comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bent & ipse cessare. nec ẽ ꝓ lege
hnllũ. quod aut utilitas suasit
aut necessitas imꝑauit. Uñ legͣr
inepła beati pp̃ leonis ad epõs
lubres suscipiatis hortatus. ⁊ nicħ
ꝑ contentionem agentes s ad omẽ
studium deuotionis unanimes
diuinis i aplicis constitutionib
pareatis & innullo patiamini ꝓ¬
uidentissima canonum decreca
iuolari. Quȩ enĩ hactenꝰ certarũ
remisimris consid̾atione causarum
antiquis de inceps custodienda sũt
regłis ne quod ad cemp̃ pia lenitate
concessimus iusta pꝰ ultione plec̾amꝰ¬
Nec camen ineccłiasticis obseruan¬
dum ẽ. regłis s ⁊̃ in ipsis legib
de uenerand legeb legr̃ romanis.
Quodcũq imꝑator. ꝑ epłam consti¬
tuit uł cognoscens decreuit uł edicꝰ¬
co p̃cepit legemẽe. constat. He sũt
que constitutiones apellantur. Piane
ex hisquedam sunt quȩ ꝑsonales¬
appellantur. que nec ad exẽplum
trahunt᷑: qm̃ nec hȩc pͥnceps uult

Expanded text:
bent et ipsae cessare; nec est pro lege bent et ipsae cessare; nec est pro lege habendum quod aut utilitas suasit, aut necessitas imperavit. Unde legitur in epistola beati papae Leonis ad epislubres suscipiatis hortatus, et nihil per contentionem agentes, sed ad omne studium devotionis unanimes divinis et apostolicis constitutionibus pareatis, et in nullo patiamini providentissima canonum decreta violari. Quae enim certarum remisimus consideratione causarum, antiquis deinceps custodienda sunt regulis, ne quod ad tempus pia lenitate concessimus, justa postulatione plectamc in ecclesiasticis observandum est regulis, sed etiam in ipsis legibus. De venerandis legibus legitur Romanis. Quodcunque imperator per epistolam constituit vel cognoscens decrevit vel edicto praecepit, legem esse constat: hae sunt quae constitutiones appellantur. plane ex his quaedam sunt personales, quae nec ad exemplum trahuntur, quoniam non hoc princeps vult:
Abbreviated transcription (Latin):
Et hȩc confirmare uos uolumꝰ ut pꝰ
mortem phocii fr̾is nr̃i nullus exdig¬
nitate mundana ad pontificalem
honorem ascendat s ex pb̃is cardina¬
lib ecusdem ȩccł̃iȩ uł exdiaconib aut
phocium frem nr̃m recipimꝰ. sicut
& adrianus p̃p̃ tharasium nullus com¬
pucet canonicum usum. Priuilegia
enim paucoꝵ cõmunem legem ñ faci¬
unt. Siquis uͦ tale quid amͦ facere p̾sũp¬
serit siue uenia erit. Ita quoq cũ
eet antiquss regulis p̾finitum ut
nullus qui ẽẽt in clero extranearum
tam qui omẽm suspitionem exclu¬
derent: beatꝰ greg̃ p̃p hunc rigorẽ
ita mͦdificauit ciericis angłorũ ut
siqui eent eitͣ sacros ordines consti¬
cuti. qui se continere non possent
uxores sortirentur & stipendia sua
foris acciperent: in delligens leui¬
orem casum si ruentes conuigali
uinculo exciperentur quã sĩ uago
concubitu intminate libidinis
uoragine absorberentur sie alie
dispensaciones salubri delib̾atio¬
ne ad misse cessante necessitate de¬

Expanded text:
Et hoc confirmare vos volumus, ut post mortem Photii fratris nostri, nullus ex dignitate mundana ad pontificalem honorem ascendat; sed ex presbyteris cardinalibus ejusdem Ecclesiae, vel ex diaconibus, aut Photium fratrem nostrum 6 recipimus, sicut et Adrianus papa Tharasium, nullus computet canonicum usum. Privilegia enim paucorum communem legem non faciunt. Si quis vero tale quid amodo facere praesumpserit, sine venia erit. » Ita quoque cum esset antiquis regulis praefinitum, ut nullus qui esset in clero, extranearum tantum quae omnem suspicionem excluderent, beatus papa Gregorius hunc rigorem ita modificavit clericis Anglorum, ut si qui essent extra sacros ordines constituti, qui se continere non possent, uxores sortirentur, et stipendia sua foris acciperent, intelligens leviorem esse casum, si ruentes conjugali vinculo exciperentur, quam si vago concubitu interminatae libidinis voragine absorberentur. Sic aliae dispensationes salubri deliberatione admissae, cessante necessitate, de
Abbreviated transcription (Latin):
ecunda pars continet sđs.¬
de constitutione ecclesie.
de oblationib fidelium. de dedica-
legitima possessione. de ẽfugientib
ad eccłiam. de sacrilegio. de liber¬

Expanded text:
cunda pars continet de constitutione Ecclesiae et oblationibus fidelium, de dedicatilegitima possessione, et de confugientibus ad ecclesiam, de sacrilegio, de liber
Abbreviated transcription (Latin):
nucionem uł diuisionẽ patiatur.
quanto mag̃ ortodexe fiłi uiros ̃ in¬
maculate uitȩ ñ oportet contempn̾e
s ad pͥstinum honorem reuocare.
Sicut enim apłica sedes ħ semel ac¬
cipiens claues regni cȩloꝵ a pͥmo ce
magno pontifice iħu xp̃o ꝑ pͥncipẽ
apłoꝵ petrum dicentem ad eum.¬

Expanded text:
nutionem vel divisionem patiatur; nutionem vel divisionem patiatur; quanto magis orthodoxae fidei viros, et immaculatae vitae non oportet contemnere, sed ad pristinum honorem revocare? Sicut enim apostolica sedes haec, semel accipiens claves regni coelorum, a primo et magno pontifice Jesu per principem apostolorum Petrum, dicente ad eum
Abbreviated transcription (Latin):
dic̃. Precipimꝰ ut elerici rursus u eccłi¬
am recipiantur quamuis pͥmum
in sinodo depositi fuerĩt. Sinodus
enim ĩ sinodum soluit ꝓp̾t unitatẽ
⁊ pacem eccłiȩ. E innocentiꝰ pp̃.u.
heretico recipiant᷑ iterim ne scau¬
dala in ecełia pullulent. Non solũ
autem ꝓheresi depositis apłica se¬
des hȩc paci eccłiȩ studens adiuto¬
rii manum porrexit s orthodoris
sacerdotib & patͥarchis ad eam con¬
fugientib sicut ⁊ ñc̃ facio fecit.
uisitata miseratione subuenit Nostis
enim quod magnum athanasium alex¬
andrinum ep̃m ⁊ cirillum e ponichro¬
nium hierusolimitanos. & iohanne
quem caritas ur̃a crisotomũ uocat.
& ẜ lauianum a sinodtim depositos
aplica sedes in pͥstinum honorem
restituit. Si gͥ qui adonatistis. ⁊ bono¬
so ordinati & aliminib ortodere eccłiȩ
a sinodo plenaria sequestrati sunt.
ab alia sinodo recipiuncur et incatha¬
logo sacerdotum hñt᷑ ne eccłia dimi¬

Expanded text:
dicit: Praecipimus ut clerici rursus in Ecclesidicit: Praecipimus ut clerici rursus in Ecclesiam recipiantur, quamvis primum in synodo depositi fuerint. Synodus etiam synodum solvit propter unitatem et pacem Ecclesiae. Et Innocentius haeretico, recipiantur iterum, ne scandala in Ecclesia pullulent. Non solum autem pro haeresi depositis apostolica sedes haec paci ecclesiasticae studens, adjutorii manum porrexit; sed et orthodoxis sacerdotibus et patriarchis ad eam confugientibus, sicut et nunc Photio fecit, usitata miseratione subvenit. Nostis enim quod magnum Athanasium Alexandrinum episcopum, et Cyrillum, et Polycronium Hierosolymitanos, et Joannem, quae charitas vestra Chrysostomum vocat, et Flavianum, a synodo depositos apostolica sedes in pristinum honorem restituit. Si igitur qui a Donatistis et Bonoso ordinati, et a liminibus orthodoxae Ecclesiae a synodo plenaria sequestrati, ab alia synodo recipiuntur, et in catalogo sacerdotum habentur, ne Ecclesia dimi
Abbreviated transcription (Latin):
uenirent ipsum uirum p̾occupauerit
iuolent̾ resticuere quod tm̃ et nos libẽt̃
recipimus. Et quamiuis hoc faciendi
potestatem habentes ñ tm̃ ex potestate
nr̃a eum restitue̾ uolumꝰ. s ex apłicis
decretis ⁊ pat̾nis constitutionib cesti¬
monia ꝓferimus ñ leges ȩccłiȩ anciqͥtꝰ
datas soluentes s in quib grarum di¬
ugentia inconiitibilit̾ obseruata ecctie
corpꝰ euellit & dissipat adutilitatem
eiꝰ omĩa reducere cupientes. Sinodus
asticos canones. Et pp̃ gelasius dic̃.
qm̃ uͥ necessitas ñ ẽ inconu̾tibilia
maneant scõꝵ patrum decreta. Q
scĩssimꝰ pp̃ leo in eodem sp̃u p̾cepit
dicens. Ubi necessitas non ẽ. nullo
mͦ uiolent᷑ scõrum patrum statuta:
Ubi gͦ necessitas fuerit ad utilitatẽ
ȩccł̃iȩ qui potestatẽ hcͣ ea dispensee
Ex necessicate enim fic mutatio legis.
Ec felix papa. Contemplari oporter
qm̃ uͥ occurrit necessitas. sepe cons¬
citutiones patrum trangrediunt᷑
Et cartaginensis sinodus .xxxu. cap̃

Expanded text:
rent, ipsum virum praeoccupaverit violenter restituere. Quod tamen et nos libenter recipimus. Et quamvis hoc faciendi potestatem habentes, non tamen ex potestate nostra eum restituere volumus, sed ex apostolicis decretis et paternis constitutionibus testimonia proferimus, non leges Eccledatas solventes; sed in quibus gratiarum diligentia inconvertibiliter observata, Ecclesiae corpus evellit ac dissipat, ad utilitatem ejus omnia reducere cupientes. Synodus iasticos canones. Et papa Gelasius dicit, quoniam ubi necessitas non est, inconvertibilia maneant sanctorum Patrum decreta. Et sanctissimus papa Leo in eodem spiritu praecepit dicens: Ubi necessitas non est, nullo modo violentur sanctorum Patrum statuta. Ubi vero necessitas fuerit, ad utilitatem Ecclesiae qui potestatem habet, ea dispenset. Ex necessitate enim fit mutatio legis. Et Felix papa: Contemplari oportet, quod ubi occurrit necessitas, saepe constitutiones Patrum transgredimur. Et Carthaginensis synodus XXXV capitulo
Abbreviated transcription (Latin):
& hoc scribo cognoscens qͦd pietas
n nouert Et infra. Igitur ñ re¬
fugiat pietas cua scĩssimi &e dõ ami¬
cissimi ꝓculi ep̃i cõmunionem.
Una enim fuit euramͥ &e sci̾tati eiꝰ.
& dispationis modus nulli sapientiũ
displicuit Eadem discretionis
moderatione romani pontifices qͥtͦns¬
laciones ep̃oꝵ quȩ districte apticis
e canonicis sonctionib ꝓhibite ante
fuerant maiori ȩccłiȩ uitilitati consu¬
lentes fieri ꝑmiserunt. Alii etiam
quosdam ep̃os ap̃decessorib suis depo¬
sicos ꝓpt̾ honestatẽ ꝑsonarũ ⁊ necessi¬
catẽ popłorum in sius officiis recon¬
ciliauerunt quoꝵ nomina inferiuis
anotata repiunt᷑. Quidã quoq roma¬
ni pontifices decreuerunt ne filii

Expanded text:
« Et hoc scribo cognoscens quod pietas« Et hoc scribo cognoscens quod pietasnon noverunt. » Et infra: « Igitur ne refugiat pietas tua sanctissimi et Deo amicissimi Proculi episcopi communionem. Una enim fuit cura mihi et sanctitatis ejus, et dispensationis modus nulli sapientium displicuit. » Eadem discretionis moderatione Romani pontifices, qui translationes episcoporum, quae districte apostolicis et canonicis sanctionibus prohibitae ante fuerant, majori Ecclesiae utilitati consulentes fieri permiserunt. Alii etiam quosdam episcopos a praedecessoribus suis depositos, propter honestatem personarum et necessitatem populorum in suis officiis reconciliaverunt: quorum nomina inferius adnotata reperientur. Quidam quoque Romani pontifices decreverunt, ne filii
Abbreviated transcription (Latin):
forsitan resipuerint. Probet gͥcua
modestia utrum aliquando colligi
sentiant n inuicẽ collocant᷑ licet aliq̃n
cautĩatã huerint ꝯscientiam. Colgan¬
tur autẽ nẽ acc̾a penicentia suꝑ his
in quib surrepti sunt quãuis con¬
siteri fortasse reuerant᷑ excessum:
Infra. Ut autem non estumem᷑ ama¬
gentes ei & causa dispensationis eiꝰ
negotium ñ subtilius siue distͥctiꝰ¬
uł uehenitꝰ gͣ se recognoscentis agat.
Bispensationis eiꝰ gra sicut dixi. eget
negotium mulcum:
Ex eidem ad gennandiũ pb̃rm ⁊ archi¬
manorita. Dispensationes rerum
nũnũquã cogunt parum qͦd ade¬
bito quosdã foras exire ut mai aliđd
lueri faciant: Sicut eñ hi qui mare
nauigant cempestate urgente. nauiq
piclitante anxiati quedam exonerãt
ut ceta salua ꝑmaneant: ita et nos
cum ñ hab̾emus saluandorũ omiũ
negotiorum penitꝰ certitudinẽ. des¬
picimꝰ ex his quedã ne cunctoꝵ pa¬
tiamur dispendia Et infra.

Expanded text:
forsitan resipuerint. Probet igitur tua forsitan resipuerint. Probet igitur tua modestia utrum aliquando hi, quisentiant et invicem colloquantur; licet aliquando canteriatam habuerint conscientiam, colligantur autem nunc, acta poenitentia super iis, in quibus subrepti sunt, quamvis confiteri fortassis revereantur excessum. Et infra: § 1. Ut autem non aestimemur amagentes ei, et causa dispensationis ejus negotium non subtilius vel districtius erga se recognoscentis agatur. Dispensationis enim gratia, sicut dixi, eget negotium multum. » Ejusdem ad Gennadium presbyterum et Archimandritam: « Dispensationes rerum nonnunquam cogunt parum quid a debito quosdam foras exire, ut majus aliquid lucrifaciant. Sicut enim ii qui mare navigant tempestate urgente, navique periclitante, anxiati quaedam exonerant, ut caetera salva permaneant; ita et nos cum non habemus salvandorum omnium negotiorum penitus certitudinem, despicimus ex his quaedam, ne cunctorum patiamur dispendia. » Et infra:
Abbreviated transcription (Latin):
gradib recipi iubet ita sc̃bens ad epos
catem natiuitatis .xͥ. quicũq a ꝑu̾so
ac reliquas hereses anachematirantes
Uenerandas quoq sinodos quas unuisa¬
lis ȩcłia recip̃ se reciꝑe et uenerari ꝓ-¬
mitãt & absq ulla dubitatione scĩ¬
tate ur̃a. eos seruatis eis ꝓpͥis ordinib
in suo cętu recipiat uedum &e ꝑsolli¬
citudinẽ occulta mentis eoꝵ discutias
atq eos ꝑscienciã uiam recta quȩ ce¬
nere dedeant docetis &e ꝑman suetu-¬
dine nullã eis contͣrietatem uł diffi¬
cultatem de ꝓpͥis suis ordinib facitis
eos ab antiqui hostis ore rapiatis ha-¬
bemus simlt qͥd̾ exempla curilli mis¬
sa marimo diacono antioceno. Didi¬
ciadiligendo mͥ paulo monacho qr
recusat pietas cua usq hodie cõmu¬
nionem reuerentissimi ep̃i ioħis
amplecti ꝓ eo quod quidã in anthio¬
cena eccłia male ad huc cũ nestorio
uł sentiant uł iam senserint ꝙͣ s

Expanded text:
gradibus recipi jubet, ita scribens ad episcopos gradibus recipi jubet, ita scribens ad episcopos tatem nativitatis Christi quicunque a perverso ac reliquas hereses anathematizantes; venerandas quoque synodos, quas universalis aeclesia recipit, se recipere et venerari promittant, et absque ulla dubitatione svestra eos, servatis eis propriis ordinibus, in suo coetu recipiat: ut dum et per sollicitudinem occulta mentis eorum discutitis, atque eos per scientiam veram recta quae tenere debeant docetis et per mansuetudinem nullam eis contrarietatem vel difficultatem de propriis suis ordinibus facitis, eos ab antiqui hostis ore rapiatis. » Habemus simile quid ex epistola Cyrilli missa Maximo diacono Antiocheno: « Didici a diligendo mihi Paulo monacho, quia recusat pietas tua usque hodie communionem reverendissimi episcopi Joannis amplecti, pro eo quod quidam in Antiochena Eccvel sentiant, vel jam senserint quidem, sed
Abbreviated transcription (Latin):
accidit quotiens apłis aut atur¬
ba peccat᷑ qr in om̃s ꝓpt̾ multitu¬
dinem non pocest uindicari. mul¬
sac̾dotium sũma dełibatio ħ ft̾ite
ut qͦdbonosus ordinauerat cne
cũ eodem remanetent. ac fieret
ñ mediocre scandalum ordinati
reciperent᷑ Iagͦ uixinius ut opi¬
nor. ambigua Iamgͦ quod ꝓ re¬
medio ac necessitate temꝑis sta¬
tutum ẽ. constat pͥmitꝰ ñ fuisse
romam custodiendasq mandat
his qui eam audire consuerut
S necessitas temporis id fieri mag¬
noꝑe postulabat. Ergo qͦd neces¬
sitas ꝑͥ remedio reppit cessante
necessitate debet utiq cessare
parit᷑ qͦd urgebat: quia aliud
ẽ. ordo legitimus alia usurpatio
ceam constituti denouatianis
fieri ꝑmiser̃ Pruis ille canon
apatr̾ib institutus ponendus
nominãt se ipsos cotharios .i. mundos.
ialiq̃n ueniunt ad eatholicam eccłiã
manꝰ imp̃une sic maneant in cdero
Simili dispensatione beatꝰ p̃p Gregoriꝰ
anestoriana heresi reuertentes in suis

Expanded text:
accidit, quotiens a populis aut a turba peccatur, quia in omnes propter multitudinem, non potest vindicari, mulsacerdotum summa deliberatio haec fuit, ut quos Bonosus ordinaverat, ne cum eodem remanerent, ac fieret non mediocre scandalum, ordinati reciperentur. Vicimus, ut opinor, ambigua. Jam ergo quod pro remedio ac necessitate temporis statutum est, constat primitus non fuisse, , custodiendasque mandat eis, qui eam audire consueverunt. Sed necessitas temporis id fieri magnopere postulabat. Ergo quod necessitas pro remedio invenit, cessante necessitate, debet utique cessare pariter quod urgebat: quia alius est ordo legitimus, alia usurpatio,Nicaeam constituti de Novatianis fieri permiserunt. Prius ille canon a patribus institutus ponendus nominant se ipsos Catharos, id est mundos, et aliquando veniunt ad catholicam Ecclesiam, manus impositione sic maneant in clero. » CAP. XXI. Simili dispensatione beatus Gregorius papa a Nestoriana haeresi revertentes in suis
Abbreviated transcription (Latin):
quorumdã pƀ̃rorum incontinentiã
uł cutiꝰ muniendam aliorum conti-¬
nentiam. S quia ex his quasdam
ꝑsonas ñ cam̃ religiosas s etiam ecctiȩ
dĩ necessarias ẽẽ cognouerunt. decre¬
cum cemꝑauerunt ⁊ ita genitos quoꝵ
conu̾sacio in monastiis uł religiosis
ȩccłis ꝓbata fuerit. ñ solum ad pb̃atũ
s etiam ad sũmum sacerdotium ꝓmo¬
ueri ꝑmiserunt. Et ut de nr̃is cem¬
porib caceamus sic legitur ingestis
romanorum pontificum. fe lix terci
a temporib odacͥ regis usq ad cẽpora
theoderici regis. Item gelasus nomi
annos.iii. Mense. uiii. dies .xix. Itẽ¬

Expanded text:
m incontinentiam, vel tutius muniendam aliorum continentiam. Sed quia ex iis quasdam personas, non tantum religiosas, sed etiam Ecclesiae Dei necessarias esse cognoverunt, decretum temperaverunt, et ita genitos, quorum conversatio in monasteriis vel religiosis Ecclesiis probata fuerit, non solum ad presbyteratum, sed etiam ad summum sacerdotium promoveri permiserunt. Et ut de nostris temporibus taceamus, sicut legitur in gestis Romanorum pontificum, Felix tertiusa temporibus Odoacri regis usque ad tempora Theodorici regis. Item Agapitus natiannos III, menses VIII, dies XVIII. Si
Abbreviated transcription (Latin):
duudicatꝰ fuit s scã sinodis canonicȩ
suam illi restituit ȩccłiam. Rothardũ
& sofrenum placentinum ep̃m me¬
rito reꝓbatum. nicolaus paꝑa ambos¬
reconciliauit. Sic ioħ̃es pp̃ octauus
photium neophitum ap̃p̃ nicholao
silu. leonis. alexandri. inpatriarcha¬
du constantino politano resticuit.
scribens p̾dic̾tis augustis in ħ uerba.
Scripsistis nob̃ dilectissimi fuii. ut
apłica & conpassionis iuiscera appi¬
entes om̃s qui in eccłia quȩ apud
uosẽ. correptionib subiacent recipia¬
mus paciq &e unanimitate studen¬
tes ipsum donum phocium archi¬
ep̃m cõmunicante nob̃ in summã
sac̾dotii dignitatẽ & honorem patri¬
archatus restituamꝰ ne diutius ecłia
dĩ inscismate & scandalo conturbata
ꝑmaneat. Nos gͦ peticionem urãm
ut iustam & dõ placentem amplexi
et oportunum cempꝰ qͦd du desicdaui¬
m̃ nos inuenisse gauisi misimꝰ apocͥsi¬
arios niõs uoluntatem ur̃ãm com¬

Expanded text:
udicatus fuit, sed sancta synodus canonica suam illi restituit ecclesiam. Rothadum et Sophronium Placentinum episcopum merito reprobatum, Nicolaus Pareconciliavit. Sic Johannes papa VIII Photium Neophytum, a papa Nicolao silii, Leonis, Alexandri, in patriarchatu Constantinopolitano restituit, scribens praedictis Augustis in haec verba: « Scripsistis nobis, dilectissimi filii, ut apostolica et compassionis viscera aperientes, omnes qui in Ecclesia quae apud vos est correptionibus subjacent, recipiamus, pacique et unanimitati studentes, ipsum dominum Photium archiepiscopum communicantem nobis, in summam sacerdotum dignitatem et honorem patriarchatus restituamus, ne diutius Ecclesia Dei ut schismate et scandalo conturbata permaneat. Nos ergo petitionem vestram, ut justam et Deo placentem amplexi et opportunum tempus quod diu desideravimus, nos invenisse gavisi, misimus apocrisiarios nostros voluntatem
Abbreviated transcription (Latin):
om̃i plenitudine̾ constantinopitane
eccłiȩ scđ̃m peticionem uram pho¬
cium patriarcham frem. icumeũ¬
sacdotem nr̃m nos in cõmunionẽ
reciꝑe. Item. Recipite eum sine
excusatione nullus excuset ꝓsino¬

Expanded text:
omni plenitudini Constantinopolitanae Ecclesiae, secundum petitionem vestram Photium patriarcham fratrem et consacerdotem nostrum nos in communionem recipere. » Item: « Recipite eum sine excusatione; nullus excuset pro syno
Abbreviated transcription (Latin):
scđm carnẽ cogito ut sic ap̃ me.ẽ.
& ñͤ Non enim sententiam sneã
se mutasse incelligebat qui inue¬
niendo ad eos ce ñ ueniendo salucẽ
eorum querebat. Unde & insequen¬
tib dicit. Ego autem cestẽ dni in¬
uoco inanima meam quod parcers

Expanded text:
secundum carnem cogito ut sit apud me, est, secundum carnem cogito ut sit apud me, est, et non? Non enim sententiam suam se mutasse intelligebat, qui in veniendo ad eos, et non veniendo, salutem eorum quaerebat. Unde et in sequentibus dicit: Ego autem testem Deum invoco in animam meam, quod parc
Abbreviated transcription (Latin):
głam fratres. In his gͥ in quib obser-¬
uatis salus adquiritur uł inquib
neglec̃tis mors indubita consequit᷑.
nulla ẽ admitenda dispensatio s
ita st̃ omia mandata uł int̾dicta ser¬
uanda sicut sunt ȩterna lege sanc-¬
cita. In his uͦ quȩ ꝓpt̾ rigorem dis-¬
cipline uł muniendã salutem
postĩoꝵ sanxit diligentia si honesta
ul hutilis sequat᷑ copensatio pot̃
p̃cedẽ auctoritate p̾sidentium
diligenter delib̾ata dispensatio.
Multa enĩtalio in euangłica historia
nouimꝰ. Assumam̃ itaq pͥmũ exẽ-¬
plum de ȩuuangłio Dñs qͥppe mit
inseipso pͥmo dans exemplum qͦd
in huiꝰmodi traditionib necessitati
temporis sit cedendum. Similit
paulus cũ ꝑ chorinthios se transi¬
turum ꝑmisisset in machedoniã
⁊ presensisset ħ eis minime ꝓfutu-¬
rum mutauit dispositionẽ suam
ñ tñ sententiã. Uñ se excusat ita¬
dicens. Cum gͦ hoc uolussem ñqͥd
leuitate usussum. aut quod cogito.

Expanded text:
ratres . In his igitur, in quibus observatis salus acquiritur vel in quibus neglectis mors indubitata consequitur, nulla est admittenda dispensatio; sed ita sunt omnia mandata, vel interdicta servanda, sicut sunt aeterna lege sancita. In his vero quae propter rigorem disciplinae, vel muniendam salutem, posteriorum sanxit diligentia, si honesta vel utilis sequatur compensatio, potest praecedere auctoritate praesidentium diligenter deliberata dispensatio. Multa enim talia in evangelica historia, novimus. Assumamus itaque primum exemplum de Evangelio. Dominus quippe mittin seipso primo dans exemplum, quod in hujusmodi traditionibus necessitati temporis sit cedendum. Similiter Paulus, cum per Corinthios se transiturum promisisset in Macedoniam , et praesensisset hoc eis minime profuturum, 3 mutavit dispositionem suam, non tamen sententiam. Unde se ita excusat dicens: Cum ergo hoc voluissem, nunquid levitate usus sum? aut quod cogito,
Abbreviated transcription (Latin):
tat ẽ aliquid. neq qui rigat ad
in sitorum pace ramorum. caritas
cooꝑuit multitu dinẽ peccatoꝵ.¬
De hac eadem dispensatione corri¬
piendorum ⁊ tem porandorum diẽ
idẽ augustinus in .uͦ. libro concra
ȩpiam parmeniani. Cũ quisque
fr̃m & xpi̾anorũ intꝰ i eccłiȩ socie¬
cate constitutoꝵ in aliquo cali pecca¬
co fuerit dep̾hensus ut anathemate
dignus habeatur: fiat hoc ubi pi¬
culum scismatis nullum ẽ. Infra¬
idem. Quandociũq crim̃ notum ẽ.
& om̃ib execrabilis apparet ut uł
nullos ꝓrorsus. uł ñ cales hãt defen¬
fores ꝑ quos possit scisma continge̾
Infra. Neꝙ enum pocest ẽẽ salubris
amultis correptio. nͥ cũ ille corripit᷑
qui ñ habet sociam mutatudinẽ.
Cum uͦ idẽ morb plurimos occupaue¬
rit: nicħ aliud honis restat quã do-¬
lor. & gemitꝰ ut ꝑ illud signum qͦd
ez echieli scõ reuelatur illesi euade
ab illorum uastatione mereant᷑¬

Expanded text:
tat, est aliquid neque, qui rigat, adtat, est aliquid neque, qui rigat, adinsitorum pace ramorum caritas cooperit multitudinem peccatoDe hac eadem dispensatione corripiendorum et temperandorum dicit idem Augustinus in secundo libro contra epistolam Parmeniani, « Cum quisque ristianorum, intus in ecclesiae societate constitutorum in aliquo tali peccato fuerit deprehensus, ut anathemate dignus habeatur, fiat hoc, ubi periculum scismatis nullum eidem: « Quando cujusquam crimen notum est et omnibus exsecrabilis apparet ut vel nullos prorsus, vel non tales habeat defensores, per quos possit schisma contingere, est. Neque enim potest esse salubris a multis correptio, nisi cum ille corripitur, qui non habet sociam multitudinem. Cum vero idem morbus plurimos occupaverit, nichil aliud bonis restat, quam dolor et gemitus, ut per illud signum, quod Ezechieli sancto revelatur, illesi evadere ab illorum vastacione mereant
Abbreviated transcription (Latin):
inauit oportet ut nos extra ȩccłiam
quom pꝰ istam penitentiam ap̃ uos
sione sanaretur s sibi hȩc dicant
& multo maxime humilit̾ doleant.
qui intanta morte p̾cisionis iacent
ut isto quodam uulnere matriscatho¬
licȩ reuuuscant: Cum enim p̾cisus
ramꝰ inseritur fit aliud uulnus in
arbore. quo possit recipi ut uiuat
qui sine uita radicis peribat. S cũ
receptꝰ recipienti coaluerie. & ugor.
consedt᷑ & fructus. Si autem non
coaluerit ille qͥd̃ ascie s uita arboris
ꝑmanebit. Est enim & cale uiseren¬
di genus ut nullo p̾ciso ramo qui
int̾.ẽ. ille quiforis ẽ. inseratur ñ cñ
nullo s uł leuissimo arboris uul¬
nere. Ita gͦ et isti cum ad radicem
catholicam ueniunt nec eis quãuis
pꝰ erris sui penitentiam. honor cle¬
ricitꝰ aut epãtus aufertur fit dde
auquid tanquam in cortice arboris
matris contra integritatẽ seueri¬
tatis. Uerũtam̃ qr neq qui plan¬

Expanded text:
inquiunt, oportet, ut nos extra ecclesiaminquiunt, oportet, ut nos extra ecclesiamquo modo post istam paenitentiam apud uos satione sanaretur. sed sibi hoc dicant et multo maxime humiliter doleant. qui in tanta morte praecisionis iacent, ut isto quodam uulnere matris catholicae reuiuiscant. cum enim praecisus ramus inseritur, fit aliud uulnus in arbore, quo possit recipi, ut uiuat, qui sine uita radicis peribat; sed cum receptus recipienti coaluerit, et uigor consequetur et fructus, si autem non coaluerit, ille quidem arescit, sed uita arboris permanebit. est enim et tale inserendi genus, ut nullo praeciso ramo, qui intus est. ille. qui foris est, inseratur non tamen nullo sed uel leuissimo arboris uulnere. ita ergo et isti cum ad radicem catholicam ueniunt nec eis quamuis post erroris sui paenitentiam honor clericatus aut episcopatus aufertur, fit quidem aliquid tam quam in cortice arboris matris contra integritatem seueritatis. uerum tamen, quia neque, qui plan
Abbreviated transcription (Latin):
districtius uidicant multa ꝓ cẽpoꝵ
necessitate colerat. multa ꝓ ꝑso¬
narum utilitate ui strage popłoꝵ¬
uitanda dispensant. Oiita etiam
a sc̃is patͥb imminuta script̾arũ
testimoniis cõꝓbantur. sic̃ sc̃e roma¬
ne eccłiȩ sc̃s pontifex leo. neophitos
ad sũmũ sacdotium ꝑmissit ascende
qͦs paulus publica p̃dicatione stu¬
duit ab eodem officio remouere.
sicut etiam arrianos pꝰ quã conusi
fuerunt legemus in suis officiis
fuisse susceptos. Iñ ĩ p̾texatus pp̃
leo de stabilitate ñ mutandorum
seꝑ consid̾atione seruata ut in his
que dubia fuerint aut obseura io
nouerimꝰ seauendum quod nec
p̃ceptis euuangłicis cont̾rium nec
nifacium. In hul modi causis uͥ ꝑ¬
graues dissensionum scissuras. n
huĩ aut illiꝰ homnnss ẽ ꝑiculum.
s. poptoꝵ strages iacent de trahendũ
ẽ aliquid seueritati ut maiorib ma¬
lis sanandis caritas sincera subueniat.
de ineadem aduersus hereticos. Si

Expanded text:
districtius judicant, multa pro temporum districtius judicant, multa pro temporum necessitate tolerant, multa pro personarum utilitate vel strage popvitanda dispensant. Multa etiam a sanctis Patribus imminuta Scripturarum testimoniis comprobantur. Sicut sanctae Romanae Ecclesiae sanctus pontifex Leo neophytos ad summum sacerdotium permisit ascendere, quos Paulus publica praedicatione ab eodem officio studuit removere . Sicut etiam Arianos, postquam conversi fuerunt, legimus in suis officiis fuisse susceptos. Inde etiam praetaxatus papa Leo de stabilitate non mutandorum,semper consideratione servata, ut in his quae dubia fuerint, aut obscura, id noverimus sequendum, quod nec praeceptis evangelicis contrarium, necnifacium: « In hugraues dissensionum scissuras non huius aut illius hominis est periculum, sed populorum -strages iacent, detrahendum est aliquid seueritati. ut maioriblis sanandis, charitas sincerius subveniat. » Idem adversus haereticos. « Si
Abbreviated transcription (Latin):
tunc ñ implet quod disponit qn
ꝑsonis maiorib defert. aut cũ ce
lucris aut apqiaratib uincitua.
Sp̃uał autẽ tunc dispositum ñ un¬
plec. qñ consultiꝰ aliqͥd ꝓ salute
eorũ quib ꝓdesse uult ꝓuidet ꝑ
apłos ⁊̃ cõmuni sententia ihero¬
solimis confirmatũ. ẽ. & ꝑ pau¬
lum & barnabam fr̾ib ꝑ asiam
destinatum ne quisquam ad
fidẽ ueniens circuicisiõi legis
ħetur obnorius. Ipse ĩ apłs ad
idem paulus cum petro restitis¬
set in faciem quod simulationi
quoꝵdam uidoꝵ consensisset qui
sariam cñ necessitati temporis cedens.
chimotheum listris cireucidit ut
scandalum uidoꝵ ibi cõmanentiũ
deuitaret ostendens actu qͦd aubi
de se testatur. Factus sum uidĩs cãꝙͣ.
uidȩus ut uidos lucrifacerem. Qđ
dixisse intelligendus ẽ. ñ fastu m̃¬
cientis s affectui conpatientis: cuiq
ita cupiens subuenire quemad¬
modum sibi subueniri uoluiss
si ita affect̃ eẽt. Multa quoq
pͥncipes ȩccłiarum ꝓ cenore canon̾

Expanded text:
tunc non implet quod disponit, quando personis majoribus defert, aut certe lucris, aut apparatibus vincitur. Spiritualis autem tunc dispositum non implet, quando consultius aliquid pro salute eorum qam communi sententia Hierosolymis confirmatum est, et per Paulum et Barnabam fratribus per Asiam destinatum, ne quisquam ad fidem veniens, circumcisioni legis haberetur obnoxius . Ipse etiam Apostolus ad  proderit . Et idem Paulus cum Petro restitisset in faciem , quod simulationi quorumdam Judaeorum consensisset, qui sariam, tamen necessitati temporis cedens, Timotheum Lystris circumcidit, ut scandalum Judaeorum ibi commorantium devitaret, ostendens actu quod alibi de se testatur: Factus sum Judaeis tanquam Judaeus, ut Judaeos lucrifacerem . Quod dixisse intelligendum est, non astu mentientis, sed affectu compatientis: cuique ita cupiens submodum sibi subveniri vellet, si ita affectus esset. Multa quoque principes Ecclesiarum, pro tenore canonum
Abbreviated transcription (Latin):
Nr̃e̾ iex ẽ ȩccłiȩ uenientib ab he¬
reticis quitñ illuc baptizati st̃.
ꝑ manꝰ impositionẽ laicam tm̃
tribuere cõmunionẽ nec ex his
aliquem inclicatꝰ honorẽ. uł exi-¬
guum subrogare. ꝓuideat gͦ di

Expanded text:
trae lex est aecclesiae venientibus ab hereticis, qui tamen illic baptizati sunt, per manus impositionem laicam tantum tribuere communionem, nec ex his aliquem in clericatus honorem vel exiguum subrogare. At vero
Abbreviated transcription (Latin):
quib de causis sunt remittenda. pau¬
lo latius ẽ. distinguendum. Et pͥma
quidem amonitio penã ñ intentat
siquis pꝰ eam non eat s p̃meum sibi
acquiescentib pollicetur. Unde
uade uende omĩa q̃ habes et da pau¬
ꝑib & habeb̾ chesaurum incȩlo. Ecce
lectio ista ęuuangłica in uoluntate
hominis ꝑfectionem ponens ñ cogit
ñ minas intentat. sicut nec illaquȩ
spadones laudans qui se castrauert̃
ꝓpt̾ regnum cȩlorum: subinfert.
Qui potest. caꝑe capiat. At cam̃ cũ ad
ꝑfectionẽ uoto se quis astrinxerit uł
gradum quẽ nullus absq continen¬
tiȩ uirtute ascende debet ascendic.
iam fit necessarium. ⁊ penale si ñte¬
neat᷑ quod aute hanc ascensionem
suerat uoluntarium. Unde ⁊ dñs dic̃.
Nemo mutens manum ad aratrum
& retro respitiens aptꝰ.ẽ. regno dĩ.¬

Expanded text:
quibus de causis sint remittenda, paulo latius est distinguendum. Et prima quidem admonitio poenam non intentat, si quis post eam non eat, sed preamium sibi acquiescentibus pollicetur. Unde vade, vende omnia quae habes, et da pauperibus, et habebis thesaurum in coelo . Ecce lectio ista evangelica in voluntate hominis perfectionem ponens non cogit, non minas intentat; sicut nec illa quae spadones laudans, qui se castraverunt propter regnum coelorum, subinfert: Qui potest capere, capiat . Attamen cum ad perfectionem voto se quis astrinxerit, vel gradum, quem nullus absque continentiae virtute ascendere debet, ascenderit, jam sit necessarium et poenale, si non teneatur, quod ante hanc ascensionem fuerat voluntarium. Unde et Dominus dicit: Nemo mittens manum suam ad aratrum, et retro aspiciens, apt
Abbreviated transcription (Latin):
rem quidem remuneratione dignã
acqͥescenti et ꝑseueranti suadet. s
qui ñ ad quieuerit. ñ sic seipso me¬
lior s licet maneat faciente inferior.
uͦ infra mecas sobrietatis & mense
frugał se choibuerit sũmoꝵ p̾mia
ñ assequit᷑. s sunde ad cõmessationes
et ebrietates ꝓlapsus fuerit rem
rephensione et confusione dignã
fecisse phibetur. Isti itaq duo stat̃
unus suꝑior. alter inferior. qui ance
uotum sunt uoluntarii. pꝰ uotũ u
necessarii. habent modos et insticu¬
tiones suas. quȩ obseruate sic̃ iam
dictum. ẽ. aliis remediũ. acqͥrt̃ aliis

Expanded text:
rem quidem remuneratione dignam rem quidem remuneratione dignam acquiescenti et perseveranti suadet; sed qui non acquieverit, non fit seipso melior: sed licet maneat faciente inferior, vero intra metas sobrietatis et mensae frugalis se cohibuerit, summorum praemia non assequitur; sed si ad comessationes et ebrietates prolapsus fuerit, rem reprehensione et confusione dignam fecisse perhibetur. Isti itaque duo status, unus superior, alter inferior, qui ante votum sunt voluntarii, post votum vero necessarii habent modos et institutiones suas, quae observatae, sicut jam dictum est, aliis remedium, aliis
Abbreviated transcription (Latin):
ferior. ñ cam̃ detior pꝰ descensionem uͦ
inferior. ẽ. ⁊ det̾ior. hȩc de ãmonitione
Indulgentia uͦ quantum nob̃ uide¬
tur quia meliora ñ eligit remedium
qͦd habet ñ p̃mium s ab hoc siquis
declinauerit meretur exiciale iu-¬
dicium. Uerbi gra. Scimus sicut ab
apło didicimus humano generi
ꝓpter uitandam fornicationem in¬
dultum. ẽẽ. coniugium. cuiꝰ uiola¬
cor meret᷑ ȩtnum eodem apło ces¬
cante supplicium. Dicit enim. for¬
nicatores & adulteros iudicabit
ds. Et hic gradus sic de amioni¬
tione. diximͦ. nullum cogit nͥ eum
qͥ se ei p̾mit᷑ alligauerit Uolunta¬
rius enim. ẽ. ñ necessariusn Alioqͥn
tranigressor. eẽt. quicũq uxorẽ ñdu.¬
ceret. Postquã uͦ se alligauerit. audi¬
at apłm dicentẽ. Ailigat᷑ es urori no¬
liquere solutionẽ. Idẽ qͦq apłs cũ
de nuptiis loqueret᷑. ñ dixit. mulien
sinupserit p̾mium meretur. si tam̃
dix ñ peccat sinubat. Ita qͦq si qͥs
aliquẽ ad cotidiana ieuinia inuitet

Expanded text:
scensionem vero inferior est, et deterior. Haec de admonitione. Indulgentia vero quantum nobis videtur quia meliora non eligit, remedium quidem habet, non praemium; sed ab hoc si quis declinaverit, meretur exitiale judicium. Verbi gratia: Scimus, sicut ab Apostolo didicimus, humano generi propter vitandam fornicationem indultum esse conjugium . cujus violator meretur aeternum eodem Apostolo testante supplicium. Dicit enim: Fornicatores et adulteros judicabit Deus . Et hic gradus, sicut de admonitione diximus, nullum cogit, nisi cum qui se ei primitus alligaverit. Voluntarius enim est, non necessarius. Alioquin transgressor esset, quicunque uxorem non duceret. Postquam vero se alligaverit, audiat Apostolum dicentem: Alligatus es uxori? noli quaerere solutionem . Idem quoque Apostolus cum de nuptiis loqueretur, non dixit, mulier si nupserit, praemium meretur; sed tantum dixit, non peccat, si nubat . Ita quoque si quis aliquem ad quotidiana jejunia invitet,
Abbreviated transcription (Latin):
loquunt᷑. Qualia sunt. Non occides
ñ meccab̾is. Icetera. Hec sunt illa
minima p̾cepta. De quib dñs dicit.
q auia soluerit &e sic docuerit. in reg¬
noceloꝵ minimus erit. Qui uͦ obser¬
uauerit ñ statim regno dĩ dignus erit
qr inchoantia sunt ħ ñ ꝑficientia.
Sunt alia int̾dic̃ta inquib si int̾dic̃ta
ñ eẽt. nec mores oꝑaretur. nec sał
piclitaretur. S ad hec ea scõꝵ patrũ
auctoritas reuerenda ita de creuit
sincera ꝓuideret. Quale ẽ. illud.
Ut clericus p̾ ac̾tam de crimine dãp¬
nabili penitentiã cleric᷑ ñ maneat.
uł ad clericatũ ñ accedat. Quod ut
ait beatꝰ augustinꝰ dictũ. ẽ. rigore
disciplinȩ ũ desꝑatione indulgen¬
tiȩ Alioqun contra daues excliȩ¬

Expanded text:
loquuntur; qualia sunt: Non occides; loquuntur; qualia sunt: Non occides; Non moechaberis : et caetera. Haec sunt illa minima praecepta, de quibus Dominus dicit: Quia qui ea solverit, et sic docuerit, in regno coelorum minimus erit . Qui vero observaverit, non statim regno Dei dignus erit, quia inchoantia sunt haec, non perficientia. Sunt alia interdicta, in quibus si interdicta non fuissent, nec mors operaretur, nec salus periclitaretur. Sed ad hoc ea sanctorum Patrum auctoritas reverenda ita decrevit, provideret: quale est illud, ut clericus post actam de crimine damnabili poenitentiam, clericus non maneat, vel ad clericatum non accedat. Quod, ut ait beatus Augustinus, dictum est, rigore disciplinae, non desperatione indulgentiae. Alioquin contra claves Eccl
Abbreviated transcription (Latin):
ceptionem ẽ delibandũ His ita bre¬
uit̾ p̾ubatis de p̃ceptione ce ꝓhibiti¬
one aliqua nob̾ dicenda sunt. Pre¬
ceptiones itaq & ꝓhibitiones alie
sunt mobiles alie immobiles. Pre¬
ceptiones immobiles sune qͣs lex
ȩcna sanxit. que obseruante salui¬
tẽ conferũt. ñ obseruante eandẽ
auferunt. Qualia sunt. Diliges
dnm̃ dm̃ cuũ ex coto cordȩ cuo ce
axrimũ tuum sicut ce ipsum & ho¬
nora patrem cuum & matrem
tuam &e siqua sunt his similia. Mo¬
biles uͦ st̃. quales lex eterna ñ sanxit.
s post̾iorum diligentia ratione uti¬
litatis inuenit non ad salutem pͥnci¬
palit᷑ obtinendam s ad eam tutius
muniendam. Quale ẽ illud apłi he¬
reticum hominem pꝰ pͥmam & scdam
correptionem deuita non quod eoꝵ
colloquium ꝑse saluti obeẽt. s qͦd
frequentatũ ex obliquo quoꝵ dam
simplicitatẽ corrumꝑe posset. & mul¬
ta repꝑies incͥanicis institutionib
in hunc modum. Similit̾ immobiles
ꝓhibitiones sunt quȩ adu̾sus uicia

Expanded text:
susceptionem vero perseverandum. His ita breviter praelibatis, de praeceptione et prohibitione aliqua nobis dicenda sunt. Praeceptiones itaque et prohibitiones, aliae sunt mobiles, aliae immobiles. Praeceptiones immobiles sunt, quas lex aeterna sanxit: quae observatae salutem conferunt; non observatae, eamdem auferunt: QualDominum Deum tuum ex toto corde tuo, et proximum tuum sicut te ipsum. Honora patrem tuum, et matrem tuam ; et si qua sunt his similia. Mobiles vero sunt, quas lex aeterna non sanxit, sed posteriorum diligentia ratione utilitatis invenit non ad salutem principaliter obtinendam, sed ad eam tutius muniendam: Quale est illud Apostoli: Haereticum hominem post primam et secundam correptionem devita : non quod eorum colloquium per se saluti obesset; sed quod frequentatum ex obliquo quorumdam simplicitatem corrumpere posset. Et multa reperies in canonicis institutionibus in hunc modum. Similiter immobiles prohibitiones sunt, quae adversus vitia
Abbreviated transcription (Latin):
in cȩlo. S ne forsitan spe honoris
placuit ut p actam penitenciã nemo
fiat clericus. uł maneat clericus. Quȩ
da diligentia qui ubi saluti nichil
detrahebatur humilitati aliquid
addiderunt. quo salus cucius muni¬
retur. exꝑci credo aliquorum fic
morborum. Cale ẽ illud & in ȩuuagłio.
re cogentis. Non quod malu sit in
contractib humanis ex necessitate¬
uirare s quod longius sit aꝑuirio
qui nũquã uirat quã ille quiquali-¬
cũq occasione uirat. Nam & dño

Expanded text:
in coelis . Sed ne forsitan spe honoris placuit ut post actam poenitentiam nemo fiat clericus, vel maneat clericus. Quae ua diligentia, qua ut saluti nihil detrahebatur, humilitati aliquid addiderunt, quo salus tutius muniretur, experti, credo, aliquorum fictmorborum. Tale est illud in Evangelio: re cogentis. Non quod malum sit jurare in contractibus humanis, ex necessitate; sed quod longius sit a perjurio qui nunquam jurat, quam ille qui qualicunque occasione jurat. Nam de Do
Abbreviated transcription (Latin):
pia & suꝑba fiunt & plus ꝑcurbat
infirmos bonos quã corrigant aiõs
malos. Infra. Curba autẽ iniquoꝵ
monem generali obiurgatione
ferienda ẽ. & maxime si occasionẽ
ata oportunitatẽ p̾buerit audo
flagellum desuꝑ dñi quo eos appa¬
reat ꝓ sus meritis uapulare. Itẽ
in epła ad marcellinum. Soleo
audire in potestate ẽẽ. uidicis mol¬
lire sententiam & miti uindicare

Expanded text:
pia et superba fiunt et plus perturbant infirmos bonos, quam corrigant animosos malos. Infra: Turba autem iniquorumonem, generali objurgatione ferienda est, et maxime si occasionem atque opportunitatem praebuerit aliquod flagellum desuper Domini, quo eos appareat pro suis meritis vapulare. » Item in epistola ad Maaudire in potestate esse judicis mollire sententiam et mitius vindicare
Abbreviated transcription (Latin):
ep̃oꝵ. partim extrac̾tatib & thodo¬
aoꝵ patrum. partim ex institutio¬
nib catholicoꝵ regum. ñ nullo la¬
bore in unum corpus adunare cu-¬
raui ut qui scripta illa ex quib
ista excepta sunt ad manũ hr̃e ñ
Potit hinc saitem accipiat qͦd ad
cõmodum causȩ suȩ ualere ꝑspex¬
erit. A fundam̃to itaq hoc xp̃i¬
ane religionis .i. fide in choantes.
sic eaquȩ ad sacram̃ta eccłiastica.
gendos mores. sic ea q̃ ad negotia
quoq discutienda uł diffinienda
ꝑtinent sub genera lib aiculis
distinc̾ta congessimꝰ ut ñ sit que
uere. s cam̃ ciculum generale suȩ
questioni congruent̃ notare et ei
subiecta capitula sine int̾polatiõe

Expanded text:
 partim ex tractatibus orthodoxorum Patrum, partim ex institutionibus catholicorum regum, nonnullo labore in unum corpus opus adunare curavi: ut qui scripta illa, ex quibus ista excerpta sunt ad manum habere non poterit, hinc saltem accipiat quod ad commodum causae suae valere perspexerit. A fundamento itaque Christianae religionis, id est fide inchoantes, sic ea quae ad sacramenta ecclesiastica, gendos mores, sic ea quae ad quaeque negotia discutienda vel definienda pertinent, sub generalibus titulis distivere, sed tantum titulum generalem suae quaestioni congruentem notare, et ei subjecta capitula sine interpolatione
Abbreviated transcription (Latin):
lectorem p̾monere congruum
duximus. ut si forte quȩ legerit
ñ ad plenum intellȩxerit: utł sibi
inuicem aduersari estimauerie.
ñ statim tephendat. s qͦd scđm ri¬
gorem. qͥd scđm modationem. qͥd¬
dicatur diligent̃ attendat quȩ int̾
se ñ dissentire sentiebat. qui dicebat
Miscdiam & iudicium cantabo
dnĩ miscđia ⁊iueritas. Habet enĩ
omis eccłiastica disciplina pͥncipa¬
liter hanc intentionẽ uł omẽm
edificationẽ ad u̾sus scientiam xp̃i
se erigentem destruere uł edifi¬
cationem dĩ fidi ueritate. ⁊ moꝵ
honestate constantem construe̾
uł eandẽ si cõcaminata fuerit
penitentiȩ remediis emundare.
Huũ edificationis magistra ẽ. caritas
quȩ saluti ꝓximorum consulens.
id p̃cip̃ aliis fieri qͦd sibi quisq uult
ab aliis impendi. Quicũq gͦ eccłi¬
asticus doct̾or eccłiasticas regłas
ita int̾pretat᷑. aut moderat᷑. ut ad
regnum caritatis cunc̾ta quȩ do¬
cuerit. uł ex posuerit referat nec

Expanded text:
lectorem praemonere congruum duximus ut, si forte quae legerit, non ad plenum intellexerit, vel sibi invicem adversari existimaverit, non statim reprehendat; sed quid secundum rigorem, quid sdicatur, diligenter attendat. Quae inter se non dissentire sentiebat qui dicebat: Misericordiam et judicium cantabo dia et veritas . Habet enim omnis ecclesiastica disciplina principaliter hanc intentionem, vel omnem aedificationem adversus scientiam Christi se erigentem destruere: vel aedificationem Dei, fidei veritate, et morum honestate constantem construere; vel eamdem si contaminata fuerit, poenitentiae remediis emundare. Hujus aedificationis magistra est charitas, quae saluti proximorum consulens, id praecipit aliisifieri quod sibi quisque vult ab aliis impendi. Quicunque ergo ecclesiasticus doctor ecclesiasticas regulas ita interpretatur aut moderatur, ut ad regnum charitatis cuncta quae docuerit vel exposuerit, referat, nec
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ coiã scã sẏnodo querimonia plebim.
eo qͥ sunt quidã epĩ nolentes ad p̃dicandũ
ł ad ꝯfirmandum suas ꝑ annum parochi¬
as circuire. quitñ exigant. ut mansiones
quib in ꝓfectione uti debuerant. alio
p̃cio redimant. qui ꝑare debent. Que du¬
plex infamia ⁊ negligentia ⁊ auaricia.
sc̃ȩ sy nodo horrori: fuit magno. ⁊ statue¬
runt. nequis ultraexerceat io cupiditatis
ingenium. ⁊ ut solli̾tiores sint ep̃i de suis
gregib uisitandis.

Expanded text:
 coram sancta synodo querimonia plebium, eo quod sint quidam episcopi nolentes ad praedicandum, vel ad confirmandum, suas per annum parochias circumire: qui tamen exigant ut mansiones quibus in profectione uti debuerant, alio pretio redimant qui parare debent. Quae duplex infamia et negligentia et avaritia sanctae synodo horrori fuit magno, et statuerunt ne quis ultra exerceat id cupiditatis ingenium, et ut sollicitiores sint episcopi de suis gregibus visitandis.
Abbreviated transcription (Latin):
quelibet scã sẏ nodus agt̃. aut pacifice
int̾ poutifices quipiam diffinit᷑. si pau¬
ciores ꝑnescientiã. ł cõtemptionẽ forte
disscentiant. aut cõmoniti plurimoꝵ
sententie cedãt. ab eorum cetu cũ dede¬
core confusioĩs abscedant. ⁊ ex cõmuni¬
cationis anuue sentẽtiã luant. Ana¬

Expanded text:
pacifice inter episcopos quidpiam definitur, si pauciores per nescientiam vel contemptionem forte dissentiant, aut commoniti plurimorum sententiae cedant, aut ab eorum coetu eum dedecore confusionis abscedant et excommunicationis annuae sententiam luant.
Abbreviated transcription (Latin):
tatutum ẽ ut pb̃ri sicut hactenus fac¬
tũ ẽ in discrete ꝑ diuersa ñ mutent᷑ loca
nec ab ep̃is. nec ap̃latis. ne forte ꝓpt̾ eoꝵ
constituti sunt. ne negligant᷑ officia.

Expanded text:
tatutum est ut presbyteri, sicut hactenus factum est, indiscrete per diversa non mutentur loca, nec ab episcopis, nec a praelatis, ne forte propter eorum constituti sunt, negligantur officia.
Abbreviated transcription (Latin):
utitur qͣ sese habeant mores eoꝵ ẽ qͥb
uiuit. aut intemꝑans aut suꝑsticiosus
ẽ. Quisqͥs aut̃ sic eis utitur ut metas ẽ¬
suetudinis bonoꝵ int̾ quos u̾satur ex¬
cedat. aut aliqͥd significat. aut flagiti¬
osus ẽ. In omnib enĩ talib ñ usus rerũ
s libido in culpa ẽ. qͦd gͦ locis ⁊ temꝑib
⁊ ꝑsonis conueniat. diligent᷑ attenden¬
dum ẽ. ne timere flagitia rep̃hendamus.¬
fieri enĩ pot̃ ut sñ aliquo uitio cupi¬
ditatis. uł uoracitatis. p̃ciosissimo cibo
sapiens utatur. Insipiens aut̃ fedissi¬
ma gule flamina in uilissimũ ardes-¬
cat. ⁊ saniꝰ quisq maluerit pisce more do¬
mini sui uesci. ꝗ lentieula more esau ne¬
potis abraham. aut orcdeo more uim̃toꝵ
Non enĩ ꝑp̃ea continentiores nob̾ plures st̃
bestiȩ. qͥa uiliorib aluntur escis. Ham¬
omuib huiꝰmodi reb ñ ex eaꝵ rerum
natura quib utimur. s causa uten¬
di. ⁊ mͦ appetendi uł ꝓbandũ est. uł
imꝓbandum qđ facimus.

Expanded text:
utitur, quam sese habent mores eorum cum quibus vivit, aut intemperans, aut supertitiosus est. Quis quis vero eis utitur, ut metas consuetudinis bonorum inter quos versatur, excedat, aut aliquid significat, aut flagitiosus est. In omnibus enim talibus non usus rerum sed libido in culpa est. Quod igitur locis et tempori et personis conveniat diligenter attendendum est, ne temere flagitia repfieri enim potest, ut sine aliquo uitio cupediae uel uoracitatis pretiosissimo cibo sapiens utatur, insipiens autem foedissima gnlae flamma in uilissimum ardescat. et sanius quisque maluerit more domini pisce uesci quam lenticula more Esau nepotis Abraham, aut hordeo more iumentorum. non enim propterea continentiores nobis sunt pleraeque bestiae, quia uilioribomnibus hujuscemodi rebus, non ex earum rerum natura quibus utimur, sed ex causa utendi et modo appetendi vel probandum est, vel improbandum quod facimus.
Abbreviated transcription (Latin):
Dic gͦ hoe est in presenti uita positos o¬
porcet uos agnoscere uoluntatem: ⁊ p̃ce¬
ptum dei. ubi & agendi ⁊ sacrificandi
sit locus. qm̃ in aliis locis. ⁊ sacrificare
to tenente udelicet ciuitatem consecͤti
fuerint. Aliter enĩ ñ sunt ħ agenda. nec
rite celebranda. docente nos nouo ⁊ ue-¬
teri testamiento.

Expanded text:
ic ergo, hoc est, in praesenti vita positos oportet vos agnoscere voluntatem et praeceptum Dei, ubi et agendi et sacrificandi sit locus, quoniam in aliis lato tenente videlicet civitatem ubi consecratus fuerit. Aliter enim non sunt haec agenda, nec rite celebranda, docente nos Novo et Veteri Testamento.
Abbreviated transcription (Latin):
Si p̃p fornicationẽ caruis ꝑtiniat᷑
uxor acõiuige seꝑari. quantomagis
in coniuge mentis fornicatio ẽ detestã
fornicatio maior incorde. nec uera es
pudititia dici pot̃ cũ ꝯuge. qi omẽ
qͣ ñ ẽ ex fide peccatũ ẽ.¬

Expanded text:
Si propter fornicationem carnis permittitur homo a conjuge separari, quanto magis in conjuge mentis fornicatio detestanda efornicatio est major in corde; nec vera ejus pudicitia dici potest cum conjuge, quia omne quod non est ex fide, peccatum e
Abbreviated transcription (Latin):
uiexigit uirationem multum
int ẽ. si nescit illum uiraturũ falsũ
auscit. Si enĩ nescit. ⁊ iõ dicit uira mͥ¬
lit fides ei sit. ñ audeo dicẽ ñeẽ pec¬
catum. tñ humana temptatio ẽ. Si
aut̃ nouit fecisse. siscit eum fecisse

Expanded text:
ui exigit jurationem, multum interest, si nescit illum jurare falsum, an scit. Si enim nescit, et ideo dixit: « Jura mihi, ut fides ei sit, » non audeo dicere esse peccatum, tamen humana tentatio est. Si autem novit eum fecisse, si scit eum fecisse