comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tiam: Leo quoque priur fero
cirsimus & ouis &uitulđs parit᷑
morabuntur: Quod cotidiae
cernimus ieclesia diuites.
& pauperes potenter & humiles:
reges atq priuatos pariter cõ¬
morari Et apueris paruelis¬
quos a postolos itellegimus &
a postolicos uiror imperitos ser¬
mone sed nonscientia regi mec¬
desia. quicum interse displina
dñi fuerint foederati. ita ut eoꝵ¬
ut eorum quoq familiae coniun¬
gantur .: Tunc cõplebit̃: simul
re qui escent catuli eorum: Leo qio¬
q ñ carnos comedet sed paleas quo
scilic& uercat᷑ cbos simplici: Et hic
obseruandũ qđ nonbos carner
sed leo paleas comedat: palear
put omscripturis sũr uerba sim¬
plicia intellegi: Triticum aut̃
& interiorem medullã sensum
quiinuenit᷑ in littera: & fre¬
quent̃ euenit ut homines sȩculi
misticanes cienter : simpliciscrip¬
turarum lectione pas cantus :
Infans quoq quimalitia parud¬
lus ẽ mittetmanũ inforami¬
ne aspidis et de obrernr hominũ

Expanded text:
tiam. tiam. cissimus, et ovis et vitulus pariter morabuntur. Quotidie cernimus in Ecclesia divites et pauperes, potentes et humiles, reges atque privatos pariter commorari, et a pueris parquos Apostolos intelligimus, et Apostolicos viros, imperitos sermone, sed non scientia, regi in Ecclesia. Qui cum inter se disciplina Domini fuerint foederati, ita ut eorum quoque familiae conjungantur, tunc complebitur: Simul requiescent catuli eorum. Leo quoque non carnes comedet, sed paleas, quod scilicet vescatur cibo simplici. Et hic observandum, quod non bos carnes, sed leo paleas comedat. Paleas puto in Scripturis sanctis verba simplicia intelligi. Triticum autem, et interiorem medullam, sensum qui invenitur in littera: et frequenter evenit, ut homines saeculi, mystica nescientes, simplici Scripturarum lectione pascantur. Infans quoque, qui malitia parvulus est, mittit manum in foramine aspidis, et de obsessis hominum
Abbreviated transcription (Latin):
rerum omniũ abundantia. Edir
contraria paupertas infirmitas ino¬
pia &iam apud phylo rophos saeculi:
Nec in t̃bona reputantur. Nec inter
mala. sed appellant̃ in differentia:
Vnde a stoici quinostrodogmatim
plerisque concordant nihilappellas
bonum nisi rolam hones tatẽ atque
uirtutem : Nihilmalum nis turpi¬
tudinẽ :: Ha ec breuit̃ diximus ut
iudait antes nostror grauissimo sõ¬
no sternere canuincamus : Ceterũ
iuxt auiui ficantem spm̃ facilis intel¬
legentia ẽ : Lupus enim paulus qui
primꝰ ꝑ sequebat᷑. & lacerabat ecde¬
siã. De quodiotum ẽ. beniamin.
lupus rapax habitabit cum a gno
uł anana a quo baptiratus ese
uł petro apostolo cuidictum est
parco a gposncos: Et pardus qui
prius non mutabit uarietates
suas. Lotus infonte xp̃i accuba¬
bit cum haedo non quia sinis tris
ẽ sed qui in molantur ipascha
dñi. et hoc notandum quod non
lupo et pardo. sed lupur & pardus
agni et haedi imitentur innocen¬

Expanded text:
rerum omnium abundantia, et his rerum omnium abundantia, et his contraria, paupertas, infirmitas, et inopia, etiam apud philosophos saeculi, nec inter bona reputantur, nec inter mala, sed appellantur indifferentia. Unde et Stoici, qui nostro dogmati in plerisque concordant, nihil appellant bonum, nisi solam honestatem atque virtutem: nihil malum, nisi turpitudinem. Haec breviter diximus, ut Judaizantes nostros gravissimo somno stertere convincamus. Caeterum juxta vivificantem spiritum facilis intelligentia est. Lupus enim Paulus, qui primum persequebatur, et lacerabat Ecclesiam, de quo dictum est: Benjamin lupus rapax, habitavit cum agno, vel Anania a quo baptizatus est , vel Petro apostolo, cui dictum est: Pasce agnos meos . Et pardus qui prius non mutabat varietates suas, lotus in fonte Domini accubuit cum haedo, non qui a sinistris est, sed qui immolatur in pascha Domini. Et hoc notandum, quod non lupo et pardo, sed lupus et pardus agni et haedi imitentur innocen
Abbreviated transcription (Latin):
docere cogantur. quomod arebus
incorpereis. iustitia & ueritate re¬
nes dñi circumdentur : sed ethoc eor
int̃rogamus quid dignũ sit. hni ma¬
iestate : & lupus & agnus pascantur
simul. et pardus cumhaedo accu¬
b&. & leo paleas comedat. & puer
parualus mittet manum. infora¬
mine a spidum Nisi forte iuxta fa¬
bulas poetarũ aureum nob̵satur¬
nisaeculũ restituent. in quo lupi
& agni pascentur simul. et mulso
umo plena current flumina & de
folur arborum diraillabunt mella
dulcimma. Lacteisq fontib:om¬
nia complebunt: qđ n responderin
ꝓbeatitudme temporũ ħ sutura ut
absq cuius quã noxa homines boruir
omnib: ꝑfruant᷑ : dudiant a nobir
nihil eẽ bonũ nisi uirtutẽ. & nihil
malum nsiuitiũ : Dicente psalmis¬
ta. Quis ẽ homo qui uultuitã &dli¬
git diesuiderebonos. Cõpescelinguã
tuã amalo. & labiatua neloquan¬
t᷑ dolum: Dedina amalo & facbonũ:
diuitiae aut̃ & sanitascorporis. et

Expanded text:
docere cogantur, quomodo rebus docere cogantur, quomodo rebus incorporeis, justitia, et veritate, renes Domini circumdentur? Sed et hoc eos interrogemus, quid dignum sit Domini majestate, ut lupus et agnus pascantur simul, et pardus cum haedo accubet, et leo paleas comedat, et puer parvulus mittat manum suam in foramine aspidum? nisi forte juxta fabulas poetarum, aureum nobis Saturni saeculum restituent, in quo lupi et agni pascentur simul, et mulso vino plena current flumina, et de foliis arborum stillabunt mella dulcissima, lacteisque fontibus omnia complebuntur. Quod si responderint pro beatitudine temporum haec futura, ut absque cujusquam noxa, homines bonis omnibus perfruantur, audiant a nobis, nihil esse bonum nisi virtutem, et nihil malum nisi vitium, dicente Psalmista: Quis est homo qui vult vitam, et diligit dies videre bonos? Compesce linguam tuam a malo, et labia tua ne loquantur dolum. Declina a malo, et fac bonum . Divitiae autem, et sanitas corporis, et
Abbreviated transcription (Latin):
infans abubere: suꝑ foramme
aspidir. & incauerna reguliqͥ
ab lactatur fuerit manũ suã
mitt&. et non nocebunt. etñ
occident inuniuers omontes cõ
meo. quia repletaẽ terra sci¬
entiahĩ. sicut aquȩ maris ope¬
& nostriiudaitanter. iuxtalit¬
terã futura c̃tendunt. & inda¬
rita te xp̃i. quẽ putant in sine
mundi. eẽ uenturum: Om̃s
bestiae redigantur inmansue¬
tudinẽ. & pristina feritate de¬
posita lupus & agnus pastant᷑ simul.
Et cetera cum aeteris quae nuncui¬
demnus sibi eẽ contraria quos i¬
terrogare debemus: si omnia
p̃sentis locisicaccipiuntur ut scrip¬
ta sunt. a nihi lrefertur adintel¬
legentiaro spiritalẽ. iuxta illud
apostoli quiait. Benedictus ẽ. dr̃¬
& pat̃ dñi nr̃ĩ ihũ xp̃i. qui benedixit
nos iomnibene dictione spiritali.
incaelestibus inxp̃o. Ergo & radix
& uirga et flos non referantur ad
sensum t̃raq ꝑcursa uerbodĩ & i¬
t̃fectus impius spũ labiorũ eius. sic
intellegantur ut scripta sunt . et

Expanded text:
infans ab ubere super foramina aspidis: et in caverna reguli: qui ablactatus fuerit: manum suam mittet. Non nocebunt et non occident in universo monte sancto meo: quia repleta est terra scientia Domini: sicut aque maris ope juxta litteram futura contendunt, ut in claritate Christi, quem putant in fine mundi esse venturum, omnes bestiae redigantur in mansuetudinem, et pristina feritate deposita, lupus et agnus pascantur simul, et caetera cum caeteris, quae nunc videmus sibi esse contraria. Quos interrogare debemus, si omnia praesentis loci sic accipiuntur, ut scripta sunt, et nihil refertur ad intelligentiam spiritalem, juxta illud Apostoli, qui ait: Benedictus D Christi, qui benedixit nos in omni benedictione spiritali in coelestibus in Christo , ergo et radix, et virga, et flos non referantur ad sensum: terraque percussa verbo Dei, et interfectus impius spiritu labiorum ejus, sic intelligantur, ut scripta sunt: et
Abbreviated transcription (Latin):
o. est. ꝑ cutiam pastorem &ouer
dissi pabuntur. & aliud tescimo¬
nium qm̃ quem tuꝑ cumsti ipsi
ꝑsecuti sunt : Verbum hebraicũ
int̃p̃tatus ẽ. theodotio simmachus¬
que uerterunt. AnNΟΝ idẽ tor¬
cular qđ & ipsum iuxta inscriptionẽ
trium psalmorum dominicã sig¬
nificat passionẽ. ipso dicente in
isaia : torcular calcauisolur. &
degentibus uirnon emecum.Ix¬

Expanded text:
o est: Percutiam pastorem, et oves o est: Percutiam pastorem, et oves dissipabuntur . Et aliud testimonium: Quoniam quem tu percussisti, ipsi persecutiinterpretatus est, Theodotio Symmachusque verterunt ληνὸν, id est, torcular, quod et ipsum juxta inscriptionem trium psalmorum dominicam significat passionem, ipso dicente in Isaia: Torcular calcavi solus, et de gentibus vir non erat m
Abbreviated transcription (Latin):
ceptus utero uocar&ur. acce¬
lera spolia detrahere. festina
praedari: & ipse eẽt lapis of
fensionis. & petra scandali du¬
abus domibus israhel. cuius prin¬
cipatus err& in humero. & uoca¬
r&ur sex nominib: admirabilis
& consiliarius. & dr̃ & fortis. & pat̃
futurisaeculi. & princeps pacis
Et quod multiplicabitur eius
imperium. & pacireius noners&
t̃minus : Nunc in ꝓlogo aduen¬
tur eiur prius quamdicatur qđ
di err& et dauid. si c generaenas¬
citurus ꝑtranr lationem frac¬
tȩ lagunculac. parno illius de¬
monstratur: quod uolente
dõ idcrco caro cius. mortitra¬
ditant : ut iudȩ orum sublimi¬
tas distruatur. & excelsi quor¬
dam incerram corruant. Et
libanus cum suir cedris. succidat᷑
De quibus mta chariam legimus
A perilibane portas tuas. & co¬
medat ignis cedrortuas: u lul&
abier. quia cecidit cedrur. quoni¬
am magnificiuas tatisunt: quod
aut̃ apatre. & contritus. & per¬
cussus eẽ diatur. & illud indici¬

Expanded text:
ceptus utero vocaretur, acceceptus utero vocaretur, accelera, spolia detrahe, festina prfensionis et petra scandali duabus domibus Israel: cujus principatus esset in humero ejus, et vocaretur sex nominibus: admirabilis, et consiliarius, et Deus, et fortis, et pater futuri saeculi, et princeps pacis: et quod multiplicaretur ejus imperium, et pacis non esset terminus. Nunc in prologo adventus ejus, prius quam dicatur quod de Jesse et David sit genere nasciturus, per translationem fractae lagunculae passio illius demonstratur: quod, volente Deo, idcirco caro ejus morti tradita sit, ut Judaeorum sublimitas destruatur, et excelsi quondam in terram corruant; et Libanus cum suis cedris succidatur, de quo in Zacharia legimus: Aperi, Libane, portas tuas, et comedat ignis cedros tuas: ulula, abies, quia cecidit cedrus, quoniam magnifici vastati sunt . Quod autem a Patre contritus et percussus esse dicatur, et illud indici
Abbreviated transcription (Latin):
parte huius ꝓphetiae legimus:
Conso lamini consolamim populũ
meum. facerdoter. loquimini ad
cor hierusalem haec dixit. quia
reiueritate constrictus. aliud
quod diceret non habebat:
Eccedominator h̃s ex ercituũ
c̃fringit lagunculã in tẽpore . et
ex celsi statura succidentur. &
sublimer humiliabunt᷑. & sub¬
uertencur. c̃densa saltur ferro.
& libanur cũ exclsis cadet: ꝓu¬
tant quidem. hunclocum. ad¬
huc dicideassrrio. quod illocon¬
trico : om̃r in circuitunationes qu&
dicioniillius subiacebant. succi¬
dantur & humilientur. & sal¬
tus densirsimus subuertatur.
lum. & principer intellegiuo¬
lunt. libanum quoq cum ex¬
celsirsuis cadere. ut nihi lomui¬
no. Assrriae resideat potes¬
tatis: ulii uero abhoc loco. uo¬
lunt principium. eẽ dexp̃o ma¬
xime. cum & eaquȩ secuntur.
et nos de illo. et circũcisio scrip¬
ta fateatur: Dixerat supra
nom̃ deuirgine puerin ascitu¬
ri. quod appellaretur emma¬
nuel. & postea ꝓphetiae con¬

Expanded text:
rte hujus prophetae legimus: Consolamini, consolamini populum meum, sacerdotes: loquimini ad cor Jerusalem . Haec dixit, quia rei veritate constrictus aliud quod diceret non habebat. Ecce Dominator Dominus exercituum confringet lagunculam in terrore, et excelsi statura succidentur, et sublimes humiliabuntur, et subvertentur condensa saltus ferro, et Libanus cum excelsis cadet. Putant quidam hunc locum adhuc dici de Assyrio, quod illo contrito, omnes in circuitu nationes, quae ditioni illius subjacebant, succidantur et humilientur, et saltus densissimus subvertatur: lum et principes intelligi volunt. Libanum quoque cum excelsis suis cadere, ut nihil omnino Assyriae resideat potestatis. Alii vero ab hoc loco volunt principium esse de Christo: maxime cum et ea quae sequuntur, et nos de illo, et Circumcisio scripta fateatur. Dixerat supra nomen de Virgine pueri nascituri, quod appellaretur Emmanuel; et postea Prophetissae con
Abbreviated transcription (Latin):
Mitat nos ad incertum ut dicat in
extremomundi tempore & inẽ¬
sũmatione huius sacculi. inminen¬
tibus poenis sensũ magnum prin¬
cipem assyriorum. eẽ fugiturum.
& ꝑ diuersa locauariosq: ꝓfectus
fugere cupere abira dĩ : Cumq
ille fuge & habitatores gebim.
id ẽ excelsas quas que uirtuten
sermone ꝓphetico ꝓuocariut ẽ¬
solentur fugientem paenitenciã¬

Expanded text:
 testetur, mittit nos ad incertum, ut dicat in  testetur, mittit nos ad incertum, ut dicat in extremo mundi tempore, et in consummatione hujus saeculi imminentibus poenis, sensum magnum, principem Assyriorum esse fugiturum: et per diversa loca variosque profectus fugere cupere ab ira Dei. Cumque ille fugerit, habitatores Gebim, id est, excelsas quasque virtutes sermone prophetico provocari, ut consolentur fugientem, docea
Abbreviated transcription (Latin):
scriptura non continet. & quia sar¬
cinis praepeditus. uelocius fuge¬
re non poterit: deponit uasa sua¬
in machmis. & gradu concito transi¬
bit uallem quam & ipsam hebre¬
us sermonon resonat. Etrur¬
sum ueni et inaggai. quaebis
ihoc loco ponitur. &mhebraico
non habetur: ad sonitum fugȩ
eius contresmoscet. Rama ci¬
uitas saul. quod ꝑspicue falsũ
est: Ciuitas enim saul appellat᷑
gabee. ut hhebraico continet᷑:
dein deueniet gallim. audi&
laisa. audi& anathoth. contre¬
mercet medemena. habitato¬
res aũt. gebin. & collis qui sunt
inhierus alem. idẽ. excelsi qui¬
que uiri ꝓuocantur ad conso¬
landam hierus alem. Non lon¬
go post tempore sed inp̃sentiarũ.
Et eadẽ diedummuia ẽ astyrius
ut mane ant. in locissuis & ꝑtur¬
batimore ne quaquã fugiant :
Hoc iuxta litteram: cȩterũ quidã
mistolo co cũ fasorum nominum.
iuxta lXX ET ΟΙΜΟΛΤIΑC inue¬
nire non possit nec se in librohebra

Expanded text:
Scriptura non continet. Et quia sarScriptura non continet. Et quia sarcinis suis praepeditus velocius fugere non poterit, deponet vasa in Machmas, et gradu concito transibit vallem, quam et ipsam Hebraeus sermo non resonat: et rursum veniet in Aggai, quae bis in hoc loco ponitur, et in Hebraico non habetur. Ad sonitum fugae ejus contremiscet Rama, civitas Saul: quod perspicue falsum est. Civitas enim Saul appellatur Gaba, ut in Hebraico continetur. Deinde veniet in Gallim: audiet Laisa, audiet Anathoth, contremiscet Medemena. Habitatores autem Gebim et colles, quae sunt in Jerusalem, id est, excelsi quique viri, provocantur ad consolandam Jerusalem: non longo post tempore, sed in praesentiarum, et eadem die dum in via est Assyrius; ut maneant in locis suis, et perturbati timore nequaquam fugiant. Hoc juxta litteram. Caeterum quidam in isto loco, cum falsorum nominum juxta LXX ἐτυμολογίας invenire non possit, nec se in libro Hebra
Abbreviated transcription (Latin):
urbs medemena : Vos autem qui
habitatis incollibus quod inter p̃¬
tatur gebim tutilocorum altitu¬
dine conformini idẽ arma corri¬
pite adhuctantum suꝑerat diei
ut stans ioppidulo ñõb & ꝓcul
urbem conipiens hierus alem:
agitaret manum sũ am atq cor¬
cuter & suꝑmontemsion uł des¬
piciens eam atq contemens uel
salutans et comminans & ad mi¬
rans. quod toto sibi oriente sub¬
iecto. tamparuaciuitas. poten¬
tiae suae ualeat repugnare :
Hacciuxta hebrȩos ut nobis ab
eistraditum .ẽ. breui sermo¬
ne perstrinximus: Nunc
quid iuxta lxxeditionem ec¬
clesi asticiuiri de hoc loco ser¬
tiant subiciamus : Cum iugũ
assyriisiue ut quidam. ma¬
le arbitrantur babrlonii
ablatum fuerut deumeris
tuis atq: corruptum : fugiens as¬
srrius senna cherib cum pau¬
cis reliquiis. ueni& in aggai.
q̃ inhebraico non habetur &
tantaerit fugienti trepidatio:
ut ibi manere non aud eat. sed tran¬
sibit in mageddo. quam & ipsam

Expanded text:
urbs Medemena. Vos autem qui urbs Medemena. Vos autem qui habitatis in collibus, quod interpretatur Gebim, tuti locorum altitudine, confortamini, id est, arma corripite. Adhuc tantum supererat diei, ut stans in oppidulo Nob, et procul urbem conspiciens Jerusalem; agitaret manum suam, atque concuteret super montem Sion, vel despiciens eam atque contemnens, vel insultans et comminans, et admirans, quod toto sibi Oriente subjecto, tam parva civitas potentiae suae audeat repugnare. Haec juxta Hebraeos, ut nobis ab eis traditum est, brevi sermone perstrinximus. Nunc quid juxta LXX editionem Ecclesiastici viri de hoc loco sentiant, subjiciamus. Cum jugum Assyrii, sive ut quidam male arbitrantur, Babylonii, ablatum fuerit de humeris tuis, atque corruptum, fugiens Assyrius Sennacherib, cum paucis reliquiis veniet in Aggai, quae in Hebraico non habetur. tanta erit fugientis trepidatio, ut ibi manere non audeat, sed transibit in Mageddo, quam et ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
consolamini montẽ filiȩsion et
collẽ hierus alc̃ Multũ in holo¬
co Lxx ab hebraico discordaNT
quã obrẽ utrãq: editionẽ posuimꝰ
ut quid nob uideat᷑ insingulis xp̃o
simeruimus inspirante dicamus:¬
Discribit sermo ꝓphecicus asspru
it̃ pompãq redeuntis deae gptohiȩ¬
rusalem & quantostrepituquau¬
toq cursu ad obpugnandã eamueniat :
Tantãq capiendȩ urbis habebitfida¬
ciã ut apud machmas cõm̃detsarci¬
narsuas quasici to subuersa erbere¬
diturus quibus depositis transibit
eã cursim & ingabee habebit di¬
uersorium. quo paulblum ibidem
subsistente ut lassum resa ueat
exercitum Rauã urbs uicina
t̃rebitur : gabee saulis quondã
ciuitas fugiet. Tunc & filia gal¬
lim̃ quae hebraice dicitur bechgalli ta
heiulabit ut equorum arbi treris
hinnitum: Vnde o lasa & pau¬
percuila uel oboediens siue humi¬
Interpretari potest: diligenter.
ad tendite. Et dedinate cur¬
rentes impetum. si potestis:mi¬
grauit enim iam desedibus suis

Expanded text:
consolamini montem filiae Sion, et collem Jerusalem. Multum in hoc loco LXX ab Hebraico discrepant: quam ob rem utramque Editionem posuimus, ut quid nobis videatur in singulis, Christo, si meruerimus Describit sermo propheticus Assyrii iter pompamque redeuntis de Aegypto Jerusalem, et quanto strepitu quantoque cursu ad oppugnandum eam veniet. Etantamque capiendae urbis habebit fiduciam, ut apud Machmas commendet sarcinas suas, quasi cito subversa urbe rediturus: quibus depositis, transibit eam cursim, et in Gabee habebit diversorium: quo paululum ibidem subsistente, ut lassum refoveat exercitum, Rama urbs vicina terrebitur: Gaba Saulis quondam civitas fugiet. Tunc et filia Gallim, quae Hebraice dicitur BETH GALLIM , ita ejulabit, ut equorum arbitreris hinnitum. Unde, o Laisa, et paupercula, vel obediens, sive humiinterpretari potest, diligenter attendite, et declimate currentis impetum, si potestis: migravit enim jam de sedibus suis
Abbreviated transcription (Latin):
ñ pluer : quod quidẽ nonsolũ deꝓphe¬
tis sed & deapostolis possumus intellege¬
rentspinar sed ꝓsterelitate & ariditate
sua p̃carent᷑ eũ : qui potestimbres p̃be¬
reuistutũ r unde & in leuiticolo quit᷑ ad
eos: ponã cȩlũ uob̵ ferreũ & trã en eã:
& in deutero nomi oieritcȩlũ desuꝑ caput

Expanded text:
n pluerunt . Quod quidem non solum de prophetis, sed de apostolis possumus intelligerent spinas, sed pro sterilitate et ariditate sua precarentur eum, qui potest imbres praebere virtutum. Unde et in Levitico loquitur ad eos: Ponam coelum vobis ferreum, et terram aeneam . Et in Deuteronomio: Erit coelum super caput
Abbreviated transcription (Latin):
ut quia ñ sensarant dm̃ ꝑbeneficia senti¬
ant ꝑ subplicia. uelideo truculenta
quȩdã. & aspera conminatur
ut conuersi ad pęnitentiã immi¬
nentia tormenta daitent: uerbũ
hebraicũ saith om̃s uocesimilispinas
int̃pr&̧ati suntisiergo saith inp̃senti
lo cospine dicunt᷑ iuxa quilã &theo doti¬
onẽ : & lax respondeant quomodosu¬
prabũsim ñ labruscas sed s̃pinastrans¬
tuler̃: et nubibur mandabo nepluant
suꝑ eã imbrẽ . Istȩ suntnubes qua seduxit
ds̃ ab extremoterrȩ : de quibus & in psal¬
terio legimus: uerita stua usq ad nubes:
haenubes qm̃ subhelia om̃s ido latriȩeran¬

Expanded text:
ut quia non senserant Deum per beneficia, sentiut quia non senserant Deum per beneficia, sentiant per supplicia. Vel ideo truculenta quaedam et aspera comminatur, ut conversi ad poenitentiam, imminentia tormenta devitent. Verbum Hebraicum SAITH omnes voce simili spinas interpretati sunt. Si ergo Saith in praesenti loco spinae dicuntur juxta Aquilam et Theodotionem et LXX, respondeant quomodo supra Busim non labruscas, sed spinas transtulerunt. Et nubibus mandabo ne pluant super eam imbrem. Istae sunt nubes quas eduxit Dominus ab extremo terrae, de quibus et in psalmo legimus: Veritas tua usque ad nubes . Hae nubes,
Abbreviated transcription (Latin):
lam angelorum auxilia de quibus
in psalmir scriptum est: circũdabat
angelur dñi incircuitutimentiũ eũ
et liberabit eor : et diripiecur ab ad¬
uersarus: Dsstruam muros. et
inimicir gentibus subiacebit:
Eritq: deserta & non pdtabitur
inaecernum nec fodietur ut rediga¬
tur inuepraes & ascendant in eas pinȩ:
Haecautem sub metafora. uineae de
hierusalem atque iudea dicuntur
solitudine quod pleriq: iudȩorum
putant subbabrloniis accidisse :
quod &nos ex parte factum negare
non possumus: sed quia sequitur.
Et nubibus mandabonepluant suꝑ
imbrẽ hoc inilla captiuitate intellegi
potest: Si quidem & hieremias capta
iam urbe proph&auit inpopulo et
hiezechiel : danihel quoq & tres
pueri uel proph& asse uel mirabilia
signa &iam in captiuitate fecisse
narrantur : & postea ageus & rac¬
charias futura dixerunt in consola¬
tionẽ populi seruientis : Tollitur
autẽ dĩ auxilium abhis qui lndignis.

Expanded text:
lam angelorum auxilia, de quibus lam angelorum auxilia, de quibus in psalmis scriptum est: Circumdabit Angelus Domini in circuitu timentium eum, et liberabit eos : et diripietur ab adversariis. Destruam muros, et inimicis gentibus subjacebit, eritque deserta et non putabitur in aeternum, nec fodietur, ut redigatur in vepres: et ascendent in ea spinae. Haec autem sub metaphora vineae, de Jerusalem atque Judaeae dicuntur solitudine, quod plerique Judaeorum putant sub Babyloniis accidisse: quod et nos ex parte factum negare non possumus. Sed quia sequitur: Et nubibus mandabo, ne pluant super eam imbrem, hoc in illa captivitate intelligi non potest. Siquidem et Jeremias capta jam urbe prophetavit in populo: et Ezechiel, Daniel quoque et tres pueri, vel prophetasse, vel mirabilia signa etiam in captivitate fecisse narrantur: et postea Aggaeus et Zacharias futura dixerunt in consolationem populi servientis. Tollitur autem Dei auxilium ab his qui indigni sunt:
Abbreviated transcription (Latin):
sermo ẽ : Ibi autẽ quasi alia sit uinea &¬
alii agricolȩ sicdepopulo loquitur: &
magistris ut malus malo ꝑ d& &uinea
aliis agricolis loc& : Significanr a postolar
& eos quia postolis successuris : Nec uero
Tat oligia. ẽ. ut pleriq aesꝗmant in eo
quodait anquod s pectaui ut facer&
uuas : & fecit labruscar: sũ praenĩ apud
setacitur loquitur: hic autẽ quod cogita
uerat alios interrogat Et nunc osten¬
dam uob quidego faciã uin eaemeae:
Auferã sepem eiur &erit in direptionem.
diruam maceriã eius. & erit in conculcati¬
onẽ : & ponam eam desertã : Non pel¬
tabitur & non fodietur: O habitato¬
rer hierusalem. &uiri tribur iudȩ ut iu¬
non fecerim. & quia uixta euangelicã
parabolã ñ uultis respoñdere quod
sciscitor : Ego mihi respondebo ipse
ꝓuob. indicans quid facturussim qnm̃
feciuineae meae cuncta quȩ debui¬
& prouuis attulit labrus cas:
Auferam uniuersa quȩ dederam tol¬

Expanded text:
sermo est. Ibi autem quasi alia sit vinea sermo est. Ibi autem quasi alia sit vinea alii agricolae, sic de populo loquitur et magistris, ut malos male perdat, et vineam aliis agricolis locet; significans apostolos et eos qui apostolis successuri sunt. Nec vero ταυτολογία est, ut plerique aestimant in eo quod ait: An quod exspectavi, ut faceret uvas, et fecit labruscas? Supra enim apud se tacitus loqverat alios interrogat. « Et nunc ostendam vobis quid ego faciam vineae meae. Auferam sepem ejus, et erit in direptionem. Diruam maceriam ejus, et erit in conculcationem. Et ponam eam desertam, non putabitur et non fodietur, etres Jerusalem, et viri tribus Judae, ut junon fecerim. Et quia juxta Evangelicam parabolam non vultis respondere quod sciscitor, ego mihi respondebo ipse pro vobis, indicans quid facturus sim: Quoniam feciet pro uvis attulit labruscas, auferam universa quae dederam. Tol
Abbreviated transcription (Latin):
sedelecta & IΑΑΛΙCΑ pnoC: aedificaui
firmis simanturrem inqua fruges re¬
conderẽ & dequa in sidiantes frugib:
bestiar contemplar&: Struxi torcular
ut in eodem potissimũ locũ premerenT
uuae & uinũ funderbit: Quia haec igit᷑
feciquȩ faceredebii : res pondeant mi¬
hi habitatorer hierusalem &iudȩam¬
moiudicent int̃ me& uineã meã: Quid
est. quod facere debiu & ñfecerim:
& illis tacentibus sibu ipsires pond&:
Nisi foste in hocerraui quod ꝓlabore. eo
exspectaui ut uuas facer& ñ labrus cas.
quas inculta acdeserta uinea ad ferre con¬
sueuit: tale quid & nathian proph&a
ad dauid mis surloquit᷑ & int̾ rogat eũꝑ
parabalã.: ut dũdealio iudicat. deseꝓmat
sententiuã Ergo & lc populur int̃ rogatur
quasi deuinea . ut contra seipseres pondeat:
Hunc locum in euangelio plenius saluator
exsequitur. quod hic praetermis sumest
scribas & pharisa eos int̃ rogat : Inisaia
enim nihil dictumẽ deagricolis. necquȩ
pas surisunt indicatur: sed tantũ deuinea

Expanded text:
sed electa et καλλίκαρπος. Aedificavi firmissimam turrim, in qua fruges reconderem, et de qua insidiantes frugibus bestias contemplarer. Exstruxi torcular, ut in eodem potissimum loco premerentur uvae, et vinum funderent. Quia haec igitur feci, quae facere debui, respondeant mihi habitatores Jerusalem et Judae: immo judicent inter me et vineam meam, quid est quod facere debui, et non fecerim? Et illis tacentibus, sibi ipse respondet: Nisi forte in hoc erravi, quod pro labore meo exspectavi, ut uvas faceret, non labruscas, quas inculta ac deserta vinea afferre consuevit. Tale quid et Nathan Propheta ad David missus loquitur , et interrogat eum per parabolam, ut dum de alio judicat, de se promat sententiam. Ergo et hic populus interrogatur quasi de vinea, ut coHunc locum in Evangelio plenius Salvator exsequitur. Et quod hic praetermissum est, scribas et Pharisaeos interrogat. In Isaia enim nihil dictum est de agricolis, nec quae passuri sunt indicatur: sed tantum de vinea
Abbreviated transcription (Latin):
radicem : saluam esse here ditas
autem illa est. quam ad nõ conse¬
quimur. dequa apostolus ait.⁊
diuisiones autem gratiarum suÑ¬
idem autem ds̃ qui operatur om
nia in omnibus ⁊ Mir&ur quis¬
piam proplantationibus pulchris
& bonis quod a quila &theo do¬
tio ac symmacus inter preta¬
tisunt. Quorum nos fidelem
plantationem diximus uerbum
hebraicum Neem aniũ siꝑ
aeph. lit teram scribatur.
per ain. &dicatur. Neeoriñ
pulchram significat. unde &
NeeMIN quae ac litteras¬
cripta est. loquitur in ruth. no¬
lite uocareme neemin id est
pulcram. seduocate me amartm:
uae multitudo populorum mul
torum ut multitudo maris sonan¬
bunt populi. sicut multitudo¬
sonitus aquarum multarum in¬
undantium. &increpauit eũ
& fugi& procul. & rapi&ur si

Expanded text:
radicem salvam esse. Haereditas radicem salvam esse. Haereditas autem illa est, quam a Domino consequimur, de qua Apostolus ait: Divisiones autem gratiarum sinia in omnibus. Miretur quispiam, cur pro plantationibus pulchris et bonis, quod Aquila et Theodotio ac Symmachus interpretati sunt, nos fidelem plantationem dixerimus. Verbum Hebraicum NEEMANIM  , si per ALEPH litteram scribatur, per AIN, et dicatur NEAMENIM , pulchram significat. Unde et Noemi, quae hac littera scripta est, loquitur in Ruth : Nolite me vocare NOEMI  , id est pulchram, sed vocate me amaram. Vae multitudo populorum mtorum, ut multitudo maris sonanbunt populi sicut sonitus aquarum inundantium, et increpabit eum, et fugiet procul; Et rapi
Abbreviated transcription (Latin):
dotio interpraetati sunt ⁊ pulchrã
aut sr̃machus bonam. unum
dm̃ p̃dicant. sed germenalienũ
seminabis . non recipiens patrẽ
quia non recipis filium. Qui enĩ
credit in patrem. credit infilium
& quia germen alienum blas¬
phemiae contra ihm̃ seminasti in
synagogis satanae. Ideo nonumn¬
demiabis uuam sed labrus cam.
cum que uisum fuerit florem
germentuum. &aliquamum¬
bram habere pi&atis dum homi¬
nis abidolis rerahes. tamen
aliquando ad fructus uenire
collegendos in die hereditatis do¬
lebis grauiter cernens gentium
populum tibi esse praelatum. ⁊¬
Vnde & apostolus loquitur
Tristitia mihi est magna & in¬
digens dolor cordismei: Opta¬
bam enim ego ipse anathema
eẽ. axp̃o profratribus meis qui
sunt cognatimei. iuxta carnem
qui sunt isrlitae. quorum est.
adoptio filiorum & legis latio &
gloria &testamentum & repro¬
missio ⁊ quod non solum pau¬
lus sed &omnis scs̃ loquitur uo¬
lens cum ramis oleastrem &iam

Expanded text:
dotio interpretati sunt, pulchram; dotio interpretati sunt, pulchram; aut ut Symmachus, bonam, unum Deum praedicans: sed germen alienum seminabis, non recipiens Patrem, quia non recipis Filium. Qui enim credit in Patrem, credit et in Filium. Et quia germen alienum blasphemiae contra Jesum seminasti in synagogis Satanae, ideo non vindemiabis uvam, sed labruscam. Cumque visum fuerit florere germen tuum, et aliquam habere pietatis umbram, dum homines ab idolis retrahis: tamen quando ad fructus veneris colligendos in die haereditatis dolebis graviter, cernens gentium populum tibi esse praelatum. Unde et Apostolus loquitur: Tristitia mihi est magna, et indesinens dolor cordi meo. Optabam enim ego ipse anathema esse a Christo pro fratribus meis, qui sunt cognati mei juxta carnem, qui sunt Israelitae, quorum est adoptio filiorum, et legislatio, et gloria, et testamentum, et repro . Quod non solum Paulus, sed et omnis sanctus loquitur, volens cum ramis oleastri etiam
Abbreviated transcription (Latin):
ab lata est messis indieheredi¬
tatis. & dolebis grauiter :L.xx.
Ideo plantabis plantationem fidelem.
& semen infidele & indiequa
minaueris florebit in messem in
die hereditatis quando pater homi¬
nis dathereditatem filus suis:
Proeo quod nos iuxta aquilam &sy¬
machum. &Lxx interprieta¬
ti sumus indie hereditatis qđ
hebraicae dicitur. Siom nebẽla
legi potest in hebraico indie pesni¬
ma. & proeo quod aquila & theo¬
dotio inter pretatisunt. & do¬
lebit homo nos docti ab hebrae¬
is pro homine qui lingua eorum
dicitur. enOS. interpreta¬
tisumus. Anos. idest graui¬
ter. decuius uerbi ambiguitate
siuitae huiusspatium fuerit.
in hieremiam plenius dissere¬
mus ubiiuxta Lax dicitur &
homo est &quis cognoscit eum.
Dicamergo quod proposui.
quia oblataes terra iudae adĩ
saluatoris tui. & eius qui tibi
praebuit fortitudinem. non
es recordata : Propterea qui¬
dem plantabis plantationem fi¬
delem siue utaquila &theo¬

Expanded text:
ablata est messis in die haerediablata est messis in die haereditatis, et dolebit graviter. LXX: Ideo plantabis plantationem infidelem, et semen infidele, et in die quaminaveris, florebit in messem in die haereditatis: quando sicut pater hominis dat haereditatem filiis suis. Pro eo quod nos juxta Aquilam et Symmachum et LXX interpretati sumus, in die haereditatis, quod Hebraice dicitur BIOM NEHELA  , legi potest in Hebraico, in die pessima. Et pro eo quod Aquila et Theodotio interpretati sunt, et dolebit homo: nos docti ab Hebraeis, pro homine qui lingua eorum dicitur ENOS, interpretati sumus ANUS  , id est, graviter: De cujus verbi ambiguitate, si vitae hujus spatium fuerit, in Jeremia plenius disseremus, ubi juxta LXX dicitur: Et homo est, et quis cognoscet eum? Dicam ergo quod proposui: Quia oblita es, terra Judaea, Dei Salvatoris tui, et ejus qui tibi semper praebuit fortitudinem, non es recordata; propterea plantabis quidem plantationem fidelem, sive ut Aquila et Theo
Abbreviated transcription (Latin):
sertae quia dereliquistidm̃ sal¬
uatoremtuum. &dnĩ auxilia¬
toristui nones recordata: Quo¬
modo sub moyse &ihũ filio naue.
amorraei. &euaei. siue c& ere
gentes quae habitabant inter¬
ra repromissionis. dereliquerunT
uomeres & segetes. &aceruos in
agris atque fugerunt. ne ab
hostibus occuparentur : sicce
tera iudaea. &omnis urbis illi¬
us romus tissimae romanis iu¬
daeam uastantibus &obsiden¬
tibus hierus alem a suis habitato¬
ribus derelictae sunt: & fit
apostropha ad ipsam terram iu¬
deae. idest adeos qui habitabañ
in illa ⁊ haec autem uniuersa ꝑ¬
pessaes. quia oblitaes dĩ saluato¬
ristui quo dinterpretatur ihs̃
recordata : Causaergo deserta¬
rum urbium iudaeae obliuio sal¬
uatoris est. qui in principio hu¬
ius proph&ae dixerat is rahel
menon cognouit &populus meus
me non intellexit : Propterea
plantabis plantationem fidelem
& germen alienum semin abis.
in dieplantationis tuae labrus¬
ca & mane sementuum florebit.

Expanded text:
sertae, quia dereliquisti Deum Salsertae, quia dereliquisti Deum Salvatorem tuum, et Domini auxiliatoris tui non es recordata. Quomodo sub Moyse, et Jesu filio Nave, Amorrhaei, et Evaei, sive caeterae gentes quae habitabant in terra repromissionis, dereliquerunt vomeres, et segetes, et acervos in agris, atque fugerunt, ne ab hostibus occuparentur: sic terra Judaea, et omnes urbes illius robustissimae, Romanis Judaeam vastantibus et obsidentibus Jerusalem, a suis habitatoribus derelictae sunt. Et fit apostropha ad ipsam terram Judaeae, id est, ad eos qui habitabant in illa. Haec autem universa perpessa es, quia oblita es Dei Salvatoris tui, qui interpretatur Jesus, recordata. Causa ergo desertarum urbium Judaeae, oblivio Salvatoris est, qui in principio hujus Prophetae dixerat: Israel me non cognovit, et populus meus Al. me non intellexit. Propplantabis plantationem fidelem, et germen alienum seminabis. In die plantationis tuae labrusca, et mane semen tuum florebit:
Abbreviated transcription (Latin):
trarent. quac si p̃dicato res utriusq
instrumenti: Indie illa inclina¬
bitur homo ad factorem suum
&oculi eius ad scm̃ isrł respicient.
& non inlinabitur ad altaria quae
fecerunt manureius. & quae ope¬
ratisunt digiti eius. non respicienNT
lucus & delubra : In illo tempore
quando depopulo isr ł cui prius di¬
cebatur oliuam fructiferam. uo¬
cauit te dñs dr̃tuus. & de qua
inpsalmis legimus. filii tui sicut
no uella oliuarum in circuitu men¬
sȩtuae : Prosiccitate gratiae
repperit: sub intrabit gentium
plenitudo. & ne quaquam ad
ido lamanu facta sed addm̃ suum
tempnent. scientes illudscriptũ :
Omnis plantatio quam non
fortitudinis eius. sicut aratra
& segetes quae derelic tae sunt
a facie filiorum israhel. eris
deserta. quia oblitaes dĩ sal¬
uatoris tui & fortis adiuto¬
ris tui non es recordata : Lxx
Indie illa erunt ciuitates tuae
derelictae sicut dereliqu ert̃
amorraei. &euaei. a facie
filiorum israhel. &erunt de¬

Expanded text:
trarent, quasi praedicatores utriusque trarent, quasi praedicatores utriusque Instrumenti . In die illa inclinabitet oculi eius ad sanctum Israhel respicient: et non inclinabitur ad altaria, quae fecerunt manus eius: et quae operati sunt digiti eius non respiciet, lucos quando de populo Israel, cui prius dicebatur, Olivam fructiferam vocavit te Dominus Deus tuus : et de quo in Psalmis legimus: Filii tui sicut novellae olivarum in circuitu mensae tuae , pro siccitate gratiae repererit, subintrabit gentium plenitudo, et nequaquam ad idola manufacta, sed ad Deum suum temnent, scientes illud scriptum: Omnis plantatio quam non oribus suis: « sicut aratra et segetes, quae derelictae sunt a facie filiorum Israel. » deserta, quia oblita es Dei Salvatoris tui, et fortis adjutoris tui non es recordata. LXX: In die illa erunt civitates tuae derelictae sicut dereliquerunt Amorrhaei, et Evaei a facie filiorum Israel. Et erunt de
Abbreviated transcription (Latin):
tir locis. sed in uallem raphaim
idẽ in lit terae iulitatem: &
considera quo draphaim quigi¬
gantes inter praetantur. sicut
supra ephraim. pharis a eosscri¬
bas que significent : Denique Lax
prouodle raphaim. uallem durã
interpraetatis unt. ut duritiam
cordis iudacici exprimerent. de
quorum humilitate leguntur qua¬
si instipula spicae & quasi inuin¬
uenit percussio iudaeorum : oliua
illa populus isrł. quae submor¬
se sexcenta milia habuit armato¬
rum. & sub dauid numeratds aio¬
ab innumerabilem. populum uix
paucos fructus offerre potuit dño
saluatori. ⁊ duas oliuas paulum &
barnaban. & tresoliuas parum
& ia cobum & iohannem. qui & in
montem trans figuratum dnm̃ cons¬
pexerunt. & ad archi synagogifi¬
liam ire cum dñõ meruerunt
quattuor autem & quinque oliuae
reliquos viiii faciunt a postolos.
inquibus iudae proditoris locum.
mathias obtinuit : quiutique ꝓ
diuersitate gratiarum quae nobis
rum & legis inse uolumina demons¬

Expanded text:
tis locis, sed in valle Raphaim, tis locis, sed in valle Raphaim, id est in litterae vilitate. Et considera quod Raphaim, qui gigantes interpretantur, sicut supra Ephraim. Pharisaeos Scribasque significent. Denique LXX, pro valle Raphaim, vallem duram interpretati sunt, ut duritiam cordis Judaici exprimerent. De quorum humilitate eliguntur quasi in stipula spicae et quasi in vinvenit percussio populi Judaeorum, oliva illa populi Israel, quae sub Moyse sexcenta millia habuit armatorum , et sub David, numerante Joab, innumerabilem populum , vix paucos fructus offerre potuit Domino Salvatori: duas olivas Paulum et Barnabam, et tres olivas Petrum et Jacobum, et Joannem , qui et in monte transfiguratum Dominum conspexerunt, et ad archisynagogi filiam ire cum Domino meruerunt . Quatuor autem et quinque olivae reliquos novem faciunt Apostolos, in quibus Judae proditoris locum Matthias obtinuit, qui utique pro diversitate gratiarum, quae nobis rum et Legis in se volumina demons
Abbreviated transcription (Latin):
indie illa ad tenuabitur gloria
ia cob. & pinguescarnes eius
tabesc&. eritsicut con¬
gregans in merse quod restite¬
rit: & brachium eius spicas le¬
g&. Merit sicut quaerens in
ualle raphaim & relinqu&ur
in eo sicut racemus & sicut excus¬
sio oleae duarum auttrium o liua¬
rum in summit tate rami. siue
quat tuor aut .v. in cacuminibus
postquam reliquiae syriae fuerint
sicut qondam fuit gloria filiorũ
israhel. & delicto eorum salus
gentibus data. Tunc ad tenua¬
bitur omnis gloria iudaeorum
qua gloriosi erant in uni uerso
orbe : & pinguaes carnes eorũ
tabesc& non habentium pro¬
ph&as non signa atque uirtuter.
non praesens auxiliũ dĩ non
sacerdotii dignitatem. sedom¬
ne corpus gentis eorum emar¬
cesc& & redig&ur adnihilũ:
Cum que dicatur deuocatione gen¬
tium messis multa. operarii
autem pauci. illipauperes mes¬
sis reliquias quae pera posto los
saluatae sunt &rarissimas spi¬
cas ligent. nonde montibus & rec¬

Expanded text:
in die illa, attenuabitur gloria in die illa, attenuabitur gloria Iacob, et pingues carnes eius marcescent; et erit sicut congregans in messe quod restiterit, et brachium eius spicas leget, et erit sicut quaerens spicas in volle Rafaim. Et relinquetur in eo sicut racemus et sicut excussio oleae duarum aut trium olivarum in summitate rami sive quattuor aut quinque in cacuminibus Postquam reliquiae Syriae fuerint, sicut quondam fuerat gloria filiorum Israel, et delicto eorum salus gentibus data, tunc attenuabitur omnis gloria Judaeorum, qua gloriosi erant in universo orbe, et pingues carnes eorum tabescent, non habentium prophetas, non signa atque virtutes, non praesens auxilium Dei, non sacerdotii dignitatem: sed omne corpus gentis eorum emarcescet, et redigetur ad nihili. Cumque dicatur de vocatione gentium: Messis multa, operarii autem pauci , illi pauperes messis reliquias, quae per Apostolos salvatae sunt, et rarissimas spicas legent, non de montibus, et erec
Abbreviated transcription (Latin):
in deserto. & non uidebit
cum uenerit bona. sed habita¬
bit insiccitate in dererto in
terra salsuginis & inhabita¬
bili. alii uero dicunt ex ac
arbore maleficis artibus
IMSTRA idest odia concita¬
ri ⁊ Ergo qui prius erant inde¬
serto gentilium. & inodio
nominis xp̃iani. Ap̃ĩ gregi¬
bus seruient qui requi escent
in eis. & nonerit qui exter reat
quia dñs habitabit inter eos.
& presente pastore. lupum
timere non poterunt. ⁊ Tunc
cessabit adiutorium dĩ. Ab
efphrem qui in hoc loco intel¬
leguntur scribae & pharisaei.
iuxta osee proph&iam : qui
contrarius populo dĩ epphraim
nomin at ⁊ & regnum cessabit
adamasco ⁊ ut nequa quam pec¬
catum. & pec cati princeps
di abulus regn& indamasco.
quae prius sangiunem diligebat :
sedreliquiae siriae. Eos qui
exgentibus crediderunt: sint
sicut prius fuerant. filii isra¬
hel ab lato ab illis regnodĩ.
& tradito gentibus quae faci¬
unt fructus eius sicut dñs dr̃
exercituum locutus est per

Expanded text:
to, et non videbit to, et non videbit bonum cum venerit; sed habitabit in siccitate, in deserto, in terra salsuginis et inhabitabili . Alii vero dicunt ex hac arbore maleficis artibus μίστρα, id est, odia concitari. Ergo qui prius erant in deserto gentilium, et in odio nominis Christiani, Christi gregibus servient, qui requiescent in eis, et non erit qui exterreat, quia Dominus habitabit inter eos, et praesente Pastore, lupum timere non poterunt. Tunc cessabit adjutorium Dei ab Ephraim, qui in hoc loco intelliguntur Scribae, et Pharisaei, juxta Osee prophetiam, qui contrarios populo Dei, Ephraim nominat . Et regnum cessabit a Damasco, ut nequaquam peccatum, et peccati princeps diabolus regnet in Damasco, quae prius sanguinem diligebat; sed reliquiae Syriae, id est, qui ex gentibus crediderunt sint sicut prius fuerant filii Israel, ablato ab illis regno Dei, et tradito gentibus, quae faciunt fructum ejus, sicut Dominus Deus exercituum locutus est per
Abbreviated transcription (Latin):
uel bibebant sanguinem ⁊ quice
post quam in xp̃o crediderint pris¬
tinae conuersationis ciuitas esse
desistent. &erunt sicut acer¬
uus lapidum inruina : Quomo¬
doenim acerui lapidum qui ina¬
gris dispersi sunt in unum tumu¬
lum conportantur. sic de uniuer¬
sis nationibus aceruus credenti¬
um congregatus est in ruina po¬
puli iudaeorum illis cadentib
& nobis surgentibus derelictae
quoque ciuitates. Moeꝵ id est
miricon ecclesiasticis gregibus
erunt. ut quas iudaei reseruaran
nos in colamus siue destructa
ido latria extru&ur euangeliũ
hoc & nostris temporibus ui¬
deur esse conpl&um. se¬
rapium alexandriae. & ⁊ mer¬
nae templum gazae in eccle¬
sias dñi surrexerunt. &ciuita¬
tes aroer̃. euangelicis gre¬
gibus praeparatae sunt. a toer
idest mirici nascuntur inde¬
sertis locis iuxta illud quod scrip¬
tum est. in maledictione eius
hominis. qui confidit in homi¬
nem. & ad nõ recedit cor eius
Erit inquid quasi miricae¬

Expanded text:
vel bibebant sanguinem, quae vel bibebant sanguinem, quae postquam in Christo crediderint, pristinae conversationis civitas esse desistent, vus lapidum in ruina. Quomodo enim acervi lapidum, qui in agris dispersi sunt, in unum tumulum comportantur: sic de universis nationibus acervus credentium congregatus est in ruina populi Judaeorum, illis cadentibus, et nobis surgentibus. Derelictae quoque civitates AROER  , id est, myrice, Ecclesiasticis gregibus erunt, ut quas Judaei deseruerunt, nos incolamus: sive destructa idololatria exstruetur Evangelium. Hoc et nostris temporibus videmus esse completum: Serapium Alexandriae, et Marnae templum Gazae in ecclesias Domini surrexerunt, et civitates Aroer Evangelicis gregibus praeparatae sunt. Aroer, id est, myrice, nascuntur in desertis locis, juxta illud quod scriptum est in maledictione ejus hominis qui confidit in homine, et a Domino recedit cor ejus: Erit, inquit, quasi myric
Abbreviated transcription (Latin):
uirtute nomen accepit. qui a ȩmu¬
latorerat legis isse damasco. & con¬
tracredentes exgentibus pugna
iuda eos expugnaturur
ascen der&. Nec alicui uidea¬
tur. eẽ. contrarium sun paraly¬
pome non libro la&adedamasco
& nunc inesaia tristitia pr edicen¬
tur. quia & ipn isrł quicerte por¬
tiodĩ est nunc ad uersa nunc pros¬
pera nuntiantur. & quo modo ẽ
isrł iuxta carnem &adgenter di¬
citur. uos gentes iuxta carnem.
quidicimini praeputium. ab ea
que appellatur in carne circum¬
cisio ⁊ sic e contrario ẽ isrł. iuxta
& inter c&eras gentes est damas¬
cus iuxta spm̃. Ne tantum iu¬
daicis fabulis ad qui escamus. ⁊¬
ecce da mascus desin& esse. ciui¬
tas &erit sicut aceruus lapidũ
in ruina derelictae. ciuitates
aroer gregibus erunt. &re qui¬
escent ibi & nonerit qui exter¬
reat. ces sabit ad iutorium ab
ephraim. & regnum dedlam asco
& reliquiae syriae sicut gloria
filiorum isrł erunt dicit dñr
cum uocatio gentium

Expanded text:
virtute nomen accepit, quia aemuvirtute nomen accepit, quia aemulator erat Legis, isse Damascum, et contra credentes ex gentibus pugnarJudaeos expugnaturus ascenderet. Nec alicui videatur esse contrarium, si in Paralipomenon libro laeta de Damasco, et nunc in Isaia tristia praedicentur: quia et de ipso Israel, qui certe portio Dei est, nunc adversa, nunc prospera nuntiantur. Et quomodo ad Israel juxta carnem, et ad gentes dicitur: Vos gentes juxta carnem, qui dicimini praeputium ab ea quae appellatur in carne Circumcisio: sic econtrario est Israel juxta et inter caeteras gentes est Damascus juxta spiritum, ne tantum Judaicis fabulis acquiescamus. Ecce Damascus desinet esse civitas, et erit sicut acervus lapidum in ruina. Derelictae civitates Aroer gregibus erunt, et requiescent ibi, et non erit qui exterreat. Et cessabit adjutorium ab Ephraim, et regnum a Damasco: Et reliquiae Syriae sicut gloria filiorum Israel erunt: dicit Dominus cum vocatio gentium
Abbreviated transcription (Latin):
fidem xpĩ amicus erat sanguinis
& crudelitatis & digna opera
planctu agebat. & sacco : Indie¬
rum libro narrat historia. quod
impl&o anno as cenderit con¬
traio as regem iudaeorũ exer¬
citus syriae & uenerit hierus alẽ
aomnes principes populi inter¬
fecerit cunctamq: praedam mise¬
rit regidamasco. qui cum paucis
uiris uenerat. & dr̃ tradiderat
in manueorum multitudinem
magnamnimis. eo quod reliquis¬
sent dnm̃ patrum suorum: quod
iuxta anago geñ. & futurarũ tr¬
pus considerandum est utrum
hoc ad tempus dominici aduentus
referre ualeamus:, post finem
enim anni acceptibilis inquoa
saluatore euangelium predica¬
tum est. ascendit dedam asco
gentium exercitus in paucis uiris
contra iudam. & hierus alem qui
reliquerunt dnm̃. omnes eox
leger acproph&arum abstulere
nem totius mundi ad huctunc fi¬
deles & in toto orbe dispersorum
iudaeorum paucierant. & tamen
dns tradidit hierus alem in mani¬
reor & saulum quipostea pauli ex

Expanded text:
fidem Christi amicus erat sanguinis fidem Christi amicus erat sanguinis et crudelitatis, et digna opera planctu agebat et sacco. In Dierum libro narrat historia , quod impleto anno ascenderit contra Joas regem Judaeorum exercitus Syriae, et venerit Hierusalem, et omnes principes populi interfecerit, cunctamque praedam miserit regi Damasci, qui cum paucis viris venerat, et Deus tradiderat in manu eorum multitudinem magnam nimis, eo quod reliquissent Dominum patrum suorum. Quod juxta anagogen et futurorum typum considerandum est: utrum hoc ad tempus Dominici adventus referre valeamus. Post finem enim anni acceptabilis, in quo a Salvatore Evangelium praedicatum est, asgentium exercitus in paucis viris contra Judam et Jerusalem, qui reliquerant Dominum: et omnes eorum Legis ac Prophetarum abstulere nem totius mundi, adhuc tunc infidelis, et in toto orbe dispersorum Judaeorum, pauci erant; et tamen Dominus tradidit Jerusalem in manireor, et Saulum, qui postea Pauli ex