comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
inmentem tam quã ante a torpidam
stupentemq: subrepserit humanoq: mo¬
dofabricandi caeli inpensam & instru¬
menta quaesierit adquem alius pro¬
fete deo perationib: dĩ sensus ẽ cumait
uerbo dñi caeli firmati sunt & sp̃uoris
eius omnis uirtus eorum: praeceptodĩ
caeli ut firmarentur aeguerunt ñ ad¬
paratus & uirtus eorum in hac in ꝑtur¬
bate constitutionis suae firmitate p̃de
temperatione alicuius. & mixtione ma¬
terie sed ex spũ diuinioris exist& quid
ergo est prae paranti dõ caelum genitã
abeo ad ẽẽ sapientiam cũ neq: creatio
caeli expreparatione consistit Neq:
nature dĩ sit in apparatum eũ cogitan¬
dioperis commemorandi nihil onim
non semꝑ cum dõ fuit. quid quid in reb:
quae & si ad creationem sui coepta sunt
non sunt tamen adĩ uel scientiam uel
potestatem incoata. & testis nobis ẽ¬
proph& adicens. ds̃ qui fecistiom̃a quaȩ
futura sunt Quȩ enĩ futura sunt lic&

Expanded text:
in mentem tamquam antea torpidam in mentem tamquam antea torpidam stupentemque subrepserit, humanoque modo fabricandi coeli impensam et instrumenta quaesierit? Atquin alius prophetae de operationibus Dei sensus est, cum ait: Verbo Domini coeli firmati sunt, et spiritu oris ejus omnis virtus eorum . Praecepto tamen Dei coeli ut firmarentur eguerunt; nam apparatus et virtus eorum in hac imperturbatae constitutionis suae firmitate, non de temperatione alicujus et permixtione materiae, 431 sed ex spiritu divini oris exsistit. Quid ergo est, praeparanti Deo coelum genitam ab eo adesse sapientiam; cum neque creatio coeli ex praeparatione consistat, neque naturae Dei sit, in apparatu eum cogitandi operis commorari? Nihil enim non semper cum Deo fuit, quidquid in rebus est: quae etsi ad creationem sui coepta sunt, non sunt tamen ad Dei vel scientiam vel potestatem inchoata. Et testis est nobis propheta dicens: Deus qui fecisti omnia quae futura sunt . Quae enim futura sunt, licet
Abbreviated transcription (Latin):
& cumcertos ponebat montes subcaelo¬
& cum fortia faciebat fundamentum
terrae ego eram aput illum componens.
quis hictem parum locus ẽ. aut quose
extendere ultra in finitã unigenitidĩ
natiuita tem humanã intelle gentiae
sensus ꝑmittit᷑ ñ enĩ ꝑhaec quorũ crea¬
tionũ mente concipimus conprȩhendi¬
generatio eiꝰ potest qui anterior his omnib: ẽ.
ut quam prest& intempore nontamen in¬
finitus sit : cui hoc solum tributum sit. ut
ante temporalia natus sit. Namcum illa
tempori insensiu constitutione subiaceant
ille tamen lic& anterior his omnib: ñsit
libera tempora. quia temporalis horũ
constitutio. tempus natiuitatis eiꝰ qui ante
sitnatus hostendat : dum hocipsum eitem
perfecta & absoluta significat docens se
ñtemporalib: ẽẽ se anteriorem sed in fini¬
tis cum enim praepararetur caelum aderat
dõnum quid caeli prae paratio dõ .ẽ. tẽ¬
poralis & res cogitationis metus subito

Expanded text:
et cum certos ponebat fontes sub coeloet cum certos ponebat fontes sub coelo: cum fortia fterrae, ego eram apud illum componens . Quis hic temporum locus est? Aut quo se extendere ultra infinitam unigeniti Dei nativitatem, humanae intelligentiae sensus permittitur? Non enim per haec, quorum creationem mente concipimus, comprehendigeneratio ejus potest, qui anterior his omnibus est ut quamvis praestet in tempore, non tamen infinitus sit, cui hoc solum tributum sit, ut ante temporalia natus sit. Nam cum illa tempori in sui constitutione subjaceant, ille tamen, licet anterior his omnibus sit, non sit liber a tempore: quia temporalis horum constitutio tempus nativitatis ejus, qui ante sit natus, ostendat; dum hoc ipsum ei temperfecta, et absoluta significat, docens se non temporalibus esse anteriorem, sed infinitis. Cum enim praepararetur coelum, aderat Deo. Numquid coeli praeparatio Deo est temporalis ut repens cogitationis motus subito
Abbreviated transcription (Latin):
quã temporalia co aptabuntir. quia
ꝑid quod post teriora sunt ceteris ꝑseipsa
p̃manifestant hifinitatis exordiũ cũ ipsa
exordiũ temporale sortitasunt quidȩnł̃ magnũ
cum angelorum origo terrȩ creationem
repperiant᷑ antiquior aut cur quiante
terram genitus dicoretur eñam ante mon¬
tes neq solum antemontes sed &iã ante
colles natus manifestaretur. cumcollium
significatio postmontes sit montiũ uero
intellegentia post terram sit perquoo
existimari ñ potest idcircohaec eẽ dicit¬
autante colles & montes : & terram ẽe
intellegeretur. quia eaquae ante cerrã
& montes & colles sunt infinitatis suae
a& nitatem praeceller& sed sensum nr̃m¬
sermo diuinus p̃n o pemrationis reliquid :
nam causam dicti perhaec quae consequunt᷑
ostendit ds̃ fecitrogiones & in habitabilia
& cacumina quae habitantur subcaelo
cumparar& caelum eram cumillo &cũ
segregabat suam sedem quando suꝑ
uentos ualida faciebat in sum monubes

Expanded text:
quam temporalia coaptabuntur: quia quam temporalia coaptabuntur: quia per id, quod posteriora sunt caeteris, per se ipsa non manifestant infinitatis exordium; cum ipsa exordium temporale sortita sint. Quid enim magnum  genuerit; cum Angelorum origo terrae creatione reperiatur antiquior? Aut cur qui ante terram genitus diceretur, etiam ante montes, neque solum ante montes, sed etiam ante colles natus manifestaretur: cum collium significatio post montes sit, montium vero intelligentia post terram sit? Per quod existimari non potest, idcirco haec esse dicta, ut ante colles et montes et terram esse intelligeretur, qui ea, quae ante terram et montes et colles sunt, infinitatis suae aeternitate praecellersermo divinus non inopem rationis reliquit; nam causam dicti per haec quae consequuntur ostendit: Deus fecit regiones, et inhabitabilia, et cacumina quae habitantur sub coelo. Cum pararet coelum, eram cum illo, et cum segregabaventos fortes faciebat in summo nubes:
Abbreviated transcription (Latin):
exordium ẽ quisq ad subicendam tem¬
porinatiuitatem insinitam deputare fun¬
datamse antesaecula sit professa utdũ
aliudđ ẽ iniuarum initiũ & in operacrea¬
ri & alut ẽ antesaecula fundarçan¬
terior intellegitur. ẽe creatione fundatio:
& hocipsun quod fundata in opera ante
saeculum ẽ sac ramentum creationis
ostender& quia fundatio antesaeculũ
& creatio iniuarũ initiũ adq: in opera post
datio fidem diuinȩ natiuitatis offende¬
r& sequitur : prius quam terrã face¬
r& prius quam montes st abilirent᷑ ante
omnes colles genuitme: lamgenitus ẽ
ante terram quiante saeculum fundatus ẽ
neq solum ante terram. sed &iamapte
montes ađq colles & in bis quidem quia
desaes apientia lo quitur plusloquiturquã
auditur. om̃a enim quaecumq: ad infi¬
nitatis intellegentiã significantur istius
modiẽe oport& nerei ciuquam aut ge¬
neri seuinda intem poresint ceterum
ad ae terrutatis demonstrationẽ nequa¬

Expanded text:
exordium est, quisque ad subjiciendam temexordium est, quisque ad subjiciendam tempori nativitatem infinitam deputaret , fundatam se ante saecula sit professa: ut dum aliud est in viarum initium et in opera creari, et aliud est ante saecula fundari, anterior intelligeretur esse creatione fundatio: et hoc ipsum, quod fundata in opera ante saeculum est, sacramentum creationis ostenderet; quia fundatio ante saeculum, et creatio in viarum initium atque in opera post datio fidem divinae nativitatis offenderet, sequitur: Prius quam terram faceret, prius quam montes stabiliret, ante omnes colles genuit me . Jam genitus est ante terram, qui ante saeculum fundatus est: neque solum ante terram, sed etiam ante montes atque colles. Et in his quidem quia de se Sapientia loquitur, plus loquitur quam auditur. Omnia enim, quaecumque ad infinitatis intelligentiam significantur, istius modi esse oportet, ne rei cuiquam aut generi secunda in tempore sint. Caeterum ad aeternitatis demonstrationem nequa
Abbreviated transcription (Latin):
sed accus amurmendatii & una nobiscũ
nidoctrinȩ apostolice predicationis arguit᷑
natiuitatem quidem confessa sed
a&s ernitatem natiuitatis professa
ut & natiuitas testaretur auctorem
& a&ernitas in sacramento dinȩ
natiuitatis sensum humanȩ opinio¬
nis exceder& profert enim aduer¬
susnos sapientia de seprotesitatio quȩ
creatadocuerithis dictis. dñs creauit
tiam rapis aduersum uniuersorum
salutem creaturam xp̃mperhaec uer¬
ba ẽẽ contendens. non lud acum poti¬
us negantem xp̃m aptesaecula a &er¬
na diuinitatem : & in omnib: operib:
acdoc trinis dĩ efficaciam perhaec¬
& uerba sapientiae subsistentis ex tin¬
guens . quae senune creatũ in inctiũ
uiarum dĩ & in opera eius as aeculo dixe¬
rit neforte antemariã ñ manere ex¬
istimaretur neq tamen creatam se
adnatiuitatis intellegentiam refer¬
r& qui a inuiarũ initiũ & in operasit
creata aduero ne hocuiarũ initiũ quod
utiq dediuinis reb: humanȩ cognitionis

Expanded text:
Sed accusamur mendacii, et una nobiscum doctrina apostolicae praedicationis arguitur, nativitatem quidem confessa, sed aeternitatem nativitatis professa: ut et nativitas testaretur auctorem, et aeternitas in sacramento divinae nativitatis sensum humanae opinionis excederet. Profertum enim adversum nos Sapientiae de se protestatio, quae creatam se docuerit his dictis: Dominus creavit tiam rapis adversum universorum salutem; creaturam Christum per haec verba esse contendens, non Judaeum potius, negantem Christi ante saecula aeterna divinitatem et in omnibus operibus ac doctrinis Dei efficaciam, per haec verba Sapientiae subsistentis exstinguens! quae se nunc creatam in initium viarum Dei et in opera ejus a saeculo dixerit; ne forte ante Mariam non manere existimaretur: neque tamen creatam se ad nativitatis intelligentiam referret; quia in viarum initium et in opera sit creata; at vero ne hoc viarum initium, quod utique de divinis rebus humanae cognitionis
Abbreviated transcription (Latin):
ae ternum sit : noncad& in idut ante
quã natus ẽ cuiq ante tempora aeter¬
na promissũ ẽ a&ernũ sit secundũ
beatia postoli dictũ ins peuitȩ aeternȩ
quã promisit nonmendax ds̃ aptetẽ¬
pora saecularia aliquando non fuisse
dicatur quia intellegiñ potest cepit sȩ
postaliquid qui ẽẽ sit ante aeterna tẽpora

Expanded text:
aeternum sit; non cadit in id, ut ante aeternum sit; non cadit in id, ut ante quam natus est, cuique ante tempora aeterna promissum est aeternum, sit secundum beati Apostoli dictum in spe vitae aeternae, quam promisit non mendax Deus ante tempora aeterna , aliquando non fuisse dicatur: quia intelligi non potest coepisse post aliqu
Abbreviated transcription (Latin):
pora excedit aeternũ ẽ & extrasen¬
sũ terrenũ ẽ : quod ante tempora ȩterna
sit natum : certe iam ipipia uolunt ate
sensũ hum anȩrationis extollimus ut ꝑin
tellegentiaẽ mundinon fuerit ante quã
nasutur cumultra sensũ humanũ & in¬
tellegentiã mundin ascatur ae ternũ.
ae ternũ aũt ẽ quid quid temp̃ excedit
tempora enĩ om̃ a uelopinione complecti
fuisse qr qđ pridie fuerit punc p̃sit qđ aũt uuuĩc ẽ¬
p̃ tatũ sit p a pridie fuerit: opimoneuero lt a p̃terta
metimai apte urbẽ aliquã institutã p̃abigat᷑
tẽpꝰfuisse quo drbs institut a non fuerit cũ
ergo uel scientiae uelopinioninr̃ae sub¬
iacent tempora sensum humanȩ intel¬
legentiae iudicamus ut de aliquare
rationẽ dixisse ex istimemur ñ fuit ap¬
tequã nascitur: qui aunius cuiusq
originem tempora semꝑ ante lata prȩ¬
ueniant aduero cumin dĩ reb: id ẽ in
dĩnatiuitate . nihilnon ante tempꝰ

Expanded text:
pora excedit aeternum est, et 424 extra senpora excedit aeternum est, et 424 extra sensum terrenum est quod ante tempora aeterna sit natum: certe jam impia voluntate sensum humanae rationis extollimus, ut per intelligentiam mundi non fuerit ante quam nascitur, cum ultra sensum humanum et intelligentiam mundi nascatur aeternum. Aeternum autem est, quidquid tempus excedTempora enim omnia vel opinione complectimfuisse, quia quod pridie fuerit, nunc non sit: quod autem nunc ee fuerit. Opinione vero ita praeterita metimur, ut ante urbem aliquam institutam non ambigatur tempus fuisse, quo urbs instituta non fuerit. Cum ergo vel scientiae vel opinioni nostrae subjacent tempora, sensu humanae intelligentiae judicamus; ut de aliqua re ratione dixisse existimemur, non fuit ante quam nascitur, quia uniuscujusque originem tempora semper antelata praeveniant. At vero cum in Dei rebus, id est, in Dei nativitate, nihil non ante tempus
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃o subiac& ut non fuerit tante quã
natus ẽ lamnatiuitate eꝰ & sensus
noster & tempus anterius. qui a omne
quod non fuit lã & sensiuob noxiũ & tẽ¬
pori ẽ in ea ipsa significatione qua
non fuit qui a non fusse parstemporis ẽ.
quia aut ab a& erno ẽ & semꝑfuit. nec ẽ
sinenatuutate nec non fuit dũ & semꝑ
fus se supratempus ẽ & natũ ẽẽ natuu
confiteri necesse ẽ in quod nos a postolica¬
rum ac profeticarum prȩdicationũ dicta
concludunt cmtamen sensus humanus
inteilegentiam intemporalis natiuutatis
non ad prehendat. quia aliquid innatu¬
ris terrenis ante tempora natũ eẽ
non conuenit : quod cum ita a nob prȩ¬
dicabitur. quomodorur sum eiusdẽ in¬
tellegentiae copplexus. p̃ fuisse
ante quamnas ut̃ dicimus cum secundũ
apostolũ antetem pora aeterna sit uni¬
genitus ds̃ sugitur natũ ante tempora
aeterna sed ratiohumanȩ intelle gen¬
tiaȩ sed prudenti fidelis professio ẽ. quia
& natiuitas ꝑ auctorem ẽ & quod tem¬

Expanded text:
bjacet, ut non fuerit ante quam natus est; jam nativitate ejus et sensus noster et tempus anterius est: quia omne, quod non fuit, jam et sensui obnoxium et tempori est in ea ipsa significatione qua non fuit; quia non fuisse, pars temporis est. Qui autem ab aeterno est, et semper fuit, nec est sine nativitate, nec non fuit; dum et semper fuisse supra tempus est, et natum confiteri necesse est, in quo nos apostolicarum ac propheticarum praedicationum dicta concludunt: cum tamen sensus humanus intelligentiam intemporalis nativitatis non apprehendat, quia aliquid in naturis terrenis ante tempora natum esse non convenit. Quod cum ita a nobis praedicabitur; quomodo rursum ejusdem intelligentiae complexu non fuisse ante quam nascitur dicemus, cum secundum Apostolum ante tempora aeterna sit unigenitus Deus ? Si igitur natum ante tempora aeterna, non ratio humanae intelligentiae, sed prudentiae fidelis professio est; quia et nativitas per auctorem est, et quod tem
Abbreviated transcription (Latin):
nonfuissecũ antequam nascitur. cumitaq
natum semꝑ ẽe nihilaliud confitendũ
ẽẽ quam natum. io sensui. ante quã
nascitur. uel fuisse uel non fuisse . p̃
subiac& non aliud quam ante tempora
a &ernũnatum. ẽẽ. semꝑ apteuenit
Natusitaq: ẽ & semꝑ ẽ. qui nihil aliud
desepatitur intellegi & diciposse pisi
natum namcum anterioripso tempo¬
re sensuũ ẽ quia ante sensum tempꝰ
a &num ẽ ñ admitt& sensum desede¬
iudicantem eẽ aut fuisse ante quã
nascitur. qui a & eẽ ante quãnas¬
citur non sit & natiuitatis pĩfius se
lam temporis sit. ergo & infinitas
temporum & aeternorum quod est
temporis id ẽ non fuisse consum& &
natiuit as quod suũ non ẽ id. ẽ antequã
nascitur. ẽẽ non patitur qđ si aut eẽ

Expanded text:
non fuisse eum ante quam nascitur. Cum itaque non fuisse eum ante quam nascitur. Cum itaque natum semper esse, nihil aliud sit confitendum esse, quam natum, id sensui, ante quam nascitur vel fuissum nihil aliud, quam ante tempora aeterna natum esse, semper antevenit. Natus itaque est, et semper est: qui nihil aliud de se patitur intelligi et dici posse, nisi natum. Nam cum anterior ipso tempore sensuum est, quia ante sensum tempus aeternum est; non admittit sensum de se dijudicantem, esse aut non fuisse ante quam nascitur: quia et esse ante quam nascitur, non sit nativitatis; et non fuisse, jam temporis sit. Ergo et infinitas temporum aeternorum quod est temporis, id est, non fuisse, consumit: et nativitas quod suum non est, id est, ante quam nascitur esse, non pati
Abbreviated transcription (Latin):
turam seuin ui sibilẽ seuin corporalẽ
& ante om̃a saecula & tempora a& na
& ante sensũ omis natus confitendus ẽ
concipi quoq: nullo sensu. lic& ut fue¬
rit ante quam nascitur. qui a & apte
sensum omnem ẽ quia ante tempo¬
ra a&nanatus ẽ & in sensũ nũ quã
gationis calumnia aptefertur sun
quid in sensum noncadit non fuisse
ante quam nascitur reliquũ hoc sen¬
sui .ẽ ut quierat natus sit & calumni
quamnatum dici meminerit auqiũ¬
quid ante tempora a & na ẽẽ id ipsũ
sit quod .ẽ. eum quierat nasci quia
nasci. ẽ quoderat lam non nasi ẽ
sed seipsũ demutarenascendo natũ
aũt semꝑ ẽẽ hoc ẽ sensum temporũ
nascendo praecurrere neq: intelle¬
gentiae pater aliquando fuis se non
natum .Ñ ẽ itaq: idipsum natum an¬
totempora a &̃na semꝑ ẽe & ẽẽ ante
innullo subiac& sensui nã siultra sensũ
ẽ natũ semꝑ ẽẽ ñ lic& lam ẽẽ postsensũ

Expanded text:
turam seu invisibilem seu corporalem, turam seu invisibilem seu corporalem, et ante omnia saecula et tempora aeterna, et ante sensum omnem natus confitendus est concipi quoque nullo sensu licet, ut non fuerit ante quam nascitur; quia et ante sensum omnem est, qui ante tempora aeterna natus est, et in sensu numquam gationis calumnia antefertur: « Si, inquit, in sensum non cadit non fuisse ante quam nascitur, reliquum hoc sensui est, ut qui erat natus sit. » 30. quam natum, dici meminerit? Aut numquid ante tempora aeterna esse, id ipsum sit quod est, eum qui erat nasci? quia nasci quod erat, jam non nasci est, sed se ipsum demutare nascendo. Natum autem semper esse hoc est, sensum temporum nascendo praecurrere, neque intelligentiae patere aliquando fuisse non natum. Non est itaque id ipsum, natum ante tempora aeterna semper esse, et esse ante in nullo subjacet sensui. Nam si ultra sensum est, natum semper esse, non licet jam esse post sensum,
Abbreviated transcription (Latin):
confitens siergonasa aliquid ante
tempora a&erna neq: innaturis
humanis ẽ. neq: intellegentia & tam̃
in hoc professionib: desedĩ creditur.
quomodo id quo dsine sensu: intelle¬
gentiae a& ernȩ natum semperid .ẽ.
apte tempora a&erna. ẽẽ : a posto¬
lica fideseum locuta sit id rursum
ponfiusse apte quam nascitur per
sensum humanȩ intelle gentiae nr̃i
temporis infidelitas elaquitur cũ
quod ante tempus natũ ẽ semꝑ ẽ na¬
tum qui a id quod ẽ ante a & ernũ
tempus hoc semꝑ ẽ. quod aũt semꝑ
ẽ natum non admitt& ne aliquan¬
do pon fuerit . quia aliquando non
fuis se i amnon ẽ. semꝑ eẽ semꝑ aut̃
ẽẽ excludit p̃ semꝑ fiusse & excluso
eo ꝑ id quod semꝑ ẽ natus ñ semper
fuisse ñcadit in sensum ut non fuerit
apte quam natum sit . qui a qui ante
tempora a&ernanatus ẽ natus ẽẽ
semꝑ insensu ẽ cum tamen ante tẽ¬
poranatum eẽ ñ subeat in sensum
nasciquo dutiq: conuenit antecrea¬

Expanded text:
ntimus. --Si ergo nasci aliquid ante tempora aeterna, neque in naturis humanis est, neque in intelligentia; et tamen in hoc professionibus de se Dei creditur: quomodo id quod sine sensu intelligentiae aeternae natum semper, id est, ante tempora aeterna esse, apostolica fides cum locuta sit; id rursus non 425 fuisse ante quam nascitur, per sensum humanae intelligentiae, nostri temporis infidelitas eloquitur? cum quod ante tempus natum est, semper est natum: quia id quod est ante aeternum tempus, hoc semper est. Quod autem semper est natum, non admittit ne aliquando non fuerit: quia aliquando non fuisse, jam non est semper esse. Semper autem esse, excludit non semper fuisse. Et excluso eo, per id quod semper est natus, non semper fuisse; non cadit in sensum, ut non fuerit ante quam natus sit: quia qui ante tempora aeterna natus est, natus esse semper in sensu est; cum tamen ante tempora natum esse non subeat in sensum. Nam si, quod utique convenit, ante crea
Abbreviated transcription (Latin):
nendo caeloxp̃s ad fuerit & ipsam prȩ¬
paraticaoli preueniat a&nitatem ñpa¬
titur hoc existimari in dõ minutarũ rerũ
particulatas cogitationes quia om̃s horũ
prepatiodõ ẽ coa&na namtam & siha¬
beat dispensationẽ sui secundũ morsen
firmamenti solidatio aridaenudatio

Expanded text:
t ipsam praeparati coeli praeveniat aeternitatem; non patitur hoc existimari in Deo minutarum rerum particulatas cogitationes, quia omnis horum praeparatio Deo est coaeterna. Nam tametsi habeat dispensationem sui, secundum Moysen , firmamenti solidatio, aridae nudatio
Abbreviated transcription (Latin):
mendaxa᷑ postolus quea sit professus a&ena
solitis enim tempora de solis aclunȩ cre¬
ationis nemerare quiascriptum dehis sit
& sintinsigna & tempora & annos : sed
qui ante caelum ẽ quod secundum uos &iã
ante tempus ẽ idem & antesaecuilũ ẽ neq
solum antesaeculum .ẽ. sed &iã ante gene¬
rationes generationũ saecula prȩe¬
euntes : quid caducis & terrenis & angus¬
tis diuina & infinita concludis nescitpau¬
lus in xp̃onisi temporum a ernitatẽ
ñpost aliquid sed eẽ sapientiã sed ante
om̃a loquit᷑ tecum a sole acluna tempo¬
rainstitut a sunt xpm aũt dauid ante
solẽ permanere significat dicens : Ante
solem nomen eiꝰ & neres dĩmundi istius
origine in coatas arbitrareris idẽ ait &ante
lunã generationos generationũ : Dispiciunt᷑ hic
humanore linquitur in quose antenatiui¬
tatem quae tempora a &erna excedit
extendat sed hũc modum tantũ habeat

Expanded text:
mendax est Apostolus, qui ea sit professus aeterna. mendax est Apostolus, qui ea sit professus aeterna. Soletis enim tempora de solis ac lunae creatione numerare, quia scriptum de his sit: Et sint in signa et tempora et annos . Sed qui ante coelum est, quod secundum vos etiam ante tempus est, idem et ante saeculum est. Neque solum ante saeculum est, sed etiam ante generationes generationum saecula praeeuntes. Quid caducis et terrenis, et angustis divina et infinita concludis? Nescit Paulus in Christo nisi temporum aeternitatem. Non post aliquid se esse Sapientia, sed ante omnia loquitur. Tecum a sole ac luna tempora instituta sunt: Christum autem David ante solem permanere significat dicens: Ante solem nomen ejus . Et ne res Dei mundi istius origine inchoatas arbitrareris, idem ait: Et ante lunam generationes generationum . Despiciuntur hic ihil sensui humano relinquitur, in quo se ante nativitatem, quae tempora aeterna excedit, extendat: sed hunc modum tantum habeat
Abbreviated transcription (Latin):
& semꝑ ẽe quia sicut defilio mensre¬
tro actascrut abitur ñ aliud scrutan
natiuit atem semper ẽe natiuit as aũt̃
non aliuo quam patrem. neq pater aliud
quam natiuitatem enunti auit medi¬
um enĩ nihil quicquam nomen ista¬
ut natura permitat autenim. p̃ sem ꝑ
pater si non semper filius autsi sem ꝑ
pater semꝑ & filius quia quanto filio
temporis nesemperfilius fuerit ab ne¬
dit ut non filio tempora natuutatis
sed patri generationem ad scribat
quia generationis modus intranati¬
uita tis sit tempora constitutus piũ
dm̃ semꝑ quidem sed non semꝑ patrẽ
confiteri quod suta sentire tepium ẽ
paulum inpietatis. necesse ẽ filium
ante tempora a&ina eẽ dicentem con¬
demnes &iam ipsatestantem desesa¬
pientiam quod antes aecula fundatasit
criminerisq patri aderattum c celum
prȩparar& sed tiut dõ in itiũ tribuas
quopator ẽ prius temporis initium de¬
cerne quib: coeptaerunt que si coepta sunt¬

Expanded text:
t semper esse: quia si quid de Filio mens retroacta scrutabitur, nihil aliud scrutantnativitatem semper esse. Nativitas autem nihil aliud quam patrem, neque pater aliud quam nativitatem enuntiabit. Medium enim nihil quidquam nomina ista, aut natura permittit. Aut enim non semper Pater, si non semper et Filius; aut si semper Pater, semper et Filius: quia quantum Filio temporis, ne semper filius fuerit, abnedit, ut non Filio tempora nativitatis, sed Patri generationem adscribat: quia generationis modus intra nativitatis sit tempora constitutus. 34. Deum semper quidem, sed non semper patrem confiteri? Quod si ita sentire te pium est, Paulum impietatis necesse est, Filium ante tempora aeterna esse dicentem , condemnes: etiam ipsam testantem de se Sapientiam, quod ante saecula fundata sit, crimineris: quae Patri aderat tum, cum coelum praepararet. Sed tu, ut Deo initium tribuas quo pater est, prius temporibus initium decerne quo coepta erunt: quae si coepta sunt
Abbreviated transcription (Latin):
cum illi patrem semꝑ ẽẽ. ađq: huius
filium semꝑ eẽ sit propriũ eẽ &
in eo quod ẽ significatur ae ternitas:
generatio signific& natiuitatem &
natiuitas manentem doceat ñ &añ
manentẽ porro aũt abigi ñ potest ne¬
minẽ quieratnasci nãnascendiadeũ ñ
proficit causa qui ꝑsemaneat aeternus.
sedunigenitus ds̃ qui & dĩ sapientia &
dĩ iurtus & uerbũ ẽ cmnatus sit patrẽ
testatur auctorem cũ exm anente natus
ẽ ñ ẽ natus ex nihilo cũ ante tempora
aeterna natus omnem sensũ necesse ẽ
nascendo prȩueniat qĩ reliquit in uerbis

Expanded text:
cum illi patrem semper esse, atque hujus filium semper esse sit proprium esse, et in eo quod est, significatur aeternitas; pgeneratio significet nativitatem, 423 et nativitas manentem doceat , non etiam non manentem. Porro autem ambigi non potest, neminem qui erat nasci. Nam nascendi ad cum non proficit causa, qui per se maneat aeternus. Sed unigenitus Deus, qui et Dei Sapientia et Dei Virtus et Verbum est, cum natus sit, patrem testatur auctorem. Cum ex manente natus est, non est natus ex nihilo. Cum ante tempora aeterna natus est, omnem sensum necesse est nascendo praeveniat
Abbreviated transcription (Latin):
loqui tuto iquam in religiosa peruer¬
sitas inpietatis suae defanditerrorẽ:
quaeramus ergo an ad sabbati opus
haec propriares ponsio sit. panpotest
filius absefacere quicquam qus. quod
uiderit patrem facientem. Ait enĩ
superius. patermeus usq modo ope¬
ratur & ego operer: si paterne in se
naturȩ auctoritate quod gerit gȩ¬
rente patre agit. quiusq modo operat᷑
his abbato extracrimen operis est fili¬
us inquo paternȩ operationis prȩfert᷑
auctoritas nonenim ad infirmitatẽ
retulit non potest. sed auctoritate:

Expanded text:
ocetur, quam irreligiosa perversitas impietatis suae defendit errorem. Quaeramus ergo an ad sabbati opus haec propria responsio sit: Non potest filius ab se facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem. Ait enim superius: Pater meus usque modo operatur, et ego operor . Si paternae in se naturae auctoritate quod gerit, gerente Patre agit, qui usque modo operatur in sabbato; extra crimen operis est Filius, in quo paternae operationis praefertur auctoritas. Non enim ad infirmitatem retulit, non potest, sed ad auctoritate
Abbreviated transcription (Latin):
litudo habeatur aequalitas: aequalitas
uero upũ tocirco dicatur ẽẽ quia pare sit :¬
unũ aũt ln quo par significatur. ponad
upicũ uindicetur : unalgitur substantia
si ponpersonã subsistintem perimat se¬
nisi una sit : Vnauero nonper sonȩ unitate
seo generis. haec fidespia ẽ. haec consci¬
entia religiosa hicsalutaris sermo ẽ uuã
substantiã patris & filubo crco non negare
qui a siilis ẽ similemuero obio prȩdicare
qui aupiũ suit. Ex posita caris simiupius

Expanded text:
litudo habeatur aequalitas; aequalitas litudo habeatur aequalitas; aequalitas vero unum idcirco dicatur esse, quia par si; unum autem, in quo par significatur, non ad unicum vendicetur. Una igitur substantia, si non personam subsistentem perimatnisi una sit; una vero non personae unitate, sed generis. Haec fides pia est, haec conscientia religiosa, hic salutaris sermo est, unam substantiam Patris et Filii idcirco non negare, quia similis est: similem vero ob id praedicare, quia unum sunt. 77. Exposita, Charissimi, unius
Abbreviated transcription (Latin):
cundũ doctrinã a postolicam sentirẽ
professus sum: reliquum ẽ ut quȩ er¬
rorem nobis ex simplicitatis securitatẽ
adferunt cognoscatis sine suspicione ali¬
qua quialam nec relicta ẽ. audiendi
& quem quã lamnon uere arde me ludi¬
care : secundum expositionẽ totius fidei
tameppatimini ut uellem deme ad huc
nisi ab solutis omnib: iudicari : Multiex nob̵¬
fratres carissimil taunã substantiã patris
& filii prȩdicant ut uideri possit non
magis lo piȩ quam impiȩ prȩdicare:
hab& enim hac uerbũ in se& fidei consci¬
entiã & fraudem paratam : nam si se¬
cundum nature proprietatem ac simili¬
tudinem ut similitudo non speciem solã
adferat sed genus teneat religiosae unã
substantiam predicamus dummodounã
substantiã proprietatis similitudinẽ in¬
tellegamus ut quo dunũ sunt non singu¬
larem signific& sed aequaales aequalitatẽ
dico .io ẽ. in differentiã similitudinis ut simi¬

Expanded text:
cundum doctrinam apostolicam sentirem, cundum doctrinam apostolicam sentirem, professus sum: reliquum est, ut quae errorem nobis ex simplicitatis securitate afferunt, cognoscatis sine suspicione aliqua; quia jam nec relicta est audiendi. Et quamquam jam non verear de me judicari secundum expositionem totius fidei; tamen patimini, ut velim de me adhuc, nisi absolutis omnibus, judicari. 67. HoFratres charissimi, ita unam substantiam Patris et Filii praedicant, ut videri possint non magis id pie quam impie praedicare: habet enim hoc verbum in se et fidei conscientiam, et fraudem paratam. Nam si secundum naturae proprietatem ac similitudinem, ut similitudo non speciem solam afferat, sed genus teneat; religiose unam substantiam praedicamus, dummodo unam substantiam proprietatis similitudinem intelligamus, ut quod unum sunt, non singularem significet, sed aequales. Aequalitatem dico, id est, indifferentiam similitudinis, ut simi
Abbreviated transcription (Latin):
filius a patre dissimilefiliũ in patrecon¬
fiteri quia non ẽ. aliunde quod filius ẽ
mutuã sibi acsimilem inuicem naturã
ponne scire quia parsit. quodunus sit
p̃ex istimare quiunũ sunt unũ eos
sic perin dissimilis naturȩ in differentiã
do patiebatur & d ñ smihi semperut
ipsescit ame oratus indulsit communis
fidei conscentiã & siqui dminus immo
qui aminus acpropenihildictum .ẽ me¬
mentote non sensum mihi sed uerbo
deeẽ : arguam forte in eonaturã meã :
nontam e narguo uoluntatem : & ignosco
naturȩ silo quide dõ quod uult non po¬
test cuius sufficiat ad salutem credi¬
adq: ur̃a quantũ mihi conscius sũ apud
dm̃ non periclitatur & ostendiuob sicut
uoliustis quae antea exposite fides essent ab
orientalib: epis copis. seo paucis repetam
enĩ quia secundũ numerũ ecclesiarũ
orient aliũ episcoporũ paucorum fides
ista ẽ: ipse quoq: quid dediuinis reb: se¬

Expanded text:
Filius a Patre dissimile: Filium in Patre conFilius a Patre dissimile: Filium in Patre confiteri, quia non est aliunde quod filius est. Mutuam sibi ac similem invicem naturam non nescire, quia par sit: quod unus sit non existimare, quia unum sunt: unum eos sic per indissimilis naturae indifferentiam do patiebatur, et Dominus mihi semper ut ipse scit a me oratus indulsit, communis fidei conscientiam. Et si quid minus, immo quia minus ac prope nihil dictum est, mementote non sensum mihi, sed verba deesse. Arguam forte in eo naturam meam, non tamen arguam voluntatem: et ignosco naturae, si loqui de Deo quod vult non potest, cujus sufficiat ad salutem, crediatque vestra, quantum mihi conscius sum, apud Deum 500 non periclitatur; et ostendi vobis, sicut voluistis, quae ante expositae fides essent ab Orientalibus episcopis, sed paucis repetam enim, quia secundum numerum Ecclesiarum Orientalium, episcoporum paucorum fides ista est; ipse quoque, quid de divinis rebus se
Abbreviated transcription (Latin):
subscrib:ubienĩ sensus conscientiae pe¬
riclitatur illic littera postulatur
nec sane scribi impedit qͥuod salutare ẽ
donosem per innocentes & scribenus
uolentes non deos duos sed dm̃unũ neq
perio non & dm̃ di filiũ ẽ enuim exdõ
dĩ non innascibiles duos quia auctorita¬
te lpnascibilitatis ds̃ upus .ẽ. peq ꝑio
non & unigenitus ds̃ ẽ : nãq: origosua
innascibilis substantia ẽ. ponunũ sub¬
sistentẽ sed subtantiã non differentẽ
nonunũ in dissimilib: naturis di nom̃.
sedunius nominis ađq nature indissimlẽ
essentiã non prestantẽ quem quã ciu¬
quam genere substantiȩ seo subiectum
alterã alterinatiuitatenature patrẽ
ineo malorem eẽ quod pater ẽ : filiũ ha
eo ponminorẽ ẽẽ. quod filius ẽ : significationẽ¬
inter ẽẽ. non hnter eẽ naturã patrẽ. por
iutratem pora confiteri sedco inempo¬
ralem patri filium nonnegare. patrẽ
infilio prȩdicare. qui anihilinse habeat

Expanded text:
subscribi. Ubi enim sensus conscientiae periclitatur, illic littera postulatur. Nec sane scribi impedit, quod salutare estdono semper innocentes, et scribimus volentes, non deos duos, sed Deum unum: neque per id non et Deum Dei filium; est enim ex Deo Deus. Non innascibiles duos, quia auctoritate innascibilitatis Deus unus est: neque per id non et Unigenitus Deus est; namque origo sua innascibilis substantia est. Non unum subsistentem, sed substantiam non differentem. Non unum in dissimilibus naturis Dei nomen, sed unius nominis atque naturae indissimilem essentiam. Non praestantem quemquam cuiquam genere substantiae, sed subjectum alterum alteri nativitate naturae. Patrem in eo majorem esse quod pater est, Filium in eo non minorem esse quod filius est. Significationeinteresse, non interesse naturam. Patrem non intra tempora confiteri, sed cointemporalem Patri Filium non negare. Patrem in Filio praedicare, quia nihil in se habeat
Abbreviated transcription (Latin):
angelo quidẽ mat theus & marcus. & de
expetitionediaboli nihillo cuti sunt
Sed post tristitiã animȩ post dormien¬
tium obiurgationem posttranseundi
calicis de precationem non exni hilodor¬
mientium adhortatio subsecuta est:
nisi quod cua futurus ab his esset : & in¬
dultiangeli confortatus auxilio : secu¬
ritatȩ custodiȩ : custo diendos permit¬
tebat insomnum. Nec saneignoran.
dum a nobis est & ingrȩcis & in latinis
codicibus conplurimis: ueldeaduenien¬
teangelo uel desudore sanguinis : pi¬
hilscriptũ repperiri. Ambigentis u
trum hoc hi librisuariis aut desit
aut super fluumsit : Incertuenim
hocno b̵ reliquit᷑ dediuersitate libro¬
rũ : Certe siquid sibi ex hocheresis blap¬
dit᷑ ut infirmũ ad firmet cuiopus fuertt
angeli confortiantis auxilio meminerit:

Expanded text:
angelo quidem Matthaeus et Marcus et de angelo quidem Matthaeus et Marcus et de expetitione diaboli nihil locuti sunt: sed post tristitiam animae, post dormientium objurgationem, post transferendi calicis deprecationem, non ex nihilo dormientium adhortatio subsecuta est, nisi quod cum afuturus ab his esset, et indulti Angeli confortatus auxilio, securitate custodiae custodiendos permittebat in somnum. dum a nobis est, et in graecis et in latinis codicibus complurimis, vel de adveniente angelo, vel de sudore sanguinis nil scriptum reperiri. Ambigentibus igitur, utrum hoc in libris variis aut desit, aut superfluum sit incertum enim hoc nobis relinquitur de diversitate librorum, certe si quid sibi ex hoc haeresis blanditur, ut infirmum affirmet, cui opus fuerit angeli confortantis auxilio; meminerit
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutum gloriam apostolicaẽ infirmitatis
in eo quod ait siat uoluntastua. Incalicis
id est passionis suae scandalo apostolos
permittens paternae uoluntatis arbitrio :
tamen &iam repetitȩ tertio orationis
praecȩusus est i post quamait dor¬
miteiam & requiescite: non enimextra
rationis alicuius internae conscientiam.
qui ante eos dormientes coarguiss& :
nunclã dormire & requiescite iubet:
sed intellegentiam nobis lucas ad hor¬
tationis istius tribuisse existimatur.
quicum dixis set satan expetisse ut a pos¬
tolos modo tritici cerner &. & dñm
profide petrinedeficeretoratũ fuis se:
subiecit post multam dñi praecem
angelum extitisse confortantem eũ :
quod ad sistentẽ orare prolixius coeperit
itaut guttis sanguinũ corporis sudor ef¬
fluer& : Mis soenim ad tuitionemaposto¬
lorum angelo & pereum confortiato
dño ne pro his tristis essec lãsine tristiciae
metuait Dormiteia & requiescite. De

Expanded text:
virtutum gloriam, apostolicae infirmitatis virtutum gloriam, apostolicae infirmitatis in eo quod ait: Fiat voluntas tua, in calicis, id est, passionis suae scandalo, apostolos permittens paternae voluntatis 349 arbitrio; tamen etiam repetitae tertio orationis prece usus est: postquam ait: Dormite jam, et requiescite . Non enim extra rationis alicujus internae conscientiam, qui antea eos dormientes coarguisset, nunc jam dormire et requiescere jubet. Sed intelligentiam nobis Lucas adhortationis istius tribuisse existimatur: qui cum dixisset, satanam expetisse ut apostolos modo tritici cerneret, et Dominum pro fide Petri, ne deficeret, oratum fuisse; subjecit post multam Domini precem angelum adstitisse confortantem eum; quo assistente orare prolixius coeperit, ita ut guttis sanguinum corporis sudor efflueret Misso enim ad tuitionem apostolorum angelo, et per eum confortato Domino, ne pro his tristis esset, jam sine tristitiae metu ait: Dormite jam, et requiescite. De
Abbreviated transcription (Latin):
& propetropater rogatur nedeficiat
fides eius ut negantis infirmitati
ueldolor saltem paenitentiae non ab¬
usque ad mortem dño est quia in morte
motuterrȩ. diei tenebris discissione
ueli monimentorum reseratione :
mortuorum resurrectione confir¬
manda iam a postolorum fidesess& :
Quam & nocturnae custodiae
terror & inflagellis alapissputis
coronaspinea crucisonere. & totius passi¬
onis ludibrium & postremo
maledictae crucis damnatio commouer& :
sciens igitur dñs hae comnia postpassio¬
nem suam destitutura. Ideo & usque
admortem tristis est : & scit hunc calicẽ
transi re nonposse nisibiberit dicens :
paterm̃s non potest calixte transire
ame nisi illumbibam. fiat uoluntas tua :
consumma tascilic& insepassione metũ
calicis transiturum: Qui nisi eumbibis s&
transire non poss& ⁊ finem terroris eius
nonnisi consummatȩ insepassionis terrorȩ
succidere: quia post mortem eius per

Expanded text:
 pro Petro Pater rogatur, ne deficiat  pro Petro Pater rogatur, ne deficiat fides ejus: ut negantis infirmitati vel dolor saltem poenitentiae non abusque ad mortem Domino est: quia in morte, motu terrae diei tenebris, discissione veli, monumentorum reseratione, mortuorum resurrectione confirmanda jam apostolorum fides esset, quam et nocturnae custodiae terror, et in flagellis, alapis, sputis, corona spinea, crucis onere, et totius passionis ludibrium, et postremo maledictae crucis damnatio commoveret. Sciens igitur Dominus haec omnia post passionem suam destitutura, ideo et usque ad mortem tristis est: et scit hunc calicem transire non posse, nisi biberit, dicens: Pater meus, non potest calix iste transire a me nisi bibam illum: fiat voluntas tua : consummata in se scilicet passione metum calicis transiturum, qui nisi eum bibisset, transire non posset: finem terroris ejus non nisi consummatae in se passionis terrore succedere; quia post mortem ejus, per
Abbreviated transcription (Latin):
tationem intent: sp̃u quidem prõpto
sed in firma carne : nam qui non scan¬
dalizaturos seper constanti am fidelis-
conscientiae pollicebantur inscandalo
perinfirmitatem carnis erant futuri:
nonergo sibi tristis est nequesibi orat.
sed illis quos mon& orare peruigiles
pe in eos calix passionis incumbat: quem
a setransire orat nemn his scilic& maneat :
ess& asepraetatus est : quia cum in possibiledõ
nihilsit sicut ipseait: pater possibilia tibi
omnia sunt : In possibile tamen hominiest
passionis terrore non uinci. nec possit nisi
perprobationem fides posci.. at queideo
& pro hominibus ut homouult calicem
transsire &ut dĩ exdõ uoluntas effectui
paternae uoluntatis unitur: idautem
quod ait si possibi leest manifeste ineodocuit
quod ait petros eccesatanas expetiuit
ut uos uentilet sicut triticum. ego autem
rogaui prote ut non deficeret fidestua:
perhuncenim calicem dominicae
passionis temptandi om̃rerant :¬

Expanded text:
tationem intrent, spiritu quidem prompto, tationem intrent, spiritu quidem prompto, sed infirma carne. Nam qui non scandalizaturos se per constantiam fidelis conscientiae pollicebantur, in scandalo per infirmitatem carnis erant futuri. Non ergo sibi tristis est, neque sibi orat; sed illis quos monet orare pervigiles, ne in eos calix passionis incumbat: quem a se transire orat, ne in his scilicet maneat. esset, a se precatus est: quia cum impossibile Deo nihil sit, sicut ipse ait: Pater, possibilia tibi omnia sunt ; impossibile tamen homini est passionis terrore non vinci, nec possit nisi per probationem fides nosci. Atque ideo et pro hominibus ut homo vult calicem transire, et ut Dei ex Deo voluntas effectui paternae voluntatis unitur. Id autem quod ait, si possibile est, manifeste in eo docuit quod ait Petro: Ecce satanas expetivit, ut vos cerneret sicut triticum: ego autem rogavi pro te, ut non deficeret fides tua . Per hunc enim calicem dominicae passionis tentandi omnes erant. Et
Abbreviated transcription (Latin):
luntate calicis deprecandi humanȩ inse
sollicitudinis signi ficans consortium sen¬
tentiamaseunitae sibi communis quãȩ
cum patre nondiscerneretuoluntatis:
ut autẽ ronprose pratcari intellegeret᷑¬
& ratio significatȩ uoluntatis ac depraecatio
non obtinende ess& in absoluto hoctotum
huius modi petitionis suae coepit ȩxordi.
paterm̃s si possibile est aliquidergopatri
relinquitur quod dĩ anpossibile est incertũ
sit: &si nibilpatri in possibile est:
intellegendum est ad cuius conditionem
id quod si possibi leest sit relictum. post
huius enim orationis praecem sequitur :
&uenit ad discipulos & inueniteos
dormientes: & ait petro: non potu¬
istis una hora uigilare mecum : uigilate
&orate ut non intretis in temptationem
sp̃s quidem promptus. caro uero infirma
apne adhuc tristitae causa & trans eundi
calicis de praecatio in obscuro est: uigilari
enim secum ob hoc iubetorari pein temp¬

Expanded text:
luntate calicis deprecandi humanae in se luntate calicis deprecandi humanae in se sollicitudinis significans consortium, sententiam a se unitae sibi communisque cum Patre non discerneret voluntatis. utem non pro se precari intelligeretur, et ratio significatae voluntatis ac deprecatio non obtinendae esset in absoluto; hoc totum hujusmodi petitionis suae coepit exordio, Pater meus, si possibile est. Aliquid ergo Patri relinquitur, quod ei an possibile esset incertum sit? Et si nihil Patri impossibile est, intelligendum est ad cujus conditionem id quod, si possibile est, sit relictum. Post hujus enim orationis precem sequitur: Et venit ad discipulos suos, et invenit eos dormientes, et ait Petro, Non potuistis una hora vigilare mecum? Vigilate et orate, ut non intretis in tentationem. Spiritus quidem promptus, caro vero infirma . Anne adhuc tristitiae causa, et transferendi calicis deprecatio in obscuro est? Vigilari enim secum ob hoc jubet et orari, ne in te
Abbreviated transcription (Latin):
scandali zaturis. setamen non scandalita¬
turum constanti fides ponditi. sed dñs
pernaturam dĩ nonignarus gerendorum :
tereum negaturum es seres pondit ut
ceterorum scandalum intellegeretur
expetro. cumille intam graue fidei peri¬
culum ternegando receder& : Tumille
ad sumptis petro iacobo & iohapne duobus
ad martrrium electis & iohannem
in praedicatione euangelu firmando tristẽ
seusque ad mortem professus est: deinde
progres susorauit : paterm̃s si possibile .ẽ.
transeata mecalixiste sed tamen nonsicut
ego uolo sed sicuttuuis transi re a secalicẽ
rogat uti que iam secum manentem:
quitum in sangiune nouitestamenti
promultorum peccatis effundi consũ¬
mabat᷑ : non enim rogat nesecumsit
seduta setranseat: dem derogat neuolun¬
tas suafiat: et quod uult efficii psum
concedi sibi nonuult: aitenim sed tam̃
ponsicutego uolo sed sicut tuuis: ut uo¬

Expanded text:
scandalizaturis, se tatamen non scandalizascandalizaturis, se tatamen non scandalizaturum constanti fide spopondit. Sed Dominus per naturam Dei non ignarus gerendorum, ter eum negaturum se esse respondit: ut caeterorum scandalum intelligeretur ex Petro, cum ille in tam grave fidei periculum eum ter negando recideret. Tum ille assumptis Petro, Jacobo et Joanne , duobus ad martyrium 347 electis, et Joanne in praedicationem Evangelii firmando, tristem se usque ad mortem professus est. Deinde progressus, oravit dicens: Pater meus, si possibile est, transeat a me calix iste: sed tamen non sicut ego volo, sed sicut tu vis . Transire a se calicem rogat, utique jam secum manentem: qui tum in sanguine Novi Testamenti pro multorum peccatis effundi consummabatur. Non enim rogat ne secum sit, sed ut a se transeat. Deinde rogat ne voluntas sua fiat: et quod vult effici, id ipsum concedi sibi non vult. Ait enim, Sed tamen non sicut ego volo, sed sicut tu vis: ut vo
Abbreviated transcription (Latin):
tristis coeperit essetesteturi. ac pri¬
mũ humanae intellegentiae sensum
interrogo quid sit tristemesse usque
ad mortem: non enim eiusdem significa¬
tionis est tristemesse propter mortẽ
& tristemes seusque ad mortem: quia ubi
ꝓpĩ mortem urlinun tristitia est illic¬
ipsamors causa tristitiȩ est : ubi uero
tristitiausque ad mortem est mors
noniam tristitiae est causa sed finis:
quiergo non propter mortem sedusque
ad mortem tristis est : quȩ rendum est
undesittristis tristis autem non incerto
neque infinito humanȩ ignorantiae i¬
tempore : sedusque ad mortem adeo
autem non proptermortem suscepta
tristitiaẽ ut sit deftituta permortem :
uideamus quid hanc professi onemtristi¬
tiae uel prȩcesserit uel consequantur
totius enim passionis & fides misteriũ
consummatum pascȩ cȩna fuerat.
perdñm. postque uniuersorum in se
scandalum doc& sed prȩcessurum seeos
ingalileam promitut: petrus ceteris lic&

Expanded text:
tristis coeperit esse, testetur. Ac pritristis coeperit esse, testetur. Ac primum humanae intelligentiae sensum interrogo, quid sit tristem esse usque ad mortem. Non enim ejusdem significationis est, tristem esse propter mortem, et tristem esse usque ad mortem: quia ubi propter mortem tristitia est, illicipsa mors causa tristitiae est; ubi vero tristitia usque ad mortem est, mors non jam tristitiae est causa, sed finis. Qui ergo non propter mortem, sed usque ad mortem tristis est, quaerendum est unde sit tristis. Tristis autem non incerto neque indefinito humanae ignorantiae tempore, sed usque ad mortem. Adeo autem non propter mortem suscepta tristitia est, ut sit destituta per mortem. videamus quid hanc professionem tristitiae vel praecesserit, vel consequatur. Totius enim passionis et fidei mysterium consummatum paschae coena fuerat per Dominum. Postque universorum in se scandalum docet , sed praecessurum se eos in Galilaeam promittit . Petrus, caeteris licet
Abbreviated transcription (Latin):
infirmita temnaturȩ corporeae pon
fuis se ciuin uirtute naturȩ fuerie
omnem corporum depellere in firmi¬
tatem & passionem illam lic& inlata
corporisit : non tamennaturam dolen¬
dicorporiintulissȩ quiaquamuis for¬
ma corporis postri ess& in dño. tamen
inuitiosae infirmitatis nostrae ess&
corpore quinon ess& in origine quod
ex conceptu sp̃s s. ancti uirgoꝓgenuit :
quodlic& sexus sui officio genuerititamen
non terrenae conceptionis suscepit elementis:
c̃cꝑtũe genuut enim ex secorpus sed quod conceptũ
exspũ ⁊ habens quidem inse sui corporis
ueritatem sed non habens naturȩ in firmi¬
tatem. donec corpus illud corporis ueritas
est quod generatur ex uirgine:. et extra
corporis nostri infirmitatem est : quod
spĩtalis conceptionis sumpsitȩxordiũ
trationẽ hereticiuidentur hoc dicto q
tristis est animameaus que ad mortem
ut professio eius qui se tristem ait : naturae
infirmitatem percuius conscientiam

Expanded text:
infirmitatem naturae corporeae non infirmitatem naturae corporeae non fuisse, cui in virtute naturae fuerit omnem corporum depellere infirmitatem; et passionem illam, licet illata corpori sit, non tamen naturam dolendi corpori intulisse: quia quamvis forma corporis nostri esset in Domino, non tamen in vitiosae infirmitatis nostrae esset corpore, qui non esset in origine, quod ex conceptu Spiritus sancti Virgo progenuit: quod licet sexus sui officio genuerit, tamen non terrenae 346 conceptionis suscepit elementis. Genuit etenim ex se corpus, sed quod conceptum esset ex Spiritu; habens quidem in se sui corporis veritatem, sed non habens naturae infirmitatem: dum et corpus illud corporis veritas est quod generatur ex virgine; et extra corporis nostri infirmitatem est, quod spiritalis conceptionis sumpsit exordium.trationem haeretici videntur hoc dicto: Tristis est anima mea usque ad mortem , ut professio ejus, qui se tristem ait, naturae infirmitatem, per cujus conscientiam