comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
minum sunt. ex illa mortis dampnatio¬
ne uenientium. Nam si non ẽ. ista pena
hominis s natura. nulla ista peccata sunt.
Si enim ñ recedit᷑ abeo modo quonatu¬
ralit̃ factus ẽ. ita ut meluis esse ñ possit.
ea que debet facit. cumhec facit. Si aut̃
bonus homo eẽt. alit̃ esset. Nunc autẽ
qr ita ẽ. non ẽ bonus. nec habet in potes¬
tate. ut bonussit. siue ñ uidendo qualis
eẽ debeat. siue uidendo et ñ ualendo ẽẽ.
qualem debere eẽ. se uidet. Penam is¬
tam :. quis dubitet : Om̃is aut̃ pena si
uista ẽ. peccati pena ẽ. & supplicium
dominante homini imposita ẽ. Porro.
qr de om̃ipotentia cũ et iusticia dubita¬
re dementis est. iusta ẽ hec pena. et ꝓ
peccato aliquo pendit᷑. Non eiũ qͥsquã
iniuitus dominator aut subriꝑe homi¬
nem potuit. uelut ignoranti cło. aut excor¬
quere inuito. camquam inualidiori uł
terrendo uel confligendo. ut hominẽ
iniusta pena cruciaret. Relinquit᷑ gͦ

Expanded text:
minum sunt ex illa mortis damnatiominum sunt ex illa mortis damnatione uenientium. nam si non est ista poena hominis, sed natura, nulla ista peccata sunt. si enim non receditur ab eo modo, quo naturaliter factus est ita, ut melius esse non possit, ea quae debet facit, cum haec facit. si autem bonus homo esset, aliter esset; nunc autem quia ita est, non est bonus nec habet in potestate, ut bonus sit, siue non uidendo, qualis esse debeat, siue uidendo et non ualendo esse, qualem debere esse se uidet. poenam istam esse quis dubitet ? omnis autem poena; si iusta est, peccati poena est et supplicium dominante homini inposita est. porro quia de omnipotentia dei et iustitia dubitare dementis est, iusta haec poena est et pro peccato aliquo penditur. non enim quisquam iniustus dominator aut subripere hominem potuit uelut ignoranti deo aut extorquere inuito tamquam inualidiori uel terrendo uinjusta poena cruciaret. Relinquitur ergo
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntatis. si non ei potest resisti. sine pee¬
cado ei cedit᷑. Si aut̃ potest. ñ ei cedatur.
et non peccabitur. An forte fallit in cau¬
tum : Ergo cauear ne fallat᷑. An tanta
fallacia ẽ. ut caueri omĩno non possit :
Si ita ẽ. nulla peccata sunt. Qͥs enun
peccat in eo quod nullomͦ caueri potest :
Peccat᷑ aut̃. Caueri gͥ potest. Et cam̃
etiam ꝑ ignorantiam facta quedam un¬
ꝓbant᷑. et coirigenda udicant᷑. sic̃ in oiui¬
nis aucboritatib legimus. Ait enim apłs
feci. Ait et ꝓpħa. Delicta iuentutis. et
ignorantie mee ne memineris. Sunt
etiam necessicate facta imꝓbanda. ubi
uult homo recte facere et non potest.
Nlam unde sunt uoces ille. t̾ eñi quod
uolo facio bonũ. s qͦd nolo malum hoc
ago. Et illud. Uelle adiacet mͥ. ꝑficere
ant̾ bonum ñ inuenio. Et illud. Caro con¬
nem. hec enum inuicem adu̾sant᷑. ut ñ
ea que uultis faciatis : S hec om̃ia ho¬

Expanded text:
voluntatis, si non ei potest resisti, sine pecvoluntatis, si non ei potest resisti, sine peccato ei ceditur: si autem potest, non ei cedatur, et non peccabitur. An forte fallit incautum? Ergo caveat ne fallatur. An tanta fallacia est, ut caveri omnino non possit? Si ita est, nulla peccata sunt. Quis enim peccat in eo quod nullo modo caveri potest? Peccatur autem: caveri igitur potest. 51. Et tamen etiam per ignorantiam facta quaedam improbantur, et corrigenda judicantur, sicut in divinis auctoritatibus legimus: ait enim Apostfeci ; ait et propheta, Delicta juventutis et ignorantiae meae ne memineris . Sunt etiam necessitate facta improbanda, ubi vult homo recte facere, et non potest: nam unde sunt illae voces, Non enim quod volo facio bonum, sed quod nolo malum, hoc ago; et illud, Velle adjacet mihi, perficere autem bonum non invenio ; et illud, Caro connem. haec enim inuicem aduersantur, ut non ea, quae uultis, faciatis? sed haec omnia ho
Abbreviated transcription (Latin):
quiris. quomͦ erit ista radix om̃iũ ma¬
Quam cum inuen̾is. ut dixi. etiam ip¬
sius causam quesiturꝰ es : et querendi
nullum habebis modum. S quȩ candẽ
esse poterit ante uoluntat̾ẽ. causa uo¬
luntatis . Aut enĩ et ipsa uoluntas ẽ.
et aradice ista uoluntatis ñ recidet᷑.
aut ñ esse uoluntas. et peccatum nul¬
pͥma causa peccandi. Neo ẽ cui recte
imputet᷑ peccatũ. nͥpeccanti. N̾ gͦ ẽ
cui recte imputet᷑. nͥ uolenti. S nes¬
cio cur aliud te querere libeat. Dein¬
de quec̃q illa causa ẽ. uoluntatis. aut
iusta ꝓfecto ẽ. aut in iusta. Si iusta
quisquis ei obtemꝑauerit. ñ pecca¬
bit. Si in iusta ñ ei obtemꝑet. & non
inuitum: Non eadem cotiens repli¬
caturi sumus :. Reminiscere suꝑior
quȩ anobus tam multa depeccato &
uoluntate lib̾a dicta sunt. S si labo¬
riosum ẽ om̃ia mandare memorie hoc
breuissimũ tene. Q ẽq ista causa ẽ.

Expanded text:
quiris, quomodo erit ista radix omnium maquiris, quomodo erit ista radix omnium maquam cum inveneris, ut dixi, etiam ipsius causam quaesiturus es, et quaerendi nullum habebis modum. 49. Sed quae tandem esse poterit ante voluntatem causa voluntatis? Aut enim et ipsa voluntas est; et a radice ista voluntatis non receditur: aut non est voluntas; et peccatum nulprima causa peccandi. Nec est cui recte imputetur peccatum nisi peccanti. Non est ergo cui recte imputetur nisi volenti: sed nescio cur aliud te quaerere libeat. Deinde quaecumque illa causa est voluntatis, aut justa profecto est, aut injusta. Si justa, quisquis ei obtemperaverit non peccabit: si injusta, non ei obtemperet, et non invitum? Num eadem toties replicaturi sumus? Reminiscere superiorum, quae a nobis tam multa de peccato et voluntate libera dicta sunt. Sed si laboriosum est omnia mandare memoriae, hoc brevissimum tene. Quaecumque ista causa est
Abbreviated transcription (Latin):
re nichil oporteat:. Caue enĩ ne puteᷤ
quiequam poruisse diei uerius. quam
id quoo dictum ẽ. radicem om̃iũ malor
esse auariciam. hoc ẽ plus uelle quam
satis ẽ. Tancũ aut̃ sat ẽ. quantũ sibiex¬
igit nature in suo genere conseruande
modus. Auaricia enim que grece phy¬
largiria dicit᷑. non insolo argento. uł
resonat. argento enĩ nũmi aut impeto
argento frequentiꝰ apuo ueteres fielãt
s iom̃ib reb quȩ immoderate cupi¬
untur intelligenda ẽ. ubiẽ q om̃ino
plusuult quisq quam sat ẽ. Hec aut̃ aua¬
ricia. cupiditas est. Cupiditas porro. im¬
pba uoluntas ẽ. Ergo imꝓba uoluntas
maloꝵ om̃iũ causa ẽ. Que si sco̾m natu¬
ram esset. conseruaret utiq naturam
ner ei ꝑniciosa eẽt. et id̾o ñeẽt imꝓba.
Unde colligitur. radicem om̃iũ maloꝵ
non esse scõm naturam. Qo sufficit
aduersus om̃s. qui uolunt accusare na¬
turas. Tu aut̃ si huiꝰ radicis causam re¬

Expanded text:
re nihil oporteat? Cave enim putes re nihil oporteat? Cave enim putes quidquam potuisse dici verius quam id quod dictum est, radicem omnium malorum esse avaritiam , hoc est, plus velle quam sat est. Tantum autem sat est, quantum sibi exigit naturae in suo genere conservandae modus. Avaritia enim, quae graece φιλαργυρία dicitur, non in solo argento vel resonat; argento enim nummi vel mixto argento frequentius apud veteres fiebant: sed in omnibus rebus quae immoderate cupiuntur intelligenda est, ubicumque omnino plus vult quisque quam sat est. Haec autem avaritia cupiditas est; cupiditas porro improba voluntas est. Ergo improba voluntas, malorum omnium causa est. Quae si secundum naturam esset, conservaret utique naturam, nec ei perniciosa esset, et ideo non esset improba. Unde colligitur radicem omnium malorum non esse secundum naturam; quod sufficit adversus omnes qui volunt accusare naturas. Tu autem si hujus radicis causam re
Abbreviated transcription (Latin):
nullomͦ fieri posse ut creatori nr̃o ree¬
ra non peccet. quam ñ peccaturã pre¬
sciuit d̾s. et quare ista peccet. que ab
disꝑtiretur creatura rationalis. ut abi
numꝗͣ peccet. et ałia in peccando ꝑse¬
ueret. alia quasi media int̃utramq
aliquando peccet. aliquando ad recte
faciendum conũtat᷑. Qe causa in has
tres partes eam distͥbuit : S nolo mͥ
respondeatur uoluntas. Ego enĩ causam
quero ipsius uoluntatis. Nlonemĩ sine eau¬
sa nunquam uult. illa peccare. nunquam
ista ñ uult. quedam uͦ aliquando uult.
aliquando ñ uult. cum eiꝰoem generis
om̃s sint. Hoc solum enĩ mͥ uidere in¬
deor. ñ sine causa esse istam triꝑtitam
uoluntate racionalis creature. s quȩ
tatis inquiris. si hanc inuenire potuers.
nonne causam etiam eiꝰ canse quȩ inuẽ¬
ta fuerit quesiturꝰ es: Q quis erit qͥ¬
rendi modus. quis finis ꝑ cunctandi ac
disserendi. cum te ultra radicem queri¬

Expanded text:
nullo modo fieri posse ut Creatori nostro recnullo modo fieri posse ut Creatori nostro recra non peccet, quam non peccaturam praescivit Deus, et quare ista peccet, quae ab dispertiretur creatura rationalis, ut alia nunquam peccet, alia in peccando perseveret, alia quasi media inter utramque aliquando peccet, aliquando ad recte faciendum convertatur. Quae causa in has tres partes eam distribuit? Sed nolo mihi respondeatur, Voluntas: ego enim causam quaero ipsius voluntatis. Non enim sine causa nunquam vult illa peccare, nunquam ista non vult, quaedam vero aliquando vult, aliquando non vult, cum ejusdem generis omnes sint. Hoc solum enim mihi videre videor, non sine causa esse istam tripartitam voluntatem rationalis creaturae; sed quae ius voluntatis inquiris, si hanc invenire potuero, nonne causam etiam ejus causae quae inventa fuerit quaesiturus es? Et quis erit quaerendi modus, quis finis percunctandi ac disserendi, cum te ultra radicem quaere
Abbreviated transcription (Latin):
iuste aliqͥd facere.peccatũ ẽ. Qo si ne¬
q sua neq aliena natura peccare quiꝰ¬
cogit᷑. restat ut ꝓpͥa uoluntate peccet᷑.
Qͦd si tribuere uolueris conditori. pec¬
cantẽ purgabis. qui nichil preter sui
conditoris instituta cõmisit. Qͥ si recte
defenditur. non peccauit. Non ẽ gͦ quod
tribuas conditori. Laudemꝰ gͦ conditorẽ.
si potest defendi peccator: laudemꝰ si ñ
potest. Si enĩ iuste defendit᷑. non est
peccator. Lauda gͦ creatorem. Si autẽ
defendi ñ potest. incantũ peccator ẽ. in
quantum a creatore se auerterit. Lau
dagͦ creatorem. Omĩno gͥ ñ inuenio nec
inueniri posse. et prsus ñ esse confir¬
mo. qͦmͦ tribuantur peccata nr̃a erea¬
tori nr̃o deo. quando et in ipsis eum lau¬
dabilem inuenio. non solum qͦd ea pu¬
init. s etiam qͦd cẽ fiunt. cũ ab eiꝰ uerita¬
te recedit᷑. U Accipio isti libentissime
acꝓbo. et omĩno uerum eẽ. consentio.

Expanded text:
juste aliquid facere, peccatum est. Quod si nejuste aliquid facere, peccatum est. Quod si neque sua neque aliena natura quis peccare cogitur, restat ut propria voluntate peccetur. Quod si tribuere volueris Conditori, peccantem purgabis, qui nihil praeter sui Conditoris instituta commisit, qui si recte defenditur, non peccavit: non est ergo quod tribuas Conditori. Laudemus ergo Conditorem, si potest defendi peccator; laudemus, si non potest. Si enim juste defenditur, non est peccator: lauda ergo Creatorem. Si autem defendi non potest, in tantum peccator est in quantum se a Creatore avertit: lauda ergo Creatorinveniri posse, et prorsus non esse confirmo, quomodo tribuantur peccata nostra Creatori nostro Deo, quando et in ipsis eum laudabilem invenio, non solum quod ea punit, sed etiam quod tunc fiunt, cum ab ejus veritate receditur. E. Accipio ista libentissime ac probo; et omnino verum esse consentio,
Abbreviated transcription (Latin):
Usq adeo aut̃ dũ ñ facit quisq qͦd de¬
bet. nulla culpa ẽ conditoris. ut et laus
sit qm̃ quod debet patitur. et in eo ipso
quod uituꝑatur ñ facienoo quod debet. ũ
nisi laudetur ille cui debet. Si enĩ tu
laudaris uidendo quid facere debeas. cum
io ñ uideas nͥ in illo qui est incõmutabiliᷤᷤ
ueritas. quantomagis ille qui et uelle
p̃cepit. et posse p̾buit. et ñ impune
nolle ꝑmisit: Si enĩ hoc debet quisq
quos accepit. et sic homo factꝰ ẽ. ut ne¬
cessario peceet: hoc debet ut peccet.
Cum gͦ peccat. quod debet facit. Quod
si scelus est dicere. nenunem natura sua
cogit ut peccet. s nec aliena. Non enim
quisq dum id quoo ñ uult patitur.: pec¬
cat. Nam si iuste patit᷑. non in eo peccat
quod patit᷑ inuitus. s in eo peccauit
quod ita fecit uolens. ut quod nollet
iure pateret᷑. Si aut̃ in iuste patit᷑. qͦmͦ
peccat : N enĩ in iuste aliqͥo pati.s in¬

Expanded text:
Usque adeo autem dum non facit quisque quod deUsque adeo autem dum non facit quisque quod debet, nulla culpa est Conditoris, ut et laus sit, quoniam quod debet patitur, et in eo ipso quod vituperatur non faciendo quod debet, non nisi laudatur ille cui debet. Si enim tu laudaris videndo quid facere debeas, cum id non videas, nisi in illo qui est incommutabilis Veritas; quanto magis ille qui et velle praecepit, et posse praebuit, et non impune nolle permisit? Si enim hoc debet quisque quod accepit, et sic homo factus est, ut necessario peccet, hoc debet ut peccet. Cum ergo peccat, quod debet facit. Quod si scelus est dicere, neminem natura sua cogit ut peccet. Sed nec aliena. Non enim quisquis dum id quod non vult patitur, peccat. Nam si juste patitur, non in eo peccat quod patitur invitus, sed in eo peccavit quod ita fecit volens, ut quod nollet jure pateretur. Si autem injuste patitur, quomodo peccat? Non enim injuste aliquid pati, sed in
Abbreviated transcription (Latin):
debet aliquid. qr om̃ia gͣtuito prestat.
Eosi quisquam dicet aliquid abillo de¬
beri meritis suis. certe ut ee̾t ñ ei de¬
bebat᷑. Non enĩ erat. cui deberetur.
Et tamen quod meritũ ẽst cõnũti ad
eum exqͦ es. ut ex ipso etiam meliorsis.
ex quo habes ut sis: Qͥo gͦ ei p̃rogas.
ut camquã debitũ poscas. quando si nol¬
les adeum conũti nichil ei de e̾ẽt ⁊ Tibi
aut̃ ipsi sine quo nichil esses. et ex qͦ
ita es aliquid ut nisi conũtendo te ad
illum reddideris ei qͦd abipso es. non
quidem nichil. s miser camen eris.
Omia gͦ illi debent. Primo qͥcquio st̃.
inquantũ natura st̃. De inde quicqͥd
melius possunt eẽ si uelint. quec̃q acce¬
perunt ut uelũit. et quicqͥd oportet eas
eẽ. Eoeo gͥ quod ñ accepit. nullus reus ẽ.
Exeo uͦ quod ñ facit qͦo oebet iuste. reus
est. Debet aut̃ si accepit &̃ uoluntatem
liberam. et sufficientissimã facultatẽ.

Expanded text:
debet aliquid, quia omnia gratuito praestat. debet aliquid, quia omnia gratuito praestat. Et si quisquam dicet ab illo aliquid deberi meritis suis, certe ut esset, non ei debebatur. Non enim erat cui deberetur. Et tamen, quod meritum est converti ad eum ex quo es, ut ex ipso etiam melior sis, ex quo habes ut sis? Quid ergo ei praerogas, ut tanquam debitum poscas; quando si nolles ad eum converti, nihil ei deesset, tibi autem ipse, sine quo nihil esses, et ex quo ita es aliquid, ut nisi convertendo te ad illum, reddideris ei quod ab ipso es, non quidem nihil, sed miser tamen eris? Omnia ergo illi debent, primo quidquid sunt, in quantum naturae sunt: deinde quidquid melius possunt esse si velint, quaecumque acceperunt ut velint; et quidquid oportet eas esse. Ex eo igitur quod non accepit, nullus reus est: ex eo vero quod non facit quod debet, juste reus est. Debet autem, si accepit et voluntatem liberam, et sufficientissimam facultatem. 46.
Abbreviated transcription (Latin):
siñ reddit faciendo insticiam. reodłt
paciendo miseriam. qr inutroq uerbũ
illuo debiti sonat. hoc enĩ etiam mͦ di¬
pore si faciat qͦd debet. & alio patiatur
quod debet. ne uel puncto temꝑis uniũ¬
salis pulcritudo tur petur. ut sit inea
peccati dedecus sine decore uinedicte.
s infuturum iudicium seruatur ad ma¬
nifestationẽ atq acł acerrimũ sensum
miserie. qͥcquid nune occultissime uin¬
dicatur. Sicut enim qui ñ uigilat dor¬
mit. sic qͥsqͥs ñ facit qͦd debet. sine in ter¬
uallo patitur qͦd debet. Qm̃ canta est
beaticudo iusticiȩ. ut nemo abea nisi
admiseriam possit abscedere. In om¬
nib defectib aut non acceꝑunt ult
esse que deficiunt. et nulla culpa est.
sicut etiam cum̃sunt. qr non acce¬
perunt ampliꝰ esse quam sunt. nichil¬
hominus nulla culpa est. aut nolunt ẽẽ.
quod si uellent eẽ ac̃cẽꝑtint. Et qͥa bo¬
num ẽ. reatus ẽ si noluit. ¶s aut̃ nulli¬

Expanded text:
si non reddit faciendo justitiam, reddet si non reddit faciendo justitiam, reddet patiendo miseriam; quia in utroque verbum illud debiti sonat. Hoc enim etiam modo dipore non faciat quod debet, et alio patiatur quod debet, ne vel puncto temporis universalis pulchritudo turpetur, ut sit in ea peccati dedecus sine decore vindictae. Sed in futurum judicium servatur ad manifestationem atque ad acerrimum sensum miseriae, quidquid nunc occultissime vindicatur. Sicut enim qui non vigilat, dormit; sic quisquis non facit quod debet, sine intervallo patitur quod debet, quoniam tanta est beatitudo justitiae, ut nemo ab ea nisi ad miseriam possit abscedere. In omnibus ergo defectibus, aut non acceperunt ultra esse quae deficiunt, et nulla culpa est; sicut etiam cum sunt, quia non acceperunt amplius esse quam sunt, nihilominus nulla culpa est; aut nolunt esse, quod si vellent, esse acceperunt; et quia bonum est, reatus est si nolint. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
absurdissimũ ẽ dicere. peccat enĩ saltẽ
qͥuel dampnat quasi peccata que nulla
sunt. aut ñ sunt uicuꝑanda peccatã ã¬
quod nichilominꝰ absurdum est. Incipi¬
ent quippe nec recte facta laudari. et
tota turbabit᷑ humane mentis intentio.
uitamq subũtet. aut uituꝑ abitur. fac¬
tũ. qͦd ita factum ẽ ut debuit. et exe¬
erabilis in sania. uł ut mitius loquar.
gror mserrimus oretur. aut si cogit ueris¬
sima ratio sicuti cogit ut uicuꝑent᷑ pec¬
cata. et quicquid recte uituꝑat᷑. id̾o ui¬
re quid debeat nat᷑a peccatrix. et inue¬
nies recte factum. Quereͣ debeat. et
inuenies dm̃. Aquo enĩ accepit posse
recte facere cũ uelit. ab eo accepit ut
stetiam misera si ñ fecerit. et beata si
fecerit. Quia enĩ nemo suꝑat leges
om̃ipotentis creatoris. ñ sinit᷑ anima
ñ reddere debitum. Aut enĩ reddit
bene utendo quod accepit. aut reddit
amittendo qͣ uti noluit. bene. Itaq

Expanded text:
absurdissimum est dicere peccat enim saltem, absurdissimum est dicere peccat enim saltem, qui vel damnat quasi peccata quae nulla sunt: aut non sunt vituperanda peccata, quod nihilominus absurdum est; incipient quippe nec recte facta laudari, et tota turbabitur humanae mentis intentio, vitamque subvertet: aut vituperabitur factum quod ita factum est ut debuit, et exsecrabilis insania, vel, ut mitius loquar, error miserrimus orietur: aut si cogit verissima ratio, sicuti cogit, ut et vituperentur peccata, et quidquid recte vituperatur ideo vire quid debeat natura peccatrix, et invenies recte factum; quaere cui debeat, et invenies Deum. A quo enim accepit posse recte facere cum velit, ab eo accepit ut sit etiam misera si non fecerit, et beata si fecerit. 44. Quia enim nemo superat leges omnipotentis Creatoris, non sinitur anima non reddere debitum. Aut enim reddit bene utendo quod accepit, aut reddit amittendo quo bene uti noluit. Itaque
Abbreviated transcription (Latin):
rerum ordĩne lõcata sunt̾ ut nͥdeficiam
si possint p̃teritis futura sũccedere. ut cota
tempor in suo genere puleritudo ꝑ agatur
absurdissime dicimus ñ debere deficere.
Quancum enĩ acceꝑunt tantum agunt.
et cantum reddunt ei cui debent. Quodsi
inquancumẽq sunt. qui enĩ dolet ea defi¬
cere. sermonem suum oporcet actendat
eum certe ipsum quod ista conqueritir
siuistũ & aprudentia ꝓfectũ eẽ arbitri¬
tur. Cuiꝰ sermonis quod ad sonũ eiꝰ atq¬
net siquis unam particulam diligat. nec
eam uelit ceteris deficiendo locum dare.
quib decedentib et succedentib totꝰ ser¬
mo ille contexitur. mirabilis dementis̨
uituꝑat. qr nemo potest dicere debint
ꝑmanere. cũ acceptas metas transire ñ¬
⁊ posset. In creaturis aut̃ rãtionalib qͥb
siue peccantib siue non peccantib uni¬
ũsalis pulcͥtuoo modĩs congruentissimis
t̃minat᷑. aut nulla peccata sunt. quod

Expanded text:
rerum ordine ita locata sunt, ut nisi deficiant, rerum ordine ita locata sunt, ut nisi deficiant, non possint praeteritis futura succedere, ut tota temporum in suo genere pulchritudo peragatur, absurdissime dicimus non debere deficere. Quantum enim acceperunt, tantum agunt, et tantum reddunt ei cui debent quod sunt in quantumcumque sunt. Qui enim dolet ea deficere, sermonem suum oportet attendat, eum certe ipsum quod ista conqueritur, si justum et a prudentia profectum esse arbitratur; cujus sermonis quod ad sonum ejus attinet, si quis unam particulam diligat, nec eam velit caeteris deficiendo locum dare, quibus decedentibus et succedentibus totus ille sermo contexitur, mirabilis dementiae vituperat; quia nemo potest dicere, Debuit permanere, cum acceptas metas transire non posset. In creaturis autem rationabilibus, quibus sive peccantibus sive non peccantibus, universalis pulchritudo modis congruentissimis terminatur, aut nulla peccata sunt, quod
Abbreviated transcription (Latin):
ucuꝑantur. in quantum iuituꝑator ar¬
tem qua facte sunt uidet. ut meis hoc
uicuꝑet quod ibi ñ uidet. et si ars ip¬
sa ꝑquam facta sunt om̃ia. hoc ÷ ẽ
sumna et in cõmutabilis sapi.Len¬
tia di. uere sũmeq ẽ sicuti ẽ. Lres¬
pice quocendat. quic qͥo abilla cũsce¬
dit. Qͥ tam̃ defectus non eẽt uicuꝑa¬
tione dignus. nisi ẽẽt uoluntariꝰ. At¬
cende enim queso utrum recte uitu¬
ꝑes. quod ita ẽ. sicuti esse debuit. Non
opinor. s utiq quod non ita est ut debuit.
Nemo aut̃ debet qͦd non accepit. Et
quisquis debet. eui debet nisi aquo ac¬
cepit ut debeat :: Nlam et que reddunt᷑
tralegando ei reddunt᷑. qͥ ea tralegauit.
et quod credicoꝵ iustis successorib red¬
ditur. ipsis utiq reoditur. quib isti iure
succecdunt. alit̃ non redditio. si cessio uł
admissio. uel siquid aliud huiꝰ modi nomi¬
nanda ẽ. Quappt̾ om̃ia tẽꝑalia que inhe

Expanded text:
vituperentur, in quantum earum vituperator arvituperentur, in quantum earum vituperator artem qua factae sunt videt, ut hoc in eis vituperet, quod ibi non videt! Et si ars ipsa per quam facta sunt omnia, hoc est summa et incommutabilis Sapientia Dei, vere summeque est, sicuti est, respice quo tendat quidquid ab illa discedit. Qui tamen defectus non esset vituperatione dignus, nisi esset voluntarius. Attende enim, quaeso, utrum recte vituperes quod ita est sicuti esse debuit: non opinor; sed utique quod non ita est ut debuit. Nemo autem debet, quod non accepit: et quisquis debet, cui debet, nisi a quo accepit ut debeat? Nam et quae redduntur translegando, ei redduntur qui translegaverat. Et quod creditorum justis successoribus redditur, ipsis utique redditur quibus isti jure succedunt. Aliter non redditio, sed cessio vel admissio, vel si quid aliud hujusmodi nominanda est. Quapropter omnia temporalia, quae in hoc
Abbreviated transcription (Latin):
omĩno hanc ipsam uituꝑationẽ uicioꝵ.
naturarũ laudem ẽẽ. fateam᷑. earum
scilicet quarũ uicia uituꝑant᷑. Quia
enim uicium nature ad uersat᷑. tantũ
additur malici̧ uicior. quantũ natu¬
rarum integritati minuit᷑. Cum gͦ uitu¬
ꝑas uicium. id ꝓfecto laudas. cuiꝰ in te¬
gritatẽ desideras. Cuiꝰ aut̃ nisi nature
integͥtatẽ: Natura eñĩ ꝑfecta. ñ solũ
nulla uituꝑatione. s etiam laude. in
suo gen̾e digna ẽ. Quod gͦ ꝑfechoni
nature de ẽẽ aꝑspexeris. id uocas uici¬
um. satis tibi eam placere contestanᷤ.
quam intuꝑationẽ imꝑfectionis eius
uicioꝵ ipsarũ etiam quarum sunt
uicia nat᷑arum decus dignitatẽq
cõmendat. quancomagis ds conditor
omĩũ naturarũ etiam inearum ui¬
ciis laudandus ẽ. cum et hoc abillo
habeant quod nat᷑e sunt. et utantũ
uiciose sint. inquantũ ab eiꝰ que facte
sunt arce discedunt. et intantũ recte

Expanded text:
omnino hanc ipsam vituperationem vitiorum, omnino hanc ipsam vituperationem vitiorum, naturarum laudem esse fateamur, earum scilicet quarum vitia vituperantur. Quia enim vitium naturae adversatur, tantum additur malitiae vitiorum, quantum naturarum integritati minuitur. Cum ergo vituperas vitium, id profecto laudas cujus integritatem desideras: cujus autem, nisi naturae integritatem? Natura enim perfecta, non solum nulla vituperatione, sed etiam laude in suo genere digna est. Quod ergo perfectioni naturae deesse perspexeris, id vocas vitium, satis tibi eam placere contestans, quam vituperatione imperfectionis ejus vitiorum ipsarum etiam, quarum sunt vitia, naturarum decus dignitatemque commendat, quanto magis Deus conditor omnium naturarum etiam in earum vitiis laudandus est; cum et hoc ab illo habeant quod naturae sunt, et in tantum vitiosae sint, in quantum ab ejus qua factae sunt arte discedunt, et in tantum recte
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ si cuiusquã oculos ꝓnaturȩ suȩ mo¬
dulo ferende lucis in ualidos sol fulgore
corrũpat᷑ . Ad explendam in digentiam
si luminis eos cõmutare putandus est.
aut id facere ullo uicio suo. aut saltem
ipsi oculi uituꝑandi sunt. qi et dño
suo cesserunt. ut contͣ lucem aꝑirentur.
et ipsi luci ut corrumꝑent᷑. Omĩum gͥ
corruptionum sola que uiciosa ẽ corrup¬
tio recte uicuꝑat᷑. Cetere aur̃e. aut nẽ
corruptiones quioem dicentle sunt. aut
certe qr uiciose non sunt. digne uitu¬
pe. ratione ẽẽ non possunt. Nam et
ip. sa uicuꝑatio qͦd soli uicio parata.
id ẽ apta et debita sit. inde traxisse uo¬
cabulum credit᷑ ut uicuꝑatio dicere¬
tur. Uicium aut̃ ut dicere ceꝑam. non
aliunde malum ẽ. nͥ qi nature ad u̾sat᷑.
eius ipsius rei cuiꝰ est uicium. Unde ma¬
nifestum ẽ. hanc eandem rem cuiꝰ uiciũ
uituꝑat᷑. nat᷑am ẽẽ laudabilem. ita ut

Expanded text:
enim si cujusquam oculos pro naturae suae moenim si cujusquam oculos pro naturae suae modulo ferendae lucis invalidos sol fulgore corrumpat, aut ad explendam indigentiam sui luminis eos commutare putandus est, aut id facere ullo vitio suo; aut saltem ipsi oculi vituperandi sunt, quia et domino suo cesserunt ut contra lucem aperirentur, et ipsi luci ut corrumperentur. Omnium igitur corruptionum sola quae vitiosa est corruptio recte vituperatur: caeterae autem, aut ne corruptiones quidem dicendae sunt, aut certe quia vitiosae non sunt, dignae vituperatione esse non possunt. Nam et ipsa vituperatio, quod soli vitio parata, id est apta et debita sit, inde traxisse vocabulum creditur, ut vituperatio diceretur. 41. Vitium autem, dicere coeperam, non aliunde malum est, nisi quia naturae adversatur ejus ipsius rei cujus est vitium. Unde manifestum est hanc eamdem rem cujus vitium vituperatur, natura esse laudabilem; ita ut
Abbreviated transcription (Latin):
cio suo corrumpant eos ad luxuriam
sit. p̃stantiorem potentioremq ẽẽ ho¬
minis naturam etiam uiciosam. quã
ñ uiciosas quasq fruges. Potest etiam
fieri ut aliquam inferiorem. potentior
nat᷑a corrumpat. et hoc nulliꝰ earũ uicio
fiat. Si quidem uicium dicimꝰ. qͦd uitu¬
ꝑatione dignum ẽ. Quis aut̃ uł fruga¬
lem hominẽ nichil aliud defrugib
qũa supplementa nate querifatem
uituꝑare audeat. aut easoem frugeᷤ.
quod usu cẏboꝵ eiꝰ corrũpunt᷑ : Talis
enim nec usitate corruptio dicit᷑. qr
maxime uicii nom̃ solet esse corruptio.
Nam et illud in reb facile animaduerti
potest. quod plerumq in nullos usus ex¬
plende in digentiȩ suȩ nat᷑ȩ potentior in¬
firmiorem corrũpit. uł iusticie ordine
dum uindicat culpam. exqua regula il
ne mutabilium rerum sibi cedentium
scd̾m leges congruentissimas ꝓualen¬
tia cuiꝰq partis uniu̾sitatis datas. Neq

Expanded text:
tio suo, corrumpant eos abutendo ad tio suo, corrumpant eos abutendo ad sit praestantiorem potentioremque esse hominis naturam etiam vitiosam, quam non vitio as quasque fruges? 40. Potest etiam fieri ut aliquam inferiorem potentior natura corrumpat, et hoc nullius earum vitio fiat: siquidem vitium dicimus, quod vituperatione dignum est. Quis autem vel frugalem hominem nihil aliud de frugibus, quam supplementa naturae quaeritantem vituperare audeat, aut easdem fruges quod usu ciborum ejus corrumpantur? Talis enim nec usitate corruptio dicitur, quia maxime vitii nomen solet esse corruptio. Nam et illud in rebus facile animadverti potest, quod plerumque in nullos usus explendae indigentiae suae natura potentior inferiorem corrumpit, vel justitiae ordine dum vindicat culpam; ex qua regula illne mutabilium rerum sibi cedentium secundum leges congruentissimas pro valentia cujusque partis universitati datas. Neque
Abbreviated transcription (Latin):
nat᷑a laudat᷑. Non enĩ tͥ recte inuicio dis¬
dicatub. aliquam naturam nacurȩ alceriꝰ
uieio corrumpi. nullo ad iuncto uicio
suo. Si enĩ natura quę accedit cũ uicio
suo adaliam corrũpendam. ñ inea cor¬
ruptibile aliquid inuenit. ñ eam cor¬
rumpit. Si aut̃ inuenit. adiuncto eiꝰ
uicio corruptionẽ eiꝰ oꝑatur. Potenti or
enĩ ab infirmiore. si corrumpi nolit. ñ
corrumpit᷑. Si aut̃ uelit pͥus incipit ui
cio suo corrumpi. quam alieno. E qͣlis
uit᷑ ab eqͣli nichilominus corrumpi. si
nolit non potest. Nam queẽq nata cũ
uicio. ad eam que sine uicio ẽ. ut corrũ¬
pat accedit. eo ipso ñ equalis accedit.
s infirmior uicio suo. Siue potentior
inualidiorem corrumpit. aut utͥusq
incio fit. si utriusq pͣua cupiditate fit.
aut uicio potentioris si nature tanta
p̃stantia ẽ. ut inferiorem quam cor¬
rũpit. etiam uiciosa p̾cedat. Qͥs enĩ
recte incuꝑauerit fructꝰ t̾re quod
homines ñ utant᷑ bene. corruptiq ui¬

Expanded text:
natura laudatur. Non enim tibi recte in vitio disdicatur aliquam naturam naturae alterius vitio corrumpi, nullo adjuncto vitio suo. Si enim natura quae accedit cum vitio suo ad aliam corrumpendam, non in ea corruptibile aliquid invenit, non eam corrumpit. Si autem invenit, adjuncto ejus vitio corruptionem ejus operatur. Potentior enim ab infirmiore si corrumpi nolit, non corrumpitur: si autem velit, prius incipit suo vitio corrumpi quam alieno. Aequalis autem ab aequali nihilominus si corrumpi nolit, non potest. Nam quaecumque natura cum vitio ad eam quae sine vitio est, ut corrumpat accedit, eo ipso non accedit aequalis, sed infirmior vitio suo. Si vero potentior invalidiorem corrumpit, aut utriusque vitio fit, si utriusque prava cupiditate fit; aut vitio potentioris, si naturae tanta praestantia est, ut inferiorem quam corrumpit, etiam vitiosa praecedat. Quis enim recte vituperaverit fructus terrae, quod homines eis non utantur bene, corruptique vi
Abbreviated transcription (Latin):
cum ẽ p̃cept accipiendi. sic pͣcepti obser¬
uatio meritũ ẽ accipiende sapientiȩ.
Exquo aut̃ incipit homo p̃cepti eẽ capax.
exillo incipit posse peccare. Ouob autẽ
modis peccat antequam fiat sapiens. si
aut ñ se accõmodet ad accipienoũ p̃cep¬
cũ. aut cũ acceꝑit ñ obseruet. Sapiens
aut̃ peccat. si se auercerit a sapientia.
Sicut enũ p̃ceptũ non ẽ ab illo ciu p̃cipit᷑.
si ab illo qͥ p̃cipit. sic et sapientia ñ est ab
illo qui illuminat᷑. s ab illo qͥ illuminat.
Eͥd gͦ ẽ. unde nͣ laudandus sit hominis
creator : Bonũ enĩ ẽ aliqͦd hõ. & melius
quam pecus. ex eo quod p̃cẽpti eaipax. &
hoc meliꝰ c̃ p̃ceptũ iani ceꝑit. Rursus hoc
meliꝰ. ẽ p̃cepco paruit. Exhis om̃b meliꝰ.
cũet̾no lumine sapientiȩ beatꝰ est. Pecci¬
tum aut̃ malum ẽ innegligentia. uł ad
accipiendũ p̃ceptũ. uł ad obseruandum¬

Expanded text:
tum est praecepti accipiendi, sic praecepti obsertum est praecepti accipiendi, sic praecepti observatio meritum est accipiendae sapientiae. Ex quo autem incipit homo praecepti esse capax, ex illo incipit posse peccare. Duobus autem modis peccat antequam fiat sapiens; si aut se non accommodet ad accipiendum praeceptum, aut cum acceperit non observet. Sapiens autem peccat, si se averterit a sapientia. Sicut enim praeceptum non est ab illo cui praecipitur, sed ab illo qui praecipit; sic et sapientia non est ab illo qui illuminatur, sed ab illo qui illuminat. Quid ergo est unde non laudandus sit hominis Creator? Bonum est enim aliquod homo, et melius quam pecus, ex eo quod praecepti capax. Et hoc melius, cum praeceptum jam cepit. Rursus, hoc melius, cum praecepto paruit. Et his omnibus melius, cum aeterno lumine sapientiae beatus est. Peccatum autem malum est in negligentia vel ad capiendum praeceptum, vel ad obser
Abbreviated transcription (Latin):
Nlam et cecitas cum maximũ uicum sit
oculor. ñ cam̃ in eatulis nascentib uicuim
est. nec ꝓpͥe eecitas dicipotest. Si gͦca¬
men ita factꝰ est homo ut qũauis sapi¬
ens ñdum eẽt. p̃ceptũ tam̃ posset accqe
cui utiq obtemꝑare deberets nec illed
iam mibum ẽ quod seduci potuit. na
illud iniustum. quod p̃cepto ñ optem¬
perans penas luit. nec ereator eius aue¬
cor uicioꝵ ẽ. qͥa ñ hab̾e sapientiam. ñ ou̾
erat uieium hominis. si nondũ ut has
posset acceꝑat. S cam̃ habebat aliquid
quo si bene ut uellet. adid quod ñ habe¬
bat ascenderet. aliud ẽ enĩ eẽ rationalẽ.
altuo ẽẽ sapient̾e. Ratione fit qͥsq p̃cep¬
ti capax cui fidem debet. ut quod p̃cipit᷑
faciat. Sicut aut̃ natura rationis pre¬
ceptũ capit. sic p̾cepti obseruatio sapien¬
gam. Qo ẽ aut̃ natura ad capiendum
p̃ceptũ. hoc ẽ uoluntas ad obseruandum.
st sicut rarionalis natura tamqu̾a meri¬

Expanded text:
Nam et caecitas cum maximum vitium sit Nam et caecitas cum maximum vitium sit oculorum, non tamen in catulis nascentibus vitium est, nec proprie caecitas dici potest. 72. Si ergo ita factus est homo, ut quamvis sapiens nondum esset, praeceptum tamen posset accipere, cui utique obtemperare deberet; nec illud jam mirum est, quod seduci potuit; nec illud injustum, quod praecepto non obtemperans poenas luit; nec Creator ejus auctor vitiorum est, quia non habere sapientiam, nondum erat vitium hominis, si nondum ut habere posset, acceperat. Sed tamen habebat aliquid quo si bene uti vellet, ad id quod non habebat ascenderet. Aliud est enim esse rationalem, aliud esse sapientem. Ratione fit quisque praecepti capax, cui fidem debet, ut quod praecipitur, faciat. Sicut autem natura rationis praeceptum capit, sic praecepti observatio sapientiam. Quod est autem natura ad capiendum praeceptum, hoc est voluntas ad observandum. Et sicut rationalis natura tanquam meri
Abbreviated transcription (Latin):
dici possit. Tunc eñ incipit homo. am¬
stulcus ẽẽ. aut sapiens. ut alterum her
necessario appelletur. cñ iam posset nili
negligeret habere sapientiam. ut uicio¬
se stulcieiȩ sit uoluntas rea. Nenĩ qͥsqu̾i
ita desipit. ut stulcum appellet infantẽ.
qu̾auis sit absurdior si uelit appellare
sapientem. Ut gͦ infans nec stulcꝰ nee si¬
piens dici potest. quamuis iam homo
sit. ex quo apparet naturam hominis
reciꝑe aliqͥo medium. quod neq stulticũ
neq sapientiam recte uocaris. ita etiã
si quis quam cali affectione animatꝰ eẽt
qualem habent illi qui ꝑ negligentuan
sapientia carent. nemo eum stulcũ re¬
te diceret. quem ñ uicio s nat᷑a talem
iuideret. Est enĩ stulcicia rerum appeten¬
darum. et uitandarũ. ñ quelibet s uici¬
osa ignorantia. Uunde neq anunal ir¬
rationale stultum dicimus. quia ñ acci¬
pit ut sapiens eẽ posset. Appellamꝰ cam̃
plerumq ex similicudine aliquid ñ pͥe.

Expanded text:
dici possit. Tunc enim homo incipit aut dici possit. Tunc enim homo incipit aut stultus esse aut sapiens, ut alterum horum necessario appelletur, cum jam posset, nisi negligeret, habere sapientiam, ut vitiosae stultitiae sit voluntas rea. Non enim quisquam ita desipit, ut stultum appellet infantem, quamvis sit absurdior si velit appellare sapientem. Ut ergo infans nec stultus nec sapiens dici potest, quamvis jam homo sit; ex quo apparet naturam hominis recipere aliquid medium, quod neque stultitiam, neque sapientiam recte vocaveris: ita etiam si quisquam tali affectione animatus esset, qualem habent illi qui per negligentiam sapientia carent, nemo eum stultum recte diceret quem non vitio, sed natura talem videret. Est enim stultitia, rerum appetendarum et vitandarum non quaelibet, sed vitiosa ignorantia. Unde neque animal irrationale stultum dicimus, quia non accepit ut sapiens esse posset. Appellamus tamen plerumque ex similitudine aliquid non proprie.
Abbreviated transcription (Latin):
errore nil fugit aliud. quam in cõp̃hen¬
sibili ambiguitate confundi. Om̃e aut̃
ambiguum unde molestũ est. nͥ qr certã
non habet unitat̃e :. Ex quo apparet oĩa
siue cum offendunt uel offendunt᷑. siue
eũ delectant uł delectant᷑. unitat̾ẽ insinu¬
are atq p̃dicare creatoris. Si aut̃ igno¬
rantia et difficultas aqͥb istam uitam
necesse ẽ inciꝑe. ñ st̃ animis nat᷑ales. res¬
tat ut officio suscepte sint. aut irrogate
supplicio. dequib iam satis eẽ arbitror
sit magis querendũ ẽ. quam qͦmͦ eiꝰ pos¬
teritas ꝓpagata sit. Multum enĩ sibi
uidentur acute ꝓponere q̃stionẽ. qͥdiẽt.
Si sapiens factꝰ ẽ pͥmꝰ hõ. eur seo uetꝰ ẽ :
Si aut̃ stultꝰ factꝰ ẽ. qͦmͦ ñ ẽ d̾s auelor
uicioꝵ. c̃sit stulticia maximũ uicium ͤ¬
Quasi uͦ nat᷑a humana p̃ter stulticiam ꝙ
sapientiam uullam mediam recipiat affe¬
tionem. quȩ nec stulticia nee sapientia

Expanded text:
errore nihil fugit aliud quam incomprehenerrore nihil fugit aliud quam incomprehensibili ambiguitate confundi. Omne autem ambiguum unde molestum est, nisi quia certam non habet unitatem? Ex quo apparet omnia, sive cum offendunt vel offenduntur, sive cum delectant vel delectantur, unitatem insinuare atque praedicare Creatoris. Si autem ignorantia et difficultas, a quibus istam vitam necesse est incipere, non sunt animis naturales; restat ut aut officio susceptae sint, aut irrogatae supplicio. De quibus jam satis esse arbitror sit, magis quaerendum est, quam quomodo ejus posteritas propagata sit. Multum enim sibi videntur acute proponere quaestionem qui dicunt: Si sapiens factus est primus homo, cur seductus est? si autem stultus factus est, quomodo non est Deus auctor vitiorum, cum sit stultitia maximum vitiumQuasi vero natura humana praeter stultitiam et sapientiam nullam mediam recipiat affectionem, quae nec stultitia, nec sapientia
Abbreviated transcription (Latin):
ma et sublimi et in effabili unitate cre¬
atoris. eẽ. ista om̃ia constituta. Et reuera
si pie ac diligent᷑ attendas omnis ereatu¬
re species et motus. qui in animi huma¬
ni consici̾ationẽ cadit. eruditionẽ nr̃am
loquit᷑. ã diuersis motib et affectionib
quasi quadam uarietate linguarũ un¬
diq clamans atq increpans cognoseen¬
dum ẽẽ creatorem. Nulla enĩ resest
earum que nec dolorem nec uoluptatẽ sen¬
qunt. que ñ aliqua unitate decus ꝓpͥi ge¬
neris assequit᷑. uł om̃ino nature suȩ qͣ¬
lemeũq stabilitat̾ẽ. Nulla item res ẽ earũ
que uł doloris molestias. uł blanditias sen¬
gunt uolułtatis. que ñ eo ipso qͦ dolorem
fugiunt uoluptatẽq appetunt. direptio¬
nem se fug̾e. unicatẽq appetere fatent᷑.
Inq ipsis rationalib animis om̃is appe¬
cicus cognitionis qͣ illa nat᷑a letat᷑. et
adunitate refert omne qͦd ꝑcipit. & in

Expanded text:
ma et sublimi et ineffabili unitate Crema et sublimi et ineffabili unitate Creatoris esse omnia ista constituta. 70. Et revera si pie ac diligenter attendas, omnis creaturae species et motus qui in animi humani considerationem cadit, eruditionem nostram loquitur, diversis motibus et affectionibus, quasi quadam varietate linguarum, undique clamans atque increpans cognoscendum esse Creatorem. Nulla enim res est earum quae nec dolorem nec voluptatem sentiunt, quae non aliqua unitate decus proprii generis assequatur, vel omnino naturae suae qualemcumque stabilitatem. Nulla item res est earum quae vel doloris molestias, vel blanditias sentiunt voluptatis, quae non eo ipso quo dolorem fugit, voluptatemque appetit, diremptionem se fugere, unitatemque appetere, fateatur. Inque ipsis rationalibus animis omnis appetitus cognitionis qua illa natura laetatur, et ad unitatem refert omne quod percipit, et in
Abbreviated transcription (Latin):
patiant᷑ corꝑa bestiarũ. quasi non sint
morcalia. eum sint infima. aut ido mala
sint. qr sunt celestia meliora. Dolor aut̃
quem bestie sentiunt. animarum etiam
bestiahum ium quandam insuo genere
intrabilem laudabilẽq cõmendat. Hoc
ipso enĩ satis apparet inregendis animã¬
disq suis corꝑib quam sint appetentes u¬
uitatis. Qd ẽ enĩ aliuo oolor. nͥ qͥdam sensus
diuisionis uł corruptionis in patiens :
Unde luce clariꝰ apparet. quam sit illa ani¬
ma insui corꝑis uniu̾sitate. auida unitatiᷤ
& cenax. q̃ nec libent̃. nec in different̃. s
potiꝰ renitent̃. & reluctant̃ incendit᷑. in
eam passionẽ corꝑis sui. quã eiꝰ unitatem
atq integͥta tẽ labe factari. moleste acei¬
pit. Non gͦ appareret quantꝰ ininferiorib
creat᷑is. animalib esset appetitꝰ unitatis.
nͥ dolore bestiarum. Qͦosi non appareret
minꝰ ꝗͣ opꝰ eẽt ammonerem᷑. ab illa sum¬

Expanded text:
patiantur corpora bestiarum, quasi non sint patiantur corpora bestiarum, quasi non sint mortalia, cum sint infima; aut ideo mala sint, quia sunt coelestia meliora. Dolor autem quem bestiae sentiunt, animarum etiam bestialium vim quamdam in suo genere mirabilem laudabilemque commendat. Hoc ipso enim satis apparet in regendis animandisque suis corporibus, quam sint appetentes unitatis. Quid est enim aliud dolor, nisi quidam sensus divisionis vel corruptionis impatiens? Unde luce clarius apparet quam sit illa anima in sui corporis universitate avida unitatis et tenax, quae nec libenter, nec indifferenter, sed potius renitenter et reluctanter intenditur in eam passionem corporis sui, qua ejus unitatem atque integritatem labefactari moleste accipit. Non ergo appareret quantus inferioribus creaturis animalibus esset appetitus unitatis, nisi dolore bestiarum. Quod si non appareret, minus quam opus esset admoneremur ab illa sum
Abbreviated transcription (Latin):
lis oequoꝵ eruciatib duricia maioꝵ¬
concundit᷑. ant exercet᷑ fides. aut miscd̾ĩa
screco iudicioꝵ suoe bone cõpensationis
reseruet d̾s: Qm̃ quamꝗͣ nichil recte
feerint. cañ nec peocantes aliqͥd ista ꝑ¬
quereret᷑ occisisut. in honore mr̃m
mi examinacores. s loqͣrissimi uenti¬
latores etiam de peccor dolorib et laborib
solent minus eruditoꝵ fioem sollicitare
cum dicunt. Qͥd etiam pecora uł me¬
ruerunt mali ut canta patiant᷑ in cõmo¬
da. uł sꝑant boni qr tantis exercent᷑ in¬
cõmodis : S hec dicunt uł sentiunt. qͥa
iniquissime dereb existimant. qͥ cũ sum¬
mum bonũ qͦd et quantum sit aspicere
nequeant. talia uolunt eẽ om̃ia. qͣle pu¬
tant ẽẽ sũmũ bonum. Pret̃ enĩ summa
corꝑa quę celestia st̃ minusq corruptio¬
ni subiacent. sũmmũ bonũ cogitare ñ
possunt. Id̾oq in ordinatissime flagitant
ut nec morcem. nec ullam corruptionẽ

Expanded text:
lis, de quorum cruciatiblis, de quorum cruciatibcontunditur, aut exercetur fides, aut misericordsecreto judiciorum suorum bonae compensationis reservet Deus, qui quanquam nihil recte fecerint, quaereretur, occisi sunt , in honorem martyrum mi examinatores, sed loquacissimi ventilatores, etiam de pecorum doloribus et laboribus solent minus eruditorum sollicitare fidem, cum dicunt: Quid etiam pecora vel meruerunt mali, ut tanta patiantur incommoda, vel sperant boni, quia tantis exercentur incommodis? Sed haec dicunt vel sentiunt, quia iniquissime de rebus existimant, qui cum summum bonum quod et quantum sit aspicere nequeant, talia volunt esse omnia, quale putant esse summum bonum: praeter enim summa corpora quae coelestia sunt, minusque corruptioni subjacent, summum bonum cogitare non possunt; ideoque inordinatissime flagitant, ut nec mortem nec ullam corruptionem
Abbreviated transcription (Latin):
fides aliena potest consulere paruulo. eui
sua ꝑfidia non potest imputari. De cru¬
ciatib aut̃ corꝑis qͥb affligunt᷑ paruuli.
quoꝵ ꝑetatem hulla peccata sunt. si ani¬
me qͥb animant᷑ ñ pͥusquam ipsi honui¬
nes eẽ ceꝑunt. maior q̃rela et quasi mise¬
cerunt. ut ista paterent᷑: Q si possit
esse innocentiȩ mericum. ancequ̾a qͥsq¬
necere aliqͥd possit. Cũ ant̃ boni aliqͥd
oꝑat᷑ d̾s inemendatione maioꝵ. cũ par¬
uulor suoꝵ qui eis cari sunt doloub. ac
moicib flagellant᷑. cur ista ñ fiant quan¬
do eum transierint ꝓ ñ factis erunt. in
quib facta sunt. ꝓpt̾ quos aut̃ facta st̃
aut meliores erunt. si tẽꝑalib in cõmo¬
dis emendati rectiꝰ elegerint uiuere.
aut excusationẽ infuturi iudicii sup¬
plicio non habebunt. si uite huius ango¬
rib ad et̾nan uitã. desid̾ium conũtere
holuerunt:: Qͥs aut̃ nouit quod paruu¬

Expanded text:
fides aliena potest consulere parvulo, cui fides aliena potest consulere parvulo, cui sua perfidia non potest imputari? 68. De cruciatibus autem corporis, quibus affliguntur parvuli, quorum per aetatem nulla peccata sunt, si animae quibus animantur, non prius quam ipsi homines esse coeperunt, major querela et quasi misemali fecerunt ut ista paterentur? Quasi possit esse innocentiae meritum, antequam quisqnocere aliquid possit! cum autem boni aliquid operatur deus in emendatione maiorum, cum paruulorum suorum, qui eis cari sunt, doloribus ac mortibus flagellantur, cur ista non fiant, quando, cum transierint, pro non factis erunt, in quibus facta sunt, propter quos autem facta sunt, aut meliores erunt, si temporalibus incommodis emendati rectius elegerint uiuere, aut excusationem in futuri iudicii supplicio non habebunt, si uitae huius angoribus ad aeternam uitam desiderium conuertere noluerint? quis autem nouit, quid paruu
Abbreviated transcription (Latin):
pora ordinatissimam congrionẽ. ñ posse
suꝑfluum̃ creari qualem. curq hominẽ.
ubi folium arboris nullum suꝑfluo cͤartꝰ.
enum metuendum ẽ. ne uita ẽẽ potuerit
media quedam int̾ recte factum atq
peccatum. et sententia udicis mẽdĩa ẽt
non possit. inter p̃mium atq supplicũ.
Qͦ loco etiam illud ꝑserutari hominesso¬
lent. saeͣmentum baptismi xͥ quid par¬
uulis ꝓsit. cum eo accepto plerũq mou¬
untur. pͥusquam ex̃ẽo quiequ̾ã cognosei¬
re potuerunt. Q in re satis pie recheq
creditur ꝓdesse parutilo eoꝵ. fidem aqͥb
consecrandꝰ offert᷑. E hoc excłe cõmen¬
dat salubrima auctoritas. ut exeo qͥsꝙ
sentiat qͥd sibi ꝓsit fides sua quando in
alioꝵ qͦq beneficiũ qͥ ꝓpͥam nondũ ha¬
bent potest aliena commodari. Qus
enim filio uidue ꝓfuit fides sua quam uti¬
ꝙ morcuus ñ habebat. cui cam̃ ꝓfuit ma¬
tris ut resurgeret: Quanto gͦ potus

Expanded text:
pora ordinatissimam connexionem, non posse pora ordinatissimam connexionem, non posse superfluo creari qualemcumque hominem, ubi folium arboris nullum superfluo creatur; enim metuendum est ne vita esse potuerit media quaedam inter recte factum atque peccatum, et sententia judicis media esse non possit inter praemium atque supplicium. 67. Quo loco etiam illud perscrutari homines solent, sacramentum baptismi Christi quid parvulis prosit, cum eo accepto plerumque moriuntur, priusquam ex eo quidquam cognoscere potuerint. Qua in re satis pie recteque creditur, prodesse parvulo eorum fidem a quibus consecrandus offertur. Et hoc Ecclesiae commendat saluberrima auctoritas, ut ex eo quisque sentiat quid sibi prosit fides sua, quando in aliorum quoque beneficium, qui propriam nondum habent, potest aliena commodari. Quid enim filio viduae profuit fides sua, quam utique mortuus non habebat; cui tamen profuit matris ut resurgeret? Quanto ergo potius
Abbreviated transcription (Latin):
rem ꝑfectionis suę. quem in choationis
sentit aucborem. ut ex hoc ei fint carior.
dum ñsuis uirib. s euiꝰ bonitate habet ur
sit. eius miscd̾ia subleuat᷑ ut beata sit. En¬
to aut̃ carior illi ẽ aquo ẽ. canto in eo fir
mus. quauis aliqͦd estates sine fructib
qriciat donec oportuno cemꝑe exꝓmat¬
tu
feracitatem suam. cur ñ auelor anine ac¬
bica pietate latdetur. si ei cale tͥbuit exo¬
dium. ut studendo ac ꝓficiendo ad frug̃e
sapientiȩ iusticiȩ ꝑueniat. tancũꝙ ili
p̃stitit dignicatis. ut in eiꝰ etiam potesta¬
te poneret. si uellet aobeatitudinem ten¬
ꝑitis solet quedam calumpnia demortib
paruuloꝵ. et de quibdam cruciatib en¬
ꝑis. quib eos sepe uidemꝰ affligi. Dicunt
enĩ quid opꝰ erat ut nasceret᷑. qui ante¬
qũa miret ullum uite mericũ excessit
euica : Aut qualis infucuro udicio depnti¬
plexum et cotiꝰ creature uł ꝑlocos. uł ꝑ cei¬

Expanded text:
rem perfectionis suae, quem inchoationis rem perfectionis suae, quem inchoationis sentit auctorem; ut ex hoc ei fiat charior, dum non suis viribus, sed cujus bonitate habet ut sit, ejus misericordia sublevatur ut beata sit. Quanto autem charior illi est a quo est, tanto in eo firmmus, quamvis aliquot aestates sine fructibus trajiciat, donec opportuno tempore expt feracitatem suam; cur non auctor animae debita pietate laudetur, si ei tale tribuit exordium, ut studendo ac proficiendo ad frugem sapientiae justitiaeque perveniat, tantumque illi praestitit dignitatis, ut in ejus etiam potestate poneret, si vellet ad beatitudinem teneritis solet quaedam calumnia de mortibus parvulorum, et de quibusdam cruciatibus corporis, quibus eos saepe videmus affligi. Dicunt enim: Quid opus erat ut nasceretur, qui antequam iniret ullum vitae meritum, excessit e vita? aut qualis in futuro judicio deputaplexum, et totius creaturae vel per locos vel per tem