comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ꝑnat᷑am. Similit̾ si ꝑsoliũ ęt̾̃nitatẽ dei intelligimꝰ: si
nos suꝑ soliũ stamꝰ. quia ad eiꝰimmortalitatẽ ñ nisi ꝑ mortis
laborem ꝑuenire possumꝰ : & quia ex condicione finis obuoxii
sumꝰ. ex adoptione et̾nitatis heredes efficim᷑. Sex alȩ uii &
sex alȩ alteri. id÷ utrũq sex alas habebat: quȩ tunctȩ bi¬
nȩ & binȩ.tria paria alarum faciunt. Utrũq dnab alis cor¬
pꝰ suũ tegit ñ dñi : hoc ẽ pͥmũ par Utrũq duas extendit.
alceram ad tegendũ caput non suũ s dñi: alteram ad tegen¬
dos pedes ñ suos s dñi. hoo ẽ scdm par. Utrũq duab uolat
alt̃ ad alterum. hoo ẽ t̾cium par. Si gͦ seraphim sacrã scͥptu¬
ram significat: tria paria alarum. tres sunt intellectus eiꝰdem
scͥpt᷑e: idest hstoria. allegoria. tropologia. Que singła iociroo bina

Expanded text:
est per naturam. Similiter si per solium aeternitatem Dei intelligimus est per naturam. Similiter si per solium aeternitatem Dei intelligimus nos super solium stamus, quia ejus immortalitatem non nisi per mortis laborem pervenire possumus, et qui ex conditione fine obnoxii sumus, ex adoptione aeternitatis haeredes efficimur. Sex alae uni, et sex alae alteri , id est utrumque sex alas habebat, quae juncta binae et binae tria paria alarum faciunt. Utrumque duabus corpus suum tegit non domini, hoc est primum par. Utrumque duas extendit, alteram ad tegendum caput non suum sed Domini, alteram ad tegendos pedes non suos sed Domini, hoc est secundum par. Utrumque duabus volat alter ad alterum, hoc est tertium par. Si ergo seraphim Scripturam sacram significat, tria paria alarum tres sunt intellectus ejusdem Scripturae, id est historia, allegoria, tropologia, quae singula idcirco bina
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ soliũ sedere dicat᷑. & seraphim suꝑ soliũ stare non sedere ꝑhi¬
bent᷑. A quia suꝑiꝰ hoc solium duob modis interp̃tati sumꝰ: scd̃m
utrũq modũ expositionẽ adaptare debemꝰ. Si gͦ ꝑsoliũ dei.
sꝑuales creaturas accipimꝰ: recte suꝑ soliũ d̾s sedens descͥbit᷑.¬
quia diuinitas ditatis ut sit suꝑ omĩa. nec uircure ꝓficit. nec
sapientia erescit: cũ nec plenitudo augeri possit. nec ȩc̃nitas ua¬
riari. Mens uͦ humana. quociens ꝑ cognicionẽ sacrȩ scͥpturę illu¬
minata. ad cęlestia contẽplanda subleuat᷑. si ipsos quoq angłoꝵ¬
choros transcendens. usq ad p̃sentiã conditoris sui ꝓfecerit. ⁊¬
suꝑ soliũ quidẽ ascendit: sed tam̃ stat non sedet quia illuc
Stare namq laborantis ẽ. sedere quiescentis: & ideo suꝑ soli
ũ nos stamꝰ. deus sedet: quia ibi eͥe̾ incipimꝰ ꝑgrãm: ubi ipse

Expanded text:
per solium Deus sedere dicitur, et seraphim super solium non sedereper solium Deus sedere dicitur, et seraphim super solium non sederebetur? Et quia superius, hoc solium tribus modis interpretati 174 sumus; secundum utrumque modum expositionem adaptare debemus. Si ergo solium Dei, spirituales creaturas accipimus, recte super solium quia dignitas deitatis ut sit super omnia nec virtute proficit, nec sapientia crescit, cum plenitudo augeri possit, nec aeternitas variari; mens vero humana quoties per cognitionem sacrae Scripturae illuminata ad coelestia contemplanda sublevatur, si ipsos quoque angchoros transcendens, usque ad praesentiam sui Conditoris profecerit, super solium quidem ascendit, sed stat et non sedet: quia illucstare namque laum nos stamus. Deus sedet, quia esse incipimus per gratiam, ubi ipse
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ illud. Duo seraphin: duo funt testaõta.  pulchre seraphin
quod interp̃tat᷑ ardens. diuinã scͥpturam significat.: quȩ eos quas
ꝑcognicionẽ pͥus illuminauĩt. ꝑ amorẽ postinodũ fortit̃ ardere
facit. Dũ enĩ m̃ti nr̃ȩ quid desiderare debeat ostendit: pͥus eã
illuminat. ac deinde ardentẽ reddit. Ardet gͦ quia ardentes
facit. sicut alibi lucere dicit᷑. quia illuminat. De hac enĩ petr̃
apłs ait. Habemus certiorem ꝓpħicum sermonẽ: cui benefa¬
citis attendentes tanquã lucerne lucenti in caliginoso loco.
donec dies illucescat. & lucifer oriat᷑ in cordib nr̃is. Q fortassis
scđm hauc similitudinẽ qua ipsi scͥpturȩ accribui solet id qd̾
ipsa in cordib efficit audientiũ. hic dictũ ẽ seraphim stabant
suꝑ illud. Surgit enĩ: cũ nos erigit. Ambulat: cũ nos ꝓficere fa¬
cit. Stat. eũ nos in bono ꝓposito figit. S inquirendũ ẽ quare ds¬

Expanded text:
super illud . Duo seraphin, duo testamenta sunt. Et pulchre seraphim super illud . Duo seraphin, duo testamenta sunt. Et pulchre seraphim quod interpretatur ardens  divinam Scripturam significat, quae eos quos per cognitionem prius illuminaverit per amorem postmodum fortiter ardere facit. Dum enim menti nostrae quod desiderare debeat ostendit, prius eam illuminat, ac deinde ardentem facit. Ardet ergo quia ardentes facit, sicut alibi lucere dicitur quia illuminat, de hac enim, Petrus apostolus ait: Habemus firmiorem propheticum sermonem, cui benefacitis attendentes quasi lucerescat, et lucifer oriatur in cordibus vestris . Et fortassis secundum hanc similitudinem qua ipsi Scripturae attribui solet quod ipsa in cordibus efficit audientium, hoc dictum est: Seraphim stabant super illud. Surgit enim cum nos erigit, ambulat cum nos perficere facit, stat cum nos in bono proposito figit. Sed inquirendum est quare su
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ redundauit. dicat gͦ. Uidi dñm̃ sedentẽ suꝑ soliũ excelsum
& eleuatũ. quia uirtꝰ diuinitatis omẽm creaturã & ec̃nitate p̃cedit.
et dignitate transcendit. & potestate disponit. Sequit᷑. & ea que sub
ipso erant. replebant tẽplũ. Templũ in hoc loco intelligi potest cir¬
cuitꝰ tempoꝵ: & anibitꝰ scłoꝵ. Tempora namq dũ eursu suo in se¬
psa redeunt.: quasi quendã templi ambitũ girando cireun sebt̃
Quod gͥ dicit ea quę sub ipso erant replebant tẽplũ: sic intelligen¬
dũ ẽ. quia omĩa scłoꝵtempora plena sunt oꝑib dei: & om̃is ge¬
neratio narrat mirabilia eiꝰ. Uel sic legi potest. Ea quȩ sub ipso
erint replebant templũ: hoc ẽ ea quȩ impleb ant templũ sub ipso
Inmensitas enĩ ȩt̾nitatis. tẽporis angustias intͣ se claudit: quia
& bͥus tẽpore ẽ quod ñquã cepit. & postiꝰ tempore qd̾ finẽ nescit.
& supͣ tempꝰ ẽ quod mutabilitatẽ ñ recipit. Seraphin stabant

Expanded text:
num sedentem super solium excelsum et elevatum, quia virtus divinitatis omnem creaturam et aeternitate praecedit, et dignitate transcendit, et potestate disponit. Sequitur: Et ea, quae sub ipso erant, replebant templum. Templum in hoc loco intelligi potest circuitus temporum et ambitus saeculorum. Tempora namque dum cursu suo in seipsa redeunt, quasi quemdam templi ambitum gyrando circumscribunt. Quid ergo dicit: Ea, quae sub ipso erant replebant templum, sic intelligendum est, quod omnia saeculorum tempora plena sunt operibus Dei, et omnis generatio narrat mirabilia ejus. Vel sic legi potest. Ea, quae sub ipso erant, implebant templum, id est ea, quae implebant templum sub ipso tatem invenitur, immensitas enim aeternitatis temporales angustias intra se claudit, quia et prius tempore est, quod nunquam coepit, et postet supra tempus est, qui mutabilitatem non recipit. Seraphim stabant
Abbreviated transcription (Latin):
sumã: ut quod dicit littera. ꝓbet ꝓpħia. Ait ergo.
idi dĩm sedentẽ suꝑ solium excelsum & eleuatũ. Excelsũ ẽ:
quod situm ẽ in sublimi. Cleuatum ẽ: quod de inferiori trans¬
labũ ẽ ad suꝑiora. Soliũ gͦ excelsum: sunt angłici spc̃. Soliũ eleua¬
tũ. animȩ scõꝵ: de huiꝰ mundi uoragine translatȩ ad gaudia suꝑ¬
nȩ pacis. & quia utrisq p̃sidet deus: ideo sedere ꝑhibet᷑ suꝑ soli¬
ũ excelsũ & eleuatũ. Quod uero in sequentib dicit᷑. plena ẽ omĩs
terra maiestate eiꝰ : ꝑterrã omĩs corporea natura significat᷑. qͦ
plena est maiestate dei: quia diuina essentia sicut sꝑuali crea¬
turȩ ꝑcognitionẽ p̃sidet. ita corpoream creaturam regendo atq
disponendo inplet. Quod gͦ alibi dr̃. celũ & terram ego inpleo: &
rursum. celum mͥ sedes ẽ. oe terra scabellũ pedũ meoꝵ hoc hic

Expanded text:
sumam, ut quod dicit littera probet propheta. Ait ergo: sumam, ut quod dicit littera probet propheta. Ait ergo: Vidi Dominum sedentem super solium excelsum et elevatum . Excelsum est quod situm est in sublimi, elevatum est quod de inferioribus translatum est ad superiora. Solium ergo excelsum sunt angelici spiritus, solium elevatum animae sanctorum de hujus mundi voragine translatae ad gaudia supernae pacis. Et quia utrisque praesidet Deus, ideo sedere perhibetur super solium excelsum et elevatum. Quod vero in sequentibus dicitur: Plena est omnis terra majestate ejus , per terram omnis corporea creatura significatur, quae plena est majestate Dei. Quia divina essentia sicut spirituali creaturae per cognitionem praesidet, ita corpoream creaturam regendo atque disponendo implet. Quod ergo alibi dicitur: « Coelum et terram ego impleo. » Et rursum: Coelum mihi sedes est,
Abbreviated transcription (Latin):
hano. omĩs sc̃ptura facta ẽ. ꝓpt̃ hanc mundꝰ factꝰ ẽ ꝓpt̃ hanc
uerbum caro factum ẽ. Deus humilis. homo sublimis. Si hanc
gͦ habes. totum habes. Si totum habes. nichil ẽ amplius quod ex¬
pectes: & requiescit cor tuum.
foris uidebit ocłs tuus. ut ad eiꝰ similitudinẽ intꝰ fabricet᷑
animꝰ tuus. Uidebis ibi colores quosdã. formas & figuras. quę̧
delectent uisum. S scire debes ideo hec posita e̾eͥ: ut in eis discas
sapientiam disciplinã atq uirtutẽ. quȩ exornent animũ tuũ.
quia hec archa eccłiam significat. eccłia autẽ corpꝰ xp̃i ẽ: ut eui¬
dentiꝰ tͥ exemplar fiat. totam ꝑsonam xp̃i idẽ caput cũ menbris
in forma uisibil depinxi: ut cũ totũ uideris. quȩ deinde de parte
dicunt᷑. facilius intelligere possis. Talem autẽ hanc ꝑsonam tibi
expͥmere cupio: qualẽ ysaias se uidisse testabat᷑. Et iccirro eiꝰ ipsiꝰ
uerba in medium ꝓferam. atq ex ipsis quod tͥ demonstrare uolo

Expanded text:
hanc omnis Scriptura factus est. Propter hanc mundus factus est. Propter hanc verbum caro factum est. Deus humilis, homo sublimis. Si hanc ergo habes, totum habes, si totum habes, nihil est amplius, quod exspectes, et requiescit cor tuum. foris videbit oculus tuus, ut ad ejus similitudinem intus fabricetur animus tuus. Videbis ibi colores quosdam, formas et figuras, quae delectent visum. Sed scire debes, ideo haec posita esse, ut in eis discas sapientiam, disciplinam atque virtutem, quae exornent animum tuum. Et quia haec arca Ecclesiam significat, ecclesia autem corpus Christi est, ut evidentius exemplar tibi fiat, totam personam Christi, id est caput cum membris in forma visibili depinxi, ut cum totum videris, quae deinde de parte dicuntur facilius intelligere possis. Talem autem personam hanc exprimere tibi cupio qualem Isaias so vidisse testabatur, et idcirco ejus ipsius verba in medium proferam, atque ex ipsis quod tibi demonstrare volo
Abbreviated transcription (Latin):
na est. U̾inea est. a ger ẽ. Area est. Horreũ ẽ.Stabulũ est. Prese¬
pe ẽ. Subiugale ẽ. ł quus ẽ. Apotheca ẽ. aula ẽ. Thalamꝰ ẽ. T̃ urris

Expanded text:
na est, vinea est, ager est, arca est, horreum est, praesena est, vinea est, ager est, arca est, horreum est, praesepe est, subjugale est, equus est, apotheca est, aula est, thalamus est, turr
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ utrũlibet alt̾ necessariũ ee̾ ꝑspicit᷑. quia nec splendere
potest si ñ fuerit. nec placere si ñ splenduerit. Ingredere ergo
nune in secreto cordis tui. & fac habitacłm deo: fae templum.
fac domũ. fac tab̾nacłm. fac arebam testam̃ti. fac areham di¬
luiui: uel quoẽq nomine appelles. una est dom̃ꝰ dei. In templo
adoret plasma creatorem. In domo ueneret᷑ filius patrẽ. In tab̾¬
nacło honoret miles regẽ. In testam̃to auscult& assecla p̃ceptorẽ.
In diluuio inploret naufragus bonũ gub̾natorẽ. Totũ tͥ factus est
detis & totũ tibi fecit deus: fecit habitacłm. factus est patroci¬
nũ. Hoc unũ totũ ẽ: & totũ hoc unũ ẽ. Domꝰ dei est. Ciuitas regis
est. Corpꝰ xp̃i est. Sponsa agni est. Celum est. Sol est. Luna est.
Scella matutina est. aurora est. Lucerna est. Tuba est. Mons est.
Desertũ est. Terra ꝓmissionis est. Nauis est.Uia in mari est. Sage¬

Expanded text:
autem utrum libet necessarium perspicitur, quia nec splendere potest si non fuerit, nec placere si non splenduerit. Ingredere ergo nunc si secretum cordis tui, et fac habitaculum Deo, fac templum, fac domum, fac tabernaculum, fac arcam testamenti, fac arcam diluvii, vel quocunque nomine appelles, una est domus Dei. In templo adoret psalma Creatorem, in domo veneretur filius patrem, in tabernaculo honoret miles regem, in testamento auscultet assecla praeceptorem, in diluvio imploret naufragus gubernatorem. Totum tibi factus est Deus, et totum tibi fecit Deus. Fecit habitaculum, factus est patrocinium; hoc unum totum est, et totum hoc unum est, domus Dei est, civitas regis est, corpus Christi est, sponsa Agni est. Coelum est, sol est, luna est, stella matutina est, aurora est, tuba est, mons est, desertum est, terra promissionis est, navis est, via in mari est, sage
Abbreviated transcription (Latin):
comuncta sunt. ¶ Si cum hac exceptione detur sapien¬
tia. ut illam inclusam teneam. nec enuntiem: reiciam.
Nullius boni sine sotio. iocunda possessio ẽ. Coniuctor¬
delicatus: paulatim eneruat & emollit. Sicinus di
ues: cupiditatem irritat. Malignus comes. quãus
candido & simplici: rubiginem suam asfricuit. ¶ Rece
de in te ipse quantum potes. Cum his u̾sare. qui te me¬
liorem facturi sunt. Illos admitte. quos tu potes face̾
ura. labor. meritum. sũpti ꝓmunere honores. Iter
alias post hac sollicitate animas. Me ꝓeul auob deus
euocat. ilic& actis. Rebus t̃renis: hospita terra uale.
orpus auara tam̃ sollẽpnib excipe saxis. Namq ani¬
mam celo reddimus. ossa tibi.¬

Expanded text:
citurus sum. Si cum hac exceptione detur sapientia, ut illam inclusam teneam nec enuntiem, reiciam. Nullius boni sine socio iucunda possessio est. Midelicatus paulatim enervat et emollit: vicinus di ves cupiditatem irritat: malignus comes, quamvis candido et simplici rubiginem suam affricuide in te ipsum, quantum potes. Cum his versare, qui te meliorem facturi sunt. Illos admitte, quos tu potes facere «Cura, labor, meritum, sumpti pro munere honores, ite, alias post hanc sollicitate animas. Me procul a vobis deus evocat, ilicet actis rebus terrenis. Hospita terra, vale. Corpus, avara, tamen sollempnibus accipe saxis. Namque animam celo reddimus, ossa tibi
Abbreviated transcription (Latin):
alt̃ paulo saxior circunducit᷑: ut quasi conam uideat᷑
efficere. & hoc spaciũ aer ẽ. In quo spacio scđm .iiͦiiͬ.
partes mundi .iiiiͬ. anni tempora disponunt᷑: ita ut uer
sit ad orientem. ad austrũ estas. ad occidentẽ autunnꝰ.
ad aquilonẽ hyemps Uer pingit᷑ alumb̾ sursum puer
fistulam manu tenens & canens. Estas iuuenis flores
aspicit. Autunnꝰ in uiridi etate exp̃ssus: fructꝰ narib
admouet & olfacit. Hyẽps formam senis gestans. fruc¬
tꝰ comedit. Et om̃s alumb̾ sursum pingunt᷑. Uer habt̃¬
delectationẽ aurium. estas ocłoꝵ. Autunnꝰ olfaciendi.
hyẽps gustandi: qr oblectam̃tum puericiȩ ẽ in auditu
doctrine: oblectam̃tum iuuentutis in exemplo oꝑis:
oblectam̃cũ urił ecatis in appetitu ꝓbitatis: oblectam̃¬
tum senectutis in exꝑientia uirtutis. In hoc spacio eodẽ¬

Expanded text:
si zonam videatur efficere, et hoc spatium aer est. In quo spatio secundum quatuor partes mundi quatuor anni tempora disponuntur, ita ut ver sit ad orientem, ad austrum aestas, ad occidentem autumnus, ad aquilonem hiems. Ver pingitur a lumbis sursum puer fistulam manu tenens et cantans. Aestas juvenis flores aspicit. Autumnus in virili aetate expressus fructus naribus admovet et olfacit. Hiems formam senis gestans fructus comedit. Et omnes a lumbis sursum pinguntur delectationem aurium, aestas oculorum, autumnus olfaciendi, hiems gustandi; quia oblectamentum pueritiae in auditu doctrinae, oblectamentum juventutis in exemplo operis, oblectamentum virilis aetatis in appetitu est probitatis, oblectamentum senectutis in experientia virtutis. Tenent et si
Abbreviated transcription (Latin):
instrnctiorq disscessit. Hunc gͦ romȩ inueuerat augustinꝰ:¬
quisnã ẽẽt tenendę uitȩ modꝰ. Nebridius &̃ qui relicta pat̾a
carthagiui uicina atq ipsa cartagine qͦ frequentissimus
erat. relicto pat̾uo rure optimo. relicta domo. & consecuta
matre. nullam ob aliam causam mediolanũ uenãt: nͥ ut cũ
augustino uiuẽt in flagrantissimo studio iũtatis atq sapĩȩ.¬
inuieẽ. & adeo expectantiũ ut daret eis escam in tempore

Expanded text:
instructiorque discessit. Hunc ergo Romae inueneram, etinstructiorque discessit. Hunc ergo Romae inueneram, etquisnam esset tenendus uitae modus. Nebridius etiam, qui relicta patria uicina Carthagini atque ipsa Carthagine, ubi frequentissimus erat, relicto paterno rure optimo, relicta domo et non secutura matre nullam ob aliam causam Mediolanium uenerat, nisi ut mecum uiueret in flagrantissimo studio ueritatis atque sapiem, et a te exspectantium, ut dares eis escam in tempore
Abbreviated transcription (Latin):
duce̾t᷑ uł ad suppliciũ: uł ad custodiã. fit ei obiuã quidã
architectꝰ. cuiꝰ maxima cura erat publicarũ fabricarũ..
Gaudẽt illi eũ potissimũ occurrisse cui solebant ipsi in
suspicionẽ uenire ablatarũ rerũ quȩ ꝑissent de foro:
ut qͣsi candẽ iam ille cognoseẽt aquibꝰ ħ fierent. Uerum
aũ uiderat hõ ille sepe alipium. in domo cuidã senatoris.
ad quẽ salutandũ uentitabat. Statĩq cognitũ manu ap¬
p̃hensa semouit aturb̾: & canci mali causã querẽs. qͥd
gestum ẽẽt audiuit. Om̃sq tumultuantes qͥ aderant.
& minacit frem̃tes iussit uenire secum: & uener̾ ad do
mauit. At ille securim demonstrauit puero: querens ab eo
cui ẽẽt. Qui confestim. nr̃a ẽ inquit. Deinde int̾rogat᷑ aꝑuit
cet̾a. Sic in illam domũ translata causa. confusisq turb
qͣ de illo tͥumphare iam ceꝑant: fut᷑us dispensator uerbi tui.
& multarũ in ęccłia tua causarũ examinator: exꝑientior

Expanded text:
am quidam architectus, cuius - maxima erat cura publicarum fabricarum. gaudent illi eum potissimum occurrisse, cui solebant in suspicionem uenire ablatarum rerum, quae perissent de foro, ut quasi tandem iam ille cognosceret, a quibus haec fierent. uerum autem uiderat homo saepe Alypium in domo cuiusdam senatoris, ad quem salutandum uentitabat, statimque cognitum manu adprehensa semouit a turbis et tanti mali causam quaerens, quid gestum esset, audiuit omnesque tumultuantes, qui aderant, et minaciter frementes iussit uenire secum. et uenerunt ad domum mauit. at ille securim demonstrauit puero quaerens ab eo, cuius esset. qui confestim "nostra" inquit; deinde interrogatus aperuit cetera. sic in illam domum translata causa confusisque turbis, quae de illo triumphare iam coeperant, futurus dispensator uerbi tui et multarum in ecclesia tua causarum examinator experientior
Abbreviated transcription (Latin):
ȩccłia ad instructionẽ fideliũ fecit libros. tractatꝰ. epłas.
num̾o mille.xxͣx: exceptis aliis que numerari ñ possũt.
quia nec numũm designauit eoꝵ. Huiꝰ uenerabile corpꝰ¬
pͥmo de ciuitate sua ꝓpt̾ barbaros sardiniã transiatum
nis relatum. & honorifice conditum est. epłe senecȩ ad b̾atũ paulũ apłm:
quod eri de te cum lucilio nr̃o. de apocrisis & aliis rebus

Expanded text:
ca ad instructionem animarum fecit libros, tractatus, epistolas numero mille triginta, exceptis qui numerari non possunt, quia nec numerum designavit eorum. Hujus corpprius de sua civitate propter barbaros Sardiniam translatum, nis relatum atque honorifice conditum est. Eodem die Emmoniae, quae quid heri cum Lucilio nostro de apocrifis et aliis rebus
Abbreviated transcription (Latin):
Illa uͦ non ẽ pauꝑtas: si leta est. Cui cum pauꝑtate
bene conuenit: diues ẽ. Non qui parum habet. sed qͥ
ẽ. quod auctoritatem habemus senum. uicia pueroꝵ:
nec pueroꝵ tamtũ. sed & infantum. Illi leuia. hii fal¬
sa formidant: nos utraq. ꝑfice mͦ: intelliges quedam
ideo timenda. quia multum metꝰ afferunt. Nullum

Expanded text:
» Illa vero non est paupertas si laeta est. Cui cum paupertate » Illa vero non est paupertas si laeta est. Cui cum paupertate bene convenit, dives est; non qui parum habet, sed qui est, quod auctoritatem habemus senum, vitia puerorum, nec puerorum tantum sed infantum. Illi levia, hi falsa formidant, nos utraque. Profice modo; intelleges quaedam ideo minus timenda, quia multum metus adferunt. Nullum
Abbreviated transcription (Latin):
Magnapars eiꝰã preteriit Quicqͥd ȩtatis retro est: mors
iudicet ñ qͥcquã debere qͥ tempꝰ accepit: cum interim
hoc unum est. quod ne gratus quidem
suꝑẽ satis est. ¶ Ut uisum ẽ maiorib nrĩs: sera par¬
simonia in fundo ẽ. Non enĩ tantũ minimũ in imo:
s pessimum remanet. ¶ Primum argum̃tum cõpositȩ
mentis existimo: posse consistere & secum morari. Uitam¬
in ꝑegrinatione exigentib hoc euenit: ut multa hospi¬
cia habeant. nullas amicitias. Idem accidat necesse est
his qui nullius se ingenio familiarit applicant. sed oĩa
cursim & ꝓꝑantes transmittunt. Non ꝓdest cib nec corꝑi
accedit: qui statim sũptꝰ emittitur. Nichil eque sanitatẽ
impedit. quam remedioꝵ crebra mutatio: Itaq distringit᷑¬
libroꝵ multitudo. Cum legere non possis qͣntum habuẽ¬
ris: satis ẽ habere quantum legas. S mͦ inquis hunc
librum euoluere uolo: modo istum. fastidientis stoma¬

Expanded text:
am praeteriit. Quidquid aetatis retro est, mors iudicet quicquam debere, qui tempus accepit, cum interim hoc unum est, quod ne gratus quidem e incipies. Nam ut visum est maioribus nostris, sera parsimonia in fundo est. Non enim tantum minimum in imo, sed pessimum remanementis existimo posse consistere et secum morari. Iin peregrinatione exigentibus hoc evenit, ut multa hospitia habeant, nullas amicitias. Idem accidat necesse est iis, qui nullius se ingenio familiariter applicant, sed omnia cursim et properantes transmittunt. Non prodest cibus nec corpori accedit, qui statim sumptus emittitur; nihil aeque sanitatem impedit quam remediorum crebra mutatio; non librorum multitudo. Itaque cum legere non possis, quantum habueris, satis est habere, quantum legas. " Sed modo," inquis, " hunc librum evolvere volo, modo illum." Fastidientis stoma
Abbreviated transcription (Latin):
& gemitu inplebat aures tuas contẽpnentes ista. eũ &
me cupiditatib raꝑes ad finiendas ipsas cupiditates. &
iłꝰ airnale desid̃ium iusto doloꝵ flagello uapular&. Ama¬
bat eni secs̃ p̃sentiam meam more matrũ. s multis multo
ampliꝰ. & nesciebat quid cu illi gaudiorũ facturus eẽs mea

Expanded text:
et gemitu implebat aures tuas contemnentis ista, cum et et gemitu implebat aures tuas contemnentis ista, cum et me cupiditatibus raperes ad finiendas ipsas cupiditates et illius carnale desiderium iusto dolorum flagello uapularet. amabat enim secum praesentiam meam more matrum, sed multis multo amplius, et nesciebat, quid tu illi gaudiorum facturus esses de
Abbreviated transcription (Latin):
& illuc irẽ tu sciebas ds nec indicabas mͥ. nec mat̾ que me
ꝓfecturũ acrocit̃ planx̃. & usq ad mare secuta ẽ. S fefeli eã
iuolenter me tenentẽ. ut aut reuocar& aut mecũ ꝑgeret.¬
& finxi me amicũ nolle desere. donec uento facto
nauigar&. et m̃titꝰ sum matͥ. & illi matͥ. & euasi quia
& hoc dimisisti mͥ misericordit̃ seruans me ab aqͥs
maris plenũ exercemdis. sordibꝰ usq ad aꝗͣ grẽ tue. qua
tidie rigabat terram sub uultu tuo Q tñ recusanti sine
me redire uix ꝑsuasi. ut in loco qͥ ꝓximꝰ erat nr̃e naui memo
rie beati cipͥani manẽt ea nocte. S ea nocte clanculo ego
ꝓfectus sum: illa aũ mansit orando & flendo. Et quid
S ti alte consulens & exaudiens cardinẽ desidii eiꝰ: ñ
eurasti qd̾ tunc petebat. ut me facẽs qd̾ semꝑ pecebat.
fiauit uent᷑ & inpleuit uela nr̃a. & litus subtraxit aspec¬
tib nr̃ĩs. in ꝯͦ mane illa insaniebat. dolore & querelis:

Expanded text:
et illuc irem, tu sciebus, deus, nec indicabas mihi nec matri, quae me profectum atrociter planxit et usque ad mare secuta est. sed fefelli eam uiolenter me tenentem, ut aut reuocaret aut mecum pergeret, et finxi me amicum nolle deserere, donec uento facto nauigaret. et mentitus sum matri, et illi matri, et euasi: quia et hoc tu dimisisti mihi misericorditer seruans me ab aquis maris plenum exsecrandis sordibus usque ad aquam gratiae tuae, qua  pro me cotidie tibi rigabat terram sub uultu suo. et tamen recusanti sine me redire uix persuasi, ut in loco, qui proximus nostrae naui erat, memoria beati Cypriani, maneret ea nocte. sed ea nocte clanculo ego profectus sum, illa autem non mansit orando et flendo. et quid sed alte consulens et exaudiens cardinem desiderii eius non curasti quod tunc petebat, ut me faceres quod semper petebat. flauit uentus et impleuit uela nostra et litus subtraxit aspectibus nostris, in quo mane illa insaniebat dolore et querellis
Abbreviated transcription (Latin):
tuo lecto. idẽ de plurimis aliquib licteris. quas ad aliquã
ciuitatẽ seucaput ꝓuintię direxisti. mira exortatione uitã
mortalem continentes: usq refecti sumꝰ. Quos sensus ñ puto
maiestas earum ẽ rerum. tantaq generositate callens: ut uix
suffecturas putẽ etates hominum. quib institui ꝑficiq pos¬

Expanded text:
tuo lecto, de plurimis ad quosdam litteris quas ad aliquam ciuitatem seu caput prouinciae direxisti, mira exhortatione uitam mortalem contemnentes, usquequaque refecti sumus. Quos sensus non puto maiestas earum rerum est tantaque generositate clarent ut uix suffecturas putem aetates hominum quibus institui perficique pos
Abbreviated transcription (Latin):
sericordiȩ cuȩ celeritatẽ mirabisẽ. Polore dentium tẽ crutia¬
bas me. & cum tantũ ingrauescẽt ut ñ ualerem loqui: ascen¬
dit in cor meũ admon̾e̾ om̃s meos qui aderant. ut dep̃caren¬
tur te ꝓme. dm̃ salutis omĩmodȩ. Et scͥpsi hoc in cera: & dedi
eis ut legeret᷑. Mox uͥ genua supplici affectu fiximꝰ. fugit
dolor ille. S quis dolor aut quomͦ fugit: Ex paui fateor
dñe m̃s & deus m̃s. Nichil enim tale abineunte etate sen¬

Expanded text:
irabilem celeritatem. dolore dentium tunc excruciabus me, et cum in tantum ingrauesceret, ut non ualerem loqui, ascendit in cor meum admonere omnes meos qui aderant, ut deprecarentur te pro me, deum salutis omnimodae. et scripsi hoc in cera et dedi, ut eis legeretur. mox ut genua simplici affectu fiximus, fugit dolor ille. sed quis dolor? aut quomodo fugit? expaui, fateor, domine meus et deus meus: nihil enim tale ab ineunte aetate ex
Abbreviated transcription (Latin):
tͥhueret᷑ eiꝰ correptio: ꝑme quidẽ illam sed nesciente me oꝑatꝰ
es. Nam quadam die cũ sederem loco solito. & coram me adee̾nt
discipłi. uenit. salutauit. sedit. atq in ea que agebant᷑ inten¬
dit animũ. Et lectio ĩmanib erat. quã dũ exponẽm oportu¬
insinuabam iocundiꝰ & planiꝰ fier&. cũ irrisione mordaci
eoꝵ qͦs illa captiuass insania. Scis tu ds nr̃ qd̾ tunc de
alipio ab illa peste sanando ñ cogitauĩm. At ille in se rapuit.
meq illud ñ nisi ꝓpt̃ se dixisse cretidit. & quod alius acci¬
ꝑet ad mͥ succensendũ: accepit honestꝰ adholescens ad sibi¬
succensendũ. ad me ardentiꝰ diligendũ. Et enĩ post illa

Expanded text:
ueretur eius correctio, per me quidem illam sed nescientem operatus es. nam quodam die cum sederem loco solito et coram me adessent discipuli, uenit, salutauit; sedit atque in ea quae agebantur intendit animum. et forte lectio in manibus erat. quam dum exponerem et opportuinsinuabam et iucundius et planius fieret et cum inrisione mordaci eorum, quos illa captiuasset insania, scis tu, deus noster, quod tunc de Alypio ab illa peste sanando non cogitauerim. at ille in se rapuit meque illud non nisi propter se dixisse credidit et quod alius acciperet ad suscensendum mihi, accepit honestus adulescens ad suscensendum sibi et ad me ardentius diligendum. dixeras enim tu ia
Abbreviated transcription (Latin):
affixum pependerat. ab in coł ꝑquirit. Qͥ iccirco ad inue¬
niendũ difficił erat. quia ab antiquo mꝑatore¬
defixũ: ut si quis xp̃ianoꝵ in loco illo. xp̃m adorare uo¬
luisset. uenerẽ uideret᷑ adorare. Ꝙ ob hoc infrequens
& pene obliuioni datꝰ fuerat locus. S regina fidelis

Expanded text:
affixum pependerat: ab incolis perquirit: qui idcirco ad inveniendum difficilis erat: quia ab antiquis pedefixum: ut siquis Christianorum in loco illo Christum adorare voluisset: Venerem videretur adorare: et ob hoc infrequens: et pene oblivioni datus fuerat locus. Sed cum ut
Abbreviated transcription (Latin):
uentã securim stans atq ammirans considerabat. cũ e sor
illi qͥ missi erant reperiunt illũ solũ ferentẽ ferrũ. euiꝰ sono
exciti uenant: cenent. attrahunt. Congregatis inquiliuis
fori. canqͣ furẽ manifestũ conp̾hendisse głant᷑. & ude uidi¬

Expanded text:
nuentam securim stans atque admirans considerabat, cum ecce nuentam securim stans atque admirans considerabat, cum ecce illi, qui missi erant, reperiunt eum solum ferentem ferrum, cuius sonitu exciti uenerant: tenent, adtrahunt, congregatis inquilinis fori tamquam furem manifestum se conprehendisse gloriantur, et ind
Abbreviated transcription (Latin):
audiẽs apud cartaginẽ. & meridie cogitar& in foro
quod recitaturus erat. ficut exeroeri scolastici solent.
seiuusti eũ dñe conp̃hendi ab c̾cimis fori tanq̃ furẽ. Son
tantꝰ futurꝰ iam inciꝑet disce̾. q̃ ñ facile in cognoscendis
causis. hõ ab hoĩe dãpnandꝰ eẽt temeraria erudelitate
Qppe añ t̾bunal deambulabat solus. cũ tabulis ae stilo
cum acce adolescens quidam ex num̃o scolasticor fur uerꝰ
securĩ clanculo afferens. illo ñ sentiente ing̃ssus ũ ad can¬
cellos plũbeos. qui uico argentario desuꝑ p̾minent. & p̾ci¬
dere plũbum cepit. Sono aũ securis audito. submureuunt¬
uer̃ argentarii qui subt̾erant: & miserunt qͥ app̾hendesent
que forte inuenissent. Quoꝵ uocibꝰ audicis. relicto instreu¬
m̃to ille discessit: timens ne cũ eo teneret᷑. Alipiꝰ autẽ qͥ
eũ non uiderat intrantẽ. exeuntẽ sensit. & celerit̾ udit
abeuntẽ. Ꝙ̾ eausam scire cupiẽs ingressus ẽ locum. & r¬

Expanded text:
audiens apud Carthaginem, et medio die cogitaret in foro quod recitaturus erat, sicuti exerceri scholastici solent, sivisti eum comprehendi ab aeditimis fori tanquam furem. Non tantus futurus iam inciperet discere, quam non facile in noscendis causis homo ab homine damnandus esset temeraria credulitate. quippe ante tribunal deambulabat solus cum tabulis ac stilo, cum ecce adulescens quidam ex numero scholasticorum, fur uerus, securim clanculo apportans illo non sentiente ingressus est ad cancellos plumbeos, qui uico argentario desuper praeminent, et praecidere plumbum coepit. sono autem securis audito submurmurauerunt argentarii, qui subter erant, et miserunt qui adprehenderent quem forte inuenissent. quorum uocibus auditis relicto instrumento ille discessit timens, ne cum eo teneretur. Alypius autem, qui non uiderat intrantem, exeuntem sensit et celeriter uidit abeuntem et causam scire cupiens ingressus est locum et i
Abbreviated transcription (Latin):
ordo: hinc inde quinos. Qntꝰ ordo: hinc inde senos. Sextꝰ
ordo hinc iñ septenos. Septimꝰ ordo hĩc ĩ octonos. Octauuꝰ
ordahĩe m̃ nouenos. Nonus ordo. hinc mn decenos: ut a
pͥma unitate sit origo omĩum. & in. scd̾a unitate cõsũ¬
uem: quib homo centesima ouis addit᷑. & suꝑna ciui¬
tas consũmat᷑. Hec de archȩ nr̃e siguratione diximꝰ: ut
numerꝰ intueri. hoc interim exemplari affectum suũ
ꝓuocet. Sit d̾s benedictus ꝑcuncta scłoꝵ scła. amen.¬

Expanded text:
ordo hinc inde quinos; quintus ordo hinc inde senos; sextus ordo hinc inde quinos; quintus ordo hinc inde senos; sextus ordo hinc inde septenos; septimus ordo hinc inde octonos; octavus ordo hinc inde novenos; nonus ordo hinc inde denos, ut a prima unitate sit origo omnium. Et in secunda unitate consumvem, quibus homo centesima ovis additur, et superna civitas consummatur. Haec de arcae nostrae figuratione dicimus, ut non est numerus intueri, hoc interim exemplari affectum suum provocet. Sit Deus benedictus per cuncta saecula sae
Abbreviated transcription (Latin):
bestie facte sunt in cerra & homo. Ut uerbũ ab ore
mnaiestatis ꝓcedat exeat. & omĩs ordo creaturarũ subse¬
quat᷑. & ipsius arche ꝓtentio ꝑtingat ap̃neipio mundĩ
usq ad finem scłi. ꝑmedium t̾re hinc inde habens lo¬
ca. montes. flumina. castella. & oppida constituta. ad aus¬
trũ egiptum. & ad aquilonem babiloniam. Post hec
circa chronum ex utraq parte contͣ mediũ duo sera¬
plm pingunt᷑. qui extensis alis sursum & deorsum.
uelant caput maiestatis & pedes. facie tam̃ intecta
ꝑmanente. Sub alis autẽ seraphim desuꝑ in eo quod¬
spacio quod ẽ int̾ scapulas maiestatis & alas. ex utraq
parte ordines angłorum consticuunt᷑ noueni. ad contem¬
plandam faciẽ maiestatis conuersi. Ipsa namq sũma
& uera unitas mediũ & sup̃mum locum optinet. Deinde
pͥmus ordo angłoꝵ: diadem. hinc inde binos. Socds ordo.
hinc inde ternos. Tercius ordo. hinc inde quat̾nos. Qartꝰ

Expanded text:
bestiae factae sunt in terra et homo. Ut verbum ab ore bestiae factae sunt in terra et homo. Ut verbum ab ore majestatis exeat, et omnis ordo creaturarum subsequatur, et ipsius arcae protensio pertingat a principio mundi usque ad finem saeculi, per medium terrae hinc inde habens loca, montes, flumina, castella et oppida constituta, ad austrum Aegyptum, et ad aquilonem Babyloniam. Post haec circa thronum ex utraque parte, circa medium duo seraphim pinguntur, qui extensis alis sursum et deorsum velant caput majestatis et pedes, facie tamen intecta manente. Sub alis autem seraphim desuper in eo spatio, quod est inter scapulas majestatis et alas ex utraque parte ordines angelorum constituuntur novem, ad contemplandam faciem majestatis conversi. Ipsa namque summa et vera unitas medium et supremum locum obtinet. Deinde primus ordo angelorum diademate hinc inde binos; secundus ordo hinc inde ternos; tertius ordo hinc inde quaternos; quartus
Abbreviated transcription (Latin):
medio mensis sui signum incipiat. & econu̾so mensis in
medio signi. Et hec signa singła desuꝑ trigunta gradib
cta machina uniũsitatis. in parte eiꝰ suꝑiori maiestas
a scapuł sursum pedibꝰq deorsum eminens
omĩa contine̾ uideat᷑. tribꝰq digitis ꝑmedium ꝓtensis
usq ad orbem terre. & cet̾is in palmũ reflexis. celos con
eludat. Dem̃ linea generationis ab adam. sursum extͣ
aͬcham ꝑmediũ ꝓminentis coni usq ad celi uertioem ꝓ¬
tendit᷑. & in ea ꝑordinẽ sex rotule circinant᷑. ita ut no¬
ussima ipsius arche introitum conplecti uideatur.
Iste aũ sex rotule expͥmunt oꝑa sex dierum. Prima
namq que & sup̃ma: calit̾ figurari debet. quał fuit
mundꝰ pͥma die qñ lux facta ẽ. Scd̾a: quando firmam̃¬
tum int̾ aquas & aquas factum ẽ. Tercia qñ aque
in unũ collecte sunt: & cerra gͣminib uestita. Quarta
qñ sol & luna & stelle facte sunt. Quinta qñ pisces
in aqua & aues in aere collocate sunt. Sexca quando

Expanded text:
medio mensis signum incipiat, et econverso mensis in medio signi. Et haec signa singula desuper triginta gradibus cta machina universitatis in parte ejus superiori majestas a scapulis sursum, pedibusque deorsum eminens,omnia continere videatur. Tribusque digitis per medium extensis usque ad orbem terrae, et caeteris in palmum reflejus . Deinde linea generationis ad Adam sursum extra arcam per medium prominentis coni usque ad coeli verticem extenditur, et in ea per ordinem sex rotulae circinantur, ita ut novissima ipsius arcae introitum complecti videatur. Istae autem sex rotulae exprimunt opera sex dierum. Prima namque quae et suprema taliter figurari debet, qualis fuit mundus prima die quando lux creata est. Secunda, quando firmamentum inter aquas et aquas positum est. Tertia, quando aquae in unum collectae sunt, et terra germinibus vestita. Quarta, quando sol, et luna, et stellae factae sunt. Quinta, quando pisces in aqua, et aves in aere collocati sunt. Sexta, quando
Abbreviated transcription (Latin):
t᷑. & de uictoria iam securꝰ. signum crucis quod incęlo uide¬
quens inuitat᷑. Ex in signum quod in celo sͥ fuerat demon¬
stratum. in militaria uexilla tranfformat: ac labarum
quẽ dicũt in spetiẽ dnicȩ crucis exaptat. Ꝙ ita armis
uexillisq religionis instructꝰ: adu̾sus impiũ ꝓficit᷑. Sed¬

Expanded text:
tus, et de victoria jam securus, signum crucis quod in coelo videquens invitatur. Exinde signum quod de coelo sibi fuerat demonstratum, iquem dicunt, in speciem Dominicae crucis exaptat; et ita armis et vexillis religionis instructus adversus impiorum
Abbreviated transcription (Latin):
contingat. ut mirabili dispositione ab eodem pͥncipio de¬
currat situs locorum cũ ordine tempoꝵ. & idem
qui in capite ꝓminet arche. ad orientẽ. ꝑadisus ẽ quasi
sinꝰ abrahe: ut post apparebit maiestate depicta. Conus

Expanded text:
contingat, ut mirabili dispositione ab eodem principe decontingat, ut mirabili dispositione ab eodem principe decurrat situs locorum cum ordine temporum, et idem qui in capite arcae prominet ad orientem, Paradisus est, quasi sinus Abrahae, ut postea apparebit majestate depicta. Conus
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝑillam que ẽ ad aquilonẽ ppłs captiuus ab irłm du¬
cit᷑ in babilonẽ. & ꝑ illam que ẽ ad austrũ ppłs de egip¬
to lib̾atꝰ iutrat. ad terram ꝓmissionis tendens. Quod
quẽadmodũ &̃ scd̾m sicũ locoꝵ competat: in descͥptione
mappe mundi pꝰtea clarebit. qr babilon ab irłm ẽ ad aqͥ¬
lonẽ. egiptꝰ ad austrũ: & ideo ab hac porta qͣ ppłs ing̃¬
dit᷑. deorsum in late arche intͥnsecus in ordine scbuntur
te legis tendit ad terram ꝓmissionis gr̃e.¬
E ad constructionẽ arche his qui plura face̾ aut̃
ñ ualent aut nolunt. susfice̾ possunt. Ad iecimus
tam̃ quedam que breuit̾ cõmeinorabimꝰ. Hoc mͦ archa ꝑfec¬
ta. circunducit᷑ ei circłs oblongus. qui ad singła cornua
eam attingat: & spacium quod circunferentia eiꝰ includit
ẽ orbis t̾re. In hoc spacio mappa mundi depingit᷑. ita ut
caput arche ad orientem conuertat᷑. & finis eiꝰ occidentẽ

Expanded text:
er illam, quae est ad Aquiloneer illam, quae est ad Aquilonecitur in Babylonem. Per illam, quae est ad austrum, populus de Aegypto liberatus intrat ad terram promissionis tendens. Quod quemadmodum etiam secundum situm locorum competat, in descriptione mappae mundi postea clarebit, quia Babylon ab Hierusalem est ad aquilonem. Aegyptus ad austrum. Et ideo ab hac porta, qua populus ingreditur deorsum in latere arcae intrinsecus in ordine scribuntur tae legis tendit ad terram promissionis gr ad constructionem arcae, his qui plura facere aut non valent, aut nolunt sufficere possunt. Adjecimus tamen quaedam, quae breviter commemorabimus. Hoc modo arca perfecta, circumducitur et circulus oblongus, qui ad singula cornua eam contingat, et spatium quod circumferentia ejus includit, est orbis terrae. In hoc spatio mappa mundi depingitur ita ut caput arcae ad orientem convertatur, et finis ejus occidentem
Abbreviated transcription (Latin):
uide. Quarta & quinta & sexta intempore grẽ. due sub
apłis. contͣ duas suꝑiores hinc & inde: una infine ar¬
che deorsum contra pͥmam. Ꝙ ita lex naturał babet unã:
cha significat eccłiam. Diluuiũ concupiscentiã
huiꝰ mundi. Animalia illa quȩ frequent̃
de archa ad aquam. & iterũ de aqua ad archã redeũt:
uifirmos quosq & carnales in ȩccłia constitutos. qui pec¬
cando sepe ad concupiscentiã huiꝰ mundi labunt᷑: quib
in archa sꝑitali. id ẽ in sc̃a eccłia p̃ꝑata sunt. De quib
mansiunoulis quasi unam lex natumł habuit. Idẽ sacͥ¬
ficiũ. Legi scͥpte due addice sunt: id ẽ oblatio & purifi¬
catio. Gr̃a aũ contͣ tria carnalia. tria habet spũalia:¬
id ẽ confessionẽ. orationẽ. carnis afflictionẽ. Confessio
immolat. oratio mundat. carnis afflictio mactat. Post
hec int̾ legẽ nat᷑alem & spͥtam in utroq lat̾e porta aꝑit᷑.¬

Expanded text:
inde. Quarta et quinta, et sexta in tempore gratiae. Duae sub inde. Quarta et quinta, et sexta in tempore gratiae. Duae sub apostolis contra duas superiores hinc inde, una in fine arcae deorsum contra primam. Et ita lex naturalis habet unamca significat Ecclesiam, diluvium concupiscentiam mundi hujus. Animalia illa, quae frequenter de arca ad aquam, et iterum de aqua ad arcam redeunt, infirmos quosque, et carnales in Ecclesia constitutos, qui peccando, saepe ad concupiescentiam hujus mundi labuntur, quibuin arca spirituali, id est in sancta Ecclesia praeparata sunt. De quibus mansiunculis quasi unam lex naturalis habuit, id est sacrificium. Legi scriptae duae addictae sunt, id est oblatio et purificatio. Gratia autem contra tria carnalia, tria habet spiritualia, confessionem, orationem, carnis afflictionem. Confessio immolat, oratio mundat, carnis afflictio mactat. Post haec inter legem naturalem et scriptam et utroque latere aperitur, et p
Abbreviated transcription (Latin):
ceptacłoꝵ numerũ scͥptura non dicit. Nos cam̃ ad simi¬
litudinẽ sex ciuitatum. que homicidis in refugiũ date
sunt. quia ad eandem significationẽ spectat. sex mansi¬
uncłas in archa disposuimꝰ hoc modo Primũ iordanis flu¬
uius ꝑ mediã archã id est de unopariete in aliũ iuxtalatꝰ colũpnȩ
desuꝑ ducit᷑ ad similitudinẽ baptismi quod ẽ in scã
eccłia. quasi finis legis & iniciũ grẽ. cuiꝰ aqua scĩfica¬
tionis de lat̾e xp̃i fluxit. Et quia sex ciuitatũ tres
ultra iordanem. tres infra construende p̃cipiunt᷑: nos si¬
militudinẽ sequentes. etiam mansiuncłas nrãs hoo mͦ
collocamꝰ. scilicet tres ultra iordanem id ẽ in suꝑiori par¬
te. & tres infra. idẽ in parte inferiori arche. Prima po¬
sita ẽ desuꝑ in fronte arche. quasi in inicio naturał legis.
Sccła & tercia in lege scͥpta. idẽ suꝑ ripam iordanis hinc

Expanded text:
ceptaculorum numerum Scriptura non dicit. Nos tamen ad simiceptaculorum numerum Scriptura non dicit. Nos tamen ad similitudinem sex civitatum, quae homicidis in refugium deputatae sunt quia ad eamdem significationem spectant sex mansiunculas in arca disposuimus hoc modo. Primum Jordanis fluvius per mediam arcam, id est de uno pariete in alterum juxta latus columnae desuper ducitur, ad similitudinem baptismi, qui in sancta Ecclesia quasi finis est legis, et initium gratiae, cujus aqua sanctificationis de latere Christi fluxit. Et quia sex civitatum tres ultra Jordanem, tres citra constituendae praecipiuntur, nos similitudinem sequenteltra ceu supra Jordanem tres, id est in superiori parte, et tres citra, id est in parte inferiori arcae. Prima posita est desuper in fronte arcae, id est in initio naturalis legis. Secunda et tertia in lege scripta, id est super ripam Jordanis hinc
Abbreviated transcription (Latin):
consideramꝰ quomͦ utat᷑ ds ministerio creaturarũ. ad
inplenda iuidicia sua. Quartꝰ modꝰ ẽ. qñ consideramꝰ
quomͦ utat᷑ homo bñficio ereaturarũ ad inplenda dẽ¬
sideria sua. Ex se sunt omĩa uana & transitoria: ex
bñficio creatoris ꝑpetua. Dum deo seruiunt: sunt ins¬
trũtum iusticie. Dũ homini seruiunt. fiunt instru¬
m̃tum concupiscentie. Hoc mͦ coruus exiit: qui cadauer
inuenit & in eo resectit. Tres priores modi ad columbã¬
ꝑtinent. id ẽ ad tria genera bonarum cogitationum.
que sunt cogitatio. meditatio. contemplatio. U̾anitatem
¶ Nunc de mansiuncłis quomͦ disponende sint uideamꝰ.
dicunt ñ nulli mansiuncłas fuisse quosdam nidos.
de arͣcha ad aridam. nunc de arida redeunt ad aquam.
Quib quia tociens archa aꝑiri non potuit. diuina ꝓuiden
credunt᷑. ut dum archa aquis suꝑferret᷑. forisꝑ aquam
accedentib aditꝰ eorum ꝑ planũ occurrer&. Horum re¬

Expanded text:
consideramus quomodo utatur Deus ministerio creaturarum ad consideramus quomodo utatur Deus ministerio creaturarum ad implenda judicia sua. Quartus modus est, quando consideramus quomodo utatur homo beneficio creaturarum ad implenda desideria sua. Ex se sunt omnia vana, et transitoria. Ex beneficio Creatoris perpetua. Dum Deo serviunt, sunt instrumentum justitiae. Dum homini serviunt, fiunt instrumentum concupiscentiae. Hoc modo corvus exivit, qui cadaver invenit, et in eo resedit. pertinent, id est ad tria bonarum cogitationum genera, quae sunt cogitatio, meditatio, contemplatio. Vanitatem  Nunc de mansiunculis quomodo disponendae sint videamus. Dicunt nonnulli mansiunculas fuisse quosdam nidos, ternando, nunc de aqua ad aridam, nunc de arida redeunt ad aquam. Quibus quia toties arca aperiri non potuit, divina providentcreduntur, ut dum arca aquis superferretur, foris per aquam ascendentibus, aditus eorum per planum occurreret. Horum re
Abbreviated transcription (Latin):
quiodam ꝑhostiũ significamꝰ. Quia enĩ hostium deorsũ
ẽ & fenestra sursum. quam posuimus supra conpunctio¬
nẽ cũ extenta manu & columba: ideo hostium congrue
designare potest exitum ꝑoꝑationem. & fenestra exitum
ꝑ cogitationem. Quatuor autẽ modis eximus ꝑoꝑationẽ.
tem terrenis actionib inseruire: unus modꝰ ẽ quasi im¬
mundũ auimal. ꝓpt̃ necessitatem eas disponere: alius
modus ẽ quasi mundum animal. ꝓpt̃ cupiditatem sꝑua
depinximꝰ. Inmundũ animal asinum: & mundũ animal
bouẽ. Bonum hominẽ noe: & malũ hominẽ chaim. Bono
homini d̾̃s hostiũ aꝑit: malus homo inobedient̃ exieus.
ex altera parte ualuas frangit.
imilit̾ ꝑ cogitationem quatuor modis eximꝰ. pͥmꝰ
Imodꝰ ẽ. quando consideramꝰ omẽm creat᷑am quid
sit ex se. Scd̾s modus ẽ quando confideramꝰ omẽm crea¬
turam qͥd sit ex bñficio creatoris. Tercius modꝰ ẽ qndo

Expanded text:
quiddam per ostium figuramus. Quia enim ostium deorsum quiddam per ostium figuramus. Quia enim ostium deorsum est, et fenestra sursum quam posuimus supra compunctionem cum extenta manu et columba, ideo ostium congrue designare potest exitum per operationem, et fenestra exitum per cogitationem. Quatuor autem modis eximus per operationem.  cupiditatem terrenis actibus inservire unus modus est, quasi immundum animal. Propter necessitatem eas disponere alius modus est, quasi mundum animal. Propte cupiditatem spiritualdepinximus, immundum animal asinum, et mundum animal bovem. Bonum hominem Noe, et malum hominem Cham. Bono homini Deus ostium aperit, malus homo inobedienter exiens ex altera parte valvas frangit.imiliter per cogitationem quatuor modis eximus. Primus modus est, quando consideramus omnem creaturam quid sit ex se. Secundus modus, quando consideramus omnem creaturam quid sit ex beneficio Creatoris. Tertius modus est, quando
Abbreviated transcription (Latin):
p̃t̾ire oport&.ostium arche talit̃ disponimꝰ. Quia
enim colũpna xꝑm significat qui dicit. ego sum hostiũ.
Colũpna aũ ppt̾ p̃dictas causas quasi bis id ẽ binis la¬
terib in archa rep̾sentata ẽ: ideo in utroq latere colũp¬
ne idẽ in libro uite ad aquilonẽ. & in ligno uite ad aus¬
trũ. deorsũ hostiũ depingimꝰ. Et tam̃ sicut unam colũp
nam utroq lat̾e: ita unum hostiũ utroq hostio signifi¬
camꝰ. Hostiũ quod ẽ ad aquilonẽ. ꝑlibrũ uite signifi¬
cat fidem. ꝑ quam ab infidelitate ingredim᷑ in ęccłiam.
quod fit ꝑ humanitatẽ xp̃i. ꝑ quam reuocati sumus.
Q hoc hostium ẽẽ clausum debet: ut ampliꝰ ad antiqͦs
errores ñ reu̾tam᷑. Hostiũ quod ẽ ad austrum ꝑlignũ
uite significat transitum ab hac uita ad futuram głam.
idẽ ad fructum ligni uite. Et hoc hostium aꝑtum ẽ:
quia illuc semꝑ ocłos m̃tis dirigere debemꝰ. & desidera¬
re ut quantocius ab hac miseria exeamus. Aliud eciã

Expanded text:
stium autem arcae taliter disponimus. Quia enim columna Christum significat, qui dicit: Ego sum ostium , columna autem propter praedictas causas quasi bis, id est binis lateribus, in arca praesentata est, ideo in utroque latere columnae, id est in libro vitae ad aquilonem et ligno vitae ad austrum deorsum ostium pingimus, et tostium utroque ostio figuramus. Ostium, quod est ad aquilonem, per librum vitae significat fidem, per quam ab infidelitate ingredimur in Ecclesiam, quod fit per humilitatem Christi, per quam revocati sumus, et hoc ostium clausum esse debet, ut amplius ad antiquos errores non revertamur. Ostium, quod est ad austrum, per lignum vitae significat transitum ab hac vita ad futuram gloriam, id est ad fructum ligni vitae. Et hoc ostium apertum est, quia illuc semper oculos mentis dirigere debemus, ut quam primum ab hac miseria exeamus. Aliud etiam