comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tam poss reciꝑe lucẽ. Nec distulit
quin continuo quod m̃de ꝯceꝑat exple¬
ret. Educta nãq a puellis suis ad mo
sue sanationis integram se hab̾e ꝓ
nicħ tardius meruit exdudiri. Nã
exurgens aboratione priqͣm exiret
de loco petite lucis gr̃am recepit. ⁊ que
famularũ manib adducta fuerat
ip̃a lib̾o pedum incessu domũ leta re-¬
uersa ẽ: qiͣ ad ħ solũmͦ lucẽ amitt̾et
temporalẽ: ut quanta scõs xp̃i lux in
celis que gr̃a uirtutis possid̾et sua sa¬

Expanded text:
pere lucem. Nec distulit quin continuo, quod mente conceperat, expleret. Perducta namque a puellis suis ad  Asuae sanationis integram se habere pnihilo tardius meruit exaudiri. Nam exsurgens ab oratione, priusquam exiret de loco, petitae lucis gratiam recepit: et quae famularum manibus adducta fuerat, ipsa libero pedum incessu domum laeta reversa est; quasi ad hoc solummodo lucem amitteret temporalem, ut quanta sanctos Christi lux in caelis
Abbreviated transcription (Latin):
nã ⁊ de hoc questio ñ mimma erat re¬
ciꝑe nolebant: scottiam regressus
ẽ tractaturus eum suis qͥd de his fac̾ẽ¬
deb̾et. Ceda relictis scottoꝵ uesti¬
giis ad suam sedem rediit: ut pote
agnita obseruatione catholici pas¬
che. facta ẽ aut̃ hec questio. anno
dnĩce incarnationis. delxiii. qui

Expanded text:
nam et de hoc quaestio non minima erat, renam et de hoc quaestio non minima erat, recipere nolebant, in Scottiam regressus est, tractaturus cum suis quid de his facedeberet. Cedd, relictis Scottorum vestigiis, ad suam sedem rediit, utpote agnita observatione catholici Paschae. Facta est autem haec quaestio anno dominicae Incarnationis sexcentesi
Abbreviated transcription (Latin):
rex u̾ene colmane hec illi petro dictã
sunt a dño: qui ait uere rex. At ille
habets inquit uos ꝓferre aliquid
tante potestatis ur̃o columbe datũ:
at illeait. nichil. Rursum rex. siutͥq¬
ur̃m inquit in hoc sine ulla contro¬
uersia consentiunt. quod hec pͥnci-
celoꝵ sint dati a dño: respondunt
etiam ei utriq. Atille ita dclusit ⁊
ego uob̾ dico quia hic ẽ ostiarius
ille. cui ego contradic̾e nolo. sed in
quantũ noui uł ualeo. huiꝰ cupio
inomĩb obedire statutis. ne forte
me adueniente ad fores regni celo-¬
claues tenere ꝓbatur. Hec dicente
ue astantes maiores una cum me¬
diocrib ⁊ abdicata: minꝰ ꝑfecta
institutione ad ea que meliora cog¬
nouerunt sese tͣnsferre festinabãt.
inite sꝑ conflictu ac soluta
contione agilb̾ctus domũ rediie.
colman uidens spretam suã doctri¬
nam sectamq ẽẽ despectam: assũp¬
tis his qui se sequi uoluerunt .i. qui¬
⁊ tonsurã corone

Expanded text:
rex: « Verene, Col. mane, haec illi Petro dicta rex: « Verene, Col. mane, haec illi Petro dicta sunt a Domino? » Qui ait; « Vere, rex. » At ille: « Habetis, inquit, vos proferre aliquid tantae potestatis vestro Columbae datum? » At ait ille: « Nihil. » Rursum um, inquit, in hoc sine ulla controversia consentiunt, quod haec princicaelorum sint datae a Domino? Responderunt: Etiam, utique. » At ille ita conclusit: « Et ego vobis dico, quia hic est ostiarius ille cui ego contradicere nolo; sed in quantum novi vel valeo, hujus cupio in omnibus obedire statutis; ne forte me adveniente ad fores regni caeloclaves tenere probatur. » Haec dicente ve adstantes, majores una cum mediocribus; et abdicata minus perfecta institutione, ad ea quae meliora cognoverant, sese transferre festinabant.initoque conflictu, ac soluta concione, Agilberctus domum rediit. Colman videns spretam suam doctrinam, sectamque esse despectam, adsumptis his qui se sequi voluerunt, id et tonsuram coronae,
Abbreviated transcription (Latin):
qui simplicitate rustica s intentioe
piadm̃ dilexerunt. Neq ilł multũ
obẽẽ reor talem pasche obseruantiã
quãdui nullus aduen̾at. qui eis in¬
stituti ꝑfectioris decreta que seque¬
rentur ostendet. Quos utiq credo
siqui tune ad eos catholicus calcula¬
tor adueniret. sic eius monita fuisse
secuturos. quomꝰ ea que nouerant ac
didicerant dei mandata ꝓbant᷑ fuis¬
se secuti. Iu autẽ ⁊ socii tͣui si audita
decreta sedis apłice. immo uniũsał̃
eccłie. ⁊ hec literis sacris ꝯfirmata
tate peccatis. Et si enim patres tui scĩ
fuerunt: nũquid uniuĩsali que ꝑ orbẽ
lo extreme insule p̃ferenda: Et si sc̃s
eiat ac potens uirtutib ille columbã
tuit beatissimo apl̃oꝵ pͥncipi cui dñs
ait. Lu es petrus⁊ suꝑ hanc petrã edi¬
ficabo eccłiam meã. ⁊ porte inferi ñ p̃¬
ualebunt adũsus eam. ⁊ tͥ dabo claueᷤ
regni celoꝵ. Hec ꝑorante wilfrido: dix̃

Expanded text:
qui simplicitate rustica, sed intentione qui simplicitate rustica, sed intentione pia Deum dilexerunt. Neque illis multum obesse reor talem Paschae observantiam, quandiu nullus advenerat, qui eis instituti perfectioris decreta quae sequerentur, ostenderet: quos utique credo, si qui tunc ad eos catholicus calculator adveniret, sic ejus monita fuisse secuturos, quomodo ea quae noverant ac didicerant, Dei mandata probantur fuisse secuti. Tu autem et socii tui, si audita decreta sedis apostolicae, immo universalis Ecclesiae, et haec literis sacris confirmata tate peccatis. Etsi enim patres tui sancti fuerunt, numquid universali quae per orbem lo extremae insulae praeferenda? Et si sanctus erat ac potens virtutibus ille Columba vtuit beatissimo apostolorum principi, cui Dominus ait: Tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam, et portae inferi non praevalebunt adversus eam, et tibi dabo claves regni caelorum? » Haec perorante Uilfrido, dixit
Abbreviated transcription (Latin):
miracła testimoniũ p̃buerunt: quos
mores ⁊ disciplinã sequi ñ desisto. At
Wilfridꝰ constat inquit anatolium
uirũ scĩssimũ doctissimũ ac lande eẽ
dignissimũ. S quid uob̾ cum illo
cum nec eius decreta seruetis: Ille
enim in pascha suo regłam utiq ue¬
tis aut agnitum ⁊ a tota xp̃i eccl̃ia
custoditum ꝓ nichilo contempnitis.
Ille sicut in pascha dñico qͣtam deci¬
mã lunam cõputauit ut hanc ea
eẽ uicesimã pͥma credet. Cuiꝰ regu¬
lam diftinctionis uosignorasse pro¬
bat quod aliquoties pascha manifes¬
cissime ante pleniluniũ .i. in t̃tia
decima luna facitis. De patre aut̃
ur̃o columba ⁊ sequatib eius quoꝵ
sc̃itatem uos imitari ⁊ regulam ac
p̾cepta celestib signis confirmata
in nomine euis ꝓpħau̾int. ⁊ demonia
eiecerint. ⁊ uirtutes multas fecerint
num crede quam malũ. Unde ⁊ illos
dei famulos ac deo dilectos ẽẽ ñ nego

Expanded text:
miracula, testimonium praebuerunt: quos miracula, testimonium praebuerunt: quos mores et disciplinam sequi non desisto. » At Uilfridus: « Constat, inquit, Anatolium virum sanctissimum, doctissimum, ac laude esse dignissimum; sed quid vobis cum illo, cum nec ejus decreta servetis? Ille enim in Pascha suo regulam utique vetis, aut agnitum et a tota Christi Ecclesia custoditum, pro nihilo contemnitis. Ille sic in Pascha dominico quartam decimam lunam computavit, ut hanc eadesse vicesimam primam crederet. Cujus regulam distinctionis vos ignorasse probat, quod aliquoties  Al., aliquotiens Pascha manifestissime ante plenilunium, id est, in tertia decima luna facitis. De Patre autem vestro Columba et sequacibus ejus, quorum sanctitatem vos imitari, et regulam ac praecepta caelestibus signis confirmata in nomine ejus prophetaverint, et daemonia ejecerint, et virtutes multas fecerint, num credere, quam malum. Unde et illos Dei famulos, ac Deo dilectos esse non nego,
Abbreviated transcription (Latin):
quod uos ñ facitis quia qͣrta decima
usq ad uicesimã lunã diem dm̃cũ
pasche obseruatis. ita ut t̃cia deuima
luna ad uesꝑam sepius pascha mei¬
piatis. Euiꝰ neq lex ullam fecit men-¬
tionẽ. neq auctor neq dator eum-¬
głii dñs in ea. s inqͣrta decima uel
uetus pascha manducauit ad ues¬
ꝑam uel noui testam̃ti sacramenta
in cõmemoratione sue passiõis eccł̃ie
celebranda tradidit. Itemq lunã
celebrandam cõmendauit. a celebra¬
tione ur̃i pasche funditꝰ eliminatis.
Sicq ut dixi in celebratiõe sũ me festi¬
uitatis. neq ichi. neq petro. neꝙlegi.
neq eunglio ⁊cordatis. His sontra
tum laudatus legi uł euͣngłio con¬
traria sapuit: quia qͣrtadecimna usq
ad uicesimã pascha cele brandum
cha fecerunt diuinis paginis ꝯtͣria
sapuisse uł legisse credendum est.
cum płimi fu̾int in eis quoꝵ sc̃itatis
celestia signa ⁊ uirtutũ que fecerũt

Expanded text:
quod vos non facitis, qui a quarta decima quod vos non facitis, qui a quarta decima usque ad vicesimam lunam diem Dominicum Paschae observatis; ita ut tertia decima luna ad vesperam saepius pascha incipiatis, cujus neque lex ullam fecit mentionem, neque auctor ac dator Evangelii Dominus in ea, sed in quarta decima vel vetus Pascha manducavit ad vesperam, vel novi testamenti sacramenta in commemorationem suae passionis, Ecclesiae celebranda tradidit. Item  Al., icelebrandam commendavit, a celebratione vestri Paschae funditus eliminatis: sicque, ut dixi, in celebratione summae festivitatis, neque Johanni, neque Petro, neque Legi, neque Evangelio concordatis. » His contra tum laudatus, legi vel Evangelio contraria sapuit, qui a quarta decima usque ad vicesimam Pascha celebrandum cha fecerunt, divinis paginis contraria sapuisse, vel egisse credendum est? cum plurimi fuerint in eis, quorum sanctitati caelestia signa, et virtutum quae fecerunt
Abbreviated transcription (Latin):
tadecima luna usq ad uicestmam
primã seruaretur. Neq hec euan¬
głica ⁊ apłica tͣditio legem soluit s
potius adimplet: in qua dseruãdũ
pascha ãquartadeciua luna pͥmi
mensis: ad uesꝑam usq ad uicesimã
pͥmã lunã eiꝰdem mensis ad uesꝑam
p̃ceptum ẽ. In quam obseruantiam
imitandã om̃s beati ioħ̃is successores
inasia pꝰ obitum eius ⁊ om̃is ꝑ orbẽ
ẽẽ fidelib celebrandũ nicheno conci¬
lio ñ statutũ nouiter s ꝯfirmatũ ẽ
ut eccłiastica docet hẏstoria. Uñ cõstat.
uos colmane: neq ioħes ut autumatiꝰ
exempla sectari: neq pet̾ cuiꝰ traditio¬
ni scientes contͣdicitis. neq legi neq euͣn¬
głio inobseruatione ur̃i pasche ꝯgruere.
Iohs enim ad legis mosayce decreta tẽpꝰ
paschale custodiens. nil de pͥma sabbi
curabat. qd̃ uos facitis qui ñ nͥ pͥma sab¬
bati pascha celebratis. Petrus aqͥnta
deuma luna usq ad uicesimã pri-¬
mã diem pasche dñicum celebrabat

Expanded text:
ta decima luna usque ad vicesimam primam servaretur. Neque haec evangelica et apostolica traditio legem solvit, sed potius adimplet, in qua observandum Pascha a quarta decima luna primi mensis ad vesperam, usque ad vicesimam primam lunam ejusdem mensis ad vesperam praeceptum est: in quam observantiam imitandam, omnes beati Johannis successores in Asia post obitum ejus, et omnis per orbem solum fidelibus celebrandum, Nicaeno concilio non statutum noviter, sed confirmatum est, ut ecclesiastica docet Historia. Unde constat vos, Colmane, neque Johannis, ut autumatis, exempla sectari, neque Petri, cujus traditioni scientes contradicitis, neque legi, neque Evangelio in observatione vestri Paschae congruere. Johannes enim ad legis Mosaicae decreta tempus paschale custodiens, nil de prima Sabbati curabat; quod vos non facitis, qui nonnisi prima Sabbati Pascha celebratis. Petrus a quinta decima luna usque ad vicesimam primam diem Paschae Dominicum celebrabat;
Abbreviated transcription (Latin):
tis absoluit. In quo tunc monast̾io
iam regnare ceꝑat. E quib unũ qd̃
terii fr̃ib sibi reuelatũ asser̾e solebat
memorie mandare cõmodũ duximꝰ.
Podem ferme tempore quo ip̃a ꝓuin¬
cia nom̃ xp̃i susceꝑat: multas b̾itan¬
nie ꝓuintias mortalitas seua corrri¬
piebat. Que cum pfatũ quoq mo¬
nast̾ium cui tunc regendo religiosis¬
simus xp̃i sacerdos uocabulo eappa
p̃fuit: nutu diuine dispensatioĩs
atting̾et. multiq siue de his qͥ cum
antistite illo uenerant. siue de illis
qui de eadem ꝓuincia saxonũ nup
ad fidem fuerant uocati: passim de
hac uita raꝑentur. uisum ẽ fr̃ib tͥ¬
duanũ ieiuniũ agere. ⁊ diinã sup¬

Expanded text:
sublata. In quo tunc monasterio jam regnare coeperat: e quibus unum quod terii fratribus sibi relatum asserere solebat, memoriae mandare commodum duximus. Eodem ferme tempore quo ipsa provincia nomen Christi susceperat, multas Brittaniae provincias mortalitas saeva corripiebat, quae cum praefatum quoque monasterium, cui tunc regendo religiosissimus Christi sacerdos, vocabulo Eappa, praefuit, nutu divinae dispensationis attingeret; multique sive de his qui cum antistite illo venerant, sive de illis qui de eadem provincia Saxonum nuper ad fidem fuerant vocati, passim de hac vita raperentur; visum est fratribus triduanum jejunium agere, et divinam sup
Abbreviated transcription (Latin):
cum p̃decessorib suis testabatur etrã
locus ille quem regebant. ybi abeun¬
rat. Nil peccumarũ absq peccorib
habebant. Siquid enim peccunie
dabant. Nam neq ad susceptionẽ
potentium scłi uł peccuniis colligi:
uł domus p̃urideri necẽe fuit: qͥ ñqͣm¬

Expanded text:
cum praedecessoribus suis testabatur etiam locus ille quem regebant  Al., regebat, ubi abeunrat. Nil pecuniarum absque pecoribus habebant. Si quid enim pecuniae dabant. Nam neque ad susceptionem potentium saeculi, vel pecunias colligi, vel domus praevideri
Abbreviated transcription (Latin):
hanno memorato
p̃fate eclipsis. ⁊
mox sequentis pestilentie quo ⁊ col¬
man ep̃s unanima catholicoꝵ inten¬
tione suꝑatus. ad suos reu̾sus ẽ. ds¬

Expanded text:
Anno memorato praefatae eclipsis et mox subsequentis pestilentiae, quo et Colmam episcopus unanima catholicorum intentione superatus ad suos reversus est, Deus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑielitantes hmoibo ã p̃senti morte lib̾a¬
ret. seu raptos emundo aꝑpetua anime
dampnatione seruaret. Erat tunc tꝑis
dem. qui eadem tactus infermitate:
ñ pauco tempore recubans in lectulo ia¬
cebat. Cum gͦ socła memorati ieiunii
ac supplicationũ dies ag̾etur: contig̾
forte ip̃m puerũ hora ferme scd̾a diei
in loco inquo eger lacebat solũ inueni
beatissimi apłoꝵ pͥncipes dignati sũt
apparere. Erat enĩ puer multũ sim¬
plicis ac mansueti animi sinceraq
deuotione: sacram̃ta fidei q̃ susceꝑat
seruans. Salutantes gͦ illũ uerb piis¬
.simis apłi dicebant: noli timere fili
mortẽ ꝓ qua sollicitus es: nos enĩte ho¬
dierna die ad celestia sumꝰ regna ꝑ¬
ducturi. S pͥmũ expectare habes do¬
nec misse celebrentur. ac uiatico do¬
minici corporis ac sanguinis accepto:
sic infirmitate simul ⁊ morte absolu¬
tus: ad et̾na inceł gaudia subleu̾is.
illi: qr dñs exaudiuit p̃ces uras et
orationes ac ieruna ꝓpitius aspexit.

Expanded text:
iclitantes hoc morbo a praesenti morte liberaret, seu raptos e mundo a perpetua animae damnatione servaret. Erat tunc tempodem, qui eadem tactus infirmitate, non pauco tempore recubans in lectulo jacebat. Cum ergo secunda memorati jejunii ac supplicationum dies ageretur, contigit forte ipsum puerum, hora ferme secunda diei, in loco in quo aeger jacebat, solum invenirbeatissimi apostolorum principes dignati sunt apparere. Erat enim puer multum simplicis ac mansueti animi, sinceraque devotione sacramenta fidei quae susceperat servans. Salutantes ergo illum verbis piissimis apostoli dicebant: « Noli timere, fili, mortem pro qua sollicitus es: nos enim te hodierna die ad caelestia sumus regna perducturi. Sed primum exspectare habes donec missae celebrentur, ac viatico dominici corporis ac sanguinis accepto, sic infirmitate simul et morte absolutus ad aeterna in caelis gaudia subleveris.illi quia Dominus exaudivit preces vestras, et devotionem ac jejunia propitius aspexit:
Abbreviated transcription (Latin):
nicb aliuid respond̾e potuert̃. nisi obhoc
se iratos fuisse ⁊ inmicos regi. qd̃ ille
tas abeis iniurias: mox obsecrantib
placida m̃te dimitt̾et. Talis erat cul¬
ꝑa regis ꝓ qua occid̾etur: qd̃ euangłica
p̃cepta deuoto corde seruaret. In qͦ tam̃
eius morte innoxia: iuxta p̃dictum ui¬
rideiuera ẽ eius culpa punita. Habue¬
rat enim unꝰ ex his qui eum occidant
comitib illicitum coniugiũ. Qđ eum¬

Expanded text:
nil aliud respondere potuerunt, nisi ob hoc se iratos fuisse et inimicos regi, quod illetas ab eis injurias mox obsecrantibus placida mente demitteret. Talis erat culpa regis pro qua occideretur, quod evangelica praecepta devoto corde servaret: in qua tamen ejus morte innoxia, juxta praedictum viri Dei, vera est ejus culpa punita. Habuerat enim unus ex his qui eum occiderunt comitibus, inlicitum conjugium, qu
Abbreviated transcription (Latin):
pꝰ annos circit᷑ .xxx.⁊ duos. ex quo ipse
b̾ttanniam p̃dicaturꝰ ad iit. Fecerat
aũ pͥusqm bͥitanniam ueniret monaᷤ¬
terrũ nobile in hyb̾nia qd̃ a copia robo.¬
rũ dearmach lingua scotoꝵ hoc ẽ campꝰ
rõboꝵ cognominat᷑. Ex quo utͦq monaᷤᷤ¬
terio ꝑpłima ixinde monast̾ia ꝑ disci¬
płos etuis ⁊ inbrittannia ⁊ in hyb̃nia ꝓpa-
ti uixta exemplũ pͥmi doctoris illiꝰ.
De cuiꝰ uita ⁊ ũbis ñnulla a discipłis eiꝰ
ferunt᷑ scͥpta haberi. uerũ quałcuq ip̃e
fuerit ñ hoc de illo certum tenemus.
quia reliquit successores magna contis¬
nentia ac diuino amore regłariq in¬
stitutione insignes. in tempore qͥdem
sũme festuritatis dubios circulos seq̃n¬
tes: ut pote quib longe ultra orbem po¬
sitis nemo synodalia paschalis obser¬
uantie decreta porrexerat. tantũ ea ꝙ̃
in ꝓpħicis euangłicis ⁊ apłicis litteris
discere pot̾ant. pietatis ⁊ castitatis oꝑa
uiligent̃ obseruantes. ꝑmansit aut̃

Expanded text:
 annos circiter triginta et duos ex quo ipse Brittaniam praedicaturus adiit. Fecerat autem, priusquam Brittaniam veniret, monasterium nobile in Hibernia, quod a copia roborum Dearmach lingua Scottorum, hoc est, Campus roborum, cognominatur. Ex quo utroque monasterio plurima pulos ejus et in Brittania et in Hibernia propagati, juxta exemplum primi doctoris illius,de cujus vita et verbis nonnulla a discipulis ejus feruntur scripta haberi. Verum qualiscumque fuerit ipse, nos hoc de illo certum tenemus, quia reliquit successores magna continentia ac divino amore regularique institutione insignes: in tempore quidem summae festivitatis dubios circulos sequentes, utpote quibus longe ultra orbem positis nemo synodalia paschalis observantiae decreta porrexerat; tantum ea quae in propheticis, evangelicis et apostolicis literis discere poterant pietatis et castitatis opera dilige
Abbreviated transcription (Latin):
pulchra fr̃m qui eas ex hac luce p̾cesse¬
rant solitas dño laudes decantarent:
ecce subito lux emissa celitꝰ ueluti lin¬
theum magnũ uenit suꝑ om̃s: tantoq
eas stupore ꝑculit ut etiam canticũ qͦd
canebant treme facte int̾mitt̾ent. Ip̃e
aut̃ splendor emisse lucis incuiꝰ com¬
ꝑatione sol meridianꝰ uideri posset obᷤ¬
curus: ñ multo pꝰ illo eleuato de loco
in meridiana monasterii partẽ hẽ ad
occidentẽ oratorii secessit. ibiq aliqͣn¬
diu remoratus ⁊ea loca oꝑiens: sic ui¬
ientib cunctis ad celi se alta subdux̃.
ut nulli eẽt dubium qͥmp̃a lux q̃ am¬
mas famularũ xp̃i eẽt ductura uel
susceptura incelis etiã corporib earũ
locũ in quo requieture. ⁊ diẽ resurres¬
tionis eẽnt expectature monstraret.
Quiꝰ radius lucis tantus extitit: ut qͥ
torio eorum cum alio uiniore positus
fuerat. referret mane quod ingressi¬

Expanded text:
pulcra fratrum, qui eas ex hac luce praecessepulcra fratrum, qui eas ex hac luce praecesserant, solitas Domino laudes decantarent, ecce subito lux emissa caelitus veluti linteum magnum venit super omnes, tantoque eas stupore perculit, ut etiam canticum quod canebant tremefactae intermitterent. Ipse autem splendor emissae lucis, in cujus comparatione sol meridianus videri posset obscurus, non multo post illo elevatus de loco, in meridianam monasterii partem, hoc est, ad occidentem oratorii secessit, ibique aliquandiu remoratus et ea loca operiens, sic videntibus cunctis ad caeli se alta subduxit; ut nulli esset dubium, quin ipsa lux quae animas famularum Christi esset ductura vel susceptura in caelis, etiam corporibus earum locum in quo requietura, et diem resurrectionis essent exspectatura, monstraret. Cujus radius lucis tantus exstitit  Al. torio eorum cum alio juniore positus fuerat, referret mane, quod
Abbreviated transcription (Latin):
sunt signa patrata. que ⁊ ad memo¬
riam edificationẽq sequentiũ: ab
his qui nouere descͥpta habentur amul¬
tis equib ⁊ nos aliqua hystorie nr̃e ec¬
cłiastice inserere curauimꝰ. Cum tem¬
pestas sepe dicte cladis late cuncta
depopłans: etiam partẽ monaste¬
rii huiꝰ illam qua uiri tenebantur
inuasisset.⁊ passim cotidie raꝑent᷑
ad dñm: sollicita mater ꝯgregatioĩs
qua hora etiã eam monasterii partẽ
qua ancillarũ dei caterua auirorum
erat secreta ꝯtub̾nio. eadem plaga tã¬
geret erebrius inconuentu sororum
corpora sua poni: ⁊ cymit̾ium fien
uellent. cum eas eodem quo ceteros
exterminio raptari e mundo ꝯting̾et.
Cũꝙ nil certi responsi tam̃ ⁊ si sepius
inquirens asororib accepisset: ascep̃
ip̃a cum om̃ib certissimũ suꝑne ꝓui¬
sionis responsũ. Cũ enĩ nocte qͣdam
expletis matutinis laudib psalmodiis¬
q egresse de oratoro famule xp̃i ad se¬

Expanded text:
sunt signa patrata, quae et ad memosunt signa patrata, quae et ad memoriam aedificationemque sequentium, ab his qui novere, descripta habentur a multis: e quibus et nos aliqua Historiae nostrae ecclesiasticae inserere curavimus. Cum tempestas saepe dictae cladis late cuncta depopulans, etiam partem monasterii hujus illam qua viri tenebantur, invasisset, et passim quotidie raperentur ad Dominum; sollicita mater congregationis, qua hora etiam eam monasterii partem, qua ancillarum Dei caterva a virorum erat secreta contubernio, eadem plaga tangeret, crebrius in conventu sororum corpora sua poni et cimiterium fieri vellent, cum eas eodem quo caeteros exterminio raptari e mundo contingeret. Cumque nihil certi responsi, tametsi saepius inquirens, a sororibus accepisset, accepit ipsa cum omnibus certissimum supesionis responsum. Cum enim nocte quadam expletis matutinae laudis psalmodiis, egressae de oratorio famulae Christi, ad se
Abbreviated transcription (Latin):
fertur fuisse scĩssuna: sic̃ etiã nunc
celestiũ signa uirtutũ indicio ft̃. Et enĩ
usq feretrũ eiꝰ caballariũ quo infirmꝰ
uehi solebat seruatum adiscipłis eius.
multos febͥcitantes uł alio qͦlibet incõ¬
modo fessos sanare ñdesistit.Non solũ
aũ subpositi eidem feretro uł appositi
curantur egroti. S & aftule de illo abᷤ¬
cise atq ad infirmos allate citã illis
solent afferre medelã. Hic sane pꝰꝙͣ
unũ sͥ alt̾m sorori sue edelburge con¬
struxerat. quod utrũq regłarib dis¬
ciplinis optime instituerat: sͥ qͥdem
in regione suthriona iuxta fliunũ
tanisa in loco qui uocatur ceorotesei
patur in berecingũ: in quo ip̃a deo de¬
uotarũ mat̾ ac nutrix posset existere
feminarũ. Que suscepto monasterii re¬
gimine condignã se inom̃ib ep̃o fr̃e:
⁊ ip̃a recte uiuendo. ⁊ subiectis regła¬
riter ac pie consulendo p̃buit: ut etiã
celestia indicio fuere miracła.
n hoc ⁊ enĩ monast̾io plura uirtutũ

Expanded text:
r fuisse sanctissima, sicut etiam nunc caelestium signa virtutum indicio sunt. Etenim usque hodie feretrum ejus caballarium, quo infirmus vehi solebat, servatum a discipulis ejus, multos febricitantes vel alio quolibet incommodo fessos sanare non desistit. Non solum autem subpositi eidem feretro vel adpositi curantur aegroti, sed et astulae de illo abscissae atque ad infirmos adlatae, citam illis solent adferre medelam. Hic sane priusunum sibi, alterum sorori suae Aedilbergae construxerat, quod utrumque regularibus disciplinis optime instituerat. Sibi quidem in regione Sudergeona, juxta fluvium Tamensem, in loco qui vocatur Cerotaesei, id patur In Berecingum, in quo ipsa Deo devotarum mater ac nutrix posset existere feminarum. Quae suscepto monasterii regimine, condignam se in omnibus episcopo fratre, et ipsa recte vivendo et subjectis regulariter et pie consulendo praebuit; ut etiam caelestia indicio fuere miracula.n hoc etenim monasterio plura virtutum
Abbreviated transcription (Latin):
d̾ꝯdedit archiep̃i. Et hunc antistitẽ
ordinandũ romã miserunt. qͣtinus
accepto ip̃e gradu archiepatus. ca¬
tholicos ꝑ omnẽ bͥttanniam etcłiis
angloꝵ ordinare posset antistites.
uerũ Wighardus romã ꝑueniens:
priusqͣm consecrari in ep̃atũ poss¬

Expanded text:
episcopi, et hunc antistitem ordinandum Romam miserunt: quatenus accepto ipse gradu archiepiscopatus, catholicos per omnem Brittaniam Ecclesiis Anglorum ordinare posset antistites. Verum Uighardus Romam perveniens, priusquam consecrari in epis
Abbreviated transcription (Latin):
nis oꝑib se habundantiꝰ exerceret.
Nouit etiam uotum quia adeo ꝑegͥ¬
nus uiułe uellet: ut nũqͣm insulam
inqua natus ẽ .i. bͥttanniam rediret.¬
⁊ quia p̾ter sollẽpnem canonicitem¬
poris psalmodiã. si ñ inualitudo cor-¬
poris obsist̾it. cotidie psalt̾iũ totũ
taret.⁊ quia inom̃i septimana diẽ
cum nocte ieumus tͣnsiret. Cũq fi¬
nitis lacmis p̾cib ⁊ uotis domũ redi¬
ret: inuenit sodalem dormientẽ. &
ip̃e quoq lectulum ꝯscendens: cep̾
inqͥetem m̃bra laxare. Et cum pau¬
lulũ quiesc̾et: exꝑgefactus sodalis.
que postulasti accipies didicerat enĩ
ꝑuisionem ⁊ quid ille petisset:⁊ qr
petita impetrasset. Quid multa:
Ip̃e edelhun ꝓxima nocte defunctꝰ
ẽ. Atuͦ ecb̾cht decussa molestia egri¬
tudinis conualuit. ac multo post ea

Expanded text:
nis se operibus abundantius exerceret. nis se operibus abundantius exerceret. Vovit etiam votum, quia adeo peregrinus vivere vellet, ut nunquam in insulam in qua natus est, id est, Brittaniam, rediret; quia praeter sollemnem canonici temporis psalmodiam, si non valetudo corporis obsisteret, quotidie Psalterium totum taret, quod in omni septimana diem cum nocte jejunus transiret. Cumque finitis lacrymis, precibus et votis, domum rediret, invenit sodalem dormientem: et ipse quoque lectulum conscendens, coepit in quietem membra laxare. Et cum paululum quiesceret, expergefactus sodalis rquae postulasti, accipies. Didicerat enim per visionem, et quid petiisset, et quia petita inpetrasset. Quid multa? Ipse Aedilhun proxima nocte defunctus est: at vero Ecgberct decussa molestia aegritudinis convaluit, ac multo postea
Abbreviated transcription (Latin):
nes magne indolis de nobilib anglo¬
edeluines uiri eque deo dilecti: qui
⁊ ip̃e euo sequente hẏb̃niam gr̃a le¬
gendi adiit.⁊ bene instructus patͥam
tus. multo eccłiam tempore nobilis¬
sime rexit. hĩ gͦ cum eẽnt in monas¬
terio qd lingua scottorũ rãmelsigi ap
disꝑsi: correpti sunt ambo morbo eiꝰ¬
dem mortalitatis. ⁊ gͣuissime afflicti.
E quib ecb̾cht sicut mͥ referebat qͥdam
ueracissimꝰ ⁊ uenerande canitie prb̃r.
qui se hec ab ip̃o audisse ꝑhibebat: cũ
se estimaret eẽ moriturũ: egressus ẽ
tempore matutino de cubicło in qͦ
infirmi qͥ escebant. ⁊ residens solus
in loco oportuno cepit sedulus cogi¬
tare de actib suis: ⁊ cõpunctus me¬
moria peccatoꝵ suoꝵ. faciem lacri¬
mis abluebat. atq intimo ex cordẽ
dm̃n p̃cabatur ue adhuc mori deb̾et.
pͥusqͣm ne p̾t̾itas negligentias quas in
puerttia siue in infantia cõmiserat ꝑ¬
fectius ex tempore castigaret: itł in bo¬

Expanded text:
nes magnae indolis, de nobilibus Anglones magnae indolis, de nobilibus AngloAediluini, viri aeque Deo dilecti, qui et ipse aevo sequente Hiberniam gratia legendi adiit, et bene instructus patriam tus, multo Ecclesiam tempore nobilissime rexit. Hi ergo cum essent in monasterio quod lingua Scottorum Rathmelsigi appdispersi, correpti sunt ambo morbo ejusdem mortalitatis, et gravissime adflicti; e quibus Ecgbert, sicut mihi referebat quidam veracissimus et venerandae canitiei presbyter qui se haec ab ipso audisse perhibebat, cum se aestimasset esse moriturum, egressus est tempore matutino de cubiculo quo infirmi quiescebant, et residens solus in loco opportuno, coepit sedulus cogitare de actibus suis, et conpunctus memoria peccatorum suorum faciem lacrymis abluebat, atque intimo ex corde Deum precabatur, ne adhuc mori deberet, priusquam vel praeteritas neglegentias quas in pueritia sive infantia commiserat, perfectius ex tempore castigaret, vel in bo
Abbreviated transcription (Latin):
facta erat eclipsis solis die t̃tio mensis
maii hora circiter decima diei. Qͦ etiã
anno subita pestilentie lues depopła¬
tis prius australib bͥttannnie plagis.
nordan humbroꝵ quoq ꝓuintiã corri-¬
piens atq acerba clade diutiꝰ longe
lateq deseuiens. magnã hominum
multitudinẽ strauit. Qua plaga dñi¬
p̾fatus facerdos tuda raptus ẽ demun¬
do: ⁊ in monast̾io quod uocat᷑ pegna¬
leeh honorifice sepultus. Hec aũ pla
ẜhyb̾niam quoq insulã pari clade
pmebat. Erant ibidem eo tempore mul¬
ti nobiliũ simul ⁊ mediocriũ de gente
angloꝵ. qui tempore finani ⁊ colma¬
illo secesserant. ⁊ qͥdam qͥdem mox
se monastice ꝯu̾sationi fidelit̾ manci¬
pauerunt. alii magis circueundo
ꝑ cellas magistroꝵ: lectioni oꝑam
dare gaudebant. Quosom̃s scotti li¬
bentissime suscipientes uictũ eis co¬
tidianũ sine p̃cio. libros quoq ad le¬
gendum ⁊ magift̾iũ gͣtuitũ p̾b̾e cu-¬
rabant. Erant inter hos duo iuue¬

Expanded text:
Al., est eclipsis solis die tertio mensis Maii, hora circiter decima diei: quo etiam anno subita pestilentiae lues, depopulatis prius Australibus Brittaniae plagis, Nordanhymbrorum quoque provinciam corripiens, atque acerba clade diutius longe lateque desaeviens, magnam hominum multitudinem stravit. Qua plaga praefatus Domini sacerdos Tuda raptus est de mundo, et in monasterio quod dicitur Paegnalaech, honorifice sepultus. Haec autem plaga Hiberniam quoque insulam pari clade premebat. Erant ibidem eo tempore multi nobilium simul et mediocrium de gente Anglorum, qui tempore Finani et Colmaillo secesserant. Et quidam quidem mox se monasticae conversationi fideliter mancipaverunt, alii magis circumeundo per cellas magistrorum, lectioni operam dare gaudebant: quos omnes Scotti libentissime suscipientes victum eis quotidianum sine pretio, libros quoque ad legendum, et magisterium gratuitum praebere curabant. Erant inter hos duo juve
Abbreviated transcription (Latin):
di sermonis dei gr̃a ꝯfluebant. ⁊ siqͥs
forte sacerdotum inuicum deueniret.
mox ꝯgregati inunũ uicani. ũbum
uite ab illo expet̾e curabant. Nã neq
alia abip̃is sacerdotib aut clericis uicoᷤ
adeundi. quam p̃dicandi. baptirandi.
infirmos uisitandi.⁊ ut breuit̃ dicã
animas curandi causa fuit. Qui in
tantum erant abom̃i auaricie peste
castigati: ut nemo t̾ritoria aut posses¬
siones ad ostruenda monaffia nͥ ã potes¬

Expanded text:
ei gratia confluebant: et si quis sacerdotum in vicum forte deveniret, mox congregati in unum vicani, verbum vitae ab illo expectere curabant. Nam neque alia ipsis sacerdotibus aut clericis vicos adeundi, quam praedicandi, baptizandi, infirmos visitandi, et, ut breviter dicam, animas curandi causa fuit: qui in tantum erant ab omni avaritiae peste castigati, ut nemo territoria ac possessiones ad construenda monasteria, nisi a pote
Abbreviated transcription (Latin):
cerdotali ⁊ nr̃a societate seꝑatum. Di¬
uina nos gr̃a inunitate sc̃e sue eccłie
uiuentes custodiat incolumes. facta
ẽ aũ hec synodus anno abincarna
tuarioꝵ eegb̃et m̃se iulio obierat:
succedente in regnũ fr̃e holothere. qd̾
ip̃e annos .xi. ⁊ m̃ses .uii. tenuit. Bisi
aũ ep̃c orientaliũ angloꝵ qui in p̃¬
fata synodo fuisse ꝑhibetur. ip̃e erat
successor bonifacii cui supͣ meminimꝰ
uir multe scĩtatis ⁊ religionis. Nam
nante factusẽ. Quo adhuc suꝑstrte s
gͣuissima infirmitate ab amministnͣdo
ep̃ãtu ꝓhibito. duo sunt ꝓ illo aeoci &
baldyine electi ⁊ consecrati ep̃i. ex quo
usq hodie ꝓuincia illa duos solet¬

Expanded text:
cerdotali et nostra societate separatum. Divina nos gratia in unitate sanctae suae Ecclesiae viventes, custodiat incolumes. » Facta est autem haec synodus anno ab incarnatuariorum Ecgberct mense Julio obierat, succedente in regnum fratre Hlothere, quod ipse annos undecim et menses septem tenuit. Bisi autem episcopus Orientalium Anglorum, qui in praefato synodo fuisse perhibetur, ipse erat successor Bonifacii, cujus supra meminimus, vir multae sanctitatis et religionis. Nam nante, factus est. Quo adhuc superstite, sed gravissima infirmitate ab administrando episcopatu prohibito, duo sunt pro illo, Aecci, et Baduvini, electi et consecrati episcopi: ex quo usque hodie provincia illa duos habe
Abbreviated transcription (Latin):
ũbi dei causa ueniebant. Rex ip̃e cũ
oportunitas exegisset. cum quinq
⁊ expleta in eccłia or̃one discelebat.
quod si forte eos ibi refici contingͥet
simplici tantum. ⁊ cotidiano fr̃m cy¬
bo contenti nil ultra querebant. tota
enim fuit tunc sollicitudo doctorib
habitus: ita ut quicũq clericꝰ aliqͥs
aut monachꝰ adueniret: gaudent̃ ab
om̃ib tanqͣm dei famulus excipet᷑
s ⁊ dieb dũicis adeccłiam siue admo

Expanded text:
um Dei causa veniebant. Rex ipse, cum opportunitas exegisset, cum quinque  expleta in ecclesia oratione discedebat. Quod si forte eos ibi refici contingeret, simplici tantum et quotidiano fratrum cibo contenti, nil ultra quaerebant. Tota enim fuit tunc solicitudo doctoribus habitus; ita ut ubicumque clericus aliquis aut monachus adveniret, gaudenter ab omnibus tanquam Dei famulus exciperetSed et diebus Dominicis ad ecclesiam, sive ad mo
Abbreviated transcription (Latin):
nensi eccłia scottis abeuntib rema¬
nere maluerunt: p̾positus ẽ abb̃is
iure uix reu̾entissimus ac mansuetis¬
simus eta qui erat abbas inmonaftio
manũ abiturũ petisse ⁊ impetrasse
areᷤ oͦsuuine eoqd̃ eẽt idem gata unus
de duodecĩ pueris aydani quos pͥmo
ep̾atus fui tempore de natiõe anglo
rex ꝓ insita illi prudentia dilige¬
bat. Ip̃e ẽ eata: qui ñ multo pꝰ eidem
eccłie lindisfarnensi ep̃s factus est.
Abiens aũ domũ colmã: asfumpsit se¬

Expanded text:
nensi Ecclesia, Scottis abeuntibus, remanere maluerunt, praepositus est abbatis jure vir reverentissimus ac mansuetissimus Eata, qui erat abbas in monasterio Al., abeuntem petiisse et impetrasse a rege Osuiu, eo quod esset idem Eata unus de duodecim pueris Aidani, quos primo episcopatus sui tempore de natione Anglorlmanum rex pro insita illi prudentia diligebat. Ipse est Eata, qui non multo post eidem Ecclesiae Lindisfarnensi episcopus factus est. Abiens autem domum Colman adsumpsit se
Abbreviated transcription (Latin):
introduc̾et. Qui subdiaconus ordinatus
.ii. expectaiit menses. donet illz coma
cresceret quo in coronam tondi posset:
habuerat enĩ tonsuram more orienta¬
lium scĩ apłi pauli. Qui ordinatꝰ ẽ aui¬
taliano papa anno dñice incarnatio

Expanded text:
introduceret. Qui subdiaconus ordinatus, introduceret. Qui subdiaconus ordinatus, quatuor expectavit menses, donec illi coma cresceret, quo in coronam tonderi posset. Habuerat enim tonsuram more Orientalium sancti apostoli Pauli. Qui ordinatus est a Vitaliano papa anno dominicae Incarnatio
Abbreviated transcription (Latin):
suscipiendũ ep̃atum. ⁊ eruditio ꝯue¬
niret ⁊ etas. Cũq monachũ quendam
de uicino uirginũ monast̾io nomine
andream pontifici offerret: hic aboĩb
uerũ pondus corporeẽ infirmitatis
ne ep̃s fieri posset obstitit. Et rurlũ
adrianus ad suscipiendũ ep̃atum co
lium qui ep̃s ordinaretur ex tempore
posset inuenire. Erat ip̾otempore Ro¬
me monachꝰ ad riano notus nomine
theodorus. natus tarso cilicie: uir ⁊ se¬
culari ⁊ diuina litterature ⁊ grece &
lx.⁊ ui. Hunc offerens adrianꝰ pon¬
tifici. ut ep̃c ordinaretur obtinuit.
his tam̃ conditionib int̾positis ut
ip̃e eum ꝑduc̃et bͥitanniam. eo quod
sis adisset: ⁊ obid maiorẽ huiꝰ itin̾is
ꝑagendi noticiã hab̾et. sufficiensq eẽt
in possessione hominũ ꝓprioꝵ:⁊ut ei
doctrine cooꝑator existens diligent̃
atcend̾et. nequid ille contͣriũ uerita¬
ti fidei grecoꝵ more in eccłlam cui p̾eẽt

Expanded text:
suscipiendum episcopatum et eruditio convesuscipiendum episcopatum et eruditio conveniret, et aetas. Cumque monachum quemdam de vicino virginum monasterio, nomine Andream, pontifici offerret, hic ab omnibVerum pondus corporeae infirmitatis, ne episcopus fieri posset, obstitit. Et rursum Hadrianus ad suscipiendum episcopatumlium, qui episcopus ordinaretur ex tempore posset evenire. Erat ipso tempore Romae monachus Hadriano notus, nomiTheodorus, natus Tharsi in Cilicia, vir et saeculari et divina litteratura Graece, etLVI. Hunc offerens Hadrianus pontifici, ut episcopus ordinaretur obtinuit: his tamen conditionibus interpositis, ut ipse eum perduceret Brittaniam, eo quod sis adiisset; et ob id majorem hujus itineris peragendi notitiam haberet, sufficiensque esset in possessione hominum propriorum: et ut ei doctrinae cooperator existens, diligenter adtenderet ne quid ille contrarium veritati fidei, Graecorum more, in Ecclesiam cui praeesset,
Abbreviated transcription (Latin):
conb̾ht rex cantuarioꝵ eodem mense
ac die defunetus. ecb̾hto filio seclem
regnireliquit: quam ille susceptam¬
ꝑ decem ⁊ nouem annos tenuit. Lunc
cessante ñ pauco tempore ep̾atu: miss̃
ẽ romã abip̃o simul ⁊ arege norcłan¬
humbroꝵ ossie. ut in p̃cedente libͦ
nari petentib hunc eccłie angloꝵ. miᷤ¬
is atq argenteis uasis ñ paucis. Qui
sui causam p̃fato pape apłico patefecit.
ñ multo post ⁊ ip̃e ⁊ om̃s pene qui cum
eo aduenerant socii. pestilentia suꝑ¬
ueniente deleti sunt. Et apłicus papa
habito de his consilio que surre sedulus
longe aneapoli campanie abbas adria¬
nus uir natione affer. sacris litteris
diligent̃ imbutus. monasterialib
simul ⁊ eccłiasticis disciplinis insti¬
tutus greg̾e parit̃ ⁊ latine lingue ꝑi¬
tissimus. hũc ad se accstũ papa. uissit
ep̃atu accepto bͥtcanniam uenire. Qͥ
indignũ se tanto gradui respondit:
ostend̾e posse se dix̃ aliũ. cui magis ad

Expanded text:
conberct rex Cantuariorum eodem mense ac die defunctus, Ecgbercto filio sedem regni reliquit, quam ille susceptam per novem annos tenuit. Tunc cessante non pauco tempore episcopatu, missus est Romam ab ipso simul et a rege Nordanhymbrorum Osuio, ut praecedente libro um, petentibus hunc Ecclesiae Anglorumis atque argenteis vasis non paucis. Qui sui causam praefato papae apostolico patefecit, non multo post et ipse et omnes pene qui cum eo advenerant socii, pestilentia superveniente deleti sunt. At apostolicus papa habito de his consilio, quaesivit sedulus longe a Neapoli Campaniae, abbas Hadrianus, vir natione Afer, sacris literis diligenter imbutus, monasterialibus simul et Ecclesiasticis disciplinis institutus, Graecae pariter et Latinae linguae peritissimus. Hunc ad se accitum papa jussit episcopatu accepto Brittaniam venire. Qui indignum se tanto gradui respondens, ostendere se posse dixit alium, cujus magis ad
Abbreviated transcription (Latin):
minus animos militũ trepidare mi¬
nus p̃sente duce qͦndam strenuissimo
⁊ eximio posse fugam meditari. Sed
ip̃e ꝑfessionis sue ñ immemordũ opimo
eẽt uallatus exercitu: ñ nisi uirgam
tantum in manu hab̾e uoluit. octisus¬
q ẽuna cum rege eogrico ⁊ cunctꝰ eoꝵ
insistentib paganis cesus. siue disꝑ¬
sus ex̃citus. Successor aũ regni illoꝵ
les. de quib in sequentib suo tẽpore
dicendum ẽ. qui ⁊ ip̃e pꝰea ab eodem
pagano m̃cioꝵ duce a quo ⁊ p̃deces¬

Expanded text:
minus animos militum trepidare, miminus animos militum trepidare, minus praesente duce quondam strenuissimo et eximio posse fugam meditari. Sed ipse professionis suae non immemor, dum optimo esse vallatus exercitu, nonnisi virgam tantum habere in manu voluit: occisusque est una cum rege Ecgrice, et cunctus eorum, insistentibus paganis, caesus sive dispersus exercitus. Successor autem regni eorules, de quibus in sequentibus suo tempore dicendum est: qui et ipse postea ab eodem pagano Merciorum duce, a quo et praedeces
Abbreviated transcription (Latin):
successorẽ sigberht readƿldi  eiꝰ p̃fuit
homo bonꝰ ac religiosus. Qui dudum
ingallia dum inimicitias readyaldi
fugiens exularet lauachrũ baptismi
ꝑcepit. ⁊ patͥam reu̾sus ibi regno po¬
titus ẽ. anox ea que in galliis benedis¬
posita uidit imitare cupiens. instituit
scolam inqua pueri litt̾is erudirent᷑.
uiuante se ep̃o felice quẽ de cantia ac¬
ceꝑait eisq pedagogos ac magistroᷤ iux¬
ta morẽ cantuarioꝵ p̃bente. Tantũq
rex ille celestis regni amaitor factus ẽ:
ut ad ultimũ relictis regni negotiis
antea partẽ eiꝰdem regm tenebat:
intͣret monast̾iũ quod s fecerat atq
accepta tonsura ꝓ et̾nomagis regno
militare curaret. Quod dum multo tẽ¬
pore fac̾et contigit gentẽ m̃cioꝵ duce
rege penda adũsus orientales angloᷤ
inbellum ꝓcecłe. Qui dum se inferiores
inbellos hostib conspit̾ent. rogaue¬
runt sigb̾hetũ ad ꝯfirmandũ militẽ
secum uenire in p̃lium. Illo nolente
entes: duxerunt in certam̃ sꝑantes

Expanded text:
successorem, Sigberct frater ejus praefuit, homo bonus ac religiosus: qui dudum in Gallia, dum inimicitias Redualdi fugiens exularet, lavacrum baptismi percepit, et patriam reversus, ubi regno potitus est, mox ea quae in Galliis bene disposita vidit imitari cupiens, instituit scholam in qua pueri literis erudirentur: juvante se episcopo Felice quem de Cantia acceperat, eisque paedagogos ac magistros juxta morem Cantuariorum praebente. Tantumque rex ille caelestis regni amator factus est, ut ad ultimum relictis regni negotiis antea partem ejusdem regni tenebat, intraret monasterium quod sibi fecerat, atque accepta tonsura pro aeterno magis regno militare curaret. Quod dum multo tempore faceret, contigit gentem Merciorum duce rege Penda adversus Orientales Anglos in bellum procedere, qui dum se inferiores in bello hostibus conspicerent, rogaverunt Sigberctum ad confirmandum militem secum venire in praelium. Illo nolente entes duxerunt in certamen, sperantes
Abbreviated transcription (Latin):
ep̾atus aũ scottoꝵ quam gesserunt
in ꝓtuncia angloꝵ. Annus tͥcesi¬
mus. Siqͥdem aẏdan: decẽ ⁊ seꝑtẽ
annis. finan decem. colman trib
am colinano suscepit ꝓ illo ponti
xp̃i tuda qui erat apud scottos
austrinos eruditus atq ordinatus
ep̃s. habens iuxta morẽ ꝓuincie
illius coronam tonsure eccłiastice
⁊ catholicam temporis paschał re¬
gulam obseruans. uirqͥdem bonꝰ
ac religiosus s ꝑ modico tempore¬

Expanded text:
patus autem Scottorum, quem gesserunt in provincia Anglorum, annus tricesimus. Siquidem Aidan decem et septem annis, Finan decem, Colman tribus am Colmano, suscepit pro illo pontifChristi Tuda, qui erat apud Scottos Austrinos eruditus atque ordinatus episcopus, habens juxta morem provinciae illius coronam tonsurae ecclesiasticae, et catholicam temporis paschalis regulam observans: vir quidem bonus ac religiosus, sed
Abbreviated transcription (Latin):
utriꝰꝙ partis extitit. Primꝰq rex osuiug
p̃missa p̃fatione quod oportet eos qui
uni deo serurrent: unã iuuendi re¬
gulam tenere. nec discrepare in cele¬
bratione sacram̃toꝵ celestiũ qͥ unũ
om̃s incelis regnũ expeccarent: in¬
querendũ potius que eẽt uerior tra¬
ditio: ⁊ hanc ab om̃ib cõmunit̃ eẽ
sequendam. Iussit pͥmo dic̾e ep̃m su¬
um colmanum: qui ẽẽt ritus⁊ unde
originem ducens. ille quẽ ip̃e seque¬
retur. Lum colmañ. pascha inqͥt
hoc agere soleo ut amaiorib meis
accrpi. qui me huc ep̃m miserunt:
quod om̃s patres nr̃i uirideo dilec¬
ti eodem mͦ celebrasse noscunt᷑. Qd̃¬

Expanded text:
utriusque partis exstitit. Primusque rex Osuiu utriusque partis exstitit. Primusque rex Osuiu praemissa praefatione, quod oporteret eos qui una Deo servirent, unam vivendi regulam tenere, nec discrepare in celebratione Sacramentorum caelestium, qui unum omnes in caelis regnum exspectarent; inquirendum potius quae esset verior traditio, et hanc ab omnibus communiter esse sequendam: jussit primo dicere episcopum suum Colmanum, qui esset ritus, et unde originem ducens ille quem ipse sequeretur. Tunc Colmanus: « Pascha, inquit, hoc quod agere soleo, a majoribus meis accepi, qui me huc episcopum miserunt, quod omnes Patres nostri, viri Deo dilecti, eodem modo celebrasse noscuntur
Abbreviated transcription (Latin):
b̾echtꝰ occidentalium saxonũ ep̃c:
cuiꝰ supͣ meminimꝰ amicus alhfridi
regis: ⁊ wilfridi abb̃is. ad ꝓuintiã
nordan hũbroꝵ: ⁊ apd̃ eos aliqͣndiu
demorabat᷑. Qui etiam wilfridũ
rogatu alhfridi in p̾fato suo monas.¬
terio pb̃rm fecit. habebat aũ secum
ip̃e pb̃rm nomine agathonẽ. Mota gͦ
ibi questione de pascha uł tonsura uł
aliis reb eccłiasticis dispositũ ẽ ut
in monast̾io quod dr̃ strenaeshalh
qd̾ int̾p̃tatur sinꝰ fari. cui tc̃ hild ab¬
batissa deo deuota femina p̾fuit syno¬
dus fieri. ⁊ hec questio t̃minari deb̾et.
Neneruntq illo reges ambo pat̾ sci¬
licet ⁊ filius. ep̃i colman cum
suis de scotia. agilb̃chtꝰ cũ agathone
⁊ Wyilfrido pb̃ris: iacob ⁊ romanus in
hoꝵ parte erãt. hild abbissa cũ suis
in parte scottoꝵ. In qua erat etiam
natus a scotis ut supͣ docuimꝰ. qui &
interpres in eo concilio uigilantillimꝰ

Expanded text:
berctus, Occidentalium Saxonum episcopus, berctus, Occidentalium Saxonum episcopus, cujus supra meminimus, amicus Alchfridi regis, et Uilfridi abbatis, ad provinciam Nordanhymbrorum, et apud eos aliquandiu demorabatur; qui etiam Uilfridum, rogatu Alchfridi, in praefato suo monasterio presbyterum fecit. Habebat autem secum ipse presbyterum nomine Agathonem. Mota ergo ibi quaestione de Pascha, vel tonsura , vel aliis rebus ecclesiasticis, dispositum est ut in monasterio quod dicitur Strenaeshalch, quod interpretatur Sinus fari, cui tunc Hild abbatissa Deo devota femina praefuit, synodus fieri et haec quaestio terminari deberet. Veneruntque illo reges ambo, pater scilicet et filius; episcopi, Colman cum suis de Scottia, Agilberctus cum Agathone et Uilfrido presbyteris. Jacobus et Romanus in horum parte erant: Hild abbatissa cum suis in part Scottorum, in qua erat etiam natus a Scottis, ut supra docuimus, qui et interpres in eo concilio vigilantissimus
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃ianitatis uocabulo inuacuum
currerent aut cucurrissent. ꝑue¬
nit ⁊ ad ip̃as pͥncipum aures osuiug
uidelicet regis: ⁊ filii eiꝰ alhfridi: qͥa
nimirũ osuui ascoctis edoctus ac bap¬
tizatus. illoꝵ lingua optime imbu-¬
tus: nil melius quã qd̾ illi docuissẽt
autumabat. Porro alhfrid magistr̃
hñs eruditionis xp̃iane wilfridũ
rurũ doctissimũ: nam ⁊ romã priꝰ
ꝓpt̾ doctrinã eccłiasticam adierat.¬
⁊ apud dalfinũ archiep̃m galliarũ¬
lugdum multũ temporilegerat: a
quo etiãtonsure eccliastice coronã sus¬
ceꝑat. huiꝰ doctrinam om̃ib scottoꝵ tra¬
ditionib iure p̾ferendam sciebat. Uñ
licet locum pauloante eis qui scottos
sequebant᷑ in possessionẽ monaft̾ii de¬
derat. Ey quia illi postmodũ data sibi
optione: magis loco cedere quã suam
mutare ꝯsuetudinẽ uolebant: dedit
eum illi qui dignam loco ⁊ docꝰtrinam
hab̾et ⁊ uitã. Uen̾at eo tempore agil¬

Expanded text:
Christianitatis vocabulo, in vacuum Christianitatis vocabulo, in vacuum currerent, aut cucurrissent. Pervenit et ad ipsas principum aures, Osuiu, videlicet, regis, et filii ejus Alchfridi; qui nimirum Osuiu a Scottis edoctus ac baptizatus, illorum etiam lingua optime imbutus, nihil melius quam quod illi docuissent autumabat. Porro Alchfrid magistrum habens eruditionis Christianae Uilfridum virum doctissimum: nam et Romam prius propter doctrinam ecclesiasticam adierat, et apud Dalfinum archiepiscopum GalliaruLugduni multum temporis egerat, a quo etiam tonsurae ecclesiasticae coronam susceperat, hujus doctrinam omnibus Scottorum traditionibus jure praeferendam sciebat: undeum; quem videlicet locum paulo ante eis qui Scottos sequebantur in possessionem monasterii dederat. Sed quia illi postmodum data sibi optione, magis loco cedere quam suam mutare consuetudinem volebant, dedit eum illi qui dignam loco et doctrinam haberet, et vitam. Venerat eo tempore Agil
Abbreviated transcription (Latin):
ti uid̾at. habens secum de cantia
pb̃rm catholice obseruationis no¬
mine romanũ. Unde ñ nũquã con-¬
tigisse fertur illis temporib ut bis
inanno uno pascha celebraretur:
&e ciim rex pascha dñicum solutis
ieiuiniis fac̾et: tum regina cum sus
ꝑsistens adhuc in ieiunio diem pal¬
marũ celebraret. Hec aũ dissonan¬
tia paschał obseruantie uiuente ay¬
dano: patienter ab om̃ib tolerabat᷑
qui patient̃ intellexerant. quia ⁊ si
pascha contͣ morẽ eoꝵ qui ip̃m mise
cha alit̾ sentiebant: merito dilige¬
batur: nec solum a mediocrib ue¬
rum abip̃is quoq ep̃is honorio can¬
tuarioꝵ ⁊ felice orientaliũ angloꝵ
uen̾ationi habitus ẽ. Defuncto aũ
finano qui post illum fuit cũ colma¬
ascottia: gͣuior obseruatiõe pasche
nec non ⁊ de aliis eccłiastice uite dis¬
ciplinis contͦuersia nataẽ. Uñ me¬
rito mouit hec questio sensus ⁊ corda
multoꝵ tunentiũ: ne forte accepto

Expanded text:
ri viderat, habens secum de Cantia ri viderat, habens secum de Cantia presbyterum catholicae observationis, nomine Romanum: unde nonnunquam contigisse fertur illis temporibus, ut bis in anno uno Pascha celebraretur. Et cum rex Pascha dominicum solutis jejuniis faceret, tunc regina cum suis persistens adhuc in jejunio diem Palmarum celebraret. Haec autem dissonantia paschalis observantiae vivente Aedano patienter ab omnibus tolerabatur, qui patenter intellexerant, quia etsi Pascha contra morem eorum qui ipsum misercha aliter sentiebant, merito diligebatur: nec solum a mediocribus, verum ab ipsis quoque episcopis, Honorio Cantuariorum, et Felice Orientalium Anglorum, venerationi habitus est. Defuncto autem Finano qui post illum fuit, cum Colmaa Scottia, gravior de observatione Paschae necnon et de aliis ecclesiasticae vitae disciplinis controversia nata est: unde movit haec quaestio sensus et corda multorum, timentium ne forte accepto