comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dicens qui a uidis pm̃ descendentem: qua si columbam daecaelo. et mansit suꝑ eum: Beneincolumbe spetiae descendit super
dñnsps ut discant fidelos nonalit̃ semem braeius fieri. Nonalit̃ eius spũ seposse replerinisi simplices fuerint : Nisiuera mn
cum fratribus habuerint pacem quam significant ofula columbarum. Habent aut̃ oscula ettorui sed laniant: Quod
columba omnino p̃ facit significantes eos. Quilo cuntur pacemcum ꝑximosuo mala aut̃ sunt incordib: eorum. Eolumba aut̃
coltura quei anuatu in nocensẽ: Illis aptissime congruit qui pacem secuntur comomnib: et scĩ moniam sollitit᷑ i seruare
S edeo rum aequae qui sentiunt deillo inbonitate et simplicitate cordis querunt illum. Etego inquit nesciebam eum. sub auđ
tam subtilit̃ quam spũ in eum descendente cognoui: Sed quimisit mebaptitare in aqua illem ibi dixit suꝑquẽ uideris

Expanded text:
dicens: Quia vidi Spiritum descendentem quasi columbam de coelo, et mansit super eum. Bene in columbae specie descendit super dicens: Quia vidi Spiritum descendentem quasi columbam de coelo, et mansit super eum. Bene in columbae specie descendit super Dominum Spiritus, ut discant fideles non aliter se membra ejus fieri, non aliter ejus Spiritu posse repleri, nisi simplices fuerint, nisi veram cum fratribus habuerint pacem, quam significant oscula columbarum. Habent autem oscula et corvi, sed laniant, quod columba omnino non facit, significantes eos qui loquuntur pacem cum proximo suo, mala autem in cordibus eorum . Columbae autem natura, quae laniatu innosed eorum aeque qui sentiunt de illo in bonitate, et in simplicitate cordis quaerunt illum . Et ego, inquit, nesciebam eum. Subaudi, tam subtiliter, quam in Spiritu in eum descendente cognovi. Sed qui misit me baptizare in aqua, ille mihi dixit: Super quem videris
Abbreviated transcription (Latin):
Quo modo ergodicit et ego pesciebameum nisiquia eum quem et antea nouerat. Perfectius lam cumbapti zaretur agnout quen
taudire: Multum ex hoguisu. et auditu ꝓficerit: Multum dediuinae potestatis excellentia reuȩlatis oeulis eirts tu
scientiae caelestis acceperit: Adeo ut ad comparationem intellegentie. quatunc inlustrari coeperit. Fatenus illum quantus
aptizans: Quadea ꝑtedicere Non ideo ueni in aqua baptitansquia peccata munco
baptit ando tollere possim sedut eum baptizando. ac p̃dicando manifestarem populo isrł qui inspũ scõbapa tans dato
lenda peccata non solum isrł sed et totius mundi siei credere uoluerit. idoneus ÷ : Propterea ueni ego in paenitentiam bap¬
terans iet sic bapri tando illiuiam pararem quibayti garet In remis sioneni peccatorum : Et testimonium ꝑhibuit. Iohani

Expanded text:
Quomodo ergo dicit, et ego nesciebam eum, nisi quia eum quem et antea noverat, perfectius jam cum baptizaretur agnovit? Quem Quomodo ergo dicit, et ego nesciebam eum, nisi quia eum quem et antea noverat, perfectius jam cum baptizaretur agnovit? Quem t audire, multum ex hoc visu et auditu profecerit, multum de divinae potestatis excellentia, revelatis oculis mentis, scientiae coelestis acceperit: adeo ut  Beda, acceperit a Deo, ut ad comparationem intelligentiae qua tunc illustrari coeperat, eatenus illum quantus aptizans. Quod est aperte dicere: Non ideo veni in aqua baptizans, quia peccata mundi baptizando tollere possim, sed ut eum baptizando ac praedicando manifestarem populo Israel, qui, in Spiritu sancto baptizans, ad tollenda peccata non solum Israel, sed et totius mundi, si ei credere voluerint, idoneus est. Propterea veni ego in poenitentiam baptizans, ut sic baptizando illi viam pararem qui baptizaret in remissionem peccatorum. Et testimonium perhibuit Joannes,
Abbreviated transcription (Latin):
postmeuenit uir qui anteme factus ÷ quia prior meerat: Post me uenituir. postmepatus ÷ in mundo pͥ mep̃ dicare incpiet
mundo qui anteme factus ÷ qui me potenti am maiestatis tantum quantũ p̃ conẽ iudex quantum solluci ferum licet pꝰ apparens
antecellit quia priormeerat : Quia in principio eratueperatuerbum et uerbumerat apuddm̃ etdseratuerbum: Postne
uenituir tempus humane natiuitatis de signat. in qua io hanne posteriorem xpm̃ intellege qui anteme factusẽ primatũ rigi̧
potestatis:. Quo aeciam angelis p̃sidet intuere. Qui aprior meerat aet̃nitatis diuine maiestatis quia patriẽ. & qualis inter¬
tuir qui anteme factus ÷ quia prior meerat : Post meuenit humanitate quiideo p̃cellit dignitate . quia prior meerat
diuinitate . Et ego nosciebam eũ inquit : Certum ÷ quia sciebat dnm̃ iohannes cuitestimonium ꝑhiberemissus ÷ quem iudicem
omnium uenturum p̃dicabat dicens: Cuius uenti labrum inmanusua et ꝑ mundabit aream suam. A quo sc̃̃s pm̃dari debere¬

Expanded text:
 qui ante me factus est, quia prior me erat. Post me venit vir, post me natus est in mundo, post me praedicare incipiet mundo; qui ante me factus est, qui me potentia majestatis tantum, quantum praeconem judex, quantum sol Luciferum, licet post apparens, antecellit. Quia prior me erat, quia in principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Post me venit vir, tempus humanae nativitatis designat, in quo Joanne posteriorem Christum intellige; Qui ante me factus est, primatum regiae potestatis, quo etiam angelis praesidet, intuere; quia prior me erat, aeternitatem divinae majestatis, qua Patri est aequalis, inteir qui ante me factus est, quia prior me erat. Post me venit humanitate, qui ideo me praecellit dignitate, quia prior me erat divinitate. Et ego nesciebam eum, inquit. Certum est quia sciebat Dominum Joannes, cui testimonium perhibere missus est, quem judicem omnium venturum praedicabat, dicens: Cujus ventilabrum in manu sua
Abbreviated transcription (Latin):
uinecus disrupis setcatenas et cõpedes cõminuis s& et nemopoterateũ domare Catenis et compedib: graues etdurȩ
leges signifi cant᷑ gentiũ quib: & in eoꝵ republica peccata cohibent᷑ ruptisq: catenis ut lucas scribit agebat ademonio
tiam ipsi strans gressis legib: ad eascelera cupiditate quaeiã uulgarẽ c̃suaetudine &xcedereT

Expanded text:
vinctus dirupisset catenas, et compedes comminuisset. Et nemo poterat eum domare. Catenis et compedibus graves et durae vinctus dirupisset catenas, et compedes comminuisset. Et nemo poterat eum domare. Catenis et compedibus graves et durae leges significantur gentium, quibus et in eorum republica peccata cohibentur. Ruptisque catenis ut Lucas scribit agebatur a daemonio in deserto, qui etiam ipsis transgressis legibus ad ea scelera cupiditate ducebatur quae jam vulgare
Abbreviated transcription (Latin):
uidelicet insinuans qr gentium populus ẽt eum a quone quiter in colebat᷑ ostems uode corde repulerit et quierat longe facius sit
t exeuntiei denaui statimoccurrit demunum̃tis homo in spũ inmundo qui domiciliũ habebat in
monum̃tis Homo iste quispũ uexabat᷑ inmundo etdnõ uesanus sed mox curanđ occurit figurã habetpopuligentilis qui usq
ad tẽpora dominicae in carnationis demonicis delusus doctrinis idolaꝓdõ colebat qͥdomicilium habebat in munum̃tis qui in
martu is operib: hoc ÷ in peccatis delectabat̃ quidenims̃ corpora ꝑfidoꝵ nisiqua edã defunctoꝵ sepulchra inquib T
habitatsermo sed anima peccatis mortua redditur. Etneq: catenis iamquisq: poterat eũ ligare qr¬
ur Etneq: catenis iamquisq: poterat eũ ligare qm̃ sepe cõpedib: et ca

Expanded text:
videlicet insinuans quia gentium populus et eum a quo nequiter incolebatur hostem de suo corde repulerit, et qui erat longe, factus sit videlicet insinuans quia gentium populus et eum a quo nequiter incolebatur hostem de suo corde repulerit, et qui erat longe, factus sit Et exeunte eo de navi, statim occurrit ei de monumentis homo in spiritu immundo, qui domicilium habebat in monumentis. Homo iste qui spiritu vexabatur immundo, et Domino vesanus, sed mox curandus occurrit, figuram habet populi gentilis, qui usque ad tempora dominicae incarnationis, daemonicis delusus doctrinis idola pro Deo colebat. Qui domicilium habebat in monumentis, quia in mortuis operibus, hoc est in peccatis delectabat? in quibus non Dei habitat sermo, sed anima peccatis mortua recluditur. Et neque catenis jam quisquam eum poterat ligare, que catenis jam quisquam eum poterat ligare, quoniam saepe compedibus et catenis
Abbreviated transcription (Latin):
saluatoris Et nosquoq: singłi cũ signo domini cecruts imbuti sđm reliquere isponimus. Nauem ꝓfecto cũ cħu dẽscendimus
nare trans ireconamꝰ Sed qui non dormitabit neq: obdormi& isrł custodiens semꝑ nobistam̃ sepenauigantib: qs i int̃ acquoris
fremitus obdormit : quando crebrescente int̃medios uirtutũ nisus ł in mundoꝵ spirituũ ł hominũ prauoꝵ ł ipso nr̃arũ cogi¬
tationũ impeti fideisplendor obtenebrescit speicelsitudo contabescit amoris fla marefrige scnt Verum int̃ hui mundiꝓtellas¬
ad illum neces seestoubnatorẽ curramus illũ sedulo excitemꝰ qui ñ seruiat sedimperet uentis: Moxi
Gera ⁊ ara est urb insi¬
gnis arabiae trans iordinẽ iuncta montigala ad quã tonuittrib: manas se ũ longe astagno tiberiadis in quod pora i.
saluator est iusitaredignatus Vn debenegerasa si uegergesi ut quidam legt̃ colonũ eiciens siut aduena ꝓpinquans int̃ptat̃ .

Expanded text:
Salvatoris. Et nos quoque singuli cum signo dominicae crucis imbuti, saeculum relinquere disponimus, navem profecto cum Jesu conscendimus, mare transire conamur. Sed qui non dormitabit, neque obdormiet, Israel custodiens semper, nobis tamen saepe navigantibus, quasi inter aequoris fremitus obdormivit, quando crebrescente inter medios virtutum nisus, vel immundorum spirituum, vel hominum paucorum, vel ipso nostrarum cogitationum impetad illum necesse est gubernatorem curramus, illum sedulo excitemus, qui non serviat sed imperet ventis. Mox Gerasa est urbs insignis Arabiae trans Jordanem, juncta monti Galaad, quam tenuit tribus Manasse, non longe a stagno Tiberiadis, in quod porci Salvator est visitare dignatus. Unde bene Gerasa, sive Gergesii ut quidam legunt colonum ejiciens, sive, advena propinquans, interpretatur;
Abbreviated transcription (Latin):
et sacerdotes impios tantom agis pontifex furore superatus eum a drespondendũ ꝓuoat ut ex qualibet occasione sermonis
locum inuenit accusandi Nihil ominꝰ iħis tacet fatebaetenĩ qui ds quic qui trespondissettor quendũ ad calumm am
i tidicite : Tues xp̃s filius beneditti. łħs aut̃. dix̃ illi egosũ In mattheo scriptũ :
qđ intrroganti et adiuranti sepontificisi eẽt̃ siessec aps. r ei ponderit tũ dixsti ꝓquomarcus resurt lieggosuũ
uintdicet gsender& t antũ itlere q̃ đ eidict iłis tudixisti quandđum si dicer& egosum Et uidebitis filium homixis

Expanded text:
et sacerdotes impios, tanto magis pontifex, furore superatus, eum ad respondendum provocat, ut ex qualibet occasione sermonis et sacerdotes impios, tanto magis pontifex, furore superatus, eum ad respondendum provocat, ut ex qualibet occasione sermonis locum inveniat accusandi. Nihilominus Jesus tacet. Sciebat enim, quasi Deus, quidquid respondisset, torquendum ad calumniamtus Filius Dei benedicti? Jesus autem dixit illi: Ego sum: » In Matthaeo scriptum est, quod interroganti et juranti se pontifici, si esset Christus, responderit: Tu dixisti, pro quo Marcus posuit, « Ego sum, » ut videlicet ostenderet tantum valere quod dixit Jesus, « Tu dixisti: » Qua
Abbreviated transcription (Latin):
duente ego dis sonia ariolas noc inseoufalsus testi seost quimnon eodemsensũ dicta intellegit quo dicunt᷑dtĩs enim dixeratdo
templocciporissui sedet in ipsis uerbis calumniant᷑ eipalicis ad ditis ł mutatis quasi iustam calumniam faciant. Saluator
dixerat s soluite templum hoc isti cõmutant et aiunt egodis soluã templum hocminufactũ Vosinquit soluite p̃ego qe in licttũ ÷¬
e illi uertt̃ et ꝑtriduum aliud ñ manufactũ edificabo ut ꝓpriaede templo iudaito dxisse
uitdaro b: Dnse saũ ni costonderet anima luiuum etspirans templũ dixerat ȩtego intriduo suscitabo ilud Aliud estaedificare
aliud suscitare  Exsurgenssũmꝰ sacerdos inmedium interrogauit iłm dicens p̃ respondes quicquamadea quaecibi obiciug¬
pontificem ut in sani amimentis i oui corporis demonstrar& quanto iħis tatebat ad indigno s responsionesua falsos testes

Expanded text:
e legimus? Sed falsus testis est, qui non eodem sensu dicta intelligit quo dicuntur. Dominus enim dixerat de e legimus? Sed falsus testis est, qui non eodem sensu dicta intelligit quo dicuntur. Dominus enim dixerat de templo corporis sui. Sed et in ipsis verbis calumniantur, et paucis additis vel mutatis, quasi justam calumniam faciunt. Salvator dixerat: Solvite templum hoc. Isti commutant et aiunt: Ego dissolvam templum hoc manu factum. Vos, inquit, solvite, non ego. Quia illicitum e illi vertunt: et post triduum aliud non manu factum aedificabo, ut proprie de templo Judaico dixisse videatur. Dominus autem ut ostenderet animal vivum et spirans templum, dixerat: Et ego in triduo suscitabo illud. Aliud est aedificare, aliud suscitare. Et exsurgens summus sacerdos in medium, interrogavit Jesum dicens: Non respondes quidquam ad ea quae tibi objiciupontificem, ut insaniam mentis motu corporis demonstraret. Quanto plus Jesus tacebat ad indignos responsione sua falsos testes
Abbreviated transcription (Latin):
foris inorfrigora nogtis materia literaccens tipicep̃monstrabat. Qui cũq: ergo uiticsũ noxiumq: inse extinguit incendũ
patis turbidiuitio fumina obruer̃ audiunt adño : qm̃ abundauit iniquitas refrigescit caritas multoꝵ. Quo frigore torpens
adhoram apostoluis petrus qs̃ prunis ministroꝵ cuiphȩ calefieri cupiebat qr tẽporalis cõmodis olacium ꝑfidoꝵ societate quȩ rebat
sedlnonmo rarifpetts  adno lumignem prauoꝵ iorporetũ in fidelitatem cordereliquit Ac postresurrectionẽ duĩ scõ ignireoerus¬
funditus extessũ trine negation s trinadilectiones c̃ fessione purgauit Tuncetenim completa illamemorabili piscium
captura sũ uerir& addnm̃ uiditcum c̃ disupulis suis prunas positas etpiscems uꝑ positũ etpriem meq udens sunoor disuruaia

Expanded text:
foris inter frigora noctis materialiter accensus, typice praemonstrabat. Quicunque ergo vitiosum noxiumque in se exstinguit incendium, foris inter frigora noctis materialiter accensus, typice praemonstrabat. Quicunque ergo vitiosum noxiumque in se exstinguit incendium, itatis turbida vitiorum flumina obruerunt, audiunt a Domino: quoniam abundavit iniquitas, refrigescit charitas multorum . Quo frigore torpens ad horam apostolus Petrus, quasi prunis ministrorum Caiphae calefieri cupiebat, quia temporalis commodi solatium, perfidorum societate quaerebat. Sed non mora, respectus a funditus excessum trinae negationis, trina dilectionis confessione purgavit. Tunc etenim, completa illa memorabili piscium captura, cum veniret ad Dominum, vidit cum discipulis suis prunas positas, et piscem superpositum et panem: moxque videns, sui cordis arcana
Abbreviated transcription (Latin):
petius dnõ famular quã adherendo mundireb: materi amtemptandi aq: ado reuocandi aduersariis daredidicer: Iu
pontifex anniillius De quo consentanea testat᷑ iosephus qđ pontificatũ sibi absq: merno dignetatis emerit a principt
pomano ñ ergomirũ efo si iniquus pontifex inique iudicat Petrus aut̃ a longe seuitus est eũ usq inatriũ sũmis a cerdoti¬
maxima nobis est admiratione ueneranđ qđ nm p̃relinquit etiam cũtimer& Qđ enimtim& naturȩ est: qđ sequit᷑
deuotionis qđ negat obreptionis qđ pentaetfidei Aliter qđ a passionẽ eundem dnm̃ a longe sequit̃ petrus. signifi¬
cibat eccłam secuturãquidem hocest imitaturã passiones dñi. sed lenge different̃ Ecđa en¬
E sedebatcũmnistris ei calefaciebatse adignem Estdilectionis ignis esteitupiditatis: De hocdr Ignẽ ueni

Expanded text:
potius Domino famulari, quam adhaerendo mundi rebus materiam tentandi atque a Deo revocandi adversariis dare didicerunt:potius Domino famulari, quam adhaerendo mundi rebus materiam tentandi atque a Deo revocandi adversariis dare didicerunt:pontifex anni illius. De quo consentanea testatur Josephus, quia pontificatum sibi absque merito dignitatis emerit a principe Romano. Non ergo mirum est si iniquus pontifex inique judicat. Petrus autem a longe secutus est, etc. Merito a lomaxima nobis est admiratione venerandus, quia Dominum non reliquit etiam cum timeret. Quod enim timet, naturae est; quod sequitur, devotionis; quod negat, obreptionis; quod poenitet, fidei. Aliter: quod ad passionem euntem Dominum a longe sequitur Petrus, significabat Ecclesiam secuturam quidem, hoc est, imitaturam passiones Domini, sed longe differenter. E Sedebat cum ministris, et calefaciebat se ad ignem. Est enim dilectionis ignis, est et cupiditatis, de hoc dicitur: Ignem veni
Abbreviated transcription (Latin):
fixũ in corde seruauit: Neq aliquiduetat intellegiiobanne hunc fuisse adolescentẽ dilectũ precȩteris
magistro discipulũ Nãc̃ illũ eotepr fuisseadolescentẽ longa postheo in carneuita cius inditio: potuiteñ
fieri ut adhorã tenentiũ manib: elapsus. Mox resumpto indum̃toredierit .s subdubia noctis luce sesetbis
ipseeuangelio cõmenorat Sicutaũt̃ parus quiculpã negationis pȩniten tiȩ lacrimis abluit & confessone
dominicianoris fundinus exorpaunt recuperationem ostendit eoꝵ qui m mart priolabunt᷑ Iti ceteridiscipuli qui articulã cõp̃ hensionis
latebrarũ prtere quã sediscrimini tertaminũ exponere Ita etiamiste adulescens quire ie cta sindone nuđ ꝓfugitabimpiis illoꝵ
et opus designat et animã quiut securiores ab incursib: hostium fiant quic quid in hocmundo pos sidereuident᷑ abiciunt aenuch

Expanded text:
fixum in corde servavit. Neque aliquid vetat intelligi Joannem hunc fuisse adolescentem dilectum prae caeteris fixum in corde servavit. Neque aliquid vetat intelligi Joannem hunc fuisse adolescentem dilectum prae caeteris magistro discipulum. Nam et illum eo tempore fuisse adolescentem longa post haec in carne vita ejus indicio est. Potuit enim fieri ut ad horam tenentium manibus elapsus, mox, resumpto indumento, redierit, et, sub dubia noctis luce, sese turbis ipse Evangelio commemorat . Sicut autem Petrus, qui culpam negationis poenitentiae lacrymis abluit, et confessione Dominici amoris funditus exstirpavit, recuplatebrarum petere, quam se discrimini certaminum exponere. Ita etiam iste adolescens qui, rejecta sindone, nudus profugit ab impiis, illorum et opus designat et animum qui, ut securiores ab incursibus hostium fiant, quidquid in hoc mundo possidere videntur abjiciunt, ac nudi
Abbreviated transcription (Latin):
ait qdom̃s discipul scandalizarent᷑ in illo in ips a nocte : Nã & sitbaꝑmittente ad petitonẽ
amtus sindone suꝑnido ꝙ tenuer̃eum Atillereiecta sindone nudus profligitaia us. Qq uehttict
nẽ. Quis aut̃ fuerit adoles censiste euangelista nondicit di quis suirofudt dairtunsrsolã nabebat hinbo¬
rẽdũ ꝑmansisse conꝓbe. quullisiã fugientib: ipsedonec abhostib: comp̃hendere t̃ uinculo cntatisadnac¬
tus eũ ꝓseq i non omisit. Quãuis necdũ ꝑfectã habuit caritatẽ qui a comitatu saluatoris ułtent ꝓfigo¬
ropoduit. Quia sicut ꝑfecta caritas foras mittit timorẽ itatimor mente obsidens in ꝑfectã arguitari¬
tate Sed notandũ solertius qđ dehoc adolescente scribens euangelista nonait quia fugit a comitatudñi¬
uł fueit a sequendod ñ m. sedreiectam quit sindonenudus ꝓfugit ab eis Fugitenĩ ab hostib: quorum
copsentiã detestabat᷑ & facta. Non aut̃ fugit ad ño saluatore acmagistrosuo cui: amorẽ gi ã corporeabsens

Expanded text:
i, quod omnes scandalizarentur in illo in ipsa nocte. Nam etsi, turba permittente, ad petitionem le rejecta sindone nudus profugit ab eis. Quod ait onem. Quis autem fuerit iste adolescens, evangelista non dicit. Quisquipermansisse comprobat, qui, illis jam fugientibus, ipse, donec ab hostibus comprehenderetur, vinculo charitatis astrictus, eum prosequi non omisit. Quamvis necdum perfectam habuerit charitatem, qui a comitatu Salvatoris vel tentus profugere potuit. Quia sicut perfecta charitas foras mittit timorem , ita timor mentem obsidens, imperfectam arguit charitatem. Sed notandum solertius qvel: Fugit a sequendo Dominum; sed: Rejecta, inquit, sindone, nudus profugit ab eis. Fugit enim ab hostibus, quorum et praesentiam detestabatur et facta; non fugit a Domino Salvatore ac magistro suo, cujus amorem etiam corpore absens
Abbreviated transcription (Latin):
opinee dallumlliquem doctorẽ intelligendum quinos laicentes exetuans e somnolentos igreronodi qus quiuina la uerat or euio iternc¬
oratione coarex̃ et eidem uere lucis adepta p̃sentia plene totũ qus quidnutauerat erexit. Huno¬
Etretordatus estatrus uerbi qđ dixeratei iħs prius quamgallus canterbis. ter menegibis i& coepit fleree Quamno cat as aupita
colloquia pecusipse iiter infideles ł hominensenosse negauit quemunter condis cipłos iamdi filium fuerat consesis sednech
atris ea iplae decentꝰ poterat agerepenitentiam E gredi t̃ foras ut ali narrant cuange listȩ quatin abimpior conclio secretus
pilato habebant enim huncinorẽ int quema diudicas sen morti ligatumiudicitraderen AT anriotandu qđ nontine

Expanded text:
opinor gallum aliquem doctorum intelligendum, qui nos jacentes excitans et somnolentos increpans, dicat: Evigilate, justi, et noratione correxit, et ejusdem verae lucis adepta praesentia plene totum quidquid mutaverat, erexit. Huni quod dixerat ei Jesus: Priusquam gallus cantet bis, ter me negabis. Et coepit flere. Quam nociva pravorum colloquia? Petrus ipse inter infideles vel hominem se nosse negavit, quem inter condiscipulos jam Dei Filium fuerat confessus. Sed nec in atrio Caiphae retentus poterat agere poenitentiam. Egreditur foras, ut alii narrant evangelistae, quatenus, ab impiorum concilio secretus, , et vinctum traderent Pilato. Habebant enim hunc morem, ut quem adjudicassent morti, ligatum judici traderent. Tunc vide
Abbreviated transcription (Latin):
menae: Sua cobietiosephetiude et simonis Etsimonẽ cananeũ etiudam scarioth qui ettra didit illũ Ethoscũ addite¬
mento posuit Et distinctionem srmonis petri & iuda eia cobi Si monaut̃¬
aut̃ scarioth autauico in quo hortus est autex tribuisachar p̃sagiũ sua edãpnationis uorabulũ sumpsit: Sathar quippe qđ cd et
meraes p̃tium ꝓdruonis in sinuat Schuriohaut̃ qđ memoriam ortis interp̃tat̃ Arguiteum p̃repente ꝑ suasit. sodnauittũ dutius¬
dominide traditonis patias se flagitium qui non ꝑ in prudentiã sed ꝑ ꝓuidentiam Incer apłos eligit᷑ quantdenimestuer
qupereditari apudnos iu dicium suũ quã effectũ maluit Susceperatenĩ hominis fragilitate et ideo ec haspartes recusauit in¬
firmitans humans uoluit deseri uoluitꝓdi uoluit ab apło suotradi ititu a socio desertus osocio ꝓditus moderateferas tuũ errasse

Expanded text:
er Jacobi et Joseph, et Judae, et Simonis ? Et Simonem Chananaeum, et Judam Scarioth, qui et tradidit illum. Et hos cum additamento posuit, ad distinctionem Simonis Petri et Judae Jacobi. Simon autJudas autem Scarioth, aut a vico in quo ortumerces, pretium damnationis insinuat. Scarioth autem, quod memoria mortis interpretatur, arguit eum dominicae traditionis patrasse flagitium. Qui non per imprudentiam, sed per providentiam inter apostolos eligitur. Quanta enim est verpericlitari apud nos judicium suum quam affectum maluit? Susceperat enim hominis fragilitatem, et ideo nec has partes recusavit infirmitatis humanae. Voluit deseri, voluit prodi, voluit ab apostolo suo tradi, ut tu a socio desertus, a socio proditus, moderate feras tuum errasse
Abbreviated transcription (Latin):
scilico formid in e inbibitaut poss& dñm non solũ semel sed iterũ &t̃tio int̃rogatꝰ negare utrectius diligen
ad tendentib: quomodolã mechatus ÷ mulierẽ in cordes uo
quando cũq: uerbiseder& timorẽ quẽ tãuehem̃ tẽ animo concȩperatut ꝓ durare poss& usq ad t̾ciã rlñi ne¬
gationẽ totatrina negatio ei tẽpori deputanda ÷ quando eũ trinȩ negationi sufficienstimor inuasit : Et
ueniunt in prȩdiũ uii nomeng& semani. Monstrat᷑ usque hodielocusg& semani in quod ñs orauitadradi¬
smontis oliueti nuncecdȩsi a desuꝑ edificata Int̃p̃tat᷑ aut̃ g&¬

Expanded text:
scilicet formidine imbibita, ut posset Dominum, non solum semel, sed iterum et tertio interrogatus negare, ut rectius diligentiusque scilicet formidine imbibita, ut posset Dominum, non solum semel, sed iterum et tertio interrogatus negare, ut rectius diligentiusque attendentibus quomodo jam moechatus est mulierem in corde suo quandocumque uerbis ederet timorem, quem tam uehementem animo conceperat, ut perdurare posset usque ad tertiam domini negationem, tota trina negatio ei tempori deputanda est, quando eum trinae negationi sufveniunt in praedium cui nomen Gethsemani. Monstratur usque hodie locus Gethsemani, in quo Dominus oravit ad radices montis Oliveti, nunc Ecclesia desuper aedificata. Interpretatur autem G
Abbreviated transcription (Latin):
lauans Non ÷ sane arbitrandũ esse c̃trariũ qđ marco dicente priusquã gallusbis uocẽ dederit t̃mees ne¬
gaturus Creri euangelistȩ simpliciter dixerunt : Prius quã gallus cant& terme negabis Toraen ĩ peri
gatio trina negatio ÷ in eadẽnãq: ꝑmansit negatione anĩ
tũ inciper& falsũ dixisseuiderent᷑tres quidixer̃ dixissednm̃ quod antequã gallus canta t̃ eũ perus ess& negi¬
turus Rursussi totãtrinã negationẽ ante ꝑegiss& quã canta regallus eiper&: suꝑ fluo dixisse marcus de p̃¬
Sed quia anteprimũ galli cantũ eoepta ÷ illatrinanegatio. ad tender̃ illitres non quando eã cõpleturus eã
parus sed quanta futu raeẽs quando coeptura. Id÷ quiatrin a ante gallicantũ. Quã quainani moȩius ꝙrante pni
illi cantũ tota possit intelligi. Quãuis enĩ uerbis negantis antei
quantisorarũ int̃uallis trina uoce enuntiata sit cũ corei: & iã ante primũ gallicantũ totapossider& tã magna

Expanded text:
lavans. Non est sane arbitrandum esse contrarium quod, Marco dicente: Priusquam gallus bis vocem dederit, ter me es negaturus, caeteri evangelistae simpliciter dixerunt: Priusquam gallus cantet, ter me negabis. Tota enim Petri negatio, trina negatio est. In eadem namque permansit negatione animitum inciperet, falsum dixisse viderentur tres, qui dixerunt dixisse Dominum quia antequam gallus cantaret, ter eum Petrus esset negaturus. Rursus, si totam trinam negationem ante peregisset, quam cantare gallus inciperet, superfluo dixisse Marcus depSed quia ante primum galli cantum coepta est illa trina negatio, attenderunt illi tres non quando eam completurus esset Petrus, sed quanta futura esset, quandoque coeptura, id est, quae trina ante galli cantum, quanquam in animo ejus et ante primum galli cantum tota possit intelligi. Quamvis enim verbis negantis ante pquantis morarum intervallis trina voce enuntiata sit, cum cor ejus etiam ante primum galli cantum totam possideret, tam magna
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmictebat & saluator quasi ds̃ futura nouerat. Etnota qđ parus in nocte neg& & neg& t̃tio Postꝗ aut̃ gillus

Expanded text:
promittebat, et Salvator quasi Deus futura noverat. Et nota quod Petrus in nocte neget, et neget tertio. Postquam autem galluspromittebat, et Salvator quasi Deus futura noverat. Et nota quod Petrus in nocte neget, et neget tertio. Postquam autem gallus
Abbreviated transcription (Latin):
piȩ in t̃cessionis patri cõmendatos in montẽ educit oliuarũ ut tr̃pice design&nos ꝑ accẽptionẽ sacramentorã suo
Sed a gentes pęnitentiũ liberent᷑ & signant̃ addidit In nocte istas candali tabimini quia quomodo qui in ebriant᷑
nocto in ebriant᷑ : Sic & quiscandalũ paciunt᷑ in nocte & in tenebris sustinent Nos uero dicamꝰ noxp̃terut diesaut̃ ado¬
canit̃ huic sensui congruente Qm̃ quẽ tuꝑcus sisti ipsi ꝑsecuti sunt: serctit᷑ aut̃ pastorbonus ut ponat animã prooui¬
bussuis .&. demultis gregibus errorũ fiat unus grex& unus pastor Petrus aut̃ aitei & nomnes scan
sed ñ ego Non ÷ temeritas neo menclatiũ fides ÷ a postolip&ri& ardens affect erga dnm̃ saluatorẽ. Etait illihs am̃
dico tibi quiatu hodie in nocte hac prius quãbis gallus uocẽ dederit termees negaturus. Et p&ras de ardore fidei

Expanded text:
piae intercessionis Patri commendatos in montem educit Olivarum, ut typice designet nos per actionem sacramentorum suorum piae intercessionis Patri commendatos in montem educit Olivarum, ut typice designet nos per actionem sacramentorum suorum sed agentes poenitentiam liberentur. Et signanter addidit, in nocte ista scandalizabimini: quia quomodo qui inebriantur nocte inebriantur, sic et qui scandalum patiuntur in nocte et in tenebris sustinent. Nos vero dicamus: Nox praeteriit, dies autem approcanitur, huic sensui congruente: « Quoniam quem tu percussisti, ipsi persecuti sunt. » Percutitur autem pastor bonus, ut ponat animam suam pro ovibus suis, et de multis gregibus errorum fiat unus grex et unus pastor. « Petrus autem ait ei: Et si omnes scan. Et ait illi Jesus: Amen dico tibi quia tu hodie, in nocte hac, priusquam bis gallus vocem dederit, ter me es negaturus. Et Petrus de ardore fidei
Abbreviated transcription (Latin):
conuersis Quiatã & simultis in illa plebe exorbitantib: a recto fideutinere ñ defuere plurmito to
legis tẽ porequorũpiis cogitatib: sũmisq: uirtutib: delectare ÷ ds̃uerã passo in carned ñõ acresurgen
ritalẽ trans lata sensũ melia sinnouotesta mentoiuu ante s c̃ĩsp̃s gratiatenerent᷑ Iturus ergo ad passionẽ dñsdit lami
cerimoniis delectabor in quib: &iã ista paschalis agnisacralocũ tenuere p̃ti p¬
tabor in quib: &iã ista paschalis agnis acralocũtenuere p̃tipuum Iderit eñitẽpͥmeȩresurrece¬
onis ad erit diesille cũipse in regnodĩ positus id÷ gloria uite in mortalis sublimatus desãlute er: dẽpopuli fontega¬
dñs scđm iohanñe patrigratias agens decuntabat in quo& ꝓseipso & ꝓdiscipalis. & ꝓeis qui ꝑuerbũ eorũ creditun
erant Fleuatis sursũ oculis p̃cabat᷑ : & pulchre discipulossa cramentis sui corporis ac sanguinis imbutos e hym no

Expanded text:
conversis. Quia tametsi multis in illa plebe exorbitantibus a recto fidei itinere, non defuere tamen plurimi toto legis tempore, quorum piis cogitatibus summisque virtutibus delectaretur Deus. Verum passo in carne Domino, ac resurgenritalem translata sensum, melius in novo testamento juvante sancti Spiritus gratia tenerentur. Iturus ergo ad passionem Dominus ait: caeremoniis delectabor, in quibus etiam ista paschalis agni sacra locum tenuere ptabor, in quibus etiam ista paschalis agni sacra locum tenuere praecipuum. Aderit enim tempus meae resurrectionis. Aderit dies ille cum ipse in regno positus, id est, gloria vitae immortalis sublimatus, de salute ejusdem populi fonte grapro discipulis, et pro eis qui per verbum eorum credituri erant elevatis sursum oculis precabatur. Et pulchre discipulos sacramentis sui corporis et sanguinis imbutos, et hymno etiam
Abbreviated transcription (Latin):
etialiternemani feste coargutus impudentior fier& mitat erimen in numer ͦn¬
apł ꝗ nihilta le contrad ñm cogitarent sed plus credunt magistro quẽ sibi& tim̃ tes fragilitatẽ suã tristes inter¬
rogant depeccato cuius conscientiã non habebant: Quia it illis. unꝰ exduo decim qui in tingitmecũ manũ inca
potentia primũ dexeratunꝰ ex nobis metrad& ꝑspexerat ꝓditor inmalo manifestius arguit &ta¬
men nomenppriȩ non designat iudas caeris contristatis & retrahentib: manũ & int̃ dicentib: cibosorisuo sin¬
ceritate sinpudentia quaꝓditurus erit & iã manũ cũ magistromittit incatino ut audati abo nã consuentiã m̃¬
tiret Et filius quidẽ hominis uadit sicut scriptũ :÷ deeo ueautẽ hominiilli ꝑquẽ filius hominisdradit᷑ : Necpri¬
monee secundo correptus aꝓditione ratrahit pedem sed paciencia dñi nutrit inpudentiã suã. Et thesapriza

Expanded text:
ecialiter, ne manifeste coargutus impudentior fieret. Mittit crimen in numer nihil tale contra Dominum cogitarent, sed plus credunt magistro quam sibi, et timentes fragilitatem suam tristes interrogabant de peccato, cujus conscientiam non habebant. Qui ait illis: Unus ex duodecim, qui intingit mecum manum in capatientia! prius dixerat: Unus ex vobis me tradet, perseverat traditor in malo, manifestius arguit, et tamen nomen proprie non designat Judas, caeteris contristatis, et retrahentibus manum, et interdicentibus cibos ori suo, temeritate et impudentia, qua proditurus erat, etiam manum cum magistro mittit in catinum, ut audacia bonam conscientiam mentiretur. « Et filius quidem hominis vadit, sicut scriptum mo, nec secundo correptus a proditione retrahit pedem, sed patientia Domini nutrit impudentiam suam, et thesauzira
Abbreviated transcription (Latin):
tatis deuatione p̃sidiũ cȩleste queramus Vn dedoetor egregius formã docendia dño sumens ita suo sallo quitur
uuditoros Accep stis spm adoptionis filiorũ in quoclamamꝰ abbapater : Abbanimirũ illiqui deis raheliticopopu
enimus Etuenit & inuent eos dormuentes & ait pe ro simon dormis non po¬
tuistiuna hora uigilare : Ille quisupra dixerat &i ã siom̃s scandalizatis egonũ quã scandali⁊ abor Aiun etristem

Expanded text:
tatis devotione praesidium coeleste quaeramus. Unde doctor egregius formam docendi a Domino sumens ita suos alloquitur auditores: Accepistis spiritum adoptionis filiorum in quo clamamus, abba pater . Abba nimirum illi qui de Israelitico popuenimus. « Et venit, et invenit eos dormientes. Et ait Petro: Simon, dormis? Non potuisti una hora vigilare? » Ille qui supra dixerat: « Et si omnes scandalizati fuerint, ego nunquam
Abbreviated transcription (Latin):
cussiomiexibuit humilit̃ in ꝑcussionebenedicit ut hinc uidelic& ostendat quidunusquisq inflagelloculpȩꝓpriȩ
saceredebeat supseȩ quanim it̃ flagella culpȩ portatalienȩ. Vt hinc ostendat quid incorreptione faciat subdi

Expanded text:
cussione exhibuit, humiliter in percussione benedicit, ut hinc videlicet ostendat, quid unusquisque in flagello culpae propriae cussione exhibuit, humiliter in percussione benedicit, ut hinc videlicet ostendat, quid unusquisque in flagello culpae propriae facere debeat, si ipse aequanimiter flagella culpae portat alienae; ut hinc ostendat quid in correptione faciat subdi
Abbreviated transcription (Latin):
dat corporis sui fractionẽ ñ absq: sua sponte acꝓcurationeuenturã Sed sicut alibi dicit potestatẽ sohabe¬
reponendianimã suã & potestatẽ sehabereiterũ sumendi eam Quẽ uidelica panẽ certiquoq gratia sa
nedix̃ quia naturã humanã quã passurus ad sumpsit. Ipse una cũ patre s sp̃uscõ
gratia diuine iurtũtis impleuit Bened ix̃ pane & fregit quia hominẽ assumptũ ita morti subdere dignatꝰ ÷
uteidiuinȩ in mortalitatis ueracit̃ in ee potentiã demonstrar& Ideoq uelotius eũ a mortere suscitandũ ẽẽ
Et accepto calice gratias agens dediteis & biber ex illo om̃s Cũ adpyinquare passioni diciẽ
acceptopane gratias egis ꝑͥhibet᷑: Gratiasitaq: agit quiflagella alienȩ inquitatis suscipit & quinihildignũ per¬

Expanded text:
dat corporis sui fractionem non absque sua sponte ac procuratione venturam, sed sicut alibi dicit, potestatem se habedat corporis sui fractionem non absque sua sponte ac procuratione venturam, sed sicut alibi dicit, potestatem se habere ponendi animam suam, et potestatem se habere iterum sumendi eam. Quem videlicet panem certi quoque gratia sanedixit. Quia naturam humanam, quam passurus assumpsit, ipse una cum Patre et Spiritu sancto gratia divinae virtutis implevit: Benedixit panem et fregit, quia hominem assumptum, ita morti subdere dignatus est, ut ei divinae immortalitatis veraciter inesse potentiam demonstraret. Ideoque velocius eum a morte reEt accepto calice gratias agens dedit eis, et biberunt ex illo omnes. Cum appropinquare passioni dicitur, accepto pane gratias egisse perhibetur. Gratias itaque agit, qui flagella alienae iniquitatis suscipit. Et qui nihil dignum per
Abbreviated transcription (Latin):
inuiol abile domini cicorporis ac sanguinis sacram̃tũ temerare p̃sumit illẽ dñmuendit quicitimore
atqiamore neȩ lecto trenapillo & caduca. immo &iã criminosadiligeres curare conuincitur:ore
bonũ ÷ ei sinones set natus homo ille : Non idẽo putandus ÷ ante fuissequã nasceret᷑ quia nullipossit esse
bene inisi ei qui fuerit Sed simplicit̃ dictũ ÷ multo melius eẽ ñ subsistere quã male subsistere
manducantibus illis accepitihs̃ panẽ & benedicens fregit odediteis &ait sumite hoct corpmeũ Finitis¬
raschȩ ueteris sollemniis que in cõ memorationẽ antiq: deȩgrpto liberationis populi dĩ agebant᷑ transir
ad nouum qđ in suȩ redẽptionis memoriã ecclesi ã frequentare uolebat utui delic& ꝓcarne agniac sangui¬
ne suis anguinis corporisq: sacramentũ substituer&. Ipsũq: seee monstraro cuiiurauit uns onrtigi¬
bit eũ tues sacerdos in ȩt̃nũ scđ m ordine melchisedech. Frangit aut̃ ipse panẽ quẽ discipulis porrigit u tosten¬

Expanded text:
inviolabile dominici corporis ac sanguinis sacramentum temerare praesumit. Ille Deum vendit, qui ejus timore atque amore neglecto, terrena pro illo et caduca, imo etiam criminosa, diligere et curare convincitur. Bonum esset ei, si non esset natus homo ille. Non ideo putandus est ante fuisse quam nasceretur, quia nulli possit esse bene, nisi ei qui fuerit. Sed simpliciter dictum est, multo melius esse non subsistere, quam male subsistere. Et manducantibus illis, accepitveteris phase solemniis, quae in commemoratione antiquae de Aegypto liberationis populi Dei agebantur, transit ad novum, quod in suae redemptionis memoria, Ecclesiam frequentare volebat, ut scilicet pro carne agni ac sanguine, sui corporis sanguinisque sacramentum institueret, ipsumque se esse monstraret, cui juravit Dobit eum: Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech . Frangit autem ipse panem quem discipulis porrigit, ut osten
Abbreviated transcription (Latin):
in ista idhucarne sonsttistoritin deberetagnosa ge le suimiuidissecaut᷑ iħs fidem illoꝵ. aitparalitieo filio dmit¬
hominẽ a paralisi dñs primo peccatoꝵ uinculadis soluit utostenderet eũ obnexa

Expanded text:
in ista adhuc carne constituto Christum debere cognosci. Cum vidisset autem Jesus fidem illorin ista adhuc carne constituto Christum debere cognosci. Cum vidisset autem Jesus fidem illor vincula dissolvit, ut ostenderet eum ob nexus
Abbreviated transcription (Latin):
tẽperantiã etiustitiã nuncupant
Ettũ ñ posseNt offerrecũ illip̃turba Nudauertectũ ubierat
Sessuduriu paralrticũ xpõ offerre : sed turba interposita ab omni parte redudunt᷑ Quia sepe anima post infirin
torporis desidiuã addũni resipiscens suꝑneq gratiae remedio cupiens innouari Priscȩ c̃ suaetu dipus obstacula
recordat  st pdimeripsas orationis oratioris secrecȩ dulcedines et quasi suauecũ dno collaquiũ turb
ueniens Adements no ps iidien impedit. & quidinterhaec agendũ pitiq hrinfimis dxetemus qua upotend¬
niniensit᷑ iermanendo ꝓps iedetettũ domus inqua xps docet ascendendum id est sacrescripturae sublimita sest a ppeendu
tuos Etpate facientes submiser grabattũ in quo paraliticus iacebatPate factotetto aeger ante ilm submintet
suas sit qui reser& diuinaspiritalis gratia uirtus inuemiet Denudatio etenimt¬
ualsiu ltetere sensus spiritalis ȩtarto norũ çȩlestiũ Qđ ut̃ cũ grabbatto deponit᷑ infirm̃ significatab homipe

Expanded text:
uncupant. Et cum non possent offerre eum illi prae turba, nudaverunt tectum ubi erat. Desiderant paralyticum Christo offerre, sed turba interposita ab omni parte intercluduntur, quia saepe anima post infirmi corporis desidiam ad Deum resipiscens, supernaeque gratiae remedio cupiens innovari, priscae consuetudinis obstaculo retardatur. Saepe inter ipsas orationis secretae dulcedines, et quasi suave cum Domino colloquium, turbentis ne Christus videatur impedit. Et quid inter haec agendum? Non utique infimis exterius qua turbae tumultuantur remanendum, sed tectum domus in qua Christus docet ascendendum: id est, sacrae Scripturae sublimitas est appetenda,tuos . Et patefacientes, submiserunt grabatum in quo paralyticus jacebat. Patefacto tecto aeger ante Jesum submittitur, si adsit qui reseret divina, spiritualis gratiae virtus invenievilitate litterae sensus spiritualis et arcanorum coelestium. Quod autem cum grabato deponitur infirmus, significat ab homine
Abbreviated transcription (Latin):
andũ cũ lexamalis abstinere iubeatdicens : Om neopus seruile ñ facietis in eo. id est peccatũ. Omnis enĩ qui facitpeccatũ
seruis est peccati Quo p̃cepta aetiã futurisđ formã inp̃sentib: adumbrat ubi illiqui ꝑsex hui: scđi aetatis bonofeces
operis actus est in liudeđi quiescere animã saluã facere anꝑdere Hocest hominẽ curare annon idem est qđ p̃miserat
benef acereni qđ ds summe bonus auctor mali nobis autꝑ ditionis esse possit sed qđ eiꝰ non saluare scripturae c̃suetu dineꝑderedicit᷑

Expanded text:
andum, cum lex a malis abstinere jubeat dicens: Omne opus servile non facietis in eo, id est peccatum. Omnis enim qui facit peccatum, andum, cum lex a malis abstinere jubeat dicens: Omne opus servile non facietis in eo, id est peccatum. Omnis enim qui facit peccatum, servus est peccati. Quo praecepto etiam futuri saeculi formam in praesentibus adumbrat: ubi illi qui per sex hujus saeculi aetates bona fecerunt, operis actus est in Dei laude quiescere. Animam salvam facere, aut perdere? Hoc est hominem curare, an non. Idem est quod praemiserat: Bene facere, an male. Non quod Deus summe bonus, auctor mali nobis aut perditionis esse possit, sed quod ejus non salvare, Scripturae consuetudine perdere dicat
Abbreviated transcription (Latin):
in primo parente dũ uetite arboris poma decerperat̃ aruerat ꝑ redemptoris gratiã dũ insontesmanus incrucis arbore te¬
deret bonoꝵ  operũ sucis est restituta saluti: Et bene insynagoga manus erat arida qr ubiscientia domũ maius
igrauius est in excus abilis noxȩ periculũ Et obseruabanteũ si sabbatis curar& ut accus arent illũ Quia distructionẽ
sabbati quã in discipłis arguebant ꝓ babilimagister excusauerat exemplo: Nuncipsũ obseruandomagistrũ calũ niari uolt̃
ut sis abbato cur& trans gressionis. siñ cur& crudelitatis. aut inbebillitatis arguaNt Et at homini habenti manũ
aridã surge in mediũ. etdicit eis silic& sabbatis benefacere anmale Prȩueniens dñs calumniã iudaeoꝵ quã sibi ꝑfida
auerant arguiteos qr legis p̃cepta praua interp̃tatione uiolarint

Expanded text:
in primo parente dum vetitae arboris poma decerperet aruerat, per Redemptoris gratiam dum insontes manus in crucis arbore tein primo parente dum vetitae arboris poma decerperet aruerat, per Redemptoris gratiam dum insontes manus in crucis arbore tenderet, bonorum operum succis est restituta saluti. Et bene in synagoga manus erat arida, quia ubi scientiae donum majus, ibi gravius est inexcusabilis noxae periculum. Et ipsi observabant eum si Sabbatis curaret, ut accusarent illum. Quia destructionem Sabbati quam in discipulis arguebant, probabili magister excusaverat exemplo, nunc ipsum observando magistrum calumniari volunt, ut si sabbato curet, transgressionis: si non curet, crudelitatis aut imbecillitatis arguant. Et ait homini habenti manum aridam: Surge in medium. Et dicit eis: Si licet Sabbatis bene fac perfida mente paraverant, arguit eos quia legis praecepta prava interpretatione violarint
Abbreviated transcription (Latin):
tũ custodiri. uttam̃ sineces sitas eẽt reus p̃ eẽt qui sabbatũ uiolas s&¬
fieri: Nã etiosuae muro hiericho septemdieb: cũ exercitu cirtuit. et machabeinecessitate instante sabbato pugnabat᷑ Vnde
discipulis esurientib: qđ licitũ ñ erat in lege necessitatesamis factum est licitũ: Talis haec causa est qualis hodiae in ieiurius
gitimis ubisiquis aeger leiunium corruperit Nullaratione reus tenet᷑¬
rex sacerdotali cibo pastus excusabilis est. etiuxta alterius euangelistae narrationẽ sabbatũ sacerdores ꝑ templimin isterũ
uiolantes criminecarent: quanto magis filius hominis quiuerus rex etutrus sacerdotes. & ideo dñs est sabbati. euulsarũ sab¬
bato spicarũ noxa nontenet᷑
habebat aridã humanũ genus indicat infecunditate bonioperis arefactũ sed dnĩ miseratione curatũ Cuiꝰ dextera quae

Expanded text:
sabbatum custodiri, ut tamen si necessitas esset, reus non esset qui sabbatum violasssabbatum custodiri, ut tamen si necessitas esset, reus non esset qui sabbatum violassfieri. Nam et Josue muros Hiericho septem diebus cum exercitu circuivit. Et Macchabaei necessitate instante Sabbato pugnabant. Unde discipulis esurientibus, quod licitum non erat in lege, necessitate famis factum est licitum. Talis haec causa est, qualis hodie in jejuniis legitimis: ubi si quis aeger jejunium corruperit, nulla ratione reus tenetrex sacerdotali cibo pastus excusabilis est, et juxta alterius evangelistae narrationem sacerdotes sabbatum per templi ministerium violantes crimine carent, quanto magis Filius hominis qui verus rex est et verus sacerdos, et ideo Dominus Sabbati, evulsarum sabbato spicarum noxa non tenetuhabet aridam, humanum genus indicat in fecunditate boni operis arefactum, sed Domini miseratione curatum. Cujus dextera quae
Abbreviated transcription (Latin):
cerdotalemcibũ adusũ transiturũ eẽ. populoꝵ. Siue qđ om̃s uitã sacordotalẽ debemꝰ imitari siueq om̃s filii eccłȩ sacerdotisa
tione libri regũ diximꝰ et demensa aepanib: ꝓpositionis in libro expositionis tabnaculi etuasoꝵ eꝰ
Adhimelec uidelicet princeps sacerdotũ et abiathar filiuseius Occiso aut̃ achimelech a saule cũ uiris domꝰ suae generis sacꝙ
accepit ac tototẽpore regniillius in pontificatu ꝑseuerans multomaiores excellentiae quã pat̃ suus effecuis est Ideoq digrꝰ
fuit cuiꝰ memoriã dñs atuamui uente patre qs̃i sũmis sacerdotis faceret Etdicebat eis sabbatũ ꝓpt̃ hominẽ facc̃ est
etrũ homo ꝓpt̃ sabbatũ Maior est cura sanitati etuitȩ hominis quã custodiaes abbatiadhibenda : Sicenĩ etmandatũ est

Expanded text:
cerdotalem cibum ad usum transiturum esse populorum, siue quod omnes uitam sacerdotalem debemus imitari siue quia omnes filii ecclesiae sacerdotes cerdotalem cibum ad usum transiturum esse populorum, siue quod omnes uitam sacerdotalem debemus imitari siue quia omnes filii ecclesiae sacerdotes tione libri Regum diximus, et de mensa ac panibus propositionis, in libro expositionis tabernaculi et vasoruAbimelech videlicet princeps sacerdotum, et Abiathar, filius ejus. Occiso autem Abimelech a Saule, cum viris domus suae generis sacerdaccepit, ac toto tempore regni illius in pontificatu perseverans, multo majoris excellentiae quam pater suus effectus est. Ideoque dignus fuit cujus memoet non homo propter Sabbatum. Major est cura sanitati et vitae hominis, quam custodiae Sabbati adhibenda. Sic enim et mandatum est
Abbreviated transcription (Latin):
sacerdotib: et quicũ eo erant Adc̃ futandã calumniã ilidȩose ueteriseoꝵ ueteris recordat᷑ historiae Quando dđ
fugiens saulem uenit in nobe etabachimelech sacerdote susceptus postulauit cibos qui cũpanes laicos p̃ haberet dedit ei c̃secratos
quib: non licebat uefcinisi solis sacerdotib: edeuitis: Ethoctantũ interragauit siniundieent̃ puer nnalterib edeuitis:¬
Ethoctantũ interrogauit simundies sent pueri a mulierib: et illor espondente ab haeri etnudius tertius nĩ dubitauerit panes dare¬
Melius arburatus ꝓfaeta dicento misericordiãuolo etñsa crificiũ De famis periculo homines liberare quã do offerresacrificiũ Hosiuo¬
Defamis periculo hominos liberare quã do offerresacrificiũ Tlostiaeñ
datũ ꝓbabile exe satione transgressis. & fames in causaest. cureandem famem p̃ꝓbatis in aptis quã ꝓbatis incaeteris : quanqua etnhoo

Expanded text:
sacerdotibus? Ad confutandam calumniam Pharisaeorum, veteris recordatur historiae: quando David fugiens Saulem venit in Nobe, et ab Achimelech sacerdote susceptus, postulavit cibos; qui cum panes laicos non haberet, dedit ei consecratos, quibus non licebat vesci nisi solis sacerdotibus et Levitis . Et hoc tantum interrogavit, si mundi essent pueri a mulieribusEt hoc tantum interrogavit, si mundi essent pueri a mulieribus, et illo respondente ab heri et nudius tertius, non dubitaverit panes daremelius arbitratus, propheta dicente: Misericordiam volo, et non sacrificium , de famis periculo homines liberare quam Deo offere sacrificium. Hosamis periculo homines liberare, quam Deo offerre sacrificium. Hostia enim Deo ndatum probabili excusatione transgressi sunt, et fames in causa est, cur eamdem famem non probatis in apostolis quam probatis in caeteris? Quanquam et in h
Abbreviated transcription (Latin):
uine dilectionis qua em̃tes fideliũ esurientes sitientesq iustitiam suauitatis int̃nedapib: pascant Verũ haecm̃tiũ re
defensorib: displic& sed a dno sabbati ꝓbat᷑ ꝗ quisolã litterȩ suꝑficiem sequunt᷑ nec uerã
m̃tiã refectionẽ nosse nec a dinternã ꝑ uinere animarũ requiem nor̃ : Vnde temeritas eoꝵ merito ueritatis orec̃fundit᷑

Expanded text:
e dilectionis, quae mentes fidelium esurientes e dilectionis, quae mentes fidelium esurientes defensoribus displicet, sed a Domino Sabbati probatur, quia qui solam litterae superficiem sequuntur, nec veram mentium refectionem nosse, nec ad internam pervenire animarum requiem norunt. Unde temeritas eorum merito Veritatis ore confunditur,