comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
borantẽ ⁊ fructificantẽ. seq̃ntemq
magistri ⁊ capitis sui Gregorii scĩ
regulam. ꝑpetua stabilitate ꝯfirm⁊.
⁊ ad augmentũ eccłie sue potiora
ꝑ uos suscitet in crem̃ta: ut fide.
⁊ oꝑe intimore di ⁊ caritate. ur̃a
conualescendo ampliꝰ extendatur:
ut ip̃a uos dnĩci. eloquii ꝓmis¬
sa in fut᷑o respiciant. uosq uox
ista ad et̾nam festiuitatẽ euocet.
Uenite ad me om̃s qͥ laboratis ⁊
honorati estis.⁊ ego reficiam uos.
⁊ it̾um. Auge serue bone ⁊ fidelis.
qͥa suꝑ pauca fuisti fidelis: supra
młta te constituam. intra ingͥau¬
tationis uerba p̃mittentes: que
rursus ꝑ eccl̃iarum urãrum pri¬
uilegiis congruere posse conspi¬
cimus. non desistimus in ꝑtire.
nr̃a p̃ceptione uice beati petri
apłoꝵ pͥncipis auctoritatẽ tribui¬
mus: ut qnͣdo unũ e uobis diui¬
na ad se iusserit gr̃a euocari. is
qͥ suꝑstes fuerit: alterũ in loco
oefuncti debeat ep̃m ordinare.

Expanded text:
borantem et fructificantem, sequentemque borantem et fructificantem, sequentemque magistri et capitis sui Gregorii sancti regulam, perpetua stabilitate confirmet, et ad augmentum Ecclesiae potiora per vos suscitet incrementa, ut fide et opere, in timore Dei et charitate vestra convalescendo amplius extendatur; ut ipsa vos Dominici eloquii promissa in futuro respiciant, vosque vox illa ad aeternam festivitatem evocet: « Venite ad me, omnes qui laboratis et onge, serve bone et fidelis; quia super pauca fuisti fidelis, super multa te constituam: intra in gautationis verba praemittentes, quae rursus pro Ecclesiarum vestrarum privilegiis congruere posse conspicimus, non desistimus impertire. nostra praeceptione, vice beati Petri apostolorum principis, auctoritatem tribuimus, ut quando unum ex vobis divina ad se jusserit gratia vocari, is qui superstes fuerit alterum in loco defuncti debeat episcopum ordinare.
Abbreviated transcription (Latin):
indictione septima.i. anno do¬
minice in carnationis sextente¬
simo tricesimo quarto.
isit & idem. pp̃. honorius
genti scottoꝵ litt̾as correctorias
de obseruatione. paschali. ne pau¬
citatẽ suam cunctis ꝑ orbem xp̃i
eccłiis sapientiorẽ estimarent.s
⁊ ioh̾es qui successori eiꝰtẽ honorii
seuerino successit misit litt̾as.
ꝑ eodem errore corrigendo. ⁊ pela¬
giana heresi qmͣ apd̃ eos reuiuis¬
⁊ cere didic̾at: que dicebat hoĩnem
sñ pec̃co posse exist̾e ex ꝓpͥa uolun¬
tate. ⁊ ñ ex gr̃a dei. Nec enim ho

Expanded text:
dictione septima, id est anno Dominicae Incarnationis sexcentesimo tricesimo quarto. Misit et idem papa Honorius genti Scotorum litteras correctorias de observatione Paschae, ne paucitatem suam cunctis per orbem Christi Ecclesiis sapientiorem aestimarent. Sed et Joannes, qui successori ejusdem Honorii Severino successit, misit litteras pro eodem errore corrigendo, et Pelagiana haeresi, quam apud eos reviviscere didicerat: quae dicebat hominem sine peccato posse existere ex propria voluntate et non ex gratia Dei. Nec enim homo
Abbreviated transcription (Latin):
paulinꝰ assũpta secũ regina ẜ del¬
burga qmͣ pͥdem ad duxerat re¬
oiit cantiã. nauigio. atq abho¬
norio arthiep̃o ⁊ rege Edbaldo
honorifice susceptus ẽ: hñs etiã
secum filiũ ⁊ filiam Edwim. Oͦs
p̾ea m̃r metu Adbaldi & oswai¬
di regum. misit in galliam nu¬
tͥendos regi dagob̾to. qͥ erat ami¬
tus illius. Ibiq pueri defuncti
sunt. Attulit quoq secũ uasa p̃¬
nosa adWini. ⁊ crucem magnã
auream. & calicẽ aureũ. que in
eccłia cantie ad huc sunt. Roma¬
no aũ rouensi p̃sule absorto fluc¬
tib italici maris. dũ legatarius
honorii tencłet Romam: paulinꝰ
eundẽ ep̃atum tenuit. usq dum
uixit. Ibiq moriens: pallium
qd̾ a ppͣ. acceꝑat reliqͥd. Relique¬
rat autẽ in eccłia sua eboraci ia¬
cobum diaconũ uirũ scm̃. qͥ ex hĩc
baptizabat ⁊ docebat: usq dum
recuꝑata pace in ꝓuincia. ⁊ cres¬
centẽ numo fidelium magister¬

Expanded text:
Paulinus, assumpta secum regina EdelPaulinus, assumpta secum regina Edelburga, quam pridem adduxerat, rediit Cantiam navigio, atque ab Honorio archiepiscopo et rege Eadbaldo honorifice susceptus est, habens etiam secum filium et filiam Edwini. Quos postea mater metu Eadbaldi et Oswaldi regum misit in Galliam nutriendos regi Dagoberto, qui erat amicus illius, ibique pueri defuncti sunt. Attulit quoque secum vasa pretiosa Edwini et crucem magnam auream et calicem aureum, qui in ecclesia Cantiae adhuc sunt. Romano autem Rovensi praesule absorpto fluctibus Italici maris, dum legatarius Honorii tenderet Romam, Paulinus eumdem episcopatum tenuit usquedum vixit; ubique moriens pallium, quod a papa acceperat, reliquit. Reliquerat autem in ecclesia sua Eboraci Jacobum diaconum virum sanctum, qui ex hinc baptizabat, et docebat, usquedum recuperata pace in provincia et crescente numero fidelium, magister
Abbreviated transcription (Latin):
a ced walla rege b̾tonũ. adiu¬
uante eũ penda strenuo qͥ ex eo
ꝑemptus ÷ uł disꝑsus exertitus.
offrid qͦ bellicosus filius eus.
occisus ÷ ante eum. Alt̾ edfrid
necc̃itate cogente ad pendam
refugit. a qͦ postmodũ regnanti
os Waldo ꝑfite ꝑemptus est. Uĩ
aũ qd hadfeld rubens undiq
nobilium fumabat cruore. ibi
nãq mirabilis ⁊ in opinata
fortissimoꝵ fc̃a est strages. Ced¬
Walla si quidẽ rex potentissimꝰ.
ĩ num̾abilẽ młtitudinẽ secum
ad duxerat. Penda uͦ strenuissi¬
mus. strenuissimos. E cã est
gͥ maxima strages in eccłia nord¬
humbroꝵ: Penda enim paganꝰ
erat. ¶ ed Walla uͦ pagano seuior
nͨ mulierib nͨ pariuilis partens:
se anglos bͥtannia erasurũ deli¬
b̾ans. Nec bͥtones mag̃ cõmum¬
cant anglis qmͣ paganis. fidem
eoꝵ nichili pendentes. Allatum
est aũ capd EdWini regis ebora¬
cum. ⁊ illatũ in eccł̃ia petͥ qm ip̃e
cep̃: s os i aldꝰ ꝑfecit. Nordhũbͥs

Expanded text:
a Cedwalla rege Britonum adjuvante eum Penda Strenuo, qui ex eo peremptus est vel dispersus exercitus. Offrid quoque bellicosus filius ejus occisus est ante eum. Alter Edfrid, necessitate cogente, ad Pendam refugit, a quo postmodum, regnante Oswaldo, perfide peremptus est. Dicitur autem quod Hatfeld rubens undique nobilium fumabat cruore. Ibi namque miserabilis et inopinata fortissimorum facta est strages. Cedwalla siquidem rex potentissimus innumerabilem multitudinem secum adduxerat; Penda vero Strenuus strenuissimos, facta est igitur magna strages in ecclesia Nordhumbrorum. Penda enim paganus erat; Cedwalla vero pagano saevior, nec mulieribus nec parvulis parcens, se Anglos Britannia erasurum deliberans. Nec Britones magis communicant Anglis quam paganis, fidem eorum nihili pendentes. Allatum est autem caput Edwini regis Eboracum et illatum in ecclesia Petri, quam ipse coepit, sed Oswaldus perfecit. Nordhumbris
Abbreviated transcription (Latin):
Mass uł discedebat: uł cibo fr̃m
utebatur. Ndeo aũ sac̾dotes erãt
illius temꝑis ab auaricia in mu¬
nes. ut nͨ t̾ritoria nͥ coacti acciꝑẽt.
ec longe pͦ fc̃a ẽ. eclipsis solis die
tto mai. hora decima diei. Qm̃ gͣ¬
uis pestilentia secuta est: bͥtan¬
niam & hib̾niam magna strage
oeuastans. Qͣ plaga Tudda ep̃c
mortuus ẽ: & sepultus inwema

Expanded text:
orasset vel discedebat, vel cibo fratrum orasset vel discedebat, vel cibo fratrum utebatur. Adeo autem sacerdotes erant illius temporis ab avaritia immunes, ut nec territoria nisi coacti acciperent. Nec longe post facta est eclipsis solis die tertio Maii hora decima diei: quam gravis pestilentia secuta est, Britanniam et Hiberniam magna strage devastans. Qua plaga Tuda episcopus mortuus est, et sepultus in Wema
Abbreviated transcription (Latin):
N t̾ea finan ep̃c. in insula lindif¬
franensi eccł̃iam fecit totã de. secto
robore. Qmͣ cum pꝰea theodorus
archiep̃c dedicass. Edb̾t ep̃c ibidẽ
plumbo parietes & tectum oꝑuit.
finano defuncto successit colman.
qͥ male seruabat pascha sic̃ Aioa¬
nus & finan. bͣ iñ disputatum
ẽ. toram os Wi rege. & alcfrido rege.
filio eiꝰ. Hinc erat colmanꝰ ⁊ ced ep̃c
talium saxonum qͥ ad alfridum
regem amicũ eius uen̾at. ⁊ iacosꝰ
diaconus paulim. Quoꝵ digne
pars p̃ualuit. Ned gͥ pͦea rectũ
pascha seruabat. Colman uͦ cum
parte ossuũ patͥs aidami. nolens
mutare sectam: in patͥam reu̾sus
ẽ. Eui successit Tudda in ep̃atu nord¬
humbre. eata uͦ pͥus custos: post¬
ea ep̃c fc̃s ẽ. lindiffarnensis. hii.
autẽ tres ep̃i scottoꝵ. Aidan. fi¬
nan: Col man: mire scĩtatis fue¬
runt. ⁊ parsimonie. Nec enim
potentes scł̃i suscipiebant. qui ad
eos nͥ orandi cã ñ ueniebant. Rex
ip̃e cum .u. uł .ui. ministris cum

Expanded text:
Interea Finan episcopus in insula Lindisfarnensi ecclesiam fecit totam de secto robore. Quam cum postea Theodorus archiepiscopus dedicasset, Edbert episcopus ibidem plumbo parietes et tectum operuit. Finano defuncto successit Coleman, qui male servabat Pascha, sicut Aidanus et Finan: igitur inde disputatum est coram Oswi rege et Alfrido rege, filio ejus. Hinc erat Colmannus et Ced eptalium Saxonum, qui ad Alfridum regem amicum ejus venerat, et Jacobus diaconus Paulini: quorum digne pars praevaluit. Ced igitur postea rectum Pascha servabat. Colmannus vero cum parte ossium patris Aidani nolens mutare sectam, in patriam reversus est. Cui successit Tudda in episcopatu Nordhumbrae. Eata vero prius custos postea episcopus factus est Lindesfarnensis. Hi autem tres episcopi Scotorum, Aidanus, Finan, Colmannus mirae sanctitatis fuerunt et parcimoniae. Nec enim potentes saeculi suscipiebant, qui ad eos nisi orandi causa non veniebant. Rex ipse cum quinque vel sex ministris cum
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ usq ad hunc t̾minũ fuerunt
qͥa confuse disꝑsa sc̃. si scłm regna
singła breuisime recapitulẽ: nõ
tediosus ut estimo. sed aꝑtior ⁊ lec¬
tori gratior existam. Reges autẽ

Expanded text:
qui usque ad hunc terminum fuerunt, quia confuse dispersa sunt, si secundum regna singula brevissime recapitulem, non taediosus, ut aestimo, sed apertior et lectori gratior existam. Reges autem
Abbreviated transcription (Latin):
ginis alma caro ẽ. tumulata bis
osto nouembris. Nec putet intu¬
mulo uirginis alma caro. x p̃e tui
est oꝑis qͥa uestis ⁊ ip̃a sepulcro: In¬
uiolata nicet: xp̃e tui est oꝑis. Idros
⁊ aiter abit satre ꝓuestis honore:
morbi diffugiunt ydros ⁊ ait̾ abit.
aspice nupta deo q̃ sit tͥ gła terris.
Que maneat celis aspice nupta deo.
Munera leta capis festiuis fulgida
tedis: Etce uenit sponsus munera

Expanded text:
ginis alma caro est tumulata bis octo Novembres, Nec putet in tumulo virginis alma caro. Christe, tui est operis, quia vestis et ipsa sepulcro Inviolata nitet: Christe, tui est operis. Hydros et ater abit sacrae pro vestis honore, Morbi diffugiunt, hydros et ater abAspice, nupta Deo, quae sit tibi gloria terris: Quae maneat caelis, aspice, nupta Deo. Munera laeta capis festivis fulgida taedis, Ecce venit sponsus, munera
Abbreviated transcription (Latin):
nus ds̃. om̃iũ miracłoꝵ auctor exti¬
tit: qͥ pͥmo filiis hominũ celũ ꝓcul¬
mine tecti. de hinc t̾ram custos hu¬
mani gen̾is omĩps creauit. sed neqͦ
sita: ex alia in aliam linguã adu̾¬
bum sine detͥmento sui decoris ac
oignitatis tnsferri. Que autẽ in sõꝑ¬

Expanded text:
nus Deus, omnium miraculorum auctor exstitit, qui primo filiis hominum caelum pro culmine tecti, dehinc terram custos humani generis omnipotens creavit. » Hic sita, ex alia in aliam linguam ad verbum sine detrimento sui decoris ac dignitatis transferri. Exsurgens autem a so
Abbreviated transcription (Latin):
Adeo autẽ egfrid ꝓmiserat se ei t̾ras
ac pecunias multas. donaturum
si regine poss ꝑsuadere. eiꝰ uti conu¬
bio: qͥa sciebat illam nullum uiroꝵ
plus illo dilig̾e. Nec diffidendum
est nr̃a ⁊̃ etate fieri potuisse: quod
euo p̃cedente aliqͦciens ftm fideles
historie. narrant: donante uno eo¬
oemq dño. qͥ se nobiscum usq in
finẽ scłi man̾e pollicet᷑. Nam sisig¬
num duuimi miraculi quo eiusdẽ
contactu incorrupta ꝑdurauerat.

Expanded text:
adeo ut Ecgfridus promiserit se ei terras ac pecunias multas esse donaturum, si reginae posset persuadere ejus uti connubio, quia sciebat illam nullum virorum plus illo diligere. Nec diffidendum est nostra etiam aetate fieri potuisse, quod aevo praecedente aliquoties factum fideles historiae narrant: donante uno eodemque Domino, qui se nobiscum usque in finem saeculi manere pollicetur. Nam etiam signum divini miraculi, quo ejusdem contactu incorrupta duraverit.
Abbreviated transcription (Latin):
bat. Et qͥdam alii pꝰ illum. ingentẽ
angloꝵ religiosa poemeta facere.
nendi artem didicit. sed a deo gͣtis
chil unqmͣ friuoli. uel suꝑuacui
poematis facere potuit: sed id tm̃¬

Expanded text:
si. Et quidem et alii post illum in gente Anglorum religiosa poemata facere nendi artem didicit; sed divinitus adhil unquam frivoli et supervacui poematis facere potuit; sed ea tan
Abbreviated transcription (Latin):
na ꝑemptũ audiret: uenit querere
mum: putauit illũ ẽẽ. Quẽ ad mo¬
nasteriũ suũ deferens: honorifice
sepeliuit. ⁊ ꝓ absolutione anime eiꝰ.
sepius missas fac̾e curauit. At mi¬

Expanded text:
na peremptum audiret, venit quaerere mum, putavit ipsum esse: quem ad monasterium suum deferens, honorifice sepelivit, et pro absolutione animae ejus saepius missas facere curavit. Qua
Abbreviated transcription (Latin):
posita.
ella maro resonet. nos pacis
dona canamꝰ. mun̾a nos xp̃i
bella maro resonet. Qarmina
casta mͥ fede ñ raptus helene. Luxꝰ
erit libricis. carmina carmina cas¬
ta mͥ. Dona suꝑna loquar. misere
ñ p̃lia troie. Terra qͥb gaudet. do¬
na suꝑna loquar. L eta uidet gla
dios. ferro robustior agnes. cecilia
in festos. leta uidet gladios. Casta¬

Expanded text:
itas. Bella Maro resonet, nos pacis dona canamus: Munera nos Christi, bella Maro resonet. Carmina casta mihi, foedae non raptus Helenae. Luxus erit lubricis, carmina casta mihi. Dona superna loquar, miserae non praelia Trojae, Terra quibus gaudet: dona superna loquar. En Ddios ferro robustior Agnes, Caecilia infestos laeta ridet gladios. Mult
Abbreviated transcription (Latin):
crebertimas gentiũ a qͥlonalium
irruptiones. Platuitq omnibus
cum rege suo w ortegerno ut saronĩ
gentẽ de tnͣsmarinis partib in auxi¬
lium uocarent. Quod dñi nutu dis¬
positũ. ẽẽ. constat: ut ueniret contra
imꝓbos malã sicut euidentiꝰ rerum

Expanded text:
creberrimas gentium aquilonalium creberrimas gentium aquilonalium irruptiones; placuitque omnibus cum rege suo Vortigerno, ut Saxonum gentem de transmarinis partibus in auxilium vocarent: quod Domini nutu dispositum esse constat, ut veniret contra improbos malum, sicut evidentius rerum
Abbreviated transcription (Latin):
uidia. cet̾is huiꝰmodi facinorib. sua coll.
abiecto leui iugo xͥ subdentes. Res¬
pexit gͦ dñs. & in iram concitatus:
corrupte mentis homines. acerba
peste contͥuit. Que inbreuitantam
eiꝰ multitudinẽ strauit. ut ne sepe¬
liendis qͥdem mortuis uiui suffice.¬
rent. S nec morte qͥdem suoꝵ nec
timore mortis hi qͥ suꝑerant: amor¬
te aĩe. qͣ pectando sternebantur. re¬
uocari poterant. Tusto itaq & patẽ¬
ti iuditio. constituit ds ext̾minare
gentem illam. Mandauitq statĩ
stimulos ire sue scottos scilicet &¬
pictos. qui cedes suas uindicaturi.
iracundiꝰ solito ad ueniunt. Irruunt¬
ꝙ britãnis quasi luꝑi in agnos. cog¬
noueruntq se inictib suis. ⁊ bͥtan¬
nos infuga sua. Rursumq gͥ ex
more bͥtanni. latebras. ⁊ siluas. ⁊
saltus repetunt. Postea uͦ mierunt
consilium qͥd agendum. uͥ queren¬
dum eẽt. p̃sidium: ad euitandas
uł repellandas tam feras tamq

Expanded text:
vidia, caeteris hujusmodi facinoribus sua colla vidia, caeteris hujusmodi facinoribus sua colla abjecto levi jugo Christi subdentes. Respexit ergo Dominus, et in iram concitatus corruptae mentis homines acerba peste contrivit; quae in brevi tantum ejus multitudinem stravit, ut ne sepeliendis quidem mortuis vivi sufficerent, sed nec morte quidem suorum, nec timore mortis, hi, qui supererant, a morte animae, qua peccando sternebantur, revocari poterant. Justo itaque et patenti judicio constituit Deus exterminare gentem illam, mandavitque statim stimulos irae suae Scotos scilicet et Pictos, qui caedes suas vindicaturi iracundius solito adveniunt, irruuntque Britannis, quasi lupi in agnos, cognoveruntque se in ictibus suis, et Britannos in fuga sua. Rursumque igitur ex more Britanni latebras et silvas et saltus repetunt; postea vero inierunt consilium quid agendum, ubi quaerendum esset praesidium ad evitandas vel repellendas tam feras tamque
Abbreviated transcription (Latin):
nam uidet. tercio obsidionis eius
mense. migrauit ad dñm: geiseli¬
co crudelissimo eã oblidente.
Rrianiis gͥ uictorib & qͥeti
datis: misit dominus in effabilem
frugum abundantit. qͣntã nlla
etas retͦ meminit. ut sicut confu¬
siones ante habitas triumphore.¬
leuau̾ant: ita famẽ p̃fatam opu¬
lentia releuarent. Probauitq ds
utrũ om̃imoda ꝓsꝑitas redłet gra¬
tiosos: qͦs nlła adu̾sa reddidant
correctos. Illi tunc om̃ia sceła tnͣs¬
acta suꝑantes: in luxuria furere.
⁊ in om̃ium lue scełm sine respec¬
tir dei ceꝑunt. Tta uͦ demũ crudeli¬
datii in ȩis exarsit. ut siqͥs eoꝵ mi¬
tior. & u̾itati aliqͣtenus ꝓpior uide¬
retur. inhunt qͣsi bͥtannie subuer¬
sorẽ. omniũ odia telaq sine respͣ¬
tu contorquerentur. Et nõ solum
hoc scl̃ares uiri. s etiã ip̃e grex dñi.
eiusq pastores egerunt: ebrietate.
animositate. litigio. contentione. ĩ¬

Expanded text:
nam videret, tertio obsidionis ejus nam videret, tertio obsidionis ejus mense migravit ad Dominum, Geiserico crudelissimo eam obsidente. Britannis ergo victoribus et quieti datis misit Dominus ineffabilem frugum abundantiam, quantam nulla aetas retro meminit: ut, sicut confusiones ante habitas triumpho relevaverant, ita famem praefatam opulentia relevarent; probavitque Deus utrum omnimoda prosperitas redderet gratiosos, quos nulla adversa reddiderant correctos. Illi tunc vero omnia scelera transacta superantes in luxuria furere, et in omnium lue scelerum sine respectu Dei coeperunt; ita vero demum crudelidacii in eis exarsit, ut si quis eorum mitior et veritati aliquatenus propior videretur, in hunc quasi Britanniae subversorem omnium odia telaque sine respectu contorquerentur, et non solum hoc saeculares viri, sed et ipse grex Domini ejusque pastores egerunt, ebriositate, animositate, litigio, contentione, in
Abbreviated transcription (Latin):
eos. Timisitq eoꝵ tobur brachiis.
& aciem gladiis. Exiliunt gͥ de
montib & latebͥs. & siluis. irruen¬
tesq inscoitos & pictos: undiq
ceꝑunt in deficienter cede & st̾nere.
Hostes uͦ nͥ se inictib suis cognosce¬
bant. nͨ inꝓcectione armoꝵ iam ꝯ¬
fidebãt: qͦ scił iam b̾tannoꝵ armis
erant quasi uestis. Contabuit cor
gͦ hostium. dissolutisq uirib hor¬
rescentes aufugiunt. Sit itaq in
eis strages innum̾a. Scotti cum de¬
decore hib̾niã redeunt. picti in extre¬
ma insule parte. tunc pͥmum ⁊
deinceps qͥeuerunt. Deditq dñs
uictoriam popło suo. & confusi st̃
qui eos confundebant. His tempo¬
rib. scł anno theodii octauoᷤ. mit¬
titur pallidiꝰ appͣ. celestino ad scot¬
tos. pͥmus eoꝵ futurus ep̃c. Theodo¬
sius etiam potestatẽ gallie. & hispa¬
me. ⁊ affrice. amisit. Gens qͥppe
omnia ferro. flaminis arripuerãt
& destruxerant. S beatꝰ augustinus
ipponensis ep̃c. ne ciuitatis sue riu¬

Expanded text:
eos, immisitque eorum robur brachiis et aciem gladiis. Exsiluerunt igitur de montibus et latebris et silvis, irruentesque in Scotos et Pictos undique coeperunt indeficienter caedere et sternere; hostes vero nec se in ictibus suis cognoscebant, nec in protectione armorum jam confidebant: quae scilicet jam Britannorum armis erant quasi vestis. Contabuit ergo cor hostium, dissolutisque viribus horrescentes aufugiunt: fit itaque in eis strages innumera. Scoti cum dedecore Hiberniam redeunt. Picti in extrema insulae parte tunc primum et deinceps quieverunt; deditque Dominus victoriam populo suo, et confusi sunt qui eos confundebant. His temporibus, scilicet anno Theodosii octavo mittitur Palladius a papa Coelestino ad Scotos primus eorum futurus episcopus. Theodosius etiam potestatem Galliae et Hispaniae et Africae amisit: gens quippe omnia ferro, flammis arripuerant et destruxerant; sed beatus Augustinus Hipponensis episcopus, ne civitatis suae rui
Abbreviated transcription (Latin):
.luii. turrib corruerunt. Multis
quoq cuntatib collapsis. fames
& aerum pestifer odor płima ho¬
minum milia. iumentoꝵq dele¬
uit. Britanniã quoq sic̃ ⁊ cet̾as
ꝓuintias. p̃fata fames affecit. Dc̃¬

Expanded text:
LVI turribus corruerunt; multis LVI turribus corruerunt; multis quoque civitatibus collapsis, fames et aerum pestifer odor plurima hominum millia jumentorumque delevit. Britanniam quoque sicut et caeteras provincias praefata fames affecit:
Abbreviated transcription (Latin):
minor: bͥtannie potestatem
amisit. Imꝑauit autẽ Roma¬
nis .xxuiii. annis. Quiꝰ regni an¬
no uigesimo.iͦi. aetiꝰ uir illustris
cum simacho gessit consulatum.
ad hunc bͥtonum reliqͥe mittunt
epłam. In ꝓcessu epłe cuius hoc
pͥncipium est: aetio ter consuli.
ita suas clamitates explitant. Re¬
pellunt barbari ad mare. repel¬
lit mare ad barbaros. Inter hec
oriuntur. duo gen̾a funerum. aut
iugulamur aut mergimur. Neq
ħ tũ agentes qͥcqmͣ ab illo auxilii
impetrare qͥuerunt. utpote qui gͣ¬
uissimis eo tempore bellis. cũbled¬
da & attila regib hunoꝵ erat oc¬
tupatus. & qmͣuis anno ante hñc
ꝓtimo bledda attile frĩs sui inter¬
emptus sit insidiis. attila tamẽ
ip̃e a deo intolerabilis rei .p. remã¬
sit hostis: ut totam pene. europã.
extisis inuasisq cutatib atq cas¬
tellis corroderet. Quin etiã & isdem
temporib. fames constantinopolĩ
in uasit. N et mora. pestis secuta.
S & płimi eiꝰdem urbis muricũ.

Expanded text:
otestatem amisit; imperavit autem Romanis XXVIII annis, cujus regni anno XXIII Aetius vir illustris cum Symmacho gessit consulatum: ad hunc Britonum reliquiae mittunt epistolam, in processu epistolae cujus hoc principium est Aetio ter consuli ita suas calamitates explicant: Repellunt barbari ad mare, repellit mare ad barbaros. Inter haec oriuntur duo genera funerum: aut jugulamur aut mergimur. Neque hoc tamen agentes quidquam ab illo auxilii impetrare quiverunt, utpote qui gravissimis eo tempore bellis cum Bledda et Attila regibus Hunorum erat occupatus; et quamvis anno ante hunc proximo Bledda Attilae fratris sui interemptus sit insidiis, Attila tamen ipse adeo intolerabilis reipublicae remansit hostis, ut totam pene Europam excisis invasisque civitatibus atque castellis corroderet; quinetiam et eisdem temporibus fames Constantinopolim invasit, nec mora pestis secuta est; sed et plurimi ejusdem urbis muri cum
Abbreviated transcription (Latin):
mitus. incendia. furta. rapine.¶la
oes. nulla fides: consotiata ruunt.
Lam furant᷑ opes. ⁊ opum dños.
⁊ in ipsis. Sopitos castris. onoua
furta p̃munt. Periurare fidẽ men¬
tiri. nobile factũ. Prodere uł dños:
accio digna uiris. Concio p̃donũ
cimit̾ia. templa refringit. Namq
sat̾dotes: res mitanda rapit. Decor¬
quent unctos dñi. simul ⁊ mulieres.
D toh pudor. ut redimant: extruciare
student. E ffugit gͦ fames consũp¬
ta carne gementes. Eexalant am

Expanded text:
mitus, incendia, furta, rapinae, Clmitus, incendia, furta, rapinae, Clades al. caedes, nulla fides consociata ruunt. Jam furantur opes, et opum dominos, et in ipsis Sopitos castris, o nova furta, premunt. Perjurare, fidem mentiri nobile factum, Prodere vel dominos actio digna viris. Concio praedonum coemeteria, templa refringit, Namque sacerdotes, res miseranda, rapit. Detorquent unctos Domini, simul et mulieres Proh pudor! ut redimant, excruciare student. Affluit ergo fames, consumpta carne gementes Exhalant a
Abbreviated transcription (Latin):
uonet tante miserie cumulus si mul
confluens. inextremis eũ p̃focauit.
Nullus g: de felicitatis assiduitate
confidat. Nullus de fortune stabi¬
litate p̃sumat: nullus in rota uolu¬
bili. sedem confixam diu suꝑ ẽẽ. con¬
tex stephanꝰ ngellũ ep̃m eliensẽ
de ep̃atu suo: qͥa nepos p̃dicti
ep̃i sales buriensis erat. a qͦ odii incẽ¬
tiuum in ꝓgeniẽ eiꝰ traxerat. Ubi au¬
tẽ adnatale uel ad pascha fuerit:
oicere ñ attinet. Lam qͥppe cune so¬
lempnes. ⁊ ornat᷑ regii cematis ab
antiqͣ serie descendens. ꝓrsus eua¬
nuerant: ingens thesauti copia iã
de ꝑierat. Pax in regno nulla.cedi¬
bus. incendũs. rapinis. omnia exter¬
minabantur: clamor ⁊ luctus. ⁊ hor¬
ror ubiq. Inde sic dictũ ẽ. elegiace.
Quis mͥ det fontẽ. qͥd enĩ pocius lacri¬
marum:. It lacͥmer patͥe gesta ne¬
fanda mee: Aduenit caligo. stigis
oimissa ꝓfundo. Que regni faciem.
conglomerata tegit. E cce furor. fre¬

Expanded text:
donec tantae miseriae cumulus simul donec tantae miseriae cumulus simul confluens in extremis eum praefocavit. Nullus igitur de felicitatis assiduitate confidat. Nullus de fortunae stabilitate praesumat. Nullus in rota volubili sedem confixam diu superesse conrex Stephanus Nigellum episcopum Elyensem de episcopatu suo, quia nepos praedicti episcopi Salesburiensis erat, a quo odii incentivum in progeniem ejus traxerat. ubi autem ad Natale, vel ad Pascha fuerit, dicere non attinet. Jam quippe curiae solemnes et ornatus regii schematis ab antiqua serie descendens prorsus evanuerant. Ingens thesauri copia jam deperierat; pax in regno nulla; caedibus, incendiis, rapinis omnia exterminabantur; clamor, et luctus, et horror ubique, unde sic dictum est elegiace: Quis mihi det fontem, quid enim potius lacrymarum? Et lacrymer patriae gesta nefanda meae. Advenit caligo Stygis dimissa profundo, Quae regni faciem conglomerata tegit. Ecce furor, fre
Abbreviated transcription (Latin):
aderant ad pedes regios deuoluti sunt.
peuotissime supplicatione poscentes:
ut ep̃is p̃dictis possessiones suas red¬
deret. ut om̃ia in eo cõmissa regni be¬
nigne ꝯdonarent. S rex prauoꝵ cõ
nationẽ despitiens: nichil eos im¬
petͣre ꝑmisit. Ob qͦd patefc̃a ẽ. domꝰ
reg̃ stephani. finitime ꝯdempnatiõi
Statim namq filia regis henrici que
fuerat imꝑatͥx alemannie. cui anglia
iuram̃to addicata fuerat: uenit in
angliam. Qmͣ cũ rex obsediss apud
arundel: uel ꝑfida credens consilia.
uel qͥa castrum uidebat ĩ expugnabile:
ire ꝑmisit adbristoue. Eodẽ anno
Rogerus p̃dictus ep̃c. tã memore qmͣ
senio confectus demartuit. Stupeãt
g om̃s. lecturitantã tã subitã rerũ
ꝑmutationẽ. Uiro namq p̃fato. tot
a iuuentutis exordio bona ꝯtigerãt.
⁊ sine interpellarione ĩ cumulũ cre¬
uerãt: ut diceremꝰ om̃s. in eo fortunã
sue uolubilitatis oblitam. Nec aliqͥb
aduersis intota uita sua potuit affici:

Expanded text:
aderant ad pedes regios devoluti sunt, devotissima supplicatione poscentes, ut episcopis praedictis possessiones suas redderet, ut omnia in eos commissa regi benigne condonarent. Sed rex consilio nationem despiciens, nihil eos impetrare permisit. Ob quod patefacta est domus regis Stephani finitimae condemnationi. Statim namque filia regis Henrici, quae fuerat imperatrix Alemanniae, cui Anglia juramento dedicata fuerat, venit in Angliam. Quam cum rex obsedisset apud Arundel vel perfida credens consilia, vel quia castrum videbat inexpugnabile, ire permisit ad Bristow. Eodem anno Rogerus praedictus episcopus tam moerore quam senio confectus demarcuit. Stupeant igitur omnes lecturi tantam tam subitam rerum permutationem. Viro namque praefato tot a juventutis exordio bona contigerant, et sine interpellatione in cumulum creverant, ut diceremus omnes in eo fortunam suae volubilitatis oblitam; nec aliquibus adversis in tota vita sua potuit affici,
Abbreviated transcription (Latin):
titudine. magnitudine. auro. argẽ¬
to. gemmis. uestib. omnimoda dap¬
silitate. Ad rogationes uͦ diuulgarũ
ẽ: regẽ mortuũ eẽ. Qd̾ audiens hu¬
go bigod incastellum norde ic sub¬
intrauit. nec reddere uoluit: nisi
ip̃i regi aduenienti. ualde tamen
inuitus. Iam gͦ cepit rabies p̃dc̃a
bakentum: cuiꝰ dñs robertus quidam
ꝓditor arege descierat. Inde obsedit
diu morando. machinas multas cõ¬
struendo: multũ thesauri sui absũp¬
sit. Sero tñ redditũ est ei castellum
⁊ uindictam ñ exertuit in ꝑditores
suos. pessimo consilio usus. si enim
eã tunc exͥtuisser: postea ꝯt᷑ eum tot
castella retenta ñ fuissent. Inde gͥ
rex ꝑrexit ininsulã uectam. ⁊ abstu¬
lit eam baldewino de reduers de qͦ
p̃diximus: ⁊ exulauit eum ab anglia.
Qlatus gͥ rex his ꝓsꝑe gestis. uenit ue¬
natũ apud brantuniã. qͦ ab est milia¬
rio ab huntindonia: ⁊ ibi placitauit
de forestis ꝓcerum suoꝵ .i. desiluis ⁊

Expanded text:
titudine, magnitudine, auro, argentitudine, magnitudine, auro, argento, gemmis, vestibus, omnimoda dapsilitate. Ad Rogationes vero divulgatum est regem mortuum esse. Quod audiens Hugo Bigot in castellum Nordwic subintravit, nec reddere voluit, nisi ipsi regi advenienti valde tamen invitus. Jam ergo coepit rabies NormannBathentune, cujus dominus Robertus quidam proditor a rege desciverat. Inde obsedit ra eum, ibique diu morando, machinas multas construendo, multum thesauri sui absumpsit. Sero tamen redditum est ei castellum, et vindictam non exercuit in proditores suos pessimo consilio usus; si enim eam tum exercuisset, postea contra eum tot castella retenta non fuissent. Inde igitur rex perrexit in Insulam Vectam, et abstulit eam Baldwino de Redvers, de quo praediximus et exsulavit eum ab Anglia. Elatus igitur rex hisce prospere gestis venit venatum apud Bramptoniam, quae abest milliario ab Huntendonia; et ibi placitavit de forestis procerum suorum, id est de silvis et
Abbreviated transcription (Latin):
sui. cum uenisset in fine natalis
oñi apud oxeneforde: audiuit
nuntium dicentẽ sͥ. Rex scottoꝵ
simulans se pacifice uenire adte.
gr̃a hospitandi ueniens incarloil¬
⁊ in nouũ castellum dolose cepit
utraq. Qui rex stepħs. Que dolose
cepit: uictoriose recipiam. ꝓmouit
gͥ rex impiger ex̾citum suũ tantũ.
gͦ dauid scoctoꝵ regẽ qnͣtum mil¬
lus in anglia fuisse memorare po¬
tuit. Occurrens gͥ ei rex dauid cir¬
ca duneliniã concordatus est ei:
reddens nouũ castellum. carloil uͦ
retinuit: concessione regis stepha¬
ni.Riex tñ dauid ħo regis stepham
ñ ẽ. effectus: qͥa sacram̃tum pͥmus
omniũ laicoꝵ iurauerat filie reg̃
scił nepti sue. de anglia ei manu
tenenda pͦ mortem regis henrici.
ꝑiliꝰ autẽ dauid reg̃ henricus. homo
regis stephani effectus est: deditq
ei tex stephanꝰ burgum que uocatur
huntendonia in auoientum. rediens
nuit curiam suam ap̃ lundoniam.
in solempnitate paschali qͣ nũqmͣ
fuerat splendidior in anglia: mul¬

Expanded text:
sui, cum venisset in fine Natalis Domini ad Oxeneford, audivit nuntium dicentem sibi: Rex Scotorum simulans se pacifice venire ad te gratia hospitandi, veniens in Karloil et novum castellum dolose cepit utraque; cui rex Stephanus: Quae dolose cepit, victoriose recipiam. Promovit igitur rex impiger exercitum tantum erga David Scotorum regem, quantum nullus in Anglia fuisse memorare potuit, occurrens igitur ei rex David circa Dunelmiam concordatus est ei, reddens novum castellum; Karloil vero retinuit concessione regis Stephani, rex tamen David, homo regis Stephani non est effectus; quia sacramentum primus omnium laicorum juravescilicet nepti suae de Anglia ei manu tenenda post mortem Henrici regis. Filius autem David regis Henricus homo regis Stephani effectus est, deditque ei rex Stephanus burgum, quod vocatur Huntendonia in augmentum. Rediens nuit curiam suam apud Londoniam in solemnitate Paschali, qua nunquam fuerat splendidior in Anglia mul
Abbreviated transcription (Latin):
ut casttum suũ a iure suo. inextraneoꝵ
custodiam depon̾ent. Similiter red¬
ditũ est castellum aliud eiꝰ qͦd uocat᷑
eslaforde: neq forma neq situ apre¬
dicto scd̃m. Net longe pͦ: cum henritꝰ
wintoniensis ep̃c frat̾ regis. iam le

Expanded text:
ut castrum suum a jure suo in extraneorum ut castrum suum a jure suo in extraneorum custodiam deponerent. Similiter redditum est castellum aliud ejus, quod vocatur Slaforde, neque forma neque situ a praedicto secundum. Nec longe post, cum Henricus Wintoniensis episcopus frater regis jam l
Abbreviated transcription (Latin):
chil iusticie. recusantes. ⁊ iudicii
eqͥtatẽ deuotissime poscentes. ꝑo¬
nens gͥ ibidem alexandrum ep̃m
cum duxit. ad castellum eiusdem
qd uocatur diuise: quo non erat
aluid splendidius. intra fines euro¬
rat. regius laqͥo collum cirtumnec.¬
tens. ut suspenderetur: tali modo
castellum sͥ extorsit. male recordãs
bonoꝵ. que inintroitu regni sui. p̃
omnib aliis ei congesserat: talem
ei deuotionis sue retributionẽ exhu¬
it. Similit̾ cepit scireburnam. qͦd
parum diuisis detore cedebat. Ac¬
cipiensq thesauros ep̃i. compara¬
uit inde constantiam sororem lo¬
douici regis francoꝵ: ad opꝰ eusta.¬
chii filii sui. Rex in reg̃diens alex
captione apud oxenefordiam: dux̃
secum ad neuwertam. Ibi quid ẽ
construxerat ep̃c suꝑ flumen trente.
in loco amenissimo: unantissimũ
florida cõpositione castellum. Quo
nium ñ legitimum. astruens fide
data. eum omni cibo. cariturum: do¬
nec ei redetur castellum. Ure gͥ ep̃c

Expanded text:
hil justitiae recusantes, et judicii hil justitiae recusantes, et judicii aequitatem devotissime poscentes. Ponens igitur ibidem Alexandrum episccum duxit ad castellum ejusdem, quod vocatur Divise quo non erat aliud spendidius intra fines Eurogis fuerat, laqueo collum circumnectens, ut suspenderetur. Tali modo castellum sibi extorsit male recordans bonorum, quae in introitu regni sui prae omnibus aliis ei congesserat, talem ei devotionis suae retributionem exhibuit. Similiter cepit Sireburnam, quod patrum Divisis decore cedebat; accipiensque thesauros episcopi comparavit inde Constantiam sororem Ludovici regis Francorum ad opus Eustachii filii sui. Rex inde rediens Alexacaptione apud Oxinefordiam, duxit secum ad Newercam. Ibique construxerat episcopus super flumen Trente in loco amoenissimo vernantissimum florida compositione castellum. Quo nium non legitimum, astruens fide data eum omni cibo cariturum, donec ei redderetur castellum. Vix igitur e
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ Wilłs piꝑellus de notingeham
⁊ w alt̾us espeec. ⁊ ilbertus de lati.
cuiꝰ fr̃ ibi solus ex omnib equitib
occisus est. Quius euentus belli cũ
regi stephano nuntiatꝰ eẽt: ip̃e ⁊
om̃s qͥ aderant. sũmas deo grãs
eccłie Romane legat᷑ ⁊ hostiensis
ep̃c tenuit. Et ibidẽ ad nitente. re¬
ge stephano: tedbaldus abbas¬
de siede cepit obsidione. Per¬
rexit autem p̾hec inscotiam.
ubi cum rẽ marte ⁊ wlcano ducib
ag̾et: rex scotie cum eo concordan
coactus est. Henricum gͥ filium
regis scottoꝵ. secũ ducens. in angli
obsedit ludelaue: ubi idem hensl¬
cus unco ferreo. equo abstractus.
pene captus est. sed ipse rex eum
abhostib splendide retraxit. Inde
res infamia notabilis. ⁊ ab omin
consuetudine remota comparuit.
Rex namq rogerũ ep̃m salesburi¬
ensem. ⁊ alexandrũ lincolliensem.
ipĩus nepotem. cũ pacifice suscepis¬
set. iuolenter incuria sua cepit: ni¬

Expanded text:
et Willermus Piperellus de Notingehan, et Willermus Piperellus de Notingehan, et Walterius Espec et Ilbertus de Laci, cujus frater ibi solus ex omnibus equitibus occisus est. Cujus eventus belli cum regi Stephano nuntiatus esset, ipse et omnes qui aderant, summas Deo gratiaecclesie Romane legatus et Hostiensis episcopus tenuit, et ibidem, adnitente rege Stephano de Slede cepit obsidione; perrexit autem post haec in Scotiam, ubi cum rem Marte et Vulcano ducibus ageret, rex Scotiae cum eo concordari coactus est. Henricum igitur filium regis Scotorum secum ducens in Angliam obsedit Ludlave, ubi idem Henricus unco ferreo equo abstractus pene captus est; sed ipse rex eum ab hostibus splendide retraxit. Inde res infamia notabilis et ab omni consuetudine remota comparuit. Rex namque Rogerum episcopum Salesburiensem, et Alexandrum Lincolniensem ipsius nepotem cum pacifice suscepisset, violenter in curia sua cepit ni
Abbreviated transcription (Latin):
in dulsit. Regalis autẽ acies qͣm
explurib gentib rex dauid consti¬
tuerat. simul hoc uidit: ceꝑunt
pͥmũ singillatim. p̾ea cateruatim:
aufugere: rege iam pene. solo ꝑsis¬
tente. Quod amici regis uidentes.
coegerunt eũ sompede arrepto ter¬
ga dare: filius autẽ regis strenuis¬
simus ñ attendens adhec que fieri
in hians: fugientib reliquis fortis¬
sime assiluit aciem hostium: ⁊
miro impetu ꝑcussit. Sola namq
acies eiꝰ equis residebat. exanglis
uidelicet ⁊ normannis comꝑosita:
qui patͥs infamilia conuersaban¬
tur. Q quitantes autẽ nulla ratio¬
ne diu ꝑsistere potuerunt contra
milites loricatos. pede ꝑsistentes.
& immobiliter coaceruatos: sed
lanceis confractis ⁊ eqͥs uulnatis
milia. in eodẽ campo fama refert
occisa: extra eos qͥ insegetib ⁊ siluis
inuenti sunt. ⁊ ꝑempti. Hrĩ uero
minime sanguine fuso: feliciter
triumpharunt. Huiꝰ pugne dux
fuit wills consul de albemarle.

Expanded text:
indulsit. Regalis autem acies, quam indulsit. Regalis autem acies, quam ex pluribus gentibus rex David constituerat, simul hoc vidit, coeperunt primum singillatim, postea catervatim aufugere, rege jam pene solo persistente. Quod amici regis videntes, coegerunt eum sonipede arrepto terga dare, filius autem regis strenuissimus non attendens ad haec, quae a suis inhians fugientibus reliquis fortissime assiluit aciem hostium, et miro impetu percussit. Sola namque acies ejus equis residebant ex Anglis videlicet et Normannis composita, qui patris in familia conversabantur. Equitantes autem nulla ratione diu persistere potuerunt contra milites loricatos pede persistentes, et immobiliter coacervatos; sed lanceis confractis et equis vulneratis milia Scotorum fama refert occisa, extra eos qui in segetibus et silvis inventi sunt perempti. Ceteri vero minimo sanguine fuso feliciter triumpharent. Hujus pugne dux fuit Willermus consul de Albemarle
Abbreviated transcription (Latin):
scottoꝵ. in signe patͥum: & ascendit
dlamor usq incelum. albani. alba¬
ni. Extinctus autẽ elamor ẽ. ictuũ
inmanitate: ⁊ horrendo fragore.
pͥncipium pugne. Dum acies lao¬
nensium. qui glam pͥmi ictus a re¬
ge scottoꝵ in uito p̾rupuerant. amen¬
tatis missilib. ⁊ lanceis longissimiᷤ.
suꝑ aciem eqͥtum nr̃oꝵ loritatam
ꝑ cutiunt: quasi muro ferreo ofen¬
uentes. in penet᷑biles inuenerunt.
Uin gͦ sagutarii eqͥtib immixti: ob¬
nubulantes eos nmirũ inermes
penetrabunt. Tota namq gens nor¬
mannoꝵ ⁊ angloꝵ. in una acie. cir¬
cum standard conglobata: ꝑsiste¬
bant immobiles: ꝑ cusso gͣ sagit¬
ta summo duce. leonensiũ: corruit
ip̃e ⁊ tota gñseoꝵ ĩfuga conuersa ẽ.
Offensus namq d̾s excelsus erat
eis: ⁊ omnis uirtus eoꝵ. tanqm
a ranearum. contexio demolita ẽ.
Quod uidens acies maxima scot¬
toꝵ. que ex alia parte a cerrime.
pugnabat: animo dilituit. ⁊ fuge

Expanded text:
Scotorum insigne patrium, et ascendit Scotorum insigne patrium, et ascendit clamor usque in coelum: Albani, Albani. Exstinctus autem clamor est ictuum immanitate et horrendo fragore. Principium pugnae, dum acies Lonensium, qui gloriam primi ictus a rege Scotorum invito praeripuerant, amentatis missilibus et lanceis longissimis super aciem equitum nostrorum loricatam percutiunt, quasi muro ferreo offendentes, impenetrabiles invenerunt. Viri vero sagittarii equitibus immisti obnubilantes eos nimirum inermes penetrabaat. Tota namque gens Normannorum et Anglorum in una acie circum standard conglobata persistebant immobiles. Percusso igitur sagitta summo duce Loenensium corruit ipse, et tota gens eorum in fugam versa est. Offensus namque Deus excelsus erat in eis, et omnis virtus eorum tanquam aranearum contextio demolita est. Quod videns acies maxima Scotorum, quae ex alia parte acerrime pugnabat, animo deliquit et fugae
Abbreviated transcription (Latin):
nunium: sedñ tam num̾us multoꝵ:
qͣm uͥtꝰ paucoꝵ bellũ conficit. oꝯul¬
titudo enĩ discipline insolens. ip̃a
s̃ est ĩpedim̃to: in ꝓsꝑis adiuctoriam.
in aduersis ad fugam. ꝑreterea ma¬
iores ur̃i multos pauci sepe uicert.
Quid gͦ conferet uobis gła parente¬
lis ex̾titatio solempnis. disciplina mi¬
litaris. nͥ multos. pauciores uincatis:
S iam finẽ dicendi. suadet hostis
in ordinate ꝓruens. ⁊ qͦd animo ual¬
de meo placet: disꝑse confluens. Uos
gͥ archip̃sulis ur̃i loco. qͥ hodie cõmis¬
sam in dñi domum. in dñi sacerdotes.
indm̃i gregẽ pusillũ uindicaturi
estis si quis urm p̾lians occubuerit:
absoluimꝰ ab omni pena pectati in
nomine patͥs. cuiꝰ creat᷑as fede ⁊ hor¬
ribiliter destruxerunt: ⁊ filii cuius¬
& altaria maculauerunt: ⁊ sp̃c scĩ
a qͦ sublimatos insane ceciderunt.
espondit omnis pͦpłs angloꝵ. ⁊
resonuerunt montes ⁊ colles:

Expanded text:
numerum? sed non tam numerus multorum numerum? sed non tam numerus multorum quam virtus paucorum bellum conficit; multitudo enim disciplinae insolens ipsa sibi est impedimento in prosperis ad victoriam, in adversis ad fugam. Praeterea majores vestri multos pauci saepe vicerunt. Quid ergo conferet vobis gloria parentalis, exercitatio solemnis, disciplina militaris, nisi multos pauciores vincatis. Sed jam finem dicendi suadet hostis inordinate proruens, et quod animo valde meo placet disperse confluens. Vos igitur archipraesulis vestri loco, qui hodie commissa in Domini domum, in Domini sacerdotes, in Domini gregem pusillum vindicaturi estis, si quis vestrum praelians occubuerit, absolvimus ab omni poena peccati in nomine Patris, cujus creaturas foede et horribiliter destruxerunt, et Filii cujus altaria maculaverunt, et Spiritus sancti, a quo sublimatos insane ceciderunt. Respondit omnis populus Anglorum, et resonuerunt montes et colles:
Abbreviated transcription (Latin):
ebrii dementesq conuolarunt.Qd̾
tñ uob̾ ego p̃sul ⁊ archip̃sulis nt̃
loco situs diuina ꝓuidentia factũ
denuntio. Ut hii qui in hac patria
templa dei uiolauerunt. altaria
truentauerunt: p̃sbit̾os occidert̃.
nec pueris nec p̃gnantib peꝑcer̃t:
in eadem condignas sui facinoris lu¬
ant penes. Qd̾ iustissimũ sue dispo¬
litionis arbitrium ꝑmanus urãs
hodie ꝑficiet d̾s. Atollite gͥ animoᷤᷤ
uiri elegantes. ⁊ adu̾sus hostem ne¬
Quissimũ freti uirtute patͥa: im¬
mo dei p̃sentia exurgite. Neq uoꝰ
tem̾itas eoꝵ moueat: cum illos
tot nr̃e untutis insignia non de¬
teant. Illi nesciunt armari se in
bello. uos in pace armis excemini:
ut in bello. casus belli dubios non
senciatis. Tegit᷑ uobis galea capud.
lorica pectus: ocreis crura. totumq
corpus clipeo. Ubi feriat hostis non
repperit. quem ferro sceptum cͥcum
spicit. ꝑ rocedentes gͥ adu̾sus in er¬
mes. ac nudos qͥd dubitamus: An

Expanded text:
ebrii dementesque convolarunt. Quod ebrii dementesque convolarunt. Quod tamen vobis ego praesul et archipraesulis nostri loco situs divina providentia factum denuntio, ut hi, qui in hac patria templa Dei violaverunt, altaria cruentaverunt, presbyteros occiderunt, nec pueris nec praegnantibus pepercerunt, in eadem condignas sui facinoris luant poenas. Quod justissimum suae dispositionis arbitrium per manus nostras hodie perficiet Deus. Attollite igitur animos, viri elegantes, et adversus hostem nequissimum freti virtute patria, imo Dei praesentia exsurgite. Neque vos temeritas eorum moveat, cum illos tot nostrae virtutis insignia non deterreant. Illi nesciunt armare se in bello, vos in pace armis exercemini, ut in bello casus belli dubios non sentiatis. Tegitur vobis galea caput, lorica pectus, ocreis crura, totumque corpus clypeo; ubi feriat hostis non reperit, quem ferro circumseptum conspicit. Procedentes igitur adversus inermes ac nudos quid dubitamus? An
Abbreviated transcription (Latin):
rex innum̾abilẽ exertitũ ꝓmouit in
angliam cont᷑ quẽ ꝓceres borealis
anglie. ammonicione ⁊ iussu turl¬
tani archiep̃i eb oracensis. restiterunt
uirilit̾: fixo standar .i. regio insigni.
apd̃ alu̾tune. Qũ autẽ morbi causa
non posset archiep̃c int̾esse pugne.
misit loco sui: Radulfum ep̃m orca¬
oum. Qui stans in acie media loco
eminenti. huiusmodi usus ẽ ĩcẽtius
geratis. Uobis enĩ: nemo impune
restitit. Audax francia uox exꝑta
dilituit. ꝑerax anglia. uobis capta
subcubuit. Diues apulia. uos sorti¬
ia. reflorunit. Ierłm famosa. ⁊ in sig¬
nis antiochia: se uobis utraq sup¬
posuit. Nunc autẽ scocia uobis rite
subiecta repelłe conatur. inermem
p̃ferens temeritatẽ: rixe. qmͣ pugne
aptior. In qͥb qͥdem nulla uel rei
militaris scientia uel ꝑliandi ꝑicia:
uel moderandi gr̃a. Nullus gͥ ueren¬
di locus s potiꝰ ueretundie. qͦd hii
cimꝰ. inpatͥam nrãm ritu tnͣsuerso.

Expanded text:
rex innumerabilem exercitum promovit in rex innumerabilem exercitum promovit in Angliam, contra quem proceres Borealis Angliae admonitione et jussu Turstani archiepiscopi Eboracensis restiterunt viriliter, fixo standard, id est regio insigni apud Alverton. Cum autem morbi causa non posset archiepiscopus interesse pugnae, misit loco sui Radulfum episcopum Orcadum; qui stans in acie media loco eminenti hujusmodi usus est incentivogeratis; vobis enim nemo impune restitit: audax Francia vos experta delituit, ferax Anglia vobis capta succubuit, dives Apulia vos sortita refloruit, Hierosolyma famosa et insignis Antiochia se vobis utraque supposuit. Nunc autem Scotia vobis rite subjecta repellere conatur inermem: praeferens temeritatem, rixae quam pugnae aptior. In quibus quidem nulla vel rei militaris scientia, vel praeliandi peritia, vel moderandi gratia. Nullus igitur verendi locus sed potius verecundiae, quod hi, cimus, in patriam nostram ritu transverso
Abbreviated transcription (Latin):
aderat clamor mulierum. eiulatus
senũ: morientiũ gemitus. uiuenti¬
um desꝑatio. Rex gͥ stephanus in¬
surgens. cõbussit ⁊ destruxit austra¬
les partes regni regis dauid: ipso
qͥdem dđ non audiente ei ꝯgredi.
Post paschauͦ: exarsit rabies ꝓdi¬
toꝵ nefanda. Quidã namq ꝓditoꝵ
nonune talebot: tenuit contra re
gẽ herefordiam inWales. Qd̾ tam̃
rex: ꝑ oblidionẽ insuam recepit. Ro¬
bertus consul filiꝰ henrici regis no¬
chus tenuit contra eũ fortissimũ
castellũ quod uocatur Bristou: ali
nuit castellũ de cari. ꝑaganellus:
De nichole: castellũ de Waram. fu¬
stachius fuliꝰ ioħis: castellum de mel¬
tune. Wills filiꝰ alani: castellũ desalo¬
pesbiri: qͦd rex qͥdem cepit armis cap¬
toꝵq ñ nullos suspendit. Qd̾ audi¬
ens W alkelinus. qͥ tenebat castellum
de doure: regine se obsidenti redidit
illud. Occupato gͥ rege. cirta partes
australes anglie: dauid scottorum

Expanded text:
Aderat clamor mulierum, ejulatus Aderat clamor mulierum, ejulatus senum, morientium gemitus, viventium desperatio. Rex igitur Stephanus insurgens combussit et destruxit australes partes regni regis David; ipso quidem David non audente cum eo congredi. Post Pascha exarsit rabies proditorum nefanda, quidam namque proditorum nomine Talebot tenuit contra re Herefordiae in Wales, quod tamen rex per obsidionem in suum recepit. Robertus consul filius Henrici regis nothus tenuit contra eum fortissimum castellum, quod vocatur Bristo, et alnuit castellum de Kari, Paganellus cde Nichole castellum de Warram, Eustachius filius Joannis castellum de Meltune, Willielmus filius Alani castellum de Salopesbiri, quod rex quidem cepit armis, captorumque nonnullos suspendit. Quod audiens Walkelinus, qui tenebat castellum de Doure, reginae se obsidenti reddidit illud. Occupato igitur rege circa partes australes Angliae David Scotorum
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ de qͦ dicemus: mediocͥs & int̾cisus.
Duo uͦ ultimi: exiciales ⁊ p̃rupti.
tephanus rex impiger. t̾tio anno¬
in ip̃o ingressu anglie ꝓuola¬
uit ad bedefordiam: ⁊ inuigi¬
lia natalis dm̃i. & in toto natali obse¬
oit eam. Quod ⁊̃ multis deo displi¬
cuisse uisum ẽ: qͥa solempnitates so¬
lempintatũ. parui uel nichili pende¬
bat. R eddita autẽ ei bedefordia: in
scociam ꝓmouit ex̾citum. Rex nãq
scoitoꝵ. qͥa sacram̃tum fec̾at: filie reg̃
henrici. qͣsi sub uelam̃to scĩtatis. ꝑ su¬
os execrabilit̾ egit. Mulieres enĩ gra¬
uidas findebant. ⁊ fetus anticipatos
abstrahebant: pueros suꝑ acumina
lanceatũ iactabant. p̃sbitͥos. suꝑ
altaria de trũcabant. ¶rucifixoꝵ ca¬
pita abscisa. suꝑ cesoꝵ corpora pone¬
bant. Mortuoꝵ uͦ corpora mutuan¬
tes. suꝑ crucifixa reponebant. Quecũq
gͥ scoiti attingebant: omnia erant.
plena horroris. plena in manitatis:¬

Expanded text:
vero, de quo dicemus, mediocris et intercisus; vero, de quo dicemus, mediocris et intercisus; duo vero ultimi exitiales et praerupti. Stephanus rex impiger tertio annoin ipso ingressu Angliae provolavit ad Bedefordiam, et in vigilia Natalis Domini et in toto Natali obsedit eam: quod etiam multis Deo displicuisse visum est, quia solemnitatem solemnitatum parvi vel nihili pendebat. Reddita autem Bedfordia in Scotiam promovit exercitum. Rex namque Scotorum, quia sacramentum fecerat filiae regis Henrici, quasi sub velamento sanctitatis per suos exsecrabiliter egit. Mulieres enim gravidas findebant, et fetus anticipatos abstrahebant, pueros super acumina lancearum jactabant, presbyteros super altaria detruncabant, crucifixorum capita abscissa super caesorum corpora ponebant, mortuorum vero capita mutuantes super crucifixa reponebant. Quaecunque igitur Scoti attingebant, omnia erant plena horroris, plena immanitatis