comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ue saret. Qumiuo docti uide lau¬
tur non so lum ip̃i uenuuuit. s et
suos intirmoc adducunt ynino
gestant ad dnñi ut uel fimbriam
eins que saluari queaut merean¬
tur contingere. Idecq confestim
merita cupite salutis mercede po¬
tunitiur. At uero phansei et scribe
qui doctores ee populi debuerant
non ad uerbum audiendum non
ad querendam mede lam set admo¬
uendas so lum questionũ pugnaᷤ
ad diu concurrunt eosq denon
lotis corporis uanib uituperant
Inquorum operibo que ꝑ manꝯ
siue ꝑcetã corporis menbra fiunt
Nichil inmũdicie sordidantis in¬
uenire uale bant. Cuuse magis
ip̃os culpa rede bueruit qui lotas
aqua mamis habentes conscia
liuore pollutam gestabant
kansei enun et omnnes indei
nisi crebro lauerint mainis
noũ manducant teuentes tradite¬
nem semiorum et a foro insibapti¬
zentur noncomedunt. Suꝑ sti¬
tiosa est hominũ tradito semello¬
tos obinanducandum panem.
cre brius lauare et asforo nisi bap¬
tizentur non commedere. Set ne¬

Expanded text:
reth, qui minus docti videban non solum ipsi veniunt, sed suos infirmos adducunt; imo gestant ad Dominum, ut vel fimbriam ejus, qua salvari queant, mereantur contingere. Ideoque confestim merita cupitae salutis mercede potiuntur. At vero Pharisaei et Scribae, qui doctores esse populi debuerant, non ad verbum audiendum, non ad quaerendam medelam, sed ad movendas solum quaestionum pugnas ad Dominum concurrunt, eosque de non lotis corporis manibus vituperant, in quorum operibus, quae per manus sive per caetera corporis membra fiunt, nihil immunditiae sordidantis invenire valebant, cum se magis ipsos culpare debuerint qui lotas aqua manus habentes conscientiam livore pollutam gestabant. Pharisaei enim et omnes Judaei, nisi cnon manducant, tenentes traditionem Seniorum. Et a foro nisi baptizentur, non comedunt. Superstitiosa est hominum traditio, semel lotos ad manducandum panem crebrius lavare, et a foro nisi baptizentur, non comedere. Sed ne
Abbreviated transcription (Latin):
des tetarcha omnia que fiebant
abeo resitabant eo quod diceret᷑
aquibꝯdam quia iohe̾s resurrex̾
amortius. aquibꝰdam uero qr heli¬
ergo aut post hanc exsitatonem con¬
firma seruum inanimo suo. quod
ab alus dicebatur cum ait. Quem
ego decollaui io h̾em hic amortuis
resurrexit. aut ita promincianda st̃
hec herba uerba aut hesitautẽ ad he
indicent. sienum diceret miquid.
nam hic est. aut nunquit forte hic
est iohaunes baptista. Nonopꝰ eẽt
ammno nere aliquit deprominciatõ¬
ne qua dubitans atq hesitans intel¬
ligatur. Nunc quia illa uerba de st̃
utroq modo prominciari pot̃.t
aut confirmatum eum exaliorn
uerbis credentem dixisse accipiamꝯ
aut ad huc sicut luchas commemo¬
rat heficantem
pse autem herodes misit hac
tenuit io haune et unxit eum
incarcere propt̾ herodiade nux¬

Expanded text:
des tetrarcha omnia quae fiebant ab eo et haesitabat eo quod diceretur a quibusdam quia Iohannes surrexit a mortuis a quibusdam vero quia Heliergo, aut post hanc haesitationem confirmasse eum in animo suo, quod ab aliis dicebatur, cum ait: Quem ego decollavi Joannem, hic a mortuis resurrexit. Aut ita pronuntianda sunt haec verba, ut haesitantem adhuc indicent. Si enim diceret: Nunquid nam hic est, aut nunquid forte hic est Joannes Baptista? non opus esset admonere aliquid de pronuntiatione, quia dubitans atque haesitans intelligatur. Nunc quia illa verba desunt, utroque modo pronuntiari potest, ut aut confirmatum eum ex aliorum verbis credendum dixisse accipiamus, aut adhuc sicut Lucas commemorat haesitantem. Ipse enim Herodes misit ac tenuit Joannem, et vinxit eum in carcere propter Herodiade
Abbreviated transcription (Latin):
Etrus narrat historia philippu
herodis maioris filiun sb̾ quo do¬
nunꝯ fugit egiptum. fratrem huiꝯ
herodis sb̾ quo passꝰ est xp̃e. duxisse ux¬
orem herodiadem filiam regis arath
Postea uero socerum eiꝯ exortis qͥ¬
buidam contra generum simulta¬
tibꝰ tulisse filiam suam. Et indo lo¬
reu mariti prioris mĩciis eius iui¬
ptiis copulasse. Quisit aut hic ph¬
iliipꝰ enuange lista lucas ꝑlenꝯ dõ¬
cet. Auno quinto decimo imperii
lato uideam. Setrarc ha aut gali¬
lee herode. philippo autẽ fratrem eiꝰ
tetrarcha iturie. et traconitidis re¬
gionis. Ergo iohannes baptista.
qui uenit inspñ et iurtute he lie
eadem auctoritate qua illa ab cor¬
ripuerat hiezabel. arguit herodem
et herodiadem quod illicitas iipci¬
as feceruit. Et non liceat fratre ui¬
uente germano illuis uxorem duce

Expanded text:
etus narrat historia Philippum Herodis majoris filium, sub quo Dominus fugit in Aegyptum, fratrem ejus Herodis sub quo passus est Christus, duxisse uxorem Herodiadem, filiam regis Aretae. Postea vero, socerum ejus, exortis quibusdam contra generum simultatibus, tulisse filiam suam, et in dolorem mariti prioris, inimici ejus nuptiis copulasse. Quis sit autem hic Philippus, Evangelista Lucas plenius docet? Anno quintodecimo imperii eam, tetrarcha vero Galilaeae Herode, Philippo vero fratre ejus tetrarcha Ituraeae et Thraconitidis regionis . Ergo Joannes Baptista, qui venit in spiritu et virtute Eliae, eadem auctoritate qua ille Achab corripuerat et Jezabel , arguit Herodem et Herodiadem, quod illicitas nuptias fecerint, et non liceat, fratre vivente germano, illius uxorem duce
Abbreviated transcription (Latin):
lat quo ordine siue arte ea que nõ du
habet ad quirat. qua tursum ꝓuiden¬
cia ea que ad quisierat conseruet qua
deniq gła ac dignitade ad quisitoru
copia ꝑ fiuatur. Quantis uccͣeẽ nu
sera niens ꝑ horas singulas curarum
stinuilis exulceretur. ude apte dñs
mex positõne ip̃inarum apellaturu
diuicias pmisit erumpnas dicens.
t alia sunt Que inspinis semin

Expanded text:
lat, quo ordine sive arte ea quae nondum lat, quo ordine sive arte ea quae nondum habet acquirat, qua rursum providentia ea quae jam acquisierat conservet, qua denique gloria ac dignitate acquisitorum copia perfruatur: quantis necesse est misera mens per horas singulas curarum stimulis exulceretur? Unde apte Dominus in expositione spinarum appellaturus divitias, praemisit aerumnas dicens: Et alii sunt qui
Abbreviated transcription (Latin):
tu nullo saltim temptande utilitatiᷤᷤ
cccatõne pcipere dignatur. Quoruz
indiscip liuatis ac duris cordib manda¬
tum uerbum confestu in mundi:
spẽ quasi me trite uolucres semen ra¬
piunt. Sunt qui auditi uerbi ⁊utili¬
tatem ꝓbant et desiderium gustant
set nead id ꝙ ꝓbant pueniant. alioᷤ
huiꝯ uite ad uersa terrendo. Alia adu̾¬
sa blandiendo retardant. Quorum
primos dominꝰ t̾re petrose. secũdos
comparat spiuose. Excipiuint᷑ sane
gentiles qui ne audire quidem uerba
uite merentur. Nec mirum inderi
de bet quare spinis diuicus compara¬
uerit dominꝰ. cunulle pungant iste
de lectent. Recte enim spine uccã¬
tur qr cogitatõnu suaꝵ pungcõibꝰ
mentem lacerant. et cum usq ad
pccm ꝑtraunt quasi inflicto uuln̾e
ciuentant. s exceptis uitoru pung¬
tonib diuiciaꝵ cupido plumuu mẽ¬
teni deuastat. Ac securum eẽ nõ si¬
uit. C un enĩ quisq sollicitꝰ iniugi¬

Expanded text:
tu, nulla saltem tentandae utilitatis tu, nulla saltem tentandae utilitatis occasione percipere dignantur. Quorum indisciplinatis ac duris cordibus mandatum verbum, confestim immundi spiritus quasi vitae tritae volucres semen eripiunt. Sunt qui auditi verbi et utilitatem probant, et desiderium gustant, sed ne ad id quod probant perveniant, alios hujus viae adversa terrendo, alios prospera blandiendo retardant. Quorum primos Dominus terrae petrosae, secundos comparat spinosae. Excipiuntur sane gentiles, qui ne audire quidem verba vitae merentur. Nec mirum videri debet quare spinis divitias comparaverit Dominus, cum illae pugnant, istae delectent. Recte enim spinae vocantur, quia cogitationum suarum punctionibus mentem lacerant. Et cum usque ad peccatum pertrahunt, quasi inflicto vulnere cruentant. Sed et exceptis vitiorum punctionibus, divitiarum cupido plurimum mentem devastat, ac securum esse non sinit. Cum enim quisque sollicitus invigi
Abbreviated transcription (Latin):
bole erant id est rerum signa mis¬
ticarum cum dicunt᷑ illi quib in
ad intellectum potusse pducere.
Quid enĩ obstare intuentib ne ea
que uiderant eiꝯ facta uł itinera
uitelligerent sino inhis aliquid
ampliꝯ quani carnis ecculis pate¬
bat spiritalit̾ uellet intelligi. Illis
ergo que foris sunt neq adꝓpinqͣnt
pedibus diuĩ ut accipiant decoctri¬
ne eius iparabolis omia funt ⁊¬
facta scilicet et uerba saluatoris
qr neq ihis que opabatur uitu¬
chanis eum cognoscere deum ua¬
lent. Ideoq ad remissionem pͨca¬
torum que ꝑ grãm fidei ip̃iꝰ obti¬
nenda est no merent᷑ ad tingere
ii sunt qui cuta uiam u̾bi se¬
minatur uͥbum et cũ audie¬
rint confestin ueuit sathanas et au¬
fert uerbum quod seminatum est.
incorda corum et cetera. In hac dñ
expassione om̃s eorum qui audire qͥdẽ
uerba salutis potu̾unt set ad salutẽ
ꝑuenire nequeunt distancia comp̃¬
henditur. Sunt namq qui uerbuz
ꝙ audunt nulla fide nullo intelloc¬

Expanded text:
runt, id est rerum signa mysticarum, cum dicuntur illi quibus in ad intellectum potuisse perducere. Quid enim obstaret intuentibus ne ea quae viderent ejus facta vel itinera intelligerent, si non his aliquid amplius quam carnis oculis patebat spiritualiter vellet intelligi? Illis ergo qui foris sunt, neque appropinquant pedibus Domini, ut accipiant de doctrina ejus, in parabolis omnia fiunt, et facta scilicet et verba Salvatoris, quia neque in his quae operabatur virtucanis, eum cognoscere Deum valent. Ideoque ad remissionem peccatorum quae per gratiam fidei ipsius obtinenda est, non merentur attingere. Hi autem sunt qui circa viam, ubi seminatur verbum. Et cum audierint, confestim venit Satanas, et aufert verbum quod seminatum est in corde eorum, etc. In hac Domini expositione omnis eorum qui audire quidem verba salutis potuerunt, sed ad salutem pervenire nequeunt, distantia comprehenditur. Sunt namque qui verbum quod audiunt nulla fide, nullo intellec
Abbreviated transcription (Latin):
onsuetudinis scripturarũ ẽ ut
opineionem multorum sic uar¬
ret istoricꝯ quomodo eo tempore
ab omuilꝯ credebatur. sicut iose¬
ph abipã quoq maria appellatꝰ
pater ihii. Ita et ninc herodes di¬
citur contristatꝰ. quia hoc discum¬
bentes putabant. Uissimulator
enu mentis sue et artifex homi¬
cida tusticiam p̾ferebat infacie
cumi leticiam haberet inmente.
sce lꝯ que excusat uramento ut
sb̾ occasione pietatis impiꝯ fierz.
Quod autem sb̾icit. et propter

Expanded text:
onsuetudinis Scripturarum est, ut opinionem multorum sic narret historicus, quomodo eo tempore ab omnibus credebatur. Sicut Joseph ab ipsa quoque Maria appellatur pater Jesu, ita et nunc Herodes dicitur contristatus, quia hoc discumbentes putabant. Dissimulator enim mentis suae et artifex homicida tristitiam praeferebat in facie, cum laetitiam haberet in mente. Scelusque excusat juramento, ut sub occasione pietatis impius fieret. Quod vero subjicit, et propter
Abbreviated transcription (Latin):
catoris de bet indeo eẽ fiduducia
ut p̃sentis uite sumptꝰ. quãuis
nõ p̃uideat tamen sibi. Os nonde¬
oẽ certusime sciat: Nedum mes¬
eius occupatui ad temporalia ni¬
queri quomodo matheꝰ et luchas cõ¬
memorauerint dixisse dñm dũcipu¬
lis ut nec uirgani ferrent cum dicat
martꝰ et p̾cepit eis. nequit tolłent
in nia nisi uirga tantum. Quod
ita soluitur ut̾ intelligamꝰ sb̾ alia
significatõne dictam uirgan. Q̾
scdm̾ marc hũ ferendaest. et suba¬
lia illam que sedm lucam nou est

Expanded text:
catori debet in Deo esse fiducia, ut praesentis vitae sumptus, quamvis non praevideat, tamen sibi hos non deesse certissime sciat. Ne dum mejus occupatur ad temporalia, miquaeri, quomodo Matthaeus et Lucas commemorauerint dixisse dominum discipulis, ut nec uirgam ferrent, cum dicat Marcus: et praecepit eis, ne quid tollerent in nia nisi uirgam tantuita soluitur, ut intellegamus sub alia significatione dictam uirgam, quae secundum Marcum ferenda est, et sub alia illam, quae secundum Mat
Abbreviated transcription (Latin):
quid contuigat: Fili inquid diuit¬
tuntur tibi pccã. Omira humilitaᷤᷤ
despectum et debilem totisq mẽ broꝵ
compagib dissolutum disse lutum
filium uocat quem sacͥdotes non
dignabant᷑ ad tingere aut recte ido
filium. quia dimittunt᷑ ei pecã sua
Intuendum sane qnͣti ꝓpria cuusq
fides aput din ualeat ubi tantum na¬
luit aliena ut totus homo repente ħ est
ext̾ius int̾ius q iam saluatił ex surge¬
ret aliox que nute alii laxarent erata
rant autem illic quidam des
scribis sedenͣs et cogitaus ⁊ co¬
gitaus incordib suis quid hic sic
loquit b lasphemat quis potest di
dicunt scribe qr uemo dinutere
poca nisi deus potest quipeos quoq
dimitt̾it. quib dimittendi tribuit
potestatem. Et ideo xp̃c uere deus
potest. Uerum do testimonium re¬
ddunt set psonam xpi negando fa¬
Il iuitur. Erant itaq indei quicum
se credant. ihui tamen xp̃m eẽ non¬

Expanded text:
quid contingat . Fili, inquit, dimitquid contingat . Fili, inquit, dimittuntur tibi peccata. O mira humilitas! despectum et debilem totisque membrorum compaginibus dissolutum filium vocat, quem sacerdotes non dignarentur attingere. Aut recte Deo filium, quia dimittuntur ei peccata sua. Intuendum sane quanti propria cujusque fides apud Deum valeat, ubi tanti valuit aliena ut totus homo repente, hoc est exterius interiusque jam salvatus exsurgeret, aliorumque merito aliis laxarentur errata. Erant autem illic quidam de scribis sedentes et cogitantes in cordibus suis: Quid hic sic loquitur? Blasphemat. Qdicunt scribae, quod nemo dimittere peccata nisi Deus potest, qui per eos quoque dimittit, quibus dimittendi tribuit potestatem. Et ideo Christus vere Deus potest. Verum Deo testimonium reddunt, sed personam Christi negando falluntur. Errant itaque Judaei, qui cum se credant, Jesum tamen
Abbreviated transcription (Latin):
descendit᷑. Et bene domo iħu iuxta al¬
terius enũge liste uarratẽnem tegu¬
lis eẽ contecta repperitur. Quia sub
cd mptibili litt̾arum uelamine si ad¬
sit quiesceret ⁊nuue s̃piritalis gracie
uirtus uinenit᷑. Denudatõ et enũ
tegularum indomo ihn. aptio est
inulitate litt̾e sensus spiritalis et
arc hanoꝵ ce lestium. Quod autem
cum grabato deponitur infirnius.
sigiuficat abͥ omine iusta ad huc car¬
ne constituto xp̃i debere cegnosci.
¶um indisset.¬
illorum ait paralitico fili duuutũ¬
tui tibi peccata tua. Quraturus ho¬
minem aparalisi diis primo pectato¬
rum uincula disso luit. ut ostend̾et
eum obnexus culparum artium dis¬
so lutone fuisse campuatum. Nes
nisi his relaxatis menbroꝵ posse recu¬
peratone sanari. Sic et illi paralitico
qui iuxta ꝓbaticam piscinam diu
motum aque frustra pste labatur
sanato aduo dicitur. Ecce sauus ftus
es iam noli peccare nedet̾ius tibi a li¬

Expanded text:
descenditur. Et bene domus Jesu, juxta aldescenditur. Et bene domus Jesu, juxta alterius Evangelistae narrationem , tegulis esse contecta reperitur, quia sub contemptibili litterarum velamine si adsit, qui reseret divina, spiritalis gratiae virtus invenietur. Denudatio etenim tegularum in domo Jesu apertio est in vilitate litterae sensus spiritalis, et arcanorum coelestium. Quod autem cum grabato deponitur infirmus, significat ab homine in ista adhuc carne constituto Christum debere cognosci. Cum vidissetillorum, ait paralytico: Fili, dimittuntur tibi peccata. Curaturus hominem a paralysi Dominus primo peccatorum vincula dissolvit, ut ostenderet eum ob nexus culparum artuum dissolutione fuisse damnatum, nec nisi his relaxatis membrorum posse recuperatione sanari. Sic et illi paralytico qui juxta probaticam piscinam diu motum aquae frustra praestolabatur, sanato a Domino dicitur: Ecce sanus factus es, jam noli peccare, ne deterius tibi ali
Abbreviated transcription (Latin):
titudinem temperantiam et iusticia
nuncupat.
Icum non possent oiferre euui
illi ꝑreturba iuidaueriunt tectũ
ubierat D. esiderant paraliticum xp̃o
osfere set turba uit̾posita abomini par¬
te recludunt᷑. Quia sepe anima post
int̾ũm corporis de sidiam ad dĩ resi¬
piscens. supne que grẽ remedio cipi¬
ons in nouari prisce consuetuduus
obstaculo retardatur sepe iut̾ipas o¬
ratõnis secrete dulcedines. et quasi su¬
aane cum duo conloquium. turba co¬
gitatonum int̾ ueniens aciem men¬
tis. Nexp̃s uideatur impedit. Et ꝙ
inter hec agendum nouutiq infi:¬
nus extius quatur be tumultuantu
remanendum. set tectum domꝰ inqͣ
xpe docet ascendendum id est sacre icͣp¬
ture sub luuitas e appetenda. Lex que
onĩ cum ꝑ saluusta die nectuq medita¬
ta. inquo eni corrigit uiuenior ui¬
am suam. incustodiend̾am inquit
sernones tuos.
T pate fãciens suminisserunt
grabatum inquo paraliticus
iacebat Pate facto tecto eger aute
ad eis humilitadem fidei pietate¬

Expanded text:
temperantiam et justitiam nuncupant. Et cum non possent offerre eum illi prae turba, nudaverunt tectum ubi erat. Desiderant paralyticum Christo offerre, sed turba interposita ab omni parte intercluduntur, quia saepe anima post infirmi corporis desidiam ad Deum resipiscens, supernaeque gratiae remedio cupiens innovari, priscae consuetudinis obstaculo retardatur. Saepe inter ipsas orationis secretae dulcedines, et quasi suave cum Domino colloquium, turba cogitationum interveniens aciem mentis ne Christus videatur impedit. Et quid inter haec agendum? Non utique in infimis exterius qua turbae tumultuantur remanendum, sed tectum domus in qua Christus docet ascendendum, id est sacrae Scripturae sublimitas est appetenda, lexque Domini cum Psalmista die noctuque meditan quo enim corrigit junior viam suam? In custodiendo, inquit, sermones tuos . Et patefacientes, submiserunt grabatum in quo paralyticus jacebat. Patefacto tecto aeger ante ad ejus
Abbreviated transcription (Latin):
non pois manifeste incutatem in¬
troire set foris in desertis locis ee et cõ¬
uenie bant ad eum undiq. Quius
pitã saluatõ multas ad dñm cegĩt
turbas. At enu ipẽ se iuteruis extĩ¬
que deceret eẽ sanatum. Nequaꝙͣ
ꝓceptum beneficium uł abipo aquo
acceperat uissui tacet. Quii pecius
euuange liste fimetꝰ officio. mox e¬
gressus cepit p̾dicare et disfamare ẜ¬
monem. Unde merito queritur ꝙͥ¬
nam sit ꝙ diis non uuuilla que gessit
abscondi uissit. Et nec ad horam po¬
tuerunt abscondi. Numquid eiꝰ
iuugenitus filius patri et spũ scõ
mꝑ lere non potuit. set notandum
ꝙ redemptor ur̃ ꝑinortale corpus.
onĩe ꝙ egit hec nobis mexemp lo
acconis p̾buit. ENiraculum nami¬
q faciens et taceri uissit. et tamẽ
taceri non potuit. Ut uide licet ele¬
ti eiuis exempla doctrine illuis se qnͣ¬
tes in magnis que facuint latere qͥ¬
dem iuo liuitate habeant set ut ꝓ¬
et magne humilitatis sit ꝙ eoꝵ o
ꝑa taceri non possunt. Nonergo

Expanded text:
tatem introire, sed foris in desertis locis esset: et conveniebant ad eum undique. Unius perfecta salvatio, multas ad Dominum cogit turbas: ut enim ipse se interius exteriusque doceret esset sanatum, nequaquam perceptum beneficium, ut ab ipso a quo acceperat jussus, tacet: quin potius evangelistae functus officio, mox egressus coepit praedicare et diffamare sermonem. Unde merito quaeritur quidnam sit quod Dominus nonnulla quae gessit abscondi jussit, et nec ad horam potuerunt unigenitus Filius Patri et Spiritui simplere non potuit? Sed notandum quod Redemptor noster per mortale corpus omne quod egit, hoc nobis in exemplo actionis praebuit. Miraculum namque faciens et taceri jussit, et tamen taceri non potuit, ut, videlicet, electi ejus, exempla doctrinae illius sequentes, in magnis quae faciunt latere quidem in voluntate habeant, sed, ut pet magnae sublimitatis sit quod eorum opera taceri non possunt. Non ergo
Abbreviated transcription (Latin):
nula pec̾ornim ut eccasionem haber
decendi et spiritales inuitatorib sius
refertur. aliud nisi quid ibi fecerit ꝙ
atuit ut et humilitas dnĩ eundo adpͥ¬
catores ⁊ potencie dectrine euis incon

Expanded text:
vivia peccatorum ut occasionem haberet docendi, et spiritales invitatoribus suis refertur aliud, nisi quid ibi fecerit, quid docuerit, ut et humilitas Domini eundo ad peccatores, et potentia doctrinae ejus in
Abbreviated transcription (Latin):
rocores. ugillat scribas et phariseoᷤ
qui iustos se putantes pecorum con¬
sortia declinabant. Se ip̃m medicum
dicit. qui nuro medicandi gen̾e iul¬
neratus ẽ ppt̾ inquitates nrãs. Et li¬
uores enis sanati sumo. Sauos ante
et iustos apellat cos qui ignorantes dei
nisticiam et suam querentes statuere
isticie dni non sunt sb̾iecti. qui ex le¬
ge p̾sumentes euuangelii gram non
requirunt. Porro male habentes pec¬
catores uocant eos qui sue fragilitatis
conscia deuicti. nec ꝑ legem se iustifi¬
carere posse uidentes dei gente peniten

Expanded text:
Suggillat scribas et pharisaeos, qui justos se putantes, peccatorum consortia declinabant. Seipsum namque medicum dicit, qui miro medicandi genere, vulneratus est propter iniquitates nostras, et livore ejus sanati sumus . Sanos autem et justos appellat eos, qui ignorantes Dei justitiam, et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti, qui ex lege praesumentes, Evangelii gratiam non quaerunt. Porro male habentes et peccatores vocat eos, qui suae fragilitatis conscientia devicti, nec per legem justificari pos
Abbreviated transcription (Latin):
ta uita ueteri. renouari mererent᷑
in xp̃o. Unde et iam beato petro ostẽ¬
sis inlinteo ce lesti diu̾si generi. am¬
maiitibꝰ ccm̃ est surge petre occide
et mauduca ꝙ est apte dicere occi¬
de infĩde les ab eo ꝙ fuant prius ab
renunciatõne sce lerum et ꝓmissi¬
one pie religionis. Ac si fidei xpian
sacramentis inbutos iusca̾ ecce̾ iẽ
bra comnutaret. Et erat iohnes¬

Expanded text:
ta vita veteri, renovari mererentur ta vita veteri, renovari mererentur in Christo. Unde etiam beato Petro ostensis in lineo coelesti diversis generis animantibus dictum est: Surge, Petre, occide et manduca . Quod est aperte dicere: Occide infideles ab eo quod fuerant prius, ab renuntiatione scelerum et promissione piae religionis, ac sic fidei Christianae sacramentis imbutos in sanctae Ecclesiae membra commuta
Abbreviated transcription (Latin):
cordiam. ut non absurde ymino ꝯ¬
gruentissime etiam y saie deputare
musꝙ pinalachiam dem repperi¬
mꝰ. Fuit ihoannes indeserto bap¬
tencie uirenussionem pccorum.
Tuuctis legentibꝰ liquet qr ioanes
baptisinum penitencie non so lum
p̾dicauit. uerum etiam quibꝰdam
dedit. set tam̃ baptisinũ inremissi¬
onem pecorum dare nonpotuit.
Benuilio et eni no pecorum insolo
nobis baptismo xp̃i tribuunt᷑. no¬
tandum itaq ꝙ dicitur. p̾dicans bap¬
tisium penitencie iuremissionem
ret quia dare non pot᷑at p̾dicabat
ut sicut incarnatum uerbum pris
p̾currebat ub p̾dicatõnis. ita bap¬
tismũ peiuitencie quo peca solu̾ut᷑
p̾curret suo baptismate quo pec̾a
solui non possunt. Et baptizabã¬
tur ab illo imordaue flumine con¬
fitentes peca sua. Exemplum con¬
nuttendi eis qui baptisina accipere
descenderant sicut etiam p̾dicante
paulo mepheso multi credencium
uenie bant confitentes et ad nu¬
ciantes actus suos. Quatenꝰ ab dica¬

Expanded text:
cordiam, ut non absurde, imo concordiam, ut non absurde, imo congruentissime, etiam Isaiae deputaremus quod per Malachiam dictum repperimus. Fuit Joannes in deserto bapum. Cunctis legentibus liquet quia Joannes baptismum poenitentiae non solum praedicavit, verum etiam quibusdam dedit, sed tamen baptismum suum in remissionem peccatorum dare non potuit. Remissio etenim peccatorum, in solo nobis baptismo Christi tribuitur. Notandum itaque quod dicitur, praedicans baptismum poenitentiae in remissionem ret, quia dare non poterat, praedicabat, ut sicut incarnatum Verbum Patris praecurrebat verbo praedicationis, ita baptismum poenitentiae quo peccata solvuntur praecurrerit suo baptismate, quo peccata solvi non possunt. Et baptizabantur ab illo in Jordane flumine, confitentes peccata sua. Exemplum conomittendi, datur eis qui baptisma accipere desiderant, sicut etiam praedicante Paulo in Epheso multi credentium veniebant confitentes et annuntiantes actus suos, quatenus, abdica
Abbreviated transcription (Latin):
legere potunt. uisi recogitaret re¬
cordatoni sue que sc̃o ip̃u regebat᷑
non frustra cccurrisse aliud ꝓ a lio
nomen ꝓph̾e nisi qr ita dus hec sc̃¬
bi constituit. Cui aute ita consti¬
tuerit diis. prima illa causa uti¬
lissima deb facillue cogitari.
rabili int̾ se consentone consta¬
re ut hoc multo ampluis sit qͣsi
oniuim om̃ia ꝓp harum uno un¬
ms hominis ore dicerent᷑ et ido
indubitant̾ accipi debere quecũ
omĩum et omĩa singuloꝵ cum sͥ
et que dcã sunt ꝑ isaiam. Tam
sint malachie qͣm isaie. et q̃dcã
sunt ꝑ malachiam tam suit ma¬
lachie qm isaie. quid opus erat ut
emendaret martꝰ cum a liud ꝓ alio
sibi nomen cccurrens a se scripͥtu
legissi. Ac non ptcius sequens auc¬
toritatem sps scĩ aqua mentem su¬
am regi plus nobis ille utiq senci¬
ebat ita hec scriptum relinquer
sicut eni ai monendo constituerat
ei duis ad informandos nos tantam
uborum suorum inter ꝓphas eẽ con¬

Expanded text:
legere potuerunt, nisi cogitaret relegere potuerunt, nisi cogitaret recordationi suae quae sancto Spiritu regebatur, non frustra occurrisse aliud pro alio nomen prophetae, quia ita Dominus hoc scribi constituit. Cur autem ita constituerit Dominus, prima illa causa utilissima debet facillime cogitari, rabili inter se consentione constare, ut hoc multo amplius sit, quam si omnium omnia prophetarum uno unius hominis ore dicerentur. Et ideo indubitanter accipi debere quaecunqomnium, et omnia singulorum. Cum ergo et quae dicta sunt per Isaiam tam sint Malachiae quam Isaiae, et quae dicta sunt per Malachiam tam sint Isaiae quam Malachiae, quid opus erat ut emendaret Marcus, cum aliud pro alio sibi nomen occurrens a se scriptum legisset? ac non potius sequens auctoritatem Spiritus sancti, a quo mentem suam regi plus nobis ille utique sentiebat, ita hoc scriptum relinqueret? Sic enim admonendo constituerat ei Dominus ad informandos nos tantam verborum suorum inter prophetas esse con
Abbreviated transcription (Latin):
mitas eius. Quis eni nõ uideat quͣ¬
ta sit inutraq sentencia concordia
.Nam ꝙ drxit malac hias nutten¬
dum angłm aute faciem diũ qui
pparet uiam dĩ euis. Hoc ẽ utiq
q dixit isaias uocem clamantis a¬
audiendam in deserto que dixat pa¬
rate uiam diñ rectas facite semitas
eius. Quia sicut io hannes recte ã¬
ge lus potuit uocari ꝓ eosp ud faci¬
em diu enuangeluzando p̾uenit.
ita recte appellari et uox potuit qr
uerbum dei sonando pibat. Sicut
et sup̃ dcm̃ ẽ. Inutraq aut senten¬
cia. siuulit̾ panda uia dnĩ p̾dicat᷑
Idco q non fallit᷑ euuange lista. qr
hor dictum ab isaia scribit. Q uos
et sino eisdem uerbis. eodem tin̾
sensu ab ipõ scriptum uinenit.
Potuit autẽ si ut anmno marchi
enu angłiũ ꝑ scribentis ꝓ malach¬
ia isaias cccurrerit. ut fi solet. ꝙ
tamen siue ulla dubitatõne emẽ¬
ndaret saltim ab alus ammonitꝰ
qui ip̃o ad huc incarne uiuente ħ

Expanded text:
mitas ejus. Quis enim non videat quanmitas ejus. Quis enim non videat quanta sit in utraque sententia concordia? Nam quod dixit Malachias, mittendum angelum ante faciem Domini qui praepararet viam ejus, hoc est utique quod dixit Isaias, vocem clamantis audiendam in deserto, qui diceret: Parate viam Domini, rectas facite semitas ejus. Quia sicut Joannes recte angelus potuit vocari, pro eo quod faciem Domini evangelizando praevenit, ita recte appellari et vox potuit, quia Verbum Dei sonando praeibat, sicut et supra dictum est. In utraque autem sententia similiter paranda via Domini praedicatur. Ideoque non fallitur evangelista, qui hoc dictum ab Isaia scribit: quod etsi non eisdem verbis, eodem tamen sensu ab ipso scriptum invenit. Potuit autem fieri ut animo Marci Evangelium conscribentis pro Malachia Isaias occurreret, ut fieri solet. Quod tamen sine ulla dubitatione emendaret, saltem ab aliis admonitus, qui ipso adhuc in carne vivente hoc
Abbreviated transcription (Latin):
auditur. Qui etiam indeserto cla¬
mat. quia dere licte destituteq ui¬
dee so lacium redemptõnis ad mĩ¬
ciat. Quid autẽ clamaret apit᷑
cum sõditur. Parate uiam diu rͦ¬
tas facite semitas ei. oniis qui fidẽ
rectam et bona oꝑa p̾dicat quid ali¬
ud qm uenienti duo ad corda audi¬
encium uiam paratur. ut hec ius
grã penetrat. et lumen uentatis¬
illustrat ut rectas do iemitas faciat
dumundas in animo cegitatones ꝑ
catonis format. Sane notandum
ꝙ ex testimonus ꝓpheticis qu e posu¬
it martꝰ unũ solum modo iisaia
a liud uero inuenit᷑ iumalachia.
Nec tamen falli aut fallere puta¬
dus est euuange lista qui hoc scrip¬
tum dicat inisaya. ꝙ isaias nõ scͥp¬
serit. S et potiꝰ intellegendũ qr ce si
non hec uba que dena lac hia posu¬
it inueniuntur iuisaia. sensus tu
eoꝵ inuenitur misaia et innõnull
locis aluis. et manifestis ꝙ u in eo
sb̾unxit ip̃e hic. uox e lauiautis inde¬
serto parate uiam diũ rectas facite se¬

Expanded text:
at; qui etiam in deserto clamat, quia derelictae ac destitutae Judaeae solatium redemptionis annuntiat. Quid autem clamaret, aperitur cum subditur: Parate viam Domini, rectas facite semitas ejus. Omnis qui fidem rectam et bona opera praedicat, quid aliud quam venienti Domino ad corda audientium viam parat? Ut haec vis gratiae penetrillustret, et rectas Deo semitas faciat, dum mundas in animo cogitationes per cationis format? Sane notandum quod ex testimoniis propheticis quae posuit Marcus, unum solummodo in Isaia, alterum vero invenitur in Malachia. Nec tamen falli aut fallere putandus est evangelista, qui hoc scriptum dicat in Isaia quod Isaias non scripserit, sed potius intelligendum quod etsi non haec verba quae de Malachia posuit inveniuntur in Isaia, sensus tamen eorum invenitur in Isaia, et in nonnullis locis aliis, et manifestius in eo Vox clamantis in deserto: Parate viam Domini, rectas facite se
Abbreviated transcription (Latin):
cipluiam et eẽ. Nequis dum p̃di¬
cantem audit sequat᷑ elrantem. In¬
ꝓbus enum magister. est diabo lus qͥ
falsaueris sepe ꝑmiscet ut spe uerita¬
tis testimonium fraudis obterat.
t diluculo ualde surgens egresso
abut indesertum lc̾cum ibiq
manebat. Ineccasu solis mors expͥ¬
mitur saluatoris. quare non di lucu¬
lo redennte resurrectõ eius indicet᷑
suiꝯ manifesta lu ce abut iidesert
gencium ibiq insiuis fidelib orabat

Expanded text:
caetera: ne quis, dum praedicantem audit, sequatur errantem. Improbus enim magister est diabolus, qui falsa veris saepe permiscet, ut specie veritatis testimonium fraudis obtexat.Et diluculo valde surgens, egressus abiit in deserum locum, etc. Si occasui solis mors exprimitur Salvatoris, quare non diluculo redeunte resurrectio ejus indicetur? Cujus manifestata luce abiit in desertum gentium, ibique in suis fidelibus o
Abbreviated transcription (Latin):
gare hec ul que negare nequiuerant
firmata iuterptatõne puertere la bo¬
rabant. quañ no diuiuitatis set oꝑa
qui deus erat acc haron; Nam bel qͥ¬
dem ip̃e est belze buc aut musca uecat᷑
nec uixta quedam mendosa exemp la¬
set behelzebuc. ergo baal muscaru
idẽ uir muscarũ siue habens muscas
int̾ pretat᷑. obsordes indelicet imo¬
latini cruoris. Excuius spurtissimoritu
hex nomine principem demoniorũ

Expanded text:
gare haec, vel quae negare nequiverant gare haec, vel quae negare nequiverant sinistra interpretatione pervertere laborabantqui deus erat Accaron. Nam Beel quidem ipse est Baal, Zebub autem musca vocatur. Nec juxta quaedam mendosa exemplased b. Beelzebub ergo Baal muscarum, id est vir muscarum, sive habens muscas interpretatur, ob sordes videlicet immolatitii cruoris, ex cujus spurcissimo ritu vel nomine principem daem
Abbreviated transcription (Latin):
abiheroso luuis descendisse dicuntur.
s futurum utiq ꝓtendebant eum aci¬
nib urbis illiꝯ usq ad mortem esse ꝑ¬
sequendum Leginꝯ quidem supra
quia multa turba agalilea et iudea
secutaest eum. et abiheroso lunis et a
bud uñia transiordanem. et qui cuta
tyrum et sydonem multitudo magñ
audieutes que faciebat uenerũt ad
eum. Turba ergo abihero soluuis ue¬
mens secutae dum sicut et abalus re¬
gionib uideorum siue et iam gencui
Quis enum nesciat idun eam tynm
et sidonem ꝓuincias siue ciuitates fu¬
isse gentiluim. Set scribe abiheroso li¬
nus descendentes blasphemus illum ꝑ¬
sequebant᷑ horrendis. Quia sic niuir̾
erat passionis tempore futurum ut t̾¬
ba illum ppłi uideorum cumpalinis ac
laudib iheroso lunam ꝑduceret gen¬
tiles uidere desidarent set scrbe et sem¬
ores ppłi de eius nece tractatent. Turb̾
ergo que nunꝰ erudite uide bant᷑ duĩ
semꝑ facta mirantib illi contra uł ne¬

Expanded text:
ab Hierosolymis descendisse dicuntur; ab Hierosolymis descendisse dicuntur; sed futurum utique portendebant eum a civibus orbis illius usque ad mortem esse persequendum. Legimus quidem supra quia multa turba a Galilaea secuta est eum, et ab Hierosolymis, et ab Idumaea et trans Jordanem, et qui circa Tyrum et Sidonem, multitudo magna, audientes quae faciebat, venerunt ad eum. Turba ergo ab Hierosolymis veniens secuta est Dominum, sicut et ab aliis regionibus Judaeorum, sive etiam gentium. Quis enim nescit Idumaeam, Tyrum et Sidonem, provincias sive civitates fuisse gentilium? Sed scribae ab Hierosolymis descendentes blasphemiis illum persequebantur horrendis, quia sic nimirum erat passionis tempore futurum, ut turba illum populi Judaeorum cum palmis ac laudibus Hierosolymam perduceret, gentiles videre desiderarent, sed scribae et seniores populi de ejus nece tractarent. Turbis ergo, quae minus eruditae videbantur, Domini semper facta mirantibus, illi contra vel ne
Abbreviated transcription (Latin):
Uuruis est hic sermo. quis põt̾ eum au¬
dire: Et pptea retro abierunt. et iam
noncum illo ambulibant. Allegori¬
ce aut in eo qud̃turba ad illum cõue¬
niente. frequenti. ut curiosus cõtemp¬
nitur. salus credenciu degentib ad ꝓ¬
batur. et inuida uideorum prĩdia notat᷑
Uequibꝰ ait iohannes: Inꝓpͥa ueuit et
sui eum noureceperunt. Multum sa¬
ne distat uit eos qui uer bum dei ꝓmẽ¬
tis tarditate nonintelligunt. et eos qͥ
hoc quod intelligunt de uidustria blas¬
phemant acꝑsecuntur.: His et enim
spes salutis ad huc si forte iutellexerĩt
restat: Illis aũt qui no lentes intelli¬
gere ut bene a gant inquitatem me¬
ditantur incubili suo. que spes salua¬
de testando atq odus insequendo reice¬
re contendunt. unde est qni sequitur
t scribe quia bene ierosolunis
descenderant dicebant. qm̃ beel¬
ze buch abet. et quia inprincipe de mo¬
nu eicit demoia Hec sine causa qͥ
tantum b lasphemie dño uferebant

Expanded text:
Durus est hic sermo. Quis eum potest auDurus est hic sermo. Quis eum potest audire? Et propterea retro abierunt, et jam cum illo non ambulabant. Allegorice autem in eo quod turba ad illum conveniente frequenti, ut furiosus a suis contemnitur, salus credentium de gentibus approbatur, et invidia Judaeorum perfidiaque notatur. De quibus ait Joannes: In propria venit, et sui eum non receperunt . Multum sane distat inter eos qui verbum Dei pro mentis tarditate non intelligunt, et eos qui hoc quod intelligunt de industria blasphemant ac persequuntur. His etenim spes salutis adhuc, si forte intellexerint, restat; illis autem qui nolentes intelligere ut bene agant, et iniquitatem meditantur in cubili suo, quae spes salvanerceperunt detestando atque odiis insequendo rejicere contendunt? Vide enim quid sequitur. Et scribae qui ab Hierosolymis descenderant, dicebant quoniam Beelzebub habet: et quia in principe daemonum ejicit daemonia. Nec sine causa qui tantum blasphemiae Domino inferebant,
Abbreviated transcription (Latin):
fuit cure ad obtinendam sa luten. ut
auctoris salutis cum eis qui secũ erat
uenescendi quidem hora asolatõ in¬
dactores assiduitate discendi non so lũ
ab apetitu carnaliun uoluptatum.
nerum etiam non numꝙͣ ab ipã qͦ
panis cotidiani pceptõnem prep̾di¬
uut. Set quem turba frequentat:
externa uideamꝯ quanti hunc ꝓpiũ¬
quorum estunatõ pendat sequitur
t cum auoissent sui exierunt
tenere eum. dice bant enuum qͦ¬
mam̾ infurore uersus est. Uere sic̃
ip̃e dicit alibi. nouest ꝓpheta siue ho¬
nore nisi in patria sua ⁊ indomo sua
Quem enini quasi auctorem uite¬
et sapienciam dei a dire uidere ⁊ au dire
desiderant: Hunc ꝓpinqui quasi men¬
tis impotem esse ligandum decermit
Quia enun altitudinem sapienciã qͣ
audie bant capere nonpotant. quasi
a lieno eum sensu lecutũ eẽ crede bant
Iuxta exemplum eorum qui sacram̃¬
tum carnis eius manducande et bi bẽ¬
disanguinis non ferentes agͥebaut.

Expanded text:
fuit curae ad obtinendam salutem, ut fuit curae ad obtinendam salutem, ut auctori salutis cum eis qui secum erant, ne vescendi quidem hora a solatio vidoctores suos assiduitate discendi, non solum ab appetitu carnalium voluptatum, verum etiam nonnunquam ab ipsa quoque panis quotidiani perceptione praepediant. Sed quem turba frequentat externa, videamus quanti hunc propinquorum aestimatio pendat. Sequitur, Et cum audissent sui, exierunt tenere eum, dicebant enim, quoniam in furorem versus est. Vere sicut ipse dicit alibi, Non est propheta sine honore, nisi in patria sua et in domo sua. Quem enim caeteri quasi auctorem vitt sapientiam Dei adire, videre, et audire desiderant, hunc propinqui, quasi mentis impotem, esse ligandum decernunt. Quia enim altitudinem sapientiae quam audiebant capere non poterant, quasi alieno eum sensu locutum esse credebant: juxta exemplum eorum qui sacramentum carnis ejus manducandae et bibendi sanguinis non ferentes aiebant:
Abbreviated transcription (Latin):
ta mortalitas diũ qui ꝑiclitari aput
nos iudicium suum quam asfectũ
maluit. supͣat eii hominis fragili¬
tatem et ideo nec has partes recusau¬
uit infirmitatis humane. uoluit
deseri uoluit ꝓdi uoluit abaposto lo
te feras tuum errasse iudicium peri¬
t uenuint ad domum Elec
quasi tacite eos ammonens. ut post
acceptum aposto latus gradum ad cõ¬
sciam suam redeant. Et quo amp lio¬
rem docendorum curam susceperũt
populorum. Et solertius ip̃i habita¬
cula mentium suaꝵ consid̾ando pene¬
trent. Et nequid ibi forte quod ccul¬
ti iupectoris ecculo osfendat innem¬
atur sedula uitendone ꝑ quirant.
Sic et enun quisq sic ꝓximu recte
regit na suo corde studiosa explora¬
tõne quid quid inerat prauitatis exp̃¬
et conuenit iterum turba ita
lit nonpossent neque panem.
manducare. Qquam felix cccupa¬
tõ saluatoris quam beata frelquenciͣ
tur bet confluentis cui tantum studis
ad audiendum ũ bum dei. ETantum

Expanded text:
nta moralitas domini, qui periclitari magis aput nta moralitas domini, qui periclitari magis aput nos iudicium suum quam adfectum maluit! susceperat enim hominis fragilitatem et ideo nec has partes recusauit infirmitatis humanae. uoluit deseri, uoluit prodi. uoluit ab apostolo ate feras tuum errasse iudicium, periEt veniunt ad domum. Electdomum reducit, quasi tacite eos admonens ut post acceptum apostolatus gradum ad conscientiam suam redeant, et quo ampliorem docendorum curam susceperunt populorum, eo solertius ipsi habitacula mentium suarum considerando penetrent, et ne quid ibi forte quod occulti inspectoris oculos offendat inveniatur, sedula examinatione perquirant. Sic etenim quisque, sic proximum rite regit, si a suo prius corde studiosa exploratione quidquid inerat pravitatis expuEt convenit iterum turba, ita ut non possent neque panem manducare. O quam felix occupatio Salvatoris, quam beata frequentia turbae confluentis, cui tantum studii ad audiendum verbum Dei, tantum
Abbreviated transcription (Latin):
iam ip̃e frat̾ diũ uocabat᷑ ad testanti¬
b cunb ip̃iꝰ qui de uirtutib eius stu¬
pentes age bant: Nonne iste ẽ faber
fĩliꝯ marie frat̾ iacobi et ioseph ⁊ iude
et simonis .
t symonem cauaneum et iudaz
scarioth qui et tradidit illum
Et hos cum additamento posuit ad
distinctonem simonis petri et uide
iacobi. Simon aũt eananens. acaua
uico galilee cognomen accepit qͦui
enuangelia. lucas int̾ptatone posu¬
it symon zelotes. Cana quiipe ze lus
cauanens dicitui zelotes id est emu¬
lator: Iudasautẽ scariothaut auico
inquo ortus est. aut extribu isachar
p̃sagum sue dampnatõnis uocabulũ
sumpsit. Isachar quippe. quidicitur¬
est merces. p̾cium ꝑditonis insimiat
Scariot h autem qui memoria mortiᷤ
int̾p̃tatur arguit eum non repende ꝑ¬
suasum s meditatum ducus dom̾ice
traditonis patrasse flagiciu qui non ꝑ
nec ad uersarius mnuust̾ iufirmat. Qnͣ¬

Expanded text:
tiam ipse frater Domini vocabatur, attestantitiam ipse frater Domini vocabatur, attestantibus civibus ipsius, qui de virtutibus ejus stupentes aiebant: Nonne iste est fabri filius et Mariae, frater Jacobi et Joseph, et Judae, et Simonis ? Et Simonem Chananaeum, et Judam Scarioth, qui et tradidit illum. Et hos cum additamento posuit, ad distinctionem Simonis Petri et Judae Jacobi. Simon autem Chananaeus a Chana vico Galilaeae cognomen accepit, quod evangelista Lucas cum interpretatione posit, Simon Zelotes. Chana quippe, zelus. Chananaeus dicitur Zelotes, id est aemulator. Judas autem Scarioth, aut a vico in quo ortus est, aut ex tribu Issachar, praesagium suae damnationis, vocabulum sumpsit. Issachar quippe, quod dicitur merces, pretium proditionis insinuat. Scarioth, autem quod memoria mortis interpretatur, arguit eum non repente persuasum, sed meditatum diutius dominicae traditionis patrasse flagitium. Qui non pnec aduersarius minister infirmat! qua
Abbreviated transcription (Latin):
nresurrtõne ce le brata certa fide pene¬
trauit: Notandum sane quid̃ apos¬
to lorum nomina describens enuan¬
geluta matheᷤ itaponit. philippꝰ et bar¬
tholomeꝰ thomas et matheꝰ puplicanꝰ
Ceteri u̾o ergo enuange liste incõuic¬
tone nominũ primuz ponunt mathe¬
un. et postea thomam. et pup licamĩ
eum non ascribunt neautiq conuer¬
satonis recordantes suggillare. enuan
grã. et iacobuui alp hei et ad deuiu.
posuit ad distinctõnem iacobi zebedei
ria uxor alphei soror fuit marie mat̾s
dnĩ. Quam mariam cleophe ioh̾s
enuange lista cognominat fortasse
qr uł isdemi alpheꝰ et iam cleophas
est dictus uł ip̃a maria de functo post
natum iacobum apheo cleop he nup¬
sit. Quia uero iacobus merito filiꝯ
alphei idest docti sit cognominatus
quem lucas menuangelio suo et in
actib apostolorum uidam iacobi no¬
minat. Erat enun frat̾ iacobi frĩs
diũ ut ip̃e inepła sua scribit. Unde ⁊¬

Expanded text:
in resurrectione celebratam certa fide penein resurrectione celebratam certa fide penetravit. Notandum sane quod apostolorum nomine describens evangelista Matthaeus, ita ponit: Philippus et Bartholomaeus, Thomas, et Matthaeus publicanus. Caeteri ergo evangelistae in conjunctione nominum primum ponunt Matthaeum, et postea Thomam, et publicanum eum non ascribunt, ne antiquae conversationis recordantes, suggillare evangelatia . Et Jacobum Alphaei, et Thaddaeum. osuit, ad distinctionem Jacobi Zebedaeiria uxor Alphaei soror fuit Mariae matris Domini, quam Mariam Cleophae Joannes evangelista cognominat, fortasse quia vel idem Alphaeus etiam Cleophas est dictus vel ipsa Maria, defuncto post natum Jacobum Alphaeo, Cleophae nupsit. Quia vero Jacobus merito filius Alphaei, id est docti, sit cognominatus,quem Lucas et in Evangelio suo, et in Actibus apostolorum Judam Jacobi nominat. Erat enim frater Jacobi fratris Domini, ut ipse in Epistola sua scribit. Unde e
Abbreviated transcription (Latin):
tardauit. Philippus os lampadis sũ
lapadarum interptatur et recte qr
uocatꝰ ad nõ lumen grẽ quo ip̃e incor¬
de accensꝯ atq illustratus est confestĩ
inuento fratri ꝑ horis osficium ꝓpin¬
quare studuit dicens. Quem scripsit
o lomeꝰ sirũ est non hebreum. Et int̾¬
pretatur filus suspendentis aquas :
Quod euident̾ filiũ dei sonat qui pre¬
dicatorum suoꝵ mentes ad celestia cõ¬
templanda suspendit. Ut quod celsa
liberius ꝑuolant et tenenoꝵ corda forciꝰ
dictorum suoꝵ guitis me brient. Ma¬
theus donatus dicit᷑ uidelicet qr mag¬
no diñ munere dete lonano acpub li¬
cano mapli est et enuangeliste dełctꝰ
officium. Thomas abyssus uł gemmiꝰ
qui est grece didimꝰ. que utraq int̾ p̃¬
tatõ ei satiscongruit. Uidimꝰ et enĩ
congrue uocari potuit. ꝓpt̾ dubium
corincredulo do asfectu diũce resur¬
rectõnis. Abyssus idem potuit iure
dici: cum altitudinem diũce uirtutis

Expanded text:
tardavit. Philippus os lampadis sive tardavit. Philippus os lampadis sive lampadarum interpretatur. Et recte, quia vocatus a Domino lumen gratiae, quo ipse in corde accensus atque illustratus est, confestim invento fratri per oris officium propinare studuit, dicens: Quem scripsit olomaeus Syrum est, non Hebraeum, et interpretatur, filius suspendentis aquas, quod evidenter Filium Dei sonat, qui praedicatorum suorum mentes ad coelestio contemplanda suspendit, ut quo celsa liberius pervolant, eo terrenorum corda feracius dictorum suorum guttis inebrient. Matthaeus donatus dicitur, videlicet quia magno Domini munere de teloneario ac publicano, in apostoli est et evangelistae delegatus officium. Thomas, abyssus vel geminus, quod est Graece Δίδυμος quae utraque interpretatio ejus statui congruit. Didymus etenim recte vocari potuit, propter dubium cor in credendo effectu dominicae resurrectionis. Abyssus idem potuit jure dici, cum altitudinem dominicae virtutis
Abbreviated transcription (Latin):
o erat uerbum. et uerbum erat ap̾
dum et deus erat uerbum. et cetera q̃
tanto uirtutis pondere grauida reliqͥ.
si aliquando plus intonare uo luisset
irec ipe capere mundus potuiss. S et
ambo sepe scorsum et imontem ado¬
mino duci et aliquando somum denu¬
be t̾rificum pcipere meruerunt: Hic
est filius meus dilectus in quo michicõ¬
placuit ip̃maudite. Prisca q̃q̃ nominͣ
meritis aptissima gestabunt iacob eĩ
sb̾ p lantator. io hannes in quo est grã
ram duo uctante subplantare et ipãz
carnem herode truciante gauisus e con¬
tempnere. Iste ab amoris p̃cipui gram̃
quam uirginali głia meruerat suꝑ re¬
demptoris sui pectus incena recubuit
t andream et philippum et bartho¬
lomeum et mat heum et thomaz.
andrcas grecum nomen est et uit᷑ p̾tatꝰ
uirilis a beo qu̾i grecenir appellatur
aner. Quo aptisuno uccabulo deco
uidere et audieam curauit. Et post¬
modum ip̃m se uocantem relictis
onnub sequi. ip̃i ppetuo ad here non

Expanded text:
o erat Verbum, et Verbum erat apud o erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum, etc. . Quae tantae virtutis pondere gravida reliquit, ut si aliquando plus intonare voluisset, nec ipse capere mundus posset. Sed et ambo saepe seorsum et in montem a Domino duci, et aliquando sonum de nube terrificum percipere meruerunt: Hic est filius meus dilectus, ipsum audite Prisca quoque nomina meritis aptissima gestabant. Jacobus enim supplantator. Joannes in quo et gratiaram, Domino vocante, supplantare, et ipsam carnem, Herode trucidante, gavisus est contemnere; iste ob amoris praecipui gratiam quam virginali gloria meruerat, super Redemptoris sui pectus in coena recubuit. Et Andream et Philippum et Bartholomaeum, et Matthaeum, et Thomam. Andreas Graecum nomen est, et interpretatur virilis, ab eo quod Graece vir appellatur Ἀνήρ. Quo aptissime vocabulo decorvidere et audire curavit, et postmodum ipsum se vocantem relictis omnibus sequi, ipsi perpetuo adhaerere non
Abbreviated transcription (Latin):
et inutraq liugua nomen apetra:
dinuatum ẽ. Ant dubium quim illa
dequa paulꝯ ait petra autem erat xꝰ
ut lux mundi uocentur. sic et symon
qui credebat inpetram xp̃m. petrus.
largitus est nomen. Cuiꝰ alias ad lud¬
aus ethunologie dixit. Tues petrus
et suꝑ hanc petram hedificabo eccãm menu
Q uod uero sẏ mon pouens meroremi
siue audiens tusticiam intp̃tatur:
illi tempori congruit quando post re¬
siurectõnem iuso dño uł mortis illiꝯ
ul sue negatons merorem deposuit
set sue confestim mortis tristiciam au¬
diũ dicente dno. Cum autem serueris
extendes manꝯ tuas et aliꝯ tecinget ⁊
ducet quo non uis
t iacobum ze bedei et iohannem
auditur asupiorib uccauit ad se ascen¬
deret iumontem. Et posuit eis nomi.¬
na bra uergens quod est filii thoitrui
Apte filii tonitrui sunt cognonomi¬
nati quorum unꝯ celestib intonas
uecem illam theologam quam uemo
prius edere nouerat emusit. In principi¬

Expanded text:
Et in utraque lingua nomen a petra Et in utraque lingua nomen a petra ivatum est: haud dubium quin illa de qua Paulus ait: Petra autem erat Christus . ut lux mundi vocentur, sic et Simoni qui credebat in petram Christum, Petri largitus est nomen. Cujus alias alludens etymologiae dixit: Tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam . Quod vero Simon, ponens moerorem, sive audiensilli tempori congruit quando, post resurrectionem viso Domino, vel mortis illius vel suae negationis moerorem deposuit, sed suae confestim mortis tristitiam audivit, dicente Domino: Cum autem senueris, extendes manus tuas, et alius te cinget et ducet quo non vis . Et Jacobum Zebedaei et Joannem auditur a superioribus vocavit ad se, cum ascenderet in montem. Et imposuit eis nomina Boanerges, quod est filii tonitrui. Apte filii tonitrui sunt cognominati, quorum unus e coelestibus intonans vocem illam theologicam, quam nemo prius edere noverat, emisit: In principi