comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sicut qͥd infirmũ est di. forcius est hominib e qͣd stultũ ẽ sapientius
magnificentius inuenit᷑. Itatam̃ si hoc granũ sinapis nos in nr̃is sic seminemꝰ
pect oribus ut intelligentiȩ magnitudo nobis int̾ in arborẽ crescat. Et
non inqualẽ cũq arborẽ. sed in eã & tałẽ actantã subqua in ramis requi¬
escant om̃a uolatilia cęli. & sensus nr̃i lenentur adcelũ. actotũ scientiarũ
diffundat᷑ in ramos. Deinde ita teratur in corde. ut ora nr̃a gustu feruen¬
tia uiuido fructus sui sapore succendat. Intantũ & ia. ut ab oculis lacrim.
pͥmmio ardore decurrant. Et ita igne seminis sui tantũ in nobis ar¬
deat. ut cerebrũ purg& & uertic̃e mentis tangat. Flã metur in pectore.
quo ignoratiȩ totũ a nobis auferat sua degustatione fasti dũ. & feruentes
reddat. Talis igitur & huius cemodi naturę signapis intelligentia
insinuat. non se grano huiꝰ olerissine causa conparasse. Quod accepto

Expanded text:
sicut quod infirmum est Dei, fortius est hominibus, et quod stultum est, sapientius ngelorum magnificentius invenitur. Ita tamen si hoc granum sinapis nos in nostris sic seminemus pectoribus, ut intelligentiae magnitudo nobis intus in arborem crescat. Et non in qualemcunque arborem, sed in eam et talem ac tantam, sub qua in ramis requiescant omnia volatilia coeli , et sensus nostri leventur ad coelum, ac totum scientiarum diffundatur in ramos. Deinde ita teratur in corde, ut ora nostra gustu ferventia vivido fructus sui sapore succendat. In tantum etiam, ut ab oculis lacrymae, prae nimio ardore, decurrant: et ita igne seminis sui tantum in nobis ardeat, ut cerebrum purget, et verticem mentis tangat. Flammetur in pectore, quo ignorantiae totum a nobis auferat sua degustatione fastidium, et ferventes reddat. Talis igitur et hujuscemodi naturae sinapis intelligentia insinuat, non se grano hujus oleris sine causa comparasse, quod acceptum
Abbreviated transcription (Latin):
uidet᷑ om̃ib disciplinis. Qm̃ ad prima nouȩ institutionis doctrinã
fidẽ non hab& ueritatis hominẽ dm̃. dm̃q mortuũ. Sed in de
omne scandalũ crucis oriri uidet᷑. Qu̾a sane doctrinã conferdo¬
ginantib philosophorũ & libris eoꝵ qui nimio splendore eloquentiȩ
redolent. cõpositione uͦsermonis renitent sic q uidebis quantũ
minussit semen ȩ uangłi seminib liberaliũ arciũ. Sed illa dũ crescun
& augent᷑ passim. nihil uitale afferunt. nihilq salutiferum
demonstrant. peq ui uidũ aliquid ad ꝑpeguitatẽ ȩtnã. Quin immo tot̃
flaccidũ. tetũq marcidũ. fondescit & flor& inolera & herbas qus etto

Expanded text:
iam ad primam novae institutionis doctrinam fidem non habet veritatis, hominem Deum, Deumque mortuum; sed inde omne scandalum crucis oriri videtur. Quam sane doctrinam confer dogmatibus philosophorum, et libris eorum qui nimio splendore eloquentiae redolent, compositione vero sermonis renitent, sicque videbis quantum minus sit semen Evangelii, seminibus liberalium artium. Sed illa dum crescunt et augentur passim, nihil vitale afferunt, nihilque salutiferum demonstrant, neque vividum aliquid ad perpetuitatem aeternam. Quinimo totum flaccidum, totumque marcidum, f
Abbreviated transcription (Latin):
malũ ex uobis. qͥd contrariũ huic loco sonare uidet᷑. Sea aliua est demani¬
festis aꝑtisq criminib udicare in ȩccła. aliud dehis quȩ adhuc quasi
iherba latent. Nã zi zania qͦd nos loliũ ẽẽ dicimꝰ anteqũã inculmum
ueniant. dũ in herba sunt tanta similitudo in eis est. ut discerni uix
aut nĩiqu̾a possint. Et ideo dñs. sinite inquit usq ad messẽ. Qm̃ potest
fieri quod hodie titama uidet᷑. cras tiiticũ fiat. & qͦd ad p̾sens paret tri¬
ticũ. infuturo uertatur in loliũ dũ aliud p̾tendit inspetie & aliud mi¬
nistrabitur inflore. Ergo potest fieri ut qui hodie .ẽ. hereticꝰ. crastinadie
sit non solũ fidelis. uerũ & ũ & defensor uerefidei. Sic & deceteris uicus
sane intelli gendũ. Quia nisi dĩ pacientia sub ueniret. & iã matheum

Expanded text:
malum ex vobis ; quod contrarium huic loco sonare videtur. Sed aliud 589 est de manimalum ex vobis ; quod contrarium huic loco sonare videtur. Sed aliud 589 est de manifestis apertisque criminibus judicare in Ecclesia, aliud de his quae adhuc quasi in herba latent. Nam zizania, quod nos lolium esse dicimus, antequam in culmum veniant, dum in herba sunt, tanta similitudo in eis est, ut discerni vix aut nunquam possint. Et ideo Dominus, Sinite, inquit, usque ad messem. Quoniam potest fieri quod hodie zizania videtur, cras triticum fiat, et quod ad praesens paret triticum, in futuro vertatur in lolium, dum aliud protendit in specie, et aliud ministrabitur in flore. Ergo potest fieri ut qui hodie est haereticus, crastina die sit non solum fidelis, verum etiam et defensor fidei. Sic et de caeteris vitiis sane intelligendum. Quia nisi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓhibere. Quia maius est reparare ꝑdita: qu̾a seruare in lesa. Simulq obserua
qͥd iã responsũ est. Quia oport& zi rania. ia est hereses e̾e. ut ꝓbati manifesti
fiant. Tum de uoti serui. Vis imus inquiunt & colligim tizania In de¬
fessi quippe suũ offer̃ laborẽ. pecpatiunt᷑ dominicȩ messis salte̾ tẽporalit᷑
uidere tantã fęditatẽ. Uerũtam̃ pius dñs quẽ tẽpora ñfatigant. qui quando
uult suas potest abolere in iurias. sinite inquit usq ad messe᷑. Et continuo
addidit. cur hoc p̾cipiat. Neforte inquit dũ uultis euellere zizama. eradi¬
cetissimul & triticũ. Alio quin clem̃tissimꝰ añs nisi hoc iuber&. uideret᷑
tollere penitentiã. Sed imperiti cultores & operis dĩ nes cii neq scienti ade
discretionis habentes. aliquando dũ cupiunt euellere loliũ. er¬
dicant simul & triticũ. Nondico ut contra dicã illud apłi. auferte

Expanded text:
prohibere. Quia majus est reparare perdita, quam servare illaesa. Simulque observa prohibere. Quia majus est reparare perdita, quam servare illaesa. Simulque observa quod jam responsum est, quia oportet zizania, id est haereses esse, ut probati manifesti fiant. Tunc devoti servi, Vis imus, inquiunt, et colligimus zizania? Indefessi quippe suum offerunt laborem, nec patiuntur, Dominicae messis, saltem temporaliter, videre tantam foeditatem. Verumtamen pius Dominus, quem tempora non fatigant, qui quando vult suas potest abolere injurias, Sinite, inquit, usque ad messem, et continuo addidit cur hoc praecipiat. Ne forte, inquit, dum vultis evellere zizania, eradicetis simul et triticum. Alioquin clementissimus Dominus, nisi hoc juberet videretur tollere poenitentiam. Sed imperiti cultores et operis Dei nescii, neque scientiam discretionis habentes, aliquando dum cupiunt evellere lolium, edicant simul et triticum. Non dico ut contradicam illud Apostoli, Auferte
Abbreviated transcription (Latin):
ostena uor ⁊ quo di iudicio fictũ sit. ithomines adimiginẽ dificti raonis
& uoni conditi sc oberrart potuerst adõ uttã iuni esent sesteriles afrem
alieniꝰ Itautnibil alind qu al olium iuderentur puati pociuss nag egir̃
qũa iligni ut recerderent̃ inorreũ paradisi ad qͥd creati erant. Id circo cess& hu¬
mana p̃suptio. cess& hereticorũ prauitas. qui dediuino udicio & p̾scientia dĩ
temere aliqͥd diffinire uel susurrare p̾sumunt. Cũ & ipsi angłi pe int̾rogando
se ignorare fatent᷑ quo iudicio conti gerit. sed diuinꝰ arbit̃ longese & ipsos angłos
scõs remon& aculpa. Inimic homo in qͥt hoc fec quia infecit & uiciauit bonũ
qͦd abono creatũ est. & seminatũ inmundo. Qd deinceps uelit ali quis ułtra
interrogare. quare quẽ nulla latent &iã antequã fiant. hoc ꝑmiserit. ꝓfecto
quia nilul ei deperire potest. Et plus fuit mistica discernere. qua misteriũ

Expanded text:
ostendunt, quo Dei judicio factum sit, ut homines ad imaginem Dei facti rationales, et boni conditi sic aberrare potuerunt a Deo, ut tam vani essent et steriles, a fructu alieni, ita ut nihil aliud quam lolium viderentur parati potius ad gehennam, quam digni ut reconderentur in horreum paradisi ad quod creati erant. Idcirco cesset humana praesumptio, cesset haereticorum pravitas, qui de divino judicio et praescientia Dei temere aliquid definire vel susurrare praesumunt, cum et ipsi angeli, pie interrogando se ignorare fatentur quo judicio contigerit. Sed divinus arbiter longe se et ipsos angelos sanctos removet a culpa. Inimicus homo, inquit, hoc fecit, quia infecit et vitiavit bonum quod a bono creatum est, et seminatum in mundo. Quod si deinceps velit aliquis ultra interrogare, quare quem nulla latent, etiam antequam fiant, hoc permiserit? Profecto quia nihil ei deperire potest, et plus fuit mystica discernere quam mysterium
Abbreviated transcription (Latin):
sic uo sol onregno patris. quia adoptatis unt infilios ꝑmortẽ filũ di
dũ patabolum ꝓposunit eis dicͥs. Simile est ragnũcelori grinos napis mira

Expanded text:
sicut sol in regno Patris , quia adoptati sunt in filios per mortem Filii Dei. sicut sol in regno Patris , quia adoptati sunt in filios per mortem Filii Dei. Aliam para bolam proposuit eis, dicens: Simile est regnum coelorum grano sinapis. Mira
Abbreviated transcription (Latin):
eito ꝓserat. sed dõ iudici t̾minũ reseruemꝰ. ut cũdies uidicu ad uenerit.
ille n scđm suspicionẽ criminis sed iuxta manifestũ reatũ descõrũ cetu
reũ eiciat. Scos łi qui a ppellantur triticũ inhorreis. id est in mansionibus
et̾nȩ uitȩ suscipi&. Porro qͦd messis consũmatio scłi dr̃. quia uttra nec
satio erit agri. neo fructus humani seminis ultra augebitur. sed tine
tẽpus eiusdẽ messis erit. id est iudicii dies. quando desinguilis iudic abs̃
Prep̾ei messores quib dr̃ colligite pͥmũ tizania testedo ipsi angłi sunt.
quisortisnauxilio eccłȩ dĩ quos apłs pauł administratorios uocit sp̃s.
qui positi sunt iministerio sc̃orũ ꝓp̃t eos qui hereditatẽ accepturi sunt
salioris Int̾ ea qd ait. colligite primũ gizania. ñ qͥd alterasit resurresti.
instoꝵ. ecaltera pecoitoꝵ uel impiorũi : sed quia pͥm̃i segregandi sunt
iralt ibonis eetẽ sci simul colligendi sunt inregno. Et tunc fulgebt̃

Expanded text:
d Deo judicii terminum reservemus, ut cum dies judicii advenerit, ille non secundum suspicionem criminis, sed juxta manifestum reatum, de sanctorum coetu reum ejiciat; sanctos vero, quia appellantur triticum, in horreis, id est in mansionibus aeternae vitae susciperet. Porro quod messis, consummatio saeculi dicitur, quia ultra nec satio erit agri, nec fructus humani seminis ultra augebitur. Sed tunc tempus ejusdem messis erit, id est judicii dies, quando de singulis judicabitur. Praeterea messores, quibus dicitur, Colligite primum zizania, teste Deo, ipsi angeli sunt, qui sunt in auxilio Ecclesiae Dei, quos apostolus Paulus administratorios vocat spiritus, qui positi sunt in ministerio sanctorum propter eos qui haereditatem accepturi sunt salutis. Interea quod ait, Colligite primum zizania, non quod altera sit resurrectio justorum, et altera peccatorum vel impiorum, sed quia primum segregandi sunt mali a bonis, et tunc sancti simul colligendi sunt in regno. Et tunc fulgebunt
Abbreviated transcription (Latin):
tudors d auia sit quo dima iestis regni tã paruui : Minimi seminis cimii¬
tedine con ludt̃ neabsq magna c̃sideratione p̃tereundũ est. Qunsi
ꝓfacto illa cȩlestis sipientia nihil in uenerit lo cu plecius qua granũ¬
ni a signapis. cui illon om̃i potentiã suꝑne uirtitis comparar&. Uno¬
roua leoffulsũ celo. totuitra dilitatũ. Sed cograre ñ sufficio. penettare
r̾ga les la sipientia diuina quid quodtam in estimabile sacramentã
ttiu aie subile granosu napis coartat & infit tanta pariunssimis eminis
ẽeluieri langustise. Hinc queso cess& oblatrare hereti ꝓ praillita. semi
di fieridignatus est : homo Si celistis regnimanestis omnis us adgrani
Srcditudinẽ uenee. quid querit᷑ quod dñs tocius mundi forma seriu
aecepr au. Porro regnũ celoꝵ sicut iã sup dixi. triplieit᷑ a secipitiseri
celite uaut ipse xpͥe ficut hoc loco. Ant psens ecła sic̃ inqũa plurimis
certe aut euuargłic qd ꝓbic &iã ñ in congrient signifoatu

Expanded text:
s similitudine concluditur, ne absque magna consideratione praetereundum est. Quasi profecto illa coelestis sapientia nihil invenerit 590 locupletius quam granum sinapis, cui illam omnipotentiam supernae virtutis compararet. Untoto diffusum coelo, tota terra dilatatum. Sed cogitare non sufficio, penetrare non valeo, illa sapientia divina, quid quod tam inaestimabile sacramentum, tamque ineffabile grano sinapis coarctat, et infra tantam parvissimi seminis concludit angustiam. Hinc, quaeso, cesset oblatrare haeretica pravitas quod Deus fieri dignatus est homo, si coelestis regni majestas omnis usque ad grani similitudinem venit. Quid quaeritur quod Dominus totius mundi formam servi acceperit? Porro regnum coelorum, sicut jam supra dixi, tripliciter accipitur, scilicet aut ipse Christus, sicut hoc loco, aut praesens Ecclesia sicut in quam plurimis; cert
Abbreviated transcription (Latin):
crucis. & ꝑtotũ dilitatus est orbẽ. Qui quanđo plus attritus.ẽ. passione.
tanto amplius fructus sui inmundo effudit saporẽ. & efferbuit caritas
dilatata. Apparuit siquidẽ uirt̾ eius uehementior quando cõminit᷑. ẽ.
usq ad puluerẽ. & eliquat᷑ prelo passionis. Ex hoc qͥppe.ẽ. tota origo reg¬
nandi. Et ideo cantamꝰ fidelit̾. dñs regnauit aligno. Hinc nemo dubit&
ex hoc grano quia olim ũ dicatũ ẽ. in patriarchis. natũẽ. in ꝓpħis. creuit
in apłis. consũ mata ẽ. arbor magna inȩcđus. M ultiplices dedit indona¬
tionib sp̃s sci ramos. quos apłs benedinumera. In quib ꝑ fectoramis.
donorũ mundissime cęli aues fida requiescunt securitate. Et aliã para¬
bolã locutus est eis. Qua ꝓp̃t rogemus xp̃m. ne & nobis loquat᷑ cũturbis
ualde infructuosum tam̃ est nisi intelligant᷑ eainhis quȩ ornãtur rebus

Expanded text:
crucis, et per totum dilatatus est orbem, qui quanto plus attritus est passione, crucis, et per totum dilatatus est orbem, qui quanto plus attritus est passione, tanto amplius fructus sui in mundo effudit saporem, et efferbuit charitas dilatata. Apparuit siquidem virtus ejus vehementior, quando comminutus est usque ad pulverem, et eliquatus praelo passionis. Ex hoc quippe est tota origo regnandi, et ideo cantamus fideliter, Dominus regnavit a ligno. Hinc nemo dubitet ex hoc grano, quia olim jam radicatum est in patriarchis, natum est in prophetis, crevit in apostolis, consummata est arbor magna in 593 ecclesiis. Multiplices dedit in donationibus Spiritus sancti ramos quos Apostolus bene dinumerat. In quibus profecto ramis donorum mundissimae coeli aves fide requiescunt securitate. Et aliam parabolam locutus est eis. Quapropter rogemus Christum, ne et nobis loquatur cum turbis bolis, valde infructuosum tamen est, nisi intelligantur ea in his quae ornantur rebus,
Abbreviated transcription (Latin):
amatores ueres apientiȩ secure res qui escunt. Qm̃ desuꝑ uenit quod
seminatũ ẽ . id circo confident᷑ suscipit᷑ auditu fide radicatur
spes crescit maltũ. caritate diffundit᷑ & dilatat᷑ in ramos ẽ fessione
extenditur. uirtutibus cotidie uirescit Ad qũa sane amo enitatem
fbndiũ aues celi uigit᷑ inuitat. id est spiritales sensus atq: ipsos ineis¬
dẽ ranis quasi subquiete recipit mansione quonidificant & nutqrumꝰ
sibepullos inpaente sẽpit̃ nos. Quod si rursus hoc granũ in orto seminitũ
quo lac uie i sepulchro requiris. muenies pͥmu inutero uirgini
deinde mȩcła seminatũ. Ex quo nimirũ orto sponsus ucanticis
Ortus conclus us soror mea. ortus concdusus fonsiuatus emissiones
tuȩ inquit paradisus. In quo plane orto quiacreuit hoc granĩ. tocius
regni sũma in eoman&. Quod regnũ xp̃i qui creuit in arbore

Expanded text:
amatores verae sapientiae, secure requiescunt. Quoniam desuper venit quod amatores verae sapientiae, secure requiescunt. Quoniam desuper venit quod seminatum est, idcirco confidenter suscipitur auditum, fide radicatur, spe crescit in altum, charitate diffunditur, et dilatatur in ramos, confessione extenditur, virtutibus quotidie virescit. Ad quam sane amoenitatem frondium aves coeli jugiter invitat, id est spiritales sensus; atque ipsos in eisdem ramis, quasi sub quiete recipit mansione quo nidificant, et nutriunt sibi pullos in mente sempiternos. Quod si rursus hoc granum in horto seminatum, quo jacuit in sepulcro requiris, invenies primum in utero virginis, deinde in Ecclesia seminatum. Ex quo nimirum horto sponsus in Canticis: Hortus conclusus, soror mea, hortus conclusus, fons signatus , emissiones duae, inquit, paradisi. In quo plane horto, quia crevit hoc granum, totius regni summa in eo manet. Quod regnum Christi, qui crevit in arbore
Abbreviated transcription (Latin):
indelica tredetuũ. uel uirtutes. dĩ seriuicio mancipite ueni ant &ba¬
bitent eriꝰ mise eiis. Porro raimi huiuis arboris dogmata ꝓhãt ee. scorũ
uols. duie ꝑ assumamus & nosipennas colũbȩ ut ad altiora possior
uolire n ues uba letere in ramis huiꝰ arboris. conidos facere doe trinarũ
łerũtam̃. multi legentes hoc granũ sinipis minimu orsibi semioisbris .a
Am̃ dico uobis. si habueritis fidẽ quasi granũ sinapis. & dixeritis monti
inuie transi deloco isto &e transibit : om̃ino putant apłos uel paruã fidẽ
habuisse. uel dum defide eorũ ꝗma parua erat eos arguisse. Nonintelli¬
gentes quod paulus apłs hanc fidẽ grano sinapis cõparatã. maxima & exi¬
mica uudicaueꝵtee Sibabuero inqͥt omñe fidẽ ita ut montes trans feraers¬
mnontes tañ perthabuero. nihil mihi ꝓ dest. Quȩ nimirñ fides quȩ
montes transfero ipsa est illa quȩ grano sinapis adño cõparat & ea
scorũ patrũ exea crescunt d ostrina in quib: uolutres celi scilica

Expanded text:
edentium vel virtutes Dei servitio mancipatae, veniant et habitent in ramis ejus. Porro rami hujus arboris dogmata probantur esse saetas. Hinc ergo assumamus et nos pennas columbae, ut ad altiora possimus volare; nec non habitare in ramis hujus arboris et nidos facere doctrinarum. Verumtamen multi legentes hoc granum sinapis minimum omnibus seminibus. Amen dico vobis, si habueritis fidem quasi granum sinapis, et dixeritis monti huic, transi de loco isto, et transibit . Omnino putant apostolos, vel parvam fidem habuisse, vel Dominum de fide eorum quia parva erat eos arguisse; non intelligentes, quod Paulus apostolus hanc fidem grano sinapis comparatam, maximam et eximiam judicaverit: Si habuero, inquit, omnem autem non habuero, nihil mihi prodest . Quae nimirum fides quae montes transfert, ipsa est illa quae grano sinapis a Domino comparatur, et ea sanctorum Patrum ex ea crescunt doctrina, in quibus volucres coeli, scilicet
Abbreviated transcription (Latin):
Qui autẽ suꝑ petrosa senunatꝰ ẽ: hic ÷ qͥ uerbũ audit & c̃tinuo cũ gau¬
dio accipit illud. Uerũtam̃ supͣ ꝓpositũ. ÷ qͦd alia ceciderint. iđ ÷ se¬
mina suꝑ petrosa Et nẽ ipse seminatꝰ dr̃ suꝑ pecrosa inqͦ seminatũ ÷ sem̃
uerbi. qͥa ipse totꝰ in corde lapideus & durꝰ uicio suo effectꝰ est Habebat
tam̃ quantulãcũq lic& ñ multã t̾rã. id ÷ quandã effectionẽ quãuis ad cẽp
boni. & ideo dr̃ cũ gaudio suscepisse. Sedqͥa ñ habuit alatudinẽ t̾rȩ. lon¬

Expanded text:
eminatus est, hic est qui verbum audit, et continuo cum gaudio accipit illud. Verumtamen supra propositum est, quod alia ceciderunt, id est semina, super petrosa. Et nunc ipse seminatus dicitur supra petrosa, in quo seminatum est semen verbi, quia ipse totus in corde lapideus et durus vitio suo effectus est. Habebat tamen quamtulam cunque, licet non multam terram, id est quamdam affectionem quamvis ad tempus boni, et ideo d
Abbreviated transcription (Latin):
ec potest alit̾. donec misera anima in setalib it̾ p̾buerit spiritib Mira si¬
qͥdẽ locutio ut cũ uerbũ regni seminatũ incorde dr̃. transit c̾tinuo ad eu̾
in qͦ seminat᷑ ita dicens. Hic ẽ. in quã. qͥ secꝰ uiã seminat᷑ꝰ ẽ. Ac ꝑhoc & uer
bũ sem̃. ẽ : & ipse in qͦ seminatũ est. Utrũq tam̃ qͥa iuxta uiã st̃ : ñ utiq iuxta
uiã illã quȩ xp̃c. ẽ sed secꝰ eã quã ipsi sibi demones attriuer̃. cũ eã astatu recti¬
tudinis deflexã & curuã inuener̃. ideo c̃tinuo satanas rapit illud de corde.
ne credentes salui fiant. Qui mođ locutionis scđm idioma scarũ scripti¬
rarũ inuenit᷑. ne carnalit̾ hec parabola ęstimet᷑ dicta Unde marcus

Expanded text:
Nec potest aliter donec misera anima in se talibus iter praebuerit spiritibus. Mira siNec potest aliter donec misera anima in se talibus iter praebuerit spiritibus. Mira siquidem locutio, ut cum verbum regni seminatum in corde dicitur, transit continuo ad eum in quo seminatur, ita dicens: Hic est, inquit, qui secus viam sue tamen, quia juxta viam sunt, non utique juxta viam illam quae Christus est, sed secus eam quam ipsi sibi daemones attribuerunt, cum eam a statu rectitudinis deflexam et curvam invenerunt, ideo continuo Satanas rapit illud de corde, ne credentes salvi fiant. Qui modus locutionis secundum idioma sacrarum Scripturarum invenitur, ne carnaliter haec parabola aestimetur dicta
Abbreviated transcription (Latin):
uerbũ regni & ñ intelligit. uenit malus & rapit qđ seminatũ . ẽ. in corde eius
Ex qͦ ostendit᷑ qͥa qͥ ñ intelligit qđ audit. uere nec audit auditu auris. qͥa n̾ capit
quȩ audit sensu carnis. Unde ortat᷑ nos ut diligentiuꝰ audiamꝰ quȩ dicunt᷑ in
scripturis diuinis. Uenit malus inqͥt. & rapit qͦd seminatũ .ẽ in corde eiꝰ Malus
igit᷑ bonũ sem̃ rapit ñ aliunde quã decorde in qͦ seminatũ. ẽ: ñ qđ ulla diuersitas
litterȩ sit id ẽ. animarũ credentiũ. Sed qͥa secꝰ uiã cecidit. ideo uolucrescęli
comeder̃ illud:. Secꝰ uiã gͦ cadit sem̃ uerbi. qͣndo ipsi demones uiã sibi faciunt
in anima. ut .ẽ. illud . Incuruare animȩ tuȩ. ut transeam ꝑ eã Alioqͥn nisi cur¬
ua eẽt. anima. id .ẽ uicis ĩ plicita : transicũ ꝑ eã demones ñ haberent Sed qͥa
eis transitũ inse p̾buit. ꝓpt̾ea quicꝗd seminat᷑ in eaboni. continuo malus rapte

Expanded text:
nit malus et rapit quod seminatum est in corde ejus; ex quo ostenditur, quia qui non intelligit quod audit, vere nec audit auditu auris, quia non capit quae audit sensu carnis. Unde hortatur nos ut diligentius audiamus quae dicuntur in Scripturis divinis: Venit malus, inquit, et rapit quod seminatum est in corde ejus. Malus igitur bonum semen rapit, non aliunde quam de corde, incidit, ideo volucres coeli comederunt illud . Secus viam ergo cadit semen verbi, quando ipsi daemones viam sibi faciunt in anima, ut est illud: Incurvare animae tuae ut transeamus per eam . Alioquin nisi curva esset anima, id est vitiis implicita, transitum per eam daemones non haberent; sed quia eis transitum in se praebuit, propterea quidquid seminatur in ea boni, continuo malus rapit.
Abbreviated transcription (Latin):
bolȩ siscitati st̃. Et notandũ qr & illi accedentes int̃̾rogant. &tͣ bestantes du¬
diunt. Ihc̃ uͦ maiestate sua securꝰ. sedet innaui qͣsi doctor & iudex. Idcirco stos
docet accedentes fide int̾ medios tẽptationũ fluctꝰ. illos decernit: & tantũ mͦ
inparabolis audire ꝑmittit. qr necdũ erant idonei feyre tẽprationes qr neo¬
dũꝓbati. Et ideo ait. Uob̾ datũ ÷ nosse misteria regni dĩ: illis aut̃ ñ ÷ datũ
Audiant pelagiani. qͥ sine gr̃a dĩ quic quã se habere iactitant: qm̃ nihil sine
dono dĩ ꝑcipit᷑. Unde apłs Ed habes qͦd ñ accepistic̃ Ppt̾ea nemo p̃sumat
dese: qr nihil hab& exse nisi sola delicta. Accedat gͦ alacer. fide deuotus
gr̃a firmꝰ incaritate. ut audiat cũ apłis innaui. ut intellegat qͦd datũ : illis:

Expanded text:
bolae sciscitati sunt. Et 576 notandum quia et illi accedentes interrogant, et turbae stantes aubolae sciscitati sunt. Et 576 notandum quia et illi accedentes interrogant, et turbae stantes audiunt. Jesus vero majestate sua securus sedet in navi, quasi doctor et judex; idcirco istos docet accedentes fide, inter medios tentationum fluctus, illos discernit, et tantummodo in parabolis audire permittit; quia necdum erant idonei ferre tentationes, quia necdum probati. Et ideo ait: Vobis datum est nosse mysteria regni coelorum, illis autem non est datum. Audiant Pelagiani, qui sine gratia Dei quidquam se habere jactitant, quoniam nihil sine dono Dei percipitur. Unde Apostolus: Quid habes quod non accepisti ? Propterea nemo praesumat de se, quia nihil habet ex se, nisi sola delicta. Accedat igitur alacer, fide devotus, gratia firmus in charitate, ut audiat cum apostolis in navi, ut intelligat quod datum est illis,
Abbreviated transcription (Latin):
dũ quãcũq carũ dñs exponit. & rogatꝰ adiscipłis ꝓpͥossermones fuos ipse ds¬
serit. ne uł aliud uł plus suꝑsticiose aliꝗd uelimꝰ intelligere. quã abco
expositũ est. Porro hanc parabolã qͥdã hereticorũ ad c̃pbandã heresim
suã assumunt. tres uolentes introducert naturas: scilicet spiritalem
animalẽ. atq t̾renã: cũ hic quattuor sationes c̃ numerent᷑. Una iuxtauiã.
alia int̾ra petrosa. t̾cia int̾ spinas. quarta uͦ quȩ int̾rabona fructificase dhr̃
Quarũ intelligentiã ab ipso dño reqͥramꝰ Interĩ uͦ differendũ parũꝑ. doneo cum
ipsis discipłis secreto eandẽ audire possimꝰ Et accedentes discipłi eiꝰ dixer̃ Que¬
rendũ itaq qͦmͦ accedunt discipłi eiꝰ. cũ iħe in naui sedebat. nisi qr intelligendũ
est qđ dudũ cũ ipso nauẽ c̃scenderint. & ibi cũ eostantes suꝑ int̾p̃tatione para¬

Expanded text:
dum, quamcunque earum Dominus exponit, et rogatus a discipulis, proprios sermones suos ipse disdum, quamcunque earum Dominus exponit, et rogatus a discipulis, proprios sermones suos ipse disserit, ne vel aliud vel plus superstitiose aliquid velimus intelligere, quam ab eo expositum est. Porro hanc parabolam quidam haereticorum ad comprobandam haeresim suam assumunt, tres volentes introducere naturas, scilicet spiritalem, animalem, atque terrenam; cum hic quatuor sationes connumerentur, una juxta viam, alia inter petrosa, tertia inter spinas, quarta vero quae in terra bona fructificasse dicitur. Quarum intelligentiam ab ipso Domino requiramus. Interim vero differendum parumper, donec cum ipsis discipulis, secreto eamdem audire possimus. Et accedentes discipuli ejus dixerunt: Quaerendum itaque quomodo accedunt discipuli ejus, cum Jesus in navi sedebat? Nisi quia intelligendum est quod dudum cum ipso navem conscenderint, et ibi cum eo stantes super interpretatione para
Abbreviated transcription (Latin):
Hinc ꝑspicua muscet obscuris. ut ꝑ ea quȩ planiuꝰ intelligunt᷑: ꝓuocent᷑ adeoꝵ
noticiã quȩ obscura st̃ ut auiduis reqͥrant & intelligant clarius. Ecce exuit
qͥ seminat seminare Intꝰ erat . domi uersabat᷑. & loquebat᷑ discipłis sacrañta
uitȩ. Quib ꝓfecto reb docet ut dixi qđ exierit de cȩlo &uenit in mundum.
qͦd ÷ secꝰ mare sedere. aut de uideis: quia uenit ad gentes. Ascenditq nauẽ.
id est eccłam : Turbȩ uͦ ad litꝰ stantes. p̾sentẽ uitã significant. Exiuitnaq
de domo sũa qͥ seminat uerbũ dĩ. ut seminaret ingentib. Sic enĩ dese loqͣ
quasi de alio: qm̃ ipse ⁊ solũs sator uniuersoꝵ & sem̃. Et ideo absq ullo c̃gno¬
mine se insinuat. qr ipse e qͥ ꝓpͥet & singularit̃ seminator dr̃. Simul obses¬
ua hanc. eẽ. pͥmã parabolarũ. quȩ cũ int̾p̃tatione sua posita est. Et caue¬

Expanded text:
Hinc perspicua miscet obscuris, ut per ea quae planius intelliguntur provocentur ad eorum Hinc perspicua miscet obscuris, ut per ea quae planius intelliguntur provocentur ad eorum notitiam quae obscura sunt, ut avidius requirant, et inminat seminare. Intus erat, domi versabatur, et loquebatur discipulis sacramenta vitae. Quibus profecto rebus docet, ut dixi, quod exierit de coelo, et venit in mundum quod est secus mare sedere, aut de Judaeis, quia venit ad gentes, ascenditque navem, id est Ecclesiam. Turbae vero ad littus stantes, praesentem vitam significant. Exivit namque de domo sua qui seminat verbum Dei, ut seminaret in gentibus: sic enim de se loquitur quasi de alio, quoniam ipse est solus sator universorum, et semen. Et ideo absque ullo cognomine se insinuat, quia ipse est qui proprie et singulariter seminator dicitur. Simul observa hanc esse primam parabolarum, quae cum interpretatione sua posita est. Et caven
Abbreviated transcription (Latin):
monstret᷑. qr in parabolis erat locuturꝰ Quo nimirũ facto significat eos qͥ foris
st̃ extra eccłam. nullã diuini sermonis caꝑe posse intelligentiã Nauis enĩ typũ
p̃fert eccłȩ. intra quã uerbũ uitȩ positũ ÷ & p̾dicat᷑. Quiau̾t᷑ extra st̃ hare¬
nȩ c̃parant᷑. & st̃ storiles sine fructu atq in utiles. id circo quȩ ꝓponuntur
in parabolis intelligere nͦ possunt. A ut certe ideo stant in littore fixo
gradu: ut diligentius audiant quȩ dicunt᷑: qm necdũ cũ ihũ neq cũ apłs¬
U nde seqͥt᷑. Et locutꝰ est eis multa in parabolis. Multa qͥdẽ. sed ñ omĩa.: Si enĩ
dixisset onĩa inparabolis. absq emolum̃to turbȩ recessisent. Turba aut̃ ñ
unius ÷ scientiȩ. sed diuersa insingulis uoluntas: ꝓpt̾ea eisdẽ loqͥt᷑ multis
in parabolis. ut iuxta uarias uoluntates suas. diuersas reciꝑent disciplinas

Expanded text:
monstretur, quae in parabolis erat locuturus. Quo nimirum facto significat eos qui foris monstretur, quae in parabolis erat locuturus. Quo nimirum facto significat eos qui foris sunt extra Ecclesiam, nullam divini sermonis capere posse e, intra quam verbum vitae positum est et praedicatur. Qui autem extra sunt, arenae comparantur et sunt steriles sine fructu, atque inutiles. Idcirco quae proponuntur in parabolis intelligere non possunt. Aut certe ideo stant in littore fixo gradu, ut diligentius audiant quae dicuntur: quoniam necdum cum Jesu, neque cum Unde sequitur: Et locutus est eis multa in parabolis. Multa quidem, sed non omnia. Si enim dixisset omnia in parabolis, absque emolumento turbae recessissent. Turba autem non unius est scientiae, sed diversa in singulis voluntas. Propterea eisdem loquitur multis in parabolis, ut juxta varias voluntates suas, diversas reciperent disciplinas.
Abbreviated transcription (Latin):
exur de domo inqua fuit. cũ sanatis p̃cep̃ ne eũ manifestũ facerent: uł inqͣ
docuerat quȩ dicta st̃. Et congregatȩ st̃ adeũ turbȩ. quȩ domũ intrare
ñ poterant. ubi apłi intꝰ audiebant misteria. Et ideo exiuit ut congregarentur
ad eũ: qr misericors est. Alioqͥn nisi exisset de illa occulta habitatione sua in qua
sc̃ꝑ cũ dõ patre ÷: nũ quã adeũ c̃gregarent᷑ qͥ disꝑsi erant & uexati uarus languo¬
rib Sedet aut̃ iuxta huiꝰ scłi mare ut tͥbȩ c̃gregent᷑ adeũ & audiant secꝰ litus.
quȩ intꝰ ñ merebant᷑ audire. Sed benignissimꝰ magister insuis indicat factis
&iã ea quȩ agit. Ascendit aut̃ in nauiculã. & resedit ut doceret denauicula¬
tbas: Turba uͦstat inlittore. & ipse resedit in mediis fluctib ubi nauis hinc in
de montuosis ualde tundit᷑ ꝓcellis. Sed turba foris stat ut exsubiectis reb ratio

Expanded text:
exiit de domo in qua fuit, cum sanatis praecepit ne manifestum eum facerent; vel in qua exiit de domo in qua fuit, cum sanatis praecepit ne manifestum eum facerent; vel in qua docuerat quae dicta sunt. Et congregatae sunt ad eum turbae, quae domum intrare non poterant, ubi apostoli intus audiebant mysteria. Et ideo exivit ut congregarentur ad eum, quia misericors est. Alioquin nisi exisset de illa occulta habitatione sua, in qua semper cum Deo Patre est, nunquam ad eum congregarentur, qui dispersi erant, et vexati variis languoribus. Sedet autem juxta hujus saeculi mare, ut turbae congregentur ad eum, et audiant secus littus quae intus non merebantur audire. Sed benignissimus. Magister in suis indicat factis etiam ea quae agit. Ascendit autem in naviculam, et resedit in medit autem in naviculam, et resedit in mediis fluctibus, ubi navis hinc inde, de montuosis valde tunditur procellis. Sed turba foris stat, ut ex subjectis rebus ratio
Abbreviated transcription (Latin):
regit᷑. Est enĩ fir missima tabularũ conexione. artificio ȩdificata diuino
Solida magis in xp̃o quã robusta: Frangit itaq fluctus & ñ frangit᷑ Turbi¬
nib rotat᷑ & ñ mergit᷑. Eludit & elidit undas uentoꝵ quas n recipit
Seditiones placat. moderatione remigu. In qͣ gͥ naui fr̃s qr iã ascendim firmi¬
qr multa st̃ int̾rogemꝰ securi. nullis aurarũ fluctib moueam᷑ : qm̃ & si eleuant᷑
Unde ait Ego uob̃cũ sũ om̃ib dieb. usq ad consũ mationẽ scłi. Et confidite.
quia ego uici mundum: EXPEC̃ PLOS INCIT̃ LIBER SEPTIMO SI
AAlo dro eniens the de docos sedit secrg
mare. & congregatȩ st̃ adeũ turbȩ multȩ. Apparet gͥ qđ matheus hic ordi¬
nẽ narrationis suȩ ac tẽporis secutꝰ est cũ dic̃ in illo die Acsi dicat᷑ qͣndo
fniuit hexquȩ dicta st̃ uerba : nisi forte diẽ ꝓtẽpore accipiamꝰ Ergo

Expanded text:
regitur; est enim firmissima tabularum connexione, artificio aedificata divino, regitur; est enim firmissima tabularum connexione, artificio aedificata divino, solida magis in Christo quam robusta. Frangit itaque fluctus, et non frangitur; turbinibus rotatur, et non mergitur; eludit et elidit undas ventorum quas non recipit; seditiones placat moderatione remigii. In qua igitur navi frquia multa sunt, interrogemus securi, nullis aurarum fluctibus moveamur; quoniam etsi elevantur Unde ait: Ego vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem saeculi ; et: Confidite, quia ego vici mundum . LIBER SEPTIMUS. In illo die exiens Jesus de domo sedit et congregatae sunt ad eum turbae multae. Apparet igitur quod Matthaeus hic ordinem narrationis suae ac temporis secutus est, cum dicit, in illo die: ac si dicatur, quando finiunt haec quae dicta sunt verba, nisi forte diem pro tempore accipiamus, ergo
Abbreviated transcription (Latin):
parabolarũ & pornet earũ uariecas. Sicq iã eqͣlit̃ ꝑfusũ lum̃ incordib nr̃is nul¬
lanos fallat claritas. int̾ utrasq partes. Sedsi excelsus nos ducere uidem nul¬
quocienscũq fatigat᷑ aturbis. aut in monte aut in solitudine heremi.: Aut
in mari. Adquȩ nimirũ loca qr plebs in ualida accedere ñ ualet. soli
discipli secunt᷑ inom̃ib in remoti ii adoctrina. Ideo ꝑceper̃ iã in monte que
turbȩ nequeunt ad seqͥ & in mari cũ eo innauicula iã recepti int̃rogant
secritius misteria cȩlestis uitȩ. quȩ turbȩ adhuc audiunt in parabolis. Nec
urtꝰ eoꝵ in ullo debilitat᷑. nec fortitudo frangit᷑: nec c̃stantia fatigat᷑ nec
p̃stantia diuini amoris grauat᷑ pondere infirmitatis. sed in om̃ib actenus
secunt᷑ infatigati. &iã int̃ fluctus maris. & cõmitunt se nauiculȩ quȩ a xp̃o

Expanded text:
parabolarum, et perornet earum varietas. Sicque jam aequaliter perfusum lumen in cordibus nostris, nulparabolarum, et perornet earum varietas. Sicque jam aequaliter perfusum lumen in cordibus nostris, nulla nos fallat claritas inter utrasque partes. Sed si excelsius nos ducere videmur, nulquotiescunque fatigatur a turbis, aut in monte, aut in solitudine eremi, aut in mari. Ad quae nimirum loca quia plebs invalida accedere non valet, soli discipuli sequuntur, in omnibus remoti a doctrina. Ideo perceperunt jam in monte quae turbae nequeunt assequi, et in mari cum eo navicula jam recepti, interrogant secretius mysteria coelestis vitae quae turbae adhuc audiunt in parabolis. Nec virtus eorum in ullo debilitatur, nec fortitudo frangitur, nec constantia fatigatur, nec praestantia divini amoris gravatur pondere infirmitatis; sed in omnibus hactenus sequuntur infatigati, etiam inter fluctus maris, et committunt se naviculae quae a Christo
Abbreviated transcription (Latin):
REITFERRSCENSE AE
animꝰ quȩ tractauimꝰ. qm̃ timide disserui: qr pene anullo hoc intẽpore inueni
non punicello aut calamo. sed ratione ac disciplina celestis magisterii ut totꝰ ina¬
ger homo interiũ reformet᷑ Hincq iungamꝰ quȩ dicta st̃ indomo luce clarus
ꝑfectiorib At tributa. parabolis quȩ st̃ obscurius turbis & plebib ad umbrata. ut
nosse possimꝰ cũ apłis mysteriũ cȩlestis regni: & intelligere enignata quȩ sunt
diuini testimonu auctoritate firmata. Festinet gͥ mens peritissima int̾ utrasq
libroꝵ partes unã sui habitꝰ efficere texturã. ut paulo alcius luculenta euũ¬
głii dogmata c̃spiciat. quã sint spendida quã p̾olara. si qͦmͦ uidere possit qͣn¬
tũ p̃mineat eiꝰ doctrina. quã pulcra dese reddat imaginẽ ex uisione ueri¬
tatis: itatenꝰ ut in quocũq ꝑc̾ruit nos sublimitas p̃ceptoꝵ infra domũ aurib
nr̃is diuinit᷑ cõm̃data. ne forte inpossibilia censcant᷑ : tocũ demulceat suauitas

Expanded text:
reviter recenseat animus quae tractavimus, quoniam timide disserui, quia pene a nullo hoc in tempore inveninon penicillo aut calamo, sed ratione ac disciplina coelestis magisterii, ut totus integer homo interius reformetur. Hincque jungamus quae dicta sunt in domo luce clarius perfectioribus attributa parabolis, quae sunt obscurius turbis et plebibus adumbrata, ut nosse possimus cum apostolis mysterium coelestis regni, et intelligere aenigmata quae sunt divini testimonii auctoritate firmata. Festinet igitur mens peritissima inter utrasque librorum partes, unam sui habitus efficere texturam, ut paulo altius luculenta Evangelii dogmata conspiciat: quam sint splendida, quam praeclara, si quo modo videre possit quantum praeemineat ejus doctrina, quam pulchram de se reddat imaginem ex visione veritatis. Itatenus ut in quocunque perterruit nos sublimitas praeceptorum infra domum, auribus nostris divinitus commendata; ne forte impossibilia censeantur, totum demulceat suavitas
Abbreviated transcription (Latin):
beati st̃ oculi qͥ posst᷑ xp̃i c̃gnoscere sacram̃ta : & qͦs iħc leuari iub& in su¬
blime. ut candentes iã segetes aspiciant. Uerũ & illȩ aures beatȩ deqͥb
esaias loqͥt᷑. Dñs apposuit mͥ auriculã. Nec ñ & iob. Auditũ auris inqͥt
audiuite. Neq enĩ. nisi aure audit᷑. Sed ideo iure audire sedic̃ qm̃ intꝰ

Expanded text:
beati sunt oculi qui possunt Christi cognoscere sacramenta, et quos Jesus levari jubet in subeati sunt oculi qui possunt Christi cognoscere sacramenta, et quos Jesus levari jubet in sublime, ut candentes jam segetes aspiciant. Verum et illae aures beatae, de quibus Isaias loquitur, Dominus apposuit mihi auriculam. Necnon et Job: Auditu auris, inquit, audivi te ; neque enim nisi aure auditur. Sed ideo jure audire se dicit, quonia
Abbreviated transcription (Latin):
dicunt᷑. & claudt̃ oculos suos neuideant ut sanent᷑ sciendũ qͦd ñ naturȩ
uiciũ . ẽ sed arhitriũ malȩ uoluntatis. Seqͥt᷑. Urĩ aut̃ beati oculi. qͥa
udent: & aures qͥa audiunt. Ergo ideo beati qͥa datũ .ẽ illis nosse mi¬
steriũ regni Et mira locutio. Beati inqͥt oculi ur̃i qͥa uident & aures
qͥa audiunt Nũꝗd ñ om̃s uidebant & audiebant boni maliue &iã aẽ
bestiȩ. qͦd lucas ȩuugłista manifestius insinuat dicens: Beati oculi qͥuident
quȩ uos uidetis. id circo ex hoc loco regula sum̃da ẽ: qͣtinꝰ locutionis modos
diuinarũ scripturarũ aꝑ ciuꝰ intellegamꝰ. qm̃ eis datũ erat nosse misteriũ
regni dĩ. & inde erat qͦd uidebant & audiebant in corde in qͦ turbȩ & hi
qͥforis st̃ excecati erant. Sed qͥa om̃s oculos carnis & aures habebant ideo
iã supͣ cordis reqͥrebat dicens: Qui hab& aures dudiendi audiat. Quia illi

Expanded text:
dicuntur, et claudunt oculos suos ne videant, ut sanentur, sciendum quod non naturae vitium est, sed arbitrium malae voluntatis. Sequitur: Vestri autem beati oculi, quia vident, et aures quia audiunt. Ergo ideo beati, quia datum est illis nosse mysterium Regni. Et mira locutio: Beati, inquit, oculi vestri quia vident, et aures, quia audiunt. Nunquid non omnes videbant, et audiebant boni malive, etiam et bestiae? Quod Lucas evangelista manifestius insinuat, dicens: Beati oculi qui vident quae vos videtis . Idcirco ex hoc loco regula sumenda est, quatenus locutionis modos divinarum Scripturarum apertius intelligamus. Quoniam eis datum erat nosse mysterium regni Dei . Et inde erat quod videbant, et audiebant in corde, in quo turbae et hi qui foris sunt, excaecati erant. Sed quia omnes oculos carnis et aures habebant, ideo jam supra cordis requirebat dicens: Qui habet aures audiendi, audiat . Quia illi
Abbreviated transcription (Latin):
latione & ꝑ secutione ꝓpt̃ uerbũ c̃tinuo scandalizat᷑. qͦd supͣ dixerat aruer̃
ꝑseuerantiȩ in caritate cito facta int̾rogatione de uerbo. corruunt inne¬
gationẽ Sed magna distantia ÷ int̾ eũ qͥ multis tribulationib penisq
cõpellit xp̃m negare. & eũ qͥ ad pͥmã ꝑsecutionẽ statĩ scandalizat᷑ & corruit
Similit̃ e int̾cũ qͦ ꝓcliuis ÷ cotidie ad peccandũ. & eũ qͥ grauiorib tandẽ
iuncit᷑ tẽptationib si continuo diuina clem̃tia fuerit recreatꝰ. Qui aut̃¬
est seminatꝰ inspinis. hic ÷ qͥ uerbũ audit & sollicitudine istius scłi & fal¬
latia diuitiarũ suffocat uerbũ. & sine fructu efficit᷑: Similit̃ supͣdictũ
intelligat᷑ int̃ scł̃i diuicias crescens. & fallatia uanitatis. Nec gͥ mirũ sitalis fit¬

Expanded text:
latione et persecutione propter verbum continuo scandalizatur. Quod supra dixerat, aruerunt. perseverantiae in charitate, cito, facta interrogatione de verbo, corruunt in negationem. Sed magna distantia est inter eum qui multis tribulationibus poenisque compellitur Christum negare, et eum qui ad primam persecutionem statim scandalizatur et corruit. Similiter et inter eum qui proclivis est quotidie ad peccandum, et eum qui gravioribus tandem vincitur tentationibus, si continuo divina clementia fuerit recreatus. Qui autem seminatus est in spinis, hic est qui verbum audit, et sollicitudine istius saeculi, et fallacia divitiarum, suffocat verbum; et sine fructu efficitur. Similiter supra dictum intelligatur, inter saeculi divitias crescens et falla
Abbreviated transcription (Latin):
uult om̃s homines saluos fieri : ut om̃s uenirent ad agnitionẽ ueritatis. Id circo
mat᷑ & fr̃s differ̃ introire. ut & reuerentia seruaret᷑ in accessu: & mysteriũ forma¬
Tret diuinitus exꝓuentu:¬

Expanded text:
vult omnes homines salvos fieri, ut omnes venirent ad agnitionem veritatis . Idcirco vult omnes homines salvos fieri, ut omnes venirent ad agnitionem veritatis . Idcirco mater et fratres differunt introire, ut et reverantia servaretur in accessu, et mysterium formaretur divinit
Abbreviated transcription (Latin):
iunior filius clem̃t᷑ receptꝰ epulabat : Ex qͦ loco qͥdã fr̃s dñi dixer̃ ẽẽ filios iosepħ: de
alia uxore generatos. Suspicatist᷑ enĩ sequentes exapocrifo iudeoꝵ deliram̃ta quan¬
da estham mulierculã fuisse. deqͣ genuerit filios: qͥ fr̃s dñi uocarent᷑ : Nos autẽ
fr̃s dm̃ ñ filios ioseph: sed consobrinos saluatoris mariȩ liberos intelligimꝰ mat¬
terȩ dñi. Quȩ mat̾ fuisse dr̃ iacobi minoris & ioseph & iude qͦs in alio euũgłu loco
fr̃sdm̃ appellatos legimꝰ. Fr̃s itaq consobrinos dici. om̃is scriptura demonstrat
Quicũ uenissent ad eũ. qr occupatꝰ erat oñs om̃i frequentia popłi. ñ minꝰ inoꝑe ser¬
monis ad turbas quã & indo ctrina interiũ ad discipłus: in officio curationis nec ñ
& in responsione sibi insidiantiũ. Om̃iũ tam̃ in om̃ib unã oꝑ abat᷑ salutẽ. qui

Expanded text:
junior filius clementer receptus epulabatur. Ex quo loco quidam, fratres Domini dixerunt esse filios Joseph, de junior filius clementer receptus epulabatur. Ex quo loco quidam, fratres Domini dixerunt esse filios Joseph, de alia uxore generatos. Suspicati sunt enim, sequentes ex apocrypho Judaeorum deliramenta quamdam Estham mulierculam fuisse, de qua genuerit filios, qui fratres Domini vocarentur. Nos autem fratres Domini non filios Joseph, sed consobrinos Salvatoris, Mariae liberos intelligimus materterae Domini, quae mater fuisse dicitur Jacobi minoris, et Joseph, et Judae, quos in alio Evangelii locoura demonstrat. Qui cum venissent ad eum, quia occupatus erat Dominus omni frequentia populi, non minus in opere sermonis ad turbas, quam et in doctrina interius ad discipulos, in officio curationis, nec non et in responsione sibi insidiantium. Omnium tamen in omnibus unam operabatur salutem, Qui
Abbreviated transcription (Latin):
Ac deinceps. Exceta cor popłi huiꝰ. & aures eiꝰ ad graua : & oculos eiꝰ claude. seu
posuit. Unde seqͥt᷑. In crassatũ ẽ enĩ corpopłi huiꝰ & aurib: grauit᷑ audier̃
ꝑquo ualde miror curmaheuꝰ uere hebreuꝰ hebraico scribens sermone. hoc in¬
loco c̃tra c̃suetudinẽ suã uixta septuaginta hoc posuerit testimoniũ magis
quã iuxta hebraicũ. Sed & hieronimꝰ in cõm̃tario suo. scđm septuaginta hoc
ex posuit Nihil tam̃ de hat uarietate mouit questionis. neq in hoc opere
neq in expositũ esaiȩ. nisi forte qr unꝰ idẽq ẽ in eisdẽ in t̃p̃tib sensus. Sed
tam̃ facilior scđm septuaginta: qm̃ difficultas. ẽ. in hebraico qͦmͦ ipse ds̃ p̃ci¬
piat popło ut auditu audiat. & ñ intellegat: euidens uideat: & ñ agnoscat:¬

Expanded text:
Ac deinceps: Excaeca cor populi hujus,et aures ejus aggrava , et oculos ejus claude, seu Ac deinceps: Excaeca cor populi hujus,et aures ejus aggrava , et oculos ejus claude, seu posuit. Unde sequitur: Incrassatum enim est cor populi hujus, et auribus graviter audierunt. Pro quo valde miror cur Matthaeus vere Hebraeus, Hebraico scribens sermone, hoc loco contra consuetudinem suam juxta Septuaginta hoc posuerit testimonium magis, quam juxta Hebraicum. Sed et Hieronymus in commentario suo secundum Septuaginta hoc exposuit. Nihil tamen de hac varietate movit quaestionis, neque in hoc opere, neque 578 in expositum Isaiae, nisi forte, quia unus idemque est in eisdem interpretibus sensus. Sed tamen facilior secundum Septuaginta, quoniam difficultas est in Hebraico, quomodo ipse Deus praecipiat populo, ut auditu audiat, et non intelligat, et videns videat, et non agnoscat
Abbreviated transcription (Latin):
habere: auferet᷑ abeo. Hoc gͥ dehis loqͥt᷑ qͥstant inlittore & diuidunt᷑ ab ihũ
ꝓpt̃ tumultꝰ scłi. nec audiunt adliqͥdũ quȩ dicunt᷑. Ppt̾ea in parabolis est
getis. & uidentes uidebitis. & ñ uidebitis. Heç qͥppe deturbis ꝓphecata sunt:
quȩ ñ merent᷑ audire sermonẽ auditu cordis. qm̃ de xp̃o nihil aliud sentiebant
nisi qͦd oculis carneis uidebant. Carnẽ qͥppe & corpꝰ uidebant. sed ñ diuini¬
tatẽ eiꝰ facientẽ ea quȩ diuina erant intellegebant. Audiebatͣ qͥdẽ uox patris.
dicentis. Hic .ẽ. filius nĩs dilectꝰ. & ñ audiebant : qr dicebant. Nonne hic est
filius fabric. ꝓpt̾ea accedamꝰ & nos cũ discipłis adihm: & rogemꝰ dissertionẽ
parabolarũ necũ turbis frustra aures & oculos habere uideam. Sed obscu¬
rius .ẽ. ualde qđ in ȩsaia iuixta hebraicã ueritatẽ legimꝰ. ubi totũ ĩꝑatiue po¬
nit᷑ Audite auditu. & nolite intelligere: & uid&e uisu. & nolite c̃gnoscere

Expanded text:
habere, auferetur ab eo. Haec igitur de his loquitur qui stant in littore, et dividuntur ab Jesu propter tumultus saeculi, nec audiunt ad liquidum quae dicuntur. Propterea in parabolis est getis, et videntes videbitis, et non videbitis. Haec quippe de turbis prophetata sunt, quae non merentur audire sermonem, auditu cordis, quoniam de Christo nihil aliud sentiebant nisi quod oculis carneis videbant. Carnem quippe et corpus videbant, sed non divinitatem ejus facientem ea quae divina erant, intelligebant. Audiebatur quidem vox Patris dicentis: Hic est Filius meus dilectus , et non audiebant; quia dicebant: Nonne hic est filius fabri? Propterea aobscurius est valde, quod in Isaia juxta Hebraicam veritatem legimus, ubi totum imperative ponitur: Audite auditu, et nolite intelligere; et videte visu, et nolite cognoscere.
Abbreviated transcription (Latin):
& induratũ iusto iudicio suo relinqͥt nec illuminat ut uideat lum̃ uitȩ
nec emollit ut c̃uertat᷑ & sanae. Qua ꝓpt̃ cũ heç soluta fuerit questio
soluent᷑ & cȩterȩ in quã plurimis locis. aut cũ cȩteris hoc loco & ista indis¬

Expanded text:
et induratum justo judicio suo, relinquit, nec illuminat ut videat lumen vitae, et induratum justo judicio suo, relinquit, nec illuminat ut videat lumen vitae, nec emollit ut convertatur et sanetur. Quapropter cum haec soluta fuerit quaestio, solventur et caeterae, in quamplurimis locis, aut cum caeteris hoc loco et ista indis
Abbreviated transcription (Latin):
audiat: & corde intellegat: & conũtat᷑ ac san&. Qđ si diuino iudicio factũ :
& auctoritate qͦd ĩꝑatũ ÷: ñ uideo eos eẽ inculpa qͥ ñ uident. sed magis ille qͥ
excecauit eos. & dedit oculos ad ñ uidendũ Unde septuaginta magis liberun
arbitriũ seruare uident᷑ cũ auint. incrassatũ ẽ. cor popłi huiꝰ. &aurib grauitꝰ
audier: & oculos suos cõp̃sser̃. seu cȩtera. Ut exsius actib iusto dĩ iudicio
ad diuina intelligenda indigni iudicent᷑:. Sed absq hoc testimonio
qdđ nc̃ conam᷑ exponere. man& eadẽ questio inȩccłus qͥa seu sit dictum
ĩꝑatiuo mͦ seu indicatiuo unũ est : qm̃ nullũ ds c̃ dẽpnat sine iusto uidi¬
cio suo. neq p̃scribit ut possis dicere. qđ ipse sit auctor mali. sed quib
uult miseret᷑ & emollit ut c̃uertant᷑ : & qͦs uult indurat. ñ qͦd os aliquẽ
excecat ne uideat cordis oculo aut indurat nec̃ uertat᷑. sed qr iã cȩcũ

Expanded text:
 . Quod si divino judicio factum est, et auctoritate, quod imperatum est, non video eos esse in culpa qui non vident, sed magis ille qui excaecavit eos, et dedit oculos ad non videndum. Unde Septuaginta magis liberum arbitrium servare videntur cum aiunt: Incrassatum est cor populi hujus, et auribus graviter audierunt, et oculos suos compresserunt, seu caetera. Ut ex suis actibus justo Dei judicio, ad divina intelligenda, indigni judicentur. Sed absque hoc testimonio, quod nunc conamur exponere, manet eadem quaestio in ecclesiis. Quia seu sit dictum imperativo modo, seu indicativo, unum est, quoniam nullum Deus condemnat sine justo judicio suo. Neque praescribit ut possis dicere quod ipse sit auctor mali, sed quibus vult miseretur, et emollit ut convertantur, et quos vult indurat. Non quod Deus aliquem excaecat ne videat cordis oculo, aut indurat ne convertatur, sed quia jam caecum