comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
porales uigere sensus: idestuisum. auditum. gustum. odora¬
tum & tactum. Quodura & mollia. lenia aspera que sentimus
Secunda imperatiua. quae iub& organis corporalibus motus
diuersos quos implerede creuerit: Hoc est trans ferri deloco
ad locum uoces edere. mem bra curuare: Haec exem plicau¬
sapo suimus ut in his similia dixisse uideamur: Tertiam prin¬
cipalem: cum abomniacture moti inotium reponitur: & corpo¬
ralibus sensibus qui etis. profundius aliquid firmi usque tractamus
Hinc est quod a etatematuri melius sapere iudicantur : quia se¬
uescentibus menbris & corporalibus sensibus mollitis. proxi
ma parte In consilium transeunt: Ubidum mens amplius oc¬
cupatur : robustior uirtute adunationis efficitur: Sediterũ
desipiunt : cumni mia debilitate deponuntur qm̃ datum est
animabus ad tempus suorum sequi corporum necessitates:
Quartamuitalem id estcalorem animinaturalem: qui nobis

Expanded text:
porales vigere sensus, id est, visum, auditum, odoratum, gusporales vigere sensus, id est, visum, auditum, odoratum, gustum et tactum, quo dura et mollia, lenia asperaque sentimus. Secunda, imperativa, quae jubet organis corporalibus motus diversos, quos implere decreverit: hoc est, transferri de loco ad locum, voces edere, membra curvare. Haec exempli causa posuimus, ut in his similia dixisse videamur. Tertia, principalis, cum ab omni actu remoti, in otium reponimur, et corporalibus sensibus quietis profundius aliquid firmiusque tractamus. Hinc est quod aetate maturi melius sapere judicantur: quia senescentibus membris et corporalibus sensibus mollitis, proxima  alias, pro maxima parte in consilium transeunt: ubi dum mens amplius occupatur, robustior virtute adunationis efficitur. Sed iterum desipiunt, cum nimia debilitate deponuntur: quoniam datum est animabus ad tempus suorum sequi corporum necessitates. Quarta, vitalis, id est calor animi naturalis, qui nobis
Abbreviated transcription (Latin):
liberrime sapiens habetur. copiosiore prandio refertus quã
facile incrapulam dilapsus obtunditur ut uirum illum pru¬
dentissi me dis serentem. difficile ueluiuum credas quem se
nec mouere posse conspicias: Vnumtamen cercissi me scio sapien¬
tes nimis felicis simos fieriquia miseri cordia dñi atalibus aduer
mȩ ad motus proprios explicandos. aduersumiri uideantur:
Caeterumanimae nec crescunt cum paruulis: nec fatuis aliae
uaria discretione tribuuntur: Sed sicut immortalitatem iugit̃
sumunt. Ita & rationales essegeneraliter sentiuntur Paruulis
&iam ratio crescit longa meditatione non anima: Nunc adre¬
li quacurrente ordine transeamus:
irtutes animae naturales: quinque pertitas ueteres
esseuoluerunt: Prmaest inutraque parte sensibilis.
quae nobis tribuit intellegentiae sensum: perquam omnia
incorporalia uana imaginatione sentimus: Facit &iam cor¬

Expanded text:
leberrime sapiens habetur, copioso prandio refertus, quam leberrime sapiens habetur, copioso prandio refertus, quam facile in crapulam dilapsus obtunditur, ut virum illum prudentissime disserentem, difficile vel vivum credas, quem se nec movere posse conspicias! Unum tamen certissime scio, sapientes nimis felicissimos fieri, qui misericordia Domini a talibus advermae ad motus proprios explicandos adversum ire videantur. Caeterum animae nec crescunt cum parvulis, nec fatuis aliae varia discretione tribuuntur; sed sicut immortalitatem jugiter sumunt, ita et rationales esse generaliter sentiuntur. Parvulis enim ratio crescit longa meditatione, non anima. Nunc ad reliqua currente ordine transeamus. imae. Virtutes animae naturales quinquepertitas veteres esse voluerunt. Prima est in utraque parte sensibilis, quae nobis tribuit intelligentiae sensum, per quam  ms. Aud., quem omnia incorporalia varia imaginatione sentimus: facit etiam cor
Abbreviated transcription (Latin):
at : curapposito sensuuiuunt in fantes. autiuuens in ueniuntur
excordes: sed quis non intendat animas paruulorum in becil¬
litate corporis nec officia sensuum nec minis teria posse explica¬
remem brorum: ut siignem angusto uase concludas altum ut
Mlius moris est nequit appetere : quia eum artissimum obstacu¬
lum constato penre: Tuncenim unicuique rei facultas suaui¬
detur suppetere: cumilli ni hil contrarium praeual& impedire:
Sie s tulitisiu uenibus obuenit aut in parilitate partium. aut
crassitudo humorti oa teroi uteriuitiosus cepto Anima
nom praeuale un conuentis domicilii sede prepedita quod stul¬
tisa ccideie hodieque conspicimus quos grecininiones uocant
Nam ut deusualiquo quedi camus euentu. quam multis mor¬
bis accedentibus autonerato cerebro aut precor diorum stupo¬
recom fusi a cumen solitȩ sapientiae perdideruntoQuant¬
&iam momentanea lȩsione mutati sunt : nam & ipse quice¬

Expanded text:
at, cur aut posito sensu vivunt infantes, aut juvenes inveniuntur at, cur aut posito sensu vivunt infantes, aut juvenes inveniuntur excordes? Sed quis non intendat animas parvulorum imbecillitate corporis, nec officia sensuum, nec ministeria posse explicare membrorum? Ut si ignem angusto vase concludas, altum ut illius moris est nequit appetere, quia eum arctissimum obstaculum constat operire. Tunc enim unicuique rei facultas sua videtur suppetere, cum illi nihil contrarium praevalet impedire. Sic et stultis juvenibus obviat, quod aut imparilitate partium, aut crassitudine humorum materni uteri vitio suscepto, anima non praevalet inconvenientis domicilii sede praepedita; quod stultis accidere hodieque conspicimus, quos Graeci μωρίονας vocant. Nam ut de usuali quoque dicamus eventu, quam multi morbis accedentibus, aut onerato cerebro, aut praecordiorum stupore confusi, acumen solitae sapientiae perdiderunt! Quanti etiam momentanea laesione mutati sunt! Nam et ipse qui ce
Abbreviated transcription (Latin):
test auitiis adiri: quae tanta meruit tuitione uallari: Sed hoc uir¬
tutum quadripertitum decus. trina utitadxerim parte comple¬
tur: Primaest contemplatio: quaeatiem nr̃ae mentis. extendit
Asres subti lissimas intuendas: Secunda iuditialis. quae discretionẽ¬
bonimali querationabilia estimatione pertractat. Tertia memo¬
ria: cum res inspectȩ atque deliberatȩ. in animi penetta bilibus
fida commendatione reponuntur: ut quasi in quodam receptacu¬
lo suscipiamus quae frequenti meditatione conuiuimus Ues¬
⁊aria nr̃a cum fuerint plena: ni hilcapiunt
nongrauatur oneratum: sed cum multa condiderit sciendi desi¬
Ierio plus requirit: Tetigimus supradictas partesquasi armoni¬
am tricordem: Tali nu mero delestatur anima: Ipsogauderenos
Solent commouere aliqui subtilis si mas quȩstio¬
nes dicentes: Si diuinitas. perfestas & rationabiles animas cre¬

Expanded text:
test a vitiis adiri, quae tanta meruit tuitione vallari. Sed hoc virtest a vitiis adiri, quae tanta meruit tuitione vallari. Sed hoc virtutum quadripertitum decus, trina ut ita dixerim parte completur. Prima est contemplatio, quae aciem nostrae mentis extendit ad res subtilissimas intuendas. Secunda, judicialis, quae discretionboni malique rationabili aestimatione pertractat. Tertia, memoria, cum res inspectae atque deliberatae in animi penetralibus fida commendatione reponuntur; ut quasi in quodam conceptaculo suscipiamus, quae frequenti meditatione combibimus. Vestiaria nostra cum fuerint plena nihil capiunt: hoc thesaurarium non gravatur oneratum, sed cum multa condiderit, sciendi desiderio plus requirit. Tetigimus supradictas partes quasi harmoniam trichordem. Tali enim numero delectatur anima: ipso etiam noscSolent commovere aliqui subtilissimas quaestiones dicentes: Si Divinitas perfectas et rationabiles animas cre
Abbreviated transcription (Latin):
quas greciaretas uocant: quibus contra in munditiam corpo¬
ralem : suamnititur bona conscientia uin dicare puritatem.
talis noscitur esse complexio: Ius titia est habitus anim.
pro communi utilitate seruatus: suam cuique tribuens dignitatẽ:
Contra confusa & incerta: prudentia utilitera dhibetur Pru¬
dentia uero est rerum bonarum & malarum uerax scientia: Con¬
tra aduersa uel prospera: remedialis opponitur fortitudo: For¬
titudo autem considerata: periculorum susceptio & laborum est¬
firma perpessio: Contra de lestationes igitur inlicitas. & uolup¬
tates feruidas: modera trix nobis temperantia suffragratur: Tẽ¬
perantia quio peest: aduersus libidinem atquealios non restos im¬
petus animi firma & moderata dominatio. Hisigitur munitio¬
nibus diuina opitulatione concessis: uelut quadru plicitorace circũ¬
data in hoc mundo morti ferosalus animae cus toditur: Nec po¬

Expanded text:
quas Graeci ἀρετὰς vocant, quibus contra immunditiam corpoquas Graeci ἀρετὰς vocant, quibus contra immunditiam corporalem suam nititur bona conscientia vindicare puritatem. re voluerunt, talis noscitur esse complexio. Justitia est habitus animi, pro communi utilitate servatus, suam cuique tribuens dignitatem. 632 Contra confusa et incerta prudentia utiliter adhibetur. Prudentia vero est rerum bonarum et malarum verax scientia. Contra adversa vel prospera remedialis opponitur fortitudo. Fortitudo autem est considerata periculorum susceptio et laborum firma perpessio. Contra igitur illicitas et voluptates fervidas moderatrix nobis temperantia suffragatur. Temperantia quippe est adversus libidinem atque alios non rectos impetus animi firma et moderata dominatio. His igitur munitionibus divina opitulatione concessis, velut quadruplici thorace circumdata, in hoc mundo mortifero salus animae custoditur; nec po
Abbreviated transcription (Latin):
breuiter semper absoluit: facile nobis probata uentas eluces sit:
Sic enim anth metici eam compendiosa ueritate describunt. Om¬
nis quantitas aut de continuatis constat. ut arbor. homo & moni
autdedis iunstis. utchorus populus uelaceruus. & hissimiloa:
Sed cum anima nequede continuatis nequededis iunctis qui a
corpus non est: Clarum esteam quantitatem paenitus non
habere: sed ubi cumque est: ne formam recipit: nec habere no¬
bis dicenda est aliquam quantitatem: Era eatori tamencir¬
stantias eatum & quantitates patere posse
quia omnia sub mensura numero & ponderecreauit: Etipsi so¬
li sunt notauere qui fecitea : qui mira potentia ipsas quoq ue
cogitationes nr̃as quasi res uisibiles intuetur : qui innocentes
sanguinem audit clamantem: ad post tremum quinouit omnia¬
& antequam fiant: Tempus est uenire ad uirtutes morales: quae
sunt ambi en dȩdiuitiae. & reuera precio fus census animarum

Expanded text:
breviter semper absolvit, facile nobis probata veritas elucescit. breviter semper absolvit, facile nobis probata veritas elucescit. Sic enim arithmetici eam compendiosa veritate describunt: Omnis quantitas aut de continuatis constat, ut arbor, homo, et mons; aut de disjunctis, ut chorus, populus, vel acervus, et his similia. Sed cum anima neque de continuatis, neque de disjunctis sit, quia corpus non est, clarum est eam quantitatem penitus non habere; sed ubicunque est, nec formam recipit, nec habere nobis dicenda est aliquam quantitatem. Creatori tamen circumstantias earum et quantitates patere posse credendum est, quia omnia sub mensura, numero et pondere creavit : et ipsi soli sunt vere nota, qui ea fecit, qui mira potentia ipsas quoque cogitationes nostras quasi res visibiles intuetur; qui innocentis sanguinem audit clamantem ; ad postremum, qui novit omnia antequam fiant. Tempus est venire ad virtutes morales, quae sunt ambiendae divitiae; et revera pretiosus census animarum,
Abbreviated transcription (Latin):
huma nigeneris retum ruinosa praesumptio qui formidarede¬
buiss& agnoscer&. Caeterum nec ille lingua locutus est quam
constates secorpoream: nec illedigitos habuit undecadentibus
gut tis incendium diuitis temperare potuis f&NNam & reliqua
In hunc modum suscipienda sunt. qua e lestioni si mili continentur:
Parumest enim quodidecreatura ista memoratur ad consuetucdi¬
nem huma nigeneris ins truendam: Ipsum quoque austorremin¬
passibilem. immuta bilem perenniter unomodo manentem:
si tere legimus. dormitare frequenter audiuimus: Non quotta¬
lia possint dño conuenire: sed utres aliquae ex humanu consu¬
etu dinefacilius compendiusque noscantur: Sic animas nobis
in formes: formas legimus frequenter accipere: Sol&c &ia mali¬
quos permouere siani manon habeat quantitatem : dumeam
const& intra corpus hominis contineri: Sed sidefinitionem uera¬
cissimam quantitatis reuocemus in medium. quaeres singulas

Expanded text:
humani generis rerum ruinosa praesumptio quid formidare dehumani generis rerum ruinosa praesumptio quid formidare debuisset agnosceret. Caeterum nec ille lingua locutus est, quam constat esse corpoream; nec ille digitos habuit, unde cadentibus guttis incendium divitis temperare potuisset. Nam et reliqua in hunc modum suscipienda sunt, quae a lectione simili continentur. Parum est enim quod de creatura ista memorantur ad consuetudinem humani generis instruendam: ipsum quoque auctorem impassibilem, immutabilem, perenniter uno modo manentem, furere legimus, dormitare frequenter audivimus; non quod talia possint Domino convenire, sed ut res aliquae ex humana consuetudine facilius compendiosiusque noscantur. Sic animas, nobis informes, formas legimus frequenter accipere. Solet etiam aliquos permovere, si anima non habeat quantitatem, dum eam constet intra corpus hominis contineri. Sed si definitionem veracissimam quantitatis revocemus in medium, quae res singulas
Abbreviated transcription (Latin):
rius scire conuenit definitione maiorum formȩ ipsius ue¬
uenr cissimam complexionem. Formam uero dico.q
aliquod spatium linea lineis condudit. Et sic facileda¬
tur intellegi sieam possunt animae suscipere : quas sp̃ita
ucertum est uigore subsistere: Nam cum omĩs forma. aut
insuper ficiaesit. aut incorpore: superficies non nisi in corpo¬
re: corpus uero solidum atque palpabile: Ab his autem rebus a
animae nullatenus habere putandȩ sint: sed figuratȩ atque
incorporales insuaqualitate permaneant: Nec illud moueat.
ram uult intellegi: Caeterum in corpore us estds̃: Qui ubique to¬
tus atqueincon prȩhensibilis est: quampotuit habere formame
illudaut̃ quod in euangelio legitur. post huius lucis occasum a¬
bra hae sinibus egentem lazarum fuis sesus ceptum: Diuitemue¬
ro flam mis aduren tibus. aes tuantem guttam postulasse. un¬
de eius temporaretur Incendium: ldeo intellegitur positum: ut

Expanded text:
m habeat. Prius scire convenit, definitione majorum, formae ipsius m habeat. Prius scire convenit, definitione majorum, formae ipsius veracissimam complexionem: formam vero dico, quae aliquod spatium linea lineisve concludit; et sic facile datur intelligi, si eam possunt animae suscipere, quas spiritali certum est vigore subsistere. Nam cum omnis forma aut in superficie sit aut in corpore, superficies nonnisi in corpore, corpus vero solidum atque palpabile; ab his autem rebus ananimae nullatenus habere putandae sint, sed valde infiguratae atque incorporales in sua qualitate permaneant. Nec illud moveat qram vult intelligi. Caeterum incorporeus Deus, ubique totus, atque incomprehensibilis est, quam potuit habere formam? Illud autem quod in Evangelio legitur , post hujus lucis occasum Abrahae sinibus egentem Lazarum fuisse susceptum; divitem vero flammis adurentibus aestuantem, guttam postulasse unde ejus temperaretur incendium; ideo intelligitur positum, ut
Abbreviated transcription (Latin):
quantus uesit: Hisitaque rebus edosti. lumen aliquod substan¬
tiale animas habere haudim pro beui demur aduertere: quan¬
do in euangelio legitur: Lumen quod inluminat omnem ho¬
minem uenientem in hunc mundum: Deinde quod in cogtta¬
tione positi nescio quid tenue. uo lubile. clarum. in nobis esse
sentimus: quod respicit si nesole: quod uid& sine extra neo lumi¬
ne: Nam supsum in selucidum noness&: rerum tantam conspi¬
cientiam non haber& : Tenebro sisista nondata sunt: omnia cae¬
ca torpescunt Istius enim tam uiolenta sunt lumina: ut &iã
intueatur absentia: Quaetamen tunc multo clariores atque
immuta biles efficiuntur : cum adigratia bonis actibus non re
cedunt: Farum enim specula tiua uirtute multa atque ardua
qua e in archa non aturae recondita sunt: inspici& conprehendi
a su ipsocertissimum est: Nunc inspiciamus utrum formasani¬
mae habere credantur: quas incorporeas esse laidiximus:

Expanded text:
quantusque sit. His itaque rebus edocti, lumen aliquod substanquantusque sit. His itaque rebus edocti, lumen aliquod substantiale animas habere, haud improbe videmur advertere, quando in Evangelio legitur: Lumen quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum . Deinde, quando in cogitatione positi, nescio quid tenue, volubile, clarum in nobis esse sentimus, quod respicit sine sole, quod videt sine extraneo lumine. Nam si ipsum in se lucidum non esset, rerum tantam conspicientiam non haberet. Tenebrosis ista non data sunt. Omnia caeca torpescunt. Istius enim tam violenta sunt lumina, ut etiam intueantur absentia. Animae tamen tunc multo clariores atque immutabiliores efficiuntur, cum a Dei gratia bonis actibus  ed., factis non recedunt. Earum enim speculativa virtute multa atque ardua, quae in arcano naturae recondita sunt, inspici et comprehendi usu ipso certissimum est. Nunc inspiciamus utrum formas animae habere credantur, quas incorporeas esse jam diximus.
Abbreviated transcription (Latin):
quod ubiquetotum. & in uisibiliter praesens est: pater & fili¬
us & sp̃s sc̃s est: Un aessentia: & in discreta maiestas: Splen¬
dor superom̃s fulgores . gloria superom ne praeconium.:
Quod mundissima mens. & dõ dedita: potestquidem exaliqua
partesentire: sedidonee non ual& explicare: Nam quem¬
am modum fas est sufficienter de illodici: quicreaturȩ sensu
non potest comprae hendi: Egrediamur lic& piaetate ni¬
mia modum animȩnrãe: & inmensa religione supranos¬
ipsos alta cogitatione sileamus Transeamus &iam po¬
tes tates caelestium creaturacrum: pro fundeque traste mus
quid sit quitam magna unaiussione unomomento fecerit
Ta men quicquid miramur: amplius est: quicquid senti mus. ex¬
celsius. Du madillam in perspicabilem maies tatem. mens tu¬
mana non penetrat: Una ergo ratio potentiae husus estue¬
nerari quod inues tigabilis est: non definiti uequȩ rerequalis

Expanded text:
quod ubique totum et invisibiliter praesens est, Pater, et Filiquod ubique totum et invisibiliter praesens est, Pater, et Filius, et Spiritus sanctus, una essentia et indiscreta majestas, splendor supra omnes fulgores, gloria super omne praeconium, quod mundissima mens et Deo dedita  ed., dicata potest quidem ex aliqua parte sentire, sed idonee non valet explicare. Nam quemadmodum fas est de illo sufficienter dici qui creaturae sensu non potest comprehendi? Egrediamur licet pietate nimia modum animae nostrae, et immensa religione supra nosmetipsos alta cogitatione sileamus, transeamus etiam potestates coelestium creaturarum, profundeque tractemus quis sit qui tam magna una jussione, uno momento fecerit: tamen quidquid miramur, amplius est; quidquid sentimus, excelsius, dum ad illam imperspicabilem majestatem mens humana non penetrat. Una ergo ratio potentiae hujus est venerari, quod investigabilis est; non definitive quaerere qualis
Abbreviated transcription (Latin):
sumptibili & temporali: sed extran quillo nutritore atque immor¬
tali: Hocneq minuitur nequecrescit: sed insusceptae originis
dignite iugiter perseuerat: Quo dideo finiri nequit: quia nulla
ut corpus aliquod elementorum diuersitate concretum est: Vnũ
enimatq: simplex: haberenes cit aduersum: Etideo semperma¬
n& : qm̃ in essentia sua non hab& litem: sicut mortalia cunsta
creata dicunt quibus spiritalis est concessa substantia: Nos
autem lumen essepotius non in probe dixerimus propt̃ima¬
ginem dĩ: quam inter conditiones rerum quantum illi promo¬
dulo suo necessarium fuit decenter accepisse memoratur.:
Ipseenim ds̃ omp̃s solus hab& immortalitatem: & lumen ha¬
bitat in accessibile: quod super om̃s claritates uel ad miratio¬
nes sanitas mentis intellegit: Sed intellegit quam hab& si mi¬
litudinem: Cȩterum hoclumen non pot̾est habere quodue¬

Expanded text:
sumptibili et temporali, sed ex tranquillo, nutritore atque immorsumptibili et temporali, sed ex tranquillo, nutritore atque immortali. Hoc neque minuitur, neque crescit; sed in susceptae originis dignitate jugiter perseverat. Quod ideo finiri nequit, quia nulla ut corpus, aliquot elementorum diversitate concretum est. Unum enim atque simplex habere nescit adversum; et ideo semper manet, quoniam in essentia sua non habet litem. Sic immortalia cuncta creata dicuntur, quibus spiritualis est concessa substantia. Nos autem lumen esse potius non improbe dixerimus propter imaginem Dei, quam inter conditiones rerum quantum illi pro modulo suo necessarium fuit decenter accepisse memoratur. Ipse enim Deus omnipotens solus habet immortalitatem, et lumen habitat inaccessibile , quod supra omnes claritates, vel admirationes sanitas mentis intelligit, sed imago aliquam habet similitudinem. Caeterum haec lumen habere non potest, quod ve
Abbreviated transcription (Latin):
rum esse a missibile macreptibilem: nec unosem per uolunta¬
tissuae rigore subsistere: sed &iam contra dis positum suum mul¬
tiplicis econuersione mutare: Nec deillis sumus quidi cuntre¬
colere magis animas quamdiscere usuales artes & reliqua sclisci¬
plinas: cum & ad in terrogata sintparatae ubi potuerint intel
exeis antedidicissent: Eccegrauida di finitio illa iamf&a est.
ecceinlucem nifallor quaefuerunt clausa proruperunt: Non
est quic quam deproposita complexione derelictum: Cuius
talis est disciplina ut id quod intendit ita explic& atquede ter¬
min& : ut nequeminus neq amplius aliquid dixisse uideatur
Nunc ad substantialem eius qualitatem sollicitis sensibus acce¬
damus: quaminter rogationis urãe tertium locum tenere me
huius. auftores igneam essedixerunt propterea quod
mobili semper ardore uegetetur: & iuncta corporisuo
membra calore uiuific&: Denique quod cunsta cae¬
lestia flam meo referunt uigore constare: nonisto fumeo con¬

Expanded text:
rum esse amissibilem ac receptibilem, nec uno semper voluntatis suae rigore subsistere, sed etiam contra propositum suum multiplici se conversione mutare. Nec de illis sumus qui dicunt recolere magis animas, quam discere usuales artes et reliquas disciplinas; cum et ad interrogata sint paratae, ubi potuerint intellex eis ante didicissent. Ecce gravida definitio illa jam feta est, ecce in lucem ni fallor quae fuerant clausa, proruperunt. Non est quidquam de proposita complexione derelictum, cujus talis est disciplina, ut id quod intendit, ita explicet atque determinet, ut neque minus, neque amplius aliquid dixisse videatur. Nunc ad substantialem ejus qualitatem sollicitis sensibus accedamus, quam interrogationis vestrae tertium locum tenere memhujus auctores igneam esse dixerunt, propterea quod mobili semper ardore vegetetur, et juncta corpori calore suo membra vivificet; deinde quod cuncta coelestia flammeo referunt vigore constare, non isto fumeo, con
Abbreviated transcription (Latin):
fortasseloca dubia sunt relicta nec explanatione plenissima
natione plenissima
satis facere potuerunt : nequa quã uobis modernos expositores
interdico cautequȩrendos eẽcatholicos. quõ accessu temporũ multis
nouiter gratia diuinitatis infunditur. quae forsi tan priscis doctori¬
bus caelata monstratur

Expanded text:
fortasse loca dubia sint relicta, nec explanatione planissima fortasse loca dubia sint relicta, nec explanatione planissima  mss. plenissima satisfacere potuerint, nequaquam vobis modernos expositores interdico. Caute tamen quaerendos esse catholicos, quoniam accessu temporum multis noviter gratia Divinitatis infunditur, quae forsitan priscis doctoribus celata monstratur
Abbreviated transcription (Latin):
scrbere & predictis expositoribus aggregare : quatenus uiuanted nõ
& labor eur̃o monasttrubiblio theca proficiat quibus tanta noscuntur
eẽ praeparata: Quod si forsitan senectus nr̃a prius quã haec comple¬
antur. iussionẽ dñi cũ romissi ane peccatorũ sicut uos oraredep̃cor
uotiuo fine transiuerit : ad uos utcrede redignum est quando quereͦspe¬
rata perueniet : Commemoratas tamen epistolas a iohannechrysosto¬
mo expositas attico sermone insupra scripto octauo armario dereli¬
qui ubi sunt greci codices congregati: ut si latina non potuerint latio¬
ra commenta ꝓcurari. deistis sub inde transferatur quod plenissimã
poterit praestare notitiã : quatenus in omnibus Ixx unolibris cano
nicis sicut a scõpatre augustino noscitur cõprehensũ. antiquorũ ex-¬
positioner dño largiente uelut spiritalia poma paradisi sumenda
ur̃is epulis offerantur. Quod siin his quaȩ
dicta sunt aliqua

Expanded text:
sscribere et praedictis expositoribus aggregare, quatenus iuuante Domino sscribere et praedictis expositoribus aggregare, quatenus iuuante Domino et labore uestro monasterii bibliotheca proficiat, quibus tanta noscuntur esse praeparata. Quod si forsitan senectus nostra, priusquam haec compleantur, iussione Domini cum remissione peccatorum, sicut uos orare deprecor, uotiuo fine transiuerit, ad uos, ut credere dignum est, quandoque res sperata perueniet. Commemoratas tamen epistulas a Iohanne Chrysostomo expositas Attico sermone in suprascripto octauo armario dereliqui, ubi sunt Graeci codices congregati; ut si Latina non potuerint latiora commenta procurari, de istis subinde transferatur quod plenissimam ponicis, sicut a sancto Patre Augustino noscitur comprehensum , antiquorum expositiones, Domino largiente, velut spiritalia poma Paradisi sumenda vestris epulis offerantur. Quod si in his quae dicta sunt aliqua
Abbreviated transcription (Latin):
differatur Adga lathas autẽ idem sc̃s augustinus latius explanauit :
Dequa & scs hieronimus cribus libris expositionẽ tetendit ldẽ sc̃s hiero¬
nimus alis tribus libris epistolã adephesios diligenter a peruit: adtitũ
quoque expositionẽ uno uolumine comp̃hendit : Ad filemonẽ &iã
uno libro patefecit: Residuas uero episto las scĩ pauli idest ad corin¬
thios is ad tesalonicenses is ad colosenses ĩ. ad timotheũ iͦ sc̃s hie¬
ronimus dicitur explanasse. unde multa parsscientiae tribuitur.
cũ prouenerit ignorantibus nosse quod quaerant. Quas tam̃ continuo
dediuersis partibus ubi direximus inquirendas. suscepturos nos eẽ dñi
miseratione confidimus : Et ideo studiose sustinere debemus quod nobis
trans mittendũ eẽ cognouimus: Eoq: fiat ut sicuicumq ur̃m antequã
ueniant aliquideorũ fortassis occurrerit. studeat diligenticura tran¬

Expanded text:
differatur. Ad Galatas autem idem sanctus Augustinus latius explanavit, differatur. Ad Galatas autem idem sanctus Augustinus latius explanavit, de qua et sanctus Hieronymus tribus libris expositionem tetendit. Idem Pater Hieronymus tribus libris Epistolam ad Ephesios diligenter aperuit. Ad Titum quoque expositionem uno volumine comprehendit. Ad Philemonem etiam uno libro patefecit. Residuas vero Epistolas sancti Pauli, id est, ad Corinthios duas, ad Thessalonicenses duas, ad Colossenses unam, ad Timotheum duas, sanctus Hieronymus dicitur explanasse. Unde multa pars scientiae tribuitur, cum provenerit ignorade diuersis partibus, ubi direximus inquirendas, suscepturos nos esse Domini miseratione confidimus, et ideo studiose sustinere debemus, quod nobis transmittendum esse cognouimus; eoque fiat ut si cuicumque uestrum antequam ueniant aliquid eorum fortassis occurrerit, studeat diligenti cura tran
Abbreviated transcription (Latin):
codicẽ epistolarũ omniũ sc̃i reliquisse suauissima expositione
cõpletũ : quẽ tam̃ ad huc inuenire non potui. sed diligenti cura
caslatius exponerem aluerunt: Vt illud datũ inchoancibus. hoc
reseruatũ uideatur eẽ ꝑfectis: Sci pauli prima omniũ & ad¬
mirabilior destinata cognoscitur ad romanos. quã origenis ui¬
gintilibris grecosermone declarauit : Quostam̃ supra dictus
rufinus indecẽ libris redigens adhuc copiose trans tulit in latinũ
Sc̃s uero augustinus ipsã epistolã inchoauerat exponendã in cuius
tantũ salutationẽ unũ librũ seꝓfudis se cõmemorat : & utuer¬
bis eius utar operis ipsius magnitudine ad abore deterritus.
in alia faciliora deflexus est : qui&iã scribens ad simplicianũ
ep̃m mediolanen sẽ sublimes & exquisi tas de eadẽ epistolatrac¬
ctauit aliquas quȩstiones quasnos praedicto codiciiudicabimus
inserendas nedum expositio diuisa quaeritur legentis intendo noxic

Expanded text:
codicem epistularum omnium sancti Pauli reliquisse suauissima expositione completum; quem tamen adhuc inuenire non potui, sed diligenti cura eas latius exponere maluerunt; ut illud datum inchoantibus, hoc reservatum videatur esse perfectis. Sancti Pauli prima omnium et admirabilior destinata cognoscitur ad Romanos, quam Origenes viginti libris Graeco sermone declaravit; quos tamen supradictus Rufinus in decem libros redigens, adhuc copiose transtulit in Latinum. Sanctus vero Augustinus ipsam Epistolam inchoaverat exponendam, in cujus tantum salutatione unum librum se profudisse commemorat, et ut verbis ejus utar operis ipsius magnitudine ac labore deterritus, in alia faciliora deflexus est. Qui etiam scribens ad Simplicianum episcopum Mediolanensem, sublimes et exquisitas de eadem epistola tractavit aliquas quaestiones, quas nos praedicto codici judicavimus inserendas, ne dum expositio divisa quaeritur, legentis intentio noxie
Abbreviated transcription (Latin):
moratũ hieronimũ omnẽ tranflationẽ suã in auctoritate diui¬
na. sicut ipsetestatur ꝓpt̃ simplicitatẽ fratrũ colis & cõmatibus
ordinasse : ut qui distinctiones sa ecularium litterarũ compre¬
hendere minime potuerunt. hoc remedio suffult inculpabilit̃
ꝓnuntiarent sacratissimas lectiones :DIUISIOSCRIP TURAE

Expanded text:
moratum Hieronymum omnem translationem suam in auctoritate diuimoratum Hieronymum omnem translationem suam in auctoritate diuina, sicut ipse testatur, propter simplicitatem fratrum colis et commatibus ordinasse; ut qui distinctiones saecularium litterarum comprehendere minime potuerunt, hoc remedio suffulti inculpabiliter pronuntiarent sacratissimas lectiones. XIII. DIVISIO SCRIPTVRAE
Abbreviated transcription (Latin):
QCIEN DUMESTPLANE SCM̃ EERONINVM. IDEO DIUERSORUM
trans lationes legisseatque correxisse : eo quod auctoritati ebraicae
nequa quã eas ꝑspicer& consonare. Vnde factũ est uitom̃s libros
ueteristestamenq diligenti cura in latinũ sermonẽ de ebreo fonte
trans funderet : & aduigintiduarũ litterarũ modũ qui apud
hebreos manet competenter adduceret. perquas omnis sapientia
discitur & me moria dictorũ in auum scripta seruatur: Huic
&iam adiecti sunt noui testamenti librixxuii. quicolliguntur si
tatem ꝑ quã haecfacta & ꝓpter quã ista dicta sunt. & quinqua¬
genarius numerus indubitanter efficitur: quia ad instar iube¬
lera nni magnapietate beneficii debita relaxat & pure poeni¬
tentiũ peccata dissoluit. Hunc autẽ pandectẽ ꝓpter copiã lec¬
tonis minutiore manu in seni oribus quin quaginta tribus a esti¬
mauimus conscribendũ : ut qđ lectio copiosa tetendit scripturae
densitas adunata contraheret. Meminis seautẽ debemus me¬

Expanded text:
ciendum est plane sanctum Hieronymum ideo diuersorum translationes legisse atque correxisse, eo quod auctoritati Hebraicae nequaquam eas perspiceret consonare. Vnde factum est ut omnes libros ueteris Testamenti diligenti cura in Latinum sermonem de Hebreo fonte transfunderet, et ad uiginti duarum litterarum modum qui apud Hebreos manet competenter adduceret, per quas omnis sapientia discitur et memoria dictorum in aeuum scripta seruatur. Huic etiam adiecti sunt noui Testamenti libri uiginti septem; qui colliguntur simtatem, per quam haec facta et propter quam ista praedicta sunt, et quinquagenarius numerus indubitanter efficitur, quia ad instar iubelei anni magna pietate beneficii debita relaxat et pure paenitentium peccata dissoluit. Hunc autem pandectem propter copiam lectionis minutiore manu in senionibus quinquaginta tribus aestimauimus conscribendum, ut quod lectio copiosa tetendit scripturae densitas adunata contraheret. Meminisse autem debemus me
Abbreviated transcription (Latin):
primus homo posteris transmisit. exitium: Veniens xp̃s dñs cre¬
dentibus contulit regnacaelorum: Peristum enim reparat amis¬
sum statum quiper illum perdiderat meritum. Natus ingloria
conuersatus sinemacula. Quid potuit deillo tra here quemcontra¬
nepeccato estgenitus: nulla est mundi labe superatus. Suscepit
uerum hominem natura nonuitiis: Respuit quod pro plas tus de¬
liquit Etassumꝑsit hominem purissimum quem creauit: non pec¬
catum suscipiens sed carnem peccati si nealiqua iniuria pollutionis
ad sumens. Suauis quidem nimium mihi facta digressio est: dumsus¬
pitiones improbas amouere contendo. Sed dum ad aliud tendimus.
hincdicere multa non possumus. Restatnunc ut ordinem & pro¬
positum persequentes desedeani mae diceredebea mus

Expanded text:
primus homo posteris transmisit exitium: veniens Christus Dominus creprimus homo posteris transmisit exitium: veniens Christus Dominus credentibus contulit regna coelorum. Per istum enim reparat amissum statum, qui per illum perdiderat meritum. Natus in gloria, conversatus sine macula. Quid potuit de illo trahere, quem contraspondit. Qui sine peccato est genitus, nulla est mundi labe superatus. Suscepit verum hominem natura, non vitiis. Respuit quod protoplastus deliquit, et assumpsit hominem purissimum, quem creavit: non peccatum suscipiens, sed carnem peccati sine aliqua injuria pollutionis assumens. Suavis quidem nimium mihi facta digressio est, dum suspiciones improbas amovere contendo. Sed dum ad aliud tendimus, hic  mss., hinc dicere multa non possumus. Restat nunc ut ordinem et propositum prosequentes, de sede animae dicere debeamus
Abbreviated transcription (Latin):
ad duxit ut animas reas pertraducem peccati generaliter esse dicere¬
mus: Conuenitanimam xp̃i dñi inmedio deducere nequis calum¬
nios aintentione peruersus simili eam put& conditione constristam
nem eius scaẽmariae semperuirgini dig¬
no praecone fuis sepro phetatam. Aitangelus. Sp̃ssc̃s superue¬
ni& inte : & uirtus altissi miobum brabit tibi Propterea quodnasce¬
tur extescm̃: uocabitur filius dĩ. Quis rogo in hac maies tatenas¬
cendi autorigina lis peccati credat esseculpam: autprofanamali¬
quam carnis suspicetur offensam : absque peccato si nedubio ue¬
nit : qui erat omnium peccãso luturus. Concepitus mỹstico ins¬
piramine natus ex uirgine: ni hil deadam traxit qui ut malum ad
aeuinceretur aduenit: Funis ille longissimus quonos ligabamut
abruptus est: Torrens quinos rapiebatibisiccatus est. Iura sua
mors perdidit dum conditionr̃a uitam redemptoris accepit. Nã

Expanded text:
adduxit, ut animas reas per traducem peccati generaliter esse dicereadduxit, ut animas reas per traducem peccati generaliter esse diceremus, convenit animam Christi Domini in medium deducere, ne quis calumniosa intentione perversus, simili eam putet conditione constrictam. tam Mariae semper virgini digno praecone fuisse prophetatam. Ait angelus: Spiritus sanctus superveniet in te, et virtus Altissimi obumbrabit tibi; propterea quod nascetur ex te sanctum, vocabitur Filius Dei . Quis, rogo, in hac majestate nascendi aut originalis peccati credat esse culpam, aut profanam aliquam carnis suspicetur offensam? Absque peccato sine dubio venit, qui erat omnium peccata soluturus, conceptus mystico inspiramine, natus ex virgine. Nihil de Adam traxit qui ut Adae malum vinceretur  ed., solveretur advenit. Funis ille longissimus quo nos ligabamur, abruptus est; torrens qui nos rapiebat, ibi siccatus est. Jura sua mors perdidit, dum conditio nostra vitam Redemptoris accepit. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
licti rea possit ostendi nisidono fuerit baptismatis absoluta. Nã
quemam modum infans qui peccandi non hab& uotum reus de¬
beat ullatenus inueniri: si nonaliqua ratione in ipsa origineanima¬
rum. culpa uideatur essetrans fusa : undepater augũstinus religi¬
osissima dubitatione laudandus nihil temere dicit essefirmandũ.
sed in ipsius essesecreto. sicut &alia multa suntquaenos senon potest
nr̃amediocritas. Hocautem ueraciter fixeque credendum est: &dm̃
animascreare: & occulta quadam ratione ius tissimae illis imputare
quod primi hominis peccatotenentur obnoxiae. Melius eftenim in
tamoccultis causis confiten ignorantiam: quampericulo samad sume¬
refortassis audatiam: cumdicat apłs. Quis enim cognouit sensum
dñi: autquis consilianus eius fuit : Etiterum. Expartescimus: & ex
partepro phetamus. Sed qm̃ in hunclo cum tenornos disputationis

Expanded text:
licti rea possit ostendi, nisi dono baptismatis fuerit absoluta. Nam licti rea possit ostendi, nisi dono baptismatis fuerit absoluta. Nam quemadmodum infans, qui peccandi non habet votum, reus debeat ullatenus inveniri, nisi aliqua ratione in ipsa origine animae culpa videatur esse transfusa? Unde Pater Augustinus, religiosissima dubitatione  ed., devotione laudandus, nihil temere dicit esse firmandum, sed in ipsius esse secreto, sicut et alia multa, quae nostra non potest nosse mediocritas. Hoc autem veraciter fixeque credendum est, et Deum animas creare, et occulta quadam ratione justissime illis imputare, quod primi hominis peccato teneantur obnoxiae. Melius est enim in tam occultis causis confiteri ignorantiam, quam periculosam assumere fortassis audaciam, cum dicat Apostolus: Quis enim cognovit sensum Domini? Aut quis consiliarius ejus fuit ? Et iterum: Ex parte enim scimus, et ex parte prophetamus . Sed quoniam in hunc locum tenor nos disputationis
Abbreviated transcription (Latin):
egimus in conditionererum mox delimoterra ecorpus effec¬
tum & statim dnm insufflasse: Factumque esseadam
Ilnanimam uiuentem Insuffla uit enim dictum estad
ex primendam operis dignitatem: ut agnosceretur aliquid eximi¬
um quod eius orepro latum est. Ceterum hoc significat in suffla¬
tio eius quod mandatum & iussio. Nam in sufflarequem ammo¬
dum potest. qui neque sp̃m resoluit: nequebuccas hab&: quae
constat esse corporea: hoc non nulli secuti. dixerunt mox semen
humanum uttoagulatum fuerit inuitalem substantiam: Ilico
creata sanimas corporibus dan discretas atqueperfestas. Meden di
autem artifices quadra gesimo di ehumanum ac mortale pecus
animam dicunt acciperẽ : cum se in utero matris coepent commo¬
uere Opinione quoque fertur aliquorum quod creator ille poten¬
tissimus si cut decor porenro semen carnis educit: ita & deani mae
qualitate animam nouam possegenerien. Quatinus originalis
illius peccati quod catholica confitetur ecdesia pertraducem de¬

Expanded text:
egimus in conditione rerum, mox ut de limo terrae corpus effectum est, statim Dominum insufflasse, factumque esse Adam in animam viventem. Insufflavit enim, dictum est, ad exprimendam operis dignitatem, ut agnosceretur aliquid eximium, quod ejus ore prolatum est. Caeterum hoc significat insufflatio ejus, quod mandatum et jussio. Nam insufflare quemadmodum potest, qui neque spiritum resolvit, neque buccas habet, quae constat esse corporea? Hoc nonnulli secuti dixerunt, mox ut semen humanum coagulatum fuerit in vitalem substantiam, illico 633 creatas animas corporibus dari discretas atque perfectas. Medendi autem artifices quadragesimo die humanum atque mortale pecus animam dicunt accipere, cum se in utero matris coeperit commovere. Opinione quoque fertur aliquorum, quod Creator ille potentissimus, sicut de corpore nostro semen carnis educit, ita et de animae qualitate animam novam posse generari; quatenus originalis illius peccati, quod catholica confitetur Ecclesia, per traducem de
Abbreviated transcription (Latin):
beneficia nonirite postulamus. Temperabo. ne artifex organũ
corporis nr̃i : ut armoniaementis possitaptari. Nec sic roboretur
ut superbiat: nec sic langues utdeficiat. Tunosti quae uere mode

Expanded text:
beneficia non irrite postulamus. Tempera, bone artifex, organum beneficia non irrite postulamus. Tempera, bone artifex, organum corporis nostri, ut harmoniae mentis possit aptari; nec sic roboretur, ut superbiat; nec sic languescat, ut deficiat. Tu nosti quae vere mode
Abbreviated transcription (Latin):
saluari: Formidaregaudere: inuenire creuisse: amisisse perire est :
Tibideniq: nobilius est seruire: quam mundi regna compescere. Me¬
ritoquan do exseruis filii. eximpiis iusti: decaptiuis reddimurabsolu¬
ti. Qua propter contapeccata nrã miseri cordiaetuae munimen in sur¬
gat : quae nominis suitesti monio miseris datur : ut trinaeremunera¬
tionis condicione sentiamus nobis propitiam trinitatem. P&imus
quia iubes. pulsamus quia precipis. & sinefine conferrem auis. qui
npercommones utrogeris. Oaltitudo piaetatis: oclementiae in
sistis : uimte precibus nr̃is patipossetestaris. Merito quando aiu¬
dicep&imus. ut ad penale iudicium nonuocemur: & perlegis la¬
toris gnrtiam speramus eripi: nepossimus a promulgata constituti
Debemus tibi quod existimus: obligamur &iam quod cotidia no mune¬
recontinemur. Gaudemus & hinc quo que gloriosissi mech̃e quod tua

Expanded text:
salvari; formidare, gaudere; invenire, crevisse; amisisse, perire est. salvari; formidare, gaudere; invenire, crevisse; amisisse, perire est. Tibi denique nobilius est servire quam mundi regna capessere: merito, quando ex servis filii, ex impiis justi, de captivis reddimur absoluti. Quapropter contra peccata nostra misericordiae tuae munimen insurgat, quae nominis sui testimonio miseris datur; ut trina remunerati  Jur., trinae remunerationis conditione sentiamus nobis propitiam Trinitatem. Petimus, quia jubes; pulsamus, quia praecipis; et sine fine conferre mavis, qui semper commones, ut rogeris. O altitudo pietatis! o clementiae incsistis, vim te precibus nostris pati posse testaris; merito, quando a judice petimus ut ad poenale judicium non vocemur, et per legislatoris gratiam speramus eripi, ne possimus a promulgata constitutioDebemus tibi quod existimus: obligamur etiam, quod quotidiano munere continemur. Gaudemus et hinc quoque, gloriosissime Domine, quod tua
Abbreviated transcription (Latin):
omnium deceptionedamnandus est. Qua propter non possit ini¬
quus. nec conualescat in territus. Dominatum in nobis nonexer
quus. nec conualescat interritus.
Domina tum in nobis nonexer¬
ceat quinum quam prestitit: sed uirtus tua nospossideat quaecreauit
Doleat perisse quod fecit : dum nos non uiderit perire quos uoluit :
DÑe quia in nobis nonest quod remunereris: sed intesemperest quoc
largiaris. eripemeame. & conserua meinte. Inpugna quod feciti
& uindica quod fecisti¬
ueritas sine ambiguitate: uita sine fine. Dona noxiao disse : & ꝑ¬
futura diligere. Inte ponam prospera : mihi applicem semperad¬
uersa Quamnihilsim sinetesapiam: qualis uero tecum possimesse
cognoscam. Intellegam quisum: ut ad illum ualeam peruenire quod
nonsum Nam sicut preterte existere non caepimus. Ita & si nete es¬
se proficui ponualemus. Omnia uergunt. nihil hominus inruinam:
quaea maiestatis tuae pietate fuerint segregata. Teautemamare.

Expanded text:
omnium deceptione damnandus est. Quapropter non possit iniquus, ne convalescat interitus; dominatum 640 in nobis non exerquus, ne convalescat interitus; dominatum 640 in nobis non exerceat, qui nunquam praestitit; sed virtus tua nunc possideat quae creavit. Doleat periisse quod fecit, dum nos non viderit perire, quos voluit. Domine, quia in nobis non est quod remunereris, sed in te semper est quod largiaris: eripe me a me, et conserva me in te. Impugna quod feci, et vindica quod fecistiveritas sine ambiguitate, vita sine fine. Dona noxia odisse, futura diligere. In te ponam prospera, mihi applicem semper adversa. Quia nihil sum sine te sapiam: qualis vero tecum  mss., tunc possim esse cognoscam. Intelligam quid sum, ut ad illud valeam pervenire quod non sum. Nam sicut praeter te existere non coepimus, ita et sine te profecisse  ed., esse proficui non valemus. Omnia vergunt nihilominus in ruinam, quae a majestatis tuae pietate fuerint segregata. Te autem amare,
Abbreviated transcription (Latin):
superbis restituens perenne supplicium: atq ideo eam non so¬
lum audire. sedimplere sũs operibus cõmonemus: modosi¬
quidem caritatẽ dĩ & proximi mon&. modo ut satuli peritura
contempnas insinuat : modo ut illã patriam recorderis inqua
esperpetuo mansurus infundit. Patiam mon&. spemtri

Expanded text:
superbis restituens perenne supplicium; atque ideo eam non solum audire, sed implere sanctis operibus commoneo. Modo siquidem charitatem Dei et proximi monet, modo ut saeculi peritura contemnas insinuat, modo ut illam patriam recorderis, in qua es perpetuo mansurus, infundit. Patientiam monet, spem tri
Abbreviated transcription (Latin):
busdã libris nimia dieficultate reconditur : in quibusdã sic est
planissimus ut &ia paruulis probetur acceptus : cuius aperta
suauia sunt : obscura uero magis utilitatibus farcita pinguescunt
huiis aute in genii uiuaatate siquis nos sedesiderat. libros ipsius
consessione legat ubise refert omnes matbematicas discipli

Expanded text:
busdam libris nimia difficbusdam libris nimia difficplanissimus, ut etiam paruulis probetur acceptus; cuius aperta suauia sunt, obscura uero magnis utilitatibus farcita pinguescunt. Huius autem ingenii uiuacitatem si quis nosse desiderat, libros ipsius Confessionum legat, ubi se refert omnes mathematicas discipli
Abbreviated transcription (Latin):
moner& : ꝗm̃ illotẽ pore milites xp̃i ingimnasio legis diui¬
nae salutari adhuc sudo relaborant Inquos & ipse
postea multa conscripsit : Nobis uero suit causa diuersa
dos ut permultos auctores quiia nr̃a aetate declaratist
caelestiũ scripturarũ plenitudine compleantur: Et non
tam ex nobis quihuius rei pauperes sumus. qua ex copiosis
& antiquis partibus laudabiliter inbuantur. Sed ne
aliquid eis de esse possit. qui ad stutia huius saeculi non fu
erunt tamde artibus quã de disciplinis saeculariũ littera¬
rũ in secundo uolumine breuiter credimus ammonendos :
ut simplicibus uiris famulet᷑ &mundanarũ perit alitte¬
rarũ quȩ praetor additamenta quorunda docitorũ
abscripturis diuinis cognoscitur esse progressa: Itafit.
ut nec uitu peratio de noua prȩsũptione nos carpeat
pse&ia doctor eximius beatissimus augustinus debellator
he reticorui defensor fideluu & famosorũ palmacer taminũ inqui¬

Expanded text:
moneret, quoniam illo tempore milites Christi in gymnasio legis diuimoneret, quoniam illo tempore milites Christi in gymnasio legis diuinae salutari adhuc sudore laborabant, inter quos et ipse postea multa conscripsit. Nobis uero fuit causa diuersa,dos, ut per multos auctores, qui iam nostra aetate declarati sunt, caelestium Scripturarum plenitudine compleantur, ut non tam ex nobis, qui huius rei pauperes sumus, quam ex copiosis et antiquis Patribus laudabiliter imbuantur. Sed ne aliquid eis deesse poerunt, tam de artibus quam de disciplinis saecularium litterarum in secundo volumine breviter credidimus admonendos; ut simplicibus viris famuletur etiam mundanarum peritia litterarum, quae praeter additamenta quorumdam doctorum a Scripturis divinis cognoscitur esse progressa. Ita fit ut nec vituperatio de nova praesumptione nos carpat, ugustino. Ipse etiam doctor eximius beatissimus Augustinus, debellator haereticorum, defensor fidelium, et famosorum palma certaminum, in qui
Abbreviated transcription (Latin):
per ingratus est. Que in bethlet habitas seqtiosũ suisse
non arbitror : Nisiut in terra illamiraculorũ ad in star
solis eius quoque ab oriente nobis la par& eloquiũ Is epis¬
tola suã adpaulinũ & sena torẽ prbm mirasica destinauit
docens que ad modũ scripturas diuinas adibita cautela perle¬
ger&. ubibreuiter uirtute unius cuiusque libri ueteris
& noui teslamenti mirabiliter indicauit : quȩsiante rep¬
peris se eloquentiae ipsius cedens contentus fortasse
fuera deeade parte nibuldicere: sed quia & ille alia&
nos diuersa inopere ia consecto dño largiente conscripsera¬
mus  credo quod lector diligens & iñ hocopus culo nonin¬
utiliter occupetur. Ille eniꝰ scripsit ad diuinȩ legis nouu
lectore qui tame erat litteris saecularibus eruditus
ut &iã librũ detheodosio prinape prudenter &nateque
confecerit : Nec illa tempestate ut datur intellegintan tos
scriptores suȩ partis habuit quos eu in ordinẽ legere com¬

Expanded text:
per ingratus est. Quem in Bethleem habitasse, otiosum fuisse non arbitror, nisi ut in terra illa miraculorum ad instar solis eius quoque ab Oriente nobis lamparet eloquium. Is epistulam suam ad Paulinum ex senatore presbyterum mirificam destinauit, docens quemammodum Scripturas diuinas adhibita cautela perlegeret, ubi breuiter uirtutem uniuscuiusque libri ueteris et noui Testamenti mirabiliter indicauit. Quem si ante repperissem, eloquentiae ipsius cedens contentus fortasse fueram de eadem parte nihil dicere. Sed quia et ille alia et nos diuersa in opere iam confecto Domino largiente conscripseramus, credo quod lector diligens et in hoc opusculo non inutiliter occupetur. Ille enim scripsit ad diuinae legis nouum lectorem, qui tamen erat litteris saecularibus eruditus, ut etiam librum de Theodosio principe prudenter ornateque confecerit; nec illa tempestate, ut datur intellegi, tantos scriptores suae partis habuit, quos eum in ordinem legere com