comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
afflauerit. nullo modo senserint. Interim necessarium pu¬
to admonere lectores. quod haec nostra quae tradimꝰ prauae
uitiosaeq mentes aut omnino non intelligent. haebetatur¬
enim acies eoꝵ terrenis cupiditatibus quae sensus omnes
grauant. imbecillesq reddunt. aut etiam si intelligent. dis¬
simulabunt tñ et haec uera eẽ nolent. qr trahuntur a ui¬
tus. et scientes malis suis fauent. quoꝵ suauitate capiũt᷑
et uirtunis uiam deserunt cuius acerbitate offenduntur
N am qui auaritia et opum in explebili quadam siti flagrãt.
qr non possunt uenditis aut dilargitis quae habent tenui
cultu uitam degere. sine dubio malunt id eẽ fictum quo
desiderus sius renuntiare coguntur. Item ꝗ libidinum sti¬
mulis incitati ut ait poeta in furias ignemq ruunt. utiq
incredibilia nos afferre dicunt. qr uulnerant aures eoR
praecepta continentiae. quae illos a uoluptatibus suis ꝓhibẽt

Expanded text:
adflauerit, nullo modo senserint.. interim necessarium puadflauerit, nullo modo senserint.. interim necessarium puto admonere lecturos quod haec nostra quae tradimus prauae uitiosaeque mentes aut omnino non intellegent enim acies eorum terrenis cupiditatibus, quae sensus omnes gravant, imbecillesque reddunt; aut etiam si intelligent, dissimulabunt tamen, et haec vera esse nolent, quia trahuntur a vitiis, et scientes malis suis favent, quorum suavitate capiuntur, et virtutis viam deserunt, cujus acerbitate offenduntur. Nam qui avaritia, et opum inexplebili quadam siti flagrant, quia non possunt, venditis aut dilargitis quae amant, tenui cultu vitam degere, sine dubio malunt id esse fictum, quo desideriis suis renuntiare coguntur. Item, qui libidinum stimulis incitati, ut ait poeta, In furias ignemque ruunt, utique incredibilia nos afferre dicunt; quia vulnerant aures eorum praecepta continentiae, quae illos a voluptatibus suis prohibent,
Abbreviated transcription (Latin):
et hanc praescriptionem uellet effugere. semꝑ ait fuisse mun¬
dum ac semꝑ futurum. Prorsus nihil uidit qr quicquid ẽ
test eẽ nisi coeꝑit. Nam cum terram et aquam et ignem
disperire. consumi extinguiq uideamus. quae sunt utio
mundi partes. intelligitur id totum eẽ mortale. cuius sũt
membra mortalia. Ita fit ut natum sit quicquid põt inte¬
rire. Sed et omne quod sub uisu oculoꝵ uenit. et corpora¬
le ut ait plato. et solubile sit necesse ẽ. Unus igitur epicur
auctore democrito ueridicus in hac re fuit. ꝗ ait et ortum
aut quibus decausis tantum hoc opus. aut quo tpr̃e resol¬
uatur. quod qm̃ nobis deus reuelauit. nec coniecturis id
assequimur. sed traditione caelesti. docebimus sedulo ut
tandem studiosis ueritatis appareat non uidisse. neq com¬
prehendisse phos ueritatem sed ita leuiter odoratos. ut tñ
unde eos odor ille sapientiae tam suauis.tam iocundus

Expanded text:
et hanc praescriptionem uellet effugere, semper ait fuisse munet hanc praescriptionem uellet effugere, semper ait fuisse mundum ac semper fu- turum, prorsus nihil uidit, quia quidquid test esse nisi coeperit. nam cum terram et aquam et ignem disperire consumi extinguique uideamus, quae sunt utique mundi partes, intellegitur id totum esse mortale cuius sunt membra mortalia. ita fit ut natum sit quidquid potest interire. sed et omne quod sub uisum oculorum uenit, et corporale, ut ait so Plato, et solubile sit necesse est. unus igitur Epicurus auctore Democrito ueridicus in hac re fuit, qui ait et ortum aut quibus de causis tantum hoc opus aut quo tempore resoluatur. quod quoniam nobis deus reuelauit nec coniecturis id adsequimur sed traditione caelesti, docebimus sedulo, ut tandem studiosis ueritatis appareat non uidisse neque conprehendisse philosophos ueritatem, sed ita leuiter odoratos, ut tamen unde eos odor ille sapientiae tam suauis, tam iucundus
Abbreviated transcription (Latin):
quam deus statuit ei ꝗ haec suauia terrae bona pro sola nuda¬
q uirtute contempserit. Satis et huic parti faciamus cum
testimonus diuinaꝵ lraꝵ. tum etiam probabilibus argumẽ¬
tis. ut aque clarum sit et futura praesentibus. et diuina ter¬
renis. et ꝑpetua breuibus eẽ anteponenda. qm̃ temporalia
sunt praemia uitioꝵ. sempiterna uirtutum. Exponã igitur
rationem mundi ut facile possit intelligi et quando. et qͣre
sit effectus a deo. quod plato qui de mundi fabricatione dis¬
seruit. nec scire poterat. nec explicare. quippe cum caeleste ⁊¬
mysterium. quod non nisi ꝓpħ̃is ac deo docente discitur. igno¬
rabat. ideoq in ꝑpetuum dixit eẽ fabricatum. quod longe
secus ẽ. qm̃ quicquid ẽ solido et graui corpore: ut initium ce¬
pit aliqñ ita finem capiat necesse ẽ. Nam aristoteles cũ nõ
uideret quem admodum posset tanta reꝵ magnitudo interire.

Expanded text:
quam deus statuit ei qui haec suauia terrae bona prae sola nudaquam deus statuit ei qui haec suauia terrae bona prae sola nudaque uirtute contempserit. satis et huic parti faciamus cum testimoniis diuinarum litterarum tum etiam probabilibus argumentis, ut aeque clarum sit et futura praesentibus et diuina terrenis et perpetua breuibus esse anteponenda, quoniam temporalia sunt praemia uitiorum, sempiterna uirtutum. exponam igitur rationem mundi, ut facile possit intellegi et quando et quare sit effectus a deo, quod Plato, qui de mundi fabricatione disseruit, nec scire poterat nec explicare: quippe qui caeleste mysterium, quod non nisi prophetis ac deo docente discitur, ignorabat ideoque in perpetuum dixit esse fabricatum. quod longe secus est, quoniam quidquid est solido et graui corpore ut initium cepit aliquando, ita finem capiat necesse est. nam Aristoteles, qui cum non uideret quemadmodum posset tanta rerum magnitudo interire,
Abbreviated transcription (Latin):
ENE HABET IACTASUNT
fundamenta ut ait eocimius ora¬
tor. Uerum nos non fundamenta
solum iecimus. quae firma et ido¬
nea eẽnt operi ꝑferendo sed magnis
robustisq molibus aedificium totũ
pene usq ad summa ꝑduximus. Restat id quod multo
facilius ẽ. uel tegere. uel ornare. sine quo tñ priora opera &
inutilia sunt et ingrata. Nam quid prodest aut falsis reli¬
gionibus liberari aut intelligere ueram ꝗd aut uanitatẽ
falsae sapientiae ꝑuidere. aut quae sit uera cognoscere. ꝗd
in ꝗͣ prodest caelestem illam iustitiam defendere. ꝗd cũ ma¬
gnis difficultatibus cultum dei tenere quae ẽ summa uirt
nisi eam diuinum praemium beatitudinis ꝑpetuae subseqͣtur:
de qua ẽ nobis in hoc libro disserendum. ne griora omnia
irrita et infructuosa uideantur si hoc cuius cã illa suscepta
sunt. incertum relinquamus. ne ꝗs forte arbitretur tantos
labores in cassum suscipi. dum eoꝵ caelesti mercede diffidit

Expanded text:
ene habet, iacta sunt fundamenta, ut ait eximius orator. uerum nos non fundamenta solum iecimus quae firma et idonea essent operi perferendo, sed magnis robustisque molibus aedificium totum paene usque ad summa perduximus. restat, id quod est multo facilius, uel tegere uel ornare, sine quo tamen priora opera et inutilia sunt et ingrata. nam quid prodest aut falsis religionibus liberari aut intellegere ueram? quid aut uanitatem falsae sapientiae peruidere aut quae sit uera cognoscere? quid, inquam, prodest caelestem illam iustitiam defendere? quid cum magnis difficultatibus cultum dei tenere, quae est summa uirtus, nisi eam diuinum praemium beatitudinis perpetuae subsequatur? de qua nobis est in hoc libro disserendum, ne priora omnia irrita et infructuosa uideantur, si hoc cuius causa illa suscepta sunt incertum relinquamus, ne quis forte arbitretur tantos labores in cassum suscipi, dum eorum caelesti mercede diffidit,
Abbreviated transcription (Latin):
confessus est. Nam cum interrogaretur quomodo sibi sup¬
apollinem siminithium rogatus expromeret. ab hoc uer
Aai uop. Quid ergo superest nisi ut sua confessione uer¬
beribus ueri dei ac poene subiaceat sempiternae: Nam

Expanded text:
confessus est. Nam cum interrogaretur, quomodo sibi supconfessus est. Nam cum interrogaretur, quomodo sibi supApollinem Smynthium rogatus expromeret, ab hoc versῖμον. Quid ergo superest, nisi ut sua confessione verberibus veri Dei ac poenae subjaceat sempiternae? Nam et
Abbreviated transcription (Latin):
supra retuli. genuisse regni sui ministros deum. Uerum
ii neq du sunt. neq deos se uocari aut coli uolunt. ꝗp¬
pe qui nihil praeter ussum ac uoluntatem dei faciant nͨ
tamen illi sunt qui uulgo coluntur. quos et exxiguus et
certus est numerus. Quod si cultores deoꝵ eos ipsos se
colere putant quos summi dei ministros appellamus ni¬
hil est quod nobis faciant inuidiam qui unum deum dica¬
mus multos negemus si eos multitudo delectat. Non
rabiles esse arguimus eoꝵ errores in diuersum qui tam
paucos putant. sciant tamen quo nomine appellari debe¬
ant ne deum uerum uiolent. cuius nomen exponunt.
dum pluribus tribuunt. credant apollini suo qui eodẽ
illo responso ut ioui principatum sic etiam caeteris dus
abstulit nomen. Tertius enim uersus ostendit dei ministͦs
non deos uerum angelos appellari oportere. de se quidem
ille mentitus est. qui cum sit e numero demonum angelis
se dei aggregauit. deniq in aluis responsis daemonem se eẽ

Expanded text:
supra rettuli, genuisse regni sui ministros deum. uerum hi neque dii sunt neque deos se uocari aut coli uolunt, quippe qui nihil faciant praeter iussum ac uoluntattamen illi sunt, qui vulgo coluntur, quorum et exiguus et certus est numerus. Quod si cultores deorum eos ipsos se colere putant, quos summi Dei ministros appellamus, nihil est quod nobis faciant invidiam, qui unum Deum dicamus, multos negemus. Si eos multitudo delectat, non rabiles esse arguimus errores eorum in diversum, qui tam paucos putant. Sciant tamen, quo nomine appellari debeant: ne Deum verum violent, cujus nomen exponunt, dum pluribus tribuunt. Credant Apollini suo, qui eodem illo responso, ut Jovi principatum, sic etiam caeteris diis abstulit nomen. Tertius enim versus ostendit, Dei ministros, non deos, verum angelos appellari oportere. De se quidem ille mentitus est, qui cum sit e numero daemonum, angelis se Dei aggregavit: denique in aliis responsis daemonem se esse
Abbreviated transcription (Latin):
quentur et claudi ambulabunt et stulti sapient. et egroni
ualebunt. et mortui reuiuiscent. Quisquis enim corrupte¬
las terrae uirtute calcauerit. hunc arbiter ille summus et
uerax ad uitam lucemq perpetuam suscitabit. Nemo diui-¬
tus. nemo fascibus. nemo etiam regia potestate confidat.⁊
Immortalem ista non faciunt Nam quicunq rationem ho¬
minis abiecerit. ac praesentia secutus in humum se ꝓstrauerit.
tanꝗͣ desertor domini et imperatoris et patris sui punietur
Luntendamus ergo iustitiae. quae nos inseꝑabilis comes addm
sola perducet. et dum spiritus hos regit artus infatigabilẽ
militiam deo militemus. stationes uigiliasq celebremus con¬
grediamur cum hoste quem nouimus fornter ut uictores
ac deuicto aduersario triumphantes praemium uirtutis qđ
ipse promisit a domino consequamur

Expanded text:
quentur et clodi ambulabunt et stulti sapient et aegroti quentur et clodi ambulabunt et stulti sapient et aegroti ualebunt et mortui reuiuescent. quisquis enim corruptelas terrae uirtute calcauerit, hunc arbiter ille summus et uerax ad uitam lucemque perpetuam suscitabit. nemo diuitiis, nemo fascibus, nemo etiam regia potestate confidat: inmortalem ista non faciunt. nam quicumque rationem hominis abiecerit ac praesentia secutus in humum se ipse prostrauerit, tamquam desertor domini et imperatoris et patris sui punietur. intendamus ergo iustitiae, quae nos inseparabilis comes ad deum sola perducet, et dum spiritus hos regit artus, infatigabilem militiam deo militemus, stationes uigiliasque celebremus, congrediamur cum hoste quem nouimus fortiter, ut uictores ac deuicto aduersario triumphantes praemium uirtutis quod ipse promisit a domino consequamur
Abbreviated transcription (Latin):
nibus uidicabit. Quaecũq hic expetuntur. non tm̃ negligat.
sed et fugiat potioremq aiãm suam iudicet ꝗͣ bona ista fal¬
lacia. quoꝵ incerta et caduca possessio ẽ. Migrant enim quo¬
tidie. et multo uelocius eceunt ꝗͣ intrauerant. et tñ si nobis
usq ad ultimum licert istis frui. aluis certe relinquenda st̃.
Nihil nobiscum ferre possumus nisi uitam bñ atq innocenter
actam. Ille ad deum copiosus. ille opulentus adueniet cui
astabunt continentia. misericordia patientia. caritas. fides
Hec ẽ haereditas nr̃a. quae nec eripi ciupiam nec transfem ad
alterum põt̃. Eequis ẽ qui haec bona parare et acquirere sibi
uelit: Ueniant qui esuriunt. ut caelesti cibo saturati sempiter¬
nam famem ponant. Ueniant qui sitiunt ut aquam salutarẽ
de perenni fonte plenissimis faucibus trahant. hoc cibat ⁊
atq potu dei et caeci uidebunt. et surdi audient. et mun lo¬

Expanded text:
nibusque judicabit. Quaecumque hic expetuntur, non tantum negligat, nibusque judicabit. Quaecumque hic expetuntur, non tantum negligat, sed et fugiat; potioremque animam suam judicet, quam bona ista fallacia, quorum incerta et caduca possessio est; migrant enim quotidie: multo velocius exeunt, quam intraverant; et tamen, si nobis usque ad ultimum liceat istis frui, aliis certe relinquenda sunt. Nihil nobiscum ferre possumus, nisi vitam bene atque innocenter actam. Ille ad Deum copiosus, ille opulentus adveniet, cui astabunt continentia, misericordia, patientia, charitas, fides. Haec est haereditas nalterum potest. ecquis est qui haec bona parare et adquirere sibi uelit? ueniant qui esuriunt, ut caelesti cibo saturati sempiternam famem ponant, ueniant qui sitiunt, ut aquam salutarem de perenni fonte plenissimis faucibus trahant. hoc cibatu atque potu dei et caeci uidebunt et surdi audient et muti lo
Abbreviated transcription (Latin):
quo tendimus omnes. Quid foret atq uiam monstrauit limi¬
te paruo. Quo possemus ad id recto contendere cursu. Nec mo¬
strauit tm̃ sed etiam praecessit ne ꝗs difficultatis grã iter uir¬
tutis hotreret. Deseratur si fieri pot ua ꝑditionis et fraudis
in qua mors uoluptatis illecebris adoꝑta celanir et ꝗͣto ꝗso
annis in senectutem uergentibus appropinquare cernit illum
diem quo sit ei ex hac uita demigrandum cogitet ꝗͣ purus ab¬
scedat. ꝗͣ in nocens ad iudicium ueniat. non ut faciunt ꝗdã
caecis mentibus nixi ꝗiam deficientibus corporis uiribus
in hoc admonentur instantis ultm&e necessitatis ut cupidiꝰ
et ardentius hauriendis libidinibus intendant. qua ex uo¬
ragine liberet se ꝗsq dum licet. dum facultas adest seq ad¬
deum tota mente conuertat. ut illum diem securus expectet
quo praeses dñsq mundi ds de singuloꝵ factis et cogitatio¬

Expanded text:
quo tendimus omnes, quid foret, atque uiam monstrauit, limiquo tendimus omnes, quid foret, atque uiam monstrauit, limite paruo qua possemus ad id recto contendere cursu. nec monstrauit tantum, sed etiam praecessit, ne quis difficultatis gratia iter uirtutis horreret. deseratur si fieri potest uia perditionis et fraudis, in qua mors uoluptatis inlecebris adoperta celatur. et quanto quisque annis in senectutem uergentibus adpropinquare cernit illum diem quo sit ei ex hac uita demigrandum, cogitet quam purus abscedat, quam innocens ad iudicem ueniat, non ut faciunt quidam caecis mentibus nixi, qui iam deficientibus corporis uiribus in hoc admonentur instantis ultimae necessitatis, ut cupidius et ardentius hauriendis libidinibus intendant. qua ex uoragine liberet se quisque, dum licet, dum facultas adest, seqDeum tota mente convertat; ut illum diem securus expectet, quo praeses dominusque mundi Deus de singulorum factis cogitatio
Abbreviated transcription (Latin):
suscipienda et ferenda. cum liqueat conscientiae nr̃e nec fra¬
gilem istam uoluptatem sine poena nec uirtutem sine diuino
praemio fore. Uniuersos igitur oꝑam dare ut uel se ꝗͣ primũ
ad rectam uiam dirigant. uel susceptis oꝑansq uirtutibꝰ huiꝰ
uitae laboribus patienter exactis consolatorem deum habere
mereantur. Pater enim nr̃ ac dñs ꝗ condidit firmauitq caeli
ꝗ solem cum caeteris sideribus induxit. ꝗ libratam magnitu¬
dine sua terram uallauit montibus. mari circundedit. amni¬
busq distinait. et ꝗequid est in hoc oꝑe mundi conflauit ac
ꝑfecit e nihilo ꝑspectis erroribus hominum ducem misit qui
nobis iustinae uiam panderet. hunc sequamur omnes. hunc
audiamus. huic deuotissime pareamus qm̃ solus ut ait lu¬
cretius Uenidicis hominum purgauit pectora dictis Et finẽ
statuit torpedinis atq timoris. Exposuitq summum bonũ

Expanded text:
suscipienda est et ferenda, cum liqueat conscientiae nostrae nec frasuscipienda est et ferenda, cum liqueat conscientiae nostrae nec fragilem istam uoluptatem sine poena nec uirtutem sine diuino praemio fore. uniuersos igitur oportet operam dare, ut uel se quam pnmum ad rectam uiam dirigant uel susceptis operatisque uirtutibus et huius uitae laboribus patienter exactis consolatorem deum habere mereantur. pater enim noster ac dominus, qui condidit firmauitque caelum, qui solem cum ceteris sideribus induxit, qui libratam magnitudine sua terram uallauit montibus, mari circumdedit amnibusque distinxit et quidquid est in hoc opere mundi conflauit ac perfecit e nihilo, perspectis erroribus hominum ducem misit qui nobis iustitiae uiam panderet. hunc sequamur omnes, hunc audiamus, huic deuotissime pareamus, quoniam solus, ut ait Lucretius, ueridicis hominum purgauit pectora dictis et finem statuit cuppedinis atque timoris exposuitque bonum summum,
Abbreviated transcription (Latin):
tes. ad aeterna caelestis thesaun praemia dirigamur quae ut
caꝑe possimus. ꝗͣ primum omittende sunt huius presentis
uite allicibiles uoluptates. quae aiãs hominum ꝑnriosa sua¬
uitate deliniunt. Quanta felicitas aestimanda ẽ subractum
his laboribus terrae ꝓficisci ad illum aequissimum ulicem pa¬
rentemq indulgentissimum ꝗ pro laboribus reꝗem ꝓmorte
uitam ꝓ tenebris claritatem: ꝓ terrenis ac breuibus bauis aeter¬
na ac celestia largiatur: cum qua mercede acerbitate ac mise¬
riae quas ꝑpetimur in hoc mundo facientes oꝑa iusttiae con¬
ferri et coaequari nullo modo possunt. Proiñ si sapietes. si be¬
ati eẽ uolumus cogitanda et ꝓpinanda sunt nobis nn tantũ
terentiana illa molendum eẽ usq in pistrino. uapuandum
habendae compedes. sed his multo atrociora carcer atenae.
tormenta patienda. sustinendi dolores mors denis ipsa et

Expanded text:
tes, ad aeterna caelestis thesauri praemia derigamur: quae ut tes, ad aeterna caelestis thesauri praemia derigamur: quae ut capere possimus, quam primum omittendae sunt huius praesentis uitae inlicibiles uoluptates, quae animas hominum perniciosa suauitate deleniunt. quanta felicitas aestimanda : est subtractum his labibus terrae proficisci ad illum aequissimum iudicem parentemque indulgentissimum, qui pro laboribus requiem, pro morte uitam, pro tenebris claritatem, pro terrenis ac breuibus bonis aeterna et caelestia largiatur: cum qua mercede acerbitates ac miseriae quas perpetimur in hoc mundo facientes opera iustitiae, conferri et coaequari nullo modo possunt proinde si sapientes, si beati esse uolumus, cogitanda et proponenda sunt nobis non tantum Terentiana illa: molendum esse usque in pistrino, uapulandum, habendae compedes, sed his multo atrociora, carcer catenae tormenta patienda, sustinendi dolores, mors denique ipsa et
Abbreviated transcription (Latin):
publice atq asserere non solemus deo iubente ut ꝗeti ac silen¬
tes archanum eiꝰ in abscondito atq intra nr̃am conscientiam te¬
neamus. nec aduersus istos ueri ꝓfanos ꝗ non discendi sed
arguendi grã inclementer deum ac religionem eiꝰ impugnant
ꝑtinaci contentione certemus. Abscondi eĩ tegiq mysterium
ꝗͣfidelissime oportet. maxime a nobis qui nomen fide gerimꝰ
Uerum illi hac taciturnitatem nr̃ãm ueluti malam conscientiã
criminantur. uñ enam quasdam excecrabiles opiniones de pu¬
dicis et innocentibus fingunt. et libenter us quae furcerunt
eredunt. Qm̃ decursis ꝓpositi oꝑis septem spatus admetam
ꝑuecti sumus. suꝑest ut exhortemur omnes ad suscipendam
cum uera religione sapientiam cuius uis et officium i eo uer¬
titur. ut contemptis terrestribus et abiectis erroribus quibus
antea tenebamur fragilibus seruientes. et fragilia cincupiscẽ¬

Expanded text:
publice atque adserere non solemus, deo iubente ut quieti ac silenpublice atque adserere non solemus, deo iubente ut quieti ac silentes arcanum eius in abdito atque intra nostram conscientiam teneamus nec aduersus istos ueri profanos, qui non discendi, sed arguendi atque inludendi gratia inclementer deum ac religionem eius inpugnant, pertinaci contentione certemus. abscondi enim tegique mysterium quam fidelissime oportet, maxime a nobis, qui nomen fidei gerimus. uerum illi hanc taciturnitatem nostram ueluti malam conscientiam criminantur: unde etiam quasdam exsecrabiles opiniones de pudicis et innocentibus fingunt et libenter iis quae finxerint credunt. Quoniam decursis propositi operis septem spatiis ad metam peruecti sumus, superest ut exhortemur omnes ad suscipiendam cum uera religione sapientiam, cuius uis et officium in eo uertitur, ut contemptis terrestribus et abiectis erroribus quibus antea tenebamur, fragilibus seruientes et fragilia concupiscen
Abbreviated transcription (Latin):
montibus lignum sed arma gentium comburentur et iam nõ
erit bellum sed pax ac requies sempiterna. Cum uero cõple¬
ti fuerint mille anni renouabitur mundus a deo. et caelum
complicibitur. et terra mutabitur. et transformabit deus ho¬
mines in similitudinem angeloꝵ et erunt candidi sicut nix
et uersabuntur semꝑ in conspectu omnipotentis. et domino su¬
o sacrisicabunt. et seruient in aeternum Eodem modo fiet se¬
cunda illa et publica omnium resurrectio etiam in qua exci¬
tabuntur iniusti ad cruciatus sempiternos. hi sunt qui ma¬
nu facta coluerunt. ꝗ dominum mundi ac parentem uel nescie¬
runt. ul abnegauerunt. Sed et dñs illoꝵ cum ministris sus
comprelendetur ad poenamq damnabitur. cum quo pariter
atq iuboꝵ ꝑpetuo igni cremabitur in aeternum Haec est do
sapientia. quam isti qui uel fragilia colunt. uel in anem ph̃iam tu¬
entur. tanꝗͣ stultitiam uanitatẽq derident qr nos defindere hãc

Expanded text:
montibus lignum, sed arma gentium comburentur, et iam non montibus lignum, sed arma gentium comburentur, et iam non erit bellum, sed pax ac requies sempiterna. cum uero conpleti fuerint mille anni, renouabitur mundus a deo et caelum conplicabitur et terra mutabitur. et transformabit deus homines in similitudinem angelorum et erunt candidi sicut nix et uersabuntur semper in conspectu omnipotentis et domino suo sacrificabunt et seruient in aeternum. eodem tempore fiet secunda illa et publica omnium resurrectio, in qua excitabuntur iniusti ad cruciatus sempiternos. hi sunt qui manu facta coluerunt, qui dominum mundi ac parentem uel nescierunt uel abnegauerunt. sed et dominus illorum cum ministris suis conprehendetur ad poenamque damnabitur, cum quo pariter lorum atque iustorum perpetuo igni cremabitur in aeternum. haec est docsapientia, quam isti qui uel fragilia colunt uel inanem philosophiam tuentur, tamquam stultitiam uanitatemque derident, quia nos defendere hanc
Abbreviated transcription (Latin):
syriae. et susident coles in abruptum et muri omnium ciuita¬
tum concident. et statuet deus solem triduo ne occidat. et in¬
flammabit eum. et descendet estus nimius. et adustio magna
supra ꝑduelles et impios ppłos. et imbres sulphuris. et grandi¬
nes lapidum. et guitae ignis. et liquescent spiritus eoꝵ in ca¬
lore. et corpora conterentur in grandine. et ipsi se inuicẽ gla¬
dio ferient. et replebuntur montes cadaueribus. et campi oꝑi¬
entur ossibus. Populus autem dei tribus illis diebus sub con¬
cauis terrae occultabitur. donec ira dei aduersus gentes. et ex¬
tremum uidicium terminetur. Tunc exibunt iusti de latebris
sius. et inuenient omnia cadaueribus atq ossibus tecta. Sed
et genus omne impioꝵ radicitus interibit. nec erit in hoc mũ¬
do ullaiam natio amplius. praeter solam gentem dei. Tñ per
annos septem ꝑpetes intactae erunt siluae nec excidetur de

Expanded text:
Syriae et subsident ualles in abruptum et muri omnium ciuitaSyriae et subsident ualles in abruptum et muri omnium ciuitatum concident. et statuet deus solem triduo ne occidat et inflammabit eum, et descendet aestus nimius et adustio magna super perduelles et impios populos et imbres sulphuris et grandines lapidum et guttae ignis, et liquescent spiritus eorum in calore et corpora conterentur in grandine et ipsi se inuicem gladio ferient: et replebuntur montes cadaueribus et campi operientur ossibus. populus autem dei tribus illis diebus sub concauis terrae occultabitur, donec ira dei aduersus gentes et extremum indicium terminetur. tunc exibunt iusti de latebus suis et inuenient omnia cadaueribus atque ossibus tecta. sed et genus omne impiorum radicitus interibit nec erit in hoc mundo ulla iam natio amplius praeter solam gentem dei. tum per annos septem perpetes intactae erunt siluae nec excidetur de
Abbreviated transcription (Latin):
adhuc sustentat omnia. precandusq nobis et adorandus¬
ẽ deus caeli. si tñ statuta eius et placita differri possunt
ne citius ꝗͣ putamus tyrannus ille abominabilis ueniat. ꝗ
tantum facinus moliatur ac lumen illud effodiat. cuius
interitu mundus ipse lapsurus ẽ. Nunc ad caetera exequẽ¬
da redeamus. quae deinceps secutura sunt. Diximus pa¬
ulo añ in principio regni sancti fore ut a deo princeps de¬
monum uinciatur. sed ille cum mille anni regni. hoc ẽ septẽ
milia coeꝑint terminari. soluetur denuo. et custodia emissꝰ
exxibit. atq omnes gentes quae tunc erunt sub ditione iusto¬
ꝵ concitabit. ut inferant bellum sanctae ciuitati. et colliget᷑
ex omni orbe terrae innumerabilis ppłs nationum et obside¬
bit. et circundabit ciuitatem tunc ueniet nouissima ira dei
suꝑ gentes. et debellabit eas usq ad unum. ac primum con¬
cutiet terram qͣualidissime. et a motu eius scindentur montes

Expanded text:
adhuc sustentat omnia: precandusqadhuc sustentat omnia: precandusqest deus caeli, si tamen statuta eius et placita differri possunt, ne citius quam putamus tyrannus ille abominabilis ueniat, qui tantum facinus moliatur ac lumen illut effodiat, cuius interitu mundus ipse lapsurus est. nunc ad cetera exequenda redeamus quae deinceps secutura sunt. Diximus paulo ante in principio regni sancti fore ut a deo princeps daemonum uinciatur. sed idem, cum mille anni regni hoc est septem milia coeperint terminari, soluetur denuo et custodia emissus exibit atque omnes gentes quae tunc erunt sub dicione iustorum concitabit, ut inferant bellum sanctae ciuitati. et colligetur ex omni orbe terrae innumerabilis populus nationum et obsidebit et circumdabit ciuitatem. tum ueniet nouissima ira dei super gentes, et debellabit eas usque ad unum. ac primum concutiet terram quam ualidissime et a motu eius scindentur montes
Abbreviated transcription (Latin):
quae diximus sunt futura. lam suꝑiꝰ ostendi completis an¬
noꝵ sex milibus mutationem istam fieri oportere. et iam
ꝓpinquare summum illum conclusionis extreme diem
De signis quae dicta sunt a ꝓpħis licet noscere. Praedixe¬
runt enim signa quibus consumatio tempoꝵ et expectan
da nobis sit in dies singulos et timenda. Quando tñ com¬
pleatur haec summa docent ii ꝗ de tpr̃ibus scripserunt
colligentes ea a lrĩs sanctis. et ex uarus historuis ꝗͣtus sit
numerus annoꝵ ab exordio mundi. ꝗ licet uarient. et
aliꝗͣtum numeri eoꝵ sũma dissentiat. omnis tñ expectatio
non amplius ꝗͣ ducentoꝵ uidetur annor etiam res ipsa
declarat. lapsum riunãq reꝵ breui fore nisi quod incolu¬
mi urbe roma nihil istus eẽ uidetur metuendum. At
uero cum caput illud orbis occiderit. et TUΡIN eẽ coeperit
quod sibyllae fore aiuint. ꝗs dubitet uenisse iam finem
rebus humanis. orbiq terraꝵ: Illa illa ẽ ciuitas quae t¬

Expanded text:
quae diximus, sint futura. Jam superius ostendi, completis annorum sex millibus mutationem istam fieri oportere, et jam propinquare summum illum conclusionis extremae diem. De signis quae praedicta sunt a prophetis, licet noscere; praedixerunt enim signa, quibus consummatio temporum, et expectanda sit nobis in singulos dies, et timenda. Quando tamen compleatur haec summa, docent ii qui de temporibus scripserunt, colligentes ea ex litteris sanctis et ex variis historiis, quantus sit numerus annorum ab exordio mundi: qui licet varient, et aliquantum numeri eorum summa dissentiat, omnis tamen expectatio non amplius quam ducentorum videtur annorum. Etiam res ipsa declarat, lapsum ruinamque rerum brevi fore: nisi quod incolumi urbe Roma nihil istiusmodi videtur esse metuendum. At vero cum caput illud orbis occiderit, et ῥύμη esse coeperit, quod Sibyllae fore aiunt, quis dubitet venisse jam finem rebus humanis, orbique terrarum? Illa, illa est civitas, quae
Abbreviated transcription (Latin):
& norit. humana contemnat. diuina suscipiat.ut summum
illud bonum ad quod natus est possit adipisci. Dissolutis
religionibus uniuersis. et omnibus quaecunq in earum de¬
fensionem dici uel solebant. uel poterant refutatis. deinde
conuictis philosophiae disciplinis.ad ueram nobis religionẽ
sapientiamq ueniendum est. quoniam est ut docebo utrũo
coniunctum ut eam uel argumentis uel exemplis. uel idoneis
testibus asseramus et stultitiam quam nobis isti deoꝵ eulto¬
res obiectare non desinunt. ut nullam penes nos sic totan
penes ipsos esse doceamus et quanquam prioribus libris
cum falsas arguerim religiones. et hic cum falsam sapientiã
tollerem ubi ueritas sit ostenderim planius tamen quae reli¬
gio et quae sapientia uera sit liber proximus indicabit.

Expanded text:
ae norit, humana contemnat, diuina suscipiat, ut summum ae norit, humana contemnat, diuina suscipiat, ut summum illut bonum ad quod natus est possit areligionibus universis, et omnibus, quaecumque in earum defensionem dici vel solebant, vel poterant, refutatis, deinde convictis philosophiae disciplinis, ad veram nobis religionem sapientiamque veniendum est, quoniam est, ut docebo, utrumque conjunctum; ut eam vel argumentis, vel exemplis, vel idoneis testibus asseramus, et stultitiam, quam nobis isti deorum cultores objectare non desinunt, ut nullam penes nos, sic totam penes ipsos esse doceamus. Et quamquam prioribus libris, cum falsas arguerem religiones, et hoc, cum falsam sapientiam tollerem, ubi veritas sit, ostenderim; planius tamen, quae religio, et quae sapientia vera sit, liber proximus indicabit.
Abbreviated transcription (Latin):
religionem aut prauam retinuerunt. aut totam penitus su¬
stulerunt: Facessant igitur illi omnes qui humanam uitam
non instruunt. sed turbant. Quid enim docent. aut quem
instruunt: qui se ipsos nondum instruxerunt Quem sanare
egroti. quem regere caeci possunt: Huc ergo nos omnes quibꝰ
est cura sapientiae conferamus. An expectabimus donec so¬
crates aliquid sciat. aut anaxagoras in tenebris lumen inue¬
niat. aut democritus ueritatem de puteo exetrahat. aut em¬
pedocles dilatet animi sui semitas. aut archesilas et carnea¬
des uideant. sentiant. percipiant. Uox ecce de caelo uerita¬
tem docens et nobis sole ipso clarius lumen ostendens. Qd
nobis iniqui sumus. et sapientiam suscipere cunctamur quã
docti homines contrius in quaerendo aetatibus suis nunquã
reperire potuerunt: Qui uult sapiens ac beatus esse audi¬
at dei uocem. discat iustitiam sacramentum natiuitatis su¬

Expanded text:
religionem aut prauam retinuerunt aut totam penitus sureligionem aut prauam retinuerunt aut totam penitus sustulerunt. facessant igitur illi omnes, qui humanam uitam non instruunt, sed turbant. quid enim docent aut quem instruunt qui se ipsos nondum instruxerunt? quem sanare aegroti, quem regere caeci possunt? huc ergo nos omnes, quibus est cura sapientiae, conferamus. an expectabimus, donec Socrates aliquid sciat aut Anaxagoras in tenebris lumen inueniat aut Democritus ueritatem de puteo extrahat aut Empedocles dilatet animi sui semitas aut Arcesilas et Carneades uideant sentiant percipiant? uox ecce de caelo ueritatem docens et nobis sole ipso clarius lumen ostendens. quid nobis iniqui sumus et sapientiam suscipere cunctamur, quam docti homines contritis in quaerendo aetatibus suis numquam reperire potuerunt? qui uult sapiens ac beatus esse, audiat dei uocem, discat iustitiam, sacramentum natiuitatis su
Abbreviated transcription (Latin):
armandus ignorat. nec aduersarium uincere. qui in dimicã¬
do non hostem uerum. sed umbram petit. Prosternetur enim
qui alio intentus. uenientem uitalibus suis ictum nec pre¬
uiderit ante. nec curauerit. Docui ꝗͣ tum mea medioeritas
tulit longe deuium pħos iter a ueritate tenuisse. Sentio tũ
ꝗͣ multa praeterierim quia non erat mihi propria contra phi¬
losophos disputano. Sed huc necessario diuertendum fuit
ut ostenderem tot ac tanta ingenia in rebus fallis ẽẽ consi¬
pta. ne quis forte a prauis religionibus exclusus ad eos se
conferre uellet. tanꝗͣ certi aliquid reperturus. Una igitur
spes homini una salus in hac doctrina quam defendimus ⁊¬
posita ẽ. omnis sapientia hominis in hoc uno est ut deum
cognoscat. et colat hoc nostrum dogma. haec sententia est.
Quanta itaq uoce possum testificor proclamo. denuntio. hoc
unꝗͣ tñ inuestigare comprebendere. tenere ualuerunt. quia

Expanded text:
armandus ignorat, nec aduersarium uincere qui in dimicanarmandus ignorat, nec aduersarium uincere qui in dimicando non hostem uerum, sed umbram petit. prosternetur enim qui alio intentus uenientem uitalibus suis ictum nec praeuiderit ante nec cauerit. Docui, quantum mea mediocritas tulit, longe deuium philosophos iter a ueritate tenuisse, sentio tamen quam multa praeterierim, quia non erat mihi propria contra philosophos disputatio. sed huc necessario deuertendum fuit, ut ostenderem tot ac tanta ingenia in rebus falsis esse consumpta, ne quis forte a prauis religionibus exclusus ad eos se conferre uellet tamquam certi aliquid reperturus. una igitur spes homini, una salus in hac doctrina quam defendimus posita est, omnis sapientia hominis in hoc uno est, ut deum cognoscat et colat: hoc nostrum dogma, haec sententia est. quanta itaque uoce possum, testificor proclamo denuntio: hic, umquam tamen inuestigare conprehendere tenere ualuerunt, quia
Abbreviated transcription (Latin):
uexatione assidua roboretur. non põt eẽ ꝑfecta. Siquidẽ
uirtus est ꝑferendoꝵ maloꝵ fortis atq inuicta patientia.
ex quo fit ut uirtus nulla sit.si aduersarius desit. Huius
itaq peruers&e potestatis cum ium sentirent uirtuti repugnã¬
tem nomen ignorarent. fortunae sibi uocabulum inane fin¬
xerunt. quod ꝗͣ longe a sapientia sit remotum declarat
iuuenalis his uersibus. Nullum numen habes. si sit prudẽ¬
tia sed nos Te facimus fortuna deam caeloq: locamus.Stul¬
titia igitur et error: et caecitas. et ut cicero ait ignoratio reꝵ
atq causaꝵ. naturae ac fortunae nomina induxit. Sed ut
aduersarium suum nesciuint. sic nec uirtutem ꝗdem scuint.
cuius scientia ab aduersarii notione descendit. Ouae si con¬
iuncta est cum sapientia uel ut dicunt eadem ipsa sapien¬
tia est. ignorent necesse est in quibus rebus sita sit. Nemo
enim potest ueris armis instrui. si hostem contra quem fuerit

Expanded text:
uexatione adsidua roboretur, non potest esse perfecta, siquidem uexatione adsidua roboretur, non potest esse perfecta, siquidem uirtus est perferendorum malorum fortis atque inuicta patientia. ex quo fit ut uirtus nulla sit, si aduersarius desit. huius itaque peruersae potestatis cum uim sentirent uirtuti repugnantem, nomen ignorarent, fortunae sibi uocabulum inane finxerunt: quod quam longe a sapientia sit remotum, declarat Iuuenalis his uersibus: nullum numen habes, si sit prudentia: nos te, nos facimus, fortuna, deam caeloque locamus. stultitia igitur et error et caecitas pt, ut Cicero ait, ignoratio rerum atque causarum naturae ac fortunae nomina induxit. sed ut aduersarium suum nesciunt, sic ne uirtutem quidem sciunt, cuius scientia ab aduersarii notione descendit. quae si coniuncta est cum sapientia uel, ut ipsi dicunt, eadem ipsa sapientia est, ignorent necesse est in quibus rebus sita sit. nemo enim potest ueris armis instrui, si hostem contra quem fuerit
Abbreviated transcription (Latin):
qͣ deliramenta in consideratae leuitatis.Quare non inuide¬
ant nobis. quibus aperuit ueritatem deus. qui sicut scimus
nihil eẽ fortunam ita scimus eẽ prauum ac subdolum spm̃
qui sit inimicus bonis. hostisq iustitae. qui contraria faciat
ꝗͣ deus. cuius inuidiae cãm in secundo libro explicauimus
Hic ergo insidiatur uniuersis. sed eos qui deum nesciunt.
errore impedit. stultitia obruit. tenebris circunfundit. ne
quis possit ad diuini nominis peruenire notitiam in quo
uno et sapientia continetur. et uita perpetua. Fos autem
qui deum sciunt. dolis et astu aggreditur. ut cupiditate
aut libidine irretiat. aut peccatis blandientibus depraua¬
tos impellat ad mortem. Uel si dolo nihil profecerit uiolẽ¬
tia deucere conatur. Idcirco enim in primordus transgres¬
sionis non statim ad penam detrusus a deo est ut hominẽ
malina sua exerceat: ad uirtutem. quae nisi agitetur. nisi

Expanded text:
quam deliramenta inconsideratae leuitatis. quare non inuidequam deliramenta inconsideratae leuitatis. quare non inuideant nobis, quibus aperuit ueritatem deus: qui sicut scimus nihil esse fortunam, ita scimus esse prauum ac subdolum spiritum, qui sit inimicus bonis hostisque iustitiae, qui contraria faciat quam deus, cuius inuidiae causam in secundo libro explicauimus. hic ergo insidiatur uniuersis: sed eos qui deum nesciunt errore inpedit, stultitia obruit, tenebris circumfundit, ne quis possit ad diuini nominis peruenire notitiam, in quo uno et sapientia continetur et uita perpetua; eos autem qui deum sciunt dolis et astu adgreditur, ut cupiditate aut libidine inretiat, ut peccatis blandientibus deprauatos inpellat ad mortem, uel si dolo nihil profecerit, ui et uiolentia deicere conatur. idcirco enim in primordiis transgressionis non statim ad poenam detrusus a deo est, ut hominem malitia sua exerceat ad uirtutem: quae nisi agitetur, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
nioni et uirgilius assensit. qui fortunam omnipotentiã uo¬
cat. et historicus. qui ait. Sed profecto fortuna in omni
re dominatur. Quid ergo caeteris dus loci suꝑest:Cur nõ
aut ipsa regnare dicitur.si plus põt. aut sola colitur.si oĩa:
Uel si tantum mala immittit.aliquid causae proferant cur
si dea sit. hominibus inuideat. eosq ꝑditos cupiat. cum ab
us religiose colatur. Cur &quior sit malis. iniquior autem
bonis. cur insidietur affligat decipiat. exterminet: Quis
illam generi hominum uexatricem perpetuam constituerit.
cur deniq tam malam sortita sit potestatem ut res cun
ctas ex libidine magis ꝗͣ ex uero celebret obscuretq haec
inꝗͣ phos inquirere oportuit. potius ꝗͣ temere innocentem
accusare fortunam. quae enam si sit aliqua nihil tũ affer¬
ri ab his pot̃ cur hominibus tam inimica sit ꝗͣ putatur. Ita¬
q ille omnes orationes quibus iniquitatem fortunae lace-

Expanded text:
nioni et Virgilius assentit, qui fortunam omnipotentem vonioni et Virgilius assentit, qui fortunam omnipotentem vocat; et historicus, qui ait: Sed profecto fortuna in omni re dominatur. Quid ergo caeteris diis loci superest? Cur non aut ipsa regnare dicitur, si plus potest; aut sola colitur, si omnia? Vel, si tantum mala immittit, aliquid causae proferant, cur, si dea sit, hominibus invideat, eosque perditos cupiat, cum ab his religiose colatur: cur aequior sit malis, iniquior autem bonis: cur insidietur, affligat, decipiat et exterminet: quis illam generi hominum vexatricem perpetuam constituerit: cur denique tam malam sortita sit potctas ex libidine magis quam ex uero celebret obscuretque. haec, inquam, philosophos inquirere oportuit potius quam temere innocentem accusare fortunam: quae etiamsi sit aliqua, nihil tamen adferri ab iis potest, cur hominibus tam inimica sit quam putatur. itaque illae omnes orationes quibus iniquitatem fortunae lacera
Abbreviated transcription (Latin):
q partem quis nesciat: Nam et cum prospero flatu eiꝰutmꝰ
ad exitus ꝑuehimur optatos. et cum reflauerit affligimur.
Primum qui negat sciri posse quicꝗͣ si hoc diocit tanqͣ et iose
et omnes sciant: Deinde qui etiam quae clara sunt dubia
conatur efficere: hoc putauit eẽ clarum quod illi ẽẽ debu¬
it uel maxime dubium Nam sapienti omnino falsum est.
Quis inquit nescit: Ego uero nescio. Doceat me si põt quae
sit illa uis qui flatus iste et qui reflatus. Turpe igitur ho
minem ingeniosum id dicere. quod si neges probare non pos¬
sit. Postremo quod is qui dicit assensus eẽ retinendos. qđ
stulti sit hominis rebus in cognitis temere assentiri is plane
uulgi et imperitoꝵ opinionibus credidit. qui fortunam pu¬
tat eẽ quae tribuat hominibus bona et mala. Nam simula¬
chrum eius cum copia et gubernaculo fingunt. tanꝗͣ haec et
opes tribuat et humanaꝵ reꝵ regimen obtineat. Cui opi¬

Expanded text:
que partem quis nescit? nam et cum prospero flatu eius utimur, que partem quis nescit? nam et cum prospero flatu eius utimur, ad exitus peruenimus optatos, et cum reflauit, adfligimur. primum, qui negat sciri posse quicquam, sic hoc dixit, tamquam et ipse et omnes sciant. deinde, qui etiam quae clara sunt, dubia conatur efficere, hoc putauit esse clarum quod illi esse debuit uel maxime dubium: nam sapienti omnino falsum est. quis inquit nescit? ego uero nescio. doceat me, si potest, quae sit illa uis, qui flatus iste et qui reflatus. turpe igitur, hminem ingeniosum dicere id, quod, si neges, probare non possit. Postremo, quod is, qui dicit assensus esse retinendos, quod stulti sit hominis, rebus incognitis temere assentiri, is plane vulgi et imperitorum opinionibus credidit, qui fortunam putant esse, quae hominibus tribuat bona et mala. Nam simulacrum ejus cum copia et gubernaculo fingunt, tamquam haec et opes tribuat, et humanarum rerum regimen obtineat. Cui opi
Abbreviated transcription (Latin):
prudenter qui aut a ueteribus coeptam aut a nouis auctã
aut moox a posteribus ꝑfectam iri putauit. Nunꝗͣ enĩ põt
inuestigari quod non per uiam suam quaeritur. Sed repeta¬
mus id quod omisimus: Fortuna ergo nihil perse ẽ. nec sic
habendum est tanꝗͣ sit in aliquo sensu. Siquidem fortuna ẽ
accidentium reꝵ subitus atq inopinatus euentus. Uerũ pħi
ne aliquando non errent. in re stulta uolunt eẽ sapientes ꝗ
fortune sexum mutant. eamq non deam sicut uulgus. s
deum eẽ dicunt. eundem tñ interdum fortunam uocant. qđ
multa inquit cicero efficiat in opinata nobis ꝑꝑ obseuritatẽ
ignorationemq cãꝵ. Cum igitur causas ignorent propter
quas fiat aliquid et ipsum qui faciat ignorent. necesse est.
dem in oꝑe ualde serio. in quo praecepta uitae deprompta
ex pħia filio dabat. magnam inquit eẽ fortunae uim in utrã¬

Expanded text:
prudenter, qui aut a ueteribus coeptam aut a nouis auctam prudenter, qui aut a ueteribus coeptam aut a nouis auctam aut mox a posterioribus perfectuiri putauit. numquam enim potest inuestigari quod non per uiam suam quaeritur. Sed repetamus id quod omisimus. fortuna ergo per se nihil est: nec sic habendum est, tamquam sit in aliquo sensu, siquidem fortuna est accidentium rerum subitus atque inopinatus euentus. uerum philosophi, ne aliquando non errent, in re stulta uolunt esse sapientes: qui fortunae sexum mutant eamque non deam sicut uulgus, sed deum esse dicunt. eundem tamen interdum naturam, interdum fortunam uocant, quod multa inquit idem Cicero efficiat inopinata nobis propter obscuritatem ignorationemque causarum. cum igitur causas ignorent propter quas fiat aliquid, et ipsum qui faciat ignorent necesse est. idem in opere ualde serio, in quo pritecepta uitae deprompta ex philosophia filio dabat, magnam inquit esse fortunae uim in utram
Abbreviated transcription (Latin):
quidem qui scientiam sibi assumpserunt. id ipsum quod scire
se putabant constanter defendere potuerunt. qui qm̃ illis
ratio non quadrabat per ignorantiam reꝵ duunaꝵ tam
uarii.tam incerti fuerunt. sibiq saepe contraria disserentes.
ut quid sentirent. quid uellent. satis statuere ac duudicare
non posses. Quid igitur pugnes aduersus eos homines. qui
suo sibi gladio pereunt: Quid labores ut eos destruas.quos
sua ipsos destruit atq afficit oratio. Aristoteles in ꝗt cicero
ueteres pħos accusans ait eos aut stultissimos aut gloriosissi¬
mos fuisse. qui ecistim assent phiam suis ingenus ẽẽ perfectã.
sed se uidere. quod paucis annis magna accessio facta esset
breui tpr̃e pħiam plane absolutam fore. Quod igitur fuit.
illud tp̃s: quo in ore: quando est. aut a quibus absoluta
N am quod ait stultissimos fuisse qui putauissent ingenus suis
ꝑfectam eẽ sapientiam uerum ẽ. Sed ne ipse quidem satis

Expanded text:
quidem qui scientiam sibi adsumpserunt, id ipsum, quod scire quidem qui scientiam sibi adsumpserunt, id ipsum, quod scire se putratio illis non quadrabat, per ignorantiam rerum divinarum tam varii, tam incerti fuerunt, sibique saepe contraria disserentes, ut quid sentirent, quid vellent, statuere ac dijudicare non possis. Quid igitur pugnes adversus eos homines, qui suo sibi gladio pereunt? Quid labores, ut eos destruas, quos sua ipsos destruit atque afficit oratio? Aristoteles, inquit Cicero , veteres philosophos accusans, ait eos aut stultissimos, aut gloriosissimos fuisse, qui existimassent philosophiam suis ingeniis perfectam: sed se videre, quod paucis annis magna accessio facta esset, brevi tempore philosophiam plane absolutam fore. Quod igitur fuit illud tempus? quo more? quando est aut a quibus absoluta? Nam quod ait stultissimos fuisse, qui putassent ingeniis suis perfectam esse sapientiam, verum est: sed ne ipse qu
Abbreviated transcription (Latin):
eẽt. Democritus quasi in puteo quodam sic alto ut fundus nul¬
lus sit ueritatem iacere demersam nimirum stultae ut caetera.
Ion eĩ tanꝗͣ in puteo demersa ueritas est:. quo uel descendere.
uel etiam cadere illi licebat. sed tanꝗͣ in summo montis excel¬
si uertice. uel potius in celo quod est uerissimum. Quid enim
est cur eam potius in imum depressam diceret. ꝗͣ in summum
leuatam: nisi forte mentem quoq in pedibus. aut in imis
calcibus constituere malebat potius ꝗͣ in pectore aut in ca¬
pite. adeo remotissimi fuerunt ab ipsa ueritate:.ut eos ne
status quidem sui corporis admoneret ueritatem illis in sũ¬
mo eẽ quaerendam. Ex hac desperatione confessio illa socra¬
tis nata est.qua se nihil scire dixit. nisi hoc unum qđ nihil
sciat. Hinc academiae disciplina manauit.si tñ disciplina di¬
ci põt. in qua et ignoratio et discitur et docetur. Sed ne illi

Expanded text:
esset; Democritus quasi in puteo quodam sic alto, ut fundus nulesset; Democritus quasi in puteo quodam sic alto, ut fundus nullus sit, ueritatem iacere demersam: nimirum stulte, ut cetera. non enim tamquam in puteo demersa ueritas est, quo uel descendere uel etiam cadere illi licebat, sed tamquam in summo montis excelsi uertice uel potius in caelo, quod est uerissimum. quid est enim cur eam potius in imum depressam diceret quam in summum leuatam? nisi forte mentem quoque in pedibus aut in imis calcibus constituere malebat potius quam in pectore aut in capite. adeo remotissimi fuerunt ab ipsa ueritate, ut eos ne status quidem sui corporis admoneret ueritatem illis in summo esse quaerendam. ex hac desperatione confessio illa Socratis nata est, qua se nihil scire dixit nisi hoc unum, quod nihil sciat, hinc Academiae disciplina manauit, si tamen disciplina dici potest in qua ignoratio et discitur et docetur. sed ne illi
Abbreviated transcription (Latin):
filiam uictum se a fortuna turpiter confitetur. Cedo inquit
et manum tollo. Quid hoc homine miserius. qui sic iaceat:
Insipienter inquit. Sed qui profitetur se eẽ sapientem: Quid
ergo sibi uult assumptio nominis: quid contemptus ille reꝵ.
qui magnificis uerbis praetenditur: Quid dispar caeteris hĩtus.
Aut cur omnino praecepta sapientie dat. si nemo ad hue qui sa¬
piat inuentus ẽ: Et quisꝗͣ nobis inuidiam facit. qr phos nega¬
mus eẽ sapientes. cum ipsi nec scire se quicꝗͣ nec sapere fate¬
antur: Nam si quando ipsi defecerint. ut ne affingere ꝗdem
quicꝗͣ possint. quod faciunt in rebus caeteris. tum uero admonẽ
tur ignorantiae. et quasi furibundi exiliunt. et exclamant
caecos eẽ se et excordes. Anaxagoras pronuntiat cireũ fusa
ẽẽ tenebris omnia. Empedocles angustas eẽ sensuum semitas.
queritur tanꝗͣ illi ad cogitandum rheda et quadrigis opꝰ

Expanded text:
filiam, victum se a fortuna turpiter confitetur. Cedo, inquit, filiam, victum se a fortuna turpiter confitetur. Cedo, inquit, et manum tollo. Quid hoc homine miserius, qui sic jaceat? Insipienter, inquit: sed qui profitetur se esse sapientem. Quid ergo sibi vult assumptio nominis? Quid contemptus ille rerum, qui magnificis verbis praetenditur? Quid dispar caeteris habitus? Aut cur omnino praecepta sapientiae datis, si nemo, qui sapiat, adhuc inventus est? Et quisquam nobis invidiam facit, quia philosophos negamus esse sapientes? cum ipsi nec scire se quidquam, nec sapere fateantur. Nam si quando ita defecerint, ut ne affingere quidem quidquam possint, quod faciunt in rebus caeteris: tum tur ignorantiae et quasi furibundi exiliunt et exclamant caecos esse se et excordes. Anaxagoras pronuntiat circumfusa esse tenebris omnia; Empedocles angustas esse sensuum semitas queritur, tamquam illi ad cogita-ndum reda et quadrigis opus