comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
conuersatione cognitũ. ꝑfessione coniuncũ
p̃sentia ce suffragiis egregior iuffulti p̃fat
uidelicet ep̃i sarlonis. abbatis heccensis ansel¬
mi.sagiensis radulfi. troarnensis arnulfia
ceterore. Cũ qͥb qͣntũ uide sufficimꝰ ex instr¬
ctionȩ apłi honestate ꝑsone contẽplantes¬
uirũ assumimꝰ Ratholicu diuina legge eru¬
ditũ. castũ sobriũ. humilẽ mansuetũ mise¬
ricordẽ beneficũ ae cȩteris pastor alibus
ꝓnuenientiis p̃ditũ. Hunc itaq electũ diuinȩ
haiestati consecͣndũ offerentes p̃suli nr̃o luxo¬
uensi gislebto p̃sentamꝰ. pontificalẽ ȩccłiastico
nore postulantes consecͣtionẽ & canonica be¬
edictionẽ. Uac itaq monachoꝵ electione dili:

Expanded text:
conversatione cognitum, professione conjunctum, praesentia et suffragiis egregiorum suffulti, praefati videlicet episcopi Sarlonis, abbatis Beccensis Anselmi, Sagiensis Radulfi, Troarnensis Arnulfi, et caeterorum; cum quibus, quantum videre sufficimus, ex instructione Apostoli honestateatholicum, divina lege eruditum, castum, sobrium, humilem, mansuetum, misericordem, beneficum, et caeteris pastoralibus convenientiis praeditum. Hunc, itaque electum divinae Majestati consecrandum offerentes, praesuli nostro Lexoviensi Gisleberto praesentamus, pontificalem ecclesiastico more postulantes consecrationem, et canonicam benedictionem. Ha
Abbreviated transcription (Latin):
ũ rodbtũ hugonis de monte fõrti filiũ accer
in turrĩ cenomannicã aliasq munitiones as
p̃cepit. eiq dcc. milites electos loricis & galeis
ũ armatura fulgentes associauit. Protinꝰ illi
dib egressis cunctas urbis munitiones nacti
leuauert. In crastinũ rex post illos mille prȩ¬
os milites direxit: & ꝓlibitu suo datis legib totã
atẽ possedit. Pegia turris & mons barbatꝰ atq
sbarbatulꝰ regi subiciunt᷑. & merito qͥa a
e eiꝰ condita noscunt᷑. Om̃s qͦq ciues in pace
opͥncipi c̃gͣtulant᷑ plausib. cantib uarusq¬

Expanded text:
militum Rodbertum, Hugonis de Monteforti filium, accersiit, militum Rodbertum, Hugonis de Monteforti filium, accersiit, et in turrim Cenomannicam aliasque munitiones ascendere praecepit, eique DCC milites electos, loricis et galeis et omni armatura fulgentes associavit. Protinus illi, custodibus egressis, cunctas urbi munitiones nacti levaverunt. In crastinum rex post illos mille praeclaros milites direxit, et, pro libitu suo datis legibus, totam civitatem possedit. Regia turris et Mons-Barbatus, atque Mons-Barbatulus regi subjiciuntur, et merito, quia a patre ejus condita noscuntur. Omnes quoque cives in pace novo principi congratulantur plausibus, cantibus
Abbreviated transcription (Latin):
rex suis suppetias uenit. & terribiles in¬
mĩcis armatoꝵ globos secũ adduxitd
ueniente autẽ rege oppidani cũ tripudio ip
introduxert. qͦd audientes uinculati cũ uocli¬
rationẽ magna parit᷑ clamauert̃. Guilł mes
nobilis liba nos. Quod audiens ille russit õs pan
absolui. eisq cũ suis in curia foris ad manducd
copiose dari. & ꝑ fidẽ suã usq post pͣndiũ liber
dimitti. Cũq satellites eiꝰ obicerent. qͦd in tal¬
requentia facile aufugerent: rex illoꝵ duriciae
t. & ꝑ uinctis eos redarguens ðixit. Absit a me ut
elut᷑ exlex despicabilis erit. Iulco comes de
iis consiliati sc̃ : & sese normannis in õib in
auert̃. Ibi tunc auxiliante deo necessaria pax
os factã ẽ: & inde multis ꝓ plurib causis utriꝰq
lias comes &e om̃nes qͥ capti fuerant ex utraq
itaq pacis decent̾ c̃firmatis. rex magistrũ

Expanded text:
rex suis suppetias venit, et terribiles inimicis armatorum globos secum adduxit. Adveniente autem rege, oppidani cum tripudio ipsum introduxerunt. Quod audientes vinculati, cum vociferatione magna pariter clamaverunt: Guillelme, rex nobilis, libera nos! Quod audiens ille, jussit omnes protinus absolvi, eisque cum suis in curia foris ad manducandum copiose dari, et per fidem suam usque post prandium liberos dimitti. Cumque satellites ejus objicerent quod in rex suis suppetias venit, et terribiles inirequentia facie aufugerent, rex illorum duritiae obstitit, et, pro vinctis eos redarguens, dixit: Absit a me ut  tempore, velut exlex, despicabilis erit. Fulco comes de mannis consiliati sunt, et sese Normannis in omnibus iprocuraverunt. Ibi tunc, auxiliante Deo, necessaria pax inter eos facta est, et inde multis pro pluribus causis utriusqu et concessum ut Helias comes, et omnes qui capti fuerant ex utraqueitaque pacis decenter confirmatis, rex magistrum
Abbreviated transcription (Latin):
onore omniũ confessore sc̃ificauit & cõpleta
nissȩ celebratione in capitulũ uenit q scĩs ex
nde cultu corroborauit. Infine uͦ eiusdẽ anni
enio sagiensis arã in ede sẽptentrionali n R
anuarii dedicauit in honore omniũ uirginũ
re ad laudẽ dei distributa st̃: qͥ eidẽ sc̃o sc̃o
in celesti regno ꝑpetualit̃ gaudentes assistunt᷑

Expanded text:
honore omnium confessorum sanctificavit, et, completa honore omnium confessorum sanctificavit, et, completa missae celebratione, in capitulum venDei cultu corroboravit. In fine vero ejusdem anni, Serlo Sagiensis aram in aede septentrionali II Kalendas Januarii dedicavit in honore omnium virginum. ore ad laudem Dei distributa sunt, qui eidem Sancto sanctorum in coelesti regno perpetuali
Abbreviated transcription (Latin):
bbas c̃secͣtꝰ ẽ & in cͣstinũ a fr̃ib utici honorifice
usceptꝰ ẽ. Ipso die dũ fr̃s ad colioqͥũ in claustro
edent & plurima subtilit̃ indagantes uicissio
onferrent. inspirante deo ut estimo. de uticen¬
is eccłȩ dedicatione onta ÷ confabulatio. oe
ngens ardor id agendi oĩb creuit multiloqͥo
andẽ gauoentib amicis & confortantib con¬
iliũ dẽffinitu ẽ. deoq iuuante uticensis ba¬
ilica idus nouẽ bris dedicata ẽ. Hoc officium
res ep̃i celebrauent. Gisleb̾tꝰ enĩ luxouiensis
onsecͣuit pͥncipalẽ ara in honore sc̃e dei geni.
ricis mariȩ. &e scĩ petri apłoꝵꝑ pͥncipis. ac sc̃ĩ
brulfi confessoris. & gislebtꝰ ebroicensis altare
ad austrũ in honore omniũ apłoꝵ. serlo autẽ
arã inhonore omniũ martirũ. Seqͣnti uero
die serlo crucit᷑ixũ benedixit. & altare illius
nhonore sc̃ĩ saluatoris sc̃iq egidii ffesioris
e gislebtꝰ ehroicensis arã matͥutinalis missȩ

Expanded text:
crastinum a fratribus Utici honorifice susceptus est. Ipso die, dum fratres ad colloquium in claustro sederent, et plurima subtiliter indagantes vicissim conferrent, inspirante Deo, ut aestimo, de Uticensis ecclesiae dedicatione orta est confabulatio, et ingens ardor id agendi omnibus crevit multiloquio. Tandem, gaudentibus amicis et confortantibus, consilium diffinitum est, Deoque juvante, Uticensis basilica Idus Novembris 1099 dedicata est. Hoc officium tres episcopi celebraverunt. Gislebertus enim Lexoviensis consecravit princricis Mariae, et sancti Petri apostolorum principis, ac sancti Ebrulfi confessoris; et Gislebertus Ebroicensis altare ad austrum in honore omnium apostolorum; Serlo autem aram in honore omnium Martyrum. Sequenti vero die, Serlo crucifixum benedixit, et altare illius in honore sancti Salvatoris, sanctique Aegidii confessoris, et Gislebertus Ebroicensis aram matutinalis missae
Abbreviated transcription (Latin):
ini qnie detrim̃tũ inde ꝓtinꝰ exortũ ẽ. Guaier
eũ anscerii filiꝰ custo arcis uissit fabris quos
ecsi habebat oꝑari: scomã itici candente uop
tecta domore abalistariis impetuose iactari. Tunc
rutilus titan sullimes geminos ꝑ agͣbat. & ingenti
siccitate mundꝰ arebat flãmeusq turbo imbricib
aularũ insidebat. Sic nimius ignis accensus ẽ: qͦ nimiũ
p̃ualente tota ciuitas cõbusta ẽ. ¶¬

Expanded text:
is grave detrimentum inde protinus exortum est. Gualterius enim, Ansgerii filius, custos arcis, jussit fabris, quos secum habebat, operari, scoriam quoque candentem tecta domorum a balistariis impetuose jactari. Tunc rutilus Titan sublimes Geminos peragrabat, et ingenti siccitate mundus arebat, flammeusque turbo imbricibus aularum insidebat. Sic nimius ignis accensus est, quo nimium valente, tota civitas combusta est.
Abbreviated transcription (Latin):
ante sp̃u sc̃o ad ꝑeggrinos  nr̃os redire.
euit̃ rȩlaturus ele casib eore uel fine. qui
st triũphũ in iudea uel siria remansere. uel̃
illis qui suos ad penates ꝑ it̃ arduũ remeauere:
nno ab incarnatione dñi Mxc ix. mense
augusto. gode fredꝰ eustachui sboloniȩ c̃sulis &
itȩ filiꝰ regnũ dauid in ierłm suscepit. & tri¬
b annis regnauit. In ipso m̃se omniũ simul
huc cõmilitonũ suor auxilio fretꝰ in admi¬
uusũ pugnauit. deoq p̃sidiante felicit̃ ꝓpe
calonẽ triũ phauit. In autũno postquã gentiles
mo rege sabaoth p̃lian te ꝓstrati st̃: egregii ꝓce¬
scũ suis cõmilitonib retͦlire decreueñt. & amĩ
atq consortib uale dicentes recipcũ callem
iert̃. Rodbtꝰ .ii. dux nor mannor. & rodbtus
archio flandrensiũ. atq raimundꝰ tolosanus
omes regressi st̃ : quors strenuitates turci
emodũ exꝑtisunt. Cumq redirent multis
tib ꝑegrinorꝓ obit obuiauert᷑. qͥ eis in pͥma

Expanded text:
egrinos nostros redire, breviter relaturus de casibus eorum, vel fine, qui post triumphum in Judaea vel Syria remansere, vel de illis qui suos ad penates per iter arduum remeavere. Anno ab Incarnatione Domini 1099, mense Augusto, Godefredus, Eustachii Boloniae consulis et Itae filius, regnum David in Jerusalem suscepit, et tribus annis regnavit. In ipso mense, omnium simul adhuc commilitonum suorum auxilio fretus, in admiravisum pugnavit, Deoque praesidiante, feliciter prope Ascalonem triumphavit. In autumno, postquam gentiles, summo Rege Sabaoth praeliante, prostrati sunt, egregii proceres cum suis commilitonibus redire decreverunt, et amicis atque consortinferunt. Rodbertus enim dux Normannorum, et Rodbertus marchio Flandrensium, atque Raimundus Tolosanus comes, regressi sunt, quorum strenuitates Turci admodum experti sunt. Cumque redirent, multis coetibus peregrinorum obiter obviaverunt, qui eis in prima
Abbreviated transcription (Latin):
taret᷑ repudiatꝰ ẽ. unde labor ingens e
ꝑicłis &e detrim̃tis post modũ multis exor
Pursus helias regẽ blandis affatib lenires¬
duit .s. frustrã unde cons̃tanter adieca
ibenter dñe rex tibi seruirẽ: si tibi plas¬
ret gr̃amq ãpud te inuenirẽ. Amobs
queso noli derogare. si aliud conabors
petrarȩ. Patient᷑ ferre neqͦo qͦd meũs
blatã hereditatẽ ꝑspicio & uolentia p̃ualente
is mͥ denegat᷑ rectitudo. Qũ ã obrẽ nemo miret᷑¬

Expanded text:
putaretur, repudiatus est. Unde labor ingens cum putaretur, repudiatus est. Unde labor ingens cum periculis et detrimentis postmodum multis exortus est. Rursus Helias regem blandis affatibus lenire studuit, sed frustra. Unde constanter adjecit: Libenter, domine rex, tibi servirem, si tibi placeret, gratiamque apud te invenirem. Amodo mihi, quaeso, noli derogare, si aliud conabor perpetrare. Patienter ferre nequeo quod meam mihi ablatam haereditatem perspicio, et violentia praevalente, omnis mihi denegatur rectit
Abbreviated transcription (Latin):
olutꝰ helias baiocis de carcere ꝓdiit. ad reggẽ
subueni ꝓtua in signi strenuitate lã diuco
nuncupatꝰ sũ : qͥa hereditario iure possedin
titulo pͥuatꝰ sũ. Obsecro gͥ ut cũ pͥstinȩ do¬
tis uocabulo in tua me suscipias familia
ego tibi c̃digna exhibebo seruitia. Cenomus
ñ reqͥro urbẽ uel oppida : donec idonea seris
illa ꝓmeruero a tua magnificentia. Int̃ cus
taxat anhelofamiliares haberi & recti
p̾erat. qͥ ppt̃ in p̃torio pͥncipali parẽ seup¬
orẽ ꝑpeͬti metuebat. Dixit gͦ regi. Cenomi
uerũpelles & infidi st̃ : & qͦd fortitudine nñ
dolis & tergiuersatione faciunt. Ecce dit
supplicat hostis &e fraudulent᷑ inhiat tuis
familiaris. Cur hoc appetit Ut qͣntocis
uicinior int̾fuerit archanis. tanto dũ
arriserit opportunitas tẽporis c̃t᷑ te fes
insurgens tuis infestior copulet᷑ inimis
Iis ita dictis uoluntas regis immutati
& strenuus heros ne in familia regis cbs¬

Expanded text:
olutus Helias Bajocensis de carcere prodiit ad regem subveni pro tua insigni strenuitate. Jam diu comes nuncupatus sum, quia haereditario jure possedi ntitulo privatus sum. Obsecro igitur ut cum pristinae dignitatis vocabulo in tua me suscipias familia, et ego tibi condigna exhibebo servitia. Cenomannorum non requiro urbem, vel oppida, donec idonea servitute illa promeruero a tua magnificentia. Inter tuos duntaxat anhelo familiares haberi, et regapraeerat. Quapropter in praetorio principali parem seu potiorem perpeti metuebat. Dixit ergo regi: Cenomanni versipelles et infidi sunt, et quod fortitudine nequeunt, dolis et tergiversatione faciunt. Ecce devictus supplicat hostis, et fraudulenter inhiat tuus esse familiaris. Cur hoc appetit? ut quanto tuis vicinior interfuerit arcanis, tanto, dum sibi arriserit opportunitas temporis, contra te ferocius insurgens, tuis infestior copuletur inimicis. His ita dictis, voluntas regis immutata est, et strenuus heros, ne in familia regis com
Abbreviated transcription (Latin):
egiã turrẽ armis & cibis & oĩb necessariis opime
ꝯstructa gualterio rotomagensi fllio ansgerii
om̃dauit. Padulfus uicecomes & goisfredus oe
e ꝓceres regi confed̾ati st̃: redditisq muniti¬
nib datis ab eo legib sollerter obsecundart᷑.¬
ũ hȩc cit᷑ mare in neustria ꝑpetͣrent᷑.
inmodiciq sũptꝰ in suꝑfluis apparatib
ꝑdige distraherent᷑: rannulfus flabardꝰ

Expanded text:
is opime instructam, Gualterio Rothomagensi, filio Ansgerii, commendavit. Radulfus vicecomes et Goisfredus de ovinciae proceres regi confoederati sunt, redditisque munitionibus, datis ab eo legibus solerter obsecundarDum haec citra mare in Neustria perpetrarentur, immodicique sumptus in superfluis apparatibus prodige distraherentur, Rannulfus Flambardus,
Abbreviated transcription (Latin):
repetente fulco comes balaonẽ obsedit
ses autẽ hoc stat̃i regi mandauert᷑ : &e rumi
huiꝰ modi diffuso animosi optimates c̃tribu
& mendici de oppido accepta stipe obsessis m¬
ciarent. qͦd obsidentes tunc uidelicet cirta teri
ent̃᷑. & inermes ad mensã residentes ex insꝑat
turbauert᷑. & plurib captis om̃s alios fugaues
ioħs de blazone & berlais de mosterolo. & aliifa
cxl. milites cũ innum eris peditib capti sc̃. &
uias hostiũ arma &e uestes multimodãq suppe¬
lectilẽ uictores diripuert᷑. Int̃ illos quici
st̃ multi nobiles oppidani erant. qͥ magnors
possessores fundor in p̃cipuis baronib n¬
tiue regionis pollebant. & multis magi
strenuitatis militib hereditario ure p̃ms¬

Expanded text:
repetente, Fulco comes Balaonem obsedit, et, Castrenses autem hoc statim regi mandaverunt, et, rumore hujusmodi diffuso, animosi optimates contribulibus et mendici de oppido accepta stipe obsessis renuntiarent quod obsidentes tunc, videlicet circa tertiam, osilierunt, et inermes ad mensam residentes ex insperato proturbaverunt, et pluribus captis omnes alios fugaverunt. eto, Joannes de Blazone et Berlais de Mosterolo, et alii fere CXL milites cum innumeris peditibus capti sunt, et exuvias hostium, arma et vestes, multimodamque supellectilem, victores diripuerunt. Inter illos qui capti sunt, multi nobiles oppidani erant, qui, magnorum possessores fundorum, in praecipuis baronibus nativae regionis pollebant, et multis magnae strenuitatis militibus, haereditario jure p
Abbreviated transcription (Latin):
i turgidꝰ rex ait. Uade &ȩ age : qͥcqͥdm potes agere.
Ielias itaq conductũ ꝑ terrã regii ab illõ
retͥsiuit. qͦ accepto liber ad sua gaudentibs
micis remeauit. Quinq oppida sua cũ adiacen¬
ib uicis instruxit . sollicita ꝓcuratione dãna supple¬
uit ꝓpͥisq negociis sedulus institit. Ab augusto
isq ad paschã in pace siluit. Interim̃ tam̃ quali
pecimine nisus suos hostib õstendet callide cogi¬
auit: & multoties cũ fidis affinib tractauit᷑
Uuilłmꝰ autẽ rex postquã cenomannis ut
dictũ ẽ sine multi cruoris effusione optinuit.

Expanded text:
 Vade, et age quidquid mihi potes agere. Helias itaque conductum per terram regis ab illo requisivit; quo accepto, liber ad sua gaudentibus amicis remeavit. Quinque oppida sua cum adjacentibus vicis instruxit, sollicita procuratione damna supplevit, propriisque negotiis sedulus institit. Ab Augusto usque ad Pascha in pace siluit. Interim tamen quali specimine nisus suos hostibus ostenderet, callide cogitavit, et multoties cum fidis affinibus tractavit. Guillelmus autem rex, postquam Cenomannis, ut dictu
Abbreviated transcription (Latin):
utensilia seruorꝓ dei neqͥt᷑ diripuert᷑. Pormitoriũ
&e crontochiũ & reliqͣ cenobitarũ abdita qͣ hac tenꝰ lai
latuert̃. nc̃ uiris & mulierib ñ solũ honestis s eo
scurris ac meretricib patuert᷑. Ipsa die t̃ribil
ꝑdigiũ illic contigit. Ingens baflicȩ nauis quȩ m
edita fuerat corruit .s ꝓtegente deo nemines
lesit. Sic pnus dñs om̃s ꝓ temeraria inuasione in¬
taruina t̾ruit: sua tam̃ os immsa benigrit
saluauit. Popłs itaq diffusus ubiq discurnes
& impudent᷑ illicita exercebat. Porro diuina
nu ab ummanis casus c̃tritione illesus euastt
miroq modo reseruatꝰ penigere post mo
potuit. Petrus uͦ ab has absens erat: & in lo¬
ginqͦs regiones abierat ꝓmultore utib¬

Expanded text:
utensilia servorum Dei nequiter diripuerunt. Dormitorium utensilia servorum Dei nequiter diripuerunt. Dormitorium et crontochium et reliqua coenobitarum abdita, quae hactenus laicos latuerunt, nunc viris et mulieribus, non solum honestis, sed etiam scurris ac meretricibus, patuerunt. Ipsa die terribile prodigium illic contigit. Ingens basilicae navis, quae nuper edita fuerat, corruit; sed, protegente Deo, neminem laesit. Sic pius Dominus omnes pro temeraria invasione insperata ruina terruit, sua tamen omnes immensa benignitate salvavit. Populus itaque diffusus ubique discurrebat, et impudenter illicita exercebat. Porro divina manu ab immanis casus contritione illaesus evasit, miroque modo reservatus, poenitere postmodum potuit. Petrus vero abbas absens erat, et in longinquas regiones abierat, pro multorum uti
Abbreviated transcription (Latin):
agistrũ cuiꝰ iã plurimo tp̃e gefsere magisteriũ
onciꝰ uͦ abbas in iudea magnę opinionis habitꝰ
causa multor mentes effecit turbidas. Nam
se postquã de partib eois remeauit. cluniacũ
thanȩ feda dissensio int̾ fr̃s exorta ẽ. Bernardꝰ
uossus eo tp̃e pͥor erat. qͥ ut fert᷑ fomes & in.¬
ntor sedicionis erat. Quidã N. ponciũ honorifice
abbatẽ suũ susciꝑe decreuert̃. alii uͦ contͣdicentes
nixe restitert̃. Milites autẽ & cõꝑuinciales tam
stici quã burgenses illo uenient᷑e gauisi sc̃: quẽ
ffabilitate suã & dapsilitate õppido dilexerunt.
nimirũ scismate monachor cõꝑto in monasteriũ
uert̃: & pontiũ licet ipse hoc̃ noluisset suosq
olent̃ introduxert᷑. Phdolor furibundi mona¬
a septa irrur unt. & uelut urhe armis capta
stiũ uiribs ad p̃dã cucurrert̃. ac suppellectilẽ

Expanded text:
magistrum, cujus jam plurimo tempore gessere magisterium. magistrum, cujus jam plurimo tempore gessere magisterium. Poncius vero abbas in Judaea magnae opinionis habitus ejus causa multorum mentes effecit turbidas. Nam ipse, postquam de partibus Eois remeavit, Cluniacum,Satanae foeda dissensio inter fratres exorta est. Bernardus Grossus eo tempore prior erat, qui, ut fertur, fomes et incentor seditionis erat. Quidam enim Poncium honorifice ut abbatem suum suscipere decreverunt; alii vero contradicentes obnixe restiterunt. Milites autem et comprovinciales, tam rustici quam burgenses, illo veniente gavisi sunt, quem pro affabilitate sua et dapsilitate oppido dilexerunt. Illi nimirum, schismate monachorum comperto, in monasterium irruerunt, et Poncium, licet ipse hoc noluisset, suosque violenter introduxerunt. Proh dolor! furibundi monastica septa irruperunt, et, velut urbe armis capta hostium viribus, ad praedam cucurrerunt, ac supellectilem et
Abbreviated transcription (Latin):
romȩ accusauert. qͦd in actib suis uehe mer
ẽet ac ꝓdigus. & monasticos sũptꝰ immoder
distraheret in causis inutilib. Quod ille audi
nimis iratꝰ ẽ : & abbatis officio in consulte con
papa relicto ꝑeggre ꝓfectꝰ ẽ. lerosolimis au
& in monte thabor auisq sacris locis aliqͣn
cõmoratꝰ ẽ: in palestina ubi dñs ũic cũ paur¬
sine licentia & benedictione sua imp
abeunte ira incaluit. & cluniacensib ut idone
i rectorẽ eligerent p̃cepit. Porro illi hngonẽ
batissime uite senẽ sibi abbatẽ p̃fecext.quẽ post
nesmenses defunctũ in aqͥlonali climate ꝑiboli
taphiũ huiꝰ modi annotauert᷑. Nic clunia¬
nsis iacet abbas hugo scõs: Patre Abe sontinꝰ
gdunensis genitricȩ. Relligione nitens gͣnde
amore pioc Sẽꝑ ouans cultu tͥ sũme
eator inhesit. inreqe tecũ mͦ felix uiuat in
einde cluniacenses petrũ religiosum
Pachũ nobiłẽ &e eruditũ. sibi elegerunt

Expanded text:
Romae accusaverunt quod in actibus suis vehemens Romae accusaverunt quod in actibus suis vehemens esset ac prodigus, et monasticos sumptus immoderate distraheret in causis inutilibus. Quod ille audiens, nimis iratus est, et, abbatis officio inconsulte coram papa relicto, peregre profectus est. Hierosolymis autem et in monte Thabor, aliisque sacris locis aliquandiu commoratus est in Palaestina, ubi Dominus Jesus cum pau benedictione sua imprudenter abeunte, ira incaluit, et Cluniacensibus ut idoneum sibi rectorem eligerent praecepit. Porro illi Hugonem, probatissimae vitae senem, sibi abbatem praefecerunt, quem, post tres menses defunctum, in aquilonali climate peribolepitaphium hujusmodi adnotaverunt: Hic Cluniacensis jacet abbas Hugo secundus, Patre Besontinus, Lugdunensis genitrice, Relligione nitens, grandaevus, amore, pioque Semper ovans cultu, tibi, summe Creator, inhaesit. In requie tecum modo felix vivat innses Petrum, religiosum monachum, nobilem et eruditum, sibi elegerunt
Abbreviated transcription (Latin):
duit terraq sua coniuigi tenerisq pueris iosfu
& heliȩ cõmissa ierłm ꝑrexit ibiq militib tẽ
associatꝰ aliqͣndiu ꝑmansit. in de cũ licentia eo
regressus tributariꝰ illis ultro factꝰ ẽ: annisc
singłis xxx.libras andegauensiũ illis largiꝰ
Sic uenerandis militib quor uita corpore ae men
det militat. & c̃cẽptis oĩb mundanis sese martii
cotidie p̃parat: nobilis heros annuũ uectigal diu
instinctu erogauit & plures alios galior ꝓces
huiꝰ modi exẽplo ad simile opꝰ laudabilit᷑ incitau
ost c̃ciliũ rem̃se de qͦ iã plura litt̃is caraxa
stͣ lugdunensis pͥmas & masconensis aliq
nes ep̃i cluniacensib molestissimi facti st̃. N
plura quȩ alii deðant eis abstulert᷑ & clericis
tã ꝑ se quã ꝑ suffectos ꝑfectiales acrit̃ opp̃sse
ẽfugert̃. Int̾ eos etiã ingens dissensio in penets
claustri ȩxorta ẽ. Quidã c̃t᷑ ponciũ archinuas¬
tã telo cõmoti st̃: ipsũq apud calixtũ pan

Expanded text:
enerisque pueris, Joffredo et Heliae, commissa, Jerusalem perrexit, ibique, militibus Templi associatus, aliquandiu permansit. Inde cum licentia eorum regressus, tributarius illis ultro factus est, annisque singulis XXX libras Andegavensium illis largitus est. Sic venerandis militibus, quorum vita corpore et mente Deo militat, et, contemptis omnibus mundanis, sese martyrio quotidie praeparat, nobilis heros annuum vectigal divino instinctu erogavit, et plures alios Gallorum proceres hujusmodi exemplo ad simile opus laudabiliter incitavit. Post concilium Remense, de quo jam plura litteris caraxata sunt, Lugdunensis primas, et Masconensis, aliique plures episcopi Cluniacensibus molestissimi facti sunt. Nam plura quae alii dederant eis abstulerunt, et clericis, tam per se quam per suffectos perfectiales acriter oppressconfugerunt. Inter eos etiam ingens dissensio in penetralibus claustri exorta est. Quidam contra Poncium archimandritam zelo commoti sunt, ipsumque apud Calixtum papam
Abbreviated transcription (Latin):
D&e iocundꝰ nonis iunii migͣuit.
gualleuus fr̃ gau patricii de nobili anglor
pia successit. Alboldꝰ &̃ iero soluit anꝰ bet¬
iis monachꝰ. sc̃i edmundi regis & martiris
bedrici rure abbas subito mortuus ẽ. post
ẽ anselmꝰ anselmi archiep̃i nepos regimen
lintona regim̃ suscepit. Post obitum
oldi burgensis abbas egr̃egiꝰ mathias
monee sci michahelis prefuit. cui ioħs
ensis monachus litteris ad modũ instrũ
successit. Quo de functo rex henrico cog.
luo burgũ cõm̃dat qͥ scĩ ioħis baptiste
seliaci abbas extiterat. s amonachis oa
guilłmo pictauensi duce expulsus fuerat.N
fulcheredũ qͥ pͥmꝰ abbas scrobes burien s
biũ in dei cultu ordinauit: godefredꝰ saggier
sis ec cłe strenuo rectorȩ defuncto rod
pruneriensis subrogatꝰ ẽ: qͥ de uticensi cen
qͥa hene litteratꝰ & eloqͣlis ac honestꝰ erat

Expanded text:
 jucundus, Nonis Junii migravit; cui Guallevus frater Gaii patricii, de nobili Anglorum prosapia, successit. Alboldus etiam Hierosolymitanus, Beccensis monachus, Sancti Edmundi, regis et martyris, de Bedrici-Rure abbas, subito mortuus est. Post quem Anselmus, Anselmi archiepiscopi nepos, regimende Clintona, regimen suscepit. Post obitum Turoldi, Burgensis abbas, egregius Mathias de monte Sancti Michaelis praefuit. Cui Joannes, Sagiensis monachus, litteris admodum instructus, successit. Quo defuncto, rex Henrico, cognato suo, Burgum commendat, qui Sancti Joannis Baptistae Angeliaci abbas exstiterat; sed a monachis et a Guillelmo, Pictavensi duce, expulsus fuerat. Post Fulcheredum, qui primus abbas Scrobesburiense coenobium in Dei cultu ordinavit, Godefredus, Sagieniensis ecclesiae strenuo rectore, defuncto, Rodbertus Pruneriensis subrogatus est, qui de Uticensi coenobio, quia bene litteratus et eloquens ac honestus erat,
Abbreviated transcription (Latin):
papȩ rẽ gestã attestantib monachis q̃ ꝑpesi
erant elucidauit. Quod audiens papa nimis c̃¬
statꝰ ẽ. tã ꝓ dedecorȩ monachore quã ꝓreat
popłi qͥ legẽ dei p̃uaricatꝰ ẽ. Deinde ponciũ
accersiit. ad exam̃ apłicȩ sedis astare p̃cep
rationẽ redditurꝰ unde impetitꝰ fuerit. At
romã ueniens papã adire distulit. diet de¬
minato ad placitũ sũmonitꝰ uenire renut
omanꝰ gͥ pontifex petrũ cũ apicib apłic¬

Expanded text:
 rem gestam, attestantibus monachis quae perpessi fuerant, elucidavit. Quod audiens papa, nimis contristatus est, tam pro dedecore monachorum, quam pro reatu populi, qui legem Dei praevaricatus est. Deinde Poncium protinus accersiit, ad examen apostolicae sedis astare praecepit, rationem redditurus unde impetitus fuerit. At ille Romam veniens, papam adire distulit, dieque denominato ad placitum submonitus venire renuit. Romanus igitur pontifex Petrum cum apicibus ap
Abbreviated transcription (Latin):
diuinȩ legi laudabilit᷑ miligantes huc usq ꝑs
siuis cõprehendit. & in carcere retrusit. Qu
ultopost enormi merore affectꝰ egrotauit:
q multis illũ lugentib uitã finiuit. Igit᷑ ut qͥdã
.it. pͥncipiũ fini solet impar sepe uideri. qͥst debet
qͥ cepit in nobis bonũ ꝑficiat. c̃firmet ac inter
duersa seu ꝓsꝑa ꝓtegat. qͣtinꝰ fidelis agonitheta
uiũ suꝑnȩ hereditatis felicit᷑ ꝑcipiat.¬

Expanded text:
divinae legi laudabiliter militantes, huc usque psuis, comprehendit, et in carcere retrusit; qui non multo post, enormi moerore affectus, aegrotavit, ibique, multis illum lugentibus, vitam finivit. Igitur, ut quidam dicit: Principium fiqui coepit in nobis bonum, perficiat, confirmet, ac inter adversa seu prospera protegat, quatenus fidelis agonitheta bravium supernae haereditatis feliciter percipiat.
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃iana ꝑlebs solennia sc̃ȩ celebrat catem
uirgginis & martiris querentes somata pos
auide discurrt̃ ꝑ littora maris .s: ñ inuenie
munerib fraudabant᷑ ꝑoptatis. Opulentir
nates nandi gnaros &e famosos mersores obr¬
qͣrebant & magnos census eis spondebant si h
suoꝵ cadauera sibi redderent: ut ea digne sey¬
ture traðent. Municipes moritolii p̃ceto
sucs obnixe
qͥsiert qͥa pene õs illi
comitatꝰ barones & electi optiones ꝑier
Solꝰ comes ut dictũ ÷ qͥa diarria molestabat᷑
duo milites rodbtꝰ de salca uilla & gualt᷑i
egressi st̃: deiq nutu aliis qͥ remanseras
nno ab incarnatione dñi .mc xx. indictione.
calixtꝰ papa ȩccłiasticis reh in gallia ber
dispositis italiã adiit. & ingens nõbiliũ ut
ordinis agm̃ secũ duxit. & a romanis f¬
rabilit̾ susceptus apłicã sedẽ u. annis rexi
Hic multa bona oꝑa iuuante deoꝑeggit. & spec

Expanded text:
tiana plebs solemnia sanctae celebrat Catharinae, virginis et martyris, quaerentes somata perditorum, avide discurrunt per littora maris; sed non invenientes, muneribus fraudabantur peroptatis. Opulenti magnates nandi gnaros et famosos mersores obrebant, et magnos census eis spondebant, si charorum suorum cadavera sibi redderent, ut ea dignae sepulturae traderent. Municipes Moritolii prae caeteris suos obnixe quaesierunt, quia pene omnes illius comitatus barones et electi optiones perierunt. Solus comes, ut dictum est, quia diarria molestabatur, et duo milites, Rodbertus de Salcavilla et Gualterius, egressi sunt, Deique nutu, aliis qui remanserant nno ab Incarnatione Domini 1120, indictione XIII, Calixtus papa, ecclesiasticis rebus in Gallia bene dispositis, Italiam adiit, et ingens nobilium utriusque ordinis agmen secum duxit, et a Romanis favorabiliter susceptus, apostolicam sedem quinque annis rexit. Hic multa bona opera, juvante Deo, peregit, et spec
Abbreviated transcription (Latin):
scdm regularẽ ritũ abundantia ciboꝵ. & om̃iũ
indiget humana necessitas affluentia rerũ. Ille
otꝰ extrinsecꝰ in accessibilis ẽ : & nemo illuc nͥ ꝑ
ũ aditũ ingredi potest. ideoq monasteriũ ist̾uo
uea p̃sagialit̾᷑ appellatũ ẽ. Sic̃ n. leones ł ursi
et indomitȩ ferȩ in cauea coartant᷑. ne ꝓ lihitu
libe discurrentes in hõies seu pecudȩs cͦrudelit᷑
sent᷑: sic agrestes & indisciplinati qͥ sic̃ onagri
tudinis ꝑ diũsa lasciuientes noxie uagant᷑. in
cucere consultu sapientũ decreuit. egregi¬
nq puellã adelidẽ filiã godefredi louenen
ducis desponsauit. Regalib insigniis celebre
dimitꝰ eã sibi xp̃iano ritu copulauit. & regina
nsterio sacondotũ c̃secrata .xu. annis in regno
oruit .s aliis reb abundans optata sobole huc
÷ caruit. Honores de functoꝵ prudens rex
nde uiuis distribuit. Uxoresn eoꝵ aut filias
ie neptes tironib suis cũ patrimonis c̃iun¬

Expanded text:
m regularem ritum abundantia ciborum, et omnium quibus indiget humana necessitas, affluentia rerum. Ille vero locus extrinsecus inaccessibilis est, et nemo illuc nisi per unum aditum ingredi potest, ideoque monasterium istud Cavea praesagialiter appellatum est. Sicut enim leones vel ursie indomitae ferae in cavea coarctantur, ne, pro libitu suo libere discurrentes, in homines seu pecudes crudeliter grassentur, sic agrestes et indisciplinati, qui, sicut onagri solitudinis, per diversa lascivientes noxie vagantur, inducere consultu sapientum decrevit, egregiamque puellam, Adelidem, filiam Godefredi Lovenensium ducis, desponsavit. Regalibus insigniis celebre redimitus, eam sibi Christiano ritu copulavit, et regina, ministerio sacerdotum consecrata, XV annis in regno floruit; sed aliis rebus abundans, optata sobole huc usque caruit. Honores defunctorum prudens rex provide vivis distribuit. Uxores enim eorum, aut filias, sive neptes, tironibus suis cum patrimoniis conjun
Abbreviated transcription (Latin):
neustriã uenit. & in de romã licet iã tumo
pedũ infirmaret᷑ ꝓficisci cepit. Ceterũ oh
auditis de occasu papȩ rumorib legatos m
destinauit : ipse uͦ roto magũ remeauit. &
trib annis in normanniã deguit. Ihi qͦnda
moraret᷑. in tnslatione sc̃i bndicti q̃ a mon
festiue agit᷑ finita missa dũ uestimentis ex¬
ret᷑. acuta passione subito ꝑcussus obmutus
post aliqͦt dies arte medicoꝵs ei multiplicit
impensa loq̾ cepit .s linguȩ officiũ nũquãs
postea recuꝑauit. Deinde duob annis paral
egrotauit & uehiculo satis opportune apta
delatꝰ ad sedẽ suã int̾ suor manus decubu
andẽ anno ab incarnatione dñi. mc
indictione pͥma radulfus archi ep̃s xiii. ħ¬
uẽbris cantuariȩ obiit. cui guilł mꝰ curi¬
Icce antiquus mos ꝓ inuidia qͣ clerici ẽtͣ monac
Iurebant᷑ depͣuatus fuit. Augustinꝰ .N. mon

Expanded text:
Neustriam venit, et inde Romam, licet jam tumore pedum infirmaretur, proficisci coepit. Caeterum, obiter auditis de occasu papae rumoribus, legatos Romam destinavit. Ipse vero Rothomagum remeavit, et fere tribus annis in Normannia deguit. Ibi quondam dum moraretur, in translatione Sancti Benedicti, quae a monachis festive agitur, finita missa, dum vestimentis exueretur, acuta passione subito percussus obmutuit, et post aliquot dies, arte medicorum ei multipliciter impensa, loqui coepit; sed linguae officium nunquam plene postea recuperavit. Deinde duobus annis paralysi aegrotavit, et vehiculo satis opportune aptato delatus, ad sedem suam inter suorum manus decubuit. Tandem, anno ab Incarnatione Domini 1123, indictione I, Radulfus achiepiscopus, embris, Cantuariae obiit. Cui Guillelmus Curbulisuccessit. Ecce antiquus mos, pro invidia qua clerici contra monachos urebantur, depravatus fuit. Augustinus enim mon
Abbreviated transcription (Latin):
iii.idꝰ octobris mortuus ẽ : & cũ magno luctu inte
reges francors tumulatꝰ ẽ. Ceqͣnti dñico papa
suessionis basilicã sc̃i medar Pdi ep̃i dedicauit. &
inde remis ad c̃ciliũ ꝓꝑauit᷑. ibiq sullimiũ multipli¬
ces causas ꝑsonarũ discutiens fere xu. dieb ꝑmans
Illic affuert᷑ xiii. archiep̃i .cecc lxiii. ep̃i. & abbatũ ac¬

Expanded text:
III Idus Octobris, mortuus est, et cum magno luctu inter III Idus Octobris, mortuus est, et cum magno luctu inter regis Francorum tumulatus est. Sequenti Dominica, papa Suessionis basilicam S. Medardi episcopi dedicavit, et inde Remis ad concilium properavit; ibique sublimium multiplices causas personarum discutiens, fere XV diebus permansit. Illic adfuerunt XIII archiepiscopi et CCLXIII episcopi, et a
Abbreviated transcription (Latin):
henricus rex anglor ad pedes eiꝰ humilit̃ corruit. illiq
reuerentiã papȩ debitã idus ianuarii sponte exhibuit o
multa donaria romanis clericis regali munificentia
c̃tulit. ibiq in domo helisendis uicedñe hospitatꝰ francis
guedinẽ ȩccłiis gulliarũ ingessit. ut pote qͥ romanos
officiales cũ multis clientib secũ habuit. & de redditil
apłice sedis in italia nichil adipisci potuit. Cũ lochari
imꝑatore locutꝰ ẽ: & ab eo cũ suis ut magister uene¬
rabilis habitꝰ ẽ. Conciliũ remis mense octobri habent
Interea philippꝰ puer quẽ ante bienniũ ludouicꝰ rex
in regẽ consecrari fecerat. qͥq ꝓ simpliciũ nectare
moꝵ õib qͥ cognouerant. eũ placuerat : dũ quendã
armigerũ ꝑ uicos lutecior ludens ꝑseqͤret᷑ de
equo corruit. & m̃ebris horribilit᷑ fractis in eͦstiriũ
obiit. Sic sine confessione & uiatico corã patre & matr

Expanded text:
Henricus rex Anglorum ad pedes ejus humiliter corruit, illique Henricus rex Anglorum ad pedes ejus humiliter corruit, illique reverentiam papae debitum, Idus Januarii, sponte exhibuit, et multa donaria Romanis clericis regali munificentia contulit. Ibique in domo Helisendis vicedominae hospitatus, Francis gravedinem Ecclesiis Galliarum ingessit, utpote qui Romanos officiales cum multis clientibus secum habuit, et de redditibus apostolicae sedis in Italia nihil adipisci potuit. Cum Lothario imperatore locutus est, et ab eo cum suis ut magister venerabilis habitus est. Concilium Remis mense Octobri habenduInterea Philippus puer, quem ante biennium Ludovicus rex in regem consecrati fecerat, quique pro simplicium nectare morum omnibus qui cognoverant eum placuerat, dum quemdam armigerum per vicos Lutetiorum ludens persequeretur, de equo corruit, et membris horribiliter fractis, in crastinum obiit. Sic, sine confessione et viatico, coram patre et matre
Abbreviated transcription (Latin):
tensib susceptꝰ legatos inde francis direxit. Porro
cluniacenses ut eiꝰ aduentũ cognoueñt̃: Ix. etͦ
seu mulos cũ om̃i apparatu congruo papę & car¬
dinalib clericis destinauert̃.& usc ad suã basilicam
fauorabilit̾ conduxert̃: Iunc ihidẽ .xi. dieb papã
cũ fuis detinuert᷑. ȩcclãq nouã in honore sancti
petrii apłoꝵe pͥncipis ab eodẽ cũ ingenti tripudio
popłiq frequentia dedicari fecert᷑. Inde magnam
auccoritotẽ apud occiduos ꝓmeruit: qͦd a clunia¬
censib petro p̃positꝰ fuerit. Ab eisdẽ qͥppe petrus
in puericia enutritꝰ coaluit. & eor habitu ac
pfessione monachus exticit. Gregonius itaq a
cluniacis quoꝵs auccoritas int̾ nr̃ates monachos
maxime precellit. amicabilit᷑ ut pat᷑ patrum
susceptꝰ pontificali stẽmate in gallus enituit. oe
deinceps ab occiduis pͥncipib & ep̃is susceptus in
breui magnas uires impet᷑uit. Nã apuo carnotũ.

Expanded text:
tensibus susceptus, legatos inde Francis direxit Porro tensibus susceptus, legatos inde Francis direxit Porro Cluniacenses, ut ejus adventum cognoverunt, LX equos seu mulos cum omni apparatu congruo papae et cardinalibus clericis destinaverunt, et usque ad suam Basilicam favorabiliter conduxerunt. Tunc ibidem XI diebus papam cum suis detinuerunt, ecclesiamque novam in honore S. Petri apostolorum principis ab eodem, cum ingenti tripudio populique frequentia, dedicari fecerunt. Inde magnam auctoritatem apud Occiduos promeruit, quod a Cluniacensibus Petro praepositus fuerit; ab eisdem quippe Petrus in pueritia enutritus coaluit, et eorum habitu ac professione monachus exstitit. Gregorius itaque a Cluniacis, quorum auctoritas inter nostrates monachos maxime praecellit, amicabiliter ut Pater Patrum susceptus, pontificali stemmate in Galliis enituit; et deinceps ab Occiduis principibus et episcopis susceptus, in brevi magnas vires impetravit. Nam apud Carnotum
Abbreviated transcription (Latin):
omana eccła sub duob pͥncipib qͥ de papatu con¬
tendebant a tͣnsitu honorii papȩ turbata: ingens
tribulationũ &e dissensionũ ꝑ orbẽ exuberauit copia
um lin plerisq cȩnobiis duo abbates surrexert᷑ & in ep̃iis
Suo p̃sules de pontificatu certauert̃. quoꝵ unꝰ adhere¬
þat petro anacleto. alter uͦ fauebat gregorio innocentio.
i huiꝰcemodi scismate anathema formidandũ ẽ : qͦd
Ddifficult̃ a qͥb dã p̃caueri potest. dũ unꝰ aliũ sũmoꝑe
mpugnet. cont᷑riũq sibi cũ fautorib suis feraliter
anathematiz et. Sic nimirũ qͥsq ad id qͦd agere appe¬
tit .s impossibilitate p̃peditꝰ ad effectũ ꝑducere nequit.
sua saltẽ imp̃catione dm̃ c̃t᷑ emulũ suũ expecit
etrus potentatu fr̃m parentũq suors urbẽ opl¬
tinuit. & rogeriũ ducẽ apuliȩ regẽ siciliȩ c̃secͣuit:
cuiꝰ ope pȩne totã italiã sibi associauit. Gregoriꝰ aut̃
cũ qͥrinali clero gallias expetiit. pͥmoq ab arela¬

Expanded text:
omana Ecclesia, sub duobus principibus qui de papatu contendebant, a transitu Honorii papae turbata, ingens tribulationum et dissensionum per orbem exuberavit copia. Nam in plerisque coenobiis duo abbates surrexerunt, et in episcopiis duo praesules de pontificatu certaverunt, quorum unus adhaerebat Petro Anacleto, alter vero favebat Gregorio Innocentio. In hujuscemodi schismate anathema formidandum est, quod difficulter a quibusdam praecaveri potest, dum unus alium summopere impugnet, contrariumque sibi cum fautoribus suis feraliter anathematizet. Sic nimirum quisque ad id quod agere appetit, sed impossibilitate praepeditus ad effectum perducere nequit, sua saltem imprecatione Deum contra aemulum suum expetit. Petrus, potentatu fratrum parentumque suorum urbem obtinuit, et Rogerium, ducem Apuliae, regem Siciliae consecravit, cujus ope pene totam Italiam sibi associavit. Gregorius autem cum Quirinali clero Gallias expetiit; primoque ab Arela
Abbreviated transcription (Latin):
illis modata patrũ hactenꝰ ꝑmiserat reuen¬
dore clem̃tia. Fir̃s autẽ assueti magistro se
obedire. c̃t᷑ religiosũ morẽ nolentes ei resiste
asꝑa qͥdẽ imꝑia susceꝑunt. rationabilit̃ tñ osti¬
dert̃ qͦd uenerabilis hugo & illius antecessori
maiolus & odilo artã uitȩ uiã tenuert̃. &e ꝑ east
cluniacenses discipłos ad xp̃m ꝑducere molitis
dẽ qͦq cũ reuerentia &e humilitate. ꝓhabilis
asseruert᷑ sufficere debere. ꝑ uestigia eor
in uia mandatoꝵ dei dilatatõ corde curnes
quoꝵ sc̃ĩtas pała declarata ÷ miracłor e clas
spetimine. Nusterus autẽ p̃ceptor salomo
s emulatꝰ rudib ausis institit. & ab iriceptis
toꝵ arbitrio consensit memorq discretionis ẽ¬

Expanded text:
illis moderata Patrum hactenus permiserat reverenillis moderata Patrum hactenus permiserat reverendorum clementia. Fratres autem assueti magistro semper obedire, contra religiosum morem nolentes ei resistere, aspera quidem imperia susceperunt, rationabiliter tamen ostenderunt, quod venerabilis Hugo, et illius antecessores Maiolus et Odilo arctam vitae viam tenuerunt, et per eamdem Cluniacenses discipulos ad Christum perducere moliti sunt. Idem quoque cum reverentia et humilitate probabiliter asseruerunt, sufficere devia mandatorum Dei dilatato corde currere, quorum sanctitas palam declarata est miraculorum claro specimine. Austerus autem praeceptor Salomontores aemulatus, rudibus ausis institit, et ab inceptis s subditorum arbitrio consensit; memorque discretionis
Abbreviated transcription (Latin):
õs cellas suas tunc direxit. & õs cellarũ pͥon
p̃cepta monasticȩ c̃uersationis austeriora
hactenꝰ tenuerant audirent . Illi nimirũ aro¬
mandrite sui uissis obsecundauert̃. ac ad stat¬
tũ terminũ cc. pores cluniacũ c̃uenert᷑. In
illa die mille ducenti & xii. fr̃s ibi adfuert̃ ecd¬
astico nitu canentes ꝓcęssert̃. & cũ iocunditate
dis ocłos leuantes addm̃ deuoce ipsũ collaudaus
hȩc iccirco securus edo qͥa gaudens int᷑fui ce tam
głosũ agm̃ in xp̃i inu noĩe c̃gregatũ uidi. atu
cũ eis de basilicã sc̃ĩ petri apłoꝵ pͥncipis dñi co
cessi. & ꝑ claustrũ in ȩdẽ uirginis matris ing¬
sus oraui. Iunc radulfus autisiodorensis ep̃s. q
abbates albi cus uizeliensis ac adelardus meli¬
densis eiꝰdẽ cenobii monachi cetũ auxert᷑. & cor
petri abbis p̃sentia & exhortatiõne sua con¬
firmauert᷑. Ille uͦ subiec̾tis auxit ieiunia abst¬
lit colloqͥa. & infirmi corporis qͣdã subsidia

Expanded text:
s cellas suas tunc direxit, et omnes cellarum priores praecepta monasticae conversationis austeriora quam hactenus tenuerant, audirent. Illi nimirum archimandritae suis jussis obsecundaverunt, ac ad statutum terminum CC priores Cluniacum convenerunt. In illa die, MCC et XII fratres ibi adfuerunt, ecclesiastico ritu canentes processerunt, et cum jucunditate cordis oculos levantes ad Deum, devote ipsum collaudaverunt. Haec idcirco securus edo, quia gaudens interfui, et tam gloriosum agmen in Christi Jesu nomine congregatum vidi; atque cum eis de basilica Sancti Petri apostolorum principis Dominico processi, et per claustrum in aedem Virginis matris ingressus oravi. Tunc Radulfus, Antisiodorensis episcopus, et abbates, Albericus Vizeliensis, ac Adelardus Melundensis, ejusdem coenobii monachi, coetum auxerunt, et conatus Petri abbatis praesentia et exhortatione sua confirmaverunt. Ille vero subjectis auxit jejunia, abstulit colloquia, et infirmi corporis quaedam subsidia, quae
Abbreviated transcription (Latin):
Inno ab incarnatione dñi m e xx xii. indictio¬
Ine x: in nocentiꝰ papa post quã a gallis in
qͥb obȩdientiã &e ingentẽ amiciciã reꝑerat
recessit. italiã expetiit . s a romanis repudiat᷑
picenũ opulentã metropolim secessit. Illic ꝑ
plures annos apłicã dignitatẽ exercuit. & inde
ꝑerbẽ decretalia scita destinauit: Iunc rigor
sc̃e conuersationis in ȩccłiasticis uiris ad modum u¬
creuit. & canonicalis ordo in francia & anglia
multiplicit᷑ adamatꝰ inualuit. Feruor qͦq
abbatũ mȩtas antecessoꝵ suoꝵ transcendere
p̃sũpsit. & pͥscis institutionib gͣuiora suꝑ adiecit :
satisq dura imbecillib humeris onera imposuit.

Expanded text:
tione X, Innocentius papa postquam a Galliis, in quibus obedientiam et ingentem amicitiam repererat, recessit, Italiam expetiit; sed a Romanis repudiatus, Picenum opulentam provinciam secessit. Illic per plures annos apostolicam dignitatem exercuit, et inde per orbem decretalia scita destinavit. Tunc rigor sanctae conversationis in ecclesiasticis viris admodum crevit, et canonicalis ordo in Francia et Anglia multipliciter adamatus invaluit. Fervor quoque abbatum metas antecessorum suorum transcendere praesumpsit, et priscis institutionibus graviora superadjecit, satisque dura imbecillibus humeris onera imposuit.
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ papa uiii.E nouebris filiũ̃ regis regẽ c̃secrauit.
quȩ consec̃tio qͥbusdã francis utriꝰq ordinis displicuit.
Quidã n. laicor post mortẽ pͥncipis sp̃e augendi
honoris habehant. qͥdã uͦ clericoꝵ ius eligendi &
stituendi pͥncipẽ regni captabant. His itacꝰ ꝓ causis
nulli de ordinatione pueri musitabant. quã ꝓcul
ubio impedire si patuissent sũ moꝑe flagitabant
udouicꝰ autẽ rex ut noui ritꝰ insolitos conatꝰ in
ꝰa regni fastigio alienare moliti st̃ lȩtiferã
ultionẽ exercere concupitit. Unde maliuola quo¬
undã temeritas securior adnefas cucurrit. & qͥb d̃ã
horribili exicio ꝓhdolor extitit. aluisq dui amore
dei ꝓximiq feruentib merorẽ inuexit. Nã postquã. d¬
oħs senex aurelianensis ep̃s ep̃atũ deseruit : hugo
decanꝰ qui ad pontificatũ electꝰ fuerat de curia re-¬
diu fluctuauit: Iunc &ẽ thomas sc̃i uictoris canonicꝰ
uir magnȩ auctoritatis interẽptꝰ e: cuiꝰ int᷑ fecti¬

Expanded text:
 papa, VIII Kal. Novembris, filium regis regem consecravit. Quae consecratio quibusdam Francis utriusque ordinis displicuit. Quidam enim laicorum post mortem principis spem augendi honoris habebant; quidam vero clericorum jus eligendi et constituendi principem regni captabant. His itaque pro causis nonnulli de ordinatione pueri mussitabant; quam procul dubio impedire, si potuissent, summopere flagitabant. Ludovicus autem rex, ut novi ritus insolitos conatus in  progeniem ejus a regni fastigio alienare moliti sunt, lethiferam ultionem exercere concupivit. Unde malevola quorumdam temeritas securior ad nefas cucurrit, et quibusdam horribili exitio, proh dolor! exstitit; aliisque amore Dei proximique ferventibus moerorem invexit. Nam, postquam Joannes, senex Aurelianensis episcopus, episcopatum deseruit, Hugo decanus qui ad pontificatum electus fuerat, de curia rediu fluctuavit. Tunc etiam Thomas, S. Victoris canonicus, vir magnae auctoritatis, interemptus est; cujus interfecti
Abbreviated transcription (Latin):
othariꝰ imꝑacor ab ep̃is aliisq fidelibus
ficare popłm dei qui post gregoriũ seu petnũ
pentes errabant sategit. Mandauit enim
o ut alii cederet. aut iudiciũ de ordinatione
subiret. At ille gratant᷑ mandatũ suscepit
dexamen iustore seuenturũ corã ipso ce
ad qͥeuit. Deinde augustus innocentio similia
ndauit .s. ille nisi om̃ia qͦ ad p̃sulatũ ꝑtinent

Expanded text:
otharius imperator ab episcopis, aliisque fidelibus, rem Dei, qui post Gregorium seu Petrum dissidentes errabant, sategit. Mandavit enim Petro ut alii cederet, aut judicium de ordinatione sua subiret. At ille gratanter mandatum suscepit, et ad examen justorum se venturum coram ipso Caesare acquievit. Deinde Augustus Innocentio similia mandavit, sed ille, nisi omnia, quae ad praesulatum pertinent
Abbreviated transcription (Latin):
arice quã morenetꝰ de paganis ultionẽ cũ ingan
iẽ sarracenoꝵ opimã captiuis & spolus xpiant
omenantu inuenit. subitoq: suꝑ eos qui nis hpian
tuno sispicabant᷑ irruit & de illis nimia cege ui
rsoi africe ꝓtestimonio uictoriȩ sue mitteras
captiuos deto circit septingentos &e insignes mit¬
hiad uane laudis amator dest nabat e pa
rapuit :& eccłȩ dei honorifice sepelie id peddu¬

Expanded text:
antequam moreretur, de paganis ultionem cum ingentudinem Saracenorum opimam captivis et spoliis Christm naves invenit, subitoque super eos, qui nil hujusmodi tunc suspicabantur, irruit, et de illis nimia caede pesuo regi Africae pro testimonio victoriae suae mittebat. Captivos quoque circiter septingentos, et insignes manubias vanae laudis amator destinabat. Hildrapuit, et Ecclesia Dei honorifice sepelienda redd
Abbreviated transcription (Latin):
entes ołos leua uert̃ & uidentes qͦd optare n
audebant uehement̃ exhilarati it̃ Uirib qͥd
resũptis alacrit᷑ anim̾ati st᷑ : & xp̃ianis inlittus
sarracenis pugnantib uincła iicissim absoluert.
ad subsidiũ suor de puppib ꝓsiliert᷑. sũptisq iugu¬
tore armis ethnicos adhuc sũꝑstites mortificare
liti st̃. Dic tripudio paganore uersa uice luctus
cessit. & xp̃iana cohors incunctis oꝑib suis dm̃ bene
il defonsus fortis rex laborib & s dixit
erũnis fractꝰ pauło post ȩggrotauit. & in lecto
decũbens post octo dies animã exalauit. Quo defun.
qͥa filiũ ñ habuit: turbatio de successore subiectos
bellicos strepitꝰ aliqͣndiũ detinuit. Deniq arra¬
nes rȩmigiũ sacerdotẽ & monachũ qr fr̃ negis erat

Expanded text:
entes oculos levaverunt, et videntes quod optare non audebant, vehementer exhilarati sunt, viribus quoque resumptis alacriter animati sunt, et Christianis in littore cum Saracenis pugnantibus vincula vicissim absolverunt, ac ad subsidium suorum de puppibus prosilierunt, sumptisque jugulatorum armis, ethnicos adhuc superstites mortificare moliti sunt. Sic tripudio paganorum versa vice luctus successit, et Christiana cohors in cunctis operibus suis Deum benedixit. Hildefonsus fortis rex laboribus et aerumnis fractus paulo post aegrotavit, et in lecto decumbens post octo dies animam exhalavit. Quo defuncto, quia filium non habuit, turbatio de successore subjectos inter bellicos strepitus aliquandiu detinuit. Denique Aragones Remigium sacerdotem et monachum, quia frater regis erat