comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
marcescit. Dumq attendit quã fauorabi¬
lit̾ ubiq tauco temꝑe mundꝰ ista susce¬
ꝑit : quȩ fuerit hactanus catholica fides
de corꝑe dñi latere ñ potest. Lanti quippe
temꝑis sũme docti scĩq pontifices eruditi.
religiosiq abbates. monachi. clerici. uni
At qui ipsi ea legerunt. ipsi dilexerunt:
ipsiob edificationẽ fidei legenda usq hodie
tradidert. Om̃s fauere. Nemo auditus ẽ
nemo lectus e refragatꝰ. Nongͥ contra fidẽ
rectam eẽ sentiebant. Candem gͥ fidemde
corꝑe dñi om̃s tenebant. Aut gͦ istis oĩb
umbratici nr̃i consentiant cõrrecti. aut
istos om̃s contra se testes irrefragabiles
dãpnandi ꝑsentiant. Quappt̃. nullum
ampliꝰ rationis confugium. tantaq nube
testium pressa eoꝵ stultitia. penitꝰ ob¬
mutescat. Slaud at inquam silentio ꝑpe¬
tualiter umbratica impietas: ubi tot pre¬
cipius testib tam clara uoce conclamantib

Expanded text:
marcescit. Dumque attendimus quam favorabimarcescit. Dumque attendimus quam favorabiliter ubique tanto tempore mundus ista susceperit, quae fuerit hactenus catholica fides de corpore Domini latere non potest. Tanti quippe temporis summe docti sanctique pontifices, eruditi religiosique abbates, monachi, clerici, univi non prohibuerunt? Atqui ipsi ea legerunt, ipsi dilexerunt, ipsi ob aedificationem fidei legenda usque hodie tradiderunt. Omnes favere, nemo auditus est, nemo lectus est refragatus. Non igitur contra fidem rectam esse sentiebant. Eamdem igitur fidem de corpore Domini omnes tenebant. Aut ergo istis omnibus umbratici nostri correcti consentiant, aut istos omnes contra se testes irrefragabiles damnandi persentiant. Quapropter nullum amplius habens rationis confugium, tantaque nube testium pressa eorum stultitia, penitus obmutescat. Claudatur, inquam, silentio perpetualiter umbratica impietas, ubi tot praecipuis testibus, tam clara voce conclamantibus
Abbreviated transcription (Latin):
iam solidatus obtinuit. S quẽ mouere
in admirationẽ & laudẽ diuine bonitatiᷤᷤ
non debeant. magni pat̾s nr̃i gesta ba¬
silii: Inter cuiꝰ manus. iudeus in me¬
dio frequentis latitans ppłi. sacrificii
tempore partiri puerulũ uidit: ex¬
clamauit. & ꝓpterea baptiratus est.
Multa qͦ huiusmodi alia. & nri tẽꝑis
s antiqui narrari possunt: aqͥb suꝑ¬
sedeo. Nam & catholicos breuit cõmo¬
nusse de miracłis sufficit.: ꝙ hereticos
plurimam talium narrationẽ ꝓsequi. fortasse
non ꝑficit. Gesta namq scõꝵ patrum ꝓprio
ore dilacerant: nec ea quȩ de his scripta
sunt uel dicunt᷑ diligt̃: qui se in credendo
similes ñ nouere. S quid mirũ si patrũ
historias berengarius & sui despiciunt.
qui eugłio etiam contradicunt. dicentes
nullatenꝰ debere credi. quod ibi legitur
hec narrasse me contra eos ꝑficit:
quia quicqͥd exterius garriant. conscientia
tam̃ eoꝵ ad seipsam rediens concutit᷑ &

Expanded text:
jam solidatus, obtinuit. Sed quem movere jam solidatus, obtinuit. Sed quem movere in admirationem et laudem divinae bonitatis non debeant magni Patris nostri gesta Basilii, inter cujus manus Judaeus in medio frequentis latitans populi, sacrificii tempore partiri puerulum vidit, exclamavit, et propterea baptizatus est? Multa quoque hujusmodi alia et nostri temporis, et antiqui narrari possunt, a quibus supersedeo. Nam et catholicos breviter commonuisse de miraculis sufficit, et haereticos plurima talium narratione prosequi fortasse non proficit. Gesta namque sanctorum Patrum protervo ore dilacerant, nec ea quae de his scripta sunt, vel dicuntur, diligunt, quibus se in credendo similes non novere. Sed quid mirum, si Patrum historias Berengarius et sui despiciunt qui Evangelio etiam contradicunt, dicentes nullatenus debere credi quod ibi legitur  hoc tamen haec narrasse me contra eos proficit, quia quidquid exterius garriant, conscientia tamen eorum ad seipsam rediens concutitur et
Abbreviated transcription (Latin):
tũ est: quod beatissimꝰ idem papa gre¬
goriꝰ p̃sente ppło romano. cuidam ma¬
tri familias qi cõmunicatã risisset.
dnici corꝑis portionem subtrarerit. Quã
in ara repositã: cõmuni mox p̃ce adđm fu¬
sa ad instruendam de ueritate dince car¬
nis. mat̾ne seu etiam ppłi fidẽ coram oĩ
ppło in sp̃e uere carnis quasi digiti au¬
ricularis ostendit. Cũq mulier iam fi
reporrerit. Ilud etiam miraculum qͦd
in uitis patrũ legit᷑. licet berengarius
oderit. qr tam̃ opitulante dño aliis ꝑ¬
derit. uel tenuit memoro: ubi uidelica
albas daniel senẽ quendã de corpore dñi
horrorẽ simplicit passum. cũ dñm ꝑ
dubitatione hac remouenda multis pre¬
cib exorasset: angłm dĩ suꝑ aram sacri¬
ficii hora uidisse puerũ imolantem. si¬
biq ad cõmunionem accedenti eiꝰdem
pueri particulam porrigente. S cum
ille nimium exterritꝰ sumere crepida¬
ret: multis lacrimis spem panis. fide

Expanded text:
tum est quod beatissimus idem papa Gretum est quod beatissimus idem papa Gregorius, praesente populo Romano, cuidam matrifamilias, cum communicatura risisset, minici corporis portionem subtraxerit, quam in ara repositam communi mox prece ad Deum fusa, ad instruendam de veritate Dominicae carnis matronae, seu etiam populi fidem, coram omni populo in specie verae carnis, quasi digiti auricularis ostenderit. Cumque mulier, jam fidreporrexerit. Illud etiam miraculum quod in Vitis Patrum legitur, licet Berengarius oderit, quia tamen opitulante Domino aliis proderit, vel tenuiter memoro, ubi videlicet abbas Daniel narrat senem quemdam, de corpore Domini errorem simpliciter passum, cum Dominum pro dubitatione hac removenda multis precibus exorasset, angelum Dei super aram, sacrificii hora, vidisse puerum immolantem, sibique ad communionem accedenti ejusdem pueri particulam porrigentem. Sed cum ille nimium exterritus sumere trepidaret, multis lacrymis speciem panis, fide
Abbreviated transcription (Latin):
in q̃uib ea legunt᷑. apocͥfos asseuerent.
Miniqua licentia. Quos eccła di in edi¬
ficationẽ sui ꝑ totũ orbem tantis tem¬
ꝑib subtantis doc torib legit. & legen¬
dos tradidit. hos pauculi minꝰ docti.s
animales nulla rationis intuitu. nisi
tantũ qr non placent eis. apocͥfos dict:¬
& qui paganoꝵ libent̾ historias amplec¬
tunt᷑. xp̃ianoꝵ historias quas totus
amplectit᷑ mundꝰ cessare laborant.
S & hoc ipso quod eis ñ placet. quod u¬
niuersali eccłe placuit. & obstinate
respuunt quod libent̃ illa respicit: nͥ
pacificos eiꝰ filios. s inimicos manifestoᷤ
se ꝑbant. Quappt̾ qui se filios ecclesie
uel dici desid̾ant:. libros quos illa reci¬
pit ñ recusent. Qua ratione enĩ uitã
beati gregorii quilib& xͥanus apocͥfã
dicat. quã atcestante roma editam
tot scĩssimi doctissimiq romani pon¬
tifices. nullo dissonante hactenꝰ ꝓba

Expanded text:
in quibus ea leguntur apocryphos asseverent. in quibus ea leguntur apocryphos asseverent. O iniqua licentia! Quos Ecclesia Dei in aedificationem sui per totum orbem tantis temporibus sub tantis doctoribus legit et legendos tradidit, hoc pauculi minus docti et animales, nullo rationis intuitu, nisi tantum quia non placent eis, apocryphos dicunt, et qui paganorum libenter historias amplectuntur, Christianas historias, quas totus amplectitur mundus, cassare laborant. Sed et hoc ipso quod eis non placet, quod universali Ecclesiae placuit, et obstinate respuunt quod libenter illa recepit, non pacificos ejus filios, sed inimicos manifestos se probant. Quapropter qui se filios Ecclesiae vel dici desiderant, libros quos illa recipit, non recusent. Qua ratione enim Vitam beati Gregorii quilibet Christianus apocrypham dicat, quam attestante Roma editam, tot sanctissimi, doctissimique Romani pontifices nullo dissonante, hactenus pr
Abbreviated transcription (Latin):
tͥnitate cũ magna uenãtione mentionẽ
facit. Unde palam ẽ. qr disputationem
hanc rep̃hensibilem ñ iudicauit. Palã
ergo & illud ẽ: qr eiꝰdem fiłi fuit. Qua¬
ꝓpt̾ beatissimi & doccissimi uiri hylarii
disputatio apud om̃s fideles ualeat: um¬
braticoꝵ stultissima garrulitas penituᷤᷤ
obmutescat. Non solum enĩ p̃dictis
hostes eccłȩ se declarant. Accła
enĩ miracłis quã maxime & ꝓpagata ẽ:
& adulta. Quid deniq est aliud miracła
cessare: nisi eccłam quantũ uise ẽ aufer¬
re: Cisdem qͥppe artib ut ait quidam
quib partũ est imꝑium: recinetur.
Quappt̃ eccłe hostes sese & ñ filios astru¬
unt: si eiꝰ miracula acciꝑe nolunt.
Quid aut̃ stultius. quio uecordiꝰ: quã
euacuare miracula. cum nulla omĩno
res sine miraculo fiat: Utinã isti uenti
st̃. non nͥ erdiuino miraculo est.
ed sunt qui miracula ñ respuere
quidem respondeant: libros uͦ

Expanded text:
Trinitate cum magna veneratione mentionem Trinitate cum magna veneratione mentionem facit. Unde palam est quia disputationem hanc reprehensibilem non judicavit. Palam ergo et illud, quia ejusdem fidei fuit. Quapropter beatissimi et doctissimi viri Hilarii disputatio apud omnes fideles valeat, umbraticorum stultissima garrulitas penitus obmutescat. Non solum praedictis auchostes Ecclesiae se declarant. Ecclesia enim miraculis quam maxime et propagata est et adulta. Quid denique est aliud miracula cassare, nisi Ecclesiam, quantum in se est, auferre? Eisdem quippe artibus ut ait quidam quibus partum est imperium, retinetur. Quapropter Ecclesiae hostes sese, et non filios astruunt, si ejus miracula accipere nolunt. Quid autem stultius, quid vecordius quam evacuare miracula, cum nulla omnino res sine miraculo fiat? Utinam isti vanilosunt, non nisi ex divino miraculo est! Sed sunt qui miracula se non respuere quidem respondeant; libros vero
Abbreviated transcription (Latin):
suã assũptionẽ ꝑ hoc confirmare uolu¬
erit. substantiam corꝑis & sangͥnis diu
nos in cibo dnĩco sumere ñ umbram s
figuram tantũ ut umbratici isti som¬
niant. credidit. Ut aut̃ ius totius
disputationis quã breuissime sub ocłiᷤ
reponat᷑: aut umbratice credidit be¬
atissimꝰ hylapius nos comedere u̾bũ
carnem factum. aut substantiue. Sed si um¬
bratice credidisset: numquã hoc disputator
egregius. ad pbandum quod. xp̃c in nob̃ sub¬
stantialit̃ ẽ actulisset:. cum nichil sibi sed
potius aduersariis ꝑdesset: neq hoc quod
intendebat ullo mͦ erinde confici. s potiꝰ
econtrario qͦd xp̃e in nob̾ ñ sit substantiali¬
ter. quã facillime & ipse & quiuis medio¬
crit̾ eruditus cernere posset. Qĩgͥ uir
suam id atculit᷑: ñ umbratice naturam
carnis xp̃i nos comedere credidit. Credi¬
dit gͥ substantiue. Huiꝰ sane libri scĩ
hylariibeatus augustinus in libro suo de

Expanded text:
suam assumptionem per hoc confirmare volusuam assumptionem per hoc confirmare voluit, substantiam corporis et sanguinis Domini nos in cibo Dominico sumere, non umbram et figuram tantum, ut umbratici isti male somniant, credidit. Ut autem vis totius disputationis quam brevissime sub oculis reponatur, aut umbratice credidit beatissimus Hilarius nos comedere Verbum carnem factum, aut substantive. Sed si umbratice credidisset, nunquam hoc disputator egregius ad probandum quod Christus in nobis substantialiter est, attulisset, cum nihil sibi, sed potius adversariis prodesset, neque hoc quod intendebat ullo modo exinde confici, sed potius econtrario, quod Christus in nobis non sit substantialiter quam facillime et ipse et quivis mediocriter eruditus cernere posset. Quoniam igsuam id attulit, non umbratice naturam carnis Christi nos comedere credidit. Credidit igitur substantive. Hujus sane libri sancti Hilarii beatus Augustinus in suo libro De
Abbreviated transcription (Latin):
tialiter maneat xp̃e : Quȩ est huius ꝓbati¬
onis necessitas: Quȩ consequentia: Nulla
quippe necessitas ẽ. uulla consequentia: ut
ubi ẽ alicuius rei figura. sit consequenter
eiusdem rei substantia. Si enĩ cui uis dicem.
in hoc pariete ẽ substantia tua. qr ibi ẽ
imago tua. non ne me diceret insanire:
S nec quisquã omĩno dixerit. quando e¬
Quis uero audeat dicere. cum serpentem
eneum moyses indeserto suspendet. quod:
ibi substantiã xp̃i suspenset: cũ substan¬
tiam xp̃i in ligno susꝑendendi. serpens il¬
le eneus figuraret: Quo circa si assumptio
hylarii qua dicit᷑. quod substantialit᷑ in
quod nos carnẽ ꝯ sanguinẽ xp̃i cibo dnĩ¬
epti. nulla aut̃ consequentia ut osten¬
dimꝰ assumtio illa ꝑ hoc ꝓbari pot̾ nisi
in cibo dĩco. sit uere substantia corꝑiꝰ
s sanguinis. xp̃i: manifestũ ẽ qm̃ pru¬
dentissimꝰ arguinentator hylarius. qui

Expanded text:
tialiter maneat Christus? Quae est hujus probatitialiter maneat Christus? Quae est hujus probationis necessitas? quae consequentia? Nulla quippe necessitas est, nulla consequentia, ut ubi est alicujus rei figura, sit consequenter ejusdem rei substantia. Si enim cuivis dicerem: In hoc pariete est substantia tua, quia ibi est imago tua, nonne me diceret insanire? Sed nec quisquam omnino dixerit quando eQuis vero audeat dicere, cum serpentem aeneum Moyses in deserto suspenderet , quod ibi substantiam Christi suspenderet cum substantiam Christi in ligno suspendendi serpens ille aeneus figuraret? Quocirca si assumptio Hilarii, qua dicitur quod substantialiter in quod nos carnem et sanguinem Christi cibo Dominepti, nulla autem consequentia, ut ostendimus, assumptio illa per hoc probari potest, nisi in cibo Dominico sit vere substantia corporis et sanguinis Christi: manifestum est quoniam prudentissimus argumentator Hilarius, qui
Abbreviated transcription (Latin):
uerũ ẽẽ dm negant. Ad hoc ipsũ cetera
quoq referunt᷑: quȩ usq ad conc lusionẽ
dicunt᷑. Deinde iam ad conclusionem
iccedit fident̃: assumptionẽ cum sua
pbatione satis artificiose breuissime re¬
petendo hoc modo. Si ergo nos natura
liter scđm carnem ꝑ eĩ uiuimꝰ. id est
naturã suę carnis adepti: quomͦ non
naturalit̾ scđ̾m sp̃m patrem in se habe
beati hylarii sillogissmũ: umbratici nr̃i
si ualent euadant. Aduertite enĩ oum¬
bratici: quia ꝑ hunc cibũ sumptũ pro¬
bat in nob̾ substantialit ẽẽ ꝓp̃m. Cũ
ergo hunc cibũ sumimꝰ: substantiam
ip̃i sumimꝰ. Quomͦ enĩ ꝑ hoc quod nos
uerbum carnẽ factũ cibo dnĩco sumimꝰ
siin hoc cibo umbra tantum xp̃i non
substantia xp̃i ẽ: Aut quomͦ hec aecep¬
ta atq hausta id efficere posst̃. ut. ip̃c
in nobis sit substantiue. si in eis ipsis ñ
est nisi umbratice: Quomͦ inquam si
nos uerbum carnem factũ cibo dnĩco ñ¬
ꝑ hoc consequens est ut in nobis sustan¬

Expanded text:
erum esse Deum negant. » Ad hoc ipsum caetera quoque referuntur, quae usque ad conclusionem inferuntur. Deinde jam ad conclusionem fidenter accedit assumptionem cum sua probatione satis artificiose brevissime repetendo, hoc modo: liter secundum carnem per eum vivimus, id est, naturam suae carnis adepti quomodo non naturaliter secundum spiritum in se patrem beati Hilarii syllogismum umbratici nostri, si valent, evadant. Advertite enim, o umbratici, quia per hunc cibum sumptum probat in nobi substantialiter esse Christum. Cum ergo hunc cibum sumimus, substantiam Christi sumimus. Quomodo enim per hoc quod nos Verbum carnem factum cibo Dominico sumiin hoc cibo umbra tantum Christi, et non substantia Christi est? Aut quomodo haec accepta atque hausta id efficere possunt, ut Christus in nobis fit substantive, si in eis ipsis non est nisi umbratice? Quomodo, inquam, si nos Verbum carnem factum cibo r hoc consequens est ut in nobis substan
Abbreviated transcription (Latin):
inuienit᷑. Manib enĩ suis ait nemo
portat᷑. Pon gͥ figurate tantũ: non
umbratiee. Quappt̾ substantiue ip̃i
corpus erat quod ip̃se ferebat. Nonsati
erpͥmi pot̃ quantũ in his beati augis¬
tini uerbis oblector: quantũq super
hoꝵ miserabili cecitate admiror. Ex he
namq patent ostendit᷑. quid uoluent
idem uir beatissimus intelligi in eipo¬
sitione mox eiꝰdem tͥgesimi psalmi ter¬
cii ubi dixit. Nos ad eiĩ accedamus. it
corpus & sangunẽ eiꝰ accipiamus. Hi
de crucifiro tenebrati sunt: nos man¬
ducando crucifixũ & bibendo illumina¬
mur. Item alibi. Noc accipite inquis
in pane. quod pependit in cruce : ꝓho
accipite in calice quod effusiĩ ẽ de ip̃¬
a credentes. quod prius fuderant seuien¬
s. Item in alio quod iam supra diximꝰ.
t s in ipsa carne incambulauit: & ipsã
arnem nobis manducandã ad salutem
adit. Et multa alia in płib libris suis
s hunc modum. Cum gͥ beati augusti¬

Expanded text:
invenitur. Manibus enim, ait, suis nemo invenitur. Manibus enim, ait, suis nemo portatur. Non igitur figurate tantum, non umbratice, quapropter substantive corpus Christi erat quod ipse ferebat. Non satis exprimere possum quantum in his beati Augustini verbis oblector, quantumque super horum miserabili caecitate admiror. Ex his namque patenter ostenditur quid voluerit idem vir beatissimus intelligi, in expositione mox ejusdem tricesimi tertii psalmi, ubi dixit: « Nos ad eum accedamus, ut corpus et sanguinem ejus accipiamus. Illi de crucifixo tenebrati sunt, nos manducando crucifixum et bibendo illuminamur. » Item alibi. « Hoc accipite, inquiin pane, quod pependit in ligno; hoc accipite, in calice, quod manavit de laea credentes, quod prius fuderant saevientes. » Item in alio quod supra jam diximus: « pit et in ipsa carne hic ambulavit, et ipsam carnem nobis manducandam ad salutem dedit. » Et multa alia in pluribus libris suis in hunc modum. Cum igitur beati Augusti
Abbreviated transcription (Latin):
tissima docum̃ta recitant᷑: nichil in
eis scrupulosum. nichil ambiguum.
Aut de his si explicent: aut augus¬
tinum nob̾ obicere desistant. ꝙ. sic̃
augustinus testat᷑. uitatẽ dominici
corporis nobiscum credant. S forsi¬
tan hoc non adu̾ta̾nt scͥptum. Si.
enim hoc fidelit̾ attendissent: ad huc
suam heresim ex beato augustino ñ
traxissent. Nam quicqͥd ex eo prose
decerpunt: io attente ꝑspectum
sicut iam diximus. aut ꝓ nobis. aut certe m¬
chil contra nos facit. Noc uero quod mus
ꝓculimus tam manifesstissune illos des¬
truit: ut qua ereant nulla ratione in¬
uenire queant. lta quippe spͥtura ꝑspicua
ita est om̃ino cautissima: ut istoꝵ garrii¬
litas nulla penitus tergiuersandi. argui¬
ta repꝑiant. Plam ut uirtutẽ eiꝰ quan
breuissime nunc ostenda: aut substanti¬
ue corpus xp̃i erat. quod. xp̃c ferebat. d
ran sui inqua nichil de substantia sua
est: ferre pot̃. D in aliis inquit non

Expanded text:
tissima documenta recitantur; nihil in tissima documenta recitantur; nihil in eis scrupulosum, nihil ambiguum. Aut de his se explicent, aut Augustinum nobis objicere desistant; et sicut Augustinus testatur, veritatem Dominici corporis nobiscum credant. Sed forsitan hoc non adverterant scriptum. Si enim hoc fideliter attendissent, adhuc suam haeresim ex beato Augustino non traxissent. Nam quidquid ex eo pro se decerpunt, id attente perspectum, sicut jam diximus, aut pro nobis, aut certe nihil contra nos facit. Hoc vero quod nunc protulimus tam manifestissime illos destruit, ut qua exeant, nulla ratione invenire queant. Ita quippe Scriptura perspicua, ita est omnino cautissima ut istorum garrulitas nulla penitus tergiversandi argumenta reperiat. Nam ut virtutem ejus quam brevissime nunc ostendam, aut substantive corpus Christi erat quod Christus ferebat, de ram sui, in qua nihil de substantia sua est, ferre potest. Sed in aliis, inquit, non
Abbreviated transcription (Latin):
sua parte sic exponunt. ferebat᷑ mani
bram. uel figuram illius corporis. ñ
substantiã. si hoc inquam ita exponũt
hoc id̾e in dauid. hoc idẽ in omnib fe¬
re hominib inuenire possumus. Qs
enim fere hominum aliquam sui figu¬
ram in qua non sit substantia sua:
u̾bi gr̃a. uel statuam uł picturam. ma
mibus suis ferre non possit. S hoc in¬
quit in dauid non inuenimus: & ma¬
nib suis nemo portat᷑. in xp̃o autẽ ait
inuenimus. Qm̃ gͦ dicit in xp̃o inue
mri. qͦd in dauid & in aliis hominib
quo mͦ intelligat᷑ non inuenit: facile
autẽ aliquam figuram sui. in qͦ nichil
sit de substantia sua manib suis fer¬
re.&ͦ. dauid & cȩteri homines intelli¬
gi possunt: restat maifestissime &ͦ.
absq ullo scrupulo sciendum. qͥ a
non figurã tantum uel umbrã. sic̃¬
sui iuxta augustinum ferebat. xp̃c.
Quid hic umbratici respondebunt:
Uͥ in tanta luce luci fuge nr̃i umbrã
parabunt. Ecce augustim manifes¬

Expanded text:
sua parte sic exponunt: Ferebatur sua parte sic exponunt: Ferebatur bram vel figuram illius corporis, non substantiam; si hoc, inquam, ita exponunt, hoc idem in David. hoc idem in omnibus fere hominibus invenire possumus. Quis enim fere hominum aliquam sui figuram, in qua non sit substantia sua verbi gratia, vel statuam vel picturam in manibus suis ferre non possit? « Sed hoc, inquit, in ipso David non invenimus, et manibus suis nemo portatur. In Christo autem, ait, inniri, quod in David et in aliis hominibus, quomodo intelligatur non invenit; facile autem aliquam figuram sui, in qua nihil sit de substantia sua, manibus suis ferre et David et caeteri homines intelligi possunt, restat manifestissime, et absque ullo scrupulo sentiendum quod non figuram tantum vel umbram, sicris juxta Augustinum ferebat Christus. Quid hic umbratici respondebunt; Ubi in tanta luce lucifugae nostri umbram parabunt? Ecce Augustini manifes
Abbreviated transcription (Latin):
licterã id est sicut littã sonat. hoc in xp̃o
inuenit᷑: non gͥ umbratice. non figurati¬
ue. sed substantiue xp̃i corpus erat quod
ferebat᷑. Si enĩ in xp̃o accipit̾ hoc ut isti
uolunt scdm figurã. non scđm corꝑis sui
substantiam. quod ferebat᷑ in manibus
suis: quomͦ id inuenit᷑ in eo scđm litta̾m:
& leo. Magnus. & serpens. cum sit hec
omia scłm figuram: Minime. Sed in
xp̃o inuenimus inquit: quomͦ incelligat᷑
scdm litterã. Aliter enĩ nullo mͦ construi
pot̃ oratio. quȩ de xp̃o concedit: quod de
dauid dãpnauerat. Plon igit᷑ ut isti
uolunt scđm figurã: s scđ̾m substantiã.
Diligenter queso omĩs prudens lector
aduertat: quã efficacissime hinc omia
hereticoꝵ istoꝵ sophismata excludant᷑.
Ponamus enĩ si placet quod aduersarii
hinc dicere posst̃: ut quid sequat᷑ clariꝰ
pus in manib suis: si aduersarii nr̃i ꝑ

Expanded text:
litteram, id est, sicut littera sonat, hoc in Christo litteram, id est, sicut littera sonat, hoc in Christo invenitur, non igitur umbratice, non figurative, sed substantive Christi corpus erat quod ferebatur. Si enim in Christo accipitur hoc, ut isti volunt, secundum figuram, non secundum corporis sui substantiam, quod ferebatur in manibus suis, quomodo id invenitur in eo secundum litteram? et leo, et agnus, et serpens, cum sit haec omnia secundum figuram? Minime. Sed in Christo invenimus, inquit, quomodo intelligatur secundum litteram? Aliter enim nullo modo construi potest oratio, quae de Christo concedit quod de David negaverat. Non igitur ut isti volunt, secundum figuram, sed secundum substantiam. Diligenter, quaeso, omnis prudens lector advertat, quam efficacissime hinc omnia haereticorum istorum sophismata excludantur. Ponamus enim, si placet, quod adversarii hinc dicere possunt, ut quid sequatur clarius pus in manibus suis; » si adversarii nostri hoc pro
Abbreviated transcription (Latin):
res dnĩci corꝑis uigilabit oratio. ¶.i.¬
N principio gͦ disputationis nr̃e.
q̃m ex beato augustino scandali pe¬
ne totiꝰ uidet᷑ esse pͥncipium: quid
nobilissimꝰ idem doctor de sacram̃to
eccłe in expositione tituli trigesimi
psalmi sentiat: uideamꝰ: Tractans enĩ
possit fieri in homine quis intelligat:
Lius enĩ portat᷑ manib suis: Alioꝵ
potest portari homo: manib suis ne¬
mo portat᷑. Quomͦ intelligat᷑ in ipso
daind scđm litterã: ñ inuenimꝰ. Fereba¬
suis. O sententia lucidissima: o sententia
sidelissima: o sententia uere beatissimo
&excellentissimo doctore augustino dignissi¬
ma. Aqua nulli ẽ recedendum: cui ab oĩb
est reuerentissime concedendum. Quodin
cdauid inquit & in aliis hominib scđm
licteram non inuenit᷑: in xp̃o inuenitur.
Quid illud: fẽrebat᷑ enĩ inquit xp̃e in ma¬
nib suis: quando cõmendans ipsum corpꝰ
suum ait. Noc est corpus meum. Si scłm

Expanded text:
res Dominici corporis vigilabit oratio. Ires Dominici corporis vigilabit oratio. In principio ergo disputationis nostrae. quoniam ex beato Augustino scandali pene totius videtur esse principium, quid nobilissimus idem doctor de sacrificio Ecclesiae in expositione tituli tricesimi tertii psalmi sentiat videamus. Tractans enim possit fieri in homine quis intelligat? Quis enim portatur manibus suis? Aliorum potest portari homo in manibus, suis nemo portatur? Quomodo intelligatur in ipso David secundum litteram non invenimsuis. » O sententia lucidissima! o sententia fidelissima! o sententia vere beatissimo et excellentissimo doctore Augustino dignissima, a qua nulli est recedendum; cui ab omnibus est reverendissime concedendum! Quod in David, inquit, et in aliis hominibus secundum litteram non invenitur, in Christo invenitur. Quid illud? « Ferebatur enim, inquit, Christus in manibus suis, quando commendans ipsum corpus suum ait: Hoc est corpus meum. » Si secundum
Abbreviated transcription (Latin):
soluit. Quo circa
hostinum machinis cło auxiliante copia
frustratis: iam si nil amplius adderemꝰ:
solatͥ catholicȩ fidei sufficere generalis
consuetudo deberet. Illa eni sola firmis¬
sime tenenda est. fides: etiam si ualde
impugnet᷑. quȩ catholica ẽ. Quicumq
eni uult saluus eẽ. sicut scĩ pacres samie¬
runt. & totus concinit mundꝰ: necesse
est ut teueat catholicã fidem. Q uod
si impugnata fortissime retiuenda est.
quantomagis si omia quȩ sibi opponunt᷑
apugnans patet qr ipsa inexpugnabilis
nullatenꝰ relinquenda est : S qm̃ ꝙ ual¬
ar multa ad roborandas adhuc partes
nas & aduersarioꝵ diruendas. dõ iuuante
uddi posst̃. & te sicient̾ ea desiderare certe
tis lubricus plenius ꝓsternat᷑: & nr̃e
prtis robur inuincibile nunc ꝑ ꝓpria ar¬
gum̃ta nr̃a amplius demonstretur. Ac
primo quidem iuxta ordinẽ questionum
quod corpus xp̃i uerũ in substantia sua:
non in umbra berengariana comedimꝰ:
ipprobemus. Deinde contra impanato¬

Expanded text:
solvit. Quocirca hostium machinis, Deo auxiliante, copiose frustratis, etiam si nil amplius adderemus, sola tibi catholicae fidei sufficere generalis consuetudo deberet. Illa enim sola firmissime tenenda est fides, etiamsi valde impugnetur, quae catholica est. Quicunque enim vult salvus esse, sicut sancti Patres sanxerunt, et totus concinit mundus, necesse est ut teneat catholicam fidem. Quod si, impugnata, fortissime retinenda est, quanto magis, si omnia quae sibi opponuntur expugnans patet ipsa inexpugnabilis, nullatenus relinquenda est? Sed quoniam et valde multa ad roborandas adhuc partes nostras, et adversariorum diruendas, Deo juvante, addi possunt, et te sitienter ea desiderare certe tis lubricus plenius prosternatur, et nostrae partis robur invincibile per propria argumenta nostra amplius demonstretur. Ac primo quidem juxta ordinem quaestionum, quod corpus Christi verum in substantia sua, non in umbra Berengariana comedimus, approbemus; deinde contra impanato
Abbreviated transcription (Latin):
mͦ & manna: & cetã qua plura similiter.
S sicut caro & sangͥs ꝑ naturã carnis &
sangͥnis xp̃i. Alit̾ enĩ coaptari similitu¬
do non pot: nͥ quod ibi negat. hic nege¬
mus: quod ibi affirmat. hic affirmeniꝰ.
Quã obrem si hanc similitudinẽ tam ex¬
presse positam sequim̃: id quod de alta¬
ri sumimꝰ xpi carnẽ & sanguinẽ substan¬
tialit̃ confiteam̃. Si enĩ sic ẽẽt dictũ.

Expanded text:
aetera quamplura similiter, sed sicut caro et sanguis per naturam carnis et sanguinis Christi. Aliter enim coaptari similitudo non potest, nisi quod ibi negat hic negemus, quod ibi affirmat hic affirmemus. Quamobrem si hanc similitudinem tam expresse positam sequimur, id quod de altari sumimus, Christi carnem et sanguinem substantialiter confitemur. Si enim si
Abbreviated transcription (Latin):
cet. ea traiciunt. Ex his gͥ uerbis diu¬
cis cum ꝓbasset. qr nos uerbii caruenl
fetum uere cibo dnĩco sumimus: ad assũp¬
cionem sillogisim sui reuertit᷑. & quomꝰ per
hoc non tantum concordit᷑ s etiam sub¬
sancialit̾ sit xp̃e in nob̾. exequitur di¬
cens.& hec accepta atq hausta id effici

Expanded text:
cet, ea trajiciunt. Ex his ergo verbis Domincet, ea trajiciunt. Ex his ergo verbis Dominicis cum probasset, quia « nos Verbum carnem factum vere cibo Dominico sumimus, » ad assumptionem syllogismi sui revertitur, et quomodo hoc non tantum concorditer, sed etiam substantialiter sit Christus in nobis exsequitur, dicens: « Et haec accepta atque hausta id effic
Abbreviated transcription (Latin):
lpse enĩ ait. Caro mea uere ẽ esca: o san¬
gius mẽ uere e potus. Qui edit carie
meã & bibit sanguinẽ meitm: in me
manet & ego in eo. Hic sane int̾roga¬
re placet. qui sunt qui in his reb dei.
humano aut scłi sensu locunt᷑. Non¬
ne illi qui clausis internis luminib
scđm sensus extiores huic scło congruo.
de misteriis cȩlestib ratiocinantur:
Qui sunt inquã qui uiolent̾ extoiquis
impiam intelligentia cęlestium dictoꝵ
Illine qui ea que sicut scripta funt.
sicut iubet hylarius legunt. & sicut
legt̃ simplicit᷑ plane abq ulla adiec¬
tione sua legunt intelligt̃: an illi qui
uęrantes scripturã. quod illa sonat
respuunt. & figurationes quasdam ei
ꝓ arbitrio sui cordis imponunt: lui
certe non eã extorquent. ñ ei uiolenti
sunt: qui simplicit᷑ sicut eã legt̃ in¬
telligt̃. Illi gͥ iudicio beati hylarii
hec uerba saluatoris pͣse atq impie
intelligt̃: qui simplici intellectu con¬
tento. ad figuras addendo quod sibi pla¬

Expanded text:
e est esca, et sanguis meus vere est potus. Qui edit carnem meam, et bibit sanguinem meum, in me manet et ego in eo . Hic sane interrogare placet: Qui sunt qui in his rebus Dei, humano aut saeculi sensu loquuntur? Nonne illi, qui, clausis internis luminibus, secundum sensus exteriores huic saeculo congruos, de mysteriis coelestibus ratiocinantur? Qui sunt, inquam, qui violenter extorquent impiam intelligentiam coelestium dictorum? Illine, qui ea quae scripta sunt, sicut jubet Hilarius, legunt, et sict simpliciter absque plane ulla adjectione sua intelligunt; an illi qui vexantes Scripturam quod illa sonat, respuunt, et figurationes quasdam ei pro arbitrio sui cordis imponunt? Illi certe non eam extorquent, non ei violenti sunt, qui simpliciter, sicut eam legunt, intelligunt. Illi igitur judicio beati Hilarii hic verba Salvatoris perverse atque impie intelligunt qui, simplici intellectu contempto, ad figuras, addendo quod sibi pla
Abbreviated transcription (Latin):
tatis subaudit᷑ iunctã sub sacram̃to
nob cõmunicande carnis admniscuit :
Et cetera quȩ sequunt᷑ id ipsũ incul¬
cant. Et quasi quereres. quomͦ scio
quod uerbũ carnem factũ cibo dnico
sumimꝰ. uel quod naturã sue carnis
sub sacram̃to nob̾ cõmunicande carnis
admiscuit: de ueritate inquit carniᷤ
& sanguinis non ẽ relictꝰ ambigendi
locus. Quare aut̃ non ẽ relictus locꝰ¬
ambigendi: consequent̃ ꝓbat dicenᷤ.
Huncꝰ enĩ & ipsius dnĩ ꝑfessione &

Expanded text:
auditur contentam sub sacramento nobis communicandae carnis admiscuit? Et caetera quae sequuntur idipsum inculcant. Et quasi quaereres: Quomodo scio quod Verbum carnem factum cibo Dominico sumimus, vel quod naturam suae carnis sub sacramento nobis communicandae carnis admiscuit? « De veritate, inquit, carnis et sanguinis non est relictus ambigendi locus. » Quare autem non est relictus ambigendi locus, consequenter probat, dicens: « Nunc enim et ipsius Domini professione
Abbreviated transcription (Latin):
assumpsit. & uere homo ille qui ex ma¬
ria natus fuit ꝓp̃c ẽ. nosq uere sub mus¬
terio carnẽ corꝑis sui sumimꝰ. & ꝑ hoc
unũ erimꝰ qr pat̾ in eo est. & ille in nob̾:
quomͦ uoluntatis unitas asserit᷑. cum
nat᷑alis ꝑ sacramentũ ꝓpͥetas ꝑfecte sa¬
cramentũ sit unitatis: Nonẽ huma¬

Expanded text:
assumpsit, et vere homo ille qui ex Maria natus fuit Christus est nosque vere sub mysterio carnem corporis sui sumimus, et per hoc unus erimus, quia Pater in eo est, et ille in nobis: quomodo voluntatnaturalis per sacramentum proprietas perfecte sacramentum sit unitatis? » Et
Abbreviated transcription (Latin):
ro factũ est. & uere nos uerbum carnem
factum cibo dnĩco sumimus: quomͦ non
nat᷑aliter manere in nobis existimandus
est. qui & naturam carnis nr̃e. iam in¬
seꝑabilem sibi homo natus assumpsit:
& naturã carnis suę ad naturã et̾nita
tis sub sacram̃to nobis cõmunicandę
carnis admiscuit : Ita enĩ om̃s unum

Expanded text:
ro factum est, et vere nos Verbum carnem ro factum est, et vere nos Verbum carnem factum cibo Dominico suminus, quomodo non naturaliter manere in nobis existimandus est, qui et naturam carnis nostrae jam inseparabilem sibi, homo natus assumpsit, et naturam cartis sub sacramento nobis communicandae carnis admiscuit? » Ita enim omnes unum
Abbreviated transcription (Latin):
esse. & ꝓpͥam ipsiꝰ uerbi dei patͥs: ana¬
chema sit. S ducentoꝵ istoꝵ pontifi¬
cum anathema berengarius non metu¬
it: qui suum ꝓp̾um anathema. qͦd ipse
sacramento quod rome fecit. ꝓpͥo ore
⁊ pposuit & adicit. tanquã ꝓprium gla¬
duim furiosus incurrit. Beatus quoq
sit sanguis agni: non iam audiendo
s bibendo didicistis. Qui sanguis suꝑ
utrũq postem ponit᷑: quando non so¬
lum ore corꝑis: s eciam ore cordis hau

Expanded text:
esse et propriam ipsius Verbi Dei Patris, esse et propriam ipsius Verbi Dei Patris, thema sit. » Sed ducentorum istorum pontificum anathema Berengarius non metuit, qui suum proprium anathema quod ipse sacramento Romae fecit proprio ore, et proposuit et adjecit, tanquam proprium gladium furiosus incurrit. Beatus quoquesit sanguis Agni, non jam audiendo, sed bibendo didicistis. Qui sanguis super utrumque postem ponitur, quando non solum ore
Abbreviated transcription (Latin):
gurent: Longum ẽ si cuncta que ex
beato ambrosio cunctra berengarium
possumꝰ adhibere testimonia: desidera¬
mus. lam ad alios auctores transeundiã
betis: ut nichil prsus de ueritate corps
xp̃i & sanguinis ambigatis. Noc enĩ ore
sumit: quod fide credit᷑. Et fide frust̃
ab illis am̃ respondet᷑: aquib contra
id quod accipit᷑ disputat᷑. Beatus qͥq
cyrillus ducentis ep̃is in ephesina sy
sic ait. Ad benedictiones mysticas a
admus ꝯ scĩficamur. participes scĩ cor¬
gris s preciosi sanguinis xp̃i omĩum nos¬
rum redemptoris effecti: non ut com¬
minẽ carnẽ ꝑcipientes quod absit̾. nec
is uiri scĩficati & uerbo coniuncti se¬
rundum dignitatis unitateni. aut
seut diuinã possidentis habitationẽ:
s uere uiuificat̾cem eam eẽ ꝑfessus est.¬
eiꝰ factam. qui ꝑpt̾ nos filius hõminis
ꝯ factus ẽ & uocatus. Et iterum. Si
quis ũ confitet᷑ carnẽ dnũ uiuificatͥre

Expanded text:
gurent? Longum est si cuncta, quae ex gurent? Longum est si cuncta, quae ex beato Ambrosio contra Berengarium possumus adhibere testimonia, disseramus. Jam ad alios auctores transeundum ebetis, ut nihil prorsus de veritate corporis Christi et sanguinis ambigatis. Hoc enim ore sumitur, quod fide creditur. Et frustra ab illis amen respondetur, a quibus contra id quod accipitur disputatur. » Beatus quoque Cyrillus cum ducentis episcopis in Ephesina synsic ait: « Ad benedictiones mysticas amus et sanctificamur, participes sancti corporis et preciosi sanguinis Christi omnium nostrum redemptoris effecti. Non ut communem carnem percipientes quod absit, nec ut uiri sanctificati et uerbo coniuncti secundum dignitatis unitatem, aut sicut diuinam possidentis habitationem, sed uere uiuificatricem et ipsius ejus factam: qui propter nos filius hominis et factus est et vocatus. » Et iterum: « Si quis non confitetur carnem Domini vivificatricem
Abbreviated transcription (Latin):
tis. Si aut̃ ñ dissentis: te utiq quam
berengarium satius ẽ imitari. Uidisti
planẽ quid nobilissimꝰ doctor. hoc in
loco de sacramentis altaris absq ullo ues¬
mine sentiat. Ittende quã breuit quo
etiam in alio loco eiꝰdem libri dicat. Oo
argumentis utim̃ inquit: Si uis utamn
eremplis: incarnationisq exẽplo astrua
mysterii ueritatẽ. Liquet quod pret̃ nit
ordinẽ uirgo genãuit: ꝙ hoc quod confiq¬
mus corpꝰ. ex uirgine ẽ. Quid queris ni¬
ture ordinẽ in xp̃i corꝑe: cum preteri
turã sit ipse xp̃c partus ex uirgine:
Quid melius queso. quid aꝑtius cdictum
queris: Si enĩ sacramita altaris umbia
tantũ & fig̾a dnĩci corꝑis & sanguinis¬
eẽt. quid hic pret naturam fieret: eu
petra non pret̾ naturã. s potius ꝑpter
naturã sue stabilitatis. & agnus non
pret̃ naturã. s ꝑ suam naturam idẽ
ꝑ innocentiam. & similit̾ cetera xp̃mfi¬

Expanded text:
tis. Si autem non dissentis te utique quam tis. Si autem non dissentis te utique quam Berengarium satius est imitari. Vidisti plane quid nobilissimus doctor hoc in loco de sacramentis altaris absque ullo velamine sentiat. Attende jam quam breviter quid etiam in alio loco ejusdem libri dicat: « Quid argumentis, inquit, utimur? Suis utamur exemplis, incarnationisque exemplo astruamus mysterii veritatem. Liquet quod praeter naturae ordinem Virgo generavit · et hoc quod conficimus corpus, ex Virgine est. Quid quaeris naturae ordinem in Christi corpore, cum praeter naturam sit ipse Christus partus ex Virgine? » Quid melius, quaeso, quid apertius dictum quaeris? Si enim sacramenta altaris umbra tantum et figura Dominici corporis essent, quid hic praeter naturam fieret, cum petra non praeter naturam, sed potius propter naturam suae stabilitatis, et agnus non praeter naturam, sed per suam naturam, id est, per innocentiam, et similiter caetera Christum fi
Abbreviated transcription (Latin):
non ex substantia patͥs. Ac ꝑ hoc dici
posset ita uera eius caro ẽ quã sumunꝰ:
id est ꝑ grãm figationis non ꝑ substanti¬
am carnis. Et de sanguine similiter.
Quoo si doctor egregius sensisset: nichil
amplius addisset. Quid enĩ necessari¬
um erat addere. quod huic sensui tam
euidentissime contrarium erat: ꝥlẽ
uero tam diligentissime addita det̾¬
minatio dicentis. ñ sicut cetĩ homi¬
nes ꝑ grãm: & ne qua forte hic errori
nubecula remaneret. subiungentis.
s quasi filius ꝑ naturã: & ne hoc etiã
obscurũ uideret᷑. expressius exponentiᷤ:
id est ex substantia patͥs. Nis inquam
omib tam diligentissimis det̾minati¬
onib subiungendo. ita eiꝰ uera caro ẽ
quã sumimꝰ. & uerus eiꝰ sanguis est
quẽ potamus. om̃s aduersarioꝵ nrõꝵ
calumniosas argum̃tationes excludit:
& carnẽ xpi & sangunẽ substantiue eẽ
quod sumimꝰ & potamus. ostendit.
Quare si contra teipsum non disputaᷤᷤ
o beate ambrosi: ab hac fide non dissen¬

Expanded text:
Ac per hoc dici posset, ita vera ejus caro est quam sumimus, id est, per gratiam figurationis, non per substantiam carnis; et de sanguine similiter. Quod si doctor egregius sensisset, nihil amplius addidisset. Quid enim necessarium erat addere, quod huic sensui tam evidentissime contrarium esset? Nunc vero tam diligentissime addita determinatio dicentis: « Non sicut caeteri homines per gratiam. » Et ne qua forte hic erroris nubecula remaneret subjungentis, « sed quasi filius per naturam. » Et ne hoc etiam obscurum videretur, expressius exponentis, id est, ex substantia Patris: his inquam omnibus tam diligentissimis determinationibus; subjungendo, « ita vera ejus caro est quam sumimus, et verus ejus sanguis est quem potamus. » omnes adversariorum calumniosas argumentationes excludit, et carnem Christi et sanguinem substantive esse, quod sumimus et potamus, ostendit. Quare si contra teipsum non disputas, o beate Ambrosi, ab hac fide non dissen
Abbreviated transcription (Latin):
tuiꝰ auctoritatẽ teste augustino mr̃m
reuelator pauilus apłs cõmendat. quẽ
beatus gregoriꝰ uir plane apłicꝰ pre se
gerit. cuiꝰ doctrinam recipiendam be¬
atissimus benedictus teste scõ gregorio
cui totius eccle mediolanensis gła spe¬
culit̾ actestat᷑. que merito fidei totus
orbis uenant̃ amplectit᷑. non enĩ tot
s tanti cestes si te infide catholica er¬
ure scissent. tanto p̃conio tantum pre¬
dicassent: quid tu inquã de sacram̃tiꝰ
iltaris sentias. erplanato. Duisti cer¬
te in libro tuo de sacramentis. Sieut
uerus dei filius est dñs nr̃ iħe ap̃e.¬
tia patris: ita uera eius caro est quam su¬
sumimus. suerus eiꝰ sanguis ẽ quem pota¬
mnus. S quatinꝰ uera: fi̾gurate an substan¬
tiue: Docet ꝑ p̃positam similitudinem:
homo est dici uerus filius di ꝑ grãm: li¬
cet ineffabilit̾ ampliorẽ & erceslentiorẽ
quã cetĩ homines. Adde quod sacis sit.
Non sicut ceteri homines ꝑ grãm s qͣsi

Expanded text:
atem teste Augustino martyrum revelator Paulus apostolus commendat: quem beatus Gregorius vir plane apostolicus prae se gerit; cujus doctrinam recipiendam beatissimus Benedictus teste S. Gregorio, scui totius Ecclesiae Mediolanensis gloria specialiter attestatur; quem merito fidei totus orbis veneranter amplectitur non enim tot et tanti testes si te in fide catholica errare scissent, tanto praeconio te praedicassent: quid tu, inquam, de sacramentis altaris sentias explanato. Dixisti certe in libro tuo De sacramentis : « Sicut verus Dei Filius est Dominus nostetia patris, ita uera eius caro est ssumimus, et verus ejus sanguis est quem potamus. Sed quatenus vera? Figurate an substantive? Doce per praepositam similitudinem, homo est, dici verus filius Dei per gratiam, licet ineffabiliter ampliorem et excellentiorem quam caeteri homines. Adde quod satis est. Non sicut caeteri homines per gratiam, sed quasi
Abbreviated transcription (Latin):
Est gͦ in nobis ipse ꝑ carnẽ & sumus
in eo : dũ scđm quod nos sumꝰ ipseest.
Quam aut̃ in eo ꝑ sacram̃tum cõmu¬
nicate carnis & sanguinis sumꝰ : ipse
testat᷑ dicens. Et hic mundꝰ iam me
non uid&: uos aut̃ me uidebitis: qm
Si uoluntatis tantũ unitatẽ intellig
uellet: cur gradũ quendã atq ordin
consumande unitatis exposuit: nͥ ut
cũ ille in patre ꝑ naturã diuinican
ꝑfecta ꝑ mediatorẽ unitas doceret.
cũ nob̾ inse manentib ipse manera
in patre. o in patre manens manerit
nnobis. & ita ad unitatem patͥs profice¬
remus: cum qui in eo naturaliter in est
nos quoq in eo naturalit̾ in essemus. ip
attestatꝰ ẽ. Qui edit carnẽ & bibit san¬
guinẽ meũ: in me manet & ego in eo.
eiꝰ tantũ ipse assũptã habens carnem.
qui suã sumserit. Perfecte aut̃ huiꝰ
unitatis sacram̃tum suꝑiꝰ iam docuerat
dicens. Sicut me misit uulus pater.
sego uiuo ꝑ patrẽ: & qui manducauit
mam carne. & ipse uiuit ꝑme. uiuit

Expanded text:
Est ergo in nobis ipse per carnem, et sumus in eo, dum secum hoc quod nos sumus, in Deum est. Quam autem in eo per sacramentum communicatae carnis et sanguinis simus, ipse testatur dicens: Et hic mundus me jam non videt; vos autem me videbitis, quoniam Si voluntatis tantum unitatem intelligi vellet, cur gradum quemdam atque ordinem consummandae unitatis exposuit, nisi ut cum ille in Patre per naturam divinitatis perfecta per Mediatorem unitas doceretur, cum nobis in se manentibus ipse maneret in Patre, et in Patre manens, maneret in nobis, et ita ad unitatem Patris proficeremus, cum qui in eo naturaliter inest, nos quoque in eo naturaliter inessemus, ipsoattestatus est: Qui edit carnem meam, et bibit sanguinem meum, in me manet et ego in eo .ejus tantum ipse assumptam habens carnem, qui suam sumpserit. Perfectae autem hujus unitatis sacramentum superius jam docuerat, dicens: Sicut me misit vivus Pater, et ego vivo per Patrem: et qui manducat meam carnem, et ipse vivet per me . Vivit
Abbreviated transcription (Latin):
se tẽptatiom quã uel caro infligit quȩ con¬
cupiscit aduersus spm̃. uel ĩmittit malig¬
nus sp̃c iuxta illud. imissiones ꝑ acigłos
malos. non peccas: s te in meliꝰ ꝓmoues.
Quod in plena uoluntate habes oꝑe im¬
plere: uude tẽptaris si potes. pͥma mor¬
te mortuus es. Uerendũ ẽ ne in scdđam
oꝑis. & in t̾ciam ꝓruas consuetudinis.
Orat g̾ ut ñ inducat nos ds. id ẽ ñ pati

Expanded text:
sae tentationi, quam vel caro infligit, quae concupiscit adversus spiritum, vel immittit malignus spiritus, juxta illud: Immissiones per angelos malos , non peccas, sed te in melius promoves. Quod si in plena voluntate habes opere complere, unde tentaris, si posses, prima morte mortuus es. Verendum est ne in secundam operis, et in tertiam proruas consuetudinis. Orat ergo ut non inducat nos Deus in ali
Abbreviated transcription (Latin):
bita nr̃a:. sic̃ & nos dimittimꝰ debicorib
nr̃is. Post subsidiũ cibi petit᷑ s uenia
delicti: ut qͥ ado pascit᷑. in do uiuat.
missis ẽ: & ad p̃sentẽ uitam ꝑtinet.
In beata enĩ uita nemo peccabit: idoq
dimissione peccatoꝵ opꝰ ñ habebit.
Postulator gͦ iste qͥ ad bona beatȩ uist
noseit adhuc se comiersari in hac milt¬
ra uita. que plena eꝰ miseriis ꝯ pecca¬
tis. ħ orat ut dumitant᷑ nob̾ delicta

Expanded text:
bita nostra, sicut et nos remittimus debitoribus nostris. post subsidium cibi petitur et uenia delicti, ut qui a Deo pascitur in Deo uiuat missis ad praesentem vitam pertinet. In beata enim vita nemo peccabit, ideoque dimissione peccatorum opus non habebit. Postulator ergo iste, qui ad bona beatae vitaenoscit adhuc se conversari in misera ista vita, quae plena est miseriis et peccatis, orat ut dimittantur nobis debita
Abbreviated transcription (Latin):
est uoluntatẽ patͥs implere. & hȩc ẽ¬
panis a pan greco dr qͦd ẽ totũ. Unde
hic ꝑ panẽ. omĩs substantia que ad pre¬
sentẽ uitã transigendam necessaria ẽ
non incongrue intelligit᷑ postulari: id
euictus & uestimentũ ꝙ necessaria

Expanded text:
est uoluntatem patris inplere. Fieri est uoluntatem patris inplere. Fieri panis a pan Graeco dicitur, quod est totum. Unde hic per panem omnis substantia, quae ad praesentem vitam transigendam necessaria est, non incongrue postulatur, id est victus et vestimentum necessaria
Abbreviated transcription (Latin):
lercia petitio. Fiat uoluntas tua sic̃
incelo ꝯ in terra. Uoluntati di qͥs re¬
sstit : & tam̃ orat ut ita fiat concors
uoluntas fideliũ ad huc in terra com
tia. tota anima sic̃ ratione concordat
ło: ita sensualitate qua grauatur a
arne. ab eis nullo mͦ dissideat: uxta
llud. Cot meuꝰ & caro mea: exulta uert̃
indin uiuũ. Qod ñ nͥ in beata uita
s docint. humilitas in conu̾satione.
sabilitas in fide. uerecundia in uerbiᷤ.
infictis iusticia. in oꝑͥb miscdia. in morib
disciplina: iniuriam facere nolle. & factã
posse tolerare. Cum fr̃ib pacem tenere:
đm toto corde diligere. Amare in illo q̃d
p̃ponere debemꝰ: qr nec nobis ille qͥcquã
p̃posuit. Caritati eiꝰ inseꝑabilit̾ adherere:
nomine & honore cercam̃ exhibere: in ser
mone constantiã quã confitem᷑. in questi¬
one fiduciã qua congredim̃: u morte
patientiam qua coronam̃. Hoc ẽ coheredẽ
xp̃i uelle eẽ: hoc p̃ceptũ dei facereͥ hoc

Expanded text:
Tertia petitio: Fiat voluntas tua sicut in coelo et in terra. Voluntati ejus quis resistit? Et tamen orat ut ita fiat concors voluntas fidelium adhuc in terra commtia, tota anima sicut ratione concordat Deo, ita sensualitate qua gravatur a carne, ab eis nullo modo dissideat, juxta illud: Cor meum et caro mea exsultaverunt in Deum vivum , quod non nisi in beata vita et docuit. humilitas in conuersatione, stabilitas in fide, uerecundia in uerbis, in factis iustitia, in operibus misericordia, in moribus disciplina, iniuriam facere non nosse et factam posse tolerare, cum fratribus pacem tenere, Dominum toto corde diligere, amare in illo quod praeponere debemus, quia nec nobis ille quidquam praeposuit. Charitati ejus inseparabiliter adhaerere, nomine et honore certamen est, exhibere in sermone constantiam qua confitemur, in quaestione fiduciam qua congredimur, in morte patientiam qua coronamur: hoc est coheredem Christi uelle esse, hoc est praeceptum Dei facere, hoc
Abbreviated transcription (Latin):
tib. Gentes uͦ ignorant đm. S cũ dies
iudicii aduenit. & isti suscipient eternã
beatitudinẽ. iniusti uͦ sũmã miseriam:
tunc ab om̃ib cognoscet᷑ ds ͥ & nemo ex¬
tunc idolũ dm ẽẽ fatebit᷑. Uel aliter.
Scĩficẽt᷑ nom̃ tuũ hoc scilicet pater. Iudei
S gentes qui ñ credunt iħm filiũ di:ͥ non
credt dm e̾ẽ ei patrẽ consubstantialem &
coeternũ. S & ipsiñ credunt inbaptis¬
mate regenãtionẽ: in qua adoptami ad̾o
patre in filios & filias : s canes nos uocant.
Nom̃ gͦ pat̾nitatis indo ñ scm̃ sͦ habo¬
minabile illis uidet᷑. S cũ ad beatam
uitam uentũ fuerit ꝯ uidebt uniuersi
iudicium datũ filio: ñ poterunt negare
qͥn deo filio eiꝰ sit pat̾. Iterum cũ uidin
denuo natos in sacram̃to baptismatis in
dextera collocatos. ut ꝑfruant᷑ bono et̃¬
nȩ hereditatis. heredes di coheredes aut̃
xp̃i : cunc indubitant̾ apparebit in deo
scm̃ nom̃ pat̾nitatis. Uel ita. Nomen &¬

Expanded text:
ignorant Deum; sed, cum dies judicii advenerit, et justi suscipient aeternam beatitudinem, injusti vero summam miseriam, tunc ab omnibus cognoscetur Deus, et nemo extunc idolum credet esse Deum. Vel aliter: Sanctificetur nomen tuum, hoc scilicet Pater, Judaei et gentes quae non crcredunt Deum ei esse Patrem consubstantialem, coaeternum, sed et ipsi non credunt in baptismate regenerationem, in qua adoptamur a Deo Patre in filios et filias, sed canes vocant nos. Nomen ergo paternitatis in Deo non sanctum, sed abominvitam ventum fuerit, et videbunt universi omne judicium datum Filio, non poterunt negare quin Deo Filio Deus sit Pater. Nam, cum viderint denuo natos in sacramento baptismatis in dextera collocatos, ut perfruantur bono paternae haereditatis, haeredes Dei, cohaeredes autem Christi, tunc indubitanter apparebit in Deo sanctum nomen paternitatis. Vel ita: Nomen