comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ꝑ ipsa corꝑa q̃ angłice subiacent po¬
testati. Que cũ ita sint: cũ ds om̃ps ⁊
omitenens incõmutabili et̾nitate ue¬
ritate. uoluntate sẽꝑ idẽ ñ ꝑ tẽpus. nec
ꝑlocũ motus mouet ꝑ tẽpus creatam spi

Expanded text:
et per ipsa corpora, quae angelicae subiacent poet per ipsa corpora, quae angelicae subiacent potestati. Quae cum ita sint, cum deus omnipotens et omnitenens incommutabili aeternitate, ueritate, uoluntate semper idem, non per tempus nec per locum motus mouet per tempus crea
Abbreviated transcription (Latin):
nus iusionũ qͣmius interiꝰ fiat qͣm st̃ ea q̃
amimo ꝑ sensus corꝑis nuntiant᷑. tamen
ꝙ simile ẽ eis ita ut cũ fit discerni ab eis
aut om̃ino ñ possit. aut certe uix ⁊ raris¬
lime possit.: ⁊ qi exteriꝰ ẽ qͣm illud qd̃ in
ipsa incomitabili ueritate mens rõnaliᷤᷤ
⁊ intellectualis intuetur. eaq luce de
his om̃ib iudicat int̾ illa q̃ extͥnsecꝰ fi¬
unt arbitror eẽ dispitandũ. Creatura
secus adiuuat᷑ et̾nitate. ueritate. carita¬
te ereatoris. Extrinsecꝰ u̾o si adiuuari
dicenda ẽ: eo fortasse solo aduiuat᷑ qd̃ in¬
uicẽ uident.:⁊ de sua societate gaudẽt
indõ. ⁊ quod ꝑspectis &̃ in eis ipsis om¬
nib creaturis undiq gr̃as agit: laudat¬
q creatorẽ. Qd̃ aũ attinet ad creature
anglice actionẽ. ꝑ qͣm uniu̾sarũ rerũ
geni̾b maximeq humano ꝓuidentia
dĩ ꝓspicit᷑: ipsa extrinsecꝰ adiuuat.⁊
ꝑ illa uisa que similia st̃ corꝑalibus.

Expanded text:
nus visionum, quamvis interius fiat quam sunt ea quae animo per sensus corporis nuntiantur; tamen quia simile est eis, ita ut cum fit, discerni ab eis aut omnino non possit, aut certe vix et rarissime possit, et quia exterius est quam illud quod in ipsa incommutabili veritate mens rationalis et intellectualis intuetur, eaque luce de his omnibus judicat; inter illa quae extrinsecus fiunt arbitror esse deputandum. Creaturasecus adiuuatur aeternitate, ueritate, caritate creatoris; extrinsecus uero si adiuuari dicenda est, eo fortasse solo adiuuatur, quod inuicem uident et de sua societate gaudent in deo et quod perspectis etiam eis ipsis omnibus creaturis undique gratias agit laudatque creatorem. quod autem adtinet ad creaturae angelicae actionem, per quam uniuersarum rerum generibus maximeqdei prospicitur, ipsa extrinsecus adiuuat et per illa uisa, quae similia sunt corporalibus,
Abbreviated transcription (Latin):
mito ⁊ineffabili mͦ. neq ꝑ scͥpt᷑am corꝑa¬
libus instrum̃tis affixã. neq ꝑ uoces cor¬
dalib aurib insonantes neq ꝑ corpoꝵ
sinlitudines. quales inspũ imaginalit̾
funt. sic̃ in sompnis uł aliquo excessu

Expanded text:
t ineffabili modo, neque per scripturam corporalibus instrumentis affixam, neque per voces corporalibus auribus insonantes, neque per corporum similitudines, quales in spiritu imaginaliter fiunt, sicut in somnis, vel in aliquo excessu
Abbreviated transcription (Latin):
centẽ. ⁊ p̃cep̃ dñs ds ade dicens. ab om̃i ligno
qd̃ ẽ in paradiso esca edes. de ligno aũ co¬
gnoscendi bonũ ⁊ malũ. ñ manducabi¬
tis de illo: qua die autẽ ederitis ab eo mor¬
te moriemini: si modũ q̃rimꝰ qͦmͦ ista lo¬
cutus sit ds̃. modus qͥdem ipse a nob ꝓͥe
cõp̃hendi ñ potest: certissime tñ tenere
debemꝰ dm̃ aut ꝑ suã substantiã loqui.
aut ꝑ sibi subditã creat᷑am. S ꝑ substãtiã
suã non loqͥ nͥ ad creandas om̃s natas.
ad sp̃uales u̾o atq intellectuales ñ solũ
creandas. s ȩtiã illuminandas cũ iam
possunt caꝑe locittionẽ eiꝰ. quał ẽ in u̾bo
ciꝰ qd inpͥncipio erat apud dm̃. ⁊ dõ erat

Expanded text:
Et praecepit Dominus Deus Adae dicens: Ab omni ligno quod est in paradiso esca edes, de ligno autem cognoscendi bonum et malum, non manducabitis de illo: qua die autem ederitis ab eo, morte moriemini. Si modum quaerimus quomodo ista locutus sit Deus, modus quidem ipse a nobis proprie comprehendi non potest. Certissime tamen tenere debemus Deum, aut per suam substantiam loqui, aut per sibi subditam creaturam; sed per substantiam suam non loqui nisi ad creandas omnes naturas, ad spirituales vero atque intellectuales non solum creandas, sed etiam illuminandas, cum jam possunt capere locutionem ejus, qualis est in Verbo ejus quod in principio erat apud Deum, et Deus erat
Abbreviated transcription (Latin):
mͦ. Omne aũ qd̃ mouet᷑ ꝑ locũ ñ potest
nisi ⁊ ꝑ tẽpus simul moueri.Et ñ om¬
ueri. Sic̃ gͦ substantiã q̃ mouet᷑ ꝑ tẽpus
& locũ p̃cedit substãtia qͤ tãtũ ꝑ tẽpꝰ: ita
ipsã p̃cedit illa q̃ nec ꝑ locũ. nec ꝑ tẽpꝰ.
fle ꝑ hoc sic̃ ꝑ tẽpus ⁊ locũ mouet corpus

Expanded text:
modo. Omne autem quod movetur per locum, non potest modo. Omne autem quod movetur per locum, non potest nisi et per tempus simul moveri: at non omueri. sicut ergo substantiam, quae mouetur per tempus et locum, praecedit substantia, quae tantum per tempus, ita. ipsam praecedit illa quae nec per locum nec per tempus. ac per hoc sicut per tempus et locum mouet corpus
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ qͥ solus ht inmortalitatẽ: ⁊ lucẽ in¬
habitat in accessibilẽ quẽ nemo hominũ
uidit nec iudere potest. nec locoꝵ uł fin¬
to uł infinito spatio ꝯtineri. nec tẽpoꝵ
uł finito uł infinito. uolumine ua
se ẽ esse q̃ in locis st̃. aut fuit in eiꝰ sub¬
stantia qd̾ iã ñ ẽ uł erit qd̃ ñdũ ẽ sic̃ in
nat᷑is q̃ posst̃ tꝑ̃ris mutabilitatẽ pati
Hic gͦ incomutabili et̾nitate uiuens.
creauit om̃ia simul. ex qͥb curreres
bus rerũ motib scła uoluererit᷑. In qͥb
reb q̃dã sp̃ualia. quedã corꝑalia condidit
formans materiã. quã nec alius nec
nullꝰ. s om̃ino ipse informẽ ac forma¬
bilẽ instituit. ut formationẽ suã ñ tꝑa
empli enĩ gr̃a ꝑ tẽpꝰ mouet᷑ animꝰ. uł re¬
miniscendo qd oblitꝰ erat. uł discendo qs̃ ne¬
sciebat. uł uolendo qd̃ nolebat. ꝑ loca aũ
corpꝰ. uł a t̾ra in celũ: uł a cȩlo in t̾rã. uł
ab oriente ĩ occidẽtem. uł si quo alio simili

Expanded text:
 qui solus habet immortalitatem et lucem habitat inaccessibilem, quem nemo hominum uidit nec uidere potest, nec locorum uel finito uel infinito spatio contineri nec temporum uel finito uel infinito uolumine uarsse est esse quae in locis sunt, aut fuit in eius substantia quod iam non est, uel erit quod nondum est, sicut in naturis, quae possunt temporis mutabilitatem pati. Hic autem incommutabili aeternitate uiuens creauit omnia simul, ei quibus currerent bus rerum motibus saecula uoluerentur. in quibus rebus quaedam spiritalia, quaedam corporalia condidit, formans materiam, quam nec alius nec nullus, sed omnino ipse informem ac formabilem instituit, ut formationem suam non tempore, empli enim gratia per tempus mouetur animus uel reminiscendo quod oblitus erat uel discendo quod nesciebat uel uolendo quod nolebat; per - locos autem corpus uel a terra in cab oriente in occidentem, vel si quo alio simili
Abbreviated transcription (Latin):
puer ꝑ erꝑientiã. aut bonũ qͦ car̾ẽt.
aut malũ qd̃ boni amissione senti¬
ret: ꝯtẽpsit malũ ut elige̾t bonũ. Id
ẽ noluit amitt̾e qd̃ habebat. ne senti¬
ret amittendo qͥd amittẽ ñ debebat.
Singłare exemplũ obedientie. Qppe qͥ ñ
uenit facere uoluntatẽ suã: s eiꝰ uo¬
luntatẽ a qͦ missus ẽ. ñ sic̃ ille qͥ eleg̃

Expanded text:
puer per experientiam, aut bonum quo careret, puer per experientiam, aut bonum quo careret, aut malum quod boni amissione sentiret, contempsit malum ut eligeret bonum, id est, noluit amittere quod habebat, ne sentiret amittendo quod amittere non debebat. Singulare exemplum obedientiae; quippe qui non venit facere voluntatem suam, sed ejus voluntatem a quo missus
Abbreviated transcription (Latin):
lor eẽt inpena. Cui aũ sine mali exꝑi¬
m̃ito placet bonũ. id est ut anteꝗͣ boni
amissionẽ sentiat: eligat tenere ne a¬
mittat. suꝑ om̃s homines p̃dicandꝰ ẽ.
Sed hoc nͥ cuꝰdã singłaris laudis eẽt ñ
illi puero tͥbueret᷑. qui ex gene̾ isrł fac¬
tus emanuhel nob̾cũ ds̃. reconciliauit
nos deo. hominũ ⁊ dei hõ mediator. u̾bũ
aput dm̃. caro apud nos. u̾bũ caro int̾
am̃ ⁊ nos. De illo qͥppe ꝓpħa dicit :
Priꝰꝗͣm sciat puer bonũ aut malũ con¬
tẽpnet malitiã: ut eligat bonũ. Qͦmo¬
do qd̾ nescit aut contẽpnit aut eligit.
nͥ qi hȩc duo sciunt᷑. alit̾ ꝑ prudentiã
boni. alit̾ ꝑ exꝑientiã mali: ꝑ pruden¬
tiã boni malũ scit᷑. ⁊ si ñ sentit᷑. Tenetͤ¬
enĩ bonũ: ne amissione eiꝰ sentiat᷑ ma¬
lũ. Itẽ ꝑ exꝑientiã mali scit᷑ bonũ:
qm̃ quid amiserit sentit. cui de bono
amisso male fuerit. Rrĩqͣ̃m sciret õ

Expanded text:
lor esset in poena. cum autem sine mali experilor esset in poena. cum autem sine mali experimento placet bonum, id est ut, antequam boni amissionem sentiat, eligat tenere ne amittat, supra omnes homines praedicandus est. sed hoc nisi cuiusdam singularis laudis esset, non illi puero tribueretur, qui ex genere Israhel factus Hemmanuhel nobiscum deus, reconciliauit nos deo hominum et dei homo mediator; uerbum apud deum, caro apud nos; uerbum caro inter deum et nos. de illo quippe propheta dicit: priusquam sciat puer bonum aut malum, contemnet malitiam, ut eligat bonum. quomodo quod nescit aut contemnit aut eligit, nisi quia haec duo sciuntur aliter per prudentiam boni, aliter per experientiam mali? per prudentiam boni maluenim bonum, ne amissione ejus sentiatur malum. Item per experientiam mali scitur bonum; quoniam quid amiserit, sentit, cui de bono amisso male fuerit. Priusquam sciret ergo
Abbreviated transcription (Latin):
net: bonũ ẽ quidẽ s ñ incõmutabile
ut as. Mutabile aũ bonũ qd̃ ẽ pꝰ incõ¬
mitabile bonũ: melius bonũ fit. cũ
bono incõmitabili adheserit amando
atq seruiendo rõnali ⁊ ꝓͥa uoluntate:
Ideo qͥppe et hec magni boni nat᷑a ẽ.
qr & hoc accepit. ut possit sũmi boni
adherere nat᷑e. Qd si noluerit. bono se
pͥuat: ⁊ hoc ei malũ ẽ unde ꝑ iusticiã
dei ⁊̃ cruciatꝰ conseqͥt᷑. Quid enĩ tã mi¬
quum ꝙͣ. ut bñ sit desertori. boni: Neq
ullomodo fieri potest ut ita sit. S ali¬
qͣndo amissi suꝑioris boni ñ sentit᷑ ma¬
lũ. cũ habet᷑ qd amatũ ẽ inferiꝰ bonũ.
S diuina iusticia ẽ. ut qͥ uoluntate a¬
misit qd amare debuit: amittat cũ do¬
lore qd̃ amauit. dũ nat᷑arũ creator uͥq
laudet᷑. Adhuc enĩ ẽ bonũ qd̃ dolet:
amissũ bonũ. Nam nͥ aliqd̃ bonũ re¬
mansisset in nat᷑a. nullꝰ boni ami̾si do¬

Expanded text:
net, bonum est quidem, sed non incommutabile net, bonum est quidem, sed non incommutabile ut deus. mutabile autem bonum, quod est post incommutabile bonum, melius bonum fit, cum bono incommutabili adhaeserit amando atque seruiendo rationali et propria uoluntate. ideo quippe et haec magni boni natura est, quia et hoc accepit, ut possit summi boni adhaerere naturae; quod si noluerit, bono se priuat, et hoc ei . malum est, unde per iustitiam dei etiam cruciatus consequitur. quid enim tam iniquum quam ut bene sit desertori boni? neque ullo modo fieri potest ut ita sit, sed aliquando amissi. superioris boni non sentitur malum, cum habetur quod amatum est inferius bonum. sed diuina iustitia est, ut qui uoluntate amisit quod amare debuit, amittat cum dolore quod amauit, dum naturarum creator ubique laudetur. adhuc enim est bonum quod dolet amissum bonum; nam nisi aliquod bonum remansisset in natura, nullus boni amissi do
Abbreviated transcription (Latin):
S ed tñ ut causam iussionis huiꝰ ñ diutiꝰ re¬
qͥramꝰ. si heç ipsa magna est utilitas hoĩ
qd̃ ao seruit. iubendo ds̃ utile facit. qͥequid
ibere uolu̾it. de quo metuendũ ñ ẽ ne iu¬
bere qd̾ inutile ẽ possit. Nec fieri potest.
ut uoluntas ꝓpͥa ñ grandi ruine pond̾e.
suꝑ hominẽ cadat: si eam uoluntati su¬
ꝑioris extollendo p̃ponat. Hoc exꝑtus ẽ
hõ ꝯtẽpnens p̃ceptũ dei. ⁊ hoc exꝑim̃to
didicit qͥd int̾esset int̾ bonũ ⁊ malum.
Honũ scilicet obedientie: malũ aũ in obe
dientie. id ẽ suꝑbie ⁊ contumatie ꝑu̾se
umitationis di. ⁊ noxie lib̾tatis Hoc aũ
in qͦ ligno accidere potuit ex ipsa re ut iã
supdictũ ẽ nom̃ accepit. Malũ enĩ nͥ
fecissemꝰ. Neq enĩ ulla natura mali ẽ.
s amissio bomi hoc nom̃ acepit. Bonũ
qͥppe incõmutabile ds ẽ: homo aũ qͣn
tũ ad eiꝰ nat᷑am. in qͣ eũ ds condidit ꝑti¬

Expanded text:
sed tamen, ut causam iussionis huius non diutius resed tamen, ut causam iussionis huius non diutius requiramus, si haec ipsa magna est utilitas homini, quod deo seruit, iubendo deus utile facit quidquid iubere uoluerit, de quo metuendum non est, ne iubere quod inutile est possit. Nec fieri potest, ut uoluntas propria non grandi ruinae pondere super hominem cadat, si eam uoluntati superioris extollendo praeponat. hoc expertus est homo contemnens praeceptum dei et hoc experimento didicit, quid interesset inter bonum et malum, bonudientiae, id est superbiae, contumaciae, peruersae imitationis dei et noxiae libertatis. hoc autem in quo ligno accidere potuit, ex ipsa re, ut iam supra dictum est, nomen accepit. malum enim nisi fecissemus. neque enim ulla natura mali est, sed amissio boni hoc nomen accepit. bonum quippe incommutabile tum ad eius naturam, in qua eum deus condidit, perti
Abbreviated transcription (Latin):
cepti. S ꝙ̃ si nemo ꝓhibuisset atq ille
aitigisset. nichilominꝰ utiq moreretur.
Illa qͥppe res contͣria saluti uiteq eiꝰ eẽt:
siue inde uetaret᷑ siue ñ uetaret᷑. Item
cũ qͥsq ꝓhibet eã rẽ tangi q̃ ñ qͥdẽ tan¬
genti. s illi qͥ ꝓhibuit obȩẽt. uelut si
qͥsqͣm in alienã peccuniã misisset ma¬
nũ ꝓhibitꝰ ab eo cuiꝰ erat illa peccunia.
ia̾o cẽt ꝓhibito peccatũ. qi ꝓhibenti po¬
terat ȩẽ dãpnasũ. Cũ u̾o illud tangit᷑
qd̾ nec tangenti obxẽt si ñ ꝓhib̾et᷑. nec
cuꝙͣ. alteri qͣndolibet tang̾et᷑: qͣre ꝓhi¬
ñ eẽ sub dñatione dei. qñ illud admissũ ẽ
in quo ne ad mitteret᷑ sola deb̾et ussio
añantis attendi. Que si sola attenderet᷑.
qͥd aliud qm dei uoluntas attenderetur
qͥd aliud ꝙ̃m di uoluntas amaret᷑. qͥd alid̾
qͣm dĩ uoluntas humane uoluntati p̃¬

Expanded text:
aecepti; sed etiam, si nemo prohibuisset atque ille aecepti; sed etiam, si nemo prohibuisset atque ille tetigisset, nihilominus utique moreretur. illa quippe res congrua saluti uitaeque eius non esset, siue inde uetaretur siue non uetaretur. item cum quisque prohibet eam rem tangi, quae non quidem tangenti, sed illi, qui prohibuit, obesset, uelut si quisquam in alienam pecuniam misisset manum prohibitus ab eo, cuius erat illa pecunia, ideo esset prohibito peccatum, quia prohibenti poterat esse damnosum. cum uero illud tangitur, quod nec tangenti obesset, si non prohiberetur, nec cuiquam alteri, quandolibet tangeretur, quare prohinon esse sub dominatione Dei, quando illud admissum est, in quo ne admitteretur, sola deberet jussio dominantis attendi. Quae si sola attenderetur, quid aliud quam Dei voluntas attenderetur? quid aliud quam Dei voluntas amaretur? quid aliud quam dei uoluntas humanae uoluntati pr
Abbreviated transcription (Latin):
as ligno aũ cognoscendi bonũ ⁊ malũ
s̃ manducabitis. de illo. Qua die aũ ede¬
ritis ab eo: morte moriemini. Si aliqͥd ma¬
i et̃t lignũ illud unde ꝓhibuit hominẽ
s ai ipsius mali nat᷑a uenenatꝰ uidẽtur
ad mortẽ. Quia uo ligna om̃ia in para¬
aso bona plantauerat qͥ fec̃ om̃ia bona
ualde. nec ulla ibi nat᷑a mali erat. qꝑ nus¬
quã e mali ulla nata. qd̾ diligentiꝰ sidñs
uoluerit disseremꝰ cũ ulo serpente dicere
apimꝰ: ab eo ligno qd̾ malũ ñ eras ꝓhibitꝰ
e ut ipsa ꝑ se p̃cepti conseruatio bonũ illi
eit: ⁊ tnͣsgressio malũ. Nec potuit meliꝰ ꝙ
diligentiꝰ cõm̃dari qͣntũ malũ sit sola
in obedientia. cũ ido reꝰ iniqͥtatis factus
ẽ homo. q eam rẽ cetigit ꝯtͣ ꝓhibitionẽ.
qͣmsi ñ ꝓhibitꝰ tetigisset: ñ utiq peccasset.
Nam qͥ dic̃ ũbi gr̃a. noli tang̾e hãc herbam
si forte uenenosa ẽ. mortẽq p̃nuntiat:
si tetigerit seqrꝰ quidẽ mors ꝯtẽptorẽ p̃¬

Expanded text:
ligno autem cognoscendi bonum et malum, non manducabitis de illo. Qua die autem ederitis ab eo, morte moriemini. Si aliquid mali esset lignum illud, unde prohibuit hominem Deus, ejus ipsius mali natura venenatus videretur ad mortem. Quia vero ligna omnia in paradiso bona plantaverat , qui fecit omnia bona valde, nec ulla ibi natura mali erat, quia nusquam est mali ulla natura quod diligentius, si Dominus voluerit, disseremus, cum de illo serpente dicere coeperimus; ab eo ligno quod malum non erat prohibitus est, ut ipsa per se praecepti conservatio bonum illi esset, et transgressio malum. 29. Nec potuit melius et diligentius commendari quantum malum sit sola inobedientia, cum ideo reus iniquitatis factus est homo, quia eam rem tetigit contra prohibitionem, quam si non prohibitus tetigisset, non utique peccasset. nam qui dicit uerbi gratia: .,noli tangere hanc herbam — si forte uenenosa est mortemque praenuntiat, si tetigerit — sequetur quidem mors contemtorem pr
Abbreviated transcription (Latin):
natẽ ꝑnat dignitatẽ: Cũ gͥ omne corpꝰ
et omnis anuna irrationabił ñ habeat
uoluntatis arbitriũ subdita ista sc̃ eis
nat᷑is q̃ p̃dite fc̃ arbitrio uoluntatis. nec
om̃ib om̃ia s sic̃ distribuit iusticia cre¬
atoris Gͤ dei ꝓuidentia regets atq admi¬
mstrans uniu̾sam creat᷑am. ⁊ nat᷑as ⁊ uo¬
luntates. nat᷑as ut sĩt. uoluntates aũ ut
nec infructuose bone. nec inpunite ma
le: subdit pͥmitꝰ om̃ia sibi. dem creat᷑am
corꝑalẽ. creatẽ sp̃uali. irrationalẽ rõnali.
ualentim ualentiori. indigentiorẽ copio¬
tas mala. qd̾ ex iussu dĩ fecerit bona. hue
ꝑ se ipsam. siue ꝑ malã in reb dũ taxat

Expanded text:
erimat dignitatem. Cum igitur omne corpus et omnis anima irrationalis non habeat voluntatis arbitrium, subdita ista sunt eis naturis quae praeditae sunt arbitrio voluntatis; nec omnibus omnia, sed sicut distribuit justitia Creatoris. ergo dei prouidentia regens atque administrans uniuersam creaturam, et naturas et uoluntates, naturas, ut sint, uoluntates autem, ut nec infructuosae bonae nec inpunitae malae sint, subdit primitus omnia sibi, deinde creaturam corporalem creaturae spiritali, inrationalem rationali, ualentem ualentiori, indigentiorem copiotas mala quod ex iussu dei fecerit bona siue per se ipsam siue per malam in rebus dumtaxat
Abbreviated transcription (Latin):
fãcturꝰ erat mulierẽ ita p̃cep̃ ordinatis¬
sime ut ꝑ uirũ p̾ceptũ dñi ad muli¬
erẽ ꝑueniret: Quã disciplinã in eccła
seruat apłs dicens. Siqͥd aũ disce u olt̃
domi uiros suos int̾rogẽt᷑. Itẽ q̃ri ini
quẽ fec̃ iã certe sensu ac m̃te p̾ditũ ut
audire ⁊ intellige̾ loquentẽ ualet. Neq
enĩ alit̾ p̃ceptũ posset acciꝑe qͦ tnͣsgressor¬

Expanded text:
facturus erat mulierem, ita praecepit ordinatisfacturus erat mulierem, ita praecepit ordinatissime, ut per uirum praeceptum domini ad feminam perueniret? quam disciplinam in ecclesia seruat apostolus dicens: si quid autem discere uolunt, domi uiros suos interrogent. Item quaeri poquem fecit, iam certe sensu ac mente praeditum, ut audire et intellegere loquentem ualeret. neque enim aliter praeceptum posset accipere,
Abbreviated transcription (Latin):
bitationis agnoscere. Nisi forte aliquẽ
mouet quẽ admodũ loqͥ potuerĩt. uł lo¬
quentẽ intellig̾e qͥ ñ didicerant. uł cres¬
cendo int̾ loq̃ntes: uł aliqͦ magist̾io:.
Quasi magnũ fuerit dõ loqui eos doc̾e
qͦs ita fecerat. ut hoc possent ꝙ̃ ab hoĩb
utrũ hoc p̃ceptũ. uiro tantũ dederit ads̃.
an etiã femine. Seo ñdũ narratũ ẽ:
quẽadmodũ facta sit femina. fun for¬
te iã erat facta. s hoc quẽadmodũ ge¬
stũ sit qd̾ pͥus erat gestũ. pꝰea recapitu¬
lando narratũ est: Uerba enĩ scͥptẽ
sic se habent. Et p̃cepit dñs ds̃ ade:
dicens. Non dix̃ p̃cepit eis. Demde seqͥt᷑.
Ab om̃i ligno qd̃ ẽ in ꝑadiso ȩsce edes:
Non dix̃ edetis. Deinde adiungit. de ligno
aũ cognoscendi bonũ:⁊ malũ ñ man¬
ducabitis de illo. Iam hic tanꝗͣ ad am¬
bos pluralit̾ loqͥt. & pluralit̾ p̃ceptũ
t̾minat dicens. Qua die aũ ederitis ab
eo morte moriemini. An sciens qd ei

Expanded text:
si forte aliquem movet quemadmodum loqui potuerint, vel loquentem intelligere, qui non didicerant vel crescendo inter loquentes, vel aliquo magisterio; quasi magnum fuerit Deo loqui eos docere, quos ita fecerat, ut hoc possent etiam ab hominibus utrum hoc praeceptum viro tantum dederit Deus, an etiam feminae? Sed nondum narratum est quemadmodum facta est femina. an forte iam erat facta, sed hoc quemadmodum gestum sit quod prius erat gestum postea recapitulando narratum est? uerba enim scripturae sic se habent: et praecepit dominus deus Adae dicens; non dixit "praecepit eis". deinde sequitur: ab omni ligno quod est in paradiso escae edes; non dixit "edetis". deinde adiungit: de ligno autem cognoscendi bonum et malum non manducabitis de illo. iam hic tamquam ad ambos pluraliter loquitur et pluraliter praeceptum terminat dicens: qua die autem ederitis ab eo, morte moriemini. an sciens, quod ei
Abbreviated transcription (Latin):
lectũ. id ẽ ut sapient̾ intellig̾et uolun¬
tatẽ ac p̃ceptũ di sine ulł corꝑalib sonis
uł corꝑaliũ similitudinib rerũ: S nõ
sic existimo pͥmo homini locutũ dm̃.
alia qͥppe scͥpta narrat ut potiꝰ credamꝰ
sic eẽ dm̃ locutũ homini in ꝑadiso sic̃ ꝙ̃
p̾ea locutꝰ ẽ patrib nrĩs. sic̃ abrahe sicut

Expanded text:
et voluntatem ac praeceptum Dei sine ullis corporalibus sonis vel corporalium similitudinibus rerum? Sed non sic existimo primo homini locutum Deum. Talia quippe Scriptura narrat, ut potius credamus sic esse Deum locutum homini in paradiso, sicut etiam postea locutus est Patribus, sicut Abrahae, s
Abbreviated transcription (Latin):
to multa ualde. Ubi mͥ uidet᷑ ꝓpħice signi¬
ficatũ. non ex illo tantũ cãpo ubi res ipsa de¬
monstrabat᷑. s ex toto orbe t̾rarũ resurrectos
homines & hoc ꝑflatũ qͣtuor mundi partiũ
siguratũ fuisse. Neq enĩ ętiã flatus ille ex
pore flatus ipse ꝓcessit. Sed qr mundus ñ ita
d̃ coaptatur ad unitatẽ ꝑsone. sic̃ caro illa u̾bo
aꝰunigenito filio. ñ possumꝰ dr̃e ita eẽ aĩam
& substantia dei. quẽ admodũ flatꝰ ille aqͣ¬
uior uentis de nat᷑a mundi factusẽ. S tam̃
aliud eũ fuisse. aliud significasse puto. U̾ex¬
emplo flatus ex corꝑe dñi ꝓcedentis recte in¬
telligi potest.eiam si ezechiel ꝓpħa illo loco
non resurrectionẽ carnis. quał ꝓpͥe futa:¬

Expanded text:
tio multa ualde. ubi mihi uidetur prophetice signitio multa ualde. ubi mihi uidetur prophetice significatum non ex illo tantum campo, ubi res ipsa demonstrabatur, sed ex toto orbe terrarum resurrecturos homines, et hoc per flatum quattuor mundi partium fuisse figuratum. neque enim etiam flatus ille ex pore flatus ipse processit. sed quia mundus non ita deo coaptatur ad unitatem personae, sicut caro illa uerbo eius unigenito filio, non possumus dicere ita esse animam de substantia dei, quemadmodum flatus ille a quattuor uentis de natura mundi factus est; sed tamen aliud eum fuisse, aliud significasse puto, quod exemplo flatus ,<x corpore domini procedentis recte intellegi potest, etiamsi Ezechiel propheta illo loco non resurrectionem carnis, qualis proprie fut
Abbreviated transcription (Latin):
uicissim. nec corpꝰ nec animã irrationalẽ.
nec substantiã que ds ẽ ꝯuerti. ⁊ fieri ani¬
mam humanã. Illud etiã ñ minus ȩxtĩ
restat ut aut de nichilo eam faciat. ait de
aliq̃ sp̃uali creat̾a rationali tam̃. S de ni¬
chilo fieri aliqͥo ꝯsũmatis oꝑib qͥbꝰ craus̃
omnia simul: uiolentũ ẽ uelle monst̾re.
c utrũ ꝑspicus docum̃tis optineri possit ig¬
homo non ualet. uł si iam ualeat mirũ si ꝑ¬
muad̾e cuiꝙ̃ pot̾. nͥ tali qui etiã nullo homĩe
dcere conante. potest ȩtiã ipse tale aliqͥo in¬
ciri. Qd̾̃ gͦ ex angłis tanꝙ̃ parentib d̃s creet
enimas. nulla mͥ de canonicis libris occur¬
iit auctoritas. Multominus itaq exmun¬
di corꝑeis elem̃tis. Nisi forte illud mo¬
ut   qd apud ezechielẽ ꝓpħam cũ demon¬
sret᷑tesurrectio mortuoꝵ redinteg̃¬
quo ꝑflante uiuificent᷑ ut surgant. Sic
añs. N quatuor partib uentoꝵ celi ueni &

Expanded text:
uicissim nec corpus nec animam inrationalem uicissim nec corpus nec animam inrationalem nec substantiam, qua deus est, conuerti et fieri animam humanam. illud etiam non minus certum restat, ut aut de nihilo eam faciat aut de aliqua spiritali, tamen rationali creatura. sed de nihilo fieri aliquid consummatis operibus, quibus creauit omnia simul, uiolentum est uelle monstrare et, utrum perspicuis documentis obtineri possit, ighomo non ualet uel, si iam ualet, mirum, si persuadere cuiquam potest, nisi tali, qui etiam nullo homine docere conante potest etiam ipse tale aliquid in. Quod ergo ex Angelis, tanquam parentibus Deus creet animas, nulla mihi de canonicis Libris occurrit auctoritas. Multo minus itaque ex mundi corporeis elementis: nisi forte illud movet, quod apud Ezechielem prophetam cum demonstratur resurrectio mortuorum, redintegrquo perflante uiuificantur, ut surgant. sic dominus: a quattuor partibus uentorum caeli ueni et
Abbreviated transcription (Latin):
deam suscipiamꝰ diligentiorẽ q̃stionis hꝰ
ꝑtractationẽ qͣntũ adiuuat ds̃. neforte
fieri possit ut s ñ liqͥdã de qua dubitar
ultra non debeat: tam̃ certe acceptabilẽ
de hac re sententiã nanciscam̃. ut eam
tenẽ donec certũ aliqͥd elucescat nõ sit
absurdũ. Qd̾ si ne hoc quidẽ potuerimꝰ
docum̃toꝵ monentis undiq paritq nu¬
tantib saltẽ non iudebit᷑ nr̃a dubitato
laborẽ deuitasse q̃rendi. s affirmandi
temeritatẽ. ut me siqͥs recte iã certus ẽ
docere dignet᷑. si quẽ uͦ. nec diuni eloqͥ.
nec ꝑspicue rationis auctoritas. s sua
p̃sũptio certũ fecerat: metũ dubitare ñ
dedignetur. Nc pͥmum illud firmissime
teneamus. anime nat᷑am. nec in nat᷑am
corꝑis ꝯu̾ti. ut que iã fuit anima fiat ce¬
pus. nec in nat᷑am aĩe irrationał. ut qu
fuit anima hom̃is fiat pecoris nec in m¬
turã dei ut q̃ fuit aĩa fiat qd̾ ẽ ds̃. atq ia

Expanded text:
deamur, suscipiamus diligentiorem quaestionis huius deamur, suscipiamus diligentiorem quaestionis huius pertractationem, quantum adiuuat deus, ne forte fieri possit, ut, si non liquidam, de qua dubitari ultra non debeat, tam certe acceptabilem de hac re sententiam nanciscamur, ut eam tenere, donec certum aliquid elucescat, non sit absurdum. quodsi ne hoc quidem potuerimus, documentorum momentis undique pariterque nutantibus saltem non uidebitur nostra dubitatio laborem deuitasse quaerendi, sed adfirmandi temeritatem, ut me, si quis recte iam certus est, docere dignetur, si quem uero nec diuini eloquii nec perspicuae rationis auctoritas, sed sua praesumtio certum fecerat, dubitare mecum non dedignetur. Ac primum illud firmissime teneamus animae naturam nec in naturam corporis conuerti, ut quae iam fuit anima, fiat corpus, nec in naturam animae inrationalis, ut quae fuit anima hominis, fiat pecoris, nec in naturam dei, ut quae fuit anima, fiat quod est deus, atque ita
Abbreviated transcription (Latin):
fec̃ bona ualde. si aliqͣs adhuc nat᷑as fue¬
rat creaturꝰ qͣs nec ipsas nec earũ ibi ra¬
tiones causalit̾ fecerit. Nisi intelligatur
rationẽ quidẽ singłatĩ faciendarũ aĩare
nascentib qͥbusq dandarũ in se ipso hr̃e.
ñ in creatura aliqͣ ꝯdidisse. S quia non
alteriꝰ gen̾i̾s creat᷑a ẽ anima qͣm illius
scd̾m qͣm sexto die factus ẽ hõ ad una¬
ginẽ dei. non recte dicimꝰ dm̃ ea facere.
nc̃ q̃ turic ñ ꝯsũmauit. Iam enĩ tũc
illas causales rõnes rerũ futarũ quas
uniu̾sitati tũc indidit hec eiꝰ oꝑatio ẽ:
s potiꝰ scđ̾m ipsas qͣndoqͥdẽ corꝑsb hu¬
manis. qͦrũ ex illis pͥmis opib ꝓpaga¬
tio ꝯtinuata successione ꝓtendit᷑ tales con¬
gruit animas inseri: quales nc̃ fac̃ atq
u̾ba libri huiꝰ q̃ de pͥma illa sex dierum
conditione ꝯscͥpta st̃: quelibet harũ tͥum
sententiarũ ꝓbabilitas uicerit sentire ui¬

Expanded text:
fecit bona ualde, si aliquas adhuc naturas fuefecit bona ualde, si aliquas adhuc naturas fuerat creaturus, quas nec ipsas nec earum ibi rationes causaliter fecerit, nisi intellegatur rationem quidem singillatim faciendarum animarum nascentibus quibusque dandarum in se ipso habere, non in creatura aliqua condidisse, sed, quia non alterius generis creatura est anima quam illius, secundum quam sexto die factus est homo ad imaginem dei, non recte dici deum ea facere nunc, quae tunc non consummauit. iam enim tunc illas causales rationes rerum futurarum, quas uniuersitati tunc indidit, haec eius operatio est, sed potius secundum ipsas, quandoqmanis, quorum ex illis primis operibus propagatio continuata successione protenditur, tales congruit animas inseri, quales nunc facit atque uerba libri huius, quae de prima illa sex dierum conditione conscripta sunt, quaelibet harum trium sententiarum probabilitas uicerit, sentire ui
Abbreviated transcription (Latin):
nulla uł ratio facta p̃cesserit in pͥmis
illis sex dierũ oꝑib dei Hoꝵ aũ triũ
duo pͥora. ñ repugnãt pͥmis illis ꝯdi¬
cionib ubi simul om̃ia creata st̃. Siue
enĩ in aliqua creat᷑a tanqͣm in parente ra¬
tio anime facta sit: ut om̃s anime ab illa
gen̾ent᷑. a do aũ creent᷑. qñ singłis hom̃ib
aĩe uelut in parente ratio ꝓlis. s ipsa oĩo
cũ factus ẽ dies facta sit anima sic̃ ipse
tie q̃ ⁊ sexto die factus accipit᷑ homo ad ima¬
ginẽ dei.⁊ pꝰ diẽ septimũ uisibilit̾ crecit᷑.
ñ tam facile uideri pot̾. Nouas qͥppe aĩas
fieri. que neq ipse. neq ratio eicium tanq̃
in parente ꝓlis sexto illo die facta sit cũ
his oꝑib a quibꝰ ꝯsũmatis ⁊ incohatis d̃
in die septimo reqͥeuit. si dixerimꝰ cauen¬
dũ ẽ ne frustra tã diligent̾ scͥpt᷑a ꝯm̃det
sex dieb ꝯsumasse dm̃ om̃ia oꝑa sua q̃

Expanded text:
in primis in primis illis sex dierum operibus Dei. Horum autem trium duo priora non repugnant primis illis conditionibus, ubi simul omnia creata sunt. Sive enim in aliqua creatura tanquam in parente ratio animae facta sit, ut omnes animae ab illa generentur, a Deo autem creentur, quando singulis hominibus animae uelut in parente ratio prolis, sed ipsa omnino, cum factus est dies, facta sit anima, sicut ipse tiae, qua et sexto die factus accipitur homo ad imaginem dei et post diem septimum uisibiliter creatus, non tam facile uideri potest. nouas quippe animas fieri, quae neque ipsae neque ratio earum tamquam in parente prolis sexto illo die facta sit cum his operibus, a quibus consummatis et inchoatis deus in die septimo requieuit, si dixerimus, cauendum est, ne frustra tam diligenter scriptura commendet sex diebus consummasse deum omnia opera sua, quae
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ in ilł ꝯmemorat᷑ oꝑib factã rationẽ
anime ułut in hominib qͥ iã fc̃ facta
ratio latet gen̾andoꝵ filioꝵ ac sic eam
uł angłoꝵ filiã. uł qd̾ ẽ intelerabilius
alicuiꝰ elem̃ti corꝑei cred̾emꝰ. S nunc si
ob hoc mulier ñ de uiro. s similiter ut
ille adõ factã animã asserit᷑ accepisse:
qr singłas singłis ds̃ fac̃ ñ erat facta in
illis pͥmis oꝑib anima femine. Aut
si gen̾alis omniũ animarũ ratio facta
fuerat sic̃ in hominib ratio gignendi.
redit᷑ ad illud durũ ac molestũ. ut uł
angłoꝵ uł qd̾ indignissimũ ẽ celi cor¬
porei. uł alicuiꝰ ꝙ̃ inferioris elem̃ti fili¬
as animas hominũ eȩ̃ dicamꝰ. Ac ꝑ
hoc uidendũ ẽ. ⁊ si latet quid uerũ sit.
qͥd saltẽ tolerabiliꝰ dici possit. utrũ ħ
qd mͦ dixi. an in illis pͥmis di oꝑib unã
animã pͥmi hominis factã. de cuiꝰ ꝓpa¬
gme om̃s hominũ anime credrẽtur.
an nouas subinde animas fieri.qͣrũ

Expanded text:
is commemoraretur operibus, factam rationem animae - uelut in hominibus, qui iam sunt, facta ratio latet generandorum filiorum — ac sic eam uel angelorum filiam uel, quod est intolerabilius, alicuius elementi corporei crederemus. Sed nunc, si ob hoc mulier non de uiro, sed similiter ut ille a deo factam animam adseritur accepisse, quia singulas singulis deus facit, non erat facta in illis primis operibus anima feminae; aut si generalis omnium animarum ratio facta fuerat, sicut in hominibus ratio gignendi, reditur ad illud durum ac molestum, ut uel angelorum uel, quod indignissimum est, caeli corporei uel alicuius etiam inferioris elementi filias animas hominum esse dicamus. ac per hoc uidendum est, etsi latet, quid uerum sit, quid saltem tolerabilius dici possit: utrum hoc, quod modo dixi, an in illis primis dei operibus unam animam primi hominis factam, de cuius propagine omnes hominum animae crearentur, an
Abbreviated transcription (Latin):
iħii. ĩ oꝑib bonis. q̃ p̃parauit as ut in ill
ambulemꝰ. Et alibi cũ aixisset. cũ timore
ꝙ tremore ur̃am ipsoꝵ salutẽ oꝑamini
ne sibi putarẽt tͥbuendũ tanqͣm ipsi
hominẽ quẽ fec̃: ⁊ posuit eũ in ꝑadiso

Expanded text:
paravit Deus, ut in illis ambulemus. Et alibi cum dixisset, Cum timore et tremore vestram ipsorum salutem operamini; ne sibi putarent tribuendum, tanquam ipsi hominem quem f
Abbreviated transcription (Latin):
si abcesserit maneat in absente qd̃ fec̃:
dõ sibi p̃sente illuminat᷑. absente aũ con¬
tinuo tenebrat᷑. a qͦ ñ locoꝵ int̾uallis.s
uoluntatis adu̾sione discedit᷑. Ille itaq
oꝑet᷑ hominẽ bonũ atq custodiat: qͥmi
cõmutabilit̾ bonus ẽ. Semꝑ ab illo fieri
seꝑꝙ ꝑfici debemꝰ in herentes ei. ⁊ in ea
conu̾sione q̃ ad illũ ẽ ꝑmanentes: de qͦ
dr. Michi aũ adherere do bonũ ẽ Et cui
dr. fortitudinẽ meam ad te custodiã. Ipliꝰ
enĩ sumꝰ figm̃tũ. ñ tantũ ad hoc ut hoies

Expanded text:
si abscesserit, maneat in abscedente quod fecit: si abscesserit, maneat in abscedente quod fecit: Deo sibi praesente illuminatur, absente autem continuo tenebratur; a quo non locorum intervallis, sed voluntatis aversione disceditur. 27. Ille itaque operetur hominem bonum atque custodiat, qui incommutabiliter bonus est. Semper ab illo fieri, semperque perfici debemus, inhaerentes ei, et in ea conversione quae ad illum est permanentes, de quo dicitur, Mihi autem adhaerere Deo bonum est; et cui dicitur, Fortitudinem meam ad te custodiam . Ipsius enim su
Abbreviated transcription (Latin):
a quo factus ẽ. ⁊ ab eo iustꝰ .piꝰ sapiens.
beatꝰq sẽꝑ fieri. ñ fieri i recedere. sic̃ a cor¬
poris medico sanari ⁊ abire. Quia medicꝰ
corꝑis oꝑariꝰ fuit extrinsecꝰ seruens na¬
ture intͥnsecꝰoꝑanti: sub dei qͥ oꝑat᷑ om¬
nẽ salutẽ gemino illo oꝑe ꝓuidentie
de qͦ supͣ lociti sumꝰ. Non gͦ ita se debet
hõ ad dñm conu̾t̾ẽ. ut ẽ ab eo factus fu¬
erit iustus abscedat: s ita ut ab illo sẽper
fiat. Eo qͥppe ipso c̃ ab illo ñ discedit eiꝰ
ipsa p̃sentia iustificat᷑ ⁊ illuminat᷑. &
beatificat᷑. oꝑante ⁊ custodiente deo. dũ
obedienti subieectoq dñatur. Neq enĩ
ut dicebamꝰ sic̃ oꝑat᷑ homo t̾rã. ut culta
atq fecunda sit. qͥ cũ fuerit oꝑatꝰ absce¬
dit relinqͣns eã. uł aratã. uł satã. uł riga¬
tam. uł siqͥd aliud manente oꝑe quos
factũ ẽ cũ oꝑator abscesserit. ita ds̃ oꝑat᷑
hominẽ iustũ. id ẽ iustificando eũ. ut

Expanded text:
a quo factus est, et ab eo justus, pius, sapiens, beatusque semper fieri: non fieri et recedere, sicut a corporis medico sanari et abire: quia medicus corporis operarius fuit extrinsecus, serviens naturae intrinsecus operanti sub Deo, qui operatur omnem salutem gemino illo opere providentiae, de quo supra locuti sumus . Non ergo ita se debet homo ad Dominum convertere, ut cum ab eo factus fuerit justus abscedat, sed ita ut ab illo semper fiat. Eo quippe ipso cum ab illo non discedit, ejus ipse praesentia justificatur, et illuminatur, et beatificatur, operante et custodiente Deo, dum obedienti subjectoque dominatur. 26. Neque enim, ut dicebamus, sicut operatur homo terram, ut culta atque fecunda sit, qui cum fuerit operatus abscedit, relinquens eam vel aratam, vel satam, vel rigatam, vel si quid aliud, manente opere quod factum est, cum operator abscesserit, ita Deus operatur hominem justum, id est justificando eum, ut
Abbreviated transcription (Latin):
nat. ⁊ pot̾ euitare blasfemiñs. ⁊ om̃ia
congruentia fidei catholice p̃dicare. nõ
solũ ei ñ ẽ inuidendũ. s p̃cipuus mul¬
tũq laudabilis intellector habendꝰ est:
Siaũ millus extꝰ dat᷑ ut pie ⁊digne dõ q̃
scͥpta sunt intelligant᷑ nisi figurate atq
m enigmatib ꝓposita ista credamꝰ. habẽ¬
tes auctoritatẽ apłicã a qͥb tam multa
de libris uet̾is cestam̃ti soluunt᷑ enigia¬
ta modũ quẽ intendimꝰ teneamꝰ adiuuã¬
te illo. qͥ nos petere. q̃rere ⁊ pulsare ad hor¬
taturꝰ. ⁊ om̃s istas figuras rer̾ ẜ catholicã
fidẽ siue que ad historiã siue q̃ ad ꝓphe¬
ciam ꝑtinent explicemus. ñ p̃iudicantes
meliori diligentioriq tractatui siue ꝑ
nos. siue ꝑ alios quib dñs reuelare dig¬
natur. Hec tunc dixi. Nc̃ aũ qͥa uoluit
añs ut ea diligentiꝰ intuens atq conside¬
tans. ñ frustra qͣntũ opinor existimarẽ

Expanded text:
nat, et potest euitare blasphemias et omnia nat, et potest euitare blasphemias et omnia congruentia fidei catholicae praedicare, non solum ei non est inuidendum, sed praecipuus multumque laudabilis inSi autem nullus exitus datur, ut pie et digne Deo quae scripta sunt intelligantur, nisi figurate atque in aenigmatibus proposita ista credamus; habentes auctoritatem apostolicam, a quibus tam multa de libris Veteris Testamenti solvuntur aenigmata, modum quem intendimus teneamus, adjuvante illo qui nos petere, quaerere et pulsare adhortatur ; ut omnes istas figuras rerum secundum catholicam fidem, sive quae ad historiam, sive quae ad prophetiam pertinent, explicemus, non praejudicantes meliori diligentiorique tnos, sive per alios, quibus Dominus revelare dignatur . Haec tunc dixi. Nunc autem quia voluit Dominus ut ea diligentius intuens atque considerans, non frustra, quantum opinor, existimarem
Abbreviated transcription (Latin):
duos scͥpsi libros recenti tp̃r conu̾sionis
meȩ cito uolens eoꝵ ꝯfutare deliram̃ta
uł erige̾ intentionẽ ad querendã in lit¬
teris quas odert̃ xp̃ianã & euãgłicã fidẽ.
Et quia ñ mͥ occurrebãt om̃ia quẽadmo¬
dũ ꝓpͥe possent accipi. magisq ñ poset̃
accipi. uidebantur autẽ uix posse atq
difficile: ne tardarer quid figurate si¬
gnificarent ea que ad litterã inuenire
rion potui. qͣnta ualui breuitate.
ac ꝑspicuitate explicaui. ne uł multa
lectione uł disputationis obscuritate
ꝑterriti: in manꝰ ea sum̾e ñ euraret̃
Nemor tñ quid maxime uoluerim nec
potuerĩ ut ñ figate s ꝓpͥe pͥmitꝰ cuncta
intellig̾ent᷑. nec omnino desꝑans etiam
ic posse intelligi id ipsũ in pͥma parte se¬
cundi libri ita posui. Sane inqͣm qͥs quis
uoluerit omnia q̃ dicta ft̃ scd̃m litt̾am
acciꝑe. id ẽ ñ alit̾ intelligere qͣm litt̾a so¬

Expanded text:
duos conscripsi libros recenti tempore conuersionis duos conscripsi libros recenti tempore conuersionis meae, cito uolens eorum uel confutare deliramenta uel erigere intentionem ad quaerendam in litteris, quas oderunt, christianam et euangelicam fidem. et quia non mihi tunc occurrebant omnia quemadmodum proprie posseaccipi videbantur, aut vix posse aut difficile; ne retardarer, quid figurate significarent, ea quae ad litteram inuenire non potui, quanta ualui breuitate ac perspicuitate explicaui, ne uel multa lectione uel disputationis obscuritate deterriti in manus ea sumere non curarent. memor tamen quid maxime uoluerim nec potuerim, ut non figurate sed proprie primitus cuncta intellegerentur, nec omnino desperans etiam sic posse intellegi id ipsum in prima parte secundi libri ita posui. sane, inquam, quisquis uoluerit omnia, quae dicta sunt, secundum litteram accipere, id est non aliter intellegere, quam littera so
Abbreviated transcription (Latin):
cuncta pͥmitꝰ q̃ gesta narrant᷑ exp̃ssionẽ
ꝓpͥetatis acciꝑe. Quis enĩ eis pꝰea ñ faueat
intelligentib quid ista ĩ fig̾ata signis.¬
catione cõmoneant. siue ipsarũ sp̃ualiũ
naturarũ uł affectionũ siue rerum etiã
futurarũ: Sane sinullo mͦ possent salua
fide ueritatis ea que corꝑaliter hic nomi¬
nata sunt ⁊̃ corꝑalit̾ accipi. quid aliud re¬
man̾ẽt. nͥ ut ea potiꝰ figurate dicta intel¬
lig̾emus quã scͥpt᷑am scãm impie culpare¬
mus: Porro aũ si ñ solum ñ ĩpediunt. ue¬
rum ȩtiã solidius assert̃ diuini eloquii
erit ut opinor tam infidelit̾ ꝑtinax. qͥ
cũ ea scđ̾m regłam fidei exposita ꝓpͥe ui¬
derit. malit in pͥstina remanere senten¬
tia. si forte illa uisa fuerant ñ nͥ fig̾ate
posse ac̾ipi. Nam ⁊ ego contra maniche¬
os qui has litt̾as uet̾is testam̃ti ñ altter
qͣm oportet accipiendo erͣant. s omnino
ñ accipiendo ⁊ detestando blasphemant

Expanded text:
cuncta primitus, quae gesta narrantur, in expressionem proprietatis accipere. quis enim eis postea non faueat intellegentibus, quid ista etiam figurata significatione commoneant, siue ipsarum spiritalium naturarum uel adfectionum siue rerum etiam futurarum ? sane si nullo modo possent salua fide ueritatis ea, quae corporaliter hic nominata sunt, etiam corporaliter accipi, quid aliud remaneret, nisi ut ea potius figurate dicta intellegeremus, quam scripturam sanctam inpie culparemus? porro autem, si non solum non inpediunt, uerum etiam solidius adserunt diuini eloquii erit, ut opinor, tam infideliter pertinax, qui cum ea secundum regulam fidei exposita proprie uiderit malit in pristina remanere sententia, si forte illi uisa fuerant, nonnisi figurate posse accipi. Nam et ego contra Manichaeos, qui has litteras ueteris testamenti non aliter quam oportet accipiendo errant, sed omnino non accipiendo et detestando blasphemant,
Abbreviated transcription (Latin):
Qd̃ tñ si ñ hr̾et in nat᷑a rerũ minꝰ excel¬
lerẽt. Cogitandꝰ qͥppe ẽ hõ iuste uuẽs
⁊̃ ñ p̃scius futoꝵ ⁊ ibi uidendũ ẽ excel¬
lentia uoluntatis bone qͣm ñ inpediat᷑ ad
recte uiuendũ. ⁊ dõ placendũ. qd ignarꝰ
futuri uiuit ex fide. Huiꝰmodi gͦ creat᷑am
qͥsqͥs eẽ nollet in reb contͣdic̃ d̃i bonitati.
Qiusqͥs aũ penas eã ñ uult luere ꝓ pecca¬
tis: inimicus ẽ eqͥtati. S si ad hoc fit aĩa
ut mittat᷑ incorpꝰ: q̃ri potest utrũ si no¬
luerit cõpellat᷑. S meliꝰ credit᷑ hoc na¬
turalit̾ uelle. idẽ in ea nat᷑a creari ut ue¬
lit. Sic̃ nat᷑ale nob̾ ẽ uelle uiuere. male

Expanded text:
quod tamen si non haberet, in natura rerum minus excelquod tamen si non haberet, in natura rerum minus excelleret. cogitandus est quippe homo iuste uiuens etiam non praescius futurorum et ibi uidendum est, excellentia uoluntatis bonae quam non inpediatur ad recte uiuendum et deo placendum, quod ignarus futuri uiuit ex fide. huiusmodi ergo creaturam quisquis esse nollet in rebus, contradicit dei bonitati; quisquis autem poenas eam non uult luere pro peccatis, inimicus est aequitati. Sed si ad hoc fit anima, ut mittatur in corpus, quaeri potest, utrum, si noluerit, conpellatur. sed melius creditur hoc naturaliter uelle, id est in ea natura creari, ut uelit, sicut naturale nobis est uelle uiuere; male
Abbreviated transcription (Latin):
malũ. Cur gͦ ñ iã ⁊ illud credat᷑ qd̾ dłi nu
sias sueret siue laboris diut̾ni. siue igniᷤ
et̾ni: fnqͥa hoc ipsũ dõ uolenti obtẽꝑas¬
se iam utiq actio bona extiterit. ⁊ sit con¬
trariũ ñdũ natos nicħ egisse uł boni
uł mali: Que si ita ft̃ fatebim᷑ ĩ ñ in eoꝵ¬
gen̾e animã pͥmitꝰ creatã. ut eẽt p̃scia
fiti oꝑis sui uł iusti uł iiqͥ. Nimis qͥppe
ĩcredibile ẽ eam potuisse ꝓpͥa uoluntate
inclinari ad corꝑis uitã. si se ita in qͥbꝰ¬
dam peccat᷑am p̾sciret. ut iuste suppli¬
cio ꝑpetuo puniret᷑. Iuste sane creator
lauaat᷑ in om̃ib qͥ fec̃ om̃ia bona ual¬
de. Neq enĩ ex his tm̃ laudandꝰ ẽ qͥb
p̃scientiã dedit. c̃ recte laudet᷑: ĩ qi pe¬
cora creauit. qͥbus ẽ nat᷑a humana
p̃stantior ⁊̃ in ipsis peccantib Nat᷑a
qͥpee hominis ex dõ ẽ. ĩ iniqͥtas q̃ se
ipse inuoluit male utendo lib̾o arbitͥo.

Expanded text:
malum. cur ergo non iam et illud credatur, quod dei nutmalum. cur ergo non iam et illud credatur, quod dei nutsimas lueret siue laboris diuturni siue ignis aeterni? an, quia hoc ipsum, deo uolenti obtemperasse, iam utique actio bona est, et erit contrarium nondum natos nihil egisse uel boni uel mali? Quae si ita e animam primitus creatam, ut esset praescia futuri operis sui uel iusti uel iniqui. nimis quippe incredibile est eam potuisse propria uoluntate inclinari ad corporis uitam, si se ita in quibusdam peccaturam esse praesciret, ut iuste subplicio perpetuo puniretur. iuste sane creator laudatur in omnibus, qui fecit omnia bona ualde. neque enim ex his tantum laudandus est, quibus praescientiam dedit, cum recte laudetur etiam, quia pecora creauit, quibus est natura humana praestantior etiam in ipsis peccantibus. natura quippe hominis ex deo est, non iniquitas, qua se ipse inuoluit male utendo libero arbitrio:
Abbreviated transcription (Latin):
in oꝑib dei: donec eã suo cp̃r sufflando
hoc ẽ inspirando formato ex limo corꝑi
insereret. S hic rursus ñ sꝑnenda orił
q̃stio. Si enĩ iã facta erat anima: ⁊ late¬
bat ubi ei posset eẽ melius qͣm ibi: Quid
gͦ fuit cause ut anima innocent̾ uiues
insereret᷑ uite huiꝰ carni in qua peccando
ipsũ qͥ eã creauit offenderet. unde eã me¬
rito seq̃ret᷑ laboris erũpna. dãꝑnationisq
crutiat᷑.: An illud dicendũ ẽ qd̃ ad corpꝰ
ad ministrandũ uoluntate ꝓͥa fuerit in¬
clinata in qͣ uita corꝑis. q̃m ⁊ iuste ⁊ iniq¬
de iusticia. uł de iniqͥtate suppliciũ. ut
nec illi apłice sententie sit contrariũ qua
dic ñdũ nate ᷤ nicħ egisse boni seu mali:
Illa qͥppe inclinatiꝰ uoluntatis ad corpꝰ ñdũ
ẽ actio uł iusticie uł iniqͥtatis. de qͣ ratio
reddenda ẽ in iuditio di recept̾o uniciq¬
scđ̃m ea q̃ ꝑ corpus gessit siue bonũ siue

Expanded text:
in operibus dei, donec eam suo tempore sufflando, in operibus dei, donec eam suo tempore sufflando, hoc est inspirando, formato ex limo corpori insereret. Sed hic rursus non spernenda oritur quaestio. si enim iam facta erat anima et latebat, ubi ei posset esse melius quam ibi? quid ergo fuit causae, ut anima innocenter uiuens insereretur uitae huius carnis, in qua peccando ipsum, qui eam creauit, offenderet, unde eam merito sequeretur laboris aerumna damnationisque cruciatus? an illud dicendum est, quod ad corpus administrandum uoluntate propria fuerit inclinata, in qua uita corporis, qude justitia, vel de iniquitate supplicium, ut nec illi apostolicae sententiae sit contrarium, qua dicit nondum natos nihil egisse boni seu mali ? Illa quippe inclinatio voluntatis ad corpus, nondum est actio vel justitiae vel iniquitatis, de qua ratio reddenda est in judicio Dei, recepturo unoqe per corpus gessit, siue bonum siue
Abbreviated transcription (Latin):
c̃ face̾t ds hominẽ ad imaginẽ suã ante¬
ꝙͣ eũ suo tp̃r de limo formatũ flatu
animaret: si absurde credit᷑ animam
causalit̾ in nat᷑a angłica condidisse.
llud gͦ uideamꝰ utrũ forsitan uerũ eẽ
possit. qd̃ certe humane opinioni to¬
lerabiliꝰ mͥ uidet᷑ dm̃ in illĩ pͥmis oꝑibꝰ
q̃ simul om̃ia creauit. animã ⁊̃ huma¬
nã creasse qͣm suo tp̃r m̃bris ex limo
formati corꝑis inspiraret. cuiꝰ corꝑis in
illis simul conditis reb rõnẽ creasset
causalit̾ scd̃m qͣm fieret cũ faciendũ eẽt
corpꝰ humanũ. Nam neq illud qd̃ di¬
ctũ ẽ ad imaginẽ suã nͥ in anima: ne
q illud qd̾ dictum ẽ masculũ ⁊ feminã
nͥ in corꝑe recte intelligimꝰ. Credat᷑ gͦ
si nulla scͥpt᷑arũ auctoritas seu ueri¬
tatis rõ contͣdic̃ hominẽ ita factũ sex¬
to die ut corꝑis qͥdẽ humani rõ causał
in elem̃tis mundi. aĩa uͦ iã ipsa crearet᷑
sic̃ pͥmitꝰ conditꝰ ẽ dies. ⁊ creata lateret

Expanded text:
cum faceret deus hominem ad imaginem suam, antequam eum suo tempore de limo formatum flatu animaret. si absurde creditur animam causaliter in natura angelica condidisse. Illud ergo uideamus, utrum forsitan uerum esse possit, quod certe humanae opinioni tolerabilius mihi uidetur, deum in illis primis operibus, quae simul omnia creauit, animam etiam humanam creasse, quam suo tempore membris ex limo formati corporis iillis simul conditis rebus rationem creasset causaliter, secundum quam fieret, cum faciendum esset, corpus humanum. Nam neque illud quod dictum est, ad imaginem suad dictum est "masculum et feminam", nisi in corpore recte intellegimus. credatur ergo, si nulla scripturarum auctoritas seu ueritatis ratio contradicit, hominem ita factum sexto die, ut corporis quidem humani ratio causalis in elementis mundi, anima uero iam ipsa crearetur, sicut primitus conditus est dies, et creata lateret
Abbreviated transcription (Latin):
quisꝗ̃ negabit. Promde q̃libet adhibeat᷑
gen̾ẽ alicuꝰ corꝑis ponit. Deinde cauen¬
dũ ẽ ne q̃dam tͣnslatio anime fieri a pecore¬
in hominẽ posse credat᷑ qd ueritati fideiq
catholice omnino contrariũ ẽ. si concesse¬
rimꝰ irrationalẽ animã ueluti mat̾iem
subiacere. unde rõnalis anima fiat. Sic .Ni.
fiet: ut si ħ in meliꝰ cõmutata erit hominis.
illa qͦ in det̾iꝰ cõmutata sit pecoris. De quo
erubuert̾. nec eos hoc sensisse. s ñ recte in¬
tellectos eẽ dixert̃. Et credo ita eẽ. Helut si
qͥs qͣm ⁊̃ de scͥptis nr̃is hoc sentiat uͥ dictũ
est Homo in honore positꝰ ñ intellex̃ cõpa¬
ratiis ẽ pecorib insensatis. ⁊ simił factus

Expanded text:
quisquam negabit. proinde quaelibet adhibeatur quisquam negabit. proinde quaelibet adhibeatur genere alicuius corporis ponit. Deinde cauendum est, ne quaedam tin hominem posse credatur quod veritati fideique catholicae omnino contrarium est, si concesserimus irrationalem animam veluti materiem subjacere, unde rationalis anima fiat. Sic enim fiet, ut si haec in melius commutata, erit hominis; illa quoque in deterius commutata, sit pecoris. De quo erubuerunt, nec eos hoc sensisse, sed non recte intellectos esse dixerunt. Et credo ita esse, velut si quisquam etiam de Scripturis nostris hoc sentiat, ubi dictum est, Homo in honore positus non intellexit; comparatus est pecoribus insensatis, et similis fact