comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ria ẽ. Ualles sunc humilia loca. qͣsi uulsa.
Hinc & conualles. dep̾ssa loca t̾rarum int̾
montes. Campꝰ ẽ t̾rarum planities. Dictus
aut̃ campꝰ. qͦd breuis sit pedib nec erectus¬
aut̃ nom̃ ex g̃ca ethimologia. Cami enim g̾ci
breue dicunt. Solum ẽ eium omẽ qͦd susti¬
net a soliditate. dictum scilicet. Unde & de
mari uirgilius ait. Subtrahit᷑q solum.
Saltus sunt uasta & siluestria loca. ubi arbo¬
res exiliunt maltumi. Fauces sunt autus an
sta & breuia. dicta a faucium similitudi¬
ne quasi foces. Confrages suut loca inquȩ
undiq uenti currunt. ac sese frangunt.
ut neiuus ait. Inmontes ubi uenti frange

Expanded text:
ria est. Valles sunt humilia loca, quasi vulsa. ria est. Valles sunt humilia loca, quasi vulsa. Hinc et convalles depressa loca terrarum inter montes. Campus est terrarum planities. Dictus autem campus quod brevis sit pedibautem nomen ex Graeca etymologia; χαμαὶ enim Graeci breve dicunt. 24. Solum est omne, quod sustinet, a soliditate dictum scilicet, unde et de mari Virgilius ait: Subtrahiturque solum. 25. Saltus sunt vasta et silvestria loca, ubi arbores exsiliunt in altum. 26. Fauces sunt angustorusta, et pervia, dicta a faucium similitudine, quasi foces. 27. Confrages, loca in quae undique venti currunt, ac sese frangunt, ut Naevius ait: In montes ubi venti frange
Abbreviated transcription (Latin):
mons multimis finib occeani. qui dirimit
euroꝑam ab africa. quẽ athlantis fuie e̾e̾ dñt.
Dequo lucatꝰ. Esꝑiem calpem. suminũq im¬
pleuit achlantẽ. Athlans fr̾ ꝑ methei fuit
& rex africe. a quo astrologiȩ artem prius
dicunt ex agitatã idõq dictiis ẽ sustinuisse
celuim Oberuditionẽ gͥ discipline & scien¬
tiam celi nomeu eius in montẽ africe diriua¬
tum ẽ. qui nunc athlas cognominatui:. qͥ
ꝓpt̃ altitudinem suam quasi celi mnachinam
tes gallie sunt. de quib uirgililis. Aerias alpeᷤ.
Q dicendo aerias: u̾bum expressit a uerbo.
Nam galloꝵ liugua alpes montes alti uocan¬
tur. Hȩ st̃ eñ quȩ italiȩ muroꝵ exhibent ui¬
cem. Coues sunt p̾minentiora uiga monti¬
um quasi colla. Ilga aut̃ montium ex eo ap¬
pellata sunt: quod ꝓpinquitate sui iungant᷑.
Tumulus ẽ mons breuis. quasi uimens dellꝰ
Itẽ cumulus t̾ra congesta. ubi nulla memo¬

Expanded text:
mons in ultimis finibus Oceani, qui dirimit mons in ultimis finibus Oceani, qui dirimit Europam ab Africa, quam Atlantis finem esse dicunt. De quo Lucanus: Hesperiam Calpen, summumque implevit Atlantem. Atlas frater Promethei fuit et rex Africdicunt excogitatam; ideoque dictus est sustinuisse caelum. Ob eruditionem igitur disciplinae et scientiam caeli nomen eius in montem Africae derivatum est, qui nunc Athpropter altitudinem suam, quasi coeli machinam tes Galliae sunt, de quibus Virgilius: Aerias Alpes. Et dicendo aerias; verbum expressit a verbo. Nam Gallorum lingua Alpes montes alti vocantur. Hae sunt enim quae Italiae murorum exhibent vicem. 19. Colles sunt praeminentiora juga montium, quasi colla. 20. Juga autem montium ex eo appellata sunt, quod propinquiTumulus est mons brevis, quasi tumens tellus. Item tumulus terra congesta, ubi nulla memo
Abbreviated transcription (Latin):
epyri. a crebris dicti flaiminib. Grece enĩ
mons appellat᷑. quasi alpes penice. quia hau¬
mbal ueniens ad italiam easdem alpes aꝑuit.
Unde & uirgilius. Alpes immittit aꝑtas.
Has enim hannibal ptꝰ bella ispanie aceto
rupit. Iuuenalis. Ꝙ montes rupit aceto.
U inde loca ipsa quȩ rupit appennine al¬
pes uocantur. Mons echua ex igne & sul¬
fure dictus. unde & gehenna. Constat
aut̾ hunc ab ea parte qua eurus uel afticꝰ
fiat habere speluncas plenas sulphuris. Gusq
ad mare deductas. Quȩ spelunce recipientes
nise fluctus uentum creant. qui exagitatus
ignem gignit ex suiphure. uuude ẽ qͦd uidet᷑
incendium. Pyreneus & ipse a crebris fulmi¬
num ignib nuncupatus. Grece enim ignis
pyros uocat᷑. Iste ẽ qui int̾ galliam atq ispani¬
ani quasi de industria inuiuinentum int̾ia¬
cet. Soliuirus a singularitate dr. qͦd omnib¬
ispanie montib solus altior uidet᷑. Calpes

Expanded text:
Epiri, a crebris dicti fulminibus. Graece enim Epiri, a crebris dicti fulminibus. Graece enim mons appellatus, quasi Alpes Paeninae, quia Hannibal veniens ad Italiam easdem Alpes aperuit, unde et Virgilius: Alpes immittet apertas. Has enim Hannibal post bella Hispaniae aceto rupit. Juvenalis: Et montem rupit aceto. Et inde loca ipsa quae rupit Paeninae Alpes vocantur. 14. Mons Aetna ex igne, et sulphure dictus; unde et Gehenna. Constat autem hunc ab ea parte qua Eurus, et Africus flat, habere speluncas plenas sulphuris, et usque ad mare deductas; quae speluncae recipientes in se fluctus ventum creant, qui agitatus ignem gignit ex sulphure, unde fit quod videtur incendium. 15. Pyrenaeus et ipse a crebris fulminum ignibus nuncupatus. Graece enim ignis πῦρ vocatur. Iste est, qui inter Galliam atque Hispaniam, quasi de industria, munimentum interjacet. 16. Solorius a singularitate dicitur, quod omnibHispaniae montibus solus altior videatur. Calpe
Abbreviated transcription (Latin):
altitudinẽ & fulminum ictus uocati sut.
Grece enim fulmen cerainos d̃r. Sunt aut̃
int̾ armeniam & hiberiam. incipientes a
portis caspiis: usq ad fontẽ tygridis fluuii.
Hyꝑborei montes scithiȩ. dicti qͦd supra id
ultra eos flat boreus. Rifei montes in capite
germaniȩ surit: aꝑpetuo uentoꝵ flatu no
nimrum p̃celsus. ita ut subillo nubes esse di
olẏmpus. Dictus aut̃ olimpꝰ quasi ololampꝰ.
id ẽ quasi celum. Hic mons macedoniam
diuidit a cracia. Athos mons macedoniae
& ipse altior nubib. tantoq sublimis ut
in lemuo umbra eiꝰ ꝑtendat: quȩ ab eo sep¬
cuagiita sex milib separatur. Parnafus
mons thessaliȩ iuxta boctiam. qui gemmno
u̾tice ẽ erectus incelum. Hic induo findit᷑.
niga cyrra & nisa. unde nuncupat᷑: eo qͦd
insingulis uigis colebantur apolio & liber.
Hec iuga ad uob fr̃rib cytheron & elicon.
appellantur. Nam elicon dictus ab elicone
frẽ cytheronis. Item cerauni sunt montes

Expanded text:
altitudialtitudiGraece enim fulmen κεραυνὸς dicitur. Sunt autem inter Armeniam et Iberiam, incipientes a portis Caspiis usque ad fontem Tigridis fluvii. Hyperborei montes Scythiae, dicti quod supra, id est ultra, eos flat Boreas. Riphaei montes in capite Germaniae sunt, a perpetuo ventorum flatu nomdoniae nimium praecelsus, ita ut sub illo nubes esse dicOlympus. Dictus autem Olympus quasi Ololampus, id est quasi caelum. Hic mons Macedoniam dividit a Thracia. Athos mons Macedoniae, et ipse altior nubibus, tantoque sublimis ut in Lemnum umbra eius pertendat, quae ab eo septuaginta sex milibus separatur. Parnasus mons Thessaliae iuxta Boeotiam, qui gemino vertice est erectus in caelum. Hic in duo finditur iuga: Cyrrham et Nissam; unde et nuncupatus; eo quod in singulis iugis colebantur Apollo et Liber. Haec iuga a duobus fratribus Cithaeron et Helicon appellantur. Nam Helicon dictus ab Helicone fratre Cythaeronis. Item Ceraunii sunt montes
Abbreviated transcription (Latin):
ontes sunt tumores t̾rarum altissimi.
dicti quod sint emmnentes. Quidã
aut̾ ꝓpriis ex causis uocati sunt: exquib
notandi sunt qui opinione maxime cele¬
brantur. Mons cautasus abindia usq ad
taurum porrectus. progentium ac lingua¬
rum uarietate quaq u̾sum uadit: diuer¬
sis nominib nuncupat᷑. Ubi aut̃ adori¬
enten in excelsiorem consurgit sullumita¬
tem: ꝓpt̃ nimmum candorem caucasus nuin¬
cnpatur. Nam orientali lingua caucasum
significat candidum. Est enim densissi¬
mis inuib candidatum. Unde & eum
scithȩ qui eideui monti uinguntur croa¬
casin uocauerunt. Casin enim apud eos can¬
dor siue nix dr. Mons taurus aplerisq idẽ
uocatur caucasus. Lybanus mons fenicũ
altissimus. cuius meminerunt ꝓpħȩ: dictus¬
athure quia ibi colligitur. ciuis ea pars
quȩ ẽ suꝑ eum ad orientalẽ plagam respici¬
ens ante libanus appellatur. id ẽ contra ly
unde &usq hodie ibideui lignoꝵ eius ui¬
deritur uestigia. Acroceraun montes ꝓpt̃

Expanded text:
ontes sunt tumores terrarum altissimi, dicti quod sint eminentes. Quidam autem propriis ex causis vocati sunt, ex quibus notandi sunt qui opinione maximi celebrantur. Mons Caucasus ab India usque ad Taurum porrectus, pro gentium ac linguarum varietate quoquo versum vadit, diversis nominibus nuncupatur. Ubi autem ad orientem in excelsiorem consurgit sublimitatem, pro nivium candore Caucasus nuncupatur. Nam orientali lingua 'caucasum' significat candidum, id est nivibus densissimis candicantem. Unde et eum Scythae, qui eidem monti iunguntur, Croacasim vocaverunt. 'Casim' enim apud eos candor sive nix dicitur. Mons Taurus a plerisque idem vocatur et Caucasus. Libanus mons Phoenicum altissimus, cuius meminerunt pa thure, quia ibi colligitur; cujus ea pars, quae est super eum ad Orientalem plagam respiciens, Antilibanus appellatur, id est, contra LUnde et usque hodie ibidem lignorum ejus videntur vestigia. 185 6. Acroceraunii montes propter
Abbreviated transcription (Latin):
cadauerib mortuorum. Ibi enun hebrei
filios suos immolarunt demonib. & appel¬
labat᷑ locꝰ ine gehennor. fũturi gͦ supplicis
locus ubi peccatores cruciandi sunt: huiꝰ loci
uocabulo designatur. Dupplicẽ aut̃ esse
gehennam & ignis & frigoris. Inferus
appellatur. eo qͦd infra sit. Sicut aut̃ scdm
corpꝰ. si ponderis sui ordinẽ teneant. inferiora
sunt omuia grauiora. ita scđm spm̃ inferiora
sunt omnia tristiora. Unde & ingreca lingua
origo nominis qͦd appellat᷑ inferus. ex eo qͦd
nichil suaue habeat resonare ꝑ hibetur. Sic̃
aut̃ cor animalis in medio ẽ: ita & inferus
inmedio t̾rȩ e̾ẽ ꝑhibetur. Unde & merangło¬

Expanded text:
cadaveribus mortuorum. Ibi enim Hebraei cadaveribus mortuorum. Ibi enim Hebraei filios suos immolabant daemonibus, et appellabatur locus ipse gehennon. Futuri ergo supplicii locus, ubi peccatores cruciandi sunt, hujus loci vocabulo designatur. Duplicem autem esse gehennam ignis et frigoris legitur. Inferus appellatur, eo quod infra sit. Sicut autem secundum corpus, si ponderis sui ordinem teneat, inferiora sunt omnia graviora, ita secundum spiritum inferiora sunt omnia tristiora. Unde et in Grorigo nominis, quo appellatur inferus, ex eo quod nihil suave habeat resonare perhibetur. Sicut autem cor animalis in medio est, ita et inferus in medio terrae esse perhibetur. Unde et in Evang
Abbreviated transcription (Latin):
cuium dicit huiuscemodi locum. Qspiracu¬
la exeo dicunt᷑. loco. quo t̾ra sp̃m edit. Hia¬
tus p̃ruptio t̾re ꝓfunda. quasi itus. Proprie
aut̃ hia tus est hominis oyis aꝑtio. trans la¬
ta aferis. quarum auiditas oris ad aꝑtione
monstratur. Profundum ꝓprie. quasi cuiꝰ
porro sit funditus. Abusiue aut̃ ꝓfundum
cudinis nom̃ est: & dictum baratrum qͣsi
uorago atra. scilicet a profundicate. Ereb
inferoꝵ ꝓfunditas atq recessus. Stix. ano
tristes faciat: uel quod tristiciam gignat.
a luctu & gemitu. Tartarꝰ uelquia ormnia
frigoris qͦd ẽ aigere & rigere. scilicet quia luce
soleq caret. quia neq illmc uapores sunt qui
ex solis luce gignunt᷑. neq flatus qui eiꝰdem
motib incitatur: s ꝑpetuus stupor. Carta¬
nren eium. horrere & tremere apud gcos
legitur. Illic enimi flecus & stridor dentium.
Gehenna ẽ locus ignis & sulphuris. quem
apellari putant aualle idolis consecrata.
quȩ ẽ uxta muros hierłm: repleta olim

Expanded text:
culum dicit huiuscemodi locum; et spiracula ex eo dicuntur loca qua terra spiritum edit. Hiatus praeruptio terrae profunda, quasi itus. Proprie autem hiatus est hominis oris apertio, translata a feris quarum aviditas oris adapertione monstratur. Profundum proprie quasi cuius porro sit fundus. Abusive autem profundum tudinis nomen est: et dictum baratrum quasi vorago atra, scilicet a profunditate. Erebus inferorum profunditas atque recessus. Styx ἀπὸ tristes faciat vel quod tristitiam gignat. a luctu et gemitu. Tartarus vel quia omnia frigoris, quod est algere et frigere scilicet, quia luce soleque earet: nam neque illic vapores sunt, qui ex solis luce gignuntur; neque flatus, qui ejusdem motibus incitantur: sed perpetuus stupor. Tartarizein enim horrere et tremere apud Graecos legitur. Illic enim fletus est et stridor dentium . Gehenna est locus ignis et sulphuris, quem appellari putant a valle idolis consecrata, quae est juxta murum Jerusalem, repleta olim
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ sine frigore. siue qͦd suit aꝑta celo. Opaca uͦ
loca quasi oꝑta celo. aprico contraria. Lu¬
bricum dici locum ab eo qͦd ibi quis labit᷑.¬
& lubricum dicit᷑ ũ qͦd labitur. s in qͦ labit᷑.
Estiua sunt loca umbrosa. quib ꝑestatem
uitant pecora solis ardorẽ. Scatius. & umbro¬
si patuere estiua lycei. Naualia sunt loca.
ubi naues fabricant᷑. Hoc & textriuum uo¬
catur. Statio ẽ ubi ad cempus stant naues.
Porcus drr. ubi hiemant nauef. Impotunum
aut̃ in quo nullum refugium. quasi nuuꝰ
portus. Portus aut̾ locus ẽ. ab accessu uentoꝵ
remotus. ubi hiberna opponere solent. & por¬
tus dictus adeportandis commerciis. Hunc
uet̾es abauilandis mercib baias uocabant.
illa declinatione a baia baias: ut familia
familias. Littus ẽ t̾ra aquȩ & mari uicina.
& dictum littus quia fluctu elidit᷑. uel qͦd
aqua alluit᷑. Cicero intopicis. Littus est
aqua. fluctus eludit. Circum luuium locus

Expanded text:
est sine frigore; sive quod sint aperto caelo. Opaca vero est sine frigore; sive quod sint aperto caelo. Opaca vero loca, quasi operto caelo, aprico contraria. Lubricum dici locum ab eo quod ibi quis labitur; et lubricum dicitur non quod labitur, sed in quo labitur. Aestiva sunt loca umbrosa, quibus per aestatem vitant pecora solis ardorem. StatiusTheb. 1, 363: Et umbrosi patuere aestiva Lycaei. Navalia sunt loca ubi naves fabricantur. Hoc et textrinum vocatur. Statio est ubi ad tempus stant naves; portus, ubi hiemant; inportunum autem, in quo nullum refugium, quasi nullus portus. Portus autem locus est ab accessu ventorum remotus, ubi hiberna opponere solent: et portus dictus a deportandis commerciis. Hunc veteres a baiolandis mercibus baias vocabant, illa declinatione a baia baias, ut a familia familias. Litus est terra aquae et mari vicina: et dictum litus quia fluctu eliditur, vel quod aqua adluitur. Cicero in Topicis32: 'Litus est qua fluctus eludit.' Circumluvium locus
Abbreviated transcription (Latin):
bant locum. Scabra sunt loca sicu asꝑa.
unde & scabies dr. a corꝑis asꝑitate. Lustra
obscura latibula ferarum. & lupoꝵ cubuia
sunt. Unde & lupanaria lustra dicunt᷑. ꝑ con¬
trarium uidelicet. quia parum illustrant᷑
Lucꝰ ẽ locus densis arborib septus. solo lucẽ
detrahens. Potest & acollucendo crebris lu¬
minib dici. quȩ ibi ꝓpt̾ religionẽ gentiliũ
cultumq fiebant. Deserta uocata. quia
ñ seruntur. & id̾o quasi deserunt᷑. ut sunc
loca siluarum & montium. contraria uber¬
runarum t̾raꝵ: quȩ sunt ub̾rime glebȩ
Deuia st̃ loca. secreta & abdita. quasi extra
uiam: ipsa sunt & inuia. Deinde & auiaria.
secreta loca & auia remota. aut tantum
auiaria ba cis. Amena loca uarro die¬
ta ait. eo qͦd solum auorẽ p̾stent.¬
& ad se amanda alliciant. Ueriꝰ flaccus.
Q uod sine murmure sint. nec quicqͣm his
officii. quasi amunia hoc ẽ sine fructu: unde
nullus fructus ex soluitur. Inde etiam nichil
p̃stantes. immunes uocant᷑. Aprica loca.

Expanded text:
bant locum. Scabra sunt loca situ aspera. Unde et scabies dicitur, a corporis asperitate. Lustra obscura latibula ferarum et luporum cubilia sunt. Unde et lupanaria lustra dicuntur, per contrarium videlicet, quia parum inlustrantur. Lucus est locus densis arboribus septus, solo lucem detrahens. Potest et a conlucendo crebris luminibus dici, quae ibi propter religionem gentilium cultumque fiebant. Deserta vocata quia non seruntur et ideo quasi deseruntur; ut sunt loca silvarum et montium, contraria uberrimarum terrarum, quae sunt uberrimae glebae. Devia sunt loca secreta et abdita, quasi extra viam. Ipsa sunt et invia. Inde et aviaria secreta loca et a via remota, aut tantum aviaria bacis. Amoena loca Varro dicta ait eo quod solum amorem praestant et ad se amanda adliciant. Verrius Flaccus, quod sine munere sint nec quicquam his officia, quasi amunia, hoc est sine fructu, unde nullus fructus exsolvitur. Inde etiam nihil praestantes inmunes vocantur. Aprica loca
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̾ herculis taciturnitatẽ. quia ꝓhibitus
hospicio alaomedonte troianoꝵ rege si¬
mulauit abscesfum. & inde contra troiam
cum silentio uenit. qͦd dr sige. Maleum
ꝓmontorium grecie qͦd intrat in uiare. &
pmilia quinquaginta ꝑtendit᷑. ubi unda
ita seua ẽ: ut ꝑsequi nauigantes uideatur:
Noc aut̃ ꝓmontorium a maleo rege argi¬
uoꝵ nom̃ accepit. Pelorũ promonto¬
rium siciliȩ respiciens aqͥ lonem.
scđm salustium dictum. a gubernatore
hannibalis illic seputo. Pachinum ꝓ mon¬
torium siciliȩ austrum spectans. ab aeris
erassitudine dictum. Nam pachis ẽ pingͥs
& crassus. austro enim ꝑflatur. Libeum
ꝓmontorium siciliȩ solis occasum inten¬
dens. uocatum ad eiusde nominis ciuitate
quȩ ibi ẽ sita. Sorion promontoriũ numi¬
diȩ. uocatum ita qͦd adaquilonẽ intendat.
Hoc ypponeregram postea dictum. ꝓ eo qͦd
sit equore int̾rriptum. Calpes ispanie¬

Expanded text:
propter Herculis taciturnitatem: quia prohibitus propter Herculis taciturnitatem: quia prohibitus hospitio a Laomedonte, Trojanorum rege, simulavit abscessum, et inde contra Trojam cum silentio venit, quod dicitur sige. Maleum, promontorium Graeciae, quod intrat in mare, et per millia quinquaginta protenditur, ubi unda ita saeva est, ut persequi navigantes videatur. Hoc autem promontorium a Maleo rege Argivorum nomen accepit. Pelorum, promontorium Siciliae, respiciens aquilonem, ndum Sallustium dictum a gubernatore Hannibalis illic sepulto. Pachynum, promontorium Siciliae austrum spectans, ab aeris crassitudine dictum; nam pachus est pinguis et crassus: Austro enim perflatur. Lilybaeum, promontorium Siciliae, solis occasum intendens, vocatum ab ejusdem nominis civitate, quae ibi est sita. Borion, promontorium Numidiae, vocatum ita, quod Aquilonem intendat. Hipponem Rhegium postea dictum pro eo quod sit aequore interruptum. Calpe
Abbreviated transcription (Latin):
tum italie. Est aut̃ mnultis ꝓmontoriis an¬
gulosa. gignens letissima pabula. & lapidẽ
quem catociten g̾ci uocant. Ebosus in sula
ispaniȩ. dicta qͦd azonio ñ ꝓcul sit: quasi ebo¬
zus. Nam septuaginta stadiis ab ea distat.
cuiꝰ t̾ram serpentes fugunt. Huic contraria
ẽ colubraria. quȩ referta ẽ anguib. Balea¬
resinsule ispaniȩ due sunt afrasiades. & gem¬
naside: maior & minor. Unde & eas uulgꝰ
maioricam & iuinoricã. nuncupant. In his
primum insulis inuentus ẽ usus fundarũ
quib lapides emictunt᷑. iuude & baleares¬
sunt dicte. Salui enym g̾ce: emittere dã
Unide & balista: quasi missa. & fundibalum.
Uirgilius. B alearis u̾bera funde. De ꝓmon¬
neant. unde & loca earum ꝓ montoria
dicuntur. Sic salusttus desardaria. Inori¬
entem qm occidentem latior ꝓminet.
Sygeum ꝓmontorium asyȩ. ubi ellespon¬
tus aꝑtius dilatatur. Dic tum ant̾ sygeñ

Expanded text:
tum Italiae. Est autem multis promontoriis antum Italiae. Est autem multis promontoriis angulosa, gignens et laetissima pabula, et lapidem, quem Cathochiten Graeci vocant. Ebosus insula Hispaniae, dicta quod a Zanio non procul sit, quasi ebozos. Nam septuaginta stadiis ab ea distat, cujus terram serpentes fugiunt. Huic contraria est Colubraria, quae foeta est anguibus. Baleares insulae Hispaniae sunt, Afrosiades et Gimnaside maior et minor, unde et eas vulgus Maioricam et Minoricam nuncupant. In his primum insulis inventa est funda, qua lapides emittuntur; unde et Baleares dictae: balin enim Graece emittere dicitur, unde et balista quasi missa, fundibalum. Virgilius ‘Balearis verbera fundae’. Oneant inde et loca earum promontoria dicuntur. Sic Sallustius de Sardinia: « In orientem quam occidentem latior prominet. » Sigaeum promontorium Asiae, ubi Hellespontus apertius dilatatur. Dictum autem Sigaeum
Abbreviated transcription (Latin):
& poetas memorata. apeastro similis quȩ ho¬
minib rictus contrahit. & quasi ridentes in¬
terimit. Hontes ht̃ sardinia calidos. infirmis
medelam p̾bentes. furib cecitatẽ. si sacram̃¬
to dato oculis aquis eiꝰ tetigerint. Corsice
infule exordium incole lugures dederunt.
appeliantes eam ex nomine ducis. Nam quedã¬
mulier ligus corsa nomine. cum taurum
exgrege quem ꝓpe lictora regebat transnata¬
re solitum atq ꝑ int̾ualla corpore aucto re¬
meare uideret. cupiens scire in cognita sibi
pabula: caurum a cȩt̾is dig̾ilientem usq ad
insulam nauigio ꝓsecuta ẽ. Cuius regressu
insule fertilitatẽ cognoscentes lugures. ratib
ibi ꝓfecti sunt: eamq nomine mulieris au¬
cꝰtoris & ducis appellauerunt. Hȩc aut̃ insula
g̃ce cyrenea d̃r. a cyreno herculis filio ha¬
bitata. De qua uirgilius. Cyrenea taxos.
Dnuditur aut̃ asardania uiginti iuilium
freto. cuicta ligustici equoris siuii. ad ꝓspec¬

Expanded text:
et poetas memorata, apiastro similis, quae hoet poetas memorata, apiastro similis, quae hominibus rictus contrahit, et quasi ridentes interimit. Fontes habet Sardinia calidos, infirmis medelam praebentes, furibus caecitatem, si, sacramento dato, oculos aquis ejus tetigerint. Corsicae insulae exordium incolae Ligures dederunt, appellantes eam ex nomine ducis. Nam quaedam Corsa nomine, Ligur mulier cum taurum ex grege, quem prope littora regebat transnatare solitum atque per intervalla corpore aucto remeare videret, cupiens scire incognita sibi pabula, taurum a caeteris digredientem usque ad insulam navigio persecuta est. Cujus regressu insulae fertilitatem cognoscentes Ligures ratibus ibi profecti sunt, eamque nomine mulieris auctoris et ducis appellaverunt. Haec autem insula Graece Cyrne dicitur a Cyrno, Herculis filio, habitata. De qua Virgilius: Cyrnea taxos. Dividitur autem a Sardinia viginti millium freto, cincta Ligustici aequoris sinu ad prospec
Abbreviated transcription (Latin):
Exhis quedam abinicioñ fueriuit. ptꝰ ea
mari edite usq ad nunc ꝑmanent. Stoeca¬
des insule massilientium. sexaginta nului
spacio acontinenti infrontẽ narbonensis
ꝓuinciȩ. quia rhodanus fluuius in mare
exit. Dicte aut̃ grece stoecades. quasi oꝑe¬
mordinẽ constitute sint. Sardus hercule
ꝓcreatus cum magna multitudine alibia
ꝓfectus sardiniam occupauit. & ex suo uoca¬
bulo insule nomen dedit. Hȩc in africo mari
facie uestigii humani inorientẽ quã occiden¬
tem latior ꝓminet. ferme parib lat̾ious
quȩ in meridiem & sepcemtrionẽ uertunt
ex quo ante commercium a nauigantib
g̾coꝵ hicus appellata ẽ: t̾ra patens in longi¬
tudine milia centum quadraginta. in latitu
diue quadraginta. In ea neq serpens gignit᷑
neq lupꝰ. s solifuga tantum: ammal exigu¬
um. hominib ꝑniciosum. Uenenum quoq
ibi ñ nascitur. nisi herba ꝑ scͥptores plurumos

Expanded text:
Ex his quaedam ab initio non fuerunt; postea Ex his quaedam ab initio non fuerunt; postea mare editae usque ad nunc permanent. Stoechades insulae Massiliensium sexaginta milium spatio a continenti in fronte Narbonensis provinciae, qua Rhodanus fluvius in mare exit. Dictae autem Graece Στοιχάδες, quasi opeordinem sint positae. Sardus Hercule procreatus cum magna multitudine a Libya profectus Sardiniam occupavit, et ex suo vocabulo insulae nomen dedit. Haec in Africo mari facie vestigii humani, in orientem quam in occidentem latior prominet, ferme paribus lateribus quae in meridiem et septentrionem vertunt; ex quo ante commercium a navigantibus Graecorum Ἴξνος appellata est. Terra patet in longitudine milia centum quaddine quadraginta: in ea neque serpens gignitur, neque lupus, sed solifuga tantum animal exiguum hominibus perniciosum: venenum quoque ibi non nascitur, nisi herba per scriptores plurimos
Abbreviated transcription (Latin):
ambitus eiꝰ: clauditur stadioꝵ trium miliũ
Salustius ita dicit italie coniunctam fuisse
siciliam. s medium spacium impetu maris
diuisum: & ꝑ angustiam scissum. Capson ui¬
sula stadiis decem a sicilia reiota. lacens &
planior. unde & nuncupata. Dequa uirgilius.
Tapsumq iacentem. Golie uisule siciliȩ appel¬
late ab eolo ypote filio. quẽ potte fiuixerunt
regem fuisse uentoꝵ. S ut uarro dicit
rector fuit istarum ĩsularum. & quia exearũ
nebulis & fumo futuros p̃dicebat flatus uen¬
torum abimꝑitis uisus ẽ uentos sua pote¬
state retinuisse. Eedem insule & uulcanie
uocantur. qͦd & ipse sicut echna ardeaut.
Sunt aut̃ nouemi habentes ꝓpria uomina.
quarum pͥmam lyparus quidam lẏparẽ
uocauit. qui eam ante eolum rexit. Altera
therasi a uocatur. qͦd sit collib excellentissi¬
fenicusa. dominus. stripodes. sonores. qm̃
nocte ardent eoliȩ suie uulcaniȩ dicuntur.

Expanded text:
ambitus ejus clauditur stadiorum tribus millibus. ambitus ejus clauditur stadiorum tribus millibus. Sallustius autem dicit Italiae conjunctam fuisse Siciliam, sed medium spatium impetu maris divisum, et per angustiam scissum. Tapsus insula stadiis decem a Sicilia remota, jacens et planior. Unde et nuncupata, de qua Virgilius: Tapsumque jacentem. Aeoliae, insulae Siciliae, appellatae ab Aeolo, Ippotae filio, quem poetae finxerunt regem fuisse ventorum: sed ut Varro dicit rector fuit istarum insularum et quia ex earum nebulis et fumo futuros praedicebat flatus ventorum, ab imperitis visus est ventos sua potestate retinuisse, Aeoliae insulae et Vulcanae vocantur, quod et ipsae, sicut Aetna ardeant. 37. Sunt autem novem habentes propria nomina, quarum primam Lyparus quidam Lyparen vocavit, qui eam ante Aeolum rexit. Altera Hiera vocatur, quod sit collibus eminentissiPhaenicusa, Euonymos, Tripodes, Sonores, quoniam nocte ardent, Aeoliae sive Vulcaniae dicuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
pellata sunt. Sicilia a sicano rege si cama
cognominata ẽ: deuide asiciio itali fr̾e
sicilia. Prius aut̃ trinaeria dicta. ꝓpt̾ tria
liberum. Trinacria enim g̾cum est: qͦd latiue
triquadra d̾r. quasi intres quadras diuisa. Hȩc
abitalia exigno freto discreta africum mare
ꝓspectans. t̾ris frugifera. auro habundans. ca¬
uernus tam̃ & fistulis. penetrabilis. uentisq &
sulphure plena: unde & ibi echue montis extant
incendia. In ciuius freto scilla ẽ & cariblois qͥb
nauigia aut absorbentur aut colliduntur.
nutrix tyrannoꝵ. frugum fertius. ac pͥmum
t̾ris omnib commissis seminib aratro ꝑscissa.
Principem urbiuin syracusim ht̾. & fontem
arethusam. & alpheiam fluuium. magnoꝵ
gentorem equoꝵ. Inea insula pͥmum ẽ inuen¬
ta comedia. Agatem lapidem ipsa pͥmum ex¬
achate fluuiiue dedit. Parturit ꝙ mare eiu
corallium. Gignit & sales agrigentinos ui
igne solubiles. crepitantes in aquis. Omnis

Expanded text:
pellata sunt. Sicilia a Sicano rege Sicania pellata sunt. Sicilia a Sicano rege Sicania cognominata est, deinde a Siculo Itali fratre Sicilia. Prius autem Trinacria dicta propter tria Lilybaeum. Trinacria enim Graecum est, quod Latine triquetra dicitur, quasi in tres quadras divisa. Haec ab Italia exiguo freto discreta, Africum mare prospectans, terris frugifera, auro abundans, cavernis tamen, et fistulis penetrabilis, ventisque, et sulphure plena. Unde et ibi Aetnae montis exstant incendia: in cujus freto Scylla est, et Charybdis, quibus navigia aut absorbentur, aut colliduntur. nutrix tyrannorum, frugum fertilis, ac primum terris omnibus commissis seminibus aratro proscissa. Principem urbium Syracusas habet: fontem Arethusam, et Alphaeum fluvium magnorum generatorem equorum. In ea insula primum est inventa comoedia. 34. Achaten lapidem ipsa pAchate flumine dedit: parturit et mare ejus coralium: gignit et sales Agrigentinos in igne solubiles, crepitantes in aquis. Omnis
Abbreviated transcription (Latin):
qd fercuitate uicium uincat ceteras. Est aut̃
a delo decem & octomilia passuum separata
exqua olim iorus feit᷑ ad u̾sus tytanas fuisse
ꝓfectus. Melos exnumero cycladum una.
omnium insularum rotini dissima: unde &
mincupata. Hystoria dicit ex iasone natum fa¬
isse phylom elum & plutum. & exphylomelo¬
pareantem genitum qui de suo nomine paron
insulam & oppidum appellauit. Prius autẽ
mionia. deinde paros dicta. Dequa uirgilius.
Nuieumq paror. Gignit enun marmor
candidissimum. qͦd parium dicunt. Mutit
& sardem lapidem marmorib quidẽ p̃stau¬
tiorem. s int̾ geminas uilissumum. Chyor
insula sẏra lingua appellatur. eo qͦd ibi ma¬
stix giguitur. Syri enuum masticen chio uo¬
cant. Samo insula ẽ in mari egeo ubi nata
ẽ runo. ex qua fuit sẏbilla samia. & pyta¬
goras samiis a quo philosophie nomenui¬
uentun ẽ. In hac insula reꝑta prius ficti¬
lia uasa tradutur. unde & uasa sania ap¬

Expanded text:
quod fertilitate vitium vincat ceteras. Est autem quod fertilitate vitium vincat ceteras. Est autem a Delo decem et octo milia passuum separata, ex qua olim Iovis fertur adversus Titanas fuisse profectus. Melos ex numero Cycladum, una omnium insularum rotundissima; unde et nuncupata. Historia dicit ex Iasione natum fuisse Philomelum et Plutum, ex PhPareantum genitum, qui de suo nomine Paron insulam et oppidum appellavit. Prius autem Minoia, deinde Paron dicta, de qua Virgilius: Niveamque Paron; gignit enim marmor candidissimum, quod Parium dicunt: mittit et sardam lapidem, marmoribus quidem praestantiorem, et inter gemmas vilissimum. Chios insula Syra lingua appellatur, eo quod mastix gignit. Syri enim masticem Chios vocant. Samos insula est in mari Aegeo, ubi nata est Juno, ex qua fuit Sibylla Samia, et Pythagoras Samius, a quo Philosophiae nomen inventum. In hac insula reperta prius fictilia vasa traduntur, unde et vasa Samia ap
Abbreviated transcription (Latin):
eret. Tenedos una ex cẏcladib ad septemtionẽ
sita. inqua olim ciuitas a quodam tene condita ẽ:
unde nomen urbis illius uel potius insule fuit.
Nam tenes iste infamatus quod cum nouerca
sua concubuisset. fugiens. hanc insulam ua¬
cuam cultorib obtinuit: unde & tenedos ẽ
mine tenedos nomiuatur. Carpatos una
excycladib. ameridie posita cont᷑ egyptitmi.
a qua carpatium mare appellatum ẽ. uocata
ꝓpt̃ celerem fructuum maturitatẽ. Est enun
int̾ egyptum & rodum. Ex hac insula dnir
& carpasiȩ naues magne & spaciosȩ. Cycerea
insula una excycladib a parte occidua sita. eui
porphiris antea nom̃ fuit. Cycherea aut̃ uocata.
qͦd ibi uenus sit orta. Icaria insula uua de cy¬
cladib. quȩ icario mari nom̃ dedit. Hec int̾
samuin & miconum ꝓcurrentib saxis in ho¬
spitalis ẽ: & nullis sinib portuosa. Dicitur aũ
icarum cretensem ibi naufragio interisse. &
de exitu hominis impositum nomen loco.
Naxon insula adionisio dicta. qͣsi dionaxon:

Expanded text:
ores. Tenedos una ex Cycladibus a septentrione sita, in qua olim civitas a Tene quodam condita est. Unde nomen urbis illius vel potius insulae fuit; nam Tenes iste infamatus quod cum noverca sua concubuisset, et fugiens hanc insulam vacuam cultoribus obtinuit; unde et Tenedos dimine Tenedos nominatum.' Carpathos una ex Cycladibus a meridie posita contra Aegyptum; a qua Carpathium mare appellatum est, vocata propter celerem fructuum maturitatem. Est enim inter Aegyptum et Rhodum. Ex hac insula dicuntur et carpasiae naves, magnae et spatiosae. Cytherea insula una ex Cycladibus a parte occidua sita, cuius Porphyris antea nomen fuit. Cytherea autem vocata quod ibi Venus sit orta. Icaria insula una de Cycladibus, quae Icario mari nomen dedit. Haec inter Samum et Myconum procurrentibus saxis inhospitalis est, et nullis sinibus portuosa. Dicitur autem Icarum Cretensem ibi naufragio interisse, et de exitu hominis inpositum nomen loco. Naxos insula a Dionysio dicta, quasi Dionaxos,
Abbreviated transcription (Latin):
Nam antiquus nuptiarum erat ritus. quo se
maritus & uxor inuicem emnebant: ne uideret᷑
uxor ancilla. sicut habemus iniure. Inde ẽ qͦd
p̃cedente donatione iuiri: sequit᷑ dos uxoris.
Donatio usu fructuaria idõ dr. quia donator
ex ea usum fructuum adhuc retiuiet: seruato
cui donatum ẽ iure. Donatio directa sd̾o nun¬
cupatur. quia & iure & usu statim transit in
alterũ. nec ultra aliquid inde adius donatoris
retorquet᷑. Conditiones ꝓprie testrum sunt:
& dicte conditiones a condicendo quasi condie¬
tiones: quia ñ ibi testis unus uirat. s duo uł
plures. Non enu munusore s induoꝵ aut
trium testium stat omne u̾bum. Itẽ conditio¬
nes quod int̾ se conueniat sermo testium qͣsi
condiones. Stipulatio ẽ. ꝓmissio uel sponsio.
Unde & ꝓmissores. stipulatores uocantui: Dicta
aut̃ stipulatio. abstipula. Ueteres enĩ qͣndo
sͥ aliquid ꝓmittebant. stipulam tenentes fran¬
gebant. quam it̾m iungen tes sponsiones suas

Expanded text:
Nam antiquus nuptiarum erat ritus quo se Nam antiquus nuptiarum erat ritus quo se maritus et uxor invicem emebant, ne videretur uxor ancilla, sicut habemus in iure. Inde est quod praecedente donatione viri sequitur dos uxoris. Donatio usufructuaria ideo dicitur, quod donator ex ea usum fructum adhuc retinet, servato cui donatum est iure. Donatio directa ideo nuncupatur, quia et iure et usu statim transit in alterum, nec ultra aliquid inde ad ius donatoris retorquetur. Condiciones proprie testium sunt, et dictae condiciones a condicendo, quasi condiciones, quia non ibi testis unus iurat, sed duo vel plures. Non enim in unius ore, sed in duorum aut trium testium stat omne verbum. Item condiciones, quod inter se conveniat sermo testium, quasi condictiones. Stipulatio est promissio vel sponsio; unde et promissores stipulatores vocantur. Dicta autem stipulatio ab stipula. Veteres enim, quando sibi aliquid promittebant, stipulam tenentes frangebant, quam iterum iungentes sponsiones suas
Abbreviated transcription (Latin):
quasi expace factum: ab eo quod ẽ pag co. unde
& pepigit fedus. Placitum quoq similit̾ ab eo
quod placet. Alii dicunt pactum eẽ quod uolens
quisfacit. placitum uͦ etiã nolens compellitu:
ueluti qͣndo quisq paratus sit inuidicio adres¬
pondendum. qͦd nemo pot̾ dicere pactum:
s placitum. Mandatum dictũ. qͦd olim incõ¬
misso negotio alt̾ alt̾ manum dabat. Ratum
uͦ. quasi rationabile & rectum. Unde & qͥ pol¬
licet᷑ dicit. ratum e̾e̾ ꝓfiteor. hoc ẽ firmum
atq ꝑpetuum. Rite autẽ eẽ ñ rate. s ex more.
Cyrographum. cautio. Emptio & uenditioẽ.
rerum commutatio atq contractus: ex conue¬
mentia ueniens. Emptio aut̃ dicta. quod
amercib fit: uenditio quasi uenundatio id
anundinis. Donatio ẽ: cuiꝰlibet rei transactio.
Dictam autẽ dicunt donationẽ. quasi doni
actionem. & dotem quasi doitem. Precedente
enim in nuptiis donatione: dos sequitur.

Expanded text:
quasi ex pace factum, ab eo quod est paco, unde quasi ex pace factum, ab eo quod est paco, unde et pepigit. Placitum quoque similiter ab eo, quod placeat. Alii dicunt pactum esse quod volens quisque facit; placitum vero etiam nolens conpellitur, veluti quando quisque paratus sit in iudicio ad respondendum; quod nemo potest dicere pactum, sed placitum. Mandatum dictum, quod olim in commisso negotio alter alteri manum dabat. Ratum vero, quasi rationabile et rectum, unde et qui pollicetur dicit: 'Ratum esse profiteor', hoc est, firmum atque perpetuum. Rite autem esse non recte, sed ex more. Chirographum. Cautio. Emtio et venditio est rerum commutatio atque contractus ex convenientia veniens. Emtio autem dicta, quod a me tibi sit: venditio quasi venundatio, id est a nundinis. Donatio est cuiuslibet rei transactio. Dictam autem dicunt donationem quasi doni actionem, et dotem quasi do item. Praecedente enim in nuptiis donatione, dos sequitur.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̾ legalium u̾boꝵ differentiã. aut certe ꝓpt̾
necessitatẽ ad hibendoꝵ sollempniũ ita ut qͥ
scribit titulũ eiusdẽ scͥpture codicillũ uocet.
Sicut autẽ codicillus fit uice testamenti. ita
epła uice codicilloꝵ. Cretio ẽ cercus dierum nu¬
merus. in quo institutus heres aut addidit he¬
reditatẽ. aut finito tempore cretionis excludit᷑:
nec liberum illi ẽ ultra capiende hereditatis.
Cretio aut̃ appellata quasi decretio id ẽ decer¬
nere uel constituere: ut puta ille heres mͥ esto.
additurq: cernitoq infra diestot. Ad eunda¬
rum aut̃ hereditatum centesimꝰ istitutus
erat dies. quib ñ e̾e̾t crecto addita. Fidei cõ¬
missum dictum. ut fiat id qͦd anefuncto com¬
mittitur. Nam fides dic̾ta eoqͦd fiat. qͦd tam̃
ñ indirectis u̾bis s p̾catiuis exposcitur. Pac¬
tum d̃r int̾ partes ex pace conueniens scͥp¬
tura. legib ac inorib comꝓbata. Xdictũ pactũ.

Expanded text:
pter legalium verborum difficultatem, aut certe propter pter legalium verborum difficultatem, aut certe propter necessitatem adhibendorum sollemnium, ita ut qui scribit titulum eiusdem scripturae codicillum vocet. Sicut autem codicillus fit vice testamenti, ita epistola vice codicillorum. Cretio est certus dierum numerus, in quo institutus heres aut adit hereditatem, aut finito tempore cretionis excluditur, nec liberum illi est ultra capiendae hereditatis. Cretio autem appellata quasi decretio, id est decernere vel constituere, ut puta: 'ille heres mihi esto': additurque, 'cernitoque infra dies tot.' Adeundarum autem hereditatum centesimus statutus erat dies, quibus non esset cretio addita. Fideicommissum dictum, ut fiat quod a defuncto committitur. Nam fides dicta eo quod fiat; quod tamen non in directis verbis, sed precativis exposcitur. Pactum dicitur inter partes ex pace conveniens sctura, legibus ac moribus conprobata; et dictum pactum
Abbreviated transcription (Latin):
exheredato nominatim. neq herede insti¬
tuto disrumpit᷑. Supp̾ssum testam̃tũ est.
qͦd infraude heredum uel legatarioꝵ seu
lib̾toꝵ ñ ẽ palam ꝓlatum. Quod si ñ latet:
tam̃ si ap̃dictis ꝑsonis ñ ꝓferat᷑. suppͥmi tam̃
uidetur. Nuncupatio ẽ. qm in tabulis
cerisq testator recitat dicens. Hȩc ut in his
tabulis cerisq scͥpta sunt: ita dico. ita lego.
itaq uos ciues romani testimonium mͥ ꝑ
hibete. W hoc dr nuncupatio. Nuncupare
ẽ enim palam nominare & confirmare. Ius
liberoꝵ ẽ: coniuigum sine liberis inuicem
ꝓloco pignerum hereditatis alt̾na conscͥptio.
Codaicillum ut ueteres auint sine dubio ab
auctore dictum. qui hoc scͥpture genꝰ instituit.
Est autẽ scͥptura nulla indigens sollempnita
ce u̾boꝵ s sola testatoris uoluntate qualic̃q
scͥpture significatione exp̃ssa: cuiꝰ beneficio
uoluntatib defunctoꝵ constat e̾e̾ subuentũ

Expanded text:
exheredato nominatim, neque herede instiexheredato nominatim, neque herede instituto, disrumpitur. Suppressum testamentum est, quod in fraude heredum vel legatariorum seu libertorum non est palam prolatum: quod si non latet, tamen si praedictis personis non proferatur, supprimi tamen videtur. Nuncupatio est, quam in tabulis cerisque testator recitat, dicens: 'Haec ut in his tabulis cerisque scripta sunt, ita dico, ita lego: itaque vos, cives Romani, testimonium mihi perhibete,' et hoc dicitur nuncupatio: nuncupare est enim palam nominare et confirmare. Ius liberorum est coniugum sine liberis invicem pro loco pignorum hereditatis alterna conscriptio. Codicillum, ut veteres aiunt, sine dubio ab auctore dictum, qui hoc scripturae genus instituit. Est autem scriptte verborum et sola testatoris voluntate, qualicunque scripture significatione expressa, cuius beneficio voluntatibus defunctorum constat esse subventum,
Abbreviated transcription (Latin):
sunt: quia ante cartȩ & membranarũ usũ
indolatis tabulis ñ solum testamenta. s etiã
epłarum alloquia scribebant: uude & por¬
titores earum tabellarii uocabant᷑. Testañ
cum uiris ciuilis ẽ: quinq testium subscͥ¬
tione firmatum. Testamentum uiris pre¬
torii ẽ: septẽ testium signis signatum. S
illud apud ciues fit: inde ciuile. Istud apd
p̃tores. inde iuris p̃torii. Testamentũ auĩ
signare notare ẽ: idẽ ut notum sit quod
scͥptum ẽ. Olographum testam̃tum ẽ manu
auctoris totum conscͥptum atq sub scͥptũ.
iide & nom̃ accepit. Greci enim olo totũ
grasm litt̾am dicunt. Irritum testam̃tũ ẽ.
si is qui testauit capite diminitus est. aut
si ũ recte factum sit. In officiosũ testamen¬
tum ẽ: qͦd frustra lib̾is exheredatis sine of¬
ficio naturalis pietatis in extraneas ꝑsonaᷤ
redactum ẽ. Ruptum testam̃tum inde
uocatum. eo quod nascente postinno neq

Expanded text:
sunt, quia ante chartae et membranarum usum sunt, quia ante chartae et membranarum usum in dolatis tabulis non solum testamenta, sed etiam eptitores earum tabellarios vocaverunt. Codex ntum iuris civilis est quinque testium subscriptione firmatum. Testamentum iuris praetorii est septem testium signis signatum: sed illud apud cives fit, inde civile; istud apud praetores, inde iuris praetorii. Testamentum autem signare notare est, id est ut notum sit quod scriptum est. authoris totum conscriptum atque subscriptum; inde et nomen accepit. Greci enim olo, totum, graphum literam dicunt. Irritum testamentum est, si is qui testavit capite diminutus est, aut si non recte factum sit. Inofficiosum testamentum est quod frustra liberis exheredatis, sine officio naredactum est. Ruptum testamentum inde vocatur, eo quod nascente postumo, neque
Abbreviated transcription (Latin):
quia plurimũ potuerunt. & eminuerunt. in
hoc scło delatist̾ eis ab amatorib suiꝰ diuini ho¬
nores: & indieb & in sydib. S pͥmũ a nomi¬
nib hominũ sydã nuncupata. & a syd̾ib dies
sunt appellati. d fando aut̃ ferie mncupate st̃.
qͦd sit ineis nob̾ tempꝰ dictionis idẽ induuno uel
humano officio fari. s ex his festosdies hominũ
causa institutos feriatos diuinorũ sacroꝵ. Par¬
tes diei tressunt. mane. meridies. & suprena.
Mane: lux matura & plena. nec iam crepuscu¬
lum. & dictum mane. amanii. Manũ emmi
antiqui bonũ dicebant. Quid ẽ enun meluis
luce: Alii mane existimant uocari amanib.
quoꝵ conu̾satio aluna ad t̾ram ẽ. Alii putãt
Meridies dicta. quasi medidies. hoc ẽ medius
dies. uel quia tunc purior dies ẽ. Merũ enĩ
purum dr. In tota enimm die nichil clarius me¬
ridie. qͣndo sol medio celo rutilat. ꝙomnẽ orbẽ
pari claritate illustrat. Sup̃ma ẽ postrema

Expanded text:
quia plurimum potuerunt et eminuerunt in quia plurimum potuerunt et eminuerunt in hoc saeculo, delati sunt eis ab amatoribus suis divini honores et in diebus et in sideribus; sed primum a nominibus hominum sidera nuncupata, et a sideribus dies sunt appellati. A fando autem feriae nuncupatae sunt, quod sit in eis nobis tempus dictionis, id est in divino vel humano officio fari. Sed ex his festos dies hominum causa institutos, feriatos divinorum sacrorum. Partes diei tres sunt: mane, meridies et suprema. Mane lux matura et plena, nec iam crepusculum. Et dictum mane a mano; manum enim antiqui bonum dicebant. Quid enim melius luce? Alii mane aestimant vocari a Manibus, quorum conversatio a luna ad terram est. Alii putant picuus. Meridies dicta quasi medidies, hoc est medius dies; vel quia tunc purior dies est. Merum enim purum dicitur. In toto enim die nihil clarius meridie, quando sol de medio caelo rutilat et omnem orbem pari claritate inlustrat. Suprema est postrema
Abbreviated transcription (Latin):
sͥ finxerunt tam ridiculosa figm̃ta. Apd̾ he¬
breos aut̾ diespͥma una sabb̃i dr. qui apd̃ nos
dies dñicus ẽ. quẽ gentiles sol dedicauerunt.
Scdã sabb̾i. scda fr̾. quẽ scłares diẽ lunȩ uocarit.
Tcia sabbĩ. t̾cia fr. quẽ diem illi martis uocant.
apud gentiles iouis uocat᷑. Sexta sabb̾i. sexta
frr̃ dr̃. qͥ apud eosdẽ paganos ueni̾s nũcupat᷑.
Sabb̃m aut̃ septimꝰ dies ẽ a diũco. quẽ gentiles¬
saturno dedicauert᷑a ce tat & sacurnum
nominauerunt. Sabbatumaut̃ ex hebreo
in latmũ requies int̾p̾tat᷑. eo qͦd ds in eo reqͥr¬
uisset ab om̃ib oꝑib suis. Meliꝰ aut̃ inuocabu¬
lis dierum abore. xp̃iano ritꝰ loqͤudi eccłiasticꝰ
ꝓcedit. Tam̃ si quẽ forte consuetudo tͣxerit ut il¬
ludexeat ex ore qͦd unꝓbat corde. intelligat illoᷤ
om̃s de quoꝵ nominib appellati st̃ hi dies
homines fuisse: & ꝓbeneficio qͦdã mortali

Expanded text:
sibi finxerunt tam ridiculosa figmenta. Apud Hesibi finxerunt tam ridiculosa figmenta. Apud Hebraeos autem dies prima una sabbati dicitur, qui apud nos dies dominicus est, quem gentiles Soli dicaverunt. Secunda sabbati secunda feria, quem saeculares diem Lunae vocant. Tertia sabbati tertia feria, quem diem illi Martis vocant. apud gentiles Iovis vocatur. Sexta sabbati sexta feria dicitur, qui apud eosdem paganos Veneris nuncupatur. SabbSaturno dicaverunt, et Saturnumeo in Latinum requies interpretatur, eo quod Deus in eo requievisset ab omnibus operibus suis. Melius autem in vocabulis dierum de ore Christiano ritus loquendi ecclesiasticus procedit. Tamen si quem forte consuetudo traxerit, ut illud exeat ex ore quod inprobat corde, intellegat illos omnes, de quorum nominibus appellati sunt hi dies, homines fuisse: et propter beneficia quaedam mortalia,
Abbreviated transcription (Latin):
ricide cum sinia & gallo & serpente inclusi in
inare p̃cipitantui: Omnium aut̃ istarum morti¬
um genꝰ. ammaduersio nominatur: Aninad¬
uersio ẽ enim: qͣnͣdo iudex reum punit. W d̃r
auimaduertere. id ẽ animũ illuc aduertere.
intendere utiq adpuniendum reum: qͥa uidex
est.Id̾o aut̾ romani aqͣm & rgnẽ int̾dicebant.
quibydam dampnatis: quia aer & aqua cunctis
patet & om̃ib data ẽ. ut illi ñ fruerent᷑ qͦd om̃ib
ꝑnaturam concessum ẽ. De cronice uocabulo. xxuiii.
ronica g̃ce cł̃r. quȩ latine tempoꝵ series ap¬
pellatur: qualem apud grecos ensebius ce¬
sariensis ep̃s edidit: & hieronimꝰ prb̃r in sa¬
tinam linguam conu̾tit. Cronos enim g̾ce.
latine tempꝰ int̾pretatur. Demom̃tis & horis.
empora aut̃ mom̃tis. horis. dieb. xxix.
mensib. annis. lustris. scłis. etatib. diuidũ¬
tur. Momentum ẽ minimum atq angustis¬
simum tempꝰ. amotu sẏderum dictũ. Est enĩ

Expanded text:
ricidae cum simio et gallo et serpente inclusi in ricidae cum simio et gallo et serpente inclusi in mare praecipitantur. Omnium autem istarum mortium genus animadversio nominatur. Animadversio enim est, quando iudex reum punit; et dicitur animadvertere, id est animum illuc advertere, intendere utique ad puniendum reum, quia iudex est. Ideo autem Romani aquam et ignem interdicebant quibusdam damnatis, quia aer et aqua cunctis patent et omnibus data sunt; ut illi non fruerentur quod omnibus per naturam concessum est. Deronica grece dicitur, que latine temporum series appellatur, qualem apud Grecos Eusebius Cesariensis episcopus edidit. Et Hieronymus presbyter in latinam linguam convertit; cronos enim grece, Latine tempus interpretatur. De momentis et horis . Tempora autem momentis, horis, diebus, mensibus, annis, lustris, saeculis, aetatibus dividuntur. Momentum est minimum atque angustissimum tempus, a motu siderum dictum. Est enim
Abbreviated transcription (Latin):
dicebantur supplicam̃ta. & supplicium dr de
cuiꝰ dampnatione delibat᷑ aliquid dõ. uide &
scpplicare. Octo gen̾a penaꝵ in legib conti¬
neri tulliꝰ scribit: idẽ damnũ. nincula. u̾b̾a
talionẽ. ignominium. exilium. seruitutẽ.
& mortẽ. His naiq penis: uindicat᷑ omne
ꝑpetratum peccatũ. Dampnũ a duminutione
rei uocatum. Uincula aiunciendo id ẽ arctan¬
do dicta. eo quod constringant atq retineant.
uel quia ui ligant. Compedes dicte. quia
continent pedes. Pedices sunt laquei quib
pedes illaqueart᷑. dicte apedib capiendis.
uincula. quib manus capiuntur. licet &¬
iugum in boue. Boia exgerere uinculoꝵ ẽ.
Carcer ẽ inquo custoduint᷑ noxii. Ꝙ dictus
carcer. eo qͦd ibi coherceantur homines mclu¬
dant᷑q quasi arcer: abarcendo scilicet. Lo¬
cum aut̃ in quo seruant᷑ noxii carcerẽ dicimꝰ.
numero tantũ singulari. unde uͦ emittunt᷑
quadrige carceres uocamus: numero tantũ

Expanded text:
dicebantur supplicamenta. Et supplicium dicitur, de dicebantur supplicamenta. Et supplicium dicitur, de cuius damnatione delibatur aliquid Deo; unde et supplicare. Octo genera poenarum in legibus contineri Tullius scribit: id est damnum, vincula, verbera, talionem, iet mortem; his namque poenis vindicatur omne perpetratum peccatum. 5. Damnum a diminutione rei vocatum. 6. Vincula a vinciendo, id est, arctando dicta, eo quod constringant, atque retineant, vel quia vi ligant. 7. Compedes dictae, quia continent pedes. Pedice sunt laquei, quibus pedes illaqueantur, dicte a pedibus capiendis. vincula quibus manus capiuntur, licet et iugum in bove ex genere vinculorum est. Carcer, in quo custodiuntur noxii. Et dictus carcer quod eo homines coerceantur includanturque, quasi arcer, ab arcendo scilicet. Locum autem in quo servantur noxii, carcerem dicimus numero tantum singulari; unde vero emittuntur quadrigae, carceres vocamus numero tantum