comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mactasse. Hec illa ludiens pene gandio exauimis et pietate
enmens. iorũdissimis q cũ lac̾mis suoꝵ pignoꝵr amplexus ruit
suis solitis uestib iduũt exornautq popłus qr letilłimus et
feluita omĩa uerba cirosonant. multoq cũ geludio et fłetu Ille
mopeni ioceruni quem hactenus neglixisse uisus erat. neqũ
concepte aĩo obstaret exꝑiencie. suani indomũ tnͣsiatum n
honore helbuit. filiam sulmi magnificis atq honestis imptiis
collocauit filiũ q suũ dñ successorem liquit et ꝯingio letus. et
seboleshans hystoriam nũt stile ałio retexere uisũ fuit. non tam
idee ut matronas urĩ tpis ad imitandã huiꝰ uxoris pelcienciã
que irichi uix iitabilis bidetur. ꝙͣ ut legentes ad initandã
salt̃e femĩe constancia̾ excitaarem ut ꝙ hec uiro suo prestitit.
hec prestare dõ nr̃e audeant: qui lic ut iacob ent apłs Intẽta¬

Expanded text:
mactasse». Hec illa audiens, pene gaudio exanimis et pietate mactasse». Hec illa audiens, pene gaudio exanimis et pietate amens iocundissimisque cum lacrimis, suorum pignorum in amplexus ruit,suis, solitis vestibus induunt exornantque; plaususque letissimus et fausta omnium verba circumsonant, multoque cum gaudio et fletu ille inopem socerum, quem hactenus neglexisse visus erat, nequando concepte animo obstaret experientie, suam in domum translatum in honore habuit, filiam suam magnificis atque honestis nuptiis collocavit, filiumque sui dominii successorem liquit, et coniugio letus et sobole. 9 Hanc historiam stilo nunc alio retexere visum fuit, non tam ideo, ut matronas nostri temporis ad imitandam huius uxoris patientiam, que michi vix imitabilis videtur, quam ut legentes ad imitandam saltem femine constantiam excitarem, ut quod hec viro suo prestitit, hoc prestare Deo nostro audeant, qui licet ut Iacobus ait Apostolus intenta
Abbreviated transcription (Latin):
cacius enucta est pati ꝙͣtũ ego auguror nõ uelleret tallia dicẽtie
alacritetem intuens atq constanciami. tociens taniq acͥter oftese
nuiliers examinaus et idignam sortem non sit merite nuse¬
taltus: Ac ferre diucius non ualeus. Satis inquid nea g̾setdis
cogorta et spectata ichi fides ẽ tua. nec sub celo aliquam esse
puto qui tanta coniugalis amoris exꝑimenta ꝑceperit simul hc̃
dicet clia ꝯingeni leto stnpore ꝑfusta. et uelut e somupno t̾bido
experrectam crpidis uluis aniplectitur et tu ait tusola uxormã
et aliaui uec habuĩ uet habeo Ista alutem quam tu sppnsam mẽat
reris. filiaa tuel est Nic qui cognaltus meus credebatur tius est
filius. quo dnusim ꝑdita uidebantur simł omĩa recepisti Sciãt
qui contrarium crediderunt me ciiosũ atq exꝑientem ẽe non
impium. probasse coniugeni non dc̃masse Occultasie filios non

Expanded text:
catius enutrita est, pati quantum ego auguror non valeret». Talia dicentis catius enutrita est, pati quantum ego auguror non valeret». Talia dicentis alacritatem intuens, atque constantiam totiens tamque acriter offense mulieris examinans, et indignam sortem non sic merite miseratus, ac ferre diutius non valens, «Satis» inquit «mea Griseldis, cognita et spectata michi fides est tua, nec sub celo aliquem esse puto qui tanta coniugalis amoris experimenta perceperit». Simul hec dicens, caram coniugem leto stupore perfusam et velut e somno turbido experrectam, cupidis ulnis amplectitur et «Tu» ait «tu sola uxor mea es; aliam nec habui, nec habebo. Ista autem quam tu sponsam meam reris, filia tua est; hic qui cognatus meus credebatur, tuus est filius: que divisim perdita videbantur, simul omnia recepisti. Sciant qui contrarium crediderunt me curiosum atque experientem esse, non impium; probasse coniugem, non damnasse; occultasse filios, non
Abbreviated transcription (Latin):
leta facie et uerboꝵ mira suaiutate sustiperet. et nnuensã domumi
multa arte dispeneret. Ita ut om̃s et presertim auene unde eel malie¬
stas morũ atq eel prudencia sub tali habitu uehementisiie mira¬
rentur : atq ip̃e inprimis puelle ꝑiter atq infantis laudib sscciari
uullo modo posset S bicistim mede uirgieliu. niẽ infatilem ele¬
gelliciam predicaret Walterus eo ip̃e intempore quo asudendũ m̃sis
erat in eam uersus. clara uoce coram om̃ib quasi illudeus. quid tibi
inquid bidetur dehat mea sponssi: scit ni pulchra atq houesta ect pllue
ait. illa nec pulcor ulla nec honestior inueniri potest aut cum milla
emꝙͣ ant cũ haut tnͣsquillam ag̾e potis ant ac felicem uitam. utq
ita sit cupio et spero / unũ bona fide teprecor ac moneo. uehant
illis actuleis agites quib altãm agitasti. nauiq et iuinor et deli¬

Expanded text:
leta facie et verborum mira suavitate susciperet, et immensam domum leta facie et verborum mira suavitate susciperet, et immensam domum multa arte disponeret, ita ut omnes et presertim advene unde ea maiestas morum atque ea prudentia sub tali habitu vehementissime mirarentur, atque ipsa in primis puelle pariter atque infantis laudibus satiari nullo modo posset, sed vicissim modo virgineam, modo infantilem elegantiam predicaret. Valterius, eo ipso in tempore quo assidendum mensis erat in eam versus, clara voce coram omnibus, quasi illudens, «Quid tibi videtur» inquit «de hac mea sponsa? Satis pulcra atque honesta est?». «Plane» ait illa «nec pulcrior ulla nec honestior inveniri potest. Aut cum nulla unquam, aut cum hac tranquillam agere poteris ac felicem vitam; utque ita sit cupio et spero. Unum bona fide te precor ac moneo: ne hanc illis aculeis agites quibus alteram agitasti, nam quod et iunior et deli
Abbreviated transcription (Latin):
piendorũ locandorum ꝙ hospitũ cuxłm sumes Non libenteri mõ inqnid
ilba s cupide. et hec et quecumq tibi placitel sensero faciam semper.
uer umꝙͣ in hoc fatigabor. aut lentestã dũ sp̃s hniꝰ reliquie elle suꝑ¬
euuit : et cũ dco ẜuila mox instriũta coruipiens demũ uerrere. m̃esa
nistrũe. lectes sternere hortariq alias ceꝑat aucũle inmorem fidelissime.
prexime lucis hora tercia comes suꝑuenerat Cercatimq emĩs puelle et
geuuani infantis mores ac pulcritudinem mirabantur erantq qui
diceñt. prudent᷑ bbialterum ac feliciter ꝑmutasie. Que et sponsaht̃
tenerior esset et uobilior. et cognatus tam speciosus accederet sic fer¬
uente cõninii aꝑꝑatu ubiq prĩs om̃iq sollicita griseldis. nec tanto calu
deiecta animo. ne obiolẽte uestis pudore confusti. s sereno nultu ĩ tͣnͣti

Expanded text:
piendorum locandorumque hospitum curam sumes». «Non libenter modo» inquit piendorum locandorumque hospitum curam sumes». «Non libenter modo» inquit illa «sed cupide et hoc et quecunque tibi placita sensero faciam semper, neque in hoc unquam fatigabor aut lentescam dum spiritus huius reliquie ulle supererunt». Et cum dicto, servilia mox instrumenta corripiens, domum verrere, mensas instruere, lectos sternere, ortarique alias ceperat, ancille in morem fidelissime. Proxime lucis hora tertia, comes supervenerat; certatimque omnes et puelle et germani infantis mores ac pulcritudinem mirabantur. Erantque qui dicerent prudenter Valterium ac feliciter permutasse, quod et sponsa hec tenerior esset et nobilior, et cognatus tam speciosus accederet. Sic fervente convivii apparatu, ubique presens omniumque solicita Griseldis, nec tanto casu deiecta animo nec obsolete vestis pudore confusa, sed sereno vultu intranti
Abbreviated transcription (Latin):
et semimidam antiqua ueste coeꝑuit mausit illa cum patre pancos
dies equanuuitate atq hũilitate mirabili. ita ut nullũ mea signũ
aniiui tristioris uullũ uestignuĩ fortume prosꝑioris extaret Emmpe
cã i medus opibi mops semꝑ spũ upxisset atq himulis Iam paniti
comes propinquabat. et de nouis impcus fama undiq frequens erat
premilioq uno esuͥs dien quo stillucias ꝑuenturus esset acceperat.
Pridie g̾ nualterus ad de griseldim euocẽnis. deuotulmie uenienti
Cupio ait ut puella cras huc adpͣndiũ uentina magnifice excipiat᷑
uiriq et mnatrone qui secum sunt simul q et nr̃i qui ꝯmiuo int̾erũt
ita ut uerboꝵ locorũ q heno integer fngnlis pro dignitate seruet᷑
tonn tamen feiuinas ad hoc opus ideneas non habeo. pro uide tu
ꝙͣuis ueste mopi hauc tibi que mores meos nosti optuue susti¬

Expanded text:
et seminudam antiqua veste cohoperuit. Mansit illa cum patre paucos et seminudam antiqua veste cohoperuit. Mansit illa cum patre paucos dies equanimitate et humilitate mirabili, ita ut nullum in ea signum animi tristioris, nullum vestigium fortune prosperioris extaret, quippe cum in mediis opibus inops semper spiritu vixisset atque humilis. 8 Iam Panici comes propinquabat, et de novis nuptiis fama undique frequens erat; premissoque uno e suis, diem quo Salutias perventurus esset acceperat. Pridie igitur Valterius, ad se Griseldim evocans, devotissime venienti, «Cupio» ait «ut puella cras huc ad prandium ventura magnifice excipiatur, virique et matrone qui secum sunt, simulque et nostri qui coniugio intererunt, ita ut locorum verborumque honor integer singulis pro dignitate servetur. Domi tamen feminas ad hoc opus ydoneas non habeo; proinde tu, quamvis veste inopi, hanc tibi, que mores meos nosti optime, susci
Abbreviated transcription (Latin):
aꝑpeat. ꝙͣobreni si tibi placet et non alit̾ oro atq obsecio. ut ĩpreciũ
uirguntatis quam huc attuli quã qua refero. dincaui: michi caiuisia
iniqui inbeas etlꝵ quib tecum uti coleo. qual uentrem tue quonda
bxoris opperiam Habuindant uiro lac̾me ut continer amplius
non posset Itaq faciem aluerteus. et camisiam tibi unicam hẽto
uerbis trementib dix expressit et sit abiit illac̾mans illa. corau
cunctis se se geuens. selam libi retuunt camisiam. qua contecta mido
ad paternã donũ remeauit senee qui has filie impcias semꝑ suspet¬
tas hũerat. neq unꝙͣ tantam speru mente conceꝑat. semꝑ qͣr hoc
euentuꝵ cegitauciat ut ssicietate sponse tam hñilis exorta. domio
illaui qũq uir tentus et more nobiliũ suꝑbus abic̾et tnnicã eius
hispidam et actritam seuio. abdita parue domius iuxte ẜuauerat an¬

Expanded text:
appareat. Quamobrem si tibi placet, et non aliter, oro atque obsecro ut in precium appareat. Quamobrem si tibi placet, et non aliter, oro atque obsecro ut in precium virginitatis quam huc attuli quamque non refero, unicam michi camisiam linqui iubeas earum quibus tecum uti soleo, qua ventrem tue quondam uxoris operiam». Abundabant viro lacrime, ut contineri amplius iam non possent, itaque faciem avertens, «Et camisiam tibi unicam habeto», verbis trementibus vix expressit, et sic abiit illacrimans. Illa, coram cuntis sese exuens, solam sibi retinuit camisiam, qua contecta, nudo ad paternam domum remeavit. Senex, qui has filie nuptias semper suspectas habuerat neque unquam tantam spem mente conceperat semperque hoc eventurum cogitaverat, ut, satietate sponse tam humilis exorta, domo illam quandoque vir tantus et more nobilium superbus abiceret, tunicam eius hispidam et attritam senio, abdita parve domus in parte servaverat. Au
Abbreviated transcription (Latin):
dehec igr̃ tp̃e quo tecũ cum honore supͣ om̃e meritũ meñ fui deo et
tibi gras ago. de reliquo ꝑata sum bono parateq ar̃o pelt̾ram donũ
repeteᷤ. atq ubi pueritiam eti senectutem ugere et mori. fchx semꝑ
atr henorebilis uiduel que uiri tellis uxor fuerui. noue cõingi doleris
cedo. que cibi utinam felix aduemat. atq hiut focũdissime degebam.
qũ ita placituui tibi non inuta distedo. At ꝙ inbes doten ieam mnes
aut auferam quale sic indeo. neq enĩ excidit ut pat̾ue oliui denuus
ralimine spoliata meis tius indutã uestib adte ueni rieq omĩo ciba
unchi dos fuit ꝙͣ fider et miditas Ecte igitur ut hauc uestem exuo
aiulũ q restituo quo me subalirasti. reliqui ãmih et uestes et orna¬
menta quib te deuante adĩnidiam aucta eram intlialamo tuo sũt
riuda e douio prĩs egressa. mida itidem reuertar. insi ꝙ tu indigĩ
reor ut hic uterus in quo filii fuerũt ques tu gennisti pepulo mids

Expanded text:
e quo tecum multo cum honore longe supra omne meritum meum fui, Deo et tibi gratias ago; de reliquo, parata sum bono pacatoque animo paternam domum repetere, atque ubi pueritiam egi senectutem agere et mori, felix semper atque honorabilis vidua, que viri talis uxor fuerim. Nove coniugi volens cedo, que tibi utinam felix adveniat, atque hinc ubi iocundissime degebam quando ita tibi placitum, non invita discedo. At quod iubes dotem meam mecum ut auferam, quale sit video, neque enim excidit ut paterne olim domus in limine spoliata meis, tuis induta vestibus ad te veni, neque omnino alia michi dos fuit quam fides et nuditas. Ecce igitur ut hanc vestem exuo, anulumque restituo quo me subarrasti; reliqui anuli et vestes et ornamenta quibus te donante ad invidiam aucta eram, in thalamo tuo sunt. Nuda e domo patris egressa, nuda itidem revertar, nisi quod indignum reor ut hic uterus in quo filii fuerunt quos tu genuisti, populo nudus
Abbreviated transcription (Latin):
niguigem duci Quod ille fidelr̃ executinus puellaui iam imbila
excellentem formia preclaroq conspicuam ornatu. germanũ q suũ
anũ iam septunũ ageutẽ dutens cũ eximia nobiliũ comitatina
statuto die iter arruꝑuit. Hec inter uualterus solito ut uxorẽ re¬
tentaret ingenio. doloris ac pudoris ad cumulũ inꝑu ͨͣ adduete.
nõ michi licet quod cuilib liceret agrcole cegũt mei et papa cõ¬
sentit uxorem me alteram habere Iamq uyor inuia est stãtiuiq
aderit Esto igitur forti aĩo dausq locũ alteni. et dotem tuam re¬
ferens inautiquã domũ equa mente reuertere / uulla ꝑpetua hoĩm
sors eit contͣ illa/ Ego inquid mi dñe seraꝑ stini iuter uelgintu¬
dineui tuam et humilitateni meaui nullam prorsus ẽẽ ꝓporcionẽ.
meq nũꝙͣ tuo uõ dicã ꝯiugio s ẜincio dignam dixi. Inqrhs̃t dono¬

Expanded text:
in coniugium adduci. Quod ille fideliter executurus, puellam iam nubilem, in coniugium adduci. Quod ille fideliter executurus, puellam iam nubilem, excellentem forma preclaroque conspicuam ornatu, germanumque simul suum annum iam septimum agentem ducens, cum eximia nobilium comitiva, statuto die iter arripuit. 7 Hec inter Valterius, solito ut uxorem retemptaret ingenio, doloris ac pudoris ad cumulum, in publicum addunon michi licet quod cuilibet liceret agricole. Cogunt mei, et papa consentit, uxorem me alteram habere, iamque uxor in via est statimque aderit. Esto igitur forti animo, dansque locum alteri, et dotem tuam referens, in antiquam domum equa mente revertere. Nulla homini perpetua sors est». Contra illa, «Ego» inquit «mi domine, semper scivi inter magnitudinem tuam et humilitatem meam nullam esse proportionem; meque nunquam tuo, non dicam coniugio, sed servitio dignam d
Abbreviated transcription (Latin):
couingii filios iussisset iterfici. nauineq p̾ni comparebent neq
ubinam genciũ essent ullus audierat Quo se ille uir alioqm̃ clars
et sius carus multis ĩfamẽ odiosimq reddiderat ueq ideo trux ãmo
flectebatur s insustepta seueritate exꝑiendi q sua dura illa libidĩe
procedebat Itaq cum iaui ab oitu filie duedecimꝰ annus elapsus
esset nũcios roruami misit qui sułatas in de lr̃as apłicas referre̾t.
quib inpopulo nulgaretur datã sibi licenciara a romiluo pontifite
ut pro sua et suaꝵ genciũ qmiete priuo mat̾monio reiecto aliam.
posset duc̾e̾ uxorem uet operosũ ssne funit aspesterib rudibq aĩs
quedlibet ꝑsuadere Que fama ad griseldis noticiam ꝑuenisset
incõcussa constitit. expectaus quid dese ille dist̾neret cui sua cũcta
subiecerat: miserat ille iam bonomã cognatũq regauerat ut
aase filios suos adducẽt fama uudiq diftuca unginẽ illam sibi

Expanded text:
coniugii filios iussisset interfici, nam neque pueri comparebant, neque ubinam gentium essent ullus audierat; quo se ille vir alioquin clarus et suis carus multis infamem odiosumque reddiderat. Neque ideo trux animus flectebatur, sed in suscepta severitate experiendique sua dura illa libidine procedebat. Itaque cum iam ab ortu filie duodecimus annus elapsus esset, nuntios Romam misit, qui simulatas inde literas apostolicas referrent, quibus in populo vulgaretur datam sibi licentiam a Romano Pontefice, ut pro sua et suarum gentium quiete, primo matrimonio reiecto, aliam ducere posset uxorem; nec operosum sane fuit alpestribus rudibusque animis quidlibet persuadere. Que fama cum ad Griseldis notitiam pervenissetinconcussa constitit, expectans quid de se ille decerneret cui se et sua cunta subiecerat. Miserat iam ille Bononiam, cognatumque rogaverat ut ad se filios suos adduceret, fama undique diffusa virginem illam sibi
Abbreviated transcription (Latin):
ad hunc usũ detulãt solempniter desponsant ⁊uiueoq eque
npositam isepellatimu dednei fecit comitante populo et gau¬
dente Ad hiis modin impcie celebrate diesq ille letissiraas
actus est. breni dehuic mopi sponse tantũ diuiui sauoris af¬
fulserat ut non incassi iͣ pelstcoria. s maula imꝑatoria educata
atii edocta uideretur. atq apud om̃s supͣ fidem cara et uen̾a¬
bilis facta est. uix q hus ipĩs qui illam aborigine nouez aut
ꝑsuaderi posset Iauicole natã ẽẽ Tantus erat nite tãtus moꝵ
tecor ea nerboꝵ gͣuitas ac dul̾cedo Ruib om̃i animos nexu sibi
uĩagni amoris astriuxerat iamq non solũ intͣ pat̾os fines sed
ꝑ finitiuas quasdã promĩcias snũ nom̃e celebri preconio frlia

Expanded text:
nc usum detulerat, solemniter desponsavit, niveoque equo impositam, ad palatium deduci fecit, comitante populo et gaudente. Ad hunc modum nuptie celebrate, diesque ille letissimus actus est. Brevi dehinc inopi sponse tantum divini favoris affulserat, ut non in casa illa pastoria sed in aula imperatoria educata atque edocta videretur; atque apud omnes supra fidem cara et venerabilis facta esset, vixque his ipsis qui illam ab origine noverant persuaderi posset Ianicole natam esse, tantus erat vite, tantus morum decor, ea verborum gravitas ac dulcedo, quibus omnium animos nexu sibi magni amoris astrinxerat. Iamque non solum intra patrios fines sed per finitimas quasque provincias suum nomen celebri p
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ fonentib rerecunde ac celerit̾ adimpletũ est sic horridiuam
uirginẽ indutam lac̾amiq comeliu recollectam manib comp̃te¬
q pro tpĩe insignitam gẽinis et corona uelut subito tusformata
uix pepulus recegnouit. Quam nualters auulo preciols queni

Expanded text:
que foventibus verecunde ac celeriter adimpletum est. Sic horridulam que foventibus verecunde ac celeriter adimpletum est. Sic horridulam virginem, indutam, laceramque comam recollectam manibus comptamque pro tempore, insignitam gemmis et corona velut subito transformatam, vix populus recognovit; quam Valterius anulo precioso, quem
Abbreviated transcription (Latin):
prĩs obsequiũ seitagentem. et inselito tanti hospitis aduentu
scupĩdam ĩuenere Quam hus uerbis walterus aggreditur. et
pũ tuo placet inquit et michi ut uxor measis. credo id ipurtͥ
placeat Es habbeo ex tequer̾e bb̃i hoc ꝑactum fu̾it quod mox erit.
an uolenti aĩo paratasis ut deomĩb totũ michi cõnemat. itant
ĩmuilla unꝙpͣ re. a mea ueluncate dissentias. et quicq̃t tecũ ag̾̃e¬
uoluero te uolente michi liceat. Ad hec illa mirltuls rei tremẽs
ego mi dñe inquit telnto honore me indignui scio. alt si uolũtels
tua siq sors meel est. uichil ego inꝙͣ sciens nedũ felcialiu s eciã
mori mlseris qued molecte feram. Satis eit inquid illessic in pi¬
dicũ eductaui ropulo ostend̾aus hoc ait dxor iea.hͨ dũa urã
habetote/ Dehint nequid reliquiaꝵ fortũe ueti̾s nouam infeiret.
indoiũ mudari celm iussit et acalte aduerticem nems uestibus
indui. qued amatiroras arostantib ac c̾caltini sim illalui grenuo¬

Expanded text:
entu stupidam invenere, quam his verbis Valterius aggreditur: «Et patri tuo placet» inquit «et michi ut uxor mea sis. Credo id ipsum tibi placeat, sed habeo ex te querere, ubi hoc peractum fuerit quod mox erit, an volenti animo parata sis ut de omnibus tecum michi conveniat, ita ut in nulla unquam re a mea nimo volente michi liceat». Ad hec illa miraculo rei tremens, «Ego, mi domine» inquit «tanto honore me indignam scio; at si voluntas tua, sique sors mea est, nichil ego unquam sciens, nedum faciam, sed etiam mori iusseris, quod moleste feram». «Satis est» inquit ille; sic in publicum eductam populo ostendens, «Hec» ait «uxor mea, hec domina habetote». Hinc ne quid reliquiarum fortune veteris novam inferret in domum, nudari eam iussit, et a calce ad verticem novis vestibus indui, quod a matronis circumstantibus ac certatim sinu illam gremio
Abbreviated transcription (Latin):
uoluero te nolente michi liceat. Ad hec illa miraltuls rei tremẽs
ego mi dñe inquit telato honere me indignam scio. at si uolũtels
tua siq sors meel est. uichil exo iͫꝙͣ stiens nedũ felcieliu s eciã
cegitabo quodꝯͣ añu tiu sit. net tu aliquid facies et si me
triori mlters qued molecte beram. Satis eit inquid illessit in pu¬
dicũ eductam ropulo ostend̾̃aus hoc at dxor mea .hͨ. dũa urã
est. hant colitehant amate. et si me carũ hẽtus hant carissimã
helbetote/ Dehinc nequid reliquiaꝵ fortũe ueti̾s nonam infeiret.
indoinũ nudari celr iussit et acalce aduertioem nems uestibus
ndui. qued amationuis crꝯstantib ac e̾taltini sinu illaui grenuo¬
ꝙ fonentib rerecunde at celerit̾ asdipletũ est. sit horiidiu̾am

Expanded text:
nimo volente michi liceat». Ad hec illa miraculo rei tremens, «Ego, mi domine» inquit «tanto honore me indignam scio; at si voluntas tua, sique sors mea est, nichil ego unquam sciens, nedum faciam, sed etiam cogitabo, quodsic in publicum eductam populo ostendens, «Hec» ait «uxor mea, hec domina vestra est; hanc colite, hanc amate, et si me carum habetis, hanc carissimam habetote». Hinc ne quid reliquiarum fortune veteris novam inferret in domum, nudari eam iussit, et a calce ad verticem novis vestibus indui, quod a matronis circumstantibus ac certatim sinu illam gremioque foventi
Abbreviated transcription (Latin):
cola carum tibi. teq hominẽ fidũ noui. et queꝯ michi placeaut
uelle te arbitror. unũ tñ noĩatim nosse uelini. an me quẽ dinũ hẽs.
data nichi hac tua muxorem filia generum uelis Inopino negto
stupestũs senex obrigiit Et uix teludẽ pantis histẽs. inchil inquit.
aut uelle debeo ant nolle insi quod tibi pͣlacitũ qui dñs mens es.

Expanded text:
ue michi placeant velle te arbitror. Unum tamen nominatim nosse velim: an me, quem dominum habes, data michi hac tua in uxorem filia, generum velis?» Inopino negotio stupefactus, senex obriguit, et vix tandem paucis hiscens, «Nichil» inquit «aut velle debeo aut nolle, nisi quod placitu
Abbreviated transcription (Latin):
uoluerim. ut et ip̃e eam aĩo queciens uellem non sine uoluptate re¬
petereui. et amicis ut fit com falbulantibus renoliraren. si qͣn tale
aaliquid uicidisset. Quod cum breni post modum fecissem. gratam q au¬
dientib cognouissem. subito talis interloꝙͣdum cogitatio suꝑuenit fieri posse
ut mĩ eciam ẜionis ignaros tam dulcs hystoria delectai Itaq die qͦdã¬
uter uarios cogitatus animũ more solito distrepentes et illis et michi
ut sic dixĩm ircitus uale om̃ib ad tempus ac̃o calamũ arripiens hysto¬
naui ip̃am tuaui st̃bere sum aggressus non mimũ te ganisurũ sperans
ultro rerum interpretem me tuaꝵ fore. quoduon folcile alii cuicũq prestiteñ
egit me tui flmor et syystorie. Itatame ne horacietuũ illud poetite artis

Expanded text:
voluerim, ut et ipse eam animo, quotiens vellem, non sine voluptate revoluerim, ut et ipse eam animo, quotiens vellem, non sine voluptate repeterem, et amicis ut sit confabulantibus renarrarem, si quando aliquid tale incidisset. Quod cum brevi postmodum fecissem gratiamque audientibus cognovissem, subito talis interloquendum cogitatio supervenit fieri posse, ut nostri etiam sermonis ignaros tam dulcis historia delectaret, cum inter varios cogitatus, animum more solito discerpentes et illis et michi ut sic dixerim iratus, vale omnibus ad tempus dicto, calamum arripiens, historiam ipsam tuam scribere sum aggressus, te haud dubie gavisurum sperans, ultro rerum interpretem me tuarum fore. Quod non facile alteri cuicunque prestiterim, egit me tui amor et historie: ita tamen, ne Horati
Abbreviated transcription (Latin):
zis occurreret excusabat etas tunt tua dini id striberes Stilus ydic¬
uia ip̃a queq rex leuitas Et eoꝵ qui lectt᷑ ⁊ talia uidebantur. refert em̃
largiter quib stribas meꝵq uauetate stili uanieras excussitur sinteo
młta sane iocora et leuia quedem ꝑia et gͣnia deprehendi dequib tam̃
diftinitine quid idic̾e uon h̾eo. ut qͥ iisꝙͣ totus inheẜim ad quod fere
acadit es more currentib curiosius aliꝙͣto ꝙͣ cetera libri principiũ
fineniq perspexi Quoꝵ in alt̾o prĩe nr̃e statũ illius .s. pestillentistum
tpĩs qd̾ ꝑre enñb nr̃a etas lugubre ac unẜiun mũdo uidit mee qͥdẽ
iudicio et nairasti ꝓprie et magnifice deploraiti. Iualtero auteu hy¬
storiam ultuuam et multis piecedentiũ longe dilłmulera posiusti.
Que ita michi placut ieq ital detuiut ut nter tot qͣuiuuis que
peue mei ip̃iꝰ ĩ memorem me fecere. illam memorie mandare

Expanded text:
ris occurreret, excusabat etas tunc tua, dum id scriberes, stilus, idioris occurreret, excusabat etas tunc tua, dum id scriberes, stilus, idioma, ipsa quoque rerum levitas et eorum qui lecturi talia videbantur. Refert enim largiter, quibus scribas, morumque varietate stili varietas excusatur. Inter multa sane iocosa et lenia, quedam pia et gravia deprehendi, de quibus tamen diffinitive, quid iudicem, non habeo, ut qui nusquam totus inheserim: at quod vere accidit eo more currentibus, curiosius aliquanto quam cetera libri principium finemque perspexi; quorum in altero patrie nostre statum, illius scilicet pestilentissimis, quod pre omnibus nostra etas lugubre ac miserum mundo vidit, meo quidem iudicio, et narrasti proprio et magnifice deplorasti. In altero autem historiam ultimam et multis precedentium longe dissimilem posuisti, que ita michi placuit meque detinuit, ut inter tot curas, que pene mei ipsius immemorem fecere, illam memorie mandare
Abbreviated transcription (Latin):
LI¬
Ibruni tuui queni nr̃o materuo eloquio ut opinor olim Inuenis
edidisti uestio quidem unde uel qualiter adiue delatum bidi nã
sidicaui legi menslar Siquidem m̃agnus ualte. ut ad mulgus scil¬
et coluta striptus or̃one et occupacio mea maior Et tempns angu¬
stum erat Idq ipm ut uosti uellitis uudiq motib inquietum ã quib
et si armo procul ahsim nequeo tenmen fluctuante re pu  non mo¬
uer Qud igr̃᷑ excurri eum confestimbiatoris in morem. hinc atq hĩc
cirꝰ spicieus uet subsistens. irmat̾uti alicubi librũ ipm̃ canũ dentits
laceisitum. tuo talnien baculo egregie tuaq uoce defensum. uec nuualtꝰ
sum. nam et iures tui ngenii noni Et stit expertin ẽẽ hõmi genus
et insoleus ⁊ manũ. qui quidquod ip̃i uel nolunt uel uestiuat᷑ uel
uen possut. maliis reprehendunt. ad hoc unũ deeti et alrguti S elin¬
genes ad reliqua delectatus sum ip̃o intuͣsitu Et siquid lascinie lib̾i̾o¬

Expanded text:
Librum tuum, quem nostro materno eloquio ut opinor olim iuvenis edidisti, nescio quidem unde vel qualiter, ad me delatum vidi. Nam si dicam legi, mentiar, siquidem ipse magnus valde, ut ad vulgus et soluta scriptus oratione, et occupatio mea maior, et tempus angustum erat; idque ipsum, ut nosti, bellicis undique motibus inquietum, a quibus et si animo procul absim, nequeo tamen fluctuante Republica non moveri. Quid ergo? Excucurri eum, et festini viatoris in morem, hinc atque hinc circumspiciens nec subsistens. Animadverti alicubi librum ipsum canum dentibus lacessitum, tuo tamen baculo egregie tuaque voce defensum. Nec miratus sum. Nam et vires ingenii tui novi, et scio expertus esse hominum genus et insolens et ignavum, qui quicquid ipsi vel nolunt vel nesciunt vel non possunt, in aliis reprehendant, ad hoc unum docti et arguti, sed elingues ad reliqua. Delectatus sum in ipso transitu, et si quid lascivie liberio
Abbreviated transcription (Latin):
uebat. dum walt̾us aduentanti uelut sponse obuiani profecturs
domo egreditur. proseꝙͣte uiroꝵ et matronaꝵ nobiliũ criterua
grueltis onñ que eiga se pararentur iguara. ꝑalctis que agenda
domi erant aqnam elonguiquo fonte conuectans pat̾nuĩ lunẽ
intrabat. ut gepedita curis aluis ad bisendã dnĩ suri spondaru
cum puellis comitib pioperaret dñ walterus cegitabidus
incedens eamq compellans nom̃e. ubinam pelter sis esset in

Expanded text:
bviam profecturus, domo egreditur, prosequente virorum et matronarum nobilium caterva. Griseldis, omnium que erga se pararentur ignara, peractis que agenda domi erant, aquam e longinquo fonte convectans, paternum limen intrabat, ut, expedita curis aliis, ad visendam domini sui sponsam cum puellis comitibus properaret. Tum Valterius, cogitabundus incede
Abbreviated transcription (Latin):
syxũ supͣ̃a etoitem quali uulzi oculis condiciorne obsturitels lostondebat
acri penetraiat intunitu. uñ effectum ut et uxoren here quod mĩqmͣ
ante uoluerat. et simł baut iillam q alliau here disponeiet Inita¬

Expanded text:
sexum supraque etatem, quam vulgi oculis conditionis obscuritas abscondebat, sexum supraque etatem, quam vulgi oculis conditionis obscuritas abscondebat, acri penetrarat intuitu. Unde effectum ut et uxorem habere, quod nunquam ante voluerat, et simul hanc unam null
Abbreviated transcription (Latin):
pellacio uilula pelucor atq mopium incolaꝵ Quor uni oñ peluprimo iaui
uinta illi natel contig̾at Guisebdis nomen forma corporis seitis exregia
s pulchrituome moꝵ atq animi ad eo speciosa ut nicħ supͣ. hec perico netu
uissĩma semꝑ mopia educata om̃ĩs iustia uolũtatis uil molle iul truer
cog. tare didicatret sed uirilis semilis q auimꝰ bngieo latebat iupectore.
patris senium mexteramabili refouens caritete. et pantulas enis oues
pascebat Et colo niti̾m digitos atterebat. uicissim q domũ rediers ałnsinsa
et delpes forture conginas p̃parabat. durimq cubiculũ steruebat. Et ad
sũnelu anignsto inspelcio totum filialis obediencie ac pietatis officum
explicabat In hant imxiniculam galterus sepe illat tͣnsiens qñꝙ otulo
uõ iiuerili lelsauual sed semili gͣntalte defixerat Et uirtutem cxinam supͣ

Expanded text:
palatio villula paucorum atque inopum incolarum, quorum uni omnium pauperrimo Iapalatio villula paucorum atque inopum incolarum, quorum uni omnium pauperrimo Iaunica illi nata contigerat Griseldis nomine, forma corporis satis egregia, sed pulcritudine morum atque animi adeo speciosa ut nichil supra. Hec parco victu, in summa semper inopia educata, omnis inscia voluptatis, nil molle nil tenerum cogitare didicerat, sed virilis senilisque animus virgineo latebat in pectore. Patris senium inextimabili refovens caritate, et pauculas eius oves pascebat, et colo interim digitos atterebat; vicissimque domum rediens, oluscula et dapes fortune congruas preparabat, durumque cubiculum sternebat, et ad summam angusto in spatio totum filialis obedientie ac pietatis officium explicabat. In hanc virgunculam Valterius, sepe illac transiens, quandoque oculos non iuvenili lascivia sed senili gravitate defixerat, et virtutem eximiam supra
Abbreviated transcription (Latin):
uobis Ita placitum uxorem ducam i uobis boua fide polliceor. brm̃q
desidͤiũ nec fiustrator equidem nec morabor. unũ uos uuchi uersa inte
promittite ac ẜuate. ut quãcũq ꝯigem ip̃o. delegero. elm nos sũmo honore
ac ueneracione prosequamini. net sit nullus uiter nos qui demes unꝙͣ
iudicio aut litigͥet aut querettur. urm̃ fuit me om̃i quos nomisiem liberri-¬
mũ uigo subiecisse ꝯuigii. mea sitꝰ ingiᷤᷤ ip̃ins electio. Queos ũror meol erit.
ella cen romati principis filial dña ur̃a sit prouuttunt unaminiter ac
lete uichil defictuꝵ. ut quib lux possibile uidere epteritm dieu c̾ne᷑ nuptialx
dequib indien certum magnificentissime apparendis dñi iubentis edietũ
alacres fustepere Ita ecollequio distesinu est Et ip̃e inchyrmꝰ eam ip̃a ĩp¬
caꝵ curam domesticis sus imposuit Ediritq diem. fuit aud procul a

Expanded text:
vobis ita placitum est, uxorem ducam: id vobis bona fide polliceor, vestrumque vobis ita placitum est, uxorem ducam: id vobis bona fide polliceor, vestrumque desiderium nec frustrabor equidem nec morabor. Unum vos michi versa vice promittite ac servate: ut quamcunque coniugem ipse delegero, eam vos summo honore ac veneratione prosequamini, nec sit ullus inter vos qui de meo unquam iudicio aut litiget aut queratur. Vestrum fuerit me omnium quos novissem liberrimum iugo subiecisse coniugii; mea sit iugi ipsius electio; quecunque uxor mea erit, illa, ceu Romani principis filia, domina vestra sit». Promittunt unanimiter ac lete nichil defuturum, ut quibus vix possibile videretur optatum diem cernere nuptiarum, de quibus in diem certum magnificentissime apparandis domini iubentis edictum alacres suscepere. Ita e colloquio discessum est, et ipse nichilominus eam ipsam nuptiarum curam domesticis suis imposuit, edixitque diem. 4 Fuit haud procul a
Abbreviated transcription (Latin):
digna sit Et tolu claris ortel ꝑentib ut deca spee eptima sit habenda. libera
om̃s tuos molesta sollitudine quesnurꝰ ue siquid humelintꝰ tibi forsamel¬
tideret tu siue sucteiłore obeas ip̃i sine rectore remaneant: monerunt pie
pretes elnimũ uiri Et coģitis inquid me amici ad id qs uuchi ĩ aueium
nũꝙͣ ueint delectabar onñoda libertate que in ꝯuigio rara est seterian
snbiertorum michi uolu̾tatib me sponte subicio. Et prndencie nestre fisꝰ
et fidei Illam nobis ꝙͣ offertis querende curelin coningis remitto. ectu
humens meis ip̃e subeo Rud uanꝰ enĩ daritas confert alteri. sepe filii dis¬
sinulum sunt parentum quidquid nuoĩe bom est non ab alio ꝙͣ aldeo est.
Illi ergo et status et mat̾iomi mei fortes sperans desua solita pietate cõ¬
imserim ip̃e ñ inueniet ꝙd̃ quieti mee sit expediens ac sciluti. ꝑ telq qñ

Expanded text:
digna sit, et tam claris orta parentibus ut de ea spes optima sit habenda. Libera digna sit, et tam claris orta parentibus ut de ea spes optima sit habenda. Libera tuos omnes molesta solicitudine, quesumus, ne siquid humanitus tibi forsan accideret, tu sine tuo successore abeas, ipsi sine votivo rectore remaneant». Moverunt pie preces animum viri, et «Cogitis» inquit «me, amici, ad id quod michi in animum nunquam venit; delectabar omnimoda libertate, que in coniugio rara est. Ceterum subiectorum michi voluntatibus me sponte subicio, et prudentie vestre fisus et fidei. Illam vobis quam offertis querende curam coniugis remitto, eamque humeris meis ipse subeo. Quid unius enim claritas confert alteri? Sepe filii dissimillimi sunt parentum. Quicquid in homine boni est, non ab alio quam a Deo est. Illi ego et status et matrimonii mei sortes, sperans de sua solita pietate, commiserim; ipse michi inveniet quod quieti mee sit expediens ac saluti. Itaque quando
Abbreviated transcription (Latin):
optune malrchio halut nobis prestãt aludaciam ut et tecum singuli quocĩes
res expostit deuota fiducia colloquanuir. Et nũc oñi tacitas polũtates
meel uox tuis amib niehat nonq ad singulare hẽam adhaut rem nͨ
ꝓtu me uit̾ alios caꝵ tibi multis Iudicus comprobasti cum m̾ito tuaigit᷑
finitiuoꝵ oñi futuri sumꝰ. ut ꝯuigio stil auimũ applices collũq nonliteꝵ
mõ s imꝑiosum legitimo subicias uigo Idq ꝙͣprimum facias. uolant em̃
diex iapidi. et ꝙͣͣflorida sis etate continue tamen hunt florem tacita seustꝰ
insequit᷑. morsq ip̃a ꝓxnua om̃i ẽ etelti nulli mimeus huꝰ ĩ nuuitas dat᷑.
Eque om̃ib moriendum est utq id certum fit illud ambignum ꝙͣdo obi qͣlr.
Sustipe gͦ oramꝰ coꝵ preces quii nullũ tuũ imꝑiũ recuselrent Querẽte
aut̃ ꝯuigie studiũ nobis linque. talem eiũ tibi ꝓcurabunꝰ que te m̾to

Expanded text:
optime marchio, hanc nobis prestat audaciam, ut et tecum singuli quotiens optime marchio, hanc nobis prestat audaciam, ut et tecum singuli quotiens res exposcit devota fidutia colloquamur, et nunc omnium tacitas voluntates mea vox tuistu me inter alios carum tibi multis indiciis comprobasti. Cum merito igitur finitimorum omnium futuri simus: ut coniugio scilicet animum applices, collumque non liberum modo sed imperiosum legitimo subicias iugo, idque quam primum facias. Volant enim dies rapidi, et quanquam florida sis etate, continue tamen hunc florem tacita senectus insequitur, morsque ipsa omni proxima est etati. Nulli muneris huius immunitas datur, eque omnibus morus, eorum preces qui nullum tuum imperium recusarent. Querende autem coniugis studium nobis linque, talem enim tibi procurabimus que te merito
Abbreviated transcription (Latin):
et ingentib hostiis madriatum mare destendit Cetex paus illa teatrũ
dequa pennũ dixi que et guata plaincie et interiectis collb ac montib
cuyflexis apuca pariter ac ioꝯda est atq abeoꝵ quib subiacet pede mou¬
curn nomen tenet et cuntates aliquot et oppida h egregia inter cetera ad
radicem uesuli teriti sallucuꝵ uicis et castellis catis fresũs marchionũ aibit̾o
neret Et hic quideui forma uirens atq etate net mm̃is morib ꝙͣ saugin̾e
uiciriosisumꝰ futuroꝵ erat Itaq uenatui ancupioq deditus ait illis nicu¬
buerat ut alia pene cuncta negligeret Quodq in priuns egre ppłi ferebãt.
ab ipĩs quoq quigii cõsiliis abhorreret. Id aliꝙͣdu taciti cũ culissent tãdẽ
cateruatim illum adeunt Quoꝵ unus cui uel auctoritas maior erat nel
facundia maior q cum suo duce familianritas Tua inquit bemgnitas

Expanded text:
et ingentibus hostiis in Adriacum mare descendit. Ceterum pars illa terrarum et ingentibus hostiis in Adriacum mare descendit. Ceterum pars illa terrarum de qua primum dixi, que et grata planitie et interiectis collibus ac montibus circumflexis, aprica pariter ac iocunda est, atque ab eorum quibus subiacet pede montium nomen tenet, et civitates aliquot et opida habet egregia. Inter cetera, ad radicem Vesulli, terra Salutiarum vicis et castellis satis frequens, marchionum arbitrio neret; et hic quidem forma virens atque etate, nec minus moribus quam sanguine incuriosissimus futurorum erat. Itaque venatui aucupioque deditus, sic illis incubuerat ut alia pene cunta negligeret; quodque in primis egre populi ferebant, ab ipsis quoque coniugii consiliis abhorreret. Id aliquandiu taciti cum tulissent, tandem catervatim illum adeunt quorum unus cui vel autoritas maior erat vel facundia maiorque cum suo duce familiaritas, «Tua» inquit «humanitas,
Abbreviated transcription (Latin):
tuam meis uerbis explicui. Quelicet amłtis et laudata et expetita fu̾t.
ego remi tuam tibi non alteri dedicãdam censui. Quamquidem au mutata
ueste deformauerui au fertassis orualuerim tu iudica. Illic enĩ ex ortaqllit
redit notꝰ index. nota domus. uotũ iter ut unũ et tu uoris et quisq hͨ
leget tibi non nuchi tuaꝵ racionem rerum esse reddendam quisquis exme
quer au h ͨ uera suit. hoc eit an hystoriam st̾ꝑẜim an fabulam. respondeto
Illud cuspi. fides penes auctoreni menni. stilicet Iohem sit Ihec prefatus.
altissimꝰ et qui uertice nubila suꝑauis liquido sese ingerit echeri
mous sucipte uobilis natura padi ortus nobilissimꝰ qui eius elat̾e̾ fonte
lapsus exigno erientem cont᷑ soleni feitur mins qr mox tumidus iuicre¬
mentis breui spacio decurso us̃ tr̃i maximarũ unus aurniũ s flumorũ
a ungilio rex dictus ligurriaui guigite uiolertus intersecat Dehĩe
emiliam atq elamimam denecianiq distriminans multis ad oltunũ

Expanded text:
te fieri credidi. Que licet a multis et laudata et expetita fuerit, ego rem tuam tibi non alteri dedicandam censui. Quam quidem an mutata veste deformaverim an fortassis ornaverim, tu iudica; illuc enim orta illuc redit, notus iudex, nota domus, notum iter, ut unum et tu noris, et quisquis hec leget, tibi non michi tuarum rationem rerum esse reddendam. Quisquis ex me queret, an hec vera sint, hoc est an historiam scripserim an fabulam, respondebo illud Crispi: Fides penes auctorem, meum scilicet Iohannem, sit. Hec prefatus ialtissimus, qui, vertice nubila superans, liquido sese ingerit etheri, mons suapte nobilis natura, Padi ortu nobilissimus, qui eius e latere fonte lapsus exiguo, orientem contra solem fertur, mirisque mox tumidus incrementis brevi spatio decurso, non tantum maximorum unus amnium sed fluviorum a Virgilio rex dictus, Liguriam gurgite violentus intersecat; dehinc Emiliam atque Flaminiam Venetiamque disterminans multis ad ultimum
Abbreviated transcription (Latin):
gudeldis onñ que eitra ce pararentur iguaua. ꝑalctis que agenda
doni erant aqnam elonguiquo fonte conuectans pat̾muĩ lunẽ
intrabat. ut expedita caris alus ad uisendã dñ sin sponcenu
cum puellis comitib pioperaret dñ walterus cegitabundus
incede̾ns eamq compellans nom̃e. ubinam palter sis esset in¬
triroganit. Que cum illũ domi eẽ reuerenter atq hũiliter respõ

Expanded text:
pararentur ignara, peractis que agenda domi erant, aquam e longinquo fonte convectans, paternum limen intrabat, ut, expedita curis aliis, ad visendam domini sui sponsam cum puellis comitibus properaret. Tum Valterius, cogitabundus incedens eamque compellans nomine, ubinam pater eius esset interrogavit; que cum illum domi esse reverente
Abbreviated transcription (Latin):
tas incitat et cum quidem ab uocturuo Iunculi ludo incastrri redeñt
pelucis interiectis dieb sextus tarquinus instio cellatiuo cmi co¬
muite buo collaciam uenit ubi exceptus beigne ab ignaris consilii
cam post cenam in hospitele cubitulũ ductiis esset amore ardeus.¬

Expanded text:
tas incitat. et tum quidem ab nocturno iuuenali ludo in castra redeunt. tas incitat. et tum quidem ab nocturno iuuenali ludo in castra redeunt. paucis interiectis diebus Sex. Tarquinius inscio Collatino cum comite uno Collatiam uenit. ubi exceptus benigne ab ignaris consilii cum post cenam in hospitale cubiculum deductus esset, amore ardens
Abbreviated transcription (Latin):
Aegii quidau iuuenes int̾dum ocuum cõminiis cõmessacionibus¬
q niter se terebant sorte pot̾atib his apud ui ͭ  celiqniuiũ ubi et colla¬
tmꝰ cenabat. tarquinius egerii filius ieidit de uxorib mentis sualni
id quidem horis possestiri ꝙͣtũ ceteris prestet luciecia sua. Quin si digor
cinq spectatissimũ sic ꝙ nec inopinato bii adueutu ecciarent eculis
icaluerãt umo age sane om̃s citatis equis anolant romam. Quo cũ
primis se intendentib tenebris ꝑueuissent pegnut iuide collaciam. ubi
lucreciam haudꝙͣquã ut regias nrus quas ĩꝯniuio luxii q cam eq̃lib
uiderant tempns terentes sed nocte sera debitam lane inter iugiubr eutes
ancillas in medio ediuni sedentem ẽueniunt. Muliebus carunnis laus
penes lucreciam fuit Adueniene uir tarquimiq eecepti benigne dictor
maritus com̃iter iuitat regios Inuenes ibi ui ͭ ͣ̃ tarquinum iala
libido lucretie per uiin stuprande capit tum ferma tum spectatol casti¬

Expanded text:
egii quidem iuuenes interdum otium conuiuiis comisationibusque inter se terebant. forte potantibus his apud Sex. Tarquinium , ubi et Collatinus cenabat Tarquinius, Egeri filius, incidit de uxoribus mentio. suam id quidem horis posse sciri quantum ceteris praestet Lucretia sua. 'quin, si uigor cuique spectatissimum sit quod necopinato uiri aduentu occurrerit oculis.' incaluerant uino; 'age sane' omnes; citatis equis auolant Romam. quo cum primis se intendentibus tenebris peruenissent, pergunt inde Collatiam, ubi Lucretiam haudquaquam ut regias nurus, quas in conuiuio luxuque cum aequalibus uiderant tempus terentes sed nocte sera deditam lanae inter lucubrantes ancillas in medio aedium sedentem inueniunt. muliebris certaminis laus penes Lucretiam fuit. adueniens uir Tarquiniique excepti benigne; uictor maritus comiter inuitat regios iuuenes. ibi Sex. Tarquinium mala libido Lucretiae per uim stuprandae capit; cum forma tum spectata casti
Abbreviated transcription (Latin):
Du solem et luam tudies noctesq tu lucem at tenebras distrensti¬
FT er est opue dagitoꝵ tuorun serentatem et mibes tufecisti. et uentos
et plunas D eiram aquis inuoliusti fecisti moutes et maua. nalles at
plaicien fontes lacus et flumia E ec intus uarus seminibus fecũ¬
dasti cuyquoq multiplici specie decorasti H cibis uirentib nestisti cal̃pos
distnixisti colles florib et siluas relmoꝵ folus E atigate requien pre¬
parasti estuanti unbras arboꝵ et ad ocium reressus amenissimos
Sicienti fontes lucidos esurienti bactas om̃is geriens et refectiois

Expanded text:
 tu lucem ac tenebras discrevisti. Aer opus digitorum tuorum; serenitatem ac nubes tu fecisti, et ventos et pluvias. Terram aquis involvisti, fecisti montes et maria, valles ac planitiem, fontes, lacus ac flumina. Hec intus variis seminibus fecundasti, circum quoque multiplici specie decorasti. Herbis virentibus vestisti campos; distinxisti colles floribus et silvas ramorum foliis. Fatigato requiem preparasti, estuanti umbras arborum, et ad otium secessus amenissimos; sitienti fontes lucidos, esurienti baccas omnis gen
Abbreviated transcription (French):
uerdor nisangiuinb. et inluto concupistenciaꝵ meaꝵ iaceo Erige me xp̃e
ihũ. et misericorditer sustenta ne coeruaui sub extrenuis Goria pr̃i ic̃¬

Expanded text:
versor in sanguinibus, et in luto concupiscentiarum mearum iaceo. Erige me, Christe versor in sanguinibus, et in luto concupiscentiarum mearum iaceo. Erige me, Christe Iesu, et misericorditer sustenta, ne corruam sub extremis. Gloria Patri
Abbreviated transcription (Latin):
rectel placuerunt relabor sd solitel Quociens iam oscitetus ad nomitum
redii et subinde stomi i chalus dixi. quousẜ et quis eut funs Tusturn sup¬
pliciũ ainim insolentis. stio quid me perdidit. uichil eram et supercilium
ereri N gnosto nullam homiii fiduciami nili iideo et si paruui indes illuce¬
stat darius I ufer ame dñe presumpcionis spiritum. et humlitatem
tribue placentem tibi N eqñ extollar inconsulte et michi deme menciar
sed persenerem intremore tuo I mius et umbra tenius simi. et fumius
alnte inpetũ uentor itel michi indeor uideri I ta michi indear semper
et uiliat opimone ꝑmaneam. sobrie at salubriter sub inubra tua Quo¬
cieus huic pedem mouero contidami et ludibriũ persetutoribus meis ero
S cio et expeitus metuo operint me iam snmilis ruma Et adhue ixur¬
gere non ualuu sed menarrabilibus iugeor nuserus T am du fidus

Expanded text:
recta placuerint, relabor ad solita. Quotiens iam oscitans ad vomitum recta placuerint, relabor ad solita. Quotiens iam oscitans ad vomitum redii, et subinde stomacans dixi: quousque hoc, et quis erit finis? Iustum supplicium animi insolentis; scio quid me perdidit nichil eram et supercilium erexi. Agnosco nullam homini fiduciam nisi in Deo; et si parum video, illucescat clarius. Aufer a me, Domine, presumptionis spiritum, et humilitatem tribue, placentem tibi. Nequando extollar inconsulte, et michi de me mentiar, sed perseverem in tremore tuo. Limus et umbra tenuis sum, et fumus ante impetum ventorum, ita michi videor videri. Ita michi videar semper, et in hac opinione permaneam sobrie ac salubriter, sub umbra tua. Quotiens hinc pedem movero, concidam, et ludibrium persecutoribus ero. Scio et expertus metuo; operuit me iam similis ruina. Et adhuc exsurgere non valui; sed inenarrabilibus urgeor miseriis. Tamdiu fedus
Abbreviated transcription (Latin):
leges morti Ip̃e carcebis clrinfices ab interitu meo. quĩ iute spes mea
magua est. ip̃e me saluũ felcies de melnib inpioꝵ S loria pũ.  cograti
Quo et unde redelctus sum horresto dnm memim. et contrenucto
eicainiter E perabam de nribus meis et michi qued̃a magua promisera
Somipnia michi fingebamt. et geludebam mĩc delusus exꝑgistor. cum la¬
aume P ecurus inpitulis fni. letus merĩpie mediie poctũ intempesta¬
tibus putam Q irtumispexi ꝑ nebulas secitus simi transuerseis. et tortuo¬
sas iinendi mas et infeliciter mulcentes E osti qũi tu semꝑ michi fueras
tuus sed adte ꝑ me ip̃m uenire credens retrocessi ꝑ mextricabiles anfreictus
S̾ encio nũc isidias ubilibet. piget eiroris telm longeni nec propterea
lubsũto ubi sit regies O dio nuchi sum. et ago cũuctel ciu fastidio uiui
pacior et aliud non licet N ouũ propositimi ios netustus oꝑꝑrint. et cum

Expanded text:
leges morti. Ipse arcebis carnifices ab interitu meo, quoniam in te spes mea leges morti. Ipse arcebis carnifices ab interitu meo, quoniam in te spes mea magna est. Ipse salvum me facies de manibus impiorum. Gloria Patri et Quo et unde redactus sum horresco dum memini, et contremisco graviter. Sperabam de viribus meis, et michi quedam magna promiseram. Somnia michi fingebam, et gaudebam; nunc delusus expergiscor cum lacrimis. Securus in periculis, letus in erumnis; mediis portum in tempestatibus putavi. Circumspexi per nebulas; secutus sum transversas et tortuosas vivendi vias, et infeliciter mulcentes. Nosti, quoniam tu semper michi fueras finis; sed ad te per me ipsum venire credens, retrocessi per inextricabiles anfractus. Sentio nunc insidias ubilibet. Piget erroris tam longevi; nec propterea subsisto ubi sit requies. Odio michi sum, et ago cunta cum fastidio; vim patior, et aliud non licet. Novum propositum mos vetustus opprimit; et cum