comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nã cognosce̾t p᷑gatoriũ. neq enĩ caro pͥncipuĩ ẽ
aut am̃a humana s u̾bum ꝑ qͥ facta sunt omĩa¬
Non gͦ caro ꝑ se ipsa mundat. s ꝑ u̾bum a quo sus¬
cepta ẽ. cum u̾bum caro factum ẽ ⁊ habitauit in
nob̾. Nam de carne sua manducanda misticę lo¬
quens cum hii qui ñ intellexerunt offensi reced̾ent
dicentes durus ẽ hic sermo. quis eum pot̾ audire:
respondit manentibꝰ cęt̾is. Sp̃ẽ ẽ qui iuuificat.
caro aut̃ non ꝓdest quicqͣm. Principiũ gͦ suscepta
amã ⁊ carnę. ⁊ am̃ã credentiũ mundat ⁊ carnem.
I dõ querentibꝰ uideis quis cẽt. respondit se ex pͥncipiũ.
Id̾ utiq carnales infirmi pccis ob noxii ⁊ ignorãtiȩ
tenebris obuoluti. neq̃qͣm ꝑciꝑe possemꝰ. nisi ab eo
mundarem᷑. atq sanarem᷑. ꝑ ħ q̃ eramus ⁊ ñ eramꝰ.¬
In illiꝰ aut̃ incarnatione natura humana erat. s

Expanded text:
nam cognosceret purgatorium. Neque enim caro principium est nam cognosceret purgatorium. Neque enim caro principium est aut anima humanaNon ergo caro per se ipsam mundat, sed per Verbum a quo suscepta est, cum Verbum caro factum est, et habitavit in nobis . Nam de carne sua manducanda mystice loquens, cum hi qui non intellexerunt offensi recederent, dicentes, Durus est hic sermo, quis eum potest audire? respondit manentibus caeteris, Spiritus est qui vivificat, caro autem non prodest quidquam . Principium ergo suscepta anima et carnIdeo quaerentibus Iudaeis quis esset respondit se esse principium. Quod utique carnales, infirmi, peccatis obnoxii et ignorantiae tenebris obuoluti nequaquam percipere possemus, nisi ab eo mundaremur adque sanaremur per hoc quod eramus et non eramin illius autem incarnatione natura humana erat, sed
Abbreviated transcription (Latin):
tñ q̃ heretici sabelliam. eunde eẽ patrem qui ẽ ⁊
patrem eẽ filii patrem. ⁊ filium patͥs filiũ. ⁊ patͥs
⁊ filii spm̃ sc̃m. nec patrem ẽẽ nec filiũ. Uerũ itaq
⁊ eas lib̾e redarguere formidabat. noluit intelli
ꝓpt̃ sacͥficium nr̃e pͣgationis assumpsit. magnĩ
frib sacram̃tũ ea suꝑbia ñ intelligens. qͣm sua ille
humanitate deiecit. uerꝰ benignusq mediator
in ea se ostendens mortalitate mortalib qͣm mali¬
gni fallacesq mediatores ñ hñdo. se supbi eatuler.
miserisq hominibꝰ adiutoriũ deceptoriũ ułut ĩ¬
mortales mortalium ꝓmiserunt. Bonus itaq uerꝰ¬
q mediator ostendit pecc̃m ẽ maliĩ. ñ carnis sub̾ã
uł naturã. quȩ cum am̃a hominis ⁊ suscipi sine
pec̃o potuit ⁊ hab̾i. ⁊ morte deponi.⁊ in meliꝰ resur¬
rectione mutari. nec ipsam mortẽ qͣmius ȩẽt pena
dam. s potiꝰ si facultas dat᷑ ꝑ iusticiam ꝑferendã.

Expanded text:
tamen quod haeretici Sabelliani, eumdem esse Patrem, qui est et Patrem esse Filii Patrem, et Filium Patris Filium, et Patris et Filii Spiritum sanctum nec Patrem esse nec Filium. Verum itaque eas libere redarguere formidabat, noluit intellegpropter sacrificium nostrae purgationis adsscilicet sacramentum ea superbia non intelligens, quam sua ille humilitate dejecit verus benignusque Mediator, in ea se ostendens mortalitate mortalibus, quam maligni fallacesque mediatores non habendo se superbius extulerunt, miserisque hominibus adiutorium deceptorium uelut inmortales mortalibus promiserunt. Bonus itaque uerusque Mediator ostendit peccatum esse malum, non carnis substantiam uel naturam, quae cum anima hominis et suscipi sine peccato potuit et haberi, et morte deponi et in melius resurrectione mutari; nec ipsam mortem, quamuis esset poedam, sed potius, si facultas datur, pro iustitia perferendam.
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ex inferiore deciurens.⁊ ipsis ⁊ ppło siccũ p̾bus
tͣnseundi locum. Dem̃ enutatis quȩ pͥma hosl
oceuirit more gentium dõs płimos colens. sepad
eadẽ archa curcũ acta muri repente cecidor al
mani oppugnanti. nullo ariete ꝑcussi. Podt b ads

Expanded text:
et ex inferiore decurrens, et ipsi et populo siccum praebuit et ex inferiore decurrens, et ipsi et populo siccum praebuit transeundi locum . Deinde civitatis, quae prima hostilis occurrit, more Gentium deos plurimos colens, septies eadem Arca circumacta, muri repente ceciderunt, nulla manu oppugnati, nullo ariete percussi . Post haec etiam
Abbreviated transcription (Latin):
ut sacͥficio seruiamꝰ. cui nꝰ ipsi sacͥficia ẽẽ debi¬
in qua unius ds doꝵ religione sacroꝵ iussus est
coli. alii uͦ quilib ꝓhibiti. in archa erat posita
quȩ archa testimonii nuncupata ẽ. Quo nomin
satis significat᷑ ñ dm̃ qui ꝑ illa omĩa colebatur
circumcludi sołe. uł contin̾i loco. cum responsa
eiꝰ ⁊ quedã humanis sensibꝰ darent᷑ signa exilłꝰ
airę loco. s uoluntatis eiꝰ hinc testimonia ꝑh̃b.
q̃ etiam ipsa lex erat in tabulis conscͥpta lapdas
⁊ in archa ut dixi posita. qͣm tp̃r ꝑegͥnationisn
heremo cum tab̾nacło qd̾ similit̾ appellatũ ẽ ta¬
nacłm testimonii cum debita sac̾dotes uen̾atim
quȩ sic̃ ignis nocte fulgebat. quȩ nubes cũ mon̾a
miracłi testimonia. p̃t̾ ista quę dixi ⁊ p̃t̾ uoco
que ex illrus archȩ loco edebant᷑. Nam cũ uell̃¬
tͣnsire. iordanis fluuiꝰ ex parte suꝑiore subsiste

Expanded text:
ut sacrificio seruiamus, cuius nos ipsi esse sacrificium debeut sacrificio seruiamus, cuius nos ipsi esse sacrificium debein qua unus Deus deorum religione sacrorum iussus est coli, alii uero quilibet prohibiti, in arca erat posita, quae arca testimonii nuncupata est. Quo nomine satis significatur non Deum, qui per illa omnia colebatur, circumcludi solere uel contineri loco, cum responsa eius et quaedam humanis sensibus darentur signa ex illius arcae loco, sed uoluntatis eius hinc testimonia perhiberi; quod etiam ipsa lex erat in tabulis conscripta lapideis et in arca, ut dixi, posita, quam tempore peregrinationis in eremo cum tabernaculo, quod similiter appellatum est tabernaculum testimonii, cum debita sacerdotes ueneratione quae sicut ignis nocte fulgebat; quae nubes cum moueretur, miraculi testimonia praeter ista, quae dixi, et praeter uoces, quae ex illius arcae loco edebantur. Nam cutransiret Jordanem, fluvius ex parte superiore subsistens,
Abbreviated transcription (Latin):
unus cõmdat᷑ ds̃. qui se nullis talibꝰ indigere. ⁊ scͥp¬
turaꝵ suaꝵ testificatione:⁊ eoꝵdẽ postea sacͥficioꝵ
remotione demonstrat. Si gͦ angłi sͥ expetunt sacͥ¬
ficium p̃ponendi eis s̃. qui ñ sͥ s dõ creatori omĩu
cui seruiunt. hinc eni ostendunt qͣm sincero amore
nos diligunt. qio ꝑsacͥficium ñ sͥ s ei nos subde
uolunt̾. cꝰ ⁊ ipsi contẽplatione bĩ s̃ ⁊ ad eũ nõe
ꝑ uenire a quo ipsi non recesserunt.Si gͦ angħ̾
qui nõ umi s płimis sacͥficia fieri ublunt. ñ sͦ
eis diis uolunt quoꝵ doꝵ angłi sunt. ętiã sic eis
ficari sic iubent ut alicui alt̾i uetent. cũ eoꝵ miss
huic uetet.⁊ cui uni isti sacͥficari iubent. Porrosi
solum ac sinnũ dm̃. s se ipsos sacͥficiis coli uoluit
qd̃ magis qͣm uniꝰ dĩ contͣ eos eligendũ ẽ p̃sidui
cui seruiunt angłi bom. qui ñ sͥ s illi ubent

Expanded text:
unus commendatur Deus, qui se nullis talibus indigere et scripunus commendatur Deus, qui se nullis talibus indigere et scripturarum suarum testificatione et eorundem postea sacrificiorum remotione demonstrat. Si ergo angeli sibi expetunt sacrificium, praeponendi eis sunt, qui non sibi, sed Deo creatori omnium, cui seruiunt. Hinc enim ostendunt quam sincero amore nos diligant, quando per sacrificium non sibi, sed ei nos subdere uolunt, cuius et ipsi contemplatione beati sunt, et ad eum nos peruenire, a quo ipsi non recesserunt. Si autem angeli, qui non uni sed plurimis sacrificia fieri uolunt, non sibi, sed eis dis uolunt, quorum deorum angeli sunt: etiam sic eis t, cui sacrificari sic iubent, ut alicui alteri uetent, cum eorum nullus huic uetet, cui uni isti sacrificari iubent. Porro si, solum ac summum Deum, sed se ipsos sacrificiis coli uolunt: quod maius quam unius Dei contra eos eligendum est praesidium, cui seruiunt angeli boni, qui non sibi, sed illi iubent
Abbreviated transcription (Latin):
matris frigię uehebatur tantis hominũ boũq co¬
natibꝰ inmobilẽ redditã una muliercula zona
alligatã ad suȩ pudicitie testimoniũ mou ⁊ tͣx̃.
quod u̾go uestał de cuiꝰ corruptione questio uer¬
tebatur. aqua impleto cribõ de tyb̃i neq ꝑ fluen-¬
te abstulit controu̾sia. hȩc gͦ ⁊ alia huiꝰ modi neqͣ¬
qͣm illis quȩ in ppło dĩ facta sunt. uͥtute ac mag¬
nitudine conferenda s. qͣntominis ea quę illoꝵ qͦ¬
ppłoꝵ qui tales dõs coluer legibꝰ uidicata sunt ꝓhi¬
benda atq plectenda. magica scił uł theurgiea. qͦꝵ
pleraq specietenꝰ mortalii sensꝰ ymaginaria ludi¬
ficatione decipiunt. quale ẽ lunã depon̾e donec sup¬
positas ut lucanus ait ꝓpior despumet in herbas.
Quedã uero ⁊ si non nullis pͥoꝵ factis indeant᷑ oꝑe
coequari. finis ipse quo disc̾nunt᷑ in comparabilit̾
hec nr̃a ostndit excelłe. Illis enĩ multi tantominꝰ

Expanded text:
matris Phrygiae uehebatur, tantis hominum boumque comatris Phrygiae uehebatur, tantis hominum boumque conatibus inmobilem redditam una muliercula zona adligatam ad suae pudicitiae testimonium mouit et traxit; quod uirgo Vestalis, de cuius corruptione quaestio uertebatur, aqua inpleto cribro de Tiberi neque perfluente abstulit controuersiam — haec ergo adque huius modi nequaquam illis, quae in populo Dei facta legimus, uirtute ac magnitudine conferenda sunt; quanto minus ea, quae illo qui tales deos coluerunt, legibus iudicata sunt prohibenda adque plectenda, magica scilicet uel theurgica! quorum pleraque specie tenus mortalium sensus imaginaria ludificatione decipiunt, quale est lunam deponere, donee subpositas, ut ait Lucanus, propior despumet in herbas;\' quaedam uero etsi nonnullis piorum factis uideantur opere coaequari, finis ipse, quo discernuntur, incomparabiliter haec nostra ostendit excellere. Illis enim multi tanto minus
Abbreviated transcription (Latin):
eo q̃ sensibꝰ eoꝵ quedã stupenda monstrarent. quẽ
tande ita desiꝑe libeat. ut ñ uera eligat quȩ sectet᷑.
iͥ ampliora inuenit quȩ miret᷑. Ila quippe mi¬
racła doꝵ gentilium quȩ cõm̃dat historia. ñ ea dico
quę int̾uallis tp̃ꝵ occultis ipsiꝰ mundi causis. ue¬
rumptam̃ sub diuina ꝓuidentia constitutis ⁊ or¬
dinatis. monstruosa ꝯtingunt. qͣles s̃ inusitati
partꝰ am̃alium. ⁊ celo t̾req rerũ insolita facies. siuȩ
tantum t̾renis siue etiam nocens. que ꝓcurari atq
mitigari demonicis ritibꝰ fallacissima eoꝵ astucia
ꝑhibent᷑. sed ea dico quȩ ui ⁊ potestate eoꝵ fieri sa¬
tis euident̾ apparet. ut ẽ qd̃ effiges d̃oꝵ penatum
qͣs de troia eneas fugiens aduerẽ & loco in locum
migrasse referunt᷑. qd̃ cortem tarquinius nouacła
secuit. qd̃ epidaurius serpens esculapio uauigan¬
ti romã comes adhesit. quod nauẽ qua simulacr̃

Expanded text:
eo quod sensibus eorum quaedam stupenda monstrarent: quem eo quod sensibus eorum quaedam stupenda monstrarent: quem tandem ita desipere libeat, ut non uera eligat quae sectetur, ubi et ampliora inuenit quae miretur? Illa quippe miracula deorum gentilium, quae commendat historia non ea dico, quae interuallis temporum occultis ipsius mundi causis, uerum tamen sub diuina prouidentia constitutis et ordinatis monstrosa contingunt; quales sunt inusitati partus animalium et caelo terraque rerum insolita facies, siue tantum terrens siue etiam nocens, quae procurari adque mitigari daemonicis ritibus fallacissima eorum astutia perhibentur; sed ea dico, quae ui ac potestate eorum fieri satis euidenter apparet, ut est quod effigies deorum Penatium, quas de Troia Aeneas fugiens aduexit, de loco in locum migrasse referuntur; quod cotem Tarquinius nouacula secuit: quod Epidaurius serpens Aesculapio nauiganti Romam comes adhaesit; quod nauem, qua simulacrum
Abbreviated transcription (Latin):
parte uiuit in cis. respondeant inqͣm. eis ne sacͥfi¬
candum sit diis uł angłis qui sibi sac̾ficari iubent.
an illi uni cui iubent hii qui ⁊ sibi ⁊ istis ꝓbibent.
Si nec isti nec illi ulla miracła fac̾ent. s tantũ p̾ci¬
ꝑent. alii quidẽ ut sibi sacͥficaret᷑. alii uero id ue¬
tarent s uni tantum iub̾ent dõ. satis deb̾et pietaᷤᷤ
ipsa discern̾e. quid hoꝵ de fastu suꝑbiȩ. quid de u̾a
religione descend̾et. Pꝰ etiã dicam. Si tantũ mi
uni tantum d̾o sacficari uibent. naqͣquam
ista uisibilia mirada fac̾e dignaient᷑. ꝓfecto
auctoritas. Cum uͦ ds̃ id eg̾it ad cõm̃danda ȩloqͥa iu̾¬
tatis suę. ut ꝑ istos inmortales nuntios ñ se ipsos
sui factui. s maiestatẽ illiꝰ p̃dicantes fac̾et maiora.
certiora. clariora miracła. ne infirmis illi qui sacͥ¬
ficia sͥ expetunt falsam religionem faciliꝰ ꝑsuadẽt.

Expanded text:
parte uiuit in eis; respondeant, inquam, eisne sacrifiparte uiuit in eis; respondeant, inquam, eisne sacrificandum sit dis uel angelis, qui sibi sacrificari iubent, an illi uni, cui iubent hi qui et sibi et istis prohibent? Si nec isti nec illi ulla miracula facerent, sed tantum praeciperent, alii quidem ut sibi sacrificaretur, alii uero id uetarent, sed uni tantum iuberent Deo: satis deberet pietas ipsa discernere, quid horum de fastu superbiae, quid de uera religione descenderet. Plus etiam dicam: si tantum hi uni tantum Deo sacrificari iubent, nequaquam ista uisibilia miracula facere dignarentur: profecto auctoritas. Cum uero Deus id egerit ad commendanda eloquia ueritatis suae, ut per istos inmortales nuntios non sui fastum, sed maiestatem illius praedicantes faceret maiora, certiora, clariora miracula, ne infirmis piis illi, qui sacrificia sibi expetunt, falsam religionem facilius persuaderent,
Abbreviated transcription (Latin):
angłis de bã ⁊ sempit̾na uita credenduĩ ẽẽ censemꝰ.
utrum eiꝰ qui se religionis ritibꝰ coli uolunt. sibi sacͣ
⁊ sacͥficia flagitantes a mortalibꝰ exhib̾i an eis qͥ
hiĩc om̃ẽ cultum um dõ creatori omiii debi dicit.
eiq reddendum uera pietate p̃cipiunt. cuiꝰ ⁊ ipsi
otemplatione bĩ sunt.⁊ nos futuros eẽ ꝓmittunt :
Illa namq isio dĩ tante pulcͥtudinis uisio ẽ.⁊
tanto amore dignissima. ut sine hac quibꝰlibet
aliis bonis p̾ditum atq habundantẽ ñ dubitet
plotinus infelicissimum dic̾e̾. Cũ gͦ ad hẽ unum
qͥdam angłi quidam uero ad se ipsos lat̾a signis mi
isti aut̃ illum ꝓbib̾e non audeant. quibꝰ potius
sit crrdendum respondeant platomei. respondeat̃
quicumq philosophi. respondeant theurgi uł
potius ꝑt̾gi. Hoc enim sunt om̃s ille artes uoca¬
bulo digniores. postremo respondeant homines
si ullus nat᷑e suę sensꝰ quod rationales c̾ati s̃ ex aliqͣ

Expanded text:
angelis de beata et sempiterna uita credendum esse censemus? Utrum eis, qui se religionis ritibus coli uolunt sibi sacra et sacrificia flagitantes a mortalibus exhiberi, an eis, qui hunc omnem cultum uni Deo creatori omnium deberi dicunt eique reddendum uera pietate praecipiunt. cuius et ipsi contemplatione beati sunt\' et nos futuros esse promittunt? Illa namque uisio Dei tantae pulchritudinis uisio est et tanto amore dignissima, ut sine hac quibuslibet aliis bonis praeditum adque abundantem non dubitet Plotinus infelicissimum dicere. Cum ergo ad hunc unum quidam angeli. quidam uero ad se ipsos latria colendos isti autem illum prohibere non audeant: quibus potius sit credendum, respondeant Platonici, respondeant quicumque philosophi, respondeant theurgi uel potius periurgi; hoc enim sunt omnes illae artes uocabulo digniores; postremo respondeant homines, si ullus naturae suae sensus, quod rationales creati sunt, ex aliqua
Abbreviated transcription (Latin):
am̃e dño subdetur. Omĩa quippe quȩ p̃state homi¬
nibꝰ us angłi uł homines possunt. in uniꝰ eẽ omĩ¬
potentis potestate quiqͥs diffitet᷑ insanit. De ꝓui¬
dentia certȩ plotimis platonieus disputat. eãq a
sũmo dõ cuiꝰ ẽ intelligibił atq in effabił pulcͥtudo.
usq ad hȩc t̾rena ⁊ yma ꝑting̾e flosculoꝵ atq fo

Expanded text:
mino subderetur. Omnia quippe quae praestare hominibus vel Angeli vel homines possunt, in unius esse Omnipotentis potestate quisquis diffitetur, insanit. De providentia certe Plotinus Platonicus disputat, eamque a summo Deo, cujus est intelligibilis atque ineffabilis pulchritudo, usque ad
Abbreviated transcription (Latin):
qum t̾eiam sic̃ plotinus uͥ de tribꝰ pͥncipalibꝰ sub¬
stanciis disputat. am̃ȩ naturã & ista uellet in¬
telligi. non utiq diceret horum mediũ. id est pat̾s
⁊ fili mediũ. Post ponit quippe plotins am̃e
nat᷑am pat̾no intellectui. Iste aut̃ cum dic̃ me¬
dium. ñ pꝰ ponit s int̾ponit. & minirũ ħ dix̃
tris tantum nec filii tantũ s utriꝰq sp̃m dicimꝰ.
Lib̃is enim u̾b̾ locuitur philosophi nec in rebꝰ ad
intelligendum difficillimis offensionẽ religiosaꝵ
aurnĩ ꝑtimescunt. Nob̾ aut̃ ad certã regłam loqͥ
fas ẽ ne u̾boꝵ licentia ętiam de rebꝰ quę his sig¬
nificant᷑ impiã gignat opinione. Nos itaq ita

Expanded text:
us, ubi de tribus principalibus substantiis disputat, animae naturam etiam iste uellet intellegi, non utique diceret horum medium, id est Patris et Filii medium. Postponit quippe Plotinus animae naturam paterno intellectui; iste autem cum dicit medium, non postponit, sed interponit. Et nimirum hoc dixit, tris tantum nec Filii tantum, sed utriusque Spiritum dicimus. Liberis enim uerbis loquuntur philosophi, nec in rebus ad intellegendum difficillimis offensionem religiosarum aurium pertimescunt. Nobis autem ad certam regulam loqui fas est, ne uerborum licentia etiam de rebus, quae his significantur, inpiam gignat opinionem. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
ritur. unaq ibi eura de nob̾ ad nos ministrata ꝑ
angłos. sc̃a illa scͥptura descendit uͥ legit᷑. sacͥficanᷤ
diis eradicabitur. isi dño soli.: Huic sc̾pture. huic
legiti p̾ceptis talibꝰ tanta sunt attestata miracła.
ut satis appareat cui nos sacͥficare uelint inmor¬
tale acbĩ. qui hoc nob uolunt eẽ qͣ sibi. Nam n¬

Expanded text:
ritur namque ibi cura de nobis ad nos ministrata per ritur namque ibi cura de nobis ad nos ministrata per Angelos sancta illa Scriptura descendit, ubi legitur: Sacrificans diis eradicabitur, nisi Domino soli . Huic Scripturae, huic legi, talibus praeceptis tanta sunt attestata miracula, ut satis appareat, cui nos sacrificare velint immoratales ac beati, qui hoc nobis volunt esse quod sibi. CA
Abbreviated transcription (Latin):
sumꝰ in xep̃o. Singłi aut̃ alt̾ alt̾uis mebra. hñtes
dona diu̾sa scđm grãm quȩ data ẽ nob̾. hoc etiã¬
sacͥficium xp̃ianoꝵ. multi unũ corpꝰ in xeͦ. qd̾ etiã
sacͣm̃to altaris fidelibꝰ noto freq̃ntat eccłia. uͥ ei
demonstrat᷑ qd̾ in ea oblatione qͣm offert ipsa offe¬
ratur. Merito illi incęlestibꝰ sedibꝰ constituti in mor¬
tales ⁊ bĩ. qui creatoris sui participatione ꝯgaudẽt.
sunt. qm̃ nos mortales ⁊ miseros. ut inmortales
bĩq simis miscdit̾ dilig̃t. nolut nos sibi sacͥficare.
s ei cuiꝰ ⁊ ipsi nob̾cum sacͥficium se ẽẽ nouerũt.
Cum ipsis enim sumꝰ una eiuitas di. cui dr̃ in psal¬
mo. głiosissima dicta sunt de te ciuitas dĩ. Cuiꝰ parᷤ
in nob̾ ꝑegͥnat᷑. pars in illis opitulat᷑. De illa qͥp¬
pe suꝑna ciuitate uͥ dĩ uoluntas intelligibił in
cõmutabił lex ẽ. de illa suꝑna quodãm curia ge

Expanded text:
sumus in Christo. singuli autem alter alterius membra, habentes sumus in Christo. singuli autem alter alterius membra, habentes dona diuersa secundum gratiam quae data est nobis. Ideo etiasacrificium Christianorum: multi unum corpus in Christo. Quod etiam Sacramento altaris fidelibus noto frequentat Ecclesia, ubi ei demonstratur, quod in ea re quam offert, ipsa offeres. Merito illi in caelestibus sedibus constituti inmortales et beati, qui creatoris sui participatione congaudent, ancti sunt, quoniam nos mortales et miseros, ut inmortales beatique simus, misericorditer diligunt, nolunt nos sibi sacrificari, sed ei, cuius et ipsi nobiscum sacrificium se esse nouerunt. Cum ipsis enim sumus una ciuitas Dei, cui dicitur in psalmo: Gloriosissima dicta sunt de te, ciuitas Dei; cuius pars in nobis peregrinatur, pars in illis opitulatur. De. illa quippe superna ciuitate, ubi Dei uoluntas intellegibilis adque incommutabilis lex est, de illa su
Abbreviated transcription (Latin):
sint micdiȩ siuȩ innos ipsos. siue in ꝓximos. q
referuntur ad dm̃. oꝑa uero miscđiȩ nõ ob ill
adherere dõ bonum ẽ ꝓfecto efficitur. ut tota i
redempta ciuitas hoc e congregatio societats q
ti capitis corpus eȩmus. scad̃m formam seru. hã
enim obtulit. in hac oblatus ẽ qi scđ̃m hanc me¬
diato: ẽ. In hac sac̾dos. in hac sacͥficium ẽ. Cum gͥ
nos hortatus eẽt apłs ut exhibeamus corpora nrã
hostiam uiuam. scam. dõ placentem. rationabile
bsequium nr̃m. ⁊ non conformemur hiuic scło. s
reformem᷑ in nouitate mentis nr̃ȩ. ad ꝓbandũ quȩ
sit uoluntas dĩ. quod bonum ⁊ bñplacitũ ⁊ ꝑfec¬
tum. quod totum sacͥficium nos ipsi sumus. dico
enim inquit ꝑ gr̃am dĩ que data ẽ mͥ omibꝰ qͥ sut̃
in nob̾ ñ plꝰ saꝑe qͣm oportet saꝑe. s saꝑe ad temꝑã
in uno corpore multa m̃bra habemꝰ. omĩa aut̃
mẽbra non eosdem actꝰ hñt. ita multi unũ corpꝰ

Expanded text:
sint misericordiae siue in nos ipsos siue in proximos, quae referuntur ad Deum, opera uero misericordiae non ob aliud adhaerere Deo bonum est: profecto efficitur, ut tota ipsa redemta ciuitas, hoc est congregatio societasque ti capitis corpus essemus, secundum formam serui. Hanc enim obtulit, in hac oblatus est, quia secundum hanc mediator est, in hac sacerdos, in hac sacrificium est. Cum itaque nos hortatus esset apostolus, ut exhibeamus corpora nostra hostiam uiuam, sanctam, Deo placentem, rationabile obsequium nostrum, et non conformemur huic saeculo, sed reformemur in nouitate mentis nostrae: ad probandum quae sit uoluntas Dei, quod bonum et bene placitum et perfectum, quod totum sacrificium nos ipsi sumus: Dico enim, inquit, per gratiam Dei, quae data est mihi, omnibus, qui sunt in uobis, non plus sapere, quam oportet sapere, sed sain uno corpore multa membra habemus, omnia autem membra non eosdem actus habent, ita multi unum corpus
Abbreviated transcription (Latin):
tati quȩ ad horam p̃dicationis eiꝰ fiunt:Uͥ ea reli¬
gio cõm̃dat᷑. quȩ omibꝰ cȩlestibꝰ t̾restribꝰ infernis sacͥ¬
ficare uetat. um dõ tantiĩ iuibens qui solus diligenᷤ
eaq ꝑ meliorẽ sac̃dotes in meliꝰ mundata p̃dicens.
ñ ista se appet̾e.s ꝑ hȩc alia potiora significare testat᷑.
ñ ut ipse his honoribꝰ sublimetur. s ut nos ad eum
colendĩ eiq coherendum igne amoris eiꝰ accensi. qd̃
sa eẽ miracula. nec fuisse facta. s m̃dacit̾ sc̃pta: Qui¬
quis dic̃ hoc. si de his rebꝰ negat omĩno ullis lit̾is ẽ
eredendum pot̾ etiam dicẽ nec dõs ullos ciurare mor¬
talia Non enim se alit̾ colendos dos eẽ ꝑsuaser̃. nisi
mirabiliũ opum effectibꝰ quoꝵ ⁊ hystoria gentuĩ
rselendos qͥ uł ullã ȩẽ ii diuinam negant. uel
humana non curare contentunt .s eos qͥ nio q̃o con¬

Expanded text:
tati, quae ad horam praedicationis eius fiunt, ubi ea relitati, quae ad horam praedicationis eius fiunt, ubi ea religio commendatur, quae omnibus caelestibus, terrestribus, infernis sacrificari uetat, uni Deo tantum iubens, qui solus diligens eaque per meliorem sacerdotem in melius mutanda praedicens non ista se adpetere, sed per haec alia potiora significare testatur, non ut ipse his honoribus sublimetur, sed ut nos ad eum colendum eique cohaerendum igne amoris eius accensi, quod sa esse miracula, nec fuisse facta, sed mendaciter scripta? Quisquis hoc dicit, si de his rebus negat omnino ullis litteris esse credendum, potest etiam dicere nec deos ullos curare mortalia. Non enim se aliter colendos esse persuaserunt, nisi mirabilium operum effectibus, quorum et historia gentium refellendos, qui uel ullam esse uim diuinam negant uel humana non curare contendunt, sed eos, qui nostro Deo con
Abbreviated transcription (Latin):
defrmmit̃q confractum. Deiñ ipsi ꝓdigiis acti de¬
formit̾ꝙ. puniti. archam duum testimonii ppło
un cepant reddid̾unt. Ipsa aut̃ red̾itio quał fuit:
Imposuer eam plaustro eiq nuuencas a quibꝰ uitu¬
los suggentes abstrax̾ant subiunxer.⁊ eas quo uel¬
lent ire siuerunt: ĩ hic ui diuinam explorare cu¬
pientes. At ille sinȩ duce homine atq rectore ad
hebreos uiã ꝑtinacit̾ gͣdientes. nec reuocate mugi¬
tibꝰ esurientium filioꝵ. magnum sacͣm̃tiĩ suis culto¬
ribꝰ reportar᷑. Hec atq hui modi dõ parua sunt. s
magna t̾rendis salubrit̾ erudiendisq mortalibꝰ. Si
ni philosophi p̃cipueq platoniei rectiꝰ cęt̾is sapuiᷤ¬
se laudant᷑. sic paulo añ comemoraui. qd diuinam
ꝓuidentiam hȩc quoq reꝵ infirma atq trena ad¬
ministrare docuer̃. num̾osaꝵ testimonio pulc̾tu¬
dinum. quȩ ñ solũ in corꝑibꝰ aĩalnĩ ueꝵ in herb̃ &
fenoq gignunt᷑. qͣnto euidentiꝰ ħ attestant᷑ diuini¬

Expanded text:
deformiterque confractum. Deinde ipsi prodigiis acti, deformiusque puniti, Arcam divini testimonii populo, unde ceperant, reddiderunt. Ipsa autem redditio qualis fuit? Imposuerunt eam plaustro, eique juvencas, a quibus vitulos sugentes abstraxerant, subjunxerunt, et eas quo vellent ire siverunt, etiam hinc vipientes. At illae sine duce homine adque rectore ad Hebraeos uiam pertinaciter gradientes nec reuocatae mugitibus esurientium filiorum magnum sacramentum suis cultoribus reportarunt. Haec adque huius modi Deo parua sunt, sed magna terrendis salubriter erudiendisque mortalibus. Si enim philosophi praecipueque Platonici rectius ceteris sapuisse laudantur, sicut paulo ante commemoraui, quod diuinam prouidentiam haec quoque rerum infima adque terrena administrare docuerunt numerosarum testimonio pulchritudinum, quae non solum in corporibus animalium, uenim in herbis etiam faenoque gignuntur: quanto euidentius haec adtestantur diuini
Abbreviated transcription (Latin):
form̃tur uͥ forma intelligibił ⁊ incõmutabił simł
hñs omĩa ꝑseu̾at. Hoc dñs ds̃ ibi ostendit uͥ ait.
consid̾ate lilia agri. non laborant neq nent. Dico
aut̃ ub qͥa nec salomon in tanta gła sua. sic amictꝰ
ẽ. sicut unũ ex eis. Qd̃ si fenum agri qͥ hodie ẽ ⁊
eras inclibanum mittit᷑ ds̃ sic uestit. qͣntomagis
uos modice fid̃i: Optime gͥ am̃a humana adhuc
t̾renis desidiis infima ipsa quȩ tp̃ralit̾ exoptat bo¬
na infima atq t̾rena uitę huic tͣnsitoriȩ necessaria.
⁊ ꝓillius uitȩ sempit̾nis bñficiis contempnenda.
ñ tamen nͥ ab uno dõ expectare consuescit. ut ab
illiꝰ cultu ȩtiã in istoꝵ disid̾io ñ recedat. atq contẽp¬
tu eoꝵ. ut̾ ab eis eu̾sione ꝑueniat. Sic itaq diui
ne ꝓuidentiȩ placuit ordinare tp̃rm eursum. ut
ediesis angłoꝵ daret᷑ de uniꝰ ũi dĩ eutti. inquib

Expanded text:
a intelligibilis et incommutabilis simul habens omnia perseverat . Hoc Dominus Jesus ibi ostendit, ubi ait: Considerate lilia agri, non laborant, neque nent. Dico autem vobis, quia nec Salomon in tanta gloria sua sic amictus est sicut unum ex eis. Quod si fenum agri, quod hodie est et cras in clibanum mittitur, Deus sic vestit; quanto magis vos, modicae fidei ? Optime igitur anima humana adhuc terrenis desideriis infirma, ea ipsa quae temporaliter exoptat bona infima atque terrena vitae huic transitoriae necessaria, et prae illius vitae sempiternis beneficiis contemnenda, non tamen nisi ab uno Deo exspectare consuescit, ut ab illius cultu etiam in istorum desiderio non recedat, ad quem contemptu eorum et ab eis aversione perveniat. nae providentiae placuit ordinare temporum cursum, ut edictis Angelorum daretur de unius veri Dei cultu , in quib
Abbreviated transcription (Latin):
diuina ẽ. ita ut hoc quoq uocabulo id latini uet̾s
appellau̾int. Uñ ipse homo dĩ nomine consecͣtus
placens dõ. Corpus etiam nr̃m cum temꝑantia a¬
tigamꝰ siħ quead modum debemꝰ ꝓpt̾ dm̃ facimꝰ
ut non ex hibeamus membra nr̃a arma iniqui¬
tatis pecc̃o. s arma iusticiȩ dõ. sacͥficium ẽ. Ads
ex hortans apłs ait. Obsecro itaq uos fr̃s ꝑ mul¬

Expanded text:
diuina est, ita ut hoc quoque uocabulo id Latini ueteres diuina est, ita ut hoc quoque uocabulo id Latini ueteres appellauerint. Unde ipse homo Dei nomine consecratus placens Deo. Corpus etiam nostrum cum temperantia castigamus, si hoc, quem ad modum debemus, propter Deum facimus, ut non exhibeamus membra nostra arma iniquitatis peccato, sed arma iustitiae Deo, sacrificium est. Ad quod exhortans apostolus ait: Obsecro itaque uos, fr
Abbreviated transcription (Latin):
obliuisci. talibꝰ enĩ sacͥficiis placetur dõ. Ac ꝑhoc uͥ
scͥptum ẽ miscdiã mag̃ uolo qͣm sacͥficiũ. nichil ali¬
ud qͣm sacͥficium sacͥficio p̾latum oportet intelligi.
qmĩ illud quod ab hominibꝰ appellat᷑ sacͥficiũ. signũ
ẽ u̾i sacͥficii. Porro aut̃ miscd̃ia. uerum sac̾ficium
ẽ. unde dictum ẽ quod paulo ante cominemoraui
talibꝰ enim sacͥficiis placetur dõ. Quecũq gͥ inmi¬
nist̾i̾o tab̾nacłi siuȩ templi multis modis de sacͥfier̃
leguntur diuinitꝰ ẽẽ p̃cepta. ad dilectionẽ dĩ ⁊ ꝓxim
significandã referunt᷑. In his enim duobꝰ p̃ceptis
ut scͥptum ẽ. tota lex pendet ⁊ ꝓpħȩ. A inde uerũ¬
sacͥficium ẽ. omne opus quo agitur ut scã societate
inhereamus dõ. relatum scilie ad illum finẽ bomi
quo ueracit̾ bĩ eẽ possimꝰ. Uñ ⁊ ipsa miscdia qu
homini subuent᷑. si nõ ꝓpt̾ dm fit. non ẽ sacͥficum
& si enim ab homine fit uł offert᷑. tam̃ sacͥficium res

Expanded text:
. Ac per hoc ubi scriptum est: Misericordiam uolo quam sacrificium nihil aliud quam sacrificium sacrificio praelatum oportet intellegi; quoniam illud, quod ab omnibus appellatur sacrificium, signum est ueri sacrificii. Porro autem misericordia uerum sacrificium est; unde dictum est, quod paulo ante commemoraui: Talibus enim sacrificiis placetur Deo. Quaecumque igitur in ministerio tabernaculi siue templi multis modis de sacrificiis leguntur diuinitus esse praecepta, ad dilectionem Dei et proximi significando referuntur. In his enim duobus praeceptis, ut scriptum est, tota lex pendet et prophetaesacrificium est omne opus, quod agitur ut sancta societate inhaereamus Deo, relatum scilicet ad illum finem boni, quo ueraciter beati esse possimus. Unde et ipsa misericordia, qua homini subuenitur, si non propter Deum fit, non est sacrificium. Etsi enim ab homine fit uel offertur, tamen sacrificium res
Abbreviated transcription (Latin):
lumine intelligibili quod d̾s ẽ illis: ⁊ aliud ẽ qͣmll
a quo illustrant᷑ ut clareant. atq eius participa¬
tione ꝑfecti bĩq subsistant. Sepe multũq plotis
asserit sensum platonis explanans. ne illã quidẽ
qͣm credunt eẽ uniu̾sitatis am̃ã aluunde bãm ȩe qͣ
nr̃am. idq eẽ lum̃ quod ipsa ñ ẽ a quo creata ẽ i qu
intelligibilit̾ illuminante intelligibit̾ lucet di
spicnis amplisq corporibꝰ. tãqͣm ille sit sol u psi
sit luna. Lunã quippe soł obiectu. illuminari pi¬
tant. Dic̃ gͦ ille magnꝰ platonicꝰ am̃ã rationalils
potuis intellectuał dicenda sit. ex quo geñe etis
lestibꝰ habitare non dubitat. non hab̾e supͣ se na
nisi dĩ qui fabricatiis ẽ mundum.a quo ⁊ ipsa
ẽ. nec aliunde illis suꝑnis p̃bi uitam bãm ⁊ lumĩs¬

Expanded text:
lumine intellegibili. quod Deus est illis et aliud est quam illi, lumine intellegibili. quod Deus est illis et aliud est quam illi, a quo inlustrantur, ut clareant adque eius participatione perfecti beatique subsistant. Saepe multumque Plotinus adserit sensum Platonis explanans, ne illam quidem, quam credunt esse uniuersitatis animam, aliunde beatam esse quam nostram, idque esse lumen quod intelligibiliter illuminante intelligibiliter lucet.conspicuis amplisque corporibus, tanquam ille sit sol, et ipsa sit luna. Lunam quippe solis objectu illuminari putant. Dicit ergo ille magnus Platonicus, animam rationalem sive potius intellectualis dicenda sit, ex quo genere etiam edibus habitare non dubitat non habere supra se naturam nisi Dei, qui fabricatus est mundum, a quo et ipsa facta est: nec aliunde illis supernis praeberi vitam beatam, et lum
Abbreviated transcription (Latin):
cia ꝓpinquitatis humanȩ insolent̾ aufferri. Pietas
quoq ꝓpͥe di cultus intelligi solet. qͣm greci eusebian
uocant. hȩc tam̃ ⁊ erga parentes officiose hab̾i dr̃.
catur pius. Quem sane greci nullo sui sermonis usu
etiã uulgꝰ usurpet. Uñ in quibꝰdam scͥpturarum lo¬
cis ut distinctio certior appareret. non eusebian qd̵
ex bono cultu. s theosobian quod ex dĩ cultu compo¬
situm resonat. dice maluer̃. Utrumlibet aut̃ hoꝵ
nos uno u̾bo enuntiare ñ possumus. Quȩ itaq lati
grecȩ nuncupat᷑. ⁊ latine int̾ptatur seruitus. s ea qͥ
nos uolunt. colendi utiq non sunt. Si aut̃ amant ⁊
bõs uolunt. ꝓfecto inde uolunt unde ⁊ ipsi sunt.
excellentioribꝰ philosophis inbac questione confliet
Uider̃ enim suisq litt̾i̾s multis modis copiosissime m¬
dauer̃. hinc illos unde ⁊ nos fieri bõs. obiecto qua

Expanded text:
tia propinquitatis humanae insolenter auferri. Pietas tia propinquitatis humanae insolenter auferri. Pietas quoque proprie Dei cultus intelligi solet, quam Graeci εὐσέβειαν uocant. Haec tamen et erga parentes officiose haberi dicicatur pius; quem sane Graeci nullo suo sermonis usu etiam uulgus usurpet. Unde in quibusdam scripturarum locis, ut distinctio certior appareret, non εὐσέβειαν, quod ex bono cultu, sed θεοσέβειαν, quod ei Dei cultu conpositum resonat, dicere maluerunt. Utrumlibet autem horum nos uno uerbo enuntiare non possumus. Quae itaque λατρεία Graece nuncupatur et Latine interpretatur seruitus, sed ea qua nos uolunt, colendi utique non sunt. Si autem amant et beatos uolunt, profecto inde uolunt, unde et ipsi sunt; his excellentioribus philosophis in hac quaestione conflictus. Viderunt enim suisque litteris multis modis copiosissime mandauerunt hinc illos, unde et nos, fieri beatos, obiecto quodam
Abbreviated transcription (Latin):
solo ꝓpt̾ agri culturã sub dño possessoꝵ. s sic̃ ait
quidam latim eloquii magnus anctor. Urbs an¬
tiqͣm fuit. tẏrii tenuere coloni. Ab incolendo enĩ
colonos uocauit. non ab agͥ cultura. Hinc. ⁊ ciuitateᷤ
a maioribꝰ ciuitatibꝰ ułut ppłoꝵ examinibꝰ condite.
coloniȩ mincupant᷑. Ac ꝑ ħ cultum quidẽ ñ deb̾i nͥ do.
ꝓpͥa qͣdam notione u̾bi huius omnino u̾issimũ ẽ.
S quia ⁊ aliarũ rerum dr cultꝰ. idõ latine uno u̾bo
significari cultꝰ dõ debitus ñ pot̾. Nam ⁊ ipsa re¬
ligio qͣmuis distinctiꝰ nõ quelib s dĩ cultum sig¬
nificare uideatur. unde isto nomine int̾ptati sunt
⁊ cognationibꝰ humanis atq affinitatibꝰ ⁊ quibꝰq
necessitatibꝰ dr̃ exhibenda religio. non eo uocabulo
uitat᷑ ambiguũ dũ de cultu ditatis u̾titur questio.
ut fident̾ dic̾e ualeamus. religionẽ nõ ẽẽ nisi cultũ

Expanded text:
solo propter agriculturam sub dominio possessoris, sed sicut ait solo propter agriculturam sub dominio possessoris, sed sicut ait quidam Latini eloquii magnus auctor: Urbs antiqua fuit, Tyrii tenuere coloni. VIRGIL. Ab incolendo enim colonos vocavit, non ab agricultura. Hinc et civitates a majoribus civitatibus, vel populorum examinibus conditae coloniae nuncupantur; ac per propria quadam notione verbi hujus omnino verissimum est. Sed quia et aliarum rerum dicitur cultus, ideo Latine uno verbo significari cultus Deo debitus non potest. Nam et ipsa religio, quamvis distinctius non quemlibet, sed Dei cultum significare videatur unde isto nomine interpretati sunt et cognationibus humanis, atque affinitatibus, et quibusque necessitudinibus dicitur exhibenda religio, non eo vocabulo vitatur ambiguum, cum de cultu deitatis vertitur quaestio, ut fidenter dicere valeamus religionem non esse nisi cultum D
Abbreviated transcription (Latin):
conseeremus. Hic ẽ enim diuinitati. uł s exp̃ssiꝰ dicen¬
dum ẽ dĩtati debitus cultus. Propt̾ quẽ uno u̾bo fig¬
nificandum. qm̃ mͥ satis ydoneum non occiurit lati¬
num. greco ubi necesse ẽ insimio quid uelĩ dicẽ. Latri¬
an quippe nr̃i. uͥcumq sc̃aꝵ scͥpturarum positũ ẽ. it̾¬
p̃tati sunt seruitute. S ea seruitus que debet᷑ homi
consuetudinem qualocuti sunt qui nob̾ diuina eloqͥa
tumꝰ cultus ipse dicat᷑. ñ soli dõ deb̾e uidet᷑. Dicimus
enim cołe homines etiam quos honorifica uł recorda¬
tione uł p̃sentia freq̃ntannis. Hec solum ea quibꝰ re¬
ligiosa humilitate subicimur. s quedã etiã que sub¬
iecta sunt nob̾ ꝑhibent᷑ coli. Nam ex hoc u̾bo ⁊ agͥco¬
le ⁊ coloni ⁊ incole uocant᷑. ⁊ ipsos dõs nõ ob aliud
appellant celicolas nͥqͣ cęlum colant. nõ utiq uene¬
rando s inhabitando. tantͣm cęli quosda colonos. ñ
sic̃ appellantur coloni qui ꝯditionẽ debent genitali

Expanded text:
consecremus. Hic est enim diuinitati uel, si expressius dicendum est, deitati debitus cultus, propter quem uno uerbo significandum, quoniam mihi satis idoneum non occurrit Latinum, Graeco ubi necesse est insinuo quid uelim dicere. Aatfistav quippe nostri, ubicumque sanctarum scripturarum positum est, interpretati sunt seruitutem. Sed ea seruitus, quae debetur homiconsuetudinem qua locuti sunt qui nobis divina eloquia tummodo cultus ipse dicatur, non soli Deo deberi videtur; dicimur enim colere etiam homines, quos honorifica vel recordatione, vel praesentia frequentamus, nec solum ea quibus nos religiosa humilitate subjicimus, sed quaedam etiam quae subjecta sunt nobis perhibentur coli. Nam ex hoc verbo, et agricolae, et coloni, et incolae vocantur, et ipsos deos non ob aliud appellant coelicolas, nisi quod coelum colant, non utique venerando, sed inhabitando tanquam coeli quosdam colonos, non sicut appellantur coloni, qui conditionem debent genitali
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ u̾itate incõmutabili ꝑfruunt᷑ inmortalit̾ bĩ.
⁊ q̃ faciendum modis in esfabilibꝰ audiunt ⁊ usq
data ẽ quę pͥus hr̃et ut dictum ẽ ꝓmissa t̾rena. qͥbꝰ
tam̃ sig̃carentur ęt̾na. quę uisibilibꝰ sac̾m̃tis cęle¬
brarent multi. intelligerent pauci. Uniꝰ tam̃ dĩ
cultus aꝑtissima illic ⁊ uocum ⁊ rerum om̃ĩũ cõ¬
testatione p̾cipit᷑ non uniꝰ de turba. s qui fecit
cęlum ⁊ t̾ram.⁊ omem am̃am.⁊ omnẽ sp̃m qͥ ñ ẽqs̃¬

Expanded text:
eius ueritate incommutabili perfruuntur inmortaliter beati: et quod faciendum modis ineffabilibus audiunt et usque data est, quae prius haberet, ut dictum est, promissa terrena. quibus tamen significarentur aeterna, qubrarent multi, intelligerent pauci. Unius tamen Dei cultus apertissima illic et vocum et rerum omnium contestatione praecipitur, non unius de turba, sed qui fecit coelum et terram,
Abbreviated transcription (Latin):
si esuriero inquit ñ dicam tͥ. m̃s ẽ enum orb̾ t̾rȩ ⁊
plenitudo eius. Numquid manducabo carnes tau¬
iorum. aut sanguinem hircoꝵ potabo: ĩ anqͣm di
quid illa significent. ymmola inquit dõ sacͥficiũ
laudis. ⁊ redde altissimo uota tua.⁊ inuoca me in
dm̃ meum excelsum: Si apphendã illum in holo¬
caustis. in uitulis annculis: Si acceptauerit ds
ĩ milibꝰ arietum. aut in denis. milibꝰ hircoꝵ pin¬
guium: Si ded̾o pͥmogenita mea impietatis fruc¬
tum uentris mei ꝓ pecc̃o am̃e meȩ : Si annun¬
ciatum ẽ tͥ homo bonum. aut quid dñs exquirit
a te. nisi facere uiditium ⁊ dilige̾ miscdia. ⁊ para¬
utrumq distinctum ẽ satisq declaratum. illa sacͥ¬

Expanded text:
Si esuriero, inquit, non dicam tibi; meus est enim orbis terrae et Si esuriero, inquit, non dicam tibi; meus est enim orbis terrae et plenitudo eius. Numquid manducabo carnes taurorum aut sanguinem hircorum potabo? Tamquam dicquid illa significent: Immola, inquit, Deo sacrificium laudis et redde Altissimum, adsumam Deum meum excelsum? Si adprehendam illum in holocaustis, in uitulis anniculis? Si acceptauerit Dominus in milibus arietum aut in denis milibus hircorum pinguium? Si dedero primogenita mea inpietatis, fructum uentris mei pro peccato animae meae? Si adnuntiatum est tibi, homo, bonum? Aut quid Dominus exquirat a te nisi facere iudicium et diligere misericordiam et parautrumque dis
Abbreviated transcription (Latin):
uł ipse ꝓpħa querens dm̃ peccatis sus hrẽ ꝓpicium.
si uoluisses inquit sacͥfitium dedissem. utiq holo¬
caustis non delectab̾is. Sacͥficium dõ sp̃s contͥbula¬
tus. cor contritum ⁊ humiliatum ds nõ sꝑnet. In¬
tueam᷑ quẽ admodiĩ uͥ dm̃ dix̃ nolle sacͥficium. ibi
Illo gͥ qd̃ eum nolle dix̃. significat᷑ qd̾ eum uelle
subiecit. Sic itaq illa dm̃ nolle dix̃. quomͦ ab stul¬
tis ea uelle creditur. uelut suȩ gr̃a uoluptatis.
Nam siea sacͥficia quę uult quoꝵ ħ unum ẽ cor con¬
tritum ⁊ humiliatum ꝑdolorem penitentis. nollet
eis sacͥficiis significari. que ułut sibi delectabilia
desid̾are putatus ẽ. non utiq de his offerendis in
lege uet̾i p̃cepisset. & ido mutanda erant oportu¬
no certoq iam tempore. ne ipsi dõ desid̾abilia uł
certȩ in nob̾ acceptabilia. ac ñ potius quȩ his sig¬
nificata sunt cred̾ent᷑. hinc ⁊ alio loco psalmi alt̾iꝰ.

Expanded text:
uel ipse propheta quaerens Deum peccatis suis habere propitium: uel ipse propheta quaerens Deum peccatis suis habere propitium: Si uoluisses, inquit, sacrificium, dedissem utique; holocaustis non delectaberis. Sacrificium Deo spiritus contribulatus: cor contritum et humiliatum Deus non spernet. Intueamur quem ad modum, ubi Deum dixit nolle sacrificium. ibi Illo igitur quod eum nolle dixit, hoc significatur, quod eum uelle subiecit. Sic itaque illa Deum nolle dixit, quo modo ab stultis ea uelle creditur, uelut suae gratia uoluptatis. Nam si ea sacrificia quae uult quorum hoc unum est: cor contritum et humiliatum dolore paenitendi nollet eis sacrificiis significari, quae uelut sibi delectabilia desiderare putatus est: non utique de his offerendis in lege uetere praecepisset. Et ideo mutanda erant opportuno certoque iam tempore, ne ipsi Deo desiderabilia uel certe in nobis acceptabilia, ac non potius quae his significata sunt crederentur. Hinc et alio loco psalmi alterius:
Abbreviated transcription (Latin):
fr̃s cayn ⁊ abel satis indicant. quoꝵ maioris ds re¬
ꝓbauit sacͥficium. minoris aspex̃. Quis aut̃ ita de
sipiat. ut existimet aliquibꝰ usibꝰ dĩ eẽ necessaria.
quȩ in sacͥficnis offerunt᷑ : Quod cum multis locis
diuina scͥptura testet᷑. ne longum faciamꝰ. breue
illud de psalmo cõmemorare suffecerit. dixi dñõ.
gͥ pecora uł quelib alia corruptilia atq t̾rena
s ne ipsa quidẽ iusticia hominis ds̃ egere credendꝰ
rit. aut luci si uidĩt. Hec qd̃ ab antiqͥs patribꝰ alia
sacͥficia facta sunt in uictimis pecoꝵ quȩ nẽ dĩ ppłs
leg̃ nõ fac̃. aliud intelligendii ẽ nisi rebꝰ illis eas
res fuisse significatas quȩ agunt᷑ in nob̾. adħ ut
inhereamꝰ dõ. ⁊ ad eũdẽ finẽ ꝓxio consulamꝰ. Sacͥ¬
ficium gͦ uisibile. iniusibił sacͥficii sacmtũ. idest
sacrum signum ẽ. Uñ ille penitens apud ꝓpham

Expanded text:
fratres Cain et Abel satis indicant, quorum majoris Deus refratres Cain et Abel satis indicant, quorum majoris Deus reprobavit sacrificium, minoris aspexit. CAPUT V.-- Dsipiat, ut existimet aliquibus usibus Dei esse necessaria, quae in sacrificiis offeruntur? Quod cum multis locis diuina scriptura testetur, ne longum faciamus, breue illud de psalmo commemorare suffecerit: Dixi Domino, igitur pecore uel qualibet alia re corruptibili adque terrena, sed ne ipsa quidem iustitia hominis Deus egere credendusrit; aut luci, si uiderit. Nec quod ab antiquis patribus alia sacrificia facta sunt in uictimis pecorum, quae nunc Dei populus legit, non facit, aliud intellegendum est, nisi rebus illis eas res fuisse significatas, quae aguntur in nobis, ad hoc ut inhaereamus Deo et ad eundem finem proximo consulamus. Sacrificium ergo uisibile inuisibilis sacrificii sacramentum, id est sacrum signum est. Unde ille paenitens aput prophetam
Abbreviated transcription (Latin):
uera religio. hec recta pietas. hȩc tantum dm̃ decuit
seruitꝰ. Quecũq gͥ inmortalis potestas. qͣntalibet
uirtute p̾dita. si nos dilig̃ sic̃ se ipsã. ei uult eẽ sub¬
ditos ut bĩ sumis. cui ⁊ ipsa subdita bã ẽ. Si gͦ nõ
colit dm. misera ẽ quia pͥuat᷑ dõ. Si aut colit dm̃.
ñ uult secoli ꝓ dõ. Illi enim potius dinine senten¬
ciȩ suffragat᷑. ⁊ dilectionis uiribꝰ fauet. qua scͥptũ
alia nẽ taceam quȩ ꝑtinent ad religionis obsequiũ
qua colit᷑ ds̃. sacͥficium certe nullus hominũ ẽ qui
audeat dicẽ deb̾i nisi dõ. Multa deniq de cultu
diuino usurpata sunt. quȩ honoribꝰ defeirent᷑ hu¬
manis. suȩ humilitate niiia. suie adulatione pesti¬
⁊ adorandi. Quis uero sacͥficandũ censuit. nisi ei
que dm̃ aut scunt. aut putauit. aut finaere : Quã
porro antiquus sit in sacͥficando dĩ cultus. duo illi

Expanded text:
uera religio, haec recta pietas, haec tantum Deo debita uera religio, haec recta pietas, haec tantum Deo debita seruitus. Quaecumque igitur inmortalis potestas quantalibet uirtute praedita si nos diligit sicut se ipsam, ei uult esse subditos, ut beati simus, cui et ipsa subdita beata est. Si ergo non colit Deum, misera est, quia priuatur Deo; si autem colit Deum, non uult se coli pro Deo. Illi enim potius diuinae sententiae suffragatur et dilectionis uiribus fauet, qua scriptum alia nunc taceam quae pertinent ad religionis obsequium quo colitur Deus, sacrificium certe nullus hominum est qui audeat dicere deberi, nisi Deo. Multa denique de cultu divino usurpata sunt, quae honoribus deferuntur humanis, sive humilitate nimia, sive adulatione pesti adorandi. Quis vero sacrificandum quem Deum aut scivit, aut putavit, aut finxit? Quam porro antiquus sit in sacrificando Dei cultus, duo illi
Abbreviated transcription (Latin):
g religentes. uñ religio dicta ꝑhibetur. ad eui di¬
lestione tendimꝰ. ut ꝑueniendo quiescamꝰ idõ bĩ. q
losopbos magna contentio ẽ. nullũ ẽ aliud qͣm illi
coberere euiꝰ untꝰ am̃a intellectuał in corpores si dici
titib: hoe bonum diligẽ in toto crrde. in tota am̃a.
uamto:a iurtute p̃cipimur. Ad hoc bonum de¬
bermis ⁊ aquibꝰ ailigium̃ duci. ⁊ quos alsigimꝰ duĩẽ.
⁊ in tota amã tua. ⁊ in tota m̃te tua.⁊ diliges ꝓ¬
xinum tuum tanqͣm te ipfum. Ut enĩ homo se
diligẽ nosset. constitutꝰ ẽ ei finis quo referret omĩa
quȩ agẽt. ut bs̃ ẽẽt. Non enim qui se diligit. aliud
uult eẽ qͣm bs̃: hic aut finis ẽ. ad herere dõ. Iam gͥ
scienti diligẽ se ipsum. ciĩ amandatur de ꝓximo di¬
ligendo sic̃ se ipsũ. quid aliud mandat᷑. nͥ ut ei qͣntũ
pot̾ cõmendet diligendũ dm : Hic ẽ di cultus. hec

Expanded text:
ergo religentes, unde et religio dicta perhibetur, ad eum diergo religentes, unde et religio dicta perhibetur, ad eum dilectione tendimus, ut perueniendo quiescamus, ideo beatilosophos magna contentio est, nullum est aliud quam illi cohaerere, cuius unius anima intellectualis incorporeo, si dici tutibus. Hoc bonum diligere in toto corde, in tota anima, et in tota virtute praecipimur. Ad hoc bonum debemus, et a quibus diligimur duci, et quos diligimus ducere. et in tota anima tua et in tota mente tua, et: Diliges proximum tuum tamquam te ipsum. Ut enim homo se diligere nosset, constitutus est ei finis, quo referret omnia quae ageret, ut beatus esset; non enim qui se diligit aliud uult esse quam beatus. Hic autem finis est adhaerere Deo. Iam igitur scienti diligere se ipsum, cum mandatur de proximo diligendo sicut se ipsum, quid aliud mandatur, nisi ut ei, quantum potest, commendet diligendum Deum? Hic est Dei cultus, haec
Abbreviated transcription (Latin):
ad illum sursũ ẽ eiꝰ ẽ altare cor nr̃m. eiꝰ unigenito eũ
sac̃dote placamus. Ei cruentas uictimas cedimꝰ. qño
usq ad sanguinem ꝓ eiꝰ ueritate certamus. ẜũ sua¬
uissimo adolemus incenso. cum in eiꝰ ospectu pioscõq
amore flagͣmꝰ. Ri dona eiꝰ in nob̃̾. nosq ipsos uoue¬
mus ⁊ reddimꝰ. ⁊ bñficioꝵ euis sollempnitatibꝰ festis
⁊ diebꝰ. statutis dicamus sac̃mq memoriã. ne uolu¬
mine tp̃ꝵ in grata surrepat obluno. Ei sac̾ficamꝰ hostiã
humilitatis ⁊ laudis in ara cordis igne feruidã cari¬
tatis. Adhunc uidendum sic̃ ind̾i pot̾it. eiq coherẽ¬
dum. ab omĩ pecc̃oꝵ ⁊ cupiditatum malaꝵ labe mũ¬
dam̃ ⁊ eiꝰ noĩe consec̃m᷑. Ipse enim fons nĩȩ bĩtudi¬
nis. ipse omnis appeticionis ẽ finis. hũc eligentes
uł potiᷤ religentes. amiseramus enĩ negligentes hc̃

Expanded text:
ad illum sursum est, eius est altare cor nostrum; eum Unigenito eius ad illum sursum est, eius est altare cor nostrum; eum Unigenito eius sacerdote placamus; ei cruentas uictimas caedimus, quando usque ad sanguinem pro eius ueritate certamus: eum suauissimo adolemus incenso, cum in eius conspectum pio sanctoque amore flagramus: ei dona eius in nobis quoque ipsos uouemus et reddimus; ei beneficiorum eius sollemnitatibus festis et diebus statutis dicamus sacramusque memoriam, ne uolumine temporum ingrata subrepat obliuio; ei sacrificamus hostiam humilitatis et laudis in ara cordis igne feruidam caritatis. Ad hunc uidendum, sicut uideri poterit, eique cohaerendum ab omni peccatorum et cupiditatum malarum labe mundamur et eius nomine consecramur. Ipse enim fons nostrae beatitudinis, ipse omnis adpetitionis est finis. Hunc eligentes uel potius religentes amiseramus enim neglegentes — hunc