comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mentem eẽ diuinam quae sua sponte prouidentia nascendi
principium rebus omnibus praebeat. Aut si natura ẽ caelum
atq terra et omne quod natum ẽ non est deus natura sed ⁊¬
dei opus. Non dissimili errore credunt eẽ fortunam quasi
deam quandam res humanas uarus casibus inludentem qr
nesciunt unde sibi bona et mala ueniant. Cum hac se com¬
positos ad proeliandum putant: nec ullam tamen rationem
reddunt a quo. et quam ob causam. sed tantum cum fortuna
se digladiari momentis omnibus gloriantur. Iam quicuno
tunae nomen acerrimis accusationibus ꝓsciderunt. nec omnino
ulla eoꝵ disputatio de uirtute ẽ in qua non fortuna uexetur.
Mtullius in sua consolatione. pugnasse se semꝑ contra fortunã
loquitur. eamq a se ẽẽ superatam cum fortiter inimicorum
impetus retudisset. ne tum quidem se ab ea fractum cum do-¬
mo pulsus patria caruit.Tum autem cum amiserit carissimã

Expanded text:
mentem esse divinam, quae sua providentia nascendi mentem esse divinam, quae sua providentia nascendi principium rebus omnibus praebeat. Aut si natura est coelum atque terra, et omne, quod natum est, non est Deus natura, sed Dei opus. Non dissimili errore credunt esse fortunam, quasi deam quamdam res humanas variis casibus illudentem; quia nesciunt, unde sibi bona, et mala eveniant. Cum hac se compositos ad praeliandum putant; nec ullam tamen rationem reddunt, a quo et quam ob causam: sed tantum cum fortuna se digladiari momentis omnibus gloriantur. Jam quicumquetunae nomen acerrimis accusationibus prosciderunt; nec omnino ulla eorum disputatio de virtute est, in qua non fortuna vexetur. M. Tullius in sua Consolatione pugnasse se semper contra fortunam loquitur, eamque a se esse superatam, cum fortiter inimicorum impetus retudisset; ne tum quidem se ab ea fractum, cum domo pulsus patria caruit: tum autem, cum amiserit charissimam
Abbreviated transcription (Latin):
nos genuit agnitio. et religiosus ac pius cultus. Unde quoni¬
am ph̃i aberrauerunt. sapientes utiq non fuerunt. Quaesiue¬
runt illi quidem sapientiam. sed quia non rite quaerebant ꝓ¬
lapsi sunt longius. et in tantos errores inciderunt. ut etiam cõ¬
munem sapientiam non tenerent. Non enim tantum religionẽ
asserere uoluerunt. uerumenam sustulerunt. dum specie false
uirtuns inducti conantur animos omni metu liberare. quae
religionis euersio nature nomen inuenit. Illi enim cum aut
nibil eẽ diuina mente ꝑfectum. naturam eẽ dixerunt rerum
omnium matrem quasi dicerent omnia sua sponte eẽ nata
quo uerbo plane imprudentiam suam confitentur. Natura
enim remota prouidentia et potestate diuina prorsus nihil ẽ
Q uod si deum naturam uocant. quae ꝑuersitas ẽ naturam potius
ꝗͣ deum nominare : Si autem natura est ratio. uel necessitas. uł
condicio nascendi. non est per se ipsa sensibilis. sed necesse est

Expanded text:
nos genuit agnitio et religiosus ac pius cultus: unde quoninos genuit agnitio et religiosus ac pius cultus: unde quoniam philosophi aberrauerunt, sapientes utique non fuerunt. quaesiuerunt illi quidem sapientiam, sed quia non rite quaerebant, prolapsi sunt longius et in nobis errores inciderunt, ut etiam communem sapientiam non tenerent. non enim tantum religionem adserere noluerunt, uerum etiam sustulerunt, dum specie falsae uirtutis inducti conantur animos omni metu liberare. quae religionis euersio naturae nomen inuenit. illi enim cum aut nihil esse diuina mente perfectum, naturam esse dixerunt rerum omnium matrem, quasi dicerent omnia sua sponte esse nata: quo uerbo plane inprudentiam suam confitentur. natura enim, remota prouidentia et potestate diuina, prorsus nihil est. quodsi deum naturam uocant, quae peruersitas est naturam potius quam deum nominare? si autem natura est ratio uel necessitas uel condicio nascendi, non est per se ipsa sensibilis, sed nec
Abbreviated transcription (Latin):
sciuint. cuius praemium ignorant. neq in caelum spectant. quod
ipsi se facere putant cum res non uestigabiles quaerunt.. quia
ratio in caelum spectandi nulla ẽ alia. nisi aut religionem susci¬
pere. aut animam suam immortalem eẽ credere. Quisquis eĩ.
aut deum colendum esse intelligit. aut immortalitatis spem ꝓ
positam sibi habet mens eius in caelo est. et licet id non aspici¬
at oculis. animi tñ lumine aspicit. Qui autem religionem nõ
suscipiunt terreni sunt. quia religio de caelo est et qui animã
putant cum corpore interire aeque in terram spectant. qr ultra
corpus. quod est terra. nihil amplius uident. quod sit immor¬
tale. Nihil igitur prodest ita fictum eẽ hominem ut recto cor¬
pore spectet in caelum nisi erecta mente deum cernat. et cogita¬
tio eius in spe. uitae perpetu& tota uersetur. Quapropter nihil
est aluid in uita quo rato. quo conditio nr̃a nitatur. nisi deiꝗ

Expanded text:
sciunt, cujus praemium ignorant; neque in coelum spectant, quod sciunt, cujus praemium ignorant; neque in coelum spectant, quod ipsi se facere putant, cum res non vestigabiles quaerunt, quia ratio in coelum spectandi nulla alia est, nisi aut religionem suscipere, aut animam suam immortalem esse credere. Quisquis enim aut Deum colendum esse intelligit, aut immortalitatis spem sibi propositam habet, mens ejus in coelo est; et licet id non aspiciat oculis, animae tamen lumine aspicit. Qsuscipiunt, terreni sunt, quia religio de caelo est, et qui animam putant cum corpore interire, aeque in terram spectant, quia ultra corpus, quod est terra, nihil amplius uident quod sit inmortale. nihil igitur prodest ita fictum esse hominem, ut recto corpore spectet in caelum, nisi erecta mente deum cernat et cogitatio eius in spe uitae perpetuae tota uersetur. Quapropter nihil est aliut in uita quo ratio, quo condicio nostra nitatur, nisi dei qui
Abbreviated transcription (Latin):
et caduca. Itaq qui haec locun sunt. umbram quandam
uirtuns uidebant ipsam uirtutem non uidebant. Defle¬
xi enim fuerunt in terram nec uultus suos in altum en¬
gebant ut eam possent intueri quae sese caeli religionib
ostentabat. hec causa est cur praeceptis eoꝵ nullus ob¬
temperet. quoniam aut ad uitia erudiunt si uoluptatẽ
defendunt. aut si urtutem asserunt neq peccato poenã
minantur. nisi solius turpitudinis. neq uirtuti ullum praemiũ
pollicentur. nisi solius honestatis. et laudis cum dicant non
propter illud sed propter se ipsam expetendam eẽ uirtutem
Beatus ẽ igitur sapiens in tormentis. sed cum torquetur ꝓfide.
pro iustina pro deo. illa patientia doloris beaussimum faciet.¬
Est enim deus qui solus põt honorare uirtutem cuius merces
immortalitas sola est. quam qui non appetunt. nec religio¬
nem tenent. cui aeterna subiacet uita profecto. nec uirtutis uĩ

Expanded text:
et caduca. Ita et caduca. Ita uirtutis uidebant, ipsam uirtutem non uidebant. defixi enim fuerunt in terram nec uultus suos in altum erigebant, ut eam possent intueri, quae sese a caeli regionibus ostentabat. haec causa est cur praeceptis eorum nullus obtemperet, quoniam aut ad uitia erudiunt, si uoluptatem defendunt, aut si uirtutem adserunt, neque peccato poenam minantur nisi solius turpitudinis neque uirtuti ullum praemium pollicentur nisi solius honestatis et laudis, cum dicant non propter aliut, sed propter se ipsam expetendam esse uirtutem. beatus est igitur sapiens in tormentis: sed cum torquetur pro fide, pro iustitia, pro deo, illa patientia doloris beaEst enim Deus, qui solus potest honorare virtutem; cujus merces immortalitas sola est: quam qui non appetunt, nec religionem tenent, cui aeterna subjacet vita, profecto neque virtutis vim
Abbreviated transcription (Latin):
luptarius psonam uiri sibi fortis imposuit. et quidem supͣ
modum. Non enim fieri põt ut quisꝗͣ cruciatus corporis
pro uoluptatibus ducat. cum sans sit ad officium uirtiuis
implendum ꝑferre ac sustinere. Quid dicitis stoici: quid
tu epicure: Beatus est sapiens etiam cum torquetur. si ꝑꝑ
gloriam patientia non fruatur. In tormentis enim fortasse
morietur.si propter memoriam aut non sentiet: si occidũt
animae. aut si sentiet nihil ex ea consequetur.Quis ergo
animo moriatur: Bonum mihi affertis unius horae. aut
fortasse momenti. propter quod non expediat in tota ui¬
ta miserus et laboribus confici. Quantum autem temporis
mors occupat: quae cum uenit utrum aequo an iniquo aĩo
eam subieris iam nihil refert. Ita fit ut nihil aluid ex uir¬
tute captetur: nisi gloria. Sed haec aut suꝑuacua et bre¬
uis est. aut prauis hominum iudicus non sequetur Mil¬
lus igitur ex uirtute fructus ẽ ubi uirtus mortalis est

Expanded text:
luptarius personam sibi uiri fortis inposuit et quidem supra luptarius personam sibi uiri fortis inposuit et quidem supra modum? non enim fieri potest ut quisquam cruciatus corporis pro uoluptatibus ducat, cum satis sit ad officium uirtutis inplendum perferre ac susttu Epicure? Beatus est sapiens, etiam cum torquetur. Si propter gloriam patientiae; non fruetur; in tormentis enim fortasse morietur. Si propter memoriam; aut non sentiet, si occidunt animae, aut si sentiet, nihil ex ea consequetur. Quis ergo animo moriatur? Bonum mihi affertis unius horae, aut fortasse momenti, propter quod non expediat in tota vita miseriis et laboribus confici. Quantum autem temporis mors occupat? quae cum veniat utrum aequo an iniquo animo eam subieris, jam nihil refert. Ita fit, ut nihil aliud ex virtute captetur, nisi gloria. Sed haec aut supervacua et brevis est, aut pravis hominum judiciis non sequetur. Nullus igitur ex virtute fructus est, ubi virtus mortalis est
Abbreviated transcription (Latin):
idest diuina carent. Nemo igitur credit. quia tam se ho¬
minem putat eẽ qui audit. ꝗͣ est ille qui praecipit. Praeterea
nihil apud eos certi est: nihil quod a scientia ueniat. Sed
cum omnia coniecturis agantur multa etiam diuersa et
uaria proferantur: stultissimi est hominis praeceptis eoꝵ
uelle parere:quae utrum uera sint an falsa dubitatur
et ideo nemo paret. quia nemo uult. ad incertum labora¬
re. Uirtutem esse stoici auint. quae sola efficiat uitam
beatam. Nibil põt uerius dici. Sed quid si cruciabitur
aut dolore afficienuir: Poterit ne quisꝗͣ inter carnifices bea¬
tus eẽ: Immo uero illatus corpori dolor. materia uirtutis
est. Itaq ne in tormentis quidem miser est. Epicurꝰ młto
fortius. sapiens inquit semper beatus ẽ. et uelut inclusus
in phalaridis tauro hanc uocem emittet. suaue est. et ni¬
hil curo. Quis eum non irriserit: maxime quod homo uo¬

Expanded text:
id est diuina carent. nemo igitur credit, quia tam se hoid est diuina carent. nemo igitur credit, quia tam se hominem putat esse qui audit, quam est ille qui praecipit. praeterea nihil aput eos certi est, nihil quod a scientia ueniat, sed cum omnia coniecturis agantur, multa etiam diuersa et uaria proferantur, stultissimi est hominis praeceptis eorum uelle parere, quae utrum uera sint an falsa dubitatur: et ideo nemo paret, quia nemo uult ad incertum laborare. uirtutem esse Stoici aiunt, quae sola efficiat uitam beatam. nihil potest 10 uerius. sed quid si cruciabitur aut dolore adficietur? poteritne quisquam inter carnifices beatus esse? immo uero inlatus corpori dolor materia uirtutis est, itaque ne in tormentis quidem miser est. Epicurus multo fortius sapiens inquit semper beatus est et uel inclusus in Phalaridis tauro hanc uocem emittet: suaue est et nihil curo. quis eum non inriserit, maxime quod homo uo
Abbreviated transcription (Latin):
matrem delictoꝵ stultitiam uno semel impenii expellat. ad
quod efficiendum non mercede. non libris. non lucubrato
nibus opus ẽ. gratis ista funt. facile cito pateant modo
aures. et pectus sapientiam sitiat. Nemo uereatur. nos a¬
quam non uendimus. nec solem mercede praestamus dei
fons uberrimus atq plenissimus patet cunctis. et hoc caele¬
ste lumen uniuersis oritur quicunq oculos habent. Num
oui cum etates suas in studio pħi e conterant. neq aliũ
quenꝗͣ neq seipsos. si natura paululum obstitit. possunt.
facere meliores. Itaq sapientia illoꝵ ut plurimum effici¬
at. non excidit uitia sed abscondit. Pauca enim dei prae¬
cepta sic totum hominem immutant. et exposito uetere
nouum reddunt. ut non cognoscas eundem eẽ. Quid er¬
go : nihilne. illi simile praecipiunt: Immo ꝑmulta et ad
uerum frequenter accedunt.. Sed nihil ponderis habent
illa praecepta. quia sunt humana et auctoritate maiore

Expanded text:
matrem delictorum stultitiam uno semel impetu expellat: ad matrem delictorum stultitiam uno semel impetu expellat: ad quod efficiendum, non mercede, non libris, non lucubratnibus opus est. gratis ista fiunt, facile, cito, pateant modo aures et pectus sapientiam sitiat. nemo uereatur: nos aquam non uendimus nec solem mercede praestamus. dei fons uberrimus atque plenissimus patet cunctis et hoc caeleste lumen uniuersis oritur quicumque oculos habent. num qui cum aetates suas in studio philosophiae conterant, neque alium quemquam neque se ipsos, si natura paululum obstitit, possunt facere meliores. itaque sapientia illorum, ut plurimum efficiat, non excindit uitia, sed abscondit. pauca uero dei praecepta sic totum hominem inmutant et exposito uetere nouum reddunt, ut non cognoscas eundem esse. Quid ergo? nihilne illi simile praecipiunt? immo permulta, et ad uerum frequenter accedunt, sed nihil ponderis habent illa praecepta, quia sunt humana et auctoritate maiore
Abbreviated transcription (Latin):
piditates oppriment. iram temperabunt. libidinem coerce¬
bunt. cum ipsi et cedant uitus. et fateantur plus ualere
naturam: Dei autem praecepta quia et simplicia et uera
sunt quantum ualeant in animis hominum quotdiana ex¬
perimenta demonstrant.Da mihi uirum qui sit iracundꝰ
maledicus. effrenatus. paucissimis dei uerbis tam placidũ
ꝗͣ ouem reddam. Da cupidum. auarum tenacem iam tibi
eum liberalem dabo et pecuniam suam proprus manibus
largientem. Da timidum doloris ac mortis. iam eruces et
ignes et pericula et taurum contemnet. Da libidinosum
adulterum ganeonem. iam sobrium castum continentẽ
uidebis. Dacrudelem et sanguinis appetentem. iam in ue¬
ram clementiam furor ille mutabitur.Da iniustum insipi¬
entem. peccatorem. continuo et aequus. et prudens. et inno
cens erit. Uno enim lauacro malitia omnis abolebitur.tan¬
tae diuinae sapientiae uis ẽ. ut in hominis pectus infusa t

Expanded text:
piditates oppriment, iram temperabunt, libidinem cohercepiditates oppriment, iram temperabunt, libidinem cohercebunt, cum ipsi et cedant uitiis et fateantur plus ualere naturam? dei autem praecepta quia et simplicia et uera sunt, quantum ualeant in animis hominum, cottidiana experimenta demonstrant. da mihi uirum qui sit iracundus maledicus effrenatus, paucissimis dei uerbis tam placidum quam ouem reddam. da cupidum auarum tenacem, iam tibi eum liberalem dabo et pecuniam suam plenis manibus largientem. da timidum doloris ac mortis, iam cruces et ignes et Perilli taurum contemnet. da libidinosum adulterum ganeonem, iam sobrium castum continentem uidebis. da cruaeiem et sanguinis aapetenteIll, lam in meram clementiam furor ille mutabitur. da iniustum insipientem peccatorem, ccens erit. Uno enim lavacro malitia omnis abolebitur. Tanta divinae sapientiae vis est, ut in hominis pectus infusa,
Abbreviated transcription (Latin):
etiam platonem ac diogenem. qui tñ serui non fuerunt. s
us seruitus euenerat. Sunt enim capti. Platonem quidem
redemisse anniceris quidam traditur sestertus octo. Itao:
insectatus ẽ conuitus hunc ipsum redemptorem seneca⁊
quod platonem paruo aestimauerit. furiosus ut mihi uide¬
tur. qui homini fuerit iratus.quod non multum perdidit.
scilicet aurum appendere debuit tanꝗͣ pro mortuo hectore
aut. tantum ingerere. nummoꝵ. quantum uenditor non
poposcit. Ex barbaris uero nullum praeter unum anachar¬
sin seytham qui pħiam ne somniasset quidem nisi et lin¬
guam et lrãs ante didicisset. Quod ergo illi poscente naͣ
faciendum eẽ senserunt.si tñ neq ipsi facere potuerunt.
neq a pħis fieri posse uiderunt. sola haec efficit doctrina
caelestis. quae sola sapientia est. Illi scilicet ꝑsuadere ciuiqͣ
potuerunt. qui nihil ꝑsuadent etiam sibi: Aut cuiusqͣ cu¬

Expanded text:
etiam Platonem ac Diogenem, qui tamen non serui fuerunt, sed etiam Platonem ac Diogenem, qui tamen non serui fuerunt, sed his seruitus euenerat: sunt enim capti. Platonem quidem redemisse Anniceris quidam traditur sestertiis octo. itaque insectatus est conuiciis hunc ipsum redemptorem Seneca, quod Platonem paruo aestimauerit, furiosus, ut mihi uidetur, qui homini fuerit iratus, quod non multam pecuniam perdidit: scilicet aurum appendere debuit tamquam pro mortuo Hectore aut tantum ingerere nummorum, quantum uenditor non poposcit. ex barbaris uero nullum praeter unum Anacharsin Scytham, qui philosophiam ne somniasset quidem, nisi et linguam et litteras ante didicisset. Quod ergo illi poscente natura faciendum esse senserunt, sed tamen neque ipsi facere potuerunt neque a philosophis fieri posse uiderunt, sola haec efficit doctrina caelestis, quia sola sapientia est. illi scilicet persuadere cuiquam potuerunt, qui nihil persuadent etiam sibi, aut cuiusquam cu
Abbreviated transcription (Latin):
societatem. quae unuiersa ꝑdiscere nec feminae possunt. ꝗbꝰ
intra puberes annos officia mox usibus domesticis ꝓfutura
discenda sunt. Neq: serui quibus pereos annos uel maxi¬
me seruiendum ẽ quibus possent discere.neq: pauperes
aut opifices. aut rustici. quibus in diem uictus labore q̃
rendus ẽ. Ob eam causam tullius ait abhorrere a multitu
dine phiam. At enim rudes epicurus accipiet. Quomodo
ergo illa quae de principus reꝵ dicuntur intelligent.quae
perplexa et inuoluta uix etiam polin hoĩes assequuntur.
In rebus igiuir obscuritate implicitis. et ingenioꝵ uarietate
confusis. et eloquentium uiroꝵ exquisito sermone fucatis
quis imperito ac rudi locus est: Deniq nullas unꝗͣ mulie¬
eres pħari docuerunt. praeter unam ex omni memoria the¬
misten. neq seruos. praeter unum pythagoram quẽ male
seruientem redemisse: ac docusse traduntur. Enumerant.

Expanded text:
societsocietintra puberes annos officia mox usibus domesticis profutura discenda sunt neque servi, quibus per eos annos vel maxime serviendum est, quibus possunt discere; neque pauperes, aut opifices, aut rustici, quibus in diem victus labore est quaerendus. Ob eam causam Tullius ait abhorrere a multdine philosophiam. at enim rudes Epicurus accipiet. quomodo ergo illa quae de principiis rerum dicuntur intellegent, quae perplexa et inuoluta uix etiam politi homines adsecuntur ? in rebus igitur obscuritate inplicatis et ingeniorum uarietate confusis et eloquentium uirorum exquisito sermone fucatis quis inperito ac rudi locus est? denique nullas umquam mulieres philosophari docuerunt praeter unam ex omni memoria Themisten neque seruos praeter unum Phaedonem, quem male seruientem redemisse ac docuisse traduntur. enumerant
Abbreviated transcription (Latin):
neq ipsam eẽ sapientiam. quod mysterium eius barba tm̃
celebratur et pallio. Senserunt hoc adeo stoici quis et ser¬
uis et mulieribus pbandum eẽ dixerunt. Epicurus quoo
qui rudes omnium luteraꝵ ad phiam inuitat. Item plato
qui ciuitatem de sapientibus uoluit componere. Conati ꝗ¬
dem sunt illi facere quod ueritas excigebat. sed non potuit
ulira uerba procedi. primum quia multis artibus opus ẽ
ut ad phiam possit accedi. discendae istae communes lrã.
propter usum legendi. quia in tanta reꝵ uarietate nec disci
audiendo possunt omnia. nec memoria contineri. Gramma¬
ticis quoq non parum operae uel dandum ẽ. ut rectam loquẽ¬
di rationem scias. Id multos annos auferat necesse ẽ. Nec
oratoria quidem ignoranda est ut ea quae didiceris ꝓferre
atq eloqui possis. Eeometria quoq ac musica et astrolo¬
ia necessaria ẽ. quod hae artes cum pħia habent aliquam

Expanded text:
neque ipsam esse sapientiam, quod mysterium eius barba tantum neque ipsam esse sapientiam, quod mysterium eius barba tantum celebratur et pallio. senserunt hoc adeo Stoici, qui et seruis et mulieribus philosophandum esse dixerunt, Epicurus quoque, qui rudes omnium litterarum ^ ad philosophiam inuitat, item Plato, qui ciuitatem de sapientibus uoluit conponere. conati quidem sunt illi facere quod ueritas exigebat, sed non potuit ultra uerba procedi, primum, quia multis artibus opus est, ut ad philosophiam possit accedi.: discendae istae communes litterae propter usum legendi, quia in tanta rerum uarietate nec disci audiendo possunt omnia nec memoria contineri. grammaticis quoque non parum operae dandum est, ut rectam loquendi rationem scias; id multos annos auferat necesse est. ne oratoria quidem ignoranda est, ut ea quae didiceris proferre atque eloqui possis. geometria quoque ac musica et astrologia necessaria est, quod hae artes cum philosophia habent aliquam
Abbreviated transcription (Latin):
nis imitator existimauit. pħiam non eẽ uulgarem quod eã
non nisi docti homines assequi possint. Est in quit ph̃ia pa¬
ueis contenta uidicibus. multitudinem consulto ipsa fugi¬
ens. Non est ergo sapientia. si ab hominum coetu abhorret.
quoniam sapientia si homini data est. sine ullo discrimine
omnibus data est. ut nemo sit prorsus qui eam capere nõ
possit. At illi uirtutem humano gener datam sic ample¬
xantur ut soli omnium publico bono frui uelle uideant᷑
tam inuidi ꝗͣ si uelint deligare oculos. aut effodere caete¬
ris. ne solem uideant. Nam quid est aliud hominibus ne¬
gare sapientiam qͣ mentibus eoꝵ uerum ac diuinum lumẽ
auferre: Quod si natura hominis sapientiae capax ẽ. opor¬
tuit et opifices et rusticos et mulieres et omnes deniq ꝗ
lingua et conditione. et sexu. et aetate conflari. Maximũ
itaq argumentum est pb̃iam neq ad sapientiam tendere.

Expanded text:
nis imitator existimauit philosophiam non esse uulgarem, quod eam nis imitator existimauit philosophiam non esse uulgarem, quod eam non nisi docti homines adsequi possint. est inquit philosophia paucis contenta iudicibus multitudinem consulto ipsa fugiens. non est ergo sapientia, si ab hominum coetu abhorret, quoniam sapientia si homini data est, sine ullo discrimine omnibus data est, ut nemo sit prorsus qui eam capere non possit. at illi uirtutem humano generi datam sic amplexantur, ut soli omnium publico bono frui uelle uideantur, tam inuidi quam si uelint deligare oculos aut effodere ceteris, ne solem uideant. nam quid est aliut hominibus negare sapientiam quam mentibus eorum uerum ac diuinum lumen auferre? quodsi natura hominis sapientiae capax est, oportuit et opifices et rusticos et mulieres et omnes denique qui lingua et condicione et sexu et aetate conflari. maximum itaque argumentum est philosophiam neque ad sapientiam tendere
Abbreviated transcription (Latin):
dium ferantur. et ad medium connexa sint omnia. sicut radi¬
os uidemus in rota. Quae autem leuia sunt. ut nebula fumꝰ¬
ignis. a medio deferantur. ut caelum petant. Quid dicam
de his nescio. qui cum semel aberrauetint. constanter in stul¬
titia ꝑseuerant. et uanis uana defendunt. nisi quod eos in¬
terdum puto aut ioci causa phari aut prudentes et scios mẽ¬
dacia defendenda suscipere. quasi ut ingenia sua in malis
rebus exerceant. uel ostendant. At ego mulus argumẽts
probare possem nullo modo fieri posse ut caelum terra sit in¬
ferius. nisi et liber iam concludendus eẽt. et adhuc aliqua
restarent. quae magis sint praesenti operi necessaria. Et qm̃
singuloꝵ etrores ꝑcurrere non est unius libri opus. satis sit
pauca enumerasse. ex quibus possint qualia sint cetera in¬
telligi. Nunc pauca nobis de pħia in communi dicenda sũt
ut confirmata causa peroremus. Summus ille noster plato¬

Expanded text:
dium ferantur, et ad medium connexa sint omnia, sicut radidium ferantur, et ad medium connexa sint omnia, sicut radios videmus in rota; quae autem levia sunt, ut nebula, fumignis, a medio differantur, ut caelum petant. quid dicam de his nescio, qui cum semel aberrauerint, constanter in stultitia perseuerant et uanis uana defendunt, nisi quod eos interdum puto aut ioci causa philosophari aut prudentes et scios mendacia defendenda suscipere, quasi ut ingenia sua in malis rebus exerceant uel ostendant. at ego multis argumentis probare possem nullo modo fieri posse ut caelum terra sit inferius, nisi et liber iam concludendus esset et adhuc aliqua restarent quae magis sint praesenti operi necessaria. et quoniam singulorum errores percurrere non est unius libri opus, satis sit pauca enumerasse, ex quibus possit qualia sint cetera intellegi. Nunc pauca nobis de philosophia in commune dicenda sunt, ut confirmata causa peroremus. summus ille noster Plato
Abbreviated transcription (Latin):
sunt caelum uolui. sic astra solemq cum occiderint. uolubi¬
litate ipsa mundi ad ortum referri Itaq et aereos orbes fa¬
bricati sunt. quasi ad figuram mundi eosq celarunt portẽ¬
tosis quibusdam simulachris. quae astra eẽ dicerent.. Hanc
igitur caeli rotunditatem illud sequebatur ut terra in medio
sinu eius esser inclusa. Quod si ita esset etiam ipsam terrã
globo similem. neq enim fieri posset.ut non esset rotundũ
quod rotundo conclusum teneretur. Si autem rotunda etiã
terra ẽẽt. necesse eẽ ut in omnes caeli partes eandem faciem
gerat. idest montes erigat. campos tendat. maria conster¬
nat. Quod si eẽt enam illud sequebatur extremum ut nul¬
la sit pars terrȩ:. quae non ab hominibus caeterisq animali¬
bus incolatur. Sic pendulos istos antipodas caeli rotundi¬
tas adinuenit. Ouor si queras ab us qui hec portenta de¬
fendunt quomodo non cadunt omnia in inferiorem illam ce

Expanded text:
sunt caelum uolui; sic astra solemque, cum occiderint, uolubisunt caelum uolui; sic astra solemque, cum occiderint, uolubilitate ipsa mundi ad ortum referri. itaque et aereos orbes fabricati sunt quasi ad figuram mundi eosque caelarunt portentosis quibusdam simulacris, quae astra esse dicerent. hanc igitur caeli rotusinu ejus esset inclusa. Quod si ita esset, etiam ipsam terram globo similem; neque enim fieri posset, ut non esset rotundum, quod rotundo conclusum teneretur. Si autem rotunda etiam terra esset, necesse esse, ut in omnes coeli partes eamdem faciem gerat, id est montes erigat, campos tendat, maria consternat. Quod si esset, etiam sequebatur illud extremum, ut nulla sit pars terrae, quae non ab hominibus caeterisque animalibus incolatur. Sic pendulos istos Antipodas coeli rotunditas adinvenit. Quod si quaeras ab iis, qui haec portenta defendunt, quomodo non cadunt omnia in inferiorem illam coe
Abbreviated transcription (Latin):
rienda a nobis orgo est:. Nam semper eodem modo fallunt᷑.
Cum enim falsum aliquod in principio sumpserint. uerisimi¬
litudine inducti. necesse est eos in ea quae consequuntur cur¬
rere. Sic incidunt: in multa ridicula quia necesse est falsa
eẽ. quae rebus falsis congruunt. Cum autem primis habue¬
rint. fidem. qualia sint ea quae sequuntur. non circunspici¬
unt. sed defendunt omnimodo. cum debeant prima illa u¬
trumne uera sint an falsa eo consequentibus iudicare. Quae
igitur illos ad antipodas ratio ꝑduxit. Uidebant siderum
cursus in occasum meantium. solem atq lunam in eandem
partem semper occidere. et oriri semper ab eadem. Cum aũt̃
non ꝑspicerent.quae machinatio cursus eoꝵ temperaret. nec
quomodo ab occasu ad orientem remeant. caelum aut̃ ipsũ
in omnes fere partes eẽ deuexum quod sic uideri propter
immensam latitudinem necesse est. existimauerunt rotun¬
dum eẽ mundum sicut pilam et ex motu siderum opinati

Expanded text:
rienda nobis origo est. nam semper eodem modo falluntur. cum enim falsum aliquid in principio sumpserint ueri similitudine inducti, necesse est eos in ea quae consecuntur incurrere. sic incidunt in multa ridicula, quia necesse est falsa esse quae rebus falsis congruunt. cum autem primis habuerint fidem, qualia sint ea quae secuntur non circumspiciunt, sed defendunt omni modo, cum debeant prima illa utrumne uera sint an falsa ex consequentibus iudicare. quae igitur illos ad antipodas ratio perduxit? uidebant siderum cursus in occasum meantium, solem atque lunam in eandem partem semper occidere et oriri semper ab eadem. cum autem non perspicerent quae machinatio cursus eorum temperaret nec quomodo ab occasu ad orientem remearent, caelum autem ipsum in omnes partes putarent esse deuexum, quod sic uideri propter inmensam latitudinem necesse est, existimauerunt rotundum esse mundum sicut pilam et ex motu siderum opinati
Abbreviated transcription (Latin):
ueniet rabiosis ac uoracibus lupis merces sua qui iustas.
et simplices animas nullis facinoribus admissis exxcruci-¬
Sauerunt. Nos tantum modo laboremus ut ab homini¬
bus nihil aliud in nobis nisi sola iustitia puniatur. De¬
mus operam totis uiribus ut mereamur a deo simul et
ultionem passionis. et praemium:

Expanded text:
ueniet rabiosis ac uoracibus lupis merces sua, qui iustas ueniet rabiosis ac uoracibus lupis merces sua, qui iustas et simplices animas nullis facinoribus admissis excruciauerunt. nos tantummodo laboremus ut ab hominibus nihil aliut in nobis nisi sola iustitia puniatur, demus operam totis uiribus ut mereamur a deo simul et ultionem passionis et praemium.
Abbreviated transcription (Latin):
tot causae in unum collatae magnam deo multitudinem
mitabiliter acquirunt. Quicquid ergo aduersum nos mali
principes moliuntur. fieri ipse permittit. et iñ inuistissimi
psecutores. quibus dei nomen contumeliae ac ludibrio fuit
non se putent impune laturos. quia indignationis aduer¬
sus nos eius quasi ministri fuerunt. Punientur enim ui¬
dicio dei qr accepta potestate supra humanum modum
fuerint abusi et insultauerint etiam deo superbius eiꝰq
nomen aeternum uestigus suis subiecerint impie nefane¬
q calcandum. propterea uindicaturum se in eos celeri¬
ter pollicetur: et exterminaturum bestias malas de ter¬
ra. Sed idem qͣuis ppl̃i sui uexationes et hic in praesenti
soleat uindicare. tñ ubet nos expectare patienter illu
S lestis iudicu diem quo ipse pro sius quenque meritis
aut honoret aut puniat. Quapropter non sperent sacri¬
legae animae contemptos et inultos fore quos sic obterũt

Expanded text:
tot causae in unum conlatae magnam deo multitudinem tot causae in unum conlatae magnam deo multitudinem mirabiliter adquirunt. Quidquid ergo aduersus nos mali principes moliuntur fieri ipse permittit. et tamen iniustissimi persecutores, quibus dei nomen contumeliae ac ludibrio fuit, non se putent inpune laturos quia indignationis aduersus nos eius quasi ministri fuerunt. punientur enim iudicio dei qui accepta potestate supra humanum modum fuerint abusi et insultauerint etiam deo superbius eiusque nomen aeternum uestigiis suis subiecerint impie nefarieque calcandum. propterea uindicaturum se in eos celeriter pollicetur et exterminaturum bestias malas de terra. sed idem quamuis populi sui uexationes et.hic in praesenti soleat uindicare, tamen iubet nos expectare patienter illum caelestis iudicii diem, quo ipse pro suis quemque meritis aut honoret aut puniat. quapropter non sperent sacrilegae animae contemptos et inultos fore quos sic obterunt.
Abbreviated transcription (Latin):
amissio. nec dolor corporis. nec uisceꝵ eruciamenta deterrẽt
U alent haec plurimum. sed illae maocimae causae nostrum nu¬
merum semꝑ auxerunt. Audit circundans ppl̃s inter ipsa
tormenta dicentes. non sacrificare se lapidibus humana
manu factis. sed deo uiuo qui sit in caelo. Multi hoc uerũ
ẽẽ intelligunt. et in pectus admutunt. Deinde ut fieri so¬
let in rebus incerus. dum inter se inuicem quaerunt qua
sit huius ꝑseuerantiae causa. multa quae ad religionem ꝑ¬
tinent diuulgata ac ꝑ rumorem uicissim aucupata discũt᷑
quae quia bona sunt placeant necesse ẽ. praeterea ultio cõ¬
secuta sicut semper accidit. ad credendum uehementer imn¬
pellit. Ne haec quidem leius causa ẽ. quod immundi dae¬
monum spiritus accepta licentia multoꝵ se corporibus
immergunt. quibus postea eiectis omnes qui resanan fu¬
erint adhaerent religioni cuius potentiam senserunt. Hae

Expanded text:
amissio nec dolor corporis nec uiscerum cruciamenta deterrent. amissio nec dolor corporis nec uiscerum cruciamenta deterrent. ualent haec plurimum, sed illae maxime causae nostrorum numerum semper auxerunt: audit circumstans populus inter ipsa tormenta dicentes non sacrificare se lapidibus humana manu factis, sed deo uiuo qui sit in caelo. multi hoc uerum esse intellegunt et in pectus admittunt. deinde, ut fieri solet in rebus incertis, dum inter se inuicem quaerant quae sit huius perseuerantiae causa, multa quae ad religionem pertinent diuulgata ac per rumorem uicissim aucupata discuntur: quae quia bona sunt, placeant necesse est. praeterea ultio consecuta, sicut semper accidit, ad credendum uehementer inpellit. ne haec quidem leuis causa est quod inmundi daemonum spiritus accepta licentia multorum se corporibus inmergunt, quibus postea eiectis omnes qui resanati fuerint adhaerent religioni cuius potentiam senserunt. hae
Abbreviated transcription (Latin):
et unci põt. deo autem cui repugnari non põt ipse aduer¬
sarios nomini suo erccitat. non qui contra ipsum deum pu¬
gnent. sed contra milites eius. ut deuotionem ac fidẽ suoꝵ
uel prober. uel corroboret.donec pressure uerberibus dif¬
fluentem colligat disciplinam. Est et alia causa cur aduer¬
sum nos ꝑsecutiones fieri sinat ut dei ppłs augeatur. nec
ẽ difficile monstrare cur aut quomodo id fiat. Primum fu
gantur a deoꝵ cultoribus plurimi odio crudelitatis. Cui
enim talia sacrificia non horreant: Deinde placet quibus¬
dam uirtus ac fides ipla. nonnulli suspicantur deoꝵ cul¬
tum non sine causa malum putari a tam multis hominibꝰ
ut emori malint ꝗͣ id facere: quod alii faciunt ut uiuãt.
aliquis cupit scire quodnam sit illud bonum quod ad
mortem usq defenditur. quod omnibus quae in hac uita
iocunda sunt et cara praefertur. a quo nec bonoꝵ nec lucis

Expanded text:
et vinci potest. Deo autem quia repugnari non potest, ipse adveret vinci potest. Deo autem quia repugnari non potest, ipse adversarios nomini suo excitat, non qui contra ipsum Deum pugnent, sed contra milites ejus, ut devotionem ac fidem suorum vel probet, vel corroboret, donec pressurae verberibus diffluentem colligat disciplinam. Est et alia causa cur adversum nos persecutiones fieri sinat, ut Dei populus augeatur. Nec est difficile monstgantur a deorum cultibus plurimi odio crudelitatis: qui enim talia sacrificia non horreant? deinde placet quibusdam uirtus ac fides ipsa. nonnulli suspicantur deorum cultum non sine causa malum putari a tam multis hominibus, ut emori malint quam id facere quod alii faciunt, ut uiuant. aliquis cupit scire quodnam sit illut bonum quod ad mortem usque defenditur, quod omnibus quae in hac uita iucunda sunt et cara praefertur, a quo nec bonorum nec lucis
Abbreviated transcription (Latin):
deo curae. quibus quoniam peccamus irascitur. Nam cũ
posset populo suo et opes et regna largiri sicut dederat añ
uideis. quoꝵ nos successores ac posteri sumus. idcirco eum
uoluit sub aliena ditione atq imꝑio degere. ne reꝵ ꝓsperaꝵ
felicitate corruptus in luxuriem laberetur. ac dei praecepta
contemneret. sicut illi maiores nostri. qui saepe terrenis ac
fragilibus his bonis eneruati aberrauerunt a disciplina et
legis uincla ruperunt. Prouidit ergo quatinus cultoribus
et tñ eos emendaret si praeceptis non obtemꝑassent. Itaq
ne tam corrumperentur ocio ꝗͣ patres eoꝵ licentia. premi
eos uoluit ab us in quoꝵ manibus eos collocauit ut eos &¬
labentes confirmet. et corruptos ad fortiudinem repparet.
et fidos experiatur ac temptet. Quomodo enim põt impe¬
rator militum suoꝵ probare uirtutem nisi habuerint ho¬
stem: et illi mñ aduersarius exurgit inuito. qr mortalis ẽ

Expanded text:
deo curae, quibus, quoniam peccamus, irascitur. nam cum deo curae, quibus, quoniam peccamus, irascitur. nam cum posset populo suo et opes et regna largiri sicut dederat ante Iudaeis, quorum nos successores ac posteri sumus, idcirco eum uoluit sub aliena dicione atque imperio degere, ne rerum prosperarum felicitate corruptus in luxuriam laberetur ac dei praecepta contemneret sicut illi maiores nostri, qui saepe terrenis ac fragilibus his bonis eneruati aberrarunt a disciplina et legis uincla ruperunt. prouidit ergo quatenus cultoribus et tamen eos emendaret, si praeceptis non obtemperassent. Itaque ne tam corrumperentur otio, quam patres eorum licentia, premi eos voluit ab iis, in quorum manibus eos collocavit, ut et labantes confirmet, et corruptos ad fortitudinem reparet, et fidos experiatur ac tentet. Quomodo enim potest imperator militum suorum probare virtutem, nisi habuerit hostem? Et illi tamen adversarius exurgit invito, et quia mortalis est,
Abbreviated transcription (Latin):
potentes. beatos. diuites fieri sinat.pios contra humiles ⁊
miseros. inopes eẽ pauatur. sumat eum senecae librum cu
titulus est. quare honis uiris multa mala accidant cũ sit
prouidentia. In quo ille multa non plane imperina saecula¬
ri sed sapienter. ac pene diuininis elocutus ẽ. Deus inꝗt
homines pro liberis habet. sed corruptos et uitiosos. luxu¬
riose ac delicate patitur uiuere. qr non putat emendatione
sua dignos. Bonos autem quos diligit. castigat saepius. &
assiduis laboribus ad usum uirtutis exercet. nec eos ca¬
ducis ac mortalibus bonis corrumpi ac deprauari sinit. Uũ
nemini debet mirum uideri si pro nostris saepe delictis ca¬
stigamur a deo. Immo uero cum uexamur ac premimur. tũ
maxime gratias agimus in dulgentissimo patri quod cor¬
ruptelam nostram non patitur longius procedere. sed pla¬
gis ac uerberibus emendat. Exx quo intelligimus ẽẽ nos

Expanded text:
potentes, beatos et divites fieri sinat; pios contra, humiles, potentes, beatos et divites fieri sinat; pios contra, humiles, miseros, inopes esse patiatur: sumat eum Senecae librum cui titulus est: Quare bonis viris multa mala accidant, cum sit providentia; in quo ille multa, non plane imperitia saeculari, sed sapienter ac pene divinitus elocutus est. « Deus, inquit, homines pro liberis habet: sed corruptos et vitiosos luxuriose ac delicate patitur vivere, quia non putat emendatione sua dignos. Bonos autem, quos diligit, castigat saepius, et assiduis laboribus ad usum virtutis exercet; nec eos caducis ac mortalibus bonis cornemini debet mirum uideri si pro nostris saepe delictis castigamur a deo. immo uero cum uexamur ac premimur, tum maxime gratias agimus indulgentissimo patri, quod corruptelam nostram non patitur longius procedere, sed plagis ac uerberibus emendat. ex quo intellegimus esse nos
Abbreviated transcription (Latin):
ctos sed et suo contentos et paruo. qui fragilitatis suae me¬
mor non amplius quaerit. ꝗͣ unde uitam sustentet. et ex eo
ipso quod habuerit impertit etiam non habenti qr pus est
ietas autem summa uirtus ẽ. et accedit eo quod uoluptates
caducas uitiosasq contemnit. quaꝵ causa opes appetuntur
qm̃ continens est ac libidinum uictor. idem nihil tumoris at¬
q insolentiae gerens. non extollit se altius. nec erigit super¬
bum caput. sed placidus et concors. et communis. et planus ẽ
qr conditionem suam nouit. Cum ergo iniuriam nulli faciar
nec aliena cupiat. nec sua quoq siui auferantur defendat.
cum sciat etiam illatam iniuriam moderate ferre: qr uiru¬
te praeditus ẽ. necesse ẽ iustum hominem subiectum eẽ inuisto
et contumelus affici ab insipiente sapientem ut et ille peccet
quia iniustus ẽ: et hic in se uirtutem habeat. quia iustus est
Si quis autem uolet scire plenius curmalos et inustos deus

Expanded text:
ctos —, sed et suo contentus et paruo, quia fragilitatis suae mectos —, sed et suo contentus et paruo, quia fragilitatis suae memor, non amplius quaerit quam unde uitam sustentet, et ex eo ipso quod habuerit inpertit etiam non habenti, quia pius est; pietas autem summa uirtus est. accedit quod uoluptates caducas uitiosasque contemnit, quarum causa opes adpetuntur, quoniam continens est ac libidinum uictor. idem nihil tumoris atque insolentiae gerens non extollit se altius nec erigit superbum caput, sed placidus et concors et communis et planus est, quia condicionem suam nouit. cum ergo iniuriam nulli faciat nec aliena cupiat nec sua quoque si ui auferantur defendat, cum sciat etiam inlatam iniuriam moderate ferre, quia uirtute praeditus est, necesse est iustum hominem subiectum esse iniusto et contumeliis adfici ab insipiente sapientem, ut et ille peccet, quia iniustus est, et hic in se uirtutem habeat, quia iustus est si quis autem uolet scire plenius cur malos et in
Abbreviated transcription (Latin):
impatiens ẽ. et urtute maꝯima caret. Impatientem dico
quia nihil patitur. innocentiam quoq seruare non potest.
quae et ipsa iuisto et sapienti uiro propria uirtus ẽ. Sed et
nocet saepe et concupiscit aliena rapit quae concupierit per
inuiriam. quia uirtutis expers uitio peccatoq subiectus est.
et fragilitats oblitus animo insolenter elato tumet. Inde
iniusti ac deum nescientes et diuitus. et potentia et hono¬
ribus florent. Haec enim cuncta inustitiae praemia sunt qr
et perpetua eẽ non possunt. et ꝑ cupiditatem uiolentiamq
quaeruntur. Iustus uero ac sapiens. quia illa omnia huma¬
na sunt. ut est a Laelio dictum sua bona diuina iudicat. nec
alienum quicꝗͣ concupiscit. ne quem contra ius humanita¬
tis laedat omnino. nec ullam potentiam honoremue desi¬
derat. ne cui faciat inuiram. Scit enim cunctos ab eodẽ
deo eadem conditione generatos iuire fraternitatis eẽ conũ¬

Expanded text:
inpatiens est et uirtute maxima caret: inpatientem dico, inpatiens est et uirtute maxima caret: inpatientem dico, quia nihil patitur. innocentiam quoque seruare non potest, quae et ipsa iusto et sapienti uiro propria uirtus est, sed et nocet saepe et concupiscit aliena et rapit quae cupierit per iniuriam, quia uirtutis expers uitio peccatoque subiectus est et fragilitatis oblitus animo insolenter elato tumet. inde iniusti ac deum nescientes et diuitiis et potentia et honoribus florent. haec enim cuncta iniustitiae praemia sunt, quia et perpetua esse non possunt et per cupiditatem uiolentiamque quaeruntur. iustus uero ac sapiens quia illa omnia humana, ut est a Laelio dictum, sua bona diuina iudicat, nec alienum quicquam concupiscit, ne quem contra ius humanitatis laedat omnino, nec ullam potentiam honoremue desiderat, ne cui faciat iniuriam — scit enim cunctos ab eodem deo et eadem condi- cione generatos iure fraternitatis esse coniun
Abbreviated transcription (Latin):
sit necesse ẽ sicut ipsa uirtus. in qua est animi bonum. Lon¬
gum ẽ uniuersas animi species promere. ut de singulis do¬
ceam ꝗͣ necesse sit sapientem ac iustum uirum longe ab illis
bonis abhorrere: quibus qr fruuntur inuisti deoꝵ cultus
ueri et efficaces esse creduntur. Quod ad praesentem ꝑtinet
quaestionem satis est. si ex una uirtute id probemus quod
intendimus. Nempe magna et praecipua uirtus ẽ patienN¬
tia. quam pariter et uulgi publicae uoces. et pħi et orato¬
res summis laudibus celebrant. Quod si negari non põt
qn summa sit uirtus. necesse est uistum et sapientẽ uirũ
in potestate eẽ hominis iniusti. ut capiat patientiam. Pa¬
tientia est enim maloꝵ quae inferuntur: aut accidunt. cũ
aequanimitate ꝑlatio. Ergo iustus ac sapiens quia uirtu¬
tem capit habet ipse patientiam qua carebit omnino si
nibil patietur aduersi. Contra qui in rebus prosꝑis agit.

Expanded text:
sit necesse est sicut ipsa uirtus, in qua est animi bonum. Lonsit necesse est sicut ipsa uirtus, in qua est animi bonum. Longum est uniuersas uirtutis species promere, ut de singulis doceam, quam necesse sit sapientem ac iustum uirum longe ab illis bonis abhorrere: quibus quia fruuntur iniusti, deorum cultus ueri et efficaces esse creduntur. quod ad praesentem pertinet quaestionem, satis est si ex una uirtute id probemus quod intendimus. nempe magna et praecipua uirtus est patientia, quam pariter et uulgi publicae uoces et philosophi et oratores summis laudibus celebrant. quodsi negari non potest quin summa sit uirtus, necesse est iustum et sapientem uirum in potestate esse hominis iniusti, ut capiat patientiam. patientia est enim malorum quae aut inferuntur aut accidunt cum aequanimitate perlatio. ergo iustus ac sapiens quia uirtutem capit, habet in se patientiam: qua carebit omnino, si nihil patietur aduersi. contra qui in rebus prosperis agit,
Abbreviated transcription (Latin):
inducuntur homines specie terrenoe ac praesentium bonoꝵ
quae ad curam mentis nullo modo ꝑtinent. quibus quia ca¬
rere iustos uident. et affluere inuistos. dei cultum in anem
arbitrantur. in quo ineẽ illa non cernunt. et deoꝵ ritus esti¬
mant ueros. qm̃ cultores eoꝵ et diuits et honoribus et re¬
gnis fruantur. Uerum ii qui sunt in hac ecistimatione. nõ
ꝑspiciunt altius uim ranonemq hominis. quae tota non in
corpore. sed in mente est. Nibil enim uident amplius. qͣ uide¬
tur corpus. quod scilicet qr oculis manuq tractabile ẽ inbe¬
cillum fragile mortale est. cuius sunt illa omnia bona q̃
cupiditati ac miraculo sunt: opes. honores imperia. qm̃ cor
pori afferunt uoluptates et ideo tam caduca sunt qͣ corpus
ipsum Animus uero in quo solo est homo. qũ subiectuso¬
culis non est nec bona euis aspiei possunt. quae in sola uieta¬
te sunt posita et ideo tam stabilis et constans et ꝑpetuus

Expanded text:
inducuntur homines specie terrenorum ac praesentium bonorum, inducuntur homines specie terrenorum ac praesentium bonorum, quae ad curam mentis nullo modo pertinent: quibus quia carere justos vident, et affluere injustos, et Dei cultum inanem arbitrantur, in quo inesse illa non cernunt, et deorum ritus aestimant veros, quoniam cultores eorum, et divitiis, et honoribus, et regnis fruantur. Verum ii qui sunt in hac existimatione, non perspiciunt altius vim rationemque hominis; quae tota non in corpore, sed in mente est. Nihil enim vident amplius, quam videtur, corpus scilicet; quod, quia oculis manuque tractabile est, imbecillum, fragile, mortale est; cujus sunt illa omnia bona, quae cupiditati, ac miraculo sunt, opes, hopori adferunt uoluptates, et ideo tam caduca sunt quam corpus ipsum. animus uero, in quo solo est homo, quoniam subiectus oculis non est, nec bona eius aspici possunt, quae in sola uirtute sunt posita, et ideo tam stabilis et constans et perpetuus
Abbreviated transcription (Latin):
quomodo in hominem irrepserint. confitentur sic extorti et
exerueiat uirtute diuini nominis exsolantur. Propter haec
uerbera et minas sanctos et iustos homines semꝑ oderunt
et quia perse nocere us nihil possunt. publicis eos odus per¬
sequuntur quos sibi graues sentiunt. exercentq saeuinam ꝗͣ
iuolentissime possunt: ut aut eoꝵ fidem minuant ꝑ dolorem
aut si id efficere non quiuerint. auferant omnino de terra ne
responderi e contrario possit. Cur ergo deus ille singularis.il
le magnus. quem rer potentem. quem deum omnium confite¬
ris haec fieri pattur. nec cultores suos aut uindicat aut tue¬
tur: Cur deniq qui eum non colunt. et opulenti. et potentes.
et bean sunt. et honoribus regnoq potiuntur eosq ipsos di¬
tioni suae ac potestati subiectos habent: Reddenda et huiꝰ
rei ratio est. ne quid remaneat erroris. Nam in primis haec
causa est cur existimenir religio dei uim non habere quod

Expanded text:
quomodo in hominem inrepserint, confitentur. sic extorti et quomodo in hominem inrepserint, confitentur. sic extorti et excruciati uirtute diuini nominis exulantur. propter haec uerbera et minas sanctos et iustos uiros semper oderunt. et quia per se nocere iis nihil possunt, publicis eos odiis persecuntur, quos sibi graues sentiunt, exercentque saeuitiam quam uiolentissime possunt, ut aut eorum fidem minuant per dolorem aut, si id efficere non quiuerint, auferant omnino de terra, neresponderi e contrario possit: \'cur ergo deus ille singule magnus, quem rerum potentem, quem dominum omnium confiteris, haec fieri patitur; nec cultores suos aut vindicat, aut tuetur? Cur denique qui eum non colunt, et opulenti, et potentes, et beati sunt, et honoribus regnoque potiuntur; eosque ipsos ditioni suae ac potestati subjectos habent? Reddenda et hujus rei ratio est, ne quid remaneat erroris. Nam in primis haec causa est cur existimetur religio Dei vim non habere, quod