comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mus Nullum hominum siuemaioris siue par uulȩ
dequã lib& & recentis a&atis liberari a contagione
mortis antiquȩ & obligatione peccati. quod prima
natiuitate contraxit: nis ꝑunum mediatorem dĩ &
hominem hominem xp̃m ihm̃ : cuius hominis eius¬
demque dĩ saluberrima fide &iam illi iusti salui fac¬
tisunt. qui priusquam uenir& incarne credide¬
runt in carne uenturum. Eademque fides est
& nr̃a & illorum quõ hoc illi crediderunt futurũ
quod nos credimus factum Undedicit apostolus
paulus. habentes autem eundem spm̃ fidei sđm
uenis se nuntiarunt: sacramenta esse potuerunt:
protemporum diuersitate diuersa. ad unitatem
tameneius dem fidei concordissime recurrentia
scriptumest & inactibus a postolorum loquente a pos¬
tolo p&ro. Nunc ergo quid temtatis dm̃ inponere
iugum supra collum discipulorum. quodneque pa¬
tresnr̃i. neque nos potuimus portare sed per gra¬

Expanded text:
mus nullum hominum sine maioris siue paruulae mus nullum hominum sine maioris siue paruulae quamlibet et recentis aetatis liberari a contagione mortis antiquae et obligatione peccati, quod prima natiuitate contraxit, nisi per unum mediatorem dei et hominum, hominem Christum Iesum. Cuins hominis eiusdemque dei saluberrima fide etiam illi iusti salui facti sunt, qui, priusquam ueniret in caine, crediderunt in carne uenturum. eadem namque fides est et nostra et illorum, quoniam hoc illi crediderunt futurum, quod nos credimus factum. unde dicit apostolus Paulus: Habentes autem eundem spiritum fidei, qui eum uenisse nuntiarunt. sacramenta esse potuerunt pro temporum diuersitate diuersa, ad unitatem tamen eiusdem fidei concordissime recurrentia. scriptum eat et in actibus apostolorum loquente apostolo Petro: Nunc ergo quid temptatis deum inponere iugum supra collum discipulorum, quod neque patres nostri neque nos potuimus portare? sed per gra
Abbreviated transcription (Latin):
rili dignitocte nature : nec eam corpus esse
sed spm̃ noncre atorem utiq sed cre aturam: nec ideo
uenis se in hoccorpus corruptibile quograuatur
quõ illuc eam uitȩ incelestibus uel in quibus lib& aliis
mundi partibus. antea male gestȩ merita compulerun:
nondum enim natos a postolus cum debeccae geminos
loquer&ur. ni hil egis sedicit boni uel mali ut & non
ex operibus quib nullis alter distingͣebatur ab alte¬
ro sedex uocante diceretur. minori seruiturum esse
maiorem, hisigitur fir missime constitutis: sitamen
re conditum. at que abditum est in occultis operibus
dĩ ut nec scripturarum diuinarum mani festo eloquio
declar&ur. utrum propter ea nihilboni uel mali
nondum nati egisse credendisint. quia non ex aliis.
ppagatas. sed mox exnihilo creatas animas singuli
accipiunt : Anquia cumessent originaliter in pa¬
rentibus. adhuc ipsi nullierant quisuas & propri¬
asuitas agerent : illa tamen sit fides salua quacredi¬

Expanded text:
rili dignitate naturae; nec eam corpus esse rili dignitate naturae; nec eam corpus esse sed spiritum, non creatorem utique sed creaturam: nec ideo uenisse in hoc corpus corruptibile, quo grauatur, quod illuc eam uitae in caelestibus uel in quibuslibet aliis mundi partibus antea male gestae merita compulerunt; nondum enim natos apostolus. cum de Rebeccae geminis loqueretur, nihil egisse dicit boni uel mali, ut non ex operibus, quibus nullis alter distinguebatur ab altero, sed ex uocante diceretur minori seruiturum esse maiorem. His igitur firmissime constitutis si tam reconditum atque abditum est in occultis operibus dei. ut nec scripturarum diuinarum manifesto eloquio declaretur, utrum propterea nihil boni uel mali nondum nati egisse credendi sint, quia non ex aliis propagatas sed mox ex nihilo creatas animas singuli accipiunt, an quia, cum essent originaliter in parentibus. adhuc ipsi nulli erant. qui suas et proprias uitas agerent. illa tamen sit fides salua, qua credi
Abbreviated transcription (Latin):
mundum intrauit. & ꝑpeccatum mors. & itainom¬
nes homines mors ꝑtransut in quo omnes pec ca¬
uerunt : & quod iuditium quidem ex uno in con¬
demnationem. gratia autem ex multis delictis
iniustificationem & quod perunius delictum
momnes homines ad condemnationem & puni¬
us iustificationem in omnes homines adiurtisi¬
cationem uitȩ & siqua alia testimonia decla¬
rant Neminem nasci exadam nisiuinculo de¬
ueti uedam nationis obstrictum neminẽ que
in de liberari nisi renascendo ꝑxp̃m tam in con¬
cusse tenere debemus. ut scia murcum qui hoc
pertinere unde siorigo animȩ late at dumta¬
men redemptio clareat periculum non est Ne¬
que enim in xpm̃ credimus ut nascamur sedut
renascamur  Quo modo cumque nati fuerimus:
catenus autem dicimus sine periculo latere ani¬
mȩ originem ut non tamen eam partem esse
credamus sederae aturam: nec dedõ natam
sed ab illo factam: atique in eius genur adop¬
tandam mirabili dignatione gratiȩ non pa¬

Expanded text:
in omnes homines mors pertransiit, in quo omnes peccauerunt; et quod iudicium quidem ex uno in condemnationem, gratia autem ex multis delictis in iustificationem; et quod Per unius delictum in omnes homines ad condemnationem et per unius iustificationem in omnes homines in iustificationem uitae et si qua alia testimonia declarant neminem nasci ex Adam nisi uinculo delicti et damnationis obstrictum neminemque inde liberari nisi renascendo per Christum, tam inconcusse tenere debemus. ut sciamus eum, qui hoc pertinere. unde si origo animae lateat, dum tamen redemptio clareat, periculum non est; neque enim in Christum credimus, ut nascamur, sed ut renascamur. quomodocumque nati fuerimus. Hactenus autem dicimus sine periculo latere animae originem. ut non tamen eam partem dei esse credamus sed creaturam nec de deo natam sed ab illo factam atque in eius genus adoptandam mirabili dignatione gratiae, non pa
Abbreviated transcription (Latin):
apud me non fuerit explicatum. Quarum autem
rerum atque causarum consideratione permoue¬
ar. ut in ne utram assertionem meus inclin&ur
assensus. sed ut adhuc inter utram que disceptem.
nimis longum est hac epistala ex promere: nec
tam neces sarium ut hoc omisso non possit dehac
questione quod satisest disputari: & sinon ad aufe¬
rendam cunc tationem cer te ad cauendam teme¬
ritatem: illudenim ubiuel maxime fides xp̃i ance
consstit quod per hominem mors. & perhominẽ
re surrectio mor tuorum sicut enim in adam
cm nes moriuntur Ita & inxpo omnes uiui sicabun¬

Expanded text:
apud me non fuerit explicatum. quarum autem apud me non fuerit explicatum. quarum autem rerum atque causarum consideratione permouear, ut in neutram assertionem mens inclinetur adsensus. sed adhuc inter utramque disceptem. nimis longum est hac epistula expromere nec tam necessarium. at boc omisso non possit de hac quaestione, quod satis est. disputari etsi non ad auferendam cunctationem certe ad cauendam temeritatem. Illud enim. ubi uel maxime fides Christiana consistit. quod per hominem mors et per hominem resurrectio mortuorum: sicut enim in Adam omnes moriuntur. ita et in
Abbreviated transcription (Latin):
samulo di scõrenato in xpõ nobis fratrecarissi mo quo
p&ente & mihi lic& aliis occupato ue hementer instan¬
te ade asum respondere conpulsus accessit huc &iã
alterius scĩ & debito cum honore nominandi fr̃is nr̃i
& quantum ab illo comperi necessarii tui muneresis:
cum in supradicto oppido remora remur aduentus:
quimihi retulit &iamsibimissas dehacre litteris
uenerationistue. & me de hac ipsa questione con su¬
luit : ut quic quid inde sentirem. uel meis uel suis
re scriptis adte facer& per uenire :¬
trum scilic& animȩ ut corpora proƿagatione nas¬
cantur. sinque illa unaquȩ primo hominicreata
est: Ancreator omnipotens qui utique usque nunc
operatur. sine ulla propagine nouas faciat singulis
proprias: dequare antequam aliquid ammone am
sinceritatẽ tuam: scire te uolo intam multis opus cu¬
lismeis. Num quam me fuisse ausum dehac quȩstio¬
ne definitam proferre sententiam: & impuden¬
ter referre in litteras ad alios informandos. quõd

Expanded text:
famulo dei sancto Renato, in Christo nobis fratre carissimo, quo petente et mihi licet aliis occupato uehe. menter instante ad ea sum respondere compulsus. accessit hac etiam alterius sancti et debito cum honore nominandi fratris nostri et, quantum ab illo comperi. necessarii tui Muresis, cum in supra dicto oppido remoraremur, aduentus. qui mihi rettulit etiam sibi missas de hac re litteras uenerationis tuae et me de hac ipsa quaestione consuluit, ut, quid inde sentirem, uel meis uel suis rescriptis ad te faceret peruenire. utrum scilicet animae ut corpora propagatione nascantur sintque ex illa una. quae primo homini creata est, an creator omnipotens, qui utique usque nunc operatur. sine ulla propagine nonas faciat singulis proprias. De qua re antequam aliquid admoneam sinceritatem tuam, scire te nolo in tam multis opusculis meis numquam me fuisse ausum de hac quaestione definitam proferre sententiam et inpudenter referre in 1 tteras ad alios informandos, quod
Abbreviated transcription (Latin):
coles uersum : sed tamen aptissimum & utilissimũ:
nunc hicdies aliam uitam affer& alios mores
postulat. quod siueraciter dixisti sicut d&e du¬
bitare non debeo: iam ꝓfecto sicuiuis ut sis dignus
baptismo salutari remis nonem prȩte ritorum
accipere peccatorum. nam omnino non est
teduce siquamanent sceleris uestigia nr̃ irrita
per peua soluent formidine terras: quod ex cy

Expanded text:
colens uersum sed tamen aptissimum et utilissimum: colens uersum sed tamen aptissimum et utilissimum: Nunc hic dies aliam uitam adfert, alios mores postulat. quod si ueraciter dixisti. sicut de te dubitare non debeo. iam profecto sic uiuis, ut sis dignus baptismo salutari remissionem praeteritorum accipere peccatorum. nam omnino non est, Te duce, si qua manent sceleris uestigia nostri, inrita perpetua soluent formidine terras. quod ex Cy
Abbreviated transcription (Latin):
mihi amicum facere tandem aliquando dignatur:
Nunc enim nobis est rerum huma narum & diuinarũ
cum beni uolentia & caritate consensio. inxp̃o iũ dño
nostro. Uerissima pace nostraquid uobis prȩceptis
cuncta prȩ conia diuina conclusit dicens diliges
dñm dm̃ tuum ex toto corde tuo & extota animatu a
& ex totamente tua. & diliges ꝓximum tuum tã quã
te ipsum. In lis duobur preceptis totalex pend& &
ꝓph&ȩ. in illo primorerum diuinarum in hoc secundo.
rerum humanarum est cumbeniuolentia & cari¬
tate consensio: hȩc duo simecum fir missime te¬
neas. amicitianostra uera ac sempiternaerit.
& non folum inuicemnos sed&iam ipsidnõ socia¬
cut: quod ut fiat exortor gracuitatem & pruden¬
tiam tuam: ut iam &iam fidelium sacramenta
ꝑcipias: dec& enim &atem & congruit quantum
eredo moribus tuis: memento quid mihi dixeris
profecturo. comicum quidem d&erentio sire¬

Expanded text:
mihi amicum facere tandem aliquando dignatur. mihi amicum facere tandem aliquando dignatur. nunc enim nobis est \'rerum humanarum et diuinarum cum beniuolentia et caritate consensio\' in Christo Iesu domino nostro uerissima pace nostra. qui duobus praeceptis cuncta praeconia diuina conclusit dicens: Diliges dominum deum tuum ex toto corde tuo et ex tota anima tua et ex tota mente tua et: Diliges proximum tuum tamquam te ipsum: in his duobus praeceptis tota lex pendet et prophetae. in illo primo rerum diuinarum. in hoc secundo rerum humanarum est cum beniuolentia et caritate consensio. haec duo si mecum firmissime teneas, amicitia nostra uera ac sempiterna erit et non solum inuicem nos sed etiam ipsi domino sociabit. Quod ut fiat, exhortor grauitatem et prudentiam tuam. ut iam etiam fidelium sacramenta percipias; decet enim aetatem et congruit, quantum credo. moribus tuis. memento, quid mihi dixeris profecturo comicum quidem de Terentio re
Abbreviated transcription (Latin):
ineis eram. siue postea quamego ea su tcumque sape¬
re coepi aquibus tulonge aberrabas: nolo autem
suscense as nec tibi uideatur absurdum quod illo tem¬
pore cuminuana mundihuius ȩstuarem: Quam uis
me multum amare uidereris. Nondum eaͥras ami¬
cus meus quando nec ipse mihi amicus eram: sed po¬
tius inimicus diligebam quippe iniquitatem: & re
uera quidem diuina sententia est. qua scriptum
est in scĩs libris : qui autem diligit iniqui tatem
odit animam suam. Cumergo odissem animã
me am uerum amicum quomodo habe re pote rã
Camihi optantem in quibus ipse me ipsum patiebar
mimicum : cum uero benignitas & gratiasalua¬
toris nr̃i in luxit mihi non secundum merita me
sed secundum ip si us mi seri cordiam
Tu abhac alienis quomodo eẽ poteras amicus meus. qui
unde beatus esse possem poenitus ignorabas. & non in hoc
iine amabas in quomi hi ipseiam fueram ut cumque
amicus effectus Eratias itaque dño quod te

Expanded text:
in eis eram siue posteaquam ego eas utcumque sapein eis eram siue posteaquam ego eas utcumque sapere coepi, a quibus tu , longe abhorrebas. \'hNolo autem suscenseas nec tibi uideatur absurdum, quod illo tempore, cum in uana mundi huius aestuarem, quamuis me multum amare uidereris. nondum eras amicus meus, quando nec ipse mihi amicus eram sed potius inimicus. diligebam quippe iniquitatem et uera, quia diuina, sententia est. qua scriptum est in sanctis libris: Qui autem diligit iniquitatem, odit animam suam. cum ergo odissem animam meam, uerum amicum quo modo habere poteram ea mihi optantem, in quibus ipse me ipsum patiebar inimicum? cum uero benignitas et gratia saluatoris nostri inluxit mihi non secundum merita mea sed secundum ipsius misericordiam. tu ab hac alienus quo modo esse poteras amicus meus, qui, unde beatus esse possem, penitus ignorabas et non in hoc me amabas, in quo mihi ipse iam fueram utcumque amicus effectus? Gratias itaque domino, quod te
Abbreviated transcription (Latin):
uinarum. quõ qui mecum temporalem uitam.
quondam iocundirsima benignitate duxisti
nunc in speuitȩ adernȩ mecum esse coepisti
modo uero &iam dereb humanis inter nos. nul¬
la dissensio est : qui &eas rerum diuinarum cog¬
nitione pensamus: neplus eistribuamus quam
modur earum iustisime postulat: Nec eas iniquo contem¬
tu abiciendo creatori earum dño rerum cęlestium. atq
ter restrium facia mus in iuriam. Ita fit ut inter quor
amicos non est rerum consensio diuinarum: Nec humana¬
rumesseplena possit acuera necesse est enim ut ali¬
ter quam o port& humana existim & & qui diuina con¬
temnit: Nec hominem recte diligere nouerit quis¬
quis cum: diligit qui hominem fecit: proinde non
dico nunc mihi plenius amicuses quieras exparte
sed quantum ratio indicat. nec exparte eras quando nec
in rebus humanis mecum amicitiam uram tenebar.
Rerum quippe diuinarum ex quibus recte humana pen¬
santur socius mihi nondum eras : siue quando nec ipse

Expanded text:
uinarum. quoniam, qui mecum temporalem uitam quondam iucundissima benignitate duxisti, nunc in spe uitae aeternae mecum esse coepisti. modo- uero etiam de rebus humanis inter nos nulla dissensio est, qui eas rerum diuinarum cognitione pensamus. ne plus eis tribuamus. quam modus earum iustissime postulat, nec eas iniquo contemptu abiciendo creatori earum domino rerum caelestium atque terrestrium faciamus iniuriam. ita fit, ut, inter quos amicos non est rerum consensio diuinarum, nec humanarum esse plena possit ac uera. necesse est enim, ut aliter, quam oportet, humana aestimet, qui diuina contemnit, nec hominem recte diligere nouerit, quisquis eum non diligit, qui hominem fecit. proinde non dico: \'Nunc mihi plenius amicus es, qui eras ex parte\', sed, quantum ratio indicat, nec ei parte eras, quando nec in rebus humanis mecum amicitiam ueram tenebas. rerum quippe diuinarum. ei quibus recte humana pensantur, socius mihi nondum eras, siue quando nec ipse
Abbreviated transcription (Latin):
uõ fortassis &iam illa uates aliquid de unico salua¬
torẽ inspũ audierat: quod netesse habuit consi¬
forsitan multe sint ut cumque occupatissime scripsi
tua sumerere scripta desidero & tenomen uel dedirꝰ¬
se inter comp&entes uel daturum es se iam iamque
cognoscere: Dñs ds̃ inquem credidisti hic & insutu¬

Expanded text:
 fortassis etiam illa uates aliquid de unico saluatore in spiritu audierat, quod necesse habuit confiforsitan multa sint, utcumque occupatissimus scripsi. tua sumere rescripta desidero et te nomen uel dedisse inter competentes uel daturum esse iam iamque cognoscere. dominus deus, in quem credidisti, et hic et in futu
Abbreviated transcription (Latin):
medico qui hoc curare ita ualer& ut cicatricer nullae
apparerent. Ipse potius dicer& sic se uelle sanari ut ma¬
gis essent incorporesuo uestigia uulnerum. tamquam titu¬
li gloriarum. Ideo ille medicur ci catrices finxisse dicere¬
tur. Quia cum per astem ficere potuerit ut non es sen
cestec exsistente causa ꝑ astem efecit potius ut essent: quȩ
uno solo modo sicut superius dixi false conuincerentur
si nulla uulnera sanarentur. Expł. Queerigpon¬

Expanded text:
medico, qui haec curare ita ualeret, ut cicatrices nullae medico, qui haec curare ita ualeret, ut cicatrices nullae apparerent, ipse potius diceret sic se uelle sanari, ut magis essent in corpore suo uestigia uulnerum tamquam tituli gloriarum, ideo ille medicus cicatrices finxisse diceretur, quia, cum per artem efficere potuerit, ut non essent, certa existente causa per artem effecit potius, ut essent. quae uno solo modo, sicut superius dixi, falsae conuincerentur, si nulla uulnera sanarentur. II. DE TEMPO
Abbreviated transcription (Latin):
corpora corporum superiorum latius disputare. sedbre¬
uiter mihi respondere propositum est & talibus ingenis hoc
scribitur quae am̃monere sufficerit : sciat sane quihas pro¬
posuit quȩstiones. xp̃m post resurrectionẽ cicatricer non
uulnera demonstras se dubitantib: propt̃ quos &iam cibu
ac potum sumere uoluit non semel sed sepius neillud non cor¬
pus sed spm̃ eẽ arbitrarentur & sibi non solide sed imagina¬
liter apparere : Tunc autem falsȩ cicatricer fuirrent s
nulla uulnera prȩcessissent: & tamen nec ipsa essent s
eas esse noluis s&c : Voluit autem certȩ dispensationis gra¬
tia eis quos aedificabat infide non ficta. Non aliud ꝓallo
sed hoc quod crucifixum uiderant resurrexisse mopr¬
trar&: Quid est ergo quod dicitur si propt̃ incredulũ
fecit finxit: Quasi uero si quis quam uir fostir propatria
dimicans multa aduersa uulnera exciper& & peritirsimo

Expanded text:
corpora corporum superiorum latius disputare; sed brecorpora corporum superiorum latius disputare; sed breuiter mihi respondere propositum est et talibus ingeniis hoc scribitur, quae admonere suffecerit. Sciat sane, qui has proposuit quaestiones, Christum post resurrectionem cicatrices, non uulnera demonstrasse dubitantibus, propter quos etiam cibum ac potum sumere uoluit non semel sed saepius, ne illud non corpus sed spiritum esse arbitrarentur et sibi non solide sed imaginaliter apparere. tunc autem illae falsae cicatrices fuissent, si nulla uulnera praecessissent; et tamen nec ipsae essent, si eas esse noluisset. uoluit autem certae dispensationis gratia, ut eis, quos aedificabat in fide non ficta, non aliud pro alio sed hoc, quod crucifixum uiderant, resurrexisse monstraret. quid est ergo, quod dicitur: \'Si propter incredulum fecit, finxit? quasi uero, si quisquam uir fortis pro patria dimicans multa aduersa uulnera exciperet et peritissimo
Abbreviated transcription (Latin):
tur : Aut nonminus aut amplius amͦmiramur inuno semins
tam paruulo grano omnia quae laudamus in arbore tãquam
licita latuis se : quam mundi huius tam ingentem sinum quae
decorporibus humanis dilabuntur absumit resurrectioni fu¬
turȩ tota & integra redditurum.: Quomodo autem contra¬
rium est. & xp̃m post resurrectionem cibatum : & in resura¬
tiane quȩ ꝓ mittitur ciborum indigentiam non futuram: cũ
& angelos legamus eiusdem modi ȩscas eodemque modo sump¬
sisse non ficto phantasmate sed manifestissima ueritate nec
tamen necessitate sed potestate: Aliter enim ab sorb& aquã
aquã terra sitiens aliter solis radius candens: illa indigentia
ista potentia futurae ergo resirrectionis corpis inper¬
fectȩ felicitatis erit sicibos sumere nom potueritinperfectȩ
felicitatis si cibis eguerit: porsehic de commutationib: corpo¬
ralium qualitatum & deprae potenti ualentia in inferiora

Expanded text:
tur, aut non minus aut amplius admiramur in uno seminis tur, aut non minus aut amplius admiramur in uno seminis tam paruulo grano omnia, quae laudamus in arbore, tamquam liciata latuisse, quam mundi huius tam ingentem sinum, quae de corporibus humanis, dum dilabuntur, absumit, resurrectioni futurae tota et integra redditurum. Quo modo autem contrarium est et Christum post resurrectionem cibatum et in resurrectione, quae promittitur, ciborum indigentiam non futuram, cum et angelos legamus eiusdem modi escas eodemque modo sumpsisse non ficto phantasmate sed manifestissima ueritate nec tamen necessitate sed potestate? aliter enim absorbet aquam terra sitiens aliter solis radius candens, illa indigentia iste potentia. futurae ergo resurrectionis corpus inperfectae felicitatis erit, si cibos sumere non potuerit, inperfectae felicitatis, si cibis eguerit. possem hic de commutationibus corporalium qualitatum et de praepotenti ualentia in inferiora
Abbreviated transcription (Latin):
putredine die testio resurrecit Nostra uero post longum tẽ¬
pus & quãdam quo soluta disces serint confusione repara¬
buntur humanȩ facultati utrumq inpos sibile est : Diuinȩ aut̃
pot est eẽ utrumq facillimum: ut enim radius oculi nostri
noncitius ꝑuenit adpinquiora tardius ad longinquiora: sed
utraq: inter ualla parili celeritate contingit. Ita cum̃ ic tu
oculi sicut apostolus dicit. fit resurrectio mostuorũ omm po¬
tentia edĩ & ineffabili nutu: ita facile est: quȩque recentia quã
diu turno tempore dilapsa cadere suscitare : incredibilia rꝰ
haec quibus dam qr in ex pesta : cum omnis natura rerum tam
sit plena miraculis ut non quasi facili ꝑuestigatione rationis.
sed uidendi consu&udine mira non sint. atq: obhoc nec conside¬
ratione nec inquisitione digna uideantur. Nam ego & mecũ
quicumq: in uisibiliadĩ per ea que facta sunt intellegere moliun¬

Expanded text:
putredine die tertio resurrexit, nostra uero post longum temputredine die tertio resurrexit, nostra uero post longum tempus ex quadam, quo soluta discesserint, confusione reparabuntur, humanae. facultati utrumque inpossibile est, diuinae autem potestati utrumque facillimum. ut enim radius oculi nostri non citius peruenit ad propinquiora tardius ad longinquiora, sed utraque interualla parili celeritate contingit, ita cum in ictu oculi, sicut apostolus dicit, fit resurrectio mortuorum, omnipotentiae dei et ineffabili nutui tam facile est quaeque recentia quam diuturno tempore dilapsa cadauera suscitare. incredibilia sunt haec quibusdam, quia inexperta, cum omnis natura rerum tam sit plena miraculis, ut non quasi facili peruestigatione rationis sed uidendi consuetudine mira non sint atque ob hoc nec consideratione nec inquisitione digna uideantur. nam ego et mecum quicumque inuisibilia dei per ea, quae facta sunt, intellegere moliun
Abbreviated transcription (Latin):
coeundo pareant ipse suis simi lẽ ꝓlem nec ppt̃ diuersit cẽ natiui¬
tatis int̃ sit aliquid ad naturam eorũ quȩ ꝓcreata sunt &x t̃ra &eu
quȩillis coeuntib osta s̃ : similit̃ enim uiuunt similit̃q moxiuntur.
quam uirdis similit natasint: ita non ÷ absurdũ ut similit̃ resusgũ
corpora quaedis similit̃ ostas̃ : huius modi autẽ hominis non ualento
intueri ad quem rẽ int̃sit aliquid diuersũ & ad qua non inter sit
ubi aduesterint aliqua distantiã primordiorũ &iã omnia conse¬
quentia distare opostere contendunt: pos sunt tales putare
oleum &adipib: nondebere natarȩ super aquam sicut illud qđ
ex oliua est : quõ longeest utriusq origo dissimilis : quando il¬
lud ex ligno hoc ex carne ꝓfluxerit: Quantũ autem attin&
adillam differentiã quod xp̃i corpus non dissolutum tabe atq

Expanded text:
uae tamen coeundo pariant etiam ipsa sui similem prolem nec propter diuersitatem natiuiuae tamen coeundo pariant etiam ipsa sui similem prolem nec propter diuersitatem natiuitatis intersit aliquid ad naturam eorum, quae procreata sunt ex terra, et eorum, quae illis coeuntibus orta sunt. similiter enim uiuunt similiterque moriuntur, quamuis dissimiliter nata sint. ita non est absurdum, ut similiter resurgant corpora, quae dissimiliter orta sunt. huius modi autem homines non ualentes intueri, ad quam rem intersit aliquid diuersum et ad quam non intersit, ubi aduerterint aliquam distantiam primordiorum, etiam omnia consequentia distare oportere contendunt. possunt tales putare oleum ex adipibus non debere natare super aquam sicut illud, quod ex oliua est, quoniam longe est utriusque origo dissimilis, quando illud ex ligno hoc ex carne profluxerit. Quantum autem adtinet ad illam differentiam, quod Christi corpus non dissolutum tabe atque
Abbreviated transcription (Latin):
gens amostuis um non moritur. & mors ei ultra non dominabi¬
tur : quod &iam ꝓmis sum est resurecturis infine scłi &cũ illo
negnaturus in acernum : sic autem non ꝑtin& ad resurrecti¬
onem differentia natiuitatis xp̃i & nostrȩ quod illesine uirili
semine. Nos autem e uiro & femina creatisum : sicut̃ ñ ꝑtin&
ad ipsius mostis differentiã : Nonenim propter ea illius non uera
morr fuit qr sine uirili semine natus ÷ : sic̃ nec ipsius primihominis
aliter & osta caro quam nr̃a : Quando quidem ille sine parentib: de
terra oreatus est . nos uers ex parentib: aliquid attulit ad differeri¬
tiã mostis ut aliter ille mor&ur alit̃ nos si c̃ autem ad mostir sic nec¬
adresurrectionis differentiam ual& diuersa natiuitas sed nehoc
ipsum quod scriptum est deprimo homine simiłit̃ in fideler nolint
credere querant uel anim aduestunt si uel hoc por sunt qua mul¬

Expanded text:
gens a mortuis iam non moritur et mors ei ultra non dominabigens a mortuis iam non moritur et mors ei ultra non dominabitur. quod etiam promissum est resurrecturis in fine saeculi et cum illo regnaturis in aeternum. sic autem non pertinet ad resun-ectionem differentia natiuitatis Christi et nostrae, quod ille sine uirili semine nos autem ex uiro et femina creati sumus, sicut non pertinet ad ipsius mortis differentiam. non enim propterea illius non uera mors fuit, quia sine uirili semine natus est, sicut nec ipsius primi hominis aliter exorta caro quam nostra, quando quidem ille sine parentibus de terra creatus est nos uero ex parentibus, aliquid adtulit ad differentiam moad resurrectionis differentiam ualet diuersa natiuitas. Sed ne hoc ipsum quod scriptum est de primo homine similiter infideles nolint credere, quaerant uel animaduert
Abbreviated transcription (Latin):
Iouet quosdam et reguinunt PACANOS:
I dediiobi resurrectionib: quȩ conueniat ꝓmissȩ resurrectioni utrũ¬
namxp̃i an lazari : sixp̃i inquiunt quomodo potest haec conuenire re¬
surrectioni natorum ex semine eiꝰ qui nulla seminis conditione na¬
tus est si aut̃ lazari resurrectio conuenire asseritur : Ne hȩc qui¬
dẽ congrue uid&ur : siquidem lazari resurrectio factȩ sit decor¬
pore nondum tabescente. De eo coepore quod latarus dicebatur
Nostra autem multis scłis post &x confuso eru&ur : Deinde si post
resurrectionem ftatus betus futurus est nulla corporis iniuria
Nulla necerntate famis: qud sibi uult cibatum fuis se xp̃m &uulne¬
ra monstrauirse : sed si propter ineredulum fecit finxit: si autẽ
uerum ostendit esto in resurrectione accepta futura s̃ uulnerã
Quib respondeur ideo non lazari resurrectionem sed potius xp̃i
congruere ꝓmisse resurrectioni qr latarus itaresurrexit
ut iterum morer &ur: xp̃r autẽ sicut deillo scriptum est sur¬

Expanded text:
ouet quosdam et requirunt de  resurrectionibus quae conueniat promissae resurrectioni, utrumnam Christi an Lazari. \'si Christi\', inquiunt, quo modo potest haec conuenire resurrectioni natorum ex semine eius, qui nulla seminis condicione natus est? si autem Lazari resurrectio conuenire adseritur, ne haec quidem congruere uidetur, si quidem Lazari resurrectio facta sit de corpore nondum tabescente, de eo corpore, quo Lazarus dicebatur; nostra autem multis saeculis post ex confuso eruetur. deinde si post resurrectionem status beatus futurus est nulla corporis iniuria, nulla necessitate famis, quid sibi uult cibatum fuisse Christum et uulnera monstrauisse? sed si propter incredulum fecit, finxit; si autem uerum ostendit, ergo in resurrectione accepta futura sunt uulnera\'. Quibus respondetur ideo non Lazari resurrectionem sed potius Christi congruere promissae resurrectioni, quia Lazarus ita resurrexit, ut iterum moreretur, Christus autem, sicut de illo scriptum est, sur
Abbreviated transcription (Latin):
rant : & quod pusgari deipsa di paste non potuerit infine saecu¬
li aderno ac paenali uinculo conligari ut non solum uiolabi¬
lis & corruptibilis & contaminabilis credatur dycuius
pars potuit ad mala tanta perduci: sed non possit saltem to¬
tus atanta co inquinatione & inmunditia & miseria uel in
scłi fine purgari: has cum illis intolerabiles bbas phemias
sub duc̃ iste quasi catholicus non solum credebat : sed quibus
uiribus poterat &docebat: Nam docens pate factus est. cũ
se quasi discentib: credit: Rogauit me quidem postec quã
se manicheorum auditorem eẽ confes sus est : ut eam iniuam
ueritatis doctrinȩ catholicȩ reuocarem: sed fiteor eius finc¬
tionem subclerici specie uehementer ex orrui: eumque coero¬
tum pellendum deciuitate cur aui. Nec mihi hoc satis fuit. nisi
& tuȩ sc̃itati &enuim meis litteris intimarem ut aclericorum
gradu congrue ecclesi astica seueritate deiectus. cauendus

Expanded text:
rant: et quod purgari de ipsa parte Dei non potuerit, in fine saecurant: et quod purgari de ipsa parte Dei non potuerit, in fine saeculi aeterno ac poenali uinculo conligari, ut non solum uiolabilis et corruptibilis et contaminabilis credatur deus, cuius pars potuit ad mala tanta perduci, sed non possit saltem totus a tanta coinquinatione et inmunditia et miseria uel in saeculi fine purgari. Has cum illis intolerabiles blasphemias subdiaconus iste quasi catholicus non solum credebat, sed, quibus uiribus poterat, et docebat. nam docens patefactus est, cum se quasi discentibus credidit. rogauit me quidem, postea quam se Mani. chaeorum auditorem esse confessus est, ut eum in uiam ueritatis doctrinae catholicae reuocarem, sed, fateor, eius finctionem sub clerici specie uehementer exhorrui eumque coercitum pellendum de ciuitate curaui. nec mihi hoc satis fuit, nisi et tuae sanctitati t etenim meis litteris intimarem, ut a clericorum gradu congrue ecclesiastica seueritate deiectus cauendus
Abbreviated transcription (Latin):
turis uet eminanur supplicib: imponatur Nona solis presbi¬
teri uel episcopis autdia coner eorum. sedaquibur libet
lactis : solem eiam &liinam cumeis adorant erdut lae
quaq: dominieo cum illis ieiunant & omnes blas phemiar cũ
illrs ererdunti Quib manicheccum herorer drestand est
egantes scilic& xpm̃ natum esse de uisgine Necciur lar¬
nen uenam confitenter fuisse sed falsam ac perho at
falsiuneius passionem & nullam resurrectione fuisse con¬
tendunt: Petrianehas ꝓph&asq blasphemant: Tegem por
famulum dĩ mox sendatam. non auero dõ dicunt. sed a princi
pe tenebrarum : Animas non solum hominum. sed &iam peco¬
rum dedi esse substantia. & omnino pastes di esse arbitran¬
tur: Dm̃denique bonum &uerum dicunt. cum tenebrarum
gente pugnas se & pastem suam tenebrarum principibus mis¬
cuis se: eam que toto mundo inquinatam &ligatam percibos
electorum suorum. & persolem aclunam purgari as seue¬

Expanded text:
gunt, ut eis manus supplicibus inponatur non a solis presbygunt, ut eis manus supplicibus inponatur non a solis presbyteris uel episcopis aut diaconis eorum sed a quibuslibet electis. solem etiam et lunam cum eis adorant et orant. die quoque dominico cum illis ieiunant et omnes blasphemias cum illis credunt, quibus Manichaeorum haeresis detestanda est, negantes scilicet Christum natum esse de uirgine nec eius carnem ueram confitentes fuisse sed falsam ac per hoc et falsam eius passionem et nullam resun-ectionem fuisse contendunt. patriarchas prophetasque blasphemant. legem per famulum dei Moysen datam non a uero dpe tenebrarum. Animas non solum hominum, sed etiam pecorum, de Dei esse substantia, et omnino partes Dei esse arbitrantur. Deum denique bonum et verum dicunt cum tenebrarum gente pugnasse, et partem suam tenebrarum principibus miscuisse, eamque toto mundo inquinatam et ligatam per cibos electorum suorum, ac per solem et lunam purgari asseve
Abbreviated transcription (Latin):
oniuo becitissimo etue uercibiliter karis simo
fratri & coepo deutherio augustinus indño salutem
Niluil melius me facere posse arbitratus sum: quam ut tiue
scitati potir sunum scriberem: ne ꝑ neglegentiam in uestra
sinit in sidiari ut perdat animasi tam magno pr&io compa¬
ratas Mallia nensem quendam subdiac̃ ieturinum a pud
nos constitit eẽ manicheum : &ita sacrilego errore subnomine
eloiei latitabat: Nam est &iam acate iam senex : Itaest auten
manufestatus ut &iam ipse ame interrogatur antequam
aitestibus eoarguãr&ur negare nom poss&x : łot enim& ta¬
ls iãm eẽ sciebat quib se incuitur effuderat ut nihil diud
se negare temptar& quam non dico in pudentis simur sed
in sanis simus apparer& auditorem sane manichecum non
electum se es se confersus÷ : Auditorer autem qui appellan¬
tun apudeos &caranbur uescuntur & igror colunt &r¬
uolu uio epirt unxocer habent : quocum nihul faciunt qui e¬
lanti uocantum sediprꝰ auditorer ante el&tos genuause¬

Expanded text:
OMINO BEATISSIMO ET VENERABILITER CARISSIMO FRATRI ET COEPISCOPO DEUTERIO AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Nihil melius me facere posse arbitratus sum. quam ut tuae sanctitati potissimum scriberem, ne per neglegentiam in uestra sinit insidiari, ut perdat animas tam magno pretio comparatas. Mallianensem quendam subdiaconum Victorinum apud nos constitit esse Manichaeum et in tam sacrilego errore sub nomine clerici latitabat; nam est etiam aetate iam senex. ita est autem manifestatus, ut etiam ipse a me interrogatus. antequam a testibus coargueretur, negare non posset. tot enim et tales iam esse sciebat, quibussi negare tentaret, quam, non dico impudentissimus, sed insanissimus appareret. Auditorem sane Manichaeorum, non electum se esse confessus est. 2. Auditores autem qui appellantur apud eos, et carnibus ueacuntur et agros colunt et, si uoluerint, uxores habent. quorum nihil faciunt, qui electi uocantur. sed ipsi auditores ante electos genua fi
Abbreviated transcription (Latin):
barorum fortasse facta mitiora sint quis enim barbarus ex cogi¬
tare potuit quodisti ut inoculos dericorum nostrorum calcem &
a&um mit terent quorum menbra &iam c&era plagis horren¬
dis uulneribus que sauciarunt: depraedauerant &iamdomora¬
liquas & incenderunt fructus aridos diripiunt. humidos fundunt
& alic&eris comminando: Multos &iam rebaptizari conpelline:
pridie quã adte ista dictaui exuno locoper huius moditerrores

Expanded text:
barorum fortasse facta mitiora sint. Quis enim barbarus excogibarorum fortasse facta mitiora sint. Quis enim barbarus excogitare potuit quod isti, ut in oculos clericorum nostrorum calcem et acetum mitterent, quorum membra etiam caetera plagis horrendis uulneribusque sauciarunt? depraedantur etiam domos aliquas et incendunt, fructus aridos diripiunt, humidos fundunt et talia ceteris comminando multos etiam rebaptizari compellunt. pridie, quam ad te ista dictaui, ex uno loco per huius modi terrores
Abbreviated transcription (Latin):
omino dilectissimo et desidercurtis simo frciła
& compres bitero uictoriano augustinus ep̃r indño salutem : Lit¬
ter&uae impleuerunt grandi dolore cornostrum. quibus p&usti
prolixo opere ut aliquod responderem: Cum talibus malis magis
prolixi gemitus & fl&us quam prolixi libri debeantur : Totus quop¬
q: mundus tantis affligitur cladib: ut pene pars nulla terrarum sit
ubi non talia qualia scripsisti committantur atq plangantur : Nã
ante paruum tempus &iam in illis solitudinibus aegpti ubi monas
teria separata ab omni strepitu quasi secura degebant ab arbaris in¬
ter fecti sunt fr̃r. Iam uero quae modo in regionib: italiae. quȩ ingal¬
lus ne faria perp&rata sint : &iam uos laterenon arbitror : His¬
panus quoq: tot prouincus quae abhis malis diu uidebantur in tac¬
tae coeperunt iam talia nuntiari: Sedquid longeimus ecce in regi¬
one nostra hipponiensi qm̃ eam barbari non adtigerunt dericorũ
donatis tarum &circum cellionẽ latrocinia sic uastant eclesias ut ba¬

Expanded text:
Domino dilectissimo et desiderantissimo fratri et compresbytero VICTORIANO, AUGUSTINUS, in Domino salutem. 1. Litterae tuae impleverunt grandi dolore cor nostrum, quibus petisti ut prolixo opere aliqua responderem; cum talibus malis magis prolixi gemitus et fletus, quam prolixi libri debeantur. Totus quippe mundus tantis affligitur cladibus, ut pene pars nulla terrarum sit, ubi non talia, qualia scripsisti, committantur atque plangantur. Nam ante parvum tempus, etiam in illis solitudinibus Aegteria separata ab omni strepitu quasi secura degebant, a barbaris interfecti sunt fratres. iam uero quae modo in regionibus Italiae, quae in Galliis nefaria perpetrata sint, etiam uos latere non arbitror; de Hispanis quoque tot prouinciis, quae ab his malis diu uidebantur intactae, coeperunt iam talia nuntiari. sed quid longe imus? ecce in regione nostra Hipponiensi, qdonatistarum et Circumcellionum latrocinia sic vastant ecclesias, ut bar
Abbreviated transcription (Latin):
citer dicebatur cito eẽ uenturum: Qui autem crędunt quod dicit
secundus tardius dominum eẽuenturum si falsum fuerit inuen¬
tum citius dño ueniente nullo modo qui ei crediderint turbabun¬
tinam esgo sit uerũ quierit molestũ si nonerit uerum : qui autẽ
dicit dnm tardius eẽ uenturum: & tamen credit sperat amat
eius aduentum profecto d&arditate eius &iam si fallitur ha¬
bebit enim maiorem patientiam si hoc ita erit maioram l&itiam
si nonerit: Ac ꝑ hoc abss quidiligunt manifestauionem dnꝰi ille au¬
ditur suauius iste creditur tutiur: Qui autem quidhorũ sit ue¬
rum ignorare se confit&ur : illuid optat hoc tolerat innullo eo¬
rum erratꝰ qr nihil eorum aut ad firmat aut negat: Obsecro
te ut i&alem non spernas qr &egote diligo id ad firmantẽ quod
uerum eẽ desiders & tanto magis nolo fallaris : quanto magis a
mo quod polliceris : & quanto magis uideo periculo sum eẽ si falle¬
ris : Daueniam si onenosus fui sanctis sensib: tuis: quanto enim

Expanded text:
citer dicebatur cito esse uenturum. qui autem credunt, quod dicit secundus, tardius dominum esse uenturum, si falsum fuerit inuentum citius domino ueniente, nullo modo, qui ei crediderant, turbabunutinam ergo sit uerum, quia erit molestum, si non erit uerum! qui autem dicit dominum tardius esse uenturum et tamen credit, sperat, amat eius aduentum, profecto de tarditate eius etiam si fallitur. feliciter fallitur; habebit enim maiorem patientiam, si hoc ita erit, maiorem laetitiam. si non erit. ac per hoc ab eis. qui diligunt manifestationem domini. ille auditur suauius, iste creditur tutius. qui autem, quid horum sit uerum, ignorare se confitetur, illud optat, hoc tolerat, in nullo eorum errat. quia nihil eorum aut adfte, ut me talem non spernas, quia et ego te diligo id affirmantem quod uerum esse desidero, et tanto magis nolo fallaris, quantmo, quod polliceris. et quanto magis uideo periculosum esse, si falleris. da ueniam, si onerosus fui sanctis sensibus tuis: quanto enim
Abbreviated transcription (Latin):
simis amͦmonitionib: c&era multitudo frangatur : Sed qm̃ istae
incimiteriis aebri&ates & luxbriosa conuiuia . Non solum honor es
masturum a carnali &imperita plebe credisolent. Sed &iam solacia
mortuorũ: pmihi uid&ur facilius illis suadere posse. ⁊sttem foedita¬
tem acpulchritudinem si & descripturis prohibeatur : Et oblationes

Expanded text:
simis admonitionibus cetera multitudo frangatur. Sed quoniam istae simis admonitionibus cetera multitudo frangatur. Sed quoniam istae in cimiteriis ebrietates et luxuriosa conuiuia non solum honores martyrum a carnali et inperita plebe . credi solent, sed etiam solatia mortuorum, mihi uidetur facilius illis dissuaderi posse istam foeditatem ac turpitudinem, si et de scripturis prohibeatur et oblationes
Abbreviated transcription (Latin):
ten&: simagnae inpudentiae est uelle seruare: quod carthaginiensis
ec clesia correxit: adhanc autẽ rem. quis alius ep̃s es seoptaendus Nisi
qui ea diaconus ex secrabatur : Sed quod erat tunc dolendum. nunc
auferendumest non aspere sed sicut scriptũ est inspũ laenitactis &
mansu&udinis: Dant enim mihi fiduciã lit ter&uae. indices germa¬
nissimȩ caritatis ut tecum tãquã mecum audeam conloqui: Nonergo
aspere quantum existimo : non duriter. non modo imperiosae istatol¬
luntur magis docendo quã iubendo. magis monendo. quãminando
Sicenim a gendum est cũ multitudine: seueritas autẽ exercenda est
In peccata paucorũ : & si quid minamur. cũ dolore fiat: Descripturis
cõminando uindictã futurã nenos ipsi in nostra potestate. Sed dĩ in
nostro sermone timeatur. Ita prius mouebuntur spiritales uel spiri¬
talib: proximi quorũ auctoritate & lenissimis quidem sed instantis¬

Expanded text:
tenet, sic magnae inpudentiae est uelle seruare, quod Carthaginiensis tenet, sic magnae inpudentiae est uelle seruare, quod Carthaginiensis ecclesia correxit. ad hanc autem rem quis alius episcopus esset optandus, nisi qui ea diaconus execrabatur?. Sed quod erat tunc dolendum, nunc auferendum est non aspere, sed, sicut scriptum est, in spiritu lenitatis et mansuetudinis. dant enim mihi fiduciam litterae tuae, indices germanissimae caritatis, ut tecum tamquam mecum audeam conloqui. non ergo aspere, quantum existimo, non duriter, non modo imperioso ista tolluntur, magis docendo quam iubendo, magis monendo quam minando. sic enim agendum est cum multitudine, seueritas autem exercenda est in peccata paucorum. et si quid minamur, cum dolore fiat de scripturis comminando uindictam futuram, ne nos ipsi in nostra potestate, sed deus in nostro sermone timeatur. ita prius mouebuntur spiritales uel spiritalibus proximi, quorum auctoritate et lenissimis quidem sed instantis
Abbreviated transcription (Latin):
priuatim. quodcũ frequentatur in scĩs locis. honor mastirũ nominatur
Haec si prima a frica tẽ ptacr& auferre ac&eris terris imitxtione dig¬
na esse deber& : Cũ uero & ꝑ italiae maximam partem & in aliis om̃nib:
aut ꝓpeomnib: traens marinis ecclesiis. pastim quianus quã facta sunt.
pastim Quia uel ostec uel inu&eratte scõrũ &uere deuita futuraccogitae¬
tium epis coporũ diligentia &anim aduersione ex tincta atquedel&a
to exemploaemendare : Et nos quidem illacrũ pastiũ hominem habemus epc̃m
unde magnas dõ agius gratias quã quã eius modestiaee & sollicitudinis in
quodlicentiosa & malelibera consu&udo uulnus inflixit : sed tanta pesti¬
lentia est huius mali : ut sanariprorsus quantũ mihi uidetur Nisi conci¬
lii auctoritate non possit: aut si abuna ecclesia inchoanda est medicina
sicut uid&ur audaciae mutare conari. quod carthaginiensis ecclesia

Expanded text:
priuatim, quod cum frequentatur in sanctis locis, honor martyrum nominatur? priuatim, quod cum frequentatur in sanctis locis, honor martyrum nominatur? Haec si prima Africa temptaret auferre, a ceteris terris imitatione digna esse deberet; cum uero et per Italiae maximam partem et in aliis omnibus aut prope omnibus transmarinis ecclesiis, partim quia numquam facta sunt, partim quia uel orta uel inueterata sanctorum et uere de uita futura cogitantium episcoporum diligentia et animaduersione extincta atque deletto exemplo emendare? et nos quidem illarum partium hominem habemus episcopum, unde magnas deo agimus gratias. quamquam eius modestiae atque lenitatis est, quod licentiosa et male libera consuetudo uulnus inflixit, sed tanta pestilentia est huius mali, ut sanari prorsus, quantum mihi uidetur, nisi concilii auctoritate non possit, aut, si ab una ecclesia inchoanda est medicina, sicut uidetur audaciae mutare conari, quod Carthaginiensis ecclesia •
Abbreviated transcription (Latin):
cato maculauerit: Et recte omnino: sedquare solũ Come: sationes enim
& ebri&ates. ita concessȩ & licitȩ putantur : ut inhonore &iambeatis¬
simorũ masturum. Non solum ꝑdies sollemnes. quod ipsum quis non lugen¬
dum uideat. qui haec non carneis oculis inspicit: sed &iam cottidiae caele¬
brentur : quã feditatem. sitantum flagitiosa & non &iam sacrilegoces s&
Quibus cumque tolerentiae uirib: sustentandam putteremus : quã quã ubiest
illud: quod cũ multa uitia enumerass& Idemapostolus: inter quaeposuit ae¬
briosos. Itac conclusit : ut dicer& cũtilib: nec panem edere: sed feramus haec
in luxu & labedomestica &eorũ conuiuiorũ. quae priuatis pari&ib: conti¬
nentur. accipiamusq: cũ eis corpus xp̃i. cũ quib: panem edere : ꝓhibemur:
saltim desc̃orum corporum sepulchris. saltim delocis saccramentorũ.
dedomib: oractionum tantũ dedecus arceatur . Quis enim aud& u&are

Expanded text:
cato maculauerit. et recte omnino. sed quare solum? comissationes enim cato maculauerit. et recte omnino. sed quare solum? comissationes enim et ebrietates ita concessae et licitae putantur, ut in honore etiam beatissimorum martyrum non solum per dies sollemnes, quod ipsum quis non lugendum uideat, qui haec non carneis oculis inspicit, sed etiam cotidie celebrentur. quam foeditatem, si tantum flagitiosa et non etiam sacrilega esset, quibuscumque tolerantiae uiribus sustentandam putaremus. quamquam ubi est illud, quod cum multa uitia enumerasset idem apostolus, inter quae posuit ebriosos, + ita conclusit, ut diceret: cum talibus nec panem edere? sed feramus haec in luxu et labe domestica et eorum conuiuiorum, quae priuatis parietibus continentur, accipiamusque . cum eis corpus Christi, cum quibus panem edere prohibemur: saltem de sanctorum corporum sepulcris, saltem de locis sacramentorum, de domibus orationum tantum dedecus arceatur. quis enim audet uetare
Abbreviated transcription (Latin):
& plenis sima caritate uene raebilis nondes perare nosimmo spera¬
renos uehementer : quod d nr & ds̃ noster ꝑ auctoritatẽ ꝑ sonae quãge¬
ris quã non carni sed spũtuo in positm erso confidimus multtes carnales
feditates & aegritudines. quas africana aecclesia inmultis patitur: In paucis
tria breuiter generauitiorũ detestanda & uitanda. uno in loco posuerit.
Dequibus innumerabilium peccatorũ exsurrexit seges : unumhorũ Quod
de secundo locoposuit. a cerrime in ecclesia uindicatur : Duo autẽ reliqua
Id est primum &ultimum. tolerabilia uidentur hominib atq: ita paula¬
tim fieri potest. ut nec uitia iamputentur: Ait enim uas electionis. non
in come sationib: &ebri&atib: non in cubilib: & inpudititus non in con¬
magnum crimen putatur : ut nemo dignus non modo ecdesiastico minis¬
terio sed ipsa&iam sacramentorũ cõmunione uideatur: quise isto pec¬

Expanded text:
et plenissima charitate venerabilis, non deset plenissima charitate venerabilis, non desre nos uehementer, quod dominus et deus noster per auctoritatem personae, quam geris, quam non carni, sed spiritu tuo inpositam esse confidimus, multas carnales foeditates et aegritudines, quas Africana ecclesia in multis patitur, in paucis tria breuiter genera uitiorum detestanda et uitanda uno in loco posuerit, de quibus innumerabilium peccatorum exurrexit seges, unum horum, quod quidem secundo loco posuit, acerrime in ecclesia uindicatur; duo autem reliqua, id est primum et ultimum, tolerabilia uidentur hominibus atque ita paulatim fieri potest, ut nec uitia iam putentur. ait enim uas electionis: Non in comissationibus et ebrietatibus, non in cubilibus et inpudicitiis, non in conmagnum crimen putatur, ut nemo dignus non modo ecclesiastico ministerio, sed ipsa etiam sacramentorum communione uideatur, qui se isto pec