comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
suas legiones sempronius induxit.In subsidiis locate pro¬
consusis licinii legiones. Consul principio pugnȩ edem¬
fortunae promogeniae uouit si eo die hostes fudisset composq
eius uoti fuit ftisi atq fugati poeni supra quatuor milia arma¬
torum caesa paulominus. ccc uiui capti equi quadraginta
et xi militaria signa. Perculsus aduerso prelio hannibal cro¬
tonem exercitum redurit. Eodem tempore.M.Corne¬
lius consul in altera parte it aliae non tam armis ꝗͣ iuditioꝵ
terrore etruriam continuit totam ferme ad Magonemo
ac per eum ad spem nouandi res uersam. Cas questiones
ex se consul minime ambitiose habuit:multiq: nobiles errus¬
ci qui aut ip̃i ierant aut miserant ad magonem de ppłoꝵ
damnati ẽent corporibus subtractis bona tantum quae pub¬
licari poterant pigneranda pene prebebat.Dum haec con¬
sules diuersis regionibus agunt Censores interim romȩ.M
Liuius et. En. Aaudius senatum recitauerunt. Princepsi

Expanded text:
suas legiones Sempronius induxit; in subsidiis locatae Psuas legiones Sempronius induxit; in subsidiis locatae P. Licini legiones. consul principio pugnae aedemFortunae Primigeniae uouit si eo die hostes fudisset; composque eius uoti fuit. fusi ac fugati Poeni; supra quattuor milia armatorum caesa, paulo minus trecenti uiui capti et equi quadraginta undecim militaria signa. perculsus aduerso proelio Hannibal Crotonem exercitum reduxit. eodem tempore M. Cornelius consul in altera parte Italiae non tam armis quam iudiciorum terrore Etruriam continuit, totam ferme ad Magonem ac per eum ad spem nouandi res uersam. eas quaestiones ex senatus consulto minime ambitiose habuit; multique nobiles Etrusci qui aut ipsi ierant aut miserant ad Magonem de populorum damnati essent, corporibus subtractis bona tantum quae publicari poterant pigneranda poenae praebebant. dum haec consules diuersis regionibus agunt, censores interim Romae M. Liuius et C. Claudius senatum recitauerunt. princeps
Abbreviated transcription (Latin):
aa edificata uestimenta exercitui deerant. Id mandatum
octauo ut cum pretore ageret.si quid ex ea prouintia com¬
parari ac mitti posset.Ea quoq haud segniter curata resmil¬
le ducente toge breui spatio xxii milia tunicarum mis¬
sa. Ea aestate qua haec in africa gesta sunt. P semproni
us cui Brutu prointia erat in agro crotoniensi cum
hannibale in ipo itinere tumultuario prelio conflixit.
agminibus magis ꝗͣ acie pugnatum est. Romani pulsi &
tamultu uerius ꝗ̃ pugna admille ducentos de exercitu
consulis interfectis incastra trepidi rediere: nec oppug¬
nare tamen ea hostes ausi. Caeterum silentio progime
noctis profectus inde consul premissonuntio ad P. Liciniu
procons ut suas legiones admoneret copias conuiĩt. Ita
duo duces duo exercitus ad hannibalem redierunt: nec
mora dimicandi facta est. cum consuli duplicate uires
poeno recens uictoria animos faceret.In primam aciem

Expanded text:
ua aedificata. uestimenta exercitui deerant; id mandatum ua aedificata. uestimenta exercitui deerant; id mandatum Octauio ut cum praetore ageret si quid ex ea prouincia comparari ac mitti posset. ea quoque haud segniter curata res; mille ducentae togae breui spatio, duodecim milia tunicarum missa. aestate ea qua haec in Africa gesta sunt P. Sempronius consul cui Bruttii prouincia erat in agro Crotoniensi cum Hannibale in ipso itinere tumultuario proelio conflixit. agminibus magis quam acie pugnatum est. Romani pulsi, et tumultu uerius quam pugna ad mille et ducenti de exercitu consulis interfecti; in castra trepide reditum, neque oppugnare tamen ea hostes ausi. ceterum silentio proximae noctis profectus inde consul praemisso nuntio ad P. Licinium proconsulem ut suas legiones admoueret copias coniunxit. ita duo duces duo exercitus ad Hannibalem redierunt; nec mora dimicandi facta, cum consuli duplicatae uires, Poeno recens uictoria animos faceret. in primam aciem
Abbreviated transcription (Latin):
motis carthagine castris haud procul utica munitiõibus¬
que romanis consedit quorum aduentus hoc tamen mo¬
menti fecit:ut Scipio cum quadraginta ferme dies ne¬
quicꝗͣ omnia experiens obsedisset itticam abscederet i
irato incepto. Etenim hyems instabat castra hyberna
in promontorio quod tenui uigo continenti adherens
aliquantum maris spatium extenditur communit uno
uallo et naualia castra amplectitur.Iugo medio legionũ
castris impositis latus ad septentrionem uersũ subducte naues
naualesq socu tenebant.Meridianam uallum ad alterur
littus deuexam equitatus.Haec in africa usq: ad extrem̃
autumni gesta preter conuectum undiq: ex populatis a¬
gris frumentum commeatusq: ex sicilia atq: italia adue¬
Etos.C. octauius pretor ex sardinia aTclaudio praetore
cuius ea prouintia erat ingentem uim frumenti aduȩxit.
horreaq non solum ea quae iam facta erat repleta sed no¬

Expanded text:
motis a Carthagine castris, haud procul Utica munitionibusmotis a Carthagine castris, haud procul Utica munitionibusque Romanis consedit. quorum aduentus hoc tamen momenti fecit ut Scipio, cum quadraginta ferme dies nequiquam omnia experiens obsedisset Uticam, abscederet inde inrito incepto. et—iam enim hiemps instabat— castra hiberna in promunturio, quod tenui iugo continenti adhaerens in aliquantum maris spatium extenditur, communit. uno uallo et naualia et castra amplectitur; iugo medio legionum castris impositis, latus ad septentrionem uersum subductae naues naualesque socii tenebant, meridianam uallem ad alterum litus deuexam equitatus. haec in Africa usque ad extremum autumni gesta. praeter conuectum undique ex populatis circa agris frumentum commeatusque ex Sicilia atque Italia aduectos, Cn. Octauius propraetor ex Sardinia ab Ti. Claudio praetore cuius ea prouincia erat ingentem uim frumenti aduexit; horreaque non solum ea quae iam facta erant repleta, sed no
Abbreviated transcription (Latin):
et pecorum et comnis generis predȩ trahens in castra redit
grauesq iterum hostium. spolus naues dimittit. Inde omissis
conuertit. Cam de inde si cepisset sedem et caetera exeqi¬
da habiturus simul et classem nauales socii qua ex parte o¬
urbs mari abluitur simul et terrestris exercitus ad immine¬
tem prope ip̃is moenibus tumulo est ad motus tormenta machi¬
erant: et de nouo in armamentorio multis talium artifi¬
cibus operum de industria inclusis fiebant. Uticensibus
tanta undiq mole circumsessis in Carthaginensi populo o¬
arthaginensibus in hasdrubale Ita si is mouesset Syfacẽ
spes orinis erat. sed desiderio indigentium auxilio tarduis
omnia mouchantur. Hasdrubas intentissima conquisitioc
cum ad triamilia peditum tria milia equitum effecisse
non tamen ante aduentum Syfacis castra propius hostẽ
mouere est ausus. Syfax cum quadraginta milibuso¬
fere peditum decem milibus equitum aduenit confestiq

Expanded text:
et pecoris et omnis generis praedae trahens in castra redit, et pecoris et omnis generis praedae trahens in castra redit, grauesque iterum hostilibus spoliis naues dimittit. inde omissis conuertit, eam deinde si cepisset sedem ad cetera exsequenda habiturus. simul et a classe nauales socii, qua ex parte urbs mari adluitur, simul et terrestris exercitus ab imminente prope ipsis moenibus tumulo est admotus. tormenta machierant; et noua in armamentario multis talium operum artificibus de industria inclusis fiebant. Uticensibus tanta undique mole circumsessis in Carthaginiensi populo, Carthaginiensibus in Hasdrubale ita si is mouisset Syphacem, spes omnis erat; sed desiderio indigentium auxilii tardius cuncta mouebantur. Hasdrubal intentissima conquisitione cum ad triginta milia peditum, tria equitum confecisset, non tamen ante aduentum Syphacis castra propius hostem mouere est ausus. Syphax cum quinquaginta milibus peditum, decem equitum aduenit confestimque
Abbreviated transcription (Latin):
secuti ad duo preterea milia equitum aut ceperunt aut occi¬
derunt. Inter eos satis constabat nõ minus ducentos cartha¬
ginensium equites et diuitus quosdam et genere illustris
Sdem forte quo hec gesta sunt die naues quae predam insy¬
ciliam uexerant cum comme atu rediere uelut ominate
ad praedam alteram repetenda sese uenisse Duos eodem
nomine carthaginensium duces duobus equestribus prelus
interfectos non omnes auctores sunt ueriti credo ne fallere
bis relata eadem res. Celius quidem et ualerius captum ẽt
hannonem tradunt.Scipio prefectos equites prout cuiusq
opera fuerat & ante omnes.Massinissam insignibus donis
donat. et firmo praesidio Salaciȩ imposito ipe tum caetero
exercitu prefectis non agris mõ quocumq: incedebat popula¬
ris. sed urbibus etiam quibusdam uicisq expugnatis late fu
terrore: belli septimo die profectus erat magnam uim hõur

Expanded text:
secuti ad duo praeterea milia equitum aut ceperunt aut occisecuti ad duo praeterea milia equitum aut ceperunt aut occiderunt. inter eos satis constabat non minus ducentos Carthaginiensium equites fuisse, et diuitiis quosdam et genere inlustres. eodem forte quo haec gesta sunt die naues quae praedam in Siciliam uexerant cum commeatu rediere, uelut ominatae ad praedam alteram repetendam sese uenisse. duos eodem nomine Carthaginiensium duces duobus equestribus proeliis interfectos non omnes auctores sunt, ueriti, credo, ne falleret bis relata eadem res: Coelius quidem et Ualerius captum etiam Hannonem tradunt. Scipio praefectos equitesque prout cuiusque opera fuerat et ante omnes Masinissam insignibus donis donat; et firmo praesidio Salaecae imposito ipse cum cetero exercitu profectus, non agris modo quacumque incedebat populatis sed urbibus etiam quibusdam uicisque expugnatis late fuso terrore belli septimo die quam profectus erat magnam uim hominum
Abbreviated transcription (Latin):
audatiam hosti faceret ad insequendum temere elicieb.
Non dum omnes egressi erant uarie que dux fatigabatur
alios uino et somiro graues arma capere et frenare equos
cogendo alus ne sparsi et inconditi sine ordine sine sign
omnibus portis excurrerent obsistendo primo in calite
se inuehentes Massinissa excipiebat moxx plures simulcõ¬
ferti porta effusi equauerant certamen. Postremo iam ois
equitatus prelio cum adeẽt sustineri ultra nequiuerex
non tamen effisa fuga Mssinissa sed cedendo sesim impe¬
tus eorum accipiebat donec ad tumulos tegentes Romanũ
equitatum pertraxit. Inde exorti equites et ip̃i integris
uiribus et recẽtis equis hannoni afris pugnando ac sequen¬
do fessis se circum fudere &massinissa flexis subito eꝗs
inpugnam Redit. Mille ferme qui primi agminiss
fuerant ut quibus aut facilis receptus fuit cum ip̃o duce hã¬
cede ter effuse fugientes per tria milia passuum uictores

Expanded text:
audaciam hosti faceret, ad insequendum temere eliciebat. audaciam hosti faceret, ad insequendum temere eliciebat. nondum omnes egressi erant uarieque dux fatigabatur, alios uino et somno graues arma capere et frenare equos cogendo, aliis ne sparsi et inconditi sine ordine sine signis omnibus portis excurrerent obsistendo. primo incaute se inuehentes Masinissa excipiebat; mox plures simul conferti porta effusi aequauerant certamen; postremo iam omnis equitatus proelio cum adesset, sustineri ultra nequiere; non tamen effusa fuga Masinissa sed cedendo sensim impetus eorum accipiebat donec ad tumulos tegentes Romanum equitatum pertraxit. inde exorti equites et ipsi integris uiribus et recentibus equis Hannoni Afrisque pugnando ac sequendo fessis se circumfudere; et Masinissa flexis subito equis in pugnam rediit. mille fere qui primi agminis fuerant, quibus haud facilis receptus fuit, cum ipso duce Hane territos caede effuse fugientes per triginta milia passuum uictores
Abbreviated transcription (Latin):
a longe p̾rimum equitum in africa est gens conducit. Iar
ad quatuor milia equitum habebat cum salegam nomine
urbem occupauit &u ferme milia ab romanis castris. Quod
ubi scipioni relatum ẽ estiuia subtectis agere. Equitatus inqt
sint uel plures dum talem ducem habeatit. eominus sibi ces¬
dum ratus quo illi segniusrem agerent.Massinissam cum
equitatu premissum portis obequitare atq: hostem ad pugnã
elicere iubet. Ubi omnis multitudo se effudiss& grauiorq: iã
in certamine eẽt ꝗͣ ut facile sustineri posset &dere paula¬
tim se in tempore pugne uenturum tantum moratus quan¬
tum progresso satis temporis uisum ad elitiendos hostes cũ
romano equitatu secutus tegentibus tumulis qui per opor¬
tunae circa uie flexus erant suppositi occultus processit.
Massinissa ex composito nunc terentis: nunc timentis mõ
aut ip̃is equitabat portis aut cedendo cum timorissimulatio

Expanded text:
—id longe primum equitum in Africa est genus — conducit. iam —id longe primum equitum in Africa est genus — conducit. iam ad quattuor milia equitum habebat, cum Salaecam nomine urbem occupauit quindecim ferme milia ab Romanis castris. quod ubi Scipioni relatum est, 'aestiua sub tectis equitatus.' inquit 'sint uel plures, dum talem ducem habeant.' eo minus sibi cessandum ratus quo illi segnius rem agerent, Masinissam cum equitatu praemissum portis obequitare atque hostem ad pugnam elicere iubet: ubi omnis multitudo se effudisset grauiorque iam in certamine esset quam ut facile sustineri posset, cederet paulatim; se in tempore pugnae obuenturum. tantum moratus quantum satis temporis praegresso uisum ad eliciendos hostes, cum Romano equitatu secutus tegentibus tumulis, qui peropportune circa uiae flexus oppositi erant, occultus processit. Masinissa ex composito nunc terrentis, nunc timentis modo aut ipsis obequitabat portis aut cedendo, cum timoris simulatio
Abbreviated transcription (Latin):
gentemq garamantum omne tempususq ad .C. Lelii e¬
Dlassisq eomanae aduentum in africa consumpsit. Haec
animum inclinant ut cum modico potius ꝗͣ magno pre¬
sidio equitum ad scipionem quoq uenisse postẽ̾ massinissa
credam. Quippe illa regnantis multitudo hec paucitas ex¬
uli fortune conueniens est.Carthaginensis ala equitum
cum prefecto amissa alioq equitatu per nouum delectum
balem opem ferre proprie circumsesse patriae iubent
Syphacem orant ut carthagmi et uniuersȩ africe subue¬
niat. Aduticam tum castra Scipio mille ferme passus
habebat ab urbe translata amari ubi paucos dies statiua clas¬
si coniuncta fuerant. Hannno nequaquam satis ualido non mõ
ad lacessendum hostem sed ne adtuendos quidem apopula¬
tionibus e agros equitatu accepto ad omnium primum egit
ut per conquisitionem numerum equitum augeret.Rec
aliarum gentium. aspernatus maxime tamennumidas¬

Expanded text:
gentemque Garamantum omne tempus usque ad C. Laeli gentemque Garamantum omne tempus usque ad C. Laeli classisque Romanae aduentum in Africam consumpsit. haec animum inclinant ut cum modico potius quam cum magno praesidio equitum ad Scipionem quoque postea uenisse Masinissam credam; quippe illa regnanti multitudo, haec paucitas exsulis fortunae conueniens est. Carthaginienses ala equitum cum praefecto amissa, alio equitatu per nouum dilectum balem opem ferre prope circumsessae patriae iubent; Syphacem orant ut Carthagini, ut uniuersae Africae subueniat. ad Uticam tum castra Scipio ferme mille passus ab urbe habebat translata a mari, ubi paucos dies statiua coniuncta classi fuerant. Hanno nequaquam satis ualido non modo ad lacessendum hostem sed ne ad tuendos quidem a populationibus agros equitatu accepto id omnium primum egit ut per conquisitionem numerum equitum augeret; nec aliarum gentium aspernatus, maxime tamen Numidas
Abbreviated transcription (Latin):
erat et ip̃ẽ dirigit suos. Atrox praelium et diu anceps fu
loco et uirtute militum.Massinissam multitudine quae
nimio maior erat syface iuuante ea multitudo diuisa cũ
pars a fronte urger&: pars abtergo se circum fudisset: uicto¬
am non dubitm Syfaci dedit.& ne effugium quidem
patebat: hinc a fronte hinc atergo inclusis. Itaq caeteri
equites peditesq cesi aut capti ducenti ferme equites mas¬
nissa circa se conglobatos diuisosq turma tum in tresꝑte
erumpere iubet.Ioco predicto in quem ex dissipata conue¬
nirent fuga. Ip̃e qua intenderat inter media tela hos tium
euasit: dud turme hesere: altera metu dedita hosti:altera ꝑ
alia atq: alia flectendo itinera cludens tedio et desperatione
tandem fessum assistere sequendo coegit.Ipe cum deceme
uitibus adminorem sirtim peruenitIbi cum conscientia
egregia saepe repetiti patrem regni inter punica emporia

Expanded text:
erat, et ipse dirigit suos. atrox proelium et diu anceps fuit, erat, et ipse dirigit suos. atrox proelium et diu anceps fuit, loco et uirtute militum Masinissam, multitudine quae nimio maior erat Syphacem iuuante. ea multitudo diuisa cum pars a fronte urgeret pars ab tergo se circumfudisset, uictoriam haud dubiam Syphaci dedit, et ne effugium quidem patebat hinc a fronte hinc ab tergo inclusis. itaque ceteri pedites equitesque caesi aut capti: ducentos ferme equites Masinissa circa se conglobatos diuisosque turmatim in tres partes erumpere iubet, loco praedicto in quem ex dissipata conuenirent fuga. ipse qua intenderat inter media tela hostium euasit: duae turmae haesere; altera metu dedita hosti, pertinacin alia atque alia flectendo itinera eludens, taedio et desperatione tandem fessum absistere sequendo coegit; ipse cum sexaginta equitibus ad minorem Syrtim peruenit. ibi cum conscientia egregia saepe repetiti regni paterni inter Punica Emporia
Abbreviated transcription (Latin):
non in possessione modo paterni regni eẽt sed etiam Io¬
cios carthaginensium populos mesulorumq fines ad
Syphacis regnum erat uastar&. Inde irritato ad bellũ
Syface inter Cyrtam hypponemq inuigis opportunos
ad omnia montium consedit. Maiorem igitur eam
rem. syfax ratus ꝗͣ ut per prefectum ageret cum filio ui¬
uene nomen uermina erat cum patre exercitus misso
mperat ut circumducto agmine in se intentum ho¬
stem atergo inuadere iubet. nocte profectus uermi¬
na qui ex occulto agressurus erat. Sifax autem interdiu
aperto utinere ut qui signis collans acie dimicaturus eẽt mo¬
uit castra ubi primo tempusuisum est quo peruenisse iam
circumisset uideri poterãt et ip̃e leui cliuo ferente ad hostẽ
cum multitudine fretus tum preparatis ab tergo insidiis
per aduersum montem erectain aciem ducit. Massinis¬
sa fidutia maxime loci quo multo equiore pugnaturus

Expanded text:
non in possessione modo paterni regni esset sed etiam sonon in possessione modo paterni regni esset sed etiam socios Carthaginiensium populos Masaesuliorumque fines—id Syphacis regnum erat— uastaret. inde inritato ad bellum Syphace, inter Cirtam Hipponemque in iugis opportunorum ad omnia montium consedit. maiorem igitur iam rem Syphax ratus quam ut per praefectos ageret, cum filio iuuene—nomen Uermina erat—parte exercitus missa imperat ut circumducto agmine in se intentum hostem ab tergo inuadat. nocte profectus Uermina qui ex occulto adgressurus erat; Syphax autem interdiu aperto itinere ut qui signis conlatis acie dimicaturus esset mouit castra. ubi tempus uisum est quo peruenisse iam circummissi uideri poterant, et ipse leni cliuo ferente ad hostem cum multitudine fretus tum praeparatis ab tergo insidiis per aduersum montem erectam aciem ducit. Masinissa fiducia maxime loci, quo multo aequiore pugnaturus
Abbreviated transcription (Latin):
in pre rapidum gurgitem haustis ip̃e perisse creditus ac
duo reliqui equites tum eo inter uirgula ulterioris rips
emiserunt.Is finis bocari sequendi fuit:nec ingredi flum̃
auso nec hr̃e credenti se iam quem sequeret᷑Inde uanus
auctor absumpti massinisse ad regem redit missiq qui
carthaginem gaudium ingens nunitiarent totaq africa
fama mortis massinisse repleta uarie animos affecit.Ø
Massinissa in spelunca occulta cum herbis curaret uulmisi
duorum equitum latrocinio ꝑ aliquot dies uixit.ubi pr¬
mum ducta citatrix patiq posse iue iactationem auda¬
tia ingenti pergit ire ad regnum repetendum atq in
ip̃o itinere haud plus xx& equitibus collectis: cum in
Mesulos palam iam quis eẽt ferens uenisse: tantum
motum cum pauore pristino tum gaudio insperato
quod quem perisse crediderant inoolumem cernebant
fecit ut intra paucos dies sex milia peditum armatoꝵ
quatuor milia equitum ad eum conuenirent.Iamq

Expanded text:
in praerapidum gurgitem haustis, ipse perisse creditus ac in praerapidum gurgitem haustis, ipse perisse creditus ac duo reliqui equites cum eo inter uirgulta ulterioris ripae emerserunt. is finis Bucari sequendi fuit, nec ingredi flumen auso nec habere credenti se iam quem sequeretur. inde uanus auctor absumpti Masinissae ad regem rediit, missique qui Carthaginem gaudium ingens nuntiarent; totaque Africa fama mortis Masinissae repleta uarie animos adfecit. Masinissa in spelunca occulta cum herbis curaret uolnus duorum equitum latrocinio per dies aliquot uixit. ubi primum ducta cicatrix patique posse uisus iactationem, audacia ingenti pergit ire ad regnum repetendum; atque in ipso itinere haud plus quadraginta equitibus conlectis cum in Maesulios palam iam quis esset ferens uenisset, tantum motum cum fauore pristino tum gaudio insperato quod quem perisse crediderant incolumem cernebant fecit ut intra paucos dies sex milia peditum armatorum quattuor equitum ad eum confluerent, iamque
Abbreviated transcription (Latin):
prope ut iam debellato nec preda modo pecorum hominũ¬
q captorum missa ad regem sub copus etiam aliquanto
maioribus ꝗ̃ pro reliquus belli remissis cum quingentis
et amplius peditibus ducentis equitibus digressus iugis
massinissam secutus in ualle arta faucibus utrimq impo¬
sitis inclusit. Ibi uigens cedes mesuliorum facta. Massinis¬
sa cum quadraginta haud amplius equitibus ꝑ amfractus
adeptusq cum prope Clupeam urbem patentibus campis
ita circumuenit ut preter quatuor equites omnes adu¬
num interfecerit.Cum his ipm̃ quoq massinissam saucũ
prope emanibus inter tumultum amisit inconspectu erãt
fugientes alȩ equitum disperse lato campo quibusdam ut
occurrerẽt per obliqua tendentibus quinque hostes seq̃¬
bantur annus ingens fugientes accepit.neq: enim cun¬
ctanter ut quos maior metus urgeret in miserant equos¬
raptiq atq: in obliquum perlan duobus inconspectu hostiũ

Expanded text:
prope iam ut debellato nec praeda modo pecorum hominumprope iam ut debellato nec praeda modo pecorum hominumque captorum missa ad regem sed copiis etiam, ut aliquanto maioribus quam pro reliquiis belli, remissis, cum quingentis haud amplius peditibus ducentisque equitibus degressum iugis Masinissam persecutus in ualle arta faucibus utrimque obsessis inclusit. ibi ingens caedes Maesuliorum facta: Masinissa cum quinquaginta haud amplius equitibus per anfractus adeptusque eum patentibus prope Clupeam urbem campis ita circumuenit ut praeter quattuor equites omnes ad unum interfecerit. cum iis ipsum quoque Masinissam saucium prope e manibus inter tumultum amisit. in conspectu erant fugientes; ala equitum dispersa lato campo quibusdam ut occurrerent per obliqua tendentibus quinque hostes sequebatur. amnis ingens fugientes accepit—neque enim cunctanter, ut quos maior metus urgeret, immiserant equos—raptique gurgite in obliquum praelati. duobus in conspectu hostium
Abbreviated transcription (Latin):
xime uri carthaginensis ager quia et plus inde predȩ ꝗͣ in¬
ternumidas et latrocinium tutius erat.Iamq adeo licenter
adebant ut ad mare deuectam predam uenderent merc¬
toribus appellentibus naues adid ipm̃ pluresq ꝗͣ iusto sae¬
pe prelio carthaginenses caderent caperentur que deplo¬
rabant ea apud syphacem carthaginenses intensumq et
ipm ad reliqui as belli prosequẽdas instigabant sed ui x
regium. uidebatur latronem uagum inmontibus consec¬
tari. Bocar ex prefectis regiis uitꝰ acer et impiger delectus
ei data quatuor milia peditum duo equitum premiorumq
ingentium spe oneratus: si caput Massinisse retulisset au
uiuum id uero in etimale gaudium fore cepisset. palatosi¬
curioseq agentes improuise adortus pecorum hominum¬
q ingenti multitudine a presidio armatorum exclusa mas¬
siniodam ip̃m cum paucis inuerticem montis compellit. Inde

Expanded text:
xime uri Carthaginiensis ager, quia et plus praedae quam inxime uri Carthaginiensis ager, quia et plus praedae quam inter Numidas et latrocinium tutius erat. iamque adeo licenter eludebant ut ad mare deuectam praedam uenderent mercatoribus adpellentibus naues ad id ipsum, pluresque quam iusto saepe in bello Carthaginienses caderent caperenturque. deplorabant ea apud Syphacem Carthaginienses infensumque et ipsum ad reliquias belli persequendas instigabant; sed uix regium uidebatur latronem uagum in montibus consectari; Bucar ex praefectis regis, uir acer et impiger, ad id delectus. ei data quattuor milia peditum duo equitum, praemiorumque ingentium spe oneratus si caput Masinissae rettulisset aut uiuum—id uero inaestimabile gaudium fore— cepisset. palatos incurioseque agentes improuiso adortus, pecorum hominumque ingenti multitudine a praesidio armatorum exclusa Masinissam ipsum cum paucis in uerticem montis compellit. inde
Abbreviated transcription (Latin):
tatum sed etiam armis certatum fuerat tanq̃ haud du¬
biȩ uiris castra locet.Siquis arceat id quod maxime opus
sit acie dimicaturuum sim ꝑ metum agro cedatur ĩ modũ¬
regni eundum aut sine certamine concessuros in ditionem
euis. Macelios: aut nequaquam pares futuros armis. lis uocibus
citatus Syphax massinisse bellum infert. et primo certami¬
ne mesulos fundit fugat.Massinissa cum paucisequitibus ex
acie in montem bellum incolac uocant perfugit. Familie a¬
liquot cum mapalibus pecoribusq suis ca autem pecunia illis
prosecuti sunt regem. Caeterum mesulorum multitu.¬
do inditionem. syphacis concessit quem ceperant exules mon¬
tem herbidus a quousq: est Et quia pecori bonus alendo erat:
hominum quoq: carne et lacte uescentium habunde suffi¬
tiebat alimentis.Inde nocturnis primo ac furtiuis incursio¬
nibus. de inde aperto latricinio infesta omnia circa esse ma¬

Expanded text:
tatum sed etiam armis certatum fuerat, tamquam haud dutatum sed etiam armis certatum fuerat, tamquam haud dubie iuris sui, castra locet. si quis arceat, id quod maxime opus sit, acie dimicaturum: sin per metum agro cedatur, in medregni eundum. aut sine certamine concessuros in dicionem eius Maesulios aut nequaquam pares futuros armis. his uocibus incitatus Syphax Masinissae bellum infert. et primo certamine Maesulios fundit fugatque; Masinissa cum paucis equitibus ex acie in montem—Bellum incolae uocant—perfugit. familiae aliquot cum mapalibus pecoribusque suis—ea pecunia illis est—persecuti sunt regem: cetera Maesuliorum multitudo in dicionem Syphacis concessit. quem ceperant exsules montem herbidus aquosusque est; et quia pecori bonus alendo erat, hominum quoque carne ac lacte uescentium abunde sufficiebat alimentis. inde nocturnis primo ac furtiuis incursionibus, deinde aperto latrocinio infesta omnia circa esse; ma
Abbreviated transcription (Latin):
ne id fieret carthaginensibus de industria agentibus ad sese
ꝑduxit hasdrubal.Tum forte cum haec gerebantur apo
Syphacem erat qui numide haud sane midtum ad se perti¬
uere credenti utrum penes lacumacen aut Massinissã
regnum mesulorum eẽt falli eum magnopere ait. Si
massinissa eiusdem contentum foret quibus patremga¬
lam aut patruum eius cesalcem credat multo maiorem
indolem in eo animi ingeniq ẽẽ ꝗͣ in ullo gentis eius unꝗͣ
fuisset. Saepe cum in hispania rare inter homines uitu¬
tis specimen dedisse sociis pariter hostibusq: et Syphacẽ &
carthaginenses nisi orientem illum ignem oppressissent.
ingenti mox incendio: cum iam nullam moram ferre pos¬
sent arsuros adhuc teneras et fragiles uires eius ẽẽ.uix¬
dum coalescens fouentis regnunt in stando stimulandoq
peruicit ut exercitum ad fines mesuliorum admoueat
atq: in agro de quo saepe cum gala non modo uerbis discep¬

Expanded text:
ne id fieret Carthaginiensibus de industria agentibus, ad sese ne id fieret Carthaginiensibus de industria agentibus, ad sese perduxit. Hasdrubal tum forte cum haec gerebantur apud Syphacem erat; qui Numidae, haud sane multum ad se pertinere credenti utrum penes Lacumazen an Masinissam regnum Maesuliorum esset, falli eum magno opere ait si Masinissam eisdem contentum fore quibus patrem Galam aut patruum eius Oezalcem credat: multo maiorem indolem in eo animi ingeniique esse quam in ullo gentis eius unquam fuisset; saepe eum in Hispania rarae inter homines uirtutis specimen dedisse sociis pariter hostibusque; et Syphacem et Carthaginienses nisi orientem illum ignem oppressissent ingenti mox incendio cum iam nullam opem ferre possent arsuros; adhuc teneras et fragiles uires eius esse uixdum coalescens fouentis regnum. instando stimulandoque peruincit ut exercitum ad fines Maesuliorum admoueat atque in agro de quo saepe cum Gala non uerbis modo discep
Abbreviated transcription (Latin):
exercitum quo capussam uicerat et exreceptis post cedem re¬
gis aliquot habebat. Et puer lacumaces a Saphace auibia
fngentia abduoxerat.Xu milia peditum. maretulo decem
milia equitum erant quibus cum massinissa nequaqͣ tan¬
tum peditum equitumq habens acie conflixit. Uicit tamẽ
& ueterum militum uirtus et prudentia inter romana ac
punica arma exercitati ducis Regulus cum tutore et ex¬
igua macesulorum manu in cartlaginensem agrum per¬
fugit. Ita recuperato regno paterno massinissa quia aduer¬
sus syphacem haud paulo maiorem restare dimicationem
cernebat. optimum ratus: cum fratre patrucli gratiam re¬
conciliare: missis qui et puero spem facerent si in fide mas¬
sinisse sese ꝑmisiss& futurum cum in eodem honorẽ quo
apud galam et cesalcem quondam fuisset:et qui Maçetulio
preter impunitatem suam omnia cum fide restitui spondere
ambo preoptantes exilio modicam domi fortunam omnia

Expanded text:
exercitum quo Capussam uicerat et ex receptis post caedem reexercitum quo Capussam uicerat et ex receptis post caedem regis aliquot habebat, et puer Lacumazes ab Syphace auxilia ingentia adduxerat. quindecim milia peditum Mazaetullo decem milia equitum erant, quibus cum Masinissa nequaquam tantum peditum equitumue habente acie conflixit. uicit tamen et ueterum militum uirtus et prudentia inter Romana et Punica arma exercitati ducis; regulus cum tutore et exigua Masaesuliorum manu in Carthaginiensem agrum perfugit. ita reciperato regno paterno Masinissa, quia sibi aduersus Syphacem haud paulo maiorem restare dimicationem cernebat, optimum ratus cum fratre patruele gratiam reconciliare, missis qui et puero spem facerent si in fidem Masinissae sese permisisset futurum eum in eodem honore quo apud Galam Oezalces quondam fuisset, et qui Mazaetullo praeter impunitatem sua omnia cum fide restitui sponderent, ambo praeoptantes exsilio modicam domi fortunam, omnia
Abbreviated transcription (Latin):
rat traiecit. Ab eo supplex infimis p̃cibus auxilium itineri qn
bello non poterat quatuor milia maurorum impetrauit.Cũ
his premissio nuntio ad paternos suosq: amicos cum ad fines.
regni peruenisset quingenti ferme numide ad eum conue¬
erunt. igitur mauris sicut conuenerit retro ad regem re¬
missis. aliquanto quanꝗ̃ minor spe multitudo conueniret nec
unꝗ̃ tantam rem aggredi satis auderet ratus a agendo ac mo¬
liendo uires quoq ad agendum aliquid collecturum proficis¬
centem ad syphacem Leucum ace Regulo ad thapsum occurrit
trepidum agmen cum in urbem refugiss&: urbem massinis¬
tumultum ad Syphacem quo primum intenderant iter per¬
uenerunt. fama huiusmõi rei in principio rerum prospere
acte conuertit ad massinissam numidas affluebant undiq
ex agris uicisq ueteres milites. Eale mutabantq iuuenem
ad recupandum paternum regnum numero milituma¬
liquantum nezerulium superabat. Nam et ipe eum

Expanded text:
erat—traiecit. ab eo supplex infimis precibus auxilium itineri, quoniam erat—traiecit. ab eo supplex infimis precibus auxilium itineri, quoniam bello non poterat, quattuor milia Maurorum impetrauit. cum iis praemisso nuntio ad paternos suosque amicos cum ad fines regni peruenisset, quingenti ferme Numidae ad eum conuenerunt. igitur Mauris inde sicut conuenerat retro ad regem remissis, quamquam aliquanto minor spe multitudo †conueniret†, nec cum qua tantam rem adgredi satis auderet, ratus aliendo vires quoque ad agendum aliquid conlecturum, proficiscenti ad Syphacem Lacumazae regulo ad Thapsum occurrit. trepidum agmen cum in urbem refugisset, et urbem Masinistumultum ad Syphacem, quo primum intenderant iter, pervenerunt. fama huius modicae rei in princactae conuertit ad Masinissam Numidas, adfluebantque undique ex agris uicisque ueteres milites Galae et incitabant iuuenem ad reciperandum paternum regnum. numero militum aliquantum Mazaetullus superabat; nam et ipse eum
Abbreviated transcription (Latin):
etulius nominc non alienus a sanguine regibus familȩ
semper inimice ac de imperio uaria fortuna cum his qui
tum obtinebant certans his concitatis popularibus apud.
quos inuidia regum magnae auctoritatis erat castris pala
positis descendere in aciem ac dimicare regem de regno¬
egit. In eo prelio capussa cum multis principum cetidit
G ens mesuliorum omnis inditionem imperiumq: mez etu¬
li concessit regio tamen nomine abstinuit contentusqi
nomine modico tutoris puero lacumacen qui stirps regie
suꝑerat regem appellat. Carthaginensem nobilem fe¬
nam sororis filiam hannibalis que proxime ezeri nupta¬
regi fuerat in matrimonio sibi iungit spe carthaginensiũ
dietatis et cum syphace hospitium uetustum leg atis missis
renouat.omnia ei auxilia preparans aduersus massinissam.
Et massinissa audita morte patrui de innece fratris patruelis ex
hyspania in maritimam. Baga ea tempestate rex maurorum

Expanded text:
zaetullus nomine, non alienus sanguine regibus, familiae zaetullus nomine, non alienus sanguine regibus, familiae semper inimicae ac de imperio uaria fortuna cum iis qui tum obtinebant certantis. is concitatis popularibus, apud quos inuidia regum magnae auctoritatis erat, castris palam positis descendere regem in aciem ac dimicare de regno coegit. in eo proelio Capussa cum multis principum cecidit. gens Maesuliorum omnis in dicionem imperiumque Mazaetulli concessit; regio tamen nomine abstinuit contentusque nomine modico tutoris puerum Lacumazen, qui stirpis regiae supererat, regem appellat. Carthaginiensem nobilem feminam, sororis filiam Hannibalis, quae proxime Oezalci regi nupta fuerat, matrimonio sibi iungit spe Carthaginiensium societatis, et cum Syphace hospitium uetustum legatis missis renouat, omnia ea auxilia praeparans aduersus Masinissam. et Masinissa audita morte patrui, dein nece fratris patruelis, ex Hispania in Mauretaniam—Baga ea tempestate rex Maurorum
Abbreviated transcription (Latin):
naues onerarias imposita missaq in siciliam erant octom¬
lia liberorum seruorumq sunt capta. Letissimus tum ro¬
manis in principio rerum gerendarum aduentus massinis¬
se fuit quem quidem cum ducentis haud amplius equitibus
pleriq cum duummilium equitatu tradunt uenisse Ce¬
terum cum longe maimus omnium etatis sue regum
hic fuerit plurimumq rem romam iuuerit.opere pretiũ
uidetur excedere paululum ad enarrandum ꝗͣ uaria for¬
tuna usus sit in amittendo recupandoq: patrono regno
Militanti pro carthaginensibus in hyspania pater ei mori¬
tur. Gale nomen etat Regium ad frem regis cesaltem.
per gradem natu ita mos apud numidas est peruenit
haud multo post cesalce quoq: mortuo maior ex duobui
filus eius capũssa puero admodum altero paternum impe¬
accepit. Caeterum cum magis iure gentis et auctoritate
inter suos ꝗͣ uiribus obtinere& regnum extitit quidam Ne¬

Expanded text:
naues onerarias imposita missaque in Siciliam erant, octo minaues onerarias imposita missaque in Siciliam erant, octo milia liberorum seruorumque capitum sunt capta. laetissimus tamen Romanis in principio rerum gerendarum aduentus fuit Masinissae; quem quidam cum ducentis haud amplius equitibus, plerique cum duum milium equitatu tradunt uenisse. ceterum cum longe maximus omnium aetatis suae regum hic fuerit plurimumque rem Romanam iuuerit, operae pretium uidetur excedere paulum ad enarrandum quam uaria fortuna usus sit in amittendo reciperandoque paterno regno. —militanti pro Carthaginiensibus in Hispania pater ei moritur; Galae nomen erat. regnum ad fratrem regis Oezalcem pergrandem natu—ita mos apud Numidas est—peruenit. haud multo post Oezalce quoque mortuo maior ex duobus filiis eius Capussa, puero admodum altero, paternum impeaccepit. ceterum cum magis iure gentis quam auctoritate inter suos aut uiribus obtineret regnum, exstitit quidam Ma
Abbreviated transcription (Latin):
gis ducem duci parẽ ꝗ tumultuarium exercitum suum roma¬
no eercitu eẽ ẽẽ. Itaq uelut si urbem ex templo agressurus
Scipio foret ita conclamatum ad arma est porteq raptim
clause et armati in muris uigilieq stationesq disposite ac no¬
cte insequenti uigilatum ẽ Postero die quingenti equites
speculatum ad mare turbandosq egredientes ex nauibus mis¬
sis in stationes romanorum inciderunt iamenim scipio clas¬
se uticam missa: ip̃e haud ita multum progressus aripa tumu¬
los proximos ceperat et instationibus eqdites locis idoneis po¬
suerat et per agrosmiserat predatum.Hicum carthaginesi
equitatu praeluim cum commisissent paucos in ip̃o certamie
plerosq: fugientes persecuti inquibus prefectum quoq: hanno¬
nem nobilem iuuenem occiderunt. Scipio non agros mõ
circa uastauit. Sed urbem etiam proximam afrdrum satis
opulentam ui cepit.Ubi preter caetera que extemplo in

Expanded text:
gis ducem duci parem quam tumultuarium exercitum suum Romagis ducem duci parem quam tumultuarium exercitum suum Romano exercitui esse. itaque uelut si urbem extemplo adgressurus Scipio foret, ita conclamatum ad arma est portaeque raptim clausae et armati in muris uigiliaeque et stationes dispositae ac nocte insequenti uigilatum est. postero die quingenti equites, speculatum ad mare turbandosque egredientes ex nauibus missi, in stationes Romanorum inciderunt. iam enim Scipio, classe Uticam missa, ipse haud ita multum progressus a mari tumulos proximos ceperat; equites et in stationibus locis idoneis posuerat et per agros miserat praedatum. hi cum Carthaginiensi equitatu proelium cum commisissent, paucos in ipso certamine, plerosque fugientes persecuti, in quibus praefectum quoque Hannonem, nobilem iuuenem, occiderunt. Scipio non agros modo circa uastauit sed urbem etiam proximam Afrorum satis opulentam cepit; ubi praeter cetera, quae extemplo in
Abbreviated transcription (Latin):
maritimos mõ agros conspectu primum classis de inde tuml¬
u egredientium in terram pauor terrorq euenerat. Sec
in ip̃as urbes neq enim modo hominum turba mulierum pue¬
rorumq agminibus inmixta omnes passim compleuerat.
sed pecora quoq post se agrestes agebant: ut relinqui subitoi
africam dices. Urbibus ip̃is uõ maiorem ꝗ̃ quem secum attule¬
rãt terrorem inferebãt: precipue carthagini prope ut capte
tumultus fuit. Nam post. M. attilium Regulum et luctatiũ
ercitum uiderant preter pretorias classes quibus excursioes
recursus semper ad naues ꝗ̃ clamor agrestes conciret. Fuerat
eo tum maior fuga pauorq in urbe et hercule neq exer¬
citus domi ualidus neq duxx quem opponerent erat.Has¬
drubal gisgonis filius genere fama diuitiis tum regia affi¬
nitate longe primus ciuitatis erat. Sed cum ab ip̾o scipione
aliquot prelus fusum plusꝙ̃ in hyspania meminerant nec ma¬

Expanded text:
on in maritimos modo agros conspectu primum classis dein tumulon in maritimos modo agros conspectu primum classis dein tumultu egredientium in terram pauor terrorque peruenerat, sed in ipsas urbes; neque enim hominum modo turba mulierum puerorumque agminibus immixta omnes passim compleuerat uias, sed pecora quoque prae se agrestes agebant, ut relinqui subito Africam diceres. urbibus uero ipsis maiorem quam quem secum attulerant terrorem inferebant; praecipue Carthagini prope ut captae tumultus fuit. nam post M. Atilium Regulum et L. Manliumercitum uiderant praeter praedatorias classes quibus escensiones recursum semper ad naues quam clamor agrestes conciret fuerat. eo maior tum fuga pauorque in urbe fuit. et hercule neque exercitus domi ualidus neque dux quem opponerent erat. Hasdrubal Gisgonis filius genere, fama, diuitiis, regia tum etiam adfinitate, longe primus ciuitatis erat; sed eum ab ipso illo Scipione aliquot proeliis fusum pulsumque in Hispania meminerant nec ma
Abbreviated transcription (Latin):
positum terrae adeunt et uentus premente nebula occidit
nox deinde incertiora omnia fecit.Itaq anchoras ne aut ĩter
concurrent naues aut terre inferentur iecere ubi illu
uentus idem cohortus nebula disiecta apperuit omnia africe
littora. Scipio quod eẽt praximum promuntorium percon¬
tatus cum pulcri promontorium aduocari audisset. placet
men inquit hoc dirigite naues eo classis decurrit. Copie om
interram exposite sunt:prosperam nauigationem sine terro¬
re actumultu fuisse per multis graecis latinisq auctoribus
credidi. Celius unus praetor quem quod non mersam flucti¬
bus cacteros omnes celestes maritimosq: terrores postremo ab¬
reptam tempestate ab africa classem ad insulam eginiurũ
inde egre correptum cursum exponit. Et prope obrutis naui¬
bus iniussu imperatoris scafas haud secus ꝗͣ naufragos milites
sine armis cum ingenti tumultu interram euasisse. Expo

Expanded text:
spectum terrae ademit et uentus premente nebula cecidit. spectum terrae ademit et uentus premente nebula cecidit. nox deinde incertiora omnia fecit; itaque ancoras ne aut inter se concurrerent naues aut terrae inferrentur iecere. ubi inluxit, uentus idem coortus nebula disiecta aperuit omnia Africae litora. Scipio quod esset proximum promuntorium percontatus cum Pulchri promunturium id uocari audisset, 'placet omen;' inquit 'huc dirigite naues.' eo classis decurrit, copiaeque omnes in terram expositae sunt. prosperam nauigationem sine terrore ac tumultu fuisse permultis Graecis Latinisque auctoribus credidi. Coelius unus praeterquam quod non mersas fluctibus naues ceteros omnes caelestes maritimosque terrores, postremo abreptam tempestate ab Africa classem ad insulam Aegimurum, inde aegre correctum cursum exponit, et prope obrutis nauibus iniussu imperatoris scaphis, haud secus quam naufragos, milites sine armis cum ingenti tumultu in terram euasisse. expos
Abbreviated transcription (Latin):
thaginensis incuntatem nr̃am faceremolitus est:ea mihi popło
Romano in ciuitate carthaginensium extemplo edendifa¬
ultatem deditis secundum has preces crudam extam cel
uictimam uti mos est. in mare proiecit.tubaq signum de¬
dit proficiscendi. Uento secundo uehemento sane profecti
celeriter e conspectu terre ablati sunt.Et ameridie nebula
epit it aut uix concur sus nauium inter se uitarent. Le¬
nior uentus in alto factus noctem sequentem eadem cali¬
go obtinuit sole orto est discussa et addita ius uentorum la
Ferram cernebant.Haud ita multo post gubernator Scipiõi
it non plus quinq milia passuum africam abẽẽ. Mercurei ꝓ¬
muntorium se cernere siiubeat eo dirigi iam in portum fore
omnem classem. Scipio ut in conspectu retra fuit precatus deos
ibus accessum petetere iubet uento eodem ferebantur. Ca¬
terum nebula subidem fere tempus quopridie exorta com¬

Expanded text:
thaginiensis in ciuitatem nostram facere molitus est, ea ut mihi populoque thaginiensis in ciuitatem nostram facere molitus est, ea ut mihi populoque Romano in ciuitatem Carthaginiensium exempla edendi facultatem detis.' secundum has preces cruda exta caesa uictima, uti mos est, in mare proiecit tubaque signum dedit proficiscendi. uento secundo uehementi satis prouecti celeriter e conspectu terrae ablati sunt; et a meridie nebula occepit ita uix ut concursus nauium inter se uitarent; lenior uentus in alto factus. noctem insequentem eadem caligo obtinuit: sole orto est discussa, et addita uis uento. iam terram cernebant. haud ita multo post gubernator Scipioni ait non plus quinque milia passuum Africam abesse; Mercuri promunturium se cernere; si iubeat eo dirigi, iam in portu fore omnem classem. Scipio, ut in conspectu terra fuit, precatus deos uibus accessum petere iubet. uento eodem ferebantur; ceterum nebula sub idem ferme tempus quo pridie exorta con
Abbreviated transcription (Latin):
Et praetorem prouintiae. A.Pomponium secute fuerant:
ad hoc legiones quae in sicilia relinquebantur ad prosequen¬
dos conmilitones processerant: nec classis modo prospectan¬
tibus sed terra et omnis circa referta turba spectaculo naui¬
rantibus erat. Ubi illuxit scipio e pretoria naue silentio pei
preconem facto. Diui diueq: inquit qui maria terrasq colitis
uos precor quesoq: uti quae in meo imperio gesta sunt gerũt᷑
postq gerentur ea mihi populo plebiq: Ro.socus nominiq la¬
ino qdi populi Romani quiq: in meam sectam imperium a¬
spitiumq terra mari amnibusq: sequuntur bene uertunto ea¬¬
q uos omnia bene uiuetis bonis auctoribus anxitis saluos inco¬
lumesq uictis perduellibus uictores spolus decoratos preda onus¬
ostriumphantesq: mecum domos reducessistatis.Inimicos
hostiumq ulciscendorum copiam faxitis Quaeq: populus car¬

Expanded text:
et praetorem prouinciae M. Pomponium secutae fuerant; et praetorem prouinciae M. Pomponium secutae fuerant; ad hoc legiones quae in Sicilia relinquebantur ad prosequendos commilitones processerant; nec classis modo prospectantibus e terra, sed terra etiam omnis circa referta turba spectaculo nauigantibus erat. ubi inluxit, Scipio e praetoria naue silentio per praeconem facto 'diui diuaeque' inquit 'qui maria terrasque colitis, uos precor quaesoque uti quae in meo imperio gesta sunt geruntur postque gerentur, ea mihi populo plebique Romanae sociis nominique Latino qui populi Romani quique meam sectam imperium auspiciumque terra mari amnibusque sequuntur bene uerruncent, eaque uos omnia bene iuuetis, bonis auctibus auxitis; saluos incolumesque uictis perduellibus uictores spoliis decoratos praeda onustos triumphantesque mecum domos reduces sistatis; inimicorum hostiumque ulciscendorum copiam faxitis; quaeque populus Car
Abbreviated transcription (Latin):
maretur et bini consules cum binis exercitibus ante traie¬
cerant et prope totidem rostrate in illis classibus fueranta
quot onerarus. Scipio tum traiciebat. nam preter quadra¬
ginta legiones longas naues quadringentis ferme onerarns
Sxercitum transuerit Sed et bellum bello secundum priore.
ut atrotius Romanis uideretur:tum quod in it alia bellabat¬
tum quod ingentes edite fuerant strages tot exercituum
simul caesis ducibus effecerat. Et scipid dux partim factis
fortibus partim suapte fortuna quadam ingenti ad incremen¬
ta gloriae celebratus conuerterat animos.simul et mensi
ip̃a traciendi nulli ante eo bello duci tentata: quod adha¬
nibalem detrahendum exitalia transferendumq: et finien¬
dum in africa bellum se transire uulgatum erat. Concur¬
rebat ad spectaculum in portu omnis turba non habitan¬
tium modo lilybei sed legationum omnium ex sicilia que
ad prosequendum scipionem offitii causa conuenerant⁊

Expanded text:
mares, et bini consules cum binis exercitibus ante traiemares, et bini consules cum binis exercitibus ante traiecerant et prope totidem rostratae in illis classibus fuerant quot onerariis Scipio tum traiciebat; nam praeter quadraginta longas naues quadringentis ferme onerariis exercitum trauexit. sed et bellum bello secundum priore ut atrocius Romanis uideretur, cum quod in Italia bellabatur tum ingentes strages tot exercituum simul caesis ducibus effecerant, et Scipio dux partim factis fortibus partim suapte fortuna quadam †ingenti† ad incrementa gloriae celebratus conuerterat animos, simul et mens ipsa traiciendi, nulli ante eo bello duci temptata, quod ad Hannibalem detrahendum ex Italia transferendumque et finiendum in Africa bellum se transire uolgauerat. concurrerat ad spectaculum in portum omnis turba non habitantium modo Lilybaei sed legationum omnium ex Sicilia quae et ad prosequendum Scipionem officii causa conuenerant