comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
li .i. quiritium terrore formidine morteq afficiatis. Sicut uerbis
p.r. quiritium legiones auxiliaq hostium mecum dus manibus
telluriq deuoueo. Haec ita precatus lictores ire ad .T. manlium
iubet. matureq college se deuotum pro exercitu nuntiare. Ip¬
se incinctus cinctu gabino armatus in equum insiluit ac se in
medios hostes immisit. Conspectus ab utraq acie aliquanto aug¬
ustior humano uisus sicut celo missus piaculum omnis deorum ire
qui pestem ab suis auersam in hostes ferret. Ita omnis terror pauor¬
q cum illo latus signa primo latinorum turbauit. deinde totam pe¬
nitus aciem peruasit. Euidentissimum id fuit pauorem ac fugam hos¬
secus ꝗͣ pestifero sidere icti pauebant. Ubi uero corruit obrutus te¬
lis inde iam hauddubie consternate cohortes latinorum fugam
ac uastitatem late fecerunt. Simul & romani exolutis religione
animis uelut tum primum signo dato coorti pugnam integrã

Expanded text:
li Romani Quiritium terrore formidine morteque adficiatis. sicut uerbis li Romani Quiritium terrore formidine morteque adficiatis. sicut uerbis s populi Romani Quiritium, legiones auxiliaque hostium mecum Deis Manibus Tellurique deuoueo.' haec ita precatus lictores ire ad T. Manlium iubet matureque collegae se deuotum pro exercitu nuntiare; ipse incinctus cinctu Gabino, armatus in equum insiluit ac se in medios hostes immisit, conspectus ab utraque acie, aliquanto augustior humano uisu, sicut caelo missus piaculum omnis deorum irae qui pestem ab suis auersam in hostes ferret. ita omnis terror pauorque cum illo latus signa primo Latinorum turbauit, deinde in totam penitus aciem peruasit. euidentissimum id fuit quod, quasecus quam pestifero sidere icti pauebant; ubi uero corruit obrutus telis, inde iam haud dubie consternatae cohortes Latinorum fugam ac uastitatem late fecerunt. simul et Romani exsolutis religione animis, uelut tum primum signo dato coorti pugnam integram
Abbreviated transcription (Latin):
quit decius si a collega litatum est. Instructis sicut ante dictum
est ordinibus processere in aciem. Manlius dextro. Decius leuo
cornu preerat. Primo utrinq equis uiribus codem ardore animo¬
rum gerebantur res. Deinde ab leuo cornu hastati romani non
ferentes impressionem latinorum se ad principes recepere. In hac
trepidatione decius consul. M. ualerium magna uoce inclamat.
Deorum inquit ope ualeri opus est. Agedum pontifex publicus po¬
puli r. prei uerba quibus me pro legionibus deuoueam. Pontifex¬
eum togam pretextam sumere uissit & uelato capite manu sub¬
ter togam ad mentum exerta super telum subiectum pedibus sta¬
tem sic dicere iane. iupiter. mars pater quirine. bellona. lares.
din nouensiles. du indigetes. di quorum est potestas nostrorũ
hostiumq. Diq manes. uos precor ueneror ueniam peto feroq
ti populo.r. quiritium uim uictoriam prosperetis. hostesq popu¬

Expanded text:
quit Decius, 'si ab collega litatum est.' instructis, sicut ante dictum quit Decius, 'si ab collega litatum est.' instructis, sicut ante dictum est, ordinibus processere in aciem; Manlius dextro, Decius laeuo cornu praeerat. primo utrimque aequis uiribus, eodem ardore animorum gerebatur res; deinde ab laeuo cornu hastati Romani, non ferentes impressionem Latinorum, se ad principes recepere. in hac trepidatione Decius consul M. Ualerium magna uoce inclamat. 'deorum' inquit, 'ope, M. Ualeri , opus est; agedum, pontifex publicus populi Romani, praei uerba quibus me pro legionibus deuoueam.' pontifexeum togam praetextam sumere iussit et uelato capite, manu subter togam ad mentum exserta, super telum subiectum pedibus stantem sic dicere: 'Iane, Iuppiter, Mars pater, Quirine, Bellona, Lares, Diui Nouensiles, Di Indigetes, Diui, quorum est potestas nostrorum hostiumque, Dique Manes, uos precor ueneror, ueniam peto feroque, uti populo Romano Quiritium uim uictoriam prosperetis hostesque popu
Abbreviated transcription (Latin):
cipibus sed centurio quoq cum centurione si ordines turbati non
essent concurrendum sibi esse sciebat. Duo primipili ex utraq acie
inter triarios erant. Romanus corpore haudquaquam satis ualidus.
ceterum strenuus uir peritusq militie latinus uiribus ingens bella¬
torq primus notissimi inter se quia pares semper ordines duxerant.
Romano haud satisfidenti uiribus iam romae permissum erat a consu¬
libus ut succenturionem sibi quem uellet legeret qui tutaretur eũ
ab uno destinato hoste. Isq uiuenis in acie oblatus ex centurione
latino uictoriam tulit. Pugnatum est haud procul radicibus uesu¬
uii montis. qua uia auernum ferebat. Romani consules prius ꝗͣ
educerent in aciem immolauerunt. Decio caput iocinoris a fami¬
liari parte cesum aruspex dicitur ostendisse. Alioquin acceptam
dus hostiam esse. Manlium egregie litasse. Atqui bene habet in¬

Expanded text:
cipibus, sed centurio quoque cum centurione, si ordines turbati non cipibus, sed centurio quoque cum centurione, si ordines turbati non essent, concurrendum sibi esse sciebat. duo primi pili ex utraque acie inter triarios erant, Romanus corpore haudquaquam satis ualidus, ceterum strenuus uir peritusque militiae, Latinus uiribus ingens bellatorque primus, notissimi inter se, quia pares semper ordines duxerunt. Romano haud satis fidenti uiribus iam Romae permissum erat ab consulibus, ut subcenturionem sibi quem uellet legeret qui tutaretur eum ab uno destinato hoste; isque iuuenis in acie oblatus ex centurione Latino uictoriam tulit. pugnatum est haud procul radicibus Uesuuii† montis, qua uia ad Ueserim ferebat. Romani consules, priusquam educerent in aciem, immolauerunt. Decio caput iocineris a familiari parte caesum haruspex dicitur ostendisse: alioqui acceptam dis hostiam esse; Manlium egregie litasse. 'atqui bene habet' in
Abbreviated transcription (Latin):
uallo septa inhorreret acies tenentes. Si apud principes quoq haud
satis prospere esset pugnatum a prima acie ad triarios sensim refere¬
bantur. Inde rem ad triarios redisse cum laboratur prouerbio inere¬
bruit. Triarii consurgentes ubi in interualla ordinum suorum prin¬
cipes & hastatos recepissent extemplo compressis ordinibus uelut
claudebant uias. Unoq continenti agmine iam nulla spe post relic
ta incedebant. Id erat formido losissimum hosti. cum uelut uictos
insecuti nouam repente aciem exurgentem auctam numero cerne¬
bant. Scribebantur autem quattuor ferc legiones. quinis milibus
peditum. Equitibus in singulas legiones trecenis. Alterum tantum
ex latino delectu adiciebantur. qui ea tempestate hostes erant ro¬
manis. Fodem quoq ordine instruxerant aciem. nec uexilla cum¬
uexillis tantum uniuersi hastati cum hastatis principes cum prin¬

Expanded text:
uallo saepta inhorreret acies, tenentes. si apud principes quoque haud uallo saepta inhorreret acies, tenentes. si apud principes quoque haud satis prospere esset pugnatum a prima acie ad triarios se sensim referebant; inde rem ad triarios redisse, cum laboratur, prouerbio increbruit. triarii consurgentes, ubi in interualla ordinum suorum principes et hastatos recepissent, extemplo compressis ordinibus uelut claudebant uias unoque continenti agmine, iam nulla spe post relicta, in hostem incidebant; id erat formidolosissimum hosti, cum uelut uictos insecuti nouam repente aciem exsurgentem, auctam numero, cernebant. scribebantur autem quattuor fere legiones quinis milibus peditum, equitibus in singulas legiones trecenis. alterum tantum ex Latino dilectu adiciebatur, qui ea tempestate hostes erant Romanis eodemque ordine instruxerant aciem; nec uexilla cumuexillis tantum, uniuersi hastati cum hastatis, principes cum prin
Abbreviated transcription (Latin):
totidem manipulorum quibus principibus est nomen hos sequeban¬
tur. scutati omnes insignibus maxime armis. hoc triginta mani¬
pulorum agmen ante pilanos appellabant. quia sub signis iam
alii xu. ordines loc abantur. Ex quibus ordo unus quisq tres partes
habebat. Farum unamquamq primum pilum uocabant. Tribus
rimum uexillum triarios ducebat ueteranum militum spectate
uirtutis. Secundum rorarios. minus roboris aetate factisq. Terti¬
um accessos. minime fiduciae manu eo & in postremam aciem rei¬
ciebantur. Ubi his ordinibus exercitus instructus esset hastati om¬
nium primi pugnam inibant. Si hastati profligare hostẽs non pos¬
sent pede presso eos retrocedentes in interualla ordinum princi¬
pes recipiebant. Tum principum pugna erat. hastati sequebant᷑.
Triarii sub uexillis considebant. sinistro crure porrecto scuta in nix¬
a humeris hastas suberecta cuspide in terram fixas haud secus ꝗͣ

Expanded text:
totidem manipulorum, quibus principibus est nomen, hos sequebantotidem manipulorum, quibus principibus est nomen, hos sequebantur, scutati omnes, insignibus maxime armis. hoc triginta manipulorum agmen antepilanos appellabant, quia sub signis iam alii quindecim ordines locabantur, ex quibus ordo unusquisque tres partes habebat—earum unam quamque primam pilum uocabant. tribus t. primum uexillum triarios ducebat, ueteranum militem spectatae uirtutis, secundum rorarios, minus roboris aetate factisque, tertium accensos, minimae fiduciae manum; eo et in postremam aciem reiciebantur. ubi his ordinibus exercitus instructus esset, hastati omnium primi pugnam inibant. si hastati profligare hostem non possent, pede presso eos retro cedentes in interualla ordinum principes recipiebant. tum principum pugna erat; hastati sequebantur; triarii sub uexillis considebant, sinistro crure porrecto, scuta innixa umeris, hastas suberecta cuspide in terra fixas, haud secus quam
Abbreviated transcription (Latin):
dientiorem duci militem. Et praeterꝗͣ quod custodiae uigiliaeq &
ordo stationum intentioris ubiq curae erant in ultimo etiam cer¬
tamine cum descensum in aciem est ea seueritas profuit. fuit
autem ciuili maxime bello pugna similis. Adeo nihil apud lati¬
nos dissonum ab romana re praeter animos erat. Clipeis antea ro¬
mani usi sunt. Deinde postquam stipendiarii facti sunt. scuta pro cdi¬
peis fecere. Et quod antea phalanges siumiles macedonicis hee postea
manipulatim structa acies coepit esse. Postremo in plures ordines it¬
struebantur. Ordo sexagenos milites. duos centuriones. uexillar¬
um unum habebat. Frima acies hastati erant manipuli . xi. distan¬
tes inter se modicum spatium. Manipulus leuis uicenos milites
aliam turbam scutatorum habebat. leues autem qui hastam tan¬
tum gesaq gererent uocabantur. Haec prima frons in aciȩ florem
iuuenum pubescentium ac militum habebat. Robustior inde etis

Expanded text:
dientiorem duci militem; et praeterquam quod custodiae uigiliaeque et dientiorem duci militem; et praeterquam quod custodiae uigiliaeque et ordo stationum intentioris ubique curae erant, in ultimo etiam certamine, cum descensum in aciem est, ea seueritas profuit. fuit autem ciuili maxime bello pugna similis; adeo nihil apud Latinos dissonum ab Romana re praeter animos erat. clipeis antea Romani usi sunt, dein, postquam stipendiarii facti sunt, scuta pro clipeis fecere; et quod antea phalanges similes Macedonicis, hoc postea manipulatim structa acies coepit esse: postremi in plures ordines instruebantur ordo sexagenos milites, duos centuriones, uexillarium unum habebat. prima acies hastati erant, manipuli quindecim, distantes inter se modicum spatium; manipulus leues uicenos milites, aliam turbam scutatorum habebat; leues autem, qui hastam tantum gaesaque gererent, uocabantur. haec prima frons in acie florem iuuenum pubescentium ad militiam habebat. robustior inde aetas
Abbreviated transcription (Latin):
istud uirtutis deceptum uana imagine decoris in te mouet. Sed
cum aut morte tua sancienda sint consulum imperia aut impu¬
nitate in perpetuum abroganda nec te quidem siquid in te nos¬
tri sanguinis est recusare censeam quin disciplinam militarem
culpa tua prolapsam poena restituas. I. lictor. deliga ad palum.
Exanimati omnes tam atroci imperio nec aliter ꝗͣ in se quisque dis¬
trictam cernentes securim metu magis ꝗͣ modestia quieuere. Itao
uelut emerso ab admiratione animo cum silentio defixi stetissent
repente postquam ceruice caesa fusus est cruor tum libero conques¬
tu coorte uoces sunt. ut neque execrationibus parceretur. Spoli¬
isq contectum iuuenis corpus quantum militaribus studus funus
ullum celebrari potest structo extra uallum rogo cremaretur.
Manlianaq imperia non in praesenti modo horrenda sed exempli
etiam tristis in posterum essent. fecit tamen atrocitas paene obe¬

Expanded text:
istud uirtutis deceptum uana imagine decoris in te mouet; sed istud uirtutis deceptum uana imagine decoris in te mouet; sed cum aut morte tua sancienda sint consulum imperia aut impunitate in perpetuum abroganda, nec te quidem, si quid in te nostri sanguinis est, recusare censeam, quin disciplinam militarem culpa tua prolapsam poena restituas—i, lictor, deliga ad palum'. exanimati omnes tam atroci imperio nec aliter quam in se quisque destrictam cernentes securem metu magis quam modestia quieuere. itaque uelut demerso ab admiratione animo cum silentio defixi stetissent, repente, postquam ceruice caesa fusus est cruor, tam libero conquestu coortae uoces sunt, ut neque lamentis neque exsecrationibus parceretur spoliisque contectum iuuenis corpus, quantum militaribus studiis funus ullum concelebrari potest, structo extra uallum rogo cremaretur, Manlianaque imperia non in praesentia modo horrenda sed exempli etiam tristis in posterum essent. fecit tamen atrocitas poenae oboe
Abbreviated transcription (Latin):
tus cum ouante gaudio turma in castra atq inde ad pretorium
ad patrem tendit. ignarus facti futuri quae laus an poena meri¬
ta esset. Ut me omnes inquit pater tuo sanguine ortum uerei
ferrent prouocatus equestria hec spolia capta ex hoste ceso porto¬
Quod ubi audiuit consul extemplo filium auersatus contionem clas¬
sico aduocari iussit.qua ubi frequens conuenit quando inquit tu
.I. manli neque imperium consulare nec maiestatem patriam ueri¬
tus aduersus edictum nostrum extra ordinem in hostem pugnasti
& quantum in te fuit disciplinam militarem qua stetit ad hanc
diem romana res soluisti meq in eam necessitatem adduxisti ut
aut rei p. mihi aut mei meorumq obliuiscendum sit nos potus
nostro delicto plectemur. ꝗͣ resp. tanto suo damno nostra pecca¬
ta luat. Triste exemplum sed in posterum salubre iuuentuti eri¬
mus. Me quidem cum ingenita caritas liberum tum specimen

Expanded text:
tus cum ouante gaudio turma in castra atque inde ad praetorium tus cum ouante gaudio turma in castra atque inde ad praetorium ad patrem tendit, ignarus fati futurique, laus an poena merita esset. 'ut me omnes' inquit, 'pater, tuo sanguine ortum uere ferrent, prouocatus equestria haec spolia capta ex hoste caeso portoquod ubi audiuit consul, extemplo filium auersatus contionem classico aduocari iussit. quae ubi frequens conuenit, 'quandoque' inquit, 'tu, T. Manli , neque imperium consulare neque maiestatem patriam ueritus, aduersus edictum nostrum extra ordinem in hostem pugnasti et, quantum in te fuit, disciplinam militarem, qua stetit ad hanc diem Romana res, soluisti meque in eam necessitatem adduxisti, ut aut rei publicae mihi aut mei meorum obliuiscendum sit, nos potius nostro delicto plectemur quam res publica tanto suo damno nostra peccata luat; triste exemplum sed in posterum salubre iuuentuti erimus. me quidem cum ingenita caritas liberum tum specimen
Abbreviated transcription (Latin):
nostrum duorum iam hinc euentu cernatur quantum eques lati¬
nus romano prestet. Mouet ferocem animum uiuenis seu ira seu
detrectandi certaminis pudor. seu in exuperabilis uis fati. oblitus
itaq imperii patrii consulumq edicti preceps ad id certamen agit᷑
quo uinceret aut uinceretur haud multum interesset. Equitibus
cocteris uelut ad spectaculum submotis. spatio quod uacui interia¬
cebat campi aduersos concitant equos. Et cum infestis cuspidibus
concurrissent manlii cuspis per galeam hostis metu trans ceruicem
equi lapsa est. Circumactis deinde equis cum prior ad iterandum
ictum manlius consurrexisset spiculum inter aures equi fixit. A
cuius uulneris sensu cum equus prioribus pedibus erectis magna
ui caput quateret excussit equitem. quem cuspide parmaq innix¬
um attollentemq se a graui casu manlius auigulo ita ut percos¬
tas ferrum emitteret terrae affixit. Spolusq lectis ad suos reuec¬

Expanded text:
nostro duorum iam hinc euentu cernatur quantum eques Latinostro duorum iam hinc euentu cernatur quantum eques Latinus Romano praestet?' mouet ferocem animum iuuenis seu ira seu detractandi certaminis pudor seu inexsuperabilis uis fati. oblitus itaque imperii patrii consulumque edicti, praeceps ad id certamen agitur, quo uinceret an uinceretur haud multum interesset. equitibus ceteris uelut ad spectaculum submotis, spatio, quod uacui interiacebat campi, aduersos concitant equos; et cum infestis cuspidibus concurrissent, Manli cuspis super galeam hostis, Maeci trans ceruicem equi elapsa est. circumactis deinde equis, cum prior ad iterandum ictum Manlius consurrexisset, spiculum inter aures equi fixit. ad cuius uolneris sensum cum equus prioribus pedibus erectis magna ui caput quateret, excussit equitem, quem cuspide parmaque innixum attollentem se ab graui casu Manlius ab iugulo, ita ut per costas ferrum emineret, terrae adfixit; spoliisque lectis ad suos reuec
Abbreviated transcription (Latin):
hostium cum suis turmalibus euasit. ita ut uix teli iactu ab statione
proxima abesset. Ibi tusculani erant equites. Preerat geminus metius
uir cum genere inter suos tum factis clarus. Is ubi romanos equites in¬
signemq inter eos precedentem consulis filium nam omnes inter se un¬
que illustres uiri noti erant cognouit una ne ait turma romani cum
latinis sotusq bellum gesturi estis: Quid interea consules: quid duo
exercitus consulares agent: Aderunt in tempore manluis inquit
& cum illis aderit iupiter ipse. foederum a uobis uiolatorum testis
qui plus potest. polletq. Si ad regillum lacum ad satietatem uestrã
pugnauimus hic quoque efficiemus profecto ne nimis acies uobis
& collata signa nobiscum cordi sint. Ad ea geminus paulum ab
suis equo prouectus iusne igitur dum dies ista uenit qua magno
conatu exercitus moueatis interea tu ipse congredi mecum: ut

Expanded text:
hostium cum suis turmalibus euasit, ita ut uix teli iactu ab statione hostium cum suis turmalibus euasit, ita ut uix teli iactu ab statione proxima abesset. ibi Tusculani erant equites; praeerat Geminus Maecius uir cum genere inter suos tum factis clarus. is ubi Romanos equites insignemque inter eos praecedentem consulis filium—nam omnes inter se, utique illustres uiri, noti erant—cognouit, 'unane' ait 'turma Romani cum Latinis sociisque bellum gesturi estis? quid interea consules, quid duo exercitus consulares agent?' 'aderunt in tempore' Manlius inquit, 'et cum illis aderit Iuppiter ipse, foederum a uobis uiolatorum testis, qui plus potest polletque. si ad Regillum lacum ad satietatem uestram pugnauimus, hic quoque efficiemus profecto ne nimis acies uobis et conlata signa nobiscum cordi sint.' ad ea Geminus paulum ab suis equo prouectus: 'uisne igitur, dum dies ista uenit qua magno conatu exercitus moueatis, interea tu ipse congredi mecum, ut
Abbreviated transcription (Latin):
& imperiis deum propalam expositis ne mors uoluntaria consulis ex¬
ercitum in acie terreret comparant interse ut ab utra parte cedere ro¬
manus exercitus cepisset inde se consul deuoueret pro populo.r. qui¬
ritibusq. Agitatum etiam in consilio est ut si quando unquam seue¬
ro ullum imperio bellum administratum esset tunc uti disciplina ⁊¬
militaris ad priscos redigeretur mores. Curam acuebat quod aduer¬
sus latinos bellandum erat. lingua moribus. armoꝵ genere institu¬
tis ante omnia militaribus congruentes. milites militibus centurioni¬
bus centuriones. tribuni tribunus. compares collegaeq. usdem presi
dus sepe iisdem mampulis permixti fuerant. Per haec nequo errore
milites caperentur edicunt consules nequis extra ordinem in hostem
pugnaret. Forte inter coeteros turmarum prefectos qui exploratum
in omnes partes dimissi erant.T. manlius consulis filius super castrai

Expanded text:
et imperiis deum propalam expositis, ne mors uoluntaria consulis exet imperiis deum propalam expositis, ne mors uoluntaria consulis exercitum in acie terreret, comparant inter se ut, ab utra parte cedere Romanus exercitus coepisset, inde se consul deuoueret pro populo Romano Quiritibusque. agitatum etiam in consilio est ut, si quando unquam seuero ullum imperio bellum administratum esset, tunc uti disciplina militaris ad priscos redigeretur mores. curam acuebat quod aduersus Latinos bellandum erat, lingua, moribus, armorum genere, institutis ante omnia militaribus congruentes: milites militibus, centurionibus centuriones, tribuni tribunis compares collegaeque iisdem <in> praesidiis, saepe iisdem manipulis permixti fuerant. per haec ne quo errore milites caperentur, edicunt consules ne quis extra ordinem in hostem pugnaret. forte inter ceteros turmarum praefectos qui exploratum in omnes partes dimissi erant, T. Manlius consulis filius super castra
Abbreviated transcription (Latin):
mis fecit ut legatos proficiscentes cura magistratuum magis qui uissi
consulum prosequebantur ꝗͣ uis gentium ab ira impctuq hominum
tegeret. Consensit autem & senatus bellum. consulesq duobus scrip¬
tis exercitibus per marsos pelignosq profecti adiuncto sannitium
exercitu ad capuam quo iam latini sotuq conuenerant castra locãt.
bi in quiete utriq consuli eadem dicitur uissa species uiri maioris ꝗͣ
pro humano habitu augustiorisq dicentis ex una acie imperatorẽ.
ex altera exercitum dus manibus matriq terre deberi. Utrus exer¬
citus imperator legiones hostium superq ea se deuouisset eius popu¬
li partisq uictoriam fore. Hos ubi nocturnos uisus interse consules
contulerunt placuit ad aueruncandum deum iram uictimas cedi.
Simul ut si extis cadem quae sompno usa crant portenderentur alte¬
ruter consulum fata impleret ubi responsa aruspicum insidenti iam
animo tacite religioni congruerunt. tum adhibitis legatis tribunisq

Expanded text:
mis fecit ut legatos proficiscentes cura magistratuum magis, qui iussu consulis prosequebantur, quam ius gentium ab ira impetuque hominum tegeret. consensit et senatus bellum; consulesque duobus scriptis exercitibus per Marsos Paelignosque profecti adiuncto Samnitium exercitu ad Capuam, quo iam Latini sociique conuenerant, castra locant. ibi in quiete utrique consuli eadem dicitur uisa species uiri maioris quam pro humano habitu augustiorisque, dicentis ex una acie imperatorem, ex altera exercitum Deis Manibus Matrique Terrae deberi; utrius exercitus imperator legiones hostium superque eas se deuouisset, eius populi partisque uictoriam fore. hos ubi nocturnos uisus inter se consules contulerunt, placuit auerruncandae deum irae uictimas caedi; simul ut, si extis eadem quae somnio uisa fuerant portenderentur, alter uter consulum fata impleret. ubi responsa haruspicum insidenti iam animo tacitae religioni congruerunt, tum adhibitis legatis tribunisque
Abbreviated transcription (Latin):
set qui ludis romanis quia.l. plautius pretor graui morbo forte unpli¬
citus erat signum mittendis quadrigis daret. functusq eo haud sane
memorandi imperii ministerio se dictatura abdicaret. Nec facile est
aut rem rei aut auctorem auctori preferre. Uitiatam memoriam fune¬
bribus laudibus reor falsisq imaginum titulis. dum familia ad se quae¬
que famam rerum gestarum honorumq fallenti mendacio trahunt.
Inde certe & singuloꝵ gesta & publicarum rerum monumenta confu¬
sa. Nec quisꝗ̃ equalis temporibus illis scriptor extat. quo satis certo auto¬
re stetur.

Expanded text:
set qui ludis Romanis, quia L. Plautius praetor graui morbo forte impliset qui ludis Romanis, quia L. Plautius praetor graui morbo forte implicitus erat, signum mittendis quadrigis daret functusque eo haud sane memorandi imperii ministerio se dictatura abdicaret. nec facile est aut rem rei aut auctorem auctori praeferre. uitiatam memoriam funebribus laudibus reor falsisque imaginum titulis, dum familiae ad se quaeque famam rerum gestarum honorumque fallente mendacio trahunt; inde certe et singulorum gesta et publica monumenta rerum confusa. nec quisquam aequalis temporibus illis scriptor exstat quo satis certo auctore stetur.
Abbreviated transcription (Latin):
acti referre praetores decretum fecerunt uti brutulus paprus romanis
dederctur. & cum eo praeda omnis romana captiuiq ut romam mitte¬
rentur. Quaeq res per feciales ex federe repetite essent secundum ius fas¬
q restituerentur. feciales romam ut censuerunt missi. & corpus bruti¬
li exanime. Ipse enim morte uoluntaria ignominiae se ac supplicio sub¬
traxit. Placuit cum corpore bona quoq eius dedi. Nihil tamen earum
reꝵ praeter captiuos ac siqua cognita ex praeda sunt acceptum est. Cete¬
raꝵ reꝵ irrita fuit deditio. Dictator ex senatus consulto publice triũ¬
phauit. Hoc bellum a consulibus bellatum quidam auctores sunt. Eos
de sannitibus triumphasse. fabium etiam in apuliam processisse. Atq
inde magnas predas egisse. Nec discrepat quin dictator eo anno.a. cor¬
nelius fuerit. Id ambigitur belline gerendi causa creatus sit: an ut es¬

Expanded text:
acti referre praetores decretum fecerunt ut Brutulus Papius Romanis acti referre praetores decretum fecerunt ut Brutulus Papius Romanis dederetur et cum eo praeda omnis Romana captiuique ut Romam mitterentur quaeque res per fetiales ex foedere repetitae essent secundum ius fasque restituerentur. fetiales Romam, ut censuerunt, missi et corpus Brutuli exanime; ipse morte uoluntaria ignominiae se ac supplicio subtraxit. placuit cum corpore bona quoque eius dedi. nihil tamen earum rerum praeter captiuos ac si qua cognita ex praeda sunt acceptum est; ceterarum rerum inrita fuit deditio. dictator ex senatus consulto triumphauit. hoc bellum a consulibus bellatum quidam auctores sunt eosque de Samnitibus triumphasse; Fabium etiam in Apuliam processisse atque inde magnas praedas egisse. nec discrepat quin dictator eo anno A. Cornelius fuerit; id ambigitur belline gerendi causa creatus sit an ut es
Abbreviated transcription (Latin):
ut haud secus ꝗͣ si tum integri e castris signum pugnae accepissent con¬
citauerint se in hostem. Nec ultra sannis tolerare equitum peditumq
uim potuit. Partim in medio caesi partim in fuga dissipati sunt. pedes
restantes ac circumuentos cecidit. Ab equite fugientium strages est fac¬
ta. Inter quos & ipse imperator cecidit. Hoc demum proelium sanni¬
tium res ita infregit ut omnibus concilus fremerent minime id qui¬
dem mirum esse si impio bello & contra fedus suscepto infestioribus
merito dus ꝗͣ hominibus nihil prospere agerent. Expiandum id bel¬
lum magna mercede luendumq esse. Id referre tantum utrum suppli¬
cia noxio paucoꝵ an innoxio omnium prebeant sanguine. Audebãt¬
q iam quidam nominare auctores armoꝵ. Unum maxime nomen
per consensum clamantium brutuli papri exaudiebatur. Uir nobilus
potensq erat. hauddubie proximarum indutiarum ruptor. De eo co¬

Expanded text:
ut haud secus quam si tum integri e castris signum pugnae accepissent conut haud secus quam si tum integri e castris signum pugnae accepissent concitauerint se in hostem. nec ultra Samnis tolerare terrorem equitum peditumque uim potuit; partim in medio caesi, partim in fugam dissipati sunt. pedes restantes ac circumuentos cecidit: ab equite fugientium strages est facta, inter quos et ipse imperator cecidit. hoc demum proelium Samnitium res ita infregit, ut omnibus conciliis fremerent minime id quidem mirum esse, si impio bello et contra foedus suscepto, infestioribus merito deis quam hominibus nihil prospere agerent: expiandum id bellum magna mercede luendumque esse; id referre tantum utrum supplicia noxio paucorum an omnium innoxio praebeant sanguine; audebantque iam quidam nominare auctores armorum. unum maxime nomen per consensum clamantium Brutuli Papi exaudiebatur; uir nobilis potensque erat, haud dubie proximarum indutiarum ruptor. de eo co
Abbreviated transcription (Latin):
sarcinas omissas repente obiacentes pedibus fugientium consternatorũ¬
q equoꝵ neq pugnae neq fugae satis potentes ceduntur. Tum deleto
prope equitatu hostium.M. fabius circumductis paulum aluis abtergo
pedestrem aciem adoritur. Clamor inde nouus accidens & sannitium
terruit animos. & dictator ubi respectantes hostium antesignanos tur¬
bataq signa & fluctuantem aciem uidit tum appellare tum adhortari
milites. tribunos principesq ordinum nominatim ad iterandam secum
pugnam uocare. Nouato clamore signa inferuntur & quicquid pro¬
grediebantur magis magisq turbatos hostes cernebant. Eques ipse iam
primis in conspectu erat. Et cornelius respiciens ad manipulos militũ
quod manu quod uoce poterat mostrabat uexilla se suorum parmas pro¬
cernere cernere equitum. Quod ubi auditum simul uisumq est adeo
repente laboris per diem pene totum tolerati uulnerumq obliti sunt

Expanded text:
sarcinas omissas repente, obiacentes pedibus fugientium consternatorumsarcinas omissas repente, obiacentes pedibus fugientium consternatorumque equorum, neque pugnae neque fugae satis potentes caeduntur. tum deleto prope equitatu hostium M. Fabius circumductis paululum alis ab tergo pedestrem aciem adoritur. clamor inde nouus accidens et Samnitium terruit animos et dictator, ubi respectantes hostium antesignanos turbataque signa et fluctuantem aciem uidit, tum appellare, tum adhortari milites, tribunos principesque ordinum nominatim ad iterandam secum pugnam uocare. nouato clamore signa inferuntur, et quidquid progrediebantur magis magisque turbatos hostes cernebant. eques ipse iam primis erat in conspectu et Cornelius respiciens ad manipulos militum, quod manu, quod uoce poterat, monstrabat uexilla se suorum parmasque cernere equitum. quod ubi auditum simul uisumque est, adeo repente laboris per diem paene totum tolerati uolnerumque obliti sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
silia ducibus deerant. cum subito sannitium equites cum turma unal¬
ngius prouecta accoepissent impedimenta romanoꝵ procul ab arma¬
tis sine praesidio sine munimento stare auiditate praede impetum faci¬
unt. Quod ubi dictatori trepidus nuntius attulit. Sine modo inquit
se se praeda praepediant. Alii deinde super alios diripi passim ferriq for¬
tunas militum uociferabantur. Tum magistro equitum accito uides
tu inquit.M. fabi ab hostium equite omissam pugnam: herent impc¬
diti impedimentis nostris. Aggredere quod inter praedandum omni
multitudini euenit dissipatos raros equis insidentes raros quibus ferrũ
in manu sit inuenies. & quosq dum praeda onerat cedes inermes. cruen¬
tamq illis praedam reddes. Mihi legiones peditumq pugna cur& erunt
penes te equestre sit decus. Equitum acies qualisq esse instructissima
potest inuecta in dissipatos impeditosq hostes cede omnia replet. Inter

Expanded text:
silia ducibus deerant, cum subito Samnitium equites, cum turma una losilia ducibus deerant, cum subito Samnitium equites, cum turma una longius prouecta accepissent impedimenta Romanorum procul ab armatis sine praesidio, sine munimento stare, auiditate praedae impetum faciunt. quod ubi dictatori trepidus nuntius attulit, 'sine modo' inquit, 'sese praeda praepediant.' alii deinde super alios diripi passim ferrique fortunas militum uociferabantur. tum magistro equitum accito 'uides tu' inquit, ' M. Fabi , ab hostium equite omissam pugnam? haerent impediti impedimentis nostris. adgredere, quod inter praedandum omni multitudini euenit, dissipatos—raros equis insidentes, raros, quibus ferrum in manu sit, inuenies—equosque dum praeda onerant, caede inermes cruentamque illis praedam redde. mihi legiones peditumque pugna curae erunt; penes te equestre sit decus.' equitum acies qualis quae esse instructissima potest inuecta in dissipatos impeditosque hostes caede omnia replet. inter
Abbreviated transcription (Latin):
Id uero circum fuso undique equitatu ut uallum peterctur opusq incipe¬
ret fieri non poterat. Itaq ubi neq eundi neq manendi copiam esse ui¬
det instruit aciem. impedimentis ex agmine remotis. Instruunt &
hostes. & animis & uiribus pares. Auxerat id maxime animos quod
ignari loco iniquo non hosti cessum uelut fugientes ac territos terri¬
biles ipsi secuti fuerant. Id aliquamdui equauit pugnam iam pridẽ
desueto sannite clamorem romani exercitus pati. Et hercule illo die
ab hora diei tertia ad octauam ita anceps dicitur certamen stetisse. ut
neq clamor ut primo semel concursu est sublatus iteratus sit neque
signa promota loco. retroue recepta neq recursum ab ulla sit parte.
In suo quisq gradu obnixi urgentes scutis sine respiratione ac respectu
pugnabant. Fremitus equalis. tenorq idem pugnae. in defatigationem
ultimam aut necem spectabat. lam uires uiris. iam ferro sua uis. iam con¬

Expanded text:
id uero circumfuso undique equitatu—ut uallum peteretur opusque incipeid uero circumfuso undique equitatu—ut uallum peteretur opusque inciperet—fieri non poterat. itaque ubi neque eundi neque manendi copiam esse uidet, instruit aciem impedimentis ex agmine remotis. instruunt contra et hostes et animis et uiribus pares. auxerat id maxime animos quod ignari loco iniquo, non hosti cessum, uelut fugientes ac territos terribiles ipsi secuti fuerant. id aliquamdiu aequauit pugnam iam pridem desueto Samnite clamorem Romani exercitus pati; et hercule illo die ab hora diei tertia ad octauam ita anceps dicitur certamen stetisse ut neque clamor, ut primo semel concursu est sublatus, iteratus sit neque signa promota loco retroue recepta neque recursum ab ulla sit parte. in suo quisque gradu obnixi, urgentes scutis, sine respiratione ac respectu pugnabant; fremitus aequalis tenorque idem pugnae in defatigationem ultimam aut noctem spectabat. iam uiris uires, iam ferro sua uis, iam con
Abbreviated transcription (Latin):
bito aduenere sannitium legiones. tanta ferocia ut uallum usq ad st¬
tionem romanam inferrent. Nox iam appetebat. id prohibuit mu¬
nimenta adoriri. nec dissimulabant orta luce postero die facturos.
Dictator ubi propiorem spe dimicationem uidit. ne militum uirtuti
damno locus esset ignibus crebris relictis qui conspectum hostium
frustrarentur silentio legiones educit. Nec tamen fallere propter ꝓ¬
pinquitatem castroꝵ potuit. Eques extemplo insecutus ita institit ag¬
mini ut donec lucesceret proelio abstineret. ne pedestres quidem copie
ante lucem castris egresse. Eques ausus luce demum incursare in hostẽ
carpendo nouissimos. premendoq iniquis ad transitum locis agmen de¬
tinuit. Interim pedes equitem assecutus. & totis iam copus sannis ur¬
gebat. Tum dictator postquã sine magno in commodo progredi non
poterat eum ipsum in quo constiterat locum castris dimetari uissit.

Expanded text:
bito aduenere Samnitium legiones tanta ferocia ut uallum usque ad stbito aduenere Samnitium legiones tanta ferocia ut uallum usque ad stationem Romanam inferrent. nox iam appetebat; id prohibuit munimenta adoriri; nec dissimulabant orta luce postero die facturos. dictator ubi propiorem spe dimicationem uidit, ne militum uirtuti damno locus esset, ignibus crebris relictis qui conspectum hostium frustrarentur, silentio legiones educit; nec tamen fallere propter pinquitatem castrorum potuit. eques extemplo insecutus ita institit agmini ut, donec lucesceret, proelio abstineret; ne pedestres quidem copiae ante lucem castris egressae. eques luce demum ausus incursare in hostem carpendo nouissimos premendoque iniquis ad transitum locis agmen detinuit. interim pedes equitem adsecutus et totis iam copiis Samnis urgebat. tum dictator, postquam sine magno incommodo progredi non poterat, eum ipsum in quo constiterat locum castris dimetari iussit.
Abbreviated transcription (Latin):
ac liberis romam uenit. Ea multitudo ueste mutata & specie reorum
tribus circuit genibus se omnium aduoluens. Plus itaq misericordia
ad pene ueniam impetrandam ꝗͣ causa ad crimen purgandum ualuit
Tribus omnes praeter polliam antiquare legem. polliae sententia fuit.
puberes uerberatos necari. conuiges liberosq sub corona lege belli ue¬
nire. Memoriamq eius ire tusculanis in pene tam atrocis autores mã¬
sisse ad patrum aetatem constat. nec quemꝗͣ ferme ex pollia tribu can¬
didatum papiriam mandatum ferre solitum. Insequenti anno.M. fa¬
bio. l. fuluio consulibus . A. cornelius aruma dictator est .M. fabius
ambustus magister equitum dictus. metu grauioris in sannio belli.¬
Conducta enim praetio a finitimis uiuentus dicebatur. Intentiore delec¬
tu habito egregium exercitum aduersus samnites duxerunt. Castra
in hostico incuriose ita posita tamquam procul abesset hostis. cum su¬

Expanded text:
ac liberis Romam uenit. ea multitudo ueste mutata et specie reorum ac liberis Romam uenit. ea multitudo ueste mutata et specie reorum tribus circuit genibus se omnium aduoluens; plus itaque misericordia ad poenae ueniam impetrandam quam causa ad crimen purgandum ualuit. tribus omnes praeter Polliam antiquarunt legem: Polliae sententia fuit puberes uerberatos necari, coniuges liberosque sub corona lege belli uenire. memoriam eius irae Tusculanis in poenae tam atrocis auctores mansisse ad patrum aetatem constat nec quemquam ferme ex Pollia tribu candidatum Papiriam ferre solitum. insequenti anno, Q. Fabio L. Fuluio consulibus, A. Cornelius Aruina dictator et M. Fabius Ambustus magister equitum, metu grauioris in Samnio belli—conducta enim pretio a finitimis iuuentus dicebatur—intentiore dilectu habito egregium exercitum aduersus Samnites duxerunt. castra in hostico incuriose ita posita tamquam procul abesset hostis, cum su
Abbreviated transcription (Latin):
illatum sed socios eius gentis populos ab sannitium ui atq iniurus de¬
fensos scribant. Ceterum fortuna sannitium uix abse ipsis eo tempore
propulsantium bellum propius ut sit uero facit non apulis ab sannitib¬
bella ilata. sed cum utraq simul gente bellum romanis fuisse nec ta¬
men res ulla memorabilis acta. Ager apulus sanniumq uastatum
hostes nec hic nec illic inuenti. Romae nocturnus terror ita ex som¬
no trepidam repente ciuitatem exciuit. ut capitolium atq arx me¬
niaq & porte plena armatoꝵ fuerint. Et cum concursatum clama¬
tumq ad arma omnibus locis esset prima luce nec auctor nec causa
terroris comparuit. Fodem anno de tusculanis fabia rogatione popu¬
li udicium fuit.M. fabius tribunus pl. tulit ad populum ut in tuscu¬
lanos animaduerteretur. quod eorum ope ac consilio ueliterni priue¬
rnatesq populo.r. bellum fecissẽt. Eopulus tusculanus cum conugib

Expanded text:
inlatum sed socios eius gentis populos ab Samnitium ui atque iniuriis deinlatum sed socios eius gentis populos ab Samnitium ui atque iniuriis defensos scribant; ceterum fortuna Samnitium, uix a se ipsis eo tempore propulsantium bellum, propius ut sit uero facit non Apulis ab Samnitibarma inlata sed cum utraque simul gente bellum Romanis fuisse. nec tamen res ulla memorabilis acta; ager Apulus Samniumque euastatum; hostes nec hic nec illic inuenti. Romae nocturnus terror ita ex somno trepidam repente ciuitatem exciuit ut Capitolium atque arx moeniaque et portae plena armatorum fuerint; et cum concursatum clamatumque ad arma omnibus locis esset, prima luce nec auctor nec causa terroris comparuit. eodem anno de Tusculanis Flauia rogatione populi fuit iudicium. M. Flauius tribunus plebis tulit ad populum ut in Tusculanos animaduerteretur, quod eorum ope ac consilio Ueliterni Priuernatesque populo Romano bellum fecissent. populus Tusculanus cum coniugibus
Abbreviated transcription (Latin):
tes pacem ab dictatore pecierunt. Cum quo pacti ut singula uestimẽ¬
a militibus & annuum stipendium darent cum ire ad senatum uis
ssent secuturos se dictatorem responderunt. Unius eius fidei uirtuti
causam commendantes. Ita deductus ex sannitibus exercitus. Dicta¬
tor triumphans urbem est ingressus. Et cum se dictatura abdicare uel¬
let iussu patrum prius ꝗͣ abdicaret consules creauit. C. sulpitium longũ
iterum. Q emilium cerretanum. Sannites infecta pace quia de con¬
litionibus agebatur inducias annuas ab urbe retulerant. Nec earum
ipsarum sancta fides fuit. Adeo postꝗͣ papirium abisse magistratu nũ¬
tiatum est erecti ad rebellandum animi sunt. C. sulpitio. Q. aemilio
aulum quidam annales habent consulibus ad defectionem sannitiũ
apulum nouum bellum accessit. Utroq exercitus missi. Sulpicio san¬
utes. apuli emilio sorte euenerunt. Sunt qui non ipsis apulis bellũ

Expanded text:
tes pacem a dictatore petiere; cum quo pacti ut singula uestimentes pacem a dictatore petiere; cum quo pacti ut singula uestimenta militibus et annuum stipendium darent, cum ire ad senatum iussi essent, secuturos se dictatorem responderunt, unius eius fidei uirtutique causam suam commendantes. ita deductus ex Samnitibus exercitus. dictator triumphans urbem est ingressus; et cum se dictatura abdicare uellet, iussu patrum priusquam abdicaret consules creauit C. Sulpicium Longum iterum Q. Aemilium Cerretanum . Samnites infecta pace quia de condicionibus agebatur indutias annuas ab urbe rettulerunt; nec earum ipsarum sancta fides fuit; adeo, postquam Papirium abisse magistratu nuntiatum est, arrecti ad bellandum animi sunt. C. Sulpicio Q. Aemilio —Aulium quidam annales habent— consulibus ad defectionem Samnitium Apulum nouum bellum accessit. utroque exercitus missi. Sulpicio Samnites, Apuli Aemilio sorte euenerunt. sunt qui non ipsis Apulis bellum
Abbreviated transcription (Latin):
suum esse. Scucritatem miscendam comitati. Itaq adhibitis legatis ipse
circumsaucios milites inserens in tentoria caput singulosq ut sese habe¬
rent rogitans curam eorum nominatim legatis tribunisq & praefectis
demandabat. Rem perse popularem ita dexter egit ut medendis cor¬
oribus animi multo plus militum imperatori reconciliarentur. Nec
quicꝗ̃ ad salubritatem efficatius fuerit ꝗͣ quod grato animo ea cura
accepta est. Refecto exercitu cum hoste congressus hauddubia spe sua¬
militumq ita fudit fugauitq sannites ut ille ultimus eis dies conferẽ¬
di signa cum dictatore fuerit. Incessit deinde qua praede spes duxit¬
uctor exercitus. perlustrauitq hostium agros. nulla arma nullam uin
nec apertam nec ex insidus expertus. Addiderat alacritatem quod
dictator praedam omnem edixerat militibus. nec ira magis publica ꝗͣ
priuatum compendium in hostem acuebat. His cladibus subacti sanni¬

Expanded text:
suum esse et seueritatem miscendam comitati. itaque adhibitis legatis ipse suum esse et seueritatem miscendam comitati. itaque adhibitis legatis ipse circuit saucios milites inserens in tentoria caput, singulosque ut sese haberet rogitans curam eorum nominatim legatis tribunisque et praefectis demandabat. rem per se popularem ita dextere egit, ut medendis corporibus animi multo prius militum imperatori reconciliarentur nec quicquam ad salubritatem efficacius fuerit quam quod grato animo ea cura accepta est. refecto exercitu cum hoste congressus haud dubia spe suamilitumque ita fudit fugauitque Samnites ut ille ultimus eis dies conferendi signa cum dictatore fuerit. incessit deinde qua duxit praedae spes uictor exercitus perlustrauitque hostium agros, nulla arma, nullam uim nec apertam nec insidiis expertus. addebat alacritatem quod dictator praedam omnem edixerat militibus; nec ira magis publica quam priuatum compendium in hostem acuebat. his cladibus subacti Samni
Abbreviated transcription (Latin):
eius populo. r. ueniam dedisset. Postꝗͣ dictator preposito in urbe.L
papirio crasso magistro equitum. Q. fabio uetito quicꝗͣ pro magistra¬
tu agere in castra redut neque ciuibus satis laetus eius aduentus fuit
nec hostibus quicꝗͣ attulit terroris. Namq postero die haud ignari ue¬
nisse dictatorem seu adesset an abesset paruifacientes instructa acie ad
castra accesserunt. Ceterum tantum momenti in uno uiro.L. papirio
fuit ut si ducis consilia fauor subsecutus militum foret debellari eo die
cum sannitibus potuisse prohaud dubio habitum sit. Ita instruxit a¬
ciem loco ac subsidus. ita omni arte bellica firmauit. Cessatum a mi¬
lite. ac de industria ut obtrectaretur laudibus ducis impedita uicto¬
ria est. Plures sannitium cecidere. plures romani uulnerati sunt. Sen¬
sit peritus dux quae res uictoriae obstaret. Temperandum ingenium¬

Expanded text:
eius populo Romano ueniam dedisset. postquam dictator praeposito in urbe L. eius populo Romano ueniam dedisset. postquam dictator praeposito in urbe L. Papirio Crasso , magistro equitum Q. Fabio uetito quicquam pro magistratu agere, in castra rediit, neque ciuibus satis laetus aduentus eius fuit nec hostibus quicquam attulit terroris. namque postero die, seu ignari uenisse dictatorem seu adesset an abesset parui facientes, instructa acie ad castra accesserunt. ceterum tantum momenti in uno uiro L. Papirio fuit ut, si ducis consilia fauor subsecutus militum foret, debellari eo die cum Samnitibus potuisse pro haud dubio habitum sit; ita instruxit aciem loco ac subsidiis, ita omni arte bellica firmauit; cessatum a milite ac de industria, ut obtrectaretur laudibus ducis, impedita uictoria est. plures Samnitium cecidere, plures Romani uolnerati sunt. sensit peritus dux quae res uictoriae obstaret: temperandum ingenium
Abbreviated transcription (Latin):
Ut bello ac pace pati legittima imperia possis. Cum se nihil morari
magistrum equitum pronunciasset digressum eum templo laetus se¬
natus laetior populus circumfusi ac gratulantes hinc magistro eqtũ
hinc dictatori prosecuti sunt firmatumq imperium militare haud
minus periculo .Q. fabii q̃ supplicio miserabili ad olescentis manlu:
uidebatur. forte ita eo anno euenit ut quotienscumq dictator ab exer¬
citu recessisset hostes in sannio mouerentur. Ceterum in oculis exem¬
plum erat.Q. fabus.M. ualerio legato qui castris preerat nequam uim
hostium magis ꝗͣ trucem dictatoris iram timeret. Itaq frumentatores
cum circumuenti ex insidus caesi loco non equo essent creditum uulgo
est subueniri eis ab legato potuisse. ni tristia edicta exhorruisset. Fa
quoq ira alienauit ab dictatore militum animos. iam ante infensos
quod implacabilis. Q fabio fuisset. Et quod suis praecibus negasset

Expanded text:
ut bello ac pace pati legitima imperia possis.' cum se nihil morari ut bello ac pace pati legitima imperia possis.' cum se nihil morari magistrum equitum pronuntiasset, degressum eum templo laetus senatus, laetior populus, circumfusi ac gratulantes hinc magistro equitum, hinc dictatori, prosecuti sunt, firmatumque imperium militare haud minus periculo Q. Fabi quam supplicio miserabili adulescentis Manli uidebatur. forte ita eo anno euenit ut, quotienscumque dictator ab exercitu recessisset, hostes in Samnio mouerentur. ceterum in oculis exemplum erat Q. Fabius M. Ualerio legato, qui castris praeerat, ne quam uim hostium magis quam trucem dictatoris iram timeret. itaque frumentatores cum circumuenti ex insidiis caesi loco iniquo essent, creditum uolgo est subueniri eis ab legato potuisse, ni tristia edicta exhorruisset. ea quoque ira alienauit a dictatore militum animos iam ante infensos quod implacabilis Q. Fabio fuisset et, quod suis precibus negasset,
Abbreviated transcription (Latin):
&e fabii daret satis eum poenarum dedisse. lam ipse adolescens iã
pater.M. fabius contentionis obliti procumbere ad genua & iram
deprecari dictatoris. Tum dictator silentio facto bene habet quir.
Uicit disciplina militaris. uicit imperii maiestas. quae in discrimine
fuerunt an ulla post hanc diem essent. Non nox ae eximitur fabius.
qui contra edictum imperatoris pugnauit. Sed nox ae damnatus
donatur.p.r. donatur tribunitiae potestati. precarium non iustum
auxilium ferenti. Uiue .&. fabi felicior hoc consensu ciuitatis ad tuen¬
dum te qͣ qua pauloante insultabas uictoria. Uiue id facinus ausus cui¬
us tibi ne pater quidem si eodem loco fuisset quo fuit. L. papirius ueniã
dedisset. Mecum ut uoles reuerteris in gratiam. fopulo .i. cui uitam
debes nihil maus prestiteris q̃ si tibi hic dies satis documenti dederit

Expanded text:
Q. Fabi daret; satis eum poenarum dedisse. iam ipse adulescens, iam Q. Fabi daret; satis eum poenarum dedisse. iam ipse adulescens, iam pater M. Fabius contentionis obliti procumbere ad genua et iram deprecari dictatoris. tum dictator silentio facto 'bene habet' inquit, 'Quirites; uicit disciplina militaris, uicit imperii maiestas, quae in discrimine fuerunt an ulla post hanc diem essent. non noxae eximitur Q. Fabius , qui contra edictum imperatoris pugnauit, sed noxae damnatus donatur populo Romano, donatur tribuniciae potestati precarium non iustum auxilium ferenti. uiue, Q. Fabi , felicior hoc consensu ciuitatis ad tuendum te quam qua paulo ante insultabas uictoria; uiue, id facinus ausus, cuius tibi ne parens quidem, si eodem loco fuisset quo fuit L. Papirius , ueniam dedisset. mecum, ut uoles, reuerteris in gratiam; populo Romano, cui uitam debes, nihil maius praestiteris quam si hic tibi dies satis documenti dederit