comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aut contͣ grauior & ꝯstantior. & purior & maturior esti¬
mat᷑ ltaꝙ uox quedã ẽ animi corporis motus. Meminis¬
tis filii quendã amicũ cũ sedulis se uideret᷑ comm̃¬
dare officiis. hoc solo tam̃ inclero a me ñ receptũ. qͦđ
gestus eiꝰ plurimũ dedeceret.Alterũ quoq cũ incleri
reperisse: ibere me ne unquã p̾iret mͥ. qi uelut qͦdã
in solentis incessus uerbere: oculos feriret meos: idꝙ
dixi cũ redderet᷑ post offensã muneri. hoc solũ exce¬
pi nec fefellit sententia. ut̃ꝙ enĩ abeccłã recessit ut
qqͣlis incessu ꝓdebat᷑ talis ꝑfidia animi demonstraretur.
Nãq alt̾ arriane infestationis tẽpore fid̾e deseruit alt̃
pecuniȩ studio. ne uidiciũ subiret sac̃dotale se nr̃m
negauit: Lucebat in illoꝵ incessu imago leuitatis. spe¬
cies quedã scurrarũ ꝑcur santiũ ¶ Sunt etiã qͥ sensim

Expanded text:
aut contra gravior, et constantior, et purior, et maturior aestiaut contra gravior, et constantior, et purior, et maturior aestimatur. Itaque vox quaedam est animi, corporis motus. 72. Meministis, filii, quemdam amicum, cum sedulis se videretur commendare officiis; hoc solo tamen in clerum a me non receptum, quod gestus ejus plurimum dedeceret: alterum quoque cum in clero reperissem, jussisse me ne umquam praeiret mihi; quia velut quodam insolentis incessus verbere oculos feriret meos. Idque dixi, cum redderetur post offensam muneri. Hoc solum excepi, nec fefellit sententia; uterque enim ab Ecclesia recessit, ut qualis incessu prodebatur, talis perfidia animi demonstraretur. Namque alter Arianae infestationis tempore, fidem deseruit: alter pecuniae studio, ne judicium subiret sacerdotale, se nostrum negavit. 21 Lucebat in illorum incessu imago levitatis, species quaedam scurrarum percursantium. 73. Sunt etiam qui sensim
Abbreviated transcription (Latin):
ñ resalutauit nec ullũ responsũ retulit nͥ ubi de sus¬
pienda dñi generatione cognouit ut qͣlitatẽ effectus
disceret ñ ut sermonẽ ꝓferret. in ipsa oratione nr̃a
multũ uerecundia placet multũ ꝯcili . at gr̃ȩ ap̃
dĩn nr̃ms N onne hȩc p̾tulit publicanũ & commñdauit
eũ qͥ nec oculos suos ad cęlũ audebat leuare: ldõ iustificat᷑
magis dñi uidicio quã ille phariseus. quẽ deformauit p̃¬
qͥẽ ante dm locuples. ut ait petrꝰ Magna gͥ modestia. quȩ
cũ sit etiã sui iuris remissior nichil sibi usurpans. ni¬
chiluindicans. & qͦdãmͦ int᷑ uires suas ꝯtractior. diuesẽ
ap̃dđm. ap̃quẽ nemodiues. diues ẽ modestia. qr dĩ portio
sest laulus qͦꝙ orationẽ deferri p̃cepit cũ uerecundia
duris obducat᷑ qͦ plus defert uerecundie de rescordatione¬
tu gestu. incessu. tenenda uerecundia. Habitus enĩ
mentis incorporis statu cernit᷑. Hinc homo cordis nr̃i
absconditus. aut leuior. aut iactantior. aut turbidio.

Expanded text:
alutavit, nec ullum responsum retulit, nisi ubi de suscipienda Domini generatione cognovit; ut qualitatem effectus disceret, non ut sermonem referret. 70. In ipsa oratione nostra multum verecundia placet, multum conciliat gratiae apud Deum nostrum. Nonne haec praetulit Publicanum, et commendavit enim qui nec oculos suos audebat ad coelum levare? Ideo justificatur magis Domini judicio, quam ille Pharisaeus, quem deformaante Deum locuples, ut ait Petrus . Magna igitur modestia, quae cum sit etiam sui juris remissior, nihil sibi usurpans, nihil vindicans, et quodammodo intra vires suas contractior, dives est apud Deum, apud quem nemo dives. Dives est modestia, quia portio Dei est. Paulus quoque orationem deferdoris obducta, quo plus defert verecundiae de recordationetu, gestu, incessu tenenda verecundia. Habitus enim mentis in corporis statu cernitur. Hinc homo cordis nostri absconditus, aut levior, aut jactantior, aut turbidior:
Abbreviated transcription (Latin):
mere assentiebat᷑ quȩ duo in hoc maxime nat᷑ali atꝙ hone.¬
sto loco uitanda dicunt. qͥ sibi nec cont᷑ naturã ẽẽ. nec tur¬
pe uidicant saxa adorare. & asimulachris auxiliũ petere

Expanded text:
mere assentiebatur: quae duo in hoc maxime naturali atque honemere assentiebatur: quae duo in hoc maxime naturali atque honesto loco vitanda discant, qui sibi nec contra naturam esse, nec turpe judicant saxa adorare, et a simulacris auxilium petere,
Abbreviated transcription (Latin):
ret reu̾tentes. qͣndo exeundi oportunitatẽ captaret. ag¬
uosceret ltaq tractant inuerũ uestigatione tenendũ illu.
decorũ ut sũmo studio reqͥramꝰ qͥduerũ sit ñ falsa ꝓueris
ducere ñ obscuris uera in uoluere ñ suꝑfluis uel implex¬
is atq ambiguis occupare animũ. Qa tam indecorũ quã ue¬
nerari ligna ꝗͦd ipsi faciunt: Qͥd tam obscurũ quã de astro¬
nomia & geometria tractare: qͦd ꝓbant & ꝓfunda aeris spatia
metiri. celũ qͦq & mare numeris includere relinquere cau¬
sas salutis errorisquȩrere : Anñ ille exuditus in om̃i sapi¬
entia egyptioꝵ moyses ꝓbauit ista : S illã sapientiã detri¬
mentum & stultitiã idicauit & auersus ab ea intimodo
minũ quęsiuit affectu. idoꝙ uidit int̾rogauit audiuit lo¬
ciquentẽ. Qs magis sapiens quã ille quẽ docuit ds̃. qͥ omnẽ
uacuauit Non hic in cognita ꝓxõgnitis habebat hisꝙ te¬

Expanded text:
ret revertentes, quando exeundi opret revertentes, quando exeundi opur. 122. Itaque tractant in veri investigatione tenendum illud decorum, ut summo studio requiramus quid verum sit, non falsa pro veris ducere, non obscuris vera involvere, non superfluis vel implexis atque ambiguis occupare animum. Quid tam indecorum, quam venerari ligna, quod ipsi faciunt? Quid tam obscurum, quam de astronomia et geometria tractare, quod probant; et profundi aeris spatia metiri, coelum quoque et mare numeris includere: relinquere causas salutis, errores quaerere. 123. At non ille eruditus in omni sapientia Aegyptiorum Moyses probavit ista: sed illam sapientiam detrimentum et stultitiam judicavit, et aversus ab ea, intimo Deum quaesivit affectu; ideoque vidit, interrogavit, audivit loquentem. Quis magis sapiens quam ille quem docuit Deus, qui omnei virtute evacuavit ? Non hic incognita pro cognitis habebat, hisque te
Abbreviated transcription (Latin):
dũ filiũ lĩgat dũ gladiũ educit hoc immolandi ordine meruit
ut filiũ reseruaret Qa sapientius scõ iacob. qͥđm uidit facie
ad faciẽ. & benedictionẽ meruit.  Qd iustius qͥ ea quȩ adqͥsi¬
erat oblatis muneribꝰ cũ fr̃e diusit qͥd fortius qͥcũ dõ lucta¬
tus ẽ qͥd modestius eoqͥ modestiã ita & locis & tẽporib defere¬
bat ut filiȩ iniuriã mallet p̃texere:ꝯiugio quã uindicare¬
eoqͦđ int̾alienos positus amori potius ꝯsulendũ quã odia colligenda
censebat: Noe quã sapiens. qͥ tantã fabricauit artã/ quã uistuse
qͥ ad sem̃ omniũ reseruatus. solus ex om̃ibꝰ & p̃teritȩ generatio¬
nis suꝑstes ẽ factus & auctor future mundo potius & uniu̾¬
sis magis quã sibi natus. quã fortis ut diluuiũ iucerit quã
tẽperans ut diluuiũ toleraret qͣndo introiret qua modera¬
tio degeret. qͣndocoruũ. qͣndo colũbam dimitt̃et qͣndo recipe¬

Expanded text:
dum filium ligat, dum gladium educit, hoc immolandi ordine meruit, dum filium ligat, dum gladium educit, hoc immolandi ordine meruit, ut filium reservaret. 120. Quid sapientius sancto Jacob, qui Deum vidit facie ad faciem, et meruit benedictionem ? Quid justius, qui ea quae acquisierat, oblatis muneribus cum fratre divisit? Quid fortius, qui cum Deo luctatus est? Quid modestius eo qui modestiam ita et locis et temporibus deferebat, ut filiae injuriam mallet praetexere conjugio, quam vindicareeo quod inter alienos positus amori potius consulendum, quam odia colligenda censebat? 121. Noe quam sapiens, qui tantam fabricavit arcam ! Quam justus, qui ad semen omnium reservatus, solus ex omnibus et praeteritae generationis superstes est factus, et auctor futurae, mundo potius et universis magis quam sibi natus! Quam fortis, ut diluvium vinceret! Quam temperans, ut diluvium toleraret! quando introiret, qua moderatione degeret, quando corvum, quando columbam dimitteret, quando 33 recipe
Abbreviated transcription (Latin):
net inȩt̃nũ. lustus miseret uistus cõmodat sapientia iusto
totus mundus diuitiarũ ẽ iustus cõmunia ꝓsius habet sua
ꝓcõmunibꝰ iustus se ipsũ pͥus quã alios accusat lie enĩ iustuꝰ
ꝗͥ nec sibi parcit & occulta sua latere ñ patit᷑. Uide quã iustus
dño. negandum ad sacͥficiũ quã us unicũ ñ putauit aduer¬
te hic om̃s uirtutes qͣtuor in uno facto. fu̾it sapientię dõcredere.
nec filii gr̃am ante ferre auctoris p̃cepto. fuit iusticiȩ accep¬
tũ reodere. fuit fortitudinis appetitũ ratione cohibere/ Duce¬
bat hostiã pat̾ int̾rogabat filtꝰ tẽptabat᷑ affectus patrius. sed ñ
uincebat᷑ repetebat filiꝰ appellationẽ pat̾nã ꝯpungebat pat̃¬
na uiscera. s ñ minuebat deuotionẽ. Accedit & qͣrta uirtus
tẽperantia. Tenebat iustus & pietatis modũ & executioniᷤ
ordinẽ. Deniq dũ sacͥficio necessaria uehit dũ ignẽ adolet

Expanded text:
net in aeternum. Justus miseretur, justus commodat . Sapienti et justo net in aeternum. Justus miseretur, justus commodat . Sapienti et justo totus mundus divitiarum est. Justus communia pro suis habet, sua pro communibus. Justus se ipsum, priusquam alios, accusat. Ille enim justus, qui nec sibi parcit, et occulta sua latere non patitur. Vide quam justus Domino negandum ad sacrificium, quamvis unicum, non putavit. 119. Adverte hic omnes virtutes quatuor in uno facto. Fuit sapientiae, Deo credere, nec filii gratiam anteferre auctoris praecepto: fuit justitiae, acceptum reddere: fuit fortitudinis, appetitum ratione cohibere. Ducebat hostiam pater, interrogabat filius, tentabatur affectus patrius, sed non vincebatur. Repetebat filius appellationem paternam, compungebat paterna viscera, sed non minuebat devotionem. Accedit et quarta virtus, temperantia. Tenebat justus et pietatis modum, et exsecutionis ordinem. Denique dum sacrificio necessaria vehit, dum ignem adolet,
Abbreviated transcription (Latin):
adintellegendũ. neꝙ ad tractandũ uersutias. Sit gͥ nob̃̾ui¬
⁊ta maiorũ disciplinȩ speculũ. ñ calliditatis cõmentariũ
imitandi reuerentia ñ disputandi astutia Fuit in sc̃o abra
ham pͥmo loco prudentia. de qͦ dicit sc̃ptura. Credidit abra¬
ham dõ. & reputatũ ẽ illi ad uisticiã Nemoenĩ prudens
piens ut arrianꝰ qͥ mauult imꝑfectũ auctorẽ habere atꝙ dege¬
nerẽ quã uerũ atꝙ ꝑfẽctũ ¶Quomͦ sapiens ut mareion atꝙp
eunomius qͥ mauult dñm malũ quã bonũ habere.Quom̾sa
piens qͥ dm̃ siũ ñ timet. Initiũ enĩ sapientiȩ timor dñi Et
alibi habes sapientes ñ declinant de ore dñi. s tractant in ꝯfes¬
sionib suis : si mulqͦꝙ dicendo scͥptura reputatũ ẽ ei adiusti¬
dauid salomonẽ Deinde iusticiã spectare ad societatẽ generiᷤ
humani. Deniꝙ dauidait disꝑsit dedit pauꝑibꝰ iusticia eiꝰ ma¬

Expanded text:
ad intelligendum, neque ad tractandum versutias. Sit igitur nobis vad intelligendum, neque ad tractandum versutias. Sit igitur nobis vita majorum disciplinae speculum, non calliditatis commentarium: imitandi reverentia, non disputandi astutia. 117. Fuit igitur in sancto Abraham primo loco prudentia, de quo dicit Scriptura: Credidit Abraham Deo, et reputatum est illi ad justitiam . Nemo enim prudens, piens Arianus, qui mavult imperfectum auctorem habere atque degenerem, quam verum atEunomius, qui malunt Deum malum quam bonum habere? Quomodo sapiens, qui Deum suum non timet? Initium enim sapientiae timor Domini . Et alibi habes: Sapientes non declinant de ore Domini, sed tractant 32 in confessionibus suis . Simul quoque dicente Scriptura: Reputatum est ei ad justiDavid, Salomonem? Deinde justitiam spectare ad societatem generis humani. Denique David ait: Dispersit, dedit pauperibus, justitia ejus ma
Abbreviated transcription (Latin):
sonos seruauit ȩtatũ. ut mͥuideat᷑ ñminꝰ uiuendi genere
quã canendi suauitate p̃dulcis. immortalẽ dõ sui fudisise
Quarũ pͥmoloco ꝯstituert̃ prudentiã quȩ inueri uestiga¬
tione uersat᷑ & scientiȩ plenioris infundit cupiditatem:
scđo iusticiã quȩ suũ eiuꝙ tͥbuit alienũ ñ uĩndicat utili¬
tatẽ ꝓpriã negligit ut cõmunẽ ȩqͥtatẽ custodiat tercio for¬
fortitudinẽ quȩ & in reb bellicis excelsi animi magnitu¬
dine & domi eminet corporisq p̃stat uribꝰ quarto tẽpe¬
prantiã quȩ modũ ordinẽ ꝙ seruat omniũ quȩ uelagen¬
da ueldicenda arbitram Hec forsitan aliqͥsdicat p̾mo
loco poni oportuisse qm̃ ab his quatuor uirtutib nas¬
cunt᷑ officioꝵ genera. s hoc artis ẽ ut pͥmo officiũ definiat᷑
postea certa ingenera diuidat᷑ Nos aut̃ fugimus artem ex¬
empla maiorum ꝓponimꝰ quȩ neꝙ obscuritatẽ afferunt

Expanded text:
sonos servavit aetatum; ut mihi videatur non minus vivendi genere, sonos servavit aetatum; ut mihi videatur non minus vivendi genere, quam canendi suavitate praedulcis immortalem Deo sui fudisse Quarum primo loco constituerunt prudentiam, quae in veri investigatione versatur, et scientiae plenioris infundit cupiditatem: secundo justitiam, quae suum cuique tribuit, alienum non vindicat, utilitatem propriam negligit, ut communem aequitatem custodiat: tertio fortitudinem, quae et in rebus bellicis excelsi animi magnitudine, et domi eminet, corporisque praestat viribus: quarto temperantiam, quae modum, ordinemque servat omnium, quae vel agenda, vel diceloco poni oportuisse, quoniam ab his quatuor virtutibus nascuntur officiorum genera. Sed hoc artis est, ut primo officium definiatur, postea certa in genera dividatur. Nos autem artem fugimus, exempla majorum proponimus: quae neque obscuritatem afferunt
Abbreviated transcription (Latin):
uit Acceptus domi parentib ut alt̾ maturitate ꝓuocatus ob¬
sequii benedictionẽ daret alt̾ amore pio ꝓpenderet fr̾at̃no
qͦꝙ iudicio p̃latus cũ cibũ suũ frĩ cȩdendũ putasset delectabat᷑
dno gregis fidus. socero gener sedulus. in labore impiger. in
Suiu̾io parcus. in satifactione p̃uius. in remuneratione lar¬
gus. Deniꝙ sic frat̾nã mitigauuit iracundiã ut cuiꝰ uerebat᷑¬
sebat cupiditatẽ libertatis. & suscepit seruitii necessitatẽ quã
subditus inseruitute. quã in uirtute constans. quã benignꝰ in¬
ꝙ carcere: sapiens in int̾pretatione: in potestate moderatus. in
ubertate ꝓuidus. in fame iustus. ordinẽ laudis reb adiun¬
Ogens & oportunitatẽ tẽporibꝰ ȩqͥtatẽ ppłis officiisui mode
in hierłm pacificus. inuictoria mansuetus inpeccato dolenᷤᷤ
insenectute ꝓuidus. rerũ modos uices tẽporũ ꝑ singularũ

Expanded text:
vit. Acceptus domi parentibus, ut alter maturitate provocatus obvit. Acceptus domi parentibus, ut alter maturitate provocatus obsequii benedictionem daret, alter amore pio propenderet . Fraterno quoque judicio praelatus, cum cibum suum fratri cedendum putasset: delectabatudomino gregis fidus, socero gener sedulus, impiger in labore, in convivio parcus, in satisfactione praevius, in remuneratione largus . Denique sic fraternam mitigavit iracundiam; ut cujus verebatebat cupiditatem libertatis, et suscepit servitii necessitatem? Quam subditus in servitute, quam in virtute constans, quam benignus in carcere, sapiens in interpretatione, in potestate moderatus, in ubertate providus, in fame justus, ordinem laudis rebus adjungens, et opportunitatem temporibus, aequitatem populis officii sui moderin Hierusalem pacificus, in victoria mansuetus, in peccato dolens, in senectute providus, rerum modos, vices temporum per singularum
Abbreviated transcription (Latin):
turbatus pplĩs. bellũ repetit uictoria potitus p̃dȩ partẽ cut̃
ipse fuit auctor recusauit Promisso qͦꝙ sibi filio cũ ꝯsidera¬
ret emortui corporis sui uires depositas sterilitatẽ ꝯiugis
& supp̾mã senectutẽ etiã ꝯtra usũ nat᷑e credidit Adu̾te ꝯue¬
nire om̃a. appetitus ñ defuit. s repssus ẽ animꝰ equalis geren¬
dis. qͥ nec magna ꝓuilib nec minora ꝓ magnis duceret. mode¬
ratio ꝓ negotiis. ordo rerũ. oportunitas tẽporũ. m̃sura
E uerboꝵ Fide pͥmꝰ iusticia p̃cipuus. inp̃lio strenuus. inuic¬
toria ñ auarus. domi hospitalis. uxori sedulus Sc̃m qͦq eiꝰ
ne potẽ iacob delectabat domi securũ degere: s mag̃uoluit
ꝑegͥnari. ut daret frat̾nȩ iracundiȩ locum. uicit appetitũ
ꝯsilii salubritas. Exul domo ꝓfugus a parentib ubiꝙ tam̃ ꝯueni¬
entẽ mensurã negotiis tenuit & tẽporib oportunitatẽ reserua¬

Expanded text:
turbatus populis, bellum repetit: victoria potitus, praedae partem cujus turbatus populis, bellum repetit: victoria potitus, praedae partem cujus ipse fuit auctor, recusavit . Promisso quoque sibi filio, cum consideraret emortui corporis sui vires depositas, sterilitatem conjugis, et supremam senectutem, etiam contra usum naturae Deo credidit . nire omnia. Appetitus non defuit, sed repressus est: animus aequalis gerendis, qui nec magna pro vilibus, nec minora pro magnis duceret, moderatio pro negotiis, ordo rerum, opportunitas temporum, mensura verborum. Fide primus, justitia praecipuus, in praelio strenuus, in victoria non avarus, domi hospitalis, uxori sedulus. 111. Sanctum quoque ejus nepotem Jacob delectabat domi securum degere: sed mater voluit peregrinari, ut daret fraternae iracundiae locum . Vicit appetitum consilii salubritas. Exsul domo, profugus a parentibus, ubique tamen convenientem mensuram negotiis tenuit, et temporibus opportunitatem reserva
Abbreviated transcription (Latin):
tus affectu. tam̃ appetitũ rationi obȩdientẽ prȩbuit.
Quẽ enĩ terrȩ suȩ cognationis. domꝰ qͦq ꝓpriȩ gr̃ã ñ delectaret:
Et hunc gͦ mulcebatꝰ suoꝵ suauitas. s imꝑii cęlestis & remune¬
rationis ȩ t̃na ꝯsideratio mouebat amplius. Non ne ꝯsiderabat
urorẽ imbecillẽ ad labores tenerẽ adin iurras decorã ad
incentiua insolentiũ sine sũmo ñ posse duci ꝑiculo. o tam̃
subire om̃a quã excusare ꝯsultius duudicauit Peinde cũ des¬
cenderet inegyptũ monuit ut diceret se sororẽ ẽẽ ñ uxo¬
rẽ ipsius. Aduerte qnti appetitus. timebat uxoris pudori
timebat ꝓpriȩ saluti. suspectas habebat ȩgyptioꝵ libidines.
ꝗ& tam̃ p̃ualuit ap̃ eũ ratio exequendȩ deuotionis. Considera¬
uit enĩ qͦd dĩ fauore ubiꝙ tutus ẽẽ posset offenso aut̃ dño
etiã domi ñ posset illesus manere. Uicit gͥ appetitũ ratio. et
obȩdientẽ sibi p̾stitit. Capto nepote ñ ꝑt̾ritus. neꝙ tot regũ

Expanded text:
etitum rationi obedientem praebuit? Quem enim terrae suae, cognationis, domus quoque propriae gratia non delectaret? Et hunc ergo mulcebat suorum suavitas, sed imperii coelestis 30 et remunerationis aeternae consideratio movebat amplius. Nonne considerabat uxorem imbecillem ad labores, teneram ad injurias, decoram ad incentiva insolentium, sine summo non posse duci periculo? Et tamen subire omnia, quam excusare consultius dijudicavit. Deinde cum descenderet in Aegyptum, monuit ut diceret se sororem esse, non uxorem ipsius. 108. Adverte, quanti appetitus. Timebat uxoris pudori, timebat propriae saluti, suspectas habebat Aegyptiorum libidines; et tamen praevaluit apud eum ratio exsequendae devotionis. Consideravit enim quod Dei favore ubique tutus esse posset, offenso autem Domino, etiam domi non posset illaesus manere. Vicit igitur appetitum ratio, et obedientem sibi praestitit. 109. Capto nepote, non perterritus neque tot regum
Abbreviated transcription (Latin):
di gr̃a ꝯferre debemꝰ Nichil ẽ enĩ magis qͦ homo cęt̾is ani.¬
Imantibꝰ p̃stet quã qͦd rationis ẽ particeps. causas rerũ re¬
quirit generis sui auctorẽ inuestigandũ putat. ĩ cuiꝰ po¬
testate uite necisꝙ nr̃ȩ potestas sit qͥ mundũ hunc suo nutu
ꝗregat cui sciamꝰ rationẽ ẽẽ reddendã nr̃oꝵ actuũ. Nichilẽ
enĩ qđ magis ꝓficiat ad uitã honestã. quã ut credamꝰ eũ u

Expanded text:
referre debemus. Nihil est enim quo magis homo caeteris animantibus praestet, quam quod rationis est particeps, causas rerum requirit, generis sui auctorem investigandum putat, in cujus potestate vitae necisque nostrae potestas sit, qui mundum hunc suo nutu regat, cui sciamus rationem esse reddendam nostrorum actuum. Nihil est enim quod magis proficiat ad vitam honestam, quam ut
Abbreviated transcription (Latin):
penetret. & diuinȩ maiestatis ingrediat᷑ scientia. S horum
magistrũ uelut ebriũ & uoluptatis patronũ ipsi qͥ putant
sobrũ irrident phylosophi. Nam de aristotilis opinione qͥd
da imꝑii sorte obuenerint eosꝙ cauere ne usurpata ali¬
enarũ partiũ sollicitudine int̾ se bellũ excitent  Simi¬
lit̾ gͦ asserit qͦd terrarũ curã ñ habeat. sic̃ maris uel in¬
ferni ñ habet Et quomͦ ipsi excludunt qͦs secunt᷑ poetas
inflatos asserit. Qd enĩ tam suꝑbũ quã cũ ipsi sub pec¬
cato sint alios indigne ferant peccatores iuuere dicentes.
usꝙ quo peccatores dñe usq qͦ peccatores ꝗłabunt᷑ : U infra.
e dixert̃ ñ uidebit dñs. neꝙ intellegit dõ iacob Quib re

Expanded text:
penetret, et divinae majestatis ingrediatur scientia? 50. Sed horum penetret, et divinae majestatis ingrediatur scientia? 50. Sed horum magistrum velut ebrium, et 15 voluptatis patronum, ipsi qui putantur sobrii, irrident philosophi? Nam de Aristotelis opinione quidda imperio, sorte obvenerint: eosque cavere ne usurpata alienarum partium sollicitudine, inter se bellum excitent. Similiter ergo asserit quod terrarum curam non habeat, sicut maris vel inferni non habet. Et quomodo ipsi excludunt quos sequuntur, poetas? inflatos asserit. Quid enim tam superbum, quam cum ipsi sub peccato sint, alios indigne ferant peccatores vivere, dicentes: Usquequo peccatores, Domine, usquequo peccatores gloriabuntur ? Et infra: Et dixerun
Abbreviated transcription (Latin):
tratus enĩ sũ qdđ ipsi facilius sibi quã nob̃ crederent. Quo de¬
cur lo peliue estimo ut refellã cȩt̾a sa pͥmo eor. assertionẽ ẽ
Am putant curã mundi nequaquã habere. sĩc̃ aristotiles assẽ¬
sit usq adlunã eiꝰ descendere: ꝓuidentiã. Et qͥsoꝑator negli¬
git opus su curã qͥs deserat & destituat qͦđ ipse ꝯdendũ pu¬
tauit. Siin uiria ẽ regere: ñ ne ẽ maior iniuria fecisse cũ
aliqͥd ñ fecisse nulla iniusticia sit ñ curare qđ feceris sũ¬
ma inclem̃tia Qđ si aut dm̃ creatorẽ suũ abnegant aut
ferarũ aut bestiarũ se haberi numerocensent. qͣd de illis
dicamꝰ qͥhac se ꝯdemnant inuiria: Per om̃a ire dm̃ ipiĩ as¬
serunt & om̃a inuirtute eiꝰ ꝯsistere. uim & maiestatẽ eiꝰ¬
ꝑom̃a elem̃ta penet̾re. t̾ras. cȩlũ maria: & putant iniuriã
eiꝰ si mentẽ hominis qua nichil nob̃ ipse p̃stantius dedit

Expanded text:
tratus enim sum quod ipsi sibi facilius quam nobis crederent. 48. Quo detratus enim sum quod ipsi sibi facilius quam nobis crederent. 48. Quo decurso, proclive aestimo, ut refellam caetera. Et primo eorum assertionem, qui Deum putant curam mundi nequaquam habere, sicut Aristoteles asserit usque ad lunam ejus descendere providentiam. Et quis operator negligat operis sui curam? Quis deserat et destituat quod ipse condendum putavit? Si injuria est regere, nonne est major injuria fecisse; cum aliquid non fecisse nulla injustitia sit, non curare quod feceris, summa inclementia? 49. Quod si aut Deum creatorem suum abnegant, aut ferarum et bestiarum se haberi numero censent: quid de illis dicamus, qui hac se condemnant injuria? Per omnia Deum ire ipsi asserunt, et omnia in virtute eper omnia elementa penetrare, terras, coelum, maria: et putant injuriam ejus, si mentem hominis qua nihil nobis ipse praestantius dedit,
Abbreviated transcription (Latin):
filioꝵ & de indolentia qͥd loqͣr. cũ se ipse lugeat. & sine here¬
de futurũ uidicet cũ imitatores sui successores suos ẽẽ
nolit: Nulla enĩ hereditas peccatoris. Ergo impius ipse
sibi pȩna ẽ. iustus aut̃ ipse sibi gr̃a. & utriꝙ aut bonoꝵ
aut maloꝵ oꝑum. merces ex se ipso soluit̾ S reu̾tam᷑ ad¬
ꝓpositũ. ne diuusione facta pret̾isse uideam̾ qua oc eur¬
rimꝰ opinioni eoꝵ. quȩ uidentes sceleratos qͣsꝙ diuites
lȩtos honoratos. potentes. cũ pleriq iustoꝵ egeant atꝙ in¬
firmi sint. putentq uel nichil de nob̾ dm̃ curare: ut epi¬
curei dicunt uel nescire actus hominũ ut flagitiosi
putant uel si scit om̃a. iniquũ ẽẽ uidicẽ ut bonosege¬
re patiat᷑ ab undare imꝓbos. Nec suꝑfluus uelut qui¬
da excursus fuit ut opinioni huiꝰ ipsoꝵ affectus re¬
sponderet qͦs beatos uidicant cũ ipsi se miseros putent. Arbi¬

Expanded text:
filiorum, et de indolentia quid loquar; cum se ipse lugeat, et sine haerefiliorum, et de indolentia quid loquar; cum se ipse lugeat, et sine haerede futurum judicet, cum imitatores sui successores suos esse nolit? Nulla enim haereditas peccatoris. Ergo impius ipse sibi poena est: justus autem ipse sibi gratia; et utrique aut bonorum aut malorum operum merces ex se ipso solvitur. CAPUT positum, ne divisionem factam praeteriisse videamur, quia occurrimus opinioni eorum qui videntes sceleratos quosque divites, laetos, honoratos, potentes, cum plerique justorum egeant, atque infirmi sint, putant vel nihil Deum curare de nobis, ut Epicurei dicunt: vel nescire actus hominum, ut flagitiosi putant: vel si scit omnia, iniquum esse judicem; ut bonos egere patiatur, abundare improbos. Nec superfluus velut quidam excursus fuit, ut opinioni hujusmodi ipsorum affectus responderet, quos beatos judicant, cum ipsi se miseros putent. Arbi
Abbreviated transcription (Latin):
repletã animã gerens. At uͦ peccator. quãuis foris abun¬
det & deliciis affluat. odorib flagret. in amaritudine
ni ẽẽ uidicis remunerationẽ. lue suo affectu beatus hic
miser ille suo udicio ab solutus hic reus ille meritu
Slȩtus hic merens. Cui absolui potes qͥ nec sibi in nocens ẽ.
siuit requies eiꝰ euanuit delectatio. licet ipsa quȩ udent
etiã dũ uiuunt impioꝵ requies in inferno ẽ uiuentesem̃
in inferna descendunt. Uides ꝯuiuiũ peccatoris. int̾roga
etꝰ ꝯscientiã ñ ne gͣuius om̃ib fecet sepulchris: Intueris
lȩticiã eiꝰ x salubritatẽ miraris corporis. filioꝵ. atꝙ opum
abundantiã. introspice ulcera & uiuifices animȩ eiꝰ cor¬
dis mestitudinẽ. Nam de opib qͥd loq̃r cũ legeris qr ñ in
abundantia ẽ uita eiꝰ cũ sciasqr & sitͥ uideat᷑ diues sibi
pauꝑ ẽ. & tuũ uidiciũ suo refellat. De multitudine qͦꝙ

Expanded text:
repletam animam gerens . At vero peccator quamvis foris abunrepletam animam gerens . At vero peccator quamvis foris abundet, deliciis diffluat, et odoribus fragret, in amaritudine ni esse judicii remunerationem. Ille suo affectu beatus, hic miser: ille suo judicio absolutus, hic reus: ille in exitu laetus, hic moerens. Cui absolvi potest, qui nec sibi innocens est? sivit requies ejus, evanuit delectatio: licet ipsa quae videtur, etiam dum vivunt, impiorum requies in inferno sit: viventes enim in inferna descendunt. 46. Vides convivium peccatoris, interroga conscientiam ejus. Nonne gravius omnibus fetet sepulcris? Intueris laetitiam ejus, et salubritatem miraris corporis filiorum atque opum abundantiam: introspice ulcera et vibices animae ejus, et cordis moestitudinem. Nam de opibus quid loquar, cum legeris: Quia non in abundantipauper est, et tuum judicium 14 suo refellat? De multitudine quoque
Abbreviated transcription (Latin):
sputandi partes recepisset. postulare ueniã dictoꝵ quȩ
ñ ꝓbaret. & ueri inueniendi atꝙ ęxaminandȩ disp̾utatio¬
nis gr̃am. illã sibi impositã ꝑsonã dicere. Quod eo usꝙ
tullius ꝓbauit. ut ipse in libris qͦs scripsit de re publi
ca in eã sententiã dicendã putauerit. Qñto antiquior
s ueritatis ꝓbande p̃mittenda ȩstimabit᷑ Statumq ip¬
se questionẽ enodẽ reddidit. subiciens qͦđ extinguatur
lucerna impior. & fut᷑a sit eoꝵ. subuersio. non falli dm̃ doc¬
torẽ sapientiȩ e disciplinȩ s ẽẽ ueritatis iudicẽ. & ideo ñ¬
scdm forensẽ abundantiã ȩstimandã beatitudinẽ singu¬
qlorũ. s scđ̾m int̾iorẽ ꝯscientiã quȩ innocentiũ & flagitio¬
sorũ merita discernit uera atꝙ incorrupta pęnarũ
p̃mior. ꝙ arbitra. Morit᷑ in nocens in potestate simpli¬
citatis suȩ. in abundantia ꝓpriȩ uoluntatis. siẽ adipe

Expanded text:
sputandi partes recepisset, postulare veniam dictorum quae sputandi partes recepisset, postulare veniam dictorum quae non probaret, et veri inveniendi atque examinandae disputationis gratia, illam sibi impositam personam dicere. Quod eousque Tullius probavit, ut ipse in libris quos scripsit de Republica, in eam sententiam dicendum putaverit. 44. Quanto antiqsed veritatis probandae, praemittenda aestimavit? Statimque ipse quaestionem enodem reddidit, subjiciens quod exstinguatur lucerna impiorum, et futura sit eorum eversio : non falli Deum doctorem sapientiae et disciplinae, sed esse veritatis judicem Ibidendantiam aestimandam beatitudinem singulorum; sed secundum interiorem conscientiam, quae innocentium et flagitiosorum merita discernit, vera atque incorrupta poenarum praemiorumque arbitra. Moritur innocens in potestate simplicitatis suae, in abundantia propriae voluntatis, sicut adipe
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntatẽ. filii eoꝵ in oculis ipsoꝵ domi abundant. Timor
aut̃ nusquã. flagellũ aut̃ a dño ñ ẽ in ipsis. Hec uidenꝰ
infirmꝰ corde exagitat᷑. estudiũ auertit suũ cuiꝰ dic¬
turus sermones ante sc̃o iob p̃misit dicens. Portate
me ego aut̃ loquar. deinde ridete me. Nam x si arguor qͣli
homo arguor. portate gͦ onus sermonũ meoꝵ. Dicturus enĩ
sũ qd ñ ꝑbo. s aduos redarguendos ꝓferã sermones iniqͦs.
aut certe qr ita ẽ uersus. Quidautẽ : Nũqͥd ab homine ar¬
guor: Hocẽ homo me ñ potest redarguere qr peccaut&.¬
siargui dignꝰ sũ qr ñ ex euidenti culpa me arguitis.s
ex iniuiriis estimatis merita delictor. Uidens gͣ infirmꝰ
abundare in uistos successibꝰ ꝓsperis. se aut̃ at teri. dicit
eoꝵ om̃a bona. opera aut̃ impiorũ non uidet. Laudat᷑ in
platone quod impolitia sua posuit eũ qͥ contͣ iusticiã di.¬

Expanded text:
voluntatem, filii eorum in oculis, domus ipsorum abundant, timor voluntatem, filii eorum in oculis, domus ipsorum abundant, timor autem nusquam: Flagellum autem a Domino non est in ipsis . 42. Haec videns infirmus corde exagitatur, et studium avertit suum. Cujus dicturus sermones, ante sanctus praemisit Job, dicens: Portate me, ego autem loquar, deinde videte me. Nam et si arguor, quasi homo arguor. Portate ergo onus sermonum meorum . Dicturus enim sum quod non probo: sed ad vos redarguendos proferam sermonis iniquos. Aut certe; quia ita est versus. Quid autem? Numquid ab homine arguor? hoc est, homo me non potest redarguere quia peccavi, etsi argui dignus sum; quia non ex evidenti culpa me arguitis, sed ex injuriis aestimatis merita delictorum. Videns ergo infirmus abundare injustos successibus prosperis, se autem alteri, dicit ipsorum omnia bona, opera autem impiorum non videt. 43. Laudatur in Platone, quod in Politia sua 13 posuit eum qui contra justitiam di
Abbreviated transcription (Latin):
Igis beatus. quã qͥ intelligit suꝑ pauꝑis necessitatẽ & in¬
firmi atq inopis ȩrumnã. in die iudicii habebit salutẽ
minis actus ñ curare dñm. aut nescire eũ qͥd in occultis
geramꝰ qͥd teneat nr̃a ꝯscientia. aut uidiciũ eiꝰ nequaquã iu¬
stũ uideri. qͣndo peccatores diuitiis abundare uident.
guidere honoribus. sanitate. liberis. Contra iustosaut̃
in opes. degere. in honoros. sine liberis. infirmos corpore. luc¬
tu frequenti. nec mediocris ea questio. qͣndoqͥde̾ tres illi re¬
ges amici iob ꝓpt̾ea eũ peccatorẽ ꝓnuntiabant.qr in opem
factũ exdiuite. orbatũ liberis ex fecundo parente. ꝑfu¬
sũ ulceribꝰ in horrentẽꝙ uilicibo. exaratũ uulnerib a
capite usꝙ ad pedes uidebant. Quib hanc sc̃s iob ꝓponit
assertionẽ. Si ego ꝓpt̃ peccata mea hȩc patior.cur impii
uiuunt: Inueterarunt aut̃ & indiuitiis sem̃eoꝵ. scd̃m

Expanded text:
gis beatus, quam qui intelligit super pauperis necessitatem et ingis beatus, quam qui intelligit super pauperis necessitatem et infirmi atque inopis aerumnam. In die judicii habebit salutem minis actus non curare Dominum, aut nescire eum quid in occultis geramus, quid teneat nostra conscientia: aut judicium ejus nequaquam justum videri, quando peccatores divitiis abundare vident, gaudere honoribus, sanitate, liberis: contra autem, justos inopes degere, inhonoros, sine liberis, infirmos corpore, luctu frequenti. 41. Nec mediocris ea quaestio, quando quidem tres illi reges amici Job, propterea eum peccatorem pronuntiabant, quia inopem factum ex divite, orbatum liberis ex fecundo parente, perfusum ulceribus, inhorrentemque vibicibus, exaratum vulneribus a capite usque ad pedes videbant . Quibus hanc sanctus Job proponit assertionem: Si ego propter peccata mea haec patior, Cur impii vivunt? Inveteraverunt autem, et in divitiis semen eorum secundum
Abbreviated transcription (Latin):
imitat᷑ ꝑfectũ patrẽ Nichil tam cõmendat xp̃ianã
anunã quã mi scdĩa pͥmũ in pauꝑes ut cõmunes iudi¬
ces partus nat̾ȩ quȩ om̃ib adusum generat fructu
tupecumiã das ille subitantiam suã estimat tuus
denarius ren¬
sus illiꝰ ẽ. ad hȩc plus ille tͥ
confert cũ sit debitor salutis. Si nudũ uestias. te ipsũ in¬
dius usticias si ꝑegrinũ sub tectũ inducas tuũ si suscipias
egentẽ ille tͥ adquirit scõꝵ. amicitias & ȩt̃na tab̃nacula. Non
mediocris ista gr̃a. corporalia seminas. & recipis spũalia. Mi¬
raris uidiciũ dñi de scõ iob. mirare uirtutẽ eiꝰ qͥ pot̾at dicere
Oculus erã cȩcoꝵ. pesclaudoꝵ ego erã infirmoꝵ pat̾ uelleribꝰ
agnoꝵ meoꝵ calefacti st̃ umerieoꝵ. foris ñhabitabat ꝑegͥnꝰ
ostiũ aut̃ meũ om̃i uenienti patebat. Beatus plane. de cuius
domo nũquã uacuo sinu pauꝑ exiuit. Neꝙ enĩ qͥsquã ma¬

Expanded text:
fectum Patrem. Nihil tam commendat Christianam animam quam misericordia. Primum in pauperes, ut communes judices partus naturae, quae omnibus ad usum generat fructus tu pecuniam das, ille substantiam suam aestimat. Tuus denarius, census illius est. 39. Ad haec plus ille tibi confert, cum sit debitor salutis. Si nudum vestias, te ipsum induis justitiam. Si peregrinum sub tectum inducas tuum, si suscipias egentem: ille tibi acquirit sanctorum amicitias et aeterna tabernacula. Non mediocris ista gratia. Corporalia seminas, et recipis spiritalia. Miraris judicium Domini de sancto Job? Mirare virtutem ejus, qui poterat dicere velleribus agnorum meorum calefacti sunt humeri eorum. Foris non habitabat peregrinus: ostium autem meum omni venienti patebat . Beatus plane, de cujus domo numquam vacuo sinu pauper exivit; neque enim quisquam ma
Abbreviated transcription (Latin):
le id qͦd deceat in om̃ib officiis ꝯseruari potest. Deinde ne
maiori studio quã resipsa ẽ quȩ suscipit᷑ uł minori aut par¬
uã magno ambitu suscepisse. aut magnã inferiore desti¬
tuisse uideam᷑ Terciũ de moderatione studioꝵ oꝑumq
simulandũ putosS pͥmũ illud qͣsi fundam̃tũ est omniũ
ut appetitus rationi pareat scdm & t̾ciũ idẽ ẽ. hoc ẽ inutro.¬
ꝙ moderatio. Uacat enĩ apud nos speciei liberalisꝙ pulchri¬
todo habet᷑ & dignitatis ꝯtẽplacio¶ Sequit᷑ de ordine rerũ
& de oportunitate tẽporũ ac ꝑ hoc tͥa st̃ quȩ uideamꝰ utrũ

Expanded text:
ile id quod deceat in omnibus officiis conservari potest. Deinde ne ile id quod deceat in omnibus officiis conservari potest. Deinde ne majore studio quam res ipsa est quae suscipitur, vel minore: aut parvam magno ambitu suscepisse, aut magnam inferiore destituisse videamur. Tertium de moderatione studiorum, Sed primum illud quasi fundamentum est omnium, ut appetitus rationi pareat: secundum et tertium idem est, hoc est, in utroque moderatio. Vacat enim apud nos speciei liberalis, quae pulchritudo habetur, et dignitatis contemplatio. Sequitur de ordine rerum, et de opportunitate temporu
Abbreviated transcription (Latin):
pare possumꝰ : Cauenda enĩ etiã infabulis. ne inflectant gͣui
ridendi mat̾iam reqͥrunꝰ ut hic ridentes illic fleamꝰ: Nonso¬
lũ ꝓfusos. s om̃s etiã iocos declinandos arbitror. nͥ forte ple¬
num gͣuitatis & gr̃ȩ sermonẽ ẽẽ ñ indecorũ ẽ. Nã de uoceqͥd
loqͣr quã simplicẽ & purã ẽẽ satis arbitror: Canorã aut̃ ẽe
nat᷑ȩ ẽ ñ industriȩ. Sit sane distincta ꝓnuntiationis mꝰ x ple¬
na suci uirilis. ut agrestẽ aut subrusticũ fugiat sonũ. ñ ut
rithinũ affectet scenicũ s mysticũ seruet.¶ Pe rationedi¬
cendi satis dictũ puto. nc̃ de actione uitȩ qͥd ꝯgruat. ꝯside¬
remꝰ Tria aut̃ in hoc genere spectanda cernimꝰ unũ ut ra¬
tioni appetitus ñ reluctet᷑ hoc enĩ solũmodo possunt officia
Enr̃a illi decoro ꝯuenire. Si enĩ appetitus rationi obediat fac¬

Expanded text:
pare possumus? 103. Cavenda enim etiam in fabulis, ne inflectant gravipare possumus? 103. Cavenda enim etiam in fabulis, ne inflectant graviridendi materiam requirimus, ut hic ridentes, illic fleamus? Non solum profusos, sed omnes etiam jocos declinandos arbitror; nisi forte plenum suavitatis et gratiae sermonem esse, non indecorum est. 104. Nam de voce quid loquar, quam simplicem et puram esse satis arbitror: canoram autem esse naturae est, non industriae. Sit sane distincta pronuntiationis modo, et plena succi virilis; ut agrestem ac subrusticum fugiat sonum, non ut rythmum affectet scenicum, sed mysticum servet. CAcendi satis dictum puto, nunc de actione vitae quid congruat, consideremus. Tria autem in hoc genere spectanda cernimus: unum, ut rationi appetitus non reluctetur; hoc enim solummodo possunt officia nostra illi decoro convenire. Si enim appetitus rationi obediat, fac
Abbreviated transcription (Latin):
indicia. Sĩt gͥ sermo huiꝰ modi de scͥpt̾uris maxime: qͥd enĩ
magis nos oportet loqͥ quã de ꝯu̾satione optima. adhortatione
obseruationis disciplinȩ custodia. Habeat caput etꝰ rationẽ
& finis modũ. sermo enĩ tediosus iras excitat. Quã uͦ inde-
beat neuũ offensionis. Tractatus qͦꝙ de doctrina fidei. de
magistĩo ꝯtinentiȩ de disceptatione iusticiȩ. ad hortationẽ
disigentiȩ ñ unꝰ semꝑ s ut se dederit lectio nob & arripien¬
dus ẽ. x ꝓut possumꝰ ꝓsequendus. neq nimiũ ꝓlixus. neꝙ cito
int̾ruptus ne uł fastidiũ derelinquat uel desidiã ꝓdat atꝙ
incuriam Oratio pura simplex dilucida atq manifesta plena
gͣuitatis & ponderis ñ affectata elegantia s ñ int̾missa gr̃asud
bis p̃tereunda arbitror. ut de iocandi disciplina. Nam licet int̃¬
dũ honesta ioca ac suauia sint tam̃ ab eccłastica abhorrent

Expanded text:
indicia. 100. Sit igitur sermo hujusmodi de Scripturis maxime. Quid enim indicia. 100. Sit igitur sermo hujusmodi de Scripturis maxime. Quid enim magis nos oportet loqui, quam de conversatione optima, adhortatione observationis, disciplinae custodia. Habeat caput ejus rationem et finis modum. Sermo enim taediosus iram excitat. Quam vero indebeat naevum offensionis? 101. Tractatus quoque de doctrina fidei, de magisterio continentiae, de disceptatione justitiae, adhortatione diligentiae, non unus semper, sed ut se dederit lectio, nobis et arripiendus est, et prout possumus, prosequendus: neque nimium prolixus, neque cito interruptus; ne vel fastidium derelinquat, vel desidiam prodat atque incuriam. Oratio pura, simplex, dilucida, atque manifesta, plena gravitatis et ponderis: non affectata elegantia, sed non intermissa gratia. bis praetereunda arbitror, ut de jocandi disciplina. 29 Nam licet interdum honesta joca ac suavia sint, tamen ab ecclesiastica abhorrent
Abbreviated transcription (Latin):
animũ uolumꝰ intendere. ne rationẽ excludat rei aliciuitꝰ
ue qͥs modus. por aut̃ ordoloquendi quã faciendi ẽ. Sermo
induo diuidit᷑ in colloquiũ familiare & intractatũ discepta¬
tionẽq fidei atꝙ iusticiȩ. Inutroq uͦ seruandũ ne sit aliqua
ꝑtͣbatio s tanquã mitis & placidus & beniuolentiȩ plenꝰ & gr̃ȩ
sine ulla sermoducat᷑ ꝯtumelia. absit ꝑtinax infamiliari
sermone ꝯtentio. questiones enĩ magis excitare inanes quã
utilitatis aliqͥd afferre solet. Disceptatio sine ira. suauitas si¬
qne amaritudine sit motio sine asꝑitate hortatio sine offen¬
sione: Et sic̃ in om̃i actu uitȩ id cauere debemꝰ ne rationẽ
nunius animi motus excludat: s teneamꝰ ꝯsilii locũ. ita etiã
in sermone formulã eã teneriꝯuenit. ne aut ira excitet᷑
aut odiũ aut cupiditatis nr̃e. aut ignauiȩ aliq̃ expͥmantꝰ

Expanded text:
animum volumus intendere ne rationem excludat rei alicujus animum volumus intendere ne rationem excludat rei alicujus ve quis modus: prior autem ordo loquendi quam faciendi est; sermo in duo dividitur, in colloquium familiare, et in tractatum, disceptationemque fidperturbatio: sed tamquam mitis et placidus, et benevolentiae plenus et gratiae, sine ulla sermo ducatur contumelia. Absit pertinax in familiari sermone contentio; quaestiones enim magis excitare inanes, quam utilitatis aliquid afferre solet. Disceptatio sine ira, suavitas sine amaritudine sit, monitio sine asperitate, hortatio sine offensione. Et sicut in omni actu vitae id cavere debemus, ne rationem nimius animi motus excludat, sed teneamus consilii locum: ita etiam in sermone formulam eam teneri convenit, ne aut ira exciteaut odium, aut cupiditatis nostrae, aut ignaviae aliqua exprimamus
Abbreviated transcription (Latin):
iracundiã ꝯtinet. quã qͥ urbẽ capit: qr ira etiã fortes decepit.
Cauere gͥ debemꝰ ne in ꝑt̾bationes pͥus incidamꝰ. quã animoᷤ
nr̃os ratio cõponat. Examinat enĩ mentẽ plerũꝙ aut ira
Qaut dolor aut formido mortis. & imꝑiuso ꝑcellit ictu. ldo
& p̃uenire pulchrũ ẽ cogitatione quȩ uoluendo m̃tẽ exerce¬
Iat ne reꝑentinis excitet᷑ cõmotionibꝰ s uigo qͦdã rationi¬
Iae habenis astricta mitescat St̃ aut̃ gemini motus hoc ẽ co
gitationũ & appetitus. alt̃i cogitationũ alt̾i appetitus. ñ ꝯfusi
s discreti e dispares. Cogitationes uerũ exqͥrere. & qͣsi emoliri
tat ltaq ipso genere nat̾e suȩ & cogitationes tͣnqͥllitatẽ sedati¬
onis infundunt & appetitus motum agendi excutit. Itagͦ in¬
formati simꝰ ut bonarũ rerũ subeat animũ cogitatio appe¬
titus rationi obtẽperet. si uere ut illud decorũ custodiamꝰ

Expanded text:
iracundiam continet, quam qui urbem capit; quia ira etiam fortes decipit. 97. iracundiam continet, quam qui urbem capit; quia ira etiam fortes decipit. 97. Cavere igitur debemus, ne in perturbationes prius incidamus, quam animos nostros ratio componat; exanimat enim mentem plerumque aut ira, aut dolor, aut formido mortis, et improviso percellit ictu. Ideo praevenire pulchrum est cogitatione, quae volvendo mentem exerceat; ne repentinis excitetur commotionibus, sed jugo quodam rationis et habenis astricta mitescat. CAPUT gitationum et appetitus: alteri cogitationum, alteri appetitus: non confusi, sed discreti et dispares. Cogitationes verum exquirere, et quasi emolere itat. Itaque ipso genere naturae suae et cogitationes tranquillitatem sedationis infundunt, et appetitus motum agendi excutit. Ita ergo informati simus, ut bonarum rerum subeat animum cogitatio: appetitus rationi obtemperet si vere ut illud decorum custodiamus,
Abbreviated transcription (Latin):
uert̃ in me iniqͥtatẽ & in ira molesti erant mͥ: audiamꝰ tur¬
Sbatus in ira qͥd dixerit. Qͥ dabit mͥ pennas sic̃ colũbȩ & uo¬
qͥllitatẽ lam dixerat irascimini & nolite peccare Aloraliᷤ
magist᷑. qͥ nat᷑ałẽ affectũ inflectendũ magis ratione doc¬
trine. quã exstirpandũ nouerat. moralia docet. hoc est iras¬
cimini ubi culpa ẽ cui irasci debeatis. Non potest enĩ fieri ut
Iñ rerũ indignitate moueam alioqͥnñ uirtus. s lenitudo
& remissio uidicat᷑. lrascimini gͦ ita ut aculpa abstineatus.
uel sic. si rascimini nolite peccare s uincite ratione ira¬
cundiãs uł certe sic si irascimini uob̃ irascimini. qr cõmo¬
tiestus. & ñ peccabitis. Qui enĩ sibi irascit᷑ qr cito motus ẽ. de¬
sinit irasci alt̾i qͥ aut̃ uult irã suã iustã probare plus inftã¬
mat᷑ & cito inculpã cadit. Melior ẽ aut̃ scd̾m salomonẽ qͥ

Expanded text:
verunt in me iniquitatem, et in ira molesti erant mihi . Audiamus turverunt in me iniquitatem, et in ira molesti erant mihi . Audiamus turbatus in ira quid dixerit: Quis dabit mihi pennas sicut columbae, et votem eligebat. 96. Jam dixerat: Irascimini, et nolite peccare . Moralis magister, qui naturalem affectum inflectendum magis ratione doctrinae, quam extirpandum 27 noverat, moralia docet; hoc est, Irascimini ubi culpa est, cui irasci debeatis. Non potest enim fieri, ut non rerum indignitate moveamur: alioquin non virtus, sed lentitudo et remissio judicatur. Irascimini ergo ita, ut a culpa abstineatis. Vel sic: Si irascimini, nolite peccare, sed vincite ratione iracundiam. Vel certe sic: Si irascimini, vobis irascamini, quia commoti estis, et non peccabitis. Qui enim sibi irascitur, quia cito commotus est, desinit irasci alteri: qui autem vult iram suam justam probare, plus inflammatur, et cito in culpam cadit. Melior est autem secundum Salomonem , qui
Abbreviated transcription (Latin):
ua. simplicitatẽ & puritatẽ tui pectoris custodi. Noli re¬
spondere irato adiracundiã eiꝰ sĩue imprudenti adim
gͥprudentiã. Cito qͥppe culpa culpã excutit. Si lapides teras. ñ ne
ignis erũpit : ferunt gentiles ut ui maius om̃a uerbis extol¬
lere solent. archytȩ terentini dictũ phylosophi. qͥd aduilli¬
scũ suũ dixerit. Ote infelicẽ quã afflictarẽ nͥiratus ẽẽm.
Siam dauid & armatã dext̾am in indignatione cõp̾ssẽrat.
Et qͣnto plus ẽ ñ remaledicere. quã non uindicare : & bel¬
latores adu̾sus nabaladultionẽ paratos: abigail dep̃catione
reuocauerat. Unde adu̾timꝰ tẽpestuus qͦꝙ int̃cessionibꝰ
ñ solũ cedere nos. s etiã delectari oportet. Eousq aut̃ delec.¬
tatus ẽ ut benediceret int̃uenientẽ qͦđ ab studio iundicꝰ¬
te reuocatus foret lam dixerat de inimicis sius. qm̃ declina¬

Expanded text:
va, simplicitatem et puritatem tui pectoris custodi. Noli reva, simplicitatem et puritatem tui pectoris custodi. Noli respondere irato ad iracundiam ejus, sive imprudenti ad imprudentiam. Cito culpa culpam excutit. Si lapides teras, nonne ignis erumpit? 94. Ferunt gentiles, ut in majus omnia verbis extollere solent Architae Tarentini dictum philosophi, quod ad villicum suum dixerit: O te infelicem, quem afflictarem, nisi iratus essem! Sed jam David et armatam dexteram in indignatione compresserat . Et quanto plus est non remaledicere, quam non vindicare? Et bellatores adversus Nabal ad ultionem paratos, Abigail deprecatione revocaverat. Unde advertimus tempestivis quoque intercessionibus non solum cedere nos, sed etiam delectari oportere. Eo usque autem delectatus est, ut benediceret intervenientem, quod ab studio vindictae revocatus foret. 95. Jam dixerat de inimicis suis: Quoniam declina
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ aut temperemꝰ iracundiã. ne sit eiꝰ aut in laudib excep¬
tio aut inuitiis exaggeratio. Non mediocre ẽ mitigare
iracundiã ñ inferius quã om̃ino ñ cõmoueri. hoc nr̃m
ẽ. nat᷑ȩ illud. Deniq cõmotiones inpueris in noriȩ st̃ quȩ
plus habent gr̃ȩ. quã a maritudinis. & sicito pueri int̃
se mouent. facile sedant᷑ x maiori suauitate in se recur¬
runt. nesciunt se subdole artificioseq tractare. Nolite
hos contẽnere pueros. de qͥb dñs ait. Nisi ꝯuersĩ fueritiᷤᷤ
& efficiamini si c̃ puer iste. ñ int̾bitis in regnũ cęloꝵ ltaq
ipse dñs hoc ẽ dĩ uirtus. sic̃ puer cũ malediceret᷑ ñ remale¬
dix̃ cũ ꝑcuteret᷑ ñ reꝑcussit. lta gͦ te cõpara ut qͣsi puer
inuiriã ñ teneas malitiã ñexerceas. om̃a ate in nocent̃ ꝓ¬
ficiscant᷑ Non c̃sideres qͥd ab aliis inte reu̾tat᷑ locũ tuũ ser¬

Expanded text:
93. Vitemus ergo, aut temperemus iracundiam; ne sit ejus aut in laudibus excep93. Vitemus ergo, aut temperemus iracundiam; ne sit ejus aut in laudibus exceptio, aut in vitiis exaggeratio. Non mediocre est mitigare iracundiam: non inferius quam omnino non commoveri. Hoc nostrum est, naturae illud. Denique commotiones in pueris innoxiae sunt, quae plus habent gratiae, quam amaritudinis. Et si cito pueri inter se moventur, facile sedantur, et majori suavitate in se recurrunt. Nesciunt se subdole artificioseque tractare. Nolite hos contemnere pueros, de quibus Dominus ait: Nisi conversi fueritis, et efficiamini sicut puer iste, non intrabitis in regnum coelocum malediceretur, non remaledixit: cum percuteretur non repercussit . Ita ergo te compara, ut quasi puer injuriam non teneas, malitiam non exerceas: omnia a te innocenter proficiscantur. Non consideres quid ab aliis in te revertatur. Locum tuum ser