comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
toria esset. soranus transfuga clam ex oppido profectus cum ad uigiles
romanos penetrasset duci se extemplo ad consules uibet. deductusq tr¬
diturum urbem se promittit. Uisus inde cum quo nam modo id presta¬
turus esset percontantes doceret haud uana afferre perpulit prope adiunc¬
ta moenibus romana castra ut sex mił ab oppido remouerentur. fore
ut minus intente in custodiam urbis diurne stationes ac nocturn.e uigi¬
lie essent. Ipse insequenti nocte sub oppido siluestribus locis cohortibus
insidere uissis .x. milites delectos sccum per ardua ac prope inuia in arce
duxit. pluribus ꝗ̃ pro numero uiroꝵ missilibus telis eo collatis. Ad haec
saxa erat & temere iacentia ut fit in aspretis & deundustria etiam quo
locus tutior esset ab oppidanis congesta. Ubi cum constituisset romanos
semitamq angustam & arduam erectam ex oppido in arcem ostendis¬

Expanded text:
toria esset, Soranus transfuga clam ex oppido profectus, cum ad uigiles toria esset, Soranus transfuga clam ex oppido profectus, cum ad uigiles Romanos penetrasset, duci se extemplo ad consules iubet deductusque traditurum urbem promittit. uisus inde, cum quonam modo id praestaturus esset percontantes doceret, haud uana adferre, perpulit prope adiuncta moenibus Romana castra ut sex milia ab oppido remouerentur: fore ut minus intentae in custodiam urbis diurnae stationes ac nocturnae uigiliae essent. ipse insequenti nocte sub oppido siluestribus locis cohortibus insidere iussis decem milites delectos secum per ardua ac prope inuia in arcem ducit, pluribus quam pro numero uirorum missilibus telis eo conlatis; ad hoc saxa erant et temere iacentia, ut fit in aspretis, et de industria etiam quo locus tutior esset ab oppidanis congesta. ubi cum constituisset Romanos semitamque angustam et arduam erectam ex oppido in arcem ostendis
Abbreviated transcription (Latin):
no impetu hostium turbant. Et in tempore postꝗ̃ ardentia procul uidit
castra magister equitum id conuenerat signum hostium terga inuadit.
lta circumelusi sannites qua potest quisq fugam pro diuersa petunt.
Ingens multitudo in unum metu conglobata ac semet ipsam turba impe¬
diens in medio cesa. Castra hostium capta direptaq. quoꝵ preda onusti
militem in romana castra dictator reducit. Haudquaꝗͣ tam uictoria la¬
tum ꝗͣ quod praeter exiguam deformatam incendio partem coctera cõ¬
tra spem salua inuenit. Soram inde reditum. Nouiq consules. M. pe¬
tilius .C. sulpitius exercitum ab dictatore fabio accipiunt. magna par
ueterum militum dimissa. nouisq cohortibis in supplementum adduc¬
tis. Cocterum cum propter difficilem urbis situm nec oppugnandi satis
certa ratio iniretur & aut tempore longinqua aut praeceps periculo uic¬

Expanded text:
mo impetu hostium turbant; et in tempore, postquam ardentia procul uidit mo impetu hostium turbant; et in tempore, postquam ardentia procul uidit castra magister equitum—id conuenerat signum—hostium terga inuadit. ita circumuenti Samnites, qua potest quisque, fugam per diuersa petunt; ingens multitudo in unum metu conglobata ac semet ipsam turba impediens in medio caesa. castra hostium capta direptaque, quorum praeda onustum militem in Romana castra dictator reducit, haudquaquam tam uictoria latum quam quod praeter exiguam deformatam incendio partem cetera contra spem salua inuenit. ad Soram inde reditum; nouique consules M. Poetelius C. Sulpicius exercitum ab dictatore Fabio accipiunt magna parte ueterum militum dimissa nouisque cohortibus in supplementum adductis. ceterum cum propter difficilem urbis situm nec oppugnandi satis certa ratio iniretur et aut tempore longinqua aut praeceps periculo uic
Abbreviated transcription (Latin):
Nam & circa omnia defecerunt. unde subuehi comeatus poterant. & si om¬
nes uiuare uelint iniqua loca sunt. Itaq non frustrabor ego uos castra
hic relinquendo. in quae infecta uictoria sicut pristino die uos recipia¬
tis. Armis munimenta non munimentis arma tuta esse debent. Castra
habeant repetantq quibus opere est trahere bellum. nos omnium rerũ
respectum praeterꝗͣ uictoriae nobis abscidamus. ferte signa in hostem.
Ubi extra uallum agmen excesserit castra quibus imperatum est incendãt.
Damna uestra milites omnium qui circa defecerunt populorum praeda sar¬
cientur. Et oratione dictatoris quae necessitatis ultime index erat mili¬
tes accensi uadunt in hostem & respectus ipse ardentium castroꝵ quam¬
quam proximis tantum id enim uisserat dictator ignis est subditus
haud paruum fuit irritamentum. Itaq uelut uecordes illati signa pri¬

Expanded text:
nam et circa omnia defecerunt unde subuehi commeatus poterant et, si homnam et circa omnia defecerunt unde subuehi commeatus poterant et, si homines iuuare uelint, iniqua loca sunt. itaque non frustrabor ego uos castra hic relinquendo, in quae infecta uictoria sicut pristino die uos recipiatis. armis munimenta, non munimentis arma tuta esse debent. castra habeant repetantque quibus operae est trahere bellum: nos omnium rerum respectum praeterquam uictoriae nobis abscidamus. ferte signa in hostem; ubi extra uallum agmen excesserit, castra quibus imperatum est incendant; damna uestra, milites, omnium circa qui defecerunt populorum praeda sarcientur.' et oratione dictatoris, quae necessitatis ultimae index erat, milites accensi uadunt in hostem, et respectus ipse ardentium castrorum, quamquam proximis tantum—ita enim iusserat dictator—ignis est subditus, haud paruum fuit inritamentum. itaque uelut uecordes inlati signa pri
Abbreviated transcription (Latin):
aduersam eam pugnam romanis fuisse atq in ea cecidisse. Q aulum ma¬
gistrum equitum. Suffectus in locum auli .C. fabius magister equitu
cum exercitu nouo ab roma aduenit. & per premissos nuntios consulto
dictatore ubi subsisteret quoq tempore & qua ex parte hostem aggrede¬
retur substitit occultus ad omnia satis exploratis consilus. Dictator cum
per aliquot dies post pugnam continuisset suos intra uallum obsessi ma¬
gis q̃ obsidentis modo signum repente pugnae proposuit. Et efficatius
ratus ad accẽdendum uirorum fortium animos nullam alibi q̃ in semet
ipso cuiq̃ relictam spem de magistro equitum nouoq exercitu militem
celauit. Et tamꝗͣ nulla nisi in cruptione spes esset locis inquit angustis
milites deprehensi nisi quam uictoria patefecerimus uiam nullam habe¬
mus. Statiua nostra munimento satis tuta sunt. sed inopia eadem infesta.

Expanded text:
adversam eam pugnam Romanis fuisse atqadversam eam pugnam Romanis fuisse atqgistrum equitum. suffectus in locum Auli C. Fabius magister equitum cum exercitu nouo ab Roma aduenit et per praemissos nuntios consulto dictatore ubi subsisteret quoue tempore et qua ex parte hostem adgrederetur, substitit occultus ad omnia satis exploratis consiliis. dictator cum per aliquot dies post pugnam continuisset suos intra uallum obsessi magis quam obsidentis modo, signum repente pugnae proposuit et efficacius ratus ad accendendos uirorum fortium animos nullam alibi quam in semet ipso cuiquam relictam spem de magistro equitum nouoque exercitu militem celauit et, tamquam nulla nisi in eruptione spes esset, 'locis' inquit 'angustis, milites, deprehensi, nisi quam uictoria patefecerimus uiam nullam habemus. statiua nostra munimento satis tuta sunt sed inopia eadem infesta;
Abbreviated transcription (Latin):
proelium init. quo hauddubie superat romanus. recuperatumq auli
corpus mixta cum dolore laetitia uictores in castra referunt. Sannites
duce amisso & per equestre certamen tentatis uiribus omissa satric¬
la quam nequicꝗͣ defendi rebantur ad plistiae obsidionem redeunt.
Intraq paucos dies satricula romanus per deditionem. Plistia per uim
sannis potitur. Mutata inde belli sedes est. ad soram ex sannio apu¬
liaq traducte legiones. Sora ad sannites defecerat interfectis colonis
romanoꝵ. Quo cum prior romanus exercitus ad ulciscendam cuuum
necem recuperandamq coloniam magnis itineribus preuenisset spar¬
si per uias speculatores sequi legiones sannitium nec iam procul abes¬
se alii super alios nuntiarent obuiam itum hosti atq ad lautulas anci
piti proelio dimicatum est. Non cedes non fuga alterius partis sed
nox incertos uicti uictores ne essent diremit. Inuenio apud quosdam

Expanded text:
proelium iniit, quo haud dubie superat Romanus, reciperatumque Auli proelium iniit, quo haud dubie superat Romanus, reciperatumque Auli corpus mixta cum dolore laetitia uictores in castra referunt. Samnites duce amisso et per equestre certamen temptatis uiribus, omissa Saticula, quam nequiquam defendi rebantur, ad Plisticae obsidionem redeunt intraque paucos dies Saticula Romanus per deditionem, Plistica per uim Samnis potitur. mutata inde belli sedes est; ad Soram ex Samnio Apuliaque traductae legiones. Sora ad Samnites defecerat interfectis colonis Romanorum. quo cum prior Romanus exercitus ad ulciscendam ciuium necem reciperandamque coloniam magnis itineribus praeuenisset <et> sparsi per uias speculatores sequi legiones Samnitium nec iam procul abesse alii super alios nuntiarent, obuiam itum hosti atque apiti proelio dimicatum est. non caedes non fuga alterius partis sed nox incertos victi victoresne essent diremit. invenio apud quosdam
Abbreviated transcription (Latin):
tuna exercuit opes ut insignis utrinq clades & clara ipsorum duc
ederet funera. Prior sannitium imperator egre patiens quod tam fero¬
citer adequitasset inde se fundi fugariq orando hortandoq equites proc¬
lium iterauit. In quem insignem inter suos cientem pugnam magister
equitum romanus infesta cuspide ita permisit equum ut uno ictu exa¬
nimem equo precipitaret. Nec ut fit ad ducis casum perculsa magis qͣ
irritata est multitudo omnis. qui circa erant in aulum temere inuectũ
per hostium turmas tela coniecerunt. fratri precipuum decus ulti san¬
utium imperatoris dederunt. Is uictorem detractum ex equo magi¬
trum equitum plenus meroris atq ue trucidauit. nec multum aufuit
quin corpore etiam quia inter hostiles ceciderat turmas sannites poti¬
rentur. Sed extemplo ad pedes descensum ab romanis est. coactiq i¬
dem sannites facere. & repentina acies circa corpora ducum pedestre

Expanded text:
tuna exercuit opes ut insignes utrimque clades et clara ipsorum ducum tuna exercuit opes ut insignes utrimque clades et clara ipsorum ducum ederet funera. prior Samnitium imperator aegre patiens, quo tam ferociter adequitasset, inde se fundi fugarique, orando hortandoque equites proelium iterauit; in quem insignem inter suos cientem pugnam magister equitum Romanus infesta cuspide ita permisit equum ut uno ictu exanimem equo praecipitaret. nec, ut fit, ad ducis casum perculsa magis quam inritata est multitudo; omnes qui circa erant in Aulium temere inuectum per hostium turmas tela coniecerunt; fratri praecipuum decus ulti Samnitium imperatoris <di> dederunt. is uictorem detractum ex equo magistrum equitum plenus maeroris atque irae trucidauit, nec multum afuit quin corpore etiam, quia inter hostiles ceciderat turmas, Samnites potirentur. sed extemplo ad pedes descensum ab Romanis est coactique idem Samnites facere; et repentina acies circa corpora ducum pedestre
Abbreviated transcription (Latin):
Anno circumacto bellum deinceps a dictatore. Q. fabio gestum est.
Consules noui sicut superiores romae manscrunt. fabius ad accipiendũ
ab emilio exercitum ad satriculam cum supplemento uenit. neq
enim sannites ad philistiam manserant. Sed accitis ab domo nouis
militibus multitudine freti castra eodem quo ante loco posuerunt.
Lacessentesq proelio romanos auertere ab obsidione conabantur.
Eo intentius dictator in moenia hostium uersus id bellum tanti du¬
cere quod urbem oppugnabat securior ab samnitibus agere. statio¬
nibus modo oppositis nequa in castra uis fieret. Eo ferocius adequi¬
tare sannites uallo. neq otium facere. & cum iam prope in portis¬
castrorum esset hostis nihil consulto dictatore magister equitum.Q.
aulus ceretanus magno tumultu cum omnibus turmis equitum euec¬
tus submouit hostem. Cum in minime pertinaci genere pugnae sic for¬

Expanded text:
anno circumacto bellum deinceps ab dictatore Q. Fabio gestum est. anno circumacto bellum deinceps ab dictatore Q. Fabio gestum est. consules noui, sicut superiores, Romae manserunt; Fabius ad accipiendum ab Aemilio exercitum ad Saticulam cum supplemento uenit. neque enim Samnites ad Plisticam manserant sed accitis ab domo nouis militibus multitudine freti castra eodem quo antea loco posuerunt lacessentesque proelio Romanos auertere ab obsidione conabantur. eo intentius dictator in moenia hostium uersus id bellum tantum ducere quod urbem oppugnabat, securior ab Samnitibus agere stationibus modo oppositis ne qua in castra uis fieret. eo ferocius adequitare Samnites uallo neque otium pati; et cum iam prope in portiscastrorum esset hostis, nihil consulto dictatore magister equitum Q. Aulius Cerretanus magno tumultu cum omnibus turmis equitum euectus summouit hostem. tum in minime pertinaci genere pugnae sic for
Abbreviated transcription (Latin):
Duplex inde terror illatus romanis. hinc sannis magno exercitu coac¬
to ad eximendos obsidione socios haud procul castris romanorum cas¬
tra posuit. Hinc satriculani magno cum tumultu patefactis repente
portis in stationes hostium incurrerunt. Inde pars utraq spe alieni
magis auxilii ꝗͣ uiribus freta suis iusto mox proelio inito romanos ur¬
gent. Et quamꝗͣ anceps dimicatio erat tamen utrinq tutam aciem
dictator habuit. quia & locum haud facilem ad circumueniendum ce¬
pit & diuersa statuit signa. Infestior tamen in erumpentes incessit.
nec magno certamine intra moenia compulit. Tum totam aciem in
sannites obuertit. Ibi plus certaminis fuit. Uictoria sicut sera ita nec
dubia nec uaria fuit. fusi in castra samnites extinctis nocte ignib
tacito agmine abeunt & spe abiecta satriculae tuendae plistiam ipsi
socios romanoꝵ ut parem dolorem hosti redderent circumsidunt.

Expanded text:
duplex inde terror inlatus Romanis: hinc Samnis magno exercitu coacduplex inde terror inlatus Romanis: hinc Samnis magno exercitu coacto ad eximendos obsidione socios haud procul castris Romanorum castra posuit; hinc Saticulani magno cum tumultu patefactis repente portis in stationes hostium incurrerunt. inde pars utraque, spe alieni magis auxilii quam uiribus freta suis, iusto mox proelio inito Romanos urgent et quamquam anceps dimicatio erat, tamen utrimque tutam aciem dictator habuit, quia et locum haud facilem ad circumueniendum cepit et diuersa statuit signa. infestior tamen in erumpentes incessit nec magno certamine intra moenia compulit; tum totam aciem in Samnites obuertit. ibi plus certaminis fuit; uictoria sicut sera ita nec dubia nec uaria fuit. fusi in castra Samnites exstinctis nocte ignibus tacito agmine abeunt et spe abiecta Saticulae tuendae Plisticam ipsi, socios Romanorum, ut parem dolorem hosti redderent, circumsidunt.
Abbreviated transcription (Latin):
uenerunt. pacis peromnem apuliam praestandae populo romano au¬
tores. Id audacter spondendo impetrauere. ut foedus darctur. neque
equo tamen foedere sed ut inditione populi romam essent. Apulia
perdomita iam tarento quoq ualido oppido unius potitus erat in
lucanos perrectum inde. repentino aduentu emilii consulis nerulum
ui captum. Et postquam res capu.e stabilitas romana disciplina fama
per socios uulgauit antiatibus quoq qui se sine legibus certis sine ma¬
gistratibus agere quaerebantur dati ab senatu ad uira statuenda ipsius
coloniae patroni. Nec arma modo sed iura etiam romana late polle¬
bant .C. uinius bubulcus & .&. emilius barbula consules exitu anni nõ
consulibus ab se creatis sp. nautio & .n. popilio ceterum dictatori.
emilio legiones tradiderunt. Is cum.L. fuluio magistro equitum sa¬
triculam oppugnare adortus rebellandi causam sannitibus dedit.

Expanded text:
uenerunt, pacis per omnem Apuliam praestandae populo Romano aucuenerunt, pacis per omnem Apuliam praestandae populo Romano auctores. id audacter spondendo impetrauere ut foedus daretur neque ut aequo tamen foedere sed ut in dicione populi Romani essent. Apulia perdomita—nam Forento quoque, ualido oppido, Iunius potitus erat—in Lucanos perrectum; inde repentino aduentu Aemili consulis Nerulum ui captum. et postquam res Capuae stabilitas Romana disciplina fama per socios uolgauit, Antiatibus quoque, qui se sine legibus certis, sine magistratibus agere querebantur, dati ab senatu ad iura statuenda ipsius coloniae patroni; nec arma modo sed iura etiam Romana late pollebant. C. Iunius Bubulcus et Q. Aemilius Barbula consules exitu anni non consulibus ab se creatis, Sp. Nautio et M. Popilio , ceterum dictatori L. Aemilio legiones tradiderant; is cum L. Fuluio magistro equitum Saticulam oppugnare adortus rebellandi causam Samnitibus dedit.
Abbreviated transcription (Latin):
ue alexandri auertit auertetq. Modo sit perpetuus huius qua uiu¬
mus pacis amor & ciuilis cura concordiae. M. folius flaccina inde &.L.
plaucius uelox consules facti. Eo anno a frequentibus sannitium popu¬
lis de focdere renouando legati cum senatum humi strati mouissent
reiecti ad populum haudquaꝗͣ tam efficaces habebant praeces. Itaq
le federe negatum. Induciae biennii cum per aliquot dies fatigassen
singulos praecibus impetrare. Et ex apulia tranenses canusiniq popu¬
lationibus fessi obsidibus. L. plautio consuli datis in deditionem uene¬
runt. Eodem anno primum praefecti capuam creari coepti. Legibus
a.L. furio praetore datis. cum utrumq ipsi pro remedio egris rebus
discordia intestina petissent. Et duae romae addite tribus. Ufentina ac
falerna. Inclinatis semel in apulia rebus theates quoq apuli ad nouos
consules.C. unium bubulcum. Q. aemilium barbulam focdus petitũ

Expanded text:
que Alexandri auertit auertetque, modo sit perpetuus huius qua uiuique Alexandri auertit auertetque, modo sit perpetuus huius qua uiuimus pacis amor et ciuilis cura concordiae.— M. Folius Flaccina inde et L. Plautius Uenox consules facti. eo anno ab frequentibus Samnitium populis de foedere renouando legati cum senatum humi strati mouissent, reiecti ad populum haudquaquam tam efficaces habebant preces. itaque de foedere negatum; indutiae biennii, cum per aliquot dies fatigassent singulos precibus, impetratae. et ex Apulia Teanenses Canusinique populationibus fessi obsidibus L. Plautio consuli datis in deditionem uenerunt. eodem anno primum praefecti Capuam creari coepti legibus ab L. Furio praetore datis, cum utrumque ipsi pro remedio aegris rebus discordia intestina petissent; et duae Romae additae tribus, Ufentina ac Falerna. inclinatis semel in Apulia rebus Teates quoque Apuli ad nouos consules, C. Iunium Bubulcum Q. Aemilium Barbulam , foedus petitum
Abbreviated transcription (Latin):
ab hoc ipso uiuene cum sua conferentem. Equidem cum perannos qua¬
tuor & xx. primo punico bello certatum classibus cum poenis recordor
uix aetatem alexandri suffecturam fuisse reor ad unum bellum. Et for¬
sitan cum & foederibus uetustis uincta res punica romane esset & ti¬
mor paraduersus cõmunem hostem duas potentissimas armis uirisq ur¬
bes armaret & simul punico romanoq obrutus bello esset. Non quidẽ
alexandro duce nec integris macedonum rebus experti tamen roma
ui sunt macedonem hostem. Aduersus antiochum philippum.per¬
sem non modo cum clade ulla sed ne cum periculo quidem suo. Absit
inuidia uerbo. & cuulia bella sileant. Numꝗͣ ab equite hoste nunꝗͣ
a pedite nunꝗͣ aperta acie nunꝗͥ equis utiq nunꝗͣ iniquis locis labora¬
uimus. Equidem sagittas saltus impeditos auia commeatibus loca gra¬
uis armis miles timere potest. Mille acies grauiores ꝗͣ macedonum at¬

Expanded text:
ab hoc ipso iuuene cum sua conferentem. equidem cum per annos quaab hoc ipso iuuene cum sua conferentem. equidem cum per annos quattuor et uiginti primo Punico bello classibus certatum cum Poenis recordor, uix aetatem Alexandri suffecturam fuisse reor ad unum bellum. et forsitan, cum et foederibus uetustis iuncta res Punica Romanae esset et timor par aduersus communem hostem duas potentissimas armis uirisque urbes armaret, et simul Punico Romanoque obrutus bello esset. non quidem Alexandro duce nec integris Macedonum rebus sed experti tamen sunt Romani Macedonem hostem aduersus Antiochum Philippum Persen non modo cum clade ulla sed ne cum periculo quidem suo. absit inuidia uerbo et ciuilia bella sileant: nunquam ab equite hoste, nunquam a pedite, nunquam aperta acie, nunquam aequis, utique nunquam nostris locis laborauimus: †equitem†, sagittas, saltus impeditos, auia commeatibus loca grauis armis miles timere potest. mille acies grauiores quam Macedonum at
Abbreviated transcription (Latin):
romanis ad manum domi supplementum esset. Alexandro quod pos¬
tea hannibali accidit alieno in agro bellanti exercitus consenuisset. Ar¬
ma clipeus sarisseq illis. At romano scutum mauis corporis tegumen¬
tum & pilum haud paulo ꝗͣ hasta uehementius ictu missuq telum. Sta¬
tarius uterq miles ordines seruans. Sed illa phalanx immobilis & uni¬
us generis. Romana acies distinctior. ex pluribus partibus constans.
facilis partienti quacumq opus esset. facilis uingenti. lani in opere quis
par romano miles : quis ad tolerandum laborem melior: Uno proclio
uictus alexander bello uictus esset.Romanum quem caudium quem
canne non fregerunt qua fregisset acies: ne ille saepe etiam si prima
prospere euenisset persas & indos & ibellem asiam quaesisset & cum
feminis sibi bellum fuisse dixisset. Quod epiri regem alexandrum mor¬
tifero uulnere ictum dixisse ferunt sortem bellorum in asia gestorum

Expanded text:
Romanis ad manum domi supplementum esset, Alexandro, quod posRomanis ad manum domi supplementum esset, Alexandro, quod postea Hannibali accidit, alieno in agro bellanti exercitus consenuisset. arma clupeus sarisaeque illis; Romano scutum, maius corpori tegumentum, et pilum, haud paulo quam hasta uehementius ictu missuque telum. statarius uterque miles, ordines seruans; sed illa phalanx immobilis et unius generis, Romana acies distinctior, ex pluribus partibus constans, facilis partienti, quacumque opus esset, facilis iungenti. iam in opere quis par Romano miles? quis ad tolerandum laborem melior? uno proelio uictus Alexander bello uictus esset: Romanum, quem Caudium, quem Cannae non fregerunt, quae fregisset acies? ne ille saepe, etiamsi prima prospere euenissent, Persas et Indos et imbellem Asiam quaesisset et cum feminis sibi bellum fuisse dixisset, quod Epiri regem Alexandrum mortifero uolnere ictum dixisse ferunt, sortem bellorum in Asia gestorum
Abbreviated transcription (Latin):
tris ducena quinquagena milia capitum. Itaq in omni defectione socio¬
rum latini nominis urbano prope delectu decem scribebantur legiones.
quaterni quiniq exercitus sepe per eos annos in etruria in umbria gal¬
lis hostibus adiunctis in sannio in lucanis gerebant bellum. Latum ae¬
inde omne cum sabinis & uolscis & equis & omni campania & parte umn¬
bric aetruriaeq & picentibus & marsis pelignisq ac uestinis atq apulis
adiuncta omni ora graecoꝵ inferi maris athuris neapolim & cumas &
inde antio atq ostiis tenus sannites aut sotios ualidos romanis aut frac¬
tos bello inuenisset hostes. Ipse traiecisset mare cum ueteranis macedom¬
bus non plus triginta milibus hominum & quatuor milibus equitum
maxime thessalorum. Hoc enim roboris erat. persas indos aliasq si ad¬
iunxisset gentes impedimentum magis ꝗͣ auxilium traheret. Adde qđ̃

Expanded text:
tris ducena quinquagena milia capitum. itaque in omni defectione sociotris ducena quinquagena milia capitum. itaque in omni defectione sociorum Latini nominis urbano prope dilectu decem scribebantur legiones; quaterni quinique exercitus saepe per eos annos in Etruria, in Umbria Gallis hostibus adiunctis, in Samnio, in Lucanis gerebat bellum. Latium deinde omne cum Sabinis et Uolscis et Aequis et omni Campania et parte Umbriae Etruriaeque et Picentibus et Marsis Paelignisque ac Uestinis atque Apulis, adiuncta omni ora Graecorum inferi maris a Thuriis Neapolim et Cumas et inde Antio atque Ostiis tenus †Samnites† aut socios ualidos Romanis aut fractos bello inuenisset hostes. ipse traiecisset mare cum ueteranis Macedonibus non plus triginta milibus hominum et quattuor milibus equitum, maxime Thessalorum; hoc enim roboris erat. Persas Indos aliasque si adiunxisset gentes, impedimentum maius quam auxilium traheret. adde quod
Abbreviated transcription (Latin):
te tempus comitioꝵ causa reuocati sunt. In ipso conatu rerum circumegit
se annus. College nunc temeritas nunc prauitas impedimento aut dam¬
no fuit. Malegestis rebus alterius successum est. Tironem aut mala dis¬
iplina institutum exercitum acceperunt. At hercule reges non liberis¬
lum impedimentis omnibus sed domini reꝵ temporũq trahunt consi¬
lus cuncta non sequuntur. Inuictus ergo alexander cum inuictis duci¬
bus bella gessisset. & eadem fortunae pignora in discrimen detulisset.
Imo etiam eo plus periculi subisset quod macedones unum alexandrũ
abuissent multis casibus non solum obnoxium sed etiam offerentem
se. Romani milites multi fuissent alexandro uel gloria uel rerum mag¬
nitudine pares. quoꝵ suo quisq fato sine publico discrimine uiueret
morereturq. Restat ut copiae copiis comparentur. uel numero uel mi¬
litum genere uel multitudine auxiliorum. Censebantur eius etatis lus¬

Expanded text:
te tempus comitiorum causa reuocati sunt; in ipso conatu rerum circumegit te tempus comitiorum causa reuocati sunt; in ipso conatu rerum circumegit se annus; collegae nunc temeritas, nunc prauitas impedimento aut damno fuit; male gestis rebus alterius successum est; tironem aut mala disciplina institutum exercitum acceperunt. at hercule reges non liberi solum impedimentis omnibus sed domini rerum temporumque trahunt consiliis cuncta, non sequuntur. inuictus ergo Alexander cum inuictis ducibus bella gessisset et eadem fortunae pignora in discrimen detulisset; immo etiam eo plus periculi subisset quod Macedones unum Alexandrum habuissent, multis casibus non solum obnoxium sed etiam offerentem se, Romani multi fuissent Alexandro uel gloria uel rerum magnitudine pares, quorum suo quisque fato sine publico discrimine uiueret morereturque. restat ut copiae copiis comparentur uel numero uel militum genere uel multitudine auxiliorum. censebantur eius aetatis lus
Abbreviated transcription (Latin):
tamen proelus uictus sit alexandro nullius pugnae non secunda for¬
tuna fuerit non intelligunt se hominis res gestas & eius uiuenis cum
populi iam octingentesimum bellantis annum rebus conferre. Mirem¬
ur si cum ex hac parte secula plura numerentur ꝗͣ ex illa anni plus in
am longo spatio ꝗͣ in aetate.xii. annoꝵ fortuna uariauerit. Quin tu
hominis cum hominis ac ducis cum ducis fortuna fortunam confers.
Quot romanos duces nominem quibus nunꝗͣ aduersa fortuna pugnae
fuit : Paginas in annalibus magistratuum fascisq percurrere licet con¬
sulum dictatorumq quoꝵ nec uirtutis nec fortunae ullo die populum
.r. penituit. Et quo sint mirabiliores ꝗͣ alexander aut quisꝗͣ rex denos
ucenosq dies quidam dictaturam nemo plus ꝗͣ annum consulatum g¬
sit. Ab tri .pl. delectus impediti sunt. Post tempus ad bella ierunt. An¬

Expanded text:
tamen proeliis uictus sit, Alexandro nullius pugnae non secunda fortamen proeliis uictus sit, Alexandro nullius pugnae non secunda fortuna fuerit, non intellegunt se hominis res gestas, et eius iuuenis, cum populi iam octingentesimum bellantis annum rebus conferre. miremur si, cum ex hac parte saecula plura numerentur quam ex illa anni, plus in tam longo spatio quam in aetate tredecim annorum fortuna uariauerit? quin tu homines cum homine, et duces cum duce, fortunam cum fortuna confers? quot Romanos duces nominem quibus nunquam aduersa fortuna pugnae fuit? paginas in annalibus magistratuumque fastis percurrere licet consulum dictatorumque quorum nec uirtutis nec fortunae ullo die populum Romanum paenituit. et quo sint mirabiliores quam Alexander aut quisquam rex, denos uicenosque dies quidam dictaturam, nemo plus quam annum consulatum gessit; ab tribunis plebis dilectus impediti sunt; post tempus ad bella ierunt, an
Abbreviated transcription (Latin):
dies fieret acrior: quid si trux ac preferuida ira: nec quicꝗͣ dubiũ
inter scriptores refero. Nulla ne haec damna imperatorus uirtutib
ducimus: Id uero periculum erat quod leuissimi ex graecis qui partho¬
rum quoq contra nomen romanum gloriae fauent dictitare solẽt
ne maiestatem nominis alexandri quem ne fama quidem illis notũ
arbitror fuisse sustinere non potuerit populus romanus. Et aduersus
quem athenis in cuntate fracta macedonum armis cernentes tum
maxime prope fumantes thebaꝵ ruinas contionari libere ausi
sunt homines id quod ex monumentis orationum patet aduer¬
sus eum ex tot proceribus romanis uocem liberam missurus fuerit. Quã¬
talibet magnitudo hominis concipiatur animo. Unius tamen ea magni¬
tudo hominis erit. collecta paulo plus decem annoꝵ felicitate. Quam
iu eo extollunt quod populus.r. et si non nullo bello uictor multis

Expanded text:
dies fieret acrior? quid si trux ac praeferuida ira?—nec quicquam dubium dies fieret acrior? quid si trux ac praeferuida ira?—nec quicquam dubium inter scriptores refero—nullane haec damna imperatoriis uirtutibus ducimus? id uero periculum erat, quod leuissimi ex Graecis qui Parthorum quoque contra nomen Romanum gloriae fauent dictitare solent, ne maiestatem nominis Alexandri, quem ne fama quidem illis notum arbitror fuisse, sustinere non potuerit populus Romanus; et aduersus quem Athenis, in ciuitate fracta Macedonum armis, cernente tum maxime prope fumantes Thebarum ruinas, contionari libere ausi sunt homines, id quod ex monumentis orationum patet, aduernemo ex tot proceribus Romanis uocem liberam missurus fuerit. quantalibet magnitudo hominis concipiatur animo; unius tamen ea magnitudo hominis erit collecta paulo plus decem annorum felicitate; quam qui eo extollunt quod populus Romanus etsi nullo bello multis
Abbreviated transcription (Latin):
ausus uana contempnere incruentus deuicit. Longe alius italie qͣm
die per quam temulento agmine comessabundus incessit uisus illi ha¬
bitus esset. saltus apulie ac montes lucanos cernenti. & uestigia recen¬
tia domestice cladis. ubi auunculus eius nuper epiri rex alexander
absumptus erat. Et loquimur de alexandro nondum merso secundis
rebus. quarum nemo intolerantior fuit. Qui si ex habitu nouae fortu¬
nae nouiq ut ita dicam ingenii quos sibi uictor induerat spectetur
dario magis similis quod alexandro in italiam uenisset & exercitum
macedoniae oblitum degenerantemq iam in persaꝵ mores adduxis¬
set. Referre in tanto rege piget superbam mutationem uestis. & de¬
sideratas humi iacentium adulationes etiam uictis macedonibus gra¬
ues. nedum uictoribus. & feda supplicia. & inter uinum & epulas cae¬
des amicoꝵ. & uanitatem ementiendae stirpis. Quid si uini amor in

Expanded text:
ausus uana contemnere, incruentus deuicit. longe alius Italiae quam ausus uana contemnere, incruentus deuicit. longe alius Italiae quam Indiae, per quam temulento agmine comisabundus incessit, uisus illi habitus esset, saltus Apuliae ac montes Lucanos cernenti et uestigia recentia domesticae cladis, ubi auunculus eius nuper, Epiri rex Alexander, absumptus erat. et loquimur de Alexandro nondum merso secundis rebus, quarum nemo intolerantior fuit. qui si ex habitu nouae fortunae nouique, ut ita dicam, ingenii quod sibi uictor induerat spectetur, Dareo magis similis quam Alexandro in Italiam uenisset et exercitum Macedoniae oblitum degenerantemque iam in Persarum mores adduxisset. referre in tanto rege piget superbam mutationem uestis et desideratas humi iacentium adulationes, etiam uictis Macedonibus graues nedum uictoribus, et foeda supplicia et inter uinum et epulas caedes amicorum et uanitatem ementiendae stirpis. quid si uini amor in
Abbreviated transcription (Latin):
dimicandum erat senem uiderant. Militaria opera pugnando obe¬
unti alexandro. nam ea quoq haud minus clarum eum faciunt cessis
uidelicet in acic oblatus parmanlius torquatus. Aut ualerius coruu
insignes ante milites ꝗͣ duces. Cessissent decu deuotis corporibus in hos¬
tes ruentes. Cessisset papirius cursor. illo corporis robore. illo ani¬
mi. Uictus esset consilus uiuenis unius ne singulos nominem¬
senatus ille quem qui ex regibus constare dixit unus ueram speciem ro¬
mani senatus coepit. Id uero erat periculum ne solertius ꝗͣ quilibet unus
ex his quos nominaui castris locum caperet. Commeatus expediret
ab insidus precaueret. Tempus pugnae deligeret. Aciem instrueret sub¬
sidus firmaret. non cum dario rem esse dixisset. quem mulierum a
spadonum agmen trahentem inter purpuram atq aurum oneratum
fortuna suae apparatibus praedam uerius qͣ hostem nihil aliud q̃ bene

Expanded text:
dimicandum erat senem uiderant. militaris opera pugnando obedimicandum erat senem uiderant. militaris opera pugnando obeunti Alexandro—nam ea quoque haud minus clarum eum faciunt—cessisset uidelicet in acie oblatus par Manlius Torquatus aut Ualerius Coruus, insignes ante milites quam duces, cessissent Decii, deuotis corporibus in hostem ruentes, cessisset Papirius Cursor illo corporis robore, illo animi. uictus esset consiliis iuuenis unius, ne singulos nominemsenatus ille, quem qui ex regibus constare dixit unus ueram speciem Romani senatus cepit. id uero erat periculum, ne sollertius quam quilibet unus ex his quos nominaui castris locum caperet, commeatus expediret, ab insidiis praecaueret, tempus pugnae deligeret, aciem instrueret, subsidiis firmaret. non cum Dareo rem esse dixisset, quem mulierum ac spadonum agmen trahentem inter purpuram atque aurum oneratum fortunae apparatibus suae, praedam uerius quam hostem, nihil aliud quam bene
Abbreviated transcription (Latin):
dibus celebrant quid nisi longa uita sicut magnum modo pompeiũ
uertenti prebuit fortun.e: Recenseam duces romanos nec omnes om¬
nium aetatum. sed cos ipsos cum quibus consulibus aut dictatoribus a¬
lexandro fuit bellandum.M.ualerium coruum.C. martium rutili¬
um .C. sulpicium .T. manlium torquatum.Q. publium philonem.
papirium cursorem. Q. fabium maximum. Ouos decios. L. uolunniũ
.M. curium. Deinceps ingentes sequuntur uiri si punicum romano pre¬
uertisset bellum seniorq in italiam traiecisset. Hoꝵ in quolibet cum in¬
doles eadem quae in alexandro erat animi ingeniiq: tum disciplina
militaris iam inde ab initiis urbis tradita permanus in artis perpetu¬
is praeceptis ordinate modum uenerat. Ita reges gesserant bella. Ita
deinde exactores regum iuni ualeriq. Ita deinceps fabii. quintii.
cornelii. Ita furius camillus. quem iuuenes hi quibus cum alexandro

Expanded text:
udibus celebrant, quid nisi longa uita, sicut Magnum modo Pompeium, udibus celebrant, quid nisi longa uita, sicut Magnum modo Pompeium, uertenti praebuit fortunae? recenseam duces Romanos, nec omnes omnium aetatium sed ipsos eos cum quibus consulibus aut dictatoribus Alexandro fuit bellandum, M. Ualerium Coruum , C. Marcium Rutulum , C. Sulpicium , T. Manlium Torquatum , Q. Publilium Philonem , L. Papirium Cursorem , Q. Fabium Maximum , duos Decios, L. Uolumnium , M'. Curium ? deinceps ingentes sequuntur uiri, si Punicum Romano praeuertisset bellum seniorque in Italiam traiecisset. horum in quolibet cum indoles eadem quae in Alexandro erat animi ingeniique, tum disciplina militaris, iam inde ab initiis urbis tradita per manus, in artis perpetuis praeceptis ordinatae modum uenerat. ita reges gesserant bella, ita deinde exactores regum Iunii Ualeriique, ita deinceps Fabii, Quinctii, Cornelii, ita Furius Camillus, quem iuuenes ii quibus cum Alexandro
Abbreviated transcription (Latin):
tibus uelut diuerticula amena & requiem animo meo quaererem. Ia¬
men tanti regis ac ducis mentio quibus saepeta. citis cogitationibus
uolutauit animum eas euocat in medium ut quaerere libeat. quina¬
euentus romanis rebus si cum alexandro foret bellatum futurus fuerit.
Plurimum in bello pollere uidentur militum copia & uirtus. Ingenia
imperatorum fortuna per omnia humana maxime in res bellicas po¬
tens. Ea & singula intuenti & uniuersa sicut ab aliis regibus genti¬
usq ita ab hoc quoq facile inuictum praestant romanum imperium.
Primum iam ut ordiar ab ducibus comparandis. haud equidem abnuo
egregium ducem fuisse alexandrum. Sed clariorem tamen eum fa¬
cit quod unus fuit. quod adolescens in incremento reꝵ nondum alte¬
ram fortunam expertus discessit. Ut alios reges claros ducesq omittã
magna exempla casuum humanoꝵ cirum quem maxime graeci la¬

Expanded text:
tibus uelut deuerticula amoena et requiem animo meo quaererem; tatibus uelut deuerticula amoena et requiem animo meo quaererem; tamen tanti regis ac ducis mentio, quibus saepe tacitus cogitationibus uolutaui animum, eas euocat in medium, ut quaerere libeat quinaeuentus Romanis rebus, si cum Alexandro foret bellatum, futurus fuerit. plurimum in bello pollere uidentur militum copia et uirtus, ingenia imperatorum, fortuna per omnia humana maxime in res bellicas potens; ea et singula intuenti et uniuersa sicut ab aliis regibus gentibusque, ita ab hoc quoque facile praestant inuictum Romanum imperium. iam primum, ut ordiar ab ducibus comparandis, haud equidem abnuo egregium ducem fuisse Alexandrum; sed clariorem tamen eum facit quod unus fuit, quod adulescens in incremento rerum, nondum alteram fortunam expertus, decessit. ut alios reges claros ducesque omittam, magna exempla casuum humanorum, Cyrum, quem maxime Graeci la
Abbreviated transcription (Latin):
ta laxaret aliquid laboris. quibus ille ne nihil remissum dicatis remit¬
to inquit ne utiq dorsum demulceatis cum ex equis descendetis. Et
uis erat in eo uiro imperii ingens. pariter in socios ciuesq. Praenestinus
praetor per timorem segnius ex subsidus suos duxerat in primam acie.
quem cum inambulans ante tabernaculum uocari iussisset lictorem expe¬
dire securem uissit. Ad quam uocem exanimi stante praenestino age¬
dum lictor excide radicem hanc inquit incõmodam ambulantibus. per¬
fusum ultimi supplicu metu mulcta dicta dimisit. Hauddubie illa &ta¬
te qua nulla uirtutum feratior fuit nemo unus erat uir quo magis in¬
nixa res romana staret. Quin cum parem destinant animis magno alex¬
andro ducem. Si arma asia perdomita in curopam uertisset. Nilnl mi¬
nus quaesitum a principio huius operis uideri potest ꝗͣ ut plus uisto ab
rerum ordine declinarem. uarietatibusq distinguendo opere & legen¬

Expanded text:
ta laxaret aliquid laboris; quibus ille 'ne nihil remissum dicatis, remitta laxaret aliquid laboris; quibus ille 'ne nihil remissum dicatis, remitto' inquit, 'ne utique dorsum demulceatis cum ex equis descendetis'. et uis erat in eo uiro imperii ingens pariter in socios ciuesque. Praenestinus praetor per timorem segnius ex subsidiis suos duxerat in primam aciem; quem cum inambulans ante tabernaculum uocari iussisset, lictorem expedire securem iussit. ad quam uocem exanimi stante Praenestino, 'agedum, lictor, excide radicem hanc' inquit 'incommodam ambulantibus', perfusumque ultimi supplicii metu multa dicta dimisit. haud dubie illa aetate, qua nulla uirtutum feracior fuit, nemo unus erat uir quo magis innixa res Romana staret. quin eum parem destinant animis magno Alexandro ducem, si arma Asia perdomita in Europam uertisset.— nihil minus quaesitum a principio huius operis uideri potest quam ut plus iusto ab rerum ordine declinarem uarietatibusque distinguendo opere et legen
Abbreviated transcription (Latin):
ab urbe plena hostium clamor sublatus. Momentoq unius hore cesis
sannis. satricanus captus & omina in potestate consulis crant. qui ques¬
tione habita quorum opera defectio esset facta quos sontes compant
uirgis cesos securi percussit. praesidioq ualido imposito arma satricanis
ademit. Inde ad triumphum decessisse romam papirium cursorem se¬
bunt. qui eo duce luceriam receptam sannitesq sub ugum missos alst¬
tores sunt. Et fuit uir hauddubie dignus omni bellica laude. non ani¬
mi solum uigore sed etiam corporis uiribus excellens. praecipua pedu
pernicitas uierat. quae cognomen etiam dedit. Uictoremq cursu omni¬
um aetatis suae fuisse ferunt. Et seu uirium ui seu exercitatione multa
cibi uiniq eundem capacissimum. Nec cum ullo asperiorem qua ip¬
sc inuicti ad laborem corporis esset fuisse militiam. pediti paritereꝗ¬
tiq. Equites etiam aliquando ausos ab eo petere ut sibi pro re bene ges¬

Expanded text:
ab urbe plena hostium clamor sublatus momentoque unius horae caesus ab urbe plena hostium clamor sublatus momentoque unius horae caesus Samnis, Satricanus captus, et omnia in potestate consulis erant; qui quaestione habita quorum opera defectio esset facta, quos sontes comperit, uirgis caesos securi percussit praesidioque ualido imposito arma Satricanis ademit. inde ad triumphum decessisse Romam Papirium Cursorem scribunt, qui eo duce Luceriam receptam Samnitesque sub iugum missos auctores sunt. et fuit uir haud dubie dignus omni bellica laude, non animi solum uigore sed etiam corporis uiribus excellens. praecipua pedum pernicitas inerat, quae cognomen etiam dedit; uictoremque cursu omnium aetatis suae fuisse ferunt et seu uirium ui seu exercitatione multa, cibi uinique eundem capacissimum; nec cum ullo asperiorem, quia ipse inuicti ad laborem corporis esset, fuisse militiam pediti pariter equitique; equites etiam aliquando ausos ab eo petere ut sibi pro re bene ges
Abbreviated transcription (Latin):
usdem consilium petere uissi quibus auctoribus praesidium in urbẽ
accepissent discedunt. Egreq impetrato ut de ea re consuli senatum
responsaq ad se referri sineret ad suos redeunt. Ouae factiones sena¬
tum distinebant. Una cuius principes erant defectionis a populo
auctores. Altera fidelium ciuium. Certatum ab utrisq tamen est ut
ad reconciliandam pacem consuli opera nauaretur. Pars altera cum
praesidium sannitium quia nihil satis preparati erant ad obsidionem
tolerandam excursurum proxina nocte esset enuntiare consuli satis
habuit qua noctis hora quamq per portam & quam in uiam egressu¬
us hostis foret. Altera quibus inuitis descitum ad sanintes erat eadẽ
nocte portam etiam consuli aperuerunt. armatosq clam nocte in ur¬
bem acceperunt.Ita duplici proditione & praesidium sannitiũ
insessis circa uiam siluestribus locis nec opinatum oppressum est. Et

Expanded text:
iisdem consilium petere iussi quibus auctoribus praesidium in urbem iisdem consilium petere iussi quibus auctoribus praesidium in urbem accepissent, discedunt aegreque impetrato ut de ea re consuli senatum responsaque ad se referri sineret ad suos redeunt. duae factiones senatum distinebant, una cuius principes erant defectionis a populo Romano auctores, altera fidelium ciuium; certatum ab utrisque tamen est ut ad reconciliandam pacem consuli opera nauaretur. pars altera, cum praesidium Samnitium, quia nihil satis praeparati erat ad obsidionem tolerandam, excessurum proxima nocte esset, enuntiare consuli satis habuit qua noctis hora quaque porta et quam in uiam egressurus hostis foret; altera, quibus inuitis descitum ad Samnites erat, eadem nocte portam etiam consuli aperuerunt armatosque clam hoste in urbem acceperunt. ita duplici proditione et praesidium Samnitium insessis circa uiam siluestribus locis necopinato oppressum est, et
Abbreviated transcription (Latin):
estam ad luceriam continuato magistratu consul tertium creatus su
an.l. papirius mugilanus. & in cognomine erratum sit. Conuenit iam
inde per consules reliqua belli perfecta. Aulius cum frentanis uno se¬
cundo proelio debellauit. Urbemq ipsam quo se fusa contulerat acies
obsidibus imperatis in deditionem accepit. Pari fortuna consulum al¬
er cum satricanis qui ciues romani post caudinam cladem ad sann¬
tes defecerant presidiumq in urbem acceperant rem gessit. Nam cũ
ad menia satrici admotus esset exercitus legatisq missis ad pacem cũ
precibus petendam triste responsum a consule redditum esset. Nisi
presidio sannitium interfecto aut tradito ne ad se remearent plus
ea uoce ꝗͣ armis illatis terroris colonis iniectum. Itaq subinde exe¬
quuntur quaerendo ab consule legati quonam pacto paucos & in¬
firmos crederent presidio tam ualido & armato uim allaturos. Ab

Expanded text:
gestam Luceriae continuato magistratu consul tertium creatus sit gestam Luceriae continuato magistratu consul tertium creatus sit an L. Papirius Mugillanus et in cognomine erratum sit. conuenit iam inde per consules reliqua belli perfecta. Aulius cum Ferentanis uno secundo proelio debellauit urbemque ipsam, quo se fusa contulerat acies, obsidibus imperatis in deditionem accepit. pari fortuna consul alter cum Satricanis, qui ciues Romani post Caudinam cladem ad Samnites defecerant praesidiumque eorum in urbem acceperant, rem gessit. nam cum ad moenia Satrici admotus esset exercitus legatisque missis ad pacem cum precibus petendam triste responsum ab consule redditum esset, nisi praesidio Samnitium interfecto aut tradito ne ad se remearent, plus ea uoce quam armis inlatis terroris colonis iniectum. itaque subinde exsequentes quaerendo a consule legati quonam se pacto paucos et infirmos crederet praesidio tam ualido et armato uim allaturos, ab
Abbreviated transcription (Latin):
caudum amissa erant. Et quod omnia suꝑabat gaudia equitibus re¬
cuperatis quos pignora pacis custodiendos luceriam sannites dederãt.
Haud ferme alia mutatione subita rerum clarior uictoria.p.r. est. Si
quidem etiam quod quibusdam in annalibus inuenio pontius herẽ¬
nii filius sannitium imperator ut expiaret consulum ignominiam
sub uigum cum ceteris est missus. Ceterum id minus miror obscu¬
rum esse de hostium duce dedito missoq id magis mirabile est am¬
bigi. L. ne cornelius dictator cum. L. papirio cursore magistro eq¬
tum eas res ad caudium atq inde luceriam gesserit. Ultorq unicus
romane ignominiae haud sciam an iustissimo triumpho ad cam eta¬
tem secundum furium camillum triumphauerit. An consulum papiru¬
q precipuum id decus sit. Sequitur hunc errorem alius error. Cursorne
papirius proximis comitiis cum.q. aulio ceretano iterum obrem benc

Expanded text:
Caudium amissa erant et, quod omnia superabat gaudia, equitibus reCaudium amissa erant et, quod omnia superabat gaudia, equitibus reciperatis quos pignora pacis custodiendos Luceriam Samnites dederant. haud ferme alia mutatione subita rerum clarior uictoria populi Romani est, si quidem etiam, quod quibusdam in annalibus inuenio, Pontius Herenni filius, Samnitium imperator, ut expiaret consulum ignominiam, sub iugum cum ceteris est missus. ceterum id minus miror obscurum esse de hostium duce dedito missoque; id magis mirabile est ambigi Luciusne Cornelius dictator cum L. Papirio Cursore magistro equitum eas res ad Caudium atque inde Luceriam gesserit ultorque unicus Romanae ignominiae haud sciam an iustissimo triumpho ad eam aetatem secundum Furium Camillum triumphauerit an consulum—Papirique praecipuum—id decus sit. sequitur hunc errorem alius error Cursorne Papirius proximis comitiis cum Q. Aulio Cerretano iterum ob rem bene
Abbreviated transcription (Latin):
accepit. Papirio quoq qui obsessor luceriae restiterat breui ad spem euẽ¬
tus respondit. Nam in sessis omnibus uus per quas comeatus ex sanmo
subuehebantur fame domiti sannites qui luceriae in praesidio erant le¬
gatos misere ad consulem romanum ut receptis equitibus qui causa
belli essent absisteret obsidione. His papirius ita respondit. Debu¬
sse eos pontium herennii filium quo auctore romanos subiugum mi¬
sissent consulere quid uictis patiendum censeret. Ceterum quoniam
ab hostibus in se equa statui quã in se ipsi ferre maluerint nuntiare lu¬
ceriam iussit arma sarcinas uimenta multitudinem omnem imbellem
intra moenia relinquerent. Militem se cum singulis uestimentis sub
uigum missurum. Ulciscentem illatam non nouam inferentem igno¬
miniam. Nihil recusatum.uii.milia militum sub iugum missa. prae¬
daq ingens luceriae capta. Receptis omnibus signis armisq quaȩ ad

Expanded text:
accepit. Papirio quoque, qui obsessor Luceriae restiterat, breui ad spem euenaccepit. Papirio quoque, qui obsessor Luceriae restiterat, breui ad spem euentus respondit; nam insessis omnibus uiis per quas commeatus ex Samnio subuehebantur, fame domiti Samnites qui Luceriae in praesidio erant legatos misere ad consulem Romanum, ut receptis equitibus qui causa belli essent absisteret obsidione. iis Papirius ita respondit debuisse eos Pontium Herenni filium, quo auctore Romanos sub iugum misissent, consulere quid uictis patiendum censeret; ceterum quoniam ab hostibus in se aequa statui quam in se ipsi ferre maluerint, nuntiare Luceriam iussit arma, sarcinas, iumenta, multitudinem omnem imbellem intra moenia relinquerent; militem se cum singulis uestimentis sub iugum missurum, ulciscentem inlatam, non nouam inferentem ignominiam. nihil recusatum. septem milia militum sub iugum missa praedaque ingens Luceriae capta, receptis omnibus signis armisque quae ad