comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cerint. ubi hec copie sint: quo se hannibal post praelium contulerit
quid parit. quid agat: acturusq sit: haec exploranda noscendaq
ꝑ impigros iuuenes et̃. Illud per patres ip̃os agendum quoniam
magis tratuum parum sit tumultum ac trepidationem tollant
matronas publico arceant contineriq intra suum ꝗͣq limen
cogant: comploratus familiarum coherceant: silentium per ur¬
bem faciant:Nuntios rerum omnium ad praetores deducen¬
dos curent: suae quisq fortunae domi auctorem. expectent
custodes praeterea ad portas ponant qui prohibeant quemq̃ e¬
gredi urbem cogantq homines nullam nisi urbe ac moenibus
Palius salutem sperare. Ubi conticuerit recte tumultus tum
in curiam patres reuocandos consulendumq de urbis custodi
cẽ. Cum in hanc sententiam pedibus omnes issent sumotaq fo
ro magis tratus turba patres diuersi ad sedandos tumultuss

Expanded text:
cerint, ubi eae copiae sint; quo se Hannibal post proelium contulerit, cerint, ubi eae copiae sint; quo se Hannibal post proelium contulerit, quid paret, quid agat acturusque sit. haec exploranda noscendaque per impigros iuuenes esse; illud per patres ipsos agendum, quoniam magistratuum parum sit, ut tumultum ac trepidationem in urbe tollant, matronas publico arceant continerique intra suum quamque limen cogant, comploratus familiarum coerceant, silentium per urbem faciant, nuntios rerum omnium ad praetores deducendos curent, suae quisque fortunae domi auctorem exspectent, custodesque praeterea ad portas ponant qui prohibeant quemquam egredi urbe cogantque homines nullam nisi urbe ac moenibus saluis salutem sperare. ubi conticuerit recte tumultus, tum in curiam patres reuocandos consulendumque de urbis custodia esse. cum in hanc sententiam pedibus omnes issent summotaque foro <a> magistratibus turba patres diuersi ad sedandos tumultus
Abbreviated transcription (Latin):
um praelio nauali acceptam qua fracti sicilia ac sardania cesser
Hinc uectigales ac stipendiarios fieri se passi sunt. Aut pugnam
aduersam in affricam cui postea hannibal succubuit nulla ex
parte. operande sunt nisi ꝙ minore animo late sunt.I. furius phy¬
ius et M. pomponius pretores senatum in curiam hostiliam uo¬
cauerunt ut de urbis custodia consulerent neq enim dubitabãt
deletis exercitibus hostem ad oppugnandam romam quod unũ
opus belli restaret uenturum. Cum in aliis sicut ingentibus ita
ignotis nec consilium quidem satis expedirent obstrepereq clamor
lamentantium mulierum et non dum palam facti uiui mortuiq et pe
censuit equites expeditos et appia et latina uia mittendos qui obiũa¬
cuntes percunctarentur aliquos profectos ex fuga passim dissipa¬
tos forte referant que fortuna consulum atq exercituum sit. Et si
quid dii immortales miseri imperii reliquum romano nomini fe¬

Expanded text:
um proelio nauali acceptam, qua fracti Sicilia ac Sardinia cessere, um proelio nauali acceptam, qua fracti Sicilia ac Sardinia cessere, inde uectigales ac stipendiarios fieri se passi sunt, aut pugnam aduersam in Africa, cui postea hic ipse Hannibal succubuit; nulla ex parte comparandae sunt nisi quod minore animo latae sunt. P. Furius Philus et M. Pomponius praetores senatum in curiam Hostiliam uocauerunt, ut de urbis custodia consulerent; neque enim dubitabant deletis exercitibus hostem ad oppugnandam Romam, quod unum opus belli restaret, uenturum. cum in malis sicuti ingentibus ita ignotis ne consilium quidem satis expedirent obstreperetque clamor lamentantium mulierum et nondum palam facto uiui mortuique et pecensuit equites expeditos et Appia et Latina uia mittendos, qui obuios percontando—aliquos profecto ex fuga passim dissipatos fore—referant quae fortuna consulum atque exercituum sit et, si quid di immortales miseriti imperii reliquum Romani nominis fe
Abbreviated transcription (Latin):
essent. sciscitantumq simul utrum uenusiam adduci exereitu
an manere iuberet canusi. Uarro ipẽ canusiam copias traduxit
Et iam aliqua spẽ consularis exercitus erat:moenibusq: se cerni¬
et si non armis abhoste uidebantur defensuri. Romam ne ha
quidem reliquias suꝑ ẽẽ ciuuum sociorumq: sed occidione occisum
N unꝗͣ salua urbe tantum pauoris tumultusq intra moenia roma¬
na fuit Itaq succumberem admoneri: neq aggrediar narrar
quae disserendo minora uera facio: consulem exercituq: ad tran¬
simenum priore anno amisso:non uulnus superuulnus sed ml¬
tiplex clades:cum duobus consulibus:cum consulares exercitus
amissi nuntiabantur nec ulla iam castra.Ro. nec ducem ne
militem eẽ. Hannibalis apuliam samnium eẽ: ac iam prope
italiam factam. Nulla profecto alia gens tanta mole cladis
non obrupta eẽt comparem cladem ad gadis insulas karthaginensi¬

Expanded text:
essent sciscitatumque simul utrum Uenusiam adduci exercitum essent sciscitatumque simul utrum Uenusiam adduci exercitum an manere iuberet Canusi. Uarro ipse Canusium copias traduxit; et iam aliqua species consularis exercitus erat moenibusque se certe, si non armis, ab hoste uidebantur defensuri. Romam ne has quidem reliquias superesse ciuium sociorumque sed occidione occisum nunquam salua urbe tantum pauoris tumultusque intra moenia Romana fuit. itaque succumbam oneri neque adgrediar narrare quae edissertando minora uero faciam. consule exercituque ad Trasumennum priore anno amisso non uolnus super uolnus sed multiplex clades, cum duobus consulibus duo consulares exercitus amissi nuntiabantur nec ulla iam castra Romana nec ducem nec militem esse; Hannibalis Apuliam, Samnium ac iam prope totam Italiam factam. nulla profecto alia gens tanta mole cladis non obruta esset. compares cladem ad Aegates insulas Carthaginiensi
Abbreviated transcription (Latin):
uerba .L. Celi iures expostulo cacteriq qui adestis: qui non iurauerit
in se hunc gladium esse sciat. Haud secus pauidi ꝗ si uictorem hãni¬
balem cernerent iurant omnes custodiendos se met ipsos hanmbal¬
contra scipioni tradunt. Eo tempore quo haec canusii agebantur
sparsi fuga per agros fuerant peruenere. Cos omnes uenusi per fami¬
lias benigne accipiendos curandosq cum diuisissent in singulos eqt
togas et tunicas et quadrigatos nummos quinos uicenos et pediti¬
bus denos et arma quidus deerant dederunt.Cacteraq publice ac
priuatim hospitaliter factum certatumq ne amuliere canusina
populus uenusinus offitiis uinceretur:sed grauius honus buse n¬
titudo faciebat et iam ad decemmilia hominum erant.Appius
et scipio postꝗͣ in columẽ eẽ alterum consulem acceperunt: nun¬
tium ex templo mittunt quante secum peditum equitumq: cop

Expanded text:
uerba, L. Caecili , iures postulo, ceterique qui adestis. qui non iurauerit uerba, L. Caecili , iures postulo, ceterique qui adestis. qui non iurauerit in se hunc gladium strictum esse sciat.' haud secus pauidi quam si uictorem Hannibalem cernerent, iurant omnes custodiendosque semet ipsos Scipioni tradunt. eo tempore quo haec Canusi agebantur quitesque, qui sparsi fuga per agros fuerant, peruenere. eos omnes Uenusini per familias benigne accipiendos curandosque cum diuisissent, in singulos equites togas et tunicas et quadrigatos nummos quinos uicenos, et pediti denos et arma quibus deerant dederunt, ceteraque publice ac priuatim hospitaliter facta certatumque ne a muliere Canusina populus Uenusinus officiis uinceretur. sed grauius onus Busae multitudo faciebat; et iam ad decem milia hominum erant, Appiusque et Scipio, postquam incolumem esse alterum consulem acceperunt, nuntium extemplo mittunt quantae secum peditum equitumque copiae
Abbreviated transcription (Latin):
fore desperatam comploratamq rem eẽ publicam nobiles iu¬
uenes quosdam quorum principem.L.cecilium. metellum ma¬
re ac naues spectare ut deserta italia ad regum aliquem trans¬
fugiat. Quod malum pterꝗ atrox super tot clades etiam nouu
cum stupore ac miraculo torpidos defixiss& et qui aderant con¬
silium aduocandum decocenserent: negat consilii rem ẽẽ
scipio iuuenis fatalis dux huiusce belli audendum atq agen¬
dum non consultandum ait in tanto malo esse scipio. lrent¬
secum extemplo armati qui rem.p. salui uellent nullo uerius ꝗ ubi
ea cogitentur hostium castra ẽẽ: Pergit ire sequentibus paucis in ho¬
pitia inetelli. Et cum consilium ibi iuuenum de quibus allatum erat
inueniss& strictos super capita consultantium gladios: ex mei ani
ciuem romanum deserere patiat. Sisciens fallo tu me iupiter optime
maxime: domum familiam remq meam pessimus leo affitiat in haec

Expanded text:
fouere; desperatam comploratamque rem esse publicam; nobiles iufouere; desperatam comploratamque rem esse publicam; nobiles iuuenes quosdam, quorum principem L. Caecilium Metellum , mare ac naues spectare, ut deserta Italia ad regum aliquem transfugiant. quod malum, praeterquam atrox, super tot clades etiam nouum, cum stupore ac miraculo torpidos defixisset qui aderant et consilium aduocandum de eo censerent, negat consilii rem esse Scipio iuuenis, fatalis dux huiusce belli: audendum atque agendum, non consultandum ait in tanto malo esse. irentsecum extemplo armati qui rem publicam saluam uellent; nulla uerius quam ubi ea cogitentur hostium castra esse. pergit ire sequentibus paucis in hospitium Metelli et, cum concilium ibi iuuenum de quibus allatum erat inuenisset, stricto super capita consultantium gladio, 'ex mei animciuem Romanum deserere patiar; si sciens fallo, tum me, Iuppiter optime maxime, domum, familiam remque meam pessimo leto adficias. in haec
Abbreviated transcription (Latin):
orpora suorum iussit . Ad uin milia fuisse dicuntur fortissime¬
rum uirorum. Consulem quoq R. conquisitum sepultumq qdã
auctores sunt Fos qui canusium perfugerant mulier paula noĩe
busa genere clara diuitiis: moembus tantum tectisq a cunismis
acceptos frumento ueste uiatico etiam iuuit.Pro qua ei mi¬
ficentia postra bello perfecto absenatu honores habiti sunt
Caeterum cum ibi . tri. mil quatuor eeñt. fabius maximus de
legione prima cuius paterpriore anno dictator fuerat. Et
de legione secunda .L. publius bibulus et . P. cornelius scipio. Et
de legione tertia app̃. claudius pulclier qui proxime edilis fue¬
rat omnium consensu ad. Scipionem adeomodum adolescen¬
tem et ad app̃. claudium summa imperii delata est.Quibus
consultantibus inter paucos de summa rerum. Nuntiat.L.
furius phuilus consularis uiri filius:Ne quicꝗͣ eos perditam spẽ

Expanded text:
corpora suorum iussit; ad octo milia fuisse dicuntur fortissimocorpora suorum iussit; ad octo milia fuisse dicuntur fortissimorum uirorum. consulem quoque Romanum conquisitum sepultumque quidam auctores sunt. eos qui Canusium perfugerant mulier Apula nomine Busa, genere clara ac diuitiis, moenibus tantum tectisque a Canusinis acceptos, frumento, ueste, uiatico etiam iuuit, pro qua ei munificentia postea bello perfecto ab senatu honores habiti sunt. ceterum cum ibi tribuni militum quattuor essent, Fabius Maximus de legione prima, cuius pater priore anno dictator fuerat, et de legione secunda L. Publicius Bibulus et P. Cornelius Scipio et de legione tertia Ap. Claudius Pulcher , qui proxime aedilis fuerat, omnium consensu ad P. Scipionem admodum adulescentem et ad Ap. Claudium summa imperii delata est. quibus consultantibus inter paucos de summa rerum nuntiat P. Furius Philus , consularis uiri filius, nequiquam eos perditam spem
Abbreviated transcription (Latin):
uit Caeterum ab omnibus labore uigiliis uulneribus etiã
fessis maturior ipis spe. deditione facta: pacti ut arma atq¬
equites equostraderent. In capita &. tricenis mimimis quadriga¬
tis in socios ducenis. In seruos centenis. Et ut eo pretio persoli
cum singulis abirent uestimentis in castra hostis acceperunt
Traditiq in cus todia omnes sunt. sc eorum ciues socii qui dum o¬
ibi tempus teritur. Interea cum ex maioribus castris quibus
satis uirium aut animi fuit ad quatuor milia hominum &
equites alii agmine alii pallati passim per agros. quod aut mi¬
nus tutum erat Canusium perfugissent castra ipa a saucns et¬
tundis cadem conditione qua altera tradita hosti. Preda in¬
tens parata est: et preter equos uirosq et si quid argenti quo
plurimum in phaleris equorum erat: nam ad uescendum facto
per exiguo utiq militantes utebantur: omnis caetera preda o¬
diripienda data est. Tum sepiliendi causa conferri in unum

Expanded text:
cludit; ceterum omnibus labore, uigiliis, uolneribus etiam cludit; ceterum omnibus labore, uigiliis, uolneribus etiam fessis maturior ipsius spe deditio est facta. pacti ut arma atque equos traderent, in capita Romana trecenis nummis quadrigatis, in socios ducenis, in seruos centenis et ut eo pretio persoluto cum singulis abirent uestimentis, in castra hostes acceperunt traditique in custodiam omnes sunt, seorsum ciues sociique. dum ibi tempus teritur, interea cum ex maioribus castris, quibus satis uirium aut animi fuit, ad quattuor milia hominum et ducenti equites, alii agmine, alii palati passim per agros, quod haud minus tutum erat, Canusium perfugissent, castra ipsa ab sauciis timidisque eadem condicione qua altera tradita hosti. praeda ingens parta est, et praeter equos uirosque et si quid argenti quod plurimum in phaleris equorum erat; nam ad uescendum facto perexiguo, utique militantes, utebantur omnis cetera praeda diripienda data est. tum sepeliendi causa conferri in unum
Abbreviated transcription (Latin):
atq imperio.Postero die ubi primum illuxit:ad spolia legenda
fedamq etiam hostibus spectandam stragem insistunt lacebant
tot romanorum milia pedites et equites passim ut quem cuiq
fors aut iuncxerant aut fuga. Assurgentes quidam et strage
media eruenti quos stricta matutino tempore ex cit auerant
uulnera ab hoste oppressi sunt:quosdam etiam iacentes uiuosi
succisos femoribus poplitibus inuenerunt nudantis ceruicem e¬
iugulumq et reliquum sanguinem libantes haurire inuenti
quidam sunt mersis in effossam terram capitibus quasi ipso
fecisse foueas obruentisq ora subiecta: super humo interclusisse
spiritum apparebat. Praccipue conuertit omnes subtractus nu¬
mide mortuo super incumbenti romano uiuus naso auribusq:
aceratis cum manibus ad capiendum telum in utilibus in rabi
ira uersus laniando dentibus expirasse hostem. Spoliis ad e¬
multum delectis hannibal adminora ducit castra oppugnan¬

Expanded text:
atque imperio. postero die ubi primum inluxit, ad spolia legenda atque imperio. postero die ubi primum inluxit, ad spolia legenda foedamque etiam hostibus spectandam stragem insistunt. iacebant tot Romanorum milia, pedites passim equitesque, ut quem cuique fors aut pugna iunxerat aut fuga; adsurgentes quidam ex strage media cruenti, quos stricta matutino frigore excitauerant uolnera, ab hoste oppressi sunt; quosdam et iacentes uiuos succisis feminibus poplitibusque inuenerunt nudantes ceruicem iugulumque et reliquum sanguinem iubentes haurire; inuenti quidam sunt mersis in effossam terram capitibus quos sibi ipsos fecisse foueas obruentesque ora superiecta humo interclusisse spiritum apparebat. praecipue conuertit omnes subtractus Numida mortuo superincubanti Romano uiuus naso auribusque laceratis, cum manibus ad capiendum telum inutilibus, in rabiem ira uersa laniando dentibus hostem exspirasset. spoliis ad multum diei lectis, Hannibal ad minora ducit castra oppugnan
Abbreviated transcription (Latin):
runt. Haec apud uictos magis impetu anmorum quod inge¬
nium suum cuiq aut sors dabat ꝗ̃ ex consilio ipsorum autꝰ im¬
perio cuiusꝗ̃ agebantur. Hannibali uictori cum caeteri cir¬
cum fusi gratularentur suaderuntq ut tanto perfunctus bel¬
lo diei quod reliquum eẽt noctisq insequentis quietem et ip̃e sibi
sumeret et fessis daret militibus. Maharbal prefectus equitum
minime cessandum ratus. immo ut quid hac pugna sit actum
scias die quinta inquit uictor in capitolio epulaberis.sequere e
equite: ut prius te uenisse: ꝗͣ uenturum sc̃ĩant. Praecedant
hannibal inimici letales:et uia maior quȩ ꝗͣ ut eam stanm ca¬
pere animo possent. Itaq: uoluntatem se laudare maharbal
ait ad consilium pensandum temporis opus eẽ.Tum malarba
non omnia nimirum eidem dii dedere:uincere scis hannibalØ
uictoria uti nescis mora eius diei. satis creditur saluti fuisse urbi

Expanded text:
unt. haec apud uictos magis impetu animorum, quos ingeunt. haec apud uictos magis impetu animorum, quos ingenium suum cuique aut fors dabat, quam ex consilio ipsorum aut imperio cuiusquam agebatur. Hannibali uictori cum ceteri circumfusi gratularentur suaderentque ut, tanto perfunctus bello, diei quod reliquum esset noctisque insequentis quietem et ipse sibi sumeret et fessis daret militibus, Maharbal praefectus equitum, minime cessandum ratus, 'immo ut quid hac pugna sit actum scias, die quinto' inquit, 'uictor in Capitolio epulaberis. sequere; cum equite, ut prius uenisse quam uenturum sciant, praecedam.' Hannibali nimis laeta res est uisa maiorque quam ut eam statim capere animo posset. itaque uoluntatem se laudare Maharbalis ait; ad consilium pensandum temporis opus esse. tum Maharbal: 'non omnia nimirum eidem di dedere. uincere scis, Hannibal; uictoria uti nescis.' mora eius diei satis creditur saluti fuisse urbi
Abbreviated transcription (Latin):
ste extimariq capita ur̃a et exquiri pretia ab interrogantibus
Romanus ciuis sis an latinus socius ut ex tua contumelia e
se bene mori ꝗͣ curpiter uiuere maluit. & tot fortissimorum
uirorum qui circa eum cumulati iacent ciues estis. Sed añq̃ op¬
primat nos lux maioraq hostium agmina obsepiant iter pe
hos qui in ordinati atq: in compositi obstrepunt portas erumpa¬
mus.Ferro arq audatia fiat ꝗͣuis per confertos hostium cuneos
quidem hoc lapsum atq solutum agmen ut si nihil obstet uis¬
ias. Itaq: ite metum qui et uosmet ip̃os et rem .p.saluam uul¬
tis. Haec ubi dicta dedit stringit gladium cuneoq factor
per medios uadit hostes. Et cum in latus dextrum quod
patebat. numidae iacularentur: translatis in dextrum scuris in
naiora castra ad. dcͭ hominum milia euaserunt. Atq inde p¬
tinus alio magno agmine adiuucto canusium in columes peruene¬

Expanded text:
ste aestimarique capita uestra et exquiri pretia ab interrogantibus ste aestimarique capita uestra et exquiri pretia ab interrogantibus Romanus ciuis sis an Latinus socius, et ex tua contumelia et se bene mori quam turpiter uiuere maluit, et tot fortissimorum uirorum qui circa eum cumulati iacent ciues estis. sed antequam opprimit lux maioraque hostium agmina obsaepiunt iter, per hos, qui inordinati atque incompositi obstrepunt portis, erumpamus. ferro atque audacia uia fit quamuis per confertos hostes. cuneo quidem hoc laxum atque solutum agmen, ut si nihil obstet, disicias. itaque ite mecum qui et uosmet ipsos et rem publicam saluam uoltis'. haec ubi dicta dedit, stringit gladium cuneoque facto per medios uadit hostes et, cum in latus dextrum quod patebat Numidae iacularentur, translatis in dextrum scutis in maiora castra ad sescenti euaserunt atque inde protinus alio magno agmine adiuncto Canusium incolumes perueni
Abbreviated transcription (Latin):
facti ẽent capta eo prelio tria milia. peditum & equites. ccct¬
cessatum est:sic strage exercitus grauior fediorq fuga. Nãq
ad aliam fusi sicut urbem prodiit ita exercitum seruauit. Ad
cannas fugientem consulem uix. L. secuti sunt. Alterius moriẽ¬
s prope t̾otus exercitus fugit binis in castris: cum multitude
semi armis sine ducibus eẽt nuntium qui maioribus pre erãt
mittunt. Dum prelium deinde ex letitia epulis fatigatos quies
nocturna hostes premer& ut ad se transirent uno agmine
canusium habituros eẽ: Eam sententiam alu totam aspernari.Cur
enim illos qui se arcessent ip̃os non uenire cum eque coniungi possẽt
Quia uidelicet plena hostium omnia in medio essent: et aliorum qͣ¬
sua periculo corpora tanto mallent obicere.Aliis non tam seni¬
tia est displicere ꝗ̃ animus de esse. P.sempronius tuditanus: tri
mil. capi ergo mauultis inquit ab auarissimo et crudessimo ho¬

Expanded text:
facti efacti ecessatum, sic strage exercitus grauior foediorque. fuga namque ad Alliam sicut urbem prodidit, ita exercitum seruauit: ad Cannas fugientem consulem uix quinquaginta secuti sunt, alterius morientis prope totus exercitus fuit. binis in castris cum multitudo semiermis sine ducibus esset, nuntium qui in maioribus erant mittunt, dum proelio, deinde ex laetitia epulis fatigatos quies nocturna hostes premeret ut ad se transirent: uno agmine Canusium abituros esse. eam sententiam alii totam aspernari; cur enim illos, qui se arcessant, ipsos non uenire, cum aeque coniungi possent? quia uidelicet plena hostium omnia in medio essent, et aliorum quam sua corpora tanto periculo mallent obicere. aliis non tam sententia displicere quam animus deesse: P. Sempronius Tuditanus tribunus militum 'capi ergo mauoltis' inquit, 'ab auarissimo et crudelissimo ho
Abbreviated transcription (Latin):
causaq consulatus accusator college existam alieno crimine inn¬
centiam meam purgam.Haec exagentis prius turba fugientium
ciuium de inde hosfes oppressere consulem ignorantesquis esset ob
rueruntq telis. Lentulum in tumulum abripuit obrueruntq: telis
equus: timide effusc fugiunt septem milia hominum in minor.
castra decem inmaiora: duo ferme in uicum ipsum cannas per¬
fugerunt: qui extemplo a carthalone atq: equitibus nullo muni¬
mento tegentes uicum circumuenti sunt.Consul alter seu forte
i consilio nulli fugientium infestus agmini cum quinquagita
et tanta prope ciuium sociorumq pars cęsi dicuntur. In his am¬
bo consulum questores .L. Attilius: et .i. furiusbibaculus et xx.
eos. Cn seruilius minimus et.M.minutius numerantur qui
magister equitum priore anno aliquot diebus ante fuerat
senatum legi deberent: cum sua uoluntate milites in legionibus

Expanded text:
consulatu sim <aut> accusator collegae exsistam ut alieno crimine innconsulatu sim <aut> accusator collegae exsistam ut alieno crimine innocentiam meam protegam.' haec eos agentes prius turba fugientium ciuium, deinde hostes oppressere; consulem ignoranruere telis, Lentulum inter tumultum abripuit equus. tum undique effuse fugiunt. septem milia hominum in minora castra, decem in maiora, duo ferme in vicum ipsum Cannas perfugerunt; qui extemplo a Carthalone atque equitibus nullo munimento tegente vicum circumventi sunt. Consul alter, seu forte seu consilio nulli fugientium insertus agmini, cum quinquagintet tantadem prope civium sociorumque pars caesi dicuntur; in his ambo consulum quaestores, L. Atilius et L. Furius Bibaculus, et undeos Cn. Servilium Geminum et M. Minucium numerant, qui magister equitum priore anno, aliquot annis ante consul senatum legi deberent cum sua voluntate milites in legionibus
Abbreviated transcription (Latin):
rucidarent quos pellere non poterant. Pepulerunt tamen iam
paucossupatos et labore et uulneribus fessos. inde dissipati omnes
sunt cquosq ad fugam qui poterant repetebant. En. lentulus:tri.muil
cum preter uehens equo sedentem in saxo cruore oppletum consu'¬
em uidisset.L. emili inquit quem unum insontem culpae cladis
hodierne du respicere debent cape hunc equum dum et tibi uirium.
aliquid super est. Comes ego te tollere possum ac protegere ne funes¬
tam hanc pugnam morte consulis feceris. Etiam si hoc lacriaꝵ
satis luctusq est. Adea consul: Iu quidem consul.Cu. corneli o
macte uirtute esto sed caue frustra miserando exiguum tempus
e manibus hostium euadendi absumas.Abi nuntia publice patri¬
bus urbem romanam muniant ac priusꝗͣ uictor hostis aduenia
prȩsidiis firment:priuatimq fabio emilium preceptorem eius me¬
strage militum meorum. patere expirare.Ne tu ut reus intereas

Expanded text:
trucidarent quos pellere non poterant. pepulerunt tamen iam trucidarent quos pellere non poterant. pepulerunt tamen iam paucos superantes et labore ac uolneribus fessos. inde dissipati omnes sunt, equosque ad fugam qui poterant repetebant. Cn. Lentulus tribunus militum cum praeteruehens equo sedentem in saxo cruore oppletum consulem uidisset, ' L. Aemili ' inquit, 'quem unum insontem culpae cladis hodiernae dei respicere debent, cape hunc equum, dum et tibi uirium aliquid superest <et> comes ego te tollere possum ac protegere. ne funestam hanc pugnam morte consulis feceris; etiam sine hoc lacrimarum satis luctusque est.' ad ea consul: 'tu quidem, Cn. Corneli , macte uirtute esto; sed caue, frustra miserando exiguum tempus e manibus hostium euadendi absumas. abi, nuntia publice patribus urbem Romanam muniant ac priusquam uictor hostis adueniat praesidiis firment; priuatim Q. Fabio L. Aemilium praeceptorum eius mestrage militum meorum patere exspirare, ne aut reus iterum e
Abbreviated transcription (Latin):
runt: acmaiorem aliquanto pauorem actumultum fecerunt
Cum alibi terror ac fuga: alibi pertinax in mala iam spe preliũ
eẽt. Hasdrubal qui ca parte prxerat subductos ex media acie
numidas quia segnis eorum cum aduersis pugna erat adper¬
sequendos passimꝰ fugientes mittit. Hispanos et gallos pedites
afris iam prope fessis cede magisꝗ̃ pugna adiungit Parte altera
pugnae paulusquamq̃ primo Ctatim p̾raclio funda grauiter ictus
fuerat tamen occurrit saepe cum confertis hanmbali et aliquot
locis prelium restituit. Protegentibus cum equitibus romanis o¬
missis postremo equis: quia consulem et ad regendum equum
uires deficiebant tum denuntianti cuidam iusPisse consulem ad
pedes descendere equites dixisse haunibalem ferunt. ꝙ mallem
uinctos mihi traderentur equites. Tum pedestre prelium quale
iam haud dubia hostium uictoria fuit cum uicti mori in uesti¬
gio mallent quasi fugere uictores morantibus uictoriam irati

Expanded text:
 ac maiorem aliquanto pauorem ac tumultum fecerunt.  ac maiorem aliquanto pauorem ac tumultum fecerunt. cum alibi terror ac fuga, alibi pertinax in mala iam spe proelium esset, †Hasdrubal† qui ea parte praeerat, subductos ex media acie Numidas, quia segnis eorum cum aduersis pugna erat, ad persequendos passim fugientes mittit, Hispanos et Gallos pedites Afris prope iam fessis caede magis quam pugna adiungit. parte altera pugnae Paulus, quamquam primo statim proelio funda grauiter ictus fuerat, tamen et occurrit saepe cum confertis Hannibali et aliquot locis proelium restituit, protegentibus eum equitibus Romanis, omissis postremo equis, quia consulem et ad regendum equum uires deficiebant. tum denuntianti cuidam iussisse consulem ad pedes descendere equites dixisse Hannibalem ferunt: 'quam mallem, uinctos mihi traderet.' equitum pedestre proelium, quale iam haud dubia hostium uictoria, fuit, cum uicti mori in uestigio mallent quam fugere, uictores morantibus uictoriam irati
Abbreviated transcription (Latin):
ciderant et aduersus afros pugnam incunt. non tantum in eo quic¬
q̃ iniquum quod inclusi aduersus circumsessos sed etiam quod fes¬
ĩ cum recentibus ac integris pugnabant. Iam et sinistro cornu
romanis ubi sociorum cquites aduersus numidas steterant conser¬
tum prelium erat segne: primo et apumca ceptum fraude. Quĩ¬
genti ferme milites numidae practer consueta arma telaq gla¬
dios occultos subloricis habentes spetiem transfugarum cum ab
suis parmas post terga habentes adequitasset repente exequis
desiluerit parmisq etiam iaculis ante pedes hostium proiectis
in mediam aciem accepti ductiq adultimos considere ab tergi
iubentur:Ac dum prelium ab omni parte conseritur quicti
manserunt.Postq̃ omnium oculos animosq: occupauerat cer¬
tamen:tum abreptisscutis que passim inter aceruos cesorum
corporum strata erant uersam adoriuntur romanam acie
tergaq ferientes acpoplites cedentes stragem ingentem dede¬

Expanded text:
ciderant, et aduersus Afros integram pugnam ineunt, non tantum in eo ciderant, et aduersus Afros integram pugnam ineunt, non tantum in eo iniquam quod inclusi aduersus circumfusos sed etiam quod fessi cum recentibus ac uegetis pugnabant. iam et sinistro cornu Romanis, ubi sociorum equites aduersus Numidas steterant, consertum proelium erat, segne primo et a Punica coeptum fraude. quingenti ferme Numidae, praeter solita arma telaque gladios occultos sub loricis habentes, specie transfugarum cum ab suis parmas post terga habentes adequitassent, repente ex equis desiliunt parmisque et iaculis ante pedes hostium proiectis in mediam aciem accepti ductique ad ultimos considere ab tergo iubentur. ac dum proelium ab omni parte conseritur, quieti manserunt; postquam omnium animos oculosque occupauerat certamen, tum arreptis scutis, quae passim inter aceruos caesorum corporum strata erant, auersam adoriuntur Romanam aciem, tergaque ferientes ac poplites caedentes stragem ingentem
Abbreviated transcription (Latin):
pulsiq romani equites terga uertunt. Sub e questris finem cep¬
taminis exorta est peditumꝰ pugna primo et uiribus et animis pa
rum constabant ordines gallis hyspanisq Tandem romani diu
ac sacpe consilio qua fronte acieq densa in puluere hostium cune¬
i nmis tenuem eoq parum ualidum a cactera prominente a¬
cic impulsis: de inde ac trepide referentibus pedem insistere ac ti¬
nore uno per preceps pauore fugientium agmine in mediam
prinum aciem illati postremo nullo resisteu̾it ab subsidia afroꝵ
peruencrunt. Qui utrinq reductis alis constiterant mediaq galli
ayspaniq steterant aliquantum prominente acie qui cuncus ut
pulsus equauit frontem primum de inde intendo etiam insinum
in medio dedit: affri circaiam cornua fecerant irruentibusq in¬
caute in medium romanis circumdedere alas mox cornua ex¬
tendendo clausere et ab tergo hostes. Hinc romani defũcti
ne quicꝗ̃ de praelio uno omissis gallis hyspanisq quorum terga ce¬

Expanded text:
pulsique Romani equites terga uertunt. sub equestris finem certaminis coorta est peditum pugna, primo et uiribus et animis par dum constabant ordines Gallis Hispanisque; tandem Romani, diu ac saepe conisi, aequa fronte acieque densa impulere hostium cuneum nimis tenuem eoque parum ualidum, a cetera prominentem acie. impulsis deinde ac trepide referentibus pedem institere ac tenore uno per praeceps pauore fugientium agmen in mediam primum aciem inlati, postremo nullo resistente ad subsidia Afrorum peruenerunt, qui utrimque reductis alis constiterant †media, qua Galli Hispanique steterant, aliquantum prominente acie†. qui cuneus ut pulsus aequauit frontem primum, dein cedendo etiam in sinum in medio dedit, Afri circa iam cornua fecerant inruentibusque incaute in medium Romanis circumdedere alas; mox cornua extendendo clausere et ab tergo hostes. hinc Romani, defuncti nequiquam de proelio uno, omissis Gallis Hispanisque, quorum terga ce
Abbreviated transcription (Latin):
modo.sed circa uiam expositis benigne commeatihus erat o
alacresq milites alius alium ut adderent gradum memor
ad deferendam ire patriam.hortabantur Romam fregella¬
nus nuntius diem noctemq itinere continuato ingentem at¬
num ad fingentium uana auditis totam urbem conciliat
loratus mulierum non ex priuatis solum domibus exaudie¬
bantur. si undiq matronac in publicum effuse cirea dñi de¬
lubra discurrunt crinibus sparsis aras uerrentes nixe genibus
supinas manus ad celum ac deos tendentes orantesq ut urbẽ
romanam emanibus hostim eriperent:matresq romanas
& liberos paruos inuiolatos seruarent. Senatus magistratibus
inforo presto est. si quid consulere uelint. alii accipiunt im¬
peria descenduntq ad suas quisq offitiorum partes. alui offe¬
runt se: si quo usus ope sit: praesidia in arce in capitolio in mu¬
ris. circa urbem: in monte etiam albano atq arce esulana

Expanded text:
modo sed circa uiam expositis benigne commeatibus, erat; modo sed circa uiam expositis benigne commeatibus, erat; alacresque milites alius alium ut adderet gradum memor ad defendendam iri patriam hortabantur. Romam Fregellanus nuntius diem noctemque itinere continuato ingentem atnum adfingentium uana auditis totam urbem concitat. ploratus mulierum non ex priuatis solum domibus exaudiebatur, sed undique matronae in publicum effusae circa deum delubra discurrunt crinibus passis aras uerrentes, nixae genibus, supinas manus ad caelum ac deos tendentes orantesque ut urbem Romanam e manibus hostium eriperent matresque Romanas et liberos paruos inuiolatos seruarent. senatus magistratibus in foro praesto est si quid consulere uelint. alii accipiunt imperia disceduntque ad suas quisque officiorum partes: alii offerunt se si quo usus operae sit. praesidia in arce, in Capitolio, in muris, circa urbem, in monte etiam Albano atque arce Aefulana
Abbreviated transcription (Latin):
quites uulturnum traducit.Inde cum hanmbalem latina.
uia iturum satis comperisset ipẽ per apic municipia queq prop¬
er eam uiam sunt sedicam oram lauinium premisit ut com¬
meatus paratos et inurbibus haberent et ex agris deuiis in
uiam proferrent:praesidiaq: in urbes contraherent ut sua cui¬
q res publica in manu eẽt. hannibal quo die uulturno est
ransgressus.haud procul a flumine castra posuit. postero. Ø¬
die preter calles in agrum sidicinum peruenit.Ibi diem u¬
num populantes mor̾atus per suessulam allifanumq et casi¬
natum agrum uia latina ducit. Sub casinum biduo statiua
iabita: et passim populationes factae. Inde preter interãna
aquinunq in fregellanum agrum ad lyrum fluuium uentu
ubi intercisum pontem a fregellanis morandi itineris causa
inuenit.Et fuluium uulturnus tenuerat annis. Nauibus
ibhannibale incensis rates ad traiciendum exercitum in
magna in opia materie egre comparantem. Traiecto ratibus
exercitum reliquum fuluio expeditum iter non per urbes

Expanded text:
quites Uolturnum traducit. inde cum Hannibalem Latina uia iturum satis comperisset, ipse per Appiae municipia quaeque propter eam uiam sunt, Setiam, Coram, Lauinium praemisit ut commeatus paratos et in urbibus haberent et ex agris deuiis in uiam proferrent, praesidiaque in urbes contraherent ut sua cuique res publica in manu esset. Hannibal quo die Uolturnum est transgressus, haud procul a flumine castra posuit: postero die praeter Cales in agrum Sidicinum peruenit. ibi diem unum populando moratus per Suessanum Allifanumque et Casinatem agrum uia Latina ducit. sub Casino biduo statiua habita et passim populationes factae. inde praeter Interamnam Aquinumque in Fregellanum agrum ad Lirim fluuium uentum, ubi intercisum pontem a Fregellanis morandi itineris causa inuenit. et Fuluium Uolturnus tenuerat amnis, nauibus ab Hannibale incensis, rates ad traiciendum exercitum in magna inopia materiae aegre comparantem. traiecto ratibus exercitu, reliquum Fuluio expeditum iter, non per urbes
Abbreviated transcription (Latin):
mam educibus alter et exercitus parsmitti posset ut ab reliqͦ
et duce et exercitu capua recte obsideretur: in ter se compu¬
tarent claudius fuluiusq utri obsidenda capua: utri ad pro¬
hibendam obsidione patriam romam ueniendum esset
Noc .s.c. capuam perlato. Quintus fuluius pro consul cui col¬
lege ex uulnere egrediundum romam erat e tribus exer¬
citibus milite electo ad quindetim milia peditum mille e

Expanded text:
mam e ducibus alter et exercitus pars mitti posset, ut ab reliquo mam e ducibus alter et exercitus pars mitti posset, ut ab reliquo et duce et exercitu Capua recte obsideretur, inter se compararent Claudius Fuluiusque utri obsidenda Capua, utri ad prohibendam obsidione patriam Romam ueniundum esset. hoc senatus consulto Capuam perlato Q. Fuluius proconsul, cui collega ex uolnere aegro redeundum Romam erat, e tribus exercitibus milite electo ad quindecim milia peditum mille e
Abbreviated transcription (Latin):
q in genio affecti sunt ut in re tam trepida senatu extẽ¬
plo uocato p. Cornelius: cui asine cognomen erat exercituso
omnesq duces ex tota italia neq capue neq ullius alteius reime¬
mor adurbis praesidium reuocabat. Fabius maximus abscedi
a capua terreriq et circumagi adnutus comminationesq hã¬
nibalis flagitiosum ducebat. Qui ad cãnas uictor. ire tamen
adurbem ausus non eẽt cum a capua repulsum spem potiũ¬
de urbis romȩ cepisse non ad romam obsidendam sed ad ca¬
ue liberandam obsidionem ire romam Cum eo exercitu
qui adurbem eẽt iouem foederum ruptorum ab hannibale
testem deosq alios defensuros eẽ has diuersas sententias me¬
dia sententia p. ualeru flacci uicit: qui utriusq rei memori¬
peratoribus qui ad capuam eẽt scribendum censuit quida
urbem presidu eet quantas hannibal copias duceret aut ꝗto
exercitu ad capuam obsidendam opus eẽt ipõs scire Si et ro¬

Expanded text:
que ingenio adfecti sunt. ut in re tam trepida senatu extemque ingenio adfecti sunt. ut in re tam trepida senatu extemplo uocato, P. Cornelius cui Asinae cognomen erat omnes duces exercitusque ex tota Italia, neque Capuae neque ullius alterius rei memor, ad urbis praesidium reuocabat. Fabius Maximus abscedi a Capua terrerique et circumagi ad nutus comminationesque Hannibalis flagitiosum ducebat: qui ad Cannas uictor ire tamen ad urbem ausus non esset, eum a Capua repulsum spem potiundae urbis Romae cepisse. non ad Romam obsidendam, sed ad Capuae liberandam obsidionem ire. Romam cum eo exercitu qui ad urbem esset Iouem foederum ruptorum ab Hannibale testem deosque alios defensuros esse. has diuersas sententias media sententia P. Ualeri Flacci uicit, qui utriusque rei memor imperatoribus qui ad Capuam essent scribendum censuit quid ad urbem praesidii esset; quantas autem Hannibal copias duceret aut quanto exercitu ad Capuam obsidendam opus esset, ipsos scire. si ita Ro
Abbreviated transcription (Latin):
rei fortunam daturos ẽẽ una ea cura angebat: ne ubi abse¬
sisset extemplo dederentur canipani. Numidam proptum
ad omnia audenda donis perlicit. ut literis acceptis spetie trãs¬
fuge castra romana ingressus. altera parte capuam clam per¬
uadat. Litterę autem erant adhortatione plene. profectione
quae salutaris illis foret abstracturam ad defendendam ab
oppugnanda capua duces atq exercitus romanos ne depone¬
rent animos tollerando paucos dies. totam soluturos obsidionẽ
nde naues in flumine uulturno comprehensas duci gladio ꝙ¬
iam ante presidii causa fecerat castellum iussit quasi nisi tan¬
tam copiam ẽẽ: ut una nocte exercitus traici posset allatũ
est cibarus decem dierum preparatis deductas nocte ad flu¬
uium legiones ante lucem traiecit. Id pͥus ꝗͣ fieret ita fu¬
turum compertum extransfugis fuluius flaccus senatui
romam cum scripsisset uarie hominum animi procuius¬

Expanded text:
rei fortunam daturos esse. una ea cura angebat ne ubi abscesrei fortunam daturos esse. una ea cura angebat ne ubi abscessisset extemplo dederentur Campani. Numidam promptum ad omnia audenda donis pellicit ut litteris acceptis specie transfugae castra Romana ingressus, altera parte clam Capuam peruadat. litterae autem erant adhortatione plenae: profectionem suam quae salutaris illis foret abstracturam ad defendendam Romam ab oppugnanda Capua duces atque exercitus Romanos; ne desponderent animos; tolerando paucos dies totam soluturos obsidionem. inde naues in flumine Uolturno comprehensas subigi ad id qiam ante praesidii causa fecerat castellum iussit. quarum ubi tantam copiam esse ut una nocte traici posset exercitus allatum est, cibariis decem dierum praeparatis deductas nocte ad fluuium legiones ante lucem traiecit. id priusquam fieret ita futurum compertum ex transfugis Fuluius Flaccus senatui Romam cum scripsisset, uarie animi hominum pro cuius
Abbreviated transcription (Latin):
honorum erant honores detrectantibus Lesius quaer endo de¬
sertam ac proditam a primoribus capuam summum magist¬
tum ultimus omnium campanorum cepit.Caeterum han¬
nibal ut nec hostes elici amplius ad pugnam uidit nec per casti
eorum perrumpi ad capuam posse: ne suos quoq conmeatus o¬
intercluderent noui consules: abscedere irrito incepto et mo¬
uere a capua statuit castra.Multasecum quo iam ire pergeret¬
inde uoluenti subut animum impetus caput ip̃m belli roman¬
petendi. Cuius rei semper capite pretermissam occasionem
post cannensem pugnam et alii uulgo fremebant et ipe non dis¬
similabat nec oppinato pauore ac tumultu non ee desperadu
aliquam partem urbis ocupari posse. Et si roma in discrimiue
eẽt capuam extemplo omissuros. aut ambos imperatores ro¬
manos: aut alterum ex his. Et si diuisissent copias utrumq
infirmiorem factum aut sibi aut campanis bene gerende

Expanded text:
s qui nati> in spem honorum erant honores detractantibus, Loesius querendo des qui nati> in spem honorum erant honores detractantibus, Loesius querendo desertam ac proditam a primoribus Capuam, summum magistratum ultimus omnium Campanorum cepit. ceterum Hannibal, ut nec hostes elici amplius ad pugnam uidit neque per castra eorum perrumpi ad Capuam posse, ne suos quoque commeatus intercluderent noui consules, abscedere inrito incepto et mouere a Capua statuit castra. multa secum quonam inde ire pergeret uoluenti subpetendi, cuius rei semper cupitae praetermissam occasionem post Cannensem pugnam et alii volgo fremebant et ipse non dissimulabat: necopaliquam partem urbis occupari posse, et si Roma in discrimine esset, Capuam extemplo omissuros aut ambo imperatores Romanos aut alterum ex iis; et si diuisissent copias, utrumque infirmiorem factum aut sibi aut Campanis bene gerendae
Abbreviated transcription (Latin):
facerent. Fraudem quoq: sup tumultum adiectam in missis ab
hannibale qui habuit aliquem gnarum latinac lingue iubere
consulum uerb: quoniam amissa castra eent prose quemq mi¬
lites in proximos montes. Sed ea celeriter cognita fraus oppre¬
saq magna cede hostium est elephantos igni e castris ex actos
hoc ultimum ut cumq initum finitumq est: ante deditionem
capuae prelium.Mediatuticus qui summus magistratus apu
campanos est. eo anno saepius lesius erat loco obicuro tenuiq:
fortuna ortus. Natrem eius quondam pro pupillo eo procurã¬
tem familiare ostentum cum respondisset auruspex summũ
q eẽt imperium capuae peruenturum ad eum puerum:nihi
ad eam sp̃em ad agnoscentem dixisse ferunt. noctu perditasi
res campanorum ubi summus honor ad filium meum perueni¬
et. Ea ludificatio ueri: et ipa in uerum uertit. Nam cum
fame ferroq urgerentur. nec spes ulla supereet sisti: in spe ne

Expanded text:
facerent; fraudem quoque super tumultum adiectam, immissis ab facerent; fraudem quoque super tumultum adiectam, immissis ab Hannibale qui habitu Italico gnari Latinae linguae iuberent consulum uerbis quoniam amissa castra essent pro se quemque militum in proximos montes fugere; sed eam celeriter cognitam fraudem oppressamque magna caede hostium; elephantos igni e castris exactos. hoc ultimum, utcumque initum finitumque est, ante deditionem Capuae proelium fuit. medix tuticus, qui summus magistratus apud Campanos est, eo anno Seppius Loesius erat, loco obscuro tenuique fortuna ortus. matrem eius quondam pro pupillo eo procurantem familiare ostentum cum respondisset haruspex summum quod esset imperium Capuae peruenturum ad eum puerum, nihil ad eam spem adgnoscentem dixisse ferunt: 'ne tu perditas res Campanorum narras, ubi summus honos ad filium meum perueniet.' ea ludificatio ueri et ipsa in uerum uertit; nam cum fame ferroque urgerentur nec spes ulla superesset sisti <posse ii
Abbreviated transcription (Latin):
teri trepidi in urbem compulsi. Et hannibal postꝗͣ cohortis
hyspanorum stragem uidit summaq in castra hostium de¬
defendi: omissa. oppugnatione recipe signa et conuertere a¬
men peditum obiectdꝰ a tergo equitatu nc hostis instaret cep
legionum ardor ingens adhostem insequendum fuit: sed¬
flaccus receptin cani iussit. satis ad utrumq profectum ratus
ut & campani ꝗͣ haud multum in hannibalem praesidu eẽt
et ip̃ẽ hannibal sentiret. Caesa eo die qui huius pugne aucto¬
ressunt octo milia hominum de hannibalis exercitu tria
ex campanis tradunt signaq carthaginensibus. XU. adempta
duo de xx. campanis aput alios nequaꝗͣ tantam molem pu¬
gne inuenio plusq pauoris qͣ certaminis fuisse cum i opina¬
to in castra romana numidȩ hyspaniq cum elephantis in rupis¬
sent. elephanti per media castra uadentes stragem tabernaculoꝵ
ingenti sonitu ac fuga. abrumpentium uincula iumentorun

Expanded text:
teri trepidi in urbem compulsi. et Hannibal postquam cohortis teri trepidi in urbem compulsi. et Hannibal postquam cohortis Hispanorum stragem uidit summaque ui castra hostium defendi, omissa oppugnatione recipere signa et conuertere agmen peditum obiecto ab tergo equitatu ne hostis instaret coepit. legionum ardor ingens ad hostem insequendum fuit: Flaccus receptui cani iussit, satis ad utrumque profectum ratus ut et Campani quam haud multum in Hannibale praesidii esset, et ipse Hannibal sentiret. caesa eo die, qui huius pugnae auctores sunt, octo milia hominum de Hannibalis exercitu, tria ex Campanis tradunt, signaque Carthaginiensibus quindecim adempta, duodeuiginti Campanis. apud alios nequaquam tantam molem pugnae inueni plusque pauoris quam certaminis fuisse, cum inopinato in castra Romana Numidae Hispanique cum elephantis inrupissent, elephanti per media castra uadentes stragem tabernaculorum ingenti sonitu ac fugam abrumpentium uincula iumentorum
Abbreviated transcription (Latin):
attilius legatus primi principis ex eadem legione signum ĩ¬
ferri in cohortem huispanorum coegit et qui castris pre erant
Lportuis licinus et tipompilius legati pro uallo acriter pugnabãt
elephantesq transgredientes in ip̃o uallo confitiunt. Quorum
corporibus cum oppleta eẽt fossa uelut aggere aut ponte iniec¬
to transitum hostibus dedit. Ibi ꝑ stragemn iacentium elephã¬
torum atrox edita cedes. Altera in parte castrorum iam pul¬
si erant campani punicumq presidium et sub ipã porta capue
que uulturnum fert pugnabatur neqtam armati in rump̃¬
tibus romanis resistebant: ꝗͣ quo porta balistis scorpionibusq ĩ¬
structa missilibus procul hostes arcebat et suppressit impetũ
romanorum uulnus imperatoris appii claudii cui suos ante pͥ¬
ma signa ad hortanti sub leuo humero summum pectusceso ic¬
tum magna tamen uis hostium ante portam est cacsa.Ce¬

Expanded text:
M. Atilius legatus primi principis ex eadem legione signum inM. Atilius legatus primi principis ex eadem legione signum inferre in cohortem Hispanorum coepit; et qui castris praeerant, L. Porcius Licinus et T. Popillius legati, pro uallo acriter propugnant elephantosque transgredientes in ipso uallo conficiunt. quorum corporibus cum oppleta fossa esset, uelut aggere aut ponte iniecto transitum hostibus dedit; ibi per stragem iacentium elephantorum atrox edita caedes. altera in parte castrorum iam impulsi erant Campani Punicumque praesidium et sub ipsa porta Capuae quae Uolturnum fert pugnabatur; neque tam armati inrumpentibus Romanis resistebant quam porta ballistis scorpionibusque instructa missilibus procul hostes arcebat. et suppressit impetum Romanorum uolnus imperatoris Ap. Claudi , cui suos ante prima signa adhortanti sub laeuo umero summum pectus gaeso ictum est. magna uis tamen hostium ante portam est caesa, ce
Abbreviated transcription (Latin):
hortatur ut cohortem hostium in uallo pugnantem in¬
uadat. In summo discrimine rem uerti: aut uiam danda
is eẽ et minore conatu ꝗͣ condensam aciem inrupissent
in castra in rupturos aut confitiendos sub uallo eẽ. Nec
magis certaminis rem fore paucos ẽẽ & ab surs interclu¬
sos et quae dum paueat romanis interrupta acies uideaf
etiam si se utrumq in hostem uertat ancipiti pugna
medios circumuenturam. Nauius ubi haec imperatoris dicta
accepit secundi astati signum ademptum signifero in hostes i¬
fert iacturum in medios eos minitans inisi propere sequant᷑
milites et partem capessant pugnae. Ingens corpus erat et ar¬
ma honestabant et sublatum alte signum conuerterat ad spe¬
Ctaculum ciues hostesq Caeterum postq̃ iam ad id signa per¬
uenerat hyspanorum:tum undiq in eum tragulae comecte
et prope in unum tota acies uersa. Sed neq hostium multi¬
tudo neq telorum uis arcere impetum eius uiri potuit. Et

Expanded text:
hortatur ut cohortem hostium sub uallo pugnantem inhortatur ut cohortem hostium sub uallo pugnantem inuadant: in summo discrimine rem uerti; aut uiam dandam iis esse—et minore conatu quam condensam aciem rupissent in castra inrupturos—aut conficiendos sub uallo esse; nec magni certaminis rem fore; paucos esse et ab suis interclusos; et quae dum paueat Romanus interrupta acies uideatur, eam si se utrimque in hostem uertat ancipiti pugna medios circumuenturam. Nauius ubi haec imperatoris dicta accepit, secundi hastati signum ademptum signifero in hostes infert, iacturum in medios eos minitans ni se propere sequantur milites et partem capessant pugnae. ingens corpus erat et arma honestabant; et sublatum alte signum conuerterat ad spectaculum ciues hostesque. ceterum postquam iam ad signa peruenerat Hispanorum, tum undique in eum tragulae coniectae et prope tota in unum acies uersa; sed neque multitudo hostium neque telorum uis arcere impetum eius uiri potuerunt. et