comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uon fuisse dicere ponaudeo. ita hominem
niũquã antea fuisse. & ex quodam tempore pri¬
mũ hominẽ creatũeẽ dubitare pondebeo ᷤ sed cum
cogito cuiusrei dñs semꝑ fuerit sisemꝑ creatura
non fuit affirmare aliquid ꝑtimesa. quia & merp¬
sum intueor. Et scriptuẽe recoloquis hominum cã añ¬
potest scireronsiliumdĩ. autquis potest cogitare
quid uelitdñs cogitationes enimmostaliũ timidae
cuncestȩ ad inuentiones nr̃ae corruptibileenim
corpus ad grauatanimã &deꝑrimit terrena in habi¬
ato sensũ multa cogitantẽ. sexhisigitur quae in hac
trrena inhabitatione multa cogito. Ideo utiq mul¬
tiquiaunũ quodexillis ud prader illa quod fostenon
cogio ueruẽ inuenire nom possums. Si dixero semper
toporũ spatia. pecaliquam creatmi coi& nãeẽ di¬
cinus. quod fides sana condemnat: Cauendũ
est pesit absurdũ & aliia neius alienũ mostalem
quudem ꝑuicestẽporũ semꝑfũissacreetur̃ didirte

Expanded text:
non fuisse dicere non audeo, ita hominem non fuisse dicere non audeo, ita hominem numquam antea fuisse et ex quodam tempore primum hominem creatum esse dubitare non debeo. Sed cum cogito cuius rei dominus semper fuerit, si semper creatura non fuit, adfirmare aliquid pertimesco, quia et me ipsum intueor et scriptum esse recolo: Quis hominum potest scire consilium Dei, aut quis poterit cogitare quid uelit Dominus? Cogitationes enim mortalet incertae adinventiones nostrae. Corruptibile enim corpus aggravat animam, et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem . Ex his igitur quae in hac terrena inhabitatione multa cogito ideo utique multa, quia unum quod ex illis vel praeter illa, quod forte non cogito, verum est, invenire non possum, si dixero, sempertemporum spatia, ne aliquam Creatori coaeternam esse dicamus, qust, ne sit absurdum et a luce ueritatis alienum mortalem quidem per uices temporum semper fuisse creaturam, decedentem
Abbreviated transcription (Latin):
ipse cum pracmississ& atq dixiss& Tudne ser¬
uiabis nos &custodies nos. a generationehac &i n&es¬
nũ. Acdeinde reꝑcussis soc eos Inquorũ stulta impia¬
quagdoctrina. Nulla liberationis & beatituidinis
linimue seruatur aodernitas. continuo subiciens.
Qucirtuitu impnambulant tamquã eidiceroauit:¬
quider gotucredis. sentis. intillegis. Nũquid ña
existimandũ ẽ subitodõ placuisse hominẽ facere.
queniquã antea infinita r&ro a&nitate fecis s&c.
Cui pihil poui accidere potest inquomutabile aliqͥd
uonẽ continuo respondit adipsũdm̃ loquens secim¬
lui altitudinẽtuã. multiplicasti filios hominum
Senti nnt inquit homines quod putant & quod dehis
plic& opinentur & disputent: Sexundum altitudi
pẽtiũ quãnullus potest nosse hominũ multiplicasti
filios hominũ. Valdequippe altũe scrutari& sẽꝑ
fuiisse& hominẽ quenumquã fecerat exaliquo
tẽpore primũ facere uoluisse uegonsilimm uo¬
Ego quidem sicutd ñmdm̃ aliquando dnm

Expanded text:
 dixisset: Tu, Domine, seruabis nos et custodies nos a generatione hac et in aeternum, ac deinde repercussisset eos, in quorum stulta inpiaque doctrina nulla liberationis et beatitudinis animae seruatur aeternitas, continuo subiciens: In circuitu inpii ambulabunt: tamquam ei diceretQuid ergo tu credis, sentis, intellegis? numquidnam existimandum est subito Deo placuisse hominem facere, quem numquam antea infinita retro aeternitate fecisset, cui nihil noui accidere potest, in quo mutabile aliquid non est?\' continuo respondit ad ipsum Deum loquens: Secundum altitudinem tuam multiplicasti filios hominum. Sentiant, inquit, homines quod putant, et quod eis placet opinentur nem tuam quam nullus hominum potest nosse multiplicasti filios hominum. Valde quippe altum est et semper Deum fuisse, et hominem quem nunquam fecerat ex aliquo tempore primum facere voluisse, nec consilium voEgo quidem sicut Dominum Deum aliquando dominum
Abbreviated transcription (Latin):
henditur. scientes comprachensione finitur. pro¬
fccto & omnes infinitas quodam ineffabili modo
dõ finitaẽ quia scientiae ipsius in comp̃hensibilis
nonest  Quare siifinitas numerorũ scientiadĩ
quacom prehenditur eẽ non potest infinita qui
tandem nossumus homunculi quieius scientiae
limites figere praesumamus Dicentes quod
nisi eisdem circuitibus temporũ eadem tempora¬
lia rep&antur. Non potest dscuncta quaefecit
ud praescire ut faciat udscire cum fecerit. Cuius
sapientia simpliciter inultiplex & uni formiter
multi formis tam in comp̃hensibili comprehensione
omnia in comp̃hensibilia comp̃hendit. ut quatũq.¬

Expanded text:
henditur, scientis conprehensione finitur: prohenditur, scientis conprehensione finitur: profecto et omnis infiniDeo finita est, quia scientiae ipsius incomprehensibilis non est. Quare si infinitas numerorum scientiae Dei, qua comprehenditur, esse non potest infinita; qui tandem nos sumus homunculi, qui ejus scientiae limites figere praesumamus, dicentes quod, nisi eisdem circuitibus temporum eadem temporalia repetantur, non potest Deus cuncta quae fecit vel praescire ut faciat, vel scire cum fecerit? cujus sapientia simpliciter multiplex et uniformiter multiformis, tam incomprehensibili comprehensione omnia incomprehensibilia comprehendit, ut quaecumq
Abbreviated transcription (Latin):
sisunt & singuli quiq finiti sunt &omines infinitis.
ita nenumeros propt̃ infinitatẽ nescit om nes ds̃.
&usq adquandam sũmã numerosũ. scientiadĩ
ꝑuenit c&eros ignorat. Quis hoc &iam dem̃tissi¬
mus dixerit᷑ nec audebunt isti contemnere nume¬
ros & eosdicere ad discientiã nonꝑtinere apud
quos plato dm̃magna auetoritate comiendat
mundũ pumeris fabricantẽ. &apud nosdõ dic¬
tũ legitur omnia inmensura &numero & pon¬
dere disposuisti. de quo& proph&a dicit. Quip¬
fest numerose sieculũ ¶ Et saluator in euañgelio
capilli inquit ur̃i omnes numerati sunt ¶Absit
itaq ut dubitemus quod ei notussit omnis nume¬
rus cuius intellegentiae sicut in psalmo canitur.
nonest pumerus sinfinitus Itaq numeri quãuis
infinitorũ numerorũ. ullussit pumerus. ponest
tam̃ in comprehensibilis ei cuius intellegentiae non ẽ¬
pumerus QQua propt̃ siquioquid scientia comp̃¬

Expanded text:
si sunt, et singuli quique finiti sunt, et omnes infiniti sunt. si sunt, et singuli quique finiti sunt, et omnes infiniti sunt. Itane numeros propter infinitatem nescit omnes Deus, et usque ad quandam summam numerorum scientia Dei peruenit, ceteros ignorat? Quis hoc etiam dementissimus dixerit? Nec audebunt isti contemnere numeros et eos dicere ad Dei scientiam non pertinere, aput quos Plato Deum magna auctoritate commendat mundum numeris fabricantem. Et aput nos Deo dictum legitur: Omnia in mensura et numero et pondere disposuisti; de quo et propheta dicit: Qui profert numerose saeculum, et Saluator in euangelio: Capilli, inquit, uestri omnes numerati sunt. Absit itaque ut dubitemus, quod ei notus sit omnis numerus, cuius intellegentiae, sicut in psalmo canitur, non est numerus. Infinitas itaque numeri, quamuis infinitorum numerorum nullus sit numerus, non est tamen inconprehensibilis ei, cuius intellegentiae non numerus. Quapropter si, quidquid scientia conpre
Abbreviated transcription (Latin):
quando eẽ coeper ł Hinc eis quitalia uidereposs
mirabilit̃ fostassis ostendens quã non eis indigue¬
rit sedeas gratuita bonitate condiderit. Cũ sine
illis ex a&ernitate initio carente in non minore
beatitate ꝑmansit XXIIII¬
Illud autẽ aliud quoddicunt pecdĩscientia quain¬
finitas possecom prhendi restateis utdicere au¬
deant atq huic seuorigini profundie impi&atis
immergint. Quod nononines numerosds pouerit
Los quippe infinitos cẽ cestissimũe. Qnm inquo¬
cũq pumero finẽ faciendũ put aueris. Idem
ipse nondico uno addito augeri. sed quãlib& sit
magniis. & qũã lib& ingentem multitudinẽ con¬
tinens inipsa ratione atq scientia numerorũ.
Non solũ duplicari. Uerũ&iam multi plicari
potest: Ita uero suisquisq nuinerus propri&a¬
tibus terminatur: ut nullus eorũ par eẽ cuicũq
alteri possit. Ergo & dispares interse atq diuer¬

Expanded text:
quando esse coeperunt, hinc eis. qui talia uidere possunt, quando esse coeperunt, hinc eis. qui talia uidere possunt, mirabiliter fortassis ostendens, quam non eis indiguerit, sed eas gratuita bonitate condiderit, cum sine illis ex aeternitate initio carente in non minore beatitate permansitIllud autem aliud quod dicunt, nec Dei scientia quae infinita sunt posse conprehendi: restat eis, ut dicere audeant adque huic se uoragini profundae inpietatis inmergant, quod non omnes numeros Deus nouerit. Eos quippe infinitos esse, certissimum est; quoniam in quocumque numero finem faciendum putaueris, idem ipse, non dico uno addito augeri, sed quamlibet sit magnus et quamlibet ingentem multitudinem continens, in ipsa ratione adque scientia numerorum non solum duplicari, uerum etiam multiplicari potest. Ita uero suis quisque numerus proprietatibus terminatur, ut nullus eorum par esse cuicumque alteri possit. Ergo et dispares inter se adque diuer
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓillo cogitantes. nonillum sed scipsos. pec illi
sed sibi compurant ¶Nobis autẽ fas non est credere
aliter afficidm̃ cum uacat alitercũ operatui quia
nec affici dicendu sest taquã in cius natura fiat aliqͥd
quod antenon fuerit. Patitur quippe qui afficitur.
& mutabileẽ omnequod aliquid patitur. Nonitaq
in eius uacatione cogiteuir ignauia desidia ineftia.
sicut nec in eius opere labor conatus industria pouit
quiestens agere &agens quiescere potest adopus pouũ
non nouũ sed sempitnũ adhibere consiliũ necpeni¬
tendo quia prius cessauerat coerit facere quod non
fecerat Sed& si prius cessauit & posterius operatus
est. quod nescio quẽ ammodũ ab homine possit
ram precedentẽ. Altera subsequens mutauit aut abs¬
tulit uoluntatẽ sedunaeademq sempit̃na &immu¬
tabili uoluntate resquas condidit. &utprius non
eendegit quãdiu non fuer̃ &ut posterius essent.

Expanded text:
pro illo cogitantes, non illum, sed se ipsos, nec illi, pro illo cogitantes, non illum, sed se ipsos, nec illi, sed sibi conparant. Nobis autem fas non est credere, aliter affici Deum cum uacat, aliter cum operatur; quia nec affici dicendus est, tamquam in eius natura fiat aliquid, quod ante non fuerit. Patitur quippe qui afficitur, et mutabile est omne quod aliquid patitur. Non itaque in eius uacatione cogitetur ignauia desidia inertia, sicut nec in eius opere labor conatus industria. Nouit quiescens agere et agens quiescere. Potest ad opus nouum non nouum, sed sempiternum adhibere consilium; nec paenitendo, quia prius cessauerat, coepit facere quod non fecerat. Sed et si prius cessauit et posterius operatus est quod nescio quem ad modum ab homine possit ram praecedentem altera subsequens mutauit aut abstulit uoluntatem, sed una eademque sempiterna et inmutabili uoluntate res, quas condidit, et ut prius non essent egit, quamdiu non fuerunt, et ut posterius essent,
Abbreviated transcription (Latin):
tas operũ suorũ. Qñm sinoneadem rep&antur
non possunt infinita diuersitate uariata. ulla
cius scientia uel praesentia comprehendis Has
argumtationes quibus impii nr̃im simplicẽpiaatt¬
te utcũillis in circuitii ambulemus deuia recta
conantur auestere siratio refutar e nom poss&.
fides in rideredeber&s. Huc accedit quodinadiu ad
confingit. ratio manifesta confringit. Hincenĩ med
tmaximae istierrant ut in circuitu falso ambula¬
re. quã uero & recto itinere malint Quod mentẽ
diuinã omnino immutabilẽ cuiuslib& infinitatis
capacẽ Et innumera omnia sinecogitationis
alternatione pumerantẽ. Desuahumana mut abi¬
li angusta quem&iunturꝰ. Et fit illis quod ait
apostolus comparantes enim sem&ipsos sibim&
ipsis non intellegunt. Nam quia illis quicquid
noui faciendũuenit inmentẽ pouo consilio faci¬
unt Alutabiles quippe mentes gerunt profecto
non dm̃ quaẽ cogitare nom possunt sed sem&ipsos

Expanded text:
tas operum suorum. Quoniam si non eadem repetantur, tas operum suorum. Quoniam si non eadem repetantur, non possunt infinita diversitate variata ulla ejus scientia vel praescientia comprehendi. 2. Has argumentationes quibus impii nostram simplicem pietatem, ut cum illis in circuitu ambulemus, de via recta conantur avertere, si ratio refutare non posset, fides irridere deberet. Huc accedit, quod in adjutconfingit, ratio manifesta confringit. Hinc enim maxime isti errant, ut in circuitu falso ambulare quam uero et recto itinere malint, quod mentem diuinam omnino inmutabilem, cuiuslibet infinitatis capacem et innumera omnia sine cogitationis alternatione numerantem, de sua humana mutabili angustaque metiuntur; et fit illis quod ait apostolus: Conparantes enim semet ipsos sibimet ipsis non intellegunt. Nam quia illis quidquid noui faciendum uenit in mentem, nouo consilio faciunt mutabiles quippe mentes gerunt: profecto non Deum, quem cogitare non possunt, sed semet ipsos
Abbreviated transcription (Latin):
ud eiusquoq ostu&octisu semꝑ illis circuitibus repe¬
tito semꝑq rep&endo. Neuidelic& sial:quando
primũdĩopera coepta dicuntur priorẽsuã sine
initio uacationẽ tãquã inestem. acdesidiosam &
ideo sibi displicentẽ damnasse quodam modoatq
obhoc mutasse credatur siautem semꝑ quidem
temporalia sed aliaatq alia ꝑhib&ur operatus.
Aesic aliquando &iam adhominẽ faciendũ quem
nũquã antea fecerat ꝑuenisse. Nonscientia qua
putant nom posse quacũq infinita comprehendi
sed quasi adhoram sicut uenidut inmentẽ fostuita
quadam inconstantia uideatur fecis sequaefecit.
Porrosullicireuitus ammittantur inquiunt¬
quibus uel manente mundo. uel ipsosquoq reuo¬
litiles ostussuos &occasuscisdem cireuitibus
inserente eadem temporalia rep&untur pec
ienauum otium praesestim tam longesineinito
diuturntatis dõ tribuitur pec in prouidatemeri

Expanded text:
uel eius quoque ortu et occasu semper illis circuitibus repeuel eius quoque ortu et occasu semper illis circuitibus repetito semperque repetendo; ne uidelicet, si aliquando primum Dei opera coepta dicuntur, priorem suam sine initio uacationem tamquam inertem ac desidiosam et ideo sibi displicentem damnasse quodam modo adque ob hoc mutasse credatur; si autem semper quidem temporalia, sed alia adque alia perhibetur operatus ac sic aliquando etiam ad hominem faciendum, quem numquam antea fecerat, peruenisse, non scientia, qua putant non posse quaecumque infinita conprehendi, sed quasi ad horam, sicut ueniebat in mentem, fortuita quadam inconstantia uideatur fecisse quae fecit. Porro si illi circuitus admittantur, inquiuntquibus uel manente mundo uel ipso quoque reuolubiles ortus suos et occasus eisdem circuitibus inserente eadem temporalia repetuntur, nec ignauum otium, praesertim tam longae sine initio diuturnitatis, Deo tribuitur, nec inprou
Abbreviated transcription (Latin):
atq in ipso uerbo eius eidem coa&no . iam praedsti¬
natione fixũerat. quod suotẽpore futurũerat:¬
Illud quoq nondubito antequã XUII.¬
Chomo prius creatus e& numquã quẽ quam
fuis se hominẽ faeceundẽ ipsũ pescio quib cirtutd¬
similẽ faeq abhuc fidemephilosiphorũ argum̃to
d&errent: Quorũ acitissimũ illud putatur:
quoddicunt pulla infinta ulla scientia posse
aunquiendi. Ac ꝑhoeds̃ inquiunt rerum quas
facit omniũ finitarũ omnes finitas apud sera¬
tiones hub&sbonitas autẽcius nũquãuacua fuisse fa¬
credendaẽ pesit temporalis eiusoperatio ciuus
r&ro fuerit a& nacessitio quasi penituerit eum
prioris sineinitiouaaitionis ac propterea sit ope q¬
ris aggressus initiũ. Et ideo necesseẽ inquiunt
eadem semꝑ rep&ũ eademq semꝑ repecenda trans¬
currere sud manente mundo mutabiliter. Quilic& eiat qdiu¬
nũquã non fuerit. & sine initiotẽporis ⁊ am̃ factusẽ

Expanded text:
adque in ipso Verbo eius eidem coaeterno iam praedestiadque in ipso Verbo eius eidem coaeterno iam praedestinatione fixum erat, quod suo tempore futurum eratIllud quoque non dubito, antequam homo primus creatus esset, numquam quemquam fuisse hominem; nec eundem ipsum nescio quibus circusimilem. Neque ab hac fide me philosophorum argumenta deterrent, quorum acutissimum illud putatur, quod dicunt nulla infinita ulla scientia posse conprehendi; ac per hoc Deus, inquiunt, rerum quas facit omnium finitarum omnes finitas aput se rationes habet; bonitas autem eius numquam uacua fuisse credenda est, ne sit temporalis eius operatio, cuius retro fuerit aeterna cessatio, quasi paenituerit eum prioris sine initio uacationis ac propterea sit operis adgressus initium; et ideo necesse est, inquiunt, eadem semper repeti eademque semper repetenda transcurrere, uel manente mundo mutabiliter, qui licet numquam non fuerit et sine initio temporis tamen factus est,
Abbreviated transcription (Latin):
do plus apiat. Siautẽ uiressuae capacitatis exoh
defici& antequam crescat. XUI sit ioio¬
uaesaccula practerierint antequagentis
instituer&ur humanũ. mefattor ignora
Npontam̃ dubito pihilomnino ereaturae
creatorieẽ coa&nũ ¶Dicit&iã apostolos tẽporia&̃¬
na. Necea futura. sed quod magis est mirandũ pte¬
terita sicenimait Inspem uitaea&nae. quã ꝓmist
non mendaxds̃ ante tẽpora a&na. manifestauitaũ
tẽporibussuis uerbũsuũ. Eccedixit r&ro quod
fuerint temporaadina quactam̃ non fuerundõ
coianas Si quidem ille ante tempora a&na. pon
solũerit. uerũ &ã ꝓmisit uitã a&nã quã manists¬
tauit tẽporibus suis. id est congruis quid aliud quã
uerbũ suũ hocẽ enĩ uitia &erna . Quomodo autẽ
ꝓmisit cũ hominibus utiq ꝓmiserit qui nondum
erant ante tẽpora a&nas Nisi quia in eius a&ẽmnitate

Expanded text:
do plus capiat; si autem uires suae capacitatis excedat, do plus capiat; si autem uires suae capacitatis excedat, deficiet antequam crescat. CAPUT XVIuae saecula praeterierint antequam genus institueretur humanum, me fateor ignorare; non tamen dubito nihil omnino creaturae Creatori esse coaeternum. Dicit etiam apostolus tempora aeterna, nec ea futura, sed, quod magis est mirandum, praeterita. Sic enim ait: In spem uitae aeternae, quam promisit non mendax Deus ante tempora aeterna; man i fe s tau ita autem temporibus suis uerbum suum. Ecce dixit retro quod fuerint tempora aeterna, quae tamen non fuerint Deo coaeterna, si quidem ille ante tempora aeterna non solum erat, uerum etiam promisit uitam aeternam, quam manifestauit temporibus suis, id est congruis, quid aliud quam Verbum suum? Hoc est enim uita aeterna. Quo modo autem promisit, cum hominibus utique promiserit, qui nondum erant ante tempora aeterna, nisi quia in eius aeternitate
Abbreviated transcription (Latin):
deroeis quirequirunt. Quo modo semꝑ creto
semꝑdñs fuit. sicreatura seruiens. Non semper
fuit. aut quomodo creataẽ. Et non potiuserea¬
tori coa&ernaẽ sisemꝑ fuit uereor neficilius
iudicer affirmare quod nescio quã docereqđ sco
Redeoigitur ad id quod creator nt scirenos uduit
Illauero quaeued sapientioribus in hac uita scire
ꝑmisit uel omnino ꝑfectis in aliauita scienda frua¬
uit. Vltrauiresmeas eẽ confiteois sed ideo putaui
sine afirmatione tractanda ut quihaee legunt
uideant aquibus quaestionũ periculis debeanttẽ
perare. pecadomnia seidoneos arbitrentun po¬
tiusq intellegant. quã sit apostolo obtemperandũ
precipienti silubriter ubiait Dico autẽ ꝑgratũdi
quaelata ẽ mihi omnibus qui sunt in uobis. Non
plus sipere quã opost& sipere sed sapere ad tẽpero¬
tiã Unicuiq sicutds̃ pastitus est mensurã fides. si
enim prouiribussuis alatur infans fi& utcresen¬

Expanded text:
dero eis qui requirunt, quo modo semper creator, semper dominus fuit, si creatura seruiens non semper fuit; aut quo modo creata est et non potius creatori coaeterna est, si semper fuit: uereor ne facilius iudicer adfirmare quod nescio, quam docere quod scio. Redeo igitur ad id, quod creator noster scire nos uoluit; illa uero, quae uel sapientioribus in hac uita scire permisit uel omnino perfectis in alia uita scienda seruauit, ultra uires meas esse\' confiteor. Sed ideo putaui sine adfirmatione tractanda, ut qui haec legunt uideant, a quibus quaestionum periculis debeant perare, nec ad omnia se idoneos arbitrentur potiusque intellegant quam sit apostolo obtemperandum praecipienti salubriter, ubi ait: Dico autem per gratiam Dei quae data est mihi omnibus qui sunt in uobis, non plus sapere quam oportet sapere, sed sapere ad temperantiam, unicuique sicut Deus partitus est mensuram fidei. Si enim pro uiribus suis alatur infans, fiet, ut crescen
Abbreviated transcription (Latin):
aquo fine claudatur QQuando quidẽ altitudines
spen&iare non possunt quacĩupsesit a&̾nus & sine
nitio abaliquo tam̃ initio exorsusẽ temporub
minẽ quenũquã antea fecerit. fecit intẽpr̃. p̃iun
nouo & repentino sed immutabili a&ernoq consl
Quis hanc ualeat altitudinẽ in castigabilẽ uestigr
x inscrutabilẽ ꝑscrutari: Sicundũ quãds̃ homine
tẽporalẽ antequẽ nemoumqiet hominũ fuit. pon

Expanded text:
nec quo fine claudatur; quando quidem altitudinem nec quo fine claudatur; quando quidem altitudinem Dei penetrare non possunt, qua, cum ipse sit aeternus et sine initio, ab aliquo tamen initio exorsus est tempora et hominem, quem numquam antea fecerat, fecit in tempore, non tamen nouo et repentino, sed inmutabili aeternoque consilio. Quis hanc ualeat altitudinem inuestigabilem uestigare et inscrutabilem perscrutari, secundum quam Deus hominem temporalem, ante que
Abbreviated transcription (Latin):
merabilia recrosaecula. multũ quidẽ prolixis ĩ¬
uallis sed tamenostis. Etidem plato & eadẽ crut as
&eadem scola. Idemq discii uli rep&iti. &ꝑiinume¬
rabilia deindesiecula repeendi sunt. Ab sit inqua¬
̃ ut nos istacredimus ¶ Semelenĩ ṽ smostini sest ꝑpera¬
tis nr̃is: surgens autẽ amostuis. iam non moritur¬
adide & morsei ultra non dominabiturꝰ Et nos postresu¬
rectionẽ semꝑcũ dñoerimus. Cuii modo dicimus qa
sier admon& psilmus. Tudr̃e seruabis nos & custi¬
peddies nos ageneratione hac&ini&̾nũ ꝰ Satis autẽ isis
existimo conuenire quod soquitur Incircuitum¬
pii ambulant. Nonquia ꝑcirculos quosopin antur
Seorũ uitaẽ recursura. sed quia modo talisest errr
corum uia idest falsa doctrina. XUT¬
uid autẽ mirũ ẽ si in hisci rcutibus etriros
necaditũ necexitũ inueniunt quia genus hat¬
nũ atq ista nr̃a mostalit as neoquo initiocepcasit scuo

Expanded text:
merabilia retro saecula, multum quidem prolixis inmerabilia retro saecula, multum quidem prolixis intervallis, sed tamen certis, et idem Plato, et eadem civitas, et eadem schola, iidemque discipuli repetiti, et per innumerabilia deinde saecula repetendi sint. Absit, inquaut nos ista credamus. Semel enim Christus mortuus est prtis nostris; surgens iam non moritur, mors ei ultra non dominabitur et nos post resurrectionem semper cum domino erimus, cui modo dicimus quod sacer admonet psalmus: tu, domine, seruabis nos et custodies nos a generatione hac et in aeternum. satis autem istis existimo conuenire quod sequitur: in circuitu impii ambulant, non quia per circulos, quos opinantur, eorum uita est recursura, sed quia modo talis est erroris eorum uia, id est falsa doctrina. Quid autem mirum est, si in his circuitibus errantes nec aditum nec exitum inueniunt? quia genus humanum adque ista nostra mortalitas nec quo initio coepta sit sciunt,
Abbreviated transcription (Latin):
cested eominiũ rerũ generibus quacoriuntur. atq
occidunt Fuer enim homines antenos sunt& nob¬
cum. Erunt & postnos. itaq quaeanimantia uel
irbusta monstraquoq ipsa quae inusitata pascumꝰ¬
quãuis intsediuer sasint et quacclim eorũ sem&
facta narrentur. Tamen secundũ id quod gene¬
raliter miracula & monstra sunt utiq & fuerunt
eterunt Necrecens & nouum est ut monstrũ sub
sole rascaturs quauis hiec uerba quidam sic inella¬
xerino taquã in praedistinatione dĩ iam facta fuisẜ
omnia sapiens ille uoluiss&r intellegi &ideo nihil
recens eẽ subsoleꝰ Absit autẽ arecta fide uthissalo¬
monis uerlis illos circuitus significatos eẽ credimis
quibis illi putant siceadem tẽporũ tẽporaliũ quaer¬
rũ uolumina rep&u ut uerbigratia sicut isto siecula
plato philo sophus ipurbeatheniensi. & ineasadi
quaea chademiadictaẽ discipulosdocuit itaꝑ inna¬

Expanded text:
certe de omnium rerum generibus, quae oriuntur adque certe de omnium rerum generibus, quae oriuntur adque occidunt. Fuerunt enim homines ante nos, sunt et nobiscum, erunt et post nos: ita quaeque animantia uel arbusta. Monstra quoque ipsa, quae inusitata nascuquamuis inter se diuersa sint et quaedam eorum semel facta narrentur, tamen secundum id, quod generaliter miracula et monstra sunt, utique et fuerunt et erunt. nec recens et nouum est, ut monstrum sub sole nascatur. Quamuis haec uerba quidam sic intellexerint, tamquam in praedestinatione Dei iam facta fuisse omrecens esse sub sole. Absit autem a recta fide ut his Salomonis verbis illos circuitus significatos esse credamus, quibus illi putant sic eadem temporum temporaliumque rerum volumina repeti, ut verbi gratia, sicut isto saeculo Plato philosophus in urbe Atheniensi, et in ea schola quae Academia dicta est, discipulos docuit, ita per innu
Abbreviated transcription (Latin):
me in beatitudine ꝑtimescit. Autsi admiserias nũ¬
quã ulterius reditura ex his adbeatitudinẽ ꝑgit.
łitergo aliquid noui intẽpore quod finẽñ hab&
tẽporis. Quurnonergo &mundus. quur ñ & homo
factus inmundo. ut illinescio qui falsi circuitus
a falsis sapientibus fallacibusq comꝑti indoctrina
sa tramite recti itineris euitentur Namquidam &
illud quodlegitur in libro salomonis quiuocatur
ex desiastes. quid est quod fuit ĩpsũ quoderit& quid
est quod factum ẽ ĩpsũ quod fici& non ẽ omneretens
subsole. quiloquitur adicit. Ecce hoc nouum est.
iam fuit insacculis quaefuer̃ antenos propt̃ hos
circuitus in eadem redeuntes &ineadem cuncta
rtuocantes. Dictũ intellegi uolunt. quod ille. aut
dehis rebus dixit dequibus superius loquebatur.
hoc est degenerationibus aliis euntibus aliis uenien¬
tibus. desolis anfractibus. d&orentiũ lapsibus aut

Expanded text:
me in beatitudine pertimescit? At si ad miserias numme in beatitudine pertimescit? At si ad miserias numquam ulterius reditura ex his ad beatitudinem pergit: fit ergo aliquid noui in tempore, quod finem non habet temporis. Quur non ergo et mundus? quur non et homo factus in mundo? ut illi nescio qui falsi circuitus a falsis sapientibus fallacibusque conperti in doctrina sana tramite recti itineris euitentur. Nam quidam et illud, quod legitur in libro Salomonis, qui uocatur ecclesiastes: Quid est quod fuit? Ipsum quod erit. Et quid est quod factum est? Ipsum quod fiet; et non est omne recens sub sole. Qui loquetur et dicet: Ecce hoc nouum est: iam fuit saeculis quae fuerunt ante nos, propter hos circuitus in eadem redeuntes et in eadem cuncta reuocantes dictum intellegi uolunt; quod ille aut de his rebus dixit, de quibus superius loquebatur, hoc est de generationibus aliis euntibus. aliis uenientibus, de solis anfractibus, de torrentium lapsibus: aut
Abbreviated transcription (Latin):
Et quandocũq antea factusc&. nonuires tuncalius.
& alias punc. uel &iam postea istadeinitiorerum
temporalium controuersia repperir& XIIII.
anc autẽ sephilosophi mundihuius. palit̃
putauer̃ posse uddebere dissoluere. Nisi
ut circintus tẽporũ inducerent. quibus eadẽ semꝑ
fuisse renouata atq rep&ita inrerum patura¬
atq ita deinceps fore si necessatione asscuera¬
rent uolumina uenientiũ & pra&ereuntium
sacculorũ. Siue in mundo ꝑmanente isticireuit᷑
fierent. Siue cestis interuallis oriens & dccidens
mundus. Eadem semꝑ quasi noua quaet ransacta
& uentura sunt exhiber& aquolu dibrio prorsus
immostalẽ animã. &iãcũ sapientiã ꝑceperit libe¬
tare non poss̃. euntẽ sinecessatione ad fals ibeati¬
tudinẽ & aduerã miseriã si necessatione redeuntẽ
Quomodo enĩ uerabeate udoẽ decuius nũquã
axernitate confiditur dũ animauenturã miseria
aut imperitissime inueritate nescit aut infelicissi¬

Expanded text:
et quandocumque antea factus esset, non uires tunc alias et alias nunc uel etiam postea ista de initio rerum temporalium controuersia reperiret. Hanc autem se philosophi mundi huius non aliter putauerunt posse uel debere dissoluere nisi ut circuitus temporum inducerent, quibus eadem semper fuisse nouata atque repadque ita deinceps fore sine cessatione adseuerarent uolumina uenientium et praetereuntium saeculorum; siue in mundo permanente isti circuitus fierent, siue certis interuallis oriens et occidens mundus eadem semper quasi noua, quae transacta et uentura sunt, exhiberet. A quo ludibrio prorsus inmortalem animam, etiam cum sapientiam perceperit, liberare non possunt, euntem sine cessatione ad falsam beatitudinem et ad ueram miseriam sine cessatione redeuntem. Quo modo enim uera beatitudo est, de cuius numquam aeternitate confiditur, dum anima uenturam miseriam aut inperitissime in ueritate nescit aut infelicissi
Abbreviated transcription (Latin):
Quid euidentius quahisduabus ꝓmissioni¬
buis contineri populũ is rahelitarũ orbẽq
terrarũ in semine abrahae. illũ secundum
carnẽ. istũ secundũ fidem: XLIII
efuncto iacob defuncto &iã ioseph.
r&ur d&erraaeeỹpti. In modũ incradibi¬
lẽ illagens creuit. &iam tantis adtrita ꝑsecu¬
tionibus: ut quodam tẽpore nati masculipe¬
carentur. Cũ mirantes aegyptios uimia popu¬
li illius incrementaterrerent: Tunc moyfes
subtractus fusto trucidatoribus paruulorũ.
addomũ regiã ingentia ꝑ eũdõ praeparante
ꝑuenit: Nutritusq & adoptatus a filia

Expanded text:
Quid euidentius quam his duabus promissioniQuid euidentius quam his duabus promissionibus contineri populum Israelitarum orbemque terrarum in semine Abrahae, illum secundum carnem, istum secundum fidem? CAPUT efuncto Iacob, defuncto etiam Ioseph retur de terra Aegypti, in modum incredibilem illa gens creuit, etiam tantis adtrita persecutionibus, ut quodam tempore nati masculi necarentur, cum mirantes Aegyptios nimia populi illius incrementa terrerent. Tunc Moyses subtractus furto trucidatoribus paruulorum ad domum regiam, ingentia per eum Deo praeparante, peruenit nutritusque et adoptatus a filia
Abbreviated transcription (Latin):
icut autẽ duo isaac filii esau &iacobfi¬
gurã praebuer̃ duorum populorũ ixm
dac̾is & xp̃ianis. quãuis quod ad carnis
propaginẽ ꝑtin& Nec iudaei uenerint
de semine esau sedidumei. Nec xp̃ianegents
deiacob sed potius iudaei. ad hoc enĩ tant̃
figura ualuit quoddictũ est. maior serua
minori. Ita factũ ẽ &iam induobus filiis io¬
seph Nammaior gessit typũiudacorum.
xp̃ianorũ aut̃eminor. Quos cũbenahcer&
iacob manũdextrã ponens suꝑ minorem
quẽh abebat adsinistrã. sinistrã suꝑmaiorem
quẽ habebat addextrã: graue insim ẽ patri
eorũ. & am monuit patrẽ uelut corrigenseuis
errorẽ. &quis names s& eorũ maior ostendens
At ille mutare manus poluit. feddixit. Scio
fili scio Et hicerit inpopulũ & hicexaltabmꝰ
sed fratereius iunior. maior illo erit. & semꝵ
eiuserit in multitudinẽ gentiũ ¶ Et iam hic
duo illa ꝓmissa demonstrat: Nam illem
populum. iste in multitudinẽ gentium:

Expanded text:
icut autem duo Isaac filii. Esau et Iacob, figuram praebuerunt duorum populorum in Iudaeis et Christianis quamuis, quod ad carnis propaginem pertinet, nec Iudaei uenerint de semine Esau. sed Idumaei; nec Christianae gentes de Iacob, sed potius Iudaei; ad hoc enim tantum figura ualuit, quod dictum est: Maior seruiet minori: ita factum est etiam in duobus filiis Ioseph; nam maior gessit typum Iudaeorum, Christianorum autem minor. Quos cum benediceret Iacob, manum dextram ponens super minorem quem habebat ad sinistram, sinistram super maiorem quem habebat ad dextram: graue uisum est patri eorum, et admonuit patrem uelut corrigens eius errorem et quisnam eorum esset maior ostendens. At ille mutare manus noluit, sed dixit: Scio, fili, scio. Et hic erit in populum, et hic exaltabitur; sed frater eius iunior maior illo erit, et semen eius erit in multitudinem gentium. Etiam hic duo illa promissa demonstrat. Nam ille in populum, iste in multitudinem gentium.
Abbreviated transcription (Latin):
diunitas: Quod factũẽ. Mox utexitũ ẽ
de aegypto. & indesesto populus c̃ecoepit.
quinquagens modie postoelebratũ pascha ꝑ
ous immolationẽ: quiusq ad eo typus x̃piẽ
prienuntiar seũ ꝑuictimã passionis de hoc
mundo transiturũ ad patrẽ: paschaquip¬
pe hebrea lingua transitus interpr&atur.
utiam cũ reuelar&ur testamtunouũ. pos¬
tea quãpaschanr̾m immolatus est xp̃s.
ationẽ nram in primis praefigurati facti

Expanded text:
diuinitas. Quod factum est, mox ut exitum est diuinitas. Quod factum est, mox ut exitum est de Aegypto et in deserto populus esse coepit, quinquagensimo die post celebratum Pascha per ouis immolationem; qui usque adeo typus Christi est praenuntians eum per uictimam passionis de hoc mundo transiturum ad Patrem Pascha quippe Hebraea lingua transitus interpretatur, ut iam cum reuelaretur testamentum nouum, postea quam Pascha nostrum immolatus est Christus, dationem nostram in primi praefigurati facti
Abbreviated transcription (Latin):
araonis. quod nom̃ i nacgypto omniũ
eñ fur. intantũ ꝓuenit uirũ. ut ipse
lam gentẽ mirabilit̃ multiplicatã. Ex
ris simo & grauissimo quodibi ferebat
inde fugiens quod cũ is rahelitam defen¬
r& acerptiũ occiderat & territus fuerat.
ycrarit pharaonis resistentes magos
Inc pcũ aceyptiis inlataesunt decem me¬
ribiles plagae. Cũ dimittere populũdĩ
oll&. Aqua in sanguinẽ uersa. Ranae.
cinipbes &y nomia. mors pecorũ. ulcera.¬
ndo. lucusta. tenebrae. inors primoge¬
storũ. Adeetremũ israbelitas quospla¬
ns tottantisq ꝑ fractis tandem aliquan¬
Io dimiserant. aegyptii in marirubro
Iũ ꝑ sequuntur ex tincti sunt: Illis quippe
ab euntibus diuisũ mare uiã fecit. hosautẽ
ir sequentes in se rediens unda sub mersit
estimomi puncuipatũẽ. ubids̃ sacrificiis
futura praenuntiantibus colebatur.
Tũ scilic& iamdatalex fuiss& in monte
multũ terribilit̃. Attestabatur enim eui¬
dentissima mirabilibus signis uocibusque

Expanded text:
omnium regum fuit in tantum prouenit uirum, ut ipse illam gentem mirabiliter multiplicatam ex durissimo et grauissimo, quod ibi ferebat, exinde fugiens, quod, cum Israelitam defenderet, Aegyptum occiderat et territus fuerat, ei superauit Pharaonis resistentes magos. Tunc per eum Aegyptiis inlatae sunt decem memorabiles plagae, cum dimittere populum Dei nollent, aqua in sanguinem uersa, rana et sciniphes, cynomyia, mors pecorum, ulcera, grando, lucusta, tenebrae, mors primogenitorum. Ad extremum Israelitas, quos plagis tot tantisque perfracti tandem aliquando dimiserant, Aegyptii in mari Rubro dum persequuntur extincti sunt. Illis quippe abeuntibus diuisum mare uiam fecit; hos autem insequentes in se rediens unda submersit. testimonii nuncupatum est, ubi Deus sacrificiis futura praenuntiantibus colebatur, cum scilicet iam data lex fuisset in monte multum terribiliter; adtestabatur enim euidentissima mirabilibus signis uocibusque
Abbreviated transcription (Latin):
Indeuentũ ẽ ad regũi tempora: Quorum
primus regnauit saul. Quo ire probat.
& bellicadlade prostrato eiusq strrpe
reiecta. peinde reges orirentur dauid
successit in regnũ: Cuius maxime xp̃sdic¬
tus est filius sinquo asticulũs quidam fac¬
tus ẽ & exordiũ quodam modo iuuentutis
populidĩ. Cuius generis quaedam udut
adolescentia ducebatur ababrahã usq ad
hunc dauid ¶ Neq enĩ frustra matheus
euangelista sic generationes cõmemorauit.
ut hoc primũ int̃uallũ. Quattuor decim
generationibus cõmendar& ab abraham
scilic& usq addauid sab ad olescentia quippe

Expanded text:
Inde uentum est ad regum tempora, quorum Inde uentum est ad regum tempora, quorum primus regnauit Saul; cui reprobato et bellica clade prostrato eiusque stirpe reiecta, ne inde reges orerentur, Dauid successit in regnum, cuius maxime Christus dictus est filius. In quo articulus quidam factus est et exordium quodam modo iuuen- tutis populi Dei; cuius generis quaedam uelut adulescentia ducebatur ab ipso Abraham usque ad hunc Dauid. Neque enim frustra Matthaeus euangelista sic generationes commemorauit, ut hoc primum interuallum quattuordecim gene- Tationibus commendaret, ab Abraham scilicet usque ad Dauid. Ab adulescentia quippe
Abbreviated transcription (Latin):
efuncto moyse. populũ rexit
iesunaue . & in terram reꝓmissionis
introduxit: Camq populo diuisit Abhis
duobus mnirabilibus ducibus: bella&iam
prosperrime ac mirabilit gestasunt. dõ
contestante. Nontam ꝓpter merita hebrei
pcpuli: quã ꝓpt̃ peccataearũ quaedebel¬
labantur gentium. illas eis ꝓuenis seuicto¬
rias  Post istos duces iudices fuer̃ iã int̃ra
ꝓmirsionis populo collocato ͭ Ut inciper&
interim reddi ab rahae prima ꝓmissio de
gente una idẽ heb raea & terra chanaap.
nondũd eomnibus gentibus & toto orbẽ t̃ra¬
rũ quod xp̃iaduentus in carne. & non u&¬
ris legis obseruationes: sed euangdii fides
fuerat impl&cura  Cuius rei praefiguratio
factaẽ. Quod non moy ses quilegem populo
acceperat in montesina. sediesus cui&iam
Nomendõ praecipiente mucatũ fuerat ut ie¬
sus uocar&ur. populũ in terrã pmissionis
indix̃  Temporibus autẽ iudicum. sicut se
habebant & peccata populi &mifricordiadĩ
alternauer̃ prospera & aduersabellorum

Expanded text:
efuncto Moyse populum rexit Iesus Naue et in terram promissionis introduxit eamque populo diuisit. Ab his duobus mirabilibus ducibus bella etiam prosperrime ac mirabiliter gesta sunt, Deo contestante non tam propter merita Hebraei populi quam propter peccata earum, quae debellabantur, gentium illas eis prouenisse uictorias. Post istos duces iudices fuerunt, iam in terra promissionis populo conlocato, ut inciperet interim reddi Abrahae prima promissio de gente una, id est Hebraea, et terra Chanaan, nondum de omnibus gentibus et toto orbe terrarum; quod Christi aduentus in carne et non ueteris legis obseruationes, sed euangelii fides fuerat inpletura. Cuius rei praefiguratio facta est, quod non Moyses, qui legem populo acceperat in monte Sina, sed Iesus, cui etiam nomen Deo praecipiente mutatum fuerat ut Iesus uocaretur, populum in terram promissionis induxit. Temporibus autem iudicum, sicut se habebant et peccata populi et misericordia Dei, alternauerunt prospera et aduersa bellorum.
Abbreviated transcription (Latin):
incipit homo possegenerare. propterea
generationũ exabraham sumpsitex¬
ordium. qui&iam pater gentium
constitutus est quando mutatum uom̃
accepit¶ Apte huncergo uedut ꝓueritia
fuit huius generis populus dĩ. A poc
usq ad ipsũm abraam  ¶ Etideo pri¬
ma lingua inuenta est idest hebrea
Apueritia namq homo incipit loqui
postinfantiam. quachine appellata
est quod farinon potest. Quam profec¬
to &atem primam de mergit obliuio.
sicut a&tas prima generis humaniest
del & a diluuio. Quotus enimquisq est
quisuam recordatur infantiam. Quam¬
obrem. inisto procursu ciuitatisdĩ. sic̃
superior unam eandemq primam. Ita
duas a&ates. secundam & testiam. liber
iste contineat: In qua testia propter
uaccam trimam. capram trimam.
Ari&em trimum : & inpositum est legis
iugum. & apparuit abundantia peccato¬
rum. & regni terreni surrexit exor¬
dium Vbi nondefuerunt spiritales.
quorum interturture & columba fi¬
guratum est sacramentum

Expanded text:
incipit homo posse generare: propterea generationum ex Abraham sumpsit exordium; qui etiam pater gentium constitutus est, quando mutatum nomen accepit. Ante hunc ergo velut pueritia fuit hujus generis populi Dei, a Noe ue ad ipsum Abraham: et ideo prima lingua inventa est, id est hebraea. A pueritia namque homo incipit loqui post infantiam, quae hinc appellata est, quia fari non potest. Quam profectatem primam demergit oblivio, sicut aetas prima generis humani est deleta diluvio. Quotus enim quisque est, qui suam recordetur infantiam? Quamobrem in isto procursu civitatis Dei, sicut superior unam eamdemque primam, ita duas aetates secundam et tertiam liber iste contineat, in qua tertia propter vaccam trimam, capram trimam, et arietem trimum , impositum est Legis jugum, et apparuit abundantia peccatorum, et regni terreni surrexit exordium, ubi non defuerunt spirituales, quorum in turture et columba figuratum est sacramentum
Abbreviated transcription (Latin):
erat promissiodĩ deerra chanaan. a quo¬
dam flumine aegypti usq ad flumeꝵ mag¬
nũ erifraten.Fnec tamen adhuc proph&a¬
batur futurũ. sed expectabatur implendũ
Impl&ũ ẽ autẽ ꝑdauid &eius filiũ salomo¬
nẽ. cuius regnum. tanto quantũ ꝓmissũ
fuerat spatio dilatatũẽ: uniuersos quip¬
pe illos subdiderunt: tributariosq fecer̃
Sic igitur in terra promissionis secun¬
dũ carnẽ. hocest interra chinaan sub
his regibus semen abrahae fuerat consti¬
tutũ. ut nildeinde suꝑe& quo terrena
illa dĩ pmissio compler&ur: pisiut in
eadem̃ terra quantũ ad prosperitatem
attn& temporalẽ. ꝑ posteritatẽ successi¬
onũ in concusso statu. usq ad mostalis
sacculi huius terminũ gens ꝑ maner&
hebraca. si dñidĩsuilegibus oboedir&
¶Sed qñmds̃ uouerat hoc eam ponc̃e facturã.
usts est eius &iam tẽporalibus poenis adex¬
ercendos in ea paucos fideles suos. & admo¬

Expanded text:
erat promissio Dei de terra Chanaan a quoerat promissio Dei de terra Chanaan a quodam flumine Aegypti usque ad flumen magnum Euphraten; nec tamen adhuc prophetabatur futurum, sed exspectabatur inplendum. Inpletum est autem per Dauid et eius filium Salomonem, cuius regnum tanto, quanto promissum fuerat, spatio dilatatum est; uniuersos quippe illos subdiderunt trSic igitur in terra promissionis secundum carnem, hoc est in terra Chanaan, sub his regibus semen Abrahae fuerat constitutum, ut nihil deinde superesset, quo terrena illa Dei promissio compleretur, nisi ut in eadem terra, quantum ad prosperitatem attinet temporalem, per posteritatis successionem inconcusso statu usque ad mortalis saeculi hujus terminum gens permaneret Hebraea, si Domini Dei sui legibus obediret. Sed quoniam Deus noverat, hoc eam non esse facturam, usus est ejus etiam temporalibus poenis ad exercendos in ea paucos fideles suos, et admo
Abbreviated transcription (Latin):
tribus terrae : Et de inceps aliis multis
admodũ testimoniis. haecdua ꝓmissa
ẽẽ monstrauimus ͭ Erat igitur iam in
terra repmissionis semen abrahae idest
populus israhd sęcundũ carnẽ. Atq
ibi non solũ tenendo ac possidendo ciuita¬
es aduersariorũ. uerũ &iã reges habendo
regnare iam coeperat. Impl&is deipso¬
populo promissionibusdĩ magna iam
expaste. nonsolum quãtribus illis patri¬
bus abrabam isaac & iacob & quaccumq
aliae temporibuseorũ: Ulerũ&uiã quȩ per
ipfũ morseni ꝑquẽ populus idem deserui¬
tute aegyptia liberatus. & ꝑ quẽ cuncta
praeaerita reuclata sunt temporibus eius.
cũ populũ ꝑheremũ ducer& factae fue¬
rant ¶ Neq autẽ per insignẽ ducẽ iesum
naue ꝑquem populus ille in promissionis
inductus est terrã. Expugnatisq terram
gentibus eam duodecim tribubus quibus
dsiusserat diuisit & mostuus est E Neq
post illũ toto tempore iudicũ impl&a fu¬

Expanded text:
tribus ttribus tadmodum testimoniis haec duo promissa esse monstrauimus. Erat igitur iam in terra promissionis semen Abrahae, id est populus Israel, • secundum carnem adque ibi non solum tenendo ac possidendo ciuitates aduersariorum, uerum etiam reges habendo regnare iam coeperat, inplpopulo promissionibus Dei jam magna ex parte: non solum quae illis tribus Patribus, Abraham, Isaac, et Jacob, et quaecumque aliae temporibus eorum, verum etiam quae per ipsum Moysen, per quem populus idem de servitute Aegyptia est liberatus, et per quem cuncta praeterita revelata sunt temporibus ejus, cum populum per eremum duceret, factae fuerant. Neque autem per insignem ducem Jesum Nave, per quem populus ille in promissionis inductus est terram, expugnatisque gentibus, eam duodecim tribubus, quibus s iusserat, diuisit et mortuus est, neque post illum toto tempore iudicum inpleta fu
Abbreviated transcription (Latin):
multis indiguũ uoluminibus. qui signo¬
rat. quihaec̾ ud mediocriter cogitatꝰ
Deinde quia ea ipsa quaead proph&iam
nonambigitur ꝑtenere. Ita sunt multa
ut ad hoc aperiendũ maiorsit disputatio
necessaria. quãhuius operis modus flagi¬
tat Proinde ita si potuero stilo modera¬
bormeo. ut huic operi indĩ uoluntate ꝑ¬
agendo. Necea qua suꝑ sunt dicam. Nec ea
quaesatis sunt prȩt̃mittam ͤ In p̃cedente¬
libro diximus. ab initio ad abraham ꝓ¬
missionisdĩ. Duas res fuisse promis sas
Unam scilio& quod terrã chanaam posses¬
surũ for& semqn eius. quod significatur
ubi dictũ est. uade in terrã quã tibi demon¬
striuero & faciam te ingentẽ magnam:
aliam uero longe praestantiorem non
decarnali sedde spiritali semine. ꝑ qđ
pater est nonunius gentis is rahliticae
sedomnium gentium quaefidei eius
uestigia con secuntur. qđ ꝓmitt coepit
his uerbis: Et benedicentur in teom nes

Expanded text:
multis indignum voluminibus quis ignomultis indignum voluminibus quis ignorat, qui haec vel mediocriter cogitat? Deinde quia ea ipsa, quae ad prophetiam mbigitur pertinere, ita sunt multa ut ad hoc aperiendum major sit disputatio necessaria, quam hujus operis modus flagitat. Proinde ita si potuero, stylo moderabor meo, ut huic operi in Dei voluntate peragendo, nec ea, quae supersint, dicam, nec ea, quae satis sunt, praetermittam. libro diximus ab initio ad Abraham promissionum Dei duas res fuisse promissas, unam scilicet, quod terram Chanaan possessurum fuerat semen eius quod signifubi dictum est: Vade in terram quam tibi monstravero, et faciam te in gentem magnam. Aliam vero longe praestantiorem, non de carnali, sed de spiritali semine, per quod pater est, non unius gentis Israeliticae, sed omnium gentium quae fidei ejus vestigia consequuntur: quod promitti coepit his verbis: Et benedicentur in te omnes
Abbreviated transcription (Latin):
qui a non nullos eorũ id expressius legimos
uuncupatos. sicut abraham sicut moysen.
tamendies proph&carũ precipue maxime¬
q hi dictisunt ex quocoepit proph&are
samuhd.qui& saulem prius &corepbato
ipsũdauid dõ p̃cipiente uncxit in regẽ.
Decuius coseri stirpe succederent. Quousq
illos succedere sic oposter&¶Quaeigitur
aꝓph&us sint praedicata dexp̃o. Cum mo¬
riendo decedentibus & nascendo succedentib
suis mẽbris. Ciuitasdĩ ꝑ istacurrer& tẽpora¬
siominia udim cõmemorare. in ironensũ ꝑgitͥ
Primũ quia ipsa scriptura quae ꝑ ordinem
⁊ egescorũq facta &euenta digerens uid&ur
t ãquã historica diligentia reburꝰ gestis occupa
tuee parrandis. si adiuuantediꝰ spũ conside¬
rata tract&ur. ud magis ud ceste nonminus
prenuntiandis futuris quã pr&eritis enun¬
tiandis inueni&ur intenta. Et hoc ꝑscru¬
tando indagasse acdisserendo monstrare.
quãsit operosũ atq prolixum. & quam

Expanded text:
quia nonnullos eorum id expressius legimus quia nonnullos eorum id expressius legimus nuncupatos, sicut Abraham, sicut Moysen, tamen dies Prophetarum praecipue, maximeque hi dicti sunt, ex quo coepit prophetare Samuel, qui et Saulem prius, et eo reprobato, ipsum David, Deo praecipiente unxit in regem, de cujus stirpe caeteri succederent, quousque illos succedere sic oporteret. Quae igitur a Prophetis sunt praedicta de Christo, cum moriendo decedentibus, et nascendo succedentibus suis membris, civitas Dei, per ista curreret temporaomnia velim commemorare, in immensum pergitur. Primum, quia ipsa Scriptura, quae per ordinem , eorumque facta, et eventa digerens, videtur tanquam historica diligentia rebus gestis occupata esse narrandis, si adjuvante Dei Spiritu considerata tractetur, vel magis, vel certe non minus praenuntiandis futuris, quam praeteritis enuntiandis invenietur intenta: et hoc perscrutando indagare, ac differendo monstrare, quam sit operosum, atque prolixum, et quam
Abbreviated transcription (Latin):
ROMISSIO¬
NES DĨ. Que
FACTAE SUXT
AbRaham CUIus
IG IS RAHELITICÃ
secundũ carnẽ & omnes gentes
deberi secundũ fidem dõ pollien¬
te didicimus. Quẽ ad modum com
pleantur. & ꝑordinẽ tẽporũ pro¬
currens dĩciuitas indicauits Qũoerpo
superioris libri usq ad regnũdauia factus
est finis. Nuncabeodem regno quantum
suscepto operi sufficere uid&us c&era
quae sequuntur attingimus  Hoc itaque
tempus ex quosc̃s samuhel proph&are coc¬
pit. & deinceps donec poptlus israhel co¬
tiuus in babyloniã ducer&ur. atq inde
secundũ scĩhieremiae prophouam. postsꝙ¬
tuaginta annos reuersis israhelitis dĩdomus
cuius diebus uniuersa diluuio terradilua
est. &alios supta & in fra usq ad hoc tẽpus
quo reges indĩ populo eẽ coeperunt: ꝓpter
quadam ꝑ cos futura siue quoquomodo sig¬
nificata. siue prędicata quaeꝑtinerent ad
ciuitatẽdĩ regnũq cadorũ. Non in merito
possumus appellare proph&cas: praesestim

Expanded text:
romissiones Dei, quae factae sunt ad Abraham, cuius tem Israeliticam secundum carnem et omnes gentes deberi secundum fidem Deo pollicente didicimus, quem apleantur, per ordinem temporum procurrens Dei civitas indicavit. Quoniam ergo superioris libri usque ad regnum David factus est finis, nunc ab eodem regno, quanto suscepto operi sufficere videtur, caetera, quae sequuntur, attingimus. Hoc itaque tempus, ex quo sanctus Samuel prophetare coepit, et deinceps, donec populus Israel captivus in Babiloniam duceretur, atque inde secundum sancti Hieremiae prophetiam, post septuaginta annos reversis Israelitis, Dei domus cujus diebus universa diluvio terra deleta est, et alios supra, et infra usque ad hoc tempus, quo reges in populo Dei esse coeperunt, propter quaedam per eos futura, sive quo quomodo significata, sive praedicta, quae pertinerent ad civitatem Dei, regnumque coelorum, non immerito possumus appellare prophetas; praesertim