comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
¶ccoliti onis debent eẽ induti coctis ẜͫ cõsuetudiuẽ
sancte rõne eccł̃ie ¶Et notandũ qđ dyaconus ⁊ subdy¬
aconꝰ diebus quibus Tusus uolacer seu nigri coloris
nẽ daliuaticam et tiũcellam sod planetas sacerdotales
habere debẽt. ꝓuideant ad p̃dicta clerici ꝙ deferruit insi¬
ram capella altare portatile ube sciant qd̃ altue ĩquo ce¬
lebrandũ ẽ sit cõsecratumi et pãnui fericum qui dicituri
dossale et aurifrigiũ ad adoruandũ faciem altaris Ccu¬
cem ponendũ suꝑ ipm̃ alture. pallia corꝑalia calicẽ pate¬
nã mappulam ad tegendũ talicem Gampullas ꝙꝓ uino ⁊
aqua ad sacrificiũ uasculũ quod continet hostras. Bail¬
lum seu uas in quo defenĩt uiuũ ꝙ saciificio Et aliuid uas
ꝓ aqua nccuĩa ĩlmĩstio deferant eciã thuribicduõ et uaui¬
culam cum thure ⁊ roclecri Et libros uidelicet missalẽ
librum euãgeliorum et librum epłar tobolias etiar quar
unã tenet cappellanuis uel aliquis alius dem̃strrs por¬

Expanded text:
suetudinem sanctae Romanae Ecclesiae. Et notandum quod diaconus et subdiaconus diebus quibus est usus violacei seu nigri coloris, non dalmaticas et tunicellas, sed planetas sacerdotales habere debent. Provideant etiam praedicti clerici quod deferant cum capella 289 altare portatile, nisi sciant quod altare in quo celebrandum est sit consecratum; et pannum sericum, qui dicitur dorsale, et aurifrigium ad adornandum faciem altaris, crucem ponendam super ipsum altare, pallam, corporale, calicem, patenam, mappulam ad tergendum calicem, ampullas pro vino et aqua ad sacrificium, vasculum quod continet Hostias, barillum seu vas unde deferant vinum pro sacrificio, et aliud vas pro aqua necessaria in ministerio. Deferant etiam thuribulum et naviculam cum thure et cochleari; et libros, videlicet Missalem, librum Evangeliorum, et librum Epistolarum; tobaleas etiam, quarum unam tenet capellanus, vel aliquis alius de ministris por
Abbreviated transcription (Latin):
inferius depende̾ sicut a collo ueniunt Et nĩstri utrãq pt̃e
stringaut tũ crngulo ne defluere possit ¶ Post het nustri
replicantes ita qd̾ ip̃e manice nõ tangaut manus põtifio
seondistent abeis quasi ꝑspaciũ duimdii palus ustisis
pontifte pterum rosideũt et reciput tprothetas offers¬
deys sibi ab pggolito ĩmttẽdis eas manibus eiũs ayacono
ꝑdititi ⁊ subdracono sunstre ¶uibus ucreptis sur gattorto
tpidicti iẽstii. iuponant et plunetam ¶et si pontipre utti¬
bru p ullio imposita planeta ũmediate Accobtus  ffrnt e
pallita teners ipm cum pulchra tobaler mambus rxten¬
sets irscor dextu mant teuent pallud cipra trute sinstra

Expanded text:
inferius dependere sicut a collo veniunt; et ministri utramque partem inferius dependere sicut a collo veniunt; et ministri utramque partem stringunt cum cingulo, ne defluere possit. Post haec ministri replicantes, ita quod ipsae manicae non tangant manus pontificis, sed distent ab eis, quasi per spatium dimidii palmi. Post haec pontifex iterum resideat, et recipiat chirothecas offerendas sibi ab acolytho, immittente eas manibus ejus diacono dextrae, et subdiacono sinistrae, quibus acceptis, surgat, et praedicti ministri imponant ei planetam; et si pontifex utatur pallio, imposita planeta immediate, acolythus offerat ei pallium tenens ipsum cum pulchra tobalea manibus extensis, ita quod dextra manu teneat pallium circa crucem sinistram,
Abbreviated transcription (Latin):
autĩorem partem supra ciugulum quas ĩlucem collign̾e
pot̾it ip̃e pontifex. deiude induaut eum alba quã dilgẽ¬
ter aptẽt cirta collum et cirta manus et subsequẽter
succingas cum cingulo subcintoio. uno de ministris leuãt
ipam̃ albã abantiori ꝑte cirta pectus et ipius ciiguli
cordulas Ayaconus ĩucem liget et stringat. uel ip̃e põ¬
tifex stringere potĩt sicut oi placueit. ihimstor uero albã
ipãm aptent circa fimbrias ut ip̃e simbrie beriainõ dñĩ¬
gaut et ⁊qualiter distent a terra Aptent enã mani¬
tas ipis aiłbe cõplitando eas decenter inter urmũ et
cubitum ¶ Consequẽter uccipiat pontifex trucẽ pectoalẽ
ipam̃q deosculans appendat collo suo ita qd̾ pendat ante
pertus. deide accipiant stolam ⁊ deosculatã circa medii
ius ponat cirta collum suũ nec reducas ꝑtes ipius scole
huis ⁊ inde in modum trucis c̃ pectus sed ꝑmittat ens

Expanded text:
anteriorem partem super cingulum, quas invicem colligare anteriorem partem super cingulum, quas invicem colligare poterit ipse pontifex. Deinde induant eum alba, quam diligenter aptant circa collum et circa manus; et subsequenter subcingat eum cingulo cum subcinctorio, uno de ministris levante ipsam albam anteriori parte circa pectus, et ipsius cinguli chordulas diaconus invicem liget et stringat, vel ipse pontifex stringere poterit, sicut ei placuerit. Ministri vero albam ipsam aptent circa fimbrias, ut ipsae fimbriae terram non tangant, et aequaliter distent a terra. Aptent etiam manicas ipsius albae, complicando eas decenter inter armum et cubitum. Consequenter accipiat pontifex crucem pectoralem, ipsamque deosculans appendat collo suo, ita quod pendeat ante pectus. Deinde accipiat stolam, et deosculatam circa medium ejus ponat circa collum suum, nec reducat partes ipsius stolae hinc et inde in modum crucis ante pectus, sed permittat eas
Abbreviated transcription (Latin):
dum cuppelło. Qu arcipiens ab accolito pelues cum aqua
et tenens inferiõrem peluim manu siistra suꝑiorẽ uõ
dextrri manu flexis genibus fundat aquã suꝑ manus
pontificis Assistentibus interim ip̃i pontifici dyacono
uparte dextra et subdyacono a parte simstiri genbus
flexis et tobalcam p̃dictam tenẽtibus. Cumq pontifex
mraanus ablueris et absterserit surgens et stans super
staibellum et iniistir reuerenter et diligenter induant
rum Ita qd accoliti deferunt uestes et Ayaconus aꝑte
dextir. et subdyaconus asmistra recipiãt Casdem uestes
et induant cũ Quos inuãe poterũt capełłi ⁊ ulii glĩci
pontificis induti coctis ustantes ꝓut oporturũ fuĩt
In pinis ergo accoliti deferant amictum quõ ponat sa¬
ꝑ caput pontificis dyaconus et eiuisdem amictus cordu¬
lum siistram Ayaconus dextrã ue̾o subdyaconus ucci¬
piat Et post tergum pontificꝭ ducant et reducant and

Expanded text:
dum capellano; qui accipiens ab acolytho pelves cum aqua, dum capellano; qui accipiens ab acolytho pelves cum aqua, et tenens inferiorem pelvim manu sinistra, superiorem vero dextra manu, flexis genibus fundat aquam super manus pontificis, assistentibus interim ipsi pontifici diacono a parte dextra, et subdiacono a parte sinistra genibus flexis, et tobaleam praedictam tenentibus. 293 Cumque pontifex manus abluerit et absterserit, surgens et stans super scabellum, et ministri reverenter et diligenter induant eum, ita quod acolythi deferant vestes, et diaconus a parte dextra, et subdiaconus a sinistra recipiant easdem vestes, et induant eum; quos juvare poterunt capellani et alii clerici pontificis induti cottis astantes, prout opportunum fuerit. In primis ergo acolythi deferant amictum, quem ponat super caput pontificis diaconus, et ejusdem amictus chordulam sinistram diaconus, dextram subdiaconus accipiat, et post tergum pontificis ducant et reducant ad
Abbreviated transcription (Latin):
de fiiulis suis cucedens detruhat ei raltia ͭ ͣ cõia et
subdyacomꝰ deferens culigas et sandala genu flectat
coram ip̃o ⁊ taltiet eũ Ita qd̾ pͥmo culciet dext peat̃
deiude simstrum Et uiius de accolitis eundeniunet ad caltiã¬
dumii. Caltiatus pontifex surgat et strus suꝑ scabellũ cap¬
pam deponat et renraneat in camisia lieri quam semper
deb hr̃e suꝑ hnͣcas uestes quando ad celebrandum uadͭ
etiam si religiosus sit Et ipõ pontifice suꝑ faldistorium
residen dyaconus ⁊ subdyaconus accipientes ab accolitis toba¬
leam suam et pectẽ extendant tobalcam tirca eius collũ
et caput eius leniter et decenter pectinent. uidelicet
diyaconus p̃mo a parte dextra. deinde subdyaconus a sinistiri
Quod si draronus et subdyccconus ad hoc docti nõ sit
Cappellanꝰ hoc fucias uite eoꝵ Euo fucto accolitus de¬
trndat suꝑ gmũ ipiis pontificis aliam tobaleã et põti¬
fer auioto ãnulo suo quo utitur coiter tradat ip̃m̃ ẜuã¬

Expanded text:
ibus ejus accedens detrahat ei calciamenta communia, et subdiaconus deferens caligas et sandalia genuflectat coram ipso, et calciet eum, ita quod primo calciet dextrum pedem, deinde sinistrum, et unus de acolythis eumdem juvet ad calciandum. Calciatus pontifex surget, et stans super scabellum cappam deponat, et remaneat in camisia linea, quam semper debet habere supra laneas vestes, quando ad celebrandum vadit, etiamsi religiosus sit. Et ipso pontifice super faldistorio residente, diaconus et subdiaconus accipientes ab acolythis tobaleam suam et pecten, extendant tobaleam circa collum, et caput ejus leviter et decenter pectinent, videlicet primo diaconus a parte dextra, deinde subdiaconus a sinistra. Quod si diaconus et subdiaconus ad hoc docti non sint, capellanus hoc faciat vice eorum. Quo facto acolythus extendat super gremium ipsius pontificis aliam tobaleam, et pontifex, amoto annulo suo, que utitur communiter, tradat ipsum servan
Abbreviated transcription (Latin):
habẽtes ꝑuenerint ad eccłican cum cadẽ capella decõuẽr¬
enti loco in quo pontifex scicris uescibus iudui debeat pro¬
iudeant Itu qd si in ip̃a ecciã secretariũ sit siue sacristiã
cõnemiens in quia pontifex celebraturus indii solent iluaẽ
facicut depomi cupellam et seruantur tapete sur tapetra
et preparent fuldistoriũ cum cossimo ⁊ pamo qui ip̃m tro¬
prat ⁊ scabello. Exponaoit etraꝵ in apto loco ꝓut melius
poterunt sacras uestes quibus pontifer et ministir idie¬
endi sunt Et alia q̃ admĩstiũ sunt oportuna ut in promptu
haberi possunt. Si u̾o ĩ eadem ecciã non sit senetarũ siͥ
sutristia conuemẽs deponat᷑ capella ⁊ fiant q̃ p̃dc̃a sunt
in uliquo apto loco prope altare. Et si forte in ecc̃iã illa
consuetum ẽet qd̵ pontifer longe abaltari induatur et
tum ordiuata processione ad altare ꝓcedat cõsuetudo seruã¬

Expanded text:
habentes, pervenerint ad ecclesiam cum eadem capella, de convenihabentes, pervenerint ad ecclesiam cum eadem capella, de convenienti loco in quo pontifex sacris vestibus indui debeat provideant, ita quod si in ipsa ecclesia secretarium sit sive sacristia conveniens, in qua pontifex celebraturus indui soleat, ibidem faciant deponi capellam, et sternantur tapete seu tapetia, et praeparent faldistorium cum cossino et panno qui ipsum cooperiat, et scabello. Exponant etiam in apto loco, prout melius poterunt, sacras vestes, quibus pontifex et ministri induendi sunt, et alia quae ad mysterium sunt opportuna, ut in promptu haberi possunt. Si vero in eadem ecclesia non sit secretarium seu sacristia conveniens, deponatur capella, ut fiant quae praedicta sunt in aliquo apto loco prope altare; et si forte in ecclesia illa consuetum esset quod pontifex longe ab altari induatur, et cum ordinata Processione ad altare procedat, consuetudo servan
Abbreviated transcription (Latin):
latro toloe. hoc excepto qd̃ ayaconus qui cautat bene¬
dictionẽ terri ͤ iudutus dalmatica dubdyaconus uł
subdyatom qui illa die ministrant induti trinicellis utũ¬
tur albis ¶Eded benedictione cerei cantata Ayaconus
amota daliuatica assuut planetam uolacei coloꝵ et
teneat eam usq dum inchoatur officiũ misse Sub¬
dyacon uer non mutant uestes C utitur autẽ coloe
molareo in quatuor temporibus semper Etm uigilis sãc¬
torũ in quibus ẽ ieuimũ qñ missa ẽ deuigilia Et ĩ diebꝰ
rogacionũ et ĩmissa que dicitur iie sancti mharci de
officio letuiue Item in die festi. sauctoꝵ ĩnocentũ qñ
extra dũtrm occuerit ¶ Item in festo purificationis
olore nigro uiitur feria sexta in pasceue et in¬
missis defmictorũ. et in ꝓcessionbus quas Rõuꝰ¬
pontifex nudis pedibus facit ¶ Sciendum tan
ẽ qd̃ diebus quibus ẽ usus nigir coloꝵꝭ uti molaceo
non d ĩ querens ¶Cum ergo p̾dicti cleici Capelle curũ

Expanded text:
od diaconus qui cantat Benedictionem cerei indutus dalmatica, subdiaconus, vel subdiaconi, qui illa die ministrant induti, tunicellis utuntur albis; sed Benedictione cerei cantata, diaconus, amota dalmatica, assumit planetam violacei coloris, et teneat eam usquedum inchoatur officium Missae; subdiaconi vero non mutant vestes. Utitur autem colore violaceo in quatuor temporibus semper, ut in vigiliis sanctorum in quibus est jejunium, quando Missa est de vigilia, et in diebus Rogationum, et in Missa quae dicitur in die sancti Marci de officio litaniae. Item in die festi sanctorum Innocentium, quando extra Dominicam occurrit. Item in festo Purificationis olore nigroMissis defunctorum, et in Processionibus, quas Romanpontifex nudis pedibus facit. Sciendum tamen est quod diebus quibus est usus nigri coloris, uti violaceo non est inconveniens. Cum ergo praedicti clerici, capellae curam
Abbreviated transcription (Latin):
sistat eidem et seruiat in hora illa que post missam ditẽda
Desicit dictum ẽ supus de hora que missam p̃trdit Si at¬
diclito pontifice sacris uestibus iponẽda ẽ et mitrã
dictus curd adsit et uullus dyaconus card uduenent¬

Expanded text:
sistat eidem, et serviat in Hora illa, quae post Missam dicenda sistat eidem, et serviat in Hora illa, quae post Missam dicenda est, sicut dictum est superius de Hora quae Missam praecedit. Si autem exuto pontifice sacris vestibus imponenda est ei mitra, dictus cardinalis adsit, et nullus diaconus cardin
Abbreviated transcription (Latin):
dictum pãtũ accolito surgere debet Et instante hora pam¬
tifer ad altare redire debet ip̃e card p̃cedat eũ et sit m
dextra ꝑte hubeus ibi librũ missalem cum tobalea suppocta
ut supra dicitur. Et uemiẽte pontifice ad altare assistat erd̃
dumi dicit orõnes dicendas post coĩonem quas diligenter
quere et ordiure scudeat ꝰ ^ presentue pontifier. Cũq funto
orõiibus omibus illis pontifex dicit ꝑ dĩñ urm̃ ihĩ x ͫ
ic card p̃dictus osculatur p̾mo altare deide trutẽ palla
que ẽ supra dextrũ brachiũ pontifioꝭ Et sic recedat abal¬
tari et udat ad locũ in quo sedit strns ibi douet post
bũdictionẽ datã pontifer redeat ad sedem sũa Iuxta quuã
dictus. Card assisteus amoneat ãiulĩ de mani põtifit et
reddat accolito / deinde diuertens exuat se sacras restes
et iuduat cõmunes / ac demio redeat ad pontificẽ et as¬

Expanded text:
dictum pannum acolytho surgere debet, et instante hora pdictum pannum acolytho surgere debet, et instante hora ptifex ad altare redire debet. Ipse cardinalis praecedat eum, et sit in dextra parte, habens ibi librum missalem cum tobalea supposita, ut supra dicitur; et veniente pontifice ad altare, assistat ei dum dicit Orationes dicendas post communionem, quas diligenter quaerere et ordinate studeat praesentare pontifici. Cumque, finitis Orationibus omnibus, pontifexis praedictus osculatur primo altare, demum crucem pallii quae est super dextrum brachium pontificis, et sic recedat ab altari, et vadat ad locum in quo sedit, stans ibi donec post Benedictionem datam pontifex redeat ad sedem suam, juxta quam dictus cardinalis assistens amoveat annulum de manu pontificis, et reddet acolytho. Deinde divertens exuat se sacras vestes, et induat communes; ac denuo redeat ad pontificem, et as
Abbreviated transcription (Latin):
tum ẽ Tunt ille Epñs qui aquã nĩstiauerat accipiẽs
de manii accoliti ĩmium sua dexteri ur ceolum cum umo¬
t nicuu siustrir uasculum in quo ab lucro recipienda est
Qasculum ip̃m supponat digitꝭ pontificis et cum urces suꝑ¬
post illũ accipiat pelues ex hibendas sibi ꝑ aliquẽ d fam¬
luu̾lius pontific̃ et subsequenter suꝑ eosdem digitos aquũ
fundat ex mõ qui suꝑra ĩ ablucione manuũ trriditur aib¬
lutis digitis sepedictus Carꝰ qui seruit porrgat dictum
pãnũ pontifici ad extergendum digitos. p̃fatus autẽ ep̃s
qui uinũ fundit urcenm reddeus accolito uasculp̃ cũ ablu¬
tione potrtet ud altare dyacono auird̃ qui eñai legit qn¬
uasculũ trade̾ accolito ⁊ sic redire ad lotũ suũ Card uo
offerat pontifici calicẽ cũ uno et ip̃e pontifee sumat do
eo ad abluendum os et tũs iliꝵ dictus card̃ porrigat ei
pãnũ p̃dictum ad os absc̾gendũ Et exinde card restituẽs

Expanded text:
tum est. Tunc ille episcopus qui aquam ministraverit, accipiens de manu acolythi manu sua dextra urceolum cum vinet manu sinistra vasculum in quo ablutio recipienda est, vasculum ipsum supponat digitis pontificis, et cum urceo suppost illum accipiat 287 pelves exhibendas sibi per aliquem de familiaribus pontificis, et subsequenter super eosdem digitos aquam fundat eo modo, quo supra in ablutione manuum traditur. Ablutis digitis, saepe dictus cardinalis qui servit, porrigit dictum pannum pontifici ad extergendum digitos. Praefatus autem episcopus qui vinum fundit, urceum reddens acolytho, vasculum cum ablutione portet ad altare diacono cardinali qvasculum tradere acolytho, et sic redire ad locum suum. Cardinaofferat pontifici calicem cum vino, et ipse pontifex sumat de eo ad abluendum os; et tunc iterum dictus cardinalis porrigit ei pannum praedictum ad os abstergendum; et exinde cardinalis restituens
Abbreviated transcription (Latin):
dei In elenacione tamen duĩti corꝑis potit admodicum
flettere genua etidem similiter facere in eleuacione ca¬
licis adorando indelicet corpus et sãguiuem consetratẽ
Ceterũ poscqͣm daxerit ignus dei. cum pontifice. et ipse

Expanded text:
Dei. In elevatione tamen dominici corporis poterit ad modicum Dei. In elevatione tamen dominici corporis poterit ad modicum flectere genua, et idem similiter facere in elevatione calicis, adorando videlicet corpus et sanguinem consecratum. Caeterum postquam dixerit Agnus Dei cum pontifice, et ipse
Abbreviated transcription (Latin):
extersis p̃dictus Card̾ qui seruit iinittat ãuulũ digito põ¬
tificis. et surgeus scet iuxta pontifias sedem denec in¬
stante hora qua pontifex processurus ẽ adaltare ip̃e
ꝓcedat et preparet librium missalem in simstrar parte al¬
titris supposita ei tobalea complicata cum qua pontifex
manus abstersit eruam clercus qui eidem Card seruit
de mitra reciꝑe debet deuauit accoliti quande pontifee sur¬
git ut uenuet ad altare. p̃fatus autẽ card̃ diligenter q̃¬
re̾ debet in p̃dicto libro oam̃a que pontifee dicturus est
sue offerendo patenam et ralicem siue thurificando su
ctiam ꝓsequendo secretus oraciones et tetea q̃ ad osfi
misse spectrnt/ debet eciam cum opus est sollicite aciuo¬
deste uertete folia et ostender pontisita digito que dicẽ¬
da siuit siquando fuei̾t oportiiũ Sic autem pontifi.
ussistat iuxta librũ attentus et reuerter usis udugno

Expanded text:
extersis, 285 praedictus cardinalis qui servit immittat annulum digito ponextersis, 285 praedictus cardinalis qui servit immittat annulum digito pontificis, et surgens stet juxta pontificis sedem, donec instante hora qua pontifex processurus est ad altare, ipse procedat, et praeparet librum Missalem in sinistra parte altaris, supposita ei tobalea complicata, cum qua pontifex manus abstersit, quam clericus, qui eidem cardinali servit de mitra recipere debet de manu acolythi, quando pontifex surgit ut veniat ad altare. Praefatus autem cardinalis diligenter quaerere debet in praedicto libro omnia quae pontifex dicturus est, sive offerendo patenam et calicem, sive thurificando, sive etiam prosequendo secretas Orationes, et caetera quae ad officium Missae spectant. Debent etiam, cum opus est, sollicite ac modeste vertere folia, et ostendere pontifici digito quae dicenda sunt, si quando fuerit opportunum. Sic autem pontifici assistat juxta librum attentus et reverens usque ad Agnus
Abbreviated transcription (Latin):
curd redent adeum et dicenti credo in. si dicendum estras¬
sistat it ꝓsequatur cũ eo simbolum et sedeat Et cantato
syuibolo surgat et assistat pontifici dicenti dus nobat
Postra uesidente eo aiccolitus suꝑ ipms grenũ debet
eetendere tobalcam seu mapꝑam et uuoue tprothetas
card̃ p̃dictum qui eũ serułe debet inisso alicu digito
sus Et gemiflero adertra parte pontificis debet teut
tobuleani decenter obuolutã tirca iuc̃turam brachii et
mauis dextre pontificis Subdracono tenẽte siłiter a
ꝑte sinstra et aliquo de cubitulariis ipam tobaleam elorã¬
te paululũ ante pectus pontificis ne forte dum pontifee
leuat manus alique gutte ꝓfiliant de aqua et sacras
qui sedent circri pontifitem surgat et accipiat pelues tra¬
deudas sibi ab aliquo defauuliaribus pontificis abluẽdas
sicut suꝑius Ap̾ma ablucione dictum ẽ. Quibus ablutis ⁊

Expanded text:
cardinalis redeat ad eum, et dicens Credo, si dicendum est, ascardinalis redeat ad eum, et dicens Credo, si dicendum est, assistat et prosequatur cum eo Symbolum, et sedeat; et cantato Symbolo surgat et assistat pontifici dicenti Dominus vobiscum. Postea residente eo, acolythus super ipsius gremium debet extendere tobaleam seu mappam, et amovere chirothecas er cardinalem praedictum, qui eum servare debet immisso alicui digito suo; et genu flexo a dextera parte pontificis, debet tenere tobaleam decenter obvolutam circa juncturam brachii et manus dexterae pontificis, subdiacono tenente similiter a parte sinistra; et aliquo de cubiculariis ipsam tobaleam elevante paululum ante pectus pontificis, ne forte, dum pontifex lavat manus, aliquae guttae prosiliant de aqua, et sacrasqui sedent circa pontificem, surgat et accipiat pelves tradendas sibi ab uno de familiaribus ponsicut superius de prima ablutione dictum est. Quibus ablutis et
Abbreviated transcription (Latin):
ud locũ in quo faciendus ẽ sermo Et sit in dexterri parte
pontificis dum predicat uidelicet staus si pontifer stat
Aut sedeus in aliquo apto loco si pontifex sedeat et sco
seruione cum ip̃o pontifice redeat ad sedem ip̃uis p̃cedẽs
ipm Si autẽ ip̃e qui seruit sermonem facturus ẽ postt̃
inrensauĩt pontificem gemuflexo aute ip̃m osculatur pedẽ
dudgenciam plarcat ei concede̾ Et iudito bũplacito ei
ꝑgat ad locum ubi p̃dicare debet et ꝓsequatur sermo¬
nem suũ Quo funto maneat in eodem loco douec facta
sit cõfessio ꝑ draconũ Catrd Et tunc auteq̃m pontifee det
aibsolucionẽ dictus Card qui p̃dicauit auñtiet iudulgẽtiã¬
talibus uł similibus u̾bis dñs sũmus pontifer auctodtate
omuipotentis dei et beatoꝵ petir et pauli upłoꝵ eius et
sua ouũbus uere penitentibus et confessis concedit in
cueriti et cõsequenter data absolucione ꝑ pontificem ipe

Expanded text:
ad locum in quo faciendus est sermo, et sit in dextera parte ad locum in quo faciendus est sermo, et sit in dextera parte pontificis dum praedicat, videlicet stans, si pontifex stat; aut sedens in aliquo apto loco, si pontifex sedeat. Et facto sermone, cum ipso pontifice redeat ad sedem ipsius, praecedens ipsum. Si autem ipse qui servit sermonem facturus est, postquam incensavit pontificem, genu flexo ante ipsum osculatur pedem dulgentiam placeat ei concedere; et audito beneplacito ejus, pergat ad locum ubi praedicare debet, et prosequatur sermonem suum. Quo finito, maneat in eodem loco, donec facta sit confessio per diaconum cardinalem; et tunc antequam pontifex det absolutionem, dictus cardinalis quuctoritate omnipotentis Dei et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus et sua, omnibus vere poenitentibus et confessis concedit indcuerit; et consequenter data absolutione per pontificem, ipse
Abbreviated transcription (Latin):
Cappellauũ seu aliũ cleicum crii liber ipẽ cõiuissus fu̾it
Et ipm renent aꝑtũ suꝑcaput ił aliter decẽti mõ ꝙut cõ¬
moditas loci ꝑimiserit aute pontificem donet dixeit oẽs
orcẽs dicendus quas idem card̃ p̃scire debet et diligenter
horã qua legenduni ẽ euageliũ Tũt surgẽs acciꝑiat de
manu accoliti nauiculam cum thine et exhibeat eñ ẜonti¬
fici eo modo qui suꝑius descriptus e ut pontifee ponat in¬
tensum in thuribulo quod portandum ẽ ad xuãgeliũ Quo
posito dcũs card iterum sedent douet dchoetur eioãge
quod cum legitur assistat pontifici in dextea ꝑte sedis ffini¬
to enãgelio dictus Card accipiat thuribulum de mauu acco¬
liti redemitis a loco in quo lectuni ẽ euãgeliũ et incẽset
ipm̃ pontificem Et ẽ conueniens quod incenscrido ter ad¬
monert thuribulum aute pectus pontificis. hoc facto si
pontifex ip̃e predicaturus est Card̃ ip̃e qui seruit ꝑgat

Expanded text:
clericum, cui liber ipse commissus fuerit; et ipsum teneat apertum super caput, vel aliter decenti modo, prout commoditas loci permiserit, ante pontificem, donec dixerit omnes Orationes dicendas, quas idem cardinalis praescire debet, ac diligenter horam qua legendum est Evangelium. Tunc surgens accipiat de manu acolythi naviculam cum thure, et exhibeat eam pontifici eo modo qui superius descriptus est, ut pontifex ponat incensum in thuribulo, quod portandum est ad Evangelium; quo posito, dictus cardinalis iterum sedeat, donec inchoetur Evangelium; quod cum legitur, assistat pontifici in dextra parte sedens. Finito Evangelio, dictus cardinalis accipiat thuribulum de manu acolythi redeuntis a loco in quo lectum est Evangelium; 284 et incenset ipsum pontificem. Et est conveniens quod incensando ter admoveat thuribulum ante pectus pontificis. Hoc facto, si pontifex ipse praedicaturus est, cardinalis ipse qui servit pergat
Abbreviated transcription (Latin):
ros tunuu sore prpeeent aptet et plauetam pͥmo sũp dexsꝵ
postea sup sunstiuu brachiũ epotert eciam tiuhee apte
anteriori Subsequẽter aptet palliuã hoc mõ. Partem illani
fanom que dependet aĩi pectus pontificis aptet decenter sb
lotet in loco debito suꝑ dextrũ brachiũ pontificꝭ. pastea
digitos mrnus sue sunstre supponens eidem cruer rum ma¬
nu sua dextr̃a trahat et aptet smistrũ ꝑtẽ pallii Est aũt
locus queuiens pallii suꝑ brachia ut idelicet nec tantũ
ascendat ꝙ aꝓpinquet ad cubitum s sit quasi ĩmedio inter
urmũ ⁊ cubitum e ultimã ꝑtem ant̾ĩorem pallii q̃ uidelis
dependet inferius faciat recte depũdere ꝑ mediũ planete
Modus aũt aptrudi planetam et palliũ ut supra tangi¬
rii. melius ꝑcipi potest exemplo draconoꝵ Cardm̃ał quor
ẽ hoc sirqueter face̾ ĩmissa qm̃ possit ꝙ scripturã tiudi
¶hiis pactis Curd predictus conuertẽs se ad antrquioe¬

Expanded text:
pexerit, aptet ei planetam primo super dextrum, postea super sinistrum brachium; poterit etiam trahere a parte anteriori. Subsequenter aptet pallium hoc modo. Partem illam fanonis, quae dependet ante pectus pontificis, aptet decenter sub inferius, et collocet in loco debito super dextrum brachium pontificis; postea digitos manus suae sinistrae imponens eidem cruci, cum manu sua dextra trahat et aptet sinistram partem pallii. Est autem locus conveniens pallii super brachia, ut videlicet nec tantum ascendat, quod appropinquet ad cubitum; sed sit quasi in medio . . . . . ut cubitum ultimam partem, anteriorem pallii, quae videlicet dependet inferius, faciat certe dependere per medium planetae. 286 Modus autem aptandi planetam et pallium, ut supra tangitur, melius percipi potest exemplo diaconorum cardinalium, quorum est hoc frequenter facere in Missa, quam possit per scripturam tradi. His p
Abbreviated transcription (Latin):
nistrorũ suit caloris tempori congruentꝭ
De diuersitate coloꝵ quibus Romana eccłia ĩsaicis
uestibus diu̾sis temporibus uti soler
Irta qd sciendum qdͥ saucta frouĩ ecc̃ia quĩq to¬
loribus utitur in sacris uestibus uidelicet albo
rubeo uiridi uolatro ⁊ nigro. Quidã autẽ
hos duos ultimuos ꝓ uuo reꝑutant ¶ Colore albo utit᷑
aresꝑis ã ingilia natĩtatꝭ dñi usq ad octauã epyphaĩe
iiclusiue Exceptis festis martirũ que int̾ueniut ¶tẽ
ferra quĩtu in cena dm̃ ¶Item a sabbato sancto in offi¬
rig auisse usq ad octauã ascẽsionis dñi inclusine qũtũꝑ
fficiun de temp& agitur p̃ter dies roguaionũ Et p̃ter

Expanded text:
coloris tempori congruentis. XLIX. De diversitate colorum quibus Romana Ecclesia in sacris vestibus diversis temporibus uti solet. Circa quod sciendum est quod sancta Romana Ecclesia quinque coloribus utitur in sacris vestibus, videlicet albo, rubeo, viridi, violaceo, et nigro. Quidam autem duos hos ultimos pro uno reputant. Colore albo utitur a Vesperis in vigilia Nativitatis Domini usque ad Octavam Epiphaniae inclusive, exceptis festis martyrum, quando interveniunt. Item feria quinta in Coena Domini. Item a Sabbato sancto in officio Missae usque ad Octavam Ascensionis Domini inclusive, quandocunque officium de tempore agitur, praeter dies
Abbreviated transcription (Latin):
Aet ꝑ octanus pdictoꝵ festor que octauas hũt quado
Rubeo colore utitur a uigila pent̃ ĩmisra usq
ad sabbatũ post festum ip̃mi inclusiue ¶Itẽ in festis sãcte
dũtam ueniat tunc utitur uiolacco colore s ĩ octã¬
tuagesimam Et interfestum pẽ̾thecosten et aduẽ¬
tum qñ diũtule efficiũ agitur de Colore uiolaceo
Olore uiolaceo utitur ap̾ma deuta aduẽtus usq
admissam in uigilia natiuitietꝭ dm̃n ĩclusine ¶ Et
aseptuagesima usq ad officito misse in uigilia

Expanded text:
 Octavas praedictorum festorum quae Octavas habent, quando Rubeo colore utitur a vigilia Pentecostes in Missa usque ad Sabbatum post festum ipsum inclusive. Item in festis sanctae  extra Dominicam veniat, tunc utitur violaceo colore, sed in octatuagesimam, et inter festum Pentecostes et Adventum, quando dominicale officium agitur. LII. De colore violaceo. Colore violaceo utitur a prima Dominica Adventus usque ad Missam in Natale Domini inclusive, et Septuagesima usque a
Abbreviated transcription (Latin):
utt casulã quaudo papa recipiet mantũ Et post quiestiõ
retipiet induuẽta et sandalia que papa deponet¬
effutiter .N. Marescalcus Maresculle habebit paratos eqͣs
cũ falleris ⁊ aliis mrãriis et cquũ quem equilabit pp̃a cũ
coopiuẽto postus descarleto et facrat alia cõsueta sibi ĩluc̃ta
¶Seriuẽtes ulbi erũt parati ud destrandũ equĩ et ud ꝑ¬
tandum soleclam et calcaria Capellũ ⁊ cappã cont᷑ aquam
ne pluat: et mititile ¶Item seriuẽtes ingri portubuut
capella. tapecia faldistoria stabella et alia consueta qni
diĩ pp̃a undit cantare ĩ sollẽmbus festis. Item mita
altare. et aliũ iuxta altare ubi debet sedere et faldastoriũ
crit paratum ante altare in quo incuubat cu fiat letaĩa
eItem in ecclia ꝑabitur locus ad sedendum ubi fiat p̃sbite¬
riũ et ubi ert faldistoriũ ad sedendum ¶ Ite subdyacom dnñ

Expanded text:
et casulam, quando papa recipiet mantum; et post comestionem et casulam, quando papa recipiet mantum; et post comestionem recipiet indumenta et sandalia, quae papa deponet. Frater N. marescalcus marescalliae habebit paratos equos, cum faleris et aliis necessariis equo quem equitabit papa, cum cooperimento posterius de scarleto; et faciat alia consueta sibi injuncta. Servientes albi erunt parati ad dextrandum equum, et ad portandum soleclum et calcaria, capellum et cappam contra aquam ne pluat, et mitrale. Item servientes nigri portabunt capellam, capitia, faldistoria, scabella et alia consueta, quando dominus papa vadit cantare in solemnibus festis. Item micam altare, ubi debet sedere: et faldistorium erit paratum ante altare, in quo incumbat cum fiet litania. Item in ecclesia parabitur locus ad sedendum, ubi fiet presbyterium, et ubi erit faldistorium ad sedendum. Item subdiaconi domini
Abbreviated transcription (Latin):
in processione et scuderit ire ordiuate cũ socio sibi dato
AIlem duo gͤci de Mõn cripte ferrate etiam si essẽt ĩturia
alii gci dũmõ curia sit ĩtuli loco qd de ip̃o. hoñ pũt habei
Alieqũ de aliis sicut fiei pt̃ intersuit iuissa quoꝵ unus in¬
dutus albo et tiũtella legat epłam congruẽtẽ dier Alius
sit indutus parainento et daluatica et cantet ema  quod
congruat der Et habeat̃ paratos cquos post missamn et re¬
mant cũ ꝓcessione usq ud palaciũ dñi pp̃e ¶ Item the
et ꝓtessione mitirim pegnũ septẽ candelabra cũ tereis to¬
lalens saputt̾giũ insiua ⁊ alia eis dc̃a Itẽ duodeton lex¬
illa et duo cherubyii in lanteis qui dabuntur quatuor decĩ curso¬
ribus ut portẽt ea uieta papã Et unus ex ipis tħauttris
cuui dũs pp̃a coronabitu assignata coroua recipiet initite
et p̃tedat Et expectabit in porta eccl̃ie ot dabit mitirn
et retipiet corouã ¶Item scabit paratus reciꝑe palliũ

Expanded text:
ate cum socio sibi dato. Item duo Graeci de monte Cryptae Ferratae, etiamsi essent in curia alii Graeci, dummodo curia sit in tali loco, quod de ipso monte possint haberi, alioquin de aliis, sicut fieri potest, intersit in Missa: quorum unus indutus alba et tunicella legat epistolam congruentem diei; alius sit indutus paramento et dalmatica, et cantet Evangelium quod congruat diei; et habeant paratos equos post Missam, et veniant cum Processione usque ad palatium domini papae. 280 Item theset Processione, mitra, regnum et septem candelabra cum cereis, tobalea, caputergium, chrisma, et alia eis dicta. Item duodecim vexilla et duo cherubini in lanceis, qui dabuntur quatuordecim cursoribus, ut portent ea juxta papam; et unus ex ipsis thesaurariis, cum dominus papa coronabitur, assignata corona, recipiet mitram, et praecedet, et exspectabit in porta ecclesiae, et dabit mitram, et recipiet coronam. Item stabit paratus recipere pallium
Abbreviated transcription (Latin):
sunt hn Capellanus dyaconus et sub dyaconus. et q̃tuor
Accoliti ad minus indelicet uiius qui initir̃ seruae deb
unus qui sit thurrferarius et duo qui sunt ceoferarii cũ
opus ẽ poterunt nchilonũa aliqui alii de cleieꝭ celebrãe
iduti suppellicus erdem assistere cum p̃dictis m̃stris Et
uestimenta ueo fen ornamẽta ꝓ ꝑsona pontificꝭ deferẽ¬
da hec sunt Calige. sandalia. auictus alba iigulũ cũ
subinitorio quod habet siłitudinẽ mumpłi et dependere
debet a cigulo in sinistra ꝑte. srux pectoralis Stola.
hũtella daliuatica cyrothece planeta seu casula et uia¬
inpulus / palliũ cũ tribus spinulis aurris si pontifex
natur. pelues ⁊ tobalea ud abst̾gendum manus. fuldis¬
toriũ cum srabello et cussiuis supponendis faldistorio et
pãnus ad tergendum ip̃m ¶ Cappellanus autẽ lamisiã
luneã sup rõimines uestes suꝑpelliciũ seu coctam Auuc¬
tum ⁊ pluuiale habe̾ debet ¶ Dyaconus auictum albã¬

Expanded text:
lanus, diaconus et subdiaconus, et quatuor acolythi ad minus, videlicet unus qui mitram servare debet, unus qui sit thuriferarius, et duo qui sint ceroferarii. Cum opus est, poterunt nihilominus aliqui alii de clericis celebrantis induti superpelliciis eidem assistere cum praedictis ministris. Vestimenta vero seu ornamenta pro persona pontificis deferenda haec sunt: caligae, sandalia, amictus, alba, cingulum cum subcinctorio, quod habet similitudinem manipuli, et dependere debet a cingulo in sinistra parte; crux pectoralis, stola, tunicella, dalmatica, chirothecae, planeta seu casula, et manipulus, pallium cum tribus spinulis aureis, si pontifex natur, pelves et tobalea ad abstergendum manus, faldistorium cum scabello et cussinis supponendis faldistorio, et pannum ad tergendum ipsum. Capellanus autem camiseam lineam super communes vestes, superpellicium seu cottam, amictum et plu
Abbreviated transcription (Latin):
trucẽ alius ad futiendum letaniam in eccłia et tercius ad
serurendũ de tobalca. Et ayarouus qui cãtauit eplanie cn peo¬
cessione portabit librũ enoũgelioꝵ
Siendum ẽ qd̃ Romauo pontifici missatũ solle uiu
celebrãti scriure solet in officio cuppellĩ epũs sir¬
dialis diebus quilmus ꝓressionales uocantur in que¬
luis uidelicet Idem pontifer longe abaltari sturs
iuduitus uescibus et cum ordinata ꝓcessione mappa sup ba¬
put eis extẽra ad sacrũ altare ꝑcedit. Alis pero diebus
in quibus nõ fit hico ꝓcrssionis sollenantas seriure solet
p̃sbiter cardiualis Sed aferra uiita d̃cupite leuenizlicet
dictu ꝓcessio ficir soloat tñ p̃rbiter cardiualis seriule de
pontifex in eccłia uł cupella in qua celebraturus ẽ uenerit
ip̃o diuertẽte ad locũ ubi satiis uestibus indii debet ap̃s

Expanded text:
litaniam, et tertius ad serviendum de tobalea; et diaconus qui cantavit Epistolam, in Processione portabit librum EvangeliorumSciendum est quod Romano pontifici Missarum solemnia celebranti servire solet in officio capellani episcopus cardinalis diebus qui processionales vocantur: in quibus idem pontifex longe ab altare sacris indutus vestibus, et cum ordinata Processione, mappa super caput ejus extensa, ad sacrum altare procedit. Aliis vero diebus, in quibus non fit hujusmodi Processionis socapite jejunii, licet dicta processio fieri soleat, tamen presbyter cardinalis servire debet. atur. Cum vero pontifex in ecclesiam in qua celebraturus est venerit, ipso divertente ad locum ubi sacris vestibus indui d
Abbreviated transcription (Latin):
tut iliuilari digito dextere manus pontisicꝭ osculando eal̃
maniũ ¶ deiude accipiens demanu acroliti nauiculã cũ thit¬
re xt cocleari porrigit ip̃ pontifici ut incẽslun ponat in
thurabulo quod idem accolitus toiere deber. Accipiẽte uo pã¬
tifite coclear ip̃m cardiuał p̃dc̃us mauũ eius osculari deb
Et siłcter fuciat qñ pontifer coclear ipim repouit Tuauicae¬
lami ¶ hoc eĩi regulariter obseruatur qd qutũq cardĩał
aliquid tradit in mauu pontifigꝭ uł recipit de mana ip̃as
manũ eaudem reuerẽter ostulari debet ¶ post hec se ꝓ¬
cessio faciẽda ẽ ordinata ip̃a ꝓcessione. ꝑ ip̃os quoꝵ int̾¬
Sic autem ꝓcedat cum aliis lard ip̃e qui seruit donec idal¬
tare pueniat et iuxta dextrũ toru altaris cepechet douᶜ
pontifre ip̃e ꝑueniat ad altare ¶ Qrd̾ si dies ꝓtessionał
nou ẽ sed talis in qua pontifer qpe altare sacris iduitur.
postq̃m sard ip̃e pontifiti dederit ãũulũ statim neniat ad

Expanded text:
anus pontificis, osculando eamdem manum. Demum accipiens de manu acolythi naviculam cum thure et cochleari, porrigit ipsi pontifici, ut incensum ponat in thuribulo, quod idem acolythus tenere debet. Accipiente vero pontifice cochlear ipsum, cardinalis praedictus manum ejus osculari debet; et similiter faciat quando pontifex cochlear ipsum reponit in naviculam. Hoc enim regulariter observatur, quando quicunque cardinalis aliquid tradit in manus pontificis, vel recipit de manu ipsius, manum eamdem reverenter osculari debet. Post haec si Processio facienda est, ordinata ipsa Processione per ipsos quorum inteaecedat cum aliis cardinalibus ipse qui servit, donec ad altare perveniant; et juxta dextrum cornu altaris exspectet, donec pontifex ipse perveniat ad altare. Quod si dies processionalis non est, sed talis in qua pontifex prope altare sacris induitur; postquam cardinalis ipse pontifici dederit annulum, statim veniat ad
Abbreviated transcription (Latin):
cessione plumale alluan mitiron et equũ cooꝑtum sooꝑi¬
iuento albo. Cum autẽ ueneit ad pallaciũ cum dno pp̃a ubi
patunẽ ad quiedendũ deponat plumale et recipiat mãtel¬
lum et cum mitrri ĩ capite quiedat cũ dnõ pp̃a ¶Item do
sibi capellauis usq ad ecciam ubi debet fierr cõsearricio et co¬
ronccio ut ĩmissa stet ĩloco cõsueto E⁊ua funta accedat ad
locumi in ecclia ubi ordinatum ẽ et fiat p̃sbiteriũ et sit ꝑa¬
bus uia cum uno decleicis came̾ et incrtoribus et nũstiet
dño pp̃e dũstis monetas eehibendas ꝓ p̃sbiteio dins̃ card

Expanded text:
rocessione pluviale album, mitram et equum coopertum cooperocessione pluviale album, mitram et equum coopertum cooperimento albo. Cum autem venerit ad palatium cum domino papa, ubi paratum est ad comedendum, deponat pluviale, et recipiat mantellum, et cum mitra in capite comedat cum domino papa. Item domsibi capellanis usque ad ecclesiam, ubi debet fieri consecratio et coronatio, et in Missa stet in loco consueto. Qua finita accedat ad locum in ecclesia, ut ordinatum est, et fiat presbyterium; et sic paratus una cum uno de clericis camerae, et mercatoribus, ministret domino papae diversas monetas exhibendas pro presbyterio dominis card
Abbreviated transcription (Latin):
olcione uplicationibus nr̃is onuipotẽs deus
rs  Ternam orationẽ dat ostieñ Epũs uł archi¬
p̃sbiter si desit epũs ita dicẽs
tus qui apł̃ tuuĩ petrũ rcꝭ ¶ hac benedictiõe ꝑacta
sione habeat album pliuuale Item habeat ordina¬
riũ suũ et mitrã et equũ cooꝑtũ cooꝑiuẽto albo et ĩuẽsa
depoĩto pliuuali recipiat mantellũ. et cum mautello et
mitiri in capate ꝯmedat in aula cũ dño pp̃a ¶Itom quil¬
dediũs card habebit ĩmuẽsa casulã coloris congriẽtꝭ tꝑi
quo ꝯtigerit cõsecracio et coronacio celebrari uel plu¬
uale s m qd̵ tempus requiret In ꝓcessione aũt huberit tu¬
itamn et daliuaticum albi coloris p̃tiosas et equũ croptũ
coopimẽto albo Et in mẽsa cũ dñõ ppã erit sicut sup̃scriptũ
est dealiis diũs Cardinalibus ¶ stem quilibet Epus suie
Aiuiction stolam et pluniale coloris pmᵐ qd̾ temꝑi cõueĩt
ni missa e Item habeat ordiuariũ et initiron et ux ꝓ¬

Expanded text:
plicationibus nostris, omnipotens Deus, tc. Tertiam Orationem dat Ostiensis episcopus vel archipresbyter, si desit episcopus, ita dicens, Deus, qui apostolum tuum Petrum, etc. Hac Benedictione peracta, sione album habeant pluviale. Item habeat ordinarium suum et mitram, et equum coopertum cooperimento albo; et in mensa deposito pluviali, recipiat mantellum, et cum mantello et mitra in capite comedat in aula cum domino papa. 279 Item quilus habebit in mensa casulam coloris congruentis tempori, quo contigerit consecratio et coronatio celebrari, vel pluviale secundum quod tempus requiret. In Processione autem habeat tunicam et dalmaticam albi coloris pretiosas, et equum coopertum cooperimento albo, et in mensa cum domino papa erit, sicut supra scriptum est de aliis dominis cardinalibus. Item quilibet episcopus, sive amictum, stolam et pluviale coloris secundum quod tItem habeat ordinarium et mitram, et in P
Abbreviated transcription (Latin):
cum rhurr et offerat pontifici ut thus in thuribulo po¬
nat fueta modum qui suꝑius pontut. Denide card ip̃s na¬
dat et expectet pontificem lurxta sedem ipĩ pontifia ꝑp̃a¬
tam in dextẽa cius ꝑte sũq põtifix adeandẽ sedẽ uerẽt᷑
ascẽdat dũt card et assisteus es tx ꝑbe dextira dicat cut̃¬
ad deeteru ꝑtem sedis p̃dicte suꝑ alies Eposi sao stsdis
toriũ seo locilui habebit aute pedes pontifigꝭ in aetẽa
¶Cumqr pontifre intepturus ẽ ũpuũ angelicu suee¬
gnt dictus Card qui seruit et asistat pontifio et pse

Expanded text:
cum thure, et offerat pontifici, ut thus in thuribulo ponat juxta modum qui superius ponitur. Deinde cardinalis ipse vadat et exspectet pontificem juxta sedem ipsi pontifici praeparatam in dextra ejus parte. Cumque pontifex ad eamdem sedem venerit, ascendat dictus cardad dexteram partem sedis praedictae super alios episcopos torium, sed locum habebit ante pedes pontificis in dexterCumque pontifex incoepturus est Hymnum Angelicum, surgit dictus cardinalis qui servit, et
Abbreviated transcription (Latin):
n ponans iex pellũt ipim̃ dyacono cleuante ꝑte illar que
dehes postũs dependere aEt actendant imiinstr qd ilu
paes ꝓtulbi que duplexe ueniat supra sinstriu huuer¬
ses post encelituso eeferentẽ palliũ sequatur e  iu mitrã
seruuare debet defereno cam inam dextra medidute nir¬
balia et un sintstra pinulas infigendas pallis diseeuo
mipestto anuistr ⁊̃ figant spinulas ipas iudelit dyaco¬
pousto n cnuer chifiori iliam subdy itonus in traicẽ super

Expanded text:
evante partem illam quae debet posterius dependere. Et attendant ministri quod illa pars pallii, quae duplex est, veniat supra sinistrum humerum. Post acolythum deferentem pallium sequatur is qui mitram servare debet, deferens eam in manu dextera mediante tobalea, et in sinistra spinulas infigendas pallio. Quo imposito, ministri infigant spinulas ipsas, videlicet diaconus unam in cruce anteriori, aliam subdiaconus in cruce super
Abbreviated transcription (Latin):
quiescit / cardinales nẽo ⁊ alii p̃lati ndeunt aidhospicia sua
eques ru mitris ꝑati sicut d cõmestione steterunt astõ
benedictio pape de ep̃o facti que exhibenda ẽ in codem
loto que consetincio fricienda uidebitur inter ultimũ lyri
uuplus quia ip̃a debet cũ aliis oznamẽtꝭ habe ñuulũ põ¬
tificalem. Stabunt autẽ dũ hec bũdictio legitur tam pp̃a

Expanded text:
o et alii praelati redeunt ad hospitia sua eques cum mitris paratis, sicut in comestione steterunt. Item Benedictio papae de episcopo facti, quae exhibenda est in eodem loco; quae consecratio facienda videbitur inter ultimum Kyrieamplius, quia papa debet cum aliis ornamentis habere annulum pontificalem. Stabunt autem, dum haec Benedictio legitur, tam pa
Abbreviated transcription (Latin):
congraat Etsisit p̃sbiter card ip̃e qui sibi seruit nichiłos
pliuale induere debet. Consequenter accipias mitiain
suam ¶ Post hec trudẽte sibi iio ex accolitis põtificałe

Expanded text:
congruat; et si sit presbyter cardinalis, ipse qui sibi servit nihilo minus congruat; et si sit presbyter cardinalis, ipse qui sibi servit nihilo minus pluviale induere debet, et consequenter accipere mitram suam. Post haec, tradente sibi uno ex acolythis pontificale
Abbreviated transcription (Latin):
Cardinales sedeat nõ lõge apontifite cum eis sede poterit
penit sim ordiuẽ suũ quousq pontifice calciato sandalis uo¬
cetur ip̃e Card ab uliquo ex accolitis pontifia seruẽtibuꝵ
aduũstriiudũ aquã mauibus eiusdem pontificꝭ ¶ Tũc̃ ace¬
deus ip̃e Card coram pontifice utramq mauũ ꝓducat
extra cappam Iuxta modum suꝑius positu Et demauieali¬
cuus ex fauiliaĩbus pontificis qui pelues cum aqua eraẽ
Cardiuali tradere debet Accipiat suꝑiorẽ pelurmi sinstra
mauu et gemiflexo coram pontifice supponat eam maiũ¬
bus xius Et accipiens infeniorẽ peliũ dextra mam fudat
nquam mauibus pontificꝭ quĩdu pontifex acciꝑe uolet.
deide pelues rescituens ei a quo receꝑat reu̾tatur ad locũ
ad quẽ aute diu̾terat ¶Cumq pontifex planetam assũp¬
serit. tuut ⁊ ip̃e Card qui serut depõita cappa assiuuat
coctaui uł supelliciũ ictum et plunale coloris qui tpi

Expanded text:
cardinales sedeant, non longe a pontifice cum eis sedere potericardinales sedeant, non longe a pontifice cum eis sedere poteripetit secundum ordinem suum, quousque pontifice 282 calceato sandaliis, vocetur ipse cardinalis ab aliquo ex acolythis pontifici servientibus ad ministrandum aquam manibus ejusdem pontificis. Tunc accedens ipse cardinalis coram pontifice, utramque manum producet extra cappam juxta modum superius positum; et de manu alicujus ex familiaribus pontificis, qui pelves cum aqua eidem cardinali tradere debet, accipiat superiorem pelvim sinistra manu; et, genu flexo coram pontifice, supponat eam manibus ejus; et accipiens inferiorem pelvim, dextera manu fundat aquam manibus pontificis, quandiu pontifex accipere volet. Deinde pelves restituens ei a quo acceperat, revertatur ad locum ad quem antea diverterat. Cumque pontifex planetam assumpserit, tunc et ipse cardinalis qui servit, deposita cappa, assumat cottam vel superpellicium, amictum et pluviale coloris qui tempori
Abbreviated transcription (Latin):
ẜim exigençiã tp̃is Et cũ idem pontifee oracionẽ siue tolleo¬
tani illus hore dicturus ẽ dictus Curd̃ detecto capite ma¬
nũ siuistrũ ꝓducit ꝑ antĩoiẽ fissurã cappe sue qua iudutus
e dexterã uero ꝓꝓferat sub ora cape E̾t accipiẽs diuibꝰ ma¬
nibus librũ porrigendũ sibi ꝑ aliquẽ de cappellaris astãtibꝰ
in quo dicenda oracio scrĩpta ẽ teueat iꝑañ suꝑ caput suu
aute ip̃i pontificem dum dicit oracionẽ Si nes sit dees
ferialis in qua pontifex incũbens suꝑ faldistoriũ oracione
dicere deboat / et idem cardiualis gemiflexo cõa pontifice
librũ deuent ad pectus suũ ia alio mõ qu ꝓ ip̃o pontifice
ud legendum oracionẽ accõluodius uideatut dicta orõlie¬
pontifice douec fimatur officiũ sancte mhar̃e si dicendũ ẽ i
quo fñ liber ud oracom dicendam teueri nõ solet ⁊ ffinita
hora diu̾̃tat card p̃dictus ud locũ aliquẽ nõ remotũ Etsi ep̃i

Expanded text:
iam temporis. Et cum idem pontifex Orationem sive Collectam illius Horae dicturus est, dictus cardinalis detecto capite manum sinistram producit per anteriorem fissuram cappae suae, qua indutus est; dexteram vero proferat sub ora cappae; et accipiens duabus manibus librum porrigendum sibi per aliquem de capellanis astantibus, in quo dicenda Oratio scripta est, teneat ipsum super caput suum ante ipsum pontificem, dum dicit Orationem. Si vero sit dies ferialis, in qua pontifex incumbens super faldistorium Orationem dicere debeat, idem cardinalis genu flexo coram pontifice librum teneat ad pectus suum vel alio modo, qui pro ipso pontifice ad legendam Orationem accommodius videatur. Dicta Oratipontifice, donec finiatur officium beatae Mariae, si dicendum est, in quo tamen liber ad Orationem dicendam teneri non solet. Finita Hora, divertat cardinalis praedictus ad locum aliquem non remotum, et si episcopi