comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cas opinat᷑ comodo foriscẽ. quomodo intus cogitat. ul cum iam
interierunt foris & adhuc in memoria retinentur. uł cũ aliter
&iã qđ meminimus ñ recordandi fide. sed cogitandi uarietate
formatur : quanquã sepissime credamus &iã uera narrantibus.
que ipsi sensib. ꝑceperunt. Quȩ cũ in ipso auditu quando nar¬
raintur cogitamus. non uidetur ad memoriã retorqueri acies. ut
fiant uisi ones cogitantiũ Neq enĩ ea nobis recordantib. sed alio
narrante cogitamus. atq illa trinitas ñ hic uidetur expleri. qua
fit cũ species in memoria latens & uisio recordantis. tercia uolun¬
tate copulant᷑. Non enĩ qđ latebat in memoria mea. sed quod
audio cogito cum̃ aliquid mihi narratur. ñ ipsas uoces loquentis
dico ne quis quã put& in illã me exisse trinitatẽ. quaȩ foris in
sensibilib & in sensib agit sed eas cogito corporum species. quas

Expanded text:
eas opinatur eo modo foris esse, quomodo intus cogitat, vel cum jam eas opinatur eo modo foris esse, quomodo intus cogitat, vel cum jam interierunt foris, et adhuc in memoria retinentur, vel cum aliter etiam, quod meminimus, non recordandi fide, sed cogitandi varietate formatur. 14. Quanquam saepissime credamus etiam vera narrantibus, quae ipsi sensibus perceperunt. Quae cum in ipso auditu quando narrantur cogitamus, non videtur ad memoriam retorqueri acies, ut fiant visiones cogitantium: neque enim ea nobis recordantibus, sed alio narrante cogitamus: atque illa trinitas non hic videtur expleri, quae fit cum species in memoria latens et visio recordantis tertia voluntate copulantur. Non enim quod latebat in memoria mea, sed quod audio, cogito, cum aliquid mihi narratur. Non ipsas voces loquentis dico, ne quisquam putet in illam me exisse trinitatem, quae foris in sensibilibus et in sensibus agitur: sed eas cogito corporum species, quas
Abbreviated transcription (Latin):
ininemoria cobibit animus. Visiones tam̃ illae cogitantiũ ex his
omidem rebus quae sunt in memoria. sed tam̃ innumerabilit̃ atq
smuno infinitȩ multiplicantur atq uariantur. Unum quippe
solem memini. quia sicuti est unum uidi. Siuolucro autea.
duos cogito uel tres. uel quot quot uolo. Sed exeadem memoria
qua unũ memini. formatur acies multos cogitantis. & tantum
memini quantũ uidi: Sienĩ maiorẽ uel minorẽ memini quam
uidi. iã non memini qđ uidi. & ideonec memini. Quia uesd
memini. tantũ memini quantũ uidi. Uel maiorem tam̃ ꝓuolun¬
tate cogito uł minorẽ. & ita memini ut uidi. Cogito aut sicut
uolo currentẽ & ubi uolostantẽ. unde uolo. & quo uolo uenien¬
tem. Quadrum &iam mihi cogitare in promptu est. cũ rotundũ
& ideo non meminerim. atq ut solẽ. itacẽta. Hae aut̃ rerũ for¬
maȩ qm̃ corporales atq sensibiles sunt : errat quidem animus cum

Expanded text:
in memoriam combibit animus: visiones tamen illae cogitantium ex iis in memoriam combibit animus: visiones tamen illae cogitantium ex iis quidem rebus quae sunt in memoria, sed tamen innumerabiliter atque omnino infinite multiplicantur atque variantur. Unum quippe solem memini, quia sicuti est, unum vidi: si voluero autem, duos cogito, vel tres, vel quotquot volo; sed ex eadem memoria qua unum memini formatur acies multos cogitantis. Et tantum memini, quantum vidi. Si enim majorem vel minorem memini, quam vidi, jam non memini quod vidi, et ideo nec memini. Quia vero memini, tantum memini quantum vidi, vel majorem tamen pro voluntate cogito, vel minorem: et ita memini, ut vidi; cogito, autem sicut volo currentem, et ubi volo stantem, unde volo et quo volo venientem. Quadrum etiam mihi cogitare, in promptu est, cum meminerimet ideo nec meminerim: atque ut solem, ita caetera. Hae autem rerum formae, quoniam corporales atque sensibiles sunt, errat quidem animus, cum
Abbreviated transcription (Latin):
ten& uno aspectu contueri. alternant uicissim cedendo.
ac succedendo. trinitates cogitationũ. atq ita fit ista innu¬
merabilit̃ numerosissima trinitas. nec tam̃ infinita : sinumerus in
memoria reconditarũ rerũ non excedatur. Ex quo enĩ coepit
unusquisq sentirt corpora quolib& corporissensu. &iã si posset ad¬
iungere quȩ oblitus ẽ. certus ac de terminatus ꝓfecto numerus for&
quauis innumerabilis. Dicimus enĩ innumerabilia ñsolũ infinita
sed &iã quȩ ita finita sunt. ut facultatẽ numerantis excedant
Sed hinc aduerti aliquanto manifestius potest. aliud ẽẽ qđ recon¬
ditũ memoria ten&. et aliud qđ inde in cogitatione recordantis
ex primit᷑. quamius cũ fit utriusq copulatio. unũ idemq uideat᷑.
quia meminisse ñ possumus corpoꝵ species nisi tot quot sensimus.
& quantas sensimus. & sicut sensimus Ex corporis enĩsensu. cas

Expanded text:
tenet, uno aspectu contueri, alternant vicissim cedendo tenet, uno aspectu contueri, alternant vicissim cedendo ac succedendo trinitates cogitationum, atque ita fit ista innumerabiliter numerosissima trinitas: nec tamen infinita, si numerus in memoria reconditarum rerum non excedatur. Ex quo enim coepit unusquisque sentire corpora quolibet corporis sensu, etiam si posset adjungere quorum oblitus est, certus ac determinatus profecto numerus foret, quamvis innumerabilis. Dicimus enim innumerabilia, non solum infinita, sed etiam quae ita finita sunt, ut facultatem numerantis excedant. 13. Sed hinc adverti aliquanto manifestius potest, aliud esse quod reconditum memoria tenet, et aliud quod inde in cogitatione recordantis exprimitur, quamvis cum fit utriusque copulatio, unum idemque videatur: quia meminisse non possumus corporum species, nisi tot quot sensimus, et quantas sensimus, et sicut sensimus: ex corporis enim sensu eas
Abbreviated transcription (Latin):
tur. iđ ex copulatione reicuiusdã quã recordati sumus. & uisionis
quȩ inde facta est in acie cogitantis. cũ recordati sumus ĩpsa quae
utrũq copulat uoluntas requirit & aliud qđ quasi uicinum ẽ
atq contiguũ recordanti Tot igit᷑ huius generis trinitates. qͦt
recordationes. quia nulla est earũ ubi ñ hȩctriasint. illud quod
inmemoria reconditũ est. &iã antequã cogitetur. & illud qđ fit
in cogitatione cũ cernitur. & uoluntas utrũq coniungens ex
utroq actercia se ipsa unum aliquid complens. Anpotius ita
cognoscitur una quȩdã in hoc genere trinitas. ut unũ aliquid gene¬
ralit̃ dicamus quicquid corporaliũ specierũ inmemoria latet. &
rursũ unũ aliquid generalẽ uisionẽ animi talia recordantis. atq
cogitantis. quoꝵ duoꝵ copulationi tercia coniungit᷑ copulatrix
uoluntas. ut sit hoc totũ unũ quiddã ex quibus damtribus: UIII.

Expanded text:
tur, id est, ex copulatione rei cujusdam quam recordati sumus, et visionis tur, id est, ex copulatione rei cujusdam quam recordati sumus, et visionis quae inde facta est in acie cogitantis cum recordati sumus. Sed ipsa quae utrumque copulat voluntas, requirit et aliud quod quasi vicinum est atque contiguum recordanti. Tot igitur hujus generis trinitates, quot recordationes, quia nulla est earum ubi non haec tria sint; illud quod in memoria reconditum est etiam antequam cogitetur, et illud quod fit in cogitatione cum cernitur, et voluntas utrumque conjungens, et ex utroque ac tertia se ipsa unum aliquid complens. An potius ita cognoscitur una quaedam in hoc genere trinitas, ut unum aliquid generaliter dicamus quidquid corporalium specierum in memoria latet, et rursus unum aliquid generalem visionem animi talia recordantis atque cogitantis, quorum duorum copulationi tertia conjungitur copulatrix voluntas, ut sit hoc totum unum quiddam ex quibusdam tribus? CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
quando utrũq incogitando ita copulat. ut tanquã unum singi¬
larit̃ appareat. & discerni nisiratione ñ possit: Atq illud
primũ uidendum ẽ non eẽ posse uoluntatẽ reminiscendi. nisi
uel totũ. uel aliquid reieius quã reminisci uolumus. in pęnetrabi
fucrimus. nec reminiscendi uoluntas exoritur. qm̃ quicquid
recordari uolumus. recordati iãsumus in memoria nr̃a ẽẽ uel
fuisse. Uerbigr̃a. sirecordari uolo quid heri cenauerim. aut
recordatus iamsum cenasse me. aut si & hoc nondum. certe circa
ipsũ tempus aliquid recordatussum. Sinihil aliud: ipsum
saltem hȩsternũ diẽ. & eã eius partẽ quacenari solet. & quid sit
cenare. Namsinihil tale recordatus essem. quid heri cenauerim
recordari uelle non possem. Unde intelligi potest uoluntatem
reminiscendi ab his quidem rebus quȩ memoria continentur ꝓcede¬
re adiunctissimul cis quȩ inde ꝑrecordationẽ cernendo ex primun¬

Expanded text:
quando utrumque in cogitando ita copulat, ut tanquam unum singuquando utrumque in cogitando ita copulat, ut tanquam unum singulariter appareat, et discerni nisi ratione non possit? Atque illud primum videndum est, non esse posse voluntatem reminiscendi, nisi vel totum, vel aliquid rei ejus quam reminisci volumus, in penetralibufuerimus, nec reminiscendi voluntas exoritur: quoniam quidquid recordari volumus, recordati jam sumus in memoria nostra esse vel fuisse. Verbi gratia, si recordari volo quid heri coenaverim, aut recordatus jam sum coenasse me, aut si et hoc nondum, certe circa ipsum tempus aliquid recordatus sum, si nihil aliud, ipsum saltem hesternum diem, et ejus eam partem qua coenari solet, et quid sit coenare. Nam si nihil tale recordatus essem, quid heri coenaverim, recordari velle non possem. Unde intelligi potest, voluntatem reminiscendi ab iis quidem rebus quae memoria continentur procedere, adjunctis simul eis quae inde per recordationem cernendo exprimun
Abbreviated transcription (Latin):
ra atq ueriora. exercitatius cerciusq uideant᷑. Difficilius
iam plane discernit᷑ utrũ uoluntas quȩ memoriȩ copulat uisi¬
onem. ñ sit alicuius eorũ siue parens. siuȩ ꝓles. Et hanc discre¬
tionis difficultatẽ. facit eiusdẽ natura atq substantiȩ parilitas
& eqͣlitas Neq enĩ sicut foris facile discernebatur formatꝰ
sensus a sensibili corpore. & uoluntas ab utroq ꝓpt̃ naturat
diuersitatẽ quȩ in est ab inuict̃ om̃ib trib dequasatis supra
disseruimus. ita & hic potest. Quãuis enĩ hȩc trinitas dequa
nunc quȩritur forinsecus inuecta est animo: intus tam̃ agit᷑
& nonẽ quic quãcius prȩter ipsius animi naturã. Quo igitꝰ
pacto demonstrari potest uoluntatẽ. nec quasi parentea
nec quasi prolem eẽ. siue corporeȩ similitudinis quȩ memori¬
a continetur. siue eius quae inde cũ recordamur exprimitur.

Expanded text:
ra atque veriora exercitatius certiusque videantur. 12. Difficilius ra atque veriora exercitatius certiusque videantur. 12. Difficilius jam plane discernitur, utrum voluntas quae memoriae copulat visionem, non sit alicujus eorum sive parens sive proles: et hanc discretionis difficultatem facit ejusdem naturae atque substantiae parilitas et aequalitas. Neque enim, sicut foris facile discernebatur formatus sensus a sensibili corpore, et voluntas ab utroque, propter naturae diversitatem quae inest ab invicem omnibus tribus, de qua satis supra disseruimus, ita et hic potest. Quamvis enim haec trinitas, de qua nunc quaeritur, forinsecus invecta est animo; intus tamen agitur, et non est quidquam ejus praeter ipsius animi naturam. Quo igitur pacto demonstrari potest, voluntatem nec quasi parentem, nec quasi prolem esse, sive corporeae similitudinis quae memoria continetur, sive ejus quae inde cum recordamur exprimitur,
Abbreviated transcription (Latin):
prius quã sentiretur. ut uisio fier&. Sed cum cogitatur
ex illa quam memoria tenet exprimitur in acie cogitantis. &
reminiscendo formatur caspecies quȩ qͣsi ꝓles est cius. quã memo¬
ria tenet. Sed neq illa uera parens. neq ista uera proles est.
Acies quippe animi quȩ formatur exmemoria cũ recordando
aliquid cogitamus. ñ exeaspecie ꝓcedit quam meminimus uisa.
quando quidem eorũ meminisse ñ possemus: nisi uidissemus.
Acies aut̃ animi quȩ reminiscendo formatus. erat &iã priusquã
corpus qđ meminimus uideremus. quantomagis prius quam
id memoriȩ mandaremus: Quanquã itaq forma quȩ fit
in acie recordantis. ex eafiat quȩ in est memoria. ipsa tamen
acies ñ inde existit. sed erat ante istam. Consequens est autẽ
ut si non ẽ illa uera parens. nec ista uerasit ꝓles. Sed & illa
quasi parens. & ista quasi proles aliquid insinuant. unde interio¬

Expanded text:
priusquam sentiretur, ut visio fieret. Sed cum cogitatur, priusquam sentiretur, ut visio fieret. Sed cum cogitatur, ex illa quam memoria tenet, exprimitur in acie cogitantis, et reminiscendo formatur ea species, quae quasi proles est ejus quam memoria tenet. Sed neque illa vera parens, neque ista vera proles est. Acies quippe animi quae formatur ex memoria cum recordando aliquid cogitamus, non ex ea specie procedit quam meminimus visam; quandoquidem eorum meminisse non possemus, nisi vidissemus: acies autem animi quae reminiscendo formatur, erat etiam priusquam corpus quod meminimus videremus; quanto magis priusquam id memoriae mandaremus? Quanquam itaque forma quae fit in acie recordantis, ex ea fiat quae inest memoriae; ipsa tamen acies non inde existit, sed erat ante istam. Consequens est autem, ut si non est illa vera parens, nec ista vera sit proles. Sed et illa quasi parens, et ista quasi proles aliquid insinuant, unde interio
Abbreviated transcription (Latin):
factis & moribus cantant canticũ graduũ. & ue his qui tra¬
hunt peccata sicut restem longã: Sic est aut̃ requies uolun¬
tatis quẽ dicimus finẽ si adhuc refertur ad aliud. quẽ ad mo¬
dum possumus dicere requiẽ pedis cẽ in ambulando cũ ponit᷑.
unde alius innitatur. cupassib: ꝑgitur. Si aut̃ aliquid ita
placet ut in eo cũ aliqͣ delectatione uoluntas ac quiescat
non dũ est tam̃ illud quo tenditur. Sed et hoc refertur
ad aliud ut deputetur non tanquam patriaciuis. sed tanꝙͣ
in sensibilib & in sensib sed tam̃ quȩ inde concepta est cũ iam
non ex corpore sensus corporis. sed ex memoria formatur acies
animi. cũ in ipsa memoria species inheserit corporis: qđ forinse¬
cus sensimus. illã speciẽ quȩ in memoria est qͣsi parentẽ dicimus
eius. quae fit inphantasia cogitantis. Erat enĩ in memoria
& prius quã cogitaretur a nobis. sicut erat corpus in loco. &

Expanded text:
factis et moribus cantant canticum graduum: et vae iis qui trafactis et moribus cantant canticum graduum: et vae iis qui trahunt peccata, sicut restem longam . Sic est autem requies voluntatis quem dicimus finem, si adhuc refertur ad aliud, quemadmodum possumus dicere requiem pedis esse in ambulando, cum ponitur unde alius innitatur quo passibus pergitur. Si autem aliquid ita placet, ut in eo cum aliqua delectatione voluntas acquiescat; nondum est tamen illud quo tenditur, sed et hoc refertur ad aliud, ut deputetur non tanquam patria civis; sed tanquam in sensibilibus et sensibus, sed tamen quae inde concepta est, cum jam non ex corpore sensus corporis, sed ex memoria formatur acies animi, cum in ipsa memoria species inhaeserit corporis quod forinsecus sensimus, illam speciem quae in memoria est, quasi parentem dicimus ejus quae fit in phantasia cogitantis. Erat enim in memoria et priusquam cogitaretur a nobis, sicut erat corpus in loco et
Abbreviated transcription (Latin):
difinẽ habet uisionẽ. Et uoluntas hancrem uidendi. finem
hab& huius rei uisionẽ. Uoluntas itaq uidendi cicatricem.
finẽ suũ expetit. hoc ẽ iusionẽ cicatricis & adeã ultra ñ ꝑtin&
oluntas enĩ pbandi uulnus fuisse. alia uoluntas ẽ. quamuis
u dlareligetur. cuius itẽ finis est ꝓbatio uulneris: Et uoluntas
uidendi fenestrã. finẽ hab& fenestra uisionẽ. Altera est enim
que cxista nectitur. Uoluntas ꝑfenestrã uidendi transcuntes
cuius item finis est uisio transeuntium. Rectȩ autem sunt
uoluntates & om̃s sibim& religatȩ. sibona est illa quo cuncta
referuntur. Si aut̃ praua est. prauȩ sunt om̃s. Et ideo recta¬
rum uoluntatũ conexio. iter est qđdã ascendentiũ adbeatitu¬
dinẽ. qđ certis uelud passib: agitur. Prauarũ aut̃ atq distor¬
tarũ uoluntatũ implicatio. uinculũ est quo alligabitur. qui
hoc agit ut ꝓiciatur intenebras exteriores. Beati ergo qui

Expanded text:
di, finem habet visionem: et voluntas hanc rem videndi, finem di, finem habet visionem: et voluntas hanc rem videndi, finem habet hujus rei visionem. Voluntas itaque videndi cicatricem, finem suum expetit, hoc est visionem cicatricis, et ad eam ultra non pertinet: voluntas enim probandi vulnus fuisse, alia voluntas est, quamvis ex illa religetur, cujus item finis est probatio vulneris. Et voluntas videndi fenestram, finem habet fenestrae visionem: altera est enim quae ex ista nectitur voluntas, per fenestram videndi transeuntes, cujus item finis est visio transeuntium. Rectae autem sunt voluntates et omnes sibimet religatae, si bona est illa quo cunctae referuntur: si autem prava est, pravae sunt omnes. Et ideo rectarum voluntatum connexio iter est quoddam ascendentium ad beatitudinem, quod certis velut passibus agitur: pravarum autem atque distortarum voluntatum implicatio, vinculum est quo alligabitur qui hoc agit, ut projiciatur in tenebras exteriores . Beati ergo qui
Abbreviated transcription (Latin):
Finẽ fortasse uoluntatis & requiẽ possumus. dicere uisionẽ adhoc
dum taxat unũ Ntq enĩ ꝓpterea nihil aliud uolet. quia
nisi beatitudo. sed adhoc unũ interim uoluntas uiden¬
di finẽ non hab& nisi uisionẽ. siue id referat ad aliud.
siue non referat Sienĩ non refert ad aliud uisionẽ. sed tantum
uoluit ut uider& non ẽ disputandũ. quomodo ostendatur finẽ
uoluntatis eẽ uisionẽ: Manifestum est enĩ. Si aut̃ refertad aliud.
uult utiq aliud. nec iã uidendi uoluntas erit. Aut si uidendi.
ñ hoc uidendi. tanquã siuelit quisq uidere cicatricem ut inde
doceat uulnus fuisse. Aut si uelit uidere fenestrã. ut ꝑfenestrã
uideat transeuntes Om̃s istȩ atq aliȩ tales uoluntates suos
ꝓprios fines habent. qui referunt᷑ ad finẽ illius uoluntatis. qua
uolumus beate uiuere. & ad cã ꝑuenire uitã quȩ ñ referatur
ad aliud. sed amanti ꝑse ipsã sufficiat. Voluntas ergo uiden¬

Expanded text:
Finem fortasse voluntatis et requiem possumus recte dicere visionem, ad hoc duntaxat unum. Neque enim propterea nihil aliud volet, quia nisi beatitudo, sed ad hoc unum interim voluntas videndi finem non habet nisi visionem, sive id referat ad aliud, sive non referat. Si enim non refert ad aliud visionem, sed tantum voluit ut videret; non est disputandum quomodo ostendatur finem voluntatis esse visionem: manifestum est enim. Si autem refert ad aliud, vult utique aliud, nec jam videndi voluntas erit: aut si videndi, non hoc videndi. Tanquam si velit quisque videre cicatricem, ut inde doceat vulnus fuisse; aut si velit videre fenestram, ut per fenestram videat transeuntes; omnes istae atque aliae tales voluntates suos proprios fines habent, qui referuntur ad finem illius voluntatis qua volumus beate vivere, et ad eam pervenire vitam quae non referatur ad aliud, sed amanti per se ipsam sufficiat. Voluntas ergo viden
Abbreviated transcription (Latin):
uiunt dõ mutantes atq uersantes. neq si oms cum sint
milia miliũ in unum collati unus fiant. nec tale
aliquid ds̃ est: Necsi eosdem sp̃s sine corporibus
cogites quod quidem carnali cogitationi difficilli¬
mum est. Ecce uide si potes oanima p̃grauata cor¬
pore qđ corrumpitur. & onusta terrenis cogitationi¬
bus multis & uarus. ecce uide si potes. Ds ueritas est.
hoc enĩ scriptum est. qm̃ds̃ lux est. xon quomodo
isti oculi uident. sed quomodo uid& cor cum audit
ueritas est: Noli querere quid sit ueritas. Statim
enim se opponent caligines imaginũ corporaliũ. &
nubila phantas matũ. & ꝑturbabunt serenitatẽ qua
primo ictu diluxit tibi cum dicerem ueritas Ecce in
ipso primo ictu qua uelut coruscatione ꝑstringeris
cum dicitur ueritas. mane sipotes. Sed non potes. rela¬
beris in ista solita atq terrena. Quo tandem pondere
quęso relaberis. nisi sordiũ contractarũ cupiditatis

Expanded text:
viunt Deo mutantes atque versantes, nec si omnes, cum sint viunt Deo mutantes atque versantes, nec si omnes, cum sint millia millium , in unum collati unus fiant, nec tale aliquid Deus est. Nec si eosdem spiritus sine corporibus cogites, quod quidem carnali cogitationi difficillimum est. Ecce vide, si potes, o anima praegravata corpore quod corrumpitur, et onusta terrenis cogitationibus multis et variis; ecce vide, si potes: Deus Veritas est . Hoc enim scriptum est, Quoniam Deus lux est : non quomodo isti oculi vident, sed quomodo videt cor, cum audis, Veritas est. Noli quaerere quid sit veritas; statim enim se opponent caligines imaginum corporalium et nubila phantasmatum, et perturbabunt serenitatem, quae primo ictu diluxit tibi, cum dicerem, Veritas. Ecce in ipso primo ictu quo velut coruscatione perstringeris, cum dicitur, Veritas, mane si potes: sed non potes; relaberis in ista solita atque terrena. Quo tandem pondere, quaeso, relaberis, nisi sordium contractarum cupiditatis
Abbreviated transcription (Latin):
sicut tricorporem gerionẽ fabulx ftrunt. sed quieqͥa
animo tale occurrerit. ut maius sit intrib quã in singu¬
lis. minusq in uno quã induobus. sine ulla dubitatione
respuatur . Ita enĩ respuitus om̃e corportum. Inspua¬
libus aut̃. om̃e mutabile qđ occurrerit. ñ putetur ds
Non enĩ parux notieiȩ pars est. cũ dȩ ꝓfundo isto inillam
sumitatem respiramus. si antequã seire possimus quid sit ds.
possumus iamscire quid nonsit. Nonenim est certe nec
terra. nec cadũ. nec quasi terra & cilum. nec tale aliqͥd
qualt uidemus incelo. necquiequd tale ñ uidemus. & est
forcassis in calo Nccsi augeas iaginatione cogitationis
lucem solis quantum potes. siue quosit maior. siue
quosit clarior milies tantũ aut innumerabiliter. neq
hoc est ds̃ Nec sicut cogitantur angłi. mundi sp̃s.
celestia corpora in spirantes. atq ad arbitriũ quoser¬

Expanded text:
sicut tricorporem Geryonem fabulae ferunt: sed quidquid sicut tricorporem Geryonem fabulae ferunt: sed quidquid animo tale occurrerit, ut majus sit in tribus quam in singulis, minusque in uno quam in duobus, sine ulla dubitatione respuatur: ita enim respuitur omne corporeum. In spiritualibus autem omne mutabile quod occurrerit, non putetur Deus. Non enim parvae notitiae pars est, cum de profundo isto in illam summitatem respiramus, si antequam scire possimus quid sit Deus, possumus jam scire quid non sit. Non est enim certe, nec terra, nec coelum, nec quasi terra et coelum, nec tale aliquid quale videmus in coelo, nec quidquid tale non videmus et est fortassis in coelo. Nec si augeas imaginatione cogitationis lucem solis, quantum potes, sive quo sit major, sive quo sit clarior, millies tantum, aut innumerabiliter, neque hoc est Deus. Nec sicut cogitantur Angeli mundi spiritus coelestia corpora inspirantes, atque ad arbitrium quo ser
Abbreviated transcription (Latin):
filiũ. non enĩ uerius sunt. nec magnitudine superant. Atq
ita filius & sp̃s sc̃s simul. tam magnũ aliquid sunt. quam
pater solus. quia tam uere sunt: Sic & ipsa trinitas tãmag¬
num est. quã unaquęq ibi ꝑsona. Non enĩ ibi maior est.
que uerior non est: ubi est ipsa ueritas magnitudo. quia
Quod igitur ibi ȩque uerum est. &iam ȩque magnum sit
sit hoc aurũ atq illud. sed maius hoc sit quã illud. quia
non eadem ibi est magnitudo quae ueritas. aliudq. illi ẽ
aurum eẽ. aliud magnum esse n
Lic & in animi natura scđm qđ dicitur magnus animus.
non scđm hoc dicitur uerus animus Animũ enim
uerum hab& &iam qui non est magnanimi s. quando qui¬
dem corporis & animi essentia. non est ipsius ueritatis
essentia. sicuti est trinitas ds. unus. solus. magnus: uerus.
uerax. ueritas: Quẽ sicogitare conamur quantũ sinit¬
& donat. nullus cogitetur ꝑ locoꝵ spacia contractus. Aut
complexus quasi triũ corporũ. nulla copago iunctura

Expanded text:
Filium; non enim verius sunt; nec magnitudine superant. Atque ita Filius et Spiritus sanctus simul tam magnum aliquid sunt quam Pater solus, quia tam vere sunt. Sic et ipsa Trinitas tam magnum est, quam unaquaeque ibi persona. Non enim ibi major est, quae verior non est, ubi est ipsa veritas magnitudo. Quia od verum esse. Quod igitur ibi aeque verum est, etiam aeque magnum sit sit hoc aurum atque illud, sed majus hoc sit quam illud, quia non eadem ibi est magnitudo quae veritas; aliudque illi est aurum esse, aliud magnum esse. Sic et in animi natura, secundum quod dicitur magnus animus, non secundum hoc dicitur verus animus. Animum enim verum habet etiam qui non est magnanimus: quandoquidem corporis et animi essentia, non est ipsius veritatis essentia, sicut est Trinitas Deus unus, solus, magnus, verus, verax, veritas. Quem si cogitare conamur, quantum sinit et donat, nullus cogitetur per locorum spatia contactus aut complexus, quasi trium corporum; nulla compago juncturae,
Abbreviated transcription (Latin):
substantiae siue ꝑsonȩ. si ita dicendę sunt. ȩquales sunt singu¬
lis. qđ animalis homo ñ ꝑcipit. Non enĩ potest cogitare. nisi
moles. & spacia. uel minuta. uel grandia. uolitantib in ani¬
moeius phantasmatis. tanquã imaginib: corporũ. Ex qua

Expanded text:
substantiae sive personae, si ita dicendae sunt, aequales sunt singusubstantiae sive personae, si ita dicendae sunt, aequales sunt singulis: quod animalis homo non percipit. Non enim potest cogitare nisi moles et spatia, vel minuta vel grandia, volitantibus in animo ejus phantasmatibus tanquam imaginibus co
Abbreviated transcription (Latin):
ciusdem essentiae. ł tres ꝑsonas. unã essentiã dicimus. Tres aut̃
ꝑsonas ex eadem essentia ñ dicimus. quasi aliud ibi sit qđ essen¬
tia est. aliud qđ persona. sicut tresstatuas ex eodem auro
possumus dicere. Aliud enim est illic eẽ aurũ. aliud ẽẽ statuas
Et cũ dicuntur tres homines una natura. uel tres homines ciusdẽ
naturae. possunt & iã dici tres homines ex eadẽ natura. qm̃ ex
eadem natura & alii tales homines possunt existere. In illa
uero essentia trinitatis nullomodo alia quaelib& ꝑsona ex eadẽ
essentia potest existere. Deinde in his rebus non tantũ est unꝰ
homo. quantũ tres homines simul. & plus aliquid sunt homi¬
nes duo. quã unus homo. Et in status ęqualib plus auri est
tressimul. quam singulae. & minus auri est una. quam duȩ
mul. quam solus pater. aut solus filius. Sed tressimul illȩ

Expanded text:
em essentiae, vel tres personas unam essentiam dicimus: tres autem em essentiae, vel tres personas unam essentiam dicimus: tres autem personas ex eadem essentia non dicimus, quasi aliud ibi sit quod essentia est, aliud quod persona; sicut tres statuas ex eodem auro possumus dicere; aliud enim illuc est esse aurum, aliud esse statuas. Et cum dicuntur tres homines una natura, vel tres homines ejusdem naturae, possunt etiam dici tres homines ex eadem natura, quia ex eadem natura et alii tres tales homines possunt existere; in illa vero essentia Trinitatis, nullo modo alia quaelibet persona ex eadem essentia potest existere. Deinde in his rebus non tantum est unus homo, quantum tres homines simul; et plus sunt aliquid homines duo, quam unus homo: et in statuis aequalibus plus auri est tres simul quam singulae, et minus auri est una quam duae. mul, quam solus Pater aut solus Filius; sed tres simul illae
Abbreviated transcription (Latin):
continentur. nec aliquid ad eã ꝑtin& quod homo non sit
Cum uero aurũ diffiniero. ñ solȩ statuȩ si aureȩ fuerint. sed
& anuli. & siquid aliud deauro fuerit. ad aurũ ꝑtinebit
Et sinihil indefiat. aurum dicitur. quia & iãsi non sint aureae.
ñ ideo ñ cruã statuae. Itẽ nulla species excedit diffinitionẽ
generis sui. Cũ enĩ diffiniero animal. qm̃ generis huius spe¬
cies est equus. Om̃is equus. animal est. Non aut̃ statua om̃is.
aurum est Ideo quãuis intrib: statuis aureis recte dicamꝰ
tres statuas. unũ aurũ. nontam̃ itadicimus ut genus aurũ.
statuas uero species intellegamus Necsic ergo trinitatem
dicimus tres ꝑsonas ued substantias unã essentiam & unum dm̃
tanquã ex una materia tria quadã subsistant. & iamsi quicqͥd
illud est in his trib explicatũ sit. Non enĩ aliquĩd aliud eius
essentiae est. preter istã trinitatem. Tam̃ tres ꝑsonas eius der¬

Expanded text:
continentur, nec aliquid ad eam pertinet quod homo non sit. continentur, nec aliquid ad eam pertinet quod homo non sit. Cum vero aurum definiero, non solae statuae, si aureae fuerint, sed et annuli, et si quid aliud de auro fuerit, ad aurum pertinebit, etsi nihil inde fiat, aurum dicitur, quia etiamsi non sint aureae, non ideo non erunt statuae. Item nulla species excedit definitionem generis sui. Cum enim definiero animal, quoniam generis hujus species est equus, omnis equus animal est, non autem statua omnis aurum est. Ideo quamvis in tribus statuis aureis, recte dicamus tres statuas unum aurum; non tamen ita dicimus, ut genus aurum, species vero statuas intelligamus. Nec sic ergo Trinitatem dicimus tres personas vel substantias, unam essentiam et unum Deum, tanquam ex una materia tria quaedam subsistant, etiamsi quidquid illud est, in his tribus explicatum sit. Non enim aliquid aliud ejus essentiae est praeter istam Trinitatem: tamen tres personas ejusd
Abbreviated transcription (Latin):
sexus. eiusdem tẽperationis corporis. eiusdemq animi. unam eẽ
naturã tres enĩ sunt homines. sed una natura. sic &iã ibi dicimus
tres substantias unã essentiã. aut tres ꝑsonas. unã substantiam
uel essentiam : Hoc uero ut cumq simile est. quia & ueteres
qui latine locuti sunt. antequã haberent ista nomina quae
non diu est qđ inusũ uenerunt. iđ essentiã. uel substantiam.
phis naturã dicebant. Non itaq scđm genus & species ista dicimꝰ.
sed quasi scđm communẽ eandemq materiem. Sicut ex eodẽ
auro sifierent tres statue. diceremus tresstatuas. unum aurũ
Iectam̃ genus diceremus aurũ. species aut̃ statuas. Nec aurum
specie. statuas uero in diuidua. Nulla quippe species. indiui¬
dua sua trans greditur. ut aliquid extra cõprehendat
Cum enĩ diffinicro quid sit homo qđ est nomen speciale. sing¬
liquiq homines qui sunt indiuidui. eadem diffinitione

Expanded text:
sexus, ejusdem temperationis corporis, ejusdemque animi, unam esse sexus, ejusdem temperationis corporis, ejusdemque animi, unam esse naturam; tres enim sunt homines, sed una natura: sic etiam ibi dicimus tres substantias unam essentiam, aut tres personas unam substantiam vel essentiam? Hoc vero utcumque simile est, quia et veteres qui latine locuti sunt, antequam haberent ista nomina, quae non diu est ut in usum venerunt, id est essentiam vel substantiam, pro his naturam dicebant. Non itaque secundum genus et species ista dicimus; sed quasi secundum communem eamdemque materiam. Sicut ex eodem auro si fierent tres statuae, diceremus tres statuas unum aurum, nec tamen diceremus genus aurum, species autem statuas; nec aurum speciem, statuas vero individua. Nulla quippe species individua sua transgreditur, ut aliquid extra comprehendat. Cum enim definiero quid sit homo, quod est nomen speciale, singuli quique homines qui sunt individua eadem definitione
Abbreviated transcription (Latin):
stantiae siue ꝑsona: Sed hoc ut dixi omirto. illud dico.
siessentia genus ẽ. una essentia iam non hab& species. sicut
quia genus est animal unũ iam non hab& species. Non sun
ergo tres species uniusessentiae. pat̃. & filius. & sp̃s sc̃s. Si aũt
species ẽ essentia. sicut species est homo. tres uero illȩ quas ap.¬
pellamus substantias siue ꝑsonas. sic eandẽ speciẽ cõmunites
habent. quead modũ abraham. isaac. & iacob. speciem quae
homo dicitur cõmuniter habent. Non sicut homo sub diui¬
ditur in abraham. isaac. & iacob. lta unus homo. & in ali¬
quos singulos homines sub diuidi potest. om̃ino enĩ non
potest. quia unus homo. iã singulus homo est: curergo
una essentia intres sub stantias uel ꝑsonas sub diuiditus.
N am si essentia species ẽ sicut homo. sic est una essentia. sicut
unus homo. Ansicut dicimus aliquos tres homines ciusdem

Expanded text:
stantiae seu personae? Sed hoc, ut dixi, omitto: illud dico, stantiae seu personae? Sed hoc, ut dixi, omitto: illud dico, si essentia genus est, una essentia jam non habet species; sicut quia genus est animal, unum animal jam non habet species. Non sunt ergo tres species unius essentiae, Pater et Filius et Spiritus sanctus. Si autem species est essentia, sicut species est homo, tres vero illae quas appellamus substantias sive personas, sic eamdem speciem communiter habent, quemadmodum Abraham, Isaac et Jacob speciem quae homo dicitur, communiter habent; non sicut homo subdividitur in Abraham, Isaac et Jacob, ita unus homo et in aliquos singulos homines subdividi potest: omnino enim non potest, quia unus homo jam singulus homo est. Cur ergo una essentia in tres substantias, vel personas subdividitur? Nam si essentia species est sicut homo, sic est una essentia sicut unus homo: an sicut dicimus aliquos tres homines ejusdem
Abbreviated transcription (Latin):
oportere appellari tres essentias. ut appellentur tressubstanti &
uel ꝑsonȩ. sicut appellant᷑ tres equi. eademq animalia tria.
cũ sit species equus. Animal genus. Neq enĩ species ibi pluralites
dicta est. & genus singulariter. tanquã diceretur tres equi
unũ animal. sed sicut tres equi speciali nomine. ita tria anima¬
lia nomine generali. Qđ sidicunt substantiae uel ꝑsonȩ no¬
mine ñspeciem significari. sed aliquid singulare atq. indiuiduũ
ut substantia uel ꝑsona ñita dicatus sicut dicitur homo qđ
cõmune est om̃ib hominib sed quomodo dicitur hic homo.
uelut abraham. uelut isaac. uelut ia cob uel siquis alius qui
&iã digito p̃sens demonstraripossit. sic quoq illos eadẽ ratio
consequetur sicut enĩdicuntus abraham. isa ac. & iacob.
tria in diuidua. ita tres homines & tres animae: cur ergo
& iã ista disserimꝰ. non ita dicuntur tres essentiȩ. ut tres sub¬

Expanded text:
oportere appellari tres essentias, ut appellantur tres substantiae oportere appellari tres essentias, ut appellantur tres substantiae vel personae, sicut appellantur tres equi, eademque animalia tria, cum sit species equus, animal genus. Neque enim species ibi pluraliter dicta est, et genus singulariter, tanquam diceretur tres equi unum animal: sed sicut tres equi speciali nomine, ita tria animalia generali nomine. Quod si dicunt substantiae vel personae nomine non speciem significari, sed aliquid singulare atque individuum; ut substantia vel persona non ita dicatur sicut dicitur homo, quod commune est omnibus hominibus, sed quomodo dicitur hic homo, velut Abraham, velut Isaac, velut Jacob, vel si quis alius qui etiam digito praesens demonstrari possit: sic quoque illos eadem ratio consequetur. Sicut enim dicuntur Abraham, Isaac et Jacob tria individua, ita tres homines, et tres animae. Cur ergo  et individuum etiam ista disserimus, non ita dicuntur tres essentiae, ut tres sub
Abbreviated transcription (Latin):
& sp̃fsc̃i. Sed neq ꝑsona ita dici alicubi sol&. neq in hac trinita¬
te cũ dicimus ꝑsonã patris. aliud dicimus quã substantiã patris
Quocirca ut substantia patris ipse pater est. ñ quo pater est. sed qͦ
est. ita & ꝑsona patris ñ aliud quã ipse pater est. Ad se quippe
dicitur ꝑsona ñ ad filiũ uel sp̃m scm. sicut ad sedicitur ds̃. &
magniis & bonus. & iustus. & siquid aliud huius modi. Et quẽ
illi est cẽ. qđ ꝑsonã eẽ Cur ergo ñ haec tria simul unã ꝑsonã
dicimus. sicut unã essentiã & unũ dm̃. sed dicimus tresꝑsonas.
cũ tres deos. aut tres essentias ñdicamus. nisi quia uolumꝰ uel
unũ Aliqđ uocabulũ seruire huic significationi qua intelle¬
gitur trinitas. Ne om̃ino taceremus interrogiti quidtres. cum
tres ẽe fateremur : Nam sigenus ẽ essentia. species aut̃ substan¬
tia siue ꝑsona ut non nulli sentiun. omitto illud qđ iam dixi

Expanded text:
i? Sed neque persona ita dici alicubi solet, neque in hac Trinitai? Sed neque persona ita dici alicubi solet, neque in hac Trinitate cum dicimus personam Patris, aliud dicimus quam substantiam Patris. Quocirca, ut substantia Patris ipse Pater est, non quo Pater est, sed quo est; ita et persona Patris, non aliud quam ipse Pater est: ad se quippe dicitur persona, non ad Filium vel Spiritum sanctum; sicut ad se dicitur Deus et magnus, et bonus, et justus, et si quid aliud hujus modi. Et quemailli est esse, quod personam esse. Cur ergo non haec tria simul unam personam dicimus, sicut unam essentiam et unum Dcum tres deos, aut tres essentias non dicamus? Quia scilicet volumus vel unum aliquod vocabulum servare huic significationi, qua intelligitur Trinitas, ne omnino taceremus interrogati, quid tres? cum tres etia sive persona, ut nonnulli sentiunt, omitto illud quod jam dixi,
Abbreviated transcription (Latin):
ortassis igitur cõmodius dicuntur tres UI. substantia.¬
personae. quã tressubstantia. Sed ne nobis uideaR
suffragari hoc quoq requiramus. quã quã & illi siuellent sicut
dicunt tres substantias. tpic yroctacie. possent dicere & tres
ꝑsonas. tria prosopa. Illud aut̃ maluerunt qđ forte scđm
lingue suȩ consuetudinẽ aptius dicer&ur. Nam & in ꝑsonis ea¬
dem ratio est. Noncnĩ aliud est dõ eẽ. aliud ꝑsonã ẽẽ. sed
om̃ino idem. Nam sicẽ ad sedicitur. ꝑsona uero relatiue. sic
dicuntur aliqui tres amici. aAut tres ꝓpinqui. aut tres uicini
qđ sint a dinuicẽ. ñ qđ unus quisq eoꝵ sit adse ipsũ. Qua ꝓpt̃
quilib& ex eis amicus ẽ duoꝵ ceteroꝵ. Aut ꝓpinquus. Aut uicinꝰ.
quia hȩc nomina relatiuã significationẽ habent. Quid er¬
go : Nũ plac& dicamus patrẽ ꝑsonã ẽẽ filii. & sp̃s sc̃ĩ. aut fili¬

Expanded text:
 substantia. Fortassis igitur commodius dicuntur tres  substantia. Fortassis igitur commodius dicuntur tres personae, quam tres substantiae. suffragari, hoc quoque requiramus. Quanquam et illi, si vellent, sicut dicunt tres substantias, tres hypostases, possent dicere tres personas tria prosopa. Illud autem maluerunt, quod forte secundum linguae suae consuetudinem aptius diceretur. Nam et in personis eadem ratio est: non enim aliud est Deo esse, aliud personam esse, sed omnino idem. Nam si esse ad se dicitur, persona vero relative; sic madmodum dicuntur aliqui tres amici, aut tres propinqui, aut tres vicini, quod sint ad invicem, non quod unusquisque eorum sit ad se ipsum. Quapropter quilibet ex eis amicus est duorum caeterorum, aut propinquus aut vicinus, quia haec nomina relativam significationem habent. Quid ergo? num placet ut dicamus Patrem personam esse Filii et S
Abbreviated transcription (Latin):
proprie dici possit. in est in eo aliquid tanquã in subiecto. &
non est simplex cui hoc sit eẽ qđ illi est. quicquid aliud de
illo ad illũ dicitur. sicut magnus. om̃ps. bonus. & siquid
huius modi dedo non in congrue dicitur. Nefas est autẽ
dicere ut subsistat. & subsit ds̃ bonitatisuae. atq illa bonitas
ñ substantia sit. uel potius essentia. xeq. ipse ds̃ sit bonitas sua
sed in illo sit tanquã insubiecto. In de manifestũ est dm̃
abusiue substantiã uocari. ut nomine usitatiore intellegat᷑
essentia. qđ ꝓprie ac uere dicitur. ita ut fostasse solũ dm̃
dici oporteat essentiã Est enĩ uere solus. quia in cõmutabi
lis est. Idq nom suũ famulo suo moysi enuntiauit. cũ ait
Egosum quisum & dices ad eos. qui est misit me aduos. sed tam̃
siue essentia dicatur qđ ꝓprie dicitur. siue substantia quod
ab usiue utrumq ad sedicitur. ñ relatiue ad aliquid. Unde hoc

Expanded text:
proprie dici possit, inest in eo aliquid tanquam in subjecto, et proprie dici possit, inest in eo aliquid tanquam in subjecto, et non est simplex, cui hoc sit esse quod illi est quidquid aliud de illo ad illum dicitur, sicut magnus, omnipotens, bonus, et si quid hujusmodi de Deo non incongrue dicitur: nefas est autem dicere ut subsistat et subsit Deus bnon substantia sit uel potius essentia, neque ipse deus sit bonitas sua, sed in illo sit tamquam in subiecto. Unde manifestum est deum abusiue uocari substantiam, ut nomine usitatiore intelligatur essentia, quod uere ac proprie dicitur, ita ut fortasse deum solum dici oporteat essentiam. Est enim uere solus, quia incommutablis est, idque nomen suum famulo suo Moysi enuntiavit, cum ait, Ego sum qui sum; et, dices ad eos: Qui est, misit me ad vos . Sed tamen sive essentia dicatur quod proprie dicitur, sive substantia quod abusive; utrumque ad se dicitur, non relative ad aliquid. Unde hoc
Abbreviated transcription (Latin):
gignit & relatiue dominatur. ita iã substantia. non
crit substantia. quia relatiuũ erit. Sicut enĩ ab eo qđ est
ẽẽ. appellatur essentia. ita ab eo qđ est subsistere. substan¬
tiam dicimus. Absurdũ est aut̃ ut substantia relatiue
dicatur. Om̃is enim res ad se ipsa subsistit. quanto magis
ds̃ : sitam̃ dignum ẽ ut ds̃ dicatur subsistere.U
chis enĩ reb recte intellegitur in quib subiectis sunt
ea quae in aliquo subiecto eẽ dicuntur. sicut color aut
forma incorpore. Corpus enĩ subsistit. & ideo sub¬
stantia est Illa uero insubsistente. atq insubiecto corpore.
quae ñ substantiae sunt. sed in substantia. Et ideo sieẽ desi¬
nat uel ille color. uel illa forma. ñ adimunt corpori corpꝰ
cẽ. quia non hoc est ei eẽ qđ illã uel illã formã colorem ue
retinere. Res ergo mutabiles. neq simplices. ꝓprie
dicuntur substantiae. Dsaũt si subsistit. ut substantia

Expanded text:
gignit et relative dominatur. Ita jam substantia non gignit et relative dominatur. Ita jam substantia non erit substantia, quia relativum erit. Sicut enim ab eo quod est esse appellatur essentia, ita ab eo quod est subsistere substantiam dicimus. Absurdum est autem ut substantia relatidicatur. Omnis enim res ad seipsam subsistit; quanto magis deus si tamen dignum est ut dicatur subsistere? his enim rebus recte intelligitur, in quibus subiectis sunt ea quae in aliquo subiecto esse dicuntuforma in corpore. Corpus enim subsistit, et ideo substantia est: illa vero in subsistente atque subjecto corpore, quae non substantiae sunt, sed in substantia; et ideo si esse desinat, vel ille color, vel illa forma, non adimunt corpori esse corpus, quia non hoc ei est esse, quod illam vel illam formam coloremve retinere. Res ergo mutabiles neque simplices, proprie dicuntur substantiae. Deus autem si subsistit ut substantia
Abbreviated transcription (Latin):
Mec sp̃m scm eundem patrem ẽẽ uel filiũ: Quȩsiuit quid tria
dicer&. et dixit substantias siue ꝑsonas. Quib nominib non
diuersitatẽ intellegi uoluit. sed singularitatẽ noluit. ut non
solũ ibi unitas intellegatur ex co qđ dicitur una essentia
sed & trinitas exco qđ dicuntur tres substantiae uel ꝑsonae
Nam si hoc est dõ ce qđ subsistere. ita ñ erant dicenda tres substan¬
tiaȩ. ut ñ dicantus tresessentiae. quem ad modũ qura hocẽ dõ cẽ
qđ sapert. sicut nontres essentias. ita nec tres sapientias dicimꝰ
Sic enim quia hoc illi est dm̃ ẽe qđ est eẽ. tam tres essentias qũã
tres deos dicifas non est. Si aut aliud est dõ ẽẽ. aliud sub¬
sistere. sicut aliud dõ ẽẽ. aliud patrẽ ẽẽ. uel dñm eẽ. qđ
enim est ad se dicitur. pater aũt ad filiũ. & dñs ad seruien¬
tem creaturã dicitur. relatiue ergo subsistit sicut relatiue

Expanded text:
esse vel Patrem vel Filium. Quaesivit quid tria esse vel Patrem vel Filium. Quaesivit quid tria diceret: et dixit substantias sive personas, quibus nominibus non diversitatem intelligi voluit, sed singularitatem noluit; ut non solum ibi unitas intelligatur ex eo quod dicitur una essentia, sed et trinitas ex eo quod dicuntur tres substantiae vel personae. Nam si hoc est Deo esse quod subsistere, ita non erant dicendae tres substantiae, ut non dicuntur tres essentiae: quemadmodum quia hoc est Deo esse quod sapere, sicut non tres essentias, ita nec tres sapientias dicimus. Sic enim quia hoc illi est Deum esse quod est esse, tam tres essentias quam tres deos dici fas non est. Si autem aliud est Deo esse, aliud subsistere, sicut aliud Deo esse, aliud Patrem esse vel Dominum esse; quod enim est, ad se dicitur, Pater autem ad Filium et Dominus ad servientem creaturam dicitur: relative ergo subsistit, sicut relative
Abbreviated transcription (Latin):
sonis scđm nram. hoc desubstintiis scđm grecoꝵ consuetudinẽ
ea quae diximus oport& intellegi. Sicenĩ dicunt illi tres
substantias unã essentiã. quẽ ad modũ nos dicimus tres ꝑsonas
unã essentiã uel substantiã. Quid igitur restat: An ut fate¬
amur loquendi necessitate parta haec uocabula cũ opus e&
copiosa disputatione aduersus insidias ul errores hereticoꝵ
um enĩ conaretus humana in opia loquendo ꝓferre adhomi¬
nũ sensus qđ in secretariomentis ꝓcaptu ten& dedño dõ cre¬
atore suo. siue ꝑpiã fidẽ. siue ꝑqualẽ cumq intellegentiã
timuit dicere tres essentias. ne intelleger&ur in illa summa¬
ȩqualitatt ulla diuersitas. Rursus non ẽẽ tria quaedam.
non poterat dicere. Qđ sabellius qui a dix̃. in heresim lapsus ẽ
ertissime quippe & descripturis cognoscitur. qđ pie eredendũ
est & aspectu mentis indubitata ꝑceptione p̃stringitur. &

Expanded text:
sonis secundum nostram, hoc de substantiis secundum Graecorum consuetudinem, sonis secundum nostram, hoc de substantiis secundum Graecorum consuetudinem, ea quae diximus, oportet intelligi. Sic enim dsubstantias, unam essentiam, quemadmodum nos dicimus tres personas, unam essentiam vel substantiam. 9. Quid igitur restat, nisi ut fateamur loquendi necessitate parta haec vocabula, cum opus esset copiosa disputatione adversum insidias vel errores haereticorum? Cum enim conaretur humana inopia loquendo num sensus, quod in secretario mentis pro captu teneret de Domino Creatore suo, sive per piam fidem, sive per intelligentiam, timuit dicere tres essentias, ne intelligeraequalitate ulla diversitas. Rursus non esse tria quaedam, non poterat dicere, quod Sabellius quia dixit, in haeresim lapsus est. Certissime quippe de Scripturis cognoscitur quod pie credendum est, et aspectu mentis indubitata perceptione perstringitur, et
Abbreviated transcription (Latin):
dicere. ñ quia scriptura dicit. sed quia scriptura ñ contra¬
dicit: Si aut̃ diceremus tres deos. contradicer& scriptura
dicens. audi isrł dñs ds̃ tuus. ds̃ unus est. Curergo & tres
essentias ñ lic& dicere qđ similit̃ scriptura sicut ñ dicit.
ita nec contradicit: Nam essentia sispeciale nomen est
cõmune tribus. cur ñ dicantus tres essentia. sicut abraham.
isaac. & ia cob tres homines : Quia homo speciale. nom est
cõmune om̃ib hominibus. Si aut̃ speciale nomen non est
essentia sed generale. quia homo. & pecus. & arbor. & sydus.
tres equi dicuntur tria animalia. & tres lauridicuntus tres
arbores. & tres lapides tria corpora: Autsi ꝓpter unititẽ
trinitatis non dicuntus tres essentiae sed una essentia. cur
nomen essentiax. ita ut singulus quisq dicatur essentia. tã illis
cõmune est uel substantia uel ꝑsonae uocabulũ. Qđ enĩ depers¬

Expanded text:
dicere, non quia Scriptura dicit, sed quia Scriptura non contradicere, non quia Scriptura dicit, sed quia Scriptura non contradicit: si autem diceremus tres deos, contradiceret Scriptura, dicens, Audi, Israel; Dominus Deus tuus, Deus unus est ? Cur ergo et tres essentias non licet dicere, quod similiter Scriptura, sicut non dicit, ita nec contradicit? Nam essentia si speciale nomen est commune tribus, cur non dicantur tres essentiae, sicut Abraham, Isaac, et Jacob, tres homines, quia homo speciale nomen est commune omnibus hominibus? Si autem speciale nomen non est essentia, sed generale, quia homo, et pecus, et arbor, et sidus, tres equi dicuntur tria animalia, et tres lauri dicuntur tres arbores, et tres lapides tria corpora? Aut si propter unitatem Trinitatis non dicuntur tres essentiae, sed una essentia; curnomen essentiae, ita ut singulus quisque dicatur essentia, tam illis commune est vel substantiae vel personae vocabulum. Quod enim de per
Abbreviated transcription (Latin):
tria. qđ tam̃ non inuenitur. Nam ꝑsona. generale nomen est.
intantũ ut &iã homo possit hoc dici. cum tantũ intersit inter
hominẽ & dm̃. Deinde in ipso generali uocabulo. si ꝓpterea
dicimus tres ꝑsonas. quia cõmune est eis id qđ ꝑsona est. ali¬
oquin nullomodo possunt itadici. que ad modũ ñ dicuntus
tres filii. quia non cõmune est eis id qđ est filius. Cur ñ &iã
bilẽ hȩc tria simul unus ds̃. cur ñ &iam una ꝑsona. utita ñ pos¬
simus dicere tres ꝑsonas quãuis singulã quãq appellemꝰ ꝑsonã
que ad modũ ñ possumꝰ dicere tres deos. quãuis singulũ queq
appellemus dm̃ siue patrẽ. siue filiũ. siue sp̃m sc̃m: An quia
scriptura ñ dicit tres deos : sed nec tres ꝑsonas alicubi scripturã
cõmemorare inuenimus: Anquia nec tres. nec unã personam
ꝓpterea licuit loquendi & disputandi necessitate tres ꝑsonas

Expanded text:
tria, quod tamen non invenitur. Nam persona generale nomen est, tria, quod tamen non invenitur. Nam persona generale nomen est, in tantum ut etiam homo possit hoc dici, cum tantum intersit inter hominem et Deum. 8. Deinde in ipso generali vocabulo, si propterea dicimus tres personas, quia commune est eis id quod persona est alioquin nullo modo possunt ita dici, quemadmodum non dicuntur tres filii, quia non commune est eis id quod est filius; cur non etiam unctionem haec tria simul unus Deus; cur non etiam una persona, ut ita non possimus dicere tres personas, quamvis singulam quamque appellemus personam, quemadmodum non possumus dicere tres deos, quamvis quemque singulum appellemus Deum, sive Patrem, sive Filium, sive Spiritum sanctum? An quia Scriptura non dicit tres deos? Sed nec tres personas alicubi Scripturam commemorare invenimus. An quia nec tres, nec unam personam  Dominum, propterea licuit loquendi et disputandi necessitate tres personas