comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
esse nisi uis. ut in eo sint omnia. Deorum igitur uir¬
tutes ac pestates infirmiores sint necesse est.quia tan¬
tum siagu deerit. quantum in caeteris fuerit. Ita ꝗͣto
plures. tam minores erunt. Quid quod summa illa re¬
rum potelis ac diuina uis ne semel quidem diuidi põt.
Quicquid um capit diuisionem et interitum capiat ne¬
cesse est. lautem interitus procul est a deo. quia in cor¬
ruptibilis e et aeternus. consequens est ut diuidi potestas
diuina no possit.Deus ergo unus est si nihil esse aliud
potest qua tantundem capiat potestatis et hi tamen ꝗ
multos eslarbitrantur: officia inter se dicunt esse partitos.
de quibusmnibus suo loco disputabimus. Illud inte
rim quodid praesentem locum pertinet teneo. Si par¬
tit sunt. nter se officia eodem reuoluitur res. ut exiis
quilibet suficere omnibus nequeat. Perfectus igitur
non erit qu cessantibus caeteris non potest omnia guber¬

Expanded text:
esse nisi unus, ut in eo sint omnia. Deorum igitur viresse nisi unus, ut in eo sint omnia. Deorum igitur virtutes ac potestates infirmiores sint necesse est: quia tantum singulis deerit quantum in caeteris fuerit; ita quanto plures, tanto minores erunt. Quid, quod summa illa rerum potestas ac divina vis ne semel quidem dividi potest? Quidquid enim capit divisionem, et interitum capiat necesse est. Si autem interitus procul est a Deo, quia incorruptibilis est et aeternus, consequens est ut dividi potestas divina non possit. Deus ergo unus est, si nihil esse aliud potest, quod tantumdem capiat potestatis; et ii tamen, qui multos esse arbitrantur, officia inter se dicunt esse partitos: de quibus omnibus suo loco disputabimus. Ilrim quod ad praesentem locum pertinet teneo: si partiti sunt inter se officia, eodem reuoluitur res, ut ex iis quilibet sufficere omnibus nequeat. perfectus igitur non erit qui cessantibus ceteris non potest omnia guber
Abbreviated transcription (Latin):
auxilio reliquorum tantae molis gubernaculum susti¬
nere non possunt. Deus autem qui est aeterna mens. ex
omni utiq parte perfectae consumataeq uirtutis ẽ. Qđ
si uerum est unus sit necesse est. Potestas enim uel
uirtus absoluta retinet suam propriam firmitatem. Id
autem solidum excistimandum est. cui nihil decedere.
id perfectum cui nibil possit accedere. Quis dubitet po
tentissimursse regem qui totius orbis habeat imperiũ:
neq ĩmerinum illius sint quae ubiq sunt omnia. cum
ad eum solii omnes undiq copiae cõgerantur. At si plu¬
res partian: orbem. minus certe opum minus uirium
singuli halunt. cum intra praescriptam portionem se
quisq conieat. Fodem modo etiam du si plures sint.
minus ualunt aluis tantundem in se habentibus. Uir¬
tutis autepperfecta natura in eo potest esse in quo totũ
est. ꝗͣ in eo quo pars exigua de toto est. Deus uero si
perfectus e. quia perfectus est ut esse debet non potest

Expanded text:
auxilio reliquorum tantae molis gubernaculum sustiauxilio reliquorum tantae molis gubernaculum sustinere non possunt. deus autem, qui est aeterna mens, ex omni utique parte perfectae consummataeque uirtutis est: quod si uerum est, unus sit necesse est. potestas enim uel uirtus absoluta retinet suam propriam firmitatem. id autem solidum existimandum est, cui nihil decedere, id perfectum, cui nihil possit acctentissimum esse regem, qui totius orbis habeat imperium? neque immerito: cum illius sint, quae ubique sunt omnia; cum ad eum solum omnes undique copiae congerantur. At si plures partiantur orbem, minus certe opum, minus virium singuli habebunt, cum intra praescriptam portionem se quisque contineat. Eodem etiam modo dii, si plures sint, minus valebunt, aliis tantumdem in se habentibus. Virtutis autem perfectior natura potest esse in eo, in quo totum est, quam in eo, in quo pars exigua de toto est. Deus vero, si perfectus est quia perfectus est ut esse debet, non potest
Abbreviated transcription (Latin):
libet copiose. Sed quia multum inter philosophos agi
tata res est. et prouidentiam tollentibus satis responsũ
uidetur ab hominibus argutis et eloquentibus de soler¬
tia diuinae prouidentiae per totum hoc opus quod susce¬
pimus sparsim dicere nos necesse est. Omittamus in
praesenti hanc quaestionem quae cum caeteris sic cohaer&
ut nihil a nobis uideatur disseri posse. ut non simul de
prouidentia disseratur. Sit ergo nostri operis exor¬
dium quaestio illa consequens ac secunda. Utrum pote¬
state unius dei mundus regatur. anne multoꝵ. Ne¬
mo est qui deum sapiat. rationemq secum putet. ꝗ non
unum esse intelligat qui et condiderit omnia. et eadem
qua condidit uirtute moderetur. Quid enim multis op
est ad mundi regnum sustinendum: nisi forte arbitram᷑
si plures sint minus habere singulos neruorum atq ui¬
rium. quod quidem faciunt hi qui esse multos uolũt
quia necesse est imbecilles esse. Siquidem singuli sine

Expanded text:
libet copiose. Sed quia multum inter philibet copiose. Sed quia multum inter phitata res est et prouidentiam tollentibus satis responsum uidetur ab hominibus argutis et eloquentibus et de sollertia diuinae prouidentiae per totum hoc opus quod suscepimus sparsim dicere nos necesse est, omittamus in praesenti hanc quaestionem, quae cum ceteris sic cohaeret, ut nihil a nobis uideatur disseri posse, ut non simul de prouidentia disseratur. Sit ergo nostri operis exordium quaestio illa consequens ac secunda, utrum potestate unius dei mundus regatur anne multorum. nemo, qui quidem sapiat rationemque secum putet, non unum esse intellegat, qui et condiderit omnia et eadem qua condidit uirtute moderetur. quid enim multis opus est ad mundi regimen sustinendum? nisi forte arbitrabimur, si plures sint, minus habere singulos neruorum atque uirium: quod quidem faciunt ii qui esse multos uolunt, quia necesse est inbecillos esse, siquidem singuli sine
Abbreviated transcription (Latin):
tione regeretur. Sed et. M tullius ꝗͣuis achademicae
disciplinae defensor esset.de prouidentia gubernatrice
rerum et multa. et saepe diseruit. stoicorum argumẽta
confirmans. et noua ipse afferens plurima. quod facit
cum in omnibus philosophiae suae libris. tum maxime
in us qui sunt de natura deorum. Nec difficile sane
fuit paucorum hominum praua sentientium redargue¬
re mendacia testimonio populorum atq gentium in hac
una re non dissidentium. Nemo est enim tam rudis tã
feris moribus. qui non oculos suos in celum tollens tã¬
etsi nesciat cuius dei prouidentia regatur hoc omne qđ
cernitur. non aliquam tamen esse intelligat. ex ipsa reꝵ
magnitudine. motu. dispositione. constantia. utilitate. pul¬
chritudine. temperatione.nec posse fieri quin id quod mi¬
rabili ratione constat. consilio maiore aliquo sit instructũ
Et nobis utiq facillimum est exequi hanc partem quã¬

Expanded text:
tione regeretur. sed et Marcus Tullius quamuis Academicae tione regeretur. sed et Marcus Tullius quamuis Academicae disciplinae defensor esset, de prouidentia gubernatrice rerum et multa et saepe disseruit Stoicorum argumenta confirmans et noua ipsa adferens plurima: quod facit cum in omnibus philosophiae suae libris tum maxime in iis qui sunt de natura deorum. nec difficile sane fuit. paucorum hominum praua sentientium redarguere mendacia testimonio populorum atque gentium in hac una re non dissidentium. nemo est enim tam rudis, tam feris moribus quin oculos suos in caelum tollens, tametsi nesciat cuius dei prouicernitur, non aliquam tamen esse intelligat ex ipsa rerum magnitudine, motu, dispositione, constantia, utilitate, pulchritudine, temperatione: nec posse fieri quin id, quod mirabili ratione constat, consilio majori aliquo sit instructum. Et nobis utique facillimum est exequi hanc partem quam
Abbreviated transcription (Latin):
tate discusserit. sciet quo referenda et quem admodum
uita sibi degenda sit. cuius scientiae summam breuiter
circũ scribo ut neq religio ulla sine sapientia suscipi¬
enda sit. nec ulla sine religione ꝓbanda sapientia.
Suscepto igitur illustrandae ueritatis officio non puta¬
ui adeo necessarium ab illa questione principium su¬
mere:. quae uidetur prima esse. natura sit ne prouidẽtia
quae rebus omnibus consulat. an fortuitu uel facta
sint omnia. uel gerantur. Cuius sententiae auctor est
democritus. confirmator epicurus. Sed antea protago¬
ras. qui deos in dubium uocauit. et postea diagoras. ꝗ
exclusit. et alii nonnulli. qui non putauerunt. deos esse.
quid aliud effecerunt. nisi ut nulla esse prouidentia pu¬
taretur. Quos tamen caeteri philosophi ac maxime sto¬
ici acerrime retuderunt. docentes nec fieri mundum si¬
ne diuina ratione potuisse. nec constare. nisi summa ra¬

Expanded text:
tate discusserit, sciet quo referenda et quemadmodum tate discusserit, sciet quo referenda et quemadmodum sibi uita degenda sit. cuius scientiae summam breuiter circumscribo, ut neque religio ulla sine sapientia suscipienda sit nec ulla sine religione probanda sapientia. Suscepto igitur inlustrandae ueritatis officio non putaui adeo necessarium ab illa quaestione principium sumere, quae uidetur prima esse natura, sitne prouidentia quae rebus omnibus consulat an fortuito vel facta sint omnia uel gerantur. cuius sententiae auctor est Democritus, confirmator Epicurus. sed et antea Protagoras qui deos in dubium uocauit et postea Diagoras qui exclusit et alii nonnulli qui non putauerunt deos esse quid aliud effecerunt nisi ut nulla esse prouidentia putaretur? quos tamen ceteri philosophi ac maxime Stoici acerrime rettuderunt docentes nec fieri mundum sine diuina ratione potuisse nec constare, nisi summa ra
Abbreviated transcription (Latin):
Quod si fuerimus ut spero assecuti mittens eos ad ipsum
doctrinae uberrimum ac plenissimumntem. cuius hau¬
stu atq potu conceptam uisceribus sitisedent. ardorẽq
restinguant. eruntq illis omnia faciliorona. manifesta
modo ne pigeat. ad percipiendam sapieae disciplinam l
legendi uel audiendi patientiam comnlare. Multi eĩ
superstitionibus uanis pertinaciter inrentes. obdurãt
se contra manifestam ueritatem. non ti de sius religi¬
onibus quas praeferunt benemeriti. ꝗͣ se male. Qui
cum habeant iter rectum deuios sequtur anfractus.
planum deserunt ut per praecipitiumbantur. lucem
relinquunt ut in tenebris caȩci ac debs iaceant. his
consulendum est. ne contra se pugnent. uelintq se tandẽ
ab inueteratis erroribus liberari. Quod utiq facient. si
quare sint.nati aliquando peruiderint. Haec enim pra¬
uitatis est causa ignoratio sui. quam si quis cognita ueri¬

Expanded text:
Quod si fuerimus, ut spero, assecuti, mittemus eos ad ipsum Quod si fuerimus, ut spero, assecuti, mittemus eos ad ipsum doctrinae uberrimum ac plenissimum fontem, cujus haustu atque potu conceptam visceribus sitim sedent, ardoremque restinguant. Eruntque illis omnia facilia, prona, manifesta: modo ne pigeat ad percipiendam sapientiae disciplinam, legendi, vel audiendi patientiam commodare. Multi enim superstitionibus vanis pertinaciter inhaerentes, obdurant se contra manifestam veritatem, non tam de suis religionibus, quas prave asserunt, bene meriti, quam de se male: qui cum habeant iter rectum, devios sequuntur anfractus; planum deserunt, ut per praecipitium labantur; lucem relinquunt, ut in tenebris caeci ac debiles jaceant. His consulenab inueteratis erroribus liberari: quod utique facient, si quare sint nati aliquando peruiderint. haec enim prauitatis est causa, ignoratio sui: quam si quis cognita ueri
Abbreviated transcription (Latin):
rentibus ueritatem reliquerunt. Nobis atem qui sacra¬
mentum religionis accepimus. cum sit iritas reuelata
diuinitus. cum doctorem sapientiae duceq uirtutis deu
sequamur uniuersos sine ullo discrimir uel sexus uel
aetatis ad caeleste pabulum conuocamus Nullus enim
suauior animo cibus est. ꝗͣ cognitio ueritis. cui asserendae
atq illustrandae. septem uolumina destiauimus. ꝗͣuis ea
res infiniti pene sit operis et immensi. E si quis haec di¬
latare atq exequi plenissime uelit. tan illi rerum copia
exuberet ut nec libri modum. nec fina reperiat oratio.
Sed nos idcirco breuiter omnia colligens. quod ea quae
allaturi sumus tam clara sunt et lucidut magis mirum
esse uideatur tam obscuram uideri homibus ueritatem
et us praecipue. qui sapientes uulgo puntur uel quod
tantummodo instituendi nobis hominierunt. hoc est ab
errore quo sunt. implicati ad rectioremam reuocandi.

Expanded text:
uirentibus veritatem reliquerunt. Nobis autem, qui sacrauirentibus veritatem reliquerunt. Nobis autem, qui sacramentum verae religionis accepimus, cum sit veritas revelata divinitus, cum doctorem sapientiae ducemque veritatis Deum sequamur, universos sine ullo discrimine vel sexus vel aetatis ad coeleste pabulum convocamus. Nullus enim suavior animo cibus est, quam cognitio veritatis, cui asserendae atque illustrandae septem volumina destinavimus, quamvis ea res infiniti pene sit operis et immensi: ut si quis haec dilatare atque exequi plenissime velit, tanta illi rerum copia exuberet, ut nec libri modum nec finem reperiat oratio. Sed nos idcirco breviter omnia colligemus; quod ea quae allaturi sumus, tam clara sunt et lucida, ut magis mirum esse videatur tam obscuram videri hominibus veritatem, et iis praecipue, qui sapientes vulgo putantur, vel quod tantummodo instituendi nobis homines erunt, hoc est, ab errore quo sunt implicati, ad rectiorem viam revocandi.
Abbreviated transcription (Latin):
dictu orona sis auditu suauia facilia intellectu. hone¬
sta susceptu. ssi quidam prudentes et arbitri equi¬
tatis. institunies ciuilis iuris compositas aediderũt
quibus ciuiuilissidentium lites contentionesq sopi¬
rent. quantolius nos et rectius diinas instinitioẽs
lutens perseomur. in quibus non de stillicidiis. aut
aquis arcendiuit de manu conserenda sed de spe de
uita de salude immortalitate. de deo loquemur. ut
superstinone oruferas erroresq turpissimos sopiamꝰ:
O missis ergo tmae huuiscae philosophiae auctoribus
nihil certi astatibus agorediamur uiam rectam. qͦs
equidem si prem satis idoneos ad bene uiuendum
duces esse. ere sequerer et alios ut sequerentur hor¬
tarer. Sed cunter se magna concertatione dissideãt
secumq ipsi runq discordent. apparet eorum iter
nequa ꝗͣ esse directum. Si quidem sibi quiqut est libitum
proprias uias impresserunt. confusionem cmagnam inꝗ¬

Expanded text:
dictu prona sunt, auditu suauia, facilia intellectu, honedictu prona sunt, auditu suauia, facilia intellectu, honesta suscept.u? et si quidam prudentes et arbitri aequitatis institutiones ciuilis iuris conpositas ediderunt, quibus ciuium dissidentium lites contentionesque sopirent, quanto melius nos et rectius diuinas institutiones litteris persequemur, in quibus non de stillicidiis aut aquis arcendis aut de manu conserenda, sed de spe, de uita, de salute, de inmortalitate, de deo loquemur, ut superstitiones mortiferas erroresque turpissimos sopiamus? Omissis ergo terrenae huiusce philosophiae auctoribus nihil certi adferentibus adgrediamur uiam rectam. quos equidem si putarem satis idoneos ad bene uiuendum duces esse, et ipse sequerer et alios ut sequerentur hortarer: sed cum inter se magna concertatione dissideant secumque ipsi plerumque discordent, apparet eorum iter aquam esse directum, siqproprias vias impresserunt, confusionemque magnam inq
Abbreviated transcription (Latin):
Aultum tamen nobis ecercitatio illa fictaex litium
contulit ut nunc maiore copia et facultãte dicendi
causam uertdis peroremus quae licet possit sine elo
quentia. ut ea multis saepe defensa tamen claritate ac
nitore sermos illustranda et quodam modo disserenda
est ut potenus in animos influat. et ui sua in structa et
luce orationiornata: De religione itaq nobis rebusq
diuinis instiutur disputatio. Nam si quidam madcimi
oratores prossionis suae quasi ueterani. decursis opibꝰ
actionum suam postremo se philosophiae tradiderũt
eamq sibi reqem laborum iuistissimam putauerunt.
si animos suon earum rerum quae inueniri non pote¬
rant. inquisitie torquerent. ut non tam otium sibi ꝗͣ
negotium quase uideantur et quidem multo mole¬
stius ꝗͣ in quo erant ante uersati. quanto iustius ego
me ad illam on ueram. diuinam sapientiam quasi
ad portum aliem tutissimum conferam in qua omĩa

Expanded text:
multum tamen nobis exercitatio illa fictarum litium multum tamen nobis exercitatio illa fictarum litium contulit, ut nunc maiore copia et facultate dicendi causam ueritatis peroremus. quae licet possit sine eloquentia defendi, ut est a multis saepe defensa, tamen claritate ac nitore sermonis inlustranda et quodammodo adserenda est, ut potentius in animos influat et ui sua instructa et luce orationis ornata. de religione itaque nobis rebusque diuinis instituitur disputatio. nam si quidam maximi oratores professionis suae quasi ueterani decursis operibus actionum suarum postremo se philosophiae tradiderunt eamque sibi requiem laborum iustissimam putauerunt, si animos suos in earum rerum quae inueniri non poterant inquisitione torquerent, ut non tam otium sibi quam negotium quaesisse uideantur et quidem multo molestius quam in quo fuerant ante uersati, quanto iustius ego me ad illam piam ueram diuinam sapientiam quasi ad portum aliquem tutissimum conferam, in qua omnia
Abbreviated transcription (Latin):
ti non põt. Nam quia uirtutibus amaritudo ꝑmixeta ẽ
uitia uero uoluptate condita sunt illa offensi hac deli
niti feruntur in praeceps. et bonoꝵ specie falsi mala pro
bonis amplectuntur. succurrendum esse his erroribus
credidi ut et docti ad ueram sapientiam dirigantur
et indocti ad ueram religionem Quae professio multo
melior utilior gloriosior putanda est quam illa orato¬
ria. in qua diu uersati non ad uirtutem sed plane ad
argutam malitiam uiuenes erudiebamur multoq nunc
rectius de praeceptis caelestibus disseremus quibus ad cul¬
tum uerae maiestatis mentes hominum instruere possimꝰ
Nec tam de rebus humanis bene meretur qui scientiam
bene dicendi affert. quam qui pie atq innocenter do¬
cet uiuere. Idcirco apud graecos maiore in gloria ph̃i ꝗͣ
oratores fuerunt. Illi enim recte uiuendi doctores sũt
existimati. quod est longe praestabilius. cum bene
dicere ad paucos pertinet. bene autem uiuere ad om̃s.

Expanded text:
ti non potest nam quia virtutibus amaritudo permixta est, ti non potest nam quia virtutibus amaritudo permixta est, vitia vero voluptate conditniti feruntur in praeceps et bonorum specie falsi mala pro bonis amplectuntur —, succurrendum esse his erroribus credidi, ut et docti ad ueram sapientiam dirigantur et indocti ad ueram religionem. quae professio multo melior utilior gloriosior putanda est quam illa oratoria, in qua diu uersati non ad uirtutem, sed plane ad argutam malitiam iuuenes erudiebamus, multoque nunc rectius de praeceptis caelestibus disseremus, quibus ad cultum uerae maiestatis mentes hominum instituere possimus, nec tam de rebus humanis bene meretur qui scientiam bene dicendi adfert quam qui pie atque innocenter docet uiuere. idcirco apud Graecos maiore in gloria philosophi quam oratores fuerunt. illi enim recte uiuendi doctores sunt existimati, quod est longe praestabilius, quoniam bene dicere ad paucos pertinet, bene autem uiuere ad omnes.
Abbreviated transcription (Latin):
quia ueritas idest archanum summi dei qui fecit oiã
ingenio ac propriis sensibus non potest comprehendi
Alioquin nihil inter deum hominemque distaret si con¬
silia et dispositones illius maiestatis aeterne cogitatio
assequeretur humana. Quod quia fieri non potuit ut
homini per se ipsum ratio diuina notesceret: non est
passus hominem deus lumen sapientiae requirentem
diutius errare ac sine ullo laboris effectu uagari ꝑ tene¬
bras in extricabiles. Aperuit oculos eiꝰ aliqñ. et notionẽ
ueritatis munus suum fecit. ut et humanam sapientiam
nullam eẽ monstraret. et erranti ac uago uiam consequẽ¬
dae ĩmortalitatis ostenderet. Uerum qm̃ pauci utunt᷑
hoc caelesti beneficio ac munere: quod obuoluta in obscu¬
ro ueritas latet. eaq uel contemptui doctis ẽ. quia ido¬
neis assertoribus eger. uel odio indoctis ob insitam sibi
austeritatem. quam natura hominum ꝓcluus in uitia pa

Expanded text:
quia ueritas id est arcanum summi dei, qui fecit omnia, quia ueritas id est arcanum summi dei, qui fecit omnia, ingenio ac propriis sensibus non potest conprehendi: alioquin nihil inter deum hominemque distaret, si consilia et dispositiones illius maiestatis aeternae cogitatio adsequeretur humana. quod quia fieri non potuit ut homini per se ipsum ratio diuina notesceret, non est passus hominem deus lumen sapientiae requirentem diutius errare ac sine ullo laboris effectu uagari per tenebras inextricabiles: aperuit oculos eius aliquando et notionem ueritatis munus suum fecit, ut et humanam sapientiam nullam esse monstraret et erranti ac uago uiam consequendae inmortalitatis ostenderet. uerum quoniam pauci utuntur hoc caelesti beneficio ac munere, quod obuoluta in obscuro ueritas latet eaque uel contemptui doctis est, quia idoneis adsertoribus eget, uel odio indoctis ob insitam sibi austerit
Abbreviated transcription (Latin):
AENOET EXCELENTI
ingenio uiri cum se doctri¬
nae penius dedissent quic¬
quid laboris poterat impen¬
di contemptis omnibus et
priuatis et publicis actionib
ad inquirendae ueritatis ⁊¬
studium contulerunt ecisti¬
mantes multo esse praeclarius humanarum diuinarumo
rerum inuestigare ac scire rationem quam struendis opi¬
bus. aut cumulandis honoribus inherere: quibus rebꝰ
quoniam fragiles terrenaeque sunt. et ad solius cor¬
poris pertinent cultum nemo melior nemo iustior effi¬
ci potest. Frant quidem illi ueritatis cognitione dignis¬
simi quam scire tantopere cupiuerunt: atque ita ut eã
rebus omnibus anteponerent. Nam et abiecisse quosdã
res familiares suas et renuntiasse uniuersis uoluptan¬
bus constat. ut. solam nudamque uirtutem nudi expe¬
ditique sequerentur. tantum. apud eos uirtutis nomen
et auctoritas ualuit ut in ipsa esse summi boni praemi¬
um praedicarent. Sed neque adepti sunt id quod uole¬
bant et operam simul atque industriam perdiderunt.

Expanded text:
agno et excellenti ingenio viri, cum se doctrinae penitus dedissent, quidquid laboris poterat impendi, contemptis omnibus et privatis et publicis actionibus, ad inquirendae veritatis studium contulerunt; existimantes multo esse praeclarius humanarum divinarumque rerum investigare ac scire rationem, quam aut struendis opibus, aut cumulandis honoribus inhaerere. Quibus rebus, quoniam fragiles terrenaeque sunt et ad solius corporis pertinent cultum, nemo melior, nemo justior effici potest. Erant illi quidem veritatis cognitione dignissimi, quam scire tantopere cupiverunt; atque ita, ut eam rebus omnibus arteponerent. Nam et abjecisse quosdam res familiares suas et renuntiasse uniuersis uoluptatibus constat, ut solam nudamque uirtutem nudi expeditique sequerentur, et tantum apud eos uirtutis nomen et auctoritas ualuit, ut in ipsa esse summi boni praemium iudicarent —, sed neque adepti sunt id quod uolebant et operam simul atque industriam perdiderunt,
Abbreviated transcription (Latin):
doceant. sed eos ponius quibus istos qui respuunt ueritatẽ
credere sit necesse. Hermes naturam hominis describens ut
doceret quẽ admodum eẽt a deo factus haec intulit. Rai¬

Expanded text:
doceant, sed eos potius quibus istos qui respuunt ueritatem doceant, sed eos potius quibus istos qui respuunt ueritatem credere sit necesse. Hermes naturam hominis describens, ut doceret quemadmodum esset a deo factus, haec intulit:
Abbreviated transcription (Latin):
argumenta pythagorae repugnant disserenti migrare aiãs
de corooribus uetustate ac morte confectis. et insinuare se
nous ac recens natis et easdem semo renasci modo in ho¬
mine: modo in pecude modo in bestia modo in uoluere. &
hac ratione immortales eẽ. quod saepe uarioꝵ ac dissimi¬
lium corpoꝵ domicilia cõmutent quae sententia deliri
hominis. qm̃ ridieula et mymo dignior ꝗͣ seola fuit ne refel¬
li quidem serio fuit. quod qui facit uereri uidetur ne quis
id credat. Praetereunda sunt iginuir nobis ea quae ꝓ falso
contra falsum disserebantur. satis ẽ ea refutasse quae contͣ
uerum disputata funt. Declaraui ut opinor animam nõ
eẽ solubilem. Superest citare testes. quoꝵ auctoritate argu¬
menta firmentur. neq nunc ꝓpħas in testimonium uocabo
quoꝵ ratio et diuinatio in hoc solo posita est. ut ad cultum
dei et ad immortalitatem ab eo accipiendam creari hominẽ

Expanded text:
argumenta Pythagorae repugnant disserenti migrare animas argumenta Pythagorae repugnant disserenti migrare animas de corporibus uetustate ac morte confectis et insinuare se nouis ac recens natis et easdem semper renasci modo in homine modo in pecude modo in bestia modo in uolucre et hac ratione inmortales esse, quod saepe uariorum ac dissimilium corporum domicilia commutent. quae sententia deliri hominis quoniam ridicula et mimo dignior quam scola fuit, ne refelli quidem serio debuit: quod qui facit, uidetur uereri ne quis id credat. praetereunda sunt igitur nobis ea quae pro falso contra falsum disserebantur: satis est ea refutasse quae contra uerum disputata sunt. Declaraui, ut opinor, animam non esse solubilem: superest citare testes, quorum auctoritate argumenta firmentur. neque nunc prophetas in testimonium uocabo, quorum ratio et diuinatio in hoc solo posita est, ut ad cultum dei et ad inmortalitatem ab eo accipiendam creari hominem
Abbreviated transcription (Latin):
sed magis ire foras uestemq relinquere ut anguis. Eꝗde
nunꝗͣ uidi qui se quereretur in morte dissolui. sed ille for¬
tasse epicureum aliquem uiderat etiam dum moritur phi¬
losophantem ac de sua dissolutione in extremo spiritu
disserentem Quomodo sciri põt utrum dissolui se sẽtiat
an corpore liberari cum in exitu lingua mutescat. Na
dum sentit. et loqui põt. nondum dissolutus est. Ubi dis¬
solutus ẽ. nec sentire iam nec loqui põt. Ita queri de dis¬
solutione. aut nondum põt aut iam non põt. At enim priꝰ¬
ꝗͣ dissoluatur. intelligit se dissolutum iri. Ouid quod uide¬
mus plerosq morientium non dissolui conquerentes ut ait
sed exire se et proficisci et ambulare testantes. idq aut ge¬
stu significant. aut si adhuc possunt et uoce pronuntiant:
Unde apparet non dissolutionem fieri sed separationẽ. qua
declarat animam ꝑmanere. Cretera epicurei dogmatis ⁊¬

Expanded text:
sed magis ire foras uestemque relinquere, ut anguis, equidem sed magis ire foras uestemque relinquere, ut anguis, equidem numquam uidi qui se quereretur in morte dissolui: sed ille fortasse Epicureum aliquem uiderat etiam dum moritur philosophantem ac de sui dissolutione in extremo spiritu disserentem. quomodo sciri potest utrum dissolui se sentiat an corpore liberari, cum in exitu lingua mutescat? nam dum sentit et loqui potest, nondum dissolutus est, ubi dissolutus est, nec sentire iam nec loqui potest: ita queri de dissolutione aut nondum potest aut iam non potest. at enim priusquam dissoluatur, intellegit se dissolutuiri. quid quod uidemus plerosque morientium non dissolui conquerentes, ut ait, sed exire se et proficisci et ambulare testantes idque aut gestu significant aut si adhuc possunt, et uoce pronuntiant? unde apparet non dissolutionem fieri, sed separationem, quae declarat animam permanere. cetera Epicurei dogmatis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗͣ si ẽẽt aterna. uno temporis momento erumꝑet. quod fit in
us ꝗ ferro intereunt. Quos autem morbus interimit. spiritũ
duitius exhalant. ut paulatim frigescentibus membris aĩa
effletur. quae cum materia sanguinis contineatur sicut lum̃
oleo ea materia febrium calore consumpta. necesse ẽ mem¬
broꝵ summa quaeq frigescere. qm̃ uenae eociliores in extre¬
ma corporis porriguntur. et extremi ac tenuiores riui defi¬
ciente uena fontis arescunt. nec tñ quia sensus corpons
deficit. animae sensum occidere et exungui putandum ẽ
Non enim anima corpore deficiente. sed corpus anima dece¬
dente putrescit. qr sensum omnem trahit secum. Cum aut̃
praesens anima sensum suum tribuat corpori et uiuere id
efficiat. fieri non põt. ut non ipsa per se et uiuat et sentiat.t
qm̃ ipsa est et sensus et uita. Nam quod art. quod si ĩmor¬
talis nostra foret. non tam se moerens dissolui conquereret᷑

Expanded text:
quam si esset aeterna, uno temporis momento erumperet, quod fit in quam si esset aeterna, uno temporis momento erumperet, quod fit in iis qui ferro intereunt. quos autem morbus interimit, spiritum diutius exhalant, ut paulatim frigescentibus membris anima effletur. quae cum materia sanguinis contineatur sicut lumen oleo, ea materia febrium calore consumpta necesse est membrorum summa quaeque frigescere, quoniam uenae exiliores in extrema corporis porriguntur et extremi ac tenuiores riui deficiente uena fontis arescunt. nec tdeficit, animae sensum extingui et occidere putandum est. Non enim anima corpore deficiente, sed corpus anima decedente brutescit, quia sensum omnem trahit secum. Cum autem praesens anima sensum suum tribuat corpori, et vivere id efficiat, fieri non potest ut non ipsa per se et uiuat et sentiat, quoniam ipsa est et sensus et uita. nam quod ait: quodsi inmortalis nostra foret mens, non tam se moriens dissolui conquereretur,
Abbreviated transcription (Latin):
reformauerit. Nam qr iuncta est anima cum corpore si uir¬
tute careat. contagio eius egrescit et imbecillitas de socie¬
tate fragilitatis redundat ad mentem. Cum autem dissoci¬
ata fuerit a corpore uidebit ipsa ꝑ se. nec ulla iam fragilita¬
tis conditione tentabitur qr indumentum fragile proiecit.
Sicut oculus inquit euulsus ac separatus a corpore nihil
põt uidere. ita et anima separata nihil sentire: quia et ipsa
pars ẽ corporis. Falsum hoc et dissimile ẽ. Anima enim
non pars corporis. sed in corpore ẽ. sicut id quod uase con¬
tinetur uasis pars non ẽ. nec ea quae in domo sunt partes
domus eẽ dicuntur. ita nec anima pars est corporis quia
corpus uel uas ẽ animae. uel receptaculum lam illud argu¬
mentum multo magis inane. quo ait animam qr non citius
emittatur ex corpore mortalem uideri. sed paulatim se ex
omnibus membris explicet a summis pedibus incipiens tã¬

Expanded text:
reformauerit. nam quia iuncta est anima cum corpore, si uirreformauerit. nam quia iuncta est anima cum corpore, si uirtute careat, contagio eius aegrescit et inbecillitas de societate fragilitatis redundat ad mentem, cum autem dissociata fuerit a corpore, uigebit ipsa per se nec ulla iam fragilitatis condicione temptabitur, quia indumentum fragile proiecit. sicut oculus inquit eunlsus ac separatus a corpore nihil potest uidere, ita et anima separata nihil sentire, quia et ipsa pars est corporis. talsum hoc et absumle est: anima enim non pars corporis, sed in corpore est. sicut id quod uase continetur, uasis pars non est nec ea quae in domo sunt, partes domus esse dicuntur, ita nec anima pars est corporis, quia corpus uel uas est animae uel receptaculum. iam illut argumentum multo magis inane est, quod ait animam, quia non citius emittatur ex corpore, mortalem uideri, sed paulatim se ex omnibus membris explicet a summis pedibus incipiens: tam
Abbreviated transcription (Latin):
do ac uidendo fortitudine repellatur. et uoluptas non modo
potandi. sed etiam reꝵ caeteraꝵ abstinentia superetur. Nã
si careat uirtute. si uoluptanbus dedita moliatur. morti fi¬
et obnoxia qm̃ et uirtus ut docuimus immortalitatis est
fabricarrix. et uoluptas mortis. Mors autem sicut ostẽdi
non funditus perimit ac delet. sed aeternis afficit cruciatibꝰ
Nam interire prorsus anima non põt. qm̃ ex dei spiritu ꝗ
eternus ẽ originem cepit. Anima etiam in ꝗt morbum cor¬
poris sentit. et obliuionem sui patitur. et sicut egrescit. ita
etiam saepe sanatur. hoc ẽ ergo cur macime uirtus adhibẽ¬
da sit ne ullo corporis dolore frangatur et obliuionem sui
non anima sed mens patiatur. quae qm̃ certa corporis regi¬
one consistit. cum eam partem uis aliqua morbi uitiauerit
mouetur loco. et quasi conquassata sede sua emigrat. re¬
ditura scilicet cum medela et cum sanitas domicilium suũ

Expanded text:
do ac uidendo, fortitudine repellatur et uoluptas non modo do ac uidendo, fortitudine repellatur et uoluptas non modo potandi, sed etiam rerum ceterarum abstinentia superetur. nam anima si careat uirtute, si uoluptatibus dedita molliatur, morti fiet obnoxia, quoniam et uirtus, ut docuimus, inmortalitatis est fabricatrix et uoluptas mortis. mors autem, sicut ostendi, non funditus perimit ac delet, sed aeternis afficit cruciatibus. nam interire prorsus anima non potest, quoniam ex dei spiritu qui aeternus est originem cepit. anima inquit etiam morbum corporis sentit et obliuionem sui patitur et sicut aegrescit, ita etiam saepe sanatur. hoc est ergo cur maxime uirtus adhibenda sit, ne ullo corporis dolore frangatur et obliuionem sui non anima, sed mens patiatur. quae quoniam certa corporis regione consistit. cum eam partem uis aliqua morbi uitiauerit, mouetur loco et quasi conquassata sede sua emigrat reditura scilicet, cum medella et sanitas domicilium suum
Abbreviated transcription (Latin):
tem. eadem usq ad ultimum durat. donec emissa corporis
claustro ad sedem suam reuolet. Deinde quod anima ꝗͣuis
a deo sit inspirata. tñ qr tenebroso domicilio terrene carnis
inclusa ẽ scientiam non habet. quae ẽ diuinitatis. Audit
igitur ac discit omnia. et sapientiam discendo et audiẽdo
capit. et senectus non minuit sapientiam sed auget si tñ
uiuenilis aetas uirtute decursa ẽ. Sed si omnia senectus fre¬
gerit membra non est. animae uitium si uisus euanuit si
lingua torpuit. si auditus obsurduit. sed corporis. At eĩ
memoria deficit. Quid mirum si labentis domicilii riuna
premitur mens. et praeterita obliuiscitur non aliter futura
diuina ꝗͣ si carcerem quo cohibetur effugerit: Uerum eadẽ
inquit dolori et luctui obnoxia ẽ. et ebrietate dementit. uñ
fragilis ac mortalis apparet. Ideireo igitur uirns et sapien¬
tia necessaria ẽ. ut et moeror qui contrahitur indigna patiẽ¬

Expanded text:
tem, eadem usque ad ultimum durat, donec emissa corporis tem, eadem usque ad ultimum durat, donec emissa corporis claustro, ad sedem suam revolet. Deinde quod anima, quamvis a Deo sit inspirata, tamen quia tenebroso domicilio terrenae carnis inclusa est, scientiam non habet, quae est divinitatis. Audit igitur ac discit omnia, et sapientiam discendo et audiendo capit; et senectus non minuit sapientiam, sed auget, si tamen juvenilis aetas virtute decursa est. Sed si nimia senectus fregerit membra, non est animae vitium, si visus evanuit, si lingua torpuit, si auditus obsurduit, sed corporis. At enim memoria deficit. Quid mirum, si labentis domicilii ruina premitur mens, et praeterita oblidiuina quam si carcerem quo cohibetur effugerit? uerum eadem inquit dolori et luctui obnoxia est et ebrietate dementit, unde fragilis ac mortalis adparet. idcirco igitur uirtus et sapientia necessaria est, ut et maeror, qui contrahitur indigna patien
Abbreviated transcription (Latin):
retur. et tam celeriter etiam corpus adhuc spiritu in eo ma¬
nente deliquesceret ac periret ꝗͣ celeriter anima secedit. im¬
mo uero dissoluto corpore anima uanesceret uelut humor
fracto uase diffusus. Nam si terrenum et fragile corpus
post secessum animae non statim diffluit. in terramq tabe¬
scit ex qua illi origo ẽ ergo anima quae fragilis non est
in aeternum manet. qm̃ origo eius aeterna ẽ. Qm̃ creseit
inquit sensus in pueris. et in uiuenibus uiget et in senibꝰ
diminuitur. apparet eẽ mortalem. Primum non idem est
anima et mens. Aliuid est enim quod uiuimus. aliud qđ
cogitamus. Nam dormientium mens non anima sopitur.
et in furiosis mens extinguitur anima manet. et ideo non
exanimes. sed dementes appellantur. Mens ergo idest intel¬
ligentia. uel augetur uel diminuitur pro aetate. anima in
statu suo semper ẽ. et ex quo tpr̃e spirandi accipit faculta¬

Expanded text:
retur, et tam celeriter etiam corpus, adhuc spiritu in eo maretur, et tam celeriter etiam corpus, adhuc spiritu in eo manente, deliquesceret ac periret, quam celeriter anima secedit; immo vero dissoluto corpore anima vanesceret, velut humor fracto vase diffusus. Nam si terrenum et fragile corpus post secessum animae non statim diffluit, in terramque tabescit, ex qua illi origo est; ergo anima, quae fragilis non est, in aeternum manet, quoniam origo ejus aeterna est. Quoniam crescit, inquit, sensus in pueris, et in juvenibus viget, et in senibus diminuitur, apparet esse mortalem. Primum non est idem mens et anima; aliud est enim quo vivimus, aliud quo cogitamus. Nam dormientium mens, non anima sopitur; et in furiosis mens extinguitur, anima manet; et ideo non exanimes, sed dementes vocantur. Mens ergo, id est intelligentia, vel augetur, vel minuitur pro aetate. Anima in statu suo semper est, et ex quo tempore spirandi accipit faculta
Abbreviated transcription (Latin):
in terram resoluitur. quod ex caelesti spiritu id constat
ac uiget semꝑ. qm̃ diuinus spiritus sempiternus ẽ. De¬
niq idem lucretius oblitus quid assereret. et quod dogma
defenderet. hos uersus posuit. Caedit idem retro in terrã
quod fuit ante Eterra sed quod missum ẽ ex aethereis oris
Id rursum caeli fulgentia templa receptant. Quod eius nõ
erat dicere: ꝗ perire animas eum corporibus disserebat. d
uictus ẽ ueritate. et imprudenti ratio uera subrepsit. Pre¬
terea id ipsum quod eolligit dissolui animam hoc est cum
corpore simul interire. qm̃ simul nascantur et falsum est
et in contrarium conuerri põt. Non enim simul interit. s
anima discedente integrum ꝑ multos dies manet. et plerũs.
medicatum diutissime durat. Nam si ut simul nascuntur
simul interirent. non discederet repente anima corpusq
desereret. sed uno temporis puncto utrunq pariter dissipa¬

Expanded text:
in terram resoluitur, quod ex caelesti spiritu, id constat in terram resoluitur, quod ex caelesti spiritu, id constat ac uiget semper, quoniam diuinus spiritus sempiternus est. denique idem Lucretius oblitus quid adsereret et quod dogma defenderet, hos uersus posuit: cedit item retro, de terra quod fuit ante, in terram, sed quod missum est ex aetheris oris, id rursum caeli fulgentia templa receptant. quod eius non erat dicere qui perire animas cum corporibus disserebat: sed uictus est ueritate et inprudenti ratio uera subrepsit. praeterea id ipsum quod colligit, dissolui animam, hoc est simul cum corpore interire, quoniam simul nascantur, et falsum est et in contrarium conuerti potest. non enim simul interit, sed anima discedente integrum per multos dies manet et plerumque medicatum diutissime durat. nam si ut simul nascuntur, simul interirent, non didesereret: sed uno temporis puncto utrumque pariter dissipa
Abbreviated transcription (Latin):
dum enim et comprehensibile corpus ẽ. et oculis et manu
anima uero tenuis. et tactum uisumq fugiens. Corpus e
terra fictum atq solidatum ẽ anima nihil in se concreti
nihil ponderis terreni habet. ut plato disserebat. Nec eĩ
tantam posset habere solertiam. tantam uim tantam ce¬
leritatem. nisi originem traheret e caelo. Corpus igitur qm̃
fictum ex ponderoso et corruptibili elemento. et tangibile
ẽ. et uisibile. corrumpitur. atq occidit. nec ium repellere
põt. qr sub aspectum et sub tactum uenit. Anima aut̃ qr
tenuitate sua omnem tactum fugit. nullo ictu dissolui põt.
Ergo qͣuis inter se coniuncta et sociata nascantur. et alteꝵ
quod ẽ de terrena concretione formatum quasi uehiculũ
sit alterius quod ẽ a caelesti subtilitate deductum cũ uis
aliqua utrunq discreuerit quae discretio mors uocatur
utrunq in naturam suam recedit. Quod ex terra fuit. id

Expanded text:
dum enim et conprehensibile corpus est et oculis et manu, dum enim et conprehensibile corpus est et oculis et manu, anima uero tenuis et tactum uisumque fugiens. corpus e terra fictum atque solidatum est, anima nihil in se concreti, nihil ponderis terreni habet, ut Plato disserebat. nec enim tantam posset habere sollertiam, tantam uim, tantam celeritatem, nisi originem traheret e caelo. corpus igitur quoniam fictum ex ponderoso et corruptibili elemento et tangibile est et uisibile, corrumpitur atque occidit nec uim repellere potest, quia sub aspectum et sub tactum uenit, anima autem quia tenuitate sua omnem tactum fugit, nullo ictu dissolui potest. ergo quamuis inter se coniuncta et sociata nascantur et alterum, quod est de terrena concretione formatum, quasi uasculum sit alterius, quod est a caelesti suptilitate deductum, cum uis aliqua utrumque discreuerit, quae discretio mors uocatur, utrumque in naturam suam recedit: quod ex terra fuit, id
Abbreviated transcription (Latin):
qui constat abstinentia cupiditatum ac libidinum patiẽtia
doloris. contemptu mortis etiam contra corpus anima con¬
cupiscit. Unde credibile est non interire animam. sed disso¬
ciari a corpore. quia corpus sine animo nihil põt animus
uero põt multa et magna sine corpore. Quid quod ea quae
uisibilia sunt oculis et tangibilia manu. quia exeternam um
pati possunt. aeterna eẽ non possunt. ea uero quae neq sub ta¬
ctum. neq sub uisum ueniunt. sed tantum modo uis eoꝵ et
ratio. et affectus apparet. aeterna sunt qr nullam ium patiun¬
tur extrinsecus: Corpus autem si ideo mortale ẽ qr uisui pa¬
riter et tactui subiacet. ergo et anima id eireo immortalis est
quia nec tangi põt nec uideri. Nunc argumenta eoꝵ qui
contradixerunt refellamus. quae lucretius tertio libro exe¬
cutus ẽ. Qm̃ inꝗt cum corpore anima nascitur. cum cor¬
pore intereat necesse ẽ. At non ẽ par utruisq ratio. Soli¬

Expanded text:
qui constat abstinentia cupiditatum ac libidinum, patientia qui constat abstinentia cupiditatum ac libidinum, patientia doloris, contemptu mortis, etiam contra corpus anima concupiscit. unde credibile est non interire animam, sed dissociari a corpore, quia corpus sine animo nihil potest, animus uero potest multa et magna sine corpore. quid quod ea quae uisibilia sunt oculis et tangibilia manu, quia externam uim pati possunt, aeterna esse non possunt, ea uero quae neque sub tactum neque sub uisum ueniunt, sed tantummodo uis eorum et ratio et effectus apparet, aeterna sunt, quia nullam uim patiuntur extrinsecus? corpus autem si ideo mortale est, quia uism pariter et tactui subiacet, ergo et anima idcirco inmortalis est, quia nec tangi potest nec uideri. Nunc argumenta eorum qui contra disserunt refellamus: quae Lucretius tertio libro executus est. quoniam cum corpore inquit anima nascitur, cum corpore intereat necesse est. at non est par utriusque ratio. soli
Abbreviated transcription (Latin):
digatur. uel inuiria hominum. uel ipsa confectrice reꝵ omĩ¬
um uetustate. At uero animi oꝑa uidemus aeterna. Nam
quicunq contemptui praesentium studentes. in memoriam
monumenta ingenioꝵ factoꝵq magnoꝵ reliquerunt. hi pla¬
ne mentis suae ac uirtuns nomen in debebile quaesierũt. Er¬
ga si opera corporis mortalia sunt. quia ipsum mortale est.
sequitur ex ut anima eo eo immortalis appareat. qr uidemꝰ
oꝑa eius non eẽ mortalia. Eodem modo desideria quoq corpo¬
ris animiq declarant alterum esse mortale. alterum sempiter¬
num. Corpus enim nihil nisi temporale desiderat. idest cibũ
potum indumentum. quietem uoluptatem. et tñ haec ipsa si¬
ne nutu et adminiculo animi nec cupere nec assequi potest.
nimus autem per se multa desiderat quaȩ ad officium fructũ
ue corporis non redundent. eaq non fragilia sed aeterna st̃
ut fama uirtutis. ut memoria nominis. Nam cultum dei

Expanded text:
digatur uel iniuria hominum uel ipsa confectrice rerum omnidigatur uel iniuria hominum uel ipsa confectrice rerum omnium uetustate. at uero animi opera uidemus aeterna. nam quicumque contemptu praesentium studentes in memoriam monumenta ingeniorum factorumque magnorum reliquerunt, hi plane mentis ac uirtutis suae nomen indelebile quaesierunt. ergo si opera corporis ideo mortalia sunt, quia ipsum mortale est, sequitur ut anima ex eo inmortalis appareat, quia uidemus opera eius non esse mortalia. eodem modo desideria quoque corporis animique decarant alterum esse mortale, alterum sempiternum. corpus enim nihil nisi temporale desidepotum, indumentum, quietem, voluptatem; et tamen haec ipsa sine nutu et adminiculo animi nec cupere, nec assequi potest. Animus autem per se multa desiue corporis non redundent, eaque non fragilia, sed aeterna sunt, ut fama uirtutis, ut memoria nominis. nam cultum dei,
Abbreviated transcription (Latin):
pendet. Ergo in ea conditione res posita ẽ ut qui be¬
an sunt in hac uita corporali atq terrena. semꝑ miseri
sunt futuri. quia iam bonis quae maluerunt ponti sũt
quos us euenit. qui deos adorant. ac deum negligunt.
Deinde qui iustitiam sequentes in hac uita miseri fue¬
rint. et contempri. et in opes. et ob ipsam iustitiam con¬
tumelus et iniuriis saepe uexati.qr nec aliter uirtus te¬
neri põt. semper beati sint futuri ut qr mala iam ꝑtu¬
lerunt etiam bonis fruantur.quod us utiq contingit
qui contemptis terrestribus dus. et fragilibus bonis ce¬
lestem religionem dei sequuntur. euius bona sicut ipse
ꝗ tribuit sempiterna sunt. Quid opera corporis atq ã
nonne indicant animam eẽ mortis expertem: Nam corpus
qr ipsum fragile ẽ atq mortale. quaecunq oꝑa molitur aeo
caduca sunt. Nihil enim tullius ait eẽ. quod sit manibus
humanis laboratum. quod non aliquando ad interitum re¬

Expanded text:
pendit. ergo in ea condicione res posita est, ut qui bependit. ergo in ea condicione res posita est, ut qui beati sunt in hac uita corporali atque terrena, semper miseri sint futuri, quia iam bonis quae maluerunt potiti sunt, quod iis euenit qui deos adorant ac deum neglegunt, deinde qui iustitiam sequentes in hac uita miseri fuerint et contempti et inopes et ob ipsam iustitiam contumeliis et iniuriis saepe uexati, quia nec aliter uirtus teneri potest, semper beati sint futuri, ut quia mala iam pertulerunt, etiam bonis fruantur: quod iis utique contingit qui contemptis terrestribus diis et fragilibus bonis caelestem religionem dei secuntur, cuius bona sicut ipse qui tribuit sempiterna sunt. quid? opera corporis atque animi nonne indicant esse animam mortis expertem? nam corpus quia ipsum fragile est atque mortale, quaecumque opera molitur, aeque caduca sunt. nihil enim Tullius ait esse quod sit manibus humanis laboratum, quod non aliquando ad interitum re
Abbreviated transcription (Latin):
uitus ac sceleribus contaminauerit. uoluptatiq seruiuerit
is uero damnatus aeternam luet poenam. quam diuinae lrẽ
scdam mortem nominant. quae ẽ et ꝑpetua. et grauissimis
cruciatibus plena. Nam sicut duae uitae proposite sũt hoĩ
quaꝵ altera est animae altera corporis. ita et mortes duae
propositae sunt. una ꝑtinens ad corpus. qua cunctos scđm
naturam fungi necesse ẽ. altera ꝑtinens ad animam. quae
scelere acquiritur. uirtute uitatur. Ut uita haec temporał
mpletis igitur temporibus. quae deus morti statuit ter¬
minabitur ipsa mors. et quia temporalem uitam tem¬
poralis mors sequitur. consequens ẽ ut resurgant ani¬
mae ad uitam perennem qr finem mors temporalis ac¬
cepit. Rursum sicut uita animi sempiterna ẽ. in
qua diuinos et in eloquibiles immortalitatis suae fru¬
ctus capit ita et mors eius ꝑpetua sit necesse ẽ. in qua
perennes poenas et infinita tormenta pro peccatis sius

Expanded text:
uitiis ac sceleribus contaminauerit uoluptatique seruierit, uitiis ac sceleribus contaminauerit uoluptatique seruierit, is uero damnatus aeternam luet poenam, quam diuinae litterae secundam mortem nominant: quae est et perpetua et grauissimis cruciatibus plena. nam sicuti duae uitae propositae sunt homini, quarum altera est animae, altera corpropositae sunt, una pertinens ad corpus, qua cunctos secundum naturam fungi necesse est; altera pertinens ad animam, quae scelere acquiritur, virtute vitatur; et ut vita haec temporInpletis igitur temporibus quae deus morti statuit terminabitur ipsa mors. et quia temporalem uitam temporalis mors sequitur, consequens est ut resurgant animae ad uitam perennem, quia finem mors temporalis accepit. rursus sicut uita animi sempiterna est, in qua diuinos et ineloquibiles inmortalitatis suae fructus capit, ita et mors eius perpetua sit necesse est, in qua perennes poenas et infinita tormenta pro peccatis suis