comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aulo ante dixerat. relinquo
mundũ & uado ad patrem
Nuncdicit pater mecum est.
Quis uaditadeũ quicũ illo est
Sed hoc intellegentiest uerbũ
non intellegenti pr o uerbium:
ic tamen quomodo a paruulis
non intellegit᷑ utcũq sugitur
Eteis &iã sinon prȩb& quia
nondũ eũ capiunt solidũcibũr
lacteũ nonde negat alimentũ.
xhocalimento ÷ qđ sciebantcũ
nos scomnia: Necopuscies se
uit eũquis interrog& Quod
quidemcur dixerint. quȩri
potest Uid&ur enim potius
fuis sedicendũ: Nonopus ÷
tibi ut quẽquã interroges.
Nonut quiste interrog&.
Dixerant quippe: scimus quid
nosuom̃a: Eutiq quinouit
omniamagis anescientilus
interrogurisol&. ut interro¬
gantes audiant qđ inmui uolũ
ab eo qui nouit õma siũc Nonit
ipsc interrogar&. tamquã uolens
aliquid scire quinouit omnia.
Quid sibier gouult qđ ei quẽ sciebaã
nosscomnia. Cũdicere debuisse
uideant᷑. nonopus ÷ tibi ut quẽ quã

Expanded text:
Paulo ante dixerat: Relinquo Paulo ante dixerat: Relinquo mundum, et vado ad Patrem; nunc dicit: Pater mecum est. Quis vadit ad eum, qui cum illo est? Sed hoc intelligenti est verbum, non intelligenti proverbium; sic tamen quomodo a parvulis non intelligitur, utcunque fugitur, et eis etiam si non praebet, quia nondum eum capiunt, solidum cibum, saltem lacteum non denegat alimentum. Ex hoc alimento est quod sciebant eum nosse omnia, nec opus ei esse ut eum quis interroget. Quod quidem cur dixerint quaeri potest. Videtur enim potius fuisse dicendum: Non opus est tibi ut quemquam interroges, non, Ut quis te interroget. Dixerant quippe: Scimus quia nosti omnia; et utique qui novit omnia, magis a nescientibus interrogari solet, ut interrogantes audiant, quod volunt, ab eo qui novit omnia, non ipse interrogare tanquam volens aliquid scire, qui novit omnia. Quid sibi ergo vult quod ei quem sciebant nosse omnia, cum dicere debuisse videantur, Non opus est tibi ut quemquam
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmittithorã. quanoniam in
ꝓuer bus loquet sedpalãdepa¬
tre annuntiabit eis. Inqua
horadicit cos in suo nomine
p&cituros. Nec sepatrẽ de illis
rogaturũ. eo qđ ipsepater
a m&eos quia ipsi amauerunt
treexierit &uenerit inmundũ
Iterũ relicturus mundum.
&iturus ad patrẽ. Cuergo
adhuc ꝓmittat᷑ illa inqua
sineꝓuerbus locuturus est.
Cur istidicunt. eccenunc palã
loqueris & ꝓuerbiũ nullum
dicis:. Nisiquia illa quaescit
ipse non intellegentib es se
ꝓuerbia. Illius que ad eo non
intellegunt. Ut nec saltim
non se intellegere intelle¬
gant:. Par uulienimerant.
Et non dũspirit aliter diuidi¬
cabant. quareb non ad cor¬
pus sed ad sp̃mꝑtinentibus
audiebant. Deniq deipsa
eorũ a&cate adhuc secundũ
interiorem hominẽ parua&
infirma eos ammonens.
Responditeis ihs̃.odocre¬
ditis  Ecceuenit hora mãue
nit. ut disꝑgaminiunus quisq
in ꝓpria & mesolũ relinquatis
& nonsũ solus. quia ƿat̃ mecũ ÷

Expanded text:
promittat horam qua non jam in proverbiis loquetur, sed palam de Patre annuntiabit eis; in qua hora dicit eos in suo nomine petituros, nec se Patrem de illis rogaturum, eo quod ipse Pater amet eos, quia et ipsi amaverunt tre exierit et venerit in mundum, iterum relicturus mundum et iturus ad Patrem: cum ergo adhuc promittatur hora illa in qua sine proverbiis locuturus est, cur isti dicunt, Ecce nunc palam loqueris, et proverbium nullum dicis; nisi quia illa quae scit ipse non intelligentibus esse proverbia, illi usque adeo non intelligunt, ut nec saltem non se intelligere intelligant? Parvuli enim erant, et nondum spiritualiter dijudicabant, quae de rebus non ad corpus, sed ad spiritum pertinentibus audiebant. 2. Denique de ipsa eorum aetate adhuc secundum interiorem hominem parva et infirma eos admonens, « Respondit eis Jesus: Modo creditis? Ecce venit hora, et jam venit, ut dispergamini unusquisque in propria, et me solum r non sum solus, quia Pater mecum est.
Abbreviated transcription (Latin):
corpus eẽ sed spm. Itapalam
depatre adnuntiante filio. ut
cius dem substantiae conspiciat᷑
& ipse quiadinuntiat: Tuncine¬
ius nomine p&unt quip&unt:
Quia insono eius nominis non
aliud quã resipsa÷. Qua hoc
nomine uocat᷑ intellegunt.
ec animi uanitate uelinfir¬
mitate confingunt. Tãquã
inaliolocopatrẽ. in alio silium
ante patrẽ stantẽ. & ꝓ nolis
rogantẽ. spatia sua quaque.
amborũ occupantib molib
Et uerbũade ũ cuius ÷ uerbũ
facere uerba ꝓnobis. Inter¬
uallo inter posito inter os lo¬
quentis. & auriculas audien¬
tis: & aliatalia qua sibi anima¬
les idemq carnales. Incordib
fabricant᷑ uncquidenim tale
spitalib dedocogitantib ex
corporũ consu&udine occurrit.
Negando atq resƿuendo tam¬
quõ iͫ portunas muscas ab inte¬
riorib oculis abigunt. Et sin¬
ceritati eius lucis adquiescunt.
Quateste aciudice has ipsas
imagines corporũ. suis inter¬
nis aspectib inruentes. fal¬

Expanded text:
corpus esse, sed spiritum, ita palam corpus esse, sed spiritum, ita palam de Patre annuntiante Filio, ut ejusdem substantiae conspiciatur et ipse qui annuntiat. Tunc in ejus nomine petunt qui petunt; quia in sono ejus nominis non aliud quam res ipsa est quae hoc nomine vocatur, intelligunt, nec animi vanitate vel infirmitate confingunt tanquam in alio loco Patrem, in alio Filium ante Patrem stantem, et pro nobis rogantem, spatia sua quaeque amborum occupantibus molibus, et Verbum ad eum cujus est Verbum facere verba pro nobis, intervallo interposito inter os loquentis et auriculas audientis; et alia talia quae sibi animales, iidemque carnales in cordibus fabricantur. Quidquid enim tale spiritualibus de Deo cogitantibus ex corporum consuetudine occurrit, negando atque respuendo, tanquam importunas muscas, ab interioribus oculis abigunt; et sinceritati ejus lucis acquiescunt, qua teste ac judice has ipsas imagines corporum suis internis aspectibus irruentes, fal
Abbreviated transcription (Latin):
sed ipm quiexdo est. Vt sciamus
quaado donata sunt nobisquaea
loquimur. non in sapientiae hu¬
mane doctis uerbis. sed doctis
sp̃s. spitalib spiritalia conpa¬
rantes Animalis autẽ homo
non ꝑcipit qua sunt spsdi.¬
onitaq ꝑcipicns quę sunt sp̃s
di homo animalis. sic audit que¬
cũq audit dedinatura. ut aluid
quã corpus cogitare non possit
Quãlib& amplis simũ uclimiro¬
sũ. quã lib& lucidu acspeciosa
corpus: tam̃ideo ꝓuerbia illi sin
quaccũq dicta sapientiae. Dem
corporca immutabiliq substco¬
tia. A on qđea tãquã ꝓuerbia
deputat. sed quia sic cogitat.
Quomodo qui ꝓuerbia solent
audire. Neq intellegere.
ũ uero spit᷑alis coeperit om̃o
diuidicare. ipse autẽ anemine
diiudicari. &iã sum hacuita ad¬
huc uelut ꝑspeculũ exparte
ꝑspicit. tamennon ullo co¬
poris sensu non. ullaimagiꝰ¬
ria cogitatione. quaecapit. aut
fingit Qualiũ cũq similitudi¬
nes corporũ : sed mentis certis¬
sima intellegentia. dm̃non

Expanded text:
spiritum qui ex Deo est, ut sciamus quae a Deo donata sunt nobis; quae et loquimur, non in sapientiae humanae doctis uerbis, sed doctis spiritu, spiritalibus spiritalia conparantes. Animalis autem homo non percipit quae sunt a spiNon itaque percipiens quae sunt Spiritus Dei, homo animalis, sic audit quaecunque audit de Dei natura, ut aliud quam corpus cogitare non possit, quamlibet amplissimum vel immensum, quamlibet lucidum ac speciosum corpus. Tamen ideo proverbia illi sunt quaecunque dicta sapientiae de incorporea immutabilique substantia: non quod ea tanquam proverbia deputat, sed quia sic cogitat, quomodo qui proverbia solent audire, neque intelligere. Cum vero spiritalis coeperit omnia dijudicare, ipse autem a nemine dijudicari etiamsi in hac vita adhuc velut per speculum ex parte perspicit, tamen non ullo corporis sensu, non ulla imaginaria cogitatione, qua capit aut fingit qualescunque similitudines corporum, sed mentis certissima intelligentia, ita Deum non
Abbreviated transcription (Latin):
ualescrat discipuli
xp̃iquando cũeis an¬
te passionẽ loque¬
batur magna cum
parius. sed sicut oportebat
ut magna dicerent᷑ & par¬
uis: quia nondũ accepto spũ
s cõ quẽ am modũ eũ posteius
resurrectionẽ uel ipso in suf¬
flante uel de suꝑ acceperunt.
humana magis quã diuina
sapiebant: multis indicuiis
ꝑ totũ euangeliũ declaratur
Unde & hoc: qđ inistalec¬
tione dixerunt: itenim
euangelista. Dicunt discipuli
eius: roga Ic cenunc palã

Expanded text:
uales erant discipuli Christi, quando cum eis ante passionem loquebatur magna cum parvis, sed sicut oportebat ut magna dicerentur et parvis, quia nondum accepto Spiritu sancto, quemadmodum eum post ejus resurrectionem, vel ipso insufflante, vel desuper, acceperunt, humana magis quam divina sapiebant, ut multis indiciis per totum Evangelium declaratur. Unde et hoc est, quod in ista lectione dixerunt. Ait enim Evangelista: Dicunt ei discipuli ejus: Ecce nunc palam
Abbreviated transcription (Latin):
Quoducro addidit. Etiterũ
modicũ &uidebitis me. Uni¬
uersa ꝓmisit ecdesiae: sicut
uniuersę ꝓmisit. Ecceego
uobis cũ suͥ usq: inconsũmatio¬
nẽ saculi. ontas dat dñs
ꝓmis sũ Modicũ & uidebim
cum: Vbiiã nihil rogemus.
nihil interrogem. Quiani¬
hil interroganduremanebit.¬
et nihil quȩrendulatebit:
Hoc modicũ longũ nobis
uid&ur : qm̃adhuc agitur:
Cũfinitũ fucrit: Tunc sentie¬
mus quã modicũ fuerit
Nones gosit gaudiũ nr̃m.
qualehab&mundus: Deqͥo
dictũ ÷. mundus autẽ gaude¬
bit: Nectamen in huius de¬
siderii parturitione sine
gaudio tristessimus: sed
sicut᷑ apostolus: spegauden¬
tes intribulatione patientes:
Quia & ip̃sa parturiens cui
conparatisumus. plusgau¬
d& demox futura ꝓle. quã
tristis ÷ depresenti labore.
Sedhuius sermonis istesit
finis. habent quȩstionem
molestis simã sequentia.
Nec breuitate coartanda st̃
ut possint cõmodius sid ñs
uoluerit explicari. Expli¬

Expanded text:
Quod vero addidit, et iterum modicum et videbitis me, universae promisit Ecclesiae: sicut universae promisit, Ecce ego vobiscum sum usque in consummationem saeculi . Non tardat Dominus promissum: modicum, et videbimus eum, ubi jam nihil rogemus, nihil interrogemus; quia nihil desiderandum remanebit, nihil quaerendum latebit. Hoc modicum longum nobis videtur, quoniam adhuc agitur: cum finitum fuerit, tunc sentiemus quam modicum fuerit. Non ergo sit gaudium nostrum quale habet mundus, de quo dictum est, Mundus autem gaudebit: nec tamen in hujus desiderii parturitione sine gaudio tristes simus, sed sicut ait Apostolus, Spe gaudentes, in tribulatione patientes ; quia et ipsa parturiens, cui comparati sumus, plus gaudet de mox futura prole, quam tristis est de praesenti dolore. Sed hujus sermonis iste sit finis: habent enim quaestionem molestissimam quae sequuntur, nec brevitate coarctanda sunt, ut possint commodius, si Dominus voluerit, explicari.
Abbreviated transcription (Latin):
aduiuite. Et rursus apostolus.
ccenunc tẽpus acceptabile
Eccenunc dies scclutis. Hicat
ergo. Pater uenithora quicũ
patre disposuit omnes horas.
Tamquãdicens. Pater. Quã
ꝓpt̃ homines. & apud homines
ad meclarificandũ simul consti
non peꝑcit. sed ꝓnob omnilius
tradiditeũ. Sed sipassione
clarificatus dicitꝰ. quanto ma¬
gis resurrectione: amin
passione magiscius humilitas
quã claritas cõmendatur.
a postolo teste quidicit. Humi¬
li auit sem& ipsũ factus oboe¬
diens usq ad mortẽ: Mortem
autẽ crucis He in desequitur.

Expanded text:
adjuvi te » ; et rursus Apostolus, adjuvi te » ; et rursus Apostolus, « Ecce nunc tempus acceptabile, ecce nunc dies salutis » . Dicat ergo, Pater, venit hora, qui cum Patre disposuit omnes horas: tanquam dicens, Pater, quam propter homines et apud homines ad me clarificandum simul constitnon pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit eum . Sed si passione clarificatus dicitur, quanto magis resurrectione? Nam in passione magis ejus humilitas quam claritas commendatur, Apostolo teste, qui dicit, « Humiliavit semetipsum, factus obediens usque ad mortem, mortem autem crucis » : deinde sequitur,
Abbreviated transcription (Latin):
lentio: seditasc patri exhber
uoluit pra ctorem. Ut memi¬
bis. Qm̃ tantimagistrinonso¬
lũ adipsos sermocinatio. sed
&iã ꝓipsis ad patirẽ oratio dis¬
cipulorũ es sex edificatio. t
suillorũ qui hac dicta aderant
audituri ꝓfecio & nostra qui
fueramus conseripta lecturi
ua ꝓp̃t hoc qđ ait pat̃ uenit
hora clarifica filiũtuũ. os¬
tendit omne tempus. &quid
quando facer&. Vd ficri
siner& ab illoeẽ dispositũ.
Quitẽ poreͥ subditus nonest.¬
gula tẽpora. Indi sapientia
causas esficientes habent.
Inqua nulla sunt tẽpora.
onergo credatͥ hachora fato
ur gente uenisse seddo potius
ordinante: Neccisider ea neces¬
sitas. xp̃iconexut passionem.
bsitenm ut sidera. moricoge¬
git. sed tempus xp̃s quo morere¬
tur clegit: qui&iã tẽpus quode
uis gine natus ÷ cũpatre constitu¬
it. de quosine tempore natus est
secundã quã uerã sanãq doctri¬
nã &iã paulus apostolus.  Cũ au¬
biliexaudiuite: &indic salutis

Expanded text:
lentio; sed ita se Patri exhibere lentio; sed ita se Patri exhibere voluit precatorem, ut memibis; quoniam tanti magistri non solum ad ipsos sermocinatio, sed etiam pro ipsis ad Patrem oratio, discipulorum est aedificatio. Et si illorum qui haec dicta aderant audituri, profecto et nostra qui fueramus conscripta lecturi. Quapropter hoc quod ait, Pater, venit hora, clarifica Filium tuum, ostendit omne tempus, et quid quando faceret vel fieri sineret, ab illo esse dispositum qui tempori subditus non estgula tempora in Dei sapientia causas efficientes habent, in qua nulla sunt tempora. Non ergo credatur haec hora fato urgente venisse, sed Deo potius ordinante. Nec siderea necessitas Christi connexuit passionem: absit enim ut sidera mori cogegit, sed tempus Christus quo moreretur elegit: qui etiam tempus quo de Virgine natus est, cum Patre constituit, de quo sine tempore natus est. Secundum quam veram sanamque doctrinam, etiam Paulus apostolus, « Cum aubili exaudivi te, et in die salutis
Abbreviated transcription (Latin):
rũ. sed palã depatre adnim¬
tiaturũ. Cadem quippe illi¬
us uerba rcuelante sp̃uscõ
intellegentib iãnonerant
futura ꝓuerbia. Neq enim
loquente ineorũ cordib spu
scõtaciturus erat uigenitus
filius. Quidix̃ inea hora palã
sc illis ad nuntiaturũ eẽ depa¬
tre. Qđeis utiq iamintelle¬
gentib noneẽt ꝓuerbiũ ⁊ sed
hoc quoq ipsu quomodo simul
loquantꝰ in suorũ spiritalium
Immo ipsatrinitas. qua inse¬
parabiliter operat᷑. Intelle¬
gentib ÷ uerbũ. Nonintelle¬
tus. Ut muillo scilic& pacem
haberent inmundo habentes
prassurã. ex hortatusq fius¬
s& ut siderent qm̃ ipse uicit
mundũ. Eoquierat ad illos
sermonesinito. deinde ad
patrẽ uerba direx. Nora¬
re iãcocpit. icenĩeuanꝗe¬
lista. sequitur dicens. Haeclo¬
cutus ÷ ilĩs. & subleuatis oculis
incaelũ dixit. Pater. Uenit ho¬
ra. clarsfiliũtuũ Poterat
dĩs. ungenitus & co&eri¬
patrimfor ma serui e ex formio
serui si hoc opus eẽt orare si¬

Expanded text:
 sed palam de Patre annuntiaturum. Eadem quippe ipsius verba, revelante Spiritu sancto, intelligentibus jam non erant futura proverbia. Neque enim loquente in eorum cordibus Spiritu sancto, taciturus erat unigenitus Filius, qui dixit in ea hora palam se illis annuntiaturum esse de Patre, quod eis utique jam intelligentibus non esset proverbium. Sed hoc quoque ipsum, quomodo simul loquantur in suorum spiritualium s sanctus, imo ipsa Trinitas quae inseparabiliter operatur, intelligentibus est verbum, non intellitus, ut in illo scilicet pacem haberent, in mundo habentes pressuram, exhortatusque fuisset ut confiderent, quia ipse vicit mundum; eo qui erat ad illos sermone finito, deinde ad Patrem verba direxit, et orare jam coepit. Sic enim Evangelista sequitur, dicens: Haec locutus est Jesus, et sublevatis oculis in coelum dixit: Pater, venit hora, clarifica Filium tuum. Poterat Dominus Unigenitus et coaetPatri in forma servi et ex forma servi, si hoc opus esset, orare si
Abbreviated transcription (Latin):
Ipsaerit. nopt̃ hanc sacramen¬
tiscius imbuimur. propter
hanc mirabilib eius operib
& sermonib erudimur: ꝓpt̃
hanc sp̃s eius pignus accipinꝵ.
propt̃ hanc meũ credimus &
speramus. Neuis amore quan¬
tũ donat accendimur ac
pace in pras suris omnihus
consolamur. hac apres suris
omnib liberamur: ropt̃
hanc omnẽ tribulationem
fortiter sustinemus. Utm
hac feliciter sinculla tribula¬
tione regnemus. Uerito ad
cã clausit uerba qua parum
intellegentib discipuliserant
ꝓuerbia. Intellecturis eaquan
suuobis apuduos manens.

Expanded text:
ipsa erit. Propter hanc Sacramenipsa erit. Propter hanc Sacramentis ejus imbuimur, propter hanc mirabilibus ejus operibus et sermonibus erudimur, propter hanc Spiritus ejus pignus accepimus, propter hanc in eum credimus et speramus, et ejus amore quantum donat accendimur: hac pace in pressuris omnibus consolamur, hac a pressuris omnibus liberamur: propter hanc omnem tribulationem fortiter sustinemus, ut in hac feliciter sine ulla tribulatione regnemus. Merito ad eam clausit verba, quae parum intelligentibus discipulis erant proverbia; intellecturis ea quansum vobis, apud vos manens.
Abbreviated transcription (Latin):
in illo : Noneniminciss& ille
mundũ. si mẽbraeius uincer&
Un eleait apostolus¬
mundus ratiasdo quidat
nobis uic toriã : Continuoque
fidite egouici mundum.
NTBIS TA QUX NUNI.
sumus adiuuante dño
tractaturi dixerat
ihs̃. hac loquutus
Asũuobis ut inme
pacẽ habeatis: Qua non recen¬
tiora paulo superius abeodie¬
ta. sedom̃a debemus accipe¬
re. siue quacũq illis locutus
est. ex quocos coepit habere
discipulos. siue certe ex quo
postcaenã exorsus ÷ hunc ad¬
mirabilẽ ꝓlixũq sermonẽ
alem quippe cõmemorauit
causam. curcis sit locutus.
Vt adcũ finẽ rectissime re¬
ferant᷑. Uel om̃a qua locu¬
tus ÷ eis. uel eamaxime quaedi¬
xit iãꝓcis moritur us. Tãquã
uerba nouissima. postea¬
quã de coniunuio scõ ille quieũ
fuerat traditurus egressus
sermonis sui ut millo pacem
haberent. Propt̃ qđ totum
agitur qđ xp̃iani sumus.
acenimpax finẽ tẽporis rĩ
hab&. &ominis piȩ nos trae
intentionis. actionisq finis.

Expanded text:
ille mundum, si membra ejus vinceret mundus. Unde ait Apostolus: Gratia Deo, qui dat nobis victoriam , continuoque fidite, quia ego vici mundum. ista, quae nunc sumus, adjuvante Domino, tractaturi, dixerat Jesus: Haec locutus sum vobis, ut in me pacem habeatis: quae non recentiora paulo superius ab eo dicta, sed omnia debemus accipere, sive quaecunque illis locutus est, ex quo eos coepit habere discipulos, sive certe, ex quo post coenam exorsus est hunc admirabilem prolixumque sermonem. Talem quippe commemoravit causam, cur eis sit locutus, ut ad eum finem rectissime referantur, vel omnia quae locutus est eis, vel ea maxime quae dixit jam pro eis moriturus, tanquam verba novissima, posteaquam de convivio sancto ille qui eum fuerat traditurus, egressus  causam sermonis sui, ut in illo pacem haberent, propter quod totum agitur quod christiani sumus. Haec enim pax finem temporis non habebit, sed omnis piae nostrae intentionis actionisque finis
Abbreviated transcription (Latin):
goait. pat̾ uenit hora clarifica
filiũtuũ. sic intellegendum est
tãquã dixerit: uenit hora semi¬
nande humilitatis. fructũ non
differas claritatis. ed quid
sibi uult qđ sequit. ut filius tuus
clarificeteũquid auiã ds̃
nis siuc passionis. exquaillũ
clarificarioporter& ⁊. Quo¬
modoigitꝰ cũ cdarificaturus
erat filius. cuius claritas sem¬
piterna. Nec exforma humo¬
na potuit uideriminor. Nec
indiuina poss& eẽ amplior
Sedistã questionẽ in hunc ser¬
monẽ nolo artare. Aut hinc
cũ facere longiorem.

Expanded text:
go ait, Pater, venit hora, clarifica go ait, Pater, venit hora, clarifica Filium tuum; sic intelligendum est, tanquam dixerit, Venit hora seminandae humilitatis, fructum non differas claritatis. Sed quid sibi vult quod sequitur, Ut Filius tuus clarificet te? Numquid etiam Deus nis sive passionis, ex qua illum clarificari oporteret? Quomodo igitur eum clarificaturus erat Filius, cujus claritas sempiterna nec ex forma humana potuit videri minor, nec in divina posset esse amplior? Sed istam quaestionem in hunc sermonem nolo arctare, aut hinc eum facere longiorem.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuenit qđ ingloriã ÷ dipatris.
Nã &ipsũ nomen. sunspiciant᷑
codices greciexqualingua.
cpistolȩ a postolicȩ transla¬
tesunt in latinecm. qđ hic
legit᷑ gloria ibnlegit doxa
unde uerbũ diriuatũ ÷ ingrȩ¬
Qđinter preslatinus ait cla¬
rifica. cũ poss& &iã glorisi¬
cadicere. Qđ tantunde ual&
Et ideo pos s& &iã mapostoli
epistola ubi÷ glocia. claritas
poni: ꝗđ sifier&. Tantundẽ
ualer&. Vt autẽ non receda¬
tus auerborũ sonis quẽam¬
modũ aclaritate clarificatio
sic agloria glorificano diriua¬
tur. Ut er gome diatordi
resur rectione clarificaret
uel glorificar&ur. prius
humiliatus ÷ passione. Nop
enimamortis resus rexis¬
s&. simortuus non fuiss&
umilitas claritatis: meritũ
claritas humilitatis ÷ premium.
Cedhoc factũ ÷ in forma serui:.
informauerodi semꝑfuit. semꝑ
erit claritas: Immonon fuit
qua suamnonsit: Necerit qua¬
si nondũ sit. sed sine initio sine
fine semꝑ ÷ claritas. Duoder¬

Expanded text:
ue, in gloria est Dei Patris . Nam et ipsum nomen, si inspiciantur codices graeci, ex qua lingua Epistolae apostolicae translatae sunt in latinam, quod hic legitur gloria, ibi legitur δόξα: unde verbum derivatum est in graequod interpres latinus ait clarifica, cum posset etiam glorifica dicere, quod tantumdem valet. Et ideo posset etiam in Apostoli Epistola, ubi est gloria, claritas poni: quod si fieret tantumdem valeret. Ut autem non recedatur a verborum sonis, quemadmodum a claritate clarificatio, sic a gloria glorificatio derivatur. Ut ergo mediator Dei resurrectione clarificaretur vel glorificaretur, prius humiliatus est passione: non enim a mortuis resurrexisset, si mortuus non fuisset. Humilitas, claritatis est claritas, humilitatis est praemium. Sed hoc factum est in forma servi; in forma vero Dei semper fuit, semper erit claritas: imo non fuit quasi jam non sit, nec erit quasi nondum sit; sed sine initio, sine fine semper est claritas. Quod er
Abbreviated transcription (Latin):
relinquatis. Non uult cos
tales ẽẽ in consequente pracs¬
sura. Quã posteius ascensionẽ
inmundo fucrant habituri
ut relinquant cũ. sedut imillo
pacem habeant ꝑmanentes
in co. Nonenim quando com¬
prehensus :. tantũ modo
car nesua eiuscarnẽ. Uerũ
&iã mente relinquerunt
fidem. Ad hoc ꝑtin& qdait
Modocreditis. Ecceuenit
hora ut disꝑgaminimn ꝓpria
& merelinquatis. ã quã dice¬
r&c. Tuncita ꝑtur bamini
Vt &iã qđ modo creditis re¬
linquatis. Uenerunt enim
adtantã desperationẽ. &su¬
e pristinȩ fideiutita dixerĩ
mortẽ. Quanta apparuit
in illo cleopa qui post eius
resurrectionẽ cũ illos eloqui
nesciens. & quidei contige It¬
rit narrans: Nos inquit spera Ni¬
bamus qđ ipse fucrat re¬
dempturus isrł. Eccequo¬
modo cũrdi querant: dese¬
rendo &iã ipsã fidem qua
ineũ ante crediderant: NIS
Ineauero pras sura quã postDN
reliquerunt. Et quãuis fu¬
gerent deciuitate inciuitatem
ab ipso non refugerunt: sedut

Expanded text:
nquatis, non vult eos tales esse in consequenti pressura, quam post ejus ascensionem in mundo fuerant habituri, ut relinquant eum; sed ut in illo pacem habeant permanentes in eo. Non enim quando comprehensus est, tantummodo carne sua ejus carnem, verum etiam mente reliquerunt fidem. Ad hoc pertinet quod ait, Modo creditis? Ecce venit hora, ut dispergamini in propria, et me relinquatis: tanquam diceret, Tunc ita perturbabimiut etiam quod modo creditis relinquatis. Venerunt enim ad tantam desperationem, et suae pristinae fidei ut ita dixerim mortem, quanta apparuit in illo Cleopa, qui post ejus resurrectionem cum illo se loqui nesciens, et quid ei contigerit narrans: Nos, inquit, sperabamus quod ipse fuerat redempturus Israel . Ecce quomodo eum reliquerant, deserendo etiam ipsam fidem, qua in eum ante crediderant. In ea vero oppressura, quam post reliquerunt: et quamvis fugerent de civitate in civitatem, ab ipso non refugerunt; sed ut
Abbreviated transcription (Latin):
eius incipit insermoneapas¬
toli. Ab eoloco ubiait. sem&¬
ipsu exinaniuit formã serui
accipiens & ꝑuenit usq ad mor¬
tẽ crucis: Claritas uero eius

Expanded text:
ejus incipit in sermone Apostoli, ab eo loco ubi ait, Semetipsum exinanivit formam servi accipiens; et pervenit usque, ad mortem crucis. Claritas ve
Abbreviated transcription (Latin):
piũ quo colimus dm̃ . fecit ds̃
Etidit quiabonũ ÷ Ideo
quippe amauit ipse qđ fecit.
mar&: Nisiantequã id face¬
r& nos a mar&: Etcredi¬
distis inquit. qr ego adoexii:
xiiapatre & ueniin mundũ
Iterũ relinquo mundũ & ua¬
do ad patrẽ. Mlane credidi¬
mus: Neq enĩ ꝓpter ea deb&
incredibile uideriquia sic
admundĩuemens exut a patreut ñ dese¬
rer& patuẽ & sicuadit ad patrẽ melto
mundo ut nondeserat mundulu
ostendit. qđ deiuir gine as supsit
Reliquit mundũ corporalidisces¬
sione. perrex̃ ad patrẽ homi¬
nis ascensione. Nec mundum
deseruit praesenti gubernatio¬

Expanded text:
pium quo colimus Deum, fecit Deus, pium quo colimus Deum, fecit Deus, et vidit quia bonum est, ideo quippe amavit ipse quod fecit. amaret, nisi antequam id faceret, nos amaret. 6. Et credidistis, inquit, quia a Deo exivi. Exivi a Patre et veni in mundum: iterum relinquo mundum, et vado ad Patrem. Plane credidimus. Neque enim propterea debet incredibile videri, quia sic ad mundum veniens exiit a Patre, ut non desereret Patrem; et sic vadit ad Patrem relicto mundo, ut non deserat mundum. ostendit quod de Virgine assumpsit. Reliquit mundum corporali discessione, perrexit ad Patrem hominis ascensione, nec mundum deseruit praesentiae gubernatio
Abbreviated transcription (Latin):
audire cũpatre: Qđ eũ signi¬
ficasse arbitror ubiait. & non
dicouobis quia egorogabo pa¬
trẽ deuobis. Ad hoc quipƿe
intuendũ. Quomodo non ro¬
gat patrẽ filius. sed simul
ex audiunt rogantes pater
& filius: Nonnisi spĩtalis
oculus mentis ascendit.
Ipsecnim pater inquitamat
uos. Quia me amastis:
ille quianos amamus. Anpo¬
tius quia illeamat. ideonos a¬
mamus Exepistola sua
euangelista idem ipse res¬
pondeat. Nos diligimus inquit.
Qui aipse prior dilexit nos
Hinc ergo factũ÷ utdiligerem
quia dilectisumus. Prorsus¬
si donũdi ÷ diligeredm̃. Ipse
ut diligor&ur dedit. quinon
dilectus dilexit. Displicen¬
tes amatisumus. utess&
innobis unde placeremus.
onenim amarem filium
nisia mareinus & patremi
Amat nos pater quia nos a¬
mamus filiũ. cũ apatre &
filio accipime. Ut& patrem
amemus & filiũ. Diffun¬
dit enim caritatẽ in cordib
& patrẽ amenꝵ & filium
& quẽ spm̃ cũ patre amanius
& filio. Amoremitaq nr̃m

Expanded text:
audire cum Patre; quod eum significasse arbitror, ubi ait: Et non dico vobis quia ego rogabo Patrem de vobis. Ad hoc quippe intuendum, quomodo non rogat Patrem Filius; sed simul exaudiunt rogantes Pater et Filius, non nisi spiritalis oculus mentis ascendit. Ipse enim Pater, inquit, amat vos, quia vos me amastis. ille, quia nos amamus? An potius quia ille amat, ideo nos amamus? Ex Epistola sua evangelista idem ipse respondeat. Nos diligimus, inquit, quia ipse prior dilexit nos . Hinc ergo factum est ut diligeremus, quia dilecti sumus. Prorsus donum Dei est, diligere Deum. Ipse ut diligeretur dedit, qui non dilectus dilexit. Displicentes amati sumus, ut esset in nobis unde placeremus. Non enim amaremus Filium, nisi amaremus et Patrem. Amat nos Pater, quia nos amamus Filium, cum a Patre et Filio acceperimus, ut Patrem amemus et Filium. Diffundit enim charitatem in cordibus  Patrem amamus et Filium, et quem Spiritum cum Patre amamus et Filio. Amorem itaque nostrum
Abbreviated transcription (Latin):
a nostiom̃a. Et nonopus ÷
tibi ut quiste inter rog&:
Inhoccredim quia adõ existi.
psedñs paulo antedixerat.
haec in ꝓuerbus locutus sũ uob.
uenthora cũiã nonin ꝓuerbus
loquar uobis. uomodo ergo
istidicunt. Eccenunc palam
loqueris & ꝓuerbiũ nullũ dicis
ũquidhora iamuenerat. qua
noniam in ꝓuerbus se ꝓmiserat
locuturũ ⁊ Pror sus qđ nondui
illa horaueniss&: continuatio
uerborũ eius ostendit. quȩ ita
sese hab&. Haecinquit in ꝓuer¬
bus locutus sũuobis. Uenit
hora cũiam nonin ꝓuerbus lo¬
quar uobis. sed palã depatre

Expanded text:
a nosti omnia, et non opus est tibi ut quis te interroget; in hoc credimus quia a Deo existi. » Ipse Dominus paulo ante dixerat, « Haec in proverbiis locutus sum vobis: venit hora cum jam non in proverbiis loquar vobis. » Quomodo ergo isti dicunt, Ecce nunc palam loqueris, et proverbium nullum dicis? Numquid hora jam venerat, qua non jam in proverbiis se promiserat locuturum? Prorsus quod nondum illa hora venisset, continuatio verborum ejus ostendit, quae ita sese habet: « Haec, inquit, in proverbiis locutus sum vobis: venit hora cum jam non in proverbiis loquar vobis, sed
Abbreviated transcription (Latin):
cognoscendii ÷ cognoiustis.
Uel non peastis quicquã.
qm̃ in cõnparatione rei. quã
p&ere debiustis: ꝓnihilo
habendũ ÷ quod p&cistis.
Ut igit᷑ ineius nomine. nor
mhil sed gaudiũ plenũ p&ant
Qm̃sialiquid aliud ꝓ&unt
idem aliquid nihil est.
Exhortat᷑ dicens. Petite &ac¬
plenũ dest. hocinnomi¬
ne meo peate ut gaudium
rantes scõs suos nequaquã

Expanded text:
cendum est cognovistis; vel non petistis quidquam, quoniam in comparatione rei quam petere debuistis, pro nihilo habendum est quod petistis. Ut igitur in ejus nomine non nihil, sed gaudium plenum petant quoniam si aliquid aliud petunt, idem aliquid nihil est, exhortatur dicens, Petite, et acplenum: id est, hoc in nomine meo petite, ut gaudium rantes sanctos suos nequaqu
Abbreviated transcription (Latin):
sed pcdã depatre meo acinun¬
tiabo uobis. Pussem dicere
hanc dequaloquit᷑ hora. futu¬
r ũ oportere sȩculũ intellegi
atus paulus dicit facie ad fa¬
ciem: Vt qđ ait. haec in ꝓuer¬
bus locutus sũ uobis. hoc sit
qđ ab codem a postolodictũ ÷
Videmus nunc ꝑspeculũ ine¬
nigmate. Adnuntiabo autẽ
uobis. quia ꝑfiliũ pater ui¬
debit᷑. Iuxta illud qđ alibiait:
eq patrẽ quis cognosc& nisi
filius: &cui uoluerit filius
reuelare: Sedistũ sensum
uidedir inpedire qđ sequitur
Illo dic innomineincopetis:
rimus ad regnũ. Vbisimiles
cierimus qm̃ uidebim⁊ eum
sicutiest: Quid p&ituri sum
quando satiabit᷑ in nobis desi¬
deriũ nrm Unde & in alio
ꝓsclmodicit᷑ satiabor cum
manifestat᷑ gloriatua
&itionãq alicuius ÷ indigen¬
tiae. Quȩibi nullacrit. ubi
haec sati&aserit. Nelinquit᷑
itaq: quantũ sapere ualeo
Vt intellegat᷑ ihs discipulos
suos de carnalib uel animali¬
b se spĩtales ꝓmi ns se factu¬

Expanded text:
sed palam de Patre annuntiabo vobis. Possem dicere hanc, de qua loquitur horam, futurum oportere saeculum intelligi, atus Paulus dicit, facie ad faciem , ut quod ait: Haec in proverbiis locutus sum vobis, hoc sit, quod ab eodem Apostolo dictum est: Videmus nunc per speculum in aenigmate . Annuntiabo autem vobis, quia per Filium Pater videbitur, juxta illud quod alibi ait, Neque Patrem quis cognoscit, nisi Filius, et cui voluerit Filius revelare . Sed istum sensum videtur impedire quod sequitur: Illo die in nomine meo petetis. rimus ad regnum, ubi similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est , quid petituri sumus, quando satiabitur in bonis desiderium nostrum ? Unde et in alio psalmo dicitur: Satiabor cum manifestabitur gloria tua . Petitio namque alicujus est indigentiae, quae ibi nulla erit ubi haec satietas erit. 4. Relinquitur itaque, quantum sapere valeo, ut intelligatur Jesus discipulos suos de carnalibus vel animalibus se spirituales promisisse factu
Abbreviated transcription (Latin):
conspectib recessurus. sed qđ
es s& iturus ad patrẽ qđ fecit
postea quã resur rexit: &cũ
cis ꝑquadraginta des conuer¬
satus ascendit incaelũ. Illiser¬
goait. Uodicũ &iã non uide¬
bitis me. quicũcor poraliter
tuncuidebant quiaitur us
erat ad patrẽ. Et cũ deinceps
mortalẽ uisuri nonerant.
Qualẽ cũ istaloqueret᷑ uidebad

Expanded text:
aspectibus recessurus; sed quod aspectibus recessurus; sed quod esset iturus ad Patrem, quod fecit posteaquam resurrexit, et cum eis per quadraginta dies consatus, ascendit in coelum. Illis ergo ait: Modicum, et jam non videbitis me, qui eum corporaliter tunc videbant, quia iturus erat ad Patrem, et eum deinceps mortalem visuri non erant, qualem cum ista loqueretur, videbant.
Abbreviated transcription (Latin):
refert᷑ quicquid bene agitur
Quia ꝓpt̃ huncagit᷑. Ipseautẽ
non propt̃ alud: sed ꝓpt̃ serp¬
sũ tenet᷑ & hab&ur. biergo
finis qui sufficit nobis: Mer¬
nusigit᷑erit. Aeq enim nob
sufficit finis Nisicuius ÷ nul¬
lus finis. Hoc inspiratũ erat
philippo quandodix̃. dñe os¬
tende nob patrẽ & sufficit nob
n quaos tensione se ꝓmisit
& filius dicens: noncredis
rectissime audiuinꝵ. gaudo
uestrũ nemotoll& a uobis:
Dehis&iã qua superius dicta
sunt: melius existimo intellegia
quo prȩsens ꝑuolat sȩculum
Unde dicit idemipse cuangelis¬
ta. incpistolasua. Nouissima
hocaest Id conãq addidit.
quiauado ad patrẽ : Qđ ãprio¬
rem sententiã referendu ÷
ubiait. Modicũ &iã noninde¬
bitis me: Nonadposteriorem
ubiait. Et iterũ modicũ &aude¬
bitisme: Eundo quippe ad pa¬
trẽ facturus erat ut noneum
uiderent. Ac ꝑ hoc nonideo dic¬
tũ ÷ quia fuerat moriturus.
et donecresur ger& ab eorũ

Expanded text:
refertur quidquid bene agitur, refertur quidquid bene agitur, quia propter hunc agitur. Ipse autem non propter aliud, sed propter seipsum tenetur et habetur. Ibi ergo finis, qui sufficit nobis; aeternus igitur erit. Neque enim nobis sufficit finis, nisi cujus nullus est finis. Hoc inspiratum erat Philippo, quando dixit: Domine, ostende nobis Patrem, et sufficit nobis . In qua ostensione promisit et Filius dicens: Non credisrectissime audimus, Gaudium vestrum nemo tollet a vobis. 6. De hoc etiam quae superius dicta sunt, melius existimo intelligi, quo praesens pervolat saeculum: unde dicit idem ipse evangelista in Epistola sua, Novissima hora est . Ideo namque addidit, quia vado ad Patrem: quod ad priorem sententiam referendum est, ubi ait, Modicum et jam non videbitis me; non ad posteriorem ubi ait, et iterum modicum et videbitis me. Eundo quippe ad Patrem, facturus erat ut eum non viderent. Ac per hoc non ideo dictum est, quia fuerat moriturus, et donec resurgeret, ab eorum
Abbreviated transcription (Latin):
undeiam dixerat. quidiligitur
a patremco. Et ego diligam
cũ. et manifestobomeipsuilli.
amquippe resur rexerat:
Iamscillis incarne monstra¬
uerat. Iamsedebat addex¬
terãpatris. quando dicebat.
idemipse apostolus iohannes
cuius & hoc euangeliũ ÷ Ine¬
pistola sua: Dilectis siminunc
filudi sumus. et nondu ma¬
nifestatũ : qđerimus Sci¬
mus quia cum manifestatus
fuerit similesei erimus.
stauisio nonuite huius est.
sed futurȩ: Nontẽ poralis
seda&ernae. Hace÷ autẽ
uita &erna dicente ipsauita
Videmus nunc ꝑspeculũ me
nigiate. Tuncautẽ facie
ad faciem. N uncscio ex parte:
Tunc autẽ cognos cam. sicut &
cognitus sũ. Hunc totius labo¬
ris sui fructũ ec desia nunc par¬
turit desiderando tuncest pa¬
ritura cernendo. Parturit. gii¬
nando. Gemendo paritura
leando Parturit orando
paritura laudando. Etideo
masculũ qm̃a distũ fructum¬
fructũ contẽplationis: Cunc¬
ta officia referunt᷑ actionis.
huic seruit actio. Adhuncenĩ

Expanded text:
diligetur a Patre meo; et ego diligam eum, et manifestabo meipsum illi . Jam quippe resurrexerat, jam se illis in carne monstraverat, jam sedebat ad dexteram Patris, quando dicebat idem ipse apostolus Joannes, cujus est hoc Evangelium, in Epistola sua: Dilectissimi, nunc filii Dei sumus, et nondum manifestatum est quid erimus: scimus quia cum manifestatum fuerit, similes ei erimus, Ista visio non vitae hujus est, sed futurae; non temporalis, sed aeterna. Haec est autem vita aeterna, dicente ipsa vita, Videmus nunc per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem. Nunc scio ex parte, tunc autem cognoscam, sicut et cognitus sum . Hunc totius laboris sui fructum Ecclesia nunc parturit desiderando, tunc est paritura cernendo. Parturit gemendo, paritura laetando. Parturit orando, paritura laudando; et ideo masculum, quoniam ad istum fructum contemplationis, cuncta officia referuntur actionis.huic servit actio. Ad hunc enim
Abbreviated transcription (Latin):
ã & inipsis qua sumimus alim̃¬
tis. Usq: ad eonon: lacticon¬
trarius soliduscib Vt ipse
lactescat quopossit eẽ aptus
infantib : Ad quos ꝑmatris
ued nutricis ꝑuenit carnem:
sicut fecit &iã mater ipsa sa¬
pientia. quacũsit in excelsis
angelocũ soliduscib idignata÷ q̃odi¬
modol actescere pariuilis. cũ uerbũ

Expanded text:
Nam et in ipsis quae sumimus alimeNam et in ipsis quae sumimus alimentis, usque adeo non est lacti contrarius solidus cibus, ut ipse lactescat, quo possit esse aptus infantibus, ad quos per matris vel nutricis pervenit carnem: sicut fecit etiam mater ipsa sapientia, quae cum sit in excelsis Angelorum solidus cibus, dignata est quodammodo lactescere parvuli
Abbreviated transcription (Latin):
mũ catecizati Ut lacte ale¬
rentur non solidocibo.: Cuius
lactis adhebreos cõmemorat᷑
ubertascis quos uolebat cibi
soliditate iã pascere : ꝓpĩ qđ ait.
Ideoq remittentes initu xp̃i
uerbũ. In consũmationẽ res¬
piciam: Noniterũ lacientes
operib & fidei indm̃. lauacri.
doctrine. inpositionis manus.
Resurrectionis &iã mortuoũ.
Et iudicua&erm. Haecest lac¬
tis ubertas. sinc quo noninuñ.
quiiam quidem ratione utunt᷑
ut pos sint credere. sedbonũ
amalo non credendotcentũ.
Verũ &iã intellegendo qđ ꝑti¬
n& ad solidũcibũ separarenon
possunt. Quod autẽ in lactis
cõmemoratione posuit &doc¬
trinã ipsa e qua ꝑsymbolũ
tradit᷑. Et orationẽ dominicã.
Sedhuiclacti absit. utsit contra¬
rius cib rerũ spiritaliũ firma
intellegentia capiendus: qui
colosensib: & thesalonicensib
defuit. et supplendus fuit.
uando enim suppl&ur qđ de¬
fuit: Nonimꝓbatur qđ fuit.

Expanded text:
mum catechizati, ut lacte alemum catechizati, ut lacte alerentur, non solido cibo: cujus lactis ad Hebraeos commemoratur ubertas eis quos volebat cibi soliditate jam pascere. Propter quod ait: « Ideoque remittentes initii Christi verbum, in consummationem respiciis, et fidei in Deum, lavacri doctrinae, et impositionis manuum, resurrectionis etiam mortuorum, et judicii aeterni » . Haec est lactis ubertas, sine quo non vivunt qui jam quidem ratione utuntur ut possint credere, sed bonum a malo, non credendo tantum, verum etiam intelligendo quod pertinet ad solidum cibum separare non possunt. Quod autem in lactis commemoratione posuit et doctrinam, ipsa est quae per symbolum traditur et orationem dominicam. 6. Sed huic lacti absit ut sit contrarius cibus rerum spiritualium firma intelligentia capiendus, qui Colossensibus et Thessalonicensibus defuit, et supplendus, fuit. Quando enim suppletur quod defuit, non improbatur quod fuit.
Abbreviated transcription (Latin):
neseducatur ab cis. quimalum¬
putando eẽ substantiã quã non
fecitds̃. Mutabilem substantiã
faciunt ipsudm̃: sicut manichei
uelsiquȩ alic pestes ita decipiunt.
edmente adhuc paruulis quos
dicit apostolus carnales lacte
nutriendos. Omnis dehacre
sermo quo agit᷑ ut non solũcre¬
datur. Uerũ &iã intellegatur.
sciaturq qđ dicitꝰ. ꝑcipere talia
nonualentib onorosus est: faci¬
liusq illos pr imit quam pascit.
÷ quofit. Vt spirit ales ista car¬
nalib nonominimodo taceant.
ꝓpt̃ catholicã fidem quȩ mom¬
nib: praedicanda ÷ Nectamen
sic disserant. ut uolenteseam
ꝑlucere ad intellegentiã
Noncapacem facilius fastidiri
faciant inueritate sermonẽ.
quã in sermone ꝓcipiueritatẽ.
ropterea dicit scribens
adcolosenses : Et sicorpore
Eł adthe salonicenses.
octe acdie inquit abundan¬
tius orantes ut uideamus faci¬
em urãm: Et supplcamus
quadesunt fidei uestrae.
INtellegendi sunt utiq ita pri¬

Expanded text:
ne seducatur ab ne seducatur ab putando esse substantiam quam non fecit Deus, mutabilem substantiam faciunt ipsum Deum, sicut Manichaei, vel si quae aliae pestes ita desipiunt. 5. Sed mente adhuc parvulis, quos dicit Apostolus carnales lacte nutriendos, omnis de hac re sermo, quo agitur ut non solum credatur, verum etiam intelligatur sciaturque quod dicitur, percipere talia non valentibus onerosus est, faciliusque illos premit quam pascit. Ex quo fit ut spirituales ista carnalibus non omnimodo taceant, propter catholicam fidem, quae omnibus praedicanda est; nec tamen sic disserant, ut volentes ea perducere ad intelligentiam non capacem, facilius fastidiri faciant in veritate sermonem, quam in sermone percipi veritatem. Propterea dicit scribens ad Colossenses; Et si corpore ad Thessalonicenses: Nocte ac die, inquit, abundantius orantes, ut videamus faciem vestram, et suppleamus quae desunt fidei vestrae . Intelligendi sunt utique ita pri
Abbreviated transcription (Latin):
enimuidemus tam quã defi¬
nitũeẽ quẽ ꝑfectorũ dicit soli¬
dũcibũ. & hoccẽ illud qđ aco¬
rinthiosscriptũe. sapienũ
loquimur interper fectos
uos autẽ ꝑfectos uoluerit
hocloco intellegi: subiecit atq
ait, uiꝑhabitũ exercitatos
habent sensus : Ad separandũ
bonum amalo.  ocergoqui
inualida & in exercitatamente
non possunt ꝓ fectonisifidei
quodã lacte teneant᷑. Ut & inuis:¬
bilia quaenonuident : & intellegibi¬
lia quȩ nondum intellegut cre¬
dant: facile aduanas & sacrilegas
fabulas ꝓmissione scientiȩ du¬
llota cuntur. Ut &ebonũ & malum
nonis sorporalib imaginibus
Et malũ nonnisi substantiam
putare nonpossint: Cũsit po¬
tius abimmutabili substantia.
mutabiliũ substantiarũ quidã
defectus Quas fecit exnihilo
ipsa immutabilis & sũma substan¬
tia. quiesids̃. Quod ꝓfecto
quis quis non solu credit. Verũ
&iã exercitatis interiorib am¬
mi sensib intellegit. ꝑcipit.
nouit. Non÷ iam meuendum

Expanded text:
enim videmus tanquam definitum esse quem perfectorum dicit solidum cibum; et hoc esse illud quod ad Corinthios scriptum est, Sapientiam loquimur inter perfectos . Quos autem perfectos voluerit hoc loco intelligi, subjecit atque ait, Qui per habitum exercitatos habent sensus, ad separandum bonum a malo. invalida et inexercitata mente hoc non possunt perfecto nisi fidei quodam lacte teneantur, ut et invisibilia quae non vident et intelligibilia quae nondum intelligunt, credant, facile ad vanas et sacrilegas fabulas promissione scientiae seducuntur, ut etiam bonum et malum non nisi corporalibus imaginibus et malum nisi substantiam putare non possint, cum sit potius ab immutabili substantia mutabilium substantiarum quidam defectus, quas fecit ex nihilo 243 ipsa immutabilis et summa substantia quae est Deus. Quod profecto quisquis non solum credit, verum etiam exercitatis in exterioribus animi sensibus intelligit, percipit, novit. Non est jam metuendum
Abbreviated transcription (Latin):
uunc quidem tristitiã hab&as
Iterũ autẽ iudebouos. & gaude¬
bit corur̃m. Et gaudiũ urm
ne motolla a uobis. Necista
similitudo ad intellegendũ ui¬
decur ec̃ difficilis qm̃ conpa¬
ratiocius in promptuest. Eodẽ
ipso exponente cur dictasit.
arturitio quippe tristitiae.
partus autẽ gaudio conparat᷑.
uodtunc mocgis eẽ consueuit.
quando non puella sed puer
nascit᷑. Quoducroait. gaudi¬
um urm̃ ne motolla a uobis
Significatũ ÷ qđ ait apostolus.¬
p̃s surgens amortius iã non
morieur: Et morsciultranon
dominabit᷑. Hucusq: inisto
euangelii capitulo undehodie
dis putaumꝵ. uclut facili intel¬
lectuom̃a cucurrerunt: Acrior
necessaria ÷ in his qua sequunt᷑
intentio. uid ÷ cnim qđ ait.
Et in illodie menonr oge ebitis
quicquã Hoc uerbũ qđ est
rogere Non solu p&ere.
Uer ũ &iã in terrogere signi¬
ficat. Et grecũ euangeliũ un¬
de hoc trans lature tale
hab& uerbũ qđ utrũq pos¬
sit intellegi. Uthacambi gui

Expanded text:
quidem tristitiam habetis; iterum autem videbo vos, et gaudebit cor vestrum, et gaudium vestrum nemo tollet a vobis. Nec ista similitudo ad intelligendum videtur esse difficilis; quoniam comparatio ejus in promptu est, eodem ipso exponente cur dicta sit. Parturitio quippe tristitiae, partus autem gaudio comparatur; quod tunc majus esse consuevit, quando non puella, sed puer nascitur. Quod vero ait, Gaudium vestrum nemo tollet a vobis, significatum est quod ait ApostolusChristus surgens a mortuis, jam non moritur, mors ei ultra non dominabitur . Hujusque in isto Evangelii capitulo, unde hodie disputamus, velut facili intellectu omnia cucurrerunt. Acrior necessaria est, in his quae sequuntur, intentio. Quid est enim quod ait: Et in illo die me non rogabitis quidquam? Hoc verbum, quod est rogare, non solum petere, verum etiam interrogare significat; et Graecum Evangelium, unde hoc translatum est, tale habet verbum, quo utrumque possit intelligi, ut haec ambiguit
Abbreviated transcription (Latin):
uxcergo qđ illis tunc obscurũ
fuit. & mox manifestatir:
Iamnobis utiq manifestatit:.
ost paululũ enim pas sus est
Et nonuiderunt cũ. Nur sus
postpaululũ resurrexit:
Etiderunt eũ. Illud autẽ
derent: Ibiexposuimus.
quomodo accipiendusit.
uibi dix̃ dciustitia arqu&
mundu sp̃s sc̃s quia ad patrẽ
uado &iã non uidebitis me
Quia scilic& mortalemxp̃m ul¬
terius non uiderent: Cogno¬
uit autẽ ihs̃ sicut sequens euan¬
gelista dixit: qui a uolebant
eũ interrogare: et dixit eis
De hocquęritis inter uos.

Expanded text:
unc ergo quod illis tunc obscurum fuit, et mox manifestatum est, jam nobis utique manifestum est; post paululum enim passus est, et non viderunt eum. Rursus post paululum resurrexit, et viderunt eum. Illud autem derent, ibi exposuimus, quomodo accipiendum sit, ubi dixit: De justitia arguet mundum Spiritus sanctus, quia ad Patrem vado, et jam non videbitis me, quia scilicet mortalem Christum ulterius non viderent. Cognovit autem Jesus, sicut sequens evangelista dicit, quia volebant eum interrogare, et dixit eis: De
Abbreviated transcription (Latin):
gloria ineclesia catholica
eius ex altionẽ uenturus erat
hoc sacer psalmus. hocipse
unigenitus ꝓmisit futurum.
qđ uidem impl&ũ. Quodau¬
tẽ ait demeo accipi& & adnun¬
tiabit uobis: catholicis audi
te aurib. Catholicis ꝑcipite
mentib. Non enim ꝓpter ea
afilio. quibido gradib natu¬
rarũ. Absit hoccredere. ab¬
sit hocdicere: Absit axp̃ianis
cordib cogitare. Deniq con¬
tinuo soluit ipse quȩstionem.
Etcur hoc dixerit explanauit:
Omnia inquit quȩcũq hab&
pater mea sunt. ꝓpterca
dixi quia demco accipi&
Et addnuntiabĩuobis. Sutõ
uultis ãplius Ergodepa¬
tre accipit sps sc̃s. unde accẽ¬
pit filius. quiam hactrini¬
tate depatre natus : filius.
depatre ꝓcedit sp̃s sc̃s.
Quiautẽ denullo natus sit.
De nullo ꝓcedit. Pater so¬
lus ÷. Quomodo autẽ dixe¬
rit filius unigenitus. omnio
quahab& pater mca sunt
quiautiq: nonsic quẽ ad modii¬

Expanded text:
gloria in Ecclesia catholica ejus exaltationem venturus erat hoc sacer Psalmus, hoc ipse Unigenitus promisit futurum, quod videmus impletum. 4. Quod autem ait, De meo accipiet, et annuntiabit vobis, catte auribus, catholicis percipite mentibus. Non enim propterea,a Filio, quibusdam gradibus naturarum: absit hoc credere, absit hoc dicere, absit a Christianis cordibus cogitare. Denique continuo solvit ipse quaestionem, et cur hoc dixerit, explanavit. Omnia, inquit, quaecunque habet Pater, mea sunt; propterea dixi, quia de meo accipiet, et annuntiabit vobis. Quid vultis amplius? Ergo de Patre accepit Spiritus sanctus, unde accepit Filius, quia in hac Trinitate de Patre natus est Filius, de Patre procedit Spiritus sanctus; qui autem de nullo natus sit, de nullo procedat, Pater est solus. Quomodo autem dixerit unigenitus Filius: Omnia quae habet Pater, mea sunt, quia utique non sic quemadmod
Abbreviated transcription (Latin):
uobis. quia plorabitis & flebitis
uos. mundus autẽ gaudebit
uos autẽ contristabimini
sedtristitiaur̃a ingaudiũ erit
Ethoc sic accipipotest quia
contristatisunt discipulide
mortedĩ. & confestimdere¬
surrectione laetati mundus
autẽ. quonomine significatisi
quando sunt discipuli contrista¬
ti. Mundi quipƿe nomine ma¬
litia potest mundi huius intel¬
legi. Id÷ hominũ mundihui
amicocũ. Vnde ia cob apostolu
Inepistola suadicit. Quicũq
uoluerit amicus eẽ seculihuius
Inimicus di constitu&ur: quib mi¬
micis di factii÷: Ut nec cus unige¬
nito parcereur. Deinde sub¬
iungit & dicit. Mulier cũ partu¬
rit tristitiã hab&: quiauenit
horacius. Cumautẽ pepere¬
rit puerũ. Iã non meͬnit praes¬
surae ꝓpt̃ gaudiũ: quianatus :

Expanded text:
rabitis et flebitis vos; mundus autem gaudebit: vos autem contristabimini, sed tristitia vestra in gaudium erit. Et hoc sic accipi potest, quia contristati sunt discipuli de morte Domini, et confestim de resurrectione laetati: mundus autem, quo nomine significati sunt quando sunt discipuli contristati. Mundi quippe nomine, malitia potest mundi hujus intelligi, id est hominum mundi hujus amicorum. Unde Jacobus apostolus in Epistola sua dicit, Quivoluerit amicus esse saeculi hujus, inimicus Dei constituetur . Quibus inimicis Dei factum est, ut nec ejus Unigenito parceretur. Deinde subjungit, et dicit: Mulier cum parturit, tristitiam habet, quia venit hora ejus. Cum autem pepererit puerum, jam non meminit pressurae, propter gaudiu