comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Mandonium cetosq belli cocitators tradi¬
dissent iuiuos. Si minus exercitus se in
agros ylergetu Ausectanoꝵq ⁊ deĩceps
alioꝵ populoꝵ ducturos. ħ dicta legatis
renunciataq in cociliu iͥ mandonius
ceteriq pͥncipes comphensi ⁊ traditi ad
suppliciu yspanie populis pax redita sti¬
pendium eius anni duplex ⁊ frumẽtu
sex mensium imꝑatu sagaq et toge
exercitui obsides ab .xxx. ferme populis
accepti. Ita yspanie rebellantis tumultu
haud magno motu intra paucos dies cõ¬
citato ⁊ compresso in africa oĩs teror¬
nauilꝰ. xͫ. rediit/ ⁊ senatu extra ũbe
dato in Ede bellone/ quas res ĩ yspania
gexiss disẜuit quotiens signis collatis
dimicass quot oppida ex hostib ui cepis¬
set quas gentes in ditione popłi Roãni
uictores exercitus in yspaniam isse. Neĩe
Cartagiensem Initis terorib rliqͥsse.
Ob has res gestas magis temprtati q

Expanded text:
Mandonium ceterosque belli concitores tradiMandonium ceterosque belli concitores tradidissent uiuos; si minus, exercitum se in agrum Ilergetum Ausetanorumque et deinceps aliorum populorum inducturos. haec dicta legatis renuntiataque in concilium. ibi Mandonius ceterique principes comprehensi et traditi ad supplicium. Hispaniae populis reddita pax; stipendium eius anni duplex et frumentum sex mensum imperatum sagaque et togae exercitui, et obsides ab triginta ferme populis accepti. ita Hispaniae rebellantis tumultu haud magno motu intra paucos dies concito et compresso, in Africam omnis terrnauibus Romam rediit, et senatu extra urbem dato in aede Bellonae quas res in Hispania gessisset disseruit, quotiens signis conlatis dimicasset, quot oppida ex hostibus ui cepisset, quas gentes in dicionem populi Romani ores, quattuor uictores exercitus in Hispaniam isse; neminem Carthaginiensem in iis terris reliquisse. ob has res gestas magis temptata est
Abbreviated transcription (Latin):
ssent tam̃ infestum impetum barbaũ in
Regulus indibilis ipse cu eqͥtib ad pedes
degressus ante pͥma signa peditum se
obietiss. Ibi aliquandui atrax pugͣ stetit
bandem postq̃ hii qui cura Rege̾ semete
instantem dem̃ pilo terre affixũ pug̾bũt
obruti telis obcubuerunt. Tum fuga pas¬
sim cepta pluresq cesi qͥa equos ꝯscen¬
amplius cͥc. maxime in leuo cõnu oeci¬
derunt. pulsi castris yspani atq qui ex
p̾sio effugerant sparsi pͥmo per agros
deinde quisq in suas Ciuitates redierunt.
bũm a Mandonio euocati ĩ ꝯsilio ꝯq̾stiq
ibi clades suas Inccepitis auctorib belli
legatos mictendos ad arma traddenda de¬
ditionemq faciendam censuere qͥb culpã
ĩ auctorem belli indebilem/ dẽtisq pͥncipeᷤᷤ
quoꝵ pleriq in acie cecidissent ꝯferẽtib
tradentibq arma ⁊ dedentib se se Respõ¬
sum est in deditionem ita accipi eos si

Expanded text:
ssent tam infestum impetum barbari, ni ssent tam infestum impetum barbari, ni regulus ipse Indibilis cum equitibus ad pedes degressis ante prima signa peditum se obiecisset. Ibi aliquamdiu atrox pugna stetit; tandem, postquam ii qui circa regem seminecem restantem, deinde pilo terrae adfixum pugnabant obruti telis occubuerunt, tum fuga passim coepta. plures caesi, quia equos conscenamplius ducenti, maxime in laevo cornu, ceciderunt. pulsi castris Hispani aut qui ex proelio effugerant, sparsi primo per agros, deinde in suas quisque civitates redierunt. tum tun a Mandonio evocati in concilium conquestique ibi clades suas increpitis auctoribus belli legatos mittendos ad arma tradenda deditionemque faciendam censuere. quibus culpam in auctorem belli Indibilem ceterosque principes, quorum plerique in acie cecidissent conferentibus tradentibusque arma et dedentibus sese, responsum est in deditionem ita accipi eos si
Abbreviated transcription (Latin):
Lentulus ei parti usum equitis fore ratꝰ
qua pͥor in deiscente intualli hostiũ aciez
equites emisiss. Ser̃ Cornelio tr̃ militu
cedenti duodecime legioni qͥ ĩ Leuo cõnu
aduersus ysergetes ꝓna erat tẽciadeciã
Legionem ex subsidiis in pria aciẽ fir¬
mamentum ducit. postꝙͣ eqͣ in pugna ẽ
ad.l. Maliu inter pͥma signa hortantez
ac subsidia quib res postulabat et socus
in ducentem uenit indicatq tuta ab leuo
cornu esse Iam missum esse a se cõnelui¬
Sermu ꝓcellam equestris hostis cĩcum fu¬
surum. Uix ħ dcta dederat cu .r. eqͥtes
in medios iuecti hostes simul pedestris
acies turbauerunt simul eqͥtib yspanoꝵ
uiam inmictendi eques clauẜunt. Itaq
obinissa pugna equestri ad pedestren¬
yspani descenderunt .xͥ. Imꝑatores ut tur¬
batos hostium ordines ⁊ trepidationem
pauoremq ⁊ fluctuantia uderũt signa
hortantur orant milites ut ꝑcussos nec

Expanded text:
Lentulus ei parti usum equitis fore ratus Lentulus ei parti usum equitis fore ratus quae prior in dehiscentem intervallis hostium aciem equites emisisset, Ser . Cornelio tribuno militum cedenti duodecimae legioni, quae in laevo cornu adversus Ilergetes locata erat, tertiam decumam legionem ex subsidiis in primam aciem firmamentum ducit, postquam aequata ibi pugna est, ad L. Manlium inter prima signa hortantem ac subsidia quibus res postulabat locis inducentem venit; 11 indicat tuta ab laevo cornu esse; iam missum ab se Ser. Cornelium procella equestri hostes circumfusurum. vix haec dicta dederat cum Romani equites in medios invecti hostes simul pedestres acies turbarunt, simul equitibus Hispanorum viam immittendi equos clauserunt. itaque omissa pugna equestri ad pedes Hispani descenderunt. Romani imperatores ut turbatos hostium ordines et trepidationem pavoremque et fluctuantia viderunt signa, hortantur, orant milites ut perculsos in
Abbreviated transcription (Latin):
fauz iiii ferme eqͥtu ĩ sedetanu
hatilius accidicius negliscẽt pͥmo
geligendo bellum uictis ip̃is exe̾ci¬
lus ꝑ agrum auxetanu hostio
emq̃ pacato clement̃ ductiᷤ Militib
sede hostiu ꝑuenirent t̾ũ miliũ
ncio ꝓcul a castris eoꝵ posuerunt
stra. prĩo ꝑ Latos ne quicꝙ tẽptatũ
t discederent ab armis. deinde cum
nibulateẽs Romanos Impetꝰ repente
equitib yspanis factus ess submisso
statione Romano eqͥtatu e questre p̾liu
ut aut sine memorando in partem ullaz
pentu. Sole oriente postero die armati
tuctiq õnes mille ferme passus ꝓaul
lastris Romains aciez ostendere medii
icetani erant. Cornu dextrũ ylegetes
aum Innobiles tenebant. yspani populi
dcornua ⁊ mediam aciez intualla pa¬
atia satis late fecerunt qͣ eqͥtatu ubi
dins esset remicterẽt ⁊ Romam more
suo exercitum ca instruxissent id modo ho¬
stiu innitati sunt ut int̾ legiones ⁊ ip̃i
patentes equiti resinquerent uias. Cete

Expanded text:
quattuor ferme equitum in Sedetanum Manlius Acidinus, ne glisceret prima neglegendo bellum, iunctis et ipsi exercitibus per agrum Ausetanum hostico tamquam pacato clementer ductrium milium spatio procul a castris eorum posuerunt castra. primo per legatos nequiquam temptatum ut discederetur ab armis; dein cum in pabulatores Romanos impetus repente ab equitibus Hispanis factus esset, summisso ab statione Romana equitatu equestre proelium fuit haud sane memorando in partem ullam euentu. sole oriente postero die armati instructique omnes mille ferme passus procul a castris Romanis aciem ostendere. medii Ausetani erant; cornua dextrum Ilergetes, laeuum ignobiles tenmediam aciem intervalla patentia satis late fecerant qua equitatum, ubi tempus esset, emitterent. et Romani more suo exercitum cum instruxissent, id modo hostium imitati sunt, ut inter legiones et ipsi patentes equiti relinquerent vias. ceterum
Abbreviated transcription (Latin):
contientem ad depopulandos pͥmos
pane agͦs pateretur trãsgͤssus p̾toris¬
⁊ principes tiumidaꝵ p̾mictit ad tepus
meri a. Sipione iubet ⁊ remisso tercio
n paucis in colloqͥum uenerũt ceperat
ante numndam ex fama reꝵ gestaꝵ
uor presentis ueneratio cepit ⁊ p̾ter qͣ
unabat premissa cesaries. habitusq
taris nõ cultus mundiciis ẜ uirilis ac
imuilitaris rei etas in medio uiriũ robor̾
& plenuis intidiusq ex morbo uelut
meuatus flos iuuente faciebat prope
nitus ip̃o congressu Numida gr̃as de
tris filio remisso agit. Ex eo tẽpore
firmat eam se quesisse occasiõe qua
ndem oblataz deu inmõtaliũ bñficio

Expanded text:
continentem ad depopulandos proximos Hispaniae agros pateretur. transgressus tres principes Numidarum praemittit ad tempus misso tertio cum paucis in conloquium uenerunt. ceperat iam ante Numidam ex fama rerum gestamaior praesentis ueneratio cepit, et praeterqadornabat promissa caesaries habitusque corporis non cultus munditiis sed uirilis uere ac militaris, et aetas erat in medio uirium robore, quod plenius nitidiusque ex morbo uelut renouatus flos iuuentae faciebat. prope attonitus ipso congressu Numida gratias de fratris filio remisso agit. ex eo tempore adfirmat eam se quaesisse occasionem quam tandem oblatam deum immortalium beneficio
Abbreviated transcription (Latin):
quid aduersꝰ morez militie disciplinamq
maioꝵ/. qͥd aduersꝰ sumi imperii maiestatẽ
ausi sitis. De me ip̃o taceo temer̾ pocius qͣ
auide credideritis. Deniq Ego sum cuius
Impericia prodere exercitu minim̃ mirã¬
dum sit. patria quid de uobis meruerat

Expanded text:
quid aduersus morem militiae disciplinamque quid aduersus morem militiae disciplinamque maiorum, quid aduersus summi imperii maiestatem ausi sitis. 'de me ipso taceo—temere potius quam auide credideritis, is denique ego sim cuius imperii taedere exercitum minime mirandum sit—: patria quid de uobi
Abbreviated transcription (Latin):
que uulgata in omnem exercitu sii piacus
Ingentib expiari non possint.Inuitus ea
tanꝙͣ uulnera actingo s nͥ tacta at q¬
sicut m̾a. sic me non solum adu̾sꝯ socios
gesẜam. ẜ ecia aduerso hostes ĩ castris en
meis ꝙͣ opimo fefellit/ fama sõtis mee
non accepta solum s eciam expectata est
ꝙ ego uulgari facinus ꝑ os ucli Equide
si totum exercitum morte m optasse
crederem h statim an ocłos ur̃os morerẽ iͨ
me uita iuuaret inuisa cuub ⁊ Militib
meis. s młtitudo oĩs sicut nã maĩs ꝑse
s uenti ⁊ aure excitant Ita aut trãqͥllu
aut ꝓcelle in uobis sunt. Et cã atq oĩgo
oĩs furoris peñ auctores est. uos ꝯtagion
insanistis / qui michi ne hodie qͥdez scixe
uidemini quo amentie ꝓgressi sitis. qͣd
facinoris in me quid in patria. parẽte̾q
ac liberos ur̃os : quid in deos sacramͣ testes
quid aduersꝰ hauspicia sub qͥb militatis.

Expanded text:
quae, uolgata in omnem exercitum, sine piaculis quae, uolgata in omnem exercitum, sine piaculis ingentibus expiari possint. 'inuitus ea tamquam uolnera attingo; sed nisi tacta tsset mea; sic me non solum aduersus socios gesseram sed etiam aduersus hostes: in castris en meis—quantum opinio fefellit.—fama mortis meae non accepta solum sed etiam exspectata est. non quod ego uulgari facinus per omnes uelim—equidem si totum exercitum meum mortem mihi optasse crederem hic statim ante oculos uestros morerer, nec me uita iuuaret inuisa ciuibus et militibus meis. sed multitudo omnis sicut natura maris pe uenti et aurae cient; ita aut tranquillum aut procellae in uobis sunt; et causa atque origo omnis furoris penes auctores est, uos contagione insanistis; qui mihi ne hodie quidem scire uidemini quo amentiae progressi sitis, quid facinoris in me, quid in patriam parentesque ac liberos uestros, quid in deos sacramenti testes, quid aduersus auspicia sub quibus militatis,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ exercitum meu / ad id querere dedi noͣ
quo uerha unꝙͣ pocius ꝙ̃ res exercuerim
s quia prope a puiritia in castris hitus
assueueram militarib ingeniis aut ad
uos quem admodum loquar nͨ consiliũ nͨ
oro suppeditat: quos neq noĩe qͥde appellar̾
debeam scio ciues /qui a patͥa ur̃a descistis.
In milites/ qui imperium hauspiciumq
annuistis sacramenti religionez rupistis
corpora / ora habitum uestiguim ciuium
agnosco facta dicta ꝯsilia aĩos hostium
uideo. Quid enim uos nisi ꝙ Ilirgites
aut lacetani aut optastis aliud aut spe¬
rastis. Et illi tam̃ ma̾doniu atq indibilẽ
Regie nobilitatis uiros duces furoris secuti
sunt uos hauspicium ⁊ imperiũ adu̾bru
Atrium ⁊ Calenum ⁊ Albis detulistiᷤᷤ nͥgar̃.
uos ones id fecisse aut fctmn uoluisse mi¬
Lites. Paucoꝵ eum furore ac amẽtia eẽ.
libent credam negantib n eĩ ea sũt coĩssa

Expanded text:
qua exercitum meum adloquerer credidi, non qua exercitum meum adloquerer credidi, non quo uerba unquam potius quam res exercuerim, sed quia prope a pueritia in castris habitus adsueram militaribus ingeniis: apud uos quemadmodum loquar nec consilium nec oratio suppeditat, quos ne quo nomine quidem appellare debeam scio. ciues? qui a patria uestra descistis. an milites? qui imperium auspiciumque abnuistis, sacramenti religionem rupistis. hostes? corpora, ora, uestitum, habitum ciuium adgnosco: facta, dicta, consilia, animos hostium uideo. quid enim uos, nisi quod Ilergetes et Lacetani, aut optastis aliud aut sperastis? et illi tamen Mandonium atque Indibilem, regiae nobilitatis uiros, duces furoris secuti sunt: uos auspicium et imperium ad Umbrum Atrium et Calenum Albium detulistis. negate uos id omnes fecisse aut factum uoluisse, milites; paucorum eum furorem atque amentiam esse libenter credam, negantibus; nec enim ea sunt commissa
Abbreviated transcription (Latin):
mpora curent A tribunis sine ullo
umultu ⁊uctores seditõis ꝑ ydoneos
nẽs ꝑducti in hospicia cõprehensi ac
ncti sunt. Trigilia qrta impedimẽta
ueraitꝰ cuius simulabatur it proficisci
urre sub lucez signa mota ⁊ ad portam
itemptum agmen. Custodesq cĩca õẽs
utas missi. Re quis urbe egrediretur.
tati deinde ad concionem qui pridie
enerant ferocit in foru ad tribunal
nꝑatoris ut ultro ferituri sub clama¬
abus concurrunt smił ⁊ imꝑator in
tounal ascendit ⁊ reducti armati a põti
neri se ꝯtioni ab tergo circũ fuderũt.
an omnis ferocia ꝯcidit ⁊ ut postea
fatebantur nichil eque fos terruit ꝙͣ
prẽt̃ spem rubor ⁊ color imꝑatoris que
assuetum uisuros crediderant uultusq
qualem ne acie quidem aiebant mẽmisse.
s id tacitus paulisper don denũciatum est
deductos in forum auctores seditoĩs ⁊ parata
oĩa esse. Gum scilentio ꝑ preconez facto
ita cepit. Nunq michi defutuãm oro̾em

Expanded text:
llo tumultu auctores seditionis per idoneos homines perducti in hospitia comprensi ac uincti sunt. uigilia quarta impedimenta exercitus cuius simulabatur iter proficisci coepere: sub lucem signa mota, et ad portam retentum agmen custodesque circa omnes portas missi ne quis urbe egrederetur. uocati deinde ad contionem qui pridie uenerant, ferociter in forum ad tribunal imperatoris ut ultro territuri succlamationibus concurrunt. simul et imperator in tribunal escendit et reducti armati a portis inermi contioni se ab tergo circumfuderunt. tum omnis ferocia concidit et, ut postea fatebantur, nihil aeque eos terruit quam praeter spem robur et colos imperatoris, quem adfectum uisuros crediderant, uoltusque qualem ne in acie quidem aiebant meminisse. sedit tacitus paulisper donec nuntiatum est deductos in forum auctores seditionis et parata omnia esse. tum silentio per praeconem facto ita coepit: 'nunquam mihi defuturam orationem
Abbreviated transcription (Latin):
imperiuz yspanie repeti posset ¶ay̾ade
et indibilis in fines regressi paulisꝑ de
qͥd nam de seditione statuerent scrt
suspensi quieuerunt si cuuu error
ignosceretur ne diffidentes sibi qu
ignosci posse. postq̃ uulgata est atͦat
supplicii sua quoq noxam pari pens
extimatam rati uocatis rursus ada
popularib contractisq que añt hals¬
uulitu ac ẜmone in ones placato fas
reconciliatis militu anmis pͥus
Castra ab Cartugine mouert ꝯtiens
a duocata multis urb ĩ ꝑstoia t̃celie¬

Expanded text:
imperium Hispaniae repeti posset. Mandonius imperium Hispaniae repeti posset. Mandonius et Indibilis in fines regressi paulisper dum quidnam de seditione statueretur scirent suspensi quieuerunt, si ciuium errori ignosceretur non diffidentes sibi quoque ignosci posse. postquam uolgata est atrocitas supplicii suam quoque noxam pari poena aestimatam rati, uocatis rursus ad arma popularibus contractisque quae ante habutum uoltu ac sermone in omnes placato facile reconciliatis militum animis, priusquam castra ab Carthagine moueret contione aduocata multis uerbis in pe
Abbreviated transcription (Latin):
scindentib uertioes cu facilius tegẽtũ
duas triremes supp̾ssit. unius prelata
impetu lateris alteruis remos deteisit
oeterasq quas miecta eẽt multass
cu resiquis quinq nauib ad hbuli
in Africa transimsiss. Lelius uite
Cartheia reuectus auditis qͥ actaga
erant patefacta ꝓditõe cõiuratos
missos Cartaginez spez ad irrictu
dactam qua uenissent. nũcis ad
sedendo ad gadis uellent redeund̾is
imꝑatorez esse. Assentiente mire
paucos post dies/ ambo Cartagm̃ rde
Ad quoꝵ discensum nõ respirauit ma
mago ne terra mariq ãcipiti mer
uergeretur. s ecia audita rebellione
Illergentu spem recuperande yspan
nactus nuncios Cartaginem adsera
mictit/ qui simul seditione cuulei
in castris Romanis simul defectione
socioꝵ inmanis urbis extollentes õte
ut auxilia micterent qͥb tꝰditũ a pa

Expanded text:
scindentibus uertices cum facilius regeretur, scindentibus uertices cum facilius regeretur, duas triremes suppressit, unius, praelata impetu, lateris alterius remos detersit; ceterasque quas indepta esset mulcasset, ni cum reliquis quinque nauibus Adherbal uelis in Africam transmisisset. Laelius uictor Carteiam reuectus. auditis quae acta Gadibus erant—patefactam proditionem coniuratosque missos Carthaginem, spem ad inritum redactam qua uenissent—nuntiis ad L. ra tempus sedendo ad Gades uellent redeundum ad imperatorem esse, adsentiente Marcio paucos post dies ambo Carthaginem rediere. ad quorum discessum non respirauit modo Mago cum terra marique ancipiti metu urgeretur, sed etiam audita rebellione Ilergetum spem reciperandae Hispaniae nanctus nuntios Carthaginem ad senatum mittit qui simul seditionem ciuilem in castris Romanis simul defectionem sociorum in maius uerbis extollentes hortentur ut auxilia mitterent quibus traditum a patribus
Abbreviated transcription (Latin):
remes satis credens dep̾nsam rapido in
freto in aduersu estu r̃cĩꝓcaĩ nͥ posse.
utru quinq reme sequeretur an ad
hostis rostra couerteret. Ip̾a cunctatio
faculctatem detractande pugne adie¬
cit. Iam enim sub ictu teli erãt. et
undiq instabant hostes. Estus quoq
arbitrium moderandi naues ademieãt
neq erat nauali pugne similis quippe
ubi nichil uoluntariu nil aͣtis aut
consilii esset ⁊ natura freti est usq
tocius certaminis potens suis aliemsq
nauib nequicꝙͣ remigio ĩ ꝯͣriũ te̾de̾tes
muchebat ⁊ fugientem naue uideres
et sequentem si in cotrarium tractum
nicidiss ⁊ maris fugientis modo se se
aduertente iam in ip̃a pugna ħ cum
infesta rostro peteret hostiu naue̾ obliqͣ
ip̃a ictum alterius rostri accipiebat illa
tum transuersa obiceretur hosti r̃petẽti
remes fortuna tegente anceps prelium
misceretur/ qͥnq remnis Romana seu põ¬
dere tenacior seu plurib Remoꝵ õdinib

Expanded text:
remem satis credens deprensam rapido in freto in aduersum aestum reciprocari non posse. utrum quinqueremem sequeretur an in hostes rostra conuerteret. ipsa cunctatio facultatem detractandae pugnae ademit; iam enim sub ictu teli erant et undique instabant hostes. aestus quoque arbitrium moderandi naues ademerat; neque erat nauali pugna similis, quippe ubi nihil uoluntarium, nihil artis aut consilii esset. una natura freti aestusque totius certaminis potens suis, alienis nauibus nequiquam remigio in contrarium tendentes inuehebat; et fugientem nauem uideres, et sequentem, si in contrarium tractum incidisset maris, fugientis modo sese auertentem. iam in ipsa pugna haec cum infesta rostro peteret hostium nauem, obliqua ipsa ictum alterius rostri accipiebat: illa cum transuersa obiceretur hosti, repente remes fortuna regente anceps proelium misceretur, quinqueremis Romana seu pondere tenacior seu pluribus remorum ordinibus
Abbreviated transcription (Latin):
deiectisq propugnatorib occupant̃ m
Arx eciaz ab ea parte qua mexpugnan
uidebatur inter tumultu capta est̃
fuge ⁊ fri qui tu int̃ auxilia Romas
erant ⁊ oppidanis in ea tuenda undes
riculum uidebatur uersis et Roman
subruntib ꝙͣ adire poterant cõspexent
editissima urbis parte que Rupe ĩabi
tegebatur neq opere ullo munita ⁊ a
defensorib uacua. Leuiuz cõpor has
et młta exercitatione pernitiu claue
secum ferreos portantes ꝙͣ ꝑ Inequal
emnentia Rupis poterant scandũt sic
munis ardiuiz ⁊ leue saxuz occurrebut
clauos ꝑ modica interualla figentes
uelut gradus fecissent pͥmum sequed
extrahentes manu postmi subleuãtes
qui preirent in sũmu euadut. Ind
decurrunt cũ clamore ĩ urbem iq cas
ab Romanis. Tum uo apparuit ab ia
et ab odio urbem oppugnatam ẽc ndis
capiendi iuuos nemo patentib ad dus¬

Expanded text:
deiectisque propugnatoribus occupantur muri. deiectisque propugnatoribus occupantur muri. arx etiam ab ea parte qua inexpugnabilis uidebatur inter tumultum capta est: transfugae Afri, qui tum inter auxilia Romana erant, et oppidanis in ea tuenda unde periculum uidebatur uersis et Romanis subeuntibus qua adire poterant, conspexerunt editissimam urbis partem, quia rupe praealta tegebatur, neque opere ullo munitam et ab defensoribus uacuam. leuium corporum homines et multa exercitatione pernicium, clauos secum ferreos portantes, qua per inaequaliter eminentia rupis poterant scandunt. sicubi nimis arduum et leue saxum occurrebat, clauos per modica interualla figentes cum uelut gradus fecissent, primi insequentes extrahentes manu, postremi subleuantes eos qui prae se irent, in summum euadunt. inde decurrunt cum clamore in urbem iam captam ab Romanis. tum uero apparuit ab ira et ab odio urbem oppugnatam esse. nemo capiendi uiuos, nemo patentibus ad dir
Abbreviated transcription (Latin):
grauata ⁊ dixuta urbe añ ora captã ꝯiugũ
liberoꝵq inter uerbera ⁊ uincula oĩa feda
atq indigna passi expirarent. gĩt nõ mi¬
litaris modo etas aut uiri tm̃ s femine
pureq suꝑ aĩ corporisq uires adsut pti¬
gnantib tela ministrant saxa in muros
ninuentib gerunt. Non libertas solum
agebatur que uiroꝵ fortiu tm̃ poctora
acuit s ultima oĩu supplicia ⁊ feda mõs
laboris ac periculi atq ip̃o inter se con¬
spectu Itaq tanto ardore cẽtam mituz est
ut domitor ille totus yspanie exertir
ab unius oppidi Iuuentute sepe xpusi
a muris haud satis decor p̾lio tͤpidaps
Id ubi uidit scipio ueritus ne uamelo
miles fieret sibi met conanduz ad prs
periculi capescenda eẽ ratus increpiti
ignauia militu ferri scalas iubet et si
ipm̃ si octeri cunctanter asce̾surũ ming̃
iam suberat aut mediocri ꝑiculo mens
cum clamor undrq ab solicitis uicens

Expanded text:
cremata et diruta urbe, ante ora captarum coniugum cremata et diruta urbe, ante ora captarum coniugum liberorumque, inter uerbera et uincula, omnia foeda atque indigna passi exspirarent. igitur non militaris modo aetas aut uiri tantum, sed feminae puerique super animi corporisque uires adsunt, pugnantibus tela ministrant, saxa in muros munientibus gerunt. non libertas solum agebatur, quae uirorum fortium tantum pectora acuit, sed ultima omnibus supplicia et foeda mors laboris ac periculi atque ipso inter se conspectu. itaque tanto ardore certamen initum est ut domitor ille totius Hispaniae exercitus ab unius oppidi iuuentute saepe repulsus a muris haud satis decoro proelio trepidaret. id ubi uidit Scipio, ueritus ne uanis tmiles fieret, sibimet conandum ac partem periculi capessendam esse ratus increpita ignauia militum ferri scalas iubet et se ipsum si ceteri cunctentur escensurum minatur. iam subierat haud mediocri periculo moenia cum clamor undique ab sollicitis uicem
Abbreviated transcription (Latin):
ginensib belluz gerenduz esse quippe cu
illis prope sine ira de Imꝑio ⁊ glia cẽtari
ab hiis ꝑfidie ⁊ crudelitatis ⁊ sceleris pe¬
nas expetendas euenisse tp̃s qͦ ⁊ nephãdã
Cõmuilitonu nece ⁊ in semet ⁊ in ipsos
si eoder fuga delati forent instructã st̃gez
rilciscerentur. ⁊ in omne tp̃s gͣui docum
sentirent ne quis unq Romanu ciuem
militem uł in nlla fortuna oportunum
in uiuere duceret/ ab hac cohortatione
tucis incitati scalas electis ꝑ manipłos
uiris diuidunt partito exercitu ita ut
parti alteri lelius preesset legatus. duob
simul locis ancipiti terrore urbez agre¬
diuntur. Non dux unus aut plures
metus ad deferendam impigre urbẽ hor¬
tatur. ⁊ meminerãt ⁊ monebãt alios sup¬
plicium ex se non uictoria peti ubi qͥcqͣ
mortem appeteret id referre utͫ ĩ pugna
et in acie ubi mars coĩs ⁊ uictum sepe
erigeret ⁊ affligeret uictore an pomodũ

Expanded text:
giniensibus bellum gerendum esse; quippe cum giniensibus bellum gerendum esse; quippe cum illis prope sine ira de imperio et gloria certari, ab his perfidiae et crudelitatis et sceleris poenas expetendas. euenisse tempus quo et nefandam commilitonum necem et in semet ipsos, si eodem fuga delati forent, instructam fraudem ulciscerentur, et in omne tempus graui documento sancirent ne quis unquam Romanum ciuem militemque in ulla fortuna opportunum iniuriae duceret. ab hac cohortatione ducis incitati scalas electis per manipulos uiris diuidunt, partitoque exercitu ita ut parti alteri Laelius praeesset legatus, duobus simul locis ancipiti terrore urbem adgrediuntur. non dux unus aut plures metus ad defendendam impigre urbem hortatur. et meminerant et admonebant alios supplicium ex se non uictoriam peti: ubi quisque mortem oppeteret, id referre, utrum in pugna et in acie, ubi Mars communis et uictum saepe erigeret et adfligeret uictorem, an postmodo
Abbreviated transcription (Latin):
tudine ⁊ noxa iliturgi ⁊ castulo erãt casculo
cum ꝓsperis reb socii fuissent. post ceso
cum exercitib Scipiones defecerãt ad penos.
Iltturgitani ꝓdendis qui ex ilsa clade ad eos
ꝑfugerent interficiendisq scelus eciã defec¬
tionis addiderant. In eos populos pͦ portu
aduentu cum dubie yspanie essent meĩto
magis ꝙͣ utiliter seuitum foret tunc iam
tranquillis reb quia tpũs expetende pene
uidebatur uenisse accitum ab teracone
P. Marcium cum tercia parte copiaꝵ ad
Castulonem oppugnãdu mictit. Ipe cũ ceto
exercitu quingentis ferme ad Ilitergimꝰ
castris peruent clause erat porte oiaq
instructa ⁊ operata ad oppugnacĩe arceda
adeo conscia ⁊ ꝙ se m̃itos scirent ꝓ indicto
eis bello fuerat hinc ⁊ hortari milites sipio
orsus est/. Ipsos claudendis portis ĩdicasse
yspanos quid ut timerent meriti eẽnt. Itaq
multo infestrorib aĩs cũ eis ꝙͣtũ carta¬

Expanded text:
tudine et noxa Iliturgi et Castulo erant. Castulo, tudine et noxa Iliturgi et Castulo erant. Castulo, cum prosperis rebus socii fuissent, post caesos cum exercitibus Scipiones defecerat ad Poenos: Iliturgitani prodendis qui ex illa clade ad eos perfugerant interficiendisque scelus etiam defectioni addiderant. in eos populos primo aduentu cum dubiae Hispaniae essent merito magis quam utiliter saeuitum foret: tunc iam tranquillis rebus quia tempus expetendae poenae uidebatur uenisse, accitum ab Tarracone L. Marcium cum tertia parte copiarum ad Castulonem oppugnandum mittit, ipse cum cetero exercitu quintis fere ad Iliturgin castris peruenit. clausae erant portae omniaque instructa et parata ad oppugnationem arcendam; adeo conscientia quid se meritos scirent pro indicto eis bello fuerat. hinc et hortari milites Scipio orsus est: ipsos claudendo portas indicasse Hispanos quid ut timerent meriti essent. itaque multo infestioribus animis cum eis quam cum Cartha
Abbreviated transcription (Latin):
facunde alloquendo sibi conciliaret mi¬
rabilioremq sibi eu uiru cogresso cora
uisum pre se ferebat ꝙͣ bello rebus gestis
nec dubitare quin syphax Regnũq eius
iam in Romanoꝵ essẽt potãte eaz artez
illi uiro ad concisiandos aĩos ẽẽ. Itaq non
qͦmiodo yspanie admisse sint qͥrendũ mag̃
Cartaginensib esse ꝙͣ quomodo ⁊ fricam
retineant cogitandum. Nõ ꝑegͥnabu̾dum
neq cira amenas oras uacante tm̃ ducem
Romanum relicta ꝓuĩcia noue ditõĩs telictis
in hostilez terram Regiam in fidez mexꝑtam
ẜ potiunde africe spem affectantem. heum
iam pridem uclutare in aĩo hec pala fremẽt
ꝙ non quem admodum ambal in ytalia sic
Scipio in africa bellum gereret. Scipio feder
icto cum Sciphace ꝓfectus ex africa dubiusq
et pleꝵq secans in alto iactatus uẽto dic qr̃to
noue cartaginis portuz tenuit yspaĩe sicut
esse apparebat qꝵ maxime insignes ⁊ magni¬

Expanded text:
facunde adloquendo sibi conciliarit. mifacunde adloquendo sibi conciliarit. mirabiliorem sibi eum congresso coram uisum prae se ferebat quam bello rebus gestis, nec dubitare quin Syphax regnumque eius iam in Romanorum essent potestate; eam artem illi uiro ad conciliandos animos esse. itaque non quo modo Hispaniae amissae sint quaerendum magis Carthaginiensibus esse quam quo modo Africam retineant cogitandum. non peregrinabundum neque circa amoenas oras uagantem tantum ducem Romanum, relicta prouincia nouae dicionis relictis in hostilem terram, in potestatem regiam, in fidem inexpertam, sed potiundae Africae spem adfectantem. hoc eum iam pridem uolutare in animo, hoc palam fremere quod non quemadmodum Hannibal in Italia sic Scipio in Africa bellum gereret. Scipio, foedere icto cum Syphace, profectus ex Africa dubiisque et plerumque saeuis in alto iactatus uentis die quarto Nouae Carthaginis portum tenuit. Hispaniae sicut esse apparebat, quarum maxime insignes et magni
Abbreviated transcription (Latin):
ui anchoras molirent᷑ nec ultra tu¬
ultum dare quisq in Regio portu
nox Scipio ⁊ lelius egressi ad Regẽ ꝑgu̾t.
rugnficumq id Sciphaci ñ alit erat¬
usum duoꝵ opulentissiõꝵ ea tẽpestate
nas populoꝵ uno die ac suam pacem
mmaciamq petẽtes/ uenisse. utrunq in
upicium inuitat. Et qm̃ fors eos sub
no tecto esse atq ad eosde penates
Aluissi contrahere ad colloqͥu dirimẽda
multaciu causa est conatus. Scipione
enuente haud priuatu sibi ullum cu
to odium esse qd colloquendo finret
ot de re publica se cum hoste agẽ qͥcqͣm¬
iussu senatus posse. Illud magnopẽr
eidente Rege nͨ alter hospituz exclusꝯ
casa uideretur ut in animũ ĩduceret
ede uenire epulas haud annuit
patumq simul apud Regem est ⁊ eode
cam Lecto Scipio atq hasdrubal/ quia
a cordi erat Regi accubuerunt. Tanta
ie merat Com̃itas scipioni atq ad
amna naturalis ingenii auctoritas ut
n Sithaem mõ barbaru i suetumꝗ

Expanded text:
i ancoras molirentur; nec ultra tumultum ciere quisquam in regio portu mox Scipio et Laelius egressi ad regem pergunt. magnificumque id Syphaci—nec erat aliter—uisum duorum opulentissimorum ea tempestate duces populorum uno die suam pacem amicitiamque petentes uenisse. utrumque in hospitium inuitat, et quoniam fors eos sub uno tecto esse atque ad eosdem penates uoluisset, contrahere in conloquium dirimendarum simultatium causa est conatus, Scipione abnuente aut priuatim sibi ullum cum Poeno odium esse quod conloquendo finiret, aut de re publica quicquam se cum hoste agere iniussu senatus posse. illud magno opere tendente rege, ne alter hospitum exclusus mensa uideretur, ut in animum induceret ad easdem uenire epulas haud abnuit, cenatumque simul apud regem est; eodem etiam lecto Scipio atque Hasdrubal quia ita cordi erat regi accubuerunt. tanta autem inerat comitas Scipioni atque ad omnia naturalis ingenii dexteritas ut non Syphacem modo, barbarum insuetumque
Abbreviated transcription (Latin):
die quo pugnatum foret eius forti
hauspiciui fuiss ⁊ exercitus luuam
deductus Romam ueniss Rercins
Liuium quadrigis urbem in eunte
milites sequerentur.C. claudiuse
sine militib inueherentur Ita osar
triumphus tũ utriq tũ mag̾̃ ei qđ
ꝙͣtum merito añ ibat tm̃ honore ci
Lege cesẜat glorie. auxiliuz equt
aiebant sex dieꝵ spatio transcuraiss¬
Longitudinem Italie ⁊ eo die cuzhi¬
drubale in gallia signis collatis pie
quo eum castra aduersum sese ĩas
posita habere ambal credidiss.

Expanded text:
die quo pugnatum foret eius forte die quo pugnatum foret eius forte auspicium fuisset et exercitus Livianus deductus Romam venisset, Neroni, ut M. Livium quadrigis urbem ineuntem milites sequerentur, C. Claudius equo sine militibus inveheretur. ita consociatus triumphus cum utrique, tum magis ei qui quantum merito anteibat, tantum honore 12 conlegae cesserat, gloriam auxit. illum equitem aiebant sex dielongitudinem Italiae, et eo die cum Hasdrubale in Gallia signis conlatis pugnasse quo eum castra aduersus sese in Apulia posita habere Hannibal credidisset
Abbreviated transcription (Latin):
Luuu tm̃ rediere ad urbem s collga
quoq̃ euis .c. claudiu iusserũt᷑. Id modo
in decreto interfuit ꝙ.M. Liuii excitu
reduci Neronis Legiones Aĩbali oppoĩtas
manere in ꝓuincias iusẜunt Int̃ quos
Ita ꝑ lictas ꝯuenit ut quem admodu
uno aĩo renꝰ. p̾. gexissent Ita quanqͣ
ex diuersis regionib ꝯuenirent unoq
tempore ad urbem accederent p̾nestre
qͥ prior uenisset colexam iͥ operir iussus
forte ita euenit ut codem dic amloyn
uenirent. Inde premisso edcto ut tr
post freqñs senatus ad edez bellon ai
accessere. Non salutabãt mõ unius
Labantur. alii gr̃as agebant ꝙ er
ope incolumis re preesset. In senatia
more oĩuz imꝑatoꝵ expositis reb as
gestis postul assent Ut ꝓ re publica fi¬
titer feliciterq admiistrata et dar
Inmortalib habetur honge ⁊ ip̃is tͥuis¬
tibus urbe mire liceret se uõ ea qu
postularent de creuere patres merit

Expanded text:
Liuium tantum redire ad urbem sed collegam Liuium tantum redire ad urbem sed collegam quoque eius C. Claudium iusserunt. id modo in decreto interfuit quod M. Liui exercitum reduci, Neronis legiones Hannibali oppositas manere in prouincia iusserunt. inter consules ita per litteras conuenit ut, quemadmodum uno animo rem publicam gessissent, ita quamquam ex diuersis regionibus conuenirent uno tempore ad urbem accederent; Praeneste qui prior uenisset, collegam ibi opperiri iussus. forte ita euenit ut eodem die ambo Praeneste uenirent. inde praemisso edicto ut triduo post frequens senatus ad aedem Bellonae accessere. non salutabant modo uniuelabantur, alii gratias agebant quod eorum opera incolumis res publica esset. in senatu cum more omnium imperatorum expositis rebusgestis postulassent ut pro re publica fortiter feliciterque administrata et deis immortalibus haberetur honos et ipsis triumphantibus urbem inire liceret, se vero ea quae postularent decernere patres merito
Abbreviated transcription (Latin):
fide ac uirtute ꝙ neq timor neq spes
Flexisset eoꝵ aĩos hortatusq oppug̾tõ
uigat principuq hiis qͥ fuger capta qͣ
urbe se Romanis tradere maluerat sũma
reꝵ ⁊ custodia urbis ꝑmissa ip̃e demetadẽ
ab Euboea unde primu ad opẽ fere̾dã
copiis ꝓfectus erat traiecit. Cassandree
deinde centum nauiu longaꝵ carmnis
positis cõtractaq ad effectum eius opẽis
multitudine fabroꝵ naualiu. qͥa res
in grecia tranquilla esset ꝓfecto acthali
fecerat ⁊ in tempore laborantib sociis
Latum ab se auxiliu retro in Regnũ
concessit ut ditionis bellũ feret Extͤmo
Estatis eius qua hec in grecia gesta sũt
Cum.q. F abius maximus. p̃. legatus
ab. M. liuio cons̾. Roma ad senatu
nunciass consule satis presidii gallie
ꝓuncie credere.L. porciuz cũ suis Le¬
gionib esse decedere. se inde ac deduci
exercitum consulare posse pr̃es .nͣ. mͣ

Expanded text:
fide ac uirtute quod neque timor nec spes fide ac uirtute quod neque timor nec spes flexisset eorum animos, hortatusque uigat, principumque iis qui fugere capta urbe quam se Romanis tradere maluerant summa rerum et custodia urbis permissa ipse Demetriadem ab Euboea, unde primum ad opem ferendam sociis profectus erat, traiecit. Cassandreae deinde centum nauium longarum carinis positis contractaque ad effectum eius operis multitudine fabrorum naualium, quia res in Graecia tranquillas et profectio Attali fecerat et in tempore laborantibus sociis latum ab se auxilium, retro in regnum concessit ut Dardanis bellum inferret. extremo aestatis eius qua haec in Graecia gesta sunt, cum Q. Fabius Maximus filius legatus ab M. Liuio consule Romam ad senatum nuntiasset consulem satis praesidii Galliae prouinciae credere L. Porcium cum suis legionibus esse, decedere se inde ac deduci exercitum consularem posse, patres non M.
Abbreviated transcription (Latin):
autez. Melagopolitis ꝙ uis suoꝵ eefiniu
satis esse probabant restituit Inde nauib
acceptis ab atheis erant aut tres qͣdri¬
remes/ ⁊ ibi remes totide/ anthitidam
traiecit. Inde quinq remib septe̾ lemb̾
xx. amplius quos ut adiungerent Cãta¬
ginensiu classi imẜat ĩ chormtiu siũ
ꝓfectus ad eruptas Etholoꝵ que prope
Eriphalium sunt descensionez fet̾ haud
fecilitate elos. Na hominu qd̃ aut in
agris aut in propinquis castellis pocida¬
mas. atq Appollonie fuit in silua̾ mõteq
refugit. Pecora que int̾ festinatõe abigne¬
qui erat sunt directa ⁊ in naues cõpulsa
cum hiis ceteraq preda nicia p̃tor achoꝵ¬
Egium misso cum Corinthũ inde petiss pe¬
destres inde copias ꝑ Boetiaz tͣduci iussit
ip̃e aboeuotris preter terra Actica super
signum nauigans inter medias ꝓpe hostiũ
classes calcide ꝑuenit. Inde collaudata

Expanded text:
autem Megalopolitis quod suorum fuisse finium autem Megalopolitis quod suorum fuisse finium satis probabant restituit. inde nauibus acceptis ab Achaeis—erant autem tres quadriremes et biremes totidem—Anticyram traiecit. inde quinqueremibus septem et lembis uiginti amplius, quos ut adiungeret Carthaginiensium classi miserat in Corinthium sinum, profectus ad Eruthras Aetolorum, quae prope Eupalium sunt, escensionem fecit. haud fefellit Aetolos; nam hominum quod aut in agris aut in propinquis castellis Potidaniae atque Apolloniae fuit in siluas montesque refugit: pecora quae inter festinationem abigi nequierant sunt direpta et in naues compulsa. cum iis ceteraque praeda Nicia praetore AchaeAegium misso cum Corinthum petisset, pedestres inde copias per Boeotiam terra duci iussit: ipse ab Cenchreis praeter terram Atticam super Sunium nauigans inter medias prope hostium classes, Chalcidem peruenit. inde conlaudata
Abbreviated transcription (Latin):
cum ad oĩa ipse raptim isset. Rulli tñ
se rei in tempore occurisse/. rapiẽte onia
ex oculis eduxisse celeritate sua fõtuna
in concilio autez dissimulans egͥtudinez
elato aĩo disẜuit iratus. Gestatur deos
hominesqr se nlło loco nͨ tpori defuisse qͥn
ubi hostium arma concrepuissent Eo
quanta maxima posset celeritate tẽder̃t
s uix rõnez miri posse utruz a se audatuis
an fugatius ab hostib gerat᷑ bellum sic
ab oponte acthalum sic sulpiriu ab
calcide sic eis ip̃is dieb machanide e suis
manib elapsum .ẜ nõ semꝑ felice osse
fugam nec pro difficili id bellu hndum.
In quo si nemo cõgressus cũ hostib suis
uicerit ꝙ pͥmũ esset confexionem se
hostium habere. Nequaꝙͣ par esse sibi
breui ⁊ uictoriam haud dubiã hiturum.
nec meliore euentu eos secu qͣ ope pugna¬
turos. Leti Reg em socii audierũt redit
inde Acheis hereu. ⁊ triphila aliphera

Expanded text:
cum ad omnia ipse raptim isset nulli tamen cum ad omnia ipse raptim isset nulli tamen se rei in tempore occurrisse, et rapientem omnia ex oculis elusisse celeritatem suam fortunam; in concilio autem dissimulans aegritudinem elato animo disseruit, testatus deos hominesque se nullo loco nec tempore defuisse quin ubi hostium arma concrepuissent eo quanta maxima posset celeritate tenderet: sed uix rationem iniri posse utrum a se audacius an fugacius ab hostibus geratur bellum. sic ab Opunte Attalum, sic Sulpicium ab Chalcide, sic eis ipsis diebus Machanidam e manibus suis elapsum. sed non semper felicem esse fugam nec pro difficili id bellum habendum in quo, si modo congressus cum hoste sis, uiceris. quod primum esset, confessionem se hostium habere nequaquam pares esse sibi: breui et uictoriam haud dubiam habiturum, nec meliore euentu eos secum quam spe pugnaturos. laeti regem socii audierunt. reddidit inde Achaeis Heraeam et Triphuliam, Alipheram
Abbreviated transcription (Latin):
q legatis uenit/. ubi cu de fmniendo
holico bello ageretur. Affuerat reiz
gati nuꝑ E raclee concilio Romanoꝵ
lmpioꝵ solẽpne Ludricu parãtes eleos
gredi statuisse. preuertendum id ratus
igatis cum benigno respõso dimissis neq
iusam eius belli fuisse nec mora si mõ
ena ⁊ honesta conditione liceat pacem
fucturum cum expedito agnim̾ ꝓfectꝰ
boetiam Megara atq inde cornithu
dscendit. Uñ comeatib sũptis plebeiui¬
suphenumq petit Et Iam cum heron
anss. audit machimenda fama
duentus sui territu refugisse lacede¬
onem. degiuq se ad consilium
hloꝵ recepit simul classez punica
mari quoq aliquid posse accitam
ratus se inuenturum paucis autem
inde uaeas traiecerent peni. In
edus carnanum petierant Cũ ab Ereo
fectum Acthalu Romanosq audissẽt
ert ne ad se iretur ⁊ intra hirium¬
feues hec sunt Corithi sm̃ oppͥme¬
rentur philippus mẽbat qͥde ⁊ angebat᷑

Expanded text:
 legatis uenit. ubi cum de finiendo Aetolico bello ageretur—adfuerant enim legati nuper Heracleae concilio RomanoruOlympiorum sollemne ludicrum parantes Eleos adgredi statuisse. praeuertendum id ratus legatis cum benigno responso dimissis—se neque causam eius belli fuisse nec moram, si modo aequa et honesta condicione liceat, paci facturum—cum expedito agmine profectus per Boeotiam Megara atque inde Corinthum descendit, unde commeatibus sumptis Phliunta Pheneumque petit. et iam cum Heraeam uenisset, audito Machanidam fama aduentus sui territum refugisse Lacedaemonem, Aegium se ad concilium Achaeorum recepit, simul classem Punicam, ut mari quoque aliquid posset accitam, ibi ratus se inuenturum. paucis ante diebus inde †Oxeas traiecerant Poeni, inde portus Acarnanum petierant, cum ab Oreo profectum Attalum Romanosque audissent, ueriti ne in se iretur et intra Rhium—fauces eae sunt Corinthii sinus—opprimerentur. Philippus maerebat quidem et angebatur
Abbreviated transcription (Latin):
moratur dies cũ miꝑat᷑a pecuma
pergetes ꝑnumerarent cu expeditis
prcium ia appropinquarem oceano
squitur iam ncohata res anͥ de Massi¬
i aliis atq aliis de causis dil ata
ꝙ Rumida cum ip̃o utiq cogredi
anone ulebat atq eiusde dextͣ fide
are ea tum itineris tam lõgi ac tm̃
li causa fuit Sipioni ¶Massimissa
i gadib ess certior aduentare eum
marcio factus causando corrũpi eqͦs

Expanded text:
moratus dies dum imperatam pecuniam Ilergetes pernumerarent, cum expeditis Marcium iam adpropinquantem Oceano adsequitur. incohata res iam ante de Masinissa aliis atque aliis de causis dilata erat, quod Numida cum ipso utique congredi Scipione uolebat atque eius dextra fidem sancire; ea tum itineris tam longi ac tam deuii causa Scipioni fuit. Masinissa cum Gadibus esset, certior aduentare eum a Marcio factus, causando corrumpi equos
Abbreviated transcription (Latin):
statuit temptare. Massilioꝵ Is Rex ent
Massesuli gens affinis mauĩs ĩ regiont
yspanie maxime qua sita noua Cartage
est spectabat fedus Ea tẽpestate res can
Cartaginensib erat ꝙ haud grauius
sanctiusq ꝙͣ uulgo barburis quibe
fortuna pendet fides ratus fore oratrg
ad eum .C. Leluiz cum donis mictit. q
dare nec accipere nͥ cum ip̃o cora du
R omano. Ita Lelius id mõ fide a Ro
accepta tutu aduentu fore ad sipis
redit. Magnu ĩ oĩa momẽtu si fa
affectandi Rex erat africe opulerisi¬
nerses finib Regni apte ad yspano
quo freto exiguo dirimuntur posine
Digna itaq uem Scipio ratus que q
non aliter poss magno pericło petea
L. Martio terracone si sano cãtugis
noua quo pedib a Terracone ituea
magnis ierat ad p̾sidiu yspanie eͥlo
ip̃e cuz. c̃. Lelio duab qͥnq remih .
ab cartagine ꝓfectus trãqͥi

Expanded text:
statuit temptare. Masaesuliorum is rex erat. statuit temptare. Masaesuliorum is rex erat. Masaesulii, gens adfinis Mauris, in regionem Hispaniae maxime qua sita Noua Carthago est spectant. foedus ea tempestate regi cum Carthaginiensibus erat, quod haud grauius ei sanctiusque quam uolgo barbaris, quibus ex fortuna pendet fides, ratus fore, oratorem ad eum C. Laelium cum donis mittit. qunec dare nec accipere nisi cum ipso coram duce Romano. ita Laelius in id modo fide ab rege accepta tutum aduentum fore, ad Scipionem redit. magnum in omnia momentum Syphax adfectanti res Africae erat, opulentissinibus etiam regni apte ad Hispaniam quod freto exiguo dirimuntur positis. dignam itaque rem Scipio ratus quae, quoniam non aliter posset, magno periculo peteretur, L. Marcio Tarracone M. Silano Carthagine Noua, quo pedibus ab Tarracone itineribus magnis ierat, ad praesidium Hispaniae relictis ipse cum C. Laelio duabus quinqueremibus ab Carthagine profectus tranqui
Abbreviated transcription (Latin):
uera meritoꝵ extimatoem tͥbui possent
terragonez rediit. Post p̾fectoe ei Maxi¬
missa cum Silano clam ꝯgressꝰ ut ad
noua consilia gentez qͦ sua hobediente
haberet cum paucis popłarib in africam
traiecit. Non ta eiudenti tp̃e subite mu¬
tationis causa q docum post id tp̃s cõstan¬
tissime ad ultima senecta fidei netu
quide eum sine ꝓbabili cã fecisse. Mago
inde remissis ab has drubale nauibus
gadis petit. Ceteri deẜti ab ducib pars
transitione/ fugaq discipati per ꝓximas
¶Haud młto post Silanus debellati rso
terraconez ad Sçipione rediit. absoi
cum mltis nobilib captuiis nũtiis e¬
yspanie Romam missus. Et cum cetr
unus qui gesẜat Inexplebilis uirtin
et in suu decus nom̃q uelut ꝯsumna
eus belli głia expectabat. Itaq pro n¬
lienda sibi ratus Iam recõçiliandos Rig
gentiuq aĩos. Syphace pͥmu Rego

Expanded text:
ueram meritorum aestimationem tribui possent, ueram meritorum aestimationem tribui possent, Tarraconem rediit. post profectionem eius Masinissa cum Silano clam congressus, ut ad noua consilia gentem quoque suam oboedientem haberet cum paucis popularibus in Africam traiecit, non tam euidenti eo tempore subitae mutationis causa quam documento post id tempus constantissimae ad ultimam senectam fidei ne tum quidem eum sine probabili causa fecisse. Mago inde remissis ab Hasdrubale nauibus Gades petit; ceteri deserti ab ducibus, pars transitione, pars fuga dissipati per proximas haud multo post Silanus debellatum referens Tarraconem ad Scipionem rediit. L. Scipio cum multis nobilibus captiuis nuntius spaniae Romam est missus. et cum ceterlgo ferrent, unus qui gesserat, inexplebilis uirtutis et in suum decus nomenque uelut consummatam eius belli gloriam spectabat. itaque praemoliendas sibi ratus iam res conciliandosque regum gentiumque animos, Syphacem primum regem
Abbreviated transcription (Latin):
Itaq a Legionibus Romanis alinquatu
Interualli fecit eques leiusq armatura
nunc ab tergo nũc ab Laterib atũrendo
fatigabat morabaturq. S cũ ad crebros
tumultus signa consisterent ⁊ nc eq̃stria
s trucidatio uelut pecoꝵ fieri donec ip̃e
dux ac fuge auctor in ꝓxiig colles cuz¬
uiͫ ferme semi ermui euasit. Ceti cesi
captiq Castra tumultuaria raptim peni
tumulo editissimo ꝯmunierunt atq m̾
cum hostis ne quicꝙ̃ subire imiqͦ ascensu
conatus ess haud difficilit̾ se se tutati
sunt s obsidio in loco nudo atq mopi
uix in paucos dies toderabilis erat. Itaq
transitiones ab hoste fiebãt. Postͬmo dux
ip̃e nauib acceptis nͨ ꝓcus inde aberat mae̾¬
nocte uelicto exertitu gadis ꝑfugit Sipio
M. equites relinquit Silano ad castroꝵ
obsidionem ip̃e cum ceteris copiis septua¬
gesimis castris propriis caĩs Regulor
Ciuitatumq cognoscendis ut pͥmia ad

Expanded text:
itaque ab legionibus Romanis aliquantum itaque ab legionibus Romanis aliquantum interualli fecit. eques leuisque armatura nunc ab tergo nunc ab lateribus occurrendo fatigabat morabaturque, sed cum ad crebros tumultus signa consisterent et nunc equestsed trucidatio uelut pecorum fieri donec ipse dux fugae auctor in proximos colles cuus ferme semermium euasit; ceteri caesi captique. castra tumultuaria raptim Poeni tumulo editissimo communiuerunt, atque inde cum hostis nequiquam subire iniquo adscensu conatus esset haud difficulter sese tutati sunt. sed obsidio in loco nudo atque inopi uix in paucos dies tolerabilis erat; itaque transitiones ad hostem fiebant. postremo dux ipse nauibus accitis—nec procul inde aberat mare—nocte relicto exercitu Gades perfugit. Scipio ditum mille equites relinquit Silano ad castrorum obsidionem; ipse cum ceteris copiis septuagensimis castris, protinus causis regulorum ciuitatiumque cognoscendis ut praemia ad