comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
coni carthaginensis eccłȩ inquib
erat et ex quib solus est. punc
in reb humanis iam episcopus
cumhonore anobis debito nomi¬
nandus aurelius. cum quorecor¬
dantes mirabilia operum dĩ.
Dehacre sepe conlocutisumus.
eumq ualde meminisse quod
commemoramus inuenimus
Quicũ eum sicut solebant ues¬
pere uisitarent. rogauit cos
mirabilius lacrimis. ut ma¬
nedignarentur esse praesen¬
tes suo funeri potius quam
dolori. Tantus enim eũ me¬
tus expriorib inuaserat poe¬
nis . ut se inter medicorum
manus non dubitar& esse
moriturum. Consolatisunt
eumilli & ortati. utin dõ fide¬
r& eiusq uoluntatẽ uiriliter
ferr& Inde adorationẽ in¬
gressisumus ubinobis exmo¬
regenua figentib atq incũ¬
bentib terrae illese itaproie¬
cit tamquam fuiss& aliquo
grauiter impellente prostra¬
tus. & coepit orare. Quib
modis quo affectu quõmo¬
tuanimi. quo fluino lacri¬
marum. quib gemitib: atq

Expanded text:
coni Carthaginensis ecclesiae; in quibus coni Carthaginensis ecclesiae; in quibus erat et ei quibus solus est nunc in rebus humanis iam episcopus cum honore a nobis debito nominandus Aurelius, cum quo recordantes mirabilia operum Dei de hac re saepe conlocuti sumus eumque ualde meminisse, quod commemoramus, inuenimus. Qui cum eum, sicut solebant, uespere uisitarent, rogauit eos miserabilibus lacrimis, ut mane dignarentur esse praesentes suo funeri potius quam dolori. Tantus enim eum metus ex prioribus inuaserat poenis, ut se inter medicorum manus non dubitaret esse moriturum. Consolati sunt eum illi et hortati, ut in Deo fideret eiusque uoluntatem uiriliter ferret. Inde ad orationem ingressi sumus; ubi nobis ex more genua figentibus adque incumbentibus terrae ille se ita proiecit, tamquam fuisset aliquo grauiter inpellente prostratus, et coepit orare: quibus modis, quo adfectu, quo motu animi, quo fluuio lacrimarum, quibus gemitibus adque
Abbreviated transcription (Latin):
illorum incicatricib sicut artifex
uidit boniuiri functus officio.
ꝑsuasit homini ut illi potius qui
incotantum laborauerant quan¬
tũ ipse inspiciens mirabatur.
suac curationis fine fruerentur.
Adiciens quodreuera nisi sectus
e& saluus cẽ non poss& Sed ual¬
de abhorrere a suis morib ut ho¬
minib quorum artificiosissimã
operã. industriã diligentiã mi¬
rans incicatricib eius uider&
ꝓpt̃ exiguum qđ remansit pal¬
manitantilaboris auferr&
Redditi sunt animocius. & pla¬
cuit ut eodem alexandrinoasis¬
tente ipsi sinumillum ferro. quiiam
consensuomnium aliter insanabilis
putabatur aperirent Quaeres di¬
lataẽ in consequentẽ diem: Sed cũ
abissent illiex merore nimio domi¬
ni.tantus ẽ indomo illa exortus do¬
lor. ut tamquã funeris planctus
uix comprimer&ur anobis Uisi¬
tabant eum cotidie scĩuiri episcopi
Tunc ur alensis bȩatę memoria e
saturninus. & prbr gulosus. acdia¬

Expanded text:
illorum in cicatricibus sicut artifex illorum in cicatricibus sicut artifex uidit, boni uiri functus officio persuasit homini, ut illi potius, qui in eo tantum laborauerant, quantum ipse inspiciens mirabatur, suae curationis fine fruerentur, adiciens, quod re uera nisi sectus esset saluus esse non posset; ualde abhorrere a suis moribus, ut hominibus, quorum artificiosissimam operam industriam diligentiam mirans in cicatricibus eius uideret, propter exiguum quod remansit palmam tanti laboris auferret. Redditi sunt animo eius, et placuit ut eodem Alexandrino adsistente ipsi sinum illum ferro, qui iam consensu omnium aliter insanabilis putabatur, aperirent. Quae res dilata est in consequentem diem. Sed cum abissent illi, ex maerore nimio domini tantus est in domo illa exortus dolor, ut tamquam funeris planctus uix conprimeretur a nobis. Visitabant eum cottidie sancti uiri. episcopus tunc Uzalensis, beatae memoriae Saturninus, et presbyter Gulosus ac dia
Abbreviated transcription (Latin):
in sua pollicitatione ꝑsistebafit.
non sencillum sinũ ferro. sed medi¬
camentis esse clausuros Adhibu¬
erunt & alium grandeuum i amme¬
dicum. satisq in illa arte lauda¬
tum. dhucenim uiuebat am
monium: quiloco inspecto. idem
qđ illi ex corum diligentia peri¬
tiaq ꝓmisit Cuius ille factus
auctoritate securus. domestico
suo medico qui futuram praedixe¬
rat aliamsectionem facta hila¬
ritate uelut iam saluus inlusit
Quid pluratot dies postea ina¬
niter consumpti transicrunt.
ur fessiatq confusi faterentus
cumnisi ferro Nullomodo posse
sanari Expauit. expalluit
nimiotemore turbatus. atq
ubi sccolligit farique potuit
Abire illos ussit & ad scam pluis
non accedere. Necaliud occur¬
rit fatigato lacrimis. & illaiam
neces sitate constricto. Nisi ut ad¬
hiber& alexandrinum quen
qui¬
u damtunc chirurgus mirabilis
habebatur. ut ipse facer& quod
ab illis ficrinolebat iratus Sed
postea quamuenit ille laborẽq

Expanded text:
in sua pollicitatione persistebant, in sua pollicitatione persistebant, non se illum sinum ferro, sed medicamentis esse clausuros. Adhibuerunt et alium grandaeuum iam 0medicum satisque in illa arte laudatum adhuc enim uiuebat, monium, qui loco inspecto idem quod illi ex eorum diligentia peritiaque promisit. Cuius ille factus auctoritate securus domestico soo medico, qui futuram praedixerat aliam sectionem, faceta hilaritate, uelut iam saluus, inlusit. Quid plura? Tot dies postea inaniter consumti transierunt, ut fessi adque confusi faterentur eum nisi ferro nullo modo posse sanari. Expauit, expalluit nimio timore turbatus, adque ubi se collegit farique potuit, abire illos iussit et ad se amplius non accedere; nec aliud occurrit fatigato lacrimis et illa iam necessitate constricto. nisi ut adhiberet Alexandrinum quendam, qui tunc chirurgus mirabilis habebatur, ut ipse faceret quod ab illis fieri nolebat iratus. Sed postea quam uenit ille laboremque
Abbreviated transcription (Latin):
posteriore. atq imacorporis par¬
ic. iam secuerant cum. & astissuc
c& era medicamentis agebant
Passus autẽ fuerat insectioneilla
&diuturnos. & acerbios dolores
Sedunus int̃ multos sinus fefelle¬
rat medicos. atq ita latucrat. ut
cũ nontangerent. quẽ ferro aperi¬
re debuerant Deniq sanatisom¬
nib quaeaꝑta curabant. iste re¬
manserat solus. cui frustra in pen¬
debatur labor. Quas moras ille
suspectas habens. multumq formi¬
dans. Neiterum sccar&ur quod
cipraedixerat alius medicus do¬
mesticus euis quẽ non amis erant illi
ut saltimn uider& cum primũ sectus ẽ
Quomodo id facerent: iratusq illũ
domo abiecerat. uixq receperat:
crupit atq ait Itẽrũ me secturies¬
tis ad illius quẽ noluistis eẽ praesen¬
tem uerba uenturussum. Inridere
illi medicum imperitũ: in&umq
hominis. bonis uerbis ꝓmissionib¬
que lenire. Pra&erierunt alii
dies plurimi: Nihilq proficiebat
omne quod fiebat. Medicitamen

Expanded text:
posteriore adque ima corporis parposteriore adque ima corporis parte. Iam secuerant eum et artis suae cetera medicamentis agebant. Passus autem fuerat in sectione illa et diuturnos et acerbos dolores. Sed unus inter multos sinus fefellerat medicos adque ita latuerat, ut eum non tangerent, quem ferro aperire debuerant. Denique sanatis omnibus, quae aperta curabant, iste remanserat solus, cui frustra inpendebatur labor. Quas moras ille suspectas habens multumque formidans, ne iterum secaretur quod ei praedixerat alius medicus domesticus eius, quem non admiserant illi, ut saltem uideret, cum primum sectus est, quo modo id facerent, iratusque illum domo abiecerat uixque receperat, erupit adque ait: Iterum me secturi estis? Ad illius, quem noluistis esse praesentem, uerba uenturus sum? Inridere illi medicum inperitum metumque hominis bonis uerbis promissionibusque lenire. Praeterierunt alii dies plurimi nihilque proficiebat omne quod fiebat. Medici tamen
Abbreviated transcription (Latin):
quamuis xp̃i anis fidelib afide¬
lib indicentur Miraculũ qđ
mediolan factũ ẽ cũ illices semus
quando inluminatus est caecus.
ad multorũ notitiã potuit ꝑueni¬
re: quia & grandis e ciuitas
Etibierat tunc imperator & in¬
menso populo teste resgestaẽ
concurrente ad corporamartrrũ
protasii. & geruasii. Quaccũ
laterent & penitus nescientur
epõ ambrosio ꝑ somniũ reuelata
reꝑcasunt. ubicaecus ille depul¬
sis u&erib tenebris diẽ uidit
Apud carthaginẽ autẽ quisno¬
uit p̃ter ammodũ paucissimos.
salutẽ quae factac in nocentio
ex aduocato uicariae praefecturȩ
ubinos inter fuimus. & oculis aspe¬
umus nr̃is: uenientes enim de trans¬
marinis me & fratrẽmeũ alrpiũ non¬
dum quidẽ clericos Sediam serui¬
entes dõ ut erat cum tota domosua
religiosissimus ipse susceperat. & a¬
pudcum tunchabitabamus. Cu¬
rabatus a medicis: fistulas quas pu¬
merosas atq ꝑplexas habuit in

Expanded text:
quamuis Christianis fidelibus a fidequamuis Christianis fidelibus a fidelibus indicentur. Miraculum, quod Mediolani factum est, cum illic essemus, quando inluminatus est caecus, ad multorum notitiam potuit peruenire, quia et grandis est ciuitas et ibi erat tunc imperator et inmenso populo teste res gesta est concurrente ad corpora martyrum Protasii et Geruasii; quae cum laterent et penitus nescirentur, episcopo Ambrosio per somnium reuelata reperta sunt; ubi caecus ille depulsis ueteribus tenebris diem uidit. Aput Carthaginem autem quis nouit praeter admodum paucissimos salutem, quae facta est Innocentio, ex aduocato uicariae praefecturae, ubi nos interfuimus et oculis adspeximus nostris ? Venientes enim de transmarinis me et fratrem meum Alypium, nondum quidem clericos, sed iam Deo seruientes, ut erat cum tota domo sua religiosissimus, ipse susceperat, et aput eum tunc habitabamus. Curabatur a medicis fistulas, quas numerosas adque perplexas habuit in
Abbreviated transcription (Latin):
Incisdemquippe ueracissimis li¬
bris cuncta conscripta sunt. et
quae facta sunt: Et propt̃ quod
credendum. factasunt Hacc
ut fidem facerent innotuerunt.
haec per fidem quam fecerunt
multoclarius innotescunt. Le¬
guntur quippe inpopulis utere¬
dantur: Nec in populis tamen
nisi credita legerentur. Nam
&iam nunc fiu̾nt miracula inci
nomine. siue ꝑsacram̃ta eius. siu
porationes. uel memorias sc̃orun
cius Sed non eadem claritate
inlus trantur. ut tanta quanta
illa gloria diffam̃tur. Canon¬
quippe sacrarum litterarũ quẽ
definitũ cẽ oportebat illa facit
ubiq recitari & memoriae cunc¬
torum inhęrere populorũ Heo
autẽ ubicũq fiunt ibi sciunt᷑ uix¬
atota ipsaciuitate. uel quocũq
cõmanentiũ loco. Nã plerũq
&lã ibi paucissimi sciunt igno¬
rantib c&eris. maxime simagna
sit ciuitas. & quando alibi aliisq
narrantur. Nontanta ea cõmen¬
dat auctoritas ut si nedifficulta¬
te ueldubitatione credantur.

Expanded text:
In eisdem quippe ueracissimis liIn eisdem quippe ueracissimis libris cuncta conscripta sunt, et quae facta sunt, et propter quod credendum facta sunt. Haec, ut fidem facerent, innotuerunt; haec per fidem, quam fecerunt, multo clarius innotescunt. Leguntur quippe in populis, ut credantur; nec in populis tamen nisi credita legerentur. Nam etiam nunc fiunt miracula in eius nomine, siue per sacramenta eius siue per orationes uel memorias sanctorum eius; sed non eadem claritate inlustrantur, ut tanta quanta illa gloria diffamquippe sacrarum litterarum, quem definitum esse oportebat, illa facit ubique recitari, et memoriae cunctorum inhaerere populorum. Haec autem ubicunque fiunt, ibi sciunta tota ipsa ciuitate uel quocumque commanentium loco. Nam plerumque etiam ibi paucissimi sciunt ignorantibus ceteris, maxime si magna sit ciuitas; et quando alibi aliisque narrantur, non tanta ea commendat auctoritas. ut sine difficultate uel dubitatione credantur,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓdigia ut credat inquirit. mag¬
numẽ ipse ꝓdigium. quimundo
credente Noncredit: Verum hoc
ideo dicunt. ut noc nunc illa mi¬
racula facta fuisse credantur
Vnde ergo tanta fide xp̃s usque¬
quaque cantatur in caclũ cũcar¬
ne sublatus: unde tẽporib eru¬
ditis. & omne quod ficri non po¬
test respuentib sine ullis mira¬
culis. Nimium mirabiliter incre¬
dibilia credidit mundus: AN
forte credibilia fuisse. &ideocre¬
ditacẽ dicturi sunt Curergo
ipsi Noncredunt. Breui sest
igitur nr̃a conplexio autincre¬
dibilis rei quae non uidebatur
Alia incredibilia quae tamen
fiebant & uidebantur. fecerunt
fidem. Autcerteres istaita credi¬
bilis. ut nullis quib: ꝑsuader&ur
miraculis indiger&. istorũ nimiã
redarguit infidelitatẽ. Hoc ad
refellendos uanissimos dixerim.
Nam factaeẽ multa miracula
quacad testarentur illiuni gran¬
di salubriq: miraculo quox p̃s in
caelum cum carne inquaresurrex
ascendit. Negare non possumus

Expanded text:
prodigia ut credat inquirit, magprodigia ut credat inquirit, magnum est ipse prodigium, qui mundo credente non credit. Verum hoc ideo dicunt, ut nec tunc illa miracula facta fuisse credantur. Unde ergo tanta fide Christus usquequaque cantatur in caelum cum carne sublatus? Unde temporibus eruditis et omne quod fieri non potest respuentibus sine ullis miraculis nimium mirabiliter incredibilia credidit mundus? An forte credibilia fuisse et ideo credita esse dicturi sunt? Quur ergo ipsi non credunt? Breuis est igitur nostra conplexio: Aut incredibilis rei, quae non uidebatur, alia incredibilia, quae tamen fiebant et uidebantur, fecerunt fidem; aut certe res ita credibilis, ut nullis quibus persuaderetur miraculis indigeret, istorum nimiam redarguit infidelitatem. Hoc ad refellendos uanissimos dixerim. Nam facta esse multa miracula, quae adtestarentur illi uni grandi salubrique miraculo, quo Christus in caelum cum carne in qua resurrexit adscendit, negare non possumus.
Abbreviated transcription (Latin):
humana ferre non possit Elu¬
densq ab aurib cordibq res¬
puer&. Nisieam fieri potuisse
atq factãcẽ diuinitas ipsius ue¬
ritatis uel diuinitatis ueritas
& contestantia miraculorũ sig¬
na monstrarent. Utterrentib
tam multis tamq magnis ꝑse¬
cutionib: praccedens inxp̃o
Deinde inc&eris ad nouum sae¬
culum secutura resurrectio atq
immortalitas carnis. & fide¬
lissime creder&ur & praedica¬
r&ur intrepide & ꝑ orbẽ terre
pullulatur a fecundius. cũ mar¬
trrum sanguine serer&ur. Le¬
gebantus enim praeconia p̃ce¬
dentia ꝓph&arũ. concurre¬
bant ostenta uirtutum: & ꝑsua¬
debatur ueritas. Noua consue¬
tudini non contraria rationi.
donec orbisterrae qui ꝑseque¬
batur furore. sequer&ur fideꝰ UIII¬
ur inquiunt nunc illa mirã
cula quae praedicatis facta
cẽ Nonfiunt. Possem quidẽ
dicere Necessaria fuisse prius¬
qua mereder & mundus. ad hoecre¬
der& mundus. Quisquis adhuc

Expanded text:
humana ferre non posset eluhumana ferre non posset eludensque ab auribus cordibusque respueret, nisi eam fieri potuisse adque factam esse diuinitas ipsius ueritatis uel diuinitatis ueritas et contestantia miraculorum signa monstrarent; ut terrentibus et am multis tamque magnis persecutionibus praecedens in Christo, deinde in ceteris ad nouum saeculum secutura resurrectio adque inmortalitas carnis et fidelissime crederetur et praedicaretur intrepide et per orbem terrae pullulatura fecundius cum martyrum sanguine sereretur. Legebantur enim praeconia praecedentia prophetarum, concurrebant ostenta uirtutum, et persuadebatur ueritas noua consuetudini. non contraria rationi, donec orbis terrae, qui persequebatur furore, sequeretur fide. CAPUcula, quae praedicatis facta esse, non fiunt? Possem quidem dicere necessaria fuisse. priusquam crederet mundus, ad hoc ut crederet mundus. Quisquis adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
saguntini sisalutem eligerent
fides eis fuerat deserenda sifides
tenenda. amittenda utiq salus
sicut factũẽ Salis autẽ ciuitaris
dĩ talisest: ut cum fide acꝑfidem
teneri. uel potius adquiri pos¬
sit Fide autẽ ꝑdita adeamquisq
uenirc̾ possit: Quaecogitatio fir¬
missimi ac pacientissimi cordis.
tor actantos martrres fecit: qua¬
lemneunũ quidem habuit uelha¬
bere potuit. quando est ds̃ credi¬
tus romulusUII
edualde ridiculumẽ dero¬
muli falsa diuinitate cũ de
xp̃o loquimur. facerementionẽ
Verum tamen cum sexcentis fer¬
me annis anteciceronem ro¬
mulus fucrit. atq illa a&asiam
fuisse doctrinis dicatur excul¬
ta ut quod fieri non potest om¬
ne respuer&. Quanto magis
post sexcentos annos ipsiu̾s tẽ¬
pore ciceronis. maximeq post¬
ca subaugusto atq trberio
eruditiorib utiq tẽ porib re¬
surrectionem carnis xp̃i. atq
in caelum ascensionem. tãquã
id quod ficri non potest. mens

Expanded text:
Saguntini si salutem eligerent, Saguntini si salutem eligerent, fides eis fuerat deserenda: si fides tenenda, amittenda utique salus, sicut factum est. Salus, autem ciuitatis Dei talis est, ut cum fide ac per fidem teneri uel potius adquiri possit; fide autem perdita ad eam quisque uenire non possit. Quae cogitatio firmissimi ac patientissimi cordis tot ac tantos martyres fecit, qualem ne unum quidem habuit uel habere potuit quando est deus creditus Romulus. ed ualde ridiculum est de Romuli falsa diuinitate, cum de Christo loquimur, facere mentionem. Verum tamen cum sescentis ferme annis ante Ciceronem Romulus fuerit adque illa aetas iam fuisse doctrinis dicatur exculta, ut quod fieri non potest omne respueret: quanto magis post sescentos annos ipsius tempore Ciceronis maximeque postea sub Augusto adque Tiberio, eruditioribus utique temporibus, resurrectionem carnis Christi adque in caelum adscensionem, tamquam id quod fieri non potest, mens
Abbreviated transcription (Latin):
teriturum cum platonicis sentit
Constat ergo eum proca salute
uoluis sebellum suscipi aciuitate
quafit ut maneat hicciuitas sic̃
dicit a&erna. Quamuis morien¬
abis & nascentib singulis. sicut
pennis est opacitas oleae uellau¬
i. atq huius modi c&erarum
arborum singulorum lapsu ortuq
foliorum. Mors quippe ut dicit
non hominum singulorum sed
uniuersȩ poenac̃ ciuitatis: quaea
poena plerumq singulos uindi¬
cat Vnde merito quaeritur
utrum recte fecerint saguntini
quando uniuersamciuitatẽ suã
interire maluerunt. quan fidẽ
frangere. quicumipsa romana
re publica tenebantur in quo suo
facto laudantur ab omnib terre¬
ne rei publicae ciuib. Sed quo
modo huic disputationi possent
oboedire Nonuideo. ubidicitur
pullum suscipiendum eẽ bellũ.
pisiaut ꝓfide aut prosalute. Nec
dicitus si munum simul pericu¬
lum. ita duo ista concurrerint
utteneri alterum sine alterius
amissione non possit. quid sit
potius eligendum Profecto enĩ

Expanded text:
teriturum cum Platonicis sentit. Constat ergo eum pro ea salute uoluisse bellum suscipi a ciuitate, qua fit ut maneat hic ciuitas, sicut dicit, aeterna, quamuis morientibus et nascentibus singulis. sicut perennis est opacitas oleae uel lauri adque huius modi ceterarum arborum singulorum lapsu ortuque foliorum. Mors quippe, ut dicit, non hominum singulorum, sed uniuersae poena est ciuitatis, quae a poena plerumque singulos uindicat. Unde merito quaeritur, utrum recte fecerint Saguntini, quando uniuersam ciuitatem suam interire maluerunt quam fidem frangere, qua cum ipsa Romana re publica tenebantur; in quo suo facto laudantur ab omnibus terrenae rei publicae ciuibus. Sed quo modo huic disputationi possent oboedire, non uideo. ubi dicitur nullum suscipiendum esse bellum nisi aut pro fide aut pro salute, nec dicitur, si in unum simul periculum ita duo ista concurrerint, ut teneri alterum sine alterius amissione non possit, quid sit potius eligendum. Profecto enim
Abbreviated transcription (Latin):
nemulto fortius argum̃tarem.
idcredere recus antes. & dicere¬
mus naturã nonpati. utres in¬
corporea ligamento corporeo
uincer&ur Ett amen plenaẽ
terra uig&antib animis hec
membra terrena miro sibimo¬
do conexa & implicita. Cur
ergo eodem uolentedõ. qui fe¬
cit᷑ hocanimal. Non poterittre¬
num corpus incael estecorpus
atcolli. sianimus omniac per
hoc &iam caelesti corpore pres¬
tabilior. terreno corpori potuit
inligari  Anterrena particu

Expanded text:
ne multo fortius argumentaremur ne multo fortius argumentaremur id credere recusantes, et diceremus naturam non pati, ut res incorporea ligamento corporeo vinciretur? Et tamen plena est terra vegetantibus animis haec membra terrena, miro sibi modo connexa et implicita. Cur ergo eodem volente Deo, qui fecit hoc animal, non poterit terrenum corpus in coeleste corpus attolli, si animus omni, ac per hoc etiam coelesti corpore praestabilior, terreno corpori potuit illigari? An terrena particu
Abbreviated transcription (Latin):
utraq uentura eẽ praedixit.
Quemper horrescunt Nomi¬
na paganorum &iam teste por¬
phirio nobilissimo philoso¬
pho paganorum III¬
eduidelic& homines doctiatq¬
sapientes contrauim aucto¬
ritatis quacominagenera homi¬
num sicuttanto an̾te p̃dix̃ In
hoccredendum sperandũq con¬
uertit acute sibi argumentari
uidentur aduersus corporum
resurrectionem. & dicerequodin
tertio dere publica libro acice¬
rone cominemoratumẽ: Nam
cumher culem & romulum ex
hominib deos eẽ faccos asseue¬
rar&. quorum non corpora in¬
quit sunt incadum elata. Neq
enimnatura pater&ur. utid
quod e&̃ et erra: nisiint̃rama¬
ner&. Haecẽ magnaratio sapi¬
entium: quorum ds nouit cogita¬
tiones. quõ uanaesunt. Sienim
animae tantum inodo essemus.
idest sincullo corpore sp̃s. & in
caelo habitantes terrena anima¬
lia nesciremus. nobisq futurã
eẽ dicer&ur ut terrenis corpori¬
bus animandis quod amuincu¬
lo mirabilineeteremur. Non¬

Expanded text:
utraque ventura esse praedixit, utraque ventura esse praedixit, quem perhorrescunt numina Paganorum, teste etiam Porphyrio, nobilissimo philosopho Paganorumed videlicet homines docti atqsapientes contra vim tantae auctoritatis, quae omnia genera hominum, sicut tanto ante praedixit, in hoc credendum sperandumque convertit, acute sibi argumentari videntur adversus corporum resurrectionem, et dicere quod in tertio de Republica libro a Cicerone commemoratum est. Nam cum Herculem et Romulum ex hominibus deos esse factos asseveraret: Quorum non corpora, inquit, sunt in coelum elata; neque enim natura pateretur, ut id quod esset e terra, nisi in terra maneret. Haec est magna ratio sapientium, quorum Dominus novit cogitationes, quoniam vanae sunt . Si enim animae tantummodo essemus, id est, sine ullo corpore spiritus, et in coelo habitantes terrena animalia nesciremus, nobisque futurum esse diceretur, ut terrenis corporibus animandis quodam vinculo mirabili necteremur; non
Abbreviated transcription (Latin):
nouum. & terra noua. & noner̃
memores priorum Nec ascen¬
d& incoripsorum. sed la&itiã
& exultationẽ inuenient in ea
Ecce ego faciam hierusalem ex¬
ultationem & populum meum
inla&itiam & exultabo in hic¬
rusalem & lactabor in popu¬
lomeo. & ultra nonaudi&ur
millauox fl&us Et ꝑalium
proph&am quod praenuntia¬
uit dicens cidem ꝓph&ae. In
tempore illo sasuabitur popu¬
lustuus. omnis quiinuentus
fuerit scriptus in libro. & mul¬
tidor mientium in terraepul¬
uere. siueut quidã int̃p̃tatis
aggere Ex surgenthi inuitã
a&ernam & hin ob ꝓbrium
& confusionẽ a&na. Et alio
loco percundem proph&am.
Accipient regnum scĩ altissi¬
mi & optinebunt illudusq in
sacculum: &usq insaccula se¬
culorum. Et paulo post Reg
numinquit eius. regnũ sẽpit̃¬
nũ. & aliaquacad hoc ꝑtinen¬
tia in librouicesimo posui
istauenerunt: quaeincreduli
Nonputabant eẽ uentura
Idem quippeds utraq promisit.

Expanded text:
nouum et terra noua, et non erunt nouum et terra noua, et non erunt memores priorum nec ascendet in cor ipsorum, sed laetitiam et exsultationem inuenient in ea. ecce ego faciam Hierusalem exsultationem et populum meum laetitiam; et exsultabo in Hierusalem et laetabor in populo meo, et ultra non audietur in illa uox fletus. et per alium prophetam quod praenuntiauit dicens eidem prophetae: in tempore illo saluabitur populus tuus omnis, qui inuentus fuerit scriptus in libro, et multi dormientium in terrae puluere — siue, ut quidam interpretati sunt, aggere — exsurgent, hi in uitam aeternam et hi in opprobrium et in confusionem aeternam. et alio loco per eundem prophetam: accipient regnum sancti altissimi et obtinebunt illud usque in saeculum et usque in saeculum saeculorum; et panum, inquit, ejus regnum sempiternum . Et alia quae ad hoc pertinentia in libro vicesimo posui ista venerunt, quae increduli non putabant esse ventura. Idem quippe Deus utraque promisit,
Abbreviated transcription (Latin):
cit. ut ipsum dicamus uelle
quuit uelint isti. facit Secun¬
dum illam uero uoluntatẽ suã
quaccũ eius praescientia sem¬
piternaẽ: profecto incaclo
& in terra omnia quaecũq uo
luit. nonsolũ p̃terita uel prȩ¬
sentia. sed &iam futura iam
fecit Uerum antequã ueniat
tempus quouoluit ut ficr&
quod ante tempora uniuersa
presciit atq disposuit. dici¬
mus fi& quandods uoluerit
Si autẽ non solum tempus quo
futurũẽ. uerum &iam utrum
futurum sit ignoramus: dicim̃.
fi&. sids̃ uoluerit. Nonquia
ds̃ pouam uoluntatẽ quã non
habuit tunc habebit. sed quia
id quod ex a& nitate incius im¬
mutabili praeparatumẽ uo¬
luntate. tuncerit In¬
ua propt̃ ut c&era tã
multa prȩterca. sicut
nunc inxp̃o uidemus
Cimpleri quod promisit
abrahe dicens. In semin&uo
benedicentus om̃s gentes Ita
quodeidem seminieius ꝓmisit
implebitur ubi ait ꝑproph&ã
Resurgent quierant in monu¬
mentis Et quodait. erit caelũ

Expanded text:
cit\'; ut ipsum dicamus uelle, cit\'; ut ipsum dicamus uelle, qui ut uelint isti facit. Secundum illam uero uoluntatem suam, quae cum eius praescientia sempiterna est, profecto in caelo et in terra omnia quaecumque uoluit non solum praeterita uel praesentia sed etiam futura iam fecit. uerum antequam ueniat tempus, quo uoluit, ut fieret quod ante tempora uniuersa praesciuit atque disposuit., dicimus: "fiet quando deus uoluerit; si autem non solum tempus, quo futurum est, uerum etiam utrum futurum sit ignoramus, dicimus: „fiet, si deus uoluerit"; non quia deus nouam uoluntatem, quam non habuit, tunc habebit, sed quia id quod ex aeternitate in eius immutabili praeparatum est uoluntate tunc erituapropter, ut cetera tam multa praeteream, sicut nunc in Christo uidemus impleri quod promisit Abrahae dicens: in semine tuo benedicentur omnes gentes, ita quod eidem semini eius promisit implebitur, ubi ait per prophetam: resurgent qui erant in monumentis, et quod ait: erit caelum
Abbreviated transcription (Latin):
cius. incorde cius Secđmhanc
uoluntatẽ quamds operatus:
in hominib &iamuelle dicit᷑
quod nonipse uult. sed suos id
uolentes facit: sicut dicitus cog¬
nouisse quodut cognoscer&ur
fecit aquib ignorabatur. Neq
enimdicente apło. Nuncautẽ
cognoscentes dm̃i. immocogniti
abeo. Fasẽ utcredamus quod
eos tunccognouerit ds̃. praccog¬
nitos antẽ constitutionẽ mundi
Sed tunccognouis se dictusẽ. qđ
tunc ut cognoscer&ur effecit
Dehis locutionum modis iam &
insuperiorib libris meminidis¬
putatum: Secundum hanc
ergo uoluntatẽ quad m̃ uelle
dicimus quod alios efficit uelle
aquib futura pesciuntur. Mul¬
tauult. Nec facit. Multa enim
uolunt fieri scĩcius ab illo in spi¬
rata sc̃a uoluntate Nec fiunt
Sicut orant pro quibus dã pie
scẽq & quod orant non facit
cumipse incis. hanc orandiuo¬
luntatẽ sc̃o spũ suo fecerit Ac
ꝑhoc quando secundum dm̃uo¬
lunt & orant sc̃i. unusquisq
sit saluus possumus allo modo

Expanded text:
eius in corde eius. Secundum hanc eius in corde eius. Secundum hanc uoluntatem quam Deus operatur in hominibus, etiam uelle dicitur, quod non ipse uult, sed suos id uolentes facit; sicut dicitur cognouisse, quod ut cognosceretur fecit, a quibus ignorabatur. Neque enim dicente apostolo: Nunc autem cognoscentes Deum, immo cogniti a Deo, fas est ut credamus, quod eos tunc cognouerit Deus praecognitos ante constitutionem mundi; sed tunc cognouisse dictus est, quod tunc ut cognosceretur effecit. De his locutiin superioribus libris memini disputatum. secundum hanc ergo uoluntatem, qua deum uelle dicimus quod alios effecit uelle, a quibus futura ta uult nec facit. Multa enim uolunt fieri sancti eius ab illo inspirata sancta uoluntate, nec fiunt, sicut orant pro quibusdam pie sancteque. et quod orant non facit, cum ipse in eis hanc orandi uoluntatem sancto Spiritu suo fecerit. Ac per hoc, quando secundum Deum uolunt et orant sancti, ut quisque sit saluusr possumus illo modo
Abbreviated transcription (Latin):
amalis contrauolunta¬
temdĩ: sed tantcest ille sapien¬
tiae. tanteq uirtutis. ut in
cosexitus siuefines quos bonos
&ilistos ipse praesciuit. ten¬
dant omnia queuoluntaticius
uidentus aduersa. Ac ꝑ hoc
cumds mutare dicitur uolun¬
tatẽ. ut quib lenis erat. uerbi
gratia reddatur iratus Illipo¬
tius quamipse mutantur. & cum
quodammodo mutatum in his
quȩ patiuntur inueniunt. Sicut
sauciatis. & asper quodam modo
exmiti. & ex delectabili molestus
efficitur cumipse apud scipsum
maneat idem qui fuit. Dicitur
&iam uolunta sdĩ. quam facit in
cordib oboedientium mandatis
cius. Dequadicit a postolus.
dĩest enim quio peratur in uoł
& uelle: Sicutiustitiadĩ. Nonso¬
lum qua ipsciustuf dicitur. Sed
illa &iam quamin hominequi
ab illo iustificatur facit. Sic &
lexeius uocatur. quae potius ẽ
hominum: sedabipso data
Namutiq homines erant. quib
ait ihs. In legeura scriptum est.
cumalio loco legamus. L ex dĩ

Expanded text:
a malis contra uoluntaa malis contra uoluntatem Dei; sed tantae est ille sapientiae tantaeque uirtutis, ut in eos exitus siue fines, quos bonos et iustos ipse praesciuit, tendant omnia, quae uoluntati eius uidentur aduersa. Ac per hoc cum Deus mutare dicitur uoluntatem, ut quibus lenis erat uerbi gratia reddatur iratus, illi potius quam ipse mutantur et eum quodam modo mutatum in his quae patiuntur inueniunt; sicut sauciatis et asper quodam modo ex miti et ex delectabili molestus efficitur, cum ipse aput se ipsum maneat idem qui fuit. Dicitur etiam uoluntas Dei, quam facit in cordibus oboedientium mandatis eius, de qua dicit apostolus: Deus est enim, qui operatur in uobis et uelle. Sicut iustitia Dei non solum qua ipse iustus est dicitur, sed illa etiam quam in homine, qui ab illo iustificatur. facit: sic et lex eius uocatur, \'quae potius est hominum, sfld ab ipso data; nam utique homines erant, quibus ait Iesus: In lege uestra scriptum est, cum alio loco legamus: Lex Dei
Abbreviated transcription (Latin):
stitutã doc& &iamipsouitio.
quo ideo miseraẽ. quianon
fruitur dõ. quicasum angelorũ
uoluntarium iustissima poena
sempit̾ nac infelicitatis obstrin¬
xit atq inco sum mo bono ꝑ¬
manentib c&cris ut desua sine
fine ꝑ mansione certiessent. tã¬
quamipsius pracinium ꝑ man¬
sionis dedit Qui fecit hominẽ
& iamipsum rectum. cum eodẽ
libero arbitrio terrenum qui¬
demanimal. sed caelo dignũ.
sisuocohęrer& auctori. mise¬
ria similites sicum deserer&
secutura. qualis naturae huius
modi conuenir&. quensimi¬
liter cumpracuaricatione le¬
gisdĩ ꝑdi desertiorem peccato¬
rumesse praescir&: Necilli
ademit liberi arbitrii potesta¬
tem si mulpręuidens quidboni
demalo. ciuse& ipse facturus.
quiden mortali ꝓgeniae meri¬
to iusteq damnata. tantum
populum gratia sua collegit.
ut inde suppleat. & instdur&
partemq lapsa est angelorum
acsicilla. dilecta & suꝑnaciui¬
tas Non fraud&ur suorũ nume¬
rociuium. quin &iã fortassis

Expanded text:
stitutam docet etiam ipso uitio, stitutam docet etiam ipso uitio, quo ideo misera est quia non fruitur Deo; qui casum angelorum uoluntarium iustissima poena sempiternae infelicitatis obstrinxit adque in eo summo bono permanentibus ceteris, ut de sua sine fine permansione certi essent, tamquam ipsius praemium permansionis dedit. Qui fecit hominem etiam ipsum rectum cum eodem libero arbitrio, terrenum quidem animal, sed caelo dignum, si suo cohaereret auctori, miseria similiter, si eum desereret, secutura, qualis naturae huius modi conueniret. Quem similiter cum praeuaricatione legis Dei per Dei desertionem peccaturum esse praesciret, nec illi ademit liberi arbitrii potestatem, simul praeuidens, quid boni de malo eius esset ipse facturus: qui de mortali progenie merito iusteque damnata tantum populum gratia sua colligit, ut inde subpleat et instauret partem, quae lapsa est angelorum, ac sic illa dilecta et superna ciuitas non fraudetur suorum numero ciuium, quin etiam fortassis
Abbreviated transcription (Latin):
continuo miseria sccura Qui
cum praescir& angelos quos dã
ꝑelationem qua ipsisibi adbea¬
tam uitam sufficere uellent.
tantiboni desertores futuros.
Noneis ad emit hanc poresta¬
tem. potentius & mlius eẽ iudi¬
cans. &iam demalis benefacere.
quammalacẽ Nonsinire Quȩ
omnino nulla essent. nisinatu¬
ra mutabilis quamuis bona
& assummo dõ atq in cõmutabi¬
li bono. quibona omnia con¬
didit instituta peccando easibi
ipsa feciss&. Quo&iam pecca¬
tosuo testeconiuncitur. bonã
conditam secẽ naturã Nisienĩ
magnum &ipsalic& nonae¬
quale conditori bonũ c&̃. pro¬
fecto desertiodĩ. tãquã lumi¬
nissui. malum cius c̃ẽ nonpos¬
s& Namsicut caccitas oculiui¬
tiumẽ. &idemipsum indicat
ad lumen uidendũ eẽ oculu m
creatum. Acꝑ hoc &iam ip̃so ui¬
tiosuo excellentius ostenditur
c&eris membris membrum
capax luminis Non enim
alia causae&ẽ uitium ciuscare¬
re lumine. Itanatura quac
fruebatur dõ optimam se in¬

Expanded text:
continuo miseria sequeretur; qui continuo miseria sequeretur; qui cum praesciret angelos quosdam per elationem, qua ipsi sibi ad beatam uitam sufficere uellent, tanti boni desertores futuros, non eis ademit hanc potestatem, potentius et melius esse iudicans etiam de malis bene facere quam mala esse non sinere. Quae omnino nulla essent. nisi natura mutabilis, quamuis bona et a summo Deo adque incommutabili bono, qui bona omnia condidit, instituta, peccando ea sibi ipsa fecisset; quo etiam peccato suo teste conuincitur bonam conditam se esse naturam. Nisi enim magnum et ipsa, licet non aequale Conditori, bonum esset, profecto desertio Dei tamquam luminis sui malum eius esse non posset. Nam sicut caecitas oculi uitium est et idem ipsum indicat ad lumen uidendum esse oculum creatum ac per hoc etiam ipso uitio suo excellentius ostenditur ceteris membris membrum capax luminis non enim alia causa esset uitium eius carere lumine: ita natura. quae fruebatur Deo, optimam se in
Abbreviated transcription (Latin):
tas ꝑmanere Dũ labentib & ca¬
dentib folis. sub indealia quȩ
nascuntur faciẽ conseruant
opacitatis Sed omnes in eaciues
inmortales erunt ad ipiscentib
& hominib quod num quã sc̃i
angeli ꝑdider̃. Faci& hoc ds
omnipotentissimus cius condi¬
tor ꝓmisit enĩ noc mentiri potest
Et qͥuib fidem hinc quoq face¬
r& multa sua & non ꝓmissa &pmissa
iamfecit: Ipscẽ enimꝰ quiin prin¬
cipio condidit mundũ plenum
omnib bonis uisibilib atq in¬
telligibilib reb in quonihil
mdius instituit quã sp̃s quib
intellegenti amdedit. & suae con¬
templationis habiles capasesq
siuprefticit. atq una soci&ate
deuinxit. quam scãm & suꝑnã
dicimus ciuitatem: in quares qua
sustententur beatiq sint Ds̃ip¬
se illis est tãquãuita. uictusq
communis Quiliberum arbitri¬
um eidem intellectuali naturae
tribuittale. ut siuell& deserere
dm̃. beatitudinẽ scilic& suam.

Expanded text:
tas permanere, dum labentibus? et catas permanere, dum labentibus? et cadentibus foliis subinde alia, quae nascuntur. faciem conseruant opacitatis; sed omnes in ea ciues inmortales erunt. adipiscentibus et hominibus, quod numquam sancti angeli perdiderunt. Faciet hoc Deus omnipotentissimus eius conditor. Promisit enim nec mentiri potest, et quibus fidem hinc quoque faceret, multa sua et non promissa et promissa iam fecit. Ipse est enim, qui in principio condidit mundum, plenum bonis omnibus uisibilibus adque intellegibilibus rebus, in quo nihil melius instituit quam spiritus, quibus intellegentiam dedit et suae contemplationis habiles capacesque sui praestitit adque una societate deuinxit, quam sanctam et supernam dicimus ciuitatem, in qua res, qua sustententur beatique sint, Deus ipse illis est, tamquam uita uictusque communis: qui liberum arbitrium eidem intellectuali naturae tribuit tale, ut, si uellet deserere Deum, beatitudinem scilicet suam,
Abbreviated transcription (Latin):
nis illorum int̃cessione non pos¬
sint: & ineis inueniatus: quis¬
quis sibi spem fructus alignite¬
meritate uanissima pollic&ur
Haec meillis respondisse suffe
cerit. quisa crarum litterarum
quas cõmunes habemus auctori¬
iatẽ nonspernunt: sed eas ma¬
le intellegenda. Non qđ illę lo¬
cuntur: Fed hoc potius putant
futurum esse. quod ipsi uolunt
Ha citaq responsione reddita
librum sicut promisimus ter
minamus¬
ICUT INPRO¬
NIMO LABRO
SUPERIORE SROMI¬
SIMUS: ISTEHUIUS
totius operis ultim
disputationẽ deciui¬
tatisdi a&ernabeatitu¬
dine continebit quaenon prop¬
tera&ates ꝑ multa saccula. lon¬
gitudinẽ tam̃ quando cumq
fimendam. a&̃ nitatis nomen
accepit. Sedquem ad modum
scriptũ ẽ. in euangelio. Reg¬
nicus poncrit fini̾s Necita
ut aliis moriendo decedentib
aliis succedentib oriendo speci¬
es inea ꝑp&uitatis appareat
sicut in arbore quę ꝑenni fronde
uestitur eadem uid&ur uiridi¬

Expanded text:
nis illorum intercessione non posnis illorum intercessione non possint et in eis inueniatur quisquis sibi spem fructus alieni temeritate uanissima pollicetur. Haec me illis respondisse suffecerit, qui sacrarum Litterarum, quas communes habemus, auctoritatem non spernunt, sed eas male intelligendo, non quod illae loquuntur, sed hoc potius putant futurum esse quod ipsi volunt. Hac itaque responsione reddita, librum, sicut pminamuscut in proximo libro superiore promisimus, iste huius totius operis ultimus disputationem de ciuitatis Dei aeterna beatitudine continebit, quae non propter aetatis per multa saecula longitudinem tamen quandocumque finiendam aeternitatis nomen accepit, sed quem ad modum scriptum est in euangelio, regni eius non erit finis; nec ita ut aliis moriendo decedentibus, aliis succedentibus oriendo species in ea perpetuitatis appareat, sicut in arbore, quae perenni fronde uestitur, eadem uidetur uiridi
Abbreviated transcription (Latin):
suis quib q orationib siuernt̃¬
quisq non mitatur a&nũ. Non
ut cũ fuerit missus postquantum¬
cumq inde tempus eruatur
Uam&illi quiputant sic intelle¬
gendum ẽe quod scriptũ ẽ. Affer¬
re terram bonam uberẽ fructum.
aliam trigenum. alium sexage¬
nũ. aliamcentenum. ut scĩ ꝑsuo¬
rum diuersitate meritorum
Alu trigenos homines liberent.
alii sex agenos. alucentenos.
hoc indiciudicii futurũ suspi¬
cari solent non post iudicium.
Qua opinatione quidã cũ uide¬
r& homines impunitatẽ sibi per¬
uersissime pollicentes. eoqđ
omnes istomodo. adliberatio¬
nẽ ꝑtinere posse uideantur.
elegantissime respondisse ꝑ hi¬
betur. bene porius eẽ uiuendum
utintereos quisq repperiatur.
quiproaliis int̾cessuri sunt libe¬
randis. net am paucisint. utcito
adnumerum suum uel trigenum.
uelsex agenum. uelcentenum.
unoquoq eorũ ꝑueniente Mul¬
tiremaneant qͥ uieruiiam depe¬

Expanded text:
suis quibusque orationibus siue intsuis quibusque orationibus siue intquisque non mittatur aeternum, non ut, cum fuerit missus, post quantumcumque inde tempus ematur. Nam et illi, qui putant sic intellegendum esse quod scriptum est, adferre terram bonam uberem fructum, aliam tricenum, aliam sexagenum, aliam centenum, ut sancti pro suorum diuersitate meritorum alii tricenos homines liberent, alii sexagenos, alii centenos, hoc in die iudicii futurum suspicari solent, non post iudicium. Qua opinione quidam cum uideret homines inpunitatem sibi peruersissime pollicentes, eo quod omnes isto modo ad liberationem pertinere posse uideantur, elegantissime respondisse perhibetur, bene potius esse uiuendum, ut inter eos quisque reperiatur, qui pro aliis intercessuri sunt liberandis, ne tam pauci sint, ut cito ad numerum suum uel tricenum uel sexagenum uel centenum unoquoque eorum perueniente multi remaneant, qui erui iam de poe
Abbreviated transcription (Latin):
scorum amicorum meritis inpe¬
trent indulgentiã difficillimũ
est inuenireꝰ. periculosissimum
definire. Egocerte usq ad hoc
tempus cuminde satagerem:
ad corum indaginẽ. ꝑuenirenon
potui. Et fortassis ꝓpterca la¬
tent. Nestudium proficiendi
adominia cauenda peccata pi¬
grescit. Quõ scisirent᷑ quaeuel
qualia sint delicta: ꝓquib &iã
ꝑmanentib Nec ꝓuectu uitae
inlioris absumptis. int̃cessiosit
inquirenda & speranda iusto¬
rum eissecura scobuoluer& hu¬
mana segnitia: Nec euolui ta¬
lib impłicam̃tis. ullius uirtu¬
tis expeditione curar&. Sed
tantum modo querer& aliorũ
meritis liberari: Quos amicos
sibi demamona iniquitatis dy¬
mosinarum largitate feciss&
Nuncuero dumuenialis iniqui¬
tatis &iã siꝑseuer& ignoratur
modus. profecto & studium in
meliora proficiendi orando. &
instando uigilantius adhib&ur
& faciendi demamona iniquita¬
tis scõs amicos cura non spernit᷑
Uerumista liberatio quaefit siue

Expanded text:
sanctorum amicorum meritis inpesanctorum amicorum meritis inpetrent indulgentiam, difficillimum est inuenire, periculosissimum definire. Ego certe usque ad hoc tempus cum inde satagerem ad eorum indaginem peruenire non potui. Et fortassis propterea latent, ne studium proficiendi ad omnia cauenda peccata pigrescat. Quoniam si scirentur quae uel qualia sint delicta. pro quibus etiam permanentibus nec prouectu uitae melioris absumtis intercessio sit inquirenda et speranda iustorum, eis secura se obuolueret humana segnitia, nec euolui talibus inplicamentis ullius uirtutis expeditione curaret, sed tantummodo quaereret aliorum meritis liberari, quos amicos sibi de mammona iniquitatis elemosynarum largitate fecisset. Nunc uero dum uenialis iniquitatis, etiamsi perseueret, ignoratur modus, profecto et studium in meliora proficiendi orando et instando uigilantius adhibetur et faciendi de mammona iniquitatis sanctos amicos cura non spernitur. Verum ista liberatio, quae fit siue
Abbreviated transcription (Latin):
diã consequantur. Mirari au¬
tẽ soleo &lam apud uergilium
repperiri istam dñi sententi am
ubi ait Faciteuobis amicos de
mamona iniquitatis. ut & ipsi
recipiant uos in tab nacula a &̃¬
na. Cuiẽ. & illa simillima. Qui
recipit ꝓph&ã in nomine prophe¬
te mercedem proph&ae accipi&
Et quirccipit iustum in nomine
iusti. mercedemiusti accipi&
Namcum eirsios campos po&a
ille describer& ubiputant ha¬
bitare aninsas beatorũ. ponso¬
lum ibi posuit eos quippriis me¬
ritis ad illas sedes ꝑuenire potue¬
runt: Sed adiccit atq ait Qui¬
que sui memores alios faecere me¬
rendo. idẽ quipromeruer alios
cosq sui memores ꝓmerendo fe¬
cerunt. Prorsus tã quã cis dice¬
rent quod frequentatur orexp̃i¬
ano. Cum se cuiq scõrum humi¬
lis quisq cõmendat &dicat me¬
mor inciesto: atq id ut cẽ possit
ꝓmerendo efficit Sed quisiste
sit modus & quae sint ipsa pec¬
cata quacita inpediunt ꝑuen¬
tionẽ adregnumdĩ. ut tamen

Expanded text:
diam consequantur. Mirari audiam consequantur. Mirari autem soleo etiam aput Vergilium reperiri istam Domini sententiam, ubi ait: Facite uobis amicos de mammona iniquitatis, ut et ipsi recipiant uos in tabernacula aeterna; cui est et illa simillima: Qui recipit prophetam in nomine prophetae, mercedem prophetae accipiet; et qui recipit iustum in nomine iusti, mernam cum Elysios campos poeta ille describeret, ubi putant habitare animas beatorum, non solum ibi posuit eos qui propriis meritis ad illas sedes peruenire potuerunt, sed adiecit atque ait: quique sui memores alios fecere merendo, id est qui promeruerunt alios eosque sui memores promerendo fecerunt; prorsus tamquam eis dicerent quod frequentatur ore christianorum, cum se cuique sanctorum humilis quisque commendat et dicit : "memor mei esto", atque id ut esse possit promerendo efficit. sed quis iste sit modus, et quae sint ipsa peccata, quae ita inpediunt peruentionem ad regnum Dei. ut tamen
Abbreviated transcription (Latin):
his morib p̃ditruteis liberandis.
sine suffragio scõrum. suapos¬
sic uita sufficere. Acꝑ hoc mul¬
coamplius incis suꝑ ex altat
misericordia iudicio. Necta ñ
id coputandus ẽ quisquã scelera¬
tissimus nequa quã uita uelbo¬
na ueltolerabiliore mutatus
recipi intabernacula a&na. quõ
obsecutus ẽ sc̃ĩs demamona iniqui¬
tatis. idest depecunia uel diui¬
tiis que male fuerant adquisitę.
Aut&iam sibene nontamenue¬
ris sedquas iniquitas putat cẽ
diuitias. quõ nescit quaesint¬
uerȩ diuitiae: quib illi abun¬
dant. Qui. & alios recipiunt
intabernacula a&na Estitaq
quidamuitae modus. Nectam
malȩ. ut his quicã uiuunt Nihil
ꝓsit ad capessendum regnũcęlo¬
rum largitas demosinarum
Quib: &iã iustorum sustentat᷑
mopia. & fiunt amici quiinta¬
bernacula a&na suscipiant
nectam bonae. ut adtantam
beatitudinẽ ad ipiscendam eis
ipsa sufficiat. nisieorũ meritis
quos amicos fecerint misericor¬

Expanded text:
his moribus praediti, ut eis liberandis his moribus praediti, ut eis liberandis sine suffragio sanctorum sua possit uita sufficere; ac per hoc multo amplius in eis superexsultat misericordia iudicio. nec tamen ideo putandus est quisquam sceleratissimus nequaquam uita uel bona uel tolerabiliore mutatus recipi in tabernacula aeterna, quoniam obsecutus est sanctis de mamona iniquitatis, id est de pecunia uel diuitiis, quae male fuerant adquisitae, aut etiam si bene, non tamen ueris, sed quas iniquitas putat esse diuitias, quouerae diuitiae, quibus illi abundant, qui et alios recipiunt in tabernacula aeterna. Est itaque quidam uitae modus nec tam malae, ut his qui eam uiuunt nihil prosit ad capessendum regnum caelorum largitas elemosynarum, quibus etiam iustorum sustentatur inopia et fiunt amici qui in tabernacula aeterna suscipiant, nec tam bonae, ut ad tantam beatitudinem adipiscendam eis ipsa sufficiat, nisi eorum meritis, quos amicos fecerint, misericor
Abbreviated transcription (Latin):
eos quisq peccauerit in exora¬
hocenim ual& qđ &iã iacobus
apłs ait. Iudiciũ futurũ sinemi¬
sericordia. illiqui non fecit mise¬
ricordiã. Ueni requippe deb&
inm̃tẽ &iam seriusille cuidebi¬
tori dominus eius relaxauit
decemmilia talentorum quae
posteauissit ut redder&: quia
ipse non mi sertiis est conseru
sui quiei debebat centum dena¬
rios In hisergo quifilusunt ꝓ¬
missionis & uasami seri cordiae
ual& quodait idem a postolis.
consequentes adiungens Suꝑ¬
exaltat autem miseri cordia ui¬
dicio. Quõ & illiiusti quit anta
sc̃itate uixerunt. ut alios quoq
recipiant in tab nacula a& na
aquib amicifactis de mãmona
inquitatis Uttales essent mi¬
sericordia liberatisunt. ab eoqui
iustificat impium. imputans
mercedem secundũ gratiã. ñ se¬
cundum debitum. Incorum
quippe numero ẽ. apłs quidicit
Misericordiã consecutus sum
ut fidelis essem: illi autẽ quircci¬
piuntur atalib in tabernacula
a&na fatendũ ẽ quod non sint

Expanded text:
eis quisque peccauerit, inexorahoc enim ualet quod etiam Iacobus apostolus ait, iudicium futurum sine misericordia illi, qui non fecit misericordiam. Venire quippe debet in mentem etiam seruus ille. cui debitori dominus eius relaxauit decem milia talentorum. quae postea iussit ut redderet, quia ipse non misertus est conserui sui, qui ei debebat centum denarios. In his ergo, qui filii sunt promissionis et uasa misericordiae. ualet quod ait idem apostolus consequenter adiungens: Superexsultat autem misericordia iudicio, quoniam et illi iusti. qui tanta sanctitate uixerunt, ut alios quoque recipiant in tabernacula aeterna, a quibus amici facti sunt de mammona iniquitatis, ut tales essent, misericordia liberati sunt ab eo, qui iustifimercedem secundum gratiam, non secundum debitum. in eorum quippe numero est apostolus, qui dicit: misericordiam consecutus sum, ut fidelis essem. illi autem qui recipiuntur a talibus in tabernacula aeterna, fatendum est quod non sint
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitas. ut a&ernasit Itaq
nullus interitus ẽ reipublicae
naturalis. ut hominis in quo
mors non modo necessariaest
uerum&iã optanda persepe
ciuitas autẽ cumtollitur del&us
extinguitur. Similcest quodã
modõ ut parua magnis confe¬
ramus. Acsi omnis hic munđ
intereat. & concidat. Hocideo
dixit cicero: quia mundũ ñ in

Expanded text:
ciuitas, ut aeterna sit. Itaque ciuitas, ut aeterna sit. Itaque nullus interitus est rei publicae naturalis, ut hominis, in quo mors non modo necessaria est, uerum etiam optanda persaepe. Ciuitas autem cum tollitur, deletur, exstinguitur: simile est quodam modo, ut parua magnis conferamus, ac si omnis hic mundus intereat et concidat.\' Hoc ideo dixit Cicero, quia mundum non in