comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gitudinis ẽ. acapite usq ad pedes. quam latus a dextera
in sinistram. uel a sinistra in dexceram. & decies quam latꝰ
in trib temporib scłi. Uel trecenti significant fidem tͥnita¬
sis. uel erucẽ ꝓpt̾ tau grecum quod in numeris trecentos
significat. & adhuc apud siros formam retinet erucis. Qu¬
quaginita. remissionem peccatorum designant. Triginta
intrinsecus altitudinẽ arche distinguimꝰ. in qͥnq mansio¬
nes: archa ẽ eccłia. & quinq mansiones sunt quinq status.
dis p̃fentis uite. & duo future. Primus status ẽ illorum qͣ
loqui quasi spũalib sed quasi carnalib sacuobis potum

Expanded text:
gitudinis est a capite usque agitudinis est a capite usque ain sinistram uel a sinistra in dextram et decies quam altus in tribus temporibus saeculi. Vel trecenti significant fidem Trininatis, vel crucem propter Tau, quod in numeris trecentos significat, et adhuc apud suos formam retinet crucis. Quinquaginta remissionem peccatorum designant, triginta intrinsecus altitudinem arcae distinguimus in quinque mansiones, arca est Ecclesia, et quinque mansiones sunt quinque status, tres praesentis vitae, et duo futurae. Primus status est illorum hovobis quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus lac vobis potum
Abbreviated transcription (Latin):
fine scłi occisus ẽ. Sed tam̃ qñ induit decorem. id ẽ carnẽ
inmacłatam. carnem inpollutam. carnẽ speciosam. de uͥ¬
gineis menbris assũpsit. & p̃cinxit se fortitudine. id est
ꝑcrucis trophea aerias potestates debellauit. ex tunc ꝑa
factus ẽ. qui prius clausus fuerat. Uides ergo nunc
quomͦ archa & trecentoꝵ cubitoꝵ longa ẽ. & tam̃ non
trecentis sed centũ arnis fabricata ẽ: quia eccłia que
ab initio scłi fuit. in fine scłi redẽpta ẽ. Quod uͦ hec ar¬
tudinẽ suam humani corꝑis iustar ostendit. in quo xp̃c
apparuit. Nam & ipsa corpus eus ẽ. Corꝑis enĩ longitu¬
do a uertice usq ad uestigium. sexies tantum babet quã
latitudo. que ẽ ab uno latere usq ad aliud latus. & deci¬
es tantum quam et altitudo. Cuius altitudinis mensu¬
ra est in latere adorso in uentr̃e. uelut si iacentem ho¬
minẽ metiaris supinum siue ꝓnum. sexies tantum lon¬

Expanded text:
fine saeculi occisus est. Sed tamen quando induit decorem, id est carnem fine saeculi occisus est. Sed tamen quando induit decorem, id est carnem immaculatam, carnem impollutam, carnem speciosam de virgineis membris assumpsit, et praecinxit se fortitudine, id est per crucis trophaea aerias potestates debellavit, ex tunc parfactus est, qui prius clausus fuerat. Vides ergo nunc quomodo arca et trecentorum cubitorum longa est, et tamen non trecentis, sed centum annis fabricata est, quia Ecclesia, quae ab initio saeculi fuit, in fine saeculi redempta est. Quod vertudinem, suam, humani corporis instar ostendit, in quo Christus apparuit; nam et ipsa corpus ejus est. Corporis enim longitudo a avertice usque ad vestigium sexies tantum habet quantum latitudo, quae est ab uno latere usque ad alterum latus, et decies tantum quantum et altitudo, cujus altitudinis mensura est in latere a dorso in ventrem, velut si jacentem hominem metiaris supinum sive pronum, sexies tantum lon
Abbreviated transcription (Latin):
scͥptura. quando loquitur de fabricatione huus archȩ.
sit se inmolari
In fine ergo scłi occisus ẽ agnus: & semel
seculi: Nũquid prius potuit occidi. quã
incarnari: Nicbil adhuc mortale habuit. & quomͦ mori
potuit: Quod si ab inicio occisus ẽ: prius occisus ẽ quam
incarnatus. Si ab inicio occisus ẽ: non iam semel sed sepe.
inmo semꝑ occisus ẽ. Nam quod ab inicio fuit. semꝑ fuit.
& quod ab inicio ẽ semꝑ est. S fortasse si dixeris occisus est
ab inicio. id ẽ his qui fuerunt ab inicio. hoc ẽ ad redẽptionẽ.
ad salutẽ. ad reconciliationẽ eorũ qui fuerunt ab inicio.
ita ut ꝑ hoc quod dicitur ab inicio. determines non tempꝰ
occisionis sed salutis: iam inconueniens nullũ erit. si & se¬
mel & abintcio occisus ẽẽ dicatur. Prius enĩ mors eius ꝓfu¬
it quam fuit. prius ꝓmissio. ac deinde exibitio. Ab initio
gͦ scłi occisus ẽ. quia abinitio scłi illi fuerunt. ꝓquib in

Expanded text:
Scriptura, quando loquitur de fabricatione hujus arcae, Scriptura, quando loquitur de fabricatione hujus arcae, sit se immolari. In fine ergo saeculi occisus est Agnus, semel ene mundi? Nunquid prius potuit occidi quam incarnari? Nihil adhuc mortale habuit, et quomodo mori potuit? Quod si ab initio occisus est, prius occisus est quam incarnatus est. Si ab initio occisus est, non jam semel, sed saepe, imo semper occisus est. Nam quod ab initio fuit, semper fuit; et quod ab initio. est, semper est. Sed fortasse si dixeris, occisus est ab initio, ad salutem, ad reconciliationem eorum, qui fuerunt ab initio, ita ut per hoc quod dicitur ab initio determines non tempus occisionis sed salutis, jam inconveniens nullum erit, si et semel, et ab initio dicatur esse occisus. Prius etiam mors ejus profuit, quam fuit prius promissio, ac deinde exhibitio. Ab initio ergo saeculi occisus est, quia ab initio saeculi illi fuerunt, pro quibus in
Abbreviated transcription (Latin):
in inferiorib dilatatur. hoc significat quod in scã eccłia
maior ẽ numerus carnalem uitam ducentium. quã sp̃ua¬
lium: ita ut semꝑ quanto sunt ꝑfectiores. tanto sint pau¬
ciores. In sup̃mo ad unius cubiti mensuram archa contͣ
homines ẽ. Centum anni in quib edificata ẽ archa: idem
significant quod centum cubiti. Nam centum anni sig¬
nificant tempus grẽ: quia scã eccłia que ab inicio mundi
cepit. in tempore grẽ ꝑ inmolationẽ agni inmaculati redẽp¬
tionem suscepit. Tunc namq fabricata ẽ archa: quando
de latere xp̃i in cruce pendendtis. in sanguine & aqua
ꝓfluxerunt sacramenta ęccłie. Quando agnus inmolatꝰ
est: tunc sponsa agni nata est. Quando adam soporatus
ẽ: tunc eua fabricata ẽ. Ascendit sponsus nr̃ tbalami
sui lectum: dormiuit moriendo: exibuit quod ab micio ꝓ¬
fuit. fecit quod ab inicio fuit. Uide an idem uelit dicere

Expanded text:
in inferioribus dilatatur, hoc significat, quod in sancta Ecclesia in inferioribus dilatatur, hoc significat, quod in sancta Ecclesia major est numerus carnalem vitam ducentium quam spiritualium, ita ut semper quanto perfectiores, tanto sint pauciores. In supremo ad unius cubiti mensuram arca contrahhomines est. Centum anni, in quibus aedificata est arca, idem significant quod centum cubiti. Nam centum anni significant tempus gratiae, quia sancta Ecclesia, quae ab initio mundi coepit, in tempore gratiae per immolationem Agni immaculati redemptionem accepit. Tunc namque fabricata est arca, quando de latere Christi in cruce pendentis in sanguine et aqua profluxerunt Ecclesiae sacramenta. Quando Agnus immolatus est, tunc est sponsa Agni nata. Quando Adam soporatus est, tunc Eva fabricata est . Ascendit sponsus noster thalami sui lectum, dormivit, moriendo exhibuit quod ab initio profuit, fecit quod ab initio fuit. Vide an idem dicere velit
Abbreviated transcription (Latin):
ap̃senti uita ad futuram głam tendit. Quinquaguta
eubitorum latitudo uniuersos fideles significat: qui sub
uno capite sunt constituti. id est xp̃o. Nam quinquagin¬
ta constat ex septies septem. id ẽ quadraginta nouem. qͥ
numerus uniuersitatem fidelium designat. & uno suꝑ¬
addito. quod significat xp̃m. qui est caput eccłie sue &
finis desidiorum nrõꝵ : ꝓpcer quod in uno cubito archa con¬
suminatur. Alticudo triginta cubit. Norum. significat
triginta uolumina diuinȩ paginȩ. idest uiginti
duo ueteris testamenti. et octo noui: in quib sũma
omniũ continetur que deus uel fecit uel facturus est.
ꝓpter eccłiam suam. Tres mansiones significant tres or¬
dines fidelium qui sunt in sancta eccłia: quorum primi
utuntur mundo. licite tamen. Scdi fugiunt & obliuis¬
cuntur mundum. Tercii iam obliti sunt mundum: & hi
ꝓpinqui sunt deo. Quod insuꝑiorib archa contrahitur.

Expanded text:
a praesenti vita ad futuram gloriam tendit. Quinquaginta a praesenti vita ad futuram gloriam tendit. Quinquaginta cubitorum latitudo universos fideles significat, qui sub uno capite sunt constituti, id est Christo. Nam quinquaginta constat ex septies septem, id est quadraginta novem, qui numerus universitatem fidelium designat, et uno superaddito, quod significat Christum qui est caput Ecclesiae suae , et finis desideriorum nostrorum. Propter quod in uno cubito consummatur. Altitudo tringinta cubitorum significat tringinta volumina divinae paginae, id est viginti duo Veteris Testamenti, et octo Novi, in quibus summa omnium continetur, quae Deus vel fecit vel facturus est propter Ecclesiam suam. Tres mansiones significant tres ordines fidelium, qui sunt in sancta Ecclesia, quorum primi utuntur mundo, licite tamen. Secundi fugiunt et obliviscuntur mundum. Tertii jam obliti sunt mundum, et ii sunt propinqui Deo. Quod in superioribus arca contrahitur,
Abbreviated transcription (Latin):
gonis mnulta alia inuenies ad subtilitatem geometrice dis¬
cipline ꝑtinentia. que omnia nos ꝓpter fastidium ddeclina¬
nus. Sunt alii qui dicunt in archa non fuisse nisi tres
mansiones. & ex his unam semel bicameratam. mediam bi¬
cameratam. supremam tricameratam: & auint has distine¬
mansiones tres. tristega.Et hanc formam nos iccirco pociꝰ
quam reliquas depinximus. quia non facile altitudinẽ
parietum in plano demonstrare potuimus. In hac enim
forma tigna hinc inde consurgentia paulatim contra¬
hunt᷑. douec in cacumine ad unius cubiti mensuram conue
tat nunc ut uideamus que sit archa eccłie. Et ut exp̃s¬
sius loquar. ipsa eccłia archa est: quam suus noe id est
uite regens ꝑse ducit ad se. Trecentoꝵ cubitor longitudo
presens scłm designat. quod trib temporib decurrit. id
est tempore naturalis legis. tẽpore scͥpte legis. tempore
grẽ. ꝑ quȩ scã eccłia aprincipio mundi usq ad finem

Expanded text:
gonis multa alia invenies ad subtilitatem geometricae disgonis multa alia invenies ad subtilitatem geometricae disciplinae pertinentia, quae omnia nos propter fastidium declinamus. Sunt alii, qui dicunt in arca non fuisse nisi tres mansiones, et ex his unam semel cameratam, mediam bicameratam, supremam tricameratam; et aiunt has distincmansiones tres tristega. Et hanc formam nos idcirco potius quam reliquas depinximus, quia non facile altitudinem parietum in plano demonstrare potuimus. In hac enim forma tigna hinc inde surgentia paulatim contrahuntur donec in cacumine ad unius cubiti mensuram conventat nunc ut videamus, quae sit arca Ecclesiae, vel ut expressius loquar, ipsa Ecclesia arca est, quam summus Noe, id estvitae regens per se ducit ad se. Trecentorum cubitorum longitudo, praesens saeculum designat, quod tribus temporibus decurrit, id est tempore naturalis legis, tempore scriptae legis, temporer quae sancta Ecclesia a principio mundi usque ad finem,
Abbreviated transcription (Latin):
erexeris. & de ipso kateco tercie mansionis. sur sũ qͥndecim
sũpseris. & id ꝓ kateto habueris. eiq pedetenus hanc ba¬
sim scdm geometricalem regłam conparaueris: iudebis ra¬
tione mirabili omnes angłares hipotetiusas in mensuram
hine ende uenientem. eum kateco conculeris: uidebis etiã
porrigi. Que autẽ alaterib ueniunt hipotenuse. in uigui¬
ti uouem & semis extendunt᷑. habentes bases uinginti qͣn¬
q eubitorum. Regła inueniendi hipotenusãs. hec est. Kate¬
tum inse multaplices. similiter & basim in se. & has sum¬
mas simul comporas. & ilius numeri qui inde excrescit
latus ꝓ hipotenusa habeto. In hac autem archa hipotenu¬
se uicem gerunt tigna obliqua ab imo ad suꝑiora porrecta.
Katetus est stilus in medio arche erectus. usq ad sup̃mũ
cubitum. Basis est linea iacens. ab angulo arche usq ad Ria¬
tetum porrecta. Diagonalis linea uocatur. que ꝓtendit᷑
de angło in angulum illi oppositum. In trigonis ms & tetra¬

Expanded text:
rateto a supremo tertiae mansionis sursum quindecim sumpseris, et hoc pro rateto habueris, eique pedetenus hanc basim secundum geometricalem regulam comparaveris, videbis mirabili ratione omnes angulares hypotemisas in mensuram hinc inde venientem cum rateto contuleris, videbis etiam porrigi. Quae autem a lateribus veniunt hypotemisae in viginti octo, et semis extendentur habentes bases viginti quinque cubitorum. Regula inveniendi hypotemisam haec est ut ratetum in se multiplices, similiter basim in se, et has summas simul componas, et illius numeri, qui inde excrescit latus pro hypotemisa habeto. In hac autem arca hypotemisae vicem gerunt tigna oblique ab imo ad superiora porrecta. Ratenus est stylus in medio arcae erectus usque ad supremum cubitum. Basis est linea jacens ab angulo arcae usque ad ratetum porrecta. Diagonalis linea vocatur, quae protenditur ab angulo in angulum illi oppositum. In trigonis his, et tetra
Abbreviated transcription (Latin):
ac ꝑ hoc patet quod hec archa in longitudine sua habuit
ista in latitudine & altitudine repꝑiri. Quod si etiam scire
embadũ idest area. multiplica maiꝰ latus ꝑminus. & quota
summa inde excretierit. tot quadratoꝵ erit area. Uerbi grã.
Dic quinquagies trecenti.fiunt.xu. milia. Tot cubitoꝵ qua¬
dratoꝵ ẽ area. & sic de aliis. Si huius tetragoni diagonalem
lineam queris: hec tibi sit regła. Multiplica utrũq latus
id÷ maiꝰ & minus unũqd̾q ꝑse. ac deinde illiꝰ sũme que inde
excrescit. in unũ caceruate latus quere. & hoc ꝓdi agonio
habeto. Uerbi grã. Dic trecenties trecenti. fiunt nonaginta
milia. Dic quinquagies quinquaginta. fuint duo milia
quingenti. Huꝰ sumine latus ẽ trecenti quatuor. & semis
unum. hoc est non integrũ. Si dimidium huius sumis:
habes centium quinquaginta sex. & semis unum minus. Hec
ẽ que extendit᷑ ab angło usq ad mediũ. Si hanc ꝓbasse ha¬

Expanded text:
Ac per hoc patet, quod haec arca in longitudine sua habuit Ac per hoc patet, quod haec arca in longitudine sua habuit ista in latitudine et altitudine reperiri. Quod si etiam scire embadion, id est arca, multiplica majus latus per minus, et quot a summa inde excreverit, tot quadratorum erit arca. Verbi gratia: Dic quinquagies trecenti fiunt quindecim millia, tot cubitorum quadratorum est arca. Et sic de aliis: Si hujus tetragoni diagonalem lineam quaeris, haec tibi sit regula. Multiplica utrumque latus, id est majus, unumquodque per se, ac deinde illius summae, quae inde excrescit, in unum coacervatae latus quaere, et hoc prodiagonio habeto. Verbi gratia. Dic trecenties trecenti fiunt nonaginta millia: Dic quinquagies quinquaginta fiunt duo millia quingenti. Hujus summae latus est trecenti quatuor et semis unum, hoc est non integrum. Si dimidium hujus sumis, habes centum quinquaginta duo et semis uno minus. Haec est, quae extenditur ab angulo usque ad medium. Si hanc
Abbreviated transcription (Latin):
elucet disciplina: ex quib nos pauca breuitatis causa ꝑst̾n¬
ximꝰ. Digitus ẽ minima pars agrestium mensurarũ ꝓpriã
appellationẽ habentiũ: Qͥcqͥd eni digito minꝰ ẽ. apartibꝰrespondemꝰ
ut est scd̃a. tertia. uł quarta pars ꝑquẽ uidelicet digitũ sicmen¬
suramꝰ: ut ꝑ transuersũ pollicẽ pollici lateralit̾ coniungentes.
radices ungiuum recta linea respondere faciamtis. Et hac
ratione quatuor digiti faciunt palmũ unum: quatuor pal¬
mi faciunt pedem unũ: pes & dimidius cubitũ paruũ. sex par¬
ui cubiti. cubitum magnũ. Et sie cubitꝰ magnus habebĩt
nouẽ pedes. paruus sesquipedem. Longitudo ergo trecentoꝵ
cubitorũ magnorum. habebat paruos eubitos mille octin¬
gentos: digitos uero quadraginta .iii. milia. & ducentos.
Rursus quinq faciunt pedes passum unum. centum .xx.
quinq passus stadium unum .uiii. stadia miliare unum.

Expanded text:
elucet disciplina, ex quibus nos pauca causa brevitatis perstrinelucet disciplina, ex quibus nos pauca causa brevitatis perstringimus. Digitus est pars minima agrestium mensurarum propriam appellationem habentium. Quidquid enim digito minus est a partibus respondemus, ut est secunda, tertia vel quarta pars. Per quem videlicet digitum sic mensuramus, ut per transversum pollicem pollici lateraliter conjungentes radices unguium recta linea respondere faciamus. Et haec ratione quatuor digiti faciunt palmum unum, quatuor palmi faciunt pedem unum. Pes et dimidius cubitum parvum, sex pari cubiti cubitum magnum, et sic magnus cubitus habebit novem pedes. Parvus sesqui pedem. Longitudo ergo trecentorum cubitorum magnorum habebat parvos cubitos mille octingentos, digitos vero quadraginta tria duo millia ducentos. Rursus quinque pedes faciunt passum unum, centum viginti quinque passus stadium unum, octo stadia milliare unum.
Abbreviated transcription (Latin):
fuerat eruditꝰ. scdm artem geometͥcam qua p̃cipue egiptii
callent. cubitoꝵ numerum in hoc loco posuit. qua in sex cu¬
bitis unus deputatur. Quȩ utiq ratio si obseruetur in huius
archȩ menfura: inuenientur tanta spacia longitudinis ce lati¬
tudinis &e altitudinis. quȩ uere totiꝰ mundi reparanda germina aetins¬
uersoꝵ animantium caꝑe potuerint rediuiua seminaria.
Sciendum quoq quod illa animalia quȩ non de coitu gene¬
rantur. sed de humore terrȩ uel cadauerum. siue ciuꝰlibet alte¬
rius rei corruptione. uel illa quȩ excõmixtione diuersi gene¬
ris nascunt᷑. ut muli & buroones: necesse ñ fuit in archa conti¬
neri. Ex quib colligitur: non fuisse impossibile. ut reliquoꝵ
om̃iũ animantiũ seminaria reꝑanda. tantȩ capacitatis locꝰ
continer&. Si autẽ libet diligentius inquirere ea quȩ adgeo¬
metricaliũ dim̃sionũ rationẽ ꝑtinent. magna hic horum

Expanded text:
fuit, et secundum artem geometricam, in qua praecipue Aegyptii fuit, et secundum artem geometricam, in qua praecipue Aegyptii callent, cubitobitis unus deputatur. Quae utique ratio si observetur in hujus arcae mensura, invenientur tanta spatia longitudinis, et latitudinis, et altitudinis, quae vere totius mundi reparanda germina, et universorum animantium capere potuerint re divina seminaria. Sciendum quoque est, quod illa animalia, quae non de coitu generantur, sed de humore terrae vel cadaverum, sive cujuslibet alterius rei corruptione, vel illa, quae ex commistione diversi generis nascuntur, ut muli et burdones, necesse non fuit in arca contineri. Ex quibus colligitur non fuisse impossibile, ut reliquorum omnium animantium seminaria reparanda tantae capacitatis locus contineret. Si autem libet diligentius inquirere ea, quae ad geometricalium dimensionum rationem pertinent, magna hic horum
Abbreviated transcription (Latin):
t̃ciȩ sex. quartȩ septem. quintȩ octo: & sic altitudo parietum.
quindecim habebit cubitos. & quindecĩ altitudo templi. In
parietib autẽ archȩ foris facti erant nidi siue mansiuncłȩ
quasi ad ipsos parietes affixi: ita ut introitꝰ eorũ extrinsecꝰ
pater&. ipso pariete intrinsecus ꝑmanente integro. & hos
nidos dicurit factos ẽẽ ꝓpt̃ illa animalia que nec semꝑ
in aqua nec semꝑ in arida degere possunt. sicut est luter.
& uituli marini. Hec de forma archȩ dicta sunt. De quan¬
titate dicitur. Trecentoꝵ cubitoꝵ erit longitudo. quinqua¬
guita latitudo: xix. altitudo. Sed sunt qui dicunt quod hec
magnitudo ad tot genera animalium & ad eorum cibos quib
panuũ integrum uescerentur capiendos non suffecerit: quam
questionẽ doctores hac racione soluunt. Aiunt namq quod
moyses qui ut de eo scͥptura testatur onĩ sapientia egiptioꝵ

Expanded text:
tertiae sex, quartae septem, quintae octo, et sic altitudo parietum tertiae sex, quartae septem, quintae octo, et sic altitudo parietum quindecim habebit cubitos, et quindecim altitudo tecti. In parietibus hujus arcae foris facti erant nidi sive mansiunculae quasi ad ipsos parietes affixi, ita ut introitus eorum extrinsecus pateret, ipso pariete integro permanente intrinsecus. Et hos nidos dicunt factos esse propter illa animalia, quae nec semper in aqua nec semper in arida degere possunt, sicut est lutra et vituli marini. Haec de forma arcae dicta sunt. De quantitate dicitur: Trecentorum cubitorum erit longitudo, quinquaginta latitudo, tringinta altitudo . Sed sunt qui dicant, quod haec magnitudo ad tot genera animalium, et ad eorum cibos, quibus per annum integrum vescerentur, capiendos non sufficeret. Quam quaestionem doctores hac ratione solvunt. Aiunt namque quod Moyses, qui ut de eo Scriptura testatur omni sapientia Aegyptiorum
Abbreviated transcription (Latin):
tia animalia: in quinta quȩ sup̃ma erat. homines & uolati¬
la. Et uerisimile uidetur. quod illȩ duȩ inferiores mansiones.
natante archa deorsum intra arch aquas p̃merentur: tercia
uͦ in qua animalia erant. quȩ spinam̃to aꝑti aeris eguerunt.
pͥma suꝑ aquas emiueret: ita ut fous ꝑ aquam ad archam
accedentib ostium fere ꝑ planũ occurreret: & sođm hune mo¬
dum fortassis dictum est pones ostium deorsum. Uel deorsum ido.
quia in quacunq mansione poueret᷑. deorsum ponendũ erat:
ut area intrantium pedes exciꝑet. Si uero quęxitur utrũ equał
fuerit altitudo singłarum mansionum necne: nos quidem ex
actoritate ꝓbare non possumus. quid inde sentiendum sit.
Interim tam̃ quod auctoritati contrarium non sit: nobis con¬
cedi postulamus. Uolumus enim sic distinguere. ut pͥmȩ
mansioni demus in altitudine quatuor cubitos. socłȩ quinq.

Expanded text:
tia animalia, in quinta quae suprema erat homines et volatitia animalia, in quinta quae suprema erat homines et volatilia. Et verisimile est, quod duae illae inferiores mansiones natante arca deorsum inter aquas premerentur. Tertia vero, in qua animalia erant, quae spiramento aperti aeris eguerunt, prima supra aquas emineret, ita ut foris per aquam ad arcam ascendentibus ostium fere per planum occurreret. Et secundum hunc modum fortassis dictum est: Pones ostium deorsum. Vel deorsum ideo quia in quacunque mansione poneretur, deorsum erat, ut arca intrantium pedes exciperet. Si vero quaeritur utrum aequalis fuerit altitudo singularum mansionum necne, nos quidem ex auctoritate probare non possumus, quid inde sentiendum sit. Interim tantum, quod auctoritati contrarium non sit, nobis concedi postulamus. Volumus enim sic distinguere, ut primae mansioni demus in altitudine, quatuor cubitos, secundae quinque,
Abbreviated transcription (Latin):
bauisse parietes: quib suppositum erat tectum. quos ait
sup̃ie mansioui. ii qua homo morabat᷑ contigii. qisso ern
dus & al ias huice modi eausas. uidetur nobis quod in ipa ar¬
cba parietes in quatuor partib fuerint ercecti. quiby fa ar̃
suppositum. in cacumine suo ad mensuram unius eubiti com¬
traheretur. Cuius autẽ altitudinis fueruit parieres
ipsi. hoc auctoritas non dicit. sed tam̃ quantum conicimus.
altitudo parietum usq ad fundum quartę mansionis exten¬
debatur. Asfirmant namq doctores hostium archȩ int̾ secun¬
dam & terciam mansionem locatum: ita ut limen eius fundo
t̃ciȩ mansionis ẽẽt contiguum. Introitus autẽ eiꝰ sursum in
latere eiꝰdem mansionit᷑ excisus: ita ut ab ostio duȩ quidem
mansiones deorsum ẽẽnt. tres uero sursum. & unam dicunt
ad fimũ animalium recipiendum ordinatam: scłam ad ciba¬
ria eorum. In tercia fuisse iudomita ammalia. in quarta mi¬

Expanded text:
habuisse parietes, quibus superpositum fuit tectum, quod erat habuisse parietes, quibus superpositum fuit tectum, quod erat supremae mansioni, in qua homo morabatur, contiguum. Propter has, et alias hujuscemodi causas, videtur nobis quod in ipsa arca parietes in quatuor partibus fuerint erecti quibus tectum superpositum in cacumine suo ad mensuram unius cubiti contraheretur. Cujus autem altitudinis fuerint parietes ipsi, hoc auctoritas non dicit, sed tamen quantum conjicimus altitudo parietum usque ad fundum quartae mansionis extendebatur. Affirmant namque doctores ostium arcae inter secundam et tertiam mansionem locatum, ita ut lumen ejus fundo tertiae mansionis esset contiguum. Introitus autem ejus sursum in latere ejusdem mansionis excisus, ita ut ab ostio duae quidem mansiones deorsum essent, tres vero sursum. Et unam dicunt ad fimum animalium recipiendum ordinatam, secundam ad cibaria eorum. In tertia fuisse indomita animilia, in quarta mi
Abbreviated transcription (Latin):
ri uoeutur. Primũ quidẽ. quod hec forma ad natandum
ñ iudetur eẽ idonea. Constat namq tantȩ molis machinã
tot & tantis homustam animalib atq eibariis. nequaqua
ita potiusse suꝑenatare uenientib aquis: ut non ex mag¬
na partte sui deosum p̃meret᷑. Cuiꝰ rei exꝑim̃tum ad hne raꝰ¬
pe possumus. in nauib magna gestantibꝰ honera. Sa ergo ut
fuerturs statem abiino contrab cepit. ita ut intumescentes
fiuetus. lateta bine inde mneliantia ñ repellerent sed exci¬
pent. & uon tami aquȩ archam quã areba aquas portaret:
quonsi fieri poterat. ut non statim tota adima descender&e:
Rursũ eum dicit pones hostium in latere deorsum. plactes
deorsum uioetur significare parietem lateralem: ad diste¬
tentiam lateris quod sursum erat in tecto. in quo forcassis
femestra posita eraat. Et cum iterũ dicit. aꝑuit nõe testũ
aroheis satis consequent innuit ipsam areham deor sum

Expanded text:
ri videntur, primum quod haec forma ad natandum ri videntur, primum quod haec forma ad natandum non videtur esse idonea. Constat namque tantae molis machinam, tot et tantis onustam animalibus, atque cibariis, nequaquam ita potuisse supernatare venientibus aquis, ut non ex magna parte sui deorsum premeretur; cujus rei experimentum adhuc capere possumus in navibus magna gestantibus onera. Si ergo, ut dicitur, statim ab imo contrahi coepit, ut intumescentes fluctus latera hinc inde inclinantia non repellerent, sed exciperent, et non tam aquae arcam, quam arca aquas portaret? quomodo fieri poterat, ut non tota statim ad ima descenderet; rursum cum dicit. Pones ostium in latere deorsum . Per latus deorsum videtur significare parietem lateralem ad differentiam lateris, quod sursum erat in tecto, in quo fortassis fenestra posita fuit. Et iterum dicit: Aperiens Noe tectum arcae , satis consequenter innuit ipsam arcam deorsum
Abbreviated transcription (Latin):
archã sapientiȩ: quartã archã matͥs grẽ. Quodã mͦ tam̃ una
ubiq archa ẽ. qr una ubiq similitudo ẽ: & nĩ discrepare de¬
bet in nomine. quod ñ discrepat in ꝓpͥetate. Una forma. diuer¬
sa mat̾ia. quia quod ẽ in ligno. hoc ẽ in ppło: & quod ẽ in m̃te.
idem ẽ in caritate: Nos tam̃ spetialit̾ de archa sapientię loqͥ
suscepimꝰ: & iccirco reliquarũ triũ expositionẽ breuit᷑ trans¬
euoraniro att in explanatione huis postmnodum libere
spi studiosurs indagare eupiunt earum rerũ ue¬
piartẽ. quȩ de archa noe seđm litcetam referunt᷑
duo peipue inquirere debent. iudelicet formã &
aerautitatem arehȩ & de forma quidem sic dieitꝰ origẽ¬
nes. Ego prto quantum ex his quȩ deseribimiert. ige¬
res. quaruor anigulis ex imo consurgentem. endemq ꝓ pp̃a¬
latin. usꝙp ad sumnũ in angustum actractis in spacium
unꝰ enbiti fuisse collectam. Cui sententiȩ plura pefuiga¬

Expanded text:
 quartam arcam matris gratiae. Quodammodo tamen una ubique arca est, quia unica ubique similitudo est, et non discrepare debet in nomine, quod non discrepat in proprietate, una est forma, diversa materia, quia quod est in ligno, hoc est in populo, et quod est in mente, idem est in charitate. Nos tamen specialiter de arca sapientiae loqui suscepimus, et idcirco reliquarum trium expositionem breviter transcurremus, ut in explanatione hujus postmodum liberius i studiosius indagare cupiunt earum rerum veritatem, quae de arca Noe secundum litteram referuntur, duo praecipue inquirere debent, videlicet formam et quantitatem arcae. Et de forma quidem sic dicit Origenes: « Ego puto quantum ex his quae describuntur apparet, quatuor angulis ex imo consurgentem eisdemque paulatim usque ad summum in augustum attractis in spatium unius cubiti fuisse collectam. » Cui sententiae plura refraga
Abbreviated transcription (Latin):
dei doctorib suis terrene substantie subsidia reddunt:⁊
quid aliud quam scõꝵ animaliũ apotheca funt: Tercia
deniq mansio animalia quidem tenet. sed inmansueta: ꝑ
que designatur uita sp̃italium: qui quamdui in hac corrup¬
tione tenentur. & legi dei ꝑ rationẽ subiecti sunt. & tam̃

Expanded text:
Dei doctoribus suis terrenae substantiae subsidia reddunt, Dei doctoribus suis terrenae substantiae subsidia reddunt, quid aliud quam sanctorum animalium apotheca fiunt? Tertia denique mansio animalia quidem tenet sed immansueta, per quae designatur vita spiritualium, qui quandiu in hac corruptione tenentur,
Abbreviated transcription (Latin):
enim archa in tecto suo sursum in unum colligitur. quid
aliud significat nisi quod cum abhuꝰ uite tenebris edueꝰ¬
feremꝰ. quando sicuti ẽ dm̃ uidere ceꝑimus. ut iam nil l¬
beat nisi eius faciẽ sine int̾missione intueri. eiꝰ dulcedine
sine fastidio saciari. eius amore sine defectu ꝑfrui: Hoc
ẽ enim ad ipsum tendere. & ad ipsum ꝑtingere. semꝑ eum
& ꝑ desiderium querere. & ꝑ cognicionem inuenire. & ꝑ
gustũ tangere. In illa mansione que fuudo erat contigu¬
a. deputatus erat fimus animaliũ. qui recte uitam carna¬
lium expͥmit. qm̃ hi qui carnis desideriis inseruiunt. qͥd
aluid quam putredo fiunt: Scd̾a ab hinc mansio contin&
cibaria animalium. ꝑ que conuenient̃ designantur hi.
qui in scã eccłia quendam mediũ statum tenent. qui
neq ꝓrsus ꝑillicita desideria carni succũbunt. neq ꝑ con¬
tẽptum mundi ad dignitatẽ sp̃ualium ꝑtingere possunt.

Expanded text:
enim arca in tecto suo sursum in unum colligitur, quid enim arca in tecto suo sursum in unum colligitur, quid aliud significat, nisi quod cum ab hujus vitae tenebris educferemus, quoniam sicuti est, Deum videre coepimus, ut jam nil libeat, nisi ejus faciem sine intermissione intueri, ejus dulcedine sine fastidio satiari, ejus amore sine defectu perfrui. Hoc est enim ad ipsum tendere, et ad ipsum pertingere, semper eum et per desiderium quaerere, et per cognitionem invenire, et per gustum tangere. Illi mansioni, quae fundo erat contigua, deputatus erat fimus animalium, qui recte vitam carnalium exprimit, quoniam ii qui carnis desideriis inserviunt, quid aliud quam putredo fiunt? Secunda abhinc mansio continet cibaria animalium, per quae convenienter designantur ii, qui in sancta Ecclesia quemdam medium statum tenent, qui neque prorsus per illicita desideria carni succumbunt, neque per contemptum mundi ad dignitatem spiritualium pertingere possunt.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑe. Quintus status ẽ in anima & corꝑe resurgentium: qͥ
sup̃mus ẽ. & cubito sup̃mo contiguus. Quod tres inferio¬
res mansiones. scđm altitudinẽ parietum in directum as¬
cendiuit. & uersus sup̃mũ cubitum non inclinantur:
hoc significat quod quantumlibet in hac uita ꝓficimus.
adhuc tam̃ afacie conditoris nr̃i quasi auersi sumus. quia
& ꝑ meritum ascendimus fidei. & ꝑ p̃sentiam contemplatio¬
nis ad ipsum non inclinamur. Unde recte in canticis can¬
ticorum. sponsa dilectum suum post parietem stare cõme¬
morat. quia quam diu corruptionis huius tegmine cireimn¬
damur. quasi quodam pariete interposito ab eius facie ꝓhibe¬
mur. Quarta autẽ & quinta mansio in ascensu suo ad u¬
nũ colliguntur. quia anime scõꝵ & nunc deposito carnis
honere in contẽplatione sui conditoris letantur. & cũ iterũ
sua corꝑa inmortalia & inpassibilia receꝑint. tunc plenius
et uicimꝰ ei ꝑ contẽplationis p̃sentiam adherebunt. Quod

Expanded text:
pore; quintus status est in anima et corpore resurgentium, qui supremus est, et cubito supremo contignus. Quod res inferiores mansiones secundum altitudinem parietum in directum ascendunt, et versus supremum cubitum non inclinantur, hoc significat, quod quantumlibet in hac vita proficimus, adhuc tamen a facie conditoris nostri quasi aversi sumus, quia et per meritum ascendimus, sed per praesentiam contemplationis ad ipsum non inclinamur. Unde recte in Canticis canticorum sponsa dilectum suum post parietem stare commemorat, quia quandiu hujus corruptionis tegmine circumdamur, quasi quodam pariete interposito ab ejus facie prohibemur. Quarta autem et quinta mansio in ascensu suo ad unum colliguntur, quia animae sanctorum et nunc deposito carnis onere in contemplatione sui conditoris laetantur, et cum iterum corpora sua immortalia et impassibilia receperint, tunc plenius et vicinius ei per contemplationis praesentiam adhaerebunt. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. idẽ in eccłist. & ut ueriꝰ dicam ipsi domꝰ eius sunt: quia cos
ꝑ dilectionẽ inhabitans. possidet & regit. Onĩs in domo eiꝰ sumꝰ:
ꝑ condicionẽ qua creauit nos. In domo eiꝰ sumꝰ: ꝑfidem qua uoca¬
uit nos. In domo eiꝰ sumꝰ: ꝑdilectionẽ qua iustificauit nos. Si
ꝑ caritatem. beatus es: quia non solũ tu in domo dei. s tu domꝰ
dei e̾eͥ cepisti: ut ipse tecũ habitet inte. qui fecit te. Hec est sa¬
lutaris mansio:. hec sunt tab̾nacła iustoꝵ. in quib uox leticiȩ
& exultationis semꝑ isonat. ubi habitant beati:. euiꝰ decorem ꝓ¬
pħa concupiuit. cuiꝰ inhabitationẽ optauit: cuiꝰ desiderio tla¬
grauit. Si gͦ hec mansio in nob̾ ẽẽ cepit. intremꝰ & habitemꝰ cũ
eo: ibi pacẽ inueniemus & requiem ubi ille habitare dignat᷑.
Aelicet & amorem: una tam̃ mansio est: quia & omis qui no¬

Expanded text:
sunt, id est in thalamo, et ut verius dicam ipsi domus ejus sunt, quia eos sunt, id est in thalamo, et ut verius dicam ipsi domus ejus sunt, quia eos per dilectionem inhabitans possidet et regit. Omnes in domo ejus sumus per conditionem, qua creavit nos; in domo ejus sumus per fidem qua vocavit nos in domo ejus; sumus per dilectionem, qua justificavit nos. Si per charitatem, beatus es, quia non solum tu in domo Dei, sed tu domus Dei esse coepisti, ut ipse tecum habitet in te, qui fecit te. Haec est salutaris mansio, haec sunt tabernacula justorum, in quibus vox laetitiae et exsultationis semper personat, ubi habitant beati, cujus decorem, propheta concupivit, cujus inhabitationem optavit, cujus desiderio flagravit. Si ergo haec mansio in nobis esse coepit, intremus et habitemus cum eo. Ibi pacem inveniemus et requiem ubi ille habitare dignatur, delicet et amorem, una tamen mansio est, quia et omnis qui no
Abbreviated transcription (Latin):
nouit: fidelis est. Si peccantib libent̃ parcit: pus est. Si asflic¬
tis conpatit᷑. misericors ẽ. Si subiectos non p̃mendo s uiuando
regit. humił est. S fortassis int̃rogas. ubi ista domꝰ di queren¬
da sit: ubi inueniri posfit. Domus dei: totus ẽ mundꝰ. Domꝰ dei:
ȩccłia catholica ẽ. Domus dei etiam ẽ: quęlibet fidelis anima. S
alit̾ mundũ inh abitatalit̾ eccłiam: alit̃ quãq fidelem animan.
In mundo ẽ: ut inꝑator in regno. In eccłia est: ut paterfamilias
in domo. In anima ẽ: ut sponsus in thalamo. Pagani & infideles
quiq in domo eiꝰ sunt id est in regno: quia ipse om̃e quod con¬
didit. ꝑ diuinitatis sue potentiam tenet & regit. Falsi fideles in
domo eiꝰ sunt. sdẽ in eccłia: quia ipse om̃ib quos ad fidẽ uocauit.
sacram̃toꝵ suoꝵ participationẽ credit. fideles uͦ in domo eius

Expanded text:
novit, fidelis est. Si peccantibus libenter parcit, pius est. Si afflicnovit, fidelis est. Si peccantibus libenter parcit, pius est. Si afflictis compatitur, misericors est. Si subjectos non premendo, sed juvando regit, humilis est. Sed fortassis interrogas ubi ista domus Dei quaerenda sit, ubi inveniri possit? Domus Dei totus est mundus, domus Dei Ecclesia catholica est, domus Dei etiam est quaelibet fidelis anima. Sed Deus aliter mundum inhabitat, aliter Ecclesiam, aliter unamquamque fidelem animam; in mundo est, ut imperator in regno; in Ecclesia est, ut paterfamilias in domo; in anima est, ut sponsus in thalamo. Pagani et infideles quique in domo ejus sunt, id est in regno quia ipse omne quod condidit per divinitatis suae potentiam tenet et regit; falsi fideles in domo ejus sunt, id est in ecclesia quia ipse omnibus quos ad fidem vocavit, sacramentorum suorum participationem credit; fideles vero in domo ejus
Abbreviated transcription (Latin):
s dontinuam pͥreltabit leticiã. Nemo autẽ amare pocest quos
nescit n de ideo si dm̃ amare cupimꝰ pͥmũ eũ aegnoscere satuga¬
i. peipue eum ipse talis sit. qui nẽqueat sciri &ñ amari
lxcae ẽ enim species pulctudinis eiꝰ. ut qui potuer it eum¬
uidere ũ possit ñ diligere. Homo qui tiuls astr honunurse
eneco agrioseere & suos mores: facit se ei familiarẽ⁊ frequent᷑
in domo eꝰ conãsatur. & cũ his qui illi familiares sunt. eque¬
colloquit᷑.  si uiderit ea que curca ipsu sunt honeite. st peu¬
dent̃ disponi: certior iam de uirtute ipsuis efficit᷑. & amore
iam dignũ udicat. cuiꝰ ꝓbitatis tam aꝑta se indicia inuenis¬
se cognoscit. Et nos gͦ inquiramꝰ ubi habit& d̾s: ubi domꝰ eiꝰ sit.
Introgemꝰ notos eiꝰ. de ipso. Si prudens est. si fidelis est. laude dig¬
nus est. Si pius est. si humilis est: amore dignus est. Si domꝰ suȩ
curam bene agit: prudens est. Si seruientes sibi fraudare non

Expanded text:
 continuam praestabit laetitiam. Nemo autem amare potest quod nescit, et ideo si Deum amare cupimus primum eum cognoscere satagamus, praecipue cum ipse talis sit, qui nequeat sciri, et non amari. Tanta est enim species pulchritudinis ejus, ut qui eum potuerit videre, non possit non diligere. Homo qui vult alterius hominis mores et secreta agnoscere, facit se ei familiarem, frequenter in domo ejus conversatur, et cum iis, qui illi familiares sunt. Et si viderit ea, quae circa ipsum sunt, honeste et prudenter disponi certior jam de virtute ipsius efficitur, et amore jam dignum judicat, cujus probitatis tam aperta se indicia invenisse cognoscit. Et nos igitur inquiramus ubi habitet Deus, ubi domus ejus sit, interrogemus notos ejus de ipso. Utrum prudens est, utrum fidelis est, utrum laude dignus est, utrum pius est. Siquidem humilis est, dignus est. Si domus suae curam bene agit, prudens est. Si servientes sibi fraudare non
Abbreviated transcription (Latin):
na ẽ omĩs t̾ra maiestate eiꝰ. & ea que sub ipso erant replebant tem¬
plũ. Templũ ẽ. angłici siue humani intellectꝰ capacitas. Quod ui
noꝵ oꝑm ininensitas. ut ad ea ꝑfecte comp̃hendenda. nulliꝰ ereature
intelligentia sufficiat. Inplet cor nr̃m consideratio eoꝵ. non con¬
p̃hendit᷑ a corde nr̃o inmensitas eoꝵ. Quando gͦ factorẽ oꝑis con¬
p̃hendere ualebimꝰ: qui ipsum opꝰ factoris ad plenũ caꝑe ñ ua¬
lemꝰ: Possumꝰ &enĩ dicere quod soliũ hoc excelsũ & eleuatũ in qͣ
seoet đs. st̃nitas sic ditatis: quia de ipso solo dicit᷑. qui habitat et̃¬
nitatẽ. uon qd̾ aliud sit deus. aliud et̃nitas eiꝰ: sed quia soliu regnan¬
tiũ ẽ. &ideo recte in solio ȩc̃nitatis sedere ꝑhibet᷑. quia sic̃ essen¬
tie eiꝰ. ita etiã oĩpotentiȩ eiꝰ nec pͥncipiũ nec finis inuenit᷑. Semꝑ

Expanded text:
na est omnis terra majestate ejus, et ea quae sub ipso erant replebant templum . Templum est angelici sive humani intellectus capacitas, quod scinorum operum immensitas, ut ad ea perfecte comprehendenda nullius creaturae intelligentia sufficiat. Implet cor nostrum consideratio eorum non comprehenditur a corde nostro immensitas eorum. Quomodo ergo factorem operis comprehendere valebimus, qui ipsum opus factoris ad plenum capere non valemus? Possumus etiam dicere quod solium hoc excelsum et elevatum, in quo sedet Deus, aeternitas sit deitatis, quia de ipso solo dicitur: Qui habitat aeternitatem , non quod aliud sit Deus, et aliud aeternitas ejus, sed quia solium regnantium est, et ideo recte in solio aeternitatis sedere perhibetur, quia sicut essentiae ejus, ita etiam omnipotentiae ipsius nec principium nec finis invenitur. Sem
Abbreviated transcription (Latin):
tractare incipiamꝰ. Restat eñ ut postqͣm ostendimꝰ quid
situ uulti quod caput dñi & pedes eiꝰ nob̾ abscondita leguntur:¬
in eciã quadi de peliquo corꝑe cogitandũ sit demonstremꝰ. Si gͦ
ncupictã drdicimꝰ ceͣ quod fuit ante constitucionẽ hui mundi. &
pedes eꝰ quod futurũ ẽ post consũmationẽ scłi: recte longitudi¬
nẽ adiꝑis eiꝰ accipimꝰ quod int̾ pͥncipiũ & finẽ mediũ ẽ spacium
tẽporis. Caput gͦ & pedes tegunt᷑: quia pͥma & nouissima in¬
uestigare ñ possumꝰ. Corpꝰ appar&: qr quȩ media in hoc scło ge

Expanded text:
tractare incipiamus. Restat enim ut postquam ostendimus quid sibi vult, quod caput Domini, et pedes ejus nobis abscondita esse leguntur, etiam quid de reliquo corpore cogitandum sit demonstremus. Si ergo caput Dei dicimus esse quod fuit ante constitutionem hujus mundi, et pedes ejus quod futurum est post consummationem saeculi, recte longitudinem corporis ejus accipimus, quod inter principium et finem medium est spatium temporis. Caput ergo et pedes teguntur, quia prima et novissima investigare non possumus. Corpus apparet, quia ea quae media in hoc prae
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ huiꝰ uite ꝓcellas regens. usq ad portũ quietis et̃nȩ ꝑducit. Si
gͦ saluati cupimꝰ: oport& nos intrare hanc archam: & sic̃ supͣ dixi
hane arebã in nob̾ debemꝰ facere: ut possimꝰ untͣ nos in ea habitare.
Non cnuĩ sufficit si extͣ nos in ea fuerimꝰ: si ñ &̃ didicerimꝰ qualit̃
in nob eã h abitaredebeamꝰ. Ad quod nob̾ tͥa pͥncipalit̃ consideran¬
da sũt. Primũ: qualit̃ eam debeamꝰ edificare in nob̾. Sod̾m. qͣlit̃ eam
debeamꝰ intrare in nob̃̾. Terciũ: qualit̃ eam debeamꝰ habitare in
nob̾. S ecce dũ de una archa loqui ꝓponimꝰ: ita ꝑ consequentiã rerũ¬

Expanded text:
inter hujus vitae procellas regens usque ad portum quietis aeternae perducit. Si inter hujus vitae procellas regens usque ad portum quietis aeternae perducit. Si ergo salvari cupimus, oportet nos intrare hanc arcam. Et sicut supra dixi, hanc, arcam in nobis debemus facere, ut possimus intra nos in ea habitare. Non enim sufficit si extra nos in ea sumus, si non etiam didicerimus qualiter in nobis habitare eam debeamus. Ad quod nobis tria principaliter consideranda sunt, primum qualiter eam debeamus aedificare in nobis, secundum qualiter eam debeamus intrare in nobis, tertium qualiter eam debeamus habitare in nobis. Sed ecce dum de una arca loqui proponimus, ita
Abbreviated transcription (Latin):
ita c&̃ ẽ in corꝑe xp̃i. idẽ ȩccłia quȩ habitat in medio pͣue natio¬
nis. & dũ assultꝰ iumedis infideliũ excipit. quasi quib dã fluctib
ꝓcellosis foris archa tundit᷑: dũ uͦ afalsis fr̃ib tͥbulationẽ susti¬
uet. quasi quibda noxus humorib intus corpꝰ torquet᷑. Quȩc̃q
gͦ corꝑi contraria sunt: siue intꝰ siue extͣ sunt: non sunt de cor¬
ꝑe. Q uod aũ bracbia dñi hinc inde complectunt᷑ omĩa. significat
quod sub eiꝰ potestate sunt uniu̾sa: & nenio manũ eiꝰ uel dexterã
ad p̃miũ. uel sinistrã esfugere potest ad suppliciũ. Cur gͦ m̃bra
ampliꝰ de salute corꝑis sollicita sunt. quȩ talem capitis podentiã
agnouerunt: Ipse nouit qͥd expecliat corꝑi suo. qͥ & ꝑconpassio¬
nẽ sentit ꝑicłm. & ꝑ potestatẽ p̃stat remediũ. Ipse ẽ qui in mari
uiã ponit: quia corpꝰ sũũ idẽ eccłiam suã quasi archã in diltiuio. sic

Expanded text:
 Christi, id est Ecclesia, quae habitat in medio pravae nationis, et dum assultus infidelium excipit, quasi quibusdam fluctibus procellosis foris arca tunditur; dum vero a falsis fratribus tribulationem sustinet, quasi quibusdam noxiis humoribus intus corpus torquetur. Quaecunque ergo corpori contraria sunt sive intus sive extra sint, non sunt de corpore. Quod autem brachia Domini hinc inde complectuntur omnia, hoc significat, quod sub ejus potestate sunt universa, et nemo manum ejus vel dextram ad praemium, vel sinistram ejus effugere potest ad supplicium. Cur ergo amplius membra de salute corporis sollicita sint, quae talem capitis potestatem agnoverunt? Ipse novit quid expediat corpori suo, qui et per compassionem sentit periculum, et per potestatem praestat remedium. Ipse est, qui in mari viam ponit, quia corpus suum, id est Ecclesiam suam, quasi arcam in diluvio, sic
Abbreviated transcription (Latin):
quia nullũ in deo pͥncipiũ conp̃hendit᷑. caput desuꝑ uelamꝰ: &
ut stare possit quod dicit᷑. angłi eoꝵ semꝑ uident in oelis faciẽ
patris. faciem aꝑtam relinquimꝰ. Cetera qͦ quę hic alit̃ dicunt᷑.:
ñ ad ꝓpłiam sed ad picturam referenda scuit. Duab alis uola¬
bant. Istȩ duȩ alȩ quib uolabant seraphim. tropologiam signi¬
ficant: quia dũ ꝑlectionẽ diiinę scͥpturȩ ad bona oꝑa instriumꝰ.
quasi quibdã alis ad alta subleuam᷑. Quib & uolamꝰ alt̃ ad alte¬
rum. dum ꝑ studiũ bonȩ operationis nos inuicẽ exortam᷑. Uolan¬

Expanded text:
quod nullum in Deo principium comprehenditur, caput desuper velamus, et quod nullum in Deo principium comprehenditur, caput desuper velamus, et ut stare possit quod dicitur: Angeli eorum semper vident in coelis faciem Patris, faciem apertam relinquimus; caetera quoque, quae hic aliter dicuntur, non ad prophetiam, sed ad picturam referenda sunt. Duabus alis volabant . Istae duae alae, quibus volabant seraphim, tropologiam significant, quia dum per lectionem divinae Scripturae ad bona opera instruimur, quasi quibusdam alis ad alta sublevamur. Quibus etiam volamus alter ad alterum, dum per studium bonae operationis nos invicem exhortamur. Volan
Abbreviated transcription (Latin):
mus. Tangendo gͦ caput eiꝰ & pedes tegimꝰ: quia quantomagis eiꝰ et̃¬
nitatẽ mens humana iunuestigare nitit᷑. tantomagis inconp̃hensi¬
bilẽ ee mirat᷑. Quod autẽ in ysaia scͥptum ñ ẽ uelabant caput eiꝰ.
sen. ñ pot̾is uidere faciẽ meam. non enĩ uidebit me homo & ui¬
uet. Illa quippe plena cognicio diuinitatis. que scĩs in ȩt̃na uita
ꝓmittit᷑. de qua dicit apłs. uidebimꝰ eũ facie ad faciẽ. & rursum.
tunc cognoscam sicut & cognitꝰ sum: in hac ad hue mortalitate de¬
gentib uelata ẽ & abscondita. In illa autẽ uita ȩt̾̃na ñ uelata s¬
ab scondita ẽ reuelata ẽ & manifestata. sic̃ dñs in euãgłio de bea¬
tis angłis testat᷑. Angłi eoꝵ in cęlis semꝑ uident faciẽ patris.
Quia gͦ ad p̾sentẽ tractatũ magis ꝑtinebat ut facies nuda re¬
maneret: uerba ꝓpħiȩ ñ mutantes s p̃t̾mittentes. ut uerũ sit

Expanded text:
mus. Tangendo ergo caput ejus, et pedes tegimus, quia quanto magis ejus aetemus. Tangendo ergo caput ejus, et pedes tegimus, quia quanto magis ejus aeternitatem mens humana investigare nititur, tanto magis incomprehensibilem esse miratur. Quod autem in Isaia scriptum non est velabant caput ejus,sem: Non poteris videre faciem meam. Non enim videbit me homo, et vivet . Illa quippe plena cognitio divinitatis, quae sanctis in aeterna vita promittitur, de qua dicit Apostolus: Videbimus eum facie ad faciem , et rursus: Tunc cognoscam sicut et cognitus sum . In hac adhuc mortalitate degentibus velata est, et abscondita. In illa autem vita aeterna non velata, sed revelata est et manifesta, sicut Dominus in Evangelio de beatis angelis testatur: Angeli eorum semper vident faciem Patris . Quia ergo ad praesentem tractatum magis pertinebat, ut facies nuda remaneret, verba prophetiae non mutantes, sed praetermittentes ut verum sit,
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. quia singła ad dilectionẽ dei & ꝓxunt legentiũ animos
accendunt. Duȩ alȩ quę corpꝰ seraphim tegunt historia ẽ. quȩ ꝑ
uelam̃ litterȩ mysticos tegit intellectus. Duȩ alȩ quȩ usq ad ps¬
caput & pedes dñi excendunt᷑ allegoria ẽ: quia eum mysteria ci
& post omĩa est. ꝑ illuminationẽ mentis penetramꝰ. S sciendũ est
quod alȩ extensȩ usq ad caput & pedes attingunt. s utrũq
tangentes tegunt: quia quociens ad eiꝰ ȩc̾nitatẽ cogĩtandã ꝑ gxcessõ
m̃cis rapim᷑. nullũ in eo pͥncipiũ aut finẽ iuenimͦ. Aiam ad cas
nobis caput eiꝰ uelamꝰ: quia qualit̃ in eo nullũ sit pͥncipiũ conp̃hen¬
dere ñ ualemꝰ. Alam ad pedes eiꝰ extendimꝰ. dũ eũ post omĩa ee̾ non
tẽpore s ec̃nitate consideramꝰ. s pedes tegimꝰ. dũ in eo finẽ n inueni¬

Expanded text:
sunt, quia singula ad dilectionem Dei et proximi legentium animos sunt, quia singula ad dilectionem Dei et proximi legentium animos accendunt. Duae alae, quae corpus seraphim tegunt, historia est, quae per velamen litterae mysticos tegit intellectus. Duae alae, quae usque ad caput et pedes Domini extenduntur, allegoria est; quia cum mystica diet post omnia est, per illuminationem mentis penetramus. Sed sciendum est quod alae extensae usque ad caput, et pedes attinguntur, sed utrumque tangentes tegunt, quia quoties ad ejus aeternitatem cogitandam per excessum mentis rapimur, nullum in eo principium autnobis caput ejus velamus, quia qualiter in eo nullum sit principium comprehendere non valeamus. Alam ad pedes extendimus, dum eum post omnia esse non tempore, sed aeternitate consideramus. Sed pedes tegimus, dum in eo finem non inveni