comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uob̃ dicit᷑ magiã ẽẽ: ut qͥ
natus non fuerit moriatur. Nã
Pre uoluisset. ut non ex uirgine
assumpta s tamen in uera car¬
ne apparens. nos uera morte re-¬
dimeret: qͥuis eum non potuisse
dicere auderet: S illud melius
erat quod fecit. ut etiã de uirgi¬
ne nasceretur. & utrũq sexum ꝓ
quo lib̃ando mortuus erat digna¬
retur etiam cõmendare nascen¬
do. mascłino suo corpore exfemi¬
na ꝓcreato: contra uos ipsos maxi¬
me facto ipso loquens uosq sub¬
uertens. qui mascłm & feminã
non dĩ s diaboli ẽẽ predicatis. Sed
illud ẽ. quod magie simile dicimi¬
ni asserere. quod passionẽ mortẽq
eius sp̃etenꝰ factam & fallaciter di¬
citis adumbratam: ut mori uide¬
retur qui non moriebat᷑. Ex quo
fit: ut eius quoq resurrectionẽ
umbraticã imaginariã fallacẽq
dicatis. Neq enĩ eiꝰ qui non uere
mortuus est: ẽẽ uera resurrectio
potest. Ita fit ut & cicatrices dis¬
cipłis dubitantib falsas ostende¬

Expanded text:
uobis dicitur magiam esse, ut qui natus non fuerit, moriatur; nam ta uenire uoluisset, ut non ex uirgine adsumpta, sed tamen in uera carne adparens nos uera morte redimeret, quis eum non potuisse dicere auderet? sed illud melius erat, quod fecit, ut etiam de uirgine nasceretur . et utrumque sexum, pro quo liberando mortuus erat, dignaretur etiam commendare nascendo, masculino suo corpore ex femina procreato contra uos ipsos maxime facto ipso loquens uosque subuertens, qui masculum et feminam non dei, sed diaboli opus esse praedicatis. sed illud est, quod magiae simile dicimini adserere, quod passionem mortemque eius specie tenus factam et fallaciter dicitis adumbratam, ut mori uideretur, qui non moriebatur. ex quo fit, ut eius quoque resurrectionem umbraticam, imaginariam fallacemque dicatis; neque enim eius, qui non uere mortuus est, uera esse resurrectio potest. ita fit, ut et cicatrices discipulis dubitantibus falsas ostende
Abbreviated transcription (Latin):
attulerat. decus uirginitatis au¬
ferret. Hȩc ueracit̃ non fallacit̃
facta sunt. s noua sunt s insolita
sunt. s contra naturȩ cursum no¬
tissimũ sunt. quia magna qͥa mira.
quia diuina: & eo magis uera. cer¬
ta. firmata. & angłi inquit uisi &
loquuti sunt. quanuis nati non
fuerint. Quasi nos dicamꝰ xp̃m.
nisi nasceretur ex femina: nec ui¬
deri nec loqui potuisse. Potuit
s noluit: & hoc melius ẽ quod
noluit. Hoc aũt eũ uoluisse id̃o
certum est quia hoc fecit. qui ni¬
chil necessitate sicut d̾s ur faceret.
s om̃ia uoluntate. hoc uero eum
fecisse icło ñ dubitamꝰ: quia ñ here¬

Expanded text:
adtulerat, decus uirginitatis auadtulerat, decus uirginitatis auferret. haec ueraciter, non fallaciter facta sunt; sed noua sunt, sed insolita sunt, sed contra naturae cursum notissimum sunt, quia magna, quia mira, quia diuina et eo magis uera, certa, firmata. Et angeli, inquit, uisi et locuti sunt, quamuis nati non fuerint. quasi nos dicamus Christum, nisi nasceretur ex femina, nec uideri nec loqui potuisse. potuit, sed noluit; et hoc melius est, quod uoluit. hoc autem eum uoluisse ideo certum est, quia hoc fecit, qui nihil necessitate sicut deus uester faceret, sed omnia uoluntate. hoc uero eum fecisse ideo non dubitamus, quia n
Abbreviated transcription (Latin):
opis habent. S d̾s temꝑauit
corpꝰ ei cui deerat maiorẽ hono¬
rem dans: ut non ẽent soissu-¬
re in corpore. Illicitus itaq &
temperantiȩ legib ñ subiectus
membroꝵ illoꝵ usus ẽ turpis: non
ipsa mẽbra. Quȩ non solũ in excellen¬
ti integritate celibes & uirgines
seruant. s ipsi coniugati sc̃i patres
ac matres. sic eis generationi tantũ¬
modo consulentes utebant᷑: ut ille
naturalis motꝰ nullomͦ turpis ẽẽt.
qui non libidini s rationi seruiret.
Quantomagis gͦ in sc̃a uirgine ma-¬
Ria quȩ xp̃i carnẽ fide concepit.
nichil habuerunt turpitudinis mẽ¬
bra: quȩ nec humano licitoq con¬
ceptui. s diuino tantũ partui ser¬
uierunt: Merito plane sic hone¬
stata. ut nob̃ xp̃m quẽ cordib in¬
tegris credendo conciperemꝰ. et
confitendo quodamodo pareremꝰ:
etiã corporalit̾ seruata integrita¬
te transfunderet. Nullomͦ enim
xp̃c matrẽ nascendo faceret dete¬
riorẽ: ut cui munꝰ fecunditatis

Expanded text:
 sed deus temperauit corpus ei, cui deerat, maiorem honorem dans, ut non essent scissurae in corpore. inlicitus itaque et temperantiae legibus non subiectus membrorum illorum usus est turpis, non ipsa membra, quae non solum in excellenti integritate caelibes et uirgines seruant, sed ipsi coniugati sancti patres ac matres sic eis generationi tantummodo consulentes utebantur, ut ille naturalis motus nullo modo turpis esset, qui non libidini, sed rationi seruiret. quanto magis ergo in sancta uirgine Maria, quae Christi carnem fide concepit, nihil habuerunt turpitudinis membra, quae nec humano licitoque conceptui, sed diuino tantum partui seruierunt? merito plane sic honestata, ut nobis Christum, quem cordibus integris credendo conciperemus et confitendo quodammodo pareremus, etiam corporaliter seruata integritate transfunderet. nullo modo enim Christus matrem nascendo faceret deteriorem, ut cui munus fecunditatis
Abbreviated transcription (Latin):
bari: presertim quod nec a xp̃osẽp¬
tum constat ut diximꝰ. nec ab eius
apłis. Qua ꝓpt̃̾ ut uos ex uetere
testamento solas admittitis ꝓpħias.
& illa quȩ suꝑius diximꝰ ciuilia atq
ad disciplinam uitȩ cõmunis ꝑti¬
nentia precepta. suꝑ sedistis uero
ꝑitomen & sacrificia. & sab̃bmx &
obseruationes eiꝰ & arima: qͥuid ab
re ẽ. si & nos de testamento nouo
sola accipientes ea quȩ inhonorẽ
& laudẽ filii maiestatis uel ab ipso
ꝑfectis ac fidelib dissimulauimus
cetera. quȩ aut simplicit̾ tunc & ig¬
noranter arudib dicta. atq obli¬
quȩ & maligne ab inimicis obiec̃¬
ta. aut imprudent̾ a scriptorib
affirmata sunt & posteris tradi¬
ta : Dico aut̃ hoc ipsũ natum ex
femina turpit̃. circũcisũ uidaice.
sacrificasse gentilit. baptizatũ hu¬
milit̃. circunductũ adiabolo per
deserta: & ab eo temptatũ quam
miserrime. his gͥ exceptis & si qͥd
ei a scriptorib ex testamento ue¬

Expanded text:
bari, praesertim quod uec a Christo scripbari, praesertim quod uec a Christo scriptum constat, ut diximus, nec ab eius apostolis. Quapropter, ut uos ex uetere testamento solas admittitis prophetias et illa, quae superius diximus, ciuilia atque ad disciplinam uitae communis pertinentia praecepta, supersedistis uero peritomen et sacrificia et sabbatum et obseruationem eius et azyma, quid ab re est, si et nos de testamento nouo sola accipientes ea, quae in honorem et laudem filii maiestatis uel ab ipso  sed iam perfectis ac fidelibus dissimulauimus cetera, quae aut simpliciter tunc et ignoranter a rudibus dicta aut oblique et maligne ab inimicis obiecta aut inprudenter ab scriptoribus adfirmata sunt et posteris tradita? dico autem hoc ipsum natum ex femina turpiter, circumcisum Iudaice sacrificasse gentiliter. baptizatum humiliter, circumductum a diabolo per deserta et ab eo temptatum quam miserrime. his igitur exceptis et si quid ei ab scriptoribus ex testamento ue
Abbreviated transcription (Latin):
uenerit ab eode prenunciatꝰ. ut
uultis uerere testamento: ipse iã
doceat quid accipiendũ nob̃ ex e¬
odem sit. & quid relinquendũ. S
an ꝓphȩ iħm presagauerint:
post ea uidebimꝰ. Intermm ad hȩc
me nunc respondere oportet. qͥa
ciatus. nunc diuidicat et carmi¬
nat docetq pauca eiꝰ accipiencla
ẽẽ. repudianda uero quã pluri¬
ma: & nob̃ paraclitus ex nouo te¬
stamento ꝓmissus. ꝑ inde docet
qͥd accipere ex eodẽ debeamꝰ. & qͥd
repudiare. De quo ultro iħe eũ
cum ꝓmitteret: dicit in euan¬
glio. Ipse uos inducet in omnẽ
ueritate: & ipse uobis annuncia¬
bit omia & cõmemorabit uos.
Qua ꝓpt̾ liceat tantũdẽ & nob̃
in testamento nouo ꝑ paraclytũ.
quantũ uob̃ in uetere licere os¬
tenditis ꝑ iħm : nisi forte pluris
uob̃ testamentũ uidetur filii ẽẽ
quam patris. si modo patris ẽ. ut cũ
ex illo reprobentur tam multa.
huiꝰ soluis nicħ non debeat appro¬

Expanded text:
uenerit ab eodem praenuntiatus, ut uenerit ab eodem praenuntiatus, ut uultis, uetere testamento ipse iam doceat, quid accipiendum nobis ex eodem sit et quid relinquendum. sed an prophetae Iesum praesagauerint, postea uidebimus . interim ad haec me nunc respondere oportet, quias adnuntiatus nunc diiudicat et carminat docetque pauca eius accipienda esse, repudianda uero quam plurima, et nobis paracletus ex nouo testamento promissus perinde docet, quid accipere ex eodem debeamus et quid repudiare. de quo ultro Iesus cum eum promitteret, dicit in euangelio: ipse uos inducet in omnem ueritatem et ipse uobis adnuntiabit omnia et commemorabit uos. quapropter liceat tantundem et nobis in testamento nouo per paracletum, quantum uobis in uetere licere ostenditis per Iesum, nisi forte pluris uobis testamentum uidetur filii esse quam patris, si modo patris est, ut, cum ex illo reprobentur tam multa, huius solius nihil non debeat adpro
Abbreviated transcription (Latin):
monimentis inserta sunt cogis.
si ipsum accipiam. scias & te quan¬
tum ad animũ multa ñ credere.
quȩ inuetere sint testam̃to: quan¬
uis ipsũ te ꝓfitearis acciꝑe. Neq
enim & illud in confessis ex eodẽ
habes & credibilib ẽẽ. maledictũ
ommẽ qui pependerit in ligno.
quia id utiq ꝑtinent ad iħm. aut
eum quoq in maledictis haberi.
qui ñ suscitauerit semen in isrł.
quia id uirgines quoq om̃s comp̃¬
hendat & pueros dĩ. aut funditus
interiturui eũ de genere suo qui ñ
fuerit carne p̃putii circuncisus. qͥa
hoc quoq ad omnẽ ꝑtineat xp̃ianũ:
aut lapidib extinguendũ eũ qui
soluerit sabb̃m: aut non parcendũ
ei qui unũ quodlibet testamenti
ueteris mandatũ irruꝑit. Quȩ
omnia tu sicredas. firmũq habe
animis ac uirib ꝑsecuti. dĩ sui
mandata cõplerint. Equidem
haut ignoro: quin uos hec non
audeatis dicere falsa. S quia sint
eadem ꝓ tempore tunc mandata

Expanded text:
monumentis inserta sunt. cogis, monumentis inserta sunt. cogis, si ipsum accipiam, scias et te, quantum ad animum. multa non credere. quae in uetere sint testamento, quamuis ipsum te profitearis accipere. neque enim et illud in confessis ex eodem habes et credibilibus esse maledictum omnem, qui pependerit in ligno. quia id utique pertineat et ad Iesum, aut eum quoque in maledictis haberi, qui non suscitauerit semen in Israhel, quia id uirgines quoque omnes conprehendat et pueros dei; aut funditus interiturum eum de genere suo, qui non fuerit carnem praeputii circumcisus, quia hoc quoque ad omnem pertineat christianum; aut lapidibus extinguendum eum, qui soluerit sabbatum; aut non parcendum ei, qui unum quodlibet testamenti ueteris mandatum inruperit: quae omnia tu si credas firmumque habeaanimis ac uiribus persecuti dei sui mandata complerint. Equidem haud ignoro, quin uos haec non audeatis dicere falsa, sed quia sint eadem pro tempore tunc mandata
Abbreviated transcription (Latin):
huiꝰmodi sunt testamenti ueteris
& exempla & iura: qͥuȩ si bona st̃.
cur non imittamini. si mala cur ñ
dampnatis auctorẽ. id÷ testam̃tũ
ipsum uetus : Aut si falsa hec. ei
tanquã nos de nouo credimus etiã
uos putatis inserta: pares gͦ sumꝰ.
Desinite iam ꝓinde id a nobis exige¬
re in testamento nouo: quod uos
non seruetis in uetere. Equide ego
quantum arbitror. quatinꝰ id iam
ꝑsuasum ẽẽ uoluistis. ut sit ex dõ
etiam testamentũ uetꝰ: cõmodius
satis atq excusatius uobis ẽ. ñ ser¬
uantib eiꝰ mandata si fateamini
incongrius ẽẽ adiectionib uiciatũ.
quã si inuiolatũ idẽ sꝑnatis & in¬
corruptũ. Proinde hanc de uobis
ego sententiã habui semꝑ & habeo.
quociens querit᷑ cur preuaricemi¬
ni testamenti ueteris ussa: quod
eiꝰ aut sapientes contẽpnitis falsa.
aut ut contumaces et indeuoti uera¬
negligitis. Interĩ quia me ad cre¬
denda omĩa quȩ noui testam̃ti

Expanded text:
hujusmodi sunt Testamenti Veteris hujusmodi sunt Testamenti Veteris et exempla et jura: quae si bona sunt, cur non imitdamnatis auctorem, id est testamentum ipsum uetus? aut si falsa haec ei, tamquam nos de nouo credimus, etiam uos putatis inserta, pares ergo sumus. desinite iam proinde id a nobis exigere in testamento nouo, quod uos non seruatis in uetere. Equidem ego quantum arbitror, quatenus id iam persuasum esse uoluistis, ut sit ex deo etiam testamentum uetus, commodius satis atque excusatius uobis est non seruantibus eius mandata, si fateamini incongruis esse adiectionibus uitiatum, quam si inuiolatum idem spernatis et incorruptum. proinde hanc de uobis ego sententiam habui semper et habeo. quotiens quaeritur, cur praeuaricemini testamenti ueteris iussa, quod enim aut ut sapientes contemnitis falsa aut ut contumaces et indeuoti neglegitis uera. interim quia me ad credenda omnia, quae noui testamenti
Abbreviated transcription (Latin):
loth. ꝓpħas cum fornicib tanquã
oseẽ: maritos uroꝵ suarũ noctes
amatorib uendere tanquam abra¬
ham. duab germanis sororib unũ
misceri maritũ tanquã iacob. recto¬
res popłi & quos maxime ethueos
credas millenis & centenis uoluta¬
re cũ scortis. tanquã dauid & salo¬
mon. Aut illud itẽ quod lege uxoria
cautum indeuteronomio ẽ. debe¬
re uxorẽ defuncti frĩs. sidem sine
filiis obierit. suꝑstiti fr̃i nubere.
& eandem sobolẽ ex eadem in locũ
suscitare fr̃is: quod facere si nolu¬
erit uir. debere mulierculã apud
maiores natu deponere de hac im¬
pietate cognati sui querelã. ut idẽ
accersitũ eum censoria grauitate
coherceant. Qui si ꝑnegauerit &
apud eos non ferat impune. sed ex¬
calciatꝰ dextri pedis calciamento a
predicta muliere cedatur in faciẽ.
& consputus ac maledictꝰ recedat:
habiturꝰ hoc obꝓbrium sempiter¬
nũ inꝓgeniẽ su̾am. Hȩc gͥ atq alia

Expanded text:
Loth; Prophetas cum fornicatricibus, tanquam Loth; Prophetas cum fornicatricibus, tanquam Osec: maritos uxorum suarum noctes amatoribus vendere, tanquam Abraham; duabus germanis sororibus unum misceri maritum, tanquam Jacob; rectores populi, et quos maxime entheos credas, millenis et centenis volutari cum scortis, tanquam David et Salomon; aut illud item quod lege uxoria cautum in Deuteronomio est, debere uxorem defuncti fratris, si idem sine filiis obierit, superstiti fratri nubere, et eumdem sobolem ex eadem in locum suscitare fratris: quod facere si noluerit vir, debere mulierculam apud majores natu deponere de hac impietate cognati sui querelam, ut iidem accersitum eum censoria gravitate coerceant; qui si pernegaverit, apud eos non ferat impune, sed excalceatus dextri pedis calceamento, a praedicta muliere caedatur in faciem, et consputus ac maledictus recedat, habiturus hoc opprobrium sempiternum in progenie sua . Haec igitur atque alia
Abbreviated transcription (Latin):
sub nocte. s etiam dieb septẽ absti¬
nere fermento. & ẽẽ contentos ari¬
mo ẽpigridiis: uos pascha quidem
assumitis. pretermittitis uͦ ritum
illũ ac morẽ quo cautũ ẽ. idem ser¬
uari debere. Item septẽ dierũ ebdo¬
madas. id÷ pentecosten. quã ꝑm¬
de moyses certo quodã sacrificioꝵ
& genere. & numero imbuendum
censet. uos equȩ colitis: sed damp¬
nata parte eiꝰ. id÷ litationib ip¬
sis & sacrificiis quia hȩc cũ xp̃i¬
ana fide non congruunt. De man¬
dato uero abstinendi acibis com¬
munib uisũ uobis ẽ. & uehemen¬
ter creditũ morticina quidẽ &
immolata ẽẽ. sane immunda. de
porema uͦ idẽ credere noluistis.
nec de lepore aut erinatio neq
de mullis & loliginib ceterisq quȩ
uob̃ sapuere generib pisciũ quans¬
uis eadem moyses omĩa munda
testamento uetere. nedũ admitte¬
re: id ÷ soceros dormire cũ nurib
tanquã. patres cũ filiab tanquã

Expanded text:
sub nocte, sed etiam diebus septem abstisub nocte, sed etiam diebus septem abstinere fermento, et esse contentos azymo cum picridiis ; vos Pascha quidem assumitis, praetermittitis vero ritum illum ac morem, quo cautum est idem debere servari. Item septem dierum hebdomadas, id est, Pentecosten, quam perinde Moyses certo quodam sacrificiorum et genere et numero imbuendam censet , vos aeque colitis; sed damnata parte ejus, id est, litationibus ipsis et sacrificiis, quia haec cum christiana fide non congruunt. De mandato vero abstinendi a cibis communibus visum vobis est et vehementer creditum, morticina quidem et immolata esse sane immunda : de porcina vero idem credere noluistis, nec de lepore aut herinacio, neque de mullis et lolliginibus, caeterisque quae vobis sapuere generibus piscium; quamvis eadem Moyses omnia immundTestamento Vetere, nedum admittere, id est, soceros dormire cum nuribus, tanquam Judas; patres cum filiabus, tanquam
Abbreviated transcription (Latin):
legentes. animaduertimꝰ cordis
obtuti sanissimo. equissimũ iudi¬
cauimꝰ utilib acceptis exhisdem.
id ÷ his quȩ & fidem nr̃am edifi¬
cent. & xp̃i dñi atq patris om̃i
potentis eius dĩ ꝓpagent głam.
cetera repudiare: quȩ nec ipsoꝵ
maiestati. nec fidei nr̃ȩ conueni¬
ant. Proinde nec uos ut dicere
ceperam de testamento ueteri cir¬
cuncisionẽ creditis accipiendam
carnalit᷑. quanuis ita sit scͥptum.
neq sub otio ac uacatione colen¬
dum sabbatũ. quanuis ita legat᷑:
s nec sacrificiis ut moysi uidetur
& immolationib placandũ dm̃.
S hȩc quidẽ ut aliena prorsus
& ꝓcul aritu xp̃iano posita. ac
nulla ex parte ꝓbabilia contẽp¬
sistis: quedã uero eoꝵ etiam diui¬
sistis in duo. Et partẽ quidem
amplectimini. part̾ẽ uero respuis¬
tis. ut pascha quod ẽ. & ipsum testa¬
menti ueteris aniuersale sacrum:
cuiꝰ in celebratione cũ sit scͥptum
uob̃ non solũ agnũ mactare edendũ

Expanded text:
legentes animaduertimus cordis legentes animaduertimus cordis obtutu sanissimo, aequissimum iudicauimus utilibus acceptis ex isdem, id est his, quae et fidem nostram aedificepotentis dei propagent gloriam, cetera repudiare, quae nec ipsorum maiestati nec fidei nostrae conueniant. Proinde nec uos, ut dicere coeperam, de testamento uetere circumcisionem creditis accipiendam carnaliter, quamuis ita sit scriptum, neque sub otio ac uacatione colendum sabbatum, quamuis ita legatur, sed nec sacrificiis, ut Moysi uidetur, et inmolationibus placandum deum; sed haec quidem ut aliena prorsus et procul a ritu christiano posita ac nulla ex parte probabilia contempsistis. quaedam uero eorum etiam diuisistis in duo, et partem quidem amplectimini, partem uero respuitis, ut pascha, quod est et ipsum testamenti ueteris anniuersale sacrum: cuius in celebratione cum sit scriptum uobis non solum agnum mactare edendum
Abbreviated transcription (Latin):
eam uob̃. partim moyses scͥpserit
fidelis & integer. soluis filii pu¬
tatis testamentũ ñ potuisse cor¬
rumpi. solũ non habere aliqͥd. qͦd
in se debeat imꝓbari: presertim
quod nec ab ipso scriptũ constat.
nec ab eiꝰ apłis. s longo post tem¬
pore a quibdã incerti nominis
uiris. qui ne sibi non haberetur
fides scribentib quȩ nescirent.
partim apłoꝵ nomina. partĩ eoꝵ
qui apłos secuti uiderent᷑. scrip¬
toꝵ suoꝵ frontib in diderunt. as¬
seuerantes scđm eos se scripsisse
quȩ scripserint. quo magis mͥ ui¬
dentur iniuria graui affecisse
discipulos. xp̃i: quia quȩ dissona
idem & repugnantia sibi scribe¬
rent. ea referrent ad ipsos. & scđm
eos hȩc scribere ꝓfiterent᷑ se eũge¬
lia. quȩ tantis sint referta erro¬
rib. tantis contrarietatib nar¬
rationũ simul ac sententiarum.
ut nec sibi prorsus nec inter seip¬
cipłoꝵ concordem cetum incrimen
deuocare discordiȩ: Quȩ quia nos

Expanded text:
eam uobis, partim Moyses scripserit, eam uobis, partim Moyses scripserit, fidelis et integer — solius filii putatis testamentum non potuisse corrumpi, solum non habere aliquid, quod in se debeat inprobari? praesertim quod nec ab ipso scriptum constat nec ab eius apostolis, sed longo post tempore a quibusdam incerti nominis uiris, qui, ne sibi non haberetur fides scribentibus, quae nescirent, partim apostolorum nomina, partim eorum, qui apostolos secuti uiderentur , scriptorum suorum frontibus indiderunt adseuerantes secundum eos se scripsisse, quae scripserint. quo magis mihi uidentur iniuria graui adfecisse discipulos Christi, quia quae dissona idem et repugnantia sibi scriberent, ea referrent ad ipsos et secundum eos haec scribere se profiterentur euangelia, quae tantis sint referta erroribus, tantis contrarietatibus narrationum simul ac sententiarum, ut nec sibi prorsus nec inter se ipscipulorum concordem coetum in crimen deuocare discordiae? quae quia nos
Abbreviated transcription (Latin):
austus dixit. Si accipis¬
eũgłium: credere om̃ia de
mentũ : idcirco ne credis omnia
passim quȩ in eodẽ scripta sunt:
Nempe solas indidem ꝓpħias ex-
rum significabant. qͥa ipsũ pute¬
tis ẽẽ xp̃m. & pauca quȩdã disci-¬
plinȩ ciuilis p̃cepta cõmunia:
ut est. non occides non mechabe¬
ris cetera ñ pretermittitis. & ar-¬
bitramini ẽẽ. ñ minꝰ atq eadem
paulus putauit stercora. Qͥd gͦ
ꝑegrinũ hoc. aut qͥd mirũ ẽ. si &
ego de testam̃to nouo purissima
quȩq legens. & meȩ saluti con-¬
uenientia: ea p̃termitto quȩ a
uris maiorib inducta fallaciter.
& maiestatẽ ipsius & gr̃am deco¬
lorant: An si patris testamentũ
habet aliqua. in quib parũ aude¬
at audiri. patris enĩ ẽẽ uultis u¬
daicam legem. cuiꝰ nouimꝰ quam
multa uob̃ horrorẽ qua multa pu¬
dorẽ faciant. ut quantũ ad animã
iam dudũ ipsi iudicaueritis eam
non ẽẽ sinceram: quanuis partĩ
pater ipse ut creditis digito suo

Expanded text:
AUSTUS dixit: Si accipielium, credere omnia debmentum, idcircone credis omnia passim. quae in eodem scripta sunt ? nempe solas indidem excerpentesrum significabant, quia ipsum putatis esse Iesum, et pauca quaedam disciplinae ciuilis praecepta communia, ut est: non occides, non moechaberis, cetera praetermittitis et arbitramini esse non minus atque eadem, quae Paulus putauit stercora. quid ergo peregrinum hoc aut quid mirum est. si et ego de testamento nouo purissima quaeque legens et meae saluti conuenientia ea praetermitto, quae a uestris maioribus inducta fallaciter et maiestatem ipsius et gratiam docolorant? An si patris testamentum habet aliqua, in quibus parum debeat audiri — patris enim esse uultis Iudaicam legem, cuius nouimus quam multa uobis horrorem, quam multa pudorem faciant, ut quantum ad animum iamdudum ipsi iudicaueritis eam non esse sinceram, quamuis partim pater ipse, ut creditis, digito suo
Abbreviated transcription (Latin):
dificun. qui maxime duarũ p̃fert
naturarũ discretionẽ: ipsius ẽẽ ñ
uenit indubiũ. Nichelgͦ ẽ iãcur
me omĩa credere existimes debere.
quȩ continent euangłia: cum tu
ut supra ostensũ ẽ. testamenti ue¬
teris suppremũ liquorẽ uix sũmis
ut aiunt labris attingas.

Expanded text:
maxime duarum praeferens naturarum discretionem, ipsius esse non venit in dubium. Nihil ergo est jam cur me omnia credere existimes debere, quae continent Evangelia; cum tu, ut supra ostensum est, Testamenti Veteris supremum liquorem vix summis, ut aiunt, labris attingas.
Abbreviated transcription (Latin):
tro soletis afferre. tanquã idem
uiderit aliquando de cȩlo uas di¬
missum. in quo ẽẽnt omña gene¬
ra anmalium & serpentes: atq
eo attonito & admirante. uex au¬
dita sit dicens ad eum. Petre qͥc¬
qͥd in uase uides macta & mandu¬
ca: cui id̃e respondens. dñe com-¬
mune in quid & immundũ non
contingam. Et iterũ uox ad eũ.
Quod ego scĩficaui: immundũ
ne uocaueris. Quod quidẽ ipsũ
licet & ꝑ allegoriã aliud qͥddam.
& non indifferentiã uideat᷑ sig.¬
nificare ciboꝵ: tam̃ qͥa uobis &
hoc ita intelligere placet. uesca¬
mini gͥ necesse ẽ. passim beluis
om̃ib & echinis & colubris. ac
reliquo om̃i genere serpentino.
iuxta oroma petri. Hactenꝰ enĩ
uere dicto audientes uos ẽe ꝓba¬
bitis: uocis quã fertur audisse.
Et tam̃ huiꝰ quoq memineritis
semꝑ. quia moyses huic & ꝓpħȩ
dampnati sunt: qui de his quȩ
seĩficauerit d̾s. iuxta uocis eius
sententiã multa putauert esse

Expanded text:
tro soletis adferre, tamquam idem tro soletis adferre, tamquam idem uiderit aliquando de caelo demissum uas, in quo essent omnia genera animalium et serpentes atque eo adtonito et admirante uox audita sit dicens ad eum: Petre, quicquid in uase uides, macta et manduca. cui idem respondens: domine, commune, inquit, et inmundum non contingam. et iterum uox ad eum: quod ego sanctificaui, inmundum ne uocaueris. quod quidem ipsum licet et per allegoriam aliud quiddam et non indifferentiam uideatur significare ciborum, tamen, quia nobis et hoc ita intellegere placet, uescamini igitur necesse est passim belluis omnibus et echidnis et colubris ac reliquo omni genere serpentino iuxta opajia Petri. hactenus enim uere dicto audientes uos esse probabitis uoci, quam fertur audisse; et - tamen huius quoque memineritis semper, quia Moyses hinc et prophetae damnati sunt. qui de his, quae sanctificauerit deus iuxta uocis huius sententiam, multa putauerint esse
Abbreviated transcription (Latin):
nec quicquã inter est nͥ quod he¬
breus in quibdã animalib a pa-¬
gano dissentit. Restat xp̃iana
fides. Cuiꝰ si ꝓpͥum hoc eẽ putas.
nichil existimare pollutũ: priꝰ ẽ
ut fatearis in uobis ẽẽ neminẽ
xp̃ianũ. Om̃s enĩ apud uos ut
cetera reticeam: morticma tam̃
& immolata inquinam̃tũ ẽẽ exi-¬
stimant non paruũ. Aut si & a
uobis iure xp̃ianitatis hoc agit᷑:
ne huiꝰ quidem gͦ religionis sen¬
tentia ẽ. quȩ omnẽ penitꝰ immun¬
dorũ abstinentiã tollit. Quorsũ
gͦ a paulo id dici potuit: quod
nulli sit religioni conueniens:
tus ẽ xp̃ianus. At uͦ qui hoc capi¬
tulũ scripsit: uidet᷑ ille mͥ nulla
ꝓrsus religione fuisse subnixus.
Qua ꝓpt̾ si quid de cetero in lesio¬
nem nr̃e fidei de scripturis que¬
rentes inueniretis : tunc demũ
id nob̃ ꝓponere mementote. eum
uobis ꝑuideritis non ẽẽ contrariũ.
Quẽ admodũ & illud quod de pe¬

Expanded text:
nec quicquam interest, nisi quod Henec quicquam interest, nisi quod Hebraeus in quibusdam animalibus a pagano dissentit. restat christiana fides, cuius si proprium hoc esse putas nihil existimare pollutum, prius est, ut fatearis in uobis esse neminem christianum. omnes enim apud uos, ut cetera reticeam, morticina tamen et inmolata inquinamentum existimant esse non paruum; aut si et a uobis iure christianitatis hoc agitur, ne huius quidem ergo religionis sententia est, quae omnem penitus inmundorum abstinentiam tollit. quorsum ergo a Paulo id dici potuit, quod nulli sit religioni conueniens? tus est christianus. at uero qui hoc capitulum scripsit, uidetur ille mihi nulla prorsus religione fuisse subnixus. Quapropter si quid de cetero in laesionem nostrae fidei de scripturis quaerentes inueneritis, tunc demum id nobis obponere mementote, cum uobis peruideritis non esse contrarium . quemadmodum et illud, quod de Pe
Abbreviated transcription (Latin):
fide. quȩ doceret omĩa munda
ẽẽ mundis: quȩdã & ipsi putaue¬
rint ẽẽ ñ muida. Uos uͦ quia nc̃
excusatione utimini. si paulo cla-¬
mante nichil ẽẽ non mundũ. &
doctrinas demonioꝵ appellante
ciboꝵ abstinentiam. & mente pol-¬
lutos uocante qui aliqͥd putaue¬
rint inquinatum. non solũ absti-¬
netis ut diximꝰ. s głam etiam cap¬
tatis exinde. & eo acceptiores uos
creditis xp̃o. quo eritis abstinen¬
tiores acibis. id÷ scđm hanc sen¬
tentiam quo mentib inquinati
magis. eo magis conscientia ur̃a
polluti: Quid quod etiã cũ tres
in mundo religiones suit. quȩ m̃itiᷤ
purgationem pariter in castimoniis
& abstinentia. ritu quanuis diuer¬
sissimo reponunt. dico autẽ iude¬
os & xp̃ianos & gentes : ex quanã
istarũ religionũ sermo hic ueniat
non potest muemri qui docet
nichil ẽẽ. ñ sc̃m : Certe ex iudais¬
mo minime. itidem ex paganis¬
mo. quia ipsũ quoq discriminat:

Expanded text:
fide quae doceret omnia esse fide quae doceret omnia esse  mundis, quaedam et ipsi putauerint esse non munda; uos uero, qua nunc excusatione utimini, si Paulo clamante nihil esse non mundum et doctrinas daemoniorum appellante ciborum abstinentiam et mente pollutos uocante, qui aliquid putauerint inquinatum, non solum abstinetis, ut diximus, sed etiam gloriam captatis exinde et eo acceptiores uos creditis Christo, quo eritis abstinentiores a cibis, id est secundum hanc sententiam, quo mentibus inquinati magis et magis conscientia uestra polluti ? quid ? quod etiam cum tres in mundo religiones sint, quae mentis purgationem pariter in castimoniis et abstinentia ritu quamuis diuersissimo reponunt, dico autem Iudaeos et christianos et gentes, ex quanam istarum religionum sermo hic ueniat, non potest inueniri, qui docet nihil esse non sanctum ? certe ex ludaismo minime; itidem ex paganismo, quia ipsum quoque discriminat cibos;
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ talib etiã nunc uos uisionẽ
diuinȩ maiestatis. contingere
potuisse arbitramini: cũ sit scͥp¬
tum. nisi eos qui corde puri fu¬
erint dm uidere ñ posse: At uͦ
hii etiam si casti ab illicitis faci¬
norib ertitissent: so la tamen
hec abstinendi a quibdã escis
suꝑstitio. si ment̾ẽ contaminat.
diuinitatis eis potuit negare
conspectum. Euanuit gͦ iam. atq
extincta simul ẽ damelis quoq il¬
la ac triũ pueroꝵ głatio: qui &
ipsius quȩ ad hanc predicationẽ
quȩ censet nichil mmmundũ. ca-¬
stisimi plane ac bonȩ mentis ui-¬
uenes habiti sunt in uidaismo.
quia scił paternarũ memores
traditionũ. a gentiũ dapib. et
maxime immolatis. om̃i cũ studio
se conseruauerint illibatos. Nunc
em̃ demũ apparuit & ip̃sos conta¬
minatos fuisse mentib & consci-¬
entia: tum maxime cũ os asan-¬
S illos fortasse excuset ignorantia.
Necdũ enĩ apparente xp̃iana hac

Expanded text:
ergo talibus etiam nunc uos uisionem ergo talibus etiam nunc uos uisionem diuinae maiestatis contingere potuisse arbitramini, cum sit scriptum nisi eos, qui corde puri fuerint, deum uidere non posse? at uero hi etiam si casti ab inlicitis facinoribus exstitissent, sola tamen haec abstinendi a quibusdam escis superstitio, si mentem contaminat, diuinconspectum. Evanuit ergo jam, atque exstincta simul est Danielis quoque illa ac trium puerorum gloriatio: qui et ipsi usque ad hanc praedicationem quae censet nihil immundum, castissimi plane ac bonae mentis juvenes habiti sunt in Judaismo, quia scilicet paternarum memores traditionum, a Gentium dapibus, et maxime immolatis, omni cum studio se conservaverint illibatos . Nunc enim demum apparuit et ipsos contaminatos fuisse mentibus et conscientia, tum maxime, cum os a san CAPUT II. Sed illos fortasse excuset ignorantia; necdum enim apparente christiana hac
Abbreviated transcription (Latin):
Daustus dixit. Om̃ia munda¬
mundis : immundis aut̃
& comquinatis nichil mundũ:
s in quinata sunt eorũ & mens
& conscientia. Hȩc quoq ipsum
utrũ uobis expediat a paulo dic̃¬
tũ credere: considerandũ ẽ. hac¬
tenus eñ ñ tantũ demoniis exagi¬
tatos constitit moysen & ꝓpħas. cũ
tantas de ciboꝵ differentiis tuleitꝰ
leges. s etiã quod immnundi ipsifu¬
erint. & coinquinati mente atq
conscientia sua. ut congrue in ip¬
so & illud cadere possit quod seqͥt᷑.
đm se scire ꝓfitentur: oꝑib. aut
negant. Cui aũt hoc magis com¬
petit quã ꝓpħis atq moysi. qui
longe aliter uixisse ꝓbant᷑: quam
d̃i cognitorib congruebat: Ergo
tam̃ nunc usq pret̾ adulteria
& fraudes & homicidia: nichil a¬
lud ẽẽ putaueram. unde consci¬
entias pollutas habuisse uide¬
hoc demonstrante capitulo sci¬
re iam dat᷑ etiam hinc eos inqui¬
nate mentis fuisse: quia aliquid
putauerunt inquinatũ. Quorsũ

Expanded text:
AUSTUS dixit: Omnia mundamundis, inmundis autem et coinquinatis nihil mundum; sed inquinata sunt eorum et mens et conscientia. hoc quoque ipsum. utrum uobis expediat a Paulo dictum credere, considerandum est; hactenus enim non tantum daemoniis exagitatos constitit Moysen et prophetas, cum tantas de ciborum differentiis tulerint leges, sed etiam quod inmundi ipsi fuerint et coinquinati mente atque conscientia sua, ut congrue in ipsos et illud cadere possit, quod sequitur: deum se scire profitentur. operibus autem negant. cui autem hoc magis conpetit quam prophetis atque Moysi, qui longe aliter uixisse probantur quam dei cognitoribus congruebat. ego tamen nunc usque praeter adulteria et fraudes et homicidia nihil aliud esse putaueram, unde conscientias pollutas habuisse uidehoc demonstrante capitulo scire iam datur etiam hinc eos inquinatae mentis fuisse, quia aliquid putauerint inquinatum. quorsum
Abbreviated transcription (Latin):
& infidelib quales p̃cipue uos
estis: nicħ ẽ mundũ. Cetera iã
uerba apłi quȩ secunt᷑. uos ipsi
uob̃ salubrit᷑ diceretis : si caute
riatã nr̃am conscientiã sanari
uelletis. Sequit᷑ eni. S polluta
sunt eoꝵ & mens & conscientia.

Expanded text:
et infidelibus, quales praecipue uos et infidelibus, quales praecipue uos estis, nihil est mundum. cetera iam uerba apostoli, quae secuntur, uos ipsi uobis salubriter driatam vestram conscientiam sanari velletis. Sequitur enim: Sed polluta sunt eorum et mens et conscientia.
Abbreviated transcription (Latin):
gentia quasi a carnis contagione
separetis. mundꝰ ÷ uobis: quẽ creatũ
nͥ a diabolo ñ dicitis. In illo etiam
dm ur̃m ligatũ atq pollutũ: uos
edendo purgare ꝑibetis. Uos sal¬
tem uobis mundi uideremim :
quoꝵ uentribꝰ meret᷑ ille purga¬
ri. S & ur̃a corꝑa naturam & o¬
pificiũ gentis tenebrarũ ẽẽ con-¬
tenditis: animas aũt ur̃as ipsis
adhuc corporib inqͥnatas. Quid
gͦ uob̃ ẽ mundũ: Non quȩ sumi¬
tis non quo mittitis ea quȩ sumittis:
non uos ipsi qui sumpta purgatis.
teneret: s uos precipue maximeq
conuinceret. Om̃ia gͦ mundamũ¬
dis scdm naturã. in qua creata st̃.
non tam̃ om̃ia scdm significatio¬
nẽ munda pͥmo popło iudȩorũ:
nec nob̃ omĩa uel ꝓpt̾ salutẽ cor-¬
poris. uel ꝓpt̾ consuetudinẽ hu-¬
manȩ societatis apta sunt. S cũ
sua cuiq redduntur. & natura¬
lem ordinẽ seruant: omĩa mun-¬
da sunt mundis. Immundis aũt

Expanded text:
gentia quasi a carnis contagione gentia quasi a carnis contagione separetis, mundus est uobis, quem creatum nisi a diabolo non dicitis. in illo etiam deum uestrum ligatum atque pollutum uos edendo purgare perhibetis. uos saltem uobis mundi uideremini, quorum uentribus meretur ille purgari. sed et uestra corpora naturam et opificium gentis tenebrarum esse contenditis, animas autem uestras ipsis adhuc corporibus inquinatas. quid ergo uobis est mundum ? non quae sumitis, non quo mittitis ea, quae sumitis, non uos ipsi, qui sumpta purgatis. teneret, sed uos praecipue maximeque conuinceret. omnia ergo munda mundis secundum naturam, in qua creata sunt, non tamen omnia secundum significationem munda primo populo Iudaeorum; nec nobis omnia uel propter salutem corporis uel propter consuetudinem humanae societatis apta sunt; sed cum sua cuique redduntur et naturalem ordinem seruant, omnia munda sunt mundis; inmundis autem
Abbreviated transcription (Latin):
polluta.
ugustinus respondit. Cum¬
ait apłs. omĩa munda mun¬
dis. naturas ipsas intelligi uoluit.
quas ds ereauit scdđ̃m illud qͦd
moyses ingenesi scripsit. & fecit ds
om̃ia & ecce bona ualde: ñ signifi¬
cationes scđm quas ds ꝑ eundem
moysen ab inmundis munda dis-¬
creuit. Uñ qͥa multas & multis
locis iam diximꝰ: nc̃ breuit̾ ammo-¬
nuisse suffecerit. Pinde illos qͥiam
tempore reuelationis noui testam̃ti.
adhuc illas umbras futuroꝵ itacu¬
stodiendas putarent. ut sine his
gentes salutẽ quȩ in xp̃o ẽ. ꝑcipere
non posse contenderent. immundos
dicit apłs. quod carnalit̾ saperent:
& infideles quod tempꝰ gr̃ȩ. a legis
tempore non discernerent. Quib
ido dicit nichil ẽẽ mundũ. qͥa & de
his quȩ respuebant & de his quȩ su¬
mebant. non sc̃ȩ nec iuste utebant᷑:
sicut om̃s quidẽ infideles. s uos p̃¬
cipue manichei quib om̃ino meħ
ẽ mundũ. Neq em̃ cibꝰ ipse quem
sumitis. quanius eũ magna dili-¬

Expanded text:
polluta. AUGUSTINUS respondit: Cumait apostolus: omnia munda mundis, naturas ipsas intellegi uoluit, quas deus creauit, secundum illud. quod Moyses in genesi scripsit: et fecit deus omnia, et ecce bona ualde, non significationes, secundum quas deus per eundem Moysen ab inmundis munda discreuit: unde quia multa et multis locis iam diximus, nunc . breuiter admonuisse suffecerit. proinde illos, qui iam tempore reuelationis noui testamenti adhuc illas umbras futurorum ita custodiendas putarent, ut sine his gentes salutem, quae in Christo est, percipere non posse contenderent, inmundos dicit apostolus, quod carnaliter saperent, et infideles, quod tempus gratiae a legis tempore non discernerent. quibus ideo dicit nihil esse mundum, quia et his, quae respuebant, et his, quae sumebant, non sancte nec iuste utebantur, sicut omnes quidem infideles, sed uos praecipue, Manichaei, quibus. omnino nihil est mundum. neque enim cibus ipse, quem sumitis, quamuis eum magna dili
Abbreviated transcription (Latin):
stis anathema sit: cũ ceperit ali¬
ud annuntians ab uniuerso orbe
anathematirari. continuo dicat.
hoc ÷. quod scriptũ ẽ. mundus
eum accipere non potest. Unde
gͦ ꝓbare poteritis. quod a uobis
exigit᷑. paraclitũ eẽ illũ a quo di¬
dicistis. quod euangłica scripta ñ
sint apłoꝵ : quandoquidẽ etiam
nos ꝓbamꝰ non ẽẽ paraclitũ spm̃¬

Expanded text:
stis, anathema sit', cum coeperit alistis, anathema sit', cum coeperit aliud adnuntians ab uniuerso orbe anathemari, continuo dicat: hoc est, quod scriptum est: mundus eum accipere non potest? Unde ergo probare poteritis, quod a uobis exigitur, paracletum esse illum, a quo didicistis, quod euangelica scripta son sunt apostolorum? quandoquidem etiam nos probamus non esse paracletum sp
Abbreviated transcription (Latin):
misse. & toto orbe diffuse: aucto¬
ritate dampnati respondent.
hinc etiã inse illud ẽẽ cõpletum
quod de paraclito dictum ẽ. qͦd
mundus eũ accipere ñ potest.
Nonne ista sunt quȩ etiam uos
dicere soletis. ipse uos inducet
in omnem ueritatem. & cũ uenerit
quod ꝑfectũ ẽ. quod ex parte est
euacuabit᷑. & mundus eũ acciꝑe
non potest: de ur̃o manicheo ẽẽ
p̃dictũ: Et quȩ tandem poterit
heresis exoriri sub paracliti no¬
mine: quȩ non hec omĩa uerisi-¬
milit̾ sibi audeat coaptare. Nun-¬
quid enĩ est heresis quȩ non ueri-¬
tatẽ se nominet. & quanto ẽ suꝑ¬
bior tanto se magis etiam ꝑfectam
nominet ueritatẽ: ut & in omnẽ
ueritatẽ se polliceatur inducere.
& doctrinam apłoꝵ suo erroricon¬
trariam. quasi ꝑ illã uenerit qͦd
ꝑfectũ ẽ euacuare conetur: Et
qm̃ tenet eccłia quod uehem̃tius
apłs cõmendauit. si quis uob̃ euan-¬
głirauerit pret̃quã quod accepi-¬

Expanded text:
romissae et toto orbe diffusae auctoromissae et toto orbe diffusae auctoritate damnati, respondent hinc etiam in se illud esse conpletum. quod de paracleto dictum est, quod mundus eum accipere non potest. nonne ista sunt, quae etiam uos dicere soletis: ipse uos inducet in omnem ueritatem et: cum uenerit quod perfectum est, quod ex parte est, euacuabitur et: mundus eum accipere non potest, de uestro Manichaeo esse praedictum? et quae tandem poterit haeresis exoriri sub paracleti nomine, quae non haec omnia uerisimiliter sibi audeat coaptare ? numquid enim est haeresis, quae non ueritatem se nominet et quanto est superbior, tanto magis se etiam perfectam nominet ueritatem, ut et in omnem ueritatem se polliceatur inducere et doctrinam apostolorum suo errori contrariam, quasi per illam uenerit, quod perfectum est, euacuare conetur? et quoniam tenet ecclesia, quod uehementius apostolus commendauit, si quis uobis euangelizauerit praeterquam quod accepi
Abbreviated transcription (Latin):
datus: quia ihe nondũ erat głi¬
ficatus. Si hȩc itaq causa erat. ut
non daretur quia nondũ erat głi¬
ficatus iħc: ꝓculdubio clarificato
iħu. iam causa erat ut statim dare¬
tur. Nam & catafrige se ꝓmissũ
paraclitũ suscepisse dixerunt. et
hinca fide catholica deuiarunt:
conantes ꝓhibere quod paulus con¬
cessit. & dampnare scdas nuptias
quas ille ꝑmisit. sub his uerbis
insidiantes quia scriptũ ẽ de
paraclito. ipse uos inducet in
omnẽ ueritatẽ. quod uidelicet¬
ꝙ non omnẽ ueritatẽ paulus
& ceteri apłi docuissent: ad lo¬
cum catafrigarũ paraclito reser¬
uassent. Ad hoc & illud traxert̃
quod paulus ait: ex parte enim
uenerit quod ꝑfectũ ẽ. quod ex
parte ẽ euacuabit᷑: ut scilicet
ex parte sciens & ꝓphetans apłs
dixerit. quod uult faciat non
peccat s nubat. & idõ ꝑfectum
paracliti. frigie hoc euacuaue¬
rit. Ad hȩc cum eis dictũ fuerit.
quod sint ȩccłiȩ tanto ante ꝓ¬

Expanded text:
datus, quia Iesus nondum fuerat claridatus, quia Iesus nondum fuerat clarificatus. si haec itaque causa erat, ut non daretur, quia nondum erat clarificatus Iesus, procul dubio clarificato Iesu iam causa erat, ut statim daretur. nam et Cataphrygae se promissum paracletum suscepisse dixerunt et hinc a fide catholica deuiarunt conantes prohibere, quod Paulus concessit, et damnare secundas nuptias. quas ille permisit, sub his uerbis insidiantes, quia scriptum est de paracleto: ipse uos inducet in omnem ueritatem, quod uidelicet non omnem ueritatem Paulus et ceteri apostoli docuissent ac locum Cataphrygarum paracleto reseruassent. ad hoc et illud traxerunt, . quod Paulus ait: ex parte enim uenerit quod perfectum est, quod ex parte est, euacuabitur, ut scilicet ex parte sciens et prophetans apostolus dixerit: quod uult faciat; non peccat, si nubat, et ideo perfectum paracleti Phrygiae hoc euacuauerit. ad haec cum eis dictum fuerit, quod sint ecclesiae tanto ante p
Abbreviated transcription (Latin):
manib ẽẽnt om̃ium xp̃ianorũ :
Quod mox ut facere cepissetis:
uetustiorum exemplariũ ueritate
conuinceremmi. Qua gͥ causa a
uob̃ corrumpi non possent: hac
causa a nemine potuerunt. Quis¬
quis enĩ hoc pͥmitꝰ ausus ẽet. mul¬
toꝵ codicũ uetustiorum collatione
confutaret᷑ : maxime quia ñ una
ligua. s multis eadem scriptura
contineret᷑. Nam etiã nunc non¬
nulle codicũ mendositates: uel de
antiquiorib uel de lingua prece¬
dente emendantur. Ita gͦ aut co-¬
gimini ueraces illos comces con¬
fiteri. & continuo euertent here¬
sim urãm. aut si fallaces eos dixe¬
ritis. eoꝵ auctoritate parachitum
non poteritis asserere. & uoseuer¬
tistis heresim urãm. Huc accedit
quia ea dicta sunt in ꝓmissione
paracliti: ut manicheũ post tam
multos annos uenient̾e ab ista
suspitione ꝓrsus excludant. Qͥa
enim post resurrectionẽ & ascen¬
sionẽ dm̃i continuo uenturꝰ erat
iohanne. Sp̃c enĩ nondũ erat

Expanded text:
manibus essent omnium christianorum ? manibus essent omnium christianorum ? quia mox ut facere coepissetis, uetustiorum exemplarium ueritate conuinceremini. qua igitur causa a uobis corrumpi non possent, hac causa a nemine potuerunt. quisquis enim hoc primitus ausus esset, multorum codicum uetustiorum conlatione confutaretur, maxime quia non una lingua, sed multis eadem scriptura contineretur. nam etiam nunc nonnullae codicum mendositates uel de antiquioribus uel de lingua praecedente emendantur. ita ergo aut cogimini ueraces illos codices continuo, et continuo euertent haeresim uestram, aut si fallaces eos dixeritis, eorum auctoritate paracletum non poteritis adserere, et uos euertistis haeresim uestram. Huc accedit, quia ea dicta sunt in promissione paracleti, ut Manichaeum post tam multos annos uenientem ab ista suspicione prorsus excludant. quia enim post resurrectionem et ascensionem domini continuo uenturus eratIohanne: spiritus enim nondum erat
Abbreviated transcription (Latin):
tũ: & tunc ꝓducat ad testimoniũ:
Si enĩ quod uultis ei credimꝰ. ꝙ qͦd
non uultis ei ñ credimꝰ: iam ñ illis
uob̃ credimꝰ. Si aũt uob̃ credere uel¬
lemꝰ : testem a uob̃ non exigeremus.
Deinde paraclytꝰ sic ẽ ꝓmissus : ut
diceret᷑. ipse uos inducet iomnẽ
ueritatẽ. Quomͦ aũt uos ille indu¬
cet in ueritatẽ. qͥuiuos docet. axp̃m
ẽẽ fallacẽ: Huc accedit quia si om¬
nia q̃dȩ ꝓmissione paraclyti m eũ¬
głio legunt᷑. talia ẽẽ demonstrare¬
tis. ut non om̃ino nͥ de manicheo
ur̃o possent intelligi. sicut osten
quȩ in alium cadere omnino ñ
possint : tam̃ cũ ea de his codicib
ꝓferretis. quos dicitis infalsatos.
hoc ipsum illic falsũ & acorrupto¬
rib maiorib ur̃is immissum ẽẽ
diceremus. quod illic de manicheo
sic scriptũ legeretis. ut de alio m¬
telligere non possemꝰ. Quid facere¬
tis dicite mͥ: msi clamaretis nullo
modo falsare codices. qui iam in

Expanded text:
tum et tunc producat ad testimonium? tum et tunc producat ad testimonium? si enim, quod uultis, ei credimus, et quod non uultis, ei non credimus, iam non illi, sed uobis credimus. si autem uobis credere uellemus, testem a uobis non exigeremus. deinde paracletus sic est promissus, ut diceretur: ipse uos inducet in omnem ueritatem. quomodo uos autem ille inducet in ueritatem, qui uos docet Christum esse fallacem? huc accedit. quia si omnia, quae de promissione paracleti in euangelio leguntur, talia esse demonstraretis, ut non omnino nisi de Manichaeo uestro possent intellegi, sicut ostendisto, quae in alium cadere omnino non possint, tamen cum ea de his codicibus proferretis, quos dicitis infalsatos, hoc ipsum illic falsum et a corruptoribus maioribus uestris inmissum esse diceremus, quod illic de Manichaeo sic scriptum legeretis, ut et alio intellegere non possemus . quid faceretis, dicite mihi, nisi clamaretis nullo modo uos potuisse falsare codices, qui iam in
Abbreviated transcription (Latin):
cunt apłos xp̃i non recta docuis¬
se: Uos gͦ quod dicitis : unde os¬
tenditis scripturas illas non ab
apłis ministratas: Respondetis:
quia multa sunt in eis: & inter se
& sibi contraria. Om̃ino falsissimũ
est. Uos non intelligitis. Namqͥc¬
quid tale ꝓtulit faustus. quod ita
uob̃ uideret᷑ ita non ẽe monstratũ
est: & quicqͥd tale a uob̃ ꝓlatũ fu¬
erit hoc docebimꝰ. Quis aut ferat
lectorẽ uel auditorẽ scͥpturarũ
tantȩ auctoritatis: facilius quã
uitium suȩ tarditatis audere cul¬
pare. An hoc dicitis uos paraclitũ
docuisse scripturas istas apłoꝵ ñ
conscriptas: Hoc saltem docete istũ
ipsum paraclytũ ẽẽ : a quo didicistis
uob̃. Omnino xp̃c istum nec ꝓmi¬
sit nec misit: & simul ostenditur
deceptoris.  Respondetis ex eũgłio
uos ꝓbare. Ex quo euangłio: Qͦd
non accipitis totum: quod falsatũ
ẽẽ uos dicitis. Quis gͦ testem suũ
prius ipse dicat falsitate ẽẽ corrup.¬

Expanded text:
cunt apostolos Christi non recta docuiscunt apostolos Christi non recta docuisse. uos ergo quid dicitis? unde ostenditis scripturas illas non ab apostolis ministratas ? respondetis: quia multa sunt in eis et inter se et sibi contraria. omnino falsissimum est; uos non intellegitis. nam quicquid tale protulit Faustus, quod ita uobis uideretur, ita non esse monstratum est; et quicquid tale a uobis prolatum fuerit, hoc docebimus. quis autem ferat lectorem uel auditorem scripturam tantae auctoritatis facilius quam uitium suae tarditatis audere culpare? an hoc dicitis uos paracletum docuisse scripturas istas apostolor aliis esse conscriptas ? hoc saltem docete istum ipsum paracletum esse, a quo didicistis uobis: omnino istum Christus nec promisit nec misit; et simul ostenditur, deceptoris? respondetis ex euangelio uos probare. ex quo euangelio ? quod non totum accipitis, quod falsatum esse uos dicitis. quis ergo testem suum prius ipse dicat falsitate esse corrup
Abbreviated transcription (Latin):
non diuinitꝰ ussum. non ueracit̃
scriptũ. Nichil horũ dicimꝰ. s ac¬
cipimꝰ om̃ia siue quȩ obseruamꝰ
ut recte uiuamꝰ: siue quȩ non ob-¬
seruamꝰ. ut tamen & ipsa tunc in
pleri uideramꝰ. Deniq paraclytũ
sicut ꝓmissum legimꝰ in his libris.
quoꝵ non om̃ia uultis accipere:
ita & missum legimꝰ in eo libro quẽ
nominare etiam formidatis. In acͥ¬
tibus quippe apłorũ icu sicut
sepe & paulo ante cõ.Ñ e. memo¬
raui aꝑtissime legit᷑ missus die
pentecostes sp̃c sc̃s: qui etiã oꝑe
manifestauit quis ẽẽt. Linguis
enĩ om̃ib locuti sunt. qͥ eũ primi¬
tus acceperunt: ut hoc etiã sig-¬
no ꝓmitteret in linguis om̃ibus
hoc ẽ. om̃ib gentib futurã ȩccłiã.
que illum sicut patrẽ & filium ue¬
rissime predicaret. Uos gͦ iam di¬
cite quare non accipitis omĩa ex
libris noui testamenti: utrũ qͥa
aliquid docuerunt apłi xp̃i. Res¬
pondetis quia ñ sunt apłoꝵ xp̃i.¬

Expanded text:
non diuinitus iussum, non ueraciter non diuinitus iussum, non ueraciter scriptum. nihil horum dicimus, sed accipimus omnia, siue quae obseruamus, ut recte uiuamus, siue quae non obseruamus, ut tamen et ipsa tunc in pleri uideamus. deinde paracletum sicut promissum legimus in iis libris, quorum non omnia uultis accipere, ita et missum legimus in eo libro, quem nominare etiam formidatis. in actibus quippe apostolorum, sicut saepe et paulo ante commemoraui, apertissime legitur missus die pentecostes spiritus sanctus, qui etiam opere manifestauit, quis esset. linguis enim omnibus locuti sunt, qui eum primitus acceperunt, ut hoc etiam signo promitteret in linguis omnibus, hoc est in omnibus gentibus futuram ecclesiam, quae illum sicut patrem et filium uerissime praedicaret. Uos ergo iam dicite, quare non accipiatis omnia ex libris noui testamenti: utrum quiaaliquid docuerunt apostoli Christi. respondetis: quia non sunt apo