comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
DEDIALECTICA
ialesticam primiphilo sophi indictionums uarum quidẽ
argumentationib: habuerunt nontamen ad astis redi¬
ere peritiam posthos aristoteles ut fuit discipli
omnium diligens inquisitor ad regulas quasdam huius
dostrinae argumenta perduxit quae prius subcestis prace¬
ceptionib non fuerunt hic libros faciens ex quaesitos graecor
scolam multiplici laude decorauit. quem nr̃i Nonper feren
tes diutius alienum trans latum expositumq romanȩ
eloquentiae contulerunt.
Hialesticam uero &r& horicam uarro in nouẽ disciplinarum
libris tali similitudine definiuit.
Dialestica & r&horica ẽ. quod in manu hominis pugnus astrictus
& palma distensa illa breuioratione argumenta conludens
istafacundiae campos cupioso sermone discurrens. illa
uerba contrahensista distendens
ialestica siquidem ad disserendas res acutior. r& horica
ad illa quaenititur dõcenda facundior illa ad scolas nonnumquã
uenit ista iugiter procedit inforum. illa requirit rarissimos

Expanded text:
DE DIALECTICA. Dialecticam primi philosophi in dictionum suarum quidem argumentationibus habuerunt, non tamen ad artis redegere peritiam. Post quos Aristoteles, ut fuit disciplinarum  ed., doctrinarum omnium diligens inquisitor, ad regulas quasdam hujus doctrinae argumenta perduxit, quae prius sub certis praeceptionibus non fuerunt. Hic libros faciens exquisitos, Graecorum scholam multiptes diutius alienum, translatum expositumque Romanae eloquentiae contulerunt. Dialecticam uero et rethoricam Varro in nouem Disciplinarum libris tali similitudine definiuit: 'Dialectica et rethorica est quod in manu hominis pugnus astrictus et palma distensa,' illa breui oratione argumenta concludens, ista facundiae campos copioso sermone discurrens, illi uerba contrahens, ista distendens. Dialectica siquidem ad disserendas res acutior, rethorica ad illa quae nititur docenda facundior. Illa ad scholas nonnunquam uenit, ista iugiter procedit in forum. Illa requirit rarissimos
Abbreviated transcription (Latin):
indualetacis locis eaquae in ipsis cohȩrent lequibs duneneuor
redia lauino qua euelsunt adiuntta negotio uel gestrm negoeũ
conss quintur talia sunt qualia indialesticis locis eaquae s ecđm
themestium quidem pastimrei substantiã consequuntur
pastim sunt extrinsecus pastim uersantur medis
secundum ciceronem uero inter affecta numerata sunt uel
extrinsecus posita sunt enim adiunta negotio ipsae &iã
qui fidem faciunt quaestioni affecta quoddam modo
adid de quo quaeritur respicientia negotium quod eaigitur hoc
modo Namcircumstantiae septem quae in adtributis personae
uel negotio numerataesunt haeccum coeperint comparari &
quasi in relationem uenire siquid ad se continens referatur
uel adid quod contin& fit. aut species. aut genus

Expanded text:
in dialecticis locis ea quae in ipsis cohaerent, de quibus quaeritur; in dialecticis locis ea quae in ipsis cohaerent, de quibus quaeritur; Reliqua vero, quae vel sunt adiuncta negotio vel gestum negotium consequuntur, talia sunt, qualia in dialecticis locis ea quae secundum Themistium partim rei substantiam consequuntur, partim sunt extrinsecus, partim versantur in mediis; secundum Ciceronem vero inter affecta numerata sunt, vel extrinsequae fidem faciunt quaestioni, affecta quodammodo ad id de quo quaeritur, respicientia negotium de quo agitur, hoc modo. Nam circumstantiae septem quae in attributis personae vel negotio numeratae sunt, haec cum coeperint comparari et quasi in relationem venire, si quid ad se continens referatur, vel ad id quod continet, fit aut species, aut genus
Abbreviated transcription (Latin):
dum facinus ꝑ p&ratur ut percus sit. Ingestione uero
ne gotii easunt quae & ante factum &dum fit & post fastũ¬
& quod gestum ẽ. continent in omnib enim tempus. locus.
occasio. mundus. facultas inquiritur. Pursus dum fit
fastum .ẽ. quod amministratur .ẽ. negotium. quae uero sunt
ingestione negotii non sunt facta sed fasto adhȩrent
nillis enim tempus. oc casionem locum moddm. facultatẽ
fasta eẽ : consenserit sed ut dictum .ẽ. quaecuilib& fasto
adhȩrentia sintatq in nullo modo de relinquant quia
quadamratione subiesta sunt ipsi quod gestum ẽ ne gotio
uel occasione uel modo uel facultate fieri poss&. Itaq
eaquae sunt ingestione negotii sinehis quae s unt comntnentia
cumipsonegotio eẽ possunt. fastumenim pra&er locumtempus
otcasionem modum facultatemq eẽ non poterit atq haec
sunt quae inad ributis personae ac negotio eonsus taute rtelit

Expanded text:
dum facinus perpetratur, ut percussit. In gestione vero dum facinus perpetratur, ut percussit. In gestione vero negotii, ea sunt quae et ante factum, et dum fit, et post factum quod gestum est continent; in omnibus enim tempus, locus, occasio, modus, facultas inquiritur. Rursus dum fit, factum est, quod administratur, est negotium; quae vero sunt in gestione negotii non sunt facta, sed facto adhaerent; in illis enim tempus, occasionem, locum, modum, facultatem, facta esse consenserit: sed, ut dictum est, quae cuilibet facto adhaerentia sint, atque in nullo modo derelinquant, quia quadam ratione subjecta sunt ipsi quod gestum est negotio. vel occasione, vel modo, vel facultate fieri posset. Itaque ea quae sunt in gestione negotii sine his quae sunt continentia cum ipso negotio esse possuoccasionem, modum facultatemque esse non poterit. Atque haec sunt quae in attributis personae ac negotio consistunt, velut
Abbreviated transcription (Latin):
Poftremas uero quattuor circum stantias cicero ponte
ingestione negotii quae secunda pars ad tributorum
ne ontius e&ea qiuidem circum stantiã quae est quando diuida
inteno porer uit mado &fecit & inoccasione ut tunstis dermentab
qmuero cartunistaentiã quaerẽ ubi locus dicitur ut incuabiculo
xiliis circum stantiam facultatem apellat utcummulto
exercitu
Quorum quidem locorum & siex circum stantia
rerum naturalis discr&ioclara ẽ. Nos tamen beniuolentius
faciemus siuberiores ad sedifferentias ostendamus Nam
cumexcircum stantiis aliam tullius proposuerit. ẽe conti¬
nentiam cumipsonegotio. Alia uero ingestione negorii atq
in continentib cum ipso negotio illum ad numera uerit locum
quemam plauit cumfit exipsa prolationis significatione idem
uid &ur eẽ . locus hic cum sit & qui ẽ ingestione negotii sed
non ita ẽ. quiadum sit illud .ẽ. quod eo tempore admissũ ẽ

Expanded text:
Postremas vero quatuor circumstantias Cicero ponit Postremas vero quatuor circumstantias Cicero ponit in gestione negotii, quae est secunda pars attributorum negotiis. Et eam quidem circumstantiam, quae est quando, dividit in tempus, ut nocte fecit; et in occasionem, ut cunctis dormientibEam vero circumstantiam quae est ubi, locum dicit, ut, in cubiculo fecit: 582 quibus auxiliis circumstantiam facultatem appellat, ut, cum multo exercitu. Quorum quidem locorum etsi ex circumstantia rerum, naturalis discretio clara est, nos tamen benevolentius faciemus, si uberiores ad se differentias ostendamus. Nam cum ex circumstantiis alia M. Tullius proposuerit esse continentia cum ipso negotio, alia vero in gestione negotii, atque in continentibus cum ipso negotio, illum annumeraverit locum quem appellavit, dum fit; ex ipsa prolationis significatione idem videtur esse locus hic, dum fit, cum eo qui est in gestione negotii; sed non ita est, quia dum fit, illud est quod eo tempore admissum est,
Abbreviated transcription (Latin):
onis ea quae extra illud factum dictum quae sunt quae nunc
in iudicium deuocatur peliquas uero circumstantias
quae sunt. quidquur quando ubi quomodo. quib auxi¬
liis in ad tributis negotioponit quid & auur dicens continen¬
tia cum ipso negotiocur in causa constituens eaenim causa
est unius cuiusq facti propterquam facto est quiduero
secat inquattuor pastes in summam facti ut parente s occisio
ex hac maxime locus sumitur amplificationis ante factum
ut concitus repuit gladium dumfit uehementer ꝑcus sit
post fastum in abdita sepeliuit Qua e omnia cum sint facta
tamen qñm ad gestum negotium de quoquaeritur pestinent
non sunt ea facta quae in adtributis personae numerata suNt
lla enim extranegotium quod extra positam personam in
formantia. fide meinegotio praestant dequo uersatur
intentio. Haec uero facta quae continentia sunt cumipso
negotio ad ipsum negotium dequoquaeritur peftinent

Expanded text:
ones. Eaque extra illud factum dictumque sunt, quae nunc ones. Eaque extra illud factum dictumque sunt, quae nunc in judicium devocantur. Reliquas vero circumstantias, quae sunt, quid, cur, quando, ubi, quomodo, quibus auxiliis, in attributis negotio ponit. Quid et cur, dicens continentia cum ipso negotio: cur, in causa constituens; ea enim causa est uniuscujusque facti, propter quam facta est. Quid vero, secat in quatuor partes. In summam facti, ut parentis occisio. Ex hac maxime locus sumitur amplificationis ante factum, ut concitus rapuit gladium; dum fit, vehementer percussit. Post factum, in abdita sepelivit. Quae omnia cum sint facta, tamen quoniam ad gestum negotium, de quo quaeritur, pertinent, non sunt ea facta quae in attributis personae numerata sunt. Illa enim extra negotium, quod extra posita pformantia, fidem ei negotio praestant de quo versatur intentio: haec vero facta quae continentia sunt cum ipso negotio, ad ipsum negotium de quo quaeritur pertinent.
Abbreviated transcription (Latin):
negotio faciat fidem uelut sicredatur contrarem publcã
sensisse catilinam. Qnm porsona ẽ uitiorum turpitudi ne
denotata tunc non in eo quod persona .ẽ. & iniudicium
uocatur fidem negotio facit sed in eo quod ex ad tributis
personae quandam suscipit qualitatẽ
erficunt nisienim sit quifecere & auod feiseit maficultasq sid¬
esficiunonus tompus  quofecertt modus celaem faculenson sid¬
surt causas nonstabit. hasigitur circumstintias ingeminabi
cicero pastitur ut eam quae .ẽ. qui scircum stantia idad cributis
personae ponat relduis uero circumstantiis in ad tributis nego¬
tia constituitt & primum quidemex circum stantus eam
qua e ẽ quis quam personae ad tribuat: secat inundecim
pastes Nomen ut uerres natura ut barbarus uistus &amicus
nobilsum persona utdiues studium ut geom&ra casus utexul
effectio utamans habitus ut sapiens consilum fasta & orati¬

Expanded text:
negotio faciat fidem, velut si credatur contra rempublicam negotio faciat fidem, velut si credatur contra rempublicam sensisse Catilinam, quoniam persona est vitiorum turpitudine denotata, tunc non in eo quod persona est, et in judicium vocatur, fidem negotio facit, sed in eo quod ex attributis personae quamdam suscipit qualitatem.efficiunt. Nisi enim sit qui fecerit, et quod fecerit, causaque cur fecerit, locus tempusque quo fecerit, modus, etiam facultas; sint, causa non stabit. Has igitur circumstantias in gemina Cicero partitur, ut eam quae est, quis, circumstantiam in attributis personae ponat, reliquas vero circumstantias in attributis negotio constituat. Et primum quidem ex circumstantiis, eam quae est, quis, quam personae attribuit, secat in undecim partes. Nomen, ut Verres; natura, ut barbarus; victus, ut amicus nobilium; persona, ut dives; studium, ut geometra; casus, ut exsul; affectio, ut amans; habitus, ut sapiens; consilium, facta, et orati
Abbreviated transcription (Latin):
ius enimprius dialesticos dedimus nunc r&horicos promimus
Tlocos quos ad tributis personae acnegotio uenire ne cesse est
persona quae in idicium uocatur cuius dictum factum uere¬
prehenditur negotium factum dictum ue personae propter
quod iniudicium uocatur. Itaq in hisduob omnis locorum
non subministrant. ex hisdem enim locis accusatio defensioq
consistit. siigitur persona uocatur iniudicium uocatur
neq factum dictum ueullum rep̃henditur causa. eẽ non potest
neuero factum distumue aliquod iniudicium proferripotest
sipersona non ex ist&. Itaq in his duob: omnis iudiciorum
ratio uersatur in persona scilic& atq negotio sed utdictum .ẽ.
persona ẽ. qui in iudicium uocatur. Negotium fastum dictũ¬
ue personȩ propter quod reus statuitur. persona igitur
& negotium suggere argumenta non possunt. de ipsis
fidem facere nequeunt. Argumentum uero erit ratio
rei dubiae faciens fidem. faciunt autẽ negoto fidem ea
quae personis ac negotus ad tributa. Acsiquando persona¬

Expanded text:
ius quidem dialecticos dedimus, nunc rhetoricos promimus locos, quos ex attributis personae ac negotio venire necesse est. Persona, quae in judicium vocatur, cujus dictum aliquod factumve reprehenditur. Negotium, factum dictumve personae, propter quod in judicium vocatur. Itaque in his duobus omnis locorum non ministrant; ex eisdem enim locis accusatio defensioque consistit. Si igitur persona in judicium vocatur, neque factum dictumve ullum reprehenditur, causa esse non poterit. Nec vero factum dictumve aliquod in iudicium proferri potest, si persona non exstet; itaque in his duobus omnis iudiciorum ratio versatur, in persona scilicet atque negotio. Sed ut dictum est persona est quae in iudicium vocatur, negotium factum dictumve personae, propter quod reus statuitur; persona igitur et negotium suggerere argumenta non possunt. De ipsis facere fidem nequeunt. Argumentum vero erat ratio rei dubiae faciens fidem; faciunt autem negotio fidem, ea quae
Abbreviated transcription (Latin):
asti subicimus. Triastin quae praesta redepetora
Vt doceat moueat delect&. haec enimclarior diui sio qua meoꝵ Toꝵ
qui totum opus in res& in affectus pastiuntur
It suadendo aedis suaden dotria primums pestanda sunt quid sit
de quo deliber&ur qui sint quideliberent qui sit qui suadeat
rem dequa deliberatur : Omnis deliberatiode dubussit¬
Pastes suadendi sunt honestum utile necessarium quidam sed quin¬
tilianus ΥΝΑTΟΝ̃ hocẽ possibile approbat
quare probemium agrȩcis dicitur

Expanded text:
jicimus. Tria sunt quae praestare debet orator: jicimus. Tria sunt quae praestare debet orator: ut doceat, moveat, delectet. Haec enim clarior divisio est quam eorum qui totum opus in res et in affectus partiuntur. In suadendo ac dissuadendo tria primum spectanda sunt: quid sit de quo deliberetur, qui sint qui deliberent, quis sit qui suadeat rem de qua deliberatur. Omnis deliberatio de dubiPartes suadendi sunt honestum, utile, necessarium. Quidam, ut Quintilianus, δυνατόν hoc est possibile, approbat. Quare prooemium a Graecis dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
Aptiumalixe sunt pogita eiins pectionẽ id est.
ognitione & aestimatione rerum qualis est astrologia Nullũ
exigens actum sed ipsorei cuius studium hab& intellectu conten¬
ta quae O eoΡIITIrẽ uocatur Aliae inagendo quarum
in hoc finis ẽ. & ipso actuper ficitur nbilq postactum operisre¬
linquit quae ΠΡΑRTΙRΗ dicit᷑ qualis sałatio e
Alia in affectu qua e o peris quod o culis subicitur consummatione
fine maccipiunt quam IOETIRIN
appellamusqualis ẽpictura
Duosunt GeNERAΟRAtoΝs Alteuapenpetua
Quaer & horicedicitur altera concisa quaedialectice : quasquidẽ
teno ad eo coniunxit ut hanc comprȩsse in pugnum manusillam ex¬
Initium dicendide dit natura initium a stis obseruatio homines
enimsicutin me dicina cumuiderent alium salubria alium insa¬
lubria ex obseruatione eorum effecerunt artem :
Faculta sorandi consummatur natura aste exercitatione
cuipartem quartam adiciunt quidamimitationis quam nos

Expanded text:
artium aliae positae in inspectione, id est cognitione et aestimatione rerum, qualis est astrologia, nullum exigens actum sed ipso rei, cuius studium habet, intellectu contenta, quae θεωρητικὴ vocatur; aliae in agendo, quarum in hoc finis est et ipso actu perficitur nihilque post actum operis relinquit, quae πρακτική dicitur, qualis saltatio est; aliae in effectu, quae operis, quod oculis subiicitur, consummatione finem accipiunt, quam ποητικήν appellamus, qualis est pictura. Duo sunt genera orationis: altera perpetua, quae rhetorica dicitur; altera concisa, quae dialectica; quas quidem Zeno adeo conjunxit, ut hanc compressae in pugnum manus, illam exInitium dicendi dedit natura; initium artis observatio. Homines enim, sicut in medicina, cum viderent alia salubria, alia insalubria ex observatione eorum effecerunt artem. Facultas orandi consummatur natura, arte, exercitatione; cui partem quartam adjiciunt quidam imitationem, quam nos
Abbreviated transcription (Latin):
Cunt in hac parte quae in peritos &iam naturaliter fallant nam & di¬
uisio cum plurimum ualeat in causis speciem uirium minuit & studia
politis maiora & sparsa conpositis numerosiora creduntur
Est prc&erea quaed amuirtutum uitiorumq uitina quamaledicus Aut¬
prolibero temerarius proforti. effusus procopiosoaccipitur

Expanded text:
sunt in hac parte, quae imperitos etiam naturaliter fallant; nam et divisio, cum plurimum valeat in causis, speciem virium minuit, et rudia politis maiora et sparsa compositis numerosiora creduntur. est praeterea quaedam virtutum vitiorumque vicinia, qua maledicus pro libero, temerarius pro forti, effusus pro copioso accipitur
Abbreviated transcription (Latin):
imparis scilic& formam in xxiiii. enimnumero .xii. pars. ẽ.
quantitatis pastis a parinu mero de nominata nam quasta
UI secunda .xii. sexͣuero iiii. duodecima ii. quae uocabula pastiũ

Expanded text:
imparis scilicet formam. In 24 enim numero, par est imparis scilicet formam. In 24 enim numero, par est quantitas partis a pari numero denominata. Nam quarta 6, secunda vero 12, sexta vero 4, duodecima 2, quae vocabulo partiu
Abbreviated transcription (Latin):
er parnumerus e qui ex utrisq confectus & medi&at
loco gemina extremitate concluditur ut in qpabutroq discrepa
eadem adalter utrum cognatione iungatur. hicautem talis est
qui diuiditur in aequas pastes cuiusq pars uel &iam pastes¬
hienimpossunt in medi &ates diuidi &eorum rursum
pastes in alias medi&atessine aliqua dubitatione soluuntur
sunt &iam quidamaliinumeri quorum pastes alias recipiunt
sectiones sed ipsa diuisio adunitatemusq Non peruenit
Igitur in eo quod plus quamunam suscipit sestionem hab& simi¬
litudinẽ parit̃ paris & parit̃ impari segregatur. In eo uero
quodusqũ sectio illa nonducitur pariter imparẽ non refutat
seda parit̃ paridis iungitur. Optin& autem quae illi quoq¬
recipiunt qđ qua edã pastes eius respondent. de nominanturq
secundũ genus suum ad propriam quantitatẽ ad similitud inẽ
scilic& parit̃ paris numeri. Alia e uero pastes contrariam
de nominationẽ sumunt propriae quantitatis ad pariter

Expanded text:
er par numerus est ex utrisque confectus, et medietatis loco gemina extremitate concluditur, ut qua ab utroque discrepet, eadem ad alterutrum cognatione jungatur. Hic autem talis est qui diHi enim possunt in medietates dividi, et eorum rursus partes in alias medietates, sine aliqua dubitatione solvuntur. Sunt etiam quidam alii numeri, quorum partes alias recipiunt divisiones, sed ipsa divisio ad unitatem usque non pervenit. Igitur in eo quod plus quam unam suscipit sectionem, habet similitudinem pariter paris, sed a pariter impari segregatur. In eo vero quod usque ad unum sectio illa non ducitur, pariter imparem non refutat, sed a pariter pari disjungitur. Continrecipiunt, quod quaedam partes ejus respondent, denominanturque secundum genus suum ad propriam quantitatem, ad similitudinem, scilicet pariter paris numeri. Aliae vero partes contrariam denominationem sumunt propriae quantitatis, ad pariter
Abbreviated transcription (Latin):
athe matica quam latine possumus dicere dostrinalem
scientiam .ẽ quae abistrastam considerat quantitatem:
modi quae in sola ratiocinatione trastamus haec ita
diuiduntur
DICISIO MATHEMATICAS

Expanded text:
athematica est quam Latine possumus dicere doctrinalem scientiam, quae abstractam considerat quantitatem. modi, quae in sola ratiocinatione tractamus. Haec ita dividitur: Divisio mathematica
Abbreviated transcription (Latin):
aut m&us ẽ nominare . ut cicero cum me uidelsc& sicarii illi
describant
ecima species definitionis ẽ. quamgraeci. MCTIΠΩC latini
ueluti dicimus appellant ut siqua eratur quid sit animal
respondeatur homo non enim manifeste dicitur animal solũ
eẽ . hominem cum sint alia innumerabila sed cum dicitur
homo uelut ipsum hominem animal designat cumtamen huic
nominimulta subiaceant. remenim quaesitam praedistum
declarauit exemplum. hoc autem proprium definitionis
quid sit illud quod queritur delarare
Indecima ẽ species definitionis quam graeci. Kata ela i¬
necoaolanpor onotenorc. latiniperindi gentiam
uodecima .ẽ. speties definitionis quam graeci kataena i¬
NOΝ latini perlaudem dicunt ut tullius produentio
lex ẽ mens ei animus & consilium & sententia ciuitatis
& aliter pax ẽ tranquilla libestas. fit & uituperationem
quam graeci VoΓΟN uocant seruitus ẽ. prostremum

Expanded text:
aut metus est nominare, ut Cicero: 'Cum me uidelicet sicarii illi aut metus est nominare, ut Cicero: 'Cum me uidelicet sicarii illi describant.' Decima species definitionis est, quam Graeci os typos, Latini ueluti diximus appellant, ut si quaeratur quid sit animal, respondeatur 'Homo'. Non enim manifeste dicitur animal solum esse hominem, cum sint alia innumerabilia; sed cum dicitur 'Homo', ueluti ipsum hominem animal designat, cum tamen huic nomini multa subiaceant. Rem enim quaesitam praedictum declarauit exemplum; hoc est autem proprium definitionis quid sit illud quod quaeritur declarare. Vndecima est species definitionis, quam Graeci cata ellipes olocleru homogenus, Latini per indigentiam Duodecima species est definitionis, quam Graeci cata epenon, Latini per laudem dicunt, ut Tullius pro Cluentio: 'Lex est mens et animus et consilium et sententia ciuitatis' et aliter 'Pax est tranquilla libertas.' Fit et per uituperationem, quam Graeci psogon uocant: 'Seruitus est postremum
Abbreviated transcription (Latin):
cessariam cognitionẽ sibi unius conpracehensione conestat :
hoc autem genere definitionis uti debemus cum contrarium
notum .ẽ. Namcesta ex incestis nemo probat subdua species unt
aedificationes: substantia ẽ quod neq qualitas ẽ neq quantitas
neq aliqua accedentia. quo genere definitionis ds̃ definiri potest.¬
& enimcumquid sit ds̃ nullomodo conpraehendere ualeamus
sublatio omnium existentium quae graeci. UNTA. appellant
cognitionem dĩ nobis circumcisa & ablata notarum rerum
cognitione subponit. ut sidicamus ds̃ .ẽ. quod neq corpus neq
ullum elementum neq animal neq mens neq sensus Neq
intellectus neq aliquod quod ex his capi potest. his enimactalib
sublatis quid sit ds̃ poterit definiri
onas pecies definitionis ẽ quamgraeci. RΑTΑTΥΠΩCΙC¬
latini perquandam imaginationem dicunt ut a eneas ueneris

Expanded text:
cessariam cognitionem sibi unius comprehensione connectat. cessariam cognitionem sibi unius comprehensione connectat. Hoc autem genere definitionis uti debemus, cum contrarium notum est; nam certa ex incertis nemo probat. Sub qua specie sunt hae definitiones. Substantia est, quod neque qualitas est, neque quantitas, neque aliqua accidentia: quo genere definitionis Deus definiri potest; etenim cum quid sit Deus nullo modo comprehendere valeamus, sublatio omnium existentium, quae Graeci ὄντα appellant, cognitionem Dei nobis circumcisa et ablata notarum rerum cognitione supponit; ut si dicamus, Deus est, quod neque corpus est, neque ullum elementum, neque animal, neque mens, neque sensus, neque intellectus, neque aliquid quod ex his capi potest; his enim ac talibus sublatis, quid sit Deus, non poterit definiri. Nona species definitionis est quam Graeci κατὰ τύποσιLatini per quamdam imaginationem dicunt: ut, Aeneas est Veneris
Abbreviated transcription (Latin):
quid illud sit in uno uerbo positum uno uerbo alio dedarat
conticescere ẽ tacere : itemcum terminum dicimus finem
aut populatas interprac&amus esse uastatas.¬
exta species definitionis e quam graecr lueritur auid oopasto
uosperdifferentiã dicimus idestcum qua ertui dundnte ses
interregem & trrannum a diesta differentia quiditenss. defini
eptima ẽ species definitionis quamgraeci Latiadeta &o quas
lt tinis er tronis lationem dicunt ut cicero intopicis. litus ẽ qua fluc¬
tus eludit hocuariae tractari potest modo enimut moueat sicut
illud caput ẽ arex corporis modo ut uituper& ut diuitia e sunt
breuis uitae longumiuaticum: modo ut laud& adulescentia
est flos adatis
renantior latiniperpriuationem contraruieius quod de fini¬
tur dicunt ut bonum ẽ quod malum non ẽ iustum ẽ. quod
iniustum non .ẽ & hissimilia quod seita naturaliter ligat ut ne¬

Expanded text:
quid illud sit in uno uerbo positum, uno uerbo alio declarat, ut: quid illud sit in uno uerbo positum, uno uerbo alio declarat, ut: 'Conticiscere est tacere.' Item cum terminum dicimus finem, aut populatas interpretamur esse uastatas. Sexta species definitionis est, quam Graeci cata diaphoran, nos per differentiam dicimus; id est, cum quaeritur quid intersit inter regem et tyrannum, adiecta differentia quid uterque sit deSeptima est species definitionis, quam Graeci cata metaphoran, Latini per translationem dicunt, ut Cicero in Topicis: 'Litus est qua fluctus eludit.' Hoc uarie tractari potest; modo enim ut moueat, sicut illud: 'Caput est arx corporis,' modo ut uituperet, ut illud: 'Diuitiae sunt breuis uitae longum uest flos aetatisἐναντίου vocant, Latini per privantiam contrarii ejus quod definitur; dicunt: ut, bonum est quod malum non est; justum est quod injustum non est; et his similia: quod se ita naturaliter ligat, ut ne
Abbreviated transcription (Latin):
ual& artib poll& & cognitione rerum aut quae agere
debeat eligit aut anim aduersione quod intitile sit contemp¬
nit hi senim qualitatib expressus acdefinitus homo est
Quasta species definitionis ẽ quae graece rnot pabilni
latine descriptionalis nuncupatur quae adhibita circuitioñ
distorum factorumq rem quace quid sit descriptione declarat
ut siluxorio sum uolumus definiredicimus . luxoriosus ẽ
uistus non necessarii & sumptuosi & onerosi app&ens.
indelitias affluens in libidine prõptus. haec& talia de fi¬
niunt luxoriosum quaespecies definitionis oratoribus
magis apta ẽ quamdia lesticis qua latitud ines hab&. haec
similit̃ modo inbonis ponitur & inmalis
QQuinta species definitionis quam graece. kataantiae ⁊ ir
latine ad uerbium dicimus haec uocem illã decuius requ&e¬
ritur alio sermone designat uno acsingulari & quodammodo

Expanded text:
ualet, artibus pollet, et cognitione rerum aut quae agere ualet, artibus pollet, et cognitione rerum aut quae agere debeat eligit, aut animaduersione quod inutile sit contemnit.' His enim qualitatibus expressus ac definitus homo est. Quarta species definitionis est, quae Graece hypographice, Latine descriptionalis nuncupatur, quae adhibita circuitione dictorum factorumque rem quae quid sit descriptione declarat, ut si luxuriosum uolumus definire, dicimus: 'Luxuriosus est uictus non necessarii et sumptuosi et onerosi appetens, in deliciis affluens, in libidine promptus.' Haec et talia definiunt luxuriosum; quae species definitionis oratoribus magis apta est quam dialecticis, quia latitudines habet. Haec similitudo in bonis rebus ponitur et in malis. Quinta species definitionis est, quam Graece cata antilexin, Latine aduerbium dicimus. Haec uocem illam, de cuius re quaeritur, alio sermone designat uno ac singulari, et quodammodo
Abbreviated transcription (Latin):
tianti¬
propriae &uere dicitur definitio ut ẽ homo animal rationale
no stade sensu disciplinaeq capax. haec enim definitio perspecies
oldifferentias descendẽs uenit ad proprium & designat
plenissime quid sit homo¬
ra
Cecunda species definitionis quae graece eNΝΟNΝΑTΚΝ dicitur
atine notionuncupatur. quam notionẽ communiN
possumus dicere. haec istomodo semper efficitur. homo ẽ
quod rational conceptione & exercitio prae ẽ animalib
cunctis. non enim dixit quid . ẽ. homo sed quid agat
Quasi quodam signo in notitiam deuocato: inista enim & in re¬
liquis notiorei profestur non substantialis ut in illa prima¬
ria explanatione declaratur. & quia substantialis ẽ
definitionum omnium obtin& principatum
estia species definitioms ẽ quae graece, ΠΟΙΩΛΗC dicitur
latine qualitatiua. haecdicendo quid qualesit id quod sit
euidenter ostendit cuius exemplum tale ẽ: homo qui ingenio

Expanded text:
tantiproprie et vere dicitur definitio, ut: Est homo animal rationale, mortale, risus disciplinaeque capax. Haec enim definitio per species et differentias descendens venit ad proprium, et designat plenissime quid sit homoda est species definitionis, quae Graece ennoëmatice dicitur, Latine enuntiatio nuncupatur, quam notionem communi non proprio nomine possumus dicere. Haec isto modo semper efficitur: 'Homo est quod rationali conceptione et exercitio praeest animalibus cunctis'; non enim dixit quid est homo, sed quid agat, quasi quodam signo in notitiam deuocato. In ista enim et in reliquis notio rei profertur non substantialis, ut in illa primaria explicatione declaratur; et quia illa substantialis est, definitionum omnium optinet principatum. Tertia species definitionis est, quae Graece pyoedes dicitur, Latine qualitatiua. Haec dicendo quid quale sit, id quod sit euidenter ostendit, cuius exemplum tale est: 'Homo est qui ingenio
Abbreviated transcription (Latin):
itq inhaecquat uor lic& negotis ad iributa diuidere u snt
ps timiontinentia cumipso negotio quat fastitẽ sugerius didium ẽi
tum teuinrelatione ponuntur pastimgestum
Negotium consequuntur ehorum fides extrin¬
secus sumitur acder& horicis quidẽ satis distum
NVNE ILLUD EST

Expanded text:
Itaque in haec quatuor licet negotiis attributa dividere, ut sint Itaque in haec quatuor licet negotiis attributa dividere, ut sint partim continentia cum ipso negotio, quae facta esse superius dictum in relatione ponuntur, partim gestum negotium consequuntur, horum fides extrinsecus sumitur. Ac de rhetoricis quidem locis satis dictum nunc illud est
Abbreviated transcription (Latin):
argumenta in adiunstis negotio &ea eẽ adiunsta negotio
quae sunt ad ipsum dequo agitur negotium effecta e o¬
onsecutione uero quae pars quasta ẽ eorumq negotus
relsquunt Neq ex conparationẽ relinquuntur sed rerũ
gestarum uel antecedunt uel &iam consequuntur atq hic locus
extrinsecus .ẽ. Primumenim in eo quaeritur id quod factũ ẽ
quo nomine appellari conueniat in quonondere sed de
batores atq aemuli id totum exiudicio & quandamtestimonio
extrinsecus posuit ad subsidium confluit argumenti
Deinde & quae eius reisit ex consu&udo pactio iudicium scien¬
tia artificium Deinde natura eius euenire uulgo soleat
an insolenter & raro id homines ad suam auetoritatem conpro¬
bare a noffendere in his consuerint & ca&era. quae factũ
aliquod similiter confestim aut interuallo solent
consequi quae necesse est extrinsecus posita ad
opinionẽ magis tendere quam ad ipsã rerumnatura

Expanded text:
argumenta in adjunctis negotio, et ea esse adjuncta negotio, argumenta in adjunctis negotio, et ea esse adjuncta negotio, quae sunt ad ipsum de quo agitur negotium affecta. Consecutio vero, quae pars quarta est eorum quae negotiis relinquunt, neque ex comparatione reperiuntur; sed rem gestam vel antecedunt, vel etiam consequuntur. Atque hic locus extrinsecus est. Primum enim in eo quaeritur id quod factum est, quo nomine appellari conveniat: in quo non de re, sed de entores, comprobatores, atque aemuli, id totum ex judicio et quodam testimonio extrinsecus posito ad subsidium confluit argumenti. Deinde et quae ejus rei sit ex consueto pactio, judicium, scientia, artificium. Deinde natura ejus, quid evenire vulgo soleat: an insolenter et raro homines id sua auctoritate comprobare, an offendere in his consueverint; et caetera quae factum aliquod similiter confestim aut intervallo solent consequi: quae necesse est extrinsecus posita ad opinionem magis tendere quam ad ipsam rerum naturam.
Abbreviated transcription (Latin):
siid referatur quod ab eo longissime dist& contrariumꝰ siad fiđẽ
sumat exitum referat tumeuentus ẽ. Eodem modo ad maiora
&minora & paria comparantur att omnino tales loci in his quae
sunt ad aliquid considerantur. Nammaius autminus aut
simile aut aeque magnum aut disparatum accedunt
circum stantiis quae in ad tributis negotio atq personae
numeratae sunt utdum ipsae circum stantiae aliis conparantur
fut ex his argumentum facti. distiue quodiniudicium trahitur
Distat autem a superibrib quod superioris lociuel facta
corienebant uel fastis ia adhȩrebant ut superari non possint
utlocus tempus & ca&eri quaegestum negotium non relinquuN
haec uero quae sunt adiunsta negotia non hȩrent ipsi negitio
sralccedunt circumstntus & tumdemum argumenta
praestant cumadcmparationẽ uenerint: sumunt
uero argumenta non ex contrari&ate sed ex contrario & non
exsimilitudine sed ex simib ut appareat exrelatione su mi

Expanded text:
si id referatur quod ab eo longissime distet, contrarium; at si ad finem suum atque exitum referatur, tum eventus est. Eodem quoque modo ad majora, et minora, et paria comparantur. Atque omnino tales loci in his quae sunt ad aliquid considerantur. Nam majus, aut aut simile, aut aeque magnum, aut disparatum, accedunt circumstantiis quae in attributis negotio atque personae numeratae sunt, ut dum ipsae circumstantiae aliis comparantur, fiat ex iis argumentum facti dictive, quod in judicium trahitur. Distat autem a superioribus, quod superiores loci vel facta continebant, vel factis ita adhaerebant, ut separari non possint, ut locus, tempus, et caetera quae gestum negotium non relinquunt. Haec vero quae sunt adjuncta negotio non inhaerent ipsi negotio, sed accedunt circumstantiis; et tunc demum argumenta praestant, cum ad comparationem venerint: sumunt vero argumenta non ex contrarietate, sed ex contrario; et non ex similitudine, sed ex simili, ut appareat ex relatione sumi
Abbreviated transcription (Latin):
dium donatum deducere qui & puerissp&ialiter aptus & tiro¬
nibus probatur ac comodus. Cuius gemina commenta relin¬
quimus ut supra quod ipselatinus .ẽ fiat clarior duplicit̃ explana

Expanded text:
dium Donatum deducere, qui et pueris specialiter aptus et tyrodium Donatum deducere, qui et pueris specialiter aptus et tyronibus probatur accommodus; cuius gemina commenta reliquimus, ut, supra quod ipse planus est, fiat clarior dupliciter explana
Abbreviated transcription (Latin):
discendi genus ẽ quando & linealis descriptio imbuit diligent̃
Nec illud quoq: tacebimus quibus austoribus tam grrecisquã
latinis quae dicimus exposita claruerunt
ISCIPIT INSTITUTIODTARII GRAMMATI CA
nrmmatica alit teris nom en accepit sic utuocabuli ipsius
deriuatus sonus ostendit : Quas primu somnium cadmus
sed ecimtantum legitur inuenisse easgrec isstudiosissimis
tradens reliqua ipsiuiuacitate animi suppleuerunt
Dequarum formulis atq uirtutibus helenus & priscianus suptilit̃
attico sermone locutisunt.
rammatic auero ẽ peritia pulcbre eloquendi expo&is illustri
lem m&ricamq conponere :Fin is ueroelima tae locutionis
uel scribturae incul pabili placere peritia : ged quamuis
auctores temporum superiorum dea ste grammatic aordine
diuer sot rastauerint suisq saeculis honoris decus babuerint
ut palemon phocas probus &censorinus Nobi ftamen plac & in me¬

Expanded text:
discendi genus est, quando et linealis descriptio imbuit diligenterdiscendi genus est, quando et linealis descriptio imbuit diligenterNec illud quoque tacebimus, quibus auctoribus tam Graecis quam Latinis, quae dicimus, exposita claruerunt; IMUM. INSTITUTIO DE ARTE GRAMMATICA. Grammatica a litteris nomen accepit, sicut vocabuli ipsius derivatus sonus ostendit; quas primus omnium Cadmus sexdecim tantum legitur invenisse, easque Graecis studiosissimis tradens, reliquas ipsi vivacitate animi suppleverunt. De quarum formulis atque virtutibus, Helenus atque Priscianus subtiliter Attico sermone locuti sunt. Grammatica vero est peritia pulchre loquendi ex poetis illustrlem metricamque componere. Finis vero elimatae locutuel scripturae inculpabili placere peritia. Sed quamuis auctores temporum superiorum de arte grammatica ordine diuerso tractauerint, suisque saeculis honoris decus habuerint, ut Palemon, Phocas, Probus et Censorinus, nobis tamen placet in me
Abbreviated transcription (Latin):
magistri saecula res dicunt disputationibus subti lissimis
ac breuibus uera sequestrat a falsis
Quasto demathematica quae quattuor conplectitur disci¬
plinas id est arit hm &icamgeo m&ric am musicã& astronomĩã
Quam mathematicam latino sermone doctrinalempossumus
appellare quo nomine hc& omnia dostrinalia dicere
ualeamus quae cumque docent. haec sibi tamen com¬
mune uocabulum propter suamexcellentiam prorie
uindicauit. ut po&a dictus intellegitur uergilius
orator enuntiatus aduestitur cicero. quamuis multi& po& ae
& prato resinlatina lingua. eẽ doceantur quod & de homero
atquedemosthene grecia facundia concelebrat
Mathemati cauero ẽ scientia. quae abstractam considerat
quantitatem. Abstracta enim quantitas dicitur quã intellec¬
natione tractamus sic totius uolum inis ordo quasi quodã
N unc quem ad modum pollicita sunt perdiuisiones definitio¬
nisq s uas dnoiuuante red damus: qui a duplex quodã modo

Expanded text:
magistri saeculares dicunt, disputationibus subtilissimis magistri saeculares dicunt, disputationibus subtilissimis ac brevibus vera sequestrat a falsis. Quarto de mathematica, quae quatuor complectitur disciplinas, id est arithmeticam, geometricam, musicam et astronomicam. Quam mathematicam Latino sermone doctrinalem possumus appellare; quo nomine licet omnia doctrinalia dicere valeamus quaecunque docent haec sibi tamen commune vocabulum propter suam excellentiam proprie vindicavit; ut Poeta dictus, intelligitur Virgilius; Orator enuntiatus, advertitur Cicero; quamvis multi et poetae et oratores in Latina lingua esse doceantur; quod etiam de Homero atque Demosthene Graecia facunda concelebrat. Mathematica vero est scientia quantitatem. Abstracta enim quantitas dicitur, quam intellecnatione tractamus. Sic totius voluminis ordo quasi quodam Nunc quemadmodum pollicita sunt, per divisiones definitionesque suas, Domino juvante, reddamus: quia duplex quodammodo
Abbreviated transcription (Latin):
Intentus nobis : ẽ de aste gnt̃ matica siue r& horica uel dedisciplinis¬
aliqua breuiter uelle conscribere :
Quarum rerum principia necesse nos ẽ inchoare: ditendum¬
que prius ẽ de aste grammatica quae ẽ uidelic& origo
& fundamentum liber alium lit terarum
Liber autem dictus ẽ a libro id est arboris costice dempto atque
lberato ubi ante copiam cartharum. antiqui carmina de scrbeban
Scire autem debemus sicut uarro dicit utilitatis alicuius causa
omnium astium extitisse principia.
Ars uero dictaẽ quod nossuis regulis astecatq constringat:
Aludicunt a graccis litaituesse uocabulum. AnoT uIC
ACTIHIC id estauistute do strinae quamdi sestiuiri unius¬
cuius que bonae reiscientiam uocant.
Secundo deaster & horica quae propternitorem & copiam elo¬
quentiae suae maxime inciuilibus qua estionibus necessa¬
ria nimis & honorabilis aestimatur.
Destio delogicaquaedialestica nuncupatur. haec quantum

Expanded text:
Intentus nobis est de arte grammatica, sive rhetorica vel de disciplinialiqua breviter velle conscribere; quarum rerum principia necesse est nos inchoare; dicendumque prius est de arte grammatica, quae est videlicet origo et fundamentum liberalium litterarum. Liber autem dictus est a libro, id est arboris cortice dempto atque liberato, ubi ante copiam chartarum antiqui carmina describebant. Scire autem debemus, sicut Varro dicit, utilitatis alicujus causa omnium artium exstitisse principia. Ars vero dicta est, quod nos suis regulis arctet 559 atque constringat. Alii dicunt a Graecis hoc tractum esse vocabulum, ἀπὸ τῆς ἀρετῆς, id est a virtute doctrinae, quam diserti viri uniuscujusque bonae rei scientiam vocant. Secundo de arte rhetorica, quae propter nitorem ac copiam eloquentiae suae, maxime in civilibus quaestionibus, necessaria nimis et honorabilis aestimatur. Tertio de logica, quae dialectica nuncupatur. Haec, quantum
Abbreviated transcription (Latin):
fieri potest usq ad monada ut uerbi gratia. lxiiii. diuiditꝰ
mpariter par numerus ẽ qui plures diuisiones secundũ
a equalitatẽ parium recipere potest Non tamenusq ad assem
perueniat ut uerbi gratia. uiginti quattuor inbis xii.
duo decim inbis .ui. sex uero in bis .iii. & amplus ñ procedit

Expanded text:
bus fieri potest usque ad monada, ut uerbi gratia LXIIII diuidunturmpariter par numerus est qui plures diuisiones secundum aequalitatem partium recipere potest, non tamen ut usque ad assem perueniat; ut uerbi gratia XXIIII in bis XII, XII in bis VI, VI uero in bis III, et amplius non procedit.
Abbreviated transcription (Latin):
sic laudasse probatur ut omnia subnumero & mensura ad õ
creata ẽe memorat dicens. Alia in motualia instatu ita¬
esse formata ut tamen nulla earum prac&er ista quaedicta
sunt substantiam percepissent Credo trahens hocinitiũ
ut multiphilo sophorum fecerunt ab illa sententia ꝓph&al
quaedicit. Omnia dm̃ mensuranumero & pondere disposuisse
Haecltaq consistit ex quantitate discr&a quae parit genera
numerorum nulla sibi communi terminosociata. Quae¬
pernullum communem terminum alter utra sibi soci&ate
nectuntur. Arithm&ica uero dicitur eo quodmumeris
proce ẽ : numerus uero ẽ exmonadib: multitudo conposita
naturasn abstractinumeri & quae ei accedunt ut uerbi gratia
parilitas imperalitas& ca&era Numerus aute diuiditur¬
arnumerus .ẽ. qui induabus pastib: aequalibus diuidi
potest. ut duo quattuor. sex. octo decẽ &reliqui

Expanded text:
sic laudasse probatur  ed., monstratur, ut omnia sub numero et mensura a Deo sic laudasse probatur  ed., monstratur, ut omnia sub numero et mensura a Deo creata fuisse memoret, dicens: Alia in motu, alia in statu esse formata: ut tamen nulla eorum, praeter ista quae dicta sunt, substantiam percepissent. Credo trahens hoc initium, ut multi philosophorum fecerunt, ab illa sententia prophetali quae dicit: Omnia Deum mensura, numero et pondere disposuisse . Haec itaque consistit ex quantitate discreta, quae parit genera numerorum, nullo sibi communi termino sociata. per nullum communem terminum alterutra sibi societate nectuntur. Arithmetica uero dicitur eo quod numeris praeest. Numerus autem est ex monadibus multitudo composita,naturam abstracti numeri et quae ei accidunt; ut, uerbi gratia, parilitas, imparilitas et cetera. Numerus autem diuiditurnumerus est qui in duabus partibus aequalibus diuidi potest
Abbreviated transcription (Latin):
semina suscipientes ut sunt homines a cerrimi ingeni
excoluisse sibi reli quas latius disciplinas. quas merito
sci patres nr̃i legendas studiosissimis persuadent
corde respicere quocircatempus ẽ utde eis singillatim
ac breuiter dȩferere debeamus
criptores saecularium litterarum inter disciplinas mathema¬
ticas prima momnium arithm&icam eẽ uoluerunt propterea
quod musica & geom&ria & astronomia quae sequuntur
indigent arith m&ica ut uistutes suas ualeant explicare
uerbi gratia simplum adduplum. quod hab& musica indig&
arithm&ica. geo m&ria uero quod hab& triginum quadri¬
angulum uel his simila idem indig& arithi&ica: Astronomia
uero quod hab& in motu siderum numeros punctorum indig&
arithim&ica. arithm&ica uero ut sit neq musica neq geo¬
&rica Neq: astronomia egere cognoscitur. propr

Expanded text:
semina suscipientes ut sunt homines acerrimi ingenii semina suscipientes ut sunt homines acerrimi ingenii excoluisse sibi reliquas latius disciplinas. Quas merito sancti Patres nostri legendas studiosissimis persuadent: corde respicere. Quocirca tempus est ut de eis singillatim ac breviter disserere debeamus. CAPUT QUARTUM. DE ARITHMETICA. Scriptores saecularium litterarum inter disciplinas mathematicas primam omnium arithmeticam esse voluerunt, propterea quod musica, et geometria, et astronomia, quae sequuntur, indigent arithmetica ut virtutes suas valeant explicare. Verbi gratia, simplum ad duplum, quod habet musica, indiget arithmetica; geometria vero, quod habet trigonum, quadrangulum, vel his similia, item indiget arithmetica. Astronomia etiam, quod habet in motu siderum numeros punctorum, indiget arithmetica. Arithmetica vero, ut sit, neque musica, neque geometria, neque astronomia egere cognoscitur. Propte
Abbreviated transcription (Latin):
quid sunt his quunue niuntur insonis.
A quaefiguras contemplatur omñs & habitudines stella¬
rum circase. & circa terrã indagabili ratione percurrit
quas suo loco paulo latius exponemus . ut camme moratarũ
erum uistus conp&enter possit ostendi.
MODO DEDISCIDLINARŨ NOMINE DIS SERAASUS
isciplinae sunt quaesicut iamdictum ẽ numquam opinionib:
deceptae fallunt &ideo tali Nomine nuncupantur quia
necessariae suas regulas seruant hae nec intentione crescunt
neo subdictione minuuntur nec alis uari &atib: permutantꝰ
sed inui propria permanentes regulas suas in conuestibili
firmitate custodiunt. hasdum frequenti meditatione
reuoluimus sensum nr̃m acuunt limumq: ignorantiae
đ & ergunt & ad illam spestiuã contemplationem sitamen
sanita smentis arrideat dño largiente perducunt: scire
autem debemus iose pum hebraeorum dostissimum in primo
antiquitatum titulo nonodicere arithin&icã &astro¬
nomiam abraͥam primum a egrptus tradidisse . Vnde

Expanded text:
quid sunt his, qui inveniuntur in sonis., quae figuras contemplatur omnes, et habitudines stellarum circa se et circa terram indagabili ratione Quas suo loco paulo latius exponemus, ut commemoratarum rerum virtus competenter possit ostendi. Modo de disciplinarum nomine disseramus. Disciplinae sunt quae, sicut jam dictum est, nunquam opinionibus deceptae fallunt; et ideo tali nomine nuncupantur, quia necessario suas regulas servant. Hae nec intentione crescunt, nec subductione minuuntur, nec aliis varietatibus permutantur; sed in vi propria permanentes, regulas suas inconvertibili firmitate custodiunt. Has dum frequenti meditatione revolvimus, sensum nostrum acuunt, limumque ignorantiae detergunt, et ad illam inspectivam contemplationem, si tamen sanitas mentis arrideat, Domino largiente, perducunt. Scire autem debemus Josephum Hebraeorum doctissimum, in libro primo Antiquitatum, titulo nono, dicere arithmeticam et astronomiam Abraham primum Aegyptiis tradidisse; unde
Abbreviated transcription (Latin):
ars talis ẽ a geenim duos numeros propositos habeamus
quos iubeamur agnoscere aneos aliqua communis mensu¬
m&iatur atq hisunt uiiii scilic&. & xxuiiii. hoc igitur¬
modo faciemus reci procam deminutionẽ auferemus dema¬
iore minorem hoc ẽ de xxviiii. nouenarium relinquuntur
XX. ex hisergo uigintirur summinorem r&rahȩmus idẽ .viiii
relinquuntur .xi: ex his rursum r&raho .uiiii. relistisunt
duo quos sid & raho ex viiii. reliquisunt .uii. quod siduo
rursum septinario dempserim supersunt .v. atq. ex his
alios ii. tresrursum exuberant quos aliobinariodem in uto
sola unitas supergreditur. Rursum siex duob unumaufe¬
ram in uno terminus d&ractionis hȩrebit quem duorum
illorum numerorum id ẽ UIIII. & xxviiii. solumneq aliũ
constat. eẽ mensurã. No sergo contrase primos uobimus

Expanded text:
ensuram. Age enim duos numeros propositos habeamus, quos jubeamur agnoscere an eos aliqua mensura communis metiatur. Atque hi sint 9 scilicet et 29, hoc igitur faciemus modo reciprocam diminutionem. Auferamus de majore minorem, hoc est de 29 novenarium, relinquentur 20. Ex his ergo 20 rursus minorem detrahamus, id est ntur 11. Ex his rursus detraho 9, relicti sunt 2. Quos si detraho novenario, et relicti sunt 7. Quod si duo rursus septenario dempserim, supersunt 5, atque ex his alios duos, tres rursum exuberant, quos alio binario diminutos, sola unitas superstes egreditur. Rursus si ex duobus unum auferam, in uno terminus detractionis haerebit, quem duorum illorum numerorum, id est 9 et 29, solum neque alium constat esse mensuram. Hos ergo contra se primos vocabimus