comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
positũ. atq spiritalis comparatione forma¬
tum : Subsistens ratione. liberi que arbitrii
uoluntate. uiciorum capax atque uirtutũ:
at contrapecus est animal inrationabile.
mortale motus anguinis & carnis anima¬
tum : Vnde & anima eorum post mortẽ :¬
Simulcum carnedissoluitur. Adde & aliud
perquod ab eis distinguimur : Illa pronast̃
& ad terrã uergentia  nobis naturaliter uul¬
tus incaelum erectus est: illi sotium & opu¬
lentia nobis ratio & sermo concessus est ꝑ
quod intellegere uel confiteri dm̃ possimus.¬
XUI: Interuirum & hominem dixerunt
quidam hoc inter eẽ . Quoduir utraquessci¬
entia p̃ditus. eloquentiam cũ sapientia r&in& :
Homolo quacitate tantum naturae bestus poll&:
Virum autem dixerunt a potes a retes. id est a uir¬
tute: uirtus autem apudueteres. scientiaom¬
nium rerum nuncupatur : Nos autem unum
cundemq & uirum & hominem nuncupamꝰ.
uxta quod & dexp̃õloquitur qui tam tam uir

Expanded text:
positum, atque spirituali compactione formapositum, atque spirituali compactione formatum, subsistens ratione, liberique arbitrii voluntate, vitiorum capax, atque virtutum; at contra pecus est animal irrationale, mortale, motu carnis et sanguinis animatum; unde et anima eorum post mortem simul cum carne dissper quod ab eis distinguimur. Illa prona sunt, et ad terram uergentia; nobis naturaliter uultus in caelum erectus est; illis otium et opulentia; nobis ratio et sermo concessus est, per quod intellegere uel confiteri Deum possimus. Inter uirum et hominem dixerunt quidam hoc interesse, quod uir utraque scientia praeditus eloquentiam cum sapientia retinet. Homo loquacitate tantum naturae bestiis pollet. Virum autem dixerunt ἀπὸ τῆς ἀρετῆς, id est a uirtute. Virtus autem apud ueteres scientia rerum omnium nuncupatur. Nos autem unum eundemque et uirum et hominem nuncupamus, iuxta quod et de Christo legitur qui tam uir
Abbreviated transcription (Latin):
te: In peccato nascuntur . In labore uiuunt.¬
Indolore moriuntur: Quaesit discre¬
tio preuaricationis angelicae. & humanae
naturae : Qurista redimitur. illa sine fine
perit: Preuaricatores quippe angelos ideo
ueniam non habere eo quod fragilitatis car¬
nalis nulla grauentur infirmitate : Homi¬
nes autem. post peccatum idcirco reuertent᷑
adueniam propter quod pondus infirmi¬
tatis exlutea traxerunt materia: Probat
psalmista propt̃ carnis condicionẽ. reditũ
patere hominibus ad salutem : Sic enĩ dicit
ipsesscit figmentum nrm: mementodnẽ qđ
terrasumus: Etiterum: Memorare quae
sit mea substantia. atuero diabolus uel ma¬
lignis piritus. nec poscunt ueniam. nec me¬
rentur : Sicut scriptum est de eodem a pos¬
tata: Cuiuscor quasi lapis indurabitur:
Scilic& ut paenitentiae conpunctione
num quam emolliatur : XV. Inter homi¬
nem & pecus ista discrecio est: Homo esta¬
nimal excorpore anima que uiuente con¬

Expanded text:
te, in peccato nascuntur, in labore uiuunt,te, in peccato nascuntur, in labore uiuunt,in dolore moriuntur. Quae sit discretio praeuaricationis angelicae et humanae naturae, cur ista redimitur, illa sine fine perit? Praeuaricatores quippe angelos ideo ueniam non habere, eo quod fragilitatis carnalis nulla grauentur infirmitate. Homines autem post peccatum idcirco reuerti ad ueniam, propter quod pondus infirmitatis ex lutea traxerunt materia. Probat Psalmista propter carnis conditionem reditum patere hominis ad salutem; sic enim dicit: Ipse scit figmentum nostrum, Memento, Domine, quod terra sumus, et iterum Memorare quae sit mea substantia. At uero diabolus, uel maligni rentur, sicut scriptum est de eodem apostata, cujus cor, quasi lapis, indurabitur, scilicet, ut poenitentiae compunctione non emolliatur. XVI. 46. Inter hominem et pecus ista est discretio. Homo est animal ex corpore animaque vivente com
Abbreviated transcription (Latin):
gunt. Prestigus oracula fingunt: Cupidi¬
nem amoris inliciunt: ardo rem cupiditatis
infundunt : In consecratis imaginibus delitis¬
cunt : Inuocati ad sunt. Verisimilia mentiun¬
tur. mutantur indiuersis figuris: Interdũ
angelorum imaginibus trans formantur:
huquondam a sede caelestiobsuperbi am
lapsi : Nunc inaere conmorantur: Homines
sunt ratione capaces: Intellectus apientes
Oreloquaces. natura magis quam doctrina
ualentes Staturigidi uultue recti: Figu¬
rasimiles uniuersi: & intersedissimiles
singuli : Animo in mortales . sensuinbe¬
alles corpore fragiles. mente leues. diuer¬
si moribus. pareserroribus. ad studia in¬
ertes. pronia duoluptates. cassi labore. di¬
uitiis caducis. sollicitudine anxii: delictis¬
obnoxii: Singillatim mortales : prole mu¬
tabiles: uita queruli: tempore celeres:
Tardi ad sapientiam: Ve loces ad mortem:
Depreteritis nudi : dep̃sentib exigui : De
futuris incerti : Concipiuntur ininiquita¬

Expanded text:
gunt, praestigiis oracula fingunt, cupidigunt, praestigiis oracula fingunt, cupidinem amoris inliciunt, ardorem cupiditatis infundunt, in consecratis imaginibus delitescunt; inuocati adsunt, uerisimilia mentiuntur, mutantur in diuersis figuris, interdum in angelorum imaginibus transformantur. Hii quondam a sede caeli ob superbiam lapsi, nunc in aere commorantur. Homines sunt ratione capaces, intellectu sapientes, ore loquaces, natura magis quam doctrina ualentes, statu rigidi, uultu erecti, figura similes uniuersi, et inter se dissimiles singuli, animo inmortales, sensu imbecilli, corpore fragiles, mente leues, diuersi moribus, pares erroribus, ad studia inertes, proni ad uoluptates, cassi labore, diuitiis caduci, sollicitudine anxii, singillatim mortales, prole mutabiles, uita queruli, tempore celeres, tardi ad sapientiam, ueloces ad mortem, de praeteritis nudi, de praesentibus exigui, de futuris incerti; concipiuntur in iniquita
Abbreviated transcription (Latin):
dibus crescunt. ita sibi qualitate naturae pre¬
cellunt Nam arbor p̃fertur lapidi & pe¬
cus arbori & homo pecori & angelus homini
& ds̃ p̃ponit᷑ angelis . XIIII. In terangelos
homines & demones hac differentiã u& eres
scripserunt. Quod angelisunt spiritales sub¬
stantia ante omnem creaturam creati: Natu¬
ramutabiles conditi. sed contemplacione dĩm¬
mutabiles facti: Animo inpas sibiles. mente
rationales tempore aeterni : Beatitudinem
perp&ui. felicitate securi. futuris prescii ius¬
simundum regunt: Missi corpora excae¬
lestiae resumunt : In caelestib: conmorant᷑:
Demones sunt inpurisp̃s. subtiles & uagi ani¬
mopas sibiles. menterationales: Corpo¬
reaere tempore aeterni. humanitatis ini¬
mici : Nocendi cupidi. superbi. tumidi: falla¬
cia callidi: Semꝑ in fraude noui. commouen
sensus : Fingunt ad fectus. uitam turbant:
Somnos inquietant. morbos inferunt. men¬
tes terrent: Membra distorquent. sortes re¬

Expanded text:
dibus crescunt, ita sibi qualitate naturae praedibus crescunt, ita sibi qualitate naturae praecellunt. Nam arbor praefertur lapidi, et pecus arbori, et homo pecori, et angelus homini, et Deus praeponitur angelis. Inter angelos, homines et daemones hanc differentiam ueteres scripserunt, quod angeli sunt spiritali substantia sati, ante omnem creaturam creati, natura mutabiles conditi, sed contemplatione Dei inmutabiles facti, animo inpassibiles, mente rationales, tempore aeterni, beatitudine perpetui, felicitate securi, futuri praescii, iussi mundum regunt, missi corpora ex caelesti aere sumunt, in caelestibus commorantur. Daemones sunt inpuri spiritus, subtiles et uagi, animo passibiles, mente rationales, corpore aerei, tempore aeterni, human itatis inimici, nocendi cupidi, superbia tumidi, fallacia callidi, semper in fraude noui. Commouent sensus, fingunt affectus, uitam turbant, somnos inquietant, morbos inferunt, mentes terrent, membra distorquent, sortes re
Abbreviated transcription (Latin):
simum quod est super omãds̃. primus građ
eorum qui noncrescunt uituq motũq carenT
qualis est in lapidibus: Secundus inhis quae
crescunt uitam que motũque sinesenscha¬
bent qualis ẽ inherbis uel arboribus: Quibus
siminime uita in sensibilis motusque ines¬
sent : Nec germinare utique neccrescere po¬
tuissent : Ad eo ista quae uitã sine sensuhabent
lapidibus preponuntur & terrae : Tertius
gradus est inhis quȩ nonsolum crescunt uł
uiuunt. Sed etiam sentiunt qualis est inpec¬
coribus: Quartus gradus inhis quac crescunt
uiuunt sentiunt uel intelle gunt: Sed tam̃
mor tales ut animalia sunt qualis est in ho¬
minibus: Quintus in his quȩ sentiunt & intel¬
legunt & inmor talia sunt qualis est in ange¬
lis. Sextus in hoc quodin mutabile & infinitũ
& simplex est quod est dsperque momnis haec
natura inspiratur gubernatur. regiturat
que mouetur : Sed haec quidemomã sicut gra¬

Expanded text:
simus qui est super omnia Deus. Primus gradus est simus qui est super omnia Deus. Primus gradus est eorum quae non crescunt, uitaque motuque carent, qualis est in lapidibus. Secundus est in his quae crescunt, uitamque motumque sine sensu habent, qualis est in herbis uel arboribus, quibus si minime uita insensibilis motusque inesset, nec germinare utique nec crescere potuissent; at ista quae uitam sine sensu habent lapidibus praeponuntur et terrae. Tertius gradus est in his quae non solum crescunt uel uiuunt sed etiam sentiunt, qualis est in pecoribus. Quartus gradus est in his quae crescunt, uiuunt, sentiunt, uel intellegunt, sed tamen mortales, ut animalia, sunt, qualis est in hominibus. Quintus est in his quae sentiunt, et intellegunt et inmortalia sunt, qualis est in angelis. Sextus id quod incommutabile et infinitum et simplex est, quo omnis haec natura inspiratur, gubernatur et regitur, quod est Deus. Sed haec quidem omnia, sicut gra
Abbreviated transcription (Latin):
sententiam debitȩ poene paternȩ preuari¬
cationis ex soluimus: Namita primus estho¬
mo conditus ut per augmentum ae tatum si¬
ne media morte diuita corporea corpo¬
tes: Sed quia hoc bono contentus eẽ noluit
Protinus conditionis huius merito caruit :
mortemque geminam anime & corporis in¬
uenit : Ignorantiam ueteris & uetus tatis op¬
tinuit : Atque in omnem progeniem pec¬
catisui preuaricationem trans misit: Non
tantũ in his qui proprio delinqunt arbitrio:
Sed &iam in illis quinondum inplicari ualent.
actuali peccato: Inde est quod paruulis laua¬
crigratia conceditur: Quia & sinonest¬
in illis peccatum proprii operis. in est tamen
originaliter nox a paterne p̃uaricationis:
Vnde & propheta dauid exemet ipso huma¬
nũ genus hic deplorans consequitur dicens.
Inmi quitatib conceptus sum & inpecca¬
tis peperit me mater mea. X IIli Era
nonuiuentia uiuentia. in rationabilia
rationabilia mortalia inmortalia : Nouis

Expanded text:
sententiae debitae poenam paternae praeuarisententiae debitae poenam paternae praeuaricationis exsoluimus. Nam ita primus est homo conditus, ut per augmentum aetatum sine media morte de uita corporadisi coelestis. 34. Sed quia hoc bono contentus esse noluit, protinus suae conditionis merito caruit, mortemque geminam animae et corporis invenit. Ignorantiam veri et vetustatem obtinuit, atque in omnem progeniem peccati sui praevaricationem transmisit, non tantum in hos qui proprio delinquunt arbitrio, sed etiam in illos qui nondum implicari valent actuali peccato. 35. Inde est quod parvulis lavacri gratia conceditur. Quia etsi non est illis peccatum proprii operis, inest tamen originaliter noxa paternae praevaricationis. Unde et propheta David ex semetipso humanum genus deplorans conqueritur dicens: Ecce in iniquitatibus conceptus sum, et in peccatis peperit me mater mea. XIII. De renon viventia, 85 viventia, irrationabilia, rati
Abbreviated transcription (Latin):
condidit ds̃: Angelicam uidelic& creaturã
& inforniem materiam : Quȩ quidem dun¬
sit exnihilo facta p̃cessit : Tamen res ex se
factus. non aeternitate sed sola origine
sicut sonus canticum: Nam quiuiuit in et̃¬
num creauit omã simul: Itaq non omnia
exnihilo condita sunt: Sed quȩdam exni¬
hilo qua edam ex aliquo Denihilo mundus.
angeli: & anima : Ex aliquohomo terra
differentia paradisorum: Vnus est terre¬
nis paradisus ubi primorum hominum cor¬
poraliter uita extitit: Altercelestis pa¬
radisus ubi animȩ beatorum statim ut cor¬
pore excunt transferuntur at quedig¬
na felicitate laetantur : Ex pectantes re¬
ceptionem corporum suorum : Dehoc pa¬
radiso dñs ad latronem dicit. hodie me¬
cum eris in paradiso. Originaliter autem
primi hominisculpanos adĩparadiso ex¬
pulit: & in hac exilii pere grinationẽ
deiecit. unde est quod p̃uri cacionis
sue reatuadstringimur : Vnde & merito

Expanded text:
condidit Deus: angelicam uidelicet creaturam condidit Deus: angelicam uidelicet creaturam et informem materiam; quae quidem ex nihilo facta, praecessit tamen res ex se factas non aeternitate, sed sola origine, sicut sonus cantum. Nam qui uiuit in aeternum, creauit omnia simul. Itaque non omnia ex nihilo condidit Deus, sed quaedam fecit ex nihilo, quaedam ex aliquo. De nihilo mundum, angelos et animam; ex aliquo hominem et differentia paradisorum. Vnus est terrenus paradisus, ubi primorum hominem corporaliter uita extitit, alter caelestis, ubi animae beatorum, statim ut a corpore exeunt, transferuntur, atque, digna felicitate laetantes, expectant receptionem corporum suorum. De hoc paradiso Dominus ad latronem dicit: Hodie mecum eris in paradiso. Originaliter autem primi hominis culpa nos de paradiso expulit et in hac exsilii peregrinatione deiecit. Inde est quod praeuaricationis suae reatu adstringimur. Vnde et merito
Abbreviated transcription (Latin):
uero dic tertio celebratur: illenullumeguit
ut resurger&: nos illo miserente resurgi¬
mus : XI. Int̃creationẽ mundi & formati¬
one meius haec est distantia : Quodorigina¬
lit̃ secundũ materiae substantiã si mul
cuncta creatasunt ux taillud qui uiuit in
eternum creauit om̃ã simul: Aduero
secundum distinctionẽ specierum ꝑ sex
dierum alt̃nationẽ formata sunt: Totus
enim creaturȩ origo simul extitit: Species
li& terrae confusa atq: informis. quẽ greci
chaos appellant unde post modũ omnia
singillatim ꝑ species formas que ꝓprias ꝓ¬
diderunt: Dequa materia ꝓphetaloquitur¬
dicens. qui fecistimundũ demateria infor¬
mi: Que obhoc informis discr& aest: Quia
adhuc confusa eratatq obscura: & nec dum
ꝑuisibiles species uariasq formas discr&a:
Sedmateria facta est denihilo : Mundi autẽ
species de informi materia : Pro inde duas
res ante omnem dicm & ante omne tempꝰ

Expanded text:
uero die tertio celebratur; ille nullo eguit uero die tertio celebratur; ille nullo eguit ut resurgeret, nos illo miserante resurgimus. Inter creationem mundi et formationem eius haec est distantia, quod originaliter secundum materiae substantiam simul cuncta creata sunt. Secundum distinaeternum creavit omnia simul. 28. At vero secundum distinctionem specierum per sex dierum alternationem formata sunt. Totius enim creaturae origo simul exstitit, species  coeli et terrae confusa atque informis, quam Graeci chaos appellant. De qua postmodum singillatim per species varias formasque proprias prodierunt. De qua materia Scriptura loquitur: Qui fecisti mundum de materia informi. Quae ob hoc informis, quia adhuc confusa erat atque obscura, et necdum per visibiles species, variasque formas discreta. 30. Sed materia faspecies de informi materia. Proinde duas res ante omnem diem et ante omne tempus
Abbreviated transcription (Latin):
uirilicoitu. Sed de spũs cõnatus est: Naturã
quippe traxit originis. non culpam p̃uari¬
cationis: Gorpus exuirgine sum psit uir¬
ginita tẽmaternȩ carnis non abstulit: Item
nos exuna generatione subsistimus. ille ex
duobus diuinitatis & humanitatis: Sed ex
primanatiuitatẽ sũpsit: Exaltaera creati¬
onem : Natus enim dediuina gene ratione
factus humana : Primum fuit sine tempo¬
re secundum in plenitudine temporum
ltemnos exduabus subsistimus substuntiis
est quod perfectus homo ꝑfectus p̃dicatur.
& ds. habens inse geminã substantiã & diui¬
nitatis sue & humanitatis nr̃ae :UIITT:
Item hoc distat intermortem xp̃i & nram:
Nos enĩ mortem promerito p̃uaricationis
dicens: Potestatem ab eo ponendi animã meã
& nemo eam ame tollit sedego pono eam: X¬
Resur rectio quoque xp̃i anr̃a resur rectio¬
ne sicdiscrepat: Quod nobis resurrectionis
tempususq in saeculi finem differtur: Illius

Expanded text:
uirili coitu, sed de Spiritu sancto natus est. Naturam uirili coitu, sed de Spiritu sancto natus est. Naturam quippe traxit originem, non culpam praeuaricationis. Corpus ex Virgine sumpsit, uirginitatem maternae carnis non abstulit. Item nos ex una generazione subsistimus; ille ex duabus, diuinitatis et humanitatis. Sed ex prima natiuitatem sumpsit, ex altera creationem. Natus enim diuina generatione, factus humana. Primum fuit sine tempore, secundum in plenitudine temporum. Item nos ex duabus subsistimus substantiis: st quod perfectus homo perfectus praedicatur et Deus, habens in se geminam substantiam, et diuinitatis suae et humanitatis nostrae. Item hoc distat inter mortem Domini et nostram: nos enim mortem pro merito praeuaricationis dicens: Potestatem habeo ponendi animam meam, et Nemo eam a me tollit, sed ego pono eam. Resurrectio quoque Christi a nostra resurrectione sic discrepat: quod nobis resurrectionis tempus usque in finem saeculi differtur, illius
Abbreviated transcription (Latin):
se substantiam utriusq nature. id est & hu¬
manghumilitatis formam & diuinitatis
excellentiam: Porro agnus propter in¬
nocentiam & passionẽ carnis appellatur.
Sacerdos quia sem& ipsum pronobis patrios¬
tiamobtulit: P&raproeo quod firmitas sit
credentium. offensio acruina incredulorũ :
Lapis angularis est. quia nouũ & u&us tes¬
tamentum ueluti duos parietes ex aduerso
uenientes. tam quam angulos sibim& copu¬
lauit. hac fideiunitate coniuncsit: Homo
quia secundum carnẽ ex uirgine natus est
pas sibilis atq. mortalis: Leo propter reg¬
num & potentiam perquã inmorte ⁊ abu¬
lum uicit: Vitulusqr propt̃ salutem gen¬
tium immolatus: Aquila propter qđ re¬
surgens ad astra cȩlireuo lauit. & ad sedem
paternam undeuenerat redut : UIN Inter
natiuitatem xp̃i uel nostram hocinter est : Qđ
omnis homo ex delictilege conceptus est ille
autem non ex concupis centia carnis uelex

Expanded text:
se substantiam utriusque naturae, id est et huse substantiam utriusque naturae, id est et humanae humilitatis formam et diuinitatis excellentiam. Porro Agnus propter innocentiam et passionem carnis appellatur. Sacerdos quia semetipsum pro nobis Patri hostiam obtulit. Petra pro eo quod firmitas sit credentium, offensio et ruina incredulorum. Lapis angularis quia Nouum et Vetus Testamentum, ueluti duos parietes ex aduerso uenientes, tanquam angulus sibimet copulauit ac fidei unitate coniunxit. Homo quia secundum carnem ex Virgine natus est passibilis atque mortalis. Leo propter regnum et potentiam, pro qua in morte diabolum uicit. Vitulus quia propter salutem gentium immolatus est. Aquila pro eo quod resurgens ad astra caeli reuolauit, et ad sedem paternam unde uenerat rediit. Inter natiuitatem Christi uel nostram hoc interest, quod omnis homo ex delicti lege conceptus est, ille autem non ex concupiscentia carnis, uel ex
Abbreviated transcription (Latin):
dediuino oreꝓcessit: Uelquia nihil in sub¬
stantia naturȩ suȩ ui sibile uel corporeum
est uel proco quod pat̃ pereum condidit si¬
ueiussit : Principium exeo quod rerũom¬
nium origo & causasit. Dextera propt̃
effectum operis tocius creature quȩ per
ipsum formatuest : Brachiũ quia ab ipso
om̃a continentur: Virtus est proco qd
omnẽ potestatem patris insem& ipso habe¬
at : & omnẽ cȩli terraq creaturã guber¬
n& contineat atq regat: Sapientia est
ae & arcana sapientiae: Imago est propt̃
similitudinis ueritatem : Species enim
patris indifferens est. habens indiscr&am
infenaturam siue essentiam: Splendor ap¬
pellatur. quiadum sit ipsepat̃ lux. ita filius
ab eo insepa rabilit̃ quasi splendor exlucepro¬
cedit: Figura est qui a suscipiens formam
serui operum uirtutũq similitudinem
patris inse imaginem atq: in mensam mag¬
nitudinem designauit: Mediato rest
quia int̃hominem & dm̃ medius ẽ habens in

Expanded text:
e diuino ore processit, uel quia nihil in sube diuino ore processit, uel quia nihil in substantia naturae suae uisibile uel corporeum est, uel pro eo quod Pater per eum omnia condidit sine iussit. Principium ex eo quod rerum omnium origo et causa sit. Dextera propter effectum operis totius creaturae, quae per ipsum formata est. Brachium quia ab ipso omnia continentur. Virtus pro eo quod omnem potestatem Patris in semetipso habeat et omnem caeli terraeque creaturam gubernet, contineat atque regat. Sapientia est a et arcana sapientiae. Imago est propter similitudinis ueritatem. Species enim Patris indifferens est, habens indiscretam in se naturam siue essentiam. Splendor appellatur quia dum sit Pater lux, ita Filius ab eo inseparabiliter quasi splendor ex luce procedit. Figura est quia, suscipiens formam serui, operum uirtutumque similitudinem Patris in se imaginem atque inmensam magnitudinem designauit. Mediator est quia inter hominem et Deum medius est, habens in
Abbreviated transcription (Latin):
genitus est uniuerse creature ergaid quod
a postolus ait ut sit ipse primogenitus inmul¬
tis fratribus: estergo unigenitus in substan¬
tia deitatis . primo genitus insusceptione
humanitatis: primo genitus ingratia: unige¬
nitus natura: primogenitus erga a postolus
inmultis fratribus : Vnigenitus tantum ex
deo solus: unde est quod frat̃ nuncupatur :
& dñs: frat̃ quia primogenitus. d̃s qui au¬
nigenitus : UII Iamuero differentiae ł
significationes nom inũ eorum que in dĩ filio
distinguntur plurimȩ sunt: Sed ex his quȩ¬
dam sunt naturalia ad diuinitatis eius excel¬
lentiam pertinentia quedamuero accidentia
Naturalia sunt ds̃. filius. dĩuerbum. principi¬
um. dextera brachium uirtus sipientia
ista agnus sacerdos p&rasiue lapis. homo
leo uitulus aquila & hissimilia : Commũ
omni potente perfectus a perfecto: filius
dĩ quia dum hoc ipsum sit quod pater non ẽ
tamen ipse qui pat̃: Verbum ẽ quia propriȩ¬

Expanded text:
genitus est uniuersae creaturae, iuxta id quod genitus est uniuersae creaturae, iuxta id quod Apostolus ait: ut sit ipse primogenitus in multis fratribus. Est ergo unigenitus in substantia deitatis, primogenitus in susceptione humanitatis; primogenitus in gratia, unigenitus in natura; primogenitus ergo iuxta Apostolum in multis fratribus; unigenitus tantum ex Deo solus. Inde est quod Frater nuncupatur et Dominus: Frater quia primogenitus; Dominus quia unigenitus. Iam uero differentiae uel significationes nominum eorum quae in Dei Filio distinguntur plurimae sunt, sed ex his quaedam sunt naturalia ad diuinitatis eius excellentiam pertinentia, quaedam uero accidentia. Naturalia sunt: Deus, Filius Dei, Verbum, Principium, Dextera, Brachium, Virtus et Sapientia, ista: Agnus, Sacerdos, Petra siue Lapis, Homo, Leo, Vitulus, Aquila et his similia. Deus Omnipotente. Perfectus a Perfecto. Filius Dei quia dum hoc ipsud sit quod Pater, non est tamen ipse qui Pater. Verbum est quia propri
Abbreviated transcription (Latin):
trase uirtute subsistit: Essentia uero indõ id¬
circo est dicta quia semper est: Nec incipiens
aliquando. nec desinens est. sed eẽ semper pro
a : Quod primũ aeternȩ substantie est: Al¬
terum humanȩ naturȩ: In forma enim
serui qui a factus est exmuliere: Pater
maior illo est: Informa autẽ dĩ inqua erat
ante carnis ad sumptionem. patriquo ȩqua
lis est: propt̃ illud dictum est. pater maior
me est: Propt̃ id ego & paterunũ sumus E.¬
qualis ergo patriinquantũ ds̃ est. subiectusue¬
ro inquantum homo est: Ui. Quid differt
interid quod xp̃s nunc unigenitus nunc pri¬
mo genitus esse p̃dicat᷑ Horum primum ad
patrem pertin&. alterum adnos: Nam se¬
cundũ diuinitatis ex cellentiam unigenitus
est a patre: iuxta euuangeliũ quod dicit &
uidimus gloriã eius gloriam quasi unigeni¬
tia patre plenum gratia & ueritate: Atue¬
ro secundum fraternã socie tatẽ: Primo¬

Expanded text:
tra se uirtute subsistit; essentia uero in Deo idtra se uirtute subsistit; essentia uero in Deo idcirco est dicta, quia semper est, nec incipiens aliquando, nec desinens est, sed esse semper proa: quod primum aeternae substantiae est, alterum humanae naturae. In forma enim serui, qua factus est ex muliere, Pater maior illo est; in forma autem Dei, in qua erat ante carnis adsulis est. Propter illud dictum est, Pater major me est; propter hoc, Ego, et Pater, unum sumus. Aequalis ergo Patri in quantum Deus est, subjectus vero in quantum homo est. VI. 14. Quid differt inter id quod Christus nunc unigenitus, nunc primogenitus esse praedicatur? Horum primum ad Patrem pertinet, alterum ad nos. Nam secundum divinitatis excellentiam Unigenitus est a Patre juxta Evangelium, quod dicit: Et uidimus gloriam eius, gloriam quasi unigeniti a Patre, plenum gratia et ueritate. Αt uero secundum fraternam societatem primo
Abbreviated transcription (Latin):
filius genitus sp̃s uero sc̃s nec genitus nec in¬
genitus. Quo modo filius de patre natus:
Quo modo filius nascendo procedit: Sp̃s
autem sc̃s procedendo ñ unascitur: Quo modo
paternum quã sine filio & tamensine filio pater
genuit filium: Quomodo filius numquã sine spũ
sc̃o & tamen ait nisi abiero paraditus non ueni&
Quo modo filius nondese sed de patre est : Necta¬
menei est posterior dequo est. Quomodo sp̃ssc̃s
de patre procedit & filio. necta men abeis pre¬
ceditur a quibus procedit: Quodo triaunum
sunt. & unumtria : Quomodo ad seinuicẽ rela¬
tiue triasunt. essentialit̃ unum sunt: Qui sista
consider& quis ista conp̃hendat : Sienim huma¬
ne natiuitatis xp̃is ecreta non capimus diuine
IInaturȩ misteria quomodo capiemus : Inter
essentiam dĩ & substantiam: Hoc quidefinie¬
runt: Quod substantia est id quod non abalio
sed semper exseest. hoc est quod propriain¬

Expanded text:
Filius genitus, Spiritus uero sanctus nec genitus nec inFilius genitus, Spiritus uero sanctus nec genitus nec ingenitus? Quomodo Filius de Patre natus eQuomodo Filius nascendo procedit, Spiritus autem sanctus procedendo non nascitur? Quomodo Pater numquam sine Filio, et tamen sine Filio Pater genuit Filium? Quomodo Filius numquam sine Spiritu sancto, et tamen ait: Nisi ego abiero, Paraclitus non ueniet? Quomodo Filius non de se sed de Patre est, nec tamen ei est posterior de quo est? Quomodo Spiritus sanctus de Patre procedit et Filio, nec tamen ab eis praeceditur a quibus procedit? Quomodo tria unum sunt, et unum tria? Quomodo ad se inuicem relatiue tria sunt, essentialiter unum sunt? Quis ista consideret? Quis ista conprehendat? Si enim humanae natiuitatis Christi secreta non capimus, diuinae naturae misteria quomodo capiemus? Inter essentiam Dei et substantiam hoc quidam definierunt, quod substantia est id quod non ab alio, sed semper ex se est, hoc est quod propria in
Abbreviated transcription (Latin):
insecula: despũ autẽ sco qui ads̃ est idem¬
sp̃s sc̃s ds. sed nontriplex deo rũnumerus
in hac trinitate credendus. Scriptũ est enime
gosum ds̃ & non ÷ alius pret̃me: & illud audi
is rahel dñs ds̃tuus ds̃unus est: Tres ergodeos
credere profanum ÷. Trinitatem in ꝑsonis
Quod pater nec factus. nec natus est. filius natus.
non factus: Sc̃s uero sp̃s nec natus nec factus est
sedex patre procedens est: & proinde pater
aeternitatem hab& sine natiuitate filius nati¬
uitatem cũ ae ternitatẽ. Sp̃s uero sc̃s processio¬
nem sine natiuitate cũ ae ternitate: P ater
ex nullo exordium ducit. filius ex patre
originem sumit: Sp̃s uero sc̃s ex patre filio¬
q procedit: Hȩctamen anobis itadicuntur de
trinitate. ut potest intellegentia humana
capere : Namquis considerare sufficiat.
ipsius trinitatis interra misteria: Quo mo¬
do pater & filius & sp̃s sc̃s trespersonȩ sint
unanatura:: Quomodo pater ingenitus

Expanded text:
in saecula. De Spiritu autem sin saecula. De Spiritu autem ssanctus Deus, sed non triplex deorum numerus in illa Trinitate credendus est. Scriptum est enim: Ego sum Deus, et Non est alius praeter me, et illud: Audi, Israhel, Dominus Deus tuus, Deus unus est. Tres ergo deos credere profanum est; Trinitatem in personis quod Pater nec factus nec natus est; Filius natus, non factus; Spiritus uero sanctus nec natus nec factus, sed ex Patre et Filio procedens est. Proinde Pater aeternitatem habet sine natiuitate, Filius natiuitatem cum aeternitate; Spiritus uero sanctus processionem sine natiuitate cum aeternitate. Pater ex nullo exordium ducit, Filius ex Patre originem sumit, Spiritus uero sanctus ex Patre Filioque procedit. Haec tamen a nobis ita dicuntur de Trinitate, ut potest intellegentia humana capere. Nam quis considerare sufficiat ipsius Trinitatis interna misteria? Quomodo Pater et Filius et Spiritus sanctus tres personae sint, una natura? Quomodo Pater ingenitus,
Abbreviated transcription (Latin):
IN CIPIT LIBERDIT¬
nterdm̃ & dñm itaquidam definierunt ut in
dĩ appellatione patrem in dñĩ filium intelle¬
gerent : Scriptura autẽ sacra utrũq & dm̃
ad firmat & dñm: Sed ta men inuicem haec
uocabula discernuntur: Primũ naturȩ no
menest pertinens ad amorem : Secundũ po¬
testati congruens adtimorẽ : deniq exdĩuo¬
cabulo aduerte quod diligas. ex dñi appella
inseparabilẽ deitatis substantiam : Trinitas
uero ꝓpt̃ ꝑ sonarum diuersitatẽ uocat᷑ : In ꝑ¬
sonis enim discretio est. Indiuinitate nulla
distinctio : Est enĩ gignens. genitus. & ꝓ¬
cedens. tria quidem nomina sed substantia :¬
una sicut ignis candor & calor: Tria quidẽ
uocabula sed resuna: In relatione enĩ ꝑso¬
narum trinitas est. in substantia uero na
sc̃s: De patre enim qui adsest apostolus
testatur dicens. unus ds̃ & pater ex quoom¬
nia: Itemde filio quia ds̃ est alias ipse dicit
quorum patres ex quibus xp̃s secundum
carnem qui est suꝑ oma ds̃ benedictus

Expanded text:
INCIPIT LIBER DIFnter Deum et Dominum ita quidam definierunt, ut in Dei appellatione Patrem, in Domini Filium intellegerent. Scriptura autem sacra utrumque et Deum adfirmat et Dominum. Sed tamen inuicem haec uomen est pertinens ad amorem; secundum potestatis, congruens ad timorem. Denique ex Dei vocabulo adverte quid diligas, ex Domini appellinseparabilem deitatis substantiam, trinitas vero 78 propter personarum diversitatem vocatur. In personis enim discretio est, in Divinitate nulla distinctio. Est enim gignens, genitus et procedens. Tria quidem nomina, sed substantia una, sicut ignis, candor et calor, tria quidem uocabula, sed res una. Ιn relatione enim personarum Trinitas est, in substantia uero natt Spiritus sanctus. De Patre enim quia Deus est Apostolus testatur dicens: Vnus Deus et Pater, ex quo omnia. Item de Filio, quia Deus est, alias ipse dicit: Quorum patres, et ex quibus Christus secundum carnem, qui est super omnia Deus benedictus
Abbreviated transcription (Latin):
cepta: Secundum genus eorum qui
ex conseruacione mandatorum ad¬
tolluntur elatio ne uirtutum : Ter¬
cium genus est eorum qui percontu¬
maciam mentis: subdidedignantur se¬
niorum imperiis: Quae quidem uitia
diuinitus adiuuante gratia inse ae
contrario hiscurantur uirtu tibus: Qu¬
le enim concupiscenciam: reprimunt
uigiliae & conpunctio cordis: Forni¬
cationem extinguit contricio cordis
& corporis afflictiooracio assidua. uł
laboris exercitum. metus quo que ge¬
henne. uel amor caelestis patriae: In¬
uidiã superat amorfraterne dilecti¬
onis. & quia ca eleste regnum non ac¬
cipiunt discordes. Irã temperat paci¬
encia & ratio a e quanimitatis: auari¬
ciam subiugat elemosina & spes aet̃¬
ne retribucionis: tristiciam frat̃¬
na conloquia & consolacio scriptura¬
rum: Arro gantiam calcat m&us.
neuana gloria definitum animum
auirtutibus cunctis seclud at . & per
iactanti am perdat sem& ipsum &
pereat: lansu perbi antreprimit me¬

Expanded text:
cepta; secundum genus eorum qui cepta; secundum genus eorum qui ex conseruatione mandatorum adtolluntur elatione uirtutum; tertium genus est eorum qui per contumaciam mentis subdi dedignantur seniorum imperiis. Quae quidem uitia, diuinitus adiuuante gratia his e contrario curantur uirtutibus. Gulae enim concupiscentiam reprimunt uigiliae et conpunctio cordis. Fornicationem extinguit contritio cordis et corporis afflictio et oratio assidua uel laboris exercitium, metus quoque gehennae uel amor caelestis patriae. Inuidiam superat amor fraternae dilectionis et quia caeleste regnum non accipiunt nisi concordes. Iram temperat patientia et ratio aequanimitatis. Auaritiam subiugat elemosina et spes aeternae retributionis. Tristitiam fraterna conloquia et consolatio Scripturarum. Arrogantiam calcat metus ne uana gloria delinitum animum a uirtutibus cunctis secludat et per iactantiam perdat semetipsum et pereat. Iam superbiam deprimit me
Abbreviated transcription (Latin):
ci ad ficitur flamma: Idest dum aut
meliori inuidet in id quod ipsenonest:
aut dum quẽ lib& consimilem eẽsibi
aequalem dolet: Sequitur tristi cia
cuius triasunt genera: Quarum pri¬
Altera perturbata inrationabilis. de
anxie tate mentis seudes peratione pec¬
cati exoriens: Tercia deiracundia uel
de inlato damno desiderio propendi¬
to procedens: lam uero in anis gloria
quatripertitam hab& iactanciam:
Namsunt quihabent dona & donan¬
tem ignorant: & sunt qui se dicunt
dona accepisse prosius p̃cedentibus
meritis . non progratia largientis:
ltem qui dam sunt qui quod non haben
habere sepertumorem existimant :
Item sunt qui contemnendo alios. seali¬
quidhabere singularit̃ putant : Per¬
niciorem autem eẽ elationem desin¬
gularitate iactantiae uenientem: ul¬
tima suꝑbia trimo dam hab& differen¬
tiam: Primumnamq genus suꝑbiae
ẽ. eorum qui pertrans gressionis cul¬
pam. contempti habent diuina pre¬

Expanded text:
ci adficitur flamma, id est dum aut ci adficitur flamma, id est dum aut meliori inuidet in id quod ipse non est, aut dum quemlibet consimilem esse uidet sibi aequalem dolet. Sequitur tristitia, cuius tria sunt genera, quarum prialtera perturbata, inrationabilis, de anxietate mentis seu de desperatione peccatorum exoriens; tertia de iracundia, uel de inlato damno ac desiderio praepedito procedens. Iam uero inanis gloria quadripertitam habet iactantiam. Nam sunt qui habent dona et donantem ignorant. Et sunt qui se dicunt dona accepisse pro suis praecedentibus meritis, non pro gratia largientis. Item quidam sunt qui quod non habent habere se per tumorem existimant. Item sunt quidam qui, contemnendo alios, se aliquid habere singulariter putant. Perniciosiorem autem esse elationem de singularitate iactantiae uenientem. Vltima superbia trimodam habet differentiam. Primum namque genus superbiae est eorum qui per transgressionem culpae contemptui habent diuina prae
Abbreviated transcription (Latin):
pararent: Quarto modo siuiles escas
nimium quisq: sumat unde & prophe¬
ta sodomam de panis saturitate accu¬
ticule concupiscencia perdidit pri¬
mo genita : Porni catio quo que tri¬
modo genere discernitur: Primo
quippe dum peruoluntatis luxu¬
riam commixtio carnis expletur:
Altero dum sola adtrec tacione lu¬
xu carnis: per inmundiciam pro¬
uocatur: Testio dum intencione
tur pis cogitacionis noc turnaquis¬
que in lusione polluitur: est &¬
quartum genus fornicacionisiux¬
ta scripturam : omnis scilic& in lici¬
ta corruptio mentis. sicut idolatri
a& auaricia ex quibus fit p̃uari¬
cacio legis propt̃ inlicitum concu¬
piscenciam: Porro auaricia inge¬
minam distinguitur penam: Idẽ
inconcupis cenciam rei augende.
& in meturei carende : Sicut &iam qui¬
dam ait : Non enimum quam expletur
ne que satia tur cupiditatis sitis. neque
solum ea quae habent amore augen¬
di ex cruciantur. sed &iam amit ten¬
demetu : Ipsa quo que inuidia dupli¬

Expanded text:
pararent. Quarto modo, si uiles escas pararent. Quarto modo, si uiles escas nimium quisque sumat. Vnde et propheta Sodomam de panis saturitate accuticulae concupiscentia perdidit primogenita. Fornicatio quoque trimodo genere discernitur. Primo quippe, dum per uoluptatis luxuriam commixtio carnis expletur; altero, dum sola adtrectatione luxus carnis per inmunditiam prouocatur; tertio, dum intentione turpis cogitationis nocturna quisque inlusione polluitur. Est et quartum genus fornicationis iuxta Scripturam omnis scilicet inlicita corruptio mentis, sicut idolatria et auaritia, ex quibus fit praeuaricatio legis propter inlicitam concupiscentiam. Porro auaritia in geminam distinguitur poenam, id est in concupiscentiam rei augendae et in metu rei carendae. Sicut etiam quidam ait; "Non enim umquam expletur neque satiatur cupiditatis sitis". Neque solum ea quae habent amore augendi excruciantur, sed etiam amittendi metu. Ipsa quoque inuidia dupli
Abbreviated transcription (Latin):
Dumq: cupiditate rerum corporalium in¬
flãmatur: Aut gaudio adeptȩ rei extol¬
litur tunc non uirtutes seduere uitia
nuncupantur: Ex his autem duo sunt
futuritemporis antequid eueniat. me
tus & cupiditas: aliaduo a preteriti cũ
quid acciderit gaudium & dolor: Sep
tem sunt autem perfecta uel principa¬
na superbia. Idest gula. concupis cencia.
fornicacio auaricia. inuidia. ira tris
ticia. in anis gloria: No uissima dux
ipsa & harum radix superbia: Ex qui¬
bus omnibus duo sunt carnalia. for¬
nicatio & ingluui es. reliqua spiritalia.
concupis cencia in quin que modis di¬
stinguit᷑: Primo modo siante tempꝰ
cibos quis app& at: Sicut ionat han
gustu mellis ieiuunium soluit: Secundo
modo silaucio res escas quaerat. sicut
populus heremi manna contempta.
carnes egipcias esuriuit: Terciomo¬
do sidiligencius quisq communes
cibos procur&. Sicut filii eli extra
morem crudam ab offerentibus tolle¬
bant carnem quam sibi accura cius prȩ¬

Expanded text:
dumque cupiditate rerum temporalium indumque cupiditate rerum temporalium inflammatur aut gaudio adeptae rei extollitur, tunc non uirtutes sed uere uitia nuncupantur. Ex his autem duo sunt futuri temtus et cupiditas; alia duo praeteriti, cum quid acciderit, gaudium et dolor. 161. Octo sunt autem perfecta, vel principa copiosa, id est: gulae concupiscentia, fornicatio, avaritia, invidia, tristitia, ira, inanis gloria, novissima dux ipsa et harum radix superbia. Ex quibus omnibus duo sunt carnalia, fornicatio et ingluuies; reliqua spiritalia. concupiscentia in quinque modis distinguitur: primo modo, si ante tempus cibos quis appetat, sicut Ionathan gustu mellis ieiunium soluit. Secundo modo, si lautiores escas quaerat, sicut populus heremi manna contempto carnes Aegyptias esuriuit. Tertio modo, si diligentius quisque communes cibos procuret, sicut filii Heli extra morem crudam ab offerentibus tollebant carnem, quam sibi accuratius prae
Abbreviated transcription (Latin):
Contra hȩc tamen quat tuor uirtutum ge¬
nera. totidem uicia philosophi opposi¬
tadicunt. Metum scilic& & gaudiũ
cupiditatem siuedolorem: Nos autem
haec ipsa non profecta uicia sed media
nuncapamus eo quod propt̃ diuersita¬
tem morum ad utrum que parata sunt :¬
& nunc ad bonum nunc ad malum pro
arbitrio uolũptatis uertuntur: Sicut
enim non nullae malae usae uirtut es:
ex seuicia gngnunt: ut ex mansu&udi¬
ne int̃dum nas caturtorpor. & ex pi&ate
dis solutio disciplinae uelex iusticia cru¬
delitatis uindicta: Ita quat tuor ista si
bene ut antur uirtut es sunt. siminus.
ex uirtutibus inui ciis transeunt: Hoc
modo denique dum quis que metu& pec¬
care. uel cupit beatificari. dol& pro
peccatis. & gaud& in o peribus bonis:
Iam qui a himotus de amore at questu¬
dio boni procedunt: pro uirtutibus
accipiuntur: At contra dum quis que
m&ucarendi quic quam terrae num
ex territus uel dolore amis serci fragat᷑

Expanded text:
Contra haec tamen quattuor uirtutum geContra haec tamen quattuor uirtutum genera totidem uitia philosophi opposita dicunt: metum scilicet et gaudium et cupiditatem siue dolorem. Nos autem haec ipsa non perfecta uitia, sed media nuncupamus eo quod propter diuersitatem morum ad utrumque parata sunt et modo ad bonum, modo ad malum pro arbitrio uoluntatis uertuntur. Sicut enim nonnullae male usae uirtutes ex se uitia gignunt ― ueluti si ex mansuetudine interdum nascatur torpor et ex pietate dissolutio disciplinae, ex iustitia crudelitatis uindicta ― ita quattuor ista, si bene utantur, uirtutes sunt; sin minus, ex uirtutibus in uitia transeunt. Hoc modo denique, dum quisque metuit peccare, cupit beatificari, dolet pro peccatis, gaudet in operibus bonis, iam tunc quia hii motus de amore studioque boni procedunt, pro uirtutibus accipiuntur. At contra, dum quisque metu carendi quicquam terrenum exterritur, uel dolore amissae rei frangitur,
Abbreviated transcription (Latin):
resistit fortiter: nullis e mollitur inle¬
cebris aduersis non frangitur. none¬
leuatur secundis. in uicta est ad labo¬
res. fortis ad pericula pecuniam nec¬
ligit. auariciam fugit: Contra in pro¬
uisa pericula. animum properat. mo
lestiis nullis cedit. gloriae caue tapp&i¬
tus: Tem perantia est modus uitȩ inom¬
ni uerbo uel opere: Hec uerecundiae co¬
mes est. humilitatis regulam custodit:
tran quillitatem animi seruat. continen¬
ciam & castitatem conplectit: Fouet de¬
cus & honestatem restringit ratione
app&itum. Iram conprimit. nec repen¬
dit contumeliam: Sed ex his: pruden¬
tia agnicionem ueri delectat. iusticia
dilectionem dĩ & proximi seruat: for¬
titudo iim uirtutis hab&: M&um que
mortis contemnit: Tem perancia uf¬
fectionem carnis moderat. & restringit
app& itum: prima enim credit & in¬
tellegit. secunda diligit. tercia app&i¬
tum coib&. quarta modum in ponit: XLIl
Dedistinctionibus quat tuor uiciorum:

Expanded text:
resistit fortiter, nullis emollitur inleresistit fortiter, nullis emollitur inlecebris, aduersis non frangitur, non eleuatur secundis, inuicta est ad labores, fortis ad pericula, pecuniam neglegit, auaritiam fugit, contra inprobos ad pericula animum praeparat, mlestiis nullis cedit, gloriae cavet appetitus. 158. Temperantia est modus vitae in omni verbo vel opere. Haec verecundiae comes est, humilitatis regulam custodit, tranquillitatem animi servat, continentiam et castitatem amplectitur, fovet decus et honestatem, restringit ratione appetitum, iram conprimit nec rependit contumeliam. Sed ex his prudentia agnitionem ueri delectat, iustitia dilectionem Dei et proximi seruat, fortitudo uim uirtutis habet metumque mortis contemnit, temperantia affectionem carnis moderat et restringit appetitum. Prima enim credit et intellegit, secunda diligit, tertia appetitum cohibet, quarta modum inponit. De distinctionibus quattuor uitiorum.
Abbreviated transcription (Latin):
sinculla figura spiritalium ut sunt
decem precepta : Secundum per quo quȩ¬
dam inscripturas per mixto iure ac ci¬
piuntur: Tam secundum fidem rerũ
gestarum quam & iam scđ figuramin¬
tellectu. ut desarra & agar: primũ
quoduere fuerunt. dehinc quod &¬
tropice duo testamenta figura uert̃ :
Tertium genus est quod tantum spi
entiam operis efficiatur: Cor pora¬
lis magis luxuria quam uirtus sacra¬
mentorum accipiatur: Definito pru¬
dentiae generenunc partes iusticiae
subiciamus: Cuius primum est dm̃
timere: Religionem uenerare : Ho¬
norem ferreparentibus : Patriam
diligere: Cunctis prodesse: nocere
nulli : Fraternae caritatis uincula
re tinere: Pericula aliena sus cipe¬
re. opemferre miserorum. boniac¬
cepti uicis situ dinem rependere. E¬
qui tatem in iudiciis conseruare :¬
XLI Portitudo est animi magni¬
tudo. glori abellicae uirtutis. con¬
temptus honorum uel diuiciarum.
haec aduersis aut pacienter cedet aut

Expanded text:
sine ulla figura spiritalium, ut sunt sine ulla figura spiritalium, ut sunt decem praecepta. Secundum per quod quaedam in Scripturis permixto iure accipiuntur, tam secundum fidem rerum gestarum quam etiam iuxta figurarum intellectum, sicut de Sarra et Agar, primum quod uere fuerunt, dehinc quod tropice duo Testamenta figurauerunt. Tertium genus est quod tantum spirentiam operis sentiantur, corporalis magis luxuria quam uirtus sacramentorum accipitur. Definito prudentiae genere, nunc partes iustitiae subiciamus. Cuius primum est Deum timere, religionem uenerari, honorem referre parentibus, patriam diligere, cunctis prodesse, nocere nulli, fraternae caritatis uincula amplectere, pericula aliena suscipere, opem ferre miserorum, boni accepti uicissitudinem rependere, aeqitatem in iudiciis conseruare. Fortitudo est animi magnitudo, gloria bellicae uirtutis, contemptus honorum uel diuitiarum. Haec aduersis aut patienter cedit, aut
Abbreviated transcription (Latin):
rum omnium concurrere dicuntur:
Medicina est scientia curationum
adtem peracionem corporum uelsa¬
lutem inuentam: Ae quibus damõ¬
nibus quȩ damre ligioni conueniun.
quae dam uero longe modis omnib:
alienasunt: XXXUIII. Digestis
generis siue differenciis phisicȩ artis.
nunc partes logicas ex sequamur:
Constat autem ex dialectica siue ret¬
horica. Dilectica estracio uel regula
disputandi. Intellectũ mentis acuens
uera que a falsis distinguens. quod qui¬
dem agit. sicut ferrum ueneno: sic
sentenciam armat eloquia: rethorica
est racio dicendi & iuris peritorum sci¬
encia quam oratores secuntur. XXXUIIII¬
mur: Haec enimbene uiuendi magis¬
tra est. diuiditur que inquat tuor.
principales uirtutes: Prudenciam
scilic& at que iusticiam fortitudinem
siue temperanciam: XL De diffe
scriptu rarum. In qua intuera oport&
illud trimodum in tellegentiae ge¬
nus. quorum primus est perquo
quaedamsic accipiuntur istori alit̃

Expanded text:
rum omnium concurrere dicunt. rum omnium concurrere dicunt. Medicina est scientia curationum, ad temperamentum corporis uel salutem inuenta. Ε quibus quidem omnibus quaedam religioni conueniunt, quaedam uero longe modis omnibus aliena sunt. Digestis generibus siue differentiis fisicae artis, nunc partes logicas exsequamur. Constat autem ex dialectica siue rethorica. Dialectica est ratio siue regula disputandi, intellectum mentis acuens, ueraque a falsis distinguens. Haec, ut quidam ait, sicut ferrum ueneno sic sententiam armat eloquio. Rethorica est ratio dicendi, et iurisperitorum scientia, quam oratores secuntur. m. Haec enim bene uiuendi magistra est diuiditurque in quattuor principales uirtutes: prudentiam scilicet atque iustitiam, fortitudinem siue temperantiam. Prudentia Scriptuillud trimodum intelligentiae genus. Quorum primum est per quoquaedam sic accipiuntur historialiter
Abbreviated transcription (Latin):
sica. quarta astronomia: Quinta astrolo¬
gia: Sexta mecanica: Septima medicina:
Ratio autem earundem disciplinarum hȩc
ꝑ qua numero rum omniũ ratio uelordo
consistit: Ceo m&rica est disciplina magni¬
tudinis & figuranotis liniamentis que propri¬
is distincta uel formis: Dicta autem geome¬
trica adimensione terrae perquam unius cuius¬
que termini declararisolent: Hanc primum
egypcii inuenerunt. pronecessitate termi¬
norum terrȩ quos nilus inundationis tem¬
pore confudebat: Musica est ars expectabilis
inuoce ulgestu. habens in se numerorum
ac soni certam dimensionem. cum scientia
ꝑfecte modulacionis: Haec constat tribus
modis: Idest sono uerbis & numeris : A strono¬
mia est. lex astrorum: Astrologia est ratio
quae conuersionem caeli & signorum de¬
finit potes tates: Ortus quo que siderũ
ueloccasus: Hanc mate maticisecuntur :
mecanica est quae dam perici a uel doc¬
trina adquam suptiliter fabricam re¬

Expanded text:
sica, quarta astronomia, quinta astrolosica, quarta astronomia, quinta astrologia, sexta mechanica, septima medicina. Ratio autem earundem disciplinarum breuir quam numerorum omnium ratio uel ordo consistit. Geometrica est disciplina magnitudinis et figurarum notis liniamentisque propriis distincta, uel formis. Dicta autem Geometrica a dimensione terrae, per quam uniuscuiusque termini declarari solent. Hanc primum Aegyptii inuenerunt pro necessitate terminorum terrae, quos Nilus inundationis tempore confundebat. Musica est ars spectabilis uoce gestu habens in se numerorum ac soni certam dimensionem cum scientia perfectae modulationis. Haec constat ex tribus modis, id est sono, uerbis et numeris. Astronomia est lex astrorum. Astrologia est ratio quae conuersionem caeli et signorum definit, potestates ortus quoque siderum uel occasus. Hanc mathematici secuntur. Mechanica est quaedam peritia, uel doctrina, ad quam subtiliter fabricam re