comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
celũ q ỹ se scire ꝯfirmat ꝓpͥe uidit ñ imaginabilit. s q ipsa a-
corpore alienatio utrũ omnino corpꝰ mortuũ reliqͣrit. an scđm̃
modu quendã uiuentis corporis ibi anima fuerit. s mens eiꝰ aduidnda
ł audienda ineffabilia illiꝰ usionis abrupta sit hoc incertũ erat. id̾o
forsitan dix̃ siue in corpore siue extͣ corpꝰ nescio ds̃ scit. Qd̾aũ ñ unagi¬
curabo. Ecce in hor uno p̃cepto cũ legit᷑ diliges ꝓximũ tuũ sic̃ te
ipsum. tͥa uisionũ gn̾a occurrunt. unũ ꝑ oculos qͥbꝰ ipsȩ litt̾ȩ ui¬

Expanded text:
etiam se scire confirmat — proprie uidit, non imaginaliter. sed quia ipsa a etiam se scire confirmat — proprie uidit, non imaginaliter. sed quia ipsa a corpore alienatio, utrum omnino mortuum corpus reliquerit an secundum modum quendam uiuentis corporis ibi anima fuerit, sed mens eius ad uidenda uel audienda ineffabilia illius uisionis abrepta sit, hoc incertum erat, ideo forsitan dixit: siue in corpore siue extra corpus nescio, deus scit. Quod autem non imagicurabo. ecce in hoc uno praecepto cum legitur: diliges proximum tuum tamquam te ipsum, tria uisionum genera occurrunt: unum per oculos, quibus ipsae litterae ui
Abbreviated transcription (Latin):
sine corpore. ñ utiq sic uidnt᷑ ꝑcorpꝰ. s longe ille dispar modꝰ est
siqͥs ẽ: Uñ mirũ si posset apłm taꝗͣ simillimꝰ falle̾ ł ad dubitatio¬
nem cog̾e. ut si corporeũ celũ ñ corporeis oculis uidit incertũ sͥ
eẽ dice̾t utrũ incorpore anextͣ corpꝰ uluidit. Restat gͦ fortasse qr
utiq m̃tiri ñ posset apłs qui tanta cura egit ut discerneret ꝗͥ sci¬
ret ⁊ ꝗͥ nesciret. hoc ipsũ eũ intelligamꝰ ignorasse utrũ quando ince-¬
lũ t̃riũ raptꝰ ẽ incorpore fuerit. qͦmͦ ẽ anima incorpore cũ corpis
uiu̾e̾ dr̃ suie uigilantis siue dormientis. siue uiextasy asensibꝰ corpo¬
ris alienata. anomnino de corpore exierit. ut mortuũ corpꝰ iacẽt.
donet ꝑacta illa demonstratione m̃bris mortius anima reddẽt᷑.
iñ qͣsi dormiens euigilaret ut extasy alienatꝰ denuo rediret
insensus. s mortuus omnino reuiuscẽt. Piñ qͣuidit raptꝰ int̾ciũ¬

Expanded text:
sine corpore, non utique sic uidentur per corpus, sed longe ille dispar modus est, si quis est. unde mirum, si posset apostolum tamquam simillimus fallere aut ad dubitationem cogere, ut, si corporeum caelum non corporeis oculis uidit, incertum sibi esse diceret, utrum in corpore an extra corpus id uiderit. Restat ergo fortasse, ut, quoniam mentiri non posseret, et quid nesciret, hoc ipsum eum intelligamus ignorasse, utrum quando in terlum tertium raptus est, in corpore fuerit, quomodo est anima in corpore, cum corpus uiuere dicitur, siue uigilantis siue dormientis siue in extasi a sensibus corporis alienata, an omnino de corpore exierit, ut mortuum corpus iaceret, donec peracta illa demonstratione membris mortuis anima redderetur et non quasi dormiens euigilaret aut extasi alienatus denuo rediret in sensus, sed mortuus omnino reuiuisceret. proinde, quod uidit raptu
Abbreviated transcription (Latin):
dus auri ł argenti rudẽ ab huc massã. collectus ẽ habtos
illi. ⁊ fut᷑o inter̃ minor iã ꝯtinens intͣ uenã moduli totũ
qđ natura ẽ aur ł argenti. dehinc eũ in laminã massa

Expanded text:
dus auri uel argenti, rudem adhuc massam: conlectus habitus dus auri uel argenti, rudem adhuc massam: conlectus habitus est illi et futuro interim minor, tamen continens intra lineam moduli totum quod natura est auri uel argenti. dehinc cum in lamminam massa
Abbreviated transcription (Latin):
scoꝵ spĩbꝰ demonstratus ẽ. qͣlis : in sermone allegorico po¬
nit᷑ Similia quippe s̃ illa iuisa talibꝰ dictis. ac sic errãt
cõstituentes in corde suo simulacra uanȩ opinionis. nec
intelligentes ita scos desius uisis talibꝰ uidicasse. qͣlit̾ u¬
dicarẽt si talia diuinitꝰ infiguris dicta legent ł audi¬
lineis alligatũ. uelut discus plenus uariis animalibꝰ or¬
bis t̾rarũ ẽ cũ om̃ibꝰ gentibꝰ. siẽ om̃a cȩt̾a ⁊ multom agis que
derebꝰ incorporeis corporalibꝰ significant᷑ ñ rebꝰ s imagim¬
bꝰ. noluit tñ t̃tullianus animã e̾scere suba sic̃ corpꝰ. asserẽs
nit exitũ ine̾m̃toꝵ eiꝰ quã uult desemine eaiguo eq̃ri ea¬
poris qͣntitati. ⁊ ait. si uis eiꝰ inqͦ naturalia peculia ꝯsita re¬
tinent᷑ saluo subȩ modulo qͦ apͥmordio inflata ẽ paulaũ
cũ carne ꝓducit᷑. Hoc forte ñ intellig̾e̾mꝰ ñ adhibita simi¬
litudine planũ facet qđ dicebat. Constitue inqͥt certũ pon¬

Expanded text:
spiritibus demonstratus est, qualis etiam in sermone allegorico ponitur. similia quippe sunt illa uisa talibus dictis. ac sic errant, constituentes in corde suo simulacra uanae opinionis nec intellegentes ita sanctos de suis uisis talibus iudicasse, qualiter iudicarent, si talia diuinitus in figuris dicta legerent uel audiriis animalibus orbis terrarum est cum omnibus gentibus, sic omnia cetera et multo magis, quae de rebus incorporeis corporalibus significantur non rebus, sed imaginibus. Noluit tamen Tertullianus animam crescere substantia sicut corpus, adserens nit exitum incrementorum eius, quam uult de semine exiguo aequari corporis quantitati, et ait: sed uis eius, in quo naturalia peculia consita retinentur, saluo substantiae modulo, quo a primordio inflata est, paulatim cum carne producitur. hoc forte non intellegeremus, nisi adhibita similitudine planum faceret, quod dicebat. constitue, inquit, certum pon
Abbreviated transcription (Latin):
cũ hic iuste uiuimꝰ. Cur aũ ñ credamꝰ qͣ tanto apło doctori
gentiũ raptõ usq ad excellentissimã uisionẽ uoluerit ds̃ de¬
monstrare uttã inqua post hanc uitã uiuendũ ẽ ineternũ:
Et cur ñ dicat᷑ iste paradysus excepto illo inqͦ corporalit̃ uix̃
ada. inter ligna nemorosa atq fructuosa. quando qͥdt̃ ȩccła
quȩ nos c̃gregat incaritatis sinũ paradysus dicta ẽ cũ fructu
pomꝙ: ð hoc significare dictũ ẽ tãqͣm illo paradyso uͥ ꝓpͥe
fuit ada eccła significata sit ꝑformã futuri. quaniquã dili-
gentius ꝯsid̾antibꝰ fortassis occurrat illo paradyso corporali in
quo ada rorporalit̃ fuit. ⁊ istã uitã sc̃oꝵ significatã quȩ nc̃
agit᷑ in ȩccła. ⁊ ilła que post hancerit in eternũ. sic̃ ierłm qui̧
interpretat᷑ uisio pacis ⁊ tñ terrena quedã ciuitas de monstrat᷑.
significat ierłm matrẽ nr̃am eternã incȩlis. siue in his qͥ spe sal¬

Expanded text:
cum hic juste vivimus. Cur autem non credamus, quod tanto Apostolo doctori Gentium, rapto usque ad istam excellentissimam visionem, voluerit Deus demonstrare vitam, in qua post hanc vitam vivendum est in aeternum? Et cur non dicatur iste paradisus, excepto illo in quo corporaliter vixit Adam inter ligna nemorosa atque fruquae nos congregat in caritatis sinum, paradisus dicta est cum fructu pomorum. sed hoc figurate dictum est, tamquam illo paradiso, ubi proprie fuit Adam, ecclesia significata sit per formam gentius considerantibus fortassis occurrat illo paradiso corporali, in quo Adam corporaliter fuit, et istam vitam sanctorum significatam, quae nunc agitur in ecclesia, et illam, quae post hanc erit in aeternum: sicut Hierusalem, quae interpretatur "uisio pacis" et tamen terrena quaedam ciuitas demonstratur, significat Hierusalem matrem nostram aeternam in caelis siue in his, qui spe sal
Abbreviated transcription (Latin):
mupsũ corpꝰ fignrate multa dicunt᷑. que ñ tã capiti quã cor¬
pon m̃brisq ꝯueniunt. Etaq luctfer qui mane oriebat ⁊ ce¬
cidit. pot̃ intelligi apostatarũ genꝰ ł axp̃o ł ab eccła. qđ ita

Expanded text:
in ipsum corpus figurate multa dicuntur, quae non tam capiti quam corpori membrisque conveniant. Itaque Lucifer qui mane oriebatur et cecidit, potest intelligi apostatarum genus vel a Chri
Abbreviated transcription (Latin):
dã de corruptionib fructuũ: guo omniũ ñ possumꝰ¬
recte dicere dm ñ eẽ catorem. In ẽ enĩ om̃ib ꝗđdã nate sui gn̾is
decus. ita ut in his maior sit. ad miratiobene cõsidantis : laus
uberzor omĩptis artificis. qui om̃a insapĩa fecit. que afine
usq ad finẽ ꝑtendens. & suauit̃ cuncta disponens. nec ea
ipsa rerũ nouissima. que ꝓsur gnĩs ordine dissoluunt᷑.
& quarũ dissolutionẽ expena nr̃e mortalitatis horremꝰ
reliqͥt informia. ẜ ereat minima corpore. acuta sensu ani¬
mantia. ut maiore attentione stupcamꝰ agilitatẽ muscet
uolantis. quã magnitudinẽ ium̃ti gͣdientis. am pliusq
mirem᷑ oꝑa formicularũ. quã onera eameloꝵ. Sutrum
ut diai inpͥmis rerũ ꝯditionib quȩ isto sex dierũ ordine
oreata. narrant᷑. hec quoq minima constituta gedamꝰ.
an postea ꝯsequentib corruptibiliũ corporũ solutionib¬

Expanded text:
dam de corruptionibus fructuum: quorum omnium non possumudam de corruptionibus fructuum: quorum omnium non possumurecte dicere deum non esse creatorem. inest enim omnibus quoddam naturae sui generis decus, ita ut in his maior sit admiratio bene considerantis et laus uberior omnipotentis artificis, qui omnia in sapientia fecit, quae a fine usque ad finem pertendens et suauiter cuncta disponens nec ea ipsa rerum nouissima, quae pro sui generis ordine dissoluuntur, et quarum dissolutionem ex poena nostrae mortalitatis horremus, relinquit informia, sed creat minima corpore, acuta sensu animantia, ut maiore adtentione stupeamus agilitatem muscae uolantis quam magnitudinem iumenti gradientis ampliusque miremur opera formicularum quam onera camelorum. Sed utrum, ut dixi, in primis rerum conditionibus, quae isto sex dierum ordine creata narrantur, haec quoque minima instituta credamus, an postea consequentibus corruptibilium corporum solutionib
Abbreviated transcription (Latin):
nerationib crescunt: Pruis gͦ dic̾e̾t᷑ in eo qđ pͥmũ tale
catũ est. in herbis scił atq lignis. an forte quȩ nullũ
haberent ꝓpagande ꝓlis affectũ. ac sine ullo sensu
generarent. inorgna iudicauit illis benedictionis u̾bis.
crescite ⁊ multiplicamini iũ aũ talis inẽet affectus.
ibi pͥmũ hoc diaeit. ut int̾renis animalib ⁊̃ ñ dictũ
intelligetur. Necessariũ aũ fuit hoc in homine repe¬
tere neqͥsquã dic̾et in officio gignendi filios ullũ eẽ
peccatũ. sicut ẽ in libidine siue fornicandi. siue ipso
ꝯiugio immoðatius ab utendi. Non nulla ⁊̃ deqͥb dam
minutissimis animalib questio ẽ. utrũ in pͥmis rerũ
ꝯpactionib c̾ata sint. an exꝯsequentib rerũ mortaliũ.
ꝯditionib. Nã pleraq coꝵ aut deuiuoꝵ corporũ uiciis.
uł purgam̃tis. uł ex alationib. aut cabauerũ tabe¬
gignunt᷑ quedã ỹ de corriptione lignoꝵ ⁊ herbarũ. quȩ¬

Expanded text:
tale creatum est, in herba scilicet atque ligno. an forte quae nullum haberent propagandae prolis adfectum ac sine ullo sensu generarent indigna iudicauit illis benedictionis uerbis: crescite et multiplicamini, ubi autem talis inesset adfectus, ibi primum hoc dixit, ut in terrenis animalibus etiam non dictum intellegeretur ? necessarium autem fuit hoc in homine repetere, ne quisquam diceret in officio gignendi filios ullum esse peccatum, sicut est in libidine siue fornicandi sine ipso coniugio inmoderatius abutendi. Nonnulla etiam de quibusdam minutissimis animalibus quaestio est, utrum in primis rerum conditionibus creata sint, an ex consequentibus rerum mortalium corruptionibus. nam pleraque eorum aut de uiuorum corporum uitiis, uel purgamde corruptione lignorum et herbarum, quae
Abbreviated transcription (Latin):
litudo noluit eã ubiq repet̾e: Nã ỹ sem̃ ubiq ñ repetũ.
cum tã herbis : lignis insit. ꝗͣ animalib ⁊ si ñ om̃ib Obser¬
uatũ ẽ enĩ quȩdã ita nasci exaqͥs uł t̾ra. ut sexus ineis
nullus sit: yiđo sem̃ coꝵ ñ sit in eis. s in elem̃tis exqͥb ori¬
telligit᷑. suecedentiũ decedentib q nichił earũ ita c̾atũ ẽ.
ut scmel existeret. uł ꝑmans urũ uł nullo suecedente de¬
cessurũ. Vur gͦ ñ ⁊ dehomine ita dictũ ẽ. faciamꝰ homi¬
nẽ ad imaginẽ ⁊ similitubinẽ nr̃am. scđm genus. cũ ⁊ ho

Expanded text:
litudo, noluit eam ubique repetere ? nam et semen non ubique repetiuit, cum tam herbis et lignis insit quam animalibus etsi non omnibus. obseruatum est enim quaedam ita nasci ex aquis uel terra, ut sexus eis nullus sit, et ideo semen eorum non sit in eis, sed in elementis, ex quibus oritellegitur succedentium decedentibus, quia nihil eorum ita creatum est, ut semel existeret, uel permansurum uel nullo succedente decessurum. Cur ergo et de homine non ita dictum est: faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram se
Abbreviated transcription (Latin):
necessarius decessori successor. ẜ ꝓpt̾ peccatũ ꝯparatus ẽ
pecorib insensatis. ⁊ similis factus ẽ cis. ut iã filu huiꝰ scłi
generent ⁊ gen̾ent᷑. quo possit mortaliũ genus seruata
successione subsistẽ : Quid s gͦ uult post hominẽ factũ
illa benedictio. crescite ⁊ multiplicamini ⁊ implete t̾rã.
qđ utiq gen̾ando fieri possit: An nichil hinc t̾emere
dicendũ. Gonee abcũ seript̃e locũ ꝑueniam̃ uͥ diligen¬
tius ista reqͥrenda atq: tractanda s̃: Pot̃ enĩ nc̃ fortasso
fiebat deqͦ ⁊̃ femina facta ẽ. Non enĩ multa gen̾a homi¬

Expanded text:
aratus est pecoribus insensatis et similis factus est eis, ut iam filii saeculi huius generent et generentur, quo , possit mortalium genus seruata successione subsistere. quid sibi ergo uult post hominem factum illa benedictio: crescite et multiplicamini et inplete terram, quod utique generando fieri posset? an nihil hinc temere dicendum, donec ad eum scripturae locum perueniamus, ubi diligentius ista requirenda atque tractanda sunt? potest enim nunc fortasse fiebat, de quo etiam femina facta est. non enim multa genera homi
Abbreviated transcription (Latin):
sensu ⁊ au̾tit᷑. ut solis similitudinibꝰ corpꝵ spũ ali usione teneat᷑.
uͥ nescio utrũ possint aliqͣ nichil significantia uidri. Htec gͥna
tura spũalis inqͣ ñ corpora s corpoꝵ similitudiues ex pͥmunt᷑. infe.¬
rioris gñis uisiones habet. qͣm illud m̃tis atq intelligentiȩ lum̃.
ꝗͣ existis inferiora diuidicant᷑. ꝙ ea cernunt᷑ quȩ neq s̃ corpora
neq ullas gerunt formas similes corpꝵ. uelut ipsa mens : om̃is
animȩ affectiobona. cui ꝯtͣria s̃ etꝰ uicia quȩ rectȩ culpant᷑ atq
dãpnant᷑ in hominibꝰ. Quo enĩ alio mͦ ipse intellectus. nͥ intelli

Expanded text:
sensu et auertitur, ut solis similitudinibus corporum spiritali uisione teneatur, sensu et auertitur, ut solis similitudinibus corporum spiritali uisione teneatur, ubi nescio utrum possint aliqua nihil significantia uideri. Haec igitur natura spiritalis, in qua non corpora, sed corporum similitudines exprimuntur, inferioris generis quo et ista inferiora dijudicantur, et ea cernuntur quae neque sunt corpora, neque ullas gerunt formas similes corporum; velut ipsa mens et omnis animae affectio bona, cui contraria sunt ejus vitia, quae recte culpantur atque damnantur in hominibus. Quo enim alio modo ipse intell
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ ꝓsperta sonuisset. siue cũ ad ormientibꝰ somnia uidͤnt᷑. ł nichil
łaliꝗͥ significantia. suir cũ ualitudine corporali turbatis in¬
tͥuserꝰ itineribꝰ sentiendi imagines corpox sp̃c ueris corporibꝰ ita
misceri ut int nosci ł iux possunit ł omnino ñ possint. ⁊ aut signi
gͣuescente aliqͦ morbo ł dolore corꝑis ⁊ iñĩcludente intꝰ uias
qͥbꝰ anunȩ ut ꝑcarnẽ sentiret exercebat᷑ ar nitebat᷑ intentio.
aliiꝰ qmͣ somno absentato spũ corporaliũ rerũ aut existunt
aut monstrant᷑ imagines ł significantes aliꝗ ł sine ulla sig.¬
nificatione apparentes. suie nulla excorpore causa existentes
assum̃te atq rapienit aliqͦ sp̃u. tollit᷑ anima in huiꝰ modi uidn¬
das similitudines corpꝵ miscenscis uisa corporalia cũ simul
ĩ corꝑis sensibꝰ utit᷑. siue ita spũ assum̃te alienat᷑ ab om̃i corporis

Expanded text:
nisi prospecta sonuisset; sine cum a dormientibus somnia uidentur uel nihil nisi prospecta sonuisset; sine cum a dormientibus somnia uidentur uel nihil uel aliquid significantia; siue cum ualetudine corporali turbatis intrinsecus itineribus sentiendi imagines corporum spiritus ueris corporibus ita miscet, ut internosci uel uix possint uel omnino non prorsus invalescente aliquo morbo vel dolore corporis, et intercludente intus vias quibus anima ut per carnem sentiret exercebatur, ac nitebatur intentio altius quam somno absentato spiritu corporalium rerum existunt aut monstrantur imagines vel significantes aliquid vel sine ulla significatione apparentes. Undecima cum nulla ex corpore causa existente, sed assumente atque rapiente aliquo spiritu, tollitur anima in hujusmodi videndas similitudines corporum, miscens ei visa corporalia cum similetiam corporis sensibus utitur; siue ita spiritu adsumente alienatur ab omni corporis
Abbreviated transcription (Latin):
sensu corꝑis tangimꝰ. ⁊ ꝯtinuo formant᷑ eiꝰ similitudo inspũ memoriaq
rec̾dit᷑. siue cũ absentia corpora ñ nota cogitamꝰ. ut exris formet᷑
qͥła spũ alis asfectus. quȩ iã erant inspũ ⁊ añ quã ea cogitaremꝰ. siue
cũ crȩ corpiꝵ qͣ ñ nouimꝰ s tñ cẽ ñ dubitamꝰ similitudines ñ ita ut
bitͥo ł opinatione cogitamꝰ. siue inde. unde neq id agentibꝰ neq uo-¬
lentibꝰ nob̃ uariȩ formȩ corporaliũ similitudinũ u̾sant᷑ in animo. si¬
ue cũ aliꝗͥ corporalit̃ acturi ea ipsa disponimꝰ quȩ in illa actione fu¬
tura s̃. ⁊ om̃a cogitatione ante cedimꝰ siue ĩa inipso actu ł cũ loqͥm᷑.
lcũ farimꝰ om̃s corporales motꝰ ut exeri possint p̃ueniunt᷑ similitudi¬
nibꝰ sius intꝰ inspũ neq enĩ ulla ł breuissima sillaba in ordine suo

Expanded text:
sensu corporis tangimus, et continuo formatur eius similitudo in spiritu memoriaque sensu corporis tangimus, et continuo formatur eius similitudo in spiritu memoriaque reconditur; siue cum absentia corpora iam nota cogitamus, ut ex eis formetur quidam spiritalis aspectus, quae iam erant in spiritu et antequam ea cogitaremus; sine carbitrio uel opinatione cogitamus; siue unde unde neque id agentibus neque uolentibus nobis uariae formae corporalium similitudinum uersantur in animo; siue cum aliquid corporaliter acturi ea ipsa disponimus, quae in illa actione futura sunt, et omnia cogitatione antecedimus; siue iam in ipso actu, uel cum loquimur uel cum facimus, omnes corporales motus, ut exeri possint, praeueniuntur similitudinibus suis intus in spiritu: neque enim ulla uel breuissima syllaba in ordine suo
Abbreviated transcription (Latin):
ut sic hominibꝰ angłi ostendant cogitationes suas. ⁊ corporaliũ
rerũ similitudines quas in suo sp̃ũ futurix c̃gnitione p̃formant.
quẽ ad modu ⁊ ipsi nr̃as cogitationes ñutiq orulis qr ñ corpore
s sp̃u uidͤnt. uerũ hor int̾sit qd illi nr̃as ⁊̃si nolimꝰ nouer̃. nos aũt
ipsoꝵ nͥ ostendant᷑ nosse ñ possumꝰ. qr sic easut opinor habent in
potestate occultare spũ alibꝰ modis. quẽ ad modu nos qͥbꝰdã int̾ier¬
⁊ utrũ aliꝗ significent ignoret᷑. aliquando aũ aliꝗͥ significare
sentiant᷑. s ꝗ significent nesciat᷑. aliquando uͦ tãꝙͣ pleniore d̾ mõs¬
tratione anima humana ⁊ spũ ipsas. ttm̃te ꝗ significent uidat.⁊ scire
difficillimũ. ⁊ si iã sciamꝰ disserere atq explicare oꝑosissimũ ẽ. Qd̃
aũ nc̃ insinuare satis arbit᷑r. certũ ẽ ẽẽ spũałe quand̾a naturã in-
nobis. uͥ corporaliũ rerũ formant᷑ similitudines. siue cũ aliq̃ corpꝰ

Expanded text:
ut sic hominibus angeli ostendant cogitationes suas et corporalium rerum similitudines, quas in suo spiritu futurorum cognitione praeformant, quemadmodum et ipsi nostras cogitationes non utique oculis, quia non corpore, sed spiritu uident, uerum hoc intersit, quod illi nostras, etiam si nolimus, nouerunt, nos autem ipsorum, nisi ostendantur, nosse non possumus — quia sic eas, ut opinor, habent in potestate occultare spiritalibus modis, quemadmodum nos quibusdam interiecsed, utrum aliquid significent, ignoretur, aliquando autem aliquid significare sentiantur, sed quid significent nesciatur, aliquando uero tamquam pleniore demonstratione anima humana et spiritu ipsas et mente quid significent uideat: et scire difficillimum est et, si iam sciamus, disserere atque explicare operosissimum. Quod autem nunc insinuare satis arbitror, certum est esse spiritalem quandam naturam in nobis, ubi corporalium rerum formantur similitudines, siue cum aliquod corpus
Abbreviated transcription (Latin):
ñ discernit᷑ nͥ cũ fuerit sensus ablatꝰ acorpore. ut id qd ꝑcorpus
uidebat᷑ inueniat᷑ insp̃u: at uͦ spũalis uisio sine corporali fuen
pot̃. cũ absentiũ corpoꝵ similitudines inspũ apparent ⁊ fugunt᷑
multȩ ꝓ arbitͥo suo. ł p̃ter arbetũ d monstrant᷑: Itẽ spũalisuisio
indiget intellectuali ut didicat᷑. intellectualis ista spũali
uisione inferiore ñ indiget. ac ꝑ hoc spũali corporalis. intellec.¬
tualtͥ aũ utͣq subierta ẽ. Cũ gͦ legimꝰ sp̃ualis omia diuidicat. ip

Expanded text:
n discernitur, nisi cum fuerit sensus ablatus a corpore, ut id, quod per corpus n discernitur, nisi cum fuerit sensus ablatus a corpore, ut id, quod per corpus uidebatur, inueniatur in spiritu. at uero spiritalis uisio etiam sine corporali fieri potest, cum absentium corporum similitudines in spiritu adparent et finguntur multae pro arbitrio uel praeter arbitrium demonstrantur. item spiritalis uisio indiget intellectuali, ut diiudicetur, intellectualis autem ista spiritali inferiore non indiget. ac per hoc spiritali corporalis, intellectuali autem utraque subiecta est. cum ergo legimus: spiritalis omnia d
Abbreviated transcription (Latin):
d̾o.⁊ ipse d̾s ex qͦ om̃ia ꝑquẽ omĩa unqͦ om̃a. Quã qͣm itaq ieadẽ
aĩa fiant uisiones siue que sentiunt᷑ ꝑcorpꝰ. siue sit̃ hoc corpo¬
reũ cȩłũ ⁊t̾ra. ⁊ quecũq in ris ẽe nota possunt. quẽ ad moðu pos-¬
sunt. siue qͣ uident᷑ sp̃u similia corpo o̾qͥbꝰ ĩa multa diximꝰ. siue
cũ m̃te intelligant᷑ ꝗͣ nec corpora s̃. nec similitudines corpoꝵ:
habent utiq ordinẽ suũ ⁊ ẽ aliud aliop̃cellentiꝰ. p̃stantior ẽ eñi
uisio spũalis qͣm corporalis. ⁊rursus p̾stantior intellectualis qͣm
spũalis. Corporalis enĩ sine spũali eẽ ñ põt. qͣndoqͥd̾e mom̃to
eode qͦ corpꝰ sensu corporis tangit᷑. fit ⁊̃ inanimo tale aliq ñ qͣ
hoc sit. s qͣ simile sit. Qđ si ñ fieret. nec sensus ille eẽt qͦ ea qͤex
trinserus ad iacent sentiunt᷑. neq enĩ corpꝰ sentit s anima ꝑcre
pus. qͦ uelud nuntio utit᷑. ad formand̃u inse ipsa q extͥnsetꝰ nunti¬

Expanded text:
 ipse deus, ex quo omnia, per quem omnia, in quo omnia. Quamquam itaque in eadem anima fiant uisiones, siue quae sentiuntur per corpus, sicut hoc corporeum caelum et terra et quaecumque in eis nota esse possunt, quemadmodum possunt, siue quae spcum mente intelleguntur, quae nec corpora sunt nec similitudines corporum, habent utique ordinem suum et est aliud alio praecellentius. praestantior est enim uisio spiritalis quam corporalis et rursus praestantior intellectualis quam spiritalis. corporalis enim sine spiritali esse non potest, quandoquidem momento eodem, quo corpus sensu corporis tangitur, fit etiam in animo tale aliquid, non quod hoc sit, sed quod simile sit: quod si non fieret, nec sensus ille esset, quo ea, quae extrinsecus adiacent, sentiuntur. neque enim corpus sentit, sed anima per corpus, quo uelut nuntio utitur ad formandum in se ipsa, quod extrinsecus nunti
Abbreviated transcription (Latin):
uidere nequeamꝰ. inuenire ⁊ explicare difficile ẽ: Certissimis tñ in¬
dicus apud nos ꝯstitit nunciatas d̾monibꝰ cogitationes hominũ. qͥ
tñ si status int̾nã sp̃em possent inhõibꝰ cernere. ñ tẽptarent. sic̃ illã
in lob̾ nobiłe acmirabilẽ patientrͥã. ꝓcul dubio si posset diabolus
cernẽ. nollet utiq atẽptato suꝑari Ceterũ alicubi longe iã facto
qͣ nuntiant que pꝰaliqͦs dies uera eẽ firment᷑ ñ ẽ miranðu. pos-¬
sunt eñi hoc effice̾ acͥmonia ñ solũ cernendi ⁊̃ corporalia inꝯpa-¬

Expanded text:
uidere nequeamus, inuenire et explicare difficile est. certissimis tamen inuidere nequeamus, inuenire et explicare difficile est. certissimis tamen indiciis apud nos constitit enuntiatas a daemonibus cogitationes hominum: qui tamen, si uirtutum internam speciem possent in hominibus cernere, non temtarent; sicut illam in Iob nobilem ac mirabilem patientiam procul dubio si posset diabolus cernere, nollet a temtato utique superari. ceterum alicubi longe iam facta quod nuntiant, quae post aliquot dies uera esse firmentur, non est mirandum. possunt enim hoc effice
Abbreviated transcription (Latin):
tate mirabili. quȩ ineffabilit̾ lõge ẽ acorꝑis tarditate. suiꝰ ima-¬
gomox ut oculis uisa fuerit. inspũ uid̾ntis nulltꝰ puncti tt̃ꝑalis
int̃positione format᷑. itẽq inauditu nͥ auribꝰ ꝑceptȩ uocis imnagi-
nẽ ꝯtinuo sp̃e inse ipso formaret ac memoria retinerit. ignora¬
ret᷑ scd̾a sylła. utrũ scd̃a eẽt cũ iã pͥma utiq nulla eẽt qͦ ꝑcus¬
sa aure tͣnsierat. ac sic om̃is locutionis usus om̃is cantandi sua¬
uitas. om̃is postremo inactibꝰ nr̃is corꝑalis motꝰ dilapsus occi-¬
deret. neq ullũ ꝓgressũ nancisceret᷑ si tñsactos corporis moty
memorit sp̃c ñ teneret. qͥbꝰ ꝯ seqͣnt̃ inagendo conecteret. qͦ sutiq
ñ tenet nͥ imaginalit̃ a se factos inse. ipsarũ ⁊̃ futurarũ motionũ
imagines p̾ueniunt fines acluũ nr̃oꝵ Ruid enĩ agimꝰ ꝑcorpꝰ q ñ¬
obstaculi aĩa nr̃a patat᷑ existo t̃renocorꝑe. ut eas inuinc̃e in nr̃o sp̃u

Expanded text:
tate mirabili, quae ineffabiliter longe est a corporis tarditate; cuius imago mox, ut oculis uisum fuerit, in spiritu uidentis nullius puncti temporalis interpositione formatur. itemque in auditu, nisi aurit ac memoria retineret, ignoraretur secunda syllaba utram secunda esset, cum iam prima utique nulla esset, quae percussa aure transierat . ac sic omnis locutionis usus, omnis cantandi suauitas, omnis postremo in actibus nostris corporalis motus dilapsus occideret neque ullum progressum nancisceretur, si transactos corporis motus memoriter spiritus non teneret, quibus consequentes in agendo conecteret: quos utique non tenet nisi imaginaliter a se factos in se. ipsarum etiam futurarum motionum imagines praeueniunt fines actuum nostrorum. quid enim agimus per s uel quid obstaculi anima nostra patiatur ex isto terreno corpore, ut eas inuicem in nostro spiritu
Abbreviated transcription (Latin):
sulgent. excellentiꝰ utiq omnibꝰ corportis clem̃tis. sic̃ oculoꝵ sensus
excellit in corpore. Quia uͦ sp̃c om̃is om̃i ẽ corꝑe sine dubitatione
p̾stantice. seqͥt᷑ ut ñ loci positionȩ s nat᷑e dignitate p̾stantior sit.
nat᷑a spũalis isto corporeo cȩlo ⁊̃ illa uͥ rerũ corporaliũ ex pͥmunt᷑
uagines. Pic existit ꝗda mirabile. ut cũ pͥor sit corꝑe sp̃c ⁊ posteri¬
or corpis imago quã corpꝰ. hic tñqi illudq̃ tẽꝑe posteriꝰ fit ieoꝙ
facienti materiȩ uice subdat᷑. Om̃i enĩ mͦ p̾stantiori ẽ qͥ fac̃. ea re

Expanded text:
fulgent, excellentius utique omnibus corporeis elementis, sicut oculorum sensus excellit in corpore. quia uero spiritus omnis omni est corpore sine dubitatione praestantior, sequitur, ut non loci positione, sed naturae dignitate praestantior sit natura spiritalis isto corporeo caelo etiam illa, ubi rerum corporalium exprimuntur imagines. Hic existit quiddam mirabile, ut, cum prior sit corpore spiritus et posterior corporis imago quam corpus, tamen, quia illud, quod tempore posterius est, facienti materiae uice subdatur. omni enim modo praestantior est qui facit ea re,
Abbreviated transcription (Latin):
cȩlũ qͦ raptꝰ ẽ. neq dubitauit neq nos dubitare uoluit: Ad hoc
eiũ p̃misit scio. ⁊ iñcepit ut qͣ se scire apłs dic̃ solus ille uerũ ẽt̃¬

Expanded text:
esset, quo raptus est, neque dubitauit neque dubitare nos uoluit. ad hoc esset, quo raptus est, neque dubitauit neque dubitare nos uoluit. ad hoc enim praemisit "scio" et inde coepit, ut quod se scire apostolus dicit, solus ille
Abbreviated transcription (Latin):
nichilominꝰ ñ erat : Si aut̃ corporalia ẽẽ nou̾at. ñ nͥ ꝑcorpꝰ uiðri
corpꝰ ea uiderit. Nisi forte ỹ ita dubitat utrũ illa corpora ansi-¬
ꝯtextione uñ ñ dubitet. atq ita cũ remanserit uñ dubitet. for¬
inqͥ hominẽ inxꝑo añ annos quatuor dec̃i. siue incorpore nescio.
siue extͣ corpꝰ nescio ds̃ scit. raptũ huiꝰ modi usq int̾ciũ cȩlũ. Srit
gͦ añ annos quatuordet̃i inxło raptũ hominẽ usq ad t̾ciũ cȩlũ.
hoc omnino ñ dubitat. nec nos gͦ dubitemꝰ. s utrũ incorpore an-
extͣ corpꝰ dubitat. uñ illo dubitante quis nr̃m certꝰ ẽẽ audeat:
llũ forte hinc ⁊̃ illud ꝯsequens erit ut t̾ciũ celũ suisse dubite ms
qͦ raptũ hominẽ dix̃ : Si enĩ resipsa d̾monstrata ẽ. t̃ciũ celũ d̾mons¬
tratũ ẽ. si aũ imago aliqua corporaliũ similis facta ẽ. ñ erat t̾riũ
çęlũ. s illa ostensio sic ordinata ẽ. ut ud̾ret᷑ sͥ ascend̾re pͥmum

Expanded text:
nihilominus erat? si autem corporalia esse nouerat, nonnisi per corpus uideri e an extra corpus ea uiderit, nisi forte ita etiam dubitat, utrum illa corpora an siorum istorum contextione, unde non dubitet, atque ita, cum remanserit unde dubitet, forinquit, hominem in Christo ante annos quattuordecim, siue in corpore nescio, siue extra corpus nescio, deus scit, ergo ante annos quatuordecim in Christo raptum hominem usque ad tertium coelum, hoc omnino non dubitat; nec nos ergo dubitemus: sed utrum in corpore an extra corpus, dubitat; unde illo dubitante, quis nostrum certus esse audeat? Num forte hinc etiam illud consequens erit ut tertium coelum fuisse dubitemus, quo raptum hominem dixit? Si enim res ipsa demonstrata est, tertium coelum demonstratum est: si autem imago aliqua corporalium similis facta est, non erat illud tertium coelum, sed illa ostensio sic ordinata est, ut videretur sibi ascendere primum
Abbreviated transcription (Latin):
raptũ usq ad t̾ciũ crlũ. Qd̾si spũałt imaginẽ corporali sumiłe cȩlum
appellare uoluisset. sic erat ⁊̃ imago corporis eiꝰ inqͣ illuc raptꝰ ascen¬
derat. sic gͦ ⁊ suũ corpꝰ appellaret quã uis imaginẽ corporis qͣm ilud
.i. qr sciret raptũ hominẽ usq ad t̾riũ cȩlũ. nesciret aũ utrũ incorpo¬
re anert᷑ corpꝰ.s simplicit narraret uisionẽ earũ rerũ appellans
nominibꝰ illa que uidit quarũ erant similia. nã ⁊ nos dicimꝰ eũ som¬
nia nr̃a narramtꝰ ł aligͣ ineis reuelationẽ. uidi mont̃ẽ. uidi flituiũ.
uidi tres hõies. ⁊ si ꝗͥ etꝰ modi. ea nõia illis tͥbuentes imaginibus
illud nescio at si utrũq imaginalit̃ apparuit. utrũq parĩt scit᷑.
corpꝰ illiꝰ hominis apparere : nã si celũ corporeũ uidebat᷑. quare la¬
tebat utrũ corportis oculis uid̾ret᷑. Si aũ incertũ erat utrũ oculis

Expanded text:
inem corporali similem caelum appellare uoluisset, sic erat etiam imago corporis eius, in qua illuc raptus ascenderat. sic ergo et suum corpus appellaret quamuis imaginem corporis, quomodo illud nesciret, id est quia sciret raptum hominem usque ad tertium caelum, nesciret autem, utrum in corpore an extra corpus, sed simpliciter narraret uisionem earum rerum nominibus appellans illa, quae uidit, quarum erant similia. nam et nos dicimus, cum somnia nostra narramus uel aliquam in eis reuelationem: uidi montem, uidi fluuium, uidi tres homines et si quid eius modi ea nomina tribuentes illis imaginibus, illud nescio. At si utrumque imaginaliter adparuit, utrumque pariter scitucorpus illius hominis adparere? Nam si caelum corporeum uidebatur, quare latebat, utrum corporeis oculis uideretur? si autem incertum erat, utrum oculis
Abbreviated transcription (Latin):
ad euipeai ordo ipse uibet᷑ exposcẽ ut depeccato pͥmi hõis
disseramꝰ. S q decarne muliens quẽ ad modũ facta sit scͥptua
narrauit. tacuit enĩ deaiã. multomagis nos fecit intentos.
ut dehoc diligentiꝰ disseramꝰ. qͦnã mͦ itfelli possint siue ñ pos¬
sint. qui credunt animã deaĩa hoĩs sic̃ decarne carnt̃ fieri
aparentibꝰ infilios utͥusq rei tnsfusis seminbꝰ. Einc eñ pͥmitꝰ
ab hoc mouent᷑ ut dicant qđ unã animã ds fec̾it quã suffla¬
uit infaciẽ hoĩs quẽ depulue finxerat. ut exilla ũ cet̾ȩ carn¬
t᷑ animȩ hominũ sic̃ exilliꝰ carne om̃is ⁊̃ caro hominũ. quo
pͥmũ abam formatus ẽ ueiñ eua.⁊ ille quidẽ uñ habuerit
corpꝰ uñ animã dictũ ẽ. corpꝰ uidelicet puluerẽ t̾rȩ. am

Expanded text:
am quidem ordo ipse uidetur exposcere, ut de peccato primi hominis disseramus; sed quia de carne mulieris, quemadmodum facta sit, scriptura narrauit, tacuit autem de anima, multo magis nos fecit intentos, ut de hoc diligentius inquiramus, quonam modo refelli possint siue non possint, qui credunt animam de anima hominis sicut de carne carnem fieri a parentibus in filios utriusque rei transfusis seminibus. hinc enim primitus ad hoc mouentur, ut dicant, quod unam animam deus fecerit, quam sufflauit in faciem hominis, quem de puluere finxerat, ut ex illa iam ceterae crearentur animae hominum sicut ex illius carne omnis etiam caro hominum, quoniam primo Adam formatus est, deinde Eua. et ille quidem unde habuerit corpus, unde animam, dictum est: corpus uidelicet puluerem terrae, an
Abbreviated transcription (Latin):
hec mysticis significationibꝰ plena s̃. ñ id agentibꝰ in qͥbꝰ facta s̃.
side his agente id potentussimx̃ sapientia dĩ. ñ aũ nc̃ significata

Expanded text:
sque ad uirum. haec mysticis significationibus plena sunt non id agentibus, in quibus facta sunt, sed de his agente potentissima sapientia dei. non autem nunc significata
Abbreviated transcription (Latin):
mente p̃ditus c̾dere potusset anqr hoc c̾dere ipse ñ posset ꝓp
terta mulier addita ẽ que praui intellectus. ⁊ adhuc fortassis
ñtbuit imaginẽ di. Sie eñi ait. Hir quidẽ ñ debet uelare ca-¬
put suũ cũ sit imago ⁊ gła dĩ. mulier aũ gła uiri ẽ. ñ qͦ mens fe¬
minȩ eande unaginẽ caꝑe ñ posset. cũ in illa gr̃a nos dicat nec
masculũ nec feminã. s ꝗͣ fortassis illa hoc ñdu ꝑceꝑat q̃ sit in ag¬
nitione dĩ. ⁊ uiro regente ac dispensante paulatĩ fuerat ꝑcep-¬

Expanded text:
mente praeditus credere pmente praeditus credere pterea mulier addita est, quae parui intellectus esset, adhuc fortasse stolus non tribuit imaginem dei? sic enim ait: uir quidem non debet uelare caput, cum sit imago et gloria dei, mulier autem gloria uiri est; non quo mens feminae eandem imaginem capere non possit, cum illa gratia nos dicat nec masculum esse nec feminam, sed quod fortassis illa hoc nondum perceperat quod fit in agnitione dei et uiro regente ac dispensante paulatim fuerat percep
Abbreviated transcription (Latin):
copulasset. quã r̃e nomine ligni fuisse significata uñ ꝓhibiti
erant donec oportuno tẽꝑe iungerent᷑. Quasi gͦ uͦ mea erate
imꝑfecti ẽẽ c̾dendi s̃. ut expectanda eẽt maturitas pub̾tatis.
aut ñ illud t̃c legitimũ eẽt cũ pͥmũ fieri potuisset. cũ aũ ñ potu¬
isset ñ utiq fieret. nͥ forte sponsa erat apatre tͣdenda. ⁊ exper¬
tanda erat uotix sollẽpnitas ⁊ ꝯuiuii celebritas. ⁊ dotis estimano.
discedit. quã suscepimꝰ asserendã ⁊ quantũ ds̃ donare uoluit
asserumꝰ. Illud magis mouet si iã spalis erat adã quã uism̃te
ñ corpore quomodo credẽ potuerit q̃ ꝑserpentẽ dictum est
idõ dm̃ ꝓhibuisse ne fructu ligni uescerent᷑. qr sciebat eos
si fecissent futuros ut dm̃ ꝓpter dinoscentiã boni ⁊ mali. tam¬
quã hoc tantũ bonũ c̾aturȩ suȩ c̾ator inuidĩt. hoc mirũ si ħo spũ ali

Expanded text:
copulasset: quam rem nomine ligni fuisse significatam, unde prohibiti copulasset: quam rem nomine ligni fuisse significatam, unde prohibiti erant, donec oportuno tempore iungerentur. quasi uero in ea aetate facti esse credendi sunt, ut expectanda esset maturitas pubertatis, aut non illud tunc legitimum esset, cum primum fieri potuisset, cum autem non potuisset, non utique fieret; nisi forte sponsa erat a patre tradenda et expectanda erat uotorum sollemnitas et conuiuii celebritas et dotis aestimatio et proprietate discedit, quam suscepimus adserendam et, quantum deus donave uoluit, adseruimus. Illud magis mouet, si iam spiritalis erat Adam, quamuis mente, non corpore, quomodo credere potuerit, quod per serpentem dictum est, ideo deum prohibuisse, ne fructu ligni illius uescerentur, quia sciebat eos, si fecissent, futuros ut deos propter dinoscentiam boni et mali, tamquam hoc tantum bonum creaturae suae creator inuiderit . hoc mirum si homo spiritali
Abbreviated transcription (Latin):
nea queda custodia. ñ tñfrustra factũ ẽẽ nͥqr significat aliꝗ ⁊̃ depa
radyso spũali ñ ẽutiq dubitandũ. Naũ ignoro qͥbdã ẽẽ uisum fes¬
tinatione p̃u̾tisse illos homines appetitũ scientiȩ bonĩ ⁊ mali. ⁊ in¬
maturo tẽpore ꝑcipere uoluisse. qͣ eis dilatũ oportiintꝰ seruabat᷑.
idq egisse tẽptatorẽ ut p̃cerpendo qͥ nec dũ talibꝰ ꝯgruebat of¬
fendẽnt dm̃. ⁊ abeiꝰ rei utilitate alienarent᷑ exclusi atq dapna¬
ti. ad qͣm si suo tẽꝑe sic̃ ds̃ uolebat accede̾nt possent ea salubrit̾
ꝑfrui. hoc si forte lignũ illud ñ ad ꝓpͥetatẽ ut uerũ lignũ ⁊ uera
poma etꝰ. s ad figurã uelint acciꝑt. habeat exitum aliqu̾ẽ recle
sidĩ ueritatiq ꝓbabilẽ. Uisũ ẽ ⁊ qͥbꝰdã duos illos pͥmos homines
nuptias suas furatos. ⁊ añ mixtos ẽẽ ꝯcubitu qͣm eosqui c̾au̾at

Expanded text:
nea quaedam custodia; non tamen frustra factum nea quaedam custodia; non tamen frustra factum radiso non est utique dubitandum._ Non autem ignoro quibusdam esse uisum festinatione praeuertisse illos homines adpetitum scientiae boni et mali et inmaturo tempore percipere uoluisse, quod eis dilatum oportunius seruabatur idque egisse temtatorem, ut praecerpendo, quod nondum talibus congruebat, offenderent deum et ab eius rei utilitate alienarentur exclusi atque damnati, ad quam si suo tempore, sicut deus uolebat, accederent, possent ea salubriter perfrui. hoc, si forte lignum illud non ad proprietatem ut uerum lignum et uera poma eius, sed ad figuram uelint accipere, habeat exitum aliquem rectae fidei ueritatique probabilem. Uisum est et quibusdam duos illos primos homines nuptias suas fuisse furatos et ante mixtos esse concubitu, quam eos qui creauerat
Abbreviated transcription (Latin):
angłis suscepturuis. s ab illa ⁊̃ qͣm ducebat in paradẏso felici quodã
corpis statu. separari utiq debuit aligno uitȩ. siue q̃ exipso illi sub¬
sisteret ille ipse status felix corporis. exre uisibili uirtutt ĩuisibili.
de utiq fuerat łĩa moriturus ł ⁊̃ tãquã ex cõmunicantus. sic̃ ĩ m
hoc paradyso.i. ecclesia solent a sacram̃to altaris usibili homines¬
sub disciplina ercłastica remoueri. Et eiẽc̃ ada ⁊ collocauit eũ ꝯtra
paradisũ uoluptatis. ⁊ hoc significandi gr̃a factũ ẽ s tñ factũ. ut¬
ꝯtͣ paradysũ qͦ beata uita ⁊̃ spũ alit significabat᷑ habitaret pecrator
utiq inmistria. Et ordinauit cherubim ⁊ fsameã rõpheã que u̾tit᷑.
custodire uiã ligni uitȩ: Noc ꝑcelestes utiq potestates ⁊̃ in parachy¬
so uisibili factũ ẽt c̾dendũ ẽ. ut ꝑangłicũ ministeriũ illic eẽt ig¬

Expanded text:
angelis accepturus, sed ab illa etiam, quam ducebat in paradiso felici quodam angelis accepturus, sed ab illa etiam, quam ducebat in paradiso felici quodam corporis statu, separari utique debuit a ligno uitae . siue quod ei ipso illi subsisteret felix ille ipse status corporis ex re uisibili, uirtute inuisibili, de utique fuerat uel iam moriturus uel etiam tamquam excommunicatus, sicut etiam in hoc paradiso, id es disciplina ecclesiastica remoueri. et eiecit Adam et collocauit eum contra paradisum uoluptatis. et hoc significandi gratia factum est, ut contra paradisum, quo beata uita etiam spiritaliter significabatur, habitaret peccator utique in miseria. et ordinauit cherubim et flammeam romphaeam, quae uertitur, custodire uiam ligni uitae. hoc per caelestes utique potestates etiam in paradiso uisibili factum esse credendum est, ut per angelicum ministerium esset illic ig
Abbreviated transcription (Latin):
numerus pluralis accipit᷑. sic̃ dictũ erat. faciamꝰ hominẽ adimagi-
nem nr̃am. sic̃ ⁊̃ dñs de se ⁊ patre. ueniemꝰ adeũ ⁊ mansionẽ apud
eñ faciemꝰ. Replicatũ ẽ gͥ incaput suꝑbi quo exitu ꝯcupui̾t qaser:
pente suggestũ ẽ ⁊ eritis sic̃ diĩ. Ecce inꝗ adã factus ẽ tãquã unus
exnobis. Herba eñi hec s̃dĩ ñ tã huic insultantis qͣm cet̾os ne ita
quam unꝰ ex nob̃ in cognoscendo bonũ ⁊ malũ. ꝗͥ aliud intelligendũ
nͥ exemplũ timoris incutiendi ẽẽ ꝓpositũ. q ñ solũ ñ fuerit factus
qͣlis fieri uoluit. s nec illud qͣ factus fuerat ꝯseruauit. Et ñc inꝗͥ
d̃s ne aliquando extendat manũ ⁊ sumat de ligno uitȩ ⁊edat.⁊ ui-¬
uat mneternũ. Et dimisit illũ dñs ds̃ deparadyso uoluptatis oꝑari
terrã de qua sũptus ẽ. Suꝑiora u̾ba dĩ s̃. hoc aũ factũ ꝓpt̾ ipsa u̾ba
sctutũ ẽ. alienatus eñi auita ñ solũ qͣm fuerat si p̾ceptũ seruasset cũ

Expanded text:
numerus pluralis accipiatur, sicut dictum erat: faciamus hominem, sicut etiam dominus de se et patre: ueniemus ad eum et mansionem apud eum faciemus. replicatum est igitur in caput superbi, quo exitu concupiuerit quod a serpente suggestum est: eritis sicut di: ecce, inquit, Adam factus est tamquam unus ex nobquasi unus ex nobis in cognoscendo bonum et malum. quid aliud intellegendum nisi exemplum timoris incutiendi esse propositum, quod non solum non fuerit factus qualis fieri uoluit, sed nec illud quod factus fuerat conseruauit? Et nunc, inquit deus, ne aliquando extendat manum et sumat de ligno uitae et edat et uiuat in aeternum. et dimisit illum dominus deus de paradiso uoluptterram, ex qua sumtus est. superiora uerba dei sunt; hoc autem factum propter ipsa uerba secutum est. alienatus enim a uita non solum quam fuerat, si praeceptum seruasset, cum
Abbreviated transcription (Latin):
tes alectore uͥñ ualiumꝰ p̾bere scientiȩ firmitatẽ. iste uͦ duodetimꝰ
liber ea ĩã cura expeditis qua nos ꝑtͣctandꝰ textꝰ sacrarũ litt̾arũ
hominẽ in xꝑo añ annos quatiuordecĩ. siue incorpore nescio. fiue
ext̃ corpꝰ nescio dõ scit. raptũ huiꝰ modi usq adĩciũ celũ: ⁊ scio
huiꝰ modi hominẽ siue incorpore siue extͣ corpꝰ nescio ds̃ scit. qr raptus
ẽ in paradysũ ⁊ audiuit ineffabilia u̾ba quȩ ñ licet homini loqui: In his
u̾bis pͥmũ queri solet ꝗͥ dicat t̾ciũ celũ. de iñ utrũ illic uoluerit intelligi
sit paradysus. ut ñ hoc fuerit rapi int̃riũ celũ qͥ inparadysũ.s pͥus int̾riũ
celũ. ⁊pꝰ iñ inparadysũ.⁊ hoc sic ambiguũ ẽ ut ñ mͥ uideat᷑ posse dissolui.

Expanded text:
tes a lectore, ubi non valuimus praebere sententiae firmitatem: iste autem duodecimus liber ea jam cura expeditus, qua nos pertractandus textus sacrarum Litterarum hominem in Christo ante annos quatuordecim, sive in corpore nescio, sive extra corpus nescio, Deus scit, rape extra corpus nescio, deus scit, quia raptus est in paradisum et audiuit ineffabilia uerba, quae non licet homini loqui. In his uerbis primum quaeri solet, quid dicat tertium caelum, deinde, utrum illic uoluerit intellegi sit pacoelum, et post inde in paradisum. Et hoc sic ambiguum est, ut non mihi videatur posse dissolvi
Abbreviated transcription (Latin):
tu aliꝗͥ dict̃ pot̾e ⁊ ñ cogitare q̃ dicit : Porro ipsa fantasia gͦ fit
cogitatione sermocinantis cũ ita exp̾ssa fuerit inuisione somni-¬
antis ut int̃ ilła ⁊ uerã ꝯmixtionẽ corpoꝵ ñ discernat᷑ c̃tinuo mo¬
uet᷑ caro. ⁊ seqͥt᷑ q̃ cũ motũ seqͥ solet. cũ hoc ta sine peccato

Expanded text:
tu aliquid dicit, possit non cogitare, quod dicit? porro ipsa phantasia, quae fit in cogitatione sermocinantis, cum ita expressa fuerit in uisione somniantis, ut inter illam et ueram conmixtionem corporum non discernatur, continuo mouetur caro et sequitur, quod eum motum sequi solet, cum hoc tam sine peccato
Abbreviated transcription (Latin):
nos dñs ad iuturus eẽt recte loꝗͣ cupidos: illud tam̃ sc¬
entes nͥ quantũ ipse adiuuerit recte nõ ñ eẽ locut᷑os.
Necte ẽ aut̃. utracit̃ atq congruent̃. nichił audact̃ re¬
fellendo. nichil temere affirmando dũ ab huc dubiũ

Expanded text:
nos dominus adiuturus esset recte lonos dominus adiuturus esset recte loientes, nisi quantum ipse adjuvaret, recte non esse locuturos. Recte est autem veraciter atque congruenter, nihil audacter refellendo, nihil temere affirmando, dum adhuc dubium
Abbreviated transcription (Latin):
intellectũ ñ impediat. Sequit᷑ enĩ questio deanima ual¬
de difficilis. in ꝗͣ multi laborauert̃ nob̃q y laboremꝰ
reliquert̃. Siue enĩ ꝙͥa ñ omniũ om̃a lege̾ potui. ꝗͥ de
hac re scđm seript᷑arũ nr̃arũ ueritatẽ ad aliqͥd liqͣdũ
⁊̃ qui cã ueracit᷑ soluunt ñ facile intelligant᷑ atalibꝰ qͣ¬
lis ipse sum fateor neminẽ m̃ adhuc ꝑsuasisse qđ sic
habeã deanima. ut nichił ampliꝰ querendũ putẽ. Utrõ
aut̃ nẽ certũ aliqͥd inuenturus sim. ⁊ diffinit᷑us ignoro:
qđ aut̃ potuero si conatũ meũ ds adiuuerit. sequenti uo¬
lumine explicare curabo. EX PI ICITIIBΕR
TFINit. õs̃ hominẽ puluerẽ det̃ra .
flauit infaciẽ eiꝰ flatũ uite. ⁊ factus ẽ homo
in animã uiuã. Nec u̾ba seripture nobis
⁊ inpͥncipio suꝑioris libri considanda ꝓposu¬
eramꝰ : ⁊ de ipso homine facto. marimeq de
est. ad hc̃ eã librũ differendã putauimꝰ. nescientes ꝗͣntũ

Expanded text:
intellectum non inpediat. Sequitur enim quaestio de anima ualde difficilis, in qua multi laborauerunt nobisque, ubi laboremus, reliquerunt. siue enim quia non omnium omnia legere potui, qui de hac re secundum scripetiam qui eam ueraciter soluunt non facile intellegantur a talibus, qualis ipse sum, fateor neminem mihi adhuc persuasisse, quod sic habeam de anima, ut nihil amplius quaerendum putem. utrum autem nunc certum aliquid inuenturus sim et definiturus, ignoro. quod autem potuero, si conatum meum dominus adiuuerit, sequenti uolumine explicare curabo. LIBER finxit deus hominem puluerem de terra et flauitin animam uiuentem. haec uerba scripturae nobis et in principio superioris libri consideranda proposueramus et de ipso homine facto maximeque de est, ad hunc eam librum differendam putauimus nescientes, quantum
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃ualit̾ int̾ius uiuebant. renouati scił inagnitione di
scđm imaginẽ eiꝰ. ꝗ cauit eos iñ ido tam̃ iã ñ peccare po
t̾ant. si consentirent iniqͥtati. Nam ⁊ sp̃uales posse cadẽ
intemptationẽ peccati ostendit apłs u̾ait. Fr̃s. ⁊ si bc¬

Expanded text:
spiritaliter interius uiuebant, renouati scilicet in agnitionem dei spiritaliter interius uiuebant, renouati scilicet in agnitionem dei secundum imaginem eius. qui creauit eos; non ideo tamen iam peccare non poterant, si consentirent iniquitati. nam et spiritales posse cadere in temtatione peccati ostendit apostolus, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ssã ꝑdidit ada ꝑpeccatũ. quã recepimꝰ ꝑ grãm iusti¬
orȩ ñ sp̃uale atq immortale corpꝰ inꝗͦ ille ñdũ fuit.
cia ẽ uñ lapsus ẽ. aut si in bum̃tũ corporalis immor¬
talitatis. significat. ⁊̃ hanc ille sic amisit. cũ ꝓpt̾ pecca¬
tũ abcã ꝑuenisse ñ potuit. Dicit᷑ enĩ ⁊ amisisse uxorẽ
⁊ amisisse honorẽ. qui sꝑatũ ñ acceꝑit. illo aqͦ sꝑabat of¬
fenso. Scđm gͦ hanc sententiã corpꝰ animale habuit ada
ñ tantũ ante parady̧sũ. s iã inparadyso ꝯstitutus. quã ris
inint̾ior homine fuerit sp̃ualis scđm imaginẽ eiꝰ ꝗͥ ca¬
uit eũ. Qđ amisit peccando. meruitq ⁊̃ corꝑis mortem.
qui ñ peccanbo mereret᷑ ⁊ in corpꝰ spũale cõmutationẽ.
Nã ⁊ si int̾ius animalit̾ uix̃. ñ possumꝰ dic̃ẽ ad hoc ipsis¬
quomꝰ nos renouam᷑ ad id qł homo nũquã fuit: Apł̃i
aut̃ rom̃s iuisti animaleꝰ corpꝰ ab huc habebant. ẜ tam̃

Expanded text:
 gratiam iustitiae, non spiritale atque inmortale corpus, in quo ille nondum fuit, tia est, unde lapsus est, aut, si indumentum corporalis inmortalitatis significat, etiam hanc ille sic amisit, cum propter peccatum ad eam peruenire non potuit. dicitur enim et amisisse uxorem et amisisse honorem, qui speratum non acceperit illo, a quo sperabat, offenso. Secundum hanc ergo sententiam corpus animale habuit Adam non tantum ante paradisum, sed iam in paradiso constitutus, quamuis in interiore homine fuerit spiritalis secundum imaginem eius, qui creauit eum: quod amisit peccando meruitque etiam corporis mortem, qui non peccando mereretur et in corpus spiritale commutationem. nam si et interius animaliter uixit, non possumus dici ad hoc ipsiquomodo nos renouamur ad id, quod homo numquam fuit? apostoli autem et omnes iusti animale utique corpus adhuc habebant, sed tamen
Abbreviated transcription (Latin):
sufflauit ũs̃. ñ ꝗͥa sic̃ ñ manibꝰ corporis finã. ita nec fay¬
cibꝰ labiisue sufflauit. Uerũtam̃ hoc u̾bo scriptura in
questione difficillima plurimũ nos quantũ opinor ad¬
potiꝰ admonendi sumꝰ hanc inimicã fid̃i Eatholicȩ re¬
ꝓbare sententiã. Nos enĩ cdimꝰ dĩ naturã atq subam.
quȩ intͥnitate c̾dit᷑ amultis. intelligit᷑ apaucis. om̃i

Expanded text:
sufflauit deus, nisi quia sicut non manibus corporis finxit, ita nec faucibus labiisue sufflauit? Uerum tamen hoc uerbo scriptura in quaestione difficillima plurimum nos, quantum opinor, adpotius admonendi sumus hanc. inimicam fidei catholicae reprobare sententiam. nos enim credimus dei naturam atque substantiam, quae in trinitate credi
Abbreviated transcription (Latin):
fetu confund̾et᷑. iistoq supplicio a suꝑ biȩ atq mobedientiȩ
malo posteros det̾̃reret. quibꝰ ea ꝯseribenda ⁊ annuntianda
putabant᷑ Si aut̃ guerit᷑ cur potissimũ ꝑserpentẽ diabols
temptare ꝑmissus ẽ: hoc iã significandi gr̃a factũ eẽ quẽ

Expanded text:
fetu confunderetur, justoque supplicio a superbiae atque inobedientiae malo posteros deterreret, quibus ea scribenda et annuntianda parabantur? Si autem quaeritur cur potissimum per serpentem diabolus tentare permissus sit, jam hoc significandi gratia factum esse, que