comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cendi causa illis qui p̃t̾missi ȩẽnt multo numero
gentibꝰ. turpi nuditate distentꝰ p̃pon̾et᷑ ⁊ priapꝰ.¬
Quid illud. n debet mouere acutos homines uł qͣleᷤ¬
cumq homines: ñ enim ad hoc ingenii opus ẽ ex¬
cellentia. ut deposito studo contentionis attendant.
si mundi am̃s ds̃  eiq animo mundꝰ ut corpꝰ e̾. ut
sit sic̃ unum animal constans eac am̃o ⁊ corꝑȩ. atq
istȩ d̾s ẽ simi quodã naturȩ inse ipso continens oĩa
ut ex ipsuis amã qua uiuificat᷑ tota ista moles.
uitȩ atq aminȩ cunctoꝵ uiuentium ꝓ euiꝰq nascẽ¬
di sorte sumantur. nicħ omĩno reman̾e qd̾ ñ sit
pars dĩ. Qd̃ si ita ẽ. quis nõ uideat quanta impie¬
tas ⁊ irreligiositas oseqͣt᷑. ut qd̾ calcauerit quisq
partem dĩ calcet.⁊ in om̃i am̃ante occidendo pars
dĩ trueidet᷑. Nolo omĩa dic̾e quȩ possunt occurrere

Expanded text:
cendi causa illis, qui praetermissi essent, multo numeroscendi causa illis, qui praetermissi essent, multo numerosgentibus, turpi nuditate distentus praeponeretur PriapQuid: illud nonne debet mouere acutos homines uel qualescumque homines non enim ad hoc ingenii opus est excellentia, ut deposito studio contentionis adtendant, si mundi animus Deus est eique animo mundus ut corpus est, ut sit unum animal constans ex animo et corpore, adque iste Deus est sinu quodam naturae in se ipso continens omnia, ut ex ipsius anima, qua uiuificatur tota ista moles, uitae adque animae cunctorum uiuentium pro cuiusque nascendi sorte sumantur, nihil omnino remanere, quod non sit pars Dei. Quod si ita est, quis non uideat quanta inpietas et inreligiositas consequatur, ut, quod calcauerit quisque, partem Dei calcet, et in omni animante occidendo pars Dei trucidetur? Nolo omnia dicere, quae possunt occurrere
Abbreviated transcription (Latin):
dicit᷑ omnes simul idest totum ipsũ iouẽ potuss
offendi. si partes euis nõ ȩciam singillatim minuta¬
timq colerentur. stulte dicit᷑. Nlulla ꝯuippe illarũ
pemtiteret᷑. eum ipse uns qui hab̾et omnia colet᷑.
N am utt alia omtctã quȩ sunt innum̃abilia eu diet
omia sida partes iouis eȩ ⁊ omĩa iuu̾e. atq rationa¬
les am̃as hab̾ȩ ⁊⁊ io sine contioũsa d̃os ẽe. ñ iudent
qͣm multos nõ colunt. qͣm multis edes nõ constru
unt. aras nõ statuant quas tam̃ paucissimis sid̾um
statuendas eẽ putauer̃. ⁊ singillatim sacͥ̾ficandum.
Si gͥ irascuntur qui ñ singillatim coluntur. ñ metu¬
unt paueis placatis toto celo irato uiu̾e: Si aut̃
stellas omnes ĩo colunt. qi in ioue sunt quẽ colunt.
isto compendio possent in illo uno om̃ibꝰ supplicare.
Sic enim nemo irasc̾etur cũ in illo uno nemo con¬
tempneretur. potius qͣm cultis quibꝰdã iusta iras¬

Expanded text:
dicitur omnes simul, id est totum ipsum Iouem, potuisse dicitur omnes simul, id est totum ipsum Iouem, potuisse offendi, si partes eius non etiam singillatim minutatimque colerentur, stulte dicitur. Nulla quippe illarum praetermitteretur, cum ipse unus, qui haberet omnia, coleretur. Nam ut alia omittam, quae sunt innumerabilia, cum dicunt omnia sidera partes Iouis esse et omnia uiuere adque rationales animas habere, et ideo sine controuersia deos esse, non uident quam multant, aras non statuant, quas tamen paucissimis siderum statuendas esse putaverunt, et singillatim sacrificandum. Si igitur, irascuntur qui non singillatim coluntur, non metuunt, paucis placatis, toto coelo irato vivere? Si autem stellas omnes ideo colunt, quia in Jove sunt quem colunt, isto compendio possent in illo uno omnibus supplicare. Sic enim nemo irasceretur, cum in illo uno nemo contemneretur, potius quam, cultis quibusdam, justa iras
Abbreviated transcription (Latin):
naret. Ipse inuigatino deo conuiges iuingat. ⁊ cum
uirgini uxxori ⁊ ona soluit᷑. ipse inuocet᷑. ⁊ dea uir¬
ginensis uocet᷑. ipse sit motunꝰ. uł tutumꝰ qui ẽ
sĩ enĩ omnia dicenda arbitratus sum. hi om̃s dii desq
sit unus iupiter. siue sint ut quidam omnia ista par¬
tes eiꝰ siue uirtutes eiꝰ sicut eis uidr qͥbꝰ eũ placet eẽ¬
doctoꝵ ẽ. Hȩc siita sunt. quod quale sit nõdum ĩt̾im
quero quid ꝑderent. si unum dm̃ colerent prudenti¬
ore compendio: quid enĩ eiꝰ contempn̾et᷑. eũ ip̃e cole¬
retur: Si aut̃ metuendũ fuit. ne p̃t̾ missȩ siue negla¬
te partes euis irasc̾entur. ñ gͦ uͥ uolunt ułut unꝰ
am̃antis hȩc tota uita ẽ. quȩ omnes continet dõs.
quasi suas uirtutes uł um̃bra uł partes. s suam
queq pars h̃t uitam a cȩt̾is separatam. si p̃t̾ alt̾am
irasci alta pot̾. ⁊ alia placari. alia concitari. Si aut

Expanded text:
narent; ipse in Iugatino deo coniuges iungat, et cum narent; ipse in Iugatino deo coniuges iungat, et cum uirgini uxori zona soluitur, ipse inuocetur et dea Virginensis uocetur; ipse sit Mutunus uel Tutunus, qui est Non enim omnia dicenda arbitratus sum, hi omnes dii deeque sit unus Iupiter, sive sint, ut quidam volunt, omnia ista partes eius, sive virtutes eius, sicut eis videtur, quibus eum placet doctorum est. Haec si ita sint quod quale sit, nondum interim quaero, quid perderent, si unum Deum colerent prudentiore compendio? Quid enim ejus contemneretur, cum ipse coleretur? Si autem metuendum fuit, ne praetermissae sive neglectae partes ejus irascerentur: non ergo ut volunt, velut uanimantis haec tota uita est, quae omnes continet deos, quasi. suas uirtutes uel membra uel partes; sed suam quaeque pars habet uitam a ceteris separatam, si praeter alteram irasci altera potest, et alia placari, alia concitari. Si autem
Abbreviated transcription (Latin):
carm̃tes p̃sit fortuitis uocet᷑q fortuna. in diua rum¬
mam mãmã paruulo inmulgeat. qr rũmam dixcer̃
uet̾es mamã indiua potina potionem ministret.
in diua educa ȩscham p̾beat. de pauore infantũ
pauentia nũccupet᷑. de spe quȩ uenit uenilia. de
uolupatate uolupia. de actu dea agenoria de sti¬
muł quibꝰ ad nuniũ actum homo impellit᷑ dea
stimula nominetur strema dea sit strenuũ faciẽdo.
numeria quȩ numerare doceat. camena quȩ can̾e.
ipse sit ⁊ d̾s consus p̾bendo consilia. ⁊ dea sentia sen¬
tencias inspirando. ipse deam iuuentas quȩ post
p̃textum excipiat uiuenił etatis excordia. ipsȩ sit¬
⁊ fortuna barbata quȩ adultos barba indicat. quoᷤᷤ
honorare noluerunt ut ħ qͣlecumq num̃ saltẽ maᷤᷤ¬
cłm dm̃ uł abarba barbatum. sic̃ a nodis nodatũ
uł certe nõ fortunã s qr barbas ht̃ fortuniũ nomi¬

Expanded text:
Carmentes; praesit fortuitis uoceturque Fortuna; in diua RumCarmentes; praesit fortuitis uoceturque Fortuna; in diua Rumina mammam paruulo inmulgeat, quia rumam dixerunt ueteres mammam; in diua Potina potionem ministret, in diua Educa escam praebeat; de pauore infantum Pauentia nuncupetur, de spe, quae uenit, Venilia, de uoluptate Volupia, de actu Agenoria; de stimulis, quibus ad nimium actum homo inpellitur, dea Stimula nominetur; Strenia dea sit strenuum faciendo, Numeria, quae numerare doceat, Camena, quae canere; ipse sit et deus Consus praebendo consilia et dea Sentia sententias inspirando; ipse dea Iuuentas, quae post praetextam excipiat iuuenalis aetatis exordia; ipse sit et Fortuna barbata, quae adultos barba induat quos honorare noluerunt, ut hoc qualecumque numen saltem masculum deum uel a barba Barbatum, sicut a nodis Nodutum, uel certe non Fortunam, sed quia barbas habet Fortunium nomi
Abbreviated transcription (Latin):
pina. infocis domesticis uesta. in fabroꝵ fornacȩ
uulcanus. insid̾ibꝰ sol.⁊ luna. ⁊ stelle. indiuinantibꝰ
appollo. in merce mercułiꝰ. in iano iniciator. in t̾mi¬
no t̾minator. saturnꝰ in tp̃rȩ.maris ⁊ bellona in bel¬
lis. lib̃ inuineis. ceres infrum̃tis. diana insiluis.
minerua iningeniis. ipse sit postremo ȩtiã in illa
turba quasi plebeioꝵ d̃oꝵ. ipse p̃sit nomine lib̾i
uiroꝵ seminibꝰ & nomine lib̾e feminaꝵ ipse
sit dispater qui partũ ꝑducat ad diem. ipse sit
dea mena qͣm p̃fecerunt mentruis feminaꝵ.
ipse lucina que aparturientibꝰ in uocet᷑. ipse
opem ferat nascentibꝰ excipiendo eos insinu. t̾re
uocetur opis. ipse in uagitu os aꝑiat. ⁊ uocet᷑ ds̃
uaticamis. ipse leuet de t̾ra . ⁊ uocet᷑ damleuana.
ipsȩ cunas tueatur ⁊ uocet᷑ cunina. ñ sit alius ipsȩ
s in illis deabꝰ quȩ fata nascentibꝰ canunt. ⁊ uocant᷑

Expanded text:
pina, in focis domesticis Vesta, in fabrorum fornace pina, in focis domesticis Vesta, in fabrorum fornace Vulcanus, in sideribus sol et luna et stellae, in diuinantibus Apollo, in merce Mercurius, in Iano initiator, in Termino terminator, Saturnus in tempore, Mars et Bellona in bellis, Liber in uineis, Ceres in frumentis, Diana in siluis, Minerua in ingeniis; ipse sit postremo etiam in illa turba quasi plebeiorum deorum; ipse praesit nomine Liberi uirorum seminibus et nomine Liberae feminarum, ipse sit Diespater, qui partum perducat ad diem; ipse sit dea Mena, quam praefecerunt menstruis feminarum, ipse Lucina, quae a parturientibus inuocetur; ipse opem ferat nascentibus excipiendo eos sinu terrae et uocetur Opis, ipse in uagitu os aperiat et uocetur deus Vaticanus; ipse leuet de terra et uocetur dea Leuana, ipse cunas tueatur et uocetur Cunina; non sit alius, sed ipse in illis deabus, quae fata nascentibus canunt et uocantur
Abbreviated transcription (Latin):
d̾oꝵ: ⁊ quod ȩẽt in credibile nͥ constantissimȩ ꝓbare¬
⁊ disputacionibꝰ asserant. mͦ sit ipit̾ corporei huiꝰ
mundi animus. qui uniu̾sam istam molem ex .iiii. uł
qd̾ eis placet ȩlementis ostructã atq compactã implet
⁊ mouet. mͦ inde partes suas sorori ⁊ fribꝰ cedat. mͦ sit
ether. ut aerem uinonẽ subt̾ fusam desuꝑ amplec¬
tatur. mͦ totum simul cum aere sit ipsȩ cęlum. t̾rã
u tanqͣm conuigem eandemq matrem. quia hoc
indiuinis turpe nõ ẽ fecundis ymbribꝰ ⁊ seminibꝰ
fecet. modo aut̃ ne sit necesse ꝑcuncta discunrere. as̃
unus de quo multi apoeta nobilissimo dictum pu¬
tant. dm namq ire ꝑ om̃s t̾ras tractatusq maris
celumq ꝓfundum. ipse in etherȩ sit iupit̾. ipse in
aerȩ uino. ipsȩ in mari neptunꝰ. in inferioribꝰ ȩtiã
maris ipsȩ salacia. int̾ra pluto. int̾ra inferiore ꝓser¬

Expanded text:
suorum? Et quod esset incredibile, nisi contestatissime probaresuorum? Et quod esset incredibile, nisi contestatissime probareet disputationibus adserant: modo sit Iuppiter corporei huius mundi animus, qui uniuersam istam molem ex quattuor uel quot eis placet elementis constructam adque conpactam inplet et mouet, modo inde suas partes sorori et fratribus cedat; modo sit aether, ut aerem Iunonem subterfusam desuper amplectatur; modo totum simul cum aere sit ipse caelum, terram uero tamquam coniugem eandemque matrem quia hoc in diuinis turpe non est fecundis imbribus et seminibus fetet; modo autem ne sit necesse per cuncta discurrere deus unus, de quo multi a poeta nobilissimo dictum putant: deum namque ire per omnes Terrasque tractusque maris caelumque profundum; ipse in aethere sit Iuppiter, ipse in aere Iuno, ipse in mari Neptunus, in inferioribus etiam maris ipse Salacia, in terra Pluto, in terra inferiore Proser
Abbreviated transcription (Latin):
uestam ñ erubescunt ȩtiã uen̾em dic̾em. ut uaneᷤ¬
cat in ancillis eius honorata uirginitas: Si enun
uesta uenus ẽ. quomͦ ei rite uirgines a ueneriis
oꝑibꝰ abstinendo seruierunt: An uen̾es duȩ sunt.
una uirgo. alt̾a mulier: an potius tres. una uir¬
ginum quȩ oẽ uesta ẽ. alia coniugataꝵ. alia me¬
retricum. cui etiam fenices donum dabant de ꝓ¬
stitucione filiarum añ qͣm eas iung̾ent uiris. Quȩ
illaꝵ ẽ matrona uulcani: nõ utiq uirgo. quĩ ht̃
maritum. Absit aut̃ ut meretrix. ne filio iunioniᷤ
⁊ cooꝑario mineruȩ fac̾e uideamur uriuriã. Ergo
hȩc ad coniuigatas intelligit᷑ ꝑtin̾e. sed eam nolumꝰ
imitentur in eo quod fecit illa cum marte. Rursꝰ
inqͥunt ad fabulas redis. & ista iusticia ẽ nob̾ succense¬
re qd̾ talia dicimus de diis eoꝵ ⁊ sibi nõ succensere
qͥhȩc intheatris libentissimȩ spectant cͥmina suoꝵ

Expanded text:
Vestam non erubescunt etiam Venerem dicere, ut uanesVestam non erubescunt etiam Venerem dicere, ut uanescat in ancillis eius honorata uirginitas? Si enim Vesta Venus est, quo modo ei rite uirgines a Veneriis operibus abstinendo seruierunt? An Veneres duae sunt, una uirgo, altera mulier? An potius tres, una uirginum, quae etiam Vesta est, alia coniugataretricum? Cui etiam Phoenices donum dabant de prostitutione filiarum, antequam jungerent eas viris. Quae illarum est matrona Vulcani? Non utique virgo, quoniam habet maritum. Absit autem ut meretrix, ne filio Junonis et cooperario Minervae facere videamur injuriam. Ergo haec ad conjugatas intelligitur pertinere: sed eam nolumus imitentur in eo quod fecit illa cum Marte. Rursus, inquiunt, ad fabulas redis. Quae ista justitia est, nobis succensere, quod talia dicimus de diis eorum; et sibi non succensere, qui haec in theatris libentissime spectant crimina deorum
Abbreviated transcription (Latin):
lete descendit. idest ingremiũ telluris. aut t̾re. quia
⁊ ħ aliquas differentias uolunt ẽẽ. atq int̾ra ipsa aliud
t̾ram. aliud tellurem. aliud tellumonẽ putant. ⁊ hos
om̃s dõs hñt suis nominibꝰ appellatos. suis officiis dis¬
tinctos. suis aris saerisq ueneratos. Eandem t̾ram ꝯẽ
matrẽ doꝵ uocant. ut iã poete tołabiliora confingant.
si scđm istoꝵ nõ poeticos s sacroꝵlibros ñ solum uino
soror ⁊ conuix. s etiã mat̾ ẽ iouis. Cande t̾rã cererẽ. eã¬
dem ętiam uestam uolunt. cum tam̃ sepus uestam.
ñ nͥ ignem eẽ ꝑhibeant. ꝑtinentẽ ad focos sine quibꝰ
ciuitas eẽ ñ pot̾. uid̾o illi uirgines solere seruire. qd̃
sic̃ ex uirgine ita nicħ ex igne nascatur. Quã totã
uanitatem aboleri. ⁊ extingui utiq ab illo oportuit
qui ẽ natus ex uirgine. Quis enim ferat qd eum tan¬
tum honoris ⁊ quasi castitatis igni tͥbuerint. aliqño

Expanded text:
laetae descendit, id est in gremium telluris aut terrae; quia laetae descendit, id est in gremium telluris aut terrae; quia et hic aliquas differentias uolunt esse adque in ipsa terra aliud Terram, aliud Tellurem, aliud Tellumonem putant, et hos omnes deos habent suis nominibus appellatos, suis officiis distinctos, suis aris sacrisque ueneratos. Eandem terram etiam matrem deum uocant, ut iam poetae tolerabiliora confingant, si secundum istorum non poeticos, sed sacrorum libros non solum Iuno, \'soror et coniux, sed etiam mater est Iouis. Eandem terram Cererem, eandem etiam Vestam uolunt, cum tamen saepius Vestam non nisi ignem esse perhibeant pertinentem ad focos, sine quibus ciuitas esse non potest, et ideo illi uirgines solere seruire, quod sicut ex uirgine, ita nihil ex igne nascatur. Quam totam uanitatem aboleri et extingui utique ab illo oportuit, qui est natus ex uirgine. Quis enim ferat, quod, cum tantum honoris et quasi castitatis igni tribuerint, aliquande
Abbreviated transcription (Latin):
ñ gͦ ipsa potius dõꝵ regina deputat᷑. qd̾ sit iouȩ suꝑi¬
or : An quia indignum erat p̃pon̾e patri filiam:
Cur non de ioue ipso erga saturnum iusticia ista ser¬
uata ẽ. an quia uictus ẽ: Ergo pugnar̃: Absit inqͥ¬
unt. F abularum ẽ ista garrulitas. Ecce fabulis ñ ere¬
datur.⁊ de diis meliora sentiant᷑. Cur gͦ nõ data ẽ patri
iouis. ⁊ si non sublimior. equał certe sedes honoris: Quia
saturnꝰ inquiunt temporis longitudo ẽ. Tempꝰ gͥ colũt.
qr saturnum colunt. ⁊rex dõꝵ iupit̾ insimiatur natꝰ
ex tp̃re. Quid enim indignum dicit᷑. cũ iupit̾ ⁊ uino
nati dicunt᷑ ex tp̃re. si celũ ẽ ille. ⁊ lla t̾r̾a. eum facta
sint utiq celii ⁊ t̾ra: Nam ħ quoq in libris suis hñt
eoꝵ docti atq sapientes. neq de figm̃tis poeticis. sed
de philosophoꝵ libris. a uirgilio dictum ẽ. Tĩ pat̾
omips fecundis ymbribꝰ ether conuigis in gremium

Expanded text:
non ergo ipsa potius deorum regina deputatur, quod sit Ioue superinon ergo ipsa potius deorum regina deputatur, quod sit Ioue superior? An quia indignum erat praeponere patri filiam? Quur non de Ioue ipso erga Saturnum iustitia ista seruata est? An quia uictus est? Ergo pugnarunt? Absit, inquiunt; fabularum est ista garrulitas. Ecce fabulis non credatur et de dis meliora sentiantur: quur ergo non data est patri Iouis, etsi non sublimior, aequalis certe sedes honoris? Quia Saturnus, inquiunt, temporis longitudo est. Tempus ergo colunt, qui Saturnum colunt, et rex deorum Iuppiter insinuatur natus ex tempore. Quid enim indignum dicitur, cum Iuppiter et Iuno nati dicuntur ex tempore, si caelum est ille et illa terra, cum facta sint utique caelum et terra? nam hoc quoque in libris suis habent eorum docti adque sapientes. Neque de figmentis poeticis, sed de philosophorum libris a Vergilio dictum est: Tum pater omnipotens fecundis imbribus aether Coniugis in gremium
Abbreviated transcription (Latin):
ne ipsi quoq sine conuigibꝰ reman̾ent addit᷑ nep¬
tuno salacia plutoni ꝓserpina. llam siẽ inferiorẽ
cęli partem .i. aerem inquiunt uno tenet. ita infe¬
riorem maris salacia. ⁊ t̾rȩ inferiore ꝓserpina. Quer̃
quẽadmodũ sarciant fabulas. nec inueniunt. Si enĩ
singłis elem̃tis. Nẽ u̾o omĩno affirmauer̃. aliud ẽẽ
etherem. aliud aerem. Aqua uero siuȩ suꝑior suiȩ
inferior. utiq aqua ẽ. puta quia dissimił. Num qͥd
ĩ tantum ut aqua non sit: & inferior t̾ra quid aliud
pͭ eẽ qͣm t̾ra. quantalibet diu̾sitate distincta: deiñ
ecce iam totus in his .iiii. uł tribꝰ elementis corporeᷤꝰ
completus ẽ mundus. Minerua uͥ erat: quid tenebit:
quid implebit : Simul enim cum his in capitolio
constituta ẽ. cum ista filia ñ sit amboꝵ. Aut si etheriᷤᷤ
partem suꝑiorem mineruã ten̾e dicunt. ⁊ hac occa¬
sione fing̾e poetas. qd̃ de iouis capite nata sit. cur

Expanded text:
ne ipsi quoque sine coniugibus remanerent, additur Nepne ipsi quoque sine coniugibus remanerent, additur Neptuno Salacia, Plutoni Proserpina. Nam sicut inferiorem caeli partem, id est aerem, inquiunt, Iuno tenet, ita inferiorem maris Salacia et terrae inferiorem Proserpina. Quaerunt quem ad modum sarciant fabulas, nec inueniunt. Si enim singulis elementis. Nunc uero omni modo adfirmauerunt aliud esse aetherem, aliud aerem. Aqua uero siue superior siue inferior utique aqua est; puta quia dissimilis: numquid in tantum ut aqua non sit? Et inferior terra quid aliud potest esso quam terra quantalibet diuersitate distincta? Deinde ecce iam totus in his quattuor uel tribus elementis corporeus conpletus est mundus: Minerua ubi erit? quid tenebit? quid inplebit? Simul enim cum his in Capitolio constituta est, cum ista filia non sit amborum. Aut si aetheris partem superiorem Mineruam tenere dicunt et hac occasione fingere poetas quod de Iouis capite nata sit: quur
Abbreviated transcription (Latin):
lum sine simulacris colunt. s alio nomine nc̃cupa¬
ri. Qd̃ siita ẽ. cur tam male tͣctatus ẽ rome sic̃ qͥdẽ
⁊ incȩt̾is gentibꝰ. ut ei fieret simłacrum: qd̾ ipsi &̃
uaironi ita displicet. ut cum tantȩ eiuitatis ꝑu̾sa
osuetudine p̃meret᷑. nequaꝗͣ. tñ dic̾e ⁊ scb̾e dubi¬
taret. qd̾ hi qui ppłis instituerunt simulaera⁊ i me
uaor adiungitur. quȩ dicat᷑ soror ⁊ conuix: Quia io¬
uem inqͥunt in etherȩ accipimꝰ. in aere uinonẽ. ⁊ hec
duo elem̃ta coniuincta sunt. alterum suꝑius. alt̾m
inferuis. Nõ gͦ ẽ ille de quo dictũ ẽ iouis omĩa ple¬
na. si aliqͣm partem implet ⁊ uino. an ut̃q utrũ¬
ꝙ implet.⁊ ambo isti coniuges.⁊⁊ in duobꝰ istis ele¬
mentis ⁊ in singłis simul sunt: Curgͥ ether dat᷑
ioui. aer uinoni: postremo si ipsi duo satis g̃ent.
quio ẽ qd̾ mare neptuno tͥbuitur. t̾ra plutoni: ⁊

Expanded text:
lum sine simulacro colunt, sed alio nomine nuncupalum sine simulacro colunt, sed alio nomine nuncupari. Quod si ita est, quur tam male tractatus est Romae, sicut quidem et in ceteris gentibus, ut ei fieret simulacrum? Quod ipsi etiam Varroni ita displicet, ut, cum tantae ciuitatis peruersa consuetudine premeretur, nequaquam tamen dicere et scribere dubitaret, quod hi, qui populis uxor adiungitur, quae dicatur \'soror et coniux\'? Quia Iouem, inquiunt, in aethere accipimus, in aere Iunonem, et haec duo elementa coniuncta sunt, alterum superius, alterum inferius. Non est -ergo ille, de quo dictum est \'louis omnia plena\', si aliquam partem inplet et Iuno. An uterque utrumque inplet, et ambo isti coniuges et in duobus istis elementis et in singulis simul sunt? Quur ergo aether datur Ioui, aer Iunoni? Postremo ipsi duo satis essent: quid est quod mare Neptuno tribuitur, terra Plutoni? Et
Abbreviated transcription (Latin):
Qñ de armis cunina cogitaret. cuius ꝓpositum paruu¬
loꝵ cunas ꝑmittebat᷑ exced̾e: Qñ nodatꝰ ad iuiuaret
in bello. qui nec ad follicłm spicȩ. s tantum ad no¬
dum genicłi ꝑtinebat. ut unũ quisq domui suȩ
ponit ostiarium.⁊ qr homo ẽ omnino sufficit. Tres
dõs isti posuerunt. forcłm foribꝰ. cardeam cardini.
lim̃tinum limini. Ita nõ pot̾at forcłs simul ⁊ car¬
dinem lim̃q seruare: Omissa gͥ ista turba minu
torum dõꝵ. uł aliqntum int̾missa offitium maioꝵ
d̾oꝵ debemus inquirere quo roma tam magna fac¬
ta ẽ. ut tamdu tot gentibꝰ imꝑaret. Uliirũ gͦ
iouis hoc opus ẽ. ipsum enĩ dõꝵ omĩũ dearumq
regem uolunt. Hoc enis indicat sceptrum. ħ in
alto colle copitolium. De isto dõ qͣmuis a poeta dic¬
tum ouenientissime p̾dicant. iouis om̃ia plena.
hunc uatro credit ęxiam abhis coli qui unũ dm̃ so¬

Expanded text:
Quando de armis Cunina cogitaret, cujus praepositura parvuQuando de armis Cunina cogitaret, cujus praepositura parvulorum cunas non permittebatur excedere? Quando Nodutus adjuvaret in bello, qui nec ad folliculum spicae, sed tantum ad nodum geniculi pertinebat? Unum quisque domui suae ponit ostiarium, et quia homo est, omnino sufficit: tres deos isti posuerunt, Forculum foribus, Cardeam cardini, Limentinum limini. Ita non poterat Forculus simul et cardinem limenque servare. CAPUT torum deorum uel aliquantum intermissa officium maiorum deorum debemus inquirere, quo Roma tam magna facta est, ut tam diu tot gentibus imperaret. Nimirum ergo Iouis hoc opus est. Ipsum enim deorum omnium dearumque regem uolunt: hoc eius indicat sceptrum, hoc in alto colle Capitolium. De isto deo quamuis a poeta dictum conuenientissime praedicant: Ionis omnia plena. Hunc Varro credit etiam ab his coli, qui unum Deum so
Abbreviated transcription (Latin):
turbe ꝓstitueret᷑. uniꝰ ueri dĩ castum dedignata
complexũ. Pfecer̃ gͦ ꝓserpinam frum̃tis germinã¬
tibꝰ. genicłis nodisq culmoꝵ dm̃ nodatũ. In uolu¬
mentis folliculoꝵ deam uolutinam. cum folliculi
patescunt ut spica exeat deam patelanam. cum
segetes nouis aristis eqͣnt᷑ quia uet̾es equare ostire
dixunt deam ostilinam. florentibꝰ frum̃tis deã
fioram. lactescentib̾ dĩ lacturnum maturascentiꝰ
aeam mnaturã. cũ runcant᷑ .i. a t̾ra auferunt̃ deam
runeia. Nec omia cõmemoro qr me piget qd illoᷤ
non pudet. Hȩx aut̃ paucisima ido dixi. ut uitel¬
ligetꝰ nillom eos dicẽ aud̃ẽ. ista nuimina umpiũ
constituissȩ. auicissȩ. ꝯseruassȩ. romaniũ. Quȩ uta
suis queq adhibebant᷑ officiis. ut nicħ uniu̾sui uni
alicĩs ered etur. Quando gͦ segetia curaret impiũ.
cui euram gerere simul ⁊ segetibꝰ ⁊ arboribꝰ ñ licebat:

Expanded text:
turbe prostitueretur, unius dei veri castum dedignata turbe prostitueretur, unius dei veri castum dedignata complexum. Prefecerunt ergo Proserpinam frumentis germinantibus: geniculis nodisque culmorum, deum Nodotum involumentis folliculorum, deam Volutinam cum folliculi patescunt ut spica exeat, deam Patelenam: cum segetes novis aristis equantur, quia veteres equare ostire dixerunt, deam Ostilinam: frumentis florentibus, deam Floram lactescentibus, deum Lacturnum: maturescentibus deam Maturam. Cum runcantur, id est a terra auferuntur, deam Runcinam, nec omnia commemoro, quia me det. Haec autem paucissima ideo dixi, ut intelligeretur nullo modo eos dicere audere ista numina imperium constituisse, auxisse, conservasse Romanum, quae ita suis quaeque adhibebantur officiis, ut nihil universum uni alicui crederetur. Quando ergo Segetia curaret imperium, cui curam gerere simul et segetibus et arboribus non licebat?
Abbreviated transcription (Latin):
Quando aut̃ possunt uno loco libri huiꝰ cõmemorari
omnia nomina dõꝵ et dearum. quȩ illi grandibꝰ
uoluminibꝰ uix comp̃hendere potuerunt. singłis rebꝰ
ꝓpͥa disꝑtientes officia miminum: nec agroꝵ munꝰ
uni alicui dõ committendũ arbitrati sunt. S rura¬
dee rusine uiga montium dõ uigatino. collibꝰ deã
collatinã. uallibꝰ deam ualloniam p̾fecer̃. Nec saltem
potuer̃ unam segetiam talem inuenire eui semel
segetes cõm̃darent. s sata frumta qͣmdui sub t̾ra eẽnt.
p̃positam uoluerunt hr̃e deam seiam.cũ uͦ iam eẽnt
suꝑ t̾ram.⁊ segetem fac̾e̾nt deam segetiã. Fum̃tis uero
collectis atq reconditis. ut tuto seruarent᷑. dãm tu¬
tulinam p̃posuerunt. cui ñ sufficere uidet᷑ illa sege¬
tia qͣmdui seges ab mniciis herbidis usq ad aristas
aridas ꝑueniret. Non tam̃ satis fuit hõibꝰ dõꝵ mul¬
titudinem amantibꝰ. ut anima misera demonioꝵ

Expanded text:
Quando autem possunt uno loco libri huius commemorari Quando autem possunt uno loco libri huius commemorari omnia nomina deorum et dearum, quae illi grandibus uoluminibus uix conprehendere potuerunt singulis rebus propria dispertientes officia numinum? Nec agrorum munus uni alicui deo committendum arbitrati sunt, sdee Rusine, Iuga montium Iugatino, collibus deam Collatinam, vallibus Valloniam prefecerunt, nec saltem potuerunt unam Segetiam talem invenire, cui semel segetes commendarent, sed sata frumenta quamdiu sub terra essent, prepositam voluerunt habere deam Seiam. Cum vero iam essent super terram et segetem facerent, deam Segetiam, frumentis vero collectis atque reconditis ut tuto servarentur, deam Tutelinam preposuerunt, cui non sufficere videretur illa Segetia, quamdiu seges ab initiis herbidis usque ad aristas aridas perveniret. Non tamen satis fuit hominibus deorum multitudinem amantibus, ut anima misera demoniorum
Abbreviated transcription (Latin):
uani homines dic̾e̾nt. nisi regnum qd tamdiu cõ¬
seruatum ẽ. nulla alia causa nisi sius regionibꝰ de¬
sertis. ⁊ illa recepta ꝑire potuisse: In qua uoce ua¬
nitatis quȩ pot̾at ee isti attendant specłm suum
⁊ similia conqueri si ullus in eis pudor ẽ erubescant
qͣmqͣm romanum imꝑiũ afflictum est potius qͣm
mutatum. qd̾ ⁊ aliis ante xͥ nom̃ temporibꝰ ei ꝯtingꝰ.
⁊ ab illa ẽ afflic̾tione recieatum. qd̾ nec istis tp̃ribꝰ
desꝑandum ẽ. Quis enim de hac renouit uoluntatẽ
qͣm romani colebant. quẽ potissimũ uł quos dõs
credant illud imꝑium dilatasse atq seruasse. Heq
enim in hoc tam p̾claro oꝑe ⁊ tante plenissimo dig¬
nitatis. audent aliquas partes dee cloaeinȩ tͥbuere.
aut uolupiȩ quę a uoluptate appellata ẽ. aut lauẽ¬
tinȩ cui nom̃ ẽ a libidine. aut uagitano qͥ infantũ
uagitibꝰ p̃sidet. aut cunine quȩ cunas eoꝵ ãministrat.

Expanded text:
uani homines dicerent, nisi regnum, quod tam diu conuani homines dicerent, nisi regnum, quod tam diu conseruatum est, nulla alia causa nisi suis religionibus desertis et illa recepta perire potuisse? In qua uoce uanitatis, quae poterat esse, isti adtendant speculum suum, et similia conqueri, si ullus in eis pudor est, erubescant. Quamquam Romanum imperium adflictum est potius quam mutatum, quod et aliis ante Christi nomen temporibus ei contigit et ab illa est adflictione recreatum, quod nec istis temporibus desperandum est. Quis enim de hac re nouit uoluntatem quam Romani colebant, quem potissimum uel quos deos credant illud imperium dilatasse adque seruasse. Neque enim in hoc tam praeclaro opere et tantae plenissimo dignitatis audent aliquas partes deae Cluacinae tribuere aut V olupiae, quae a uoluptate appellata est, aut Lubentinae, cui nomen est a libidine, aut Vaticano, qui infantum uagitibus praesidet, aut Cuninae, quae cunas eorum administrat.
Abbreviated transcription (Latin):
ut dõs fortes eẽ decet. qui possẽt humanis uł ꝯsiliiᷤ
uł uiribꝰ unci. aut sicum int̾ se bellig̾ant. ñ dii ab
hominibꝰ. s dii ab aliis diis forte uncunt᷑. qui sũt
quarumq ꝓpͥ̃i ciuitatum : hñt gͦ ⁊ ipsi int̾ se un¬
micitias quas ꝓ sua quisq parte suscipiunt. Nõ
itaq dõs suos debuit colere ciuitas. magis qͣm alioᷤ.
a quibꝰ adiuuarent᷑ sui. Postremo quoqͦmͦ se habeat
dõꝵ iste. uł tͣnsitus. uł fuga. uł migratio. uł in
pugna defectio. ñ dũ illis t̾p̃ribꝰ. atq in illis t̾raꝵ
partibꝰ xp̃i nom̃ fuerat p̾dicatum. quando illa reg¬
na. ꝑ ingentes belli clades. amissa atq transiata
sunt. Nam si post mille.ce. ⁊ quot excurrit annoᷤ
qnõ regnum assiriis ablatum ẽ. iam uͥ xp̃iana re¬
ligio aliud regnum p̃dicaret ęt̾num. ⁊ dõꝵ falsoꝵ
cultus sacrilegos in hib̾et. quid aliud illius gentis

Expanded text:
ut deos esse fortes decet, qui possunt humanis vel consiliis ut deos esse fortes decet, qui possunt humanis vel consiliis vel viribus vinci. Aut si, cum inter se belligerant, non dii ab hominibus, sed dii ab aliis diis forte vincuntur, qui sunt quarumque proprii civitatum; habent ergo et ipsi inter se inimicitias, quas pro sua quisque parte suscipiunt. Non itaque deos suos debuit colere civitas magis, quam alios, a quibus adjuvarentur sui. Postremo, quoquo modo se habeat deorum iste vel transitus, vel fuga, vel migratio, vel in pugna defectio, nondum illis temporibus atque in illis terrarum partibus Christi nomen fuerat praedicatum, quando illa regna per ingentes bellicas clades amissa atque translata sunt. Nam si post mille ducentos et quod excurrit annos, quando regnum Assyriis ablatum est, jam iligio aliud regnum praedicaret aeternum et deorum falsorum cultus sacrilegos inhiberet: quid aliud illius gentis
Abbreviated transcription (Latin):
adiutorio tͥbuendum ẽẽ contendunt. quero quoꝵ.
Non enĩ alie gentes quas ninus domuit ⁊ sub egit. alioᷤᷤ
tune colebant dos. aut si ꝓpͥos habuer̃ dos assirii.
quasi ꝑitiores fabros imꝑii construendi atq seruan¬
di. numquid nã mortui sunt qño ⁊ ipsum imꝑuĩ
ꝑdidunt. aut mercede non sibi reddita. uł alia ma¬
iora ꝓmissa. ad medos tͥnsire maluer̃. atq inde rur¬
sus ad ꝑsas eyro inuitante. ⁊ aliquid comodius polli¬
cente: quȩ gens non angustis orientis finbꝰ. pꝰ alexan¬
dri macedonis regnum magnũ locis. s breuissimo tẽ¬
pore. insuo regno adhuc usq ꝑdurat. ħ si ita ẽ. aut
infideles dii sunt qui suos deserunt:⁊ ad hostes tͣnse¬
unt. qd̾ nec homo fecit camillus qnõ uictor ⁊ exxpug¬
nator adu̾sissimȩ ciuitatis romam cui uicerat sensit
ingratam. qͣm tam̃ postea oblitus iniuriȩ. memor
patriȩ. a gallis item lib̾auit. aut nõ ita forces sunt.

Expanded text:
adjutorio tribuendum esse contendunt, quaero quorum. adjutorio tribuendum esse contendunt, quaero quorum. Non enim aliae gentes, quas Ninus domuit et subegit, alios tunc colebant deos. Aut si proprios habuerunt Assyrii, quasi peritiores fabros imperii construendi atque servandi, numquidnam mortui sunt, quando et ipsi imperium perdiderunt, aut mercede non sibi reddita, vel alia promissa majore, ad Medos transire maluerunt, atque inde rursus ad Persas, Cyro invitante et aliquid commodius pollicente? Quae gens non angustis Orientis finibus, post Alexandri Macedonis regnum magnum locis, sed brevissimum tempore, in suo regno adhuc usque perdurat. Hoc si ita est, aut infideles dii sunt, qui suos deserunt, et ad hostes transeunt; quod nec homo fecit Camillus, quando victor et expugnator adversissimae civitatis, Romam, cui vicerat, sensit ingratam, quam tamen postea oblitus injuriae, memor patriae, a Gallis iterum liberavit: aut non ita fortes sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
quęq uictoria instrum̃tũ sequentis ȩẽt. tocuis orien¬
tis ppłos subegit. Qualibet aut̃ fide rerum uł istȩ
uł trogus scripserit. nam queda illos fuisse m̃titos
aliȩ fideliores littẽ hostendunt. constat tam̃ ⁊ int̾ alioᷤ
scͥptores regnum assiriorũ amino rege fuisse longe
lateq porrectum. Tam diu aut̃ ꝑseu̾auit. ut roma¬
num nondum sit eiꝰ ȩtatis. Nam sic̃ scͥbunt qͥ eronicã
historiam ꝓsecuti sunt. mille .cc. ⁊ .xl. annos ab
anno pͥmo quo ninꝰ regnare cepit ꝑmansit ħ reg¬
num. donec tͣnsferet᷑ ad medos. Inferre aut̃ bella
sola regni cupiditate cont̾ere ⁊ subdere. quid aliud
qͣm grande latrocinium nominandum ẽ: Si nullo¬
dõꝵ aduitorio tam magnum ħ regnum ⁊ ꝓlixeum
fuit. quare diis romanis tͥbuit᷑ romanum regnum.
locis amplum temporibꝰq duturniĩ: Quecumq
enĩ causa ẽ illa eadem ẽ ętiam ista. Si aut̃ ⁊ illud dõꝵ

Expanded text:
quaeque uictoria instrumentum sequentis esset, totius Orienquaeque uictoria instrumentum sequentis esset, totius Orientis populos subegit\'. Qualibet autem fide rerum uel iste uel Trogus scripserit nam quaedam illos fuisse mentitos aliae fideliores litterae ostendunt, constat tamen et inter alios scriptores regnum Assyriorum a Nino rege fuisse longe lateque porrectum. Tam diu autem perseuerauit, ut Romanum nondum sit eius aetatis. Nam sicut scribunt, qui chronicam historiam peanno primo quo Ninus regnare coepit, permansit hoc regnum, donec transferretur ad Medos. Inferre autem bellaolestos sola regni cupiditate conterere et subdere, quid aliud quam grande latrocinium nominandum est? deorum adjutorio tam magnum hoc regnum et prolixum fuit, quare diis Romanis tribuitur Romanum regnum locis amplum temporibusque diuturnum? Quaecumque enim causa est illa, eadem est etiam ista. Si autem et illud deorum
Abbreviated transcription (Latin):
mo donec uinc̾ent᷑ qd̾ difficillime factum ẽ. sublimes
nus qui grecam uł potius ꝑ egrinam trogum pom¬
peium secutus non latinȩ tantum sic̃ ille. uerum
ȩtiam breuit̾ scͥpsit historiam. opus libioꝵ suorum
sic incipit. Principio rerum gentium. nationũq
imꝑium penes reges erat. quos ad fastigium huiꝰ
magͥestatis nõ ambitio ppłaris. s ecepectata int̾ bonoᷤ
mod̾eratio ꝓuehebat. ppłi nullis legibꝰ tenebantur.
suã cuiq patriam regna finebant᷑. Primus omniũ
ninꝰ rex assirioꝵ uet̾em ⁊ quasi auitũ gentibꝰ morẽ.
noua imꝑii cupiditate mutauit. hic pͥmus i̾ntulit
bella finitimis. ⁊ rudes adhuc ad resistendum ppłos
ad t̾minos usq libie ꝑdomuit. & paulopost. Ninꝰ
inquit magnitudinem quesitȩ dominationis. con¬
tinua possessione firmauit. Domitis gͥ ꝓeiinis cũ
accessione uirium fortior ad alios transiret. ⁊ ꝓoriia

Expanded text:
mo donec uincerentur, quod difficillime factum est, sublimes mo donec uincerentur, quod difficillime factum est, sublimes nus, qui Graecam uel potius peregrinam Trogum Pompeium secutus non Latine tantum, sicut ille, uerum etiam breuiter scripsit historiam, opus librorum suorum sic incipit: \'Principio rerum gentium nationumque imperium penes reges erat, quos ad fastigium huius maiestatis non ambitio popularis, sed spectata inter bonos moderatio prouehebat. Populi nullis legibus tenebantur suam cuique patriam regna finiebantur. Primus omnium Ninus rex Assyriorum ueterem et quasi auitum gentibus morem noua imperii cupiditate mutauit. Hic primus intulit bella finitimis et rudes adhuc ad resistendum populos ad terminos usque Libyae perdomuit.\' Et paulo post: \'Ninus, inquit, magnitudinem quaesitae dominationis continua possessione firmauit. Domitis igitur proximis cum accessione uirium fortior ad alios transiret et proxima
Abbreviated transcription (Latin):
ac ꝑhoc singillatim utiq in om̃ĩbꝰ uice uaporis eua¬
nescit. Quid enim int̾est eorum qui sub romulo dõᷤ
coluer̃ ⁊olim sunt mortui. qd̃ post eoꝵ mortẽ ro¬
manũ tantum creuit imꝑium. cũ illi apud inferoᷤ
causas suas agunt: utrum bonas an malas ad rem
q mortalibꝰ in longa spatia ꝓtendatur. paucis diebꝰ
uite suȩ cursim raptimq tͣnsierunt actuum suoꝵ sar¬
cinas baulantes. Sin uͦ etiam ipsa breuissimi tem¬
poris bñficia dõꝵ adutorio tͥbuenda sunt. ñ parum
aduiti sunt illa gladiatores. qui seruilis conditionis
uincla ruperunt. fuger̃. euaserunt. ex̾citum mag¬
num ⁊ fortissimum collegerunt. obedientes regũ suoꝵ
consiliis ⁊ iuissis multũ romanȩ celsitudini metuendi.
⁊ aliquot romanis imꝑatoribꝰ insuꝑabiles multa
multa ceꝑunt. potiti sunt uictoriis płimis. usi uo¬
luptatibꝰ quib̾ uoluer̃. qd̾ suggessit libido fecer̃. postre¬

Expanded text:
ac per hoc singillatim utique in omnibus uice uaporis euaac per hoc singillatim utique in omnibus uice uaporis euanescit. Quid enim interest eorum, qui sub Romulo deos coluerunt et olim sunt mortui, quod post eorum mortem Romanum tantum creuit imperium, cum illi aput inferos causas suas agant? utrum bonas an malas, ad remsque mortalibus in longa spatia protendatur paucis diebus uitae suae cursim raptimque transierunt, actuum suorum sarcinas baiulantes. Sin uero etiam ipsa breuissimi temporis beneficia deorum adiutorio tribuenda sunt, non parum adiuti sunt illi gladiatores: seruilis condicionis uincla ruperunt, fugerunt, euaserunt, exercitum magnum et fortissimum collegerunt, oboedientes regum suorum consiliis et iussis multum Romanae celsitudini metuendi et aliquot Romanis imperatoribus insuperabiles multa ceperunt, potiti sunt uictoriis plurimis, usi uoluptatibus quibus uoluerunt, quod suggessit libido fecerunt, postre
Abbreviated transcription (Latin):
cogitare desisterent. quarũ metus eos in maiora
facinora ꝓpellebat. ut deinceps peccatiores ȩ̃ẽnt
rebus humanis. Hoc dico quod ipsum romanũ
imꝑium iam magnum multis gentibꝰ subiuigati.
cęt̾isq t̾ribile. acerbe sensit. grauit̾ timuit. nam
paruo negocio deuitandȩ ingentis cladis opp̃ssũ¬
ẽ. quando paucissimi gladiatores in campania de
ludo fugientes. magnum ex̾citum comparauer.
ties duces habuerunt. italiam latissime ⁊ crudeliˢ¬
simȩ uastauer. Dicant quis istos dõs adiuuerit.
ut ex paruo ⁊ contemptibili latro einio. ꝑuen̾int
ad regnum tantis iam romanis uiribꝰ areibꝰq me¬
tuendum. Anquia ñ du fuer̃. ĩo diuinitꝰ negabit᷑
adiuti : qͣsi uͦ ipsa cuiꝰ libet hominis uita diuturna
ẽ.Isto gͦ pacto neminem dii adiuuant ad regnandũ.
q̃m singłi quiq cito moriunt᷑. nec bñficium deputã¬
dum ẽ. quod exxiguo tempore inuno quoq homine.

Expanded text:
cogitare desisterent, quarum metus eos in maiora cogitare desisterent, quarum metus eos in maiora facinora propellebat, ut deinceps pacatiores essent rebus humanis. Hoc dico, quod ipsum Romanum imperium iam magnum multis gentibus subiugatis ceterisque terribile acerbe sensit, grauiter timuit, non paruo negotio deuitandae ingentis cladis obpressit, quando paucissimi gladiatores in Campania de ludo fugientes magnum exercitum conpararunt, tres duces habuerunt, Italiam latissime et crudelissime uastauerunt. Dicant, quis istos deus adiuuerit, ut ex paruo et contemtibili latrocinio peruenirent ad regnum tantis iam Romanis uiribus arcibusque metuendum. An quia non diu fuerunt, ideo diuinitus negabuntur adiuti? Quasi uero ipsa cuiuslibet hominis uita diuturna est. Isto ergo pacto neminem di adiuuant ad regnandum, quoniam singuli quique cito moriuntur, nec beneficium deputandum est, quod exiguo tempore in unoquoque homine
Abbreviated transcription (Latin):
nisi magna lotrocina: Ruia ⁊ lotiocinia quid sunt.
nisi parua regna : Manus ⁊ ipsa hominũ ẽ imꝑio
pͥncipis regitur. pacto societatis astringit᷑. placiti le¬
ge p̃da diuiditur. Hoc malum si in tantum ꝑditoꝵ
hominum accessibꝰ crescit. ut ⁊ loca teneat. sedes cõ¬
stituat. ciuitates occupet. ppłos subiuget̾. euidentiꝰ
regni nomen assumit. qd̾ ei iam in manifesto con¬
fert. nõ dempta cupiditas. s addita impunitas. Ele¬
gant̃ enim ueracit̾ alexandro illi magno quidam
comp̃hensus pirata respondit. Nam cum idem rex
eum int̾rogass quid ei uideret᷑ ut mare haberet in¬
festum. ille lib̾a contumacia. quid tͥ inquit ut ĩ orbẽ
t̾rarum habeas infestum: S quia id ego exiguo
nauigio facio. latro uocor. quia tu magna elasse
imꝑator. Proinde omitto querere quales romulus
congregau̾it. qm̃ multum eis consultum ẽ. ut ex
illa uita data sibi consortio ciuitatis penas debitaᷤᷤ

Expanded text:
nisi magna latrocinia? quia et ipsa latrocinia quid sunt, nisi magna latrocinia? quia et ipsa latrocinia quid sunt, nisi parva regna? Manus et ipsa hominum est, imperio principis regitur, pacto societatis astringitur, placiti lege praeda dividitur. Hoc malum si in tantum perditorum hominum accessibus crescit, ut et loca teneat, sedes constituat, civitates occupet, populos subjuget, evidentius regni nomen assumit, quod ei jam in manifesto confert non adempta cupiditas, sed addita impunitas. Eleganter enim et veraciter Alexandro illi Magno quidam comprehensus pirata respondit. Nam cum idem rex hominem interrogasset, quid ei videretur, ut mare haberet infestum: ille libera contumacia, Quod tibi, inquit, ut orbem terrarum: sed quia id ego exiguo navigio facio, latro vocor, quia tu magna classe, itati. Proinde omitto quaerere quales Romulus congregauerit, quoniam multum eis consultum est, ut ex illa uita dato sibi consortio ciuitatis poenas debitas
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ut boni longe lateq dui regnẽt. neq hoc tam
ipsis quam illis utile ẽ quibꝰ regiant. Nam qͣntil
ad ipsos ꝑtinet. piȩtas ⁊ ꝓbitas coꝵ quȩ magna
dĩ dona sunt. sufficit eis ad ueram feliercatem. qua
⁊uita ista bene agatur. ⁊ p̾ca ꝑcipiatur etͥna.Inhac
gͣ tra regnum bonorum non tam ale pꝑ aatur. qͣn
rebus humanis. malorum uero regnum anaigis ng¬
nantibꝰ nocet. qui suos animos uastant selerdun
maiore licentia. his aut̾ qui eis seruiendo subdunt᷑.
non nocet nisi iniquitas ꝓpͥa. Nam iustis quicqiud
malorum ab iniquris dm̃is inogatur. nõ ẽ pena ẽmi¬
nis. s uirtutis exam̃. Proinde bonus ȩciam si ser¬
uiat liben ẽ. malus aut̃ exiam si regnet seruus est.
Hes uinuis hominis. s qd̾ grauius. tot dominoꝵ quot
litioꝵ. De quibꝰ uiciis eum ag̾et scͥptura diuina.
aquo enim quis inquit deuictus ẽ. Huic ⁊ seruus
ad dictus ẽ. Remota itaq iusticia. quid sunt regna.

Expanded text:
est ut boni longe lateque diu \' regnent; neque hoc tam est ut boni longe lateque diu \' regnent; neque hoc tam ipsis quam illis utile est, quibus regnant. Nam quantum ad ipsos pertinet, pietas et probitas eorum, quae magna Dei dona sunt, sufficit eis ad ueram felicitatem, qua et ista uita bene agatur et postea percipiatur aeterna. In hac ergo terra regnum bonorum non tam illis praestatur quam rebus humanis; malorum uero regnum magis regnantibus nocet, qui suos animos uastant scelerum maiore licentia; his autem, qui eis seruiendo subduntur, non nocet nisi propria iniquitas. Nam iustis quidquid malorum ab iniquis dominis inrogatur, non est poena criminis, sed uirtutis examen. Proinde bonus etiamsi seruiat, liber est; malus autem etiamsi regnet, seruus est, nec unius hominis, sed, quod est grauius, tot dominorum quot uitiorum. De quibus uitiis cum ageret scriptura diuina: A quo enim quis, inquit, deuictus est, huic et seruus addictus est.
Abbreviated transcription (Latin):
dum. uł tabescentem. cupiditate flagrantẽ. nũqͣm
securum. semꝑ inquiȩtũ ꝑpetius inimicitiarum
contencionibꝰ anelantẽ. augentẽ sane his miseriis
patrimonium suum ininm̃sũ modũ. atq illis aug¬
mentis curas quoq amarissimas aggerantẽ. medio¬
erem uero illum re familiari parua atq succincta
sibi sufficientem. carissimũ suis. cum cognatis.
uicinis. amicis. dulcissima pace gaudentẽ. pietate
religiosum. benignum m̃te. sanũ corpore. uita par¬
cum. moribꝰ castum. conscientia securum. nescio
utrum quisqͣm ita desipiat. ut audeat dubitare
quem p̃ferat. Ut gͦ inhis duobꝰ hoĩbꝰ ita ĩduabꝰ fa¬
miliis. ita ĩ duob ppłis. ita induobꝰ regnis regula
sequit᷑ equitatis. qua uigilant̾ ad hibita. si nr̃a
intentio corrigatur. facillimȩ iudebimus ubi habi¬
tet unitas. ⁊ ubi felicitas. Qua ꝓpt̾ si ds̃ uerꝰ colat
eiq sacris ueracibꝰ ⁊bonis moribꝰ seruiatur. utile

Expanded text:
us tabescentem, cupiditate flagrantem, numquam us tabescentem, cupiditate flagrantem, numquam securum, semper inquietum, perpetuis inimicitiarum contentionibus anhelantem, augentem sane his miseriis patrimonium suum in inmensum modum adque illis augmentis curas quoque amarissimas aggerantem; mediocrem uero illum re familiari parua adque succincta sibi sufficientem, carissimum suis, cum cognatis uicinis amicis dulcissima pace gaudentem, pietate religiosum, benignum mente, sanum corpore, uita parcum, moribus castum, conscientia securum. Nescio utrum quisquam ita desipiat, ut audeat dubitare quem praeferat. Ut ergo in his duobus hominibus, ita in duabus familiis, ita in duobus populis, ita in duobus regnis regula sequitur aequitatis, qua uigilanter adhibita si nostra intentio corrigatur, facillime uidebimus ubi habitet uanitas et ubi felicitas. Quapropter si uerus Deus colatur eique sacris ueracibus et bonis moribus seruiatur, utile
Abbreviated transcription (Latin):
luisse contendunt. qͣnqͣm prius uellem paululum
inquirere. quȩ sit ratio. quȩ prudentia. cum homi¬
num felicitatem non possis ostende nisi semꝑ in bel¬
licis cladibꝰ ⁊ in sanguine ctuili. uł hostili tamen
humano cum tenebroso timore ⁊ cruenta cupidita¬
te u̾santium. ut uitrea leticia comparetur fragi¬
lit̾ splendida. cui timeatur horribiliꝰ ne repente
frangatur. de imꝑii latitudine ac magnitudine uelle
głari. Hoc ut facilius diuidicet᷑. ñ uanescamus
mani u̾bositate ictati. atq obtundamꝰ intencioniᷤ
aciem altisonis uocabuł rerum. cum audimus ppłoᷤ.
regna. ꝓuntias. s duos constituamus homines.
Nam singłs quisq homo ut in sermone una litt̾a.
ita quasi elementum ẽ ciuitatis ⁊ regni. qͣntalibet t̾ra
occupatione latissimi. Quoꝵ duoꝵ hominum unũ
pauꝑem uł potius mediocrem. alium p̾diuitẽ cogi¬
temus. s diuitem timoribꝰ anxium. meroribꝰ tabi¬

Expanded text:
luisse contendunt. Quamquam uellem prius paululum luisse contendunt. Quamquam uellem prius paululum inquirere, quae sit ratio, quae prudentia, cum hominum felicitatem non possis ostendere, semper in bellicis cladibus et in sanguine ciuili uel hostili, tamen humano cum tenebroso timore et cruenta cupiditate uersantium, ut uitrea laetitia conparetur fragiliter splendida, cui timeatur horribilius ne repente frangatur, de imperii latitudine ac magnitudine uelle gloriari. Hoc ut facilius diiudicetur, non uanescamus inani uentositate iactati adque obtundamus intentionis aciem altisonis uocabulis rerum, cum audimus populos regna prouincias; sed duos constituamus homines nam singulus quisque homo, ut in sermone una littera, ita quasi elementum est ciuitatis et regni, quantalibet terrarum occupatione latissimi, quorum duorum hominum unum pauperem uel potius mediocrem, alium praediuitem cogitemus; sed diuitem timoribus anxium, maerorib
Abbreviated transcription (Latin):
straturum quos eoꝵ mores ⁊ qͣm: ob causã ds̃ uerꝰ
ad augendum imꝑium adiuuare dignatꝰ ẽ. ĩ euiꝰ
potestate sunt regna omnia qͣmqͣm nicħ eos ad u¬
uerint hi quos dõs putant. ⁊ potius qͣntum deci¬
piendo ⁊ fallendo nocuerint. Uñ nunc michi uideo
eẽ dicendum.⁊ magis de increm̃tis ymꝑii romani.
Nam de noxͥa fallatia demonum quos ułut dõs co¬
lebant. quantilm maloꝵ inuex̾it moribꝰ corum.
in scd̾o maximȩ libro non pauca iam dicta sunt.
ꝑomnes aut̃ ab solutos tres libros. uͥ oportunũ uisũ
ẽ cõmendauimus ętiam in ipsis bellicis malis. qͣn
barbari detulerunt p̃ter bellorum morem. boniᷤᷤ
małq contulerit. quom̃ qui facit oriri solem sium
itaq uideamus quale sit qd̃ tantam latitudinem
ac. diuturnitatẽ imꝑii romani illis diis audent
tͥbuere. quos ȩtiam ꝑ turpium ludorum obsequia.
et ꝑ turpium hominum minist̾ia se honeste co¬

Expanded text:
straturum, quos eorum mores et quam ob causam Deus uerus straturum, quos eorum mores et quam ob causam Deus uerus ad augendum imperium adiuuare dignatus est, in cuius potestate sunt regna omnia, quamque nihil eos adiuuerint hi, quos deos putant, et potius quantum decipiendo et fallendo nocuerint: unde nunc uideo mihi esse dicendum, et magis de incrementis imperii Romani. Nam de noxia fallacia daemonum, quos uelut deos colebant, quantum malorum inuexerit moribus eorum, in secundo maxime libro non pauca iam dicta sunt. Per omnes autem absolutos tres libros, ubi opportunum uisum est, commendauimus, etiam in ipsis bellicis malis quantBarbari detulerunt praeter bellorum morem, bonis malisque contulerit, quomodo qui facit solem suum oriri itaque uideamus, quale sit quod tantam latitudinem ac diuturnitatem imperii Romani illis dis audent tribuere, quos etiam per turpium ludorum obsequia et per turpium hominum ministeria se honeste co