comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitate. & popłs non timebit: Sierit ma¬
faci& dñs ds̃ aliquid nisi reuelauerit eru¬
ditionẽ suã ad seruos suos ꝓpħas. Leo ruc¬
Itabit. & qͥs non timebit: Dñs ds locutus ẽ.
& quis non prophetabit.
Legi in cuiusdã cõmentariis rẽ difficilẽ
ꝑsuadere cupientis. octo scelerib siue im¬
pietatib atq peccatis primũ damasco. se¬
cundo gazȩ & ceteris urbib palestinȩ. ter¬
tio tẏro. quarto idumeȩ id est edom. qͥnto
filuis ammon sexto moab septimo iudȩ
hoc est duab tribub octauo qđ extremũ
ẽ ifraheli id est decẽ tribub totidẽ cõmi¬
nationes nunc redditas. & primã primȩ
id est damascoͬ secłam secłȩ̃ id est gaze
& reliquas reliqͥs respondere. Qđ utrum
uerũ sit : nouerit ipse qui scripserit. Aliuꝰ
autẽ putat sex eexempla ꝓposita duorũ
parit̾ in uia ambulantiũ & leonis rugien¬
tis in saltu & catuli leonis dantis uocem

Expanded text:
civitate, et populus non timebit? Si erit macivitate, et populus non timebit? Si erit mafaciet Dominus Deus aliquid, nisi revelaverit eruditionem suam ad servos suos prophetas. Leo ructabit, et quis non timebit? Dominus Deus locutus est, et quis non prophetabit? 253 Legi in cujusdam Commentariis, rem difficilem persuadere cupientis, octo sceleribus sive impietatibus atque peccatis: primum Damasci: secundo Gazae, et caeteris urbibus Palaestinae: tertio Tyri: quarto Idumaeae, id est Edom: quinto filiorum Ammon: sexto Moab: septimo Judae, hoc est, duabus tribubus: octavo, quod ultimum est, Israeli, id est, decem tribubus, totidem comminationes nunc redditas, et primam primae, id est, Damasci, secundam secundae, id est Gazae, et reliquas reliquis respondere. Quod utrum verum sit, noverit ipse qui scripsit. Alius autem putat sex exempla proposita, duorum pariter in via ambulantium, et leonis rugientis in saltu, et catuli leonis dantis vocem
Abbreviated transcription (Latin):
plaga dĩ uisitatio ẽ atq curatio. Q om̃s
inquit iniquitates siue peccata ur̃a uisi¬
tabo. nequid impercussũ remaneat. ne
quid non recipiat sanitatem.
umqͥd ambulabunt duo pariter. nisi
conuenerit eis. Nũquid rugi& leo in sal¬
tu nisi habuerit predã: Nũquid dabit
catulus leonis uocẽ de cubili suo. nisi aliqͥd
apprehenderit. Nũquid cad& auis in
laqueũ terrȩ absq aucupe: Nũquid aufe¬
retur laqueus de terra antequã qͥd cepe¬
rit : Si clang& tuba in ciuitate. & popłs
non expauesc& : Si erit malũ in ciuitate
qđ dñs ñ fecit : Quia non faci& dñs ds̃
uerbũ. nisi reuelauerit secretũ suũ ad
nisi cognouerint se: Si ructuabit leo de
saltu suo predã non habens: Si dabit catu¬
lus leonis uocẽ suã de cubili suo nisi aliquid
rapuerit. Si cad& auis suꝑ terrã absq
aucupe Si deponet᷑ laqueus suꝑ terrã. nͥ
aliqͥd apprehenderit: Si clang& tuba in

Expanded text:
plaga Dei visitatio est, atque curatio. Et omnes, plaga Dei visitatio est, atque curatio. Et omnes, inquit, iniquitates sive peccata vestra visitabo, ne quid impercussum remaneat, ne quid non recipiat sanitatem. Numquid ambulabunt duo pariter, nisi convenerit eis? Numquid rugiet leo in saltu, nisi habuerit praedam? Numquid dabit catulus leonis vocem de cubili suo, nisi aliquid apprehenderit? Numquid claqueum terrae absque aucupe? Numquid auferetur laqueus de terra antequam quid ceperit? Si clanget tuba in civitate, et populus non expavescet? Si erit malum in civitate,  et facit; quia non faciet Dominus Deus verbum, nisi revelaverit secretum suum ad nisi cognoverint se? Si ructabit leo de saltu suo, praedam non habens? Si dabit catulus leonis vocem suam de cubili suo omnino, nisi aliquid rapuerit? Si cadet avis super terram sine aucupe? Si deponatur laqueus super terram, nisi aliquid apprehenderit? Si clanget tuba in
Abbreviated transcription (Latin):
dicit᷑ habere principiũ. Hoc interim
iuacta historiam dictum sit.
eterũ quia auditꝰ in scripturis sanctis
non solũ iste accipit᷑ quẽ aurib carnis
excipimus sed etiã ille de quo dñs ait.
qui hab& aures audiendi audiat. unde
& om̃is populus uidebat uocẽ dĩ. ꝓprie
ad eos sermo fit dñi qͥ sensu uident dm̃.
qͦs eduxit de terra egipti & de potestate
pharaonis. ut nequaquã luto & palers de¬
seruirent extruentes egiptias ciuitates.
& quos ex om̃ib tribub terrę cognouit.
Qui ignorat ignorabit᷑. Non ergo om̃s cog¬
noscit dñs. sed eos qui eius cognitione sunt
digni. loquens in euangelio. Recedite a me
operarii iniquitatis. nescio uos. In eo enim
qđ operarii iniquitatis sunt. ignorantur
a dño. Id circo inquit quia uos solos cogno¬
u & meos habui. uisitabo suꝑ uos omnes
iniquitates ur̃as. Quẽ diligit dñs corripit.
& flagellat omẽm filiũ quẽ recipit.
& pulcre dix̃ uisitabo & ñ ꝑcutiã. quia

Expanded text:
icitur habere principium . Hoc interim juxta historiam dictum sit. Caeterum quia auditus in Scripturis sanctis, non solum iste accipitur quem auribus carnis excipimus, sed etiam ille, de quo Dominus ait: Qui habet aures audiendi audiat . Unde et omnis populus videbat 252 vocem Dei , proprie ad eos sermo fit Domini, qui sensu vident Deum, quos eduxit de terra Aegypti, et de potestate Pharaonis ut nequaquam luto et paleis deservirent, exstruentes Aegyptias civitates, et quos ex omnibus tribubus terrae coQui ignorat, ignorabitur . Non ergo omnes cognoscit Deus, sed eos, qui ejus cognitione sunt digni, loquens in Evangelio: Recedite a me, operarii iniquitatis, nescio vos . In eo enim quod operarii iniquitatis sunt, ignorantur a Deo: idcirco inquit: Quia solos vos cognovi, et meos habui, visitabo super vos omnes iniquitet castigat omnem filium quem recipit . Et pulchre dixit: Visitabo, et non percutiam; quia
Abbreviated transcription (Latin):
uel auxilia postulantes. uel eosdem
colentes deos in qͥb priꝰ errauerant.
isrł factoris sui. & ędificauit delu-¬
bra in excelsis. totos colles & montes.
& umbrosas arbores. bahalim. & as¬
tharti & aliis idolis consecrans. Iudaᷤᷤ

Expanded text:
vel auxilia postulantes, vel eosdem vel auxilia postulantes, vel eosdem colentes deos, in quibus prius erraverant, Israel factoris sui, et aedificavit delubra in excelsis, totos colles et montes, et umbrosas arbores, Baal et Astaroth, et 90 aliis idolis consecrans. Juda
Abbreviated transcription (Latin):
tiis simplices quosq decipiant. nihil
de huiꝰ modi sacrificiis dñs suscipiet.
unc recordabit᷑ iniquitatis eoꝵ. &
conuerteͥntur. Et oblitꝰ est isrł facto¬
ris sui. & ędificauit delubra: & uidas
multiplicauit urbes munitas. Et
mittã ignẽ in ciuitates eiꝰ. & deuo¬
unc recordabit᷑ iniquitatis eoꝵ. &
ulciscetur in iustitias eoꝵ. Ipsi in egyp¬
tũ conuersi sunt: & oblitꝰ est ifrł eũ qͥ
fecit illũ. & ȩdificauerunt delubra.
Et iudas multiplicauit urbes munitaᷤᷤ.
rabit fundamenta illius.
Nter aNoatiaĩ. id est iniquitatẽ &
peccatũ. hoc inter est. qđ iniqͥtas ante
legẽ. peccatũ post legẽ est. Et qui ꝑ¬
manent in delictis. iniqͥtatis eoꝵ dñs
recordabit᷑. quã ante legẽ cõmisera.
Peccatoꝵ autẽ non recordabit᷑. s faciet
ultionẽ. Ideo autẽ & ueterũ in iqͥta¬
tũ recordabit᷑. & peccata pristina
uisitabit: qr in egyptũ sunt reuersi

Expanded text:
tiis simplices quosque decipiant, nihil tiis simplices quosque decipiant, nihil de hujuscemodi sacrificiis Dominus suscipiet. unc recordabitur iniquitates Vulg. convertentur, et oblitus est Israel factoris sui, et aedificavit delubra, et Judas multiplicavit urbes munitas, et mittam ignem in civitate ejus, et devounc recordabitur iniquitates eorum, et ulciscetur injustitias eorum: ipsi in Aegyptum conversi sunt, et oblitus est Israel eum qui fecit illum, et aedificaverunt delubra, et Judas multiplicavit urbes munitas Arabit fundamenta ejus. Inter ἀνομίαν, id est, iniquitatem, et peccatum, hoc interest, quod iniquitas ante legem, peccatum post legem est, et qui permanent in delictis, iniquitates eorum Dominus recordabitur, quas ante legem commiserant: peccatorum autem non recordabitur, sed faciet ultionem. Ideo autem et veterum iniquitatem recordabitur, et peccata pristina visitabit: quia in Aegyptum sunt reversi,
Abbreviated transcription (Latin):
tis de panib meis. & saturati estis.
Om̃e enĩ studiũ uictimarũ in eo ha-¬
bent ut deuorent hostias. non ut ꝑ
eas placeant dõ. Nec suscipiet eas
dñs. quas non illi sed suo uentri im¬
molauerunt & gutturi. Unũ aũt
esse altare ȩccłe & unã fidẽ & unũ
deserentes multa sibi altaria fabri¬
cati sunt : non ad placandũ din. seo
in delictoꝵ multitudinẽ. Propt̃ea
leges dĩ accipere non merentur.
cũ eas quas acceperant ante con¬
tẽpserint: & si quid dixerint de
scripturis ne quaquã diuinis ubiᷤᷤ.
sed ȩthnicoꝵ sensib cõparandũ est.
Isti multas immolant hostias. & co¬
medunt carnes earũ. unã xp̃i hos¬
tiã deserentes. nec comedentes eiꝰ car-¬
nẽ. cuiꝰ caro cib credentiũ est. Qc qͥd
fecerint sacrificioꝵ ordinẽ ritũq
simulantes. siue dederint elemosinã
siue pudicitiã reꝓmittant. siue hu-¬
militate simulata. fictisq blandi¬

Expanded text:
tis de panibus, et saturati estis . tis de panibus, et saturati estis . Omne enim studium victimarum in eo habent, ut devorent hostias, non ut per eas placeant Deo: nec suscipiet eas Dominus quas non illi, sed suo ventri immolaverunt et gutturi. Unum autem esse altare in Ecclesia, et unam fidem, et unum deserentes, multa sibi altaria 89 fabricati sunt, non ad placandum Deum, sed in delictorum multitudinem. Propterea leges Dei accipere non merentur, cum eas quas acceperant, ante contempserint. Et si quid dixerint de Scripturis, nequaquam divinis verbis, sed ethnicorum sensibus comparandum est. Isti multas immolant hostias et comedunt carnes earum, unam Christi hostiam deserentes: nec comedentes ejus carnem, cujus caro cibus credentium est. Quidquid fecerint, sacrificiorum ordinem ritumque simulantes, sive dederint eleemosynam, sive pudicitiam repromittant, sive humilitatem simulent, fictisque blandi
Abbreviated transcription (Latin):
princeps eoꝵ multiplicauit alta¬
ria. non in quib immolaret dõ.s
in qͥb peccatis peccata coniunge¬
ret. Quȩ altaria id est arȩ uertun¬
tur ei indelictũ. ut quanto plu¬
ra fuerint: tanto illiꝰ scelera mul¬
tiplicent᷑. De inde ut supra dixe¬
rat. qͥd faciã tͥ ephraim qͥd faciã
tibi iuda. uelut ambigens & re-¬
quirens quo medicamine sanaret
in firmũ. & qͥb consiliis peccan¬
tẽ retraheret ad salutẽ. scribã
mũ dederã ꝑmoysen. Sed quid
ꝓdest ultra alias scribere. cũ
conteniserit eas quas ante suscepit:
An non contẽptꝰ est dĩ. quando me
iubente ut unũ in iherłm esset al¬
tare ꝑ om̃s montes & colles idola fa¬
bricati sunt quib irritarent dñme
Altaria quoq id circo fecerunt. ñ
ut mͥ placerent: seo ut multis hostiiᷤᷤ
immolatis carnes earũ comederent.
iuxta illud qđ diis loquit᷑ in euangło.
Am̃ am̃ dico uobis. quęritis me ñ
qi uidistis signa: sed qr manducas¬

Expanded text:
princeps eorum multiplicavit altaprinceps eorum multiplicavit altaria, non in quibus immolaret Domino, sed in quibus peccatis peccata conjungeret: quae altaria, id est, arae vertentur ei in delictum, ut quanto plura fuerint, tanto illius scelera multiplicentur. Deinde ut supra dixerat: Quid faciam tibi, Ephraim? quid faciam tibi, Juda? velut ambigens et requirens, quo medicamine sanaret infirmum, et quibus consiliis peccantem retraheret ad salutem. Scribam us dederam per Moysen. Sed quid prodest ultra alias scribere, cum contempserit eas quas ante suscepit? Annon contemptus Dei est, quando, me jubente, ut unum in Jerusalem esset altare, per omnes montes et colles idola fabricati sunt, quibus irritarent Dominum? Altaria quoque idcirco fecerunt, non ut mihi placerent; sed ut, multis hostiis immolatis, carnes earum comederent, juxta illud quod Dominus loquitur in Evangelio: Amen, amen dico vobis, quaeritis me, non quia vidistis signa; sed quia manducas
Abbreviated transcription (Latin):
receptus fuerit. de corde creden¬
tiũ fugat paruũ regẽ & princi¬
pes enis. Iurta hebraicũ autem
congrebunt᷑ in eccła dĩ qui
fuerant ante disꝑsi. & mercede sibi
conduxerant nationes. & quies.¬
scissos ab ȩccła in̾crepat dicens si¬
ne nobis regnatis atq utmã reg.¬
net is & aprincipib quos habent
in synagogis diaboli constitutos.
uia multiplicauit ephraim al
taria ad peccandũ. factȩ sunt ei
arȩ in delictũ. Scribã ei multipli¬
ces leges meas. quȩ uelut alienae
molabunt carnes & comedent.
dñs non suscipiet eas. Septuag̃.¬
uia multiplicauit ephraimi
altaria in peccatũ: facta sunt ei
Caltaria delicta. Scribã ei multi¬
tudinẽ & legitima eiꝰ. in aliena re¬
putata sunt altaria delicta. Quia
si immolauerint hostias. & come¬
derint carnes: dñs ñ suscipiet eas.
ucti ait incaptiuitatẽ. cessa¬
ꝓbunt paulisꝑ ab onere regis & pͥn-¬
cipis. Et hoc patientur. qr ephraĩ

Expanded text:
receptus fuerit, de corde credenreceptus fuerit, de corde credentium fugat parvum regem et principes ejus. Juxta Hebraicum autem, congregabuntur in Ecclesia Dei qui fuerant antea dispersi, et mercede sibi conduxerant nationes, et quiesscissos ab Ecclesia increpat, dicens: Sine nobis regnatis: atque utinam regnetis , et a principibus quos habent in synagogis diaboli constitutos. Quia multiplicavitaria ad peccandum, factae sunt ei arae in delictum. Scribam ei multiplices leges meas, quae velut alienae molabunt carnes, et comedent: Dominus non suscipiet eas. Nuuia multiplicavit Ephrem altaria in peccatum, facta sunt ei altaria delicta: scribam in ea multitudinem: legitima ejus in aliena reputata sunt altaria: quia si immolaverint hostias, et comederint carnes, Dominus non suscipiet eas: ucti, ait, in captivitatem cessabunt paulisper ab onere regis et principis. Et hoc patientur quia Ephraim
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s in tecta uana: Quoꝵ assyrioꝵ
princips est sensus magnꝰ. Vnde
insemet ipso germinauit ephraim:
sui p̃sũptione estimans se creuisse.
siue onager factꝰ est solitariꝰ. ut ñ
ȩcclȩ consita seo diaboli deserta pe-¬
nłtraret. Amauit munera ꝓ er¬
rore suo. ipse sibi p̾mia reꝓmit¬
tens siue turpis lucri gr̃a om̃a fa¬
ciens: uel certe dedit amatorib
suis dȩ monib munera atq mer¬
cedes. Et cũ hoc fecerit: tradet᷑
gentib. Sicut enĩ nationes corpo¬
ralia simulachra uenerantur. sic
isti idola deos putant quȩ de
suo corde finrerunt. & ideo re-¬
putabunt᷑ in numero nationũ.
Sin autẽ inquit nunc & in p̾senti
scło egerint pęnitentiã. & susce¬
perim eos. cessabunt paruũ suꝑ
se regẽ constituere & constituere
principes eiꝰ. ut intelligamꝰ paruũ
regẽ diabolũ ad distinctionẽ mag¬
nis regis qui societatẽ cũ belial
habere non potest. sed statim ut

Expanded text:
omnes in tecta vana ? quorum Assyriorum omnes in tecta vana ? quorum Assyriorum princeps est sensus magnus. Unde in semetipso germinavit Ephraim, praesumptione sui aestimans se crevisse. Sive onager factus est solitarius, ut non Ecclesiae consita, sed diaboli deserta penetraret. Amavit munera pro errore suo, ipse sibi praemia repromittens, sive turpis lucri gratia omnia faciens. Vel certe dedit amatoribus suis daemonibus munera atque mercedes, et cum hoc fecerit, tradetur gentibus. Sicut enim nationes corporalia simulacra venerantur: sic isti idola deos putant, quae de suo corde finxerunt, et ideo reputabuntur in numero nationum. Sin autem, inquit, nunc, et in praesenti saeculo egerint poenitentiam, et susceperim eos, cessabunt parvum super se regem constituere et principes ejus. Ut intelligamus parvum regem diabolum, ad distinctionem magni regis, qui societatem cum Belial habere non potest; sed statim ut
Abbreviated transcription (Latin):
male abutenteᷤᷤ libertate sua. & educ¬
ti in captiuitatẽ. quos ꝓpħa plangit¬
& dicit. Ephrami munera dederunt
assyriis. & conduxerunt mercede a¬
matores suos. De quib scribit ihere¬
chiel. Om̃ib meretricib dantur
mercedes. tu autẽ dedisti mercedeᷤᷤ
a matorib tuis. & econtrario fac¬
tum est inte. Cũq dederint do¬
na gentib & mercede ad auxilian-¬
dũ sibi condurerint nationes.
congregabuntur ad pugnã. & uinc¬
ti pariter ab ducentur. Q quia
nera. ideo paulisꝑ beneficiũ conse¬
quentur: ut non soluant stipen¬
dia regnis & pͥncipib donec ꝑue¬
niant in assẏrios. ubi nequaquam
tributa & stipendia dabunt ut
liberi. sed redigent᷑ in ultimã serui¬
⁊ tutẽ. De hereticis non ambigimꝰ. quin
iuxta errorẽ mentis suȩ euntes ad
assẏrios. ascendere se putent ñ des¬
cendere. Unde dicit᷑ ad eos ꝑ isaiã.
Quio factũ est tͥ nunc qr ascendistiᷤᷤ

Expanded text:
male abutentes libertate sua, et educmale abutentes libertate sua, et educti in captivitatem, quos propheta plangit et dicit: Ephraim munera dederunt Assyriis, et conduxerunt mercede amatores suos, de quibus scribit Ezechiel: Omnibus meretricibus dantur mercedes: tu autem dedisti mercedes amatoribus tuis , et econtrario factum est in te. Cumque dederit dona gentibus, et mercede ad auxiliandum sibi conduxerint nationes, congregabuntur ad pugnam, et vincti pariter abducentur. Et quia nera, ideo paulisper beneficium consequentur, ut non solvant stipendia regi et principibus, donec perveniant in Assyrios, ubi nequaquam tributa, et stipendia dabunt ut liberi; sed redigentur in ultimam servitutem. De haereticis non ambigimus, quin juxta errorem mentis suae euntes ad Assyrios, ascendere se putent, et non descendere. Unde dicitur ad eos per Isaiam: Quid factum est tibi nunc, quia ascendistis
Abbreviated transcription (Latin):
latur uas electionis aureũ & ar¬
genteũ . qͥ habebat sapientiã &
caret. Qđ autẽ dicit. deuoratꝰ est
& absortus. hoc significat quod
mixtꝰ idolis & nationib. propriũ
israhelis & xp̃iani nom̃ amiserit.
yia ipsi ascenderunt ad assur.
Onager solitariꝰ sibi ephraun.
mimera dederunt amatorib. sed &
cũ mercede condurerunt nationes.
Nunc congregabo eos. & quiescent
paulisꝑ ab onere regis & pͥncipũ.Ixr.
uia ipsi ascenderunt ad assyrios.
germinauit ephraim apuo semet¬
ipsũ. Ephrami munera dilerit. id¬
circo tradetur ingentib. Nunc
suscipiã eos & quiescent. paruum
ut ungant regẽ & principes.
euoratꝰ est inqͥt isrł. & factꝰ est
tamquã uas in utile siue in mun-¬
dũ. de quo non suꝑsit testa inqua
hauriri possit aqua aut modicũ
quid igniculi. Et qi factꝰ est uas im¬
mundũ. ideo asscenderunt in assy¬
rios imitantes onagrũ solitariũ.
nequaquã ut oues pasti a dño. seo

Expanded text:
latur vas electionis aureum et arlatur vas electionis aureum et argenteum: quia habebat sapientiam, et cabat. Quod autem dicit, devoratus est, vel absorptus, hoc significat, quod mixtus idolis et nationibus, proprium Israelis et Christiani nomen amiserit. Quia ipsi ascenderunt ad Assur, onager solitarius sibi: Ephraim munera dederunt amatoribus, sed et cum mercede conduxerunt nationes: nunc congregabo eos, et quiescent paulisper ab onere regis et principum. LXX: Quia ipsi ascenderunt ad Assyrios, germinavit apud semetipsum Ephraim: munera dilexerunt: idcirco tradentur in gentibus, nunc suscipiam eos, et quiescent parvum, ut ungant reges et principes. Devoratus est, inquit, Israel, et factus est tamquam vas inutile, sive immundum, de quo non supersit testa, in qua hauriri possit aqua, aut modicum quid igniculi. Et quia factus est vas immundum, ideo ascenderunt ad Assyrios imitantes onagrum solitarium: 87 nequaquam ut oves pasti a Domino, sed
Abbreviated transcription (Latin):
meis muncla me dñe. & ab alienis par¬
ce seruo tuo. Qui si iusto non fue¬
rint dominati. tunc immaculatus
erit: & mundabit᷑ adelicto maximo.
euoratꝰ est isrł: nunc factus est
innationib quasi uas in mundũ.
eptuaginta ꝓ immundo. in utilẽ
transtuleruntꝰ: cętera similiter. In¬
mundũ uas siue in utile hebrei
mattulã uocant: qua ad suscipienda
& ꝓicienda stercora uti solemus.
Huiꝰ immunditiȩ idolatra & heretic
cõparatur. qͥ miscentur gentib dũ
dĩ non custodiunt ueritatẽ. & facti
uas in honorẽ: conuersi sunt in uas
contumeliȩ. Quid eñi immundius
demonico sp̃u. & hereticoꝵ dognia¬
tibus. quȩ eos ȩthnicis miscuerunt:
Lalis erat iheconias idolis mancipat.
De qͦ ꝑ iheremiã loquit᷑ ds. In honoratꝰ
est iheconias. sicut uas cuiꝰ nulla ẽ
utilitas. Econtrario paulus qͥ dice¬
re poterat. an experimentũ queri-¬
tis eiꝰ qui in me loquit᷑ xp̃c. appel¬

Expanded text:
meis munda me, Domine, et ab alienis parmeis munda me, Domine, et ab alienis parce servo tuo. Qui si justo viro non fuerint dominati, tunc immaculatus erit, et mundabitur a delicto maximo. Devoratus est Israel, nunc factus est in nationibus quasi vas immundum. Septuaginta pro immundo, inutile transtulerunt, caetera similiter. Immundum vas, sive inutile, Hebraei matulam vocant, qua ad suscipienda et projicienda stercora uti solemus. Huic immunditiae idololatras et haereticos comparat, qui miscentur gentibus, dum Dei non custodiunt veritatem, et facti vas in honorem, conversi sunt in vascontumeliae. Quid enim immundius daemonico spiritu, et haereticorum dogmatibus, quae eos ethnicis miscuerunt? Talis erat Jechonias idolis mancipatus, de quo per Jeremiam loquitur Deus: Inhonoratus est Jechonias, sicut vas cujus nulla est utilitas . Econtrario Paulus qui dicere poterat: An experimentum quaeritis ejus qui in me loquitur Christus ? appel
Abbreviated transcription (Latin):
id circo uacua seminantes. inania
uacuaq recipiunt. Immo seminan¬
tes in carne de carne metunt cor¬
ruptionẽ: & circũferuntur om̃i uen.¬
to doctrinȩ. Cũq uentũ semina¬
uerint: metunt turbines & tẽpes¬
tates. Et primũ quidẽ culmus hoc
est stipula non erit ex his semi¬
nibus. nec aliquã poterunt speciẽ
segetis habere fȩcundȩ. Quod si ra¬
ro acciderit ut ȩcclastici quid dog¬
matis simile habere uideantur. ip̃¬
sum germen & spica farinã non fa-¬
ciet. in cuiꝰ farinȩ satis trib mittit
fermentũ euanglica mulier. ut &
sp̃s quo sentimus & anima qua ui¬
uimus. & corpus quo in cedimus in
ticis ut farinã quoq sem̃tis eoꝵ faci¬
at. de hac farma fiet subeinericiꝰ
panis qui non  uersatur. & quẽ ali¬
eni comedent. Unde & nunc ait.
Qđ si & fecerit farinã: alieni come¬
dent eam. Alienos autẽ illos debe¬
mus accipere. de quib scriptũ est
filii alieni mentiti sunt mihi: & in
octauo decimo psalmo. ab occultis

Expanded text:
idcirco vacua seminantes, inania vacuaque recipiunt: immo seminantes in carne, de carne metunt corruptionem, et circumferuntur omni vento doctrinae. Cumque ventum seminaverint, metent turbines et tempestates, et primum quidem culmus, hoc est, stipula non erit ex his seminibus, nec aliquam poterunt speciem segetis habere fecundae. Quod si raro acciderit, ut Ecclesiastici quid dogmatis simile habere videantur: ipsum germen et spica farinam non faciet. In cujus farinae satis tribus mittit fermentum Evangelica mulier : ut et spiritus quo sentimus, et anima qua vivimus, et corpus quo incedimus, inticis, ut farinam quoque sementis eorum faciat, de hac farina fiet subcinericius panis, qui non reversatur, et quem alieni comedent. Unde et nunc ait: Quod et si fecerit farinam, alieni comedent eam. 86 Alienos autem illos debemus accipere, de quibus scriptum est: Filii alieni mentiti sunt mihi . Et in octavo decimo psalmo: Ab occultis
Abbreviated transcription (Latin):
telligendũ. Qđ nob̾ om̃ino displicet.
Impiũ enĩ est qđ uixta historiã in¬
telligitur de rege assirio. iuxta tro¬
pologiã ad xp̃m referri
Ransire fecit samaria regẽ suũ qͣsi
spumã suꝑ faciẽ aquȩ. & disꝑdentur
excelsa idoli peccatũ isrł. Lappa &
tribulus ascendet suꝑ aras eoꝵ. & di¬
cent montib oꝑite nos: & collibus.
cadite super nos. Septuaguita.¬

Expanded text:
telligendum. Quod nobis omnino displicet. telligendum. Quod nobis omnino displicet. Impium enim est quod juxta historiam intelligitur de rege Assyrio, juxta tropologiam ad Christum referri. ransire fecit Samaria regem suum, quasi spumam super faciem aquae. Disperdentur excelsa idoli, peccatum Israelis, lappa et tribulus ascendent super aras eorum, et dicent montibus, Operite nos, et collibus, Cadite super nos. Quant
Abbreviated transcription (Latin):
fensori. Iurta spũalẽ intelligen¬
tiã labo̾randũ est. quomͦ om̃a here¬
ticis coaptemꝰ. Uaccas bethauen siue
domꝰ oñ qđ in terp̃tat᷑ labor. colue¬
runt heretici. qͥ se in custodia man¬
datoꝵ dĩ hoc ẽ samaria habitare
iactabant. Dieq iudicii quando
germinabit quasi a maritudo iu¬
diciũ suꝑ sulcos agri. lugebit suꝑ¬
uersũ qđ putabat dm̃. Sed & ȩditui
ñ dixit exultabunt sed erultaue¬
runt. ad p̃teritũ tẽpꝰ referens. suꝑ
gła sua. qua quondã głosa confin¬
xerunt: eoquod migrasset popłs
a dõ. siue quod ipsa gła dĩ migras¬
set a popło a quo fuerat derelicta.
Quic qͥd autẽ loquunt᷑ heretici. &
pulchro sermone cõponunt. mit¬
tunt munera regi suo diabolo ad
illũ cuncta referentes. unde con¬
fusio eos capiet in ȩternũ. & con-¬
fundentur in uoluntatib sins.
Quilã & supra & in p̾senti loco in
cõmentariis suis scriptũ reliquit
regẽ iarib. id est ultorẽ xp̃m in¬

Expanded text:
fensori. Juxta spiritalem intelligentiam laborandum est, quomodo omnia haereticis coaptemus. Vaccas Bethaven, sive, domus Ὦν, quod interpretatur labor, coluerunt haeretici, qui se in custodia mandatorum Dei, hoc est, Samaria habitare jactabant, dieque judicii quando germinabit quasi amaritudo judicium super sulcos agri, lugebit erversum, quod putabat Deum. Sed et aeditui, non dixit, exsultabunt, sed exsultaverunt, ad praeteritum tempus referens super gloria sua, qua quondam gloriosa confixerant, eo quod migrasset populus a Deo, sive quod ipsa gloria Dei migrasset a populo, a quo fuerat derelicta. Quidquid autem loquuntur haeretici, et pulchro sermone componunt, 112 mittunt munera regi suo diabolo, ad illum cuncta referentes, unde confusio eos capiet in aeternum, et confundentur in voluntatibus suis. Quidam et supra et in praesenti loco in commentariis suis scriptum reliquit, regem Jarib, id est, ultorem, Christum in
Abbreviated transcription (Latin):
lax transtulerunt. id ut mͥ uidet᷑ intel¬
ligentes qđ popłs nihil dignũ montiũ
au̾ditione fecerit: uel sed collib qͥ infe¬
riores sunt a sublimitate montiũ uel
uallib in ima demersis. Surge inquit.
iudicio contende apud montes: & audi¬
ant colles uocẽ tuã. Iubetur surgere
tuus ẽ. scđm illud qđ apłs ait. Eleua.¬
re qͥ dormis & surge amortuis. & illu¬
minabit te xxp̃c. Surge a mortuis. ut
in nouitate ambules uitȩ. ut terram
deserens ad altiora nitaris. & iudicio
contende aduersũ montes. quos ñ alios
significari puto quã angelos quib rerũ
humanarũ cõmissa ẽ ꝓcuratio: deute¬
ronomi cantico in idipsũ congruente.
Cũ diuider& excelẜ genteᷤ. cũ disseminarae
filios adã: constituit terminos terrȩ
scđm numerũ angeloꝵ dĩ. Hi sunt ad¬
ministratorii sp̃s missi in ministerium.
ꝓpt̾ eos qui hereditatẽ salutis possessu
ri sunt. & contende iudicio. ut siue
referat᷑ ad principes. Legamꝰ apocalip¬

Expanded text:
 videtur, intelligentes, quod populus nihil dignum montium anditione fecerit, sed vel collibus qui inferiores sunt a sublimitate montium, vel vallibus in ima demersis. Surge, inquit, judicio contende apud montes, et audiant colles vocem tuam. Jubetur surgere m illud quod Apostolus ait: Elevare qui dormis, et resurge a mortuis, et illuminabit te Christus . Surge a mortuis, ut in novitate ambules vitae, ut terram deserens, ad altiora nitaris. Et judicio contende adversum montes, quos non alios significari puto quam Angelos, quibus rerum humanarum commissa est procuratio, Deuteronomii Cantico in idipsum congruente: Cum divideret excelsus gentes, cum disseminaret filios Adam, constituit terminos terrae secundum numerum Angelorum Dei . Hi sunt administratorii spiritus, missi in ministerium propter eos qui haereditatem salutis possessuri sunt. Et contende judicio; ut sive referatur ad principes. Legamus Apocalyp
Abbreviated transcription (Latin):
a lax additũ. nequaquã liquido cogno¬
scentes certũ qͥd nouimꝰ. Nichilominꝰ &
de libro iudicũ hoc ipsũ possumꝰ apꝓbare.
enĩ. Ꝙ fuit uir leuites habitans in laterib
dr̃ in bahleem iuda ad distinctionẽ eius
bethleem quȩ ingalilea sita ẽ. sicut in eodẽ
ihũ uolumine reperi: potest. Ephrata
atq frugiferã. & idipsũ ostendere in
misterio quod & domus panis.

Expanded text:
a additum, nequaquam liquido cognoscentes, certum quid novimus. Nihilominus et de libro Judicum hoc ipsum possumus approbare, nim: Et fuit vir Levites habitans in lateribusdicitur, in Bethleem Juda, ad distinctionem ejus Bethleem, quae in Galilaea sita est, sicut in eodem Jesu volumine reperi. Potest Ephratha atque frugiferam, et id ipsum ostendere in myster
Abbreviated transcription (Latin):
appellant᷑ eoꝵ fundamenta qͥ coici ima
ginẽ ꝑceperunt. Iudiciũ gͦ dñi cũ popłõ
suo. & cũ isrł diudicabit᷑. Qui poterat
quasi ds̃ ꝓ scelerib popło peccatori infer¬
re supplicia. ñ uult uideri potens sed

Expanded text:
aaginem receperunt. Judicium ergo Domini cum populo suo, et cum Israel dijudicabitur. Qui poterat quasi Deus pro sceleribus populi peccatoris inferre supplicia, non vult videri potens, sed
Abbreviated transcription (Latin):
ster ƿeccat sepe discipulus. & nonnũquã
patris uitiũ ẽ ñ nũquã filii. ut uł bene
uł male rrudiant᷑ : ita in iudicio dĩ uel
ad angłos crimen refert᷑ siñ egerint
cuncta quȩ ad suũ officiũ ꝑtinent. uel
ad popłm si illis uniuersa facientib ipsi
audire contẽpserint. Sunt qͥ montes &
colles & fortia fundamenta terrȩ. abra¬
hã. isaac. & iacob & patriarchas reliqͦs
ualles. angłos sicut supra diocimꝰ arbi¬
trant᷑. qui uel in cȩlestib seruiant dõ
uł hominib p̾sint suꝑ hanc terrã. uel
apud inferos constituti eoꝵ qui suo uitio
extitere terreni fundamenta dicant᷑.
De quib terrȩ fundamentis & alibi scrip¬
tũ inuenimꝰ. Ignis accensus ẽ in furore
meo. ardebit usq ad inferos deorsũ. deuo
rabit terrã & fundamenta eiꝰ. fortia
& antiqua fundamenta terrȩ quorũ
pendens librata consistit: iustoꝵ merita
sunt : de quib & apłs loquit᷑ ȩdificati
ta quȩ significantius grece p̃haraggeth

Expanded text:
uam patris vitium est, nonnumquam filii, ut vel bene vel male erudiantur: ita in judicio Dei, vel ad Angelos crimen referetur, si non egerint cuncta quae ad suum officium pertinebant, vel ad populum, si illis universa facientibus, ipsi audire contempserint. Sunt qui montes et colles et fortia fundamenta terrae, Abraham, Isaac et Jacob, et patriarchas reliquos valles Angelos, sicut supra diximus, arbitrantur, qui vel in coelestibus serviant Deo, vel hominibus praesint super hanc terram, vel apud inferos constituti, eorum qui suo vitio exstitere terreni, fundamenta dicantur: de quibus terrae fundamentis et alibi scriptum invenimus: Ignis accensus est ex furore meo, ardebitrabit terram, et fundamenta ejus . Fortia et antiqua fundamenta terrae quorum pendens, librata consistit justorum merita sunt, de quibus Apostolus loquitur: Aedificati ta, quae significantius Graece φάραγγες
Abbreviated transcription (Latin):
quicquid in te mali ẽ auferat᷑ : tc̃ etiam
in furore & indignatione mea ulciscar
te de uniuersis gentib quȩ meũ noluert̃
audire sermonẽ. Respondeat hoc loco
isrł carneus. utrũ facta dicat anꝰ futura.
Si facta cõmemorat. p̾beat historiã de¬
auctoritate ueterũ libroꝵ. doceat cunc¬
tas gentes & assiriũ israeli qͦndã fuisse
subiectũ. Si autẽ se uana spe ludens. futu
quȩ tunc de isrł idola auferent᷑. quȩ mͦ
ñ colit: Qui succident᷑ luci. qͦs ñ hab&:
Quȩ urbes subruent᷑. quȩ olĩ subrutȩ st̃:
Qui tolent᷑ arioli. qͦs ñc ñ hab&e. nec ha¬
bere se głat᷑: Tamen tanto tẽpore
derelicta ẽ filia sion. & sed& sine altari
& sine sacerdotib. & aliis fruges eoꝵ
comedentib: ipsi siccis faucib sibi fu¬
tura ꝓmittunt quȩ nesciunt.
udite quȩ dñs loquit᷑. Surge. contende
iudicio aduersũ montes. & audiant

Expanded text:
quidquid in te mali est, auferatur: tunc etiam quidquid in te mali est, auferatur: tunc etiam in furore et in indignatione mea ulciscar te de universis gentibus, quae meum noluerunt audire sermonem. Respondeat hoc loco carneus Israel, utrum facta dicat haec an futura? Si facta commemorat, praebeat historiam, detauctoritatem veterum librorum: doceat cunctas gentes et Assyrium Israeli quondam fuisse subjectum. Si autem sevana spe ludens futuruit, quae tunc de Israel idola auferentur, quae modo non colit? qui succidentur luci, quos non habet? quae urbes subruentur, quae olim subrutae sunt? qui tollentur harioli, quos cum non habeat, nec habere se glorietur: tamen tanto tempore derelicta est filia Sion, et sedet sine altari, et sine sacerdotibus; et aliis fruges eorum comedentibus, ipsi siccis faucibus sibi futura promittunt quae nesciunt. Audite quae Dominus loquitur: Surge, contende judicio advers
Abbreviated transcription (Latin):
de ueterib quondã se dominis uindican¬
tes quasi leo in iumentis siluarũ & qua-¬
si catulus leonis in gregib pecoꝵ: & nulluᷤ
erit erit qͥ possit eoꝵ robori resistere.
Tunc exaltabit᷑ õ ds̃ uł o isrł manꝰ tua
suꝑ assirios. & om̃s hostes tui & inimici
tui qͥ nc̃ te possident interibunt. In illa
uidelic& die quando de gentib fueris
liberatꝰ. auferã equos & quadrigas tuas.
quȩ in mediis urbib tuis sunt: non qͦ eqͦs
& quadrigas tuas uictꝰ habuerit isrł.
sed assiriorũ eqͦs & quadrigas quȩ in me-¬
dio urbiũ tuarũ uersantur. & disꝑdã
om̃s ciuitates tuas & munitiones quas
idolis dedicasti. & auferã magos & ari¬
olos de terra tua. & perire faciã omĩa
sculptilia & statuas tuas. & ñ ad orabis
ultra opera manuũ tuarũ. Cuellã quoq
atq subuertã om̃s lucos tuos. & ciuita¬
tes tuas quas idolis dedicaras. Cumq
hoc tibi fecero & ita placatꝰ fuero. ut

Expanded text:
de veteribus quondam se dominis vindicande veteribus quondam se dominis vindicantes, quasi leo in jumentis silvarum, et quasi catulus leonis in gregibus pecorum, 499 et nullus erit qui possit eorum robori resistere. Tunc exaltabitur, o Deus, vel o Israel, manus tua super Assyrios, et omnes hostes et inimici tui, qui nunc te possident, interibunt. In illa videlicet die, quando de gentibus fueris liberatus, auferam equos et quadrigas tuas, quae in mediis urbibus tuis sunt. Non quod equos et quadrigas tunc habuerit Israel, sed Assyriorum equos et quadrigas quae in medio urbium tuarum versantur: et disperdam omnes civitates tuas, et munitiones quas idolis dedicasti: et auferam magos et hariolos de terra tua, et perire faciam omnia sculptilia et statuas tuas, et non adorabis ultra opera manuum tuarum. Evellam quoque atque subvertam omnes lucos tuos, et civitates tuas quas idolis dedicaras. Cumque hoc tibi fecero, et ita placatus fuero, ut
Abbreviated transcription (Latin):
in tẽplo dĩ plantari ꝓhibrtũ ẽ. & ciuita¬
tes male extructas quas ante uocauerat
ciuitates terrę. destruat atq consumat.
Postquã autẽ hoc fecerit reliqͥis iacob:
tunc conuertet᷑ ad gentes quas depa¬
ciã inqͥt in ira & in furore ultionẽ in
gentib ꝓ eo qđ audire noluerunt. Vnde
& psalmista ait. Dñe ne in furore tuo
arguas me: neq in ira tua corripias me.
gentia sp̃ualis ẽ: & debuimiꝰ sensũ cũ su¬
perib capitulis iungere. disputatũ sit.
eterũ hebrei istiusmodi deliramenta
sõniant. Postquã septẽ quos fingunt & qͦs
uolunt pastores & octo principes homines.
assiriũ uicerint. & terrã nemroth in gla-¬
diis suis pauerint. & hoc factũ fuerit᷑ cũ
in terrã iudȩ ante assirius uenerit : tunc
& quasi pluuia suꝑ herbã. & nequaquã
sperabunt in hominib & in filiis homi¬
nũ sed in dõ. & erunt in medio gentiũ
atq popłoꝵ sanguinarii atq crudeles. &

Expanded text:
in templo Dei plantari prohibitum est, et civitain templo Dei plantari prohibitum est, et civitates male exstructas, quas antea vocaverat civitates terrae, destruat atque consumat. Postquam autem hoc fecerit reliquiis Jacob, tunc convertetur ad gentes quas depaciam, inquit, in ira et in furore ultionem in gentibus, pro eo quod audire noluerunt. Unde et propheta ait: Domine, ne in furore tuo arguas me: neque in ira tua corripias me .gentia spiritualis est, et debuimus sensum cum superioribus capitulis jungere, disputatum sit. Caeterum Hebraei istiusmodi deliramenta somniant: Postquam septem quos fingunt, et quos volunt pastores, et octo principes homines Assyriorum vicerint, et terram Nemrod in gladiis suis paverint, et hoc factum fuerit cum in terram Judae ante Assyrius venerit: tunc et quasi pluvia super herbam, et nequaquam sperabunt in hominibus, et in filiis hominum, sed in Deo. Et erunt in medio gentium atque populorum sanguinarii atque crudeles, et
Abbreviated transcription (Latin):
tiantib plenꝰ ẽ orbis. Loqunt᷑ quȩ nesci¬
unt. docent quȩ ñ didicerunt. magistri
sunt cũ discipłi ante ñ fuerint. Cũ ergo
docuerit ds̃ hominẽ scientiã. cessabunt
falsȩ prȩsũptiones. & ꝑuersa doctrina
tolletur. & disperdã sculptilia tua &
titulos tuos de medio tui. Sculptilia nr̃a
sunt quȩ a loquentib facta sunt. uł quȩ
ipsi fingimꝰ nobis. Vnde precipit᷑ in lege.
ne nobis sculptile faciamꝰ. & ne titulos
in terra nr̃a ponamꝰ. & nequaquã ultra
adorabis opera manuũ tuarũ. Infelia
humana conditio & insipientiȩ plena
& erroris. scit de suo sensu doginata ẽe
cõposita. non ignorat a se esse idolũ simu¬
latũ. & ꝓ lõ aclorat oꝑa manuũ suarũ.
& curuat᷑ homo ut deceptꝰ decipiat.
Addit̾ in ꝓmissione. quȩ dirigit̾ ad re¬
dã lucos de medio tui. & disꝑdã ciuitates
tuas: ut omĩa ligna siluarũ & lucos qͦs

Expanded text:
tiantibus plenus est orbis: loquuntur quae nescitiantibus plenus est orbis: loquuntur quae nesciunt: docent quae non 498 didicerunt: magistri sunt, cum discipuli ante non fuerint. Cum ergo docuerit Deus hominem scientiam, cessabunt falsae praesumptiones, et perversa doctrina tolletur. Et disperdam sculptilia tua et titulos tuos de medio tui. Sculptilia nostra sunt, quae a loquentibus facta sunt, vel quae ipsi fingimus nobis. Unde praecipitur in Lege , ne nobis sculptile faciamus, et ne titulos in terra nostra ponamus : et nequaquam ultra adorabis opera manuum tuarum . Infelix humana conditio et insipientiae plena atque erroris, scit de suo sensu dogmata esse composita, non ignorat a se esse idolum simulatum, et pro Deo adorat opera manuum suarum, et curvatur homo, ut deceptus decipiat. Additur in repromissione quae dirigitur ad redam lucos de medio tui, et disperdam civitates tuas, ut omnia ligna silvarum, et lucos quos
Abbreviated transcription (Latin):
ñ fecit. Post hȩc sequit᷑. & erit in die
illa quando eleuata fuerit manꝰ tua
suꝑ hostes tuos o isrł & om̃s inimici tui
perierint. int̾ficiã equos tuos de medio
entes impetꝰ. & in equoꝵ morẽ ruptis uin¬
culis ꝓruentes. & currus tuos quib tibun
uitiis tuis placebas. & peccata peccatis
consocians. quasi triumphans in quadrigis
ferebaris. & disꝑdã ciuitates terrȩ tuę.
Non enĩ edificasti urbẽ quã letificat im
cain. Unde & dicunt᷑ ciuitates terrȩ. ope¬
rib terrenis extructȩ. Ꝙ auferã inquit
om̃s munitiones tuas. diuitias scilicoe &
põpã seculi & rethoꝵ eloquentiã dialecꝰ¬
ticoꝵq tendiculas. in qͥb tibi uelut in
munitionib confidebas. & auferã male¬
ficia tua de manib tuis. quib uł ipse deci¬
piebaris ab aliis. uł deceptꝰ alios decipie¬
bas. & loquentes siue ꝓnuntiantes non
erunt tibi. Nunc de loquentib & ꝓnun¬

Expanded text:
non fecit. Post haec sequitur: Et erit in die non fecit. Post haec sequitur: Et erit in die illa, quando elevata fuerit manus tua super hostes tuos, o Israel, et omnes inimici tui perierint, interficiam equos tuos de medio entes impetus, et equorum more, ruptis vinculis, proruentes, et currus tuos quibus tibi in vitiis tuis placebas, et peccata peccatis consocians, quasi triumphans in quadrigis ferebaris. Et disperdam civitates terrae tuae: Non enim aedificasti urbem quam laetificat impCain . Unde dicuntur civitates terrae, operibus terrenis exstructae. Et auferam, inquit, omnes munitiones tuas, divitias, scilicet, et pompam saeculi, et rhetorum eloquentiam, dialecticorumque tendiculas, in quibus tibi velut in munitionibus confidebas. Et auferam maleficia de manibus tuis, quibus vel ipse decipiebaris ab aliis, vel deceptus alios decipiebas, et loquentes, sive pronuntiantes non erunt tibi. Nunc loquentibus et pronun
Abbreviated transcription (Latin):
raperent ñ ut interficerent. sed ut di¬
uiderent hoc ẽ de infidelib separarent.
& nemo e̾e̾t qͥ eis resister&. Leone autẽ
& catulo leonis ita in iumentis & in
ouib ꝑuagante. manus dĩ ex altatur
suꝑ eos qͥ uł dm̃ uł reliquias isrł ante
tribulauerant. & om̃s inimici eius disꝑ¬
dent᷑. ñ qđ pereant inimici & esse de¬
sistant. sed ut in eo qͦ inimici sunt pereant
abolitionẽ significat. sed cessationem
pessimȩ intȩ qua male ante uiuebat.
Deniq infert. & destru& illustratione
aduentꝰ tui. Nũquã autẽ destruer&. si
in t̾fectio abolitionẽ sonar&: cũ iã esse
cessass&. Ita & hic inimicoꝵ cõsũptio
iuxta ꝓuerbia salomonis accipit᷑. in qͥb
scriptũ ẽ. Interitꝰ impis hospitabitur.
Non erit ꝑpetuus. ñ eos redig& ad nihi¬
lũ: sed hospitat᷑ apud eos. quã diu quȩ
in illis ẽ impietas consumat᷑. Dñs enim
creauit hominẽ ne interir&. & mortẽ

Expanded text:
raperent, non ut interficerent, sed ut diraperent, non ut interficerent, sed ut dividerent, hoc est, ab infidelibus separarent, et non essent qui eis resisterent. Leone autem et catulo leonis, ita in jumentis, et in ovibus pervagante, manus Dei exaltatur super eos, qui vel Deum, vel reliquias Israel ante tribulaverant. Et omnes inimici ejus disperdentur, non quod pereant inimici, et esse desistant; sed quia in eo quod inimici sunt pereant. abolitionem significat, sed cessationem pessimae vitae, qua male ante vivebant. Denique infert: Et destruet illustratione adventus sui. Numquam autem destrueret, si interfectio abolitionem sonaret, cum jam esse cessasset: ita et hic inimicorum consumptio, juxta Proverbia Salomonis accipitur, in quibus scriptum est: Interitus impiis hospitabitur: non erit perpetuus, non eos rediget ad nihilum; sed hospitabitur apud eos quamdiu quae in illis est, impietas consumatur. Deus enim creavit hominem, ne interiret, et mortem
Abbreviated transcription (Latin):
neq sit in filiis hominũ: de his accipiamꝰ
qͥ de gentib credere noluerunt. qđ sint
suꝑ eos apłi & reliquiȩ iacob sicut agni
carpentes gramen & herbã dentibus deme¬
tentes. Ꝙ hoc facient. ut qͥ angłi ẽẽ no¬
luerunt sp̃ualẽ accipientes rorem.
nequaquã int̾ homines congregent᷑ neq
in parte rationabili deputent᷑. sed dicat᷑
de eis. In labore hominũ non sunt. & cũ
hominib ñ flagellabunt᷑. Erunt quoq
reliquiȩ iacob in medio gentiũ quasi leo
in iumentis in saltu. & quasi catulus le-¬
onis in gregib ouiũ. Dñs enĩ ihc de qͦ in
genesi ꝓphetatur catulus leonis iuda
de germine fili mi ascendes. accũbens
dormisti ut leo & quasi catulus leonis.¬
quis suscitauit eũ. dedit & apłis suis qͥb
leoni nemo potest resistere in iumen¬
tis. & catulo leonis in ouib. ita illi de
manu assirii & de manu diaboli libera
ti. raperent iumenta & pecora. homines
qͥppe & iumenta saluos faciae dñs: &

Expanded text:
neque sit in filiis hominum, de his accipiamus, qui de gentibus credere noluerunt, quod sint super eos Apostoli et reliquiae Jacob, sicut agni carpentes gramen, et herbam dentibus demetentes. Et hoc facient, ut qui Angeli esse noluerunt, spiritualem accipientes rorem, nequaquam inter homines congregentur, neque in parte rationabili deputentur, sed dicatur de eis: In labore hominum non sunt, et cum hominibus non flagellabuntur . Et erunt reliquiae Jacob in medio gentium quasi leo in jumentis in saltu, et quasi catulus leonis in gregibus ovium. Dominus enim Jesus, de quo in Genesi prophetatur: Catulus leonis Juda, de germine, fili mi, ascendisti: accubans dormisti ut leo et quasi catulus leonisquis suscitabit eum? dedit et apostolis suis quibus leoni nemo potest resistere in jumentis, et catulo leonis in ovibus, ita illi de manu Assyrii, et de manu diaboli liberati, 497 raperent jumenta et pecora: homines quippe et jumenta salvos faciet Dominus . Et
Abbreviated transcription (Latin):
lac rex moabitarũ aduersũ isrł congre¬
gauit exercitũ. omoninius arboribus
quȩ ꝑ heremũ montis sina hodieq gig¬
nunt᷑. Nã ubi loex uł arca testamenti uł
altare & tab̾naculũ & cetera quȩ de lig¬
nis imputribilib facta referunt᷑. in he¬
braico ponunt᷑ ligna sethim: quȩ habent
similitudinẽ arboris. quã nos uulgo spinã
albã dicimꝰ. Unde arbitrar la& exti
tcon interp̃tatõs esse hoc ẽ lentiscum.
sed paulatĩ librarioꝵ errore factũ est.
lentiscis legerent᷑. Loquit̾ gͥ ds̃ ad popłin
isrł & ad iudiciũ ꝓuocat. & licentiã con¬
tra se tribuit disputandi. Popłe iñs quid
feci tibi qđ facere ñ debui. uł qͥd te con¬
tristaui: Lic& hoc ñ habeat᷑ in hebraico.
Quid molestꝰ fui tibi. ues ut significant᷑
in hebraico scriptũ ẽ qͦ labore depressi:
An beneficia mea contumeliã interpre¬
tabaris. & pepones carnesq egiptias
desiderans dolebis te eductũ de terra
egipti ac de domo seruitutis: liberatũ

Expanded text:
lac rex Moabitarum adversum Israel congregavit exercitum, ὁμώνυμος arboribus, quae per eremum montis Sina hodie quoque gignuntur. Nam ubi in LXX vel arca Testamenti, vel altare et tabernaculum, caeteraque quae de lignis imputribilibus facta referuntur, in Hebraico ponuntur ligna Settim, quae habent similitudinem arboris, quam nos vulgo Spinam albam dicimus. Unde arbitror et LXX σχίνον, interpretatos esse, hoc est, lentiscum; sed paulatim librariorum errore factum esse, lentiscis legerentur. Loquitur igitur Deus ad populum Israel, et ad judicium provocat, et licentiam contra se tribuit disputandi. Popule meus, quid feci tibi, quod facere non debui? vel quid contristavi te? licet hoc non habeatur in Hebraico. Quid molestus fui tibi? vel, ut significantius in Hebraico scriptum est, quo labore te pressi? an beneficia mea contumeliam interpretaberis, et pepones 503 carnesque Aegyptias desiderans, dolebis te eductum de terra Aegypti, ac de domo servitutis meo auxilio
Abbreviated transcription (Latin):
manib tuis. & qui loqu̾nt᷑ ñ erunt inte.
& disꝑdã sculptilia tua & statuas tuas
de medio tui. & ultra ñ adorabis opera
manuũ tuarũ. & succidã lucos tuos de
medio tui & demoliar ciuitates tuas.
& faciã in ira & in furore ultionẽ in
gentib ꝓ eo qđ non audierunt.
iberatis nobis de assur quando uene.¬
rit suꝑ terrã nr̃am & ascenderit suꝑ ter¬
minos nr̃os. & liberatis a dño qui suscita¬
uit suꝑ eũ septẽ pastores & octo morsus
hominũ : reliquiȩ iacob quos apłos intel¬
ligimꝰ & pͥmã de uideis eccłam. erunt in
medio populoꝵ multoꝵ quasi ros a dño
cadens. Ardebant enĩ ignitis diaboli
iaculis corda popłoꝵ. & om̃s gentes adul-¬
terantes a dõ habebant corda quasi cliba¬
nꝰ igne succensus. Unde ros a dño cadens
lantis fornacẽ ignis extinxerit. hoc gene
uersarũ gentiũ doctrina apłoꝵ quasi ros

Expanded text:
 tuis, et qui loquuntur, non erunt in te: et disperdam 496 sculptilia tua, et statuas tuas de medio tui, et ultra non adorabis opera manuum tuarum: et succidam lucos de medio tui, et demoliar civitates tuas, et faciam in ira, et in furore ultionem in gentibus, pro eo quod non audierunt. Liberatis nobis de Assur, quando venerit super terram nostram, et ascenderit super terminos nostros, et liberatis a Domino qui suscitavit super eum septem pastores et octo morsus hominum, reliquiae Jacob, quos apostolos intelligimus, et primam de Judaeis Ecclesiam, erunt in medio populorum multorum, quasi ros a Domino cadens. Ardebant enim ignitis diaboli jaculis corda populorum: et omnes gentes adulterantes a Deo, habebant corda, quasi clibanus igne succensus . Unde ros a Domino cadens,lantis fornacem ignis exstinxerit, hoc de versarum gentium doctrina
Abbreviated transcription (Latin):
dit eũ incid& in foueã quã fecit. & re¬
uertet᷑ dolor eius in caput eiꝰ & super
uerticẽ eiꝰ iniquitas eiꝰ descend&. & con¬
fosso assirio a septẽ pastorib & octo mor¬
sib liberauit nos xp̃c de manu assur qͥ
uenerat suꝑ terrã nr̃am. & calcare cupi¬
ebat terminos isrł. Qđ autẽ simmachus
ait. & pascent terrã assur in gladio &
regionẽ nẽroth intra portas eiꝰ. hoc sen¬
tiendũ ẽ qđ in domo sua alliget᷑ fortis
& uulneret᷑ aduersarius. & iuata aqͥlã
& quintã editionẽ sicis & lanceis septẽ
pastoꝵ & octo xcristoꝵ hominũ confodiat᷑.
terunt reliqͥe iacob in medio popłoꝵ
multoꝵ quasi ros ã dño. & quasi stillȩ suꝑ

Expanded text:
dit eum, incidet in foveam quam fecit, et redit eum, incidet in foveam quam fecit, et revertetur dolor ejus in caput ejus, et super verticem 495 ejus iniquitas ejus descendet . Et confosso Assyrio a septem pastoribus, et octo morsibus, liberavit nos Christus de manu Assur, qui venerat super terram nostram, et calcare cupiebat terminos Israel. Quod autem Symmachus ait: Et pascent terram Assur in gladio, et regionem Nemrod intra portas ejus, hoc sentiendum est, quod in domo sua alligetur fortis, et vulneretur adversarius. Et juxta Aquilam et quintam editionem, sicis et lanceis septem pastorum, et octo christorum hominum confodiatur. Et erunt reliquiae Jacob in medio populorum multorum, quasi ros