comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
trem uestram: quia ueni & non
erat uir. Uocaui : & non erat:
qui audiret. Numquid adbreui-¬
ata & paruula facta est manus
mea: ut non possim redimere:
aut non est in me uirtus ad li-¬
berandum: Ecce in increpatio.¬
ne: mea desertum faciam mare.
Ponam flumina in siccum: com.¬
putrescent pisces sine aqua: &
morientur in siti. Induam cęlos
tenebris : & saccum ponam ope.¬
rimentum eorum. Dñs dedit
michi linguam eruditam: ut sei¬
am sustentare eum qui lapsus
est uerbo. Erigit mane: mane
erigit michi aurem: ut audiam
quasi magistrum: Dnͣs ds̃ ape.¬
ruit michi aurem: ego autem
non contradico: retrorsum non
abii. Corpus meum dedi per.¬
cutientibis : & genas meas uellen.¬
tibus. Haciem meam non auerti
ab increpantibus & conspuentibus.
Dñs ds̃ auxiliator meus : ideo non
sum confusus. Ideo posui faciem
meam ut petram durissimam.

Expanded text:
trem vestram. Quia veni, et non trem vestram. Quia veni, et non erat vir: vocavi, et non erat qui audiret: numquid abbreviata et parvula facta est manus mea, ut non possem redimere? aut non est in me virtus ad liberandum? Ecce in increpatione mea desertum faciam mare, Ponam flumina in siccum: computrescent pisces sine aqua, et morientur in siti. Induam coelos tenebris, et saccum ponam operimentum eorum. Dominus dedit mihi linguam eruditam, ut sciam sustentare eum, qui lassus est verbo: Erigit mane, mane erigit mihi aurem, ut audiam quasi magistrum. Dominus Deus aperuit mihi aurem, ego autem non contradico: retrorsum non abii. Corpus meum dedi percutientibus, et genas meas vellentibus: Faciem meam non averti ab increpantibus, et conspuentibus. Dominus Deus auxiliator meus, Ideo non sum confusus: Ideo posui faciem meam, ut petram durissimam,
Abbreviated transcription (Latin):
ad gentes manum meam: &¬
ad populos exaltabo signum meum.
Et afferent filios tuos in ulnis: &
filias tuas super humeros porta-¬
bunt. Et erunt reges nutritii
tui. & reginȩ nutrices tuȩ. Uultu
in terram demisso adorabunt te.
& puluerem pedum tuorum lin-¬
gent. Et scies quia ego dñs. su.¬
per quo non confundentur qui
expectant eum. Numquid tol.¬
letur a forti preda: aut quod
captum fuerit a robusto saluum
esse poterit. Quia hȩc dicit
dñs. Equidem & captiuitas a
forti tolletur: & quod ablatum
fuerit a robusto saluabitur. Sos
uero qui iudicauerunt te ego iu.¬
dicabo: & filios tuos ego saluabo.
&cybabo hostes tuos carnibus suis.
& quasi musto sanguine suo in¬
ebriabuntur. Et sciet omnis
caro quia ego dñs saluans te.
& redemptor tuus fortis iacob.
ȩc dicit dñs. Quis est hic liber
repudii matris uestrȩ. quo dimisi
eam : aut quis est creditor meus.
cui uendidi uos: Ecce in iniqui-¬
tatibus uestris uenditi estis: &
in sceleribus uestris dimisi ma-

Expanded text:
ad gentes manum meam, ad populos exaltabo signum meum. Et afferent filios tuos in ulnis, et filias tuas super humeros portabunt. Et erunt reges nutritii tui, et reginae nutrices tuae: Vultu in terram demisso, adorabunt te, et pulvere pedum tuorum lingent. Et scies quia ego Dominus, super quo non confundentur qui exspectant eum. Numquid tolletur a forti praeda? aut quod captum fuerit a robusto, salvum esse poterit quia haec dicit Dominus equidem et captivitas a forte tolletur et quod ablatum fuerit a robusto salvabitur eos vero qui iudicaverunt te ego iudicabo et filios tuos ego salvabo et cibabo hostes tuos carnibus suis et quasi musto sanguine suo inebriabuntur et sciet omnis caro quia ego Dominus salvans te et redemptor tuus Fortis Iacob haec dicit Dominus quis est hic liber repudeam? aat quis est creditor meus, cui uendidi nos? ecce in iniquitatibus uestris uenditi estis, et in sceleribus u
Abbreviated transcription (Latin):
ox in uiis audita est: ploratus
& ululatus filiorum israhel.
qm̃ iniquam fecerunt uiam su-¬
onuertimini filii reuertentes.
& sanabo auersiones uestras.
Ecce nos uenimus ad te: Tu enĩ
es dñs as̃ noster. Uere mendaces
erant colles: multitudo mon.¬
tium.
ere in dño dõ nostro salus isra¬
hel. Confusio comedit laborem
patrum nostrorum: ab adolescen¬
tia nostra. Greges eorum. & ar¬
menta eorum: Filios eorum &
filias eorum. Dormiemus in con.¬
fusione nostra: & operiet nos
ignominia nostra. Qom̃ dño dõ
nostro peccauimus nos & patres
nostri. ab adolescentia nostra
usq ad hanc diem: & non audi.¬
uimus uocem dñi dĩ nostri.
Si reuerteris israhel ait dñs.
ad me conuertere.
i abstuleris offendicula tua
a facie mea: non commoueberis:
& iurabis uiuit dñs in ueritate.
& in iudicio: & in iustitia. Et
benedicent eumꝰ gentes: ipsumq
laudabunt.¬

Expanded text:
vox in viis audita est ploratus vox in viis audita est ploratus et ululatus filiorum Israhel quoniam iniquam fecerunt viam suonvertimini filii revertentes et sanabo aversiones vestras ecce nos venimus ad te tu enim es Dominus Deus noster vere mendaces erant colles multitudo montium vere in Domino Deo nostro salus Israhel confusio comedit laborem patrum nostrorum ab adulescentia nostra greges eorum et armenta eorum filios eorum et filias eorum dormiemus in confusione nostra et operiet nos ignominia nostra quoniam Domino Deo nostro peccavimus nos et patres nostri ab adulescentia nostra usque ad hanc diem et non audivimus vocem Domini Dei nostri si converteris Israhel ait Dominus ad me convertere si abstuleris offendicula tua a facie mea non commoveberis et iurabis vivit Dominus in veritate et in iudicio et in iustitia et benedicent eum gentes ipsumque laudabunt
Abbreviated transcription (Latin):
dicit dñs: quia ego uir uester:
tate & duos de cognatione: &
introducam uos in syon: & dabo
uobis pastores iuxta cor meum:
& pascent uos scientia & doctri.¬
na. Cumq multiplicati fueritis
& creueritis in terra: in diebus
illis ait dñs non dicent ultra
arca testamenti dñi. neq ascen¬
det super cor. neq recordabun:¬
tur illius. nec uisitabitur: nec
fiet ułtra. In tempore illo uoca.¬
bunt iherusalem solium dñi.
& congregabuntur ad eam om¬
nes gentes in nomine dñi in ihe.¬
rusalem. Et non ambulabunt
post prauitatem cordis sui pes¬
simi. In diebus illis ibit domus
iuda ad domum israheleoco &¬
uenient simul de terra aquilo¬
nis. ad terram quam dedi patri.¬
bus uestris. Ego autem dixi.
Quomodo ponam te in filiis. &
lem: hereditatem preclaram
exercituum gentium. Et dixi.
atrem uocabis me: & post me
ingredi non cessabis. Sed quo¬
modo si contempnat mulier
amatorem suum: sie contempsit
me domus israhel dicit dñs.

Expanded text:
dicit Dominus quia ego vir vester dicit Dominus quia ego vir vester tate, et duos de cognatione, et introducam uos in Syon. Et dabo vobis pastores juxta cor meum, et pascent vos scientia et doctrina. Cumque multiplicati fueritis, et creveritis in terra in diebus illis, ait Dominus: non dicent ultra: Arca testamenti Domini: neque ascendet super cor, neque recordabuntur illius: nec visitabitur, nec fiet ultra. In tempore illo vocabunt Jerusalem solium Domini: et congregabuntur ad eam omnes gentes in nomine Domini in Jerusalem, et non ambulabunt post pravitatem cordis sui pessimi. In diebus illis ibit domus Juda ad domum Israel, et venient simul de terra aquilonis, ad terram quam dedi patribus vestris. Ego autem dixi: Quomodo ponam te in filios  Alem, haereditatem praeclaram exercituum gentium? Et dixi: Patrem vocabis me, et post me ingredi non cessabis. Sed quomodo si contemnat mulier amatorem suum sic contempsit me domus Israhel dicit Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
uaricatrix soror eius iuda quia
pro eo quod mechata esset aduer.¬
satrix israhel dimisissem eam
& dedissem ei libellum repudii:
& non timuit preuaricatrix iui.¬
da soror eius. sed abiit & forni¬
cata est etiam ipsa: & facilitate.
fornicationis suȩ contaminauit
terram. Et mechata est cum
lapide & cum ligno & in omni¬
bus his non est reuersa ad me
preuaricatriax soror eius iuda
in toto corde suo: sed in menda¬
cio. ait dñs.
t dixit dñs ad me. Iustificauit
animam suam aduersatrix isra.¬
hel: comparatione preuarieatri¬
cis iuda. Uade & clama sermo¬
nes istos contra aquilonem. &
dices. Reuertere aduersatrix
israhel ait dñs. & non auertam
faciem meam a uobis: quia san.¬
ctus ego sum dicit dñs: & non
irascar in perpetuum. Tamen
scito iniquitatem tuam.: quia in
dnm dm̃ tuum preuaricata es.
Et dispersisti uias tuas alienis
sub omni ligno frondoso: & uo¬
cem meam non audisti. ait dñs ds̃.¬
oNuertimini filii reuertentes .xi.¬

Expanded text:
varicatrix soror eius Iuda quia varicatrix soror eius Iuda quia pro eo quod moechata esset aversatrix Israhel dimisissem eam et dedissem ei libellum repudii et non timuit praevaricatrix Iuda soror eius sed abiit et fornicata est etiam ipsa et facilitate fornicationis suae contaminavit terram et moechata est cum lapide et cum ligno et in omnibus his non est reversa ad me praevaricatrix soror eius Iuda in toto corde suo sed in mendacio ait Dominus et dixit Dominus ad me iustificavit animam suam aversatrix Israhel conparatione praevaricatricis Iuda vade et clama sermones istos contra aquilonem et dices revertere aversatrix Israhel ait Dominus et non avertam faciem meam a vobis quia sanctus ego sum dicit Dominus et non irascar in perpetuum tamen scito iniquitatem tuam quia in Dominum Deum tuum praevaricata es et dispersisti vias tuas alienis sub omni ligno frondoso et vocem meam non audisti ait Dominus convertimini filii revertentes
Abbreviated transcription (Latin):
habebis prosperum.
numquid reuertetur ad eum
ultra: Numquid non pollita
& contaminata erit mulier illa:
Tu autem fornicata es cum ama-¬
toribus multis. Lamen reuer-¬
tere ad me: dicit dñs. Leua
oculos tuos in directum: & ui-¬
de ubi non prostrata sis. In uiis
sedebas. expectans eos quasi la-¬
tro in solitudine: & polluisti
terram in fornicationibus tuis.
& in maliciis tuis. Quamob.
rem prohibitȩ sunt stille plu-¬
uiarum : & serotinus ymber non
fuit. Frons mulieris meretricis
facta est tibi. Nolusti erubesce¬
re. Ergo saltim amodo uoca
me. Pater meus. dux uirginita¬
tis meȩ tu es. Numquid irasce.¬
ris in perpetuum: aut perseue¬
rabis in finem: Ecce locuta es
& fecisti mala: & posuisti.
t dixit dñs ad me. in diebus
iosie regis. Numquid uidisti
Que fecerit aduersatrix israbheb̃
Abut sibimet super onnem mon¬
tem excelsum: & subt̃ omne uig.¬
num frondosum: & fornicata
est ibi. Et dixi cum fecisset.
hec omnia. Ad me conuertere.
Et non est reuersa. & uidit pre.¬

Expanded text:
habebis prosperum. numquid revertetur ad eam ultra? Numquid non polluta et contaminata erit mulier illa? Tu autem fornicata es cum amatoribus multis tamen revertere ad me dicit Dominus leva oculos tuos in directum et vide ubi non prostrata sis in viis sedebas expectans eos quasi latro in solitudine et polluisti terram in fornicationibus tuis et in malitiis tuis quam ob rem prohibitae sunt stillae pluviarum et serotinus imber non fuit frons mulieris meretricis facta est tibi noluisti erubescere ergo saltim amodo voca me pater meus dux virginitatis meae tu es numquid irasceris in perpetuum aut perseverabis in finem ecce locuta es et fecisti mala et potuisti t dixit Dominus ad me in diebus Iosiae regis numquid vidisti quae fecerit aversatrix Israhel abiit sibimet super omnem montem excelsum et sub omne lignum frondosum et fornicata est ibi et dixi cum fecisset haec omnia ad me convertere et non est reversa et vidit prae
Abbreviated transcription (Latin):
a chaldeis esse capiendos. sicut in
strabitur. Sciendum autem. qm
niniue in nostra lingua de hebreo
speciosam sonat. Speciosus autem
mundus hic dicitur. unde & apud
grecos toc aiỹ ab ornatu nomen
accepit. Et quicquid nunc aduer.¬
sus niniuem dicitur. de mundo
figuraliter predicari quam obeau.¬
onus. & quod eam aduersum qua
uidetur premat. nec sinat eleuare.
dum. quod ad hȩc ipsa uel assumꝑ.¬
tio uel onus uel pondus prophȩ
uisio sit. Non enim loquitur.
Ẽxt aci. ut montanus & prisca
maximillaq delirant. sed quod
prophetat liber est uisio intelli.¬
gentis uniuersa quȩ loquitur.
& pondus hostium facientis suo
populo uisionem. De consumma¬
ut quecumq in mundo uident
quasi pretereuntia & caduca con-¬
tempnant. & preparent se ad iuii.¬
dicii diem. ubi ultor aduersum
assyrios uenturus est dñs.

Expanded text:
a Chaldaeis esse capiendos, sicut in a Chaldaeis esse capiendos, sicut in  demonstrabitur. Sciendum autem est quoniam Ninive in nostra lingua de Hebraeo speciosam sonat: speciosus autem mundus hic dicitur: unde et apud Graecos κόσμος ab ornatu nomen accepit quidquid nunc adversum Niniven dicitur, de mundo figuraliter praedicari. Quam ob cauonus: eo quod eam adversus quam videtur, premat, nec sinat elevare dum quod haec ipsa vel assumptio, vel onus, vel pondus, prophetae visio sit. Non enim loquitur in ἐκστάσει, ut Montanus et Prisca Maximillaque delirant; sed quod prophetat, liber est visionis intelligentis universa quae loquitur, et pondus hostium facientis in suo populo visionem. De consummatiut quaecumque in mundo vident, quasi praetereuntia et caduca contemnant, et praeparent se ad judicii diem, ubi ultor adversus veros Assyrios futurus Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
prophetam ante aduentum re-¬
gis assyriorum qui populum
israhel captiuum in suas regiones
transtulerat fuisse. hebreorum
traditio confirmat. Siquidem
in fine huius lectionis predicti
regis aduentum. idem propheta
annuntiare monstratur. Sed cũ
habitares niniue interitum cii ion¬
tatis predicente. ne diuina ira de:¬
nuntiatum interitum sustinerent
peccatorum & impietatis pęniten.¬
tiam egissent. acceꝑta dĩ misericor.¬
dia grauioribus se criminibus im.¬
pie receperunt. Qua de causa
memoratus propheta spiritu san¬
cto plenus iudicium dĩ annunti.¬
ans. ita est elocutus. Ds zelans
& ulciscens dñs. Iam enim decem trib
ab assiriis ductȩ fuerant in captiuita:¬
tem sub ezechia rege iuda. sub quo
etiam nunc in consolatione populi
transmigrati. aduersus niniuenꝰ
uisio cernitur. Nec erat parua
consolatio tam his qui iam in assy¬
riis seruiebant. quam reliquis sub
ezechia de tribu uida & beniamin.¬
qui ab hisdem hostibus insidiaban.¬
tur. ut audirent assyrios quoq

Expanded text:
prophetam ante adventum regis Assyriorum, qui populum Israel captivum in suam regionem transtulerat, fuisse, Hebraeorum traditio confirmat. Siquidem in fine hujus lectionis praedicti regis adventum idem Propheta annunciare monstratur. Sed quum habitatores Ninivae, Jona interitum civitatis praedicante, ne divina ira denunciatum interitum sustinerent, peccatorum et impietatis poenitentiam egissent, accepta Dei misericordia gravioribus se criminibus implicuerunt. Qua de causa memoratus Propheta, Spiritu sancto plenus, judicium Dei annuncians, ita est locutus: Deus zelans  consolator Jam enim decem tribus ab Assyriis deductae fuerant in captivitatem sub Ezechia, rege Juda, sub quo etiam nunc in consolationem populi transmigrati, adversum Niniven visio cernitur. Nec erat parva consolatio, tam his qui jam Assyriis serviebant, quam reliquis, qui sub Ezechia de tribu Juda et Benjamin ab iisdem hostibus obsidebantur, ut audirent, Assyrios quoque
Abbreviated transcription (Latin):
in partibus italię: hii preuenti
sunt a falsis apostolis. & sunt sub.
nomine dñi nostri iħu xpͣi in
legem & prophetas erant indui-¬
cti. Hos apostolus reuocat ad
ueram & euuangelicam fidem
scribens eis a chorinto.

Expanded text:
 partis Italiae. Hi praeventi sunt a falsis apostolis, et sub nomine Domini nostri Jesu Christi in legem et prophetas erant inducti. Hos revocat Apostolus ad veram evangelicam fidem, scribens eis a Corintho.
Abbreviated transcription (Latin):
sunt prolocuti. eiusdem sen¬
sus quem tenes relegens
propositum numerum. que¬
sitoq eo in titulo quem
demonstrat tituli subnotatio:
Continuo scire poteris exsuper¬
scriptionibus quas in fronte
notatas inuenies. qui aut quot
de his quȩ inquiris similia di-¬
xerint: ueniens etiam ad reli¬
qua euangłia. per eundem nu-¬
merum quem contines. ui¬
debis ad positos per singula
numeros. atq eos in suis pro¬
priisq locis similia dixisse

Expanded text:
sunt prolocuti ejusdem sensunt prolocuti ejusdem sensus quem tenes, relegens propositum numerum, quesitumque eum in titulo quem demonstrat tituli subnotatio, continuo scire potes ex suprascriptionibus, quas in fronte notatas invenies: qui, aut quot de his quae inquiris, similia dixerint. Veniens etiam ad reliqua Evangelia per eumdem numerum, quem continent, videbis appositos per singulos numeros, atque eos in suis propriisque locis similia dixisse
Abbreviated transcription (Latin):
theus. lucas. Sextus . in qui.¬
bus duo: Matheus. marcus.
Septimus. in quibus duo: Ma¬
theus. ioħs. Octauus. in qui¬
bus duo: Marcus. lucas. No¬
nus : in quibus duo. Lucas.
ioħs. Decimus. in quibus
singuli. de quibusdam pro¬
prie scripserunt: & quidem
subiectorum titulorum. id
est argumentum: clara uero
eorum narratio. hȩc est. Et enĩ
per singula loca euangłiorũ.
quidam numerus uidetur
appositus. paulatim incipiens
a primo. Deinde scđo. postre¬
mo t̃̾cio. Et per ordinem
librorũ ad finem usq progre¬
diens. Itaq per singulos nu-¬
meros supputatio per minii
distinctione̾ inuenitur inser¬
ta. significans cui ͤdecem ti¬
tulis ad positus numerus as¬
signetur ueluti siquidem pri¬
mum. certum est primo:
do usq ad decem. Si igitur.
euoluto uno qualicumq de
quatuor euangłiis. cuilibet
capitulo uelis insistere. & re¬
scire qui similia dixerint. &¬
loca propria agnoscere sin-¬
gulorum. in quibus eadem

Expanded text:
tthaeus, Lucas. Sextus, in quitthaeus, Lucas. Sextus, in quibus duo: Matthaeus, Marcus. Septimus, in quibus duo: Matthaeus, Iohannes. Octavus, in quibus duo: Lucas, Marcus. Nonus, in Joannes. Decimus, in quibus singuli de qubusdam proprie scripserunt. Et quidem subjectorum titulorum id est argumentum, clara vero eorum narratio haec est: etenim per singula loca Evangeliorum quidam numerus videtur appositus, paulatim incipiens a primo, deinde secundo, postremo tertio, et per ordinem librorum ad finem usque progrediens. Itaque per singulos numeros supputatio, per lineae distinctionem invenitur inserta, significans cui de decem titulis appositus numerus assignetur. Veluti siquidem primum, certum est in primo. do usque ad decem. Si igitur evoluto uno qualicumque cum quatuor Evangeliis, cuilibet capitulo velis insistere, et rescire qui similia dixerint, et loca propria agnoscere singulorum, in quibus eadem
Abbreviated transcription (Latin):
usebius carpiano fr̃i Incip̃ e¬
in dño salutem. Ammonius
quidam alexandrinus. magno¬
studio atq industria unum
nobis pro quatuor euangłiis
dereliquit. Namq trium
euangłiorum sensus exceꝑ¬
tos om̃s similes. contentusq
mathei euangłio. quasi ad
unum congestos adnexuit:
Ita ut eorundem quantum
ad tenorem pertinet lecti-¬
onis. sequens iam stilus in¬
terruptus ñ esse uideatur.
Uerum ut saluo corpore
siue textu ceterorum. hoc¬
est euangłioꝵ. propria &
familiaria loca. in quibus
eadem similiter que dixe¬
rint scire possis. ac uere dis¬
serere : accepta occasione. ex
predicti uiri studio. alia ra¬
tione decem numero tibi
titulos designaui. Quorum
primus quatuor in se conti¬
net numeros. in quibus si¬
milia ab uniuersis dicta sunt:
Matheo. marco. luca. iohanne.
Scds̃. in quibus tres: Matheus.
marcus. lucas. Tercius. in
quibus tres: Matheus. lucas.¬
ioħs. Quartus. in quibus
tres: Matheus. marcus. ioħs.
Quintus . in quibus duo: Ma¬

Expanded text:
USEBIUS CARPIANO FRATRI In Domino Salutem. Ammonius quidam Alexandrinus, magnostudio atque industria unum nobis pro quatuor Evangeliis derelinquit. Namque trium Evangeliorum sensus exceptos, omnes similes contextus Matthaei Evangelio quasi ad unum congestos, annexuit: ita ut eorumdem, quantum ad tenorem pertinet lectionis, sequens jam stylus interruptus esse videatur. Verum ut salvo corpore, sive textu caeterorum hic Evangeliorum propria et familiaria loca, in quibus eadem similiterque dixerunt, scire possis, ac vere disserere, accepta occasione ex praedicti viri studio, alia ratione decem numerorum tibi titulos designavi. Quorum primus, quatuor in se continet numeros, in quibus similia ab universis dicta sunt, Matthaeo, Marco, Luca, Joanne. Secundus, in quibus tres, Matthaeus, Marcus, Lucas. Tertius, in quibus tres, MatIohannes. Quartus, in quibus tres: Matthaeus, Marcus, Iohannes. Quintus, in quibus duo: Ma
Abbreviated transcription (Latin):
uel eadem uł uicina uel sola
sint. eorum distinctione cog¬
noscat. Magnus siquidem hic
in nr̃is codicibus error inole¬
uit . Dum quod in eadem re
alius euangłista plus dixit.
in alio qui minus putaueriͥnt
addiderunt. uel dum eundem
sensum. alius aliter expressit.
ille qui unum e quatuor pri¬
mum legerat. ad eius exem¬
plum cȩteros quoq estimaue-¬
rit emendandos. Unde accidit
ut apud nos mixta sint om̃ia.
& in marco plura lucę atq
mathei. Rursum in matheo
sunt inueniantur. Cum itaq
canones legeris qui subiecti
sunt. confusionis errore sub¬
lato. & similia om̃ium scies.
& singulis sua restitues.¬

Expanded text:
vel eadem, vel vicina, vel sola vel eadem, vel vicina, vel sola sint, eorum distinctione cognoscat. Magnus siquidem hic in nostris codicibus error inolevit, dum quod in eadem re alius Evangelista plus dixit, in alio quia minus putaverint, addiderunt. Vel dum eumdem sensum alius aliter expressit, ille qui unum e quatuor primum legerat, ad ejus exemplum caeteros quoque aestimaverit emendandos. Unde accidit, ut apud nos mixta sint omnia, et in Marco plura Lucae atque Matthaei: rursum in Matthaesunt, inveniantur. Cum itaque Canones legeris, qui subjecti sunt, confusionis errore sublato, et similia omnium scies, et singulis sua quaeque
Abbreviated transcription (Latin):
rum tramites ducit: uno de
fonte querendum est. Preter¬
mitto eos codices quos alucia¬
no & hesytio nuncupatos pau¬
corum hominum asserit per¬
uersa contentio. quibus utiq
nec in uetere instrumento post
septuaginta interpretes emen¬
dare quid licuit: nec in nouo
profuit emendasse. cum mul¬
tarum gentium linguis serip¬
tura ante translata doceat
falsa esse quȩ addita sunt. Igi¬
tur hȩc presens prefaciuncula
pollicetur quatuor tantum
euangłia. quorum ordo iste
est: Matheus. marcus. lucas.
ioħs: Codicũ grecorum emen¬
data collatione. sed ueterum:
quȩ ne multum a lectionis la¬
tinȩ consuetudine discreparent.
ita calamũ tẽ perauimus: ut his
tantum quȩ sensum uidebantur
mutare correctis. reliqua ma¬
nere pateremur ut fuerant.
anones quoq quos
eusebius cęsariensis ep̃s ale.¬
xandrinum secutus ammoniũ.
in decem numeros ordinauit.
sicut in greco habentur expres¬
simus: Quo siquis de curiosis
uoluerit nosse quȩ in euangłiis

Expanded text:
rum tramites ducit: uno de rum tramites ducit: uno de fonte quaerendum est. Praetermitto eos codices, quos a Luciano et Hesychio nuncupatos, paucorum hominum asserit perversa contentio: quibus utique nec in veteri Instrumento post Septuaginta Interpretes emendare quid licuit, nec in Novo profuit emendasse: cum multarum gentium linguis Scriptura ante translata, doceat falsa esse quae addita sunt. Igitur haec praesens praefatiuncula pollicetur quatuor tantum Evangelia, quorum ordo est iste, Matthaeus, Marcus, Lucas, Joannes, codicum Graecorum emendata collatione, sed Veterum. Quae ne multum a lectionis Latinae consuetudine discreparent, ita calamo temperavimus, ut his tantum quae sensum videbantur mutare, correctis, reliqua manere pateremur ut fuerant. Canones quoque, quos Eusebius Caesariensis episcopus Alexandrinum secutus Ammonium, in decem numeros ordinavit, sicut in Graeco habentur, expressimus. Quod si quis de curiosis voluerit nosse, quae in Evangeliis,
Abbreviated transcription (Latin):
dicorum testimonio conpro¬
batur. Si enim latinis exem¬
plaribus fides est adhibenda.
respondeant quibus: tot sunt
exemplaria pene. quot codices
Sin aũt ueritas est querenda
de pluribus. Cur non ad gre¬
cam originẽ reuertentes. ea
quȩ uel a uitiosis inter pretibus
male ędita. uel a presumptori¬
bus imperitis emendata per¬
uersius. uel a librariis dormi¬
tantibus. aut addita sunt aut
mutata corrigimus : Neq uen
ego de ueterinc̃ disputo testa¬
mento. quod a septuaginta se¬
nioribus in grecam linguam
uersum tercio gradii ad nos
usq peruenit. Non quero quid
aquila. quid symmachus sapi¬
ant. Quare theodotion inter
nouos & ueteres medius ince¬
dat: sit illa uera interpretatio.
quam aplĩ probauerunt. De
nouo nunc loquor testamento.
quod grecum esse non dubium
est: excepto apło matheo. qui
primus in iudea euangłium
xp̃i hebraicis lit teris ȩdidit.
Hoc certe cum in nr̃o sermone
discordat. & diuersos riuulo.¬

Expanded text:
dicorum testimonio comprodicorum testimonio comprobatur. Si enim Latinis exemplaribus fides est adhibenda, respondeant, quibus: tot enim sunt exemplaria pene quot codices. Sin autem veritas est quaerenda de pluribus: cur non ad Graecam originem revertentes, ea quae vel a vitiosis interpretibus male edita, vel a praesumptoribus imperitis emendata perversius, vel a librariis dormitantibus addita sunt, aut mutata, corrigimus? Neque vero ego de veteri disputo Testamento, quod a Septuaginta senioribus in Graecam linguam versum, tertio gradu ad nos usque pervenit. Non quaero quid Aquila, quid Symmachus sapiant, quare Theodotion inter novos et veteres medius incedat. Sit illa vera interpretatio, quam Apostoli probaverunt. De novo nunc loquor Testamento: quod Graecum esse non dubium est, excepto apostolo Matthaeo, qui primus in Judaea Evangelium Christi Hebraicis litteris edidit. Hoc certe cum in nostro sermone discordat, et diversos rivulo
Abbreviated transcription (Latin):
in decimo. qm propria singu¬
lorum tantum modo continen¬
tur non potest contra id com¬
paratio esse quod solum est.
Beatissimo paps damaso
ouum opus me facere cogis
ex uetere. ut post exemplaria
scripturarum toto orbe dis¬
persa. quasi quidam arbiter
sedeam : & quia inter se uari-¬
ant. quȩ sint illa quȩ cum
greca consentiant ueritate
decernam. Hus labor sed pe¬
riculosa presumptio: ludicare
de cȩteris ipsum ab om̃ibus
udicandum. senis mutare
linguam. & canescentem mun-¬
dum ad initia retrahere par¬
uulorum. Quis enim doctus
pariter uel indoctus. cum in
manus uolumen assuͣpserit.
& a saliua quam semel inbibit
uiderit discrepare quod lecti¬
tat. Non statim erumpat in
uocẽ. me falsarium. me cla¬
mans esse sacrilegum. qui
audeam aliquid in ueteribus
libris ad dere. mutare. corri¬
gere : aduersus quã inuidiam
duplex causa me consolatur.
quod & tu qui summus sacer¬
dos es fieri iubes. & uerum non
esse quod uariat. etiam male.¬

Expanded text:
in decimo quoniam propria singuin decimo quoniam propria singulorum tantummodo continentur, non potest contra id comparatio esse, quod solum est.Beatissimo papae Damaso Novum opus facere me cogis ex veteri, ut post exemplaria Scripturarum toto orbe dispersa, quasi quidam arbiter sedeam: et quia inter se variant, quae sint illa quae cum Graeca consentiant veritate, decernam. Plus labor, sed periculosa praesumptio, judicare de caeteris, ipsum ab omnibus judicandum: senis mutare linguam, et canescentem jam mundum ad initia retrahere parvulorum. Quis enim doctus pariter vel indoctus, cum in manus volumen assumpserit, et a saliva, quam semel imbibit, viderit discrepare quod lectitat, non statim erumpat in vocem, me falsarium, me clamans esse sacrilegum, qui audeam aliquid in veteribus libris addere, mutare, corrigere? Adversus quam invidiam duplex causa me consolatur: quod et tu, qui summus Sacerdos es, fieri jubes: et verum non esse quod variat, etiam male
Abbreviated transcription (Latin):
rum exsimilitudine numȩyo.¬
rum error inuoluat. Quod
sicut in subnotatione gano¬
num distinctorum in canone
quolibet tres euangłistę bis.
uel ter. uł quat̃ aut etiam
amplius eundem numerum
per ordineni habuerunt ad¬
notatum Et quartus ex con¬
trario discrepantes. quod id
quod tyes illi in eo loco semel
dixerint. quartus totiens
in corpore uoluminis sui po¬
nat. quotiens diuersi numeri
in eius canone positi sunts
contra prȩdictorum nume-¬
rorum continuatas similitudi¬
nes Item si in uno quolihet eo¬
rum aut etiam duobiis ibidẽ
in canone numerus. ꝥis. ter.
aut eo amplius repperiatur
in ordines. collocatus. & dispa
is inueniatur in cęteris. du¬
bium non erit quod id quod
illius illorum ue canones nu¬
meris . bis. ter xepetitum. ab
his in uolumisie semel dictum
sit. Alteri uero eorum totiens
in uno atq eodem sensu lo¬
quantur: Quotiens pretule:¬
rint in numerorun ad notati¬
one distantiam. Hoe & in
om̃ium nonu canonum con¬
latione seruabitur. Ceterum

Expanded text:
rum ex similitudine numerorum error involvat, quod, sicut in subnotatione canonum distinctorum, in canone quolibet tres evangelistae bis vel ter, vel quater aut etiam amplius eumdem numerum per ordinem habuerunt adnotatum, et quartus e contrario discrepantes, quod id quod tres illi in eo loco semel dixerint, quartus toties in corpore voluminis sui ponat, quoties diversi numeri in ejus canone positi sunt, contra praedictorum numerorum continuatas similitudines. Item si in una quolibet eorum aut etiam duobus, ibidem in canone numerus bis, ter aut eo amplius reperiatur in ordine collocatus, et dispar is inveniatur in caeteris, dubium non erit quod id quod illius illorumve canones numeris bis vel ter repetitis ab his in volumine semel dictum sit; alteri vero eorum toties in uno atque eodem sensu loquantur, quoties praetulerint in numerorum adnotatione distantiam. Hoc et in omnium novem canonum collatione servabitur. Caeterum,
Abbreviated transcription (Latin):
Lucas.
IN Sexto
duo:
Lucas.
Marcus.
In
decimo.
propria
unusquisq quȩ non habentur.
in aliis ediderunt: singulis
uero euangłiis ab uno incipiens.
usq ad finem librorum dispar
numerus increscit. Hic nigro
colore perscriptus. subse habet
alium ex minio numerum
discolorem. qui ad decem usq
procedensUIndicat. prior nu¬
merus. in quo sit canone re-¬
quirendus. Cum igitur aper¬
to codice uerbi gr̃a illud siue
illud capitulum scire uolueris
cuius canonis sit. statim ex
subiecto numero doceberis. &
recurrens a principia in quibus
canonum est distincta conge¬
ries. eodemq statim canone
extitulo frontis inuento. illũ
quem querebas numerum.
eiusdem euangłiste qui & ipse
ex inscriptione signatur inue¬
nies : atq euicino ceterorum
tramitibus inspectis. quos nu-¬
meros e regione habeant adno¬
tabis. Et cum scieris. recurres
ad uolumina singulorum. &
sine mora repertis numeris
quos ante signaueras. repperies

Expanded text:
Lucas. In sexto duo, Lucas, Marcus. In decimo propria unusquisque, quae non habentur in aliis, ediderunt. Singulis vero Evangeliis, ab uno incipiens usque ad finem librorum, dispar numerus increscit  Al. accrescit. Hic nigro colore praescriptus, sub se habet alium ex minio numerum discolorem, qui ad decem usque procedens, indicat prior numerus, in quo sit Canone requirendus. Cum igitur aperto codice, verbi gratia, illud sive illud capitulum scire volueris, cujus Canonis sit, statim ex subjecto numero doceberis, et recurrens ad principia, in quibus Canonum est distincta congeries, eodemque statim Canone ex titulo frontis invento, illum quem quaerebas numerum ejusdem Evangelistae, qui et ipse ex inscriptione signatur, invenies: atque e vicino caeterorum tramitibus inspectis, quos numeros e regione habeant, annotabis. Et cum scieris, recurres ad volumina singulorum, et sine mora repertis numeris, quos ante signaveras, reperies
Abbreviated transcription (Latin):
in uirtute. & in spiritu sancto.
& in plenitudine multa: sicut
scitis quales fuerimus in uobis
propter uos: & uos imitatores
nostri facti estis & dñiꝰ excipi.¬
entes uerbum in tribulatione.
multa cum gaudio spiritus san-¬
cti. ita ut facti sitis forma om¬
nibus credentibus in macedonia
& in achaia. A uobis enim dif-¬
famatus est sermo dni: ñ solum in
macedonia & in achaia: sed in om¬
ni loco fides uestra quȩ est ad
dm̃. perfecta est. ita ut non sit
nobis necesse quicquam loqui.
ad uos: & quomodo conuersi estis
ad dm̃ a sẏmulachris. seruire dõ
uiuo & uero. & expectare filium

Expanded text:
ancto, et in plenitudine multa, sicut scitis quales fuerimus in vobis propter vos. Et vos imitatores nostri facti estis, et Domini, excipientes verbum in tribulatione multa, cum gaudio Spiritus sancti: ita ut facti sitis forma omnibus credentibus in Macedonia, et in Achaia. A vobis enim diffamatus est sermo Domini, non solum in Macedonia, et in Achaia, sed et in omni loco fides vestra, quae est ad Deum, profecta est, ita ut non sit nobis necesse quidquam loqui. ad vos: et quomodo conversi estis ad Deum a simulacris, servire Deo vivo, et vero, et exspectare
Abbreviated transcription (Latin):
tes. ne quem uestrum grauaremus.
prȩdicauimus uobis euangelium
dĩ. Uos enim testes estis & ds̃ :
quam sancte. & iuste. & sine que.¬
rela. uobis qui credidistis fuimus:
sicut scitis: qualiter unumquẽt
uestrum. tamquam pater filios
suos deprecantes uos & consolan.¬
tes: testificati sumus ut ambula-¬
retis digne dõ. qui uocauit uos
in suum regnum & gloriam.
I deo & nos gratias agimus dõ sine
intermissione : qm cum accepisse.¬
tis a nobis uerbum auditus dĩ:
accepistis illud non ut uerbum
hominum. sed sicut est uere
imitatores facti estis fratres ȩc.¬
clesiarum dĩ quȩ sunt in iudea
in xp̃o iħu : quia eadem passi
estis & uos a contribulibus uestris:
sicut & ipsi a iudeis. qui & dnm¬

Expanded text:
tes, ne quem uestrum grauaremus, tes, ne quem uestrum grauaremus, praedicauimus in uobis euangelium dei. uos testes estis et deus, quam sancte et iuste et sine querella uobis qui credidistis fuimus: sicut scitis, qualiter unumquemque uestrum tamquam pater filios suos deprecantes uos et consolantes testificati sumus, ut ambularetis digne deo, qui uocauit uos in suum regnum et gloriam. ideo et nos gratias agimus deo sine intermissione, quoniam cum accepisstis a nobis uerbum auditus dei, accepistis non ut uerbum hominum, sed sicut est uere imitatores facti estis, fratres, ecclesiarum dei, quae sunt in Iudaea, in Christo Iesu, quia eadem passi estis et uos a contribulibus uestris sicut et ipsi a Iudaeis. Et
Abbreviated transcription (Latin):
scitis fratres introitum nostrũ
ad uos. quia non inanis fuit: sed
ante passi & contumeliis affecti
sicut scitis in phylippis: fidutiam
habuimus in dõ nostro loqui ad
uos euangelium dĩ. in multa
sollicitudine. Exhortatio enim
nostra. non de errore. neq de
inmunditia. neq in dolo: sed si-¬
cut probati sumus a dõ. ut cre¬
deretur nobis euangelium: ita
et loquimur : non quasi homini-¬
bus placentes: sed dõ qui probat
corda nostra. Neq enim aliquan-¬
do fuimus in sermone adulati¬
onis sicut scitis: neq in occasio.¬
ne auaritiȩ: ds̃ testis est. Nec
querentes ab hominibus gloriam:
neq a uobis neq ab aliis : cum
possemus oneri uobis esse ut
xp̃i apostoli: sed facti sumus
paruuli in medio uestrum.
Iamquam si nutrix foueat filios
suos: ita desiderantes uos cupide
uolebamus tradere uobis. non
solum euangelium dĩ: sed etiam
animas nostras : qm harissimi
nobis facti estis. Memores enĩ
estis fratres: laboris nostri & fa.¬
tigationis. Nocte ac die operan-¬

Expanded text:
scitis, fratres, introitum nostrum ad uos, quia non inanis fuit: sed ante passi et contumeliis affecti, sicut scitis, Philippis, fiduciam habuimus in deo nostro loqui apud uos euangelium dei in multa sollicitudine. exhortatio enim nostra non de errore neque de inmunditia neque in dolo: sed sicut probati sumus a deo, ut crederetur nobis eua loquimur, non quasi hominibus placentes, sed Deo, qui probat corda nostra. Neque enim aliquando fuimus in sermone adulationis, sicut scitis: neque in occasione avaritiae, Deus testis est, nec quaerentes ab hominibus gloriam, neque a uobis, neque ab aliis, cum possimus oneri esse ut Christi apostoli: sed facti sumus paruuli in medio uestrum, tamquam si nutrix foueat filios suos. ita desiderantes uos cupide uolebamus tradere uobis non solum euangelium dei, sed etiam animas nostras, quoniam carissimi nobis facti estis. memores. enim estis, fratres, laboris nostri et fatigationis: nocte et die laboran
Abbreviated transcription (Latin):
e temporibus autem & momen¬
tis fratres: non indigetis ut scri¬
bamus uobis. Ipsi enim diligen¬
ter scitis: quia dies dñi sicut fur
in nocte ita ueni&e. Cum enim
dixerint pax & securitas: tunc
repentinus eis superueni& inte.
bris. ut uos dies illa tamquam
fur comprehendat. Omnes enim
uos filii lucis estis. & filii diei.¬
& non sumus noctis. neq tenebra-¬
rum. Igitur non dormiamus
sicut cẽteri: sed uigilemus: & so-¬
brii simus. Qoui enim dormi-¬
unt: nocte dormiunt. & qui
ebrii sunt. nocte ebrii sunt.
Nos autem qui diei sumus. sobrii
simus: indiiti loricam fidei &
karitatis: & galeam spem salutis.
qm non posuit nos ds̃ in iram.
sed in adquisitionem salutis. Per
uigilemus siue dormiamus. si¬
mul cum illo uiuamus. Propter¬

Expanded text:
e temporibus autem, et momentis, fratres, non indigetis, ut scribamus vobis. Ipsi enim diligenter scitis, quia dies Domini, sicut fur in nocte, ita veniet: cum enim dixerint pax, et securitas, tunc repentinus eis superveniet interbris, ut vos dies illa tamquam fur comprehendat: omnes enim vos filii lucis estis, et filii diei: non sumus noctis, neque tenebrarum. Igitur non dormiamus, sicut ceteri : sed uigilemus et sobrii simus. qui enim dormiunt, nocte dormiunt, et qui ebrii sunt. nocte ebrii sunt. nos autem qui diei sumus sobrii simus, induti loricam fidei et caritatis et galeam spem salutis. quoniam non posuit nos dsed in adquisitionem salutis per duigilemus siue dormiamus simul cum illo uiuamus.
Abbreviated transcription (Latin):
inuicem & in omnes: quem acłmo.¬
dum & nos in uos: ad confirman.¬
da corda uestra sine querela in
sanctitate. ante dm̃ & patrem nos.
& obsecramus in dño iħu : ut quem¬
admodum accepistis a nobis. quo-¬
modo uos oporteat ambulare¬

Expanded text:
invicem, et in omnes, quemadmodum et nos in vobis: ad confirmanda corda vestra sine querela in sanctitate, ante Deum et Patrem nostrt obsecramus in Domino Jesu, ut quemadmodum accepistis a nobis, quomodo oporteat
Abbreviated transcription (Latin):
ut abundetis magis. Scitis enim
quȩ precepta dederim uobis. per
dñm iħm. Hec est enim uolun¬¬
tas dĩ sanctificatio uestra: ut abs.¬
tineatis uos a fornicatione: ut
sciat unusquisq uestrum. suum
uas possidere in sanctificatione.
& honore: non in passione deside.¬
rii: sicut & gentes quȩ ignorant

Expanded text:
s magis. scitis enim quae praecepta dederimus uobis per dominum Iesum. haec est enim uoluntas dei, sanctificatio uestra, ut abstineatis uos a fornicatione, ut sciat unusquisque uestrum suum uas possidere in sanctificatione et honore, non in passione desiderii, sicut gentes quae ignorant
Abbreviated transcription (Latin):
tram: ne. forte temptauerit uos
is qui temptat: & inanis fiat
labor noster. Nunc autem ue-¬
niente timotheo ad nos a uobis.
& annuntiante nobis fidem &
Karitatem uestram: & quia me.¬
moriam nostri habetis bonam.
semper desiderantes nos uidere
sicut & nos quoq uos: ideo con-¬
solati sumus fratres in uobis.
in omni necessitate & tribulati
in dño. Quam enim gratiarũ
actionem possumus dõ retribu¬
ere pro uobis. in omni gaudio
quo gaudemus propter uos ante
dm̃ nostrum: die ac nocte abun.¬
dantius orantes ut uideamus
faciem uestram: & compleamus
ea quȩ desunt fidei uestrȩ: Ipse
autem ds̃ & pater noster. & dñs¬

Expanded text:
tram: ne forte tentaverit vos tram: ne forte tentaverit vos is, qui tentat, et inanis fiat labor noster. Nunc autem veniente Timotheo ad nos a vobis, et annuntiante nobis fidem et charitatem vestram, et quia memoriam nostri habetis bonam semper, desiderantes nos videre, sicut et nos quoque vos: ideo consolati sumus, fratres, in vobis, in omni necessitate et tribulatiatis in Domino. Quam enim gratiarum actionem possumus Deo retribuere pro vobis, in omni gaudio, quo gaudemus propter vos ante Deum nostrum, nocte ac die abundantius orantes, ut videamus faciem vestram, et compleamus ea quae desunt fidei vestrae? Ipse autem Deus et Pater noster, et D
Abbreviated transcription (Latin):
placent. & omnibus hominibus
aduersantur: prohibentes nos
gentibus loqui ut saluȩ fiant.
ut impleant peccata sua sem.¬
per. Peruenit enim ira dĩ super
illos. usq in finem. Nos autem
fratres desolati a uobis ad tẽpus.
ore. aspectu. non corde. ab un-¬
dantius festinauimus faciem ues.¬
tram uidere cum multo deside.¬
rio: qm uoliumus uenire ad
uos. Ego quidem paulus & se.¬
mel & iterum : sed impediuit
nos sathanas. Qouȩ est enim spes
enim estis gloria nostra: & gau-¬
dium. Tropter quod non sustinen.¬
tes amplius : placuit nobis re¬
manere athenis solis. Et misi-¬
mus timotheum fratrem nostrũ.
& ministrum dĩ in euangelio xpͣi.
ad confirmandos uos & exhortan-¬
dos pro fide uestra: ut nemo mo-¬
ueatur in tribulationibus istis.
Ipsi enim scitis. quod in hoc positi
sumus. Nam & eum apud uos
essemus: prȩdicebamus uobis pas¬
suros nos tribulationes. sicut
& factum est: & scitis. Proꝑterea
& ego amplius non sustinens.
misi ad cognoscendam fidem ues-¬

Expanded text:
placuerunt, et omnibus hominibus adversantur; prohibentes nos gentibus loqui, ut salvae fiant, ut impleant peccata sua semper: pervenit enim ira Dei super illos usque in finem. Nos autem, fratres, desolati a vobis ad tempus orae, aspectu, non corde, abundantius festinavimus faciem vestram videre cum multo desiderio: quoniam voluimus venire ad vos: ego quidem Paulus, et semel, et iterum, sed impedivit nos Satanas. Quae est enienim estis gloria nostra et gauI. Propter quod non sustinentes amplius, placuit nobis remanere Athenis, solis: et misimus Timotheum fratrem nostrum, et ministrum Dei in Evangelio Christi, ad confirmandos vos, et exhortandos pro fide vestra: ut nemo moveatur in tribulationibus istis: ipsi enim scitis quod in hoc positi sumus. Nam et cum apud vos essemus, praedicebamus vobis passuros nos tribulationes, sicut et factum est, et scitis. Propterea et ego amplius non sustinens, misi ad cognoscendam fidem ves
Abbreviated transcription (Latin):
trem suum: qm uindex est dñs
de his omnibus sicut prediximus
uobis. & testificati sumus. Non
enim uocauit nos ds in inmun-¬
ditiam : sed in sanctificationem. iii.¬
taq qui hȩc spernit: non hominẽ.
spernit sed dm̃. qui etiam dedit
spiritum suum sanctum in no-¬
bis. De Karitate autem frater-¬
nitatis: non necesse habuimus
seribere uobis. Ipsi enim uos
a dõ didicistis. ut diligatis in-¬
uicem. Etenim facitis illud
in omnes fratres. in uniuersa
macedonia. Kogamus autem
uos fratres. ut abundetis magis.
& operam detis ut quieti sitis.
& ut uestrum negotium agatis.
& operemini manibus uestris.
sicut precepimus uobis: & ut
honeste ambuletis ad eos qui
foris sunt : & nullius aliquid
desideretis.
olumus autem fratres uos igno

Expanded text:
est deus de his omnibus, sicut praediximus uobis et testificati sumus. non enim uocauit nos deus in inmunditiam, sed in sanctificationem. itaque qui haec spernit, non hominem spernit, sed deum, qui etiam dedit • spiritum suum sanctum in uobis. de caritate autem fraternitatis non necesse habemus scribere uobis: ipsi enim uos a deo didicistis ut diligatis inuicem. etenim facitis illud in omnes fratres in uniuersa Machedonia. rogamus autem uos, fratres, ut abundetis magis et operam detis, ut quieti sitis et ut uestrum negotium agatis et operemini manibus uestris, sicut praecepimus uobis, ut honeste ambuletis ad eos qui foris sunt et nullius aliquid desideretis. nolumus autem uos ig
Abbreviated transcription (Latin):
considerauit corpus suum emor-¬
tuum. cum fere centum annorũ
esset : & emortuam uuluam sarȩ.
In repromissione etiam dĩ non
hesitauit diffidentia: sed conforta.¬
tus est fide. dans gloriam dõ.
plenissime: sciens: quia quecumq
promisit. potens est & facere.
Ideo & reputatum est illi ad iusti.
tiam. Non est autem scriptum
tantum propter ipsum. quia
reputatum est illi ad iustitiam.
sed & propter nos quibus repu-¬
tabitur. credentibus in eum qui
suscitauit dñm nostrum iħm

Expanded text:
consideravit corpus suum emorconsideravit corpus suum emortuum cum fere centum annorum esset et emortuam vulvam Sarrae in repromissione etiam Dei non haesitavit diffidentia sed confortatus est fide dans gloriam Deo plenissime sciens quia quaecumque promisit potens est et facere ideo et reputatum est illtiam. Non est autem scriptum tantum propter ipsum, quia reputatum est illi ad justitiam, sed et propter nos, quibus reputabitur credentibus in eum. Qui suscitavit Jesum Christum Dom
Abbreviated transcription (Latin):
reputetur & illis ad iustitiam: &
sit pater circumcisionis. non his
tantum qui ex circumcisione sunt.
sed & his qui sectantur uestigia
fidei. quȩ est in prȩputio patris
nostri abrahȩ. Non enim per
legem promissio abrahȩ aut semi-¬
ni eius. facta est ut heres esset.
mundi : sed per iustitiam fidei.
Si enim qui ex lege tantumt here¬
des sunt. ex inanita est fides: abo-¬
lita est promissio. Uex enim iram
operatur. Ubi enim non est lex.
nec pręuaricatio. Ideo ex fide: ut
secundum gratiam firma sit pro-
missio omni semini: non ei qui ex
lege est solum: sed & ei qui ex fide
est abrahȩ : qui est pater omnium
nostrum: sicut scriptum est. quia
patrem multarum gentium po-
sui te ante dm̃ cui credidisti: qui
uiuificat mortuos: & uocat ea
quȩ non sunt. tamquam ea quȩ
sunt. Qoui contra spem in spem
credidit: ut fier& pater multa-¬
rum gentium: secundum quod
dictum est ei. Sic erit semen
Et non est infirmatus fide: nec¬

Expanded text:
reputetur et illis ad justitiam: et reputetur et illis ad justitiam: et sit pater circumcisionis non his tantum qui sunt ex circumcisione, sed et his qui sectantur vestigia fidei quae est in praeputio patrinostri Abrahae. Non enim per legem promissio Abrahae aut semini ejus, ut haeres esset mundi, sed per justitiam fidei. Si enim qui ex lege, haeredes sunt: exinanita est fides, abolita est promissio. Lex enim iram operatur. Ubi enim non est lex, nec praevaricatio. Ideo ex fide, ut secundmissio omni semini Abrahae, non ei, qui ex lege est solum, sed ei, qui ex fide est Abrahae, qui est pater omnium nostrum, sicut scriptum est: Quia patrem multarum gentiusui te ante Deum, cui credidit, qui vivificat mortuos, et vocat ea quae non sunt, tamquam ea quae sunt. Qui contra spem in spem credidit, ut fieret pater multarum gentium, secundum quod dictum est ei: Sic erit semen et non infirmatus fide
Abbreviated transcription (Latin):
ficatus est. hab& gloriam. sed
non apud dm̃. Qouid enim scrip.¬
tura dicit: Gredidit abraham dõ
& reputatum est ei ad iustitiam.
Si autem qui operatur: merces
non inputatur secundum gratiam.
sed secundum debitum. Si uero
qui non operatur. credenti autem
in eum qui iustificat impium.
reputatur fides eius ad iustitiam
secundum propositum gratiȩ dĩ
sicut & dauid dicit. beatitudinem
hominis cui ds̃ accepto fert iusti¬
tiam sine operibus. Beati quorum
remisse sunt iniquitates: & quo¬
rum tecta sunt peccata: beatus
uir cui non inputauit dñs pecca¬
tum. Beatitudo ergo hȩc. in circũ¬
cisione tantum man&: an etiam
in prȩputio: Dicimus enim. quia
reputata est abrahȩ fides ad iusti-¬
tiam. Quomodo ergo reputata est:
In circumcisione: an in prȩputio:
Non in circumcisione : sed in prȩputio.
Et signum accepit circumeisionis.
signaculum iustitiȩ fidei quȩ est
in prȩputio. ut sit pater omnium
credentium per prȩputium: ut

Expanded text:
ficatus est habet gloriam sed ficatus est habet gloriam sed non apud Deum quid enim scriptura dicit credidit Abraham Deo et reputatum est illi ad iustitiam Ei autem, qui operatur, merces non inputatur secundum gratiam sed secundum debitum; ei autem, qui non operatur, credenti autem in eum, qui iustificat impium, deputatur fides eius ad iustitiamsecundum propositum gratiae Dei. Sicut et David dicit beatitudinem hominis, cui Deus accepto fert justitiam sine operibus: Beati quorum remissae sunt iniquitates, et quorum tecta sunt peccata. Beatus vir cui non imputavit Dominus peccatum. Beatitudo ergo haec in circumcisione tantum manet, an etiam in prreputata est Abrahae fides ad justitiam. Quomodo ergo reputata est? In circumcisione, an in praeputio? Non in circumcisione, sed in praeputio. Et signum accepit circumcisionis signaculum justitiae fidei quae est in praeputio: ut sit Pater omnium credentium per praeputium, ut