comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
garentur: opitulacione
memorati martiris cum
de memoria reportata esset.
et suꝑ iacentis corpus miᷤ¬
sa: ipiꝰ pb̃ri tunica suscitatꝰ ẽ.
ne suo p̾maciuᷤ noĩe
marcialis: euo iam gra¬
uis et multum abhorrẽs
a religione xpĩana. Habe¬
bat sanc fidelem filiam et
gencrum eodem annobap¬
trzatum. qui cum egrotã¬
tem multis et magnis la¬
crunis rogarent ut fieret
xpĩanus: prorsus abnuit.
cosqz a se turbida indigna¬
cione submouit. Uisum
est gencro cus ut iret ad
memoriam sanctistephi.
et illic pro co quantum poᷤ¬
set oraret: ut deus illi dant
mentem bonam. qua cre¬
dere non differret in xp̃m.
ingenti gemitu et
fletu. et sinceriter ardente
pietatis affectu. Deinde abᷤ¬
cedens aliquid de altari flo¬
rum quod occurrit. tulit ci¬
qz cum iam nox esset. ad
caput posuit. Tunc dormi¬
tum est. et eece ance dilucu¬
lum clamat. ut ad episco¬
pum curreretur. qui mecũ
forte tunc erat apud ypo¬

Expanded text:
garentur; opitulatione garentur; opitulatione memorati martyris, cum de memoria eius reportata esset et super iacentis corpus missa ipsius presbyteri tunica, suscitatus est. ne suo primarius, nomine Martialis, aeuo iam grauis et multum abhorrens a religione Christiana. Habebat sane fidelem filiam et generum eodem anno baptizatum. Qui cum eum aegrotantem multis et magnis lacrimis rogarent, ut fieret Christianus, prorsus abnuit eosque a se turbida indignatione submouit. Visum est genero eius, ut iret ad memoriam sancti Stephani et illic pro eo quantum poset oraret, ut Deus illi daret mentem bonam, qua credere non differret in Christum. ingenti gemitu et fletu, et sinceriter ardente pietatis affectu: deinde abscedens, aliquid de altari florum, quod occurrit, tulit; eique, cum jam nox esset, ad caput posuit: tum dormitum est. Et ecce ante diluculum clamat, ut ad episcopum curreretur, qui mecum forte tunc erat apud
Abbreviated transcription (Latin):
Daquas ty¬
bilitanas cp̃õ
asserente pre¬
iecto martiris
gloriosissimi stephani me¬
moriam uenebant ma-¬
gne multitudims concur¬
sus et occursus: ubi ceca mu¬
licrut ad cp̃m portantem
duccretur orauit. flores qͦs
ferebat dedit. Recepit. oculis
admouit: protinus uidit.
Stupentibus qui aderant.
prcibat exultans. mam car¬
pens: et mie ducem ulterius
cmorari iemoriã
martiris que posita
est in castello sinitensi quod
yponiensi colonie iuucinũ
est: eisdem loci lucillus
q̃r populo precedente atqz se¬
quente portabat. Fistula cu¬
ius molestia iamdiu labo¬
rauerat: et familiarissum
sui medici qui eum secaret.
operiebatur manus illius
pie sarcine necitacione re¬
pente sanata est. Nam dem¬
ccps cã ĩ suo corpore non in¬
biter ex hyspania. co¬
lomc habitans uetere mor¬
bo calculi laborabat: per me¬
moriam supradicti mͣris
quam possidius illo adue¬
xit ep̃c saluus factus ẽ. Idẽ
ipse postea morbo alio pre¬
ualescence mortuus sic ia¬
cebat. ut e iam pollices li¬

Expanded text:
aquas Tibilitanas episcopo adferente Praeiecto martyris gloriosissimi Stephani memoria ueniebat magnae multitudinis concursu et occursu. Ibi caeca mulier, ut ad episcopum portantem duceretur, orauit; flores, quos ferebat, dedit, recepit. oculis admouit, protinus uidit. Stupentibus qui aderant praeibat exsultans, uiam carpens et uiae ducem ulterius morati memoriam martyris, quae posita est in castello Sinitensi, quod Hipponiensi coloniae uicinum est, eiusdem loci Lucilius episcopus populo praecedente adque sequente portabat. Fistula, cuius molestia iam diu laborauerat et familiarissimi sui medici, qui eum secaret, opperiebatur manus, illius piae sarcinae uectatione repente sanata est; nam deinceps eam in suo corpore non inbyter ex Hispania, Calamae habitat, uetere morbo calculi laborabat; per memoriam supradicti martyris, quam Possidius illo aduexit episcopus, saluus factus est. Idem ipse postea morbo alio praeualescente mortuus sic iacebat, ut ei iam pollices li
Abbreviated transcription (Latin):
ruscant: presencia despici¬
unt. eternam patriam
cum uoce moribz predicãt.
Eam eciam moriendo di¬
ligunt: atq ad illam per
tormenta pertingunt. Oc¬
cidi possunt: et flecti neque¬
unt. Numis ergo conforta-¬
tus est principatus eorum.
In ista ipsa passione qua¬
qua ceciderunt in mortem
carnis: uidete quantum
fuent culmen mentis. Un¬
de hoc: Nisi quia conforta¬
tus est. principatus corũ.
S quia sic magni forsi¬
tan pauci sunt: subiũxit:
Sinumerabo cos: et super
arenam multiplicabunt
Totum mundum fratreᷤ
aspicite: martirib plenꝰ
est. Iain pene tot qui uide¬
deamus non sumus: quot
ueritatis testes habemus.
Oco ergo numerabiles no¬
bis super arenam multi¬
plicati sunt: quia quãti
sint a nobis comprehedi
non possunt

Expanded text:
entia despiciunt, aeternam patriam cum voce et moribus praedicant, eam etiam moriendo diligunt, atque ad illam per tormenta pertingunt, occidi possunt, et flecti nequeunt. Nimis ergo confortatus est principatus eorum. In ista ipsa passione qua ceciderunt in mortem carnis, videte quantum fuerit culmen mentis. Unde hoc, nisi quia confortatus est principatus eorum? Sed sic magni forsitan pauci sunt. Ideo subjunxit: Dinumerabo eos, et super arenam multiplicabuntur. Totum mundum, fratres, aspicite, martyribus plenus est. Jam pene tot qui videamus non sumus, quot veritatis testes habemus. Deo ergo numerabiles, nobis super arenam multiplicati sunt, quia quanti sint, a nobis comprehendi non possunt
Abbreviated transcription (Latin):
diu uoluit orauit ꝙͣdiu uo¬
luit allocuta ẽ turbã circũstã¬
tiũ dicc̃s ciᷤ. Annuncio uob̃
pacem datam ccclesie der:. dy¬
ocletiano de regno suo deies¬
to. et maximiano hodie rn
mortuo. Et sicut habet ca¬
thancusium ciuitas inter¬
mec agache: ita mesciatis

Expanded text:
diu uoluit orauit quam| diu uoluit adlocuta est turbam circumstantem| dicens. Adnuncio uobis pacem datam ecclesiae dei .| diocletiano de regno suo deiecto . et maximino hodie| mortuo et sicut habit catensium ciuetas intermeam Agathen. Ita me sciatis
Abbreviated transcription (Latin):
rit. Quid ergo ipse condi
bis modo recitata est leccio¬
ne sancti cuuangelii dicat:
audiamus. Non est arbor
bona que facit fructus ma¬
los: neqz arbor mala. fa¬
ciens fructum bonum. Bo¬
nas ergo arbores et bonos
carum fructus: in construc¬
cionem siue ministerium
sui templi rex sapiens que¬
rit. At uero male arboris
quis sit finis: idem alibi
docet dicens. Omnis arbor
que non facit fructum bo¬
num excidetur: et in ignẽ
mittetur.¬

Expanded text:
rit. Quid ergo ipse Conditrit. Quid ergo ipse Conditbis modo recitata est lectione sancti Evangelii dicat, audiamus. Non est arbor bona, quae facit fructus malos: neque arbor mala faciens fructum bonum. Bonas ergo arbores, et bonos harum fructus in constructionem sive ministerium sui templi rex sapiens quaerit. At vero malae arboris quis sit finis, idem alibi docet, dicens: Omnis arbor, quae non facit fructum bonum, excidetur et in ignem mittetur
Abbreviated transcription (Latin):
salis eulesie figuram pre¬
monstrat. Rcq in cõgriũ
quid arbitretur. ꝙ due
sunt domus domini in
ministerio facte: cũ unã
ꝙĩ domumi cẽ ecclesiam
nullus fidlis ambigat.
condite domus:ob
significacionem utriusq
põpuli in candem fidem
uenturi: iudei scilicet atq
gentiles. Bnde tabemacu¬
lum bene: sola plebs hebre
a condidit in heremo. Tem¬
pliautem structuram pro¬
seliti i dest aduenc de genti¬
bus quotquot in põpulo
israel. tunc inueniri pote¬
rant: deuota fide comple¬
uerant. Sz et rex potentissi
mus tyri conductus a sa¬
lomone: commodatis
artificibus et lignis gra¬
ante incarnacionein do¬
minicam. notus tantũ
erat in indea deus. At post¬
qmͣ ille mn ca qua natus
et passus est came resusci-¬
tatus a mortuis. et exal¬
tatus est super celos deus:
super omnem continuo
terram nominis cius gli
a refulsit. orbisq uniuer¬
sus ad edificacionem do¬
mus cuis: accepta ab ciꝰ
promissione donorum
celestium gaudens accur¬

Expanded text:
salis Ecclesiae figuram praesalis Ecclesiae figuram praemonstrat. Neque incongruum quis arbitretur, quod duae sunt domus Domini in mysterio factae, cum unam Christi domum esse Ecclesiam nullus fidelis ambigat. conditae domus ob significationem utriusque populi in eamdem Fidem venturi, Judaei scilicet atque gentilis. Unde bene Tabernaculuma condidit in eremo, templi autem structuram proselyti, id est, advenae de gentibus quotquot in populo Israel tunc inveniri poterant, devota fide compleverunt. Sed et rex potenmus, Tyri conductus a Salomone commodatis artificibus, et lignis graante incarnationem Dominicam notus erat tantum in Judaea Deus. At postquam ille in ea, qua natus, et passus est, carne resuscitatus a mortuis, et exaltatus est super coelos Deus, super omnem continuo terram nominis ejus gla refulsit, orbisque universus ad aedificationem domus illius, accepta ab eo promissione donorum coelestium, gaudens accur
Abbreviated transcription (Latin):
traq enim donuᷤ
finuiter fundata
else refatur. Taberna culũ
quidem quia compactos
de tabulis habehat parie¬
tes super bases arginteas:
templum autem̃ supcr
tos. ligna quoq crant ĩ¬
putribilia: e quibus ta
bernaculum omine factũ:
et templum istud orna¬
tum ac desuper tectum
fulgebat. Amum eciã de
thesauro hono optimũ
proferebatur: de quo ⁊ ta¬
bernaculi parietes intus
ac foris uestiti: et terapli¬
non tantum parictis. ue¬
rum cciam la quearia tra¬
bes hostia. postis et paui¬
menta erant ccopeita. S
et uasa uc̃ utensilia dõmi.¬
utriusq cuncta pene aure¬
a. Neqz hec nisi de auro pu¬
rissimo ficri licebat. Eruc¬
tus eciam arborum qui
in domo domini offerebã¬
Ctur: purissimi et exquisi¬
ti esse uidebantur. Hoc est
uitis oliue. thuris. mire.
uel stactis: et ce t̾arum hu¬
iusmodi que uidelicet cũc¬
ta spiritualiter intellecta:
ucram nr̃e fidei et operacio¬
nis sinceritatem denumci¬
ant. domus namqz utra¬
qz ut diximus: uniuer¬

Expanded text:
traque enim domus firmiter fundata esse refertur: tabernaculum quidem, quia compactos de tabulis habebat parietes, super bases argenteas, templum autem super tos. Ligna quoque erant imputribilia, e quibus et tabernaculum omne factum, et templum intus ornatum, ac desuper tectum fulgebat. Aurum etiam de thesauro bono optimum proferebatur, de quo et tabernaculi parietes intus et foris vestiti, et tenon tantum parietes, verum etiam laquearia, trabes, ostia, postes, et pavimenta erant cooperta. Sed et vasa, vel utensilia domutriusque cuncta pene aurum, neque haec, nisi de auro purissimo, fieri licebat. Fructus etiam arborum, qui in domo Domini offerebantur, purissimi et exquisiti esse jubebantur. Hoc est, Vitis, Olivae, Thuris, Myrrhae, vel Stactis, et caeterarum hujusmodi: quae videlicet cuncta spiritaliter intellecta veram nostrae Fidei et operationis sinceritatem denuntiant. Domus namque utraque, ut diximus, Univer
Abbreviated transcription (Latin):
Nterea dum oracio¬
nis prolicitas tẽdet.
sompnum lucia uirgo ar¬
ripuit: ec uidit in sompniᷤ
beatam agatham in medi¬
o angelorum geminis or¬
natam stantem et dicentẽ
sibi. Soror mea lucia u̾go
deo deuota quid a me petis.
quod tu ipsa poteris presta¬
re continuo: Nam et mat̾
tue fides tua subuenit. ⁊ es¬
ce saluata est: et sicut ꝑ me¬

Expanded text:
nterea dum orationis prolexitas tenditur . somnum| Lucia uirgo arripuit. Et uidens in somnio beatam| Agathen in medio. Angelorum gemmis ornatam stan| tem . et dicentem soror mea lucia uirgo dei deuota .| quid a\d/ me petis . quod tu poteris praestare con| tinuo. Nam et matri tuae. Fides tua subueniet et| ecce saluata est. Et sicut pe
Abbreviated transcription (Latin):
Nterca dum distrahunt
predia et gemme uẽdũ¬
sancte lucie quid hoc esset.
qd̃ distraccionem repenti
nam p̾diorum et gr̃ma¬
rum audisset. Cui hec nu
trix cauta: confinxit dicẽs
Sponsa tua mueint posses¬
sioncm in uenalibus que
mille annuos et amplius
hanc in tuo nomine cupiẽ
comparare uidetur aliqnͣta
distrahere. Credidit stultus
carnale esse mercimoniũ.
et animum ab indignaci¬
onc reuocans: eciam ipse ce¬
pit esse auctor uendentium.
E
is orphanis peregimantib
et deo seruientibũs: tunc hoc¬
in uidicio paschasii consu¬
lans dicens sponsai suã
leges uiuere augustorum.
Quam paschasius comp̾¬
hensain corripiens: cepit
ad sacrificia demonum in¬
uitare. Cui beata lucia dix̃.
Sacrificium ucrum et im¬
maculatum apud deum¬
et patrem hoc est. uisitare ui¬
duas. et orphanos in tͥbu¬
lacione corum. Ego uero
per istos tres annos nichil
aliud egi: nsi sa crificaui
deo uiuo. eciam qui a nich̾
est. quod sacrificem meip¬
sam offero in sacrificium

Expanded text:
nterea dum distrahun| tur praedia et gemmae uendunsanctae luciae . quid hoc essit . quod distractionem repenti| nam praediorum et gemmarum audisset. Cui haec nu| trex cauta confin\c/xit sponsa tua inuenit possessionem| in uenalibus . quę mille et amplius Hanc in tuo nomine cupiens conparare . uidetur aliquan| ta distrahere credit stultus carnale mercimonium . et| animum ab indignatione reuocans . etiam ipsi coepit| auctor esse uendentium e is . Orfanis . peregrinan| tibus . et deo seruientibus eroin iudi| cio. Pascasi consolaris dicens . sponsam suam legis uiuere. Augustorum quam| pascasius corripiens . coepit ad sacrificia demonum| inuitare. Cui beata lucia. Ait sacrificium unum| et inmaculatum apud patrem hoc est uisitare uidu| as et orfanos in tribulatione eorum. Ergo per istos tres | annus . nihil aliut igi nisi sacrificaui deo uiuo . iam quia| nihil superest quod sacrifice me ipsam offero in sacri| ficium
Abbreviated transcription (Latin):
mandus igitur
sanctissimũs atq
seligiosissimus aquita¬
me partibus: haut pro¬
tore ex xpĩanis atq in¬
ditis parcritib editꝰ puer
est. Pater ens serenus no¬
minc gentrix uero amã¬
cia nocabatur. S cũ iam
adolescenciam transiens
in robur migraret uirile.
et in medicis desideriis in
xp̃i flagraret amore: pa¬
triam parentes qz relin¬
quens ogiam insulain
que a littore occeani man
quadraginta distat mi¬
libus: felici n auigans
cursu. tandem portum
monasterii peciit: ibiq a
fratribus spiritalibus cũ
magno receptus est gau¬
dio. et quia sacras abin¬
fancia didicerat litteras:
ex hoc maiori desiderio suc¬
census amplius cotidie ĩ
dei rebus crescebat. leccio. ñ¬

Expanded text:
mandus igitur sanctissimus adque religiosissimus Aquitaniae partibus aut protore ex christianis atque inclitis parentibus aeditus puer est. Pater eius Serenus nomine, genetrix vero Amantia vocabatur. Sed cum iam adulescentiam transiens, in robur migraret virile et inmodicis desideriis in Christi flagraret amore, patriam parentesque relinquens, Ogiam insulam, quae a litore Oceani maris quadraginta distat milibus, felici navigans cursu, tandem portum monasterii petiit, ibique a fratribus spiritalibus cum magno receptus est gaudio. Et quia sacras ab infantia didicerat litteras, ex hoc maiori desiderio succensus, amplius cotidie in Dei rebus crescebat. 2.
Abbreviated transcription (Latin):
interpretatur cum mun¬
dus in maligno positus
sit: et sicut tenebre illius
ita et lumen cius. Lux in
tenebris luceat: et tenebre
cam non comprehenderet.
Unde et illd̃ crebrius ĩfebat
Aduena sum et peregrina:
sicut omnes patres inci. Et
iterum. Cupio dissolui:
et ccce cum xp̃o. Quociens
autem infirmitate cor¬
pusculi quam incredibi¬
li abstinencia. et duplica¬
tis contraxeras ieumiis ne¬
xabatur: hoc in ore uolue¬
bat. Subicio corpus me¬
um et in seruitutem redi¬
go: ne aliis predicans ipã
reproba muemiar. Et bo¬
num est. uinum non bi¬
bere: et non manducare
icumio anmam mcam:
et totum lectum meum u̾¬
sasti in infirmitate mea:
uersata sum in miscria: D¬
dum michi configitur spi

Expanded text:
interpretatur 691 cum muninterpretatur 691 cum mundus in maligno positus sit; et sicut tenebrae illius, ita et lumen ejus ; luxque in tenebris luceat et tenebrae eam non comprehenderunt Unde et illud crebrius inferebat, Advena sum et peregrina sicut omnes patres mei . Et iterum; Cupio dissolvi, et esse cum Christo . Quoties autem infirmitate corpusculi quam incredibili abstinentis contraxerat ieiuniis, uexabatur, hoc in ore uoluebat: subicio corpus meum et in seruitutem redigo, ne aliis praedicans ipsa reproba inueniar, et: bonum est uinum non bibere et carnem non manducare ieiunio animam meam et: totum lectum meum uersasti in infirmitate et: uersata sum in miseria, dum mihi infigitur spi
Abbreviated transcription (Latin):
cuncta mei corpo¬
rs membra uerterentur
in linguam: ctomnes ar¬
tus humana uoce reso¬
narent: nichil dignum¬
sancte ac uenerabilis pau¬
le uirtutibus dicerem. No¬
bilis gencre: s multo no¬
bilior sanctitate. Potens
quondam diuiciis: sed
minc xp̃i paupertate insi¬
gnior. Gracorum stups.
soboles scipionum: pau¬
li heres. cuius uocabulũ
trahit: metie papirice ma¬
tris: affricam uera et ger¬
mana progemes. Rome
pretulit bethlecni: et auro
tecta fulgencia in formis
luci ulitate mutauis.
Ron meremus quod ta¬
lem amisimus: s graci¬
as agunus quod habui¬
mus: immo habemus.
deo cuim enam uinunt
omnia. et quicquid reuer¬
titur ad dominum: in fa¬
milie numero computa¬
tur. quamqmͣ amissio il¬
lius celestis domus habi¬
ue quam dui in
corpore fuit pere¬
grmata est. a domino: et
uoce semper flebili quere¬
batur dicens. Heu michi
quia peregrinacio inca
prolongata est: habitau
cum habitantibus cedar
multum peregrinata est
si planxerit se uersari in
tenebris. ⁊oc enim cedar

Expanded text:
cuncta mei corporis membra uerterentur in linguas et omnes artus humana uoce resonarent, nisanctae ac venerabilis Paulae virtutibus dicerem. Nobilis genere, sed multo nobilior sanctitate: potens quondam divitiis, sed nunc Christi paupertate insignior; Graecorum stirps, soboles Scipionum, Pauli haeres, cujus vocabulum trahit, Martiae Papyriae matris Africani vera et germana progenies, Romae praetulit Bethleem, et auro tecta fulgentia, informis luti vilitate mutavit. Non moeremus, quod talem amisimus; sed gratias agimus, quod habuimus, imo habeamus. Deo enim vivunt omnia; ET QUIDQUID revertitur ad Dominum, in familiae numero computatur. Quamquam amissio illius, coelestis domus habae quamdiu in corpore fuit, peregrinata est a Domino , et voce semper flebili querebatur dicens: heu mihi, quia peregrinatio mea prolongata est, habitaui cum habitantibus Cedar, multum peregrmataest si planxerit se versari in tenebris hoc enim Cedar
Abbreviated transcription (Latin):
nifeste autem aderat diui¬
na gracia: per quani m̃nu¬
merabiles ad imitacionẽ
sui in fide dei prouocabat.
corum relacione co¬
gnouimus qui ci a pueri¬
cia usq in tempora nost̃
comites ministri ue fu cr̃t
nichil aliud in scculari ad¬
huc positus habituuisus
est agere qmͣ monasteria
construcre basilicas extolle
opere nouo: ecclesias restau¬
rare dirutas. miscris au¬
xilium ferre pauperibus egẽ¬
tibusq e suis operib neces¬
saria ministrare. Leccio .uͣ.¬
Nterea magis magiᷤᷤ¬
signorum gracia cĩ¬
gebatur. Et cum a fidelib
theodorico principi fuisse su¬
asum: illico ab episcopo
lute sua. ac exercitus sui li¬
cencia darctur: ut uir beatͤ
in suis castris albatis offi¬

Expanded text:
Manifeste autem ei aderat diviManifeste autem ei aderat divina gratia, per quam innumerabiles ad imitationem sui in fide Dei provocabat. eorum relatione cognovimus, qui ei a pueritia usque in tempora nostra comites ministrive fuerunt, nihil aliud in saeculari adhuc positus habitu visus est agere, quam monasteria construere, basilicas extollere, opere novo ecclesias restaurare dirutas, miseris auxilium ferre, pauperibus egentibusque e suis opibus necessaria ministrare, proInterea magis magisignorum gratia cingebatur; et cum a fidelibus Clotario principi fuisset suasum, illico ab episcopo lute sua ac exercitus sui licentia daretur, ut vir beatus in suis castris abbatis offi
Abbreviated transcription (Latin):
Catus igitur sul-¬
picius ortus claris
parentibus ciuium plane
pre moribus. castris rega¬
libus alitus biturice finit
urbis egregius pastor. ct
nunc glorioso excessu pa¬
troms est effectus. Qui in
flore etatis primeue xpisti
miliciam laqueis seculi
ruptis: perscueranti diffi¬
nicione suscepit. Et in tã¬
tum capesceride religionis¬
xp̃ĩanc propositum adhuc
puerulus uir beatus exarse¬
rat: ut ita dicam si persecu¬
cionis tempus non defui ᷤ¬
set periculis sesponte precepᷤ
ingereret.
uoluminum mancipari:
et in crudicionibus fidei
semetipsum insigniter ex¬
cercere. Deniqz pro iuueni¬
libus reprimendis cupi¬
tatibus. et sapiencie pro¬
fectibus adipiscendis: ora¬
ciombus se et abstinencie
frems constringit Et ita
bulis ecelesiastica
regula in obseruancia ho¬
norabilis fuit. ut multo¬
rum iuuenum ac scnũ
ad cum confluentium tͤ¬
bas de ficci ñre religione su¬
scitantes: non solum ad
fidem conurteret. uerum
cciam perfecte iite institu¬
cionibus informaret. ma

Expanded text:
atus igitur Sulpicius ortus claris parentibus, civium pene primoribus castrisque regalibus altus, Bituricae fuit urbis egregius pastor, et nunc glorioso excessu patronus est effectus. Qui in flore aetatis primaevae Christi militiam laqueis saeculi ruptis perseveranti definitione suscepit, et in tantum capessendae religionis proposito adhuc puerulus vir beatus exarserat, ut ita dicam si persecutionis tempus non defuisset, periculis se sponte praeceps ingereret. voluminum mancipari, et in eruditionibus fidei semetipsum insegniter exercere. Denique pro juvenilibus reprimendis cupiditatibus et sapientiae profectibus adipiscendis, orationibus se et abstinentiae frenis constringebat; et ita bulis ecclesiastica regula in observantia honorabilis fuit, ut multorum juvenum ac senum ad eum confluentium turbas de fidei nostrae religione sciscitantes, non solum ad fidem converteret, verum etiam perfectae vitae institutionibus informaret. 3.
Abbreviated transcription (Latin):
culum inquit mentis m̃r
o filii in dommo figite sal¬
uatore. Regnumcĩnus pri¬
mum querite et iusticiam:
et omnia apponentur uob̾.
Riecordamini illud prophe¬
ticum: inquirentes autẽ
dominim: non deficient
ommi bono. iirum tã¬
ta ci subito a fidelibus cibo¬
num cpulentia mittebat᷑.
ut non absurde illud cen¬
tuplicatum fenus. quod
suis discipulis retributor
fidelis promiserat. absq
humana gloria se accepis¬
se ganderet.

Expanded text:
culos, inquit, mentis vestrae, o filii, in Domino figite Salvatore. Regnum ejus primum quaerite et justitiam ejus, et omnia apponentur vobis. Recordamini illud propheticum: Inquirentes autem Dominum non deficient omni bono . Nimirum tanta ei subito a fidelibus ciborum opulentia mittebatur, ut non absurde illud centuplicarum fenus quod suis discipulis Retributor fidelis promiserat absque humana gloria se accepisse gauderet.
Abbreviated transcription (Latin):
ro mentis nr̃e desidiam: e¬
ciam exteriora dampna ꝑ
similitudinem ad mediũ
deducuntur: ut per hec ani¬
mus ad sui custodiam su¬
scitetur. Nam dicitur. Hoc
autem scitote quia si sciret
paterfamilias qua hora
fur ueniret: iugilaret utiq
et non sineret perfodi domũ

Expanded text:
ro mentis nostrae desidiam, ero mentis nostrae desidiam, etiam exteriora damna per similitudinem ad medium deducuntur, ut per haec animus ad sui custodiam suscitetur. Nam dicitur: Hoc autem scitote, quia si sciret paterfamilias qua hora fur veniret, vigilaret utique, et non
Abbreviated transcription (Latin):
Ensate fratres kĩi:
quia conclusit dei
pictas duriciam nr̃am. Nõ
est iam: quid homo excu¬
sacionis mueniat. Deus
despicitur. et expectat. Con¬
tempni se uidet: et reuocat
Iniuiriam de contemptu
suo suscipit: et tamẽ qnͣdo¬
qz reuertentibus eciam pre¬
mia promittit. S nemo
hanc cus longanimita¬
tem negligat. qui a tanto
districciorem iusticiam in
iudicio erigit: quanto lõ¬
giorem pacienciam ante
indicium prerogauerit. Tc̃¬
Inc etenum pau .ii.¬
lus dicit. Ignoras
qui benignitas dci ad peni¬
tenciam te adducit: Sccũ
dum duriciam tuam Et
sauriz asti tibi iraur: in dic
ire ad reuclacionis iusti
iudicii dei. Huic psalinsta
ait. Ocus iudex iustus fortiˢ.
et longanimus. Dicturus
quippe longanumen. p̾mi¬
sit iustum: ut quem udes
peccata delinquentium diu
pacienter ferre: scias qñq
Inc per quemidã .iiiͣ.¬
sapientem dicitur.
redditor dicitur: quia pocã
hominum et patitur et red¬
dit. Nam quos du atten-
conuersus durius damp¬
nat. Ad excuciandam ue¬

Expanded text:
ensate, fratres charissimi, quia conclusit Dei pietas duritiam nostram. Non est jam quid homo excusationis inveniat. Deus despicitur, et exspectat; contemni se videt, et revocat; injuriam de contemptu suo suscipit, et tamen quandoque revertentibus etiam praemia promittit. Sed nemo hanc ejus longanimitatem negldistrictiorem justitiam in judicio exercebit quanto longiorem patientiam ante judicium praerogavit. Hinc etenim Paulus dicit: Ignoras quoniam benignitas Dei ad poenitentiam te adducit? Secundum autem duritiam tuam, et saurizas tibi iram in die irae et revelationis justi judicii Dei . Hinc Psalmista ait: Deus judex justus, fortis, et longanimis . Dicturus quippe longanimem, praemisit justum, ut quem vides peccata delinquentium diu patienter ferre, scias hunc eare. Hinc per quemdam sapientem dicitur: redditor dicitur, quia peccata hominum et patitur et reddit. Nam quos diu, ut coconversos durius damnat. Ad excutiendam ve
Abbreviated transcription (Latin):
tis libet enini auri et argẽ¬
ti monilib crcumdetur.
quibuslibet preciosis uesti¬
bus induatur caro.quid
aliud qmͣ caro:Nolite ergo
attendere quid habetis. ses
dicat dicens. Uere fenum
est omnis popus. Si enĩ
fenum populus non est:
ubi sunt illi qui ea que
hod ie colimus nõbiscum:¬
transacto anno beati feli¬
cis natalicia celebrauerũt
qualia de presentiᷤ
uite prouisione cogitabãt:
sed subripiente articulo
repente in hiis que preui¬
dere nolebant inuenti sũt
Et cuncta simul tempora¬
stabiliter tenere uidebant:
amiserunt. Si enim trã¬
sacta multitudo genens
humani per natiuitatẽ
uiruit in sarne: ꝑ mortẽ
aruit in puluerem: ude¬
licet fenum fuit. Quia igi¬
tur momentis suis horẽ
fugiunt: agite fratres ka¬
rissimi ut in boni operis
mercede tencantur. Audite
quid sapiens salmon di¬
sapiencia erunt apud in¬
feros: quo tu ꝓperas.Qui¬
a crgo a uenture mortis
tempus ignoramus: et
post mortem operari non

Expanded text:
tislibet enim auri et argentislibet enim auri et argenti molibus circumdetur, quibuslibet pretiosis vestibus induatur caro, quid est aliud quam caro? Nolite ergo attendere quid habetis, sed dicat, dicens: Vere fenum est populus . Si enim fenum populus non est, ubi sunt illi qui ea quae hodie colimus nobiscumtransacto anno beati Felicis natalitia celebraverunt? qualia de praesentis vitae provisione 1485 cogitabant, sed, subripiente mortis articulo, repente in his quae praevidere nolebant inventi sunt, et cuncta simul temporastabiliter tenere videbantur amiserunt. Si ergo transacta multitudo generis humani per nativitatem viruit in carne, per mortem aruit in pulvere, videlicet fenum fuit. Quia igitur momentis suis horae fugiunt, agite, fratres charissimi, ut in boni operis mercede teneantur. Audite quid sapiens Salomon disapientia erunt apud inferos, quo tu properas . Quia ergo adventurae mortis tempus ignoramus, et post mortem operari non
Abbreviated transcription (Latin):
infertur cum dicitur. Et
uos estote parati: quia q̃
hora non putatis filius
hominis ueniet.¬
Esciente enĩpr̃fami¬
lias fur domui
perfodit: dum a sui custo¬
dia spiritus dormit. In¬
proiusa mors ueniens
carnis nr̃e habitaculum
irrumpit: et cum quem
dominum domus inue¬
nerit dormientem necat:
quia cum uentura damp¬
na spiritus minime pre¬
uidet: hunc mors ad sup¬
plicium nescientẽ rapit.
Furi auteni resisteret. si iu¬
gllaret: quia aduentum
iudicis qui occulte aĩam
rapit: precauens ci penitẽ¬
do occurreret: ne inpenitẽs
periret. Horam uero ulti-¬
main dominus nr̃ idcir¬
nitam. ut semper possit c̃e
suspecta: ut dum ipsam
preuidere non possumus
ad illam sine intermissio¬
roinde fratres mei
in condicione mor¬
ꝯ talitatis nr̃e mentis cclos
figite: uenienti uos iudici
per fletus cotidie et la men¬
ta preparate. Cum certa
mors mancat omnibus.
nolite de temporalis uite
prouidencia incerta cogita¬
re: terrenarum rerum uos
cura non ad grauet. Qnͣ¬

Expanded text:
ertur, cum dicitur: Et vos estote parati, quia qua hora non putatis Filius hominis veniet.esciente enim patrefamilias fur domum perfodit, quia dum a sui custodia spiritus dormit, improvisa mors veniens carnis nostrae habitaculum irrumpit, et eum quem dominum domus invenerit dormientem necat, quia cum ventura damna spiritus minime praevidet, hunc mors ad supplicium nescientem rapit. Furi autem resisteret, si vigilaret, quia adventum judicis, qui occulte animam rapit, praecavens, ei poenitendo occurreret, ne impoenitens periret. 1484 6. Horam vero ultimam Dominus noster idcirnitam, ut semper possit esse suspecta, ut dum illam praevidere non possumus, ad illam sine intermissioroinde, fratres mei, in conditione mortalitatis vestrae mentis oculos figite, venienti vos judici per fletus quotidie et lamenta praeparate. Et cum certa mors maneat omnibus, nolite de temporalis vitae providentia incerta cogitare. Terrenarum rerum vos cura non aggravet. Quan
Abbreviated transcription (Latin):
tu id apetant homi¬
nes: ut non csuriant neqz
siciant. hoc uere non prestas
nisu p̃e cibus et potus. Q
cos a quibus sumitur. imi¬
mortales et incorruptibi¬
les facit. id est societas ip̃õ¬
rum sanctorum: ubi pax
crit et unitas plena atqz ꝑ¬
fecta. Propterea quippe sic̃
cciam ante nos hoc intelle¬
xcrunt homines dei. domi¬
nus ñr ihesus xp̃c. corpus
et sanguinem suum in ciᷤ
rebus commendauit:que
ad unum aliquid redigũ¬
tur. Ex multis namq gͣ
cuiqz iam cxponit
quomodo id fiat qd̃
loquitur. et quid sit man¬
ducare corpus cius et san¬
guinem bibere: et qui mã¬
ducat incam carnem et bi¬
bit ncum sanguinem: ĩ
me manct et ego in eo. Hoc
est ergo manducare illam
escam. et illum bibere potũ
in xpõ mancre. et illũ ma¬
nenteru in se babere. Ac per
hoc qui non manet in xpõ
et inquonon manet xp̃s.
proculdubio non mãdu¬
cat spintualiter eius car¬
nem. licet carnaliter et ui¬
sibiliter premat dentibus
sacramenta corporis. Et sã¬

Expanded text:
tant homines, ut non esuriant neque sitiant; hoc veraciter non praestat nisi iste cibus et potus, qui eos a quibus sumitur immortales et incorruptibiles facit, id est, societas ipsa sanctorum, ubi pax erit et unitas plena atque perfecta. Propterea quippe, sicut etiam hoc ante nos intellexerunt homines Dei, Dominus noster Jesus Christus corpus et sanguinem suum in eis rebus commendavit, quae ad unum aliquid rediguntur ex multis. Namque aliud Denique jam exponit quomodo id fiat quod loquitur, et quid sit manducare corpus ejus et sanguinem bibere. Et qui manducat, inquit, meam carnem, et bibit meum sanguinem, in me manet, et ego in eo. Hoc est ergo manducare illam escam et illum bibere potum, in Christo manere, et illum manentem in se habere: ac per hoc, qui non manet in Christo, et in quo non manet Christus, procul dubio nec manducat spiritaliter ejus carnem, licet carnaliter et visibiliter premat dentibus sacramentum corporis et san
Abbreviated transcription (Latin):
in cadem ecclesia plancest̾
tabuli publici. et eundem
ad scruicium animalium
deputauit cum custodia
publica. ubi eciam post
multos annos seruiendo

Expanded text:
in eadem ecclesia plancas sttabuli publici, et eidem ad servitium animalium deputavit cum custodia publica. Ubi etiam post multos annos serviendo
Abbreviated transcription (Latin):
lo quasi iuctor sacrificãs
a demonc corripitur: et deos
blasphemans et xpĩanos
inuictos predicans: post ꝑ¬
paululum suffocatur. Qd
uidens marmenia uxor eiꝰ

Expanded text:
lo quasi uictor sacrificans, a demone corripitur et deos suos blasphemans et christianos inuitus predicans post paululum suffocatur. Quod uidens Marmenia uxor eius
Abbreviated transcription (Latin):
insidiabatur eccultatis el
et inter sanctos reliquos qͥs
cecidit beatam ceciliam de¬
collauit. Quam sanctus
uibanus inter sepulchra
martirum scpelunt. Car
pb̃ris. et tribus dyaconib
orantem inueniens: statĩ
cos almachio presẽtauit.
Iubenturqz protinus aut
sacrificare ioui: aut carce¬
ri mancipari. Rapiuntur
sancti a tribunali: ut homi¬
cide. ut urbis incensores. ut

Expanded text:
insidiabatur occultis et et inter sanctos reliquos quos occidit, beatam Ceciliam decollauit. Quam sanctus Vrbanus inter sepulchra martyrum sepeliuit. Cum presbyteris et tribus diaconibus orantem inuenit et statim eos Almachio presentauit. Iubenturque protinus aut sacrificare Ioui aut carceri mancipari. Rapiuntur sancti a tribunali ut homicide, ut urbis incensores, ut
Abbreviated transcription (Latin):
quo cum cquuleo et flam¬
mis compellerenturad ii-¬
molandum ydolis: et dicerẽt
se a beato petro apło baptiza¬
tos: nulla racione posse ydo¬
lis immolare: capite cesi sũt.

Expanded text:
einde cum equuleo et flammis compellerentur ad immolandum, et dicerent se a beato Petro apostolo baptizatos, nulla ratione posse idolis immolare, capite caesi sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
sua. et extendens deprecatus
domini auxilium: impetra¬
uit quod peciit. Affuit super¬
na gracia et pauper ille pri¬
ca ab omnibus iuisus et nul¬
lo claudicante membrorũ
pluribus uxit annis. Eo tr̃¬
pore cras quedam matrona
nobili genere orta religiosa
nomine paterna ad misteri
uin habens familiare puel¬
mine augustam. Asciditq
ciut ab interpellatorem toci¬
us immundicie percussa fu¬
amussa torporem cecitatis
incurrisset. et cum memo¬
rata domina ipsius puelle
scripsisset epistolam. misit
cam ad sepefatum dei hoĩcm
petens ut suis oracionibus
ab ipsa cecitate curaretur.
Quam ille intuens suspexit
domini auxilium postulãs:¬
et accipiens olcum benedix̃.
cione facta. ceca quedudũ
fucrat prothinus apertis o¬
culis copiam uidendi rece¬

Expanded text:
sua extendens, deprecatus sua extendens, deprecatus Domini auxilium, impetravit quod petiit. Adfuit superna gratis, et pauper ille pristea ab omnibus visus, et nullo claudicante membrorum, pluribus vixit annis. 11. Eo tempore erat quedam matrona nobili genere horta religiosa nomine Paterna, habens ad ministerium familiarem puelmine Augustam. Accidit ei, ab interpolatore tocius inmundiciae percussa,amissa, torporem cecitatis incurrisset. Que memorata domin a ipsius puelle scripsit epistolam, misit eam ad sepefactum Dei hominem, petens, ut suis orationibns ab ipsa cecitate curaretur. Quam ille intuens, suspexit Domini auxilium postulans; accipiens holeum benedixit tione facta, ceca que dudum fuerat, protinus, apertis oculis, copiam videndi recoe
Abbreviated transcription (Latin):
uenit in platra sub stillici¬
dio cuiusdam domus ia cẽ¬
tem pauperem nomme me¬
roaldum panius obsitũ.
omnibus membris con¬
tractum: cepitq inquirere
cus ca sus miscriamm. et
cur ibi iaceret. At ille dixit.
iam diu isto morbo crucia¬
tus iacco. et non est qui mͥ
auxilietur uolens ad eccle¬
siam ire nequeo: ut sans¬
ti austregili ad conspectum
cducat. At illa hec audiens
ingemuit. et compassione
ipsius pauperis compunc¬
ta p̾cepit pueris suis eum
leuari a terra: et suppositis
manibus quasi exammẽ
ad ccelesiam defferri. et corã
altan regauit deponi ubi
iam aduenerat: sepe factus
ur dei qui intuens debilẽ
contractum sensit in spũ
ob causain poci nequissimũ
sp̃m potestate accepta. ĩ ista
contriccione pauperem in¬
flexisse precepit que cum in¬
remociorem locum defferri:
et ille in oracione prostratus
aliquem di postea ad pau¬
perem illum accessit. et nisi
fallor in balncum eũ mitti
manibus omnia membͣ

Expanded text:
venit in platea sub stillicivenit in platea sub stillicidio cuiusdam domus iacentem pauperem nomine Beroadum pannis obsitum, omnibus membris contractum. Coepit inquirere eius casus miseriarum, et cur ibi iaceret. At ille dixit: 'Iam diu in isto morbo cruciatus iaceo, et non est qui michi auxilietur; volente me ad ecclesiam ire nequeo, ut sancti Austrigisili conspectu deducar'. At illa hec audiens ingemuit, et conpassione ipsius pauperis compuncta, precoepit pueros suos eum levare a terra, et subpositis manibus, quasi funus exanime ad ecclesiam deferre, et coram altario rogavit deponi, ubi iam advenerat sepefactus vir Dei. Intuens debilem contractum, sensit in spiritu hob causam peccati nequissimo spiritu, potestatem acceptam, istam contricionem pauperi inflixisse; precoepit eum remociori loco deferri. Et ille in oratione prostratus aliquandiu, postea ad pauperem illum accessit. Et, nisi fallor, in balneum eum iussit manibus, omnia membra
Abbreviated transcription (Latin):
ad altare delata fuisset. et iuir
sanctus solito more officiũ
diuinum in ccclesiam exsol¬
uere adu euisset: uidit nu¬
sellã incuruatam ad ipm̃
altare iacentem et dicentem
sibi. Sancte austregisili ad¬
iua me. At ille dñi pietas
et potestas te saluare potest. il¬
le manus cculosq tollens
ad celum dixit. Extende mi¬
chi manum tuam. at illa
ait nequeo. Apprehensa decta
in palmam suam. digitos
cius qui olim pec ipsum mor¬
bum manui cius adhererẽt
direxit. s imuliter et omnia
membra fecit. donec crexit e¬
am super pedes suos: et resti¬
tuta est pristine sanitati. et
membra sua ut sana solita
crant officium suum recepe¬
runt. Et ait ad eam. Caue ne
ad pristina uicia deuolua¬
ris. ne forte tibi deterius con¬
tingat: quia ferebatur illã
er idem tempus in
urbe bituriaca crat
nobilissima mente et nata¬
libus inlustribus bertoara
sacrata dei familia cium so¬
lito more ipa nocturno tem¬
pore uigilare properabat. In¬

Expanded text:
ad altare delata fuisset, et vir ad altare delata fuisset, et vir sanctus solito officium divinum in ecclesia exolvere advenisset, vidit misellam incurvatam ad ipsum altare iacentem et dicentem sibi: 'Sancte Austrigisile, adiuva me'. At ille: ' Domini pietas et potestas te salvare potest'. Ille mauus oculosque tollens ad celum, dixit: 'Extende', inquid, 'manum tuam'. At illa ait: 'Nequeo'. Ille adprehensa illius in palma sua, digitos eius, qui holym per ipsum morbum manibus eius adeserant, direxit. Similiter et omnia membra fecit, donec erexit eam super pedes. Et restituta est pristinae sanitati, et membra sua, ut sana solita erant, officium recoeperunt. Et ait ad eam: 'Cave tu, ne ad pristina vitia devolvaris, ne forte tibi deterius contingat', quia ferebatur illa, r idem tempus in urbe Byturica erat nobilissima mente et natalibus illustris Bertoara sacrata Dei famula. Cum solito more ipsa nocturno tempore vigilare properabat, in
Abbreviated transcription (Latin):
cum ad subluniorem gradꝰ
honorem prouchere uellet de¬
cedente biturigis appollona¬
re epõ. sanctus austregisiluᷤ
in loco cius clectus ab omĩ¬
bus consensu regis ep̃s sur
rogatur. in quogradu di¬
gnitatis drcdetim annis
rerit ceclesiam sicut ipse an¬
gelo reuclante cognouerat.
Nam cum primum termi¬
num memorate urbis esset¬
ingressus: mansit in uilla
germaniaco nocte compel¬
lans sulpicium dyaconcm
qui eius postea successorfint.
et desidenum dyaconum di¬
xit eis. Hac nocte michi dñs
dignatus est reuclare duo¬
decun annos in istogradu
dignitatis regere ecclesiam
biturigensem. Eo tempore
erat mulier aliqua in sub¬
urbano ipsius ciuitatis lõ¬
go iam tempore andis mẽ¬
bris. neruis contractis. mor¬
bo paralisi affecta. ita ut nł¬
lum ferme membrorum
ad officium suuim moucre
posset. nisi cum necesse fiussz
ceterorum manibus ubi ne¬
cessitas crigebat defferebatur.
peciitqz se a uicinis ad uire
sanctum de portau. Cumq

Expanded text:
eum ad sublimiorem gradus eum ad sublimiorem gradus honorem provehere voluit, decidente Byturicas Apollonare episcopo, sanctus Austrigisilus in loco eius electus ab omnibus ex consensu regis episcopus subrogatur. In quo gradu dignitatis duodecim annis rexit ecclesiam, sicut ipse, angelo revelante, cognoverat. Nam cum primum terminum memorate urbis ingressus, mansit in villa Germaniaco nocte, conpellans Sulpicium diaconum, qui ei postea successor fuit, et Desiderium item diaconum, dixit eis: 'Ac nocte mihi Domiims dignatus est revelare duodecim annos in isto gradu dignitatis regere ecclesiam Byturicam'. 9. Eo tempore erat mulier aliqua suburbano ipsius civitatis longo iam tempo rearidis membris, nervis contractis, morbo paralysi effecta, ut nullum ferme membrorum ad officium suum movere posset, nisi, cum necesse fuisset, ceterorum manibus, ubi necessitas exigebat, deferretur. Petiit se a vicinis ad virum sanctum deportari. Cumque
Abbreviated transcription (Latin):
ost hec cum dñs uel¬
let eum iuxta scm̃n
propositum suum fieri co
tempore. cum esset memora¬
tus dei homo cum beato
super lacum crat hanctond
procul ab ipsa uilla castel¬
lum desertum. et ab uuiũ¬
sis habitatoribus derelictũ¬
lum custodem nec aliquẽ
clericum ibidem reperisset:
nisitantum patencia hosti
a sacrariolum clausum. et
seris obfirmatum. Uoluit
missas in illa basilica ⁊a¬
celebrare: et quia deerat aq̃ qͣ⁊
manus lauaret. et in sacri¬
ficium misceret. Dicit auũ¬
lectori eciam albati in basi¬
lica ubi corpus ipsius bea¬
ti conditum est. sicquire
pauxillum aque. ut hic ce¬
lebremus missas: quicũq¬
sisset non inuenit. regressus¬
q ad cum in ipsam ccclesiã.
muenit hostium de sacrario
lo appertum: quod ante sera¬
tum uiderant. Et cum intro¬
isset inuenit enim ipsum
uirum dei. stantem et ante
se habentem duas crateras
plenas: unam aqua. alte¬
ram uino. Ille stupefactus
boc miraculum intuens ĩ
pauorem non modicum ꝯ¬

Expanded text:
ost haec cum Dominus vellet eum iuxta sanctum propositum suum, eo tempore cum esset memoratus Dei homo cum beatissuper lacum, erat aut procul ab ipsa villa castellum desertum et ab universis habitatoribus vaculum custodem nec aliquem clericum ibidem reperisset, nisi tantum patentibus hostiis et sacrariolo cluso et seris obfirmato, voluit missas in illa baselica celebrare. Deerat aqua, qua aut manus ablueret aut in sacrificium misceret. Dicit ad alectorem, nunc et abbatem in baselica, ubi corpus ipsius beati conditum esse videtur: 'Requirite pauxillum aque, ut hic celebremus missas'. Qui cum quesissent, non invenerunt. Regressi ad eum in ipsa ecclesia, invenerunt hostia de sacrario illo aperta, que ante serata viderant. Et cum introissent, invenerunt ipsum virum Dei adstantem et ante se habentem duas crateras plenas, unam aqua, aliam vino. Illi obstupefacti hoc miraculum intuentes, in pavorem non modicum c
Abbreviated transcription (Latin):
strant exteriora que accipi¬
unt: per adiunctam gra¬
ciam ad intellectum quo¬
q nsticum perducuntur.
ut eciam de interna intel¬
ligencia polleant: qui exte¬
nora fideliter ad ministrãt
Generalis etiam mox sen¬
tencia subditur: qua dicit.
Omni enim habenti dabi¬
tur et habundabit. Ei au¬
tem qui non habet et qd̃
uidetur habere: auferetur
tur et habundabit: quia
quisquis caritatem habet
cciam dona que percepisse
uidebatur amittit. Unde
per omne quod agitis: er¬
ga caritatis custodiam ni¬
giletis. Caritas autem ue¬
ra est. et amicum diligere
in deum: et inimicum di¬
ligere prter deum. Quain
quisquis non habet omne
bonum amittit quod h̃t.¬
talento quod acceperat pri¬
uatur: et iuxta dominisã
sentenciam in interiores
tencbras mittetur. Per po¬
nam quippe in exteriores
cadit: qui per culpain suãĩ
interiores tenebras cecidit
et illic coactur patitur pe¬
nas ulcionis: qui hic libẽ¬
ter sustinuit tenebras no-¬
luptatis:¬

Expanded text:
strant exteriora quae accipistrant exteriora quae accipiunt, per adjunctam gratiam ad intellectum quoque mysticum perducuntur, ut etiam de interna intelligentia polleant qui exteriora fideliter administrant. 6. Generalis etiam mox sententia subditur, qua dicitur: Omni enim habenti dabitur, et abundabit; ei autem qui non habet, et quod videtur habere auftur, et abundabit: quia quisquis charitatem non habet, etiam quae percepisse videbatur amittit. Unde per omne quod agimus, erga charitatis studia vigilemus. Charitas autem vera est et amicum diligere in Deo, et inimicum diligere propter Deum, quam quisquis non habet omne bonum amittit quod htalento quod acceperat privatur, et juxta Dominicam sententiam in exteriores tenebras mittitur. Per poenam quippe in exteriores tenebras cadit, qui per culpam suam sponte in interiores tenebras cecidit; et illic coactus patitur tenebras ultionis, qui hic libenter sustinuit tenebras voluptatis
Abbreviated transcription (Latin):
que non audistis: quatinꝰ
alia ex aliis colligentes.
ciam illa discatis ex nob̾¬
met ipsis agere que nec dũ
ex predicatoris ore didici¬
stis. Pigrum uero seruũ.
qua sentencia feriat audi¬
amus. Tollite ab co talen¬
tum: et date ei qui habet de¬
cem talenta. Oportunum
ualde uidebatur. ut cum¬
a malo seruo unum ta¬
lentum tollitur: ei poruis
qui duo quam quinq
talenta acceperat daretur.
Illi enim dari debint. qui
minus quam qui plus
habuit. sed sicut superius
diximus. per quinq talẽ¬
ta quinq uidelicct sensꝰ.
id est exteriorum sciencia de¬
signatur. Per duo autem:
intellectus et operacio expri¬
mitur. Plus ergo habuit
qui duo qmͣ qui quinq
talenta acceperat: qui a qͥ
rum ad ministracionem
meruit: ab intellectu inter¬
norum adhuc uacuus fu-
talentum quod in¬
tellectum significari dixi¬
mus illi dari debuit: qui
benc exteriora que acceꝑat
ministrauit. Quod cotidie
in sancta ceclesia cerminus.
quia pleriqz dum bene m̃¬

Expanded text:
quae non auditis, quatenus quae non auditis, quatenus alia ex aliis colligentes, etiam illa discatis ex vobismetipsis agere quae necdum ex praedicatoris ore didicistis. Pigrum vero servum qua sententia feriat audiamus: Tollite ab eo talentum, et date ei qui habet decem talenta. 5. Opportunum valde videbatur ut cum malo servo unum talentum tollitur, ei potiqui duo quam qui quinque talenta acceperat, daretur: illi enim dari debuit qui minus quam qui plus habuit. Sed, sicut superius diximus, per quinque talenta, quinque videlicet sensus, id est exteriorum scientia designatur, per duo autem intellectus et operatio exprimitur. Plus ergo habuit qui duo quam qui quinque talenta perceperat, quia qui rum administrationem meruit, ab intellectu interiorum adhuc vacuus fuit. talentum, quod intellectum significare diximus, illi dari debuit qui bene exteriora quae acceperat ministravit. Quod quotidie in sancta Ecclesia cernimus, quia plerique dum bene mini
Abbreviated transcription (Latin):
portuit ergo te dare
pecuniam meam
nummulariis: et egoueni¬
ens recepissem utiq̃z quod
ncum est cum usura. Ex
uerbis suis seruus constũ¬
gitur: cum dominus dicit.
Axto ubi non semino: et
congrego ubi non sparsi.
Ac si aperte dicat. Si iuxta
tuam sentenciam et illud
non dedi: quantomagis
a te exquiro quod ad crogã¬
dum dedi: Oportuit ergo
te dare pecuniam meam
nummulariis: et ego ue¬
niens recepissem utiq qd̃
ncum est. cum usura. Pe¬
cuniam uero numinula¬
riis dare est: eis scienciam
predicacionis impendere:
qui hanc ualeant et dictis¬
nr̃m periculum aspicitis:
si dominicam pecuniamn
teneamus: ita ur̃m fratres
kiñi sollicite pensate. quia
tur quod auditur. In usu¬
ra quippe peccunia eciam
non data recipitur. Cum
enu hoc redoitur quod ac¬
lud super impenditur qd̃
acceptum non est. lc .uiii.¬
Ensate ergo fratres
lim̃i. quia de acccp¬
ta hac ncrbi pecunia usu¬
ram soluitis: et curate ut
ex co quod audistis: eciam
alia studeatis intelligere.

Expanded text:
portuit ergo te dare pecuniam meam nummulariis, et ego veniens recepissem utique quod meum est cum usura. Ex verbis suis servus constringitur cum dominus dicit: Meto ubi non semino, et congrego ubi non sparsi. Ac si aperte dicat: Si juxta tuam sententiam et illud non dedi, quanto magis a te exquiro quod ad erogandum dedi; oportuerat ergo te dare pecuniam meam nummulariis; et ego veniens recepissem utique quod meum est cum usura. Pecuniam vero dare nummulariis est eis scientiam praedicationis impendere qui hanc valeant exnostrum periculum aspicitis si dominicam pecuniam teneamus, ita vestrum, fratres charissimi, sollicite pensate, quia tur quod auditis. In usura quippe pecunia etiam non data recipitur. Cum enim hoc redditur quod aciam superimpenditur quod acceptum non est. Pensate ergo, fratres charissimi, quia de accepta hac verbi pecunia usuras solvetis, et curate ut ex eo quod auditis etiam alia studeatis intelligere