comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
moueriq putarent᷑: continuo sub¬
iũxit. Que faciunt u̾bũ eiꝰ: Si aũ tͣns¬
gressores illi ante qͣm tnͣsgredent᷑ cele¬
stia corꝑa gerebant. nec hoc mirũ est
si conu̾sa sunt ex pena in aeriam qͣli¬
tatẽ. ut iam possint ab igne id ẽ ab
elem̃to nate suꝑioris aliqͥd pati. Nec
aeris saltẽ spatia suꝑiora atq puriora.
s ista caliginosa tene̾ ꝑmissi suit: qͥ eiᷤᷤ
ꝓ suo genẽ qͥdam qiͣ carcer est usq ad cẽpᷤ
uditii. Et siquid de his tͣnsgressorib an¬
gelis diligentiꝰ reqͥrendũ ẽ: aliꝰerit a co¬
modatior scͥpte locus. ꝓinde qd̃ nunc
satis ẽ. si hec spatia turbida ⁊ ꝓcellosa
ꝓpt̾ aeris nat᷑am usq ad undas t̾rasq
porrectam possunt aeria corꝑa sustin̾e.
possunt ⁊ auium quȩ ꝓducta sunt
ex aqͥs ꝓpt̾ aq̃rũ tenues alitus qͥ scilicet
eidẽ aeri iuxta undas ⁊ t̾ras cittũ fu
so atq ob hoc infune ac t̾rene parti

Expanded text:
mouerique putarentur, continuo submouerique putarentur, continuo subiecit: quae faciunt uerbum eius. Si autem transgressores illi, antequam transgrederentur, caelestia corpora gerebant, neque hoc mirum est, si conuersa sunt ex poena in aeriam qualitatem, ut iaelemento naturae superioris aliquid pati: nec aeris saltem spatia superiora atque puriora, sed ista caliginosa tenere permissi sunt, qui eis pro suo genere quidam quasi carcer est, usque ad tempus judicii. Et si quid de his transgressoribus angelis diligentius requirendum est, alius erit accommodatior Scripturae locus. Proinde quod nunc satis est, si haec spatia turbida et procellosa, propter aeris naturam usque ad undas terrasque porrectam, possunt aeria corpora sustinere; possunt et avium quae producta sunt ex aquis, propter aquarum tenues halitus: qui scilicet eidem so atque ob hoc infimae et terrenae parti
Abbreviated transcription (Latin):
Laudate dñm de t̾ra. Suꝑior u̾o pars acqᷤ
ꝓpter purã tͣnqͥllitatẽ celo cui collimitã
cõmuni pace coniungit᷑. ⁊ eꝰ uocabulo
nuncupat᷑. In qua fortassis parte si fue¬
rũt ante tͣnsgressionẽ suã. tnsgressors
angłi cũ pͥncipe suo. nũc diabolo. tunc
archangło. nam ñnulli nr̃i ñ eos putã
cȩlestes. uł suꝑ celestes angłos fuisse:
non mirũ si post peccatũ in hanc suts
detrusi caliginẽ. ubi tñ ⁊ aer sit. ⁊ hu¬
more tenui contexat᷑. qͥ cõmotꝰ uentis
et uehem̃tiꝰ ꝯcitat᷑. ⁊̃ ignes ⁊ tonitrua
et contractꝰ nubila. ⁊ ꝯspissatꝰ pluuiã
et congelantibꝰ nubilis niuẽ: ⁊ turbu¬
lentiꝰ congelantib densioribꝰ nubilis
gͣnͣdinẽ. ⁊ distentꝰ serenũ fac̃: occultis
imꝑiis ⁊ oꝑe dei a sũmis ad infima uis¬
u̾sa que creauit administrantis. Und
in illo psalmo cũ ꝯmemorata eẽnt ig¬
nis. gͣndo. nix glaties. sp̃s cẽpestatis.
ne talia sine ꝓuidentia diuina fieri

Expanded text:
Laudate Dominum de terra . Superior vero pars aeris, propter puram tranquillitatem, coelo cui collimitatur, communi pace conjungitur, et ejus vocabulo nuncupatur. In qua fortassis parte si fuerunt ante transgressionem suam transgressores angeli cum principe suo, nunc diabolo, tunc archangelo nam nonnulli nostri, non eos putant coelestes vel supercoelestes angelos fuisse, non mirum si post peccatum in istam sunt detrusi caliginem; ubi tamen et aer sit, et humore tenui contexatur, qui commotus ventos, et vehementius concitatus etiam ignes et tonitrua, et contractus nubila, et conspissatus pluviam, et congelantibus nubilis nivem, et turbulentius congelantibus densioribus nubilis grandinem et distentus serenum facit occultis imperiis et opere dei a summis ad infima uniuersa, quae creauit, administrantis. unde in illo psalmo, cum commemorata essent: ignis, grando. nix, glacies, spiritus tempestatis, ne talia sine diuina prouidentia fieri
Abbreviated transcription (Latin):
elem̃ta ad patiendũ duo. humor ⁊ humꝰ
ad faciendũ aũ alia duo. aer ⁊ ignis.
Si gͦ ħ ita sunt: ñ impedit ista distine¬
tio nrãm scͥpt᷑am. q̃ ñ ex aere s ex aqͥs
ꝓducta indicat uolatilia. quia subtili¬
oris quidẽ & in auras exalati atq distẽ¬
ti. s tñ humoris locus uolatilibꝰ datꝰ ẽ
Aer aũt a confinio luminosi cȩli usq ad
aqͣrũ fluida ⁊ nuda t̾rarũ ꝑuenit. Nõ

Expanded text:
elementa ad patiendum duo: humor et humus, elementa ad patiendum duo: humor et humus, ad faciendum autem alia duo: aer et ignis —: si ergo haec ita sunt, non inpedit ista distinctio nostram scripturam, quae non ex aere, sed ex aquis producta indicat uolatilia, quia subtilioris quidem et in auras exhalati atque distenti, sed tamen humoris locus uolatilibus datus est. aer autem a confinio luminosi caeli usque ad aquarum fluuida et nuda terrarum peruenit. non
Abbreviated transcription (Latin):
dior ita ut t̾rena qͦ animalia natantia
ferat. siue usu docta ut homines. seu
nat᷑a ut qͣdrupedia. uł serpentes. Aut
si ꝓpt̾ea non putant. q ñ insunt pe¬
des piscibꝰ. nec foce aqͣrũ sunt: nec colu¬
bri cocleeq t̾rarũ. Nam ⁊ ille pedes ha¬
bent.: ⁊ hec genã sine ullis pedib non
dico reqͥescunt in t̾ra: s ab ea uix aut
nũqͣm recedũt. Dracones aũ sine pedi¬
bus ⁊ in speluncis reqͥescere. ⁊ in aere
sustolli ꝑhibent᷑. Qui qͣmꝙͣ ñ facile
noti sint: litere tñ ñ tantũ nr̃e. s ⁊̃¬
gentiliũ nequaꝗͣ de istoꝵ aĩantiuor
gen̾e̾ tacuert̃. Quaꝓpter ⁊ si demones
aeria sunt anpnalia. qm̃ corpoꝵ aeri¬
oꝵ nat᷑a uigent: ⁊ ꝓpt̾ea morte ñ dissol¬
uunt᷑. q p̾ualet in eis elem̃tũ. qd̃ ad
faciendum qm ad patiendũ ẽ aptiꝰ duob
subt̾ positis. aqͣ scił & t̾ra. uno aũ suꝑꝑo¬
sito. idest igne sidereo. distribuunt᷑ enĩ

Expanded text:
dior, ita ut terrena quoque animalia natantia dior, ita ut terrena quoque animalia natantia ferat, sive usu docta, ut homines, sive natura, ut quadrupedia vel serpentes. Aut si propterea non putant, quia non insunt pedes piscibus; nec phocae aquarum sunt, nec colubri cochleaeque terrarum: nam et illae pedes habent, et haec genera sine ullis pedibus, non dico, requiescunt in terra, sed ab ea vix aut nunquam recedunt. Dracones autem sine pedibus et in speluncis requiescere, et in aerem sustolli perhibentur: qui quanquam non facile noti sint, litterae tamen, non tantum nosgentilium nequaquam de istorum animantium genere tacuerunt. Quapropter, etsi daemones aeria sunt animalia, quoniam corporum aeriorum natura uigent, et propterea morte non dissoluuntur, quia praeualet in eis elementum, quod ad faciendum est quam ad patiendum aptius, duobus subterpositis. aqua scilicet et terra, uno autem superposito, id est igne sidereo — distribuuntur enim
Abbreviated transcription (Latin):
aquarũ animalia sic appellata rep¬
tilia: quẽ admodũ aues uolatilia
Namsi uł nulla memoria. uł sensuᷤᷤ
tardior anime uiuȩ nom̃ repulis¬
set a piscib uolatilib certe ad hibet᷑¬
qͦrum uita in ocłis nr̃is est. memo¬
ratu garrula. ⁊ in nidis construẽ¬
ddis educandisq fetibꝰ sollertissima.
Nec ignoro ita qͦsdam philosophos sua
cuiꝰq elem̃ti distribuisse animalia. ut
t̾rena eẽ dicerẽt ñ cm̃ que in t̾ra repũt
t̾ra requiescant uolando fatigate:
Feria uo animalia demones eẽ celestia
deos. qͦrũ quidẽ nos partim luminaria.
partim angłos dicimus. Idẽ tñ aquis
pisces ⁊ sui gen̾is beluas attribuunt.
ut nullũ elem̃tũ suis animalibꝰ uacet.
Quasi u̾o sub aquis in t̾ra ñ sit. aut ꝓba¬
re possint pisces ñ in ea reqͥesc̾ẽ. ad repa¬
randas natandi uires. sic̃ uolandi aues:
& si forte rariꝰ pisces id faciunt qd̃ ad ge¬
standa corꝑa. sit unda qm aura uali¬

Expanded text:
aquarum animalia sic appellata repaquarum animalia sic appellata reptilia, quemadmodum aues uolatilia; nam si uel nulla memoria uel sensus tardior animae uiuae nomen repulisset a piscibus, uolatilibus certe adhibequorum uita in oculis nostris est et memor et garrula et in nidis construendis educandisque fetibus sollertissima. Nec ignoro ita quosdam philosophos sua cuiusque elementi distribuisse animalia, ut terrena esse dicerent non tantum. quae in terra repunt terra requiescant, volando fatigatae: aeria vero animalia daemones esse; coelestia, deos; quorum quidem nos partim luminaria, partim Angelos dicimus. Iidem tamen aquis pisces et sui generis belluas attribuunt, ut nullum elementum suis animalibus vacet; quasi vero sub aquis terra non sit, aut probare possint pisces non in ea requiescere ac reparare natandi vires, sicut volandi aves; et si forte rarius pisces id faciunt, quod ad gestanda corpora sit unda quam aura vali
Abbreviated transcription (Latin):
in t̾ris repunt: qm pauca in aqͥs gra¬
diunt᷑. Nonnulli aũ putauert̃ ꝓpce̾a
ñ animam uiuam. s reptilia anima¬
rũ uiuarũ pisces eẽ appellatos: qd̃ eis
memoria nulla sit. uł aliqͣ uelut iuta¬
rõni uicinior. S fallit eos exꝑientia
minor. Nam qͥdã scͥpsert̃ q̃ animad¬
uert̾e potuert̾ in uiuariis piscium
multa miranda. S ⁊̃ si forte falsa
scͥpsert̾: memoriã tñ pisces hr̃e certiᷤᷤ¬
simum ẽ qd̾ ipse sum exꝑtus. ⁊ exꝑiãt᷑
qui possunt et uolunt. Nam fons
quidã magnꝰ bullensiũ. regioꝵ fere
plenꝰ ÷ pi̾ciũ. Solent autẽ homines de¬
suꝑ intuentes eis aliqͥd iacere qd̃ sibi
uł p̃ripiant confluentes: uł inter se
dirripiant concertantes. Qd̾ pastu as¬
sueti deambulantib suꝑ oram fontis
hominib ipsi qͦ cũ eis congregatim
natando eunt et redeunt: expectan¬
ces ut inde aliqͥd iactent. qͦ p̃sentiam
sentiunt. Non itaq frustra mͥ uidt᷑

Expanded text:
in terris repunt, quam pauca in aquis \'grain terris repunt, quam pauca in aquis \'gradiuntur. Nonnulli autem putauerunt propterea non animam uiuam, sed reptilia animarum uiuarum pisces esse appellatos, quod eis memoria nulla sit nec aliqua uita uelut rationi uicinior; sed fallit eos experientia minor. nam quidam scripserunt, quae animaduertere potuerunt in uiuariis piscium, multa miranda. sed etiamsi forte falsa scripserunt, memoriam tamen pisces habere certissimum est. quod ipse sum expertus, et experiantur, qui possunt et uolunt. nam fons quidam magnus Bullensium regionum fere plenus est piscium. solent autem homines desuper intuentes eis aliquid iacere, quod sibi uel praeripiant confluentes uel inter se diripiant concertantes. quo pastu adsuefacti deambulantibus super oram fontis hominibus ipsi quoque cum eis gregatim natando eunt et redeunt, expectantes, unde aliquid iactent, quorum praesentiam sentiunt. non itaque frustra mihi uidetur
Abbreviated transcription (Latin):
lare ñ possurit. qd̾ iã merito tͣnͣqͥllita¬
tis ⁊ qͥetis ꝑtinet ad firmam̃tũ cȩli.
Incelo gͦ uolant aues. s in isto qd̾ ille
psalmus ⁊̃ t̾re nomine includit.
Propter qd̾ cȩlum uocant᷑ multis locis
uolatilia celi. non tam̃ infirmam̃to:
s sc̃m firmam̃tũ. Non nulli putãt
ꝓpter sensus tarditatẽ. non aĩam uiuã
s reptilia animarũ uiuarũ appelata.
Sed si ꝓpt̾ea sic appellarent᷑: auib daret᷑
nomen aĩe uiue. Cũ uo ⁊ ipsa uola¬
tilia dicta sunt: sic̃ illa reptilia ut
subaudiat᷑ animarũ uiuarũ: faten¬
dum ẽ ut arbitror ita dictũ. ac sidi¬
ceret᷑. quȩ sunt in animab uiuis rep¬
tilia uł uolatilia. sic̃ dici posset ignobi¬
lia hominũ. ut intellig̾ẽmꝰ qͥcũq s̃
in hominibꝰ ignobiles. Qmͣqͣm enim
sint & animalia t̾restria que repunt
suꝑ t̾ram: tñ ex multo maiore num̾o
pedibꝰ mouent᷑. ⁊ tam pauca fortasse

Expanded text:
lare non possunt, quod iam merito tranquillitalare non possunt, quod iam merito tranquillitatis et quietis pertinet ad firmamentum caeli. in caelo ergo uolant aues, sed in isto, quod ille psalmus etiam terrae nomine includit: propter quod caelum uocantur multis locis uolatilia caeli, non tamen in firmamento, sed secundum firmamentum. Nonnulli putant propter sensus tarditatem non animam uiuam, sed reptilia animarum uiuarum appellata. sed si propterea sic appellarentur, daretur auibus nomen animae uiuae. cum uero et ipsa uolatilia dicta sunt. sicut illa reptilia, ut subaudiatur animarum uiuarum, fatendum est, ut arbitror. ita dictum, ac si diceretur: quae sunt in animabus uiuis reptilia uel uolatilia, sicut dici posset: ignobilia hominum, ut intellegeremus, quicumque sunt in hominibus ignobiles. quamquam enim sint et animalia terrestria, quae repunt super terram, tamen ex multo maiore numero pedibus mouentur, et tam pauca fortasse
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ in eũ ꝯu̾sus extinguit᷑. Ne ꝑ hoc ĩ
ista rerum parte cortiptibiliore
tur ad temꝑandũ eius rigorẽ. ꝙ ad us
terroresq mortalium. Quia gͦ eciam
tactu qui ad t̾ram ꝓpͥe ꝑtinet sentiri
possunt.⁊ fluctus undarũ. ⁊ flatus
animalium corꝑa ⁊ t̾renis uescunt᷑.
et maxime aues in terra reqͥescunt¬
fetusq ꝓpagant. Pars enĩ humoris
qui uaporalit̾ exalatur ⁊̃ suꝑ t̾ras ex¬
tenditur. Ideoq cũ dixisset scͥpt᷑a edu¬
cant aque reptilia ammarũ uiuarũ.
et uolatilia inquit. suꝑ t̾ram. addidit
sane dicens. scd̃m firmam̃tũ celi. In
quo potest aliqͣnto manifestiꝰ apparẽ.
illud quod antea uidebat᷑ obscurum.
Non enim ait infirmam̃to cȩli sic̃ de
luminarib s uolantia inquit suꝑ
t̾ras. scdm firmantum cęli. idest iuixta
firmam̃tũ celi. Quia iudelicet hoc
calignosũ. ⁊ humidũ spatiũ in qͦ aues
uolant illi spatio contiguũ ẽ. ubi uo¬

Expanded text:
et in eum conversus exstinguitur: ac per hoc in et in eum conversus exstinguitur: ac per hoc in ista rerum parte corruptibiliore tur ad temperandum eius rigorem et ad usus terroresque mortalium. Quia ergo etiam tactu, qui ad terram proprie pertinet, sentiri possunt et fluctus undarum et flatus animalium corpora et terrenis uescuntur et, maxime aues, in terra efetusque propagant: pars enim humoris quae vaporaliter exhalatur, etiam super terras extenditur. Ideoque cum dixisset Scriptura, Educant aquae reptilia animarum vivarum, et volatilia, inquit, super terram; addidit sane, dicens, secundum firmamentum coeli, in quo potest aliquanto manifestius apparere illud quod antea videbatur obscurum. Non enim ait, In firmamento coeli, sicut de luminaribus; sed, volantia, inquit, super terram, secundum firmamentum coeli, id est juxta firmamentum coeli: quia videlicet hoc caliginosum et humidum spatium, in quo aves volant, illi spatio contiguum e
Abbreviated transcription (Latin):
Sic̃ hoc elem̃to congruos duos ⁊̃ sen
animalib datos uidemꝰ. olfactũ ex¬
plorandis uaporibꝰ. gustũ exploran¬
dis liqͦrib Qd̃ enim ad tactũ aqͣs uen¬
tosq sentimꝰ. hoc ẽ qd̃ t̾ra solida in
omnib admiscet᷑ elem̃tis. S in hĩ¬
crassiorib sentit᷑ ampliꝰ. ita ut iam tan¬
gendo ꝯtractari ualeant. Id̾oq et
ista in duab maxime mundi partibꝰ
generaliter celi ⁊ t̾re nomine cõple¬
ctunt᷑. Sic̃ ille psalmꝰ ostendit. om̃ia
suꝑiora ab illo pͥncipio enumerans
laudate dñm de celis. ommiaq infen¬
ora ab illo pͥncipio. laudate dñm de
terra. Ubi ⁊ sp̃s tẽpestatis: ⁊ om̃s abyi
nominant᷑. ⁊ ignis iste qͥurit tangi¬
tem. Quia de t̾renis ⁊ humidis mo¬
tib ita existit: ut subinde u̾tat᷑ in
aliud elem̃tum.⁊ qͣmuis nate᷑ sue
sursum nitendo indicet appetitũ: in
cȩlestem tñ suꝑiorẽ tͣnquillitatẽ non
possit euadere. ꝙr multo aere suꝑatus

Expanded text:
sicut huic elemento congruos duos etiam sensus sicut huic elemento congruos duos etiam sensus animalibus datos uidemus: olfactum explorandis uaporibus, gustatum explorandis liquoribus. quod enim et tactu aquas uentosque sentimus, hoc est, quod terrae solidum omnibus admiscetur elemcrassioribus sentitur amplius, ita ut etiam tangendo contrectari valeant. Ideoque et ista in duabus maxime mundi partibus generaliter terrae nomine complectuntur: sicut ille psalmus ostendit, omnia superiora ab illo principio enumerans, Laudate Dominum de coelis; omniaque inferiora ab alio principio, Laudate Dominum de terra; ubi et spiritus tempestatis et omnes abyssi nominantur, et ignis iste qui urit tangentem , quia de terrenis et humidis motibus ita existit, ut subinde vertatur in aliud elementum. Et quamvis naturae suae sursum nitendo indicet appetitum, in coelestem tamen superiorem tranquillitatem non potest evadere; quia multo aere superatus
Abbreviated transcription (Latin):
ignis. gͣndo.nix. glaties. sp̃s tẽpestatiᷤᷤ
⁊ om̃s abyssi: donec ꝑueniat᷑ ad aridã.
que ꝓpͥo nomure t̾ra dr. Aer itaq
ille suꝑior siue qd̃ ad cȩlestẽ mundi
ꝑtinet partẽ. siue qd nullũ ht̃ uifi¬
bilem habitatorem. de qͣlib nc̃ sermo
narrantis ẽ: neq p̃t̾missus ẽ cȩlo no¬
minato. neq annum̾atꝰ ẽ in crean¬
dis animalib. Iste u̾o inferior qͥ ex¬
cipit ȩralationes humidas maris ac
t̾re. ⁊ ad sustinendas aues qͦdãmͦ cra¬
satur ñnisi ex aqͥs accipit animalia.
Qd̃ enim eius humidũ hoc portat aliti
corꝑa. que ita nitunt᷑ penns uolante
queadmodũ pisces quib̾dã suis alis na¬
tantes. Proinde scient̾ tanqͣm sp̃s di qu
scribenti aderat. ex aqͥs dic̃ ꝓducta uol¬
tilia. Aquarũ enĩ nat᷑a: biꝑtitũ locuo
sortita ẽ. Inferiorẽ scł in unda labil
suꝑiorẽ uõ aura flabili. Illum deputi.¬
tum natantib: istum uolantibus

Expanded text:
Ignis, grando, nix, glacies, spiritus tempestatis, Ignis, grando, nix, glacies, spiritus tempestatis, et omnes abyssi, donec perveniatur ad aridam quae proprio nomine terra dicitur. Aer itaque ille, siue quod ad caelestem mundi pertinet partem, siue quod nullum habet uisibilem habitatorem. de qualibus nunc sermo narrantis est, neque praetermissus est caelo nominato neque adnumeratus in creandis animalibus; iste uero inferior, qui excipit exhalationes humidas. maris ac terrae et ad sustinendas aues quodammodo crassatur, nonnisi ex aquis accipit animalia. quod enim eius humidum est, hoc portat alitum corpora, quae ita nituntur pennis uolantes, quemadmodum pisces quibusdam suis alis natantes. Proinde scienter tamquam spiritus dei, qui scribenti aderat, ex aquis dicit producta uolatilia. quarum natura bipertitum locum sortita est: inferiorem scilicet in unda labili, superiorem uero in aura flabili, illum deputatum natantibus, istum uolantibus.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuenit rep̃ssio calore usq ad eiꝰ lucẽ.
In auditu usq ad liqͥdiorẽ aerẽ calore
ignis penetrat. In olfactu aũ tnͣsit
aerẽ purũ: ⁊ ꝑuenit ad humidam
exalationẽ: unde crassior hȩc aura
subsistit. Ingustatu ⁊ hãc transit:
⁊ ꝑuenit usq ad humorẽ corpulen¬
tiorẽ. Quo ⁊̃ penetrato atq traiecto
cũ ad t̾renam gͣuitatẽ ꝑuenit: tan¬
gendi ultimũ sensũ agit. Non gͥ ig¬
qͥ cũ uisibiliũ que intra mundũ in
elem̃tis nat᷑a mouent᷑ ꝯditionẽ intͦ¬
ducẽt: pͥus cȩlestia luminaria. dem̃
aquarũ animantia. t̾rarũ aũ pꝰtre¬
ma narrauit. Non qd̾ aerẽ p̃termi¬
serit. s qd̾ purissimi ⁊ qͥetissimi aeriᷤᷤ
ubi uolare aues ñ posse diłr siqͣ futi
spatia. celo suꝑiori ꝯiũgunt᷑ et celi nũcu¬
patiõe in scͥpt᷑is ad suꝑiorẽ mundi par
tem. ꝑtinere intelligunt᷑. ut terre
nomine uniu̾salit̾ hoc totũ signifi¬
cetur. ex quo incipit deorsum u̾sus

Expanded text:
enit represso calore usque ad ejus lucem. In auditu usque ad liquidiorem aerem calore ignis penetrat. In olfactu autem transit aerem purum, et pervenit ad humidam exhalationem, unde crassior haec aura subsistit. In gustatu et hanc transit, et pervenit usque ad humorem corpulentiorem: quo etiam penetrato atque trajecto, cum ad terrenam gravitatem pervenit, tangendi ultimum sensum agit. CAPUT qui cum uisibilium, quae intra mundum in elementis natura mouentur, conditionem introduceret prius caelestia luminaria, deinde aquarum animantia. terrarum autem postrema narrauit, non quod aerem praetermiserit, sed quod purissimi et quietissimi aeris, ubi uolare aues non posse dicuntur, si qua sunt spatia caelo superiori coniunguntur et caeli nuncupatione in scripturis ad superioretem pertinere intelliguntur: ut terrae nomine universaliter hoc totum significetur, ex quo incipit deorsum versus,
Abbreviated transcription (Latin):
adimplendam in infimis rebꝰ pulc̾¬
tudinẽ tẽꝑalẽ. ꝑ ordinatas uices qͦrũq
mutabiliũ cessionibꝰ. sucessionibq ꝑ
agitur sic̃ manifestũ ẽ in reb t̾renis
atq mortalib. uesꝑa u̾o in omnib

Expanded text:
ad inplendam in infimis rebus pulchad inplendam in infimis rebus pulchritudinem temporalem per ordinatas uices quorumque mutabilium cessionibus successionibusque peragitur, sicut manifestum est in rebus terrenis atque mortal
Abbreviated transcription (Latin):
quidẽ atq difficillimũ ẽ uirib inten¬
tionis nr̃ȩ uoluntatẽ scͥptoris in
his sex dieb mĩtis uiuacitate pene¬
trare. utrũ p̃t̾ieruit dies illi: ⁊ adoro
septimo: nunc ꝑ uolumina cẽꝑuo
ñ re. s nomine repetant᷑. In toto. n
tp̃r multi dies ueniunt p̃teritis sim¬
les: nullus aũ idẽ redit. Utrũ ggͦ p̃ter¬
erunt dies illi. an istis qͥ eoꝵ uocabuł
et numõ censent᷑ in tẽꝑrũ ordine o¬
tidie cnͣscurrentib illi in ipsis rerũ
conditionibꝰ maneant. ut ñ solũ in
illis tͥbus anteqͣm fierent luminari
s ⁊̃ in reliqͥs itẽ tribꝰ diei nom̃ inte¬
ligamꝰ in sp̃e rei que creata ẽ. noctẽ¬
q eiꝰ in pͥuatione uł defectu. uł si qͦ
alio nomine melius significat᷑ cuo
amittit᷑ speties. aliqua mutatione
a forma. ad informitatẽ declinante
atq uergente. que mutatio in om̃i
creat᷑a siue possibilitate inest ⁊̃ si de¬
sit effectus. sic̃ in celestib suꝑioribꝰ. siue

Expanded text:
uidem atque difficillimum est uiribus intentionis nostrae uoluntatem scriptoris in istis sex diebus mentis uiuacitate penetrare. utrum praeterierint dies illi et addito septimo nunc per uolumina temporum non re, sed nomine repetantur. in toto enim tempore multi dies ueniunt praeteritis similes, nullus autem idem redit. utrum ergo praeterierint dies illi, an istis, qui eorum uocabulis et numero censentur, in temporum ordine cotidie transcurrentibus illi in ipsis rerum conditionibus maneant, ut non solum in illis tribus, antequam fierent luminaria, sed etiam in reliquis item tribus diei nomen intellegamus in specie rei, quae creata est, noctemque eius in priuatione uel defectu uel si quo alio nomine melius significatur, cum amittitur species aliqua mutatione a forma ad informitatem declinante atque uergente — quae mutatio in omni creatura siue possibilitate inest, etiamsi desit effectu, sicut in caelestibus superioribus, siue
Abbreviated transcription (Latin):
tura. ꝑ ãministrationẽ ineffabilem.
om̃ia mouente incõmutabili creatore.
De gen̾ib qͦ animaliũ uenenosis et
ꝑnitiosis q̃ri solet utrũ pꝰ peccatũ ho¬
minis ad uindictã creata sint. an potiꝰ
cũ iã creata ȩent in noria. ñ nisi postea
pecc̃oribꝰ noscẽ ceꝑunt. Neq hoc mirũ:¬
erũpnose. cũ ita sit nemo iustꝰ. ut ꝑfe¬
ctum se audeat drẽ. fidelit̾ attestante
⁊̃ ꝑfectus sim. cũq adhuc exercende.
atq in infirmitate ꝑficiende uirtu¬
tis. necessarie sint tẽptationes. ⁊ mole¬
stie corꝑales. eodem rursus apło mani¬
festante qui ait in magnitudine reue¬
lationũ ne extolleret᷑: datũ sibi eẽ sti¬
mulũ carnis angłm sathane ut eum
colafi ⁊ aret. rogatũq a se dñm c̾cio ut
discedẽt ab illo: respondisse sibi. suffieit
tͥ gr̃a mea. nã uirtus in infirmitate ꝑ¬
ficit᷑. tam̃ ⁊ sc̃s damhel uit̾ leones saluis

Expanded text:
tura per administrationem ineffabilem tura per administrationem ineffabilem omnia mouente incommutabiliter creatore. De generibus quoque animalium uenenosis et perniciosis quaeri solet, utrum post peccatum hominis ad uindictam creata sint, an potius, ut iam creata essent innoxia, nonnisi postea peccatoribus nocere coeperunt. neque hoc miruaerumnosae, cum ita sit nemo justus ut perfectum se audeat dicere, fideliter attestante t etiam perfectus sim ; cumque adhuc exercendae atque in infirmitate perficiendae virtuti necessariae sint tentationes et molestiae corporales, eodem rursus Apostolo manifestante qui ait, in magnitudine revelationum ne extolleretur, datum sibi esse stimulum carnis, angelum satanae, ut eum colaphizaret, rogatumque a se Dominum tertio, ut discederet ab eo, resptibi gratia mea; nam uirtus in infirmitate perficitur, tamen et sanctus Danihel inter leones saluus
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm onera cameloꝵ. S utrum in pri¬
mis ut dixi rerũ conditionibꝰ q̃ isto
sex dierũ ordine creata narrantur.
hec qͦ minima instituta credamꝰ an
pꝰ ea conseq̃ntib corruptibiliũ corpo¬
rum solutionib : hoc q̃rit᷑. Et potest
qͥdẽ dici ea minutissima. q̃ uł t̾ris uł¬
ex aquis oriunt᷑ tunc rreata: in quibꝰ ⁊̃
illa non absurde intelligunt᷑ q̃ nascũ¬
tur ex his q̃ t̾ra germinante orta st̃.
& quia p̃cesserant conditionẽ ñ solũ
animalium: s ⁊̃ luminariũ. ꝙ quia
t̾re continuant᷑ ꝑ radicũ connęrionẽ.
unde illo die quo apparuit arida exor¬
ta sunt. ut potiꝰ ad supplem̃tũ habita¬
tionis. qmͣ ad numerũ habitatoruor
pertin̾e̾ intellig̾e̾nt᷑. Cȩt̾a u̾o q̃ de anima¬
lium gignunt᷑ corꝑibꝰ et maxime mor¬
tuoꝵ: absurdissimũ ẽ dr̃e tunc creata.
cũ animalia ipsa creata sunt. nͥ quia
inerat iam omnibꝰ animatis corꝑibꝰ

Expanded text:
quam onera camelorum. 23. Sed utrum in priquam onera camelorum. 23. Sed utrum in primis, ut dixi, rerum conditionibus, quae isto sex dierum ordine creatae narrantur, haec quoque minima instituta credamus, an postea consequentibus corruptibilium corporum solutionibus, hoc quaeritur. Et potest quidem dici ea minutissima, quae ex aquis vel terris oriuntur, tunc creata: in quibus etiam illa non absurde intelliguntur, quae nascuntur ex iis quae terra germinante orta sunt; et quia praecesserant conditionem, non solum animalium, sed etiam luminarium; et quia terrae continuantur per radicum connexionem, unde illo die quo apparuit arida, exorta sunt, ut potius ad supplementum habitationis quam ad numerum habitatorum pertinere intellegerentur. cetera uero, quae de animalium gignuntur corporibus, et maxime mortuorum, absurdissimum est dicere tunc creata, cum animalia ipsa creata sunt: nisi quia inerat iam omnibus animatis corporib
Abbreviated transcription (Latin):
mortaliũ corruptionibꝰ. Nam pleraq
eoꝵ aut de uiuoꝵ corpoꝵ uiciis. uł pur¬
gam̃tis. uł exalationibꝰ. aut cadaueꝵ
tabe gignunt᷑. quedam exiam de cor¬
ruptione lignoꝵ et herbarũ. q̃dam
de corruptione fructuum. quorum
omnium non possumus recte dre.
am̃ non eẽ creatorẽ. In est enĩ omnibꝰ
qd̾dam nat᷑e sui generis decꝰ. sic ut in
nis maior sit admiratio bene ꝯsidantis.
et laus ubior om̃ipotentis. artificis.
qui om̃ia in sapientia fec̃. qͥ a fine u̾ꝙ¬
usq ad finẽ ꝑtendens. & suauit̾ cun¬
cta disponens. nec ea ipsa rerũ nouis¬
sima que ꝓ sui gen̾is ordine dissoluunt᷑.
ꝙ qͣrum dissolutionẽ ex pena nr̃e mor¬
calitatis horremꝰ. relinquit informia.
s ereat minima corꝑe. acuta sensu
animantia. ut maiore attentione stu¬
peamꝰ. agilitatẽ musce uolantis. qmͣ
magnitudinẽ iumenti gradientis.
ampliusq mirem᷑ oꝑa formicarũ:

Expanded text:
mortalium corruptionibus. nam pleraque mortalium corruptionibus. nam pleraque eorum aut de uiuorum corporum uitiis, uel purgamentis uel exhalationibus aut cadauerum tabe gignuntur, quaedam etiam de corruptione lignorum et herbarum, quaedam de corruptionibus fructuum: quorum omnium non possumus recte dicere deum non esse creatorem. inest enim omnibus quoddam naturae sui generis decus, ita ut in his maior sit admiratio bene considerantis et laus uberior omnipotentis artqui omnia in sapientia fecit , quae a fine usque ad finem pertendens, et suaviter cuncta disponens , nec ea ipsa rerum novissima, quae pro sui generis ordine dissolvuntur, et quarum dissolutionem ex poena nostrae mortalitatis horremus, relinquit informia: sed creat minima corpore, acuta sensu, animantia; ut majore attentione stupeamus agilitatem muscae volantis, quam magnitudinem jumenti gradientis, ampliusque miremur opera formicularum,
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa bñdix̃ ̾ dicens. Crescite ⁊ mul¬
tiplicamini. & implete aqͣs maris.
et uolatilia multiplicent᷑ suꝑ t̾ram.
An in uno create gen̾ẽ dicendũ fuit.
ut in cet̾is conseqͣnter inttelligeret᷑
que gen̾ationibꝰ crescunt: Priꝰ gͦ di¬
ce̾t᷑ in eo qd̃ pͥmũ tale creatũ ẽ in herba
scił atq ligno. An forte que nullũ
hr̾ent ꝓpagande ꝑlis affectũ. ac sine
ullo sensu gen̾arent. indigna iudica¬
uit illis bñdic tionis u̾bis crescite ⁊ mul¬
tiplicamini. ubi aũ tał ine̾ affectus.
ibi pͥmum hoc dix̃. ut in t̾renis aĩalibꝰ
etiam non dictũ intelligẽt᷑: Necessa¬
rium aũ fuit hoc in homine repet̾e.
ne qͥsqm dr̃et in offitio gignendi fili¬
os ullum eẽ peccatũ. sic̃ est in libidĩe.
siue fornicandi. siue ipso coniugio.
inmod̾atiꝰ abutendi. Non nulla etiam
de quibꝰdam minutissumis animalibꝰ
q̃stio ẽ: utrũ in pͥmis rerũ ꝯditioni¬
bus creata sint. an ex conseq̃ntibꝰ rerũ

Expanded text:
deus dicens: crescite et multiplicamini et inplete aquas maris, et uolatilia multiplicentur super terram. an in uno genere creaturae dicendum fuit, ut in ceteris consequenter intellegeretur, quae generationibus crescunt? prius ergo diceretur in eo, quod primum tale creatum est, in herba scilicet atque ligno. an forte quae nullum haberent propagandae prolis adfectum ac sine ullo sensu generarent indigna iudicauit illis benedictionis uerbis: crescite et multiplicamini, ubi autem talis inesset adfectus, ibi primum hoc dixit, ut in terrenis animalibus etiam non dictum intellegeretur ? necessarium autem fuit hoc in homine repetere, ne quisquam diceret in officio gignendi filios ullum esse peccatum, sicut est in libidine siue fornicandi sine ipso coniugio inmoderatius abutendi. Nonnulla etiam de quibusdam minutissimis animalibus quaestio est, utrum in primis rerum conditionibus creata sint, an ex consequentibus rerum
Abbreviated transcription (Latin):
ñ abhorret ab his u̾bis qͦ ita intelligit᷑
dictũ spinas ⁊ tͥbulos pariet tͥ: ut hȩc
⁊̃ antea t̾ra pariens. ñ tam̃ homini
pareret ad laborẽ. s cuiꝰq modi anima¬
libꝰ ꝯuenientẽ cibum. sunt enĩ que his
gen̾ibꝰ & mollioribꝰ & aridioribꝰ cõmode
suauit̾q uescant᷑. tunc autẽ ceꝑit ista
homini parere ad erũpnosũ negoti¬
um. cũ post peccatũ cepit in t̾ra labora¬
re. Non quod aliis locis b antea nasce̾nt᷑.
et post in agris qͦs homo ad capiendas
fruges coleret: s ⁊ pͥus ⁊ pꝰea inhisdẽ
locis. priꝰ tamen ñ homini. post autẽ
homini. Ut hoc significet᷑ qd̾ additũ
s pariet tͥ: id est ut tͥ iã ista incipiant¬
nasci ad laborẽ. que ad pastũ tantũmͦ
aliis animalib antea nascebant᷑. Et
dixit. ds. faciamꝰ hominẽ ad unaginẽ
et similitudinẽ nr̃am. et dominet᷑ pis¬
ciũ maris. ⁊ uolatiliũ cęli. et omnium

Expanded text:
non abhorret ab his uerbis, quo ita intellegitur non abhorret ab his uerbis, quo ita intellegitur dictum: spinas et tribulos pariet tibi, ut haec etiam antea terra pariens non tamen homini pareret ad laborem, sed cuiusque modi animalibus conuenientem cibum — sunt enim, quae his generibus, et mollioribus et aridioribus, commode suauiterque uescantur — tunc autem coeperit ista homini parere ad aerumnosum negotium, cum post peccatum coepit in terra laborare, non quod aliis locis haec antea nascerentur et postea in agris, quos homo ad capiendas fruges coleret, sed et prius et postea in isdem locis, prius tamen non homini, post autem homini, ut hoc significetur, quod additsed: pariet tibi, id est, ut tibi iam ista nasci incipiant ad laborem, quae ad pastum tantummodo aliis animalibus antea nascebantur. Et dixit deus: faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram; et dominetur piscium maris et uolatilium caeli et omnium
Abbreviated transcription (Latin):
saltẽ de usitatis formulis humani ui¬
ris quẽ admodũ appellet᷑ usus fructus.
Altilitas enĩ quedã fruentiũ: in fructus
nomine considat᷑. Qnͣte aũ sint utili¬
tates sine manifeste suie occulte om̃i¬
um q̃ t̾ra gignens radicitꝰ alit. ⁊ͥ psi q̃¬
dam intueant᷑: iab exꝑtis çt̾a inqͥrañ.
Et de spinis quidẽ ac tͥbulis absoluta.
potest eẽ responsio. qi post pecc̃m dic¬
tum ẽ homini de t̾ra. spinas ⁊ tͥbuloᷤᷤ
pariet tͥ. Nec tñ facile dicendũ est
tunc cepisse ista oriri de t̾ra. fortassis
enĩ qm̃ in ipsis qͦ genib seminum
multe reꝑunt᷑ utilitates: poterant
hr̃e locũ suum sine ulla pena homi¬
nis. Sed ut in agris in quib iã pena¬
lit̾ laborat ⁊̃ ista nascerent᷑. hoc ad
cumulũ pene ualere credi pot̾: cum
possent alibi nasci. uł ad auiũ peco¬
rũq pastus. uł ad ipsoꝵ hominum
aliquos usus. Quamꝙͣ ⁊ ille sensus

Expanded text:
saltem de usitatis formulis humani iusaltem de usitatis formulis humani iuris, quemadmodum appelletur ususfructus.. utilitas enim quaedam fruentium in fructus nomine consideratur. quantae autem sint utilitates, siue manifestae siue occultae, omnium, quae terra gignens radicitus alit, et ipsi quaedam intueantur et ab expertis cetera inquirant. Et de spinis quidem ac tribulis absolutior potest esse responsio, quia post peccatum dictum est homini de terra: spinas et tribulos pariet tibi. nec tamen facile dicendum est tunc coepisse ista oriri ex terra. fortassis enim quoniam in ipsis quoque generibus seminum multae reperiuntur utilitates, poterant habere locum suum sine ulla poena hominis. sed ut in agris, in quibus iam poenaliter laborabat, etiam ista nascerentur, hoc ad cumulum poenae ualere credi potest, cum possent alibi nasci uel ad auium pecorumque pastus uel ad ipsorum hominum aliquos usus. quamquam et ille sensus
Abbreviated transcription (Latin):
ueat. si animalia noxia uios hor̃es
aut penalit̾ ledunt. aut salubrit̾ ex¬
ercent. aut utilit̾ ꝓbant. aut ignorãt᷑
docent: cur in escas suas dilacerant ̃
intersit ad nr̃am utilitatẽ. ista caro
iam exanimis in natẽ ꝓfunda sec̃ta
ꝑ quos tͣnsitus erat. unde mirabili
om̃ipotentia creatoris reformanda
rursus seruat᷑. Qm̃qͣm & hinc fiat q̃dã
prudentib admonitio ut se ita cõm̃dẽt
fideli creatori. om̃ia maxima ⁊ mini¬
na occulto nutu administranti cui
nr̃i etiam capilli num̾ati sunt: ne
ꝓpt̾ inanes curas examinatoꝵ corꝑin
suoꝵ. ulla gen̾a mortiũ ꝑhorrescant
s pie fortitudinis neruos. ad omnia
p̃ꝑare ñ dubitant. Talis ⁊̃ q̾stio de
spinis & tͥbulis solet abhorriri. ⁊ de
qͥbusdam lignis ĩfructuosis. uł cur
uł qñ creata sint. cũ ds dixerit. Ro¬
ducat t̾ra herbam pabuli seminantẽ
sem̃ ꝙ lignũ fructiferũ faciens fruc¬
tũ. S qui ita mouent᷑: ñ intelligt᷑.

Expanded text:
ueat, si animalia noxia uiuos homines ueat, si animalia noxia uiuos homines aut poenaliter laedunt aut salubriter exercent aut utiliter probant aut ignoranter docent, cur in escas suas dilacerant etuero quidquam intersit ad nostram utilitatem, ista caro iam exanimis in naturae profunda secreta per quos transitus eat, unde mirabili omnipotentia creatoris reformanda rursus eruatur. quamquam et hinc fiat quaedam prudentibus admonitio, ut se ita commendent fideli creatori omnia, maxima et minima, occulto nutu administranti, cui nostri etiam capilli numerati sunt, ne propter inanes curas exanimatorum corporum suorum ulla genera mortium perhorrescant, sed piae fortitudinis neruos ad omnia praeparare non dubitent. Talis etiam quaestio de spinis et tribulis solet oboriri et de quibusdam lignis infructuosis, uel cur uel quando creata sint, cum deus dixerit: producat terra herbam pabuli seminantem semen et lignum fructiferum faciens fructum. sed qui ita mouentur, non intellegunt
Abbreviated transcription (Latin):
inferioris creat᷑e motib p̃bent᷑ homini
salubres admonitiones. ut uideat qnͣ¬
tum sibi satagendũ sit. ꝓ salute sp̃uali
et sempit̾na. qua om̃ib irrõnalibꝰ ani¬
mantibꝰ antecellit. cũ illa uidat ama¬
rimis elephantis usq ad minimos u̾¬
miculos ꝓ salute corꝑali ⁊ tẽꝑali qͣm
ꝓ sui gen̾is inferiore ordinatione sor¬
tita sunt. siue resistendo. siue cauendo
agẽ qͥc quid ualent. Qd̃ ñ apparet nisi
cũ q̃dam refectionẽ corꝑis sui ex alioꝵ
corꝑibꝰ q̃runt. alia se uł repugnandi
uiribꝰ. uł fuge p̃sidio. uł latebrarum
munimine tuent᷑. Nam et ipse cor¬
ꝑis dolor in qͦlibet animante magna
et mirabił anime uis ẽ. q̃ illam cõpa¬
gẽ in effabili ꝑmixtione uitalit̾ ꝯti¬
net. et iñ qͣmda sui moduli redigit
unitatẽ: cũ eam ñ indifferent̾. s ut
ita dicã indignant̾ patit᷑ corrũpi atq
dissolui. Illud ⁊̃ fortasse aliquẽ mo¬

Expanded text:
inferioris creaturae motibus praebentur homini inferioris creaturae motibus praebentur homini salubres admonitiones, ut uideat, quantum sibi satagendum sit pro salute spiritali et sempiterna, qua omnibus inrationalibus animantibus antecellit, cum illa uideat a maximis elephantis usque ad minimos uermiculos pro salute corporali et temporali. quam pro sui generis inferiore ordinatione sortita sunt, siue resistendo sine cauendo agere quidquid ualent: quod non adparet, nisi cum quaedam refectionem corporis sui ex aliorum corporibus quaerunt, alia se uel repugnandi uiribus uel fugae praesidio uel latebrarum munimine tuentur. nam et ipse corporis dolor in quolibet animante magna et mirabilis animae uis est, quae illam conpagem ineffabili permixtione uitaliter continet et in quandam sui moduli redigit unitatem, cum eam non indifferenter, sed, ut ita dicam, indignanter patitur corrumpi atque dissolui. Illud etiam fortasse aliquem mo
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ ista ⁊̃ creata inchil nocẽ. si causañ
extisset. uł t̾rendoꝵ puniendoꝵq ui¬
tioꝵ uł ꝓbande ꝑficiendeq uirtutis.
Quia ⁊ exẽpla sunt demonstranda pa¬
tientie ad ꝓfectum cȩt̾oꝵ. & ipse sibi
homo in cẽptationib cerciꝰ in notesq.
& iuste salus illa ꝑpetua que tͣpiter
amissa ẽ ꝑ uoluntatẽ: fortit̾ recipit᷑ ꝑ
dolorẽ. Dicet aliqͥs. Cur gͦ inuicẽ bestie
nocent. quibꝰ nec pecc̃a ulla sunt ut
uindicꝰta ista dicat᷑. nec ullam recipi¬
unt tali exercitatione uirtutem:
I deo nimirũ qr scił alie cibi ft̃ aliarũ.
Nec recte possumꝰ dr̃e ñ eẽnt alie
quib alie uescerentiu: Habent enl
onnia qͣmdiui sunt. m̃suras. nume¬
is. ordines suos. Que cuncta m̾ito cõ¬
sidata laudant᷑. nec sine occulta ꝓ suo
gene̾ mod̾atione pulcͥtudinis tẽꝑalis
ĩ ex alio in aliud tnͣseundo mutant᷑:
Q̃si& stultos latet: sublucet ꝓficientibꝰ
clarũq ꝑfectis ẽ. Et certe om̃ibꝰ talib

Expanded text:
creata nihil nocere, si causa non extitisset uel terrendorum puniendorumque uitiorum uel probandae perficiendaeque uirtutis, quia et exempla sunt demonstranda patientiae ad profectum ceterorum, et ipse sibi homo in temtationibus certius innotescit, et iuste salus illa perpetua, quae turpiter amissa est per uoluntatem, fortiter recipitur per dolorem. Dicet aliquis: cur ergo inuicem bestiae nocent, quibus nec peccata ulla sunt, ut uindicta ista dicatur, nec ullam recipiunt tali exercitatione uirtutem? ideo nimirum, quia scilicet aliae cibi sunt aliarum. nec recte possumus dicere: non essent aliae, quibus aliae uescerentur. habent enim omnia, quamdiu sunt, mensuras, numeros. ordines suos: quae cuncta merito considerata laudantur nec sine occulta pro suo genere moderatione pulchritudinis temporalis etiam ex alio in aliud transeundo mutantur. quod si stultos latet, sublucet pro- proficientibus clarumque perfectis est. et certe omnibus talibus
Abbreviated transcription (Latin):
dr̃et᷑. fec̃ ds̃ ad imaginẽ suã. Cũ aũ nẽ
dr̃ ad imagiẽ dei: cũ fuꝑiꝰ dictum sit
ad imaginẽ nr̃am: significat᷑ qd̃ non
id agat illa pluralitas ꝑsonarũ. ut plu¬
res dõs. uł dicamꝰ. uł credamꝰ. itł intelli¬
gamꝰ. s patrẽ ⁊ filium & sp̃m scm̃ ꝓpt̾¬

Expanded text:
diceretur, fecit Deus ad imaginem suam.diceretur, fecit Deus ad imaginem suam.r, ad imaginem Dei, cum superius dictum sit, ad imaginem nostram; significatur quod non id agat illa pluralitas personarum, ut plures deos vel dicamus, vel credamus, vel intelligamus; sed Patrem et Filium et Sp
Abbreviated transcription (Latin):
ãs. Ecce dedi uob̃ om̃e pabulũ semina¬
seminis seminał uob̾ erit ad escam.⁊
omnib bestiis t̾rȩ. ⁊ om̃ib uolatilib
cȩli. ⁊ om̃i reptili repenti suꝑ t̾rã. qd̾ ht
in se sp̃m uite. & omne pabulũ uiride
in escam. Et factũ ẽ sic. Et uidit ds on
uesꝑa: ⁊ factũ mane dies sextꝰ. Etiam
atq etiam de nat᷑a hominis pꝰ erit ube¬
rior considandi ⁊ diligentiꝰ disserendi
locus. Nunc tam̃ ut oꝑa sex dierũ nr̃a
inqͥsitio ꝑpetractioq ꝯcludat: hoc pri
fiat: Hic autẽ dix̃ di faciamꝰ hominẽ
ad imaginẽ ⁊ similitudinẽ nr̃ãm:
ad insinuandam scilicet ut ita dicam.
pluralitatẽ ꝑsonarũ. ꝓpter patrẽ & fili¬
& fec̃ ds hominẽ ad imaginẽ dei. Non
qiͣ pater ad imaginẽ filii. aut filiꝰ adimi¬
ginẽ patris: alioqͥn ñ uere dictũ ẽ ad
unaginẽ nrãm. si ad patris solius. aut
filii solius imaginẽ factus ẽ homo:
s ita dictũ fec̃ ds̃ adimaginẽ dĩ. tanqm

Expanded text:
at: Ecce dedi vobis omne foenum sementseminis sementivi omnibus bestiis terrae, et omnibus volatilibus coeli, et omni reptili repenti super terram, quod habet in se spiritum vitae; et omne pabulum viride in escam. Et factum est sic. Et vidit Deus omnia uespera, et factum est mane dies sextus. etiam atque etiam de natura hominis post erit uberior considerandi et diligentius disserendi locus. nunc tamen, ut opera sex dierum nostra inquisitio pertractatioque concludat, hoc primfiat, hic autem: dixit deus: faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram, ad insinuandam scilicet, ut ita dicam, pluralitatem personarum propter patrem et filiEt fecit Deus hominem ad imaginem Dei; non quasi Pater ad imaginem Filii, aut Filius ad imaginem Patris; alioquin non vere dictum est, ad imaginem nostram, si ad Patris solius, aut Filii solius imaginem factus est homo: sed ita dictum est, fecit Deus ad imaginem Dei: tanquam
Abbreviated transcription (Latin):
e cet̾oꝵ animaliũ rõnis exꝑtium.
Ic uidelicet intelligamꝰ in eo factum
nominẽ adimaginẽ dei: qͦ irronalibꝰ
ammantib antecellit. Id aũ ẽ ipsa rõ
uł mens. uł intelligentia. uł si quo
alio uocabulo cõmodius appellatur.
Unde & apłs dic̃. Renouamini inspũ
ubi sit homo creatus ad imaginẽ dei. qi
ñ corꝑeis liniam̃tis. s forma quadam
intelligibił m̃tis illuminate: Hac ꝑ
hoc sic̃ in illa pͥma luce. si eo nomine
ricte intelligit᷑ facta lux intellectualis
particeps et̾ne atq incõmutabił sapie
di. non dictũ ẽ. ⁊ sic ẽ factũ ut deinde
repet̾etur: et fec̃ ds̃. quia sic̃ iã qͣntuo
potiumꝰ disseruimꝰ: ñ fiebat cognitio
aliq̃ u̾bi dĩ in pͥma creat᷑a ut post eam¬
o: cognitionẽ inferiꝰ crearet᷑ qd̾ ĩ eo
u̾bo creabat᷑. s ipsa pͥma creabatur lux
in qua fieret cognitio uerbi dei ꝑ qd̃
creabat᷑. atq ipsa cognitio illi eẽt ab ĩ¬
formitate sua com̾̃ti ad formantem

Expanded text:
is expertium, ut uidelicet intellegamus in eo factum hominem ad imaginem dei, in quo inrationalibus animantibus antecellit. id autem est ipsa ratio uel mens uel intellegentia uel si quo alio uocabulo commodius appellatur. unde et apostolus dicit: renouamini in spirubi sit homo creatus ad imaginem dei, quia non corporis liniamentis, sed forma quadam intellegibili mentis inluminatae. Ac per hoc, sicut in illa prima luce, si eo nomine recte intellegitur facta lux intellectualis particeps aeternae atque incommutabilis sapientiae dei, non dictum est: et sic est factum, ut deinde repeteretur: et fecit deus, quia, sicut iam, quantum potuimus, disseruimus, non fiebat cognitio aliqua uerbi dei in prima creatura, ut post eam cognitionem inferius crearetur, quod in eo uerbo creabatur, sed ipsa primo creabatur lux, in qua fieret cognitio uerbi dei, per quod creabatur, atque ipsa cognitio illi esset ab informitate sua conuerti ad formantem
Abbreviated transcription (Latin):
moreret᷑. si p̃ceptũ seruare uolusset.⁊
iõ ñ erat necessariꝰ decessori successor.
s pꝰ peccatum cõparatꝰ ẽ pecoribꝰ insen¬
satis: ⁊ similis factꝰ est eis. ut iam filii
taliũ genꝰ seruata successione subsist̾e:
Qiuid sibi gͦ uult pꝰ hominẽ factum
illa benedictio. crescite ⁊ multiplica
cendum. donec ad eũ scͥpture locum
ꝑueniamꝰ ubi diligentiꝰ ista reqͥren¬
da atq tractanda sunt: Potest enin
nunc fortasse suffic̾e̾. ꝓpt̾ea de hoĩe
ñ ddictum eẽ scđm genus. quia unus
fiebat: de qͦ ⁊̃ femina facta ẽ. Non
enĩ multa gen̾a hominũ. sic̃ herbar.
lignoꝵ. pisciũ. uolatilium. serpenti¬
um. pecoꝵ. bestiarũ. ut sic dictũ ac¬
cipiamꝰ scdm genꝰ. ac si dret᷑ generatĩ
ut int̾ se similia. atq ad unã origi¬
nẽ seminis ꝑtinentia distingu̾ent᷑
a cȩt̾is. Item querit᷑ quid tm̃ aqͣrum
animalia de creatore meruerint. ut

Expanded text:
moreretur, si praeceptum seruare uoluisset, et ideo non erat necessarius decessori successor? sed post peccatum conparatus est pecoribus insensatis et similis factus est eis, ut iam filii talium genus seruata successione subsistere. quid sibi ergo uult post hominem factum illa benedictio: crescite et multiplicacendum, donec ad eum scripturae locum perueniamus, ubi diligentius ista requirenda atque tractanda sunt? potest enim nunc fortasse sufficere propterea de homine non dictum esse: secundum genus, quia unus fiebat, de quo etiam femina facta est. non enim multa genera hominum, sicut herbarum, lignorum, piscium, uolatilium, serpentium, pecorum, bestiarum, ut sic dictum accipiamus: secundum genus, ac si diceretur generatim, ut inter se similia atque ad unam originem seminis pertinentia distinguerentur a ceteris. Item quaeritur, quid tantum aquarum anim
Abbreviated transcription (Latin):
num uis & similitudo intelligitur
succedentiũ de succedentibꝰ. qͥa nichil
eorũ ita creatũ ẽ ut semel existeret
uł ꝑmansurũ. uł nullo succedente
decessurũ. Cur gͦ & de homine nõ
ita dictum ẽ faciamꝰ hominẽ ad ima¬
gnẽ & similitudinẽ nram scdm genꝰ.¬

Expanded text:
num uis et similitudo intellegitur num uis et similitudo intellegitur succedentium decedentibus, quia nihil eorum ita creatum est, ut semel existeret, uel permansurum uel nullo succedente decessurum. Cur ergo et de homine non ita dictum est: faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram secundum gen
Abbreviated transcription (Latin):
ȩt̾na incõmutabilis rõ in ipsa d̃i sapien¬
tia uigeat. q̃ attinget a fine usq ad fi¬
nẽ fortit᷑. ⁊ disponit omnia suauiter.
Incipit aũ hoc dici de herbis & lignis.
usq ad hec t̾rena animantia. Llam &
in eis que ex aqͥs creata sunt: qͣmiuis in
pͥma cõmemoratione dictum nonsit:
reptilium que eduxert̾ aquȩ scdđm genꝰ
eoꝵ. ⁊ omne uolatile pẽnatũ scdđ̾m genꝰ
Fn quia heç tta exorta funt ut ex eis
alia nasce̾nt᷑. et originis formã successi
bantur: S cur de lignis ⁊ herbis. ñ
siue t̾rarũ. scd̃m similitudinẽ fuam
generẽt : An qr genꝰ seq̃r similitudo.
noluit eam ubiq repetere: Nam et se¬
men ñ ubiq repetiuit. cũ tã herb̾ ⁊ li¬
gnis insit. qͣm animalibꝰ ⁊ si ñ om̃ibꝰ.
Obseruatũ ẽ enĩ quedã ita nasci ex aqͥs
uł t̾ra. ut sexꝰ eis nullus sit: ⁊ ideo sem̃
eoꝵ non sit in eis. s in elem̃tis ex qͥb
oruint᷑: Hoc ẽ gͦ scd̾m genꝰ. ubi & semi¬

Expanded text:
et incommutabilis ratio in ipsa dei sapientia uigeat, quae adtingit a fine usque ad finem fortiter et disponit omnia suauiter? incipit autem hoc dici de herbis et lignis usque ad haec terrena animantia. nam et in eis, quae ex aquis creata sunt, quamuis in prima commemoratione dictum non sit,reptilium, quae eduxerunt aquae secundum genus eorum, et omne uolatile pennatum secundum genus. An quia haec ita exorta sunt, ut ex eis alia nascerentur et originis formam successiobantur? sed cur de lignis et herbis nonsiue terrarum secundum similitudinem suam generent? an, quia genus sequitur similitudo, noluit eam ubique repetere ? nam et semen non ubique repetiuit, cum tam herbis et lignis insit quam animalibus etsi non omnibus. obseruatum est enim quaedam ita nasci ex aquis uel terra, ut sexus eis nullus sit, et ideo semen eorum non sit in eis, sed in elementis, ex quibus oriuntur. hoc est ergo secundum genus, ubi et semi
Abbreviated transcription (Latin):
quia bona ẽ. Ut quẽadmodũ in ipso
erordio inchoate creat᷑e quȩ celi ⁊ t̾re
nomirre ꝓpter id quod de illa ꝑficiend
erat ꝯmemorata ẽ crinitas insinuat᷑
creatoris: nam dicente scͥpt᷑a inpͥncipio
fec̃ ds celum ⁊ t̾ram. intelligimꝰ patrẽ in
dei nomine. ⁊ filiũ inpͥncipii nomine¬

Expanded text:
quia bona est: ut quemadmodum in ipso quia bona est: ut quemadmodum in ipso exordio inchoatae creaturae quae caeli et terrae nomine i. propter id quod  de illa perficiendum erat commemorata est trinitas insinuatur creatoris- nam- ; di,.. cente. scriptura, in principio fecit deus caelum et terram, intellegimus patrem in dei nomine et filium in princip