comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
decinim̃ cum uacdis indomumdĩ & ad¬
propinquac ut audices: donumenim
insipientium sacrificium. quic nes¬
ciunt quod faciunt malum: prae¬
cepta dat uitae & non uult nos offen¬
dere: & euuntes ad ecdesicm: non
enim ingredi domum dĩ. sed sine
offensione ingredi laudis est:
& sies s&r omnium qui sunt in ecdesia.
dĩ audire sermonem: numquam
addiss& & ad propin quac ut audias
Denique moyses. solus prope accedebat
ad audiendum dm̃: ceteri accedere
non uodebant: quod stulti nescien¬
tes remedium eẽ. peccecta: ccestimant
oblectione munerum do facere sẽpos¬
se: &ignoraent: hoc quoq medum. ẽẽ.
dare uelle quod fecerint  hic con¬
gruit illud quod alibidicitur:
oboedientia suꝑ sacrificium & mise¬
ricordic̃ uolo & non sacrificiũ. Noli
festinare in ore tuo. & cortuũ non
festin& ad proferendum in conspec¬
tudĩ quiccds in caelo & tusuperter¬
ntm: Propter hocsint uerba
tuce pauca quicc ueni& somnium
inmultitudine sollicitudinis: &uox
insipientis. inmultiplicatione

Expanded text:
dem tuum, cum vadis in domum Dei, et appropinqua, ut audias. Donum enim insipientium sacrificium; quia nesciunt, quod faciunt, malum. Praecepta dat vitae, et non vult nos offendere euntes ad Ecclesiam. Non enim ingredi domum Dei, sed sine offensione ingredi, laudis est. Et si esset omnium qui sunt in Ecclesia Dei, audire sermonem, numquam addidisset, appropinqua, ut audias . Denique Moyses solus prope accedebat ad audiendum Deum: caeteri accedere non valebant. Quod stulti nescientes remedium esse peccati, aestimant oblatione munerum Deo satisfacere se posse, et ignorant hoc quoque malum esse, dare velle, quod fecerint. Huic congruit illud quod alibi dicitur: Obedientiam super sacrificium . Et: Misericordiam volo, et non sacrificium . Noli festinfestinet ad proferendum verbum in conspectu Dei, quia Deus in coelo, et tu super terram. Propter hoc sint verba tua pauca, quia veniet somnium in multitudine sollicitudinis, et vox insipientis in multiplicatione
Abbreviated transcription (Latin):
& scit ubixp̃s quiuitaẽ commor&
Meliorẽ aspectus oculorum super
ambulantem inanima. sed & hoc
uacnitacs & praesumptio sp̃s ⁊
dilucide hocinter praatus est
symma chus dicens: Melius est pro¬
uidere quamambulcre ut lib&:
Id ẽ meliusest iuxta sensum cuncta
agerȩ qui cnimae ẽ oculus: quam
uoluntatem cordis sequi hoc ẽ. enĩ
ambulare inanimae: sicut e zechi¬
el ait. qui cmbulat inuoluntate
cordissui uelcerte superbum & sibi
placcentem arguit ⁊ & meliorem
dicit eẽ. eum qui cuncta sensuagit:
quam illum cuinihil plac& nisi quod
ipse fecerit: quod nihil est d&xerius.
x ominiuento inanius Rursum
& hic prae sumptionem sp̃s. aquila
& theodotiopastionem uenti. inter¬
prȩtati sunt: simmachus uero:
adflictionem sp̃s: Porro sciendum
quod apud hebreos & sp̃s & uentus.:
similiter appellentur n id ẽ. p̃uha
quidesti

Expanded text:
stus qui vita est, commoretur. Melior est aspectus oculorum super ambulantem in anima. Sed et hoc vanitas et praesumptio spiritus. Dilucide hoc interpretatus est Symmachus, dicens: Melius est providere, quam ambulare, ut libet; 435 id est, melius est juxta sensum cuncta agere, qui animae est oculus, quam voluntatem cordis sequi. Hoc est enim ambulare in anima, sicut Ezechiel ait: Qui ambulant in voluntate cordis sui . Vel certe superbum et sibi placentem arguit, et meliorem dicit esse eum, qui cuncta provideat, quam illum, cui nihil placet, nisi quod ipse fecerit: quo nihil est deterius, et omni vento inanius. Rursum et hic praesumptionem spiritus, Aquila et Theodotio, pastionem venti, interpretati sunt: Symmachus vero afflictionem spiritus. Porro sciendum est, quod apud Hebraeos, et spiritus et ventus similiter appellentur, id est, RUHA. qu
Abbreviated transcription (Latin):
tur. & nostra excusare peccata:
propterea admonea ut idsolum
caueas neputes ab sentem dm̃. sed eũti¬
meas. & scias cunctis operib. tuis
ad ẽẽ. prae sentẽ te queliberi arbi¬
trii conditum non cogi seduelle quod
facics. Sicalum niam pacuperis
&nrpinam iudicii. & iustititce uide¬
ris in regione nec mireris suꝑ negotio
quicc excelsus super excelsum custodit
tunica contexta desuper. nec acru¬
cifigentibus scindipotuit: ut eum
a postolorũ indutum uestimentis
abire pnrecepit:. Itccq & nos nitic¬
mur ec lesrastes nr̃i uestimenta
non scindere nec pro uoluntate
nr̃a opinationum pannos. hinc in¬
de consuere: sedunum disputictio¬
nis seruacre textum. & eundeisen¬
sum &ordinẽ sequi quo supre dixerat

Expanded text:
tur, et nostra excusare peccata. Propterea admoneo, ut id solum caveas, ne putes absentem Deum, sed eum timeas, et scias cunctis operibus tuis adesse praesentem: teque liberi arbitrii conditum non cogi, sed velle quod facias. Si calumniam pauperis, et rapinam judicii, et injustitias videris in regione, ne mireris super negotio: quia excelsus super excelsum custodit,tunica contexta desuper , nec a crucifigentibus scindi potuit: et eum Apostolorum indutum vestimentis abire praecepit. Itaque et nos nitamur Ecclesiastae nostri vestimenta non scindere, nec pro voluntate nostra opinationum pannos hinc inde consuere, sed unum disputationis servare textum, et eumdem sensum, et ordinem sequi. Supra dixerat
Abbreviated transcription (Latin):
nus uel suis opibus inhi are & qua¬
si fugientem praecerpere uoluptatẽ
uel alien ũl aborem in ꝓprices diuitias
uertere & hoc putare donum eẽ dĩ
si alienis miseris & laboribus ꝑfruamur:
Bonumest itaq ueros cibos & uenem
sumere potionem quos deagnicar¬
ne & sangune in diuinis uo¬
lumi

Expanded text:
nus, vel suis opibus inhiare, et quanus, vel suis opibus inhiare, et quasi fugientem praecerpere voluptatem, vel alienum laborem in proprias delicias vertere: et hoc putare donum esse Dei, si alienis miseriis et laboribus perfruamur? Bonum est itaque veros cibos et veram sumere potionem, quos de agni Carne et Sanguine in divinis Volumi
Abbreviated transcription (Latin):
quis enim comedit &quis parcit
Osine illo: quioc homini bono corac̃se
quȩ dentur bono antefaciem dĩ. sed
& hoc uanitas & prare sumptio sp̃s
Post quam uniuersec trarctacui &n
hil iniustus eẽ perspexi. quam alterius la¬
bore alterum fui tunc mibi uisum est
hoc in rebus esse iustissimum & quasidĩ
dõnum ut suo quis labore fruer&ur bibens
& comedens & protempore parcens
opibus congregitis siquidem dĩ munus
est: tadem iusto uiro darimentem
ut eaquȩ curis uigiliis que quae siuit ipse
consumat: sicut econtrario iredĩ est
in peccactorem ut diebus ac noctibus.
opes congreg& & nequaquam eis utens
his relinquaet qui in conspectudĩ ius tisunt
sed hoc quoque diligenter inspiciens
& uidens omnia morte finiri: uanis¬
simum iudicccui. Haec inter im iux¬
tedittenam neuideremur paenitus
sumplicem praxerire sensum : &dũ
spiritales diuitics sequimur. his¬
toricce contempnere pauper tatem:
quid enimboniest aut qualedĩ mu¬

Expanded text:
Quis enim comedet, et quis parcet Quis enim comedet, et quis parcet sine illo? quia homini bono coram se quae dantur bono ante faciem Dei. Sed et hoc vanitas, et praesumptio spiritus. Postquam universa tractavi, et nihil injustius esse perspexi, quam alterius labore alterum frui, tunc mihi visum est hoc in rebus esse justissimum, et quasi Dei donum, ut suo quis labore frueretur, bibens et comedens, et pro tempore parcens opibus congregatis. Siquidem munus Dei est, talem viro justo dari mentem, ut ea quae curis vigiliisque quaesivit, ipse consumat. Sicut e contrario, irae Dei est in peccatorem, ut diebus ac noctibus opes congreget, et nequaquam eis utens, his relinquat, qui in conspectu Dei justi sunt. Sed et hoc, inquit, diligenter inspiciens et videns omnia morte finiri, vanissimum judicavi. Haec interim secundum litteram, ne videamur penitus simplicem praeterire sensum, et dum spirituales divitias sequimur, historiae contemnere paupertatem. Quid enim boni est, aut quale Dei mu
Abbreviated transcription (Latin):
cordissui quiccipselaborat subsole quia
omnes dies eius dolorum & iracundicce
curarumque: & quidem in nocte
non dormit coreius. sed hoc uanitas
supra de incerto loquitur berede
qui utrum stultus ansapiens laborũ
alterius futurus sit dñs ignor&ur
Nunc ecdem quidem repoit sed in illo
pinquo si noto alicui succ̃ subtaentiã
labores quedimittat nihi lominus
tamen in eundem circulum resre¬
curnat ut alterlebore aterius
perfrucctur & sudor mortui delitiae
sint uiuentis. seunus quisque consider&
& uidebit quanto libros labore conpo¬
nat quo modo sae peistilm uertat
iterum quace digna legisint scriptu¬
ris & homini qui non lab orecuit dẽ par¬
tem sucm: quidenim ut ante iam dixi
adopesterrenas. pertin& sacpientra
scientia & uirtus. in quibus selaboras¬
se testactus est cum sapientiae asci¬
entice atque uirtus. sit calacre ter¬
comedit &bibit. & ostendit bonum
hoc uidi ego quicc demanudĩ ẽ

Expanded text:
cordis sui, qua ipse laborat sub sole? Quia cordis sui, qua ipse laborat sub sole? Quia omnes dies ejus dolorum et iracundiae curarumque, et quidem in nocte non dormit cor ejus; sed et hoc vanitas. Supra de incerto loquitur haerede, quia utrum stultus, an sapiens laborum alterius futurus sit dominus, ignoretur. Nunc eadem quidem repetit, sed in illo pinquo, si noto alicui substantiam laboresque dimittat; nihilominus tamen in eumdem circulum res recurrat, ut alter labore alterius perfruatur, et sudor mortui, deliciae sint viventis. Se unusquisque consideret, et videbit, quanto libros labore componat, quomodo Saepe stylum vertat iterum, quae digna legi sint, Scripturus; . et homini qui non laboravit, det partem suam. Quid enim, ut ante jam dixi, ad opes terrae pertinent sapientia et scientia et virtus, in quibus se laborasse testatus est, cum sapientiae, scientiae atque virtutis sit, calcare tercomedat, et bibat, et osthoc vidi ego, quia de manu Dei est.
Abbreviated transcription (Latin):
pactris hereditate dignum ẽẽ sistultussit.
sed inihi celtius contemplanti delabore
uidur dicere spiritali: quoddi eb
ac noctibus uir sapiens inscripturis
labor& & conpon& libros & memoriã
sui posiris derelinquat. & nibil omi¬
nis. in manustultorum ueniant.
qui frequenter secundum peruersita¬
tem. cordissui semina in deherȩseon
cupicnt & alienos labores. calumni¬
aentur: sienim decorpoielib diuitiif nunc
ecdesias tisermoest quod necesse fuit dela¬
bore &opibus dicere & dominabitur
inomnilabore meo. in quolaborcui.
& in quo sapiens factus sum subsole:
que enim sapientiaest terrenas diuitias
nuntiarem cordimeo in omnilaboremeo.
quo laborcui subsole. quac est homo cuila¬
bor eius inscpientia &stientia &uirtute.
& homo iniqui non laborauit illidabut par¬
tem sucm: & quidem hoc uacnitas
& nequitia multa. Quid enim fit homi¬
ni in omnilabore suo & inuoluntcte

Expanded text:
patris haereditate dignum esse, si stultus sit. patris haereditate dignum esse, si stultus sit. Sed mihi altius contemplanti, de labore videtur dicere spirituali, quod diebus ac 405 noctibus vir sapiens in Scripturis laboret, et componat libros, ut memoriam sui posteris derelinquat, et nihilominus in manus stultorum veniant, qui frequenter secundum perversitatem cordis sui, semina inde haereseon capiant, et alienos labores calumnientur. Si enim de corporalibus divitiis nunc Ecclesiastae sermo est, quid necesse fuit de labore et opibus dicere: Et dominabitur in omni labore meo, in quo laboravi, et in quo sapiens factus sum sub sole? Quae enim sapientia est, terrenas divitias nuntiarem cordi meo in omni labore meo, quo laboravi sub sole, quia est homo, cui labor ejus est in sapientia, et scientia, et virtute, et homini qui non laboravit, illi dabit partem suam. Et quidem hoc vanitas et nequitia multa. Quid enim fit homini in omni labore suo, et in voluntate
Abbreviated transcription (Latin):
gemes cit dicens: miser egohomo quis
molibenxuit decorporemortis huius
recte lodio hab& omne quod subsole
factumest⁊ Ad conparationem quippe
panedisi: & illius uitae bextitudinem
in quac spiritadibus: pomis & uirtutum
diliciis fruebamur. nunc quasi iner¬
gastulo & carcere sumus & ucllela¬
crimarum insudore uultus nr̃i come¬
dentes panem e toðimdomnẽ la¬
borem ineum quẽ egolaboro subsole.
quiacdimitto illum bomini qui futurus
est post me &quis scit utrum sapi¬
ens sit anstultus E dominabitur
inomnilabore meo quolaborcui.
& in quo sccpiens factussum scibsole.
sed & hocuanitas Uid&ur qui¬
dem dediuitiiso &opibus retrac¬
tta re. quod secundum euangeliũ
repentina morte subtucti: quedi moria¬
mur hereode nescimus. utrum stultcens
ansccpiens. sit qui nr̃o est labore fruiturus
quod sidomonie quoq accidit nonenĩ
similem sui habuit filium robocm
ex quo intelle gimus nefilium quidem

Expanded text:
gemiscit dicens: Miser ego homo, quis gemiscit dicens: Miser ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus ? recte odio habet omne quod sub sole factum est. Ad comparationem quippe paradisi et illius vitae beatitudinem, in qua spiritualibus pomis et virtutum deliciis fruebamur: nunc quasi in ergastulo et carcere sumus et valle lacrymarum, in sudore vultus nostri comedentes panem. Et odivi ego omnem laborem meum, quem ego laboro sub sole, quia dimitto illum homini, qui futurus est post me. Et quis scit utrum sapiens sit, an stultus? et dominabitur in omni labore meo, quo laboravi, et in quo sapiens factus sum sub sole: sed et hoc vanitas. Videtur quidem de divitiis et opibus rectractare, quod secundum Evangelium repentina morte subtracti, quali moriamur haerede, nesciamus: utrum stultus an sapiens sit, qui nostro est labore fruiturus. Quod Salomoni quoque accidit: non enim similem sui habuit filium Roboam. Ex quo intelligimus, ne filium quidem
Abbreviated transcription (Latin):
&plus ceceris laboracui: Rursum cogi¬
tans. &diligenter mecum mente per¬
tractins: senten meam uacnam eẽ de¬
praehendi. non enim similiter sapiens
& insipiens habebunt in futuro memo¬
riam. quando consum matio euene¬
rit uniuer sittis & ne quaquam pari
exitu tenebuntur : quicchic ad refrige¬
ric: ille pergit ad poenam ⁊ A perti¬
us in hocloco sensum ebracicum. lxx.
interpraces traenstulerunt ⁊̃ Lac & uer¬
borum ordinem consecutisunt ⁊ &ut
quid sccpiens factus sum incorde meo
qm̃ insipien shabundantia loquitur i
Qm̃ hoc quoq uacnitas. quia non est
memoric sapientis: cum stulto in ae¬
ternum. & c&era: quoduidelic&
priorem opinationem suam stultã
es se conuincens insipienter selo¬
quutum ẽẽ testctus sit &erras se qui
antesic senserit et oðiui. uitamil
quac malum superme opus quod factũest
sub sole: quicc omnia uanitas & pastio
uenti: simundus in maligno posites
est: & intabernaculo isto apostolus in¬

Expanded text:
plus caeteris laboravi? Rursum cogiplus caeteris laboravi? Rursum cogitans et diligenter mecum mente pertractans, sententiam meam vanam esse deprehendi. Non enim similiter sapiens et insipiens habebunt in futuro memoriam, quando consummatio veniet universitatis: et nequaquam pari exitu tenebuntur, quia hic ad refrigeria, ille perget ad poenam. Apertius in hoc loco sensum Hebraicum Septuaginta interpretes transtulerunt, licet verborum ordinem non sint bundanter locutus sum in corde meo, quoniam insipiens ex abundantia loquitur: quoniam hoc quoque vanitas, quia non est memoria sapientis cum stulto in aeternum, et caetera. Quod videlicet priorem opinationem suam stultam esse convincens, insipienter se locutum esse testatus sit, et errasse, quia ante sic senserit. Et odivi vitam, quia malum super me opus quod factum est sub sole, quia omnia vanitas et pastio venti. Si mundus in maligno positus est, et in tabernaculo isto Apostolus in
Abbreviated transcription (Latin):
ego quuc euentus unus euenit omra¬
buseis: quim ꝑfactum uirum per¬
uenerit: & meruerit ut cacput ipsius
xp̃s sit oculos suos semper habebit
ad xp̃m & eosin sublime leucens.
num quam deinferioribus cogitcuit:
Cum haec se itahabent. & inter sapientẽ
&stultum tanta distantiasit: quod alte
diei alter tenebris conpcretur : Ille ocu¬
los ad caelum leu&: iste interram depri¬
mat Repente mihi cognactio istasubrep¬
sit: quac rescepiens &estultus: commonifini¬
antur interitu. Quur ecdem plaga. eidẽ
euentus: ea demmors pares utrũq: antiae
premant. en dixi incor de. meo
Non enim erit memoriac sapienti: cumstul¬
to ina&ernum eo quod eccediebus.
qui superuenient. uniuersa obliuio coo¬
peri&. & quo modo moritur sapiens
cumstulto dixit sapiens stultus
iustus & impius. Ae quali sorte morien¬
tur & omnia in boosacculo mala.
euentus simili sustinebunt Quid mibi
ego ꝓdest quod secutussum sapienticm¬

Expanded text:
ego, quia eventus unus eveniet omniego, quia eventus unus eveniet omnibus eis. Qui in perfectum virum pervenerit, et meruerit ut caput ipsius Christus sit, oculos suos semper habebit ad Christum, et eos in sublime elevans, numquam de inferioribus cogitabit. Cum haec se ita habeant, et inter sapientem et stultum tanta distantia sit, quod alter diei, alter tenebris comparetur, ille oculos ad coelum levet, iste in terram deprimat: repente mihi cogitatio ista subrepsit, quare sapiens et stultus communi finiantur interitu, cur eaedem plagae, idem eventus, eadem mors, pares utrumque angustiae premant. Et dixi ego in corde meo, quoque vanitas. Non enim erit memoria sapientis cum stulto in aeternum, eo quod ecce diebus qui supervenient, universa oblivio cooperiet: et quomodo morietur sapiens cum stulto? Dixi, sapiens et stultus, justus et impius, aequali sorte morientur, et omnia in hoc saeculo mala eventu simili sustinebunt; quid ergo mihi prodest, quod secutus sum sapientiam
Abbreviated transcription (Latin):
Volens sensum breuiter indiccre.
& obidrursum secundum. anas corun
aliqua perstrinxerrm: nuncux¬
ta id quod coeperam expornere de¬
tactes quedami pnatas. reuerti¬
se ad sccpientiam perquirendam
inquaplus errores stultitiae querer¬
perit: quam uere certeq: pruden¬
tue Nonenim possebomirem
tamllquido &pure scire scpientiã
creatoris & regis sui: quãm scit ille qui
conditor est: Itacque & illa quace noui¬
mus: opinarinos potius quamtenere
daestimare magis quam scire quodue¬
rumeste tudicco quia est abundan¬
tic abundantiace superstultitic sicut
hcbundantia lucis. supertenebras:
Lic& inquit ipsacm hominum sccpien¬
ticm inextam errorem peruiderim
Nec tam pure innostros animos in lic¬
bi posse quamẽ in rege & conditore nr̃o.
tomen magnam &iã in eo quod est
differentiam inter illam &stultitiã
eẽ cognoui. quantum potest distore
dies a nocte: lumen a tenebris:
Spientis oculi inucpite eius. &stul¬
tus in tenebris ambulat: Et cognoui

Expanded text:
volens sensum breviter indicare, et ob id rursum secundum ἀναγωγὴν, aliqua 403 perstrinxeram, nunc juxta id quod coeperam, exponere detatesque damnatas, revertisse ad sapientiam perquirendam, in qua plus erroris stultitiaeque repererit, quam verae certaeque prudentiae. Non enim posse hominem tam liquido et pure scire sapientiam creatoris et regis sui, quam scit ille, qui conditor est. Itaque, et illa quae novimus, opinari nos potius quam tenere, et aestimare magis quam scire, quod verum est. Et vidi ego, quia est abundantia sapientiae super stultitiam, sicut abundantia lucis super tenebras. Licet, inquit, ipsam hominum sapientiam mixtam errore perviderim, nec tam pure in nostros animos illabi posse, quam est in rege et conditore nostro; tamen magnam etiam in eo quod est, differentiam inter illam et stultitiam esse cognovi, quantum potest distare dies a nocte, lumen a tenebris. Sapientis oculi in capite ejus, et stultus in tenebris ambulat. Et cognovi
Abbreviated transcription (Latin):
regis abscondere bonumest: & prceci¬
pue mon&. nere tractemus. quacreds̃
unum quodq: pnreceperit. sed quo dcũ¬
que uiderit. eẽ. mandactum. Hoc pia
mens hominis implere festin&. & sit
in lege dñ uoluntas eius: quiccuero septia¬
gintic aliter traenstulerunt dicentes.
& de iunt mento & uerbodĩ nefestines
a faciedĩ ambulare: sciendum iuramen¬
tum dĩ: in diuinis uoluminibus eẽ. cons¬
criptum: hocitaque iunr mentum
dedĩ uerbo sacrum & archanum: non
debemus. quib cumque narrare ꝓfer¬
re in medium excitatam de coferre
senten tiam: Neque ut moyses. festines
uiderefaciem dĩ sediam dicsus tine
done ipsepertransecit. & tantum
eius posteriorr conspicias nec non
& illud. quod sequitur nestes inuer¬
bomalo & cerx: supereo intellega¬
mus qui inberes eoserrores praceuen¬
tus est uel super illo quicum ecclesi ae
fidem habecat. tamen peccatis uinci
dine: quod siper seuerxueris: sexui¬
tiorum. atq peccati diccbolus opera¬

Expanded text:
regis abscondere bonum est . Et praeciregis abscondere bonum est . Et praecipue monet, ne tractemus, quare Deus unumquodque praeceperit, sed quodcumque viderit esse mandatum, hoc pia mens hominis implere festinet. Et in lege Domini erit voluntas ejus. Quia vero Septuaginta aliter transtulerunt, dicentes: Et de juramento et de verbo Dei ne festines a facie ejus ambulare: sciendum juramentum Dei in divinis voluminibus esse conscriptum. Hoc itaque juramentum, de Dei verbo sacrum et arcanum, non debemus quibuscumque narrare, et proferre in medium, et citam de eo ferre sententiam. Neque, ut Moyses, festines videre faciem Dei, sed tamdiu sustine, donec ipse pertranseat, et tantum ejus posteriora conspicias. Necnon et illud quod sequitur: Ne stes in verbo malo, et caetera, super eo intelligamus, qui haereseos errore praeventus est: vel super illo, qui cum Ecclesiae fidem habeat, tamen peccatis vincitdine. Quod si perseveraveris, rex vitiorum atque peccati diabolus opera
Abbreviated transcription (Latin):
quacecum sccpientia dĩsit. iux tapos¬
sibilitatem capaccitactis hominiseius
incipit qui sehabere meruerit : om¬
nes her&icus. & falsum dogma defendens
ipudenticce uultus est Denique mar¬
tion. & ualentinus & melios. ẽẽ. dicunt.
Natunt eẽ. quacm conditor est & hoc
possit aliquid expacrte ferri. sispem
sehuius reibabere contenderint: & ñ
iampossidere natunrm: Eꝑco los
regis. custodio & loquellam iura men¬
tidĩ inefestines a faciedĩ abire: & ne
festines in uerbo mado qm omne quod
uoluerit faci& sicut dixerit: Rexpotes¬
tatem habens. & quis dicit ei quid facis:
ui d&ur quidem prrecipere iux tcc
praibus imperaeti quo modo dicentib:
osregis custodi. sedegoputo deillo rege
nuncdici. de quodauaid ait: Dñe in cur¬
tutetua letabitur rex &malioloco:
ut pcctris & filii unum regnum sĩgnifi
quam. sed omne iudicium deditfilio:
quirex filius dĩ pectris. regis est filius.
in tobiae libro scribitur: mysterium

Expanded text:
Quae cum sapientia Dei sit, juxta posQuae cum sapientia Dei sit, juxta possibilitatem capacitatis hominis ejus esse incipit, qui se habere meruerit. Omnis haereticus et falsum dogma defendens, impudenti vultu est. Denique Marcion et Valentinus melioris se dicunt naturae esse, quam conditor est. Et hoc posset aliqua ex parte ferri, si spem se hujus rei habere contenderent, et non jam possidere naturam. Ego os regis custodio, et loquelam juramenti Dei. Ne festines a facie ejus abire, et ne stes in verbo malo, quoniam omne quod voluerit, faciet. Sicut dixerit rex, potestatem habens: et quis dicet ei, Quid facis? Videtur quidem praecipere juxta pretibus imperativo modo dicentibus: Os regis custodi; sed ego puto de illo rege nunc dici, de quo David ait: Domine, in virtute tua laetabitur rex . Et in alio loco, ut Patris et Filii unum regnum significequam, sed omne judicium dedit Filio . Qui rex Filius Dei, Patris regis est Filius. in Tobiae libro scribitur: Mysterium
Abbreviated transcription (Latin):
secus lactuerit: sed & insuper ficie corpo¬
ris. & speculo uultus. eluxerit ultrãque
omnes homines prudentiam mentis
infaciesuac pinxerit: septuacgintȩ ꝓeo
quod posuimus quis ita ut sccpiens traens¬
tulerunt quisnouit scepientes: & ꝓeo quod
tcuit: posuerunt . & inpudens. uulsosuo
odi&ur: & reuera cum multi sint quisa¬
pienticm repromit tant. Difficilein¬
uenitur qui discernere quac eat. horũ
sapientem ab his quiuidentur essesapi¬
entes & cum sint plurimi quiscriptu¬
rarum occulta dictent possese soluere
nxtus est quiuerã inueniat solutionem
quodccutem sequitur. sapientia homi¬
nis inluminauit uultum eius. & in prob:
faciesua odi&ur: Itc possumus expla¬
nare : ut pauli uerbaponamus: Nos au¬
tem omnes reuelata faciȩ gloriam dñi
contem plantes & psalmiste canentis
signatum est supernos lumen uultus
tui dñe: sapientiam ccutem hic homi¬
nis non alicm dicit quac̃ sapienticm dĩs

Expanded text:
secus latuerit, sed et in superficie corposecus latuerit, sed et in superficie corporis et speculo vultus eluxerit, ultraque omnes homines prudentiam mentis in facie sua pinxerit. Septuaginta pro eo quod nos posuimus: Quis ita ut sapiens, transtulerunt: Quis novit sapientes. Et pro tabit, posuerunt: Et impudens vultu suo odietur. Et revera cum multi sint, qui sapientiam repromittant, difficile invenitur, qui discernere queat verum sapientem ab his qui videntur esse sapientes. Et cum sint plurimi, qui Scripturarum occulta dicant posse se solvere, rarus est, qui veram inveniat solutionem. Quod autem sequitur: Sapientia hominis illuminabit vultum ejus, et improbus facie sua odietur, ita possumus explanare, ut Pauli verba ponamus: Nos autem omnes revelata facie gloriam Domini contemplantes : et Psalmistae canentis: Signatum est super nos lumen vultus tui, Domine . Sapientiam autem hic hominis non aliam dicit absque sapientia Dei.
Abbreviated transcription (Latin):
prouiris accipere: mulieres. proope¬
rib: dicere quoddifficile cogitatio
alicuius punt inueniri quac eat
Opera uero quixper corpus adminis tren¬
tur. aliquo semper er rore commixteo
interprecctus est symmachus: unũ
adunum inuenire rationem̃ : quod
enimnos solemus absolute & natura¬
liter apellare: id est hocquacesiui. is¬
tud uolui inuenire: hebrei feminino
genere pronuntiant. sicut & in psal¬
mo: Vnampeti ad ño bancrequirẽ
pro eo quod est unumquis. ut sa¬
sccpien hominis inluminauit uultum
eius & fortis fecciem sucm. commuta¬
uit: suprar docuerat difficilebonum
hominem. repperiri : & uenientẽ
contra eli serat quesuonem ado
bonos homines conditos sed spon¬
tesucc ad peccacta delapsos Nuniquid
bonihomini. dederit ds̃. quac siglori¬
dis intrare: oblique ccutem deseloqui¬
tur quodnemoitefuerit sccpiens. utip¬
se & nullus sic scierit proble matum
solłtiones & sapienticc eius. acunctolau
dectasit populo: quace non solum intrin¬

Expanded text:
pro viris accipere, mulieres pro opepro viris accipere, mulieres pro operibus, et dicere, quod difficile cogitatio alicujus pura inveniri queat. Opera vero, quia per corpus administrentur, aliquo semper errore commixta sinterpretatus est Symmachus unam ad unam invenire rationem. Quod enim nos solemus absolute et neutraliter appellare, id est, hoc quaesivi, istud volui invenire, Hebraei feminino genere pronuntiant, sicut in psalmo: Unam petii a Domino, hanc requiram , pro eo quod est, unum. CaSapientia hominis illuminabit vultum ejus: et fortis faciem suam commutabit. Supra docuerat difficile bonum hominem inveniri, et venientem contra eliserat quaestionem: a Deo bonos homines conditos, sed sponte sua ad peccata delapsos. Nunc quid boni homini dederit Deus, quasi gloridis intrare. Oblique autem de se loquitur, quod nemo ita fuerit sapiens, ut ipse, et nullus sic scierit  Al. sciret problematum solutiones, et sapientia ejus a cuncto laudata sit populo, quae non solum intrin
Abbreviated transcription (Latin):
mani facilior adcccsum mulierẽ
De quac & po&agentilis uacriẽ &mu¬
tabile. semꝑfemina: & aposto¬
lbs: semper ait discentes. & num¬
quam adscientiam ueritatis. ꝑ ue¬
nientes & neui der&ur conmunẽ
hominum dampnare nactunam
& dm̃ auctorem faceremali. Dum
tadium conditor & qui madum uita¬
re non possit argutepͬe ccc̃uit. & ait:
bonos nos ade crectos c̃ sed quicdibere
sumus arbitrio derelicti: uitio mostro
adpeio rte lacbi: dummaiorae querimus¬
& ultnruires nostraes. uecric cogitaemes.
Aliterincottidiae mecumunus cuiusq
reinctionem ponens nullum inueni¬
repotui cogitatum qui non cogitas¬
tione peruersec ex trinsecus. puteer &ur
Inmille ccutem uiris inueniuerum homi¬
nem qui iux tccimaginem creccioris
renõpotuit. Inmille quinon adꝓpin¬
quacuerunt admulierem & propterea
puris simi per manserunt. haec aute
omnia. tropice accipienda In mul¬
nitur cogitatus purus. &uiri dignds
uocabulo⁊ possumus & cogractus

Expanded text:
mani facilior ad casum mulier est. mani facilior ad casum mulier est. De qua et poeta gentilis: Varium et mutabile semper femina. Et Apostolus: Semper, ait, discentes, et nunquam ad scientiam veritatis pervenientes . Et ne videretur communem hominum damnare naturam, et Deum auctorem facere mali, dum talium conditor est qui malum vitare non possint, argute praecavit, et ait bonos nos a Deo creatos, sed quia libero sumus arbitrio derelicti, vitio nostro ad pejora labi, dum majora quet ultra vires nostras varia cogitamus. Aliter: Quotidie mecum uniuscujusque rei rationem ponens, nullum invenire potui cogitatum, qui non cogitatione perversa extrinsecus turbaretur. In mille autem viris inveni hominem, qui juxta imaginem conditoris re non potuit. Et in mille 449 qui non appropinquaverunt ad mulierem, et propterea purissimi permanserunt. Haec autem omnia tropologice accipienda. In mulnitur cogitatus purus, et viri dignus vocabulo. Possumus et cogitatus
Abbreviated transcription (Latin):
hoc est falsum sa cracmentum & pollu¬
tum bccptis mac inductus accipiat:
Etinueni dicit ec desiccstes. unam
adunam. ut inuenirem numerum
quem adhuc quaesiuit animamea
& non inueni: hominem unum de
mille inueni. & mulierem in omnib
his non inueni. solum modo hoc inue¬
ni. quicc fecit ds̃ hominem rectum¬
÷ & ipsi quccesierunt cogitactiones ma¬
las: hoc inqui repperi uniuersa
diligenter euentilans. quodpcula¬
tim pec cando. & cedunum delictum
aliud adponen do gradem nouis
simum efficimus peccactorum
Esebon quippe quodomnis uoce consona
ASicnosc uanstulerunt. secundum
hebrei sermonis ambigui tectem
sed & hoc aut requisiuit anima mea
anrecta mulier inueniatur. Ecũ
uix pccucos. deuiris bonis inuenerit
itac ut demille unuspotuerit inueniri.
mulierem bonam. omnino inueni¬
re non potuit. Omnes enimme non
aduirtutem sed ad luxuriam: dedu¬
xerunt: & qui cdpositumest cor
hominis diligenter admaliticm.
derunt dm̃: In hacruina generis hu¬

Expanded text:
hoc est, falsum sacramentum, et polluhoc est, falsum sacramentum, et pollutum baptisma inductus accipiat. Ecce hoc inveni, dixit Ecclesiastes, unam ad unam, ut invenirem numerum, quem adhuc quaesivit anima mea, et non inveni. Hominem unum de mille inveni, et mulierem in omnibus his non invem. Solummodo hoc inveni: quia fecit Deus hominem rectum; et ipsi quaesierunt cogitationes multas. Hoc, inquit, reperi, universa diligenter eventilans, quod paulatim peccando, et ad unum delictum aliud apponendo, grandem nobis summam efficimus peccatorum. Esebon   quippe, quod omnes voce consona λογισμὸν transtulerunt, secundum Hebraei sermonis ambiguitatem, Sed et hoc, ait, requisivit anima mea, an recta mulier inveniatur. Et cum vix paucos de viris bonos invenerim, ita ut de mille unus potuerit inveniri, mulierem bonam omnino invenire non potui. Omnes enim me non ad virtutem, sed ad luxuriam deduxerunt. Et quia appositum est cor hominis diliderunt Deum, in hac ruina generis hu
Abbreviated transcription (Latin):
pactitur. sed quacsi laqueus & sagena
cor adcilescentis innectit Uin cula
sunt enim mccnus eius. proquo a qui¬
lac inter practus est uincte sunt ma¬
nus eius. quodebraea lingua dicitur
ASuꝑim. succ dere enim potest. uimsa¬
cere non potest nec ad se trorhere nolen¬
tes: Iustus quifuerit & bonus coram
dõ eru&ur abec peccictor uero cap¬
tus. deduc&ur admortem: Non pute¬
mus temere hanc salomonem de gene¬
re mulierum protulis sesententiam.
quod expertus est loquitur: Ideo quip¬
pe offendit dm̃ qui captus estꝰ mulierib:
& haec secundum lit teram: c&erum
iuxta intellegentiam spiritodem.
aut omne genenrliter pecaacium mu¬
lierem nominauimus. & iniquita¬
tem quacesubspecie mulieris. sed & in
⁊a chacria super plumbi talentum:
rem accipimus ꝓpter effeminatas uires
aut certe ido lactriam: & ut proprius
accedamus. her& icorum eclesicm
quaec insipi entem sensum adseuocat
ut panes furtiuos &aquam furtiuam

Expanded text:
patitur, sed quasi laquens, et sagena patitur, sed quasi laquens, et sagena cor adolescentis innectit. Vincula sunt enim manus ejus. Pro quo Aquila interpretatus est: Vinctae sunt manus ejus, quod Hebraica lingua dicitur ASSURIM Suadere enim potest, vim facere non potest: nec ad se trahere nolentes. Justus qui fuerit, et bonus coram Deo, eruetur ab ea: peccator vero captus deducetur ad mortem. Non putemus temere hanc Salomonem de genere mulierum protulisse sententiam: quod expertus est, loquitur. Ideo quippe offendit Deum, quia captus est a mulieribus. Et haec secundum litteram. Caeterum juxta intelligentiam spiritualem, aut omne generaliter peccatum, mulierem nominamus et iniquitatem, quae sub specie mulieris sedet in Zacharia super plumbi talentum : rem accipimus, propter effeminatas vires: aut certe idololatriam, et ut propius accedamus, haereticorum Ecclesiam, quae insipientem sensu ad se vocat, ut panes furtivos, et 448 aquam furtivam,
Abbreviated transcription (Latin):
tius : Bonus coramdo crudi& ur
cebea & peccator lapioeur in ea: proco
quod septuacginta posuerunt cir cum¬
iui & ego cormeum ut cognoscerem
symma chus inter pracexatus est
dicens Pertransiui uniuer sasen¬
sum eo scire & discere. inuestigare.
quicc igitur super eclesicestes dixe¬
raet omnia se in sapientiac pertenq¬
tacsse.  quantoplus eam requisie¬
rit tanto illam longius refugisse
nunc ait: Etcm aliud insucc se
quacesis se scepientia quod in reb hu¬
manis malum uniuerscc antecedat
macla. & quacerẽs impieccte. stulti¬
ta errore: uecordiccteneat prin¬
cipactum. & dicit se omnium malorũ
caput mulierem repperisse: Quicc
ꝑ & illam mors in orbemterracrum
introiit. & prcecioscs animces ui ro¬
rum capit: Omnes quippe adulte¬
rantes quacsi clibanus cordcceorũ.¬
& quicefacit adulescentium: euo¬
lare corda & cum in mente mise¬
ri. amactores inciderde trachit eum
in praeceps. nec ante pedessuos. respicere

Expanded text:
ejus. Bonus coram Deo eruetur ejus. Bonus coram Deo eruetur ab ea, peccator capietur in illa. Pro eo quod Septuaginta posuerunt: Circuivi ego et cor meum, ut cognoscerem, Symmachus interpretatus est, dicens: Pertransivi universa sensu meo, scire, et discere, et investigare. Quia igitur supra Ecclesiastes dixerat, omnia se in sapientia pertentasse, et quanto plus eam requisierit, tanto illam longius refugisse; nunc ait etiam aliud in sua se quaesisse sapientia, quod in rebus humanis malum universa antecedat mala, et quae res in impietate, stultitia, errore, vecordia teneat principatum, Et dicit se omnium malorum caput mulierem reperisse: quia et per illam mors in orbem terrarum introivit, et pretiosas animas virorum capit. Omnes quippe adulterantes, quasi clibanus corda eorum: quae fecit adolescentium evolare corda. Et cum in mentem miseri amatoris inciderit, trahit eum in praeceps: nec ante pedes suos respicere
Abbreviated transcription (Latin):
insccpientia. edixisccpiens. efficiar
& ipsclongius facta est ame magis
quamertet: & alia ꝓfunditas. quis
inueni& eam : Dicit se ut regnorum.
quoque testac̾tur libri: ultrar omnes
homines quaesisse sapientiam &temp¬
tasse ad finem illius peruenire
sed quantoplus. quesierte tantomi¬
nus reperis se & in medicc demersum
caligine tenebris ignorantice circum¬
Acctum Alicos cutem quieruditus
fuerit inscripturis. quan toplus scire
coeperit. tanto ei inhis quot tidicce:
oritur macior obscuritas Aliter con¬
templatio sapienticce in hac uitce
inspeculo uid&ur & in imagine:.
Cum ergo recogitauero infuturo
facie ad faciem eius. noutiam re¬
uelandam. tuncliquido recognos¬
cam longeme nunc ab eius notitia
disserere
ut scirem &ut considerarem. & quae¬
rerem scpientiam & roctionem.
& ut cognoscerem impiactem:
Nulti & in prudentium errorem
& inueni ego amariorem morte
malierem quae est laqueus
& saogene coreius uincula manus

Expanded text:
in sapientia, et dixi: Sapiens efficiar, in sapientia, et dixi: Sapiens efficiar, et ipsa longius facta est a me, magis quam erat: et alta profunditas, quis inveniet eam? Dicit se, ut Regnorum quoque testantur libri , ultra omnes homines quaesisse sapientiam, et tentasse ad finem illius pervenire, sed quanto plus quaesierit, tanto minus reperisse, et in mediam demersum caliginem, tenebris ignorantiae circumdatum. Aliter: Vir qui eruditus fuerit in Scripturis, quanto plus scire coeperit, tanto ei in his quotidie oritur major obscuritas. Aliter: Contemplatio sapientiae in hac vita in speculo videtur et in imagine: cum ergo recogitavero in futuro facie ad faciem ejus notitiam revelandam, tunc liquido recognoscam longe me nunc ab ejus notitia dissidere. ut scirem, et considerarem, et quaererem sapientiam, et rationem, et ut cognoscerem impietatem 447 stulti et imprudentium errorem. Et invenio ego amariorem morte mulierem, quae est laqueus, et sagenae cor ejus, vincula manus
Abbreviated transcription (Latin):
quic non ccudies seruum tuum malr¬
dicentem tibi: & enimfrequenter scit
cortuum quic & tumale dixisti aliis:
Facquȩ praeceptasint  sccpientiae
auxilio confortactus: uel admala
uel adbonce praepant cortuum.
& non cures quid d&e loquantur
inimici quaclis foris opiniosit: quomo¬
do enim prudentis uiri est. mur¬
morentem famulum non audire
neccuriosam aurem ad ponere quid
de seloquatiur ab sente: sienim hoefecerit
semper intribulatione erit. & aedmu¬
sitctionem serui inxcundice commo¬
u&ur: sic & sapientis hominis est sapi¬
entiam peruiam sequi: & uecnos non
considenre rumores: sed & alio exem¬
plo doce᷑ penitus noncuraendum. iusto
homini. quid homines loquantur di¬
cens quomodo nouit consuientiatua
quodtu demultis loquutus es: & saepe
aliis detraxisti. sic & ccluis debes ignos¬
cere d& nchentib: & si muldo c& non
faccile iudicendum: & habenti tra¬
bem in oculo defestuca alterius non lo¬
quendum cina haec temptaui

Expanded text:
quia non audies servum tuum malequia non audies servum tuum maledicentem tibi. Etenim frequenter scit cor tuum, quia et tu maledixisti aliis. Fac quae praecepta sunt, et sapientiae auxilio confortatus, vel ad bona, vel ad mala praepara cor tuum, et non cures, quid de te loquantur inimici, qualis foris opinio sit. Quomodo enim prudentis viri est, murmurantem famulum non audire, nec curiosam aurem apponere, quid de se loquatur absente: si enim hoc fecerit, semper in tribulatione erit, et ad mussitationem servi iracundia commovebitur; sic et sapientis hominis est, sapientiam praeviam sequi, et vanos non considerare rumores. Sed et alio exemplo docet penitus non curandum justo homini, quid homines loquantur, dicens: Quomodo novit conscientia tua, quod tu de multis locutus es, et saepe aliis detraxisti: sic et aliis debes ignoscere detrahentibus. Et simul docet, non facile judicandum, et habenti trabem in oculo, de festuca alterius non loquendum. Omnia haec tentavi
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃am expedera mus in medicos: tac¬
tu fimbrae succe. sancuit: sanauit
autem inciuitacte. hoc est inmundo
isto: & confortauit sccpientem siue
ut septu agintac transtulerunt ad iu¬
u& omnienim qui hab& dabitur
& adici&urei quicutem indigna¬
ut homo positus in peccactis: & infi¬
xus inlimo profundi: inaiori auxi¬
lio. idcir couenit ip̃scpientic
Aliter supra dixent. do mesticis.
& alienis bene esse faciendum: po
si omnibus bene facere uoluero non ha¬
beo undefaciam nisi si pot est ius tus tan¬
ta habere. diuiuas: quae solent magis.
pec cactoribus habundare: propter ea
nunc ait: Quos non potestuercͥ consilio
cdiuues: solatio foue plus enim potest
in cngustia constituto praxestare
sapientia quam quacelib& maximae
potestates: & hoc ipsum cum prudentia
facito: Crandis quippe libra iustitiae
est: & cui &quantum. & quam diu.
& quale uelinre. uel in consilio tribuere:
&quidem in omnes homines ser mo¬
nes quos loquuntur nedederis cortuũ

Expanded text:
nostram expenderamus in medicos, tacnostram expenderamus in medicos, tactu fimbriae suae sanavit . Sanavit autem in civitate, hoc est, in mundo isto, et confortavit sapientem, sive, ut Septuaginta transtulerunt, adjuvit. Omni enim qui habet, dabitur t adjicietur ei. Quia autem indiguit homo positus in peccatis, et infixus in limo profundi, majore auxilio; idcirco venit ipsa Sapientia. Aliter: Supra dixerat, et domesticis et alienis bene esse faciendum. PotSi omnibus benefacere voluero, non habeo unde faciam. Nec potest justus tantas habere divitias, quae solent magis peccatoribus abundare; propterea nunc ait: Quos non potes re, consilio adjuva, solatio fove. Plus enim potest in angustia constituto praestare sapientia, quam quaelibet maximae potestates. Et hoc ipsum cum prudentia facito. Grandis quippe libra justitiae est, et cui, et quantum, 446 et quamdiu, et quale vel in re, vel in consilio tribuere. Et quidem in omnes sermones, quos loquentur, ne dederis cor tuum:
Abbreviated transcription (Latin):
tamad ad uersa quam ad prospera
iusticnimus. prrepcr&ur & poscat
dĩ miseri cordicm ut quod cumq eue¬
nerit liberae mente sustentat: qui
enim tim&. nec prosperis eleu&ur
nec opprimitur aduersisatieutia
confortauit sapientem: super decem
potes tctem habentes quisunt inci¬
uitate: quicchomo non est iustus
interra. quifa ci atbonum & non pec¬
c&: Propterea sapientice confor¬
tat iustum. & omnium principium
ciuitactos super eo: excedit auxilium:
quic quam uis aliquis iustussit. tamen
dum in hac carne est constitutus:
sub iectus est uicus atque pec catis.
& maioripraesidio indig& Alit̃:
decem qui potes tctem habent
& iurbe consistunt: angeli sunt
qui ad perfectum numerum ꝑuene¬
re denarium & auxiliantur
uimus babilonem. & non ẽ curatcc
relinquamus eã & habrat unus¬
quisq inter nem sucem: Tunc magister
medicorum ipsedescendit: & despersos
nos sanguine & peccactorum maden¬
tes cruore: qui omnem substantiam

Expanded text:
tam ad adversa, quam ad prospera, tam ad adversa, quam ad prospera, justi animus 445 praeparetur, et poscat Domini misericordiam, ut quodcumque evenerit, librata mente sustentet. Qui enim timet Deum, nec prosperis elevatur, nec opprimitur adversis. Sapientia confortabit sapientem, super decem potestatem habentes, qui sunt in civitate: quia non est homo justus in terra, qui faciat bonum, et non peccet. Propterea sapientia confortat justum, et omnium principum civitatis super eum excedit auxilium, quia quamvis aliquis justus sit, tamen dum in hac carne est constitutus, subjectus est vitiis atque peccatis, et majore praesidio indiget. Aliter: Decem qui potestatem habent, et in urbe consistunt, angeli sunt, qui ad perfectum numerum pervenere denarium, et auxiliantur vimus Babylonem, et non est curata, relinquamus eam, et abeat unusquisque in terram suam , tunc magister medicorum ipse descendit, et respersos nos sanguine, et peccatorum madentes cruore qui omnem substantiam
Abbreviated transcription (Latin):
uulnenate : curnos ignoremus medi¬
cinam. paenitentiae eẽ. propositam
peccantibus: quod autem ait:
Nemoriccris intempore non tuo: scim:
chore &dathan & abiron propter
seditionem aduersum moxsen . &aaron
repentino terrae iactu. deuoratos.
& inemendactionem aliorũ. antedi¬
em iudicii &icm in acuita plurimos
iudiccctos quod dicit ergo tale ẽ.
noli peccatis adicere peccata neꝓuo¬
ces dm̃ : & iccm hic tibi inferre suppli¬
cium BoNuoo esrte retinere istud:
& quidem ab hocnedimit tas manũ
tuam qm̃ quitim & dm̃ egrediet᷑
nomnia: bonum est iustis beneface¬
re sed & peccatoribus. benefacere
non iniustum est: Bonumest dẽmes¬
ticos fidei sustare. sed & omnipe¬
tenti tribuere praceceptum est ⁊
Timens quippedm̃ & imitictor con¬
ditoris. sui quipluit super iustos.
& in iustos: absqueres pectu perso¬
narum: omnibus benefacere festinat:
Aliter: quiccuita haec miserabilis. diuer¬
sis quot tidiae uaricctur euentibus.

Expanded text:
vulneratae; cur nos ignoremus medivulneratae; cur nos ignoremus medicinam poenitentiae propositam esse peccantibus? Quod autem ait: Ne moriaris in tempore non tuo ; scimus Chore et Dathan, et Abiron propter seditionem adversum Moysen et Aaron, repentino terrae hiatu devoratos, et in emendationem aliorum, ante diem judicii etiam in hac vita plurimos judicatos. Quod dicit ergo, tale est: Noli peccatis adjicere peccata, ne provoces Deum etiam hic tibi inferre supplicium. Bonum est retinere te istud. Et quidem ab hoc ne dimittas manum tuam; quoniam qui timet Deum, egredietur ad omnia. Bonum est justis benefacere, sed et peccatoribus benefacere, non injustum est. Bonum est domesticos fidei sustentare, sed et omni petenti tribuere, praeceptum est. Timens quippe Deum, et imitator conditoris sui, qui pluit super justos, et injustos, absque respectu personarum omnibus benefacere festinat. Aliter: Quia vita haec miserabilis diversis quotidie variatur eventibus,
Abbreviated transcription (Latin):
huc queceritur uoluntati enim eius
quis resistit: Respondit. ohomo
tuquis es quirespondeas dõ  & c&era
Sienim cacusa ques tionis illequi inter¬
rogans introducitur: audiss& ab apos¬
tolo: stupore forsitaen torpuisse.: & gne¬
ticc̃ sensis s& inutilem quic ẽ & donum
uix taeumdem apostolũ: quod non ꝓsit
ei cudectum est: Hebrehoc mandatũ
Idẽ. noliẽe. iustus multum super saul
interpraetantur quiagat misertus ẽ.
quem dñs imperat occidi: sed & ille
de euangelio seruus cuiigno nxuenat
dñs. & ipse conseruo noluit ignoscere:
huic potest uersiculo co aptaeri: quod
fuerit iustus multum ⁊ neicopte
agas multum. & noliẽe stultus cũr mo¬
reris. intempore non tuo: Cum ds̃
loquactur. nolo mortem morientis:
tantum ut reuertatur q&uiuat semel
peccas se sufficiat Debemus nos crige¬
re postruinam: sienim urxatc eos.
quidefisicis disputant: nouit hyrun¬
do pullos desucc oculcre. celotionia.
& ditã num capreae ad paetunt

Expanded text:
huc queritur? Voluntati enim ejus huc queritur? Voluntati enim ejus quis resistit? respondit: O homo tu quis es, qui respondeas Deo , et caetera. Si enim causas quaestionis ille, qui interrogans introducitur, 444 audisset ab Apostolo, stupore forsitan torpuisset, et gratiam sensisset inutilem. Quia est et donum, juxta eumdem Apostolum, quod non prosit ei cui datum est. Hebraei hoc mandatum, id est: Noli esse justus multum, super Saule interpretantur, qui Agag misertus est, quem Dominus jusserat occidi . Sed et ille de Evangelio servus , cui ignoverat Dominus, et ipse conservo noluit ignoscere, huic potest versiculo coaptari, quod fuerit justus multum. Ne impie agas multum, et noli esse stultus; cur morieris in tempore non tuo. Cum Dominus loquatur: Nolo mortem morientis, tantum revertatur et vivat : Semel peccasse sufficiat; debemus nos erigere post ruinam. Si enim juxta eos qui de physicis disputant, novit hirundo pullos de sua oculare chelidonia, et dictamnum capreae appetunt
Abbreviated transcription (Latin):
in malitiasuce manasse dicunt
si quem rigidum & trucem adom¬
nice fuc trum. peccata conspexeris.
ut nec inser mone peccanti. nec p̃rop¬
ternatunlem interdum pigritiã.
moranti d&ueniam. Hunc scito
plus iustum eẽ. quam iustum est:
Cum enim salutetor praecipiat dicens
Nolite iudicare ut non iudicemini
& nullus sit absq peccato nesiunus dis¬
quidem fuerit uita eius: In humcena
niustitia est firegilitati conditionis
hominum nonignoscens: noliergo
lẽe iustus multũ: quic pondus graende
& pondus paruum ab hominatio
corcem dño: Unde & apud philoso phos
uirtutes in m&ulio positȩ sunt: &om¬
ne quod nimis est. siue sur sum. siue.
de orsum reputatur inuitio. quod
autem ait. & noliquaerere ampli¬
us neturberis: siue ne obstupes cas
mentem nrãem scit perfectim con¬
praehendere non posse sapientiam
& mensuraem fracgilitectis nosture
iub& nos scre debere: Denique & pau¬
lus ei. quiplus quam homo scirepo¬
tenxt requirebat dicens:. quid ad¬

Expanded text:
in malitia sua Manassen dicunt,in malitia sua Manassen dicunt,Si quem rigidum et trucem ad omnia fratrum peccata conspexeris, ut nec in sermone peccanti, nec propter naturalem interdum pigritiam moranti, det veniam, hunc scito plus justum esse quam justum est. Cum enim Salvator praecipiat, dicens: Nolite judicare, ut non judicemini ; et nullus sit absque peccato, nec si unius quidem diei fuerit vita ejus, inhumana justitia est fragilitati conditionis hominum non ignoscens. Noli ergo esse justus multum, quia pondus grande, et pondus parvum abominatio coram Domino. Unde et apud philosophos virtutes in meditullio positae sunt, et omne quod nimis est, sive sursum, sive deorsum, reputatur in vitio. Quod autem ait: Noli quaerere amplius, ne conturberis, sive, ne obstupescas; mentem nostram scit, perfectam comprehendere non posse sapientiam, et mensuram fragilitatis nostrae jubet nos scire debere. Denique et Paulus ei, qui plus quam homo scire poterat, requirebat, dicens: Quid ad