comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Assũpsit eñĩ nimirũ illũ diabolus utenꝰ eo uelut
organo ꝑꝙ articulatũ sonũ emitteret. ẜ illũ
nepe ũba faciebat: et tam̃ hoc etiã ille nesciebat.
Xatura gͥ rationiꝰ expers subditur nat᷑e rationali.

Expanded text:
assumpsit, nisi nimirum illum diabolus utens, et velut organum per quod articulatum sonum emitteret. Per illum nempe verba faciebat, et tamen hoc etiam ille nesciebat. Natura igitur rationis expers subditur naturae rationali,
Abbreviated transcription (Latin):
alii sanguinẽ eẽ dixer̃. Alii incorporeã nec hab̾e
ullã figurã. Non nulli qq̃ eandẽ diuinȩ naturȩ
eẽ partẽ impia temeritate credider̃. Mos aut̃
eandẽ ñ ignẽ ł sanguinẽ: sed incorporeã dm̃s
passibilẽ atq mutabilẽ : carentẽ ponđe : figura
siue colorẽ. Nec credimꝰ partẽ. sed creaturã ẽẽ dĩ.
Nec desubstantia dĩ. uł de qualib subiacenti elem̃¬
toꝵ mat̾ia. s exnichilo fuisse creatã. Nã ut ait
ꝗdã si eã ds̃ demetipso fecisset: nequa quã uitiosa.
uł mutabił uł misera ẽẽt. Itẽ si exelem̃ti eẽt uisibił
facta: hb̾et utiq ext̃ra soliditatẽ. Aut ex aqua humorẽ.¬

Expanded text:
alii ignem, alii sanguinem esse dixerunt, alii incorpoream nec habere ullam figuram. Nonnulli quoque eandem diuinae naturae esse partem impia temeritate credeandem non ignem uel sanguinem, sed incorpοream dicimus, passibilem atque mutabilem, carentem pondere, figura siue colore. Nec credimus partem sed creaturam esse Dei, nec de substantia Dei uel de qualibet subiacentí elementorum materia, sed ex nihilo fuisse creatam. Nam, ut ait quidam, si eam Deus de semetipso fecisset, nequaquam uitiosa, uel mutabilis, uel misera esset. Item, si ex elementis esset uisibilibus facta, haberet utique ex
Abbreviated transcription (Latin):
serui quia factus ẽ. ex muliere: pat̃ maior illo e.
Informa autẽ dĩ inqua erat an carnis ad supti¬
one patri qͥequał .ẽ. Pillo dictũe pater
maior me ẽ. Pro id: ego et pat̾ unũ sumus.
Aequał gͥ patri: inqͣntũ ds ẽ. Subiectus uero

Expanded text:
serui, qua factus est ex muliere, Pater maior illo est; in forma autem Dei, in qua erat ante carnis adsumptionem, Patri coaequalis est. Pro illo dictum est: Pater maior me est; proid: Ego et Pater unum Aequalis ergo Patri in quantum Deus est, subjectus vero
Abbreviated transcription (Latin):
nullo certo annorũ tp̃rȩ definitur. sedsolo
nat̾e fine concludit̃. Int̃ senectutẽ aut̃
et seniũ. ħ differt qͦ senectꝰ ẽ. uergens etas
aiuuentute in seniũ. Nec dũ tam̃ decrepita.
Seniũ uͦ ẽ. fessa atq nimis extrema aetas

Expanded text:
nullo certo annorum tempore definitur, sed solo nullo certo annorum tempore definitur, sed solo naturae fine concluditur. Inter senectutem autem et senium hoc díffert, quod senectus est uergens aetas a iuuentute in senium, nondum tamen decrepita; senium uero est fessa atque extrema aetas
Abbreviated transcription (Latin):
torpor. Et expietate : dissolutio disciplinȩ
Ex iustitia crudelitatis uindicta. Ita qͣt tuor
ista sibñ utant᷑: uirtutes s̃. si minus ex
uirtutib inuitia transeunt. hoc modo
ficare. dolet ꝓpeccatis: gaudet in oꝑib boni.¬
nt̃fantiã et pueritiã et reliquas uirtutes.
hoc differt. Prima hõĩs aetas infantia ẽ.
Scđa pueritia. Tertia: adulescentia. Quarta
iuuentus. Quinta senectus. Sexta seniũ. Due
pͥmę etates. singulis annorũ t̃ inantur eb¬
domadib: ꝑ ꝑ simplicẽ uitã. Nã infantia
septimo anno finit᷑. Quarto xͦ anno pueritia.
in pueris & paruulis. Hec etas aꝗnto decimo
Post hec succedens iudentus: trib ebdomadib
ꝑmanet ꝑ ꝑ tria illa intellectũ ⁊ actionẽ
corporisq uirtutẽ. Ista nãq ȩtas auicesimo
octauo exorit᷑ anno: et quadragesimo nono
c̃suma t̃ : qño ⁊ infeminis partus deficiunt.
et septuagesimo terminat᷑. Ultimũ uͦ seniũ

Expanded text:
torpor et ex pietate dissolutio disciplinae, torpor et ex pietate dissolutio disciplinae, ex iustitia crudelitatis uindicta ― ita quattuor ista, si bene utantur, uirtutes sunt; sin minus, ex uirtutibus in uitia transeunt. Hoc modo ficari, dolet pro peccatis, gaudet in operibus boninfantiam et pueritiam reliquasque aetates. Prima hominis aetas infantia est, secunda pueritia, tertia adulescentia, quarta iuuentus, quinta senectus, sexta senium. Duae primae aetates singulis annorum terminantur ebdomadibus, propter simplicem uitam. Nam infantia septimo anno finitur, quartodecimo pueritia; in pueris, et porrigitur haec aetas a quinto decimo Post haec succedens iuuentus tribus ebdomadibus permanet, propter tria illa, intellectum et actionem corporisque uirtutem. Ista aetas a uicesimo octauo anno exoritur et quadragesimo nono consummatur, quando et in feminis partus deficiunt. et septuagesimo septimo terminatur. Vltima uero senium
Abbreviated transcription (Latin):
susciꝑe: opẽ ferre miserorũ. boni accepti uicis¬
situdinẽ repende: eꝗtatẽ in iudicii conseruare.
fortit̃ nullis emollit᷑ in lecebris. ad uersis
ñ frangit᷑ ñ eleuat᷑ secundis. Inuicta ẽ. ad la¬
bores. forti ad ꝑicula. pecuniã neglegit. c̃c̃
Tẽꝑantia ẽ: mod uitȩ in õi uerbo uł opere.
Hȩc uerecundiȩ comes.ẽ. humilitatis regulã¬
culã custodit. kanꝗllitatẽ animi seruat.
Continentiã et castitatẽ amplectit᷑. Iouet
dec et honestatẽ. restringit rationẽ appetitũ.
irã cõprimit nec rependit contubeliã. Sed
ex his prudentia agnitionẽ ueri delectat.
Iustitia. dilectionẽ dĩ & ꝓximi seruat.
Tẽperantia: afflictionẽ carnis moderat
et restringit appetitũ. Prima enĩ credit.
et intellegit. Scđa diligit. Terria appeti¬
tũ cohibet. Quarta modũ imponit.
ic̃ enĩ ñ nulle uirtutes ex se uitia gignunt
ueluti ex mansuetudine int̃dũ nascat᷑

Expanded text:
suscipere, opem ferre miserorum, boni accepti uicissuscipere, opem ferre miserorum, boni accepti uicissitudinem rependere, aeqitatem in iudiciis conseruare. fortiter, nullis emollitur inlecebris, aduersis non frangitur, non eleuatur secundis, inuicta est ad labores, fortis ad pericula, pecuniam neglegit, auarirantia est modus uitae in omni uerbo uel opere. Haec uerecundiae comes est, humilitatis regulam custodit, tranquillitatem animi seruat, continentiam et castitatem amplectitur, fouet decus et honestatem, restringit ratione appetitum, iram conprimit nec rependit contumeliam. Sed ex his prudentia agnitionem ueri delectat, iustitia dilectionem Dei et proximi seruat, temnit, temperantia affectionem carnis moderat et restringit appetitum. Prima enim credit et intellegit, secunda diligit, tertia appetitum cohibet, quarta modum inponit.e usae uirtutes ex se uitia gignunt ― ueluti si ex mansuetudine interdum nascatur
Abbreviated transcription (Latin):
et scientiã scripturaꝵ Inqua intueri oportet
illud trimodũ intellegentiȩ genꝰ. Quorũ
primũ .ẽ. ꝑ qͦ quedã sic accipiunt᷑ historialit̃.
sine ulla figura sp̃aliũ: ut s̃ decẽ p̃cepta legis.¬
Scđm. ꝑ id qͦ quedã inscripturis ꝑ mixto iure
accipiunt᷑. tã scđ fidẽ rerũ gestarũ. quã etiã
iuxta figurarũ intellectũ. sic̃ desarra ⁊ agar.
Primũ qͦͥ uere fuer̃. dehinc qͦ t̾pice duo testam̃ta
figurauer̃. Tertiũ genꝰ.ẽ. qͦtantũ sp̃ualit̃ accipit᷑.
sic̃ decanticis canticorũ. Quȩ eantica si iuix ta
sonũ u̾boꝵ uł efficientiã oꝑis sentiant᷑: corpo¬
rał magis luxuria quã uirtus sacram̃torum
accipit᷑. De finito prudentiȩ genere. nc̃ partes
iustitiȩ subiciam̃. Cui primũ . ẽ. dm̃ timere:
religionẽ uenerare. honorẽ referre parentib
patriã diligere cunctis ꝓdẽe: nocere nulli fr̃nȩ
caritatis uincula amplectere. ꝑicula aliena

Expanded text:
et scientia Scripturarum, in qua intueri oportet et scientia Scripturarum, in qua intueri oportet illud trímodιιm intellegentiae genus, quorum primum est per quod quaedam sic accipiuntur historialiter sine ulla figura spiritalium, ut sunt decem praecepta. Secundum per quod quaedam in Scripturis permixto iure accipiuntur, tam secundum fidem rerum gestarum quam etiam iuxta figurarum intellectum, sicut de Sarra et Agar, primum quod uere fuerunt, dehinc quod tropice duo Testamenta figurauerunt. Tertium genus est quod tantum spiritaliter accipitur, sicut de Canticis Canticorum. Quae si iuxta sonum uerborum uel efficientiam operis sentiantur, corporalis magis luxuria quam uirtus sacramentorum accipitur. Definito prudentiae genere, nunc partes iustitiae subiciamus. Cuius primum est Deum timere, religionem uenerari, honorem referre parentibus, patriam diligere, cunctis prodesse, nocere nulli, fraternae caritatis uincula amplectere, pericula aliena
Abbreviated transcription (Latin):
uł occasũs. Hanc mathematici secunt᷑. Me¬
chanica ẽ: qͣdã ꝑitia uł doctrina. ad quã subti¬
lit fabricã rerũ oĩũ c̃curre dñt. Medicina ẽ:
scientiȩ curationũ ad tẽꝑam̃tũ corporis uł
conueniunt : q̃dã uͦ longe modis oĩb aliena s̃.
Digestis gnĩb siue differentus phisice artis.
nc̃ partes logicas asseqͣmͣ. Constat aũt exdia¬
letica siue retholica. Dialẽca ẽ. ratio siue regla
disputandi. intellectũ m̃tis acuens ueraꝙ
a falsis distingues. Hec ͣ ꝗͣdã ait: sicut ferrũ ueneñ
ta sententiã armat eloꝗo. Rethorica. ẽ. ratio
dicendi et uiris ꝑitorũ scientiã qͣm oratorẽ seqͥnt̃.
Post logicã seꝗt̃ ethica. Quȩ ad institutionẽ
ꝑtinet morũ. Hec enĩ bene uiuendi magistra.ẽ.
Diuiditurꝙ in quat tuor principales uirtutes.
Prudentiã scilicet: atq iustitiã. Fortitudinẽ:
siue tẽꝑantiã. Prudentia. ẽ : agnitio uere fidei

Expanded text:
uel occasus. Hanc mathematici secuntur. Meuel occasus. Hanc mathematici secuntur. Mechanica est quaedam peritia, uel doctrina, ad quam subtiliter fabricam rerum omnium concurrere dicunt. Medicina est scientia curationum, ad temperamentum coconueniunt, quaedam uero longe modis omnibus aliena sunt. Digestis generibus siue differentiis fisicae artis, nunc partes logicas exsequamur. Constat autem ex dialectica siue rethorica. Dialectica est ratio siue regula disputandi, intellectum mentis acuens, ueraque a falsis distinguens. Haec, ut quidam ait, sicut ferrum ueneno sic sententiam armat eloquio. Rethorica est ratio dicendi, et iurisperitorum scientia, quam oratores secuntur. Post logicam sequitur ethica, quae ad institutionem pertinet morum. Haec enim bene uiuendi magistra est diuiditurque in quattuor principales uirtutes: prudentiam scilicet atque iustitiam, fortitudinem siue temperantiam. Prudentia est agnitio uerae fidei
Abbreviated transcription (Latin):
uetes tres eẽ dixer̃. Id.ẽ. fisicã. logicã. ȩthicã
Fisica aut̃: naturał. ẽ. Aethica moraliꝰ. ẽ.¬
Logica: rationalis. Harũ pͥma nat᷑e et con¬
tẽplatione deputatur. Scđa: in actione
et causa recte uiuendi uersatur. Tertia.
in discernendo uͦ a falsis opponit̃. Qtrimodũ phi¬
losophiȩ genꝰ iuixta sapientes mundi in partib
ss ita distinguit᷑. Ad phisicã ꝑtine aiunt. discipli¬
nas septẽ. Quarũ pͥma ẽ. arit̾metica. Seda. geo¬
metrica. Tertia: musica. Quarta: astronimia.
Quinta astrologia. Sexta: mechanica. Septima.
medicina. Ratio aũt: earũdẽ disciplinarũ breuit̃
ista ẽ. Arit metica nãq ẽ uaefinitio ꝑ quã nõꝵ õiũ
gnitudinis. et futurarũ notitus liniam̃tisq
ꝓpͥis distincta uł formis. Dicta aũ geometͥca
adm̃tionẽ t̾re ꝑ quã unius cuiusq spatu t̃minũ
ẽ. lex astrorũ : Astrologia ẽ : ratio q̃ c̃uersionẽ
cȩli & signorũ definit potestatis ortꝰ qq̃sidum

Expanded text:
tes tres esse dixerunt, id est fisicam, logicam, ethicam. Fisica, naturalis est; ethica, moralis; logica, rationalis. Harum prima naturae et contemplationi deputatur, secunda in actione et causa recte uiuendi uersatur, tertia in discernendo uerum a falsis opponitur. Quod trimodum philosophiae genus iuxta sapientes mundi in partibus suis ita distinguitur: ad fisicam pertinere aiunt disciplinas septem, quarum prima est arithmetica, secunda geometrica, tertia musica, quarta astronomia, quinta astrologia, sexta mechanica, septima medicina. Ratio autem earundem disciplinarum breuiter ista est. Arithmetica namque est definitio per quam numerorum gnitudinis et figurarum notis liniamentisque propriis distincta, uel formis. Dicta autem Geometrica a dimensione terrae, per quam uniuscuiusque termini est lex astrorum. Astrologia est ratio quae conuersionem caeli et signorum definit, potestates ortus quoque siderum
Abbreviated transcription (Latin):
iꝗs discors. ⁊ litiganꝰ. ⁊ ꝑ odiũ dissidens exxtit̾it.
quousq ad c̃cordiã redeat: a c̃uentu ⁊ societate eccłe
ut canones iubent alienus existat.¬
iꝗs hodio hab aliquẽ: ita ut ad pacẽ reuerti
ñ uelit. sic̃ sc̃i patres statuer̃ ex c̃municet᷑.⁊ ab
eccła separet᷑. donec rec̃cilietur.
oportet. Ne ꝑstultũ medicũ uulnera animaꝵ
putrescant et peiora fiant.pħa dicente. Con¬
putruer̃ cicatrices meȩ : a faciȩ insipientiȩ meȩ
Ostulte medice noli deciꝑe animã tuã: et ꝓillis
ne du plicẽ pen̾a accipias uł septuplã. uel
millenã. audi xp̃m dicentẽ. Si cecus cecũ
duxerit. ambo in foueã cadt̃.¬

Expanded text:
is discors, et litigans, et per odium dissidens exstiterit, quousque ad concordiam redeat a conventu et societate Ecclesiae, ut canones jubent, alienus existatis odio habet aliquem, ita ut ad pacem reverti non velit, sicut sancti Patres statuerunt, ex communicetur, et ab Ecclesia separetur donec re concilietur.oportet, ne per stultum medicum vulnera animarum putrescant, et pejora fiant, Propheta dicente: Computruerunt cicatrices meae, a facie insipientiae meae. O stulte medice, noli decipere animam tuam et illius, ne duplicem poenam accipias, vel septuplam, vel millenam. Audi Christum dicentem: Si caecus caecum duxerit, ambo in foveam cad
Abbreviated transcription (Latin):
bri oportet uos assiduitatẽ habe legendi:
et instantiã orandi : ꝗauita uiri iusti. Aũs.¬
lectione instruit᷑. oratione ornatur.
et assiduitate lectionis munit᷑ hõ apeccato.
Iuxta illũ qui dicebat. Incorde meo abs¬
c̃di eloꝗa tua ut ñ peccẽ tͥ. ħs̃ enĩ arma¬
uidelie lectio ⁊ oratio ꝗb diabol expugnai.
his armis uitia cõpͥmunt. hĩ alim̃tis
uir tutes nutriunt᷑. S et siqͣn alectione cessat᷑
deb manuũ oꝑa sub seꝗ. Quia otiositas
aduitia rapit. Pusũ nãq lectionis discetis
qualit̃ et uos uiuatis ⁊ alios doceatis. ꝑ usũ
orationis: ⁊ uob̾ & his ꝗb in caritate c̃iuncti
estis ꝓdẽe. ualebitis. ꝑmanuũ oꝑationẽ
et corporis macerationẽ uiti it alim̃ ta
negabitis. ⁊ ur̃is necessitatib sub uenietis:
et habebitis un necessitatẽ patientib porrigati

Expanded text:
 Oportet vos assiduitatem habere legendi, et instantiam orandi. Quia vita viri justi lectione instruitur, oratione ornatur, et assiduitate lectionis munitur homo a peccato, juxta illum qui dicebat: In corde meo abscondi eloquia tua, ut n expugnatur. his armis vitia comprimuntur; his alimentis virtutes nutriuntur. Sed et si quando a lectione cessatur, debet manuum operatio subsequi, quia otiositas ad vitia rapit. Per usum namque lectionis discetis qualiter et vos vivatis, et alios doceatis. Per usum orationis et vobis, et his quibus in charitate conjuncti estis, prodesse valebitis. Per manuum operationem et corporis macerationem, et vitiis alimenta negabitis et vestris necessitatibus subvenietis, et habebitis unde necessitatem patientibus porrigati
Abbreviated transcription (Latin):
appetant. Castimoniã q̃q̃ in uiolati corporĩ
ꝑpetuo c̃seruare studeant: aut certe unius
matrimonis uinculo fedent᷑. Seniorib¬
q̃q debito p̃beant obedientiã: neq ullo iac¬
tantiȩ studio semetipsos attollant. Postremo
indoctͥna. In lectionib ssalmi. Ymni. Cantici.
Exercitio iugi incũbant. Tales eñi ẽẽ debent
ꝗq diuinis cultib sese manplandũs studex.¬

Expanded text:
appetant. Castimoniam quoque inviolati corporis appetant. Castimoniam quoque inviolati corporis perpetuo conservare studeant, aut certe unius matrimonii vinculo federentur. Senioribus debitam prebeant obedienciam neque ullo iactancie studio semetipsos attollant. Postremo in doctrina, in lectionibus, in psalmis, ympnis, canticis, exercicio iugi incumbant. Tales enim esse debent, qui divinis cultibus se mancipandos stude
Abbreviated transcription (Latin):
His gͥ lege patrũ cauetur. ut auulgari uita
se clusi. amundi uoluptatib se abstineant.
ñ ex pectaculiꝰ. ñ põpis int̾sint. c̃uiuia pub¬
lica fugiant. pͥuata ñ tantũ pudica s ⁊so¬
bria colant. Usuri nequaquã incũbant.
neq t̾piũ. occupatioĩb lucroꝵ fraudiq
cuiꝰquã studiũ appetant. Amorẽ pecuniȩ
qͣsi mat̾iã cunctorũ criminũ fugiant
Scłaria officia negotiaꝙ abiciant. Ho¬
noris gͣdu. ꝑ ambitiones ñ sube ant ebñ¬
ficis medicine dĩ munere ñ accipiant.
Dolus et coniurationes caueant. Odium
emulationẽ. obtrectationẽ. atq inuidiã
fugiant. ñ uagi oculis. ñ infreni lingua.
aut petulanti tumidoq gestu incedant.
Sed pudorẽ ac uerecundiã m̃tis simplici
habitu in cessuq ostendant. Obscenitatẽ
etiã ũboꝵ sic̃ ⁊ oꝑũ penitus execrent᷑. Uiduarũ
ac uirginũ uisitationes. freq̃ntissime fugiant:
Contubnia extͣnea feminarũ. nullatenꝰ

Expanded text:
itur lege Patrum cavetur, ut a vulgari vita seclusi, a mundi voluptatibus sese abstineant. Non spectaculis, non pompis intersint, convivia publica fugiant: privata non tantum pudica, sed et sobria colant. Usuris nequaquam incumbant, neque turpium occupationes lucrorum, fraudisve cujusquam studium appetant. Amorem pecuniae, quasi materiam cunctorum criminum fugiant, saecularia officia negotiaque abjiciant, honorum gradus per ambitiones non subeant, pro beneficiis medicinae Dei, munera non accipiant. Dolos et conjurationes caveant, odium et aemulationem, obtrectationem atque invidiam fugiant: non vagis oculis, non infraeni lingua aut petulanti tumidoque gestu incedant, sed pudorem ac verecundiam mentis simplici habitu incessuque oeciam verborum sicut et operum penitus execrentur, viduarum ac virginum visitaciones frequentissimas fugiant, contubernia extranearum feminarum nullatenus
Abbreviated transcription (Latin):
appareat: sed qͦmͦ õĩb inferior uideatur. Qm ñ
ꝗ maior fuerit inhonore ille .ẽ. sanctior sed ꝗ¬
iustior fuerit ille .ẽ. maior. Conũsatio gͦ melior
.ẽ. desidanda: ñ dignior gͣdus. Ex
nuerit dignitatẽ deiciat᷑ ipse et ordinator eiꝰ.
et a cõmunione sc̃a modis oĩb abscidat᷑ ⁊sit ana¬
thema sicut simon magus apetro. APs Pauilis ad ñ¬

Expanded text:
appareat, sed quomodo omnibus inferior videatur, quoniam non qui major fuerit in honore, ille est justior, sed qui fuerit justior, ille major. Conversatio ergo melior est desideranda, non dignior nuerit dignitatem, dejiciatur ipse et ordinator ejus, et a communione sancta modis omnibus abscidatur, et sit anathema, sicut Simon Magus a Petro. CAP. 79. -
Abbreviated transcription (Latin):
medie aetates: ꝓpͥe dicunt᷑ uir. et mulier.
Uir aũ nuncupat᷑: ut ait lactantius qͦ maior
in eo uis quã in feminis. Et hinc uirtꝰ nom̃
accep̃. Itẽ mulier amollitiȩ dicta ĩmutata
senes et anus uocant᷑. Senes aũ ita ꝗdã dictoꝰ
putant : eoqͦ ẽẽ nesciant et ꝑnimiã etatẽ de¬
lirant atꝙ desipiunt. Uñ et plato ait. In
pueris crescit sens. in iuiuenib uiget. inse¬
nib minuit᷑. Anus aũ ex multis anniꝰ dicta
quasi annosa.
tiȩ nulla ht̃. Hoc gͦ cercissime scito ꝗa pla¬
cere dõ sine pͣuis hoĩb nullũ potest.

Expanded text:
mediae aetatis proprie dicuntur vir et mulier. 94 Vir itaque nuncupatus, ut ait Lactantius, quia major in eo vis sit quam in feminis, et hinc virtus nomen accipit. Item mulier a mollitie dicta, immutatasenes et anus uocantur. Senes autem ita quidam dictos putant, eo quod se nesciunt et per nimiam aetatem delirant atque desipiunt. Vnde et Plato ait; "In pueris crescit sensus, in iuuenibus uiget, in senibus minuitur". Anus autem ex multis annis dicta, quasi annosa.s evanescit. Hoc certissime scito, quia placere Deo sine pravis hominibus nullus potest.
Abbreviated transcription (Latin):
amor. sequen u. ẽ ꝓximi. Sed sic̃ ꝑ amore
dĩ amor fit ꝓximmi. ita ꝑ amorẽ ꝓximi.
amor ostendit᷑ dĩ. Dilectio indm̃. origo :
dilectionis ĩ ꝓximũ. Et dilectio ĩ ꝓximũ
cognitio
Int̃ scientiã et sapientiã. ħ int̃.ẽ. Qđ scientiã
ad agnitionẽ ꝑtinet: ad c̃tẽplationẽ sapientiã.
Scientia n tpr̃alib bñ utitur: atq ineuitandis
malis: seu intellegendi uł appetendis bonis
int̃ sapientiã ⁊ prudentiã ita intellegi
uoluer̃. Ut sapientiã indiuinis. prudentiã
aũt ł scientiã: in humanis negotus. ponerẽt
Perfecta ẽ aũ scientia multa agere bona.
et de illa laudẽ ñ querere : quȩ ds̃ precepit
facẽ & seruũ inutilẽ sese añ dĩ oculo estimã
nt̃ sapientiã & eloq̃ntia ita distinguitur.
Qđ eloq̃ntia c̃stat ex ũb sapientia exsen¬
tentus. Sed sapientia sine eloq̃ntia ꝓdese
potest. Eloquentia aũ sine sapientia.
ualere ñ potest. Melior.ẽ. enĩ indeserta

Expanded text:
vero est et proximi. Sed sicut per amorem Dei amor fit proximi, sic per amorem proximi amor ostenditur Dei. Dilectio in Deum origo est dilectionis in proximum; et dilectio in proximum cognitio Inter scientiam et sapíentiαm hoc interest, quod scientia ad agnitionem pertinet, ad contemplationem sapientia. Scientia enim temporalia bene utitur, atque in euitandis malis, seu intellegendis uel adpetendis bonis inter sapientiam et prudentiam ita intellegi uoluerunt, ut sapientiam in diuinis, prudentiam autem uel scientiam in humanis negotiis ponerent. Perfecta est autem scientia multa agere bona, et de illis laudem non quaerere quae Deus praecepit facere, et seruum inutilem se esse ante Dei oculos existimare. Inter sapientiam et eloquentiam ita distinguitur, quod eloquentia constat ex uerbis, sapientia ex sententiis. Sed sapientia sine eloquentia prodesse potest. Eloquentia sine sapientia ualere non potest. "Melior est enim indiserta
Abbreviated transcription (Latin):
Pax corporiꝰ ⁊ aĩe. ordinata uita ⁊ salũ aiãntis.
P ax hõis mortał ⁊di ĩordinati infide sub et̃ na lege obedientia
Pax domus ordinata qmꝑandi obediendiq cohabitantiũ c̃cordia

Expanded text:
Pax corporis et animae ordinata vita et salus animantis. Pax hominis mortalis et Dei ordinata in fide sub aeterna lege obedientia.Pax domus ordinata imperandi et obtemperandi concordia
Abbreviated transcription (Latin):
Nã ꝗbidã sola c̃tẽplatio ꝓfic̃. ꝗbdã uͦ actiua sola
ẽ c̃solatio. His media ⁊ deutrisq c̃ posita utilior
ẽ: magis ad refouenda m̃tis angustiã. q̃ solent
ꝑ unius ĩ tentionẽ nutriri. ut de utriusq partib
mira cuł in urbib corruscabat. ac tiuã nob cõm̃da¬
bat urtã. Quͦ ĩmontẽ orationĩ studio ꝑ noctabat
uitã c̃tẽplatiõĩs significabat. Id circo dĩ seruus
iuxta imitationẽ xp̃i nec actualẽ uitã amittit.
⁊ c̃tẽplatiuã agit. Alit̃ enĩ incedens offendit.
Sic̃ enĩ ꝑc̃tẽplationẽ amand̾ ẽ ds̃. ita ⁊ ꝑ actualẽ
uitã diligendꝰ ẽ. ꝓximꝰ. Hac ꝑħ sic ñ posumꝰ sine

Expanded text:
Nam quibusdam sola contemplatio proficit, quibusdam uero actiua sola est consolatio. His media et de utrisque conposita utilior est magis ad refouendas mentis angustias, quae solent per unius intentionem nutriri, ut de utriusque partibmiraculis in urbibus coruscabat, actiuam nobis commendabat uitam. Quod uero in monte orationis studio pernoctabat, uitam contemplationis significabat. Idcirco Dei seruus iuxta imitationem Christi, nec actualem uitam amittit, et contemplatiuam agit. Aliter enim incedens offendit. Sicut enim per contemplationem amandus est Deus, ita per actualem uitam diligendus est proximus. Ac
Abbreviated transcription (Latin):
Hii aũ ꝗ adc̃tẽplationiꝰ otiũ uenire c̃tendt̃. pͥus
se studio actiue uitȩ exercere debent. ut dũ oꝑe
iustitie fecis peccatoꝵ exauriunt : cor mundũ
exhibeant aduidendũ dm̃. Nã mens q̃ aut tẽ¬
poralẽ adhuc głam q̃nt: aut carnał c̃cupiscen¬
tie tp̃alib cedit: ac̃ tẽplatione ꝓculdubio ꝓ¬
hibet᷑. Vñ et ppłm dũ legẽ acciꝑet amonte id
a sublime c̃tẽplatione: qͣsi carnaliũ curiositas
remouet̾. Et in eugłio curatꝰ alegio uult

Expanded text:
Hii autem qui ad contemplationis otium uenire contendunt, prius Hii autem qui ad contemplationis otium uenire contendunt, prius se in studio actiuae uitae exercere debent, ut dum opera iustitiae faeces peccatorurn exauriunt, cor mundum exhibeant ad uidendum Deum. Nam mens quae aut temporalem adhuc gloriam quaerit, aut carnalis concupiscentiae temptationibus cedit, a contemplatione proculdubio prohibetur. Vnde et populus dum legem acciperet a monte, id est a sublimi contemplatione, quasi carnalium curiositas remouetur. Et in Euangelio curatus a legione uult
Abbreviated transcription (Latin):
defigit᷑. Haꝵ una in oꝑe bone c̃ũsationis. Alt̃a
in cõtẽplatione in cõmutabił ueritatis ẽ. Una
q̃ ex fide in hac ꝑegͥnatione iiuit. Alt̃a q̃ bene
uiuentes usꝙ ad regnũ ꝑduc̃. Actiue enĩ uitę
magna s p̃mia: sed c̃tẽplatiuȩ potiora. Actiua
uita exboniꝰ oꝑib incip̃ꝰ c̃tẽplatiua ꝑ uenit
ad id qͦ intendit. Actiue oꝑa cũ corpore fini¬
unt᷑. Contẽ platiuȩ aũ uite gaudia infine
ãpliuꝰ crescunt. Illa enĩ quãui utił⁊ bona tam̃
cũ reꝗes uenerit tͣnsit᷑a. Ista uͦ boni oꝑi transiti
meress ẽ : et reꝗes ꝑmansura. Contẽplatiua uͦ uita
aut uitã monstrabat liã sine oculis. sed tñ fec̃dã
Quia actio laboriosa estimat᷑ nusquã alta c̃sid̾ans.
S meo ꝙ se erga ꝓximi utilitatẽ plus exhib
fecundior inoꝑib qͣsi ĩfiluis crescit. Sic⁊ martha
& maria quaꝵ una uirtutib m̃tẽ exercebat
in oꝑe. Alt̃a reꝗescebat defixa in c̃fẽplatione.

Expanded text:
igitur. Harum una in opere bonae conuersationis, altera in contemplatione inmutabilis ueritatis est. Vna, quae ex fide in hac peregrinatione uiuit, altera quae bene uiuentes usque ad regnum perducit. Actiuae enim uitae magna sunt praemia, sed contemplatiuae potiora. Actiua uita ex bonis operibus incipit, contemplatiua peruenit ad quod intendit. Actiuae uitae opera cum corpore finiuntur, contemplatiuae autem gaudia in fine amplius crescunt. Illa enim, quamuis utilis et bona, tamen cum requies uenerit, transitura. Ista uero boni operis transituri merces est et requies permansura. Contemplatiua uita autem uitam monstrabat Lia sine oculis, sed fecunda, quia actio laboriosa quidem est minusque alta considerans. Sed in eo quod se erga proximi utilitatem plus exhibet, fecundior in operibus quasi in filiis crescit. Sic et Μartha et Maria, quarum una uirtutibus mentem exercebat in opere, altera requiescebat defixa in contemplatione.
Abbreviated transcription (Latin):
Tertia amorẽ ẽplectit̾ aet̃nũ. Que ꝗdẽ tria
in hurꝰ uitȩ tp̃r ita copulant᷑. ut una sine altã¬
eẽ ñ posit. Deniq u̾acit̃ crede ñ p̾sumꝰ nͥ ea quȩ
ꝓmissa s̃ sꝑemꝰ. Nec pot̾imꝰ sustinere ꝓmiꝰsa.
si desit fidei credulitas firma. Nec adherit fruet᷑
spei. ł stabilitas fidĩ. nͥ fuerit ꝑfecta caritas
xp̃i. Que⁊ fidẽ ut credat adiuuet. ⁊spẽ ex¬
pectatione corroboret. Cuꝰ speciale scđ¬
apłm int̃ has uirtutes t̾dit̾ pͥncipatũ ⁊ cultũ
manet in ȩt̃nũ. Nã & fidẽ cessabit dũ futͥa
q̃ credunt̃ aduenerint. Et spes finẽ habebit
dũ beatitudinẽ quã ꝗsq bonꝰ p̃stolat᷑ acceꝑit
Sola caritas in ȩt̃nũ ꝑseuerabit. ipsa sola
utraq ꝑ ducens ad xep̃m. ipsa sola ꝑfruens
gaudiũ sẽpiternũ
De amorẽ et dilectiõe

Expanded text:
tertia amorem complectitur aeternum. Quae quidem tria in hujus vitae tempore ita copulantur, ut altera sine altnon possit. Denique ueraciter credere non possumus, nisi ea quae promissa sunt speremus; nec poterimus sustinere promissa, si desit fidei credulitas firma; nec aderit fructus spei uel stabilitas fidei, nisi fuerit perfecta caritas Christi, quae et fidem ut credat adiuuet et spem expectatione corroboret. Cuius speciale sm inter has uirtutes traditur principatus, et cultum manet aeternum. Nam et fides cessabit, dum futura quae creduntur aduenerint; et spes finem habebit, dum beatitudinem quam quisque bonus praestolatur acceperit. Sola caritas in aeternum perseuerabit, ipsa sola utramque perducens ad Christum, ipsa sola perfruens gaudium sempiternum. Inter amorem, dilectione
Abbreviated transcription (Latin):
ut indĩ ppellatione. patrẽ. in dm̃i filiũ
intellegerent. Script᷑a aũsaera utrũq &
dm̃ ad firmat & dñm. Sed tam̃ in uicẽ hec
ẽgruens adtimorẽ. Deniq ex dĩ uocibubo
au̾te ꝗ diligas. ex dñ appellatione cogno

Expanded text:
in Domini Filium intellegerent. Scriptura autem sacra utrumque et Deum adfirmat et Dominum. Sed tamen inuicem haec testatis, congruens ad timorem. Denique, ex Dei uocabulo aduerte quod diligas, ex Domini appellatione cogno
Abbreviated transcription (Latin):
in .e. tam̃ orriginalit̃ noxa pat̃nę p̃uarica
nũ genus deplorat c̃q̃rit̃ dicens. In iniꝗta¬
tib ẽceptꝰ sũ. et inpeccati̾ peꝑit me mat̾ mea.
Raous uł differentiȩ rerũ. sex sunt.
eoꝵ q̃ ñ crescunt uitãq motuq carent
qͣlis ÷ in lapidib Scd̾s¬
gͣd̾ ÷ inhi q̃ crescunt
nꝗb siminime uita insensibił mot̾ꝙ in eẽt
nec germinare utiq nec crescere potuissent
At ista q̃uita sine sensu hñt lapidib p̃ponunt᷑
et t̃re. Tertiũ gͣds .ẽ. inhi: q̃ ñ solũ crescunt¬

Expanded text:
inest tamen origininest tamen originnum genus deplorans conqueritur dicens; in iniquitatibus conceptus sum, et in peccatis peperit me mater mea. Gradus uel differentiae rerum sex sunt, eorum quae non crescunt, uitaque motuque carent, qualis est in lapidibus. Sest in his quae crescuntquibus si minime uita insensibilis motusque inesset, nec germinare utique nec crescere potuissent; at ista quae uitam sine sensu habent lapidibus praeponuntur et terrae. Tertius gradus est in his quae non solum crescunt
Abbreviated transcription (Latin):
Atq digna felicitate letãtes
expectant receptionẽ
corporũ suorũ. De hoc
paradiso. dñs adlatronẽ dix̃. hodie mecũ eris
in paradiso. Originalit̾ aũt pͥmi hõis culpa
nos deparadiso expulit et inhac exilii peregͥ¬
natione deiec̃. Inde ẽ. quod p̃uaricationis
sue reatu ad stringimꝰ. uñ et merito sentemae
debite morti penã patne p̃uaricationꝰ ex sol
sine in edia morte debita corpo rał: paradisus
cõmuraret̃ ad uitã cȩlestẽ. S ꝗa hocbono con¬
tẽpt̾ eẽ noluit. ꝓtinꝰ sue c̃ditionis merito
caruit. mortẽq geminã. aĩe ⁊ carniꝰ inuenit.
gnorantiã ueri et uetustatẽ optinuit. atq
in omnẽ ꝓgeniẽ. peccati sui p̃uari cationẽ
transmisit. Non tantũ in hiꝰ ꝗ pͥo delinquunt
arbitrio sed etiã in illis ꝗ ñ dũ implicari ualent
actuali peccato. Inde .ẽ.ꝗ. paruuł lauacro
gr̃ę c̃cedit᷑ ꝗa et siñ. ẽ. illis peccatũ ꝓpͥi oꝑis.

Expanded text:
atque, digna felicitate laetantes, atque, digna felicitate laetantes, expectant receptionem corporum suorum. De hoc paradiso Dominus ad latronem dicit: Hodie mecum eris in paradiso. Originaliter autem primi hominis culpa nos de paradiso expulit et in hac exsilii peregrinatione deiecit. Inde est quod praeuaricationis suae reatu adstringimur. Vnde et merito sententiae debitae poenam paternae praeuaricationis exsolu aetatum sine media morte de uita corporalis paradisi commutaretur ad uitam caelestem. Sed quia hoc bono contentus esse noluit, protinus suae conditionis merito caruit, mortemque geminam animae et carnis inuenit. Ignorantiam ueri et uetustatem obtinuit, atque in omnem progeniem peccati sui praeuaricationem transmisit, non tantum in his qui proprio delinquunt arbitrio, sed etiam in illis qui nondum inplicari ualent actuali peccato. Inde est quod paruulis lauacri gratia conceditur. Quia etsi non est illis peccatum proprii operis,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ incremt a t̃prũ ꝓcessit. Nã pͥmũ matia facta ẽ
celi ⁊ t̃re c̃fusa atq in formis. dequa p̾modũ
oĩa singillatĩ. ꝑ species uarias. formasꝙ ꝓpͥal¬
ꝓpͥas ꝓdider̃. Deqͣ script̃a logt̃ dicenꝰ. Qui fecisti
mundũ de mat̃ia in formȩ. S mat̾ia facta. ẽ.
demchilo mundi aũ species de ĩforme mat̾ia.
Pinde duas res añ omnẽ diẽ ⁊ añ omne tẽp c̃didit ds
angłicã uidelicet creaturã: et in formẽ matiã
Que ꝗdẽ exnichilo facta ꝓcessit: tam̃ re exre
facta .ẽ. Non aet̃nitatẽ s sola origine. sic̃ .sonꝰ.
cantũ. Nã ꝗuiuit in ȩt̃nũ creaũ oĩa simul.
Itaq ñ oĩa ex nichilo c̃didit ds̃: sed q̃dã fecit
ex nichilo q̃dã ex aliqͦ. de nichilo mundũ ⁊ angłos
⁊ aĩam. Exaliqͦ hõem et cę̧t̃as mundi ereaturas.
Unus. ẽ. t̾renus paradi sus. ubi pͥmorũ hoĩnũ
corporalit uita extitit. At̃ cȩlesti ubiaĩ a
beatoꝵ statĩ ut acorporib exeunt tͥnsferunt᷑

Expanded text:
m incrementa processit. Nam primum materia facta est caeli et terrae confusa atque informis, de qua postmodum omnia singillatim per species uarias formasque proprias prodierunt. De qua Scriptura loquitur dicens: Qui fecisti mundum de materia informi. Sed materia facta est de nihilo. Mundi autem species de informi materia. Proinde duas res ante omnem diem et ante omne tempus condidit Deus: angelicam uidelicet creaturam et informem materiam; quae quidem ex nihilo facta, praecessit tamen res ex se factas non aeternitate, sed sola origine, sicut sonus cantum. Nam qui uiuit in aeternum, creauit omnia simul. Itaque non omnia ex nihilo condidit Deus, sed quaedam fecit ex nihilo, quaedam ex aliquo. De nihilo mundum, angelos et animam; ex aliquo hominem et ceteras mundi creaturas. Vnus est terrenus paradisus, ubi primorum hominem corporaliter uita extitit, alter caelestis, ubi animae beatorum, statim ut a corpore exeunt, transferuntur,
Abbreviated transcription (Latin):
q oĩs hõ ex delicti lege concepius est.
ille autẽ ñ ex ẽcupiscentia carnis
Itẽ nos ex una geñratione: subsistim. ille ex duab
Diuinitati et humanitati . S ex pͥma matiuitatẽ
sũpsit ex alt̃a ereationẽ. Natꝰ eñi diuina gene¬
ratione. factꝰ humana. Primũ fuit sine tp̃re.
Scđm: in plenitudine tp̃rũ. Itẽ no̾ exduab subsisti¬
mͦ substantiis. corporis uideliceti atq aĩe. Ille
tiã. et diuinitati sue. et humanitati nr̃e. uiiii¬
tẽ hocidistat int̾mortẽidñt et nr̃am. Nos

Expanded text:
omnis homo ex delicti lege conceptus est, ille autem non ex concupiscentia carnis, Item nos ex una generazione subsistimus; ille ex duabus, diuinitatis et humanitatis. Sed ex prima natiuitatem sumpsit, ex altera creationem. Natus enim diuina generatione, factus humana. Primum fuit sine tempore, secundum in plenitudine temporum. Item nos ex duabus subsistimus substantiis: corporis uidelicet atque animae; ille tiam, et diuinitatis suae et humanitatis nostrae. Item hoc distat inter mortem Domini et
Abbreviated transcription (Latin):
ossibq distinguit᷑. Corpꝰ uͦ quaquã ⁊ caro dicatur
int̃dũ tam̃ ⁊ aeriũ nõatur.ꝙ tactui uisuiq ñ subiac.
Et plerũq uĩsibile ẽ atq tangibile. Paries corpꝰ est
sedñ caro. Lapis corp̃ dr̃.: sed ñ caro. Sic ⁊ apłs. corpꝰra
cȩlestia appellat ⁊ corpora trestria. Cel este corpꝰ.
solis aclunȩ. ⁊ stellaꝵ. Terrestria. ignis. aeris. aq̃.¬
⁊ t̃rȩ et reliquoꝵ quȩ absq aĩa his censent̾ elem̃tis.

Expanded text:
ossibusque distinguitur; corpus uero, quamquam et caro dicatur, interdum tamen et aereum nominatur, quod tactui uisuique non subiacet, et plerumque uisibile est atque tangibile. Paries corpus est, sedlus corpora coelestia appellat, et corpora terrestria. Coeleste corpus solis, lunae, stellarum. Terrestre, ignis, aeris, aquae, terrae, et reliquorum, quae absque anima his censentur elementis.
Abbreviated transcription (Latin):
diabolus uł maligni sp̃s nec poscant uertiã
nec merent᷑. Sic̃ scriptũ. ẽ. de eodẽ apostata.
Cuiꝰ cor quasi lapi indurabit᷑. Scilicet ut
penitentiȩ c̃punctionẽ nũquã emolliat᷑.¬
ac pecus.

Expanded text:
diabolus, uel maligni spiritus, nec poscunt ueniam, nec merentur, sicut scriptum est de eodem apostata cuius cor, quasi lapis, indurabitur, scilicet, ut penitentiae conpunctione numquam emolliatet pecus
Abbreviated transcription (Latin):
tc̃eaboenbso discor qne Sioete snlidi ipstigus
oracu ofibg. Qupidine aeri m licunt Ardore
cupiditati in funde in c̃seeirti imaginib
doudeseunt. Inuocati adsn eri sii ĩ
ditiest ini. cane indiuersis figuris. Int̃ duõ
in angłoꝵ imaginib transformant̃. Hii qͥndã
a sede celi obsuꝑbiã lapsi. nc̃ in aere cõmorant᷑
Homines st̃ ratiõe capaces. intellectu sapientes
ore loqͣces. Nat̾a magiquã doctrina ualentes
Statu rigidi: uultu erecti. Fig̃a similes uniũsi.
et int̃se dissimiles singuli. aĩo in mortales.
morib pares errorib Ad studia in ertes.
dine anxii. Singillatĩ mortales ꝓlemuta¬
bilẽ uitaꝙ soli. tp̃r celeres tardi ad sapi¬
entiã. ueloces ad mortẽ. Dep̃t̃is nudi
dep̃sentib exigui defut̃is incerti. Con¬
inpinnt᷑ iniꝗtate. in peccato nascuntur
in labore udont in dolore moriuntur natẽ
fitlcumne nate cur ista redimitꝰ et ula
seuent infirmitate hoĩes au pͥpeccutũ

Expanded text:
stigiis oracula fingunt, cupidinem amoris inliciunt, ardorem cupiditatis infundunt, in consecratis imaginibus delitescunt; inuocati adsunt, uerisimilia mentiuntur, mutantur in diuersis figuris, interdum in angelorum imaginibus transformantur. Hii quondam a sede caeli ob superbiam lapsi, nunc in aere commorantur. Homines sunt ratione capaces, intellectu sapientes, ore loquaces, natura magis quam doctrina ualentes, statu rigidi, uultu erecti, figura similes uniuersi, et inter se dissimiles singuli, animo inmortales, moribus, pares erroribus, ad studia inertes, pdine anxii, singillatim mortales, prole mutabiles, uita queruli, tempore celeres, tardi ad sapientiam, ueloces ad mortem, de praeteritis nudi, de praesentibus exigui, de futuris incerti; concipiuntur in iniquitate, in peccato nascuntur, in labore uiuunt, in dolore moriuntur. Quae et humanae naturae, cur ista redimitur, illa grauentur infirmitate. Homines autem post peccatum
Abbreviated transcription (Latin):
D̾iuina ꝗpe grã p̃uenit̃ hõ ut bonꝰ sit: nec humanũ
arbitriũ di grã ante cedit. Sed ipsagra dĩ nolentẽ
hominẽ p̃uenit ut etiã bene uelit Nã ponđe
carnis sic agit̃ ħo. ut ad peccandũ sit facił. tard
ad penitendũ. ht̃ dese unde corruat.⁊ ñ bt̃ uñ
extendat. Demq hõi ꝑ dĩ gr̃am lib̾ũ restaura tur

Expanded text:
Diuina quippe gratia praeuenitur homo, ut bonus sit, nec humanum arbitrium Dei gratiam antecedit; sed ipsa gratia Dei nolentem hominem praeuenit ut etiam bene uelit. Nam pondere carnis homo sic agitur, ut ad peccandum sit facilis, tardus ad penitendum. Habet de se unde corruat, et non habetextendat. Denique homini per Dei gratiam liberum restauratur
Abbreviated transcription (Latin):
Inlege ꝗppe res gestȩ ꝑ figurã in significationẽ
futuroꝵ annuntiabant᷑. In gr̃a uͦ eugłice ueri¬
tatis quȩ illic enuntiata fuer̃ explent᷑. Itẽ
implere ł c̃seruare iubebant.  missa uͦ figuri
obiecta sacram̃toꝵ futurã eugłicã grãm p̃di¬
cabant. In lege enĩ mandata tenent̃. ꝓ missauͦ
ineugłi plenitudine c̃sumant᷑. Legẽ enĩ eugłia
cõplent. & significationẽ p̃cepti plenitudo

Expanded text:
ppe res gestae per figuram in significationem futurorum adnuntiabantur, in gratia uero euangelicae ueritatis, quae illic enuntiata fuerunt, explentur. Iimplere uel conseruare iubebant, promissa uero, figuris obtecta sacramentorum, futuram euangelicam gratiam praedicabant. Ιn lege enim mandata tenentur, promissa uero in euangelii plenitudine consummantur. Legem enim euangelia conplent, et significationem coepti p
Abbreviated transcription (Latin):
hominẽ. ut lactantiũ. ita ut genua sursũ sint. ꝗb oculi form̃
ut caui ac rec̃diti fiant. Idõq⁊ ꝗ alicuiꝰ lacͥmas elice cupiunt
genua tangt̃. ac ea dep̃cant᷑. qͦ inut̃o formauerint oculos atq
nutrierint. Ipse genaꝵ tumor ĩstar colliũ leuit̃ exsurg̃tes.
Unũ. ducedi sp̃s. Alt̾m capiendi odorẽ. Et t̃tiũ purgam̃ta ce¬
rebri defluenti. Os dictũ qͣsi corporis hostiũ: cuiꝰ species
in duob c̃stat officuĩ. Sum̃di uictꝰ. ⁊ loq̃ndi lingua. Labia
uocẽ motib suis inu̾ba distinguit: uł in lisione palan
ac dentiũ. ł c̃p̃ssioẽ labroꝵ. Dentẽ dicti qͣsi cibo̾ diuidtẽ
siꝗđ escã incidt̃. ⁊ cõminuut : atq oportunius stomacho tͣdt̃¬

Expanded text:
hominem aiunt, ita ut genua sursum sint, quibus oculi formentur, hominem aiunt, ita ut genua sursum sint, quibus oculi formentur, ut cavi ac reconditi fiant. Ideoque et qui alicujus lacrymas elicere cupiunt, genua tangunt, ac per ea deprecantur, quod in utero formaverint oculos, atque enutrierint. Ipse genarum tumor instar collium leniter exsurgens unum ducendi spiritus, alterum capiendi odoris, tertium purgamenta cerebri defluendi. Os dictum quasi corporis ostium. Cuius species in duobus constat officiis; sumendi uictus et loquendi lingua. Labia uocem motibus suis in uerba distinguit, uel inlisione palati ac dentium, uel conpressione labiorum. Dentes dicti quasi cibos diuidentes. Siquidem escam incidunt et comminuu
Abbreviated transcription (Latin):
a qͦ forato frons nõata ẽ. Idẽ qq̃ oculi gẽma¬
rũ habentes similitudinẽ. m̃branis ꝓlu¬
centib c̃tegunt᷑ ꝑ qͣs m̃branas qͣsiꝓ uitro
uł speculo refulgenti: mens ea q̃ foris sunt
tͣnspic̃ In medio aũ urbiũ scintillȩ lumi¬
mĩ c̃clusi teñ t̃ qͥs pupillas uocamꝰ. Qb
c̃nen di gr̃a. ẽtiñt᷑. et ut oculi munitiores
nib occuluit et ũn oculos ediẽt ẽe ẽditos.
Quib ad hite st̃ palpebre ad palpitandũ
dicte ꝗi c̃currentes inuicẽ oculoꝵ obtu¬
tũ reficiunt.pilis in ordinẽ ad stantib
ad eorũ munitionẽ. Suꝑcilia qq̃ pilis
breuib adornata s̃. qͣsi ꝗb dã aggerih
oculis p̃bentes custodiã. neꝗd suꝑnȩ ĩcidat.
Auriũ inditũ ẽ nom̃ auocib auriendis
ꝑĩmutationẽ nlittẽ aure̾ uelut audess¬
dm̃s. q aer ict ĩ circulũ orbẽq mouea t̃.
Gene agenib dicte s̃. Deniq cõplicatĩ in ut̃o gigni formariq

Expanded text:
gemmarum habentes similitudinem membranis perlucentibus conteguntur. Per quas membranas, quasi per uitro uel speculo refulgenti, mens ea quae foris sunt transpicit. Ιn medio autem orbium scintillae luminum conclusae tenentur, quas pupillas uocamus, quibus cernendi gratia continetur; et ut oculi munitiores e dictos, quibus adhibitae sunt palpebrae a palpitando dictae, quia concurrentes inuicem oculorum obtutum reficiunt, pilis in ordinem adstantibus ad eorum munitionem. Supercilia quoque pilis breuibus adornata sunt, quasi quibusdam aggeribus oculis praebentes custodiam, ne quid superne incidat. Aurium inditum est nomen a uocibus auriendis. Per inmutationem enim litterae aures uelut audesdere. Quod aer ictus in circulum orbemque moveatur. 56. Genae, a genibus dictae. Quia complicatum in utero gigni formarique
Abbreviated transcription (Latin):
signiꝰ in calore. Uitaliꝰ siꝗ dẽ
et quatriꝑei  humani corporis ratio: quat tͦu¬
sit ledem̃torũ designat speciẽ. Cap̃ nãq ad celũ referc᷑
iaqͥ. sent duoro culi qͣsi duo incȩlo luminaria
solis et lune. Pectꝰ nãq aere c̃iungit᷑. ꝗa sic
iñ emit tit᷑ spiraminis flatꝰ. sic̃ ex aere uen¬
torũ sp̃s. Uent̃ aũ mari ad similat᷑. ꝑꝑ col¬
lectionẽ omniũ humoꝵ qͣsi ẽgregationẽ
aquarũ. Uestigia postremo: t̾rȩ cõparant᷑
eoqͦ sint ultima m̃brorũ arida siue sicca.
sic̃ .ẽ. t̃ra. Nã uͦ incapiti arce mens collocata
ẽ. tã quã in celo ds ut ab alto speculet᷑ oĩa
atq regat. Factꝰ ẽ. aũ hõ ad ẽ tẽplationẽ

Expanded text:
ignis in calore uitali. Siquidem et quadripertita humani corporis ratio quattuor elementorum designat speciem. Caput namque ad caelum refertur, in quo sunt duo oculi, quasi duo luminaria solis et lunae. Pectus aeri coniungitur, quia sic inde emittitur spiraminis flatιιs, sicut ex aere uentorum spiritus. Venter autem mari adsimilatur, propter collectionem omnium humorum, quasi congregationem aquarum. Vestigia postremo terrae conparantur, eo quod sint ultima membrorum arida siue sicca, sicut et terra. Iam uero in capitis arce mens collocata est, tamquam in caelo Deus, ut ab alto speculetur omnia atque regat. Factus est autem homo ad contemplationem
Abbreviated transcription (Latin):
N t̃ hominẽ et pecus. ista discretio. ẽ.
hõ .ẽ. aĩal ex corpore aĩaq uiuentẽ c̃positũ:
atq sp̃uali cõparatione formatũ. Subsistenꝰ
ratiõe libiq arbitrii uoluntate. uitiorũ
capax. atꝙ uirtutũ. At c̃c pecꝰ ẽ. aĩal irratio¬
nale. mor talẽ motũ et carnis ⁊ sanguinis
aĩatũ. Uñ ⁊ aĩȩ eoꝵ post mortẽ simł cũ carne
De ratioe humani corporis
ationẽ aũ humani corpori. Singuloꝵq m̃broꝵ¬
singuloꝵq m̃brorũ diffentiã. Lac̾tantius
siue pleriq auctoꝵ ita diffinier̃ dicentes.

Expanded text:
nter hominem et pecus ista discretio est. Homo est animal ex corpore animaque uiuenti conpositum atque spiritali conparatione formatum, subsistens ratione liberique arbitrii uoluntate, uitiorum capax atque uirtutum; at contra pecus est animal inrationale, mortale, motu sanguinis et carnis animatum; unde et anima eorum post mortem simul cum carne deRationem autem humani corporis singulorumque membrorum differentiam Lactantius siue plerique auctorum ita definierunt dicentes:
Abbreviated transcription (Latin):
facere ñ posst̃. ñ sicut pecora in humũ ꝓna
atq uergentia. Incui sũmitate cap̃.ẽ. collo¬
catũ. Datũq ẽ. illi hoc nom̃ ut hinc capia̾t
in uiriã frigoris siue calori. Incapite autẽ
ut ait sc̃s augistinus: tres tãquã uentri culi
cerebri ẽstituti st̃. Unus anterior ad faciẽ.
aqͦ sensus oĩs. Alt̃ posterior ad ceruicẽ.
a quo motus oĩs. Tertius int̃ utrũq a quo
si fuerit qͦ fec̃ oblitꝰ. t acges uꝗldieta sest.¬

Expanded text:
erectus, non sicut pecora in humum prona atque uergentia; in cuius summitate caput est collocatum, datumque illi hoc nomen, quod hinc capiant iniuriam frigorís siue caloris. In capite autem, ut ait sanctus Augustinus, tres tamquam uentriculi cerebri constituti sunt: unus anterior ad faciem, a quo sensus omnis; alter posterior ad ceruicem, a quo motus omnis; tertius inter utrumque, in quo si fuerit quod fecit oblítus. Facies dicta est
Abbreviated transcription (Latin):
iuantur. ut sũt hec. pono posui. Cogo. coegi .do. dedi. S¬
to. steti. Itẽ omĩa u̾ba que ĩ p̃teritis ante crescũt ĩpͥmis
sõllabis breuiantur. ut pendo pependi. Tondo totondi. ꝑ¬
osco poposci. c urrocucuiri fendo tetendi. pello. pepu¬

Expanded text:
iantur, ut sunt haec, pono posui, cogo coegi, do dedi, sto steti. item omnia uerba quae in praeteritis antecrescunt in primis syllabis breuiantur, ut pendeo pependi, tondo totondi, posco poposci, curro cucurri, tendo tetendi, pello pepu
Abbreviated transcription (Latin):
producte .i. ⁊ is. ut nutri. nutris. Inceitie correpte breuia¬
tur .e. ⁊ is. ut cernẽ. cernis. Inomnbus .o. corripitur.
ut amo. sedeo. cerno. nutrio. Tani et si auctoritas uariet
cãdeͣm minfinitiui modi penultima syllaba .a. ⁊ .e. ⁊ .i.
productas habent. ut ꝯnrare. sedere. nuttur. Itemi .e. cor¬
reptã ut cernere. Si nulit̾ malus modis productis cisdẽ

Expanded text:
productae i et is, ut nutri, nutris; in tertiae correptae breviantur e et is, ut cerne, cernis. In omnibus o corripitur, ut amo, sedeo, cerno, nutrio, tametsi auctoritas variet. Eadem in infinitivo modo penultimas syllabas a, e, et i productas habent, ut amare, sedere, nutrire. Item e correptam, ut cernere. Similiter in aliis modis productis ejusde
Abbreviated transcription (Latin):
scipta pͣlias. et odissia. homeri. et acneydos uigilii. et ã¬
pud nos historia beati lob. Quãuis hec insua linga no
tota poetica sod partini rethorico partim sit metricoł
erantiquo opusculis scriptoꝵ exͣcerpete curam et q̃
sparsim reperta ip̃e duitino labore collogeram tibi col¬
lecta obtuli. ut quem ad modum iudiuinis literis
statutisq aoc le siasticis ubuete studui. Ita et in me¬
trica arte que diuiius non est incognita libris tesoller

Expanded text:
scripta Ilias et Odyssia Homeri et Aeneidos Virgilii et apud nos historia beati Iob, quamuis haec in sua lingua non tota poetico, sed partim rethorico, partim sit metrico uex antiquorum opusculis scriptorum excerpere curaui, et quae sparsim reperta ipse diuturno labore collegeram tibi collecta obtuli, ut quemadmodum in diuinis litteris statutisque ecclesiasticis imbuere studui, ita et in metrica arte, quae diuinis non est incognita libris, te soler
Abbreviated transcription (Latin):
nis serus pater. bt dicta cuius nom̃ auxit syllaba. ab¬
ram parenti. dictus abr̃ahã deo. Seni lepignus qui

Expanded text:
nis serus pater, 578 Adjecta cujus nomen auxit syllaba, Abram parenti dictus, Abraham Deo. 579 Senile pignus qui