comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
enim tali uiratione ꝓmissam custodiret
fidem. ideo tantum peccasse udicaretur.
quia ꝑ tales deos uirauit. illud autem ne¬
mo recte rep̃henderet. quia fide̾ seruauit.
Nunc uͦ quia & uirauit ꝑ quos non debuit.¬
& contra pollicitam fidem fecit qđ ñ de¬
buit. bis utiꝙ peccauit. Ac ꝑhoc qui utitur
fide illius quẽ constat uirasse ꝑ deos falsos. &
utitur nͥ adinalam sed adlicitam & bonã. ñpec¬
cato eius se sociat quo ꝑdemonia iuirauit. sed
bono pacto cius qui fidem seruauit. Neꝙ hic
can fidẽ dico seruari. qua fideles uocantur qui
baptizantur in xp̃o. Illaenim longe aliae̾. lon¬
geq discreta afide humanoꝵ placitoꝵ atq pa¬
ctoꝵ. Ueruntam̃ sine ulla dubitatione minꝰ
malum ẽ. ꝑdeum falsum uirare ueracit᷑. quã
ꝑ dm̃ uerum fallacit᷑. Quanto enim ꝑ qđ uirãt᷑
magis ẽ scm̃. tantomagis ẽ penabe ꝑurium.
Alia gͦ questio ẽ utrum ñ peecet qui ꝑfalsos deos

Expanded text:
enim tali iuratione promissam custodiret enim tali iuratione promissam custodiret fidem, ideo tantum peccasse iudicaretur, quia per tales deos iurauit; illud autem nemo recte reprehenderet, quia fidem seruauit. nunc uero, quia et iurauit, per quos non debuit, et contra pollicitam fidem fecit, quod non debuit, bis utique peccauit; ac per hoc, qui utitur fide illius, quem constat iurasse per deos falsos, et utitur non ad malam sed ad licitam et bonam rem, non peccato eius se sociat, quo per daemonia iurauit, sed bono pacto eius, quo fidem seruauit. neque hic eam fidem dico seruari, qua fideles uocantur, qui baptizantur in Christo. illa enim longe alia est longeque discreta a fide humanorum placitorum atque pactorum. uerum tamen sine ulla dubitatione minus malum est per deum falsum iurare ueraciter quam per deum uerum fallaciter. quanto enim, per quod iuratur, magis est sanctum, tanto magis est poenale periurium. alia ergo quaestio est, utrum non peccet, qui per falsos deos
Abbreviated transcription (Latin):
onorabili & dilectissimo blicolam.¬
filio publicolȩ. augustinus in dñosa¬
lutem. Aestus animi tui postea quã di¬
dici litteris tuis. etiam mei continuo facti
sunt. non quo me om̃a talia ꝑmouerent
qualibus te indicasti eẽ ꝑmotum. sed qͦmͦ
tibi auferrentur hi estus. fateor estuaui.
maxue quia petis ut desitiue tͥ rescribe¬
rem ne inmaiores dubitationes incideres.
quam antequam int̾rogasses. Hoc enun ui¬
deo ñ ẽe in mea potestate. Nam qͦm libet
scripsero quȩ nuichi uidentur eẽ certissima
si tͥ ñ ꝑsuasero. ꝓculdubio eris incertior.
Non autẽ sieut michi adiacet suadere. eo
mͦ adiacet etiam ꝑsuadere culibet. Uerũ
tam̃ ne tuȩ dilectioni negarem operulam
meam. post aliquantam deliberationem
reseribendum putaui. Alouet te certe
utrum eius fide utendum sit. qui ut eam
seruet ꝑdemonia iurauerit. Libi te uolo
prius considerare. utrum si quispiã ꝑdeos
falsos iuirauerit sefidẽ seruaturum & cã
ñ seruauerit. ñtͥ uideatur eis peccasse. Si

Expanded text:
ONORABILIET DILECTISSIMO FILIO PUBLICOLAE AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Aestus animi tui postea quam didici litteris tuis, etiam mei continuo facti sunt, non quo me omnia talia permouerent, qualibus te indicasti esse permotum, sed quo modo tibi auferrentur hi aestus, fateor, aestuaui, maxime quia petis, ut definitiue tibi rescriberem, ne in maiores dubitationes incideres, quam antequam interrogasses. hoc enim uideo non esse in mea potestate. nam quo modo libet scripsero, quae mihi uidentur esse certissima, si tibi non persuasero, procul dubio eris incertior. non autem sicut mihi adiacet suadere, eo modo adiacet etiam persuadere cuilibet. uerum tamen ne tuae dilectioni negarem operulam meam, post aliquantam deliberationem rescribendum putaui. Mouet te certe, utrum eius fide utendum sit, qui, ut eam seruet, per daemonia iurauerit. ubi te uolo prius considerare, utrum, si quispiam per deos falsos iurauerit se fidem seruaturum et eam non seruauerit, non tibi uideatur bis peccasse. si
Abbreviated transcription (Latin):
uident dm̃. inspecie quam uoluntas fecerit.
lateme iniusibili & apua se ieominutabili
manente natura. Si queris utrum etiã sicuti est
aliquando possit uideri. respondeo. filiis hoceẽ
ꝓmissum de quibus dictum ẽ. Scinuis quia cũ
apparuerit similes ei erimus. qmͣ indebimus
cum sicuti ẽ. Si queris unde eum udebimus.¬
responaeo. unde angłi uident quibus tc̃ erimꝰ
equales. Nec inloco enim ds̃ uidetur sed mun¬
do corde. nec corporalibꝰ oculis queritur. nec cir¬
euinscribitur uisu. nec tactu tenetur. nec audi¬
tur asfatui. nec sentitur incessu. Unigenitꝰ autẽ
filius quiẽ insinu patris dĩtatis naturam atq
substantiam insonabilit̾ narrat. & ideo dignis
idoneisꝙ tanto conspectu ocnlis etiam inuisibi¬
lit̃ monstrat. Ipsi enim sunt oculi. de quibus
apłs dicit. Illuminate oculos cordis ur̃i. Et
de quibus dr̃. Illumina oculos incos neumꝙ
obdormiam inmorte. Dñs enim sp̃c ẽ. unde qͥ¬

Expanded text:
uident deum in specie, quam uoluntas eius fecerit, uident deum in specie, quam uoluntas eius fecerit, latente inuisibili et apud se incommutabili manente natura. si quaeris, utrum etiam, sicuti est, aliquando possit uideri, repromissum de quibus dictum est: Scimus quoniam cum apparuerit similes ei erimus quoniam, videbimus cum sicuti est . respondeo: unde angeli vident, quibus tunc erimus uidere. nec in loco deus uidetur, sed mundo corde, nec corporalibus oculis deus quaeritur nec circumscribitur uisu nec tactu tenetur nec auditur adfatu nec sentitFilius, qui est in sinu Patris, deitatis naturam atque substantiam insonabiliter narrat et ideo dignis idoneisque tanto conspectu, oculis etiam invisibiliter monstrat. Ipsi enim sunt oculi de quibus Apostolus dicit, « Illuminatos oculos cordis vestri ; » de quibus dicitur; « Illumina oculos meos ne unquam obdormiam in morte : » Dominus enim spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
intellegenda sit ista plenitudo qua dictum ẽ
implendos nos et̃ in om̃em plenitudinem dĩ
postea si ds̾ uoluerit ꝓuiribus quas dederit
disseremus. Nunc autẽ qd mͥ ꝓposueras & ad
explicandum difficile uidebatur. utrum eao¬
plicatum sit diligent̃ attende recolendo quę
dicta sunt. Sienim queris utrum possit As̾
uideri. respondeo. potest. Si queris unde sciã.
quia inueracissima scriptura legitur. Beati
respondeo inuisibilem ẽẽ natura. uideri autẽ
cum uult sicut uult. Plurimis enim ẽ uisus.
ñficutiẽ. sed quali specie illi placuit apparere.
Si queris qͦm eum uidit uł cam sceleratus uł
ut coramillo assisteret. sibeati mundi cordes
quia ipsi dm̃ui debunt. responadco. ñ quidẽ
cẽ consequens ut etiam uid̾eant dm̃ qui uoces
ab eo factas aliquando audiunt. Nrꝙ enim uide¬
runt eum qui audierunt quando dicit ad filiũ.
Et cdarificaui. & iterum clarificabo. Lerumtam̃
nt̃e mirandum. si aliqui etiam ñmundi cordes

Expanded text:
intellegenda sit ista plenitudo, qua dictum est implendos nos esse in omnem plenitudinem dei, postea, si deus uoluerit, pro uiribus, quas dederit, disseremus. Nunc autem, quod mihi proposueras et ad explicandum difficile uidebatur, utrum explicatum sit, diligenter adtende recolendo, quae dicta sunt. si enim quaeris, utrum possit deus uideri, respondeo: potest. si quaeris, unde sciam, respondeo: quia in ueracissima scriptura legitur: Beati respondeo inuisibilem esse natura, uideri autem, cum uult, sicut uult; plurimis enim uisus est, non sicuti est, sed quali specie illi placuit apparere. si quaeris, quo modo eum uidit uel Cain sceleratus, ut coram illo adsisteret, si beati mundo corde, quoniam ipsi deum uidebunt, respondeo non quidem esse consequens, ut etiam uideant deum, qui uoces ab eo factas aliquando audiunt; neque enim uiderunt eum, qui audierunt. quando dixit ad filium: Et clarificaui et iterum clarificabo; uerum tamen non esse mirandum, si aliqui etiam non mundi corde
Abbreviated transcription (Latin):
Posteriora mea uidebis. Fec tactu tenetur. quialu¬
ctatus ẽ cum iacob. nec auditur affatu. sicut ñso¬
lum atot seĩs uerum etiã adiabolo auditus est.
nec sentitur incessu. sicut aliquando cum in pa¬
radiso deambularet aduesperum. Qd autẽ ait¬
apłs cognoscere euã suꝑeminentẽ scientiȩ cari¬
tatem xp̃i. ut impleamini in om̃em plenitudi¬
nem dĩ. qua ꝓpt̾ si aliquid inquiunt minus quã
as babebimus. & in aliquo minores erius. qͦmͦ
implebimur in omẽm plenitudinẽ: Sed qm̃¬

Expanded text:
Posteriora mea videbis; nec tactu tenetur, sicut etiam luctatus est cum Jacob, nec auditur affatu, sicut non solum a tot sanctis, verum etiam a diabolo auditus est, nec sentitur incessu, sicut aliquando cum in paradiso deambularet ad vesperam. Vides eminentem scientiae caritatem Christi, ut impleamini in omnem plenitudinem dei. quapropter si aliquid, inquiunt, minus quam deus habebimus et in aliquo minores erimus, quo modo implebimur in omnem plenitudinem d
Abbreviated transcription (Latin):
omino merito honorabili patri au¬
oustino ep̃orum summo bonifacius
Tne scitatis epłãm ad monitume t̾ri¬
ficante suscepi. Et enim uenerabilis papa si
thorus ille legitimus pauidos habet accẽs¬
sus. quo debet puniri supplicio diuinas qui
temerat rationes: Arguetur gͦ ꝓfecto. qui
duuna atq humana neglexit. Et quem libi¬
do p̃uenit. gladius ultor absumet. eumꝙ quẽ
insobrium intantis angustus fama ueridica
publicauit. carceris periturum quocumꝙ
supplicio custadia retinebit. Expł epła bo¬

Expanded text:
omino merito honorabili patri AUGUSTINO episcoporum summo, BONIFACIUS. Tuae Sanctitatis epistolam admonitu me terrificantem suscepi. Etenim, venerabilis papa, si torus ille legitimus pavidos habet accessus; quo debet puniri supplicio divinas qui temerat rationes? Arguetur ergo profecto qui divina atque humana neglexit, et quem libido praevenit, gladius ultor absumet; eumque quem insobrium in tantis angustiis fama veridica publicavit, carceris periturum quocumque supplicio custodia retinebit. EPISTOLA
Abbreviated transcription (Latin):
quo aduuante potusti. Grãs dõ suꝑ inenar¬
rabili dono. Oquam multoꝵ tecum parit̾ sena¬
toꝵ parit᷑q sc̃ẽ ȩccłiȩ filioꝵ tale opus deside¬
ramus in affrica. de quali tuo lȩtamur. Sed
illos periculosum ẽ exhortari. tͥ securumẽ
gratulari. Illienim forte ñ facient. & tã quã
nos in animo eorum uicerint inimici eccłiȩ de¬
cipiendis insidiabuntur infirmis. tuuͦ iã fe¬
cisti. unde inimici eccłiȩ liberatis confundan¬
tur infirmis. inde sufficere uisum ẽ. ut ipse
quibus xp̃iano uire potueris amica fiducia
istam epłam legas. Sic enim extuo facto fi¬
eri posse in affrica credunt. qđ forte dum
putant fueri ñ posse pigrescunt. Insidias
autẽ quas ipsi heretici distorto corde moliun¬
tur. qm̃ipsi eos arbitratos ualere aliquid in
possessione xp̃i. animo tuo nec scribere uo¬
lii. Audies tam̃bȩo a frĩbus meis. quos pluri¬
mum comm̃do eacimirtati tuȩ. nrin tamma¬

Expanded text:
quo adiuuante potuisti. gratias deo super inenarquo adiuuante potuisti. gratias deo super inenarrabili dono. O quam multorum tecum pariter senatorum pariterque sanctae ecclesiae filiorum tale opus desideramus in Africa, de quali tuo laetamur! sed illos periculosum est exhortari, tibi securum est gratulari. illi enim forte non facient et, tamquam nos in animo eorum uicerint inimici ecclesiae, decipiendis insidiabuntur infirmis; tu uero iam fecisti, unde inimici ecclesiae liberatis confundantur infirmis. proinde sufficere uisum est, ut ipse, quibus Christiano iure potueris, amica fiducia istam epistulam legas. sic enim ex tuo facto fieri posse in Africa credunt, quod forte dum putant fieri non posse, pigrescunt. insidias autem, quas ipsi haeretici distorto corde moliuntur, quoniam risi eos arbitratos ualere aliquid in possessione Christi animo tuo, nec scribere uolui. audies tamen haec a fratribus meis. quos plurimum commendo eximietati tuae, ne in tam ma
Abbreviated transcription (Latin):
agnita ueritate sequi cogitarent. Et tam longe
aie locoꝵ int̾uallis remoti irent subidem caput.
atꝙ in eius membris tecum in ȩt̾num deputaren¬
tur. cuuis p̃cepto tͥ temporalit̃ seruiunt. In hoc
e tuo facto tecognitum amplrctens exultaui.
ut gratularer tibi in xp̃o iħu dño ñro. tibi ꝙhas
gratulatorias litteras muterem. qualecumꝙ spe¬
cimen cordis & amoris erga te mei. Neꝙ enim
amplius potui. Sed queso ne tu hactenus quic¬
quidte diligo metiaris. ꝑ lectam transi hanc
epłam transitumnuisibili qui intus fit. & ꝑge
cogitando in pectus meum. & cerne quid illio
de te agatur. Patebit enim oculo caritatis cubi¬
culum caritatis. qđ claudimus aduersus nugas
tumultuosas scłi. cum illic dñm adoramus. &
uidebis ibi delicias letitȩ meę̧. de tãbono ope¬
re tuo. quas nec lingua effari nec stilo expri¬
mere ualeo. calentes atꝙ flagrantes insacrifi¬
cio laudis euis quo inspirante hoc uoluisti. &

Expanded text:
agnita veritate sequi cogitarent, et tam longe agnita veritate sequi cogitarent, et tam longe a te locorum intervallis remoti, irent sub idem caput, atque in eius membris tecum in aeternum deputarentur, cuius praecepto tibi temporaliter seruiunt. In hoc ergo tuo facto te cognitum amplectens exultaui, ut gratularer tibi in Christo Iesu domino nostro tibique has gratulatorias litteras mitterem qualecumque specimen cordis et amoris erga te mei; neque enim amplius potui. sed quaeso, ne tu hactenus, quicquid te diligo, metiaris. perlectam transi hanc epistulam transitu inuisibili, qui intus fit, et perge cogitando in pectus meum et cerne, quid illic de te agatur. patebit enim oculo caritatis cubiculum caritatis, quod claudimus aduersus nugas tumultuosas saeculi, cum illic dominum adoramus, et uidebis ibi delicias laetitiae meae de tam bono opere tuo, quas nec lingua effari nec stilo exprimere ualeo, calentes atque flagrantes in sacrificio laudis eius, quo inspirante hoc uoluisti et
Abbreviated transcription (Latin):
omino exximio & merito suspiciendo atꝗ
in xp̃i uisceribus dilectissimo filio pam¬
machio. augustinus in dño salutẽ. Bona opera
tua xp̃i gra germinantia te nobis in membris
eius honorandum & plane notissimum dilectis¬
simumꝙ fecerunt. Neꝙ enim si cotidie faciem
tuam uiderem notior me̾e̾s. quã cum interiorẽ
tuum pacis decore pulchrum acueritatis luce
radiantẽ inunuis tui facti candore conspean.
Conspeaci & agnoui. agnoui & amaui. stiuoñe
loquor. huic seribo dilecto amico meo. qui mcor¬
pore absenti absens innotuit. Uerum autẽ iam
simul eramus. & coniuncti sub uno captte uine¬
bamus. In cuius caritate nͥ radicatus ẽes. nt tã
dilecta catholica unitas foret. nec colonos tuos
afros eotͣrarum unde donatistarum furor exor¬
tusẽ hoc ẽ in media consulari numidia c̃stitutos
tali admoneres alloquio. tanto feruore sp̃cam
mares. ut deuotione ꝓitissima ad sequendũ
eligerent. qđ te talem ac tantum uirum ñ nisi

Expanded text:
OMINO EXIMIO ET MERITO SUSCIPIENDO ATQVE IN CHRISTI VISCERIBUS DILECTISSIMO FILIO PAMMACHIO AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Bona opera tua Christi gratia germinantia te nobis in membris eius honorandum et plane notissimum dilectissimumque fecerunt. neque enim, si cotidie faciem tuam uiderem, notior mihi esses, quam cum interiorem tuum pacis decorem pulchrum ac ueritatis luce radiantem in unius tui facti candore conspexi, conspexi et agnoui, agnoui et amaui. huic nunc loquor, huic scribo dilecto amico meo, qui mihi corpore absenti absens innotuit. uerum autem iam simul eramus et coniuncti sub uno capite uiuebamus, in cuius caritate nisi radicatus esses, non tibi tam dilecta cathoAfros, eo terrarum unde Donatistarum furor exortus est, hoc est in media consulari Numidia constitutos, tali admoneres alloquio, tanto fervore spiritus animares, ut devotione promptissima ad sequendum eligerent, quod te talem ac tantum virum non nisi
Abbreviated transcription (Latin):
quem litteras misistis. sicut ds̃ uoluit affui & ad¬
uimi. Sed tale negocium erat. qđ euã sine opera
mea facile ꝑagi posset. ꝓpe om̃s enim domus ipsi¬
us homines qui apud ipponem sunt nouerunt
florentinum. & multum euis orbitatẽ dolent.
Sedepla mͥauobis missa ẽ. ut ñimpudens esset
epłãmea cum occasione auobis accepta idoloꝵ
cultoribus de.xp̃o aliquid loqueretur. Sed ob¬
seerouos. sicum ñ inanĩt inmea epła nominastis.
ut ñinanit uobis hȩc scripserim. Si autem me
ipridere uoluistis. timete illum quẽ prius uidi
iectus expectat. Frit enim testis affactus iuos
cordisiei. ꝑhanc quantum potui paginam exc¬
pressus. erit testis uobis inuidicio eius quiere¬
dentes sibi confirmaturus ẽ. & incredulos con¬
fusurus. Ds̃ imus e urrus uos ab om̃i huusseli
uanitate liberatos conuertat adse. domini p̃dica¬
biles & dilectissimi fr̃s. Explicit epła sẽi

Expanded text:
quem litteras misistis, sicut deus uoluit, adfui et adquem litteras misistis, sicut deus uoluit, adfui et adiuui; sed tale negotium erat, quod etiam sine opera mea facile peragi posset; prope omnes enim domus ipsius homines, qui apud Hipponem sunt, nouerunt Florentium et multum eius orbitatem dolent. sed epistula mihi a uobis missa est, ut non inpudens esset epistula mea, cum occasione a uobis accepta idolorum cultoribus de Christo aliquid loqueretur. sed obsecro uos, si eum non inaniter in mea epistula nominastis, ut non inaniter uobis haec scripserim. si autem me inridere uoluistis, timete illum. quem prius iudiiectus expectat; erit enim testis affectus in uos cordis mei per hanc, quantum potui, paginam expressus, erit testis uobis in iudicio eius, qui credentes sibi confirmaturus est et incredulos confusurus. deus unus et uerus uos ab omni huius saeculi uanitate liberatos conuertat ad se. domini praedicabiles et dilectissimi fratres. CCXXXIII. LONGI
Abbreviated transcription (Latin):
ditate cȩcato uideri ñ poterat. ꝑsonam suamin
homine agere atq ostendert dignaretur. ut ma¬
gis homo tuneret extolli fastu hominis. quã hu¬
miliari exemplo dĩ. Itaꝙ ñ cep̃c regno terreno
decoratus. ntc. xp̃c t̃renis opibus diues. nec xp̃c
ulla t̾rena felicitate p̃fulgens. sed aop̃c crucifiaus
ꝑtotum t̾rarum orbẽ p̃dicatur. qđ riserunt pͥus
popłi suꝑboꝵ. & adhuc rident reliquiȩ. Credide¬
runt autẽ prius pauci. nunc popłi. quia tunc ad
loquebantur. surdi audiebant. cȩci uidebant.
mortui resurgebant. Sic tandẽ animaduertit
t̃rena suꝑbia. nichil in ipsis t̾renis ẽe potentius
humilitate diuina. ut etiam saluberrima humi¬
litas humana contra insaltantẽ sibi suꝑbrã diui¬
nȩ imitationis patrocinio tueretur. Ex ꝑgiscimi¬
ni aliquando fr̃s mei. & parentes mei maudaren¬
ses. Ftanc occasionẽ scribendi uobis ds̃ m optulit.
Quantum potui quidẽ innegocio fr̃is florentini ꝑ

Expanded text:
ditate caecato uideri non poterat, personam suam in ditate caecato uideri non poterat, personam suam in homine agere atque ostendere dignaretur, ut magis homo timeret extolli fastu hominis quam humiliari exemplo dei. itaque non Christus regno terreno decoratus nec Christus terrenis opibus diues nec Christus ulla terrena felicitate praefulgens sed Christus crucifixus per totum terrarum. orbem praedicatur, quod riserunt prius populi superborum et adhuc rident reliquiae, crediderunt autem prius pauci, nunc populi, quia tunc ad loquebantur, surdi audiebant, caeci uidebant, mortui resurgebant. sic tandem animaduertit terrena superbia nihil in ipsis terris esse potentius humilitate diuina, ut etiam saluberrima humilitas humana contra insultantem sibi superbiam diuinae imitationis patrocinio tueretur. Expergiscimini aliquando, fratres mei et paientes mei Madaurenses; hanc occasionem scribendi uobis deus mihi obtulit. quantum potui quidem in negotio fratris Florenti, per
Abbreviated transcription (Latin):
pͥncipu qđ pari se uerbo narrat inseparabilis
& in diuisa communio. Quis autẽ hoc totum
qđ ñ dicendo dicere conatus sum. & dicendoñ
dicere. quis hoc possit serenissima & sinceris¬
sima m̃te contueri. eoꝙ contuitu beatitidinem
ducere. atꝙ inid qđ intuetur deficiens qͦdamm
se obliisci. & ꝑgere millud cuius uisio nobis¬
inuisibilis ẽ. qđ ẽ immortalitate indi. & obti¬
nere et̃nam salutẽ ꝑ quam mt salutare digna¬
mini: Quis hoc possit. nͥ qui om̃s suꝑbiȩ suȩ
toros inanes peccata sua confitens complana¬
uerit. seq substrauerit mitẽ atq humilẽ ad
ut inde surgentes solidam celsitudinẽ teneamꝰ.
ñpotuit nobis hoc tanto magnificentius quan¬
toblanduis infpirari. ut nr̃a ferocitas ñui sea ꝑ¬
suasione sedaretur. nͥ utrbum illud ꝑ quod se
angłis indicat ds̃ pat̃. qđ uirtus & sapientia
euis ẽ. qđ corde humano tusibi lumm rerũ cupi¬

Expanded text:
principii, quod pari se uerbo narrat, inseparabilis principii, quod pari se uerbo narrat, inseparabilis et indiuisa communio. quis autem hoc totum, quod non dicendo dicere conatus sum et dicendo non dicere. quis hoc possit serenissima et sincerissima mente contueri eoque contuitu beatitudinem ducere atque in id, quod intuetur, deficiens quodam modo se obliuisci et pergere in illud, cuius uisione sibi uilis est, quod est inmortalitate indui et obtinere aeternam salutem. per quam me salutare dignamini? quis hoc possit. nisi qui omnes superbiae suae toros inanes peccata sua confitens complanauerit seque substrauerit mitem atque humilem ad ut inde surgentes solidam celsitudinem teneamus, non potuit nobis hoc tanto magnificentius quanto blandius inspirari, ut nostra ferocitas non ui sed persuasione sedaretur, nisi uerbum illud, per quod se angelis indicat deus pater. quod uirtus et sapientia eius est, quod corde humano uisibilium rerum cupi
Abbreviated transcription (Latin):
& maritus ꝓptͣ regim̃. & uxor ꝓpt̃ obsequiũ.
& d ominus ꝓptͣ dominationẽ. & seruus ꝓpt̃
famulatum. & humilis ad pietatt̃. & suꝑbus ad
emulationẽ. & diues ut porrigat. & pauꝑut su¬
mat. & ebriosus adphialam. & mendicus adia¬
nuam. & bonus ut p̾stet &malus ut fallat. &
xxp̃ianus uenerator. & paganus adulator. Om̃s
cxp̃m cantant. & qua uoluntate atꝙ ore cantent
eidemipsi quẽ cantant rationẽ sine dubro reddi¬
turi sunt. Est quidadam inuisibile ex quo crea¬
tore principio sunt om̃a quȩ uidemus. summũ.
et̃num. in commutabile. & nulli effabile. nisi
tantum sibi. Est quiddam qđ seipsa suminitas
maiestatis narrat & p̃dicat. ñ impar gignenti
atꝙ narranti. uerbum quo ille qui uerbum gi¬
gnit ostenditur. Est quȩdam sc̃ĩtas om̃ium quȩ
sc̃ȩ su̾nt scĩficatria. ipsus in commutabilis uer¬
bi ꝑ quod narratur illud pͥncipium & ipsius

Expanded text:
et maritus propter regimen, et uxor propter obsequium, et maritus propter regimen, et uxor propter obsequium, et dominus propter dominationem et seruus propter famulatum et humilis ad pietatem et superbus ad aemulationem et diues, ut porrigat, et pauper, ut sumat, et ebriosus ad phialam et mendicus ad ianuam et bonus, ut praestet, et malus, ut fallat, et Christianus uenerator et paganus adulator: omnes Christum cantant et, qua uoluntate atque ore cantent, eidem ipsi, quem cantant, rationem sine dubio reddituri sunt. Est quiddam innisibile. ex quo ereatoro principio sunt omnia. quae uidemus. summum, aeternum, incommutabile et nulli effabile nisi tantum sibi. est quiddam, quo se ipsa summitas maiestatis narrat et praedicat, non inpar gignenti atque narranti uerbum, quo ille, qui uerbum gignit, ostenditur. est quaedam sanctitas omnium, quae sancte fiunt, sanctificatrix, ipsius incommutabilis uerbi, per quod narratur illud principium, et ipsius
Abbreviated transcription (Latin):
era ꝓ quibus xp̃ianos occidebant impetus su¬
os legesq uertisse. &. impeni nobilissim emi¬
nentissimum culm̃ ad sepulcrum piscatoris
petri summisso diademate supplicare. Nȩc
om̃a diuinȩ scripture quȩ inmanus om̃ium
iam uenerunt ante longissima tẽpora futura
eẽ testatȩ sunt. Hȩc om̃a tanto robustiore fi¬
de lȩtamur firri. quanto maiore auctoritate
p̃dicata ẽe in sc̃ĩs litteris inuenimus. Num quid¬
nam obsecro uos. nuquidnã sollim udicium
di qđd int̃ fideles atꝙ infideles futurum ẽẽ in
eisdem litteris legimus. cum illa om̃a sicut p̃¬
dicta sunt uentrint. numquidnã solum uida¬
eium ddĩ uenturum ñr̾e putabimus: Immouͦ¬
uenut. sicut illa om̃a uenrrunt. Nec quisquã
erit homo nr̃oꝵ tempoꝵ qui se millo udicio
de sua possit infidelitate defendere. cum xp̃m
cantet & ustus ad equitatẽ. & ꝑiurus ad frau¬
dem. & rea adimperium. & miles adpugnã.

Expanded text:
cra, pro quibus Christianos occidebant, impetus sucra, pro quibus Christianos occidebant, impetus suos legesque uertisse et imperii nobilissimi eminentissimum culmen ad sepulcrum piscatoris Petri submisso diademate supplicare. Haec omnia diuinae scripturae, quae in manus omnium iam uenerunt, ante longissima tempora futura esse testatae sunt: haec omnia tanto robustiore fide laetamur fieri, quanto maiore auctoritate praedicta esse in sanctis litteris inuenimus. numquidnam, obsecro uos, numquidnam solum iudicium dei, quod inter fideles atque infideles futurum esse in eisdem litteris legimus, cum illa omnia, sicut praedicta sunt, uenerint, numquidnam solum iudicium dei uenturum non veniet, sicut illa omnia venerunt. Nec quisquam erit homo nostrorum temporum, qui se in illo judicio de sua possit infidelitate defendere; cum Christum cantet et justus ad aequitatem, et perjurus ad fraudem, et rex ad imperium, et miles ad pugnam,
Abbreviated transcription (Latin):
cuit. Sedita om̃ino cuncta transeunt. ut tran¬
situra ẽt p̃dicta sunt. ludetis gͦ popłm udeoꝵ¬
auulsum a sedibus suis. ꝑ om̃s fere t̾ras. dissemi¬
natum atꝙ diffusum. Et origo eusde̾ popłĩ
passe atq tenuisse. Ita hȩc om̃a p̃nuntiata le¬
gius ut uidemus. llidetis certe multos p̃¬
ci sos aradice xp̃iant societatis. quȩ ꝑsedes apłoꝵ¬
diffunditur. de sola figura originis sub xpͣiano
nomine quasi arescentia sarm̃ta gloriari. qͣs
hereses & scismata nominamus. Preuisa p̃di¬
cta. scripta sunt omnia. Uidetis certe simula¬
crorum templa partim sine reparatione colla¬
psa. partim diruta. partim clausa. partim in
usus alienos commutata. Ipsa quippe simulacra
uł confringi ut incendi. uł includi. uł destruui.
atꝙ ipsas huius scłi potestates quȩ aliquando
ꝓ simulachris populum xp̃ianum ꝑsequeban¬
tur uictas & domitas ñ arepugnantibus sed
amorientibus xp̃ianis. & contra eadẽ simula¬

Expanded text:
cuit, sed ita omnino cuncta transeunt, ut trancuit, sed ita omnino cuncta transeunt, ut transitura esse praedicta sunt. uidetis certe populum Iudaeoauulsum a sedibus suis per omnes fere terras disseminatum atque diffusum; et origo eiusdem populi passe atque tenuisse; ita haec omnia praenuntiata legimus, ut uidemus. uidetis certe multos praecisos a radice Christianae societatis, quae per sedes apodiffunditur, de sola figura originis sub Christiano nomine quasi arescentia sarmenta gloriari, quas haereses et schismata nominamus; praeuisa, praedicta, scripta sunt omnia. uidetis certe simulacrorum templa partim sine reparatione conlapsa partim diruta partim clausa partim in usus alios commutata ipsaque simulacra uel confringi uel incendi uel includi uel destrui atque ipsas huius saeculi potestates, quae aliquando pro simulacris populum Christianum persequebantur, uictas et domitas non a repugnantibus sed a morientibus Christianis et contra eadem simula
Abbreviated transcription (Latin):
tem int̾clusit uiam : QIuis aspera dumeta sub¬
strauit : Quis rupium prerupta mimicus oppo¬
suit: Postremo quis basilicȩ ianuam in gredi
cupientibus clausit. ut in eodem dño ꝑ quem
nos salutatis eandem salutem nobiscum habe¬
re nolitis: Si autẽ fallacit̃ atq irrident̃ hec
scribitis. itane tandemm negotia ur̃a curan¬
daimponitis. ut nom̃ eius ꝑ quem aliquid pos¬
sum audeatis ñuentratione debita attollere.
sed insultatione adulatoria uentilare : Sciatis
me carissimi cumineffabili ꝓ nobis tremore cor¬
dis hȩc dicere. Nom enim quanto grauiorem
&e pnitiosiorem causam fitis habituri apuddm̃.
si frustra uobis hȩc dixero. Om̃a quȩ preteritis
temporibus ergahumanum genus maiores
nrͣi gesta cẽ meminerunt. nobisq tradideruis.
om̃a etiam quȩ nos uidemus. & posteris tra¬
dimus. Quȩ tam̃ ꝑtinent adueram religionẽ
querendã &e tenendam. diuina scriptura ñ ta¬

Expanded text:
tem interclusit uiam? quis aspera dumeta subtem interclusit uiam? quis aspera dumeta substrauit? quis rupium praerupta inimicus opposuit? postremo quis basilicae ianuam ingredi cupientibus clausit, ut in eodem domino, per quem nos salutatis, eandem salutem nobiscum habere nolitis? si autem fallaciter atque inridenter haec scribitis, itane tandem mihi negotia uestra curanda inponitis, ut nomen eius, per quem aliquid possum, audeatis non ueneratione debita adtollere sed insultatione adulatoria uentilare? Sciatis me, carissimi, cum ineffabili pro uobis tremore cordis haec dicere; noui enim, quanto grauiorem et perniciosiorem causam sitis habituri apud deum. si frustra uobis haec dixero. omnia, quae praeteritis temporibus erga humanum genus maiores nostri gesta esse meminerunt nobisque tradiderunt, omnia etiam, quae nos uidemus et posteris tradimus, quae tamen pertinent ad ueram religionem quaerendam et tenendam, diuina scriptura non ta
Abbreviated transcription (Latin):
ȩt̾nam salutẽ aut etiamẽe conuersos. aut per
nr̃mministerium desiderare conuerti. Sed
ubi legi cȩtera. refriguit animus m̃s. Quesini
tam̃ ab epłe platore utrumnam uł essetis xp̃i¬
ani uł ẽẽ cupereus. Cuius responsione postea¬
quã comperi nequaquã uos eẽ mutatos. graui¬
us dolui. qđ xp̃i nom̃ cui. iam totum orbẽ sũb¬
iectum eẽ conspicitis. ñsolum auobis repellen¬
dum. sed etiam in uobis ridendum ẽe credidistis.
Non emim poti cogitare alterum dnm̃ scđm
Et sieet hinc aliqua de int̃pretatione ur̃e sen¬
tentiȩ dubitatio subseriptione epłe tolleretur.
ubi aperte posuistis. optamus te dñe in dõ ⁊. x̃po
Quibus om̃ibus ꝑlectis atq discussis quid aliua
michi occurrere potuit. aut eulibet homini
potest. nisi aut ueridico aut fallaci scribenti¬
um animo hȩc ẽẽ conscripta : Sedsiueridico
animo ista scripsistis. quis uobis adhanc uerita¬

Expanded text:
aeternam salutem aut jam esse conversos, aut per aeternam salutem aut jam esse conversos, aut per nostrum ministerium desiubi legi cetera, refriguit animus meus; quaesiui tamen ab epistulae perlatore, utrum iam uel essetis Christiani uel esse cuperetis. cuius responsione posteaquam comperi nequaquam uos esse mutatos, grauius dolui, quod Christi nomen, cui iam totum orbem subiectum esse conspicitis, non solum a uobis repellendum sed etiam in nobis inridendum esse credidistis. non enim potui cogitare alterum dominum, sistum et, si esset hinc aliqua de interpretatione uestrae sententiae dubitatio, subscriptione epistulae tolleretur, ubi aperte posuistis: Optamus te, domine, in deo et Cquibus omnibus perlectis atque discussis quid aliud mihi occurrere potuit aut cuilibet homini potest nisi aut ueridico aut fallaci scribentium animo haec esse conscripta? sed si ueridico animo ista scribitis, quis uobis ad hanc uerita
Abbreviated transcription (Latin):
ominis pͣdicabilibus & diledtissimis
fr̃ibus mau darensibus. quoꝵ per frem̃
florentinum epłam accepi. angustinus.
i forte illi quunter uos catholici ccpͣiani
sunt taliamichi scripta miserunt. hoc tantum
miror ꝗđ ñ suo potius quam ordinis nomine. Si
autẽ reuera om̃s aut ꝓpe om̃s ordus uiri ad me
dignati estis luteras dare. miror qđ patri & in
tusidoloꝵ. contra quȩ idola facilius tẽpla ur̃a
quã corda clauduntur. ut potius quȩ idola ñ
magis intemplis quaminur̃is cordibus includun¬
tur. cum magno ẽ dolore notissimus. susi forte
iam de salute ipsa quȩ in dño ẽ ꝑ quam me salu¬
tare uoluistis. tandem prudenti consideratione
cognatis. Nam siñita t̃. que souos quialesi. qͥd
offendi beniuolentiam urãm. ut ne titulo epłẽ
ur̃ȩ irridendum potius quã bonorandum esse
putaretis. domini p̃dicabiles & dilectissimi fr̃s.
salutem. cum legerem. tanta spe subito eretꝰ
sum. ut crederemuos adipsum dñm & ad ipsam

Expanded text:
OMINIS PRAEDICABILIBUS ET DILECTISSIMIS FRATRIBUS MADAURENSIBUS, QVORUM PER FRATREM FLORENTIUM EPISTULAM ACCEPI, AUGUSTINUS. Si forte illi, qui inter uos catholici Christiani sunt, talia mihi scripta miserunt, hoc tantum miror, quod non suo potius quam ordinis nomine. si autem re uera omnes aut prope omnes ordinis uiri ad me dignati estis litteras dare, miror, quod \'patri\tus idolorum, contra quae idola facilius templa uestra quam corda clauduntur uel potius quae idola non magis in templis quam in uestris cordibus includuntur, cum magno est dolore notissimus, nisi forte iam de salute ipsa, quae in domino est, per quam me salutare ucogitatis. Nam si non ita est, quaeso vos, quid laesi, quid offendi benevolentiam vestram, ut me titulo epistolae vestrae irridendum potius quam honorandum esse putaretis, domini praedicabiles, et dilectissimi fratres? 2. ternam salutem, cum legerem, tanta spe subito erectus sum, ut crederem vos ad ipsum Dominum, et ad ipsam
Abbreviated transcription (Latin):
suram. & puenturam de sarculo adtrabem.
Audet quippe im rudent̃ etiam crescere citi¬
us quam putatur. Non enim erubeseit intene¬
bris. cum suꝑ eam sol occideret. Recolis certe
qua cura & quanta sollicitudine ista scripserĩ
si recolis quid metum nuꝑ initinere quodam
locutussis. Fratrẽ seuerum & qui cumeo sunt
salutamus. Etiam ipsis fortasse scriberemus. si
ꝑfestinationẽ ꝑlatoris liceret. Peto autẽm ut
apuã eundẽ frẽm nr̃m uictorẽ cui ago etiam
apuadtuam sc̃itatem gr̃as. qđ constantinam
cum ꝑgeret indicauit petendo adinues. ꝓptͣ
negotium qd ipse nouit. de quo grauissimum
pondus ꝓ eare multum dep̾cantis. Nectaruma¬
ioris patior. ꝑ calamam redire ne grauetur.
Sic enim ꝓmisit michi. uale Explicit¬

Expanded text:
suram, et peruenturam de surculo -ad trabem. suram, et peruenturam de surculo -ad trabem. audet quippe inpudenter etiam crescere citius, quam putatur. non enim erubescit in tenebris, cum super eam sol occiderit. recolis certe. qua cura et quanta sollicitudine ista scripserim, si recolis. quid mecum nuper in itinere quodam locutus sis. Fratrem Seuerum et qui cum eo sunt salutamus. etiam ipsis fortasse scriberemus, si per festinationem perlatoris liceret. peto autem, ut apud eundem fratrem nostrum Victorem, cui ago etiam apud tuam sanctitatem gratias, quod, Constantinam cum pergeret, indicauit, petendo adiuues, propter negotium, quod ipse nouit, de quo grauissimum pondus pro ea re multum deprecantis Nectarii maioris patior, per Calamam remeare ne grauetur; sic enim promisit mihi. uale. XXXI
Abbreviated transcription (Latin):
merores. sedneq consolationes. Atꝑ int᷑ hȩc quã
ugilandum sit necuius quã odium cordis intima
teneat. neq sinat ut oremus dm̃ incubiculoꝵ
clauso ostio. sed aduersus ipsum am̃ claudat
ostim. nosti optime. optime fr̃. Subrepit aut̃.
dumnulli irascenti ira sua uidetur iniusta. lta
enim inueterascensira fit odium. dum quasiui¬
sti doloris admixota dulcedo duituis eaminua¬
se detuet. donec totum acescat. uasꝙ corrum¬
pat. Quaꝓpt̃ multomeluis nec iuste cuiquam
irascuur. quamuelut iuste irascendo in alieuiꝰ
odium ira c occulta facilitate delabimur. In
recipiendis enim hospitibus ignotis solemusdi¬
cere. multo eẽ meluis malum hominem ꝑpen.
quã forsitan ꝑignorantiam excludi bonum.
dum cauemius ne recipiatur malus. Sedm affe¬
ctibus animi contra ẽ. Namincomparabiliter
salubruis ẽ ire etiam uste pulsanti ñ aperire.
penetrale cordis. quã admittere ñ facile recef¬

Expanded text:
maerores sed neque consolationes. atque inter haec quam maerores sed neque consolationes. atque inter haec quam uigilandum sit, ne cuiusquam odium cordis intima teneat neque sinat, ut oremus deum in cubili nostro clauso ostio, sed aduersus ipsum deum claudat ostium, nosti optime, optime frater; subrepit autem, dum nulli irascenti ira sua uidetur iniusta. ita enim inueterescens ira fit odium, dum quasi iusti doloris admixta dulcedo diutius eam in uase detinet, donec totum acescat uasque corrumpat. quapropter multo melius nec iuste cuiquam irascimur, quam uelut iuste irascendo in alicuius odium irae occulta facilitate delabimur. in recipiendis enim hospitibus ignotis solemus dicere multo esse melius malum hominem perpeti quam forsitan per ignorantiam excludi bonum, dum cauemus, ne recipiatur malus. sed in affectibus animi contra est. nam incomparabiliter salubrius est irae etiam iuste pulsanti non aperire penetrale cordis quam admittere non facile reces
Abbreviated transcription (Latin):
rĩ ꝓfuturo augustinus. profuturum.
Scdm̃ spm̃ quantum dño placet atꝙpipse iares
p̾btre dignatur. recte sumus. corport autem egom
lecto sum. Nec ambulare enim nec stare nec sedere
possum: ragadis uł exohadis dolore & tumore. Sed
nisi quia recte sumus: Potus enim sud nolumus
qđ ille uult. nosculpandi sumus. quam ille ñ recte
aliquid ut facere ut sinere eristimandus ẽ. Nosti
hȩc om̃a. Sedquia mes alt̃ ego. quidlibentius tecũ
loquerer nͥ qđ mecum loquor: Comm̃damus gͦ
scis orationibus tius & dies & noctes nr̃as. ut oretis
ꝓ nobis ne diebus intemperant᷑ utamur. ut noctes
equo animo toleremus. ut etiam si ambulemus in
medio umbrȩ mortis nobiscum sit dñs ne timeamꝰ
mala. Qd sener melagus defunctus sit. iamuos
audisse quis dubitet : frant enim adepositione
litrum iamuideris. disponebas enim successorem
pͥmatus eiis. si fieri potest nosse uolumus. Non
desunt scandalia. sedneq refugium. ñ desunt

Expanded text:
ROFUTURO AUGUSTINUS. Secundum spiritum, quantum domino placet atque ipse uires praebere dignatur, recte sumus; corpore autem ego in lecto sum; nec ambulare enim nec stare nec sedere possum rhagadis uel exochadis dolore et tumore. sed nisi quia recte sumus? potius enim, si id nolumus, quod ille uult, nos culpandi sumus, quam ille non recte aliquid uel facere uel sinere existimandus est. nosti haec omnia; sed quia mihi ea alter ego, quid libentius tecum loquerer, nisi quod mecum loquor? commendamus ergo sanctis orationibus tuis et dies et noctes nostras, ut oretis pro nobis, ne diebus intemperanter utamur, ut noctes aequo animo toleremus, ut, etiam si ambulemus in medio umbrae-mortis, nobiscum sit dominus, ne timeamus mala. Quod senex Megalius defunctus sit. iam uos audisse quis dubitet? erant autem a depositione uattuor. utrum iam uideris, disponebas enim, successorem primatus eius, si fieri potest, nosse uolumus. non desunt scandala sed neque refugium; non desunt
Abbreviated transcription (Latin):
tentes atꝙ ascendentes collocat in sempiterno
fastigio cȩlestis atꝙ angelicȩ dignitatis. ꝑ quẽ
te obseero ut rescribasm. tuosꝙ om̃s quos
in sinitensi uł inipponiensi habes ad catholi¬
cȩ eccłie communionem comiterde benigne
adhorteris. In cunis gremio etiam patrẽ tuum
laudabilem & egregium uirum abste genitũ
te cognomi. quem ut debito meritis euis a me
officio salutes peto. & nos uisere ñ graueris.
Qđ ttiam ꝓpt̾ rem tuam quã hic babes meliorẽ
apua dm̃ faciendam ñimpudent᷑ exposco. Dei
miscdĩa te circumplectatur. & ab om̃i iniquita¬

Expanded text:
tentes atque ascendentes conlocat in sempiterno tentes atque ascendentes conlocat in sempiterno fastigio caelestis atque angelicae dignitatis. per quem te obsecro, ut rescribas mihi tuosque omnes, quos in Sinitensi uel in Hipponiensi habes, ad catholicae ecclesiae communionem comiter et benigne adhorteris. in cuius gremio etiam patrem tuum, laudabilem et egregium uirum, abs te genitum esse cognoui. quem ut debito meritis eius a me officio salutes peto et nos uisere non graueris. quod etiam propter rem tuam, quam hic habes, meliorem apud deum faciendam non inpudenter exposco. dei misericordia te circumplectatur et ab omni iniquita
Abbreviated transcription (Latin):
nosseni penitus nesciebant p̃dicatores tui. nema¬
giscos auribus meis se dedisse quã uera de te
spargere crederem. Ibi enim ẽ auanitate remo¬
ta laudatio. ubi enam uituperatio ab offensio
popularem ñinore uulgi ẽẽ lȩtabilem. sed in
rebusipsis quȩ etiam siuulgo displiceant ꝓpͥo
tam̃ fulgore ac pondere ñimperitorum comm̃¬
datione p̃ciosȩ sunt. Alagisq misrandus est
qui talia imꝓbat quã ille qui de talibus imꝓ¬
batur iudicandus miser. Cumuͦ placent & sibi
debita laude popularit̃ qͦꝙ p̃dicantur. nec sic
quidem ipsȩ maiores melioresꝙ fuint abeno ui¬
dicio. qm̃ integrantur intima ueritate. & soliuis
conscientiȩ robore solidantur. Unde magis ho¬
minibus recte existimantibus quã ei de quo
uulgus bene existimat. aliquid eoceo felicita¬
tis accidit. Quȩ cum optime noueris uirbone
intuere ut cȩpisti fortissima cordis acie dñm
conuersos ad se. sed certis fidei passibus inni¬

Expanded text:
nossem, penitus nesciebant s praedicatores tui, ne manossem, penitus nesciebant s praedicatores tui, ne magis eos auribus meis se dedisse quam uera de te spargere crederem. ibi enim est a uanitate remota laudatio, ubi etiam uituperatio ab offensionpopularem non in ore uulgi esse laetabilem sed in rebus ipsis, quae, etiam si uulgo displiceant, proprio tamen fulgore ac pondere non inperitorum commendatione pretiosae sunt, magisque miserandus est, qui talia inprobat, quam ille, qui de talibus inprobatur, iudicandus miser. cum uero placent et sibi debita laude populariter quoque praedicantur, ne sic quidem ipsae maiores melioresque fiunt alieno iudicio, quoniam integrantur intima ueritate et solius conscientiae robore solidantur. unde magis hominvulgus bene existimat, aliquid ex eo felicitatis accidit. 3. Quae cum optime noveris, vir bone, intuere, ut coepisti, fortissiconuersos ad se, sed certis fidei pas- » sibus inni
Abbreviated transcription (Latin):
omino eximio & sincerissima dilecti¬
ont honorabili frĩ donato. augustinꝰ
in dño salutem. Qd te administrantẽ
multum desiderans etiã cum tibilim uenisseł
uidere ñ potui. credo ꝓpterea factum ẽe. ut
ammotuo curis publicis ex pedito potius fruerer.
quã ut illa salutatio me apud te ocioso & te
negotioso neutri nãm quantum satis cet̾desi¬
derium temperaret. Recolens quippe hone
statem abineunte ȩtate indolis tuȩ abundant̃
idoneum peclus tuum existimo. cui se xp̃c lar¬
gissime infundat. ut fructus ei afferas. ȩt̾na &
cęlesti gła quam temporali & t̾reno preconio
digniores. Amultis enimimmo ꝓrsus ab om̃ibꝰ
quosut ꝑcunctari ut ultro etiam p̃di cantes
andiit potui. castitatem urtutemꝙ admini¬
strationis tuꝑ constant̃ om̃ino laudantibus
atꝙ p̃ferentibus & sine ullo scrupulo dissonȩ
uarictatis accepi. Et eo certius qđ ignorabant
necessitudinem nãm. & utrum te uł tenuter

Expanded text:
OMINO EXIMIO ET SINCERISSIMA DILECTIONE HONORABILI FRATRI DONATO AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Quod te administrantem multum desiderans, etiam cum Tibilim uenisses, uidere non potui, credo propterea factum esse, ut animo tuo curis publicis expedito potius fruerer, quam ut illa salutatio me apud te otioso et te negotioso neutri nostrum, quantum satis esset, desiderium temperaret. recolens quippe honestatem atque probitatem ab ineunte aetate indolis tuae abundanter idoneum tuum pectus existimo, cui se Christus largissime infundat, ut fructus ei adferas aeterna et caelesti gloria quam temporali et terreno praeconio digniores. A multis enim, immo prorsus ab omnibus, quos uel percontari uel ultro etiam praedicantes audire potui, castitatem uirtutemque administrationis tuae constanter omnino laudantibus atque praeferentibus et sine ullo scrupulo dissonae uarietatis accepi et eo certius, quod ignorabant necessitudinem nostram et, utrum te uel tenuiter
Abbreviated transcription (Latin):
le habetur. & abonis tanto melius habetur.
quantominus amatur. Sedint̃ hȩc tolerat᷑
iniquitas male habentium. & quȩdam int̃
eos uira constituuntur quȩ appellantur
cuulia. ñ ꝗđ hinc fiat ut bene utentes sint.
sedut male utentes minus molesti sint. do¬
nec fideles & pi quoꝵ iure sunt om̃a qui
uł ex illis fuint ia int illos tantisꝑ uiuen¬
tes maliscoꝵ ñ obstringuntur sed extentur
purniant ad illam ciuitatẽ. ubi hereditas et̃¬
nitasẽ. ubi ñ habet nͥiustus locum. ñnͥ sapi¬
ens pͥncipatum. Ibi posidebunt quȩcum ꝙ ibi
erunt u̾re sua. Sedctam̃ ctiã hic ñintcedimus.
ut scd̃m mores legesꝙ t̾renas ñrestituantur
aliena. quamuis placabiles uosuelimus malis
ñut placeant uł ꝑmaneant mali. sea qr tac
illis fuint quicumq fuint boni. & sacrificio
mi scdit placatur ds̃. quem nͥ ꝓpitium habe¬
rent mali. nulli ceñt boni. Dui ẽ qđ occu¬
pationibus tuis loquendo uideor onerosus.

Expanded text:
le habetur, le habetur, quanto minus amatur. sed inter haec toleratur iniquitas male habentium et quaedam inter eos iura constituuntur, quae appellantur ciuilia, non quod hinc fiat, ut bene utentes sint, sed ut male utentes minus molesti sint, donec fideles et pii, quorum iure sunt omnia, qui uel ex illis fiunt uel inter illos tantisper uiuentes malis eorum non obstringuntur, sed exercentur, perueniant ad illam ciuitatem, ubi hereditas aeternitas est, ubi non habet nisi iustus locum, non nisi sapiens principatum, ubi possidebunt, quicumque ibi erunt, uere sua. sed tamen etiam hic non intercedimus, ut secundum mores legesque terrenas non restituantur aliena, quamuis placabiles uos uelimus malis, non ut placeant uel permaneant mali, sed quia ex illis fiunt, quicumque fiunt boni, et sacrificio misericordiae placatur deus, quem nisi propitium haberent mali, nulli essent boni. Diu est, ut occupationibus tuis loquendo uideor onerosus,
Abbreviated transcription (Latin):
ces reddi uibent.: An crudelior ẽ qui sub¬
trahit aliquid ut eripit diuiti. quã qͥ tru¬
cidat pauperem fęnore : Hec atq huuismo¬
di malt utiq possidentur. & uellem restitu¬
erentur. sedñẽ quo uidice repetant᷑. lam
uͦ si prudent̃ inturamur qđ scriptum ẽ. fi¬
delis hominis totus mundus diuitiarum ẽ.
infidelis autẽ nec obolus. ñne om̃s qui sibi ui¬
dentur gaudere licite conquisitis eisꝙ uti
nesciunt. aliena possidere conuncimus.
ł oc enim certe alienum ñ ẽ. qđ uire possidet᷑.
hoc autẽ iure qd iuste. & hoc iuste qđ bene.
Om̃e gͥ qd male possidetur. alienumt̃. Male
autẽ possidet. qui male utitur. Cernis gͦ
quam multi debeant reddere aliena. st uł
panci quibus reddantur reperiantur. Qui
tam̃ ubuibi sunt tantomagis ista contem¬
nunt. quanto eauistius possidere potuert᷑.
lustitiam quippe & nemomale habet. & qui
ñ dilexcerit ñ habet. Pecunia uͦ & amalisma¬

Expanded text:
ces reddi jubent? An crudelior est qui subces reddi jubent? An crudelior est qui subtrahit aliquid vel eripit diviti, quam qui trucidat pauperem fenore? Haec atque hujusmodi male utique possidentur, et vellem restituerentur; sed non est quo judice repetantur. 26. Jam ero si prudenter intueamur quod scriptum est, Fidelis hominis totus mundus divitiarum est, infidelis autem nec obolus; nonne omnes qui sibi videntur gaudere licite conquisitis, eisque uti nesciunt, aliena possidere convincimus? Hoc enim certe alienum non est, quod jure possidetur; hoc autem jure quod juste. et hoc juste quod bene. Omne igitur quod male possidetur, alienum est; male autem possidet, qui male utitur. Cernis ergo quam multi debeant reddere aliena, si vel pauci quibus reddantur, reperiantur: qui tamen ubi ubi sunt, tanto magis ista contemnunt, quanto ea justius possidere potuerunt. Justitiam quippe, et nemo male habet, et qui non dilexerit non habet. Pecunia vero, et a malis ma
Abbreviated transcription (Latin):
inclusisti. postremo aut ꝑmanente lite
exhibuisti. aut finita dimisisti. Sedillud
cur aduocato ñ dicatur in promptu ẽ. qr
scilicet ita ñuult homo repetere ꝗd patro¬
no ut male uinceret dedit. sicut ñuult
reddere qđ ab aduersario eum male u¬
cisset accepit. Quis tandẽ̾ aduocatus aut
ex aduocato ita uir optimus facile reppe¬
ritur. qui suscepto suo dicat. recipe qđ
mͥ cum tͥ male ad eẽm dedisti. & redde
aduersario tuo qđ me agente inique
abstulisti : Et tam̃ quẽ pͥoris ñrectȩ uite
rectissime pęnitet. etiã hoo facere debet
ut su lle qui iniqur litigauit ñ uult ammo¬
nitus corrigere iniquitatẽ. tuis tam̃ iniquita¬
tis nolit iste habere mercedem. nisi forte re
stituendum ẽ alienum qd ꝑ furtum clancu¬
lo aufertur. & restitirendum nẽ qđ in ipso
foro ubi peccata pumuntur decepto iudice
& circumuentis legibus obtinetur. Quid di¬
cam de usuris. quas etiam ipst leges & uidi¬

Expanded text:
inclusisti, postremo aut permanente lite inclusisti, postremo aut permanente lite exhibuisti aut finita dimisisti. sed illud cur aduocato non dicatur. in promptu est, quia scilicet ita non uult homo repetere, quod patrono, ut male uinceret, dedit, sicut non uult reddere, quod ab aduersario, cum male uicisset, accepit. quis tandem aduocatus aut ex aduocato ita uir optimus facile reperitur, qui suscepto suo dicat: Recipe, quod mihi, cum tibi male adessem, dedisti, et redde aduersario tuo, quod me agente inique abstulisti? et tamen, quem prioris non rectae uitae rectissime paenitet, etiam hoc facere debet, ut, si ille, qui inique litigauit, non uult admonitus corrigere iniquitatem, eius tamen iniquitatis nolit iste habere mstituendum est alienum, quod per furtum clanculo aufertur, et restituendum non est quod in ipso foro ubi peccata puniuntur, decepto judice, et circumventis legibus obtinetur! Quid dicam de usuris, quas etiam ipsae leges et judi