comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cu & c̃tempribilia elegit ds & ca que
non sĩ tãmquã sint. ut que sĩ eua¬
cuet: ut ñ gloriet᷑ corã deo ominis caro.
Hic certe contra humanã superbiã sats
clara est apłi intenuo. ne inhomine
quisquã gloriet᷑ ac ꝑ hoc nec inse ipso
Deniq eum dixiss& ut ñ gloriet᷑ corã
deo omnis caro: ut ostender& inquo
debeat homo gloriari mox addidit.
Ex ipso autẽ uos estis in xp̃o ihũi: qui
factus est nobis sapientia adeo & iusti¬
cia & sanctificauo & redempuo: ut

Expanded text:
ptibilia elegit Deus, et ea quae non sunt tanquam sint, ut quae sunt evacuet; ut non glorietur coram Deo omnis caro. Hic certe contra humanam superbiam satis clara est Apostoli intentio, ne in homine quisquam glorietur, ac per hoc nec in se ipso. Denique cum dixisset, ut non glorietur coram Deo omnis caro; ut ostenderet in quo debeat homo gloriari, mox addidit, Ex ipso autem, vos estis in Christo Jesu, qui factus est nobis sapientia a Deo et justitia, et sanctificatio, et red
Abbreviated transcription (Latin):
Donatũ quippe illi erat axp̃o ñ solũ ut
non dlatꝰ scđm̃ aliqua merita. sed effi¬
ent ommabona merita. non quia ido¬
nei sumꝰ inqͥt cogitare aliqͥd quasi ex
nobismetipsis. sed fufficienua nr̃a ex
deo est. Attendant hic & uerba ista ꝑ¬
penilant: qui putant ex nobisesse fidei
deptũ. & ex deo esse fidei sup plementũm.
usenĩ non uideat priꝰ esse cogitare qͣm
redere: Nullus quippe credit aliqͥd nisi
prius cogitauerit esse credendũ. Quam.¬
uis enũ raptim. quauis celerrime creden¬
ili uoluntatẽ quedã cogitationes ante¬
uolem. moxq illa ita sequat᷑ ut quasi
conunctissima comitet᷑. nec esse ẽ tam
ut omnia que creduntur preueniente
cogitatione eredant᷑ quamquã & ipsũ
credere nihil ẽ aluid quã cũ assensio¬
ne cogitare. Non enĩ omnis qui cogitat
credit. cũ ideo cogitent pleriq ne
credant. sed cogitat omnis qui eredit.
et credendo cogitat. & cogitando ere¬

Expanded text:
Donatum quippe illi erat a Christo, non solDonatum quippe illi erat a Christo, non solnon datur secundum aliqua merita, sed efficit omnia bona merita: Non quia idonei sumus, inquit, cogitare aliquid quasi ex nobismetipsis, sed sufficientia nostra ex Deo est . Attendant hic, et verba ista perpendant, qui putant ex nobis esse fidei coeptum, et ex Deo esse fidei supplementum. Quis enim non videat, prius esse cogitare quam credere? Nullus quippe credit aliquid, nisi prius cogitaverit esse credendum. Quamvis enim raptim, quamvis celerrime credendi voluntatem quaedam cogitationes antevolent, moxque illa ita sequatur, ut quasi conjunctissima comitetur; necesse est tamen ut omnia quae creduntur, praeveniente cogitatione credantur. Quanquam et ipsum credere, nihil aliud est, quam cum assensione cogitare. Non enim omnis qui cogitat, credit; cum ideo cogitent plerique, ne credant: sed cogitat omnis qui credit, et credendo cogitat, et cogitando cre
Abbreviated transcription (Latin):
iectum sibi pelagus ne damnar & ipse
damnauit. Quis quis ꝗͥ bane damnabilẽ
uult ex omni parte uitare sententiã. uera¬
ostendit dĩ donũ. quia uirũq ilixit esse
donatũ: nec au ut plenius & ꝑfectius cre¬
datis ineũ. sed ut credatis ineũ: nec se
ipsum misericordiã consecutũ dixit ut
fidelior. sed ut fidelis essa: qͥa sciebat ñ
se mitiũ fidei sue priorẽ dedisse deo. et
retributũ sibi ab illo eiꝰ augmentũ: sed
abeo se factũ fidelem aquo e apłs faciꝰ
est. Iam scripta sĩ &iã fidei eiꝰ initia.
suntq ecclesiastica celebrata lectione
notissima. Auersus quippe afide quam
uastabat eiq uehement̃ aduersus re¬
pente est ad illam gratia porentiore
conuersus. conuertente illo eiu hoc ipsũ
facturo ꝑ prophetiã dictũ est. tu con¬
uertens uiuificabis nos: ut non solũ ex
nolente fier& uolens credere. uerũ aiã
expersecutore ꝑ secutionẽ ineiꝰ fider
quã ꝑsequebatur defensione patera.

Expanded text:
jectum sibi Pelagius, ne damnaretur, ipse jectum sibi Pelagius, ne damnaretur, ipse damnavit. Quisquis igitur hanc damnabilem vult ex omni parte vitare sententiam, veraostendit Dei donum, quia utrumque dixit esse donatum. Nec ait, Ut plenius et perfectius credatis in eum; sed, ut credatis in eum. Nec se ipsum misericordiam consecutum dixit, ut fidelior, sed ut fidelis esset . quia sciebat non se initium fidei suae priorem dedisse Deo, et retributum sibi ab illo ejus augmentum; sed ab eo se factum fidelem, a quo et apostolus factus est. Nam scripta sunt etiam fidei ejus initia , suntque ecclesiastica celebri lectione notissima. Aversus quippe a fide quam vastabat, eique vehementer adversus, repente est ad illam gratia potentiore conversus; convertente illo cui hoc ipsum facturo per prophetam dictum est, Tu convertens vivificabis nos : ut non solum ex nolente fieret volens credere; verum etiam ex persecutore persecutionem in ejus fidei, quam persequebatur, defensione pateretur.
Abbreviated transcription (Latin):
ab ea sententia quã pelagius ipse inepisco¬
pali iudicio palestino sicut eadẽ ges. tã
testant᷑ damnare compulsus est granã dĩ
scdm merita nr̃a dari: si non ꝑtina ad dĩ
gratiã qđ credere cȩpimꝰ. sed illud poti
quod ꝓpt̾ hoc nobis additur. ut plenius
ꝑfectiusq credamꝰ ac perhoc initium
fidei nr̃e prioresdamꝰ deo ut retribuat
nobis & supplementũ eiꝰ & si quid altud fid¬
liter poscimꝰ. Sed contra hec cur non poti
audimꝰ quis prior dedit illi & retribuet᷑ ei
qũo ex ipso &e ꝑ ipsum &e in ipso sunt om̃a
ci ipsum gͥ iitiũ fidei nr̃ȩ ex quo nisi er
ipso est: heq enim hoc excepto ex ipso
cȩtera. sed exipso & ꝑ ipsum & in ipso sĩ
omnia. Quis aut̃ dicat eũ qui iã cępit ere¬
dere ab illo inquẽ credidit nil mereri.
llnde fit ut iam: merenti cęt̾a dican¬
tur addi retributione diuina. ac ꝑ hoc
gratiã dĩ sedin merita nr̃a dari: qđ ob¬

Expanded text:
ab ea sententia, quam Pelagius ipse in episcoab ea sententia, quam Pelagius ipse in episcopali judicio Palaestino, sicut eadem Gesta testantur, damnare compulsus est, « Gratiam Dei secundum merita nostra dari; » si non pertinet ad Dei gratiam quod credere coepimus, sed illud potius quod propter hoc nobis additur, ut plenius perfectiusque credamus: ac per hoc, initium fidei nostrae priores damus Deo, ut retribuatur nobis et supplementum ejus; et si quid aliud fideliter poscimus. 4. Sed contra haec cur non potius audimus: Quis prior dedit ei, et retribuetur illi? quoniam ex ipso, et per ipsum, et in ipso sunt omnia ? Et ipsum igitur initium fidei nostrae, ex quo, nisi ex ipso est? Neque enim hoc excepto ex ipso sunt caetera: sed ex ipso, et per ipsum, et in ipso sunt omnia. Quis autem dicat eum qui jam coepit credere, ab illo in quem credidit nihil mereri? Unde fit ut jam merenti caetera dicantur addi retributione divina; ac per hoc gratiam Dei secundum merita nostra dari: quod ob
Abbreviated transcription (Latin):
uel incipiendũ uel ꝑficiendũ sibi quem¬
quã sufficere posse consentant. Retenta
ergo ista inquae ꝑuenerunt: plurimũ cos
apelagianorũ errore discernunt. Pinde
si meis ambulemt & orent cũ quidat in-¬
tellectũ. si qͥd de predest inauone alit̃
sapiunt ipse illis hoc quoq reuelabit:
tam̃ &iã nos impendamꝰ cis dilectionis
affectũ ministeriũq sermonis. sic̃ donat
ille quẽ rogauimꝰ ut in his literis ea que
illis essent apta & utilia diceremꝰ bnde
id efficere seruitutẽ: qua eis in xep̃i libera
sitam̃ diligenuꝰ id facere possumꝰ quã in
uoluminib tot tantisq iam fecimꝰ sed
nune eis respondendũ esse uideo qui diui¬
na testimonia que dehac re adhibium
adhoc dicunt ualere. ut nouerimꝰ ex nobis
quidẽ nos habere ipsam fidem. sed inere¬
mentũ eiꝰ ex deo: tamquã fides non ab ipso
donet᷑ nobis. sed ab ipso t̃am̃ augeat᷑ in nob̾
eo merito quo cepit a nobis. hon gͦ recedũ

Expanded text:
vel incipiendum vel perficiendum sibi quemvel incipiendum vel perficiendum sibi quemquam sufficere posse consentiant. Retenta ergo ista in quae pervenerunt, plurimum eos a Pelagianorum errore discernunt. Proinde, si in eis ambulent et orent eum qui dat intellectum, si quid de praedestinatione aliter sapiunt, ipse illis hoc quoque revelabit: tamen etiam nos impendamus eis dilectionis affectum ministeriumque sermonis, sicut donat ille quem rogavimus, ut in his litteris ea quae illis essent apta et utilia diceremus. Undtram velit efficere servitutem, qua eis in Christi libera in voluminibus tot tantisque jam fecimus. Sed nunc eis respondendum esse video, qui divina testimonia, quae de hac re adhibuimus, ad hoc dicunt valere, ut noverimus ex nobis quidem nos habere ipsam fidem, sed incrementum ejus ex Deo: tanquam fides non ab ipso donetur nobis, sed ab ipso tantum augeatur in nobis, eo merito, quo coepit a nobis. Non ergo receditur
Abbreviated transcription (Latin):
fratres ꝓ quibꝰ geritis piam rurã ne te.¬
neant poeticam sententiã qua dictũ
est spessibi quisq & in illud eurrant.
qđ non poetice. sed ꝓphetice dictũ ẽ.
maledietus omnis qui spem hab& in
homine eo modo esse tractandos. quo
Adhuc quippe inquisitione caligant
de predestinatione sanctorũ: sed ha¬
bent unde si qͥd alit̃ in ea sapiunt hoc
quoq illis reuel& deus. si in eo ambulent
in quod peruenerunt. propt̃ qđ apls cũ
dixiss&e siquid alt̃ sapius hoc quoq uob̃
ds̃ reuelauit: uerũtam̃ inquit in qđ per¬
uenimꝰ in eo ambulemꝰ. Peruener̃t autẽ
isti fratres nr̃i ꝓ quib sollicita est pia kari¬
tas ur̃a. ut credant eũ eccłia xp̃i peccato
primi hominis obnoxiũ nasci genꝰ huma¬
num. nec ab isto malo nisi ꝑ iusticiã secun¬
di hominis aliquẽ liberari: peruenerunt
etiã ut p̃ueniri uoluntates hominũ dei
graua fateant᷑ atq ut ad nullũ opꝰ bonũ

Expanded text:
fratres, pro quibus geritis piam curam, ne tefratres, pro quibus geritis piam curam, ne teneant poeticam sententiam, qua dictum est, « Spes sibi quisque » ; et in illud incurrant quod non poetice, sed prophetice dictum est, Maledictus omnis qui spem habet in homine , eo modo esse tractandos, quo Adhuc quippe in quaestione caligant de praedestinatione sanctorum: sed habent unde, si quid aliter in ea sapiunt, hoc quoque illis revelet Deus, si in eo ambulent in quod pervenerunt. Propter quod Apostolus cum dixisset, Si quid aliter sapitis, hoc quoque vobis Deus revelabit: Verumtamen, inquit, in quod pervenimus, in eo ambulemus . Pervenerunt autem isti fratres nostri, pro quibus sollicita est pia charitas vestra, ut credant cum Ecclesia Christi, peccato primi hominis obnoxium nasci genus humanum, nec ab isto malo nisi per justitiam secundi hominis aliquem liberari. Pervenerunt etiam, ut praeveniri voluntates hominum Dei gratia fateantur, atque ad nullum opus bonum
Abbreviated transcription (Latin):
SCIRUS IN IPISTOLA AD EUILPPEII¬
ses cadem scribere uobis. mihi qͥdem
ñ pigrum. uobis aut̃ tutum ẽ. idẽ tam̃
scribens ad galathas cum se satis apud
cos egisse ꝑspiceret. qđ illis ꝑministe¬
riũ sermonis sui necessarium esse cer¬
nebat. de cetero inquit laborẽ mihi
nemo presta: uel sic̃ inplerisq codi¬
cibꝰ legit. nemo mihi molestus sit.
ego aute quãuis me moleste ferre con¬
fitear qđ diuinis eloquiis quib dei
gr̃a p̃dicat᷑ que omnino nulla est. si
fraternãq dileclionẽ filii karissimi
Prosper & hilari quo eos qui tales sĩ
ita non uultis errare. ut post tot li¬
bros de hacre atq epistolas incas ao¬
huc me desideretis hinc feribere. ian¬
tũ amo quantũ non possum dicere. &
tantũ me amare quantũ debeo non
audeo dicere. Iua propt̃ ecce reseri¬
bo uobis. &. lic& iam non uobiseũ. ta¬
men &iã per uos adhue ago qđ me sa¬
tis egisse credebã. Consideratis enim
literis ur̃is uidere mihi iudeor eos

Expanded text:
scimus in Epistola ad Philippenses, Eadem scribere vobis, mihi quidem non pigrum, vobis autem tutum est . Idem tamen scribens ad Galatas, cum se satis apud eos egisse perspiceret, quod illis per ministerium sermonis sui necessarium esse cernebat: De caetero, inquit, laborem mihi nemo praestet; vel, sicut in plerisque codicibus legitur, nemo mihi molestus sit . Ego autem quamvis me moleste ferre confitear, quod divinis eloquiis quibus Dei gratia praedicatur quae omnino nulla est, si fraternamque dilectionem, filii charissimi Prosper et Hilari, qua eos qui tales sunt, ita non vultis errare, ut post tot libros de hac re vel epistolas meas, adhuc me desideretis hinc scribere, tantum amo, quantum non possum dicere; et tantum me amare, quantum debeo, non audeo dicere. Quapropter ecce rescribo vobis, et licet jam non vobiscum, tamen etiam per vos adhuc ago, quod me satis egisse credebam. 2. Consideratis enim litteris vestris videre mihi videor eos
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutes quibꝰ deo uiuo & uero ꝓ adipiscen¬
da uita ęterna & uera felicitate seriut. fre¬
quentationibꝰ autẽ orationũ simplicit ap¬
parebat dei gratia quid ualer&. Non eni
poscerent᷑ de deo que p̾cipit ficri: nisi ab
illo donar&᷑ ut fierent. Sed qui fententus
tractatorũ instrui uolunt. oport& ui istũ
librũ sapienuę ubi legit᷑. rapiꝰ est ne mali

Expanded text:
adipiscenda vita aeterna et vera felicitate servitur. Frequentationibus autem orationum simpliciter apparebat Dei gratia quid valeret: non enim poscerentur de Deo quae praecipit fieri, nisi ab illo donaretur ut fierent. 28. Sed qui sententiis tractatorum instrui volunt, oportet ut istum librum Sapientiae, ubi legitur, Rap
Abbreviated transcription (Latin):
uerbũ ueritatis. sed alii credunt. alii
contradicunt. uolunt gͦ isti credere. no¬
lunt aut̃ illi. Quis hoc ignor&: quis hoc
neget: Sed cũ aliis p̃par&e aliis non p̃pa¬
retur uoluntas adño: discernendũ est
utiq quid ueniat de misericordia eiꝰ.
quid de iudicio. Quod querebat israhel
ait apls hoc ñ est consecutꝰ electio autẽ
consecuta est. cȩteri uero excecati sĩ. sic̃

Expanded text:
verbum veritatis: sed alii credunt, alii verbum veritatis: sed alii credunt, alii contradicunt. Volunt ergo isti credere, nolunt autem illi. » Quis hoc ignoret? quis hoc neget? Sed cum aliis praeparetur, aliis non praeparetur voluntas a Domino; discernendum est utique quid veniat de misericordia ejus, quid de judicio. Quod quaerebat Israel, ait Apostolus, hoc non est consecutus: electio autem co
Abbreviated transcription (Latin):
fudes. cũ fudem posse habere sit omniũ.
Non autẽ ait apls. quid autẽ potes babere
qđ ñ accepisti ut posses habere.: sed au
quid autẽ habes qđ non accepisti. Pinde
nosse habere sidem sic̃ posse habere lari¬
tarẽ nature est hominũ: habere aut̃ fide
quẽ ad modũ habere karitatẽ gratiȩ est
fidelium. Illa itaq natura inqua nobis da¬
ta est possibilitas habendi fidem ñ disces¬
nit ab homine hominẽ ipsa uero fides
discernnt ab infideli fidelem: ac ꝑ hoc
ubi dicit᷑ quis enĩ te discernit. qͥd autẽ
habes qđ non accepisti. quisquis auda di¬
cere habeo ex me ipso fidem. non gͦ acce¬
pi. ꝓfrcto contradicit huic apertissimȩ
ueritati: non qͥa eredere uel ñ credere
non est in arbitrio uoluntatis humanȩ
sed in electis preparat᷑ uoluntas ad ño.
Ideo ad ipsam qͦq fidem quȩ in uolunta¬
ie ẽ ꝑtin&. qͥs enĩ te disceriut: qͥd autẽ
habes qđ non accepisti. Nulti audiunt¬

Expanded text:
fides ; cum fidem posse habere sit omnium. fides ; cum fidem posse habere sit omnium. Non autem ait Apostolus, Quid autem potes habere, quod non acccepisti ut posses habere; sed ait, Quid autem habes quod non accepisti? Proinde posse habere fidem, sicut posse habere charitatem, naturae est hominum: habere autem fidem quemadmodum habere charitatem, gratiae est fidelium. Illa itaque natura, in qua nobis data est possibilitas habendi fidem, non discernit ab homine hominem: ipsa vero fides discernit ab infideli fidelem. Ac per hoc, ubi dicitur, Quis enim te discernit? Quid autem habes quod non accepisti? quisquis audet dicere, Habeo ex me ipso fidem, non ergo accepi; profecto contradicit huic apertissimae veritati: non quia credere vel non credere non est in arbitrio voluntatis humanae, sed in electis praeparatur voluntas a Domino . Ideo ad ipsam quoque fidem, quae in voluntate est, pertinet, Quis enim te discernit? Quid autem habes quod non accepisti?
Abbreviated transcription (Latin):
queso agit aliud. nͥut qui gloriat᷑. in dño
glorietur: Nihil autem huic sensui tã con¬
trariũ est. quã de sius meritis sic quẽq
gloriari tamquã ipse sibi ea fecerit non
gratia dĩ: sed gr̃ã que bonos disceruit
amialis: non quȩ cominunis est & boniser
malis. Sit gͦ gratia naturȩ attributa qͥa
sumꝰ animantia rationabilia. disceriu¬
murq apecoribus. sit gͦ gr̃a naturȩ at¬
tributa quia in ipsis hominibꝰ a defor¬
mib pulchi i. uel igeniosi discernunt᷑
a tardis. ac si qͥd eiusmodi est. sed non se
ille quẽ coercebat apłs aduersus pecus
inflabat. nec aduersus hominẽ alterũ
de aliqͦ naturali munere qđ iresse possae
et pessimo: sed aliqđ bonũ qđ ꝑtinere
ad utã bonã sibi ñ deo tribuens inflabat᷑
quando audire meruit. quis enĩ te di¬
scernit. quid autẽ habes qđ ñ accepisti.
It enĩ sit naturȩ fidem posse habere.
nũ quid & habere: hon enĩ omniũ est

Expanded text:
quaeso, agit aliud, nisi ut qui gloriatur, in Domino quaeso, agit aliud, nisi ut qui gloriatur, in Domino glorietur? Nihil autem huic sensui tam contrarium est, quam de suis meritis sic quemquam gloriari, tanquam ipse sibi ea fecerit, non gratia Dei: sed gratia quae bonos discernit a malis, non quae communis est bonis et malis. Sit ergo gratia naturae attributa, qua sumus animantia rationalia, discernimurque a pecoribus; sit etiam gratia naturae attributa, qua in ipsis hominibus a deformibus pulchri, vel ingeniosi discernuntur a tardis, ac si quid ejusmodi est: sed non se ille, quem coercebat Apostolus, adversus pecus inflabat, nec adversus hominem alterum de aliquo naturali munere quod inesse posset et pessimo; sed aliquod bonum quod pertineret ad vitam bonam, sibi non Deo tribuens inflabatur, quando audire meruit, Quis enim te discernit? Quid autem habes quod non accepisti? Ut enim sit naturae, fidem posse habere; numquid et habere? Non enim omnium est
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗloriaris quasi ñ acceperis. In hac apłi eui¬
dentissima intenuone qua ẽtra humanã
superbiã loquit᷑ ne quisquã in homine.
sed in dño gloriet dona diinaturalia suspi¬
cari. siue ipsam ipsam totã ꝑfectãq naturã
qualis inprima conditione donata est. siue
uiciate nature quales cũq reliquias. nimis
quantũ existimo absurdũ est. Nũquud enĩ
perhee dona que omnibꝰ communia st̃
homunib discernunt᷑ homunes ab hominib:
Nic autẽ priꝰ dixit. quis enĩ te disceruit: &
deinde addidit. qͥd autẽ habes qͦd ñ acce¬
pisti. Posset quippe dicere homo inflatus
aduersus alterũ. disceriut me fides inca.
iusticia mea: uel si qͥd aliud. Talibꝰ occurrens
cognationibꝰ bonꝰ doctor. quid autẽ habes
inquit qđ non acccpisti: Aquo nisi ab illo
qui te discerint ab alio eui non donauit
quod don auit tibi: Si autẽ & acccpisti ait:
quid gloriaris quasi non acceꝑis. hũqͥt

Expanded text:
cceperis ? 10. In hac Apostoli evicceperis ? 10. In hac Apostoli evidentissima intentione, qua contra humanam superbiam loquitur, ne quisquam in homine, sed in Domino glorietur, dona Dei naturalia suspicari, sive ipsam totam perfectamque naturam, qualis in prima conditione donata est, sive vitiatae naturae qualescumque reliquias, nimis, quantum existimo, absurdum est. Numquid enim per haec dona quae omnibus communia sunt hominibus, discernuntur homines ab hominibus? Hic autem prius dixit, Quis enim te discernit? et deinde addidit, Quid autem habes quod non accepisti? Posset quippe dicere homo inflatus adversus alterum, Discernit me fides mea, justitia mea, vel si quid aliud. Talibus occurrens cogitationibus bonus doctor, Quid autem habes, inquit, quod non accepisti? A quo, nisi ab illo qui te discernit ab alio, cui non donavit quod donavit tibi? Si autem et accepisti, ait, quid gloriaris quasi non acceperis? Num,
Abbreviated transcription (Latin):
apollo rigauit. sed ds̃ incrementũ
dedit. Iiaq neq qui plantat ẽ aliqͥd
neq qui rigat: sed qui inerementũ
dat ds̃. Nidetis ne nihil agere aplm̃
nisi ut humiliet᷑ homo. & exaltet᷑ ds
solus. quando quidẽ meis qui plan¬
tant᷑ & rigant᷑ nec ipsum plantatorẽ
et rigatorẽ dieit esse aliqͥd. sed qui
mnerementũ dat deũ: quãuis & hoe
ipsũ qđ ille plantat hic rigat ñ ipsis
sed dño tribuat dicens. uniciuiq siẽ
dñs dedit ego plantaui. apollo rigauit.
hinc gͦ ineadẽ intentione ꝑsistens.
adhoe uenit ut dicer&. itaq nemo
gloriet᷑ in homine. iam enĩ dixerat
qui gloriat᷑. in dño gloriet᷑. Posthec &
alia normulla que his coneclunt᷑ ꝑdu
cit᷑ eadẽ ipsa eiꝰ intenuo ut dicat. Hec
autẽ fratres transfiguraui inme et
apollo. ꝓpt̾uos. ut in nobis discaus ne
supra quã seriptũ est unꝰ ꝓ altero in¬
fletur aduersus alterũ. Quis enĩ te
discernit. Quid autẽ bahes qͣd
non accepisti. Si autem & accepisti. quid

Expanded text:
 incrementum dedit. Itaque neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat; sed qui incrementum dat Deus. Videtisne nihil agere Apostolum, nisi ut humilietur homo, et exaltetur Deus solus? Quandoquidem in eis qui plantantur et rigantur, nec ipsum plantatorem et rigatorem dicit esse aliquid, sed qui incrementum dat, Deum: quamvis et hoc ipsum quod ille plantat, hic rigat, non ipsis, sed Domino tribuat, dicens: Unicuique sicut Dominus dedit. Ego plantavi, Apollo rigavit. Hinc ergo in eadem intentione persistens, ad hoc venit ut diceret, Itaque nemo glorietur in homine . Jam enim dixerat, Qui gloriatur, in Domino glorietur. Post haec et alia nonnulla quae his connectuntucitur eadem ipsa ejus intentio, ut dicat: Haec autem, fratres, transfiguravi in me et Apollo propter vos; ut in nobis discatis, ne supra quam scriptum est unus pro altero infletur adversus alterum. Quis enim te discernit? Quid autem habes quod non accepisti? Si autem et accep
Abbreviated transcription (Latin):
tant ideo de hac fide ñ posse dici. qͥd
enĩ habes qđ non accepisti. qͥa in eadẽ
natura remana& licae uiciata que priꝰ
sana ac ꝑfecta donata sit. nihil ad id
qđ uolunt ualere intelligit᷑. si cur
hoc apłs dixerit cognet᷑. Agebat enĩ
ne qͥsquã gloriaretur in homine: quo
dissensiones exorte fuerant inter
chorinthios xp̃ianos. ita ut unꝰqͥsq
dicer&. ego quidẽ sum pauli. alius
autẽ ego apollo. alius uero ego
cephȩ & inde uentũ est ut dĩcer&
stulta mundi elegit deus ut confundai
sapientes &. infirma mundi clegit ds¬

Expanded text:
dici, Quid enim habes quod non accepisti? quia in eadem natura remansit, licet vitiata, quae prius sana ac perfecta donata sit : nihil ad id quod volunt valere intelligitur, si cur hoc Apostolus dixerit cogitetur. Agebat enim, ne quisquam gloriaretur in homine; quoniam dissensiones exortae fuerant inter Corinthios christianos, ita ut unusquisque diceret, Ego quidem sum Pauli; alius autem, Ego Apollo; alius vero, Ego Cephae: et inde ventum est, ut diceret, Stulta mundi elegit Deus, ut confundat sapientes; et infirma mundi
Abbreviated transcription (Latin):
omnia. incrementa corporaliũ pro¬
uectuũ diuinis essent plena mira¬
culis : infirmitatũ tam̃ nr̃aꝵ susce¬
perat ueritatẽ. & excepta cõmu¬
mione peccati nichil asc humane
infirmitatis excluserat: ut & sua
nobis inferrit. & in se nr̃a curar&.
Ab ommpotente onĩ medico du¬
plea miscris remeliũ. p̃paratũ ẽ.
cuiꝰ aliud ẽ in sacram̃to aliud in
exemplo: ut ꝑ unũ c̃ferant᷑ diuina. per
aliud exigant᷑ humana.: quia sic̃ ds in
iustificationibꝰ ẽ auctor. ita homo dcuo¬

Expanded text:
omnia incrementa corporalium proomnia incrementa corporalium provectuum divinis essent plena miraculis, infirmitatum tamen nostrarum susceperat veritatem, et excepta communione peccati, nihil a se humanae infirmitatis excluserat, ut et sua nobis inferret, et in se nostra curaret. Ab omnipotenti enim medico duplex nobis miseris remedium praeparatum est, cujus aliud est in sacramento, aliud in exemplo; ut per unum conferantur divina, per aliud exigantur humana. Quia sicut Deus justificationis est auctor, ita homo devo
Abbreviated transcription (Latin):
homo. semen chanaan & ñ iuda. ncc
iã uas electionis sed filiꝰ ꝑditionis et
mortis utiliora tibi diaboli inctam̃ta
credebas. ut faciliꝰ inflammatꝰ auaricia
res. Nã & si non putabas credendũ esse
ꝓmissis. quȩ fuit ratio ut tantille
pecuniȩ modus p̃ponerit᷑ acceptis. Im¬
perabas demonib medebaris infirmiᷤᷤ.
honorabaris cũ apłis. & ut famẽ tue
cupiditatis caxpleres patebant tibi
pliꝰ incitauit. nec tã placuit qͣmitaᷤᷤ
p̃tu. ꝗͣ magnitudo peccati. Unde fa
redemptorẽ etiã uũ ne tibi parce¬
res uendidisti: & merito tibi tua pena
cõmissa est: quia in suplicio tuo nemo
tt sciuor potuit iueniri. Quod gͥ¬
tas. sed nr̃e captiuitatis ridemptio
fuit. Ideo enĩ uerbũ caro factum est.
ut de utero uirginis sumerct᷑ natu¬
ra passibilis. ut qđ infilio đi non
poterat ꝑpetrari. infilio hominis
possit admitti. Nã licet in ipso ortu
coruscarent in eo signa ditatis. &

Expanded text:
homo, semen Chanaan, et non Juda , nec homo, semen Chanaan, et non Juda , nec jam vas electionis, sed filius perditionis et mortis, utiliora tibi diaboli incitamenta credebas: ut facibus inflammatus avaritiares. Nam etsi non putabas credendum esse promissis, quae fuit ratio ut tantillus pecuniae modus praeponeretur acceptis? Imperabas daemoniis, medebaris infirmis, honorabaris cum apostolis, et ut famem tuae cupiditatis expleres, patebant tibi plius incitavit; nec tam placuit quantitas pretii quam magnitudo peccati. Unde facRedemptorem etiam tuum, ne tibi parceres, vendidisti. Et merito tibi tua poena commissa est, quia in supplicium tuum nemo te saevior potuit inveniri. CAP. tas, sed nostrae captivitatis redemptio fuit. Ideo enim Verbum caro factum est, ut de utero Virginis sumeretur natura passibilis, et quod in Filium Dei non poterat perpetrari, in filium hominis posset admitti. Nam licet in ipso ortu coruscarent in eo signa Deitatis, et
Abbreviated transcription (Latin):
et ipsos qui fuderunt sanguinẽ saluato¬
ris reciper& unda baptismatis. ham
sicut seriptura que apostolorũ actus
contin& loquitur. eũ predicatio beati
petri apli uideorũ eorda compunger&.
et agnita impietate sui facinoris di¬
cerent. quid faciemꝰ iuri fratres. idem
apłs art. Penitentiã agite. & baptiletꝰ
est repromissio & filus uris & omnib
qui longe sunt quoseũq aduocauerit
dñs ds̃ noster. Moxq addidit scriptu¬
ra &e dicit. Qui ergo receperunt ser¬
monẽ eius baptisau sunt. & apposite
sunt in illa die anime circites tria
rem frementium pati uoluit. in
nullo auctor eorum eriminũ fuit
nec egit ut hoc uellent. sed cessit ur
possent:. & sie usus est obercate plebis
insania. quomodo & perfidia tradito¬
ris. qui ab inmanitate ẽcept scderis &
bencficus reuocare est dignatꝰ et uerbis.
assumendo  discpłm. ꝓuehendo in apłm.
monendo signis. nec execrando myste¬
riis: ut cui nichil beniuolentit de cẽt
ad correptionẽ. nichil occasionis super¬

Expanded text:
toris, reciperet unda baptismatis. Nam, sicut Scriptura, quae apostolorum actus continet, loquitur, cum praedicatio beati Petri apostoli Judaeorum corda compungeret, et agnita impietate sui sceleris dicerent: Quid faciemus, viri fratres? idem Apostolus ait: Poenitentiam agite, et baptizetur enim repromissio, et filiis vestris, et omnibus qui longe sunt, quoscumque advocaverit Dominus Deus noster; moxque addidit Scriptura, et dixit: Qui ergo receperunt sermonem ejus baptizati sunt, et appositae sunt in illo die animae circiter tria rem frementium pati voluit, in nullo auctor eorum criminum fuit; nec egit ut haec vellent, sed cessit ut possent; et sic usus est obcaecatae plebis insania, quomodo et perfidia traditoris, quem ab immanitate concepti sceleris, 262 et beneficiis revocare est dignatus et verbis, assumento in discipulum, provehendo in apostolum, monendo signis, consecrando mysteriis, ut cui nihil benevolentiae deesset ad correctionem, nihil occasionis super
Abbreviated transcription (Latin):
ame calia iste: uerũtam̃ ñ sic̃ ego uolo
sed sic̃ tu. Et iterũ. Pater si ñ potest
hic calix transire nisi bibã illũ: fiał
uoluntas tua. Qui gͦ trepidatione
carnis euicta iã in pat̃na transierat
uoluntate. & toto mortis terrore cal¬
cato opus sue constitutionis implebat:
cur in ipso tante uictoriȩ exaltatus u¬
umpho causã & rationẽ quare sit pe¬
lictus idest ñ txauditꝰ in quirit. nis
ut ostendat aliũ cẽ illũ esfectũ quem
ab humaniȩ formidinis eacusatione rece¬
prt: aliũ illũ quẽ ex eterno placito pa¬
tris ꝓmundi reconciliatione p̃elegit:
Inde ipsa uax ñ ecauditi magna est
capositio sacram̃ti: qđ nichilꝰ humano
generi ẽftrret ytdemptoris potestas. si
monis oncremus dicta sufficiant. cete¬
ra in quartã sabbati differamꝰ. Aderit
ans orantibus uobis. ut quȩ soluenda
ꝓmitumus. ipso largientẽ reddamus.

Expanded text:
a me calix iste; verumtamen non sicut ego volo, a me calix iste; verumtamen non sicut ego volo, sed sicut tu, et iterum: Pater, si non potest hic calix transire, nisi bibam illum, fiat voluntas tua . Qui ergo trepidatione carnis evicta, jam in paternam transierat voluntatem, et toto mortis terrore calcato, opus suae constitutionis implebat, cur in ipso tantae victoriae exaltatus triumpho, causam et rationem qua sit relictus, id est non exauditus, inquirit, nisi ut ostendat alium esse illum affectum, quem ad humanae formidinis excusationem recepit, alium illum quem ex aeterno placito Patris pro mundi reconciliatione praeelegit? Unde ipsa vox non exauditi, magni est expositio sacramenti, quod nihil humano generi conferret Redemptoris potestas, si monis oneremus, dicta sufficiant: caetera in quartam sabbati differamus. Aderit Dominus orantibus vobis, 264 ut quae solvenda promittimus, ipso largiente reddamus,
Abbreviated transcription (Latin):
dona gr̃e di ñ negligent᷑ habeamꝰ. luste
enĩ nobis instat p̾rccepto. qui p̾currit
auacilio: & benigne incitat ad obedien¬
tiam. qui ducit ad głam. Unde męrito
nob ipse dns factus est uia: ꝗͥa nisi ꝑ¬
ipsũ tendit: qui ꝓ semitã patientie &
humilitatis eius iter suũ facit. In quo
plane itinere nec estus de est laboris.
ncc nubis tristicie nec ꝓcella formidi¬
secutiones infideliũ. minȩ potentiũ.
c̃tumelie suꝑborũ. Quȩ d̾as uirtutũ
& rex głe iđo omnia infirmatis nr̃ȩ
forma. & carnis peccati similitudinẽ
ꝑcurrebat. ut int̃ p̃sentis uitȩ pericu¬
la ñ tã optandu nobis sit declinando
inse corporis sui membra transformanᷤ.
qđ olĩ in psalmo eructuauerat. id in
supplicio crucis sub redemptoꝵ suoꝵ
Pronobis trepidis & infirmis int̾rogat᷑.
cur caro pati metuens exaudita non
fuerat. In stanti enĩ passione ad sanan¬
dum & corrigendũ nr̃e fragilitatis me¬
tum diaccrat. Pat̾ si possibiłe ẽ. transcat

Expanded text:
dona gratiae Dei non negligenter habeamus . Juste enim nobis instat praecepto qui praecurrit auxilio, et benigne incitat ad obedientiam qui ducit ad gloriam. Unde merito Dominus ipse nobis factus est via , quia nisi ipsum tendit qui per semitam patientiae et humilitatis ejus incedit: in quo plane itinere nec aestus deest laboris, nec nubes tristitiae, nec procella formidipersecutiones infidelium, minae potentium, contumeliae supere ideo omnia in infirmitatis nostrae forma, et in carnis peccati similitudine percurrit , ut inter praesentis vitae pericula non tam optandum sit nobis declinando in se corporis sui membra transformans, quod olim in psalmo eructaverat, id in supplicio crucis sub redemptorum suopro nobis trepidis et infirmis interrogat cur caro pati metuens exaudita non fuerit. Instante enim passione ad sanandum et corrigendum nostrae fragilitatis metum dixerat: Pater, si possibile est, transeat
Abbreviated transcription (Latin):
sonuenerunt enĩ uere in cuutate ista ad¬
lersum sem ꝓuerũ tuũ ih̃im quẽ iurristi
herodes et pontius pilanis cum gentib
et populis israhel. facere quȩ manus tua
et consiliũ decreuerunt fieri. Nũquid
miquitas persequentiũ xp̃m ex dei ost
orta consilio. & illud facinus qđ omni
mauis est crimine. manus diuine p̃para¬
tionis armauit. Non hoc plane de summa
iusticia sentiendũ est: quia multũ diuer¬
sum multũq contrarium est id qđ in¬
processit uoluntas interficiendi. unde
moriendi: nec de uno extitit spiritu
atrocitas sceleris. & tolerantia redempto¬
ris. Impias furentiũ manus non inmisit
in se dñs. sed adinisit: nec presciendo qđ
faciendũ ess& coegit ut fier&: cũ tamen
inter crucifixum & erucifigentes tã
missum est possit ab oleri. Qui enĩ uenit
peccatores saluos facere. ne ipsis quidẽ
interfectorib suis misericordiã denega¬

Expanded text:
Convenerunt enim vere in 261 civitate ista adConvenerunt enim vere in 261 civitate ista adversus sanctum puerum tuum Jesum, quem unxisti, Herodes et Pontius Pilatus cum gentibus et populis Israel facere, quae manus tua et consilium tuum decreverunt fieri . Numquid iniquitas persequentium Christum ex Dei est orta consilio, et illud facinus quod omni majus est crimine manus divinae praeparationis armavit? Non hoc plane de summa justitia sentiendum est, quia multum diversum multumque contrarium est id qprocessit voluntas interficiendi, unde moriendi; nec de uno exstitit spiritu atrocitas sceleris, et tolerantia Redemptoris. Impias furentium manus non immisit in se Dominus, sed admisit; nec praesciendo quod faciendum esset, coegit ut fieret, cum tamen . III. Denique inter crucifixum et crucifigentes tam missum, possit aboleri. Qui enim venit peccatores salvos facere , nec ipsis quidem interfectoribus suis misericordiam denega
Abbreviated transcription (Latin):
loquebatur. qui carnẽ passibilem ex ipsius
erat stirpe sumpturus. merito sub eius per¬
sona p̾mutit̾ hystoria erucis qui inse ge¬
rebat corporeã originẽ saluatoꝵis. Uere
eium dauid in xp̃o est passus: quia uere
ihe in dauid est carne erucifixus. Cũ ergo
omnia que indño maiestatis iudaica admi¬
sit impietas tanto ante predicta sunt . &¬
non tam de futuris quã de preteritis ꝓphe¬
teus sit sermo contextus. quid aliud nobis
quã sempuerna dispositione incominuta¬
bilis ordo reseratus. apud quẽ & discernen¬
la iam duydieata. & futura iã facta sunt.
sum eni & qualitates actionũ nostrarũ et
effectus omniũ uoluntatũ scientia diuina
preueniat. quanto magis nota sunt deo oꝑa
sua Et reete placuit quasi facta recoli: que ñ
boterant omnino non fieri. Ynde & apłi sp̃u
bei pleni eũ inimico. xp̃i minas seiuciãq
Paterentur. unanimi ad deũ uoce dixert.

Expanded text:
loquebatur qui carnem passibilem ex ipsius loquebatur qui carnem passibilem ex ipsius erat stirpe sumpturus, merito sub ipsius persona praemittitur historia crucis, qui in se gerebat corpoream originem Salvatoris. Vere enim David in Christo est passus, quia vere Jesus in David est carne crucifixus. CAP. II. Cum ergo omnia quae in Dominum majestatis Judaica admisit impietas, tanto ante praedicta sint, et non tam de futuris quam de praeteritis propheticus sit sermo contextus, quid aliud nobis quam sempiternarum dispositionum Dei incommutabilis ordo reseratur, apud quem et discernenda jam dijudicata, et futura jam facta sunt? Cum enim et qualitates actionum nostrarum, et effectus omnium voluntatum scientia divina praeveniat, quanto magis nota Deo sunt opera sua? Et recte placuit quasi facta recoli, quae non poterant omnino non fieri. Unde et apostoli Spiritu Dei pleni, cum inimicorum Christi minas saevitiamque paterentur, concordi ad Deum voce dixerunt:
Abbreviated transcription (Latin):
nper quidem dilectissimi fidelium men¬
As in diuinorũ operũ dec&e admiratione
uersari & rationales animos his maxime
cogitationib in herere. ꝑ quas incremen¬
tum fidei consequantur. Cum enĩ pii cor¬
dis intentio uel ad generalia beneficia uł
multas a se uarietates abigit. & a corporali¬
bus curis in quoddam secretũ spiritale
secedit. Sed hoc intempore dominicȩ passi¬
onis mulio auidius excellentiusq facien¬
dum est: ut ea que saeris sunt lectonibus
recensita. sans intelligentie suscipiant᷑
auditu: & que magna st̃ uerbis. appa¬
reant maiora maysterus. Primu namq
erigendi sursum nr̃i cordis est ratio: qđ
prophecice non tamquã gerenda. sed tãquã
gesta cecinerunt: & qd humane aures non
dicabat impletũ. Nam rex dauid euiꝰ sedm̃
hominẽ semen est xp̃e diem erueis dñi mil
mille & plus quã centũ annorũ etate p̾cessit.
et nihil eorũ suppliciorũ que sibi memorat
illata perpessus est. Sed quia per os euis ille

Expanded text:
per quidem, dilectissimi, fidelium mentes in divinorum operum decet admiratione versari, et rationales animos iis maxime cogitationibus inhaerere, per quas incrementum fidei consequantur. Cum enim pii cordis intentio, vel ad generalia beneficia, vemultas a se vanitates abigit, et a corporalibus curis in quoddam secretum spiritale secedit. Sed hoc in tempore Dominicae passionis multo avidius excellentiusque faciendum est, ut ea quae sacris sunt lectionibus recensita, sanae intelligentiae suscipiantur auditu, et quae magna sunt verbis, appareant majora mysteriis. Prima namque erigendi sursum nostri cordis est ratio quodpropheticae non tamquam gerenda, sed tamquam gesta cecinerunt; et quod humanae aures nondus praedicabat impletum. Nam rex David, cujus secundum hominem semen est Christus, diem crucis Domini mille et plus quam centum annorum aetate praecessit, et nihil eorum suppliciorum quae sibi memorat illata perpessus est. Sed quia per os ejus ille