comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nostrum quide combulct aut alterũ pari motu ante ce¬
dect Aut teerdius in grediatur necerre neutrũ tamꝰ
sentiri potest : sed tu nfallor quid intellega mus nan
quid senticomus ex pecteos: quod si ab axe in meridiẽ
tondecmt. Coniuncti nobis atq inhȩrenter quantũ
ualemus innitamurꝰ quae marmori leni & ae quali.
uel &ia ebori tam non potest eẽ amborum idem motur
quam uenȩ pulsus. quccm formac quccm facies : Remo¬
uenos & pone audaciam ꝓlem nihil egeris : quippe his
&iccm simillimis geminis taonta est neces siteor ut ꝓpͥe
mouecentur. queenteo fuit ut singuli nascerentur: At
enim hoc inquies rationitantũ : Quod autem sol ab as¬
tris diffest sensib: &icom clarum atq mani festum est :
si magnitudinem mecogir dispicere nosti de inter ucollis
quecmmulta dicantur. & ad quaentũ incestũ ꝑspicuitas ista
reuoc&ur: sed ut concedcm ita eẽ ut appar&. sic eniꝰ &

Expanded text:
nostrum qui deambulat, aut alterum pari motu antecenostrum qui deambulat, aut alterum pari motu antecedat aut tardius ingrediatur necesse est; neutrum tamen sentiri potest. sed tu, ni fallor, quid intellegamus, non quid sentiamus, expectas. quod si ab axe in meridiem tendamus, coniuncti nobis atque inhaerentes, quantum ualemus, innitamurque marmori leui et aequali uel etiam ebori, tam non potest esse amborum idem motus quam uenae pulsus, quam forma, quam facies. remoue nos et pone Glauciam prolem, nihil egeris. quippe his etiam simillimis geminis tanta est necessitas, ut proprie moueantur, quanta fuit, ut singuli nascerentur. ! At enim hoc, inquies, rationi tantum; quod autem sol ab astris differt, sensibus etiam clarum atque manifestum est. si magnitudinem me cogis dispicere, nosti de interuallis quam multa dicantur et ad quantum incertum perspicuitas ista reuocetur. sed ut concedam ita esse, ut apparet, sic enim et
Abbreviated transcription (Latin):
optani: Nequȩrascur ita sitillaeniꝰ facilius quib: impe¬
don. Quecm cur impedicor &x posuerim: scribircur ego
Earu cum sinur singuli eadem multa faciamus. sol autem
non ider fuciat quod c&ere sidero : ciius rei cansam coni¬
rer ucom seadem nos agimus multa & ille cum coerir
aco s̃ sinon ille nec nos : Ambulo & combulaer mou&ur
mouentur uigilo &uigileos luc& & lucent disputo & dis¬
pulaer Circuit &circumeunt : Tam & sacturs animi
nullo modo ÷ his quđ m uidemus comparcendus: si autem
animũ itec utaequũ est animo conferas magis i demued
cogiteore. Vel contemplare uel si quid aliud commodiur
dicitur siullur eis in est animur siderce quec hominer com¬
sidereonda sunt: C&erũ in corporũ motib: sicut soles dili¬
genter attendas. Nihil omnino aduob: idem ficri potest:
Antu cum de ambulccm simul satis idem nor agere exis¬
timar ab sit a prudentiatua : septentrioni Necmq uicinice

Expanded text:
optamus. ne quaeras, cur ita sit; illa enim facilius, quibus impeoptamus. ne quaeras, cur ita sit; illa enim facilius, quibus impedior, quam cur impediar, exposuerim. Scribis, cur ego tu, cum simus singuli, eadem multa faciamus, sol autem non idem faciat quod cetera sidera cuius rei causam conarer. nam si eadem nos agimus, multa et ille cum ceteris agit; si non ille, nec nos. ambulo et ambulas, mouetur et mouentur; uigilo et uigilas, lucet et lucent; disputo et disputas, circuit et circumeunt. tametsi actus animi nullo modo est his, quae uidemus, comparandus. si autem animum, ita ut aequum est, animo conferas, magis idem uel cogitare uel contemplari uel si quid aliud commodius dicitur, si ullus eis inest animus, sidera quam homines consideranda sunt. ceterum in corporum motibus si, ut soles, diligenter adtendas, nihil omnino a duobus idem fieri potest. an tu, cum deambulamus simul, satis idem nos agere existimas? absit a prudentia tua. septentrioni namque uicinior
Abbreviated transcription (Latin):
irascimur: Itco quod suo motu animus fecit in corpore
ad eum rursus commouendũ ualebit: por sunt latissi¬
me istec tractari. & multis rerum testimonus ad cer¬
tiorem plenoremq ꝑduci noticiam: sed huic episto¬
lȩ adiunge illa quam tibi nuper deimaginib: & de
memoria mis. &eam diligentius ꝓtracto : Noemmint
pleneate intellectao rescripto tuo mibi apparuit: hu¬
ic ergo quam nunc legis cũ adumxeris deillco quodibi dic¬
tum est denaturali quadam facultate animi minuentis &au¬
somniando figurentur: NEBRRIDIO AUGUSTINUS
ecentis simis lirrenis tuis respondtet
malui. Nonquod contempserim prȩcedentico
quȩ sitatua minurue medelectecuerint sed quod inrer¬
pondendo maione quamopinaeris molior : quoem quo
enim longiorem queem longirsma ÷ epistolcem tib mit¬
tendam eõ prȩscripseris. Nõn tamentantũ habemusoti
queentum existimas. & quaentũ nor semꝑ optarre nosti&

Expanded text:
irascimur. ita quod suo motu animus fecit in corpore, irascimur. ita quod suo motu animus fecit in corpore, ad eum rursus commouendum ualebit. Possunt latissime ista tractari et multis rerum testimoniis ad certiorem plenioremque perduci notitiam. sed huic epistulae adiunge illam, quam tibi nuper de imaginibus et de memoria misi, et eam diligentius pertracta; nam minus plene a te intellecta rescripto tuo mihi apparuit. huic ergo, quam nunc legis, cum adiunxeris de illa, quod ibi dictum est de naturali quadam facultate animi minuentis et ausomniando figurentur. X. NEBRIDIO AUGUSTINUSRecentissimis litteris tuis respondere malui, non quod contempserim praecedentia quaesita tua minusue me delectauerint, sed quod in respondendo maiora, quam opinaris, molior. quamquam enim longiorem, quam longissima est, epistulam tibi mittendam esse praescripseris, non tamen tantum habemus otii, quantum existimas et quantum nos semper optasse nosti et
Abbreviated transcription (Latin):
tib: nobis. & tacmen in de aliquid ꝑp&ientib : Neq eni
&icom quomodo fellir abundantia nos adiram crebri¬
orem cogat sentimꝑ. & tamen cogit. cum haec ipsec quã
dixi abundantia facta sit irascentib: nobis: sed hoc autsiñ uis
simile nõbis preereunter accipere. uerso id cogitatio¬
ne quantum poter : Ncomsi animo istet assidue ali¬
qua difficultas agendi atq implendi qđ cupit. arssidue
irascitur : Ira est autem qucentum me fest opinio tur¬
bulentus app&itus auferendi ea quae facilitatem ao¬
tionis impediunt : Itecq plerumque non hominibus tan¬
tum sed calamo i rascimur inscribendo eumq collidi¬
itq frangimus & aleatores tesseris & pictores penni¬
cillo &euiq in strumento quilib& ex quo difficulteo te
sepati arbitratur: Hac autem as siduitacte irascendi
uelcrescere &icõ medici affirmant : Cremento autem
fellis rursur & facile acꝓpenulis causis existentibur

Expanded text:
tibus nobis et tamen inde aliquid perpetientibus. neque enim tibus nobis et tamen inde aliquid perpetientibus. neque enim etiam, quomodo fellis abundantia nos ad iram crebriorem cogat, sentimus et tamen cogit, cum haec ipsa, quam dixi, abundantia facta sit irascentibus nobis. Sed hoc autem si non uis simile nobis praetereunter accipere, uersa id cogitatione, quantum potes. nam si animo existat assidue aliqua difficultas agendi atque implendi, quod cupit, assidue irascitur. ira est autem, quantum mea fert opinio, turbulentus appetitus auferendi ea, quae facilitatem actionis impediunt. itaque plerumque non hominibus tantum, sed calamo irascimur in scribendo eumque conlidiatque frangimus et aleatores tesseris et pictores penicillo et cuique instrumento quilibet, ex quo difficultatem se pati arbitratur. hac autem assiduitate irascendi fel crescere etiam medici adfirmant. cremento autem fellis rursus et facile ac prope nullis causis existentibus
Abbreviated transcription (Latin):
cum &icem eogiteomi aliquid. nequd nobir in nostro eae¬
apparet.¬
pore ipparere Tamen posse aereis a&hertisue animan¬
tibus quorum & sensus acerrimur. & incuius comparatio¬
ne noster ne sensus quidem putandur est : Igitur ea quae
ut iac dicam uestigia sui motur animur figit incorporepo¬
sunt & menere & quendam quasi habitũ facere quacla¬
tenter cum agitata fuerint & contrectata secundũ agi¬
tantis & contrectantis uoluntetem angerunt nobis co¬
gitationer & rommeo. Atq id fit mira facilitate sienimnos¬
trorũ corporum terenorum & tar dissimorũ exercitatio¬
nes agendis organis musicir seu infuni ambulo c&crirq
huius cemodi spectaculis innumer abilib: atꝰquȩdam incre¬
dibilico ꝑuenisse manifestum est : Nequo qua mest ab¬
surdum eos quia erio uel axherio corpore aliquid in
corporib: agunt quaenaturali ordine penaraent longe
maiore ut facitate aduendũ quic quid uolunt non sentien¬

Expanded text:
cum etiam cogitamus aliquid neque id nobis in nostro corcum etiam cogitamus aliquid neque id nobis in nostro corapparet, apparere tamen posse aeriis aetheriisue animantibus, quorum est sensus acerrimus et in cuius comparatione noster ne sensus quidem putandus est. igitur ea, quae, ut ita dicam, uestigia sui motus animus figit in corpore, possunt et manere et quendam quasi habitum facere; quae latenter cum agitata fuerint et contrectata, secundum agitantis et contrectantis uoluntatem ingerunt nobis cogitationes et somnia atque id fit mira facilitate. si enim nostrorum corporum terrenorum et tardissimorum excitationes agendis organis musicis seu in funiambulo ceterisque huiusce modi spectaculis innumerabilibus ad quaedam incredibilia peruenisse manifestum est, nequaquam est absurdum eos, qui aerio uel aetherio corpore aliquid in corporibus agunt, quae naturali ordine penetrant, longe maiore uti facilitate ad mouendum, quicquid uolunt, non sentien
Abbreviated transcription (Latin):
reconditione uti necesscest. sed ꝑ illcom cogitationem. qua
intellegis non loco eẽ nossimul: episto lastucos. Cum conside¬
rarem Quib non dubiumtibi quȩrenti magnoc rerpondiue
hementer meillec terruit. quaꝑ contecris quomodo fiat
ut nobis a superiorib: potestectib: uel ademonib: & cogitati¬
ones quedcemi infercontur & somnic: magnoc enim res
est. cuitu quoq: ꝓtucc prudenticc ꝑspicis none pistoleo sed
aut prȩsentir conlocutione. aut aliquo libello respondendũ
eẽ : Temptabo tamen callens in geniumtuum quacdcem
questionis huius luminoc prȩseminacre ut aut c&erate¬
cum ipse contexas. aut porse ad reitante ꝓbabilem inues¬
tigationem ꝑueniri minime desperes: Arbitror enꝰ
omnem motum animi aliquid facere in corpore. Id autꝰ
urq adnostros exirerensus tam᷑ ebetertam que tardus
cum iũnt maores animi motus uelit cum irarcimur
us tristes autgaudenter sumus exx quolib& concore

Expanded text:
recordatione uti necesse est, sed per illam cogitationem, qua recordatione uti necesse est, sed per illam cogitationem, qua intellegis non loco esse nos simul. Epistulas tuas cum considerarem, quibus non dubium tibi quhementer me illa terruit, qua percontaris quomodo fiat ut nobis a superioribus potestatibus vel a daemonibus, et cogitationes quaedam inserantur et somnia. Magna enim res est, cui tu quoque pro tua prudentia perspicis, non epistola, sed aut praesenti collocutione, aut aliquo libello respondendum esse. Tentabo tamen, callens ingenium tuum, quaedam quaestionis hujus lumina praeseminare, ut aut caetera tecum ipse contexas, aut posse ad rei tantae probabilem investigationem perveniri minime desperes. 3. Arbitror enim omnem motum animi aliquid facere in corpore. Id autem usque ad nostros exire sensus, tam hebetes, tamque tardos, cum sunt majores animi motus; velut cum irascimur, aut tristes, aut gaudentes sumus. Ex quo licet conjicere,
Abbreviated transcription (Latin):
id ipsum̃ miris modir ꝑphantcosiã nos simulcere sepe dor¬
mientes Cum sitimus bibero somnicomus &esurienter qua¬
si comedentes uidemur & multa teclic. Quae quasi comer¬
tio quod oom a corpore ananimcom phaontastice tranffe¬
runtur : Haec prosui obscuritãto ꝓ nostrec que imperitia:
nemineris siminus eliganterminus q subtilit᷑ explicatees
t uid facere quantũ poteris labo rabis. Nerridio acieus
uam quam mei anumi cocurroꝵ siss. or¬
tasse tamen ignoras qucontum uelim prȩsentia
tucc fruiuerum hoc tam magnũ beneficiũ ds̃ quan
prestcobit : legi rec tirsimcõ epistolcc̃tucem in
qua de solitudine questus es. & quacdam desestione a famili¬
arib: tuis. cum quib: uite dulcissimc ÷ sed quid aliud hicti¬
bi dicam. nisi quodte Non dubito facere : Confeste adam¬
mutuũ. &illum indm̃ leuco qucontum potes: Ibienim cesti¬
us haber & nos. non ꝑcorpore cor i magines quib: nunc in nostra

Expanded text:
id ipsum miris modis per phantasian assimulare. saepe dorid ipsum miris modis per phantasian assimulare. saepe dormientes cum sitimus, bibere somniamus et esurientes quasi comedentes uidemur et multa talia, quae quasi commercio quodam a corpore in animam phantastice transferuntur. haec pro sui obscuritate pro nostraque inperitia ne mireris si minus eleganter minusque subtiliter explicata sunt; tu id facere, quantum poteris, laborabis. IX. NEBRIDIO AUGUSTINUS. Quamquam mei animi cognitor sis, fortasse tamen ignoras, quantum uelim praesentia tua frui. uerum hoc tam magnum beneficium deus quandoque praestabit. legi recentissimam epistulam tuam, in qua de solitudine questus es et quadam desertione a familiaribus tuis, cum quibus uita dulcissima est. sed quid aliud hic tibi dicam, nisi quod te non dubito facere ? confer te ad animum tuum et illum in deum leua, quantum potes. ibi enim certius habes et nos non per corporeas imagines, quibus nunc in nostra
Abbreviated transcription (Latin):
tis. aut medicamentis: animũ Ne nostrum ꝑcogittiones su
as impellunt ut nos &icm ec cogitaendo imagine mura an
ipsac in suo corpore. uel in sua phacntasia factec nobis offe¬
runt &ostendunt : sed in suo corpore ea faciunt i sequit᷑
ut & nos alios oculos corporeos intrinsecus hebeamus cũ
dormimur quib: ea uidecemt quaeilli insuo corpore forra¬
uerunt : Sin uero adistcosres non corpore adiuuantr
suo sed in fantastico suo iteo disponunt. Atq itec phantastica
nostreo contingunt: & fit uisũ quod est somnium : Cur
quȩ sote non ego phantastico meo tuum phantasticũ ea son¬
nicc generare cam pello : quaemibi primo in eo ipse for¬
mauis ceste & mihiest phantosic & quod uolo potens̃ : fin¬
igre cum omnino nullum tibi facio somnium sedipsur
corpus nostrum uideo in nobis somnico genercere : Nacm ci
semel habuerit ꝑ affectũ quo animae copulatur cogit nos

Expanded text:
tis aut meditis aut medias impellunt, ut nos etiam ea cogitando imaginemur? an ipsa in suo corpore, vel in sua phantasia, facta nobis offerunt et ostendunt? Sed si in suo corpore ea faciunt, sequitur ut et nos alios oculos codormimus, quibus ea uideamus, quae illi in suo corpore formauerunt. sin uero ad istas res non corpore adiuuantur suo, sed in phantastico suo ista disponunt atque ita phantastica nostra contingunt et fit uisum, quod est somnium, cur, quaeso te, non ego phantastico meo tuum phantasticum ea somnia generare compello, quae mihi primo in eo ipse formaui? certe et mihi est phantasia et, quod uolo, potis est fingere, cum omnino nullum tibi facio somnium, sed ipsum corpus nostrum uideo in nobis somnia generare. nam cum se male habuerit, per affectum, quo animae copulatur, cogit nos
Abbreviated transcription (Latin):
ris imaginũ. quo lib& alio motu animã softiri corpus quã
sensibiliũ cogitationẽ formarũ : quas eam prius quam cor¬
pore sensib: que utatur nullo modo arbitror pati posse:
Quam obrem ꝓnostrec familiaritte & ꝓ ipsius diuini
iuris fide sedulo monuerim carissi me mihi ac iocundis¬
sime nullcom cumistis in fernis umbras copulis amicitiã.
neue illa quae copulata est. cuncte redi uellere: Nullo
modo enim resistitur corporis sensui. quae nobis sacra¬
tis simc disciplinoe est. si ꝑ eos inflictis plagir uulne¬
ribus que blandimur : AQUSTINO NEBRINIUS
es tincurrionhi cidrem peruenire. nullũ prse¬
miuni pullum plac& ex ordiũ qui fit m augustine
lid qui modur estille quo utuntur superiores potestaterq s
caelestes intellegi uolo cum eis plac& nobis dormientib: aliqua
somnice demonstrcore: qui inquam modur est Idest. quamo¬
do id faciunt. quoc aste quib: mangacnis quibusq instrumen¬

Expanded text:
ris, imaginum, quolibet alio motu animam sortiri corpus quam ris, imaginum, quolibet alio motu animam sortiri corpus quam sensibilium cogitatione formarum, quas eam, priusquam corpore sensibusque utatur, nullo modo arbitror pati posse. quam ob rem pro nostra familiaritate et pro ipsius diuini iuris fide sedulo monuerim, carissime mihi ac iucundissime, nullam cum istis infernis umbris copules amicitiam neue illam, quae copulata est, cunctere diuellere. nullo modo enim resistitur corporis sensibus, quae nobis sacratissima disciplina est, si per eos inflictis plagis uulneribusque blandimur. VIII. AUGUSTINO NEBRIDIUS. Festinanti mihi ad rem peruenire nullum prooemium, nullum placet exordium. qui fit, mi Augustine, uel qui modus est ille, quo utuntur superiores potestates, quas caelestes intellegi uolo, cum eis placet nobis dormientibus aliqua somnia demonstrare? qui, inquam, modus est? id est, quomodo id faciunt, qua arte, quibus manganis quibusque instrumen
Abbreviated transcription (Latin):
sirmus Cum sapor fragorũ & cornorum Antequam initalia
gustaremus Nullo modo uenir& inmentem : hinc ÷ quod a primos
a &atecȩci cum deluce colorib: q int̃rogantur quid respondeant
non inueniunt : Nonenĩ coloratas ullcs patiuntur imagines:
qui senserint nullas: nec mirere quo pacto ea quae in rerum
natura figurantur & fingi possunt Non primo animec
quae omnib: in est cũ ite uoluente. cum ea Num quam extrin¬
secus senserit. Non &ic̃ nos cũ indignando autl&ando
c&erisq: hui cȩmodi animi motib: multos in nostro corpore
uultus colo resque formamt . prius noa cogitatio quod fa¬
cere possimi tales imagines concipit consequntur istec
miris illis modis & cõmittendis cogitationituae. Cum in ani¬
mec sine ulle corporaliũ figura falsi tantum. numeri ac¬
titantur occulti : Ex quo intellegaes uelim: cũ tam multos
animi motõs eẽ sentias ex paste somniũ dequib: nunc que¬

Expanded text:
ramus, cum sapor fragorum et cornorum, antequam in Italia ramus, cum sapor fragorum et cornorum, antequam in Italia gustaremus, nullo modo ueniret in mentem. hinc est, quod a prima aetate caeci, cum de luce coloribusque interrogantur, quid respondeant, non inueniunt; non enim coloratas ullas patiuntur imagines, qui senserint nullas. Nec mirere, quo pacto ea, quae in rerum natura figurantur, effingi possint non primo anima, quae omnibus inest, secum ista uoluente, cum ea numquam extrinsecus senserit. non enim etiam nos cum indignando aut laetando ceterisque huiusce modi animi motibus multos in nostro corpore uultus coloresque formamus, prius nostra cogitatio, quod facere possimus, tales imagines concipit. consequuntur ista miris illis modis et committendis cogitationi tuae, cum in anima sine ulla corporalium figura falsitatum numeri actitantur occulti. ex quo intellegas uelim, cum tam multos animi motus esse sentias expertes omnium, de quibus nunc quae
Abbreviated transcription (Latin):
nicc̃ iaciusse : Vinde igitur euenit . ut quȩ non uidemus cogi¬
temus : quid putccs : Nisi eẽ uim quandam minuendi & au¬
gendi animae insitacm. quam quo cumq uenerit. neces¬
se est afferat secum: quae uis. in numeris precipu e
anim aduesti pot est: hac fit ut uerbi gratico corui quasi
ob oculis imago constituta. quae uidelic& aspectib nota ÷
demendo & addendo quaedc̃. ad quacm lib& omninonum¬
quam uisam i maginem ꝑducatur: hac euenit ut ꝑ consu¬
&udinem uoluentib sese inteclib: animi. figurȩ huiuscemo¬
diuelut sua sponte cogittionib: inruant : Lic&igit᷑ animȩ
imaginanti ex his quaeilli sensus inuex̃ demendo ut dic¬
tum est & addendo ea gignere. quae nullo sensu at tingit
totac pastes : uero earii quaeinalus atq aliis rebus atti¬
gerat: Itec nos pueri apud mediterraneor nati atq: nu¬
triti diel in paruo calice aqua uisa iam imagincri mariac pote¬

Expanded text:
nia iacuisse. Unde igitur euenit, ut, quae non uidemus, coginia iacuisse. Unde igitur euenit, ut, quae non uidemus, cogitemus ? quid putas, nisi esse uim quandam minuendi et augendi animae insitam, quam, quocumque uenerit, necesse est adferat secum? quae uis in numeris praecipue animaduerti potest. hac fit, ut uerbi gratia corui quasi ob oculos imago constituta, quae uidelicet aspectibus nota est, demendo et addendo quaedam ad quamlibet ojnnino numquam uisam imaginem perducatur. hoc euenit, ut per consuetudinem uoluentibus sese in talibus animis figurae huiusce modi uelut sua sponte cogitationibus inruant. licet igitur animae imaginanti ex his, quae illi sensus inuexit, demendo, ut dictum est, et addendo ea gignere, quae nullo sensu adtingit tota; partes uero eorum in aliis atque aliis rebus adtigerat. ita nos pueri apud mediterraneos nati atque nutriti uel in paruo calice aqua uisa iam imaginari maria pote
Abbreviated transcription (Latin):
ada nimit̃ prius quam in hȩreat sen sibi ꝑtinere : pacqi hinc̃ duti¬
is dn serendũ: Deduob reliquis iure adhuc queri porr etius
manifestumepr& animam mint eẽ obnoxiam falsitatib tion¬
dum parsa sensibiliũ sensuumqi uanitatem: A distocs imigins
quis dubita uerit istis sensibilib: multo eẽ falsiores : Nam
illa quae putocmi &credimus siue fingimus: & ecomni par¬
te omnino falsa sunt & ceste longe utcernis ueriora esse
quaeuidemus. Atq sentimur: iam in illo testio genere quod¬
lib& spaciũ corporale animo figurauero. quam queem id ra¬
tionib: disciplincorũ minime fallentib: cogitatio peperisse
uideatur ipsis sursum rationib: arguentib: falsum ee con¬
uinco: quo fit. ut nullo pacto animã credam Nondũ corpo¬
re sentientem : Nondum ꝓsensus uanissimos mostccli &
fugaci substaentia uerberatã intantã falsitatis ignomi¬

Expanded text:
ad animam, priusquam inhaereat sensibus, pertinere; neque hinc diutiad animam, priusquam inhaereat sensibus, pertinere; neque hinc diutius disserendum. de duobus reliquis iure adhuc quaeri posset, nisi manifestum esset animam minus esse obnoxiam falsitatibus nondum passam sensibilium sensuumque uanitatem. at istas imagines quis dubitauerit istis sensibilibus multo esse falsiores ? nam illa quae putamus et credimus siue fingimus, et ex omni parte omnino falsa sunt et certe longe, ut cernis, ueriora esse, quae uidemus atque sentimus. iam in illo tertio genere quodlibet spatium corporale animo figurauero, quamquam id rationibus disciplinarum minime fallentibus cogitatio peperisse uideatur, ipsis rursum rationibus arguentibus falsum esse conuinco. quo fit, ut nullo pacto animam credam nondum corpore sentientem, nondum per sensus uanissimos mortali et fugaci substantia uerberatam in tanta falsitatis ignomi
Abbreviated transcription (Latin):
men inter dis putandũ : putec eẽ tres suꝑ inuicem mundar qua¬
lis hic unt est & putao quadrata figura t̃rã continerr& simi¬
lia : Hec enĩ om̃a ut se cogitationis tempestas habuerit ingi¬
mus & putamus : Nam dereb: qđ ad teftiũ genus attin&
imaginum numeris maxime atq: demensionib: agitur : qđ
pastim ÷ in rerũ nature cũ totaus mundi figurec inuenit᷑.
&hanc inuentionẽ in animo cogitantis imago sequitur Pastĩ
in disciplinis tamquã infiguris geo m&ricis &rsthmicis musi¬
cir a& infinite uari&ate numerorũ. quae quã uisuera sicut
ego autumo cõprehendantur gi ignunt tamen falsas i magi¬
nationer quib: ipsa ratio uix resistit Tam & si nec iprcom
disciplinã disserendi carerehoc malo facile ÷ cũ indiuisionib:
& conclusionib quos doc quasi calculor i maginamur: Inhac
totec imaginũ silucc. credo tibi non uideri primũ illud genus

Expanded text:
m inter disputandum: puta esse tres super inuicem mundos, quam inter disputandum: puta esse tres super inuicem mundos, qualis hic unus est, et: puta quadrata figura terram contineri. et similia. haec enim omnia, ut se cogitationis tempestas habuerit, fingimus et putamus. nam de rebus, quod ad tertium genus adtinet imaginum, numeris maxime atque dimensionibus agitur, quod partim est in rerum natura, cum totius mundi figura inuenitur et hanc inuentionem in animo cogitantis imago sequitur, partim in disciplinis tamquam in figuris geometricis et rhythmicis musicis et infinita uarietate numerorum. quae quamuis uera, sic ut ego autumo, comprehendantur, gignunt tamen falsas imaginationes, quibus ipsa ratio uix resistit, tametsi nec ipsam disciplinam disserendi carere hoc malo facile est, cum in diuisionibus et conclusionibus quosdam quasi calculos imaginamur. In hac tota imaginum silua credo tibi non uideri primum illud genus
Abbreviated transcription (Latin):
rem quondam nos trãm uerecundũ: & siquid aliud mentium¬
manentiũ uel mostuarũ perũ. quastocmen uidiatq sensi in se
animꝑ fosincet : Alteri generi subiciantur illa quȩ puta mus
iteo sehaluis se. uel ite se habere uel cum disferendi gratia
quedec̃ ipsi fingimus. Nequae quã impedientico uerites tem:
uel qualia figuramurcum legitur storia & cũ fabulosa uel
audime ł componimus ł suspicamur : Ego emim mihi utlib& atꝙ
ut occurrit animo. aeneae faciem fingo ego medeaecum sui fan¬
guinib: altib: iuncti iugo ego crem&is &alicuius parmenonis:
in hoc genere r̃ &iã illa quae siue sapientes aliquid ueritalib: in uol¬
uentes figuris. siue stulti uariarũ siꝑstitionũ conditores ꝓ
uero attulerunt ut est tartccreus fleg&on & quinq: antru
gentis tenebrarũ &stilus septentrionalis continens caelum
&alia po&corũ atq: her&icorũ mille postenta dicimus eetc̃c¬

Expanded text:
rem quondam nostrum Uerecundum et si quid aliud mrem quondam nostrum Uerecundum et si quid aliud manentium uel mortuarum rerum, quas tamen uidi atque sensi, in se animus format., alteri generi subiciantur illa, quae putamus ita se habuisse uel ita se habere, uel cum disserendi gratia quaedam ipsi fingimus nequaquam impedientia ueritatem uel qualia figuramus, cum legitur historia et cum fabulosa uel audimus uel componimus uel suspicamur. ego enim mihi, ut libet atque ut occurrit animo, Aeneae faciem fingo, ego Medeae cum suis anguibus alitibus iunctis iugo, ego Chremetis et alicuius Parmenonis. in hoc genere sunt etiam illa, quae siue sapientes aliquid ueri talibus inuoluentes figuris siue stulti, uariarum superstitionum conditores, pro uero adtulerunt, ut est tartareus Phlegethon et quinque antra gentis tenebrarum et stilus septentrionalis continens caelum et alia poetarum atque haereticorum mille portenta. dicimus etia
Abbreviated transcription (Latin):
afficiebantur &aut uerior erit solquem uident illi quã illequẽ
sani atq uigilantes : Auterunt ueris falsac meliora : quae si ab¬
surda sunt sicuti sunt. nihil ÷ aliud illa imaginatio minebridi
quam plaoga in flicteo ꝑsensur: quib: i non ut tu scribes cõme¬
moratio quȩ dem fit ut talia formentur in animac: sed ipsa huĩ
falsitatis in latio siue utex prersius dicatur in pressio: qđ sane
te mou& qui fiat ut eas facies formas que cogitemus quas nũ¬
quam uidimur. Acute mou& : Itoq faciam qđ uultra solitum
modum hanc epistolam porrigat sed ñ apudte. cui nullee ÷
pagine gratior quamquȩ me loquaciorem appostat sibi : Om¬
nes has imagines quas phantasias cũ multis uocas antria genera
cõmodissime acuerissime distribui uideo: quorũ est ũnũ sensibi¬
ubus reb impres sũp alterũ putatis. testiũ ratis: Primi generis
exempla sunt cũ mihi tucom faciem uł chastaginem uel familia¬

Expanded text:
afficiebantur, et aut uerior erit sol, quem uident illi, quam ille, quem afficiebantur, et aut uerior erit sol, quem uident illi, quam ille, quem sani atque uigilantes, aut erunt ueris falsa meliora. quae si absurda sunt, sicuti sunt, nihil est aliud illa imaginatio, mi Nebridi, quam plaga inflicta per sensus, quibus non, ut tu scribis, commemoratio quaedam fit, ut talia formentur in anima, sed ipsa huius falsitatis inlatio siue, ut expressius dicatur, inpressio. quod sane te mouet, qui fiat, ut eas facies formasque cogitemus, quas numquam uidimus, acute mouet. itaque faciam, quod ultra solitum modum hanc epistulam porrigat, sed non apud te, cui nulla est pagina gratior, quam quae me loquaciorem adportat tibi. Omnes has imagines, quas phantasias cum multis uocas, in tria genera commodissime ac uerissime distribui uideo, quorum est unum sensis rebus inpressum, alterum putatis, tertium ratis. primi generis exempla sunt, cum mihi tuam faciem uel Carthaginem uel familia
Abbreviated transcription (Latin):
neoporre interire. Aoꝑ hoc non eẽ p̃teritc: quinon adtendunt
b: qide flucinit &alit alia uidere coepimur. & nop reminiscendo
meuis ere. Id & ꝓmemoriem : qucom obremsi ut alia mittĩ ⁊ pseo
iderntee n rempmane suec aliquec i magincoria figmentec com̃¬
quirit. quib: inmentem quasi aehnicalis ueniot. Neo t̃ocintti
uenire porr& Nisi eius meminissem : poteftcẽ quarandã
renũ sincullec imaginatione memorico : Iamuoro qđ tibi uid&or
Anmac aicem pẽ uis a sonsib: comporis corporcolieo porrẽima¬
ginari falsum eẽ conuncitur istomodo : sianima prius quã corpore
utatur ad corpora sentiendec eadem corpora imaginari potest:
& melius qđ nemo sanus ambigit affecta erat ante qucc̃ his fallacibur
sensib: implicar &ur meliur afficiunt᷑ Animae dormientiũ quamuig¬
lcentiũ melius fren&icorũ quam tali peste carentiũ : Hisenim apꝰ¬
ficiuntur i maginib: quib: ante istos sensu suconis simos nuntior

Expanded text:
nec posse interire ac per hoc non esse praeterita. qui non adtendunt nec posse interire ac per hoc non esse praeterita. qui non adtendunt bus quia defluximus et aliter alia uidere coepimus, ea nos reminiscendo reuisere, id est per memoriam. quam ob rem si, ut alia omittam, ipsa aeternitas semper manet nec aliqua imaginaria figmenta conquirit, quibus in mentem quasi uehiculis ueniat, nec tamen uenire posset, nisi eius meminissemus, potest esse quarundam rerum sine ulla imaginatione memoria. Iam uero quod tibi uidetur anima etiam non usa sensibus corporis corporalia posse imaginari, falsum esse conuincitur isto modo. si anima, priusquam corpore utatur ad corpora sentienda, eadem corpora imaginari potest et melius, quod nemo sanus ambigit, affecta erat, antequam his fallacibus sensibus implicaretur, melius afficiuntur animae dormientium quam uigilantium, melius phreneticorum quam tali peste carentium; his enim afficiuntur imaginibus, quibus ante istos sensus uanissimos nuntios
Abbreviated transcription (Latin):
Noo cũ recordor patrem meũ aid utiq recordor qđ me deseruit :
&nune non ÷: Cũ autem chastaginemad quod ÷. & quod ipse deserui
Inutroq tamenhorũ generũ praeritũ tempꝰ memoria ten&:
Ncm &illũ hominem &istac mdrbem exeo quoduidi Monexeo quod
uideo memini : Hic tu fostcerse querir ꝗiͦr sum ista presestim cã
anim aduestcor utrũ lib& horũ nom porse in memoriam uenire . nisi
uiso illo imaginario: at mihi satis ÷ sic interim ostendisseposse dici
earum &icomnerũ quae nondũ intereunt memoriã uerum quid
me adiuu&. facito intentus accipias: Non nulli calum niantur
aiduersur socrati cũ aillud nobilirsimũ inuentũ: quo ad seritur
non nob ea quaedis cims ueluti noucc inseri. sed in memoriã recorda¬
tione reuo caridicentes imnemorice p̃teritarũ neruꝰ ee: Haec autẽ
qua e intellegendo discimus platone ipso a uetoce maner̃e semper

Expanded text:
nam cum recordor patrem meum, id utique recordor, quod me deseruit et nam cum recordor patrem meum, id utique recordor, quod me deseruit et nunc non est; cum autem Carthaginem, id quod est et quod ipse deserui. in utroque tamen horum generum praeteritum tempus memoria tenet. nam et illum hominem et istam urbem ex eo, quod uidi, non ex eo, quod uideo, memini. Hic tu fortasse quaeris: Quorsum ista? praesertim cum animaduertas utrumlibet horum non posse in memoriam uenire nisi uiso illo imaginario. at mihi satis est sic interim ostendisse posse dici earum etiam rerum, quae nondum interierunt, memoriam. uerum quid me adiuuet, facito intentius accipias. nonnulli calumniantur aduersus Socraticum illud nobilissimum inuentum, quo adseritur non nobis ea, quae discimus, ueluti nona inseri, sed in memoriam recordatione reuocari, dicentes memoriam praeteritarum rerum esse, haec autem, quae intellegendo discimus, Platone ipso auctore manere semper
Abbreviated transcription (Latin):
test enim. quemam modum nos animi intellectualir ad intellegi¬
bilico succ uidenda a sensu ammon&ur potius quac̃ aliquid accipit.
itac & phantasticus animus adimagines suas contemplandcor.
a sensu ammoneri potius qucc aliquid assumere: Nã foste
inde contingit utec quae sensus non uid &ille tamen aspicere
possit. quod signũ ÷ inse. &ase habere ominer imagines : dehac requo¬
remnio super sidam. & cito incipiam quod me iam
iamq uisdicere presestim noncito desiturus : memoria tibi ui¬
deur Nullc ee posse sine imaginib: uel i magnacrus iuisisi quȩ phan¬
tasi arum nomine appellare uoluisti ego liud existimo : Primũ
ergo uidendũ est : non nossem ꝑrerũ preereuntiũ meminirse
sed plerumq: maenentium : Quccre cum sibi memoric p̃teriti
temporis uindica tenacitatem : Constat e cemtamen pastim
eorum eẽ quaenos deserint partimeorũ quae deseruntur a nob:

Expanded text:
test enim, quem ad modum noster animus intellectualis ad intellegitest enim, quem ad modum noster animus intellectualis ad intellegibilia sua uidenda a sensu admonetur potius quam aliquid accipit, ita et phantasticus animus ad imagines suas contemplandas a sensu admoneri potius quam aliquid adsumere. nam forte inde contingit, ut ea, quae sensus non uidet, ille tamen aspicere possit. quod signum est in se et a se habere omnes imagines. de hac re quoUSTINUS. Prooemio supersidam et cito incipiam, quod me iam iamque uis dicere, praesertim non cito desiturus. memoria tibi uidetur nulla esse posse sine imaginibus uel imaginariis uisis, quae phantasiarum nomine appellare uoluisti; ego aliud existimo. primum ergo uidendum est non nos semper rerum praetereuntium meminisse, sed plerumque manentium. quare cum sibi memoria praeteriti temporis uindicet tenacitatem, constat eam tamen partim eorum esse, quae nos deserunt, partim eorum, quae deseruntur a nobis.
Abbreviated transcription (Latin):
ille plotinũ soncebunt : Eruntigitur mihi & ad audiendũ ppter
engo quod tuae menti som̃ bonumq fuerit uisums me docere : Ins
uitem litteris respondebis. cũ defeontacsic & memoriac subtiliur
aliquid disputecris : mihienim itc uid &ur. quod quec̃uis nonom¬
nis pheentecsico cũ memoriasit. Omnistocmen memoria. sinephanta¬
sia cẽ non porsit : sed dicer: quid cũ recordcomur nos intellexisse
A ut cogitasse aliquid contrac haec ego respondeo. & dico prapterea
hoc euenis se aꝑcũ intelleximt uel cogitecium corporeum ao
sin&empore non suni & ad sensum uel phaentasicc̃ ꝑtinent aut
tale aliquid noster intellectus cogitatioue par saest quod in animo
phantastico memoriã facere potuissent : Haec ego in considera¬
te aoꝑturbate ut soleo dixi atuex plorabis & falso reiecto ueri¬
tatem in litteris conferis : Audi aliud: curquȩ sote non a sepoti¬
us . quam a sensu ꝑhecnteosic̃ habere omnes imagines dicimus p̃o¬

Expanded text:
illae Plotinum sonabunt. erunt igitur mihi et ad audiendum propter ergo, quod tuae menti sanctum bonumque fuerit uisum, me docere. his utem litteris respondebis, cum de phantasia et memoria subtilius aliquid disputaris. mihi enim ita uidetur, quod, quamuis non omnis phantasia cum memoria sit, omnis tamen memoria sine phantasia esse non possit. sed dices: Quid, cum \'recordamur nos intellexisse aut cogitasse aliquid? contra haec ego respondeo et dico propterea hoc euenisse, quia, cum intelleximus uel cogitauimus corporeum ac  quae uerba sine tempore non sunt et ad sensum uel phantasiam pertinent, aut tale aliquid noster intellectus cogitatioue passa est, quod in animo phantastico memoriam facere potuisset. haec ego inconsiderate ac perturbate, ut soleo, dixi; tu explorabis et falso reiecto ueritatem in litteris conferes. ! Audi aliud: cur, quaeso te, non a se potius quam a sensu phantasiam habere omnes imagines dicimus? po
Abbreviated transcription (Latin):
horũ debuis se aliquid horũ apꝓbabo cũ in ꝓbem utrumque¬
sed si queritur quidhorũ potius debuit euitare quiutrũq nonp¬
tuit sed alterutrũ potuit. respondebo suum peccatũ potu
alienũ : & leuius potius qua suũ. quã grauius alienũ: Nec ideoo¬

Expanded text:
horum debuisse, aliquid horum adprobabo, cum inprobem utrumquehorum debuisse, aliquid horum adprobabo, cum inprobem utrumquesed si quaeritur, quid horum potius debuit euitare qui utrumque non potuit, sed alterutrum potuit, respondebo: suum peccatum potius quam alienum et leuius potius, quod suum, quam grauius, quod alie
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ille ñ fecirr& situillud fecirses : ego utrũq fieri malũ
nollẽ sed id tantũ cauere potui nefier& quod erat in meco
patestate : Alterũ aut̃ alienũ quod meo p̃cepto extinguere
ñ potumeo malefacto impedire non debui : Nonergo pec¬
cantẽ apꝓbat. qui ꝓalio ñ peccat. & neutrũ plac&ei qui
utrũq: noll& ammitti: sed illud qđ ad seꝑtin&. &iam po¬
testate non pen&rat. Quod aut̃ ad alterũ sola uoluntate
condemnat : &ideo ꝓponentib: illam conditionẽ atq: di¬
centib si ñ turificaueris hoc pateris : si respondiss& ego
neutrũ eligo. utrũq: d&estor ad nihilhorum uob consentio
nulla apꝓbatione tener&ur. quȩcũq ab eis passus es s&cilli
deputaretur iniuriarũ acceptio illis cõmissio peccatorũ:
debuit neigit᷑ ait quispiam stuprũ ꝑ p&ipotius quã turificane
si quȩris qđ debuerit neutrũ debuit: si enĩ dixero aliquid

Expanded text:
quia hoc ille non fecisset, si tu illud fecisses. ego utrumque malum fieri quia hoc ille non fecisset, si tu illud fecisses. ego utrumque malum fieri nollem; sed id tantum cauere potui, ne fieret, quod erat in mea potestate; alterum autem alienum, quod meo praecepto extinguere non potui, meo malefacto inpedire non debui. non ergo peccantem adprobat, qui pro alio non peccat; et neutrum placet ei, qui utrumque nollet admitti, sed illud, quod ad se pertinet, etiam potestate non perpetrat, quod autem ad alterum, sola uoluntate condemnat. et ideo proponentibus illam condicionem atque dicentibus: si non turificaueris, hoc patieris, si respondisset: ego neutrum eligo, utrumque detestor, ad nihil horum uobis consentionulla adprobatio teneretur; quaecumque ab eis passus esset, illi deputaretur iniuriarum acceptio, illis commissio peccatorum. debuitne igitur, ait quispiam, stuprum perpeti potius quam turificare? si quaeris, quid debuerit, neutrum debuit. si enim dixero aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
dicunt cur nobis cũ potius. quam sol turpes atq nocentes
sint : Nonenĩ consensur ille dicendus est q non approbamus
quod faciunt scmꝑ optantes & quantũ in nobis ÷ ꝓhibentes ne faci¬
ant faetumq. ipsorũ uonsolum noncõmittenter cũ en. sed
lam quanta pos sumꝗ dorestationedam nanter: Quomodo in¬
quis non cũ eis facio quandoilli hoc ñ ficerent supse illud facer&:
oc modo frangimus ianuam cũ effractorib: quia si noneã clau¬
deremt illi ñ frangerent : & occidim⁊ homines cũ latronib:
siscire contingat hoc eor eẽ fi acturos: qr si nos p̃uenientes
eos occider sm illi non occiderent alios : Aut si fateatur nob̵
liquis parricidiũ sefacturũ cũ eo facim si cũ pos simt eũ pri¬
ar quã facut ñ intficim quando alit̃ eum uel cohibere. uł impe¬
dire non possumi totidem uerbis enĩ dici potest fecisticũ eoꝵ

Expanded text:
dicunt, cur nobiscum potius quam soli turpes atque nocentes dicunt, cur nobiscum potius quam soli turpes atque nocentes sint? non enim consensus ille dicendus est, quia non adprobamus quod faciunt, semper optantes et, quantum in nobis est, prohibentes, ne faciant, factumque ipsorum non solum non committentes cum eis, sed etiam quanta possumus detestatione damnantes. Quomodo, inquis, non cum eis facit, quando illi hoc non facerent, si ipse illud faceret? hoc modo frangimus ianuam cum effractoribus, quia, si non eam clauderemus, illi non frangerent, et occidimus homines cum latronibus, si scire contingat hoc eos esse facturos, quia, si nos praeuenientes eos occideremus, illi non occiderent alios. aut si fateatur nobis aliquis parricidium se facturum, nos cum eo facimus. si, cum possumus, eum, priusquam faciat, non interficimus. quando aliter eum uel cohibere uel inpedire non possumus. totidem uerbis enim dici potest: fecisti cum eo,
Abbreviated transcription (Latin):
dicere ad que immolare daemonib: ante oculor ipsius alius n
quilib& homo sed pat̃ euis occider&ur roganr&iam filiun
neid ꝑseuerantia sua fieri ꝑmitter& : Nonne manifestũ :
illo intestimonii fidelis simi sententia ꝑmanente solas homio¬
das futuror furse quipatrẽ eius occiderint. Non illũ &iã
parricidam : sic ergo hui tanti scelerir pasticeps iste non
erra cũ elegis s& patremsuũ potius ab aluis int̃fici &iamsi¬
crilegũ cuĩ anima raper&ur ad poenas quam fidem suam
falso testimonio uiolar&: sic talis ille consensur. non eũ face¬
r& tanti flagiti pasticipem simale facere i psenollst. quic quid
alii propter ea fecissent qr ipse non facer& : quid enĩ tales
ꝑ secutores dicunt: nisi fac male nenos faciam : quisi iure nob
facientib non fecissen nec sic eis nostro scelere suffragari
deberemus : Nunc uero quando iam faciunt cum iste non

Expanded text:
dicere atque immolare daemonibus, ante oculos ipsius alius non dicere atque immolare daemonibus, ante oculos ipsius alius non quilibet homo, sed pater eius occideretur, rogans etiam filium, ne id perseuerantia sua fieri permitteret, nonne manifestum est illo in testimonii fidelissimi sententia permanente solos homicidas futuros fuisse. qui patrem eius occiderent, non illum etiam parricidam? sicut ergo huius tanti sceleris particeps iste non esset, cum elegisset patrem suum potius ab aliis interfici, etiam sacrilegum, cuius anima raperetur ad poenas, quam fidem suam falso testimonio uiolare: sic talis ille consensus non eum faceret tanti flagitii participem, si male facere ipse nollet, quidquid alii propterea fecissent, quia ipse non faceret. quid enim tales persecutores dicunt nisi: fac male, ne nos faciamus? qui si uere nobis facientibus non fecissent, nec sic eis nostro scelere suffragari deberemus. nunc uero, quando iam faciunt, cum ista non
Abbreviated transcription (Latin):
dicunt eẽ sed factũ qđ ne facer & elegit turificare : quanto igitur
mendaciũ pcluius elegirs& simendacio pors& ascõ corpore
tam immano flagitiũ remouere inqua ꝓpostione istar̃ que ma¬
rito qteri poriunt utrũ talir conrenio ꝓficto habenda sit: aut
trũ conrensio dicenda sit quȩ nonhab& apꝓbationẽ aut utrun
apꝓbationt cũ dicitur expedit hoc pati potiur quam illud facer
&utrũ recteille fecerit turi ficare quam stuprũ pati&utrim
mentiendũ cet sed potius nea condicio dir&uri quãturi ficans
Sed si talis consenso ꝓfacto habend a est. homicider &uam quocas
grauius inseipsos: curenim hoo pacto nondicatur quodipsir
occiderint qr hoc eleger insefieri ne facerent quod cogebusꝰ
aut si grauiur putatur aliũ occidere quam seipsum: quid si hȩc cor¬
dicio mastrri ꝓponer&ur ut si noll& dexpõfalsum testironiu

Expanded text:
dicunt esse, sed factum: quod ne faceret, elegit turificare. quanto igitur dicunt esse, sed factum: quod ne faceret, elegit turificare. quanto igitur mendacium procliuius elegisset, si mendacio posset a sancto corpore tam inmane flagitium remouere! In qua propositione ista sunt, quae merito quaeri possunt: utrum talis consensio pro facto habenda sit; aut utrum consensio dicenda sit, quae non habet adprobationem; aut utrum adprobatio sit, cum dicitur: expedit hoc pati potius quam illud facere; et utrum recte ille fecerit turificare quam stuprum pati; et utrum mentiendum esset potius, si ea condicio daretur, quam turificandum. sed si talis consensio pro facto habenda est, homicidae sunt etiam, grauius, in se ipsos. cur enim hoc pacto non dicatur, quod ipsi se occiderint, quia hoc elegerunt in se fieri, ne facerent quod cogebantur? aut si grauius putatur alium occidere quam se ipsum, quid? si haec condicio martyri proponeretur, ut, si nollet de Christo falsum testimonium
Abbreviated transcription (Latin):
obrem: autnon est credendũ bonis: autcredendũ est eis
quos credime debere aliquando mentiri aut non estcre¬
dendũ bonos aliquando mentiri : Horũ triũ primũ ꝑmeio¬
sum est secundũ stultũ restat ergo utnũ quã mentian turboni:
sic istec quȩstione exutraq paste considerata atq tractata:
non tamen facile ferenda sententia est : sed ad huc diligen¬
ter audiendi quidicunt. nullũ eẽ tã malũ factũ: quod non in
peioris debitatione faciendum sit: ꝑtinere aute ad facta
hominũ non solũ quicquid: &iã cũ consensione patiuntur: unde si existit
causa uteliger &xp̃ianus curificareidolir ne consentir& stupro qđ
ꝑ secutor einisi facer& minabat᷑ recte uident᷑ quȩ rerescurnon&iã
mentireur ut tantã illã turpitudinẽ deuitar& : Ipsamenĩ consensi¬
onẽ qua sestuprũ patimall& quam turificare idolis ñ passionem

Expanded text:
obrem aut non est credendum bonis aut credendum est eis, obrem aut non est credendum bonis aut credendum est eis, quos credimus debere aliquando mentiri, aut non est credendum bonos aliquando mentiri: horum trium primum perniciosum est, secundum stultum; restat ergo, ut numquam mentiantur boni. Sic ista quaestione ex utraque parte considerata atque tractata non tamen facile ferenda sententia est; sed adhuc diligenter audiendi, qui dicunt nullum esse tam malum factum, quod non in peioris deuitatione faciendum sit; pertinere autem ad facta faciunt, sed quidquid etiam cum consensione patiuntur. unde, si extitit causa, ut eligeret Christianus turificare idolis, ne consentiret stupro, quod persecutor ei, nisi faceret, minabatur, recte uidentur quaerere, cur non etiam mentiretur, ut tantam illam turpitudinem deuitaret. ipsam enim consensionem, qua se stuprum pati mallet quam turificare idolis, non passionem
Abbreviated transcription (Latin):
ne foste & tunc mentiatur cũ p̃cipit uteredamur: : Vinde
enim sciri potest utrum & tunc habeat aliquã causa sic̃
ipse putat officto sinendacii a estim anr falsa narratione
ominẽ t̃ritũ porse a libidine cohiberisater hoo modo &ã ad piri¬
lia se consulere mentiendo arbitraur quo genere am¬
irso atq approbato Ominis omnino fidei disciplina subuer¬
itur qua subuer sax nec adintelle gentiã ꝑuenitur ear capi¬
endi ensta pariiulos nutritsatq ita omnis doetrina uerita¬
er aufestur cedenr licentiosis simȩ falsitatisi mendacio
clit officioso aliunde penarandi aperitur locus : Aut
nĩ temporalia cõmodas uel ꝓpria uel aliena ueritati
ppanit quicũq mentitur: quo quid fieri potest per¬
uersius : aut cũ ueritati adipiscendȩ opitulante men¬
dacio uult facere idoneũ inter cludit aditũ ueritati uolens
enĩ cũ mentitur eẽ aptur. fit cũ uerũ dic̃ incertus: quam¬

Expanded text:
ne forte et tunc mentiatur, cum praecipit ut credamus? unde ne forte et tunc mentiatur, cum praecipit ut credamus? unde enim sciri potest, utrum et tunc habeat aliquam causam, sicut ipse putat, officiosi mendacii, existimans falsa narratione hominem territum posse a libidine cohiberi atque hoc modo etiam ad spiritalia se consulere mentiendo arbitretur? quo genere admisso atque adprobato omnis omnino fidei disciplina subuel-titur: qua subuersa nec ad intellegentiam peruenitur, cui capiendae ista paruulos nutrit. atque ita omnis doctrina ueritatis aufertur, cedens licentiosissimae falsitati, si mendacio uelut officioso alicunde penetrandi aperitur locus. aut enim temporalia commoda, uel propria uel aliena, ueritati praeponit, quicumque mentitur — quo quid fieri potest peruersius? — aut cum ueritati adipiscendae opitulante mendacio uult facere idoneum, intercludit aditum ueritati; nolens enim, cum mentitur, esse aptus fit, cum uerum dicit, incertus. quam
Abbreviated transcription (Latin):
quanto diligentiur atq constaentius animi castitas inueri¬
tate seruanda est : cũ ueriur ipse corporisuo: quã corpꝰuirilo
faemineo corpori p̃feratur : Quod si quis quam putat ideo
cuiquam ꝓ alio eẽ mentiendũ ut interim uiuat: aut in his rebus
quas multũ diligit non offendatur : quo possit ad &ernã ueri¬
tatem ꝑuenire discendo : non intellegit primo nullũ erse
flagitiũ quod ñ eidẽ condicione suscipere cogaturi sic̃ iam su¬
perius de monstratũ est : De inde ipsius doctrinȩ auctorita¬
tẽ intercipi & penitus interire sicis quos ad illam ꝑducere
conamuri mendacio nostro ꝑsuademuscaliquando eẽ menti¬
endũ : Cũ enĩ doc trina salutaris partim credendis pastim
intellegendis rebus const&. Nec ad ea quae intellegendo
sunt ꝑueneri possit nisi prius credenda credatur. quo¬
modo credendũ ÷ ei quiputat aliquando eẽ mentiendũ

Expanded text:
quanto diligentius atque constantius animi castitas in ueriquanto diligentius atque constantius animi castitas in ueritate seruanda est, cum uerius ipse corpori suo quam corpus uirile femineo corpori praeferatur I Quodsi quisquam putat ideo cuiquam pro alio esse mentiendum, ut interim uiuat aut in his rebus, quas multum diligit, non offendatur, quo possit ad aeternam ueritatem peruenire discendo, non intellegit primo nullum esse flagitium, quod non eadem condicione suscipere cogatur, sicut iam superius demonstratum est, deinde ipsius doctrinae auctoritatem intercipi et penitus interire, si eis, quos ad illam perducere conamur, mendacio nostro persuademus aliquando esse mentiendum. cum enim doctrina salutaris partim credendis, partim intellegendis rebus constet nec ad ea, quae intellegenda sunt, perueniri possit, nisi prius credenda credantur, quomodo credendum est ei, qui putat aliquando esse mentiendum,