comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lis originali peccato parit̃ obstrictis
cur iste assumatur ille relinquat᷑
ex duobꝰ ętate iã grandibꝰ impis
autẽ piis cur huc donet᷑ ꝑseueran¬
ua usq infinem & illi non detur:
inscrutabiliora sunt iudicia dei.
liuid autẽ fidelibꝰ debet esse certissi¬
nium. bunc esse ex predestinatis.
illum non esse. Nam si fuissent ex nobis
au unꝰ predestinatorũ qui de pectore
dĩi biberat hoc secretũ: mansissent utiq
nobiscũ. Quid est queso nerant ex nobis.
nam si fuissent mansissent utiq nobiscũ:
Nonne uiriq adeo creau. utriq ex adam
nati. utriq de terra facti erant: & ab eo
qui dixit omnẽ flatum ego feci unius
eiusdemq naturȩ animas acceperant :
Monne postremo utriq uocati fuerant
et uocantem secini: utriq ex impiis
iustifican: & ꝑ lauaerũ regenerationis
uiriq renouati : Sedsi hec audir& ille
qui feiebat ꝓculdubio qđ dicebat. re¬
spondere possa. et dicere.Uera st hec :
sedinhec omnia ex nobiferant. iurutam̃

Expanded text:
 originali peccato pariter obstrictis, cur iste adsumatur, ille relinquatur, et ex duobus aetate jam grandibus impiis autem piis cur huic donetur perseverantia usque in finem, illi non detur, inscrutabiliora sunt judicia Dei. Illud tamen fidelibus debet esse certissimum, hunc esse ex praedestinatis, illuait unus praedestinatorum, qui de pectore Domini biberat hoc secretum, mansissent utique nobiscum. Quid est, quaeso, non erant ex nobis, nam si fuissent, mansissent utique nobiscum? Nonne utrique a Deo creati, utrique ex Adam nati, utrique de terra facti erant, et ab eo qui dixit omnem flatum ego feci , unius ejusdemque naturae animas acceperunt? nonne postremo 56 utrique vocati fuerant, et vocantem secuti? utrique ex impiis justificati, et per lavacrum regenerationis utrique renovati? Sed si haec audiret ille, qui sciebat procul dubio quod dicebat, respondere posset et dicere: Vera sunt haec, secundum haec omnia ex nobis erant; verumtamen
Abbreviated transcription (Latin):
re difficile ẽ homini. exuere autem
impossibile. Deniq uou magis cã esse
rem quã effectꝰ testat ꝓpheta dicen¬
do.Declina cormeũ intestimonia
tua: & non inauariciã. Non eni in po¬
testate nr̃a cor nr̃m & nr̃ȩ cogitatio
nes. que in prouiso offuse mentem
animũq confundunt. atq alio tra¬
hunt quã tu ꝓposueris. Ad secularia
reuocant. mundana inserunt: uo¬
luptaria ingerunt. illecebrosa in¬
cexunt: ipsoq intempore quo ele¬
uare mentẽ paramꝰ insertis in ani¬
bus coguauonib ad terrena ple¬
rũq deicimur. hon itaq in hominũ.
sed in dei est potestate ut habeant
homines potestatẽ filu dei fieri: ab
ipso quippe accipiunt eam qui dat
cordi humano cogitationes pias. per
quas habeat fidem que operet᷑ per
dilectionẽ. Ad qđ bonũ sumenuũ
et tenendũ & in eo ꝑseuerant̃ usq
in finẽ ꝓficiendũ non sumꝰ idonei¬

Expanded text:
re difficile est homini, exuere autem re difficile est homini, exuere autem impossibile. Denique voti magis eam esse rem quam effectus, testatur propheta dicendo, « Declina cor meum in testimonia tua, et non in avaritiam » . Non enim in potestate nostra cor nostrum et cogitationes nostrae, quae improviso offusae mentem animumque confundunt, atque alio trahunt quam tu proposueris: ad saecularia revocant, mundana inserunt, voluptuaria ingerunt, illecebrosa intexunt, ipsoque in tempore quo elevare mentem paramus, inserti inanibus cogitationibus ad terrena plerumque dejicimur . Non itaque in hominum, sed in Dei est potestate, ut habeant homines potestatem filii Dei fieri . Ab ipso quippe accipiunt eam, qui dat cordi humano cogitationes pias, per quas habeat fidem, quae operetur per dilectionem : ad quod bonum sumendum et tenendum, et in eo perseveranter usque in fine
Abbreviated transcription (Latin):
illũ. Non gͦ sc ipse. sed ds. Ierũtamen
bonũ ẽ non altũ sapere. sed tunere.
In cognatione autẽ sua uel cadit qͥsq
uel stat. Sieut autẽ apłs ait qͦd & in li¬
bro superiore memoraui. non sumꝰ
idonei cogitare aliqͥd quasi ex no¬
bismetipsis: seil fufficientia ura ex
deo est. Quem secutus & beatꝰ ambrosis
auilet &e dicit. Nlon enĩ in potestate
nes. Quod omnis qui humiliter et
ueraciter pus est esse uerissimũ
sentit. Hoc autẽ aobrosius ut dice¬
ret in eo libro loquebat᷑ quẽ de fu¬
ga seculi scripsit. docens hoc selm̃¬
non corpore sed corde fugiendum:
qđ nisi auxilio dei fieri non posse
disseruit. Ait enĩ. Frequens nobis de
fugiendo seculo isto sermo: atq uu¬
nam quã facilis sermo tã cautus et
sollicitus affectus: sid qͦd peius est fre¬
quenter irrẽpit terrenarũ illecebra
cupiditatũ. & uanitatũ offusio men¬
tem occupat: ut qđ studeas iutare.
hoc cogites animoq uoluas. qđ caue¬

Expanded text:
illum : non ergo se ipse, sed Deus. Verumtamen illum : non ergo se ipse, sed Deus. Verumtamen bonum est non altum sapere, sed timeIn cogitatione sua vel cadit quisque, vel stat. Sicut autem Apostolus ait, quod in libro superiore memoravi: Non sumus idonei cogitare aliquid quasi ex nobismetipsis, sed sufficientia nostra ex Deo est . » Quem secutus et beatus Ambrosius audet et dicit: « Non enim in potestate nes. Quod omnis qui humiliter et veraciter pius est, esse verissimum sentit. 20. Hoc autem Ambrosius ut diceret, in eo libro loquebatur quem de Fuga saeculi scripsit, docens, hoc saeculnon corpore, sed corde fugiendum: quod nisi auxilio Dei fieri non posse disseruit. Ait enim: Frequens nobis de fugiendo saeculo isto sermo; atque utinam quam facilis sermo, tam cautus et sollicitus affectus: sed, quod pejus est, frequenter irrepit terrenarum illecebra cupiditatum, et vanitatum offusio mentem occupat; ut quod studeas vitare, hoc cogites animoque volvas. Quod cave
Abbreviated transcription (Latin):
eius. ita inscrirtabilia iudicia eiꝰ. Ad hue
pergat & dicat. Cur quib dã qui eũ bo
finẽ non dedit: Cur putas nisi qͥa non
menut᷑ qui dicit. ex nobis exierunt
sed ñ erant ex nobis. nã si fuissent ex
nobis. mansissent utiq nobiscum:
Nũquid ergo hominum nature duę
sunt. Absitꝰ Si duȩ naturȩ essent. gra¬
tia ulla non essae: nulli enĩ daretur
gratuita liberatio. si naturȩ debita red¬
deretus. hominibꝰ autẽ uidet᷑ omnes
qui boni apparent fideles ꝑ seuerantiã
usq in finẽ accipere debuisse: deus
autẽ meluis esse uidicauit miscere
quosdã non ꝑseueraturos certo nu¬
mero sanctorũ suorũ: ut quib: non
expedit in huiꝰ uite temptatione se¬
curitas. non possint esse securi. Multo ᷤ
enĩ a perniciosa elatione reprimit.
qđ ait apls: quappt̃ qui uidet᷑ stare.
uideat ne cadat. Uoluntate autẽ sua
cadit qui eadit: &e uoluntate dei stat
qui stat. Potens est enĩ as staruere

Expanded text:
ejus, ita inscrutabilia judicia ejus. 19. Adhuc ejus, ita inscrutabilia judicia ejus. 19. Adhuc pergat et dicat, Cur quibusdam qui eum colin finem non dedit? Cur putas, nisi quia non mentitur qui dicit, Ex nobis exierunt, sed non erant ex nobis; nam si fuissent ex nobis, mansissent utique nobiscum ? Numquid ergo hominum naturae duae sunt? Absit. Si duae naturae essent, gratia ulla non esset: nulli enim daretur gratuita liberatio, si naturae debita redderetur. Hominibus autem videtur, omnes qui boni apparent fideles, perseverantiam usque in finem accipere debuisse. Deus autem melius esse judicavit, miscere quosdam non perseveraturos certo numero sanctorum suorum; ut quibus non expedit in hujus vitae tentatione securitas, non possint esse securi. Multos enim a perniciosa elatione reprimit quod ait Apostolus: Quapropter, qui videtur stare, videat ne cadat . Voluntate autem sua cadit, qui cadit; et voluntate Dei stat, qui stat. Potens est enim Deus statuere
Abbreviated transcription (Latin):
fuu largitas. ut erga alios nulla ess& ini¬
quitas. Et ista quidem utq inbonis st̃.
Herũtamen quantũ ad iusticiã spectat &
gratiã potest & de reo qui liberat᷑ recte
dici reo qui ilamnatus: tolle qđ tiui est
Et uade. huic autẽ uolo qđ non debetur
sum. Hic ille si dicat curnon & nuhi: me¬
ro auilia. ohomo tuqͥs es qui responde¬
asileo: quẽ certe in uno uestrũ benignissi¬
nu largutorẽ. inte uero exactorẽ iustissi¬
uon. innullo tamencernis iniustum.
sueni erstus essa etiã siutrũq punir&e:
Nui liberat᷑ hab&e unde granas agat: qui
natis non omnibꝰ quid omnibꝰ deberdeur
ostender&e. atq ita gratius suã gratiã
uasis mnisericor diȩ commendar&e: eur
in eadem causa me quã illum potius
uuniet. aut illũ quã me ponus liberabit:
Hor ñ dico si queris quare. quia fateor
non unuenire quid dicam. Si & hoc
queris quare. quia inhac re sicut iusta
est ira eius sicut magna misericorilia

Expanded text:
fuit largitas, ut erga alios nulla esset inifuit largitas, ut erga alios nulla esset iniquitas. Et isti quidem utrique in bonis sunt: verumtamen quantum ad justitiam spectat et gratiam, potest et de reo qui liberatur, recte dici reo qui damnatur, Tolle quod tuum est, et vade; huic autem volo quod non debetur  bonus sum ? Hic ille si dicat, Cur non et mihi? merito audiet, O homo, tu quis es, qui respondeas Deo ? Quem certe in uno vestrum benignissimum largitorem, in te vero exactorem justissimum, in nullo tamen cernis injustum. Cum enim justus esset, etiamsi utrumque puniret: qui liberatur, habet unde gratias agat; qui natis non omnibus, quid omnibus deberetur ostenderet, atque ita gratius suam gratiam vasis misericordiae commendaret; cur in eadem causa me quam illum potius puniet, aut illum quam me potius liberabit? » Hoc non dico: si quaeris quare; quia fateor me non invenire quid dicam. Si et hoc quaeris quare; quia in hac re sicut justa est ira ejus, sicut magna est misericordia
Abbreviated transcription (Latin):
scdm merita hominũ datur. Respondeo
qũo ds̃ misericors est. Cur ergo in qͥt non
omnibus: Et hic respondeo: qͦuo deus
udex iustus est. Ac ꝑ hoe &e graus ab eo
datur gratia: & iusto eiꝰ in alus iudicio de¬
monstrat᷑ quid eis quibꝰ dat̃ conferat gra¬
ua. llon uaq simꝰ ingrati qͦd sedm̃ placitũ
uoluntatis suȩ tã multos liberat miseri.¬
corsus de tam debita ꝑditione. ut si inde
neminẽ liberar& non ess& iniustus: ex
uno quippe omnes in condempnato¬
nem non iniustam uidicat sunt ire sed
iustam. Qui ergo liberat᷑. gratiã diligat:
qui non liberat᷑ ilebitũ agnoscat. Si inre¬
mutendo debito bonitas. inexigendo
Nonne similis questio est cur in diuersa
causa ulemi iudicium: Recolamꝰ gͥ illos ope¬
rarios qui uiuinea toto die laborauerunt
et eos qui hora una. nempe causa diuersa
est impensi laboris. &. tamen idem iudici¬
um in redibitione mercedis. hũqͥd & hic
audierunt murmurantes a patre famuli¬
as nisi hoc uolo. Ita quippe eiꝰ erga alios

Expanded text:
secundum merita hominum datur? » Respondeo, Quoniam Deus misericors est. « Cur ergo, » inquit, « non omnibus? » Et hic respondeo, Quoniam Deus judex est. Ac per hoc et gratis ab eo datur gratia; et justo ejus in aliis judicio demonstratur, quid in eis quibus dattia. Non ergo simus ingrati ei, qui secundum placitum voluntatis suae tam multos liberat de tam debita perditneminem liberaret, non esset injustus. Ex uno quippe omnes in condemnationem non injustam judicati sunt ire, sed justam. Qui ergo liberatur, gratiam diligat, qui non liberatur, debitum agnoscat. Si in remittendo debito bonitas, in exigendo Nonne similis quaestio est, cur in diversa causa idem judicium? Recolamus igitur illos operarios in vinea qui toto die laboraverunt, et eos qui hora una: nempe causa diversa est impensi laboris, et tamen idem judicium in redditione mercedis. Numquid et hic audierunt murmurantes a patrefamilias, nisi, Hoc volo? Ita quippe ejus erga alios
Abbreviated transcription (Latin):
luntatẽ dei ddieentes in oratione. fiat uo¬
luntas uia. lũ eni iã facta sit incis. cur
ut fiat ahuc petunt: nisiut ꝓ seuerent
inco qͦd esse ceperunt. Quauis hie dici
possit ñ petere sanctos. ut uoluntas dei
fiat incęlo. seil ut fiat interra sie incȩlo.
ut tersa scilic& imitet᷑ eclũ. id est uel
homo angelũ. uel infidelis fidelẽ: ac
per hoc id sanctos poscere ut sit qul n¬
dũ est. non ut ꝑ seuer&e qͦu est. Quanta¬
libet eni homines sanctitate p̃polleant.
nondũ sunt equales angelis dei. non¬
dũ ergo sicut incelo meisfit uoluntas
dei.Quod siita est: in ea quidẽ parte qua
optamꝰ ut homines ex infidelibꝰ fiant
fideles. ñ ꝑseueranua. sed iitĩ uida᷑
optari: in ea uero qua optamꝰ ut homi¬
nes infacienda uoluntate ilei equent᷑
angelis dei. cũ hoc orant saneti. ꝑseue¬
rantiã demonstrant᷑ orare: quo nemo
peruenit adillam summã que inreg
regno ẽ beautudinẽ. nisi inea sc̃ĩtate

Expanded text:
luntatem Dei, dicentes in Oratione, Fiat voluntatem Dei, dicentes in Oratione, Fiat voluntas tua. Cum enim jam facta sit in eis, cur ut fiat adhuc petunt, nisi ut perseverent in eo quod esse coeperunt? Quamvis hic dici possit, non petere sanctos, ut voluntas Dei fiat in coelo; sed ut fiat in terra sicut in coelo: ut terra scilicet imitetur coelum, id est, ut homo angelum, vel infidelis fidelem: ac per hoc id sanctos poscere, ut sit quod nondum est, non ut perseveret quod est. Quantalibet enim homines sanctitate praepolleant, nondum sunt aequales Angelis Dei: nondum ergo sicut in coelo in eis fit voluntas Dei. Quod si ita est, in ea quidem parte qua optamus ut homines ex infidelibus fiant fideles, non perseverantia, sed initium videtur optari: in ea vero qua optamus ut homines in facienda voluntate Dei aequentur Angelis Dei, cum hoc orant sancti, perseverantiam demonstrantur orare; quoniam nemo pervenit ad illam summam, quae in regno est, beatitudinem, nisi in ea sanctitate
Abbreviated transcription (Latin):
doctor et martyr cęlũ & terrã intelli¬
gi sp̃m & carnẽ: & hoc nos orare. ut
uoluntatẽ der re utraq concordante
faciamꝰ. Uidit in his uerbis & alterũ
sensum sanissime fidei congruentẽ
de quo ia supra locuti sumus: ut scilica
proinfidelib qui sunt adhuc terra terre¬
nũ tantũ hominẽ prima natiuitate por¬
tantes orare intelligant᷑ fideles. qui cę¬
lesti homine indiui non in merito cȩli
nomine nuncupant̾. ħbi euidemt osten¬
dit & iniuũ fidei esse donũ der: quaudo ñ
tantũ ꝓfudelibꝰ ut augeat᷑ in eis uel ꝑseue¬
ret fules. uerũ &iã ꝓinfidelibꝰ ut habere
incipiant eã quã peiutꝰ non habebant. &
contra quã corda insuꝑ ininuica gesta¬
bant sc̃a orat ecclesia. Uerũ nunc non
de initio fidei de quo insuperiore libro
miulta iã diximꝰ. sed de illa quę habenila
est usq infinẽ ꝑseuerantia disputamꝰ:
quã petunt utiq &iã sc̃ĩ. qui faciunt uo¬

Expanded text:
doctor et martyr, coelum et terram intellidoctor et martyr, coelum et terram intelligi spiritum et carnem, et hoc nos orare, ut voluntatem Dei re utraque concordante faciamus. Vidit in his verbis et alterum sensum sanissimae fidei congruentem, de quo jam supra locuti sumus: ut scilicet pro infidelibus qui sunt adhuc terra, terrenum tantum hominem prima nativitate portantes, orare intelligantur fideles, qui coelesti homine induti, non immerito coeli nomine nuncupantur. Ubi evidenter ostendit, et initium fidei esse donum Dei, quando non tantum pro fidelibus ut augeatur in eis vel perseveret fides, verum etiam pro infidelibus ut habere incipiant eam quam penitus non habebant, et contra quam corda insuper inimica gestabant, sancta orat Ecclesia. Verum nunc non de initio fidei, de quo in superiore libro multa jam diximus; sed de illa quae habenda est usque in finem perseverantia disputamus, quam petunt utique etiam sancti qui faciunt vo
Abbreviated transcription (Latin):
maneat: ita utiq &e castus cũ rogat
ut castus sit: continens ut continens sit.
iustus ut iustussit: puis ut piussit: et
cet̾a que contra pelagianos dona der
esse defendimꝰ: hoc sie dubio petunt
ut ineis ꝑseuerent bonis. que se acce¬
pisse nouerunt. Qd si accipiunt: ꝓfecto
et ipsam ꝑseuerantiã magnũ dei donii
quo cȩt̾a ulona eiꝰ conseruant᷑ accipiun.
Quid cũ dicimꝰ ailucniat regnũ tuum :
Nũ aliud poscimꝰ nisi ut ueniat & nobis.
qđ esse uenturũ non dubitamꝰ omnib
sanctis. Ergo & bi qui iã scĩ sunt qͥd
orant. nisi ut inea sanetitate quȩ illis
lata est ꝑ seuerent: Heq enĩ aliter eis
uenia dei regnũ: quod non aliis. sed his
tastua in cęlo & interra. uel qͦd inplerisq:
codicibus legit᷑ magisq ab orantibꝰ fre¬
quentat᷑ sicut in eelo & interra: qđ ple¬
riq intelligunt. sicut sc̃i angeli & nos
faciam uoluntatẽ tuã. Nult autẽ ille

Expanded text:
ermaneat: ita utique et castus, cum rogat ermaneat: ita utique et castus, cum rogat ut castus sit; continens, ut continens sit; justus, ut justus; pius, ut pius; et caetera, quae contra Pelagianos dona Dei esse defendimus: hoc sine dubio petunt, ut in eis perseverent bonis, quae se accepisse noverunt. Quod si accipiunt, profecto et ipsam perseverantiam magnum Dei donum, quo caetera dona ejus conservantur, accipiunt. 5. Quid? cum dicimus, Veniat regnum tuum; num aliud poscimus, nisi ut veniat et nobis, quod esse venturum non dubitamus omnibus sanctis? Ergo et hic, qui jam sancti sunt, quid orant, nisi ut in ea sanctitate quae illis data est perseverent? Neque enim aliter eis veniet regnum Dei, quod non aliis, sed his tas tua in coelo et in terra; vel, quod in plerisque codicibus legitur, magisque ab orantibus frequentatur, sicut in coelo et in terra: quod plerique intelligunt, Sicut sancti Angeli , et nos faciamus voluntatem tuam. Vult autem ille
Abbreviated transcription (Latin):
sanctificati sumus. in eo quod esse cȩpinꝰ ꝑseueremꝰ
Et paulo post de hac ipsare adhuc dispu¬
tans & docens nos ꝑ seuerantiã petere
adño. qu nullomodo recte ac ueracit᷑ fie¬
ret. nisi eiꝰ donũ & hoc ess&e. hȩc inqͥt scĩfi¬
catio ut in nobis ꝑmaneat oramus. & qͥa
dnis & iudex noster sanato ase & iuuificato
comminat᷑ non delinquere ne qͥd ei de¬
terius fiat. hanc contuiuis orationibꝰ precẽ
facimꝰ hoc diebꝰ ac noctib postulamus.
ut sanctificatio & uuificatio quę de
dei gratia sumit᷑. ipsius ꝓtectone ser¬
uetur. In sanctificatione gͥ ꝑ seuerantiã.
hoc ẽ ut inscĩficatione ꝑseueremꝰ nos ab
eo petere iste doetor intelligit. cũ scĩfi¬
cati dicimꝰ sanctificet᷑ nomen tuum.
Quid est enĩ aliud petere qu accepimus.
nisi ut id quoq nobis prestet᷑ ne habere
desinamus: Sicut gͦ sc̃s eũ deũ roꝗat ut
sanctus sit id utiq rogat ut ses esse ꝑ¬

Expanded text:
sanctificati sumus, in eo quod esse coepimus perseveremus. sanctificati sumus, in eo quod esse coepimus perseveremus. Et paulo post de hac ipsa re adhuc disputans, et docens nos perseverantiam petere a Domino; quod nullo modo recte ac veraciter faceret, nisi ejus donum et hoc esset: Haec, inquit, sanctificatio ut in nobis permaneat oramus: et quia Dominus et judex noster sanato a se et vivificato comminatur non delinquere, ne quid ei deterius fiat : hanc continuis orationibus precem facimus, hoc diebus et noctibus postulamus, ut sanctificatio et vivificatio quae de Dei gratia sumitur, ipsius protectione servetur. In sanctificatione igitur perseverantiam, hoc est, ut in sanctificatione perseveremus, nos ab eo petere iste doctor intelligit, cum sanctificati dicimus, Sanctificetur nomen tuum. Quid est enim aliud petere quod accepimus, nisi ut id quoque nobis praestetur, ne habere desinamus? Sicut ergo sanctus, cum Deum rogat ut sanctus sit, id utique rogat ut sanctus esse p
Abbreviated transcription (Latin):
cumq peecaus in hoc corruptibili corpo¬
re neminẽ uiuere: terciũ est. ob noxiũ
nasci hominẽ peccato primi hominis. &
uinculo damnationis obstrictũ. iusi rea¬
ius qui generatione contrabit᷑. regenera¬
tione soluat᷑. Horũ triũ hoc qł loeo ulu¬
mo posu solũ non traetat᷑ in supradicto
gloriosi mariyris libro: de duob: uero
cxteris tanta illic perspicuitate disserit᷑.
ut supradicti heretiei noui inimici gra¬
uę xp̃i. longe ante reperiantur conuicti
esse quã nati. In his gͦ meritis sanctoꝵ quȩ
nulla nisi deidona sunt. iiã ꝑscueran¬
tũ donũ dei esse. sic loquit᷑. Dicimꝰ uqͥt
sancrificet᷑ nomen tuũ: non qđ optemꝰ
ileo. ut sanctificet᷑ orationibꝰ nostris: seo
quł petimꝰ abeo ut nomen eiꝰ sanctificã
mnobis. sȩterũ a quo deussanctificat᷑:
quupse sanctificat: Sed qͥa ipsedixit.
saneti estore quo & ego sanctussum: id
pecimꝰ & rogam: ut qui inbaptismo

Expanded text:
scumque peccatis in hoc corruptibili corposcumque peccatis in hoc corruptibili corpore neminem vivere: tertium est, obnoxium nasci hominem peccato primi hominis, et vinculo damnationis obstrictum, nisi reatus, qui generatione contrahitur, regeneratione solvatur. Horum trium hoc, quod loco ultimo posui, solum non tractatur in supradicto gloriosi martyris libro: de duobus vero caeteris tanta illic perspicuitate disseritur, ut supradicti haeretici, novi inimici gratiae Christi, longe ante reperiantur convicti esse quam nati. In his ergo meritis sanctorum, quae nulla nisi Dei dona sunt, etiam perseverantiam donum Dei esse sic loquitur. Dicimus, inquit, Sanctificetur nomen tuum: non quod optemus Deo, ut sanctificetur orationibus nostris; sed quod petamus ab eo, ut nomen ejus sanctificetur in nobis. Caeterum a quo Deus sanctificatur, qui ipse sanctificat? Sed quia ipse dixit, « Sancti estote, quoniam et ego sanctus sum » ; id petimus et rogamus, ut qui in Baptismo
Abbreviated transcription (Latin):
ipso tibi esse. qđ ab illo te fingis orare. An
ab illo ꝑseuerantia ista forte non poscitur:
lam hoc qui dicit ñ meis disputationib
refellendus. sed sc̃orũ orationibꝰ oneran¬
dus ẽ Anuero qͥsquã eoꝵ ẽ qui ñ sibi pos¬
cat adeo. ut ꝑseuer& inco: eũ ipsa oratio
quȩ dominica nuncupat᷑ quia eã diis do¬
cuit quando orat᷑ asanctis. nihil peue
aliud quã perseueranua posei intelliga¬
tur: legue aliquanto attentiꝰ eiꝰ expositio¬
nem in beati cypriani martyris libroquẽ
dehacre condidit. cuiꝰ est tytulus ile domi¬
mea oratione: & uidete amte quot annos
contra ea que furura erant pelagianorũ
uenena quale sit antidotũ preparatum.
Nlam iria sunt ut scuus que maxime adues¬
sus eos catholica defendit ecclesia: quoꝵ
est uũ. grauiã dei ñ sedĩn merita nr̃a da¬
tur &iã merita unuuersa iustorũ: alterũ
est. in quantaeuq iustiua sine qualib¬

Expanded text:
ipso tibi esse, quod ab illo te fingis orare. An ipso tibi esse, quod ab illo te fingis orare. An ab illo perseverantia ista forte non poscitur? Jam hoc qui dicit, non meis disputationibus refellendus, sed sanctorum orationibus onerandus est. An vero quisquam eorum est, qui non sibi poscat a Deo ut perseveret in eo; cum ipsa oratione quae Dominica nuncupatur, quia eam Dominus docuit, quando oratur a sanctis, nihil pene aliud quam perseverantia posci intelligatur? 4. Legite aliquanto intentius ejus expositionem in beati Cypriani martyris libro, quem de hac re condidit, cujus est titulus, De Dominica Oratione: et videte ante quot annos, contra ea quae futura erant Pelagianorum venena, quale sit antidotum praeparatum. Nam tria sunt, ut scitis, quae maxime adversus eos catholica defendit Ecclesia: quorum est unum, gratiam Dei non secundum merita nostra datur etiam merita universa justorum: alterum est, in quantacumque justitia, sine qualibu
Abbreviated transcription (Latin):
istã facilius est habere : sed eui nihil disfi¬
cile est. facile est uirãq donare. Hane eni
promisit ds dicens. limorẽ meũ dabo
incor eoꝵ: ut ame ñ fecedant. Qđ qͥil est
aliud: quã talisac tantꝰ erit umor mes
quẽ dabo incor eoꝵ ut mihi ꝑseuerant᷑
adhereant. Cur autẽ ꝑ seuerantia ista
poscit᷑ adeo: si ñ datur adeo. An& ista
irrisoria petiuo est. cũ ul ab eo pentur
qđ scitur non ipsum dare. sed ipso non
donante esse in hominis pocestate. sicui
irrisoria est ceiã illa actio gratiarũ. si
ex hoc gratie agit᷑ deo. qđ non dona¬
uit ipse nec fecit:. Sed qđ ibi dixi hoc
ei hic dico: nolite es sare inquit apostolus.
deus non irridet᷑: Ohomo: non uerboum
niorũ tantũ. uerũ ctiã cogitationũ testis
est ds̃. Si aliqͥd a tanto diune ueraciter ac
firmit̃ poscis. ab illo aquo poscis te accipe¬
re crede qđ poscis: noli eũ labus honora¬
re & suꝑcũ corde te extollere: ereilens aie

Expanded text:
istam facilius est habere: sed cui nihil diffiistam facilius est habere: sed cui nihil difficile est, facile est utramque donare. Hanc enim promisit Deus, dicens: Timorem meum dabo in cor eorum, ut a me non recedant . Qquam, Talis ac tantus erit timor meus, quem dabo in cor eorum, ut mihi perseveranter adhaereant? 3. Cur autem perseverantia ista poscitur a Deo, si non datur a Deo? An et ista irrisoria petitio est, cum id ab eo petitur quod scitur non ipsum dare, sed ipso non dante esse in hominis potestate; sicut irrisoria est etiam illa actio gratiarum, si ex hoc gratiae aguntur Deo, quod non donavit ipse, nec fecit? Sed quod ibi dixi , hoc et hic dico. Nolite errare, inquit Apostolus; Deus non irridetur . O homo, non verborum tuorum tantum, verum etiam cogitationum testis est Deus: si aliquid a tanto divite veraciter ac fideliter poscis; ab illo, a quo poscis, te accipere crede quod poscis. Noli eum labiis honorare, et super eum corde te extollere, credens a te
Abbreviated transcription (Latin):
net ut eredat᷑ in. xp̃m qualiscũq uiuenta
est contradietio utdonũ dĩ non miiũ sed
augmentũ fidei diceret᷑ eui opinioni do¬
nante dño saus suꝑq respondimꝰ quul
autẽ dici potest cur ꝑ seuerantia usq in
finẽ uondonet᷑ in xp̃o. eudonat᷑ paup¬
xp̃o: aut ut ex pressius eloquar eui donat̃
hoc esse demonstyans. inelius ẽ inquit be¬
nefacientes si uelit uoluntas dei pan. quã
malefacientes. Cũ dieit si uelit uoluntas
dei. ostendit hoc idiuinitꝰ donari. nec om
gloriãq passionis non ꝑueniunt ad regnũ
dei: si ꝑ seuerauerint in xp̃o usq infinẽ.
Seil quis dicat istis non donari hane ꝑseue¬
ramiã quia egritudine eorporis uel quo¬
cũq casu moriunt in xp̃o: cũ longe disti¬
cilior donet᷑ illis aquib suscipit᷑ & mors
ubi hoc agit qui ꝑsequit᷑ ne ꝑ seueret᷑. et
propt̾ea usq ad mortẽ sustinet̃ ut ꝑseue¬
retur: lilã pinde difficiliꝰ ꝑseuerantiam.

Expanded text:
tinet ut credatur in Christum, qualiscumque inventa est contradictio, ut donum Dei non initium, sed augmentum fidei diceretur: cui opinioni donante Domino satis superque respondimus. Quid autem dici potest, cur perseverantia usque in finem non donetur in o, aut, ut expressius eloquar, cui donatuhoc esse demonstrans: Melius est, inquit, bene facientes, si velit voluntas Dei, pati, quam male facientes . Cum dicit, si velit voluntas Dei: ostendit hoc divinitus donari, nec omngloriamque passionis, non perveniunt ad regnum Dei, si perseveraverint in Christo usque in finem. Sed quis dicat, istis non donari hanc perseverantiam, qui aegritudine corporis vel quocumque casu moriuntur in Christo; cum longe difficilior donetur illis, a quibus suscipitur et mors ubi hoc agit qui persequitur ne perseveretur, et propterea usque ad mortem sustinetur ut perseveretur. Illam proinde difficilius perseverantiam,
Abbreviated transcription (Latin):
deu: ut merito deserat᷑ adeo. Quis hoe
negauerit.: Sed ideo petimꝰ ne infera¬
mur intemptationem ut hoc ñ fiat.
et si exaudimur. utiq ñ fit: quia ds̃
non ꝑmutit ut fiat. ħihil enĩ fit nisi
quod aut ipse facit. aut fieru pse
permittit. Potens gͦ est & amalo in
bonũ flectere uoluntates. & in lapsũ
pronas conuertere ac dirigere in
sibi placitũ gressum: cui ñ frustra
dicit᷑ ds tu conuertens uiuificabis
nos:. non frustra dicit᷑. nedes ad mo¬
uendũ pedem meũ: non frustra dicit᷑
ne traidas me dñe adesiderio meo
peccatori: postremo ne multa com¬
memorẽ cũ uobis plura fortassis oc¬
currant. ñ frustra dicit᷑. ne nos infe¬
ras intemptationẽ. Nã quis quis in
temptationẽ non infert᷑: ꝓfecto nec
intemptationẽ suę male uoluntatis
infertur: et qui intemptationẽ suȩ
male uoluntatis ñ infert᷑ innullam
prorsus infert᷑. Inusquisq eni temp.¬
tat᷑ ut scriptũ ẽ a concupiscentia sua

Expanded text:
Deum, ut merito deseratur a Deo, quis hoc Deum, ut merito deseratur a Deo, quis hoc negaverit? Sed ideo petimus ne inferamur in tentationem, ut hoc Et si exaudimur, utique non fit; quia Deus non permittit ut fiat. Nihil enim fit, nisi quod aut ipse facit, aut fieri ipse permittit. Potens ergo est, et a malo in bonum flectere voluntates, et in lapsum pronas convertere, ac dirigere in sibi placitum gressum. Cui non frustra dicitur, Deus, tu convertens vivificabis nos : non frustra dicitur, Ne des ad movendum pedem meum : non frustra dicitur, Ne tradas me, Domine, a desiderio meo peccatori : postremo, ne multa commemorem, cum vobis plura fortassis occurrant, non frustra dicitur, Ne nos inferas in tentationem. Nam quisquis in tentationem non infertur, profecto nec in tentationem suae malae voluntatis infertur: et qui in tentationem suae malae voluntatis non infertur, in nullam prorsus infertur. Unusquisque enim tentatur, ut scriptum est, a concupiscentia sua
Abbreviated transcription (Latin):
te dicat᷑ usq uifinẽ ꝑ seuerantiã ñ amitti
quidẽ eũ data fuerit. id est cũ ꝑseueratũ
fuerit usq in finẽ. sed tunc amini qͦdam
modo quando agit homo ꝑ contumaciã
ut adeam ꝑuenire ñ possit sicut dicimꝰ
hominẽ qui ñ ꝑ seuerauit usq infinem
amisisse uitã eternã uel regnũ dei. ñ qđ
iam acceperat & habebat. Sͦed qił acciꝑo
et haber&. si ꝑseuerassae: uerborũ contro¬
uersias auferamꝰ: ae non nulla ceiã que
non habent᷑ sed habenda sperabunt᷑
posse dicamꝰ amiti. Dicat mihi qͥsquis
audet. utrũ des̃ dare ñ possit qͦd ase
posci unperauit. Hoc certe qui sapit. ñ
dico desi pit. sed insanit. Imꝑauit aut̃
ds ut ei sancti eiꝰ dicant orantes. ne
nos inferas intemptationẽ. Quisquis gͥ
exauditꝰ hoc poscens. non infertur in
contumacie temptationẽ qua possit
uel dignꝰ sit ꝑseuerantiã sc̃ĩtatis amit¬
tere. At enĩ uoluntate sua quisq desertt

Expanded text:
te dicatur, usque in finem perseverantiam non amitti te dicatur, usque in finem perseverantiam non amitti quidem, cum data fuerit, id est, cum perseveratum fuerit usque in finem: sed tunc amitti quodam modo, quando agit homo per contumaciam, ut ad eam pervenire non possit: sicut dicimus hominem, qui non perseveraverit usque in finem, amisisse vitam aeternam, vel regnum Dei; non quod jam acceperat et habebat, sed quod acciperet et haberet, si perseverasset: verborum controversias auferamus, et nonnulla etiam quae non habentur, sed habenda sperantur, posse dicamus amitti. Dicat mihi quisquis audet, utrum Deus dare non possit, quod a se posci imperavit. Hoc certe qui sapit, non dico desipit, sed insanit. Imperavit autem Dnos inferas in tentationem. » Quisquis igitur exauditur hoc poscens, non infertur in contumaciae tentationem, qua possit vel dignus sit perseverantiam sanctitatis amittere. At enim voluntate sua quisque deserit
Abbreviated transcription (Latin):
uerantiam cuiquã datã usq infinem.
nisi cũ ipse uenerit finis: & ꝑ seuerasse
cui data est repertus fuerit usq in fi¬
sit in eadẽ castitate mansurus. & si qͥd
aliud diuini muneris habeat qđ teneri
et anutu potest: dicimꝰ eum habere quã¬
diueũq hab&. et si amiserit dicimꝰ habu¬
isse: ꝑseuerantiã uero usq infinẽ quo
non hab&. quisquã nisi qui ꝑ seuerat
usq in finem. multi eã possunt habere.
nullus amittere. Neq enĩ metuendũ
est: ne forte cũ perseuerauerit horno
usq in finẽ. aliqua in eo mala uoluntas
oriatur ne ꝑ seuerae usq in finẽ. Hoc gͦ
dei donũ suppliciter emereri potest.
sed cũ datũ fuerit. amitti contumacit᷑
non potest.Cum enĩ ꝑ seuerauerit qͥsq
usq in finẽ. neq hoc donũ potest amit¬
tere nec alia que poterat ante finem.
Quomodo gͥ porest amuti: ꝑ qđd fit ut non
amittat᷑ &iã qđ poss&e amitt. Sed ne for¬

Expanded text:
verantiam cuiquam datam usque in finem, verantiam cuiquam datam usque in finem, nisi cum ipse venerit finis, et perseverasse, cui data est, repertus fuerit usque in fisit in eadem castitate mansurus; et si quid aliud divini muneris habeat, quod teneri et amitti potest, dicimus eum habere quamdiucumque habet; et si amiserit, dicimus habuisse: perseverantiam vero usque in finem, quoniam non habet quisquam, nisi qui perseverat usque in finem; multi eam possunt habere, nullus amittere. Neque enim metuendum est, ne forte cum perseveraverit homo usque in finem, aliqua in eo mala voluntas oriatur, ne perseveret usque in finem. Hoc ergo Dei donum suppliciter emereri potest: sed cum datum fuerit, amitti contumaciter non potest. Cum enim perseveraverit quisque usque in finem, neque hoc donum potest amittere, nec alia quae poterat ante finem. Quomodo igitur potest amitti, per quod fit ut non amittatur etiam quod posset amitti? 11. Sed ne for
Abbreviated transcription (Latin):
ueritas in nobis nonẽ. & cȩtera que hic inse¬
rere longũ ẽ. lam uero cũ dicunt sci nenos
inferas intemptationẽ sed libera nos ama¬
lo: quid aliud quã ut insancutate ꝑseueren
precantur: Nam ꝓfecto concesso sibi istodĩ
uono qd esse ueidonũ cũ ab illo poscuꝰ saus
aperteq monstratur ĩsto ergo concesso sibi
temptationẽ primitꝰ inferat. Si gͦ conce¬
datur ei qđ orat ut ñ inferat᷑ intemptati
onẽ: utiq in sanctificatione quã deo do¬
nolunt ut scribuas isti fraires ita hane ꝑse¬
uerantiã p̾dicari. ut ñ uel supplicit̾ rine¬
reri uel amitii contumacit̃ possit: ubi qͥd
dicant parũ diligent̃ attendunt. De illa
enĩ ꝑseuerantia loquimur: qua ꝑseuera¬
tur usq infinẽ. Quȩ si data ẽ ꝑseueratũ ẽ
usq infinẽ. si autẽ non ẽ ꝑseueratũ usq
infinem. non ẽ data: qđ iam ie suꝑiussa¬
usegimꝰ. Non itaq dicant homines ꝑse¬

Expanded text:
veritas in nobis non est » : et caetera quae hic inseveritas in nobis non est » : et caetera quae hic inserere longum est. 9. Jam vero cum dicunt sancti, Ne nos inferas in tentationem, sed libera nos a malo ; quid aliud quam ut in sanctitate perseverent, precantur? Nam profecto concesso sibi isto Dei dono, quod esse Dei donum, cum ab illo poscitur, satis aperteque monstratur: isto ergo concesso sibi tentationem primitus inferatur. Si ergo concedatur ei quod orat, ut non inferatur; utique in sanctificatione, quam Deo donolunt, » ut scribitis, « isti fratres, ita hanc perseverantiam praedicari, ut non vel suppliciter emereri, vel amitti contumaciter possit » . Ubi quid dicant, parum diligenter attendunt. De illa enim perseverantia loquimur, qua perseveratur usque in finem: quae si data est, perseveratum est usque in finem; si autem non est perseveratum usque in finem, non est data; quod jam et superius satis egimus . Non itaque dicant homines, perse
Abbreviated transcription (Latin):
iustũ inhac iita nullũ habese omnino pec¬
caui: & intalib hominibꝰ esse iã presenu
tempore ccelesiã non habentem maculã
aut rugam aut aliqͥd eiusmodi quę unade
sola sponsa su xp̃i. tamquã sponsa ein sit
quȩ ꝑ uniuersam terrã qđ ab eo uidicit di¬
cit: dlimitte nobis debita nr̃a. Sed attendite
quomodo istos gloriosissimus eyprianus
interimat. Cum enĩ locũ ipsum dominice
orationis exponer&: au int eetera. quã
necessarie autẽ quã ꝓuudent̃ & salubrũ
admonemur qđ peccatores sumꝰ qui ꝓ
peccatis rogare compellimur: ut dũ indul¬
gentia de deo petit᷑. conscientiȩ suȩ anunis
recordet: he quissibi quasi in nocens place¬
at. & se extollendo plus pereat. instruitur &e
docet᷑ peccare se cotidie.: dũ coudie ꝓpecca¬
us ubet̃ orare. Sic deniq & iohannes in
epistola sua ponens dixit: si dixerimꝰ quia
peccatũ non habemꝰ nos ipsos decipimus. &

Expanded text:
justum in hac vita nullum habere omnino pecjustum in hac vita nullum habere omnino peccatum, et in talibus hominibus esse jam praesenti tempore Ecclesiam non habentem maculam, aut rugam, aut aliquid ejusmodi , quae una et sola sponsa sit Christi: tanquam sponsa ejus non sit, quae per universam terram quod ab eo didicit, dicit, Dimitte nobis debita nostra. Sed attendite quomodo istos gloriosissimus Cyprianus interimat. Cum enim locum ipsum dominicae orationis exponeret, ait inter caetera: « Quam necessarie autem, quam providenter et salubriter admonemur quod peccatores sumus, qui pro peccatis rogare compellimur: ut dum indulgentia de Deo petitur, conscientiae suae animus recordetur. Ne quis sibi quasi innocens placeat, et se extollendo plus pereat, instruitur et docetur se peccare quotidie, dum quotidie pro peccatis jubetur orare. Sic denique et Joannes in Epistola sua ponens dixit, Si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos decipimus, et
Abbreviated transcription (Latin):
et eucharistiã coudie adcibũ salutis
accipimꝰ intercedeme aliquo grauiore
deli eto dũ absentes &. ñ comnunican¬
tes acelesti pane ꝓhibemur. axp̃icor¬
pore separemur. Hȩc uerba sancti
hominis dei ꝑseuerantiam ꝓrsus ailño
sanctos indicant poscere: quando hac
intentione dicunt panẽ nr̃m cotudianũ
la nobis hodic ne a corpore xp̃i separent᷑
sed in ea scĩtate ꝑmaneant. qua nullũ quo
te nobis debita nr̃a. sicut & nosdimutimꝰ
debitoribꝰ nr̃is. In qua sola petitione non in¬
uenit posei ꝑseuerantia. Preterita enĩ sunt
peccata que nobis ut dimittant᷑ oramus ꝑ¬
seuerantia uero quȩ inęternũ saluos facit.
tempori quidẽ huiꝰ uite ñ tam̃ peracto. sed
ei quousq ad eiꝰ fine̾ restat est necessaria.
Opere preciuĩ ẽ tam̃ paulisꝑ iniueri: quomo¬
do & inhac peuuione iã tune lingua eypriant
tãquã ielo iniictissimo ueritats longe
postea futuri confodiebant heretici. Euam
hoc eni pelagiani audent dicere hominẽ

Expanded text:
istiam quotidie ad cibum salutis accipimus, intercedente aliquo graviore delicto, dum abstenti et non communicantes a coelesti pane prohibemur, a Christi corpore separemur. » Haec verba sancti hominis Dei, perseverantiam prorsus a Domino sanctos indicant poscere, quando hac intentione dicunt, Panem nostrum quotidianum da nobis hodie; ne a Christi corpore separentur, sed in ea sanctitate permaneant, qua nullum quo te nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. In qua sola petitione non invenitur posci perseverantia. Praeterita enim sunt peccata, quae nobis ut dimittantur oramus: perseverantia vero quae in aeternum salvos facit, tempori quidem hujus vitae, non tamen peracto, sed ei quod usque ad ejus finem restat, est necessaria. Operae pretium est tamen paulisper intueri, quomodo et in hac petitione jam tunc lingua Cypriani, tanquam telo invictissimo veritatis, longe postea futuri confodiebantur haeretici. Etiam hoc enim Pelagiani audent dicere, hominem
Abbreviated transcription (Latin):
tes cũ deo. non sicut in adam idiscedentes
adeo. lnxp̃o eiũ sortẽ consecun sumꝰ.
predestinati sedm̃ ꝓposuũ eiꝰ qui uniues
saoꝑatur Mlanꝰ igiur dei est ista ũ ns̃a
ut ñ discedamꝰ adeo. manꝰ inquã eiꝰ est
ista qui dixit: timorẽ meũ dabo incor
eorũ. ut ame non recedant. Propt̃ qđ et
posci ase uoluit ne inferamur intempta¬
uonẽ: quia si ñ inferinus. nulla ab eo
ratione disceilimꝰ: qđ poterat nobis & non
oranubꝰdari. sedorauone nr̃a nos uoluit
admoneri aquo accipiamꝰ hec benesicia.
Aquo eni nsi ab illo accipimꝰ aquo iussu
est ut petamus: Prorsus in hacre ñ ope¬
rosas disputationes ex pect& ȩeclia: sed
attendat condianas orationes suas. Mat
ut incredduli credant. ds ergo ẽuertit
eos adsidem.orat ut credentes ꝑseuerent.
ls ergo douat ꝑseuerantiã usq in fine̾.
lec deus facturũ se esse prescuut. Ipsa ẽ

Expanded text:
manentes cum Deo; non sicut in Adam, discedentes manentes cum Deo; non sicut in Adam, discedentes a Deo. In Christo enim sortem consecuti sumus, praedestinati secundum propositum ejus qui universa operatur. Manus igitur Dei est ista, non nostra, ut non discedamus a Deo. Manus, inquam, ejus est ista, qui dixit, Timorem meum dabo in cor eorum, ut a me non recedant . 15. Propter quod et posci a se voluit, ne inferamur in tentationem: quia et si non inferimur, nulla ab eo ratione discedimus. Quod poterat nobis et non orantibus dari: sed oratione nostra nos voluit admoneri, a quo accipiamus haec beneficia. A quo enim, nisi ab illo accipimus, a quo jussum est ut petamus? Prorsus in hac re non operosas disputationes exspectet Ecclesia: sed attendat quotidianas orationes suas. Orat, ut increduli credant: Deus ergo convertit ad fidem. Orat, ut credentes perseverent: Deus ergo donat perseverantiam usque in finem. Haec Deus facturum se esse praescivit: Ipsa est
Abbreviated transcription (Latin):
bulo eũ suiscadente inueritate ste¬
terunt. & ad securuatẽ ꝑpetuã non
cauendi inqua nunc eosesse cerussi¬
mi sumꝰ peruenire merueriuit.
post casum autẽ hominis ñ nisi aid
grauã suã ds uoluit perunere ut
homo accedat adeũ.: neq nisi ad gra¬
tiam suã uoluit ꝑtinere ut homo
non recedat ab eo. Hanc gratiã posu¬
it in illo in quo sortẽ consecuti sumiꝰ.
ut acccilam sic oꝑat̾ ne discedamꝰ. Prope
qđ ei ꝑ prophetam dictũ ẽ. fiat manꝰiua
suꝑ uirũ dexterȩ iuę. & suꝑ filiũ hominis
que confirmasti tibi: & ñ discedimꝰate. Ile
certe non ẽ adam primus in quo discessimꝰ
ab eo: sed adam nouissimꝰ suꝑ quẽ sit ma¬
nus eiꝰ ut ñ discedamꝰ ab eo. Xp̃c enĩ totus
cũ membris sus est: ꝓpt̾ ȩcelesiã quȩ est
corpus eiꝰ pleniuudo eiꝰ sum gͦ fit suꝑ eu
manꝰ dei ut ñ discedamꝰ adeo. adnosuuq
peruenit opus ilei. hoc ẽ enĩ manus dei :

Expanded text:
bolo cum suis cadente, in veritate stebolo cum suis cadente, in veritate steterunt, et ad securitatem perpetuam non cadendi, in qua nunc eos esse certissimi sumus, pervenire meruerunt. Post casum autem hominis, nonnisi ad gratiam suam Deus voluit pertinere, ut homo accedat ad eum; neque nisi ad gratiam suam voluit pertinere, ut homo non recedat ab eo. 14. Hanc gratiam posuit in illo, in quo sortem consecuti sumus, ut accedamus, sic operatur ne discedamus. Propter quod ei per prophetam dictum est, Fiat manus tua super virum dexterae tuae, et super filium hominis quem confirmasti tibi; et non discedimus a te . Iste certe non est Adam primus, in quo discessimus ab eo: sed Adam novissimus, super quem fit manus ejus, ut non discedamus ab eo. Christus enim totus cum membris suis est, propter Ecclesiam, quae est corpus ejus, plenitudo ejus. Cum ergo fit super eum manus Dei, ut non discedamus a Deo, ad nos utique pervenit opus Dei hoc est enim manus Dei:
Abbreviated transcription (Latin):
ne quisse insolent extollat. ne qͥssibi
superbe atq arrogant̾ aliqͥd assu¬
mat. ne qͥs aut confessionis aut pas.¬
sionis gloriã suã dicat. cũ dus ipse
humilitatẽ docens dixerit. uigilate
et orate ne ueniatis intemptauonẽ :
sp̃s quidẽ promptus ẽ. caro auiẽ infir¬
ma. ut dũ precedit humilis & summis¬
sa confessio & dat totu deo quic quio
supplicit̾ eũ timore deipeut: ipsius pie
essent. hec dominica osatio nobis aid
causam gratie quã defendimꝰ sola
sufficerae. quia nihil nobis relinquit
in quo tãquã in nostro gloriemus.
Siquidẽ & ut non disce damꝰ adeo. ñ
ostenilit dandũ esse iusi deo. cum
poscenlũ ostendit adeo. qui eni non
infert intemptationẽ. ñ discedit adõ
Non ẽ hoc omnino iniuribꝰ liberi arbi¬
tru quales nunc sunt: fuerat iuho¬
mine ante quã cader&e. Quȩ tamen
libertas uoluntaus. in illius primȩ
condiionis prestantia quantũ ua¬
luerit. apparuit in angelis qui dya¬

Expanded text:
ne quis se insolenter extollat, ne quis sibi ne quis se insolenter extollat, ne quis sibi superbe et arroganter aliquid assumat, ne quis aut confessionis aut passionis gloriam suam ducat: cum Dominus ipse humilitatem docens, dixerit, Vigilate et orate, ne veniatis in tentationem; spiritus quidem promptus est, caro autem infirma : ut dum praecedit humilis et submissa confessio, et datur totum Deo, quidquid suppliciter cum timore Dei petitur, ipsius pietessent, haec dominica oratio nobis ad causam gratiae, quam defendimus, sola sufficeret: quia nihil nobis reliquit, in quo tanquam in nostro gloriemur. Siquidem et ut non discedamus a Deo, non ostendit dandum esse nisi a Deo, cum poscendum ostendit a Deo. Qui enim non infertur in tentationem, non discedit a Deo. Non est hoc omnino in viribus liberi arbitrii, quales nunc sunt: fuerat in homine antequam caderet. Quae tamen libertas voluntatis in illius primae conditionis praestantia quantum valuerit, apparuit in Angelis, qui, dia
Abbreviated transcription (Latin):
opprimimur. sed ꝓbamur sedin
me. Illa gͦ noxia temptatione quã
significat apłs dicens. ne forte temp¬
tauerit uos qui temptat. & in anis sit
labor noster deus ut dirinenunẽ
temptat: hoc est nenunẽ infert
uel inducit intemptationẽ. Nam
temptari & intemptationẽ non
inferri non ẽ malum. immo &iã
bonum ẽ: hoc est enĩ probari. Qđ
itaq dicimꝰ deo. ne nos inferas in
temptationẽ: quid dicimꝰ. nisi ne
nos inferri sinas. Utide sic orant
nonnulli & legiur incodicib pluri¬
mis. & hoc sic posuit beatissimꝰ eyprianꝰ.
ne patiaris nos induci intemptationẽ.
in euangelio tamengreco nusquã ui¬
ueni: nisi ne nos inferas intemptatio¬
nẽ. Tutiores gͥ uiuimꝰ si totũ deo damꝰ.:
non autẽ nos illi ex parte. & nobis ex
parte commitumꝰ. Quod uidit iste ue¬
nerabilis martyr. Nam cũ eundẽ locũ
orauonis exponer&: ait post cetera.
Quando autẽ rogamꝰ ne intemprauio¬
nẽ ueniamꝰ admonemur infirmita¬
us & imbecillitans nr̃ȩ: dũ sicrogamꝰ

Expanded text:
bamur, secundum me . Illa ergo noxia tentatione, quam significat Apostolus, dicens, Ne forte tentaverit vos qui tentat, et inanis sit labor noster , Deus, ut dixi, neminem tentat, hoc est, neminem infert vel inducit in tentationem. Nam tentari et in tentationem non inferri, non est malum, imo etiam bonum est: hoc est enim probari. Quod itaque dicimus Deo, Ne nos inferas in tentationem; quid dicimus, nisi, Ne nos inferri sinas? Unde sic orant nonnulli, et legitur in codicibus pluribus, et hoc sic posuit beatissimus Cyprianus: Ne patiaris nos induci in tentationem. In Evangelio tamen graeco nusquam inveni, nisi, Ne nos inferas in tentationem. Tutiores igitur vivimus, si totum Deo damus; non autem nos illi ex parte, et nobis ex parte committimus: quod vidit iste venerabilis martyr. Nam cum eumdem locum Orationis exponeret, ait post caetera: « Quando autem rogamus, ne in tentationem veniamus; admonemur infirmitatis et imbecillitatis nostrae, dum sic rogamus,
Abbreviated transcription (Latin):
dicit᷑. Quomodo gͦ perseuerantiã qui
non ꝑseuerauit accepisse uel habuisse
dicendus est: ħã si habeat aliqͥs conui¬
nentiã & ab ea decidat atq in conti¬
nensfiat. si iusticiã similũ. si sapienuã.
supsam fulem. reete ilieit habuisse &
non habere. continens eni fuit ueliustꝰ
fuit. uel patiens uel fidelis fuit quãdir
fiuit. cũ uero esse destiut. non ẽ qđ fuit.¬
ne quis quã reluetet᷑ & dicat. si ex quo
fidelis quisq faetꝰ est uixit uerbigra
decẽ annos. & eq medio tẽpore afide
lapsus est. nonnequiiq annos ꝑseue¬
rauit: Nlon contendo de uerbis. si ce illa
perseueranua puat᷑ esse ilicenda tam¬
quã temporissui. Hanecerte de qua
nunc agimꝰ perseuerantiã qua in . xp̃o
ꝑ seuerat᷑ usq infine̾ nullo moido ha¬
buisse dicendus ẽ. qui ñ ꝑ seuerauit

Expanded text:
dicitur. Quomodo ergo perseverantiam, qui dicitur. Quomodo ergo perseverantiam, qui non perseveravit, accepisse vel habuisse dicendus est? Nam si habeat aliquis continentiam, et ab ea decidat atque incontinens fiat, si justitiam similiter, si patientiam, si ipsam fidem, recte dicitur habuisse et non habere: continens enim fuit, vel justus fuit, vel patiens, vel fidelis fuit, quamdiu fuit; cum vero esse destitit, non est ne quisquam reluctetur et dicat, Si ex quo fidelis quisque factus est, vixit, verbi gratia, decem annos, et eorum medio tempore a fide lapsus est, nonne quinque annos perseveravit? Non contendo de verbis, si et illa perseverantia putatur esse dicenda, tanquam temporis sui: hanc certe de qua nunc agimus perseverantiam, qua in Christo perseveratur usque in finem, nullo modo habuisse dicendus est, q
Abbreviated transcription (Latin):
donui dei esse ostenderemꝰ. Quod &. si
diunius fecimus quã forsitan uellent
hi propĩ quos feciniꝰ. hine ab eis repre¬
hendi parati sumus: dum tamen et¬
si multo diutius quam uellent. & si
cum fastidio ac tedio intelligentiũ
fateantur nosfecisse quod fecunꝰ
id est &iam mnitium fideri. sicut con¬
tinentiam. pauenuam. iusticiam.
pietatem. & cetera de quib cum his
nulla contentio est donum dei esse
docusse. Hic ergo sit huius uolu¬
ninis terminus: nc offendat uniss
numia longitudo.
AMDEPERSEUE¬
RANTIA DILIGEN¬
TIUS DISPUTA¬
uam & in priore libro cũ ageremnus de
initio fidei &iã dehac aliqua diximꝰ.
Asserimus gͦ donũ dri esse perseueran¬
autẽ dico quo uita ista finit. in qua
tantũmodo periculũ est ne cadat᷑.
ltaq utrũ quisq hoc munus acceꝑit
quaidiu hane uitã ducit incertũ ẽ.
Si enuĩ prius quã moriat᷑ cadat non
perseuerasse utiq dicitur. & uerissime

Expanded text:
donum Dei esse ostenderemus. Quod etsi donum Dei esse ostenderemus. Quod etsi diutius fecimus, quam forsitan vellent hi propter quos fecimus; hinc ab eis reprehendi parati sumus: dum tamen etsi multo diutius quam vellent, etsi cum fastidio ac taedio intelligentium, fateantur nos fecisse quod fecimus, id est, etiam initium fidei, sicut continentiam, patientiam, justitiam, pietatem, et caetera, de quibus cum his nulla contentio est, donum Dei esse docuisse. Hic ergo sit hujus voluminis terminus, ne offendat unius nimia longitudo. Jam de perseverantia diligentius disputanam et in priore libro, cum ageremus de initio fidei, etiam de hac aliqua diximus. Asserimus ergo donum Dei esse perseveranautem dico, quo vita ista finitur, in qua tantummodo periculum est ne cadatur. Itaque utrum quisque hoc munus acceperit, quamdiu hanc vitam ducit, incertum est. Si enim priusquam moriatur cadat, non perseverasse utique dicitur, et verissime