comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qua beatitudine facte a do uite deflurio
amma humana posset intelligi. nec sic
credenda erat eẽ cepisse in aliqͦ actu meri¬
toꝵ suoꝵ. nͥ ex qͦ ꝓpͥam cepit ag̾e uitam.
dũ anima facta ẽ animans carnẽ:⁊ eiꝰ
sensib uelut nunciis utens. atq inse ip¬
sa se uiuere sentiens sua uoluntate. in¬
cellectu memoria. Si enĩ ẽ aliqͥd unde
istam defluxionẽ formate carni ds inspi¬
raret. tanqͣm sufflando animã faciens.
idẽq beatũ ẽ: nullomodo mouet᷑ aut mu¬
tat᷑. aut amittit aliqͥd. cũ hoc ab eo de¬
fluit. unde anma ftt. Lon est enioy¬
corpus ut tanqͣm exhalando minuatur.
Si autẽ anima irationalis mat̾ies ẽ qͦdãmͦ
de qua fit anima rõnał. idẽ humana:
rursus q̃rit᷑ ñ ipsa irrationał unde fiat
quia ⁊ ipsam ñ fac̃ nͥ creator omniũ na¬
turarũ. An illa de mat̾ie corporali.
Cur non gͦ ⁊ ista: Nisi forte qd̃ uelut gͣda¬
tim fieri concedit᷑ ꝯpendio posse dm̃ facere

Expanded text:
qua beatitudine factae a deo uitae defluxio qua beatitudine factae a deo uitae defluxio anima humana posset intellegi, nec sic credenda erat esse coepisse in aliquo actu meritorum suorum, nisi ex quo propriam coepit agere uitam, dum anima facta est animans carnem et eius sensibus uelut nuntiis utens atque in se ipsa se uiuere sentiens sua uoluntate, intellectu, memoria. si enim est aliquid, unde istam defluxionem formatae carni deus inspiraret, tamquam sufflando animam faciens, idemque beatum est, nullo modo mouetur aut mutatur aut amittit aliquid, cum hoc ab eo defluit, unde anima fit. non est enicorpus, ut tamquam exhalando minuatur. Si autem anima inrationalis materies est quodammodo, de qua fit anima rationalis, id est humana, rursus quaeritur, etiam ipsa inrationalis unde fiat, quia et ipsam non facit nisi creator omnium naturarum. an illa de materie corporali? cur non ergo et ista? nisi forte quod uelut gradatim fieri conceditur conpendio posse deum facere
Abbreviated transcription (Latin):
porea: nec uiua mat̾ies: Aut falsũ ẽ aut
nimis latet. Si aũ iam uiuebat. nec be¬
ate nec misere qͦmͦ rõnabilis erat: Qd si
tunc rõnabilis facta ẽ cũ ex illa mat̾ie
nat᷑a humane anime facta ẽ: irrationał¬
ꝙͦ uita mat̾ies erat. anime rõnał. id est
humane. Quid gͦ int̾ illã. petorisq dista¬
bat: fn rõnał erat iã possibilitate ñdũ fa¬
cultate. Si enĩ uidemꝰ i fantilẽ aĩã iã utiq hoĩs
ñ ẽdat᷑. sic ĩ illa mat̾ie de q̃ facta ẽ aĩa qͥctũ fuise motũ.
etiam sentiendi. sic̃ in istaifantili q̃ iam
certe anima ẽ hominis qͥetꝰ ẽ adhuc motꝰ
rõcinandi: Nam si iã beata erat uita de
qua facta ẽ hominis anima: det̾ius gͦ
facta ẽ. ⁊ idõ ñ iam illa mat̾ies huiꝰ s il¬
lius ista defluxio ẽ. Nam mat̾ies aliqua
cũ format᷑ p̃sertim adeo in meliꝰ sine
dubitatione format᷑. Sed ⁊̃ si cuiꝰꝙͣ in ali¬

Expanded text:
porea nec uiua materies? aut falsum est aut porea nec uiua materies? aut falsum est aut nimis latet. si autem iam uiuebat nec beate nec misere, quomodo rationalis erat? quodsi tunc rationalis facta est, cum ex illa materie natura humanae animae facta e id est humanae? Quid ergo inter illam pecorisque distabat? An rationalis erat jam possibilitate, nondum facultate? Si enim videmus infantilem animam, jam utique hominis non credatur sic in illa materie, de qua facta est, quietum fuisse motum etiam sentiendi, sicut in ista infantili, quae iam certe anima est hominis, quietus est adhuc motus ratiocinandi? Nam si iam beata erat uita, de qua facta est hominis anima, deterius ergo facta est, et ideo non iam illa materies huius, sed illius ista defluxio est. nam materies aliqua cum formatur, praesertim a deo, in melius sine dubitatione formatur. sed etiam si cuiusquam in ali
Abbreviated transcription (Latin):
gñe sp̃ualẽ que nondũ eẽt anima. sicut
t̾ra de qua caro facta ẽ. iam erat aliquid
qͣmius ñ erat caro. Sed enĩ t̾ra implebat
mundi infimam partẽ: ante ꝗͣ de illa
corpus hominis fieret conferens uniu̾¬
so totũ suum: ut ⁊̃ si nulla ex eo caro
fieret animantis cuiꝰqͣm: sp̃e tñ sua mũ¬
di fabricã. molẽq cõpleret. scd̃m qͣm dr¬
mundꝰ. celum. ⁊ t̾ra. At u̾o illa sp̃ualis
mat̾ies si fuit ulla unde anima fieret. uł
si ẽ ulla unde anime fiunt: qͥd ipsa est.
qd̾ nom̃. qͣm sp̃em. quẽ usum in rebus
conditis tenet: Niuit an non: Si uiuit
quid agit: Qd ꝯfert uniu̾sitatis effectibꝰ:
Beatani ne uitam gerit. an miserã. an neu¬
trame Uiuificat aliqͥd. an ob hoc ȩtiam
oꝑe uacat. ⁊ in qͦdam secreto uniu̾sitatis
otiosa requiescit. sine uigili sensu mo¬
tuq uitali: DSienĩ nulla ꝓrsus adhue
uita erat qͦmͦ eẽt uite fut̾e quedã incor¬

Expanded text:
genere spiritalem, quae nondum esset anima, sicut genere spiritalem, quae nondum esset anima, sicut terra, de qua caro facta est, iam erat aliquid, quamuis non erat caro. Sed enim terra inplebat mundi infimam partem, antequam de illa corpus hominis fieret, conferens uniuerso totum suum, ut, etiamsi nulla ex ea caro fieret animantis cuiusquam. specie tamen sua mundi fabricam molemque conpleret, secundum quam dmundus caelum et terra. At uero illa spiritalis materies, si fuit ulla, unde anima fieret, uel si est ulla, unde animae fiunt, quid ipsa est? quod nomen, quam speciem, quem usum in rebus conditis tenet? uiuit, an non? si uiuit, quid agit? quid confert uniuersitatis effectibus? beatamne uitam gerit, an miseram, an neutram? uiuificat aliquid? an ab hoc etiam opere uacat et in quodam secreto uniuersitatis otiosa requiescit sine uigili sensu motuque uitali? si enim nulla prorsus adhuc uita erat, quomodo esset uitae futurae quaedam incor
Abbreviated transcription (Latin):
dierum oꝑib dm̃ condidisse ñ solũ futꝰ
corꝑis humani causalẽ rõnẽ. uerũ ⁊̃
mat̾iem de qua fieret. id est t̾rã. de cuus
limo uł puluere fing̾et᷑. anime aũt solã
an condidisse rõnẽ scd̃m qͣm fieret. ñ ȩtiã
q̃ndam ꝓ suo gene̾ mat̾iam de qͣ fieret:
Sienim quiddam incõmittabile eẽt anima
nullomꝰ eius qiͣ materiẽ q̃rere deberemus.
Nunc autẽ mutabilitas eiꝰ satis indicat eam
interĩ uiciis atq fallaciis deformẽ redidi.
formari aũ uirtutib ueritatisq doctna
s in sua iam nat᷑a qua ẽ anima. sic̃ ⁊̃ ca¬
ro in sua natura qua iam caro ẽ ꝙ salu¬
te decorat᷑. ⁊ morb̾ uulm̾bꝰq fedat᷑. S sic̃
hȩs excepto qd̾ iam caro ẽ in qͣ natã uł
ꝓficit uti pulcra. uł defic̃ ut deformis sit.
habuit ⁊̃ mat̾em. idẽ t̾rã de qͣ fieret. ut
omnino caro esset: sic fortasse potuit¬
⁊ anima ante qm ea ipsa nat᷑a fieret.

Expanded text:
dierum operibus deum condidisse non solum futuri dierum operibus deum condidisse non solum futuri corporis humani causalem rationem uerum etiam materiem, de qua fieret, id est terram, de cuius limo uel puluere fingeretur, animae autem solam ibi condidisse rationem, secundum quam fieret. non etiam quandam pro suo genere materiam, de qua fieret? si enim quiddam incommatabile esset anima, nullo modo eius quasi materiem quaerere deberemus; nunc autem mutabilitas eius satis indicat eam interim uitiis atque fallaciis deformem reddi, formari autem uirtutibus ueritatisque doctrina, sed in sua iam natura, qua est anima, sicut etiam caro in sua natura, qua iam caro est, et salute decoratur et morbis uulneribusque foedatur. sed sicut haec excepto, quod iam caro est,-in qua natura uel proficit, ut pulchra, uel deficit, ut deformis sit, habuit etiam materiem, id est terram, de qua fieret, ut omnino caro esset: sic fortasse potuit et anima, antequam ea ipsa natura fieret,
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽnt fut᷑e. Qd si ita ẽ: ñdũ erat in con¬
ditis reb anime humane ulla natura
et tunc eẽ cepit cũ eam d̾s sufflando fec̃.
atq indidit homini. S ñ ideo qͤstio est¬
sublata. qͣ q̃rit᷑ adhuc utrũ eã nat᷑am
q̃ anima dr ⁊ antea ñ erat ex nichilo
creauerit tanꝗͣ ipse flatus eiꝰ ñ ex aliqͣ
substantia subiacente factꝰ sit. sic̃ de fla¬
tu dicebamꝰ quẽ fac̃ anima de corꝑe suo.
s om̃ino ex nichilo tẽ factus sit flatus.
cũ ds̾ flare uoluit. idẽq hominis anima
factus sit. an u̾o iã erat aliqͥd sp̃uale qͣuis
hoc quicqͥd erat. ñdũ anime nat᷑a erat.
atq ex hoc factus sit flatus dĩ q̃ natura
eẽt anime. sic̃ nec corꝑis humani
nat᷑a iam erat ante qͣm ds̃ eã de limo
tͥrȩ uł puluere formasset. Non enim
caro humana erat puluis aut limus.
s tam̃ aliqͥd erat unde illa fieret q̃ ñdũ
erat: Num gͦ credibile ẽ in pͥmis illisi

Expanded text:
essent futurae? Quod si ita est, nondum erat in conessent futurae? Quod si ita est, nondum erat in conditis rebus animae humanae ulla natura, et tunc esse coepit, cum eam Deus sufflando fecit, atque indidit homini. 8. Sed non ideo quaestio ua quaeritur adhuc, utrum eam naturam, quae anima dicitur et antea non erat ex nihilo creauerit, tamquam ipse flatus eius non ex aliqua substantia subiacente factus sit, sicut de flatu dicebamus, quem facit anima ex corpore suo, sed omnino ex nihilo tunc factus sit flatus, cum deus flare uoluit, idemque hominis anima factus sit: an uero iam erat aliquid spiritale, quamuis hoc, quidquid erat, nondum animae natura erat, atque ex hoc factus sit flatus dei, quae natura esset animae, sicut nec corporis humani natura iam erat, antequam deus eam de limo terrae uel puluere formauisset. non enim caro humana erat puluis aut limus, sed tamen aliquid erat, unde illa fieret, quae nondum erat. Num ergo credibile est in primis illis sex
Abbreviated transcription (Latin):
elem̃tis credendꝰ ẽ animam fecise sufflan¬
do. Utrum aũ ex eo quod om̃ino ñ erat.
id est ex nichilo. an ex aliqͣ re que iã ab
illo facta sp̃ualit̾ erat. s anima ñdũ erat:
merito q̃ri potest. Si enĩ dm adhuc
aliquid ex nichilo creare ñ credimꝰ pꝰea¬
quã creauit omnia simul: ꝙ ob hoc a
consũmatis om̃ib oꝑib reqͥeuisse credimꝰ
q̃ inchoauit fac̾e. ut qͥcqͥd deinde fac̾et.
ex his fac̾e̾t. ñ udeo quẽ admodũ intelli¬
gamus adhuc eum ex nichilo animas
facere. Fn dicendũ ẽ eũ in illis qͥdẽ oꝑib¬
pͥmoꝵ.ui. dierũ fecisse illũ diẽ occultuo
ac si potius credi oportet sp̃ualẽ atq in¬
tellectualẽ nat᷑am scilicet unitatis ange¬
lice ⁊ mundũ. id est celum ⁊ t̾ram.atq in
illis iã extantib nat᷑is rõnes creasse fut᷑ar
aliarũ ñ ipsas naturas: Alioqͥn si iam
ibi create eẽnt sic̃ erant futẽ. ñ adhuc

Expanded text:
elementis credendus est animam fecisse sufflanelementis credendus est animam fecisse sufflando. Utrum autem ex eo, quod omnino non erat, id est ex nihilo, an ex aliqua re, quae iam ab illo facta spiritaliter. erat, sed anima nondum erat, merito quaeri potest. si enim deum adhuc aliquid ex nihilo creare non credimus, posteaquam creauit omnia simul, et ob hoc a consummatis omnibus operibus requieuisse credimus, quae inchoauit facere, ut, quidquid deinde faceret, ex his faceret, non uideo, quemadmodum intellegamus adhuc eum ex nihilo animas facere. an dicendum est eum in illis quidem om sex dierum fecisse illum diem occultum, ac si hoc potius credi oportet, spiritualem atque intellectualem naturam, scilicet unitatis angelicae, et mundum, id est coelum et terram; atque in illis jam exstantibus naturis rationes creasse futurarum aliarum, non ipsas naturas: alioquin si jam ibi creatae essent sicut erant futurae, non adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
ego feci. Nam ñ que libet flatũ corꝑeum
eum dicẽ sequentia docent. Cum enĩ di¬
xisset omnẽ flatũ ego feci. ⁊ ꝓpt̾ peccatum
inquit pusillum quid contristaui eũ:
et ꝑcussi eũ. Quid ͤ dic̃ flatũ. nͥ animã q̃
ꝓpt̾ peccatũ ꝑcussa & contristata est:
Quid gͥ ẽ omnẽ flatũ ego feci. nͥ omnẽ
animam ego feci: Si gͦ dm̃ dic̾emꝰ tãꝙͣ
corꝑei mundi huiꝰ animam cui mundꝰ
ipse eẽt tanqͣm corpus unius animantis.
recte non eũ dic̾emꝰ. sufflando fecisse am¬
mam hominis nisi corꝑeam de isto aere
subiacente sibi ex corꝑe suo. ñ tñ qđ fe¬
cisset dedissetq sufflando. de seipso dedisse
putare deb̾emus. s ita de sibi subiecto
aere corꝑiᷤᷤsui sic̃ anima de hꝰmodi re si¬
mundi corpus dõ eẽ subditũ dicimꝰ. s il¬
lum ẽẽ supͣ omnẽ creat᷑am. siue corꝑalẽ
siue sp̃ualẽ. nec de se ipso nec de corꝑeis

Expanded text:
ego feci. Nam non quemlibet flatum corporeum ego feci. Nam non quemlibet flatum corporeum eum dicere, sequentia docent. Cum enim dixisset, Omnem flatum ego feci; Et propter peccatum, inquit, pusillum quid coet percussi eum. quid ergo dicit flatum nisi animam, quae propter peccatum percussa et contristata est? quid igitur est: omnem flatum ego feci, nisi: omnem animam ego feci? Si ergo deum diceremus tamquam corporei mundi huius animam, cui mundus ipse esset tamquam corpus unius animantis, recte non eum diceremus sufflando fecisse animam hominis, nisi corpoream de isto aere subiacente sibi ex corpore suo, non tamen quod dedisset sufflando de se ipso dedisse putare deberemus, sed ita de sibi subiecto aere corporis sui, sicut anima de huiusmodi re simundi corpus deo esse subditum dicimus, sed illum esse supra omnem creaturam siue corporalem siue spiritalem, nec de se ipso nec de corporeis
Abbreviated transcription (Latin):
itaq longe qͥdẽ incorꝑabili mͦ. s tñ aĩa
regat subditũ corpꝰ. ⁊ ds̃ subditã crea¬
turã cur ñ potiꝰ intelligat᷑ de subiecta
sibi ereatã fecisse di animã in eo qd̾
sufflasse dictꝰ ẽ. qͣndoqͥdẽ ipsa anima ꝙͣ¬
tatĩ qͣm condidit. tam̃ eiꝰ motu ñ de sua
substantia flatũ fac̃: Possemꝰ qͥdem
dicere. nec ipsũ dei flatũ eẽ animam
hominis. s dm̃ sitfflando fecisse aĩam
in homine. S ne putent᷑ meliora q̃
fec̃ u̾bo qͣm qd̃ fec̃ flatu. quia ⁊ ĩ nob̾
melius ẽ u̾bũ qͣm flatus. nicħ ẽ int̾im
scãm supradictam rationẽ. cur animã
ipsam dei flatũ dicẽ dubitemꝰ. dũ intel¬
ligat᷑ ñ eẽ di natura atq substantia. s
hoc ipsũ eẽ sufflare qd̃ ẽ flatũ facere.
quod aũ flatũ face̾: hoc animam facere.
Cui sententie congruit qđ ꝑ ysaiam dic̃
ds. Sp̃s enĩ a me ꝓcedet & flatũ omnem

Expanded text:
itaque longe quidem inconparabili modo sed tamen anima. itaque longe quidem inconparabili modo sed tamen anima. regat subditum corpus et deus subditam creaturam, cur non potius intellegatur de subiecta sibi creatura fecisse deus anisufflasse dictus est; quandoquidem ipsa anima, qtati quam condidit, tamen ejus motu, non de sua substantia flatum facit? 5. Possemus quidem dicere nec ipsum Dei flatum esse animam hominis, sed Deum sufflando fecisse animam in homine: sed ne putentur meliorau, quia et in nobis melius est verbum quam flatus; nihil est interim secundum supradictam rationem, cur animam ipsam Dei flatum dicere dubitemus, dum intelligatur non esse Dei natura atque substantia, sed hoc ipsum esse sufflare, quod est flatum facere; quod autem flatum facere, hoc animam facere. Cui sententiae congruit quod per Isaiam dicit Deus: Spiritus enim a me procedet, et flatum omnem
Abbreviated transcription (Latin):
et ille cõmutabił credit᷑: Credenduor
itaq ẽ ⁊ intelligendũ neq ullomͦ dubi¬
Et qͦmͦ inqͥunt scͥptũ ẽ sifflauit in faciẽ eiꝰ
⁊ factꝰ ẽ homo in animã uiuã.si ñ anima
di pars ẽ. uł dei om̃ino substantia: Imo
uo̾ ex hoc u̾bo satis apparet ita ñ eẽ. Cum
enĩ hõ sufflat. anima utiq ipsa subiacen¬
tẽ ĩ nat᷑am corꝑis mouet: ⁊ de illa ñ de se¬
ipsa flatũ fac̃. Nisi isti forte tam tardi ĩ
ut nesciant isto reciꝑco halitu quẽ de hoc
aere circũ fuso ducimꝰ ⁊redimꝰ. fieri ⁊̃ fla¬
qui forinsecꝰ adiacet accepto ⁊ reddito. s
ex ipsius nr̃i corꝑis nat᷑a q̃ constat sufflã¬
do aliqͥd eiceremꝰ: ñ ẽ eadẽ nat᷑a corꝑis
⁊ anime. qd upsi utiq consentiunt:
Quaꝓpt̾ ̃ sic aliud ẽ anime substantia
q̃ corpꝰ regit ⁊ mouet: aliud flatꝰ quẽ re¬
gendo ⁊ mouendo fac̃ de corꝑe sibi sub¬
dito ñ de seipsa cui corpꝰ ẽ subditũ. Cũ

Expanded text:
et ille commutabilis creditur? credendum itaque est et intellegendum neque ullo modo dubiEt quomodo, inquiunt, scriptum est: sufflauit in faciem eius, et factus est homo in animam uiDei pars est, vel Dei omnino substantia? Imo vero ex hoc verbo satis apparet ita non esse. Cum enim homo sufflat, anima utique ipsa subjacentem sibi naturam corporis movet, et de illa, non de seipsa flatum facit. Nisi isti forte tam tardi sunt, ut nesciant isto reciproco halitu, quem de hoc aere circumfuso ducimus et reddimus. fieri etiam fla ex hoc aere, qui forinsecus adjacet, accepto et reddito, sed ex ipsius nostri corporis natura qua constat, sufflando aliquid ejiceremus, non eadem natura est corporis et animae: quod et ipsi utique consentiunt. quapropter etiam sic aliud est animae substantia, qua corpus regit et mouet, aliud flatus, quem regendo et mouendo facit de corpore sibi subdito, non de se ipsa, cui corpus est subditum. cum
Abbreviated transcription (Latin):
meq de eiꝰ corꝑe: qͣntũ satis duximꝰ qd
scdm scͥpt᷑as uisũ est disseruimꝰ. Sed qͥa
de anima humana ñ parua qͤstio est
adhunc eam librũ differendã putaui¬
mꝰ. nescientes qͣntũ nos dñs adiuturus
eẽt recte loqui cupidos.illud tam̃ scient̃
nisi qͣntũ ipse adiuuaret. recte ñ eẽ
locutõs. Recte ẽ aũ: ueraciter atq con¬
guent᷑. Nichil audacter refellendo: ni¬
cl temere affirmando dũ adhuc dubiũ
cuerũ falsũne sit siue fidei siue scĩe xͥmne¬

Expanded text:
imeque de eius corpore, quantum satis duximus, quod imeque de eius corpore, quantum satis duximus, quod secundum scripturas uisum est, disseruimus. sed quia de anima humana non parua quaestio est, ad hunc eam librum differendam putauimus nescientes, quantum nos dominus adiuturus esset recte loqui cupidos, illud tamen scientes, nisi, quantum ipse adiuuaret, recte nos non esse locuturos. recte autem est ueraciter atque congruenter nihil audacter refellendo, nihil temere adfirmando, dum adhuc dubium est, uerum falsumne sit, siue fidei siue scien
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ peccauit adã. si sp̃uał erat m̃te. ꝗͣmuis
animał eẽt corꝑe. Que cũ ita sint: nicħ
tñ ahuc p̃ppere confirmamꝰ. s expectamꝰ
potiꝰ utrũ ⁊̃ cet̾a scͥpt᷑a hunc intellectũ
ñ impediat. Seq̃r enĩ q̃stio de anima
ualde difficił in qͣ multi laborauerunt
nob̾q ubi laboremꝰ reliq̃rt̃. Siue enĩ qi
non omniũ om̃ia leg̾e potui. qͥ de hac
minimeq dubiũ ꝑuenire potuert̃. Si¬
ue qi tanta q̃ͣstio ẽ. ut ⁊̃ qͥ eã ueraciter
soluunt. ñ facile intelligant᷑ a talibus
quał ego sũ. fateor neminẽ mͥ ad huc ꝑ
suasisse qd̃ sic habeã de anima. ut ni¬
chil amplius querendũ putẽ. Ntrum
nẽ certũ aliqͥd ĩuenturꝰ sim ⁊ definitus:
ignoro. Qd aũ potuero: si conatũ meũ
dñs ad uuerit. seq̃nti uolumine expli¬
el flatũ uite. ⁊ factus ẽ homo in
animã iuiuertẽ. Hec u̾ba seͥpt᷑e nobiᷤᷤ
et inpͥncipio suꝑioris libriconsid̾anda ꝓ¬
posuimꝰ. & de ipso homine facto. max¬

Expanded text:
d peccauit Adam, si spiritalis erat mente, quamuis animalis esset corpore. quae cum ita sint, nihil tamen adhuc praepropere confirmamus, sed expectamus potius, utrum etiam cetera scriptura hunc intellectum non inpediat. Sequitur enim quaestio de anima ualde difficilis, in qua multi laborauerunt nobisque, ubi laboremus, reliquerunt. siue enim quia non omnium omnia legere potui, qui de hac minimeque dubium pervenire potuerunt; sive quia tanta quaestio est, ut etiam qui eam veraciter solvunt, non facile intelligantur a talibus, qualis ipse sum: fateor neminem adhuc mihi persuasisse quod sic habeam de anima, ut nihil amplius quaerendum putem. Utrum autem nunc certum aliquid inventurus sim et deliniturus, ignoro. Quod autem potuero, si conatum meum Dominus adjuverit, sequenti volumine explieius flatum uitae, et factus est homo in animam uiuentem. haec uerba scripturae nobis et in principio superioris libri consideranda proposueramus et de ipso homine facto max
Abbreviated transcription (Latin):
ẽȩ̃ humane anime. si sic in illo in est
anime humane creande p̃condita ratio
sic̃ in homine fut᷑e ꝓlis sue ut corꝑũ
qͥdẽ humanoꝵ parentes homines. ani¬
marũ aũ angłi creator uͦ ⁊ animarũ¬

Expanded text:
e humanae, si sic in illo inest animae humanae creandae praecondita ratio, sicut in homine futurae prolis suae: ut corporum quidem humanorum parentes homines sint, animarum autem Angeli, creator vero et animaru
Abbreviated transcription (Latin):
recte intelligi ñ pot̾. si nulla erat natã
tũ ẽ fec̃ d hominẽ ad imaginẽ dĩ: Si a̾
iã in creatã erat. hoc ẽ in his q̃ simul oĩa
creau̾at as. in q̃ creatã erat: Utrũ spuali
an corꝑali: Si sp̃uali agebat ne aliqͥd ĩ
corꝑib mundi seu cȩlestibꝰ. seu t̾restrib.
⁊in ea erat hoc uacans anteꝙͣ homo in
sua nat᷑a ꝓpͥa conderet᷑ sic̃ in ipso homine
iã ꝓpͥam ducente uitam latenter ocioseq

Expanded text:
recte intelligi non potest, si nulla erat natura tum est, Fecit Deus hominem ad imaginem Dei ? Si autem jam in creatura erat, hoc est, in iis quae simulcreauerat deus, in qua creatura erat? utrum spiritali, an corporali? si spiritali, agebatne aliquid in corporibus mundi, seu caelestibus seu terrestribus? et in ea erat hoc uacans antequam homo in sua natura propria conderetur, sicut. in ipso homine iam propriam ducente uitam latenter otioseque
Abbreviated transcription (Latin):
umbrã significationis ad monent
nos querere illos dies in quib lux cre¬
ata spiiał omnib oꝑib dei ꝑsenariã
numeri ꝑfectionẽ p̃sentari potuerit.
atq inde in septimã reqͥem dei mane¬
habere. uesꝑam non habere. ut ñ sit
hoc deo. requieuisse in die septimo tan¬
qͣm ipso die septimo eguerit ad rehem
suam. s qd̾ inconspectu angłoꝵ suoꝵ
reqͥeuerit ab om̃ib oꝑib suis q̃ fec̃. ñ
utiq nisi in seipso qui factus ñ ẽ. idest
ut creat᷑a eiꝰ angłica que cognoscendis
omnib oꝑib eiꝰ in ipso ⁊ in illis tanqͣm
dies cũ uesꝑa p̾sentata ẽ. nichil post
omnia ualde bona oꝑa eiꝰ melius co¬
nosceret. qͣm illũ ab omnib in se ipso re¬
quiesc̾e nullo eoꝵ egentẽ quo sit beatioꝵ.
liber creature cęli ⁊ terre cũ factꝰ
est dies. Fec̃ ds celum ⁊ t̾ram. ⁊ omne ui

Expanded text:
umbram significationis admonent umbram significationis admonent nos quaerere illos dies, in quibus lux creata spiritalis omnibus operibus dei per senariam numeri perfectionem praesentari potuerit, atque inde in septimam requiem dei manehabere, uesperam non habere, ut non hoc sit deo requieuisse in die septimo, tamquam ipso die septimo eguerit ad requiem suam, sed quod in conspectu angelorum suorum requieuerit ab omnibus operibus suis, quae fecit, non utique nisi in se ipso, qui factus non est; id est, ut creatura eius angelica, quae cognoscendis omnibus operibus eius in ipso et in illis tamquam dies cum uespera praesentata est, nihil post omnia ualde bona opera eius melius cognosceret quam illum ab omnibus in se ipso requiescere nullo eorum egente, quo sit beatior. liber creaturae caeli et terae, ? cum factus est dies, ? fecit deus caelum
Abbreviated transcription (Latin):
cies uł humane qͣntomagis angłice: Qd
iam de ipsius di sap̾ie celeritate dicat᷑ q̃
attingit uͥsq ꝓpter suã munditiam &
nichił inqͥnatũ in eã incurrit: In his
ẜͦ que simul facta sunt nemo uidet.
quio pus posteriꝰ ue fieri debuerit nsi
in illa sapi̾a ꝑ quã facta sunt omnia.
ꝑ ordine simul. Dies gͦ ille quẽ d̾s pͥmtꝰ
goꝵ suꝑ celestium atq uirtutũ: p̃sen¬
tatus ẽ om̃ibꝰ oꝑibꝰ dĩ hoc ordine p̃sen¬
tie quo ordine scientie. qua in u̾bo dei
facienda p̃nosceret. ⁊ in creat᷑a facta co¬
nosceret. ñ ꝑ int̾ualloꝵ teꝑaliũ moras.
s pͥus ⁊ posteriꝰ. habens in connȩriõe
ereaturarũ. in efficatia u̾o creatoris om¬
nia simul. Sic enĩ fec̃ que fut᷑a ȩẽnt
ut non tẽꝑaliter fac̾et tẽꝑalia. s ab eo
facta currerent cẽpora. Ne ꝑ hoc isti di¬
es septẽ quos lux corꝑis celestis circũeun¬
do explicat atq replicat scad̃m qͣndam

Expanded text:
cies vel humanae? quanto magis angelicae? Quid cies vel humanae? quanto magis angelicae? Quid jam de ipsius sadtingit ubique propter suam munditiam, et nihil inquinatum in eam incurrit? in his ergo, quae simul facta sunt, nemo uidet, quid prius posteriusue fieri debuerit, nisi in illa sapientia, per quam facta sunt omnia per ordinem simul. Dies ergo ille, quem deus primitus gelorum supercoelestium atque Virtutum, praesentatus est omnibus operibus Dei hoc ordine praesentiae, quo ordine scientiae, qua et in Verbo Dei facienda praenosceret, et in creatura facta cognosceret non per interuallorum temporalium moras, sed prius et posterius habens in conexione creaturarum, in efficacia uero creatoris omnia simul. sic enim fecit, quae futura essent, ut non temporaliter faceret temporalia, sed ab eo facta currerent tempora. ac per hoc isti dies septem, quos lux corporis caelestis circumeundo explicat atque replicat, secundum quandam
Abbreviated transcription (Latin):
ultra ẽ. tum demũ ad solem ꝑueniant
quẽ uidemꝰ. Num gͥ quia totiens hic
uno ictu tnͣsit nr̃ obtutꝰ. Si enĩ clau¬
sis occilis faciẽ cont᷑ uidendũ solẽ po¬
namus: nonne mox ut eos aꝑuerimꝰ
ibi potiꝰ aciẽ nr̃ãm nos inuenisse. qͣm
illuc eam ꝑduxisse putabimꝰ. ita ut
nes ipsi ocłi pͥus aꝑti fuisse uideant᷑.
qm illo quo intendent ꝑuenisse. Et¬
certe iste corꝑex lucis ẽ radus. emicans
ex ocłis nr̃is: ⁊ tam longe posita tan¬
ta çȩleritate constringens. ut eristima¬
ri comparariq non possit. Nempe h
&. illa omnia tam ampla inm̃saq spa¬
cia simul uno ictu tnsiri manifestũ ẽ
et quia pͥus posteriꝰ ꝙ tͣnseait᷑. nichilomi¬
nus certũ ẽ. Merito resurrectionis no¬
sire ꝯleritatẽ cum expͥmere ualet apłs
in ictu ocłi dixit fieri. Neq enĩ aliqͥd in
rerũ corꝑearũ motib uł ictibus: potest
celeriꝰ inueniri. Qd si ocłoꝵ carnalium
acieᷤ celeritate tantũ potest. quid m̃tis a¬

Expanded text:
ultra est tum demum ad solem perueniant, quem uidemus. num igitur quia totiens hic uno ictu transit noster obtutus? si enim clausis oculis faciem contra uisuri solem ponamus, nonne mox, ut eos aperuerimus, ibi potius aciem nostram nos inuenisse, quam illuc eam perduxisse putabimus, ita ut nec ipsi oculi prius aperti fuisse uideantur quam illa quo intenderat certe iste corporeae lucis est radius, emicans ex oculis nostris, et tam longe posita tanta celeritate contingens, ut aestimari compararique non possit. Nempe hic et illa omnia tam ampla immensaque spatia simul uno ictu transiri manifestum est, et quod prius posteriusque transeatur, nihilo minus certum est. 55. Merito resurrectionis nostrae celeritatem cum exprimere vellet Apostolus, in ictu oculi dixit fieri . Neque enim aliquid in rerum corporearum motibus vel ictibus potest celerius inveniri. Quod si oculorum carnalium acies celeritate tantum potest, quid mentis a
Abbreviated transcription (Latin):
iã uiuente sic̃ gen̾andi ratio ñ porest ẽx
nisi in aliqͥb iã existentibꝰ. ꝑtectisq
naturis: Parens gͦ anime ĩstituta est
spirandã fac̃. Neq enĩ et ex homine fa¬
ctũ. uł seminis. uł ipsius iã ꝓlis creat ⁊

Expanded text:
jam vivente, sicut generandi ratio non potest esse nisi in aliquibus jam existentibus perfectisque naturis? Parens ergo animae instituta est spirandam facit. Neque enim et ex homine fetum vel seminis vel ipsius jam prolis creat et
Abbreviated transcription (Latin):
Qd si ille nec ipsa m̃te fuit. qͦmͦ nos reno
uati scilicet in agnitione dĩ scđm ima¬
ginẽ eiꝰ qͥ creauit eũ. ñ ideo tñ iã pecca¬
re ñ pot̾ant: si consentirẽt iniqͥtati. Nam
⁊ sp̃uales posse cadere in tẽptatione pec¬
eat. ostendit apl̃s ubi ait. Ft̃s si p̃oceu¬

Expanded text:
quod si ille nec in ipsa mente fuit, quomodo nos renouquod si ille nec in ipsa mente fuit, quomodo nos renouuati scilicet in agnitionem dei secundum imaginem eius. qui creauit eos; non ideo tamen iam peccare non poterant, si consentirent iniquitati. nam et spiritales posse cadere in temtatione peccati ostendit apostolus, ubi ait: fratres, e
Abbreviated transcription (Latin):
recipimꝰ ꝑ grãm iusticie. ñ sp̃uale atq
inmortale corpꝰ in qͦ ille ñdũ fuit. ⁊ in qͦ
ert̃ om̃s scĩ resurgentes amortuis. Hoc
enĩ p̃miũ ẽ illiꝰ meriti qd̾ amisit. Proind̾
illa stola pͥma. aut ipsa iusticia ẽ unde
lapsus ẽ: aut si indum̃tũ corꝑał in mor¬
talitatis significat. ⁊̃ hanc ille sic amisit:
cũ ꝓpt̾ pecc̃m ad eã ꝑuenire ñ potuit. Dr̃
enĩ ⁊ amisisse uxorẽ. ⁊ amisisse honorẽ:
qui sꝑatũ ñ acceꝑit illo a qͦ sꝑabat offenso.
Scđ̃m hanc gͦ sententiã corpꝰ animale ha¬
buit adã ñ tm̃ ante paradisũ. s ⁊̃ in pa¬
radiso constitutꝰ. qͣmuis in int̾iore hoĩe
eũ qd̾ amisit peccando. meruitq ⁊̃ cor¬
poris mortẽ. qͥ ñ peccando mereret᷑ ⁊ in
corpꝰ sp̃uale cõmutationẽ. Nã si ⁊ interiꝰ
ammalit̾ uix̃. ñ possumꝰ dici ad ħ ipsũ
renouari. Quib enĩ dr renouamini spũ
m̃tis ur̃e. hoc eis d̃r ut sp̃uales fiant:

Expanded text:
 gratiam iustitiae, non spiritale atque inmortale corpus, in quo ille nondum fuit, et in quo erunt omnes sancti resurgentes a mortuis; hoc enim praemium est illius meriti, quod amisit. proinde illa stola prima aut ipsa iustitia est, unde lapsus est, aut, si indumentum corporalis inmortalitatis significat, etiam hanc ille sic amisit, cum propter peccatum ad eam peruenire non potuit. dicitur enim et amisisse uxorem et amisisse honorem, qui speratum non acceperit illo, a quo sperabat, offenso. Secundum hanc ergo sententiam corpus animale habuit Adam non tantum ante paradisum, sed iam in paradiso constitutus, quamuis in interiore homine eum; quod amisit peccando, meruitque etiam corporis mortem, qui non peccando mereretur et in corpus spiritale commutationem. nam si et interius animaliter uixit, non possumus dici ad hoc ipsius renouari. quibus enim dicitur: renouamini spiritu mentis uestrae, hoc eis dicitur, ut spiritales fiant:
Abbreviated transcription (Latin):
animale. surget corpꝰ sp̃uale. tñ qͥd pͥus
homini factũ sit. Ideo disceptat᷑. qͥa Si
animale factũ ẽ: ñ hoc recipiemꝰ qd̃ in
illo ꝑdidimꝰ. s tanto meliꝰ qͣnto sp̃uale
animali p̃ponendũ ẽ. qn erimꝰ eqͣles angłis
di. S angłi posst̃ aliis ex iustitia p̃̾poni.
nis infirmitatẽ qͣm sũpsit ex uͥgine for¬
mã serui accipiens. in qͣ moriens nos a
seruitute redimeret: S quid hinc dutiꝰ
disseramꝰ: Non enĩ obscura ẽ apłi senten¬
tia de hac re. Qcũ uoluisset adhib̾e testi¬
monum qͦ ꝓbaret eẽ corpꝰ animale. nõ
tam de suo. uł de cuiꝰꝗͣm hominis cor¬
pore qd̾ in p̃senti uidebat᷑. ꝙͣ̃ de ħ ipso
scͥptẽ huiꝰ loco recoluit. ⁊ adhibuit dicẽs.
Si ẽ corpꝰ animale: ẽ & sp̃uale. Sic ⁊ enĩ
scͥptũ ẽ factus ẽ pͥmus homo adã in aĩa

Expanded text:
animale, resurgit corpus spiritale — tamen quid prius animale, resurgit corpus spiritale — tamen quid prius homini factum sit, ideo disceptatur, quia, si animale factum est, non hoc recipiemus, quod in illo perdidimus, sed tanto melius quanto spiritale animali praeponendum est, quando erimus aequales angelis dei. sed angeli possunt aliis et iustitia praeponi; nis infirmitatem quam sumpsit ex Virgine, formam servi accipiens , in qua moriens nos a servitute redimeret? Sed quid hinc diutius disseramus? Non enim obscura est Apostoli sententia de hac re; qui cum voluisset adhibere testimonium, quo probaret esse corpus animale, non tam de suo uel de cuiusquam hominis corpore, quod in praesenti uidebatur, quam de hoc ipso scripturae huius loco recoluit et adhibuit dicens: si est corpus animale, est et spiritale. sic et scriptum est: factus est primus homo Adam in a
Abbreviated transcription (Latin):
ñ alit̾ adã factus ẽ cũ de limo t̾re forma¬
tus ẽ sic̃ ẽ credibiliꝰ iã ꝑfecte uirilitatis
ꝙ̃ erat in illis causis ubi ds hominẽ ĩ sex
dierũ oꝑib fec̃. Ibi enĩ erat ñ solũ ut ita
fieri posset: uerũ ⁊̃ ut ita eũ fĩ neceẽ eẽt.
Iam enĩ ñ fec̃ des ꝯtͣ causã ꝙͣ sine dubio uo¬
lens p̃stituit. ꝙͣ ꝯtͣ uoluntatẽ suã ñ facit
Si aũ ñ om̃s causas in creat᷑a pͥmitꝰ ꝯdita
p̃fixit. s aliqͣs in sua uoluntate seruauit:
ñ sunt qͥdẽ ille qs in sua uoluntate ser¬
uauit. ex istarũ qͣs creauit necessitate
ilis ẽẽ illud cꝰ cause ft̃: possit. s ñ neceẽ
sit. illas aũ sic abscondit. ut ex eis eẽ neceẽ
sit. hoc qd̾ ex istis fec̃ ut eẽ possit. Solet
itẽ q̃ri utrũ animale corpꝰ pͥus homini
formatũ sit elimo qͣle nc̃ hm̃s: ñ sp̃uale
qͣle resurgentes habebimꝰ. Quãqͣ enĩ hoc
in illud mutabit᷑: seminat᷑ enĩ corpus

Expanded text:
liter Adam factus est cum de limo terrae formatus est, sicut est credibilius jam perfectae virilitatis, quam erat in illis causis, ubi Deus hominem in sex dierum operibus fecit. Ibi enim erat non solum ut ita fieri posset, verum etiam ut ita eum fieri necesse esset; tam enim non facit deus contra causam, quam sine dubio uolens praestituit, quam contra uoluntatem suam non facit. si autem non omnes causas in creatura primitus condita praefixit, sed aliquas in sua uoluntate seruauit, non sunt quidem illae, quas in sua uoluntate seruauit, ex istarum quas creauit necessitate illis esse illud, cuius causae sunt, possit, sed non necesse sit; illas autem sic abscondit, ut ex eis esse necesse sit hoc, quod ex istis fecit, ut esse possit. Solet item quaeri, utrum animale corpus prius homini formatum sit e limo, quale nunc habemus, an spiritale, quale resurgentes habebimus. quamquam enim hoc in illud mutabitur — seminatur enim corpus
Abbreviated transcription (Latin):
uirtꝰ eiꝰ ẽ: dr ⁊ manꝰ eiꝰ. non uisibile mẽ¬
brũ. s faciendi potentia. Nam ħ eadẽ
scͥpt᷑a que dic̃ qd̃ ds hominẽ de limo t̾re
ad adam. ut uideret qͥd uocaret ea. Sie
enĩ scͥptũ ẽ. Et finx̃ ds adhuc de t̾ra om̃s
bestias. Si enĩ ⁊ hominẽ de t̾ra ⁊ bestias
de t̾ra. ipse formauit: qͥd ht̃ homo excel¬
lentiꝰ in hac re. nͥ qd̾ ipse ad imaginẽ dei
intellectũ m̃tis de qͦ pꝰ loq̃m᷑. Quãꝙ̃ ⁊ in
qd̾ erecta statura factꝰ ẽ. ut hoc ipso ad¬
moneret᷑. ñ sibi t̾rena eẽ sectanda ue¬
lud pecora qͦrũ uoluptas om̃is ex t̾ra ẽ.
un in aliũi cuncta ꝓna atq ꝓstrata fĩ
Congruit gͦ ⁊ anime rõnali ñ scđm li¬
enda q̃ in corꝑe ipsiꝰ mundi suꝑnas.
sic̃ anima rõnał in ea debet erigiq̃
in sp̃ualib nat᷑a maxiie excellunt. ut

Expanded text:
non visibile membrum, sed efficiendi potentia. Nam eadem Scriptura quae dicit quod Deus hominem de limo terrae ad Adam, ut videret quid ea vocaret. Sic enim scriptum est; Et finxit Deus adhuc de terra omnes bestias. Si ergo enim et hominem de terra et bestias de terra ipse formavit, quid habet homo excellentius in hac re, nisi quod ipse ad imaginem Dei intellectum mentis, de quo post loquebamur. Quanquod erecta statura factus est, ut hoc ipso admoneretur non sibi terrena esse sectanda, uelut pecora, quorum uoluptas omnis ex terra est; unde in aluum cuncta prona atque prostrata sunt. congruit ergo enda quae in corpore ipsius mundi superna sunt, sicut anima rationalis in ea debet erigi, quae in spiritualibus natura maxime excellunt: ut
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ finxert̃. Non gͥ hoc in honorẽ ho¬
minis deputet᷑: ueld̃ cȩt̾a ds̃ dixerit ⁊
facta sunt. hunc aũ ipse fecerit. aut
u̾bo cet̾a. hũc aũ manib fecerit: Seo
hoc excellit in homine: qr ds̃ ad ia
dit m̃tẽ intellectualẽ qͣ p̃stat pecoribꝰ.
Unde iam suꝑiore loco disseriumꝰ. In qͦ
honore positꝰ siñ intellexerit ut bñ agat
eisdẽ ipsis pecorib qͥb p̃latꝰ ẽ cõꝑabit᷑.
Sic enĩ scͥptũ ẽ. Homo in honore positꝰ

Expanded text:
t. non igitur hoc in honorem hominis deputetur, uelut cetera deus dixerit et facta sint, hunc autem ipse fecerit; aut uerbo cetera, hunc autem manibus fecerit; sed hoc excellit in homine, quia dit mentem intellectualem, qua praestat pecoribus; unde jam superiore loco disseruimus. In quo honore positus, si non intellexerit, ut bene agat, eisdem ipsis pecoribus quibus praelatus est comparabitur. Sic etenim scriptum est: Homo in honore positus
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmordialib cũ simul om̃ia crearent᷑:
s creatꝰ in tꝑ̃r suo uisibilit̾ in corꝑe. in¬
ui sibilit̾ in anima. ꝯstans ex anima
et corꝑe. Iam c̃ uideamꝰ qͣm̾ eũ fecerit
ds pͥmũ de t̾ra corpꝰ eiꝰ. Post ⁊̃ de aĩa
uidebimꝰ. si qͥd ualebimꝰ. Qd̃ enĩ manibꝰ
corꝑalib ds de limo finxerit hominẽ:
nimiũ puerił cogitatio ẽ. ita ut si ħ
scͥpt᷑a dixisset. magis eũ qͥ scͥpsit tnͣslato
u̾bo usũ credere deb̾emꝰ. qͣm dm̃ talibus
m̃broꝵ liniam̃tis det̾minatũ. qualia ui¬
demꝰ in corꝑib nr̃is. Dictũ ẽ enĩ. Manus
tua gentes disꝑdidit. Et eduxisti ppłm tuũ
in manu forti. ⁊ brachio excelso. S ꝓ
potestate ⁊ uͥtute di positũ hꝰ m̃bri nom̃

Expanded text:
primordialibus, cum simul omnia crearentur, primordialibus, cum simul omnia crearentur, sed creatus in tempore suo, visibiliter in corpore, invisibiliter in anima, constans ex anima et corpore. Jam ergo videamus quomodo eum fecerit  primum de terra corpus ejus; post etiam de anima videbimus, si quid valebimus. Quod enim manibus corporalibus Deus de limo finxerit hominem, nimium puerilis cogitatio est, ita ut si hoc Scriptura dixisset, magis eum qui scripsit translato uerbo usum credere deberemus quam deum talium membrorum liniamentis determinatum, qualia uidemus in corporibus nostris. dictum est enim: manus tua gentes disperdidit, et: eduxisti populum tuum in manu forti et bracchio excelso. sed pro potestate et uirtute dei positum huius membri nomen
Abbreviated transcription (Latin):
Quia illa die reqͥeuit ab om̃ib oꝑib suiᷤᷤ
q̃ inchoauit ds fac̾e̾. Hic gͥ siqͥs inqͥrat
qͦmͦ consũmauit. ⁊ qͦmͦ inchoauit. neq
enĩ alia ꝯsumauit: alia inchoauit. set
eadẽ ipsa utiq a quib in die .uiͦi. reqͥeuit.
ex his q̃ supͣ dixmꝰ clarũ ẽ. Consũmasse
qͥppe ista intelligimꝰ dm̃. cũ creauit om̃ia
simul. ita ꝑfecte ut nicħ ei adhuc in or¬
dinẽ tẽꝑoꝵ ereandũ eẽt. qd̃ ñ hic ab eo iam
in ordine causarũ creatũ eẽt. Inchoasse
autẽ ut qd̃ hic p̃fixerat causis: pꝰ implẽt
effectis. Proinde formauit ds hominẽ
puluerẽ t̾rȩ. uł limũ t̾re. hoc ẽ de pulu̾e
uł limo t̾re. ⁊ inspirauit uł sufflauit
in eiꝰ faciẽ sp̃m uite. ⁊ factꝰ ẽ homo in
animã uiuam. Non tc̃ p̃destinatꝰ. hoc
enĩ ante secłm in p̃sciẽtia creatoris. neq
tc̃ causalit̾ uł consũmate inchoatꝰ. uł ĩ¬
choate consũmatꝰ. Hoc enĩ a scło in rõnibꝰ

Expanded text:
euit ab omnibus operibus suis, quae inchoauit deus facere. hic igitur si quis inquirat, quomodo consummauit et quomodo inchoauit — neque enim alia consummauit, alia inchoauit, sed eadem ipsa utique a quibus in die septimo requieuit — ex his quae supra diximus clarum est. consummasse quippe ista intellegimus deum, cum creauit omnia simul ita perfecte, ut nihil ei adhuc in ordine temporum creandum esset, quod non hic ab eo iam in ordine causarum creatum esset; inchoasse autem, ut quod hic praefixerat causis post impleret effectis. proinde formauit deus hominem puluerem terrae, uel limum terrae — hoc est de puluere uel limo terrae - et inspirauit siue inaufflaum vitae, et factus est homo in animam vivam. Non tunc praedestinatus, hoc enim ante saeculum in praescientia Creatoris, neque tunc causaliter, vel inconsummate inchoatus, vel inchoate consummatus, hoc enim a saeculo in rationibus
Abbreviated transcription (Latin):
st̃. ea ipsa q̃ conseq̃rtib euoluenda tẽ¬
porib pͥmitꝰ d̾s oĩa simł creauit cũ fa¬
ceret mundũ. ꝯsũmata qͥdẽ qm̃ nichil
hnͣt illa in nat᷑is ꝓpͥis. qͥb suoꝵ tẽpoꝵ
cursus agt̃. qd̾ ñ in istis causalit᷑ factũ
turoꝵ ꝑ scłi tractũ exocculto in manife¬
u̾ba satis adhoc admonendũ insigniter
uigẽt. siqͥs in eis uigilet. Nam ⁊ ꝯsũmata
ea dic̃ ⁊ inchoata. Nisi enĩ ꝯsũmata eẽnt
ñ scͥptũ eẽt. Et consũmata st̃ celũ ⁊ t̾ra.
⁊ om̃is ꝯpositio eoꝵ. Et consũmauit ds ĩ¬

Expanded text:
sunt ea ipsa, quae consequentibus euoluenda temporibus primitus deus simul omnia creauit, cum faceret mundum — consummata quidem, quia nihil habent illa in naturis propriis, quibus suorum temporum cursus agunt, quod non in istis causaliter factumturorum per saeculi tractum ex oculto in maniferipturae uerba satis ad hoc admonendum insigniter uigent, si quis in eis euigilet. nam et consummata ea dicit et inchoata; nisi enim consummata essent, non scriptum esset: et consummata sunt caelum et terra et omnis conpositio eorum . et consu
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ in illo cũ illo facta s̃. qñ factuᷤᷤ ẽ die
ñ solũ cęlũ cũ sole ⁊ luna ⁊ siderib¬
qͦrũ sp̃es manet motu rotabili: ⁊ t̾re
⁊ abissus. q̃ uelud inconstantes motꝰ
potentialit̾ atq cau salit̾ pͥus ꝗͣm per
tẽpoꝵ moras ita exorirent᷑ qͦmͦ nob̃ iã
nota sunt ineis oꝑib que d̾̃s usq nc̃

Expanded text:
quae in illo cum illo facta sunt, quando factus est dies, quae in illo cum illo facta sunt, quando factus est dies, non solum caelum cum sole et luna et sideribquorum species manet motu rotabili, et terram et abyssos, quae velut inconstantes motus potentialiter atque causaliter, priusquam per temporum moras ita exorirentur, quomodo nobis jam nota sunt in eis operibus, quae Deus usque nunc
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ ex arbore illa surgit ⁊ pendet qd ñ
ex qͦdam occulto thesauro seminis illiꝰ
extractũ. atq deꝓnitũ ẽ: At aliud sem̃
ex arbore licet ñ illa. s alt̾a. atq illa rur¬
sus ex alt̾o semine. Aliq̃n aũ ⁊ arbor ex
arbore: cũ surculus demit᷑ atq planta¬
tur. G & semen ex arbore. ⁊ arbor ex
semine. ⁊ arbor ex arbore. Sem̃ aũ ex
semine nullomꝰ nisi arbor int̾ueniat
pͥus. Arbor u̾o ex arbore: ⁊̃ si semen
ñ uiterueniat. Alt̾nis gͥ successionibꝰ
alterũ ex alt̾o. s utrũq ex t̾ra. nͨ ex ip̃is t̾ra
Ptior gͥ eoꝵ: parens t̾ra. Sie ⁊ amimalia
Potest incertũ eẽ utrũ ex ipsis semina
an ipsa ex seminib. Qdlibet tñ hors
pͥus: ex t̾ra certissimũ ẽ. Sic̃ aũ in ipso
gͣno inuisibilit̾ erant omnia simul
que ꝑ tẽꝑora in arborẽ surg̾ẽnt: ita¬
⁊ ipse mundus cogitandꝰ ẽ. cũ d̾s simł
omnia creauit: habuisse simul oĩa

Expanded text:
enim ex arbore illa surgit aut pendet. quod non enim ex arbore illa surgit aut pendet. quod non ex quodam occulto thesauro seminis illius extractum atque depromtum est? at illud semen ei arbore licet non illa sed altera, atque illa rursus ex altero semine; aliquando autem et arbor ex arbore, cum surculus demitur atque plantatur. ergo et semen ex arbore et arbor ex semine et arbor ex arbore. semen autem ex semine nullo modo, nisi arbor interueniat prius; arbor uero ex arbore, etiamsi semen non interueniat. alternis igitur successionibus alterum ex altero, sed utrumque ex terra nec ex ipsis terra; prior igitur eorum parens potest incertum esse utrum ex ipsis semina, an ipsa ex seminibus: quodlibet tamen horum prius, ex terra certissimum est. Sicut autem in ipso grano inuisibiliter erant omnia simul, quae per tempora in arborem surgerent, ita ipse mundus cogitandus est, cum deus simul omnia creauit, habuisse simul omnia,
Abbreviated transcription (Latin):
illam ꝑu̾sitatẽ incidamꝰ. eadẽ diuina
ꝓuidentia ꝑ sc̃am scͥpturã regit: ex
ipsis qͦ oꝑib dei. eodẽ adiuuante inda¬
gare conem᷑. ubi hec simul creau̾it. cũ
a consũmatis suis oꝑib reqͥeuit. qͦrũ
Consideremꝰ gͦ cuiuslibet arboris pulcri¬
tudinẽ in robore ramis frondib pomis.
Hȩc sp̃es ñ utiq repente tanta ⁊ tał exorta
est. s quo ⁊̃ ordine nouimꝰ. Surrex̃ enĩ
a radice qͣm t̾re pͥmum germ̃ infixit:
atq inde omnia illa formata ⁊ distinc¬
ta creuert᷑. Porro illud germen ex semi¬
intudo: copia t̾re humorisq ꝯgesta ẽ.
Q illa in exiguo gͣno mirabilior p̾stan¬
tiorq uis ẽ qua ualuit adiacens hu¬
mor cõmixtus t̾re. tanqͣm mat̾ies u̾ti
in ligni illius qualitatẽ. in ramoꝵ diffu¬
sionẽ. in folioꝵ uiriditatẽ ac figͣam. in
fructuum formas. ⁊ opulenti ã. omni¬
umq ordinatissimã distinctionẽ. Quid

Expanded text:
illam peruersitatem incidamus, eadem diuina illam peruersitatem incidamus, eadem diuina prouidentia per sanctam scripturam regit, ex ipsis quoque operibus dei eodem adiuuante indagare conemur, ubi haec simul creauerit, cum a consummatis suis operibus requieuit, quorum consideremus ergo cuiuslibet arboris pulchritudinem in robore, ramis. frondibus, pomis: haec species non utique repente tanta ac talis exorta est. sed quo etiam ordine nouimus. surrexit enim a radice. quam terrae primum germen infixit, atque inde omnia illa formata et distincta creuerunt. porro illud germen ex seminitudo copia terrae humorisque congesta est. sed illa in exiguo grano mirabilior praestantiorque uis est, qua ualuit adiacens humor conmixtus terrae tamquam materies uerti in ligni illius qualitatem, in ramorum diffusionem, in foliorum uiriditatem ac figuram; in fructuum formas et opulentiam omniumque ordinatissimam distinctionem. quid
Abbreviated transcription (Latin):
inconstantia tẽpestatum. uł de felici¬
tatib & infelicitatib hominũ. qd̃ ñ ꝓ
uite meritis accidunt. uiderẽt tantũ
ordinẽ qͣntũ in m̃bris carnis ciuꝰlibet
amimantis apparet. ñ dico medicis qͥ ħ
mediocris cordis ⁊ consid̾ationis homi¬
mi: nonne clamarent. ne puncto qͥdẽ
tẽꝑis dm̃ a qͦ ẽ omnis m̃surarũ modꝰ.
omnis parilitas numeroꝵ. om̃is ordo
ponderũ. ab eiꝰ gubnatione cessare :
Quid gͦ absurdiꝰ. quid insulsius. sentiri
tanta dispositione formari. ut aliqͣn¬
to attentiꝰ cogitata in effabilẽ incutiãt
admirationis horrorẽ: Q cũ amme
nata nat᷑e corꝑis antecellat: qͥd ẽ dem̃¬
uestigamꝰ: elucet in eis ordo rerũ. Ftt
illa quoꝵ ordinẽ uidere ñ possumus:
in ordinata arbitrant᷑ qͥ ẽẽ ñ putãt
nͥ quod uidere possũt. aut si putant:
tale aliquid putant quale iudere con¬
sueuert᷑. Nos autẽ quoꝵ gressus ne in

Expanded text:
inconstantia tempestatum uel de feliciinconstantia tempestatum uel de felicitatibus atque infelicitatibus hominum, quod non pro uitae meritis accidunt, uiderent tantum ordinem, quantus in membris carnis cuiuslibet animantis adparet, non dico medicis, qui mediocris cordis et considerationis homini, nonne clamarent ne puncto quidem temporis deum, a quo est omnis mensurarum modus, omnis parilitas numerorum, omnis ordo ponderum, ab eius gubernatione cessare? quid ergo absurdius, quid insulsius sentiri ptanta dispositione formari, ut aliquanto adtentius cogitata ineffabilem incutiant admirationis horrorem? et cum animae natura naturae corporis antecellat, quid est demeuestigamus, elucet in eis ordo rerum; at illa, quorum ordinem uidere non possumus, inordinata arbitrantur. qui esse non putant. nisi quod uidere possunt, aut, si putant, tale aliquid putant, quale uidere consueuerunt. Nos autem, quorum gressus, ne in
Abbreviated transcription (Latin):
iste ꝓcellose ac turbulente qͣlitates qͥb cȩli
huiꝰ inferioris qd̾ ñ inmerito ⁊̃ t̾re noĩe
deputatũ ẽ. facies uariat᷑ ⁊ uertit᷑. Sed
cũ addidit q̃ faciunt u̾bũ eiꝰ: satis osten¬
dit earũ qͦ rerũ ordinẽ diuino subditũ
imꝑio. lat̾e nos potiꝰ qͣm uniu̾sitatis de¬
esse nat᷑e. Qd autẽ ore suo saluator dic̃
unũ passerẽ ñ cadere in t̾ram sine di
uoluntate. & qd̃ fenũ agri pꝰ paulu¬
lũ mittendũ in clibanũ ipse tam̃ ue¬
stiat. nonne confirmat ñ solũ cotã
istã mundi partẽ reb mortalib ⁊ cor¬
ruptibilib deputatã. uerũ ⁊̃ uilissi¬
mas eiꝰ abiectissimasq particłas diui¬
na ꝓuidentia regi: Et certe isti qͥ hoc
negat. nec scĩs eloqͥuis tante auctori¬
tatis adqͥescunt. si in hac mundi
parte qm̃ putãt forcuitis motib ꝑtur¬
bari potiꝰ qͣm sapia diuine sũmitatis
regi. ⁊ ut hoc qiͣ ꝓbent. gemino abutunt᷑
argum̃to. uł qd̃ supͣ cõmemoraui de

Expanded text:
losae ac turbulentae qualitates, quibus caeli huius inferioris, quod non inmerito etiam terrae nomine deputatum est, facies uariatur et uertitur. sed cum addidit: quae faciunt uerbum eius, satis ostendit earum quoque rerum ordinem diuino subditum imperio latere nos potius quam uniuersitatis deesse naturae. quid autem? ore suo saluator, cum dicit unum passerem non cadere in terram sine dei uoluntate, et quod fenum agri post paululum mittendum in clibanum ipse tamen uestiat. nonne confirmat non solum totam istam mundi partem rebus mortalibus et corruptibilibus deputatam, uerum etiam uilissimas eius abiectissimasque particulas diuina prouidentia regi? Et certe isti, qui hoc negant nec sanctis eloquiis tantae auctoritatis adquiescunt, si in hac mundi parte, quam putant fortuitis motibus perturbari potius quam sapientia diuinae summitatis regi et, ut hoc quasi probent, gemino abutuntur argumento, uel quod supra commemoraui de
Abbreviated transcription (Latin):
rent᷑ q̃ ał ꝑficiendis defuissẽt. ut q̃dam
uniu̾sitatis ꝑfectio ex ittsq ꝯstaret sin¬
guł qiͣ semis. Helut aliciuꝰ totiꝰ partes es¬
sent: qͣrũ ꝯiunctione ipsũ totũ cꝰ partes
fuerant cõpleret᷑. Rurẜꝰ si ita eẽnt illa
ꝑfecta sic̃ ꝑficiunt᷑ cũ suis q̃ tẽporib
in manifestas formas actꝰq creant᷑. ꝓ¬
fecto aut nicħ ex eis pꝰea ꝑ tẽꝑa fieret.
aut hoc fieret: qd̾ ex istis q̃ suo q̃ iam¬

Expanded text:
e illis perficiendis defuissent; ut quaedam universitatis perfectio ex utrisque constaret singulis quasi semis, velut alicujus totius partes essent, quarum conjunctione ipsum totum cujus partes fuerant, compleretur. Rursus, si ita essent illa perfecta, sicut perficiuntur, cum suis quaeque temporibus in manifestas formas actusque procreantur; profecto aut nihil ex eis postea per tempora fieret, aut hoc fieret, quod ex istis quae suo qua