comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uram̃ ñ significatione acceptabi¬
lem.sed errore dãpnabilẽ. Qũa
etiã non implendo.rei estis sedm
opinionẽ ur̃e uanitatis: & implen¬
tatis. Dicitis em̃ dolorẽ sentire
fructũ cũ de arbore carpitur.
sentire cũ concidit᷑ eũ titur.
cũ coquitur: cũ manducat᷑. Non
gͦ debuistis uescimͥ eis quȩ cruda
& illesa possunt transuorari: ut
unũ saltẽ dolorẽ cũ decerpunt᷑.
non a uob̾.s a ur̃is auditoribꝰ pa-¬
terent᷑. S dicitis. Quomͦ subue¬
nimꝰ tante uite: si ea tm̃ absu¬
mimꝰ quȩ in cocta ⁊ mollia posst̃
absorberi: Sigͦ ista cõpensatio¬
ne tã multos cibis ur̃is dolores
infligitis: cͥur ab illo solo absti¬
netis. ad quẽ maxime ista neces¬
sitas cogit: Nam fructꝰ potest
et crudus comedi. sicut se ñ nul¬
li ur̃i exercuert᷑: ut hoc ñ tm̃
de pomis. uerũ etiã de omĩbus
holerib facerent. Si aũt ñ uel¬
tur ex t̾ra uel arbore uenire ad

Expanded text:
uestram non significatione acceptabiuestram non significatione acceptabilem, sed errore damnabilem; quam etiam non inplendo rei estis secundum opinionem uestrae uanitatis. etatis. dicitis enim dolorem sentire fructum, cum de arbore carpitur, sentire cum conciditur, cum teritur, cum coquitur, cum manducatur. non ergo debuistis uesci nisi eis. quae cruda et inlaesa possunt transuorari. ut unum. saltem dolorem, cum decerpuntur, non a uobis, sed a uestris auditoribus paterentur. Sed dicitis: quomodo subuenimus tantae uitae, si ea tantum absumimus, quae incocta et mollia possunt absorberi ? si ergo ista conpensatione tam multos cibis uestris dolores infligitis, cur ab illo solo abstinetis, ad quem maxime ista necessitas cogit? nam fructus potest et crudus comedi, sicut se nonnulli uestri exercuerunt, ut hoc non tantum de pomis, uerum etiam de omnibus oleribus facerent. si autem non ueltur ex terra uel arbore, uenire ad
Abbreviated transcription (Latin):
asseritis subuenire: Accipitis gͦ
unientes curcubitas quas si pos¬
setis deglutire deberetis. ut pꝰt
illud umũ uulnus in quo eas cũ
decerpsit ur̃ auditor reus factꝰ :
urã incdulgentia liberandus: saltẽ
deinceps. ad officinã aquiliculi
ur̃i. ubi d̾m urm illo p̃lio confra¬
ctũ reformare possetis. ille se atq
integre ꝑuenirent. Nunc autẽ
antequã eis conterendis dentes in¬
cũbant. minutat̾i si hoc pala to
placuerit concidunt᷑ a uob̾: qͥb
tam crebris uulnerib earũ quo¬
mͦ uos non estis reiᵈ Uidete quẽad¬
modũ uob̾ expediret. ut quod¬
die uno in septẽ faciunt uid̾i uos
cotidie faceretis: & a tali etiã do¬
mestico oꝑe cessaretis. Iam qͥd in¬
igne eucurbite patiantur. ubicer¬
te non reformat᷑ uita quȩ in eisẽ.
non em̃ feruens olla scõuentri
cõparari potest. & tam̃ irridets
tamquã suꝑfluã sabbi cessationẽ.
quã itiq samꝰ non solũ eã ñ rep̃¬

Expanded text:
adseritis subuenire? accipitis ergo adseritis subuenire? accipitis ergo uiuentes cucurbitas, quas, si possitis, degluttire deberetis, ut post illud unum uulnus, in quo eas cum decerpsit uester auditor reus factus est uestra indulgentia liberandus, saltem deinceps ad officinam aqualiculi uestri, ubi deum uestrum illo proelio confractum reformare possitis, inlaesae atque integrae peruenirent. nunc autem antequam eis conterendis dentes incumbant, minutatim, si hoc palato placuerit, conciduntur a uobis; quibus tam crebris uulneribus earum quomodo uos non estis rei? uidete, quemadmodum uobis expediret, ut quod uno in septem diebus faciunt Iudaei, uos cotidie faceretis et a tali etiam domestico opeigne cucurbitae patiuntur, ubi certe non reformatur vita, quae in eis est? Non enim fervens olla sancto ventri comparari potest: et tamen irridetis, tamquam superfluam sabbati cessationem. quanto utique sanius non solum eam non repre
Abbreviated transcription (Latin):
pudiei peculantiã d̾s uisticiã. Ces¬
sationẽ uͦ sabbatoꝵ iam quidem
suꝑuacuã dicimꝰ ad obseruandũ.
ex quo spes reuelata ẽ. nr̃s qͥetis
ȩcerne. non tamen ad legendum
ꝙ intelligendũ: quia ꝓpħicss dem¬
porib cum ẽent istaquȩ nob hoc
tempore patefacta sunt. non tm̃
sermonib s & actionib p̃figuran¬
da & p̃nuntianda illo signo quod
legimꝰ res ista p̃notata ẽ. quã tene¬
mus. Uos aut uolo mͥ dicatis: cur
urãm cessationẽ nolitisimplere.
Iucłi quippe sabb̃osuo quod ad¬
huc carnalit̾ sapiunt. non solum
magro fructũ nullũ decerpunt:
s nec in domo concidunt aut co¬
quunt. Uos aũt cessantes quidẽ
uos pascendos cultello uł facieu¬
la arinatꝰ. inortũ ꝓsiliat homiei¬
da eutͣbitarũ. quarũ uob̾ afferat.
mirũ dictu uiua cadauera. Nam
sinon eas occidit: qͥd uosi talifa¬
cto metuitis: Si aũt occiduntur
cũ decerpunt᷑: Quomͦ eis inest ui¬
ta. cui purgande atq recreande
manducando atq ructando uos

Expanded text:
ici petulantiam, deus iustitiam. Cessationem uero sabbatorum iam quidem superuacuam ducimus ad obseruandum, ex quo spes reuelata est nostrae quietis aeternae, non tamen ad legendum et intellegendum, quia propheticis temporibus cum essent ista, quae nobis hoc tempore patefacta sunt non tantum sermonibus, sed et actibus praefiguranda et praenuntianda, illo signo, quod legimus, res ista praenotata est, quam tenemus. uos autem uolo mihi dicatis, cur uestram cessationem nolitis inplere? Iudaei quippe sabbato suo, quod adhuc carnaliter sapiunt, non solum in agro fructum nullum decerpunt, sed nec in domo concidunt aut coquunt. uos autem cessantes quidem  propter uos pascendos cultello uel falcicula armatus in hortum prosiliat, homicida cucurbitarum, quarum uobis adferat, mirum dictu, uiua cadauera. nam si non eas occidit, quid uos in tali facto metuistis? si autem occiduntur, cum decerpuntur, quomodo eis inest uita, cui purgandae atque recreandae manducando atque ructando uos
Abbreviated transcription (Latin):
tam rei ẽent illiꝰ tẽꝑis & illiꝰ popłi ho¬
mines. si obseruare contẽpnerent. qñ¬
illa sic fieri & ista quȩ nẽ reuelata
sunt. tunc sic ꝓuinciari oportebat:
quã nos desipientes eẽmꝰ. sinc̃ iãma¬
nifestato nouo testam̃to. illas p̾mun¬
tiatiuas obseruationes aliqͥd nobis
ꝓdesse putaremꝰ. sic̃ sacrilegi. & im¬
pii si eosdẽ libros qui ꝓpt̾ nos scͥpti
st̃ ut ea quȩ iã nob̃ reuelata. & inma¬
nifestatione annuntiata st̃. tanto
ante illis figuris p̃nunciata cognos¬
cente s. fidelit̾ & firmit̾ teneremus.
ido putaremꝰ abiciendos. qͥuia ea
quȩ ibi scͥpta sunt iã ñ obseruare
corporalit᷑. s intelligere et face̾ sp̃i¬
talit̃. nos dñs iubet. Scͥpta sunt eñi
ꝓpt̾ nos in quos finis scłoꝵ obuenit:
sicut idẽ dicit apłs. Omĩa enĩ quȩ

Expanded text:
tam rei essent illius temporis et illius populi homines, si observare contemnerent, quando sic illa fieri, et ista quae nunc revelata sunt, tunc sic praenuntiari oportebat; quam nos desipientes essemus, si nunc jam manifestato Novo Testamento, illas praenuntiativas observationes, aliquid nobis prodesse putaremus. Sicut sacrilegi et impii, si eosdem Libros qui propter nos scripti sunt, ut ea. quae iam nobis reuelata et in manifestatione adnuntiata sunt, tanto ante illis figuris praenuntiata cognoscentes fideliter et firmiter teneremus, ideo putaremus abiciendos. quia ea. quae ibi scripta sunt, non iam obseruare corporaliter. sed intellegere et facere spiritaliter nos dominus iubet; scripta sunt enim propter nos, in quos finis saeculorum obuenit, sicut item d
Abbreviated transcription (Latin):
necessitudinẽ scdđ̾m apłi exhortati¬
onẽ. habent uxores tanquã non ha-
bentes. & tenent tanquã ñ tenen¬
tes. & utunt᷑ hoc mundo tanquã
non utentes. & his subiunguntur
scđm habundantes diuitias mise¬
ricordiȩ di. etiam illiqͥb dicit᷑ noli¬
te fraudare inuicẽ nͥ ex consensu ad
tẽpꝰ ut uacetis orationi: et iterum

Expanded text:
necessitudinem secundum apostoli exhortatinecessitudinem secundum apostoli exhortationbentes et emunt tamquam non tenentes et utuntur hoc mundo tamquam non utentes. his subiunguntur secundum abundantes diuitias misericordiae dei etiam illi, quibus dicitur: nolite fraudare inuicem nisi ex consensu ad tempus, ut uacetis or
Abbreviated transcription (Latin):
tes. quã multi rerũ suaꝵ distͥbutoreᷤ. &
relictorẽ ꝗͣ multi ieuiniis uel crebris
uel cotidianis. uł etiã incredibilit᷑
continuatis corpus seruituti subi¬
cientes. qm multȩ fr̃nȩ congrega¬
tiones nichil habentes ꝓpũ. s omĩa
cõmunia. et hȩc ñ nͥ aduictũ & te¬
gum̃tũ necessaria. unã animã &
unũ cor indm caritatis igne con-¬
flantes. atq in his omĩb ꝓfessiomi¬
b quã multi fallaces. & ꝑditi dep̃¬
henduntur: quã multi etiã latent.
quã multi pͥmo recte ambulantes.
ꝑuersa uoluntate cito deficiunt.
quã multi tẽptationib inueniun¬
tur qͦd alio animo talẽ uitã adum¬
brata specie susceꝑunt. ꝙ quam
multi humiliter & fideliter scm̃ custo¬
dientes ꝓpos tũ. usq ad finẽ ꝑseue¬
rant & salui fiunt. In quoꝵ societate
quasi dispares apparent. s tam̃ eadẽ
caritate copulant᷑. qͥ ꝓpt̾ aliquam

Expanded text:
tes, quam multi rerum suarum distributores et tes, quam multi rerum suarum distributores et relictores, quam multi ieiuniis uel crebris uel cotidianis uel etiam incredibiliter continuatis corpus seruituti subicientes! quam multae fraternae congregationes nihil habentes proprium, sed omnia communia, et haec nonnisi ad uictum et tegumentum necessaria unam animam et cor unum in deum caritatis igne conflantes ! atque in his omnibus professionibus quam multi fallaces et perditi deprehenduntur, quam multi etiam latent, quam multi primo recte ambulantes peruersa uoluntate cito deficiunt! quam multi in temptationibus inueniuntur, quod alio animo talem uitam adumbrata specie susceperunt, et quam multi humiliter et fideliter sanctum custodientes propositum usque ad finem perseuerant et salui fiunt! in quorum societate quasi dispares adparent; sed tamen eadem caritate copulantur, qui propter aliquam
Abbreviated transcription (Latin):
dicenda ẽ. in insulam relegatꝰ ẽ.
Quod sua sponte cotidie serui
di faciunt se a turbulento stre-¬
pitu popłoꝵ remouere cupien¬
tes: et unde publica terrenoꝵ
pͥncipũ uota. ꝑ indulgentiam
solent relaxare dampnatos. De¬
niq non multopost inde om̃s
eadẽ sollẽpni sorte dimissi ft̃.
fatemini gͦ illos fidẽ tenuisse
ueriorem. iustioremq uitam. qui ꝓ
ea multo quãuos atrociora sustine¬
re meruert̃: aut desinite uos inde
iactare. quod multis detestabiles si¬
tis. S discernite qͥd sit ꝑsecutionẽ
pati ꝓ blasphemia. & ꝑsecutionem
pati ꝓ iusticia: & ꝓqua istarũ pati¬
mini. in ur̃is libris etiã atq etiam
diligent̃ aduertite. Quã multi aũt
in ur̃a cõmunione ueracit᷑ ista fa-¬
ciunt subluniora p̃cepta eũgłica.
de quoꝵ speciȩ fallitis imꝑitos ꝙͣ
multi homines utriusq sexus ab
om̃i concubitu puri atq integri.
quã multi exꝑti & postea continen-¬

Expanded text:
dicenda est, in insulam relegatus est: dicenda est, in insulam relegatus est: quod sua sponte cotidie serui dei faciunt se a turbulento strepitu populorum remouere cupientes, et unde publica terrenorum principum uota per indulgentiam solent relaxare damnatos. denique non multo post inde omnes eadem sollemni sorte dimissi sunt. fatemini ergo illos fidem tenuisse ueriorem iustioremque uitam, qui pro ea multo quam uos atrociora sustinere meruerunt, aut desinite uos inde iactare, quod multis detestabiles sitis. sed discernite, quid sit persecutionem pati pro blasphemia et persecutionem pati pro iustitia; et pro qua istarum patiamini. in uestris libris etiam atque etiam diligenter aduertite. Quam multi autem in nostra communione ueraciter faciunt ista sublimiora praecepta euangelica, de quorum specie fallitis inperitos! quam multi homines utriusque sexus ab omni concubitu puri atque integri, quam multi experti et postea continen
Abbreviated transcription (Latin):
tur aliis atq aliis. quibq faci¬
norib flagitiisq polluti. illud
dico si ꝓnomine. xp̃i quoquo modo
usurpato atq suscepto quisquis
patitur ꝑsecutionẽ. iam etiã uerã
fidẽ iusticiamq tenere dicendus
ẽ. concedite ut ille sit fidei ueri¬
oris maiorisq iusticiȩ. quẽ mul-
to grauiora ꝑpessũ potuerimꝰ
ostendere: & milia iã uobis nr̃oꝵ
martyrũ occurrant. atq ipse
p̃cipue cyprianꝰ. cuiꝰ litteris edo¬
cetur. etiã quod in .xp̃m credide-¬
rit natum ex uirgine maria. ꝓ
hac ille fide quã uos detestami-¬
ni usq ad gladiũ mort̾ẽq ꝑue-¬
nit cum gregib. xp̃ianoꝵ tunc
ita credentib: atq ita grauius¬
q morientib. Faustꝰ aut̃ conuietꝰ
uel confessus qͦd manicheus ẽẽt.
cũ aliis nonnullis secũ ad iudiciũ
ꝓ consulare ꝑductꝰ. eis ipsis xp̃ia¬
nis a quib ꝑductist̾ int̾cedentibꝰ.
leuissima pęna si tam̃ illa pena

Expanded text:
tur aliis atque aliis quibusque facitur aliis atque aliis quibusque facinoribus flagitiisque polluti — illud dico: si pro nomine Christi quoquo modo usurpato atque suscepto quisquis patitur persecutionem, iam etiam ueram fidem iustitiamque tenere dicendus est, concedite, ut ille sit fidei uerioris maiorisque iustitiae, quem multo uobis grauiora perpessum potuerimus ostendere, et milia iam uobis nostrorum martyrpraecipue Cyprianus, cujus etiam litteris edocetur quod in Christum crediderit natum ex virgine Maria. Pro hac ille fide, quam vos detestamini, usque ad gladium mortemque pervenit, cum gregibus christianorum tunc ita credentibus, atqque morientibus. Faustus autem conuictus uel confessus, quod Manichaeus esset, cum aliis nonnullis secum ad iudicium proconsulare productis, eis ipsis christianis, quibus perducti sunt, intercedentibus leuissima poena, si tamen illa poena
Abbreviated transcription (Latin):
tatꝰ. quȩ inglobo tenebrarũ a pa¬
tre ligabit᷑ et ñlugebit᷑ : Quomͦ
esurientẽ et sitientẽ iusticiã: Quã
faustꝰ inseͥptis suis non addidit:
credo ne sibi deẽẽ. uideret᷑. si eã
se adhuc esurire & sitire fateret᷑.
S qͣm iusticiã isti esuriunt & siti¬
unt. quib ꝑfecta iusticia erit
dapnatis in globo frĩb. qͥ nchil
suo uitio peccauert̃. s hostili ta¬
be contra quã eospat̃ misit in ex¬
piabilit̾ infecti sunt. insuꝑ triũ¬
phare: Quomͦ ꝑsecutiones & odia
sustinetis ꝓpt̾ iusticiã: qͥuib hec
sacrilegia p̾dicare et ꝑsuadere.
patimini: cur uon cogitatis. S
tanquã cecis fatuisq loquimini.¬
& iusticiȩ ur̃e uelut magnũ uul¬
tis ẽẽ. indiciũ. quod obpbria su¬
stinetis ꝑsecutionẽq patimini.
Porro si tanto ẽ. quisq iustior.
quanto grauiora ꝑpetit᷑. omitto
dicere quod uidere facillimũ ẽ.
quã multo grauiora uob̾ patian-¬

Expanded text:
rtatus, quae in globo tenebrarum a Partatus, quae in globo tenebrarum a Patre ligabitur, et non lugebitur? Quomodo esurientem et sitientem justitiam, quam Faustus in scriptis suis non addidit, credo ne sibi deesse videretur, si eam se adhuc esurire ac sitire fateretur? Sed quam justitiam isti esuriunt et sitiunt, quibus perfecta justitia erit, damnatis in globo fratribus qui nihil suo vitio peccaverunt, sed hostili tabe, contra quam eos Pater misit, inexpiabiliter infecti sunt, insuper triumphare? Quomodo persecutiones et odia sustinetis propter iustitiam, quibus haec sacrilegia praedicare et persuadere ipatiamini, cur non cogitatis? sed tamquam caecis fatuisque loquamini, iustitiae uestrae uelut magnum esse uultis indicium, quod obprobria sustinetis persecutionemque patimini. porro si tanto est quisque iustior, quanto grauiora perpetitur — omitto dicere, quod uidere facillimum est, quam multo grauiora uobis patian
Abbreviated transcription (Latin):
nentẽ ꝓpt̾ iusticiã: & dubitas utrũ
accipiam eũgłium: Si hoc ẽẽt. iꝰ¬
tũ ẽẽ. iustificare seipsũ uerbis suis:
uolasset in cȩlũ homo iste cũ hec
loqueret᷑. S ego in delicias fausti
non inueor notas om̃ib auditori¬
b manicheoꝵ: et eis maxime qͥ ft̃
romȩ. Talem ꝓpono manicheum
qualẽ constantius requirebat:
cũ illa p̃cepta exigebat impleri.
non qualẽ uidere nolebat. Et
illũ tam̃ quomͦ uideo pauꝑem
spũ : qui tam suꝑb ẽ. ut animã
suam dm credat. nec captiuus
erubescat : Quomͦ mit̾ẽ: qui tan¬
tȩ auctoritati euangłicȩ mauu
insultare quã credere: Quomͦ pi¬
cificũ: qͥui natam ipsã diuiinam
qua ds ẽ. quicqͥd ẽ. qui solusuere
ẽ. ꝑpetuã pacem habere potius¬
se non putat: Quomͦ puro cor¬
de: in quo tumultuant᷑ tam sa¬
crilega & tam multa figm̃ta:¬
Quomodo lugentẽ nisi dm suum
captũ et ligatũ donec soluat᷑. et
euadat ex quadã tam̃ parte decͣ¬

Expanded text:
pter iustitiam et dubitas, utrum accipiam euangelium? si hoc esset iustum esse, iustificare se ipsum, uerbis suis uolasset in caelum homo iste, cum haec loqueretur. sed ego in delicias Fausti non inuehor notas omnibus auditoribus Manichaeorum et eis maxime, qui sunt Romae: talem propono Manichaeum, qualem Constantius requirebat, cum illa praecepta exigebat inpleri, non qualem uideri nolebat. et illum tamen quomodo uideo pauperem spiritu, qui tam superbus est, ut animam suam deum credat nec captiuus erubescat? quomodo mitem, qui tantae auctoritati euangelicae mauult insultare quam credere ? quomodo pacificum, qui naturam ipsam diuinam, qua deus est quicquid est, qui solus uere est, perpetuam pacem habere potuisse non putat? quomodo puro corde, in quo tumultuantur tam sacrilega et tam multa figmQuomodo lugentem, nisi Deum suum captum et ligatum; donec solvatur et evadat, ex quadam tamen parte decu
Abbreviated transcription (Latin):
si aũt faciatis decepti sitis. Neq
enĩ xp̃c uob̾ precepit ut herbam
non euellatis. ne homicidiũ ꝑpe¬
tretis. qui discipulos suosꝑ segetẽ
transeuntes et esurientes uellere
sabbato fiebat: istos uͦ quia fiebat.
S plane manicheus p̃cepit: ut
ociosis manib ur̃is de homicidiis
uiuatis alienis. Et illa qͥdẽ falsa
st̃ homicidia s ur̃a sunt uera. cũ
tali demonioꝵ docteina miseras an¬
mas trucidatis. In ẽ. tam̃ ille here¬
ticꝰ tẏpħꝰ: intolerabilisq suꝑbia. ui¬
des in me inqͥt xp̃ibeatitu dinesillas
quȩ euangłiũ faciunt: & int̾rogas
utrũ illud accipiam: Uides pau¬
perẽ. uides mitẽ. uides pacificum.

Expanded text:
si autem faciatis, decepti sitis. neque si autem faciatis, decepti sitis. neque enim Christus uobis praecepit, ut herbam non euellatis, ne homicidium perpetretis, qui discipulos suos per segetem transeuntes et esurientes uellere sabbato fiebat, illos, quia fiebat. sed plane Manichaeus praecepit, ut otiosis manibus uestris de homicidiis uiuatis alienis. et illa quidem falsa sunt homicidia, sed uestra sunt uera, cum tali daemoniorum doctrina miseras animas trucidatis. Inest tamen ille haereticus typhus intolerabilisque superbia. uides in me, inquit, Christi beatitudines illas, quae euangelium faciunt, et interrogas, utrum illud accipiam? uides pauper
Abbreviated transcription (Latin):
et alit uuitis. Adhuc in reb hu
manis ẽ. ille constantius mͦ iamfr̃
romȩ indomũ suã congregauerat.
ꝓpter implenda p̾cepta manichei
satis quidẽ uana & inepta sedtam̃
que uos magna existimatis. Quib
cũ ur̃a infirmitas cederet: disꝑsi
estis quisq in uiã suã. Unde illi qͥ
in eis ꝑdurare uoluerunt. aur̃a soci¬
etate scisma fecert: & quia m mattis
dormiunt. mattarii appellantur.
A quoꝵ stratis longe dissimiles fuer̃t
plumȩ fausti: & caprinȩ lodices. Qͥ
delitiarũ affluentia ñsolũ mattari¬
os fastidibat: s etiam domũ patris
sui hominis. pauꝑis mileuitatui. An¬
ferte gͦ ꝑditã simulationẽ si de mo¬
rib ñ uultis. saltẽ de litteris ur̃is:
uideat᷑. S ne in homines potiꝰñ
implentes ea que sibi p̃cipiunt᷑.
quã in ipsã sectam uanissimi erro¬
ris me ista dicere quisꝙͣ. rep̃hendat:
hoc dico. Calia st̃ ista p̃cepta mani¬
chei: ut siea non faciatis deceptores:

Expanded text:
et aliter uiuitis. adhuc in rebus huet aliter uiuitis. adhuc in rebus humanis est ille Constantius, modo iam Romae in domum suam congregauerat propter inplenda praecepta Manichaei, satis quidem uana et inepta, sed tamen quae magna existimatis: quibus cum uestra infirmitas cederet, dispersi estis quisque in uiam suam. unde illi, qui in eis perdurare uoluerunt, a uestra societate schisma fecerunt, et quia in mattis dormiunt, Mattarii appellantur; a quorum stratis longe dissimiles fuerunt plumae Fausti et caprinae lodices, qua deliciarum adfluentia non solum Mattarios fastidiebat, sed etiam domum patris sui hominis pauperis Mileuitani. auferte ergo perditam simulationem, si de moribus non uultis, saltem de litteris uestris, nuideatur. Sed ne in homines potius non inplentes ea, quae sibi praecipiuntur, quam in ipsam sectam uanissimi erroris me ista dicere quisquam reprehendat, hoc dico: talia sunt ipsa praecepta Manichaei, ut si ea non faciatis, deceptores,
Abbreviated transcription (Latin):
ris imꝓbandis repudiandisq sec̾uer&
ait alio loco. finis aut̃ p̃ceptiẽ. cari¬
tas: de corde puro & conscientia bo¬
n. et fide non ficta. Unde gͦ habere
potestis uerã caritatẽ: ex fide ficta
surgentẽ: Aut quando uos pigebit
fidẽ urãm fuscare mendatiis. qñ &
pͥmũ hominẽ ur̃m cũ suis hostib
in sue nature ueritate manentib.
mutabili fallatia dimicasse p̃dicatis.
& ipsum. xp̃m qͥ dicit egosum ueri¬
tas. speciẽ carnis. mortẽ erucis. uul¬
nera passionis. cicatrices resurrecti
xp̃our̃o ante poni uultis: si illo m̃ti¬
ente uos annuntiatis ueritatẽ. Si
non in uob̃ caueat falsitatẽ. ut in
his quoq mandatis quȩ uosimple¬
re dicitis. nonsit nͥsola fallacia. qͥp¬
pe cũ ausus sit faustꝰ dicere quod
es in zonis non portetis: nisi forte
iđo uerũ dixit. quia ñ es in zonis.
s et aurũ in arcellis et in saceulis
habeatis: Non reprehenderent᷑
ista inuob: nͥ quia ꝓfitemini aliud.

Expanded text:
ris inprobandis repudiandisque secerneret, ris inprobandis repudiandisque secerneret, ait alio loco: finis autem praecepti est caritas de corde puro et conscientia bona et fide non ficta. unde ergo habere potestis ueram caritatem ex fide ficta surgentem ? aut quando uos pigebit fidem uestram pugnare mendaciis, quando et primum hominem uestrum cum suis hostibus in suae naturae ueritate manentimutabili fallacia dimicasse praedicatis; et ipsum Christum qui dicit, Ego sum veritas , speciem carnis, mortem crucis, vulnera passionis, cicatrices resurrectis Christo uestro anteponi uultis, si illo mentiente uos adnuntiatis ueritatem. si non in uobis caueat falsitatem, ut in his quoque mandatis, quae uos inplere dicitis, non sit nisi sola fallacia? quippe cum ausus sit Faustus dicere, quod aes in zonis non portetis — nisi forte ideo uerum dixit, quia non aes in zonis, sed et aurum in arcellis et in sacculis habeatis — nec reprehenderentur ista in uobis, nisi quia profitemini aliud
Abbreviated transcription (Latin):
oportet exaltari filiũ hominis: ut
om̃is qͥ credit in eũ non pereat. sed
habeat uitã ȩternã. Quid uultis
amplius: Credite gͦ in filiũ homi¬
ins. ut habeatis uitã eternã qͥa & ip
se ẽ. filiꝰ di qui potest dare uit̾a ȩt̾nã:
quia ipse ẽ uerꝰ d̾s & uita et̾na. sic̃
ide ioħes ait inepła sua. ubi etiam
xp̃muenisse. Quid gͦ uos tanquã
de mandatoꝵ eius ꝑfectione iactatis:
quod ea quȩ in eũgłio p̃cepta sunt
oꝑamim: Quid eñ illa ꝓdessent.
ubi ñ ẽ fides uera: ẽtiã si uere ĩplen¬
tur a uobis: Nonne audistis apłm
dicentẽ. si distribuero om̃ia mea
pauꝑib & tradidero corpꝰ meũ ut
ardeam caritat̾e aũt ñ habeã: nichil
mͥ ꝓdest: Quid gͦ uos tanquã de
xp̃iana pauꝑtate iactatis: cũ xp̃i¬
aua caritate careatis: Habent emĩ
int̾ se quã caritatẽ uocant etiã la¬
trones. sibi debentes facinorosã fla¬
gitiosamq conscientiã: s ñ caritatẽ
quã cõmendat apłs. Et ut eã acete¬

Expanded text:
exaltari filium hominis, ut omnis, qui crediderit in eum, non pereat, sed habeat uitam aeternam. quid uultis amplius? credite ergo in filium hominis, ut habeatis uitam aeternam, quia ipse est et filius dei, qui potest dare uitam aeternam, quia ipse est uerus deus et uita aeterna, sicut idem Iohannes ait in epistula sua, ubi etiam uenisse. Quid ergo uos tamquam de mandatorum eius perfectione iactatis, quod ea quae in euangelio praecepta sunt operamini? quid enim illa prodessent, ubi non est fides uera, etiamsi uere inplerentur a uobis ? nonne audistis apostolum dicentem: si distribuam omnia mea pauperibus et tradam corpus. meum, ut ardeam, caritatem autem non habeam, nihil mihi prodest? quid ergo uos tamquam de christiana paupertate iactatis, cum christiana caritate careatis ? habent enim inter se quam caritatem uocant etiam latrones sibi debentes facinorosam flagitiosamque conscientiam, sed non caritatem, quam commendat apostolus. et ut eam a cete
Abbreviated transcription (Latin):
ugustinus can¬
respondit. Iam supra cõme¬
manichei fabulã nefandi sui erroris
inducant. de nescio qͦ cõmenticio
pͥmo homine quẽ ñ t̾renũ s falla¬
cib elementis indutũ contra apło
p̃dicant. dicentẽ pͥmꝰ homo de t̾ra
t̾renus: & quanta cura nos idem
orũ falsitate confingit᷑. Cũgͥ eum
eũgłiste annuntient natũ ex femi-¬
na de domo dauid. hoc ÷ de familia
dauid. paulus qͦq ad thimotheũ
scribat dicens. memor esto iħm xp̃or
resurrexisse amortius ex semine da¬
uid scđm eũgłiũ meũ: satis apparet
quẽadmodũ. xp̃m filiũ hominis cre
de debeamꝰ. Qui filiꝰ di ꝑquẽ facti
sumꝰ. etiã filius hom̃is ꝑ assũptionẽ
carnus factꝰ ẽ: ut moreret᷑ ꝓpt̾ de¬
licta nr̃a et resurgeret ꝓpt̾ iustifi¬
cationẽ nr̃am. Idoq utrũq se dicit:
& filiũ di et filiũ hominis. Unde
ne ꝑgã ꝑpłima: uno loco in eũge¬
lio scdm ioħem ita scͥptũ ẽ. Amen
am̃ dico uob̃ qͥauenit hora & nc̃ ẽ.

Expanded text:
UGUSTJNUS respondit: Iam supra commeManichaei fabulam nefandi sui erroris inducant de nescio quo commenticio primo homine, quem non terrenum, sed fallacibus elementis indutum contra apopraedicant dicentem, Primus homo de terra terrenus : et quanta cura nos idem orum falsitate confingitur. Cum igitur eum Evangelistae annuntient natum ex femina de domo David, hoc est, de familia David; Paulusque ad Timotheum scribat dicens, Memor esto Christum Jesum resurrexisse a mortuis ex semine David, secundum Evangelium meum : satis apparet qu quem facti sumus, etiam filius hominis per adsumptionem carnis factus est, ut moreretur propter delicta nostra et resurgeret propter iustificationem nostram. ideoque utrumque se dicit, et filium dei et filium hominis. unde ne pergam per plurima, uno loco in euangelio secundum Iohannem ita scriptum est: amen, amen dico uobis, quia uenit hora et nunc est,
Abbreviated transcription (Latin):
ciȩ fidi nsi in illo m̃bro: respon¬
det᷑. Cur enĩ & ibi ñ pͥmo qͥa oĩa
munda mundis quanto magis đo.
deinde qͥa hoc aplł dix. signacłm
datũ abrahȩ iusticiȩ fidi intalic¬
cuncisione: Uos autẽ nolite eri¬
bescere si potestis: cũ uob̾ dr̃. gͦ ne
deerat do ur̃o quid agẽt. ne suȩ
naturȩ partẽ istis mẽbris quȩ sic

Expanded text:
tiae fidei, nisi in illo membro ? respontiae fidei, nisi in illo membro ? respondetur: cur enim et ibi non ? primo quia omnia munda mundis, quanto magis deo. deinde quia hoc apostolus dixit signaculum datum Abrahae iustitiae fidei in tali circumcisione. uos autem nolite erubescere, si potestis, cum uobis dicitur: ergone deerat deo uestro, quid ageret, ne suae naturae partem istis membris, quae sic
Abbreviated transcription (Latin):
quod ñ concõbunt: ne nodis car¬
neis arcius implicet᷑ & sordidius
inquinet᷑. Cũ gͦ apłs dicat omĩa
munda mundisutiq hominib
qͥ posst̃ indet̾i̾us uoluntatis ꝑũ¬
sitate mutari: quantomagis
omĩa munda st̃ do qui semꝑ in¬
cõmutabilis & incontaminabi¬
lis ꝑmanet: De cuiꝰ sapientia
diuma dictũ est. in eis libris qͦs
reprehendendo uehementius inqui¬
namini: qđ nichil inquinatũ in
eam incurrit. & attingit ubiq ꝓp¬
ter suam munditiã. Qua ꝓpter
o immundissima uanitas. ita ne
displicet tͥ in menbro humano
unde humana generatio ꝓpaga¬
tur. signũ regenerationis huma¬
nȩ. illũ cui munda sunt omnia
dm ussisse constitui: ẽt placet tͥ
etiã inflagitiss quȩ illo m̃bro ab
impudicis hominib ꝑpetrantur.
est. ex parte suȩ nature cõmacu¬
lari atq corrũpi: Quid eni pati¬
tur inuariis turpibq corrupte¬
lis: qͥuẽ comugali quoq coneu

Expanded text:
quod non concumbunt, ne nodis carquod non concumbunt, ne nodis carneis: artius inplicetur et sordidius inquinetur. cum ergo apostolus dicat: omnia munda mundis, utique hominibus, qui possunt in deterius uoluntatis peruersitate mutari, quanto magis omnia munda sunt deo, qui semper incommutabilis et incontaminabilis permanet? de cuius sapientia diuine dictum est in eis libris, quos reprehendendo uehementius inquinamini, quod nihil inquinatum in eam incurrit et adtingit ubique propter suam munditiam. quapropter, o inmundissima uanitas, itane displicet tibi in membro humano, unde humana generatio propagatur, signum regenerationis humanae illum, cui munda sunt omnia, deum iussisse constitui et placet tibi etiam in flagitiis, quae illo membro ab inpudicis hominibus perpetrantur, dum, ex parte suae naturae conmaculari atque corrumpi? quid enim patitur in uariis turpibus corruptelis, quem coniugali quoque concub
Abbreviated transcription (Latin):
unde carnalis & mortalis fetus
exorit᷑: S sicut dic̃ apłs. oĩa¬
munda mundis. immundis aũt
et infidelib nichil ẽ. mundum:
sed polluta sunt eoꝵ & mens et con¬
scientia. Itaq isti qui nimis mun¬
di sibi uident᷑. quia illa mẽbra
tanꝗͣ immunda aduersantur.
aut aduersari se fingunt. ineas
infidelitatis et erroris immun¬
ditias incidert̃: ut cũ detestan¬
tur circũcisionẽ carnis quã dix̃
apłs signacłm iusticiȩ fidi. in ip¬
sis tamen carnalib m̃bris. diuii¬
na di scii m̃bra credant conliga¬
ta ⁊ inquinata detineri: ut cũ
carnẽ immundã dict̃. & d̾m illic
ex parte qua ibi tenet᷑ ĩ mundũ
factũ dicere cõpellant᷑. quippe
quẽ mundari oportere asserunt¬
tur. qͦd donec fiat quantũ fieri
potuerit. interĩ nc̃ eum ꝑpeti
omĩa quȩ carnes patiuntur. nͣ
tantũ in labore & dolore afflic̃¬
tionũs etiã in uoluptate corrup¬
telarũ. Ei nãq se dicunt parcere

Expanded text:
unde carnalis et mortalis fetus unde carnalis et mortalis fetus exoritur? sed, sicut dicit apostomunda mundis; immundis autem et infidelibus nihil est mundum; sed polluta sunt eorum et mens et conscientia. itaque isti, qui nimis mundi sibi uidentur, quia illa membra tamquam inmunda auersantur aut auersari se fingunt, in eas infidelitatis et erroris inmunditias inciderunt,. ut, cum detestantur circumcisionem carnis, quam dixit apostolus signaculum iustitiae fidei, in ipsis tamen carnalibus membris diuina dei sui membra credant conligata et inquinata detineri, ut, cum carnem inmundam dicunt, et deum illic ex parte, qua ibi tenetur, inmundum factum dicere conpellantur, quippe quem mundari oportere adserunt: quod donec fiat, quantum fieri potuerit, interim nunc eum perpeti omnia, quae carnes patiuntur, non tantum in labore et dolore adflictionum sed etiam in uoluptate corruptelarum. ei namque dicunt parcere,
Abbreviated transcription (Latin):
& potir aut in parte diei festi aut
neomenie aut sabbatoꝵ: quod
est. umbra futuroꝵ. Hic etiam
cũ dicit. nemo uos in eis iudicet.
declarat quã non sit necesse. ut
iã hec obseruent᷑. Cũ aũt dicit.
quod ẽ umbra futuroꝵ: ostendit
quã oportuerit ut illo tempore
obseruarent᷑. quo ista quȩ nob̾
iam manifestata eluxert̃. ꝑ tales
umbras figurarũ futura p̃dice¬
bant᷑. Onide si manichei resurre¬
ctione dñi iustificarent᷑. cuiꝰresur¬
rectionis dies ex die quidẽ passi¬
onis tercius. post diẽ tam̃ sabb̾i
hoc ẽ. pꝰt septimũ octauus fuit.
ꝑfecto spoliarent᷑ carnali uela¬
mento mortaliũ desiderioꝵ. &
cordis circuncisione gaudentes.
ñ eã in carne adumbratã figura¬
tãq derid̾ent temp̃r uet̾is testa¬
menti: quãuis iã tempore noui
testam̃ti fieri obseruariq ñ coge¬
rent. In quo eñi m̃bro congruen¬
tuis expoliatio carnis & morta¬
lis concupiscentiȩ figurat᷑: quã

Expanded text:
in potu aut in parte diei festi aut in potu aut in parte diei festi aut neomeniae aut sabbatorum, quod est umbra futurorum. hic etiam cum dicit: nemo uos in eis iudicet, declarat, quam non sit necesse, ut iam haec obseruentur; cum autem dicit: quod est umbra futurorum, ostendit, quam oportuerit, ut illo tempore obseruarentur, quo ista, quae nobis iam manifestata eluxerunt, per tales umbras figurarum futura praedicebantur.' Proinde si Manichaei resurrectione domini iustificarentur, cuius resurrectionis dies ex die quidem passionis tertius, post diem tamen sabbati. hoc est post septimum octauus fuit, profecto spoliarentur carnali uelamento mortalium desideriorum et cordis circumcisione gaudentes non eam in carne adumbratam figuratamque deriderent tempore ueteris testamenti, quamuis iam tempore noui testamenti fieri obseruarique non cogerent. in quo enim membro congruentius expoliatio carnalis et mortalis concupiscentiae figuratur, quam
Abbreviated transcription (Latin):
futuroꝵ ñ intelligentes. ⁊ ea modo
non obseruari animaduertentes.
ex more p̃sentis temporis illa re¬
p̃hendunt. quȩ utiq illi tẽpori
congruebant: quo istaque minc
manifesta fõ uentura significaren¬
tur. S qͥd dicturi st̃. aduersus apo¬
stolũ qui ait. hec om̃ia infigura
contingebant illis: scͥpta sinit
aũt ꝓpt̾ nos in quos finis scłoꝵ ob¬
uenit: Ecce ipse aꝑuit cur ille
littere accipiant᷑ a nob̾: & cur illa
rerũ iam necesse nonsit ut obser¬
uentur a nob̃̾. Cũ enĩ dicit scͥpta
sunt ꝓp̃t nos. ꝓculdubio demon¬
strat quanta nob̾ cura legenda.
et incelligenda in qͥnta actoritate haber¬
da sint: quia ꝓpt̾ nosutiq scͥpta
sunt. Cũ uero dicit figure nr̃e
fuert̃. & in figura contingebant
illis: ostendit iã ñ opꝰ ẽẽ. ut cum
res ipsas manifestas agimꝰ figu¬
rarum prenuntiantium celebra¬
tioni seruiamꝰ. Unde dicit alio
loco. Nemo gͦ uos iudicet in cibo

Expanded text:
futurorum non intellegentes et ea modo futurorum non intellegentes et ea modo non obseruari animaduertentes ex more praesentis temporis illa reprehendunt quae utique illi tempori congruebant, quo ista quae nunc manifesta sunt . uentura significarentur. sed quid dicturi sunt aduersus apostolum, qui ait: haec omnia in figura contingebant illis, scripta sunt autem propter nos, in quos finis saeculorum obuenit? ecce ipse aperuit cur illae litterae accipiantur a nobis et cur illa rerum signa iam necesse non sit ut obseruentur a nobis. cum enim dicit: scripta sunt propter nos, procul dubio demonstrat quanta nobis cura legenda et intellegenda et quanta auctoritate habenda sint, quia propter nos utique scripta sunt. cum uero dicit: figurae nostrae fuerunt et: in figura contingebant illis, ostendit iam non opus esse ut, cum res ipsas manifestas agimus, figurarum praenuntiantium celebrationi seruiamus. unde dicit alio loco: nemo ergo uos iudicet in cibo
Abbreviated transcription (Latin):
crimen putandũ seu recte factũ
Ut̾q enĩ nrm uetꝰ respuit testa¬
mentũ. Ergo siquid int̾sit int̃
meam fidẽ: queris & tuam: Hoc
quia tͥ mentiri libet & in liberali¬
ter age̾. ut qđ mente odis u̾bo col¬
laudes: ego fallere non didici. qͦ
sentio loquor. tam tͣpiũ odisse
me fateor p̃ceptores. quã ipsa p̃¬
Ugustinus
respondit. Quẽ admodũ
et quare accipiat᷑ testam̃tũ uetꝰ
ab heredib testam̃ti noui: iam
sup᷑ diximꝰ. S quia paulo ante
de ꝓmissis eiꝰ faustꝰ egit. nẽ autẽ
de preceptis agere uoluit: respon¬
deo istos om̃mo nescire qͥd int̾ sit
int̾ p̃cepta uitȩ agendȩ &e p̃cepta
uitȩ significande. Exempli gra ñ¬
concupisces p̃ceptũ ẽ. agendȩ uite:
circũcides omnẽ mascłm die ocła
uo. p̃ceptũ ẽ. significande uitȩ.
Ex hac quippe imꝑitia manichei
et om̃s quib displicent litterȩ
uet̾is testam̃ti. qͥcqͥd ds mandauit
pͥori popło ad celebrandã umbrã

Expanded text:
crimen putandum seu recte factum; crimen putandum seu recte factum; uterque enim nostrum uetus respuit testamentum. ergo si quid intersit inter meam fidem quaeris et tuam, hoc, quia tibi mentiri libet et inliberaliter agere, ut quod mente oderis, uerbo conlaudes, ego fallere non didici; quod sentio, loquor, tam turpium odisse me fateor praeceptores quam ipsa pAUGUSTINUS respondit: Quemadmodum et quare accipiatur testamentum uetus ab heredibus testamenti noui, iam supra diximus. sed quia paulo ante de promissis eius Faustus egit, nunc autem de praeceptis agere uoluit, respondeo istos omnino nescire, quid intersit inter praecepta uitae agendae et praecepta uitae significandae. exempli graconcupisces, praeceptum est agendae vitae: Circumcides omne masculinum octavo die, praeceptum est significandae vitae. Ex hac quippe imperitia Manichaei, et omnes quibus displicent litterae ueteris testamenti, quid quid deus mandauit priori populo ad celebrandam umbram
Abbreviated transcription (Latin):
rahũ phantasmatũ cupiditate
arderetis. ut cito dicã quod de uo¬
b̾ notissimũ ẽ: solem istũ corpore¬
um ñ ꝓ diuina substantia & ꝓsa
pientiȩ luce coleretis.
seruo: Puto qͥdẽ quia nec tu. Nã
ꝑytomen ego ut pudendã despui:
ac sinon fallor & tu. Cessationẽ
sabbatoꝵ ut suꝑuacuã credo: qd̾
& tu. Sacrificiũ ut idolatriam
non dubito: qͦd & tu. Porcina cer¬
te ñ ego sola abstineo: tuitẽ non
solã comedis. E go quidẽ qͥa om¬
nem carnem immundã existimẽ:
tuuͦ quia nichil immundũ. Quo
utroq ab utroq nr̃m: uetꝰ destru¬
itur testam̃tũ. Azimoꝵ festa. eb¬
domadas. sce nophegia: ut̃q nr̃m
tanquã inutilia et uana contẽp¬
sit. Lineis uestib non inserere. pur¬
puras in adulteriis pon̾e. uestem
linostinã. bouẽ et asinũ iungere.
sinecesse sit in sacrilegiis nume¬
rare caluũ aut reburrũ. aut si
milis note hominẽ non constitu
gͦ obicis. tͥ mecũ cõmune ẽ : siue

Expanded text:
ralium phantasmatum cupiditate ralium phantasmatum cupiditate arderetis, ut cito dicam, quod de uobis notissimum est, solem istum corporeum non pro diuina substantia et pro sapientiae luce coleretis. seruo? puto quidem, quia nec tu; nam peritomen ego ut pudendam despui, ac, si non fallor, et tu; cessationem sabbatorum ut superuacuam, credo. quod et tu; sacrificia ut idolatriam, non dubito, quod et tu; porcina certe non ego sola abstineo, tu item non solam comedis. ego quidem, quia omnem carnem inmundam existimem, tu uero, quia nihil inmundum: quo utroque ab utroque nostrum uetus destruitur testamentum. azymophagiae hebdomadas, scenopegia uterque nostrum tamquam inutilia et uana contempsit; lineis uestibus non inserere purpuras, in adulteriis ponere uestem linostimam, bouem et asinum iungere, si necesse sit, in sacrilegiis numerare. caluum aut reburrum et similis notae hominem non constitueergo obicis, tibi mecum commune est, siue
Abbreviated transcription (Latin):
entẽ & manducasti nos. Quib ille
non responderet. cũ uni ex mini¬
mis meis dedistis mͥ dedistis. s cũ
unꝰ exminimis meis uos manduca¬
uit. ego uos manducaui. Hec por¬
tenta sentientes & docentes. & scdđm
hȩc uiuentes. audietis uos dicere
eũglica pcepta seruare. et catho¬
licȩ ȩccłiȩ derogare: inqua sunt
tam multi pusilli cũ maguis. qͦs
utrosq dñs benedicit. ꝓ suis gra-¬
dib euangłica mandata seruan-¬
te sꝰ & euangłica ꝓmissa sꝑantes.
S ur̃m oculũ maliuolus error:
in solam paleã nr̃e segetis duc̃.
Nã & triticũ ibi cito uideretis:
si & ẽẽ. uelletis. In uob̃ aũt & qͥ
ficti ñ sunt uanist̃. Ubi enimfi¬
des ipsa ficta ẽ. & qui ea simula¬
re utitur fallit: & qͥ eam uerã exi¬
stimat fallit᷑. Nec ex ea potest ex¬
istere bona uita. quia ex amore
suo quisq uiuit uelbene uł ma¬
le. Uos aut̃ si sp̃italis atq intelli¬
gibilis boni caritate. ac non corpo¬

Expanded text:
entem, et manducasti nos? quibus ille entem, et manducasti nos? quibus ille non responderet: cum uni ex minimis meis dedistis, mihi dedistis, sed: cum unus ex minimis meis uos manducauit, ego uos manducaui. Haec portenta sentientes et docentes et secundum haec uiuentes audetis uos et dicere euangelica praecepta seruare et catholicae ecclesiae derogare, in qua sunt tam multi pusilli cum magnis, quos utrosque dominus benedicit pro suis gradibus euangelica mandata seruantes et euangelica promissa sperantes. sed uestrum oculum maleuolus error in solam paleam nostrae segetis ducit; nam et triticum ibi cito uideretis, si et esse uelletis. in uobis autem et ficti non sunt, uani sunt. ubi enim fides ipsa ficta est, et qui ea simulate utitur, fallit et qui eam ueram existimat, fallitur; nec ex ea potest existere bona uita, quia ex amore suo quisque uiuit uel bene uel male. uos autem si spiritalis atque intellegibilis boni caritate, ac non corpo
Abbreviated transcription (Latin):
uuiant. tam uana & inepta & sacri¬
lega quã uos uuitis quando ualde
laudamini. aut si melioris meriti ft̃
ĩmelones. et cucumeres. uł in alios
aliquos cibos ueniant. quos uł man¬
ducaturi estis ut a urĩs ructatib
cito purgent᷑: merito eos amanda¬
tis eũgłicis alienatis. S & uos ipsos
talia sentientes atq suadentes. ma-¬
xime inde separare debetis. Si eñĩ
hȩc uanitas ad fidẽ eũgłicã ꝑtine¬
ret. non debuit dicere dñs. esuri¬
ui & dedistis mͥ manducare s esu¬
ristis & manducastis me. aut esu-¬
riuii & manducaui uos. Neq enĩ
ex illo iam ministrationis merito.
scđm urã deliram̃ta quisquã reci-¬
piet᷑ in regnũ di. qͥa manducare
scĩs dedit. s qͥa uel manducauit
quos anhelaret. uł manducatꝰ ẽ.
a quib anhelaret᷑ incȩlũ. nec illi
dicerent dñe quando uidimꝰ te e¬
surientẽ & dedimꝰ tͥ manducare.
s dicerent quando te uidimꝰ esuri¬

Expanded text:
uiuant, tam uana et inepta et sacriuiuant, tam uana et inepta et sacrilega, quam uos uiuitis, quando ualde laudamini; aut si melioris meriti sunt, in melones et cucumeres uel in aliquos alios cibos ueniant, quos uos manducaturi estis, ut uestris ructatibus cito purgentur: merito eos a mandatis euangelicis alienatis; sed et uos ipsos talia sentientes atque suadentes maxime inde separare debetis. si enim haec uanitas ad fidem euangelicam pertineret, non debuit dicere dominus: esuriui et dedistis mihi manducare, sed: esuristis et manducastis me, aut: esuriui et manducaui uos. neque enim ex illo iam ministrationis merito secundum uestra deliramenta quisquam recipietur in regnum dei, quia manducare sanctis dedit, sed quia uel manducauit, quos anhelaret. uel manducatus est, a quibus anhelaretur in caelum. nec illi dicerent: domine, quando te uidimus esurientem, et dedimus tibi manducare? sed dicerent: quando te uidimus esuri
Abbreviated transcription (Latin):
cet apłs: quia ubi ait dñs si quis ñ
tulerit crucẽ suã et secutꝰ me fuerit
ñ potest ẽẽ discipłs m̃s. exhortans fir¬
miores ad ꝑfectionẽ. ibi statĩ & istos
consolatꝰ ẽ. dicens. Qui receꝑit ius¬
tũ in nomine iusti mercedẽ iustiac¬
cipiet: & qui receperit ꝓpħam in
nomine ꝓphȩ. mercedẽ ꝓpħe accipi¬
et. Unde non tantũ qͥ modicũ uini
thimotheo dedit ꝓpt̾ stomachũ. &
frequentes uifirmitates eiꝰ: s etiã
qui fortiori atq saniori. calicẽ aqͦ
frigidȩ porrexerit tantũ in nomi¬
ne discipuli. sicut ibi sequit᷑ ñ ꝑdet
mercedẽ suã. Quid aũt fallitis au¬
ditores ur̃os. qͥcũ suis uxorib & filiis
& familiis. ⁊ domib et agris uobis
seruiunt: si qͥs ista om̃ia ñ dimiserit.
ñ accipiet euuãgłiũ: S quia eis
ñ resurrectionẽ s reuolutionẽ ad
istam mortalitatẽ ꝓmittitis. ut
rursus nascant᷑ & uita electoꝵ ur̃oꝵ

Expanded text:
cet, quia ubi ait dominus: si quis non cet, quia ubi ait dominus: si quis non tulerit crucem suam et secutus me fuerit. non potest esse discipulus meus, exhortans firmiores ad perfectionem, ibi statim et istos consolatus est dicens: qui receperit iustum in nomine iusti, mercedem iusti accipiet; et qui receperit prophetam in nomine prophetae, mercedem prophetae accipiet. unde non tantum qui modicum uini Timotheo dederit propter stomachum et frequentes infirmitates eius. sed etiam qui saniori atque fortiori calicem aquae J'rigidae porrexerit tantum in nomine discipuli, sicut ibi sequitur non perdet mercedem suam. Quid autem fallitis auditores uestros, qui cum suis uxoribus et filiis et familiis et domibus et agris uobis seruiunt, si quisquis ista omnia non dimiserit, non accipiet euangelium? sed quia eis non resurrectionem, sed reuolutionem ad istam mortalitatem promittitis, ut rursus nascantur et uita electorum uestrorum
Abbreviated transcription (Latin):
Qualib etiã idẽ apłs dicit. lã qͥdẽ
om̃ino delictũ ẽ. in uob̾: qͦd iudicia
habetis uob̃cũ. Et eoꝵ portans infir¬
mitatẽ: paulopost dicit. Scłaria gͥ
iudicia si habueritis: eos qui contẽp¬
tibiles sunt in eccłia. hos collocate.
Neq em̃ illi soli qui ut sint ꝑfecł.
uendunt uł dimittunt omĩa sua
& sequunt᷑ dnm̃ ꝑtinent ad regnũ
quoddã quasi cõmertiũ caritatissub¬
iungit᷑ etiã quȩdã stipendiaria mul¬
titudo cui dicet᷑ infine. Csuriui em̃.¬
& dedistismͥ manducare et cetera.
Alioqͥn dampnandi ert̃ illi. quoꝵ
domos tam diligenti et sollicita cura
cõponit apłs. monens mulieres subdi¬
tas ẽẽ iuris siuis. iuiros diligere uxores
suas. filios obtẽperare parentib. pa¬
rentes nutrire filios in disciplina &
correctione dñi: seruos obȩdire cum
metu dominis carnalib. dños quod
ustũ ẽ. et equũ seruis p̃stare. S ab¬
sit ut istos amandatis e u̾glicis alie¬
nos. & auita ȩterna separandos uidi¬

Expanded text:
 etiam idem apostolus dicit: iam quidem omnino delictum est, quia iudicia habetis uobiscum. et eorum portans infirmitatem paulo post dicit: saecularia igitur iudicia si habueritis. eos qui contemptibiles sunt in ecclesia hos conlocate. neque enim illi soli, qui ut sint perfecti, uendunt uel dimittunt omnia sua et sequuntur dominum, pertinent ad regnum quoddam quasi commercium caritatis subiungitur etiam quaedam stipendiaria multitudo, cui dicetur in fine: esuriui et dedistis mihi manducare et cetera. alioquin damnandi erunt illi, quorum domus tam diligenti et sollicita cura conponit apostolus monens mulieres subditas esse uiris suis, uiros diligere uxores suas; filios obtemperare parentibus, parentes filios nutrire in disciplina et correptione domini; seruos oboedire cum metu dominis carnalibus, dominos quod iustum est et aequum semis praestare. sed absit, ut istos a mandatis euangelicis alienos et a uita aeterna separandos iudi
Abbreviated transcription (Latin):
minis est. Scdm hoc enĩ qͦd dix̃ filius
hominis ẽ. accepit potestatẽ iudici¬
ũ faciendi: quia in ipsa forma uen¬
turus ẽ adiudiciũ. ut eamalis et a
bonis uideat᷑. in qua forma ascendit
in celũ. et uox illa discipłis sonuit.
sic ueniet quẽ admodũ eũ uidistis
euntẽ incȩlũ. Nã scđm id qͦd filiꝰ dĩ
d̾s equalis ẽ patͥ. et cũ patre unum:
non uidebit᷑ amalis. Beati eñ mun¬
do corde: quia ipsid̾m uidebt̃. Cũ
gͦ credentib in se ꝓmittat uitam
ȩternã. nec aliud sit credere in eũ.
quã credẽ in uerũ xp̃m. qualẽ se
ipse predicat. ⁊ ab apłis predicat᷑.
hocẽ. et uerũ di filiũ & uerũ homi¬
nis filiũ: uos manicheiqͥcreditis in
falsũ & fallacẽ falsi et fallacis homi¬
nis filiũ. cũ & ipsũ dm gentis adũ¬
se tumultu ꝑt̾ritũ mẽbra sua miss¬
se crucianda. nec postea tota pur¬
ganda: uidetis quã sitis aliemauita
in eũ. At enĩ dix̃ petro confitenti eũ

Expanded text:
minis est. secundum hoc enim, quod dixit filius hominis est', accepit potestatem iudicium faciendi, quia in ipsa forma uenturus est ad iudicium, ut et a bonis et a malis uideatur. in qua forma etiam ascendit in caelum et uox illa discipulis sonuit: sic ueniet, quemadmodum eum uidistis euntem in caelum. nam secundum id, quod filius dei deus aequalis est patri et cum patre unum, non uidebitur a malis; beati enim mundo corde, quia ipsi deum uidebunt. cum ergo credentibus in se promittat uitam aeternam nec aliud sit credere in eum quam credere in uerum Christum, qualem se ipse praedicat et ab apostolis praedicatur, hoc est et uerum dei filium et uerum hominis filium: uos, Manichaei, qui creditis in falsum et fallacem, falsi et fallacis hominis filium, cum et ipsum deum gentis aduersae tumultu perterritum membra sua misisse crucianda nec postea tota purganda docetis, uidetis, quam sitis alieni a uita in eum. at enim dixit Petro confitenti eum
Abbreviated transcription (Latin):
diffusa. Quȩ tam̃ paucitas scõꝵ atis
fideliũ quod sepe cõmendatũ ẽ. tan¬
ꝙͣ granorũ: incõparatione multitu¬
dinis palearũ paucitas dicit᷑. ł se
aũt ipsa tantam massam frumenti
facit: ut om̃s ꝓbos ⁊ reꝓbos ur̃os qͦs
parit̾ ueritas reꝓbat. incõꝑabilimul¬
titudine suꝑet. Ecce ñ sumꝰ gentui
scisma: a quib płimũ distamus in
melius.S nec uos hoc estis. qͥa pl̾imus
ieis distatis in pȩnis.

Expanded text:
diffusa : quae tamen paucitas sanctorum atque diffusa : quae tamen paucitas sanctorum atque fidelium, quod saepe commendandum est, tanquam granorum in comparatione multitudinis palearum, paucitas dicitur; per se autem ipsam tantam massam frumenti facit, ut omnes probos et reprobos vespariter veritas reprobat, incomparabili multitudine superet. Ecce non sumus Gentium schisma, a quibus plurimum distamus in melius: sed nec vos hoc estis, quia plurimum ab eis distatis in pejus.