comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
menti donũ t̃e. caritatẽ quã hocdo coubi a płrdicit inuicẽ oneraurã portate & sicmple¬
tis legem xp̃i: hanc eñ legẽ xp̃i dicere intellegitur quia ipsedñs p̃cepit ut nosinincim
diligamꝰ tantũ in easententiã p̃cepti pondus constituens Ediceret in hoc cognosutur. qm̃
discipilim ei estis siuos inuicẽ diligatis. huius aut̃ dilectionis officiũ ẽ in uicẽ oneraurã
portati : sed hoc officiũ nẽ. sempi ternũ ꝑduc& sane adbeatitudinẽ sempiternã inqua
ulla erunt onera tiñe que inuicẽ portare iub: amur: unc uero cũ hacuita idẽ in hacuia
sumus oncra nirec portemus utadeã uitam quȩcaret omni onero ꝑuenianus: sicut enim
deceruis non nulitaliũ cognitionũ studiose scripserunt cũ frecũ ad insul& transe¬
unt pascuorũ gratia sic seordinant ut onera capitum suorũ quȩ gestant incorpib:
suꝑ inuicem portent itaut posterior suꝑ anteriorem ceruicem proiecta caput colloc&

Expanded text:
estra portate, et sic adimplebitis legem Christi. hanc enim legem Christi dicere intellegitur, qua ipse dominus praecipit, ut nos inuicem diligamus, tantum in ea sententia praecepti pondus constituens, ut diceret: in hoc cognoscitur, quoniam discipuli mei estis, si uos inuicem diligatis. huius autem dilectionis officium est: inuicem onera uestra portate. sed hoc officium non est sempiternum; perducet sane ad beatitudinem sempiternam, in qua nulla erunt onera I nostra, quae inuicem portare iubeamur. nunc uero, cum in hac I uita, id est in hac uia sumus, onera nostra portemus, ut ad eam uitam, quae caret omni onere, perueniamus. sicut enim de ceruis nonnulli talium cognitionum studiosi scripserunt, cum fretum ad insulas transeunt pascuorum gratia, sic se ordinant, ut onera capitum suorum, quae gestant in cornibus, superinuicem portent, ita ut posterior super anteriorem ceruice proiecta caput collocet,
Abbreviated transcription (Latin):
tã huiꝰ neces sitatif & tẽporisquȩ nnu mero quadrage simo cõmesllatur. Qm̃
denarius numerus qui totã insinuat disciplinã quat ductus idẽ numero qui corpori tribu¬
itꝰ multi plicatus quia ꝑmotus corporales ãministratiogerit᷑ quã dictũẽ side constare
quadrc gesimum numerũ confic it ita imp&rat &iã stabilẽ & nullius tẽporis
partes aequales quadiac genarinumeri simulct&e ad quinquaginta ꝑueniunt : pa¬
tes aut̃ aquales hab& qua dra genarius numerus : primo .xl. in singulis deinde xx. inbinis
deindex inquaternis: octo inquinis : quinq: in oc tonis quattuor. indenis duꝰ inuicens:
propter sicut quadra genarius numerus aequalibus suis partib cõputatis pirt ap¬

Expanded text:
itam huius necessitatis et temporis, quae numero quadragesimo commendatur, quoniam itam huius necessitatis et temporis, quae numero quadragesimo commendatur, quoniam denarius numerus, qui totam insinuat disciplinam, quater ductus, id est numero, qui corpori tribuitur, multiplicatus, quia per motus corporales administratio geritur, quam dictum est fide constare, quadragensimum numerum conficit. ita impetrat etiam stabilem et nullius temporis ntur decem, quia et partes aequales quadraginarii numeri simul ductae ad quinquaginta perueniunt; partes autem aequales habet quadraginarius numerus primo quadraginta in singulis, deinde uiginti in binis, deinde decem in quaternis, octo in quinis, quinque in octonis, quattuor in denis, duas in uicenis. aginta. quapropter sicut quadragenarius numerus aequalibus suis partibus computatis parit a
Abbreviated transcription (Latin):
mnis sapientia & discpłe quȩ ad homines erudiendos ꝑtin& creatorẽ creatur¬
que dis nos cere & illũ colere dominantẽ istã subiectam faterb: ẽ. aut̃ ereator dr̃i
ro partim ẽ in uisibilis sicut animus pat fmui sibilis sicut corpurłu sibiliter narius
numerus tribuitur quare diligeredm̃triplititer iuber extoto corde extotaanima¬
ter omnis disciplina dinoscens & discernens creatorẽ atque creaturã denarionumero
insinuat᷑: quȩ disciplina quam diu corporeis motib: temporaliter significat eredendo
constat & rerũ gestarũ uenientiũ atq: transeuntiũ auetoritate quasi lacte paruu¬
los nutrit utidoneos faci at contemplations q̃ ñuenit & transit sed semꝑmane in
qua quisq narratis sibi rebus diuinitus tẽporaliter ꝓsalute hominũ gestis siue gere¬
dis quȩ adhuc futura p̃dicantur si ꝑmanserit inside & promissa sperauerit & q̃ h
uina auctoritas p̃cepit in fartigalili caritate implere durauerit recte agat u¬

Expanded text:
mnis sapientiae disciplina est quae ad homines erudiendos pertinet, Creatorem creaturamque dignoscere, et illum colere dominantem, istam subjectam fateri. Est autem creator Deusro, partim est invisibilis, sicut animus, partim visibilis, sicut corpus: invisibili ternarius numerus tribuitur. Quare diligere Dominum tripliciter jubemur, ex toto corde, et ex tota animater omnis discinsinuatur. quae disciplina quamdiu corporeis motibus temporaliter significatur, credendo constat et rerum gestarum uenientium atque transeuntium auctoritate quasi lacte paruulos nutrit, ut idoneos faciat contemplationi, quae non uenit et transit, sed semper manet. in qua quisque narratis sibi rebus diuinitus temporaliter pro salute hominum gestis siue gerendis quae adhuc futura praedicantur, si permanserit in fide et promissa sperauerit et quae diuina auctoritas praecipit infatigabili caritate implere durauerit, recte agit u
Abbreviated transcription (Latin):
pastouib: eccłae catholicae toto orbe diffusae perquos postea xplenarii concilii aucto¬
ritate originalis consu&udo firmata .ẽ. Et lamouẽ quae stois errabat & domini cum
caracterẽ a fallacib: dep̃datorib suis focis acciperat : Uenientẽ ad xp̃i anpunitatis
salutem ab erroe corrigi acuptiuitate liberari auulnere sanarq. Carac terem
tam in eadñi cumag noscipotius ꝙ improbari. Quando quidẽ ipsum caracterem mult¬
& lupis infigunt qui uidentur quidẽ intus cẽ Verũ tamen ad illamouẽ que &iã &
multis una .ẽ. non ꝑtinere morum suorum. fructib conuincuntur inquib: infinẽ¬

Expanded text:
pastoribus ecclesiae catholicae toto orbe diffusae, per quos postea plenarii concilii auctopastoribus ecclesiae catholicae toto orbe diffusae, per quos postea plenarii concilii auctoritate originalis consuetudo firmata est, etiam ouem, quae foris errabat et dominicum caracterem a fallacibus depraedatoribus suis foris acceperat, uenientem ad christianae unitatis salutem ab errore corrigi, a captiuitate liberari, a uulnere sanari, caracterem tamen in ea dominicum agnosci potius quam improbari, quando quidem ipsum caracterem multi et lupi et lupis infigunt, qui uidentur quidem intus esse, uerum tamen ad illam ouem, quae etiam ex multis una est, non pertinere morum suorum fructibus conuincuntur, in quibus in fine
Abbreviated transcription (Latin):
siuedantis siue accipientis posse uiolari necobaliud illistemporib: quando ista quȩstio conira
utilẽ consuetudinẽ disputationib: salua caritate atq anitate alter cantib: discutiebat᷑ :
uisu est. Quibus da &iam egregiis uiris antestibi xp̃i interquos pcipuebeatus erprianus
eminebat non eẽ posse apud ber&icos uolstis maticos baptismũ xp̃i nisi quia non distin¬
guebatur sacram̃tum ab effectu uelusu sac ram̃ti & quia eius effectus atq usus in libera¬
tione apeccatis & cordis rectitudine apud her&icos non inueniebat. Ipsum quoque sacram̃¬
tũ illic non eẽ putebat᷑ sed conuertentiboculos ad interiores paleae multitudinẽ cũ & hi qui i
ipsa unitate ꝑ uersi sunt & ꝑdite uiuunt. Appareant remissionem peccatorũ nec dare posse
ñ habere quia non malignis sed bonis filuis dictũ ẽ sicuidimiscritis peccat᷑ dimittent᷑ & sicui
tenueritis tenebunt᷑. H aberetamen & dare & accipere baptismisacram̃tum satis eluxit

Expanded text:
siue dantis siue accipientis posse uiolari. nec ob aliud illis temporibus, quando ista quaestio contra utilem consuetudinem disputationibus salua caritate atque unitate altercantibus discutiebatur, uisum est quibusdam etiam egregiis uiris, antistitibus Christi, inter quos praecipue beatus Cyprianus eminebat, non esse posse apud haereticos uel schismaticos baptismum Christi, nisi quia non distinguebatur sacramentum ab effectu uel usu sacramenti; et quia eius effectus atque usus in liberatione a peccatis et cordis rectitudine apud haereticos non inueniebatur, ipsum quoque sacramentum illic non esse putabatur. sed conuertentibus oculos ad interioris paleae multitudinem, cum et hi qui in ipsa unitate peruersi sunt et perdite uiuunt appareant remissionem peccatorum nec' dare posse nec habere, quia non malignis, sed bonis filiis dictum est: si cui dimiseritis peccata, dimittentur ei; si cui tenueritis, tenebuntur, habere tamen et dare et accipere baptismi sacramentum: satis eluxit
Abbreviated transcription (Latin):
qđ nullitutic accedit nisi qui pr&erarca fuit. Certe manifestũ ẽ id qđ dicit᷑ in eccła uttus
a focis incorde ñ incorpore cogitandũ Quando quide omnes quicorde sunt in arcae unitate¬
percade aquams aliu fiunt ꝑ quã omnes quicorde sunt foris siue &iam corporeforis sunt sue
nonstã quã unitatis aduersaru moriunt᷑. Sicut ergo non alia sedeadẽ aqua & in arca post

Expanded text:
quod nulli tunc accidit, nisi qui praeter arcam fuit. certe manifestum est id quod dicitur in ecclesia intus quod nulli tunc accidit, nisi qui praeter arcam fuit. certe manifestum est id quod dicitur in ecclesia intus et foris in corde, non in corpore cogitandum, quando quidem omnesper eamdem aquam salvi fiunt, per quam omnes qui corde sunt foris, sive etiam corpore foris sint, sive non sint, tanquam unitatis adversarii moriuntur. Sicut ergo non alia sed eadem aqua, et in arca po
Abbreviated transcription (Latin):
male utentes cũ uideat᷑ eẽ intususq infinẽ uitȩ influtiosis & ꝑditismorib ꝑseuenent :¬
ut quomodo ñ sunt ꝑ aquã saluati : Quos in p̃teritũ cũ eobaptismate quos in beresi a¬
ceperant in eccła  simpliciter amisos crprianus ipse cõmemorateadẽ quippe ar¬
cae unitas eos saluos fecit. Inqua nemonisi ꝑ aquã saluatus ẽ ipse enĩdicit : Potens ẽ dñs miseri¬
suae munerib: non separaressi non ꝑ aquã : Quomodo in arca : siñ in arca : quomodo in ecđa
zati perdi prȩsentiã uerius intus baptizati deputentur. Quia illic eis incipit aqua ꝓdesse
ad salutẽ. Neque enĩ alit̃ dici possunt salui facti in arca. nisi ꝑaquã Et rursus quidã qui ui¬
debantꝰ intus baptitatiꝰ uerus deputour. Male quippe ut utentes baptismoꝑ aquã moriund¬

Expanded text:
male utentes, cum uideantur esse intus, usque in finem uitae in flagitiosis et perditis moribus perseuerant? amale utentes, cum uideantur esse intus, usque in finem uitae in flagitiosis et perditis moribus perseuerant? aut quomodo non sunt per aquam saluati quos in praeteritum cum eo baptismate, quod in haeresi acceperant, in ecclesiam simpliciter admissos Cyprianus ipse commemorat ? eadem quippe arcae unitas eos saluos fecit, in qua nemo nisi per aquam saluatus est. ipse enim dicit: potens est dominus miserierunt ab ecclesiae suae muneribus non separare. si non per aquam, quomodo in arca? sizati per dei praescientiam uerius intus baptizati deputentur, quia illic, eis incipit aqua prodesse ad salutem — neque enim aliter dici possunt salui facti in arca nisi per aquam —, et rursus quidam, qui uidebantur intus baptizati, per e
Abbreviated transcription (Latin):
Iunt& iã quidã & eo numero qui adhuo nequit uiuant aut &iã in heresib uelingentiliũ suꝑ st¬
nonib iacẽnt. Et tam̃ &iã illic nouit dñs qui sunt eius : Nãq in illa in effabili prȩsentiadĩ
multi qui foris uident intus sunt : Et multi quiintus forissunt : Ex illis ergo omnib quiut
itadica intrinsecus & in oc culto intus sunt : Constat ille hortꝰ c̃clusus fonssignatus putous
aqueuiue paradisus cũ fructu pomorũ horũ mu nera c̃cessaduunitus partim sunt ꝓpria: Sic̃
in hoc tẽpore in fatigabilis caritas & infuturo uitda &na pasti uero cũ malis ꝓuersisq cõmunia
scodiũ sed constientiae bone inter rogatiȩ ꝓ p̃t sicut a par& hominib: inunitate catholicabapti za¬
tis quiseculo uerbis solis & ñ factis renuntiant : Quo modo ꝑtinent adhui arcae misterium
inquib: non t conscientiae bonȩ int̃rogatio Aut quomodo saluifiuñ ꝑ aqͣ quis cõbaptis mate

Expanded text:
unt etiam quidam ex eo numero qui adhuc nequiter vivant, aut etiam in haeresibus, vel in gentilium superstitionibus jaceant; et tamen etiam illic novit Dominus qui sunt ejus. Namque in illa ineffabili praescientia Dei, multi qui foris videntur intus sunt, et multi qui intus videntur foris sunt. Ex illis ergo omnibus qui, ut ita dicam, intrinsecus et in occulto intus sunt, constat ille hortus conclusus, fons signatus, puteus aquae uiuae, paradisus cum fructu pomorum. horum munera concessa diuinitus partim sunt propria, sicut in hoc tempore infatigabilis caritas et in futuro uita aeterna, partim uero cum malis peruersisque communia, sordium, sed conscientiae bonae interrogatio. quapropter, sicut apparet hominibus, in unitate catholica baptizati, qui saeculo uerbis solis et non factis renuntiant, quomodo pertinent ad huius arcae mysterium, in quibus non est conscientiae bonae interrogatio ? aut quomodo salui fiunt per aquam qui sancto baptismate
Abbreviated transcription (Latin):
audierant pharisei quodibsplures discipulos habera & baptitar& pluresq iolian¬
ner quamqua ilis ipse non baptitara seđ discipuli et reliquit iudea torra & abnt
uteru in galilea: Punc ergo quande hnero solsmis exiit cudiscipulis suis iniudea & illic¬
morabatur cueis: bapbtabac n ꝑscipsũ sed ꝑ discipulos suos: quos intellegimia fuisse
baptitatos Siuc laptisio iohanius si nnulli arbitrant. Siue qͥuod magis

Expanded text:
audierant Pharisaei quod Jesus plures discipulos faceret, et baptizaret plures quam Joanaudierant Pharisaei quod Jesus plures discipulos faceret, et baptizaret plures quam Joannes quanquam Jesus ipse non baptizaret, sed discipuli ejus, reliquit Judaeam terram, et abiit iterum in Galilamorabatur cum eis, baptizabat non per se ipsum, sed per discipulos suos. Quos intelligimus jam fuisse baptizatos sive bapti
Abbreviated transcription (Latin):
tatos intellegere debemus quem ad modu scriptum e: quando baptitatȩ unt plels
ecclesia rumͣhierusalem & in samaria: quando autem baptitacȩsunt aliȩ plele
entium quibus a postoli epistolas miscrunt None. utiq scriptum & tamen &iam
ipsos baptitatos minime dubitamus: propt̃ illam dnisententiam: nisi quis renatus fu
tume: Eoqui abaptitabat plusquam iohanne: & quia ipse non bapti zabat Sed
discipuli rut intellegeremus & ipsum quidem baptizasse psentia maistatis non
tamen ipsum baptitasse manibus suis : Ipsiusenimerat baptis inisacramentũ: Ad disci¬
pulos autembaptitandi ministerim pertinebat : Tunc ergođi cit iohanne euan¬
gelista in euangło suo posthaec ex ut ihs & discipulieius in iud eamterra : & illic mo¬
rabat cũcis &baptit abat Punc paulo post de illo loquens ait : Vtergo cognouit ibsqe

Expanded text:
zatos intellegere debemus, quem ad modum scriptum est, quando baptizatae sint plebes zatos intellegere debemus, quem ad modum scriptum est, quando baptizatae sint plebes ecclesiarum in Hierusalem et in Samaria, quando autem baptizatae sint aliae plebes gentium, quibus apostoli epistulas miserunt, non est utique scriptum et tamen etiam ipsas baptizatos utique minime dubitamus propter illam domini sentetum est, quia baptizabat plures quam Joannes, et quia ipse non baptizabat, sed discipuli ejus, ut intelligeremus et ipsum quidem baptizasse praesentia majestatis, non tamen ipsum baptizasse manibus suis: ipsius enim erat Baptismi sacramentum; ad discipulos autem baptizandi ministerium pertinebat. Tunc ergo quando dicit Joannes evangelista in Evangelio suo, Post haec exiit Jesus et discipuli ejus in Judaeam terram, et illic morabatur cum eis, et baptizabat; tunc paulo post de illo loquens ait: Ut ergo cognovit Jesus quia
Abbreviated transcription (Latin):
sco sue rant baptiꝵ ati sicut antiqui iusti. Sinoncircũ ciderent nonerat eis peccatũ: Postea
uoto quam iussit ds̃ ut circucideretur habrabam eiq posteritasã amsi nonfier& graue
fuerit baptiaatus : Sed quoscũq legimus in corporexp̃i quod e ecđa ꝑtinere ad reg¬
nu caelorum: Non nisi baptizatos intellegere debemus: nisi foste quos angustia pas¬
sionis inuenit: & nolentes negare xpͥm antequa baptitarentur occisi sunt quib
ipsa pasno prob Emodeputata: Sed num quid hoc possumus dea postolis dicere quiusq:
ad cum largũ tempus habuerunt quobaptitarentur. Vt alios &iam bapti tauerine: Bedñ
omnia quae facta sunt &iamscripta inueniuntur: Verum &iam factaee: & c&eris
documentis probatur: scriptume quando baptizatus e apostolus paulus. &scrip
um non est quando baptigati sunt alii a postoli uerum tamen &iam ipsos bapti¬

Expanded text:
sancto fuerint baptizati. Sicut antiqui iusti si non circumciderentur, non erat eis peccatum, postea sancto fuerint baptizati. Sicut antiqui iusti si non circumciderentur, non erat eis peccatum, postea uero quam iussit deus, ut circumcideretur Abraham eiusque posteritas, iam, si non fieret, gfuerit baptizatus, sed quoscumque legimus in corpore Christi, quod est ecclesia, pertinere ad regnum caelorum, non nisi baptizatos intellegere debemus, nisi forte quos angustia passionis inuenit et nolentes negare Christum, antequam baptizarentur, occisi sunt; quibus ipsa passio pro baptismo deputata est. sed numquid hoc possumus de apostolis dicere, qui usque adeo largum tempus habuerunt, quo baptizarentur,. ut alios etiam baptizauerint? sed non omnia, quae facta sunt, etiam scripta inueniuntur, uerum tamen facta esse ex, ceteris documentis probatur. scriptum est, quando baptizatus est apostolus Pautum non est, quando baptizati sint alii apostoli: uerum tamen etiam ipsos bapti
Abbreviated transcription (Latin):
Accipue spmscm : unde reetedici potest quia cum perus negauit dnm nondum fuctar
apoł laptirati non tamenaqua sed spusco hocenimeisdix posttuq resipreun solesto¬
uersatuse cumcis. Iohanns quidem baptizauit aqua los aute baptitabimimi spusto
que sa usepturiestis non post multos hosdier usq ad penttosten Alii aut codices habent
Vos autem spuisco incipudis baiptuuari: Sed siue dicat᷑ baptizabimine siue dicat inciprotis
baptitars Ad remnihil intere: Namin quib cumq codicib: inueniuntur bapt dalu
autincipiais baptit arimendosi sunt qui ex grecis facillime conuincunt: Si aut dicim
aq non suisse baptitatas mnetuendũ ẽ ne grauit in eiserremus. Nedemus hominib aue¬
toritatt̃ contem nendibaptis mũ que usq ad eo non conte nendũ ipsa a postolicau
disciplina comendat : ut corneliuscenturio & hi quicũ illo erant &iam accepto spu

Expanded text:
itum sanctum. Unde recte dici potest, quia, cum Petrus negauit dominum, nondum fuerant apostoli baptizati non tamen aqua sed spiritu sancto. hoc enim eis dixit, posteaquam resurrexit et conuersatus est cum eis: Iohannes quidem baptizauit aqua. uos autem spiritu squem accepturi estis non post multos hos dies usque ad pentecosten. alii autem codices habent: uos autem spiritu sancto incipietis baptizari. sed siue dicatur baptizabimini, siue dicatur incipietis baptizari, ad rem nihil interest; nam in quibuscumque codicibus inueniuntur baptizabitis aut incipietis baptizare, mendosi sunt: qui ex graecis facillime conuincuntur. si autem dicimus aqua non fuisse baptizatos, metuendum est, ne grauiter in eis erremus, ne demus hominibus auctoritatem contemnendi baptismum, quem usque adeo non contemnendum ipsa apostolica disciplina commendat, ut Cornelius centurio et hi qui cum illo erant etiam accepto spiritu
Abbreviated transcription (Latin):
Vndi nolis dicitur nolite conformari huic soculo Sedreformamini in nouita mentis urae
ad ꝓbandu uos quac sic uoluntasdi Quodbonũ &bene placitũ & ꝑfectum Siergo nonin nole
neq indistantile ꝑloca suapasuib sicut corpora siue cernuntur. siue cogitantur sedinuis tute
intellc: iluli qualire iustitiamente dicimus. Seu nouimus seuuolumus pulcdrã & scđm hane
pulediricudinem resormam adimag inedi. Profecto ipsius diquinos sormauit aresorma
sumaginem suun Noninaliqua mole cornorta si prandee pulobirdo eoqueresta
tccibi credendene in comparabalitor puldiroriquoe in coparabiliter iustor .CCxliii

Expanded text:
sed reformamini in nouitate mentis uestrae sed reformamini in nouitate mentis uestrae ad probandum uos, quae sit uoluntas dei, quod bonum et placitum et perfectum. si ergo non in mole neque in distantibus per loca sua partibus, sicut corpora siue cernuntur siue cogitantur, sed in uirtute intellegibili, qualis est iustitia, mentem dicimus seu nouimus seu uolumus pulchram et secundum hanc pulchritudinem reformamur ad imaginem dei: profecto ipsius dei, qui nos reformauit et reformat ad imaginem suam, non in aliqua mole corporea suspicanda est pulchritudo, eoque iustorum mentibus credendus est incomparabiliter pulchrior, quo est incommutab
Abbreviated transcription (Latin):
& iustitia & scificatio & redeptio: Vt que ad modu scriptumo quigloriat᷑ indro lori&¬
Quod quide & ipse uidisti addendo Ac que dicendo nisi foste non hag humane aequitatis. Sed
illaquꝑdrc sola asseratur ee iustitiase plancille summus ds uerauistiua uel illeuer de suma
iustitia qua ꝓficco esurire acsitire debemxanta o qnhac peregrinatione iustitia & qua
postta sacurariei Hr̃ã o. in a& nitate plenaiustitia: Nonergo dinraeius litiae similẽ
cogitemus sedlcogite mus nospotius tanto similiores doquantocepotuerimus ei pas tici pation
nat in conimutaliliar excollentius .e illo qđ inluminatur: quancomagis cauerio posa
aliquul inserius. Et quidã modo decolorat simoẽ credamus. qua onra iustitia. quidẽ aut
ludi usticia cumin nobise uolquelib& uistus quarectesapienter quȩ uiuitur. qua interiaus
nominis pulchritudo y x ceste secđm hanc pulcbiritudine magisq. corpꝰsum adimagine di¬

Expanded text:
et iustitia et sanctificatio et redemtio, ut, quemadmodum scriptum est, qui gloriatur, in domiet iustitia et sanctificatio et redemtio, ut, quemadmodum scriptum est, qui gloriatur, in domiQuod quidem et ipse vidisti addendo atque dicendo, nisi forte non haec humanae aequitatis, sed illa quae Deus est, sola asseratur esse justitia. Est plane ille summus Deus vera justitia, vel ille verus Deus summa justitia, quam profecto esurire ac sitire, ea nostra est in hac peregrinatione justitia, et qua postea saturari ea nostra est in aeternitate plena iustitia. non ergo deum nostrae iustitiae similem cogitemus, sed conat, incommutabiliter excellentius illo est quod inluminatur: quanto magis caueri oportet, ne aliquid inferius et quodam modo decoloratius eum esse credamus, quam est nostra iustitia? quid est autem aliud iustitia, cum in nobis est, uel quaelibet uirtus, qua recte sapienterque uiuitur, quam interioris hominis pulchritudo? et certe secundum hanc pulchritudinem magis
Abbreviated transcription (Latin):
quaꝓpt̃ si animȩ nom possunt : Nin&ia inscipsis Vttũquuiere quia excis uiuunt. & in para
a quibus desertamoriuntur Quantomagis ut ra iustitia &iam in se ipsa uiuere intello¬
genda e ex qua sicuuiunt amimao Vtbacamissa martuao nuncupentur: qua uis quantula¬
cuq uita nde sinuart uiucre eaporit i astitaaq ueuit inscipti pculdubio dre atque ne mutalili
uiuie Sit̃ autemcu sic inscipsa uita &iam nobir sit uitatum eis fficimur utcũq palticipes :
iticũ inscipsa sit iustia & &iam nob fic iustita cumet coherendo iuste uiuim & tantomas
minue iustisum : quanto illimaiꝰ minus ue coberom unde scriptue deum genito filiodi Cusit
ucique pacrissapienta atque iustitia & semꝑ inscipsa sit qđ factus sit nobado sapientia

Expanded text:
quapropter si animae non possunt nisi etiam in se ipsis utcumque uiuere, quia ex eis uiuunt et corpora, quapropter si animae non possunt nisi etiam in se ipsis utcumque uiuere, quia ex eis uiuunt et corpora, a quibus deserta moriuntur, quanto magis uera iustitia etiam in se ipsa uiuere intellegenda est, ex qua sic uiuunt animae, ut hac amissa mortuae nuncupentur, quamuis quantulacumque uita non desinant uiuere! a Ea porro iustitia, quae uiuit in se ipsa, procul dubio deus est atque incommutabiliuiuit. sicut autem, cum sit in se ipsa uita, etiam nobis fit uita, cum eius efficimur utcumque participes: ita, cum in se ipsa sit iustitia, etiam nobis fit iustitia, cum ei cohaerendo iuste uiuimus et tanto magis minusue iusti sumus, quanto illi magis minusue cohaeremus. unde scriptum est de unigenito filio dei, cum sit utique patris sapientia atque iustitia et semper in se ipsa sit, quod factus sit nobis a deo sapientia
Abbreviated transcription (Latin):
Vitamipsantꝰ uiter qu & ut uuat : quic quid non salso dicimus uiuere : Puto enim
ab surdũ tibi uideriut ꝑuitã uiuat᷑ & uita nonuiuat: Porrosiuita ipsa pcipue uiuit Qui aui
uit omne quod uiuit : recole obsecro quasdicat scriptura diuina animas mostuas. profrito
inuenies iniustas impias infideles. Namlic& perillas uiuant corpora impicrum De quib
dictum est Quod mortui sepeliant mostuossuos: &ibi intellogantur aiam iniquȩ an¬
mae non esse sine aliquauita. Neque enĩ aliter exeis possent corpora uiuere : Nisi quals¬
cum que urta qua omnino animae carere nom posiunt : Vnde in mattales merito uocant
Non ta men ob aliud amissa iustitia dicuntur mortuas: Nisiquia & animarum licet
inmortaliter uita qualicũque uiuentiũ uirior & maior uita iustitiane. Tamquam unta
uitarum Quȩcum sunt incorporib & iam ipsa corpora uiua sunt Quȩ ꝑseipsa uiuere nequnt .

Expanded text:
uitam ipsam non uiuere, qua fit, ut uiuat quidquid non falso dicimus uiuere. puto enim uitam ipsam non uiuere, qua fit, ut uiuat quidquid non falso dicimus uiuere. puto enim absurdum tibi uideri, ut per uitam uiuatur et uita non uiuat. porro si uita ipsa puit omne, quod uiuit, recole, obsecro, quas dicat scriptura diuina animas mortuas; profecto inuenies iniustas, impias, infideles. nam licet per illas uiuant corpora impiorum, de quibus dictum est, quod mortui sepeliant mortuos suos, et ibi intellegantur etiam iniquae animae non esse sine aliqua uita — neque enim aliter ex eis possent corpora uiuere nisi qualicumque uita, qua omnino animae carere non possunt, unde inmortales merito uocantur —, non tamen ob aliud amissa n iustitia dicuntur mortuae, nisi quia et animarum licet inmortaliter uita qualicumque uiuentium uerior et maior uita iustitia est tamquam uita uitarum, quae cum sunt in corporibus, etiam ipsa corpora uiua sunt, quae per se ipsa uiuere nequeunt.
Abbreviated transcription (Latin):
facere supra quam p&imus & intellegimas: pestit itaque ut ita credamus udascesubs¬
tantiae trinicatem : ut ipsa essentia non aliud sic quamipsa trinitas. ad quam udenda
quantum lib& in bacuita pficiamus perspccalã erit & meniginato quod uidebim ycum
uero quod in resurrectione promittitur spiritalo corpus habere coperimus hiue
menum: Siue mirabile modo ꝗm ineffabilise spiritalis corporratia : &ia corpore
corpus & ubiq totae proniã capacitato uidebimus: quoduero posuisti inepis tola trau
ri tibi uł pctius qđ un debatur tibi mintuibum Secundu substantiam inie uestitiae.
Ideoque t nom posse ad hucdm ide uiuento natura iustitia simile cogitare qui iustitia
sicui dicis non inse sed in nobis uuit. In mopitius nos secundũ illã uiuimus. Ipsa uero persciusti¬
tia nequaqua uiut: dhoc ut tibi ipsere spiedeas. lud intuere utturito dicipeset :

Expanded text:
facere supra quam petimus et intellegimus. Restat itaque, ut ita credamus unius esse subsfacere supra quam petimus et intellegimus. Restat itaque, ut ita credamus unius esse substantiae trinitatem, ut ipsa essentiquantum libet in hac uita proficiamus, per speculum erit et in aenigmate, quod uidebimus. cum uero, quod in resurrectione promittitur, spiritale corpus habere coeperimus, siue illam mente siue mirabili modo, quoniam ineffabilis est spiritalis corporis corpus et ubique tota est, pro nostra capacitate uidebimus. Quod uero posuisti in epistula tua, uideri tibi, uel potius quod uidebatur tibi nihil uiuum secundum substantiam inesse iustitiae ideoque te non posse adhuc deum, id est uiuentem naturam iustitiae similem cogitare, nquiaquia iustitia" sicut dicis "non in se, sed in nobis uiuit, immo potius nos secundum illam uiuimus, ipsa uero per se iustitia nequaquam uiuit": ad hoc ut tibi ipse respondeas, illud intuere, utrum recte dici possit
Abbreviated transcription (Latin):
animinri Qualia sunt fapientu iustita carius cistias & ceuratalio Quae pfecto nenmule corporis pird¬
mus nec er quasicorporeas formis cogititione firuramus : Sed ea quando recie intellegimus sint aliq
corpylentia uel similitudine corpantia in luce mentis aspicimus. quare .e. ab omnium qualitat
& quantitatum corporalium comparatione discreti& ioneam timen anostro intellectuomnina ab¬
rore apłs testis .e. ubian: nuisibiliaerir euis acanstitutionemudi peaquȩ facta sunt intellertacons¬
atq intellec tualis quȩ ad ci imagin uinsaccae sicogitationes uras gt incelligentias non euicerte
erit fostassis absurdũ ut eam ad suũ quoq creatore intollegendu: Ipso adiuuantemediuem at¬
tollere. Siautem inscipsa deficit sibiq succumbit pia fide contenta sit qua diuperegrina

Expanded text:
animi nostri, qualia sunt sapientia, iustitia, caritas, castitas et cetera talia, quae profecto non mole corporis pendanimi nostri, qualia sunt sapientia, iustitia, caritas, castitas et cetera talia, quae profecto non mole corporis pendimus nec eorum quasi corporeas formas cogitatione figuramus, sed ea quando recte intellegimus, sine aliqua corpulentia uel similitudine corpulentiae in luce mentis aspicimus: quanto est ab omnium qualitatum et quantitatum corporalium comparatione discretior? non eam tamen a nostro intellectu omnino abhorrere apostolus testis est, ubi ait: inuisibilia enim eius a constitutione Mundi per ea quae facta sunt intellecta consatque intellectualis, quae ad eius imaginem facta est, si cogitationes nostras et intellegentias non euicerit,erit fortassis absurdum, ut eam ad suum quoque creatorem intellegendum ipso adiuuante meditemur attollere. si autem in se ipsa deficit sibique succumbit, pia fide contenta sit, quamdiu peregrin
Abbreviated transcription (Latin):
ul in aliquomentis ex cossubis quasi lo calibus quantitatibus ingeruntur Testium ab uter que
dis crecu qđ nq: fitcorpus neq babeat ullam similitudine corporis sicutie sapientia quȩ mante
ntellecta conspictur. & in cui luce dehis omnib ueracitite iudicat᷑. Inquo istos genereer¬
dendũ eo isti quã nosse uolum. Trinitatȩ pͥfec o aut in aliquo aat innulloys. Inaliquo eo
utiq qđ ẽ aliis duob prostantius. Sicute sapientia qđ sidomũe in nobe & minuse qua
ll sumia & in comutibilis q̃ disapientia dicitur : ꝑ uto qđ non debemus domo suo inferius
cogitar: donante .Si aut aliquis splendoreius in nobe quenta sapitntia de quantõ cũ q¬
uel corporalium reru imaginibus simile ee credimus. Noneni corpora puldiritudine molis
aut rumitudine superat: Seddissimilitudine a cdisparilitate nature xnidistretae conparatio bona

Expanded text:
uel in aliquo mentis excessu his quasi localibus quantitatibus ingeruntur; tertium ab utroque uel in aliquo mentis excessu his quasi localibus quantitatibus ingeruntur; tertium ab utroque discretum, quod neque sit corpus neque habeat ullam similitudinem corporis, sicuti est sapientia, quae mente intellecta conspicitur et in cuius luce de his omnibus ueraciter iudicatur: in quo istorum genere credendum est esse istam quam nosse uolumus trinitatem ? profecto num eius in nobis est et minus est quam illa summa et incommutabilis quae dei sapientia dicitur, puto quod non debemus dono suo inferius cogitare donantem. si autem aliquis splendor eius in nobis est, quae nostra sapiralibus uel corporalium rerum imaginibus similem esse credamus. non enim corpora pulchritudine molis aut magnitudine superat, sed dissimilitudine ac disparilitate naturae. et si discreta est a comparatione bonorum
Abbreviated transcription (Latin):
tusta discernimnus in quo nobis satis appar& Quid credamꝰ in cognitũ. quid cognitũ teno amꝰ quã
suma corporis recodemur quã cogitatione fingamꝰ quid ccoporis sensus attingat. Quidimagi
animus simile corpia quido ertũ & omnium corporũ dissimillimũ intellegenti a cotẽpl&
Hoc orgo lum̃ ubibec cuncta diudicant nonutiq sic̃ hui solis. Et cuiusq corporei luminis silo re
ꝑ localia spacia circũ quaquȩ diffunditur : mentem que nram quasi uisibili candore conlustrat
Sed inui sibiliter &bsfabiliter & tamen intellegibiliter luc&: tam que nobis cestumẽ
quam nobis effecit certaquȩ scđm ipsum cunc ta conspicimus: enigiture a sint rorum
enera quae uident. Vnum corporaliũ Sicut hunc caelu & terra. & quiequidineis copaeus
Siue recordata uel oblata quas corpora contuemur. Vnde sunt &iam uisiones: quȩ uelin som

Expanded text:
ta ista discernimus, in quo nobis satis apparet quid credamus incognitum, quid cognitum teneamus, quam ta ista discernimus, in quo nobis satis apparet quid credamus incognitum, quid cognitum teneamus, quam formam corporis recordemur, quam cogitatione fingamus, quid corporis sensus attingat, quid imaginetur animus simile corpori, quid certum et omnium corporum dissimillimum intellegentia contempletur: hoc ergo lumen, ubi haec cuncta diiudicantur, non utique sicut huius solis et cuiusque corporei luminis fulgore per localia spatia circumquaque diffunditur mentemque nostram quasi uisibili candore conlustrat, sed inuisibiliter et ineffabiliter, et tamen intellegibiliter lucet tamque nobis certum est, quam nobis efficit certa quae secundum ipsum cuncta conspicimus. Cum igitur tria sint rerum genera, quae uidentur, unum corporalium, sicut hoc caelum et terra et quidquid in eis corporeus siue recordata uel oblata quasi corpora contuemur; unde sunt etiam uisiones, quae uel in somnis
Abbreviated transcription (Latin):
onipitian pesis At illa quo uisibilias permanen ti pessunt si estondantur &i ã bis matalib oci¬
lis cons picum cut so discipulis post resurrectiono dns ostendit Sicut &ia pest ascsonom
apbo paulo & diacono steplino. Prinde ista uisibilia ꝑmanentia itacredim. Uretasi nonderns¬
arent sportm oanos quandoq uisuros. Nec ea conemurrationt in tolloctu que comphendere
nisiut ea quia uis bilia sunt ab inuisibilib distinctus cogitemus. Et oũ cogitatione qualia sint ima
cognita nllã quippo uisionẽ. cogitatiom ea fingiabanc rocolit noqua qua tam dubito siue quod
deilla tostibi multis si ue qđ do ista mois as poctib orodidi Institiã uero & sapientiã. & quicqd
cius modie : n alit imaginamur alitor contusm̃: Sod haec in uisbilia simplicimentis at qirationis¬
intontiono intollecta conspicimus: Sinc ullis formis &molo: ocipora libus. sine ullis linia¬
mentis figurisq mebito sine ullis localibus. Siue finib siues patis infinitis. Ipsumq lum̃ quo cune¬

Expanded text:
quae uisibilia sunt permanentia, possunt, si ostendantur. etiam his mortalibus oculis conspici, sicut se discipulis post resurrectionem dominus ostendit, sicut etiam post ascensionem apostolo Paulo et diacono Stephano. Proinde ista uisibilia permanentia ita credimus, ut, etiam si non demonstrentur, speremus ea nos quandoque uisuros nec ea conemur ratione intellectuque comprehendere, nisi ut ea, quia uisibilia sunt, ab inuisibilibus distinctius cogitemus, et, cum cogitatione, qualia sint, imacognitam; illam quippe uisionem cogitatio mea fingit, hanc recolit; nequaquam tamen dubito, siue quod de illa testibus multis siue quod de ista meis aspectibus credidi. iustitiam uero et sapientiam et quicquid eius modi est non alitintentione intellecta conspicimus sine ullis formis et modulis corporalibus, sine ullis liniamentis figurisque membrorum, sine ullis localibus siue finibus sine spatiis infinitis. ipsumque lumen, quo cunc
Abbreviated transcription (Latin):
uulus : Qui &i amsifidem nondũ hab& in cogitatione. nonec tamen obicem contrariae cogitati
onis opponit: Vnde sa cramentum eius salubriter per piito

Expanded text:
uulus, qui, etiam si fidem nondum habet in cogitatione, non uulus, qui, etiam si fidem nondum habet in cogitatione, non onis opponit, unde sacramentum eius salubriter percipit.
Abbreviated transcription (Latin):
lonuncu pauit : Itaq paruulum asinondũ fides illa quȩ in credentium uoluntate consistit:
Iantamen ipsius fidei sacramentũ fidelem facit. Namsicut credere respondentur ũ taaiamsd¬
les uocantur : Non remipsammente annuendo s edipsius roisa cramentum percipiendo : Cum autẽ
sapere homocoeperit non illu sacramentum repait. sed intellegit eiusque ueritatis Consona &ia
uoluntate coaptabitur : hoc quai diu non potest ualebit sacra mentum ad eiustuto lam aduersus
contrarias potestates : & tantum ualebit : Vt si ante maioris usuex bac uita emigra uerit petip
sac ramontum commendantem ecło caritatem ab illa condempnatione quae perunum bom¬
nem intrauit in mundũ xpiaso ad uctorio liberetur: hoc qui non credit & fieri nom posse
arbitratur p̃rofecto infidelis ẽ. Et sihabeat fidei sa cramentum longeque melior est ille par¬

Expanded text:
lo nuncupauit. Itaque paruulum etsi nondum fides illa, quae in credentium uoluntate consistit, lo nuncupauit. Itaque paruulum etsi nondum fides illa, quae in credentium uoluntate consistit, iam tamen ipsius fidei sacramentum fidelem facit. nam sicut credere respondentur, ita etiam fideles uocantur non rem ipsam mente adnuendo sed ipsius rei sacramentum percipiendo. cum autem sapere homo coeperit, non illud sacramentum repetet, sed intelleget eiusque ueritati consona etiam uoluntate coaptabitur. hoc quam diu non potest, ualebit sacramentum ad eius tutelam aduersus contrarias potestates et tantum ualebit, ut, si ante maioris usum ex hac uita emigrauerit, per ipsum sacramentum commendante ecclesiae caritate ab illa condemnatione, quae per unum hominem intrauit in mundum, Christiano adiutorio liberetur. hoc qui non credit et fieri non posse arbitratur, profecto infidelis est, etsi habeat fidei sacramentum, longeque melior est ille par
Abbreviated transcription (Latin):
do ab hoc scelere ꝓhibentur: Nolite occidere paruulos urõs: Dicit enimapostolus : spnmolite ex ti¬
gueri : nonquia ille ex tingui potest : Sed quantum im psise &tinc tores ei merito dicuntur : Quisic
menta sunt non haberent omnino sacramenta non cisent : Exhac autem similitudine plerũq ian
ipsarum rerum nomina accipiunt Sicut ergo sed mouenda modumsa cramtum corporis apiłco¬
xp̃it sacramentũ sanguinis xp̃i Sanguis ep̃stñ tasaora mentum fidei fides est :nibil est autemalius
credere quã fidem babero Acperboc cumripondaur paruulus credere qui fidei nom ab et as¬
focturespondetur fidem haberȩ ꝓpt sideis acramentum. Et conuerterese addm̃ Propter con¬
uersionissacramentũ. Quia& ĩpsa responsio ad celebrationem pertin& sacramenti. Sicut deipso
uimus Sed praesus ait. Conso pulti sumuss acramentum ergotantȩ reĩnon nisi eiusdem reiuo cabu

Expanded text:
do ab hoc scelere prohibentur: nolite occidere paruulos uestros; dicit enim apostolus: spiritum nolite extido ab hoc scelere prohibentur: nolite occidere paruulos uestros; dicit enim apostolus: spiritum nolite extinguere, non quia ille extingui potest, sed, quantum in ipsis est, extinctores eius merito dicuntur, qui sic menta sunt, non haberent, omnino sacramenta non essent. Ex hac autem similitudine plerumque etiam sacramenta ipsarum rerum nomina accipiunt. Sicut ergo secundum quemdam modum sacramentum corporis Cis Christi sanguis Christi est, ita et sacramentum fidei fides est. Nihil est autem aliud credere, quam fidem habere. Ac per hoc cum respondetur parvulus credere, qui fidei nondum habet affectum, respondetur fidem habere propter fidei sacramentum, et convertere se ad Deum, propter conversionis sacramentum, quia et ipsa responsio ad celebrationem pertinet sacramenti, sicut de ipsocavimus, sed prorsus ait, « Consepulti sumus. » Sacram
Abbreviated transcription (Latin):
commnuni: Non autẽ potest sp̃s homin fscẽ a hui a illius ꝑquẽ peccante altero & altero non pec¬
cante : Si t amencul pa cõmunis :ac ꝑhoc potest paruulus semel ex parentũ carnegeneratus disp̃u
regenerari. Vt o illis obligatio contracta soluatur : Non potest aut̃ semeldispõ regeneratus ex pa¬
rentũ carne generari ut obligatio que soluta ẽ Iterũ contrahatur: & id rosemel perceptum parui¬
lis xp̃igratiam non amittit : Nisi propria impiaate siadatis accessu Tammalus euaserit: Tunc
cnimaiam propria incipia habere peccataquȩ non regeneratione auferantur Belalia cura¬
tione sanentur : Verum tamen recte dicuntur parentes uel quicum que maiorerfilios seu quos lib& par¬
uulos baptitatos demoniorũ sacrilegio obligare conantes spiritaliter homicidȩ : Namin illis quido
interfectionem non faciunt: sed quantũ in ipsis ẽ interfectores fiunt Necte illis dicitur Quar¬

Expanded text:
communis. non autem potest spiritus hominis esse et huius et illius, per quem peccante altero et altero non peccante sit tamen culpa communis; ac per hoc potest paruulus semel ex parentum carne generatus dei spiritu regenerari, ut ex illis obligatio contracta soluatur. non potest autem semel dei spiritu regeneratus ex parentum carne regenerari, ut obligatio, quae soluta est, iterum contrahatur; et ideo semel perceptam paruulus Christi gratiam non amittit nisi propria impietate, si aetatis accessu tam malus euaserit. tunc enim etiam propria incipiet habere peccata, quae non regeneratione auferantur, sed alia curatione sanentur. Verum tamen recte dicuntur parentes uel quicumque maiores filios seu quoslibet paruulos baptizatos daemoniorum sacrilegio obligare conantes spiritaliter homicidae. nam in illis quidem interfectionem non faciunt, sed, quantum in ipsis est, interfectores fiunt. recte illis dicitur, quan
Abbreviated transcription (Latin):
fosti que se untum pertur haburt hunc intelletum qui a dixit quemnemonatn uuidit
nuc uidere potest camboc ouiam ad xpmpertinere Securdam ciusdem diuinitate accipi
quam nonuiderunt iudei quitamen catnem uiderune & crucisixerun. uideri autem di¬
uinitis humanouisa nullo modo potese. Sedeo uiso uid&ur quoiam qui uident non homi¬
nes sed ultra hiominee sunt Rec te ergo ipsede trimitus ntellegitur Bcatus & solus potim
tiltate quomodo dictume qui facit mirabilia solus quod uelim scire dequodictam atci¬
ant si de patretintum quomodo ergo uerumie. quodipse filius dicit. quartum qiemni pater
fact hace tadem &fili ssimiliter fact Similter anquiq e intermirabilia miribilias qu
resuscitare & uiuificare mos tuos dicit autem idimfilius. Sicuc pater sosutas mor¬
tuos & unaficat. sic & filius quos uuit iuinficat. Quo modo ergo solus paterfacit mi¬
rabilia Curobae uerba nec patrem tantum nec filium cintum permittant intellag

Expanded text:
forte quae secuntur conturbabunt hunc intellectum, quia dixit: quem nemo hominum uidit nec uidere potest, cum hoc etiam ad Christum pertinere secundum eius diuinitatem accipiatur, quam non uiderunt Iudaei, qui tamen carnem uiderunt et crucifixerunt. uideri autem diuinitas humano uisu nullo modo potest, sed eo uisu uidetur, quo iam qui uident, non homines, sed ultra homines sunt. recte ergo ipse deus trinitas intellegitur beatus et solus potens, talitatem, quomodo dictum est, Qui facit mirabilia solus. Quod velim scire, de quo dictum accipiant: si de Patre tantum, quomodo ergo verum est quod ipse Filius dicit: Quaecunque enim Pater facit, haec eadem et Filius similiter facit? An quicquam est inter mirabilia mirabilius, quam resuscitare et vivificare mortuos? Dicit autem idem Filius: Sicut Pater suscitat mortuos et vivificat, sic et Filius quos vult vivificat. Quomodo ergo solus Pater facit mirabilia, cum haec verba nec Patrem tantum, nec Filium tantum permittant intelligi,
Abbreviated transcription (Latin):
quã mutabilitatẽ. ac ꝑhoc filius diqui auita a& nae. Cum patre &iam ipse intellegitur uibi dic¬
tume solus hab& inmortalititers ius enum uite axerne et nospas ticipes facti p̃romodulo nio
in mortales efficimur : Sed aliude ipsacuius pasticipes efficimur uite aderne: Aliudnos qu
tius participatione uiuimus ina &ernum: Sienim dixise& quem temporib: ꝓprus ostend&
pat beat & solus potens rex regũ ad ñs  daminantium. Quis olus bab& in maetalit atem nec
sic inde separatum filium. Opat& intollegi neq eno quia ipse filius. a libi loquens. uoca sapientiae
ps est eni sapientiadi. Aterũ celi circuiui sola coparauitase patrom . quanto magis ergonone
necerso ut tantumodo depatre pr&orsilium intellegatur. Quod dictueit. qui solus haba
inmor talitatem: Cumita dic tumsit. ut serue sinquid mandatum sine macula inre pei¬

Expanded text:
etiam ipse intellegitur, ubi dictum est: solus habet immortalitatem; eius enim uitae aeternae et nos participes facti pro modulo nostro immortales efficimur. sed aliud est ipsa cuius participes efficimur uita aeterna, aliud nos qui eius participatione uiuimus in aeternum. si enim dixisset: "quem temporibus propriis ostendit pater beatus et solus potens, rex regum et dominus dominantium, qui solus habet immortalitatem", nec sic inde separatum filium oporteret intellegi. neque enim, quia ipse filius alibi loquens uoce sapientiae — ipse est enim sapientia dei — ait: gyrum caeli circuiui sola, separauit a se patrem, quanto magis ergo non est necesse, ut tantummodo de patre praeter filium intellegatur quod dictum est: solus habet immortalitatem, cum ita dictum sit: ut serues, inquit, mandatum sine macula, inreprehensi
Abbreviated transcription (Latin):
plicut quando fleuti: Quan iibi placui quanrdo presumpse: ocdierN t raser petno
manifestis suffugium excusationis inquirit: Sicut illi primborur qge &e illudoit er

Expanded text:
plicuit, quando fleuit, quam sibi placuit, quando praesumsit. Hoc dicit et sacer psalmus: plicuit, quando fleuit, quam sibi placuit, quando praesumsit. Hoc dicit et sacer psalmus: manifestis suffugium excusationis inquiritur; sicut illi primi homines, quor
Abbreviated transcription (Latin):
fisiua silulle ipse plactrt crepissee: Hine emi & delectaut quoddiceut. Eritis isicue dii quo
melius eo posset suna uttoq principio & herende ꝑ olcedientia ñ suul sibi exis tendo princ̃ipiu
ꝑsupbiam dieni creati n sua ueritate seddiueripas ticipatione sunt di: ꝓlusaut appaendomineo¬
cas tam ꝙ sit & ipse lam auestitur ab columine qđ as placeat & ipse sit lum illudamq in ala pr
sumam exalarurcori & anteglorit̃ humiliator Illa ptorsus ruiaq̃ fit in occulto pcedit rum
Quac ẽ inmam festo dumilla ruma ge nomputatur: quiseni ex altitione ruinam pucauda
ibi set defectus quoe relictuseptlsus q̃ usaut tuma eo nonudeat quandofit mandeta euuledens
itq in dubitata transgresu s̃ pͥraptorbua ds illud probibuit q̃ ucden  seti lb ise doftm¬
diou indins iginations usitti ae : & audeo dicere siu ꝑpbiseõ utile cadere in aliđ aꝑtum manisesutuis
peccatum Ande tibudispliceuntꝰ: quiia mipsiplacendo cetiderant.: Salubriuserim pepia li buedis¬

Expanded text:
est: Eritis sicut di. Quod melius esse possent summo ueroque principio cohaerendo per oboedientiam, non suum sibi existendo principium per superbiam. Di enim creati non sua ueritate, sed Dei ueri participatione sunt di. Plus autem adpetendo mincet, tanquam sit et ipse lumen, avertitur ab eo lumine, quod ei si placeat et ipse fit lumen: illud, inquam, ruinam exaltatur cor et ante gloriam humiliatur. Illa prorsus ruina, quae fit in occulto, praecedit ruinam, quae fit in manifesto, dum illa ruina esse non putatur. Quis enim exaltationem ruinam putat, cum iam ibi sit defectus, quo est relictus Excelsus? Quis autem ruinam esse non uideat, quando fit mandati euidens adque indubitata transgressio? Propter hoc Deus illud prohibuit, quod cum essetdi posset imaginatione iustitiae. Et audeo dicere superbis esse utile cadere in aliquod apertum manifestumque peccatum, unde sibi displiceant, qui iam sibi placendo ceciderant. Salubrius enim Petrus sibi dis
Abbreviated transcription (Latin):
ores intellegipene corporales Corpus quippe c̃anime eterius. Vt sint animȩ mala quibus a carita
tis luminea uersa in peccatis obloctatur ꝓ̧teriores tenebrȩ corporis aut̃ mala : Quibus aaernis
infinetor quebitur. e terio reste nobrȩquasso lastiment qui seruuli adhuctimore dainentur
Namsicis licer& in illis exterioros quae sunt in peccatis in pone semperuolui & in uolui ꝓfecto numquã
uellent accedere addm̃ & in luminar & in berere illi percaritatem. Vbiest timor castus per
manens in scłmscł. Quitamor noncruciat. sed tenaciorẽ facit animãboni illius. quod si demis¬
ItITΩDΟ et ppopunbum quod attapostolus ex lispos+

Expanded text:
iores intellegi poenae corporales — corpus quippe est animae exterius —, ut sint animae mala, quibus a caritaiores intellegi poenae corporales — corpus quippe est animae exterius —, ut sint animae mala, quibus a caritatis lumine. auersa in peccatis oblectatur, exterae tenebrae, corporis autem mala, quibus aeternis in fine torquebitur, exteriores tenebrae, quas solas timent qui seruili adhuc timore detinentur. nam si eis liceret in illis exteris, quae sunt in peccatis, impune semper uolui et inuolui, profecto numquam uellent accedere ad deum et inluminari et inhaerere illi per caritatem, ubi eat timor castus, permanens in saeculum saeculi. qui timor non cruciat, sed tenaciorem facit animam boni illius; quod si dimisaltitudo, et profundum quod ait Apostolus; ex libro de