interpretatur curatio; vel medicina Dei: si cui tamen placet Tobiae librum recipere. Porro ubi populo
Abbreviated transcription (Latin):
ochi duces superat iuxta emaus quȩ nunc nieo polis dr̃.
Quod audies antio chus qui contra principem principum sigeẽrat.
id est dnm̃ dominancium. & regem pegum. In belimaide quȩ regio
psirum est templum dtꝰnȩ spluere cupiens. quo d balebit preciosa donaria:
& ibi quoq amisso exercitu. sine manibus dosstitutu est idest tisti.¬
tia & morboperit. Uesper aũt & mane. suc cessionem dcinoͣtis ꝙ sig¬
nificat. Factum est aut̃ cum uderem̃ ega damhel uisionem
&e quererẽm in tellegentiam. Uidebat usionem per picturam.
& imaginem illiusq intellegentiam nesciebat. Non ergo om̃is qui
uidet. in tellegit. Qm̃ siscripturam scam̃ legamus oculis. & corde
non intellegamus. Et erce stetit in conspectu meo quasi species
uiri Non enim uirisunt angeli. sed inspetie uidentur uirorũ.
sicut habraluam ad quer cũ mabrȩ tresiusi sunt uiri. qui utiq.¬
uiri non erant. equibus umis adoratur ut ds̃. Undẽ saluatur

Expanded text:
ochi duces superat juxta Emaus, quae nunc Nicopolis dicitur. ochi duces superat juxta Emaus, quae nunc Nicopolis dicitur. Quod audiens Antiochus qui contra principem principum surrexerat, id est, Dominum dominantium, et regem regum in Elimaide, quae regio Persarum est, templum Dianae spoliare cupiens, quod habebat pretiosa 676 donaria, t ibi quoque amisso exercitu, sine manibus contritus est, id est, tristitiae morbo periit. Vespere autem et mane, successionem diei noctisque significat. Factum est autem cum viderem ego Daniel visionem, et quaererem intelligentiam. Videbat visionem per picturam, et imaginem, et illius intelligentiam nesciebat. Non ergo omnis qui videt intelligit: quomodo si Scripturam sanctam legamus oculis et corde non intelligamus. Et ecce stetit in conspectu meo quasi species viri. Non enim viri sunt angeli, sed in specie videntur virorum. Sicut Abraham ad quercum Mambre tres visi sunt viri , qui utiqu