comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in lbro quidicituras¬
calipsis eomodo locui
est. ut carum prima aquib: dam
nr̃is nonintellecta in suꝑ &iam
inquasdam ridiculas fabulasue¬
ter&ur: Ait quippe in libro men¬
rato iohannes a postolus. Et uio
angelum descentem decdo. haben¬
temꝰ clauem abrssi. & catenã in
Smanusua. Et tenuit draconẽillur
serpentẽ antiquum. quicognomi¬
natusẽ diabolus & satanas. & alli¬
Sgauit illum milleannis. & misit
illumin abrssum &clusit & signa¬
uit suꝑcũ. ut non seducer& iam
gentes donec finiantur milleanni
Post hȩc oport& cum solui breui
tempore: Etuidisedes. & sedeno
suꝑeas. & iudicium datũẽ. & ani¬
mae occisorũ ꝓpt̃ testimonium
ad orauerunt bestiam nec imagi¬
nemeius Neq acceperunt inscris¬
tionẽ infronte. aut in manusua
& regnauer̃ cumihũ milleannis.
Reliquicorum nonuixerunt do¬
nec finiantur milleanni. Hacer¬

Expanded text:
in libro, qui dicitur Apocalypsis, eo modo locutus est, ut earum prima a quibusdam nostris non intellecta insuper etiam in quasdam ridiculas fabulas uerteretur. ait quippe in libro. memorato Iohannes apostolus: et uidi angelum descendentem de caelo, habentem clauem abyssi et catenam in maserpentem antiquum qui cognominatus est diabolus et satanas, et alligavit illum mille annis: et misit illum in abyssum et clausit et signauit super eum, at non seduceret iam gentes, donec finiantur mille anni; post haec oportet eum solui breui tempore.. et uidi sedes et sedentes super eas, et iudicium datum est. et animae occisorum propter testimonium tiam nec imaginem ejus, neque acceperunt scriptionem in frontem aut in manum suam, et regnaverunt cum Jesu mille annis: reliqui eorum non revixerunt, donec finiantur mille anni. Haec r
Abbreviated transcription (Latin):
& malorũ Nunc ꝑmixtioñ. postea
separation. Quaeutiq diciudicis
futuraẽ loquer&ur adhibuit sim¬
litudinẽ decritico seminato Et su¬
ꝑ seminatis ziraniis eamq suisexp¬
nens discipulis. qui seminat inquit
bonum semenẽ filius hominis Ag
autẽ ẽ mundus: bonũ uero sem̃ hisu
filuregni. Tirania autẽ filiis ne

Expanded text:
et malorum nunc permixtione, postea et malorum nunc permixtione, postea separatione- quae utique dies iudicii futura est - loquerilitudinem de tritico seminato et superseminatis zizaniis, eamque suis exponens discipulis: Qui seminat, inquit, bonum semen, est Filius hominis: ager autem est mundus: bonum vero semen hi sunt filii regni; zizania autem filii sunt
Abbreviated transcription (Latin):
inquit dico uobis trriꝰ & sydoni re¬
misius erit indie iudici Quãuob
& paulo post alteri ciuitati Ame
inquit dicouobis quiat̃rȩ sodomo¬
rum remissius erit indiciudicuq
tibi Hic euidentissime p̃dicat die
iudicueẽ uenturũ. Et alio loco ui
niniuitae inquit surgent iniudicu
cũ generation ista. Ec condempnas¬
bunt eã quia penitentiã egerunt
inp̃dicatioñ ione. Etecce plus qua
iona hic Regina austri surg& in
iudicio cumgeneratioñ ista. & co¬
demnabit eam quia uenit afini¬
b t̃rae audire sapientiã salomo¬
nis Etecce plusquã salomonhi
Duas res hoc loco discimus &uer
fturũ eẽ iudicium & cũ mortu orun
resurrectioñ uenturũ: De niniui¬
tis enim & regina austri. quando
ista dicebat. demortuis sinedubio
loquebatur Quos tam̃ indie iudi¬
cii resurrecturos eẽ p̃drx̃. Nec ideo
dix̃ condem mabunt quia ipsi iudi¬
cabunt: sed quia ex ipsorũ conpart¬
tioñ istimerito dam nabunt᷑ R¬
sus alio loco cum dehominũ bonor

Expanded text:
inquit, dico uobis, Tyro et Sidoni remissius erit in die iudicii quam uobis. et paulo post alteri ciuitati: amen, inquit, dico uobis, quia terrae Sodomorum remissius erit in die iudicii quam tibi, hic euidentissime praedicat diem iudicii esse uenturum. et alio loco: uiri Nineuitae, inquit, surgent in iudicio cum generatione ista et condemnabunt eam, quia paenitentiam egerunt in praedicatione Ionae, et ecce plus quam Iona hic. regina austri surget in iudicio cum generatione ista et condemnabit eam, quia uenit a finibus terrae audire sapientiam Salomonis, et ecce plus quam Salomon hic. duas res hoc loco discimus, et uenturum esse iudicium et cum mor- , tuorum resurrectione uenturum. de Nineuitis enim et regina austri quando ista dicebat, de mortuis sine dubio loquebatur, quos tamen in die iudicii resurrecturos esse praedixit. nec ideo dixit: "condemnabunt", quia ipsi iudicabunt, sed quia ex ipsorum comparatione isti merito damnabuntur. rursus alio loco, cum de hominum bonorum
Abbreviated transcription (Latin):
suonoua&u&era dequo supra lo¬
cutisumus: &deccła collecturisunt zã¬
rirana Messores illi quaepmisit
cumtritico simulcrescere usq: ad
messem: quod ex ponens ait
Messis ẽ finis sacculi. Messores
autẽ angelisunt Sicut ergocolli
guntur zitania &igni conburunt᷑.
sicerit in consum ationeseculi. Mit¬
t& filius hominis angelos suos. & col¬
ligent de regnoeius omnia scandala.
Numquid deregno illo ubinulla suNt
soluerit unum demandatis iscis mi¬
nimis. & docuerit sic homines mi¬
nimus uocabitur inrgno caclorũ.
Qui autẽ fecerit & sic docuerit.
magnus uocabitur inregno caelo¬
rumꝰ. Atrumq dicit in regnocae¬
lorum. & qui non facit mandata
quaedoc&. hocc̃enim soluere
Nonseruare. Non facere. & illũ qui
facit. & sicdoc& Sedistũ minimũ
illũ magnũ: & conanuo secutus
adiunxit. Dico enimuobis. quia

Expanded text:
suo nova et vetera , de quo supra losuo nova et vetera , de quo supra locuti sumus. Et de Ecclesia collecturi sunt zizania messores illi, quae permisit cum tritico simul crescere usque ad messem: quod exponens ait, Messis est finis saeculi; messores autem Angeli sunt. Sicut ergo coguntur zizania: et igne comburuntur: sic erit in consummatione seculi. Mitt Filius hominis Angelos suos, et colligent de regno ejus omnia scandala . Numquid de regno illo, ubi nulla sunt solverit unum de mandatis istis minimis, et docuerit sic homines, minimus vocabitur ecerit, et sic docuerit, magnus vocabitur in regno coelorum . Utrumque dicit in regno coelorum, et qui non facit mandata quae docet, hoc est enim solvere, non servare, non facere; et illum qui facit, et sic docet: sed istum minimum, illum magnum. Et continuo secutus adjungit, Dico
Abbreviated transcription (Latin):
tusc̃ quemuenire iamsentiunt ad¬
credendum quod noncredebant
fucuros eẽ firmiores. & ad uincen
dũ ponligatum diabolum fortio¬
res Qđ suta erit ꝓpt̃ea p̃cessisse¬
dicendaẽ eius adligatio. ut &liga¬
ti & soluti expoliatio sequer&ur.
quõ dehacre dictumẽ: quis intrauit
indomum fortis utuas aeius eripiat.
nisiprius alligauerit fortem:
nterea dummilleannis ligatusẽ
diabolus. scĩ regnant cum xp̃o.
&iam ipsimilleannis cisdem si¬
nedubio. & eodem modo intellegen¬
dis. Idest iscoiam tempr̃ priorẽs
eius aduentus. excepto quippe illo
regno. de quomfiñ dicturusest
Uenite benedicti patrismei possi¬
d&e paratum uobis regnum: Uisi
alio aliquomodo longe quidem
impari iamnunc regnarent cũ illo
scieius quib ait. Eoceego uob̾cũ sũ
usq ad consũmation seculi. Profec
conon&iam nuncdicer&ur accła
regnum cius regnuni uecaelorũ. N.
utiq istotempr̃. in regnodĩ cruditur
scriba ille qui profert de thes auro

Expanded text:
est, quem uenire iam sentiuncredendum quod non credebant futuros esse firmiores et ad uincendum etiam non ligatum diabolum fortiores. Quod si ita erit. propterea praecessissedicenda est eius adligatio, ut et ligati et soluti exspoliatio sequeretur; quoniam de hac re tu m est: Quis intrabit in domum fortis, ut uasa eius eripiat. nisi prius adligauerinterea dum mille annis ligatus est diabolus, sancti regnant cum Christo etiam ipsis mille annis eisdem sine dubio, et eodem modo intelligendis, id est, isto jam tempore prioris ejus adventus. Excepto quippe illo regno, de quo in fine dicturus est, Venite, benedicti Patris mei, possidete paratum vobis regnum , nisi alio aliquo modo, longe quidem impari, jam nunc regnarent cum illo sancti ejus, quibus ait, Ecce ego vobiscum sum usque in consummationem saeculi ; profecto non etiam nunc diceretur Ecclesia regnum ejus, regnumve coelorum. Nam utique isto tempore in regno Dei eruditur scriba ille, qui profert de thesauro
Abbreviated transcription (Latin):
der̃ ueritati. sed consenser̃ ini¬
quitati Pro inde iudicati sedu¬
centur. & seducti iudi cabuntur
Sediudicati seducentur illis iudi¬
cus dĩ occulte iustis iuste occul¬
tis. quibus abinitio peccati ra¬
tionalis creaturae. nũquã iu¬
dicare cessauit: Seducti aut ẽ
iudicabuntur nouissimo ma¬
nifestoq iudicio ꝑ xp̃m ihm̃¬
sime iudicatum.¬

Expanded text:
derunt ueritati, sed consenserunt iniderunt ueritati, sed consenserunt iniquitati. Proinde iudicati seducentur et seducti iudicabuntur. Sed iudicati seducentur illis iudiciis Dei occulte iustis, iuste occultis, quibus ab initio peccati rationa- . lis creaturae numquam iudicare cessauit; seducti autem iudicabuntur nouissimo manifestoque iudicio per Chrsime iudicatu
Abbreviated transcription (Latin):
potuisse nisi diuinitus fieri uir¬
tutem diaboli nescientes. maxi¬
me quando tantum. quantam
num quã habuit. acceperit po¬
testatem: Nonenim quando
decaelo ignis cecidit. &tantã
familiamꝰ cumtantis gregib
pecorũ sc̃ĩ iob uno imp&u ab¬
sumpsit : & turbo inruens et
domum deiciens. filios eius occi¬
dit. phantas mata fuer̃ Quae
tamen fuerunt opera satanae.
cuid  dederat hanc potestatẽ :
Propt̃ quod horum ergodicta
sint ꝓdigia & signa mendaci.
tunc potius apparebit Sed
ꝓpt̃quod lib& horũ dictũsit:
seducentur eis signis atq ꝓdigiis
quiseduci merebunt᷑ proeo qđ
dilectionẽ inquit ueritatis non¬
receperunt ut saluifierent: Nec
dubitauit apłs addere aedicere
Ideo mitt& illis ds̃ operationem
erroris utcredant mendacio:
Dsenimmitt& : quiad s̃ diabolũ
facere ista ꝑmitt&. Iusto ipse
iudicio. quamuis faciat ille ini¬
quo malignoq consilio: utiudi¬
centur inquit om̃s. qui noncredi¬

Expanded text:
potuisse nisi diuinitus fieri, uirpotuisse nisi diuinitus fieri, uirtutem diaboli nescientes, maxime quando tantam, quantam numquam habuit, acceperit potestatem. Non enim quando de caelo ignis cecidit et tantam familiam cum tantis gregibus pecorum sancti Iob uno inpetu absumsit et turbo inruens et domum deiciens filios eius occidit, phantasmata fuerunt; quae tamen fuerunt opera satanae, cui Deus dederat hanc potestatem. Propter quid horum ergo dicta sint prodigia et signa mendacii, tunc potius apparebit. Sed propter quodlibet horum dictum sit. seducentur eis signis adque prodigiis. qui seduci merebuntur, pro eo quod dilectionem, inquit, ueritatis nonreceperunt, ut salui fierent. Nec dubitauit apostolus addere ac dicere: Ideo mittet illis Deus operationem erroris ut credant mendacio. Deus enim mittet, quia Deus diabolum facere ista permittet, iusto ipse iudicio, quamuis faciat ille iniquo malignoque consilio: Ut iudicentur, inquit, omnes, qui non credi
Abbreviated transcription (Latin):
caom̃s tunc indeexibunt quiñ
anti chriscũ ꝑtinebunt : & tunere¬
uelabitur. Alius ergo sicalius au¬
temsic apłi obscura uerba coniec¬
cat. quod tam̃ eũ dixisse Ñdubi¬
umẽ. Nonueni& ad uiuos & mor¬
uos iudicandos xp̃s. Nisi prius
uenerit ad seducendos inanima
mortuos aduersarius eius: Anti¬
christus: quãuis ad occultũ iam
iudiciũ dĩꝑtineat. quodabillo
seducentur. Pręsentia quippe
cius erit sicut dictũ ẽ. sec đmope¬
rationẽ satanae. in omniuirtute
signis & prodigiis m̃datii: & in
omniseduction iniquitatis hisqui
pereunt: Tuncenim solu&ur sata¬
nas. & ꝑillũ antichristũ inomni
sua uircuto mirabilit̃ quidem. sed
mendaciter operabitur. Quacso¬
l& ambigi utrum ꝓpterea dic¬
tas int signa & prodigia m̃da¬
cii quõ mortalissensus ꝑphantas¬
mata decepturus est. ut non qđ
facit facere uideatur : anquia
illa ipsa&iam sierunt uera
prodigia. ad mendacium per¬
trahent credituros non ea

Expanded text:
ita omnes tunc inde exibunt, qui nita omnes tunc inde exibunt, qui nantichristum pertinebunt, et tunc renelabitur. alius ergo sic, alius autem sic apostoli obscura uerba coniectat; quod tamen eum dixisse non dubium est: non ueniet ad uiuos et mortuos iudicandos Christus, nisi prius uenerit ad seducendos in anima mortuos aduersarius eius antichristus, quamuis ad occultum iam iudicium dei pertineat quod ab illo seducentur. praesentia quippe eius erit, sicut dictum est, secundum operationem satanae in omni uirtute et signis et prodigiis mendacii et in omni seductione iniquitatis his, qui pereunt. Tunc enim soluetur satanas et per illum Antichristum in omni sua uirtute mirabiliter quidem, sed mendaciter operabitur. Quae solet ambigi utrum propterea dicta sint signa et prodigia mendacii, quoniam mortales sensus per phantasmata decepturus est, ut quod non facit facere uideatur, an quia illa ipsa, etiamsi erunt uera prodigia, ad mendacium pertrahent credituros non ea
Abbreviated transcription (Latin):
terium operari iniquitatis. No
putant dictũ nisidemalis & fic¬
tis quisunt in eccta. donec ꝑue¬
niant ad tantũ numerũ quiat¬
tichristo magnum populũ faci¬
at. & ꝑ hoccẽ mrsterium iniqu¬
tatis: qui auid&ur occultũ. hos¬
tari autem apostolum fideles.
ut infide quamtenent tenacites
perscuerent dicendo. tantum qui
nodo ten& teneat donecdrmi¬
diofiat. hocest donec ex eat de
medio eccłȩ: mysteriuminiquita¬
ns quodnunc occultũ ẽ: Adipsũ
nim mysteriũ ꝑtinere arbitrant᷑.
qđ ait in epłasua iohannes euan¬
edista Pueri. Nouissima horaẽ
sicut audistis qđ antichristus
s uenturus. Nuncautẽ anti¬
chrisci multi factisunt. Unde
cognoscimus quod nouis simasit
pora. ex nobis exierunt sed non
rrant ex nobis Quodsi fuissent
a nob̾is. permansis sent utiq
nobiscum Sicut ergo antefinẽ
in hac hora inquiunt quã iohan¬
nes nouissimã dicit. exierunt
multi her&ci de medio eccłe
quos multos dicit antichristos

Expanded text:
terium operari iniquitatis non terium operari iniquitatis non putant dictum nisi de malis et fictis, qui sunt in ecclesia, donec perueniat ad tantum numerum, qui antichristo magnum populum faciat, et hoc esse mysterium iniquitatis, quia uidetur occultum; hortari autem apostolum fideles, ut in fide, quam tenent, tenaciter perseuerent dicendo: tantum qui modo tenet teneat, donec de medio fiat, hoc est donec exeat de medio ecclesiae mysterium iniquitatis, quod nunc occultum est. ad ipsum enim mysterium pertinere arbitrantur quod ait in epistula sua Iohannes euangelista: pueri, nouissima hora est; et sicut audistis, quod antichristus sit uenturus, nunc autem antichristi multi facti sunt; unde cognoscimus, quod nonissima sit hora. ex nobis exierunt, sed non erant ex nobis; quod si fuissent ex nobis, permansissent utique nobiscum. sicut ergo ante finem in hac hora, inquiunt, quam Iohannes nouissimam dicit, exierunt multi haeretici de medio ecclesiae, quos multos dicit antichristos,
Abbreviated transcription (Latin):
legere potui. Nontacebo: Qui¬
dam putant hoc de inꝰ periodic¬
tum fuisse romano: Et ꝓpt̃o
Uidelic& incurreret qđ roma¬
no imperio male optauerit
cuns perar&ur a& num. ut ho
quod dix̃ iamenim mrsteriũ
iniquit̾atis operatur. Neronẽ
uoluit intellegi. cuius iam fas¬
ta uelut antichristi uideban¬
tur: Unde ñ nulli ipsũ resur
recturũ. & futurũ antichristũ
suspicant᷑ Aluuero nec occisũ
putant. sed subtractũ potius
ut putar&ur occisus: Quiuũ
occultari inuigore ipsius a&d¬
tis. inqua fuitꝰ cũ creder&ur
extinctus: donec suotẽpr̃ reue¬
l&ur & restituatur in regnũ
sed multũ mihi miraest haec
opinantiũ tanta p̃sumptio
Illud tam̃ qđ ait apłs tantun
quimodo ten&. teneat done
dimidio fiat. Non absurdede
ipso romano imperio credit
rat imperat imper&. donecdi
medio fiat. id est dimetdio toll¬
tur: & tunc reuelabitus iniqu
quemsignificari antichristun
nullus ambigit: Aliiuero & qđ
ait quid d&ineat scitis. &mys¬

Expanded text:
legere potui, non tacebo. quilegere potui, non tacebo. quidam putant hoc de imperio dictum fuisse Romano et propteruidelicet incurreret, quod Romano imperio male optauerit, cum speraretur aeternum; ut hoc quod dixit: iam enim mysterium iniquitatis operatur, Neronem uoluerit intellegi, cuius iam facta uelut antichristi uidebantur. unde recturum et futurum Antichristum suspicantur. Alii vero nec occisum putant, sed subtractum potius, ut putaretur occisus, et uiuum occultari in uigore ipsius aetatis, in qua fuit, cum crederetur extinctus, donec suo tempore reueletur et restituatur in regnum. sed multum mihi mira est haec opinantium tanta praesumtio. illud tamen quod ait apostolus: tantum qui modo tenet teneat, donec de medio fiat, non absurde de ipso Romano imperio crediturat imperet, donec de medio fiat" id est de Romano tollatur. et tunc reuelabitur iniquus: quem significari antichristum nullus ambigit. alii uero et quod ait: quid detineat scitis et: mys
Abbreviated transcription (Latin):
idest ad cum ꝑtinentẽ hominum
multitudinẽ. simulcum ipso suo
principe hoc loco intellegi anti¬
christum uolunt: recti usq pu¬
tant &iam latinae dici sicut
ingrecoẽ. nonintẽ plodĩ sed in
templũdĩ sedeat tãquã ipsesit
templũ dĩ quod est eccła. sicut
dicimus sed & inamicũ. idest
uelut amicus. uelsiquid aliud
isto locutionis genere dici sol&
Quod autẽ ait Et nunc quid
detineat scitis. idest quidsit in
mora. quae causasit dilationis
cius ut reuel&ur insuotẽpore
Scitis: quõ scire illos dixit. a per¬
te hocdicere noluit. Etideonos
quinescimus quo dillisciebant.
ꝑuenire cum labore adidquod
sensit apostolus cupimus necua¬
lemus Presertm quia& illa
qua caddidit hunc sensũ faci¬
unt obscuriorem Namquidẽ
iã enĩ misterium iniquitatis ope¬
ratur. tantũ quimodo ten&
teneat donce dfmꝭ diofiat.
Ettunc reuelabitur iniquus.
ego prorsus quiddixerit me fa¬
teor ignorare : suspitiones tam̃
hominum quas uel audire uel

Expanded text:
id est ad eum pertinentem hominum id est ad eum pertinentem hominum . multitudinem, simul cum ipso suo principe hoc loco intellegi Antichristum uolunt; rectiusque putant etiam Latine dici, sicut in Graeco est, non in templo Dei, sed in templum Dei sedeat, tamquam ipse sit templum Dei, quod est ecclesia; sicut dicimus; \'Sedet in amicum\', id est uelut amicus, uel si quid aliud isto locutionis genere dici solet. Quod autem ait: Et nunc quid detineat scitis, id est, quid sit in mora, quae causa sit dilationis eius, ut reueletur in suo tempore, scitis: quoniam scire illos dixit, aperte hoc dicere noluit. Et ideo nos, qui nescimus quod illi sciebant, peruenire cum labore ad id, quod sensit apostolus, cupimus nec ualemus; praesertim quia et illa, quae addidit, hunc sensum faciunt obscuriorem. Nam quid est: Iam enim mysterium iniquitatis operatur. Tantum qui modo tenet teneat, donec de medio fiat; eego prorsus quid dixerit me fateor ignorare, suspiciones tamen hominum, quas uel audire uel
Abbreviated transcription (Latin):
dñs ihs int̾fici& spũ oris sui & cua¬
cuahit ixlummationep̃sentiae
suae. eumcuius c̃ p̃sentia secđm ope¬
rationẽ satanae in omniuirtute.
& signis & prodigiis mendacii. & in
omni seductione iniquitatis his
quipereunt. pro eo quoddi lectio¬
nemueritatis Nonreceperunt ut
saluifierent. Etideo mitt& illis
ds̃ operationem erroris utcredant
mendacio. &iudicentur omnes
quinon crediderunqueritati.
sed consenserunt iniquitati. Nul¬
lidubiumest eum deantichristo
ista dixisse. diemq iudicii Hunc
enim appellat diemhũi Non eẽ
uenturũ: nisulle prior lienerit.
quẽ refugã uocat utiq ad nõdõ
Quod sid comnib impiis merito
dicipotest. quanto magis deisto:
sed inquo templodĩ sit sessurus.
incertum ẽ utrũ in illaruina tẽpli
quod asalomore rege constructũ
est. anuero inxcła Nonenĩ tẽplũ
aliciius idoli lut de monis. tẽplum
dĩ apłs dicer& Unde non nulli
non ipsum pricipem sed uniuer¬
sum quodamnodo corpuscius.

Expanded text:
sus interficiet spiritu oris sui, et evacuabit illuminatione praesentiae suae eum, cujus est praesentia secundum operationem satanae, in omni virtute et signis et prodigiis mendacii, et in omni seductione iniquitatis his qui pereunt, pro eo quod dilectionem veritatis non receperunt, ut salvi fierent; et ideo mittet illis Deus operationem erromendacio et iudicentur omnes, qui non crediderunt ueritati, sed consenserunt iniquitati. nulli dubium est eum de antichristo ista dixisse diemque iudicii — hunc enim appellat diem domini — non esse uenturum, nisi ille prior uenerit, quem refugam uocat, utique a domino deo. quod si de omnibus impiis merito dici potest, quanto magis de isto! sed in quo templo dei sit sessurus incertum est; utrum in illa ruina templi, quod a Salomone rege constructum est, an uero in ecclesia. non enim templum alicuius idoli aut daemonis templum Dei apostolus diceret. Unde nonnulli non ipsum principem, sed uniuersum quodam modo corpus eius,
Abbreviated transcription (Latin):
tatissuae & congregabuntur an¬
tecũ omnes gentes. & separabitcos
ab inuicẽ. sicut pastor segregat
oues ab haedis Et statu& oues
quidem ad extrissuis. hedos autẽ

Expanded text:
tatis suae, congregabuntur ante eum omnes gentes, et separabit eos ab invicem, sicut pastor segregat agnos ab haedis: et statuet oves quidem ad dexteram, haedos autem
Abbreviated transcription (Latin):
tͣbat ¶ Cũitaq corpus &iam nuncquibusdam
lic& incarne corruptibile hancderũ nosam
ducentibus uitam. Ita in plerisq motionibus
& affectionibus extra usitatũ naturae modum
mirabiliter seruiat. Quid causcest ut noncredamꝰ
ante in oboedientiae peccatũ corruptionisque
suppliciũ. Ad propagindã prolem sineullalibi¬
dine seruire uoluntati humanae. humana mẽ¬
ebra potuisse Donatusest itaq homo sibi. quia
deseruitdm̃ placendo sibif & non oboediens dõ.
Non potuit oboedire nec sibi: H inc euidenti¬
us miseria quahomo nonuiuit utiiult. Namsi

Expanded text:
bat. Cum itaque corpus etiam nunc quibusdam, bat. Cum itaque corpus etiam nunc quibusdam, licet in carne corruptibili hanc aerumnosam ducentibus uitam, ita in plerisque motionibus et adfectionibus extra usitatum naturae modum mirabiliter seruiat: quid causae est, ut non credamus ante inoboedientiae peccatum corruptionisque supplicium ad propagandam prolem sine ulla libidine seruire uoluntati humanae humana membra potuisse? Donatus est itaque homo sibi, quia deseruit Deum placendo sibi, et non oboediens Deo non potuit oboedire nec sibi. Hinc euidentior miseria, qua homo non uiuit ut uult. Nam si
Abbreviated transcription (Latin):
sonitus edunt. ut exilla &iam paste cantare
̃uideanturs ipsesumexꝑtus sudare hominem¬
A. solere cũ uell& Notũ est quosdam flere cum¬
s uolunt atq ubestim lacrimas fundereꝰ Iam il¬
lud multo est incredibilius. quod pleriq fratris
inemoria recentissima exꝑtisunt. presbiter
fuit quidam pestitutus nomine in paroechiacha¬
lamensis eodesiae Quando ei placebat rogala¬
tur autẽ ut hocfacer& ab eis quirem mirabilẽ
coram scire cupiebunt. adimitatas quasi lamen¬
tationis cuius lib& homines uoces ita se aufere¬
bat a sensibus &iacebat simillimus mostuo ut ñ¬
nsolũ uellicantes atq pugnantes minime senti¬
r&. sed aliquando &iam igneurer&ur amo¬
to sine ullo doloris sensu pisipostmodũ exuul¬
nere : non autẽ ob ntendo sed nonsentiendo
non mouere corpus eoprobabatur quodtã¬
quã indefuncto nullus inueniebatur anelitus
hominu Tam̃ uoces si clarius loquerentur.
tamquã delonginquo seaudire postearefere¬

Expanded text:
sonitus edunt, ut ex illa etiam parte cantare sonitus edunt, ut ex illa etiam parte cantare uideantur. Ipse sum expertus sudare hominem solere, cum uellet. Notum est quosdam flere, cum uolunt, adque ubertim lacrimas fundere. Iam illud multo est incredibilius, quod plerique fratres memoria recentissima experti sunt. Presbyter fuit quidam Restitutus nomine ifl paroecia Calamensis ecclesiae. Quando ei placebat rogabatur autem ut hoc faceret ab eis, qui rem mirabilem coram scire cupiebant, ad imitatas quasi lamentantis cuiuslibet hominis uoces ita se auferebat a sensibus et iacebat simillimus mortuo, ut nsolum uellicantes adque pungentes minime sentiret, sed aliquando etiam igne ureretur to sine ullo doloris sensu nisi postmodum ex uulnere; non autem obnitendo, sed non sentiendo non mouere corpus eo probabatur, quod tamquam in defuncto nullus inueniebatur anhelitus; hominum tamen uoces, si - clarius loquerentur, tamquam de longinquo se audire postea refere
Abbreviated transcription (Latin):
habere mẽbrorũ. quã sua in oboedientia ꝑdidit
Nneq enim dõ difficile fuit sic illũ condere.
ut in eius carne &iam illũ nonnisieius uo¬
luntate mouer&ur. Quod nunc pisilibidine
non mouer&ur. Nam & hominum quorun¬
dam naturas nouimus. multũ c&eris dispares.
&ipsi raritate mirabiles Nonnulla ut uolunt
decorpore facientiũ. quae alii nullomodo pos¬
sunt. &audita uixcredunt. Sunt enim
qui&aures moueant uel singulas ud ambassi¬
mul  Sunt quitotam caesariem capite motoᷤ
quantũ capilli occupant deponunt ad frontẽ
reuocantq cũ uolunt ¶ Sunt quieorũ quaede
uorauerunt incredibiliter plurima & uaru
paululũ praccordiis contrectatis. tamquam
desacculo quod placuerit. integerrimum.¬
& proferunt ¶ Quidam uoces auium petorum
& aliorũ Quorum lib& hominũ sic imitam᷑
atq exprimunt. ut nisi uideantur discerni
omnino non possunt ¶ Non nulli abimo sine
paedore ullo. Itanu merosos proarbitrio

Expanded text:
habere membrorum, quam sua inobedientia perdidit. habere membrorum, quam sua inobedientia perdidit. Neque enim Deo difficile fuit sic illum ut in eius carne etiam illud non nisi eius uoluntate moueretur, quod nunc nisi libidine non mouetur. Nam et hominum quorundam naturas nouimus multum ceteris dispares et ipsa raritate mirabiles nonnulla ut uolunt de corpore facientium, quae alii nullo modo possunt et audita uix credunt. Sunt enim, qui et aures moueant uel singulas uel ambas simul. Sunt qui totam caesariem capite inmoto, quantum capilli occupant, deponunt ad frontem reuocantque cum uolunt. Sunt qui eorum quae uoratterint incredibiliter plurima et uaria paululum praecordiis contrectatis tamquam de sacculo quod placuerit integerimum proferunt. Quidam uoces auium pecorumque et aliorum quorumlibet hominum sic imitantur adque exprimunt, ut, nisi uideantur, discerni omnino non possint. Nonnulli ab imo sine putore ullo ita numerosos pro arbitrio
Abbreviated transcription (Latin):
nutum quaecũpactis asticulata sunt ossi¬
bus sicut & manus & pedes &digitos. uerũ
&iam illa quae mollibus remissa sunt uer¬
uis cũ uolumus mouemus agitando & por
ac facie. Quantũ potest uoluntas mou&
Pulmones deniq ipsi omniũ nisi medul¬
larũ mollissimi uiscerũ. Et obhoc antro
pectoris cõmuniti ad spmducendũ Ac remit¬
tendũ. uocẽq emitandam. seu modificandã
sicut folles fabrorũ ud organorũ flantis res¬
pirantis loquentis clamantis cantantes ser¬
uiunt uoluntati ¶ Omitto quod animali¬
bus quibusdam naturaliter inditũ ẽ. ut
tegmen quo corpus omne uestitur. siquid
inquocũq loco eius senserint abigendum
ibi tantũ moueant ubi sentiunt. Nec solum
insidentes muscas. uerũ&iã hęrentes astas
cutis tremore discutiant : Numquid quia id
non potest homo. ideo creator quibus uoluit
animantibus donare non potuit. sic ergo &ip¬
se homo. potuit oboedientiã &iam inferiorũ

Expanded text:
nutum, quae conpactis articulata sunt ossinutum, quae conpactis articulata sunt ossibus, sicut manus et pedes et digitos, uerum etiam illa, quae mollibus remissa sunt neruis, cum uolumus, mouemus agitando et porac facie, quantum potest, uoluntas mouet. Pulmones denique ipsi omnium, nisi medullarum, mollissimi uiscerum et ob hoc antro pectoris communiti, ad spiritum ducendum ac remittendum uocemque emittendam seu modificandam, sicut folles fabrorum uel organorum, flantis, respirantis, loquentis, clamantis, cantantis seruiunt uoluntati. Omitto quod animalibus quibusdam naturaliter inditum est, ut tegmen, quo corpus omne uestitur, si quid in quocumque loco eius senserint abigendum, ibi tantum moueant, ubi sentiunt, nec solum insidentes muscas, uerum etiam haerentes hastas cutis tremore discutiant. Numquid quia id non poanimantibus donare non potuit? Sic ergo et ipse homo potuit obedientiam etiam inferiorum
Abbreviated transcription (Latin):
loquimur corporis pastibus łQuisquis ergo
adhas litteras impudicus accedit culpam refu¬
giat. nonnaturã. Facta de not& suacturpidi¬
nis. nonuerba nr̃ae necessitatis. In quibus
mihi facillime pudicus & religiosus lector uel
auditor ignoscit. Donec in fidelitatẽ refellam.
non de fidererũ in exꝑestarũ. sed desiensu exper¬
tarũ argumentantẽ ¶ Legit enũ haec sincoffensi¬
one quinonexhorr& a postolũ horrenda femi¬
narũ flagitia rẽp̃hendentẽ quaeimmutauer̃
naturalẽ usũ. In eum usum qui ẽ contranaturã
Praecipue quia nos nondam nabilẽ obscenitatẽ.
Nunc sicut ille cõmemoramus atq rẽp̃hendimꝰ.
sed in explicandis quantũ possumus humanae
generationis effectibus. Verba tamen sicut
sile obscenauitamus. X.XITII
per& femina genitalibus mẽbris.¬
quando idopuse&. & quantũ opus
c&̃ uoluntati motis non libidinis concita¬
Etis ¶ Neq enim s asola mẽbra mouemus ad

Expanded text:
loquimur corporis partibus. Quisquis ergo loquimur corporis partibus. Quisquis ergo ad has litteras inpudicus accedit, culpam refugiat, non naturam; facta denotet suae turpitudinis, non uerba nostrae necessitatis; in quibus mihi facillime pudicus et religiosus lector uel auditor ignoscit, donec infidelitatem refellam, non de fide rerum inexpertarum, sed de sensu expertarum argumentantem. Legit enim haec sine offensione, qui non exhorret apostolum horrenda feminarum flagitia reprehendentem, quae inmutauerunt naturalem usum in eum usum, qui est contra naturam, praecipue quia nos non damnabilem obscenitatem nunc, sicut ille, commemoramus adque reprehendimus, sed in explicandis, quantum possumus, humanae generationis effectibus uerba tamen, sicut ille, obscena uitamus. CAPUT peret femina genitalibus membris,quando id opus esset et quantum opus esset, uoluntate motis, non libidine concitatis. Neque enim ea sola membra mouemus ad
Abbreviated transcription (Latin):
quaccontra uoluntatẽ libidiñ concitantur
io quod app&unt implere non possunt. pudi¬
citia custoditur nonamissa. sed non ꝑmissa
delectatione peccatiꝰ hunc renisum hanc repus¬
nantiũ. hanc uoluntatis & libidinis rixam
udceste ad uoluntatis sufficientia Libidinis
indigentiam proculdubio. Nisiculpabilis
inoboedientia. poenali in oboedientia plec¬
ter&ur. inparadiso nuptiae nonhaberent.
sed uoluntati membra utoxera. Ita cuncta
seruirentꝰ itagenitale asuum uas in hoc
opus creatũ seminaret. ut nunc trã manus¬
¶ Et quomodo dehacre nobis uolentibus diligen¬
tius disputare. uerecundia refistit &cõpellit
ueniã honore pracfato apudicis auribus pos¬
cere: Quur idfier& nullacausae&. Sed
omnia quaedehuius modi membris senstm
cogitantis attingerent. sincullo timore absce¬
nitatis liber sermo ferr&ur. Nec ipsa uerba
essent quaeuocarentur obscena. sedquicquid
indedicer&ur tam honestũ e& quãdealiis cum

Expanded text:
quae contra uoluntatem libidine concitantur, quae contra uoluntatem libidine concitantur, id quod adpetunt inplere non possunt, pudicitia custoditur, non amissa, sed non permissa delectatione peccati. Hunc renisum, hanc repugnantiam, hanc uoluntatis et libidinis rixam uel certe ad uoluntatis sufficientiam libidinis indigentiam procul dubio, nisi culpabilis inoboedientia poenali inoboedientia plecteretur, in paradiso nuptiae non haberent, sed uoluntati membra, ut cetera, ita cuncta seruirent. Ita genitale aruum uas in hoc opus creatum seminaret, ut nunc terram manus, et quod modo de hac re nobis uolentibus diligentius disputare uerecundia resistit et conpellit ueniam honore praefato a pudicis auribus poscere, quur id fieret nulla causa esset, sed in omnia, quae de huius modi membris sensum cogitantis adtingerent, sine ullo timore obscenitatis liber sermo ferretur. nec ipsa uerba essent, quae uocarentur obscena, sed quidquid inde diceretur, tam honestum esset, quam de aliis cum
Abbreviated transcription (Latin):
efficaciter imperat. Ut omnino non liceat. Nec
omnimodo corpori. ut pudenda mẽbra. uoluntas
potius quãlibido cõmoueat. Quod siitae&
pudenda nonessent. Nunicuero pud& animũ
resisti sibi acorpore. quod ei natura inferiore
subiectũ est: In aliis quippe affectionibus cũ aad.¬
sibi resistit. Ideominus pud& quiacũ ascipso
uincitur ipseseuincit: Et si inordinate
atq uitiose. Quia ex his pastibus quacratio¬
ni subici deb&. Tamen a pastibussuis. ac ꝑ
hoc utdictũẽ aseipso uincitur. Nam cũ
ordinate seanimus uincit. ut in rationales
motus cius menti rationiq subdantur sita¬
m̃ & illadõ subditaẽ laudis atq uistutis ẽ
Minus tamon pud& quã sibi animus. ex
uitiosis suis pastibus non obtẽperat. Quãcũ
ei corpus quod alterũ ab illoẽ atq in fraillũ
est Et cuius sine illo patura nonuuit. uolenti
iubentiq noncedit: Sedcũ alia membra r&a¬
nentur uoluntatis imperio. sinequibus illa

Expanded text:
efficaciter imperat, ut omnino non libeat, nec efficaciter imperat, ut omnino non libeat, nec omni modo corpori, ut pudenda membra uoluntas potius quam libido commoueat; quod si ita esset, pudenda non essent. Nunc uero pudet animum resisti sibi a corpore, quod ei natura inferiore subiectum est. In aliis quippe adfectionibus cum sibi resistit, ideo minus pudet, quia, cum a se ipso uincitur, ipse se uincit; etsi inordinate adque uitiose, quia ex his partibus, quae rationi subici debent, tamen a partibus suis ac per hoc, ut dictum est, a se ipso uincitur. Nam cum ordinate se animus uincit, ut inrationabiles motus eius menti rationique subdantur, si tamen et illa Deo subdita est, laudis adque uirtutis est. Minus tamen pudet, cum sibi animus ex uitiosis suis partibus non obtemperat, quam cum ei corpus, quod alterum ab illo est adque infra illum est et cuius sine illo natura non uiuit, uolenti iubentique non cedit. Sed cum alia membra retinentur uoluntatis imperio, sine quibus illa,
Abbreviated transcription (Latin):
uero manus & pedes mouemus quã uolumus.
adca quachis membris agenda sunt. sineullo
renisutanta facilitate quanta &in nobis & in
aliis uidemus. maxime inastificibus quorũq
operũ corporaliũ. ubi adexercendã infirmio¬
rem tardioremq naturam. agilior accessit
industria et non crediinus adopus generationis
dientiae recributaẽ. Oboedienter hominibus
aduoluntatis nutũ similit̃ ut o&era potuis se
illa mẽbra seruire  Nonne hoccicero inlibris ad
derepublica cũ deimperiorũ differentia dis¬
putaret & huius rei similitudinẽ exnatura
hominis assumer& ut filiisdixit imperari cor¬
poris mẽbris propt̃ oboediendi facilitatem.
uitiosas uero animi pastes. ut seruos asperiore
imperio coherceri Etutiq ordin naturali ani¬
mus anteponitur corpori. Et tam ipse animus
imperat corpori facilius quã sibif Verũtamen
haec libido dequaniunc disserimus. Comagis
erubescenda existit quoanimus in ea nec sibi

Expanded text:
uero manus et pedes mouemus, cum uolumus, uero manus et pedes mouemus, cum uolumus, ad ea quae his membris agenda sunt, sine ullo renisu, tanta facilitate, quanta et in nobis et in aliis uidemus, maxime in artificibus quorumque operum corporalium, ubi ad exercendam infirmiorem tardioremque naturam agilior accessit industria; et non credimus ad opus generationis dientiae retributa est, oboedienter hominibus ad uoluntatis nutum similiter ut cetera potuisse illa membra seruire? Nonne Cicero in libris de re publica, cum de imperiorum differentia disputaret et huius rei similitudinem ex natura hominis adsumeret, ut filiis dixit imperari corporis membris propter oboediendi facilitatem; uitiosas uero animi partes ut seruos asperiore imperio coherceri? Et utique ordine naturali animus anteponitur corpori, et tamen ipse animus imperat corpori facilius quam sibi. Verum tamen haec libido, de qua nunc disserimus, eo magis erubescenda extitit, quod animus in ea nec sibi
Abbreviated transcription (Latin):
uisquis autẽ dicit non fuis se coituros
nec generaturos nisi peocassent.
¶Quiddicit. nisi propt̃ numerosita¬
tẽ scõrũ. Necessariũ hominis fuis pecaitum:
Sienĩ non peccando soli remanerent. Quia
sicut putant nisi peccassent. generarenon
possent profecto ut non soli duo iusti homi¬
nes possent eẽ sedmulti. Necessariũ peccatũ
fuit ¶Quod sicredere absurdũe. illud poti¬
us ẽcredendũ. quod scõrũ numerus quantus
complende illi sufficit beatissimę ciuitati. tan¬
tus existeret Et si nemopeccass&. quantus
nunc ꝑ dĩgratiã de multitudine colligitur
peccatorum. quousq filii scłi huius generap̃¬
& generantur ¶ Et ideo ille nuptie dignefe¬
licitate paradisi si peccatũ non fuiss& & diligen¬
dã prolem gignerent. Xpudendã libidinẽ
sion haberent  Sed quomodo tofieri poss&.
Nunc nonest quo de monstr&ur exemplo
Nec ideo tam̃ incredibile deb& uideri. &uan
illudunũ sine istalibidine uoluntati potiusse
seruire. Cui tot membra nonseruiunt ¶Ap

Expanded text:
uisquis autem dicit non fuisse coituros nec generaturos, nisi peccassent, quid dicit, nisi propter numerositatem sanctorum necessarium hominis fuisse peccatum? Si enim non peccando soli remanerent, quia, sicut putant, nisi peccassent, generare non possent: profecto ut non soli duo iusti homines possent esse, sed multi, necessarium peccatum fuit. Quod si credere absurdum est, illud potius est credendum, quod sanctorum numerus quantus conplendae illi sufficit beatissimae ciuitati, tantus existeret, etsi nemo peccasset, quantus nunc per Dei gratiam de multitudine colligitur peccatorum, quo usque filii saeculi huius genera generantur. Et ideo illae nuptiae dignae felicitate paradisi, si peccatum non fuisset, et diligendam prolem gignerent et pudendam libidinem non haberent. Sed quo modo id fieri posset, nunc non est quo demonstretur exemplo. Nec ideo tamen incredibile debet uideri etiam illud unum sine ista libidine uoluntati potuisse seruire, cui tot membra nunc seruiunt. An
Abbreviated transcription (Latin):
tate quaeregitur. autdeuistute contempla¬
tiua quacoxcellit. &deactiua quae subditur
aut de intellectu mentis & sensucorporis.
sed aꝑte deuinculo coniugali. Quo inuice
sibi uterq sexus obstringitur ¶ Dñs uter¬
rogatus ut rũlicer& quacumq causadimit¬
tere uxorem Qũm propt̃ duritiã cordis
israhditarũ moy ses dari ꝑmisit libellum
repudii: Respondit. atq ait. Non legistis
quia qui fecit abinitio masculũ & feminam
fecit eos. & dixit. Propt̃ hoc dimitt& homo
patrẽ & matrẽ. & adherebit uxorisuae&ier̃
duo incarne una. Itaq iam non sunt duo. sed
una caro. Quodergods̃ coniunxit. homoñ¬
separ& Cestumest igitur inasculũ & feminam
ita primitus institutos. Vt nunc homines duos
diuersi sexus uidemus & nouimus unũ autẽ
dici uel propt̃ coniunctionẽ uel propt̃ originẽ¬
femine quaedemasculi laterecreataẽ Nam

Expanded text:
tate quae regitur, aut de uirtute contemplatate quae regitur, aut de uirtute contemplatiua quae excellit et de actiua quae subditur, aut de intellectu mentis et sensu corporis, sed aperte de uinculo coniugali, quo inuicem sibi uterque sexus obstringitur, Dominus interrogatus utrum liceret quacumque causa dimittere uxorem, quoniam propter duritiam cordis Israelitarum Moyses dari permisit libellum repudii, respondit adque ait: Non legistis, quia, qui fecit ab initio, masculum et feminam fecit eos et dixit: Propter hoc dimittet homo patreon sunt duo, sed una caro. Quod ergo Deus coniunxit, homoseparet. Certum est igitur masculum et feminam ita primitus institutos, ut nunc homines duos diuersi sexus uidemus et nouimus, unum autem dici uel propter coniunctionem uel propter originefeminae, quae de masculi latere creata est. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
rescere & multiplicari &implere
terrã do nũeenuptiarũ. Quas ds̃
ante peccatũ hominis ab initio consti¬
tuit Creando masculũ & feminã: qui sexus
cuidens utiq in carneẽ. huicquippe operidĩ
&iam benedictio ipsa subiunctaẽ Nãcũscrip¬
tura dixiss&. masculũ & feminã feciteos.
Continuo subdidit & benedixit eos dsdicens
Crescite & multiplicamini &impl&e terrã
ous& dominaminieius. & c&era  Quacomnia
quãquã Non in conuenienter possint &iam
ad intellectũ spiritalẽ referri Masculum
tam̃ & feminã. non ficut simile aliquid &iã
in homine uno intellegi potest. Quia uideli¬
c& in eo aliudẽ quod regit. aliud quod regit᷑
Sed sicut euidentissime aprar& indiuersi
sexus corporibus masculũ & feminã itacrea¬
tos. ut prolẽ generando crescerent &
multiplicarentur &implerent terrã. magne
absurditatis est reluctari ¶ Neq enĩ despũqui
imperat. & carne qua eobtemperat. autdeani¬
mo rationali quiregit &inratimali cupidi¬

Expanded text:
rescere et multiplicari et inplere terram donum esse nuptiarum, quas Deus ante peccatum hominis ab initio constituit, creando masculum et feminam, qui sexus euidens utique in carne est. Huic quippe operi Dei etiam benedictio ipsa subiuncta est. Nam cum scriptura dixisset: Masculum et feminam fecit eos, continuo subdidit: Et benedixit eos Deus dicens: Crescite et multiplicamini et inplete terram et dominamini eius, et cetera. Quae omnia quamquam non inconuenienter possint etiam ad intellectum spiritalem referri, masculum tamen et feminam non sicut simile aliquid etiam in homine uno intellegi potest, quia uidelicet in eo aliud est quod regit, aliud quod regitur; sed sicut euidentissime apparet in diuersi sexus corporibus, masculum et feminam ita creatos, ut prolem generando crescerent et multiplicarentur et inplerent terram, magnae absurditatis est reluctari. Neque enim de spiritu qui imperat et carne quae obtemperat, aut de animo rationali qui regit et inrationali cupidi
Abbreviated transcription (Latin):
Recedere non habebat inpotestate  Namsic̃
in haccarne uiuere sine adium̃tis alimenti ali¬
mentorũ inpotestate non est nonautẽ i n ea uiue¬
re inpotestateẽ quod faciunt quiscipsos negoit.
itabene uiuere sineadiutoriodĩ. &iam inpara¬
diso nonerat inpotestate. Erat autẽ inpotesta¬
te male uiuere. sedbeatitudiñ non ꝑ mansura
& pena iustissima sequutura¶ Cum igitur
huius futuri casus humanids̃ none & ignaris.
Cureum non siner& inuidiangeli malignitate
temptari. Nullo modoquidem quod uincere¬
tur incestus. sed nihilominus prescius quod
abeius semine adutosuagratia idem ipsedia¬
bolus fuerat sanctorũ gloria maiore iuincen¬
later& nec praesciendo quẽquã peccare com¬
pelleret. Et quid interess& int̃ propriã
cuiusq pracsumptionẽ & suãtuitionẽ angdi¬
ce & humane rationali creaturae. Consequen¬
tiexperientia de monstrar& Quisenim
audeat credere autdicere utnoq: angelus.

Expanded text:
recedere non habebat in potestate. Nam sicut recedere non habebat in potestate. Nam sicut in hac carne uiuere sine adiumentis alimentorum in potestate non est, non autem in ea uiuere in potestate est, quod faciunt qui se ipsos necant: ita bene uiuere sine adiutorio Dei etiam in paradiso non erat in potestate; erat autem in potestate male uiuere, sed beatitudine non permansura et poena iustissima secutura. Cum igitur huius futuri casus humani Deus non esset ignarus, quur eum non sineret inuidi angeli malignitate tentari? nullo modo quidem quod uinceretur incertus, sed nihilo minus praescius quod ab eius semine adiuto sua gratia idem ipse diabolus fuerat sanctorum gloria maiore uincenrum lateret, nec praesciendo quemquam peccare conpelleret et, quid interesset inter propriam cuiusque praesumtionem et suam tuitionem, angelicae et humanae rationali creaturae consequenti experientia demonstraret. Quis enim audeat credere aut dicere, ut neque angelus
Abbreviated transcription (Latin):
rerũ: proinde ƿecatores & angeli & homi¬
nes. Nihil agunt quo impediantur
Mlagnaoperadñi exquisita i n omnes uo¬
luntates eius. Qñmqui prouidenter atq
omnipotenter suacuiq distribuit. Non
solũbonis. uerũ &iam malis benetti
nouit  Ac ꝑhoc propt̃ meritũ primȩ male
uoluntatis Ita damnato atq obdurato
angelo malo. ut iam bonã uoluntatem
ulterius non haber&. beneutens ds̃. Cur non
ꝑmitter& ut abillo primus homo quirectus.
hoc est bonae uoluntatis creatus fuerat tempta¬
r&ur Quandoquidem sicerat institutus utsi
de aduitoriodĩ fier& bonus homo: malũ angdũ.
uincer&. Si autẽ creatorem atq adiutorẽ dm̃.
suꝑbe sibi placendo deserer& uincer&ur. Men¬
tum bonũ habens in adiuta diuinitus uoluntate
recta. malũ uero indeserentedm̃ uoluntate ꝑ¬
uersa. quia &ipsũ fidere deadiutoriodĩ. Noñ
quidem poss& sine adiutoriodĩ: Nec tam̃ ideo
abhis diuinae gratiae beneficiis sibi placendo

Expanded text:
ntiam. Proinde peccatores, et angeli et homintiam. Proinde peccatores, et angeli et homines, nihil agunt, quo inpediantur magna opera Domini, exquisita in omnes uoluntates eius, quoniam qui prouidenter adque omnipotenter sua cuique distribuit, non solum bonis, uerum etiam malis bene uti nouit. Ac per hoc propter meritum primae malae uoluntatis ita damnato adque obdurato angelo malo, ut iam bonam uoluntatem ulterius non haberet, bene utens Deus quur non permitteret, ut ab illo primus homo, qui rectus, hoc est bonae uoluntatis, creatus fuerat, tentaretur? Quando quidem sic erat institutus, ut, si de adiutorio Dei fideret bonus homo, malum angelum uinceret; si autem creatorem adque adiutorem Deum superbe sibi placendo de- \' sereret, uinceretur; meritum bonum habens in adiuta diuinitus uoluntate recta, malum uero in deserente Deum uoluntate peruersa. Quia et ipsum fidere de adiutorio Dei non quidem posset sine adiutorio Dei, nec tamen ideo ab his diuinae gratiae beneficiis sibi placendo
Abbreviated transcription (Latin):
summo ac summe bono. Creato¬
ri omnium paturarũ. uoluntatẽ
autem bonarũ ad iutori &remuneratori.
malarũ autẽ relictori. & damnatori.
utrarũq ordinatori. pondefuit utiq
consiliũ. Quocestũ numerũ ciuium.
insua sapientia praedestinatũ. &iam ex
damno generehumano. suaeciuitatis
impler& ENon eos iam meritis quando
quidem uniuersa massatã qua inuitiata
radice damnataẽ sed gratia discernens.
& liberatis nonsolũ deseipsis uerũ &iam
denon liberatis quid eis largiatur osten¬
dens. non enim debita sed gratuitaboni¬
tate. Tunc sequisq cognoscit erutum
malis cum abeorum hominũ consostio
fit inmunis. Cũ quibus illi iusta ẽ&
poena cominunis Quurergo crear&
ds̃ quos peccaturos eẽ presciuit. quan¬
doquidem in eis &exeis &quideorũ¬
culpa merer&ur. & quid suagratia
donar&ur poss& ostendere. Nec subillo
creatore acdispositore. ꝑuersa in ordina¬
tio delinquentiũ. rectũ ꝑuester& ordinẽ¬

Expanded text:
summo ac summe bono creatosummo ac summe bono creatori omnium naturarum, uoluntatum autem bonarum adiutori et remuneratori. malarum autem relictori et damnatori, utrarumque ordinatori, non defuit utique consilium, quo certum numerum ciuium sua sapientia praedestinatum etiam ex damnato genere humano suae ciuitatis inpleret, non eos iam meritis, quando quidem uniuersa massa tamquam in uitiata radice damnata est, sed gratia discernens et liberatis non solum de ipsis, uerum etiam de non liberatis, quid eis largiatur, ostendens. Non enim debita, sed gratuita bonitate tunc se quisque agnoscit erutum malis, cum ab eorum hominum consortio fit inmunis, cum quibus illi iusta esset poena communis. Quur ergo non crearet Deus, quos peccaturos esse praesciuit, quando quidem in eis et ex eis, et quid eoruculpa mereretur, et quid sua gratia donaretur, posset ostendere, nec sub illo creatore ac dispositore peruersa inordinatio delinquentium rectum peruerteret ordine
Abbreviated transcription (Latin):
hoc potest cici ¶ Vt enim ad pariendũ non¬
doloris gemitiis. sed maturitatis inpulsus
feminea uiscera relaxar&. sic ad f&andum
& concipiendũ non libidinis app&tus. sed
uoluntarius usus naturã utramq coniun¬
ger& ¶De rebus enim loquimur nunc puden¬
dis. Etideo qũuis antequã earũ puder&
quales eẽ potuissent. Coniciamus ut possumꝰ:
Tam̃ neres seẽ ut nra disputatio magis fren&¬
ea quaenos reuocat uerecundia. quãelo¬
quentia quaenobis parũ supp&ait adiuue¬
tur : Nam cũid quoddico nec ipsi expesti
fuerint. quiexperiri potuerunt. Qñn
preoccupante peccato exilium deparadi¬
so antemeruerunt quã sibi inopere
serende propaginis tranquillo arbitrio
conuenirent: Quomodo nunc cumista
cõmemorantur sensibus occurrit humanis.
uisiexperientia libidinis turbide. Coniec¬
tura placide uoluntatis. hinc est quod
impedit loquentẽ pudor & si nondeficiat
ratio cogitantem.
erum tamen omni potentidõ

Expanded text:
hoc potest eici. Ut enim ad pariendum nonhoc potest eici. Ut enim ad pariendum nondoloris gemitus, sed maturitatis inpulsus feminea uiscera relaxaret, sic ad fetandum et concipiendum non libidinis adpetitus, sed uoluntarius usus naturam utramque coniungeret. De rebus loquimur nunc pudendis et ideo, quamuis, antequam earum puderet, quales esse potuissent coniciamus ut possumus, tamen necesse est, ut nostra disputatio magis freneuocat, uerecundia, quam eloquentia, quae nobis parum subpetit, adiuuetur. Nam cum id quod dico nec ipsi experti fuerint, qui experiri potuerunt quoniam praeoccupante peccato exilium de paradiso ante meruerunt, quam sibi in opere serendae propaginis tranquillo arbitrio conuenirent, quo modo nunc, cum ista commemorantur, sensibus occurrit humanis nisi experientia libidinis turbidae, non coniectura placidae uoluntatis? Hinc est quod inpedit loquentem pudor, etsi non deficiat ratio cogitantem. erum tamen urnnipotenti Deo,