comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
redeat uniisquisq adseipm.
et subi ĩuenit caritatẽ fr̃nã¬
securus sit. quia tnͣsit de mõte
couitam. ioeo in dext̾a est. Nõ
accendat. quia modo głia eius
ccuita est. quiã cum ue̾n̾it doꝰ
cunc apparebit

Expanded text:
redeat unusquisque ad cor suum: si ibi invenerit charitatem fraternasecurus sit, quia transiit a morte ad vitam. Jam in dextera est: non attendat quia modo gloria ejus occulta est: cum venerit Dominus, tunc apparebit
Abbreviated transcription (Latin):
falsis teneantur incerta pro
certis. Omnis enim hec ab
ea fide absint. per quã ueram
dimus ab ea tamen mifia nõ
absut qua adhuc sumus. Nuil¬
lo modo quippe falleremur in
aliquo. uł añmi uł corporis sẽsu.
si iam uera illa atq perfecta fe¬
licitate frueremur.

Expanded text:
falsis, teneantur incerta pro certis. Quamvis enim haec ab ea fide absint, per quam veram dimus; ab ea tamen miseria non absunt, in qua adhuc sumus. Nullo modo quippe falleremur in aliquo vel animi vel corporis sensu, si jam vera illa atque perfecta felicitate frueremur.
Abbreviated transcription (Latin):
Donum est sursum hr̃e cor
non tamen ad seipm̃ quod ẽ
suꝑbie. sed adominum ꝙ est
obedientie. Plus antem ap¬
petendo minus fit. qr dum
sibi sufficẽ confidit abillo qͥ
u̾e ei sufficit deficit.

Expanded text:
onum est sursum habere cor, non tamen ad seipsum, quod est superbiae; sed ad Deum, quod est obedientiae. Plus autem appetendo minus est, qui dum se sibi sufficere confidit, ab eo qui vere ei sufficit deficit
Abbreviated transcription (Latin):
ergo credamus. uł si possumꝰ
etiam intelligamus usq nc̃
oꝑari deuni. ut si conditis
ab eo reb oꝑatio eius sbstra
quam creaturam sic eum
nũc eum instituere putam̾¬
rali sue condictioni non ĩse¬
ruerit aꝑte concradicimus¬

Expanded text:
ergo credamus, vel, si possumus, etiam intelligamus usque nunc operari Deum, ut si conditis ab eo rebus operatio ejus subtrahquam creaturam sic eum nunc instituere putaveilli suae conditioni non inseruerit, aperte con
Abbreviated transcription (Latin):
in scriptura noĩatur. in oĩb bo¬
nis. Sinistͣ in malis. Siue fe¬
licitas et infelicitas. Siue iu¬
sticia et ĩnstitia. Et alñ dext̾a
in et̾mis. Sinistra in tp̈ralib¬

Expanded text:
ia dextra nominatur in omnibus bonis, sinistra in malis, sive felicitas et infelicitas, sive justitia et injustitia, et aliquando dextra in aeternis, sinistra in temporalib
Abbreviated transcription (Latin):
et tũ artor ĩ spe curtit. rem nõdũ
ht̃. Uerbi gr̃a. Amas peccũiam.
nõ amares s nõ spares. Amas
uxore nõdũ ductam. s adhuc du¬
çendam. et forte que duçeda ama¬
tur ducta odiohebitur. Quareh
Qr tłis nõ appuit ducta. qualis
ab aĩo pĩgebatur ducenda. Peu
titẽ nõ uilescit presens. si ama¬
mens exasgerau̾it bonũ. qõ deuꝰ
bat cogitato. Plus ergo amabi¬
mus cum intebimꝰ si potimꝰ amare

Expanded text:
tamen ardor in spe currit, rem nondum tenet. Verbi gratia, amas pecuniam; non amares, si non sperares: amas uxorem, non ductam, sed adhuc ducendam; et forte ducenda amatur, ducta odio habebitur. Quare hoc? Quia talis non apparuit ducta, qualis ab animo pingebatur ducenda. Deus autem non vilescit praesens, amamens exaggeraverit bonum quod Deus bat cogitatio. Plus ergo amabimus cum viderimus, si potuerimus amare
Abbreviated transcription (Latin):
sis cõspectib suis sẽꝑ uit̾e sitiẽs
et sẽꝑ cõspiciens. dũ in estiabi¬
liter pascitu. excellẽtiori quadã
sp̃aliq p̾ro gatĩa a filio honora¬
tur possitens ĩ xp̃o corpus suu
qõ genuit. clanficatũ ĩ dextera
paccis. Et si nõ suũ ꝑ quod ge¬
nuit. tñ suũ qd̃ genuit. et qͣre

Expanded text:
sis conspectibus ejus; semper videre sitiens, et semper conspiciens, dum inaestimabiliter pascitur, excellentiori quadam specialique praerogativa a Filio honoratur: possidens in Christo corpus suum quod genuit, clarificatum in dextera Patris; et si non suum per quod genuit, tamen suum quod genuit. Et quare
Abbreviated transcription (Latin):
tione mens ablectatur illi¬
citis. Non quidem decernẽs
eẽ façienda. tenens tamen
et uolens libenter que statĩ
ut acting̾int aĩmum respu
debuerunt neganoum nõ
est eẽ peceatum. S longe mi¬
nus qmͣ et si oꝑe statuatur
implendum. et ioeo de talibꝰ
quoq cogitationib uenia pe¬
tenda ẽ. pectusq ꝑcutiendũ
et dicendum. Dimicte no¬
bis debita nr̃a. Faciendum¬
iungendum est. Sicut et

Expanded text:
tione mens oblectatur illitione mens oblectatur illicitis, non quidem decernens esse facienda, tenens tamen et volvens libenter quae statim ut attigerunt animum respui debuerunt, negandum est esse peccatum, sed longe minus quam si et opere statuatur implendum. Et ideo de talibus quoque cogitationibus venia petenda est, pectusque percutiendum, atque dicendum, Dimitte nobis debita nostra: faciendumjungendum, sicut et
Abbreviated transcription (Latin):
intentioni mencis quam
reb temporalib et corpora¬
lib pp̃ actionis officium ra¬
tiocinanoi uinacitate u̾satur
carnał ille sensus uł animal
ingerie quandami illecebrã
frũendi se .i. tanqmi bono qͦ¬
dam prinato et ꝓprio. nor̃
canqmĩ publicõ atq comĩ
qõ ẽ incõmutabile bonan
Dunc uelud ẜpens aliequi t
feminam. Huic aũt ile¬
cebre consentire de ligno p¬
hĩto manducare est Sr ote
consensus si sola cogitatõis
delectatione contentꝰ est. suꝑ¬
ioris uero auccoritate con¬
scilii ita menbra retmentur
ut non exhibeuntur arma
mulier solacomed̾it. Si at
in consentione male utendi
reb que ꝑ sensum corporis
ro suo secum simul edendũ
illicitum cibum. Neq enim
põt peccatum non solum co¬
gitandum suauiter ueꝵ etiã
efficaciter ꝓpetrandum men¬
te decerni. nisi et illa mentis
intentio penes quam sũma
potestas est. menbra inopꝰ
mouendi uł ab oꝑe cohiben¬
oi male actioni cedat et ẜm
at. ne sane cumi sola cogita¬

Expanded text:
intentioni mentis, quae in rebus temporalibus et corporalibus propter actionis officium ratiocinandi vivacitate versatur, carnalis ille sensus vel animalis ingerit quamdam illecebram fruendi se, id est tanquam bono quodam privato et proprio, non tanquam publico atque communi quod est incommutabile bonum, tunc velut serpens alloquitur feminam. Huic autem illecebrae consentire, de ligno prohibito manducare est. Sed iste consensus si sola cogitationis delectatione contentus est, superioris vero auctoritate consilii ita membra retinentur, ut non exhibeantur iniqutitum mulier sola comederit. Si autem in consensione male utendi rebus quae per sensum corporis ro suo secum simul edendum illicitum cibum. Neque enim potest peccatum non solum cogitandum suaviter, verum etiam efficaciter perpetrandum mente decerni, nisi et illa mentis intentio, penes quam summa potestas est membra in opus movendi, vel ab opere cohibendi, malae actioni cedat et serviat. 18. Nec sane, cum sola cogita
Abbreviated transcription (Latin):
uidetur ꝓpter solam filioꝵ
procreationem. Sed pp̃ etiã
ip̃am uaturalem in diu̾so se¬
xusccietatem. Alioqͥn nõ iã di¬
c̾etur cõiugium in senib. p̾¬
ẜtim siue admisissent filies uł
mĩme genuissent / nec non in
bono l ãnoso coniugio. et si
emarcuerit ardor etatis inter
masculum et feminam. uiget
tamen ordo caritatis inter ma¬
ritum et uxorem. quia qnͣto
meliores siit. tanto maturiꝰ
a cõmixtione carnis sue pari
consensu se continere cepunt.
Non ut uecͣitatis eẽt põstea
non posse qd̃ uellent. Sedut
laudis prius eẽnt. noluisse
qõ possent.

Expanded text:
uidetur propter solam filiorum uidetur propter solam filiorum procreationem, sed propter ipsam etiam naturalem in diuerso sexu societatem; alioquin non iam diceretur coniugium in senibus, praesertim si uel amisissent filios uel minime genuissent. nunc uero in bono licet annoso coniugio, etsi emarcuit ardor aetatis inter masculum et feminam, uiget tamen ordo caritatis inter maritum et uxorem, qui quanto meliores sunt, tanto maturius a conmixtione carnis. suae pari consensu se continere coeperunt, non ut necessitatis esset postea non posse quod uellent, sed ut laudis esset primum noluisse quod possent.
Abbreviated transcription (Latin):
¶Qmi unus quisq homo
humani gen̾is pars est. et
sociale quidda est humane
nature. magnum ht̃ et na¬
turale bonum. uim quoq a¬
micicie. Obhoc ex imo uolu¬
it deus om̃es condere. nt ĩ
sua societate. non sola simili¬
tudine generis. Sed etiam
cognationis uincło tenerent᷑.
POrimaitaq naturał hu¬
mane societatis copula uir
et uxor est. quos nec ip̃os
singulos conoroit deus. et
tanqmͣ aliengenas cõuĩcit
Sed alterum creauit. ex al¬
tero significans etiam um
cõiictionis inlatere. Unde¬
et illa formata detracta est
laterib enim sibi cõuingũ¬
tur qui ꝑiter ambulant.
et ꝑiter quo ambulentur
intuentur. Cõseq̃ns ẽ con¬
nerio societatis in filiis qui
unus honestus fructus est
non cõuinctione maris es
femĩe sed concubit᷑. Pso¬
in enuangelio confirmauit
non solum qr prohibuit di¬
mittere uxorem isi cã for¬
nicationis. Sed etiam quia
uenit ĩuitatus ad iniptias
Cur sit bonum merico que¬
ritur. qo non michi solumͦ

Expanded text:
m unusquisque homo humani generis pars est et sociale quiddam est humana natura magnumque habet et naturale bonum, uim quoque amicitiae, ob hoc ex uno deus uoluit omnes homines condere, ut in sua societate non sola similitudine generis, sed etiam cognationis uinculo tenerentur. prima itaque naturalis humanae societatis copula uir et uxor est. quos nec ipsos singulos condidit deus et tamquam alienigenas iunxit, sed alteram creauit ex altero, signans etiam uim coniunctionis in latere, unde illa detracta formata est. lateribus enim sibi iunguntur, qui pariter ambulant et pariter quo ambulant intuentur. consequens est conexio societatis in filiis, qui unus honestus fructus est non coniunctionis maris et feminae, sed concubitus. poin euangelio confirmauit, non solum quia prohibuit dimittere uxorem nisi ex causa fornicationis, sed etiam quia uenit inuitatus ad nuptias, cur sit bonum, merito quaeritur. quod mihi non
Abbreviated transcription (Latin):
Ubi ẽ qd̃ isticlama¬
re consuenerunt utr. liberum
est credere uel non credere. cui
niIII xp̃s intulit. quem coe¬
agnoscant in co prius cogẽ¬
tem xpm̃. et poidea dicentẽ
prius ferientem postea con¬
solancem. Miꝵ ẽ autem qͦ
modo ile qui pena corporis
ad enuangelium coactus ĩ¬
crauit. psus mis omib qui
solo uerbo uocati sunt labora¬
morem.¬

Expanded text:
ubi est, quod isti clamare consuerunt: \'Liberum est credere uel non credere: cui uim Christus intulit? quem coeagnoscant in eo prius cogentem Christum et postea docentem, prius ferientem et postea consolantem. mirum est autem, quo modo ille, qui poena corporis ad euangelium coactus intrauit, plus illis omnibus, qui solo uerbo uocati sunt,mor
Abbreviated transcription (Latin):
ciũ sue dãpnatõis ĩ ip̃a au̾sio¬
ne uolũtatis ĩuẽit nõ aliud eẽ
incipe iam ꝓuniri. ꝙ illius bene¬
fici bom dilcõne destitui. qua
deus ĩ eterno sic totam p̾cepit
reman̾e supplicio. ut eciam i
pena. S ꝑmanẽte ĩ eis uuste
auersionis malo.ꝑmanet eti¬
am iuste retributonis eterna

Expanded text:
in ipsa aversione voluntatis invenit: ut non aliud ei esset incipere jam puniri, quam illius beatifici boni dilectione destitui; quam Deus in aeterno sic totam praecepit remanere supplicio, ut etiam igpoena; sed permanente in eis injustae aversionis malo, permaneat etiam justae retributionis aeterna
Abbreviated transcription (Latin):
Ne sautios et
languidos negligatis. s ut fa¬
ciluls sanetis. sani ꝑman̾e
debetis. Corrigite arguendo.
cõsolamĩ alloꝙ̃do. exeplu pie¬
bete bene uiuẽto. Acerit eis a
affuit et uo bis. Nõ eĩ uobis

Expanded text:
Ne saucios et languidos negligatis, sed ut facilius sanetis, sani permanere debetis. Corrigite arguendo, consolamini alloquendo, exemplum praebete bene vivendo, aderit eis qui adfuit et vobis. Non enim, vobis
Abbreviated transcription (Latin):
tas cua sicut in celo et ĩ t̾ra.
Du dedisti itam. tu ꝓꝑter¬
pcc̃m constitiisti mortem.
Du inoucis insclm. Tu edu¬
cis de scło. Et cum edux̃is
cuoꝵ. qui nec cappillum capi¬
tis eoꝵ ꝑire dixisti. aufers
enim spiritum illoꝵ et defi¬
cient. et in pulu̾em suum
cõu̾tentur. Sed emicce
mina saluria. Hec spongia cõ¬
solationis detergat ceillos.
hoc infuses colirid racionis.
Non modo cecitatem despa¬
tionis sentiat. Sed nec lippi¬
tudinis aliquas cristicias su¬
stineat qͥn potius cordis occło
lucide cuncta ꝓspiciens. p̾dic¬
et cu ẜm pacientissimũ iob

Expanded text:
tas tua sicut in coelo et in terra : tu dedisti vitam, tu constituisti mortem; tu inducis in saeculum, tu educis de saeculo, et cum eduxeris tuorum, qui nec capillum capitis eorum perire dixisti . Auferes enim spiritum eorum, et deficient, et in terram suam revertentur; sed emittesina salutaris: hac spongia consolationis detersus oculus, hoc infusus collyrio rationis, non modo caecitatem ex desperatione non sentiet, sed nec lippes aliquas tristitiae sustinebit; quin potius oculis cordis lucida cuncta respiciens, dicet
Abbreviated transcription (Latin):
Dyabolus uoluntatẽ suã faci¬
entib ꝑcit aquibdã neuteͬicis
dissimulat ad dei auxiliũ confu
nit. Seruis dei insidias tendt
et prõtiorib circa es obsequia
magis infestꝰ est. Unce genti¬

Expanded text:
nam uoluntatem suam facientibus parcit, a quibusdam neutericis dissimulat, ad dei auxilium confugnit, seruis dei insidias tendit et promptioribus circa eius obsequia magis infestus est. unde mani
Abbreviated transcription (Latin):
uulli frẽs q̃onem mouent Ut
stet an moueatur. quia simo¬
ueatur inquiunt quomodo
firmamentum ẽ. Si autem
stat. quomodo sydera que in ce¬
lo sita creduntur ab oriente
usq in occidentem circũeunt
septẽdrionib brauores giroᷤ.
iuxta cardinem ꝑagentibs̾ ut
celum si ẽ alius nobis cecult
cardo ex alio uertice sicut sꝑa.
Si au̾tem nullus alicuiꝰ car¬
do est uelut discus rõtari ui¬
deatur. Quib respondeo mul¬
tum subtilib et laboriosis rõ¬
nib ista ꝑquiri. ut uere pcipi¬
atur. utrum ita an ita sit. quibꝰ
mouendis atq tractandis nõ
ẽẽ debet. quos adsuam salute
et sancte eccłie ucc̃iam utili¬
tatem cupimus informari.
Hoc sane nouerit nec nomẽ
firmamenti cogere. ut celum
stare putenus. Firmamentũ
enim non pp̃ stationem Sed
pp̃ firmitatem. aut pp̃ intͣnsg
ssibilem terminum supioꝵ
et inferioꝵ aquaꝵ uocãtum
intelligere licet. Nec siu̾itas
celum stare ꝑsuaserit impe¬
diri nos circuitu sydeꝵ. nec hoc

Expanded text:
nulli fratres quaestionem mouent, utrum stet anne moueatur. quia, si mouetur, inquiunt, quomodo firmamentum est? si autem stat, quomodo sidera, quae in illo fixa creduntur, ab oriente usque ad occidentem circumeunt septentrionibus breuiores gyros iuxta cardinem peragentibus, ut caelum, si est alius nobis occultus cardo ex alio uertice, sicut sphaera, si autem nullus alius cardo est, uelut discus rotari uideatur. quibus respondeo multum subtilibus et laboriosis rationibus ista perquiri, ut uere percipiatur, utrum ita an ita sit: quibus ineundis atque tractandis nec se debet. quos ad suam salutem et sanctae ecclesiae necessariam utilitatem cupimus informari. hoc sane nouerint nec nomen firmamenti cogere, ut stare caelum putemus — firmamentum enim non propter stationem, sed propter firmitatem aut propter intransgssibilem terminum superiorum et inferiorum aquarum, vocatum intelligere licet; nec, si veritas coelum stare persuaserit, impediri nos circuiti siderum ne hoc
Abbreviated transcription (Latin):
bum caro factum est. nicħ
est. dictum nsi uerbimho
factum est. Sicut enim ap¬
te totum pleꝵq nominata
sola aĩa homo intesligitur.
sicuti ẽ illuo tot anime tot¬
anime descendunt in egiptũ.
sic etiam aꝑte totum etiam
nominata sola carne homo
intelligitur.¬

Expanded text:
bum caro factum est, nihil sit dictum, nisi, Verbum homo factum est. Sicut enim a parte totum plerumque nominata sola anima homo intelligitur, sicut est illud, Tot animae descenderunt in Aegyptum : sic rursus a parte totum, etiam nominata sola carne homo intelligitur
Abbreviated transcription (Latin):
est. quia usq ad uisibilemcã¬
nem assumptio illa humane
nature adeo facta est atq in
tota illa uitate susceptiomis
principalr̃ uerbum ẽ. Extre¬
ma auitem atq ultima caro.
Uolens itaq enuangelista cõ¬
mẽdare nobis dilectionem
humilitatis dei qui sese hiñ¬
liauit quousq humiliam̾it
exprimens uerbum carnẽq
nominauit. p̾termittens
aie naturam que uerbo est

Expanded text:
 quia usque ad visibilem carnem assumptio illa humanae naturae a Domino facta est, atque in tota illa unitate susceptionis principaliter Verbum est, extrema autem atque ultima caro. Volens itaque Evangelista commendare pro nobis dejectionem humilitatis Dei, qui sese humiliaverit, et quousque humiliaverit exprimens, Verbum carnemque nominavit, praetermittens animae naturam, quae
Abbreviated transcription (Latin):
dũt adulatores oleũ. qui siue fal¬
sa. siue ignorata lauõado. aĩas in
errores mittũt. et eis uana gaudi¬
a. tanꝙͣ fatuis cõsilianto aliqua
te hiis mercede. siue eqͦꝵ.siue pe¬
cũie. siue honoris. siue alicuiꝰ com¬
moditp̃alis accipiũt. nõ ĩtelugẽ¬
tib gõ dcm ẽ. Qui uos felices di¬
cũt. in errorẽ uos mittũt. Melius
est autẽ obiurgari a iusto. ꝙ̃ a pir̃o¬
pocoris nõ ĩpĩguet caput meum.

Expanded text:
um adulatores, qui siue falsa siue ignorata laudando in errorem animas mittunt et eis uana gaudia tamquam fatuis conciliando aliquam de his mercedem siue ciborum siue pecuniae siue honoris siue alicuius commodi temporalis accipiunt, non intellegentibus quod dictum est: qui uos felices dicunt, in errorem est autem objurgari a justo, quam a peccatopeccatoris non impinguet caput meum .
Abbreviated transcription (Latin):
ne ꝓfecerit. quo ĩ fabricatõne:
Quor uasor. nel eciam statu¬
aꝵ. et picturaꝵ uarietate erco¬
gitau̾it et impienit: Quẽ in
tͥh eatris mirabilia spectantib
audientib incredibilia façien¬
tib. et exhilenda molita st̃. i
capiendis. occitẽdis. comadis
irratõnabłib.

Expanded text:
abricatione quorumque vasorum, vel etiam statuarum et picturarum varietate excogitaverit et impleverit; quae in theatris mirabilia spectantibus, audientibus incredibilia facienda et exhibenda molita sit; in capiendis, occidendis, domandis irrationalibus
Abbreviated transcription (Latin):
Duitis scire quid egerit. aũ¬
dite quid fecerit᷑ mill. Mncc̃itate
sed ꝓpria uoluntate in ligno se
suspendi ꝑmisit. Clauis corpꝰ
sium pforari non renuit.
ferna desçendit. tenebraꝵ et
mortis pͥncipẽ ligauit. legio¬
nes illius ꝑturbauit. portas
inferni. et uectes erecs confre¬
git. Omẽs iustos qui origiali
pcc̃o astricti tenebantur absol

Expanded text:
Vultis tamen scire quid egerit? Audite quid fecerit. Nulla necessitate, sed propria voluntate in ligno se suspendi permisit; clavis corpus suum perforari non renuit, ferna descendit; tenebrarum et mortis principem colligavit, legiones illius perturbavit, portarum inferni vectes ferreos confregit, omnes justos qui originali peccato astricti tenebantur absolv
Abbreviated transcription (Latin):
fessionem peccati fugiunt ut
ip̃m sachan accusent. se aũt¬
nichil mali fecisse dicant. et¬
cum cum castigantur aliqui
et dicitur eis. Quare hoc feci¬
stis Respondent. quia dyabo¬
lus hoc fecit. Non est enim
unde plus gaudeat dyabolꝰ.
nisi qũ homo dicit ꝙ ip̃e fec̃
ut peccaret. Qñ enĩ dicit. dy¬
abolus hoc fecit. non se aceusat
et dum pcc̃a sua dissimulat
confiteri indulgentiam nõ
meretur acciꝑe. tesponoet gͥ
et dicit. Dyabolus hoc fecit᷑.¬

Expanded text:
fessionem peccati fugiunt, ut ipsum satanam accusent; se nihil mali fecisse dicant. Et cum castigantur aliqui, et dicitur eis, Quare hoc fecistis? respondent, Quia diabolus hoc fecit. Non est enim unde plus gaudeat diabolus, nisi quando homo dicit quod ipse fecerit ut peccaret. Quando enim dicit, Diabolus hoc fecit, non se accusat: et dum peccata sua dissimulat confiteri, indulgentiam non meretur accipere. Respondet ergo et dicit, Diabolus hoc fecit
Abbreviated transcription (Latin):
cum ꝑ dei adiutorium ĩ tua¬
potate sit utrum consentias
dyabolo. quare non magis dõ.
qmͣ ip̃i obtempare liberas. Si
enim solus dyabolus daret
consiliũ/ et dens taceret. hr̃es
quo excusari posses. Cum
gͦ xp̃s tibi et conscĩa tua cõ¬
tradicat. et ꝑ scripcuras diui¬
nas audias in eccłia ꝙ non
debeas facere malum. qͣre
eligis mortem et deẜis m̃tã
et magis ius sequi dỹabolũ
ad luxuriam qm obtempare
xp̃o qui te inuitat ad intã
eternam.¬

Expanded text:
cum per Dei adjutorium in potestate tua sit, utrum consentias diabolo; quare non magis Deo, quam ipsi obtemperare deliberas? Si enim solus diabolus daret consilium, et Deus taceret; haberes quod excusare posses. Cum vero Christus tibi et conscientia tua contradicat, et per Scripturas divinas audias in ecclesia quod non debeas facere malum; quare eligis mortem, et deseris vitam; et magis vis sequi diabolum ad luxuriam, quam obtemperare Christo qui te invitat ad vitam aeternam
Abbreviated transcription (Latin):
enim scĩficauit deus diem pͥmũ
ĩ quo fecit lucem aut ẜm in quo
firmam̃tũ. Aut tertiũ in quo dis¬
cernit mare a terra. Et terraher¬
bam lignũq produxit. Aut qͣrtũ
in quo sydera sunt creata. Aut
qͥntũ in quo aĩalia que in aquis
uiuũt et ĩ aere uolitant. Aut sex¬
tum in quo cerrestris aĩa uiua et
ip̃e homo. Sed scĩficauit die sep¬
timũ in quo requieuit ab om̃ĩb¬

Expanded text:
enim sanctificavit Deus diem primum, in quo fecit lucem; aut secundum, in quo firmamentum; aut tertium, in quo discrevit mare a terra, et terra herbam lignumque produxit; aut quartum, in quo sidera sunt creata; aut quintum, in quo animalia quae in aquis vivunt et in aere volitant; aut sextum, in quo terrestris anima viva et ipse homo: sed sanctificavit diem septimum, in quo requievit ab operib
Abbreviated transcription (Latin):
detractores cogi hoĩes occidere uxores suas ĩsidiarũ sceleribꝰ quas
molestas ferre nõ possunt. sue diuturno langore laborãtes et
arũ spe ducẽdarũ sanar opulentar fecũdarũ pulchertimar̾ qr
eas quas ꝓpeti nolut p̾et̾ cã fornicatõis repudiare nõ licet et alte¬
ras ducere nec ꝓpetuo deuicti adulteno nec babtizari possĩt nec
penitentlo sanari:Nlũꝙͥ. ꝓp̃ea ne ista homicidioꝵ scelera ꝑpetren¬
tur dicturi sumꝰ nõ esse adulteria repudiatis pret̾ cã fornicatõ¬
nis uxoribꝰ sibi alteras copulare: Iam u̾o ex hoc ꝙ sapis nõ esse
adulterũ si uir urorẽ cã fornicatõnis abiecent & alt̾a duxerit

Expanded text:
detractores, cogi homines occidere uxores suas insidiarum sceleribus, quas detractores, cogi homines occidere uxores suas insidiarum sceleribus, quas molestas ferre non possunt, siue diuturno languore laborantes et opulentarum, fecundarum, pulcherrimarum, quia eas, quas perpeti nolunt, praeter causam fornicationis repudiare non licet et alteras ducere, ne perpetuo deuincti adulterio nec baptizari possint nec paenitendo sanari, numquid propterea, ne ista homicidiorum scelera perpetrentur, dicturi sumus non esse adulteria repudiatis. praeter causam fornicationis uxoribus sibi alteras copulare? Iam uero ex hoc, quod sapis non esse adulterium, si uir uxorem causa fornicationis abiecerit et alteram duxerit
Abbreviated transcription (Latin):
excitat᷑. qñ quidẽ multoe leuiꝰ & tolerabiliꝰ ut adulteras mͣriti ꝙͣ ut
maritos adulteri occidant.: Placet ne tibi ut ꝓpt uanissimã inuidiã
dnĩce defesionem sentẽtie deseramꝰ uł eã in suꝑ accusemꝰ dicẽtes non
debere adulteriũ uidicari etia si p̾ter cã fornicatõis repudiata a u̾o
alteri cõiũgetur. ne maritũ euis a qͦ dimissa ẽ cõpellatur occide. dum
adulteriũ inconubiũ cupit uiri prioris morte ꝯu̾tere : scio tibi hoc n̾
place ut ꝓp̃t hanc uanissimã inuidiã lex xp̃i cũ uera ĩueniat᷑ & sa¬
na: dura & in humͣna dicatur. sic itaq tibi nõ deb uideri ideo negn¬
dũ esse adulteriũ qñ uro adultera uiuẽte altera ducr̃ qr pot̾ maritꝰ
per hoc cogi adulterã occidere dũ cupit. sͥ lice̾ illa extic̃ta alterã duce
Si hoc ea uiuẽte ñ licet face. Quid si enĩ et illud dicant xp̃iane fid̾i

Expanded text:
excitatur? Quandoquidem multo est levius et tolerabilius, ut adulteras mariti, quam ut excitatur? Quandoquidem multo est levius et tolerabilius, ut adulteras mariti, quam ut maritos adulteri occidant. Placetne tibi, ut propter vanissimam invidiam, dominicae defensionem sententiae deseramus uel eam insuper accusemus, dicentes non debere adulterium iudicari, etiamsi praeter causam fornicationis repudiata a uiro alteri coniugetur, ne maritum eius, a quo dimissa est, conpellatur occidere, dum adulterium in conubium cupit uiri prioris morte conuertere? scio tibi hoc non placere, ut propter hanc uanissimam inuidiam lex Christi, cum uera inueniatur et sana, dura et inhumdum esse adulterium, quando uxore adultera vivente altera ducitur, quia potest maritus per hoc cogi adulteram occidere, dum cupit sibi licere illa exstincta alteram ducsi hoc ea uiuente non licet facere. quid? si enim et illud dicant christianae fidei
Abbreviated transcription (Latin):
possunt quã ip̃e dixisti. Nam tu dũ nõ us esse adulteria si alie du¬
cantur dimissis adulteris ħ inuenisti qm̃ si ħ adult̾ia dixerimꝰ cogẽ¬
tur mariti occidere adult̾as. qͣrum uita ĩpediũtur alteras duce. Atq u
hoc exagg̾ares dixsti. Non mͥ uidetur amantissime pater ħ dĩnꝰ esse
sensus ubi benigͥtas & pietas excludr̃. Si gͦ quispiã nole̾s crede esse
adult̾iu qñ a marito sũ fornicatõis crimine repudiata ab altero du¬
citur et hoc cõtra te ĩueniat qr ista tatõe suadet᷑ hoĩbꝰ omicidia ꝓpetre
⁊ ear maritos qͥs eo mͦ repudiatas duxint uł insidiis qͥbꝰ potuerit uł
calũpniis appet̾e uł aliqͥbus ueris cumĩbꝰ accusare et occide u̾ eis mor¬
tuis possint esse cõiuigia que iuius fuerat. adulteria nõne io exag¬
gerando tͥ dc̃urꝰ est nõ michi ur̃ amatissime fr̃. bic diuinꝰ eẽ sens ubi
ñ solũ benigͥtas & pietas excludr̃. sꝙ etia inge̾s malig̾tas & ĩpietas

Expanded text:
possunt quam ipse dixisti. Nam tu dum non vis esse adulteria, si aliae ducantur dimissis adulteris, hoc invenisti: Quoniam si haec adulteria dixerimus, cogentur mariti occidere adulteras, quarum vita impediuntur alteras ducere. Atque ut hoc exaggerares, dixisti: Non mihi videtur, amantissime pater, hic divinus esse sensus, ubi benignitas et pietas excluditur. Si ergo quispiam nolens credere esse adulterium quando a marito sine fornicationis crimine repudiata ab altero ducitur, et hoc contra te inveniat, quia ista ratione suadetur hominibus homicidia perpetrare, et earum maritos, quas eo modo repudiatas duxerint, uel insidiis, quibus potuerint, uel calumniis adpetere uel aliquibus ueris criminibus accusare et occidere, ut eis mortuis possint esse coniugia, quae uiuis fuerant adulteria, nonne id exaggerando tibi dicturus est: non mihi uidetur, amantissime pater, hic diuinus esse sensus, ubi non solum benignitas et pietas ex
Abbreviated transcription (Latin):
scđ̾m lucha dicetur nb̃ quid ambigitis utr̃ ille qͥ ꝓp̃ cã fornicatõis
uxorẽ dimiser̃ et aliã duxit nõ mechat᷑: Omĩs qui dinut̾ uxorẽ
suã et duc̃ alterã mechatur. Ac per hoc qm̃ fas nõ est ut eũngłas
ꝙͣuis dulsis u̾b̾ de una re loq̃ntes ab uno sensu ead̾q snia disser¬
tire dicamꝰ. Restat ut matħm intelligamꝰ a parte totũ sigͥcare
uoluisse eãdem tñ tenuisse sẽtentiã ut dimutẽs uxorẽ et alterã

Expanded text:
nicationis uxorem dimiserit et aliam duxerit, non moechetur? omnis qui dimittit uxorem suam et ducit alteram moechatur. ac per hoc, quoniam fas non est, ut euangelistas quamuis diuersis uerbis de una re loquentes ab uno sensu eademque sententia dissentire dicamus, restat, ut Matthaeum intellegamus a parte totum significare uoluisse, eandem tamen tenuisse sententiam, ut dimittens uxorem e
Abbreviated transcription (Latin):
nec iuberi. Ideo scilic nõ ꝓhiberi qr iusticia permittit a fornicate discede
ꝙ infiteł hoĩs fornicatio ẽ maior ĩ corde. Nec u̾a eius pudicicia cũ cõui¬
ge dici potest: qr cẽ ꝙ nõ est ex fide pctm est: ꝙͣuis uerã fideł heat pudi
ciciã. etia cũ ĩfideli c̾iuge qͥ nõ h̾et uerã. Ideo aũ nec iuberi debuer̃ fideles
ab infidelibꝰ saͣparari: qr nõ contra iussionẽ dnĩ gentiles fu̾ant ambo cõ¬

Expanded text:
nec juberi: ideo scilicet non prohiberi, quia justitia permittit a fornicante discedere, nec juberi: ideo scilicet non prohiberi, quia justitia permittit a fornicante discedere, et infidelis hominis fornicatio est major in corde, nec vera ejus pudicitia cum conjuge deles ab infidelibus separari, quia non contra iussionem domini gentiles fuerunt ambo con
Abbreviated transcription (Latin):
qͣs fiebat. ut et ip̃i ad alienos seduc̾entur deos. nõ ut ille per maritos u̾o ad¬
qͥrerent̾ deo. Nondũ enĩ tanta grã saluatoris illuxerat et ꝓmissis tẽpo¬
ralibus uet̾is testam̃ti adhuc imhabat. illius ppłi multitudo. et ꝓpea cum
bona trẽna q̃ promagno expectabat̃ a dño uiderẽt etiã hiis hundare qͥ mltoᷤᷤ
falsos colebant deos: blandiciis uxoꝵ pͥus eos reu̾ebant᷑ offendere. deiude ĩ¬
ducebantur et colere. unde iusserat dñs per scin moysen. ne qͥs urorẽ alie¬
nigena ducet. merito gͦ quas dux̾anc ꝓhibẽte domĩo. dno iubẽte dimi¬
serunt. cũ ilo cepiss gentibus euͣngeliũ predicari: ia cõuictos gẽtiles gẽ¬
tilibꝰ cõpent cõiuges. ex quibꝰ si nõ ambo credent. s unꝰ aut̃ una infidelis
cũ fideli cõsẽtirent hĩtare: nec ꝓhiberi adnõ debuit fideł infidelẽ dimiite

Expanded text:
quas fiebat, ut et ipsi ad alienos seducerentur deos, non ut illae per maritos uero adquas fiebat, ut et ipsi ad alienos seducerentur deos, non ut illae per maritos uero adquirerentur deo. nondum enim tanta gratia saluatoris inluxerat . et promissis temporalibus ueteris testamenti adhuc inhiabat illius populi multitudo. et propterea cum bona terrena, quae pro magno expetebant a domino, uiderent etiam his abundare, qui multos falsos colebant deos, blanditiis uxorum prius eos reuerebantur offendere, deinde inducebantur et colere. unde iusserat dominus per sanctum Moysen, ne quis uxorem alienigenam duceret. merito ergo quas duxerant domino ergo coepisset gentibus evangelium praedicari, jam conjunctos gentiles gentilibus comperit conjuges. Ex quibus si non ambo crederent, sed unus aut una infidelis cum fideli consentiret habitare, nec prohiberi a Domino debuit fidelis infidelem dimittere,
Abbreviated transcription (Latin):
detestanda ẽ io infidelitas de qͣ scriptũ est qm̃ ecce qui longe se faciũt
a te ꝑhiben̾t perdidisti oem qui foruitatur abste: s qr ita licit est ut nõ ex¬
pediat ne ꝓp cõugũ separatoes offensi oͥmines ip̃a dectrinã salutis qͣ illicit᷑
ꝓhibentur exoͥrreant ac sic peiores atq palituri in ead̾ infidelitate remane¬
ant int̾cedit apłs et monendo fieriuetat ꝙ ita licitũ est ut nõ expediat.
sic enĩ recetere ab infidelibꝰ uxoribꝰ uel maritis fideles uiri uel femine n̾
ꝓhibẽtur a dño ut neq iubeantur. Nã si dmut̾e tales coniuges iuberentur
nullo locus ess consilio mon̾tis apłi ne hoc fieret. Nullo mͦ eĩ quod dñs u¬
let: seruus bonꝰ fieri ꝓhiberet. Namq alii hoc dñs per hesdrã ꝓpħam fieri uiss
q fciñ est: dimiser isrłite uxores alienigenas qͥcũq tuc here potuerunt per

Expanded text:
detestanda est? id est, infidelitas, de qua scriptum est, Quoniam ecce qdetestanda est? id est, infidelitas, de qua scriptum est, Quoniam ecce qa te, peribunt; perdidisti omnem qui fornicatur abs te . Sed tu qui « mepediat, ne propter coniugum separationes offensi homines ipsam doctrinam salutis, qua inlicita prohibentur, exhorreant ac sic peiores atque perituri in eadem infidelitate remaneant, intercedit apostolus et monendo fieri uetat, quod ita licitum est, ut non expediat. sic enim recedere ab infidelibus uxoribus uel maritis fideles uiri uel feminae non prohibentur a domino, ut neque iubeantur. nam si dimittere tales coniuges iuberentur, nullus locus esset consilio monentis apostoli, ne hoc fieret. nullo modo enim quod dominus iubet, seruus bonus fieri prohiberet. Namque aliquando hoc dominus per Esdram prophetam iussit et factum est; dimiserunt Israhelitae uxores alienigenas, quicumque tunc habere potuerunt, per
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ licet et nõ expedit et id ꝙ nõ licet atq ideo nec expedit aliqͦ certo fine
distiguere: ea mͥ uidẽtur lice̾ et nõ expedire. q̃ per iusticiã quidẽ que co¬
ra deo est permittũtur. s ꝓpr̃ offensionẽ hõuũ ne ob hoc ĩpediant᷑ a sa¬
lute uitanda sunt. Ea uero nolicere. ꝙ ideo ñ erpedire: q̃ sic ip̃a iusticia¬
uetantur ut facienda nõ sint: etiã si ab eis qͥbus ĩnociciã fuerit perlata
laudentur. Quod si ita ẽ: ideo nõ nͥ illicita prohibẽtur a dno ut ea q̃ licita s̃
et nõ expediunt. nõ legis iuĩculo s libera dilctõis beneficiẽtia caueãtur
Q ͦ cuta si dimitt̾e̾ in fidelẽ cõiugẽ nõ liceret: hoc fi dñs ꝓhiberet. neq
io apłs ꝓhibens dic̾et ego dico nõ dñs. Nam si ꝓp̃t fornicatõem carius
ꝑmutit᷑ homo aꝯiuge separari qͣnto mag̾ in cõiuge m̾tis fornicatio

Expanded text:
quod licet et non expedit, et id, quod non licet atque ideo nec expedit. aliquo certo fine quod licet et non expedit, et id, quod non licet atque ideo nec expedit. aliquo certo fine distinguere, ea mihi uidentur licere et non expedire, quae per iustitiam quidem, quae coram deo est, permittuntur, sed propter offensionem hominum, ne ob hoc inpediantur a salute, uitanda sunt; ea uero non licere et ideo non expedire, quae sic ipsa iustitiauetantur, ut facienda non sint, etiamsi ab eis, quibus in notitiam fuerint perlata, laudentur. quod si ita est, ideo nonnisi inlicita prohibentur a domino, ut ea, quae licita sunt et non expediunt, non legis19. Quocirca si dimittere infidelem conjugem non liceret, hoc fieri Dominus prohiberet, neque id Apostolus prohibens diceret, Ego dico, non Dominus . Nam si propter fornicationem carnis permittitur homo a conjuge separari; quanto magis in conjuge mentis fornicatio
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ xͥ sanguine tedẽptus est homo ẽ: nõ tñ oĩs qui h̾o est ꝙ sanguine x
pcc̃m est. om̃e aũ pcc̃m illicitũ est. oẽ gͦ ꝙ nõ expedit illicitũ est. et ubi
cata esse licita dic̾e nõ audemꝰ: Resta ut dicamꝰ fieri aliꝙͥ ꝙ nõ expediat
ꝙ tñ si licitũ est nõ esse pcc̾m. qͣmuis qm̃ nõ expedit nõ sit utiq faciẽ
dũ. Quod si absurdũ uidetur ut aliꝙͥ fiat ꝙ nõ expedit et dicat᷑ nõ pec¬
casse qui fec̾it intelligendũ est hoc ex ꝯsuetudiẽ sermonis absurdũ
mꝰ deb̾e̾ uapulare cũ peccãt. Peccare aut̃ ꝓprie nõ est nisi eius qͥutit̾
ratõnali uoluntatis arbitrio ꝙ in oĩbus morralibꝰ aĩantibꝰ nõ nisi hoĩ
ẽm diuinitus atbutũ. s aliud est cũ ꝓpͥe loqͥmur: aliud cũ ilba ex aliis
rebꝰ trãsferendo uł abutendo mutuamꝰ. Ut gͥ si possumꝰ eiutam̾ int̾ id

Expanded text:
qui Christi sanguine redemptus est, homo est; non qui Christi sanguine redemptus est, homo est; non peccatum est; omne autem peccatum illicitum est: omne ergo quod non expedit, illicitum est. Et ubi cata esse licita dicere non audemus; restat ut dicamus, fieri aliquid quod non expediat, et tamen si licitum est, non esse pdum. quodsi absurdum uidetur, ut aliquid fiat quod non expedit et dicatur peccasse qui fecerit, intellegendum est hoc ex consuetudine sermonis absurdum: mus debere uapulare cum peccant; peccare autem proprie non est nisi eius, qui utitur rationali uoluntatis arbitrio, quod in omnibus mortalibus animantibus nonnisi homini est diuinitus adtributum. sed aliud est, cum proprie loquimur, aliud, cum uerba ex aliis rebus transferendo uel abutendo mutuamur. Vt igitur, si possumus, enitamur inter id,
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ oĩa licita sunt: ip̃m est oĩa quidẽ mũda. Et ꝙ ẽ set nõ oĩa expediũt
ip̃m est set malil est hoĩ qͥ per offensionẽ mãducat. Ita ondit ea que
licita sunt. idẽ nullo pcepto dĩ ꝓhibẽtur sic̃ ex pedit potius tractãda¬
esse nõ p̾scripto legiss cõsilio caritatis. hec sunt q̃ ampliꝰ erogant᷑ saucio
qui curandꝰ ad stabulũ samaritani illius miseratõe ꝑductus est. Et ideo
licita nõ expediant: nõ in eis dici pot̾ bonũ est hoc s illud meliꝰ sic dcm̃ ẽ¬
dit nubere. et ꝙ licet expedit. Que aũ uou̾int ꝯtin̾tiã: nec licet nec expe¬
dit. Porro discedere ab infideli cõiuge licet: s nõ expedit. Mau̾e aũ cum illo
si cohabitare cõsentit & licet et expedic. qr si nõ lic̾et expedire nõ posset.
.potest gͦ aliquid licere et nõ expedire. Expedire aũc ꝙ nõ licet nõ pot. Ac ꝑ
hoc nõ oĩa licita expediunt. oĩa uero illicita nõ expediunt. Sic̃ enĩ omĩs

Expanded text:
sed non omnia expediunt\', ipsum est sed malum est homini qui per offensionem manducat\\ ita ostendit ea quae licita sunt, id est nullo praecepto domini prohibentur, sicut expedit, potius esse tractandapraescripto legis, sed consilio caritatis. haec sunt, quae amplius erogantur saucio, qui curandus ad stabulum Samaritani illius miseratione perductus est. et idlicita, non expediant, non in eis dici potest: bonum est hoc,. sed illud melius, sicdit nubere; et quod licet, expedit: quae autem voverint continentiam, nec licet, nec expedit. Porro discedere ab infideli conjuge licet, sed non expedit: manere autem cum illo, si cohabitare consentit, et licet et expedit; quia si non liceret, expedire non posset. Potest ergo aliquid licere et non expedire: expedire autem quod non licet non potest. Ac per hoc non omnia licita expediunt; omnia autem illicita non expediunt. Sicut enim omnis
Abbreviated transcription (Latin):
uisũ est nõ mechari eũ qui ꝓp̃t. causam fornicatõis uxorẽ dimi ẜit
et aliã dux̾it: obscure qͥdẽ posita sũt. unde nõ miror in eis ĩtelligẽdis
laborare lectorẽ. s nõ sũt in eo ẜmone dnĩ qui tuc a me tractabͣtur
cõscripsi: que c̃ leg̾es te mouerũt. Alibi qͥppe idẽ mat
ess a phariseis utr lic̾et ex qͣcũq cã dimitt̾e uxorẽ. s quod minus ĩt

Expanded text:
uisum est non moechari eum, qui propter causam fornicationis uxorem dimiserit uisum est non moechari eum, qui propter causam fornicationis uxorem dimiserit et aliam duxerit, obscure quidem posita sunt. unde non miror in eis intellegendis laborare lectorem; sed non sunt in eo sermone domini, qui tunc a me tractabaturconscripsi, quae cum legeres te mouerunt. alibi quippe idem Matesset a pharisaeis, utrum liceret ex quacumque causa dimittere uxorem. sed quod minus int
Abbreviated transcription (Latin):
s uba posui que ĩ sermone illo ꝓlixo leguntur. ꝙ̃ dñs in mõte h̾uit.
qͥcũq dimiserit uxorẽ sua excepta cã fornicatõis fac̾ eam mechari
& qͥ solutã a uiro duxer metatur. ubi et si nõ nulla exẽplaria u̾b̾ dul
sis eudẽ sensũ bñt int̾pretatũ: nõ tñ ab eo ꝙ intelligr̃ discrepant.
Alia qͥppe habent qͥcũq dimi serit: alia oĩs qͥ dimiser̃. Itẽq alia excep¬
ta cã fornicatõis: alia p̾ter cã fornicatõis.alia nͥ obcã fornicatõis.
Itẽ alia qͥ solutã a uiro dux̾it mechat᷑: ubi puto ꝙ urdeas nich int̾eẽ
ad unã eãdemq sĩa. Quãuis illud ultimũ .℥. qͥ dimissã auiro
duxer mechatur in eo sermone ꝙ̃ dñs fecit in mõte. nͥ nulli codices
et greci & latini nõ heant. Credo ꝓp̃ea quia et ibi explicatus hic sẽsꝰ
putari potuit ꝙ suꝑiꝰ dcm est facit eã mechari. Qͦ modo ei dimissa
fit mecha nͥ fiat qui eã duxit mechꝰ: uerba u̾o q̃ ip̃e posuisti uñ tibi

Expanded text:
ba posui, quae in sermone illo prolixo leguntur, quem dominus habuit in mquicumque dimiserit uxorem suam excepta causa fornicationis, facit eam moechari; et qui solutam a uiro duxersis eundem sensum habent interpretatum, non tamen ab eo quod intellegitur discrepant. alia quippe habent: quicumque dimiserit, alia: omnis qui dimiserit; itemque alia: excepta causa fornicationis, alia: praeter causam fornicationis, alia: nisi ob causam fornicationis; item alia: qui solutam aad unam eandemque sententiam. quamuis illud ultimum, id est qui dimissam a uiro duxerit, moechatur, in eo sermone, quem dominus fecit in monte, nonnulli codices et graeci et latini non habeant. credo propterea, quia et ibi explicatus hic sensus putari potuit, quod superius dictum est: facit eam moechari; quomodo enim dimissa fit moecha, nisi fiat qui eam duxerit moechus? Verba uero, quae ipse posuisti, unde tibi
Abbreviated transcription (Latin):
si nõ ei licet sic ea dimitt̾e: ut ea uiuẽte alterã ducat. unde recte
mouereris si adult̾iũ nõ ess qͣuis adultera uiua urore alterã duce¬
si aut adulterium ẽ ut ea qͥ sunc disputata docuerẽ. quid obtẽd¬

Expanded text:
si non ei licet sic eam dimittere, ut ea vivente alteram ducat. Unde recte si non ei licet sic eam dimittere, ut ea vivente alteram ducat. Unde recte movereris, si adulterium non esset, qusi autem adulterium est, ut ea quae sunt disputata docuerunt, quid obtend
Abbreviated transcription (Latin):
siue a mecho siue a cõtinẽte dimissa sit: qm̃ mulier alligata ẽ q̃ diu
uir eius uiuit. Set mc de q̃relis incõtinẽtiũ disputamꝰ. Quid enim
uidetur iustiꝰ huiꝰ mulieris q̃rela que dic dimissa sũ nõ dimisi & qm
cõtine paucoꝵ est nõ me ꝯtinui ne fornicater nupsi et dicor mecha¬
ta qr nupsi : Aũꝙͥ ꝓp̃ huiꝰ quasi iustã querelã legẽ censebimꝰ mutã¬
da esse diuina ut istã nõ iudicemꝰ adultera: Absit. s respõdebis nͥ
ea debuisse dimutti qr fornicatõis nulla cã pretesserat. uerũ dicis.
Nsam pecm mariti eius diis expͥssit ubi ait qui dimiser uxorẽ suã ex¬
cepta cã fornicatõis. fac̃ ea mechari. s& nũqͥ ista ideo nubẽdo pa ñ
dere uoluisti. ybi te mou& & miseraris hoĩem qui cubare cũ adul¬
tera & si nõ in cõtin̾cia certe filioꝵ ꝓcreãdoꝵ necessitate ꝯpellitur

Expanded text:
siue a moecho siue a continente dimissa sit, quoniam mulier alligata est, quamdiu siue a moecho siue a continente dimissa sit, quoniam mulier alligata est, quamdiu uir eius uiuit sed nunc de querellis incontinentium disputamus. quid enim uidetur iustius huius mulieris querella, quae dicit: dimissa sum, non dimisi; et quoniam continere paucorum est, non me gem censebimus mutandam esse diuinam, ut istam non iudicemus adulteram? absit. sed respondebis non eam debuisse dimitti, quia fornicationis nulla causa praecesserat. uerum dicis; nam peccatum mariti eius dominus expressit, ubi ait: qui dimiserit uxorem suam excepta causa fornicationis facit eam moechari. sed numquid ista ideo nubendo postea non dere uoluisti. ubi te mouet et miseraris hotera, etiamsi non incontinentia, certe filiorum procreandorum necessitate compellitur,
Abbreviated transcription (Latin):
fac ea mechari & qͥ dimissa duxit adulterat. Ecce dimissa ẽ: nõ dimis
et qr cõtinere paucoꝵ ẽ incõtinẽcie cessit & nuꝑsit & tam̾ adult̾ adult̾¬
am dux̃. Ambo rei. ambo dapnãdi sunt. & que nupsit uiuo marito. &
qui dux eam cui uiuit maritus. Nũquid legẽ xp̃i dicimꝰ in humͣna
qͣ constituitur rea tãti criminis atq punitur ꝙͣ uir nulla eiꝰ precedẽte
fornicatoe dimisit. & qr ꝑaucoꝵ ẽ cõtinere dimittẽdo cõpulit nubere:
Cur nõ hic dicim̃ hẽndũ est pro mortuo qui male dimittẽdo prior cõui¬
gͣle uinculũ ruꝑit: Nam qua ratõe dicturꝰ est eũ rupisse uinculum
c̃iugale qui licet sit mechꝰ nõ dimisit uxorem & eũ nõ rupisse qͥ etiã
asta dimisit uxorẽ. Ego aut̃ dico ĩ utroq man̾e ho¬
er alligata ẽ quãdu uir ciusuiũ. sũ continens siue mechꝰ. Et ideo me¬
chari eã que dimissa nuꝑserit & mechari eũ qui dimissã du xerit

Expanded text:
 non dimisit et quia continere paucorum est, incontinentiae cessit et nupsit; et tamen adulter adulteram duxit. ambo rei, ambo damnandi sunt, et quae nupsit uiuo marito et qui duxit eam, cuius uiuit maritus. numquid hic legem Christi dicimus inhumanam, qua constituitur rea tanti criminis atque punitur, quam uir nulla eius praecedente fornicatione dimisit et, quia paucorum est continere, dimittendo conpulit nubere? cur non hic dicimus habendum esse pro mortuo, qui male dimittendo prior coniugale uinculum rupit? nam qua ratione dicturus es eum rupisse uinculum coniugale, qui, licet sit moechus, non dimisit uxorem, et eum non rupisse, qui etiam castam dimisit uxorem? ego autem dico in utroqer alligata est, quamdiu uir eius uiuit, siue continens siue moechus, et ideo moechari eam, quae dimissa nupserit, et moechari eum, qui dimissam duxerit,
Abbreviated transcription (Latin):
qr nõ adu̾teras nesciebas. Uerũ tu fortasse quãuis altiora sint que
de aiarum origine reqͥrunt̾ q̃ est unde ducimꝰ et reddimꝰ flatũ : tñ ead̾
altiora de scripturie scĩs te didiscisse confidis de qͥbus ꝑ fidẽ didicimꝰ
ulla possent hum̃na ingenia uestigare. Na ut
stantiꝰ est nosse resurectura carnẽ ac sine fine uicturã: quã quicꝙ
in ea medici scrutando discere potuer̃. Quod nullo sensu aĩa percip̃
cũ p̾sencia sua uegetet cucta que nescit. Et longe ẽ melius aĩam q̃
in xpisto renata & renouata fuer̃ in et̾nũ beata futurã: quã quicqͦ
de illiꝰ memoria intelligẽcia uolũtat᷑a nescimꝰ. hec ãut que dixi p̾¬
stantiora atq meliora nullo mͦ nosse ualemꝰ nisi diuinis credem¬

Expanded text:
quia non aduerteras nesciebas. Verum tu fortasse, quamuis altiora sint, quae quia non aduerteras nesciebas. Verum tu fortasse, quamuis altiora sint, quae de animarum origine requiruntur quam est unde ducimus et reddimus flatum, tamen eadem altiora de scripturis sanctis te didicisse confidis, de quibus per fidem didicimus, quae nulla possent humana ingenia uestigare. nam longe utique praestantius est nosse resurrecturam carnem ac sine fine uicturam quam quicquid in ea medici scrutando discere potuerunt, quod nullo sensu anima percipit. cum praesentia sua uegetet cuncta quae nescit; et longe est melius nosse animam, quae in Christo renata et renouata fuerit, in aeternum beatam futuram quam quicquid de illius memoria, intellegentia, uoluntate nescimus. haec autem quae dixi praestantiora atque meliora nullo modo nosse ualeremus, nisi diuinis crede
Abbreviated transcription (Latin):
et qr illũ diis diligelat nõ fecit ꝙ ignorant̾ petebat. s& tñ ubi ait qͥd eĩ
oremꝰ sic oportet nescimꝰ: mox adiecit. Sꝙ ip̃e sp̃s interpellat ꝓ nob̾ ge¬
mitibꝰ in ennarrabilibꝰ. Qui aut̃ scrutatur corda scit quid sp̃s sapiat
deus misit in corda nr̃a clamãtẽ abba pater &. in quo clamamꝰ alba¬
pater ut expon̾etur quomꝰ dix̃ claniatem hoc ẽ clamare faciẽtẽ ut ip̃o
faciẽte clamemus. doceat gͦ & hoc me qñ uoluer̃ si hoc mͥ expedire
nouit ut sciam unde scdm aĩam originẽ ducam. Set ille hoc me doce¬
at sp̃s qui altitudinẽ dei scrutatur nõ hõ qui sp̃m nescit unde ut̾ in¬
flatur. Absit tñ ut ego hinc te peccoribus cõparẽ. Non eni hoc me doce¬
at sp̃s qui altitudinẽ dei scrutatur nõ hõ qui sp̃m nescit ut̃ ut̃ inflat᷑
Absit tñ ut ego hinc te pecoribꝰ cõparẽ. Nõ enĩ hoc qr nõ poteras s

Expanded text:
Et quia illum Dominus diligebat, non fecit quod ignoranter peEt quia illum Dominus diligebat, non fecit quod ignoranter pe mox adjunxit, Sed ipse Spiritus interpellat pro nobis gemitibus inenarrabilibus. Qui autem scrutatur corda, scit quid Spiritus saps, quem Deus misit in corda nostra, clamantem, Abba, Pater ; et in quo clamamPater; ut exponeretur quomodo dixit clamantem, hoc est, clamare facientem, ut ipso faciente clamemus. Doceat ergo et hoc me quando voluerit, si hoc mihi expedire novit, ut sciam unde secundum animam originem ducam. Sed ille hoc me doceat Spiritus, qui altitudinem Dei scrutatur; non homo qui spiritum nescit, unde uter inflatur. Absit tamen ut ego hinc te pecoribus comparem. Non enim hocat spiritus, qui altitudines dei serutatur, non homo, qui spiritum nescit, unde uter inflatur. absit tamen, ut ego hinc te pecoribus comparem; non enim hoc quia non poteras, sed
Abbreviated transcription (Latin):
superne uocatõis dei in xp̃o ibi : an forte & hoc qr dixi quid oremꝰ sic̃ oꝑ¬
tet nescimus irridend̾ me arbitraris & uratõnabilibꝰ siłem aĩantibꝰ
iudicas. et forte tolerabilius. Cũ eĩ recto sanoq iudicio futura nr̃a pre¬
teritis p̾feramꝰ. & oratio nobis nõ ꝓp̃quod fuimus set pp̃t ꝙ erimꝰ sit ne¬
cessaria: multo est utiq molestius nescire qͥd oremꝰ. quã q̃madinõ ex¬
orti fuerimꝰ. s&. ueniat tibi ĩ mentẽ ubi hoc legeris uel relegẽdo recole
et noli ime huiꝰ conuicii lapidẽ iac̾e ne ad ꝙ̃ nõ uis perueniat. Ille ip̃e
quippe doctor gentiũ apłs dix̃. quid eĩ oremꝰ sic̃ oportet nescimꝰ. Quod ñ
tm̃ u̾bo docuit s suo quoq demõstraii exemplo. Na contra utilitate
& salutis sue ꝑfectõem nesciens orabat ut dic̾edet ab eo stimulꝰ carnis
quẽ sibi datum dix ne magnitudine reuelatõnũ suaru extolłetur

Expanded text:
supernae uocationis dei in Christo Iesu! An forte etiam hoc quia dixi: quid oremus, sicut oportet, nescimus, inridendum me arbitraris et inrationalibus similem animantibus iudicas ? et forte tolerabilius. cum enim recto sanoque iudicio futura nostra praeteritis praeferamus et oratio nobis non propter quod fuimus, sed propter quod erimus sit necessaria, multo est utique molestius nescire quid oremus quam quemadmodum exorti fuerimus. sed ueniat tibi in mentem, ubi hoc legeris, uel relegendo recole et noli in me huius conuicii lapidem iacere, ne ad quem non uis perueniat. ille ipse quippe doctor gentium apostolus dixit: quid enim oremus, sicut oportet, nescimus, quod non tantum uerbo docuit, sed suo quoque demonstet salutis suae perfectionem nesciens orabat ut discederet ab eo stimulus carnis, quem sibi datum dixit, ne magnitudine revelationum suarum extolleretur.