comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cepit. Illis autẽ redeuntib comes cũ uii. mils¬
b a tͣma sua segregatꝰ ꝓpe dangeolũ diuertii
ibiq in c̃densis arhorib & frutectis latitante
qͦ soã aduertit. in qͦs statĩ cũ paucis sodalib irruis
Rodb̾tꝰ aut̃ẽ in insidus ibi latitabat. Qui ut pauce
incaute discurrentes uidit : uafer militiȩ ts
arus ex imꝓuiso cũ plurimis ꝓsiliuit. comitẽt
r & herues̃ de monte forti signiferũ eiꝰ & penȩ¬

Expanded text:
praecepit. Illis autem redeuntibus, comes, cum septem milipraecepit. Illis autem redeuntibus, comes, cum septem militibus a turma sua segregatus, prope Dangeolum divertit, ibique, in condensis arboribus et frutectis latitantes quosdam avertit, in quos statim cum paucis sodalibus irruit. Rodbertus autem in insidiis ibi latitabat. Qui, ut paucos incaute discurrentes vidit, vafer, militiaeque gnarus, ex improviso cum plurimis prosilivit, comitemque mox, et Herveum de Monteforti, signiferum ejus, et pene
Abbreviated transcription (Latin):
tutib eor. de laude uirtutũ & uituꝑatione is¬
tiore. Aromanis cardinalib qͥ freqͦnt᷑ galliar
ꝑlagas adeunt. qͥa mansuecos illic & obedientes
sibi repꝑiunt : plurima hildełti carmina rom
tͣnsferunt᷑ quȩ dicaciũ scolis & didascalis qͥritis
admiranda censent᷑. Hic sacer heros fere xxi
annis p̃sulatꝰ officiũ exercuit. studusq honis inds¬
cendo & faciendo specialit᷑ institit. Eccłam sc̃i genis
tis modis laudabilit᷑ decorauit. quã post modũ tõs
guiumari britonis successoris sui qͥ alio nõie aiis
de stapis appellat᷑ dedicauit. Uerũ peccatis exigins
quã bonoꝵ exercitatio affat̃ĩ decorauit. uarĩisq al
honorẽ dei ornam̃tis ditauit : post .uiii. annos dedi¬
cationis incendiũ qͦ magna pars urbis c̃sũpta ẽ. de¬
turpauit. horribiliq modo deuastauit.
ne ui: helias comes ebdomada p̃cedentem
gationes expedidionẽ suꝑ rodbtũ fecit &
facto discursu post nonã suos neme are

Expanded text:
tutibus eorum, de laude virtutum et vituperatione vitiorum. A Romanis cardinalibus, qui frequenter Galliarum plagas adeunt, quia mansuetos illic et obedientes sibi reperiunt, plurima Hildeberti carmina Romam transferuntur, quae dicacium scholis et didascalis Quiritum admiranda censentur. Hic sacer heros fere XXXV annis praesulatus officium exercuit, studiisque bonis in docendo et faciendo specialiter institit. Ecclesiam Sancti Gequiescit, multis modis laudabiliter decoravit; quam postmodum, tempore Guiumari Britonis, successoris sui, qui alio nomine Guido de Stampis appellatur, dedicavit. Verum, peccatis exigentibus, quam bonorum exercitatio affatim decoravit, variisque ad honorem Dei ornamentis ditavit, post VIII annos dedicationis, incendium, quo magna pars urbis consumpta est, deturpavit, horribilique modo devastavit.ne VI, Helias comes, hebdomada praecedente Rogationes, expeditionem super Rodbertum fecit, et, facto discursu, post nonam suos remeare
Abbreviated transcription (Latin):
Iunc rex inimicis nichil nocere potuit .s
tancorȩ stomachatꝰ ferocior in illos exars
& rodbto inctente familiã bellatorꝙ suis
in municipuĩs adunare p̃cepit . & copiosos
pecuniȩ sũptꝰ erogauit. unde municipia
eiꝰ uallis & muris ac multiplicib ⁊ etis undiq
claudent᷑ & bellicosis larga stipendiariis
donatiua largirent᷑. Belesmensis ita munio
ad hec ꝓmptꝰ oppida noua condidit : & antiqua
p̃cipitib fossis cingens ad modũ firmauit. Hi
nmirũ nouẽ in illo comitatu habuit castrai¬

Expanded text:
Tunc rex inimicis nihil nocere potuit, sed, Tunc rex inimicis nihil nocere potuit, sed, rancore stomachatus, ferocior in illos exarsit, et Rodberto ingentem familiam bellatorum suis in municipiis adunare praecepit, et copiosos pecuniae sumptus erogavit, unde municipia ejus vallis et muris ac multiplicibus zetis undique clauderentur, et bellicosis larga stipendiariis donativa largirentur. Belesmensis itaque munio, ad haec promptus, oppida nova condidit, et antiqua, praecipitibus fossis cingens, admodum firmavit. Hic nimirum novem in illo comitatu habuit castra
Abbreviated transcription (Latin):
t̃rȩ suȩ collocauit. Inde p̃fatꝰ tirannꝰ qͦd uicina
passim depopłari arua ñ posset c̃tristatꝰ ẽ. hõ
pestiuus q m̃se ianuario recgẽ inqͥetauit. a cerbs
uerbor stimulationib accendit. & in inicio fe¬
brui cũ normannico exercitu ad p̃dictũ castrii
adduxit. Dixit enĩ regi. Custodes hostilis oppidi
securitate torpentes passim dispsi st̃. Hiemales
qͥppe pluuias & tẽpestates c̃sið̾ant & uos alis
Nunc gͦ si repente illuc accurrimꝰ. ac colas & mun¬
cipes̃ imparatos inueniemꝰ. & municipiũ facile
optinebimꝰ. Inuitꝰ itaq rex plurib ex causise
peditionẽ inchoauit s rodbto instigante &n
pollicente differre ne ignauus putaret᷑ em¬
buit. Porro ꝑstrepens rumor aduentũ regis p̃uem
& pͥncipalis ordinatio ꝓuinciales cõpetentib ar¬
maturis munitos asciuit. ac ad tͣnsitꝰ aqͣrũ sep¬
ũq difficilesq aditꝰ siluarũ in hostes coaptau

Expanded text:
rrae suae, collocavit. Inde praefatus tyrannus, quod vicina rrae suae, collocavit. Inde praefatus tyrannus, quod vicina passim depopulari arva non porbis verborum stimulationibus accendit, et in initio Februarii, cum Normannico exercitu, ad praedictum castrum adduxit. Dixit enim regi: Custodes hostilis oppidi, securitate torpentes, passim dispersi sunt. Hiemales quippe pluvias et tempestates considerant, et vos aliis, timant. Nunc ergo, si repente illuc accurrimus, accolas et municipes imparatos inveniemus, et municipium facile obtinebimus. Invitus itaque rex pluribus ex causis, expeditionem inchoavit; sed, Rodberto instigante et prospera pollicente, differre, ne ignavus putaretur, erubuit. Porro, perstrepens rumor adventum regis praevenit, et principalis ordinatio provinciales, competentibus armaturis munitos, ascivit, ac ad transitus aquarum, sepiumque difficilesque aditus silvarum in hostes coaptavit.
Abbreviated transcription (Latin):
nt. eggregioq c̃su̾li qͥ c̃stant allegationes suas
sserebat condolebant. Erat n ꝓb & honorabilis.
multis ꝓ uirtutib amabilis. Corpore p̃celle
fortis & magnꝰ statura gͣcilis ceꝓcerus nig̃
iuis & facundꝰ. lenis qͥetis & asꝑ rebellib. iusticiȩ
ltor rigidꝰ & in timore dei ad opꝰ bonũ feruidꝰ
inte pietatis ẽet in orationib ac deuotionis.: in¬
abant eiꝰ genȩ crebro madentes lacrimis
isionib eccłiarũ elemosinisq pauꝑũ & ieiuniis
modũ uacauit & singłis ehdomadib feria .ui.
ueneratione passionis xp̃i ad oĩ cibo & potu
integro abstinuit. Prȩterea guilłmꝰ rex
ultis in gallos & britones atq flandrenses
ris occupatꝰ ẽ: minasq suas cõplere differens
ienniũ cenomannos oblitꝰ ẽ. Helias interea
stuũ apud dangeolũ c̃t᷑ rodbtũ talauaciũ fir¬
auit ibiꝙ satellites suos ad defensandos uicolas

Expanded text:
bant, egregioque consuli, qui constanter allegationes suas bant, egregioque consuli, qui constanter allegationes suas disserebat, condolebant. Erat enim probus et honorabilis, et multis pro virtutibus amabilis. Corpore praecellebat, fortis et magnus, statura gracilis et procerus, niger suavis et facundus, lenis quietis et asper rebellibus, justitiae cultor rigidus, et in timore Dei ad opus bonum fervidus. Quantae pietatis esset in orat onibus ac devotionis, indicabant ejus genae, crebro madentes lacrymis. Defensionibus ecclesiarum, eleemosynisque pauperum et jejuniis admodum vacavit, et singulis hebdomadibus feria VI, in veneratione passionis Christi, ab omni cibo et potu ex integro abstinuit. Praeterea Guillelmus rex multis in Gallos et Britones atque Flandrenses curis occupatus est, minasque suas complere differens per biennium, Cenomannos oblitus est. Helias interea castrum apud Dangeolum contra Rodbertum Talavacium firibique satellites suos, ad defensandos incolas
Abbreviated transcription (Latin):
age : Egnẽt᷑ cruciferos pliari nolo s urbe qu
pat̃ meus in die tͣnsitꝰ sui naccꝰ erat mͥ uendi¬
cabo: Iũ gͥ dilapsos aggeres munit onĩi tuanꝰ
noꝑe repara. & cem̃tarios lapidũq cesores lucri cupidos
locit᷑ aggrega uecustasq negleccors ruinas
uroꝵ ut cũq resarciendo restaura. Emoman¬
cos enĩ oiues qͣntotiꝰ uisitabo. & centũ milia lan¬
is cũ uexillis ante portas eis demonstrabo. nec
bi sine calũnia hereditatẽ meã indulgebo.
rus &̃ pilis atq sagittis onustos illũc a bob
chi faciã: s ego ipse cũ multis legionib ar¬
ators bubulcos alacrit᷑ boantes ad portas
as precedã. Hec uerissime credito: & cõplicib
is edicito. Vis ita utrinq platis comes
ecessit. I& c̃sulatũ suum uirilit᷑ mu¬
uit. Ardui ꝓ̃ceres qͥ tantors simultates herdũ
idiebant: ex sua parte nichil interserere
debant : qͥa turgidũ regẽ dñmq suũ time¬

Expanded text:
age. Ego contra cruciferos praeliari nolo, sed urbem quam age. Ego contra cruciferos praeliari nolo, sed urbem quam pater meus in die transitus sui nactus erat, mihi vindicabo. Tu igitur dilapsos aggeres munitionum tuarum summopere repara, et caementarios, lapidumque caesores, lucri cupidos, velociter aggrega, vetustasque neglectorum ruinas murorum utcunque resarciendo restaura. Cenomannicos enim cives quantocius visitabo, et centum millia lanceas cum vexillis ante portas eis demonstrabo, nec tibi sine calumnia haereditatem meam indulgebo. Currus etiam, pilis atque sagittis onustos, illuc a bobus pertrahi faciam. Sed ego ipse, cum multis legionibus armatorum, bubuleos alacriter boantes ad portas tuas praecedam. Haec verissime credito, et complicibus tuis edicito. His ita utrinque prolatis, comes recessit et consulatum suum viriliter munivit. Ardui proceres, qui tantorum simultates heroum audiebant, ex sua parte nihil interserere audebant, quia turgidum regem, dominumque suum time
Abbreviated transcription (Latin):
deiduera ueritas ÷ & sol iusticie ipse in eno¬
mannor c̃positurã dignatꝰ ÷ com̃dare quan
aliq usus leuitate ñ debeo insipient᷑ relinqr
ne popłs dei p̃donib tͣdat᷑ fic̃ oues luꝑis absq
pastore. Consiliũ uͦ qͦdcelitꝰ inspirata c̃cepi mtt
uniuersi optimates qͥ astatis palã audite. Cruc̃
saluatoris nr̃i q̃ more ꝑegrini signatꝰ sũ ñ ro¬
linquã s in clipeo meo galeaq ce in õib arms
meis eandẽ faciã. & in sella frenoq meo saci
crucis signũ infigã. Tali karactere munitꝰ
inhostes pacis & rectitudinis ꝑcedã : & xp̃ianor
regiones militando defendã. Equus itaq ñs
& arma mea notamine sc̃o signabunt᷑ & mñs
aduersarii qͥ c̃tͣ me insurrexerint in milite ip̃
prȩliabunt᷑ . Confido in illo qͥ regit mundũ iuo
ipse nouit cordis mei secretũ. & ꝑ eiꝰ clem̃tiã
opꝑiar tẽpꝰ opportunũ qͦ possim optatu ꝑagtr
uotũ. Quilłmꝰ rex ait. Quo libet uade: &e qͦus

Expanded text:
est et sol justitiae. Ipse mihi Cenomannorum praeposituram dignatus est commendare, quam, aliqua usus levitate, non debeo insipienter relinquere, ne populus Dei praedonibus tradatur sicut oves lupis absque pastore. Consilium vero, quod coelitus inspirata concepi mente, universi optimates, qui astatis, palam audite: Crucem Salvatoris nostri, qua more peregrini signatus sum, non relinquam; sed in clypeo meo, galeaque, et in omnibus armis meis eamdem faciam, et in sella, frenoque meo sacrae crucis signum infigam. Tali charactere munitus, in hostes pacis et rectitudinis procedam, et Christianorum regiones militando defendam. Equus itaque meus et arma mea notamine sancto signabuntur, et omnes adversarii qui contra me insurrexerint, in militem Christi praeliabuntur. Confido in illo qui regit mundum, quod ipse novit cordis mei secretum, et per ejus clementiam opperiar tempus opportunum, quo possim optatum peragere votum. Guillelmus rex ait: Quo libet vade, et quod vis
Abbreviated transcription (Latin):
migiũ de planis & orticosã. allerias & mott
gualtem. de clincãpo. mamer⁊ &e alias domi
firmas quã plurimas. Hȩc siqͥdẽ regio censu
gutꝰ artifex sibi callide p̃parauit. & in his bestialis
icie colonos uicinisq suis malefidos collocauit. ꝑes
progantiȩ suȩ satisfecit. & atrocẽ guerrã in ceno¬
uannos exercuit. In qͣdragesima dũ pecatores
Nitꝰ cõpuncti pͣua relinquunt. ac ad medicam̃tũ
enitentiȩ ꝓ tͣnsactis scelȩrib trepidi c̃fugiunt :
carcere rodbti plus quã ccc. uinculati ꝑiert᷑
n multã ei pecuniã ꝑ salute sua optulert᷑ .s
ecanũ eiꝰdẽ eccłȩ ad ep̃atũ elegit.s p̃ueniens
erus hildebtũ de lauarceio archidiaconem in
athedra pontificali residere cõpulit. & alte uo¬
s cũ iubilatione tripudians cantauit. Te dĩn
iudamꝰ : ce cetera q̃ usus in electione presulis
rposcit ȩccłasticꝰ. Quod helias ut cõꝑiit: ualde
atꝰ resistere uoluit. Sed clericis dicentih

Expanded text:
sam, Allerias et Motam Galterii de Clincampo, Mamerz, et alias domos firmas quamplurimas. Haec siquidem regio censu argutus artifex sibi callide praeparavit, et in his bestialis saevitiae colonos, vicinisque suis malefidos collocavit, per quos arrogantiae suae satisfecit, et atrocem guerram in Cenomannos exercuit. In Quadragesima, dum peccatores coelitus compuncti prava relinquunt, ac ad medicamentum poenitentiae pro transactis sceleribus trepidi confugiunt, in carcere Rodberti plus quam trecenti vinculati perierunt. Qui multam ei pecuniam pro salute sua obtulerunt; sed, decanum ejusdem ecclesiae, ad episcopatum elegit; sed praeveniens clerus Hildebertum de Lavarceio, archidiaconem, in cathedra pontificali residere compulit, et, altae vocis cum jubilatione tripudians, cantavit: Te Deum laudamus, et caetera quae usus in electione praesulis exposcit ecclesiasticus. Quod Helias ut comperiit, valde iratus, resistere voluit. Sed clericis dicentibus
Abbreviated transcription (Latin):
les expectans multis dieb ibi cõnsedit. patriãq
gualenses seu nortluuigenȩ in ꝓiunciales irri
qͦs in nauib suis seuire cͣtͣ anglos uidebant p̃¬
adent᷑ pͥncipali rigore cohercebat . Interea
barꝰ norduigena ut comite agiliter eqͥtan
ꝓspexit : instigante diabolo stridulũ missile su¬
o direxit. egregiũq comit̾e ꝓhdolor ꝑcussit.
i ꝓtinꝰ corruit: & in fluctib maris ĩa estuan
expirauit. Unde dolor ingens exortus est
us morte magnꝰ rex ut c̃oꝑiit. uehement᷑ cũ
splanxit: & hugoni dirganȩ id ÷ grosso pacẽ
estatẽ meã ꝑtinentes incolo. Normanni tandẽ
ngli cadauer hugonis diu qͦsiert᷑. pontiq
ictu retͣcto uix inuenert̃. Deinde illud xuii. die
ł morte eiꝰ scrobesburiȩ deculert᷑ : & in claustro
mnachore cũ ingenti luctu sepeliert̃. Hic solꝰ
filus mabiliȩ mansuetꝰ & amabilis fuit. & iiii.¬

Expanded text:
ernales exspectans, multis diebus ibi consedit, patriamque, ernales exspectans, multis diebus ibi consedit, patriamque, ne Gualenses, seu Nordwigenae in provinciales irruequos in navibus suis saevire contra Anglos videbant, praeparinvaderentur, principali rigore coercebat. Interea barbarus Nordwigena, ut comitem agiliter equitantem prospexit, instigante diabolo stridulum missile subito direxit, egregiumque comitem, proh dolor! percussit. Qui protinus corruit, et in fluctibus maris jam aestuantis exspiravit. Unde dolor ingens exortus est. Cujus mortem Magnus rex ut comperit, vehementer cum suis planxit, et Hugoni Dirgane, id est Grosso, pacempotestatem meam pertinentes incolo. Normanni tandem et Angli cadaver Hugonis diu quaesierunt, pontique fluctu retracto, vix invenerunt. Deinde illud, XVII die post mortem ejus, Scrobesburiae detulerunt, et in claustro monachorum cum ingenti luctu sepelierunt. Hic solus de filiis Mabiliae mansuetus et amabilis fuit, et IV an
Abbreviated transcription (Latin):
cursũ direxit .s rubeũ scutũ qͦd signũ pacisen
suꝑ malũ nauis erexit. Maritimȩ uͦ plebes q
anglia lictus infiniti amphitritis incolebant inb¬
reali climate : ut harbaricas gentes ce incogniti
naues uidunt ad se festinare. p̃timore ninio us¬
feratȩ st̃: & armati qͥq de regione mercior
c̃uenert. sunc nimirũ int̃anglos & gualos
ingens erat belli c̃turhatio. ideoq cunctos al
arma c̃citabat actutũ oĩs repentina uoc ferit
uo consules qͥb mercioꝵ p̃cipue regio subiacet.
D&e ambos uno hugonis nomine omen edocet. uere¬
darios ꝑ totã terrã suã cȩlerit᷑ misert̃. oe
natos qͦsq francos & anglos c̃t᷑ extͣneas phalanges
patriȩ tutelã ꝓꝑare mandauert. Maxima gͥ
ltitudo de comitatu cestrȩ &e scrobẽs buriae
egata ẽ: & in regione dagannoth setꝰ mare
p̃liũ p̃parata ẽ. liluc hugo de monte gomerĩci
suis cȩtib pͥor accurrit. & auxiliarios c̃tuħ¬

Expanded text:
cursum direxit; sed rubeum scutum, quod signum pacis per malum navis erexit. Maritimae vero plebes, quae in Anglia littus infiniti Amphitritis incolebant in boreali climate, ut barbaricas gentes et incognitas naves viderunt ad se festinare, prae timore nimio vociferatae sunt, et armati quique de regione Merciorum convenerunt. Tunc nimirum inter Anglos et Gualos ingens erat belli conturbatio. Ideoque cunctos ad arma concitabat actutum omnis repentina vociferatio. Duo consules, quibus Merciorum praecipue regio subjacet, et ambos uno Hugonis nomine omen edocet, veredarios per totam terram celeriter miserunt, et armatos quosque Francos et Anglos contra extraneas phalanges ad patriae tutelam properare mandaverunt. Maxima igitur multitudo de comitatu Cestrae et Scrobesburiae congregata est, et in regione Dagannoth secus mare ad praelium praeparata est. Illuc Hugo de Monte-Gomerici cum suis coetibus prior accurrit, et, auxiliarios contub
Abbreviated transcription (Latin):
Hic filiã regis irlandȩ uxorẽ duxerat s qͥam
irensis pactiones qͣs fecerant ñ tenuerat nu
rex stomachatꝰ filiã eiꝰ ei remiserat. Bellũ gͥ it
eos ortũ ẽ. Anno u guilłmi rufi regis angl
undiq hel liIcas copias extͣxit rex northuu¬
narũ & subsolano flante oceanũ ꝑlustrans
des insulas adiit scotiã a parte circii circuiut
alias insulas qͣ ad suã ditionẽ ꝑtinent usq in
gleseiã penetͣuit. Hiberniã ingredi uoluir
irensib in maritimis littorib adbellũ paro
alias diuertit. Insulã man ꝗ̃ deserta erat inhas¬
tauit . popłis repleuit. domib & aliis necessarusa
usus hominũ gnauit᷑ instruxit. Alias qͦq cidas
in magno mari extͣ orbẽ positas ꝑlustrauit. e
plurib popłis in habitari regio uissu coegit is
ꝑ plures annos ad augm̃tũ regni &e dilatationes
plebiũ tali studio exercuit.

Expanded text:
Hic filiam regis Irlandae uxorem duxerat. Sed quia rex Hic filiam regis Irlandae uxorem duxerat. Sed quia rex Irensis pactiones, quas fecerant, non tenuerat, Magnus rex stomachatus filiam ejus ei remiserat. Bellum igitur inter eos ortum est. Anno V Guillelmi Rufi regis Anglorum, undique bellicas copias extraxit rex Northwigenarum, et, Subsolano flante Oceanum perlustrans, Orcades insulas adiit, Scotiam a parte Circii circumivit, et alias insulas, quae ad suam ditionem pertinent, usque in Anglesciam penetravit. Hiberniam ingredi voluit; sed, Irensibus in maritimis littoribus ad bellum paratis, alias divertit. Insulam Man, quae deserta erat, inhabitavit, populis replevit, domibus et aliis necessariis ad usus hominum graviter instruxit. Alias quoque Cycladas, in magno mari velut extra orbem positas, perlustravit, et a pluribus populis inhabitari regio jussu coegit, seseque per plures annos, ad augmentum regni et dilatationem plebium, tali studio exercuit.
Abbreviated transcription (Latin):
lante deo suscepit. Quinq ciuitates in circũ¬
tu northuuagia& supra littꝰ maris sitȩ st̃.
herga. cuneghella. copenga burgus & alsa.
ares berga uͦ sexta ciuitas ẽ: qͥ ctͣ dacos ad ori¬
entẽ sita ẽ. in meditullio insulȩ piscosi lacꝰ &
ngentes st̃: & uillȩ cãpestres in marginib
stagnor circusitȩ st. indigenȩ uͦ piscib &
uolucrib omniũq ferarũ abundant car¬
nib Religiosis qͦo xp̃ianȩ legis utunt᷑ riti¬
tib pax & castitas ab illis seruant᷑ artissimis
legib seuisq scelera puniunt᷑ añi aduer siõib
Prtades insulȩ oe finlanda. islanda qͦq &e
grenlanda ult quã ad septentrionẽ t̃rano
reꝑit᷑. alieq plures usq in gollandã regi non
subiciunt᷑ re de toto orbe diuitiȩ nauigio illuc adig
unc mea mens causã & euentꝰ belli enodare
satagit. qͦd magnꝰ rex in hibnos arripuit
multa multis detrim̃ta &e strages intuli

Expanded text:
dante Deo, suscepit. Quinque civitates in circumdante Deo, suscepit. Quinque civitates in circumitu Northwagiae supra littus maris sitae sunt, Berga, Cuneghella, Copenga, Burgus et Alsa. Turesberga vero sexta civitas est, quae contra Dacos ad Orientem sita est. In meditullio insulae piscosi lacus et ingentes sunt, et villae campestres in marginibus stagnorum circumsitae sunt. Indigenae vero piscibus et volucribus, omniumque ferarum abundant carnibus. Religiosis quoque Christianae legis utuntur ritibus; pax et castitas ab illis servantur; arctissimis legibus, saevisque scelera puniuntur animadversionibus. Orcades insulae et Finlanda, Islanda quoque Grenlanda, ultra quam ad Septentrionem terra non reperitur, aliaeque plures usque in Gollandam regi Noricorum subjiciuntur, et de toto orbe divitiae navigio illuc advehuntur. Nunc mea mens causam et eventus belli enodare satagit, quod Magnus rex in Hibernos arripuit, et multa multis detrimenta et strages intulit.
Abbreviated transcription (Latin):
insurrexit : &e classẽ lx nauiũ suꝑ illos
nauigãturꝰ p̃parauit. Rex n magnꝰ erat
orpore fortis & formosus. aũdax & largus
igilis & ꝓb. oe multa honestate c̃spicuus.
agnã uͦ potentiã in insulis oceani habebat.
nultisq diuitiis & oꝑib multarũ specierũ satis
ibundabat. De legali contibio eustanũ & olauũ
genuit : qͥb regnũ magnãq potentiã dimisit
erciũ uͦ noĩe segurd anglica captiua s nobilis
n peꝑit . quẽ turer ingherriȩ filius regĩ magni
utriciꝰ nutriuit. Qui de functis fr̃ib sũꝑstes
chu regnauit. & ep̃atꝰ ac cenobia monachor
antecessores eiꝰ ñ nouerant in regno nordico
onstituit. Ante quã regnaret in ierłm naui¬
tauit. tirũ opulentã u̾rbẽ in corde manis
itã ꝑmare obsedit ipsãq iero solimitis in tra
nuadentib cũ suis segurd in salo expugnauit.
russiã uͦ remeans malfridã regis filiã uxo¬
ẽ duxit: domũq reuersus paulo post regnũ

Expanded text:
insurrexit, et classem LX navium, super illos navigaturus, praeparavit. Rex enim Magnus erat corpore fortis et formosus, audax et largus, agilis et probus, et multa honestate conspicuus. Magnam vero potentiam in insulis Oceani habebat, multisque divitiis et opibus multarum specierum satis abundabat. De legali connubio Eustanum et Olavum genuit, quibus regnum magnamque potentiam dimisit. Tertium vero, nomine Segurd, Anglica captiva, sed nobilis, ei peperit, quem Turer, Ingherriae filius, regis Magni nutritius, nutrivit. Qui defunctis fratribus superstes diu regnavit, et episcopatus ac coenobia monachorum, quae antecessores ejus non noverant, in regno Nordico constituit. Antequam regnaret, in Jerusalem navigavit; Tyrum, opulentam urbem, in corde maris sitam, per mare obsedit, ipsamque Jerosolymitis in terra invadentibus, cum suis Segurd in salo expugnavit. Per Russiam vero remeans, Malfridam, regis filiam, uxorem duxit, domumque reversus, paulo post, regnum,
Abbreviated transcription (Latin):
iacentẽ ꝓuinciã deuastauit: s simori iuuenis
munitiones suas auxili ante deo illesas seram
Simon uͦ senex seruauit neelfiã. petrꝰ qͦqcũ
filiis suis ansoldo &e tedbaldo mariliã: aliiq
municipes qͦs singillatim nequeo nõiare firmi¬
tes suas ꝓcacit̃ tenuere. Interea dũ guilł imꝰ
rex ꝓ regni negociis ręgredet᷑ in angliam
treuiis ut robiq datis serena pax gallis dedi
securitatis letitiam.

Expanded text:
jacentem provinciam devastavit. Sed Simon juvenis jacentem provinciam devastavit. Sed Simon juvenis munitiones suas, auxiliante Deo, illaesas servavit. Simon vero senex servavit Neelfiam; Petrus quoque, cum filiis suis, Ansoldo et Tedbaldo, Mantiam, aliique municipes, quos singillatim nequeo nominare, firmitates suas procaciter tenuere. Interea, dum Guillelmus rex pro regni negotiis regrederetur in Angliam, treviis utrobique datis, serena pax Gallis dedit securitatis laetitiam.
Abbreviated transcription (Latin):
tis qͦꝙ legionib arniacor caluimonitis
nua circũ uallauit e diros assuitꝰ a ferratin
cohortib ingeri p̃cepit. Illustres oppidani ꝓpugnacis
qͥde̾ sua uiuacit̾ ꝓtexert: sed timoris dei e hui
septingentos ingentis p̃cii eqͦs sagittis &e mili
occidunt. ex quore cadauerib gallicani can
& alites usqͥ ad nausiã saturati ft̃. Quã plin
itaq pedites ad ꝓpͥa cũ rege remeant q uis¬
mantib etͥis turgidi eqͥtes eptã ꝑtͣnsi enin
Inimosi francigene licet cãpestres uillas¬
a regiis discũrsorib quors nimia erat
multitudo defendere ñ potuissent n
cont᷑ potentẽ regẽ innumerabilib
his stipatũ sine rege legitimoq ductom
cõminꝰ dimicare ausi fuissent municis
tn suas fortit᷑ munientes seruauent᷑ & hon
creatore dante meliora tẽpora p̃stolatib
Guilłmꝰ rex cũ guilłmoduce pictauensiũ ductu am¬
rici iuuenis & niuardi de septoculo c̃t᷑ montẽ fort¬
& sparlonẽ maximã multitudinẽ duxit cirũ¬

Expanded text:
 legionibus armatorum Calvimontis moenia circumvallavit, et diros assultus a ferratis cohortibus ingeri praecepit. Illustres oppidani propugnacula quidem sua vivaciter protexerunt, sed timoris Dei et humanae septingentos ingentis pretii equos sagittis et missilibus occiderunt; ex quorum cadaveribus Gallicani canes et alites usque ad nauseam saturati sunt. Quamplures itaque pedites ad propria cum rege remeant, qui spumantibus equis turgidi equites Eptam pertransierant. Animosi Francigenae, licet campestres villasa regiis discursoribus, quorum nimia erat multitudo, defendere non potuissent, nec contra potentem regem, innumerabilibus turmis stipatum, sine rege legitimoque ductore cominus dimicare ausi fuissent, munitiones tamen suas fortiter munientes servaverunt, et, bono Creatore dante, meliora tempora praestolati sunt. Guillelmus rex, cum Guillelmo duce Pictavensium, ductu Amalrici juvenis et Nivardi de Septoculo, contra Montemfortem et Sparlonem maximam multitudinem duxit, circum
Abbreviated transcription (Latin):
edeunti cũ apicib pape cenobialẽ magistratũ
tant᷑ reliqͥt: ac ad conuersionis suȩ locum
euersus in decrepita ȩtate homine exiuit.
lco autẽ qͥ ante deiectionẽ suã diuense cȩnobium
yannis rigide rexit . sollertiaq sua nume¬
ũ fr̃m auxit. multisq modis eccłiã ꝓuexit:
uidente & instigante sathana iniuste crimi¬
atꝰ & depositꝰ .uii.annis exulauit. Deinde rȩ¬
auit. & senex in anglia iii. noñ apł guente obut¬

Expanded text:
edeunti cum apicibus papae, coenobialem magistratum gratanter reliquit, ac, ad conversionis suae locum reversus, in decrepita aetate hominem exivit. Fulco autem, qui ante dejectionem suam Divense coenobium XX annis rigide rexit, solertiaque sua numerum fratrum auxit, multisque modis Ecclesiam provexit, invidente et instigante Satana, injuste criminatus et depositus, VII annis exsulavit. Deinde rev gubernavit, et senex in Anglia III Nonas Aprilis Guentae ob
Abbreviated transcription (Latin):
nelidͥt &e incenobioꝰ heccensi sub guilin
abbe monachili regłȩ se submisit ibiq
nimo tp̃e usq ad finẽ uitȩ regłarit den
taut . cui ricardꝰ sasonis filiꝰ ꝑ annos mri¬
uisipient distraxerat sibi mancipauis
scelas pastorib uiduatas electis ꝓ modulos
rectorib comisit. Nã gẽmeticense cenobus
diuense uacabant Guntardꝰ enĩ gẽ mecius
straenuus abbas apud clarũ monee in tars
snodꝰ ibi celebraret uR decebrns obit n¬
loco rex tancardũ fiscannense p̃pontũn
rogonit. NI post aliqt annos orto int̃ ups
& monachos ꝓbroso tumultu cũ infamiar¬
cessit e qo potomagensis ursus at usti
terea fulco uticensis monachꝰ & diuensiũ abbas
banũ papã adierat. & apud cassinũ mont̾ẽ exu¬
abat : cuiꝰ successor noĩe benedictꝰ sc̃i audoenĩ ro¬
ꝯmagensis archiep̃i monachꝰ obierat. Diuensib¬

Expanded text:
reliquit, et in coenobio Beccensi sub Guillelmo abbate monachili Regulae se submisit, ibique plurimo tempore usque ad finem vitae regulariter Deo militavit; cui Richardus, Sansonis filius, per annos insipienter distraxerat, sibi mancipavit, et ecclesias pastoribus viduatas electis pro modulo suo rectoribus commisit. Nam Gemmeticense coenobium et Divense vacabant. Guntardus enim, Gemmeticensium strenuus abbas, apud Clarummontem, dum famosa synodus ibi celebraretur, VI loco rex Tancardum, Fiscannensem praepositum, subrogavit. Qui, post aliquot annos, orto inter ipsum et monachos probroso tumultu, cum infamia recessit, eique Rothomagensis Ursus, ab infaos XX successit. Interea Fulco, Uticensis monachus et Divensium abbas, Urbanum papam adierat, et apud Cassinum montem exsulabat. Cujus successor, nomine Benedictus, Sancti Audoeni Rothomagensis archiepiscopi monachus, obierat. Divensib
Abbreviated transcription (Latin):
res suas utrinq ostentaret: franci gis lebtũ
aqͥla cũ aliis quã plurib magne nobilita
cõprehendunt. de angli paganũ de monte¬
t̾ribile signũ mundo manifestatũ ẽ. Iotũ
he cęlũ qͣsi ardet fere cunctis occidentalib
bicundũ ut sanguis uisũ ẽ. Tunc ut post mo
audiuimꝰ. in eõis partih xp̃iani c̃tͣ echni
pug nauert̃. decꝙ inuante triũphart᷑.¬

Expanded text:
vires suas utrinque ostentaret, Franci Gislebertum de vires suas utrinque ostentaret, Franci Gislebertum de Aquila, cum aliis quampluribus magnae nobilitatis, comprehenderunt, et Angli Paganum de Monteterribile signum mundo manifestatum est. Totum nempe coelum, quasi arderet, fere cunctis occidentalibus rubicundum ut sanguis visum est. Tunc, ut postmodum audivimus, in Eois partibus Christiani contra ethnicos pugnaverunt, Deoque juvante, triumphar
Abbreviated transcription (Latin):
c̃cludit. cuiꝰ positionẽ & fabricã ingenosis
artifex rodbtꝰ belesm̃sis disposuit. Quad
die dũ normanni suꝑ francos irruerent.e
nichilominꝰ eis insignit᷑ occurrerent. tedoald¬
paganꝰ de gisortis & gualteriꝰ de amfredi uilla
geroldq dẽ ebremou capti st̃: quoꝵ redẽptionb
nis egentes franci ad dimicandũ animati ft̃
lcassinoꝵ prȩerant. & interdũ hostib acrit
sistebant. In illa quippe ꝓuincia egregiors
pia militũ ẽ: qͥb ingenuitas & ingens ꝓbitas
est. Illi nimirũ insignẽ francoꝵ laudem
pire noluert᷑. seseq ꝓ defensione patriȩ &
a gentis suȩ ad mort̾e usq inimicis obiecert᷑
e passim e tota gallia electos athletas ce
daces tirones sibi asciuert. ce multotiẽ
stib obstantes sibi utilit̾ stipendia lucͣti st᷑.
uondã dũ anglici regis familia caluimon¬
tis confinia deuastaret. & militũ audacia

Expanded text:
concludit; cujus positionem et fabricam ingeniosus concludit; cujus positionem et fabricam ingeniosus artifex Rodbertus Belesmensis disposuit. Quadam die, dum Normanni super Francos irruerent, et ipsi nihilominus eis insigniter occurrerent, Tedbaldus-Paganus de Gisortis et Gualterius de Amfredivilla, Geroldusque de Ebremou capti sunt; quorum redemptionibus opimis egentes Franci ad dimicandum animati suntVilcassinorum praeerant, et interdum hostibus acriter resistebant. In illa quippe provincia egregiorum copia militum est, quibus ingenuitas et ingens probitas inest. Illi nimirum insignem Francorum laudem deperire noluerunt, seseque, pro defensione patriae et gloria gentis suae, ad mortem usque inimicis objecerunt. Unde passim e tota Gellia electos athletas et audaces tirones sibi asciverunt, et multoties, hostibus obstantes, sibi utiliter stipendia lucrati sunt. Quondam, dum Anglici regis familia Calvimontis confinia devastaret, et militum audacia
Abbreviated transcription (Latin):
hanĩsis. aliiq plures c̃sules. tribuni &centurir
anglici regis cohortes ducebant. & p̃clara facinon
fretuent̃ ꝓ̃ut̾ uariabilis fortuna p̾stabat agebant
leriꝰq francoꝵ qͥ binis cogebantur oñs
obsecundare. ꝓ fiscis qͥb abunde locuplo
sub utriꝰq regis turgebant dicione. anpi
qr nemo potest duob dñis seruire: animis
orẽ opibꝙ ditiorẽ elegert̃ & cũ suis hõib mu¬
cipiisq fauorabilit᷑ paruert̃. Rodbtꝰ itaq comi
de mellento in suis munitionib anglos suscepi
patentẽ eis in galliã discursũ aꝑuit. quors bas
uis plurima francis dana intulit᷑. Guido cͦq den
de rupe & uetolio dimisit. Sic alii ñ nulli fect
qͥ suis infidi exteris auide obtẽ ꝑauert᷑. Tuno
guilłmꝰ rex firmissimũ castrũ giso tis
construi p̃recepit. qͦd usq hodie c̃tͣ caluime¬
te &e triã atq burrix oppositũ normannis

Expanded text:
ehamensis, aliique plures consules, tribuni et centuriones ehamensis, aliique plures consules, tribuni et centuriones Anglici regis cohortes ducebant, et praeclara facinora frequenter, prout variabilis fortuna praestabat, agebant. Plerique Francorum, qui binis cogebantur dominis obsecundare, pro fiscis, quibus abunde locupletati, sub utriusque regis turgebant ditione, anxii, quia nemo potest duobus dominis servire , animis acriorem, opibusque ditiorem elegerunt, et cum suis hominibus municipiisque favorabiliter paruerunt. Rodbertus itaque, comes de Mellento, in suis munitionibus Anglos suscepit, et patentem eis in Galliam discursum aperuit; quorum bellica vis plurima Francis damna intulit. Guido quoque de de Rupe et Vetolio dimisit. Sic alii nonnulli fecerunt, qui, suis infidi, exteris avide obtemperaverunt. Tunc Guillelmus rex firmissimum castrum Gisortis construi praecepit, quod usque hodie, contra Calvimontem et Triam atque Burriz oppositum, Normanniam
Abbreviated transcription (Latin):
one .u. guilłmꝰ rufus ut patrissui casus
& belloꝵ causas cõꝑit : philippo francor
Iregi totũ uilcassinuͣ pagũ calunari ce¬
t̃. & preclara oppida pontesiã &e calui montẽ
q medantũ poposcit. Francis autẽ poscenti
adqͥescentib immo plianti atrocit᷑ resiste¬
e ardentib : ingens guerra int̾ feroces popłos
corit᷑ & multis luctuosa mors ingeritur.
ocũ tũ pondꝰ detrim̃tor gallis incubit &
ccumulat᷑. Philippꝰ n. rex pigͣ &e corpulentꝰ
.Anglors autẽ sceptrifer totꝰ militiae
edit er̃at. & optiones ac ꝓbatos athletas
bonorifice secũ ducebat. liuis nimirũ stipatꝰ
eiq iniustũ qͥd inferre conatꝰ fuisset : suor
dubio uires ce audaciã tironũ cõminꝰ in illi
exꝑiri p̃sũpsisset. Rodbtꝰ belesiñsis pͥnceplo
litiȩ huiꝰ erat : cuiꝰ fauor erga regẽ & calli¬
tas p̃ceteris uigebat. In signis consul hen
fr̃i regis & guilłmꝰ comes ebroicensis. hugo
cestrensis. & gunlteriꝰ gifardꝰ comes hucchino¬

Expanded text:
i casus et bellorum causas comperit, Philippo, Francorum regi, totum Vilcassinum pagum calumniari coepit, et praeclara oppida, Pontesiam et Calvimonten atque Medantum poposcit. Francis autem poscenti non acquiescentibus, imo praelianti atrociter resistere ardentibus, ingens guerra inter feroces populos exoritur, et multis luctuosa mors ingeritur. Totum tamen pondus detrimentorum Gallis incumbit et accumulatur. Philippus enim rex, piger et corpulentus, ibat. Anglorum autem sceptrifer totus militiae deditus erat, et optimos ac probatos athletas honorifice secum ducebat. Illis nimirum stipatuseique injustum quid inferre conatus fuisset, suorum procul dubio vires et audaciam tironum cominus in illum experiri praesumpsisset. Rodbertus Belesmensis princeps militiae hujus erat; cujus favor erga regem et calliditas prae caeteris vigebat. Insignis consul Henricus frater regis et Guillelmus comes Ebroicensis, Hugo Cestrensis et Gualterius Gifardus comes Bucching
Abbreviated transcription (Latin):
bant. Ponro posi longũ tẽpꝰ rex curialib
ricis seu monachis ȩccłiasticos honores
lerat. post mortẽ remigii lincoliensẽ episco
receꝑit.quẽ plus quã .xx. annis tenuit. o
autẽ nepos gualchelini guentoniensis p
mẽdicꝰ badense. radultus cognom̃to lufri
cicestuense: e rannulfus flambardꝰ dunela
herbertꝰ uͦ losengia tetfordense. Sic utio
in opes sibiq augendas opes nichilo minis
tenuent᷑. Alii uͦ ꝓ suscepto eccłiastici nep¬
minis onere diuinitꝰ ꝑtriti st̃ sibiq eon¬
sis intꝰ & exteriꝰ salubrit᷑ ꝓdẽe studuer
uitasci suas scõm bene placit᷑ã uoluntatẽ li
laudabilit̃ correxert᷑. Hoĩe s ni multa facuos
culpabilit̃ ꝓ explenda sua uoluntate nul aes¬
tentes nisi sibitũ suũ in ꝑpetrata puitatt
quȩ sapiens arbit᷑ omniũ ad multors cõmos¬
tatẽ sua bene disponit ineffabili pietate
rarũ . s. nobiliũ ꝑ gr̃a parentũ & potentis
fauore amicore. Quib ita ꝓmotis clemens

Expanded text:
bant. Porro, post longum tempus, rex curialibus clericis seu monachis ecclesiasticos honores,detulerat, post mortem Remigii Lincoliensem episcopatum recepit, quem plus quam XX annis tenuit. Girardus autem, nepos Gualchelini Guentoniensis, prius Medicus Badense, Radulfus cognomento Luffa Cicestrense, et Rannulfus Flambardus Dunelmense, Herbertus vero Losengia Tetfordense. Sic utiquinopes, sibique augendas opes nihilominus tenuerunt. Alii vero pro suscepto ecclesiastici regiminis onere divinitus perterriti sunt, sibique commissis intus et exterius salubriter prodesse studuerunt, vitasque suas secundum beneplacitam voluntatem Dei laudabiliter correxerunt. Homines enim multa faciunt culpabiliter pro explenda sua voluntate, nil appetentes nisi libitum suum in perpetrata pravitate; quae sapiens arbiter omnium ad multorum commoditatem sua bene disponit ineffabili pietate. erarum, sed nobilium pro gratia parentum et potentum favore amicorum. Quibus ita
Abbreviated transcription (Latin):
orto pͥtlie idꝰ augusti. sacͣ xp̃i cohors uallem
sex acies ordinauit. Rex & comes norman
tolosanꝰ. flandrensis & guaston. eustachius
nt qͣlit̃ obstarent qͣlit᷑ impenet᷑bil es ini
feriendo penetͣrent. ac ut ad sua signa
hostiles sufferendos obdurarent. licet hec
aliis bellis bene gestis didicissent.
nunꝰ eregione gentiles cuneat̾i stellis innume¬
biliores densabant᷑. & ꝑ agmina innumerȩ
riones a latere in latus extendebantur.
tes.sagittis utebant᷑ & gladus. His imꝑatũ
t: ne uel ad mom̃tũ receðent. uel locum
atũ saltẽ ad passũ exceðent. Porro mani

Expanded text:
orto, pridie Idus Augusti, sacra Christi cohors vallem et illic sex acies ordinavit. Rex et comes Normannorum, Tolosanus, Flandrensis et Guaston, Eustachius marent, qualiter obstarent, qualiter impenetrabiles inimicos feriendo penetrarent, ac ut ad sua signa nihil hostiles sufferendos obdurarent, licet haec omnia in aliis bellis bene gestis didicissent. Nec minus e regione gentiles cuneatim, stellis innumerabiliores densabantur; et per agmina innumerae legiones a latere in latus extendebantur. tutantes, sagittis utebantur et gladiis: his imperatum fuerat ne vel ad momentum recederent, vel locum occupatum saltem ad passum exc
Abbreviated transcription (Latin):
ad ismahelitarũ tentoria diripienda in
lectilis excogitari potest. Argentũ &e aun
annonã &e farinã & oleũ. arm̃ta pecors i¬
merabiliũ. omnẽ põpã ornañitors. cumi
armore & si qͥd aliud potest ẽẽ melius. Ho
uiginti marcis argenti. & intulit ili
in sepulchrũ dñi ad monim̃tũ memorans
tinumphi Alter emit ensẽ eiꝰđẽ admiras
Ix.bizanteis. Factũ ÷ gͥ gaudiũ inenari¬
bile in tota xpianitate. Sic xp̃iani ierłn¬

Expanded text:
ad Ismaelitarum tentoria diripienda. In bonae supellectilis excogitari potest, argentum et aurum, annonam et farinam et oleum, armenta pecorum imerabilium, omnem pompam ornamentorum, cumulos armorum; et si quid aliud potest esse melius. His viginti marcis argenti, et intulit illud in sepulcrum Domini ad monumentum memorandi triumphi. Alter emit ensem ejusdem admiravisi LX byzanteis. Factum est igitur gaudium inenarrabile in tota Christianitate. Sic Christiani Jer
Abbreviated transcription (Latin):
mundꝰ sales¬
buriensis &e gualchimꝰ
ientoniensis. guilł mꝰ dunel mensis & remi
lincoliensis. aliiq plures reuerendi por¬
ices defuncti st̃ : quor fundos & õe pecu¬
ã flãbardꝰ & fulcheriꝰ. fs̃i eiꝰ aliiq clientes
gis diu nacgi fc᷑. Sic etiã defuncto baldu¬

Expanded text:
mundus Salesmundus Salesburiensis et Gualchilinus Guentoniensis, Guillelmus Dunelmensis et Remigius Lincoliensis, aliique plures reverendi pontifices defuncti sunt; quorum fundos et omne peculium Flambardus, et Fulcherius frater ejus, aliique clientes regis diu nacti
Abbreviated transcription (Latin):
reuertar ad res nr̃as qͦ in neustria c̃tigei
sibi fortit̾ uirga iustici& cõpressit. & xi
amnismac  .x. m̃sib ad likitum sui
om̃s suae ditioni subiugau̾it. M. lti h ꝙͥ
fissui ꝓceres obiert᷑ qͥ ꝓauis suis extraneũ
bellicose uendicauerunt: ꝓqͥb ñ nullos
feneres in locis magnators restituit. ce
plis ꝑ adulationis merito datis honorib
limauit. Hegitimã coniugẽ nunqu̾a habuit.
bscenis fornicationib &e freq̃intibi mechiis
nplebilit̃ inhesit. flagitiist pollutꝰ exẽplũ¬
rpis lasciuiȩ subiectis danabilit᷑ exhibuit
inceis p̃sulib ce archimandritis sãtellites
is ceccłiasticas possessiones & om̃s gazas
uadebant. triennioq seu plus dominio
gis omnino mancipabant. Sic nimirũ ꝓ
piditate reddituũ qui regis in erario re¬
noebant᷑ ȩccłȩ uacabant: necessamisci
retes past orib dñicȩ oues lupinis mor
patebant .¶
odẽ tp̃ẽ uenerabiles ep̃i

Expanded text:
revertar ad res nostras, quae in Neustria contigerunt revertar ad res nostras, quae in Neustria contigerunt compressit, et XII annis ac X mensibus ad libitum suum omnes suae ditioni subjugavit. Militibus et patris sui proceres obierunt, qui proavis suis extraneum jus bellicose vindicaverunt; pro quibus nonnullos degeneres in locis magnatorum restituit, et amplis, pro adulationis merito datis, honoribus sublimavit. Legitimam conjugem nunquam habuit; sed obscenis fornicationibus et frequentibus moechiis inexplebiliter inhaesit, flagitiisque pollutus, exemplum turpis lasciviae subjectis damnabiliter exhibuit. Defunctis praesulibus et archimandritis, satellites regis ecclesiasticas possessiones et omnes gazas invadebant, triennioque seu plus dominio regis omnino mancipabant. Sic nimirum, pro cupiditate reddituum qui regis in aerario recondebantur, Ecclesiae vacabant, necessariisque carentes pastoribus, Dominicae oves lupinis morsibus patebant. Eodem tempore, venerabiles episcopi,
Abbreviated transcription (Latin):
enricus no
angloꝵs mathildẽ filiã suã Iimꝑato¬
uxorẽ ddedit quã rogeriꝰ filiꝰ ricardi cogna¬
tiegis cũ nobili comitatu de anglia in alema¬
niam duxit. Argenti qͦq dece milia man
cũ filia sua rex õpulentus ei donauit.
regali more munera insignia destino¬
Imꝑr autẽ tã generosã coniugẽ ad mos
dilexit .s peccãtis exigentib sohole imis
digͥna caruit : unde imꝑiale stẽma in al
iuhente deo familiã tͣnnit Na eo de func
lothariꝰ faxonũ dux a ꝓcerib regni elet
inp suos licet ab exteris multũ diligeret
cõmorari maluit. Rex anglors pater eus
iosfredo andegauor comiti eã in c̃iugeu
desponsauit : quȩ marito suo filiũ nomis
heniicũ anno dñicȩ incarnationis m cxi
iii.peꝑit. quẽ multi popłi dñm expectant si
omnipotens in cuiꝰ manu sc̃ omia c̃cesser
unc qͥa iã aliqͣntulũ ab incepta digres¬
sus sũ materia. & moratꝰ sũ in his dͣ ulꝰ
alpes in ausonia gesta st̃ & palestina.

Expanded text:
enricus, rex Anglorum, Mathildem filiam suam imperatouxorem dedit; quam Rogerius, filius Richardi, cognatus regis, cum nobili comitatu de Anglia in Alemanniam duxit. Argenti quoque decem millia marcos cum filia sua rex opulentus ei donavit, et regali more munera insignia destinr autem tam generosam conjugem admodum dilexit; sed, peccatis exigentibus, sobole imperio digna caruit. Unde imperiale stemma in aliam, jubente Deo, familiam transiit. Nam, eo defuncto, Lotharius, Saxonum dux, a proceribus regni electus et inter suos, licet ab exteris multum diligeretur, commorari maluit. Rex Anglorum, pater ejus, Joffredo, Andegavorum comiti, eam in conjugem desponsavit; quae marito suo filiHenricum, anno Dominicae Incarnationis 1133, peperit; quem multi populi dominum exspectant, si Deus omnipotens, in cujus manu sunt omnia, concesserit. Nunc, quia jam aliquantulum ab incoepta digressus sum materia, et moratus sum in his, quae ultra Alpes in Ausonia gesta sunt et Palaestina,
Abbreviated transcription (Latin):
ctis uirib urhẽ obsessã plus minis quã armis
pugnauerit: irensis qͥdã scolasticꝰ decenti
latione litteris tͣdidit. In illa expeditione
ꝓr mediolanũ impugnaluit: s regulsus
de mi ꝓfecit. lunc etiã matyaldis potentis¬

Expanded text:
ctis viribus, urbem obsessam plus minis quam armis expugnaverit, Irensis quidam scholasticus decenti relatione litteris tradidit. In illa expeditione, imperator Mediolanum impugnavit, sed repulsus inde nil profecit. Tunc etiam Mat
Abbreviated transcription (Latin):
tia sua ꝑt᷑bauerat. & inuestit᷑as aeccłarũ diutiꝰ
lent̃ usurpauerat. & ꝓphanos eccłiasticȩ uni¬
i aduersarios in domo̾ dñi intriiserat. potentiaꝙ
iri truculent᷑ armauerat: ĩa a karolo filio
de regni solio abiectꝰ facinoꝵ immanitatẽ
ꝗb erubuit & sic in misera senectute ab õib
acis. destitutꝰ uii. idꝰ augusti obut. S qͥa ꝓscele¬
tris telluris gremiũ ut beluinũ cadauer
utruit. nec cõmuni sepult᷑a mortaliũ c̃tegi
uel honoram meruit. hic fere qͥneͣginta annis
nauit .s dira flagiciose seruitutis stipenoia reces
ce in uia patrissui sic̃ in paralipomenon de pe
herede scelerosi patris leggit᷑ ambulauit. Qu
autẽ anno regni ui cũ xxx̃ milib militũ & ingn
multitudine peditũ romã obsedit pactisc o

Expanded text:
sua perturbaverat, et investituras ecclesiarum diutius sua perturbaverat, et investituras ecclesiarum diutius violenter usurpaverat, et profanos ecclesiasticae unitati adversarios in domo Domini intruserat, potentiaque saeculari truculenter armaverat, jam a Carolo, filio suo, de regni solio abjectus, facinorum immanitatem suorum erubuit, et sic in misera senectute ab omnibus amicis destitutus, VII Idus Augusti 1106 obiit. Sedmatris telluris gremium, ut belluinum cadaver, computruit, nec communi sepultura mortalium contegi vel honorari meruit. Hic fere quinquaginta annis regnavit, sed dira flagitiosae servitutis stipendia recepit. et in via patris sui, sicut in Paralipomenon de perfido haerede scelerosi patris legitur, ambulavit. Quinto autem anno regni sui, cum XXX millibus militum et ingenti multitudine peditum, Romam ob
Abbreviated transcription (Latin):
nima cisterna cadauer Suscipit int̾ nos nu ͥ fama manet
uc urbano papa in domo dñi lucente u tenebras
cordib mortaliũ p̃dicationib &r exemplas dignit᷑
sfugante : guitbtꝰ rauennatensis quẽ clementẽ
rt̃ occubuit. cui pecruis leo huiꝰcemodi elogiũ
sificando insultans intulit. Nec tͥ roma locũ.
dat guitbte rauenna. in neut̃rapositꝰ: ñc ab utratuꝰ
Gui sutriȩ uiuens maledictꝰ papa furti: in castel
mortuus urbe iaces. Sed qͥa nom̃ erassine re:
ĩȩ uano Cerberꝰ inferni ĩa tibi claustra parat:
efuncto urhano paꝑa rameriꝰ uallis brutioꝵ
monachꝰ in paschalẽ pap̃a electꝰ ẽ: & .xui. die
tͣnsitu p̃decessoris sui canonice consecratꝰ est.
mine ꝓdẽe insũdauit. Ipe philippi regis fran¬
ꝑ in gallias uenit: paschale festũ apud
motũ celebrauit. & pͥuilegia eiꝰdẽ eccłiae
erabilis iuonis ep̃i petitione confirmauit.

Expanded text:
nimam, cisterna cadaver Suscipit. Inter nos nil nisi fama manet. Adhuc Urbano papa in domo Domini lucente, et tenebras de cordibus mortalium praedicationibus et exemplis digniter effugante, Guitbertus Ravennatensis, quem Clementem nominarunt, occubuit. Cui Petrus Leo hujuscemodi elogium, versificando insultans, intulit: Nec tibi Roma locum, nec dat, Guitberte, Ravenna. In neutra positus, nunc ab utraque vacas. Qui Sutriae, vivens, maledictus papa fuisti, In Castellana, mortuus, urbe jaces. Sed quia nomen eras sine re, pro nomine vano Cerberus inferni jam tibi claustra parat. Defuncto Urbano papa, Rainerius, Vallis Brutiorum monachus, in Pascalem papa electus est et XVI die a transitu praedecessoris sui canonice consecratus est.sedimine prodesse insudavit. Tempore Philippi, regis Francorum, in Gallias venit, Paschale festum apud Carnotum celebravit, et privilegia ejusdem ecclesiae, venerabilis Ivonis episcopi petitione, confirmavit.
Abbreviated transcription (Latin):
sserat irritũ eẽ deħe induhicant̾ censebant.
rebant .ii. qͦd ꝑueritate & iusticia debuis set
tare mori. & usq ad mortẽ innocent᷑ xp̃m
satisq malle uincła &e flagra ꝑpeti. quã
iqͥd c̃t᷑ ius & statuta patrũ potestati annuere
łari. Ille uͦ rep̃hensiones sophistarũ patienter
lerabat: & assertiones eor legitimas acuera¬
sẽẽ allegabat. Non multo post concilium
pors romȩ congregauit. & oĩa testam̃ta quȩ
hercitꝰ imꝑatori sanxerat c̃siliꝯ iurisꝑitore
lã dãnauit ipsũq ꝓ uiolatione domꝰ Sei &
ptione sac̃ dotis x pi & effusione sanguinis
ꝯianors excõmunicauit. Imꝑritaq sexto
gni sui anno laciale decꝰ tanto facinone ma¬
sauit. & multas gentes ad tantũ nefas ꝑ agen¬
i frustra uexauit. Quã gͣuis & ꝑicłosa hiemp

Expanded text:
sserat, irritum esse debere, indubitanter censebant. sserat, irritum esse debere, indubitanter censebant. Asserebant enim quod pro veritate et justitia debuisset optare mori, et ussatisque malle vincula et flagra perpeti, quam aliquid contra jus et statuta Patrum potestati annuere saeculari. Ille vero reprehensiones sophistarum patienter tolerabat, et assertiones eorces esse allegabat. Non multo post concilium episcoporum Romae congregavit, et omnia testamenta, quae coercitus imperatori sanxerat, consilio jurispericorum palam damnavit, ipsumque, pro violatione domus Dei et captione sacerdotis Christi et effusione sanguinis Christianorum, excommunicavit. Imperator itaque, sexto regni sui anno, Latiale decus tanto facinore maculavit, et multas gentes ad tantum nefas peragendum frustra vexavit. Quam gravis et periculosa hiems