comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cogiantib ds adsolã ei spetiẽ respicientib: qr tam̃ i dẽ munđ amimal: aanimal
intelligens dexteras partes habebit. ꝓsteto eas inqͥb: ÷̃ intiũ motꝰ & exqua parte ꝑinde
ut cetera animalia mouentur primitꝰ: hȩc porromundi pars binecise st̃ ꝓpt̃eaq ho

Expanded text:
cogitantibus et ad solam eius speciem respicientibus. Quia tamen idem mundus animal est et animal intellegens, dextras partes habebit profecto eas in quibus est initium motus et ex qua parte perinde ut cetera animalia mouentur primitus. Haec porro mundi pars in eois est proptereaque Ho
Abbreviated transcription (Latin):
tiȩ sed qualitatis inqua & diuersitas & contrari &as inuenitur. Eademratio est c&erorum
quo quoq: elementorũ : quippe nihileorũ hab& essentiã propriã & nos presumimus ex con¬
sududine ut i demonstratione ꝓ nominũ eorũ quȩ sunt essentiȩ cumqualitateͥ ac cõmoda¬
tis ꝓ nominib: utendũ potius sit. Semper enĩ & sine inter missione illius temporis fluuNt.
haec quattuor corpora priusq ex conuersione mutantur quã erunt cognominata moretor¬
rentis in refrenabili quodã imp&ũ ꝓruentis. Itaque ignis inquit iste quiuel ut exsudans in
aeris auradis soluitur cũ instabilis mutabilis quesit necbabeat ꝑ p&uã ꝓpri&atẽ. Nonest
ignis censendus sedigneũ quiꝰdã. nec quȩ exalatis uaporib: in auras aqua uertitur. humor est

Expanded text:
tiae, sed qualitatis, in qua et diuersitas et contrarietas inuenitur. Eadem ratio est ceterorum tiae, sed qualitatis, in qua et diuersitas et contrarietas inuenitur. Eadem ratio est ceterorum quoque elementorum, quippe nihil eorum habet essentiam propriam, et nos praesumimus ex consuetudine uti demonstratione pronominum eorum quae sunt essentiae, cum qualitati accommodatis pronominibus utendum potius sit; semper enim et sine intermissione ullius temporis fluunt haec quattuor corpora priusque ex conuersione mutantur quam erunt cognominata, more torrentis inrefrenabili quodam impetu proruentis. Itaque, inquit, ignis iste qui uelut exudans in aereas auras dissoluitur, cum instabilis mutabilisque sit nec habeat perpetuam proprietatem, non est ignis censendus, sed igneum quiddam, nec quae exhalatis uaporibus in auras aqua uertitur humor est
Abbreviated transcription (Latin):
habentib: contingit acꝓuenit. si obseruemus ut semꝑ quotiens naturã istã penitus introspicimus par¬
tẽq aliã eius uidemus deficerease & in aliã materiã migrare. Vt puta ignẽ ñut constans aliquid
& semper idẽcerta ꝓ nominis appellatione monstremus dicentes. Hoc est uelillud h aec quippe
pnomina sunt essentiae signa sedillomagis utamur indemonstratione qđ estꝓpriũ qualitatis
dicamusq: non hoc sed potius tale: Nec illud : sed potius illius molli. uel huius modi: neq: enĩignis
quã patitur immutationẽ iactura. est esentiȩ sed qualitatis. Cũ rgnis fit aere transit indi¬
uersã contrariã uemateriã Certũ est si quidẽ essentiã nihilinse sibihabere contrariũ sed potius
circaeandem essentiam res uersari contrarias: Itaq: conuersio cõmatatio quae sit non essen¬

Expanded text:
habentibus contingit ac prouenit. Si obseruemus, ut semper, quotiens naturam istam penitus introspicimus parhabentibus contingit ac prouenit. Si obseruemus, ut semper, quotiens naturam istam penitus introspicimus partemque aliam eius uidemus deficere a se et in aliam materiam migrare, ut puta ignem, non ut constans aliquid et semper idem certa pronominis appellatione monstremus dicentes «hoc» uel «illud» — haec quippe pronomina sunt essentiae signa —, sed illo magis utamur in demonstratione quod est proprium qualitatis dicamusque non «hoc» sed potius «tale», nec «illud» sed potius «illius modi» uel «huius modi». Neque enim ignis quam patitur immutationem iactura est essentiae, sed qualitatis. Cum ignis fit aer, transit in diuersam contrariamue materiam, certum est siquidem essentiam nihil in se sibi habere contrarium, sed potius circa eandem essentiam res uersari contrarias; itaque conuersio commutatioque fit non essen
Abbreviated transcription (Latin):
conuerti : Idurco abstinuit ac refugit t̃renȩ inmutationis assertionẽ. Nepugnare adũ sum
sensus uider&ur. Sũ psit tam̃ quo ꝑfectius tractar& demutua elem̃torũ ex alio in aliud c̃uersione
AΙT EΝI. Atq ita circuitu quodã uires fom̃taq generationis corporib inuicẽ sibimutu antib
Necinuna eadẽq: forma ꝑseuerantib: quaetandẽ erit certaeorũ & acunctatione semota c̃p̃hep¬
sio nulla certe: merito fingamꝰ enĩ eẽ huncignẽ sincerũ & sineullius materiae ꝑmixtione. Vt
putat heraclitus uelaquã ut thales. uelaera ut anaximenes. Haec inquit sisẽ ꝑ eadẽ in mu¬
tabilia censeamꝰ multos &in extricabiles incurremus errores.
Quare nono port& facile de
huiusce modinaturis ac cõmodare consensũ. Nec siuere similequid uidebitur : staitĩ habere
Quidẽ igitur quod errore nos liber&.: qm̃ est essentia est&iã qualitas & hȩc
diuersasunt. nã essentia quod ẽst alicuius rei subtantia est. Qualitas autẽ quȩ rebus substantiã.

Expanded text:
conuerti, idcirco abstinuit ac refugit terrenae immutationis assertionem, ne pugnare aduersum sensus uideretur. Sumpsit tamen, quo perfectius tractaret de mutua elementorum ex alio in aliud conuersione. Ait enim: «Atque itnec in una eademque forma perseuerantibus quae tandem erit certa eorum et a cunctatione semota comprehensio? Nulla certe». Merito; fingamus enim esse hunc ignem sincerum et sine ullius materiae permixtione, ut putat Heraclitus, uel aquam, ut Thales, uel aera, ut Anaximenes: «haec, inquit, si semper eadem immutabilia censeamus, multos et inextricabiles incurremus errores». Quare non oportet facile de huiusce modi naturis accommodare consensum nec, si ueri simile quid uidebitur, statim habere pro certo. Quid est igitur quod errore nos liberet? Quoniam est essentia, est etiam qualitas, et haec diuersa sunt, nam essentia quidem alicuius rei substantia est, qualitas autem quae rebus substantiam
Abbreviated transcription (Latin):
nedinumerat : Cȩlestiũ qͥdẽ stellas trenorũ uero uolatilia &itẽ nrtia q̃q ꝑt̃rã
qq corporaeor̃ exmaiore parte t̃rena exobtinentis matherie uocabulo cogno¬
minant᷑ ꝑ inde ut cȩlestia q̃ exmaiore parte ignis puri liqͥdiq: creta aeterni
appellant᷑ ignes: nec ꝯtents supradictor̃ animaliũ demonstratione por¬
rigit diligentid usq ad angelice nutae qͦs demons uocat extricationem :

Expanded text:
ne dinumerat: caelestium quidem stellas, terrenorum uero uolatilia et item nantia quaeque pquodque corpora eorum ex maiore parte terrena ex obtinentis materiae uocabulo cognominantur, perinde ut caelestia, quae ex maiore parte ignis puri liquidique concreta aeterni appellantur ignes. Nec contentus supra dictorum animalium demonstratione porrigit diligentiam usque ad angelicae naturae, quos daemonas uocat, extricationem
Abbreviated transcription (Latin):
sione. moueant aegritudinem mundo.
Igit᷑ eatra necessitatẽ in cõmodi positus ã eternus ẽ : sed natura corporis
fluidaẽ &mundus constat excorpore : sed & detrimentum & interitꝰ
partium : non influxu est sed in effluendo id ẽextrans fluendo : Amittit᷑
quippe id qđ exuni uersitate defecerit : intramundũ uero regestis om¬
nibus nihilcerte extra mundi ambitum ẽ : Ita qđ scđm naturã corporis
fluit qͦ effluat non hab& : Influitergo non ad fluit : & ad sũmã ũniuer¬
sitatis lactura demũ recurrens fatigaterũ diuturnitate partiũ recreatio
est : Quid qđ institutus ẽ ad exemplũ alterius intelligibilis & immutabilis
ꝑennitatis : lam illud nemodubitat. quae ad similitudinem instituuntur¬
exempli sempit̃n. Habere similitudinem ꝑpetuitatis : & ꝑpetuitas in aeuo :
Quare exemplu intellegibilis mundus ꝑdeuũ : Iduero qđ ad exemplũ

Expanded text:
sione moueant aegritudinem mundo; sione moueant aegritudinem mundo; igitur extra necessitatem incommodi positus aeternus est. «Sed natura corporis fluida est et mundus constat ex corpore». Sed et detrimentum et interitus partium non in fluxu est sed in effluendo, id est extra fluendo — amittitur quippe id quod ex uniuersitate defecerit —, intra mundum uero regestis omnibus nihil certe extra mundi ambitum est. Ita quod secundum naturam corporis fluit quo effluat non habet; influit ergo, non effluit, et ad summam uniuersitatis iactura demum recurrens fatigatarum diuturnitate partium recreatio est. Quid quod institutus est ad exemplum alterius intellegibilis et immutabilis perennitatis? Iam illud nemo dubitat quae ad similitudinem instituunturexempli sempiterni habere similitudinem perpetuitatis. Et perpetuitas in aeuo; quare exemplum, id est intellegibilis mundus, per aeuum, id uero quod ad exemplu
Abbreviated transcription (Latin):
rum omnium dĩ tempore antiquiores : & sicut ds̃ ꝑ aeuum : sic
&iam causae per a euum : quod sequitur. ut quicquid adõ fit tem¬
porarium non sit: quod temporarium non sit . nulla temporis
lege teneatur : & tempus inmutationem a etatis morbo. senec tu¬
tem occasum inuehit: Hisergo omnibus. quod adõ institui tur
immune est: origo que eius causatiua est non tẽporaria. & mun¬
dus sensibilis opus dĩ : Origo lgitur eius causatiua non tẽporaria:
sicmundus sensibilis. lic& et corporeus adõ tamen factus atque
institutus & ae ternus est: constat porro exmateriis illibatis
atque integris : ex omni inquit igru et exuru uerso
spiritu & exceteris si neullius partis imminutione: Ita sit ut nulla ne
minima quidempars cuius lib& corporis extra ambitum muridi
relicta sit: Quae quia omnia corpora. partim frigida partim ca¬
lida sunt : nulla importuna frigoris calorisue extrinsecus acces¬

Expanded text:
rum omnium dei tempore antiquiores, et sicut deus per aeuum, sic rum omnium dei tempore antiquiores, et sicut deus per aeuum, sic etiam causae per aeuum. Quod sequitur ut quicquid a deo fit temporarium non sit, quod temporarium non sit nulla temporis lege teneatur. Et tempus immutationem aetatis — morbos, senectutem, occasum — inuehit; his ergo omnibus quod a deo instituitur immune est origoque eius causatiua est, non temporaria. Et mundus sensilis opus dei; origo igitur eius causatiua, non temporaria. Sic mundus sensilis, licet corporeus, a deo tamen factus atque institutus, aeternus est. Constat porro ex materiis illibatis atque integris, «ex omni», inquit, «igni et ex uniuerso spiritu et ex ceteris sine ullius partis imminutione». Ita fit ut nulla ne minima quidem pars cuiuslibet corporis extra ambitum mundi relicta sit. Quae quia omnia corpora partim frigida partim calida sunt, nulla importuna frigoris calorisue extrinsecus acces
Abbreviated transcription (Latin):
alisue prouentum uel genitalium mẽbrorum fecunditate cori¬
ceptum animalium germen adoletis . quorum omnium ortus
intẽpore parenim & aequaeuum natale naturae actemporis
lta natura eopera qua hortũ habent exeo quo esse coeperunt tẽpo¬
re. finem quoq & occasum intra seriem continuationemq: eius sor¬
tita sunt: Atuero dĩ operu morigo & initium: in cõprehensibile :
Nulla estenim certa nota. nullum inditium temporis ex quo
esse coeperunt: sola si forte causa. & haec ipsa uix intellegitur.
cureorum quid quam ue ob causam existat: Certum est siquidem
nihiladõ factum esse si necausa: Vt igiturillis quae legenatu¬
rae procreantur fundamenta sunt semina Itaeorum quaeds̃
instituit fundamenta sunt causae. quae sunt perspicuȩ diuinȩ
prouidentiae : Os autem ante institutionem temporis & per
aeuum : Simula crum estenim tempus a eui: causae igitur ope¬

Expanded text:
alisue prouentum uel genitalium membrorum fecunditate coalisue prouentum uel genitalium membrorum fecunditate coceptum animalium germen adolentium. Quorum omnium ortus in tempore; par enim et aequaeuum natale naturae ac temporis. Ita naturae opera, quia ortum habent ex eo quo esse coeperunt tempore, finem quoque et occasum intra seriem continuationemque eius sortita sunt, at uero dei operum origo et initium incomprehensibile; nulla est enim certa nota, nullum indicium temporis ex quo esse coeperunt, sola, si forte, causa — et haec ipsa uix intellegitur — cur eorum quid quamue ob causam existat, certum est siquidem nihil a deo factum esse sine causa. Vt igitur illis quae lege naturae procreantur fundamenta sunt semina, ita eorum quae deus instituit fundamenta sunt causae quae sunt perspicuae diuinae prouidentiae. Deus autem ante institutionem temporis et per aeuum — «simulacrum» est enim «tempus aeui» —, causae igitur ope
Abbreviated transcription (Latin):
nuatio : Conseruatur autem hoc pacto analogia quoque geo metrica
iuxta rationem continui competentis. ut enĩ ignis aduersũ aera : sic
aeraduersam aquã : & demũ aqua iuxta terram: retrorsumq: ut
terram aduersum aquam : sic aqua aduersum aera & aer aduer¬
susignem: Hactenus de constitutione mundani corporis & demate¬
riarum ex quibus constat germanitate disseritur: quẽ cum factum
esse quia sit corporeus affirm& et eundem in dissolubilem . cumq̃
fiunt quȩq nascunt᷑ facta dissoluantur. nata occidãnt. Vt hio quod
est prȩceropionem hominũ medetur dicit a quo factussit ex quibus
const& ad quod exemplum institutꝰ qua de causa quatenꝰ ae t̃nitati
ꝓpagatus : Om̃a enĩ quȩ sunt ueldĩ opera st̃ uel naturȩ uel naturã imi¬
tantis hominis artificis : Operũ naturaliũ origo & iitiũ semina quȩ
facta cõprȩhenduntur. Vel terrae uiscerib: ad frugis arboreȩ cere¬

Expanded text:
nuatio. Conseruatur autem hoc pacto analogia quoque geometrica nuatio. Conseruatur autem hoc pacto analogia quoque geometrica iuxta rationem continui competentis; ut enim ignis aduersum aera, sic aer aduersum aquam et demum aqua iuxta terram, retrorsumque ut terra aduersum aquam, sic aqua aduersum aera et aer aduersus ignem. Hactenus de constitutione mundani corporis et de materiarum ex quibus constat germanitate disseritur. Quem cum factum esse, quia sit corporeus, affirmet et eundem indissolubilem, cum quae fiunt quaeque nascuntur facta dissoluantur, nata occidant, ut huic quod est praeter opinionem hominum medeatur, dicit a quo factus sit, ex quibus constet, ad quod exemplum institutus, qua de causa, quatenus aeternitati propagatus. Omnia enim quae sunt uel dei opera sunt uel naturae uel naturam imitantis hominis artificis. Operum naturalium origo et initium semina sunt, quae facta comprehenduntur uel terrae uisceribus ad frugis arboreae cere
Abbreviated transcription (Latin):
tenus igitur inter haec duo solida corpora quorum est talis
similitudo qualem demonstrauimus. alia duo solida interiec¬
ta facient continuationem iuxtarationem continui compe¬
tentis doc& arith metica disciplina : si enim uicinum igni ele¬
mentum quod sit & ex quibus conflatum uoluerimus in ꝗrere
sumemus ignis quidem de proximoduas uirtutes subtilitatem & mo¬
bilitatem. unam uero terrae id est optunsitatem & inuenietur geni¬
tura secundi elementi quod est subterignem id est aeris : Estenim aer
optunsus subtilis mobilis : rursumq si eius elementi quod est uicinũ
terrae id est a quae geniturã consideremus : sumemus duasquidem
terrae uirtutes id est optunsitatem & corpulentiã. unã uero ignis
id .ẽ motum & exori &ur aquae substantiȩx quae est corpus optun¬
sum corpulentũ mobile : atque ita interignem & terram : aer& a qua
de extimorum concretione nascentur. ex quibus constant̃ mundi conti¬

Expanded text:
tenus igitur inter haec duo solida corpora, quorum est talis tenus igitur inter haec duo solida corpora, quorum est talis similitudo qualem demonstrauimus, alia duo solida interiecta facient continuationem iuxta rationem continui competentis, docet arithmetica disciplina. Si enim uicinum igni elementum quod sit et ex quibus conflatum uoluerimus inquirere, sumemus ignis quidem de proximo duas uirtutes, subtilitatem et mobilitatem, unam uero terrae, id est obtunsitatem, et inuenietur genitura secundi elementi quod est subter ignem, id est aeris; est enim aer obtunsus, subtilis, mobilis. Rursumque si eius elementi quod est uicinum terrae, id est aquae, genituram consideremus, sumemus duas quidem terrae uirtutes, id est obtunsitatem et corpulentiam, unam uero ignis, id est motum, et exorietur aquae substantia, quae est corpus obtunsum, corpulentum, mobile. Atque ita inter ignem et terram aer et aqua de extimorum concretione nascentur, ex quibus constat mundi conti
Abbreviated transcription (Latin):
elementorum. iuxta quas faciunt aliquid aut patiuntur. & in his
proprietatibus ex quibus utriusque elementiuis & germanitas ad pri¬
medesignatur : Suntigit᷑ tam ignis quã terrȩ multȩ quidem & aliae
proprietates. sed quae uel maximȩ uim earum proprietatem que
declarent: nimirum hae: Ignis quidem acumen quod est acutus
& pene transde inde qđ esttener & delicataquad am subtilitate : tum qđ est
in mobilis: Haeuero naturae lic& sint contrariae. habenttamen ali¬
quam exipsa contrarietate parilitatem: tam enĩ similia similib. :
quam dissimilia dissimilibus comparantur: Et haec est analo¬
gia id estratio continui competentis : quod enim est acumen aduersu
optunsitatem. hoc subtilitas iuxta corpulentiam : & quod subtilitas
iuxta corpulentiam. hoc mobilitas aduersus immobilitatem : & si
uerteris ut id quod medium extimũ fiat quae uero sunt extima
singillatim inmedio locentur. seruabitur analogiae norma: qua¬

Expanded text:
elementorum iuxta quas faciunt aliquid aut patiuntur et in his elementorum iuxta quas faciunt aliquid aut patiuntur et in his proprietatibus ex quibus utriusque elementi uis et germanitas apprime designatur. Sunt igitur tam ignis quam terrae multae quidem et aliae proprietates, sed quae uel maxime uim earum proprietatemque declarent, nimirum hae: ignis quidem acumen, quod est acutus et penetrans, deinde quod est tener et delicata quadam subtilitate, tum quod est immobilis. Hae uero naturae licet sint contrariae, habent tamen aliquam ex ipsa contrarietate parilitatem — tam enim similia similibus quam dissimilia dissimilibus comparantur — et haec est analogia, id est ratio continui competentis: quod enim est acumen aduersum obtunsitatem, hoc subtilitas iuxta corpulentiam, et quod subtilitas iuxta corpulentiam, hoc mobilitas aduersus immobilitatem; et si uerteris ut id quod medium est extimum fiat, quae uero sunt extima singillatim in medio locentur, seruabitur analogiae norma. Qua
Abbreviated transcription (Latin):
At uero pyramidis anguli productiores sunt in cacumine: ubi aut̃
non sunt aequales anguli : Nelatera quidem erunt pro competenti.
proptereaque similia sui non erunt : quȩ distantia corpora. si alia
duo solida interiecta continuabunt. impediet᷑. Hoc pacto : c̃tinuatio
siquidem int̃duo non quaelib& sed quae similia sint inuicẽ sibi so¬
lida corpora. inseridebent: cui respondebitur : hactenꝰ memores nos
essed ebereeorũ quae plato hanc ipsã difficultatẽ multo ante p̃ui¬
dens eos quilta sensuri sint aberrore reuocauerit: Dixitenĩ sime mi¬
nimꝰ similitudinẽ ñ solũ informis & figuris. sed &iam inpotentiis &
qua litatib: quaeri oportere. cũ itadix̃ : cũ intrib: siue numeris.
scu molibus. seu potentiis ꝑ inde erit medietas hno quẽ ad modũ summi¬
tas medio : quare inter ignem & terram nulla est inspecie & uelut in uul¬
tu similitudo quaerenda erit innaturis acqualitatibus ipsorum

Expanded text:
at uero pyramidis anguli productiores sunt in acumine; ubi autem at uero pyramidis anguli productiores sunt in acumine; ubi autem non sunt aequales anguli, ne latera quidem erunt pro competenti proptereaque similia sui non erunt. Quae distantia corpora si alia duo solida interiecta continuabunt, impedietur hoc pacto continuatio, siquidem inter duo non quaelibet sed quae similia sunt inuicem sibi solida corpora inseri debent. Cui respondebitur hactenus: memores nos esse debere eorum quibus Plato, hanc ipsam difficultatem multo ante praeuidens, eos qui ita sensuri sint ab errore reuocauerit. Dixit enim, si meminimus, similitudinem non solum in formis et figuris sed etiam in potentiis et qualitatibus quaeri oportere, cum ita dixit: «Cum in tribus siue numeris seu molibus seu potentiis perinde erit medietas imo, quem ad modum summitas medio». Quare si inter ignem et terram nulla est in specie et uelut in uultu similitudo, quaerenda erit in naturis ac qualitatibus ipsorum
Abbreviated transcription (Latin):
qua draturis sint. qua draturae quoq sibi competunt. quia sunt
sub eadem altitudine : & solida ergo supra dicta habebunt interse
solidum iuxta ã t p̃c̃. G̃ Ni t̃ã: sic hoc ipsum solidum luxta¬
solidum : quo pacto ostensum est dum solidorũ paralle pipedorum
similium duo media solida paralle pipeda iuxta rationem conti¬
nui competentis in ueniri quod o portebat ostendi: dic & aliquis
duo quidem solida corpora interuallo longiore distantia con¬
iungi duabus interiectis medietatibus: iuxta rationem continui
com̃petentis sufficeneter probari sibi sed interignem & terram
quae sunt solida corpora. nullam apparere similitudinem quan¬
do iuxta ipsũ platonẽ ignis quidem forma & figura pyra moides
essedicatur id est in modum prramidis excrescat. Terra uero
crbus sit: hae porro formȩ : Nullam exse simili tu dinẽ mutuent᷑
quia non sint aequalibus angulis quippe cybus omnis rectis est angulis:
Ergo quia terra in cybica est figura. rectos angulos habeat necesseẽ:¬

Expanded text:
 quadraturae quoque sibi competunt, quia sunt sub eadem altitudine; et solida ergo supra dicta habebunt inter solidum iuxta ΔΓΡΣΘΗΤΛ sic hoc ipsum solidum iuxtasolidum. Quo pacto ostensum est duum solidorum parallelepipedorum similium duo media similia solida parallelepipeda iuxta rationem continui competentis inueniri, quod oportebat ostendi. Dicet aliquis duo quidem solida corpora interuallo longiore distantia coniungi duabus interiectis medietatibus iuxta rationem continui competentis sufficienter probari sibi, sed inter ignem et terram, quae sunt solida corpora, nullam apparere similitudinem, quando iuxta ipsum Platonem ignis quidem forma et figura pyramoides esse dicatur, id est in modum pyramidis excrescat, terra uero cubus sit, hae porro formae nullam ex se similitudinem mutuentur, quia non sint aequalibus angulis quippe cubus omnis rectis est angulis, ergo, quia terra in cubica est figura, rectos angulos habeat necesse
Abbreviated transcription (Latin):
Descriptio paralle lepidorum duumdistantium que parall&l lepipeda
conitinuantur ad unam soliditatem insertis alus duobus luxta
sationem continui competentis quod a grecis appellatur analogia sy¬
nechesi Quatinus ergo haec descriptio demonstrat duo solida corpo¬
ra quae parallel lepipeda geome triciuocant. Insertis aliis similibus
solidis duobus continuari iuxta rationẽ continui cõpetentis.tam ex¬
co agmentatione quam ex dissolutione fi& palã¬

Expanded text:
Descriptio parallelepipedorum duum distantium, quae parallelepipeda continuantur ad unam soliditatem insertis aliis duobus iuxta rationem continui competentis, quod a Graecis appellatur analogia syneches. Quatenus ergo haec descriptio demonstrat duo solida corpora, quae parallelepipeda geometrici uocant, insertis aliis similibus solidis duobus continuari iuxta rationem continui competentis tam excoagmentatione quam ex dissolutione fiet pala
Abbreviated transcription (Latin):
Parallelo gramma item sint e qualia : quae inisdem sunt quad raturis
expresse congxa quattuor solida quatenus hoc probatur. ut est ee
latus luxta Eã latus. item in longumerit. ẽ ÷ parallelo gramiũ

Expanded text:
parallelogramma item sint aequalia quae in isdem sunt quadraturis, parallelogramma item sint aequalia quae in isdem sunt quadraturis, expresse conexa quattuor solida. IMG 6 Quatenus hoc probatur? Vt est ΕΘ latus iuxta ΘΛ latus, ita in longum erit ΕΖΘΗ parallelogrammum
Abbreviated transcription (Latin):
Describitar parallelo grammũ id estquadratura quam limitant grecȩ
litterȩ quattuor hae A BΠ A & huic quadraturae suꝑ ipgnitur
aliud quadratũ quod continetur litteris. Ε ΕΝ & conectunt᷑ itẽ ⁊s
ltẽ ea ltẽ fͦ t & hoc facto completur unũ solidũ siue paralle lepidũ
huic aliud similedescribitur hoc mo peres lineã eicitur o &ltemper
ae eicitur linea .e  : & per̃ Ne crescit linea ΕΚ & ex nota .& eicitur
linea R Μ : ltem exnotam. deducitur linea MA exnota ltem zeicit᷑
linea z8 & exisdem ⁊ltem o. notis aguntur in directum duae lineȩ
una.⁊.N. altera. oti : & sint aequales. ee quidem lineae. da linea.
Ao uero lineȩ o ÷ lincas ite lineȩ oke linea. Itemaequalia paral¬
hoc pacto solidum natum aliud exhac descriptione : Dico igitur
inter haec duo similia solida duo alia similia solida iuxta ratio¬
nem continui competentis inueniri : deducoenim per M⁊ lineã zy

Expanded text:
Describitur parallelogrammum, id est quadratura, quam limitant Graecae litterae quattuor hae ΑΒΓΔ, et huic quadraturae superimponitur aliud quadratum quod continetur litteris ΕΖΗΘ et conectuntur ΕΑ, item ΖΒ, item ΘΔ, item ΗΓ, et hoc facto completur unum solidum siue parallelepipedum. Huic aliud simile describitur hoc modo: per ΕΘ lineam eicitur ΘΛ et item per ΔΘ eicitur linea ΘΞ et per ΗΘ crescit linea ΘΚ et ex nota Κ eicitur linea ΚΜ, item ex nota Μ deducitur linea ΜΛ, ex nota item Ξ eicitur linea ΞΟ, et ex isdem ΞΟ notis aguntur in directum duae lineae, una ΞΝ, altera ΟΠ. Et sint aequales ΕΘ quidem lineae ΘΛ linea, ΔΘ uero lineae ΘΞ linea, ΗΘ lineae ΘΚ linea, item aequalia paralhoc pacto solidum natum aliud ex hac descriptione. Dico igitur inter haec duo similia solida duo alia similia solida iuxta rationem continui competentis inueniri; deduco enim per ΝΞ lineam ΞΥ
Abbreviated transcription (Latin):
sapientibus tam educatione liberali preceptisq ad hones tatem ducentibus quam
eruditione auulgo separata. uidendaque ei & spectanda sunt lecta omnia¬
quae protelent ad sapientiam : anteomnia diuno presidio opus est. ad perceptionem
bonorum max imorum : quaecum sint propria diuinitatis. cum hominibus tameN
communi cantur : Corporis quoque obsequium sufficiens animȩ uiribus es sedeb&
adtolerandum exercitii laborem : oporta quoque item sufficłen habero precep¬
tores bonos. pro positumq id quod sortiti sumus singuli. Numen : quippe socratidr̃
a pueris comes dȩmonrerũ agendarũ p̃ceptorfusse . ñ ut hortar&sur eũ ad alique actũ. sedut

Expanded text:
sapientibus tam educatione liberali praeceptisque ad honestatem ducentibus quam eruditione a uulgo separata uidendaque eis et spectanda sunt lecta omniaquae protelent ad sapientiam. Ante omnia diuino praesidio opus est ad perceptionem bonorum maximorum quae, cum sint propria diuinitatis, cum hominibus tamen communicantur. Corporis quoque obsequium sufficiens animae uiribus esse debet ad tolerandum exercitii laborem. Oportet item sufficere praeceptores bonos propositumque id quod sortiti sumus singuli numen. Quippe Socrati dicitur «a pueris comes daemon» rerum agendarum praeceptor fuisse, non ut hortaretur eum ad aliquem actum sed ut
Abbreviated transcription (Latin):
item placiditatem constituebamus indeleminentis & affabilitate
musicȩ c&erarũq institutionũ quas adulescentes ingenuos scre
lectilis c&erȩpossessionẽ cuiusq: propriã nullam eõ autexesti¬
marilicere p̃diximus. sed sola mercede contentos exhibentibus¬
quorũ salutem tuerentur uti cõmuni tertanta quae satissit
Occupatis erga custodiam cõmunis salutis & ac&era functio¬
ne operis cessantibus : dicta haec omnia inistum modum
sunt defeminis quoq opinor habi tam mentionem quod simi¬
lis eiusdemq naturȩ maribus conueniat effingisine ulla mo
rum differentia quo uterq sexus isdem & cõmunibus institutis
regatur: qui dde ro creandis suscipiendisq liberis anuero hoc ita
ut c&era : qͣuae preter opinionẽ hominũ consuetudinemq uitȩ duci

Expanded text:
item placiditatem constituebamus in delinimentis et affabilitate item placiditatem constituebamus in delinimentis et affabilitate musicae caeterarumque institutionum quas adulescentes ingenuos scireellectilis caeterae possessionem cuiusque propriam nullam esse aut existimari licere praediximus sed sola mercede contentos, exhibentibuquorum salutem tuerentur, uti communiter tanta quae satis sit occupatis erga custodiam communis salutis et a caetera functione operis cessantibus. TIMAEUS. Dicta haec omnia in istum modum sunt. SOCRATES. De feminis quoque opinor habitam mentionem, quod similes eiusdemque naturae maribus conueniat effingi sine ulla mo rum differentia, quo uterque sexus isdem et communibus instregatur. Quid de procreandis suscipiendisque liberis? An uero hoc ita ut cetera, quae praeter opinionem hominum consuetudinemque uitae dici
Abbreviated transcription (Latin):
audiebamus osocrate ad arbitrium ꝓbata. quid illud  nonne
inter initia cultores agrorũ c&erarũq: artium professores.
adestinata bellicis negotiis uiuentute secreuimus: Sic factũ :¬
S. tributo nempe c&eris quod cuique eximium a naturadatũ :
solis his qui pros alute omniũ bella tractarent unũ hoc munus
iniunximus protegendȩ ciuitatis uel aduersum externos uł aduer¬
sum intestinos acdomesticos hostes mitibus quidem uidicus erga
oboedientes ut pote consangui neos natura que amicos asperis autẽ
contra armatas acies in congressionibus marcis: biformi si qui¬
dem natura praeditos in tutela patriae ciuiumq fero ciore ⁊
porro in pacis officiis. religione sapienti propterea quemitessuis
aduersum alienigenas fero ces. Memini quid huius ipsius ancipitis
naturae magis teriũ & quasi quandam nutricationem non ne lp
exertitio corporũ grmnasiorumq luctamine. animorum¬

Expanded text:
audiebamus, o Socrate, ad arbitrium probata. Quid illud? Nonne audiebamus, o Socrate, ad arbitrium probata. Quid illud? Nonne inter initia cultores agrorum ceterarumque artium professores a destinata bellicis negotiis iuuentute secreuimus? Sic factum est. Tributo nempe ceteris quod cuique eximium a natura datum est , solis his qui pro salute omnium bella tractarent unum hoc munus iniunximus protegendae ciuitatis uel aduersum externos uel aduersum intestinos ac domesticos hostes, mitibus quidem iudiciis erga oboedientes, utpote consanguineos naturaque amicos, asperis autem contra armatas acies in congressionibus Martiis, biformi siquidem natura praeditos, in tutela patriae ciuiumque ferociores, porro in pacis officiis religione sapientes proptereaque mites suis, aduersum alienigenas feroces. Memini. Quid? Huius ipsius ancipitis naturae magisterium et quasi quandam nutricationem nonne in exercitio corporum gymnasiorumq
Abbreviated transcription (Latin):
uartũ enumerotͦmee uestro requiro qui hes terni quidem
epuli conuiuae fueritis hodierni p̃bitores inuitatoresq ex con¬
dicto resideatis: languor eum repente ut fit orcus moratur
Necenim sponte setalico &utantae que reitractatu & cõmuni¬
catione fraudar&  Ergo tui & itẽ horũ eritofficii cõplereid quod
de est participis absentia: aequum postulas. denique enitemur
omnes prouiribus Neque enim fas ẽ lautȩ acceptos heriminoris
tibi apparatus representare conuiuium: tenetiscertememoria
prȩscriptã uobis a metractatus normulã. Partim tenemus : in
quibus porronutabit memoria. p̃sens ipse dntempore suggeres
immonisi erit moles tũ breuiter abexhordio dicta demum re¬
texe. quodigestus ordo solidecurꝰ. ita fi&. cardonisi fallor dispu¬
tationis hesterne reserat publica. qualis mihi quibusq in¬
stitutis & moribus ciuium uideretur obtima : Nobis certe qui

Expanded text:
quartum e numero, Timaee, uestro requiro, ut qui hesterni quidem quartum e numero, Timaee, uestro requiro, ut qui hesterni quidem epuli conuiuae fueritis, hodierni praebitores inuitatoresque ex condicto resideatis. Languor eum repente, ut fit, ortus moratur. Nec enim sponte se tali coetu tantaeque rei tractatu et communicatione fraudaret. Ergo tui et item horum erit officii complere id quod deest participis absentia. Aequum postulas. Denique enitemur omnes pro uiribus ; neque enim fas est laute acceptos heri minoris tibi apparatus repraesentare conuiuium. Tenetis certe memoria praescriptam uobis a me tractatus normulam? Partim tenemus; in quibus porro nutabit memoria, praesens ipse in tempore suggeres. Immo, nisi erit molestum, breuiter ab exordio dicta demum retexe, quo digestus ordo solidetur. Ita fiet. Cardo , nisi fallor, disputationis hesternae res erat publica, qualis mihi quibusque institutis et moribus ciuium uideretur optima. Nobis certe qui
Abbreviated transcription (Latin):
unctum ex cusare munus . & quinum quam ne in sollempnibus
quidem et usitatis uoluntatibus ullum officium recu sassem.
Huictanto tamque honesto desiderio contradicere. Ini quo de¬
clinatio speciosi muneris. excusatione ignorationis. callida
ess& scientiae futurasi mulatio. ltaque parui. certus non
sinediuino instinctu. id mihi atemunus iniungi propterea¬
que ala triore mente speque confirmatio reprimas. partes
timei platonis aggressus Nonsolum transtude sedosiĩ paras
eius depi co mentarium feci putans recon drtr ne ismul a rũ
si ne sbtꝓtationis explanatione aliquanto obscuriusupsoexẽ plo
futuru : Causauero in partes diuidendi librafuit operispliaddeti
mului a cautius uidebatur eẽ. si cãqũa libamen aliqđ uide legus¬
tandũ auribus atq animotuo mittere: Quod cũ nondis plicuiss e
rescriberecur facer & audendi maiorẽ fiduciã ex rone uidas i¬
nus duo tres

Expanded text:
unctum excusare munus et, qui numquam ne in sollemnibus unctum excusare munus et, qui numquam ne in sollemnibus quidem et usitatis uoluntatibus ullum officium recusassem, huic tanto tamque honesto desiderio contradicere, in quo declinatio speciosi muneris excusatione ignorationis callida esset scientiae futura simulatio? Itaque parui certus non sine diuino instinctu id mihi a te munus iniungi proptereaque alacriore mente speque confirmatiore primas partes Timaei Platonis aggressus non solum transtuli sed etiam partis eiusdem commentarium feci putans reconditae rei simulacrum sine interpretationis explanatione aliquanto obscurius ipso exemplo futurum. Causa uero in partes diuidendi libri fuit operis prolixitas, simul quia cautius uidebatur esse si tamquam libamen aliquod ad degustandum auribus atque animo tuo mitterem; quod cum non displicuisse rescriberetur, faceret audendi maiorem fiduciam. PARS PRIMA TVnus duo tres;
Abbreviated transcription (Latin):
OSIO SUO CACIDIUS
SOCRADES IN IXORTATIONI BUSUIRTVTT̃ LAVDAVS
cum omnium bonorũ totius que prosperitatis consistere cau¬
sam paenes eam dicer& : ad didit solam esse quaeres inpossibi¬
les rediger& ad possibilem facilitatem: Praeclare Quidenĩ
genero sam magnani mitatom uel adgredipige at uel coeptũ
fatig& ut tam quam uicta difficultatibus temper& a labore.
ładem est opinor uis amicitiae. parque inpossibilium paene
rerum extricatio cum alter ex amicis iuben direligione alter
parendi uoto complaciti operis amͦmini culentur effectui:
conperas animo florente omnibus studus humanitatis ex col¬
lentique ingeniotuo. dignam spem prouenturi operis in¬
temptati ad hoc tempus. ei usque usũ a grecis latiostatueras mutu¬
andum : Et quam quam ipse hoc cum facilius tũ cõmodius facere
posses credo propter ammirabilẽ uere cundiam ei potius malue¬
ris iniungere quẽte essealterũ iudicares: possemne orote quam¬
uis res ess& ardua. tanto honore habito dequoita senseras. In¬

Expanded text:
OSIO SVO CALCIDIVS Isocrates in Exhortationibus suis uirtutem laudans, cum omnium bonorum totiusque prosperitatis consistere causam penes eam diceret, addidit solam esse quae res impossibiles redigeret ad possibilem facilitatem. Praeclare. Quid enim generosam magnanimitatem uel aggredi pigeat uel coeptum fatiget, ut tamquam uicta difficultatibus temperet a labore? Eadem est, opinor, uis amicitiae parque impossibilium paene rerum extricatio, cum alter ex amicis iubendi religione, alter parendi uoto complaciti operis adminiculentur effectui. Conceperas animo florente omnibus studiis humanitatis excellentique ingenio tuo dignam spem prouenturi operis intemptati ad hoc tempus eiusque usum a Graecis Latio statueras mutuandum. Et quamquam ipse hoc cum facilius tum commodius facere posses, credo propter admirabilem uerecundiam, ei potius malueris iniungere quem te esse alterum iudicares. Possemne, oro te, quamuis res esset ardua, tanto honore habito de quo ita senseras ini
Abbreviated transcription (Latin):
oboria gemi uippeĩ poribi duo nobsatis abunde sufficore uidebant᷑ Vũ ꝓ pauũ carens gonentiost¬
exemplaris eminentiȩ
alterũ simulacrũ &imago eius a nitatiꝓpagata suȩ generationis idq uisibile :
at uero tertiũ t̃tiuꝗdem minime dimissim ad nunc inposita nob̵ necessitatẽ
ratiouid &i re obuiã manũq c̃serere aduersũ in expugnabilẽ omi ratione & omĩ
opinor omniũ q̃ gignunt᷑ receptaculũ ẽquasi q̃dãnutricula atq hoc qđ deea dr̃¬
uerũẽ qdẽ : Sed dicendũ ud& paulo aꝑtius esitam̃ arduũ eomagis qđ p̃c̃fundim̃tis aciẽ
necessee & aestuare tam deigni ꝗdec&eris materiis qͥmagis a quẽ iure aquȩ diciputari¬
quȩ operteat quẽ terrã cũnulla sit certa &stabił ꝓpri&is corpor quȩ cuiq indig& paturalẽ
germanitatẽ: principioutde aquaciũ modofecimꝰ mentionẽ ordia murcũ ad stringit᷑

Expanded text:
r genus. Quippe in prioribus duo nobis satis abunde sufficere uidebantur, unum perpetuum carens generationexemplaris eminentiae, alterum simulacrum et imago eius aeternitati propagata secundae generationis idque uisibile. At uero tertium tunc quidem minime diuisimus; at nunc impositura nobis necessitatem ratio uidetur ire obuiam manumque conserere aduersum inexpugnabilem omni ratione et omni putandum est? Opinor, omnium quae gignuntur receptaculum est, quasi quaedam nutricula. Atque hoc quod de ea duidem, sed dicendum uidetur paulo apertius; est tamen arduum eo magis, quod praeconfundi mentis aciem necesse est et aestuare tam de igni quam de caeteris materiis, qui magis aquam iure aquam dici putarique oporteat quam terram, cum nulla sit certa et stabilis proprietas corporum quae cuiusque indicet naturalem germanitatem. Principio ut de aqua, cuius modo fecimus mentionem, ordiamur: cum astringit
Abbreviated transcription (Latin):
citatissimus edidit poteris confirmari. quibus inquid ñ uult subuenire ñ subuenit : dequib:
in sua p̃destinatione occulte quidẽ sed iuste aliud iudicauit ñ ẽ enĩ iniquitas apud dm̃. huic
non dissimilia ses gregorius papa fulgentius isidorusq: sensor quorũ ego testimonia po¬
nere suꝑ sedi nediu aliorũ scriptis extentus ess& nr̃ labor ingratior. Cuius autẽ sit momet̃i
augustinus calestino papa docente discamus. augustinũ inquid scãe recordationis uirum
ꝓuita sua atq meritis in nr̃a communione semꝑ habuimus nec unquã hunc sinistrae suspicionis t¬
rumor aspersit quem tantae scientiae olim fuisse meminimus ut inter magistros &iã ameis

Expanded text:
citatissimus 237 edidit, poterit confirmari. « Quibus, inquit, non vult subvenire non subvenit, de quibus citatissimus 237 edidit, poterit confirmari. « Quibus, inquit, non vult subvenire non subvenit, de quibus in sua praedestinatione, occulte quidem, sed juste, aliud judicavit. Non est enim iniquitas apud Deum. » Huic non dissimilia S. Gregorius papa, Fulgentius Isidorusque senserunt: quorum ego testimonia ponere supersedi, ne diu aliorum scriptis extentus esset noster labor ingratior. Cujus autem sit momenti Augustinus Coelestino papa docente discamus. « Augustinum, inquit, sanctae recordationis virum pro vita sua atque meritis in nostra communione semper habuimus, nec unquam hunc sinistrae suspicionis rumor aspersit quem tantae scientiae olim fuisse meminimus ut inter magistros etiam a meis
Abbreviated transcription (Latin):
cum uella sup̃mã imponere ut aiunt manũ. nihil quod adicer& nihil quod de traher& nihil
quod mutar& inuenit. Haec s̃ magna opera dñi exquisita in om̃s uoluntates ei: & tam sapi¬
enter exquisita ut cũ angelica & humana natura peccass& idẽ ñ quod ille sed qđ uoluit ipsa
feciss& &iã ꝑ eano ẽcrti turae uoluntatẽ qua factũ ẽ quod creator poluit impler& ipse qđ
uoluit bene utens & malis tamquã summe bonus ad eorũ damnationẽ quos iuste p̃destinauit .¬
ad poenã & ad eorũ salutẽ quos benigne p̃destinauit ad gloriã & ne hoc illi excidisse arbitre¬
ris ac non ꝓcomꝑto & cestissimo cõꝓbatũ. cũ exmultis librorũ ei : locis tũ exillius cuius feci pau¬
lo antementionẽ qui in scribit᷑ debono ꝑseuerantiae quẽ a&ate matura firmoq: iudicio exer¬

Expanded text:
cum vellet supremam imponere, ut aiunt, manum, nihil quod adiceret, nihil quod detraheret, nihil cum vellet supremam imponere, ut aiunt, manum, nihil quod adiceret, nihil quod detraheret, nihil quod mutaret invenit. Haec sunt magna opera Domini, exquisita in omnes voluntates ejus , et tam sapienter exquisita, ut cum angelica et humana creatura peccasset, id est, non quod ille, sed quod voluit ipse fecisset, etiam per eamdem creaturae voluntatem, qua factum est quod Creator noluit, impleret ipse quod voluit, bene utens et malis tanquam summme bonus ad eorum damnationem, quos juste praedestinavit ad poenam, et ad eorum salutem quos benigne praedestinavit ad gloriam. Et ne hoc illi excidisse arbitreris, ac non pro comperto et certissimo comprobatum, cum ex multis librorum ejus locis, tum ex illius cujus feci paulo ante mentionem qui inscribitur de Dono perseverantiae, quem aetate matura firmoque judicio exer
Abbreviated transcription (Latin):
usq ꝓ facit utstudiosus quisq singularẽ eius dostrinã securus haurire debeat. in altiosus m̃inue¬
in ea quod iuste rephendat quis illo pressius uitia resecunt : quis ad uistutes potentius instigauit
imnmout uerius eloquar impulit: quis illo felicius quod uoluit ꝑ suasit: Cumq sit ut ait tullius mmi¬
ninũ deaste loqui. multo maximũ ex aste dicere . ex aste quotiens uoluit ꝑ fete loquens oratorẽ
impleut. de aste autẽ p̃clara adiumenta uimeius aperiens in quasto dedoetrina xp̃iana libro a¬
pacib p̃stitit. Quis hoc sit sanctior quis cautior quis acutior: hic itaq tot diuinis ornatus
munerib: ñ dubitando non quaerendo t̃ argumentando sed plane uelut ꝓfessũ docendo malorũ
p̃destinationẽ eẽ insinuat. uerba eius posui ex libro quẽ enchiridiondixit : Cui in r&rastatione

Expanded text:
usque profecit ut studiosus quisque singularem ejus doctrinam securus haurire 236 debeat, malitiosus non inveusque profecit ut studiosus quisque singularem ejus doctrinam securus haurire 236 debeat, malitiosus non inven eo quod juste reprehendat. Quis illo pressius vitia resecuit? Quis ad virtutes potentius instigavit, imo, ut verius eloquar, impulit? Quis illo felicius quos voluit persuasit? Cumque sit, ut ait Tullius, minimum de arte loqui, multo maximum ex arte dicere, ex arte quotiens voluit perfecte loquens oratorem implevit; de arte autem praeclara adjumenta, vim ejus aperiens, in quarto de doctrina Christiana libro capacibus praestitit. Quis hoc sit sanctior, quis cautor, quis acutior? Hic itaque tot divinis ornatus muneribus, non dubitando, non quaerendo, non argumentando, sed plane velut professum docendo, malorum praedestinationem esse insinuat. Verba ejus posui ex libro quem Enchiridion dixit, cui in retractatione
Abbreviated transcription (Latin):
p̃misimus beati augustini assestionẽ pandamus. hic auitor cestissimus quia diuinarũ scriptura¬
rũ obseruantissimꝰ scribendo ꝓfecit unde culpat quo sdã in libro dep̃destinatione scõrũ quod sicut
studuissent ipsius libros legere ñ &iã curassent cũ eͥb ꝓ ficere : et ꝓficienter scripsit nec tamen
suo iudicio ad ꝑfestionẽ ꝑuenit. tenebat enim qͥud &iã suo mirabili dograminatica opere priscianꝰ
intellogit nihil ꝑfectũ ex om̃ paste in humanis inuentionib: inueniri posse Immo qđ nr̃ ait a postoł
ex paste cognoscimꝰ & ex paste ꝓph&amꝰ. hoc in exaeissimo libro debono ꝑseuerantiae quẽ post
ł int̃ libros re&rastationũ edidit dignat᷑ ingenue confiteri. In libris autẽ r&rastationũ quib
̃ erubuit publicare in quibuscũq se dephenditerrasse & censoria seueritate damnare. & adhibita
ubicũq potuit norma diumae austoritatis & acumine cautissime argumer̃ ationis corrigere eo

Expanded text:
misimus, beati Augustini assertione pandamus. Hic auctor certissimus, quia divinarum Scripturarum observantissimus, scribendo profecit. Unde culpat quosdam in libro de praedestinatione sanctorum quod sicut studuissent ipsius libros legere, non etiam certassent cum ipso proficere, et proficienter scripsit, nec tamen suo judicio ad perfectionem pervenit. Tenebat enim, quod etiam in suo mirabili de grammatica opere Priscianus intelligit, nihil perfectum ex omni parte in humanis locutionibus inveniri posse. Imo, quod noster ait Apostolus: Ex parte cognoscimus, et ex parte prophetamus . Hoc in exactissimo libro de bono perseverantiae, quem post vel inter libros retractationum edidit, dignatur ingenue confiteri. In libris autem retractationum, quibus non erubuit publicare in quibuscunque se deprehendit errasse et censoria severitate damnare, et adhibita ubicunque potuit norma divinae auctoritatis et acumine cautissimae argumentationis corrigere, eo
Abbreviated transcription (Latin):
aut erat inuisibił & informis. hac est silua corporea uetus mundisubstantia prius quã efficta
dĩopificis sdertia sumer& formas. &iã tumo decolor &omĩ carens qualitate : qđ uero tale e iũsibile

Expanded text:
autem erat inuisibilis et informis», hoc est silua corporea, uetus mundi substantia prius quam efficta dei opificis sollertia sumeret formas, etiam tunc decolor et omni carens qualitate. Quod uero tale est inuisibile
Abbreviated transcription (Latin):
quarecedendirata diuina menfire ulterius mage ꝗrecessit᷑ uoluit moueri : pri¬
ores q̃q̃ corporis partes meliores posteriorib iudicans in homine primo om̃i ũ ere¬
gione certacapitis ꝑsonã subdidit uultꝰ iaq: apellatꝰ facias eidẽq in strum̃ta

Expanded text:
quam recedendi rata diuina mens ire ulterius mage quam recessim uoluit moueri; priquam recedendi rata diuina mens ire ulterius mage quam recessim uoluit moueri; priores quoque corporis partes meliores posterioribus iudicans in homine, primo omnium e regione certa capitis personam subdidit uultus eamque appellauit faciem, eidemque instrumenta
Abbreviated transcription (Latin):
suscipiendouitaliuigore caelestis apparebat ꝓspicientia principio figurã
capitis diuinȩ potestates quib: informandi corporis erat officiũ c̃creditũ ex
mundi figura mũtuate tere tẽglobosaq pincxerunt eidẽq: uoscircuitus
uenerandȩ diuinitatis innexuert̃ : Est aut̃ caput p̃ter c&erũ corpꝰ honoratius
& optimatiquadã eminentia cui reliqͣ membra dominati parent atq obsequunt᷑:
iuremeritoq subiecta nesine sede humilis immo planeiacens asꝑascũ mouer&
t̃renarũ lacunarũ offensiones ꝓcliuitatis . &itẽ dediuitatis incurrer&:
maxime cui eẽt necesse cuncta motuũ genera experiri: hacigit᷑ de causa
uehiculo corpori sut pote ars sustin&: ad ditaẽ crurũ queq & brachioꝵ porrigibił
& fexuosa substantia ut tenend ipmitend ꝓgrediendiresi stendiq us ex arbitrio
p̃sto for&eminente diuino capitis gestamine ꝓgrediendi porro cõmodis officiũ

Expanded text:
suscipiendo uitali uigori caelestis apparabat prospicientia. Principio figuram capitis diuinae potestates, quibus informandi corporis erat officium concreditum, ex mundi figura mutuatae teretem globosamque finxerunt, eidemque duos circuitus uenerandae diuinitatis innexuerunt. Est autem caput praeter ceterum corpus honoratius et optimati quadam eminentia; cui reliqua membra dominanti parent atque obsequuntur iure meritoque subiecta, ne sine sede humiliter in imo plane iacens asperas, cum moueretur, terrenarum lacunarum offensiones procliuitatis et item decliuitatis incurreret, maxime cui esset necesse cuncta motuum genera experiri. Hac igitur de causa uehiculo corporis utpote arx sustinetur. Addita est crurum quoque et brachiorum porrigibilis et flexuosa substantia, ut tenendi omittendi progrediendi resistendique usus ex arbitrio praesto foret eminente diuino capitis gestamine. Progrediendi porro commodius officium
Abbreviated transcription (Latin):
ceps. idq & in mortalee& obnoxiũ passioni : : talis porronat᷑a dȩmonũ est opinor
hñscũ diuinitate consortiũ ꝓpt̃ in mortalitatem : hñs &iã cũ occiduis cogna¬
tionem ꝗ: patibile necirmune a passionib: cĩ affectus nobis qq̃ confulit : Huius
porro generis: illud aetheriũ ꝙ in secundolo co cõmemorauint positũ qͦs he¬
breo uocant scõs angelos: stareq eosdñt añ dĩ uenerabilis contemplationem

Expanded text:
ceps, idque et immortale esse et obnoxium passioni. Talis porro natura daemonum est, opinor, habens cum diuinitate consortium propter immortalitatem, habens etiam cum occiduis cognationem, quia est patibile nec immune a passionibus, cuius affectus nobis quoque consulit. Huius porro generis est illud aethereum, quod in secundo loco commemorauimus positum, quos Hebraei uocant sanctos angelos stareque eos dicunt ante dei uenerabilis contemplationem,
Abbreviated transcription (Latin):
Ds̃ adam rectũ condidit ut scã scriptura doc&. & originaliter in eo nos om̃s restos creauit
hic parens humani generis rectitudinẽ deserens naturalem. pullo cogente peccauit.
tam granditer ut & seipsũ ꝑder& & in se om̃s ut roq: sexus condemnatos dsergo feit

Expanded text:
Deus Adam rectum condidit, ut sancta Scriptura docet, et originaliter in eo nos omnes rectos creavit. Deus Adam rectum condidit, ut sancta Scriptura docet, et originaliter in eo nos omnes rectos creavit. Hic parens humani generis, rectitudinem deserens naturalem, nullo cogente peccavit tam granditer ut et se ipsum perderet et in se omnes utroque sexu natos conde