comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cCLiIii Supredictus cpostolicus stephunus confir¬
mauit pippinum unctione scã in regesi &cum eo
in unxit duos filios eius domnum cũrolum et carlo¬
mannum in regib & domnus bonificius circhiep̃s
in frisic nuntians uerbum dñi et pntedicando

Expanded text:
CCLIIII. Supradictus apostolicus Stephanus confirmavit Pippinum unctione sancta in regem et cum eo inunxit duos filios eius, domnum Carolum et Carlomannum, in regibus. Et domnus Bonefacius archiepiscopus in Frisia nuntians verbum Domini et praedicando
Abbreviated transcription (Latin):
ad huc uidẽ possim dignũ ãmiratione aut memoria oĩbꝰ indis dicentib nichil alius memorabilȩ iuemiꝰ posse ĩ ił locis qͣ
qd cognouimꝰ. cũ deuiti signa infasiacen ĩꝑau. antino thi uenti flatũ secutꝰ. Dũ q ĩitine̾ sũpsi agm̃ sub signiꝰ me ducẽ¬
te. duo senes fact sͣ nob̾ obuiã. Qͦs cũ int̾rogare̾ si qͥd nossent in illa regione dignũ memoria spectacłm. respõdert̃ n
Cetͥm si ꝯmeatꝰ qdragiunta milia hoĩũ ꝓponẽm ꝑꝑ itinu̾m angustaᷤ semitas. ⁊ ꝑꝑ bestiosa satis loca posse m ꝯtigere. ut aliqd
icredibile ꝑspiee̾m nego eiũ ̃ ñ ego hos facto let: dicite mͥ inꝙͣ duo senes humanitatis lege eos mulces qͥd sit istud
d in tã illustre ⁊ tã in agnificũ pollicenum. Tũ unꝰ ex uł erhuilaratꝰ blanda mea uoce. uidebis inqͥt rex qͥcũq es duas so

Expanded text:
adhuc videre possem dignum admiratione aut memoria, omnibus Indis dicentibus nihil aliud memorabile inveniri posse in his locis quam quod cognovimus, iussi diverti signa in Fasiacen, antea Noti venti flatum secutus. Tumque in itinere, sumptum agmen sub signis me ducente, duo senes nobis facti sunt obviam. Quos cum interrogarem, numquid nossent in illa regione dignum aliquid ad spectaculum, responderunt mihi Ceterum si commeatus quadraginta milium hominum proponerem propter angustas semitas et bestiosa loca, posse mihi contingere, ut aliquod incredibile perspicerem negotium. Tum ego eo responso laetus “Dicite mihi” inquam “duo senes” humanitatis lege eos mulcens “quid sit illud quod mihi tam illustre et tam magnificum pollicemini”. Tum unus exhilaratus blanda
Abbreviated transcription (Latin):
terium p̃parare p̾cepit. Vocauit que ep̃m ut eã
baptizare deberet. Cumque ep̃s ad fuisset. Non
erat matrona adp̃sens quae puellã suscipere debe¬
ret. Et ait fredegundis. Num quã similẽ tui inue¬
nire poterimus qui ecm suscipiat modo tu met ipsa
suscipe etm. Illa uero. haec cudiens eam descicro
fonte suscepit. Veniens ccutem rex uictor exiit que
fredegundis obuiam eidicens. Dõ gratias quia do¬
minus nosterrex uictariã recepit deaduersariis
suis. Nacta que ẽ. tibi filia. Cumqua dominus meis
rex dormiat hac nocte quic dominamea regina
commatertua .ẽ. defiliatua childe sintha. Et ille
ait. Sicum illa dormire nequeo. dormiam tecum
umque introissec rex inaculã suã occurit ei regina
cumipsa puella & ait rex. Neftndã rem fecisti
ꝑsimplicitatẽ uiac̃. iam coniunx mea amplius. eẽ
Non poteris. Rogauit que et̃ scicro uelamine indu¬
ere cumipsa filia suco. Dedit que ei p̃dic multa. &

Expanded text:
tyrium preparare precepit vocavitque episcopum, qui eam tyrium preparare precepit vocavitque episcopum, qui eam baptizare deberet. Cumque episcopus adfuisset, non erat matrona ad presens, qui puellam suscipere. deberet. Et ait Fredegundis: 'Numquam similem tuae invenire poterimus, qui eam suscipiat. Modo tumet ipsa suscipe eam'. Illa vero haec audiens, eam de sacro fonte suscepit. Veniens autem rex victor , exiitque Fredegundis obviam ei, dicens: 'Deo gratias, quia dominus noster rex victoriam recepit de adversariis suis, nataque est tibi filia. Cum qua dominus meus rex dormiet hac nocte, quia domina mea regina conmater tua est de filia tua Childesinda ?' Et ille ait: 'Si cum illa dormire non queo, dormiam tecum'. Cumque introisset rex in aulam suam, occurrit ei regina cum ipsa puella, et ait ei rex: 'Nefanda rem fecisti per simplicitatem tuam; iam coniux mea amplius esse non poteris'. Rogavitque eam sacro velamine induere cum ipsa filia sua. Dedit ei predia multa et
Abbreviated transcription (Latin):
rat liberam eam redire dimitteret ad patrẽ suum
sed illieã mollibus uerbis blandiebat᷑. Posthaec
ꝑ consilium pessimũ fredegundis. eã ꝑ noctẽ instra¬
to suo strangulauit. Post cuius obitũ ob eius meri¬
tũ uirtus cdõ ostensa .ẽ. Quo facto fratreschilpe¬
rici hoc indignantes. eum deregno eicere uoluerur
Habebat tunc chilpericus tres filios decuido uera
regina sua. id ẽ theudobertum mero uechum. &chlo¬
do uechum. Nunc cũ adcepta redecmus qualiter
fredegundis dominũ succ̃ audo uerã reginã decepit.
Namipsa fredegundis exfamilia infima fuit.
Cumcũ chilpericus rex in hoste cumsigiberco fratre
suo contra scexones ambulassent. Audo uera regina
grauida remansit quae peperit filiã. fredegundis
uero ꝑingenium consilium dedit ei dicens. Domina
mea ecce dominus meus rex uictor reuertit᷑. Quo¬
modo potest filiam suam non bapti zactã gratu¬
lanter recipere. Cum haec cudisset regina baptis¬

Expanded text:
rat, libera eam redire permitteret ad patrem suum. rat, libera eam redire permitteret ad patrem suum. Sed ille eam mollibus verbis blandiebatur. Post haec per consilium pessimum Fredegundis eam per noctem in strato suo strangulavit. Post cuius obitum ob eius meritum virtus a Deo ostensa est. Quo facto, fratres Chilperici hoc indignantes, eum de regno eiecere voluerunt. Habebat tunc Chilpericus tres filios de Audovera regina sua, id est Theudobertum, Merovechum et Chlodovechum. Nunc autem ad coepta redeamus, qualiter Fredegundis domina sua Audovera regina decepit. Nam ipsa Fredegundis ex familia infima fuit. Cum autem Chilpericus rex in hostem cum Sighiberto, fratre suo, contra Saxones ambulassent, Audovera regina gravida remansit, quae peperit filia. Fredegundis vero per ingenium consilium dedit ei, dicens: Nomina mea, A. ecce ! dominus meus rex victor revertitur; quomodo potest filiam suam non baptiza tam gratulanter recipere ?' Cum haec audisset regina, baptis
Abbreviated transcription (Latin):
denegans cũ magnis thesccuris ipsius regidi rexit.
Illequoque cũ magno apparatu . et inmenso gaudio
eam accepit uxorem. Et quia arrianalege sub¬
iect erat. eam sigibertus rex in nomine scãe tri¬
nitatis baptizare p̃cepit. Haec uidens chilperi¬
cus rex cum iam plures haberet uxores. sororem
brunchildis nomine galsu intam expecit . Pro¬
mictens plegationẽ alicos uxores dimittere. Pat̃
uero eius has promissiones audiens ipsam filiã suam
cum multis thescuris ei transmisit. Nam ipscigal su¬
inta senior etate erat debrunchilde. Chilpericus enĩ
cũ magno gcudio eã inconiugio suscepit. et ipsa iN
nomine sce trinitatis baptizata xp̃i ana magna
effecta ẽ. Perodium aũ fredegundis ualde pessi me
ortum ẽ. intereos grande scandedũ. Dicebat illa ad
regem . gilsuintae tantas iniurias suffere non
posse. propter ipscm in imicã fredegundẽ. peciit
ut relictis thesccuris quossecũ ab hispania adtule¬

Expanded text:
denegans, cum magnis thesauris ipsius rege direxit. denegans, cum magnis thesauris ipsius rege direxit. Ille quoque cum magno apparatu et inmenso gaudio eam accepit uxorem. Et quia Arriana lege subiecta erat, eam Sighibertus rex in nomine sanctae Trinitatis baptizare precepit. Haec videns Chilpericus rex, cum iam plures haberet uxores, sororem Brunchildis nomine Galsuintam expetiit, promittens per legationem alias uxores dimittere. Pater vero eius has promissiones audiens, ipsam filiam suam cum multis thesauris ei transmisit. Nam ipsa Galsuinta senior aetate erat de Brunchilde. Cbilpericus enim cum magno gaudio eam in coniugio suscepit, et A. ipsa in nomine sanctae Trinitatis baptizata, christiana magna effecta est. Per odium autem Fredegundis valde pessime ortum est iuter eos grande scandalum. Dicebat illa ad regem Galsuinta tantas iniurias sufferre non posse propter ipsam inimicam Fredegundem; petiit, ut, relictis tbesauris, quos secum ab Hispania adtule
Abbreviated transcription (Latin):
nioris mero fledis uocabat᷑. Inquarum amore rex¬
cherebertus nimis exarserat . Ingoberga quoque
adfligebat eas nimio odio prohaccciusco. Nam et
patrem earum compositorem lanefici fieri ius serat.
Ob hoc nimis iratus rex cherebertus ingobergã reli¬
quit mero fledem accepit aduxorem. Posthaec
et mero feuam sororem eius iterumad coniugiũ co¬
pulacuit. Proquo causa a scõ germano parisiorum
ep̃o ex cõmunicatus ab utrisque ẽ. Sed cum eam rex
relinquere nollet. ꝑcussa iudiciodĩ mortucc ẽ.
ompost multũ tempus cherebertus rex mortuus
.ẽ. blauia castello inbasilica sc̃ĩ romani sepul¬
tus. Cumque sigibertus rex uideret quod fratres
eius indignas sibi uxores acciperent. ec ancillcs
ad coniugiũ copulcrent. legictionẽ in his paniam
mittit. Etcũ multis muneribus brunchildẽ atha¬
nagildi regis filiam petut. Erat enim puella elegans
opere pulchra acingeniosai. Quam pater eius non

Expanded text:
nioris Meroflidis vocabatur. In quarum amore rexnioris Meroflidis vocabatur. In quarum amore rexCharebertus nimis exarserat. Ingoberga quoque adfligebat eas nimio odio pro hac causa; nam et patrem earum conpositorem laneficii fiere iusserat. Ob hoc nimis iratus rex Charebertus, Ingobergam reliquit, Merofledem accepit ad uxorem. Post haec et Merovefam, sororem eius, iterum ad coniugium copulavit. Pro qua causa a sancto Germano Parisiorum episcopo excommunicatus ab utrisque est. Sed cum eam A. rex relinquere nollet, percussa a iudicio Dei, mortua est. 31. Non post multum tempus Charebertus rex mortuus est, Blavia castello in basilica sancti Romani sepultus. Cumque Sighibertus rex videret, quod fratres eius indignas sibi uxores acciperent et ancillas ad coniugium copularent, legationem in Hispaniam mittit et cum multis muneribus Brunchilde, Athanagildo regis filia, petiit, Erat enim puella elegans opere, pulchra ac ingeniosa. Quam pater eius non
Abbreviated transcription (Latin):
moraret᷑ sigibertus chilpericus frater eius hoste col¬
lecto remos puc sit. campania succensa atque p̃data
uccscciuit Sigibertus quoque rediens uitor ahunis.
contra chilpericum exercitũ cõmouit suessionis ciui¬
tatẽ occupat. ibi que inuento theudoberto filio chil¬
perici adp̃hendit et in exilio transmisit. Ne cedens
cũt contrachilpericum bellũ cõmouit. quo uicto at¬
que fugato ciuitates suas in sua dominatione restitu¬
it. Theud obercum uero filium eius apud ponticonem
uillam custodire iussit ꝑannum integrũ. Quem pos¬
teccdemens uterat muneribus ditatum patri red di¬
dit sconum. dacissibi scicramentis neumquã contra
cum agere deberet quod postea peccatis in gruenti¬
bus fuit in ruptum. Cherebertus rex ingobergum
duxit uxorem. Habebat que ipsac regina puellas
duccs cuiusdã pacuperis filias. Nimis pulchras et spe¬
cioscos. Nomen senioris marco uefa. Nomenuero iu¬

Expanded text:
moraretur Sighibertus, Chilpericus, frater eius, hoste colmoraretur Sighibertus, Chilpericus, frater eius, hoste collecto, Remus pervasit, Campania succensa atque predata vastavit. Sighibertus quoque rediens victor a Chunis, contra Chilpericum exercitum commovit s, Suessionis civitate occupavit, ibique invento Theudoberto, filio Chilperici, adprehendit et in exilio transmisit. Accedens autem contra Chilpericum, bellum commovit. Quo victo atque fugato, civitates suas in sua dominatione restituit. Theudobertum vero, filium eius, apud Ponticonem villam custodire iussit per annum integrum. Quem postea, clemens ut erat, muneribus ditatum patri reddidit sanum, data sibi sacramenta, ne umquam contra eum agere deberet. Quod postea, peccatis ingruentibus, fuit inruptum. Charebertus rex Ingobergam duxit uxorem, habebat que ipsa regina puellas duas, cuiusdam pauperis filias, nimis pulchras et speciosas. Nomen senioris Marcovefa, nomen vero iu
Abbreviated transcription (Latin):
que childeberti regis occupat sed nondiu licuit ei hoc
possidere. Nam coniuncti fratres eius eum ex inde
expulerunt et sic interse hiquat tuor id ẽ chareber¬
tus. guntramnus. chilpericus. atque sighibertus.
diuisionẽ legitimã interse fecerunt. Accepitque
charebertus regnum childebert sedemque constituit
parisius. Guntramnus regnũ chlodomiris accepit.
aurelianis sedem instituit. Chilpericus uero regnũ¬
chlotharii patris sui accipiens. suessionis ciuitate sedem
stactuit. Sigibertus c̃t regnum theuderici accepit
sedem habere remisciuitate consatuit
git᷑ postmortem chlotharii regis. huni commoti cũ
cagano regesuo gallias uenire destinant. Contra
quos sigibertus exercitũ mouit. contraeos fortites
pugnaturus accessit. hunos ꝓstrauit atque deuicit
& in ore gladii eos fugauit. Sed postea rexeorũ ami¬
citias cum sigiberto petiit & ꝑmissos suos pacem cũ co
postulcuit reuersusque ẽ in regnum suũ. Dumecũ illic

Expanded text:
que Childeberti regis occupavit; sed non diu licuit ei hoc que Childeberti regis occupavit; sed non diu licuit ei hoc possidere. Nam coniuncti fratres eius eum exinde expulerunt, et sic inter se hii quattuor, id est Charebertus, Guntramnus, Chilpericus atque Sighibertus, di visionem legitimaminter se fecerunt. Accepitque Charebertus regnum Childeberti sedemque constituit Parisius; Guntramnus regnum Chlodomiris accepit, AurClotarii patris sui accipiens, Suessionis civitate sedem statuit. Sigibertus autesedem habere Remus civitate constituit. 30, Igitur post mortem Chlotharii regis Chuni commoti, cum cagano rege suo Gallias venire distinant. Contra quos Sighibertus exercitum movit, contra eos fortiter pugnaturus accessit. Chunos prostravit atque de vicit et in ore gladii eos fugavit. Sed postea rex eorum amicicias cum Sighiberto petiit A. et per missos suos pacem cum eo postolavit reversusque est in terram suam. Dum autem illic
Abbreviated transcription (Latin):
dardus ep̃s. plenus uirtutibus p̃claris et gloria
migrauit ad dñm. Quemchlotharius rex sues¬
sionis ciuicate  magno psallentio gloriose sepe¬
liuit datis illic multis facultatibus . R ex uero
chlotharius ad beati martini sepulchrum abiit
illic diutissime orcns. ibique multa munera lar¬
gitus. ꝑmultas basilicas scorũ plurimadonatri¬
buens. Post haec dum in contia silua uenationẽ
exerceret. a febrae ualida correptus. Ex inde cõ¬
pendio uillac rediit. Inqua cum grauiter uexa¬
ret᷑. dicebat. uuah uuah. quid putatis. qualis . ẽ.
ille rex caelestis. qui sic tam magnos reges inter¬
ficit. In hoc enim tedio positus sp̃m exhalauit
Quem quact tuor filii sui cũ magnohonore suessionis de¬
ferentes inbasilica beatimedardi sepelierunt. Chil¬
pericus uero post patris sui mortem . thesciuros qui
inuilla brinnaco erant congregi accepit etad
francos utiliores petiit. Ipsos que muneribus multis
deditos sibi subdidit & mox pacrisius ingredit᷑ sedẽ¬

Expanded text:
dardus episcopus plenus virtutibus preclaris et gloria migravit ad Dominum. Quem Chlotharius rex Suessionis civitate cum magno psallentio gloriose sepelivit, tribuens illic multis facultatibus. Rex vero Chlotharius ad beati Martini sepulchrum abiit, illicS diutissime orans, ibique multa munera largitus, per multas basilicas sanctorum plurima dona tribuens. Post haec dum in Cocia silva venationem exerceret, a febre valida correptus, exinde Conpendio villa rediit. In qua cum graviter vexaretur, dicebat: 'WA WA! Quid putatis, qualis est ille Rex celestis, qui A. sic tam magnos reges interficit?' In hoc enim tedio positus, spiritum exalavit. Quem quattuor filii sui cum magno honore Suessionis deferentes, in basilica beati Medardi sepelierunt. Chilpericus vero post patris sui mortem thesauros, qui in villa Brinnaco erant congregati, accepit et ad Francos utiliores petiit ipsosque munera multa deditus sibi subdedit. Et mox Parisius ingreditur sedem
Abbreviated transcription (Latin):
pulchritudinem tuam quodutilissis et sapiens. ideo
ueni ut habitem tecum. Namsi in extremis finibus
maris utiliorem te cognouissem ipsum expetissem.
atque ei me copulassem . Illequegicudens eam ad con¬
iugium suum copulauit . Illa uero concipiens exeo
peperit filium uocauitque nomeneius chlodouehum
Hic fuit rexmagnus suꝑ om̃s reges francorum etpug¬
Nillis diebus coeperunt franci cogripinã ciuitatem
suꝑhrenum uocauerunt eam coloniam quasi coloni
in habitarent in ea. multosque populos romanorũ

Expanded text:
pulchritudinem tuam, quod utilis sis et sapiens; ideo pulchritudinem tuam, quod utilis sis et sapiens; ideo veni, ut habitem tecum. Nam si in extremis finibus A. maris utiliorem te cognovissem, ipsum expetissem atque eum copulassem'. Illeque gaudens, eam ad coniugium suum copulavit. Illa vero concipiens ex eo, peperit filium vocavitque nomen eius Chlodovechum. Hic fuit rex magnus super omnes reges Francorum et pugillis diebus coeperunt Franci Agripinam civitatem super Renum vocaveruntque eam Coloniam, quasi coloni inhabitarent in eam. Multo populo Romanoru
Abbreviated transcription (Latin):
fecistis sed nimium malũ. Et illi responderunt. Ced¬
lidus enimerat nobis penitetnos hoc fecisse contra
regemnrm. utinam meruis semus inuenire eum et
cum pace regnaret suꝑnos. Tunc amicus ille regis
misit partem solidi quem prius interse diui serant
dicens. Reuertere adregnum francorum quia pa¬
cificaita sunt om̃a. Ille uero cognoscens hoc signũ
dimidium aureum intellexit certa indicia quod
a francis desideraret᷑ ipsisque rogantibus reuer¬
sus . ẽ. in regnũ suum. Namdum intoringa fuit
cumbasinc regina uxore bisiniregis ipsechilderi¬
cus rexadulterium commisit. Aregno francorum
receptus egidium romanum principem desuꝑse expu¬
lerunt cregno. Basina quoque illa regina bisini regis
toringorum relicto uiro suo adchildericum uenio.
Cumque inquisitus interrogas set quid quereret aut
proqua causa ad eum detam longinqua regione ue¬
nisset Respondisse se fertur. Noui utilitatem et

Expanded text:
fecistis, sed nimium malum'. Et illi responderunt: 'Cafecistis, sed nimium malum'. Et illi responderunt: 'Calidus enim erat nobis. Paenitet nos haec fecisse contra regem nostrum. Utinam meruisemus invenire eum, et cum pace regnaret super nos'. Tunc amicus ille regis misit partem soledi, quem prius inter se diviserant, dicens: ' Revertere ad regnum Francorum, quia pacificata sunt omnia'. Ille vero cognoscens hoc signum dimidium aureum, intellexit certa indicia, quod a Francis desideraretur; ipsisque rogantibus, reversus est in regnum suum. Nam dum in Toringa fuit, cum Basina regina, uxorem Bisini regis, ipse Childericus rex adulterium commisit. A regno Francorum receptus, Egidium Romanum principem desuper se expulerunt a regno. Basina quoque illa regina Bisini regis Toringorum, relicto viro suo, ad Childericum venit. Cumque inquisitus interrogasset, quid quaereret, aut pro qua causa ad eum de tam longinqua regione verrisset, respondisse fertur: 'Novi utilitatem et
Abbreviated transcription (Latin):
tum aliam partem tibi transmisero sciasme francos
tecum habere pacatos et securus reuertere in pace
Abuit ergo childericus rex intoringam aput regẽbisi¬
num nomine uxoremque eius lactuit.
ranciuero relicto childerico egidium principem roma¬
norum in regnum suꝑse statuerunt malum consiliũ
tractantes. Quicum octo annos suꝑeos regnarec
finxit se uuio madus amicitiã cumeo sociare dum
ub eo quid cogitaeret cognosceret. hortabatur egidiũ
aliquos francos dolose opprimere . Illeccudiens consi¬
lium eius acrius coepit opprimere cos. Illiuero intimo¬
rem ac seditionẽ uersi iterum consilium auuiomado
expetierunt quaditer facere deberent. At ille dixit
cis. Qucrenon recordatis quomodo eiecerunt roma¬
ni opprimentes gentem ur̃am & de eorũ terra ei ece
runt eos. Vosuero eiecistis regem ur̃m utilem et sci¬
pientem: et eleucstis suꝑ uos militem istum impera¬
toris suꝑbum atque elatum. nonbonum consilium

Expanded text:
tam aliam partem tibi transmisero, scias, me Fraucos tam aliam partem tibi transmisero, scias, me Fraucos tecum habere pacatos, et securus reverte in pace'. Abiit ergo Childericus rex in Toringam; apud regem Bisinum nomine uxoremque eius latuit. 7. Franci vero, relicto Childerico, Egidium principem Romanorum in regnum super se statuerunt, malum consilium tractantes. Qui cum octo annos super eos regnaret, et fincxit se Viomadus amicicia cum eo sociare, dum ab eo, quid cogitaret, cognosceret. Hortabatur Egidio aliquos Francos dolose oppremere. Ille audiens consilium eius, acrius coepit oppremere eos. Illi vero in timore ac seditione versi, iterum consilium a Viomado expetierunt, qualiter facere deberent. At ille dixit eis: 'Quare non recordatis, quomodo eiecerunt Romani opprementes gentem vestram et de eorum terra eieceA. runt eos? Vos vero eiecistis regem vestrum utilem et sapientem et elevastis super vos militem istum imperatoris superbum atque elatum; non bonum consilium
Abbreviated transcription (Latin):
chlodo uehi regis inlru atque fortissimi. Frant enĩ
tunc franci pagani atque fanatici. adorantes idola
et simulccra & nondum dm̃ cęli ac terrae quicreicuit
eos. Frat quoque tunc in ista parte gilliarum exro¬
manis egidius rex ab imperatore missus. Childericus.
itacquerex filius mero uechi cumes sec uimis luxoric¬
sus et regnaret suꝑ francos. coepit eorum filias edilude¬
re atque distrahere . Iulicum grandi furore ꝓhocin¬
dignantes uoluerunt occidere eum et eicere deregno
Illeh aec cudiens uocauit amicum suum prudentem com¬
silicrium nomine uuio madum. peciit cumeo consiliũ
qualiter animos furentium francorum posser mitiga¬
re. Tunc dederunt interse signum quaditer certa indi¬
cia cognoscere deberent si ad pacem quando quidem
reuerti potuissent quod signum interse recognosceren:
Tunc diui serunt icureum unum adinuicem in signum.
unam mediecutm childericus rex secum portacuis ali¬
am partem uuiomadus retinuit dicens. Quando is¬

Expanded text:
Chlodovecho rege inclyto atque fortisA. simo. Erant enim tunc Franci pagani atque fanatici, adorantes idola et simulacra et non Deum caeli ac terrae, qui creavit eos. Erat quoque tunc in ista parte Galliarum ex Romanis Egidius rex ab imperatore missus. Childericus itaque rex, filius Merovechi, cum esset nimis luxoriosus et regnaret super Francos, coepit eorum filias diludere atque distrahere. Illi cum grande furore hoc indignantes, voluerunt occidere eum et eicere de regno. Ille haec audiens, vocavit amicum suum, prudentem consiliarium nomine Viomadum, petiit cum eo consilium, qualiter animos furentium A. Francorum possit mitigare. Tunc dederunt inter se signum, qualiter certa indicia cognoscere deberet, si ad pacem quando quidem reverti poteretur, quod signum inter se recognoscerent. Tunc diviserunt aureum unum ad invicem in signum; unam medietatem Childericus rex secum portavit, aliam partem Viomadus retenuit, dicens: 'Quando is
Abbreviated transcription (Latin):
ueniente adeum egidio patricio romanorũ et turso¬
modo rege gothorum. auxiliante dño huni ab ipsa ci¬
uitate orante scõ aniano cum actelane eorũ rege de¬
uicti: atque prostrati sunt. Ipse it aque mero uechus
genuit filium nomine childericum. qui fuit pacter

Expanded text:
Veniente ad eum Egecio patricio Romanorum et TursoVeniente ad eum Egecio patricio Romanorum et Tursomodo rege Gothorum, auxiliante Domino, Chuni ab ipsa civitate, orante sancto Aniano, cum Attelane eorum rege devicti atque prostrati sunt. 6. Ipse itaque Merovechus genuit filium nomine Childerico, qui fuit pater
Abbreviated transcription (Latin):
custello infinibus toringorum regionem germaniae
uillo tem pore in his partibus citra hrenũ usqueligerẽ
fluuium babita abunt romani. ultraligerem quoque
gothidom in abant᷑. Burgundiones itaque paginis¬
simi inarriana doctrina praua tenebant᷑ in habi¬
tintes uxta hrodunum fluuium quicedicice lugdu¬
num ciuitate. Chlodio autem rexmisit explorato¬
res dedis bartho castello toringorum usqueadur¬
bem camaracum. Ipse posteti cum grandi exercitu
hrenum transiit. multos romanorum populos occi
u que fugicuit . Carbonariã siluam ingressus tur¬
na cinsem urbem obrinuit. Exinde usquecamaracum
ciuitaatem eniens illicque resedit pciuco temporis spa¬
tio romanos quosibi inuenit interfecit. Exinde usque
sumim fluuium occupauit. Chlodione rege defuncto
francorum mero uingi sunt appellati. F otem pore
huni hrenum transierunt mettis succenderunt. Treue¬
ris destruunt. tunc rus ꝑuadunt usque curelianis ꝑue¬
nientes. Id temporis sc̃s anianus ep̃s uirtutibus p̃laris

Expanded text:
castello in finibus Toringorum regionem Germaniae. In illo tempore in his partibus citra Renum usque Ligere fluvio habitabant Romani, ultra Ligere quoque Gothi dominabantur. Burgundiones itaque paganissimo in Arriana doctrina prava tenebantur, inhabitantes iuxta Rodanum fluvium, quae adiacet Lugdunum civitate. Chlodio autem rex misit exploratores de Disbargo castello Toringorum usque ad urbem Camaracum. Ipse postea cum grande exercitu Renum transiit, multo Romanorum populo occidit atque fugavit. Carbonaria silva A. ingressus, Turnacinsem urbem obtenuit. Exinde usque Camaracum civitatem veniens, illicque resedit pauco temporis spacio; Romanos quos ibi invenit interficit. Exinde usque Sumnam fluvium occupavit. Chlodione rege defuncto, Francorum Merovingi sunt appellati. Eo tempore Chuni Renum transierunt, Mettis succenderunt, Treveris distruunt, Tuncrus pervadunt, usque Aurilianis perveniunt. Id temporis sanctus Anianus episcopus virtutibus praeclarus.
Abbreviated transcription (Latin):
nasterii. & sigoberto reclauso basilicae scĩ dio¬
nisii martyris. Itemque roma limina scĩ petri.
et scĩ pauli distinauit. Iit᷑ memoratus princeps
consilio oprimatũ suo rex petito filiis suis regna
diuidit. Idcirco primogenito suo. carlomanno
Nomen ccuster sua uia quod nunc ala manna
dicit᷑ atq toringia sublimauit. Alterius uero
secundo filio iuniore pippino nomen. burgun¬
pinus dux cõmoto exercitu cumauunculo suo chil¬
debrande duce. et multitudine primatũ. et agmi¬
num satellitũ plurimorũ burgundiã dirigunt
fines. regionẽ p̃occupant. Interim quod dicido¬
et stellis noua signa apparuerunt. siue et pas¬
chalis ordo sccratissimus turbatus fuit. Carlus
nempe princeps parisius basilicã scĩdionisi mas¬
trris multa munera ditacuit. Ueniensque caricia¬
co uilla pelatii suꝑiscira fluuium ualida febre cor¬
reptus obiit inpace. Cuncta ingyro regna cdqui¬

Expanded text:
nasterio et Sigoberto recluso basilicae sancti Dionasterio et Sigoberto recluso basilicae sancti Dionisii martyris, itemque Roma limina sancti Petri et sancti Pauli destinavit. 23. Igitur memoratus princeps, consilio obtimatum suorum expetito, filiis suis regna dividit. Idcirco primogenito suo Carlomanno nomine Auster, Suavia, que nunc Alamannia dicetur, atque Toringia sublimavit; alterius vero secundo filio iuniore Pippino nomine Burgunpinus dux, commoto exercito, cum avunculo suo Childebrando duce et multitudine primatum et agminum satellitum plurimorum Burgundia fines regionum praeoccupant. Interim, quod dici doet stellis nova signa apparuerunt, seu et paschalis ordo sacratissimus 682 turbatus fuit. Carolus Vat., Karlus nempe princeps Parisius basilicam sancti Dyonisii martyris multis muneribus ditavit; veniensque Carisiacum villam palatii super Issaram fluvium, valida febre correptus obiit in pace, cunctis in gyro regnis acqui
Abbreviated transcription (Latin):
cib: atq: comitibus cõmoto exercitu partib ꝓuin¬
tiae dirigit. A uennionẽ urbem uenientes car¬
lus ꝓperans ꝑacces sit. cunctũq regionẽ usque
litus incris magni suae dominationi instituit. fugo¬
to duce mauronto in pene trabilibus tutissimis ru¬
pibus maritimis munitionib: praefatus princeps
carlus cuncta sibi met cid quisita uictor regressus ẽ.
Nullo contra eum rebellante : Regressusq: in regi¬
onẽ francorũ egrotare coepit inuilla uermeria
suꝑiscira fluuiũ. Eo et enim tempore bis a roma
ues uenerandi sepulchri cumuinculis scĩ petri. et
munerib magnis et infinitis legationẽ quod cen¬
te Nullis cuditis autuisis temporib: fuit. memo¬
rato principi destinauit. Eopacto ut partibus¬
lus sanciret : Ipse itaq princeps mirifico magni¬
ficoque honore ipsc̃ legationẽ recepit. Munera
p̃tiosco contulit. Atque cum mcogna p̃mia cum
suis sodalib: missa grimo abbati corbonensis mo¬

Expanded text:
cibus atque comitibus, commoto exercitu, ad partes Provincibus atque comitibus, commoto exercitu, ad partes Provinciae dirigit; Avenionem urbem venientes, Carolus praeproperans peraccessit, cunctamque regionem usque littus maris magni suae dominationi restituit. Fugto duce Mauronto inpenetrabilibus, tutissimis rupibus, maritimis munitionibus. Praefatus princeps Carlus, cuncta sibimet adquisita regna, victor regressus est, nullo contra eum rebellante. Reversusque in regione Francorum, egrotare coepit in villa Vermbria super Isra fluvium. 22. Eo etenim tempore bis a Roma ves venerandi sepulchri cum vincula sancti Petri et muneribus magnis et infinitis legationem, quod antea nullis auditis aut visis temporibus fuit, memorato principi destinavit, eo pacto patlo sanciret. Ipse itaque princeps mirifico atque magnifico honore ipsam legationem recepit, munera praetiosa contulit atque cum s magno praemio cum suis sodalibus missa, Grimone abbati Corbeinsis rao
Abbreviated transcription (Latin):
uaille corbaria palatio: Illisque mutuo confli¬
gentib: sacrraceni deuicti atq prostrati. cernen¬
tes regẽ eorũ inter fectũ infugac̃ lapsi tergi uerte¬
runt : qui eua serant cupientes Nccuali euectione
euadere instaignũ maris. Natantes nãq sibi mec
mutuo conatu insiliunt. Mox franci cũ nauib
et icculis aermatoriis suꝑ eos insiliunt suffocan¬
tes que in cequis interimunt:. Sicque franci trium¬
phantes dehostib p̃dã magnã. et spolia capi¬
unt: Ccipta multitudine captiuorũ cũ duce uic¬
tore regionẽ gothicã depopulant: urbes samo¬
sissimas nemausum agatem acbe terris. fundi¬
tus muros et moenia destruens. igne sub posito con¬
cremauit. suburbana et castra illius regionis
ucstauit. Deuicto aduersariorũ cogmine xp̃o in
omnibus p̃sule et caput sclutis uictorie sadubrit̃
cipatus sui. Denuo curriculo anniillius mense
secundo p̃dictũ germanũ suũ cũ plurimis du¬

Expanded text:
valle Corbaria Palatio; illisque mutuo conflivalle Corbaria Palatio; illisque mutuo confligentibus, Sarraceni devicti atque prostrati, cernentes regem eorum interfectum, in fugam lapsi terga verterunt. Qui evaserant cupientes navali evectione evadere, in stagno maris natantes, namque sibimet mutuo conatu insiliunt. Mox Franci cum navibus et jaculis armatoriis super eos insiliunt, suffocantesque in aquis interimunt. Sicque Franci triumphantes de hostibus praedam magnam et spolia capiunt; capta multitudine captivorum, cum duce victore regionem Gotthicam depopulantur: urbes famosissimas 680 Nemausum, Agatem, ac Biterris funditus muros et moenia Carolus destruens, igne supposito, concremavit; suburbana et castra illius regionis vastavit. Devicto adversariorum agmine, Christo in omnibus praesule, et capite salutis victoriae, saDenuo curriculo anni illius mense secundo, praedictum germanum suum cum pluribus du
Abbreviated transcription (Latin):
hostium et sonitu tubcrum cũ machinis et restiũ
funibus suꝑmuros et aedium moenia in ruunt
urbem munitis simc̃ ingredientes succedunt hos¬
tes inimicos suorũ capiunt: interficientes truci¬
dant atq prosternunt : & in suã dicionẽ efficci¬
cites restituunt. Victor igit᷑ atq bellator in
cũ exercitu suo transiit gothorũ fines penetrauit
usq narbonensem galliã ꝑciccessit. Ipscc̃ urbẽ
celeberrimã atq metropolim eorũ obsedit sup
adice fluuio municionẽ ingrrũ in modum arie¬
tum instruxit. regẽ scerracenorũ nomenathimc
cũ satellitibus suis ibidem redusit castraque me¬
tatus ẽ undique. Haec audientes maciores ncitu.
et princeps scrracenorũ qui cõmorabat᷑ eo tẽpo¬
re in regione hispanicrũ. coadunato exercitu
hostium cumalio rege amor nomen machinco
aduersus curlũ uiriliter cermati consurgunt p̃¬
purant᷑ ad p̃lium. Contra quos p̃sictus carlus¬
dux trium phator occurrit suꝑ fluuiũ birra et

Expanded text:
hostium et sonitu tubarum, cum machinis et restium funibus super muros et aedium moenia irruunt, urbem munitissimam ingredientes succendunt, hostes inimicos suos capiunt, interficientes trucidant atque prosternunt, et in suam ditionem efficaciter restituunt. Victor igitur atque bellator insium cum exercitu suo transiit, Gotthorum fines penetravit, usque Narbonensem Galliam peraccessit, ipsam urbem celeberrimam, atque metropolim eorum obsedit: super Adice fluvio munitionem in gyrum in modum arietum instruxit, regem Sarracenorum, nomine Athima, cum satellitibus suis ibidem reclusit, castraque metatus est undique. Haec audientes majores natu et principes Sarracenorum, qui commorabantur eo tempore in regione Hispaniarum, coadunato exercitu hostium cum alio rege, Amor nomine, machinis adversus Carolum viriliter armati consurgunt, praeparantur ad praelium: contra quos praefatus dux Carolus triumphator occurrit, super fluvio Birra, et
Abbreviated transcription (Latin):
cum thesccuris regalib sublatũ ultraligerẽ reces¬
sit : carlus eũ ꝑsecutus non repperit. Chlotharius
quidem memoratus rex eo anno obiit. Carlusque
anno insecuto legationẽ ad eudonẽ dirigens ami¬
citicesque cũ eo fuciens. Ille uero chilpericũ regẽ
cũ multis muneribus reddidit. sed nondiu in reg¬
no resedit. Mortuus quidem ẽ. posthaec nouio¬
mo ciuitate sepultus. Regnauit ccũ annis .v. et
dimidio. franci uero theo dericũ cala monaste¬
rio enutritũ filium dagoberti iunioris regem
suꝑse statuunt. quinunc anno sexto in regno

Expanded text:
cum thesauris regalibus sublatum, ultra Ligere recescum thesauris regalibus sublatum, ultra Ligere recessit. Carlus eum persecutus, non repperit. Chlotharius quidem memoratus rex eo anno obiit, Carlusque anno insecuto legationem ad Eudonem A. dirigens amicitiasque cum eo faciens. Ille vero Chilperice rege cum multis muneribus reddidit, sed non diu in regno resedit. Mortuus quidem est post haec, Noviomo civitate sepultus; regnavit autem annis 5 et dimidio. Franci vero Theudericum, Cala monasterio enutritum, filium Dagoberto iunioris, regem super se statuunt, qui nunc anno sexto in regno
Abbreviated transcription (Latin):
moto iterũ contra chilpericũ. uel ragã fredo con¬
surgens. Contra quem illi hostẽ colligunt bellum
p̃parant accelerant. sed carlus pacẽ fieri postulat
Illisq: contradicentib: cad p̃liũ egressi sunt in loco
nuncupante uinciaco dominica die inlucescente.
xii.ł. a prl in quadragesima Illis quidem fortiter
bellantibus. chilpericus cũ ragã fredo tergicuer¬
tit. Carlus uictor extitit. Regiones illas uasta¬
tus. atq captiuactas. Itemq: cũ multa p̃da in aus¬
ter reuersus. Coloniã ciuitatẽ ueniens. ibique
sedicionẽ intulit cũ plectrude matrona discep¬
tauit et thesccuros patrissui scogtciter recepit.
regemq sibi stutuit chlothariũ nomine . Chilpe¬
ricus itaq uel ragã fredus. eudonẽ ducẽ expetunt
incuixilio. Qui mouens exercitũ contracarlũ ꝑrex̃
At ille constantes ei occurrit intrepidus. Ced eudo
fugiens parisius ciuitatẽ reuersus. chilpericum

Expanded text:
moto, iterum A. contra Chilpericum vel Ragamfredo conmoto, iterum A. contra Chilpericum vel Ragamfredo consurgens. Contra quem illi hostem collegunt, bellum preparantes accelerant; sed Carlus pacem fieri postolat. Illisque contradicentibus, ad proelium egressi sunt in loco nuncupante Vinciaco, dominica die inluciscente, 12. Kal. April, in quadragensimos. Illis quidem fortiter bellantibus, Chilpericus cum Ragamfredo terga vertit. Carlus victor extitit. Regiones illas vastatas atque captivatas, itemque cum multa preda in Auster reversus, Colonia civitate veniens, ibique seditione intulit. Cum Plectrude matrona disceptavit et thesauros patris sui sagaciter recepit regemque sibi statuit Chlotharium nomine. Chilpericus itaque vel Ragamfredus Eudonem ducem expetunt in auxilio. Qui movens exercitum, contra Carlum perrexit. At ille constanter ei occurrit intrepidus; sed Eudo fugiens, Parisius civitate regressus, Chilpericum
Abbreviated transcription (Latin):
citias feriunt. Carlus his diebus cumcaptus cplec¬
trude femina subcus codia teneretur. Auxiliante
dño uixeuasit.
equenti tempore dagobertus rex egrotans mor¬
tuus ẽ regnauitq annis .v. franci nimirũ dani
helem quondã dericũ caesariȩ capitis crescente
in regnũ siabiliunt atq chilpericũ nuncupant
Eo nempe tempore denuo exercitũ mouent usque
ipsum fluuium mos̃ contra carlũ dirigunt. Ex
alic parte frisones cum ratbodo duce consurgunt
Carlus quoq sup ipsos frisones in ruit. ibique maxi¬
mum dispendium de sodadibus suis ꝑpessus ẽ. atq
pͣgum delapsus abscessit . Succedente igit᷑ tẽpo¬
re iterũ ipse chilpericus cum ragc̃ fredo hoste
cõmoto cerdinna silucc ingressus usq hrenũ flu¬
uium uel colonicẽ ciuitatẽ peruenerunt uastan¬
tes terrã. Thesciuro multo aplectrude matrona
accepto reuersus ẽ. sed in loco quidem amblaua
maximũ carlo eis inruente ppessi sunt dispendiũ
oitidem tempore p̃dictus uir carlus exercitu cõ¬

Expanded text:
citias feriunt. Carolus his diebus cum captus a Plectrude femina sub custodia teneretur, auxiliante Domino vix evasit.equente tempore Dagobertus rex egrotans mortuus est, regnavit annis V. Felem quondam clericum, cesarie capitis crescente, eum in regnum stabiliunt atque Chilpericum nuncupant. Eo nempe tempore denuo exercitum movent, usque ipsum fluvium Mosam contra Carlum dirigunt; ex alia parte Frigiones cum Radbode duce consurgunt. Carlus quoque super ipsos Frigiones inruit, ibique maximum dispendium de sodalibus suis perpessus est, atque per fugam delapsus, abscessit. Succedente igitur tempore, iterum ipse Chilpericus cum Ragamfredo, hoste commoto, Ardinna silva ingressus, usque Renum fluvium vel Colonia civitate pervenerunt, vastantes terram. Thesauro multo a Plectrude matrona accepto, reversus est; sed in loco quidem Amblava maximum, Carlo in eos inruente, perpessi sunt dispendium. 53. Eo itidem tempore predictus vir Carlus, exercitu com
Abbreviated transcription (Latin):
pant munitissimã ciuitatẽ obsident: Aciẽ instru¬
unt. donec insecutus uir belligerator carlus: pdic¬
tã urbẽ coggredit᷑ muros circũdat. castra ponit.
obsidionẽ cõciceruat in modũ hiericho cũ serepttu

Expanded text:
pant, munitissimam civitatem obsident, aciem instrupant, munitissimam civitatem obsident, aciem instruunt, donec insecutus vir belligerator Carolus praedictam urbem aggreditur, muros circumdat, castra ponit, obsidionem coacervat, in modum Hiericho cum strepitu
Abbreviated transcription (Latin):
hrenũ fluuium consistunt. Strenuus uircarlus hos
hrenũ amnẽ sagaci intentione trans meccuit.
Maexima exparte regione illa dirissimã strauit gen¬
temq illã seuissimã ex parte tributarios eẽ . p̃ce¬
pit. atque quã plures obsides ab eis accepit . sicque
opitulante dño uictor remeauit cadpropria.
enuo rebellante gente uadidissima ismaheli¬
tarũ quos modo scrracenos corrupto uoctibulo
Nuncupant. In rumpentes que hrodinũ fluuium
insidicntib: infide uel hominib: subdolo et frau¬
de mauranto quidã cũ sociis suis auennionẽ us¬
bẽ munitissimã acmontuo sc̃ psi scirraceni col¬
lecto hostili agmine ingrediunt᷑. Illisque rebellan
carlus dux germanũ suũ uirũ industrium chil¬
debrandũ ducẽ cũ reliquis ducibus et comitib: illis
pattib cũ apparatu hostili dirigit: quique pro¬
pere adeandem urbẽ ꝑuenientes tentoria instru¬
unt. undique ipsũ oppidũ et sub urbana p̃occu¬

Expanded text:
ultra Rhenum fluvium consistunt, strenuus vir Carolus duultra Rhenum fluvium consistunt, strenuus vir Carolus duRhenum amnem ingreditur, sagaci intentione transmeavit. Maxima ex parte regionem illam dirissimam stravit, gentemque illam saevissimam ex parte tributarios esse praecepit, atque quamplures obsides ab eis accepit; sicque, opitulante Domino, victor remeavit ad propria. AN. DCCXXXVI.--Denuo rebellante gente validissima Ismahelitarum, quos modo Sarracenos vocabulo corrupto nuncupant, irrumpentesque Rhodanum fluvium, insidiantibus infidelibus hominibus sub dolo 678 et fraude Mauronto quodam cum sociis suis, Avenionem urbem munitissimam ac montuosam, ipsi Sarraceni, collecto hostili agmine, ingrediuntur; illisque rebellantCarolus dux germanum suum, virum industrium, Childebrandum ducem, cum reliquis ducibus et comitibus, illis partibus cum apparatu hostili dirigit; quique praepropere ad eamdem urbem pervenientes tentoria instruunt. Undique ipsum oppidum et suburbana praeoccu
Abbreviated transcription (Latin):
cc xxuiii. ꝑ tcpcissione dñi usq inisto anno p̃sen¬
ddominica anni dcc .xxxu. Etut istũ milicarium
misimus gentẽ darissimã maritmc̃ frisionũ nimis
crudelit̃ rebellantẽ p̃stitus princeps audacter uciua
leuetione ꝓperat cercatim adtomare ingressus
uesuiũ copia aduncita Anistrachici & ccustrachia
insulaes frisionũ penetrauit. Suꝑburdine fluuio
ponens bobonẽ gentilẽ ducẽ illorũ fraudulentum
consilicriũ interfecit exercitũ frisionũ ꝓstrauit
fana eorũ idolaeria contriuit atque conbus sit
gne cũ magna spolia et p̃da uictor reuersus ẽ.
in regnũ francorũ. Idcirco saga cissimus uir carlus
dux cõmoto exercitu partib burgundiȩ dirigit
iugdunũ galliae urbem maiores natu cetq p̃fectos
eiusdem prouintiȩ sua dicione rei publice sub iu¬
gacuit : usq massiliensem urbẽ ł arlatũ suis iudici¬
b: constituit. Cũ magnis thesciuris et muneribus
in sraencorũ regno remeciuit. in sedem principatus

Expanded text:
XXVIII. Et a passione Domini usque in istum annum praesenar. die Dominica anni DCCXXXV. Et ut istud millenarium Frigionum nimis crudeliter rebellantem, praefatus princeps audacter navale evectione praeparat; certatim alto mare ingressus, navium copia adunata, Unistrachia et Austrachia insulas Frigionum penetravit, super Bordine fluvio castra ponens. Bubonem gentilem ducem illorum fraodolentum consiliarium interfecit, exercitum Frigionum prostravit, fana eorum idolatria contrivit atque conbussit igne; cum magna spolia et praeda victor reversus est in regnum Francorum. 18. Idcirco sagacissimus vir Carlus dux, commoto exercitu, partibus Burgundie dirigit, Lugdunum ejusdem provinciae suae ditioni reipublicae subjugavit; usque Massiliensem urbem, vel Arelatum suis judicibus constituit; cum magnis thesauris et muneribus in Francorum regnum remeavit in sedem principatus
Abbreviated transcription (Latin):
ues sc̃ĩ p&ri. Vel dediuisione inter filios suos. seu
de obitu ipsius.
bellator carlus princeps regionẽ burgundiae
scigticiter penetrauit. fines regniillius leudibus
suis ꝓbactis simis uiris inlustris adresistendasgen¬
tes rebelles infide stactuit. Pace patrata lugduno
geclliac suis fidelib tracidit firmatae foede so uelsi¬
girilus ues suse÷ uitor fiducaditer agens Mnillisquis
prediet cudo dux mortiuis ẽ. Haeccudicenusulis
princepscarlus inito consilio ꝓcerũ suaorũ denud liox¬
rẽ fluuiũ transit usq gecronnã uelurbẽ but diga¬
lensem uel cuistroblacui ueniens occuorrurtiblã¬
que regionem coepit ac subiugacuit cumur bibus
ac suburbana castrorum uictor cumocice nciorui¬
uit pitulante xp̃o rege regũ edño dominorum
cutriculac annorũ hactenus repperiunt᷑. Ibadã
luuio usq ccd abrahã anni deccexui babiubao
nẽ anni cccclxxxuiii. Asedomone usq ad ecli¬

Expanded text:
ves sancti Petri, vel de divisione inter filios suos, seu ves sancti Petri, vel de divisione inter filios suos, seu de obitu ipsius. bellator Carlus princeps regionem Burgundiae sagaciter penetravit, fines regni illius leudibus suis probatissimis, viris industriis ad resistendas gentes rebelles et infideles statuit, pace patrata, Lugdono Gallia suis fidelibus tradidit. Firmata foedera iudiciaria, reversus est victor fiducialiteudo dux mortuus est. Haec audiens praefatus princeps Carlus, inito consilio procerum suorum, denuo Ligerem fluvium transiit, usque Garonnam vel urbem Burdegalensem, vel castrum Blaviam veniens occupavit, illamque regionem cepit ac subjugavit cum urbibus ac suburbanis castrorum. Victor cum pace remeavit, opitulante Christo Rege regum, et Domino dominorum. Curricula annorum hactenus reperiuntur. Ab Adam, diluvio usque Abraham, anni DCCCCXLII; ab Abraham ue, anni CCCCLXXXIX; a Salomone usque reaedi
Abbreviated transcription (Latin):
uium transiens. ipso duce eudone fugato p̃tia mul¬
ta sublata eo anno abhis hoscibus populata iterũ
remet᷑ ad propria. Fudo namq dux cernens se
superatũ atq derisum gentẽ ꝑfidã scirracenorum
adciuxilium contraccirlum principem. et gentem
francorũ excittiuit. Egressiq cũ regesuo ab diramci
nomine garonnã transeunt bur digedensem urbẽ
ꝓuenerunt ecdesiis igne concrematis. populis con¬
sumptis usq pectacuis ꝓfecti sunt. basilica scĩ hilco¬
ru igne concremata quod dicidolor.ẽ. Ad domũ
becitis simi martini euertendã distinant. Contra
quos carlus princeps aud acter acie minis trauit.
supeosque belligerauit . In ruit xp̃o auxiliante
tentoria eorũ subuertit. ad p̃liũ stragẽ conteren¬
d& occurrit. Inter fecto que rege eorũ ab dira ma
protrauit exercitum proterens dimicauit atq deuicit
sicq uictor dehostibus trium phauit
Delegatione ꝑcipe gregorii urbis tomȩ cumda¬

Expanded text:
vium transiens, ipso duce Eudone fugato, praeda mulvium transiens, ipso duce Eudone fugato, praeda multa sublata, bis eo anno ab his hostibus populata, iterum remeatur ad propria. Eodo namque dux cernens se superatum atque derisum, gentem perfidam Saracinorum ad auxilium contra Carlum principem et gentem Francorum excitavit. Egressique cum rege suo Abdirama nomine, Geronnas transeunt, Burdigalensem urbem pervenerunt; ecclesiis igne concrematis, populis consumptis, usque Pectavis profecti sunt; basilica sancti Hilarii igne concremata, quod dici dolor est; ad domum beatissimi Martini evertendam destinant. Contra quos Carlus princeps audacter aciem instruit, super eosque belligerator inruit. Christo auxiliante , tentoria eorum subvertit, ad proelium stragem conterendam accurrit, interfectoque rege eorum Abdirama, prostravit, exercitum proterens, dimicavit atque devicit; sicque Victor de hostibus triumphavitDe legatione papae Gregorii urbis Rome cum cla
Abbreviated transcription (Latin):
VI. Quo mortuo theudericũ regem statuerunt
in sedẽ regni. qui nunc locũ solii regadis obtinuit.
carlus princeps insecutus idem racgtm fredum
cendegciuis ciuitatẽ obsedit. uastata eadẽ regio¬
ne cum plurima spolia remeauit
ucilitet bur gundicm ipsedux subiugauit &cumfri¬
sonibus ultra alintre pugaauit & sartaccnos qui
incuichione ercint prostrauit. & quomodo Narbo¬
ncimn ucnit . & scrtacnos cum rege eocum inore
gladii inter fecit.
eridem tempus rebellantibus scixonibus eis carlus
princeps ueniens poccupaauuit aedebellacuit. uictor
coacto cgmine multitudine hrenũ fluuium tran¬
siit ala mannosq et succuos lustratusq dac nubiũ
ꝑ accessit . Illo que trans mecto fines baugarenses
occupauit. subacta regione illa thesciuris multis
cũ matrona quondã nomen plectrude. et nepta
duce aiure foederis recedente. quo comꝑto pinter¬
uuntios carlus princeps cõmoto exercituliges flu¬

Expanded text:
6. Quo mortuo, Theuderico re6. Quo mortuo, Theuderico rein sedem regni, qui hunc locum solii regalis obtinet, Carlus princeps insecutus idem Raganfridum, Andegavis civitatem obsedit, vastata eadem regione, cum plurimis spoliis remeavit. ualiter Purgundiam ipsae dux subiugavit et cum Frisionibus ultra alto mare pugnavit et Sarracinos qui in Avennione erant prostravit et quomodo Narbonam venit et Sarracinos cum rege eorum in ore gladii interfecit.Per idem tempus rebellantibus Saxonibus, Carlus princeps veniens eos praeoccupavit ac debellavit, victorqcoadunata agminum multitudine, Rhenum fluvium transiit, Alamannosque et Suavos lustrat, usque Danubium peraccessit, illoque transmeato, fines Baioarenses occupavit. Subacta regione illa, thesauris multis cum matrona quadam, nomine Bilitrude, et nepte duce a jure foederis recedente, quo comperto per internuntios, Carlus princeps, commoto exercitu, Ligerem flu