comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
intimum. Glumus qui est folliculus cius. Ari¬
sta qͦ ut acus tenuis longa eminet e olimo
proinde ut granum aspexit gluma et arista
Arista et gratiumominibus fere notum. Gluma
paucis. Itaq ul apud Ennium solum scriptum
scio esse in
folliculo de olubitur granum. Itaq codem uxa.¬
bulo appellanit fici cius quam edimus folliculo.
Aristadictaꝙ arescit primer granum a geren.¬
do. idii. ut ꝯerat spica serit᷑ frumentum non
ut ꝗluma: aut arista gerat. ut uitis seritur
non ut pampinum ferãt. sed uuam. Spica au¬
tem quam rustici ut acceperunt antiquitus
uocant spicam a spe uidetur nominata eam
n. ꝙ speranc fore serunt. Spica mutila dicieur
quae non habet aristam. E ani. quasi cornua st
spicarum. qua primitus quum orit᷑ neq plane
apparent qua sublatent herbae. ca uocatur uagi¬
na ut in qua latet conditum gladium. Illud au¬
tem summa in spica iam matura quod est minus

Expanded text:
intimum soldum; gluma qui est folliculus eius; ariintimum soldum; gluma qui est folliculus eius; arista quae ut acus tenuis longa eminet e gluma, proinde ut grani apex sit gluma et arista. Arista et granum omnibus fere notum, gluma paucis. Itaque id apud Ennium solum scriptum scio esse in folliculo deglubitur granum. Itaque eodem vocabulo appellant fici eius, quam edimus, folliculum. Arista dicta, quod arescit prima. Granum a gerendo; id enim ut gerat spica, seritur frumentum, non ut glumam aut aristam gerat, ut vitis seritur, non ut pampinum ferat, sed ut uvam. Spica autem, quam rustici, ut acceperunt antiquitus, vocant specam, a spe videtur nominata; eam enim quod sperant fore, serunt. Spica mutila dicitur, quae non habet aristam; ea enim quasi cornua sunt spicarum. Quae primitus cum oriuntur neque plane apparent, qua sub latent herba, ea vocatur vagina, ut in qua latet conditum gladium. Illut autem summa in spica iam matura, quod est minus
Abbreviated transcription (Latin):
mitius ad mirandum qd sit in floribus quos
uocant heliotropia. ab co qd ad solis ortum
mane spectant. et eius iter ita sequunt᷑ ad oc¬
casur: ut ad eum semper spectent.
N seminario qua surculis consita. et coꝵ meliora
erunt natura cacumina. ut olea ac ficeta sũma
ui tegenda binis tabellis dextra et sinistra deli¬
gata herbaqͥ eligenda e& dum tenera st uelle¬
nda prius: arida factae ii. rixantur ac celerius
rumpunt᷑ ꝗ̃ sequunt᷑. Contraherbam in pratis
ad spem foenisicia nata: non modo non uelle.¬
nda in nutricatu seo etiam non calcanda quo
et pecus abprato ablegandum et omẽ iumen¬
tum etiam hominem solum n. hominis exiti.¬
um herbae et senuta fundamentum.
N segetibus aut stumentum quo culmus ex¬
tulit spicam. ca qua mutilata non est in ordeo
et tritico tria habet continentia Granum Glu.¬
mum aristam et ctiam primitus spica quum
oritur uaginam. Granum dictum est qđ est

Expanded text:
minus admirandum quod fit in floribus, quos minus admirandum quod fit in floribus, quos vocant heliotropia ab eo, quod ad solis ortum mane spectant et eius iter ita secuntur ad occasum, ut ad eum semper spectent. XLVII. In seminario quae surculis consita et eorum molliora erunt natura cacumina, ut olea ac ficus, ea summa integenda binis tabellis dextra et sinistra deligatis herbaeque eligendae. Eae dum tenerae sunt, vellendae. Post enim aridae factae rixantur ac celerius rumpuntur, quam secuntur. Contra herba in pratis ad spem faenisiciae nata non modo non evellenda in nutricatu, sed etiam non calcanda. Quo et pecus ab prato ablegandum et omne iumentum, etiam hominem. Solum enim hominis exitium herbae et semitae fundamentum. XLVIII. In segetibus autem frumentum quo culmus extulit, spicam. Ea quae mutilata non est, in hordeo et tritico, tria habet continentia, granum, glumam, aristam et etiam, primitus spica cum oritur, vaginam. Granum dictum quod est
Abbreviated transcription (Latin):
tulit: quominus ita fiat: quac inseminario na.¬
ta si loca erunt frigidiora quae molli natura st̃
ꝑ brumalia temporã tegere oportet fronde aut
stramentis. si erunt imbres secuti: uidendun ne¬
cubi aqua confistat. Uenienum .n. gelu radicibus
tenellis sub terra: et supta uirgultis. nec codem
tempore & que crescunt. Nam radices autunno
aut hyeme magis subterra q̃ supra alescunt. qđ
tecta terra tempore propagant᷑. supra terram ac¬
re frigidiore tinguntur. itaq esse dicent silue.¬
stria ad qua sator non accessit. nam prius radi¬
ces ꝗͣ ex iis qđ solet nasci crescunt. neque radi¬
ces longius procedunt. nisi quo tempore uen¬
it solis duplex causa radicum quod et materiem
aliam ꝗͥ aliam longius proiecit natura et q alia
terra alia facilius uiam dat.
Roptet ciusmodi tes admitanda discrimina st̃
natura aliquod ex quibusdam foliis ꝑꝑ eoꝵ uer.
ut populus alba et salix. horum.ii. filia quu
conuerterunt se solstitium dicitut fuisse: nec

Expanded text:
tulit, quo minus ita fiat. Quae in seminario nata, si loca erunt frigidiora, quae molli natura sunt, per brumalia tempora tegere oportet fronde aut stramentis. Si erunt imbres secuti, videndum necubi aqua consistat; venenum enim gelum radicibus tenellis. Sub terra et supra virgulta non eodem tempore aeque crescunt; nam radices autumno aut hieme magis sub terra quam supra alescunt, quod tectae terrae tepore propagantur, supra terram aere frigidiore coguntur. Itaque ita esse docent silvestria, ad quae sator non accessit. Nam prius radices, quam ex iis quod solet nasci, crescunt. Neque radices longius procedunt, nisi quo tepor venit solis. Duplex causa radicium, quod et materiem aliam quam aliam longius proicit natura, et quod alia terra alia facilius viam dat. XLVI. Propter cuius modi res admiranda discrimina sunt naturae aliquot, ex quibusdam foliis propter eoruet populus alba et salix. Horum enim folia cum converterunt se, solstitium dicitur fuisse. Nec
Abbreviated transcription (Latin):
uant quibus in locis messes sunt facta. Incer
st utile duplici de causa ꝙ ex caduca spica
saturant᷑ et obititis stramentis et sterto.¬
ratione faciunt in annium segetes meliores
Reli qua pastiores hyberno ac uerno tempo¬
te hec mutant ꝙ pruina iam exhausta pro¬
pellunt in pabulum et pascunc diem to.¬
tum ac meridiano tempore semel agere
potum satis habent. qđ ad pastiones acti

Expanded text:
ervant. Quibus in locis messes sunt factae, inigere ervant. Quibus in locis messes sunt factae, inigere est utile duplici de causa: quod et caduca spica saturantur et obtritis stramentis et stercoratione faciunt in annum segetes meliores. Reliquae pastiones hiberno ac verno tempore hoc mutant, quod pruina iam exhalata propellunt in pabulum et pascunt diem totum ac meridiano tempore semel agere potum satis habent. Quod ad pastiones atti
Abbreviated transcription (Latin):
apulia hybernabant ꝗ in reatinis montibus ae.¬
stiuabant cum inter haeo bina loca: aut iuigum
continet sirpiculos. Sic tales pu  distantes pasti.¬
ones eaq ibi ubi pascunt᷑ in c̾adem regione tamen
temporibus distingunt᷑ ut cestate qđ cum prima
luce exeunt pastum proptereaq cumherba rosa¬
da meridianam qua est aridior iocunditate pra¬
stat sole exorto puto propellunt ut redinte¬
grantes rursus ad pastum alacriores faciant
aircitex meridianos astus dum deferuescant
sub umbriferas rupes et arbores patulas subiĩ¬
ciunt quoad refrigerato aere uesꝑtino rursus
pascunt ad solis octasum. Item pascere pecus opo¬
ttet ut aduerso sole agat. Caput ii. maxime
oui molle est. ab occasu paruo interuallo inter¬
posito ad bibendum appellunt. et rursus pascũt
quoad contenebrauit. I terum ti. iocunditas
in herba redintegrabit. haec a uergiliaꝵ exortu
ad aequi noctium autunnale maxime obs¬

Expanded text:
Apulia hibernabant, qui in Reatinis montibus aeApulia hibernabant, qui in Reatinis montibus aestivabant, cum inter haec bina loca, ut iugum continet sirpiculos, sic calles publicae distantes pastiones. Eaeque ibi, ubi pascuntur in eadem regione, tamen temporibus distinguntur, aestate quod cum prima luce exeunt pastum, propterea quod tunc herba roscida meridianam, quae est aridior, iucunditate praestat. Sole exorto potum propellunt, ut redintegrantes rursus ad pastum alacriores faciant. Circiter meridianos aestus, dum defervescant, sub umbriferas rupes et arbores patulas subigunt, quoad refrigeratur. Aere vespertino rursus pascunt ad solis occasum. Ita pascere pecus oportet, ut averso sole agat; caput enim maxime ovis molle est. Ab occasu parvo intervallo interposito ad bibendum appellunt et rursus pascunt, quoad contenebravit; iterum enim tum iucunditas in herba redintegrabit. Haec a uergiliarum exortu ad aequinoctium autumnale maxime obs
Abbreviated transcription (Latin):
Primum prouidendum ut totum annum recte pa.¬
scant᷑ intus et foris. Stabula idonco loco ut sint
ne uentosa. quae spectent magis ad orientem q̃
ad meridianum tempus. Ubi stent solum oportet
esse ruderatum et procliuum ne euerti facile
possit. ac ficri purum. non .ti. solum uligo lana
corrumpit ouium: sed etiam umgulas ac scab¬
ras fieri cogit. quum aliquot dies steterunt sub¬
iicere oportet uirgulta alia: quo melius requie¬
scant. puriores q sint libentius ti. ita pascunt᷑
Faciendum quoq septa secreta ab aliis quo inisci¬
entes seclũdere possis. Item quae corpore egro. he
magis ad uillaticos greges animaduertenda con¬
tra ilor saltibus que pascunt᷑: et a tectis absunt
lones portant secum crates aut retia: quibus
cohortes in solitudinc faciant caeteraq utensilia
Longe ei et late in diuersis locis pasci solent ut
multa milia absint sape hibernę pastiones ab
aestiuis. Ego uero scio inq̃ Nam mihi greges in

Expanded text:
Primum providendum ut totum annum recte paPrimum providendum ut totum annum recte pascantur intus et foris; stabula idoneo loco ut sint, ne ventosa, quae spectent magis ad orientem quam ad meridianum tempus. Ubi stent, solum oportet esse eruderatum et proclivum, ut everri facile possit ac fieri purum. Non enim solum ea uligo lanam corrumpit ovium, sed etiam ungulas, ac scabras fieri cogit. Cum aliquot dies steterunt, subicere oportet virgulta alia, quo mollius requiescant purioresque sint; libentius enim ita pascuntur. Faciendum quoque saepta secreta ab aliis, quo incientes secludere possis, item quo corpore aegro. Haec magis ad villaticos greges animadvertenda. Contra illae in saltibus quae pascuntur longe, portant secum crates aut retia, quibus cohortes in solitudine faciant, ceteraque utensilia. Longe enim et late in diversis locis pasci solent, ut multa milia absint saepe hibernae pastiones ab aestivis. Ego vero scio, inquam; nam mihi greges in
Abbreviated transcription (Latin):
quo lex prarscripsit. in ca ni. alii plura alii
pauciora excipiunt. Quidam .ii. prctid fa¬
cto in singulas oues: ut agni cordi duo pro
una oue aduuimerent᷑: Ee siqua uetusta.¬
te dentes absunt utembina pro singulis
ut procedant. do reliquo ant qua ferẽ for¬
mula utuntur. Quiimem pror dixit tanti
sunt mi empta ee ille respondit sunc et ex¬
prompsit numos emptor stipulat̾ prisca for.¬
mula sic illas qua oues qua de re agitur
sanas recte esse uti pecur ouillum quod re.¬
cte sanium est. Extra luscam surdam muta
idest uentre ꝗ labro. neq de pecore morbo¬
so esse hahereq recte licere hac si ricte fulri
spordes ne quut ul factum est tñ grex do¬
minum nom mutauit rãsi si est adnumera.¬
tor ex empto potest uendito ellum damna¬
re si non tradet. quam ouis non soluerit.
numos et ille emptorem simili iudicio si non rod¬
dit pretium. De aliis quatuor rebus deinceps
dicam. de pastione foctura. nutricatu. sanitate

Expanded text:
quo lex praescripsit. In ea enim alii plura, alii quo lex praescripsit. In ea enim alii plura, alii pauciora excipiunt; quidam enim pretio facto in singulas oves, ut agni cordi duo pro una ove adnumerentur, et si quoi vetustate dentes absunt, item binae pro singulis ut procedant. De reliquo antiqua fere formula utuntur. Cum emptor dixit "tanti sunt mi emptae?" Et ille respondit "sunt" et expromisit nummos, emptor stipulatur prisca formula sic, "illasce oves, qua de re agitur, sanas recte esse, uti pecus ovillum, quod recte sanum est extra luscam surdam minam, id est ventre glabro, neque de pecore morboso esse habereque recte licere, haec sic recte fieri spondesne?" Cum id factum est, tamen grex dominum non mutavit, nisi si est adnumerate ex empto vendito illum damnare, si non tradet, quamvis non solverit nummos, ut ille emptorem simili iudicio, si non reddit pretium. De alteris quattuor rebus deinceps dicam, de pastione, fetura, nutricatu, sanitate.
Abbreviated transcription (Latin):
oculos. Et dicam de primigenia pecuaria fixis
UII petudibus primum dicis oues comprehensas
quam sequit᷑ spes ꝗ̃ ea quam mors de forna
ouem esse oportet corpote amplo qua la¬
ia multa sit et molli: uillis altis et densis
toto corpore maxime circum ceruicem et
collum uentremes ut habeat pilosum lta¬
ꝙ quae id nor haberent maiores nostri api
milibus: caudis obseruare ut sint in itaba¬
prolixis: in syria brcuibus. imprimis uũ¬
dendum ut boni seminis pecus habeas.
io fere ex duabus rebus potest aduerti ex
forma et progenie. Ex forma si arictes si.¬
nt fionte lanã uestiti. bene cortis cornibus
pronis ad costtum: rauis oculis. lan& opet¬
tis auribus. ampli pectore et scapulis et
clunibus latis. cauda lataet longa. Animad¬
uertendum quoq linquane nigra aut ua.¬
tia sit. qđ fere qui ea habent nigͥros aut
uarios procreant agnos. Ex progenie au¬
tem animaduortitũt. si agnos pro̾creant
formosos. In eraptionibus iure utimur eo

Expanded text:
oculos, et dicam de primigenia pecuaria. E feris enim pecudibus primum dicis oves comprehensquam sequitur spes, quam ea quam mors. De forma ovem esse oportet corpore amplo, quae lana multa sit et molli, villis altis et densis toto corpore, maxime circum cervicem et collum, ventrem quoque ut habeat pilosum. Itaque quae id non habent, maiores nostri apicmilibus; caudis observaprolixis, in Syria brevibus. In primis videndum ut boni seminis pecus habeas. Id fere ex duabus rebus potest animadverti, ex forma et progenie: ex forma, si arietes sint fronte lana vestiti bene, tortis cornibus pronis ad rostrum, ravis oculis, lana opertis auribus, ampli, pectore et scapulis et clunibus latis, cauda lata et longa. Animadvertendum quoque lingua ne nigra aut varia sit, quod fere qui eam habent nigros aut varios procreant agnos. Ex progenie autem animadvertitur, si agnos procreant formosos. In emptionibus iure utimur eo,
Abbreviated transcription (Latin):
cum iis qui pecuarias habuerunt in epiro
magnas. tum inpiraticobello intet delum et
siciliam graecia classibus praessem incipiam
qua corꝑas nuꝑ dicere: sumus interpellati
qua cria inquit Musiriue: an ea qua mihi hxe¬
re dixisti de pastoria arte. Ista inquit ille
quae coeꝑat hic diserere qua esset orioo quȩ

Expanded text:
cum iis qui pecuarias habuerunt in Epiro cum iis qui pecuarias habuerunt in Epiro magnas, tum cum piratico bello inter Delum et Siciliam Graeciae classibus praeessem. Incipiam quae coeperas nuper dicere, cum sumus interpellati. Quae tria? inquit Murrius, an ea quae mihi here dixisti de pastoricia re? Ista, inquit ille, quae coeperat hic disserere, quae esset origo, quae
Abbreviated transcription (Latin):
quoniam sotietas inter se magna ꝑpea ꝙ pabu
infundo compascere ꝗ̃ uendere plerunq ma¬
ꝗͥs expedit domino fundi et stercoratio ad
fructus terrestres aptissima et maxime ad
d pecus appositum. Qui habet praedium ha¬
bere utranque debet disciplinam et agricul¬
turae et pecorie pascendi et etiam uillati¬
sae pastionis. Ex ea ni. ꝗͦ fructus colli pos¬
sunt. non mediores ex ornitonibus ac le¬
porariis et piscrais e quic quoniam de agoi
cuiltura librum fundarua uxori ꝑꝑ cius fun¬
dum feci tibi rꝯet iurani noster qui uche¬
menter deleetaris̃ pecore ꝑpea ꝗ te emptu.¬
rientem in campos micios ad mercatum
addũcunt crebro pedes: quo facilius sum¬
ꝑtibus multa poscentibus ministros qđ co
facilius faciamꝙ et ipse pecuariam habiu
exardes in apulia ouiarias in reatino equa¬
rias. qua de repecuaria breuiter ac sũma¬
tim ꝑcurram ex sermonibus nr̃is collatis

Expanded text:
quoniam societas inter se magna, propterea ququoniam societas inter se magna, propterea quod pabulum in fundo compascere quam vendere plerumque magis expedit domino fundi et stercoratio ad fructus terrestres aptissima et maxume ad id pecus appositum, qui habet praedium, habere utramque debet disciplinam, et agri culturae et pecoris pascendi, et etiam villaticae pastionis. Ex ea enim quoque fructus tolli possunt non mediocres ex ornithonibus et leporariis et piscinis. E quis quoniam de agri cultura librum Fundaniae uxori propter eius fundum feci, tibi, Niger Turrani noster, qui vehementer delectaris pecore, propterea quod te empturientem in campos Macros ad mercatum adducunt crebro pedes, quo facilius sumptibus multa poscentibus ministres, quod eo facilius faciam, quod et ipse pecuarias habui grandes, in Apulia oviarias et in Reatino equarias, de re pecuaria breviter ac summatim percurram ex sermonibus nostris collatis
Abbreviated transcription (Latin):
familias correxerunt relictis falce et aratro
et manus mouere maluerunt intheatro ac
circo. ꝗ̃ in segetibus ac uinetis. Ac frumentum
locamus qui nobis aduehat qui saturi fiamus
ex astica et sardinia. et nauibus uindemiam
condimus ex insula choa et chia. Itaq inqua
terra culturam agri docuerunt pastores proge.¬
niem suam qui condiderunt urbem: illi cont᷑
progenies eoꝵ ꝑꝑ auaritiam contra leges e se¬
ꝯetibus prata fecit ignorantes non idem esse ag.¬
riculturam et pastionem Alius ii. opilio et ara¬
tor: nec si possunt in agro pasci armentarius nõ
aliud ac bubulcus. Armentum .ti. id qđ in agto
natum non creat: sedd tollit dentibus. Contrabos
domitus causa fit ut commodius nascatur fe.¬
umentum in seocte et pabulum in nouali. Alia
inq̃ ratio ac scientia coloni alia pastoris. Coloni
&q agricultura factum ut nasceretur e terra
Contra pastoris ea qua nata ex pecore quaꝵ

Expanded text:
familiae correpserunt relictis falce et aratro familiae correpserunt relictis falce et aratro et manus movere maluerunt in theatro ac circo, quam in segetibus ac vinetis, frumentum locamus qui nobis advehat, qui saturi fiamus ex Africa et Sardinia, et navibus vindemiam condimus ex insula Coa et Chia. Itaque in qua terra culturam agri docuerunt pastores progeniem suam, qui condiderunt urbem, ibi contra progenies eorum propter avaritiam contra leges ex segetibus fecit prata, ignorantes non idem esse agri culturam et pastionem. Alius enim opilio et arator, nec, si possunt in agro pasci armenta, armentarius non aliud ac bubulcus. Armentum enim id quod in agro natum non creat, sed tollit dentibus; contra bos domitus causa fit ut commodius nascatur frumentum in segete et pabulum in novali. Alia, inquam, ratio ac scientia coloni, alia pastoris: coloni ea quae agri cultura factum ut nascerentur e terra, contra pastoris ea quae nata e pecore. Quarum
Abbreviated transcription (Latin):
nec si eum seruare non potuisset qui non multo
post animam esflaret. tamen putaret sc fecisse
recte idem non moleste ferentes descendimus
de aede et de casu humano magis quaerentes
q̃ admirantes id romae factum discedimus omẽs
sa propon̾ebant rusticos roͥ  urbanis ut
ruriꝰ ii. qui uilla uiunt ignariores q̃ qui in agro
uersant̾ in aliquo oꝑe faciendo. sic qui oppido se¬
Aerent qͣ qui rura colerent desidiosiores puta.¬
bant. Itãq annum ita diuiserunt ut nonic modo
diebus urbanas res usurparent reliquis septem
aut rura colerent. qd dim seruauerunt institu¬
tum utruriq st̃ consecuti ut cultura agios fdecun.¬
dissimos haberent. et ip̃a ualitudine firmiores
essent. ac ne geacoꝵ urbana desyderarent gym.¬
nasia quae nunc uix satis singula st̃. nec pucant
sc habere uillamsi non multis uocabulis retincant
gracis quem uocent pasticulatum. loca proccecoria
rothecen. Igit᷑ qđ nunc intra muꝵ fere patresfa

Expanded text:
Nec si eum servare non potuisset, quin non multo Nec si eum servare non potuisset, quin non multo post animam efflaret, tamen putare se fecisse recte. Non moleste ferentes descendimus de aede et de casu humano magis querentes, quam admirantes id Romae factum, discedimus omnes.sa praeponebant rusticos Romanos urbanis. Ut ruri enim qui in villa vivunt ignaviores, quam qui in agro uersantur in aliquo opere faciendo, sic qui in oppido sederent, quam qui rura colerent, desidiosiores putabant. Itaque annum ita diviserunt, ut nonis modo diebus urbanas res usurparent, reliquis septem ut rura colerent. Quod dum servaverunt institutum, utrumque sunt consecuti, ut et cultura agros fecundissimos haberent et ipsi valetudine firmiores essent, ac ne Graecorum urbana desiderarent gymnasia. Quae nunc vix satis singula sunt, nec putant se habere villam, si non multis vocabulis retinniat Graecis, quom vocent particulatim loca, procoetona, rothecen. Igitur quod nunc intra murum fere patres
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯetes matura st̃ ad accipiendum. Itemq ꝑti¬
nenit ad sationem suo qͦ tempore promenda
que uendunda uidendum qua quoq temporo
oporteat promi. Alia ri. quae manere non pos¬
sunt anteq̃ se comrautent ut celeriter promas
ac ueridas. Alia quae seruari possunt ut tum
uendas quum caritas est. Saepe .ni. diutius ser¬
uata non modo usuram accipiunt. sed etiam fi¬
uetum duplicant. si tempore promas. Quum
hac diceret uenit libertus adituni ad nos fle¬
ne et rogat ut ignoscamue qđ sumus cetenci
et ei infunus postridic prodeamus. Omẽs con.¬
surgimus ac simul exclamamus quid in fu¬
nus: quod funus: quid est factum Ille flens
narrat A nescio quo ꝑcussum cultello concidis¬
sed tantum modo audisse uocem perꝑam fecit¬
se ipẽ cum patronum domum sustulisset et pu¬
eros dimisisset ut medicum requirerent ac ma.¬
ture adducerent. qđ potius illud administra.¬
ssec q̃ ad nos uenisset. & quum esse sibi ignosci

Expanded text:
getes maturae sunt ad accipiendum. Item quae pertigetes maturae sunt ad accipiendum. Item quae pertinent ad sationem, suo quoque tempore promenda. Quae vendenda, videndum quae quoque tempore oporteat promi; alia enim, quae manere non possunt, antequam se commutent, ut celeriter promas ac vendas; alia, quae servari possunt, ut tum vendas, cum caritas est. Saepe enim diutius servata non modo usuram adiciunt, sed etiam fructum duplicant, si tempore promas. Cum haec diceret, venit libertus aeditumi ad nos flens et rogat ut ignoscamus, quod simus retenti, et ut ei in funus postridie prodeamus. Omnes consurgimus ac simul exclamamus, 'Quid? in funus? quod funus? quid est factum?' Ille flens narrat ab nescio quo percussum cultello concidissed tantum modo exaudisse vocem, perperam fecisse. Ipse cum patronum domum sustulisset et pueros dimisisset, ut medicum requirerent ac mature adducerent, quod potius illut administrasset, quam ad nos venisset, aecum esse sibi ignosci.
Abbreviated transcription (Latin):
non fiet ante ꝗ̃ acescerit anniculum prodit. Si est¬
uero ex eo genere uua qđ mature coacescat ante
uindemiam consumi: aut uenire oportet. Gene.¬
ra st uini in quo falerna qua quanto plures años
condita habuerunt tanto tu ꝑpea st fructuosiora.
Lcas albas quas condideras nouas sic celeriter
Iquando ad usum oporteat promi q. colore muta¬
to et contractu acinoꝵ si non dempseris ade¬
dendum ad abuciendum descensuꝵ se mitatat᷑
Sorbomiatuꝵ mite conditum citius promi opor¬
cet Accrbum .i. suspensum lentius est qđ pri¬
ut domi maturitatem assequi uult ꝗ̃ nequit
in arbore q̃ mitescat.
leem uiglandem et palutalam et ficum sabi¬
nam quanto citius promas iocundiore utare
ꝙ uetustate ficus sit pallidior palmula carisior
nux aridior.
Essum far promendum hyeme in pistrino ad
torcendum qđ ad cibatum expeditum esse ue¬
lis. qđ ad sationem tum promendum quum se¬

Expanded text:
non fitnon fitvero ex eo genere uvae, quod mature coacescat, ante vindemiam consumi aut venire oportet. Genera sunt vini, in quo Falerna, quae quanto pluris annos condita habuerunt, tanto, cum prompta, sunt fructuosiora. LXVI. Oleas albas quas condideris, novas si celeriter quando ad usum oporteat promi, quod colore mutato et contractu acinorum, si non dempseris ad edendum, ad abiciendum descensurum se minitantur. Sorbum maturum mite conditum citius promi oportet; acerbum enim suspensum lentius est, quod prius domi maturitatem adsequi vult, quam nequit in arbore, quam mitescat. ucem iuglandem et palmulam et ficum Sabinam quanto citius promas, iucundiore utare, quod vetustate ficus fit pallidior, palmula cariosior, nux aridior. Messum far promendum hieme in pistrino ad torrendum, quod ad cibatum expeditum esse velis; quod ad sationem, tum promendum, cum se
Abbreviated transcription (Latin):
unt ut ip̃i se necent curculiones. Sub terra ꝗ
habent frumentum inis quos nocent seriis ꝙ cus
periculo introitur recenti aperitione ita ut qui¬
busdam sit interclusa anima aliquanto post pro.¬
mere ꝗͣ aperueris oportet. Far quod in spicis
condideris per messem et ad usum cibatus ex¬
pedire uelis promendum hyeme ut in pistrino
pinsatur ac torreat᷑.
Murca quumex olea expressa ꝗ est humor aqͣ¬
tilis ac tetrimentum et conditum in uas fictile
id quidem sic solent tueri diebus xb. eoq est le¬
uissimum ac summum deflatum ut iniiciant
in alia uasa: et hoc idem interuallis duodedes
tissimum traiiciant. quum senescit luna quum
decoquunt in ahenis leni igni duas partes quas
adegerunt.
Ullum deniq ad usum recte promit᷑ qđ mustum
condit᷑ in dolium ut habeamus uinum non pro¬
mendum dum feruet. neq etiamdum profer uet.
ita ut sit uinum factum si uetus bibere uelles qđ

Expanded text:
unt, ut ipsi se necent, curculiones. Sub terra qui unt, ut ipsi se necent, curculiones. Sub terra qui habent frumentum in iis quos vocant sirus, quod cum periculo introitur recenti apertione, ita ut quibusdam sit interclusa anima, aliquanto post promere, quam aperueris, oportet. Far, quod in spicis condideris per messem et ad usus cibatus expedire velis, promendum hieme, ut in pistrino pisetur ac torreatur. LXIV. Amurca cum ex olea expressa, qui est umor aqutilis, ac retrimentum conditum in vas fictile. Id quidam sic solent tueri; diebus XV in eo quod est levissimum ac summum deflatum ut traiciant in alia vasa, et hoc isdem intervallis duodecientissimum traiciant, cum senescit luna. Tum decocunt in ahenis leni igni, ad duas partes quaad redegerunt. Tum denique ad usum recte promitur. LXV. Quomustum conditur in dolium, ut habeamus vinum, non promendum dum fervet, neque etiam cum processit ita, ut sit vinum factum. Si vetus bibere velis, quod
Abbreviated transcription (Latin):
sorba. quaedam disecta et in sole maccrata
ut pira et sorba per se obicunq sint posita
in atido facile durare. Seruare rapam conse¬
ctam in synape nucos uiglandes in harena
punica mala et in harena icon decerpta ac ma.¬
cura et etiam immatura quum hacreant in.
sua uirga. et demiseris in olam sinc fundo ca¬
ꝙ sic obieceris in terram: ct obteris circum ta¬
mum. Si extrinsecua spiritus afflet. ea non mo¬
do integra et sinu. sed etiam maicra q̃ in arbore
et cum sale concusso biduum si in sole positae
fuerint manere idorcas solere casdem sine sa¬
le indestutum condire.
tes et teffigeratum conditur in uase.
Unt item aliac conditiones ut ea inqua addunt᷑
de eoqͦ uel sexto gradu animaduertenda pauca
aut ꝙ uendinda eaꝙ dissimilia st inter se a
aliud alio tempore tuendum et utendum
Uendi causa promendum id frumentum qđ cur¬
culiones esse incipiunt. Id ti. quum promptum
est in sole ponere oportet. aque catinos ꝙ coueni¬

Expanded text:
sorba quidam dissecta et in sole macerata, sorba quidam dissecta et in sole macerata, ut pira; et sorba per se, ubicumque sint posita in arido, facile durare: servare rapa consecta in sinape, nuces iugulandis in harena. Punica mala et in harena iam decerpta ac matura et etiam immatura, cum haereant in sua virga et demiseris in ollam sine fundo, eaque si coieceris in terram et obleris circum ramum, ne extrinsecus spiritus adflet, ea non modo integra eximi, sed etiam maiora, quam in arbore et tum sale excusso biduum si in sole positae fuerint, manere idoneas solere: easdem sine sale in defrutum condi recte. tes et refrigeratum conditur in vasa. Sunt item aliae conditiones, ut ea in qua adicitude eo quoque vel sexto gradu animadvertenda pauca.aut quod vendunda. Ea quod dissimilia sunt inter se, aliut alio tempore tuendum et utendum. LXIII. Tuendi causa promendum id frumentum, quod curculiones exesse incipiunt. Id enim cum promptum est, in sole ponere oportet aquae catinos, quod eo conveni
Abbreviated transcription (Latin):
COnditiua mala scrutea cotonea scantiana scandi¬
ana corbiculata: et quac antea mustea uocabant
nunc melimella appellant. hac omĩa in loco arido
et frigido supra palca posita seruari recte putãt.
Et ideo oporothecas qui faciunt ad aquilonem ut
serint pertinaci uento uicta fiant. Ideoq in
biliter faciunt qua frigidius sit. in quo etiam
quidam eticlinium sterne̾ndi solent cocnandi
causa. Et i in quibus luxuria concosserit.
ue inpinacotheta facians. qđ spect uulum
datur ab arte cur non qđ narura datur imita¬
ntur in uenustate disposita pomoꝵ. preserti
cum id non sit faciendum: qđ quidam fecerũt
ut roma coept̾a poma rus intulerit in eporo.¬
theca insttuendam conuiuii causa in oporo.¬
theca mala manere putant satis cõmode. Alii
in tabulis ut oꝑe marmorato. Alii substrata
palea uel etiam floctis mala punica demissic̃
suis surculis in dolio harenae. Mala cotonca
scrutea in pensilibus unctis. Contra in sapa
condita manere pira aniciana sementina

Expanded text:
conditiva, mala struthea, cotonea, Scantiana, Scaudiana, orbiculata et quae antea mustea vocabant, nunc melimela appellant, haec omnia in loco arido et frigido supra paleas posita servari recte putant. Et ideo oporothecas qui faciunt, ad aquilonem utserint, pertinaci vento vieta fiant; ideoque in ntaque faciunt, quo frigidius sit. In quo etiam quidam triclinium sternere solent cenandi causa. Etenim in quibus luxuria concesserit ut in pinacothece faciant, quod spectaculum datur ab arte, cur non quod natura datum utantur in venustate disposita pomorum? Praesertim cum id non sit faciendum, quod quidam fecerunt, ut Romae coempta poma rus intulerint in oporothecen instruendam convivi causa. In oporotheca mala manere putant satis commode alii in tabulis in opere marmorato, alii substrata palea vel etiam floccis; mala punica demissis suis surculis in dolio harenae, mala cotonea struthea in pensilibus iunctis; contra in sapa condita manere pira Aniciana sementiva;
Abbreviated transcription (Latin):
terest in rudi terra anin ea seras qua quot anĩs
obsita sit qua uocatur restibilis an in uernacto
quae interdum requirit cui acrius inolinch¬
ia quot antis cestibilia esse dicunt sed ut aut
paulo aut leuioribus sationibus .i. quod minus
sugunt terram. Dicetur inquit Agrius de tertio
gradu de nutricationibus atque alimoniis eo¬
rum. Illa qua nata sunt in fundo alescunt atq
adulta concipiunt. praegnantia id est quum st
matura pariurit poma: aut spicam. sic alia a qͦ
profcctum redit semen. ltaq florem a cerbum ue
picum aliudue quod dece̾pseris in eodem loco
codem anno nihil tenascitur qđ praegnationis
idembis habere non potest. Ut ii. mulieres habẽt
ad partum dies certos sic arbores ac frugi.
Rimum plerunq ex terra exit ordeum dicbus
septem. nec multo post triticum Legumina fere qua¬
driduo: aut quinq diebus prater qͣ faba. Ea .ri.
serius aliquanto prodit seꝯes ostendit. ltem mi¬

Expanded text:
terest, in rudi terra, an in ea seras, quae quotannis terest, in rudi terra, an in ea seras, quae quotannis obsita sit, quae vocatur restibilis, an in vervacto quae interdum requierit. Cui Agrius, In Olynthia quotannis restibilia esse dicunt, sed ita utpaulo levioribus sationibus, id est quae minus sugunt terram. Dicetur, inquit Agrius, de tertio gradu, de nutricationibus atque alimoniis eorum. Ille, Quae nata sunt, inquit, in fundo alescunt, adulta concipiunt, praegnatia, cum sunt matura, pariunt poma aut spicam, sic alia.A quo profectum, redit semen. Itaque si florem acerbumve pirum aliudve quid decerpseris, in eodem loco eodem anno nihil renascitur, quod praegnationis idem bis habere non potest. Ut enim mulieres habent ad partum dies certos, sic arbores ac fruges. XLV. Primum plerumque e terra exit hordeum diebus VII, nec multo post triticum; legumina fere quadriduo aut quinque diebus, praeterquam faba: ea enim serius aliquanto prodit. Item mi
Abbreviated transcription (Latin):
dam. aut uariam. sed temperatam semen demi.¬
itas. in iugerum unum si est natura temꝑata
cerra scribunt opu esse medica. sex quimodi¬
um unum seritur. ita ut semen iactat᷑ quem
ad modum .i. quum pabulum et frumentu serit᷑
lthisum seritur in terra bene culta tãq semen
brassica inde differtur et in sex quipedem po¬
nitur aut ctiam de cithiso turgula deplanta¬
neur et ita pangitur in secendo.
Erunt faba modii quatuor in iugexo tritici
quinq ordei ui. farris x sed non nullis locis
paulo amplius: aut minus. Si ci. locus cras.¬
sus plus si macer minus. Quare obscruabis
quantum in ea tegione consuctudo erit sere¬
ndi. ut tantum facias quantum uolet tegio
ac genus terra ut ex codem semine alicubi
truria locis aliquot. In italia in subagritano
dicunt etiam cum centesimo uedire solitum. in
syria ad oaranda et in africa ad biracium. Item
ex modio nasci centum. Illud q multum in¬

Expanded text:
dam aut variam, sed temperatam, semen demitdam aut variam, sed temperatam, semen demittas. In iugerum unum, si est natura temperata terra, scribunt opus esse medicae sesquimodium. Id seritur ita, ut semen iaciatur, quem ad modum cum pabulum et frumentum seritur. XLIII. Cytisum seritur in terra bene subacta tamquam semen brassicae. Inde differtur et in sesquipedem ponitur, aut etiam de cytiso duriore virgulae deplantantur, et ita pangitur in serendo. XLIV. Seruntur fabae modii IIII in iugero, tritici V, hordei VI, farris X, sed non nullis locis paulo amplius aut minus. Si enim locus crassus, plus; si macer, minus. Quare observabis, quantum in ea regione consuetudo erit serendi, ut tantum facias, quod tantum valet regio ac genus terrae, ut ex eodem semine aliubi truria locis aliquot. In Italia in Subaritano dicunt etiam cum centesimo redire solitum, in Syria ad Gadara et in Africa ad Byzacium item ex modio nasci centum. Illut quoque multum in
Abbreviated transcription (Latin):
uidendum ut qđ transferat in cacumen habeat
gemmam ut in ficis de his primis quatuor gene.¬
rĩbus semirum quadam ꝙ tardiora surculis u.¬
tendum: ut inficetis faiunt. Ficini. semen natu¬
rale intus in ea fico quam edimus qua sunt mi¬
nuta grana e quibus paruis q enasa coliculi iux
tra palma et cupressus et olea in crescendo tarda
I n hoc .ni. humidiora q̃ aridiora Quare ex tẽra
potius in seminariis surculos de ficeto q̃ grana
aut inde petere uult. Ium ti pesticulam ꝑ
ficos quas edimus maturas perfecunt: ut car
quum inaruerunt complicent ac quo uolunt
mittunt. Lbi obrutae in semitario poruo sic
genera ficorum Chiac ac caladicaȩ et libyae afri¬
canae. ltem caetera transmarina in italiam ꝑla¬
ta simili de causa olea sernem cum sit nucleus
I ex eo tardius enascebatur colis ꝗ̃ ex aliis.
ideo potius in seminariis taleis quas dixi serin
A primis obserues ut in terram nimium ari¬

Expanded text:
videndum ut quod transferat cacumen habeat videndum ut quod transferat cacumen habeat gemmam, ut in ficis. De his primis quattuor generibus seminum quaedam quod tardiora, surculis potius utendum, ut in ficetis faciunt. Fici enim semen naturale intus in ea fico, quam edimus, quae sunt minuta grana; e quibus parvis quod enasci coliculi vix tra palma et cupressus et olea in crescendo tarda: in hoc enim umidiora quam aridiora — quare ex terra potius in seminariis surculos de ficeto quam granaut inde petere vult. Tum enim resticulam per ficos, quas edimus, maturas perserunt et eas, cum inaruerunt, complicant ac quo volunt mittunt, ubi obrutae in seminario pariant. Sic genera ficorum, Chiae ac Chalcidicae et Lydiae et Africanae, item cetera transmarina in Italiam perlata. Simili de causa, oleae semen cum sit nuculeus, quod ex eo tardius enascebatur colis quam ex aliis, ideo potius in seminariis taleas, quas dixi, serimus. XLII. In primis observes ne in terram nimium ari
Abbreviated transcription (Latin):
quodquae prius uerno tempore inserebantur
nunc et solstitiali ut ficus quod densa materia
non est. Et ideo sequitur calidiorem a quo fir
ut in locis frigidis ficeta fieri non possint aqua
recenti insito in uinea tenellum .n. cito facit.
pulchre. itaq qua fit caniculoe signo commo¬
dissime existimatur ea inseri. Qua autem na¬
tura minus sunt mollia uas supra alligant un¬
de stillet lente aqua ne prius exarescat surcu.¬
lus qͣ coalescat. cuius surculi corticem integrum
seruandum: et quum sit exacuendum ut non
denudes medullam ne extrinsecus imbres no¬
ceant: aut nimius calor argilla oblinienduz
ac libro obligandum. lta uitem triduo ante¬
ꝗ̃ inserat᷑ desecant. ut qd ea uimius est humot
odiffluat ante q̃ inserat᷑: aut in qua inserurit
in ea paulo infra q̃ insitum est incidunt in
qua humor aduentitius effluere possit contra
in fico et malo punica et si qua ctiam horum na.¬
tura aridiora continuo in aliis translationibus

Expanded text:
, quae prius verno tempore inserebantur, , quae prius verno tempore inserebantur, nunc etiam solstitiali, ut ficus, quod densa materia non est et ideo sequitur caldorem. A quo fit ut in locis frigidis ficeta fieri non possint. Aqua recenti insito inimica: tenellum enim cito facit putre. Itaque caniculae signo commodissime existimatur ea inseri. Quae autem natura minus sunt mollia, vas aliquod supra alligant, unde stillet lente aqua, ne prius exarescat surculus, quam colescat. Cuius surculi corticem integrum servandum et eum sic exacuendum, ut non denudes medullam. Ne extrinsecus imbres noceant aut nimius calor, argilla oblinendum ac libro obligandum. Itaque vitem triduo antequam inserant desecant, ut qui in ea nimius est umor defluat, antequam inseratur; aut in quam inserunt, in ea paulo infra, quam insitum est, incidunt, qua umor adventicius effluere possit. Contra in fico et malo punica, et siquae etiam horum natura aridiora, continuo. In aliis translationibus
Abbreviated transcription (Latin):
quor genera insita sint uno ictu tot fulmina
fieri illud quod fulmen concepit.Si in piru
siluaticum inserueris pirum quanuis bona
non fore tam uicundam ꝗͣ si ea qua silue¬
stris non. sit in quãcunq arborem inseras si
eiusdem generis est dumtaxat ut sit utraque
malus ita inserere oportet reserentem ad fru.¬
ctum meliorem geriere ut sit surculus q̃ est quo
ueniat arbor Est altera speties ex arbore in
arborem inserendi nuper animaduersa in ar.¬
boribus propinquis ex athore quam uult ha.¬
bere surculum in eam quam inserere uult ar.¬
borem traducit. et in eius tamo pratiso ac de.¬
fixo implicat eum locum qui contingit exutta¬
que parte quod intro est falce excenuatum
ita ut ex una parte qd coelum uisurum est cor¬
ticem cum cortice ex aquatum habeat. Eius ra.¬
muli quem inseret cacumen ut directum sit ad
coelum curat. postero anno quum compthendit
unde propagatum est. ab altera parte pracidit

Expanded text:
quot genera insita sint, uno ictu tot fulmina quot genera insita sint, uno ictu tot fulmina fieri illut quod fulmen concepit. Si in pirum silvaticam inserueris pirum quamvis bonam, non fore tam iucundam, quam si in eam quae silvestris non sit. In quamcumque arborem inseras, si eiusdem generis est, dumtaxat ut sit utraque malus, ita inserere oportet referentem ad fructum, meliore genere ut sit surculus, quam est quo veniat arbor. Est altera species ex arbore in arborem inserendi nuper animadversa in arboribus propinquis. Ex arbore, qua vult habere surculum, in eam quam inserere vult ramulum traducit et in eius ramo praeciso ac diffisso implicat, eum locum qui contingit, ex utraque parte quod intro est falce extenuatum, ita ut ex una parti quod caelum visurum est corticem cum cortice exaequatum habeat. Eius ramuli, quem inseret, cacumen ut derectum sit ad caelum curat. Postero anno, cum comprendit, unde propagatum est, ab altera arbore praecidi
Abbreviated transcription (Latin):
metiunt᷑ fore diebus xxx. Tertium genus
seminis qdđ ex arbore ꝑ singulos defertur in
tertam: si in humum demittit᷑ in quibusda¬
quum est uidendum ut eo tempore sit de¬
plantatum quo oportet. ld fit quum ante ꝗͣ
ꝯerminare. aut florere quid incipit et qua
de arbore transferas. ut eadem plantes po¬
cius ꝗͣ defringas quod plante solum stabili¬
us quolatius: aut radices facilius nutat eo
celeriter ante q̃ suctus exarescit in terram
deruttendum dum in oleagincis seminibus¬
arbores uidendum ut sit de tenero ramo ex
utraq parte acquabiliter pracisum quas alii
sclauolas. alii taleas appellant acfaciunt
circiter pedales. Quartum ꝯenus seminis
qd transit ex arbore in aliam: uidendum qua
ex arbore. in quam transferat᷑: et quo tempo¬
re et quemadmodum obligetur. non n piꝵ
recipit quercus. neque ti. si malus pirum hoc
sequuntur multi qui aruspices audiunt mul¬
tum a quibus proditum in singulis arboribus

Expanded text:
metiuntur fere diebus XXX. Tertium genus metiuntur fere diebus XXX. Tertium genus seminis, quod ex arbore per surclos defertur in terram, si in humum demittitur, in quibusdam est videndum ut eo tempore sit deplantatum, quo oportet id fit tum, antequam gemmare aut florere quid incipit; et quae de arbore transferas ut ea deplantes potius quam defringas, quod plantae solum stabilius, quo latius aut radices facilius mittit. Ea celeriter, antequam sucus exarescat, in terram demittunt. In oleagineis seminibus videndum ut sit de tenero ramo ex utraque parte aequabiliter praecisum, quas alii clavolas, alii taleas appellant ac faciunt circiter pedales. Quartum genus seminis, quod transit ex arbore in aliam, videndum qua ex arbore in quam transferatur et quo tempore et quem ad modum obligetur. Non enim pirum recipit quercus, neque enim si malus pirum. Hoc secuntur multi, qui haruspices audiunt multum, a quibus proditum, in singulis arboribus
Abbreviated transcription (Latin):
influit in agrum inferre solet ut scribit Theo¬
phrastus illud qd apparet ad agricolas id uide¬
ndum diligenter. Quaedam .ni. ad cernendum
propterea u̾sq adeoparua ut sint obscura ut cu.¬
semina dedit natura. reliqua inuenit exꝑien¬
tia coloni. Nam prima quae sine colono. prius¬
ꝗͣ sata nata. Secunda quoe ex iis collecta neq
prius ꝗ̃ sata nata. prima semina uidere oportes
ne uetustate sint ex hausta: aut ne sint ad mix¬
ta: aut ne ꝑꝑsimilitudinem sint adulterina
Semen uetus tantum ualet in quibusdam teb¬
us ut naturam immutet. nam ex semine be¬
assicae uetere sato: nasci aiunt rapam et contra
ex rapaꝵ brassicam. Secunda semina uidere
quod scribit Iheophrastus uere et autunno et
canicula exortu neque omibus locis ac generib
idem est in sicco et macro loco et argilloso. Leꝵ
tempus idoneum quominus habet humo¬
tis in terra bona ac pingui autũno q uere
multus humor et quam sationem quidem

Expanded text:
influit in agrum, inferre solet, ut scribit Theoinfluit in agrum, inferre solet, ut scribit Theophrastus. Illud quod apparet ad agricolas, id videndum diligenter. Quaedam enim ad genendum propensa usque adeo parva, ut sint obscura, ut cusemina dedit natura, reliqua invenit experientia coloni. Prima quae sine colono, priusquam sata, nata; secunda quae ex iis collecta neque, priusquam sata, nata. Prima semina videre oportet ne vetustate sint exsucta aut ne sint admixta aut ne propter similitudinem sint adulterina. Semen vetus tantum valet in quibusdam rebus, ut naturam commutet. Nam ex semine brassicae vetere sato nasci aiunt rapa et contra ex raporum brassicam. Secunda semina videre quod scribit Theophrastus, vere et autumno et caniculae exortu, neque omnibus locis ac generibus idem. In sicco et macro loco et argilloso vernum tempus idoneum, quo minus habet umoris: in terra bona ac pingui autumno, quod vere multus umor, quam sationem quidam
Abbreviated transcription (Latin):
caorterarum uereriaꝵ qua ordco rascunt᷑q mid.
tam facit herbam. Stercilinium sccundum uil¬
lam facere oportet ut q̃ paucissimis opis ege¬
ratur. In co si in medio robusta aliqua mate.¬
ria sit depacta negant serpentem nasci
ad secendum. Nam refert in agto ad quam par.¬
tem cocli quisq locus spectet: sic ad quod quaq
tempus res facillime crescat Non nc uidemus
alia florere uerno tempore alia aestuo. nec ea¬
dem autunnali qua hyberno. Itaq alia serunt᷑
atq inserunt᷑ et metunt̾ ante aut post. q̃ alia
et quum pleraq uera q̃ autunno inserant᷑ circi¬
ter solstitium inseri ficos: nec non brumalibus
diebus cerasos. Quare cum semina sint fere iiiᵒ
in arbores de singulis tebus uidendum quo q̃q
tempore locoque facias.
PRimum semen qđ est principium cernendi id
duplex unum quod latet nostrum sensum:
Alteꝵ quod aꝑtum. Latet si sub semina in aere
ut ait physicos anax agoras et si aqua quae

Expanded text:
ceterarum veterinarum, quae hordeo pascuntur, quod ceterarum veterinarum, quae hordeo pascuntur, quod multam facit herbam. Stercilinum secundum villam facere oportet, ut quam paucissimis operis egeratur. In eo, si in medio robusta aliqua materia sit depacta, negant serpentem nasci. ad serendum. Nam refert in agro ad quam partem caeli quisque locus spectet, sic ad quod tempus quaeque res facillime crescat. Nonne videmus alia florere verno tempore, alia aestivo, neque eadem autumnali, quae hiberno? Itaque alia seruntur atque inseruntur et metuntur ante aut post quam alia; et cum pleraque vere quam autumno inserantur, circiter solstitium inseri ficos nec non brumalibus diebus cerasos. Quare cum semina sint fere quattin arbores, de singulis rebus videndum, quae quoque tempore locoque facias. XL. Primum semen, quod est principium genendi, id duplex, unum quod latet nostrum sensum, alterum quod apertum. Latet, si sunt semina in aere, ut ait physicos Anaxagoras, et si aqua, quae
Abbreviated transcription (Latin):
et xxx. cubitor eoisse. Quaedam si bubus
et aratro proscideris et ittrandum ante ꝗͣ
semen iactas. lrem praparatio si qua fic in
pratis. idest ut defendatur a pastione qđ
fere obseruant. a piro florente si rcrigua
et quo genere poussimum facias. Nam discri.¬
mina eius aliquot. Si eicus optimum scribit
esse Cassius uolucrum praeter palustrium ac
nantium. De hisce praestare columbinum
qđ sit calidissuum ꝙ fermentare possit ter¬
ram. id at semen asꝑgi oportere in agro non
ut de pecore aceruatim poni. Ego arbitror
praestare et auiis turdoꝵ ac merularum qđ
non solum ad agrum utile. sed etiam ad cibu
ita bubus ac suibus ut fiant pingues. ltaq
qui auiaria conducunt si caueto dominus
stercus ue in fundo maneat. rinoris conducũt
ꝗ̃ ii quibus id accedit. Cassius sccundum colu¬
mbinum scribit esse hominis iercio caprillum
et ouillum et asininura minime bonum equi.¬
num. sed in segetes. In prata n. ueloptimum ut

Expanded text:
et triginta cubitorum egisse. Quaedam si bubus et triginta cubitorum egisse. Quaedam si bubus et aratro proscideris, et iterandum, antequam semen iacias. Item praeparatio siquae fit in pratis, id est ut defendantur a pastione, quod fere observant a piro florente; si inriguaet quo genere potissimum facias: nam discrimina eius aliquot. Stercus optimum scribit esse Cassius volucrium praeter palustrium ac nantium. De hisce praestare columbinum, quod sit calidissimum ac fermentare possit terram. Id ut semen aspargi oportere in agro, non ut de pecore acervatim poni. Ego arbitror praestare ex aviariis turdorum ac merularum, quod non solum ad agrum utile, sed etiam ad cibum ita bubus ac subus, ut fiant pingues. Itaque qui aviaria conducunt, si cavet dominus stercus ut in fundo maneat, minoris conducunt, quam ii quibus id accedit. Cassius secundum columbinum scribit esse hominis, tertio caprinum et ovillum et asininum, minime bonum equinum, sed in segetes; in prata enim vel optimum, ut