comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
his quihumilis aduenerat ut humilis & in firmis opemferr& & omnibus spem
salutis ostender&. eogenere adficiendus fuit quo humiles & infimisolent ne
quis esse t omnino qui eum non poss& imitari. Dehide ut integrum corpuseius
conseruar &ur quem die tertio resurgere ab inferis oportebat Ne hocenĩ cui¬
quam ignorandũ ẽ quod ipse ante desua passione praedicens &iam id notũ fece¬
rit habere sepotes tatẽ cũ uell& deponendi s pm & resumendi suffixus itaque
cum spm deposuerat necessarium carnifices non potuerunt os sua eius suffringere
sicut monstrorũ ferebat. sed tantũ m odo latus eius perforauerunt sic in tegrũ corpus pati¬
bulo detractuẽ & sepulchro diligenter inclusum quȩ omna id circo facta sunt nel aesu ac
deminutũ corpus adresurgendũ in habile red der&. Illa quoq precipua fuit causa
curds̃ crucẽm aluerit quod illa ex altarieũ fuit necesse omnibusq gentibus passio¬

Expanded text:
is qui humilis aduenerat, ut humilibus et infimis opem ferret et omnibus spem salutis ostenderet, eo genere adficiendus fuit quo humiles et infimi solent, ne quis esset omnino qui eum non posset imitari. deinde, ut integrum corpus eius consernaretnr, quem die tertio resurgere ab inferis oportebat. nec hoc enim cuiquam ignorandum est, quod ipse ante de sua passione praedicans etiam id notum fecerit habere se potestatem cum uellet deponendi spiritum et resumendi. subfixus itaque quia spiritum deposuerat, necessarium carnifices non putauerunt ossa eius suffringere, sicut mos eorum ferebat, sed tantummodo latus eius perforauerunt. sic integrum corpus patibulo detractum est et sepulchro diligenter inclusum. quae omnia idcirco facta sunt, ne laesum ac deminutum corpus ad resurgendum inhabile redderetur. illa quoque praecipua fuit causa cur deus crucem maluerit, quod illa exaltari eum fuit necesse omnibusque gentibus passio
Abbreviated transcription (Latin):
primereconatus est & socrates cẽ circa sc adiduum daemona loquebatur qui puero sibi ad¬
hȩsiss& . Cuius nutu & arbitrio suauitare geretur. magorum quoq: arsomnis ac potentia
horũ ad spirationibus conscar. A quibus inuocatiuisus hominum praestigus obcecanti¬
bus fallunt ut non uideant caq sunt & uidereseputent illa quae non sunt hiut di¬
cosp̃s contaminati ac perditi per omnem terrã uagantur : & solatium perditionis suae
perdendis hominibus operantur. Itaque om̃a insidus fraudibus dolis erroribus
complent : adherentium singulis hominibus & omnis ostiatim domos occupant : ac sibi

Expanded text:
primere conatus est et Socrates esse circa se adsiduum daemona loquebatur, qui puero sibi adhaesisset, cuius nutu et arbitrio sua uita regeretur. ma.gorum quoque ars omnis ac potentia horum adspirationibus constat, a quibus inuoca-ti uisus hominum praestigiis obcaecantibus fallunt, ut non uideant ea quae sunt et uidere se putent illa quae non sunt. hi ut dico spiritus contaminati ac perditi per omnem terram uagantur et in solacium perditionis suae perdendis hominibus operantur. itaque omnia insidiis fra.udibus dolis erroribus conplent: adhaerent enim singulis hominibus et omnes ostiatim domos occupant ac sibi
Abbreviated transcription (Latin):
nostra corpora ex his quat tuor elementis constituta eẽ diait adq̃ habere. namquẽ aliquid
ignis aliquid aeris. aliquid aquam. aliquid terre & neq ignem eẽ neq aerem
neq: aquã neq terram : quae quidem salsa non sunt. nam terrae ratio in carne est
umoris in sanguine deris inspũ Ignis incalore uitali sed neq sanguis a corpore secer¬
i potest sicut umor a terra neq caloruitalis aspũ sicut ignis abaere: adõ rerũom¬
nium duo sola repperiuntur elementa : quorũ omnis ratio in nr̃i corporis fictione
condusa est. Exrebusergo diuersis a crepugnantibus homo factus ese sicut ipsemundus
exluce actenebris exuita & morte quae duo interse pugnare i homine praccepit
Vt si anima superauit quacoritur exeo sit in mortalis & inperpetua luce uersetur
Siautẽ corpus uicerit animam ditioniq subieterit si inte nebris sempiternis & in

Expanded text:
nostra, corpora ei his quattuor elementis constituta. esse dixit a deo: habere namque in se aliquid nostra, corpora ei his quattuor elementis constituta. esse dixit a deo: habere namque in se aliquid ignis, aliquid aeris, aliquid aquae, aliquid terrae, et neque ignem esse neque aerem neque aquam neque terram. quae quidem falsa non sunt: nam terrae ratio in carne est,. umoris in sanguine, aeris in spiritu, ignis in calore uitali. sed neque sanguis a corpore secerni potest sicut umor a terra neque calor uitalis a spiritu sicut ignis ab aere: adeo rerum omnium duo sola reperiuntur elementa, quorum omnis ratio in nostri corporis fictione conclusa est. ex rebus ergo diuersis ac repugnantibus homo factus est sicut ipse mundus ex luce ac tenebris, ex uita et morte: quae duo inter se pugnare in homine praecepit, ut si anima superauerit quae oritur ex deo, sit inmortalis et in perpetua luce uersetur, si autem corpus uicerit animam dicionique subiecerit, sit in tenebris sempiternis et in
Abbreviated transcription (Latin):
minis effigiem ut duo interse permiaxti sexus propagare sobolem possent & omnenter¬
ram multitudine opplere. In ipsius autem hominis finctione illarũ duarum materiarũ
quas interse diximus eẽ contraria s ignis & aquaȩ. Conclusit ꝑfecitq rationem: ficto enim
corpore spirauit ei animam deuitali fonte sp̃s sui qui est peremus ut ipsius mundi ex contra¬
rus constantis elementis similitu dinẽ gerer&. Constat enim ex anima & corpore. Idest qua¬
si excȩlo & terra quando quidem anima quauiuimus uelut ecaelooritur adõ corpus eterra
cuius elimo diximus cẽformatum Empedoclesq nescias utrumne bi terpo&as an interphuiloso¬
phos numeres quia dererũ natura uersib: scripsit Vt apud romanos iucretius & uarro quat¬
tuor edementa constitut. Ignem. aerem aquam terrã fortasse trismegisum secutus qui

Expanded text:
minis effigiem, ut duo inter se permisti sexus propagare sobolem possent, et omnem terminis effigiem, ut duo inter se permisti sexus propagare sobolem possent, et omnem terram multitudine opplere. In ipsius autem hominis fictione illarum duarum materiarum, quas inter se diximus esse contrarias, ignis et aquae, conclusit perfecitque rationem. Ficto enim corpore, spiravit ei animam de vitali fonte spiritus sui, qui est perennis, ut ipsius mundi ex contrariis constantis elementis similitudinem gereret. Constat enim ex anima et corpore, id est, quasi e coelo et terra: quandoqucuius e limo diximus esse formatum. Empedocles, quem nescias utrumne inter poetas an inter philosophos numeres, quia de rerum natura uersibus scripsit ut aput Romanos Lucretius et Varro, quattuor elementa constituit, ignem aerem aquam terram, fortasse Trismegistum secutus, qui
Abbreviated transcription (Latin):
uerba subieci animal hoc prouidum sagax multiplex acutum memor plenum
rationis & consilu quẽ uocamus hominem precdara quadam conditione generatum ẽẽ
a supremo dosolum. est enimex toc animantium generibus atq naturis particepsra¬
tons e& cogitationis cumcetera sint omã expertiã. Vlides nehominem quamuis longo
auertatis notitia remotũ : tamenqm̃ imaginem sapientae tuebatur hitellexisse. non
nisi adõ hominemigenerari : sed tamen diumis opus est testimonus neminus humanasus¬
RΕDCΙΠΑΝTΩΝTEΝΕ ΗCBIΟtΟrΟ. Eadem scã e lit terȩ continent. Ds ergo ueripa¬
tris officio functus est ipse corpus effinxit ipse animam qua spiramus infudit illius e st
totum quicquid sumus quomodo id effecerit sinos oporter& scire docuiss& sicut docuit c&era
qua e cognitionem nobis & pristinierroris & ueri luminis at tulerunt. Cumergo matrem
primum adsimilitudinẽ suam finxiss& . tum &iam feminam configurauit ad ipsius ho

Expanded text:
uerba. subieci. animal hoc prouidum sagax multiplex acutum memor plenum ra.tionis et consilii, quem uocamus hominem, praeclara quadam condicione generatum esse a supremo deo. solum est enim ex tot animantium generibus atque naturis particeps rationis et cogitationis, cum cetera sint omnia expertia. uidesne hominem quamuis longe a ueritatis notitia remotum tamen, quoniam imaginem sapientiae tuebatur, intellexisse non nisi a deo hominem potuisse generari? sed tamen diuinis opus est testimoniis, ne minus humana sufενέτης βιότοιο. eadem sanctae litterae continent. deus ergo ueri patris officio functus est, ipse corpus effinxit, ipse animam qua spiramus infudit, illius est totum quidquid sumus. quomodo id fecerit si nos oporteret scire, docuisset, sicut docuit cetera quae cognitionem nobis et pristini erroris et ueri luminis adtulerunt. Cum ergo marem primum ad similitudinem suam finxisset, tum etiam feminam configurauit ad ipsius ho
Abbreviated transcription (Latin):
a qua& polenta ut uitam possetolerari. Quio dit uxorem huic enumȩrantur
caelibatus bona habenti amalos liberos orbitas redigatur aduersus impios Nul

Expanded text:
a et polenta uitam posse tolerari. qui odit uxorem, huic enumerantur caelibatus bona, habenti malos liberos orbitas praedicatur, aduersus paren
Abbreviated transcription (Latin):
co in sacriseĩ obuolutã ueã forãponi Reliquit ergo posteris faunus qq̃ non parũ
erroris quẽ tam̃ prudentes quiq ꝑspiciunt. Nam luc ilius eoꝵ stulticiã quisi¬
mulacra deos putant eẽ derid& his uersib: terricolas lamias fauni quaspõ piluq
instituere tremit has hic omnia ponit. ut puer iinfantescredunt signa omnia
aena uiuere & eẽ homines sicistiomã fictauera putant credunt signis corineẽ
inaenis ꝑgula pictorum uerinihil omnia ficta. Poeta quidẽ stultos homines

Expanded text:
co in sacris eius obuolutam uini amphoram poni. reliquit ergo posteris Faunus quoque non parum erroris, quem tamen prudentes quique perspiciunt. nam Lucilius eorum stultitiam, qui simulacra deos putant esse, deridet his uersibus: terriculas Lamias, Fauni quas Pompiliique instituere Numae, tremit has, hic omnia ponit. ut pueri infantes credunt signa omnia aena uiuere et esse homines, sic isti omnia ficta uera putant, credunt signis cor inesse in aenis. pergula pictorum, ueri nihil, omnia ficta! poeta quidem stultos homines
Abbreviated transcription (Latin):
nec ꝑ seueranti amuanã esse. necipsã patientiã sinedõ cruciatus tantos posse superare Latro¬
nes & robusti corporis uiri eius modilacerationes ꝑferre nonqueunt &xdamant & gemitus ediont
Vincuntur enĩ dolore qr de est illis in spirata patientia Nr̃i aũt ut deuris taceã pueri&ia
uerculȩ tortoressuos taciti uincunt & & primere illis gemitũ necignis potes. eant romiani

Expanded text:
rum nec perseuerantiam morientium uanam esse nec ipsam patientiam sine deo cruciatus tantos posse superare. latrorum nec perseuerantiam morientium uanam esse nec ipsam patientiam sine deo cruciatus tantos posse superare. latrones et robusti corporis uiri eiusmodi lacerationes perferre non queunt, exclamant et gemitus edunt, uincuntur enim dolore, quia deest illis inspirata patientia: nostri autem, ut de uiris taceam, pueri et mulierculae tortores suos taciti uincunt et exprimere illis gemitum nec ignis potest. eant Romani
Abbreviated transcription (Latin):
uotionem aiore pecatienim conscientia & m&us poenere ligiosiorem facit & sem ꝑmulto fir¬
miorest fides quam reponit paenitentia. Siergo ipsicum deos sibi arbitrantur iratos tam̃donis
& sacrificus &odoribus placarieos credunt. quidesttandem curdm̃ nr̃m tã inmitem tã in pla¬
cabilem putent ut uideatur his lam cbristianus esse non posse qui diis eorũ coactus inuitusq
libarit. Nisi forte cõtaminatos semelputant animũ trans laturos ut suas ponte lã facere inci
quos ae terna paenarum in signia & in pressasiis ceribus suis notas gest& Ita fitut data diuini¬
tus pace qui fuerint uniuersi redeant & alius ꝓptermiraculum uirtutis nouus populus ae¬
cedat namcum uideat uulgus dilacerarihomines uariis torm̃torũ generibus & interfati¬
gatos carnifices inuitã tenere patientiam & istimant id quodres est necc sensũ tãmultorũ

Expanded text:
uotione maiore. peccati enim conscientia et metus poenae religiosiorem facit et semper multo firuotione maiore. peccati enim conscientia et metus poenae religiosiorem facit et semper multo firmior est fides quam reponit paenitentia. si ergo ipsi cum deos sibi arbitrantur iratos, tamen donis et sacrificiis et odoribus placari eos credunt, quid est tandem cur deum nostrum tam inmitem, tam inplacabilem putent, ut uideatur is iam Christianus esse non posse qui diis eorum coactus inuitusque libarit? nisi forte contaminatos semel putant animum translaturos, ut sua sponte iam facere inciquos aeterna poenarum insignia et inpressas uisceribus suis notas gestet? ita fit ut data diuinitus pace et qui fugerunt uniuersi redeant et alius propter miraculum uirtutis nouus populus accedat. nam cum uideat uulgus dilacerari homines uariis tormentorum generibus et inter fatigatos carnifices inuictam tenere patientiam, existimant, id quod res est, nec consensum tam multo
Abbreviated transcription (Latin):
tȩ essenon possunt si un a prouincia unanatio prudentiacer& c&eras omnis habere htellegentiã
reti necesseest. Cũ uero abortusolis usque ado ccasũ l&x diuina suscepta sit : & omnis sexus omnis e tas
&gens & regio unis ac paribus animis dõ seruiat eadem sit ubi que patientia idem c̃tẽptus mortis
intellegere debuerant aliquid in eare esse rationis quod non sine causaus que admortẽ defendat᷑¬
aliquid fundamenti acsoliditatis quode ãreligionẽ non tantũ iniuriis & ueatione non soluat
sed augeat semper & faciat firmiorem᷑ nam & hocquoque illorũ malitia conuinctur que¬
uertis sese funditus religionẽ dĩopinantur. Si homines bi quin auerint cũ & dõ satis facere liceat
& nullus sit tãmalus dĩ cultor quindata facultate ad placandũ dm̃ reuertatur & quidem de¬

Expanded text:
tae esse non possunt. Si una provincia, una natio prudentia caret, caeteras omnes habere intelligentiam tae esse non possunt. Si una provincia, una natio prudentia caret, caeteras omnes habere intelligentiam recti necesse est. Cum vero ab ortu solis usque ad occasum lex divina suscepta sit, et omnis sexus, omnis aetas et gens, et regio unis ac paribus animis Deo serviant, eadem sit ubique patientia, idem contemptus mortis; intelligere debuerant aliquid in ea re esse rationis, quod non sine causa usque ad mortem defendataliquid fundamenti ac soliditatis quod eam religionem non tantum iniuriis et uexatione non soluat, sed augeat semper et faciat firmiorem. nam et in hoc quoque illorum malitia conuincitur, quod euertisse se funditus religionem dei opinantur, si homines inquinauerint, cum et deo satisfacere liceat et nullus sit tam malus dei cultor quin data facultate ad placandum deum reuertatur et quidem de
Abbreviated transcription (Latin):
uero ne in ipsa quidem ꝑ cutioneminuatur. qm̃ pecare homines & inquinari sacrificio possunt
a uerti aũt nom possunt adõ ual&eni uisuaueritas quisẽ tamen tam excors tamqu e çecus quinui¬
deat inutra sit partesapientia Sed illimalitia & furorecȩcantur neuideant stultosq esse arbi¬
trantur quod cũ habeant in potestate supplici auitare cruci aritamen & emori malunt cũ possint
& eoipso ꝑuidere non es sestultiti am. in quanta hominũ milia ꝑ orbemtotũ una & parimente consen¬
tiant sieñi feminȩ sexus infirmitate labuntur nam in terdum istimuli ebrem aut anilẽ super¬
stitionem uocant. uiricerte sapiuit si pueri si ad ulescentes in prouidisunt peretatem
maturi certe acsenes habent stabile iudicium. siun aciuitas desipit c&erȩutique inume rabiles stul¬

Expanded text:
vero, ne in ipsa quidem persecutione minuatur quoniam peccare homines, et inquinari sacrificio possunt, vero, ne in ipsa quidem persecutione minuatur quoniam peccare homines, et inquinari sacrificio possunt, averti autem non possunt a Deo; valet enim vi sua veritas; quis est tandem tam excors tamque caecus, qui non videat in utra sit parte sapientia? Sed illi malitia et furore caecantur, ne videant; stultosque arbitrantur esse, qui cum habeant in sua potestate supplicia vitare, cruciari tamen et emori malunt; cum possint ex eo ipso pervidere non esse stultitiam, in quam tanta hominum millia per orbem totum una et pari mente consentiant. Si enim foeminae sexus infirmitate labuntur nam interdum isti muliebrem aut anilem superstitionem vocant, viri certe sapiunt. Si pueri, si adolescentes improvidi sunt per aetatem, maturi certe ac senes habent stabile judicium. Si una civitas desipit, caeterae utique innumerabiles stul
Abbreviated transcription (Latin):
malit. Ille quidem ut is qui contraiustitiam disserebat. hoc sensit malles apientẽ malũ esse cumbona
xistimatione quambonũ cũ mala dnobis aut̃ ab sit haec amentia ut falsum uero anteponamus anbo
ninri qualitas x populi pendebit erroribus quam & conscentia nr̃a & iudiciodĩ aut aliquanos felicitas
in lici&um quam ut non potius uerambonitatem cũ omnimalo quãfalsam cũ omni ꝓsperitate malim
suasi habeat regnareges suas diuitias diuites udoquitur plautus suamuero prudentiã prudentes relon¬
quant nobis stultitiam nram quam uele hoc appar& essesapientiam qua eam nobis inuident: quisenĩ
stulto inuidiat nisi qui ipse sit stultissimus. illi aũt non sunt adõstulti ut stultis inuideant sed exeo quod
accurate quod sollicte ꝑ sequuntur stultos nonesse concedunt . Curenim tam crudeliter seuiant
nisi quiam &unt neindies inualescente iustitia cum duissuis nanosos appellauit quod do loribusturis

Expanded text:
malit, ille quidem ut is qui contra iustitiam disserebat, hoc sensit, malle sapientem malum esse cum bona existimatione quam bonum cum mala. a nobis autem absit haec amentia, ut falsum uero anteponamus. an boni nostri qualitas ex populi pendebit erroribus quam ex conscientia nostra et iudicio dei? aut aliqua nos felicitas inliciet umquam, ut non potius ueram bonitatem cum omni malo quam falsam cum omni prosperitate malimus? sua sibi habeant regna reges, suas diuitias diuites, ut loquitur Plautus, suam uero prudentiam prudentes: relinquant nobis stultitiam nostram, quam uel ex hoc apparet esse sapientiam quod eam nobis inuident. quis enim stulto inuideat nisi qui ipse sit stultissimus? illi autem non sunt adeo stulti ut stultis inuideant, sed ex eo quod accurate, quod sollicite persecuntur, stultos non esse concedunt. cur enim tam crudeliter saeuiant nisi quia metuunt, ne in dies inualescente iustitia cum diis suis cariosis relinquantur? si ergo
Abbreviated transcription (Latin):
omnes opes omnes denique copieonferantur. Virdenique optimus omnium &istimatione
& dignissimus omnifortuna iudic&ur. Quis tandem erit tamdemens qui dubit&
utrim seesse malit ꝓfecto quasi diuinar& quae nobis mala & quo modo euentura essent ꝓpt̃
iustitiam hoc posuit &emplum haecenim populus nt̃ patitur omnia errantiũ prauitate
Eccein eo est errore ciuitas uel potius orbis ipsetotus ut bonos &iustos uiros tam quã impios ꝑsequat᷑

Expanded text:
omnes opes, omnes denique copiae conferantur; vir denique optimus omnium existimatione, omnes opes, omnes denique copiae conferantur; vir denique optimus omnium existimatione, et dignissimus omni fortuna judicetur: quis tandem erit tam demens, qui dubitet utrum se esse malit. » Profecto quasi divinaret, quae nobis mala, et quomodo eventura essent propter justitiam, hoc posuit exemplum. Haec enim populus noster patitur omnia, errantium pravitate. Ecce in eo est errore civitas, vel potius orbis ipse totus, ut bonos et justos viros, tamquam malos et impios,
Abbreviated transcription (Latin):
quidlaceratis quid ad fligitis non inuidemus sapientiȩ urae hancstultitiã malumus hanc
amplatimur hoc nobis credimus &pedire utuosdiligamus & in uosipsos quio distis omnia con¬
feramus Estapud a ceronem non ab horrens a uero locus in eadis putatione quaȩ hab&us
afurio contrauis titiam. Quȩro inquit siduosint quorũ alter obtimusuir a quissimul
summaiustitia singulari fide alter in signiscelere & audacia & simeo sit erroreciui¬
tas utbonũ illum uirũ sceleratũ facinero sũ nefarium put&. Contra aũt qui sit in ꝓpbissimus
&x istim&esse summ aꝓbitate acfide proque hac opinione omnium cuium bonus ille uiru&et᷑
rapiatur manus eidenique auferantur effodiantur oculi damn&ur uinaatur uratur
& termin&ur egeat postremo iure &iam optimo omnibus miserrimus eẽ uideatur. contra
autem ille laud &ur colatur ab omnibus diligatur omnes ad eũ honores omnia imperia

Expanded text:
quid laceratis? quid adfligitis? non inuidemus sapientiae uestrae: hanc stultitiam malumus, hanc quid laceratis? quid adfligitis? non inuidemus sapientiae uestrae: hanc stultitiam malumus, hanc amplectimur, hoc nobis credimus expedire, ut uos diligamus et in uos ipsos qui odistis omnia conferamus. est apud Ciceronem non abhorrens a uero locus in ea disputatione quae habetur a Furio contra iustitiam. quaero inquit, si duo sint, quorum alter. optimus uir, aequissimus, summa iustitia, singulari fide, alter insigni scelere et audacia, et si in eo sit errore ciuitas, ut bonum illum uirum sceleratum facinerosum nefarium putet, contra autem eum qui sit inprobis simus, elxistimet esse summa probitate ac fide, proque hac opinione omnium ciuium bonus ille uir uexetur rapiatur, manus ei denique auferantur, effodiantur oculi, damnetur uinciatur uratur exterminetur egeat, postremo iure etiam optimo omnibus miserrimus esse uideatur, contra autem ille inprobus laudetur colatur, ab omni
Abbreviated transcription (Latin):
oporter& eosqui secultores dĩ confiterentur. quid his facias quiius uocant carnificina su&e¬
rumtyr annorum aduersus in nocentes rabidae saeiuientiũ &cũ sint iniustitiae crudelitatisq
doctores set amen acprudentes uideriuolunt. Caeu & heb&es & rerui & ueritatis ignari
adõ neuobis. õperditaementes inuisaiusatia est ut eã sũmis sceleribus adȩ qu&is adõ ne
apuduos perit in nocentia. Vt nemorte quidẽ simplici dignã iudic&is sed supraomĩa
facinora habeatur nullũ facinus admittere pectusq purũ abomne sceleris conta¬
gione prestare & qm̃ comuniter cum deorũ cultoribus loquimur. lice at ꝑuos
benefacere uobiscum. haecesteni lexnrã hocopus hȩc religio siuobis sapientes uide¬
mur imi tomini sistulti contemnite. aut &iam rid&e silib&. Vobis eñĩ stultitia nr̃a prodest

Expanded text:
oporteret eos qui se cultores dei confiterentur. Quid iis facias qui ius uocant carnificinas ueteoporteret eos qui se cultores dei confiterentur. Quid iis facias qui ius uocant carnificinas ueterum tyrannorum aduersus innocentes rabide saeuientium? et cum sint iniustitiae crudelitatisque doctores, iustos se tamen ac prudentes uideri uolunt, caeci et hebetes et rerum et ueritatis ignari. adeone uobis, o perditae mentes, inuisa iustitia est, ut eam summis sceleribus adaequetis? adeone. aput uos perit innocentia, ut ne morte quidem simplici dignam iudicetis, sed supra omnia facinora habeatur nullum facinus admittere pectusque parum ab omni sceleris contagione praestare? et quoniam communiter cum deorum cultoribus loquimur, liceat per uos bene facere uobiscum: haec est enim lex nostra, hoc opus, haec religio. si uobis sapientes uidemur, imitamini, si stulti, contemnite aut etiam ridete, si libet: nobis enim stultitia nostra prodest.
Abbreviated transcription (Latin):
qui perbienniũ magna uirtute restiterat: postremocedere uisus ess& Contendunt
igitur ut iuincant. & e quisitos dolores corporibus inmitunt. & nibi laliud euitant
quã ut ne torti moriantur. quasi ueromors tantũ modo beatos faciat. ac non &iãtor¬
menta quanto fuerint grauiora tantom aiorẽ uirtutis glori ãpariant. Illi aut̃ ꝑtinac
stultitia iubent curam tortis diligenter adhiberi ut ad alios cruciatus menbrarenouent᷑
& par&ur nouus sanguis ad poenã Quid tampium tam beneficũ tãhumanũ fieri potest non
curassent tam sollicite quosamarent. haec est deorũ disciplina adhȩco peracultores erudiunt
haec sacra desiderant. quin&iam sceleratis simi homicide contrarios iuraimpia condidert̃
nam & constitutiones sacrilege & disputationes iuris peritorũ leguntur iniustȩ Domitius de
officio proconsulis lib .uII. rescribta prinapum nefaria collegit. Vt docer& quibus poenis adfici

Expanded text:
qui per biennium magna virtute restiterat, pqui per biennium magna virtute restiterat, pigitur ut uincant et exquisitos dolores corporibus inmittunt et nihil aliut deuitant quam ut ne torti moriantur: quasi uero mors tantummodo beatos faciat ac non etiam tormenta quanto fuerint grauiora, tanto maiorem uirtutis gloriam pariant. illi autem pertinaci stultitia iubent curam tortis diligenter adhiberi, ut ad alios cruciatus membra renouentur et reparetur nouus sanguis ad poenam. quid tam pium, tam beneficum, tam humanum fieri potest? non curassent tam sollicite quos amarent. haec est deorum disciplina, ad haec opera cultores suos erudiunt, haec sacra desiderant. quin etiam sceleratissimi homicidae contra pios iura inpia condiderunt: nam et constitutiones sacrilegae et disputationes iuris peritorum leguntur iniustae. Domitius de officio proconsulis libro septimo rescripta principum nefaria collegit, ut doceret quibus poenis adfici
Abbreviated transcription (Latin):
pariter conuenticulo concremauit. sed hicquanto sȩuior tanto dementior iuenitur
illud uero pessimũ genus est cuidem̃tiae species falsablanditur. Illegrauior ille seuior
est carnifa quineminẽ statuit occidere. Itaq: dici non potest huius modi iudices
quanta & quam grauia torm̃torũ genera & cogita uerunt ut ad effectũ ꝓpositi sui per¬
uenirent. hec autem non tantũ ideo faciunt ut gloriari possint nullũ s e b nocentium
penisse. Nam &ipse audiui aliquos gloriantes quod ad ministratio suai hacpar¬
tefuerit heruenta sed & inuidie causa neaut ipsi uincantur autilli uirtutis suagloriã
consequantur. Itaque in excogitandis poenarum generibus nihi laliud quã uictoriã co¬
gitant sciunt enim certamen esse illud &pugnam. Vidiego in bythynia praesidem
gaudio mirabiliter elatum tamquã barbarorion gentẽ aliquã sub egiss& qđ unus

Expanded text:
pariter conventiculo concremavit. Sed hic quanto saevior, tanto clementior invenitur. pariter conventiculo concremavit. Sed hic quanto saevior, tanto clementior invenitur. Illud vero pessimum genus est, cui clementiae species falsa blanditur: ille gravior, ille saevior est carnifex, qui neminem statuit occidere. Itaque dici non potest, hujusmodi judices quanta et quam gravia tormentorum genera excogitaverint, ut ad effectum propositi sui pervenirent. Haec autem non tantum ideo faciunt, ut gloriari possint, nullum se innocentium peremisse nam et ipse audivi aliquos gloriantes, quod administratio sua in hac parte fuerit incruenta, sed et invidiae causa; ne aut ipsi vincantur, aut illi virtutis suae gloriam consequantur. Itaque in excogitandis poenarum generibus, nihil aliud quam victoriam cogitant. Sciunt enim certamen esse illud, et pugnam. Vidi ego in Bythynia praesidem gaudio mirabiliter elatum, tamquam barbarorum gentem aliquam subegisset; quod unus,
Abbreviated transcription (Latin):
niant quaenam illa feritas quȩ rabies quae in sania est. Lucem uiuis t̃rãmortuis
deniegasse. Dicoigit᷑ nihil eẽ miserius his hominibus quos ministros furoris alieni
quos satellites impiae iussionis necessitas aut inuenit aut fecit. Non enim honor
ille dut prouectio dignitatis fuit sed hominis dam natio ad carni ficinad ei uero
ad oenam sepi ternam. Quae aut̃ ꝑ totũ orbem singuli cesserint enarrare in possi¬
bileest. Quis enim uoluminum Numerus capi& tam infinita tam uaria genera
crudelitatis Acepta enĩ potestate ꝓsuis pioribus quis que seuuit. Alii premiatimiditate
plus ausi sunt quam iubebantur aliisuo ꝓprio aduersum iustas edio quidamnatur alim¬
tis feritate non nulli ut placerent. & hocofficiouiam sibi ad altioram unirent aliqui
adoccidendũ praecipites &titerunt sicut unus in frygia quiuniuersũ populũ cumi pso

Expanded text:
niant. quaenam illa feritas, quae rabies, quae insania est lucem uiuis, terram mortuis niant. quaenam illa feritas, quae rabies, quae insania est lucem uiuis, terram mortuis denegasse? dico igitur nihil esse miserius iis hominibus quos ministros furoris alieni, quos satellites inpiae iussionis necessitas aut inuenit aut fecit. non enim honor ille aut prouectio dignitatis fuit, sed hominis damnatio ad carnificinam, dei uero ad poenam sempiternam. quae autem per totum orbem singuli gesserint, enarrare inpossibile est. quis enim uoluminum numerus capiet tam infinita, tam uaria genera crudelitatis V accepta enim potestate pro suis moribus quisque saeuiuit. alii prae nimia timiditate plus ausi sunt quam iubebantur, alii suo proprio aduersus iustos odio, quidam naturali mentis feritate, nad occidendum praecipites extiterunt, sicut unus in Phrygia, qui universum populum cum ipso
Abbreviated transcription (Latin):
animus corpori Aspernantur itaque corporabeluarum quibus sunt ipsi seiuores. sibiq adeo
placent quod homines natisint quorũ ni hil nisilima menta. & sumã sigurã gerunt. naquis
caucasus quae india quae hircania tainmanes tã sanguinarias umquã bestias aluit. Qm̃fera¬
rũ omniũ rabies usq ad uentris saci& atẽ furit fame sed ata protinus conquiescit illa illa ẽ uera
bestia cuius una iussione funditur. a terubi quecruor crudelis ubiq luctus. Vbiq pauor & plu¬
rima mortis imago nemo huius tantae beluae inmanitatem potest promerito describere
quaeuno loco recubans tamen ꝑtotũ orbem ferreis dentibus saeuit. & non tantũ artus homi¬
num dissipat. sed & ossa ipsa cominuit & in cineres furit nequȩ ext& sepulturae locus. qua¬
si uero id ad fectent quidm̃ confitent᷑ ut ad eorũ sepulc hraueniat᷑ Ac non ut ipsi ad dm̃ ꝑue¬

Expanded text:
animus corpore. » Aspernantur itaque corpora belluarum, quibus sunt ipsi saeviores; sibique adeo animus corpore. » Aspernantur itaque corpora belluarum, quibus sunt ipsi saeviores; sibique adeo placent, quod hoCaucasus, quae India, quae Hyrcania tam inmanes, tam sanguinarias umquam bestias aluit? quoniam ferarum omnium rabies usque ad uentris satietatem furit fameque sedata protinus conquiescit. ilia, illa est uera bestia, cuius una iussione funditur ater ubique cruor: crudelis ubique luctus, ubique pauor et plurima mortis imago. nemo huius tantae beluae inmanitatem potest pro merito describere, quae uno loco recubans tamen per totum orbem ferreis dentibus saeuit et non tantum artus hominum dissipat, sed et ossa ipsa comminuit et in cineres furit, ne quis extet sepulturae locus: quasi uero id adfectent qui deum confitentur; ut ad eorum sepulchra ueniatur, ac non ut ipsi ad deum ue
Abbreviated transcription (Latin):
&iam hitheatris atquecantantur ut sintomnibus notiora Cossunt ne in terbaec iustiesse homi¬
nes qui &iam sinatura s int boni ab ipsis tamendiis erudiantur adiustitiam. Ad placandũ
enim dm̃ quẽ colas his rebus opusẽ quibus illũ gaudere acdeletari scias sicfit ut uitã colen
tium ds̃ ꝓqualitate nominis sui form& qm̃ religiosissimus ẽ cultus imitari. hisigturbo¬
minibus quideorũ suorũ moribus congruunt quia grauis ẽ & aceruaiustitiae : eandem
impi&atẽ suã quabi c&eris rebusutuntur aduersus iustos uiolenter &ercent Nec hime¬
rito aꝓf&is bestiae nominantur. Predare itaq m̃ tullius &em̃ sinemoest inquit quine¬
morimalit quã conuerti in aliquã figurã bestiae : quãuis hominis mentẽ habiturus quanto ẽ mise¬
rius in hominis figura animo esse efferato. Mihi quidem tanto uid &ur quanto prestabiliorẽ

Expanded text:
etiam in theatris, atque cantantur, ut sint omnibus notiora? Possuntne inter haec justi esse homietiam in theatris, atque cantantur, ut sint omnibus notiora? Possuntne inter haec justi esse homines, qui, etiamsi natura sint boni, ab ipsis tamen diis erudiantur ad injustitiam? Ad placandum enim Deum quem colas, iis rebus opus est, quibus illum gaudere ac deletium deus pro qualitate numinis sui formet, quoniam religiosissimus est cultus imitari. iis igitur hominibus qui deorum suorum moribus congruunt. quia grauis est et acerba iustitia, eandem inpietatem suam qua in ceteris rebus utuntur, aduersus iustos uiolenter exercent, nec inmerito a prophetis bestiae nominantur. praeclare itaque M. Tullius: etenim si nemo est inquit quin emori malit quam conuerti in aliquam figuram bestiae, quamuis hominis mentem sit habiturus, quanto erius in hominis figura animo esse efferato? Mihi quidem tanto videtur, quanto praestabilior est
Abbreviated transcription (Latin):
ii sũma fide. Atque in nocentiatamen quia deos colunt quorũ ritus impios ac ꝓfanos ds̃
uerus odio hab& aiustitia & anomine uerae pi&atis alieni sunt Necest difficiledocere cur
deorum cultores boni & iusti esse non possint. quomodo enĩ sanguine abstinebt̃ quicolunt
oruentos deos martematq: bellonam quomodo aut parentibus parcent qui & pulsorẽ patris
siu iouem autnatis & sein fantibus quis aturnũ q uomodo pudicitiã tuebutur qui colunt
deam nudam & adulterã & quasi apud deos prostitutam. quomodo serapinis & fraudibus
abstinebunt quimer curi furta nouerunt . docentis non fraudis essed ecipere sed astutiaȩ
quomodo libid inesco ercebunt : qui iouem herculem liberũ apolliñe c&erosq uenerant᷑
quorũ ad ulteria & stuprabimares & feminas non tantũ doctis nota sunt sed & primunt᷑

Expanded text:
in summa fide atque innocentia, tamen quia deos colunt, quorum ritus impios ac profanos Deus in summa fide atque innocentia, tamen quia deos colunt, quorum ritus impios ac profanos Deus verus odio habet, a justitia, et a nomine verae pietatis alieni sunt. Nec est difficile docere, cur deorum cultores boni et justi esse non possint. Quomodo enim sanguine abstinebunt qui colunt cruentos deos, Martem atque Bellonam? quomodo aut parentibus parcent, qui expulsorem patris sui Jovem; aut natis ex se infantibus, qui Saturnum? quomodo pudicitiam tuebuntur, qui colunt deam nudam et adulteram, et quasi apud deos prostitutam? Quomodo se a rapinis et fraudibus abstinebunt, qui Mercurii furta noverunt, docentis non fraudis esse decipere, sed astutiae? quomodo libidines coercebunt, qui Jovem, Herculem, Liberum, Apollinem, caeterosque venerantur quorum adulteria, et stupra in mares et foeminas, non tantum doctis nota sunt, sed exprimuntur
Abbreviated transcription (Latin):
fiant impi quanto enim religiosis terrenis istis simulacris inseruiunt. Tanto magis scde¬
rati aduersus nomendiuinitatis &x istunt. Itaque promerito impi&atis sue grauiori¬
busmalis scepeuexantur. Quorũ causam qr nesciunt fortunȩ culpaomnis ad scribitur
& locũ inuenit epicuri filo sofia. Nibilad deos ꝑtinere cens&is necgratia eos canginecira
moueri qr & condemptores eorum scepeuideant beatos & cultores scepe miseros quodeo fit
quiacũ religiosi uideantur &natura bon a nibil tale creduntur mereri quales sepepatiunt
Consolantur secamen accusatione fortunae nec sentiunt . qđ siess& ulla cultoribus siuis nũ quã
nocer& merito igitur huius modipi& atẽ poena consequitur & offensa diuinitas scelere
hominum praue religiosorum graui eos infortunio maccat quilic& scis moribus uiuant

Expanded text:
fiunt impii! Quanto enim religiosus terrenis istis simulacris inserviunt, tanto magis scelefiunt impii! Quanto enim religiosus terrenis istis simulacris inserviunt, tanto magis scelerati adversus nomen verae divinitatis existunt. Itaque pro merito impietatis suae gravioribus malis saepe vexantur, quorum causam quia nesciunt, fortunae culpa omnis adscribitur: et locum invenit Epicuri philosophia, nihil ad deos pertinere censentis; nec gratia eos tangi, nec ira moveri, quia et contemptores eorum saepe videant beatos, et cultores saepe miseros. Quod eo fit; quia cum religiosi videantur, et natura boni, nihil tale creduntur mereri, quale saepe patiuntur. Consolantur se tamen accusatione fortunae; nec sentiunt quod si esset ulla, cultoribus suis nunquam noceret. Merito igitur hujusmodi pietatem poena consequitur, et offensa divinitas scelere hominum prave religiosorum gravi eos infortunio mactat; qui licet sanctis moribus vivant,
Abbreviated transcription (Latin):
quid quod bonus aeneas haut aspernanda precantis trucidaui ita adiuratus enĩ pereundẽ pa¬
trem &spes surgentes iuli nequaquã peperat furtis accensus &ira quisquã neigitur hunc
put& aliquid in seuirtutis habuisse qui & furore tam quamstipula &arserit & manũ patris
perquem rogabatur oblitus iram frenare non quiuerit. Nullo igitur modo pius quiñ tandũ
non repugnantes sed &iam prietantis int̃emit. dec& hic aliquis quaeergo autubi aut qualis est
pi&as nimirũ apudeos quibellanes ciunt qui concordiam cumomni ui seruant amiasint
&iam in imicis quiomnes homines profratribus diligunt. qui cohibere iram sciunt omnem que
animi furorẽ tran¬
quilla moderatione lenire quantaigitur caligo quanta tenebrarũ
&errorẽ nubes
hominũ pectora obduxit. quicũse maxime piosputant tũmaxine

Expanded text:
Quid quod: Bonus Aeneas haud aspernanda precantes trucidavit; adjuratus enim per eumdem paQuid quod: Bonus Aeneas haud aspernanda precantes trucidavit; adjuratus enim per eumdem patrem, et per Spes surgentis Iuli, nequaquam pepercit, Furiis accensus et ira. Quisquamne igitur hunc putet aliquid in se virtutis habuisse, qui et furore tamquam stipulo exarserit, et manium patris, per quem rogabatur, oblitus, iram fraenare nequiverit? Nullo igitur modo pius, qui non tantum non repugnantes, sed etiam precantes interemit. Dicet hic aliquis: Quae ergo, aut ubi, aut qualis est pietas? Nimirum apud eos, qui bella nesciunt, qui concordiam cum omnibus servant, qui amici sunt etiam inimicis, qui omnes homines pro fratribus diligunt; qui cohibere iram sciunt, omnemque animi furorem tranquilla moderatione lenire. Quanta igitur caligo, quanta tenebrarum et errorum nubes hominum pectora obduxit; qui cum se maxime pios putant, tum maxime
Abbreviated transcription (Latin):
inferias cesosparsurus sanguine flamas quid potest hac pi&ate dementius quã mortuis buma¬
nasuictimas imolare. & ignẽ cruore hominẽ tam quã ole pascere sel fortasse hoc non ipsius
uitium fuerit. sed po&ȩ qui ii signem pi&ate iuirum insigni scelere foedauerit . Vbiestigitur
po&api& asilla quam sȩpissime laudas Eccepius eneas sulmone creatos quã tuor hiciuuenes
totidem quos educatu fensuiuentis rapit inferias . Quos immol& umbris captiuoq rogi ꝑfundat
sanguine flãmas. ci rergo dicebat eodem ipso tempore quouintos homines ad inmolationẽ
mitebat equidem &ui uis concedere uellem . cũ uiuos quos habebat in potestate uceptodũ
iuber& ocidi sed haec ut dixi cul panonillius fuit quiliteras fortasse nondidicerat: sedtua
quiconesses eruditus ignorastitamen quidess& pi&as &illud ipsum quodnefarie qđ d&esta¬
biliter fect pi&atis esse officium credidisti Videlic& ob hoc unũpius uocatur quod patrẽ dilẽ

Expanded text:
Inferias, caeso sparsurus sanguine flammas. Quid potest esse hac pietate clementius, quam mortuis humanas victimas immolare, et ignem cruore hominum tanquam oleo pascere? sed fortasse hoc non ipsius vitium fuerit, sed poetae, qui Insignem pietate virum insigni scelere foedaverit. Ubi est igitur, o poeta, pietas illa quam saepissime laudas? Ecce pius Aeneas Sulmone creatos Quattuor hic juvenes, totidem quos educat Ufens, Viventes rapit, inferias quos immolet umbris, Captivoque rogi perfundat sanguine flammas. Cur ergo dicebat eodem ipso tempore quo vinctos homines ad immolationem mittebat, Equidem et vivis concedere vellem; cum quos vivos habebat in potestate, vice pecudum juberet occidi? Sed haec, ut dixi, culpa non illius fuit, qui litteras fortasse non didicerat, sed tua, qui cum esses eruditus, ignorasti tamen quid esset pietas, et illud ipsum, quod nefarie, quod detestabiliter fecit, pietatis esse officium credidisti. Videlicet ob hoc unum pius vocatur, quia patrem dilexit.
Abbreviated transcription (Latin):
cursi haec sit iustitia nonomnihum a nogeneri sitdata nec ineã multitudo uniuersa consenserit
Magnae hoc dispitiationis est. cura dõ cũiufttiã terrȩ dar& et re&enta diuersitas . Quo d edals
locodeclaraui ubicũq oportune inciderit explicabit᷑ nune designare id breuuissime atn
uirtutẽ dutaerni nom posse perfectã nisi exerceatur aduersis Hancenĩ ds̃ bonorũ uames¬
lorii uoluit esse distantiã ut qualitateboni exmalo sciamus Itẽ maliex bono nec alterus
ratio intellegi sublato altero potest. Ds̃ ergo non ex clusit malui utratio uirtutis constcueo
poss&. Quomodoeni patientia uimsuã nomenq r&iner& sinibil essẽ quod pati cogrem

Expanded text:
cur si haec sit justitia, non omni humano generi sit data; nec in eam multitudo universa consenserit. cur si haec sit justitia, non omni humano generi sit data; nec in eam multitudo universa consenserit. Magnae hoc disputationis est, cur a Deo, cum justitiam terrae daret, sit retenta diversitas: quod et alio loco declaravi, et ubicumque oportune inciderit, explicabitur. Nunc designare id brevissime satis ia, aut non esse perfectam, nisi exerceatur aduersis. hanc enim deus bonorum ac malorum uoluit esse distantiam, ut qualitatem boni ex malo sciamus, item mali ex bono: nec alterius ratio intellegi sublato altero potest. deus ergo non exclusit malum, ut ratio uirtutis constare posset. quomodo enim patientia uim suam nomenque retineret, si nihil esset quod pati cogerem
Abbreviated transcription (Latin):
ns putanda est quae solaefficit ut homo homine carũ habeat. Eumq sibi fratĩnita¬
tis uinculo sciat esse constrictũ. Si quidẽ pater idemomnibus ds̃ ẽ. Vt dĩ patris qeũ
munis beneficiacum his quinon habent partiatur. nullinoceat. pullũ praemat pon fore
daudit hospiti. non aurem pretanti sedsitlargus bene ficus liberalis quas regias esse laudes
tullius &istimauit haerest ꝓfeto iustitia & hocaureiom satulum quo dioue primnũ regna ite cor¬
ruptum mox & ipso &omnieius pragenie conserata deorumque multorum cultu sus cepto tuerat
qui u&usillud słm fugatãq iufutiã reducer&. Nehumanũs genus maximis & ꝑpeuis agitar&
errorib: Redutergo species illius aurei tempore & reddita quidẽterrae sed paucis adignata
iustitiaẽ quaenihil aliud est quãdi unicipia & religiosa cultura: sed moueat aliquẽ fortasse

Expanded text:
nis putanda est; quae sola efficit ut homo hominem carum habeat, eumque sibi fraternitanis putanda est; quae sola efficit ut homo hominem carum habeat, eumque sibi fraternitatis vinculo sciat esse constrictum: siquidem pater idem omnibus Deus est, ut Dei, patrisque communis beneficia cum iis qui non habent, partiatur, nulli noceat, nullum premat, non fores claudat hospiti, non aurem precanti; sed sit largus, beneficus, liberalis, quas regias esse laudes Tullius existimavit. Haec est profecto justitia, et hoc aureum saeculum, quod Jove primum regnante corruptum, mox et ipso, et omni ejus progenie consecrata, deorumque multorum suscepto cultu, fuerat qui vetus illud saeculum fugatamque justitiam reduceret; ne humanum genus maximis et perpetuis agitaretur erroribus. Rediit ergo species illius aurei temporis, et reddita quidem terrae, sed paucis assignata justitia est; quae nihil aliud est, quam Dei unici pia et religiosa cultura. Sed moveat aliquem fortasse,
Abbreviated transcription (Latin):
rat occisione deleuerat . Quid mirũ si omnis muliitudo insolito m&u pressa in unius adulationẽ
concesserat. Huncuerabantur huicdhonorem maximũ deferebant & quimores acuitia regis
imitari genus obsequi iudicatur . abieceruntoms̃ pi&atẽ neex probrare regiscelus uiderent᷑
si pie uiuerent sic ad sidud imitatione corrupti diuinũ fas reliquerunt. & paulatim ale ui uena
consu&udo mos factus est nec iã qui cquã ex antecedentis słipio atq optimo statu mansit sed
explosa iustitia & ueritatẽ secũ trahens reliquid hominibus errorẽ ignorantiã ifcitatẽ
In prudent᷑ igitur poete quieã confugisse cecinerunt adiouis rognũ. Sieni seculo quad
uocant aureũ iustitia interra fuit. dioueutiq pulsa est quiaureu sđm cõmitauit : scłi
aut cõmitatio & expulsio iustitiae nihil aliudut dixi quã deseruti o diui nas religio¬

Expanded text:
rat, occidione deleverat? Quid mirum, si omnis multitudo, insolito metu pressa, in unius adulationem rat, occidione deleverat? Quid mirum, si omnis multitudo, insolito metu pressa, in unius adulationem concesserat? Hunc verebantur, huic honorem maximum deferebant. Et quoniam mores ac vitia regis imitari, genus obsequii judicatur, abjecerunt omnes pietatem, ne exprobrare regi scelus viderentur, si pie viverent. Sic assidua imitatione corrupti, divinum fas reliquerunt; et paulatim male vivendi consuetudo mos factus est. Nec jam quidquam ex antecedentis saeculi pio atque optimo statu mansit: sed explosa justitia, et veritatem secum trahens, reliquit hominibus errorem, ignorantiam, caecitatem. Imprudentes igitur poetae, qui eam confugisse cecinerunt ad Jovis regnum. Si enim saeculo, quod vocant aureum, justitia in terra fuit, a Jove utique pulsa est, qui aureum saeculum commutavit. Saeculi autem commutatio, et expulsio justitiae, nihil aliud, ut dixi, quam desertio divinae religio
Abbreviated transcription (Latin):
hum anitas atquitas misericordia Iam superba &tumida inequali tate gaudebant
aliores que c&eris hominibus satellitũ comitatu & ferro & insigni ueste faciebant :
hinc honores sibi & purpuras & fasces inuenerunt ut securium gladiorũq terrore subn ixi
quasi iure dominoram ꝑculsis ac pauentibus imperarent In harconditione humanam
uitã rexille constituit quidebellato acfugato parente non regnũ sed impiam tyrann¬
deniui & bominibus armatis occupauit. & aureum illum iustumque saeculũ sustulit :
soegit que homines malos &impios fieri uel & hocipso quod ebs auertis adõ ad seadorandũ
quod tertor bisolentisime potesturis & pros serat: quiseniñ maluera cũ quẽ arri a cnigebint
que ferri & gladiorũ fulgor in fu&us circũd abat. Autcui parcer& alieno quine patriquidem
suo pepercerat. Quẽ uero m&uer& quitianũ robustam & excellentẽ uiribus gentẽ bello uice¬

Expanded text:
humanitas aequitas misericordia, iam superba et tumida inaequalitate gaudebant humanitas aequitas misericordia, iam superba et tumida inaequalitate gaudebant altioresque se ceteris hominibus satellitum comitatu et ferro et insigni ueste faciebant. hinc honores sibi et purpuras et fasces inuenerunt, ut securium gladiorumque terrore subnixi quasi iure dominorum perculsis ac pauentibus ivitam rex ille constituit, qui, debellato ac fugato parente, non regnum, sed impiam tyrannidem vi et hominibus armatis occupavit; et aureum illud justumque saeculum sustulit, coegitque homines malos et impios fieri, vel ex hoc ipso, quod ipsos avertit a Deo ad se adorandum: quod terror insolentissimae potestatis expresserat. Quis enim non metueret eum, quem arma cingebant, quem ferri et gladiorum fulgor insuetus circumdabat? aut cui parceret alieno, qui ne patri quidem suo pepercerat? Quem vero metueret, qui Titanum robustum et excellentem viribus gentem bello vice
Abbreviated transcription (Latin):
omniũmalorum fons cupiditas erat quȩ sclic& & contemptu uere maiestatis erupit
riontantum enim nom parti apabant alios quibus aliquid afluebat. sed aliena quoq:
rapiebant in priuatum lurum trabentes omnia & quaȩ antea inusus hominũ &iã singu¬
li laborabant in paucorum domos conferrebantur Vt eñi seruitio c&eros subiugarent
in primis net es saria uite subducere & colligere coeperunt: eaque firmiter condusa ser¬
uare Vtbenefica ce lestia facerent sua Non propter humanitatẽ que nulla hbi se¬
rat. sed ut omnia cupiditatis & auaritie instrum̃ta conraderent . Leges &iã sibiius¬
ntie nomineiniquis simas iniustis simasq saxerunt. quibus rapinas & auaritia suã
contrauim multitudinis tuerentur. Tantũ igitur auctoritate quantũ uiribus aut opibus
dut malitia preualebant : & qm̃ nullũ b his uestigiũ iustitiaȩ fuit . cuius officia sunt  :¬

Expanded text:
omnium malorum fons cupiditas erat, quae scilicet ex contemptu uerae maiestatis erupit. omnium malorum fons cupiditas erat, quae scilicet ex contemptu uerae maiestatis erupit. non tantum enim non participabant alios quibus aliquid afluebat, sed aliena quo- » que rapiebant in priuatum lucrum trahentes omnia, et quae antea in usus omnium etiam singuli laborabant, in paucorum domos conferebantur. ut enim seruitio ceteros subiugarent, in primis necessaria uitae subducere et colligere coeperunt eaque firmiter conclusa seruare, ut beneficia caelestia facerent sua, non propter humanitatem, quae nulla in eis erat, sed ut omnia cupiditatis et auaritiae instrumenta conraderent. leges etiam sibi iustitiae nomine iniquissimas iniustissimasque sanxerunt, quibus rapinas et auaritiam suam contra uim multitudinis tuerentur. tantum igitur auctoritate, quantum uiribus aut opibus aut malitia praeualebant. et quoniam nullum in iis uestigium iustitiae fuit, cuius officia sunt