comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rũ cũ ius uerbi uł uoĩs per int̾¬
pretatõne colligitur hanc ans¬
totiles simbolũ cicero ad notati¬
onẽ nommnauit. qr noĩa reꝵ et
uerba nota facit. excẽplo poĩto
ut puta flum̃ .a fluendoq cre¬
uit a fluendo lictũ. C uiꝰ cogni¬
tõ sepe usũ necessariũ ħt int̾pre¬
tatõne sua. Nam cũ uideris uñ
ortũ est nom̃: ciciꝰ uim eiꝰ ĩtllĩ¬
gis. Omĩs enĩ rei inspectatõ. e¬
thimologia cognita planior ẽ.
Nõ aũt omĩa uouuna a uete¬
rib scclm natura imposita st̃
s quedam et sccłm placitũ. sic̾¬

Expanded text:
rum, cum vis verbi vel nominis per interpretationem colligitur. Hanc Aristoteles σύμβολον, Cicero adnotationem nominavit, quia nomina et verba rerum nota facit exemplo positout puta flumen, quia fluendo crevit, a fluendo dictum. 2. Cujus cognitio saepe usum necessarium habet in interpretatione sua. Nam cum videris unde ortum est nomen, citius vim ejus intelligis. Omnis enim rei inspectio, etymologia cognita, planior est. Non autem omnia nomina a veteribus secundum naturam imposita sunt, sed quaedam, et secundum placitum, sic
Abbreviated transcription (Latin):
tur. ¶Qͥ st̃ hereses nͥ qui relicta dei ecc̃a
pͥuatas elegerũt societates: De quib
doꝰ chicit. ¶Duo mala fecit ppłs meus. me
derelinquerũt fontem a que uiue et ef
foderũt sibi cisternas. Cisternas clissipa

Expanded text:
ui sunt haeretici, nisi qui, relicta Dei Ecclesia, privatas elegerunt societates? De quibus Dominus dicit: Duo mala fecit populus meus, me dereliquerunt fontem aquae vivae, et foderunt sibi cisternas dissi
Abbreviated transcription (Latin):
qr ip̃m ꝙ eristunt heresis iam nõ sũt. ma
le enĩ senciendo eenciam nõ acqͥrũt: ad
nichilũ enĩtendũt. ¶Heretia ingenti
studio mendacia sua discunt et labore ue¬
hementi ne. ad unitate ect̾e ueniãt decͥtã¬
iũt lingͣm suam loqͥ mendaciũ: et ut ũq
ag̾ent laborauerũt. Dũ inisisim heretic
mutuo se lac̾ent: qñ alterutrũ sese ĩ ꝓpͥas
sectas inducent. Sic tñ inuicem sese cõ¬
tem: hoc respondendũ est. ¶Nũc ideo
saluti ꝓponendi sũt morbi: qr plenĩq ita
generałr inũdũ occupant: ut parũ salu¬
ti locum relinqͣnt

Expanded text:
es, jam non sunt. 158 Male enim sentiendo scientiam non acquirunt, ad nihilum enim tendunt. 9. Haeretici ingenti studio mendacia sua discunt, et labore vehementi, ne ad unitatem Ecclesiae veniant, decertanrunt linguam suam loqui mendacium, et ut inique agerent, laboraverunt. 10. Dum vicissim haeretici mutuo se lacerant, quando alterutrum sese in proprias sectas inducunt, sic tamen invicem sese coltem, hoc respondendum est: Non ideo saluti praeponendi sunt morbi, quia plerumque ita generaliter mundum occupant, ut parum saluti loci relinquant
Abbreviated transcription (Latin):
mͥ excocta est. om̃is miscłia. ¶Olla
dicta: ꝓ co qd ebulliat in ea aqͣ igni
sb̾iecto ut altiꝰ uapor emittat᷑. uñ et
bulla cłr: q̃ inaqͣ uẽti ĩtꝰ sp̃u sustẽta¬
tur. ¶Patella: qͣsi ꝑatula olla. est
eiꝰ oris patentibꝰ. ¶Cacabꝰ & cacumͣ
a sono feruoris cognoĩant᷑. Hec ⁊ in
grecis et latinis ꝯͥa noĩa hñt. S utͣ.

Expanded text:
 excocta est omnis misericordia. Olla dicta pro eo quod ebulliat in ea aqua igni subiecto, ut altius vapor emittitur. Unde et bulla dicitur, quae in aqua venti intus spiritu sustentatur. Patella quasi patula; olla est enim oris patentioribus. Caccabus et cucuma a sono fervoris cognominantur. Haec in Graecis et Latinis
Abbreviated transcription (Latin):
tes ence st̃ groco ẜmone uocate. sũt
eĩ olle mĩores in usucoꝙ̃di parate.¬
¶ Sartugo a strepitu sonitus uoca¬
tu: qñ ardet in ea oleũ. ¶Tripides
grecitupodas uocũt. ¶ Mola a siuiro¬
tũditate uocata ut uiala pomoꝵ.
sic et greci malon. ¶ Eribrũ ꝙ ibi
currat fium̃tũ. qͣi curcitũ. ¶ Sota¬
bulũ clictũ: a pruendo st̾tora sũ ignẽ
ꝑanis coquẽdi gr̃a.¬

Expanded text:
tes enee sunt grece vocate, sunt enim olle minores in usum coquendi parate. Sartago a strepitu soni vocata, quando ardet in ea oleum. Tripedes Greci tripodas vocant. Mola a sui rotunditate vocata, ut mala pomorum: sic et Greci. Cribrum, quod ibi currat frumentum, quasi currifrum. Rotabulum dictum a prorvendo stercora sive ignem, panis coquendi gra
Abbreviated transcription (Latin):
extremitas hore in breuib ĩt̾¬
ualł: cũ aliqͥd sibi ceclit atq
succelit. Hora grecũ nomen
est ⁊ tam̃ latinũ sonat. Hora
enĩ finis est tp̃ris. sicut hore
sũt fines maris fluuioꝵ uesti¬

Expanded text:
e in brevibus intervallis, cum aliquid sibi cedit atque succedit. Hora Graecum nomen est, et tamen Latinum sonat. Hora enim finis est temporis, sicut et orae sunt fines maris, fluvioru
Abbreviated transcription (Latin):
noticia tñ necessaria uidet᷑. No
⁊ reliqͥs succedẽtib erantq ꝑ¬
ꝑmixte ⁊ morclinate. ¶ Post¬
ea theodosius minor augustꝯ
ad similitudine gregoriani
⁊ ermogeniani coclicẽ fcm ꝯsti¬
prio cuiꝰq imꝑatoris titulo dis¬
posuit ꝙ a suo noĩe theodosim̃

Expanded text:
notitia tamen necessaria videtur. Nove notitia tamen necessaria videtur. Nove t reliquis succedentibus erantque permixte et inordinate. Postea Theodosius minor augustus, ad similitudinem Gregoriani et Hermogeniani, codicem factum constiroprio cuiusque imperatoris titulo disposuit, quem a suo n
Abbreviated transcription (Latin):
toribus legum.
OusEs Gen¬
tis hebree pri¬
mus om̃iũ di¬
umas leges sa¬
cris litteris ce¬
plicauit. ¶ Fo¬
roneus rex. Grecis pͥmꝰ leges iu¬
diciaq ꝯstituit. Mercuriꝰ tͥme¬
gistiis: Pmus leges egipciis
tracliclit. Solon. pͥmus leges
athemĩsis declit. ¶ Ligurgus pͥ¬
mus lacedomiꝰ iura ex apolłis
inde cũ ppłs sediciosos iͣgistͣmꝰ
ferre nõ poss : dece uiros legi¬
b scribenclis creauit: qui leges
ex libris solonis in latino ẜmo¬
ne translatas .xiiͦ. tabuł expo¬
sueru̾̃t. ¶Fuerũt enĩ hii. Apuis
claudius. Gemiciꝰ. uterius. In¬
luis. Maniliꝰ. sulpiciꝰ. Sextius
curatius. Romelius. Postumꝰ
Hii decem uiri legũ scribendaꝵ
electi st̃. ¶ Leges enĩ redige̾
in lib̾s. Pͥimis ꝯsul pompenis
institu̾e uoluit. s nõ ꝑ seu̾auit
obtrectatoꝵ metu. Beinde ce¬
sar cep̃ id fuc̾e̾. S añ int̾fectꝰ
est. Paulatimi enĩ antiq̃ leges
uetustate atq in curia exoleue¬
rũt: qͣꝵ et si nullꝰ iam ususẽ:

Expanded text:
toribus legum. Moyses gentis Hebraeae primus omnium divinas leges sacris litteris explicavit. Phoroneus rex Graecis primus leges iudiciaque constituit. Mercurius Trimegistus primus leges Aegyptiis tradidit. Solon primus leges Atheniensibus dedit. Lycurgus primus Lacedaemoniis iura ex Apolliniinde cum populus seditiosos magistratus ferre non posset, Decemviros legibus scribendis creavit, qui leges ex libris Solonis in Latinum sermonem translatas duodecim tabulis exposuerunt. Fuerunt autem hi: Appius Claudius, Genucius, Veterius, Iulius, Manlius, Sulpicius, Sextius, Curatius, Romilius, Postumius. Hi Decemviri legum conscribendarum electi sunt. Leges autem redigere in libris, primus consul Pompeius instituere voluit, sed non perseveravit obtrectatorum metu. Deinde Cesar cepit id facere, sed ante interfectus est. Paulatim autem antique leges vetustate atque incuria exoleverunt, quarum etsi nullus iam usus est,
Abbreviated transcription (Latin):
oilit: qd ex coꝵ collegio custo
ruatist. extranci ab officuᷤ
onblicis. Est cnĩ nom̃ magisttũ¬
piti ariũ et clicti priuati ꝙ sint
a officus curie absoluti. ¶ Mercẽ¬
narii stͥ qͥ accipiũt accepta merce¬
de stem et barones greco noĩe ꝙ sit
artes in laborib. ¶ Sana enĩ dicit
geauis ꝙ est fortis cui ꝯͣriꝰ est c leuiᷤ
i est infirmus. ¶ Publicani ap¬
cellant᷑ ꝯcluctores uectigaliũ fisci

Expanded text:
od ex eorum collegio custodPrivati sunt extranei ab officiis publicis. Est enim nomen magisttrarium, et dicti privati quod sint ab officiis curiae absoluti. Mercennarii sunt qui serviunt accepta mercede. Idem et barones Graeco nomine, quod sint fortes in laboribus. βαρὺς enim dicitur gravis, quod est fortis. Cui contrarius est levis, id est infirmus. Publicani appellantur conductores vectigalium fisci
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯclita apd latinos fiebant: nũꝙͣ
per testam̃tũ s per epła lib̾tate
sumentes. Inde q per testam̃tu
nõ fiebant uec er testam̃to aliꝙͥ
caꝑe nec suos heredes fac̾e pot̾ant.
Romani postea ciues sb̾ consuli¬
b per testamẽta in urbe romana
effectist̃. ¶ Dicti aũt ciues roma¬
ni: qr testam̃to liberi effecti ĩ nu¬
merũ romanoꝵ ciuiũ redigñtur.
His pͥmũ aditus erat in urbe ro¬
ma ꝯmorari. Ceteris aũt libertis
ꝓhibebatur. ne uł in urbe roma ł
nnfra septimũ ab urbe iniliarium
ꝯmanerẽt.

Expanded text:
conditam apud Latinos fiebant, numquam conditam apud Latinos fiebant, numquam per testamentum, sed per epistolam libertatem sumentes. Inde quia per testamentum non fiebant, nec ex testamento aliquid capere, nec suos heredes facere poterant, cives Romani postea sub consulibus per testamenta in urbe Romana effecti sunt. Dicti autem cives Romani, quia testamento liberi effecti in numerum Romanorum civium rediguntur. His primum aditus erat in urbe Roma commorari; ceteris autem libertis prohibebatur ne vel in urbe Roma, vel infra septimum ab urbe miliarium commanerent.
Abbreviated transcription (Latin):
pes uocant. qd̾ sint boni gn̾is.¬
Libertus aut uocatus qͣi liberatus
erat enĩ pͥus ingo seruitutis ad dic¬
tus. Libertoꝵ aũt filii apd̃ ãtiqͥs
libertini appellabant᷑. qͣi de libertis
nati. Nũc u̾o libertinus aut hb̾to
fcũs aut possesso. ¶Manimissus
cłr qͣi manu cmssꝰ. Apud ueteres
enim quociens maninnittelũt: a¬
lapa ꝑcussos arcũagebant et lib̾os
ꝯfirmabant. Uñ et manumissi dic¬
ti: eo ꝙ manu enutterent᷑. ¶ De¬
ditici primũ a declitõne st̃ mĩcu¬
pati. Deditõ enĩ cłr qñ se uictiaut
uincendi hostes uictorib traclũt
quib origo noĩs fuit. Dum qͦndã
aduersus ppłm romanũ serui ar¬
mis sũptis dimicassẽt. uicti se de¬
derũt conprehensiq uaria turpi¬
tudine affecti st̃. Ex hus qͥd̃ pꝰtea
a clñis manumissi: ꝓpt̾ supplitoꝵ
notas qͣs manifeste ꝑpessi sũt ad
clignitate ciuiũ romanoꝵ nõ ꝑ¬
uenerũt. ¶ Latmi u̾o añ romai

Expanded text:
nos vocant, quod sint boni gnos vocant, quod sint boni gLibertus autem vocatus quasi liberatus. Erat enim prius iugo servitutis addictus. Libertorum autem filii apud antiquos libertini appellabantur, quasi de libertis nati. Nunc vero libertinus aut a liberto factus, aut possessus. Manumissus dicitur quasi manu emissus. Apud veteres enim quotiens manu mittebant, alapa percussos circumagebant, et liberos confirmabant; unde et manumissi dicti, eo quod manu mitterentur. Dediticii primum a deditione sunt nuncupati. Deditio enim dicitur quando se victi aut vincendi hostes victoribus tradunt: quibus haec origo nominis fuit. Dum quondam adversus populum Romanum servi armis sumptis dimicassent, victi se dederunt, conprehensique varia turpitudine affecti sunt. Ex his quidam postea a dominis manumissi, propter suppliciorum notas, quas manifeste perpessi sunt, ad dignitatem civium Romanorum non pervenerunt. Latini ante Romam
Abbreviated transcription (Latin):
uene aũt uł ncole aduenticii ꝑhi¬
bentur. s ꝑmanentes. &. in cole
qr iam ħ̾itatores st̃ ab incolendo.
¶Iucligene st̃ inde geniti ⁊ ĩ codẽ
loco nati uͥ inħitant. Incola aũt
nõ indigena s aduenam indicat
¶Degrini dicti: eo qd̾ ignorant̾ coꝵ
sparentes a qͥbus orti existũt. Sũt¬
locis oppidami: nam sola urbs ro
ex ꝓpͥa seruoꝵ familia orti. Serui
aũt uocabłm inde traxerũt ꝙ hu
qui uir̾ belli possũt occidi a uicto¬
rib conseruabant᷑ et serui fielant
a ẜuando scilz ẜui appellaci. ¶An¬
alle a sustentando uocate. Ancon
enim grece cubitus cłr. uñ ⁊ an¬
cillas clicimꝰ. ¶Mancipiũ ẽ qͥcqͥd
manu capi sbcliq põt ut h̃o eqꝰ
ouis. Hec enĩ aĩalia statim ut na¬
tu st̃ mancipiũ ee putant᷑. Nam
⁊ ea que in bestiaꝵ mim̾o st̃. tunc
indent᷑ mancipiũ ce qñ capi sũ do¬
mari ceperint. Ingenu dicti: qr ĩ
genere hñt libertatẽ nõ in facto
sicut liberti. Uñ et eos greci enge¬

Expanded text:
olae adventicii perhibentur, sed permanentes; et inde incolae, quia iam habitatores sunt, ab incolendo. Indigenae sunt inde geniti, et in eodem loco nati, ubi inhabitant. Incola autem non indigenam, sed advenam indicat. Peregrini dicti eo quod ignorantur eorum parentes, a qlocis, oppidani. Nam sola urbs Romex propria servorum familia orti. Servi autem vocabulum inde traxerunt, quod hi qui iure belli possent occidi, a victoribus conservabantur et servi fiebant, a servando scilicet servi appellati. Ancille a sustentaculo vocate sunt. Ancon enim grece cubitus dicitur. Unde et anconem dicimus. Mancipium est quicquid manu capi subdique potest, ut homo, equus, ovis. Hac enim animalia statim ut nata sunt, mancipium esse putantur. Nam et ea videntur mancipium esse, quando capi sive domari coeperint. Ingenui dicti, quia in genere habent libertatem, non in facto sicut liberti: unde et eos Graeci euge
Abbreviated transcription (Latin):
cepit. Int̾ciũ aũt uillicus nõ gub̾¬
natone uille. S clipensat̾onẽ uni¬
uerse domꝰ tullio int̾pretante sig¬
nificat: qd̾ est uniu̾saꝵ ꝑossonũ
et ullaꝵ clispensator. ¶Actores
idem et ꝓcuratores idem ab agẽto¬
et curando uocati. ¶Pairatores
lio co qd̾ uicem curatoꝵ fungͣntur
qͣ ꝓpt̾ curatores. sicut pro ꝯsul ꝓ¬
consule. ¶ Colomi st̃ cultores ad¬
uene clicti a cultura agri. Sũt enĩ
aliũde uenientes et alienũ agrum
locatũ colentes ac debentes cõditi¬
onez genitali solo ꝓpt̾ agͥculturã
sb diũo possessoris: ꝑro eo qd̾ huis
locatus est fundꝰ. ¶ Colom aũt
qtuor modis chũr. Nã coloni aut
iomati st̃ aut coloni latini. aut
coloni auxiliatores. aut colonis
iuris pͥuati. Inquilitu uocati: qͣi
incolentes aliena. Non enĩ hũt se

Expanded text:
cepit. Interdum autem vilicus non gubernationem villae, sed dispensationem universae domus Tullio interpretante significat, quod est universarum possessionum et villarum dispensatorem. Actores idem et curatores ab ageet curando vocati. 35. Procuratores vero, eo quod vicem curatoris fungantur, quasi propter curatores, sicut PROCONSUL consule. Coloni sunt cultores advenae, dicti a cultura agri. Sunt enim aliunde venientes atque alienum agrum locatum colentes, ac debentes conditionem genitali solo propter agri culturam sub dominio possessoris, pro eo quod his locatus est fundus. Coloni autem quattuor modis dicuntur. Nam coloni aut Romani sunt, aut coloni Latini, aut coloni auxiliares, aut coloni ruris privati. Inquilini vocati quasi incolentes aliena. Non enim habe
Abbreviated transcription (Latin):
munera ꝓcurant et excecũt᷑.
gistratib. Magistratꝰ uero: qd
maiores st̃ reliqͥs officuis diucal¬
Tabellio uocatus: co qd̾ sitp¬
titor tabellaꝵ: Idem et suscep
idem et scriba publicus. qr ea ql
¶Burgarii a burgis dicti: qr al
bra per limites hitacula constiaa¬
ta burgos uulgo uocant. Uñ et¬

Expanded text:
munera procurant et exsequunturmunera procurant et exsequunturagistratibus. 26. Magistratus vero, quod majores sint reliquis officiis. DuTabellio vocatus eo quod sit portitor tabellarum. Idem exceptor, idem et scriba publicus, quia ea tBurgarii a burgis dicti, quia bra per limitem habitacula constituta burgos uulgo uocant, e
Abbreviated transcription (Latin):
mores fc̃a tnͣsłõ. qd̾ a cet̾a multi¬
tudine preminẽt. ¶Tribuni cdic¬
ti: qd plebi uł iura uł opem tͥbu¬
ũt. Constituti st̃ at in sexto an¬
no post reges exactos. Dũ enĩ
plebs a senatu et consulib p̾me¬
retur: tũc ip̃a sibi tribunos qͣi pro¬
prios iudicos et defensores creauit
qui eoꝵ libertatez tuerent᷑. & eos
iduersus inuiria nobilitatis d¬
fenderent. Uñ et defensores ue
eo ꝙ plebem sibi ꝯmissam ꝯͣ ni
solencia imploꝵ defendãt. p
deffensores existũt. Nimmera
uocati st̃: qr publicũ numen
rariis iuserũt. ¶ Functi ab eo qo
fungant᷑ officõ et honore aliqui
dicti. Hunic et de functos mortuo
clicimꝰ : q̃ ꝯpleuerũt iite officũ
Nichil enim faciũt. Mumcipes
st̃ in eodem inunicipio nati ab os¬
gerũt officiũ. ¶ Municipales or
ginales ciues et in loco officiũ ge¬
in ordine curie. Officiũ enĩ curie
pauit. ¶Curiales aũt idez ⁊ dem¬
riones: et dicti curiales qr cunlia

Expanded text:
multitudine prominent. Tribuni dicti quod plebi vel iura vel opem tribuunt. Constituti sunt autem sexto anno post reges exactos. Dum enim plebs a senatu et consulibus premeretur, tunc ipsa sibi tribunos quasi proprios iudices et defensores creavit, qui eorum libertatem tuerentur, et eos adversus iniuriam nobilitatis defenderent. Unde et defensoreo quod plebem sibi commissam contra insolentiam improborum defendant. At defensores existunt. Numerarii vocati sunt, quia publicum nummum erariis inferunt. Functi, ab eo quod fungantur officio et honore aliquo, dicti sunt. Hinc et defunctos mortuos dicimus, quia compleverunt vite officia; nihil enim iam faciunt. Municipes sunt in eodem municipio nati, ab ofgerunt officium. Municipales autem originales cives et in loco officium gequod sint de ordine curie. Officium enim curie pavit. 24. Curiales autem iidem et decuriones. Et dicti curiales, quia civilia
Abbreviated transcription (Latin):
do est clictus ꝙ sic sit ut ꝯsulat:
et noc̾e nõ possit. ¶ Patres aũt
ut salustiꝰ clicit a curie simili¬
tudine uocati st̃. Nam sicut
patres filios suos. ita illi rem¬
publica alebant. ¶Patres ꝯ¬
scͥpti. qr cdum romulus .x. curi¬
as senacor elegissent nomina
eoꝵ presenti ppło in tabulas ere¬
as contulit: atq inde pr̃es ꝯscͥpti
uocati. Primi ordines senatoꝵ
dũr illustres. scł̃i expectabiles.
t̾cii clarissimi ia inferiꝰ. qͣrtũ a¬
liud genus nõ est. Quãuis enĩ
senatoria qͥsq origine e̾ẽt: usq
ad legitimos anos eques romͣ¬
nus erat. Deinde accpielut ho¬
nore senatorie dignitatis. ¶ Cẽ¬
sores apd̾ uet̾es romanos erant.
Est enĩ nom̃ censoris clignitas
iucdiciał. Censere enĩ udicure
est. ¶Item censores st̃ prĩmoĩ¬
oꝵ uidices a censu a eris appella¬
ti. Iudices dicti: qͣi iꝰ dicentes
ppło. sũ ꝙ iure lisceptẽt Iure
aũt clisputare. est iuste idica¬

Expanded text:
do est dictus, quod sic fit ut consuleat do est dictus, quod sic fit ut consuleat et nocere non possit. Patres autem, ut SallustiusCat. 6 dicit, a curae similitudine vocati sunt. Nam sicut patres filios suos, ita illi rempublicam alebant. Patres conscripti, quia dum Romulus decem curias senatorum elegisset, nomina eorum praesenti populo in tabulas aureas contulit, atque inde patres conscripti vocati. Primi ordinis senatorum dicuntur inlustres, secundi spectabiles, tertii clarissimi. Iam inferius quartum aliquod genus non est. Quamvis autem senatoria quisque origine esset, usque ad legitimos annos eques Romanus erat; deinde accipiebat honorem senatoriae dignitatis. Censores apud veteres Romanos erant. Est enim nomen censoris dignitas iudicialis. Censere enim iudicare est. Item censores sunt patrimoniorum iudices, a censu aeris appellati. Iudices dicti quasi ius dicentes populo sive quod iure disceptet. Iure autem disceptare est iuste iudica
Abbreviated transcription (Latin):
humani. Est aũt domꝰ genꝰ fami¬
Incpͭ ãt acluiob ⁊ est nom̃ grecũ.
Na familia est lib̾i ex liberis legi¬
b suscepti a femore. ¶Genꝰ agignẽ¬
do et progeuerando clictũ aut a dif¬
siufone certoꝵ p̃gnatoꝵ ut natio¬
nes que ꝓpriis cognat᷑onib ternũa
est humane multitudinis uir cõ¬
sensu ⁊ concorcli comunione socia¬
tus. Populꝰ aũt distat a plebib.¬
pulus ergo tota ciuitas est uulgus
uero plebs est. Plebs aũt licta
a pluralitate maior est enĩ nume¬
rus minoꝵ ꝙͣ semioꝵ. Populus
uñ et ppłs dictus est. Grece aũt ppłs
laos dr a lapiclib. Uulgus ẽ pas¬
sim inhabitans młtitudo qͣi qͥsq
quo uult. Trib dñr tanꝙͣ curie
et congregat̾ones cdistucte ppłor¬
pio romani trifarie fuerũt a ro
¶ Seuatui nom̃ etas declit ꝙ se¬
niores ẽent. Alii asmendo dictos
accipiũt senatores. Ip̃i enĩ agẽ¬
li facultate clabant. ¶Senatꝰ¬
cõsultus a consulendo ⁊ tractan¬

Expanded text:
 domus genus, famiIncipit autem a duobus, et est nomen Graecum. Nam familia est liberi ex liberis legibus suscepti, a femore. Genus autem a gignendo et progenerando dictum, aut a definitione certorum prognatorum, ut nationes, quae propriis cest cetus humane multitudinis, iuris consensu et concordi communione sociatus. Populus autus civitatis. Populus ergo tota civitas est; vulgus vero plebs est. Plebs autem dicta a pluralitate; maior est enim numerus minorum quam seniorum. Populus Unde et populus dictus est: Graece autem populus laos dicitur a lapidibus. Vulgus est passim inhabitans multitudo, quasi quisque quo vult. Tribus dicuntur, quasi curie et congregationes distincte popio Romani trifarie fuerint a Rom Senatui nomen aetas dedit, quod seniores essent. Alii a sinendo dictos accipiunt senatores. Ipsi enim agendi facultatem dabant. Senatusconsultus a consulendo et tractan
Abbreviated transcription (Latin):
sñ ullo sexꝰ discrimine puerperi¬
u̾ uocatur. qr antiqͥ etia puere¬
as puellas: sicut et pu̾os puel¬
los clictitarent. adolescens dicto:¬
eo qd̾ sit ad gignend̾ adultꝰ: sũ
accresc̾e et augere. Inuenis uo¬
catus: qd̵ uiuare posse incipͣ. ut
rĩt. Est enĩ uiuenis in ip̃o etatis
incremẽto positꝰ: et ad auxiliũ p̃¬
paratus. Nam uniare hõis ẽ: op¬

Expanded text:
sine ullo sexus discrimine puerperisine ullo sexus discrimine puerperium uocetur, quod antiqui etiam puellas pueras, sicut et pueros puellos dictitarent. eo quod sit ad gignendum adultus, sive a crescere et augeri. 16. Juvenis vocatus, quod juvare posse incipiat, ut incipit; et est iuvenis in ipso etatis incremento positus et ad auxilium preparatus. Nam iuvare hominis est
Abbreviated transcription (Latin):
ẜ ephebei a phebo clicti: nec clum
ꝓ nouitate uiri adolescentuli le¬
nes. Puer aũt trib modis cł̾r:
ponatiuitate. ut ysaias puer
natus est nob̾. Pro etate: ut oc¬
tennis. decennis. uñ illd̾. Ia pu¬
enle iugũ tenera ceruice regebut.
Pobsequio et fid̾i puritate: ut
noli timere. Dum iã ierenias lõ¬
se pincie eecessiss annos. Puel¬
la hoc est ꝑuula: qͣi pulla: Uñ ⁊
pupillos nõ pro conditõne: s ꝓ
erate pu̾ili uocamꝰ. Pupilli ãt
licti: qͣi in ocłis hoc est aparen¬
tib orbi. Hn aũt u̾e pupilli di¬
aintur. qͦꝵ patres ante clisscesse¬
orbi uocant᷑. Orphani idẽ qͥ et¬
pupilli. Illud enĩ nom̃ grecum
uͥ legitur pupillo tueris adiutor:
grecus erit orphano. Pub̾es a
annis pubertate existimat. id
bescant. Certissimũ aũt pub̾em
ẽẽ qͥ ex hitu corporis pub̾tatẽ os¬
tendit. et generare iam possit.
uñ et oracius: Laudatur pͥmo ꝓ
prole pu̾pera nato. et dicte ꝓuer¬
qd̾ pͥmũ pu̾os pariũt. Suetoniꝰ¬

Expanded text:
 est a Phoebo dicti, necdum pronati viri, adolescentuli lenes. Puer autem tribus modis dicitur, pro nativitate, ut Esaias 9, 6: 'Puer natus est nobis.' Pro aetate, ut octoennis, decennis. Unde est illud: Iam puerile iugum tenera cervice gerebat. Pro obsequio et fidei puritate, ut noli timere,' dum iam Ieremias longe pueritiae excessisset annos. Puella est parvula, quasi pulla. Unde et pupillos non pro condicione, sed pro aetate puerili vocamus. Pupilli autem dicti quasi in oculis, hoc est a parentibus orbi. Hi autem vere pupilli dicuntur quorum patres ante decesseorbi vocantur orphani, idem qpupilli. Illud enim Graecum nomelmo ubi saepe legitur: Pupillo tu eris adjutor ; Graecus habet orphano. Puberes a annis pubertatem existimant vocbescat. Certissimum puberem esse, qui ex habitu corporis pubertatem ostendit, et generare jam possit. Unde et Horatius laudatur: Prima prole puerperae nato. Et dictae puerquod primum pueros pariunt. Un
Abbreviated transcription (Latin):
io inte appellato: qd̾ ꝑ eũ meãt.
est egenit̾ stercora. Femora
acta st̃: qd̾ ca parte a femina se¬
dis uiri discrepet. Sũt aũt ab ĩ¬
qnuib usq ad genua. Eemia
ant per chiriuatõne femoꝵ ꝑtes
ft: quib meqͥtando tergis eqͦrũ
sb feminib equos amisisse dice¬
lunt᷑. Core qͣi ꝯuicte axes. Ipsis
eñ femora mouent᷑. qͣꝵ concaua
uertebra uocant᷑. qd in eis capita
fmoꝵ uertũtur. Suffraginesq
sb̃tus frangũtur. id est flectũtur
us supͣ ficut in brachus. Genua st̃
omissiones femoꝵ et crurũ. ⁊ clic¬
ti genua: eo ꝙ in ut̾o st̃ genis
opposita. Coherent ibi sibi et cog¬
nita st̃ ocłis lacrimaꝵ inlicus et
mificordie. Nam agenis genua
mĩr. Deniq cõplicatũ gigni forͣ¬
nq hoĩem. ita ut genua sursũ
sint qͥb ocłi formant᷑. ut caui ac

Expanded text:
e appellatus quod per eum meant, id est egeruntur stercora. Femora dicta, quod ea parte a femina sexus viri discrepet. Sunt ab inguinibus usque ad genua. Femina autem per derivationem femorum partes sunt, quibus in equitando tergis equorum sub feminibus equos amisisse dicebantur. Coxae quasi coniunctae axes; ipsis enim femora moventur. Quorum concava vertebra vocantur, quia in eis capita femorum vertuntur. Suffragines, quia subtus franguntur, id est flectuntur, non supra, sicut in brachiis. Genua sunt commissiones femorum et crurum; et dicta genua eo quod in utero sint genis opposita. Cohaerent enim ibi sibi, et cognata sunt oculis, lacrimarum indicibus et misericordiae. Nam a genis genua dicuntur. Denique conplicatum gigni formarique hominem, ita ut genua sursum sint, quibus oculi formantur, ut cavi ac
Abbreviated transcription (Latin):
tis ca fc̃a st̃: ut uisc̾a. Queda et
utilitatis et decoris: ut senso iti
cie. & incorpore manus ac pesi
quoꝵ mẽbroꝵ utilitas magnas
⁊ sp̃os decentissima. Queda tñ
decoris: ut mamille ĩ uiris et
utroq seru umbilicus. quedã ais¬
creconis: ut in uiris genitalabr¬
ba ꝓlixa. pectus amplũ. In młiei¬
b lenes gene. ⁊ angustũ pectus a
ꝯcipiendos aũt et ad portandos fi¬
tus renes et lat̾a clilatata. Q ad
hoĩez et ad ꝑtes attinet corporis
ex ꝑte dictũ est. Nũc etates eiꝰsi
ii. de etatibꝰ hominũ
racdus etatis sex st̾: infana
pu̾icia. ad olescencia. Inuen
Grauitas. aci senectꝰ. ¶ P mi
cas infancia est. pu̾i nascentis a

Expanded text:
tis causa facta sunt, ut viscera: quaedam et utilitatis et decoris, ut sensus in facie, et in corpore manus ac pedes: quorum membrorum et utilitas magna est, et species decentissima. Quaedam tantum decoris, ut mamillae in viris, et in utroque sexu umbilicus. Quaedam discretionis, ut in viris genitalia, barba promissa, pectus amplum; in mulieribus leves genae, et angustum pectus; ad concipiendos autem et portandos foetus renes et latera dilatata. Quod ad hominem et ad partes attinet corporis ex parte dictum est, nunc aetates eius . De aetatibus hominum . Gradus aetatis sex sunt: infantia, pueritia, adolescentia, iuventus, gravitas atque senectus. Prima aetas infantia est pueri nas
Abbreviated transcription (Latin):
cta st̃ aĩe: ut una ressit. Propt̾
efficiencias enĩ caꝵ diu̾sa noia
sortita est.aia:naz et memoria
aĩꝰ ẽ. Dũ recolit memoria est
.dũ rectũ iulicat ratõ est. dum
spirat sp̃s est. dũ aliqͥd sentit
sensꝰ est. Nam inde aĩꝰ sẽsus
cłr. pro hiis q̃ sentit. Inde s et
sũta nom̃ accepit. ¶ Corpꝰ dic¬
tũ eo qd corruptũ ꝑit. Solubile

Expanded text:
cta sunt animae, ut una res sit. Pro efficientiis enim causarum diversa nomina sortita est anima. 13. Nam et memoria m recolit, memoria est; dum rectum judicat, ratio est; dum spirat, spiritus est; dum aliquid sentit, sensus est. Nam inde animus sensus dicitur pro iis quae sentit, unde et sententia nomen accepit. 14. Corpus dictum, eo quod corruptu
Abbreviated transcription (Latin):
sũmitate aũt palpebraꝵ locis qͥbꝰ
se utraq ca clausa contingũt. ex¬
tant aduocati ordine seruato ca¬
pilli. tutelam ocłis ammĩstnͣtes.
ne inuentes facile miurias exci¬
piant. et ex eo noceant᷑. ut pul¬
ueris uł cuiꝰ ꝙͣ crassioris materie
arceant contactũ. aut ip̃m qͦ ac
rem concidendo mitificet. qͦ tenuẽ
atq serenũ faciant uisum. La¬
crimas qͥdam a laceratõne mẽtis
putant clictas: alii existimãt idõ
Cilia st̃ tegmina quib cooꝑiũt᷑
ocłi. ⁊ clicta cilia qd celãt ocłos
tegant q tuta custodia. Suꝑci¬
lia dicta qd̾ sr̃posita st̃ cilus q̃ id¬
nim̃ta pretendãt. ⁊ sudore a ca

Expanded text:
summitate autem palpebrarum locis, quibus summitate autem palpebrarum locis, quibus se utraque clausa contingunt, extant adnati ordine servato capilli tutelam oculis ministrantes, ne inruentes facile iniurias excipiant et ex eo noceantur, ut pulveris vel cuiusquam crassioris materiae arceant contactum, aut ipsum quoque aerem concidendo mitificent, quo tenuem atque serenum faciant visum. Lacrimas quidam a laceratione mentis putant dictas; alii existimant ideo Cilia sunt tegmina quibus operiuntur oculi, et dicta cilia quod celent oculos tegantque tuta custodia. Supercilia dicta, quia superposita sunt ciliis; quae idnimenta praetendant, et sudorem a ca
Abbreviated transcription (Latin):
teneant lucem. aut extͥnsecus
acceptam uisui p̃ponendo refũ¬
dant. Dupilla aut̃ est medius
pũctꝰ ocłi in quo usꝰ est uidẽdi
ubi q̃q ꝑue imagines a nob̾ ui¬
dent᷑. Propt̾ca pupille appellã¬
tur. nam ꝑuuli pupilli dicũtur.
uocant. Uocatur aũt pupilla.
qd̾ sit pura atq ĩpolluta ut st̾ pu¬
elle. Phisici clñt easdez pupillas
qͣs uidemꝰ in ocłis morituros ante
triduũ nõ h̾ere. qͥb nõ uisis c̾ta
est desperatõ. C irtulus uͦ qͦ ad pu¬
pilla albe partis ocłis seꝑantꝰ. dis¬
creta nigritudine corona đr: qd̾
rotunclitate sui ornet hĩtũ pu¬
pille. Uoluos at̾ qͥdam appellãt
ip̃os uertices ocłoꝵ ad similitudi¬
nez ualuaꝵ. Palpebre st̃ sinus
oculoꝵ a palpitatõne clicte: qr sẽ¬
per mouentur. Concurrũt enim
inuice. ut assicluo motu reficiãt
obtutũ. Munite aũt st̃ uallo ca¬
pilloꝵ. ut aꝑtis ocłis siqͥs incid̾it
repellatur.⁊ sompno cohibentibꝰ
tanqͣ inuoluti qͥ estãt latẽtes. In

Expanded text:
teneant lucem, aut extrinsecus acceptam visui proponendam refundant. 37. Pupilla est medius punctus oculi, in quo vis est videndi, ubi, quia parvae imagines nobis videntur, propterea pupillae appellatur. Nam parvuli pupilli dicuntur. vocant. Vocatur autem pupilla, quod sit pura atque impolluta, ut sunt puellae. Physici dicunt easdem pupillas, quas videmus in oculis, morituros ante triduum non habere, quibus non visis certa est desperatio. Circulus vero, quo a pupilla albae partes oculi separantur discreta nigredine, corona dicitur, quod rotunditate sui ornet ambitum papillae. Volvos autem quidam appellant ipsos vertices oculorum ex similitudine bolborum. 39. Palpebrae sunt sinus oculorum, a palpitatione dictae, quia semper moventur. Concurrunt enim invicem, ut assiduo motu reficiant obtutum. Munitae sunt autem vallo capillorum, ut et apertis oculis si quid inciderit repellatur, et somno conniventibus tamquam involuti quiescant latentes. In
Abbreviated transcription (Latin):
tur: hiic bestie que cibũ reuocãt
ac reinandũt ruminare dñt. sb̾¬
lingũ. oꝑculũ gurgulionis qͣi ꝑ
ua ling᷑. q̃ foramen lingue reclu¬
dit oꝑit ue. Collũ dictũ ꝙ sit ri¬
gidũ et erectũ: ut colũpna baiu¬
lans capd̾. et sustentãs qiͣ capito¬
liũ. C uiꝰ ant̾ior ꝑs gula uocatur.
post̾ior cenur. Ceruix aut uoca

Expanded text:
tur. Hinc bestiae quae cibum revocant tur. Hinc bestiae quae cibum revocant ac remandunt, ruminare dicuntur. Sublinguium, operculum gurgulionis, quasi a lingua quae foramen linguae recludit operitve. Collum dictum, quod sit rigidum et teres ut columna, baiulans caput et sustentans quasi capitolium: cuius anterior pars gula vocatur, posterior cervix. Cervix autem voca
Abbreviated transcription (Latin):
serus. Nam inuiris plures: in
feminis pantores existũt. Gingi¬
ie agignendis deutib noĩate.
facte st̃ aũt ⁊ ad decore denau
he midi hororri pocius ꝙͣ ornam̃¬
to exist̾e̾nt. Palatum sursũ sicut
celũ est. positũ et inde palatum a
polo ꝑ cliriuatonẽ. S et greci pa¬
siui concauitate celi similitudinẽ
h̾eat. ¶ Fances a fundenlis uoci¬
bus noĩate. uł q ꝑ eas famur uo¬
ces. Artherie uocate st̃. qd̾ ꝑ eas
a pulmone aer hoc est spc̾ sanct̾
fert᷑. s qͣd artis et angustissimis
metatib sp̃m uocale retineant
Uñ uocis sonos enuttant: qͥ soni
uno mͦ sonarẽt. nͥ lingue motus
listancias uocis effic̾et. Tolles
gallica lingͣ clñr qͣs uulgꝰ ꝑ climi¬
nutõne toxellas uocãt: que in
faucib turgesc̾e solent. Mentũ
ture nom̃ trahit. Cuiꝰ meatꝰ ad
os et ad nares ꝑtendit. hñs uiã
qͣ uox ad linguam tnͣsmictatur
gulioni. quo cib et pocio deuorã¬

Expanded text:
sexus. Nam in viris plures, in sexus. Nam in viris plures, in feminis pauciores existunt. 54. Gingivae a gignendis dentibus nominatae. Factae sunt autem etiam ad decorem dentium, ne nudi horrori potius quam ornamento existerent. Palatum nostrum sicut caelum est positum, et inde palatum a polo per derivationem. Sed et Graeci sui concavitate coeli similitudinem habeat. 56. Fauces, a fundendis vocibus nominatae, vel quod per eas famur voces. Arteriae vocatae, sive quod per eas a pulmone aer, hoc est, spiritus fertur; seu quod arctis et angustis meatibus spiritum vitalem retineant, unde vocis sonos emittunt, qui soni uno modo sonarent, nisi linguae motus distantias vocis efficeret. 57. Tolles Gallica lingua dicuntur, quas vulgo per diminutionem tusillas vocant, quae in faucibus turgescere solent. Mentum ture nomen trahit, cujus meatus ad os et nares pertendit, habens viam, qua vox ad linguam transmittitur, gulioni, quo cibus et potio devora
Abbreviated transcription (Latin):
iqui qͣi per hostiũ et cibos initus
nitriut. et sputũ foris ꝓpicimus
M ad inte ingrediũtur cibi: inde
o ieduntur ẜmones. Labia ala¬
grossius sit labrum. Alii uiroꝵ la¬
pa nulieꝵ labia dñt. Lingue a
ingendo cibos putat uarro nom̃
impositũ. Alii ꝙ ꝑ articulatos so¬
nos uerba ligat. Sicut enĩ plec¬
trũ corclis ita lingͣ illicłr cdentib
et uocalem ex se efficit sonũ. Dẽ¬
tes greci odontes clñt. et inde ĩ la¬
tinũ trahere nom̃ uident᷑. Hoꝵ
accidit ip̃i prius inciclũt. Seq̃n¬
ces canini uocant᷑: quoꝵ cluo in
milituline canũ existant. ⁊ caĩs
et ip̃is ossa frangit sicut et hõ: ut
ꝙ non possũt pͥores precid̾e ilł tra¬
dant. ut ꝯfringant. Hos uuilgꝰ
ꝑ longitudine et rotuclitate co¬
lomellas uocant. Ultuni st̾ mo¬
lares: qͥ concisa a p̾orib sũ ꝯfrac¬
ta sb̾iũgũt et molũt atq ĩmas¬
sant. uñ et molares uocati st̃. Dẽ¬
aũ aũt numerũ clisceruit. qͣlitas

Expanded text:
quasi per ostium, et cibos intus mittimus, et sputum foras projicimus; vel quia inde ingrediuntur cibi, inde egrediuntur sermones. 50. Labia a lagrossius sit, labrum. Alii virorum labra, mulierum labia dicunt. Linguae a ligando cibo putat Varro nomen impositum. Alii, quod per articulatos sonos verba ligat. Sicut enim plectrum cordis, ita lingua inliditur dentibus et vocalem efficit sonum. Dentes Graeci ὀδόντες vocant, et inde in Latinum trahere nomen videntur. Horum accipitur, ipsi prius incidunt. Sequentes canini vocantur, quorum duo in militudinem caninorum existunt, et canis ex ipsis ossa frangit, 10 sicut et homo, et quod non possunt priores praecidere, illis tradunt, ut confringant. Hos vulgus, pro longitudine et rotunditate, colomellos vocant. Ultimi sunt molares, qui concisa a prioribus atque confracta subigunt et molunt, atque immassant, unde et molares vocati sunt. 53. Dentium autem numerum discernit qualitas
Abbreviated transcription (Latin):
uero clictus: eo qd̃ ꝑ eũ animi uo¬
lũtas oñcłr. Secundũ uolũtatẽ
uñ et differũt sibi utraq. Nã
facies simpͥ accipit̾ de uniꝰ cuiꝰq
naturali aspectu: uultus aĩoꝵ ca
culoꝵ forammib foribꝰ noĩata ẽ
Hec imiago quedam aĩ m̃tis mo¬
tũ sp̃e sua expriit: dũ uł leta ł

Expanded text:
vero dictus, eo quod per eum animi vovero dictus, eo quod per eum animi voluntas ostenditur; secundum voluntatem Unde et differunt sibi utraque; nam facies simpliciter accipitur de uniuscujusque naturali aspectu, vultus autem aniculorum foraminibus nominata est. Haec imago quaedam animi, mentis motum specie sua exprimit, dum, vel laeta,
Abbreviated transcription (Latin):
sensꝰ os ⁊ uerui inde miciũ capi¬
ut. atq ex eo oĩs iugẽdicã oria¬
tur. Ibi enĩ õs sensꝯ apparẽt. Uñ
ip̃iꝰ. ñe que consulit corpori qͦdã¬
nͦ ꝑsona gerit. Uertex est ea
ꝑs qͣ capilli capitis colligũt᷑: et
in qua cesaries uertit᷑. Uñ ⁊ nũcu¬
patur. Caluaria ab ossib caluis
dicta. ꝑdefectõnẽ: ⁊ neutralit̾
capitis retrorsum. Capilli uoca¬
ii. qͣ capitis pili. fcĩ ut ⁊ decore
p̾stent. ⁊ ce̾brũ aduersꝰ frigus
munãt. atq a sole clefendãt. Pi¬
ta: id̾o qd̾ tm̃ uiroꝵ est. Uirũ enĩ
alios a secando noĩant. uñ ⁊ ci¬
cant᷑: qd̃ ⁊̃ greci mallonẽ uocãt.
crines. eo qd̾ uittis cliscernũtur
Uñ et cliscriminalia chñr: a qͥb
diuisi religant᷑. Timpora st̃ q̃
caluarie dextͣ leuaq sbiacẽt: q̃
id̾o sic nũcupant᷑: qr mouẽt᷑. ip̃aq
mobilitate qͣi tp̃ra qͥb̾dã int̾ual¬
lis nutãt᷑. Facies dicta. ab effigie
Ibi est enĩ tota figura hoĩs. ⁊ u¬

Expanded text:
es et nervi inde initium capiant, atque ex eo omnis vigendi causa oriatur. Ibi enim omnes sensus apparent. Unde ipsius animae, quae consulit corpori, quodammodo personam gerit. 26. Vertex est ea pars qua capilli capitis colliguntur, et in qua caesaries vertitur, unde et nuncupatur. 27. Calvaria, ab ossibus calvis dicta, per defectionem, et neutraliter capiti retrorsum. 28. Capilli vocati, quasi capitis pili, facti ut et decorem praestent, et cerebrum adversus frigus muniant, atque a sole defendant. Pita, ideoque tantum virorum est. Virum enim amos a secando nominant. Vnde et scicantur, quod et Greci mallonem id est crines, eo quod vittis discernantur. Unde et discriminalia dicuntur, quibus divisi religantur. 32. Tempora sunt quae calvariae dextra laevaque subjacent. Quae ideo sic nuncupantur, quia moventur, ipsaque mobilitate, quasi tempora, quibusdam intervallis mutantur. 33. Facies dicta ab effigie. Ibi est enim tota figura hominis, et u
Abbreviated transcription (Latin):
sñ aĩo uita manere. ⁊ sñ mẽte
aĩam clurare:. Uñ et am̃tes. Nã
uelit. ¶ Mens aũt uocata. qd
emincat in aĩa: uł qd̃ meminit
uñ et in memores am̃tes. Qc̃¬
ꝓpt̾ nõ. ãa s qd excellit in aĩa

Expanded text:
imo vitam manere, et sine mente animam durare. Unde et amentes. Nam velit. Mens autem vocata, ut emineat in anima, vel quod meminit. Unde et immemores amentes. Quapropter non anima, sed quod excellit in anima,
Abbreviated transcription (Latin):
isore: uł qd uĩ teneat nasce̾
natꝙ crescenli. Uñ et arbores
litam ħere dũr. qd gignũtur
et crescũt. Homo clictus: qr ex
si cl̾i. Creaut deus hoĩez de hũo
terre. Abusiue aũt ꝓnũciat᷑ ex u¬
trnq sb̾a totus hõ. id est ex soci¬
etate aĩe et corporis. Nam ꝓpͥe
homo ab humo. Greci aũt hoĩez
sum expectet subleuatꝰ ab hũo
ad cõtemplatõne artificis sin
qd̾ ouidius poeta designat cũ
dicit. pronaq cũ spectãt aĩalia
cetera terram. Os hoĩs sblune
dedit celũq uid̾e. Iussit et erec¬
tos ad sidera tolłe uultus. Qui
idco erectus celũ aspicit ut dm
querat. nõ ut t̾ram intendat.
ueluti pecora que natura ꝓua
et uentti obechiencia fureit. Du
pler est aut̃ lĩo: int̾ior et ext̾i

Expanded text:
igorem, vel quod vim teneat nascendi, atque crescendi. Unde et arbores vitam habere dicuntur, quia gignuntur et crescunt. 4. Homo dictus, quia ex si: Et creavit Deus hominem de humo terrae. Abusive autem pronuntiatur ex utraque substantia totus homo, id est, ex societate animae et corporis. 5. Nam proprie homo ab humo. Graeci autem hominem sum spectet, sublevatus ab humo ad contemplationem artificis sui. Quod Ovidius poeta designat, cum dicit: Pronaque cum spectent animalia caetera terram, Os homini sublime dedit, coelumque videre Jussit, et erectos ad sidera tollere vultus. Qui ideo erectus coelum aspicit, ut Deum quaerat, non ut terram intendat, veluti pecora, quae natura prona et ventri obedientia finxit. 6. Duplex est autem homo, interior et ext
Abbreviated transcription (Latin):
to pat̾no mat̾noq semine ꝯci¬
piũtur. Auoꝵ pro auoꝵq simi¬
les fieri. qr sicut in t̾ra nr̃a młta
senuna occulta. Sic ⁊ in hoĩb
semina celantur figuras parẽ¬
tũ redclitura. Ex pat̾uo aũt se¬
mine puellas nasci. et er mas
puos: qo omis partus ꝯstat du¬
plici semine. cuiꝰ psmaior l
ualuit occupat similitudine se

Expanded text:
to paterno maternoque semine concipiuntur; avorum proavorumque similes fieri, quia sicut in terra multa semina occulta, sic et in nobis semina celantur, figuras parentum redditura. Ex paterno autem semine puellas nasci, et ex materno pueros, quia omnis partus constat duplici semine, cujus pars major cum invaluit, occupat similitudinem se
Abbreviated transcription (Latin):
am ars uł artifex. Uñ et manus¬
preciũ dicimꝰ. Dextera uocat᷑
adando. Ip̃a enĩ pignꝰ picis da¬
tur pp fiteitestis atq. saluitis qd¬
hibetur. et hoc est illud aps tus¬
um fidem publicaui iussu senit
dextias mͥ dederũt. Sinist᷑ ilte
sis digitis. sicut contractis pueu
Pugnus aut a pugillo dictis.
sicut palua a pansis palme lu¬
mis. Digiti nũcupati uł qr decẽ
sũt: uł qr decent̾ uĩcti existũt.
Nam hñt in se et iunncrũ pfec¬
tum: et ordine decentissumi pͥ¬
mus poller uocatur. co qd̾ inter
ceteros poll uirtute et potesture
clemonstratoriꝰ : q fere eo salu
probrii insectatõ exprimit᷑.
Quartus anularis ex eo qd ĩ p¬
Ia nulꝰ geritur. Item et medici¬
lis: ꝙ ex eo trita colliria a mecdi¬
cis colligũtur. Qͥntus auriculan
er greco uocamꝰ. Illi enĩ lias o¬
nices dũt. Ttuncus media pais
corporis a collo ad inguem. De
quo nigridius. Capud collo ueh¬
tur. trimcus sustinetur coris et

Expanded text:
am ars, vel artifex, unde et manuam ars, vel artifex, unde et manupretium dicimus. 67. Dextra vocatur a dando, ipsa enim pignus pacis datur, ipsa fidei testis atque salutis adhibetur, et hoc est illud apud Tullium: Fidem publicam jussu senatus Dextras dederunt mihi.' Sinixtra autem s expansis digitis, sicut contractis pugnus. Pugnus autem a pugillo dictus, sicut palma ab expansis palmae ramis. Digiti nuncupati, vel quia decem sunt, vel quia decenter iuncti existunt. Nam habent in se et numerum perfectum et ordinem decentissimum. Primus pollux vocatus, eo quod inter ceteros polleat virtute et potestate. demonstratorius, quia fere eo salutprobrii insectatio ostenditur Quartus anularis, eo quod in ipso anulus geritur. Idem et medicinalis, quod eo trita collyria a medicis colliguntur. Quintus auriculariex Graeco vocamus: illi enim has ὄνυχας dicunt. Truncus media pars corporis a collo ad inguinem. De quo Nigidius 108: 'Caput collo vehitur, truncus sustinetur coxis et
Abbreviated transcription (Latin):
ralr contumacia sepe demõstrat
Cicero in uerrenis. pretore tu
accuses frange ceruices. ¶ Hu¬
meri clicti st̃ qiͣ armi ad clistinc¬
tone hoĩs a pecorib mutis: ut
hu humeros illa armos h̾ere cli¬
cantur. Nam ꝓp̾ armi qͣdrupe¬
cdũ st̃. Ola sũmi humeri prior¬
thori la certoꝵ. S et insigne mꝰ¬
culoꝵ robur existit. Hu st̃ thori
id est musculi: et clicti thori qd̾
illic iuscera torta uidentur. Cu¬
bitũ clictũ: ꝙ ad cibos sum̃dos ĩ¬
utriusq manus extensio ẽ. sccłm
alios cubitus qd̾ magis uerũ est
q grece ulenꝰ cubitus cłr. Ale sb̾
brachia st̃ appellate co qd̾ ex eis
in moclũ alarũ motus brachior
tur. Uñ et oscilla clicta ab eo qd̃¬
cillere est mou̾e. Has quidoz sb̃¬
q hoĩb hurcoꝵ fetore reddũt.
¶Mans clicta: qd̾ sit tocius cor¬
poris mimus. Ip̃a eiuĩ cibũ ori
miistrat. ip̃a operatur omĩa at¬
q dispensat. ꝑ eam accipiniꝰ et
damus. Abusiue aũt manus eti¬

Expanded text:
 contumaciam saepe demonstrant. Cicero in Verrinis: « Praetorem tu acccusas frangere cervices. » Humeri dicti quasi armi, ad distinctionem hominis a pecudibus mutis, ut hi humeros, illae armos habere dicantur; nam proprie armi quadrupedis sunt. Hala summi humeri parthori lacertorum sunt, et insigne musculorum robur existit. In his sunt tori, id est musculi, et dicti tori, quia illic viscera torta videantur. Cubitus dictus, quod ad cibos sumendos iputriusque manus extensio est; secundum alios cubitus quod magis verum est, quia Graece olenos cubitus dicitur. Alae sub brachiis sunt appellatae, eo quod ex eis in modum alarum motus brachioruntur. Unde et oscilla dicta ab eo quocillere est movere: has quidam hque hominibus hircinum fetorem reddant. 66. Manus dicta, quod sit totius corporis munus. Ipsa enim cibum ori ministrat, ipsa operatur omnia, atque dispensat, per eam accipimus et damus. Abusive autem manus eti
Abbreviated transcription (Latin):
cdũta pellicia uet̾es utebãt᷑ qͣi pel¬
lea sũ a palla ꝑ diriuatõe. ¶Cla¬
mis ẽ. q̃ ex una parte ĩluit᷑ neq ꝯ¬
suit᷑. s fibula infrenat᷑. Hĩc et gre¬
ce nom̃ accepit. ¶Toga licta: qd
uelam̃to sui corpꝰ tegat atq oꝑiat.
Est ã palliũ purũ foͣr rotũda effusi¬
ore et qͣsi mũdãte sinu et sb̾ dextro
ueĩẽs: supͣ humerũ sinistrũ ponit᷑
cuiꝰ siłitudinẽ ĩ oꝑm̃tis simulacto¬
rũ ł picturaꝵ aspicimꝰ easq statuas
togatus uocamꝰ. Togu at romani
ĩ pace utebãt᷑. belli at tp̃r paludam¬
tis. Mensura toge iuste: si sexulas
h̾eat. Toga palinͣta clicelut̾: quĩ
merebãt᷑. his qͥ reportabãt de hold¬
bꝰ palmas. ip̃a uocabat᷑ ⁊ toga pica¬

Expanded text:
ebantur, quasi pellea; sive a palla per derivationem. Chlamys est qui ex una parte induitur, neque consuitur, sed fibula infrenatur. Hinc et Graece nomen accepit. Toga dicta quod velamento sui corpus tegat atque operiat. Est autem pallium purum forma rotunda et fusiore, et quasi inundante sinu, et sub dextro veniens supra humerum sinistrum ponitur, cuius similitudinem in operimentis simulacrorum vel picturarum aspicimus; easque statuas togatas vocamus. Toga autem Romani in pace utebantur, belli autem tempore paludamentis. Mensura togae iusta si sex ulnas habeat. Toga palmata dicebatur quam merebantur hi qui reportabant de hostibus palmas: ipsa vocabatur et toga pic
Abbreviated transcription (Latin):
id pectꝰ ita ut ex uttoq late᷑ ex hu¬
ieris picture pẽteãt. ut sacͥcotesgẽ¬
tiliũ faciebãt: aut cingebãt᷑ pretores
Trabea erat toge sp̃es ex purpura
cecebãt. Hãc pͥmũ romulꝰ ĩueĩsse
philet᷑ ad cliscretõne regũ ħitꝰ. Tra¬
bearet. Hoc ẽ ultra: et ĩ postremu
c̾et. ¶P aludam̾̃tũ: erat ĩsigne ⁊¬
ro distictũ. cle qͦ salustiꝰ togã inquid

Expanded text:
ad pectus, ita ut ex utroque latere ex humeris picturae pendeant, ut sacerdotes gentilium faciebant aut cingebantur praetores. Trabea erat togae species ex purpura ocedebant. Hanc primum Romulus adinvenisse perhibetur, ad discretionem regii habitus. Trabearet, hoc est, ultra et in posterum ceret. 9. Paludamentum erat insigne ro distinctum. De quo S
Abbreviated transcription (Latin):
¶Mioparo qͣi minimꝰ paro. Est eĩ
scapa ex minime fc̃a. q̃ contexta cru¬
do corio: genꝰ naiugii p̃b. qͣles utũ¬
tur germanoꝵ pirate ĩ ocemi lictori¬
bus paluclib ob agilitate de qͥbus
instoria. Gens in qͥd saxonũ miopard¬
id ẽ ueloces. ¶Biremes ł triremes
nacelocis. ¶Biremes a̾ naues st̾:
hñtes remoꝵ orline geminũ. Gri¬
remes et qͣclriremes t̾ũ et .iͦiͦi. ordi¬
nũ. Sic et pent̾es. et ex̾es qͥ nos uł
senos orclines hñtes. Actuarie ua-¬
nes st̃: q̃ uel̾ suul et renis agũtur
Pontoniũ naiigiũ fluminale
srlũ et graue. qd̾ nõ nͥ remigio ꝓ¬
gtecli põt. Hinc. et traiectꝰ .i. extẽtꝰ.

Expanded text:
Myoparo, quasi minimus Paro. Est enim scapha ex vimine facta, quae contexta crudo corio genus navigii praebet, qualibus utuntur Germanorum piratae in Oceani littoribus, vel paludibus, ob agilitatem. De quibus Historia: Gens, inquit, Saxonum myoparoid est veloces biremes vel triremes, na celocis. Biremes autem naves sunt habentes remorum ordinem geminum. Triremes et quadriremes trium et quattuor ordinum. Sic et penteres et hexeres, quinos vel senos ordines habentes. Actuariae naves sunt quae velis simul et remis aguntur. Pontonium navigium fluminale tardum et grave, quod nonnisi remigio progredi potest. Hic et traiectus, id est extentus:
Abbreviated transcription (Latin):
pãnoĩa ¶Trabarie: anice nauesq
ex singłis trabibꝰ cauãt᷑. q̃ alio noĩe
littorarie clũr. Hee et cauclice ex u¬
no ligno cauato: fce̾. & inde caudi¬

Expanded text:
Pannonia. Trabarie, amnice naves, que ex singulis trabibus cavantur, que alio nomine littorarie dicuntur. He et caudice, quia ex uno ligno cavato facte: et inde caudi
Abbreviated transcription (Latin):
ianue specłoꝵ dr. Scophꝰ eĩ latͥme: in¬
tent̾e dr. ¶ Barta ẽ. que cũcta naui
comcra ad litꝰ portut. Hanc naius ĩ pe¬
sgo: ꝓpt̾ nimias undas suo suscipͭ¬
in gremio.u̾ ãt appropinqͣuent por¬
nĩ reddit iucẽ karcha naui ꝙͣ accepͣ
in pelago ¶Paro nauigiũ pirata¬
ñ aptũ ex his ita uocatũ. Cicero. tũc
se fluctigo tradit mãdatq paroni. &¬

Expanded text:
Latine intendere dicitur. Barca est quae cuncta navis conmercia ad litus portat. Haec navis in pelago propter nimias undas suo suscipit gremio: ubi autem adpropinquaverit portum, reddit vicem barca navi quam accepit in pelago. Paro navigium piratarum aptum, et ex his ita vocatum. Cicero Mar. 3: Tunc se fluctigero tradit mandatque paroni.
Abbreviated transcription (Latin):
nũ ambulans. sic̃ ille ambulauͭ
A quo nom̃ traxit. Catholicus
Nam greci uniu̾sale catholicõ
uocant. Orthodoxus ẽ recte cre¬
Neofitus grece latine nouellus.
⁊ rudis fidel. uł nuꝑ renatꝰ int̾p̃¬
tari potest. Cathecuminꝰ clictus:
pro eo qd̾ adhuc doctrina ficłi ui¬

Expanded text:
num: ambulans, sicut et ille ambulavit, a quo et nomen traxit. Catholicus,Nam Graeci universale catholicon vocant. Orthodoxus est recte cre6. Neophytus Graece, Latine novellus, et rudis, fidelis, vel nuper renatus interpretari potest. 7. Catechumenus dictus pro eo quod adhuc doctrinam fi