comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tum : ut insimilitudinem p̃uaricationis ad ae peccasse acci¬
piant. qui in illo peccauerunt utei similes crearentur : Sicut
ex homine homines. ita expeccatore peccatores. ex mori¬
turo morituri. dãnatoq dãnati. Creciautẽ codices. unde
in latinã linguam int̾p̃tatio factaest: autom̃s aut peneom̃s
id quodame primopositũ est habent. Sed noninquit sicut
delictum ita&donatio: Sienimobunius delictũ multimor¬
tui sunt: multo magis gratiadĩ et donũ ingratiã unius ho¬
minis ihũ xp̃i. inmultos habundauit : ñ magis multos id est
multo plures homines. Neq enim plures iustificantur
quã condemnantur: sed multomagis abundauit. Adam
quippe ex unosuo delicto reos genuit: Ap̃sautem &iam
quae in homines delicta propriȩ uoluntatis adoriginale
in quonati sunt addiderunt gratiasua soluit atq donauit:
quod euidentius in consequentib dicit: uerũ illud diligentius

Expanded text:
tum, ut in similitudinem praeuaricationis Adae peccasse accitum, ut in similitudinem praeuaricationis Adae peccasse accipiant, qui in illo peccauerunt, ut ei similes crearentur, sicut ex homine homines, ita ex peccatore peccatores, ex morituro morituri damnatoque damnati. graeci autem codices, unde in latinam linguam interpretatio facta est, aut omnes aut paene omnes id quod a me primo positum est habent. Sed non, inquit, sicut delictum ita et donatio; si enim ob unius delictum multi mortui sunt, multo magis gratia dei et donum in gratia unius hominis Iesu Christi in multos abundauit: non \'magis multos\', id est multo plurcs homines - neque enim plures iustificantur quam condemnantur —, sed \'multo magis abundauit\'. Adam quippe ex uno suo delicto reos genuit; Christus autem etiam quae homines delicta propriae uoluntatis ad originale, in quo nati sunt, addiderunt gratia sua soluit atque donauit, quod euidentius in consequentibus dicit. Verum illud diligentius
Abbreviated transcription (Latin):
Non ad legis litteram qua eiuberet tantũ non adiuuare
poterat ꝑtinebant. Hoc namq occultabatur inuetere
testamento protemporũ dispensatione iustissima qđ nunc
reulatur innouo. Ergo inomnib: regnauit mors
abudam usq admoysen : qui xp̃igratia non adiuti suNt
ut uneis reg nũmostis destrucretur. Ergoincis qui non pec¬
cauerunt᷑ insimilitudine p̃uaricationis ade idest quin¬
dum sua et propria uoluntate sicut ille peccauerunt.
sedab illo peccatũ originale traxerunt quiqt forma fu¬
turi : quia in illo constituta est forma condem nationis
futuris posteris. quieius propagine crearetur. ut ex uno
om̃s in condem nationem nascerentur: ex quõnon liberat.
nisi gratia saluatoris Scio quidem plerosq latinos codices
sichabere: Regnauit mors abadam usq ad moysen. ip
eos qui peccauerunt insimi litudinem p̃uaricationis ad ae
Quidetiã ipsũ qui ita legunt. ad eundem referunt intellec¬

Expanded text:
non ad legis litteram, quae iubere tantum, non adiuuare non ad legis litteram, quae iubere tantum, non adiuuare poterat, pertinebant. hoc namque occultabatur in uetere testamento pro temporum dispensatione iustissima, quod nunc reuclatur in nouo. ergo in omnibus regnauit mors ab Adam usque ad Mo ysen, qui Christi gratia non adiuti sunt, ut in eis regnum mortis destrueretur, ergo et in eis qui non peccauerunt in similitudine praeuarieationis Adae, id est qui nondum sua et propria uoluntate sicut ille peccauerunt, sed ab illo peccatum originale traxerunt, qui est forma futuri, quia in illo constituta est forma condemnationis futuris posteris, qui eius propagine crearentur, ut ex uno omnes in condemnationem nascerentur, ex qua non liberat nisi gratia saluatoris. scio quidem plerosque latinos codices sic habere: regnauit mors ab Adam usque ad Moysen in eos qui pecc.auerunt in similitudinem praeuaricationis Adae, quod etiam ipsum qui ita legunt ad eundem referunt intellec
Abbreviated transcription (Latin):
sio ex fide ihũ xp̃i daretur credentib. Peccatũ autẽ nonde¬
putabatur cumlex non ẽst. Quid est pondeputabatur
Nisugnorabatur: Et peccatũ eẽ non putabatur. Neq
enim ab ipsod nodõ tam quã non e& habebatur: cũ scrip¬
tum sit:. quicũq sinelege peccauerunt: sinelege peri¬
bunt : Sedregnauit inquit mors abadam usq ad moy¬
sen idest aprimo homine usq ad ipsã etiã legem quȩdiui¬
nitus promulgata est : quia necipsa potuit regnũ mostis
auserre: Regnum enĩ mostis uult intellegi. quando ita
dominatur in hominib reatus peccati. ut eos aduitam
eternã quȩuerauita est uenire non sinat: sed ad secundam
etiamque poenalit̃ &er naest mortem trahat. Hoc regnu
mostis. sola in quolibet homine gratia destruit saluatoris.
quacoperata est etiã in antiquis scĩs. Quicũq antequ̾a
in carne xp̃s uenir& ad cius tamen adiuuantẽ gratiam.

Expanded text:
sio ex fide Iesu Christi daretur credentibus. peccatum autem non desio ex fide Iesu Christi daretur credentibus. peccatum autem non deputabatur, cum lex non esset. quid est \'non deputabatur\' nisi \'ignorabatur et peccatum esse non putabatur\'? neque enim ab ipso domino deo tamquam non esset habebatur. cum scriptum sit: quicumque sine lege peccauerunt sine lege peribunt. Sed regnauit, inquit, mors ab Adam usque ad Moysen, id est a primo homine usque ad ipsam etiam legem quae diuinitus promulgata est, quia nec ipsa potuit regnum mortis auferre. regnum enim mortis uult intellegi, quando ita dominatur in hominibus reatus peccati, ut eos ad uitam aeternam, quae uera uita est, uenire non sinat, sed ad secundam etiam, quae poenaliter aeterna est, mortem trahat. hoc regnum mortis sola in quolibet homine gratia destruit saluatoris, quae operata est in antiquis sanctis, quicumque, antequam in carne Christus ueniret, ad eius tamen adiuuantem gratiam,
Abbreviated transcription (Latin):
qui semcius est sccundũ carnẽ : quod manifestius dicitur
cũ hocidem itadicitur. Benedicentur in semin&uo om̃s
genteseictũ autẽ quẽquã diuinis eloquiis peccasse
uel peccare indiabolo. cũcũ iniqui et impii om̃simitent᷑:
pescio utrũ quis quã repereat: quod tam cũ a postolus
deprimo hominc dixerit. In quo om̃s peccauerunt ad huic
depeccati propagine disceptatur. Nescio quanebulaem¬
tationis opponitur : Adtende &iã quaesecuntris ueni
dixis set in quo om̃s peccauerunt. Secutus adund et
Osqueenim adegem peccatũ in mundo fuit: hocest quia
uedex potuit aũferre peccatũ quac sub intraunt uatuis¬
gis abundaret peccatum : siue naturalis lex inquaquisq
iamratione utens incipit peccato originali addere et pro¬
pria: siue ipsa quaescripta ꝑmoysen populo data est: Sienim
data e& lex quȩ possit uiuificare: omnino exlege esset iusti¬
da. Sed conclusit scriptura omnia subpeccato : Vt promis¬

Expanded text:
us dictus est secundum carnem. quod manifestius dicitur, us dictus est secundum carnem. quod manifestius dicitur, cum hoc idemitadicitur: benedicentur in semine tuo omnes gentes. dictum autem quemquam diuinis eloquiis peccasse uel peccare in diabolo, cum eum iniqui et impii omnes imitentur, nescio utrum quisquam repperiat. quod tamen cum apostolus de primo homine dixerit — in quo omnes peccauerunt —, adhuc de peccati propagine disceptatur et nescio qua nebula imitationis obponitur. Adtende etiam quae secuntur. cum enim dixisset: in quo omnes peccauerunt, secutus adiunxit: usque enim ad legem peccatum in mundo fuit, hoc est, quia nec lex potuit auferre peccatum, quae subintrauit ut magis abundaret peccatum, siue naturalis lex, in qua quisque iam ratione utens incipit peccato originali addere et propria, siue ipsa quae scripta per Moysen populo data est. si enim data esset lex, quae posset uiuificare. omnino ex lege esset iustitia. sed conclusit scriptura omnia sub peccato, ut promis
Abbreviated transcription (Latin):
dictũ est: Sienim peccatũ intellex eris qđ punũ hominẽ
in trauit inmundũ in quo om̃s peccauerunt: Ceste mani¬
festumest alia eẽ propria cuiq peccata. inquib hinc tan¬
tũ peccant quorũ peccata sunt aliud hocunũ in quo om̃s
peccauerunt. quando om̃s ille unus homo fuerunt.
Siautẽ non peccatum sed ipscunus homo intelligitur
in quo uno homine om̃s peccauerunt : Quid&ia ista
manifestatione manifestius: Nempe legimus iustifica¬
riinxp̃o quicredunt incũ : propt̃ occultã cõmunicationẽ
et inspirationem gratiȩ sp̃ĩtalis. quaquisquis here dnor
unus sp̃s est. Qua uiscum et imitentur sc̃ĩeius. Legatur
mihi talcaliquiddehis quiscõs eius imitati sunt. Utrũ
quis qua dictissit iustificatus in paulo aut in petroaut
quolibet horum. quorũ in populodi magna excellet
auctoritas: Nisi quod in abraham dicimur benedici. Sic̃
cidictũ est. S enedicentur inteom̃ s gentes. propt xpm¬

Expanded text:
peccatum intellexeris, quod per unum hominem peccatum intellexeris, quod per unum hominem intravit in mundum, in quo omnes peccaverunt: certe manifestum est alia esse propria cuique peccata, in quibus hi tantum peccant, quorum peccata sunt; aliud hoc unum, in quo omnes peccaverunt; quando omnes ille unus homo fuerunt. Si autem non peccatum, sed ille unus homo intelligitur, in quo uno homine omnes peccaverunt, quid etiam ista est manifestatione manifestius? Nempe legimus justificari in Christo qui credunt in eum, propter occultam communicationem et inspirationem gratiae spiritualis, qua quisquis haeret Domino unus spiritus est, quamvis eum et imitentur sancti ejus: legatur mihi tale aliquid de iis, qui sanctos ejus imitati sunt, utrum quisquam dictus sit justificatus in Paulo aut in Petro, aut in quolibet horum, quorum in populo Dei magna excellit auctoritas; nisi quod in Abraham dicimur benedici, sicut ei dictum est: Benedicentur in te omnes gentes : propt
Abbreviated transcription (Latin):
in trauit inmundũ. et ꝑpeccatũ mors: et ita inomnes
homines ꝑtransiuit in quoom̃s peccauerunt. Hoc si
ego dicerem. resisterent isti: meq non recte dicere non
recte sentire clamarent. Nullam quippe in his uerbis
intellegerent sententiã. cuius lib& hominis hecdicere
nisistam quã in apostolo intellegere nolunt: sed quia
eius uerba sunt cuius auctoritatiꝰ doctrineq succũbunt:
nobis intelligendo obiciunt tarditatem : Gumcaque
tam ꝑspicue dictasunt. in nescio quid aliud decorquere
conantur. Perunũ inquit hominem peccatũ intrauit
inmundũ. t ꝓpeccatũ mors. Hoc propagationis est p̃
imitationis. Nam sumitationis ꝑdiabolũ diceret
Quodautẽ nemo ambigit istũ primũ hominẽ dicit : qui
est a ppellatus adam et ita inquit ꝑom̃s homines ꝑ tran¬
sit Deinde quid sequitur in quo om̃s peccauerunt :
Quamarcũ specte quã proprie quã sine ambiguitate

Expanded text:
intrauit in mundum et per peccatum mors; et ita in omnes intrauit in mundum et per peccatum mors; et ita in omnes homines pertransiuit, in quo omnes peccauerunt. hoc si ego dicerem, resisterent isti meque non recte dicere, non recte sentire clamarent. nullam quippe in his uerbis intellegerent sententiam cuiuslibet hominis, qui haec diceret, nisi istam quam in apostolo intellegere nolunt. sed quia eius uerba sunt, cuius auctoritati doctrinaeque succumbunt, nobis intellegendi obiciunt tarditatem, cum ea quae perspicue dicta sunt in nescio quid aliud detorquere conantur. per unum, inquit, hominem peccatum intrauit in mundum et per peccatum mors: hoc propagationis est, non imitationis; nam \'per diabolum\' diceret. quod autem nemo ambigit, istum primum hominem dicit, qui est appellatus Adam. et ita, inquit, in omnes homines pertransiit. Deinde quod sequitur: in quo omnes peccauerunt, quam circumspecte, quam pr
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. Imitatores mei estote. sicut etego xp̃i: Sed prȩter
hanc imitationem gratiȩ ẽius. inluminationẽ iustifica¬
tionẽq nr̃am etiã intrin secus operatur . illo opere. de
quoidem p̃dicator eius dicit. Neq qui plantat est ali¬
quid neq quirigat: sed qui increm̃tũdat ds̃. Hec enimgratia
baptizatos quoq paruulos suo insericor pori. quicerte
imitari aliquẽ nondum ualent. Sicut ergo ille inquoor¬
nes uiuificantur. Propt̃ quod se adiustitiã exemplũ imi¬
tantib p̾buit. Dat etiã sui sp̃s occultissimã fidelibus
gratiã. quã latenter infundit et paruulis: Sicet ille
in quo omnes moriuntur. Preter quodeis qui p̃ceptum
dñi uoluntate trans grediuntur. imitationis exemplũẽ
Occulta etiam tabe carnalis concupiscentiȩsue: tabi fi¬
cauit in seomnes desua stirꝑe uentũros: H in comnino
Nec aliunde a postolus dicit. Perunũ hominẽ peccatũ

Expanded text:
dicit: imitatores mei estote sicut et ego Christi. sed praeter dicit: imitatores mei estote sicut et ego Christi. sed praeter hanc imitationem gratia eius inluminationem iustificationemque nostram etiam intrinsecus operatur illo opere, de quo idem praedicator eius dicit: neque qui pla n tat est aliquid neque qui rigat, sed qui incrementum dat deus. hac enim gratia baptizatos quoque paruulos suo inserit corpori, qui certe imitari aliquem nondum ualent. sicut ergo ille, in quo omnes uiu ficantur, praeter quod se ad iustitiam exemplum imitantibus praebuit, dat etiam sui spiritus occultissimam fidelibus gratiam, quam latenter infundit et paruulis, sic et ille, in quo omnes moriuntur, praeter quod eis qui praeceptum domini uoluntate transgrediuntur imitationis exemplum est, occulta etiam tabe carnalis concupiscentiae suae tabificauit in se omnes de sua stirpe uenturos. hinc omnino nec aliunde apostolus dicit: per unum hominem peccatum
Abbreviated transcription (Latin):
cõmemorare uoluisset. quod inhunc mundũ non propa¬
gatione sed imitatione intrauerit: eius principem ñ adã
sed diabolum diceret. De quo scriptum est. Ab initio
diabolus peccat. De quoetiã legitur in libro sapientiae
Inuidia autẽ diaboli. mors intrauit in orbem terrarum
Namqñm istamors sic adiabolo uenit in homines. Ñquod
abillo fuerint propagati. sed quod eũ fuerint imitati
Continuo subiunxit. Imitantur autẽ eũ qui sunt ex par¬
te ipsius. Proinde apostolus cũ illud peccatũ acmortem
cõmemoraret. quae abuno inom̃s propagatione transis¬
set cum principem posuit aquo propagatio generis huma¬
ni sũpsit ex ordium. Imitantur quidem adam. quot quot
pinoboedientiã trans grediuntur mandatũdĩ Sed ali¬
ud est quod exemplũ est uoluntate peccantib : aliud qđ
origo est cũ peccato nascentibus. Namet xp̃m imitant᷑
scĩeius: ad sequendam iustitiã: Vnde etidem apostolus

Expanded text:
commemorare uoluisset, quod in hunc mundum non propacommemorare uoluisset, quod in hunc mundum non propagatione, sed imitatione intrauerit, eius principem non Adam, sed diabolum diceret, de quo scriptum est: ab initio diabolus peccat, de quo etiam legitur in libro Sapientiae: inuidia autem diaboli mors intrauit in orbem terrarum. nam quoniam ista mors sic a diabolo uenit in homines, non quod ab illo fuerint propagati, sed quod eum fuerint imitati, continuo subiunxit: imitantur autem eum qui sunt ex parte ipsius. proinde apostolus cum illud peccatum ac mortem commemoraret, quae ab uno in omnes propagatione transisset, eum principem posuit, a quo propagatio generis humani sumpsit exordium. Imitantur quidem Adam, quotquot per inoboedientiam transgrediuntur mandatum dei; sed aliud est quod exemplum est uoluntate peccantibus, aliud quod origo est cum peccato nascentibus. nam et Christum imitantur sancti eius ad sequendam iustitiam. unde et idem apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
nem facta cõmemorata est. Non etiã peccatũ : quia naie¬
batur deiustitia quae contraria est peccato. sed decor poris
resurrectione. quȩ contraria est corporis mosti. Hoc autẽ
apostolicum testimonium in quo ait. ꝑ unũ hominem pec¬
catũ intrauit inmundũ et ꝑpeccatũ mors : Conarieos qui¬
dem in aliam nouam detorquere opinionem tuis litteris
intimasti : Sed quidnam illud sit quod in his uerbis opinent᷑
tacuisti: Quantum autẽ ex aliis comperi: hoc ibi sentiuNT
quod et mors ista quȩ illic cõmemorata est non sit corporis.
quãnolunt adam peccando meruisse: sed animȩ quae iN
ipso peccatõfit: Et ipsũ peccatum. Nonpropagatione
in alios homines ex primohomine sed imitatione transis¬
se: Hincenim etiam inparuulis nolunt credere ꝑbaptis¬
mum solui originale peccatum: qđ innascentib pullũ
cẽomnino contendunt. Sed siapostolus peccatũ illud

Expanded text:
nem facta commemorata est, non etiam peccatum, quia non agenem facta commemorata est, non etiam peccatum, quia non agebatur de iustitia, quae contraria est peccato, sed de corporis resurrectione, quae contraria est corporis morti. Hoc autem apostolicum testimonium, in quo ait: per unum hominem peccatum intrauitin mundumetper peccatum mors, conari eos quidem in aliam nouam detorquere opinionem tuis litteris intimasti, sed quidnam illud sit quod in his uerbis opinentur tacuisti. quantum autem ex aliis comperi, hoc ibi sentiunt, \'quod et mors ista, quae illic commemorata est, non sit corporis, quam nolunt Adam peccando meruisse, sed animae, quae in ipso peccato fit, et ipsum peccatum non propagatione in alios homines ex primo homine, sed imitatione transisse\'. hinc enim etiam in paruulis nolunt credere per baptismum solui originale peccatum quod in nascentibus nullum esse omnino contendunt. sed si peccatum apostolus illud
Abbreviated transcription (Latin):
tis. totũ mori&ur: Si autẽ secundũ uitã uiuendo. mostem
uiuificaueritis. totũ uiu& : Item qđ ait. Per hominẽmors
et ꝑ hominẽ resurrectio mostuorũ. Quid aliud quãde
morte cor poris intelligi potest. quando ut hocdiceret de
resurrectione corporis loquebatur. eamq: instantissima
et acerrima intentione suadebat: Quid est ergo qđ hic
ait adcorinthios. ꝑhominẽ mors. et ꝑhominẽ resurrec¬
tiomor tuorũ: Sicut enim inadam om̃s moriuntur.
sicet in xp̃o om̃ suiui ficabuntur. Nisi qđ ait̃ ad roma
nos. Per unũ hominẽ peccatũ intrauit inmundũ et per
peccatũ mors : Hanc illi mostẽ non corporis sed anime
intelligi uolunt: Quasi aliud dictũ sit ad corinthios. ꝓho
minẽ mors. ubi omnino animȩ mostem accipere Nonsi¬
nuntur . quia deresurrectione corporis aiebatur : quae
mosticorporis est contraria: Ideo etiam solamors ibi ꝓhomi¬

Expanded text:
tis. totum morietur; si autem secundum uitam uiuendo mortem tis. totum morietur; si autem secundum uitam uiuendo mortem mortificaueritis, totum uiuet\'? Item quod ait: per hominem mors et per hominem resurrectio mortuorum, quid aliud quam de morte corporis intellegi potest, quando ut hoc diceret de resurrectione corporis loquebatur eamque instantissima et acerrima intentione suadebat? quid est ergo quod hic ait ad Corinthios: per hominem mors et per hominem resurrectio mortuorum; sicut enim in Adam omnes moriuntur, sic et inos: per unum hominem peccatum intrauit in mundum et per peccatum mors? hanc illi mortem non corporis, sed animae intellegi uolunt; quasi aliud dictum sit ad Corinthios \'per hominem mors', ubi omnino animae mortem accipere non sinuntur, quia de resurrectione corporis agebatur, quae morti corporis est contraria. ideo etiam sola mors ibi per homi
Abbreviated transcription (Latin):
uester sp̃s uiuit: Necideo deuita quoq ipsius corporis
despcretis: Sicnĩ sp̃seius qui suscitauit xp̃m a mostuis
habitat in uobis: qui suscitauit xp̃m a mostuis. uiuifica¬
uit et mostalia corporaura. ꝑ in habitantẽ sp̃m eius imuo¬
bis: Quid adhuc tanteluci fumus contentionis offun¬
ditur : Clamat apostolus. Corpus quidem mostuumest
in uobis propt̃ peccatũ: seduiuificabunt᷑ etiãmor t̾a¬
lia corporaura propt̃ iustitiam. Propter quãnune
sp̃s iam̃ uitast quod totũ ꝑfici&ur ꝑgratiã xp̃i. hoc est
ꝑinhabitantem sp̃m eius in nobis: Et adhuc reclamatur
Dicit etiam quem admodũ fiat: ut uitã inse mostẽ mortifican¬
do conuestat. Ergo inquit fr̃s: Debitoressumus noncarni
ut sccundũ carnẽ uiuamus : Sienim secundũ carnem uixe¬
ritis moriemini. Si autẽ spũ facta carnis mostificaueritis
uiu&is. Quidest aliud quam hoc. si secundũ mostem uixeri¬

Expanded text:
uester spiritus uiuit, nec ideo de uita quoque ipsius corporis uester spiritus uiuit, nec ideo de uita quoque ipsius corporis desperetis. si enim spiritus eius qui suscitauit Christum a mortuis habitat in uobis, qui suscitauit Christum a mortuis uiuificabit et mortalia corpora uestra per inhabitantem spiritum eius in uobis\', quid adhuc tantae luci fumus contentionis offunditur? clamat apostolus: \'corpus quidem mortuum est in uobis propter peccatum, sed uiuificabuntur etiam mortalia corpora uestra propter iustitiam, propter quam nunc spiritus iam uita est, quod totum perficietur per gratiam Christi, hoc est per inhabitantem spiritum eius in uobis\', et adhuc reclamatur! dicit etiam quemadmodum fiat, ut uita in se mortem mortificando conuertat. ergo, inquit, fratres, debitores sumus non carni, ut secundum carnem uiuamus. si enim secundum carnem uixeritis, moriemini; si autem spiritu facta carnis mortificaueritis. uiuetis. quid est aliud quam hoc: \'si secundum mortem uixeri
Abbreviated transcription (Latin):
mostuum: infuturo propt̃ iustitiȩ meritũ dicit uiuificandũ
Nec sicut tantum exmortuo uiuum fiat: uerũ &iam ex
mostali immortale. Quanquã itaq uerear neres mani¬
festa exponendo potius obscuretur: A postolicȩ tamep
sententiȩ lum̃ adtende : Siautẽ xp̃s inquit in uobis. Cor¬
pus quidem mostuũ ẽ propter peccatũ sp̃s autẽ uit aest
propter iustitiam. Hoc dictuest neideo putarent homi¬
nes uel nullũ uelparũ sehabere beneficium degratia xp̃i
quia necessario morituri sunt corpore: Adtendere quippe
debent. Corpus quidem adhuc peccati meritum gerere qđ
conditioni mostis obstrictum est Sediam spucoep̃is se uiuere
propt̃ iustitiã fidei. quiet ipse in homine fuerat. quadam
moste in fidelitatis extinctus. Nonigitur inquit parle
uobis muneris putẽtis cecollatũ. ꝑid quod xp̃s inuobis et
quod incor pore propt̃ peccatũ mostuo iam propt̃ iustitiã

Expanded text:
mortuum, in futuro propter iustitiae meritum dicit uiuificandum mortuum, in futuro propter iustitiae meritum dicit uiuificandum nec sic, ut tantum ex mortuo uiuum fiat, uerum etiam ex mortali inmortale. Quamquam itaque uerear, ne res manifesta exponendo potius obscuretur, apostolicae tamen sententiae lumen adtende. si autem Christus, inquit, in uobis, corpus quidem mortuum est propter peccatum, spiritus autem uita est propter iustitiam. hoc dictum est, ne ideo putarent homines uel nullum uel paruum se habere beneficium de gratia Christi, quia necessario morituri sunt corpore. adtendere quippe debent corpus quidem adhuc peccati meritum gerere, quod condicioni mortis obstrictum est, sed iam spiritum coepisse uiuere propter iustitiam fidei, qui et ipse in homine fuerat quadam morte infidelitatis exstinctus. \'non igitur\', inquit, \'parum uobis muneris putetis esse conlatum per id quod Christus in uobis est, quod in corpore propter peccatum mortuo iam propter iustitiam
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s meritũ iustitię Quocirca siut dubitari non potest
sp̃s uita est propt̃ iustitiam. hocest merito iustitie. pro¬
fecto corpus mortuum. propt̃ peccatũ: Quid aliud qua
merito peccati intelligere debemus aut possumus. si aper¬
tissimũ scripture sensum. Ñ pro arbitrio ꝑ uestere acde¬
torquere conamur : Huic etiam uerborũ consequentiũ
lum accedit. Eumenim p̃sentis temporis gratia deter¬
minans diceret. mostuũ quidem eẽ corpus propt pecca¬
tum. quia in eo nondũ ꝑresurrectionem renouato. pec¬
cati meritũ man&. hoc est necessitas mostis. sp̃m autem
uitã eẽ propt̃ iustitiã: Quia licet adhuc corpore mostis
huius oneremus : lam secundum interiorem hominẽ. coepta
renouatione infide iustitiam respiramus: tam̃ nehumana
ignorantia deresurrectione corporis pihil speraret. etiam
ipsum quod propt̃ meritũ peccati in p̃senti seculo dixerat

Expanded text:
spiritus meritum iustitiae. quocirca si, ut dubitari non potest, spiritus meritum iustitiae. quocirca si, ut dubitari non potest, \'spiritus uita est propter iustitiam\', hoc est merito iustitiae, profecto \'corpus mortuum propter peccatum\' quid aliud quam merito peccati intellegere debemus aut possumus, si apertissimum scripturae sensum non pro arbitrio peruertere ac detorquere conamur? huic etiam uerborum consequentium lumen accedit. cum enim praesentis temporis gratiam determinans diceret mortuum quidem esse corpus propter peccatum, quia in eo nondum per resurrectionem renouato peccati meritum manet, hoc est necessitas mortis, spiritum autem uitam. esse propter iustitiam, quia licet adhuc corpore mortis huius oneremur iam secundum interiorem hominem coepta renouatione in fidei iustitiam respiramus, tamen, ne humana ignorantia de resurrectione corporis nihil speraret, etiam ipsum, quod propter meritum peccati in praesenti saeculo dixerat
Abbreviated transcription (Latin):
tum factuest. sed ut peccatũ non fiat. tãquãdiceret. Corpus
quidemmortuũ et propt̃ ñ faciendũ peccatũ : Quid sibi
ergo uult quod cũ adiun xisset sp̃s autẽ uita est. addidit
propt̃ iustitiã: Suffecerat enim si adiungeret uitã sp̃s. ut
etiã hic subaudiretur propt̃ ñ faciendũ peccatũ: ut sicutrũq
propt̃unam rem intellegeremus : Et mortuũ eẽcorpus et
uitã eẽ spm. propt̃ non faciendũ peccatũ. Ita quippeetiã¬
sitantũ modo uellet dicere propt iustitiã. hocet propter
faciendã iustitiã: utrũq ad hoc posset referri. mostuuc̃e
corpus etuitã eẽ sp̃m propter faciendam iustitiã. Nunc
uero mortuũ corpus dixit eẽ propter peccatũ. et spm ec̃
uitã propt̃ iustitia : Diuersa merita diuersis rebus attri¬
buens. Mosti quidem corporis meritũ peccati uitȩ autẽ

Expanded text:
tum factum est, sed ut peccatum non fiat — tamquam diceret: \'corpus tum factum est, sed ut peccatum non fiat — tamquam diceret: \'corpus quidem mortuum est propter non faciendum peccatum\' —, quid sibi ergo uult, quod cum adiunxisset \'spiritus autem uita est\', addidit \'propter iustitiam\'? suffecerat enim sic adiungere \'uitam spiritus\', ut etiam hic subaudiretur \'propter non faciendum peccatum\', ut sic utrumque propter unam rem intellegeremus, et mortuum esse corpus et uitam esse spiritum propter non faciendum peccatum. ita quippe, etiamsi tantummodo uellet dicere \'proptr iustitiam'\', hoc est \'propter faciendam iustitiam\', utrumque ad hoc posset referri: et mortuum esse corpus et uitam esse spiritum propter faciendam iustitiam. nunc uero et mortuum corpus dixit esse propter peccatum et spiritum esse uitam propter iustitiam, diuersa merita diuersis rebus adtribuens: morti quidem corporis meritum peccati, uitae autem
Abbreviated transcription (Latin):
uero illa resurrectione futura mutatio. Nonsolũ nullã
mostem que factatre prope peccatũ sednec mostalitatẽ
habitura est̃. quã corpus animale habuit ante peccatũ.
et mortua corporaura. Cũ supradixisset corpus mor¬
tuum: Seduiuificauit inquit et mortalia corpora ura
Vt scilicet iam nonsolũ non sint mortua sed nec morta¬
lia: cũ animale resurget inspĩtale. et mortale hoc in¬
duet immortalitatem. et absorbetur mortalta uita
Mirũ si aliquid quęritur hacmanifestatione liquidis
nisi forte audiendũest. quod huic ꝑspicuitati contradici¬
tur : ut mostuum corpus secundũ illũ modũ hic intelli¬
gamus quod dictũ est. Mortificate mẽbraura quȩ sunt
super terram. Sed hoc modo corpus propt̃ iustitiã mortifi¬
catur: non propter peccatũ : Vt enim operemur iustitiam:
mortificamus mẽbra nr̃a quaesunt suꝑ terrã : aut si putaNt
ideo additũ propt̃ peccatũ. ut non intelligamus quia pecca¬

Expanded text:
ucro illa in resurrectione futura mutatio non solum nullam ucro illa in resurrectione futura mutatio non solum nullam mortem, quae facta est propter peccatum, sed nec mortalitatem habitura est, quam corpus animale habuit ante peccatum, et mortua corpora uestra\', cum supra dixisset \'corpus mortuum\', sed: uiuificabit, inquit, et mortalia corpora uestra, ut scilicet iam non solum non sint mortua, sed nec mortalia, cum animale resurget in spiritale et mortale hoc induet inmortalitatem et absorbebitur mortale a uita. Mirum si aliquid quaeritur hac manifestatione liquidius. nisi forte audiendum est, quod huic perspicuitati contradicitur, ut mortuum corpus secundum illum modum hic intellegamus, quo dictum est: mortificate membra uestra quae sunt super terram. sed hoc modo corpus propter iustitiam mortificatur, non propter peccatum; ut enim operemur iustitiam, mortificamus membra nostra quae sunt super terram. aut si putant ideo additum \'propter peccatum\', ut non intellegamus quia pecca
Abbreviated transcription (Latin):
tuis habitat in uobis: qui suscitauit xpm iħm a mostuis
uiui ficauit et mostalia corpora ura ꝑ inhabitantẽ sp̃meius
in nobis. Puto quod non expositorem: sed tantũ lectorem
opus habet. tamclara etaꝑta sententia Corpus inquit
mostuũest: Non propt̃ fragilitatem terrenã quia deterrȩ
puluere factumest. sed propt̃ peccatum. Quid quaerimis
amplius: etuigilantissime ñ ait mostale sed mostuum.
Namque antequã immuta retur in illã incorruptionẽ
quae inscõrum resurrectione promittitur. Poterat esse
mortale quamuis nonmoriturum: sicut hoc nr̃m potest
ut itadicam eẽ egrotabile. quãuis non egrotaturum
Cuiusenim caro est quȩ nonegrotare possit. etiã siali¬
quo casu prius quã egrot& occũbat: Sic et illud corpus
iam erat mostale : quãmortalitatem fuerat absũptura
mutatio. in aeternam incorruptionem. Siin homine
iustitia idest inoboedientia ꝑmaneret: Sedipsũ mosta¬
tononest factũ mortuum: nisi propt̃ peccatũ. Quia

Expanded text:
 qui suscitauit Christum Iesum a mortuis uiuificabit et mortalia corpora uestra per inhabitantem spiritum eius in uobis. puto quod non expositore, sed tantum lectore opus habet tam clara et aperta sententia. \'corpus\', inquit, \'mortuum est\' non propter fragilitatem terrenam, quia de terrae puluere factum est, sed \'propter peccatum\'. quid quaerimus amplius? et uigilantissime non ait \'mortale\' sed \'mortuum\'. Namque antequam inmutaretur in illam incorruptionem, quae in sanctorum resurrectione promittitur, poterat esse mortale, quamuis non moriturum, sicut hoc nostrum potest, ut ita dicam, esse aegrotabile, quamuis non aegrotaturum. cuius enim caro est, quae non aegrotare possit, etiamsi aliquo casu priusquam aegrotet occumbat? sic et illud corpus iam erat mortale. quam mortalitatem fuerat absumptura mutatio in aeternam incorruptionem, si in homine iustitia, id est oboedientia, permaneret; sed ipsum mortale non est factum mortuum nisi propter peccatum. quia
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃dixit. terraes et interram ibis: quod nisi demorte cor¬
poris quomodo intellei possit ignoro. Sunt et alia testi¬
monia quib euidentissime appareat. p̃tantũ sp̃s sed &iã
corporis mostem: propt̃ peccatũ meruisse genus humanũ:

Expanded text:
deus dixit: terra es et in terram ibis, quod niside morte cordeus dixit: terra es et in terram ibis, quod niside morte corporis quomodo intellegi possit ignoro, sunt et alia testimonia, quibus euidentissime appareat non tantum spiritus, sed etiam corporis mortem propter peccatum meru
Abbreviated transcription (Latin):
cesse ut moreretur. Talem puto habitudinẽ adhuc
incorpore animaliatq: mortali : Etiam illis quisine
mortehinc trans latisunt fuisse concessam. Neq: enim
enoch. et helias. ꝑtam longam ȩtatem senectute marcu¬
crunt. Nectamen credo cos. iamin illam spĩtalẽquali¬
tatem corporis cõmutatos: qualis inresurrectione pro¬
mittitur quae in dño prima p̾cessit: Nisiquia isti fostasse
Nechis cibi segent qui sui consumptione reficiunt. sedex
quo trans latisunt itauiuunt. Ut similem habeant sati¬
ctatem illis quadraginta diebusꝰ helias ex caliceaquę. et
excolliride panis sinecibo uixit: Aut si et his sustenta¬
culis opus est: ita in paradyso fostasse pascuntur :¬
Sic̃adam priusqua propter peccatũ ex indeex ire meru¬
isset: habeb at onmquana ex irtimõ. et delignorũ fruc¬
tibus refectionẽ contradefectionẽ: et deligno uitȩ stabi¬
litatẽ contra uetustatem. Pręter hoc autẽ quod puniens

Expanded text:
cesse ut moreretur. talem puto habitudinem adhuc cesse ut moreretur. talem puto habitudinem adhuc in corpore animali atque mortali etiam illis, qui sine morte hinc translati sunt, fuisse concessam. neque enim Enoc et Helias per tam longam aetatem senectute marcuerunt, nec tamen eos credo iam in illam spiritalem qualitatem corporis commutatos, qualis in resurrectione promittitur, quae in domino prima praecessit; nisi quia isti fortasse nec his cibis egent, qui sui consumptione reficiunt, sed ex quo translati sunt ita uiuunt, ut similem habeant satietatem illis quadraginta diebus, quibus Helias ex calice aquae et collyride panis sine cibo uixit; aut, si et his sustentaculis opus est, ita in paradiso fortasse pascuntur sicut Adam, priusquam propter peccatum inde exire meruisset. habebat enim, quantum existimo, et de lignorum fructibus refectionem contra defectionem et de ligno uitae stabilitatem contra uetustatem. Praeter hoc autem quod puniens
Abbreviated transcription (Latin):
ogȩ mescimus grauati inquo nolumus expoliari. sed super¬
uestiri ut ab sorbeatur mortaleauita. Proinde sinon
per uestiendus inmostalitate & incorruptione: Ut
absorberetur mortaleauita: Idest ab animali in spiri¬
tale transiret : ꝑeq en immetuendũ fuit. nefoste diu¬
tius hic uiuer& incorpore animali: senectute grauaret᷑.
et paulatim ueterescendo. peruenir& admortem. Si
enimds̃ israhelitarum uestimentis eacalciamentis presti¬
tit. quod pertot annos non sunt obtrita: Quidmirũ
sioboedientihomini. eiusdem potentia prestaretur
Vtanimale hoc mostalchabenscorpus. haber& in co quen¬
dam statum: quosine defectu eẽt annorũ tempore quo
ds̃ uell& amortalitate adimmostalitatẽ sine media moste
uenturus : Sicut enim hȩc ipsa caro quã nunchabemus
Nideo non est uulnerabilis quia non est necesse ut uulne¬
retur: Sicilla nonid eo ñ fuit mostalis. quia non erat Ne¬

Expanded text:
ingemescimus grauati, in quo nolumus expoliari, sed superingemescimus grauati, in quo nolumus expoliari, sed superuestiri, ut absorbeatur mortale a uita. proinde si nonperuestiendus inmortalitate et incorruptione, ut absorberetur mortale a uita, id est ab animali in spiritale transiret. Neque enim metuendum fuit, ne forte, si diutius hic uiueret in corpore animali, senectute grauaretur et paulatim ueterescendo perueniret ad mortem. si enim deus Israhelitarum uestimentis et calciamentis praestitit, quod per tot annos non sunt obtrita, quid mirum si oboedienti homini eiusdem potentia praestaretur, ut animale, hoc est mortale, habens corpus haberet in co quendam statum, quo sine defectu esset annosus, tempore quo deus uellet a mortalitate ad inmortalitatem sine media morte uenturus? sicut enim haec ipsa caro quam nunc habemus non ideo non est uulnerabilis, quia non est necesse ut uulneretur, sic illa non ideo non fuit mortalis, quia non erat ne
Abbreviated transcription (Latin):
inpeccato fit: Referre conantur: quamorte mostu¬
os significauit dñs infideles dequib ait. Sine mor¬
tuos scpelire mortuos suos Quidergo responde¬
bunt. cũ logitur hocdm̃ primo homini etiã post peccatũ
increpando et damnando dixisse. terra es et interrã ibis
Neq enim secundũ animam. sed quod manĩ festum est.
secundũ corpus terraerat : Et morteciusdem corporis
erat iturus int̾ram. Quam uis enim secundũ corpus
terra eẽt. corpus in quocreatus est animale gestaret.
tam̃ sinon peccas set. incorpus fuerat sp̃itale mutan¬
dus: et in illã incorruptionẽ quae fidelibuis et scĩs pro¬
mittitur. sine mortis periculo transiturus. Quius
rei desideriũ nos habere. Nonsolũ ipsi sentimus in nobis.
uerum etiã monente apostolo agnoscimus. ubi ait
Et enim in hoc ingemescimus. habitaculũ nr̃m qđ
decelo est. suꝑ indui cupientes: sitam̃ induti ñ nudi
inueniamur: Etenĩ quisumus in hac habitatione

Expanded text:
in peccato fit, referre conantur. qua morte mortuin peccato fit, referre conantur. qua morte mortuos significauit dominus infideles, de quibus ait: sine mortuos sepelire mortuos suos. quid ergo respondebunt, cum legitur hoc deum primo homini etiam post peccatum increpando et damnando dixisse: terra es et in terram ibis? neque enim secundum animam, sed, quod manifesecundum corpus terra erat, et morte ejusdem corporis erat iturus in terram. Quamvis enim secundum corpus terra esset, et corpus, in quo creatus est, animale gestaret, tamen, si non peccasset, in corpus foret spirituale mutandus, et in illam incorruptionem, quae fidelibus et sanctis promittitur, sine mortis periculo transiturus. Cujus rei desiderium nos habere non solum uerum etiam monente apostolo agnoscimus, ubi ait: etenim in hoc ingemescimus, habitaculum nostrum, quod de caelo est, superindui cupientes si tamen et induti non nudi inueniamur. etenim qui sumus in hac habitatione
Abbreviated transcription (Latin):
quacnos detinet a peccatoribus dere¬
linquentibus legemdĩ: Licet caquoq
ipsa : Nro Xrum etiã peccatorũ meritis imputemis
Studio tamentuo marcelline carissime quo nobis
es gratior atq: iocundior. Diutius esse debitort no¬
luĩ :atq utuerũ dicãnon potui: Sicenim me cõpulit
uelipsa caritas. qua muno in cõmutabili unũ sumus
in melius cõmutandi: udtimor neinte offenderẽ dm̃.
qui tibi desideriũ tale: donauit: Cui seruiendo illi ser¬
uiam quodonauit Sic inquã mecompulit. sicduxit
ettraxit. adddis soluendas protantillis uirih questio
animomeo paulisper uinceret alias. Donec aliquid
efficerem. quome bone tuae uoluntati. Et eorũ quib
haeccuresunt: Et sinon sufficienter: tam̃ oboedient̃¬
deseruisse constaret : quidicunt adam sicercatum
ut etiam sine peccati merito moreretur Nonpoena
culpe: sednecessitate naturę Profecto illud quod
in legedictum est. quadie ederitis. moste moriemini
Non admostem corporis. sed ad mortem anime: quãe

Expanded text:
atoribus relinquentibus legem dei – licet ea quoque ipsa nostrorum etiam peccatorum meritis inputemus -, studio tamen tuo, Marcelline carissime, quo nobis es gratior atque iucundior, diutius esse debitor nolui atque, ut uerum audias, non potui. sic enim me conpulit uel ipsa caritas, qua in uno incommutabili unum sumus in melius commutandi, uel timor, ne in te offenderem deum, qui tibi desiderium tale donauit, cui scruiendo illi seruiam qui donauit, sic, inquam, me conpulit, sic duxit et traxit ad dissoluendas pro tantillis uiribus quaestionanimo meo paulisper uineeret alias, donec aliquid efficerem, quo me bonae tuae uoluntati et eorum quibus haec curae sunt etsi non sufficienter, tamen oboedienter seruisse constaret. Qui dicunt \'Adam sic creatum, ut etiam sine peccati merito moreretur non poena culpae, sed necessitate naturae\'. profecto illud, quod in lege dictum est: qua die ederitis, morte moriemini, non ad mortem corporis, sed ad mortem animae, quae
Abbreviated transcription (Latin):
tempus ueniã eterit sarrefilius . Nonsolum autẽ sed e trebecca
ex un o concubitu habens i saac patris nostri denondũ enimnatis.
Neq qui aliquid operãti sint boniaut mali : ut secundũ electionẽ
propositũdĩmaneret. Nonex operib: sed ex uocante dictũ estei
quiamaior serui etminori: Haecest domus irł ueldomus iuda:
propt̃ xp̃m quiuenit ex tribuiuda : Domus filiorum promissi

Expanded text:
tempus ueniam et erit Sarrae filius. non solum autem, sed et Rebecca ex ulto concubitu habens Isaac patris nostri. de nondum enim i m natis neque qui aliquid operati fuerint boni aut mali, ut secundum electionem propositum dei maneret, non ex operibus, sed ex uocante dictum est e i quia maior seruiet minori. haec est domus Israhel uel domus Iuda propter Christum, qui uenit ex tribu Iuda, domus filiorum promissi
Abbreviated transcription (Latin):
contra eden habitauit. idest contrasedem deliciarũ: ut significa¬
ret quod inlaboribus qui sunt delicitiis contrarii. erudienda cẽt
caro peccati. quae indeliciis oboedientiã Nonseruauit. antequã
cẽt caro peccati: Sicut ergo illi primihomines postea iusteuiuen¬
do. undemerito creduntur ꝑdñi sanguinem abextremo suppli¬
cio liberati. Nontam̃ in illa uita meruerunt ad parady sũ reuocari.
sicetcaro peccati. etiã remissis peccatis. homo inea iusteuixerit.
Ñcontinuo meretur eam mostem non ꝑpeti. quamtrax it depropa¬
gine peccati. Talealiquid nobis insinuatum est depatriarchada¬
uid in libro regnorum. adquẽ proph&acum ẽ& missus eiq propter
peccatum quod admiserat euentura mala ex iracundiadĩ cõmi

Expanded text:
contra, Aedem habitauit, id est contra sedem deliciarum, ut significaret,I quod in laboribus, qui sunt deliciis contrarii, erudienda esset caro peccati, quae in deliciis oboedientiam non seruauit, antequam esset caro peccati. sicut ergo illi primi homines postea iuste uiuendo — unde merito creduntur per domini sanguinem ab extremo supplicio liberati — non tamen illa uita meruerunt ad paradisum reuocari: sic et caro peccati, etiam si remissis, peccatis homo in ea iuste uixerit, non continuo meretur eam mortem non perpeti, quam traxit de propagine peccati., Tale aliquid nobis insinuatum est de patriarcha Dauid in libro Regnorum, ad quem propheta cum missus esset eique propter peccatum, quod admiserat, euentura mala ex iracundia dei commi
Abbreviated transcription (Latin):
peter itadtanta plenitudinem iustiiȩ ꝑueniret quanualtũ ha¬
beri omnino peccatũ. fuissetameNcum antea peccatorem.V
demistam Nouitatem conuesteretur Noncẽ dubitandũ : ł tenim
sccundo illo loco aliud querebatur. aliud in hocquasto proposi¬
tumest: Nam inillo utrũaliquis in hacuita ad ꝑfectam quȩ
pror sus sriullo peteato est uitã ꝓueniret ꝑgratuid̃ studio uolun¬
tatis hocrequirebatur. IN hoc autẽ quasto utruce infilois
hominum uel eẽ potuisset. qui non expeccato adiustitiã ꝑ fectis

Expanded text:
retur. ut ad tantam plenitudinem iustitiae perueniret, qua nullum haretur. ut ad tantam plenitudinem iustitiae perueniret, qua nullum haberet omnino peccatum, fuisse tamen eum antea peccatorem, unde in istam nouitatem uitae conuerteretur, non esse dubitandum. etenim secundo illo loco aliud quaerebatur, aliud in hoc quarto propositum est. nam in illo, utrum aliquis in hac uita ad perfectam. quae prorsus sine ullo peccato est, uitam perueniret per gratiam dei studio uoluntatis, hoc requirebatur; in hoc autem quarto, utrum esset in filiis hominum uel esse potuisset aut posset, qui non ex peccato ad iustitiam perfectis
Abbreviated transcription (Latin):
cientes. sed sursumcor habentes dñodõ nr̃o gratiasagamus. etcũglo¬
riamur in illogloriemur. Quastum autẽ iamilludrestat qđ
cxplicito quantũ adiuuatdñs. sermoquoq: iste tam prolixus tan¬
dem terminũ sumat. Vtrũ qui omnino umquã ullũ peccatũ habu¬
erit habiturus uesit. Nsolũ quisquã natorum sit: uerũ etiam potu¬
erit aliquando cẽ uel possit. Hunc prorsus nisi unũ mediatorẽ dĩ
et hominum hominẽ xp̃m ihm̃. Nullũ ueleẽ uel fuisse uel futu¬
rum ẽe certissimumest. Vndeia multa diximus debaptismopar¬
uulorum : qui sinullũ peccatũ habent. p̃solũ sunt homines iu¬
numerabiles sinepeccato. uerumetiam fuerunt eterunt. Porro
siueraciter illud constitit. unde secundo loco egimus Neminẽ ce
sinepeccato. profecto nec paruuli sinepeccato sunt: Ex quocon¬
ficitur. et siquisquã in hacuitacẽ potuisset qui uistutẽ it apfice¬

Expanded text:
cientes, sed sursum cor habentes domino deo nostro gratias agamus et, cum glocientes, sed sursum cor habentes domino deo nostro gratias agamus et, cum gloriamur, in illo gloriemur. Quartum iam illud restat, quo explicato, quantum adiuuat dominus, sermo quoque iste tam prolixus tandem terminum sumat, utrum qui omnino numquam ullum peccatum habuerit habiturusue sit, non solum quisquam natorum hominum sit, uerum etiam potuerit aliquando esse uel possit. hune prorsus nisi unum mediatorem dei et hominum hominem Christum Iesum nullum uel esse uel fuisse uel futurum esse certissimum est. unde iam multa diximus de baptismo paruulorum, qui si nullum peccatum habent, non solum sunt homines innumerabiles sine peccato, uerum etiam fuerunt et erunt. porro si ueraciter illud constitit, unde secundo loco egimus, neminem esse sine peccato, profecto nec paruuli sine peccato sunt. ex quo conficitur. etsi quisquam in hac uita esse potuisset, qui uirtute ita perfice
Abbreviated transcription (Latin):
non facit. Et quisdicet illi. quid fecisti: Cui misericordia etiudi¬
cium pia scõrũmente cantatur Idcircoetiã scõs et fideles suos
in aliquibus uitiis tardius sanat. ut in his cos minus quamim plet¬
de exomni paste iustitiȩ sufficit delectet bonum. siuecũ latea
siuecum etiamani festũ cst: ut quantũ ꝑtincat ad integerrimam
regulam ueritatis eius. Noniustificetur in conspectueius omnis
uiuens Nec ineoipso uultnosdam nabiles eẽ sedhumiles. cõmen¬
dans nobis candem gratiam suã nefacilitatẽ in omnib ad secuti.
Quierror multum est religionipi¬
etatiq contrarius. Necideo tamen in eisdem uitiis nob̵ permanẽ¬
dum eẽ existimemus: sed aduersus ipsã maxime suꝑbiã. propt̃
quam in eis humiliamur. et nos uigilanter conemur. et ipsum
dep̃cemur ardenter : simul intelligentes. et qđ sicconamur et qđ
sic p̃camur. dono illius nos habere : ut in omnib: non adnos respi¬

Expanded text:
non facit. et quis dicet illi: \'quid fecisti, cui misericordia et iudinon facit. et quis dicet illi: \'quid fecisti, cui misericordia et iudicium pia sanctorum mente cantatur\'? idcirco etiam sanctos et fideles suos in aliquibus uitiis tardius sanat, ut in his eos minus, quam inplendae ex omni parte iustitiae sufficit, delectet bonum, siue cum latet siue cum etiam manifestum est. ut, quantum pertinet ad integerrimam regulam ueritatis eius, non iustificetur in conspectu eius omnis uiuens. nec in eo ipso uult nos damnabiles esse, sed humiles commendans nobis eandem gratiam suam, ne facilitatem in omnibus adsecuti rror multum est religioni pietatique contrarius. nec ideo tamen in eisdem uitiis nobis permanendum esse existimemus, sed aduersus ipsam maxime superbiam, propter quam in eis humilamur, et nos uigilanter conemur et ipsum deprecemur ardenter simul intellegentes et quod sic conamur et quod sic precamur dono illius nos habere, ut in omnibus non ad nos respi
Abbreviated transcription (Latin):
quippe insuperbiam propriȩ uoluntatis est hominũ nonoperis dĩ
Neq enim adhoc eoscompellit: aut adiuuatds̃. Preceditergo iN
uoluntatehominis appetitus quidam propriȩ potestatis. ut fiat
in oboediens ꝑsuꝑbiam: hic autẽ appetitus etiam sinon eẽt. Nihil
molestũ eẽt : Etcũ hocuoluit homo sinedifficultate noluisset secu¬
tumest autẽ ex debita iusta poena taleuitium: ut iam molestumeẽt
oboedireiustitiȩ: Quod uitium nisia diuuante gratia superetur.
adiustitiam nemoconuestitur: Nisio perante gratia sanetur.
iustitiȩ pacem nemo ꝑfruitur. Cuius autẽ gratia uincitur
et sanatur. pisi illius cuidicitur: Conuertenosds̃ salutatium nr̃a¬
rum et auesteiramtuam a nobis: Quod ecsi facit. misericordia
facit utdicatur. nonsecundũ peccata nr̃a fecit nobis. Nec secun¬
dum iniquitates nr̃as retribuit nobis: Et quib non facit iudicio

Expanded text:
quippe in superbiam propriae uoluntatis est hominum, non operis dei; quippe in superbiam propriae uoluntatis est hominum, non operis dei; neque enim ad hoc eos conpellit aut adiuuat deus. praecedit ergo in uoluntate hominis adpetitus quidam propriae potestatis, ut fiat inoboediens per superbiam. hic autem adpetitus etiam si non esset, nihil molestum esset, et cum hoc noluit homo, sine difficultate noluisset; secutum est autem ex debita iusta poena tale uitium, ut iam molestum esset oboedire iustitiae. quod uitium nisi adiuuante gratia superetur, ad iustitiam nemo conuertitur, nisi operante gratia sanetur, iustitiae pace nemo perfruitur. cuius autem gratia uincitur et sanatur, nisi illius cui dicitur: conuerte nos, deus sanita ium nostrarum, et a uerte iram tuam a nobis? quo et si facit, misericordia facit, ut dicatur: non secundum peccata nostra fecit nobis nec secundum iniquitates nostras retribuit nobis. et quibus non facit, iudicio