comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
augusto: Hlinc marus nomine r̃
merito remorum ep̃s ac plebis famulus¬
hodio constantino polim roma direc¬
to grecȩ dictata. & ab anastasio utri
sicut in p̃fatione sua narrat. recog¬
noui his quȩ ibi scripta sunt ea quȩ
in adolescentia legerã consonare.
ui delicet ꝑ quos acqualiter gesta
martrrii beati dionisii sociorumq
eiꝰ adromanorũ cogitionẽ indeq
Nam quando disꝑonente in franco¬
centori palatii ep̃m meldensis
ciuitatis cõmissũ est. Ubi propt̃ hil¬
drici epĩ aetatis prolixitatẽ & diu¬
tinã egritudinẽ quȩ dã ad scientiã
et religionẽ ꝑtinentia. nec non
& edificia ac cetera queq necessaria
neglecta inuenit. Qua propt̃ a fami¬
lari suo bodone clerico domni &nu¬
tritoris m eĩ hil duini abbatis sacri
palatii dericorũ summi. quendã de¬
ricũ ipsius bodonis propinquũ no¬
mine uuahidelmarũ . qui cantilenã
optime ateut gario magistro in scĩ
dionysii monasterio didicit. aderu¬
diendos dericos suos obtinuit. Cui

Expanded text:
gii Hincmarus, nomine non merito episcopus, ac plebis Dei famulushodio Constantinopolim Roma directo Graece dictata, et ab Anastasio utriusicut in praefatione sua narrat, recognovi his quae ibi scripta sunt ea quae in adolescentia legeram consonare, videlicet per quos et qualiter gesta martyrii beati Dionysii sociorumque ejus ad Romanorum notitiam indeque Nam quando Deo disponente in Francocentori palatii episcopium Meldensis urbis commissum est, ubi propter Hilderici episcopi aetatis prolixitatem et diuturnam aegritudinem, quaedam ad scientiam et religionem pertinentia, necnon et aedificia et caetera quaeque necessaria neglecta invenit. Quapropter a familiari suo Bodone clerico domni et nutritoris mei Hilduini abbatis sacri palatii clericorum summi, quemdam clericum ipsius Bodonis propinquum, nomine Wandelmarum, qui cantilenam optime a Teugario magistro in sancti Dionysii monasterio didicit, ad erudiendos clericos suos obtinuit; cui
Abbreviated transcription (Latin):
credere dignatus non fuerit ille sibi tamen
sine quolib& suꝑ cilicio ꝓderit. ubi hȩcuni¬
uersa & qualiter. ac quo ordine dicta
manifeste repperiat: ipsorũq librorũ
plenitudinẽ sindiguerit. mutuare ab

Expanded text:
credere dignatus non fuerit, illae sibi tamen sine quolibet supercilio prodent, ubi haec universa, et qualiter et quo ordine dicta manifeste reperiat, ipsorumque librorum plenitudinem, si indiguerit, ab archivo
Abbreviated transcription (Latin):
fribus meis seruistuis suscipeme : Tuosqͥ tue
custodiȩ cõmendo quos ministerio nr̃o &
tibituo sanguine ad quisisti: Cunctos&ia
licitus es dementer: audi qm̃ tuum ẽ reg¬
nũ & potestas cũ patre & scõspũ ante om̃a
& in om̃a scła scđorum. Cumq beatus¬

Expanded text:
fratribus meis servis tuis suscipe me: tuosque tuae fratribus meis servis tuis suscipe me: tuosque tuae custodiae commendo, quos ministerio nostro, et tibi tuo sanguine acquisisti: cunctosque licitus es, clementer exaudi: quoniam tuum est regnum et potestas cum Patre et sancto Spiritu ante omnia, et in omnia s
Abbreviated transcription (Latin):
cer& ettorona: Qua propt̃ iterum uelut abi¬
nitio uurgis in conspectu omniũ scimartrres
nudi caesi & sus uestibus reinduti: eregione
idoli mercurii ad locum constitutũ educti
ad de collationem sunt genua flectere iussi:
Tunc beatus antistes dñi dionrsius. manus
expandens. & oculos ad celos erigens ait:
Od̃s meus qui creastime. & gratia tua in intam
hans induxistime qui arterna sapientia
tua docuistime. & consilia secretorum tuoꝵ
non abscondisti ame. sed semꝑ in misericor¬
dia & misertitionibus tinis multis consolatus
es me & fiusti mecũ in omnibus ad quaecũq
prexi tibi gratias ago procunctis quaefecifti
& ostendistimihi atq dignatus es operariper
me: Maxime quia nunc humilitatem meã
uisi tastiꝑte & uocasti senec tutẽ meam tuo
desiderio fatigatam adte. sciens quia iam
exmulto tempore largius concupiui uide¬
rete: Nunciam dñẽ ꝑcoronã marerriicũ

Expanded text:
ceret et corona. Quapropter iterum, velut ab iceret et corona. Quapropter iterum, velut ab initio, virgis in conspectu omnes sancti martyres nudi caesi, et suis vestibus reinduti, e regione idoli Mercurii, ad locum constitutum educti, ad decollationem sunt genua flectere jussi. CAPUT XXXI. Tunc beatus antistes Domini Dionysius manus expandens, et oculos ad coelos erigens, ait: Deus, Deus meus, qui creasti me, et gratia tua in vitam hanc induxisti me, qui aeterna sapientia tua docuisti me, et consilia secretorum tuorum non abscondisti a me: sed semper in misericordia et miserationibus multis consolatus es me, et fuisti mecum in omnibus, ad quaecunque perrexi; tibi gratias ago pro cunctis quae fecisti et ostendisti mihi, atque dignatus es operari per me. Maxime quia nunc humilitatem meam visitasti per te, et vocasti senectutem meam, tuo desiderio fatigatam, ad te: sciens quia jam ex multo tempore largius concupivi videre te; nunc jam, Domine, per coronam martyrii cum
Abbreviated transcription (Latin):
infelicitate excedite . & infeliciter ut desira¬
tis obite:Ad hanc uocem xp̃imartrres
dionisius. rusticus & eleutherius in agonia
paconfessione fidei &uirtutis constantia robo¬
rati postnimia tormenta gloriosũ compile¬
remartrrium elegerunt : Et iudicis abstrac¬
ti conspectibus. ac fineribus sibi scõrum osten¬
sis : diuina iusta & occulta laudauere uidi¬
cia. quisic in p̃senti humiliare disponit. quos
incelesti regno tamgloriose exaltari antetem¬
pus decreuit: De inde terrore sub iuncto mul¬
tisq iniuriis & nonantea ꝑlatis supplicus ma¬
cerati : xp̃ĩ se famulos magna confessiones uoce
ꝓnuntiant : Lacerabaturq: precipue sc̃sdisa¬
cerdos humana rabie. cui seruiuit &bestia.
qui precurrebat ad tormenta net arde ir&
adgłam: Prouocabat in sepoenã. ut maior
eẽ uictoria : Confligebant interse illinc
carnifices hinc palmata uox martrris: Abi¬
ebat supplicia ut tormento crescente: cres¬

Expanded text:
infelicitate excedite, et infeliciter, ut desiderainfelicitate excedite, et infeliciter, ut desideratis, obite. Ad hanc vocem Christi martyres, Dionysius, Rusticus et Eleutherius, in agonia pari confessione fidei et virtutis constantia roborati, post nimia tormenta gloriosum complere martyrium elegerunt. Et judicis abstracti conspectibus, ac funeribus sibi sanctorum ostensis, divina justa et occulta laudavere judicia, qui sic eos in praesenti humiliare disponit, quos in coelesti regno tam gloriose exaltari ante omne tempus decrevit. Deinde terrore subjuncto, multisque injuriis et non ante perlatis suppliciis macerati, Christi se famulos magna confessionis voce pronuntiant: lacerabaturque praecipue sanctus Dei sacerdos humana rabie, cui servivit et bestia: qui praecurrebat ad tormenta, ne tarde iret ad gloriam. Provocabat in se poenam, ut major esset victoria. Confligebant inter se, illinc carnifices, hinc palmata vox martyris. Ambiebat supplicia, ut tormento crescente, cres
Abbreviated transcription (Latin):
huius modilux decȩlo suꝑeum & om̃s quiibi
aderant qualem nemo eorum ante a uiderat:
nem sc̃m dedit illidicens: Acape hoc care
meus qđ mox cõplebo tibi una cũ patremeo
qm̃ mecũ est maxima merces tua. & his
qui audier int te salus in regnomeo: Nonc
facies forater & mernoria tuaerit in laude:
Dilectio et benignitas quã habessemꝑ proquib¬
cumq petierit impetrabit : Huius uero terri¬
bilis & admirandi spectacui misterio. quãꝙ
adhuc pagana. curiositate tamen miracu¬
lorũ sollicita : p̃dicta larcia intererat:
famulos desqualore carceris educentes. pre¬
fecti obtutibus iterũ presentarunt: Quibus
prefectus ait: Si prudenti consilio tandem
ad uitã tenditis. immolate dus & uiuite:
Si uero mori eligitis mortuorũ quos seduxistis
cadauera infeliciter inhumata: & tormen¬
torũ adhuc signa seruantia euntes cernite.
& si non resipueritis. infelicitatem eorum cũ¬

Expanded text:
hujus modi lux de coelo super eum et omnes qui ibi hujus modi lux de coelo super eum et omnes qui ibi aderant, qualem nemo eorum antea viderat: inem sanctum, dedit illi, dicens: Accipe hoc, chare meus, quod mox complebo tibi una cum Patre meo: quoniam mecum est maxima merces tua, et his qui audierint te, salus in regno meo. Nunc facies fortiter, et memoria tua erit in laude, Dilectio autem et benignitas, quam habes semper, pro quibuscunque petierit, impetrabit. Hujus vero terribilis et admirandi spectaculi mysterio, quanquam adhuc pagana curiositate, tamen miraculorum sollicita, praedicta Larcia intererat. famulos de squalore carceris educentes, praefecti obtutibus iterum praesentarunt. Quibus praefectus ait: Si prudenti consilio tandem ad vitam tenditis, immolate diis, et vivite: si vero mori eligitis, mortuorum quos seduxistis, cadavera infeliciter inhumata, et tormentorum adhuc signa servantia, euntes cernite, et si non respueritis, infelicitatem eorum
Abbreviated transcription (Latin):
gellati. dño gratias referebant: Tunc be¬
atissimus &acceptabilis dõ hostia
tunt᷑: Cumq extincto ad orationem eius
fornatis incendiobratus dñi pontifex dio¬
nrsius fuissec splendidior auro eductus
patibulo cruciariae stipitis tormentalium
instrumentorũ confixione appenditur.
mortuus deponitur. & in carcere glaucni
tressimul electi dñi cũ fidelium multitu¬
dine reduduntur: Ducebantur sane ade¬
licto obligatis iusti inuinculis condẽ pnan¬
di adãpnatis. & in nocentes a nocentibus ex¬
pomuntur: Vbicũ post multas & ꝑ necessa¬
rias populi quieũ consequenda carcerem
in ruperant exortationes & ad absentes
directa instutionum p̃ceptã dominica mis¬
sarum sollẽ pnia ut confirmarentur partipa¬
tione corporis & sanguinis dñi nr̃i iħ uxp̃ifi¬
deles uelut iam in cȩlis positus celebraret.
hora qua frangebantur panis sc̃s quo ipse & po¬
pulus cõmunicare debebant. resplenduit

Expanded text:
gellati, Domino gratias referebant. Tunc begellati, Domino gratias referebant. Tunc beatissimus et acceptabilis Domino hostia tuntur. Cumque exstincto ad orationem ejus fornacis incendio, beatus Domini pontifex Dionysius fuisset splendidior auro eductus, patibulo cruciarii stipitis, tormentalium instrumentorum confixione appenditur. mortuus, deponitur, et in carcere Glaucini, tres simul electi Domini, cum fidelium multitudine recluduntur. Ducebantur sane a delicto obligatis, justi in vinculis, condemnandi a damnatis, et innocentes a nocentibus exponuntur. Ubi cum post multas et pernecessarias populi, qui eum sequendo, carcerem irruperant, exhortationes, et ad absentes directa institutionum praecepta, Dominica missarum solemnia, ut confirmarentur participatione corporis et sanguinis Domini fideles, velut jam in coelis positus celebraret: hora, qua frangebatur panis sanctus, quo ipse et populus communicare debebant, resplenduit
Abbreviated transcription (Latin):
transmissus ẽ uitȩ ꝑpetuae: Sc̃i uerodm̃ tor¬
torib: tradi. ad loca pornaliã ducti sunt:
& in conspectuscõꝵ rustii &eleut herii
ut tormentorũ ipsius terrore ab intentio¬
nesua resipiscerent: Preciosus cãpidortor
eorũ & fortissimus a thlecadñi dionrsius
expoliatur. & toto corpore nudus. a ternis
militũ termonibus. uicissimflagellatur
nec umcitur: Qui intercrepitus uerberũ
dĩ głam conlaudare : & cõ militones suos
ut ad haec se inuictos p̃pararent cõmo¬
nere om̃sq fideles ut hinc indominica fide
corroborarent᷑. non desinebat p̃dicaredi
passionis xp̃i ꝑferre dignus habitus sũ pro
confessione eiꝰ incorpore meo. quod est
gloria ura. Ouiri fideles & dilectissimifra¬
tres: Ideoq uidete nedeficiatis in tribula¬
tionibus meis sed magis armentar corda
rius satila cerrime. & in menso catena¬
recruduntur: Indeq ad p̃fecti auditio¬
nem reducti. inca tastis extensi & fla¬

Expanded text:
petuae. Sancti vero Domini, torpetuae. Sancti vero Domini, tortoribus traditi, ad poenalia loca ducti sunt, et in conspectu sanctorum Rustici et Eleutherii, ut tormentorum ipsius terrore ab intentione sua resipiscerent, pretiosus campiductor eorum, et fortissimus athleta Domini Dionysius exspoliatur, et toto corpore nudus, a ternis militum ternionibus vicissim flagellatur, nec vincitur. Qui inter crepitus verberum Dei gloriam collaudare, et commilitones suos, ut ad haec se invictos praepararent, commonere: omnesque fideles, ut hinc in Dominica fide corroborarentur, non desinit praedicare, dpassionis Christi perferre dignus habitus sum pro confessione ejus in corpore meo: quod est gloria vestra, o viri fideles, et dilectissimi fratres. Ideoque videte, ne deficiatis in tribulationibus meis, sed magis armentur corda rius satis acerrime, et immenso catenaretruduntur. Indeque ad praefecti auditionem reducti, in catastis extensi et fla
Abbreviated transcription (Latin):
fectus dix̃ : Non mihi iussũ est debis quid¬
dã uoliscũ agere. p̃sertim cũte decrepite
& pessime senectutis. nimia eloquentia
& ꝓsundis simorũ uerborũ tergiuersati¬
one
atq ultra naturã hominum inpopuli
seductione unacũ magicis p̃stigiis orbi pene
romano callere te in notuerit: Ex hisenĩ.
rome sati s audiuimus: Tantũ ediata simag¬
niprincipis domiciani iussis oboedire . & in¬
mortaliũ deorũ iura uenerari disponitis:
Sinaut non uerboꝵ sed uerberũ conflic¬
tatione uobiscũ uiriliter decertabo:¬
& scĩdñi quererentur: quȩdã inditȩ fa¬
milie matrona nobilis multo comitatu
stipata nominȩ lartia suꝑue̾nit. cõpel¬
lans p̃fectum. Adionrsio lonico agno¬
mine makario. uirũ suũ lisbiũ magi¬
tis arcib mente captũ. & eiꝰ trans gressimi¬
bus sociatum. Quistatim quae situs reꝑtꝰ
est & adductus. atq in xp̃i nominis confes¬
sione. p̃fecto dic tante capitalẽ sententiã.¬

Expanded text:
ctus dixit: Non mihi jussum est de his quiddam vobiscum agere, praesertim cum te decrepitae et pessimae senectutis nimia eloquentia, et profundissimorum verborum tergiversatione, atque ultra naturam humanam in populi seductione, una cum magicis praestigiis, orbi pene Romano callere innotuerit. Ex his enim Romae satis audivimus; tantum edicito si magni principis Domitiani jussis obedire, et immortalium deorum jura venerari disponitis; sin autem, non verborum, sed verberum conflictatione vobiscum viriliter decertaboDomini, quaererentur, quaedam inclytae familiae matrona nobilis, multo comitatu stipata, nomine Larcia supervenit, compellans praefectum, a Dionysio Ionico, agnomine Macario, virum suum Lisbium magicis artibus mente captum, et ejus transgressionibus sociatum. Qui statim quaesitus, repertus est et adductus, atque in Christi nominis confessione, praefecto dictante sententia
Abbreviated transcription (Latin):
Cuip̃fectus : Dic ergo cuiꝰ numinis teprofi¬
teris eẽ cultorem. & cuius conditionis te
asseris: Tunc hitres beatis miuiri dione¬
sius. rusticus et eletherius. Itadonosã
sono unus uocis cisdemq uerbis cũ non
nisi unus interrogaretur reddidere
responsũ. acsiunius hominis ore sermo
ꝓceder&: In hoc inquiunt manifestũ
est nos eẽ uerissimos xp̃i anos cũ corde
credamus. ore confitramur. & opere
ꝑfecta & plenitudosit diuinitatis &unitas
unã exeadem scã trinitate psonã dm̃an¬
te tempora sȩcularia. hominẽ uerũ ꝓpt̃
salutẽ hominũ exbeata maria semꝑ uir¬
gine infine temporũ factum. passũ mor¬
tuum & sepultũ & ab inferis resuscitatum

Expanded text:
Cui praefectus: Dic ergo cujus numinis te profiCui praefectus: Dic ergo cujus numinis te profiteris esse cultorem, et cujus conditionis te asseris. Tunc hi tres beatissimi viri, Dionysius, Rusticus et Eleutherius, ita dono sasono unius vocis eisdemque verbis, cum non nisi unus interrogaretur, reddidere responsum, ac si unius hominis ore sermo procederet. In hoc, inquiunt, manifestum est nos esse verissimos Christianos, cum corde credamus, ore confiteamur, et opere perfecta, et plenitudo sit divinitatis, et unitas unam ex eadem sancta Trinitate personam, Deum ante tempora saecularia, hominem verum propter salutem hominum ex beata Maria semper virgine in fine temporum factum, passum, mortuum et sepultum, et ab inferis resuscitatum,
Abbreviated transcription (Latin):
niuem de albatus p̃sentiae illius adstare.
& qui semetipsũ holochaustũ odoriferum
offerebat. sacrificium laudis iugiter
immolare : ab innumerali poene cat̃ua
decur in luditur loris dirissimis crudelis¬
si me ligatur. Itrahitur. &una cũ scõrustico
archi presbitero . & eleutherio archidiacono
suo : p̃fecti p̃sentiae sistitur. Quem cũ nimia
seueritate p̃fectus alloquitur dicens:
Lunees illeinfandissimus senex quidiceris
dionrsius lonicus. & agnominaris. ma¬
karius qui etiam deorum nr̃orũ cultu¬
rã euacuas. & inuictissimi principis statu¬
ta contempnis: Cuibeatus dionysius. ait.
Senex quid em sũ corpore. sed feruore de¬
uotionis & fidei atq salutari confessione
nouus. & nouos illi grnitos ꝑministeriũ
p̃dicationis meae infantes quos illi fons
sacribaptis matis parturit. rationabili
lacte pascere sinedolo non cesso: Sed et illius
principis scita quiuere est inuiocissimus.
in nocenti opere & mundo corde conseruo:

Expanded text:
nivem dealbatus, praesentiae illius astare, nivem dealbatus, praesentiae illius astare, et qui semetipsum holocaustum odoriferum offerebat, sacrificium laudis Jupiter immolare: ab innumerabili pene caterva lluditur, loris durissimis crudelissime ligatur, trahitur, et una cum sancto Rustico archipresbytero, et Eleutherio archidiacono suo, praefecti praesentiae sistitur. Quem cum nimia severitate praefectus alloquitur, dicens: Tune es ille infandissimus senex, qui diceris Dionysius Ionicus, et agnominaris Macarius, qui etiam deorum nostrorum culturam evacuas, et invictissimi principis statuta contemnis? Cui beatus Dionysius ait: Senex quidem sum corpore, sed fervore devotionis et fidei atque salutari confessione novus, et novos illi genitos per ministerium praedicationis meae infantes, quos illi fons sacri baptismatis parturit, rationabili lacte pascere sine dolo non cesso. Sed et illius principis scita, qui vere est invictissimus, innocenti opere et mundo corde conservo.
Abbreviated transcription (Latin):
tum uirum rusticum archi presbi¬
terum. & eleutherium archidia co¬
nem. quos ipse famulus dñi insuis or¬
dinibus consecrarat p̃dicationis & di¬
uini obsequui comministros: ꝑ secutoꝵ
dirus furor inuenit : Hiscĩ uiri ab ea¬
tissimi dionrsii numquã sustiner̃
ab eẽ p̃sentia. quos diuina dignatio
aeterni regni iam presciebat eẽ. con¬
sortes. quosq ab inuicem ignitae tẽ¬
pestatis insectatio. ꝑ martrrii certa¬
mina nullo suae calliditatis aut seue¬
ritatis astuseparare p̃ualuit: Deni¬
que aduentos p̃fecti fescennim
si sinnu cũ romanorum militum
apparitione in urbe parisiorum et per
omnem regionem subito ꝑsonatur &
a primoribus ciuitatum galliarum ei
occurritur : Imperialis iussio urgens suꝑ
captura sci pontificis makarii dignesu
cũ omni imperio diuulgatur: Et quia
sudores certaminum suorũ decreuerat
proprii sanguinis fonte abluere quo pos¬
sec liberius carnis sartina liberatur. & suꝑ

Expanded text:
tum virum Rusticum archipresbytum virum Rusticum archipresbyterum, et Eleutherium archidiaconum, quos ipse famulus Domini in suis ordinibus consecrarat, praedicationis et divini obsequii comministros, persecutorum dirus furor invenit. Hi sancti viri a beatissimi Dionysii nunquam sustinuere abesse praesentia: quos divina dignatio aeterni regni jam praesciebat esse consortes, quosque ab invicem ignitae tempestatis insectatio, per martyrii certamina nullo suae calliditatis, aut severitatis astu separare praevaluit. Denique adventus praefecti Fescennii Sisinnii, cum Romanorum militum apparitione, in urbe Parisiorum, et per omnem regionem subito personatur, et a primoribus civitatum Galliarum ei occurritur imperialis jussio urgens super captura sancti pontificis Macarii Dionysii, cum omni imperio divulgatur. CAPUT XXsudores certaminum suorum decreverat proprii sanguinis fonte abluere, quo posset liberius, carnis sarcina liberatus, et super
Abbreviated transcription (Latin):
quendam prestigatorem & magum
inuictissimũ. eiusq sequaces ab olebat᷑.
Quar audiens in manissimȩ crudelititis
belua domitianus intantã rabiem
indignationis exarsit  ubi cumq perse
uel persuos satellites xpĩ anum quẽ piã
repperiss&. aut coger& dussacrificare
in cestis. autdiuersis poenis addictum
gladio traderet puniendum: Sed &
totum ꝑsibi subditum orbem incunctis
ciuitatibus oppidis municipiis quoq: & uicis
publicum pependit edictum ut adminis¬
nistrationis infulis seruientes: Omnes
xp̃i nominis amatores. exponere diuer¬
sitate supplicii maturarent. ne suꝑ eẽ
iniquorum gaudens turba: In omnem
mundi pastem bachando progreditur
& coptra dominicũ populum. pugnatu¬
ra conspirat. Non cunc tati appetere
gladio. quos dñs suos monstrauerat eẽ
signaculo: Quadere . nulla iam proxpõ
certantibus p̃sentis uitae indulgebatur
tranquillitas: Nulla scõrum martrrum
erat excusata libertas: Sed cuncti ꝓdolor

Expanded text:
quemdam praestigiatorem et magum quemdam praestigiatorem et magum invictissimum, ejusque sequaces abolebatur. Quae audiens immanissimae crudelitatis bellua Domitianus, in tantam rabiem indignationis exarsit, ut ubicunque per se vel per suos satellites Christianum quempiam reperisset, aut cogeret diis sacrificare incestis, aut diversis poenis indictum, gladio traderet puniendum. Sed et totum per sibi subditum orbem in cunctis civitatibus, oppidis, municipiis quoque et vicis publicum pependit edictum, ut administrationis infulis servientes, omnes Christi nominis amatores exponere diversitati supplicii maturarent, ne superessiniquorum gaudens turba in omnem mundi partem bacchando progreditur, et contra Dominicum populum pugnatura conspirat, non cunctati appetere gladio, quos Dominus suos monstraverat esse signaculo. Qua de re nulla jam pro Christo certantibus praesentis vitae indulgebatur tranquillitas, nulla sanctorum martyrum erat excusata libertas; sed cuncti, proh
Abbreviated transcription (Latin):
debant : naufragio. Lugebat quoq por¬
tio uicta diaboli cum de ea uictrix
eccłae legio triumphaba Tunc hostis
antiquus uidens sibi perire quod d ño
constabat assidua populorum conuer¬
sione proficere. totam artificii sui ma¬
chinam ad inpugnanda quae fuerant
constructa conuertit: Vnde suae par
tis auctores deorum suorum flentes
exitia. quos adimpieatem ꝑsecutio¬
nis in eos armauerat. quiunum& uerũ
pariterq: in eos quihanc salutis fidem
deuoto corde receperant cũ quod ma¬
lecupierant ꝑficere propt̃ fidelium
multitudinen non ualerent. hac calli¬
ditate suae artis instruxit. quo effice¬
rentur cõpotes uotisui. ut domitia no
qui post neronem ꝑditionis filium
secundam ꝑsecutionem inxpĩa nos
exercuit suꝑ uirtutum & p̃dicationis
p̃conio scĩuiri quod seiam longe lateq
diffuderat intimarent. quatenus ocius
deorum suorum ueneratiom consu¬
leret. quae iam etiam ab ipsa hominũ
memoriaper dionĩ sium. ut assereban

Expanded text:
debant naufragio. Lugebat quoque portio victa diaboli, cum de ea victrix Ecclesiae legio triumphabat. CAPUT XXIII. Tunc hostis antiquus videns sibi perire, quod Domino constabat assidua populorum conversione proficere, totam artificii sui machinam ad impugnanda, quae fuerant constructa, convertit. Unde partis suae auctores, deorum suorum flentes exsilia, quos ad impietatem persecutionis in eos armaverat, qui unum et verpariterque in eos, qui hanc salutis fidem devoto corde receperant; cum quod male cupierant, perficere propter fidelium multitudinem non valerent, hac calliditate suae artis instruxit, quo efficerentur compotes voti sui, ut Domitiano, qui post Neronem, perditionis filium, secundam persecutionem in Christianos exercuit, super virtutem et praedicationis praeconio sancti viri, quod se jam longe lateque diffuderat, intimarent: quatenus ocius deorum suorum venerationi consuleret, quae jam etiam ab ipsa hominum memoria per Dionysium, ut asserebant,
Abbreviated transcription (Latin):
cas reuoluer&. deditusq e&̃. philosophiȩ
&uanis suꝑstitionibus ritupaganorum.
audiuit paulũ apłm noua &inaudita
antea dogmata p̃dicantem: Et cumei
resistrre non ualer&. Inuenit ueram ẽẽ
doctrinam quã paulus apud athenas
docuit: Relinquens ergo dae monicas
ludificationes & gentilitͥas ad inuento¬
nes ꝓuolutus apłi pedibus. dep̃catus ẽ eũ
ut illiueram doctrinã & uiam salutis
ostender&. sequexp̃i et nonsaturni ꝓ¬
fessus ẽ fore discipulum.

Expanded text:
cas revolveret, deditusque esset philosophiae, cas revolveret, deditusque esset philosophiae, et vanis superstitionibus ritu paganorum, audivit Paulum apostolum nova et inaudita antea dogmata praedicantem: et cum ei resistere non valeret, invenit veram esse doctrinam, quam Paulus apud Athenas docuit. Relinquens ergo daemoniacas ludificationes et gentilitias adinventiones, provolutus apostoli pedibus, deprecatus est eum, ut illi veram doctrinam et viam salutis ostenderet, seque Christi, et non Saturni, professus est fore discipulum.
Abbreviated transcription (Latin):
odoratis uinetis nec tare is. & uhbertatis¬
copia effluentibus oliuetis abundantis si¬
mis uirectis florentibus. pascuis pecorib
sufficientissimis auri argenti c&erorq:
mit allorũ omnium copis. Nauium qͦq
acuectigalium commeatibiis et uolupta¬
tum cunctarũ affluentis ultra urbes
alias exornata quondã nobilissi me
floruit: Sed quae suo prioriscło cunc¬
tis mundi felicitatibus suꝑ erat. modo
gentium frequenti & condenso impe¬
tu oppressa & inter capta dirimitur:
Ubi inaduentu pauli quidam uir nobi¬
lis erat quis inmrstes id est consecretalis
apollo hronos pag̃ita qm̃ in eadem ur¬
bis regione c&eros p̃cellebat nominabat᷑
cuiusdã apollinis nobilissimi atheniensiũ
principis. prosapia diriuatus : Cuius
pater nicolaus uirmagni ingenii. litte¬
rarũ studio pollens. ciuis & argolicae
artis magister fuit: Huius igitur filius
apollo dũ interphrlosophorum scolas
clarus haber&ur. & uitenticas bibliothe¬

Expanded text:
odoratis, vinetis nectareis et ubertatodoratis, vinetis nectareis et ubertatcopia effluentibus, olivetis abundantissimis, viretis florentibus, pascuis pecoribus sufficientissimis, auri, argenti, caeterorumque metallorum omnium copiis, navium quoque ac vectigalium commeatibus et voluptatum cunctarum affluentiis, ultra urbes alias exornata, quondam nobilissime floruit. Sed quae suo priori saeculo cunctis mundi felicitatibus supererat, modo gentium frequenti et condenso impetu oppressa et intercepta dirimitur. Ubi in adventu Pauli quidam vir nobilis erat qui Symmistes, id est, consecretalis Apollo Kronospagita, quoniam in eadem urbis regione caeteros praecellebat, nominabatur, cujusdam Apollinis nobilissimi Atheniensium principis prosapia derivatus: cujus pater Nicolaus, vir magni ingenii, litterarum studio pollens civis et Argolicae artis magister fuit. Hujus igitur filius Apollo, dum inter philosophorum scholas clarus haberetur, et authenticas bibliothe
Abbreviated transcription (Latin):
uenerabantur: Quȩ regio panos pagos
appellatur ex nomine siluani & fauni:
Greci enim siluanum pan: & fainosfica¬
rios panitas uocitant: Tertia regio posse¬
donos pagos appellatur quae intendit
& quo recursus totius populiluna re¬
nascente inmultis functionibus con¬
fluebat: Quarta regio in eadem urbe
est ubudolũ martis. & simula chrum
berculis incolle tritoni montis in
medio urbis positi steterat : ad colendũ
multis immolationibus & delusionibus
martem &herculem. quos illideos maxi¬
mos & fortissimos ad orabant : Vbi &iam
exercebantur iudicia : & docebantur
fora ingeniique omnis sollertia:
Quilocus arii pagos appellatura marte:
M arsenim aris grece uocatur: Quinta
regio ciuitatis eiusdem uers aest ad por
curii ueneratione sui mente ceperat
urbem: Haec ciuitas munitis simis moe¬
mis. mare florido mellitis ut sic dictum
sit riuulis. & fluminibus satis pinguissi¬
mis ne moribus consitis. & a romatibus

Expanded text:
venerabantur; quae regio Pagos venerabantur; quae regio Pagos appellatur ex nomine Sylvani et Fauni: Graeci enim Sylvanum Pan, et Faunos ficarios Panitas vocitant. Tertia regio Possedonos pagos appellatur, quae intendit  quo recursus totius populi, luna renascente, in multis functionibus confluebat. Quarta regio in eadem urbe est, ubi idolum Martis et simulacrum Herculis in colle Tritonii montis, in medio urbis positi, steterat, ad colendum multis immolationibus et delationibus Martem et Herculem, quos illi deos maximos et fortissimos adorabant. Ubi etiam exercebantur judicia et docebantur fora, ingeniique omnis solertia, qui locus Areopagus appellatur a Marte: Mars enim Ares Graece vocatur. Quinta regio civitatis ejusdem versa est ad portcurii veneratione sui, mente ceperat urbem. CAPUT IV. Haec civitas munitissimis moenibus, mari florido, mellitis, ut sic dictum sit, rivulis et fluminibus, satis pinguissimis nemoribus, consitis et aromatibus
Abbreviated transcription (Latin):
pocras ac aristotelis. ceteriq inuento¬
res & propagatores totius peritiae sunN
exorti. & in toto orbe sins p̃sentia. &
temporibus nr̃is memoria fulgent:
nhac sũmopere urbe: temporibus ci¬
tropis & menandri regumq succeden¬
tium. cultus simula chrorum & statu¬
arum adoratio. Idolorumq super¬
stitiosa religio primo est rẽꝑta. &s anc¬
tionibus propalita : Haec quoq in ꝓ¬
uectus ui est minerue sacrata: & ipsi
eiꝰ de nomine nomen aptatum:
Haec prima cunctarum urbium leges
disterminata signatur: Prima regi
ꝯest quȩ aegeum mare respicit: In
qua situs mons extat suꝑ eminens
urbi satur & priapi aureae statuar
uarianum in lusionum colebantur de¬
mentiis: Haec enimregio. Kronos
pagos appellatur exsatur ninomine
qui grecekronosuocatur: Secunda
regio athenȩ est quȩ respicit thraciã
ubi terebintus mirȩ magnitudinis inerat:
sub qua siluani & fauni agrestis hominis
simulacra statutis diebus a pastoribus

Expanded text:
pocras ac Aristoteles, caeterique inventopocras ac Aristoteles, caeterique inventores et propagatores totius peritiae sunt exorti, et in toto orbe suis praesentia, et temporibus nostris memoria fulgent. In hac summopere urbe temporibus Cecropis et Menandri, regumque succedentium cultus simulacrorum et statuarum adoratio, idolorumque superstitiosa religio primo est reperta, et sanctionibus propalata. Haec quoque in provectu sui est Minervae sacrata, et ipsi ejus de nomine nomen aptatum. Haec prima cunctarum urbium leges disterminata signatur: Prima regio est, quae Aegeum mare respicit, in qua situs mons exstat supereminens urbi, ubi Saturni et Priapi aureae statuae variarum illusionum colebantur dementiis: haec enim regio Kronos pagos appellatur ex Saturni nomine, qui Graece Kronos vocatur. Secunda regio Athenae est, quae respicit Thraciam, ubi terebynthus mirae magnitudinis inerat, sub qua Sylvani et Fauni agrestium hominum simulacra statutis diebus a pastoribus
Abbreviated transcription (Latin):
ad terminos quo modo adõ constitutus
magister omniũ genetium : ꝑ agrans
superiores & uicinas ciuitates tempora
quo princeps claudius agebat inceptris
narũ metropolis inconfinio thraciat
prospiciens lace demoniȩ terminos po¬
sita media interachaiam & macedo¬
mam iac& quanihil habuit grarcia
cdarius: Sita terrarum eminentibus
& frequentibus collibus montuosa. an¬
tiqua scriptorum facundia: paterna
uiscent & materna ubera apellatar
onicimaris faucibus bitalas simore inter¬
dusa aegeum pelagus aleua contingit
Vrbsindrta & antiqua sola preterenĩ¬
num incrementum gloriosa, Cuius
cuibus nondedit initium collectara na¬
tiuntas sedquiȩ illis sedes eade mest ee
origo Terrarun fertilitate opulenta.
fandi & eloquentiae nutrix phrloso¬
phorum &sanientium genetrix artiũ
liberalium & diuitiarum omnium co¬
pia p̃urbibus cunctis emicuit: Haec
sita est in attica elladis prouintia.
qua cicrops et menander reges ge¬
neros splenduerunt: ubi apollo ethip¬

Expanded text:
ad terminos, quomodo a Deo constitutus magister omnium gentium, peragrans superiores et vicinas civitates, tempore quo princeps Claudius agebat in sceptrinarum metropolis in confinio Thraciae prospiciens Lacedaemoniae terminos, posita media inter Achaiam et Macedoniam jacet, qua nihil habuit Graecia clarius situ terrarum, eminentibus et frequentibus collibus montuosa, antiqua scriptorum facundia, paterna viscera et materna ubera appellata: Ionici maris faucibus, bithalassi more, interclusa, Aegeum pelagus a laeva contingit. Urbs inclyta et antiqua, sola praeter externum incrementum gloriosa: cujus civibus non dedit initium collecta nativitas: sed quae illis sedes, eadem est et origo: terrarum fertilitate opulenta, fandi et eloquentiae nutrix, philosophorum et sapientium genitrix, artium liberalium et divitiarum omnium copia prae urbibus cunctis emicuit. Haec sita est in Attica Helladis provincia, qua Cecrops et Menander, reges generosi, splenduerunt: ubi Apollo et Hip
Abbreviated transcription (Latin):
acleciam parisiorum dño ducente per¬
uenit: Doctrinaq: p̃clarus miraculis
corus cans. &uirtutum signis. quȩ athe¬
niensium magister paulo docente di¬
dicerat : galliis ministrauit: Nonue¬
ritus incredule gentis expetere feri¬
tatem. quia uirtutẽ suam p̃teritarũ
pornarum recordatio roborabat:
Tormentis exꝑtus multis. morte tandẽ
ad secuturum seuitam: Totanihil omi¬
nus intentione desiderans. ut qui iam
erat xp̃i nominis intermulta torm̃¬
torum flagella ꝑfectus confessor. fie¬
rimortis multatione meretur & mar¬
tir: Tunc memorata parisiorum ciui¬
tas ut sedes regia. & conuentu galloꝵ
ac germanorum & nobilitate pollebat
quia erat salubris aere. locunda flu¬
mine fecunda terris. arboribus ne¬
morosa. &uineis uberrima. consti¬
pata popuł. referta commerciis
acuariis cõmeatibus unda fluminis
circum fluente: Quae si quidem in¬
ter multimoda cõmoditatũ genera.
&iam alueo suo magnam piscium

Expanded text:
ac Lutetiam Parisiorum, Domino ducente, perac Lutetiam Parisiorum, Domino ducente, pervenit, doctrinaque praeclarus, miraculis coruscans, et virtutum signis, quae Atheniensium magister Paulo docente didicerat, Galliis ministravit: non veritus incredulae gentis expetere feritatem, quia virtutem suam praeteritarum poenarum recordatio roborabat, tormentis expertus multis, morte tandem assecuturum se vitam: tota nihilominus intentione desiderans, ut qui jam erat Christi nominis inter multa tormentorum flagella perfectus confessor, fieri mortis mulctatione mereretur et martyr. Tunc memorata Parisiorum civitas, ut sedes regia, et conventu Gallorum ac Germanorum, et nobilitate pollebat: quia erat salubris aere, jucunda flumine, fecunda terris, arboribus nemorosa, et vineis uberrima, constipata populis, referta commerciis ac variis commeatibus, unda fluminis circumfluente. Quae siquidem inter multimoda commoditatum genera, etiam alveo suo magnam piscium
Abbreviated transcription (Latin):
probatos uiros adbibuit. illique dixit.
Sicut fuit dñs cũ dominis & patribus acma¬
gistris nrĩs aplis suis petro & paulo. ita sit
tecum in omnibus quocũq teneuerte¬
ris: Esto robustus iuenim meximam
& innumerabilem populi multitudi¬
nem introduces inueram repromis¬
sionis terram filiorum isrł: Et dans pa¬
Quisimul properantes. & circum circa
dnm p̃dicantes. appulerunt portum
arela tensium ciuitatis: Et ex inde qui¬
busdam in partes necessarias put euu
sum fuerat destinatis. idem. ma¬
Karius dionrsius. qui sedis a postolice
priuilegio tradente sibi beato demen¬
te petriapli suc cessore uerbi diuini
semina gallicis gentibus eroganda
sus ceperat. beatissimi principis a pos¬
tolorum & magistrisui informatus
exemplo qui romanȩ crudelitati
se propt̃ iħ uxp̃i nomen in merserat.
quo amplius a pud gallias gentilitatis
feruere cognouit errorem. illuc in¬
trepidus & calore fidei armatus accessit.

Expanded text:
probatos viros adhibuit, illique dixit: probatos viros adhibuit, illique dixit: Sicut fuit Dominus cum dominis et patribus et magistris nostris apostolis suis Petro et Paulo, ita sit tecum in omnibus, quocunque te verteris. Esto robustus: tu enim maximam et innumerabilem populi multitudinem introduces in veram repromissionis terram filiorum Israel. Et dans pa. CAPUT XX. Qui simul properantes, et circumcirca Dominum praedicantes appulerunt portui Arelatensium civitatis. Et exinde quibusdam in partes necessarias, prout ei visum fuerat, destinatis, idem Macarius Dionysius, qui sedis apostolicae privilegio, tradente sibi beato Clemente Petri apostoli successore, verbi divini semina gentibus Gallicis eroganda susceperat, beatissimi principis apostolorum et Magistri sui informatus exemplo, qui Romanae crudelitati se propter Jesu Christi nomen immerserant, quo amplius apud Gallias gentilitatis fervere cognovit errorem, illuc intrepidus et calore fidei armatus accessit,
Abbreviated transcription (Latin):
operarii : Quia ergo de omnibus catho¬
lice pictatis es suffucienter edoctus.
& ominixp̃iana uirtute a creligime
ad modum roboratus. ꝑ gein nomone :¬
dñi partes aggrediens occidentis. &
petro tradidit & ego scãc hereditatis
iure suscepi. ut inligandi soluendiq
auctoritate tibi semꝑ prestosit diua¬
na potestas nr̃i sorationibus comita ẽ¬
tus & scõrum̃ apłorum intercessioni¬
bus roboratus. intui a postolatus sorte
a postolica nr̃a auc toritate om̃nem
susciptens galliam opus fac euange¬
liste ministerium tuum imple ut
xp̃i notitia ꝑte ubiq: diffusa. ad nõ
indie retributionis mereairis audire:
Eige seruebone & fidelis. quia suꝑ pauca
fiustifidelis. supra multa te constituam in¬
tra ingaudium dnitui. Et ne uerearis
mult tudinem &a trocitatem gentis
barbaricȩ procerto sciens. quia quiplus
laborat plus mercedis accipi&: Socios
quoq: ei & cõministros uerbi. plures &

Expanded text:
operarii, quia ergo de omnibus cathooperarii, quia ergo de omnibus catholicae pietatis es sufficienter edoctus, et omni Christiana virtute ac religione admodum roboratus, perge in nomine Domini, partes aggrediens Occidentis, etPetro tradidit, et ego sanctae haereditatis jure suscepi, ut in ligandi solvendique auctoritate tibi semper praesto sit divina potestas, nostris orationibus comitatus, et sanctorum apostolorum intercessionibus roboratus, in tui apostolatus sorte, apostolica nostra auctoritate, omnem suscipiens Galliam, opus fac evangelistae, ministerium tuum imple, ut Christi notitia per te ubique diffusa, a Domino in diebus retributionis merearis audire: Euge, serve bone et fidelis, quia super pauca fuisti fidelis, supra multa te constituam, intra in gaudium Domini tui; et ne verearis multitudinem et atrocitatem gentis barbaricae, pro certo sciens quia qui plus laborat, plus mercedis accipiet. Socios quoque ei et comministros verbi plures et
Abbreviated transcription (Latin):
oris fraternitatis coniunctione loco
maxime uenerationis ẽ habitus: Cũ quo etiã
ꝓmutua locutione a postolicarum sanc¬
tionum & dulcedine spiritalis dilectionis
aliquandiũ familiarissime conuersatus.
in modiciamoris uterq uinculis se se
& orientali id est scĩssio dionisio.
occidentales tenebras uell& sua gratia
in lustrare & murum ualidissimum infi¬
delitatis qui totius galliae & germaniȩ
terminos pene in remediabiliter occu¬
pauerat. ꝓuideret ariete tali destruere
tantoq peritissimȩ aeloquentiae spicu¬
lo gentilitatem ꝑfodi quo ante ut mu¬
nitissima defensione erat solita gratu¬
lari atq omnem hanc galliam ipsius
dionrsii. a postolatu disponer& suble¬
uari quã mercurio demonica serui¬
tute constabat miserabiliter ancilla¬
ri: beati dementis cortetigit. & ut
istius modi uerbis p̃tiosum. dionrsium
sc̃s̃ demens mifrater carissime. ma¬
kari dionrsi. quanta est messisdo¬
minicȩ sationis. & quam pauci sunt

Expanded text:
oris fraternitatis conjunctione loco oris fraternitatis conjunctione loco maximae venerationis est habitus. Cum quo etiam pro mutua collocutione apostolicarum sanctionum, et dulcedine spiritualis dilectionis, aliquandiu familiarissime conversatus, immodici amoris uterque vinculis sese cet orientali, id est sanctissimo Dionysio, occidentales tenebras vellet gratia sua illustrare, et murum validissimum infidelitatis qui totius Galliae et Germaniae terminos pene irremediabiliter occupaverat, provideret ariete tali destruere, tantoque peritissimae eloquentiae spiculo gentilitatem perfodi, quo ante, ut munitissima defensione erat solita gratulari, atque omnem hanc Galliam ipsius Dionysii apostolatu disponeret sublevari, quam Mercurio daemoniaca servitute constabat miserabiliter ancillari, beati Clementis cor tetigit, et ut istius modi verbis pretiosum Dionysium sanctus Clemens, mi frater charissime Macari Dionysi, quanta est messis Dominicae sationis, et quam pauci sunt
Abbreviated transcription (Latin):
nit dispositio diuina. & uiri diabolia de¬
mentissima satis uesania : Nam cumpi¬
issimus nero terra mariq: imperii sui
frenalaxassec &nimie uoluptatis suc¬
cessu. intercetera nequitiarum suarũ
cumulamenta &im furor crudelita¬
tis eius dirarabie in xp̃i famulos ebullis¬
s& quarto decimo imperus ui anno. an¬
tequam beatus. dionisius. romam ad
alterum autem gladio animaduersũ
felici cruore ꝑfusos. & martrriigloria
dignos transmisit adsuperos. seque
uiuendi faciens finem obitu nefando
manȩ moeniis sui auspice xp̃o p̃sentiã
intulit. qm̃ fidei necessitas. & ad susci¬
piendum dĩ uerbum euidentis ingenti¬
bus quas ꝑtransierat. ostii apertio mo
rosius eum detinuit. beatum clemen
licae sedisiam apicem. gubernantem
inuenit. A quoidem gloriosus dnĩ athe¬
niensium archiep̃s dionrsius. moxut
sepotuerunt inuicem salutare. digno
est cũ honore sus ceptus & ꝓsc̃ĩtatis ac
eruditionis suȩ reuerentia. seu anteri¬

Expanded text:
nit dispositio divina, et viri diabolici denit dispositio divina, et viri diabolici dementissima satis vesania. Nam cum impiissimus Nero, terra marique imperii sui frena laxasset, et nimiae voluptatis successu, inter caetera nequitiarum suarum cumulenta, etiam furor crudelitatis ejus dira rabie in Christi famulos ebullisset, quarto decimo imperii sui anno, antequam beatus Dionysius Romam adirum, alterum autem gladio animadversum, felici cruore perfusos et martyrii gloria dignos transmisit ad superos, seque, vivendi faciens finem obitu nefando,manae moenibus sui auspice Christo praesentiam intulit, quoniam fidei necessitas, et ad suscipiendum Dei verbum, evidentis in gentibus, quas pertransierat, ostii apertio eum morosius detinuit, beatum Clementapostolicae jam apicem gubernantem invenit. A quo idem gloriosus Domini Atheniensium archiepiscopus Dionysius mox, ut se potuerunt invicem salutare, digno est cum honore susceptus, ac pro sanctitatis ac eruditionis suae reverentia seu anteri
Abbreviated transcription (Latin):
sitas ꝑ transiens ciuitates p̃dicando & ad
fidem populos conuertendo. fidelesq
in uerbo confirmando atq: oppressos
uariis langoribus sanando usq: troadis
secessit euangelii gratia. atq in eisdem
partibus aliquanto tempore deguit:
Sed & postaliquot annos cum pelio lace¬
de moniorum positus pecrum & pau¬
lum apłorum capita rumae tentos.
& petrum ergastulo. paulum secun¬
douinculis ꝑuulta fama adfici compe¬
riss& athenas rediens subrogato sibi
ep̃o plebem tradidit: Et ꝑ contrguas
paro ec hias uerbispargens semina
quatenus romã ꝑuenir&. cũ quibus¬
dam officialibus quos sibi comites sũp¬
serat nauiter ministrauit: Sicque
achiuȩ alumnus fortunȩ & doctus ar¬
ditectus eccłae seromanȩ ampletu¬
dinicantulit. & greciam cuido ctrina
acmira culorum memoriaman&.
Niquaquam deseruit: Magno enim
aptorum amore & martrru desiderio
festinantiae it ineris romam accele¬

Expanded text:
sitas pertransiens civitates praedicando, et ad sitas pertransiens civitates praedicando, et ad fidem populos convertendo, fidelesque in verbo confirmando, atque oppressos variis langoribus sanando, usque Troadem secessit Evangelii gratia. Atque in iisdem partibus aliquanto tempore degit. Sed et post aliquot annos cum Pelio Lacedaemoniorum positus, Petrum et Paulum apostolorum capita Romae tentos, et Petrum ergastulo, Paulum secundo vinculis, pervulgata fama affici comperisset, Athenas rediens, subrogato sibi episcopo plebem tradidit, et per contiguas parochias verbi spargens semina, quatenus Romam perveniret, cum quibusdam officialibus, quos sibi comites sumpserat, gnaviter ministravit: sicque Achivae alumnus fortunae, et doctus architectus, Ecclesiae se Romanae amplitudini contulit et Graeciam, cui doctrina ac miraculorum memoria manet, nequaquam deseruit. Magno enim apostolorum amore, et martyrii desiderio, festinantiae itineris Romam accele
Abbreviated transcription (Latin):
Multa p̃terea tam uolum inibus quã
differentibus ad diuersos epłis ut fluuius
eloquii mrstici edidit & uelut oraculum
magisterio p̃sagauit. ad subuertendos
errores. & destruendos nodos syllogis¬
morum gentilium. atque euacuan¬
dũ cultũ idolorum. seu cõmendandã
patriae caelestis beatitudinem & ar:¬
ternae uitae in mortalitatem: Quorũ
magnifica excellentia. exiguitatem
nr̃i sensus uidetur excedere: Plura etiã
scripsit. quae non est dubium notitiã
nostram latere
Iaulo autem romȩ & post primam
suã defensionem in occiduis partibus
ut sibi ipse p̃dixerat xp̃m testificante.
p̃tiosus & facundissimus dionrsius
qui a patria ionicus . xp̃iano autem
agnomine propt̃ maximã scĩtatem uo¬
cabatur. makarius quod interp̃tatur
beatus. Nepost discessũ magistrilupira¬
paces & greginon pircentes dominicas
oues inuaderent. quod institutor suus
plantauit. abundanti sollicitudine riga¬
re contendit: Vn deuicinas & longepo¬

Expanded text:
Multa praeterea tam voluminibus, quam differentibus ad diversos epistolis, ut fluvius eloquii mystici edidit, et velut oraculum magisterio praesagivit, ad subvertendos errores et destruendos nodos syllogismorum gentilium, atque evacuandum cultum idolorum, seu commendandam patriae coelestis beatitudinem, et aeternae vitae immortalitatem: quorum magnifica excellentia exiguitatem nostri sensus videtur excedere. Plura etiam scripsit, quae non est dubium nostram laetitiam latere. Paulo autem Romae, et post primam suam defensionem in Occiduis partibus, ut sibi ipse praedixerat, Christum testificante, pretiosus et facundissimus Dionysius, qui a patria Ionicus, Christiano autem agnomine, propter maximam sanctitatem vocabatur Macarius, quod interpretatur beatus, ne post discessum magistri, lupi rapaces et gregi non parcentes, Dominicas oves invaderent, quod institutor suus plantavit, abundanti sollicitudine rigare contendit. Unde vicinas et longe po
Abbreviated transcription (Latin):
OSTBOATACO
dam eiꝰ ab inferis
resurrectionem. seu in cȩlos glo¬
riosam ascensionem quase ma¬
nifestauit diuinitate numquam
defuisse quorediit. In uniuersis
gentib a postolo p̃dicatio
profutu¬
ra successit : Itaut fide crescente multi me¬
rerentur fieri xp̃i nominis confesso¬
res: quos catholica postmodũ gaud&¬
mater ecclesia prosmeruisse mar¬
trres & fidei bellatores. quat lȩta¬
batur ina postolis tantos se habere
duces atq rectores. Quisi quidem
cũ imminere suas cernerent pas
tionem fidelium tuorum prestitisti
eẽ & non uulnera: sed intercetera charis¬
matũ munera. talem tuis testibus tribuis¬
ti prolabore mercedem: ut nullũ tuoꝵ
fiusse gaudeat hostis inbellem: Quin¬
immo ꝑpetuũ illis ÷ largitus trium¬
phum. ut ecclesiȩ tuȩ semꝑsint Inex¬
emplum: Dequorũ collegiobeatus paulus
apłs. que m caelo p̃sidens humanitas &
benignigtas saluatoris nr̃idĩ compel¬
lans saulum strauit ac paulum statuit.
corũq merito ac numero sociauit.

Expanded text:
ost beatam dam ejus ab inferis resurrectionem, seu in coelos gloriosam ascensionem qua se manifestavit divinitate nunquam defuisse, quo rediit, in universis gentibus apostolorum praedicatio profutura successit, ita ut fide crescente, multi mererentur fieri Christi nominis confessores, quos catholica postmodum mater Ecclesia, promeruisse martyres et fidei bellatores, quae laetabatur in apostolis tantos se habere duces et rectores. Qui si quidem cum imminere suas cernerent passtionem fidelium tuorum praestitisti esse, et non vulnera: sed inter caetera charismatum munera, talem tuis testibus tribuisti pro labore mercedem, ut nullum tuorum fuisse gaudeat hostis imbellem: quinimo perpetuum illis es largitus triumphum, ut Ecclesiae tuae semper sint in exemplum. De quorum collegio beatus Paulus apostolus, quem coelo praesidens humanitas et benignitas Salvatoris nostri Dei, compellans Saulum stravit, ac Paulum statuit, eorumque merito ac numero sociavit,
Abbreviated transcription (Latin):
mo uiro has partes adisse qđ ipse fensa¬
torũ manifeste refllit auditus: Et quod
gregorius turonensis sicut in passione sc̃
saturnim legisse sedixerat. sub aut uma¬
tione memor& istũ ipsũ tempore ꝑse¬
cutionꝑs decii subbeato sixto cũ aliis sex
ep̃ĩs quorũ uitȩ uel passiones nequaquã
eiꝰ dictis inratione temporũ consonant
inhas regiones fuisse directũ : Ecce om̃is

Expanded text:
mo viro has partes adiisse, quod ipse sensamo viro has partes adiisse, quod ipse sensatorum manifeste refellit auditus, et quod Gregorius Turonensis, sicut in passione sancti Saturnini legisse se dixerat, sub autumatione memoret, istum ipsum tempore persecutionis Decii sub beato Sixto cum aliis sex episcopis, quorum vitae vel passiones nequaquam ejus dictis in ratione temporum consonant, in has regiones fuisse directum. IX. Ecce omnis