comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
te corporali tale qͥd demonstretur.
sicut ignis in rubo ⁊ de uirga ser¬
pens. de serpente uirga⁊ tumca
dñi a ꝑlecutorib non diuisa.⁊ ob¬
sequio mulieris unctio pedum
aut capitis eiꝰ. et frondes multitu¬
dinis precedentis ⁊ consequentis.
asellum eius siue in spũ ꝑ imagi¬
nes corꝑum uel in somno uelin ex¬
tasi figurate ostendant᷑ sicut ia¬
cob scalȩ. ⁊ danieli lapis precisus
sine manib. ⁊ auotus in montem.
⁊ petro ille discus. ⁊ ioħi tam multa
siue sola locutione ad eundẽ mo¬
dum figurentur. sicut cantica can¬
ticorũ: ⁊ quod in euuangłio fecit pa¬
terfamilias nuptias filio suo. ⁊ homo qͥ¬
dam duos filios habuit frugi. ⁊ lixu¬
riosum.⁊ homo quidã nouellauit u¬
neam ⁊ locauit agricolis. Tu nͦ preci¬
pue manicheũ ob hoc p̃dicas quod̃
non ad talia dicenda s potius ad sol¬
uenda ultimꝰ uenerit: ut ⁊ figuris
antiquoꝵ aꝑtise sius narrationibus

Expanded text:
te corporali tale quid demonstretur, te corporali tale quid demonstretur, sicut ignis in rubo et de uirga serpens. de serpente uirga et tunica domini a persecutoribus non diuisa et obsequio mulieris unctio pedum aut capitis eius et frondes multitudinis praecedentis et consequentis asellum eius: siue in spiritu per imagines corporum uel in somnio uel in extasi figurate ostendantur, sicut Iacob scalae et Daniheli lapis praecisus sine manibus et auctus in montem et Petro ille discus et Iohanni tam multa: siue sola locutione ad eundem modum figurentur, sicut cantica canticorum et quod in euangelio fecit pater familias nuptias filio suo et homo quidam duos filios habuit, frugi et luxuriosum, et homo quidam nouellauit uineam et locauit agricolis. tu uero praecipue Manichaeum ob hoc praedicas, quod non ad talia dicenda, sed potius ad soluenda ultimus uenerit, ut et figuris antiquorum apertis et suis narrationibus
Abbreviated transcription (Latin):
eandemq substantiam: ꝑcrea¬
turã uero corꝑalẽ etiã demon¬
stratio singuloꝵ. Hec tu non in¬
telligis: non capis. Noui plena
es mnebriata es: ingurgitata es
fabuloso sacrilegio. Digeras ali¬
quando quod exalas: ⁊ te iam
obruere talib desinas. In terim
cantas quod cantas: ⁊ inspice si
potes dedecus fornicationis tuȩ.
Inuitauit eũ doctrina demoni¬
orũ mendaciloquoꝵ ad fictas do-¬
mos angłoꝵ. ubi flat aura salubris:
⁊ ad campos ubi scatent aromata.
cuiꝰ arbores ⁊ montes maria ⁊ flu¬
mina. dulce nectar fluunt ꝑcun¬
cta secula. Et credidisti. ⁊ finxisti
hec in corde tuo: ubi nauis recor¬
dationib luxuriata ⁊ dissoluta ia-¬
cteris. Cum enĩ quędã talia di-¬
cuntur de ineffabili affluentia
spiritalium deliciarũ utiq in eni¬
gmade dicuntur: ita ut nouerit
animus qͥ talib exercet᷑ ẽẽ. aliud
quod ibi querendũ ⁊ intelligendũ
sit. siue corporeissensib in uerita¬

Expanded text:
eandemque substantiam, per creaeandemque substantiam, per creaturam uero corporalem etiam demonstratio singulorum. haec tu non intellegis, non capis: noui, plena es, inebriata es, ingurgitata es fabuloso sacrilegio. digeras aliquando quod exhalas, et te iam obruere talibus desinas; interim canta, quod cantas, et inspice, si potes, dedecus fornicationis tuae. inuitauit enim te doctrina daemoniorum mendaciloquorum ad fictas domos angelorum, ubi flat aura salubris, et ad campos. ubi scatent aromata, cuius arbores et montes, maria et flumina. dulce nectar fluunt per cuncta saecula. et credidisti et finxisti haec in corde tuo, ubi uanis recordationibus luxuriata et dissoluta iacteris. cum enim quaedam talia dicuntur de ineffabili adfluentia spiritalium deliciarum, utique in aenigmate dicuntur. ita ut nouerit animus, qui talibus exercetur. esse aliud, quod ibi quaerendum et intellegendum sit, siue corporeis sensibus in uerita
Abbreviated transcription (Latin):
gię uirge seueritatẽ: illa luxuriȩ
mollitudo. Huc accedit quia ñ a te
solus adamatꝰ ẽ: sequeris enĩ can¬
tando ⁊ adiungis duodecun secla
florib conuestita. ⁊ canorib ple¬
na et in faciem patris ftios flores
iactantia. ubi ⁊ ipsos duodecim
magnos quosdã cdos ꝓfiteris: tnos
ꝑ quatuor tractus quib ille unꝰ
circumeingit᷑. Quẽ quomͦ ĩmen¬
sum faciatis quẽ sic circũdatum
dicitis: nunquã inuenire potuistis.
Adiungis etiam in numerabiles
regnicolas ⁊ deoꝵ agmina. ⁊ ange¬
loꝵ cohortes: quȩ omĩa ñ condilis¬
se dicis dm. s desua substantia
genuisse. Ita conuinceris innu¬
merabiles dõs colere: non ferendo
sanam doctrinam qua docetur
unꝰ de uno dõ natꝰ filiꝰ. ⁊ utriusq
sp̃s sc̃s. Quos tam̃ non solũ innu¬
merabiles: sed nec tres dõs fas est
dicere. Quoꝵ est non solũ una
eadẽq suba. sed etiam una ea¬
demq oꝑatio ꝑ ipsam ꝓpͥam unã

Expanded text:
giae uirgae seueritatem illa luxuriae giae uirgae seueritatem illa luxuriae mollitudo. huc accedit, quia non a te solus adamatus est; sequeris enim cantando et adiungis duodecim saecula floribus conuestita et canoribus plena et in faciem patris flores suos iactantia. ubi et ipsos duodecim magnos quosdam deos profiteris, ternos per quattuor tractus, quibus ille unus circumcingitur. quem quomodo inmensum faciatis, quem sic circumdatum dicitis, numquam inuenire potuistis. adiungis etiam innumerabiles regnicolas et deorum agmina et angelorum cohortes: quae omnia non condidisse dicis deum, sed de sua substantia genuisse. Ita conuinceris innumerabiles deos colere, non ferendo sanam doctrinam, qua docetur unus de uno deo natus filius et utriusque spiritus sanctus. quos tamen non solum innumerabiles. sed nec tres deos fas est dicere: quorum est non solum una eademque substantia sed etiam una eademque operatio per ipsam propriam unam
Abbreviated transcription (Latin):
les ⁊ seniles animas nomine uerita¬
tis illectas. miserabilib corrũpit
suũ auertentes ad fabulas conuer¬
tuntur: Quomͦ gͦ sana doctrinam
ferres illarũ tabularũ ubi pͥmũ
delectata.turpissimi cordis fornica-¬
tione uoluteris. In ñ recordaris
amatoꝵ canticũ tuũ: ubi describis
marimũ regnantẽ rege. septrige¬
rum ꝑhennẽ floreis coronis cinctũ.
facie rutilantẽ: Quẽ si solũ talẽ
amares: erubescendũ tibi ẽẽt. Nam
etiam uir unus floreis coronis einẽ¬
tis: pudicȩ coniugi displiceret. Ne¬
ꝙ enĩ potes dicere hoc aliqua my¬
stica significatione ita dictũ. uel
ita demonstratũ: cum tͥ precipue
laudari manicheus non ob aluid sole¬
as. nisi quod remotis figurarũ inte¬
sumentis. ipse tͥ ueritatẽ nuda ⁊ ꝓpͥ¬
an loqueret᷑. Proprie gͥ cantas đm¬
regem septigerũ: Norib coronatũ.
Ponat siltem sceptrum: quando
coronis floreis eingit᷑. Non decet re¬

Expanded text:
les et in senibus animas, nomine veritales et in senibus animas, nomine veritatis illectas, miserabilibus corrumpit suum avertentes, ad fabulas convertuntur ? Quomodo ergo sanam doctrinam ferres illarum tabularum, ubi primum a deorum nominibus delectata turpissimi cordis fornicatione uoluteris? annon recordaris amatorium canticum tuum, ubi describis maximum regnantem regem, sceptrigerum perennem, floreis coronis cinctum et facie rutilantem? quem si solum talem amares, erubescendum tibi esset; nam etiam uir unus floreis coronis cinctus pudicae coniugi displiceret. neque enim potes dicere hoc aliqua mystica significatione ita dictum uel ita demonstratum, cum tibi praecipue laudari Manichaeus non ob aliud soleat, nisi quod remotis figurarum integumentis ipse tibi ueritatem nudam et propriam loqueretregem sceptrigerum, floribus coronatum. ponat saltem sceptrum, quando coronis floreis cingitur; non decet re
Abbreviated transcription (Latin):
re: Ostende nob̃ mechos tuos splen¬
ditenentẽ ponderatorẽ.⁊ athlantẽ
laturariũ. Illũ enĩ dicis capita ele¬
mentoꝵ tuoꝵ mundũq suspen-¬
dere: istũ autẽ genu fixo. scapulis
ualidis subbaiuilare tantã molẽ.
utiq ne ille deficiat. Ubisunt isti
qui si uere ẽẽnt quando ad te uem¬
rent occupati. tanto negotio: qͣn-¬
do ad te intrarent ut blanda ma-¬
nu tua ⁊ ocioso pane delicata. pos
tantũ laborẽ alteri digitos alteri
humeros confricares: S fallunt
te mala demonia: quȩ tecũ scor¬
tantur. ut concipias mendatia:
parias fantasmata. Cur gͦ non res¬
puas dipticeũ ueri d̃i. tuis mem¬
branis inimicũ. quib tot falsos dõs
adamasti mente uagabunda ꝑ fig¬
menta cogitationũ tuarũ. quibus
om̃ia poetica mendatia grauiora ⁊
honestiora reperiunt᷑. uel hoc certe
quod apud poetas neminẽ decipit.
ipsa ꝓfessio falsitatis: in libris autẽ
tuis tanta fallaciarũ turba. pueri¬

Expanded text:
re? ostende nobis moechos tuos, splenre? ostende nobis moechos tuos, splenditenentem ponderatorem et Atlantem laturarium. -illum enim dicis capita elementorum tenere mundumque suspendere; istum autem genu fixo scapulis ualidis subbaiulare tantam molem, utique ne ille deficiat. ubi sunt isti? qui si uere essent. quando ad te uenirent occupati tanto negotio ? quando ad te intrarent, ut blanda manu tua et otioso pane delicata post tantum laborem alteri digitos, alteri humeros confricares? sed fallunt te mala daemonia, quae tecum scortantur, ut concipias mendacia et parias phantasmata. cur ergo non respuas diptychium ueri dei, tuis membranis inimicum, quibus tot falsos deos adamasti mente uagabunda per figmenta cogitationum tuarum, quibus omnia poetica mendacia grauiora et honestiora reperientuquod apud poetas neminem decipit ipsa professio falsitatis, in libris autem tuis tanta fallaciarum turba, pueri
Abbreviated transcription (Latin):
ticeũ ille p̃misit. qui tͥ hec duo
p̃cepta ueniens cõmendauit:
in quib tota lex pendet ⁊ ꝓpħȩ.
n primo precepto ẽ castit᷑as nup¬
tiarũ tuarũ: in scdo unitas mem¬
broꝵ tuoꝵ. Illo amplecteris diui¬
nitatẽ. isto congregas societatẽ:
que duo illa p̃cepta.ipsa sunt de¬
cem. Tria ꝑtinent ad dm: et septẽ
ad pximũ. Opudicũ dipticeũ in quo
uẽtere figura. ille dilector ⁊ dilectis
tuus p̃nuntiabat tͥ canticũ nouũ
in decacordo psalterio. tanquã ꝓte
etiam neruos suos extensurus inlig¬
no: ut de peçcato dampnaret pecca¬
tã in carne. ⁊ iusticia legis implere¬
tur inte. O dipticeũ comugale: qdđ
non sine causa odit adultera. Iam
enĩ mͥ ad te ẽ sermo manichea con¬
gregatio fallax. ⁊ fallaciis iuoluta.
Ita ne multinuba tot elementis uł
potius meretrix ꝓstituta demoniis
et sacrilegis uanitatib impregna¬
ta: audes matrimoniũ catholicum
dñi tui. crimine impuditiȩ lacera¬

Expanded text:
tychium ille praemisit, qui tibi haec duo tychium ille praemisit, qui tibi haec duo praecepta ueniens commendauit, in quibus tota lex pendet et prophetae. in primo praecepto est castitas nuptiarum tuarum, in secundo unitas membrorum tuorum: illo amplecteris diuinitatem, isto congregas societatem. quae duo praecepta ipsa sunt decem: tria pertinent ad deum et septem ad proximum. o pudicum diptychium, in quo uetere figura ille dilector et dilectus tuus praenuntiabat tibi canticum nouum, in decachordo psalterio tamquam pro te etiam neruos suos extensurus in ligno, ut de peccato damnaret peccatum in carne et iustitia legis inpleretur in te. o diptychium coniugale, quod non sine causa odit adultera! Iam enim mihi ad te est sermo, Manichaea congregatio fallax, et fallaciis inuoluta. itane multinuba tot elementis uel potius meretrix prostituta daemoniis et sacrilegis uanitatibus inpraegnata audes matrimonium catholicum domini tui crimine inpudicitiae lacera
Abbreviated transcription (Latin):
sponsus tuus eiecit. deiecit demo
nia. Digito d̃i expelle tu doctr mas
Ex hoc dipticeo repellis adulterũ
qui se paraclitũ dicit: ut scõ nomi¬
ne te seducat. Quinquagesimo eñ
die post pascha datȩ ft̾ ille tabulȩ:
& quinquagesimo die post passionẽ
sponsi tui quã pascha illud prefigu¬
sus paraclitꝰ. Noli gͦ reformidare
dipticeũ: quo tibi scͥpta olim quȩ
nunc agnosceres mittebant᷑. Tantũ
noli ẽẽ sub lege. ne illam timore ñ
impleas: s sub grã. ut sit inte ple¬
nitudo legis caritas. homo enim
aliud dipticeũ recensebat sponsi
tui amicus cũ diceret. nã ñ adul¬
terabis ñ homicidiũ facies ñ con¬
cupisces: ⁊ si quod ẽ aliud manda¬
diliges ꝓximũ tuũ tanquã teipsũ.
Dilectio ꝑximi : malũ ñ oꝑatur.
Dlenitũdo aut legis: caritas. Ibi
enim sunt duo illa p̃cepta dilecꝰ¬
tionis dĩ. ⁊ dilectionis ꝓximi: sin¬
gulis tabulis explicat᷑a. Hoc gͦ dip¬

Expanded text:
sponsus tuus eiecit daemonia; dsponsus tuus eiecit daemonia; dnia : digito Dei expelle tu doctrinas Ex hoc diptychio repellis adulterum, qui se Paracletum dicit, ut sancto nomine te seducat. Quinquagesimo enim die post Pascha datae sunt illae tabulae ; et quinquagesimo die post passionem sponsi tui quam Pascha illud praefigusus Paracletus . Noli ergo formidare diptychium, quo tibi scripta olim, quae nunc agnosceres, mittebantur: tantum noli esse sub lege, ne illam timore non impleas; sed sub gratia, ut sit in te plenitudo legis charitas. Non enim aliud diptychium recensebat sponsi tui amicus, cum diceret: Nam, Non adulterabis, Non homicidium facies, Non concupisces, et si quod est aliud mandadiliges proximum tuum tamquam te ipsum. dilectio proximi malum non operatur. plenitudo autem legis est caritas. ibi enim sunt duo illa praecepta, dilectionis dei et dilectionis proximi, singulis tabulis explicata. hoc ergo dip
Abbreviated transcription (Latin):
in fabella sua etiam lapides dicunt
ossa ẽẽ pͥncipũ: nͥon eis dubitant
coria p̃ponere agnoꝵ: Nempe gͦ illa
testamenti archa: mundius tege¬
bat lapideas tabulas. quan caprina
pellis codicem istorũ. Hec tu miseri¬
cordit̾ irride: ut eis irridenda & fu¬
gienda commendes. Nã in illo dip-¬
ticeo lapideo. iam tu non corde lapi¬
deo intelligis. quid duro illi popło
congruebat: & in eo tam̃ agnoscis
petram ipsũ sponsũ tuũ. illũ quẽ
petrus loquitur. lapidẽ uiuum
ab hominib reꝓbatũ ado autem
electũ ⁊ honorificatũ. Illis gͦ lapis
tibi aut̃ lapis quẽ reꝓbauert̃ edi¬
ficantes. factus ẽ in caput anguli.
Quod totũ idẽ petrus apłs expli¬
alienantur dampnati predictũ
eẽ. cõmemorat. Lege sane etiam
illud dipticeũ. ne timeas. Plane
sponsi tui ẽ. Alius lapis ille signi¬
ficauit duram stoliditatẽ: tibi
aut̃ firmã stabilitatẽ. Digito dĩ
scͥpte sunt tabule illȩ: digito dĩ

Expanded text:
in fabella sua etiam lapides dicunt in fabella sua etiam lapides dicunt ossa esse principum, non eis dubitant coria praeponere agnorum? nempe ergo illa testamenti arca mundius tegebat lapideas tabulas quam caprina pellis codicem istorum. haec tu misericorditer inride, ut eis inridenda et fugienda commendes; nam in illo diptychio lapideo, iam tu non corde lapideo intellegis, quid duro illi populo congruebat? et in eo tamen agnoscis petram, ipsum sponsum tuum, illum, quem Petrus loquitur: lapidem uiuum ab hominibus reprobatum. a deo autem electum et honorificatum. illis ergo tibi autem lapis quem reprobaverunt aedificantes, factus est in caput anguli . Quod totum idem Petrus apostolus explialienantur, praedictum esse commemorat. Lege sane etiam illud diptychium: ne timeas, plane sponsi tui est. Alificauit duram stoliditatem. tibi autem firmam stabilitatem. digito dei scriptae sunt tabulae illae; digito dei
Abbreviated transcription (Latin):
ex ꝓpħa dixisse. Hȩc enĩ uerba quȩ
im̃periti amplectunt᷑: longe ante¬
quam ꝑ apłos dicerent᷑ ⁊ impleren¬
tur:a ꝓpħis quos respuunt p̃nunti¬
ata sunt. Pph̃a enĩ dixerat: auferã
ess cor lapideũ. ⁊ dabo eis cor carneũ.
Uideant si non hoc ẽ. ñ in tabulis
lapideis: s in tabulis cordis carnalib.
Nam neq ibi quod dictũ ẽ. carneũ
neq hic tabulȩ carnales: hoc uolt̃
ut carnalit̾ sapiamus. S quia in
cõꝑatione lapidis qui sine sensu ẽ
caro sentit: ꝑ lapidis insensualitatẽ
significatũ est. cor non intelligens.
⁊ ꝑ carnis sensualitatẽ significatũ
est. cor intelligens. Tu potius istos
irride. qui dicunt. et t̾ram ⁊ ligna
:lapides habere sensum. ⁊ intelli¬
gentiore uita uiuere: carnes aũt
stolidiore & obtunsiore. Unde non
aueritate. s auanitate sua cogunt᷑
fateri mundius ẽẽ. legẽ conseriptã
in tabulis lapideis: quã suum thesau¬
rũ in pellib morticinis. Anforte qͥa

Expanded text:
. haec enim uerba. quae inperite amplectuntur, longe antequam per apostolos dicerentur et inplerentur, a prophetis, quos respuunt, praenuntiata sunt. propheta enim dixerat: auferam eis cor lapideum et dabo eis cor carneum. uideant, si non hoc est: non in tabulis lapideis, sed in tabulis cordis carnalibus. nam neque ibi quod dictum est cor carneum, neque hic tabulae carnales hoc uolunt, ut carnaliter sapiamus. sed quia in conparatione lapidis, qui sine sensu est, caro sentit, per lapidis insensualitatem significatum est cor non intellegens et per carnis sensualitatem significatum est cor intellegens. tu potius istos inride, qui dicunt et terram et ligna et lapides habere sensum et intellegentiore uita uiuere, carnes autem stolidiore et obtunsiore. unde non a ueritate, sed a sua uanitate coguntur fateri mundius esse legem conscriptam in tabulis lapideis quam suum thesaurum in pellibus morticinis. an forte quia
Abbreviated transcription (Latin):
Ugustinus respondit.
Audite hec quoꝵ corda pos¬
sidet xp̃c: et uidete sitoleratis nisi
quia ip̃se ẽ ur̃a patientia. taustꝰ no¬
uo melle plenꝰ. respuit acetũ uetus:
⁊ paulus aceto uetere plenꝰ. effudit
dunidiũ. quo caꝑet infusũ mel nouũ.
ñ seruandũ s corrũpendũ. Uides emĩ
quod ait apłs. Paulus seruus. xp̃i iħur

Expanded text:
UGUSTINUS respondit: Audite haec, quorum corda possidet Christus, et uidete, si toleratis, nisi quia ipse est uestra patientia. Faustus nouo melle plenus respuit acetum uetus et Paulus aceto uetere plenus effudit dimidium, quo caperet infusum mel nouum, non seruandum, sed corrumpendum. uides enim, quod ait
Abbreviated transcription (Latin):
le sunt. siue qͥa intelligere ipse ñ
potui. Unde in ingenti positꝰ esti.
ratione cogebar in alterũ e duob
ut aut falsũ ꝓnuntiarẽ capłmhaoc
aut mendacẽ iħm. S id quide ali¬
enũ pietatis erat: dm existimare¬

Expanded text:
lae sunt, siue quia intellegere ipse non lae sunt, siue quia intellegere ipse non potui. unde in ingenti positus aestu ratione cogebar in alterum e duobus, ut aut falsum pronuntiarem capitulum hoc, aut mendacem Iesum. sed id quidem alienum pietatis erat
Abbreviated transcription (Latin):
cet aquã bibere nocet. sciuntq
homines utilib sũptis. inmica
respuere: nob̃ liberũ ñ eẽt reli¬
gionis cuiꝰq ritu dãpnatosi ẽet
mutilis nob̃. solas inde de. xp̃o ꝓ
pħias acciꝑe: Neq hoc ꝓdesset
errorib ad capiendos nosmet ac
redigendos in ꝓpriam seruitutem.
qͥa nec spiritib inimundis cũ idẽ iho
eẽ filiũ dĩ exerte indissimulant̃q
confiterent᷑ ꝓfuit: ut minime sint
nob̃ exosi. Qua re si ⁊ moyses sed̃m
hoc testimoniũ de xp̃o aliquid sẽp¬
sit accipiã: ita tamen ut ipsi hoc mi¬
nime ꝓsit ad captiuandũ me in pͥã
legem. quã nichil uideã a paganis.¬
mo distare. Qua ꝓpter nichil om̃i¬
no ẽ. quod arbitreris: si ꝓbatũ hoc
fuerit me minime gaui̾surũ sp̃m
sufficientes referam grãs. si que mad¬
modũ ostendis quia. xp̃c moysende
se scripsisse testatꝰ sit: ita etiam
illud doceas quȩ nã sint ea que sep¬
sit. Nã ego quidẽ scͥpturas eius per

Expanded text:
cet, aquam bibere nocet, sciuntque cet, aquam bibere nocet, sciuntque homines utilibus sumptis inimica respuere: nobis liberum non esset religionis cuiusque ritu damnato, si esset inutilis nobis, solas inde de Christo prophetias accipere? neque hoc prodesset erroribus ad capiendos nosmet ac redigendos in propriam seruitutem. quia nec spiritibus inmundis, cum idem Iesum esse filium dei exerte indissimulanterque confiterentur, profuit, ut minime sint nobis exosi. quare si et Moyses secundum hoc testimonium de Christo aliquid scripsit, accipiam, ita tamen, ut ipsi hoc minime prosit ad captiuandum me in propriam legem, quam nihil uideam a paganismo distare. quapropter nihil omnino est quod arbitreris, si probatum hoc fuerit, me minime gauisurum spiritsufficientes referam gratias, si quemadmodum ostendis, quia Christus Moysen de se scripsisse testatus sit, ita etiam illud doceas, quaenam sint ea quae scripsit. nam ego quidem scripturas eius pers
Abbreviated transcription (Latin):
deretis moysi crederetis & mͥ. Ego
uͦ non solũ moysen. de.xp̃o seripsis¬
se. uelim: s om̃s etiã ꝓpħas iudeoꝵ
⁊ gentiũ. Quid enĩ hoc nr̃ȩ fidei
noceret. aut quid non potius pro¬
desset. si congrua ⁊ conuemientia
undiq ind̾m nr̃m testimonia car¬
peremus: Si qͥdẽ ẽẽt tunc etiam li¬
berũ nob̃. odio manente atq exe¬
eratione suꝑstitionis eoꝵ: solas ab
hisdẽ de xp̃o excerpere ꝓpħias. Ade¬
o mͥ contrariũ non potest ẽẽ: si et
moyses quanuis sit alienꝰ a xp̃o. ñ¬
nichil tamen uideat᷑ scripsisse de
xp̃o. An quisquã hominũ non op¬
tauerit de spmis om̃ib florem
legere. de om̃i herba frug̾e. de
muscis om̃ib mel. quanuis nec mus¬
cas nec gramen in cybum. nec spi¬
nas in corone usurpemꝰ ornatum:
Inquisquã nollet in om̃i ꝓfundo
margaritã nasci. in om̃ib terris
gemmas. in siluis om̃ib poma.
at si piscẽ de mariedere non no¬

Expanded text:
deretis Moysi. crederetis et mihi? ego deretis Moysi. crederetis et mihi? ego uero non solum Moysen de Christo scripsisse uelim, sed omnes etiam prophetas Iudaeorum et gentium. quid enim hoc nostrae fidei noceret, aut quid non potius prodesset, si congrua et conuenientia undique in deum nostrum testimonia carperemus? siquidem esset etiam tum liberum nobis odio manente atque execratione superstitionis eorum solas ab eisdem de Christo excerpere prophetias; adeo mihi contrarium non potest esse, si et Moyses, quamuis sit alienus a Christo, nonnihil tamen uideatur scripsisse de Christo. an quisquam hominum non optauerit de spinis omnibus florem legere, de omni herba frugem, de muscis omnibus mel, quamuis nec muscas nec gramen in cibum nec spinas in coronae usurpemus ornatum? an quisquam nollet in omni profundo margaritam nasci, in omnibus terris gemmas, in siluis omnibus poma? ac si piscem de mari edere non no
Abbreviated transcription (Latin):
a serpente corrupta: quando uel co¬
gitare conaris quȩ sit pulchritudo
filiȩ regis intrinsecus : Ipsa eñ casti¬
tas mentis ubi tu uitiat᷑a es. ut aꝑi¬
rentur ocłi tui ad amandũ ⁊ ado¬
randũ solem ⁊ luña. ac si ꝑ iustum
iudiciũ dĩ alienareris alignouite.
quod est ȩterna ⁊ interna sapien¬
tia. nichilq aliud uocares putares¬
q ueritatẽ atq sapientiã. nisilucẽ
istam: quã ꝑmale aꝑtos oculos tra¬
ctam ⁊ inimmensũ aueta multi¬
plicit̾q uariatam. ꝑ imagines fa¬
bulosas impudica mente conuol¬
ueres. Hȩ sunt fornicationes tuȩ
nimis abhominande. Et tamen
pacient cogita eas. ⁊ reuertere ad
ine dicit ueritas: reuertere ad me
⁊ mundaberis. reparaberis si con¬
fundaris tͥ ⁊ refundaris mͥ. Hoc au¬
di. hoc dieit ueritasuera quȩ ñ falla¬
cibꝰ formis cũ tenebrarũ gente pugna¬
uit: nec falla ei sanguine redenut de.¬
austus dixit. Quare
moysen non accipitis: cũ xp̃c
dicat moyses deme scripsit. ⁊ sicre¬

Expanded text:
a serpente corrupta quando uel cogitare conaris, quae sit pulchritudo filiae regis intrinsecus? ipsa est enim castitas mentis, ubi tu uitiata es, ut aperirentur tibi oculi ad amandum et adorandum solem et lunam, acsi per iustum iudicium dei alienareris a ligno uitae, quod est aeterna et interna sapientia, nihilque aliud uocares putaresque ueritatem atque sapientiam nisi lucem istam, quam per male apertos oculos tractam et in inmensum auctam multipliciterque uariatam per imagines faculosas inpudica mente conuolueres. - hae sunt fornicationes tuae nimis abominandae. et tamen patienter cogita eas et. reuertere ad me,, dicit ueritas. reuertere ad me, et mundaberis, reparaberis, si confundaris tibi et refundaris mihi. hoc audi, hoc dicit uera ueritas, quae nec fallacibus formis cum tenebrarum gente pugnauit nec fallaci sanguine te reFAUSTUS dixit: Quare Moysen non accipitis, cum Christus dicat: Moyses de me scripsit, et: si cre
Abbreviated transcription (Latin):
rerũ scłariũ talis narrationis ren¬
periunt᷑ exempla: s non opꝰ est
ut ex alio genere litterarũ. uelno¬
stros ammoneã uel istũ refelbim.
Ipse certe paulo ante de librismo¬
ysi. quedã testimonia ita ꝓfere¬
bat. ut non ea negaret scripsisse
moysen. immo et affirmaret: s
legatgͦ ĩ eisde libͥs qͣ de se scͥpsit moysesutti
cetera in eundẽ modũ. Ita gͦ et
matħs de se tanquã de alio scͥpsit.
Quod ⁊ ioh̃es fecit. Nam circafi¬
nem libri sui: etiam ipse sic logͥt᷑.
Conuersus petrus uidit discipłm
quẽ diligebat iħc: qui ⁊ recube¬
bat in cena suꝑ pectus eiꝰ. & dixe¬
rat dño. quis ẽ qui te tradet.
Nũ quid ⁊ hic dixit: conuersus
petrus uidit me: An forte ꝓpt̾¬
ea nec istũ putant hoc euugłiũ
scͥpsisse: S paulo post dicit. Hic
est discipłs qui testificatur de ib̾u
qui hȩc scripsit: ⁊ scimꝰ quia ue¬
rũ ẽ testimoniũ eius. Nũqͥd alt.

Expanded text:
rerum saecularium talis narrationis rererum saecularium talis narrationis reperiuntur exempla; sed non opus est. ut ex alio genere litterarum uel nostros admoneam uel istum refellam. ipse certe paulo ante de libris Moysi quaedam testimonia ita proferebat, ut non ea negaret scripsisse Moysen. immo et adfirmaret, sedlegant ergo in eisdem libris. quae de se scripsit Moyses, utrum cetera in eundem modum. ita ergo et Matthaeus de se tamquam de alio scripsit: quod et Iohannes fecit. nam circa finem libri sui etiam ipse sic loquitur: conuersus Petrus uidit discipulum. quem diligebat Iesus. qui et recumbebat in cena super pectus eius et dixerat domino: quis est. qui te tradet? numquid et hic dixit: conuersus Petrus uidit me? an forte propterea nec istum putant hoc euangelium scripsisse? sed paulo post dicit: hic est discipulus. qui testificatur de Iesu et qui haec scripsit; et scimus. quia uerum est testimonium eius. numq
Abbreviated transcription (Latin):
lo ante tractauimꝰ. si crederetis
moysi crederetis ⁊ mͥ: de me enum
ille scripsit. Undiq tergiuersatio
ur̃a contundit᷑. Aꝑte dicite: ñ uos
credere. xp̃i eũgłio. Nam qui in
eũgłio quod uultis creditis quod
uultis non creditis: uob̃ potiꝰ quã
eũgłio creditis. At quã elegantẽ
rem sibi uisus ẽ. faustus dicere. uͥ
ꝓpt̾ea uoluit non credi hȩc scrip¬
sisse mathm. quia cũ de sua electi¬
one diceret. non ait uidit me. ⁊
dixit mͥ sequere me. s uidit ma¬
thm. ⁊ dixit ei sequere me: quod
nescio utrũ de errore imꝑitiȩ di¬
xerit an de more fallatiȩ.S non
usq adeo imꝑitũ putaueri. ut nec
legerit nec audierit solere scrip¬
tores rerũ gestarũ. cũ in suã ꝑso¬
nam uenerit. ita se contexere:
tanquã de alio narrent quod de
se narrant. Magis gͦ hunc arbi¬
nebulam obtendere uoluisse: spe¬
rantẽ se plures ẽẽ capturũ. qͥ ista
non nossent. Et in hystoria qͥdẽ

Expanded text:
lo ante tractauimus. si crederetis lo ante tractauimus. si crederetis Moysi. crederetis et mihi; de me enim ille scripsit. undique tergiuersatio uestra contunditur. aperte dicite non uos credere Christi euangelio; nam qui in euangelio. quod uultis. creditis, quod uultis. non creditis. uobis potius quam euangelio creditis. At quam elegantem rem sibi uisus est Faustus dicere, ubi propterea uoluit non credi haec scripsisse Matthaeum. quia cum de sua electione diceret, non ait: uidit me et dixit mihi: sequere me. sed: uidit Matthaeum et dixit ei: sequere me. quod nescio utrum de errore inperitiae dixerit. an de more fallaciae. sed non usque adeo inperitum putauerim, ut nec legerit nec audierit solere scriptores rerum gestarum, cum in suam personam uenerint, ita se contexere. tamquam de alio narrent. quod de se narrant. magis ergo hunc arbinebulam obtendere uoluisse sperantem se plures esse capturum. qui ista non nossent. et in historia quidem
Abbreviated transcription (Latin):
nascituri: hinc enĩ non solũ ma¬
thi uerũ etiã luce ac marci eũgłiũ
qui eosdẽ discipłos secuti ft̃. in ñiri¬
parẽ auctoritatẽ recȩptũ ẽ huc
accedit: quia ⁊ ipse dñs potuit nar¬
rare matħo. quod antequã eũ uo¬
casset cũ his egerat quos pͥus uoca¬
uerat. At em̃ hoc ipse iohes in eũge¬
lio suo ponere debuit si hoc dictũ
a dño audierat. qui cũ diceret᷑ pre¬
sens erat: quasi fieri ñ potuit. it
miserit. cũ inalia seril inda ẽ  in¬
tentus. Nonne euuangłium suũ
ita ipse conclusit dicens. et alia qͥd̾e
multa fecit iħe. quȩ si scriberen¬
tur singl̃a. nec ipsum existimo
caꝑe mundũ qui scriberentur
libros: Hic utiq ostendit: se sci¬
entẽ multa pret̾misisse. Sed si
de lege ⁊ ꝓpħ̃is uos delectat ioħis
auctoritas: ioħi credite at destan¬
ti legi et ꝓpħis. Ipse scͥpsit: qͦd
ysaias uiderit xp̃i głam. In eius
habetis euanglio. unde iam pau¬

Expanded text:
nascituri? hinc enim non solum Manascituri? hinc enim non solum Matthaei uerum etiam Lucae ac Marci euangelium, qui eosdem discipulos secuti sunt. in non inparem auctoritatem receptum est. huc accedit. quia et ipse dominus potuit narrare Matthaeo, quod antequam eum uocasset. cum iis egerat, quos prius uocauerat. at enim hoc ipse Iohannes in euangelio suo ponere debuit. si hoc dictum a domino audierat. qui cum diceretur. praesens erat. quasi fieri non potuit. utmiserit. cum in alia scribenda esset intentus. nonne euangelium suum ita ipse conclusit dicens: et alia quidem multa fecit Iesus; quae si scriberentur singula, nec ipsum existimo capere mundum qui scribuntur libros? hic utique ostendit se scientem multa praetermisisse. sed si de lege et prophetis uos delectat Iohannis auctoritas, Iohanni credite adtestanti legi et prophetis. ipse scripsit. quod Esaias uiderit Christi gloriam. in eius habetis euangelio. unde iam pau
Abbreviated transcription (Latin):
cheus interfuit aut iã uel natꝰ fuit
cum xp̃c inter homines appareret.s
Scãm hanc gͦ fidĩ ur̃e legẽ: nichilei
de xp̃o testificanti credere debuistis.
Nos aũt non ꝓpt̃ea dicimꝰ non creden¬
dum ẽẽ. manicheo. quia dictis factsq
xp̃i non interfuit. ⁊ longe post natꝰ
loquitur. et contra eũgł̃ium quod
illoꝵ auctoritate firmatũ ẽ. Habe¬
uenturos ẽe cernebat: unde fidelib
dicebat. Si quis uob̃ eũgłizauerit
p̃terquã quod accepistis: anathemi
sit. Nã sinemo de xp̃o uera dicit. nͥ
qui eũ presens uidit et audiuit:
hodie nemo de illo uera dicit. Porro
si hodie ꝓpt̾ea de illo a fidelib euis
uera dicunt᷑. qͥa illi qui ui lert̃ ⁊ au¬
diert̃ uł predicando uł scribendo
ea disseminauert̃: cur ex ore ioħis
condiscipłi sui non posset uera au
dire de xp̃o matħs. ubi ille astuit.
⁊ ipse ñ affuuit: si ex libro ioħis possu¬
mꝰ uera loqͥ de xp̃o. non solũ nos tan¬
to post nati. sed etiam post nos alii

Expanded text:
fuit, cum Christus inter homines adpareret? secundum hanc ergo fidei uestrae legem nihil ei de Christo testihcanti credere debuistis. nos autem non propterea dicimus non credendum esse Manichaeo, quia dictis factisque Christi non interfuit et longe post natus loquitur et contra euangelium. quod illorum auctoritate firmatum est. habeuenturos esse cernebat. unde fidelibus dicebat: si quis uobis euangelizauerit praeterquam quod accepistis, anathema sit. nam si nemo de Christo uera dicit. nisi qui eum praesens uidit et audiuit. hodie de illo nemo uera dicit. porro si hodie propterea de illo fidelibus eius uera dicuntur, quia illi. qui uiderunt et audierunt. uel praedicando uel scribendo ea disseminauerunt: . cur ex ore Iohannis condiscipuli sui non posset uera Matthaeus audire de Christo, ubi ille adfuit et ipse non adfuit. si ex libro Iohannis possumus uera loqui de Christo non solum nos tanto post nati, sed etiam post nos alii
Abbreviated transcription (Latin):
scribarũ ⁊ phariseoꝵ. ñ intrabitis
in regnũ cęloꝵ: id ẽ nͥ uos feceritis
⁊ita docueritis quod ñ faciunt ⁊¬
sic docent. non intrabitis in regnũ
cȩloꝵ. Quã gͦ legẽ docebant pha¬
risei ⁊ non faciebant. ipsã dicit
xp̃c non se uenisse soluere sed ad¬
implere: qͥa ipsa ꝑtinet ad cathe¬
dram moysi. in qua sedentes pha¬
risei ⁊ dicentes nec facientes. audi¬
endi sunt ñ imitandi. Nec intelli¬
git faustꝰ aut forte se fiugit ñ in¬
telligere. qͥd sit implere legẽ. cum
hoc de uerboꝵ adiectione putat
accipiendũ: quia scriptũ ẽ. ne qͥd
addatur scͥpture dĩ uel detrahat᷑.
Unde dicit non debuisse adim¬
pleri: quod ita ꝑfectũ cõmendat᷑.
ut nichil addendũ minuendũq
sit. Nesciunt gͦ isti quomͦ impleat
legem: qui sie uiuit. ut lex pre¬
cepit. Pli nitudo legis enim caritas:
sicut dicit apłs. Istam caritatẽ dñs
⁊ exibere ⁊ donare dignatꝰ ẽ: mitten¬

Expanded text:
scribarum et pharisaeorum, non intrabitis scribarum et pharisaeorum, non intrabitis in regnum caelorum. id est nisi uos feceritis et ita docueritis. quod illi non faciunt et sic docent; non intrabitis in regnum caelorum. quam ergo legem docebant pharisaei et non faciebant, ipsam dicit Christus non se uenisse soluere. sed adinplere, quia ipsa pertinet ad cathedram Moysi, in qua sedentes pharisaei et dicentes nec facientes audiendi sunt, non imitandi. Nec intellegit Faustus aut forte se fingit non intellegere, quid sit inplere legem, cum hoc de uerborum adiectione putat accipiendum, quia scriptum est, ne quid addatur scripturae dei uel detrahatur: unde dicit non debuisse adinpleri, quod ita perfectum commendatur, ut nihil addendum minuendumque sit. nesciunt ergo isti, quomodo adinpleat legem, qui sic uiuit, ut lex praecepit. plenitudo enim legis caritas, sicut dicit apostolus. istam caritatem dominus et exhibere et donare dignatus est mitten
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m destructorẽ legis ⁊ ꝓpħarum.
S hoc ipsũ est. cur ille uerax ⁊ ueri¬
tas non potuerit de alia lege ⁊ de
aliis ꝓpħis dicere. quod eos non solue¬
ret: nisi de his quos illi eũ soluere
suspicabant᷑. Quod etiam satis hinc¬
confirmat᷑: quia ibi sequit᷑ ⁊ dicit.
Amen am̃ dico uob̃ donec transeat
cȩlũ ⁊ terra: iota unũ aut unꝰ apex
non transiet de lege.donec omĩa
fiant. Quicunq gͦ soluerit unũ ex
iandatis istis minimis ⁊ docuerit
sic homines: minimꝰ uocabit᷑ in re
gno celoꝵ. Quicũq aut fecerit ⁊
sic docuerit: magnꝰ uocabit᷑ in reg¬
no cȩloꝵ. Phariseos enĩ cogitabat
cũ ista diceret: qͥ soluebant legem
factis. ⁊ docebant uerbis. De quib
alio loco dicit: quȩ dicunt facite.
quȩ aũt faciunt facere nolite. Di¬
cunt enĩ ⁊ non faciunt. Propterea
⁊ hic ita sequit᷑. Dico enĩ uobis. nisi
habundauerit iusticia ur̃a plusꝙͣ

Expanded text:
Christum destructorem legis et prophetarum: Christum destructorem legis et prophetarum: sed hoc ipsum est, cur ille uerax et ueritas non potuerit de alia lege et de aliis prophetis dicere, quod eos non solueret nisi de iis, quos illi eum soluere suspicabantur. quod hinc etiam satis confirmatur, quia ibi sequitur et dicit: amen. amen dico uobis, donec transeat caelum et terra, iota unum aut unus apex n on transiet de lege, donec omnia fiant. quicumque ergo soluerit unum ex mandatis istis minimis et docuerit sic homines, minimuerit et sic docuerit, magnus uocabitur in regno caelorum. pharisaeos enim cogitabat. cum ista diceret, qui soluebant legem factis et docebant uerbis. de quibus alio loco dicit: quae dicunt. facite; quae autem faciunt, facere nolite; dicunt enim, et non faciunt. propterea et hic ita sequitur: dico enim uobis, nisi abundauerit iustitia uestra plus quam
Abbreviated transcription (Latin):
de iħu & qui hȩc scripsi: ⁊ scimꝰ quia
uerũ ẽ testimoniũ meũ: Certe ma-¬
nfestũ ẽ. hunc morẽ fuisse scͥptorũ:
cũgesta narrarent. Quã multa ⁊ ip
xdñs eadem locutione de se dicit: qͥs
enumerare sufficiat. Cũ uenerit in¬
quit filius hominis: pͥutas inueni¬
es fidẽ in terrã: Non dixit cũ uene¬
ro putas inuemã: et uenit filius ho¬
minis manducans ⁊ bibens. ñ dixit
ueni. Et ueniet hora ⁊ nc̃ ẽ: cũ mor¬
tui audient uocẽ filii dĩ ÷ qͥ audierint
uiuent. Non dixit uocẽ meã: ⁊ mul¬
ta huiꝰmodi. Unde iã puto sufficere
quȩ dicta sunt: ⁊ ad studiosos cõmo¬
uendos. ⁊ calumpniosos conuincen¬
dos. Iam illud quã sit infirmũ qͥs
non uidet: qͥuod ait non eũ dicere
potuisse. nolite putare qͥa ueni legẽ
soluere aut ꝓpħ̃as. non ueni soluere
s adimplere. nisi aliquid tale iamfe¬
cisset. ut in hanc suspitionẽ posset
uenire: Quasi nos negemꝰ. uideis
non intelligentib uid̾ i potiusse:

Expanded text:
 scimus. quia uerum est testimonium meum ? certe manifestum est morem fuisse scriptorum, cum gesta narrarent. quam multa et ipse dominus eadem locutione de se dicit, quis enumerare sufficiat? cum uenerit. inquit. filius hominis, putas, inueniet fidem in terra? non dixit: cum uenero. putas, inueniam? et: uenit filius hominis manducans et bibens, non dixit: ueni. et: ueniet hora, et nunc est cum mortui audient uocem filii dei; et qui audierint uiuent. non dixit: uocem meam et multa huiusmodi. unde iam puto sufficere. quae dicta sunt, et ad studiosos conmonendos et ad calumniosos conuincendos. Iam illud quam sit infirmum, quis non uidet. quod ait non eum dicere potuisse: nolite putare. quia ueni soluere legem aut prophetas; non ueni soluere. sed adinplere, nisi aliquid tale iam fecisset, ut in hanc suspicionem posset uenire? quasi nos negamus Iudaeis non intellegentibus uideri potuisse
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ legis ac ꝓpħarũ: Aut si hoc adim¬
dere est. legem: quid erit soluere:
luid qͦd etiam lex & ꝓpħe. ne adim¬
pletione tua quicde gaudent. a do
sbi plem uidentur ⁊ consu̾mati. quo¬
ñ auctor et pater ñ minꝰ eis adici in¬
dignat᷑. quã detrahi. ut seribens in
deuteronomio dieit. hec precepta
que mandot̾ hodie isrł obseruabis:
rcaue ne declines ab isdem neq insi¬
nstram neq indexterã. Nec addas
quie quã eis nec miuas: s in eisclem
psuerabis ut benedicat te dñs d̃s tuus.
Qua ꝓpt̾ siue adimplendicausa ihe le¬
gialiquid ⁊ ꝓpħis adiecit. in dexteram
udetur lapsus: siue dep̃sit ut destru¬
eret. insinistrã. Utrũq certe offen¬
ait legis auctorẽ: idcircoq aut ali¬
na aliquid significat istud. aut falsũ ẽ.
Ugustinꝰ respondit.
Oimserabilẽ insaniã. de. xp̃o
aliquid narranti nolle credi matħo:
et uelle credi manicheo. Si matħs ñ

Expanded text:
onem Legis ac Prophetarum? Aut si hoc adimonem Legis ac Prophetarum? Aut si hoc adimplere est Legem, quid erit solvere? Quid, quod etiam Lex et Prophetae ne adimpletione quidem gaudent, adeo sibi pleni uidentur et consummati: quorum auctor ac pater non minus ei adici indignatur quam detrahi, ut scribens in deuteronomio dicat: haec praecepta, quae mando tibi hodie, Israhel, obseruabis; et caue, ne declines ab iisdem neque in sinistram neque in dextram, nec addas quicquam eis nec minuas, sed . in iisdem, perseuerabis. ut benedicat te dominus deus tuus? quapropter siue adinplendi causa Iesus legi aliquid et prophetis adiecit, in dextram uidetur lapsus, siue dempsit, ut destrueret, in sinistram; utrumque certe offendit legis auctorem idcircoque aut aliud aliquid significat istud aut falsum est. AUGUSTINUS respondit:s o mirabilem insaniam de Christo aliquid narranti nolle credi Matthaeo et uelle credi Manichaeo! si Matthaeus non
Abbreviated transcription (Latin):
secutꝰ ẽ eum. Et quis gͦ de se ipsosen¬
bens dicat. iuidit hominẽ ⁊ uocauit
eum ⁊ secutꝰ ẽ eũ. ac non potius dieat
uidit me ⁊ uocauit me ⁊ secutꝰ sum
eũ: nͥ quia constat heo matħm non
scͥpsisse. s aliũ nescio quem sub euis
nomine: Cur gͦ nec quidẽ si maths
hoc sc̾beret uerũ forẽt. quia p̃sens
non erat cũ ihc hec loquebat᷑ in mon¬
te: quantomagis credendũ nonerit.
etiam ex ipso sermone quo p̃cepit
non putare. quia uene rit legem
soluere: magis intelligi detar qͥa
solueret: Neq enĩ nichil eo tale fa¬
ciente: iucdei suspicari hoc possent.
S nolite inquit putare: quia uem
soluere legem. Age dum gͦ si ei ⁊ ui¬
dei dixissent. qͥdporro aut̃ tu tale
agis: unde hoc suspicari possimus:
An quia circuncisionẽ derides. sab¬
batum uiolas. sacrificia respus: con¬
fundis cybos: Hoc ẽ gͦ. nolite pu¬
a. Et quid hoc amplius quid ue
amifestius fieri potuit. in destructi

Expanded text:
secutus est eum. et quis ergo de se scrisecutus est eum. et quis ergo de se scribens dicat "uidit hominem et uocauit eum et secutus est eum," ac non potius dicat: uidit me et uocauit me et secutus sum eum, nisi quia constat haec Matthaeum non scripsisse, sed alium nescio quem sub eius nomine ? cum ergo ne quidem si et Matthaeus hoc scriberet. uerum foret, qui praesens non erat, cum Iesus haec loquebatur in monte: quanto magis credendum non erit, etiam ex ipso sermone. quo praecepit non putare, quia uenerit legem soluere, magis intellegi detur, quia soluerit. neque enim nihil eo tale faciente Iudaei suspicari hoc possent. sed, nolite, inquit, putare, quia ueni soluere legem. agedum ergo, si ei et Iudaei dixissent, quid porro autem tu tale agis, unde hoc suspicari possimus? an quia circumcisionem derides, sabbatum uiolas, sacrificia respuis, confundis cibos? hoc est ergo: nolite putare? et quid hoc amplius quidue manifestius fieri p
Abbreviated transcription (Latin):
eos non se uenisse soluere dixerits
adimplere: Quis hoc testatur di¬
xisse iħm: Matħs. Ubi dixisse: In
monte. Quib presentib : Petro.¬
⁊ andrea. ia cobo. ⁊ iohanne: quatu¬
or his tantũ. Ceteros eñi nec dum
elegerat: nec ipsum matħm. Exhis¬
gͦ quatuor unus. id est iohes euange¬
lium scripsit. Ita. Alicubi hoc ipse
cõmemorat: Nusquam. Quomͦ gͦ
quod ioħes non testatur qui fuit
in monte: matħs hoc scripsit. qui
longo inter uallo postqu̾a ihc de
monte descendit secutus est eum:
At ꝑ hoc de hoc ip̃so pͥmo ambigit᷑.
utrũ iħc tale aliquid dixerit quia
testis idoneus tacet. loquitur minus
idoneus: ut interim ꝑmiserimꝰ nobis
iniuriã fecisse matħm. donec ⁊ ipsũ
ꝓbemꝰ hȩc non scripsisse. s aliũ nescio
quẽ sub nomine eius. quodq docet¬
⁊ ipsa lectionis eiusdẽ matħi obliqua
narratio. Quid eñ dicit: Et cũ tran¬
siret iħo uidit hominẽ sedentem
ad theloneũ nomine matħm: ⁊ uoca¬
uit eum. At ille confestim surgens:

Expanded text:
eos non se uenisse soluere dixerit, sed adinplere? quis hoc testatur dixisse Iesum? Matthaeus. ubi dixisse? in monte. quibus praesentibus ? Petro, Andrea, Iacobo et Iohanne. quattuor his tantum; ceteros enim necdum elegerat nec ipsum Matthaeum. ex his quattuor unus, id est Iohannes euangelium scripsit. ita alicubi hoc ipse conmemorat? nusquam. quomodo ergo, quod Iohannes non testatur. qui fuit in monte, Matthaeus hoc scripsit, qui longo interuallo, postquam Iesus de monte descendit, secutus est eum? ac per hoc de hoc ipso primo ambigitur, utrum Iesus tale aliquid dixerit, quia testis idoneus tacet, loquitur autem minus idoneus. ut interim permiserimus nobis iniuriam fecisse Matthaeo, donec et ipsum probemus haec non scripsisse, sed alium nescio quem sub nomine eius : quod docet et ipsa lectionis eiusdem Matthaei obliqua narratio. quid enim dicit? et cum transiret Iesus, uidit hominem sedentem ad telonium nomine Matthaeum et uocauit eum; at ille confestim surgens
Abbreviated transcription (Latin):
utrũq ꝑ xp̃m: idõ nonuenit solue¬
re legẽ aut ꝓpħ̃as: sed adimplere.
Non ut legi adderentur quȩ dee¬
rant: s ut fierent quȩ scripta e¬
rant. Quod ipsa eius uerba testan¬
tur. Non enĩ ait iota unũ aut unꝰ
apex non transiet a lege: donec ad

Expanded text:
tum, ideo non uenit soluere legem aut prophetas. sed adinplere. non ut legi adderentur, quae deerant. sed ut fierent. quae scripta erant: quod ipsa eius uerba testantur. non enim ait. iota unum aut unus apex non transiet a lege. donec ad
Abbreviated transcription (Latin):
contingam. Et iterũ uox ad eũ.
Quod ego scĩficaui: immundũ
ne uocaueris. Quod quidẽ ipsũ
licet & ꝑ allegoriã aliud qͥddam.
& non indifferentiã uideat᷑ sig¬
nificare ciboꝵ: tam̃ qͥa uobis &
hoc ita intelligere placet. uesca¬
mini gͥ necesse ẽ. passim beluis
om̃ib & echinis & colubris. ac
reliquo om̃i genere serpentino.
iuxta oroma petri. Hactenꝰ enĩ
uere dicto audientes uos ẽẽ ꝓba-¬
bitis: uocis quã fertur audisse.
Et tam̃ huiꝰ quoq memineritis
semꝑ. quia moyses huic & ꝓpħȩ
dampnati sunt: qui de his quȩ
seĩficauerit ds. iuxta uocis eius
sententiã multa putauert̃ esse

Expanded text:
contingam. et iterum uox ad eum: contingam. et iterum uox ad eum: quod ego sanctificaui, inmundum ne uocaueris. quod quidem ipsum licet et per allegoriam aliud quiddam et non indifferentiam uideatur significare ciborum, tamen, quia nobis et hoc ita intellegere placet, uescamini igitur necesse est passim belluis omnibus et echidnis et colubris ac reliquo omni genere serpentino iuxta opajia Petri. hactenus enim uere dicto audientes uos esse probabitis uoci, quam fertur audisse; et - tamen huius quoque memineritis semper, quia Moyses hinc et prophetae damnati sunt. qui de his, quae sanctificauerit deus iuxta uocis huius sententiam, multa putauerint esse
Abbreviated transcription (Latin):
pater ipse ut creditis digito suo
eam uob̃. partim moyses scͥpserit¬
fidelis & integer. solius filii pu¬
tatis testamentũ ñ potuisse cor¬
rumpi. solũ non habere aliqͥd. qͦd
in se debeat imꝓbari: presertim
quod nec ab ipso scriptũ constat.
nec ab eiꝰ apłis. s longo post tem¬
pore a quibdã incerti nominis
uiris. qui ne sibi non haberetur
fides scribentib quȩ nescirent.
partim apłoꝵ nomina. partĩ eoꝵ
qui apłos secuti uiderent᷑. scrip¬
toꝵ suoꝵ frontib indiderunt. as¬
seuerantes scđm eos se scripsisse
uobis ꝑuideritis non ẽẽ contrariũ.
Quẽ admodũ & illud quod de pe¬
tro soletis afferre. tanquã idem
uiderit aliquando de cȩlo uas di-¬
missum. in quo ẽẽnt om̃ia gene¬
ra animalium & serpentes: atq
eo attonito & ad mirante. uex au¬
dita sit dicens ad eum. Petre qͥc¬
qͥd in uase uides macta & mandu¬
ca: cui id̃e respondens. dñe com-¬
mune inquid & immundũ non

Expanded text:
pater ipse, ut creditis, digito suo pater ipse, ut creditis, digito suo eam uobis, partim Moyses scfidelis et integer, solius Filii putatis Testamentum non potuisse corrumpi, solum non habere aliquid quod in se debeat improbari? praesertim quod nec ab ipso scriptum constat, nec ab ejus Apostolis, sed longo post tempore, a quibusdam incerti nominis viris, qui ne sibi non haberetur fides, scribentibus quae nescirent, partim Apostolorum nomina, partim eorum qui Apostolos secuti viderentur, scriptorum suorum frontibus indiderunt, asseverantes secundum eos se scripsisse uobis peruideritis non esse contrarium . quemadmodum et illud, quod de Petro soletis adferre, tamquam idem uiderit aliquando de caelo demissum uas, in quo essent omnia genera animalium et serpentes atque eo adtonito et admirante uox audita sit dicens ad eum: Petre, quicquid in uase uides, macta et manduca. cui idem respondens: domine, commune, inquit, et inmundum non
Abbreviated transcription (Latin):
eũgłium: credere om̃ia de¬
bes quȩ meodẽ scripta sunt. Qͥd
eni: Tu quia uetus accipis testa¬
mentũ : idcirco ne credis omnia
passim quȩ in eodẽ scripta sunt:
Nempe solas indidem ꝓpħias ex-
rum significabant. qͥa ipsũ pute¬
tis ẽẽ xp̃m. & pauca quȩdã disci-¬
plinȩ ciuilis p̃cepta cõmunia:
ut est. non occides non mechabe¬
ris cetera ñ pretermittitis. & ar¬
bitramini ẽẽ. ñ minꝰ atq eadem
paulus putauit stercora. Qͥd gͦ
ꝑegrinũ hoc. aut qͥd mirũ ẽ. si &
ego de testam̃to nouo purissima
quȩq legens. & meȩ saluti con¬
uenientia: ea p̃termitto quȩ a
uris maiorib inducta fallaciter.
& maiestatẽ ipsius & gr̾am deco-¬
lorant: An si patris testamentũ
habet aliqua. in quib parũ aude¬
at audiri. patris enĩ ẽẽ uultis iu¬
daicam legem. cui nouimꝰ quam
multa uob̃ horrorẽ qua multa pu¬
dorẽ faciant. ut quantũ ad animã
iam dudũ ipsi iudicaueritis eam
non ẽẽ sinceram: quanuis partĩ

Expanded text:
elium, credere omnia debes, quae in eodem scripta sunt. quid enim tu, quia uetus accipis testamentum, idcircone credis omnia passim. quae in eodem scripta sunt ? nempe solas indidem excerpentesrum significabant, quia ipsum putatis esse Iesum, et pauca quaedam disciplinae ciuilis praecepta communia, ut est: non occides, non moechaberis, cetera praetermittitis et arbitramini esse non minus atque eadem, quae Paulus putauit stercora. quid ergo peregrinum hoc aut quid mirum est. si et ego de testamento nouo purissima quaeque legens et meae saluti conuenientia ea praetermitto, quae a uestris maioribus inducta fallaciter et maiestatem ipsius et gratiam docolorant? An si patris testamentum habet aliqua, in quibus parum debeat audiri — patris enim esse uultis Iudaicam legem, cuius nouimus quam multa uobis horrorem, quam multa pudorem faciant, ut quantum ad animum iamdudum ipsi iudicaueritis eam non esse sinceram, quamuis partim