comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
la in eo loco curulis posita. Uulscis deuictis uelitrinus ager ademptus
uelitras coloni ab urbe missi & colonia deducta. Cum equis post ali¬
quanto pugnatum est inuito quidem consule quia loco iniquo sube¬
undum erat ad hostes. sed milites extrahi rem criminantes ut dicta¬
tor prius ꝗ̃ ipsi redirent in urbem magistratu abiret irritaq sicut an¬
te consulis promissa eius caderent perpulere ut forte temere in aduer¬
sos montes agmen erigeret. Id male commissum ignauia hostium in
bonum uertit qui prius ꝗͣ ad comectum teli ueniretur obstupefacti au¬
dacia romanorum relictis castris quae immunitissimis tenuerant locis
in aduersas ualles desiluere. ubi satis praede & uictoria incruenta fuit
Ita trifariam re bello bene gesta de domesticarum rerum euentu nec
patribus nec plebi cura decesserat tanta cum gratia tum arte prepara¬
uerant feneratores quae non modo plebem sed ipsum etiam dictatorẽ

Expanded text:
la in eo loco curulis posita. Uolscis deuictis Ueliternus ager ademptus; la in eo loco curulis posita. Uolscis deuictis Ueliternus ager ademptus; Uelitras coloni ab urbe missi et colonia deducta. cum Aequis post aliquanto pugnatum est, inuito quidem consule quia loco iniquo subeundum erat ad hostes; sed milites extrahi rem criminantes ut dictator priusquam ipsi redirent in urbem magistratu abiret inritaque, sicut ante consulis, promissa eius caderent, perpulere ut forte temere in aduersos montes agmen erigeret. id male commissum ignauia hostium in bonum uertit, qui priusquam ad coniectum teli ueniretur, obstupefacti audacia Romanorum, relictis castris quae munitissimis tenuerant locis, in auersas ualles desiluere. ibi satis praedae et uictoria incruenta fuit. ita trifariam re bello bene gesta, de domesticarum rerum euentu nec patribus nec plebi cura decesserat: tanta cum gratia tum arte praeparauerant feneratores quae non modo plebem, sed ipsum etiam dictatorem
Abbreviated transcription (Latin):
lium ierant. Romani contra qui a principio pugnae quieti steterãt
uigentes corporibus facile adepti fessos & castra impetu ceperunt &¬
castris exutum hostem uelitras persecuti uno agmine uictores cum uic¬
tis in urbẽ irrupere. Plusq ibi sanguinis promiscua omnium gene¬
rum cede q̃ in ipsa dimicatione factum. Paucis data uenia qui mer¬
mes in deditionem uenere. Dum haec in uulscis geruntur dictator
sabinos ubi longe plurimum belli fuerat fundit fugatq ex uitq cas¬
tris. Equitatu immisso mediam turbauerat hostium aciem qua dum
se cornua latius pandunt parum apte introrsum ordinibus aciem
firmauerant. Turbatos pedes inuasit: eodem impetu capta castra de¬
bellatumq est. post pugnam ad regillum lacum non alia illis annis
pugna clarior fuit. Dictator triumphans urbem inuehitur. Super
solitos honores locus in circo ipsi posterisq ad spectaculum datus. sel¬

Expanded text:
lium ierant. Romani contra, quia principio pugnae quieti steterant, lium ierant. Romani contra, quia principio pugnae quieti steterant, uigentes corporibus, facile adepti fessos, et castra impetu ceperunt et castris exutum hostem Uelitras persecuti uno agmine uictores cum uictis in urbem inrupere; plusque ibi sanguinis promiscua omnium generum caede quam in ipsa dimicatione factum. paucis data uenia, qui inermes in deditionem uenerunt. dum haec in Uolscis geruntur, dictator Sabinos, ubi longe plurimum belli fuerat, fundit fugatque exuitque castris. equitatu immisso mediam turbauerat hostium aciem, quam, dum se cornua latius pandunt, parum apte introrsum ordinibus aciem firmauerant; turbatos pedes inuasit. eodem impetu castra capta debellatumque est. post pugnam ad Regillum lacum non alia illis annis pugna clarior fuit. dictator triumphans urbem inuehitur. super solitos honores locus in circo ipsi posterisque ad spectaculum datus; sel
Abbreviated transcription (Latin):
Is finis populationibus fuit. Cessere equi campis locoq magis ꝗͣ ar¬
mis freti summis se uigis montium tutabantur. Alter consul in
uolscos profectus ne & ipse tereret tempus uastandis maxime agris
hostem ad conferẽda ꝓpius castra dimicandumq acie exciuit. Medio
inter castra campum ante suum quisque uallum infestis signis con¬
stitere multitudine aliquantum uulsci superabant. Itaq effusi &
contemptim pugnam iniere. Consul romanus nec promouit aciem
nec clamorem reddi passus defixis pilis stare suos iussit. ubi ad manũ
uenisset hostis tum cohortos tota ui gladus rem gerere. Uulsci cur¬
u & clamore fessi cum se uelut stupentibus metu intulissent roma¬
nis. Postquam impressionem sensere ex aduerso factam & antes
culos micare gladios haud secus q̃ insidias incidissent turbati uertunt
terga Et ne ad fugam quidem satis uirium fuit quia cursu in proc¬

Expanded text:
is finis populationibus fuit. cessere Aequi campis, locoque magis quam aris finis populationibus fuit. cessere Aequi campis, locoque magis quam armis freti summis se iugis montium tutabantur. alter consul in Uolscos profectus, ne et ipse tereret tempus, uastandis maxime agris hostem ad conferenda propius castra dimicandumque acie exciuit. medio inter castra campo ante suum quisque uallum infestis signis constitere. multitudine aliquantum Uolsci superabant; itaque effusi et contemptim pugnam iniere. consul Romanus nec promouit aciem, nec clamorem reddi passus defixis pilis stare suos iussit: ubi ad manum uenisset hostis, tum coortos tota ui gladiis rem gerere. Uolsci cursu et clamore fessi cum se uelut stupentibus metu intulissent Romanis, postquam impressionem sensere ex aduerso factam et ante culos micare gladios, haud secus quam si in insidias incidissent, turbati uertunt terga; et ne ad fugam quidem satis uirium fuit, quia cursu in proe
Abbreviated transcription (Latin):
& sabini forte una omnes in armis essent. Sed curae fuit consulibus
& senioribus patrum ut imperium natura sua uehemens mansueto
permitteretur ingenio. M. ualerium dictatorem uolesi filium cre¬
ant. Plebs & si aduersus se ereatum dictatorem uidebat tamen cũ
prouocationem fratris lege haberet nihil ex ea familia triste nec
superbum timebat. Edictum deinde a dictatore propositum confir¬
mauit animos seruilii fere consulis edicto conueniens. Sed & homi¬
u & potestati melius rati credi omisso certamine nomina dedere.
quantus nunquam exercitus ante legiones decem effecte. Terne in¬
de date consulibus. quatuor dictator usus. nec iam poterat bellũ
differri. Equi latinum agrum inuaserant. Oratores latinorum
a senatu petebant ut aut mitterent subsidium aut seipsos tuendo¬
rum finium causa capere arma sinerent. Tutius uisum est defendi
inermes latinos: ꝗͣ pati retractare arma. Uetusius consul missus est

Expanded text:
et Sabini forte una omnes in armis essent. sed curae fuit consulibus et Sabini forte una omnes in armis essent. sed curae fuit consulibus et senioribus patrum, ut imperium sua ui uehemens mansueto permitteretur ingenio: M'. Ualerium dictatorem Uolesi filium creant. plebes etsi aduersus se creatum dictatorem uidebat, tamen cum prouocationem fratris lege haberet, nihil ex ea familia triste nec superbum timebat; edictum deinde a dictatore propositum confirmauit animos, Seruili fere consulis edicto conueniens; sed et homini et potestati melius rati credi, omisso certamine nomina dedere. quantus nunquam ante exercitus, legiones decem effectae; ternae inde datae consulibus, quattuor dictator usus. nec iam poterat bellum differri. Aequi Latinum agrum inuaserant. oratores Latinorum ab senatu petebant ut aut mitterent subsidium aut se ipsos tuendorum finium causa capere arma sinerent. tutius uisum est defendi inermes Latinos quam pati retractare arma. Uetusius consul missus est;
Abbreviated transcription (Latin):
tantam concitatã turbam & lasciuire magis plebem qͦ seuire. Id a¬
deo malum ex prouocatione natum quippe minas esse consulum nõ
imperium ubi ad eos qui una peccauerint prouocare liceat. Agedũ
inquit dictatorem a quo non est prouocatio creemus. iam hic quo
nunc omnia ardent conticescet furor. pulset tum hic lictorem qui
sciet ius detergo uitaq sua penes illum unum esse cuius maiestatem
uiolauit. Multis ut erat horrida & atrox uidebatur appii sententia
Rursus uirginii largiiq exemplo haud salubrem utiq largii putabãt
sententiam quae totam fidem tolleret. Medium maxime & mode¬
ratum utroq consilium uerginii habebatur. Sed factione respectuq
rerum priuatarum quae semper offecere officientq publicis consilus
Appius uicit ac prope fuit ut dictator ille idem crearetur quae res uti¬
que alienasset plebem periculosissimo tempore. cum uolsci equiq

Expanded text:
tantum concitum turbarum et lasciuire magis plebem quam saeuire. id atantum concitum turbarum et lasciuire magis plebem quam saeuire. id adeo malum ex prouocatione natum; quippe minas esse consulum, non imperium, ubi ad eos qui una peccauerint prouocare liceat. 'agedum' inquit, 'dictatorem, a quo prouocatio non est, creemus; iam hic quo nunc omnia ardent conticescet furor. pulset tum mihi lictorem qui sciet ius de tergo uitaque sua penes unum illum esse cuius maiestatem uiolarit.' multis, ut erat, horrida et atrox uidebatur Appi sententia; rursus Uergini Largique exemplo haud salubres, utique Largi putabant sententiam, quae totam fidem tolleret. medium maxime et moderatum utroque consilium Uergini habebatur; sed factione respectuque rerum priuatarum, quae semper offecere officientque publicis consiliis, Appius uicit, ac prope fuit ut dictator ille idem crearetur; quae res utique alienasset plebem periculosissimo tempore, cum Uolsci Aequique
Abbreviated transcription (Latin):
intercursu rixa sedata est. In qua tamen sinc lapide sinc telo pluscla¬
moris atq irarum q̃ iniuriae fuerat. Senatus tumultuose uocatus tu¬
multuosius consulitur. quaestionem postulantibus his qui pulsati fuer¬
ant decernente ferocissimo quoq non sententus magis ꝗͣ clamore &
strepitu. Tandem cum ira resedisset exprobrantibus consulibus nihi¬
io plus sanitatis in curia ꝗͣ in foro esse ordine consuli coepit. Tres fuere
snĩe .ẜ. uerginius rem non uulgabat de his tantum qui fidem secuti .P.
seruilu consulis uolsco aurunco sabinoq militassent bello agendum
censebat titus larguis non id tempus esse ut merita tantum modo ex¬
soluerentur totam plebem ere alieno demersam esse nec sisti posse in
omnibus consulatur. Quin si alia aliorum sit conditio accendi magis
discordiam ꝗͣ sedari. Appius claudius & natura immitis & efferatus
hinc plebis odio illinc patrum laudibus non miserus ait sed licentia

Expanded text:
intercursu rixa sedata est, in qua tamen sine lapide, sine telo plus claintercursu rixa sedata est, in qua tamen sine lapide, sine telo plus clamoris atque irarum quam iniuriae fuerat. senatus tumultuose uocatus tumultuosius consulitur, quaestionem postulantibus iis qui pulsati fuerant, decernente ferocissimo quoque non sententiis magis quam clamore et strepitu. tandem cum irae resedissent, exprobrantibus consulibus nihilo plus sanitatis in curia quam in foro esse, ordine consuli coepit. tres fuere sententiae. P. Uerginius rem non uolgabat; de iis tantum qui fidem secuti P. Seruili consulis Uolsco Aurunco Sabinoque militassent bello, agendum censebat. T. Largius , non id tempus esse ut merita tantummodo exsoluerentur; totam plebem aere alieno demersam esse, nec sisti posse ni omnibus consulatur; quin si alia aliorum sit condicio, accendi magis discordiam quam sedari. Ap. Claudius , et natura immitis et efferatus hinc plebis odio, illinc patrum laudibus, non miseriis ait sed licentia
Abbreviated transcription (Latin):
iterum consulere placuit. Tum uero ad sellas consulum conuolauere
minimus quisq natu patrum abdicare consitatum uibentes & depo¬
nere imperium ad quod tuendum animus deesset. Utraq re satis ex¬
perta. tum demum consules ne predictum negetis patres conscripti
ad est ingens seditio. postulamus ut hi qui maxime ignauiam inere¬
pant assint nobis habentibus delectum. Acerrimi cuiusq arbitrio.¬
quando ita placet rem agemus. redeunt in tribunal. citari nomina¬
tum unum ex his qui in conspectu erant dedita opera iubent. Cum sta¬
ret accitus & circa eum aliquot hominum ne forte uiolaretur constitis¬
set globus lictores ad eum consules mittunt quo repulso tum uero in¬
dignum facinus esse clamitantes qui patrum consulibus aderant de¬
uolant de tribunali ut lictori auxilio essent. Sed a lictore nihil aliud
q̃ prehendere prohibito cum conuersus in patres impetus esset consulũ

Expanded text:
iterum consulere placuit. tum uero ad sellas consulum prope conuolare iterum consulere placuit. tum uero ad sellas consulum prope conuolare minimus quisque natu patrum, abdicare consulatum iubentes et deponere imperium, ad quod tuendum animus deesset. utraque re satis experta tum demum consules: 'ne praedictum negetis, patres conscripti, adest ingens seditio. postulamus ut hi qui maxime ignauiam increpant adsint nobis habentibus dilectum. acerrimi cuiusque arbitrio,quando ita placet, rem agemus.' redeunt in tribunal; citari nominatim unum ex iis qui in conspectu erant dedita opera iubent. cum staret tacitus et circa eum aliquot hominum, ne forte uiolaretur, constitisset globus, lictorem ad eum consules mittunt. quo repulso, tum uero indignum facinus esse clamitantes qui patrum consulibus aderant, deuolant de tribunali ut lictori auxilio essent. sed ab lictore nihil aliud quam prendere prohibito cum conuersus in patres impetus esset, consulum
Abbreviated transcription (Latin):
plus esse ꝗͣ consulem qualis appius claudius fuerit momentos tempo¬
ris discussurum illos cetus fuisse. Correpti consules cum quid ergo se
facere uellent nihil enim segnius molliusue ꝗͣ patribus placeat actu¬
ros percontarentur decernunt ut delectum ꝗͣ acerrimum habeant.
otio lasciuire plebem. Dimisso senatu consules in tribunal ascendũt.
citant nominatim iuniores. cum ad nomen nemo responderet. Cir¬
cum fusa multitudo in contionis modum negare ultra decipi plebẽ
posse nunquam unum militem habituros n prestaretur fides pub¬
licam libertatem unicuiq prius reddendam esse ꝗͣ arma danda. ut
pro patria cunbusq non pro dominis pugnent. Consules quid manda¬
tum esset a senatu uidebant. Sed eorum qui intra parietes curiae feroci¬
ter loquerentur neminem adesse inuidiae suae participem. Et apparebat
atrox cum plebe certamen. Prius itaq ꝗͣ ultima experirentur senatũ

Expanded text:
plus esse quam consulem—qualis Ap. Claudius fuerit, momento tempoplus esse quam consulem—qualis Ap. Claudius fuerit, momento temporis discussurum illos coetus fuisse. correpti consules cum, quid ergo se facere uellent—nihil enim segnius molliusue quam patribus placeat acturos—percontarentur, decernunt ut dilectum quam acerrimum habeant: otio lasciuire plebem. dimisso senatu consules in tribunal escendunt; citant nominatim iuniores. cum ad nomen nemo responderet, circumfusa multitudo in contionis modum negare ultra decipi plebem posse; nunquam unum militem habituros ni praestaretur fides publica; libertatem unicuique prius reddendam esse quam arma danda, ut pro patria ciuibusque, non pro dominis pugnent. consules quid mandatum esset a senatu uidebant, sed eorum, qui intra parietes curiae ferociter loquerentur, neminem adesse inuidiae suae participem; et apparebat atrox cum plebe certamen. prius itaque quam ultima experirentur senatum
Abbreviated transcription (Latin):
sccessione occultisq colloquuis. Tandem inuisi plebi consules magis¬
tratu abeunt. Seruilius neutris appius patribus mire gratus. Aulus
uerginius inde & titus uetusius consulatum ineunt. Tum uero pl¬
plebs incerta quales habitura consules esset cetus nocturnos pars esqui¬
lus pars in auentino facere. ne in foro subitis trepidaret consilus &
omnia temere ac fortuito ageret. Eam rem consules rati ut erat per¬
nitiosam ad patres deferunt. sed delatum consulere ordine non licu¬
it. adeo tumultuose excepta est. clamoribus undiq & in dignatione
patrum si quod unperio consulari exequendum esset inuidiam eius
consules ad senatum reicerent. Profecto si essent in re.p. magistra¬
tus nullum futurum fuisse romae nisi publicum consilium. nunc in
mille curias contionesq cum alia in esquilus alia in auentino fiant cõ¬
cilia dispersam & dissipatam esse remp. unum hercule uirum id enĩ

Expanded text:
secessione occultisque conloquiis. tandem inuisi plebi consules magissecessione occultisque conloquiis. tandem inuisi plebi consules magistratu abeunt, Seruilius neutris, Appius patribus mire gratus. A. Uerginius inde et T. Uetusius consulatum ineunt. tum uero plebs incerta quales habitura consules esset, coetus nocturnos, pars Esquiliis, pars in Auentino facere, ne in foro subitis trepidaret consiliis et omnia temere ac fortuito ageret. eam rem consules rati, ut erat, perniciosam ad patres deferunt, sed delatam consulere ordine non licuit; adeo tumultuose excepta est clamoribus undique et indignatione patrum, si quod imperio consulari exsequendum esset, inuidiam eius consules ad senatum reicerent: profecto si essent in re publica magistratus, nullum futurum fuisse Romae nisi publicum concilium; nunc in mille curias contionesque cum alia in Esquiliis, alia in Auentino fiant concilia dispersam et dissipatam esse rem publicam. unum hercule uirum—id enim
Abbreviated transcription (Latin):
in creditores a debitoribus uerterant. Super haec timor incessit sa¬
bini belli. delectuq decreto nemo nomen dedit. furente appio
& insectantem ambitionem collegae qui populari silentio rem .p.
proderet & ad id quod de credita pecunia ius non dixisset adice¬
ret ut ne delectum quidem ex senatus consulto haberet. Non es¬
se tamen desertam omnino rem.p. neq proiectum consulare ur¬
perium se imum & suae & patrum maiestatis uindicem fore. Cũ
circumstaret quotidiana multitudo licentia accensa arripi unum
insignem ducem seditionum iussit. Ille cum a lictoribus iam tra¬
heretur prouocauit nec cessisset prouocationi consul quia non du¬
bium erat populi iudicium nisi egre uicta pertinacia foret consilio
magis ac auctoritate principum ꝗͣ populi clamore. Adeo supere¬
rant animi ad sustinendam inindiam. Crescere inde malum in di¬
es non clamoribus modo apertis sed quod multo pernitiosius erat

Expanded text:
in creditores a debitoribus uerterant. super haec timor incessit Sain creditores a debitoribus uerterant. super haec timor incessit Sabini belli; dilectuque decreto nemo nomen dedit, furente Appio et insectante ambitionem collegae, qui populari silentio rem publicam proderet et ad id quod de credita pecunia ius non dixisset, adiceret ut ne dilectum quidem ex senatus consulto haberet; non esse tamen desertam omnino rem publicam neque proiectum consulare imperium; se unum et suae et patrum maiestatis uindicem fore. cum circumstaret cotidiana multitudo licentia accensa, arripi unum insignem ducem seditionum iussit. ille cum a lictoribus iam traheretur prouocauit; nec cessisset prouocationi consul, quia non dubium erat populi iudicium, nisi aegre uicta pertinacia foret consilio magis et auctoritate principum quam populi clamore; adeo supererant animi ad sustinendam inuidiam. crescere inde malum in dies, non clamoribus modo apertis sed, quod multo perniciosius erat,
Abbreviated transcription (Latin):
Certamen consulibus inciderat uter dedicaret mercurii edem. Sena¬
tus a se rem ad populum reiecit utri eorum dedicatio uissu populi
data esset cum preesse annone. Mercatorum collegium instituere
solemnia pro pontifice uissit suscipere. Populus dedicationem adis
dat.M. letorio primipili centurioni. quod facile appareret non
tam ad honorem eius cui curatio altior fastigio suo data esset factũ
ꝗ̃ ad consulum ignominiam. Seuire inde utiq consulum alter pa¬
tresq. sed plebi ereuerant animi & longe alia qͦ primo constituerãt
uia grassabantur. Desperato enim consulum senatusq auxilio cũ
iniuis duci debitorem uidissent undiq conuolabant neq decretum
exaudiri consulis pre strepitu & clamore poterat neq cum decres¬
set quisquam obtemperabat. ui agebatur metus omnis & periculũ¬
libertatis cum in conspectu consulis singuli a pluribus uiolarentu

Expanded text:
certamen consulibus inciderat, uter dedicaret Mercuri aedem. senacertamen consulibus inciderat, uter dedicaret Mercuri aedem. senatus a se rem ad populum reiecit: utri eorum dedicatio iussu populi data esset, eum praeesse annonae, mercatorum collegium instituere, sollemnia pro pontifice iussit suscipere. populus dedicationem aedis dat M. Laetorio , primi pili centurioni, quod facile appareret non tam ad honorem eius cui curatio altior fastigio suo data esset factum quam ad consulum ignominiam. saeuire inde utique consulum alter patresque; sed plebi creuerant animi et longe alia quam primo instituerant uia grassabantur. desperato enim consulum senatusque auxilio, cum in ius duci debitorem uidissent, undique conuolabant. neque decretum exaudiri consulis prae strepitu et clamore poterat, neque cum decresset quisquam obtemperabat. ui agebatur, metusque omnis et periculum, cum in conspectu consulis singuli a pluribus uiolarentur,
Abbreviated transcription (Latin):
tot intra paucos dies bellis romanus promissa consulis fidemq sena¬
tus expectabat. Cum appius & insita superbia animo & ut college
uanam faceret fidem ꝗͣ asperrime poterat uis de creditis pecunus di¬
cere. Deinceps & qui ante nexi fuerãt creditorib tradebãt᷑ alii & nectabat᷑.
Quod ubi cui militi inciderat collegam appellabat. Concursus ad ser¬
uilium fiebat. illius promissa iactabant. Illi exprobrabant sua quis¬
que belli merita cicatricesq acceptas. Postulabant ut aut referret
ad senatum aut ut auxilio esset consul cuubus suis. imperator mi¬
litibus. Mouebant consulem haec sed tergiuersari res cogebat. adeo
in alteram causam non collega solum preceps erat sed omnis factio
nobilium. Ita medium se gerendo nec plebis uitauit odium nec
apud patres gratiam inut. Patres mollem consulem & ambitiosũ
rati. plebs fallacem. breuiq apparuit ad equasse eum appii odium.

Expanded text:
tot intra paucos dies bellis Romanus promissa consulis fidemque senatot intra paucos dies bellis Romanus promissa consulis fidemque senatus exspectabat, cum Appius et insita superbia animo et ut collegae uanam faceret fidem, quam asperrime poterat ius de creditis pecuniis dicere. deinceps et qui ante nexi fuerant creditoribus tradebantur et nectebantur alii. quod ubi cui militi inciderat, collegam appellabat. concursus ad Seruilium fiebat; illius promissa iactabant; illi exprobrabant sua quisque belli merita cicatricesque acceptas. postulabant ut aut referret ad senatum, aut ut auxilio esset consul ciuibus suis, imperator militibus. mouebant consulem haec, sed tergiuersari res cogebat; adeo in alteram causam non collega solum praeceps erat sed omnis factio nobilium. ita medium se gerendo nec plebis uitauit odium nec apud patres gratiam iniit. patres mollem consulem et ambitiosum rati, plebes fallacem, breuique apparuit aequasse eum Appi odium.
Abbreviated transcription (Latin):
copus equitum aulus postumius qui dictator bello latino fuerat. Se¬
cutus consul seruilius cum delecta manu peditum plerosq palantes
eques circumuenit. nec aduenienti peditum agmini restitit sabina
legio. fessi cum itinere tum populatione nocturna magna pars in
uillis repleti cibo uinoq uix fuge quod satis esset uirium habuere.
N octe una audito perfectoq bello sabino postero die in magna iam
spe undiq parte pacis legati aurunci senatum adeunt ni decedat᷑
uolsco agro bellum indicentes. Cum legatis simul exercitus aurun¬
corum domo profectus erat. cuius fama haud procul iam ab aritia
in tanto tumultu conciuit romanos ut nec consuli ordine patres
nec pacatum responsum arma inferentibus arma ipsi capientesda¬
re possent aritiam infesto agmine itur. nec procul inde cum aurun¬
cis signa collata & proclio uno debellatum est. fusis aruncis uictor

Expanded text:
copiis equitum A. Postumius , qui dictator bello Latino fuerat; secopiis equitum A. Postumius , qui dictator bello Latino fuerat; secutus consul Seruilius cum delecta peditum manu. plerosque palantes eques circumuenit, nec aduenienti peditum agmini restitit Sabina legio. fessi cum itinere tum populatione nocturna, magna pars in uillis repleti cibo uinoque, uix fugae quod satis esset uirium habuere. nocte una audito perfectoque bello Sabino, postero die in magna iam spe undique partae pacis, legati Aurunci senatum adeunt, ni decedatur Uolsco agro bellum indicentes. cum legatis simul exercitus Auruncorum domo profectus erat; cuius fama haud procul iam ab Aricia uisi tanto tumultu conciuit Romanos ut nec consuli ordine patres nec pacatum responsum arma inferentibus arma ipsi capientes dare possent. Ariciam infesto agmine itur; nec procul inde cum Auruncis signa conlata, proelioque uno debellatum est. fusis Auruncis, uictor
Abbreviated transcription (Latin):
dor dato tandem ad erumpendum signo militem auidum certami¬
nis emittit. primo statim incursu pulsi hostes. fugientibus quoad
insequi pedes potuit terga cesa. Eques usq ad castra pauidos egit.
Mox ipsa castra legionibus cireumdatis cum uolscos inde etiam pauor
expulisset capta. direptaq. Postero die ad suessam pometiam quo
confugerant hostes legionibus ductis intra paucos dies oppidum ca¬
pitur. captum prede datum. Inde paulum recreatus egens miles.
Consul cum maxima gloria sua uictorem exercitum romam reducit.
Decedentem romam macetranorum uolscorum legati rebus suis timẽ¬
tes post pometiam captam adeunt. his ex senatus consulto data pax
ager ademptus. Confestun & sabini romanos territauere. Tumul¬
tus enim fuit uerius q̃ bellum. Nocte in urbem nuntiatum est exer¬
citum sabinum praedabundum ad anienem amnem peruenisse. ibi
passim diripi atq incendi uillas. Missus extemplo eo cum omnibus

Expanded text:
dor, dato tandem ad erumpendum signo militem auidum certamidor, dato tandem ad erumpendum signo militem auidum certaminis emittit. primo statim incursu pulsi hostes; fugientibus, quoad insequi pedes potuit, terga caesa; eques usque ad castra pauidos egit. mox ipsa castra legionibus circumdatis, cum Uolscos inde etiam pauor expulisset, capta direptaque. postero die ad Suessam Pometiam quo confugerant hostes legionibus ductis, intra paucos dies oppidum capitur; captum praedae datum. inde paulum recreatus egens miles; consul cum maxima gloria sua uictorem exercitum Romam reducit. decedentem Romam Ecetranorum Uolscorum legati, rebus suis timentes post Pometiam captam, adeunt. his ex senatus consulto data pax, ager ademptus. confestim et Sabini Romanos territauere; tumultus enim fuit uerius quam bellum. nocte in urbem nuntiatum est exercitum Sabinum praedabundum ad Anienem amnem peruenisse; ibi passim diripi atque incendi uillas. missus extemplo eo cum omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
fiteri extemplo nomina & undiq ex tota urbe proripientium se ex
priuato cum retinendi uis creditori non esset concursus in forum
ut sacramento dicerent fieri. Magna ea manus fuit neq aliorum¬
magis in uolsco bello uirtus atq opera enituit. Consul copias con¬
tra hostem educit. paruo dirimente interuallo castra ponit. Proxima
inde nocte uolsci discordia roma freti si qua nocturna transitio pro¬
ditioue fieri posset temptant castra. Sensere uigiles excitatus exerci¬
tus. signo dato concursum est ad arma. lta frustra id inceptum uol¬
scis fuit. Relniuum noctis utrinq quieti datum. Postero die pri¬
ma luce uolsci fossis repletis uallum inuadunt. iamq ab omni par¬
te munimenta uellebantur cum consul quamꝗ̃ cuncti undiq & nexi
ante omnes ut signum daret clamabant experiendi animos mili¬
tum causa parumper moratus postquam satis apparebat ingens ar¬

Expanded text:
fiteri extemplo nomina, et undique ex tota urbe proripientium se ex fiteri extemplo nomina, et undique ex tota urbe proripientium se ex priuato, cum retinendi ius creditori non esset, concursus in forum ut sacramento dicerent fieri. magna ea manus fuit, neque aliorummagis in Uolsco bello uirtus atque opera enituit. consul copias contra hostem educit; paruo dirimente interuallo castra ponit. proxima inde nocte Uolsci, discordia Romana freti, si qua nocturna transitio proditioue fieri posset, temptant castra. sensere uigiles; excitatus exercitus; signo dato concursum est ad arma; ita frustra id inceptum Uolscis fuit. reliquum noctis utrimque quieti datum. postero die prima luce Uolsci fossis repletis uallum inuadunt. iamque ob omni parte munimenta uellebantur, cum consul, quamquam cuncti undique et nexi ante omnes ut signum daret clamabant, experiendi animos militum causa parumper moratus, postquam satis apparebat ingens ar
Abbreviated transcription (Latin):
tantis circumuentam terroribus expediret rem publicam. Tum cõ¬
sul misso senatu in cõtionẽ ꝓdit. Ibi curam esse patribus ostendit ut
consulatur plebi. coeterum deliberationi de maxima quidem illa
sed tamen parte ciuitatis metum pro uniuersa re.p. interuenisse.
nec posse cum hostes prope ad portas essent bello preuertisse quicq̃
Nec si sit laxamenti aliquid aut plebi honestum esse nisi mercede pn¬
us accepta arma pro patria non coepisse neq patribus satis decorũ
per metum potius ꝗͣ postmodũ uoluntate afflictis ciuium suorum
fortunis consuluisse. Contioni deinde edicto ad didit finem quo
edixit ne quis cuiem romanum uinctum aut clausum teneret. quo
minus ei nominis edendi apud consules potestas fieret. ne quis mili¬
tis donec in castris esset bona possideret aut uenderet liberos nepo¬
tesue eius moraretur. Hoc proposito edicto & qui aderant nexi pro¬

Expanded text:
tantis circumuentam terroribus expediret rem publicam. tum contantis circumuentam terroribus expediret rem publicam. tum consul misso senatu in contionem prodit. ibi curae esse patribus osteconsulatur plebi; ceterum deliberationi de maxima quidem illa sed tamen parte civitatis metum pro universa re publica intervenisse. nec posse, cum hostes prope ad portas essent, bello praeverti se quicquam, nec, si sit laxamenti aliquid, aut plebi honestum esse, nisi mercede prius accepta arma pro patria non cepisse, neque patribus satis decorum per metum potius quam postmodo uoluntate adflictis ciuium suorum fortunis consuluisse. contioni deinde edicto addidit fidem quo edixit ne quis ciuem Romanum uinctum aut clausum teneret, quo minus ei nominis edendi apud consules potestas fieret, neu quis militis, donec in castris esset, bona possideret aut uenderet, liberos nepotesue eius moraretur. hoc proposito edicto, et qui aderant nexi pro
Abbreviated transcription (Latin):
dem curia non modo inter patres sed ne inter consules quidem ip¬
sos satis conueniebat. Appius uehementis ingenii uir imperio con¬
sulari rem agendam censebat. uno aut altero abrepto quieturos
alios. Seruilius lenibus remedus aptior concitatos animos flecti ꝗ̃
frangi putabat cum tutius tum facilius esse. Inter haec maior alius
terror latini equites cum tumultuoso aduolant nuntio uolscos in¬
festo exercitu ad urbem oppugnandam uenire. Quae audita adeo
duas ex una ciuitate discordia fecerat longe aliter patres ac plebẽ
affecere. Exultare gaudio plebs. ultores superbie patrum adesse
dicere deos. Alius alium confirmare ne nomina darent. cum om¬
nibus potius ꝗͣ solos perituros. patres militarent. patres arma cape¬
rent. ut poenes eosdem pericula belli poenes quos praemia essent.
At uero curia mesta ac trepida ancipiti metu & a ciuie & abhoste
seruilium consulem cui ingenium magis populare erat orare ut

Expanded text:
dem curia non modo inter patres sed ne inter consules quidem ipdem curia non modo inter patres sed ne inter consules quidem ipsos satis conueniebat. Appius, uehementis ingenii uir, imperio consulari rem agendam censebat; uno aut altero arrepto, quieturos alios: Seruilius, lenibus remediis aptior, concitatos animos flecti quam frangi putabat cum tutius tum facilius esse. inter haec maior alius terror: Latini equites cum tumultuoso aduolant nuntio Uolscos infesto exercitu ad urbem oppugnandam uenire. quae audita—adeo duas ex una ciuitate discordia fecerat—longe aliter patres ac plebem adfecere. exsultare gaudio plebes; ultores superbiae patrum adesse dicere deos; alius alium confirmare ne nomina darent; cum omnibus potius quam solos perituros; patres militarent, patres arma caperent, ut penes eosdem pericula belli, penes quos praemia, essent. at uero curia, maesta ac trepida ancipiti metu et ab ciue et ab hoste, Seruilium consulem, cui ingenium magis populare erat, orare ut
Abbreviated transcription (Latin):
ditionem interuenissent. At in eos multitudo uersa ostentare uir¬
cula sua deformitatemq aliam. haec se meritos dicere exprobrantes
suam quisq alius alii militiam. Postulare multo minaciter magis
ꝗͣ suppliciter ut senatum uocarent. curiamq ipsi futuri arbitri mo¬
deratoresq publici consilii circumsistunt. Pauei admodum patrum
quos casus obtulerat contracti a consulibus coeteros metus non cu¬
ria modo sed etiam foro arcebat. nec agi quicquam per infrequẽ¬
tiam poterat senatus. Tum uero eludi atq extrahi se multitudo pu¬
tare & patrum qui abessent non casu non metu sed impediendae rei
causa abesse. & consules ipsos tergiuersari. nec dubie ludibrio esse
miserias suas. lam prope erat ut ne consulum quidem maiestas co¬
herceret iras hominum cum incerti morando anueniendo plus pe¬
riculi contraherent. Tandem in senatum ueniunt. frequentiq tan¬

Expanded text:
ditionem interuenissent. at in eos multitudo uersa ostentare uinditionem interuenissent. at in eos multitudo uersa ostentare uincula sua deformitatemque aliam. haec se meritos dicere, exprobrantes suam quisque alius alibi militiam; postulare multo minaciter magis quam suppliciter ut senatum uocarent; curiamque ipsi futuri arbitri moderatoresque publici consilii circumsistunt. pauci admodum patrum, quos casus obtulerat, contracti ab consulibus; ceteros metus non curia modo sed etiam foro arcebat, nec agi quicquam per infrequetiam poterat senatus. tum uero eludi atque extrahi se multitudo putare, et patrum qui abessent, non casu, non metu, sed impediendae rei causa abesse, et consules ipsos tergiuersari, nec dubie ludibrio esse miserias suas. iam prope erat ut ne consulum quidem maiestas coerceret iras hominum, cum incerti morando an ueniendo plus periculi contraherent, tandem in senatum ueniunt. frequentique tan
Abbreviated transcription (Latin):
fructu modo caruerit. sed uilla incensa fuerit direpta omnia peco¬
ra abacta tributum iniquum suo tempore imperatum es alienum
fecisse. Id cumulatum usuris primo se agro paterno auitoq ex¬
uisse. Deinde fortunis aliis. postremo uelut tabem peruenisse ad
corpus. ductum se a creditore non in seruitium sed in ergasculum
& carnificinam esse. Inde ostentare tergum foedum recentibus
uestigus uerberum. Ad haec uisa auditaq clamor ingens oritur
Non iam foro se tumultus sustinet. sed passi urbem totam peruadit
Nexu uincti solutiq se undiq in publicum proripiunt. Implorant
quiritũ fidem. nullo loco deest seditionis uoluntarius comes. Multis
passim agminibus per omnes uias in forum curritur magno cum¬
clamore. Magno cum periculo suo qui forte patrum in foro erant
in eam turbam inciderunt. nec temperatum manibus foret nisi pro¬
pere consules. P. seruilius & appius claudius ad comprimendam se¬

Expanded text:
fructu modo caruerit, sed uilla incensa fuerit, direpta omnia, pecofructu modo caruerit, sed uilla incensa fuerit, direpta omnia, pecora abacta, tributum iniquo suo tempore imperatum, aes alienum fecisse. id cumulatum usuris primo se agro paterno auitoque exuisse, deinde fortunis aliis; postremo uelut tabem peruenisse ad corpus; ductum se ab creditore non in seruitium, sed in ergastulum et carnificinam esse. inde ostentare tergum foedum recentibus uestigiis uerberum. ad haec uisa auditaque clamor ingens oritur. non iam foro se tumultus tenet, sed passim totam urbem peruadit. nexi, uincti solutique, se undique in publicum proripiunt, implorant Quiritium fidem. nullo loco deest seditionis uoluntarius comes; multis passim agminibus per omnes uias cum clamore in forum curritur. magno cum periculo suo qui forte patrum in foro erant in eam turbam inciderunt; nec temperatum manibus foret, ni propere consules, P. Seruilius et Ap. Claudius , ad comprimendam se
Abbreviated transcription (Latin):
bat odio maxime propter nexos ob es alienum. Fremebant se fo¬
ris pro libertate & imperio dimicantes domi a cuubus captos & op¬
pressos esse. Tutioremq in bello ꝗͣ in pace & inter hostes ꝗͣ interci¬
ues libertatem plebis esse. Inuidiamq eam sua sponte gliscentem
insignis unius calamitas accendit. Magno natu quidam cum om¬
nium maiorum suorum insignibus se in forum proiecit. Obsita
erat squalore uestis. fedior corporis habitus pallore ac matie pe¬
rempti. Ad haec promissa barba & capilli efferauerant spetiem
oris. Noscitabantur tamen in tanta deformitate & ordines dux¬
isse aiebant. aliaq militiae decora uulgo miserantes eum iactabãt.
Ipse testes honestarum aliquot locis pugnarum cicatrices aduerso
pectore ostentabat. Sciscitantibus unde ille habitus unde defor¬
mitas cum circumfusa turba esset prope in contionis modum sabi¬
no bello ait se militantem quia propter populationes agri non

Expanded text:
bat odio, maxime propter nexos ob aes alienum. fremebant se, fobat odio, maxime propter nexos ob aes alienum. fremebant se, foris pro libertate et imperio dimicantes, domi a ciuibus captos et oppressos esse, tutioremque in bello quam in pace et inter hostes quam inter ciues libertatem plebis esse; inuidiamque eam sua sponte gliscentem insignis unius calamitas accendit. magno natu quidam cum omnium malorum suorum insignibus se in forum proiecit. obsita erat squalore uestis, foedior corporis habitus pallore ac macie perempti; ad hoc promissa barba et capilli efferauerant speciem oris. noscitabatur tamen in tanta deformitate, et ordines duxisse aiebant, aliaque militiae decora uolgo miserantes eum iactabant; ipse testes honestarum aliquot locis pugnarum cicatrices aduerso pectore ostentabat. sciscitantibus unde ille habitus, unde deformitas, cum circumfusa turba esset prope in contionis modum, Sabino bello ait se militantem, quia propter populationes agri non
Abbreviated transcription (Latin):
cumq arma suaderet ne a legatis ꝗdem uiolandis abstinuit. Com¬
prehensos uolscos romam duxere. Ibi traditi consulibus. indicatũ¬
q est uolscos hernicosq parare bellum romanis. Relata re ad se¬
natum adeo fuit gratum patribus ut & captiuorum latinis remit¬
terent & de foedere quod prope in perpetuum negatum fuerat rẽ
ad nouos magistratus reicerent. Enimuero tum latini gaudere
facto pacis auctores in ingenti gloria esse. coronam auream ioui
donum in capitolium mittunt. Cum legatis donoq captiuorum¬
qui remissi ad suos fuerant magna circumfusa multitudo uenit pei¬
gunt domos eorum apud quem quisq seruierat. gratias agunt li¬
beraliter habiti cultiq in calamitate sua. Inde hospitia uingunt.
nunquam alias ante publicae priuatimq latinum nomen roma¬
no imperio coniunctius fuit. Sed & bellum uolscum imminebat
& ciuitas secum ipsa discors intestino inter patres plebemq flagra¬

Expanded text:
cumque arma suaderet, ne ab legatis quidem uiolandis abstinuit; comcumque arma suaderet, ne ab legatis quidem uiolandis abstinuit; comprehensos Uolscos Romam duxere. ibi traditi consulibus indicatumque est Uolscos Hernicosque parare bellum Romanis. relata re ad senatum adeo fuit gratum patribus ut et captiuorum sex milia Latinis remitterent et de foedere, quod prope in perpetuum negatum fuerat, rem ad nouos magistratus traicerent. enimuero tum Latini gaudere facto; pacis auctores in ingenti gloria esse. coronam auream Ioui donum in Capitolium mittunt. cum legatis donoque qui captiuorum remissi ad suos fuerant, magna circumfusa multitudo, uenit. pergunt domos eorum apud quem quisque seruierant; gratias agunt liberaliter habiti cultique in calamitate sua; inde hospitia iungunt. nunquam alias ante publice priuatimque Latinum nomen Romano imperio coniunctius fuit. sed et bellum Uolscum imminebat et ciuitas secum ipsa discors intestino inter patres plebemque flagra
Abbreviated transcription (Latin):
nia quam rex tarquinius deduxerat suppleto numero colonorũ
iterum deducta est. Romae tribus una & .xxx. facte. Edes mer¬
curii dedicata est idibus maus. Cum uolscoꝵ gẽte latino bello neq
pax neq bellum fuerat. Nam & uolsci comparauerant auxilia
quae mitterent latinis. ni maturatum a dictatore romano esset¬
& maturait romanus ne proelio uno cum latino uolscoq conten¬
deret. Hac ira consules in uolscum agrum legiones duxere. Uols¬
cos consilu poenam non metuentes nec opinata res perculit. Ar¬
morum immemores obsides dant trecentos principum a cora atq
ometia liberos. Ita sine certamine inde abducte legiones. Nec
ita multo post uolscis leuatis metu suum rediit ingenium. Rur¬
sus occultum parant bellum. hernicis in societatem armorum assũp¬
tis. legatos quoq ad sollicitandum latium passim dimittunt. Sed
recens ad regillum lacum accepta clades latinos ira odioq eius qui¬

Expanded text:
nia, quam rex Tarquinius deduxerat, suppleto numero colonorum nia, quam rex Tarquinius deduxerat, suppleto numero colonorum iterum deducta est. Romae tribus una et uiginti factae. aedes Mercuri dedicata est idibus Maiis. cum Uolscorum gente Latino bello neque pax neque bellum fuerat; nam et Uolsci comparauerant auxilia quae mitterent Latinis, ni maturatum ab dictatore Romano essett maturauit Romanus ne proelio uno cum Latino Uolscoque contenderet. hac ira consules in Uolscum agrum legiones duxere. Uolscos consilii poenam non metuentes necopinata res perculit; armorum immemores obsides dant trecentos principum a Cora atque Pometia liberos. ita sine certamine inde abductae legiones. nec ita multo post Uolscis leuatis metu suum rediit ingenium. rursus occultum parant bellum, Hernicis in societatem armorum adsumptis. legatos quoque ad sollicitandum Latium passim dimittunt; sed recens ad Regillum lacum accepta cladis Latinos ira odioque eius, qui
Abbreviated transcription (Latin):
pronius. M. minutius. his consulibus edes saturno dedicata saturna¬
la institutus festus dies aulus deinde postumius &.T. uirgineus cõ¬
sules facti hoc demum anno ad regillum lacum pugnatum apud
quosdam inuenio. A. postumium quia collega dubie fidei fuerit
se consulatu abdicasse dictatorem inde factum. Tanti errores im¬
plicant temporum aliter apud alios ordinatis magistratibus ut nec
quibus consulibus secundum quosdam nec quid quoq anno actum
sit in tanta uetustate non rerum modo sed etiam auctorum dige¬
rere possis. Appius claudius deinde &.p. seruilius consules facti.
Insignis hic annus est nuntio mortis Tarquinii. Mortuus est cumis
quo se post fractas opes latinorum ad aristodemum tirannũ contu¬
lerat. Eo nuntio erecti patres erecta plebs. Sed patribus nimis lux¬
uriosa ea fuit letitia. Plebi cui ad eam diem summa ope inseruitũ
erat in uiriae a primoribus fieri coepere. Eodem anno signia colo¬

Expanded text:
pronius et M. Minucius . his consulibus aedis Saturno dedicata, Saturnapronius et M. Minucius . his consulibus aedis Saturno dedicata, Saturnalia institutus festus dies. A. deinde Postumius et T. Uerginius consules facti. hoc demum anno ad Regillum lacum pugnatum apud quosdam inuenio; A. Postumium , quia collega dubiae fidei fuerit, se consulatu abdicasse; dictatorem inde factum. tanti errores implicant temporum, aliter apud alios ordinatis magistratibus, ut nec qui consules secundum quos, nec quid quoque anno actum sit, in tanta uetustate non rerum modo sed etiam auctorum digerere possis. Ap. Claudius deinde et P. Seruilius consules facti. insignis hic annus est nuntio Tarquini mortis. mortuus Cumis, quo se post fractas opes Latinorum ad Aristodemum tyrannum contulerat. eo nuntio erecti patres, erecta plebes; sed patribus nimis luxuriosa ea fuit laetitia; plebi, cui ad eam diem summa ope inseruitum erat, iniuriae a primoribus fieri coepere. eodem anno Signia colo
Abbreviated transcription (Latin):
iam pedite descendant ex equis & pugnam capessant. dicto pa¬
ruere desiliunt ex equis prouolant in primum & pro antesig¬
nauis parmas obiciunt. Recipit extemplo animum pedestris aci¬
es. postq̃ uiuentutis proceres equato genere pugne secum partem pe¬
riculi sustinentes uidit. Tum demum impulsi latini perculsaq inelin¬
auit acies. łquitum admoti equi ut persequi hostem possent secuta
& pedestris acies. Ibi nichil nec diuine nec humane opis dictator p̃¬
termittens edem castori uouisse fertur. ac pronunciasse militi premia
qui primus qui secundus castra hostium intrasset. Tantusq ardor fuit
ut eodem impetu quo fuderant hostem romani castra caperent. hoc
modo ad lacum regillum pugnatum est. Dictator & magister equi¬
tum trumphantes in urbem rediere. Triennio deinde nec certa pax
nec bellum fuit. Consules.& cloelius & .T. largius. Inde aulus sem¬

Expanded text:
iam pedite descendant ex equis et pugnam capessant. dicto paiam pedite descendant ex equis et pugnam capessant. dicto paruere; desiliunt ex equis, prouolant in primum et pro antesignanis parmas obiciunt. recipit extemplo animum pedestris acies, postquam iuuentutis proceres aequato genere pugnae secum partem periculi sustinentes uidit. tum demum impulsi Latini perculsaque inclinauit acies. equiti admoti equi, ut persequi hostem posset; secuta et pedestris acies. ibi nihil nec diuinae nec humanae opis dictator praetermittens aedem Castori uouisse fertur ac pronuntiasse militi praemia, qui primus, qui secundus castra hostium intrasset; tantusque ardor fuit ut eodem impetu quo fuderant hostem Romani castra caperent. hoc modo ad lacum Regillum pugnatum est. dictator et magister equitum triumphantes in urbem rediere. triennio deinde nec certa pax nec bellum fuit. consules Q. Cloelius et T. Larcius , inde A. Sem
Abbreviated transcription (Latin):
delecta manu praesidu causa circa se habebat dat signum ut quem
suoꝵ fugientem uiderint pro hoste habeant. Ita metu ancipiti
uersi a fuga romani in hostem & restituta acies. Cohors dictato¬
ris tum primum proelium inut. integris corporibus aninusq fessos
adorti exules cedunt. Ibi alia inter proceres coorta pugna. Impe¬
rator latinus ubi cohortem exulum adictatore romano prope cir¬
cumuentam uidit ex subsidiariis manipulos aliquot in primam
aciem secum rapit. Hos in agmine uenientes .T. herminius lega¬
tus conspicatus interq cos insignem ueste armisq manulium nos¬
citans tanto ui maiore ꝗͣ pauloante magister equitum cum hosti¬
um duce proclium inut ut uno ictu transfixum perlatus occide¬
rit mamilium & ipse inter spoliandum corpus hostis ueruto ꝑ¬
cussus cum in castra uictor esset relatus inter primam curationẽ
expirauerit. Tum ad equites dictator aduolat obtestans ut fesso

Expanded text:
delectam manum praesidii causa circa se habebat, dat signum ut quem delectam manum praesidii causa circa se habebat, dat signum ut quem suorum fugientem uiderint, pro hoste habeant. ita metu ancipiti uersi a fuga Romani in hostem et restituta acies. cohors dictatoris tum primum proelium iniit; integris corporibus animisque fessos adorti exsules caedunt. ibi alia inter proceres coorta pugna. imperator Latinus, ubi cohortem exsulum a dictatore Romano prope circumuentam uidit, ex subsidiariis manipulos aliquot in primam aciem secum rapit. hos agmine uenientes T. Herminius legatus conspicatus, interque eos insignem ueste armisque Mamilium noscitans, tanto ui maiore quam paulo ante magister equitum cum hostium duce proelium iniit, ut et uno ictu transfixum per latus occiderit Mamilium et ipse inter spoliandum corpus hostis ueruto percussus, cum uictor in castra esset relatus, inter primam curationem exspirauerit. tum ad equites dictator aduolat, obtestans ut fesso