comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ilipensibus uerbũ fidei apłs tradi¬
dit. somnio enĩ monitꝰ ẽ sic̃ conti¬
netur ĩ actibꝰ apłoꝵ ut accedet ad eos
⁊ apiret aures eoꝵ ad recipiendũ sermo¬
nẽ dñi. Multis gͦ diebꝰ cõmoratꝰ apud
cos instruxit eos doctrina dñi. Et quia
p discessum eiꝰ nõ sunt translati ad aliuꝰ
sic̃ ⁊ galathe. Sed ꝑmanser̃ infide nõre¬
dat eos gaudẽs in ꝓposito cordis eoꝵ. In
hoꝵ eñĩ laude: alioꝵ uituꝑatio contine¬
tur. Cornichii enĩ multo tp̃r audientes

Expanded text:
ilippensibus verbum fidei Apostolus tradidit; somnio enim monitus est, sicut continetur in Actis apostolorum , ut accederet ad eos, et aperiret aures eorum ad recipiendum sermonem Domini. Multis ergo diebus commoratus apud eos, instruxit eosdem in doctrina Domini. Et quia post discessum ejus non sunt translati ad aliud, sicut Galatae: sed permanserunt in fide, non redat eos, gaudens in proposito cordis eorum. In horum laude aliorum vituperatio continetur: Corinthii enim multo tempore audientes
Abbreviated transcription (Latin):
tes ap̾dicatione ioħis baptiste legẽ iã cessare. ut
sola fides susficiat ad salutẽ. adbreuiata ex lege.
in p̾dicatione. Nam si signadi causa circũcide¬
bantur fillii isrł: ut exinde apparerent filii esse
abrahe uxta carnẽ: rite cessare debet circũcisio:
qr signũ habent credentes mortis euicte. qua di¬
uoscunt᷑ fui esse abrabe s scđm fidem. Abrahe
enĩ missꝰ ẽ: qui ueniens iunceret mortẽ. Deni¬
ꝙ hunc expectabat abrabam. quẽ in spu sen
uid̾e diem meũ: ⁊ uidit ⁊ gauisꝯ ẽ. bempore
enĩ quo simł adhuc erãt filii isrł in heremo. ã¬
te qmͣ uicini eeñt gentiluĩ: non sũt circũcisi.
At ubi aũt cõmisceri habebant gentilibꝰ. Tũc
ab ihu naue cutũcisi sunt de petra. que sig¬
nificat xp̃m: qr petra inquit erat xp̃s. Ut de¬
signaret ꝑ xp̃m futurã cirtũcisionẽ cordis. sic̾
dixerat moyses ⁊ ieremias ꝓpħa: circuicidite uoᷤ¬

Expanded text:
tes, a praedicatione Joannis Baptistae Legem jam cessare; ut tes, a praedicatione Joannis Baptistae Legem jam cessare; ut sola fides sufficiat ad salutem, abbreviata ex Lege. in praedicatione; nam si signaculi causa circumcidebantur filii Israel, ut exinde apparerent filii esse Abrahae juxta carnem, rite cessare debet circumcisio; quia signum habent credentes mortis devictae, quo dignoscuntur filii esse Abrahae, sed secundum fidem; Abrahae enim promissus est, qui veniens vinceret mortem. Denique hunc exspectabat Abraham, quem in spiritu videre diem meum: et vidit, et gavisus est ; tempore enim quo simul adhuc erant filii Israel in eremo, antequam vicini essent gentilium, non sunt circumcisi. At ubi commisceri habebant gentibus, tunc a Jesu Nave circumcisi sunt de petra , quae significat Christum: Quia petra, inquit, erat Christus , ut designaret per Christum futuram circumcisionem cordis, sicut dixerat Moyses, et Hieremias p
Abbreviated transcription (Latin):
PON Is cietens in xp̃m ⁊ obseruans legẽ fãc¬
toꝵ: male intellegit xp̃m. Sic̃ ⁊ sim machiãĩ
qui ex pħiseis originẽ trahunt. qui seruata om̃i lege
igerent xp̃m: nichil de lege fictoꝵ sꝑarent. Idest
deneuꝰmeniis salbo. circũcisione ⁊ discretione esca¬
tũ: quia qui dm̃ ⁊ dnm̃ logis colit. sup̃ legẽ ẽ. nec
potest udicari a legeꝰ cͥum legis latore cõcordat. De¬
niq ñ illoꝵ causa lex cdata ẽ qui dm̃ colebant: s
coꝵ qui male credebant. ⁊ agebant. ad ꝯtẽptũ crea¬
toris. Unde dic̃ ad timotheũ. Nlec enĩ iusto lex posi¬
taẽ. s iniustis ⁊ maleu̾santibꝰ. Et moyses sic inq̃t
subu̾tebant. adhuc erroris nebula contectũ corba¬
bentes ñ cernunt sensũ ysaie ꝓpħe int̾ cet̾a dicẽ¬
tis. Uerbũ enĩ consũmans ⁊ breuians mequi¬
tate: qr u̾bum breuiatũ fãciet dñs suꝑt̾rã. Si¬
gͣ hec dicta intellegerẽt: a lege recederẽt. Scien¬

Expanded text:
s credens in Christum, et observans Legem factorum, male intelligit Christum: sicut et Symmachiani, qui ex Pharisaeis originem trahunt, qui servata omni Lege, ligerent Christum, nihil de Lege factorum sperarent, id est, de neomeniis, sabbato, circumcisione, et discretione escarum; quia qui Deum et Dominum Legis colit, supra Legem est: nec potest judicari a lege, qui cum legislatore concordat. Denique non illorum causa Lex data est, qui Deum colebant: sed eorum qui male et credebant et agebant ad contemptum Creatoris. Unde dicit ad Timotheum: Nec enim justo lex posita est, sed injustis, et male versantibus. Et Moyses sic inquit: ii qui eos subvertebant, adhuc erroris nebula contectum cor habentes, non cernunt sensum Esaiae prophetae inter caetera dicentis: Verbum enim consummans et brevians in aequitate; quia verbum breviatugo haec dicta intelligerent; a Lege recederent, scien
Abbreviated transcription (Latin):
ũ inaltõ. Uerum ẽ nec latet quoꝙͣ: qͥa
si actꝰ nr̃os ⁊ m̃te consid̾emꝰ nullis nos
ante ponimꝰ. ⁊ nec fãcile quẽꝙ̃ iudicamꝰ.
qui ẽĩ extollitur. qͣsi aliquid sit errat.
debemꝰ si crescere uelumꝰ. Et si nos enge¬
remꝰ inclinaremur. qd̾ facit impitia
cordis inflati. ut apd̾ homines cõmen¬
datio uideatur. S ꝑuens enim ⁊ despici¬
ens peccatores. iustũ se uideri contendit.
Sic̃ ⁊ pkariseꝰ ille quẽ dñs denotat. Nũ¬
quid ñ uere hic impeditꝰ ẽ qui p̾setis
gle cupidꝰ est: Numqͥd ñ uere de futis

Expanded text:
non in altero. Verum est, nec latet quemquam, quia non in altero. Verum est, nec latet quemquam, quia si actus nostros et mentem consideremus, nulli nos anteponimus, et nec facile quemquam judicamus. Qui enim extollitur quasi aliquid sit, errat; deberemus, si crescere velimus: et si nos erigeremus, inclinaremur, quod facit imperitia cordis inflati; ut apud homines commendatior videatur. Spernens enim et despiciens peccatores, justum se videri contendit, sicut et pharisaeus ille, quem Dominus denotat . Numquid non vere hic imperitus est, qui praesentis gloriae cupidus est? Numquid non vere de futuris
Abbreviated transcription (Latin):
militate huiꝰ modi in sp̃u mansuetu¬
dinis. considans teiz ip̃m ne ⁊ tu tẽp¬
teris. in uicẽ on̾a ur̃a portate. Nunc
hos adloquitur qui furmmiores erãt.
ne in flatione bone uite eũ qui forte
a peccato cirtũuentꝰ fuiss sꝑnendũ
putarẽt ⁊ abiciendũ. Idõq consul¬
endum his. Cum mansuetudie enĩ
ꝓuocandi sũt ad reformandos se. qͥa
si acriꝰ ex auctoritate fuerint correp¬
ti. aĩ se patient argui. s ⁊ defend̾e se
res fieri. Tolle enĩ hominẽ a conten¬
tione ⁊ audatia. ꝙ habebis eũ subiec¬
tũ. Humilitas enĩ etiã suꝑbos sol
inclinare. ⁊ cũ tota animi lenitate fie¬
ret adiecit: ne ⁊ tu tẽpteris ut uł hac
causa ñ sꝑneret peccatorẽ. sciens ⁊ se
posse peccare. Et sic implebitis legẽ
ad ꝓpositũ. implet uoluntatẽ xͥ. Si enim
quis iudetur ẽẽ aliquid cũ nichil sit se
ipsũ seducit. Opꝰ suũ ꝓbet unꝯ quisq et
tunc in semz ipso tantũ głam habeb̾. et

Expanded text:
ite hujusmodi in spiritu mansuetudinis, considerans temetipsum, ne et tu tenteris, invicem onera vestra portate. Nunc hos alloquitur, qui firmiores erant; ne inflatione bonae vitae eum, qui forte a peccato circumventus fuisset, spernendum putarent et abjiciendum, ideoque consulendum his. Cum mansuetudine enim provocandi sunt ad reformandos se; quia si acrius ex auctoritate fuerint correpti, non se patientur argui: sed et defendere se res fieri. Tolle enim hominem a contentione et audacia, et habebis eum subjectum; humilitas enim etiam superbos solet inclinare. Et ut cum tota animi lenitate fieret, adjecit: Ne et tu tenteris; ut vel hac causa non sperneret peccatorem, sciens et se posse peccare. Et sic implebitis legem ad propositum, implet voluntatem Christi. Si enim quis videtur sibi esse aliquid, cum nihil sit, se ipsum seductunc in semetipso tantum gloriam habebit, et
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ q̃s man pax ⁊ miscdia dĩ. iudeoꝵ cre¬
dentiũ ⁊ gentiliũ fideliĩ. De cetero nẽo
mͥ molestꝰ sit. Molestias sibi noluit de
cetero fieri. ut iterũ forte cogeret᷑ scribe.
S iam correctiores illos uult fieri. uͭ am¬
putatis erroribꝰ.pꝯ tanta tedia pausã
habet. Ego enĩ stignata dñi iħu xp̃i ĩ
corpore meo porto. Hoc dic̃ iratꝰ. qr pas¬
siones quas credentiũ causa patiebat᷑.
mefficaces in his uidebat. Qm̃ constan¬
tia ⁊ fide doctrine sue ꝓ xp̃o plagas et
uincła pati ñ tumuit. s passꝰ ẽ amore cre¬
dentiũ cicatrices plagarũ habe se incor¬
pore. qui ñ minꝯ fidelit̾ eis p̾dicaret: si¬
cut ⁊ ꝑsendo apłi qui galatas deceꝑat.
Neminẽ itaq uult sͥmolestũ esse qui
huic rei deuotꝰ non ẽ. Ista enĩ stigma¬
ta idẽ cicatrices plagarũ: testimonia
sũt credentiũ eoꝵ qui paciunt᷑. qd̾ digni
sint futura ꝓmissione. Gr̃a dñi nostri

Expanded text:
s manet pax et misericordia Dei, Judaeorum credentium, et gentilium fidelium. De caetero nemo mihi molestus sit. Molestias sibi noluit de caetero fieri, ut iterum forte cogeretur scribere: sed jam correctiores illos vult fieri; ut amputatis erroribus, post tanta taedia pausam habecorpore meo porto. Hoc dicit iratus, quia passiones quas credentium causa patiebatur, inefficaces in illis videbat; quoniam constantia et fide doctrinae suae pro Christo plagas et vincula pati non timuit: sed passus est amore credentium cicatrices plagarum habere se in corpore; quo non minus fideliter eis praedicaret, sicut et pseudoapostoli, qui Galatas deceperant. Neminem itaque vult sibi molestum esse, qui huic rei devotus non est; ista enim stigmata, id est, cicatrices plagarum, testimonia sunt credentium eorum, qui patiuntur, quod digni sunt futura promission
Abbreviated transcription (Latin):
qui circuncisi sũt legẽ custodiunt. sed
uolunt uos circumcidi. uit iiura carne
glentur. Tale est hoc: quale et illud
dictũ ad apłm petrũ. Si tu cum sis uide
gentilit̾ uiuis. quomodo cõpellis gen¬
tes indaizare: Ita ⁊ hii cũ ipsi legẽ nõ
custodirẽt conu̾santes inuiste. conu̾sionẽ
zelabant᷑. ut ꝑuide uindices ⁊ amator
es legis uiderent᷑. Cum constet hunc
legẽ defendere ⁊ custodire. qui iustici¬
as eiꝰ exsequit᷑ ⁊ mandatũ qd̾ ad uitã
ꝑtinens datum ẽ non p̾t̾ mittar. Cla¬
dis gͦ galathariĩ: excusatio erat coꝵ.
Hec dic̃ ut uł sic intelle̾gant. qr ludebã¬
tur uł ut stulti ⁊ hebetet de quoꝵ dolo¬
ẽ & ego mundo. Quomodo ꝑseudo apłi
sciens magnã ꝓistis fore mercedẽ. quẽ¬
admodũ ⁊ coapłi eiꝰ sic̃ scriptũ ẽ in ac¬
tis apłoꝵ. Tunc inquit cesi exier̃ apli
de consilio gaudentes. quia digni ha¬
biti sũt ꝓ nomine xp̃i contumeliam
fixus ẽ: certꝰ amorẽ cruicis xp̃i uitam

Expanded text:
qui circumcisi sunt, legem custodiunt: sed volunt vos circumcidi, ut in vestra carne rientur. Tale est hoc, quale et illud dictum ad apostolum Petrum: Si tu cum sis judaeus, gentiliter vivis, quomodo compellis gentes judaizare ? Ita et hi cum ipsi legem non custodirent, conversantes injuste, circumcisionem zelabantur; ut proinde vindicees legis viderentur, cum constet hunc legem defendere et custodire, qui justitias ejus exsequitur, et mandatum quod ad vitam pertinens datum est, non praetermittit. Clades ergo Galatarum excusatio erat eorum haec, ut vel sic intelligant quia ludebantur, velut stulti et hebetes, de quorum doloest, et ego mundo. Quomodo pseudoapostosciens magnam pro istis fore mercedem: quemadmodum et coapostoli ejus, sicut scriptum est in Actibus apostolorum: Tunc, inquit, caesi exierunt apostoli de concilio, gaudentes quia digni habiti sunt pro nomine Christi contumeliam fixus est, certus amorem crucis Christi vitam
Abbreviated transcription (Latin):
erit admetendũ. id ẽ sic recipiet quomͦ
fac̃. Idõ ꝓmptos nos ad benefaciendũ
cẽ hortatur: nec fastidium pati debe.
securos qr ꝓparius magna ircipiemꝰ.
et ꝓt̾renis eterna tp̃r quo ꝓmisit d̾s. Et¬
go dũ tempꝰ habemꝰ: oꝑemur bonum

Expanded text:
erit et ad metendum, id est, sic recipiet, quomodo erit et ad metendum, id est, sic recipiet, quomodo facit. Ideo promptos nos ad benefaciendum esse hortatur, nec fastidium pati debere, securos quia pro parvis magna recipiemus, et pro terrenis aeterna, tempore quo promisit Deus. Ergo dum tempus habe
Abbreviated transcription (Latin):
tele futurũ obnoxiũ. corrũpit aũ cor¬
pus. qui inconcessa p̾sumit. Qui uero
seminau̾it in sp̃u. de sp̃u metet uit am
Set̾uam. homo xp̃ianus sp̃u constat ꝙ
carne. Homo enĩ ad cõparationẽ scĩ
sp̃s caro ẽ. Cum gͦ sp̃ui dat adsensum.
cohibens se ab his que contraria sunt.
Spiritalit̾ enĩ seminat. ut possit mete̾
uitam et̾nam. Testimonio enĩ sp̃s acci¬
piet inmortalitatẽ locom̾cedis. Sic̃ e¬
nim qui corrũpit de honestans corpus
suũ. ñ ad et̾uitatẽ s adcorruptionẽ ꝑti¬
nebit: ita ⁊ qui inꝰtaminatũ se cͣtodit.
uitam eten̾am consequet᷑. Hoc est enĩ
etna uita. uiuere sine pene᷑. habere et¬
glam. Nam si hic ad p̾sens qui in sollici¬
tudine ẽ. negat se uiuere. qñtomagisu¬
bialiem adõ ignem tortorẽ patitꝰ: Bo¬
nũ aũt facientes ñ deficiamꝰ. tp̃r enĩ
ꝓprio metemꝰ infatigabiles. hoc dic̃.
qr qui fortis erit ad seminandũ: fortis

Expanded text:
telae futurum obnoxium. Corrumpit autem cortelae futurum obnoxium. Corrumpit autem corpus, qui inconcessa praesumit. Qui vero seminaverit in spiritu, de spiritu metet vitam aeternam. Homo christianus spiritu constat et carne; homo enim ad comparationem sancti spiritus, caro est. Cum ergo spiritui dat assensum, cohibens se ab iis, quae contraria sunt, spiritaliter seminat; ut possit metere vitam aeternam. Testimonium enim Spiritus accipit, et immortalitatem loco mercedis. Sicut enim qui corrumpit dehonestans corpus suum, non ad aeternitatem, sed ad corruptionem pertinebit; ita et qui incontaminatum se custodit, vitam aeternam consequetur. Haec est enim aeterna vita, vivere sine poena, et habere gloriam. Nam si hic ad praesens qui in sollicitudine est, negat se vivere; quanto magis ubi alienus a Deo, ignem tortorem patietur! Bonum autem facientes non deficiamus; tempore enim proprio metemus infatigabiles. Hoc dicit, quia qui fortis est ad seminandum, fortis
Abbreviated transcription (Latin):
re iustꝰ sit. I nusqͥsq enĩ plꝰ mala su¬
a scit quã alteriꝰ .I. nusquisq enĩ suã
sarcinã portab̾. Ad postremũ hoc uo¬
luit inno tescere suꝑbis. qz ñ comqui¬
natus quis alieno peccato dũ mododis¬
sentiat ut nemo uereatꝰ iungere se poe¬
catori. aut accedentẽ ad se suscipe ut
est. Ci qui se cathezizat in om̃ibꝰ lo¬
nis. Hoc dic̃ uc doctoribꝰ audientes
cõmunicent in om̃ibꝰ bonis. Si aũ alit̾
agant quã docent. in hisillis nõ commnu¬
nicandũ s dissentiendũ ut magis lex
t̾ duxsit qm̃ homo. Sibi enĩ oberit nõ
tibi.qr que doceris obseruas. Nolite er¬
rare. ds̃ ñ uridet᷑. Nemimi dubiũ ẽ deo
imposturã fieri ñ posse. s ħ ab eo unũ¬
queq consequi qd meret᷑. Qd̃ enĩ semi¬
nauerit quis hoc ⁊ metet. Qui enĩ se¬
minauerit incarne sua: ex carne metz
corrptionẽ. Hic carnalia uitia que ĩ
carne admitti solent significat. It qͥ
carnẽ suã corruꝑit. sciat sciat se corrup¬

Expanded text:
 enim plus mala sua novit, quam alterius. Unusquisque enim suam sarcinam portabit. Ad postremum hoc voluit innotescere superbis, quia non coinquinatur quis alieno peccato, dummodo dissentiat, ut nemo vereatur se jungere peccatori, aut accedentem ad se suscipere, est, ei qui se catechizat, in omnibus bonis: Hoc dicit, ut doctoribus audientes communicent in omnibus bonis. Si autem aliter agant, quam docent, in his illis non communicandum, sed dissentiendum; ut magis lex tibi dux sit, quam homo. Sibi enim oberit, non tibi; quia quae docuerit, observas. Nolite errare, Deus non deridetur. Nemini dubium est Deo imposturam fieri non posse, sed hoc ab eo unumquemque consequi, quod meretur. Quod enim quis seminaverit, hoc et metet. Qui enim seminaverit in carne sua, ex carne metet corruptionem. Hic carnalia vitia, quae in carne admitti solent, significat; ut qui carnem suam corruperit, sciat se corrup
Abbreviated transcription (Latin):
dimalum. homines enĩ sine dõ quomͦ
possunt oꝑari bonũ: xp̃iani aũt facti.
tempꝰ habent oꝑandi bonũ ad omne
homines. Ut post acceptam fidẽ: bonũ
opꝰ ꝓficiat mercedi ꝓmisse. Tempꝰ eĩ
id circo conceditꝰ uite: ut iã uiste uerse¬
mur exemplũ dantes gentibꝰ. Maxi¬
me aũ ad domesticos fidĩ. Uerum est.
qr faciliores ⁊ ꝓpensiores in bono cuta
fr̃s eẽ debemꝰ. qr inuicẽ sumꝰ membra.
Hic gͦ rei inseruiendũ que ꝓdẽ. non
cutumcisioni rei nunc mani. Scitote
qualib luteris scripsi nob mea manu.
Auctoritatẽ dat eple sue. Cum enĩ dic̃
ego scripsi manumea: obediri uult lit¬
teris his. Ubi enĩ holographa manus
est: falsũ dici nõ pot. Ne forte circũuẽ¬
ti excusarent de epła quasi aut falsa es¬
set: aut ñ eẽt apli. nolentes se rep̾hendi.
minibꝰ placere significat. Ut enĩ ui¬
deis ꝓpicus aut ñ infensis uiuerent qͦs

Expanded text:
nes enim sine Deo, quomodo possunt operari bonum? Christiani autem facti, tempus habent operandi bonum ad omnes homines; ut post acceptam fidem bonum opus proficiat mercedi promissae. Tempus enim idcirco conceditur vitae, ut jam juste versemur, exemplum dantes gentilibus. Maxime autem ad domesticos fidei. Verum est quia faciliores et propensiores in bono circa fratres esse debemus; quia invicem sumus membra. Huic ergo rei inserviendum, quae prodest; non circumcisioni, rei nunc inani. Scitote qualibus litteris scripsi vobis mea manu. Auctoritatem dat epistolae suae; cum enim dicit: Ego scripsi mea manu, obediri vult litteris his. Ubi enim holographa manus est, falsum dici non potest; ne forte circumventi excusarent de epistola, quasi aut falsa esset, aut non esset Apostoli, nolentes se reprehendi.minibus placere significat. Ut enim Judaeis propitiis, aut non infestis viverent, quos
Abbreviated transcription (Latin):
lib̾ati sunt. Tantũ ne lib̾tatem in oc¬
casionẽ carnis detis. Hoc dic̃ ne accep¬
tam lib̾tatem occasio carnis adimat.
Ad ħenĩ circumcidi eos uolebant: ut
inconditionẽ legis intrarẽt. idõ mon
ne dent occasionẽ consentiendo eis.
S ꝑ dilectionẽ sp̃s seruitute uob̃ ĩm¬
cem. Non ꝑ asfectum carnis karitatẽ
habendam s ꝑ sp̃s exhortatur.ut ĩui
cem sibi subiecti sint. Uniu̾sa enĩ lex
in uob̃ uno uerbo implecur. Diliges
ꝓximũ cuũ sic̃ te ipsum. Hoc scriptũ
ẽ in leuitico qd̾ supͣ dictũ est. quia ꝑ¬
mamini. Manifẽstum ẽ. qr dissensi¬
o fratrũ mimica ẽ dilectionis. Ideo
monet ut pacifici sint: ꝓficientes in
bono. Contentiones enĩ generãt uir¬
giũ. cuiꝰ fructꝰ est uite consũptio. di¬
co aũt sp̃u ambulate. ⁊ concupiscenti¬
am carnis ñ ꝑficietis. Postꝙͣ a lege
nalia. nũc ut auicus carnis se contine¬
ant p̾cip̃. hic enĩ sp̃u ambulat. qui

Expanded text:
liberati sunt. Tantum ne libertatem in ocliberati sunt. Tantum ne libertatem in occasionem carni detis. Hoc dicit, ne acceptam libertatem occasio carnis adimat: ad hoc enim circumcidi eos volebant, ut in conditionem Legis intrarent. Ideo monet, ne dent occasionem consentiendo eis. Sed per dilectionem spiritus servite vobis invicem. Non per affectum carnis charitatem habendam, sed pecem sibi subjecti sint. Universa enim Lex in vobis in uno verbo impletur: Diliges proximum tuum sicut te ipsum . Hoc scriptum est in Levitico, quod supra dictum est, quia permamini. Manifestum est quia dissensio fratrum inimica est dilectionis; ideo monet ut pacifici sint proficientes in bono. Contentiones enim generant jurgium, cujus fructus est vitae consumptio. Dico autem, spiritu ambulate, et concupiscentiam carnis non perficietis. Postquam a legnalia; nunc ut a vitiis carnis se contineant, praecipit. Hic enim spiritu ambulat, qui
Abbreviated transcription (Latin):
cisionẽ p̾dico. quid ad huc ꝑsecutionẽ
patior: Aptum ẽ qd dic̃. Idõ enĩ qͣsi
inmicꝰ udeis habebat᷑. ⁊ nõ desineb¬
ant a ꝑsecutione eiꝰ. quia circũcisio¬
nẽ iam ñ stare docebat. Deniq uide¬
is compellentibꝰ ⁊ sepe numero fal¬
sas accusationes contra eũ deferen¬
tibꝰ obliquũ udicẽ uidens. coactꝰ
appellauit cesarẽ. Ergo euacuatũ est
scandalũ crucis. Scandalũ erat uide¬
cumcisionẽ non eẽt scandalũ. ⁊ pacifi¬
ci eeñt nob udei. Nam dicebant de
saluatore. Non ẽ hic homo adõ: qui
salb̃m ñ custodit. Utinam abscidan¬
tur hi qui uos subu̾tunt. Tale ẽ hoc.
quale ⁊ illud ad corinthios inpͥma: qͥ
ñ inquit amat diim iħm: sit anache¬
ma. Ex ipsogrege morbido sũt ⁊ hi
lachas cogebant. ipsi absciderent᷑ ut ml¬
tiplicaret᷑ his dolor corporis. Uos enĩ ĩ
lib̾tatem uocati estis fr̃s. In lib̾tatẽ uoca¬
ti sunt. quia cũ peccatis eeñt obnoxii.
dĩ grãm accipientes remissã delictoꝵ su

Expanded text:
ico, quid adhuc persecutionem patior? Apertum est, quod dicit; ideo enim quasi inimicus Judaeis habebatur, et non desinebant a persecutione ejus; 228 quia circumcisionem jam non stare docebat. Denique Judaeis compellentibus, et saepenumero falsas accusationes contra eum deferentibus, obliquum judicem videns, coactus appellavit Caesarem. Ergo evacuatum est scandalum crucis . Scandalum erat Judaercumcisionem, non esset scandalum, et pacifici essent nobis Judaei. Nam dicebant de Salvatore: Non est hic homo a Deo, qui sabbatum non custodit . Utinam et abscindantur hi, qui vos subvertunt! Tale est hoc, quale et illud ad Corinthios in prima: Qui non, inquit, amat Dominum Jesum, sit anathema . Ex ipso grege morbido sunt et hi, latas cogebant, ipsi abscinderentur, ut multiplicaretur his dolor corporis. Vos enim in libertatem vocati estis, fratres. In libertatem vocati sunt; quia cum peccatis essent obnoxii, Dei gratia accipientes remissam delictorum,
Abbreviated transcription (Latin):
ad̾ scribenda sunt. idẽ idolatria. ue¬
ne ficia. hereses. in uidia. inimicitie.
ire. & talia. s idõ carnalia dicunt᷑.
fructꝰ sp̃s significat: ut in his om̃ia
complexꝰ uideat᷑ scdm tabula ᷤᷤ tes¬
tam̃ti dĩ. in quibꝰ ñ ampliꝰ quam
decẽ uerba mandatoꝵ tradita sũt.
dic̃.qr sibene ⁊ honeste unumꝰ bonoᷤ
debemꝰ hab̾e & mores. Hoc ẽ enĩ sp̃u
uiuere. inͦtaminatã uitã hab̾e.⁊ sic
sp̃u ambulamꝰ: si paci studeamꝰ. Hec
enĩ parit karitatẽ. in anis aũt gła e.
uelle uincere ubi p̾miui nõ est. Ut qͥs
studiũ habeat contentionis sciens
qr hec generant discordias ⁊ lites. S¬
uum aũt inquic dm̃ ñ oporcet litiga¬
re. bone enĩ uite fructꝯ audos facit.
Pdens spẽ ꝓmissam caste conu̾satio¬
nis. Bona enĩ et casta uita moribꝰ or¬
nanda est. ⁊ beniuolentia locupletan

Expanded text:
scribenda sunt, id est, idololatria, veneficia, haereses, invidiae, inimicitiae, irae et talia: sed ideo carnalia dicuntur, fructus spiritus significat; ut in his omnia complexus videatur secundum tabulas Testamenti Dei, in quibus non amplius quam decem verba mandatorum tradita sunt. bonos debemus habere et mores; hoc est enim spiritu vivere, incontaminatam vitam habere: et sic spiritu ambulamus, si paci studeamus; haec enim parit charitatem. Inanis autem gloria est velle vincere, ubi praemium non est; ut quis studium habeat contentionis et aemulationis, sciens quia haec generant discordias et lites: Servum autem, inquit, Domini non oportet litigare . Bonae enim vitae fructus aridos facit, perdens spem promissam castae conversationis: bona enim et casta vita moribus ornanda est, et benevolentia locupletan
Abbreviated transcription (Latin):
gerit lex peccati. Quod si sp̃u dei du¬
cimini. nõ estis sub lege. Non ẽ obscu
errat. Lex enĩ errantibꝰ dñat᷑. sic̃ alio
loco dic̃. iusto lex non ẽ posita. Mani¬
festa aũt sũt oꝑa carnis. que sũt adul¬
teriũ. fornicatio. impuritas. obscem¬
tas. ldolatria. ueneficia. inicitie.
contentiones. simulationes. ire. simul
similia. que p̾dico uob̾ sic̃ ⁊ p̾dixi. qđ
hi qui talla agunt regni dĩ hereditatẽ
ñ ꝯsequent᷑. hec om̃ia ⁊ his similia
legis peccati membra sunt: que apłs
exmundo sũt. ex quo ⁊ caro. Om̃ĩa nã¬
q peccata de foris oriutꝰ ex parte car¬
nis ñ ex parte sp̃s. iõ non absurde oꝑa
benignitas. spes. lenitas. continen¬
tia. castitas. bonitas. adu̾sus huius¬
modi ñ est lex. Qui aũ xp̃i sũt. canem¬

Expanded text:
gerit Lex peccati. Quod si Spiritu dugerit Lex peccati. Quod si Spiritu ducimini, non estis sub Lege. Non est obscurerrat; lex enim errantibus dominatur, sicut alio loco dicit: justo non est lex posita . Manifesta sunt autem opera carnis, quae sunt adulterium, fornicatio, impuritas, obscenitas, idololatria, veneficia, inimicitiae, contentiones, simulationes, irae, simultsimilia, quae praedico vobis, sicut et praedixi, quod hi qui talia agunt, regni Dei haereditatem non consequentur. Haec omnia et his similia legis peccati membra sunt, 229 quae ex mundo sunt, ex quo et caro. Omnia namque peccata deforis oriuntur ex parte carnis, non ex parte spiritus; ideo non absurde opera nignitas, spes, lenitas, continentia, castitas, bonitas: adversus hujusmodi non est lex. Qui autem sunt C
Abbreviated transcription (Latin):
os que inuicem adu̾se sũt. unã dĩ alt̾ã
peccati. que idõ incarne significat᷑. qr
uisibilibꝰ oblectat᷑ cupida peccatoruĩ.
Ut hiss adu̾santibꝰ mediꝰ homo nõ
ea que uult agat. Diuina enĩ lex pre¬
mit et fugat legẽ pecrati. consules hoĩ
ut iugorẽ nate̾ sue custodiat. ne patia¬
tur iil lecebris illa contra in in sidiis ille¬
agens lacessit hominẽ blandiciis. ut
spnat p̾ceptum legis diuine. Cum gͦ
consenserit homo legi dĩ. contra dicit
ley peccati. suadens homini ne faciat
qd̾ imꝑat lex diuina: ediu̾so aũt lex
dĩ reuocat hominẽ. ne faciat qd sugg̾¬
it lex peccati. Quod quidẽ homo nõ
uidet obsurdũ. Scit enĩnature sue
gruere si faciat qd imꝑat lex dĩ. Deni¬
q gaudet qnͣdo hecagit. Cũ autẽ ea
opatur que suggerit lex peccati: uidet
se turpẽ. ⁊ horret post factũ. Idõq legiᷤ
sp̃s p̾cepta seruanda sũt : ⁊ carnalia
fugienda. Ipsa enĩ consciã accusat. si
ei consentiat. sciens errori eẽ que sug¬

Expanded text:
 quae invicem adversae sunt: unam Dei, alteram peccati. Quae ideo in carne significatur, quia visibilibus oblectatur, cupida peccatorum; ut his sibi adversantibus, medius homo non ea quae vult, agat. Divina enim lex premit et fugat legem peccati, consulens homini, ut vigorem naturae suae custodiat, ne capiatur illecebris: illa e contra in insidiis agens, lacessit hominem blanditiis, ut spernat praeceptum legis divinae. Cum ergo consenserit homo legi Dei, contradicit lex peccati, suadens homini, ne faciat quod imperat lex divina: e diverso autem lex Dei revocat hominem; ne faciat quod suggerit lex peccati. Quod quidem homo non videt esse absurdum; scit enim naturae suae congruere, si faciat quod imperat lex Dei. Denique gaudet, quando haec agit: cum autem ea operatur, quae suggerit lex peccati, videt se turpem, et horret post factum. Ideoque legis spiritus praecepta servanda sunt, et carnalia fugienda; ipsa enim conscientia accusat, si ei consentiat, sciens horrori esse, quae sug
Abbreviated transcription (Latin):
rauit fructificat ut ex his hereditas
regni celoꝵ querat᷑. Qui enĩ xp̃o de¬
carnẽ idẽ mundũ crucifigunt. qnͣdo
hec ex quibꝰ errores oriuntur cõdẽp¬
nant. Hunc sensũ ⁊ ioħs apłs secutꝰ¬

Expanded text:
ravit, fructificat; ut ex his haereditas regni coelorum quaeratur; qui enim Christo decarnem, id est, mundum crucifigunt, quando haec ex quibus errores oriuntur, condemnant. Hunc sensum et Joannes apost
Abbreviated transcription (Latin):
aliud sentietis. Hac spe dic̃ se fidere
dehis. qr ñ sponte s cirtumuentierro¬
risinã intrauerant. idõ ostenso u̾ itin̾e
facile eos posse reu̾ti confidit. Qui ãt
conturbat uos. portab̾ iudiciũ quicũq
fuerit. Iuomodo qͥ errantẽ conu̾ti fa¬

Expanded text:
aliud sentietis. Hac spe se dicit fidere aliud sentietis. Hac spe se dicit fidere de iis; quia non sponte, sed circumventi erroris viam intraverant. Ideo ostenso vero itinere, facile eos posse reverti confidit. Qui autem conturbat vos, portabit judicium, quicumque est ille. Quomodo qui errantem converti fa
Abbreviated transcription (Latin):
ta lex pendet ⁊ ꝓpħe. In ꝑfecta sunt ita¬
qr cet̾a. qñdo in his duobꝰ mandatis ꝑ¬
fectio ꝯtinetur. Currebatis bene. quis
uos impediuit ueritati nõ obedire: Ex¬
ertitiũ illoꝵ in oꝑa fidĩ bonũ fuisse te¬
statur. s nequicia maloꝵ hominum
detentos. ne cursũ suũ efficana ꝑseue¬
rante ꝯsumarẽt. Nude ut resipiscant
hortatur decet̾o nulli eoꝵ credentes.
qui ut oꝑa legis seruanda sua suade¬
rent: eugłice ueritati ñ eos obedire
sinebant. Suasio ur̃a nonẽ a dõ qui
uocat uos. Terum ẽ quia humano cõ¬
silio ħ agebant udei. ut mitterent
eos subiugum legis. non dĩ iudicio qͥ
uocabat eos ꝑ apłm suũ ad gram. Mo¬
dicũ ferm̃tum totam massam corrũp̃.
Hoc dic̃qr licet quippiã legis admiscẽ¬
tes fidi uiolant fidem ne habeat fruc¬
cum ut sit acceptabililis. Hoc idõ ad¬
iecit ne forte incolumẽ se putarent ha¬
bere grãm fidĩ si pauce̾ legis ẜuarent.
Ego confidoͥ uobis in dño. qui a nichil

Expanded text:
t et prophetae . Imperfecta sunt itaque caetera, quando in his duobus mandatis perfectio continetur. Currebatis bene, quis vos impedivit veritati non obedire? Exercitium illorum in opera fidei bonum fuisse testatur, sed nequitia malorum hominum detentos, ne cursum suum efficacia perseverante, consummarent. Unde ut resipiscant hortatur, de caetero nulli eorum credentes, qui ut opera Legis servanda suaderent, evangelicae veritati non eos obedire sinebant. Suasio vestra non est a Deo, qui vocat vos. Verum est, quia humano consilio haec agebant Judaei, ut mitterent eos sub Legis jugum: non Dei judicio, qui vocabat eos per Apostolum suum ad gratiam. Modicum fermentum totam massam corrumpit. Hoc dicit, quia licet quidpiam Legis admiscentes fidei, violant fidem, ne habeat fructum, aut sit acceptabilis. Hoc ideo adjecit, ne forte incolumem se putarent habere gratiam fidei, si pauca Legis observarent. Ego confido in vobis in Domino, quia nihil
Abbreviated transcription (Latin):
mutantur xp̃m induunt. qnͣdo hoc
appellantur qd credunt. ñ est uideus
neq gretꝰ nõ est seruꝰ neq liber. nõ:
mascłs neq femina. om̃s enĩuos unũ
estis in xp̃o iħu. Nullã distantiã dic̃
credentiũ: ut nulli p̾iudicet᷑ quid fu¬
erit anteꝙͣ credet. Om̃ibꝰ enĩ his u¬
nũ decretum est donũ. Apd̃ dm̃ enĩ
nulla discretio ꝑsonarũ est. nisi moꝵ
⁊ uite. ut homines uniꝰ fidĩ meritis
distingantur nõ ꝑsonis. Sigͥ uos õs
unum estis in xp̃o iħu: gͦ abrahe sem̃
estis scđdm ꝓmissionẽ heredes. Sem̃
abrahe sunt om̃s credentes. qr abrahã
pat̾ est om̃iũ credentiũ. Et si filii sũt
necessario ꝓmissionis eiꝰ heredes. ut
consequant᷑ ꝑ fidem qd̾ ꝓmissũ ẽ abra¬
he ut participes simꝰ iusti ficationis
eiꝰ in regno celoꝵ. Dico aũt qd̃ quã

Expanded text:
mutantur, Christum induunt; quando hoc mutantur, Christum induunt; quando hoc appellantur, quod credunt. Non est Judaeus, neque Graecus: non est servus, neque liber: non est masculus, neque femina; omnes enim vos unum estis in Christo Jesu. Nullam distantiam dicit credentium, ut nulli praejudicetur quid fuerit, antequam crederet; omnibus enim his unum decretum est donum. Apud Deum enim nulla discretio personarum est, nisi morum et vitae; ut homines unius fidei meritis distinguantur, non personis. Si ergo vos omnes unum estis in Christo Jesu, ergo Abrahae semen estis, secundum promissionem haeredes. Semen Abrahae sunt omnes credentes, quia Abraham pater est omnium credentium; et si filii sunt, necessario et promissionis ejus haeredes; ut consequantur per fidem, quod promissum est Abrahae, ut participes simus justificationis ejus in regno coelorum. C
Abbreviated transcription (Latin):
Et h erit illis ame testam̃tum. cũ ab¬
stulero peccata eoꝵ. Prius enĩ quam
ueniret fides sub lege custodiebam᷑
dusi in eãdem fidem que incipiebat
reuelari. Hoc ẽ qd̾ dicit. quia anteꝙͣ
ueniret saluator. sub legis custodia
agebamꝰ ne peccaremꝰ. ut uenien
tiꝓmissione digni eẽmꝰ: hacenim
spe lex tutos prabat nosut uenienti xͦ
offẽrret nos id ẽ iudeos. It aq lex peda¬
gogus nr̃ fuit in xp̃o iħu. Ut ex fide iꝰ¬
tificemur. adẽ sensꝰ est. quia sub cura le¬
gis eramꝰ donec ueniret xp̃s qui nos
credentes iustificaret. Neniente aũt
fide iã non sub pedagogo sumꝰ. om̃s
tis sue non ẽ. panilus enĩ ⁊ lubricus
ad peccandũ. sub pedagogo cura habet᷑.
Ueniente aũt xp̃o qui quasi de minori-¬
bꝰ facit maiores. lib̾ati de potestate.
pedagogi ꝑ ablutionẽ peccatoꝵ. facci
sumꝰ filii dĩ cum eẽmꝰ serui peccati.
Quot qͦt enĩ in xp̃o baptizati estis. xͫ
indiustis. hoc dic̃ qr credentes dum in¬

Expanded text:
tamentum, cum abstulero peccata eorum . Prius enim quam veniret fides, sub Lege custodiebamur, conclusi in eamdem fidem, quae incipiebat revelari. Hoc est, quod dicit, quia antequam veniret Salvator, sub Legis custodia agebamus, ne peccaremus: ut veniente promissione digni essemus. Hac enim spe Lex tutos praestabat nos, ut venienti Christo offerret nos, id est, Judaeos. Itaque Lex paedagogus noster fuit in Christo Jesu, ut ex fide justificaremur. Idem sensus est, quia sub cura Legis eramus, donec veniret Christus, qui nos credentes justificaret. Veniente autem fide, jam non sub paedagogo sumus; omnetis suae non est; parvulus enim et lubricus ad peccandum sub paedagogi cura habetur. Veniente autem Christo, qui quasi de minoribus facit majores, liberati de potestate paedagogi, per ablutionem peccatorum facti sumus filii Dei, cum essemus servi peccati. Quotquot enim in Christo baptizati estis, Christum induistis. Hoc dicit, quia credentes dum im
Abbreviated transcription (Latin):
sequebatur eũ qui scđm sp̃m. ita ⁊ nũc.
Non solꝰ ismahel scđm carnẽ natus ẽ
s esau: quia ⁊ ipse in ppli uidaici typũ
natꝰ ẽ. De quo in malachia ꝓpħa scrip¬
tum est. Iacob dilexi. esau uero odi¬
oꝑa galathas eu̾terant carnali astucia
S quid dic̃ scriptura. Cice ancillã ⁊ fi¬
liũ eiꝰ. ñ enim heres erit filiꝰ ancille c̃
filio meoysaac. Hec uerba saire sunt.
que typũ h̃t ihrłin celestis de ꝓmissioẽ
generans ysaac. ut eiecto filio ancille
id ẽ iudeo ppło incredulitatis causa ab

Expanded text:
a et nunc. Non solum Ismael secundum carnem natus est, sed et Esau; quia et ipse in populi Judaici typum natus est. De quo in Malachia propheta scriptum est: Jacob dilexi, Esau vero odiopera Galatas everterant carnali astutia. Sed quid dicit Scriptura? Ejice ancillam, et filium ejus; non enim haeres erit filius ancillae cum filio meo Isaac. Haec verba Sarae sunt, quae typum habet Hierusalem coelestis, de promissione generans Isaac; ut ejecto filio ancillae, id est, Judaeo populo, incredulitatis causa abj
Abbreviated transcription (Latin):
or: iuste uos rep̾hendes̃. Emulant
uos ñ bene. s exclud̾e uos uolũt: ut e¬
os emulemini. Inuidia udeoꝵ sub¬
uersos eos signi ficat. Uidentes enĩ
sic illos ꝓfic̾e in eugło. ⁊ tantã habe
kanitatem in apło: ideger̃ quatenꝰ
illos deciꝑent. erant enĩ legis causa
apli mimici. Ut manente nomine
saluatoris facerẽt eos uideos gaudẽ¬
tes ineu̾sione illoꝵ. Non enĩ patie¬

Expanded text:
or, juste vos reprehendens. Aemulantur vos non bene: sed excludere vos volunt, ut eos aemulemini. Invidia Judaeorum subversos eos significat; videntes enim sic illos proficere in Evangelio, et tantam habere charitatem in Apostolo, id egerunt, quatenus illos deciperent. Erant enim Legis causa apostolis inimici, ut manente nomine Salvatoris, facerent eos Judaeos, gaudentes in eversione eorum; non enim patie
Abbreviated transcription (Latin):
imitati habebunt esfectũ apd̃ dm̃. Hec
spalia ⁊ bona sũt que uult ⁊ semꝑiutẽ¬
tur. Non ad tempꝰ sic p̾dem. aut se pre¬
sentem tantũ. Post aũt ad aliud conu̾¬
tantꝰ: s uult illos decetero ꝑseuerare
mbono. Filii m̃i quos iterũ parturio
donec xp̃s formet᷑ in uob. Primũ ꝑ fĩ¬
dem illos genuerat in baptismo: s qr
uelut ꝑ auortũ nati. de formati ⁊ in fĩr¬
mi inuenti sunt. Nunc cũ dolore ⁊ silu
reformat eos in xp̃m. Concipientes eĩ
fidem ⁊ sensũ fid̾i minime adu̾tentes:
formatũ xp̃m in animis suis negantur
hab̾e. Sienĩ intellexisfẽt grãm dĩ in xͦ.¬

Expanded text:
imitati habebunt effectum apud Deum. Haec spiritalia bona sunt, quae vult ut semper imitentur, non ad tempus, sicut pridem, aut se praesente tantum, post autem ad aliud convertantur; sed vult illos de caetero perseverare in bono. Filioli mei, quos iterum parturio, donec Christus formetur in vobis. Primum per fidem illos genuerat in baptismo, sed quia velut per abortum nati, deformati et infirmi inventi sunt; nunc cum dolore consilii reformat eos in Christum. Concipientes enim fidem, et sensum fidei minime advertentes, formatum Christum in animis suis negantur habere; si enim intellexissent gratiam Dei in
Abbreviated transcription (Latin):
sent. Uellẽ aũt p̾sens eẽ nunc apd̃uoᷤ.
⁊ mutare uocẽ meã qr confundor in uo¬
bis. Presens uult age̾ illos ut mutet uo¬
cem suã. de laude inuituꝑationẽ eoꝵ.
ut duplici gen̾e ꝯ fundant: & de errore
suo ⁊ rubore apłi quẽ patiebat᷑ apudeoᷤᷤ
quibꝰ illos p̾tulerat. Dicite qui sub le¬
ge uultis eẽ. legẽ nõ legistis: scriptum
est enĩ quia abraham duos filios ha¬
buit. unũ ex ancilla ⁊ unũ de lib̾a. Hoc
ingenesi habetur. quia cũ sarra gene¬
rare ñ poss. erat enĩ sterilis: agar ancil¬
lam suã obtulit uiro suo abrahe incon¬
cubinã. ut qd̾ generass ad optaret sibi.
sic factum ⁊ ut deagar nasceret᷑ ismah¬
el. Post aũt nutu dĩ ꝓmissꝰ ẽ abrahe
filiꝰ de sarra uxore erꝰ que erat sterilis.
Hec peꝑit abrahe isahac. Tunc cep̃ abrͣ

Expanded text:
nt. Vellem autem praesens esse nunc apud vos, et mutare vocem meam; quia confundor in vobis. Praesens vult arguere illos, ut mutet vocem suam de laude in vituperationem eorum, ut duplici genere confundantur, et de errore suo, et rubore Apostoli, quem patiebatur apud eos, quibus illos praetulerat. Dicite mihi, qui sub Lege vultis esse, Legem non legistis? Scriptum est enim quia Abraham duos filios habuerit: unum de ancilla, et unum de libera. Hoc in Genesi habetur, quia cum Sara generare non posset, erat enim sterilis, Agar ancillam suam obtulit viro suo Abrahae in concubinam; ut quod generasset, adoptaret sibi. Sic factum est, ut de Agar nasceretur Ismael. Post autem nutu Dei promissus est Abrahae filius de Sara uxore ejus, quae erat sterilis: haec pe
Abbreviated transcription (Latin):
sumus. State gͦ. ⁊ nolite iterũ seruitu¬
tis ugo cohiberi. Standũ monet ĩ ac¬
cepta gr̃a. ne redeuntes ad uetera: amͣ¬
tant donũ lib̾tatis qd fuerant conse¬
cuti. E cre ego paulꝰ dico uob̃. quia si
curumcidamini. xp̃s uob̃ nichil ꝓder¬
it. Hunc aꝑte ueritatis auctoritatiᷤ su¬

Expanded text:
UT V. State ergo, et nolite iterum servitutis jugo contineri. Standum monet in accepta gratia, ut non redeuntes ad vetera, amittant donum libertatis, quod fuerant consecuti. Ecce ego Paulus dico vobis, quia si circumcidamini, Christus vobis nihil proderit. Nunc apertae veritatis
Abbreviated transcription (Latin):
posuit ds̃ aduos. Hoc ẽ quod dix̃.
Unum quidẽ in monte sina in serui¬
tute generans qđ ẽ agar. Lex enim
inmonte sina dataẽ quã moyses re¬
citans ppło: librũ testam̃ti appellaũ.
Et tunc asꝑsit ppłm sanguine sicut
dixi. Hzec lex reos tenuit peccatores:
⁊ ceper̃ eẽ serui peccati. facti filii agar
quasi ancille. Sina aũt mons est
marabia que ꝯungitur huic que
nunc est ihrłm. seruiens cũ filiis su¬
is. Causam agar significare dic̃ ihe
dic̃. regła est misterii dñici ꝑ quã renaᷤᷤ¬
cimur in lib̾tatem. sic̃ ipsa lib̾a ẽ. &
idõ celestis dr̃. quia celũ sedes eiꝰ est.¬
⁊ quos generat ibier̃ cum ea. sic̃ dic̃
dñs. Pater quos dedisti m̃uolo ũ ubi
ego fuero ⁊ hi sint mecũ. Hoc ẽ ⁊ uitaq
inmortalitate douantur. qui credenteᷤᷤ
renascuntꝰ ꝑeam. Sic ⁊ enĩ de dñodic¬
tum ẽ quia qd̃ factũ est impso uitaẽ.
Sic̃ enĩ ht pat̾ uitam: ita dedit ⁊ filio

Expanded text:
posuit Deus ad vos . Hoc est quod dixit: Unum quidem a monte Sina, in servitutem generans, quae est Agar. Lex enim in monte Sina data est, quam Moyses recitans populo, librum hunc Testamenti appellavit, et tunc aspersit populum sanguine, sicut dixi. Haec Lex reos tenuit peccatores, et coeperunt servi esse peccati, facti filii Agar quasi ancillae. 226 Sina autem mons est in Arabia, qui conjungitur huic, quae nunc est Hierusalem, serviens cum filiis suis. Causam Agar significare dicit Hiedicit, regula est mysterii Dominici, per quam renascimur in libertatem, sicut et ipsa libera est. Ideo et coelestis dicitur, quia coelum sedes ejus est: et quos generat, ibi erunt cum ea, sicut dicit Dominus: Pater, quos dedisti mihi, volo ut ubi ego fuero, et hi sint mecum . Haec est et vita; quia immortalitate donantur, qui credentes renascuntur per eam. Sic etenim de Domino dictum est quia, quod factum est in ipso, vita est. Sicut eni
Abbreviated transcription (Latin):
ex quo regnum celoꝵ p̾dicatur. auteꝙͣ
noua gͦ incipet p̾dicatio: oportuit cir¬
cumcidi. Nunc aũt lege fid̾i succedente.
ea sequenda sũt que rudisueritas uib
quia uetꝯ ⁊ nouũ admisceri ñ debet. aus¬
coritate dñi p̾dicantis. ait eni. Nemo
addit. am̃tum panni rudis ad suit festa¬
into uet̾i. ẽ ollic enĩ fortitudinẽ eius
auestimto. ⁊ maior fic scissura. Ac ꝑhoc
n solum nichil ꝓderit fideli. addita circũci¬
sio s ⁊ oberit. Marꝰ eiũ malũ est ex libo
suum fieri quã nasci. Cestificor aũt om̃i
homini circũcidenti se. quia debitor est
unui̾se legis faciende. Possunt aliqui le¬
gem aliquatenꝰ seruare ⁊ ñ cirrumcidi. Nã
multi romanonoꝵ inindea seruabant le¬
gẽ incircũcisi. Uñ dic̃ paulꝰ apłs ad agͥ¬
ppam regẽ uidce. Scio rex agrippa: ciediᷤ
ꝓpħis. scio quia credis. Et centurio cuiꝰ
seruus erat moriturꝰ. qui nuttẽs. adiħm
rogabat ut ueniret ⁊ sanaret ẜuum erꝰ

Expanded text:
ex quo regnum coelorum praedicatur . Antequam ergo nova inciperet praedicatio, oportuit circumcidi: nunc autem lege fidei succedente, ea sequenda sunt, quae rudis veritas jubet; quia vetus et novum admisceri non debent, auctoritate Domini praedicantis; ait enim: Nemo additamentum panni rudis assuit vestimento veteri; tollit enim fortitudinem ejus a vestimento, et major fit scissura . Ac per hoc non solum nihil proderit fideli addita 227 circumcisio, sed et oberit; majus enim malum est ex libero servum fieri, quam nasci. Testificor autem omni homini circumcidenti se, quia debitor est universae Legis faciendae. Possunt aliqui Legem aliquatenus servare, et non circumcidi: nam multi Romanorum in Judaea servabant Legem incircumcisi. Unde dicit Paulus apostolus ad Agrippam regem Judaeae: Scio, rex Agrippa; credis prophetis, scio quia credis . Et centurio, cujus servus erat moriturus, qui mittens ad Jesum, rogabat ut veniret, et sanaret servum ejus;
Abbreviated transcription (Latin):
carne mea nõ sp̾uistis. In memoriam
gebatur apłs. ⁊ cedibꝰ infirmabatur.
fide. In iurie enĩ apłi tẽptatio erat
galatbarũ: inqua firmi inuenti sũt
ñ dubitantes de fide. Possent enm
scandalũ passi dice̾ que ẽ uutꝰ aut
spes in hac fide. qñ minist̾ eiꝰ sic hũi¬
liatur: s qr iam animũ futis spẽbus
Nonint̾ris s incelis habe dignitatẽ:
⁊ ꝓhis tribulationibꝰ magna repẽdi
pͥmia. Ruburẽ illisincutit. qr pꝰ hec
magis laudat in eis. quia p̾ssuris nõ
defõrmatus ẽ apd̃ cos. S comiñdatꝰ
scientibꝰ ꝓhis qui credunt pati illũ exi¬
tia. Sic̃ g angłm dĩ exceper̃ apłin. cre¬
dentes dĩ donũ esse qd̃ p̾dicat. sic ei de¬
ferentes quasi ipsi auccori dño iħu xͦ¬

Expanded text:
neque respuistis. In memoria neque respuistis. In memoria gebatur Apostolus, et caedibus infirmabatur; fide: injuriae enim Apostoli tentatio erat Galatarum, in qua firmi inventi sunt; non dubitantes de fide. Possent enim, scandalum passi, dicere: Quae est virtus aut spes in hac fide, quando minister ejus sic humiliatur? Sed quia jam animum futuris spebus non in terris, sed in coelis habere dignitatem, et pro his tribulationibus magna rependi praemia. Ruborem ilmagis laudat in eis, quia pressuris non deformatus est apud eos, sed commendatus, scientes pro iis qui credunt, pati illum exitia. Sicut ergo angelum Dei exceperunt Apostolum, credentes donum Dei esse quod praedicat: sic ei deferentes, quasi ipsi auctori Domino
Abbreviated transcription (Latin):
cere. ut possint etiã axp̃o penitꝰ reced̾e.
Pstote sic̃ ⁊ ego quia &. ego sic̃ uos. Hoc
dic̃ ut dent oꝑã corrigendi ea. qui a ñ
est inpossibile ut sint sic̃ ipse: quia &
ipse hoc erat idẽ homo qd̾ ⁊ illi. & cũ
fuissz merrore ꝑsequẽs eccłaur. correptꝰ
conu̾tisse. Fr̃s: obsecro uos nicħ mͥ no¬
cuistis. Nune mitius agit cũ eis ⁊ boa
coꝵ incip̃ memorare. I.c post magnas
correptiones bona oꝑa sua audientes
recrearentꝰ. Et data oꝑa reformarent
se. ne obiuirgationibꝰ dutiꝰ p̾ssi: asꝑi¬
ores fierẽt exacerbati. Nichil tame sͥ
nocuisse illos dic̃. Ipsi enĩ oberat de¬
lictum illoꝵ: apłs enĩ impleuerat of¬
ficiũ dispensationis sibi credite. ut oĩ
cum diligentia p̾dicaret eis. Sic̃ dicit
dĩis ad ꝓpħam ezechiel. Tu inqͥt p̾di¬
ca. site audierint lucrau̾iseos. Si quo¬
minꝰ tu saluabis amimã tuã. Scitis
quia ꝑinfirmitatẽ carnis eugłizaui
uob̾ iam p̾dem. ⁊ temptationẽ urãm in

Expanded text:
possent etiam a Christo penitus recedere. Estote sicut ego; quia et ego sicut vos. Hoc dicit, ut dent operam corrigendi ea; quia non est impossibile ut sint sicut ipse; quia et ipse hoc erat, id est, homo, quod et illi: et cum fuisset in errore persequens Ecclesiam, correptus convertit se. Fratres, obsecro vos, nihil mihi nocuistis. Nunc mitius agit cum eis, et bona m incipit memorare; ut post magnas correptiones bona opera sua audientes recrearentur, et data opera reformarent se; ne objurgationibus diutius pressi asperioribus, fierent exacerbati. Nihil tamen sibi nocuisse illos dicit; ipsis enim oberat delictum illorum: Apostolus enim impleverat officium dispensationis sibi creditae; ut omni cum diligentia praedicaret eis, sicut dicit Dominus ad prophetam Ezechiel: Tu, inquit, praedica: si te audierint, lucraberis eos; si quominus, tu salvabis animam tuam . Scitis quia per infirmitatem carnis evangelizavi vobis jam pridem: et tentati
Abbreviated transcription (Latin):
cundũ carnẽ nec dolores patitur. hoc
ẽ nõ parturit. Generat aũt sine passi¬
one sp̃alit̾ exclamans inleticiam.qr
desertã uiã secut. est mortẽ. nũc płes
filios ht quã hec que ht̃ uirir id est
que carnalit̾ generat. Multo enim

Expanded text:
cundum carnem, nec dolores patitur, hoc est, non parturit. Generat autem sine passione spiritaliter exclamans in laetitia; quia deserta vita secutus est mortem, nunc plures filios habet, quam haec quae habet virum, id est, quae carnal
Abbreviated transcription (Latin):
benedicuntꝰ ꝑfidem. Idõ non in multis
s inuno firmata ꝓmissio ẽ qui est xp̃s.
Hac disputatione sua apłs quasi reos
solum salꝰ ꝓmissa in xp̃o. s ⁊ inlege sit.
Idõ ꝓbar ꝓmissionẽ benedictionis inso¬
lo xp̃o factam. Hoc aũt dico testamẽtũ
ꝯfirmatum adõ in xp̃o que pꝰ quadringẽ¬
ad euacuandam ꝓmissionẽ. In solo xp̃o
firmatam benedictionis ꝓmissionẽ do¬
cet. ut legẽ post quadringentos. ⁊ xxxͣ. an¬
nos datam ostendat. Constituta enim
ꝓmissione pꝯeadata ẽ lex. que ñ utiq ĩ¬
firmaret ꝓmissionẽ. s qd̃ futura ⁊ qnͣdo
uentura eẽt significaret. Si enĩ ex lege¬

Expanded text:
benedicentur per fidem. Ideo non in multis, sed in uno firmata est promissio, qui est Christus. Hac disputatione sua Apostolus quasi reos solum salus promissa in Christo, sed et in Lege sit. Ideo probat promissionem benedictionis in solo Christo factam. Hoc autem dico, Testamentum confirmatum a Deo in Christo, quae post quadringenad evacuandam promissionem. In solo Christo firmatam benedictionis promissionem docet, ut Legem post quadringentos et triginta annos datam ostendat; constituta enim promissione postea data est Lex, quae non utique infirmaret promissionem, sed quod futura, et quando ventura e
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃o eñ ꝑfecta salꝰ ẽ dies obseruatis ⁊ men¬
ses ⁊ tp̃ra &. annos. Que elem̃ta dixerit nc̃
dedarauit: diẽ sol fac.menses cursus lu¬
ue. Temporauͦ sũt. uer. estas. autuninus.
biems. Quatuor hec cõpleto numero ꝓpo
faciunt annũ. Dies cigo obseruant qui
dicunt ut put a crastino ꝓficiscendũ nõ
Per crastinum enĩnõ debet. aliquid ĩ co¬
are. ⁊ sic solent magis decipi. Hi aũt colt
m̃ses qui cursꝯ lune ꝑscrutant dicentes.
It puta septima luna strum̃ta confici
nõ debẽt. Nona iterũ luna ut puta emp

Expanded text:
perfecta salus est. Dies observatis, et menses, et tempora, et annos. Quae elementa dixerit, nunc declarat. Diem sol facit, menses cursus lunae: tempora vero sunt ver, aestas, autumnus, hiems: quatuor haec, completo numero proprio, faciunt annum. Dies ergo observant, qui dicunt, ut puta: Crastino proficiscendum non est; post crastinum enim non debet aliquid inchoari: et sic solent magis decipi. Hi autem colunt menses, qui cursus lunae perscrutantur dicentes, ut puta: Septima luna instrumenta confici non debent; nona iterum luna servum emp