comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
distribuendis cuidentĩ oꝑationẽ suã. Nã si nͦ
omne pcecatũ manifesta plecteret pena. nihil
ultimo iudicio seruan putiret᷑. Rursussi
nulłu peccatũ punint aptȩ diuinitas. nus¬
la eẽ diuina ꝓuidentia eredert᷑. Si molit̃
in reb secundis. si ñ casde quibꝰdã petentib
euidentissima largitite ẽ cederet: non ad
cũ ista ꝑtinere dicerem. Itẽq si om̃ibꝰ easpe¬
tentib daret. non nisi ꝓpt̃ talia p̃mia ser¬
uiendii illi eẽ arbitrarem. nec pios nos fa¬
ceret talisseruitus. s potius eupidos & a¬
uaros. Hec cũ itasint. quicũq boni & ma¬
li parit̃ affueti sunt: hon ideo ipsi distineti
ñ sunt. quia distinetũ nonẽ quod utriq
ꝑpessi sunt. Manet enĩ similitudo passorũ.
etiã insimilitudine passionũ. Et lieet sub
code tormiento. non ẽ idẽ uirtus & uitium.
Nã sicut subuno igne aurũ rutilat. palea
fumat. & sub eade tribula stipule cõminuun¬

Expanded text:
distribuendis euidentius operationem suam. Nam si nunc distribuendis euidentius operationem suam. Nam si nunc omne peccatum manifesta plecteret pultimo iudicio servari putaretur. Rursus si nullum peccatum nunc puniret aperte divinitas, nulla esse diuina prouidentia crederetur. Similiter in rebus secundis, si non eas Deus quibusdam petentibus euidentissima largitate concederet, non ad eum ista pertinere diceremus; itemque si omnibus eas petentibus daret, non nisi propter talia praemia seruiendum illi esse arbitraremur, nec pios nos faceret talis seruitus, sed potius cupidos et auaros. Haec cum ita sint, quicumque boni et mali pariter adflicti sunt, non ideo ipsi distincti non sunt, quia distinctum non est quod utrique perpessi sunt. Manet enim dissimilitudo passorum etiam in similitudine passionum, et licet sub eodem tormento non est idem uirtus et uitium. Nam sicut sub uno igne aurum rutilat palea fumat, et sub eadem tribula stipulae comminuun
Abbreviated transcription (Latin):
cordissui. & eor inpenitens. thesaurilant
sibi irã indieirt & reuelationis iusti iudicu
di: qui redet unicuiq seđm opera eius:
tam̃ patientia di adpenitentiã inuitat
malos. sicut flagellũ dĩ adpanentiã cru¬
dit bonos. Itẽq inia dĩ fouendosam plecti¬
tur bonos: sicut seueritasdĩ puniendos eor¬
ripit malos. Plaeuit quippe diuine ꝓuidñ¬
tie p̃parare inposterũ bona iustis. quibꝰ non
frucrent᷑ iniusti: & mala impiis. quibꝰ non
excruciabunt᷑ boni. Ista uͦ tẽporalia bona
& mala. utrisq uoluit eẽ cõmunia. ait nec
bonacupidius appetant᷑. quȩ mali quoq
habere eemunt᷑: nec mala turpit̾ cuitent᷑.
quib & boni plerũq afficiunt. Int̾ ẽ aut̃
plurimũ qualis sit usus. ud earũ rerũ que
ꝓspere. uel earũ que dicunt᷑ aduerse Nam
bonus his tẽporalib nccbonis extollitur
nee malis frangitur: malus aut̃ ideo huius¬
cemodi infelicitate punit᷑. quia felicitate
corrũpit᷑: ostendit tam̃ dos sepe etiã in his

Expanded text:
inpaenitens thesaurizent sibi iram in die irae et reuelationis iusti iudicii Dei, qui reddet unicuique secundum opera eius: tamen patientia Dei ad paenitentiam inuitat malos, sicut flagellum Dei ad patientiam erudit bonos; itemque misericordia Dei fouendos amplectitur bonos, sicut seueritas Dei puniendos corripit malos. Placuit quippe diuinae prouidentiae praeparare in posterum bona iustis, quibus non fruentur iniusti, et mala inpiis, quibus non excruciabuntur boni; ista uero temporalia bona et mala utrisque uoluit esse communia, ut nec bona cupidius adpetantur, quae mali quoque habere cernuntur; nec mala turpiter euitentur, quibus et boni plerumque adficiuntur. Interest autem plurimum, qualis sit usus uel earum rerum, quae prosperae, uel earum, quae dicuntur aduersae. Nam bonus temporalibus nec bonis extollitur nec malis frangitur; malus autem ideo huiusce modi infelicitate punitur, quia felicitate corrumpitur. Ostendit tamen Deus saepe etiam in his
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̃ cã que p̾mortẽ futura ẽ. colendos deos. Que
nisi fallor ꝗuestio. multo erit operosior. & sub¬
tiliori disputatione dignior. ut & cont̃ phy¬
losophos in ea disserat᷑. ñ quoslibet .s qui apud
illos excellentissima głã claris̃. & nob̾cũ mul¬
ta sentiunt &. de anime inmortalitate. & qđ
qua uniu̾sũ qđ ẽdidit regit. S. quõ & ipsi in illis
que cont̾ nossentiunt. refellendi s̃. de esse huic
rãq pietatẽ. & dĩ cultũ. in quo uno ueraciter
sempit̾na beatitudo ꝓmitrt᷑. Hic itaq mod
sit huiꝰ uoluminis: ut deinceps disputata ab

Expanded text:
pter eam, quae post mortem futura est, colendos deos. Quae, nisi fallor, quaestio multo erit operosior, et sublimiore disputatione dignior; ut et contra philosophos in ea disseratur, non quoslibet, sed qui apud illos excellentissima gloria clari sunt, et nobiscum multa sentiunt, scilicet de animae immortalitate, et quod qua universum, quod condidit, regit. Sed quoniam et ipsi in illis quae contra nos sentiunt, refellendi sunt; deesse huic ramque pietatem et Dei cultum, in quo uno ueraciter sempiterna beatitudo promittitur. Hic itaque modus sit huius uoluminis, ut deinceps disposita ab
Abbreviated transcription (Latin):
eis quedã dicenda s̃. adu̾sus eos. qui romane
rei publicȩ clades. in religionẽ nram referunt.
quia diissuissaerificare ꝓhibent᷑. Cõmemoran¬
da s̃ enĩ que & q̃nta occurrere potuerint. ł¬
mͦ satis ẽẽ uidebunt᷑ mala. que illa ciuitas ꝑtu¬

Expanded text:
i dicenda sunt adversus eos, qui Romanae reipublicae clades in religionem nostram referunt, qua diis suis sacrificare prohibentur. Commemoranda enim sunt quae et quanta occurrere potuerint, vel satis esse videbuntur, mala quae illa civitas pertu
Abbreviated transcription (Latin):
huc ignoti etiã sibi. ꝑ plexe qͥppe sunt duę
isteciuitates in hoe seło. inuieẽq ꝑmiate. do¬
nec ultimo indicio dirimantur. De quarũ
ex ortu & ꝓcessu. & debitis finibꝰ. qđ dicendu
arbitror. qnͣtũ diuinitꝰ adiuuabor expediã.

Expanded text:
huc ignoti etiam sibi. Perplexae quippe sunt istae huc ignoti etiam sibi. Perplexae quippe sunt istae duae ciuitates in hoc saeculo inuicemque permixtae, donec ultimo iudicio dirimantur; de quarum exortu et procursu et debitis finibus quod dicendum arbitror, quantum diuinitus adiuuabor, expediam
Abbreviated transcription (Latin):
ditores. Quid aut̃ magnũ si hoc fecerunt illi.
ut ciuiũ suoꝵ numerus suppleretur. qđ fece¬
runt isti. ut suoꝵ hostiũ numerositas serua¬
tuerit. respondeat inimicissuis redẽpta fami¬
lia dñi nr̃i iħu xp̃i. & ꝑegrina ciuitas regis
xp̃i. meminerit sine in ipsis inimicis latere
ciues futuros. ne infructuosũ faput ipsos pu¬
tet qd̃ donee ꝑueniat ad confessos. portat in¬
ftnsos: si ẽ ex illoꝵ num̃o etiã ciuitas dĩ habet
secũ quã diuꝑegrinat᷑ inmundo. roneros cõ¬
munione sacramentoꝵ. nec secũ futuros ine¬
t̃na sorte seõꝵ. Qui partĩ in occulto: partĩ maꝑ¬
to s̃. Qui etiã cũ ipsis inimicis adu̾sus dm cuiꝰ
sacramentũ gerunt. murmurare ñ dubitant.
modo cũ illis theatra. modo ȩccłias nob̃eũ re¬
plentes. De correctione aut̃ quorunda etiam
taliũ multominꝰ ẽ desꝑandu. si apud aꝑtissi¬
mos adu̾sarios. p̃destinati amicilatitant. ad¬

Expanded text:
ditores. Quid autem magnum, si hoc fecerunt illi, ditores. Quid autem magnum, si hoc fecerunt illi, ut ciuium suorum numerus subpleretur, quod fecerunt isti, ut suorum hostium numerositas seruatuerit, respondeat inimicis suis redemta familia domini Christi et peregrina ciuitas regis Christi. Meminerit sane in ipsis inimicis latere ciues futuros, ne infructuosum uel aput ipsos putet, quod, donec perueniat ad confessos, portat infensos; sicut ex illorum numero etiam Dei ciuitas habet secum, quamdiu peregrinatur in mundo, conexos communione sacramentorum, nec secum futuros in aeterna sorte sanctorum, qui partim in occulto, partim in aperto sunt, qui etiam cum ipsis inimicis aduersus Deum, cuius sacramentum gerunt, murmurare non dubitant, modo cum illis theatra, modo ecclesias nobiscum replentes. De correctione autem quorundam etiam talium multo minus est desperandum, si aput apertissimos aduersarios praedestinati amici latitant, ad
Abbreviated transcription (Latin):
quã ꝗd homines ꝓuidi p̃cauer̃ flinc ẽ qđ mala
que facitis. uob̾ inputari ñ uultis. mala uͦ quȩ
patimini xp̃ianis tẽporibꝰ inputatis. Neq enĩ
queritis in punitã: qͥ de prauati reb̾ ꝓsperis.
nec corrigi potuistis adu̾sis. Uolebat uos ille
scipo t̃reri ab hoste. neluxuria fluertis. nec
ẽtriti ab hoste luxuriã repressistis. ꝑ didistisini¬
litatẽ calamitatis. & miserrimi facti estis .&.
pesimi ꝑmansistis. Et tam̃ qđ uiuitis dĩ est.
qui uob̾ pareendo. admonet ut cortigamini
penitendo. quo uob cnã ingratis p̃stitit. ut
ł nomine seruoꝵ eiꝰ. ł in locis martẏrũ cius.
hostiles manꝰ euaderetis. Romulus & remus
asyb constitiusse ꝑhibent᷑. quo quisquis con¬
fugtrtt. ab om̃i naxi liber ee̾t. augere querentes
creande multitudinẽ ciuitatis. Mirandum
in hominẽ. xp̃i ꝓcessit exempłũ. Hoc ẽstituer
cuersores urbis: qđ constituerant antea con¬

Expanded text:
quam quod homines prouidi praecauerunt. Hinc est quod mala, quam quod homines prouidi praecauerunt. Hinc est quod mala, quae facitis, uobis inputari non uultis, mala uero, quae patimini, Christianis temporibus inputatis. Neque enim quaeritis inpunitam. qui deprauati rebus prosperis nec corrigi potuistis aduersis. V Volebat uos ille Scipio terreri ab hoste, ne in luxuriam flueretis: nec contriti ab hoste luxuriam repressistis, perdidistis utilitatem calamitatis, et miserrimi facti estis et pessimi permansistis. CAPUT XXXIIII. Dqui uobis parcendo admonet, ut corrigamini paenitendo; qui uobis etiam ingratis praestitit, ut uel sub nomine seruorum eius uel in locis martyrum eius hostiles manus euaderetis. Romulus et Remus asylum constituisse perhibentur, quo quisquis confugeret ab omni noxa liber esset, augere quaerentes creandae multitudinem ciuitatis. Mirandum in honorem Christi processit exemplum. Hoc constituerunt euersores Urbis, quod constituerant antea con
Abbreviated transcription (Latin):
le forsitanerit. si a nr̃is posteris audiat᷑. romana
urbe uastata ꝗs pestilentia ista possedit.atq inde
fugientes. cartaginẽ puenire potuet᷑. intheattis
cottidie eertatĩ ꝓhystrionibꝰ insanirent. Om̃tti¬
añites. Quis ẽhictantꝰ ñ ertors. furor. ut exitiũ
urm. si c̃ audiuimꝰ plangentibꝰ orientalibꝰ popu¬
lis . & maximis eiuitatibꝰ in remotissimis t̾ris
publicũ lucnĩ. incrorẽq duecntibꝰ. uos theatta
quereretis. int̾reris. impleretis. & multo insanio¬
ra quã fucrant ante faceretis. Hanc animorũ
lab̾eae pestr̃. hanc ꝓbitatis & honestitis cũsionẽ
uob̃ scipio ille metuebat: qͣndo ẽstrui theatra
ꝓhibebat. q̃ndo reb ꝓsperis uos faeile corrũpi
re securos eẽ nolebat. Neq enĩ censebat ille felicẽ
eẽ rẽpublicã. instantibꝰ moenibꝰ. ruentibꝰ morib̾.
s: in uob̾ plus ualuit qđ demones impii seduret᷑.

Expanded text:
le forsitan erit, si a nostris posteris audietur Romana le forsitan erit, si a nostris posteris audietur Romana urbe uastata, quos pestilentia ista possedit adque inde fugientes Carthaginem peruenire potuerunt, in theatris cottidie certatim pro histrionibus insanirent. CAPUTitium uestrum, sicut audiuimus, plangentibus orientalibus populis et maximis ciuitatibus in remotissimis terris publicum luctum maeroremque ducentibus uos theatra quaereretis intraretis inpleretis, et multo insaniora quam fuerant antea faceretis? Hanc animorum labem ac pestem, hanc probitatis et honestatis euersionem uobis Scipio ille metuebat, quando construi theatra prohibebat, quando rebus prosperis uos facile corrumpi ab hostili terrore nolebat. Neque enim censebat ille felicem esse rem publicam stantibus moenibus, ruentibus moribus. Sed in uobis plus ualuit quod daemones inpii seduxerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
rẽ. talibꝰ dominis murmuratis. ludisecniei.
spectaeula turpitudinũ. & licentia uanitatũ.
oni: quã d eoscius modi eolentis. Neq enĩ erant
illi di suo pontisiei meliores. Eeec adtendite si
mens tam diu putatis erroribꝰ ebria uos aliqͥd sa¬
nũ considerare ꝑmitait. Duꝓpt̃ sed anda corpo¬
rũ pestilenti ã. ludos sibi secnieos exhibeti iube¬
bãt. Pontifex aut̃ ꝓpt̃ inimoꝵ cauendã pestilen¬
tiã ipsã sccnã conitrii ꝓhibebat. Si aliq̃ lucc m̃tis.
animũ eorpori p̃ponitis. eligite quẽ eolatis. Neq
enĩ & illa corporũ pestilentia ideo c̃quicuit:
quia pplobellicoso.& solis antra ludis eireensibꝰ
id sucto. ludorũ seenieoꝵ delicata subintrauit
insania .s. istutia spirituũ nefandoꝵ p̃uidens
ilła pestilentiã. iã fine debito cessaturã. aliã lon¬
ge grauiorẽ qͣ plurimũ gaudit. exhac occasione
ñ corporibs. moribꝰ eurauit inmnttere. Quȩ ani¬
mos miscrorũ tantis obeceauit tenebris. tanta

Expanded text:
rem a talibus dominis murmuratis: ludi scaenici, spectacula turpitudinum et licentia uanitatum, oni quam deos huius modi coleretis. Neque enim erant illi di suo pontifice meliores. Ecce adtendite, si mens tam diu potatis erroribus ebria uos aliquid sanum cogitare permittit! Di propter sedandam corporum pestilentiam ludos sibi scaenicos exhiberi iubebant; pontifex autem propter animorum cauendam pestilentiam ipsam scaenam constitui prohibebat. Si aliqua luce mentis animum corpori praeponitis, eligite quem colatis! Neque enim et illa corporum pestilentia ideo conquieuit, quia populo bellicoso et solis antea ludis circensibus adsueto ludorum scaenicorum delicata subintrauit insania; sed astutia spirituum nefandorum praeuidens illam pestilentiam iam fine debito cessaturam aliam longe grauiorem, qua plurimum gaudet, ex hac occasione non corporibus, sed moribus curauit inmittere, quae animos miserorum tantis obcaecauit tenebris, tanta
Abbreviated transcription (Latin):
in libris suis habent eor doctiatq: sapientes.
Neꝗ: de figm̃tis poetieis.s: de philosophoꝵ
libris. auirgilio dictũ ẽ. Tũ pat᷑ om̃ipotens
fecundꝰ imbribꝰ ether: Coniugis ingremix̃
lete descendit. id ẽ ingremuᷤ tellũris aut
terre. qr ⁊ hic aliꝗ̃s difftrentias uolunt eẽ atq
in ipsa t̾ra. aliud t̾rã. aliud tellurẽ. aliud tel¬
lumonẽ putant. Et hos om̃s deos ħnt suis no¬
minibꝰ appellatos. suis offieis distinctos. suis
arissacrisq uen̾atos. Cande t̾rã etiã matrẽ dõx
uocant. ut iã poete tollerabiliora ẽfingant:
si scđm istar. ñ pocticoᷤs sacroꝵ. libros. ñ sołu

Expanded text:
in libris suis habent eorum docti adque sapientes. Neque de figmentis poeticis, sed de philosophorum libris a Vergilio dictum est: Tum pater omnipotens fecundis imbribus aether Coniugis in gremium laetae descendit, id est in gremium telluris aut terrae; quia et hic aliquas differentias uolunt esse adque in ipsa terra aliud Terram, aliud Tellurem, aliud Tellumonem putant, et hos omnes deos habent suis nominibus appellatos, suis officiis distinctos, suis aris sacrisque ueneratos. Eandem terram etiam matrem deum uocant, ut iam poetae tolerabiliora confingant, si secundum istorum non poeticos, sed sacrorum libros non solu
Abbreviated transcription (Latin):
inuenit᷑. qͥ se nolit eẽ felieẽ Ip̃sigͦ dñ siꝑ au¬
guria ł qͦlib mͦ cosposse ẽsuli putant. de hac
re c̃sulerent᷑ utrũ uellent felicitati locoee¬
dere.si forte alior edibꝰ ł altaribꝰ iã fuisset
locꝰ oͦcupatꝰ ubi edes maioratq sublimior

Expanded text:
inuenitur, • qui se nolit esse felicem. Ipsi ergo di si per auinuenitur, • qui se nolit esse felicem. Ipsi ergo di si per auguria uel quolibet modo eos posse consuli putant, de hac re consulerentur, utrum uellent Felicitati loco cedere, si forte aliorum aedibus uel altaribus iam fuisset locus occupatus, ubi aedes maior adque sublimior
Abbreviated transcription (Latin):
belloꝵx ciuiliũ infelicitã subseeut᷑a est.
Anforte iuste ẽ indignata felicitas. qđ & tã
sero. & ñ ad honorẽ. s: ad ẽtumeliã potiꝰ inuita¬
ta dea ẽ: ut cũ ea cołet᷑ pͥapus. ⁊ cloacina. ⁊ pa¬
uor: ⁊ pallor: & febris.: & cet̾a ñ numina eo¬
lendoꝵ. s crimina colentiũ: Ad extremũ si
cũ turba indignissima.tanta colenda uisa ẽ¬
dea. cur ñ uel illustriꝰ cet̾is colębat᷑. Quiꝰ enĩ
ferat. qđ neq int̾ dõs ẽsentientes. qͦs dicunt
inẽsiliũ iouis ad hib̾i. nec int̾ deos qͦ electoᷤᷤ
uocant felicitas c̃stituta ẽ. ut tẽpłu aligt
ei fieret. qđ ⁊ loci sublimitate ⁊ oꝑiᷤᷤ dignita¬
te p̃minerꝯ. Cur enĩ ñ aliqͥd meliꝰ quã ipsi
ioui. Nã que etiã ioui regnũ nͥ felicitas ded̾.
si tam̃ cũ regnaret felix fuit:⁊ potior ẽ feli¬
eitas regno. Nemo enĩ dubitat facile inueni¬
ri hominẽ qͥse timeat ficri regẽ. nullꝰ aut̃

Expanded text:
bellorum ciuilium infelicitas subsecuta est. bellorum ciuilium infelicitas subsecuta est. An forte iuste est indignata Felicitas, quod et tam sero et non ad honorem, sed ad contumeliam potius inuitata est, ut cum ea coleretur Priapus et Cloacina et Pauor et Pallor et Febris et cetera non numina colendorum, sed crimina colentium? Ad extremum si cum turba indignissima tanta dea colenda uisa est, quur non uel inlustrius ceteris colebatur? Quis enim ferat, quod neque inter deos Consentes, quos dicunt in consilium Iouis adhiberi, nec inter deos, quos selectos uocant, Felicitas constituta eat? Templum aliquod ei fieret, quod et loci sublimitate et operis dignitate praemineret. Quur enim non aliquid melius quam ipsi Ioui? Nam quae etiam Ioui regnum nisi Felicitas dedit? si tamen cum regnaret felix fuit. Et potior est felicitas regno. Nemo enim dubitat facile inueniri hominem, qui se timeat fieri regem; nullus autem
Abbreviated transcription (Latin):
Ut qͥdgͦ c̃stituit romaniꝰᷤ deos. ianũ. iouẽ mariẽ.
pieũ. faunũ. tiberinũ. herculẽ. & si ꝗs alioᷤ. utqͥd
titꝰ taciꝰ addidit satͣnũ.opẽ. sole. lunã. uulca¬
⁊ tot deassine istaᷤ. An eã forte intanta tͣba
uid̾e ñ potuit.Nostiliꝰ uͦ eerte rex. deoᷤ ⁊ ipse
nouos. pauorẽatq: pallorẽ ꝓpitian do non
int᷑ducet: si deã istã nosset aut eoler. Psente
ꝗͥppe felicitate. om̃is pauor ⁊ pallor ñ ꝓpitia¬
tus abscedet. s pulsꝰ aufugeret. Deĩ qͥd ẽ hoc
qđ iã romanũ imꝑiũ. longe lateq creseebat.¬
& ad huc nemo felicitarẽ eolebat: An idõ
gnͣdiꝰ imꝑiũ quã felitius fuit: Nã qͦmͦ ibi ec̃t
uera felieitas. ubi uera ñ erat pietas. Pietas
ẽ enĩ uera. uerax ueri dĩ cult. ñ cultꝰ falsoꝵ
tot deoꝵ quot demonioꝵ.S. ⁊ postea iã in
dõr num̃um felicitate suscepta. magna

Expanded text:
Utquid ergo constituit Romanis deos, Janum, Jovem, Martem, Utquid ergo constituit Romanis deos, Janum, Jovem, Martem, Picum, Faunum, Tiberinum, Herculem, et si quos alios? utquid Titus Tatius addidit Saturnum, Opem, Solem, Lunam, Vulcaet tot deas sine ista? an eam forte in tanta turba videre non potuit? Hostilius certe rex deos et ipse novos Pavorem atque Pallorem propitiandos non introduceret, si deam istam nosset aut coleret. Praesente quippe Felicitate omnis pauor et pallor non propitiatus abscederet, sed pulsus aufugeret. Deinde quid est hoc, quod iam Romanum imperium longe lateque crescebat, et adhuc nemo Felicitatem colebat? An ideo grandius imperium quam felicius fuit? Nam quo modo ibi esset uera felicitas, ubi uera non erat pietas? Pietas est enim uerax ueri Dei cultus, non cultus falsorum tot deorum, quot daemoniorum. Sed et postea iam in deorum numerum Felicitate suscepta magna
Abbreviated transcription (Latin):
potestatẽ cuiꝰq rei habeat. Ex co enĩ pot̾imꝰ inꝗt
serre.quẽ euiꝰq: causa đm aduocare. atq: in uoca¬
re debeamꝰ. ne faciamꝰ ut mimisolent: & opte¬
mꝰ alibo aqm. anĩphis uinũ. Magnasane uti¬
litaᷤᷤ. Quiꝰ ñ huie grãs ag̾et.si uera monstrͣ : &
siu nũ uerũ dm. aqͦ eeñt om̃a bona. hominibꝰ¬
colendũ doe: S uñ nuncagimꝰ. silibri ⁊ sacra
eoꝵ uera s̃. ⁊ felicitas dea ẽ.eur. ñ ipsa una quę
colet᷑ c̃stituta ẽ. ꝗͦ poss uniusa ẽferre. ⁊ cõpen¬
dio facẽ felieẽ : qs enĩ dptat aliqͥd ꝓpt̃ aliud.
quã ut felix fiat. Cur. deniq tã sero huic tan¬
te dee post tot romanos pͥncipes lucullꝰ edẽ
c̃stituit. Cur ipse romulꝰ felicẽ eupien ẽ dere
ciuitatẽ. ñ huic tẽpłũ potissimũ strux̾. nec
eet. si hec ad cẽt. Nã &ͥ pse nee pͥusrexe. nec ut pu¬
tant pꝰtea ds̃ fieret.si hanc deã ꝓpitiã ñ hab̾et.

Expanded text:
t. Ex eo enim poterimus, inquit, scire quem cujusque causa deum advocare atque invocare debeamus: ne faciamus, ut mimi solent, et optemus a Libero aquam, a Lymphis vinum. Magna sane utilitas. Quis non huic gratias ageret, si vera monstraret; et si unum verum Deum, a quo essent omnia bona, hominibceret. 1. Sed unde nunc agitur, si libri et sacra eorum vera sunt, et Felicitas dea est, cur non ipsa una quae coleretur constituta est, quae posset universa conferre, et compendio facere felicem? Quis enim optat aliquid propter aliud quam ut felix fiat? Cur denique tam sero huic tantae deae post tot Romanos principes Lucullus aedem constituit? Cur ipse Romulus felicem cupiens condere civitatem, non huic templum potissimum struxit? Nec esset, sic haec adesset. Nam et ipse nec prius rex, nec, ut putant, postea deus fieret, si hanc deam propitiam non haberet.
Abbreviated transcription (Latin):
Nimirũ gͦ iouis hoc opꝰ ẽ.ipsũ enĩ dox om̃iũ
dearũq regẽ uolunt. hoc eiꝰ indieat sceptrũ.
hoc in alto colle capitoliũ. De isto dõ qͥmuis
apocta dictũ õuenientissime p̃dicant. i ouis
om̃a plena. hunc uarro eredit etiã ab his eoli.
qͥunũ đm soła. sine simulachro eołt.s: alio
nomine nuncupari. Qđ sita ẽ. eur tã ma

Expanded text:
Nimirum ergo Iouis hoc opus est. Ipsum enim deorum omnium Nimirum ergo Iouis hoc opus est. Ipsum enim deorum omnium dearumque regem uolunt: hoc eius indicat sceptrum, hoc in alto colle Capitolium. De isto deo quamuis a poeta dictum conuenientissime praedicant: Ionis omnia plena. Hunc Varro credit etiam ab his coli, qui unum Deum solum sine simulacro colunt, sed alio nomine nuncupari. Q
Abbreviated transcription (Latin):
Nec aut̃ pancissima idõ dixi. ut intelligeret᷑
nullom eos dic̃e aude. ista numina imꝑiũ
c̃stituisse. auxisse. ẽseruasse romanũ: que ita
suis queq ad hibeant᷑ officiis. ut nichil uni¬
usũ uni alieui eredet᷑. Qñdogͦ segetia eutirs
imꝑix̃. eui curã gerere simuł⁊ segrtibꝰ ⁊ ar¬
boribꝰ ñ licebat: Qndo de armis cunina cogi¬
tar. cuiꝰ p̃positura paruulor. eunas ñꝑmit¬
tebat᷑ exefde. Qñdo nodut᷑ adiuuar inbel¬
lo: ꝗͥ nec ad folli eułu spicȩ.s tantũ ad nody
geniculiꝑtinebat. Un ꝗͥsq: domuisue poñ
ostiariũ. ⁊ qr ħo ẽ om̃ino susfic. Tres deos isti
po.er: foreułu foribꝰ. cardeã cardiniꝰ limen¬
tinũ limini dta ñ pot̾at forculꝰ simul &
cardinẽ lim̃q seruare. Omissa gͥ ista turba
minutor deor. ł aliꝗntũ int̾missa. officiũ
maior đor debemꝰ in qͥrere. ꝗͦ roma tã mag¬
na facta ẽ. ut tandi tot gintibꝰ imꝑar.

Expanded text:
Haec autem paucissima ideo dixi, ut intelligeretur Haec autem paucissima ideo dixi, ut intelligeretur nullo modo eos dicere audere ista numina imperium constituisse, auxisse, conservasse Romanum, quae ita suis quaeque adhibebantur officiis, ut nihil universum uni alicui crederetur. Quando ergo Segetia curaret imperium, cui curam gerere simul et segetibus et arboribus non licebat? Quando de armis Cunina cogitaret, cuius prepositura parvulorum cunas non permittebat excedere? Quando Nodotus adiuvaret in bello, qui nec ad folliculum spice, sed tantum ad nodum genicule pertinebat? Unusquisque domui sue ponit ostiarium et quia homo est omnino sufficit: tres deos isti posuerunt, Forculum foribus, Cardeam cardini, Limentinum limini. Ita non poterat Forculus simul et cardinem lium maiorum deorum debemus inquirere, quo Roma tam magna facta est, ut tam diu tot gentibus imperaret.
Abbreviated transcription (Latin):
uoluert̃ habere deã sciã. cũ uͦ iã essent suꝑt̾rã
⁊ segetẽ fac̾ent. deã segitiã. Frum̃tis uͦ collec¬
tis atq: reconditis. ut tuto seruarent᷑. deã
tutilinã pͣposuer̃: eui ñ suffic̾e ui deretur
illa segrtia. quã diuseges ab initiis herbidis.
usq: ad anstas aridas ꝑꝰueniret. hon tam̃ satis
fuit hominibꝰ deoꝵ multitudinẽ amantib
ut anima misera demonioꝵ t᷑be ꝓstituerit᷑:
uniꝰ di ueri castũ dedignata cõplexũ. Prefe¬
cer̃ gͦ ꝓserpinã frum̃tis germinantibꝰ. geni¬
culis nodisq culmoꝵ dm̃ nodũtẽ. inuolum̃¬
tis folli culoꝵ. deã uolutinã. cũ follieuli pa¬
tescunt. ut spica exeat.deã patelanã. eũ se¬
getes nouis aristis ęquant᷑. qr uet̾es ęquare
tureseentibꝰ deã maturã. cũ runeant᷑ idẽ
at̾ra auferunt᷑. deã runeinã. Nec om̃a com¬
memoroqr me pig. qđ illos ñ pudẽt.

Expanded text:
voluerunt habere deam Seiam. Cum vero iam essent super terram voluerunt habere deam Seiam. Cum vero iam essent super terram et segetem facerent, deam Segetiam, frumentis vero collectis atque reconditis ut tuto servarentur, deam Tutelinam preposuerunt, cui non sufficere videretur illa Segetia, quamdiu seges ab initiis herbidis usque ad aristas aridas perveniret. Non tamen satis fuit hominibus deorum multitudinem amantibus, ut anima misera demoniorum turbe prostitueretur, unius dei veri castum dedignata complexum. Prefecerunt ergo Proserpinam frumentis germinantibus: geniculis nodisque culmorum, deum Nodotum involumentis folliculorum, deam Volutinam cum folliculi patescunt ut spica exeat, deam Patelenam: cum segetes novis aristis equantur, quia veteres equare turescentibus deam Maturam. Cum runcantur, id est a terra auferuntur, deam Runcinam, nec omnia commemoro, quia me piget, quod illos non pudet.
Abbreviated transcription (Latin):
ta deoꝵ turba quã romani colebant. quẽ
potissimũ. ł qͦs deos credant. illud imꝑiũ
dilatasse atq seruasse. Neꝗenĩ in hoc tam
p̃elaro oꝑe. & tante plenissime dignitatis.
audent aliꝗͣs partes dee eloacine tͥbuere.
aut uolupie: ꝗͤ auoluptate appellata ẽ:
aut luuentine. cui nom̃ ẽ alibi dine: aut
uaticano. qͥ infantũ uagrbꝰ p̃sid⁊. aut
cunianẽ. qͥ acu̾nas eoꝵ administrat. Ondo
aut᷑ possunt uno loco libri hui cõmemo¬
rari om̃ã nomina deoꝵ ⁊ dearẽ. que illi
gͣndibꝰ uoluminibꝰ uix eõp̃hendere potu¬
ert̃. singłis rebꝰ ꝓpͥa disꝑtientes officia nu¬
min um. Nec agror munꝰ uni alieui deo
cõmittendũ arbit̾tis̃.s rura dee rusinę:
iuga montiũ deo iugatino: collibꝰ deam
collatinã: uallibꝰ uall oniã p̃freer̃: Nec
saltĩ potuer̾ unã segetiã tałe in uenire.
eui semel segetes cõmendarent. s sata fru¬
m̃ta quã diu subtetra essent. p̃positam

Expanded text:
ta deorum turba quam Romani colebant, quem potissimum, vel quos deos credant illud imperium dilatasse atque servasse, neque enim in hoc tam preclaro opere et tante plenissime dignitatis, audent aliquas patres dee Cloacine tribueres; aut Volupie, que a voluptate appellata est; aut Lubentine, cui nomen est a libidine; aut Vagitano, qui infantum vagitibus presidet; aut Cuniane, que cunas eorum administrat. Quomodo autem possunt uno loco libri huius commemorari omnia nomina deorum aut dearum, que illi grandibus voluminibus vix comprehendere potuerunt, singulis rebus propria dispartientes officia numinum, nec agrorum numina uni alicui deo committenda arbitrati sunt; sed rura dee Rusine, Iuga montium Iugatino, collibus deam Collatinam, vallibus Valloniam prefecerunt, nec saltem potuerunt unam Segetiam talem invenire, cui semel segetes commendarent, sed sata frumenta quamdiu sub terra essent, prepositam
Abbreviated transcription (Latin):
inqͥeti. anpotiꝰ ita significatũ ẽ. qͥ ilła t̾bam
tẽ hab̾e ñ posse. ad quã uocat medic uerꝰ diẽs.
Discite ame quõ mitiᷤsũ ⁊ humilis eorde. ⁊ in¬
deã uictoriã iuppit᷑ mittat. atq illi tanqm
regi dõx obtẽpans. ad qͦs iusserit ueniat::
ine̾o parte c̃sidat. Hoc uere dicit᷑. ñ de illo
ioue quẽ dõꝵ regẽ ꝓsua opinione c̃fingunt.
s: de illo uero rege scłoꝵ. qđ mittat ñ iucto¬
riã ꝗͥ nulla substantia ẽ .s angłm suũ. ⁊ faciat
uinẽeꝰ uoluerit. euꝰ ẽsiliũ occultũ ẽẽ pot̃.¬
qͣlia si poete fing̾ent. atq anob̾ ex aggerarent᷑.
respond̾ent istiridnda eẽ figm̃ta poctarũ.
ñ ueriᷤᷤ adtͥbuenda numinibꝰ. Et tam̃ se ipsi
ñ uidebant: eũ talia deliram̃ta ñ ap̃poetas
legebat᷑.s. intẽplis colebant. Iouẽgͥ de om̃ibꝰ
rogarẽnt: ci uni tantũ mͦ supplicarent. Non
enĩ qͦ misiss uictoriã. sidea ẽ. ⁊ sub illo rege ẽ.

Expanded text:
tius ita significatum est, qui illam turbam tem habere non posse? ad quam uocat uerus medicus dicens: Discite a me, quoniam mitis sum et humilis corde, et indeam Victoriam Iuppiter mittat adque illa tamquam regi deorum obtemperans ad quos iusserit ueniat et in eorum parte considat? Hoc uere dicitur non de illo Ioue, quem deorum regem pro sua opinione confingunt, sed de illo uero rege saeculorum, quod mittat non Victoriam, quae nulla substantia est, sed angelum suum et faciat uincere quem uoluerit; qualia si poetae fingerent, atque a nobis exagitarentur; responderent isti, ridenda esse figmenta poetarum, non veris attribuenda numinibus: et tamen se ipsi non ridebant cum talia deliramenta non apud poetas legebant, sed in templis colebant. Jovem igitur de omnibus rogarent, ei uni tantummodo supplicarent. Non enim, quo misisset Victoriam, si dea est et sub illo rege est,
Abbreviated transcription (Latin):
pellit᷑. dea stimula noĩet᷑. Strenia deasit
strennu&̃ faciendo: num̾ia qͥ num̾are doee¬
at: camena ꝗͥ can̾e. ipse sit ⁊ d̾s ẽso. pͣbendo
ẽsilia. ⁊ dea sentia. sententiaᷤ inspirando.
Ipsa dea iuuent. ꝗͥ pꝰt p̃textã excipiat iuue¬
nilis etatis exordia ipse sit ⁊ fortuna bar¬
bata. qͦ adultoᷤ barba induat. ꝗͦs honorare
noluer: Et hoc ꝗͣ leeũq: numͣ saltĩ maseułu
dm. ł ab arba barbatũ. sic̃ anodiꝰ nodutũ. ł
e̾te ñ fortunã.s qr barbaᷤᷤ ħt fortuniũ nomi¬
nar̃. Ipse iniugatino đõ ẽiuges uigat:
cũ uͥgini uaxori lona soluit᷑. ipse inuoect᷑.
⁊ dea uirginiensis uocet᷑. Ipse sit mutunꝰ
da arbittus sũ. hi om̃sdũ. deȩq sit unꝰ iup¬
pit̾. siue sint ut qͥdã uolunt. om̃a ista par¬
tes eiꝰ. siue uͥtutes eiꝰ. si ẽ eiꝰ uidet᷑. qͥbꝰ cũ plac
eẽ mundi animũ. Q sentnͣtia uelud mag¬

Expanded text:
pellitur, dea Stimula nominetur; Strenia dea sit pellitur, dea Stimula nominetur; Strenia dea sit strenuum faciendo, Numeria, quae numerare doceat, Camena, quae canere; ipse sit et deus Consus praebendo consilia et dea Sentia sententias inspirando; ipse dea Iuuentas, quae post praetextam excipiat iuuenalis aetatis exordia; ipse sit et Fortuna barbata, quae adultos barba induat quos honorare noluerunt, ut hoc qualecumque numen saltem masculum deum uel a barba Barbatum, sicut a nodis Nodutum, uel certe non Fortunam, sed quia barbas habet Fortunium nominarent; ipse in Iugatino deo coniuges iungat, et cum uirgini uxori zona soluitur, ipse inuocetur et dea Virginensis uocetur; ipse sit Mutunusda arbitratus sum, hi omnes di deaeque sit unus Iuppiter, siue sint, ut quidam uolunt, omnia ista partes eius siue uirtutes eius, sicut eis uidetur, quibus eum placet esse mundi animum, quae sententia uelut mag
Abbreviated transcription (Latin):
ipse p̃sit nomine libi uiroꝵ seminibꝰ. ⁊no¬
mine lib̾e feminarũ. Ipsesit diis pat̾ qui
partũ ꝑducat ad diẽ. ipse sit deamẽna.
quã p̃frc̾unt m̃struiᷤᷤ feminaꝵ: ipse lucina
q̃ aparientibꝰ inuocet᷑. ipse opẽ ferat nas¬
c̃entib excipiendo eossinu t̾re: & uocct᷑
opis. Ipse inuagitu os aꝑiat. ⁊ uocet᷑ ds̃
uaticanꝰ. ipse leuat t̾rã ⁊ uocet᷑ dea leua¬
na. ipse cunas tueat᷑. ⁊ uocet᷑ cunina. Ñ
sit aliꝰ.s. ipsein illis deabꝰ. qͦ fata nascentibꝰ
canunt᷑.⁊ uocat fatũ. Ipse p̃sit fortuitis.
uocet᷑q fortuna. in diua ruma. mãmã par¬
uulo inmulgrat: qr rumã dixer uet̾es mã¬
mã. In diua potina. potionẽ ministret. in
diua educa. escã p̃beat: de piuore infantũ.
pauentia nuncupet᷑. despe qͥuenit ueni¬
lia. de uo luptate uolupia: de actu deage¬
noria. destimuliᷤ qͥbꝰ adnimiũ actũ ħo in¬

Expanded text:
ipse praesit nomine Liberi uirorum seminibus et noipse praesit nomine Liberi uirorum seminibus et nomine Liberae feminarum, ipse sit Diespater, qui partum perducat ad diem; ipse sit dea Mena, quam praefecerunt menstruis feminarum, ipse Lucina, quae a parturientibus inuocetur; ipse opem ferat nascentibus excipiendo eos sinu terrae et uocetur Opis, ipse in uagitu os aperiat et uocetur deus Vaticanus; ipse leuet de terra et uocetur dea Leuana, ipse cunas tueatur et uocetur Cunina; non sit alius, sed ipse in illis deabus, quae fata nascentibus canunt et uocantur Carmentes; praesit fortuitis uoceturque Fortuna; in diua Rumina mammam paruulo inmulgeat, quia rumam dixerunt ueteres mammam; in diua Potina potionem ministret, in diua Educa escam praebeat; de pauore infantum Pauentia nuncupetur, de spe, quae uenit, Venilia, de uoluptate Volupia, de actu Agenoria; de stimulis, quibus ad nimium actum homo in
Abbreviated transcription (Latin):
implet: mouet. mͦ inde suas partessorori:
fribꝰ cedat. mͦ sit ether:ut aerẽ uinonẽ subt̃¬
fusã de suꝑ amplectat᷑. mͦ totũ simul eũ
aeresit. ipse eełu. trã uͦ tanqͣm ẽiugẽ̾ eandẽq:
matrẽ. qr hoc in diuini turpe ñ ẽ. fecun¬
dis imbribꝰ : seminibꝰ fetit. mͦ aut̃ nesit
necesse ꝑ euncta discurrere. ds̃ unꝰ. De qͦ
multi a poeta nobilissimo dietũ putant.
ꝓfundũ. ipse inethere sit iuppit᷑. ĩpse
inaere iuno. ipse inmarineptunꝰ. in inferio¬
ribꝰ eniã maris ipse salatia. int̾ra pluto. int̾ra¬
inferiore ꝓserpina. in fociᷤdomestieiᷤᷤ uesta.
in fabroꝵ fornaee uuleanꝰ. insydibsol ⁊ lu¬
na ⁊ stellȩ. in diuinantibꝰ apollo. in meree
mercuriꝰ. iniano initiator: int̾mino t̃mi¬
nator: sat᷑nꝰ intẽpore. mars ⁊ bellona in
bellis: lib̃ inuineis. eeres infrum̃tis: diana
insiluis. minerua ingenuᷤ. Ipse sit post.¬
remo etiã in illa tͣba quasi plebeioꝵ deoꝵ.

Expanded text:
implet et movet, modo inde suas partes sorori et fratribus cedat; modo si ether, ut aerem Iunonem subterfusam desuper amplectatur; modo totum simul cum aere sit ipse celum, terram vero tanquam coniugem, eamdemque matrem, quia hoc in divinis turpe non est, fecundis imbribus et seminibus fetet. Modo autem, ne sit necesse percuncta discurrere, deus unus, de quo multi a poeta nobilissimo dictum putant: profundum. Ipse in ethere sit Iupiter, ipsa in aere sit Iuno, ipse in mari Neptunus, in inferioribus etiam maris ipse Salatia, ininferiore Proserpina, in focis domesticis Vesta, in fabrorum fornace Vulcanus, in sideribus sol et luna et stellae, in diuinantibus Apollo, in merce Mercurius, in Iano initiator, in Termino terminator, Saturnus in tempore, Mars et Bellona in bellis, Liber in uineis, Ceres in frumentis, Diana in siluis, Minerua in ingeniis; ipse sit postremo etiam in illa turba quasi plebeiorum deorum;
Abbreviated transcription (Latin):
iniꝗͣ. romani imꝑiũ tã magnũ ad qͥrere
potuer: nũqͥd tanqm aliꝗͣ dea colenda ẽ
eis etiã inigͥtas aliena. Multũ enĩ ad istã
latitudinẽ imꝑiĩ. eã eooꝑatã uidemꝰ. quȩ
faciebat iniuriosoᷤᷤ ut eeñt eũ qͥbꝰ iusta
bella gererent᷑. ⁊ augeret᷑ imꝑiũ. Curaũ¬

Expanded text:
iniqua, Romani imperium tam magnum adquirere iniqua, Romani imperium tam magnum adquirere potuerunt, numquid tamquam aliqua dea colenda est eis etiam iniquitas aliena? Multum enim ad istam latitudinem imperii eam cooperatam uidemus, quae faciebat iniuriosos, ut essent cum quibus iusta bella gererentur et augeretur imperium. Quu
Abbreviated transcription (Latin):
forte displic boni iniqͥssima imꝓbitate
pugnare.:⁊ finitimoᷤ qͥetoᷤᷤ. nulłaq: in iuriã
facientes. ad dilatandũ regnũ bellospon¬
taneo ꝓuocarr. Plane siita sentiunt apꝓbo
enĩ eoꝵ eũ qͥbꝰ iusta bella gesta s̾. regnũ
adiuuit ut cͤse̾et. qđ utiq paruũ eet. si qͥes
⁊ iusticia finitimoꝵ ẽtͣ se belłũgeri. nulla
ꝓuocar ĩ iuria. Aesie felicioribꝰ rebꝰ hu¬
maniᷤᷤ om̃a regna parua eenͣt. c̃ cordi uici¬
nitate letantia : ita eenͣt ĩmundo regna
plurima gentiũ. ut s̃ in urbe domꝰ pluri¬
me ciuiu. Piñ belligerare ⁊ ꝑdomitiᷤ gen¬
tibꝰ dilatare regnũ. maliᷤ uidet᷑ felicitas:
boniᷤ necessitaᷤᷤ. S. qr peiꝰ eẽt. ut ĩiuriosi iusti
uicinũ honũ hab̃e c̃eorđẽ. quã uicinũ ma¬
su subiugare bellantẽ. Mala uota s̃ optare
habe qͣm odis.ł qͣm timeaᷤᷤ. ut possit eẽ qm
uncaᷤᷤ. Sigͦ iusta gem̃do bella. ñ impia. ñ

Expanded text:
forte displicet bonis iniquissima inprobitate forte displicet bonis iniquissima inprobitate pugnare et finitimos quietos nullamque iniuriam facientes ad dilatandum regnum bello spontaneo prouocare? Plane si ita sentiunt adprobo enim eorum, cum quibus iusta bella gesta sunt, regnum adiuuit ut cresceret, quod utique paruum esset, si quies et iustitia finitimorum contra se bellum geri nulla prouocaret iniuria ac sic felicioribus rebus humanis omnia regna parua essent concordi uicinitate laetantia et ita essent in mundo regna plurima gentium, ut sunt in urbe domus plurimae ciuium. Proinde belligerare et perdomitis gentibus dilatare regnum malis uidetur felicitas, bonis necessitas. Sed quia peius esset, ut iniuriosi iustiouicinum bonum habere concordem quam uicinum malum subiugare bellantem. Mala uota sunt optare habere quem oderis uel quem timeas, ut possit esse quem uincas. Si ergo iusta gerendo bella, non inpia, non
Abbreviated transcription (Latin):
S: obluctari ꝗͥd opꝰẽ.De ipsorationali
animante .i. hõie. qͥd infeliti credi potͣ.
quã di partẽ uapulare. cũ puer uapulat.
lũ uͦ partes dĩ fieri lasciuias. iniꝙ̃. impias. atq
om̃ino dapnabi les. ꝗͥs ferre possit n ꝗͥ prsus
insanit. hostremo ꝗͥd irascit᷑ eiᷤ a qͥb ñ eolit. cũ
asius partibꝰ ñ eolat᷑. Restat gͦ ut dicant om̃s
iuppit᷑ ꝙ rex p̾sid ipsũ cdo abeiꝰ putari. reg¬
nũ ẽstitusse. ł auxisse romanũ Nã sihoc
ipse ñ fce̾ qͥm aliũ dmopꝰ tã magnũ poruisse
aggͣdi ẽdant. cũ oẽs occupati sint officũ : oꝑi
gͥ deor. regnum hõiũm potuit ꝓpagari ⁊au¬
ds̃ ẽ. sur enĩ ñ itasit:si uictoria dea ẽ. Aut
ꝗd ipso ioue in hac causa opꝰẽ. si uietoria fa¬
ucat. sitꝙ ꝓpitia:⁊ se̾mꝑcat ad illoᷤ ꝗs uult
ẽẽ uictores. Rac dea fauente ⁊ ꝓpitia. e̾tiã
ioue uieante. ł aliud agente. ⁊ que gentes
ñ subdite reman̾ent. qͦ regna ñ cedcat. An

Expanded text:
sed obluctari quid opus est? De ipso rationali animante, id est homine, quid infelicius credi potest, quam Dei partem uapulare, cum puer uapulat? Iam uero partes Dei fieri lasciuas, iniquas, inpias adque omnino damnabiles quis ferre possit, nisi qui prorsus insanit? Postremo quid irascitur eis, a quibus non colitur, cum a suis partibus non colatur? Restat ergo ut dicant omnes quia rex praesidet, ipsum credo ab eis putari regnum constituisse, vel auxisse Romanum. Nam si hoc ipse non fecit, quem alium deum opus tam magnum potuisse aggredi credant, cum omnes occupati sint officiis et opur deorum regnum hominum potuit propagari et audeus est? Quur enim non ita sit, si Victoria dea est? Aut quid ipso Ioue in hac causa opus est, si Victoria faueat sitque propitia et semper eat ad illos, quos uult esse uictores? Hac dea fauente et propitia, etiam Ioue uacante uel aliud agente, quae gentes non subditae remanerent? quae regna non cederent? An
Abbreviated transcription (Latin):
toria felicit᷑ t̾minat: etiã feriato ioue ereu
imꝑiũ. Qs enĩ hic partes iuppit̃ hab̃. cũ ca
qͣ possent beneficia ei putari. du hab̾nt᷑. dii
uocant᷑ dĩ colunt᷑. ipsi ꝓsuis partibꝰinuocant᷑
Hab̾et hic aut̃ etiã ille aliqo partẽ. siregnũ etiã¬

Expanded text:
a feliciter terminat, etiam feriato Ioue creuit imperium. Quas enim hic partes Iuppiter haberet, cum ea, quae possent beneficia eius putari, di habentur, di uocantur, di coluntur, ipsi pro suis partibus inuocantur? Haberet hic aut
Abbreviated transcription (Latin):
t̃rã ecrerẽ ⁊ candẽ etiã uestã uolunt. cũ tam̃
sepiꝰ uestã ñ nisi igne̾ eẽ ꝑhibeant: ꝑtinentẽ
ad focos. sinc qͥb ciuitas eẽ ñ pot᷑. Et iđo illi
uͥgines solere seruire. qđ sic̃ ex uͥgine ita niħ
exigne nascat᷑. Quã totã uanitat᷑ẽ aboleri :
extingui utiq ab illo oportuit: ꝗqͥeͥ natꝰ eriur¬
gine. Quis enĩ ferat. qđ eũ tantũ honoris &.
qͣsi castitatis ignitͥbuerent. aliqn uestã non
crubescant etiã uen̾em dice. Ueuanescit in
lier: Anpotiꝰ tres. una uͥginũ qͤ etiã uesta ẽ:
alia ẽiugatarũ. alia mereteũ. Cui etiã pheni¬
ces donũ dabant de ꝓstitutione filiarũ. ante¬
ꝗͣm eas iungerent uiris. Q illax ẽ mat̾nia uul¬
ut meretrix. ne filio uinonis ⁊ cooꝑario mi¬
nerue face̾ uideam᷑ iniuriã. Ergo hȩc adẽ¬
iugatas intelligit᷑ ꝑtin̾e.s: cã nolumꝰ imita¬
ri.in eo qđ fec̃ illa eũ arte. Rurso inqͥunt ad
fabulas redis. Quȩ ista iusticia ẽ. nob̃ suecẽn¬

Expanded text:
ererem, eandem etiam Vestam uolunt, cum tamen saepius Vestam non nisi ignem esse perhibeant pertinentem ad focos, sine quibus ciuitas esse non potest, et ideo illi uirgines solere seruire, quod sicut ex uirgine, ita nihil ex igne nascatur. Quam totam uanitatem aboleri et extingui utique ab illo oportuit, qui est natus ex uirgine. Quis enim ferat, quod, cum tantum honoris et quasi castitatis igni tribuerint, aliquande Vestam non erubescunt etiam Venerem dicere, ut uanescat in lier? An potius tres, una uirginum, quae etiam Vesta est, alia coniugatarum, alia meretricum? Cui etiam Phoenices donum dabant de prostitutione filiarum, antequam eas iungerent uiris. Quae illarum est matrona Vulut meretrix, ne filio Junonis et cooperario Minervae facere videamur injuriam. Ergo haec ad conjugatas intelligitur pertinere: sed eam nolumus imitentur in eo quod fecit illa cum Marte. Rursus, inquiunt, ad fabulas redis. Quae ista justitia est, nobis succen
Abbreviated transcription (Latin):
pot̾ eẽ quã t̾ra qͣntalib diu̾sitatt̃ distinc
corporeus cõpletꝰ ẽmundꝰ. Minerua ubi
erit. qͥd tenebit: qͥd implebit: Simul enĩ
eũ his in capitolio ẽstituta ẽ. cũ ista filia
ñ sit amborũ. Aut sietheris partẽ suꝑiorẽ
mineruã ten̾e dicunt: ⁊ hac oecasione fin¬
gere poctas. qđ de ionis capite nata sit: cur
ni gͦ ipsa potiꝰ dõr regina deputat᷑. qđ sit
ioue suꝑior. An qr indignũ erat p̃ponere
patͥ filiã. Cur ñ de ioue ipso. ergasaturnỹ
iusticia ista seruata ẽ. Anqr uict᷑ ẽ. Ergo pug¬
nart. absit inqͥunt. fabularũ ẽ istagarru¬
litas. Ecce fabulis ñ credat᷑: ⁊ deduis melio¬
rasentiant᷑. Cur gͦnͣdata ẽ patͥ iouis. ⁊ si
ñ sublimior: eqͣlistam̃ sedes honoris: Quia
sat᷑nꝰ inqͥunt tp̃is longitudo ẽ. Tẽpꝰgͥ colunt.
qͥ sat᷑nũ eołt. ⁊ rex dor iupit᷑ insinuat᷑ nat᷑¬

Expanded text:
potest esso quam terra quantalibet diuersitate distinctpotest esso quam terra quantalibet diuersitate distinctementis corporeus conpletus est mundus: Minerua ubi erit? quid tenebit? quid inplebit? Simul enim cum his in Capitolio constituta est, cum ista filia non sit amborum. Aut si aetheris partem superiorem Mineruam tenere dicunt et hac occasione fingere poetas quod de Iouis capite nata sit: quur non ergo ipsa potius deorum regina deputatur, quod sit Ioue superior? An quia indignum erat praeponere patri filiam? Quur non de Ioue ipso erga Saturnum iustitia ista seruata est? An quia uictus est? Ergo pugnarunt? Absit, inquiunt; fabularum est ista garrulitas. Ecce fabulis non credatur et de dis meliora sentiantur: quur ergo non data est patri Iouis, etsi non sublimior, aequalis certe sedes honoris? Quia Saturnus, inquiunt, temporis longitudo est. Tempus ergo colunt, qui Saturnum colunt, et rex deorum Iuppiter insinuatur n
Abbreviated transcription (Latin):
cur illicnã iuno uroradiungit᷑. quȩ dicat᷑
soror ⁊ c̃ unxꝰ. Qa iouẽ in quiunt in ethere ac¬
cipimꝰ macre unonẽ :⁊ hec duo elem̃ta ẽ iune¬
dictũ ẽ iouis om̃a plena. si aliquã parte̾ impl
& uno. Anut᷑q: utrũq implet.&. ambo isti
c̃iuges. ⁊ induobꝰ istis elem̃us. ⁊ in singlissi¬
muls̃. Cur gͦ ether datꝰ ioui: aer iunoni.
Postremo ipsi duo satis essent. Qdẽ qđ nep
quoq sine c̃iugibꝰ remanerent. addit᷑ neptu¬
nosalatia. plutoni ꝓserpina. Nãsiẽ inferi¬
orẽ celi partẽ. id̾ aerẽ inqͥunt iunotenet:
ita inferiorẽ marissalatia. ⁊ t̾re inferiorẽ
ꝓserpina. Queri ꝗͣmad modũ sareiant fabu¬
ut singła doꝵ ẽaugia. diuid̾ent singlis ele¬
m̃tis. Nẽ uͦ om̃imꝰ affirmauer: aliud eẽ ethere̾.
aliud aerẽ. Aqͣ uͦsiue suꝑior. siue inferior
utiꝗ: aqua ẽ. Puta ꝙr dissimiliᷤ. nũꝗͥd intan¬
tũ. ut aqͣnͣsit: Et inferior tra: qͥd aliud

Expanded text:
Cur illi etiam uxor Iuno adiungitur, que dicatur soror et coniux? Quia Iovem inquiunt in ethere, accipimus aere Iunonem; et hec duo elementa coniuncdictum est \'louis omnia plena\', si aliquam partem inplet et Iuno. An uterque utrumque inplet, et ambo isti coniuges et in duobus istis elementis et in singulis simul sunt? Quur ergo aether datur Ioui, aer Iunoni? Postremo ipsi duo satis essent: quid est quoquoque sine coniugibus remanerent, additur Neptuno Salacia, Plutoni Proserpina. Nam sicut inferiorem caeli partem, id est aerem, inquiunt, Iuno tenet, ita inferiorem maris Salacia et terrae inferiorem Proserpina. Quaerunt quem ad modum sarciant fabuut singula deorum coniugia diuiderentur singulis elementis. Nunc uero omni modo adfirmauerunt aliud esse aetherem, aliud aerem. Aqua uero siue superior siue inferior utique aqua est; puta quia dissimilis: numquid in tantum ut aqua non sit? Et inferior terra quid aliud
Abbreviated transcription (Latin):
qui grecã ł potiꝰ ꝑ egrinã. trogũ põpeiỹ
sceutꝰ. ñ latine tantũ sic̃ ille. u̾erũ etiam
b̾uit̾ scripsit historiã. opꝰ libroꝵ suoꝵ sic
incipit. Principiorerũ. gentiũ. nationũꝙ
imꝑiũ penes regeserat. quos ad fastigium
hiuꝰ maigestatis ñ ambino ppłaris. s spectata
int̃bonos moderatio ꝓuebebat. ppłi nullis
ꝓferre moserat: int̾ suã cuiq: patã regna
finiebant᷑. Primꝰ omniũ ninꝰ rexassirior.

Expanded text:
qui graecam, vel potius peregrinam, Trogum Pompeium qui graecam, vel potius peregrinam, Trogum Pompeium secutus, non latine tantum, sicut ille, verum etiam breviter scripsit historiam, opus librorum suorum sic incipit: « Principio rerum gentium nationumque imperium penes reges erat, quos ad fastigium hujus majestatis non ambitio popularis, sed spectata inter bonos moderatio provehebat. Populi nullis proferre mos erat: intra suam cuique Patriam regna finiebantur. Primus omnium Ninus, rex Assyriorum,
Abbreviated transcription (Latin):
possunt humanis ł ẽsilus. ł uiribꝰ uiner. aut
sieũ int̾ se belligerant ñ du abhominibꝰ.
ꝗͣs ꝓsua ꝗͥsq parte suscipiunt. Non itaq:
deossuos debuit colere ciuitas magiꝰ quã
habeat deoꝵ iste. ł tͣnsitꝰ. ł fuga. ł emigͣtio.
ł inpugna defectio. ñ dũ illis temporib
atq illis t̾ratũ partibꝰ. xp̃i nom̃ fuerat p̾di¬
catũ. qñdo illa regna ꝑ ingentes bellicas
clades amissa atq tͣnssata sͦ. Nã si ptꝰ mille
ducentos. ⁊ qͦt excurrit annos. qndo reg¬
nũ assyrus ablatũ ẽ. iã ibi xp̾iana religio
aliud regnũ p̃dicar& et̾nũ.⁊ deoꝵ fassoꝵ
cultꝰ sacrilegos inhiberet: ꝗͥd aliud illius
gentis uani homines diẽ̃. nisi regnũ qđ tã
Siu ẽseruatũ ẽ. nulla alia causa. nͦisi suis re¬
ligionibꝰ desertis. ⁊ illa recepta perire po¬
tuisse: Et in ꝗͣ uoce uanitatis que pot̾at
eẽ. isti adtendant specułu suũ ⁊ similia

Expanded text:
possunt humanis uel consipossunt humanis uel consisi, cum inter se belligerant, non dii ab hominibus, uas pro sua quisque parte suscipiunt. Non itaque deos suos debuit colere civitas magis, quamhabeat deorum iste vel transitus, vel fuga, vel migratio, vel in pugna defectio, nondum illis temporibus atque in illis terrarum partibus Christi nomen fuerat praedicatum, quando illa regna per ingentes bellicas clades amissa atque translata sunt. Nam si post mille ducentos et quod excurrit annos, quando regnum Assyriis ablatum est, si iam ibi Christiana religio aliud regnum praedicaret aeternum et deorum falsorum cultus sacrilegos inhiberet: quid aliud illius gentis uani homines dicerent, nisi regnum, quod tam diu conseruatum est, nulla alia causa nisi suis religionibus desertis et illa recepta perire potuisse? In qua uoce uanitatis, quae poterat esse, isti adtendant speculum suum, et similia
Abbreviated transcription (Latin):
locis ampłu. tẽporibꝰq diutnũ. Quȩcũq
enĩ causa ẽ illa. eade ẽ etiã ista. Si aut̃ ⁊¬
muit. ⁊ subegit. alios tune colebant deos.
Aut si ꝓpͥos habuer̃ assẏrii. qͣsi peritiores
fabros imꝑii cõstruendr atq: seruandi.
der: aut mercede ñsibi reddita. ł alia maio¬
re ꝓmissa. ad medos tnsire maluer: atq
inde rurso adꝑsas cẏro inuitante. & aliꝗͥd
cõmodius pollicente: ꝗͥ grns ñ angustisori¬
entis finibꝰ pꝰalexan dri macedonis regnũ.
magnũ locis.s b̃uissimũ tp̃e. in suo regno
adhucusq ꝑdurat: Hocsi itac̃ aut infide¬
les dii s̃.qͥ suos desert̃. & ad hostes tͣnseunt.
qđ nec ħo feẽ camillꝰ. q̃ndo uictor & ex¬
pugnator adu̾sissimẽ ciuitatis. romã eui
uicerat sensit ing̾tã. quã tam̃ pͥtea oblit̾
iniurie. memor pat̾ȩ. agallis it̾um lib̾auit.
aut ñ ita fortes ẽ. ut deos eẽ fortes dee. qui

Expanded text:
locis amplum temporibusque diuturnum? Quaecumque locis amplum temporibusque diuturnum? Quaecumque enim causa est illa, eadem e quas Ninus domuit et subegit, alios tunc colebant deos. Aut si proprios habuerunt Assyrii, quasi peritiores fabros imperii construendi adque seruandi, derunt, aut mercede non sibi reddita uel alia maiore promissa ad Medos transire maluerunt, adque inde rursus ad Persas Cyro inuitante et aliquid commodius pollicente? Quae gens non angustis Orientis finibus post Alexandri Macedonis regnum magnum locis, sed breuissimum tempore in suo regno adhuc usque perdurat. Hoc si ita est, aut infideles di sunt, qui suos deserunt et ad hostes transeunt quod nec homo fecit Camillus, quando uictor et expugnator aduersissimae ciuitatis Romam, cui uicerat, sensit ingratam, quam tamen postea oblitus iniuriae, memor patriae, a Gallis iterum liberauit, aut non ita fortes sunt, ut deos esse fortes decet, qui