comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cȩlo irł. Somnꝰ iste iacob. mors siue
passio xp̃i ẽ. Lapis ad caput eiꝰ. qͥno¬
significat᷑. Caput eñi uiri. xp̃c ẽ. Quis
enĩ nescit xp̃m ab unctione appellari:
iterũ ad cęlũ cõscendit. Crectio aut̃ la¬
pidis. resurrectio xp̃i ẽ. Porro scala.
xp̃c ẽ: qͥ dixit. ego sũ uia. ꝑ hanc ascen¬
debant ⁊ descendebant angłi. in quib
significati st̃ euangłistȩ p̃dicatores xp̃i.
Ascendentes utiq cũ ad intelligendam¬

Expanded text:
e dixi. Somnus iste Jacob, mors sive passio Christi est. Lapis ad caput ejus, qui nosignificat: caput enim viri Christus est; quis enim nesciat Christum ab unctione aiterum ad coelum conscendit. Erectio autem lapidis resurrectio Christi est. Porro scala Christus est, qui dixit: Ego sum via . Per hanc ascendebant angeli, et descendebant, in quibus significati sunt evangelistae praedicatores Christi, ascendentes utiq
Abbreviated transcription (Latin):
qr plebi dñat᷑ iudeoꝵ. Ipsũ adorant fili
matris eiꝰ. qr ꝯ ipse scãm carne ex ea natꝰ ẽ.
Ipsũ qui maledixerit. maledictꝰ ẽ. ⁊ qͥ bene
qͥ ab eis errantib expectat᷑. Eece bene¬
noscit. nec tam̃ indignat᷑ reuelato sibi
sacram̃to. s cõfirmat benedictionẽ ĩ filio
dicens.⁊ benedixi eũ.⁊ benedictꝰ ẽ. Hȩc ẽ
benedictio pͥma isaac. q̃ data ẽ minori

Expanded text:
lebi dominatur Judaeorum. Ipsum adorant filii matris ejus, quia et ipse secundum carnem ex ea natus est. Ipsum qui maledixerit, maledictus est; et qui benedqui ab eis errantibus exspectatur. Ecce benenoscit. Nec tamen indignatur revelato sibi sacramento, sed confirmat benedictionem in filio dicens: Benedixi eum, et benedictus est. Haec est benedictio prima Isaac, quae data est minori
Abbreviated transcription (Latin):
sert̃ uet̾is testam̃ti. quos cam̃ t̾rena
sordida repleu̾at intelligentia iudoꝵ
Et eoꝵ om̃s cũ uellet purgare isaac.
de ipso dixert: rixati st̃ cũ eo pale¬
stini .i. iudi. a regno dĩ alieni. S descen¬
dit ab eis. Non potest ẽẽ cũ his qͥ in pu¬
teis aqu̾a nolt̾ hab̾e s t̾rã: ꝯdicit eis.
Ecce relinq̃t᷑ uob̾ domꝰ ur̃a deserca.
Fodit gͦ isaac nouũ puteũ. ĩmo pu¬
eri isaac fodiunt. Pueri st̃ isaac. ma
q̃ salientis in uita ȩt̾nã. S ꝓhis ad¬
huc alt̾cant᷑ illi qͥ t̾rena sapiunt. nec
noua cõdi patiunt᷑. nec uet̾a purga¬
ri. ȩuangłicis puteis cõtͣdict̃. apłis ad

Expanded text:
serunt Veteris Testamenti, quos tamen terrena serunt Veteris Testamenti, quos tamen terrena et sordida repleverat intelligentia Judaeorum; et eorum os cum vellet purgare Isaac, de ipso dixerunt, rixati sunt cum eo Palaestini, id est Judaei a regno, Dei alieni. Sed descendit ab eis: non potest esse cum his qui in puteis aquam nolunt habere, sed terram, et dicit eis: Ecce relinquetur vobis domus vestra aeserta . Fodit ergo Isaac, novum puteum, imo pueri Isaac fodiunt. Pueri sunt Isaac, Maquae salientis in vitam aeternam. Sed pro his adhuc altercantur illi qui terrena sapiunt, nec nova condi patiuntur, nec vetera purgari, evangelicis puteis co
Abbreviated transcription (Latin):
peccet. si secretũ uiri eiꝰ inscripturis
sc̃is diligent̃ intueat᷑. Et inuenit eũ
maiestate sua qͥ in forma dĩ equał ẽ pa
tri. paulisꝑ abscõdisse in forma serui.
ut eiꝰ capax ẽẽ humana infirmitas posset.
eoq mͦ se cõiugii cõgruũ it̾ aptaret.
Qͥd eñi absurdũ. ĩmo qͥd ñ cõuenienter
futuroꝵ ꝓn̾tiationi accomodatũ. si ꝓ¬
pħa dĩ carnale aliqͥd lusit. ut eũ caꝑet
affectꝰ uxoris. cũ ipsũ u̾bũ dĩ caro fa¬
ctũ sit. ut habitaret ĩ nob̾. Post hȩc re¬
fert scriptura qd isaac postꝙͣ benedi¬
xit illũ dñs ⁊ magnificatꝰ ẽ ualde: ad¬
gressus ẽ opꝰ. ⁊ cȩpit fod̾e puteos. quos
fod̾ant pueri patris eiꝰ abrahã. s in¬
saluator nr̃: Qͥ dũ descendisset in istã
torrent̾e gerara. pͥmo om̃iũ illos pu-¬
teos fede uult. quos fod̾ant pueri pa¬
tris sui: i. moyses puteũ legis fodat.
dauid. salomon. ⁊ ꝓphȩ libros scrip¬

Expanded text:
peccet, si secretum viri ejus in Scripturis peccet, si secretum viri ejus in Scripturis sanctis diligenter intueatur, et invenit eum majestatem suam, qua in forma Dei aeqtri, paulisper abscondisse in forma servi, ut ejus capax esse humana infirmitas posset, eoque modo se conjugii congruum iter aptaret. Quid enim absurdum est, imo quid inconvenienter futurorum pronuntiatione accommodatum, si propheta Dei carnale aliquid lusit, ut eum caperet affectus uxoris, cum ipsum Verbum Dei caro factum sit ut habitaret in nobis? Post haec refert Scriptura quod Isaac postquam benedixit illum Dominus et magnificatus est valde, aggressus est opus et coepit fodere puteos quos foderant pueri patris sui Abraham, sed inSalvator noster, qui dum descendisset in istam torrentem Gerara, primo omnium illos puteos fodere vult, quos foderant pueri patris sui? Idem Moyses puteum legis foderat David, Salomon, et prophetae; libros scrip
Abbreviated transcription (Latin):
sũ benedixit eũ dñs. ut sana fide intelli¬
gam̃. etiã ista tẽporalia dona. nec dari
posse. nec sꝑari deb̾e: etiã c̃ ab inferiori¬
b appetuit᷑ nͥ ab uno dõ. ut qͥ in mini¬
mis fidel ẽ. ⁊ in magnis fideł sit. ⁊ qͥ in
m̾amona iniqͦ fideł inuentꝰ ẽ. etiã uer̃
acciꝑe mereat᷑: sic̃ dñs in ȩuangłio loqͥt᷑.
Lalia etiã de abrahã dicta st̃: qd̵ ei mu¬
nera dĩ ꝓuenerint. Uñ ñ parũ edificat
san̾a fidẽ pie intelligentib ista narrati¬
o. etiã si de his reb allegoriea significa¬
ta fame suꝑ t̾rã. isaac ad abunelech re¬
ge palestinoꝵ in gerara ex p̃cepto ⁊ be¬
nedictione dñi ꝑrexit: ibiq rebecca u¬
xor̃e suã timoris causa fixit sororẽ. qũa
rex alienigena isaac coiug̾e t̾c ẽẽ cogno¬
uit. qu̾ado eũcũ ea ludent̾e uidit. Q d
cõnigiũq illud mñ sit cognitũ: uidet
ꝓfecto quisqͥs ne aliqͥd narrando ĩ ȩccłia

Expanded text:
sum est:benedixiteum dominus, ut sana fide intellesum est:benedixiteum dominus, ut sana fide intellegamus etiam ista - temporalia dona nec dari posse nec sperari debere etiam cum ab infirmioribus adpetuntur nisi ab uno deo: ut qui in minimis fidelis est etiam in magnis fidelis sit, et qui in mammona iniquo fidelis inuentus est. etiam uerum accipere mereatur, sicut dominus in euangelio loTalia enim de Abraham dicta sunt, quod ei munera Dei provenerint. Unde non parum aedificat sanam fidem, pie intelligentibus ista narratio, etiamsi de his rebus allegorica significata fame super terram, Isaac ad Abimelech regem Palaestinorum in Gerara ex praecepto et benedictione Domini perrexit, ibique Rebeccam uxorem suam timoris causa finxit sororem, quam rex alienigena Isaac conjugem tunc esse cognovit, quando eum cum ea ludentem vidit. Quid conjugiumque illud sit cognitum. Vidit profecto quisquis, ne aliquid errando in Ecclesia
Abbreviated transcription (Latin):
ct ẽ. Potuit gͦ ĩa ẽẽ quasi centenariꝰ.
si post illud factũ filioꝵ suoꝵ ꝑrexit
in illã t̾rã famis necessitate isaac. Nlon
gͦ ex hoc cogit ulla necessitas ꝑ recapi¬
tulationẽ. putare narratã ꝓfectionẽ
isaac ingerara.S qr ibi diut̾no tẽpore
ẽẽ isaac scribit᷑ ⁊ puteos fodisse. ⁊ de his
cõtẽdisse: ⁊ ditatũ fuisse pecunia. mirũ
nͥ recapilando ista cõmemorant᷑. Quȩ
idõ fuerant p̃t̾missa. ut pͥmũ defiliis eiꝰ
usq ad illũ locũ de lenticula narra¬
benedixit eũ dñs.⁊ exaltatꝰ ẽ homo:
ꝓcedens maior fiebat: quo adusq mag¬
nꝰ factꝰ ẽ ualde. scd̾m t̾ren̾a felicitatẽ
dictũ sequentia docent. Exequit᷑ en̾i
narrator casdẽ eiꝰ diuitias. quib mag¬
nꝰ factꝰ ẽ. ⁊ hinc motꝰ ẽ abimelech. timu¬
it illũ ibi ẽẽ: ne potentia eiꝰ sibi eẽt in¬
festa. Qũa qu̾ã gͦ aliqͥd sp̃itale ista signi¬
ficent. tam̃ scđm ea q̃ cõtigert̃ id̾o p̾mis¬

Expanded text:
ctus; potuit ergo jam esse quasi centenarius, si post illud factum filiorum suorum perrexit in illam terram famis necessitate Isaac. Non ergo ex hoc cogit ulla necessitas, per recapitulationem putare narratam profectionem Isaac in Gerara. Sed quia ibi diuturno tempore fuisse Isaac scribitur, et puteos fodisse, et de his contendisse, et ditatum fuisse pecunia; mirum nisi recapitulando ista commemorantur, quae ideo fuerant praetermissa, ut primum de filiis ejus usque ad illum locum de lenticula narraem eum dominus. et exaltatus est homo et procedens maior fiebat, quoadusque magnus factus est ualde, secundum terrenam felicitatem dictum sequentia docent. exsequitur enim narrator easdem eius diuitias, quibus magnus factus est: et hinc motus Abimelech timuit illum ibi esse, ne potentia eius sibi esset infesta. quamquam ergo aliquid spiritale ista significant, tamen secundum id quod contigerunt, ideo praemis
Abbreviated transcription (Latin):
iubet᷑ offerre. duoꝵ poploꝵ significat᷑
assũptio. Qd̾ teneros ⁊ bonos: docibi
ñ sua. s aliena peccata porcauit.
Qd̾ isaac quęrit ab iacob cur tã cito ue¬
nerit. admirat᷑ uelocẽ in ȩccłis cre¬
dentiũ fidẽ. Qd̾ cibi delectabiles offer̃¬
t᷑. ostia placens dõ. salis ẽ peccatoꝵ.¬
Qs posterũ cõsequit᷑ benedictio. ⁊ eiꝰ odo¬
re ꝑfruit᷑: uirtut̾ẽ resurrectionis . re
gni. aꝑta uoce ꝓñtians. Calit̃ eñi be¬
nedicit᷑. Eece odor filii mei. sic̃ odor
agri pleni. Odore nominis xp̃i. siẽ a¬
ger mundus t̃plet᷑. Cuiꝰ ẽ benedictio
de rore cęli. hoc ẽ de u̾boꝵ pluuia di¬
uinoꝵ. Et de pinguedine t̾rȩ. hoc ẽ
cõgregatione popłoꝵ. Multituduĩe

Expanded text:
iubetur adferre, duorum populoiubetur adferre, duorum populoassumptio; quod teneros et bonos, docibilnon sua, sed aliena peccata toleravit. d Isaac quaerit ab Iacob, cur tam cito uenerit, admiratur uelocem credentium fidem; quod cibi delectabiles offeruntur, hostia placens deo salus est peccatorum. post esum sequitur benedictio et eius odore perfruitur uirtutem resurregni aperta voce pronuntiatur. Taliter enim benedicitur: Ecce odor filii mei sicut odor agri pleni. Odore nominis Christi, sicut ager mundus impletur; cujus est benedictio de rore coeli, hoc est de verborum pluvia divinorum, et de pinguedine terrae, hoc est, congregatione populorum. Mu
Abbreviated transcription (Latin):
gnĩe dĩ patris. rebecca sp̃s sc̃i. E sau
Senuisse isaac. cõsũmatione orb̾ oftendit.
Oculi illiꝰ caligasse. fidẽ perisse de mundo.
ꝯreligionis lum̃ an eũ neglectũ ẽẽ. sig¬
nificat. Qd filiꝰ maior uocat᷑. acceptio
legis ẽ iudeoꝵ. Qd̾ escas eiꝰ atq captu¬
rã diligit pat̾. homines st̃ ab errore
saluati. quos ꝑ doctrinã iustꝰ qͥsq
uenat᷑. Sermo dĩ. repmissionis ẽ be¬
nedictio. ⁊ spes regni futuri: in quo
cũ xp̃o seĩ regnaturi st̃.⁊ uerũ sab¬
batũ celebraturi. Rebecca plena sp̃u
sco. sciens qd̾ audisset ante qu̾a pare
ret. qr maior seruiet minori: formã
nouerat in xp̃o. in iacob añ meditat᷑.
Loquit᷑ ad filiũ minorẽ. uade ad gre¬
g̾e ⁊ accipe mͥ mñ duos hedos. p̃figurans
carneũ saluatoris aduentũ. in qͦeos uł
maxime lib̾aret: qui peccatis tenebant᷑
obnoxii. Siqͥdẽ mn om̃ib scripturis.
hedi ꝓ peccatorib accipiunt᷑. Qd̃ aut̃ duos

Expanded text:
ginem dei patris, Rebecca spiritus sancti, Esau senuisse Isaac consummationem orbis ostendit; oculos illius caligasse fidem perisse de mundo et religionis lumen ante eum neglectum esse significat. quod filius maior uocatur, acceptio legis est Iudaeorum; quod escas eius atque capturam diligit pater, homines sunt ab errore saluati, quos per doctrinam iustus quisque uenatur. sermo dei benedictionis est repromissio et spes regni futuri, in quo cum Christo sancti regnaturi sunt et uerum sabbatum celebraturi. Rebecca plena spiritu sancto et sciens, qret, quia major serviet minori, formam norat in Christo, in Iacob ante meditatur — loquitur ad filium minorem: uade ad gregem et accipe mihi inde duos haedos praefigurans carneum saluatoris aduentum, in quo eos uel maxime liberaret, qui peccatis tenebantur obnoxii, siquidem in omnibus scripturis haedi pro peccatoribus accipiuntur. quod autem duos
Abbreviated transcription (Latin):
scripturȩ p̾ceptis quȩ maiori popło da¬
ta fuerant. in bona oꝑatione uestit᷑ ẽ:
Et eis minor in domo utit᷑. q̃ maior fo¬
ras exiens intꝰ reliquit: q̃ ille iudai¬
cꝰ popłs habere ñ potuit. dũ sola in
eis litterã attendit. Et qͥd ẽ qd̃ isaac
eũdẽ filiũ nescit. qu̾e benedicit. nͥ hoc
qd̾ de gentili popło dñs ꝑ psalmistã
dic̃. popłs qu̾e ñ cognoui seruiet mͥ:
m̃qr hanc qu̾adoq collecturꝰ erat ꝑ be¬
nedictionis grãm p̾uidit. Unde ⁊ eid̾e

Expanded text:
Scripturae praeceptis, quae majori populo data fuerant, in bona operatione vestitus est; et eis minor in domo utitur, quae major foras exiens intus reliquit? Quae ille Judaicus populus habere non potuit, dum solam in eis litteram attendit. Et quid est, quod Isaac eumdem filium nescit, quem benedixit, nisi hoc, quod de gentili populo Dominus per Psalmistam dicit: Populus quem non cognovi serviet mihi? quia hanc quandoque collecturus erat, per benedictionis gratiam praevidit? Unde et eide
Abbreviated transcription (Latin):
cui benedixit dñs d̾s. Et qm̃ isdẽ po¬
płs electoꝵ. ꝑ quosdã etiã in cõtẽpla¬
tionẽ surgit. ꝑ quosłã uͦ in actiuȩ uite
solũmͦ oꝑa pinguescit: recte illic ad¬
dit᷑. Det tͥ dñs de rore celi. ⁊ de pingue¬
dine t̾rȩ. Ros eñĩ desuꝑ lenit̾ uenit. ⁊¬
subtilit̾ cadit. Et totiens de rore cȩli
accipimꝰ. quotiens ꝑ infusione cõtẽpla¬
tionis intimȩ. de suꝑnis aliqͥd tenu¬
it̃ uidemꝰ. Cũ uͦ bona oꝑa etiã ꝑ cor¬
pꝰ agimꝰ. de t̾rȩ pinguedine ditam̃.
Qͥis ẽ aut̃ qd̾ esau tarde ad patr̾e redit.
nͥ qd̾ iudaicꝰ popłs ad placandũ dñm.
sero reu̾tit᷑: Cui ⁊ hoc in benedictio¬
ne dr̃. tẽpꝰq. erit cũ soluat᷑ iugũ de
collo tuo. qr aseruitute peccati iuda¬
icꝰ popłs in fine liberat᷑: sic̃ scriptũ ẽ.
Donec plenitudo gentiũ introiret. ⁊
sic om̃is ifrł saluus fieret. Qderat¬

Expanded text:
Cui benedixit Dominus Deus. Et quoniam Cui benedixit Dominus Deus. Et quoniam s per quosdam etiam in contemplationem surgit, per quosdam vero in activae vitae solummodo opera pinguescit, recte illic additur: Det tibi Deus de rore coeli, et de pinguedine terrae . Ros enim desuper et subtiliter cadit. Et toties de rore coeli accipimus, quoties per infusionem contemplationis intimae de supernis aliquid tenuiter videmus. Cum vero bona opus agimus, de terrae pinguedine ditamur. Quid est autem quod Esau tarde ad patrem redit, nisi quod Judaicus populus ad placandum Dominum sero revertitur? cui et hoc in benedictione dicitur: Tempusque erit cum solvatur jugum de collo tuo ; quia a servitute peccati Judaicus populus in fine liberabitur, sicut scriptum est: Donec plenitudo gentium introiret, et sic omnis Israel salvus fieret . CA
Abbreviated transcription (Latin):
ds. Sic̃ in euangłio ueritas dic̃. Ager
ẽ hic mundꝰ. Et qi electoꝵ popłs in
uniu̾so mundo uirtutib redolet: odor
fidĩ. odor ẽ agri pleni. Aut̃ n̾aq. olet
flos uuȩ. qr magna ẽ uirtꝰ ⁊ opinio p̃¬
Aut̃ flos rosȩ. qr mira ẽ fraglantia quȩ
rutilat ⁊ redolet ex cruore martyrũ.
Aut̃ flos lilii. qr candida uita carnis
ẽ: de incorruptione uirginitatis.
Alit̃ flos uiolȩ qr magna ẽ uirtꝰ humi¬
liũ: qui ex desidio loca ultima tenen¬
leuant. ⁊ cȩlestis regni purpurã ĩ m̾¬
te seruant. Alit̾ redolet spica. cũ ad
maturitatẽ ꝑducit᷑. qri bonoꝵ oꝑum
ꝑfectio. ad satietat̾e eoꝵ qͥ iusticiã e¬
suriunt. p̾parat᷑. Qͥ a gͦ gentilispo¬
płs in electis suis ubiq ꝑ mundũ spar¬
susẽ: ⁊ ex eis uirtutib quas agit. om̃s
qͥ intelligt̃. odore bonȩ opinionis re¬
plet: dicat᷑ recte. ecce odor filii mei.
sic̃ odor agri pleni. S qr easdẽ uirtu¬
tes exsemetipso ñ habet. adiungit:

Expanded text:
im in Evangelio Veritas dicit: Ager est hic mundus . Et quia electorum populus in universo mundo virtutibus redolet. Odor fidei, odor est agri pleni. Aliter namque olet flos uvae, quia magna est virtus et opinio prAliter flos rosae, quia mira est flagrantia, quae rutilat et redolet ex cruore martyrum. Aliter flos lilii, quia candida vita carnis est de incorruptione virginitatis. Aliter flos violae, quia magna est virtus humilium, qui ex desiderio loca ultima tenenlevant, et coelestis regni purpuram in mente servant. Aliter redolet spica, cum ad maturitatem perducitur, quia bonorum operum perfectio ad saturitatem eorum qui justitiam esuriunt praeparantur. Quia ergo gentilis populus in electis suis ubique per mundum sparsus est, et ex eis virtutibus quas agit omnes qui intelligunt odore bonae opinionis replet, dicatur recte: Ecce odor filii mei, sicut odor agri pleni . Sed quia easdem virtutes ex semetipso non habet, adjungit:
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ occulte replent allophili. qu̾ado
nob̾ ad alta tendentib. ĩnu̾di sp̃s t̾re¬
nas cogitationes ĩgert: ⁊ quasi ĩuen¬
tã diuinȩ scientiȩ aqu̾a tollt̾. Qd̃ in¬
mirũ psalmista ꝑtulerat. cũ dicebat.
Declinate a me maligni ⁊ scrutabor
m̾adata dĩ mei. Uidelicet patent̃ in¬
sinuans: qr m̾adata dĩ ꝑscrutari ñ
pot̾at. cũ malignoꝵ spiui insidias
ĩ m̃te tolerabat. Ascendit aut̃ ex illo¬
loco ĩ b̾sabee. ubi apparuit ei dñs ĩ ip¬
sa nocte dicens. Ego sũ ds̃ abrahã
patris tui. noli metuere: ⁊cęt̾a. Pocho¬

Expanded text:
men occulte replent Allophili, quando men occulte replent Allophili, quando nobis ad alta tendentibus immundi spiritus terrenas cogitationes ingerunt, et quasi inventam divinae scientiae aquam tollunt. Quod nimirum Psalmista protulerat cum dicebat: Declinate a me, maligni, et scrutabor mandata Dei mei . Videlicet patenter insinuans quia mandata Dei perscrutari non poterat, cum malignorum spirituum insidias in mente tolerabat. loco in Bersabee, ubi apparuit ei Dominus in ipsa nocte dicens: Ego sum Deus Abraham patris tui; noli metuere, quia tec
Abbreviated transcription (Latin):
dẽ uocabula puteoꝵ: Hȩc mystice.¬
Moralit̾ aut̃ isaac apud alienã gent̾e pu¬
teos fodisse describit᷑. qͦ uidelicet exẽplo
discimꝰ. ut in hac ꝑegrinationis erũpna
positi. cogitationũ nr̃arũ ꝓfunda pene
respondeat. nequaqu̾a nr̃ȩ ĩ quisitioĩs
manꝰ ad exhauriendã cordis t̾rã tor¬
pescat. Quos tam̃ puteos allofili insi¬
diantes replent. qr nimirũ ĩmundi
sp̃s cũ nos studiose fode cõspiciunt.
cõiectas nob̾ tẽptationũ cogitationes
erigt̃. Sȩpe cũ eloquiis sacris
ĩtendim̃. malignoꝵ sp̃iũi ĩsidias gͣ¬
uiꝰ toleramꝰ: qr m̃ti nr̃ȩ t̾renarũ co¬
gitationũ puluer̾ẽ asꝑgt̃. ut inten¬
tionis nr̃e oculos a luce ĩtimȩ uisio¬
nis obscurent. Qd̃ etiã isaac oꝑe n
allophiloꝵ pͣuitate cognoscimꝰ de¬
signari: qui puteos quos isaac fodat.
t̾re cõgerie replebant. Nos em̃ nos
nimirũ puteos fodimꝰ. cũ scripturȩ ab
ditis sensib alta penetram: quos ta¬

Expanded text:
umdem vocabula puteoMoraliter autem Isaac apud alienam gentem puteos fodisse describitur, quo videlicet exemplo discimus, ut in hac peregrinationis aerumna positi, cogitationum nostrarum profunda penetqua respondeat, nequaquam nostrae inquisitionis manus ad exhauriendam cordis terram torpescat. Quos tamen puteos Allophyli insidiantes replent, quia nimirum immundi spiritus, cum nos studiose fodere conspiciunt, conjectas nobis cogitationes tentationum erigunt. Saepe cum eloquiis sacris intendimus, malignorum spirituum insidias gravius toleramus, quia menti nostrae terrenarum cogitationum pulverem aspergunt, ut intentionis nostrae oculos a luce intimae visionis obscurent. Quod etiam Isaac opere et Allophylorum pravitate cognovimus designari, qui puteos quos Isaac foderat terrae congerie replebant. Nos enim, nos nimirum pditis sensibus alta penetramus. Quos ta
Abbreviated transcription (Latin):
niet. cũ excutias. soluas iugũ de cer¬
uicib tuis: dũ ꝑ agnitionẽ fici ad
gr̃am xp̃i cõu̾sus. deposueris onꝰ legis.
qu̾ado iã ñ seruies popło minori. s
ꝑ fidẽ fr̃ uocaberis Item in alio como.
Quid ẽ eñ qd̃ isaae de maioris filii
sui uenatione uesci cõcupiscit. nͥ qd̾
pasci desidauit: S illo tardante. mi¬
nor̃ẽ rebecca supposuit. qi dũ iudaicꝰ
popłs bona oꝑa foras quęrit. genti¬
sẽ popłm mat᷑ gr̃a introduxit: ut
om̃ipotenti patri cibũ boni oꝑis of¬
ferret. ⁊ benediction̾e maioris fr̃is ac¬
ciꝑet. Qͥ eosdẽ cibos ex domesticis ani¬
malib p̾buit. qr gentilis popłs place¬
re dõ exteriorib sacrificiis ñ quęrenꝰ¬

Expanded text:
niet cum excutias et solvas jugum de cervicibus tuis. Dum per agnitionem fidei ad gratiam Christi conversus, deposueris onus legis, quando jam non servies populo minori, sed per fidem frater vocaberis. Item alio modo. Quid est, quod Isaac de majoris filii sui venatione vesci concupiscit, nisi quod pasci desideravit? Sed, illo tardante, minorem Rebecca supposuit, quia dum Judaicus populus bona opera foris quaerit, gentilem populum mater gratia introduxit, ut omnipotenti Patri cibum boni operis offerret, et benedictionem majoris fratris acciperet. Qui eosdem cibos ex domesticis animalibus praebuit, quia gentilis populus placere Deo exterioribus sacrificiis non quaeren
Abbreviated transcription (Latin):
laũ nom̃ loci illiꝰ latitudo. dicens. Nẽ
dilatau̾ nos dñs. ⁊ fec̃ crescere suꝑ t̾rã.
Uere dilatatꝰ ẽ isaac. ⁊ĩpleũ om̃em t̾rã
scientia trinitatis. ⁊ in toto orbe lati¬
tudinẽ ȩccłie collocaũ. Priꝰ t̾ãtũ in
iudȩa notꝰ erat ds̃. ⁊ in isrł nominabat᷑.
nẽ aut̃ ĩ om̃em t̾rã exiit sonꝰ eoꝵ. ⁊ in¬

Expanded text:
lavit nomen loci illius Latitudo, dicens: Nunc dilatavit nos Dominus, et fecit crescere super terram. Vere dilatatus est Isaac, et implevit omnem terram scientia Trinitatis, et in toto orbe latitudinem Ecclesiae collocavit. Prius tantum in Judaea notus erat Deus, et in Israel nominabatur ; nunc autem in om
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ scriptũ ẽ. facta ẽ aut̃ fames suꝑt̾
rã. p̃t̾ fam̃ que ante facta ẽ in tepore
abrahã: abiit aut̾ isaac ad abimelech
reg̾e palestinoꝵ in gerara. querit᷑ hoc
qu̾ado sit factũ. utrũ postea quã esa¬
u uendidit pͥmogenita sua cibo len¬
ticule. post illã qͥppe narrationẽ¬
hoc narrari incipit. an fieri solet ꝑ
recapiculationẽ narrator ad ea re¬
u̾sus sit. cũ ꝓgressus de filiis eiꝰ ad eũ
locũ ꝑuesset. qͥ de lenticula cõme¬
moratꝰ ẽ: mouet aut̃. Quippe inue¬
nit᷑ abimela̧ech. qͥ etiã sar̾a cõcupie¬
rat. ipsiꝰ eñi paran̾iphus ⁊ pͥnceps mi

Expanded text:
quod scriptum est: facta est autem fames super terram praeter famem quae ante facta est in tempore Abraham; abiit autem Isaac ad Abimelech regem Phylistinorum in Gerara, quaeritur hoc quando sit factum: utrum posteaquam Esau uendidit primogenita sua cibo lenticulae — post illam qhoc narrari incipit? an, ut fieri solet, per recapitulationem narrator ad eam reversus sit, cum progressus de filiis ejus ad eum locum pervenisset qui de lenticula commemoratus est. Movet autem si ipse invenitur Abimelech, qui etiam Saram concupiverat, ipsius enim par
Abbreviated transcription (Latin):
ñi natꝰ erat isaac. s ĩa ꝓmissus. Pona¬
mꝰ annũ antequ̾a nasceret᷑ isaac. illud
fuisse factũ: deuide isaac suscepit
rant. qu̾ãdo uendidit esau pͥmogenita
sua. Ponamꝰ etiã ipsos circa xx annos
fuisse. fiant anni ȩtatis isaac usq ad illud

Expanded text:
m natus erat Isaac, sed jam promissus. Ponamus ante annum, quam nasceretur Isaac, hoc fuisse factum. Deinde Isaac suscepit rant, quando vendidit Esau primogenita sua. Ponamus enim ipsos circa viginti annos fuisse, fiunt anni aetatis Isaac usque ad illud
Abbreviated transcription (Latin):
sit puteus ipse saturitas. Et uocata ẽ¬
ciuitas b̾sabee. hoc ẽ puteus saturitatiꝰ.
Licet enĩ supͣ ex u̾bo iuram̃ti. siue ex sep
eo qd̃ aqua ĩuenta ẽ isaac ad nom̃ ei¬
uitatis q̃ ita uocabat᷑ adludens. decli¬
naũ paululũ litterã: ⁊ ꝓstridulo he¬
breoꝵ siñ. aquo sabe incipit᷑. grecũ sĩ
ma .i. hebreũ sam ech posuit. Alio quin
⁊iuxta allegoriȩ legẽ. post tantos pu¬
teos in fine uirtutũ. neqͣꝙͣ cõgruit ut
isaac minime aꝙͣ reꝑiret. S enuit
IS moriar: ⁊cet̾a. Ipoliti martyris ũba

Expanded text:
sit puteus ipse Saturitas, et vocata civitas Bersabee, hoc est, puteus saturitatis. Licet enim supra ex verbo juramenti, sive ex septeo quod aqua inventa est, Isaac ad nomen civitatis quae ita vocabatur alludens, declinavit paululum litteram, et pro stridulo Hebraeorum sin , a quo sabe incipitur, Graecum σ, id est, Hebraeorum samech , posuit. Alioquin et juxta allegoriae legem, post tantos puteos in fine virtutum, nequaquam congruit ut Isaac minime aquam reperiret. CAPUT i
Abbreviated transcription (Latin):
nis diximꝰ. Pones aut̃ in rationa¬
li udicii doctrinã nueritatẽ. quȩ e¬
runt in pectore aaron quãdo ingre¬
dit᷑ corã dño. Idõ doctrina ⁊ ueritas
in rationali iudicii. siue litteris erant¬
dem ueste indutus meminisse studi¬
is doctrinȩ ⁊ueritatis in quirendis.
ñ curandis rimandisq secularib ne¬
gotiis. ꝑ acceptũ sacerdotiũ fuisse
humeralis. cuiꝰ pars ñ minima suꝑhu¬
merali tegebat᷑: ad distinctionẽ tuni¬
cȩ quȩ erat interius lin ea. quarum
parit᷑ meminit suꝑius dicens. Hec au¬
t̃ erunt uestim̃ta quȩ facient. Ratio¬
nale ⁊ suꝑhumerale. tunicã ⁊ lineam
strictã. Interior autͣ erat linea siue
bissina. qd̾ lini eẽ genꝰ nobilissimũ cõ¬
stat: exterior uͦ tumca. tota hiacincti¬
na. nil om̃ino coloris alterius admit¬
pedes usq ꝑtingebat. Unde utraq
grece poderis dicta ẽ. Hȩc ⁊ ex lateri¬
b eiusdẽ coloris adsutas habens ma¬
meas. in suꝑiori parte qua collo induit᷑¬

Expanded text:
satagit. Pones autem in rationali judicii doctrinam et veritatem, quae erunt in pectore Aaron, quando ingredietur coram Domino. Ideo doctrina et veritas in rationali judicii, sive litteris dem veste indutus, meminisset se studiis doctrinae et veritatis inquirendis, non autem curandis rimandisque saecularibus negotiis per acceptum sacerdotium fuisse erhumeralis cujus pars non minima superhumerali tegebatur, ad distinctionem tunicae quae erat interius linea; quarum pariter meminit superius dicens: Haec autem erunt vestimenta quae facient: rationale et superhumerale, tunicam et lineam strictam. Interior autem erat linea sive byssina, quod lini esse genus nobilissimum constat; exterior vero tunica tota hyacinthina nil omnino coloris alterius admitpedes usque pertingebat, unde utraque Graece poderis dicta est; ut ostebus eiusdem coloris adsutas habens manicas et in superiori parte, qua collo induit
Abbreviated transcription (Latin):
Lamina hȩc aurea in fronte pontifi
ut in sequentib appellat᷑ sculptũ
ẽ: sacratius erat cȩteris indum̃tis
illius. Et merito. qr sic̃ diuina po¬
tentia cunctis quȩ creauit suꝑemi¬
net: ita oportebat ut nom̃ eius
cȩterũ pontificis habitũ ornatũq
transcendens. altius p̃mineret. ⁊ ue¬
lut cuncta scificans. eximiã sedẽ¬

Expanded text:
Lamina haec aurea in fronte pontificut in sequentibus appellatur, sculptum est, sacratius caeteris erat indumentis illius, et merito quia sicut divina potentia cunctis quae creavit supereminet, ita oportebat ut nomen ejus caeterum pontificis habitum ornatumque transcendens, altius praeemineret, et velut cuncta sanctificans, eximiam
Abbreviated transcription (Latin):
Non aut̃ putandũ ẽ utrũq indum̃tũ
simul eẽ tͣminatũ. Nã rationale qd̃
m̃surã palmi in altitudine ficut ⁊
in latitudine habuit. nͣ multo am¬
plius quã pectus solũ tegere sufficie¬
bat. Suꝑhumerale aut̃ usq ad cingu¬
lũ ꝑtingebat. sicut ⁊ in posteriori¬
b manifestissime ostendit᷑. ubi scrip¬
tũ ẽ. Hȩc iante ⁊ retro ita cõueniebant
sibi: ut suꝑhumerale. rationale
mutuo necterent᷑. stricta ad balteũ.
⁊ anulis fortius copulata. quos iun¬
gebat utita hiacinctina. ne laxȩ flu¬
erent. ⁊ a se inuicẽ mouerent᷑. De quo¬

Expanded text:
Non autem putandum est, utrumque indumentum simul esse terminatum. Nam rationale quod mensuram palmi in altitudine, sicut et in latitudine habuit, non multo amplius quam pectus solum tegere sufficiebat. Superhumerale autem usque ad cingulum pertingebat, sicut in posterioribus manifestissime ostenditur, ubi script haec et ante et retro ita conveniebant sibi ut superumerale et rationale mutuo necterentur stricta ad balteum et anulis fortius copulata quos iungebat vitta hyacinthina ne laxe fluerent et a se invicem moverentur sicu
Abbreviated transcription (Latin):
cundã: qd̃ ꝑ om̃ia m̃suris cẽpli qd̵ post¬
ea factũ ẽ a salomone. liquet eẽ con¬
gitudinis partẽ .i. xx cubitos ad in
bat separatã. ita ut longitudo: lati¬
tudo eiꝰdẽ domꝰ interioris una eẽt.
gitudinẽ: latitudinẽ similẽ. hoc est
denorũ habebat cubitorũ. Et om̃e¬

Expanded text:
cundam. Quod per omnia mensuris templi quod postea factum est, a Salomone liquet esse conlatitudinis, tertbat separatam: ita ut longitudo et latitudo ejusdem domus interioris una esset.gitudinem et latitudinem similem, hoc est denorum habebat cubitorum.
Abbreviated transcription (Latin):
huiꝰ lapidis genꝰ qd̾dã cerulei uiri
osa marini coloris similitudine thar¬
bri fert᷑ eẽ coloris. cingulos uideli¬
cet habens. albis cingentib ronis.¬
lus ẽ. quasi consideres aquã solis
fulore ꝑcussam. rubicundũ ac de¬
corũ reddere colorẽ. s ñ fulget nͥ
in sexangulã formã poliendo figu¬
retur. Reꝑ cussũ enĩ angulorũ splen¬
dor illius acuit᷑. qui tenentis ma¬

Expanded text:
 lapidis genus quoddam caerulaei viridos a marini coloris similitudine tharbri fertur esse coloris, singulos videlicet habens albis cingentibus zonislus est quasi consideres aquam solis fulgore percussam, rubicundum ac decorum reddere colorem. Sed non fulget, nisi in sexangulam formam poliendo figuretur. Repercussus enim angulorum splendor illius acuitur. Significa
Abbreviated transcription (Latin):
rulã altaris. Erit nãq craticula
usq ad altaris mediũ.  rł. Aitare
quide totũ cauũ fieri p̃ceptũ ẽ: ut
in sequentib manifestius edocet᷑.
S in medio sui habens eraticulã
ꝑ totũ in modũ retis distinctã. in qͣ
uictimarũ carnes cõburendȩ ĩpo¬
nerent᷑. ⁊ subt̃ eã arulã. in qua cõ¬
positis lignis ardet ignis semꝑ ad
deuoranda suꝑposita holo causta
paratus. Erat eni cõtra arulã osti¬
ũ in pariete altaris orientali. un¬
de uł ligna ad alendũ ignẽ ĩmita.
uł carbones ⁊ cineres egeri. Quomͦ
in pictura cassiodori senatoris.
cuiꝰ ipse in expositione psalmoꝵ
meminit. exp̃ssum uidimꝰ: in qua
etiã utriq altari. holo causti ui¬
delicet ⁊ incensi: pedes iiiͦi fecit.
qd̾ utrũq eũ sicut ⁊ tab̾naculi:
tẽpli positionẽ a doctorib iudeoꝵ
didicisse putamꝰ. Craticula. figu¬

Expanded text:
ticula usque ad altaris medium. Altare quidem totum cavum fieri praeceptum est, ut in sequentibus manifestius edocetur. Sed in medio sui habens craticulam, per totum in modum retis distinctam, in quam victimarum carnes comburendae imponerentur, et subter eam arulam, in qua compositis lignis, arderet ignis semper ad devoranda superposita holocausta paratus. Erat enim contra arulam ostium in pariete altaris orientali, unde vel ligna ad delendum ignem immitti, vel carbones et cineres possent egeri: quod in pictura Cassiodori senatoris, cujus ipse in expositione Psalmorum meminit, expressum vidimus. In qua etiam utrique altari, et holocausti videlicet et incensi, pedes quatuor fecit: quod utrumque eum, sicut et tabernaculi et templi positionem, a doctoribus Judaeorum didicisse putamus. Habet erg
Abbreviated transcription (Latin):
sũ. irł. In introitu uͦ atrii fiet ten¬
toriũ. xx cubitorũ. ex hiacincto ⁊
purpura. coccoq bis tmcto.⁊ bysso
retorta. oꝑe plumarii: columnas
habebit ini. cũ basib totidẽ. De¬

Expanded text:
s totidem. In introitu vero atrii fiet tentorium cubitorum viginti ex hyacintho et purpura, coccoque bis tincto, et bysso retorta, opere plumarii: columnas habebit quatuor cum basibus totidem.
Abbreviated transcription (Latin):
qd̵ sacerdos in pectore ferre p̾cipit᷑.
qr debet rector subtili semꝑ examine
bona ma laq discernere:⁊ quȩ. uł
quib: quãdo. uł qualit̾ cõgruant.
studiose cogitare. Unde in sequen¬

Expanded text:
sacerdos in pectore ferre praecipitur, quia debet rector subtili semper examine, bona malaque discernere, et quae vel quibus, quando vel qualiter congruant, studiose cogitare. Duplex au
Abbreviated transcription (Latin):
uectẽ aliũ. qui ꝑ medias tabulas
ab angulo usq ad angulũ ꝑue¬
niret. Hic gͦ uectis a pͥma tabula¬
rũ sũmitate usq ad alteriꝰ late¬
ris sũmitatẽ: ꝑ x cubitos latitu¬
dinis tab̾naculi ꝓtentus eẽ creden¬
dꝰ ẽ. Capite utroq firmit᷑ tabulis
impositis. ut ꝑ hoc ⁊ ea tab̾na culi
plaga. quȩ ñ tabulis. s columnis
cõstabat. ñ minꝰ fixa quã ceterȩ:
uento licet impellente ꝑsisteret.

Expanded text:
vectem alium, qui per medias tabulas ab angulo usque ad angulum perveniret. Hic ergo vectis a prima tabularum summitate usque ad alterius lateris summitatem, per decem cubitos latitudinis tabernaculi protentus esse credendus est, capite utroque firmiter tabulis impositis, ut per hoc et ea tabernaculi plaga, quae non tabulis sed columnis constabat, non minus fixa quam caeterae vento licet impellente, persisteret.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfertur. Porro igniũ receptacula
ad hoc deputata sunt. ut ꝑ hȩc ig¬
nis sc̃s ab altare holo causti. ad al¬
tare thimiamatis uesꝑa . mane
adinuicẽ ponendũ deferret᷑: sig¬

Expanded text:
t. Porro ignium receptacula ad hoc deputata sunt, ut per haec ignis sanctus ab altari holocausti, ad altare thymiamatis vespere et mane ad incensum ponendum deferretur:
Abbreviated transcription (Latin):
quit tabulȩ anulos habebant au¬
reos. ꝑ exteriores frontes eminen¬
tes: uelut quib dã radicib ad he¬
tũ respicientes. ⁊ ꝑ eos deaurati ue¬
ctes ĩmissi. uno quoque habente
magnitudinẽ cubitorũ U. Crantq¬
adiunctiones tabularũ. intrabantq.
caput uectis uniꝰ cuiꝰq in alio ue¬
ctis capite uelati. in modũ cochi.
n post tͣgũ parietũ in longitudine
positorũ. Unꝰ erat ordo ꝑ tabu¬
las om̃s uadens. quo ꝑ uncinos
utriꝰq patrietis latera cõtinebant᷑.¬
in castrationib factis: ⁊ ĩmissis adin¬
uicẽ. Qd ꝓpt̾ea sic exquisitũ ẽ: ut
neq auentis mouerent᷑. neq alia
causa tab̾naculũ cõturbaret: s
ĩmobilis secura quiete seruaretur:¬

Expanded text:
quit, tabulae annulos habebant aureos per exteriores frontes eminentes, velut quibusdam radicibus confitum respicientes, et per eos deaurati vectes immissi, unoquoque habente magnitudinem cubitorum quinqjunctiones tabularum, intrabatque caput vectis uniuscujusque in alio vectis capite, velut in modum conchae: et post tergum parietum in longitudine positorum unus erat ordo, per tabulas omnes vadens, quo per uncinos utriusque parietis latera continebantin castrationibus factis et immissis ad invicem. Quod propterea sic exquisitum est, ut neque a ventis moveretur, neque alia causa tabernaculum conturbaretur, sed immobile secura quiete servaretur
Abbreviated transcription (Latin):
cto tab̾naculo ac regularit᷑ aute
ordinata cõpage.tabularũ figu¬
ra incastrature ñ cerneret᷑: qu̾ata
tam̃ uirtute tabulas sibi coaduna¬
uerit. ipsa parietis incõcussi fir¬
ma stabilitas ostenderet. Qd̃ aut̃¬
iubet᷑ in tabulis singulis duas in¬
castraturas fieri: hoc ẽ in utroq. la¬

Expanded text:
cto tabernaculo ac regulariter ante ordinato, compago tabularum figura incastraturae non cernitur; quanta tamen virtute tabulas sibimet coadunaverit, ipsa parietis inconcussi firma stabilitas ostendit: qujubet duas in tabulis singulis incastraturas fieri, hoc est in utroque la
Abbreviated transcription (Latin):
Porro tres parietes. australis. septẽtri¬
onalis. ⁊ occidentalis. de tabulis sunt
medias tabulas ab angulo usq ad an¬
a sũmitate ultima huiꝰ parietis. usq
ad parietis alteriꝰ sũmitatẽ. cui tectũ
⁊ tẽtoriũ erat U colũ̾nis suspensũ.
Idõ quatũ ad formã oꝑis ipsius ꝑtinet.
ibi magis opꝰ erat geminato sagoꝵ
munim̃to. ubi solida parietis firmi¬

Expanded text:
parietes tres, australis, septentrionalis et occidentalis, de tabulis sunt medias tabulas ab angulo usque ad ana summitate ultima hujus parietis, usque ad parietis alterius summitatem, cui cortinae et tectorium e quantum ad formam operis ipsius pertinet, ibi magis opus erat geminato sagorum munimento, ubi solida parietis firmi
Abbreviated transcription (Latin):
sermonib disputat. Aꝑtis uidelicet.
ut beati mundo corde. qmͣ ipsi dm̃
uidebunt. M ysticisuͦ. ut beati qui
lauant stolas suas. ut sit potestas
illis in ligno uitȩ. ⁊ ꝑ portas intrent
in ciuitatẽ. Qd̃ ẽ patent̃ dicere. Pea¬
ti qui mundant suas cogitationes:
actus. ut potestatẽ habeant uidendi
dñm xp̃m. qui ait. Ego sũ uia. ⁊ueri¬
tas. ⁊ uita. Et ꝑ doctrmã atq exempla

Expanded text:
sermonibus disputat. Apertis scilicet, sermonibus disputat. Apertis scilicet, ut, Beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt . Mysticis vero, ut: Beati qui lavant stolas suas, ut sit potestas illis in ligno vitae, et per portas intrent in civitatem. Quod est patenter dicere: Beati qui mundant suas cogitationes et actus, ut potestatem habeant videndi Dominum Christum, qui ait: Ego sum via, veritas, et vita . Et per doctrinam atque exem
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i nȩccł̃iȩ sacram̃ta signant᷑. Uer¬
bis uidelicet. ut isaias ait. Egredi¬
et᷑ uirga de radice iesse:: flos de ra¬
dice eiꝰ ascendet. Qd̃ ẽ aꝑte dicere.
Nascet᷑ uirgo maria de styrpe dauid.
ut popłs de egiptia seruitute ꝑ san¬
guinẽ agni saluatus: eccłiam signi¬
ficat. passione xp̃i a demonica dña-¬
tione liberatã. Cropologia.i. mora¬
lis locutio. ad institutionẽ ⁊ corre¬
ctionẽ morũ. siue aꝑtis. seu figura¬
tis ꝓlata sermonib respicit. Aꝑtis
uidelicet. ut ioħes ammonet dicens.
Filioli mei. ñ diligamꝰ u̾bo nec lingua.
s oꝑe ⁊ ueritate. Figuratis uͦ. ut sa
lomon ait. Om̃i tẽpore sint uestim̃¬
ta tua candida. ⁊ oleum de capite
tuo ñ deficiat. Qd̃ ẽ aꝑte dicere.
Om̃i tempore sint oꝑa tua munda.⁊
caritas cor tuũ ñ deserat. Anagoge.
.i. ad suꝑiora ducens locutio ẽ: quȩ
de p̃miis futuris. ⁊ ea quȩ in cęlis ẽ
uita futura. siue mysticis. seu aꝑtis

Expanded text:
 Ecclesiae sacramenta signantur. Verbis videlicet ut Isaias ait: Egredietur virga de radice Jesse, et flos de radice ejus ascendet . Quod est aperte dicere: Nascetur virgo Maria de stirpe David: ut populus de Aegyptia servitute per sanguinem agni salvatus, Ecclesiam significat, passione Christi a daemoniaca dominatione liberatam. Tropologica id est moralis locutio ad institutionem et correctionem morum, sive apertis seu figuratis prolata sermonibus respicit. Apertis videlicet, ut Joannes admonet dicens: Filioli mei, non diligamus verbo nec lingua, slomon ait: Omni tempore sint vestimenta tua candida: et oleum de capite tuo non deficiet . Quod est aperte dicere: Omni tempore sint opera tua munda, et charitas de corde tuo non deficiet. Anagoge, id est ad superiora ducens locutio est, quae de praemiis futuris, et ea quae in coelis est vita futura, sive mysticis seu apertis
Abbreviated transcription (Latin):
gens. Cab̾naculũ nãq ꝓpͥe uocat ipsã
cortinarũ facturã siue cõiunctionẽ.
qͣsi uno utiq cubito transibant saga
ab australi latere domꝰ. altero a septẽtri
xxx uidelicet cubitos in ȩqualitate ha¬
bens a fronte domꝰ usq ad sũmitatẽ
tabularũ in plaga occidentali. ⁊ Uii
cubitos dependentes a fronte domꝰ.
septẽ similit᷑ dependentes. in plaga
occidentali. Sicq. fuit. ut m̃sura sa¬
goꝵ in occidentali latere duob cubi¬
tis excederet m̃surã cortinarũ. qr m
mirũ cortinȩ desuꝑ uenientes. sic̃ .
supͣ cõmemorauimꝰ. U cubitis eiꝰdem

Expanded text:
gens. Tabernaculum namque proprie vocat ipsam cortinarum facturam sive conjunctionem, quas uno utique cubito transiebant saga ab australi latere domus, altero a septentriotriginta videlicet cubitos in aequalitate habens a fronte domus usque ad summitatem tabularum in plaga occidentali, et septem cubitos dependentes a fronte domus, septem similiter dependentes in plaga occidentali. Sicque fuit ut mensura sagorum in occidentali latere duobus cubitis excederet mensuram cortinarum, quia nimirum cortinae desuper venientes sicut supra commemoravimus, quinque cubitos eidem
Abbreviated transcription (Latin):
lia. Dene etiã drͣ. qd̾ ansas cortinȩ
in utraq parte haberent. ut uide¬
licet ꝓximas sibi ex utroq latere
cortinas. singulȩ quequȩ cortinȩ.
quasi extensis hinc ⁊ inde brachiis

Expanded text:
. Bene etiam dicitur, quod ansas cortinae in utraque parte haberent, ut videlicet proximas sibi ex utroque latere cortinas singulae quaeque cortinae quasi extensis hinc inde brachiis
Abbreviated transcription (Latin):
qͥb tenenda erat domꝰ. qͣlit̃ p̃fatis
possint cõuenire m̃suris. Decẽ erant
cortinȩ. habentes singule longitu¬
dinis xxuiii cubitos. latitudinis
uti. quȩ simul iunctȩ ⁊ in unũ cõpo¬
fitȩ suꝑ tab̾naculũ ĩplebant de lati¬
tudine sua cubitos. xlSuspendegͥ¬
quȩ habent singule. longitudinis
xxuiii cubitos. ⁊ pone in domo cuiꝰ

Expanded text:
ibus tegenda erat domus, qualiter praefatis possint convenire mensuris. Decem erant cortinae, habentes singulae longitudinis viginti octo cubitos, latitudinis quatuor; quae simul junctae, et in unum compositae, tabernaculum implebant de latitudine sua cubitos quadrquae habent singulae longitudinis viginti octo cubitos, et pone in domo, cujus
Abbreviated transcription (Latin):
tas arbitreris. Habebatq latitudi¬
nẽ uu digitoꝵ. quo cingulo ꝓpͥe pon¬
tifex utebat᷑. ⁊ eo tunica hiacinctina
simul ⁊ suꝑhumerale stringebat᷑. Nã
in sequentib aꝑte de coniunctione
siꝑhumeralis ⁊ rationalis dictũ est.
Hec ante n retro ita conueniebant sibi.
ut suꝑhumerale ⁊ rationale mutuo nec¬
terent᷑. stricta ad balteũ ⁊ anulis fortiꝰ
copulata. que iungebat uita hiacin¬
ctina ne laxe fluerent. ⁊ a se inuicẽ
balteus siue eingulũ. cui suꝑhumera¬
le astringebat᷑: tunicã hia cinctinam
quȩ ⁊ suꝑhumeralis tunica uocabat᷑
cingeret. Cuncta ⁊eñ quȩ hucusq
dicta sunt. ad pontificis habitũ ꝑ¬

Expanded text:
tas arbitreris. Habebatque latituditas arbitreris. Habebatque latitudinem quatuor digitorum, quo cingulo proprie pontifex utebatur, et eo tunica hyacinthina, simul et superhumerale stringebatur. Nam in sequentibus aperte de conjunctione superhumeralis et rationalis dictum est: et ante et retro ita conveniebant sibi ut superumerale et rationale mutuo necterentur stricta ad balteum et anulis fortius copulata quos iungebat vitta hyacinthina ne laxe fluerent et a se invicem balteus sive cingulum, cui superhumerale astringebatur, tunicam hyacinthinam, quae et superhumeralis tunica vocabatur, cingebat. Cuncta etenim quae hucusque dicta sunt, ad pontificis habitum p
Abbreviated transcription (Latin):
dicat. ⁊ mitras cũ coronulis ex bẏsso.
poterat intelligi. utrasq ex bisso fa¬
ctas eẽ. si ñ iosephus coronas eẽ de
auratas designaret. qui stante ad¬
huc tẽplo ⁊ legali obseruantia cele¬
brata. cũ eẽt genere sacerdotali. facil¬
lime potuit modũ omne̾ sacerdota¬
lis indum̃ti. ñ tam̃ legendo s ꝯ uiden¬
marii. De cuiꝰ uidelicet factura bal¬
tei. manifestius in posteriorib serip¬
tũ ẽ. Cingulũ uͦ fecerunt de bisso
retorta. hiacincto. purpura. ac u̾mi¬
culo bistincto. oꝑe plumario. Hoc
cingulũ ut bieronimꝰ ex iosepho scri¬
bit. in similitudine̾ pellis colubri qua¬
se exuit in senectute. sic in rocundo
textũ ẽ: ut marsupiũ longius putes.
Textũ autͣ subtegmine cocei. purpurȩ.
hiacincti. i stamme bissino. ob decorẽ
fortitudinẽ. Atq. ita polimita arte
distinctũ. ut diu̾sos flores i gẽmas.
ñ artificis manu contextas. s addi¬

Expanded text:
dicat, et mitras cum coronulis suis ex bysso, dicat, et mitras cum coronulis suis ex bysso, poterat intelligi utrasque ex bysso factas esse, si non Josephus coronas esse aureas designaret, qui stante adhuc templo, et legali observantia celebrata, cum esset de genere sacerdotali, facillime potuit modum omnem sacerdotalis indumenti, non tantum legendo, sed videnmarii. De cujus videlicet facta baltei manifestius in posterioribus scriptum est. Cingulum vero fecerunt de bysso retorta, hyacintho, purpura, ac vermiculo bis tincto, opere plumario. Hoc cingulum, ut Hieronymus ex Josepho scribit, in similitudinem pellis colubri, quam exuit in senectute, sic in rotundo textum est, ut marsupium longius putes. Textum autem sub tegmine cocci, purpurae, hyacinthi, et stamine byssino, ob decorem et fortitudinem, atque ita polymita arte distinctum, ut diversos flores et gemmas non artificis manu contextas, sed addi
Abbreviated transcription (Latin):
de pontificis uͦ tyara. hoc mͦ testat᷑.¬
ł illeũ aut̃ similit̾᷑ oꝑatũ habet pon¬
tifex sicut reliqui sacerdotes.⁊ ali¬
ũ consutũ ex hiacincto uariato.
Circũdat᷑ aut̃ ei ⁊ aurea corona tri¬
b uicib facta. suꝑ qu̾a surgit in me¬
dia fronte quasi caliculus quidã
aureus similis erbȩ quȩ apudnos
achano nuncupat᷑. quã greci hyos¬
coamos uocant. Et paulo post deserip¬
ta eiꝰ mirabili uarietate. subintulit
dicens. Habet aut̃ florẽ similẽ plan¬
tagini. ⁊ ꝑ circuitũ tota corona his
florib ẽ cęlata. ab occipitio usq
ad utrũq tympus. In fronte uͦ hoc
quidẽ ñ habet. s lamina ẽ aurea
quȩ sacris litteris dĩ nomͣ habet
inscriptũ. Hȩc quidẽ de sedo uela¬
mine. ⁊ coronis pontificũ aureis.
textili aaron ifiliis eiꝰ. ⁊ mitras cũ
coronulis siris exbysso. S de qua ma¬
teria facte eẽnt. ñ dixit. Cũ enim

Expanded text:
de pontificis vero tiara, hoc modo testaturde pontificis vero tiara, hoc modo testatur: Pileum autem similiter operatum habet pontifex, sicut reliqui sacerdotes, et alium consutum ex hyacintho variato. Circumdatur autem ei et aurea corona tribus vicibus facta, supra quam surgit in media fronte, quasi calyculus quidem aureus, similis herbae quae apud nos acharo nuncupatur, quam Graeci hyosciamon dicunt. Et paulo post descripta ejus mirabili varietate, subintulit dicens: Habet autem florem similem plantagini, et per circuitum tota corona his floribus est caelata, ab occipitio usque ad utrumque tempus. In fronte vero hoc quidem non habet: sed lamina est aurea, quae sacris litteris Dei nomen habet inscriptum. Haec quidem de secundo velamine et coronis pontificum aureis, textili, Aaron et filii ejus, et mitras cum coronulis suis ex bysso. Sed de qua materia factae essent non dixit. Cum enim
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ti rotundũ pilleolũ. quale pictum
in ulixeo conspicimꝰ. quasi sꝑa me¬
dia sit diuisa. ⁊ pars una ponatar
in capite. Hoc greci ⁊ nr̃i traram.
ñnulli galerũ uocant. Non habet acum̃
in sũmo. nec totũ usq ad comas ca-¬
put tegit. s tͣciã partẽ a fronte in¬
oꝑtã relinquit. atq ita in occipitio
t᷑ ex capite. Est aut̃ byssinũ ⁊ sic fa¬
bre oꝑtũ linteolo. ut nulla acus
uestigia forinsecus appareant. Et¬
Suꝑ caput gestat pilleũ in modum
paruuli calamauci aut cassidis. qd̾
extendit᷑ sumitatẽ capitis.: modi¬
ei uerticis medietatẽ excedit. ⁊ ta¬
le ẽ ut uideat᷑ ex lini textura con¬
fectũ. habens uittas quȩ conuolutȩ
sepiꝰ conectunt᷑. ne facile delabat᷑.
suꝑadditũ eẽ narrat. aliud minus
uelam̃. qd totã capitis suꝑficiẽ eȩ¬
laret aptatũ ꝑfectũ. ne laborante
sacerdote circa sacrificia corruat.
qd̾ tam̃ cuiꝰ eẽt coloris ñ ostendit.
Et hȩc quidẽ de minoris sacerdotis.

Expanded text:
menti rotundum pilleolum, quale pictum in Ulixe conspicimus, quasi sphaera media sit diuisa et pars una ponatur in capite; hoc Graeci et nostri tiaram, nonnulli galerum uocant. non habet acumen in summo nec totum usque ad comas caput tegit, sed tertiam partem a fronte inopertam relinquit atque ita in occipitio tur ex capite. est autem byssinum et sic fabre opertum linteolo, ut nulla acus uestigia forinsecus pareant. Super caput autem gestat pileum in modum parvuli calamaci aut cassidis, quod extenditur supra summitatem capitis, et modice verticis medietatem excedit, et tale est, ut videatur ex lini textura confectum, habens vittas quae convolutae saepius connectuntur, ne facile dilabatur. super additum esse narrat, aliud majus velamen, quod totam capitis superficiem celaret, apte perfectum, ne laborante sacerdote circa sacrificia corruat. Quod tamen cujus esse coloris, non ostendit. Et haec quidem de minoris sacerdotis;
Abbreviated transcription (Latin):
arã bẏssinã facies. ⁊ rł. Tyara nã¬
q quȩ ⁊ cydaris ⁊ mitra uocabat᷑.
caput tegebat ⁊ ornabat pontifi¬
cis. ut hoc indum̃to ãmoneret᷑
om̃s capitis sensus dõ consecratos
habere. ne uł oculi uiderent ua¬

Expanded text:
aram byssinam facies. Tiara namque quae et cidaris et mitra vocabatur, caput tegebat et ornabat pontificis, ut hoc indumento admoneretur, omnis capitis sensus Deo consecratos habere, ne vel oculi ejus viderent va
Abbreviated transcription (Latin):
rł. Maxima elementa in testimo¬
niũ uocat. ut intentũ faciat au¬
ditorẽ: iut significet se de magnis
locuturũ. Concrescat ut pluuia
rabiles sunt pluuiarũ guitȩ ⁊ ro¬
ris. sie in hoc carmine de inscru¬
tabilib iudiciis dĩ disputabo. Uel
sicut pluuia ⁊ ros tram faciunt
fruetificare. sie doctrina mea in
uob̾ uirtutũ reuiuiscere fructus
faciat. Quasi imber suꝑ erbã.⁊ rł.¬

Expanded text:
i. Maxima elementa in testimonium vocat, ut intentum faciat auditorem, et significet se de magnis locuturum. 2 Concrescat in pluvia rabiles sunt pluviarum guttae et roris, sic in hoc carmine de inscrutabilibus judiciis Dei disputabo. Vel sicut pluvia et ros terram faciunt fructificare, sic doctrina mea in vobis virtutum reviviscere fructus faciat. 3 Quasi imber super