comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cere. aliud ẽẽ. uiuere. aliud nosse se
uiuere: ¶ Seio quidem neminem
se nosse uiuere. nͥ uiuentem. s utrũ
omis uiuens nouerit se uiuere ig¬
noro.A Quam uellem ut credis. ita
etiam scires pecora carere ratione.
Cito nr̃a dispucatio abista questione
transiret. S qm̃ nescire te dicis. lon¬
gam sermocinationem moues. Neq
enim calis res est. qua p̃cermissa ꝑgere
in ea que intendimus tanta conexione
rationis. quanta opus ẽẽ. sentio sini¬
haur. Dic itaq michi eum sepe uide¬
rimus bestias abhominib domitas
id ẽ ñ corpꝰ bestie tantum. s et animã
ita homini subiugatam. ut uolun¬
tati eius sensu quodam et consuetu¬
dine seruiat. utrum tͥ ullomͦ fieri
posse uideatur. ut bestia quelibet
in manis uel feritate. uel corꝑe
uel etiam sensu quolibet acerrima
pari uice sibi hominẽ sub iugare
conet᷑. eum corpus eius. seu ui seu
clam. multe int̾imere ualeant.
U Nullomͦ istud fieri posse con¬

Expanded text:
cere, aliud esse vivere, aliud nosse se cere, aliud esse vivere, aliud nosse se vivere? E. Scio quidem neminem se nosse vivere, nisi viventem; sed utrum omnis vivens noverit se vivere, ignoro. A. Quam vellem ut credis, ita etiam scires pecora carere ratione; cito nostra disputatio ab ista quaestione transiret: sed quoniam nescire te dicis, longam sermocinationem moves. Neque enim talis res est, qua praetermissa pergere in ea quae intendimus, tanta connexione rationis, quanta opus esse sentio, sinamur. Dic itaque mihi, cum saepe viderimus bestias ab hominibus domitas, id est, non corpus bestiae tantum, sed et animam ita homini subjugatam, ut voluntati ejus sensu quodam et consuetudine serviat; utrum tibi ullo modo fieri posse videatur. ut bestia quaelibet immanis vel feritate vel corpore, vel etiam sensu quolibet acerrima, pari vice sibi hominem subjugare conetur, cum corpus ejus seu vi seu clam multae interimere valeant. E. Nullo modo istuc fieri posse con
Abbreviated transcription (Latin):
cudo temꝑalis ut ee̾t iusta. ex illa
eteruitate tracta est. qua semꝑ uistũ
est. grauem ppłm honores dare. leuẽ
non dare. Ant̾ aliter uidetur:
UAssentior. Aut gͥ breuiter eter¬
ne legis notionem que impͤssa est
nobis. quantum ualeo u̾bis explicẽ.
ea est qua iustũ est. ut om̃ia sint or¬
dinatissima. Tu si alit̃ existumas ꝓme.
Quid tͥ uera dicenti contra dicam
non habeo A Cum gͦ hec sit una lex
ex qua ille om̃s temꝑales ad homines
regendos uariancur. ñ ioeo ipsa ua¬
riari ullomodo potest. UIntelligo
omĩno non posse. Neq enĩ ulla uis.
ullus casus. ulla rerum labes unꝗͣ
effecerit. ut iustum non sit om̃ia
ẽẽ ordinatissima. AAge nune uidea¬
mus homo ipse quomͦ inse ipso sit
ordinatissimus. Nam ex hominib
una lege sociatis ppłs constat. Que
lex ut dictum est temꝑalis ẽ. et dic
mͥ utrum certissimum tͥ sit iuiuere
te. U hoc uͦ quid certius responoe¬
rim: AQo illud. potest ne omos¬

Expanded text:
tudo temporalis ut justa esset, ex illa tudo temporalis ut justa esset, ex illa aeternitate tracta est, qua semper justum est gravem populum honores dare, levem non dare: an tibi aliter videtur? E. Assentior. A. Ut igitur breviter aeternae legis notionem, quae impressa nobis est, quantum valeo verbis explicem, ea est qua justum est ut omnia sint ordinatissima: tu si aliter existimas, prome. E. Quid tibi vera dicenti contradicam non habeo. A. Cum ergo haec sit una lex, ex qua illae omnes temporales ad homines regendos variantur, num ideo ipsa variari ullo modo potest? E. Intelligo omnino non posse: neque enim ulla vis, ullus casus, ulla rerum labes unquam effecerit ut justum non sit omnia esse ordinatissima. CAPUT mus, homo ipse quomodo in seipso sit ordinatissimus: nam ex hominibus una lege sociatis, populus constat; quae lex, ut dictum est, temporalis est. Et dic mihi utrum certissimum sit tibi vivere te. E. Hoc vero quid certius responderim? A. Quid? illud potesne dignos
Abbreviated transcription (Latin):
trarie. ut una earum honor dandoꝵ
ppło tͥbuat potestatem. auferat alte¬
ra. et cum ista sed̾a ita lata sit. ut
nullomͦ ambe inuna ciuitate simul
esse possint. ñ dicemus aliquam ea¬
rum iniustam ẽẽ et ferri minime
ratio nominatur. eui semꝑ obtempe¬
randum ẽ. et ꝑqũa mali miseram. bo¬
ni beatam uitam merent᷑. ꝑ quam
deniq illa quam teꝑalem uocandam
diximus recte fertur. recteq muta¬
tur. potest ne qrippiam intelligenti
non incõmutabilis et̾naq uideri:
An pocest aliquando in iustum ẽẽ
ut mali miseri. boni aut̃ beati sint.
aut ut modestus & gͣuis ppłs ipse
sibi magistratus creet. dissolutus
uero. & nequam ista licentia careat:
uideo hanc et̾nam ẽẽ atq in cõ¬
mutabilem legem. A Simul etiã
te uidere arbitror. in illa temꝑali
non exhac et̃na sibi homines diri¬
uauerinnt. Nam si ppłs ille quodam
temꝑe iuste honores dedit. qͦdam
rursus iuste non dedit. hec uicissi¬

Expanded text:
trariae, ut una earum honorum dandorum trariae, ut una earum honorum dandorum populo tribuat potestatem, auferat altera; et cum ista secunda ita lata sit, ut nullo modo ambae in una civitate simul esse possint; num dicemus aliquam earum injustam esse, et ferri minime ratio nominatur, cui semper obtemperandum est, et per quam mali miseram, boni beatam vitam merentur, per quam denique illa quam temporalem vocandam diximus, recte fertur, recteque mutatur, potestne cuipiam intelligenti non incommutabilis aeternaque videri? An potest aliquando injustum esse ut mali miseri, boni autem beati sint; aut ut modestus et gravis populus ipse sibi magistratus creet, dissolutus vero et nequam ista licentia careat? E. Video hanc aeternam esse atque incommutabilem legem. A. Simul etiam te videre arbitror in illa temporali non ex hac aeterna sibi homines derivarint: nam si populus ille quodam tempore juste honores dedit, quodam rursus juste non dedit; haec vicissi
Abbreviated transcription (Latin):
terire mutariue ñ possint. et̾mq
omĩno sint: an uͦ mutabiles temꝑib¬
q subiecti sunt:. Imutabile plane
atq temꝑi obnoxium hoc genus ẽt̃
quis dubitet. A Ergo si ppłs sit bene
moderatus & grauis cõmunisq utilita¬
tis diligentissituus custos. in quo imꝰ¬
quisq minoris rempͥuatam quam pu¬
blicam pendat. nonne recte lex fert᷑
qua huic ipsi ppło liceat creare sibi
magistratus. ꝑ quos sua res .i. publi¬
ca administretur: T Recte prorsus.
APorro si paulatim clepͣuattis idem
ppłs rem pͥuatam rei publice p̃ferat
atq habeat uenale suffragium. cor¬
ruptusq ab eis qui honores amant.
regimen inse flagitiosis conscelera¬
tisq cõmuttat. nonne item recte siqͥs
tunc extiterit uir bonus qui pluri¬
mum possit. adimat huic ppło po¬
testatem dandi honores. et in paucoꝵ
bonoꝵ uel etiam unius redigat arbi¬
trium:. ¶Et idrecte.  Cum gͦ
due iste leges ita sibi uideant᷑ e̾ẽ con¬

Expanded text:
terire mutarive non possint, aeternique terire mutarive non possint, aeternique omnino sint? an vero mutabiles temporibusque subjecti sunt? E. Mutabile plane atque tempori obnoxium hoc genus esse quis dubitet? A. Ergo, si populus sit bene moderatus et gravis, communisque utilitatis diligentissimus custos, in quo unusquisque minoris rem privatam quam publicam pendat; nonne recte lex fertur, qua huic ipsi populo liceat creare sibi magistratus, per quos sua res, id est publica, administretur? E. Recte prorsus. A. Porro si paulatim depravatus idem populus rem privatam rei publicae praeferat, atque habeat venale suffragium, corruptusque ab eis qui honores amant, regimen in se flagitiosis consceleratisque committat; nonne item recte, si quis tunc exstiterit vir bonus, qui plurimum possit, adimat huic populo potestatem dandi honores, et in paucorum bonorum, vel etiam unius redigat arbitrium? E. Et id recte. A. Cum ergo duae istae leges ita sibi videantur esse con
Abbreviated transcription (Latin):
Uidet᷑ enim tͥ lex ista que regendis
ciuitatib fert᷑ multa concedere atq
umpunita relinquere. que ꝑ diuinã
tamen ꝓuidentiam uindicant᷑. & rec¬
te. Neq enim quia non om̃ia facit id̾ap
gent̾ si placet. quo usq ꝑ legem istã
que ppłos inhac uita cohibet male¬
facta ulciscenda sint. deinde quid
restet qͦd ꝑdiuinam ꝓuidentiam ine¬
uiri. nam hoc ego infinitum puto.
AImmo adesto animo & rationis uiaᷤ
pietate fretus in gredere. Nichil est
enim cam arduum atq difficile qͦd
non deo aduiuante planissimũ atq
expeditissimum fiat. In ipsum itaq
suspensi atq abeo auxilium dep̾cantes.
qͦd institiumus q̃ ramus. et pͥus respon
de. gnutrum ista lex que luteris pro¬
mulgatur hominib hac uita iuuenti¬
b opiculetur. U Manifestũ est nam
ex his hominib utiq ppłi ciuitatesq
consistunt. A Qͥd ipsi homines ⁊⁊ ppłi
eiusdem ne generis rerũ sunt. ut in¬

Expanded text:
Videtur enim tibi lex ista, quae regendis Videtur enim tibi lex ista, quae regendis civitatibus fertur, multa concedere atque impunita relinquere, quae per divinam tamen providentiam vindicantur; et recte. Neque enim quia non omnigenter; si placet, quo usque per legem istam quae populos in hac vita cohibet, malefacta ulciscenda sint: deinde quid restet, quod per divinam providentiam ine: nam hoc ego infinitum puto. A. Imo adesto animo, et rationis vias pietate fretus ingredere. Nihil est enim tam arduum atque difficile, quod non Deo adjuvante planissimum atque expeditissimum fiat. In ipsum itaque suspensi atque ab eo auxilium deprecantes, quod instituimus, quaeramus. Et prius responde mihi, utrum ista lex quae litteris promulgatur, hominibus hanc vitam viventibus opituletur. E. Manifestum est: nam ex his hominibus utique populi civitatesque consistunt. A. Quid? ipsi homines et populi, ejusdemne generis rerum sunt, ut in
Abbreviated transcription (Latin):
est. Quare quem ad modum nr̃m
appellandum sit non intelligo. Qua¬
ꝓpt̾ legem quidem ñ rep̃hendo que
tales ꝑmictit interfici. s quo pacto
istos defendam qui int̾ficunt. ñ inue¬
nio. ¶Multo minꝰ ego inuenire pos¬
sum eur hominib defensionẽ queras
quos reos nulla lex tenet. ¶Nulla
fortasse s earum legum que apparent
et abhominib legunt᷑. Nam nescio
utrum ñ aliqua uehem̃tiore ac secre¬
tssima lege ceneant᷑. si nichil re¬
rum ẽ. quod ñ amministret e diuina
ꝓuidentia. Quomͦ enĩ apud eum st̃
istipeccato liberi. qui ꝓhis reb quas
contempni oportet. humana cede pol¬
luti sunt: Nidet᷑ gͦ mͥ et legem istã
hominib imꝑitis. et quanta posst̃
ꝑ homuiẽ regi. Ille uͦ culpe alias penas
aptas habent. a quib sola mͥ uidetur
posse liberare sapientia. A Laudo
& ꝓbo istam qũanus inchoatam minꝰq
ꝑfectam tam̃ fidentem &̾ sublimia
quedam petentẽ distinchonem tuam.

Expanded text:
est: quare quemadmodum nostrum est: quare quemadmodum nostrum appellandum sit, non intelligo. Quapropter legem quidem non reprehendo, quae tales permittit interfici; sed quo pacto istos defendam qui interficiunt, non invenio. 13. A. Multo minus ego invenire possum, eur hominibus defensionem quaeras, quos reos nulla lex tenet. E. Nulla fortasse, sed earum legum quae apparent, et ab hominibus leguntur: nam nescio utrum non aliqua vehementiore ac secretissima lege teneantur, si nihil rerum est quod non administret divina providentia. Quomodo enim apud eam sunt isti peccato liberi, qui pro iis rebus quas contemni oportet, humana caede polluti sunt? Videtur ergo mihi et legem istam,hominibus imperitis, et quanta possunt per hominem regi. Illae vero culpae alias poenas aptas habent, a quibus sola mihi videtur posse liberare sapientia. A. Laudo et probo istam, quamvis inchoatam minusque perfectam, tamen fidentem et sublimia quaedam petentem distinctionem tuam.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̃ea mala lex erit. qi ille in uistus
atq corruptus hanc tulit. Potest gͦ il¬
li legi que cuendoꝵ ciuium causa uim
hostilem eadem ui repelli iubet sine
libidine obtemꝑari. & de om̃ib mi¬
nistris qui uire atq ordine potestatib
quibq subiecti sunt id dici potest.
S illi homines inculpata lege qͦͣmͦ in¬
culpati queant ẽẽ ñ uideo. Non enim
eos lex cogit occidere: s relinquit in
potestate. Liberum eis itaq est nemi
nemi pħis reb quas inuiti possunt
amittere. et obhoc amare non debent.
De uita eium fortasse quĩpiam sit du¬
bium. utrum anime nullo pacto
auferatur dum hoc corpus init̾imit᷑
sed si auferri potest contempnenda ẽ:
si non potest. nichil mecuendum. de
pudicicia uͦ quis dubitauerit. quin ea
sit in ipso animo consticuta quando¬
quidem uircus est. Unde auiolento
stupratore nec ipsa eripi potest. Ee¬
quid gͥ e repturus erat ille qui occi¬
dicur. id tocum in nr̃a potestate non

Expanded text:
propterea mala lex erit, quia ille injustus propterea mala lex erit, quia ille injustus atque corruptus hanc tulit. Potest ergo illi legi quae tuendorum civium causa vim hostilem eadem vi repelli jubet, sine libidine obtemperari: et de omnibus ministris, qui jure atque ordine potestatibus quibusque subjecti sunt, id dici potest. Sed illi homines lege inculpata, quomodo inculpati queant esse, non video: non enim lex eos cogit occidere, sed relinquit in potestate. Liberum eis itaque est neminem necare pro iis rebus quas inviti possunt amittere, et ob hoc amare non debent. De vita enim fortasse cuipiam sit dubium, utrum animae nullo pacto a uferatur, dum hoc corpus interimitur: sed si auferri potest, contemnenda est; si non potest, nihil metuendum. De pudicitia vero quis dubitaverit, quin ea sit in ipso animo constituta, quandoquidem virtus est? unde a violento stupratore eripi nec ipsa potest. Quidquid igitur erepturus erat ille qui occiditur, id totum in potestate nostra non
Abbreviated transcription (Latin):
Legem qͥdem satis uideo esse mu¬
nitam contra huiꝰce mooi accusatio¬
nem que in eo ppło quem minorib
malefactis. ne maiora c̃omitterent᷑
dedit licentiani. Multo ẽ enim mi¬
multo est inmanius inuitum hominẽ
stuprum ꝑpeti. quam eum aquo illa¬
uis infertur abeo cui inferre conatur
int̾imi. Iam uͦ nules in hoste inter¬
ficiendo nunister est legis. quare of¬
ficium suum facile nulla libidine
impleuit. Porro ipsa lex que tuendi
ppłi causa lata est. nullius libidinis
argui pocest Siquidem ille qui tulit.
si dei uissu tulit .i. qͦd p̃cepit et̾na
iusticia expers om̃ino libidinis id
agere potuit. Si aut̃ ille cũ aliqua
libidine hoc statuit. non ex eo fit
ut ei legi cum libidine ob tempera¬
re necesse sit. quia bona lex et añ
bono ferri potest. Non enim si quis
uerbi causa tẏrannicam potestatẽ
nactus abaliquo eui hoc condueit
p̃cium accipiat. ut statuat nulli li¬
cere. uł ad coniugium feminã raꝑe.

Expanded text:
Legem quidem satis video esse muLegem quidem satis video esse munitam contra hujuscemodi accusationem, quae in eo populo quem regit, minoribus malefactis ne majora committerentur, dedit licentiam. Multo est enim mmulto est immanius invitum hominem stuprum perpeti, quam eum a quo vis illa infertur, ab eo cui inferre conatur, interimi. Jam vero miles in hoste interficiendo minister est legis; quare officium suum facile nulla libidine implevit. Porro ipsa lex, quae tuendi populi causa lata est, nullius libidinis argui potest. Siquidem ille qui tulit, si Dei jussu tulit, id est quod praecepit aeterna justitia, expers omnino libidinis id agere potuit: si autem ille cum aliqua libidine hoc statuit, non ex eo fit ut ei legi cum libidine obtemperare necesse sit; quia bona lex et a non bono ferri potest. Non enim si quis, verbi causa, tyrannicam potestatem nactus, ab aliquo cui hoc conducit, pretium accipiat, ut statuat nulli licere vel ad conjugium feminam rapere,
Abbreviated transcription (Latin):
sipisco et admodum gaudeo tam me
plane cognouisse quid sit etiam illa
culpabilis cupiditas que libido nomi¬
natur. quam esse iam apparet earũ
rerum amorem quas potest quisq
queramus si placet utrum etiam in
sacrilegiis libido dominerur. quȩ
cutiendum uidet᷑. utrum uł hostis ir¬
ruens. uel insidiator sicarius. siue ꝓ
uita. siue ꝓlib̾tate. siue ꝓpudicitia. si¬
ne ulla int̃ficiat᷑ uibidine. ¶ Quomͦ
possum arbitrari carere istos libidine.
qui ꝓhis reb digladiant᷑ quas posst̃
anuittere inuicic. Aut si non possunt.
qͥd opus ẽ ꝓhis usq ad hominis necem
cestatẽ uel uiatori ut latronẽ ne ab eo
ipse occidatur occidat. uelcupiam ui¬
ro ac femine. ut uiolent̃ sibi stupratorem
irruentem ante illatu.n stuprum si
possit interimat. Nam militi etram
iubetur lege ut hostem necet. aqua
cede si temꝑauerit abimꝑatore penas
luit. N istas leges in iustas uel potius
nullas dicere audebimus. Nam lex

Expanded text:
sipisco, et admodum gaudeo jam me sipisco, et admodum gaudeo jam me plane cognovisse quid sit etiam illa culpabilis cupiditas, quae libido nominatur. Quam esse jam apparet earum rerum amorem, quas potest quisque quaeramus, si placet, utrum etiam in sacrilegiis libido dominetur, quae cutiendum videtur utrum vel hostis irruens, vel insidiator sicarius, sive pro vita, sive pro libertate, sive pro pudicitia, sine ulla interficiatur libidine. E. Quomodo possum arbitrari carere istos libidine, qui pro iis rebus digladiantur, quas possunt amittere inviti: aut si non possunt, quid opus est pro his usque ad hominis necem testatem vel viatori ut latronem, ne ab eo ipse occidatur, occidat; vel cuipiam viro aut feminae ut violenter sibi stupratorem irruentem ante illatum stuprum, si possit, interimat. Nam militi etiam jubetur lege, ut hostem necet: a qua caede si temperaverit, ab imperatore poenas luit. Num istas leges injustas, vel potius nullas dicere audebimus? Nam mihi
Abbreviated transcription (Latin):
Qͥd illud. nonne idem tuconcessisti. eum
qui cupit sine metu iuuere. ñ habere
malam cupiditatẽ UEt hoc recordor.
facinus malum. nondum comꝑimus.
Conuenit enĩ int̃ nos om̃ia mala fae¬
ta. ñ obaliud mala esse. insi qͦd libidi
ne .i. imꝓbanda cupiditate fiu̾nt.
Iam mͥ uidet᷑ in iuria iste dampnari
quod qͥdem ñ auderem dicere. si aliud
haberem quod dicerem. Itane est:¬
Prius tͥ ꝑsuasisti tantũ scelus impu¬
nitum esse oportere. quam considera¬
res uirum ille seruus ꝓp̃t satiandas li¬
bidines suas. metu dñi carere cupiue¬
rit: Cuꝑe namq sine metu uiuere.
noncam bonoꝵ. s etiam maloꝵ om̃iũ
est. Uerum hoc int̃ est qͦd hid boni ap¬
petunt auertendo amorem. ab his re¬
b que sine amittendi ꝑiculo neque¬
uit haberi. Mali aut̃ ut bis fruen¬
dis cum securitate incubent. remo¬
nere impedimenta conant᷑. et ꝓpt̾ea
facinorosam sceleratamq uitam que
mors melius uocattir̃ gerunt.¶ Re¬

Expanded text:
Quid? illud nonne idem tu concessisti, eum Quid? illud nonne idem tu concessisti, eum qui cupit sine metu vivere, non habere malam cupiditatem? E. Et hoc recordor. facinus malum, nondum comperimus. Convenit enim inter nos omnia malefacta non ob aliud mala esse, nisi quod libidine, id est improbanda cupiditate, fiunt. E. Jam mihi videtur injuria iste damnari: quod quidem non auderem dicere, si aliud haberem quod dicerem. A. Itane prius tibi persuasisti tantum scelus impunitum esse oportere, quam considerares utrum ille servus propter satiandas libidines suas metu domini carere cupiverit? Cupere namque sine metu vivere, non tantum bonorum, sed etiam malorum omnium est: verum hoc interest, quod id boni appetunt avertendo amorem ab iis rebus, quae sine amittendi periculo nequeunt haberi; mali autem ut his fruendis cum securitate incubent, removere impedimenta conantur, et propterea facinorosam sceleratamque vitam, quae mors melius vocatur, gerunt. E. Re
Abbreviated transcription (Latin):
forte inuito atq imprudenti celũ
manum fugit ñ mͥ uidentur pecca¬
re cum hominem occidunt. UAs¬
sentior s homicide isti appellari non
solent. A Responde itaq utrum
illum qui dñm occidit a quo sibi me¬
tuebat cruciatus gͣues in eor nume¬
ro habendum existimes. qui sic homi¬
nem occidunt. ut ne homicidarũ
quidem nomne digni sint. ¶Lon¬
ge abeis istum differri uideo nam il¬
li uel exlegibi faciunt. uł non cont᷑¬
Da
leges. hiiꝰ aut̃ facinus. nulla lex appro¬
bat. A Rursus me ad auctoritatem re¬
uocas. s meminisse te oportet id ñẽ ano¬
bis ẽẽ susceptum. ut intelligamus quod
credimus. legib aut̃ credunꝰ. Temptan¬
dum itaq est si quomodo possumusid
ipsum intelligere. utrum lex quȩ pu¬
punit eum qui uolens & sciens dñm
necat. quod nulliũ illor. AEt quid
recordaris te paulo ante dixisse. in
omni faclo malo libidinem dñari. et
eo ipso malum ẽẽ: ¶ Recordor sane.

Expanded text:
forte invito atque imprudenti telum forte invito atque imprudenti telum manu fugit, non mihi videntur peccare, cum hominem occidunt. A. Assentior: sed homicidae isti appellari non solent. Responde itaque, utrum illum qui dominum occidit, a quo sibi metuebat cruciatus graves, in eorum numero habendum existimes, qui sic hominem occidunt, ut ne homicidarum quidem nomine digni sint? E. Longe ab eis istum differre video: nam illi vel ex legibus faciunt, vel non contra leges; hujus autem facinus nulla lex approbat. 10. A. Rursus me ad auctoritatem revocas: sed meminisse te oportet id nunc a nobis esse susceptum, ut intelligamus quod credimus; legibus autem credimus: tentandum itaque est, si quo modo possumus id ipsum intelligere, utrum lex quae pupunit eum qui volens et sciens dominum necat, quod nullus istorum. A. Ecquid, recordaris te paulo ante dixisse, in omni facto malo libidinem dominari, et eo ipso malum esse? E. Recordor sane. A.
Abbreviated transcription (Latin):
eidat hominem occiderit. ñ iste homiei
da non erit : U Erit quidem s non id̾o
factum hoc cupiditatis dñatu caret.
Uam qui mecuens hominẽ occidit:
cupit utiq sine metu uiuere. A Et
paruum tͥ uidet᷑ bonũ. sine metu uiue¬
re: ¶ Magnum bonum est s hoc il¬
li honuicide. ꝑ facinus suum ꝓuenire
nullomͦ pocest. A R̾ quero quio ei ꝓ¬
uenire possit. s quid ipse cupiat. Cer¬
te enim bonum cupit. qui cupit uicã
metu libam. Et ideireo ista cupiditas
culpanda non est. alioquin om̃s culpa¬
bimus amataies boni. Proinde cogim᷑
fateri ẽẽ. homicidium. in quo neque¬
at male illius cupidicatis dñatio
repperiri. falsumq erit illud quoo
in oñib peccatis ut mala sint libi¬
do dñatur. aut erit aliqͦd honucidi¬
um. quod possit non esse peccatum.
Si homicidium est hominẽ occid̾e.
pocest accidere aliquando sine pec¬
cato. Nam et miles hostem et iuoex
uel minister eius nocentem. & eui

Expanded text:
cidat, hominem occiderit? num homicida cidat, hominem occiderit? num homicida iste non erit? E. Erit quidem, sed non ideo factum hoc cupiditatis dominatu caret: nam qui metuens hominem occidit, cupit utique sine metu vivere. A. Et parvum tibi videtur bonum sine metu vivere? E. Magnum bonum est, sed hoc illi homicidae per facinus suum provenire nullo modo potest. A. Non quaero quid ei provenire possit, sed quid ipse cupiat. certe enim bonum cupit, qui cupit vitam metu liberam; et idcirco ista cupiditas culpanda non est; alioquin omnes culpabimus amatores boni. Proinde cogimur fateri esse homicidium, in quo nequeat malae illius cupiditatis dominatio reperiri; falsumque erit illud, quod in omnibus peccatis ut mala sint, libido dominatur; aut erit aliquod homicidium, quod possit non esse peccatum. E. Si homicidium est hominem occidere, potest accidere aliquando sine peccato: nam et miles hostem, et judex vel minister ejus nocentem, et cui
Abbreviated transcription (Latin):
S dum cu foris in ipso facto quod iam
uideri pocest malum q̃ris. pateris
angustias. Nlam ut intelligas libidinẽ
in adult̾io malum eẽ. si cui etiam ñ
contingat facultas concumbendi con
comiuge aliena. planum camen aliqͦ
modo sit id eum enꝑe. et si potestas
decur ẽẽ. facturum. non minus re¬
us est. quam si in ipso facto dep̃hend̾et᷑.
Nichil est omĩno manifestus. et iam
uideo ñ opus esse longa sermocinati¬
one. ut mͥ de homicioio & sacͥlegio. ac
.ꝓrsus de om̃ib peccatis ꝑsuadeat᷑. Cla¬
rum est enim iam nchil aliud quam
libidinem in toto male faciendi genere
bidinem. alio nonune cupiditat̾e uoca¬
ri: ¶ Scio. ¶Eo inter hane &
metum nichil ne ut̾ ẽe̾. an aliqͥd putas:
UInimo plurimum. hȩc abinuicẽ
distare arbitror. ACredo te obhoe
arbitrari. qr cupiditas appetit. metus
fugit. ¶ Est ita ut oieis. AQuid si gͦ
quispiam non eupiditate ad ipiscende
aliciuus rei. s metuens nequid ei mali ac¬

Expanded text:
sed dum tu foris in ipso facto quod jam sed dum tu foris in ipso facto quod jam videri potest, malum quaeris, pateris angustias. Nam ut intelligas libidinem in adulterio malum esse, si cui etiam non contingat facultas concumbendi cum conjuge aliena, planum tamen aliquo modo sit id eum cupere, et si potestas detur facturum esse, non minus reus est, quam si in ipso facto deprehenderetur. E. Nihil est omnino manifestius, et jam video non opus esse longa sermocinatione, ut mihi de homicidio et sacrilegio, ac prorsus de omnibus peccatis persuadeatur. Clarum est enim jam nihil aliud quam libidinem in toto malefaciendi genere bidinem alio nomine cupididatem vocari? E. Scio. A. Quid? inter hanc et metum nihilne interesse, an aliquid putas? E. Imo plurimum haec ab invicem distare arbitror. A. Credo te ob hoc arbitrari, quia cupiditas appetit, metus fugit. E. Est ita ut dicis. A. Quid si ergo quispiam non cupiditate adipiscendae alicujus rei, sed metuens ne quid ei mali ac
Abbreviated transcription (Latin):
licentiam. nichil ne male fac̾e̾ uidet᷑¬
tibi: U Inmo plurimum. AAt iste
non illa regula peccat. Non enun io fa¬
cit. quod pati nolit. Quam obrem ali¬
ud tibi querendum est: unoe adulteriũ
malũ quod huius cͥminis homines uidi
sepe dampnari. AQo:. ꝓpt̃ recte fac¬
ta. nonne homines plerumq damp¬
nati sunt: Recense historiam. ne ce ad
alios mictam libros. eam ipsam quȩ
diuina auctoritate p̃cellit. Iam inuenies
quam male de apłis & de om̃ib marti¬
rib sentiamus. si placet nob̾ dampnati¬
onem cercum iudicium ẽẽ. male facti.
cum illi om̃s dãpnatione digni ꝓpter
confessionem suam iudicati sint: quam¬
obrem si qͥcqͥd dampnat᷑ malum est:
malum erat illo temꝑe credere in
xp̃m. et ipsam confiteri fidem. Si aut̃
non omne malũ est qͦo dampnat᷑. q̃re
aluid unde ad ult̾um malũ ẽẽ doceas.
¶Qͥo tͥ respondeam ñ inuenio A for¬
tassis gͦ libido in adulterio malum est.

Expanded text:
licentiam? nihilne mali facere tibi videtulicentiam? nihilne mali facere tibi videtur? E. Imo plurimum. A. At iste non illa regula peccat: non enim id facit quod pati nolit. Quamobrem aliud tibi quaerendum est, unde malum esse malum, quod hujus criminis homines vidi saepe damnari. A. Quid, propter recte facta nonne homines plerumque damnati sunt? Recense historiam, ne te ad alios libros mittam, eam ipsam quae divina auctoritate praecellit; jam invenies quam male de Apostolis et de omnibus martyribus sentiamus, si placet nobis damnationem certum indicium esse malefacti, cum illi omnes damnatione digni propter confessionem suam judicati sint. Quamobrem si quidquid damnatur malum est, malum erat illo tempore credere in Christum, et ipsam confiteri fidem: si autem non omne malum est quod damnatur, quaere aliud unde adulterium malum esse doceas. E. Quid tibi respondeam non invenio. 8. A. Fortassis ergo libido in adulterio malum est:
Abbreviated transcription (Latin):
uetatur lege. s ideo uetat᷑ lege quia
malum ẽ. A Qd si qͥspiam nos exagi¬
tet ex aggerans delec tationes ad ulte¬
rii. & querens anobis cur hoc malum
et dampnatione dignum iudicemus.
Non ad aucloritatem legis confugi¬
endum censes hominib iam ñ cantũ
credere s intellig̾e cupientib : Nam
& ego tecum credo & inconcusse cre¬
do. om̃ibq ppłis atq gentib creden¬
dum ẽẽ clamo. malum esse ad ult̾iũ.
S nẽ molimur id qͦd infidem recepi¬
mus etiam intelligendo scire ac cene¬
re firmissimũ .st. Consicła itaq quan¬
cum potes et renuntia michi. qua nã
ratione adult̾um malũ e̾e̾ cognou̾is.
hoc scio malũ ẽẽ qͦo hoc ipse inuxore
mea pati nollem. Quisqͥs aut̃ alteri
facit quod sibi ñ uult fieri: male utiq
facit. A Qͥo si euiuspiam libido ea sit.
ut ipporem suam p̃beat alteri. libent̃¬
q abeo corrumpi paciatur. in cuius
uxorem uicissim cupit parem habe

Expanded text:
vetatur lege; sed ideo vetatur lege, quia vetatur lege; sed ideo vetatur lege, quia malum est. A. Quid, si quispiam nos exagitet, exaggerans delectationes adulterii, et quaerens a nobis cur hoc malum et damnatione dignum judicemus; num ad auctoritatem legis confugiendum censes hominibus, jam non tantum credere, sed intelligere cupientibus? Nam et ego tecum credo, et inconcusse credo, omnibusque populis0 atque gentibus credendum esse clamo, malum esse adulterium: sed nunc molimur id quod in fidem recepimus, etiam intelligendo scire ac tenere firmissimum. Considera itaque quantum potes, et renuntia mihi, quanam ratione adulterium malum esse cognoveris. E. Hoc scio malum esse, quod hoc ipse in uxore mea pati nollem: quisquis autem alteri facit quod sibi fieri non vult, male utique facit. A. Quid, si cujuspiam libido ea sit, ut uxorem suam praebeat alteri, libenterque ab eo corrumpi patiatur, in cujus uxorem vicissim parem cupit habere
Abbreviated transcription (Latin):
quoq ustissimum eoꝵ omĩum quȩ cre
auit. nec ulla ad uicum ẽe̾ nat᷑a incre¬
ando. quasi qui ñ sibi suffice̾t. Ex qͦ fit
ut de nichilo creauerit om̃ia. de se
aut̃ non ereau̾it s genuerit qͦd s par
esset. quem filium d̾i unicum d̃iennus.
Quem cũ planus enuntiare conamur:
d̾i uirtutem & dĩ sapientiam nomina¬
mus. ꝑ quam feẽ omĩa qͤ de nichilo fac¬
ta sunt. Qͥb constitutis ad intelligenti¬
am eius rei qũã reqͥris opiculante oeo
male faciamus. Prius gͦ discutiendũ ẽ.
quid sit male facere. Qua oere tͥ qͥd
iudeatur expͥme. Quod si ñ potestotũ
ticulatimmale facta ipsa conmnemo¬
rando. sententiam tuam notam fac
michi. Ad ulteria & homicidia
& sacrilegia. ut omitam cet̾a qͥb
enumerandis uel tempus uel memoria
non suppetit. quis est eui ñ male facta
uideant᷑: A Die gͦ pͥus cur adult̾ium
male fieri putes. anqr id facere lex ue¬
tat:. U Non sane ideo malum est. qͥa

Expanded text:
quoque justissimum eorum omnium ququoque justissimum eorum omnium quauit, nec ulla adiutum esse natura in creando, quasi qui sibi non sufficeret. Ex quo fit, ut de nihilo creauerit omnia." Eautem non creaverit, sed genuerit quod sibi par esset, quem Filium Dei unicum dicimus, quem cum planius enuntiare conamur, Dei Virtutem et Dei Sapientiam nominamus, per quam fecit omnia, quae de nihilo facta sunt. Quibus constitutis, ad intelligentiam ejus rei quam requiris, opitulante Deo, male faciamus: prius ergo discutiendum est quid sit male facere; qua de re tibi quid videatur exprome. Quod si non potes totum ticulatim malefacta ipsa commemorando, sententiam tuam notam fac mihi. E. Adulteria et homicidia et sacrilegia, ut omittam caetera, quibus enumerandis vel tempus vel memoria non suppetit, quis est cui non male facta videantur? A. Dic ergo prius, cur adulterium male fieri putes; an quia id facere lex vetat? E. Non sane ideo malum est, quia
Abbreviated transcription (Latin):
ordine quem secutꝰ euasi. Aderit enĩ
d̾s et nos intellig̾e qͦd credidimus fa¬
ciet. Prese̾ptum enim ꝑ ꝓpħam gra¬
dum qui ait. Nisi credicitis. ñ intelli¬
getis. tenere nos bene nob̾ conseri
sumus. Credimus aut̃ ex uno deo ẽẽ
om̃ia quȩ sunt. et tamen ñ esse pec¬
cataꝵ auetorem ãm. Mouet autem
aninũ si peceata ex his animis st̃ quas
d̾s creauit. ille aut̃ anime ex deo. qͦmͦ
non paruo interuallo peccata referan
est. qͦd me cogitantem satis excruciat.
et qͦd ad istam inquisitionẽ coegit & traxit.
uirili animo esto. & crede qͦd cre¬
dis. nichil enim creoit᷑ melus. etiam¬
si causa lateat cur ita sit. Optime nãq
de deo existimare. uerissimum ẽ preta¬
tis exordium. Nec qͥsqũa de illo opti¬
me existimat. qui non eum omipoten¬
tem atq exnulla particula conmutabi¬
lem credit. Bonoꝵ etiam omĩum ere¬
atorem quib ẽ ipse p̃stantior. Rec̾torẽ

Expanded text:
ordine quem secutus evasi. Aderit enim ordine quem secutus evasi. Aderit enim Deus, et nos intelligere quod credidimus, faciet. Praescriptum enim per prophetam gradum, qui ait, Nisi credideritis, non intelligetis , tenere nos, bene nobis conscii sumus. Credimus autem ex uno Deo omnia esse quae sunt; et tamen non esse peccatorum auctorem Deum. Movet autem animum, si peccata ex iis animabus sunt quas Deus creavit, illae autem animae ex Deo, quomodo non parvo intervallo peccata referantest, quod me cogitantem satis excruciat, et quod ad istam inquisitionem coegit et traxit. A. Virili animo esto, et crede quod credis: nihil enim creditur melius, etiamsi causa lateat cur ita sit. Optime namque de Deo existimare verissimum est pietatis exordium; nec quisquam de illo optime existimat, qui non eum omnipotentem, atque ex nulla particula commutabilem credit; bonorum etiam omnium creatorem, quibus est ipse praestantior; rectorem
Abbreviated transcription (Latin):
tia bona est. nec qͥsquam qui non in¬
telligit discit. om̃is qui discit bene
facit. Om̃is enim qui discit intelli¬
git: & om̃is qui intelligit bene facit.
Qͥs qͥs gͥ querit auctorem ꝑ quem
aliqͥd discimus. auctorem ꝓfecto ꝑ qũe
benefacimꝰ querit. Qua ꝓpt̃ desine uel¬
le inuestigare. nescio quem malum doc¬
corem. Si enu malus est: doctor non
est. Si doctor ẽ: malꝰ nonẽ. Age
iam qm̃ satis cogis ut fatear non nos
discere male facere. dic mͥ unde male
faciamus. Cam questionẽ moues
que me ad modum adolescente uehe¬
ment̃ exercuit. & fatigatum in here¬
ꝯeos impulit. atq derecit. quo casu
ita sum affuctus. et cantis obrutꝰ acer¬
uis in anium fabularũ. ut nͥ mͥ amor
inueniendi ueri opem aiuinã impe¬
trauisset. emergere in de atq in ipsã
pͥmã q̃rendi lib̾tatẽ respirare ñ pos¬
sem. Et qm̃ mecũ sedulo actumẽ
ut ista questione lib̾arer. eo tecũ agã

Expanded text:
tia bona est, nec quisquam qui non intia bona est, nec quisquam qui non intelligit, discit; omnis qui discit, bene facit: omnis enim qui discit, intelligit; et omnis qui intelligit, bene facit: quisquis igitur quaerit auctorem, per quem aliquid discimus, auctorem profecto per quem bene facimus, quaerit. Quapropter desine velle investigare nescio quem malum doctorem. Si enim malus est, doctor non est: si doctor est, malus non eiam satis cogis ut fatear non nos discere male facere, dic mihi unde male faciamus. A. Eam quaestionem moves, quae me admodum adolescentem vehementer exercuit, et fatigatum in haereticos impulit, atque dejecit. Quo casu ita sum afflictus, et tantis obrutus acervis inanium fabularum, ut nisi mihi amor inveniendi veri opem divinam impetravisset, emergere inde, atque in ipsam primam quaerendi libertatem respirare non possem. Et quoniam mecum sedulo actum est, ut ista quaestione liberarer, eo tecum agam
Abbreviated transcription (Latin):
concedis. Non gͥ discunt᷑ mala. &
frustra illum aquo male fac̾e disci¬
mus q̃ris. Aut si discunt᷑ mala. ui¬
tanda ñ facienda discunt᷑. Ex qͦ ma¬
le facere nichil ẽ: nisi adisciplina
deuiare. U Prorsus ego auas ẽẽ¬
disciplinas puto. unam ꝑ quam bene
facere. aliam ꝑ quam male facere
discimꝰ. S cũ quereres utrum disci¬
plina bonum ẽẽt. ipsius boni amor
intentionem meam rapuit. ut illam
disciplinam intuererer que bene
faciendi ẽ. ex quo bonũ ẽẽ respondi.
slẽ aut̃ ammoneor ẽẽ. aliam ꝑqũã
ꝓculdubio malũ ẽẽ. confirmo. & eu¬
uis auctorem reqͥro. A Saltem in¬
telligentiam ñ nͥ bonum putas :
Istam plane ita bonam puto. ut ñ
uideam qͥd in homine possit eẽ. pres¬
tantius. nec ullomͦ dixerim aliqũa
incelligentiam malam esse posse.
Quid cũ docet᷑ quisq sinon in telli¬
gat. poterit necͥ doctus uideri :
Om̃no ñ poterit. Si gͦ om̃is in telligen¬

Expanded text:
concedis: non igitur discuntur mala, et concedis: non igitur discuntur mala, et frustra illum a quo male facere discimus, quaeris; aut si discuntur mala, vitanda non facienda discuntur. Ex quo male facere nihil est, nisi a disciplina deviare. 3. E. Prorsus ego duas disciplinas esse puto; unam per quam bene facere, aliam per quam male facere discimus. Sed cum quaereres utrum disciplina bonum esset, ipsius boni amor intentionem meam rapuit, ut illam disciplinam intuerer, quae bene faciendi est, ex quo bonum esse respondi: nunc autem admoneor esse aliam, quam procul dubio malum esse confirmo, et cujus auctorem requiro. A. Saltem intelligentiam non nisi bonum putas? E. Istam plane ita bonam puto, ut non videam quid in homine possit esse praestantius; nec ullo modo dixerim aliquam intelligentiam malam esse posse. A. Quid? cum docetur quisque, si non intelligat, poteritne tibi doctus videri? E. Omnino non poterit. A. Si ergo omnis intelligen
Abbreviated transcription (Latin):
peccet qui ñ didicerit. qͦdsi uerũ ẽ:
quis nam ille sit. a quo peccare di¬
dicerimus inquiro. M Aliquid
boni existimas ẽẽ disciplinã:
Quis audeat dicere malũ ẽe discipli¬
nam : M Qͥd si nec bonum nec malũ
est : U Michi bonum uidetur. A
Bene sane. siqͥdem srientia ꝑ illam dat᷑.
aut excitat᷑. nec qͥsquam nisi ꝑ discipli¬
nam aliqͥd discit. antu alit̃ putas :¬
U Ego ꝑdisciplinam ñ nͥ bona disci ar¬
bicror N uide gͦ ne non discant᷑ mala.
nam disciplina nͥ adiscendo ñ dicta ẽ.
U Unde gͦ ab homine fiunt si ñ dis¬
cunt᷑ : A ẜ o fortasse quod se adis¬
ciplina .i. adiscendo auertit atq ab¬
alienat. S siue hoc. siue aliud aliqͥd
sit. illud certe manifestum ẽ. qm dis¬
ciplina bonum est. & adiscendo dic¬
ta est disciplina. mala omĩno disci
ñ posse. Si enim discunt᷑. disciplina
continent᷑. atq ita disciplina non
erit bonum. bonũ ẽ aut̃ ut ipse

Expanded text:
peccet, qui non didicerit: quod si verum est, peccet, qui non didicerit: quod si verum est, quisnam sit ille a quo peccare didicerimus, inquiro. A. Aliquid boni existimas esse disciplinam? E. Quis audeat dicere malum esse disciplinam? A. Quid, si nec bonum nec malum est? E. Mihi bonum videtur. A. Bene sane; siquidem scientia per illam datur aut excitatur, nec quisquam nisi per disciplinam aliquid discit: an tu aliter putas? E. Ego per disciplinam non nisi bona disci arbitror. A. Vide ergo ne non discantur mala: nam disciplina, nisi a discendo non dicta est. E. Unde ergo ab homine fiunt si non discuntur? A. Eo fortasse quod se a disciplina, id est a discendo avertit atque abalienat: sed sive hoc, sive aliud aliquid sit, illud certe manifestum est, quoniam disciplina bonum est, et a discendo dicta est disciplina, mala disci omnino non posse. Si enim discuntur, disciplina continentur, atque ita disciplina non erit bonum; bonum est autem, ut ipse
Abbreviated transcription (Latin):
Dicam si planum fece¬
ris. dequo malo q̃ras.
Duob enĩ modis appel¬
Uno cummale quemq fecisse diei¬
mus. alio cum mali aliquid ꝑpessum.
¶ De utroq scire cupiossi atsi dm̃
bonũ ẽẽ nosti uelcredis. neq enim
alit̾ fas ẽ. male ñ facit. Rursus si d̃m
uistũ fatem᷑. nam et hoc negare sacͥ¬
legum ẽ. ut bonis p̃mia. ita supplicia
malis tͥbuit. quȩ utiq supplicia paci¬
entib mala sunt. Quam obrem si ne¬
mo in iuste penas luit. quod necesse
est credamus. quandoqͥdem diuina
ꝓuidentia hoc uniu̾sum regi credimꝰ.
illius pͥmi generis maloꝵ nullomͦ. hu¬
ius aut̃ sed̾i auetor est cłs. U Est gͦ
alius auctor illius mali. cuiꝰ dm̃ ñ esse
comꝑtũ ẽ :. Q Est certe. Non enĩ
nullo auelore fieri posset. Si autem
queris qͥs nam iste sit. dici non po¬
cest. Non enĩ unus aliquis est. s qͥsq
malus sui male facti auetor est. Un¬
de si dubitas. illud attende quod supͣ
dictum ẽ. male facta iusticia d̾i

Expanded text:
Dicam, si planum feceris de quo malo quaeras. Duobus enim modis appeluno, cum male quemque fecisse dicimus; alio, cum mali aliquid esse perpessum. E. De utroque scire cupio. A. At si Deum bonum esse nosti vel credis, neque enim aliter fas est, male non facit: rursus, si Deum justum fatemur, nam et hoc negare sacrilegum est, ut bonis praemia, ita supplicia malis tribuit; quae utique supplicia patientibus mala sunt. Quamobrem si nemo injuste poenas luit, quod necesse est credamus, quandoquidem divina providentia hoc universum regi credimus, illius primi generis malorum nullo modo, hujus autem secundi auctor est Deus. E. Est ergo alius auctor illius mali, cujus Deum non esse compertum est? A. Est certe: non enim nullo auctore fieri posset. Si autem quaeris quisnam iste sit, dici non potest: non enim unus aliquis est, sed quisque malus sui malefacti auctor est. Unde si dubitas, illud attende quod supra ibro male facta iustitia dei
Abbreviated transcription (Latin):
magis nob̃ ẽẽ cõmunia. qͥa in nr̃m
ꝓpͥum et quasi pͥuatum ñ uerctunt᷑ atq
mutant᷑. ⁊ Prorsus assentior. A Propͥũ
gͦ & quasi pͥuatũ intelligendũ ẽ. quod
lmus qͥsq nr̃m sibi ẽ. et qͦd inse solus
sentit. qͦd ad suam nacͣam ꝓpͥe ꝑtinet.
cõmune aut̃ & quasi publicum quod
ab om̃ib sentientib nulla sui corrup¬
tione atq cõmutatione senticur.

Expanded text:
magis nobis esse communia, quia in nostrum magis nobis esse communia, quia in nostrum proprium et quasi privatum non vertuntur atque mutantur. E. Prorsus assentior. A. Proprium ergo et quasi privatum intelligendum est, quod unicuique nostrum soli est, et quod in se solus sentit, quod ad suam naturam proprie pertinet: commune autem et quasi publicum, quod ab omnibus sentientibus nulla sui corruptione atque commutatione sentitur.
Abbreviated transcription (Latin):
Postea qũa fuerint mansa illa red¬
dita atq desputata qͦd etiã de aeris
partib recte dici potest. qͦs narib
ducimiꝰ. Nam etram si aliqͥd aeris
qͦd ego reddidero possis etiam tu
duoere. ñ cam̃pot̾s etiã uluo qͦd inde
in alimentum meũ cesserit. qr nec red¬
dipotest. Nã etiam narib alimentũ
noscapere medici docent. qͦd alimen¬
cum & spirando solus sentire possum.
& reflando resticuere ñ possum. ut
abste etiam ductum narib sentiat᷑.
Nam cet̾a sensibilia quȩ qũauis sen¬
tiamus. ñ cam̃ ea sentiendo in nr̃m
corpꝰ corrupta mutamꝰ. possumꝰ ea
siue uno temꝑe. siue singłis uicissĩ
temꝑib ambo sentire. sic ut uel to¬
tum. uel par̾ ipsa quã sentio abste
etiã sentiat᷑. qualia st̃. siue lux. siue
sonus. siue corꝑa quȩ attingimꝰ. ñ ca¬
men ledimꝰ. U Intelligo.  Manifes¬
tum ẽ gͦ ea que ñ cõmutamꝰ & tamen
sentimꝰ corꝑis sensib et ñ ꝑtinere ad

Expanded text:
posteaquam fuerint mansa illa redposteaquam fuerint mansa illa reddita atque desputa. Quod etiam de aeris partibus recte dici potest, quas naribus ducimus: nam etiamsi aliquid aeris quod ego reddidero, possis etiam tu ducere, non tamen poteris etiam illud, quod inde in alimentum meum cesserit; quia nec reddi potest. Nam etiam naribus alimentum nos capere medici docent: quod alimentum et spirando solus sentire possum, et reflando restituere non possum, ut abs te etiam ductum naribus sentiatur. Nam caetera sensibilia quae quamvis sentiamus, non tamen ea sentiendo in nostrum corpus corrupta mutamus, possumus ea, sive uno tempore, sive singulis vicissim temporibus ambo sentire, sicut vel totum vel pars ipsa quam sentio, abs te etiam sentiatur; qualia sunt, sive lux, sive sonus, sive corpora quae attingimus, non tamen laedimus. E. Intelligo. A. Manifestum est ergo ea quae non commutamus et tamen sentimus corporis sensibus, et non pertinere ad
Abbreviated transcription (Latin):
dere. cũ horũ om̃iũ quę sentimꝰ alia
sint qͣ ambo. alia que singłi sentiamꝰ.
ipsos uͦ sensus nr̃os suos quisq singłi
sentiamꝰ. ut neq ego sentiam sensũ
tuũ. neq tu meũ. qͥd de his reb que
sentiuntur a nob̾ ꝑ corꝑis sensus .i. qͥd
de corꝑalib reb ñ possimꝰ sentire ãbos
singłi. nͥ qͦd ita sit nr̃m. ut hoc innos
uercere et cõmutare possimꝰ. Sicuti ẽ
eyb & potus. cuiꝰ nullam part̾e quam
ego ꝑcepero et tu ꝑciꝑe poteris. qͥa
et si nutͥces alim̃ta mansa infancib
reddunt. illud tam̃ qͦd inde gustatus
rapuerit. atq inmandentis uiscera
cõmucauerit. nullomͦ reuocari po¬
cerit. ut inescam refundat᷑ infantiᷤᷤ.
Gula enĩ ẽ aliqͥd iocũde sapit. etiã¬
si exiguam. tam̃ in reuocabilem par¬
tem sibi uindicat. & hoc cogit fiere̾
qͦd nature corꝑis conuenit. qͦo nͥ ita
eẽt. nullus remaneret. sapor in ore.

Expanded text:
dere, cum horum omnium quae sentimus, alia dere, cum horum omnium quae sentimus, alia sint quae ambo, alia quae singuli sentiamus; ipsos vero sensus nostros suos quisque singuli sentiamus ut neque ego sentiam sensum tuum, neque tu meum, quod de his rebus quae sentiuntur a nobis per corporis sensus, id est quod de corporalibus rebus non possumus sentire ambo, sed singuli, nisi quod ita fit nostrum ut hoc in nos vertere, et commutare possimus, sicuti est cibus et potus, cujus nullam partem quam ego percepero, et tu percipere poteris: quia et si nutrices alimenta mansa infantibus reddunt, illud tamen quod inde gustatus rapuerit atque in mandentis viscera commutaverit, nullo modo revocari poterit ut in escam refundatur infantis. Gula enim cum aliquid jucunde sapit, etiamsi exiguam, tamen irrevocabilem partem sibi vindicat, et hoc cogit fieri quod naturae corporis convenit: quod nisi ita esset, nullus remaneret sapor in ore
Abbreviated transcription (Latin):
tetigero. ut ñ solum idem corpꝰ. s ean¬
dem qͦq corporis parte possi mꝰ ãbo
sentire cangendo:. Non enĩ sicuti cy¬
bum aliquem appositũ ñ possumus
et ego totum et cu cotũ caꝑe. eĩi ani¬
bo illo uescim᷑. sic etiam in tangen¬
do accidit. s et unum a cotũ quod
ego tetigero etiã cupotes. ut id ambo
tangamꝰ. ñ singłis partib s cotũ sin¬
głi. U fateor hoc mͦ duob illis suꝑi¬
orib sensib hẽ tangendi sensũ eẽ. si¬
millimũ. s in hoc uĩdẽo dissimilem.
qͦo simul. idẽ uno temꝑe. & uidere
aliquid unũ cotũ ambo possumus
et audire. cangere aut̃ possumꝰ qͥd̃e
totũ aliqͥd ambo uno temꝑe.s partib
singłis. eandẽ aut̃ parcem ñ nͥ tẽꝑib
singłis. Nam nulli parti qũa cactu ca¬
pis. possum meũ cactum ad mouere.
nͥ cu amoueris cuũ. A Higilantissime
respondisti. s oportet ce etiam illud ui¬

Expanded text:
tetigero, ut non solum idem corpus, sed eamtetigero, ut non solum idem corpus, sed eamdem quoque corporis partem possimus ambo sentire tangendo? Non enim sicuti cibum aliquem appositum non possumus et ego totum et tu totum capere, cum ambo illo vescimur, sic etiam in tangendo accidit: sed et unum et totum quod ego tetigero, etiam tu potes, ut id ambo tangamus, non singulis partibus, sed totum singuli. E. Fateor hoc modo duobus illis superioribus sensibus, hunc tangendi sensum esse simillimum: sed in hoc video esse dissimilem, quod simul, id est uno tempore, et videre aliquid unum totum ambo possumus et audire; tangere autem possumus quidem totum aliquid ambo uno tempore, sed partibus singulis, eamdem autem partem nonnisi temporibus singulis: nam nulli parti quam tactu capis, possum meum tactum admovere, nisi tu amoveris tuum. 19. A. Vigilantissime respondisti: sed oportet te etiam illud vi
Abbreviated transcription (Latin):
ad id quod nunc agimꝰ ꝑtinet. qͥd e¬
si unum aeren narib ambo tͦhimꝰ.
aut unũ eibum gustando capimꝰ. ñ
tam̃ eam part̾e aeris duco qu̾a cu.
nec eandem parte cibi sumo qũa tiu
s aliam ego. aliam tu. & ideo de coto ae¬
re eũ spiro duco partem quanta mͥ sa¬
tis est. et cu item de toto aliam quanta
tibi satis ẽ ducis. & eib quamuis unus
et cotꝰ abutroq absumat᷑. ñ cam̃ et ame
totus & ate cotus absumi potest. Qͥ mͦ
uerbum et ego totũ audio. & tu totum
simul et speciem quamlibet quantã
ego udeo tantam et cu simul. s eẏbi uł
potionis alia pars in me. alia inte tͣnse¬
at necesse est. anparum ista intelligis
U Immo uͦ aꝑtissima &̾ certissima eẽ.
consentio. A N censes cangendi sen¬
suni comparandũ esse ocuilor & auri¬
um sensib inea re dequa ñc agitur.
qua ñ solum corpꝰ unũ ambo possumꝰ
sentire cangendo. si etiam eandem par¬
tem tu quoq pot̾is cang̾e quam ego

Expanded text:
ad id quod nunc agimus pertinet, quod etad id quod nunc agimus pertinet, quod etsi unum aerem naribus ambo trahimus, aut unum cibum gustando capimus; non tamen eam partem aeris duco quam tu, nec eamdem partem cibi sumo quam tu, sed aliam ego, aliam tu: et ideo de toto aere cum spiro, duco partem quanta mihi satis est, et tu item de toto aliam quanta tibi satis est ducis: et cibus quamvis unus et totus ab utroque absumatur non tamen et a me totus, et a te totus absumi potest, quomodo verbum et ego totum audio, et tu totum simul, et speciem quamlibet quantam ego video, tantam et tu simul; sed cibi vel potionis alia pars in me, alia in te transeat necesse est: an parum ista intelligis? E. Imo vero apertissima et certissima esse consentio. 18. A. Num censes tangendi sensum comparandum esse oculorum et aurium sensibus in ea re de qua nunc agitur; quia non solum corpus unum ambo possumus sentire tangendo, sed etiam eamdem partem tu quoque poteris tangere quam ego