comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
post hoo considatio magna inccessaria Adinttesli.¬
gentiã ueritatis despũali substancia eoꝵ. ⁊ de sa¬
pientia ipsoꝵ.⁊ delibertate arbitrii. ⁊ de cet̾is
que circa ista consistunt. si om̃ibꝰ equaliaerant.
que equalit̾ om̃ibꝰ inerant. E qualit̾ cñ om̃ibꝰ
incrant. q̃ cõmutua om̃ibꝰ crant. ac quibꝰ nichil
excipiebatur. quod ñerat in om̃ib: s ñdũ cons¬
tat si equale erat. qđ equalit̃ inerat. ¶. hoc
querendũ÷ primũ de substancia. postea de
forma: acdende de potestate. Inꝑsonis eñĩ.
substancia: insapientia forma: in arbitxio p̃oᷤ.¬
testas. ꝙ ad substanciã quidẽ ꝑtinet nature sub¬
tilitas. ad formã aut incelligentie claritas. ad
potestatẽ uero motꝰ intelligibilis. ⁊ appetitus.
⁊ uoluntatis rationalis habilitas.
De diffenencia Pobstancie Słiratalis. uiii

Expanded text:
post hoc consideratio magna necessaria ad intelligentiam veritatis et de spirituali substantia eorum, et de sapientia ipsorum, et de libertate arbitrii, et de caeteris quae circa ista consistunt, utrum omnibus aequalia erant quae aequaliter omnibus inerant. Aequaliter enim omnibus inerant quae communia omnibus erant, de quibus nihil excipiebatur quod non erat in omnibus. Sed nondum constat an aequale erat quod aequaliter inerat. Et hic quaerendum est primum de substantia, postea de forma, ac deinde de potestate. In personis enim substantia est, in sapientia forma, in arbitrio potestas. Ad substantiam quidem pertinet naturae subtilitas; ad formam autem intelligentiae claritas. Ad potestatem vero motus intelligibilis et appetitus et voluntatis rationalis habilitas. CAP. IX. De differentia substantiae spiritualis.
Abbreviated transcription (Latin):
uinlutũ redigit᷑. Suꝑbia÷ amor ꝓprie excellen¬
cie. In uidia: oduĩ felicitatis aliene. Iraest irraci¬
onabilis ꝑturbatio mentis. Accidia: exconfusio¬
ne mentis nata tristicia. siue dediũ ⁊ amaritudo
animi in moderata. qua iocũditas spiritalis ex¬
cinguitur. ⁊ quodã desperationis principio menᷤ
insemet ipsa subu̾tit᷑. Auaricia÷ in modatꝰ appe¬
titꝰ habendi. Gula ÷ in modatꝰ appetit᷑ edendi.
Luxuriat concupiscentia experiende uoluntati
nimua. uł concistit᷑ desidiũ supra modũ.
il contra rationẽ efferuens. Suꝑbie duo
sunt gena. Uniiꝰ int̾: aliuo foris. Incus est
suꝑbnia: iactantia foris. Suꝑbia inclatione
cordis: iactantia: iostentatione oꝑis su¬
pbia ineo quod sibi placet: alicnũ testimo¬
niũ despieit. Iactancia au̾t ut magis sibi
placcat. alienũ testimeniũ reqͥrio. Propt̾a
iactancia ꝑlenitatẽ blandã se simulat. suꝑ¬
bia uero intumore erudolẽ demonstrat. Se¬
perbia enĩ timeri nulc: iactancia amari.

Expanded text:
gitur. Superbia est amor propriae excellentiae, invidia est odium felicitatis alienae, ira irrationabilis perturbatio mentis, acedia est ex confusione mentis nata. Tristitia sive taedium est amaritudo animi immoderata, qua jucunditas spiritalis exstinguitur, et quodam desperationis principio mens in semetipsa subvertitur. Avaritia est immoderatus appetitus habendi; gula immoderatus appetitus edendi; luxuria est concupiscentia experiendae voluptatis nimia, vel concubitus desiderium supra modum, vel contra rationem effervens. Superbiae duo sunt genera: unum intus, aliud foris. Intus est superbia, foris jactantia. Superbia in elatione cordis; jactantia in ostensione operis. Superbia, in eo quod sibi placet, alienum testimonium despicit; jactantia autem, ut magis sibi placeat, alienum testimonium requirit. Propterea jactantia per lenitatem blandam se simulat, superbia vero in timore se crudelem demonstrat; nam timeri vult, jactantia vero amari.
Abbreviated transcription (Latin):
Actus uero peccati solo consensu ꝑficitur. etia si forᷤ
opus non fuerit. quia qđ iniquitatis ꝑ consensũ
prauũ. nisi sola uoluntate conpletur: etiã tunc
cũ ab eo quoduult ꝑficiendo foris inuita restrin¬
gitur. facit enĩ quod suũ: totũ. ⁊ quod amplius
non facit suũ non÷ nec abipsaẽ: quod ampliꝰ ñ fac̃
s contra ipsã. Ita insolo consersu opus iudicat᷑.
cui quidem hoc qđ foris ÷ opus. tam̃ malicia adicit.
quantũ ipsũ quuntus oꝑatur uotũ uoluntatis

Expanded text:
vero peccati solo consensu perficitur, etiam si foris opus non fuerit, quia quod iniquitatis est, per consensum pravum in sola voluntate completur, etiam tunc, cum ab eo quod vult perficiendo foris invita restringitur. Facit enim quod suum est totum, et quod amplius non facit suum non est. Non ab ipsa est quod amplius non facit, sed contra ipsam. Ita in solo consensu opus judicatur, cui quidem id quod foris est opus, tantum in malitia adjicit, quantum ipsum qui intus operatu
Abbreviated transcription (Latin):
pitalia uicia. dequibꝰ peccata om̃ia id act᷑
iniquitatis ⁊iniusticie oꝑa oruint᷑. Peceata
aut alia uenialia. alia criminalia dicunt᷑.
Ueniabiasint quenec facile uitari possunt.
ut aliquando non fiant: neq ullã curpitudi¬
nẽ habent uł lesionẽ magnã sifiant. Crimi¬
nalia dicuntur que uł lesionẽ magnã indu¬
cunt uł turpitudinẽ ingerunt in quibꝰ uł as
maculat᷑. T̃alusuat homicidia. adulteria.
ꝑ iuria. furta. ⁊ que his similia. ad iungunt᷑.
uł contiuent᷑ inistis. sicut rapine. sacrilegia.
l incestus. ⁊ cet̾a talia. Uenialia sirut sunt
ira leuis ⁊ cransitoria. risus. ⁊ eiꝰ modi q̃ sine
deliberatione agentiũ contingunt. siue ex
negligentia incaute. siue ex infirmitate

Expanded text:
italia, de quibus peccata omnia, actus iniquitatis et injustitiae opera oriuntur. Peccata autem alia venialia, alia criminalia dicuntur. Venialia sunt quae nec facile vitari possunt, ut aliquando non fiant, neque multam turpitudinem vel laesionem magnam habent si fiant. Criminalia dicuntur quae vel laesionem magnam inducunt, vel turpitudinem ingerunt in quibus vel Dmaculatur. Talia sunt homicidia, adulteria, perjuria, furta, et quae his similia adjunguntur, vel continentur in istis, sicut rapinae, sacrilegia, et incestus, et caetera talia. Venialia sunt, sicut ira levis et transitoria, risus et ejusmodi quae sine deliberatione agentium contingunt, sive ex negligentia incaute, sive ex infirmitate
Abbreviated transcription (Latin):
atq aliud oꝑa iusticie. que exipsis a oriunt᷑.
Uirtus enĩ quasi quedã fanitas : ⁊ integritas
anime rationalis. cuiꝰ corruptio uiciũ uo¬
catur. Opus uero iusticie: in motu mentis
intencione surgens. ⁊ foras usq ad actionis corpora¬
lis complecionẽ ꝓcedens. Uututes inscripturis
plurime numerant᷑. maxime u̾ que ineuan¬
gelio quasi quedã antidota. uł sanitates.
contra .uii. uicioꝵ corruptionẽ sub eodẽ nu¬
mero aisponunt᷑. Prima: hunilitas. scđa
mansuctudo. tercia mentis conpunctio. q̃rta
desideriũ iusticie. quinta miscdua. sexta cor¬
dis mundicia septima parmentis interna.
homo gͥ inpeccatis iacens egrotus: uicia uulne¬
ra. ds̃ medicus. donasp̃s sc̃ĩ antidota. uirtu¬
bonoꝵ oꝑmsignificatur. Primũ: esurientẽ
pascere. scđm sicientẽ potare. teretũ hospitẽ
collig̾e. quartũ nudũ uestire. quintũ infirmũ
iusitare. sextũ adincarceratũ iclausũ uẽnre.
inhis enĩ necessitatibꝰ om̃is uite humane mo¬

Expanded text:
atque aliud opera justitiae, quae ex ipsis oriuntur. Virtus enim quasi quaedam sanitas est, et integritas animae rationalis, cujus corruptio vitium vocatur. Opus vero justitiae est in motu mentis conceptione surgens, et foris usque ad actionis corporalis completionem procedens. Virtutes in Scripturis plurimae numerantur, maxime vero quae in Evangelio quasi quaedam antidota vel sanitates contra septem vitiorum corruptionem sub eodem numero disponuntur: prima est humilitas, secunda mansuetudo, tertia mentis compositio, quarta desiderium justitiae, quinta misericordia, sexta cordis munditia, septima pax mentis interna. Homo igitur in peccatis jacens aegrotus est, vitia vulnera, Deus medicus, dona sancti Spiritus antidota, virtubonorum operum significatur. Primum est esurientem pascere, secundum sitientem potare, tertium hospitem colligere, quartum nudum vestire, quintum infirmum visitare, sextum ad incarceratum et clausum venire. In his enim necessitatibus omnis vitae humanae mo
Abbreviated transcription (Latin):
siue principalia. suic originalia.
scriptura cõmemorat. que idõ capitalia uł
principalia. uł originalia dicunt᷑. qr reliqͦrũ
om̃iũ capuosunt ⁊ principiũ ⁊ origo. Omĩa
quippe alia: abistis septẽ uiciis oriunt᷑. Noc
aut̃ inter esse uidetur inter peccata ⁊ uicia.
quod uiciasunt corruptiones anime. ex qͥbꝰ
siratione non refrenentur. peccata. id÷ actus
iniusticie oriunt᷑. Quando aut̃ temptanti
uicio consensus adhibetur: actus iniusticie est
quod peccatũ dicitur. Itaq uiciũ: infirmitas
spĩtalis corruptionis. Peccatũ: aut ex corrupti¬
onc oriens ꝑ consensũ actus iniquitatis. Icaq
uicui. ibsq consensu infirmitas: cui in quantũ
infirmitas: miscdłia debetur. premiũ. aut̃ ⁊
oorona in quantũ abactũ iniquitatis cohibet᷑.

Expanded text:
sive principalia, sive originalia, sacra Scriptura commemorat, quae ideo capitalia vel principalia vel originalia dicuntur, quia reliquorum omnium caput sunt et principium et origo. Omnia quippe alia ab istis septem vitiis oriuntur. Hoc autem interesse videtur inter peccata et vitia, quod vitia sunt corruptiones animae, ex quibus si ratione non refrenentur, peccata, id est actus injustitiae oriuntur. Quando autem tentanti vitio consensus adhibetur actus injustitiae est quod peccatum dicitur. Itaque vitium est infirmitas spiritualis corruptionis, peccatum autem ex corruptione oriens per consensum actus iniquitatis. Itaque vitium absque consensu infirmitas est, cui in quantum infirmitas est misericordia debetur, praemium autem et corona in quantum ab actu iniquitatis cohibetur.
Abbreviated transcription (Latin):
iunt: ex quibꝰ nascunt᷑ oꝑa iniquitatis. queqͥdẽ
sicut dictũ ẽ absq consensu penã habent. quia
corruptiosunt: cũ consensi a ũt eulpa qr uolun¬
caria sunt. In quantũ eñi originalia sunt pena
in ipsis exercet᷑. in quantũ uoluntari sunt pena
ipsis debetur. Sunt aut hec. Prima suꝑdora.
scda inudia. tercia ira. quarta accidia qͥnta
auaritia. sexta gula. septima luxuria. E x his
tres hominẽ expoliant. quartũ spoliatũ flagel¬
lat. quintũ flagellatũ eicit. Seitũ. eiectum
seducit. Septimũ seruituti subicit: superbia
aufert homini dm̃. Inuidia paimũ: ira se ipsũ.
Accidia spoliatũ fiagellat. A uaricia: flagellatũ
eicit. Gula eiectũ seducit. Linuria: seductũ
seruituti subicit. Anima rationalis insanitate
sua uas: solidũ ⁊ integrũ nullã habens corrup¬
⁊ corrũpunt. Per suꝑbiã inflat᷑. ꝑinuidia arescit.

Expanded text:
nt, ex quibus nascuntur opera iniquitatis. Quae quidem, sicut dictum est, absque consensu poenam habent, quia corruptio sunt, cum consensu autem culpam, quia voluntaria sunt. In quantum enim originalia sunt, poena in ipsis exercetur. In quantum voluntaria, poena ipsis debetur. Sunt autem haec: prima, superbia; secunda, invidia; tertia ira; quarta, acidia; quinta, avaritia; sexta, gula; septima, luxuria. Ex iis tria hominem exspoliant, quartum flagellat spoliatum; quintum flagellatum ejicit, sextum ejectum seducit, septimum seductum servituti subjicit. Superbia aufert homini Deum, invidia proximum, ira seipsum, acedia spoliatum flagellat, avaritia flagellatum ejicit, gula ejectum seducit, luxuria seductum servituti subjicit. Anima rationalis in sanitate sua vas est solidum et integrum, nullam habens corrupet corrumpunt. Per superbiam inflatur, per invidiam are
Abbreviated transcription (Latin):
est qđ offert: sed omniũ p̃ces & uota ꝑ omnẽ canonis textũ
comendat. Nã &finis orationis cunctorũ uocib confirmat᷑.
ubi om̃s amen uoce consona dicunt: id circo ñ unius ÷ qđ
ꝓmultis offert᷑. & mulcorũ p̃cib confirmatur. Nam &¬

Expanded text:
est quod offert, sed omnium preces et vota per omnem canonis textum est quod offert, sed omnium preces et vota per omnem canonis textum commendat. Nam et finis orationis cunctorum vocibus confirmatur, ubi omnes Amen voce consona dicunt. Idcirco non unius est quod pro multis offertur, et multorum precibus confirmatur. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
fides instituit: ecce quid xp̃s indulsit: ut nobis sit corpus &
sanguis. quatinus ꝑ hoc nos incorpus xp̃i cotidie trans feram᷑.
Prius autẽ quã corpus consecratione fiat oblatio sac̃ docis ÷.
sicut ipse confitetur uel cuncͥȩ familiȩ offerentiũ eã. sed in
uerbo & uirtute sp̃s scĩ noua fit creatura incorpore creatoris
adnr̃ȩ reparationis salutẽ. Unde iuata arã sublimis altaris
semꝑ assistere scriptura teste ꝓbat᷑: ut ex eus immolatione
corpus & sanguinẽ ꝑcipiamus. Cecerũ sacerdos quia uices xp̃i¬
uisibili specie int̾ dm̃ & popłm agere uidet᷑: infert ꝑmanus an¬
geli uota popłi addm̃ &refert. Uota quidẽ offert & munera
refeit aucẽ inpetrata ꝑ corpus & sanguinẽ: & distribuit sin¬
gulis non quantũ uisus exterior p̃bet. sed quantũ fides capit
Ubi licet sacerdos inconscientia malus esse coniuncat᷑ñsuũ

Expanded text:
fides instituit, ecce quid Christus indulsit, ut nobis sit corpus et fides instituit, ecce quid Christus indulsit, ut nobis sit corpus et sanguis, quatenus per hoc nos in corpus Christi quotidie transferamur. Prius autem quam Christi corpus consecratione fiat, oblatio sacerdotis est, sicut ipse confitetur, vel cuncta familiae offerentium eam, sed in verbo et virtute Spiritus sancti nova fit creatura in corpore Creatoris ad nostrae reparationis salutem. Unde juxta sublimis aram altaris semper assistere, Scriptura teste, probatur, ut ex ejus immolatione corpus et sanguinem percipiamus. Caeterum sacerdos quia vices cie inter Deum et populum agere videtur, infert per manus angeli vota populi ad Deum et refert. Vota quidem offert et munera, refert autem impetrata per corpus et sanguinem, et distribuit singulis non quantum visus exterior praebet, sed quantum fides capit. Ubi licet sacerdos in conscientia malus esse convincatur, non suum
Abbreviated transcription (Latin):
moratione iussit ẽẽ : fit qđ iubet᷑ quȩ s̃i quis ñcredit impio
deterior ẽ. Quia ille qđ ñdidicit apꝓbare ñ potest. iste qđ
inmultis cognouit contra naturã fieri. etiã incarne xp̃i
ñcredidit. Propt̾ qd homo si ad tendis sacerdotẽ: ad tende
quippe. ut & nos simus eius corpus. Vnde sacerdos ñ ex se
dicit. qđ ipse creator corporis & sanquinis esse possit: qͣuia
si hoc posset qđ absurdũ ÷ creator creatoris fieret: Sed
obseerans ꝑfiliũ patrẽ. ꝑquẽ ad eũ accessũ habemus Ro¬
gamus autẽ hanc oblationẽ benedictã : ꝑquã nos bene¬
dicamur: asscriptã ꝑ quã nos om̃s incelo conscribam᷑.
ratã ꝑ quã inuiscerib xp̃i censeam᷑ racionabilẽ. ꝑquã
abestiali sensu exuamur: acceptabileq facere dignet᷑.
quatinus & nos ꝑhoc quia in nobis displicuimus. accep¬
tabiles eius unicofiliosimus Ut nobis in quit fiat

Expanded text:
moratione jussit esse, fit quod jubetur; quae si quis non credit, impio moratione jussit esse, fit quod jubetur; quae si quis non credit, impio deterior est; quia ille quod non didicit, approbare non potest; iste quod in multis cognovit contra naturam fieri, etiam in carne Christi non credit. Propter quod, homo, si attendis sacerdotem, attende Cquippe, ut et nos simus ejus corpus: unde sacerdos non ex se dicit quod ipse creator corporis et sanguinis esse possit, quia si hoc posset, quod absurdum est, creator creatoris fieret, sed obsecrat per Filium Patrem, per quem ad eum accessum habemus. Rogamus autem hanc oblationem benedictam, per quam nos benedicamur; ascriptam per quam nos omnes in coelo conscribamur; ratam, per quam in visceribus Christi censeamur; rationabilem, per quam a bestiali sensu exuamur, acceptabilemque facere dignetur: quatenus et nos per hoc quia nobis displicuimus, acceptabiles in ejus unico Filio simus; ut nobis, inquit, fiat
Abbreviated transcription (Latin):
caro eius creatur & sanguis. nisi a quo creata est inutero
uirginis. ut uerbũ carõ fieret. Uerbo enĩ patris dictũ ẽ. Cres¬
cite & multiplicamini. Et ecce adhuc hodie ex eo cuncta
creantur animantia. ñ nora sed ex eodẽ semine. Ita & caro
ap̃i codẽ uerbo fit caro quia uerbũ caro factũ ÷ & habitauit
innobis. Onde si exilla benedictione tanta manat mul¬
titudo quid pucas excarne xp̃i : numquid in efficax ẽ
ex se quitanca fecit ex nichilo : & sicut panes auocit quan¬
titate substantiȩ quã nacure ñ dederat: nũ quid impocens
est facere ex aliquo. qđ sine semine inutero creauerat:
pullulat illa ergo ubertas carnis xpͥi: & manet integer
xp̃s. Quia natura manente integra : etiã increaturis
ad iussũ eius cuncta exuberant Propterea licet semel
ꝑsingulos nascunt᷑ annos omĩa ereant᷑. Sic itaq & in eo
qd sẽmel uoluit. & deinceps carnẽ & sanguinẽ in hac cõme¬

Expanded text:
caro ejus creatur et sanguis, nisi a quo creata est in utero caro ejus creatur et sanguis, nisi a quo creata est in utero Virginis, ut Verbum caro fieret. Verbo enim Patris dictum est: Crescite et multiplicamini ; et ecce adhuc hodie ex eo cuncta creantur animantia, non nova, sed ex eodem semine. Ita et caro Christi eodem verbo fit caro, quia Verbum caro factum est, et habitavit in nobis . Unde si ex illa benedictione tanta manat multitudo, quid putas ex carne Christi? nunquid inefficax est ex se, qui tanta fecit ex nihilo? et sicut panes auxit quantitate substantiae quam natura non dederat, nunquid impotens est facere ex aliquo quod sine semine in utero creaverat. Pullulat ergo illa ubertas carnis Christi, et manet integer Christus, quia natura manente integra, etiam in creaturis, adjustum ejus cuncta exuberant. 2. Propterea licet semel  quae per singulos nascuntur annos omnia creantur; sic itaque et in eo quod semel voluit, et deinceps carnem et sanguinem in hac comme
Abbreviated transcription (Latin):
ere credere & indubitant̾ seire debemus. infra cacho¬
licã eelesiam ubi catholica fide hocmisteriũ celebratur.
dote. Nichilq aliud quã can.xp̃i & sanguis: dũ cacholice
consetratur. Quia ñ in merito consecrantis: sed inuerbo
ñ alia quã quȩ despũscõ creata ẽ. uera fide credãtur.
& sp̃itali intelligentia degustet᷑. Si enĩ inmerito essec
carnẽ & trans fundit̾ sanquine. Quis enĩ alius inucero
creare potuit ut uerbũ caro fieret : sicitaq in hoc miste¬
ipsius & sanguis efficiat᷑ inuisibili operatione. Unde
& sacerdos. ube hȩc ꝑferri ꝑmanus angelitui. insub¬
lime altare tuũ in conspectũ diuine maiestatis cuȩ
Ut quid ꝑferenda illuc ea deposcit : nisi ut intelligat᷑¬
qđ ineius sacerdotio ista fiant: Ipse enĩ factus ÷ ponci¬
sex inet̃nũ scdm ordinẽ melchisedech teste apło ad in¬
terpellandũ ꝓnobis offerens semet ipsũ dõ patri
Ad hoc quippeꝰ semel introiuit inscã ñ insanguine alieno:

Expanded text:
ere et indubitanter inde scire debemus infra catholicam ecclesiam, ubi catholica fide hoc ministerium celebratur, dote, nichilque aliud quam caro Christi et sanguis, dum catholice consecratur, quia non in merito consecrantis, sed in verbo non alia quam quae de Spiritu sancto creata est, vera fide credatur, et spiritali intelligentia degustetur. Si enim carnem et transfundit sanguinem. Item: Hanccreare potuerit, ut Verbum caro fieret? Sic itaque in hoc mysteipsius et sanguis efficiatur invisibili operatione. Unde et sacerdos: Jube haec perferri lime altare tuum in conspectu divinae majestatis tuae. Ut quid perferenda in lucem deposcit, nisi ut intelligatuquod in ejus sacerdotio ista fiant. Ipse enim factus est pontifex in aeternum secundum ordinem Melchisedech, teste Apostolo, ad interpellandum pro nobis, offerens semetipsum Deo Patri. Ad hoc quippe semel introivit in sancta, non in sanguine alieno,
Abbreviated transcription (Latin):
ne. Hȩc ÷ in quã firmitas fidei nr̃ȩ : hȩc unitas &uitȩ cõm̃u¬
nicatio. Ubi sinaturȩ ordo requirit᷑ . succũbit ratio & tamen
manet extra humanã rationẽ facti ueritas : Ita ut in racio¬
ne fidei uisdĩtatis & pocestas efficax modis omĩb credat᷑:
qͥa dubietas mentis licet bonȩ uitȩ sit qui accipit. excludic
ne ad huius sacram̃ti intelligentiã ꝑtingat.II. e APͣ.

Expanded text:
ne. Haec est, inquam, firmitas fidei nostrae, haec unitas et vitae commune. Haec est, inquam, firmitas fidei nostrae, haec unitas et vitae communicatio, ubi si naturae ordo requiritur, succumbit ratio, et tamen manet extra humanam rationem facti veritas, ita ut in ratione fidei vis Deitatis et potestas efficax modis omnibus credatur, quia dubietas mentis, licet bonae vitae sit qui accipit, excludit, ne ad hujus sacramenti intelligentiam pertingat. CAPUT II.
Abbreviated transcription (Latin):
inisto cõmunionis sacram̃to uisibili. diuina uiitꝰ ad immorta¬
litatẽ sua inuisibili potentia quasi exfructu ligni paradisi
nos & gustu sapientiȩ sustentat & uirtute. Quatinꝰ ꝑ hoc im¬
mortales inanima quã diu exhoc digne sumimꝰ. demumn inmeliuis
& habitauit in nobis: ut̾ ꝑ dm̃ uerbũ carnẽ factũ. carofiera in dm̃
uerbũ. Quȩ nimirũ caro uerbi fit esca in hoc misterio cibusq fide¬
liũ: dũ uere credit᷑ esse caro ꝓmundi iuuita neq aliud aliqͥd quã
caro corporis xp̃i exqua xp̃s manet innobis: ut & nos peã trans¬
formem᷑ in illũ qui nichil aliud factus ÷ quã ds̃ caro digna¬
tione sua ut habitaret in nobis Si ergo habitat in nobis. & nos
nienbra corporis eiꝰ maneamꝰ in illo : Iustũ ÷ quia u illo sumꝰ.
ut ex eouiuamꝰ. & ideo carne uerbi uescimur. & potam᷑ sanqii¬

Expanded text:
in isto communionis sacramento visibili, divina virtus ad immortain isto communionis sacramento visibili, divina virtus ad immortalitatem sua invisibili potentia, quasi ex fructu ligni paradisi, nos et gustu sapientiae sustentat et virtute, quatenus per hoc immortales in anima, quandiu ex hoc digne sumimus, demum in melius habitavit in nobis , ut per Deum Verbum carnem factum caro proficeret in Deum Verbum, quae nimirum caro Verbi fit esca in hoc mysterio, cibusque fidelium, dum vere creditur esse caro pro mundi vita, neque aliud aliquid, quam caro corporis Christi, ex qua Christus manet in nobis, ut et nos per eam transformemur in illum; qui nihil aliud factus est, quam Deus caro dignatione sua, ut habitaret in nobis. Si ergo habitat in nobis, ut nos membra corporis ejus maneamus in illo, justum est quia in illo sumus, ut ex eo vivam
Abbreviated transcription (Latin):
redoleant misteriis: & ineisde aetnitas mortalib &eparticipatio
rprinimitate corporis concedat᷑. Nac igit᷑ decausa longe abomni¬
bũs que factas ascto miraculis distat hõc misteriũ. qͥa illa omĩa
ittiq uerũ ÷ & ideo uera xp̃i caro & sangus. Quã quimanducat
abibit diqn̾e ħaba uita ȩternã inse manentẽ. Sed iusu corporeo
& quitu ꝓpcerea non demutant᷑: quatinꝰ fides exerceat᷑ adiusti¬
uiuit habeat iusticiã fidei inmisterio & ꝑfidẽ uitã inse susci¬
mat manentem. Qua securior adhuc mortał immortalitate
pastus quantotius addimmortalia festinet. Ubi ñ pedib sed fide
cubonis operib ꝑuenit᷑. Constat igit᷑ modis omĩb qđ sic̃ im
paraduiso lignũ u̾it⁊ fuit. ex quo iugis subsisteret statꝰ hominis
simandata seruasset & immortalitas: ita ꝓusũ ẽ. in eccła hoc
misteriũ salutis: Non qđ eide ligno hoc esset innatura sed re
uusibili uircus iniusibilis intrinsẽcus operatur. Ita si quidẽ &

Expanded text:
t mysteriis, et in eisdem aeternitas mortalibus et participatio Christi in unitate corporis concedatur. 5. Hac igitur de causa longe ab omnibus quae facta sunt a saeculo miraculis distat hoc mysterium, quia omnia illa nguis, quam qui manducat et bibit digne, habet vitam aeternam in se manentem; sed visu corporeo et gustu propterea non demutantur, quatenus fides exerceatur ad justivivit, habeat justitiam fidei in mysterio, et per fidem vitam in se suscipiat manentem, qua securior adhuc mortalis immortalitate pastus, quantocius ad immortalia festinet, ubi non pedibus, sed fide cum bonis operibus pervenitur. 6. Constat igitur modis omnibus, quod sicut in paradiso lignum fuit, ex quo jugis subsisteret status hominis, si mandata servasset, et immortalitas: ita provisum est in Ecclesia hoc mysterium salutis, non quod eidem ligno hoc esset in natura, sed re visibili virtus invisibilis intrinsecus operabatur. Ita siquidem et
Abbreviated transcription (Latin):
uult. ita fit ut uult : & innullo fallit᷑. quia in sapientia sua omia uult.
immo ipsa sapientia eius uoluntas ÷ &̾ ꝓpterea nichil mali. nichil qđ ñ
possit uult. Unde quia sic uoluit ut caro eius esset & sanguis hoc
misteriũ. innullo dubites: sidm̃ credis Sed uera fide habeas in ani¬
mo qđ hec ẽ. caro illa quȩ oblata est ꝓmundiuita: quã qui digne

Expanded text:
vult, ita fit ut vult, et in nullo fallitur: quia in sapientia sua omnia vult, vult, ita fit ut vult, et in nullo fallitur: quia in sapientia sua omnia vult, imo ipsa sapientia ejus voluntas est: et propterea nihil mali, nihil quod non possit vult. Unde quia sic voluit, ut caro ejus esset et sanguis hoc mysterium, in nullo dubites, si Deum credis: sed vera fide habeas in animo quod haec est caro illa quae oblata est pro mundi vita, quam qui digne
Abbreviated transcription (Latin):
diligent̃ ad tendas homo & tũ ꝑ omĩa quecũq naturalic̃ uident᷑ essẽ
uel quȩ contra nacurã facta legunt᷑ abinitio creaturȩ enueleatius
obsetro considera. utrũ ex sese insua natura fiant singula: uel quȩ
demutant᷑ in aliud qđ ñ erant. utrũ ꝑ ordinẽ sui uiris. ut sinc
mirabilia aut certe qđ magis faceberis. & illa que sunt quasi natura¬
lia. & ista quȩ quasi contra naturã ueniunt : prorsus omĩa in uolun¬
tate dĩ ẽẽ & insapientia singula ꝓutilitate rationabiliũ ꝓcreari.
Et idõ causa omĩum existentiũ uoluntatẽ dĩ recte fatemur. Nec
inmerito: qm̃ uoluisse eius: fecisse fuit. Unde quotienscũq aliqͥd
fit. ex aliquauirtute uoluntatis fic. & insapientia eius qualit̃ fiat
p̃parat᷑. Neq igit᷑ uoluntas sine uirtute. neq uirtus sine sapientia
quippiã efficit : quia uoluntas dĩ uirtus & sapientia ẽ. Ideo qͥcquid

Expanded text:
diligenter attendas, o homo, et per omnia quaecunque naturaliter videntur esse, diligenter attendas, o homo, et per omnia quaecunque naturaliter videntur esse, vel quae contra naturam facta leguntur ab initio creaturae, enucleatius obsecro considera, utrum ex sese in sua natura fiant singula, vel quae demutantur in aliud quod non erant, utrum per ordinem sui juris, ut sint mirabilia, aut certe, quod magis fateberis, et illa quae sunt quasi naturalia, et justa; quae quasi contrat naturam veniunt, prorsus omnia in voluntate Dei esse et in sapientia singula pro utilitate rationabilium procreari, et ideo causam omnium existentium voluntatem Dei recte fatemur, nec immerito, quoniam voluisse ejus fecisse fuit. Unde quotiescunque aliquid fit ex aliquo, virtute voluntatis fit, et in sapientia ejus qualiter fiat, praeparatur. Neque igitur voluntas sine virtute, neque virtus sine sapientia quippiam efficit; quia voluntas Dei virtus et sapientia est; ideo quidquid
Abbreviated transcription (Latin):
inuoluncate dĩ fuit᷑ ut impios ꝑmulcenet ad fidẽ. a monstrre
inspetie coloris eiꝰ qđ omis eoꝵ doctrina & morũ aspersio uersa ẽẽt
in sanquinẽ. Deinde in euangelio. Nqua ꝑhausta defonte habuit
potentiã se inuini demutandi saporẽ. Et ut de innumeris pauca
cõmemorẽ. habuit ignis ille babilonius ubi tres pueri missis ꝑ
tot homines satiarent: & deinde tot sportas replerent: an in gr̃a fuit
qd fãctũ ÷ creatoris: minuendo enim: multiplicabant᷑ Nec non
& maria uirgo habuit ut uirgo parer& sine coitu dm̃. an inuirauite
dei᷑ & ut aptius dicã c̾aro nr̃a uel animaliũ nũqͥd non deterra :
dimmo deterra: quia dictũ ÷ͥ terra es & in terrã ibis. Quã quã ergo
terra: uera caro licet corruptibilis Quȩ siseruauerit iura legis:
& mandatorũ dĩ p̃cepta uestiet᷑ adhuc immortalitate ꝑista quȩ
exponimus. & iã quãuis caro. tam̃ incorruptibił erit. Quȩ uelim

Expanded text:
in voluntate Dei fuit ut impios permulceret ad fidem, er monstraret in voluntate Dei fuit ut impios permulceret ad fidem, er monstraret in specie coloris ejus, quod omnis eorum doctrina et morum aspersio versa esset in sanguinem? Deinde in Evangelio aqua perhausta de fonte, unde habuit potentiam se in vini demutandi saporem? Et ut de innumeris pauca commemorem, unde habuit ignis ille Babylonius, ubi tres pueri missi suntot homines satiarent, et deinde tot sportas replerent, an in gratia fuit quod factum est Creatoris: minuendo enim multiplicabantur, necnon etiam et Maria virgo habuit ut Virgo pareret sine coitu Deum, an in virtute Dei? Et ut apertius dicam, caro nostra vel animalium, nunquid non terra, imo terra, quia dictum est: Terra es, et in terram ibis . Quamvis ergo terra vera sit caro, licet corruptibilis, si servaverit jura legis et mandatorum Dei praecepta, vestietur adhuc immortalitate. Per ista quae exponimus quamvis caro, tamen incorruptibilis erat. 4. Quae velim
Abbreviated transcription (Latin):
he siẽ ẽẽ: omĩno nichil aliud quã caro xp̃i & sangius post
conseratione credenda sunt. Unde ipsa ueritas ad discipulos
ec inquit caro mea : ꝓmundi uita. Et ut mirabilius logresti
mnobis reparat᷑. Qtiod si minu̾s alicui qđ dicimꝰ eredibile uide¬
tur attendat uniuersa ueteris ac noui testam̃ti miracula quȩ
contra natur ordinẽ obfidei firmitatẽ adõ gesta s: & iudebit
luce clariꝰ qđ dõ nichil impossibile sit:dũ omĩum esse dĩ uo¬
luntas ÷ & quieqͥd uoluerit ds hoc singula fiunt. At uero
siqs ista neredit si uidiss& xp̃m incruce inspecie serui quo¬
modo dm̃ illũ incelligeret. nisi ꝑfidẽ pͥus eredidiss& ĩta oe
msioe corpore ubi sp̃cties alia monstrat᷑. quomodo carnẽ xp̃i
uideat. nisi ꝑfidẽ prius ueracit̾ credat: Cogitet gͦ simare
rubrũ olnhabiut innacura diuidendi se.: ut̃ popts ꝑmediũ
siccouetigio transiret. Aut si habuit omnis illa egiptiorũ

Expanded text:
sic esse omnino, nihilque aliud quam caro Christi et sanguis post consecrationem credenda sunt: unde ipsa Veritas ad discipulos: Haec, inquit, caro mea est pro mundi vita : et, ut mirabilius loquar, in nobis reparatur. Quod si minus alicui quam dicimus credibile videtur, attendat universa Veteris ac Novi Testamenti miracula, quae contra naturae ordinem ob fidei firmitatem a Deo gesta sunt, et videbit luce clarius quod Deo nihil impossibile sit, dum omnium esse Dei voluntas est, et quidquid voluerit Deus, hoc singula sunt. 3. At vero si quis ista non credit, si vidisset Christum in cruce in specie servi, quomodo Deum illum intelligeret, nisi per fidem prius credidisset. Ita et in hoc corpore, ubi species alia monstratur, quomodo carnem Christi videat, nisi per fidem prius veraciter credat. Cogitet ergo si mare Rubrum olim habuit in natura dividendi se, ut populus pe medium sicco vestigio transiret, aut si habuit omnis illa Aegyptiorum
Abbreviated transcription (Latin):
cocũ spiritalic̾ incelligentes in xp̃o manemus. Iacireo dehis
quireete ꝑcipiunt clamac ipse: qui manducat hunc panẽ
uiuet inȩternũ. Nonenĩ anobis ꝓpt̃ hanc uitã nemoria¬
mur tẽporalit. sed ꝓpt̃ ȩternã caro axp̃i & sanguis sumic̃
spiritaliter. Ad quã nimirũ uitã nec illis ingressi qui pͥus
digne infigura ista ꝑcipiebant: donec ueniret gra nobis
eade esca idẽq potus ab apło pͣdicetur. Quia idẽ necdũ
inre sed inspe aefigura ubi ꝓmissio ueritatis inerat: dequa
spiricalis intelligentia atq fidei sacram̃ta illis licet fu¬
curi imperdiebantur. Ita ut nec illis deesset inspũ quidiã
spe potarent. nec nobis quid de ipsis recolendo ad sidei
& illos spiritalis ꝓceptio uiuificat quiabibebant illide
spidasi consequentteos pecra. significans qđ xp̃s post
cos uenturus esset. Bibimꝰ quoq & nos sp̾italit̾ accome¬

Expanded text:
totum spiritaliter intelligentes in Christo manemus. Idcirco de his totum spiritaliter intelligentes in Christo manemus. Idcirco de his qui recte percipiunt clamat ipse: Qui manducat hunc panem vivet in aeternum. Non enim a nobis propter hanc vitam, ne moriamur temporaliter, sed propter aeternam caro Christi et sanguis sumitur spiritaliter; ad quam nimirum vitam nec illi sunt ingressi, qui prius digne in figura ista percipiebant, donec veniret gratia nobeadem esca idemque potus ab Apostolo praedicetur, quia idem necdum in re, sed in specie ac figura, ubi promissio veritatis inerat: de qua spiritalis intelligentia, atque fidei sacramenta illis licet futura impertiebantur, ita ut nec illis deesset in spiritu, quid jam spe potarent, nec nobis quid de ipsis recolendo ad fidei  autem al., tamen et illos spiritales perceptio vivificat, quia bibebant illi de spiritali consequenti eos petra, significans quod Christus post eos venturus esset. Bibimus quoque et nos spiritaliter ac come
Abbreviated transcription (Latin):
suspirantes participant᷑ cantundẽ ꝑfidẽ. & defiguris acram̃cũ
ueritatis incelligebant. Nos uero longe patribus hanc grãm
raꝓmissam iã suscepimus & susceptã ueneramur. Uenerantes auc̃
eripsa pascimur & poctim᷑. Nonfiguris quidẽ legaliũ enigmatũ
adumbratã : sed his decͥeccis & euacuatis sola ueritate friumur
& uerã carnẽ xp̃i & sanquinẽ inmisterio sumimus. Unde salua¬
tor. Caro inquit mea uere ÷ cibus & sanguis meus uere ÷ potus.
H anc qui manducat carnẽ & hunc quibibie sanguinẽ. habet uitã eter¬
nam. Ceterũ dñs ad udeos. Pacres ur̃ĩ in quit manducauer̃ man¬
na indeserto & mortui sunt: Nũ quid & nos qui ista comedimus.
cẽporalit̾ ñinoriem᷑ sicut & illi : moriemur autẽ. Iẽd ñsicut illi
in antian&uia illi carnalit᷑ manducantes mortui sunc inȩc̃nũ :
nos autẽ dumnichil carnale in eosapimus. immospiritalese

Expanded text:
suspirantes participabantur tantumdem per fidem, et de figuris sacramentum suspirantes participabantur tantumdem per fidem, et de figuris sacramentum veritatis intelligebant. Nos vero longe ante patribus hanc gratiam repromissam jam suscepimus, et susceptam veneramur, venerantes autem ex ipsa pascimur et potamur: non figuris quidem legalium aenigmatum adumbratam, sed his detectis et evacuatis, sola veritate fruimur, et veram carnem Christi et sanguinem in mysterio sumimus; unde Salvator: Caro, inquit, mea vere est cibus, et sanguis meus vere est potus; hanc qui manducat carnem, et hunc qui bibit sanguinem, habet vitam aeternam . Caeterum Dominus ad Judaeos: Patres vestri, inquit, manducaverunt manna in deserto et mortui sunt. Nunquid et nos qui ista comedimus, temporaliter non moriemur sicut et illi? Moriemur autem, sed non sicut illi in anima, quia illi carnaliter manducantes, mortui sunt in aeternum; nos autem dum nihil carnale in eo sapimus, imo spiritale
Abbreviated transcription (Latin):
teruł impbeteuentacis Esfacta est eucharistia ex resurrectione
caro xp̃i. quȩ prius ꝑagnũ uel ꝑ eandẽ ecęlis escam figurabat᷑ cre¬
dentib adfutura. De hoc uert pane: dauid cecinerat in parabolis:
panẽ anglorũ manducauit homo Alioquin esca illa licet decelo
uenerit. & pocus quia corporeus erat angłis ñ congruebat: sed
utiq ille panis & potus qui phȩc p̾sagabatur. Ap̃s ergo cibus :
angelorũ & sacramentũ hoc. uere caro ipsius & sangũs quae sp̃i
talit̾ manducat & brbit homo ac ꝑhoc unde iuuunt angeliauuit
a homo: quia cotũspiritale ÷ & duunũ in eo qđ ꝑcipit hõmo. Pacet
igit᷑ qđ & agnus ille legalis. & manna. & omia huiusmodi que
figurã gesserunt carnis ac sangiunis xp̃i qđ passõs semel in pascha &
cotidie suꝑ altare mane acuespere immolatur nnisi siqurã istius
habuere misterii. Et siqua in his uirtus sacrandi lacuit. tocũ exista
grã fidei qua fruim᷑ prefulsit. Quã ꝓfecto illi ꝑhȩc quasi ꝓmissã

Expanded text:
terium impletae veritatis, et facta est Eucharistia ex resurrectione caro Christi, quae prius per agnum vel per eamdem ecclesiam figurabatur credentibus adfutura. De hoc vero pane David cecinerat in parabolis: Panem angelorum manducavit homo . Alioquin esca illa, licet de coelo venerit, et potus, quia corporeus erat, angelis non congruebat, sed utique ille panis et potus qui per haec praesagabatur. Christus ergo cibus est angelorum, et sacramentum hoc vera ce vivunt angeli, vivit et homo, quia totum spiritale est et divinum in eo quod percipit homo. 2. Patet igitur quod et agnus ille legalis et manna, et omnia hujusmodi quae figuram gesserunt carnis ac sanguinis Christi, quod passus semel in pascha et quotidie super altare mane ac vespere immolatur, non nisi figuram istius habuere mysterii, et si qua in his virtus sacranda latuit, totum ex ista gratia fidei qua fruimur praefulsit: quam profecto illi per haec quasi promissam
Abbreviated transcription (Latin):
& gustu sentitur. dũq sanguis in calice simul cũ aqua miscetur.
Porro illud fidei sacram̃tũ iure ueritas appellat᷑. Ueritasenpo.
dũ corpus &p̃i & sanguis uirtute sp̃s in uerbo ipsius ex panis
uiniq substantia efficit᷑. Eigura uero du sac̃dote quasi aliud
exterius gerenbe obrecordationẽ sacre passionis adarã qđ sẽ¬
mel gestũ ÷ cotidie aq nũ immolat. Sed siueracit̾ inspicimꝰ.
iure simul ueritas & figura dicit᷑ : ut sit figura uł caraet̾ uerita¬
tis qđ ex terus sentit᷑: ueritas uero.: quicquid de hoc misterio in¬
terius recte intelligit᷑ aut creditur. Non enĩ omĩs figura: um¬
bra uel falsitas. Unde paulus deunico dĩ filio adhebreos lo¬
quens ait. Quicũ sit splendor głȩ &figura substantiȩ euis:
portansq omĩa uerbo uirtutis sue. purgationẽ peccatoꝵ faci

Expanded text:
et gustu sentitur, dumque sanguis in calice simul cum aqua miscetur. et gustu sentitur, dumque sanguis in calice simul cum aqua miscetur. Porro illud fidei sacramentum jure veritas appellatur; veritas ergo dum corpus Christi et sanguis virtute spiritus in verbo ipsius ex panis vinique substantia efficitur; figura vero, dum sacerdote, quasi aliud exterius gerente, ob recordationem sacrae passionis ad aram quod semel gestum est quotidie agnus immolatur. 2. Sed si veraciter inspicimus, jure simul veritas et figura dicitur: ut sit figura vel character veritatis, quod exterius sentitur; veritas vero, quidquid de hoc mysterio interius recte intelligitur aut creditur. Non enim omnis figura umbra vel falsitas; unde Paulus de unico Dei Filio ad Hebraeos loquens, ait: Qui cum sit splendor gloriae, et figura substantiae ejus, portansque omnia verbo virtutis suae, purgationem pec
Abbreviated transcription (Latin):
de ex substancia panis acuini mistice idẽ xp̃i corpus & sanguis
consecretur. Dequa uidelicet carne acsanguine. Amen am̃
inquic dico uobis. nisi manducaueritis car̾nẽ filit hominis
&bibericis eius sanguinẽ.: ñ habebitis uitã ecernã in uobis.
Ubi pfecto ñ aliã quã uerã carnẽ dicit. & uerũ sanguinẽ. licet
mistice. Unde quia misticuĩ : sam̃cũ: nec figuram illud negart.
possumus. Sed si figura est: querendũ quomodo ueritas ec̃
refertur: ut sit resuera cuius figura ÷. Nam figuras ueteris
testamenti umbras fuisse: nem̃o quisacras litteras legic
ambigit. Hoc misteriũ aut ueritas ÷ aut figura. & ꝑhoc
umbra est : Aut certe querendũ. hoc totũ ũtrũ ueritas
dici queat sine falsitatis umbra. quãuis misteriũ huius¬
cemodires appellari debeat. Sed figura uidetur essẽ dũ
frangitur. dũ inspecie uisibili aliud intelligit᷑ quã qđ usu carnis

Expanded text:
dem ex substantia panis ac vini mystice idem Christi corpus et sanguis dem ex substantia panis ac vini mystice idem Christi corpus et sanguis consecretur; de qua videlicet carne ac sanguine: Amen, amen, inquit, dico vobis, nisi manducaveritis carnem filii hominis et biberitis ejus sanguinem, non habUbi profecto non aliam, quam veram carnem dicit et verum sanguinem, licet mystice; unde quia mysticum est sacramentum, nec figuram illud negare possumus; sed si figura est, quaerendum quomodo veritas esse r ad eam refertur, ut sit res vera, cujus figura est. Nam figuras Veteris Testamenti umbras fuisse, nemo qui sacras litteras legit, ambigit: hoc vero mysterium aut veritas est, aut figura, et per hoc umbra est. Aut certe quaerendum hoc totum utrum veritas dici queat sine falsitatis umbra, quamvis mysterium hujuscemodi res appellari debeat, sed figuram videtur esse dum frangitur, dum in specie visibili aliud intelligitur, quam quod visu carnis
Abbreviated transcription (Latin):
uod inueritate corpius & sanguis fiat consetratione miste¬
ru. nemoqui uerbis diuinis credit dubitat: unde ueritas
ait. Caro enĩ mea uere : cibis. & sanguis meus uere.ẽ. potus. Ee
ut discipulis non recte in telligentib claresceret dequa dicebat
carne. uel dequo sanguine: manifestans insinuat. Quimandu¬
cat meam carnẽ inquit &bibit meũ sanguinẽ: inme manet
xego in illo. Ergo siuere : cibus: & uera caro: & siuere ÷ potus:
utiq & uerus sanguis. Alioquin quomodo uerũ erat qđ dicit
panis quẽ ego dabo caro mea ÷ ꝓmundiuita: nisi uera sic caro.
utiq & panis qui decelo descendit uerus panis. Sed qͥa xp̃m
uorari fas dentib ñ est. uoluit inmisterio hunc panẽ & uinũ.
uere carnẽ suã & sanguinẽ conseeratione sp̃s scĩ potentialit̾
ureari. creando uero cotilie ꝓmundi uita mistice immolari:
Ut sicut deuirgine ꝑ sp̃m uera caro sine coitu creat᷑: ĩta ꝑ eun¬

Expanded text:
od in veritate corpus et sanguis fiat consecratione mysterii, nemo qui verbis divinis credit dubitat; unde Veritas ait: Caro enim mea vere est cibus, et sanguis meus vere est potus . Et ut discipulis non recte intelligentibus claresceret de qua dicebat carne, vel de quo sanguine, manifestans insinuat: Qui manducat meam carnem, inquit, et bibit meum sanguinem, in me manet et ego in illo . Ergo si vere est cibus, et vera caro; et si vere est potus, utique et verus sanguis; alioquin quomodo verum erit quod dicit: Panis quem ego dabo, caro mea est pro mundi vita ; nisi vera sit caro? utique et panis qui de coelo descendit , verus panis? sed quia Christum vorari fas dentibus non est voluit in mysterio hunc panem et vinum vere carnem suam et sanguinem consecratione Spiritus sancti potentialiter creari, creando vero quotidie pro mundi vita mystice immolari, ut sicut de Virgine per Spiritum vera caro sine coitu creatur, ita per eum
Abbreviated transcription (Latin):
cramentis sp̃s diuinus. Si quidẽ inscripturis sc̃ĩs corda nr̃a in¬
lustrat: quia neq qui plancat neq quirigat est aliquid. sed qͥ
incrementũ datdeus Hinc saneꝰ iez echiel ait quia sp̃s uite
erat in rotis: Et iohannes: Qui habet inquit aures audiendi
audiat: quid sp̃s dicat ecclesiis: Ceterum in xp̃o idẽ cooꝑat᷑
sp̃s. quia conceptus credit᷑ deipso et maria semper uirgine:
imili quoq modo et inbaptismo ꝑaquã ex illo om̃s regenẽrim᷑:
Deinde uirtute ipsius xp̃i corpore qdtidie pascimur. & potam᷑
sanguine: Unde nec mirũ sp̃s sc̃s qui hominẽ xp̃m in utero
uirginis sine semine creauit. &ĩam si ipse panis acuini substan

Expanded text:
cramentis Spiritus divinus: Si quidem in Scripturis sanctis corda nostra ilcramentis Spiritus divinus: Si quidem in Scripturis sanctis corda nostra illustrat, quia neque qui plantat, neque qui rigat est aliquid, sed qui incrementum dat, Deus . Hinc sane Ezechiel ait: Quia spiritus vitae erat in rotis . Et Joannes: Qui habet, inquit, aures audiendi audiat, quid Spiritus dicat ecclesiis . Caeterum in Christo idem cooperatur Spiritus, quia conceptus creditur de ipso et Maria semper Virgine. Simili quoque modo et in baptismo per aquam ex illo omnes regeneramur, deinde virtute ipsius Christi corpore quotidie pascimur et potamur sanguine. Unde nec mirum Spiritus qui hominem Christum in utero virginis sine semine creavit, etiamsi ipse panis ac vini substan
Abbreviated transcription (Latin):
tionis: quã fuit prius innatiuitate carnis. ut uiuificaret sata
hominis menbra. licet concepta sint ex delicto. Qua dere fic
ñ dubiũ nobis argum̃tũ: qđ ds̃ scrutator omĩum & prestabilis
semꝑ ꝓficuã dispenset grãm. ne qđ disposuit inmutetur. Si int̃
paterna in t̾dũ stupra & materni criminis flagicia ex libidine
sata uiuificat hominis menbra : quanto magis ubiq p̾sens sp̃s
sc̃s qͥa replet orbẽ terrarũ offert.ut omnib ꝑfidẽ renascentib
se promptus ingerat. quatinꝰ ꝑ eũ menbra xp̃i unũ sentiam.
& ex omnib unũ fiat corpus: : Ceterũ sacramento corporis.
& sanguinis tantundẽ pascimur inuiaˢ potam : ut ex eonutriti
in xep̃o unũ efficiamur. Quonimirũ uegecatigustu. adimmor¬
talia & eterna p̃paramur. Quatinꝰ spiritalit̃ iã angelica gr̃a
saginati. in eo uiuficemur. Operat᷑ autẽ nobis in his omĩb: sa¬

Expanded text:
tionis, quam fuit prius in nativitate carnis, ut vivificaret sata tionis, quam fuit prius in nativitate carnis, ut vivificaret sata hominis membra, licet concepta sint in delicto. Qua de re fit non dubium nobis argumentum, quod Deus scrutator omnium et praestabilis, semper proficua dispenset gratia, ne quod disposuit immutetur. Si inter paterna interdum stupra et materni criminis flagitia ex libidine sata, vivificat hominis membra, quando magis ubique praesens Spiritus sanctus, quia replet orbem terrarum, offert ut omnibus per fidem renascentibus se promptus ingerat, quatenus per eum membra Christi unum sentiant, et ex omnibus unum fiat corpus. 4. Caeterum sacramento corporis et sanguinis tantumdem pascimur in via et potamur, ut ex eo nutriti in Christo unum efficiamur, quo nimirum vegetati gustu ad immortalia et aeterna praeparamur, quatenus spiritaliter jam angelica gratia saginati in eo vivificemur. Operatur autem nobis in his omnibus sa
Abbreviated transcription (Latin):
tatis & humanitatis eius. & nos redimim᷑ adueniã. & scripturȩ aperiun¬
cur ad intelligentiã. & uia nobis ꝑeũ monstrat᷑. & potestas largit᷑
ut in adoptionẽ filiorũ ex seruituce transeamus. Porro baptismi
sacramento intrandi ad eandẽ ad optionem ostiũ credentib pan¬
dit᷑ uit deinceps inmẽbris xp̃i ꝑeandẽ renascentiã liberati amalo
unũ corpꝰ efficiamur. In quonimirũ baptismo & deinceps sp̃s sc̃s
matris adhuc clausus. accipiat licet occulte animã ut sit homo
in animã uiuentẽ: ita interdũ ut mat̾ nesciat quando pea inillo
priusquam exeat uita in grediat᷑. Sic plane nemo dubicare de¬
bet. qđ in aluo baptismi p̃rius quã infans a fonte surgat. sp̃s sc̃s
ineũ qui renascitur adueniat. & si ñ uideat᷑. Quia nonminus :
diuina uirtus ꝓuida & prestabilis ad regenerationẽ sacrȩ adop¬

Expanded text:
tatis et humanitatis ejus, et nos redimimur ad veniam, et Scripturae aperiuntatis et humanitatis ejus, et nos redimimur ad veniam, et Scripturae aperiuntur ad intelligentiam, et via nobis per eum monstratur, et potestas largitur, ut in adoptionem filiorum ex servitute transeamus. Porro baptismi sacramento intrandi ad eamdem adoptionem ostium credentibus panditur, ut deinceps in membris Christi per eamdem renascentiam liberati a malo unum corpus efficiamur: in quo nimirum baptismo et deinceps Spiritus sanctus matris adhuc clausus accipiat, licet occulte, animam, ut sit homo in animam viventem, ita interdum ut mater nesciat, quando per eam in illo priusquam exeat vita ingrediatur. Sic plane nemo dubitare debet, quod in alveo baptismi priusquam infans a fonte surgat, Spiritus sanctus in eum qui renascitur adveniat, etsi non videatur, quia non minus est divina virtus provida et praestabilis ad regenerationem sacrae adop
Abbreviated transcription (Latin):
eramentũ iuris: in quo post electionẽ partiũ iurat unꝰ quisꝙ qđ
suo pacto decreuerit Unde & sacram̃tũ dicitur qđ secretius fides
inuisibilis ꝑ consecrationẽ inuocationis dĩ. uel alicuius sacritȩ¬
neatur. ex eo qđ foris iuifu uel auditu uox iurantis sentitur. Fit
ergo & xp̃inaciuicas atq omĩs illa humanitatis dispensatio mag¬
nũ qđ dã sacram̃tũ: quia in homine uisibili diuina maiestas intus
obconsetracionẽ nram ea quȩ fiebant secretius pocestate sua lͥusibilit̃
operabat᷑. Unde misteriũ uelsacram̃tũ. qđ ds̃ homofactus : iuiredi¬
positionẽ. Est autẽ & sacram̃tũ inscripturis diuinis ubicũq sacer
sp̃s incisdẽ interius aliquid efficacit̃ loquendo operat᷑. Sed sacra¬
m̃co scripturarũ erudiendo diuinitꝰ introrsus pascim᷑. & pascendo
ad operationẽ & disciplinã xp̃i erudimur. Sacramento ueronatiui¬

Expanded text:
cramentum juris, in quo post electionem partium jurat unusquisque quod cramentum juris, in quo post electionem partium jurat unusquisque quod suo pacto decreverit: unde et sacramentum dicitur quod secretius fides invisibilis per consecrationem invocationis Dei, vel alicujus sacri teneatur, ex eo quod foris visu vel auditu vox jurantis sentitur. Fit ergo et Christi nativitas, atque omnis illa humanitatis dispensatio magnum quoddam sacramentum, quia in homine visibili divina majestas intus ob consecrationem nostram ea quae fiebant secretius potestate sua invisibiliter operabatur. Unde mysterium vel sacramentum, quod Deus homo factus est, jure dipositionem. Est autem et sacramentum in Scripturis divinis ubicumque sacer Spiritus in eisdem interius aliquid efficaciter loquendo operatur; sed sacramento Scripturarum eruditi, divinitus introrsus pascimur, et pasti ad operationem disciplinam Christi erudimur. Sacramento vero nativi