comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nuto smore iudiciorum publico¬
rum potius quam insectitionibus
sacerdotum. Non esse causam qua
itachii ceterorumq partis eius
communionem puturet esse dam¬
nandam Theognsstum odio po¬
tius quam causa fecisse discidium
Eundemq: tumen solum esse quise
a communione interim separaret
a reliquis nihil nouatum: quinetiã
Antepiucos dies habitasꝓnoduf
itdachium pronuntiauerat culpa
non teneri. Quib: cum martines
parum moueretur rexiradceer¬
ditur. acse de conspectueius ab rl
Et mox pertus sores his proquib
martinus roguuerat diriguntus.
Quod ubi martino conꝑtum iam
poctis tempore ẽ. palatium in rupit
spondet si parceretur se commu¬
nicaturum. Dum modo ut et tribuni
iam in excidium eccles iarum adhis¬
mora: interces sit. maximu indul¬
sane uirretplane digni : qui melio¬
re tempore sacerdos fieret. Hu¬
iusdiei com munionem mastinus
inut. satius aestimans adhorum
cedere: quamhis non consulere
quorum ceruicib gladius in mine¬

Expanded text:
natos more iudiciorum publiconatos more iudiciorum publicorum potius quam insectationibus sacerdotum: non esse causam, qua Ithacii ceterorumque partis eius communionem putaret esse damnandam. Theogntius quam causa fecisse discidium; eumdemque tamen solum esse qui se a communione interim separarit, a reliquis nihil novatum; quin etiam ante paucos dies habita synodus Ithacium pronuntiaverat culpa non teneri. Quibus cum Martinus parum moveretur, rex ira accenditur, ac se de conspectu ejus abripuit: et mox percussores his pro quibus Martinus rogaverat, diriguntur. XIII. Quod ubi Martino compertum jam noctis tempore est, palatium irrupit; spondet, si parceretur, se communicaturum, dummodo ut et tribuni jam in excidium ecclesiarum ad Hismora intercessit; Maximus indulsane uiri et uere digni, qui meliore tempore sacerdos fieret. huius diei communionem Martinus iniit, satius aestimans ad horam cedere quam his non consulere, quorum ceruicibus gladius immine
Abbreviated transcription (Latin):
leexcusubitur quib. libet occas ioni¬
b: fubsidia imperio paruis se
Iuterrecep̃i quorum commundo¬
ne martinus nonibat trepidi
ad regem concurrunt pruedam¬
nutosse conquaerentes. actum eẽ
desuo omnium statu. sitheo gnistip¬
tinutiam qui eos solus pulam lata
sententia condem nauerat Har¬
tini armaret auctoritus nonopor¬
tuisse hominem recipi moenibus.
Illumiam non defensorem hereti¬
corumesse sed uindicem: Nihil
acdum morte priscilliani si marti¬
nus exerceat illius ultionem.
Postremo prostruti cum fletu et
lumentatione. potes tutem regiã
inplorant : ut utitur aduers us
unum hominem uisua: nec multum
aberut : quinco geretur imperatoꝵ
martinum cumhereticorum sorte
miscere. Sed ille licet ep̃is nimio
fuuore esset obnoxius. ponerut
nescius martinum fide sancatate¬
acuirtute. cunctis presture mortu¬
lb Alia longeuia scm̃ uincereparat.
acprimos ecreto accefsitum .blun¬
de appellat hereticos iuredam¬

Expanded text:
le excusabitur quibuslibet occasionile excusabitur quibuslibet occasionibus subsidia imperio parauisse. Interea episcopi, quorum communionem Martinus non inibat, trepidi ad regem concurrunt, praedamnatos se conquerentes, actum esse de suo omnium statu, si Theogniti pertinaciam, qui eos solus palam lata sententia condemnauerat, Martini armaret auctoritas: non oportuisse hominem recipi moenibus : illum iam non defensorem haereticorum esse, sed uindicem: nihil actum morte Priscilliani, si Martinus exerceat illius ultionem. postremo prostrati cum fletu et lamentatione potestatem regiam inplorant ut utatur aduersus unum hominem ui sua. nec multum aberat, quin cogeretur imperator Martinum cum haereticorum sorte miscere. sed ille, licet episcopis nimio fauore esset obnoxius, non erat nescius Martinum fide, sanctitate, uirtute cunctis praestare mortalibus: alia uia sanctum uincere parat. ac primo secreto arcessitum blande appellat: haereticos iure dam
Abbreviated transcription (Latin):
fitetur secum pacexp̃i esse uenturũ:
Postremo in gressus nocturno tem¬
pore ad iit ecclesiam tuntumoratio¬
nis gratia Posttridie palatium
petiit: priceter multis quas euol¬
uere longum ẽt Has principales
petitiones habebat pronarsete
comite et leucadio preside. quorũ
ambo gratiani partium fuerant
ꝑtinatiorib studiis quace non ẽ
temporis explicare iram uictoris
emeriti . Illa precipua cura. netri¬
buni cum iure gladiorum adhis¬
panics mitterentur: Piaeni merat
sollicitudo martino : ut non solum
xp̃iunos quis ub illaerant occasio¬
neuexandi sed ipsos etiam hereticos
liberuret : Uerum primodie atque
altero sus pendit hom inem callidus
imperctor. siue ut rei pondus in po¬
siquidem in bonceorum inhiauerat:
fertur enim illeuir multis bonisq
actib preditus aduersus auaritiam
parum consuluisse nisi regni neces si¬
tis: quippeex huusto superioribus
principib reipublicȩ aerurio pene
semper in expedtione atq procinctu
bellorum ciuilium constitutus faci¬

Expanded text:
fitetur, se cum pace Christi esse uenturum. postremo ingressus nocturno tempore adiit ecclesiam tantum orationis gratia. postridie palatium petit. praeter multas, quas euoluere longum est, has principales petitiones habebat: pro Narsete comite et Leucadio praeside; quorum ambo Gratiani partium fuerant, pertinacioribus studiis, quae non est temporis explicare, iram uictoris emeriti: illa praecipua, ne tribuni cum iure gladiorum ad Hispanias mitterentur. pia enim erat sollicitudo Martino, ut non solum Christianos, qui sub illa erant occasione uexandi, sed ipsos etiam haereticos liberaret. uerum primo die adque altero suspendit hominem callidus imperator, siue ut rei pondus inposiquidem in bona eorum inhiauerat. fertur enim ille uir multis bonisque actibus praeditus aduersus auaritiam parum consuluisse, nisi regni necessite, quippe exhausto a superioribus principibus reipublicae aerario, paene semper in expectatione adque procinctu bellorum ciuilium constitutus faci
Abbreviated transcription (Latin):
se. Iuluex petiit audire sapientem: istu
non tuntum audisse contenta. sed etmeruit
seruire sapienti. Adhuec postu miunus
Iamdudum inquit gulle audiens teloquen¬
tem. uehementer ad miror reginae fidem.
Sed illud ubi ẽ quod nulla umquam femi¬
na ferebatur propius astitisse mar¬
tino: Ecce istu regina non solum a sti¬
tit. sed etium ministruuit. Et uereor
neisto aliquantulum setueantur exemplo
quilibenter feminis inseruntur. Tum

Expanded text:
se: illa expetiit audire sse: illa expetiit audire snon tantum audisse contenta, sed et meruit servire sapienti. VII. Postumianus, jamdudum, inquit, Galle, audiens te loquentem vehementer admiror reginae fidem: sed illud ubi est, quod nulla umquam femina ferebatur propius astitisse Martino? ecce ista regina non solum astitit, sed etiam ministravit: et vereor, ne isto aliquantulum se tueantur exemplo libenter feminis inseruntur. Tum
Abbreviated transcription (Latin):
tinipedib solo strata non poterut
Postremo a uiro suo poposcit. Dein
mastinum uterque conpellunt. ut ei remo¬
tis omnib: ministris preberet sola conuiuiũ
Nec potuit uirbetus obstinatius reluc¬
turi. Con ponitur castus reginue manib
appcratus: Sellulum ipsa consternit.
menscm admouet: Aquam manib: submi¬
nistrut. Cibum quem ipsa coxerut. appo¬
nit: Ipscillo sedente eminus secundum¬
famulantium disciplincm solo fixa con¬
sistit in mobilis. Peromnia ministrantis
modestiam ethumilitatem exhibens ser¬
uientis. Miscuit ipsab ib ituro. et ipsa por¬
rexit: Finita caenula frxgmenti panis
adsumpti micasq collegit: Satis fideliter
illas reliquias imperialib aepulis ante¬
ponens. Beutamulier tuntue pietitis
affectu illimerito conparanda: quaeue¬
nit a finib: terrue audiresalomonem: si¬
quidem simplicem sequamur historiam:
sed fides reginarum ẽ. conferenda: quod
mihiliceat separutum ysterii maies tited ixis¬

Expanded text:
tini pedibus solo strata non poterat. tini pedibus solo strata non poterat. postremo a uiro suo poscit, dicens Martinum uterque conpellant, ut ei remotis omnibus ministris praeberet sola conuiuium. nec potuit uir beatus. obstinatius reluctari. conponitur castus reginae manibus apparatus: sellulam ipsa consternit, mensam admouet, aquam manibus subministrat, cibum, quem ipsa coxerat, adponit. ipsa illo edente eminus secundumfamulantium disciplinam solo fixa consistit inmobilis, per omnia ministrantis modestiam et humilitatem exhibens seruientis: miscuit ipsa bibituro et ipsa porrexit. finita cenula fragmenta panis absumpti micasque collegit, satis fideliter illas reliquias imperialibus epulis anteponens. beata mulier, tantae pietatis adfectu illi merito conparanda, quae uenit a finibus terrae audire Salomonem, siquidem simplicem sequamur historiam. sed fides reginarum est conferenda, quod mihi liceat separata mysterii maiestate dixis
Abbreviated transcription (Latin):
diuersis inpulatio temporib gestuco¬
Nectum. Nequuquam en im pretermit¬
tendu mẽe uidetur circa mastini ad miruti¬
onem reginae fidelis exemplum.vi
rem publicam gubernubat. Hir om̃¬
niuitue merito predicandus.: siei ueldia¬
dema non legiti me tum altuante milite
inpositum repudiare. uel armis ciuilib
abstinere licuis set. Sed magnum imperiũ¬
necsinepericulore nui: nec sin eurmis
potuit teneri. Hic martinum suepius
euocatum receptumq: intrupulatium
uenerub iliter honorubut. Totus illi
cumeo sermo depresentib. defuturis.
defidelium gloria. Deaeternitate scõrũ
Cum interim dieb: acnoctib: deoremar¬
tini regina pendebat: Euangelico illo
non inferior exemplo pedes scĩ fletu riga¬
but. crine tergebat. Mastinus quem nul¬
luumquam femina contigisset. Istius as¬
siduitutem immo potius seruitutem non
poterut euadere. Non illuo pesregni.
non imperii dignitatem. non diadem a
Nonporpurum cogitabat. Diuelliamar¬

Expanded text:
diuersis in palatio temporibus gesta codiuersis in palatio temporibus gesta conectam: nequaquam enim praetermittendum uidetur circa Martini admirationem reginae fidelis exemplum. rempublicam gubernabat, uir omni uita merito praedicandus, si ei uel diadema non legitime tumultuante milite inpositum repudiare uel armis ciuilibus abstinere licuisset: sed magnum imperinec sine periculo renui nec sine armis potuit retineri. hic Martinum saepius euocatum receptumque intra palatium uenerabiliter honorabat: totus illi cum eo sermo de praesentibus , de futuris, de fidelium gloria, de aeternitate sanctorum, cum interim diebus ac noctibus de ore Martini regina pendebat: euangelico illo non inferior exemplo pedes sancti fletu rigabat, crine tergebat. Martinus, quem nulla umquam femina contigisset, istius adsiduitatem, immo potius seruitutem non poterat euadere. non illa opes regni, non imperii dignitatem, non diadema, non purpuram cogitabat: diuelli a Mar
Abbreviated transcription (Latin):
iresecurum. regius fores quam lib et
cluus as s ponte reserandas. imperuto¬
ris spiritum superbum molliendum
gitur istius modi presentis angeli
confirmatus allo quio. et fretus au¬
xilio : palatium petrt. Patent limi¬
ua nullus obrsistit. Postremousq
ad regem nemine prohibente ꝑuenit
Quicum uenientem eminus uideret.
infrendens curfus set admis sufue¬
quaquum adsurgere ẽ. dignatus ad¬
stunti : donet regiam sellum ignis ope¬
riret. ipsum̃que regem eu paste corpo¬
sis quasedebat a flaret incendium.
Itas olio suos uperb excutitur. et mastino
inuitus adsurgit. Multumq: conplexus
quens pernere ante decreuerut. uirtutem
sensis sediuinum emendutior futebutur.
N ec expectutis martini precib prius
omnia prxestitit. quum roguretur
Conloquio illum atq: conuiuio frequent
adsciuit. Postremo ab eunti. multum une¬
ra obtulit: quue uirbeatus ut semperpuu¬
pertutis suue custos cuncta reiecit. Et
quia palutium semel in gressisumus. lic&

Expanded text:
ire securum: regias forres quamlibet ire securum: regias forres quamlibet clausas sponte reserandas: imperatoris spiritum superbum molliendum. Igitur istiusmodi praesentis angeli confirmatus alloquio et fretus auxilio, palatium petit. Patent limina, nullus obsistit, postremo usque ad regem nemine prohibente pervenit. Qui cum venientem eminus videret, infrendens cur fuisset admissus, nequaquam assurgere est dignatus astanti, donec regiam sellam ignis operiret, ipsumque regem ea parte corporis qua sedebat, ita e solio suo superbus excutitur et Martino inuitus adsurgit: multumque conplexus quem spernere ante decreuerat, uirtutem sensisse diuinam emendatior fatebatur: nec expectatis Martini precibus prius omnia praestitit quam rogaretur. conloquio illum adque conuiuio frequenter adsciuit: postremo; abeunti multa munera obtulit, quae uir beatus, ut semper, paupertatis suae custos cuncta reiecit. Et quia palatium semel ingressi sumus, licet
Abbreviated transcription (Latin):
etium nuncde martino sũp̃er ẽ sermo¬
nis euoluere. Nam etiam mini maillius
et cotidiana animus festinut agnoscere.
quic minimcullius aliorum maximis
sum ipse non uidi. Prius enim gestures¬
ẽ. quam me illiuiro iungerem : Sed
factum caelebre ẽ. fidelium fratrum
quuinterfuerant sermone uulgatum.
Quoprimum ep̃sdatus .ẽ. fuit ei necessi¬
tus adirecomitutum. Ualenti nianus
tum in uiorrerum potiebutur. Iscum
mastinum eupetere cognouis set quue
pruesture nolebut. ius sit eum palatu
forib: arceri. Et enim ad animum illi¬
us inmitem acsuperbum uxor acces¬
serut arriuna. quuetotum illum ascõ
uiro neei debitum reuerentium prȩs¬
turet auesterut. Itaq martinus ubs
semel atq iterum superbum princi¬
pem adire temptuuit. recurrit
ad notu presidia: cilicio ob uoluitus.
cinere conspergitur. cibo potũque
abstinet. Orationib diebꝰ noctͤibq
perpetuat. Septimouero die. adsti¬
tit ei angelus. iubet eum ad pulatium

Expanded text:
etiam nunc de Martino superest sermoetiam nunc de Martino superest sermonis euoluere. nam etiam minima illius et cotidiana animus festinat agnoscere, quia minima illius aliorum maximis sum, ipse non uidi, prius enim gestum est, quam me illi uiro iungerem: sed factum celebre est, fidelium fratrum, qui interfuerant, sermone uulgatum. quo primum episcopus datus est, fuit ei necessitas adire comitatum. Valentinianus tum maior rerum potiebatur. hic cum Martinum ea petere cognouisset, quae praestare nolebat, iussit eum palatii foribus arceri: etenim ad animum illius inmitem ac superbum uxor accesserat Arriana, quae totum illum a sancto uiro, ne ei debitam reuerentiam praestaret, auerterat. itaque Martinus, ubi semel adque iterum superbum principem adire temptauit, recurrit ad nota prcinere conspergitur, cibo potuque abstinet, orationem diebus noctibusque perpetuat. Septimo vero die astitit ei angelus: jubet eum ad palatium
Abbreviated transcription (Latin):
lum mutri restituit. Tumuero multi¬
tudo omnis incaelum clumore subluto-
xp̃idm̃ futeri: Postremum⁊ cuncti
cateruutim ad genua beati uiri ruere
coeperunt. fideliter postulantes
ut eos faceret xp̃iunos. Nec cunctu¬
tus in medio ut erut campo cunctos
in posituuni uersis munu caticuminos
fecit. Cum quidem ad nos conuersus
diceret non iñ rationabiliter incãpo
caticuminos fieri: ubisolent marty¬
res consecruri Uicisti inquit postu¬
miunus galle. uicisti. Non utiq me
qui mustinisum potius adsestor.
Et quihuecomnia de illo uiro etsciui
semper et credidi: sed heremitus om¬
nes anachoritasq: uicisti. Nemoenim
illorum sicut mastinus hic uester
im monrt̃. mortib: impercuit: Meri¬
toq: hunc iste sulpicius a postolis conpa¬
rut et prophetis: quem peromniu illis
esse consimilem fidei uistus acuirtut ũ
o peru testuntur. Sed pergequueso.
quam quam nihil magni ficentius audire
possumus. Perge tamen gulle quod

Expanded text:
lum matri reddidit. tum uero multilum matri reddidit. tum uero multitudo omnis in caelum clamore sublato Christum Deum fateri, postremo cuncti cateruatim ad genua beati uiri ruere coeperunt, fideliter postulantes ut eos faceret Christianos. nec cunctatus, in medio ut erant campo, cunctos inposita uniuersis manu catechumenos fecit, cum quidem ad nos conuersus diceret, non inrationabiliter in campo catechumenos fieri, ubi solerent martyres consecrari. Vicisti, inquit Postumianus, Galle, uicisti, non utique me, qui Martini sum potius adsertor et qui haec omnia de illo uiro et sciui semper et credidi, sed eremitas omnes anachoretasque uicisti. nemo enim illorum, sicut Martinus hic uester, immo noster, mortibus imperauit. meritoque hunc iste Sulpicius apostolis conparat et prophetis, quem per omnia illis esse consimilem fidei uirtus ac uirtutum opera testantur. sed perge quaeso, quamquam nihil magnificentius audire possimus, perge tamen, Galle, quod
Abbreviated transcription (Latin):
nobis inmanis turba processit. quaeerat
totug entilium. Nam nemo in illo uico
nouerut xpĩanum.Uerumad fumam
tuntiuiri cam posomnes late puten¬
tefconfluentium multitudo contexe¬
roct. Sensit hicm astinus operundum.
et ad nuntiantes ibispũ totus infremuit
N. ec mostulesonans. uerbum dĩ genti¬
libus predicabat. Saepius ingemis¬
cenf curtantad nm saluato rem turban
nes ciret. Interea sicut nos incredibilis
circum dederat multitudo. mulier quȩ¬
dum cuius filius paulo ante defecerut
corpus ex anime beuto uiro protensis
manibus coepit offerredicens: scimis
quia amicus dĩes. restitue mihi filiũ meũ.
quia unicus mihi ẽ lu
luncxit se cetera
multitudo. et mutris precib: adcluma¬
but. Tum martinusuidens proex peo¬
tuntium sulute ut postea nobis ipse
dicebut consequi se posse uirtutem:
De functi corpus propriis manib: ac¬
cepit. Et cum exs pectuntib cunctis
genua flexis set. ubi consum matu
oratione surrexit. uiuificatum paruu¬

Expanded text:
nobis inmanis turba processit, quae erat nobis inmanis turba processit, quae erat tota gentilium: nam nemo in illo uico nouerat Christianum. uerum ad famam tanti uiri campos omnes late patentes confluentium multitudo contexerat. sensit Martinus operandum et adnuntiante sibi spiritu totus infremuit, nec mortale sonans uerbum Dei gentilibus praedicabat, saepius ingemescens, cur tanta Dominum Saluatorem turba nesciret. interea, sicut nos incredibilis circumdederat multitudo, mulier quaedam, cuius filius paullo ante defecerat, corpus exanime beato uiro protensis manibus coepit offerre dicens: scimus quia amicus Dei es: restitue mihi filium meum, quia unicus mihi est. iunxit se cetera multitudo et matris precibus adclamabat. tum Martinus uidens pro expectantium salute, ut postea nobis ipse dicebat, consequi se posse uirtutem, defuncti corpus propriis manibus accepit: et cum spectantibus cunctis genua flexisset, ubi consummata oratione surrexit, uiuificatum paruo
Abbreviated transcription (Latin):
operutus .ẽ. etquue teste nullo. solus ex¬
ercuitCum tuntiullum in epis copatũ
signa fecisse suboculis omnium uide¬
rimus. Multa quidem illius prius gesta
innotuerem undo. neq potuere celuri.
Sed innumerubilia. eẽ dicuntur quue
quue
dum iactuntiam uitut occultuuit. neq
in hominum notitia passus ẽ perueni¬
re. Nuippe quihu munam substuntiã
supergressus. uirtutis suae conscientia
mundiglorium calcans caelo teste frue¬
ir. Quoduerum esse uel exhis quue
conperti nobissunt Neclatere potue¬
runt possumus aestimare. Siquidẽ
anteepisco patum: duos mostuos uitue
restituerit. quod libertuus plenius. ẽ
locutus Inepis copatu uero quod
prueter misisse temiror Unumtun¬
tum modo suscitarit: Cuius rei ego
testissum. sitamen nih ildem inus ido¬
neo teste dubitatis. Id ipsum uutem
uobis quiliter gestums it explicabo:
Fuerut causanescio qua carnotum
cumquendam habitantium multitudine
frequentissimum preterimus: obuim

Expanded text:
operatus est et quae teste nullo solus exoperatus est et quae teste nullo solus exercuit, cum tanta illum in episcopatu signa fecisse sub oculis omnium uiderimus. multa quidem illius prius gesta innotuere mundo neque potuere celari, sed innumerabilia esse dicuntur, quae dum iactantiam uitat, occuluit neque in hominum notitiam passus est peruenire, quippe qui humanam substantiam supergressus, uirtutis suae conscientia mundi gloriam calcans, caelo teste fruer. quod uerum esse uel ex his, quae conperta nobis sunt nec latere potuerunt, possumus aestimare, siquidem ante episcopatum duos mortuos uitae restituerit, quod liber tuus plenius est locutus, in episcopatu uero, quod praetermisisse te miror, unum tantummodo suscitarit. cuius rei ego testis sum, si tamen nihil de idoneo teste dubitatis. id ipsum autem uobis, qualiter gestum sit, explicabo. fuerat causa nescio qua Carnotum cum quendam habitantium multitudine frequentissimum praeterimus, obuiam
Abbreviated transcription (Latin):
quos eipsi fedauerant caput atq ora
conspersi ante mustini se genua pro¬
uoluunt ueniam precantes. Et ut eos
abdire sineret postuluntes. satis
se uel sola conscientia dedisse poena¬
rum satisq intellexis se quum eos¬
dem ipsos uiuos absorbere terra po¬
tuis set. uel ipsi potius amissis sensib
in inmobilem saxorum naturam ri¬
gescere debuissent. Sicut ađ fixa
locis quib steterant. iumenta uidissent.
Orarese atque obsecrure ut indulge¬
ret sceleri ueniam. et copium presturet
ab eundi: senserut etium prius quum ad¬
currerent uirbeatus illos teneri. Nobisq
id anteiamdixerut Uenium tumen cle¬
menter indulsit. eo sdemque abire per¬
misit animalib restitutis.
IILUM AUTEM ANIMAD UERIU
suepe sulpici. mastinum tibi dicere solitum
nequaquam sibi inepiscoputu eum uir¬
tutum gnatium sup petis se: quum prius
sehabuis se meminis set. Quod siuerũ. ẽ
immo quiauerum .ẽ. conicere possumis
quanta fuerunt illaquue monachus

Expanded text:
quo se ipsi foedauerant, caput adque ora quo se ipsi foedauerant, caput adque ora conspersi, ant Martini se genua prouoluunt, ueniam precantes et ut eos abire sineret postulantes: satis se uel sola conscientia dedisse poenarum satisque intellexisse, quam eodem ipsos uiuos absorbere terra potuisset, uel ipsi potius amissis sensibus in inmobilem saxorum naturam rigescere debuissent, sicut adfixa locis quibus steterant iumenta uidissent: orare se adque obsecrare, ut indulgeret sceleris ueniam et copiam praestaret abeundi. senserat etiam, priusquam occurrerent, uir beatus illos teneri, nobisque id ante iam dixerat: ueniam tamen clementer indulsit eosdemque abire permisit, animalibus restitutis. Illud autem animaduerti saepe, Sulpici, Martinum tibi dicere solitum, nequaquam sibi in episcopatu eam uirtutum gratiam suppetisse, quam prius se habuisse meminisset. quod si uerum est, immo quia uerum est, conicere possumus, quanta fuerint illa, quae monachus
Abbreviated transcription (Latin):
rant iumentu precipiunt. Quuecumom¬
nia solo fixa acsiaenea riguissent. Tollen¬
tib altius uocem magistris flugris hinc
atq: inde resonuntib nihil penitus mo¬
uebantur. Consurgunt deinde omnes
pariter in uerbera. Consumit gallicus
mulurum poena mastigias. Tota rapi¬
tursilua de proximo. trabibus iumentu
tunduntur. Sed nihil penitus sueuue
manus agebunt. uno atque eodem in
loco stabunt fixasimulacra. Quidage¬
rentuinfelices homines nesciebant.
N ec iam ultradis si mulare poterunt.
quin. quam libet brutis pectorib agnos¬
cerent diuino numine se teneri. Tandem
ergo inseregres si. coeperunt quuerere
quis ille esset quem in eodem loco ante
Cum percunc¬
tuntes cognoscunt exuiantib: martinũ
a se tum crudeliter uerberctum. Tum
uero apparereomnib: causamanifes¬
tu. nec ignorure iam poterant. quin
obillius uiri iniurium tenerentur
Igitur omnes. rapidis nos pus sibus
conseqͥuntur: Conscio facti acmeriti
pudore confusi. flentes et puluere

Expanded text:
rant, iumenta praecipiunt. quae cum omnia solo fixa ac si aenea signa riguissent, adtollentibus altius uocem magistris, flagris hinc adque inde resonantibus, nihil penitus mouebantur. consurgunt deinde omnes pariter in uerbera: consumit Gallicas mularum poena mastigias. tota rapitur silua. de proximo, trabibus iumenta tunduntur, sed nihil penitus saeuae manus agebant: uno adque eodem in loco stabant fixa simulacra. quid agerent infelices homines nesciebant, nec iam ultra dissimulare poterant, quin quamlibet brutis pectoribus agnoscerent, diuino numine se teneri. tandem ergo in se regressi coeperunt quaerere, quis ille esset, quem in eodem loco ante um percontantes cognoscunt ex uiantibus, Martinum a se tam crudeliter uerberatum. tum uero apparere omnibus causa manifesta, nec ignorare iam poterant, quin ob illius uiri iniuriam tenerentur. igitur omnes rapidis nos passibus consequuntur. conscii facti ac meriti, pudore confusi, flentes et puluere,
Abbreviated transcription (Latin):
quintus. fasciculum etiam herbue
intulit. cuius nomen excidit : quuemeu¬
tue similis. exuberaens foliis sapo¬
rem mellis prrestubat. Huius pre¬
dulci ad modum suauitate deleccuti
atque exsatiuti sumus. Adhuec sub¬
ridensego ad gallum meum. Quid in¬
quam gulle : placet netibi prandium
fasciculus herburum et panis dimedi¬
usturis quinque Tum ille sicut ẽ
ueretundissimus aliquantulum eru¬
bescens. Dum futigutionem metum acce¬
pit : facis inquit sulpicituomore. qui nul¬
lum occasionem siquatibi porrecta
fuerit omittis quinnos aed acitatis
fatiges: sed facis in humane. qui nos
gallos homines cogis exemplo ange¬
lorum uiuere : quãquam ego studio
manducandi etium angelos munducare
credcm. Namistum dimidium ordeaceũ¬

Expanded text:
quintus. fasciculum etiam herbae quintus. fasciculum etiam herbae intulit, cuius nomen excidit, quae menthae similis, exuberarem mellis praestabat: hujus praedulci admodum suavitate delectati atque exsatiati sumus. Ad haec subridens ego ad Gallum meum, Quid, inquam, Galle? placetne tibi prandium, fasciculus herbarum et panis dimidius viris quinque? Tum ille, sicut est verecundissimus, aliquantulum erubescens, dum fatigationem meam accepit, Facis, inquit, Sulpici, tuo more, qui nullam occasionem, si qua tibi porrecta fuerit, omittis, quin nos edacitatis fatiges. Sed facis inhumane, qui nos Gallos homines cogis exemplo angelorum vivere quamquam ego studio manducandi etiam angelos manducare credam: nam istum dimidium hordeaceu
Abbreviated transcription (Latin):
non alicractio facit: quam quod omnes
tributo liberis unt. Extrema: siquidẽ
curenorum orx. ẽ desesto illi contigu¬
a. quod inter aegyptum et africam
interiacet. Perquodolim cato cae¬
sarem fugiens Duxit exercitum
ergo ad tugorium illud quod eminus
conspexeram pertend edinuenios enem
inueste pellicia molam munuuesten¬
tem consalutatus accepit nos benig¬
ne Eiectos nos in illud litus ex ponimus
et nes tatim repetere cursum possimus.
maris mollitia adtineri. Egres sas
interrum ut .ẽ mos humani in genii
naturam locorum cultumque habi¬
tantium uoluisse cognoscere: xp̃ia¬
nos uosesse. id precipue quuerere
auessent aliqui interillus solitudi¬
nes xp̃iani. Tum uero ille flens guu¬
dio. adgenua nostra prouoluitur.
terum nos acsuepius exosculutds. in¬
uitut adoractionem. Deinde positis
interra uerde cum pellibus. facit nos
discumbere. Apponit prandium sane
locupletissimum dimedium panẽ ordia caĩ
Enmus autem nos quattuor ips eent

Expanded text:
non alia ratio facit, quam quod omnes a non alia ratio facit, quam quod omnes a tributo liberi sunt. extrema siquidem Cyrenorum ora est, deserto illi contigua, quod inter Aegyptum et Africam interiacet, per quod olim Cato Caesarem fugiens duxit exercitum. Ergo ad tugurium illud, quod eminus conspexeram, pertendi: ibi inuenio senem in ueste pellicia. molam manu uertentem. consalutatos accepit nos benigne. eiectos nos in illud litus exponimus, et ne statim repetere cursum possimus, maris mollitie detineri: egressos in terram, ut sit mos humani Ingenii, naturam locorum cultumque habitantium uoluisse cognoscere: Christianos nos esse: id praecipue quaerere, an essent aliqui inter illas solitudines Christiani. tum uero ille flens prae gaudio ad genua nostra prouoluitur: iterum nos ac saepius exosculatus inuitat ad orationem: deinde expositis in terra ueruecum pellibus facit nos discumbere. adponit prandium sane locupletissimum, dimidium panem hordeacium. eramus autem nos quattuor, ipse erat
Abbreviated transcription (Latin):
E GOSTUDIOSIUS EXPLORANDO
locorum gratia longius processi
tugurium inter uarens conspicio
cuiu stectum sicut salustius ait
qucs i carinanauis eret contiguum
terrce satis firmis tubulatis cons¬
trctum. Non quo dibiuis imbrium
ulla timectur. fuis seccutem illic
pluuiam nequandoquidem auditũ .ẽ.
sed quoduentorum eauis . ẽ. ut siquax¬
do uelclementior eccelo aliquan¬
tulus spirare flatus coeperit mais
inillis terris quam inullo mari pccu
qucm inullo mari niu¬
firgiumsit. Nulla ibi germina
sata nulla proueniunt : Quippe
Instubili loco arentibus arenis
adomnem motum ustorum cedentibus
Verum ubiauersa quidam amari pro¬
muntoria uentis resistunt: terracali¬
quantulum solidior herbum pocrum
atque his pidam gigniteeo uibus est
pubulum satis utile. In colue lacte
uiuunt. Qui solertiores sunt uelut
quueceleritate prouentus pernatu¬
ramsolis siue aȩris uentorum casus
euaderes olet. Q uippe festur adie
iactiseminis trigesi modie matures¬
cere. Consistere autem ibi homines

Expanded text:
ego studiosius explorandorum locorum gratia longius processi. tugurium inter arenas conspicio, cujus tectum, sicut Sallustius ait, quasi carina navis erat, contiguum terrtratum, non quod ibi uis imbrium ulla timeatur — fuisse autem illic pluuiam, ne quando quidem auditum est —, sed quod uentorum ea uis est, ut si quando uel clementiore caelo aliquantulus spirare flatus coeperit, maius in illis terris quam in ullo mari nauquam in ullo mari naufragium 537 sit. Nulla ibi germina, sata nulla proveniunt: quippe in instabili loco arentibus arenis, ad omnem motum ventorum cedentibus. Verum ubi adversa quaedam a mari promontoria ventis resistunt, terra aliquantulum solidior herbam raram atque hispidam gignit, ea ovibus est pabulum satis utile. Incolae loci vivunt. Qui solertiores sunt, vel ut quae celeritate proventus, per naturam solis sive aeris, ventorum casus evadere solet. Quippe fertur a die jacti seminis, trigesimo die maturescere. Consi
Abbreviated transcription (Latin):
huc gentilititis errore implicatus
tenebatur: Spondit ergose sidepu¬
ero duemonfuis set exactus xp̃ianũ
fore : Itumastinus in positũ manu
puero. inmundum ab eo spm̃ eiecit:
Quouiso. tetredius dñm nr̃ miħmcredi¬
dit¬
stitmque catiminus factus nec multa¬
post bapti tatus . e. semperque mastinũ

Expanded text:
huc gentilitatis errore implicitus huc gentilitatis errore implicitus tenebatur. spondet ergo se, si de puero daemon fuisset exactus, Christianum fore. ita Martinus inposita manu puero inmundum ab eo spiritum eiecit. quo uiso Taetradius Dominum Iesum crediditstatimque catechumenus factus nec multpost baptizatus
Abbreviated transcription (Latin):
cendit ad domum ꝑuellae: Ingensturba
proforib expectuns quid nam dĩseruis
es set facturus: Ac primum quȩ eraent
illius familiuria inistius modirebus
arma solo prostrutus oruuit: De inde
ae errm intuens. darisibi oleum postulat:
Quodcumbenedixis set : in ospuellue
uimsui liquoris infudit: statimque uox
redditu .ẽ.: Tum paulatim singula con¬
tactueius coeperunt membracui uiscere
Donec firmatis gressib populoteste
surrexit¬
CODEM QUE TEM PORO
Tetradiicuius dam proconsularis uiri
seruus daemonio correptus. dolendo
exitu cruciubatur: Nogatus ergo
mastinus ut ei manum in poneret :
Deducieum ad seiubet: Sed nequam
sp̃s nullo proferrimodo excellu in
quuerat potuit. Ituinaduenientes
rabidisdentib: sceuiebat: Tum te¬
tradius ad genua beatiuiri ad uoluiti
orans ut addomum inquad uemonia¬
cus habebatur ipsedescenderet: Tum
uero martinus negarese profuni et
gentilis domum adire nonposse
Namte tradius eodemtempore ad¬

Expanded text:
cendit ad domum puellae. ingens turba cendit ad domum puellae. ingens turba pro foribus expectabat, ; quidnam Dei seruus esset facturus. ac primum quae erant illius familiaria in istius modi rebus arma, solo prostratus orauit. deinde aegram intuens dari sibi oleum postulat: quod cum benedixisset, in os puellae uim sancti liquoris infundit, statimque uox reddita est. tunc paulatim singula contactu eius coeperunt membra uiuescere, donec firmatis eressibusgressibus populo teste surrexitEodem tempore Taetradii cuiusdam proconsularis uiri seruus daemonio correptus dolendo exitu cruciabatur. rogatus ergo Martinus, ut ei manum inponeret, deduci eum ad se iubet: sed nequam spiritus nullo proferri modo de cellula, in qua erat, potuit: ita in aduenientes rabidis dentibus saeuiebat. tum Taetradius ad genua beati uiri aduoluitur, orans ut ad domum, in qua daemoniacus habebatur, ipse descenderet. tum uero Martinus negare se profani et gentilis domum adire posse: nam Taetradius eo tempore ad
Abbreviated transcription (Latin):
queb it exemplo.
INCUERIS PUELLA QUE DAMOI
paralisis aegritudine tenebutur.
ltu ut iam ꝑ multum tempus Nullo
adhumanos usus corporis officio funge¬
retur: omni expaste premostua. uixtenui
spũpalpitubat .: Tristes adsolam funeris
exspectutionem ad sistebant propinqui.
lue conperit: currit exanimis profilia
roguturus Et foste martinus iam ec¬
desiam fuerit ingressus: ibi inspectun¬
tepopulo multisque aliis epis presen
tib heiulans senex genuaeius amplec¬
titur dicens Filia me moritur misero
genere languoris. et quod ipsa .ẽ. morte
crudelius solos pũuiuit tam carne
premostua: Nogo ut deum ad eas atq
benedicas: Confido enim. quod perte
reddendusit sanitati Quuilleuoce
confusus obstipuit. et refugit. dicens
hocsuae non esse uistutis. Fenem errare
iudicio. non eẽ sedignum ꝑquem dñs
signum uistutis ostenderet: Persture
uehe mentius flens puter et orare.
ut exanimem uisituret: Postremo
a circum stantib: ep̃is ire conpulsus. des¬

Expanded text:
quebit exemplo. quebit exemplo. Treueris puella quaedam dira paralysis aegritudine tenebatur, ita ut iam per mul-, tum tempus nullo ad humanos usus corporis officio fungeretur: omni ex parte praemortua uix tenui spiritu palpitabat. tristes ad . solam funeris expectationem adstabant propinqui, ter conperit, cucurrit exanimis pro filia rogaturus. et forte Martinus iam ecclesiam fuerat ingressus. ibi inspectante populo multisque aliis praesentibus episcopis, eiulans senex genua eius amplectitur dicens: filia mea moritur misero genere languoris, et quod ipsa est morte crudelius, solo spiritu uiuit, iam carne praemortua. rogo ut eam adeas adque benedicas: confido enim quod per te reddenda sit sanitati. qua ille uoce confusus obstipuit et refugit dicens, hoc suae non esse uirtutis: senem errare iudicio, non esse se dignum, per quem Dominus signum uirtutis ostenderet. perstare uehementius flens aterpater et orare ut exanimem uisitaret: postremo a circumstantibus episcopis ire conpulsus des
Abbreviated transcription (Latin):
nee piscopo repugnarent. omnes fere
iniłm dnm crediderunt. Ca mantes
palam et confitentes dm̃ mastinico¬
gestum sit. referam. Ubidum templũ¬
itidem euesteret: furens gentilium rus¬
ticorum in eum in ruit multitado. Cũq
unus audacior ceteris stricto eum gladio
peteret reiecto pallio nudum ceruicem
pcus suro prebuit Neccunctutusẽ feri¬
regentilis. sed cum dexterum alaus
extulis set: resupinus ruit. consterna¬
tusque diuino metu ueniam pretabatiR.
NEODISSIMILE HUTEPUIT ILLND
cum eum idola destruentem cultro qui¬
dam ferire uoluis set: In ipsoitu ferrũ
ei demunib: excussum non conparuit:
Plerumque autem contaedicentib sibi
rusticis neeorum fana destrueret.
ltu predicationes cã gentilium animos
mitigubat. ut luceeis ueritatis osten¬
sa ips is uatem pla sub uesterent.
Curationum uero tam potens in eo gratia
erat: ut nullus fere ad eum ae grotus
acces serit : qui non continuo receperit
sanitatem: Quod uel exs equenti li¬

Expanded text:
ne episcopo repugnarent, omnes fere ne episcopo repugnarent, omnes fere Iesum Dominum crediderunt, clamantes palam et confitentes, Deum Martini co Aeduorum gestum sit, referam. ubi dum templitidem euerteret, furens gentilium rusticorum in eum inruit multitudo. cumque unus audacior ceteris stricto eum gladio peteret, reiecto pallio nudam ceruicem percussuro praebuit. nec cunctatus ferire gentilis, sed cum dexteram altius extulisset, resupinus ruit, consternatusque diuino metu ueniam precabatur. nec dissimile huic fuit illud. cum eum idola destruentem cultro quidam ferire uoluisset, in ipso ictu ferrum ei de manibus excussum non conparuit. plerumque autem contra dicentibus sibi rusticis, ne eorum fana destrueret, ita praedicatione sancta gentiles animos mitigabat, ut luce eis ueritatis ostensa ipsi sua templa subuerterent. Curationum uero tam potens in eo gratia erat, ut nullus fere ad eum aegrotus accesserit, qui non continuo receperit sanitatem: quod uel ex consequenti li
Abbreviated transcription (Latin):
NUI COAUTEM EUI LE PRUSUM
nomen ẽ. cumidemtem plum opðlentis¬
simum suꝑstitione religionis uoluis sec
euestere : restat ei multitudo gentilium:
Ao eo ut non absque in iuria sit repulsis
Ituque seces sit ad proximalo ca. ibique
ꝑtriduum cilicio tectus etcinere Teiu¬
uans semꝑ atque orans precabutur ad
dnm̃ : ut quiatem plum illuo euestere hu¬
munamanu non potuis set uistus illuo
diuina dirueret : Tum subito ei duo an¬
geli hastuti atque scututi instur militiȩ
caelestis seobtulerunt: dicentes missos
se ad nõ ũtrusticam multitudinem fuga¬
sent presidiumque mastino ferrent
Ne quis dum templum dirueretur obsiste¬
fe. rediret ergo etopuscoeptum deuo¬
tus impleret : Ita regressus aduicum
inspectantib gentilium turbis et quiescen¬
tib: dumpro fanam aedem usque ad fun¬
damenta dirueret: a racsomnes atquesi¬
mulacra redegit inpuluerem: Quoui¬
sorustici cum seintellegerent diuino nu¬
tu obstupefactos atque perterritos

Expanded text:
In uico autem, cui Leprosum In uico autem, cui Leprosum nomen est, cum itidem templum opulentissimum superstitione religionis uoluisset euertere, restitit ei multitudo gentilium, adeo ut non absque iniuria sit repulsus. itaque secessit ad proxima loca, ibique per triduum cilicio tectus et cinere, ieiunans semper adque orans, precabatur ad Dominum, ut, quia templum illud euertere humana manus non potuisset, uirtus illud diuina dirueret. tum subito ei duo angeli hastati adque scutati instar militiae caelestis se obtulerunt, dicentes missos se a Domino, ut rusticam multitudinem fugarent praesidiumque Martino ferrent, ne quis, dum templum dirueretur, obsisteret: rediret ergo et opus coeptum deuotus impleret. ita regressus ad uicum, inspectantibus gentilium turbis et quiescentibus , dum profanam aedem usque ad fundamenta dirueret, aras omnes adque simulacra redegit in puluerem. quo uiso rustici, cum se intellegerent diuino nutu obstupefactos adque perterritos,
Abbreviated transcription (Latin):
mani illa multitudine gentilium fuit:
qui non in positione manus desiderata
damiħm relicto impietatis errore
crediderit: Et uere ante martinum
Pauciad modum immo puene nalli
inilis regionib xp̃iaanen recepera ũ
ut iam ibi nullus locus sit
qui non aut ecclesi is frequentis simis aut
monas teriis sit replecus. Nam ubi fana
destruxerut. statimibi aut eccles ias
aut monasteria construebat: XI¬
NEGMINOREM SUBEDEM
fere tempore eodem in opereuistutẽ
edidit : Namcum inuico quodam fano
antiquissimo etcaele berrimo ignem
inmisis set . In proximam immo adhae¬
rentem domum agenteuento flam¬
marum globi ferebantur Quod ubi
mastinus aduestit: sapido curs u tectum
domus scandit. obuiumse aduenientib
flam mis inferens: Tum uero mirumin
mõdum cerneref contrauim uenti ignẽ
retor queri: ut conpugnantium interse
elementõrum quidam conflictus ui¬
deretur. Itauis tute mastini ibitentum
ignis .ẽ operutus. ubuus sus est

Expanded text:
mani illa multitudine gentilium fuit, mani illa multitudine gentilium fuit, qui non impositione manus desiderata Dominum Iesum, relicto . impietatis errore, crediderit. et uere ante Martinum pauci admodum, immo paene nulli in illis regionibus Christi nomen receperant: e conualuit, ut iam ibi nullus locus sit, qui non aut ecclesiis frequentissimis aut monasteriis sit repletus. nam ubi fana destruxerat, statim ibi aut ecclesias aut monasteria construebat. Nec minorem sub idem fere tempus eodem in opere uirtutem edidit. nam cum in uico quodam fano antiquissimo et celeberrimo ignem inmisisset, in proximam, immo adhaerentem domum agente uento flammarum globi ferebantur. quod ubi Martinus aduertit., rapido cursu tectum domus scandit, obuium se aduenientibus flammis inferens. tum uero mirum in modum cerneres contra uim uenti ignem retorqueri, ut compugnantium inter se elementorum quidam conflictus uideretur. ita uirtute Martini ibi tantum ignis est operatus, ubi iussus est.
Abbreviated transcription (Latin):
succisa corrueret: eoloco uinctus sta¬
tuitur proarbitrio rusticorum. quo
arbore messe casuram nemodubitu¬
bat: Succidereigitur ipsisuam pinũ
cum ingenti guudio luetitiaque coeper
Ad erat eminus turba misantiam. lamq
paulutim nutire pinus. etruinam suam
casura minitari: Pallebant eminus
monachi. et periculo iam propiore
conterriti spemomnem fidemq per¬
dideruant: solam mastini mostem exs¬
pectuntes At ille confisus indño intre¬
pidus opperiens. Cumiam frtģorem
suipinus concidens edidisset: lamcadenti.
iam suꝑs eruenti el euat obuiam manũ.
signum salutis opponit : Tum uero turbi¬
nismodoł etro actum putures diuersa
in pastemruit. Adeo utrusticos qui
tuto in loco ste terent paene prostra¬
uerit. Tum uero in caelum clumore
sublato gentiles stupere miracculo.
monachi flere preguudio : Xp̃i nomeN
in commune abhomnib: predicari
Satisque constrtit eodie salutem illi
uenisse regioni: Namnemofere ex in¬

Expanded text:
succisa corrueret, eo loci uinctus stasuccisa corrueret, eo loci uinctus statuitur pro arbitrio rusticorum, quo arborem esse casuram nemo dubitabat. succidere igitur ipsi suam pinum cum ingenti gaudio laetitiaque coeperunt. aderat eminus turba mirantium. iamque paulatim nutare pinus et ruinam suam casura minitari. pallebant eminus monachi et periculo iam propiore conterriti spem omnem fidemque perdiderant, solam Martini mortem expectantes. at ille confisus in Domino intrepidus opperiens, cum iam fragorem sui pinus concidens edidisset , iam cadenti, iam super se ruenti, eleuata obuiam manu, signum salutis opponit. tum uero — uelut turbinis modo retro actam putares — diuersam in partem ruit, adeo ut rusticos, qui tuto in loco steterant, paene prostrauerit. tum uero in caelum clamore sublato gentiles stupere miraculo, monachi flere prae gaudio, Christi nomen in commune ab omnibus praedicari: satisque constitit eo die salutem illi uenisse regioni. nam nemo fere ex in
Abbreviated transcription (Latin):
et arborem pinum quae fanoerat proxi¬
ma esset ad gressus excidereTum uero
antastes louillius ceteraque gentilium
turba coepit obsistere: Et cumidem
illidum tem plum euestitur imperante
dño quieuissent. succidi arborem non pa¬
tiebantur: Ille eos sed ulo commonere
Nih il esse religionis instipite: Dm̃po¬
tius cuiseruiret ipse sequerentur. ar¬
borem illam excidio postere: quia ess&
daemoni dedicata: Tum unus exhis
quierut audacior ceteris. si habes inquit
aliquam dedõtuo quem diciste colere
fiduciam : nos metipsi succidim as hanc
arborem turuentem excipe. etsitecũ ẽ
tuus ut dicis dñs euadis: Tum ille in¬
depide confisus in dño facturum se pol¬
licetur: Hic uero adistius modi conditionẽt
omnis illa gentilium turba consentit.
facilem que arboris suae habuere
iacturam: sunimicum sacrorum suorũ
ca suillius obruissent. Itaque cum unã
in pastem pinus illa es set adclinis. ut
non essec dubium quam in pastem

Expanded text:
et arborem pinum, quae fano erat proxiet arborem pinum, quae fano erat proxima, esset adgressus excidere, tum uero antistes loci illius ceteraque gentilium turba coepit obsistere. et cum idem illi, dum templum euertitur, imperante Domino quieuissent, succidi arborem non patiebantur. ille eos sedulo commonere, nihil esse religionis in stipite: Deum potius, cui seruiret ipse, sequerentur: arborem illam succidi oportere, quia esset daemoni dedicata. tum unus ex illis qui erat audacior ceteris: si habes, inquit, aliquam de Deo tuo, quem dicis te colere, fiduciam, nosmet ipsi succidemus hanc arborem, tu ruentem excipe: et si tecum est tuus, ut dicis, Dominus, euades. tum ille intrepide confisus in Domino facturum se pollicetur. hic uero ad istius modi condicionem omnis illa gentilium turba consensit, facilemque arboris suae habuere iacturam, si inimicum sacrorum suorum casu illius obruissent. itaque cum unam in partem pinus illa esset adclinis, ut non esset dubium, quam in partem
Abbreviated transcription (Latin):
dinoscere quid uideret:Tamenquia
rusticam manum cerneret et agente
uento linte amina corpori suꝑieta
uoliturent. profanos sacrificiorum
ritus agicredidit. quia es set haec
gallorum rusticis consuetudo simula¬
cradue monum candido tecta uelamine
misera peragrossuos circum ferre de¬
mentia : Eleuato ergo in aduersoͬ signo
crucis Imperat turbae non moueriloco.
onusque deponere : Hic uero mirum
inmodum uideres miseros primum
uelut saxariguis se. Deinde cum pri¬
mo mouerese summo conamine niterenT
ultra accedere non ualentes ridicula
inuestiginem cotubantur : Donec uicti
corporis onus deponunt attoniti. etse¬
met inuicem as pectuntes quidnam sibi
accidis set iaiciti cogitubant: sed cum
beutus uis conperis set exsequiarum
esse illam fequentiam non sacrorum.
eleuaturursum manu Dateis ab eundi
etcollendi corporis potes tatem: Ita eos
et cum uoluit stare conpulit : Et cum
libuit abire permisit
ITAUDUM INUICOQuOM
templum antiquissimum diruis set.

Expanded text:
dinoscere quid uideret. tamen quia dinoscere quid uideret. tamen quia rusticam manum cerneret et agente uento lintea corpori superiecta uolitarent, profanos sacrificiorum ritus agi credidit: quia esset haec Gallorum rusticis consuetudo, simulacra daemonum candido tecta uelamine misera per agros suos circumferre dementia. leuato ergo in aduersos signo crucis imperat turbae non moueri loco onusque deponere. hic uero mirum in modum uideres miseros primum uelut saxa riguisse. dein, cum promouere se summo conamine niterentur, ultra accedere non ualentes ridiculam in uertiginem rotabantur, donec uicti corporis onus ponunt: attoniti et semet inuicem aspicientes, quidnam sibi accidisset, taciti cogitabant. sed cum beatus uir conperisset exequiarum esse illam frequentiam, non sacrorum, eleuata rursum manu dat eis abeundi et tollendi corporis potestatem. ita eos et cum uoluit, stare conpulit, et cum libuit, abire permisit. Item, cum in uico quodam templum antiquissimum diruisset
Abbreviated transcription (Latin):
orauit addnm̃. utquis eẽt uel cuius meri
ti sepultus ostenderet: Tum conuersis
adlueuam. uidit prope ad sistere um¬
bram sordidam trucem: Imperut no¬
men meritumq ut loqueretus
Nomenedicit. Decrimine confitetus.
latronem sefuisse. obscelera ꝑcus sũ
uulgi errore celebratum. Sibinihil
cum martyrib: eẽ commune . cum
illos gloria. sepoena retineret.
Mirum in modum uocem loquentis
qui aderant audiebunt. ꝑ sonamta¬
men non uidebant: Tum martinus
quid uidis set exposuit. Ius sitque
exeoloco alture quod ibi fuerut sub¬
moueri: atque itupopulum suꝑsti¬
tionis illius absoluit errore: UIIII.
TECIDIT AUTEM INS EQUENY
tempore. Dumiter ageret : ut genti¬
lis cuiusdam corpus quod ad sepulchrũ
cum suꝑstitioso funere deferebatur
obuium haberet: Conspicatus que
eminus uenientium turbam. quid nã
id es set ignarus.¬
id es set ignarus. paululum stetit.
Nam cum ferequingento rum passuum
interuallum efeit. ut difficile fuerit

Expanded text:
orauit ad Dominum, ut quis esset uel cuius meriti orauit ad Dominum, ut quis esset uel cuius meriti esset sepultus ostenderet. tum conuersus ad laeuam uidet prope adsistere umbram sordidam, trucem: imperat nomen meritumque loqueretur. nomen edicit, de crimine confitetur: latronem se fuisse, ob scelera percussum, uulgi errore celebratum: sibi nihil cum martyribus esse commune, cum illos gloria, se poena retineret. mirum in modum uocem loquentis qui aderant audiebant, personam tamen non uidebant. tum Martinus quid uidisset exposuit iussitque ex eo loco altare, quod ibi fuerat, submoueri, adque ita populum superstitionis illius absoluit errore. Accidit autem insequenti tempore, dum iter ageret, ut gentilis cuiusdam corpus, quod ad sepulchrum cum superstitioso funere deferebatur, obuium haberet: conspicatusque eminus uenientium turbam, quidnam id esset ignarusid esset ignarus, paululum stetit: nam fere quingentorum passuum interuallum erat, ut difficile fuerit