comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
distenderet᷑. curũspiciens ne qͥs arbit̃
impeliret. se ꝑcussurꝰ dexterã sustu¬
lit. s aciab ꝯsobrinꝰ eiꝰ dexterã ꝯtinu¬
in regia excitatꝰ ẽ. Quo audito antip̃r
exultans. custodib mlta ꝓmittebat.
ut eũ soluerent. Qd̃ cũ accepisset hero¬
des. grauiꝰ tulit exultationẽ filii. quã
mortẽ. ⁊ ꝯtinuo missis satellitib occidit
eũ. sepeliriq p̃cepit in hyrcanio. Stat̃ĩ¬
q mutans testamentũ archelaũ regni
scͥpsit successor̃ẽ. ita tñ qd̾ ab augusto
susciꝑet dyadema.¬
⁊ substitutionear.¬

Expanded text:
spiciens ne quis arbiter impediret, se percussurus dexteram sustulit. Sed Acciabus, consobrinus ejus, dexteram continuin regia domo excitatus est. Quo audito, Antipater exsultans multa custodibus promittebat ut eum solverent. Quod cum accepisset Herodes, gravius tulit exsultationem filii, quam mortem, et continuo missis satellitibus occidit eum, sepelirique praecepit in Hircanio. Statimque mutans testamentum, Archelaum regni scripsit successorem, ita tamen quod ab Augusto susciperet diadema.et substitutione Ar
Abbreviated transcription (Latin):
in egypto: cũq defeciss p̾ciũ emptorib
sustentauit eos ioseph anno illo ꝓ cõmu¬
tatione pecoꝵ. Seq̃nti anno cũ iterũ fi¬
me ꝑirent. emit omñe t̾rã egypti io¬
seph ꝓ alim̃tis. ⁊ subiecit eã seruituti phi¬
raonis p̾ter t̾rã sac̃dotũ. quã dederant
eis reges. qͥb statuta cỹbaria ex horreis
publicis debebant᷑. ⁊ ideo ñ sũt cõpulsi ue̾¬
dere possessiones suas. Cirra finẽ uͦ sten
do t̾rã ⁊ pecora ⁊ dabo semina. ⁊ coletis t¬
rã egypti. Qͥntã ꝑtẽ dabitis regi .iiiͦ. reli¬
qͣs ꝑmito uob̃ in semine. ⁊ in ꝙybos. Cui
dixer̃t. Salus nr̃a in manu tua ⁊. Ex
tunc usq nunc qͥnta pars soluit᷑ regib

Expanded text:
in Aegypto. Cumque defecisset pretium emptoribus, sustentavit eos Joseph anno illo pro commutatione pecorum . Sequenti anno cum iterum fame perirent, emit omnem terram Aegypti Joseph pro alimentis, et subjecit eam servituti Pharaonis, praeter terram sacerdotum, quam dederant eis reges, quibus statuta cibaria ex horreis publicis debebantur, et ideo non sunt compulsi vendere possessiones suas. Circa finem vero stedo terram, et pecora, et dabo semina, et coletis terram regi. Quintam partem dabitis regi, quatuor reliquas permitto vobis in sementem, et in cibos. Qui dixerunt: Salus nostra in manu tua est. Ex tunc u
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ inuentõe sorcismorum
p̾bebant necessaria regi ⁊ domui eiꝰ. quoꝵ
unꝰ reliqͥs p̾sidebat. scił achimaas habeis
basemath filiã salomonis in uxorẽ. licet
⁊ unꝰ de reliqͥs aliã haberet filiã regis sa¬
lomonis. Erat aũ cib salomonis ꝑ dies

Expanded text:
 inventione exorcismorum.praebebant necessaria regi et domui ejus ; quorum unus reliquis praesidebat, scilicet Achimaas habens Basamath filiam Salomonis in uxorem, licet, et unus de reliquis aliquam haberet filiam Salomonis. « Erat autem cibus Salomonis per dies
Abbreviated transcription (Latin):
dũ curantẽ uexatos a demonib. ⁊ ut ꝓ¬
baret eis demonẽ egressũ ꝑ nares cũ sp̃y
anhelantis. uas aque ponebat in medio.
⁊ imꝑabat demoniegresso ut illd̾ eũteret.
in argum̃tũ sue eg̃ssionis. ⁊ ita fiebat.
de operriis templi.

Expanded text:
urantem vexatos a daemonibus, et ut probaret eis daemonem egressum per nares cum spiritu anhelantis, vas ponebat in medio, et imperabat daemoni egresso, ut illud everteret in argumentum suae egressionis; et ita fiebat. CAP. De operariis Templi.
Abbreviated transcription (Latin):
pata de natura qͦ omniũ aĩantiũ philo¬
sophatꝰ est: ꝑ unũqd̾q genꝰ parabołã dicẽs.
Sergitauit aũ adiuratões quib egͥtudi¬
pes solent mitigari. alias qͦ quib demoneᷤ
eiorent᷑. ⁊ alias qͥb obscͥcti ñ redirent. Ex¬
agitait ⁊ karacteres qͥ inscribebant᷑ gẽ¬
nũs que posite in narib arepticii. cũ ra¬
rimũ ualuit in gente be quã supposu¬
cessaria erat. añ adueranulo.
ctũ xp̃i. qr sepiꝰ homines a demonib uẽ¬

Expanded text:
ium philosophatus est, per unumquodque genus parabolam dicens. Excogitavit etiam adjurationes quibus aegritudines solent mitigari. Alias quoque quibus daemones ejicerentur, et alias quibus obstricti non redirent. Excogitavit etiam characteres, qui inscribebantur gemmis, quae posita in naribus arreptitii, cum rarimum valuit in gente Hebraeorucessaria erat. Ante adventum enim Christi saepius homines a daemonibus ve
Abbreviated transcription (Latin):
bubaloꝵ. ⁊ auiũ altiliũ. S ⁊ pisces coti¬
die ab alienigenis portabant᷑. ⁊ erat sũma
pax in terra. ⁊ habebat salomon .xl. eqͦr
as dnsi manẽbant. Prefectus u elle qͥ
oines orientales. ⁊ egyptios ⁊ hebreos. ⁊̃ .iiͦii.¬

Expanded text:
bubalorum, et avium altilium. » Sed, et pisces quotidie ab alienigenis portabantur. Et erat summa pax in terra, et habebat Salomon equorum dispersi manebant. Praefectus vero ille, qui omnes Orientales, et Aegyptios, et Hebraeos eti
Abbreviated transcription (Latin):
mir̃es. ⁊ hmodi. In hũc ⁊̃ modũ ultimꝰ
ordo angłoꝵ cõmuni noie om̃iũ ñcupa¬
turꝰ. origenes aũ sod̾m g̾cos in pͥmo or¬
dine .uii. ponit libros. addens pentha¬
theuco. Iosue. iudicũ. ⁊ uocat ordinẽ

Expanded text:
ultimus ordo angelorum communi nomine omnium nuncupatur. Origenes autem secundum Graecos in primo ordine septem ponit libros, addens Pentateucho, Josue, et Judicum, et vocat ordinem
Abbreviated transcription (Latin):
ũ aũ missus eẽt felix a claudio p̾¬
ses iudee. sollicitabat eã ꝑ uideos.
ut nuberet ei. ⁊ t̾adẽ ad ħ inducta ẽ. exẽ¬
ꝑlo cognate sue beronice. qͤ olĩ dimisso
niro suo nupserat ditiori. scił agͥppe regi.
ge amaroꝵ. nupsit drusilla felici. Hec
drusilla qr iudea erat libent̃ audiebat pay
fc̃s ẽ p̾ses audiẽs se iudicandũ. Uade

Expanded text:
um autem missus esset Felix a Claudio praeses Judaeae, sollicitabat eam per Judaeos, ut nuberet ei. Et tandem inducta est ab hoc exemplo cognatae suae Beronice, quae olim dimisso viro suo nupserat ditiori, scilicet Agrippae regi, ge Amazonum, nupsit Drusilla Felici; haec Drusilla, quia Judaea erat, libenter audiebat Paulfactus est praeses audiens se judicandum. E
Abbreviated transcription (Latin):
suadeo uob borio aĩo ẽẽ: c̾ci estote. qr ne¬
mo ꝑiclitabit᷑ ex uob̃. neq patiemi iactam
nͥ nauis. Astitit .n. mͥ hac nocte angłs dei.
cui seruio: dicẽs. ne timeas paule. cesari
oporter te assiste̾. ⁊ ecce donaũ tͣ õs gͥ maui¬

Expanded text:
i estote quia nemo periclitabitur ex vobis, nec patiemini jacturam, nisi navis. Astitit enim mihi hac nocte angelus Dei, cui servio dicens: Ne timeas, Paule, Caesari oportet te assistere. Et ecce, donavit tibi Deu
Abbreviated transcription (Latin):
neqͥna ĩualuiss. ⁊ iã ĩ iudeos cõspiraᷤ¬
set. põitꝰ ẽ paulꝰ rome ĩ cłrere. uͥ młtoᷤ
de samilia neronis ꝯu̾tit. ⁊ familiarita¬
Cte senece magistͥ neronis sͥ cõꝑaũ. ⁊ eo¬
dẽ qͣrtodecimo ãno ultimo scił ĩpii ne¬
ronis mͣrtyrio coronatist̾ ip̃e ⁊ petrꝰ.
Uñ ꝑatet eos errare qͥ dicũt ñ eod̾e die¬
eodẽ die ano reuoluto. Qd̃ stare ñ pot̃.

Expanded text:
nequitia invaluisset, et jam in Judaeos conspirasset, positus est Paulus Romae in carcerem, ubi multos de familia Neronis convertit, et familiaritatem Senecae magistri Neronis comparavit. Et eodem XIV, anno, ultimo scilicet imperii Neronis, martyrio coronati sunt ipse et Petrus. Unde patet eos errare, qui dicunt, non eodem dieeadem die anno revoluto, quod stare
Abbreviated transcription (Latin):
do ĩposuiss ei manꝰ sanauit eũ. qͦ fc̃o õs
qͥ erant ĩ ĩsula ĩfirmi. accedebãt ad eũ ⁊
xanduã. que ĩ insula mitilene hyemare.¬
rat. cui erat castrũ ĩsigne. cui scl̃ ĩsule
nia uelis i̾texta. Alia tnͣslatõ ħt. cui erae
ĩsigne castroꝵ. qr genũ st̃ castores. scł ca
stor ⁊ pollux. qͦs gẽtiles p̃cipue ĩ ꝑicło
maris ĩuocãt. ⁊ ideo ĩ littore maris eiᷤᷤ tẽ¬
plũ fecerant. ħ aũ ex alia tnͣslatõe eui¬
dentiꝰ ẽ ubi habet᷑. Cui erat ĩsigne filioꝵ¬

Expanded text:
do imposuisset ei manus, sanavit eum. Quo facto, omnes, qui erant in insula infirmi accedebant ad eum, et xandrinam, quae in insula Mitilene hiemaverat, cui nomen erat castrum insigne, cui scilicet insulae, nia velis intexta. Alia translatio habet cui erat insigne Castorum, qui gemini sunt Castores, scilicet Castor et Pollux, quos gentiles praecipue in periculo maris invocant, et ideo in littore maris eis templum fecerant. Hoc autem ex alia translatione evidentius est, ubi habetur, cui erat insigne filio
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ naui. ⁊ c̾ uenissẽt siracusa. mãser̾t ibi
flãte austͦ uener̃t puteolos. ꝓ quo alii
lib hñt puteolosin ⁊ ẽ nom̃ ĩsule. ubi
inuener̃t fr̃s. ⁊ rogati ab eis. ma̾ser̾t ibi
septẽ dieb. Cũ aũ audissẽt aduẽtũ eoꝵ
fr̃s qͥ erãt rome. occurrer̃t paulo usq ad
uͭ de nocte applicantes. ibi ĩuenirẽt uic

Expanded text:
racusam, manserunt ibi flante austro venerunt Puteolos, pro quo alii libri habent Puteolosum. Et est nomen insulae, ubi invenerunt fratres, et rogati ab eis manserunt ibi septem diebus. Cum autem audissent adventum eorum fratres qui erant Romae, occurrerunt eis, usqet de nocte applicantes ibi, invenerunt vict
Abbreviated transcription (Latin):
dicebat. sperãs se aliqͥd ab eo accept᷑um.
Putabat .n. paulũ hr̃e pecumã. Uñ sre¬
cõpleto. successit festꝰ felici missꝰ a nerone
Siaũ ĩtelligat᷑ biennio a p̃sidatu fe¬
licis. ñ pot̾it stare. c̾ alo̾ge retͦ ꝯstitutꝰ¬
ẽẽt p̃ses a claudio. festꝰ aũ miseꝰ e̾ a nẽ¬
rone. qͥ successit claudio. Si aũ intelli¬
gat᷑ biẽnio ab actõe pauli. ñ sic pot̾it
qͣ uenerat ĩ irł̃m. Intelligendũ ẽ gͦ biẽ¬
no ab accatõe felicis. ex qͦ scil accusatꝰ
eta ẽ dissentõ int̾ iuideos ⁊ gentileᷤ
in cesarea de honore ciuilitatis.
Iudei n. p̃ferebant se getib. q herodeᷤ
ascalonita qͥ circũcisione accepit. fu̾at
conditor ciuitatis. ⁊ appellauit eam
cesareã ĩ honore cesaris. gẽtiles p̾fe¬

Expanded text:
um. Putabat enim Paulum habere pecuniam, unde frecompleto successit Festus Felici missus a Nerone. Si autem intelligatur biennio a praesidatu Felicis, non poterit stare, cum a longe retro constitutus praeses a Claudio. Festus autem missus est a Nerone qui successit Claudio. Si autem intelligatur biennio ab accusatione Pauli, nec sic poterit quo venerat in Hierusalem. Intelligendum est ergo biennio ab accusatione Felienim dissensio inter Judaeos et gentiles in Caesarea de honore civilitatis; Judaei enim praeferebant se gentilibus, quia Herodes Ascalonita, qui circumcisionem accepit, fuerat conditor civitatis, et appellaverat eam Caesaream in honorem Caesaris. Ge
Abbreviated transcription (Latin):
tes scaphã ĩ mari: uidens ħ paulꝰ ĩ sp̃u ait
cent᷑ioni ⁊ militib. nͥ in naui manserint
hoĩes isti ñ potestis salui fi̾. Statĩ milites
abscider̾t funes scaphe: ⁊ abiit ꝑ mare. Cũ
aũ illucesceret. rogabat paulꝰ om̃s sumere
cybũ. ut fortiores eẽnt ad labore sustiẽdr̃.

Expanded text:
tes scapham in mare , videns hoc Paulus in spiritu, ait centurioni, et militibus: « Nisi in navi manserint homines isti, non potestis salvi fieri. » Et statim milites absciderunt funes scaphae, et abiit per mare. Cum autem illucesceret dies, rogabat Paulus omnes, ut sumerent cibum, ut fortiores essent ad l
Abbreviated transcription (Latin):
eg̾ssi ĩ ĩsusa qͤ uocabat᷑ mitilene. ⁊ c̃ egͣs¬
si eẽnt barbari habitatores ĩsule. officia
humanitatis diligent̾ exhibuer̃t eis. Fic¬
censa .ni. pyra reficiebant eos. ⁊ dũ collige¬
pera int̾ sarm̃ta latẽs adhesit manui eius

Expanded text:
essi in insulam, quae vocabatur Mitilene. Et cum egressi essent, barbari habitatores insulae officia humanitatis diligenter exhibuerunt eis. Accensa enim pyra reficiebant eos. Et dum Paulus colligepera, inter sarmenta latens, adhaesi
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ utiq ħo iste. ⁊ c̃ de naufragio euaserit.
ultõ diuina eũ ãpliꝰ uiu̾e ñ ꝑmittit. Ex¬
cutiens aũ paulꝰ iuꝑã in igne: nich mali
passꝰ ẽ. At illi expestabãt uͭ intumesceret
manꝰ eiꝰ qr tumor solet seqͥ pꝰt uenenũ.
⁊ c̃ diu expectassent. ⁊ nlłam ĩ manu dep̃¬
hend̾ent lesionẽ. ꝯu̾tẽtes faciẽ suã ad in

Expanded text:
est homo iste, nam cum de naufragio evaserit, ultio divina eum amplius vivere non permittit. » Excutiens autem Paulus viperam in ignem, nihil mali passus est. At illi exspectabant, ut intumesceret manus ejus, quia tumor solet sequi post venenum. Et cum diu exspectassent et nullam in manu ejus deprehenderent laesionem, convertentes faciem sua
Abbreviated transcription (Latin):
indicari apd̾ me: Ad quẽ paulꝰ. Ad tͥbunal
cesaris sto. uͥ oportet me iudicari. Erat aũ
sedes ĩ cesarea. iuxͣ ꝙͣ̃ stabat paulꝰ. ꝙͣ ꝑaue¬
rat herodes cesari ut ĩ ea sederet. si q̃nq
ueniret ĩ cesareã. uł qͦs mitt̾et iudices.
⁊ extusabat se paulꝰ dicẽs. Iudeis ñ no¬
cui sic̃ nosti. Siqͥd digñ morte cõmisi. uo¬
lo mori. siu nich cõmisi. nemo ẽ qͥ an

Expanded text:
judicari apud me? Ad quem Paulus: « Ad tribunal Caesaris sto, ibi oportet me judicari. » Erat autem sedes in Caesarea, juxta quam stabat Paulus, quam paraverat Herodes Caesari, ut in ea sederet, si quando veniret in Caesaream, vel quos mitteret judices. Et excusabat se Paulus dicens: « Judaeis non nocui, sicut nosti. Si quid dignum morte commisi, volo mori; si vero nihil commisi, ne
Abbreviated transcription (Latin):
ge eoꝵ. ꝑuipendẽs felix ait. Audiã uos
c̃ tͥbunꝰ lisias descẽd̾it. ⁊ iussit paulũ
ẽẽ in libera cꝰtodia. uͭ lib̾e̾ poss egredi. ⁊
de suis ei ministrare. Post aliqͦt uͦ dies.
uenͭ felix c̃ uxore sua drusilla. ⁊ uecauit
pausu. Ista drusilla tudea erat ⁊ płch̾¬
rima q̃ olĩ ꝯcupierat latitꝰ rex amaroꝵ
⁊ c̃ uellet eã duc̾e negaũ dicẽs. qr nlło
mͦ nuberet ĩcircũtiso. pꝰtea ille circũcidit

Expanded text:
ge eorum, parvipendens Felix ait: Audiam vos cum tribunus Lysias descenderit, et jussit Paulum esse in libera custodia, ut libere posset ingredi, et de suis ei ministrare. Post aliquot vero dies, venit Felix cum uxore sua Drusilla, et vocavit Paulum. Ista Drusilla Judaea erat pulcherrima, quam olim concupierat Lazitus, rex Amazonum. Et cum vellet eam ducere, negavit dicens, quia nullo modo nuberet incircumciso. Postea ille ci
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ ẽ extͣ ciuitatẽ ubi fiebãt dolia. ⁊
ita paulꝰ honorabłiori morte mor¬
tuus ẽ. qr gladratꝰ. Gladio .n. ꝑime¬
bant᷑ nobiles. ⁊ ĩ loco magis honora¬
błi. scił in catacũbis.

Expanded text:
 est extra civitatem, ubi fiebant dolia, et ita Paulus honorabiliori morte mortuus est, quia gladiatus. Gladio enim perimebantur nobiles, et in loco magis honorabili, scilicet in catacumbis.
Abbreviated transcription (Latin):
qͥuqͣginta milia semoꝵ int̾fecit. qr facino¬
ra eius decestabant᷑. Cũq offensꝰ eẽt ppło:
muniuit gͥ palatiũ in tri que baris dice¬
bat᷑. suꝑ ꝙͣ postea ãmiratꝰ est tytꝰ qd̃ eã iu¬
dei deseruerant. cũ defendi posset a duob
ab om̃i uiuente. Adeo aũ offens erat iu¬
deis. ut semel ꝑcunctanti ei qͦnã pacto eos
sedare posset responderunt. Si moreret᷑.
Ob hoc in plateis ihrłm suspendit octin¬
gentos uiros uxoratos. uxoresq eoꝵ ⁊
liberos necauit. Cũq qͥ euiss a pliis. ⁊ qͣr¬
tanis fatigaret᷑ morbũ ex otio natum
putans in tẽpestiuis milicie laborib se¬

Expanded text:
 interfecit, quia facinora ejus detestabantur. Cumque offensus esset populo munivit sibi palatium in turri, quae Baris dicebatur, super quam postea admiratus est Titus, quod eam Judaei deseruerant, cum defendi posset a duobus ab omni vivente. Adeo autem offensus erat Judaeis, ut semel percunctanti ei, quoniam pacto eos sedare posset, responderunt, si moreretur. Ob hoc in plateis Jerusalem suspendit octingentos viros uxoratos, uxoresque eorum, et liberos necavit. Cumque quievisset a praeliis et quartanis fatigaretur, morbum ex otio natum putans, intempestivis laboribus
Abbreviated transcription (Latin):
uo mortuo. uxor eiꝰ qr ꝓlem ex eo nõ
susceperat. fratres uiri soluit a uin¬
culis maior̃e natu alexandrũ regẽ consti¬
tuens. qui cognominatꝰ est iãmeus. qr ⁊̃ mo¬
destia p̾stare uidebat᷑. Qui scdm fratrẽ int̾¬

Expanded text:
uo mortuo uxor ejus, quia prolem ex ea non susceperat, fratres viri solvit a vinculis, majorem natu Alexandrum regem constituens, qui cognominatus est Jamnaeus, qui etiam modestia praestare videbatur. Qui fratrem
Abbreviated transcription (Latin):
diffusiꝰ accepͭ agyogͣpha. uͭ includerer ĩ a
pocͥpha. ⁊ qr uicina ÷ lings chaldeoꝵ he¬
latino sermone exposuit sb̾ breui ⁊ qͣ
uniꝰ die labore.

Expanded text:
diffusius accepit agiographa, ut includeret etiam apocrypha, et quia vicina est lingua Chaldaeorum HeLatino sermone exposuit, sub brevi et quasi unius diei labore.
Abbreviated transcription (Latin):
Gitur ꝓfecta¬
oĩs młtitudo de desertosin. ꝑ man tra.¬
siones suas uixͣ sermonẽ dñi. ⁊ uenit
in rapͥidim ñ qd̾ u̾bo distingueret eis
dñs mansiones. s indicio nubis stantiᷤ
ꝙͣ p̾eunt̾e semꝑ sequebant᷑. ea stante er¬
stra metabantur. Ibi oĩno defuit aqͣ.
⁊ mm̾urauer̃t ꝯtra moysen. Qͥ ait ad
dñm. Qͥd faciã ppło huic : Ad huc pusil¬
lũ: ⁊ lapidab me. Ꝙ dñs ad eũ. Sume
de seniorib isrł ⁊ uade ad petr̃a oreb.
⁊ ꝑcuties eã uͥga. Pars s montis syna sͥ
dicta: alia ⁊ ⁊ alibi petra oreb. dicta sic

Expanded text:
gitur profectnis multitudo de deserto Sin per mansiones suas, juxta sermonem Domini, et venit in Raphidim , » non quod verbo distingueret eis Dominus mansiones, sed judicio nubis stantis, quam praecuntem semper sequebantur, ea stante castrametabantur. Ibi omnino defuit aqua, et murmuraverunt contra Moysen, qui ait ad Dominum: « Quid faciam populo huic? Adhuc pusillum, et lapidabit me. Et Dominus ad eum: « Sume de senioribus Israel, et vade ad petram Horeb, percutiesque eam virga; » pars est montis Sina sic dicta. Alia est et alibi petra Horeb, dicta sic
Abbreviated transcription (Latin):
colligerent cibos duplices. qr sabb̃o ñ in
collegisse qͦmq nͥ unũ gomor. s illd̾ ꝑ
miracłm młtiplicabat᷑. uͭ duob suffĩ¬
ceret dieb ħ in colligentes. qr infra le¬
bendã. Et fecit moyses iuxta u̾bũ dñi.
⁊ posuit illd̃ aaron in urna aurea in
tab̾nacło reseruandũ. Aiunt hebi eos
pͥmo habuisse ꝑuũ tab̾nacłm in qyo
dñm consulebant. de qͦ infra moyses
tollens tab̾nacłm tetendit extra castͣ¬

Expanded text:
n ollegisse quemquam, nisi unum gomor, sed illud per miraculum multiplicabatur, ut duobus sufficeret diebus. Hoc inde colligentes, quia infra lebendam. « Et fecit Moyses juxta verbum Domini, et posuit illud Aaron » in urna aurea « in tabernaculo reservandum. » Aiunt Hebraei eos primo habuisse parvum tabernaculum, in quo Dominum consulebant, de quo infra: « Moyses tollens tabernaculum tetendit extra cast
Abbreviated transcription (Latin):
mensurã gomor. nec qͥ plus collegerat
hũit ampliꝰ. nͨ qͥ minꝰ parauerat reppe¬
rit minꝰ. forte .n. in ac̾uis collecta pone¬
bant᷑. & reddebat᷑ singłis gomor. ꝙͣ iose¬
phꝰ uocat assariũ. ⁊ est .xͨ. pars ephi. uel
forte qͣntũcũq qͥs colligeret. ueniens
ad ꝓpͥa ñ inueniebat nͥ gomor: uł ꝑ mi

Expanded text:
mor. Nec qui plus collegerat mor. Nec qui plus collegerat habuit amplius, nec qui minus paraverat reperit minus. » Forte enim in acervis collecta ponebantur, et reddebatur singulis gomor. Quod Josephus vocat assarium, et est decima pars ephi. Vel forte quantumcunque quis colligeret veniens ad propriam non inveniebat nisi gom
Abbreviated transcription (Latin):
dabit uob̾ uesꝑe cines. ⁊ mane pa¬
nes in sat᷑itate. Factũq ⁊ uesꝑe: ⁊
ascendens cotͣnix de sinu arabico.
ubi p̃cipue nutͥt᷑. tnͣscenso medro ma¬
ri opuit castra ⁊ ad libitũ ppłi capi¬
nos uulgo cͣleuĩ dicimꝰ a currendo.
Hane uͦ cũ orass moyses. pos descẽ¬
dens illinitꝰ ÷ manib eiꝰ. ꝙ̃ priꝰ ym¬
brẽ suspicatꝰ÷. s cũ gustass sensit
mellis dulcedinẽ. ⁊ panẽ ꝓmissũ
datũ intellexit: ⁊ iacuit ros ꝑ cͥcui¬
tũ castroꝵ. ⁊ erat granũ minutũ.
qͣi sem̃ coriandri. albũ in modũ pry¬
inẽ. ⁊ qͣr pilo tonsũ. Qd̃ uidentes
filii iscł dicer̃t. Manhu . i qͥd ⁊ hoc :
Uñ deinceps manna dcm ÷. qd̾ qͥdã
indeclinabile ꝓutant. alii in pͥma
declinatõe poñt. alii in t̾cia. sic̃ ⁊ pas¬
cha pasche. uł paschatis. E ait moy¬
ses. Hic s panis uob̾ datꝰ a dño. Colligi¬
de uob̾ gomor ꝑ singła capita. E college¬
runt alii plus alii minꝰ. ⁊ mensi st̃ ad

Expanded text:
dabit vobis vespere carnes, et mane panes in saturitate. Factumque est vespere. Et ascendens coturnix » de sinu Arabico, ubi praecipue nutritur, transcenso medio mari operuit castra, et ad libitum populi capinos vulgo curlegium dicimus a currendo Mane vero cum orasset Moyses, ros descendens illinitus est manibus ejus quem prius imbrem suspicatus est, sed cum gustasset, sensit mellis dulcedinem, et panem promissum datum intellexit, et jacuit ros per circuitum castrorum, et erat granum minutuin modum pruinae, et quasi pilotusum. Quod videntes filii Israel dixerunt: Manhu, id est quid est hoc. Unde deinceps manna dictum est. Quod quidam indeclinabile putant, alii in prima declinatione ponunt, alii in tertia, sicut et pascha, chae, vel paschatis. Et ait Moyses: « Hic est panis vobis datus a Domino. Colligite vobis gomor per singula capita. Et collegerunt alii plus, alii
Abbreviated transcription (Latin):
mor: qͥ ab aliis ⁊̃ comedebat᷑. Colligebat᷑
au mane. qr cũ incalescebat sol liqͦfie¬
bat: qd̾ miracłosũ erat. cũ ad igñe du¬
rũ fiebat. Terebant aũ illd̾ in puluerẽ.
⁊ conglutinatũ in panes formabat᷑.
cuiꝰ sapor erat dulcissimꝰ. ꝓ qͦ dictũ ÷¬
por eiꝰ erat sapor panis oleati. Qd̃ tñ di¬

Expanded text:
mor, qui ab aliis etiam comedebatur. Colligebatur autem mane, quia, cum incalescebat sol, liquefiebat, quod miraculosum erat, cum ad ignem durum fiebat. Terebant autem illud in pulverem, et conglutinatum in panes formabant, cujus sapor erat dulcissimus, pro quo dictum ei « sapor panis oleati . » Quod vero di
Abbreviated transcription (Latin):
ginatio uͦ est: ut ibi. homo quid̃a descende¬
bat ab ierłm in iericho: ꝙ rurstis in parabo¬
la uineȩ ꝙ agricolarũ: Ordo enim eors quȩ ssres
gerebant᷑ a xp̃o: uelut iagine ꝑsonȩ ꝙ ne¬
gocii alterius refert᷑ impletus. Comparatio
autẽ est: ut illud. Simile ẽ regnũ celorum
sẏnapi: q cetera. Non enĩ narratio. sicut in
ctrina dicit᷑ ad differentiam ceteraꝵ: quȩ de
fioe q morib docet. ñ hystoriam texens. neq
⁊phetiam. necꝙ ꝓuerbia continensᷤ. s mͦ p̾cipit
uł phibet: m̃ ꝑsuadet. uel dissuadet. Preceptũ

Expanded text:
ginatio vero est, ut ibi: Homo quidam descendeginatio vero est, ut ibi: Homo quidam descendebat de Jerusalem in Jericho. Et rursus in parabola vineae et agricolarum , Ordo enim eorum quae gerebantur a Christo, velut imagine personae et negotii alterius refertur impletus. Comparatio autem est, ut illud: Simile est regnum coelorum sinapi, etc. . Non enim narratio sicut in ctrina dicitur, ad differentiam caeterarum, quae de fide et moribus docet, non historiam texens, neque prophetiam, neque proverbia continens; sed modo praecipit vel prohibet, modo persuadet vel dissuadet. Praecept
Abbreviated transcription (Latin):
noscimꝰ allegoriam: udelico aut scd̃m transsa
tionẽ: aut ꝑ imaginationẽ : aut ꝑ comparatio¬
nem: aut scdm ꝓuerbialem modũ. Translatio
autẽ est: cũ animȩ motꝰ. siue humana menbra
ad insinuandas causas transferunt᷑ ad deum:
Ubicumq enĩ sacra scͥptura in deo describie ca¬
put. oculos. palpebras. aures. os. labia. lingũa.
cor. imaginẽ. uterum. manus. dexteram. sini¬
stram. digitos. siue digitum. brachium. alas.
scapulas. posteriora. pedes ͤ item motꝰ animȩ.
iram. furorem. obliuionẽ. recordationẽ. peniten¬
tiam. ꝙ alia his similia: ñ carnalit̾ uxta hy¬
storiam a recte intelligentib sentienda st̃: sicut
a iudeis et plerisq hereticis carnalit̾ sapienti¬
b. qͥ dm̃ corporeũ atq localem opmant᷑᷑ s sp̃u¬
aliter om̃ia de eo intelligenda & confitenda ft̃
ueluti de illo qͥ simplex natura ẽ. ꝙ immuta¬
bilis: neq aliud ẽ ipse: ꝙ aliud qͦd habet. Ima¬

Expanded text:
noscimus allegoriam, videnoscimus allegoriam, videcomparationem, aut secundum proverbialem modum. Translatio autem est, cum animae motus sive humana membra ad insinuandas causas transferuntur ad Deum. Ubicunque enim sacra Scriptura in Deo describit caput, oculos, palpebras, aures, os, labia, linguam, cor, imaginem, uterum, manus, dextram, sinistram, digitos sive digitum, brachium, alas, scapulas, posteriora, pedes, item motus animae, iram, furorem, oblivionem, recordationem, poenitentiam, et alia his similia: non carnaliter juxta historiam a recte intelligentibus sentienda sunt, sicut a Judaeis et plerisque haereticis carnaliter sapientibus, qui Deum corporeum atque localem opinantur, sed spiritualiter omnia de eo intelligenda et confitenda sunt veluti de illo qui simplex natura est et immutabilis, neque aliud est ipse, et aliud quod habet. Ima
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ simplicem doctrinam: ad seriem hystoriȩ re-¬
uocant euangłiste. Sciendũ qͦo aliquando sp̃u
ꝓphetico narrat᷑ hystoria: ut ibi. In principio cre¬
auit ds celum ꝙ terrã. Et ñnunqũa paraboli¬
latentiũ. preteritarũ. presentiũ. futurarũq ex ei¬
uina inspiratione manifestatio. Presentiũ: it
ibi. Unde hoc mͥ: ut ueniat mat̾ dñi mei ad
mes Preceritarũ ꝙ futurarũ: uͥ dicit. Beata quȩ
ait eam in utero portare mundi redemptorem:
Dicens uͦ beata quȩ credidit: aꝑte indicat quia
uerba angl̃i ad mariam ꝑ sp̃m agnouit. Subitn¬
gens ꝑficientur: futura preuidit: P rotierbi ps¬
alis uͦ speties ẽ. figurata loquutio: quȩ unum
dicere uidetur. s aliud intelligit᷑: ꝙ de presenti
tempore commonẽt. In hac enĩ allegoriee sumitͥ
intellectus: ita ut quodammꝰ uerbors suꝑficies
auferat᷑. Quatuor autẽ modis in ȩciangłio cogl¬

Expanded text:
ejus simplicem doctrinam ad seriem historiae reejus simplicem doctrinam ad seriem historiae revocant evangelistae. Sciendum quod aliquando spiritu prophetico narratur historia, ut ibi: In principio creavit Deus coelum et terram . Et nonnunquam parabolitentium, praeteritarum, praesentium, futurarumque ex divina inspiratione manifestatio. Praesentium, ut ibi: Unde hoc mihi, ut veniat mater Domini ad me? Praeteritarum et futurarum, ubi dicit; Beata quae xit eam in utero portare mundi salvatorem. Dicens vero beata quae credidit, aperte indicat, quia verba angeli ad Mariam per Spiritum agnovit. Subjungens, perficientur, futura praevidit. Proverbialis vero species est figurata locutio, quae unum dicere videtur, sed aliud intelligitur, et de praesenti tempore commonet. In hac enim allegorice sumitur intellectus, ita ut quodammodo verborum superficies auferatur. Quatuor autem modis in Evangelio cog
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃c ante messẽ predixit dicens : ñ ne qͣtuor m̃ses
sunt usq ad messem: Ut et nos ꝑ p̃cepta dĩ at¬
q mandata. ac testimonia. ꝙ exempla. cũ gau¬
dio metamus in celo fructus maturos. portan¬
des nrõs caritatis manipulos: qͥ in lacrimis ti¬
moris. semina penitentiȩ iactauimus in terra
x libro iunilii ad primasiũ. In suꝑficiȩ
ȩuangłicȩ scͥpturȩ. qͣtuor dicendi speties atten¬
dende sunt: uidelica. hystorica. ꝓpħica ꝓuerbia¬
lis: simpliciter docens. Hystoria autẽ: est rei gestȩ
narratio. Hẏstorica quidẽ spetiȩ texitur principa¬
liter ȩuangłica lectio: ceteris trib secundario in¬
cedentib. Nam ea quȩ pͥus scd̃m speties ceteras
dicta sunt: pꝰea ab euangłistis ut hystoria relata
sunt. Sicut ꝓpħiȩ zachariȩ ꝙ elisabech ab ipsis
quid̃e dictȩ sunt sp̃u ꝓpħico: s lucas qͥ refert or¬
dine narrat hystorico. Similit̾ ꝓuerbia dñi. et

Expanded text:
Christus ante messem praedixit, dicens: Nonne quatuor menses Christus ante messem praedixit, dicens: Nonne quatuor menses sunt usque ad messem . Ut et nos per praecepta Dei atque mandata ac testimonia et exempla, cum gaudio metamus in coelo fructus maturos, portantes nostros charitatis manipulos qui in lacrymis timoris , semina poenitentiae jactavimus in terra. » Ex libro Junilii ad Primasium: « In superficie evangelicae Scripturae quatuor dicendi species attendendae sunt, videlicet historica, prophetica, proverbialis, simpliciter docens. Historia autem est rei gestae narratio. Historica quidem specie texitur principaliter evangelica lectio, caeteris tribus secundario incidentibus. Nam ea quae prius secundum species caeteras dicta sunt, postea ab evangelistis ut historia relata sunt. Sicut prophetiae Zachariae et Elisabeth ab ipsis quidem dictae sunt spiritu prophetico, sed Lucas, qui refert, ordine narrat historico . Similiter proverbia Domini et
Abbreviated transcription (Latin):
testimũ ꝑhibet de me. Exempla: ut hoc. Dis-¬
cite a me: quia mitis sum. Et estote ꝑfecti: sicut
pat̾ u̾r celestis ꝑfectus ẽ. O alibi. Exemplum
enĩ dedi uob̃: ut et uos ita faciatis. S de his
dicit daurd. Preceptũ dñi lucidũ: illuminans
oculos. Et alibi. Latũ mandatũ tuũ nimis: qͥa
Testimonia tua intellexi. E alibi. Testimoniũ
dñi fidele: qͥa plus fide animi. qũa ocuł carnis
testimoniũ indiget. Quarto. iudicia dm̃ uera
iustificata in semet ipsa: ut scilicet sic sint uidi¬
cioꝵ nr̃oꝵs exempla iustificata. sicut in iudiciis
dĩ comꝑarata habemꝰ. Unde ioem alibi. Aman¬
datis enĩ tuis timui. In quo enim iudicio iudica¬
bimus: iudicabit᷑ de nob̃. In bis quatuor quali¬
tatib: sunt timor. fides. spes. caritas. Timore
namq incipimus: fide seruamus qͦd incipimus:
spe erigim᷑: caritate consummam᷑. finis enim
p̃cepti: est caritas. Hi sunt qͣtuor menses quos

Expanded text:
testimonium perhibet de me. Exempla, ut hoc: Distestimonium perhibet de me. Exempla, ut hoc: Discite a me quia mitis sum ; et: Estote perfecti sicut Pater vester coelestis perfectus est . Et alibi: Exemplum enim dedi vobis, ut et vos ita faciatis . Sed de his dicit David: Praeceptum domini lucidum, illuminans oculos . Et alibi: Latum mandatum tuum nimis ; quiTestimonia tua intellexi. . Et alibi: Testimonium domini fidele ; quia plus fide animi quam oculis carnis testimonium indiget. Quarto: Judicia Domini vera justificata in semetipsa , ut scilicet sic sint judiciorum nostrorum exempla justificata, sicut in judiciis Dei comperta habemus. Unde idem alibi: A mandatis enim tuis timui . In quo enim judicio judicabimus, judicabitur de nobis . In his quatuor qualitatibus sunt, timor, fides, spes, charitas. Timore namque, incipimus, fide servamus quod incipimus, spe erigimur, charitate consummamur. Finis enim praecepti est charitas . Hi sunt quatuor menses, quos
Abbreviated transcription (Latin):
in hẏstoria. in morib. in allegoria. Rursus ista
tria multiphariȩ diuidunt᷑: id est qͥd a do. qͥd
ab angłis. uł hominib gestum dictumq sit:
quid a ꝓpb̃is nuntiatũ de xp̃o et corpore eius:
quid de diabolo & menbris ipsius: qͥd de ueteri
ꝙ nouo ppło: qͥd de p̃senti seculo ꝙ futuro reg¬
no. atq iudicio. Iheronimꝰ suꝑ marcũ. Quatu¬
or sunt qualitates de quib scã euangłia con¬
texunt᷑: p̃cepta. mandata. testimonia. exem¬
plã. In p̃ceptis iusticia: in mandatis caritas:
in testimoniis fides: in eremplis ꝑfectio. Precep¬
ta. huiꝰmodi. In uiam gentium ne abieritis:
hoc est diuerte a malo. Mandata: ut hoc. Man-¬
datũ nouũ do uobis ut diligatis inuicem: hoc
est facere bonum. q caritatẽ implere. Testimo¬
nia quȩ in ore duorum uel trium: ut hoc.
Ioħes testimoniũ ꝑhibet de me: s habeo testi¬
moniũ maius ioħe. Pater ipse qͥ in me manet:

Expanded text:
in historia, in moribus, in allegoria. Rursus ista in historia, in moribus, in allegoria. Rursus ista tria multifarie dividuntur, id est, quid a Deo, quid ab angelis, vel hominibus gestum dictumque sit; quid a prophetis nuntiatum de Christo et corpore ejus, quid de diabolo et membris ipsius, quid de veteri et novo populo, quid de praesenti saeculo et futuro regno atque judicio. Hieronymus super Marcum: « Quatuor sunt qualitates, de quibus sancta Evangelia contexuntur: praecepta, mandata, testimonia, exempla. In praeceptis justitia, in mandatis charitas, in testimoniis fides, in exemplis perfectio. Praecepta hujusmodi: In viam gentium ne abieritis , hoc est, diverte a malo . Mandata, ut hoc: Mandatum novum do nobis ut diligatis invicem , hoc est, facere bonum et charitatem implere. Testimonia, quae in ore duorum vel trium, ut hoc: Joannes testimonium perhibet de me, sed habeo testimonium majus Joanne . Pater ipse qui in me manet,
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃m: qͣtuor formis animaliũ figurari. Ipse
ẽ enim homo. qͥa natus est ex maria: leo qͥa
fortis ẽ: uitulus quia hostia: aquila qͥa resurre
quila ascendendo Munc autẽ quȩ ad
scribendi modũ congrue referri ualeant: ꝓpo¬
namus. Ex epła beati augustini ad uolusia¬
num. Modus ipse dicendi quo ȩuangłm con-¬
texitur: omnib accessibilis ẽ. Ea quȩ aꝑta con¬
tinet: qͣsi amicus familiaris sine fuco ad cor loqͥ-¬
tur indoctor. atq doctorum. Ea uͦ quȩ mysteri¬
is occultat: nec ipsa elo quio suꝑbo erigit. quo¬
ñ audeat accedere mens tardiuscula & inerudi¬
ta. qͣsi pauꝑ ad diuitem: s inuitat om̃s hum̾i¬
li sermone: qͦs ñ solum manifesta pascat. s etiã
secreta exerceat. ueritate. His salubrit̾ & praua
corrigunt᷑. et parua nutriunt᷑: & magna oble¬
ctant᷑ in genia. Sũma ȩuangelii iuxta ysidorũ
in sexto ȩchimologiarũ trifariȩ distinguit᷑: ioẽ

Expanded text:
nostrum quatuor formis animalium figurari. Ipse nostrum quatuor formis animalium figurari. Ipse enim est homo, quia natus est ex Maria, leo quia fortis est, vitulus quia hostia, aquila quia resurrequila ascendendo. » Nunc autem quae ad scribendi modum congrue referri valeant, proponamus, Ex epistola Augustini ad Volusianum: « Modus ipse dicendi quo Evangelium contexitur, omnibus accessibilis est. Ea quae aperta continet, quasi amicus familiaris sine fuco ad cor loquitur indoctorum atque doctorum. Ea vero quae mysteriis occultat, nec ipsa eloquio superbo erigit, quo non audeat accedere mens tardiuscula et inerudita, quasi pauper ad divitem; sed invitat omnes humili sermone, quos non solum manifesta pascat, sed etiam secreta exerceat veritate. His salubriter et parva corriguntur, et parva nutriuntur, et magna oblectantur ingenia. Summa Evangelii, juxta Isidorum in sexto etymologiarum trifarie distinguitur, id est,
Abbreviated transcription (Latin):
qͣtuor intellexerunt leonẽ ꝓ rege positũ: qm̃
uidet᷑ rex ẽẽ bestiarũ. ꝓpt̾ terribilem fortitudi-¬
nem. hec ꝑsona tributa est matheo: quia in
generatione dñi regiam seriem ꝓsequutus ẽ:
Luicas autẽ qm̃ cepit a sacerdotio zachariȩ.
sacerdotis faciens mentionẽ patͥs ioħis bap¬
tistȩ. uitulo deputatus ẽ: quia magna uicti¬
ma uitulus erat in sacrificio sacerdotũ. Mar¬
co homo xp̃e merito assignatus ẽ: quia neq
de regia potestate aliquid dixit. neq de sacer¬
dotali: s tantũ ab homine xp̃o exorsus est:
Hiĩ om̃s de diuinitate pauca loquuti st̃. Aqui¬
la ẽ ioħes: lucis ȩcerne contemplator. Dicunt᷑
enĩ pulli aquilarũ sic a parentib ꝓbari: patͥs
scilic& ungue suspendi: & radiis solis opponi
Qui firmȩ contemplatus fuerit filius agnosci¬
t᷑: si acie palpitauerit. tanquam adulterinus
ab ungue dimittitur
mbrosius suꝑ lucã. Pleriq putant dñi

Expanded text:
quatuor intellexerunt leonem pro rege positum, quoniam quatuor intellexerunt leonem pro rege positum, quoniam videtur esse rex bestiarum propter terribilem fortitudinem. Haec persona tributa est Matthaeo, quia in generatione Domini regiam seriem prosecutus est . Lucas autem quoniam coepit a sacerdotio Zachariae, sacerdotis faciens mentionem patris Joannis Baptistae, vitulo deputatus est, quia magna victima vitulus erat in sacrificio sacerdotum . Marco homo Christus merito assignatus est, quia neque de regia potestate aliquid dixit, neque de sacerdotali; sed tantum ab homine Christo exorsus est. Hi omnes de divinitate pauca locuti sunt. Aquila est Joannes, lucis aeternae contemplator. Dicuntur enim pulli aquilarum sic a parentibus probari, patris scilicet ungue suspendi, et radiis solis opponi. Qui firme contemplatus fuerit, filius agnoscitur; si acie palpitaverit, tanquam adulterinus ab ungue dimittitur. » Ambrosius super Lucam: « Plerique putant Dominum
Abbreviated transcription (Latin):
dño iherosolimã mittit ad domũ pontificis:
ibi baptistam natũ refert: illuc dñm natum
cũ hostia transfert: illuc cũ parentib singuł
annis uucit. Duodennẽ in templo choris do¬
ctorũ interserit: & post cetera. discipulos dm̃
in templo laioantes in fine ȩuangelii conclu-¬
dit. Concordia augustini in quarto libro. Ide¬
o marcus hominis uidet᷑ demonstrare ꝑso¬
nã. & matħi comes ẽe. qͥa cũ illo plura dicit.
ꝓpt̾ regiam ꝑsonam quȩ sine comitatu esse
ñ solet᷑ uel qd̾ ꝓbabilius ẽ: qͥa cum ambob
incedit. Nam quãuis matheo in plurib tñ
in ñnullis luce magis congruit: ut hoc ip¬
so demonstret᷑ ad leonẽ et ad uitulũ. hoc est¬
& ad regalem qũa mathħs. & ad sacerdotalem
qũa lueas insinuat ꝑsonam. to qͦd xp̃c homo est.
ꝑtinere: qũa figurã marcus gerit. ꝑtinens ad
utrumq. Augustinus suꝑ iohem octogesimo
sexto capitulo. Pleriq ante nos in animalib

Expanded text:
Domino, Hierosolymam mittit ad domum pontificis. Domino, Hierosolymam mittit ad domum pontificis. Ibi Baptistam natum refert , illuc Dominum natum cum hostia transfert, illuc cum parentibus singulis annis ducit, duodennem in templo choris doctorum interserit , et post caetera discipulos Deum in templo laudantes in fine Evangelii concludit. » Concordia Augustini, in quarto libro: « Ideo Marcus videtur hominis demonstrare personam et Matthaei comes esse, quia cum illo plura dicit propter regiam personam, quae sine comitatu esse non solet, vel, quod probabilius est, quia cum ambobus incedit. Nam quamvis Matthaeo in pluribus, tamen in nonnullis Lucae magis congruit, ut hoc ipso demonstretur ad leonem et ad vitulum hoc est, ad regalem quam Matthaeus, et ad sacerdotalem quam Lucas insinuat personam id quod Christus homo est, pertinere, quam figuram Marcus gerit, pertinens ad utrumque. » Augustinus super Joannem, capite LXXXVI: « Plerique ante nos in animalibus
Abbreviated transcription (Latin):
in luca. aquilã in ioħe: qũa qui hominẽ ma¬
theo. aquilã marco. leoñe ioh̃i tribuerunt. De
principiis enim libroꝵ coniecturã caꝑe uolu¬
erunt. ñ de tota intentione ȩuangłistarum:
quȩ magis fuerat ꝑscrutanda. Multo enĩ con¬
gruentius matħs regiam xp̃i ꝑsonam maxi¬
me cõmendans. ꝑ leonẽ significat᷑: unde & in
apocalipsi. cũ ipsa tribu regia leo cõmemara¬
tus ẽ. uͥ dicit᷑ uicit leo de tribu iuda. Scd̃m
mathm magi narrant᷑ uenisse ab oriente.
ad regem querendũ & adorandũ. qͥ eis ꝑ stellã
natus apparuit: et ipse rex herodes regẽ for¬
midat in fantẽ: atq ut eum possit occidere.
tot paruulos necat. Lucam uͦ ꝑ uitulũ sig¬
nificari neutri dubitauerunt: qͥ quasiani¬
mal hostiis deputatũ. circa templũ maxime
q iherosolunã. narrationis suȩ uersat᷑ inces¬
su. In principio sacerdotẽ collocat adaram o¬
rantem: ppło foris stante. Mariam concepto

Expanded text:
in Luca, aquilam in Joanne, quam qui hominem Main Luca, aquilam in Joanne, quam qui hominem Matthaeo, aquilam Marco, leonem Joanni tribuerunt. De principiis enim librorum conjecturam capere voluerunt, non de tota intentione evangelistarum, quae magis fuerat perscrutanda. Multo enim congruentius Matthaeus regiam Christi personam maxime commendans, per leonem significatur. Unde et in Apocalypsi cum ipsa tribu regia leo commemoratus est, ubi dicitur: Vicit leo de tribu Juda . Secundum Matthaeum magi narrantur venisse ab oriente ad regem quaerendum et adorandum, qui eis per stellam natus apparuit, et ipse rex Herodes regem formidat infantem, atque ut eum possit occidere, tot parvulos necat . Lucam per vitulum significari neutri dubitaverunt, qui quasi animal hostiis deputatum, circa templum maxime et Hierosolymam narrationis suae versatur incessu. In principio sacerdotem collocat ad aram orantem, populo foris stante. Mariam, concepto
Abbreviated transcription (Latin):
cas sacerdotalem dñi stirpem occupauit: ad
dauid ascendens ñ regiũ stegina sequutꝰ. s ꝑ
reges exiit ad nathan. qui rex ñ fuit filiũ dd̾.
ceteros reges ꝓsequitus ẽ. Non autẽ habuit
breuiatorem lucas: sicut maths. Et hoc forte
ñ fuit sine aliquo sacram̃to: quia regum ẽ ñ
ẽẽ sine comitũ obsequio. Lucas uͦ ñ habuit
breuiatorem comit̾e: nam sacerdos in sc̃a scõꝵ
solus intrabat. Hii tres maxime circa huma¬
nitatis facta uersati sunt: ioh̃es uͦ cirea diui¬
nitatem. Pinde cum duȩ uirtutes sint ani¬
mȩ. una actiua. altera contemplatiua: quas
significauerunt uxores iacob. lia quȩ interp̃¬
tat᷑ laborans. & rachel que int̾pretat᷑ uisum
principium: datur intelligi tres ȩuanglistas.
circa actiuam uirtutẽ fuisse uersatos. ioħem
ũ circa contemplatiũa.ͤ Unde mͥ uidet᷑ ꝓba¬
bilius atcendisse illos qͥ leonẽ in matheo.
hominẽ in marco intellexerunt: uitulũ uͦ

Expanded text:
cas sacerdotalem Domini stirpem occupavit, ad cas sacerdotalem Domini stirpem occupavit, ad David ascendens, non regium stemma secutus, sed per reges exiit ad Nathan qui rex non fuit filium Davdescendens, caeteros reges prosecutus est. Non autem habuit breviatorem Lucas, sicut Matthaeus. Et hoc forte non fuit sine aliquo sacramento, quia regum est non esse sine comitum obsequio. Lucas vero non habuit breviatorem comitem. Nam sacerdos in sancta sanctorum solus intrabat. Hi tres maxime circa humanitatis facta versati sunt, Joannes vero circa divinitatem. Proinde cum duae virtutes sint animae, una activa, altera contemplativa, quas significaverunt uxores Jacob, Lia quae interpretatur laborans, et Rachel, quae interpretatur visum principium, datur intelligi, tres evangelistas circa activam virtutem fuisse versatos, Joannem vero circa contemplativam. Unde mihi videtur probabilius attendisse illos, qui leonem in Matthaeo, hominem in Marco intellexerunt, vitulum vero
Abbreviated transcription (Latin):
d̃i disputat. Et in apocalipsi ead̃e significati¬
o est: uͥ dicit᷑. Animal pͥmũ simile leoni᷑ se¬
curoũ simile uitulo: terciũ simile homini:
quartũ simile aquilȩ uolanti. Sedulius:
Hoc math̃s agens. hominẽ generalit̾ implet:
Marcus ut alta fremit uox ꝑ deserta leonis.
Iura sacerdotis: lucas tenet ore iuuenci.
More uolans aquilȩ. uerbo petit astra ioh̃es.
A liter iuuencus:
Math̃s instituit. uirtutum tramite mores.
Et bene uiuendi. iusto dedit ordine leges.
Marcus amat terras. inter celũq uolare.
Et uehemens aqͥla: stricto siecat om̃ia lapsu.
Lucas uberius. describit prelia xp̃i.
Iure sacer uitulus: qui menia fat᷑ auita: a¬
Ioh̃es fremit ore. leo similis rugienti.
Intonat eternȩ pandens mysteria uitȩ
ugustinus uͦ sic in libro de concordia ȩuͣgłistaꝵ.¬
suscepit: marcus tanqũa pedissequus ꝙ brem¬
ator eiꝰ ẽẽ uidet᷑: cũ solo ioħe nichil dicens. Lu¬

Expanded text:
Dei disputat . Et in Apocalypsi eadem significatiDei disputat . Et in Apocalypsi eadem significatio est, ubi dicitur: Animal primum simile leoni, secundum simile vitulo, tertium simile homini, quartum simile aquilae volanti . » Sedulius: Hoc Mattheus, agens, hominem generaliter implet. Marcus ut alta fremit vox per deserta leonis. Jura sacerdotis Lucas tenet ore juvenci. More volans aquilae verbo petit astra Joannes. Aliter Juvencus: Matthaeus instituit virtutum tramite mores, Et bene vivendi justo dedit ordine leges. Marcus amat terras inter coelumque volare, Et vehemens aquila stricto secat omnia lapsu. Lucas uberius describit praelia Christi Jure sacer vitulus, qui moenia fatur avita. Joannes fremit ore leo similis rugienti. Intonat aeternae pandens mysteria vitae. Augustinus vero sic in libro De concordia evangelistasuscepit. Marcus tanquam pedissequus, et breviator ejus esse videtur, cum solo Joanne nihil dicens. Lu
Abbreviated transcription (Latin):
q linguaꝵ. et populoꝵ: una sunt participati¬
one fidei et sacramentoꝵ. Euangłm interpre-¬
tat᷑ bona annuntiatio. Grece enĩ eu bonum.
angelium annuntiatio dicit᷑: unde ꝙ angl̃s
nuntius interpretatur:
sententias ponemus: ut lector eligat qͦd
sibi potissimũ uidebit᷑. Ieronimꝰ in argum̃to
ante ȩuangłia. Quatuor ȩuangłia multo
ante predicta ierechielis uolumen ꝓbat: m
quo pͥma uisio ita conterit᷑. Et in medio
sicut similitudo qͣtuor animaliũ:⁊ & uultus
eoꝵ facies hominis. q facies leonis:q facies
uituli. et facies aquilȩ. Prima hominis fa¬
cies matheũ significat: qui quasi de homi¬
ne exorsus est scribere. Liber generationis
iħu xp̃i. Scda marcũ: in quo uox leonis in
heremo rugientis audit᷑. Uox clamantis in
deserto. Tercia uituli: quȩ lucam aracharia
sacerdote sumpsisse mnicium p̾figurat. Quar¬
ta ioħem: qui ad altiora festinans. de uerba

Expanded text:
et linguarum et populorum, una sunt participatiet linguarum et populorum, una sunt participatione fidei et sacramentorum. » Evangelium interpretatur bona annuntiatio. Graece enim εὐ bonum, ἀγγέλιον annuntiatio dicitur, unde et angelus nuntius interpretatur. sententias ponemus, ut lector eligat quod sibi potissimum videbitur. Hieronymus in argumento ante Evangelia: « Quatuor Evangelia multo ante praedicta, Ezechielis volumen probat, in quo prima visio ita contexitur: Et in medio sicut similitudo quatuor animalium et vultus eorum facies hominis, et facies leonis, et facies vituli, et facies aquilae . Prima hominis facies Matthaeum significat, qui quasi de homine exorsus est scribere: Liber generationisleonis in eremo rugientis auditur: Vox clamantis in deserto . Tertia vituli, quae Lucam a Zacharia sacerdote sumpsisse initium praefigurat . Quarta Joannem, qui ad altiora festinans, de verbo
Abbreviated transcription (Latin):
t hoc ȩuangłm regni in toto orbe. Et paulus:
Notum uob̃ facio fr̃es ȩuangłm qͦd euangeli¬
zatum ẽ a me: qͥa ñ ab homine accepi illub.
Et cetera. Et nos quotienscũq plurali numero
dicimus ȩuanglia. ñ doctrinã diuidimus: s li¬
Sicut enĩ duo uersus eandẽ ꝓrsus habentes
materiã ꝓ diuersitate mecri. q uerboꝵ duo
sunt. ꝙ tam̃ ñ nisi uña continent sententiam:
sic ȩuangłistars libri cum sint quatuor unũ
continent ȩuangłm: qͥa unam doctrinam fa¬
ciunt de fide catholica. de cõmunione sacram̃¬
toꝵ. ac de p̾mio uirtutũ. Iuxta hoc dicit etiã
iheronimus suꝑ marcũ quatuor ȩuangłia
ẽẽ unũ: & unum quatuor. Nam licet qͦtuor
dicant᷑. qͥa diuisĩ et uario ordine quatuor ea
ꝑscripsere: tam̃ unũ sunt in summa fidei ca-¬
tholicȩ. Sic etiam dicit augustinꝰ psalmo cen-
una ȩccłia. Piures quid̃e uariecate tribuum.

Expanded text:
tur regnum in toto orbe. . Et Paulutur regnum in toto orbe. . Et Paulutum vobis facio, fratres, Evangelium, quod Evangelizatum est a me, quia non ab homine accepi illud, etc. . Et nos quotiescunque plurali numero dicimus Evangelia, nec doctrinam dividimus, sed liSicut enim duo versus eamdem prorsus habentes materiam, pro diversitate metri et verborum duo sunt, et tamen nonnisi unam continent sententiam, sic evangelistarum libri cum sint quatuor, unum continent Evangelium; quia unam doctrinam faciunt de fide catholica, de communione sacramentorum ac de praemio virtutum. » Juxta hoc dicit etiam Hieronymus super Marcum: « Quatuor Evangelia esse unum, et unum quatuor. Nam licet quatuor dicantur, quia divisim et vario ordine quatuor ea perscripsere, tamen unum sunt in summa fidei catholicae. » Sic etiam dicit Augustinus psalmo CL, una Ecclesia. Plures quidem varietate tribuum
Abbreviated transcription (Latin):
is. egyptiorum satiari ꝑmisit. Nam ꝓ eo qd̃
carnalis populus modũ egrederet᷑ iundictȩ.
lex ꝑmitait carnalib uicem rependere mali:
qͦd euangłm firmiorib uetat. Iunilius in libͦ¬
urtentio ẽ. nouum figuris ꝙ ȩnignatib¬
demonstrare: euangelii autẽ. ad et̾nȩ beatitudi¬
nis glam nientes humanas accenderẽ. Ihero¬
nimus paule ꝙ ȩustochio: in epła ad galathas
Non putemus in uerb̃ scripturarũ eẽ euange¬
liũ. s in sensu: ñ in suꝑficie s in medulla: ñ
in sermonũ foliis: s in radice rationis. Inde
ambrosius suꝑ lucam. Eccłia cũ quatuor euã¬
gelii libros habeat. unũ ȩuangłm habet: unũ
dm̃ docet. Remigius in matħm. Sciendũ qͥa
sicut una est fides. & unũ baptisma: ita et u¬
num ẽ ȩuangłm: qͥa ꝙ una ẽ doctrina. Et qͦd
unum sit: dñs manifestat cum dicit. Ite p̃dica¬
de ȩuangłm om̃i creaturȩ. Et item. Predicabi¬

Expanded text:
is Aegyptiorum satiari permisit . Nam pro eo quod is Aegyptiorum satiari permisit . Nam pro eo quod carnalis populus modum egrederetur vindictae, lex permittit carnalibus rependere vicem mali, quod Evangelium firmioribus vetat. » Junilius in libntentio est Novum figuris et aenigmatibdemonstrare; Evangelii autem, ad aeternae beatitudinis gloriam mentes humanas accendere. » Hieronymus Paulae et Eustochio in Epistolam ad Galatas: « Non putemus in verbis Scripturarum esse Evangelium, sed in sensu; non in superficie, sed in medulla; non in sermonum foliis, sed in radice rationis. » Unde Ambrosius super Lucam: « Ecclesia, cum quatuor Evangelii libros habeat, unum Evangelium habet, unum Deum docet. » Remigius in Matthaeum: « Sciendum quia, sicut est una fides et unum baptisma, ita et unum Evangelium, quia una est doctrina. Et quod unum sit, Dominus manifestat, cum dicit: Ite: praedicate Evangelium omni creaturae . Et item: Praedicabi