comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
facunde alloquendo sibi conciliar& mir abilioremq sibi cum¬
urum congressio coram uisum prese ferebat. ꝗͣ bello rebus
gestis nec dubitare quin syphax regnumq eius iam in ro¬
manorum eẽnt potestate: eam artem illi uiro ad concilian¬
dos animos eẽ. Itaq non quomodo hyspanie amisse sint
uerendum magis carthaginensibus eẽ ꝗͣ quomodo affri¬
cam retineant cogitandum non peregrinabundum ne¬
q circa amenas otas uagantem tantum ducem romanũ
relicta prouintia noue ditionis relictis exercitibus duabus nam¬
bus relictis in africam traiecisse et commisisse se se in hostilem
terram in potãtem regiam infidem in expertam sed poriũ¬
de africe spem affectantem hoc eum iam pridem uolũptate
in animo. hec palam fremere: ꝙ nunc quemadmodum hãni¬
al in italia. sic Scipio in africa bellum gerer&. Scipio fedẽ
icto cum siphiace profectus de africa dubiisq et plerumq sec¬

Expanded text:
facunde adloquendo sibi conciliarit. mirabiliorem sibi facunde adloquendo sibi conciliarit. mirabiliorem sibi eum congresso coram uisum prae se ferebat quam bello rebus gestis, nec dubitare quin Syphax regnumque eius iam in Romanorum essent potestate; eam artem illi uiro ad conciliandos animos esse. itaque non quo modo Hispaniae amissae sint quaerendum magis Carthaginiensibus esse quam quo modo Africam retineant cogitandum. non peregrinabundum neque circa amoenas oras uagantem tantum ducem Romanum, relicta prouincia nouae dicionis relictis exercitibus, duabus nauibus in Africam traiecisse et commisisse sese in hostilem terram, in potestatem regiam, in fidem inexpertam, sed potiundae Africae spem adfectantem. hoc eum iam pridem uolutare in animo, hoc palam fremere quod non quemadmodum Hannibal in Italia sic Scipio in Africa bellum gereret. Scipio, foedere icto cum Syphace, profectus ex Africa dubiisque et plerumque sae
Abbreviated transcription (Latin):
bat. Ita prior in terra hasdrubal. mox scipio & lelius egressi
ad regem pergunt. magnificumq id saphaci nec erat alitꝰ¬
uisum duorum opulentissimorum ea tempestate duces po¬
pulorum uno die suam pacem amicitiamq petentes ueis¬
se:Utrumq in hospitium inuitat. Et quoniam sors eossub
uno tecto ẽẽ. atq eosdem penates uoluisser contrahere ad
olloquium dirimendarum simultatum causa est conat
Scipione abnuente haud priuatum sibi ullum cum poeno o¬
ste agẽ. quicꝗͣ in iussu senatus posse illud magnopere tendẽ¬
e rege. Nec alter hospitum exclusus mensa uideretuR
ut in animum induceret ad easdem uenire epulas haud ab¬
nuit.cenatumq simul apud regem ẽ. Et eodem etiam lecto
scipio atq hasdrubal. quia ita cordi erat regi. accubuere
anta autem in erat comitas Scipioni. atq ad omnia n
ingenu dexteritas: ut non syphacem modo barbarum in¬
suctumq moribus romanis: sed hostem etiam infestissimũ

Expanded text:
bat. ita in terram prior Hasdrubal, mox Scipio et Laelius egressi bat. ita in terram prior Hasdrubal, mox Scipio et Laelius egressi ad regem pergunt. magnificumque id Syphaci—nec erat aliter—uisum duorum opulentissimorum ea tempestate duces populorum uno die suam pacem amicitiamque petentes uenisse. utrumque in hospitium inuitat, et quoniam fors eos sub uno tecto esse atque ad eosdem penates uoluisset, contrahere in conloquium dirimendarum simultatium causa est conatus, Scipione abnuente aut priuatim sibi ullum cum Poeno oste agere iniussu senatus posse. illud magno opere tendente rege, ne alter hospitum exclusus mensa uideretur, ut in animum induceret ad easdem uenire epulas haud abnuit, cenatumque simul apud regem est; eodem etiam lecto Scipio atque Hasdrubal quia ita cordi erat regi accubuerunt. tanta autem inerat comitas Scipioni atque ad omnia naturalis ingenii dexteritas ut non Syphacem modo, barbarum insuetumque moribus Romanis, sed hostem etiam infestissimum
Abbreviated transcription (Latin):
riculo peteret᷑.L. Martio tarracone silano carthagine noua
quo pedibus a tarracone itineribus magnis ierat ad presi¬
dium hyspanie relictus ip̃e cum. C. Lelio duabus quinq re¬
mibus a carthagine profectus tranquillo maĩ plurimũ
lurimum remis interdum et leui adiuuante uento in afri¬
cam traiecit. Forte ita incidit ut eo ip̃o tempore: hasdrubal pul¬
sus hyspania septem triremibus portum inuectus anchoris po¬
sitis terre applicaret. Cum conspecte due quinq: remes haud
uiꝗͣ dubio. quin hostium eent. opprimiq a pluribus postꝗ̃ p¬
tum intrarent.possent.Nihal aliud ꝗͣ tumultum ac trepida¬
tionem simul militum ac nautarum ne quicꝗͣ armaq et naues
expedientium fecere ꝑcussa enim ex alto uela acriori uento
rius inportum intuler quinq remes ꝗͣ peni anchoras mol¬
rentur:nec ultra tumultum dere quisꝗͣ in regio portu aude¬

Expanded text:
riculo peteretur, L. Marcio Tarracone, M. Silano Carthagine Nova, riculo peteretur, L. Marcio Tarracone, M. Silano Carthagine Nova, quo pedibus ab Tarracone itineribus magnis ierat, ad praesidium Hispaniae relictis, ipse cum C. Laelio duabus quinqueremibus ab Carthagine profectus tranquillo maria plurimum lurumum remis, interdum et leni adiuvante vento, in Africam traiecit. forte ita incidit ut eo ipso tempore Hasdrubal, pulsus Hispania, septem triremibus portum inuectus, ancoris positis terrae applicaret naues cum conspectae duae quinqueremes, haud cuiquam dubio quin hostium essent opprimique a pluribus priusquam portum intrarent possent, nihil aliud quam tumultum ac trepidationem simul militum ac nautarum nequiquam armaque et naues expedientium fecerunt. percussa enim ex alto uela paulo acriori uento prius in portum intulerunt quinqueremes quam Poeni ancoras molirentur; nec ultra tumultum ciere quisquam in regio portu aude
Abbreviated transcription (Latin):
gem statuit temptare.Massessulorum is rex erat. Masses¬
suli gens affinis mauris regionem hyspanie maxime quesita
noua carthago est: spectant foedus eã tempestate regi cum
carthaginensibus erat. quod haud grauius ei sanctuisq ꝗ̃
uulgo.barbaris: quibus ex fortuna pendet fides ratus fore
orationem ad eum.C. Lelium cum donis mittit.Quibus
barbarus letus. et quia res tum prospere ubiꝰ romanis penis¬
autem in italia aduerse in hyspania nulle iam erant ami
citiam se romanorum accipe annuit firmande eius fidẽ
nec dare nec accipe:nisi cum ip̃o coram duce Romano ita
lelius in id modo fide a rege accepta tuum aduentum fe
re ad scipionem rediit.Magnum in omnia momentũ
syphax affectantires erat africe opulentissimus eius terrebel¬
lo iam expertus ip̃os carthaginenses finibus etiam regni apte
ad hyspaniam ꝙ freto exiguo dirimuntur positis Dignam it.¬
q rem Scipio ratus que quoniam non aliter posset magno pe¬

Expanded text:
gem statuit temptare. Masaesuliorum is rex erat. Masaegem statuit temptare. Masaesuliorum is rex erat. Masaesulii, gens adfinis Mauris, in regionem Hispaniae maxime qua sita Noua Carthago est spectant. foedus ea tempestate regi cum Carthaginiensibus erat, quod haud grauius ei sanctiusque quam uolgo barbaris, quibus ex fortuna pendet fides, ratus fore, oratorem ad eum C. Laelium cum donis mittit. quibus barbarus laetus et quia res tum prosperae ubique Romanis, Poenis in Italia aduersae in Hispania nullcitiam se Romanorum accipere annuit: firmandae eius fidem nec dare nec accipere nisi cum ipso coram duce Romano. ita Laelius in id modo fide ab rege accepta, tutum adventum adventurn fore, ad Scipionem redit. magnum in omnia momentum Syphax adfectanti res Africae erat, opulentissimus eius terrae rex, bello iam expertus ipsos Carthaginienses, finibus etiam regni apte ad Hispaniam, quod freto exiguo dirimuntur, positis. dignam itaque rem Scipio ratus quae, quoniam aliter non posset, magno pe
Abbreviated transcription (Latin):
tione pars fuga dissipati per prtrximas ciuitates sunt nulla¬
manus numero haud uiribus in signis. hoc maxime mõductu
atq auspitio proconsulis Scipionis pulsu hyspania carthagine¬
ses sunt quartodecimo anno post bellum initum quinto
postq̃ proconsul prouintiam et exercitum accepit haud
multo post.silanus debellatum referens tarraconem ad
scipionem redut. L. Scipio cum multis nobilibus captuuis
nuntius recepte hyspanĩe romam est missus. Et cum cae¬
teri letitia gloriaq ingenti eam rem uulgo ferrent: unus
qui gesserat in explebilis uirtutis uereq laudis paruum in¬
starꝰ eorumq spe ac magnitudine animi concepisset recep¬
tas hyspanias dicebat. lam africam magnamq carthaginẽ
et in suum decus nomenq uelut consumatam eius belliꝰ glo¬
riam spectabat. Itaq: premollienda sibi ratus iam res reco¬
ciliandos regum gentiumq ammos syphacem primum re¬

Expanded text:
tione, pars fuga dissipati per proximas ciuitates sunt, nulltione, pars fuga dissipati per proximas ciuitates sunt, nulla numero aut uiribus manus insignis. hoc maxime modo ductu atque auspicio P. Scipionis pulsi Hispania Carthaginienses sunt, quarto decimo anno post bellum initum, quinto quam P. Scipio prouinciam et exercitum accepit. haud multo post Silanus debellatum referens Tarraconem ad Scipionem rediit. L. Scipio cum multis nobilibus captiuis nuntius receptae Hispaniae Romam est missus. et cum ceteri laetitia gloriaque ingenti eam rem uolgo ferrent, unus qui gesserat, inexplebilis uirtutis ueraeque laudis, paruum instar eorum quae spe ac magnitudine animi concepisset receptas Hispanias ducebat. iam Africam magnamque Carthaginem et in suum decus nomenque uelut consummatam eius belli gloriam spectabat. itaque praemoliendas sibi ratus iam res conciliandosque regum gentiumque animos, Syphacem primum re
Abbreviated transcription (Latin):
cos dies tollerabilis erat.Itaq: transitiones adhostes fiebant.Po¬¬
remo dux ip̃e nauibus acceptis nec procul inde aberat mari¬
nocte relicto exercitu gadis ꝑfugit. Scipio fuga ducis hostiũ
audita .x. milia peditum mille equites relinquit silano ad
castrorum obsidionem. Ip̃e cum caeteris copiis septuagesimis
stris protinus causis regulorum ciuitatum cognoscendis
ut praemia adueram meritorum extimationem tribui pos¬
set tarraconem rediit. Post profectionem eius massinis¬
sa cum silano clam egressus ut ad noua consilia gentes ꝙͦ.
suam obedientem haberet.cum paucis populaibus in afri¬
cam traiecit.Non tam euidenti eo tempore subire muta¬
tionis causa ꝗͣ documento post id tempus constantissime
ad ultimam sencctam fidei. ne tum quidem eum fine pro¬
babili causa fecisse.Mago inde remissis ab hasdrubale na¬
ubus gadis petit. Caeteri deserti ab ducibus parstransi¬

Expanded text:
cos dies tolerabilis erat; itaque transitiones ad hostem fiebant. poscos dies tolerabilis erat; itaque transitiones ad hostem fiebant. postremo dux ipse nauibus accitis—nec procul inde aberat mare—nocte relicto exercitu Gades perfugit. Scipio fuga ducis hostium audita decem milia peditum mille equites relinquit Silano ad castrorum obsidionem; ipse cum ceteris copiis septuagensimis castris, protinus causis regulorum ciuitatiumque cognoscendis ut praemia ad ueram meritorum aestimationem tribui possent, Tarraconem rediit. post profectionem eius Masinissa cum Silano clam congressus, ut ad noua consilia gentem quoque suam oboedientem haberet cum paucis popularibus in Africam traiecit, non tam euidenti eo tempore subitae mutationis causa quam documento post id tempus constantissimae ad ultimam senectam fidei ne tum quidem eum sine probabili causa fecisse. Mago inde remissis ab Hasdrubale nauibus Gades petit; ceteri deserti ab ducibus, pars transi
Abbreviated transcription (Latin):
e assecuturi fuerĩt sed ducibus est creditum breuius aliud
ee iter ad boetim. fluuium ut transeuntes aggrederentur
hasdrubal clauso transitu fluminis ad occeanum flectit &¬
iam inde fugientium moto effusi abibant. Idq: alegionibus
manis altquantum interualli fecit eques leuisq armatur.
nunc a tergo. nunc ab lateribus occurrendo fatigabat mora¬
baturq Sed cum ad crebros tumultus signa consisterent et
nunc equestria nunc cum uelitibus auxilusq peditum pre
consererent superuenere legiones.Inde iam non pugna
sed trucidatio uelut pecorum fieri donec ipe dux fuge auc tõ
in proximos colles cum septem milibus ferme semiermium
euasit. Caeteri caesi captiq: castratu multuaria raptim pe¬
ni tumulo editissimo communiere:Atq: inde cum host
ne quicꝗͣ subire iniquo ascensu conatus eẽt.haud difficulter
se se tutan sunt sed obsidio in loco nudo atq: inopi uix in pau¬

Expanded text:
bie adsecuturi fuerint: ducibus est creditum breuius aliud bie adsecuturi fuerint: ducibus est creditum breuius aliud esse iter ad Baetim fluuium ut transeuntes adgrederentur. Hasdrubal clauso transitu fluminis ad Oceanum flectit, et iam inde fugientium modo effusi abibant; itaque ab legionibus Romanis aliquantum interualli fecit. eques leuisque armatura nunc ab tergo nunc ab lateribus occurrendo fatigabat morabaturque, sed cum ad crebros tumultus signa consisterent et nunc equestria nunc cum uelitibus auxiliisque peditum proelia consererent, superuenerunt legiones. inde non iam pugna sed trucidatio uelut pecorum fieri donec ipse dux fugae auctor in proximos colles cum sex millibus ferme semermium euasit; ceteri caesi captique. castra tumultuaria raptim Poeni tumulo editissimo communiuerunt, atque inde cum hostis nequiquam subire iniquo adscensu conatus esset haud difficulter sese tutati sunt. sed obsidio in loco nudo atque inopi uix in pau
Abbreviated transcription (Latin):
ulterius quicꝗͣ eo die conandi Carthaginenses quanqͣ
fessos labore ac uulneibus nox imberq ad necessariam
quietem uocabat: tamen qui a metus et periculum cessan¬
di non dabat tempus. prima luce oppugnaturi. hostibus
castra saxa undiq circa ex propinquis uallibus congestis
augent uallum munimento se se quando in armis paꝵ
presidii foret defensuri. Sed transitio sotiorum fuga ut
tutior mora uideretur fecit principium defectionis ab
attane regulo tũdetanorum factum est.Is cum magna
populaium manu transfugit inde duo munita oppida
cum presidus tradita a praefecti romano. et ne latius¬
inclinatis semel ad defectionem animis serperet res. silen¬
oproxime noctis hasdrubal castra mouet. Scipio ut pri¬
ma luce qui instationibus erant retuler̃ profectos hostes pre¬
misso equitatu signa efferri iubet adeoq citato aginine
ducti sunt. ut si uia recta uestigia sequentes issent haud du¬

Expanded text:
ulterius quicquam eo die conandi. Carthaginienses, quamquam ulterius quicquam eo die conandi. Carthaginienses, quamquam fessos labore ac uolneribus nox imberque ad necessariam quietem uocabat, tamen quia metus et periculum cessandi non dabat tempus prima luce oppugnaturis hostibus castra, saxis undique circa ex propinquis uallibus congestis augent uallum, munimento sese quando in armis parum praesidii foret defensuri; sed transitio sociorum fuga ut tutior mora uideretur fecit. principium defectionis ab Attene regulo Turdetanorum factum est; is cum magna popularium manu transfugit; inde duo munita oppida cum praesidiis tradita a praefectis Romano; et ne latiusinclinatis semel ad defectionem animis serperet res, silentio proximae noctis Hasdrubal castra mouet. Scipio, ut prima luce qui in stationibus erant rettulerunt profectos hostes, praemisso equitatu signa ferri iubet; adeoque citato agmine ducti sunt ut, si uia recta uestigia sequentes issent, haud du
Abbreviated transcription (Latin):
ducis cederet integra acies. Sed cum eo ip̃o acrius ubi in¬
clinatam sensere sensere uictores. se undiq inueherent ⁊
nec facile impetus sustineri posset:ꝗ ꝗͣ retinebat obsistebat¬
q: cedentibus hasdrubal ab tergo ẽẽ colles tutumq receprum:
si modice se reciꝑent clamitans:tamen uincente uereciidiã¬
metu: cum praoximus quisq: hostem cederet:terga extem¬
plo. data atq infugam sese omnes effuderunt consistere
signa in radicibus collium ac reuocare in ordines milites
cẽperant. Cunctantibus in aduersum collem exigere a¬
ciem romanis inde ut inferri impigre signa uidẽre:in¬
tegrata fuga in castra pauidi compelluntur nec proculx
uallo romanis aberat.cepissetq tanto impetu castra n.
ex uehementi sole quales inter graues imbre nubes ef¬
fulget tantauis aquae de iecta cet ut uix in castrasua
redeperint se uictores.quosdam etiam religio ceperint:

Expanded text:
ducis cederet integra acies. sed cum eo ipso acrius ubi inducis cederet integra acies. sed cum eo ipso acrius ubi inclinatam sensere rem uictores se undique inueherent, nec facile impetus sustineri posset quamquam retinebat obsistebatque cedentibus Hasdrubal ab tergo esse colles tutumque receptum si modice se reciperent clamitans, tamen uincente metu uerecundiam cum proximus quisque hostem cederet, terga extemplo data, atque in fugam sese omnes effuderunt. ac primo consistere signa in radicibus collium ac reuocare in ordines militem coeperant cunctantibus in aduersum collem erigere aciem Romanis; deinde ut inferri impigre signa uiderunt, integrata fuga in castra pauidi compelluntur. nec procul uallo Romanus aberat; cepissetque tanto impetu castra nisi ex uehementi sole, qualis inter graues imbre nubes effulget, tanta uis aquae deiecta esset ut uix in castra sua receperint se uictores, quosdam etiam religio ceperit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗͣ par pugna erat: tum ꝙ turba baleanum tyronumq hys¬
panorum romano latinoq militi obiecta erat Et procede¬
te iam die uires etiam deficere hasdrubalis eercitum
cepant: oppressos matutino tumultu coactosq priusꝗͣ ci¬
bo corpora firmarent raptim in atiem exire. Ad id se¬
dulo diem extraxerat scipio: ut sera pugna eẽt. nam
nam: a septima demum hora peditum signa cornibus incurrere
d medias acies aliquanto seruis peruenit pugna: ut prius es¬
tus a meridiano sole laborq standi sub armis. et simul fame
sitisq corpora afficerent ꝗͣ manus cum hoste consererent
ltaq steterunt scutis innixi. Nam super caetera elephã¬
ti etiam tumultuoso genere pugne equitum uelitumq et
leuis armaturae consternati e cornibus in mediam acie
se se intulerant. Fessi igitur corporibus animisq retuleri
pedem ordines tamen seruantes. haud secus ꝗ si imperio

Expanded text:
quam par pugna erat, tum quod turba Baliarium tironumque Hisquam par pugna erat, tum quod turba Baliarium tironumque Hispanorum Romano Latinoque militi obiecta erat. et procedente iam die uires etiam deficere Hasdrubalis exercitum coeperant, oppressos matutino tumultu coactosque priusquam cibo corpora firmarent raptim in aciem exire; et ad id sedulo diem extraxerat Scipio ut sera pugna esset; nam ab septima demum hora peditum signa cornibus incucurrerunt; ad medias acies aliquanto serius peruenit pugna, ita ut prius aestus a meridiano sole laborque standi sub armis et simul fames sitisque corpora adficerent quam manus cum hoste consererent. itaque steterunt scutis innixi. iam super cetera elephanti etiam tumultuoso genere pugnae equitum uelitumque et leuis armaturae consternati e cornibus in mediam aciem sese intulerant. fessi igitur corporibus animisque rettulere pedem, ordines tamen seruantes haud secus quam si imperio
Abbreviated transcription (Latin):
martium mittit:ut cornu extenderent adsinistram par¬
tem quem admodum se tendentem ad dexteram uidissent
et cum expeditis peditum equitumq prius pugnam consere¬
rent cum hoste ꝗͣ coire inter se medie acies possent. Ita di¬
ductis cornibus cum ternis peditum cohortibis ternisq: eꝗtũ
turmis ad ħ uelitibus. citato gradu in hostem ducebant se¬
quentibus alus in obliquum sinus in medio erat qua segniui
hyspanorum signa incedebant et iam conflixerant cornua
cum quod roboris in acie hostium peni ueterani afriq non¬
dum ad teli comectum uenissent:neq: in cornua ut aduiua¬
rent: pugnantes discũrere auderent ne apirent mediam
aciem uementi ex aduerso hosti cornu ancipiti prelio urge¬
bantur equos leuisq armatura uelites circumductis aliis i
latera in currebant cohortes a fronte urgebant ut abrũ¬
perent cornua caetera acie. Et cum ab onini parte haud ꝗͣ¬

Expanded text:
Marcium mittit ut cornu extenderent in sinistram parMarcium mittit ut cornu extenderent in sinistram partem quemadmodum se tendentem ad dextram uidissent, et cum expeditis peditum equitumque prius pugnam consererent cum hoste quam coire inter se mediae acies possent. ita diductis cornibus cum ternis peditum cohortibus ternisque equitum turmis, ad hoc uelitibus, citato gradu in hostem ducebant sequentibus in obliquum aliis; sinus in medio erat, qua segnius Hispanorum signa incedebant. et iam conflixerant cornua cum quod roboris in acie hostium erat, Poeni ueterani Afrique, nondum ad teli coniectum uenissent, neque in cornua ut adiuuarent pugnantes discurrere auderent ne aperirent mediam aciem uenienti ex aduerso hosti. cornua ancipiti proelio urgebantur; eques leuisque armatura ltacgt uelites circumductis alis in latera incurrebant: cohortes a fronte urgebant ut abrumperent cornua a cetera acie; et cum ab omni parte haudqua
Abbreviated transcription (Latin):
acceptis. hasdrubal clamore equitum excitatus ut ex
tabernacło¬
tabernaculo prosiliuit. tumultumq ante uallum et trepidatio¬
nem suorum et procul signa legionum fulgentia plenosq ho¬
stium campos uidit equitatumq omnem ex templo in eq¬
tes emittit ipẽ cum peditum agmine castris egreditur nec
ex ordine solito quicꝗ̃ acie instructa mittat. equitum iam
diu anceps pugna erat nec tempora per se decerni poterat
quia pulsis ꝙ prope inuicem fiebat in aciem peditum recep¬
tus erat. sed ubi iam haud plus quingentos passus acies inter¬
se se diuise aberant: signoreceptui dato: scipio: patefactisq
ordinibus equitatum omnem leuemq armaturam in medi¬
um acceptam diuisamq in partes duas in subsidus post cor¬
nua locat. Inde ubi incipiende iam pugnȩ tempus erat: hys¬
panos ea media acies fuit p̃sso gradu Incedere iubet. ipe
dextro cornu ibi namq pre erat nuntium ad sylanum et

Expanded text:
acceptis. Hasdrubal clamore equitum excitatus ut ex acceptis. Hasdrubal clamore equitum excitatus ut ex tabernactabernaculo prosiluit tumultumque ante uallum et trepidationem suorum et procul signa legionum fulgentia plenosque hostium campos uidit, equitatum omnem extemplo in equites emittit; ipse cum peditum agmine castris egreditur, nec ex ordine solito quicquam acie instruenda mutat. equitum iam diu anceps pugna erat nec ipsa per se decerni poterat quia pulsis, quod prope in uicem fiebat, in aciem peditum tutus receptus erat; sed ubi iam haud plus quingentos passus acies inter sese aberant, signo receptui dato Scipio patefactisque ordinibus equitatum omnem leuemque armaturam in medium acceptam diuisamque in partes duas in subsidiis post cornua locat. inde ubi incipiendae iam pugnae tempus erat, Hispanos— ea media acies fuit—presso gradu incedere iubet; ipse e dextro cornu—ibi namque praeerat—nuntium ad Silanum et
Abbreviated transcription (Latin):
procursum telum ue missum aut uox ulla orta mediã
aciem. hinc romani illinc carthaginenses mixti afris
cornua sotu tenebant.Erant autem utrisq: hyspani pro
cornibus ante punicam aciem elephanti castellorum
procul spem uisu prebebant. Iam ħ in utrisq: castris se¬
monis ita erat. Ut instructi stetissent pugnaturos me¬
dias acies romanorum poenumq: quos inter belli causa
ẽẽt: pari robore animorum armorumq: concursuros
Scipio ubi hoc obstinato credi animo aduertit.omnia de¬
insti industria in eum dies quo pugnaturus erat muta¬
uit et tesseram uesꝑi ꝑ castra dedit.ut ante lucem uiri
equiq curate pransi eent armatus eques frenatos stra¬
tosq teneret equos. Uix dum satis certa luce equitatũ
omnem cui leui armatura instationes punicas ĩmisit
Inde confestim ip̃ẽ cum graui agmine legionum proce¬
dit:preter opinionem destinatam suorum hostiumq:
romano milite cornibus firmatis socus in mediam acie

Expanded text:
procursum telumue missum aut uox ulla orta. mediam procursum telumue missum aut uox ulla orta. mediam aciem hinc Romani illinc Carthaginienses mixti Afris, cornua socii tenebant—erant autem utrisque Hispani—; pro cornibus ante Punicam aciem elephanti castellorum procul speciem praebebant. iam hoc in utrisque castris sermonis erat, ita ut instructi stetissent pugnaturos; medias acies, Romanum Poenumque, quos inter belli causa esset, pari robore animorum armorumque concursuros. Scipio ubi hoc obstinate credi animaduertit, omnia de industria in eum diem quo pugnaturus erat mutauit. tesseram uesperi per castra dedit ut ante lucem uiri equique curati pransi essent, armatus eques frenatos instratosque teneret equos. uixdum satis certa luce equitatum omnem cum leui armatura in stationes Punicas immisit; inde confestim ipse cum graui agmine legionum procedit, praeter opinionem destinatam suorum hostiumque Romano milite cornibus firmatis, sociis in mediam aciem
Abbreviated transcription (Latin):
dubie uertunt peni numideq et prima turmatim abibant
nihil preter pauorem festinationem ue confinsis ordinibus
de inde postꝗͣ acrius ultimis incidebat romanus neq susti¬
neri impetus poterat.nihil iam ordinum memores passi
qua cuiq proocimum fuit in fugam effunduntur: Et qͥqͣ̃
eo prelio aliquantum et romanis aucti et deminuti hosfi¬
bus animi erant: tamen nunꝗͣ aliquot insequentes dies
ab excursionibus equitum leuisq armature cessatum est
ubi satis temptatc per hec leuia certamina uires sunt prior
hasdrubal in atiem eduxit. de iñ et romani processere.seꝗͥ
utraq acies pro uallo stetit instructa. Et cum a neutris
pugna cepta eet:iam die adoccasum inclinante apeno.pͥ¬
ui deiñ aromano in castra copiȩ reducte hoc idem pe
dies aliquot factum. prior semper penus copias cas tris
prior fessis stando signum receptui dabat.Aneutra ꝑte

Expanded text:
dubie uertunt Poeni Numidaeque. et primo turmatim abibant, dubie uertunt Poeni Numidaeque. et primo turmatim abibant, nihil propter pauorem festinationemue confusis ordinibus; dein, postquam acrius ultimis incidebat Romanus neque sustineri impetus poterat, nihil iam ordinum memores passim qua cuique proximum fuit in fugam effunduntur. et quamquam eo proelio aliquantum et Romanis aucti et deminuti hostibus animi erant, tamen nunquam per aliquot insequentes dies ab excursionibus equitum leuisque armaturae cessatum est. ubi satis temptatae per haec leuia certamina uires sunt, prior Hasdrubal in aciem copias eduxit, deinde et Romani processere; sed utraque acies pro uallo stetit instructa, et cum ab neutris pugna coepta esset, iam die ad occasum inclinante a Poeno prius, deinde ab Romano in castra copiae reductae. hoc idem per dies aliquot factum. prior semper Poenus copias castris educebat, prior fessis stando signum receptui dabat; ab neutra parte
Abbreviated transcription (Latin):
lano ad schulcam duo de xxx. oppidis regnantem. ut e¬
quites peditesq adeo quos se per hyemem conscripturu
pollicituserat. accipet.ipẽ a tarratone profectus protinus
a sociis qui accolunt uiam modica contrahendo auxilia
castulonem peruenit Eo adlucta asilano auxilia tria
mago et massinissa cum omni equitatu aggressi sunt
turbassentq: munientes ni abditi post tumulum. opor¬
tune ad id positi ascipione equites improuiso in effusos
incurrissent.Hi promptissimum quemq et proxime
uallum atq: in ip̃os munitores primum inuectum uix¬
dum praelio inito fuderunt.Cum caeteris qui subsign
atq ordinc agminis incesserant. Longior et diu ambi¬
gua pugna fuit. Sed cum abstantibus primum expe¬
dite cohortes de inde exope deducti milites atq arma
capere iussi plures et in tegri fessis subirent magnumq tam
agmen armatorum a castris in prelium rueret terga haud

Expanded text:
lano ad Culcham, duodetriginta oppidis regnantem, ut elano ad Culcham, duodetriginta oppidis regnantem, ut equites peditesque ab eo quos se per hiemem conscripturum pollicitus erat acciperet, ipse ab Tarracone profectus protinus ab sociis qui accolunt uiam modica contrahendo auxilia Castulonem peruenit. eo adducta ab Silano auxilia, tria Mago et Masinissa cum omni equitatu adgressi sunt, turbassentque munientes ni abditi post tumulum opportune ad id positum ab Scipione equites improuiso in effusos incurrissent. ii promptissimum quemque et proxime uallum atque in ipsos munitores primum inuectum uixdum proelio inito fuderunt: cum ceteris, qui sub signis atque ordine agminis incesserant, longior et diu ambigua pugna fuit. sed cum ab stationibus primum expeditae cohortes, deinde ex opere deducti milites atque arma capere iussi plures usque et integri fessis subirent magnumque iam agmen armatorum a castris in proelium rueret, terga haud
Abbreviated transcription (Latin):
Itaq ergo primo romanis initia prouintiae que quidemco¬
tinentis sit postremo omniaum nr̃a demum actate ductu
auspitioq angusti caesaris perdomita ẽ. Ibi tum hasdri¬
bal gisgonis fauis maximus clarissimusq eo bello secun¬
dum barchinos dux regressus a gadibus rebellandi spe ad¬
iuuante magone hamilcaris filio dilectibus per ulteĩorem
hyspaniam nabitis ad quinquaginta milia peditum. Xl
et.iiii .d. et equites armauit de equestribus copus forme
cta ad silipiam urbem scribunt. Ibi suꝑ campos patentes
duos duces peni: eamente ut detractarent certamen
consederunt.Scipio cum ad eum famam tanti comꝑati ex¬
ercitus perlata eẽt. neq romanis legionibus tante se fore
parem multitudiniratus ut in spem saltem opponerent
barbarorum. auxilia. neq: in his tum tantum uirium por¬
dum: ut mut ando fidem que cladis causa fuisset patri
patruoq magnum uel momentum facerent prȩmisso si¬

Expanded text:
itaque ergo prima Romanis inita prouinciarum, quae quidem coitaque ergo prima Romanis inita prouinciarum, quae quidem continentis sint, postrema omnium nostra demum aetate ductu auspicioque Augusti Caesaris perdomita est. ibi tum Hasdrubal Gisgonis, maximus clarissimusque eo bello secundum Barcinos dux, regressus ab Gadibus rebellandi spe, adiuuante Magone Hamilcaris filio dilectibus per ulteriorem Hispaniam habitis ad quinquaginta milia peditum, quattuor milia et quingentos equites armauit. de equestribus copiis ferme cta ad Silpiam urbem scribunt. ibi super campos patentes duo duces Poeni ea mente ne detractarent certamen consederunt. Scipio cum ad eum fama tanti comparati exercitus perlata esset, neque Romanis legionibus tantae se parem multitudini ratus ut non in speciem saltem opponerentur barbarorum auxilia, neque in iis tamen tantum uirium ponendum ut mutando fidem, quae cladis causa fuisset patri patruoque, magnum momentum facerent, praemisso Si
Abbreviated transcription (Latin):
fuerat: deletum cedendoq in angulum brutium cetera
italia concessum. cui non iudeatur mirabile: nullum m¬
tum in castris factum. Nam ad caetera id quoq accesseãt
ut ne alendi quidem exercitus nisi ex brutio agro spes
eẽt: qui ut omnis coleretur exiguus tamen tanto alendo
exercitui erat. Tunc magnam partem iuuentutis ab¬
stractam a cultu agrorum bellum occupauerat. et mos
uitio etiam insitus genti.Per latrociniam militiam ex¬
ercendi nec ab domo quicꝗͣ mittebat᷑ de hyspania retinẽ¬
da solicitis tanꝗͣ omnia prospera in italia ẽent. In hyspo¬
nia res quadam ex parte eandem fortunam quadam
longe disparem habebant. Eandem ꝙ praelio uicti car¬
thaginenses duce amisso.in ultimam hyspaniae oram
usq ad occeanum compulsi erant disparem autem
ꝙ hyspania nunꝗ̃ italia modo sed ꝗͣ ulla pars terrarũ
bello reparando aptior erat locorum hominumq: ingẽiis

Expanded text:
fuerat deletum cedendoque in angulum Bruttium cetera fuerat deletum cedendoque in angulum Bruttium cetera Italia concessum, cui non uideatur mirabile nullum motum in castris factum? nam ad cetera id quoque accesserat ut ne alendi quidem exercitus nisi ex Bruttio agro spes esset, qui ut omnis coleretur exiguus tamen tanto alendo exercitui erat; tum magnam partem iuuentutis abstractam a cultu agrorum bellum occupauerat et mos uitio etiam insitus genti per latrocinia militiam exercendi; nec ab domo quicquam mittebatur, de Hispania retinenda sollicitis tamquam omnia prospera in Italia essent. in Hispania res quadam ex parte eandem fortunam, quadam longe disparem habebant; eandem quod proelio uicti Carthaginienses duce amisso in ultimam Hispaniae oram usque ad Oceanum compulsi erant, disparem autem quod Hispania non quam Italia modo sed quam ulla pars terrarum bello reparando aptior erat locorum hominumque ingeniis.
Abbreviated transcription (Latin):
bale nihil eo anno rei gestum est. Nam neq: ip̃e se obtulit
intam recenti uulnere publico priuatoq nec lacessierunt
quietum romani tantam in ẽẽ uim et si omnia alia circa
eum tuerentur in uno illo duce censebant. ac nescio am
mirabiliorum aduersis ꝗͣ secundis rebus fuerit quippe
cum et in hostium terra ꝑ annos .xiii.tam procul abdo¬
mo uaria fortuna bellum gereret exercitu non suo ciu¬
li et mixto ex colluuione omnium gentium: quibus nõ
lex non nõ mos: non lingua communis alius hitus alia
uestis alia arma alii ritus alia sacra alu prope du essent
ta quodam uno uinculo copulauerit eos ut nullo nec int
ip̃os non aduersus ducem seditio extiterit. cum et pecuia
saepe in stipendium et commeatus in hostium agro de¬
eẽt quorum inopia priore punico bello multa infanda in¬
ter duces militesq commissa fuerant. Post hasdrubalis u
exercitum tum duce in quibus spes omnis reposita uictoĩe

Expanded text:
um Hannibale nihil eo anno rei gestum est. nam neque ipse se obtulit um Hannibale nihil eo anno rei gestum est. nam neque ipse se obtulit in tam recenti uolnere publico priuatoque neque lacessierunt quietum Romani; tantam inesse uim etsi omnia alia circa eum ruerent in uno illo duce censebant. ac nescio an mirabilior aduersis quam secundis rebus fuerit, quippe qui cum in hostium terra per annos tredecim, tam procul ab domo, uaria fortuna bellum gereret, exercitu non suo ciuili sed mixto ex conluuione omnium gentium, quibus non lex, non mos, non lingua communis, alius habitus, alia uestis, alia arma, alii ritus, alia sacra, alii prope di essent, ita quodam uno uinculo copulauerit eos ut nulla nec inter ipsos nec aduersus ducem seditio exstiterit, cum et pecunia saepe in stipendium et commeatus in hostium agro deesset, quorum inopia priore Punico bello multa infanda inter duces militesque commissa fuerant. post Hasdrubalis uero exercitum cum duce in quibus spes omnis reposita uictoriae
Abbreviated transcription (Latin):
centinorum et cremonensium legati: querentes agrũ suũ
b in colis gallis incursari ac uastari magnamq partem
colonorumꝰ suorum dilapsam ẽẽ et infrequentes se urbes
agrum uastatum ac desertum hr̃e.Manilio pretore mã¬
ut qui ciues cremenenses atq: placentini eent ante cert
diem in colonias reuerterentur.Principio de in ueris et ip̃i
ad bellum profecti sunt.Quintus cecilius coñs exercitum
ab .C. nerone. L uetrurius ab. Q claudio pro.pre. accepit
nouisq militibus quos ip̃e conscripserat suppleuit in co¬
sentinum agrum coñs exercitum duxerunt passimq de¬
populati cum agmen iam graue preda eẽt in saltu angu¬
sto abrutus iaculatõibus numidis turbati sunt ita no
preda tantum sed armati quoq inpericulo fuerint maior
tantum tumultus ꝗ̃ pugna fuit. Et premissa preda in columes
legiones in loca culta euasere in lucanos profecti casine cer¬

Expanded text:
centinorum et Cremonensium legati querentes agrum suum centinorum et Cremonensium legati querentes agrum suum ab accolis Gallis incursari ac uastari, magnamque partem colonorum suorum dilapsam esse, et iam infrequentes se urbes, agrum uastum ac desertum habere. Mamilio praetori manut qui ciues Cremonenses atque Placentini essent ante certam diem in colonias reuerterentur. principio deinde ueris et ipsi ad bellum profecti sunt. Q. Caecilius consul exercitum ab C. Nerone , L. Ueturius a Q. Claudio propraetore accepit, nouisque militibus quos ipse conscripserat suppleuit. in Consentinum agrum consules exercitum duxerunt, passimque depopulati, cum agmen iam graue praeda esset, in saltu angusto a Bruttiis iaculatoribusque Numidis turbati sunt ita ut non praeda tantum sed armati quoque in periculo fuerint. maior tamen tumultus quam pugna fuit, et praemissa praeda incolumes legiones in loca culta euasere. inde in Lucanos profecti; ea sine cer
Abbreviated transcription (Latin):
reris salutis quirini de celo tacte. Prodigia coñs hostiis maio¬
a ex .s.c. facta plus omnibus aut nuntiatis peregre aut i¬
sis domi prodigiis terruit animos hominum. Ignis in ede
ueste extinctus ob quam causam caesaq fragro est uestał¬
uirgo. cuius a custodia eius noctis fuerat iussu pontificis. P.¬
licinii. Id quanꝗͣ nihil portendentibus deis. Caeterun
negligentia humana acciderat:tamen et hostus maioribus
prdcurari et supplicationem hr̃i aduestem aram placuit pͥ¬
usꝗͣ proficiscerentur coñs ad bellum moniti ab senatu sunt
ut in agros reducende plebis curam hr̃ent. de inde ben¬
nitate submotum bellum ad urbẽ romanam et latio ẽe
pulo facił et liberis cultoribus bello absumptis et in opia ser¬
iorum et pectore direpto.uillisq: diruptis aut incensis o
magna tamen pars auctoĩtate consulum compulsa in agros
renigrauit. Nouerat autem huiusce rei mentionen pla¬

Expanded text:
reris Salutis Quirini de caelo tactae. prodigia consules hostiis maioreris Salutis Quirini de caelo tactae. prodigia consules hostiis maioea ex senatus consulto facta —: plus omnibus aut nuntiatis peregre aut uisis domi prodigiis terruit animos hominum ignis in aede Uestae exstinctus, caesaque flagro est Uestalis cuius custodia eius noctis fuerat iussu P. Licini pontificis. id quamquam nihil portendentibus dis ceterum neglegentia humana acciderat, tamen et hostiis maioribus procurari et supplicationem ad Uestae haberi placuit. priusquam proficiscerentur consules ad bellum moniti a senatu sunt ut in agros reducendae plebis curam haberent: deum benignitate summotum bellum ab urbe Romana et Latio esse et pulo facilis et liberis cultoribus bello absumptis et inopia seruitiorum et pecore direpto uillisque dirutis aut incensis; magna tamen pars auctoritate consulum compulsa in agros remigrauit. mouerant autem huiusce rei mentionem Pla
Abbreviated transcription (Latin):
cum coñs conscripsere. Quinto claudio. ut tarentum. C
stilio tubulo ut capuam prouintiam hrẽt prorogatum i
annum est imperium.Aualeĩus procons qui tuendae
circa siciliam maritime ore prefuerat .xax nauibus.C.
Seruilio traditis cum caetera omni classe redire adurben
uissus.In ciuitate tanto discrimine belli solicita cum om¬
nium secundorum aduersorumq causas in deos uerterẽt
multa prodigia nuntiabantur. Tarracine iouis edem sa¬
trici matris mature de celo tactam satricanos haud n¬
nus terrebant in edem iouis foribus ip̃is duo plapsi angues¬
Ab antio nuntiatum est cruentas spicas metentibus uisas esse
Cere porcus biceps. et agnus masculus idemq femina natus e¬
rat. et alte duos soles uisos ferebant. et nocte fregellis lucem
portam. et hos in agro romano locutus.& ara nieptuni mu¬
to manasse sudore in circo flamminio dicebatur. & edes ce¬

Expanded text:
cum consules conscripserunt. Q. Claudio ut Tarentum, C. cum consules conscripserunt. Q. Claudio ut Tarentum, C. Hostilio Tubulo ut Capuam prouinciam haberet prorogatum in annum imperium est. M. Ualerius proconsul, qui tuendae circa Siciliam maritimae orae praefuerat, triginta nauibus C. Seruilio praetori traditis cum cetera omni classe redire ad urbem iussus. in ciuitate tanto discrimine belli sollicita cum omnium secundorum aduersorumque causas in deos uerterent, multa prodigia nuntiabantur: Tarracinae Iouis aedem, Satrici Matris Matutae de caelo tactam; Satricanos haud minus terrebant in aedem Iouis foribus ipsis duo perlapsi anguesab Antio nuntiatum est cruentas spicas metentibus uisas esse; Caere porcus biceps et agnus mas idem feminaque natus erat; et Albae duo soles uisos ferebant et nocte Fregellis lucem obortam; et bos in agro Romano locutus et ara Neptuni multo manasse sudore in circo Flaminio dicebatur; et aedes Ce
Abbreviated transcription (Latin):
ut cum hannibale bellum gererent prouintia decreta p̃¬
tores exinde sortiti sunt. et.M cccilius metellus urbanã
Q manlius ꝑegrinam. C. seruilius siciliam. T. claudus sar¬
diniam. Exercitus ita diuisi. coñsulum alteri. Quem .c. clau¬
dius prioris anni. cons altẽĩ ꝗ̃.&. claudius ꝓ pre. Hȩ bine le¬
giones erant habuissent exercitum in etruria duos uolo¬
num legiones a terentio.pro pretore liuius procoñs cui pro¬
rogatum in annum imperium erat acciperet. et ouinto
manilio ut college iurisdictione tradita gallia cum ex¬
ercitu. cui.L. portius propre prefuerat: obtineret decretũ
est iussusq populaĩ agros gallorum qui ad penos sub aduen¬
tum hasdrubalis defecissent. C. seruilio cum cannensibus d¬
bus legionibus sicut.P. manilius tenuerat sicilia tuenda data
Ex sardinia uetus exercitus cui iam au ostilius prefuerat de¬
portatus nouam legionem quam.t. claudius traiceret se¬

Expanded text:
ut cum Hannibale bellum gererent prouincia decreta. praeut cum Hannibale bellum gererent prouincia decreta. praetores exinde sortiti sunt M. Caecilius Metellus urbanam, Q. Mamilius peregrinam, C. Seruilius Siciliam, Ti. Claudius Sardiniam. exercitus ita diuisi: consulum alteri quem C. Claudius prioris anni consul, alteri quem Q. Claudius propraetor—eae binae legiones erant—habuisset exercitum: in Etruria duas uolonum legiones a C. Terentio propraetore M. Liuius proconsul, cui prorogatum in annum imperium erat, acciperet, et Q. Mamilius ut collegae iurisdictione tradita Galliam cum exercitu cui L. Porcius praetor praefuerat obtineret decretum est, iussusque populari agros Gallorum qui ad Poenos sub aduentum Hasdrubalis defecissent. C. Seruilio cum Cannensibus duabus legionibus, sicut C. Mamilius tenuerat, Sicilia tuenda data. ex Sardinia uetus exercitus, cui A. Hostilius praefuerat, deportatus; nouam legionem quam Ti. Claudius traiceret se
Abbreviated transcription (Latin):
ctatore creati coñs.L. ueturius. Quintus ceciluis. Is ip̃e ꝗ
tum erat magr̃ equitum. Inde prẽtorum comitia habi
creati .C. sertulius M. cecilius metellus. T. claudus asellus
O manilius turrinus qui tum edilis pł erat. Comitus ꝑfe¬
ctis dictator magistratu abdicato dimissoq exercitu
in etruriam prouintiam ex senatus consulto est profectus
ad questiones hñdas quia etruscorum umbrorum ue populi
defectionis ab romanis ad hasdrubalem sub aduentu eius con¬
silia agitassent: quiq eum auxilus aut ope aliqua iuusset
Haec edꝰ anno domi militieq gesta et ludi roman ter tori
instaurati ab edilibus curulibus. Cii seruilio cepione ser¬
uio cornelio lentulo. Item ludi plebei semel toti instaura¬
ti ab edilibus pleb̾. M. pomponio mathone et. ouinto ma¬
nilio turrino. Tertio decimo anno punici belli. Euetuio
pliylone et ouinto cecilio metello cons brum ambobus

Expanded text:
ctatore creati consules L. Ueturius Q. Caecilius , is ipse qui ctatore creati consules L. Ueturius Q. Caecilius , is ipse qui tum erat magister equitum. inde praetorum comitia habita; creati C. Seruilius M. Caecilius Metellus Ti. Claudius Asellus Q. Mamilius Turrinus , qui tum aedilis plebis erat. comitiis perfectis dictator, magistratu abdicato dimissoque exercitu, in Etruriam prouinciam ex senatus consulto est profectus ad quaestiones habendas qui Etruscorum Umbrorumue populi defectionis ab Romanis ad Hasdrubalem sub aduentum eius consilia agitassent quique eum auxiliis aut commeatu aut ope aliqua iuuissent. haec eo anno domi militiaeque gesta. ludi Romani ter toti instaurati ab aedilibus curulibus Cn. Seruilio Caepione Ser. Cornelio Lentulo ; item ludi plebeii semel toti instaurati ab aedilibus plebis M. Pomponio Mathone et Q. Mamilio Turrino . tertio decimo anno Punici belli L. Ueturio Philone et Q. Caecilio Metello consulibus, Bruttii ambobus
Abbreviated transcription (Latin):
riam memorabilem fore.hi sermones spectantium nerc¬
nem usq: in capitolium prosecuti sunt pecuniam in erari¬
um tuler sestertium tͥties octoginta milia eris militibus
M.Liuius quinquagenos senesasses diuisit. tantundem
c claudius absentibus militibus suis est pollicitus cum ad ex¬
ercitum redisset.Notatum ea die plura carmina milita¬
ribus iocis in coñs: claudium ꝗͣ in coñs suum iactata equi¬
tes.L. ueturium et Quintum cecilium legatos magnis tu¬
lisse laudibus hortatosq ẽẽ plebem ut eos cons in proximun
annum crearent adiecisse equitum prerogatiue auctoritatẽ
Consules postero die in contione ꝗ forti fideliq duorum pcipue
legatorum oꝑa usi ẽent commemorantes:cum comitioru
mpus appeter& et per dictatorem comitia hr̃i placuiss&
c.claudius coñs.M. Liuium collegam dictatorem dixit liui¬
us quintum cecilium magistrum equitum. a.N. Luuo di¬

Expanded text:
ria memorabilem fore. hi sermones spectantium Neroria memorabilem fore. hi sermones spectantium Neronem usque in Capitolium prosecuti sunt. pecuniae in aerarium tulerunt sestertium triciens, octoginta milia aeris. militibus M. Liuius quinquagenos senos asses diuisit; tantundem C. Claudius absentibus militibus suis est pollicitus cum ad exercitum redisset. notatum est eo die plura carmina militaribus iocis in C. Claudium quam in consulem suum iactata; equites L. Ueturium et Q. Caecilium legatos magnis tulisse laudibus hortatosque esse plebem ut eos consules in proximum annum crearent; adiecisse equitum praerogatiuae auctoritatem consules postero die in contione quam forti fidelique duorum praecipue legatorum opera usi essent commemorantes. cum comitiorum tempus appeteret et per dictatorem comitia haberi placuisset, C. Claudius consul M. Liuium collegam dictatorem dixit, Liuius Q. Caecilium magistrum equitum. a M. Liuio di
Abbreviated transcription (Latin):
& in prouintiam. M. Liini res gesta eẽt et eo die quopu¬
bem in euntem milites sequerentur consul claudius equosin
militibus inueheretur.Ita consociatus tum pro his cum u¬
triq tum eis magis quantum merito annibat tantum I¬
nore college cesserat gloriam auxit Illum equitem aiebat
sex dicrum spatio tamen scurrisse longitudinem italie
et eo die cum hasdrubale in galia signis tollatis pugnasse q̃
cum castra aduersum se se in apulia põita hr̃c hannibalcre¬
didisset. Ita unum consulem pro utraq: parte italie aduer¬
sus duos duces duos imꝑatores hinc consilium suum hinc
corpus opposuissc:nomen neronis satis fuisse ad continen¬
dum castris hannibalem.hasdrubalem uero qua alia re ꝗͣ
aduentu eius obruptum atq exercitum ẽẽ. Itaq: iret altes
consul sublimis curru multi iugis siuellet equis: unus equis
per urbem uerum triumphum uehi.Neromq etiam si
pedes incedat uel partam eo bello spretam triumpho glo¬

Expanded text:
et in prouincia M. Liui res gesta esset et eo die quo puet in prouincia M. Liui res gesta esset et eo die quo pubem ineuntem milites sequerentur, C. Claudius equo sine militibus inueheretur. ita consociatus triumphus cum utrique, tum magis ei qui quantum merito anteibat tantum honore collegae cesserat, gloriam auxit. illum equitem aiebant sex dierum spatio transcurrisse longitudinem Italiae, et eo die cum Hasdrubale in Gallia signis conlatis pugnasse quo eum castra aduersus sese in Apulia posita habere Hannibal credidisset. ita unum consulem pro utraque parte Italiae aduersus †duos duces† duos imperatores hinc consilium suum hinc corpus opposuisse. nomen Neronis satis fuisse ad continendum castris Hannibalem; Hasdrubalem uero qua alia re quam aduentu eius obrutum atque exstinctum esse? itaque iret alter consul sublimis curru multiiugis si uellet equis: uno equo per urbem uerum triumphum uehi, Neronemque etiamsi pedes incedat uel parta eo bello uel spreta eo triumpho glo
Abbreviated transcription (Latin):
ibi oꝑiri iussus forte ita euenit ut eodem die ambo p̃neste
uenirent.Inde premisso edicto: ut triduo post frequens sena¬
tus ad edem bellone adeẽt omni multitudine obuiam effusa
ad urbem accessessere. Non salutabant modo uniuersi cir¬
cumfusi: sed contingere prose quisq: uictrices dextras con¬
sulum cupiente alui gratulabantur alu grãs agebant ꝙ eoꝵ
oꝑe incolumis res.p cẽt. In senatu cum more omnium
imꝑatorum expositis rebus a se gestis postulassent ut pre
re .p. fortiter foeliciterq administrata et dus immorta¬
libus haberetur honos et ipĩs triumphantibus urbem inire
liceret se uero ea que postularent decernerc:patres merito
deorum primum de insecundum deos consulum respon¬
dere et supplicatione amborum nomine et triumpho u¬
triq decreto inter ip̃os. ne cum bellum communi animo
gessissent trimphum separent ita conuenit ut quoniẽ

Expanded text:
ibi opperiri iussus. forte ita euenit ut eodem die ambo Praeneste ibi opperiri iussus. forte ita euenit ut eodem die ambo Praeneste uenirent. inde praemisso edicto ut triduo post frequens senatus ad aedem Bellonae adesset, omni multitudine obuiam effusa ad urbem accessere. non salutabant modo uniuersi circumfusi, sed contingere pro se quisque uictrices dextras consulum cupientes, alii gratulabantur, alii gratias agebant quod eorum opera incolumis res publica esset. in senatu cum more omnium imperatorum expositis rebus ab se gestis postulassent ut pro re publica fortiter feliciterque administrata et dis immortalibus haberetur honos et ipsis triumphantibus urbem inire liceret, se uero ea quae postularent decernere patres merito deorum primum, dein secundum deos consulum responderunt; et supplicatione amborum nomine et triumpho utrique decreto, inter ipsos, ne cum bellum communi animo gessissent triumphum separarent, ita conuenit, quoniam