comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
seu praueniunt᷑. Possunt habe¬
rehancexcusationẽ. ossunt
plane Sed nonideo possunt
es fugere damnationem
uicũqenim sine lego peccauȩ¬
runt sinelege & peribunt
Et quicũq in lege peccauerunt
perlegem iudicabuntur
sonat. quã ꝗqđ ait tudicabartur
Von solũ nihil adiuuare hanc ex¬
cusationẽ uident ostendere.
uerũ &iã plus grauare.
Quienmist quia non auderunt
excusabunt: sine lege peribunt:
edutrũ hi quicũ audirent contẽp¬
serunt uel&iã restiterunt.
Nectantũ. contradicendo sedeos
aquib audierunt odiis ꝑsequendo
Ineis deputandi sunt dequib ali
Merito quȩritur. Sed sialiud ÷
perire sinelege aliud iudicari
ꝑlegem: Et illud est grauius
hoc autẽ leuius: procul dubio
non sunt isti in hac poena leuiore
ponendi. Quianeq inlege pecca¬
uerunt. sed omnino legemxp̃i
accipere noluerunt: Et eam
quantũ adipsos attin& omnino
nullã eẽ uoluerunt: Illiautem
peccant in lege qui sunt in lege

Expanded text:
seu praeveniuntur, possint habeseu praeveniuntur, possint habere hanc excusationem? Possunt plane, sed non ideo possunt effugere damnationem. Quicumque enim sine Lege peccaverunt, sine Lege et peribunt: et quicumque in Lege peccaverunt, per Legem judicabuntur sonat quam quod ait, judicabuntur; non solum nihil adjuvare hanc excusationem videntur ostendere, verum etiam plus gravare. Qui enim se quia non audierunt, excusabunt, sine Lege peribunt. 4. Sed utrum hi qui cum audirent, contempserunt, vel etiam restiterunt, nec tantum contradicendo, sed et eos a quibus audierunt odiis persequendo, in eis deputandi sunt de quibus almerito quaeritur. Sed si aliud est perire sine Lege, aliud judicari per Legem, et illud est gravius, hoc autem levius; procul dubio non sunt isti in hac poena leviore ponendi, quia neque in Lege peccaverunt, sed omnino Legem Christi accipere noluerunt, et eam quantum ad ipsos attinet, omnino nullam esse voluerunt. Illi autem peccant in Lege, qui sunt in Lege,
Abbreviated transcription (Latin):
rentes utrũ hi. ad quos nonuenit
ps neclocutus eis est: habeant
excusationẽ depeccatosuo.
i enimnon habent. Curhic dic¬
tuest ꝓterea istos non habere
quiauenit & locutus ÷ eis.. si autẽ
halient. utrũ adhoc habeant ut
a poenis alienent᷑ : ai ut mitius
pumiantur. Ad hec inquisita ꝓmeo
captu dno donante respondeo:
Har cillos excusationẽ non deom¬
n peccatosuo. sed de hoc peccato
quom xp̃m non crediderunt
ad quos nonuenit & quib: non: lõ
cutus. Ued nomineosunt numero
ii ad quos indiscipulis uenit.
Et quib ꝑdiscipulos ÷ locutus
qđ a nime facit. Aa pecclesiam
sua uenit ad gentes et peccle
siã loquit gentib. Ad hocenim
ꝑtin& qđ ait. quiuos recipit me
recipit. Et quiuos spernit me
spernit. AXuultis inquit apos¬
tolus paulus. Experimentum
acciperecius quinme loquit ep̃s.¬
qua xp̃s mnecdesiã uenir& adgenter
Et prius quã cuangeliũ cius auh¬
rent uite huius fine preuentist

Expanded text:
rentes, utrum hi ad quos non venit rentes, utrum hi ad quos non venit Christus, nec locutus est eis, habeant excusationem de peccato suo. Si enim non habent, cur hic dictum est propterea istos non habere, quia venit et locutus est eis? Si autem habent, utrum ad hoc habeant ut a poenis alienentur, an ut mitius puniantur? Ad haec inquisita pro meo captu, Domino donante, respondeo, habere illos excusationem, non de omni peccato suo, sed de hoc peccato quo in Christum non crediderunt, ad quos non venit, et quibus non est locutus. Sed non in eo sunt numero hi ad quos in discipulis venit, et quibus per discipulos est locutus, quod et nunc facit: nam per Ecclesiam suam venit ad Gentes, et psiam loquitur Gentibus. Ad hoc enim pertinet quod ait, Qui vos recipit, me recipit : et, Qui vos spernit, me spernit . An vultis, inquit apostolus Paulus, experimentum accipere ejus qui in me loquitur Ch ad Gentes, et priusquam Evangelium ejus audirent, vitae hujus fine praeventi sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
quiodit xp̃m & discipulos eius.
Immouero non ineis solis. sed hos
quoq adeunde munduꝑtinere mon¬
strauit. Quid ⁊ ergo sinonuenis p̃
& locutus eis peccatũ non haberent.¬
Nũquid sine peccatoerant iudei
antequã xp̃s ad eos in carneuenis se
Quis hocul stultissimus dixerit.
Sedmagnũ quoddã peccatum.
nonomne peccatũ. quasi sub gene¬
ralinomine uult intellegi.
Hocest enim peccatũ quotenentur
cuncta peccata. Quodumus quiser
si non habeat: Dimu tant ei cuneta.
perrato.
ocest autẽ quia non crediderunt
xonutiq hecberent. Aduentus
quippe cius quantũ credentib sa¬
lutaris. Taentũ non credentib
exitiabilis factus: tã quã &ipse
caput & princeps apostolorum
qđ de scipsi dixerunt extiterit.
quibidã quidem odor uita inuitãe
Quib:dã uero odo mottis in moctẽ
Sed quod a diunxit atqait: Nunc
autẽ excusationẽ non habent de
peccatosuo. Potes mouere quȩ¬

Expanded text:
qui odit Christum et discipulos ejus; qui odit Christum et discipulos ejus; imo vero non in eis solis, sed hos quoque ad eumdem mundum per tinere monstravit. Quid est ergo, Si non venissem, et locutus eis fuissem, peccatum non habereNunquid sine peccato erant Judaei, antequam Christus ad eos in carne venisset? Quis hoc vel stultissimus dixerit? Sed magnum quoddam peccatum, non omne peccatum, quasi sub generali nomine vult intelligi. Hoc est enim peccatum quo tenentur cuncta peccata: quod unusquisque si non habeat, dimittuntur ei cuncta peccata. Hoc est autem, quia non crediderunt non utique haberent. Adventus quippe ejus quantum credentibus salutaris, tantum non credentibus exitiabilis factus est: tanquam et ipse caput et princeps Apostolorum, quod de se ipsi dixerunt, exstiterit quibusdam quidem odor vitae in vitam, quibusdam vero odor mortis in mortem . 2. Sed quod adjunxit, atque ait, Nunc autem excusationem non habent de peccato suo, potest movere quae
Abbreviated transcription (Latin):
runt & urm serucebunt. sed hȩc
omnia facient uobis ꝓpt̃ nom̃meũ
quianesciunt eũ quimisit me
e quib autẽ hoc dixerit siquȩram
Inuenimus eũ adhaec uerbauenis¬
se ab eo qđ dixerat. simundiqs uos
odit: scitote quiame priorem
uobis odio hebuit Nuxeuero
addidit sinonuenis sem & locutus
eis fuissem peccatũ non hecberen:
udeos ostendit ex praessius. de his
ergo &illa dicebat. Na hoc indicat
uerborum ipsa contextio.
Oehisenimdicit: sinonuenis sem
& locutus eis suis sem peccatũ non
haberent: dequib dicebat.
Sime ꝑrecuti sunt &uos ꝑsequentꝰ
Siser monẽ meũ seruauerunt
& ur̃ i seruabunt: Sed haecom̃a
facient uobis ꝓpt̃ nomenineũ.
Quianesciunt eum quimisit me.
His enim uerbis. Et ista subiungit.
Sinonuenis sem & locutus cis fuis¬
sem. Peccatũ non haberent.
udei ergo ꝑsecuti suntx p̃m. quod
euidentis sime indicat euangeliũ.
Iudeis locutus : xp̃s non aliis gentib
Ixeisergo uoluit intellegimundũ

Expanded text:
servabunt: sed haec omnia facient vobis propter nomen meum, quia nesciunt eum qui misit me. De quibus autem hoc dixerit si quaeramus, invenimus eum ad haec verba venisse ab eo quod dixerat, Si mundus vos odit, scitote quia me priorem vobis odio habuit: nunc vero quod addidit, Si non venissem, et locutus eis fuissem, peccatum non haberent, Judaeos ostendit expressius. De his ergo et illa dicebat; nam hoc indicat verborum ipsa contextio. De his enim dicit, Si non venissem, et locutus eis fuissem, peccatum non haberent, de quibus dicebat, Si me persecuti sunt, et vos persequentur; si sermonem meum servaverunt, et vestrum servabunt: sed haec omnia facient vobis propter nomen meum, quia nesciunt eum qui misit me: his enim verbis et ista subjungit, Si non venissem, et locutus eis fuissem, peccatum non haberent. Judaei ergo persecuti sunt Christum, quod evidentissime indicat Evangelium; Judaeis locutus est Christus, non aliis gentibus: in eis ergo voluit intelligi mundum,
Abbreviated transcription (Latin):
iturus. & responderateis seiturũ.
quo ipsi tunc uenire nonpos sent:
Nunc uero itase ꝓmittit iturum.
ut nullus eorũ. quouadit inter¬
rog& Nubes enim suscepit eum
quando ascendit abeis & cuntẽ
in calũ nonuerbis qua sierunt:
Sedoculis deduxerunt. ed quia
hac loquutus sũ uobis inquit:
Tristitia impleuit eor uestrum
Videbat utiq quidilla sua uerba
ineocũ cordib agerent: spiritale
bant. Amittere m&uebant.
Et quia se amis suros eẽ illo uera
denuntiante. dubitare non pote¬
rant: Contristabat᷑ humanus
affectus : quia carnalis desolabo¬
tur aspectus. Nouerat autem
ille quideis potius ex pedir &:
Quiausus interioripse: ut ique
melior quocos consolaturus fuerat
sp̃s scs̃ ⁊ Noncernentiũ corporib in¬
gesturus corpus humanũ: sed seipsũ
credentiũ pectorib infusurus.
Demq adiungit. Sedegouerita¬
tẽ dicouobis: Expedituobis atego
uadam. Si enimnon abiero:
Para cirtus nonueni& aduos.

Expanded text:
iturus, et responderat eis se iturum iturus, et responderat eis se iturum quo ipsi tunc venire non possent . Nunc vero ita se promittit iturum, ut nullus eorum quo vadit interroget. Nubes enim suscepit eum quando ascendit ab eis; et euntem in coelum non verbis quaesierunt, sed oculis deduxerunt . 4. Sed quia haec locutus sum vobis, inquit, tristitia implevit cor vestrum. Videbat utique quid illa sua verba in eorum cordibus agerent: spiritualem bant, amittere metuebant; et quia se amissuros esse illum vera denuntiantem dubitare non poterant, contristabatur humanus affectus, quia carnalis desolabatur aspectus. Noverat autem ille quid eis potius expediret, quia visus interior ipse est utique melior, quo eos consolaturus fuerat Spiritus sanctus; non cernentium corporibus ingesturus corpus humanum, sed seipsum credentium pectoribus infusurus. Denique adjungit, Sed ego veritatem dico vobis, expedit vobis ut ego vadam. Si enim non abiero, Paracletus
Abbreviated transcription (Latin):
absq sinagogis facerent eos&m.
ter ficerent. arbitrantes obsequũ
se prestaredo. Qum̃ caritasom¬
niato lerat. quae dffundenda
Quia facturus eoserat martrres
suos. idest testes suos ꝑspm̃ scm̃
Nec frigescerent a caritate prȩdi¬
candi. illo diumo igne succensi
Hacergo inquit locutus sui uobis.
Vt cũuenerit hora corũ reminis¬
camini quiaego dixiuobis
eescilic& locutus sumuobis. Non
tantũ quia passuriestis ista sed
quia cuiuenerit paraditus ille
testimoniũ ꝑ labebit de me. neista
timendo taceatis. Vnde si&. ui
&iã uos iestimoniũ per hibeatis.
aec autẽ uobis abinitio non dixiquia
uobiscũeram. Et ego uos consola
bita humanis senib: uris quam
paruubi capere poteratis.
Nunc autẽ uado adeũ qui memisit:
Et uemoinquit exuobis interrogat
me quouadis. Significat sic seiturũ
ut nullus interrogar&: Qđ palã fie¬
ri uisi corporis cernerent. Nacnsu¬
perius interrogauerant eũ. quo eẽi

Expanded text:
absque synagogis facerent eos, et absque synagogis facerent eos, et interficerent arbitrantes obsequium se praestare Deo: quoniam charitas omnia tolerat , quae diffundenda quia facturus eos erat martyres suos, id est testes suos per Spiritunec frigescerent a charitate praedicandi, illo divino igne succensi. Haec ergo, inquit, locutus sum vobis, ut cum venerit hora eorum, reminiscamini quia ego dixi vobis . Haec scilicet locutus sum vobis, non tantum quia passuri estis ista; sed quia cum venerit paracletus ille, testimonium perhibebit de me, ne ista timendo taceatis, unde fiet ut etiam vos testimonium perhibeatis. Haec autem vobis ab initio non dixi, quia vobiscum eram, et ego vos consolabbita humanis sensibus vestris, quam parvuli capere poteratis. 3. Nunc autem vado ad eum qui me misit: et nemo, inquit, ex vobis interrogat me, Quo vadis? Significat sic se iturum ut nullus interrogaret, quod palam fieri visu corporis cernerent: nam superius interrogaverant eum quo esset
Abbreviated transcription (Latin):
de fide euangelii secundũ matheũ.
Quihȩceis ad nõ non solũ cĩuam
essa pascha cũ discipulis cȩnatu¬
rus imminente passione. Uerũ
& abinitio denuntiata eẽ cõmemo¬
rat. Ubi primũ nominatim
duodecim exprimunt᷑ a postoli
& adopera diuina mittuntur
Qund sibiergo uult qđ hicait.
Hec autẽ uobis abinitio non dixi.
Quia uobiscũerã. nisi quia ea
turus quando meda illa passu¬
risunt. Haeceis abinitio nondix̃.
quia cũ ipsiserat. Consolator
ergo ille uel aduocatus. Vtrũq
enim inter prȩatur. qđ est
grȩce paraclrtus. xp̃o absce¬
dente fuerat neces sccrius
Et ideo deillo non dixerat abiini¬
tio quando cũ illis erat. Quia
cius prȩsentia solcbantur.
Absces surus autẽ oportebat ut di¬
cer& illũ eẽ uenturũ
ꝑquẽ futurũerat. ut ca¬
ritate diffusa incoxidib suis. uer¬
bũdi cũ fidutia praedicarent.
Etillo intrinsecus a rud eos testimo¬
testimoniũ ꝑhiberent: neque.
scandclizarent᷑ cũmimicnudȩi

Expanded text:
de fide Evangelii secundum Matthaeum, qui haec eis a Domino non solum cum jam esset Pascha cum discipulis coenaturus imminente passione, verum et ab initio denuntiata esse commemorat, ubi primum nominatim duodecim exprimuntur Apostoli, et ad opera divina mittuntur ? Quid sibi ergo vult quod hic ait, Haec autem vobis ab initio non dixi, quia vobiscum eram: nisi quia ea turus, quando mala illa passuri sunt, haec ab initio eis non dixit, quia cum ipsis erat? 2. Consolator ergo ille vel advocatus utrumque enim interpretatur quod est graece paracletus, Christo abscedente fuerat necessarius; et ideo de illo non dixerat ab initio quando cum illis erat, quia ejus praesentia consolabantur: abscessurus autem oportebat ut diceret illum esse venturum, per quem futurum erat ut charitate diffusa in cordibus suis verbum Dei cum fiducia praedicarent; et illo intrinsecus apud eos testimotestimonium perhiberent; neque scandalizarentur cum inimici Judaei
Abbreviated transcription (Latin):
ipr̃pm occiderent istaratione
cõmotisunt. Aã eorũ dehacre.
&iã uerba conscripte sunt.
Videas quiatotus mundus posteũ
abut: sidimiserim cũ uiuere.
Uenient romani & tollunt nobis

Expanded text:
istum occiderent, ista ratione commoti sunt: nam eorum de hac re etiam verba conscripta sunt. Videtis quia totus mundus post eum abiit : si dimiserimus eum vivere, venient Romani, et tollent no
Abbreviated transcription (Latin):
Quiaego dixiuobis.oraeorũ.
hora tenebrosa. hora nocturno
Sedindie mandauit dñs mise¬
ricordiã suã : & in nocte declaraũ
Quando nox iudeorũ separatũ
a se diemxp̃ianorũ nulla con¬
fusione fus cauit: Q quando
carnẽ occidere potuit: fidem
tenebrare non potuit:

Expanded text:
quia ego dixi vobis. Hora eorum quia ego dixi vobis. Hora eorum hora tenebrosa, hora nocturna. Sed in die mandavit Dominus misericordiam suam, et in nocte declaravit : quando nox Judaeorum separatum a se diem Christianorum nulla confusione fuscavit; et quando carnem occidere potuit, fidem tenebrare non potuit.
Abbreviated transcription (Latin):
Vt inserđr&ur oleaster : Nam
spũscõ implente discipulos xp̃i.
culingus omniũ gentiũ loque¬
rentꝰ: cũꝑeos diuina miracula
frequentcerent᷑. & diuina eloquia
spar gerentur: &iã occisus
it adilectus : xp̃s. Ut eius disci¬
puli expulsi a congregationib
iudȩorũ. Ex ipsis quoq uideis
ingentẽ multitudinẽ congsega¬
rent. & nullã soli tudinem
formidarent. incergo accensi
c&erireꝓbi &cacci. Zelũdi haben¬
tes sed non secundũ scientiam.
x obsequiũ sedo praestecre creden¬
tes occidebant eos: sed pillisoc¬
cisus colligebateos. Quidehis
futuris ante quã occider&ur in¬
struxerateos Neignecros atq
inparatos annmos. melec inopi¬
nata & in ꝓuisa quã iuscito tran¬
situra turbarent: sed prȩcoꝵ¬
nita & patienter accepta. Ad
bona sempiterna ꝑducerent.
Hancenim fuis se causam uthaec
eis praenuntiar&. &iã ipse de¬
monstrauit adiungens. ed
haclocutus sũ uobis. Ut cũue¬
nerit horacoũ reminis caminis

Expanded text:
ut insereretur oleaster . Nam ut insereretur oleaster . Nam Spiritu sancto implente discipulos Christi, cum linguis omnium gentium loquerentur, cum per eos divina miracula frequentarentur, et divina eloquia spargerentur, etiam occisus ita dilectus est Christus, ut ejus discipuli expulsi a congregationibus Judaeorum, ex ipsis quoque Judaeis ingentem multitudinem congregarent, et nullam solitudinem formidarent . Hinc ergo accensi caeteri reprobi et caeci, zelum Dei habentes, sed non secundum scientiam, et obsequium se praestare Deo credentes, occidebant eos. Sed pro illis occisus colligebat eos; qui de his futuris, antequam occideretur, instruxerat eos, ne ignaros atque imparatos animos mala inopinata et improvisa, quamvis cito transitura, turbarent, sed praecognita et patienter accepta ad bona sempiterna perducerent. Hanc enim fuisse causam ut haec eis praenuntiaret, etiam ipse demonstravit adjungens: Sed haec locutus sum vobis, ut cum venerit hora eorum, reminiscamini
Abbreviated transcription (Latin):
moriatur: &non totagens pereat:
ꝑ secuti sunt & uos per sequentur
Vt quẽ ad modũ illũ occidendo.
do se praestitisse obsequiũ puta¬
uerunt: sic &iã illos. Isteitaq
sensus ÷ in his uerbis. Extrasr̃¬
nagogas facientuos: sed nolite
so. litudinẽ formidare. Separati
quippe a congr egatione eorum.
tã multos inineo nomine congre¬
gabitis. utillimouentes nete plũ
qd erat apud eos &omnia legis
u&eris sacramenta deserantꝰ.
inter ficiantuos. sic fundemes
sanguinẽ urm̃. Ut dose praȩsta¬
re arbitrentur obsequium.
eceest illud qđ dehis dix apostolus
⁊clũdihabent sednon secundũ
scientiã. obscquiũ seputant
prestaredo inter siciendo faniu¬
losdĩ. Derror horrendus:
Ita ne in placea sdo ꝑcutis placen¬
riente ꝓsterintꝰ. Neditẽplum
lapideum deseratur.: Oexecra¬
bilis caecitas: sed exparte israhel
factaest. Ut plenitudogentium
intrar&: Exparte inquam
facta est. nonextoto. Nonem̃
om̃s sedaliqui exramis fractisin

Expanded text:
o, et non tota gens pereat . persecuti sunt, et vos persequentur ; ut quemadmodum illum occidendo, Deo se praestitisse obsequium putaverunt, sic etiam illos. 4. Iste itaque sensus est in his verbis: Extra synagogas facient vos; sed nolite solitudinem formidare: separati quippe a congregatione eorum, tam multos in nomine meo congregabitis, ut illi metuentes ne templum quod erat apud eos, et omnia Legis veteris sacramenta deserantur, interficiant vos; sic fundentes sanguinem vestrum, ut Deo se praestare arbitrentur obsequium. Ecce est illud quod de his dixit Apostolus, Zelum Dei habent, sed non secundum scientiam : obsequium se putant praestare Deo, interficiendo famulos Dei. O error horrendus! Itane ut placeas Deo, percutis placenriente prosternitur, ne Dei templum lapideum deseratur? O exsecrabilis caecitas! Sed ex parte in Israel facta est, ut plenitudo Gentium intraret: ex parte, inquam, facta est, non ex toto. Non enim omnes, sed aliqui ex ramis fracti sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
amquã dicer&. Ex pedit uobis
ut hec forma serui auferatur a uob̃:
Caro quidem sactũ uerbũ habito
nuobis ⁊ sed nolo al huc me carna¬
liter diligatii: & isto lacte contenti.
semꝑinfanies ẽẽ cupiatis Expedit
uobis ut egouadã. Sienimnon abie¬
ro: para drtus non ueni& aduos.¬
ialimenta tenera quib uos alui
non subtrauero. solidũcibũ none¬
suri&is: i carni carnaliter ha¬
scritis Capates sp̃s noneritis.

Expanded text:
quam diceret: Expedit vobis ut haec forma servi auferatur a vobis. Caro quidem factum Verbum habito in vobis, sed nolo adhuc me carnaliter diligatis, et isto lacte contenti, semper infantes esse cupiatis. Expedit vobis ut ego vadam; si enim non abiero, Paracletus non veniet ad vos. Si alimenta tenera, quibunon subtraxero, solidum cibum non esurietis. Si carni carnaliter adhaeseritis, capaces Spiritus non eritis.
Abbreviated transcription (Latin):
abinitio non dixi. quia uobis cũ erã
Nunc autem uado ad eũ qui memisit:
bi primam uidendũ ÷. Utrũeis
futuras non pradixerit ante passio¬
nes. Sed alutres cuangelistȩ. satis
eũ pradixisse ista demonstrant.
ante quãuentũ es s& ad cenam.
Quaꝑacta secundũ iohannẽ ista
locutus: ubiait. hac autẽ uobis
abinitio non dixi. Quia uoliscuerã
x forte hincista soluit᷑ quęstio.
Ouia & illicũ narrant passiomi ꝓxi¬
mũ fuis se cũhatdicer&: Noner¬
go abinitio quando cũilliserat. quia
iam discessurus iamq: ad patrem
ꝑrecturus haecdixit. Rideo &iã
secundũ illos cuangelistccs uerũ

Expanded text:
initio non dixi, quia vobiscum eram: nunc autem vado ad eum qui me misit. Ubi primum videndum est, utrum eis futuras non praedixerit ante passiones. Sed alii tres evangelistae satis eum praedixisse ista demonstrant, antequam ventum esset ad coenam : qua peracta secundum Joannem ista locutus est, ubi ait, Haec autem vobis ab initio non dixi, quia vobiscum eram. An forte hinc ista solvitur quaestio, quia et illi eum narrant passioni proximum fuisse cum haec diceret? Non ergo ab initio quando cum illis erat, quia jam discessurus, jamque ad Patrem perrecturus haec dixit: et ideo etiam secundum
Abbreviated transcription (Latin):
quit ut omnis quunter ficit uos.
Arbitr&ur obsequiũ se prȩstaredo.
nor sus non mihi uid&ur aliud sig¬
nificare uoluisse. nisiut intellege¬
rent atq gauderent. tã multos
sexp̃o ad quisituros cũ iudeorũ con¬
gregationib pellerentꝰ. Ut eos non
sufficer& pellere. sed nonsinerent
uiuere: Neomnes ad nomenxp̃i
sua praedicatione conuer terent.
&abobser uatione iudaismi: Tam¬
quã diuina ueritatis auerterent.
ocenim deiudeis dictũ debemus
accipere. Dequib dixerat. ex¬
tra synagogas facient uos.
amtestr id est marteresap̃i
&iã sioccisi sunt agentilib: Non
tamen illi arbitrati sunt do seddis
suis fcdsis obsequiũ praestecre cũ
hoc facẽrent. Iud ȩorũ autẽ omnis
quioccidit pradicatores xp̃i dõ se

Expanded text:
hora ut omnis qui interficit vos, arbitretur obsequium se praestare Deo. Prorsus non mihi videtur aliud significare voluisse, nisi ut intelligerent atque gauderent tam multos se Christo acquisituros, cum de Judaeorum congregationibus pellerentur, ut eos non sufficeret pellere, sed non sinerent vivere, ne omnes ad nomen Christi sua praedicatione converterent, et ab observatione Judaismi, tanquam divinae veritatis, averterent. Hoc enim de Judaeis dictum debemus accipere, de quibus dixerat, Extra synagogas facient vos. Nam testes, id est martyres Christi, etiamsi occisi sunt a Gentilibus; non tamen illi arbitrati sunt Deo, sed diis suis falsis obsequium se praestare, cum haec facerent. Judaeorum autem omnis qui
Abbreviated transcription (Latin):
Et gloxiã quara solo do est non quȩ¬
hocest dono gratiaedi. Nonsint
denumcroeorũ. quugnorantes
di iustitiã & suã uolentes consti¬
tuere iustitiȩdi non sunt subiect:
Nec de illorũ dequib dictumest
dilexerunt gloriã hominũ magis
quãdi. lla congruit ꝓphecia:
Quaedeipsis inuenitur implea
uẽ inlumine uultus tui ambula¬
bunt. Et innomin&uo exulta¬
bunt totadie: & intua iustitia

Expanded text:
et gloriam quae a solo Deo est non quaeet gloriam quae a solo Deo est non quaehoc est dono gratiae Dei, non sint de numero eorum qui ignorantes Dei justitiam, et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti ; nec de illorum de quibus dictum est, Dilexerunt gloriam hominum magis quam Dei: illa congruit prophetia, quae de ipsis invenitur impleta, Domine, in lumine vultus tui ambulabunt, et in nomine tuo exsultabu
Abbreviated transcription (Latin):
ri. Etideo suturũ erat ut foras
mitterentꝰ cũillo abeis quic̃ẽ nollcã
muillo. hi quieẽ nonpossent sineillo.
amꝓsecto quianonerat ullus
alius populusdi qua illud semen.
abrahȩ. siagnoscerent & recipe¬
rentxp̃m. Tamquã raminatu¬
rales molecc ꝑmanerent.
Necalie fierent ecclesiaexp̃i
alia sinagoge iudcorũ: Eadem
quipƿeessent: si meo demẽe uo¬
luissent. Quod quia noluerunt.
quid restabat nisi utremanentes
extraxp̃m extra synagogas
facerent eos quinonre linque¬
rent xp̃m Accepto quippe
sp̃usco testes eius effecti: Non
utiq tale sessent dequib dicitꝰ.
Multi principes iudeorũ credide¬
rumi ineũ. Sed ꝓpt̃ mecũ iudaeo¬
rum nerepellerent desynago¬
gis non audebant confitericum
Dilexer unt enimgloriã hominũ
magis quãdi. Crediderunt
ergo ineũ sed nonsic quoniodo
eos uolebat credere. qui dicebat.
Quomodo potestis credere.
gloriã alimuicẽ expectantes.

Expanded text:
ri; et ideo futurum erat ut foras ri; et ideo futurum erat ut foras mitterentur cum illo, ab eis qui esse nollent in illo, hi qui esse non possent sine illo. Nam profecto, quia non erat ullus alius populus Dei quam illud semen Abrahae, si agnoscerent et reciperent Christum, tanquam rami naturales in olea permanerent ; nec aliae fierent Ecclesiae Christi, aliae Synagogae Judaeorum: eaedem quippe essent, si in eodem esse voluissent. Quod quia noluerunt, quid restabat nisi ut remanentes extra Christum, extra synagogas facerent eos qui non relinquerent Christum? Accepto quippe Spiritu sancto testes ejus effecti, non utique tales essent, de quibus dicitur: Multi principes Judaeorum crediderunt in eum; sed propter metum Judaeorum, ne pellerentur de synagogis, non audebant confiteri eum: dilexerunt enim gloriam hominum magis quam Dei . Crediderunt ergo in eum, sed non sic quomodo eos volebat credere, qui dicebat: Quomodo potestis credere, gloriam ab invicem exspectantes,
Abbreviated transcription (Latin):
gauerat pradicauit. & quẽ consi¬
teri timuerat. Nontimuit ꝓsi¬
teri Prius enim exemplo qui¬
dem fuerat edoctus ut qđ ficri
conuenerat noss&. sed nondũ
fuerat uir uite fultus. Vt quoo
nouerat facer&. Iustructus
erat. in star&. sed nonerat firm¬
mortem. Ideo dns in hoc consequen¬
ti capitulo dequonunc uobis loquen¬
Ut non scandeli: emini: Canitur
quippe inpsalmo. parmulta dili¬
gentib legenituã. Et non est eis
scandalum, Merito itaque
ꝓmisso spũscõ quoineis operante
fierent testescius. subuxit.
aec loquutus sum uobis. Ut non
ta diligentib legemdi: Ut non sit
cisscandalum. Heide quid passu¬
riessent. Iam exprimens ait.
xira synagogas facient uos:
iud autẽ malierat apostolis expel¬
li depnagogis iudaicis: quasinon
inde se fuerant separaturi. &iam¬
sieos nullus expeller&. Sedi¬
mirũ hoc uoluit denuntiare.
Quia iudȩi xp̃m nonsuerant recep¬
turi a quoisti non suerant recesstu¬

Expanded text:
gaverat praedicavit; et quem configaverat praedicavit; et quem confiteri timuerat, non timuit profiteri. Prius enim exemplo quidem fuerat edoctus, ut quod fieri convenerat nosset; sed nondum fuerat virtute fultus, ut quod noverat faceret: instructus erat ut staret, sed non erat firmamortem. Ideo Dominus in hoc consequenti capitulo, de quo nunc vobis loquenut non scandalizemini. Canitur quippe in Psalmo, Pax multa diligentibus legem tuam, et non est illis scandalum . Merito itaque promisso Spiritu sancto, quo in eis operante fierent testes ejus, subjunxit, Haec locutus sum vobis, ut non ta diligentibus legem Dei, ut non sit illis scandalum. 2. Deinde quid passuri essent, jam exprimens ait: Extra synagogas facient vos. Quid autem mali erat Apostolis expelli de synagogis Judaicis, quasi non inde fuerant se separaturi, etiamsi eos nullus expelleret? Sed nimirum hoc voluit denuntiare, quia Judaei Christum non fuerant recepturi, a quo isti non fuerant recessu
Abbreviated transcription (Latin):
xliis que precedurt hoccux¬
geli capitulũ dns discipulos
suos adiimicorũ odia perfe¬
renda consirmans. suoquoq
ƿraeƿarauit exemplo: Ut eũ
imitando fierent fortiores.
monium ꝑhiber&. Qadiciens
qd & ipsi fierent ⁊estes eius.
hocutiq in eos operante spũscõ.
Sicemimait. Ille testimonium
ꝑ hibebit deme. Et uos testimoniũ
per hibebitis. Atiq quia ille ꝑhi¬
bebit: Qiãuos ꝑhibebitis. Ille in
cordib ur̃is. Vos in uocib uestris.
lle inspirando uossonando. Ut
possit impleri. In omnẽ terrã
exut sonuseorum. Parũquippe
fuerat eos adhortari exemplosuo
Nisuimpler & spuscõ. Denique
apostolus parus cũiam uerba
cius audiss& ubi dixerat. Non÷
seruus maiordominosuo. sime
ꝑsecutisunt. & uos ꝑsequentur
Et hoc inillo iamiuder& impleri
inquopatientiã dñisuis exemplum
sufficer& debuit imitari. subcu¬
buit & negauit: Nonutiq fereiis
qđ illum ferre cernebat: Cum
uero accepit donũ sps scĩ quẽ ne¬

Expanded text:
is quae praecedunt hoc Evangelii capitulum, Dominus discipulos suos ad inimicorum odia perferenda confirmans, suo quoque praeparavit exemplo, ut eum imitando fierent fortiores: monium perhiberet, et adjiciens quod et ipsi fierent testes ejus, hoc utique in eis operante Spiritu sancto. Sic enim ait: Ille testimonium perhibebit de me, et vos testimonium perhibebitis. Utique quia ille perhibebit, etiam vos perhibebitis: ille in cordibus vestris, vos in vocibus vestris; ille inspirando, vos sonando: ut possit impleri, In omnem terram exivit sonus eorum . Parum quippe fuerat eos adhortari exemplo suo, nisi impleret Spiritu suo. Denique apostolus Petrus cum jam verba ejus audisset, ubi dixerat, Non est servus major domino suo: si me persecuti sunt, et vos persequentur ; et hoc in illo jam videret impleri, in quo patientiam Domini sui, si exemplum sufficeret, debuit imitari: succubuit et negavit, non utique ferens quod illum ferre cernebat. Cum vere accepit donum Spiritus sancti, quem ne
Abbreviated transcription (Latin):
IXERAI DM̃S. QUIME
odit & patrẽ meũ odit.
tiq enim quiodit
ueritatẽ neces seest
oderit & aquoueritas nataest:
Tdeiã quantũ datũ: locuti sumus
Heinde. addidit. unde nobis nunc
loquendu ÷ siopera non fecisser
ineis que nemo alius fecit: pecca¬
tũ non haberent. Peccatũ illuid
scilic& magnũ dequo & superius
ait si nonuenissem alocutuscis
suissem peccatũ non haberent

Expanded text:
ixerat Dominus: Qui me odit, et Patrem meum odit. Utique enim qui odit veritatem, necesse est et a quo veritas nata est: unde jam quantum datum est, locuti sumus. Deinde addidit unde nobis nunc loquendum est: Si opera non fecissem in eis, quae nemo alius fecit, peccatum non haberent. Peccatum illud scilicet magnum, de quo et superius ait, Si non venissem, et locutus eis fuissem, peccatum non ha
Abbreviated transcription (Latin):
dictũ. hȩc om̃a facient uobis ꝓpter
nomen meũ. Vt totũ referatur
adiustos taquã clctũ sit. hecominia
patiemini ab eis propt̃ nomen meum.
Ut hocsi t facient uobis qđ est patie¬
mini abeis. Si autẽ ꝓpt̃ nomenineũ
sic accipitur. tã qua dicer& propter

Expanded text:
tum, Haec omnia facient vobis propter nomen meum, ut totum referatur ad justos; tanquam dictum sit, Haec omnia patiemini ab eis propter nomen meum: ut hoc sit, facient vobis, quod est, patiemini ab eis. Si autem propter nomen meum sic accipitur, tanquam diceret, propter
Abbreviated transcription (Latin):
Nullus omnino legit antiquorũ.
Ut enim taceant quos iubendo
sicut occurrebant saluos singu¬
los fecit: marcus euangelista
quodã locoait, Ues pere autẽ
facto Cũoccidiss& sol ad fe¬
rebant ad eũ male habentes
& dȩmonia habentes. Et erat
omnis ciuitas adianuã congre¬
gata : Etcurauit multos qui
uexabant uarus languorib
Et daemonia multa eiciebat.
Id autẽ cũ memoras r& matheus
&iã testimomũ ꝓ phocicũ aclclidit
dicens. ut adimplereur quod

Expanded text:
nullus omnino legitur antiquorum. nullus omnino legitur antiquorum. Ut enim taceantur quos jubendo, sicut occurrebant, salvos singulos fecit; Marcus evangelista quodam loco ait: Vespere autem facto cum occidisset sol, afferebant ad eum omnes male habentes, et daemonia habentes; et erat omnis civitas ad januam congregata: et curavit multos qui vexabantur variis languoribus, et daemonia multa ejiciebat . Id autem cum commemorasset Matthaeus, etiam testimonium propheticum addidit dicens: Ut adimpleretur quod
Abbreviated transcription (Latin):
se quacipse non fecit. &quaene¬
mo alius fecit. Quis enim nisi
mor ses aegrptios plagis tot
tantisq ꝑcussit: diuiso mari
populũ duxit Manna decȩlo
esurientib impa irauit : aquã
de p&ra sitientib fudit⁊ quis
nisi iesus naue populo transitu¬
ro. iordanis fluenta diuisit.
Etcurrentẽ soleme missa ad
dm̃ oratione frenauit & frxit
quis precer samson: ꝓpt̃ suã
sit immaxilla mortui a siniex¬
undate satiatus ÷ quis pr&er
heliã curruigneo in alta subuec
tus quis preer heliscum
qđ paulo ante cõmemoraui sepul¬
tosuo cadauere cadauer alteri¬
us reddidit uitae Quis pr&er
danĩelem inter ora inclusorũ
secũ leonũ esurientiũ uixit in¬
nocuus . Quis pr&er tres uiros
annaniã. arceriã misa hel
inflãmis ardentib & nonuren
& aliosscõs quadã opera miran¬
da fecisse quȩ nemo alius fecit.
Sed qui tã multa uitia & malas
ualetudines. uexationesq morta¬
liũ tanta potestate sanar&

Expanded text:
se quae ipse non fecit, et quae nese quae ipse non fecit, et quae nemo alius fecit. Quis enim nisi Moyses Aegyptios plagis tot tantisque percussit , diviso mari populum duxit , manna de coelo esurientibus impetravit aquam de Petra sitientibus fudit ? Quis nisi Jesus Nave populo transituro Jordanis fluenta divisit , et currentem solem emissa ad Deum oratione frenavit et fixit ? Quis praeter Samson propter suam sitim maxilla mortui asini exundante satiatus est ? Quis praeter Eliam curru igneo in alta subvectus est ? Quis praeter Elisaeum, quod paulo ante commemoravi, sepulto suo cadavere, cadaver alterius reddidit vitae? Quis praeter Danielem inter ora inclusorum secum leonum esurientium vixit innocuus ? Quis praeter tres viros, Ananiam, Azariam, Misaelem, in flammis ardentibus et non urenet aliquos sanctos quaedam opera miranda fecisse, quae nemo alius fecit. Sed qui tam multa vitia et malas valetudines vexationesque mortalium tanta potestate sanaret,
Abbreviated transcription (Latin):
& operantẽ non erediderunt.
Neq enim nullũ habebant peccatũ
antequã loquerecur cis. & opera¬
r&ur ineis sed hoc peccatũ quo
ineũ noncrediderunt ideo sic cõ¬
memorat. Quia ipso peccato te¬
haberent & incũ crederent
dimitterentur & ceiera.
Sed quid÷ hoc. qđ cũ dixiss&. sio¬
pera non fecissem in eis: moxas¬
didit. quanemo alius fecit :
Mulla quippe inoperib xp̃i uido¬
tur eẽ maiora quã suscitatio mi¬
tuorũ. Qđ scimus &iã antiques
fecisse ꝓphuas I eciteniml
sepultus iacere. Nomquida
portantes mortuũ. Cũ inruenti¬
b hostib eorefugis sent eũq ibi
posuissent. continuo resurrex
ecit tamen aliquaxp̃s quaenemo
alius fecit: Qđ quinq milia homi¬
nũ dequinq. Et quat tuor milia
de septẽ ƿanib pauit. qđ super
aquas ambulauit & pero ut hoc
facer& prȩstitit. Qđ aquã mu¬
tauit inuinũ qđ aperuit oculos
caecinati. Etalia multa quȩ cõ¬
me morare longumest. Sed
respond&ur nobis & alios fecis¬

Expanded text:
 operantem non crediderunt. Neque enim nullum habebant peccatum, antequam loqueretur eis et operaretur in eis; sed hoc peccatum quo in eum non crediderunt, ideo sic commemoratur, quia ipso peccato tehaberent, et in eum crederent, dimitterentur et caetera. Sed quid est hoc, cum dixisset: Si opera non fecissem in eis, mox addidit quae nemo alius fecit? Nulla quippe in operibus Christi videntur esse majora quam suscitatio mortuorum: quod scimus etiam antiquos fecisse prophetas. Fecitsepultus jaceret. Nam quidam portantes mortuum, cum irruentibus hostibus eo refugissent, eumque ibi posuissent, continuo resurrexit . Fecit tamen aliqua Christus, quae nemo alius fecit: quod quinque millia hominum de quinque, et quatuor millia de septem panibus pavit ; quod super aquas ambulavit, et Petro ut hoc faceret praestitit ; quod aquam mutavit in vinum ; quod aperuit oculos caeci nati , et alia multa quae commemorare longum est. Sed respondetur nobis, et alios fecis
Abbreviated transcription (Latin):
nis humana. si direxeris ad illũ
nus quã parebit. qnm̃iuderi
non potest. quẽ ad modũ uidere
tupotes Parabit enim sibi ƿen¬
nas sicut aquilȩ. Quadit indom̃ĩ
prȩpositi sui. unde adnos utiq
uenit. nectales qualis uenit
inuenit. Diligamus ergo inuiẽe
sicut & xp̃s dilexit nos. & tradidi
semecipsũ ꝓ nobis, Maiorera u¬
quipƿe hac dilectionẽ ne mohaba¬
tit animã suã ponat quis ꝓamicis
suis: Eumq sic imait&ur piaobi¬
dientia. ut einos conparare nullo
prac sumamus audatia. hidis¬

Expanded text:
nis humana, si direxeris ad illum, nis humana, si direxeris ad illum, nusquam parebit; quia videri non potest, quemadmodum videre tu potes. Parabit enim sibi pennas sicut aquilae, et vadet in domum praepositi sui : unde ad nos utique venit, nec tales qualis venit invenit. Diligamus ergo invicem, sicut et Christus dilexit nos, et tradidit semetipsum pro nobis . Majorem quippe hac dilectionem nemo habet, ut animam suam ponat quis pro amicis suis. Eumque sic imitemur pia obedientia, ut ei nos comparare nulla praesumamus audacia.
Abbreviated transcription (Latin):
tibi plusquã oport& ad sumas.
Haecenim inquit habent uitã fallacẽ
hocest ypocrism. Dicendoenim se
sine peccatoeẽ. Iustu non potest
exhbere ed fingere. Ideodictũ est
haec enim habent uitam sallacem:
Vnus ÷ solus qui& car nẽ hominis
habere. &peccatũ potuit nhabere
Merito qđ sequitꝰ nobis prȩcipitur
& t ali uerbo atq ꝓuerbio huma¬
na infirmitas conuenit̾ eiq dicit᷑
Noli extenderete cũsis pauper
contradiuitẽ. Diues ÷ enim
quinechereditario Necꝓprioum¬
quã debito obnoxids. &ipse iustus
est &alias iustificat xp̃s Nolicon¬
traeũ te extendere. Intantum
pauperUt remis sionispeccato¬
rũ appareas. Cotidianus inorati¬
one mendicus. Tuo autẽ consilio
inquit alistin&e, Vnde
nisi a praesũptione fallaci: Ille
quispe quia nontantũ est homo
sed &iã ds Ideonum quã neus
Sic mindrecris ocudũ tuũ adillum.
nus quã parebit. oculum tuum:
Oculum iudelic& humanũ quocer¬

Expanded text:
tibi plus quam oportet assumas. tibi plus quam oportet assumas. Haec enim, inquit, vitam habent fallacem, hoc est hypocrisim. Dicendo enim se sine peccato esse, justum non potest exhibere, sed fingere Ideo dictum est, Haec enim habent vitam fallacem. Unus est solus qui et carnem hominis habere, et peccatum potuit non habere. Merito quod sequitur, nobis praecipitur, ac tali verbo atque proverbio humana infirmitas convenitur, eique dicitur: Noli extendere te, cum sis pauper, contra divitem. Dives est enim qui nec haereditario nec proprio unquam debito obnoxius, et ipse justus est, et alios justificat Christus. Noli contra eum te extendere, in tantum pauper, ut remissionis peccatorum appareas quotidianus in oratione mendicus. Tuo autem consilio, inquit, abstine te. Unde, nisi a praesumptione fallaci? Ille quippe quia non tantum est homo, sed etiam Deus, ideo nunquam reus. Si enim direxeris oculum tuum ad illum, nusquam parebit Oculum tuum, oculum videlicet humanum quo cer
Abbreviated transcription (Latin):
ruptionem. Ille nobis indiguit
ut nos saluos facer& : Nossine
illo nihil possumus facere.
fratres ꝓfratrib moriantur.
Tamen infrater norũ peccatorũ
remis sionẽ nullius sanguis
martrris funditur: qđ fecit
ille ꝓnobis Neq in hoc ꝗd imi¬
taremur: sed quid gratulccre¬
mur contulit nobis Quaten:
er gomar trres ꝓfratribus
sanguinẽ suũ fuderunt
hactenus talia ex hibuerunt:
qualia demensa dm̃ capere coe¬
perunt: In c&eris enim quae
dixi : quãuis ne comnia dicere
potu: martrrxp̃i longe
inpar est xp̃o. Qđ siquisquã
se non dico potentiaexp̃t. sed
mnocentiae conparabit: Non
iudicã & alienũ seputando sana¬
re. sed suũ saltim nullũ habe¬
re peccatũ. &iã siauidior ÷
qua ratio salutis exposcit:
multũ ÷ adillũ non capit tantũ
Etbene qđ ista ꝓuerbiorum
sentia cõmoneur. qua continuo
subiungit &dicit: Quod siaindiores.
Noli concupiscere cibos eius. Satius
est enim ut nibilinde sumas. quaut

Expanded text:
ruptionem: ille nobis non indiguit ruptionem: ille nobis non indiguit ut nos salvos faceret; nos sine illo nihil possumus facere: fratres pro fratribus moriantur, tamen in fraternorum peccatorum remissionem nullius sanguis martyris funditur, quod fecit ille pro nobis: neque in hoc quid imitaremur, sed quid gratularemur contulit nobis. Quatenus ergo martyres pro fratribus sanguinem suum fuderunt, hactenus talia exhibuerunt, qualia de mensa dominica perceperunt. In caeteris enim quae dixi, quamvis nec omnia dicere potui, martyr Christi longe impar est Christo Quod si quisquam se, non dico potentiae Christi, sed innocentiae comparabit; non dicam et alienum se putando sanare, sed suum saltem nullum habere peccatum: etiam sic avidior est quam ratio salutis exposcit, multum est ad ilium, non capit tantum. Et bene quod ista Proverbiorum sententia commonetur, quae continuo subjungit atque dicit, Quod si avidior es, noli concupiscere cibos ejus; satius est enim ut nihil inde sumas, quam ut
Abbreviated transcription (Latin):
fecerunt: quor ũ sinon inani¬
ter memorias celebremus.
At que inconuiio quo&ipsi
saturati sunt admensam dñi
accedimus: Oport& utquem¬
admodu ipsi et nos talia prȩ¬
pararemus: Ideo quippe adip¬
sam mensam: nonsiceos cõme¬
moramus. quemadmodũ alios
quimpace requiescunt. ut &iã
ꝓeisoremus: sed magis ut ipsi
ꝓnobis: ut eorũ uestigiis adhe¬
reamus: quiaimpleuerunt
ipsi caritatẽ: qu adñs dixit esse¬
non pos se maiorem: Talia enim
suis fratrib exhibuerunt. qua¬
lia dedñi mensa parit̃ acceperunt:
Neq hoc ita dictũ sit quasi propterea
dñoxp̃o pares cẽ possimus: si pillo
usq ad sanguinẽ martrriũ duxerim
Ille potestatẽ habuit ponendi animã
suã &iterũ sumendieã. Nos autẽ
nequantũ uolumus uiuimus. Et
morimur &iã sinolumus: Ille
moriens mox inse occidit mortẽ
nos incius morte liberamus amor¬
te: Illius caro non uidit corrup¬
tionẽ : nr̃a postcorruptionem.
Iinfine seđi ꝑillũ indu&ur incor¬

Expanded text:
fecerunt: quorum si non inaniter memorias celebramus, atque in convivio quo et ipsi saturati sunt, ad mensam Domini accedimus, oportet, ut quemadmodum ipsi, et nos talia praeparemus. Ideo quippe ad ipsam mensam non sic eos commemoramus, quemadmodum alios qui in pace requiescunt, ut etiam pro eis oremus, sed magis ut ipsi pro nobis, ut eorum vestigiis adhaereamus; quia impleverunt ipsi charitatem qua Dominus dixit non posse esse majorem. Talia enim suis fratribus exhibuerunt, qualia de Domini mensa pariter acceperunt. 2. Neque hoc ita dictum sit, quasi propterea Domino Christo pares esse possimus, si pro illo usque ad sanguinem martyrium duxerimus. Ille potestatem habuit ponendi animam suam, et iterum sumendi eam ; nos autem nec quantum volumus vivimus, et morimur etiamsi nolumus: ille moriens mox in se occidit mortem; nos in ejus morte liberamur a morte: illius caro non vidit corruptionem ; nostra post corruptionem, in fine saeculi per illum induetur incor
Abbreviated transcription (Latin):
facit. Excedit hochumanã
humilitatẽ. Excedit angelicã
sublimitatẽ. Necomninoꝑti¬
n& : uisi ad agricolam trim
tatẽ. Iam uos mun diestis
fructũ ferrt potuis sent:
&tamenomnẽ rquifert.
frructũ Purgat agricola.
ut fructũ plus adferat
ert fruetũr quiamundus e.
ati ut plus adferat. purga¬
itur adhucs Vuis eñ esti
in hacuita sic mundus. Vt
non sit magis magisq mun¬
dandus ubisidixerimus
quia peccatũ non habemus.¬
Nos ipsos seducimus & ueritas
in nobis nonest. si aute confessi
fuerimus peccata nr̃a. fidelis
est. &iustus. qui dimittat nobis
peccata. Et mund& nos abomni
miquitate. Mund&x utiq mun¬
das. hoc ÷ fructuosos. Ut tanto
sint sructuosiores. quanto
fuerint mundiores. Iamuos
mundiestis. ꝓpt̾ uerbũ qđ locu¬
tus sũ uobis. Quare non ait
mundiestis ꝓpt̾ baptis mũ quod
qđ loquutus suuob Nisiquia
& inaqua uerbũ mundat¬

Expanded text:
facit: excedit hoc humanam humilitatem, excedit angelicam sublimitatem, nec omnino pertinet nisi ad agricolam Trinitatem. Jam vos mundi estis,fructum ferre potuissent: et tamen omnem qui fert fructum, purgat agricola, ut fructum plus afferat. Fert fructum, quia mundus est; atque ut plus afferat, purgatur adhuc. Quis enim est in hac vita sic mundus, ut non sit magis magisque mundandus? Ubi « si dixerimus quia peccatum non habemus,nos ipsos seducimus, et veritas in nobis non est: si aufuerimus peccata nostra, fidelis est et justus, qui dimittat nobis peccata, et mundet nos ab omni iniquitate . Mundet utique mundos, hoc est fructuosos, ut tanto sint fructuosiores, quanto fuerint mundiores. Jam vos mundi estis propter verbum quod locutus sum vobis. Quare non ait, Mundi estis propter baptismum quo quod locutus sum vobis? nisi quia et in aqua verbu
Abbreviated transcription (Latin):
bant infirmos & dep̃cabantur
cũ di uel simbriã uestimenti
cius tangerent: & quot quot
tangebant cum saluifiebant.
aec Nemo alius fecii in eis.
icenim intellegendũ÷ qđ ant
ineis noninter eos uelcorã eis
sedꝓr susineis. quia sanreuit cos
acquippe intellegi uoluit. qua
non solũ facerent admirationẽ
Uerũ oxiã manifestã conferrent
salutẽ: ꝓquib beneficus. utiq
amorem nonodiũ recribuere
debuerunt. Oornia quidem
c&erorũ miracula superat
qđ est natus ex uir gine: matris¬
q integritatẽ solus potuit.
nec conceptus uiolare necnatus
secdhoc neccorãcis factũ est
nec incis. Ad agnoscendã quippe
huius miraculi ueritatem.

Expanded text:
deprecabantur eum ut vel fimbriam vestimenti ejus tangerent; et quotquot tangebant eum, salvi fiebant . Haec nemo alius fecit in eis. Sic enim intelligendum est quod ait, in eis, non inter eos vel coram eis; sed prorsus in eis, quia sanavit eos. Haec quippe intelligi voluit quae non solum facerent admirationem, verum etiam manifestam conferrent salutem; pro quibus beneficiis utique amorem, non odium retribuere debuerunt. Omnia quidem caeterorum miracula superat, quod est natus ex virgine, matrisque integritatem solus potuit nec conceptus violare nec natus: sed hoc nec coram eis factum est, nec in eis. Ad cognoscendam quippe hujus miraculi veritatem,
Abbreviated transcription (Latin):
circũstantib: turbis. solus adtes¬
timoniũ dexp̃o ꝓhibendũ prȩc&eris
prõptius emicar&. Eiusq in¬
terfectores deillius resurrec¬
tione confunder&. Siquem
delectat tã suauiter. scm̃tale
spectaculũ intueri. Actus apos¬
tolorũlegat. Ibibeatũ p&rũ
quenegantẽ doluerat. stupeat
praedicantẽ: Ibi linguã illam
uideat ad fiduciã a diffidentia
Et adlibertatẽ. a seruitute trans¬
latã. Tot linguas mnimicorum
conuertere ahxp̃i confessionẽ
Quarũ nonualendo unã ferre
uersa fuerat innegationem.
praedicantis pratiosissime
ueritatis pondera ꝓcedebant
Vt ingentis multitudinis ad¬
uer sarios inter fectores xp̃i
iudeos facer& pillo paratos
mori. a quib: cũillo formida¬
bat occidi. Hoc fecit sp̃s sc̃p.
tuncmissus. ante ꝓmissus.
stadns̃ magna atq: miranda
suabeneficia p̃uidebat. quan¬
do dicebat. Et uiderunt &o
derunt me & patrem meum
Vt adimpleatur sermo quiscrip

Expanded text:
circumstantibus turbis, solus ad tescircumstantibus turbis, solus ad testimonium de Christo perhibendum praecaeteris promptius emicaret, ejusque interfectores de illius resurrectione confunderet. Si quem delectat tam suaviter sanctum tale spectaculum intueri, Actus Apostolorum legat : ibi beatum Petrum quem negantem doluerat, stupeat praedicantem; ibi linguam illam videat ad fiduciam a diffidentia, et ad libertatem a servitute translatam, tot linguas inimicorum convertere ad Christi confessionem, quarum non valendo unam ferre, versa fuerat in negationem. praedicantis pretiosissimae veritatis pondera procedebant, ut ingentis multitudinis adversarios interfectores Christi Judaeos faceret pro illo paratos mori, a quibus cum illo formidabat occidi. Hoc fecit Spiritus sanctus tunc missus, ante promissus. Ista Dominus magna atque miranda sua beneficia praevidebat, quando dicebat, « Et viderunt, et oderunt et me et Patrem meum: ut adimpleatur sermo qui i
Abbreviated transcription (Latin):
scm̃ quid abit᷑ uobis Quacutiq p&ro
adhuc defuit. Quando mulieris
ancillȩ inter rogatione ꝑterritus.
Nom potuit uerũ testimoniũ ꝑhibere:
ged contrasuã pollicitationẽ timore
magno compulsusest. ter negare.
Li mor autẽ iste non est incaritate.
Sed ꝑfecta caritas foras mittit timorẽ:
Deniq ante passionẽdm̃ seruilis ti¬
mnoreius interrogatus ÷ a femina ser¬
uitutis. postresurrectionẽ uero
hñ liberalis eius amor abipso principe
libertatis: Etideo ibi turbabatur:
hic tranquillebat᷑: Ibi quẽ dilexerat
negabat. hic quẽ negauerat diligebat.
ed adhuc &iã tuncamor ipse infir¬
mus suerat &angustus. doneceũ
roborar& & dilatar& sp̃s sc̃s. Qui
postea quã illiest abundantia gratiae
largioris infusus Sic ad ꝑhibendũ
dexp̃o teftimoniũ quondã eius frigi¬
dũ pectus accendit: Atq illa prius
trepida quaueritatẽ suppres serat
ora reserauit. Et cum omnes
in quos uenerat sp̃s sc̃s linguis om¬
niũ gentiũ loquerent᷑. Iudeorũ

Expanded text:
tum qui dabitur vobis . Quae utique Petro adhuc defuit, quando mulieris ancillae interrogatione perterritus, non potuit verum testimonium perhibere; sed contra suam pollicitationem timore magno compulsus est ter negare . Timor autem iste non est in charitate, sed perfecta charitas foras mittit timorem . Denique ante passionem Domini, servilis timor ejus interrogatus est a femina servitutis; post resurrectionem vero Domini liberalis ejus amor ab ipso Principe libertatis : et ideo ibi turbabatur, hic tranquillabatur; ibi quem dilexerat negabat, hic quem negaverat diligebat. Sed adhuc etiam tunc amor ipse infirmus fuerat et angustus, donec eum roboraret et dilataret Spiritus sanctus. Qui posteaquam illi est abundantia gratiae largioris infusus, sic ad perhibendum de Christo testimonium quondam ejus frigidum pectus accendit, atque illa prius trepida quae veritatem suppresserant, ora reseravit, ut cum omnes in quos venerat Spiritus sanctus, linguis omnium gentium loquerentur, Judaeorum