comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aꝑuit os suũ acciꝑe sanguinẽ fr̃is tui
de manu tua: qm̃ oꝑaberis terram.
⁊ non adiciet uirtutẽ suã dare tibi.
Gemens & tremens eris in t̾ra. Non
dixit maledicta terra s maledictꝰ tu
a t̾ra: quȩ aꝑuit ossuũ exiꝑe sangui¬
nẽ fr̃is tui de manu tua. Maledictus
em̃ ẽ popłs iudaicꝰ infidelis a t̾ra id est
abȩccłia. quȩ aꝑuit os suũ in confessi¬
one peccatoꝵ acciꝑe sangunẽ. xp̃i.
qui effusus ẽ. in remissionẽ peccatoꝵ
de manu ꝑsecutoris. nolentis ẽẽ. sub
grã s sub lege.: ut ẽẽt abȩccłia male¬
dictꝰ. id ÷ ut eum intelligeret ⁊ osten¬
deret eccl̃ia maledictũ. dicente apło.
Quicunq enĩ ex oꝑib legis sunt: sub
maledicto sunt. Deinde cũ dixisset
maledictus tu at̾ra quȩ aꝑuit os suũ
acciꝑe sanguinẽ fris tui de manutua.
beris terram ⁊ non adiciet uirtutem
suam dare tibi. Unde non ẽ. necesse
eandẽ terrã intelligere oꝑari cayn.

Expanded text:
aperuit os suum aperuit os suum de manu tua; quoniam operaberis terram, et non adjiciet virtutem suam dare tibi: gemens et tremens eris in terra . Non dixit, Maledicta terra; sed, Maledictus tu a terra, quae aperuit os suum accipere sanguinem fratris tui de manu tua. Maledictus est enim populus Judaicus infidelis a terra, id est, ab Ecclesia, quae aperuit os suum in confessione peccatorum accipere sanguinem Christi, qui fusus est in remissde manu persecutoris, nolentis esse sub gratia, sed sub lege, ut esset ab Ecclesia maledictus, id est ut eum intelligeret et ostenderet Ecclesia maledictum, dicente Apostolo: Quicunque enim ex operibus legis sunt sub maledicto sunt legis. Deinde cum dMaledictus tu a terra, quae aperuit os suum accipere sanguinem fratris tui de manu tua, beris terram, et non adjiciet virtutem suam dare tibi. 10. Unde non est neandem terram intellegere operari Cain,
Abbreviated transcription (Latin):
ñ tanquã ignarꝰ eũ a quo discat: s
tanquã iudex rerũ quẽ puniat ubi
sit frat̃ eiꝰ. Respondit ille nescire se:
nec eiꝰ se ẽẽ custodẽ. Usq adhuc quid
nob̃ respondent iuidi cũ eosdiuoce.
hoc ẽ scãrũ scͥpt᷑arũ uoce int̾rogamꝰ
fallax enĩ cayn ignoratio: iudȩorũ
ẽ falsa negatio. Essent aut̃ quodã
modo. xp̃i custodes: si xp̃ianã fidem
acciꝑe. ⁊ custodire uoluissent. Na qui
custodit incorde suo xp̃m: non dicit
quod cayn. Nunqͥd ego custos sũ frĩs
merꝰ. Dicit dñs ad cayn. Quid fecisti.
Uox sanguinis frĩs tui clamat adme
de terra. Sic arguit in scͥpturis scĩs
uox diuina uidȩos. Habet enĩ mag¬
nam uocẽ. xp̃isanguis in t̾ra: cũ eo ac¬
cepto ab om̃ib gentib respondet᷑ am̃.
Hec ẽ clara uox sanguinis: quã san¬
guis ipse expͥmit exore fideliũ. eodẽ
sanguie redẽptoꝵ. Dicit dñs ad ca¬
ẏn. Et nẽ maledictꝰ tu a terra quȩ

Expanded text:
non tamquam ignorans eum, a quo discat, sed non tamquam ignorans eum, a quo discat, sed tamquam iudex reum, quem puniat, ubi sit frater eius. respondit ille nescire se nec eius se esse custodem: usque adhuc quid nobis respondent Iudaei cum eos dei uoce hoc est sanctarum scripturarum uoce, interrogamus fallax enim Cain iest falsa negatio. essent autem quodam modo Christi custodes, si christianam fidem accipere et custodire uoluissent. nam qui custodit in corde suo Christum, non dicit quod Cain: numquid ego custos sum fratris mei? dicit deus ad Cain: quid fecisti? uox sanguinis fratris tui clamat ad me de terra: sic arguit in scripturis sanctis uox diuina Iudaeos. habet enim magnam uocem Christi sanguis in terra, cum eo accepto ab omnibus gentibus respondetur: amen. haec est clara uox sanguinis, quam sanguis ipse exprimit ex ore fidelium eodem sanguine redemtorum. Dicit deus ad Cain: et nunc maledictus tu a terra, quae
Abbreviated transcription (Latin):
heri eritis. ad se conuertissent peccatũ
suñ inconfessione sicut in psalmo scͥp¬
tũ ẽ: medico dicentes. ego dixi dir̃e mi¬
srere mei sana animã meã quia pec¬
caui tͥ: eidẽ peccato quandui ẽẽt. ad¬
libi dñarent᷑. Nc̃ aũt ignorantes dĩ
iusticiã. ⁊ suã uolentes constituere.
elatide oꝑib legis. non humiliati de
peccatis suis ñ quieuert̃. & regnante
peccato in eoꝵ mortali corpore adobe¬
diendũ desideriis eiꝰ. offendert̃ in la¬
pidẽ offensionis. ⁊ erarsert᷑ odio adũ¬
sus eũ. cuiꝰ oꝑa uidentes do accepta ẽẽ.
doluert̃ illo qui cecꝰ natꝰ iã uidebat
sibi dicente. scimꝰ qͥa peccatores non
exaudit ds. s siquis eũ coluerit &
uoluntatẽ eius fecerit. hunc exau¬
dit: tanquã hoc eis diceret suꝑ sacri¬
ficiũ caynñ respicit. s suꝑ sacrificiũ
abel respicit. Itaq occidit᷑ abel mi¬
nor natii afrẽ maiore natu: occidit᷑
in caluarie loco. Int̾rogat d̾s cayn.

Expanded text:
 tunc ad se converterent peccatum suum in confessione, sicut in Psalmo XL scriptum est, medico dicentes: Ego dixi, Domine, miserere mei; sana animam meam, quia peccavi tibi ; eidemque peccato, quandiinarentur. nunc autem ignorantes dei iustitiam et suam uolentes constituere. elati de operibus legis, non humiliati de peccatis suis non quieuerunt; et regnante peccato in eorum mortali corpore ad oboediendum desideriis eius offenderunt in lapidem offenderunt et exarserunt odio aduersus eum, cuius opera uidentes deo accepta esse doluerunt illo, qui caecus natus iam uidebat, sibi dicente: scimus, quia peccatores deus non exaudit, sed qui eum coluerit et uoluntatem eius fecerit, hunc exaudit, tamquam hoc eis diceret: super sacrificium Cain non respicit, sed super sacrificium Abel respicit. itaque occiditur Abel minor natu a fratre maiore natu: occiditurin Caluariae loco. Interrogat deus Cain
Abbreviated transcription (Latin):
atq omnẽ animã uiuã. ne ꝑdat eã¬
diliuuo arcũqͥ apparet in nubib :
qui nũꝙͣ nͥ de sole resplendet. Illiem̃
ñ ꝑeunt diluuio seꝑati ab eccła: qui
in ꝓphetis ⁊ om̃ĩb diuinis scͥpturis
tores huiꝰ solis. ampliꝰ tumescant:
sciant ita significari. xp̃m aliquando
ꝑsolẽ sic̃ ꝑleonẽ. ꝑ agnũ ꝑ lapidem.
cuiꝰdã simmilitudinis causa.ñ ꝓprieta¬
tis sub̃a. Iamuͦ illud qͦd de uinea qͣ.
plantauit in ebriatꝰ noe nudatꝰ est
in domo sua: cͥui non appareat. xp̃c
passus ingente sua: Tunc enĩ nu¬
data ẽ mortalitas carnis enis iudis
scandalũ. gentib aut̃ stulticia ipsis
aut̃ uocatis iudis atq gentib tanꝗͣ

Expanded text:
atque omnem animam vivaatque omnem animam vivadiluvio, arcum qui apparet in nubibus, qui nunquam nisi de sole resplendet. Illi enim non pereunt diluvio separati ab Ecclesia, qui in Prophetis et omnibus divinis Scripturis tores hujus solis amplius intumescant, sciant ita significari Christum aliquandoagnum, per lapidem cuiusdam similitudinis causa, non proprietatis substantia. Iam uero illud, quod de uinea, quam plantauit inebriatus Noe, nudatus est in domo sua, cui non adpareat Christus passus in gente sua? tunc enim nudata est mortalitas carnis eius, Iudaeis scandalum, gentibus stultitia, ipsis autem uocatis Iu
Abbreviated transcription (Latin):
sus carnẽ. Ereunt aũt noe ⁊ uxor
eius ⁊ filii eiꝰ. ⁊ uxores filioꝵ eius. ñc
coniuncte cõmemorati. mascłi ⁊ fe¬
minȩ: qͥa in fine scłi atq in resurre¬
ctione iustoꝵ omĩmoda ⁊ ꝑfecta pace
spũ corpꝰ adherebit. nulla mortali¬
tatis indigentia uel concupiscentia
resistente. Cur animalia quãius ⁊
munda ⁊ immunda in archafuerint.
tam̃ post egressũ de archa ñ offerum¬
t᷑ do insarificio nͥ munda. Quid sibi
deinde uelit do loquente ad noe.⁊
tanquã rursuf ab exordio: qͥa mul¬
tis modis eandẽ significari oportebat.
figurã eccłie cõmendãte. Quod ꝓge¬
nies eius benedicit᷑ ad implendam
terrã. quod dant᷑ eis in escã cuncta
animalia sicut in illo discopetro
dr̃. macta ⁊ manduca. quod eiecto
sanguine iubent᷑ manducare: ne
uita pͥstina quasi suffocata. in con-¬
scientia teneat᷑. s habeat tanquã
effusionẽ ꝑ confessionẽ. Quod testa¬
mentũ posuit ds int̾ se ⁊ homines.

Expanded text:
sus carnem. exeunt autem Noe et uxor eius et filii eius et uxores filiorum eius, nunc coniuncte commemorati masculi et feminae, quia in fine saeculi atque in resurrectione iustorum omnimoda et perfecta pace spiritui corpus adhaerebit nulla mortalitatis indigentia uel concupiscentia resistente. munda et immunda in arca fuerint, tamen post egressum de arca non offerantur Deo in sacrificium nisi munda? Quid sibi i velit, Deo loquente ad Noe et tanquam rursus ab exordio, quia multis modis eadem significari oportebat, figuram Ecclesiae commendante, quod progenies ejus benedicitur ad implendam terram, quod dantur eis in escam cuncta animalia: sicut in illo disco Petro dicitur, Macta et manduca . Quod ejecto sanguine jubentur manducare: ne vita pristina quasi suffocata in conscientia teneatur, sed habeat tanquam effusionem per confessionem. Quod testamentum posuit Deus inter se et homines
Abbreviated transcription (Latin):
titudinẽ suã ⁊ decies ad altitudinẽ
suam. humani corꝑis instar. osten-¬
dit qͥa in corꝑe humano xp̃c appa¬
ruit. qͦd cubitis quinquaginta la-¬
titudo eiꝰ ex panditur sicut dicit
apłs. cor nr̃m dilatatũ ẽ. Unde nͥ
caritate sp̃itali: Ppt̃ qđ itẽ ipsedi¬
cit. Caritas di diffusa ẽ incordib
quagesimo eñi die post resurrec
corda credentiũ dilatauit. Qd tre¬

Expanded text:
titudinem suam et decies ad altitudinem titudinem suam et decies ad altitudinem suam humani corporis instar ostendit, quia in corpore humano Christus adparuit. quod cubitis quinquaginta latitudo eius expanditur: sicut dicit apostolus: cor nostrum dilatatum est. unde nisi caritate spiritali? propter quod ipse item dicit: caritas dquagesimo enim die post resurrectcorda credentium dilatavit. 7.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑstringã: ne ꝓpositũ oꝑis huiꝰ ⁊ respon¬
sionis meȩ munia longitudine sermoniᷤᷤ
impediã. Quẽ enĩ non moueat ad q̃¬
rendũ ⁊ intelligendũ xp̃m in illis li¬
bris. ut ea omitt̃a quȩ quanius tan¬
to suauius contẽplent᷑ quanto ex ab¬
diciorib locis enucleant᷑. tam̃ exigt̃
ꝓlixitatẽ disertionis qͥa płib attesta¬
tionib indigent. ut omittã gͦ talia.
quẽ ñ moueant ad salubrẽ fidẽ qđ
enoch septimꝰ ab adam do placuit
⁊ trans latꝰ ẽ. ⁊ septima requies p̃di¬
catur. ad quã transfertur om̃is. qͥ
tanquã sexto die sexta etate scłi xp̃i
aduentu format᷑. quod noe cũ suis
ꝑ aquã ⁊ lignũ libat᷑. sicut familia
xp̃i ꝑ baptisiũ crucis passione fig¬
natũ. quod de lignis quadratis eade
archa fabricatur sicuit eccłia de scĩs
construit᷑. ad om̃e opꝰ bonũ semꝑ para¬
tis. quadratũ enĩ quacunq uerteris
firmit̾ stat. quod sexies longa ad la-¬

Expanded text:
ingam, ne propositum operis huius et responsionis meae nimia longitudine sermonis inpediam. Quem enim non moueat ad quaerendum et intellegendum Christum in illis libris, ut ea omittam, quae quamuis tanto suauius contemplentur, quanto ex absconditioribus locis enucleantur, tamen exigunt prolixitatem dissertationis, quia pluribus adtestationibus indigent, ut omittam ergo talia: quem non moueat ad salubrem fidem, quod Enoch septimus ab Adam deo placuit et translatus est: et septima requies praedicatur, ad quam transfertur omnis, qui tamquam sexto die sexta aetate saeculi Christi aduentu formatur? quod Noe cum suis per aquam et lignum liberatur: sicut familia Christi per baptismum crucis passione signatum. quod de lignis quadratis eadem arca fabricatur: sicut ecclesia de sanctis construitur ad omne opus bonum semper paratis. quadratum enim quacumque uerteris, firmiter stat. quod sexies longa ad la
Abbreviated transcription (Latin):
scͥpta sunt inlege moysi. ⁊ ꝓpħis. ⁊ psal¬
mis de me. S quia manichei alium
xp̃m predicant. non e ĩ quẽ predicaue¬
runt apłi. s suũ ꝓpriũ fallacẽ fallacit̃:
huiꝰ falsitatis sectatores congruenter
⁊ ipsi mentiunt᷑. nͥ quod impudent̾ dũ
sibi credi uolunt. cũ se mentientis dis¬
cipłos ẽẽ. ꝓfiteant᷑. contigit eis qͦd de
ipsis infidelib uideis dicit apłs. Cũ
legit᷑ moyses: uelam̃ ẽ. suꝑ cor eorũ.
Neq enĩ aufert᷑ hoc uelam̃. ꝑquod
non intelligunt moysen. nͥ transierint
ad xp̃m: non qualẽ ipsi finxert̃. s qua¬
lem patres hebrei ꝓpħauert̃. Si enim
id̾e apłs ait. Cũ autẽ transieris ad
dñm: auferet᷑ uelam̃. Neq enĩ mirũ
ẽ qͦd resurgenti xp̃o ⁊ dicenti. oporte
isti credere: quandoqͥdẽ xp̃c ipse nar¬
rauit. quid abraham dixerit mmmi¬
sericordi cuidã diuiti. cũ apud in¬
feros torqueret᷑. ⁊ peteret inde mit¬

Expanded text:
scripta sunt in Lege Moysi, et Prophetis, et Psalscripta sunt in Lege Moysi, et Prophetis, et Psalmis de me . CAicant, non eum, quem praedicauerunt apostoli, sed suum proprium fallacem fallaciter, cuius falsitatis sectatores congruenter et ipsi mentiuntur, nisi quod inpudenter sibi credi uolunt, cum se mentientis discipulos esse profiteantur: contigit eis, quod de ipsis infidelibus Iudaeis dicit apostolus: cum legitur Moyses, uelamen est super cor eorum; neque enim auferetur hoc uelamen, per quod non intad Christum: non qualem ipsi finxerunt, sed qualem Patres Hebraei prophetaverunt. Sic enim idem apostolus ait: Cum autem transieris ad Dominum, auferetur velamen . Neque enim mirum est quod resurgenti Christo, et dicenti, Oportebisti credere: quandoquidem Christus ipse narravit, quid Abraham dixerit immisericordi cuidam diviti, cum apud inferos torqueretur, et peteret inde mit
Abbreviated transcription (Latin):
gła eoꝵ: nͥ p̃cipue illa de qua ide apłs
paulus ad eosdẽ romanos dicit. quid
ergo ampliꝰ ẽ iudȩo aut quȩ utilitas
circũcisionis: Multũ ꝑomnẽ modũ.
Primũ quidẽ: quia credita sunt
illis eloqͥa di. Querant isti que sint
eloquia di credita uidȩis: & osten
p̃cipue ꝑtinere: hͥ quia ⁊ uetꝰ testa¬
mentũ illis ẽ datũ. ⁊ nouũ in uete¬
ri figatũ: Legis aũt constitutionẽ
quȩ isrłitis data ẽ. non intelligentes
eius dispensationẽ. qͥa iam ñ uult
nos ds eẽ sub lege s sub grã: rep̃hen¬
dere isti solent imꝑitia furiosa. Ce¬
dant gͦ auctoritati apłicȩ: que lau¬
dans atq cõmendans isrłitarũ excel¬
lentiã. etiam hoc enumerauit quod
ñ utiq in eorũ laude poneret᷑. Si aũt
xp̃m non predicaret: ñ ipse dñs dice¬
ret. si crederetis moysi crederetis for¬
sitan ⁊ mͥ. De me enĩ ille scͥpsit. Nec
post resurrectionẽ sic ei attestaret᷑
dicens. Oportebat impleri omĩa que

Expanded text:
a eorum nisi praecipue illa, de qua idem Paulus ad eosdem Romanos dicit: quid ergo amplius est Iudaeo? aut quae utilitas circumcisionis? multum per omnem modum. primum quidem, quia credita sunt illis eloquia dei. quaerant isti, quae sint eloquia dei credita Iudaeis, et ostendpraecipue pertinere, nisi quia et uetus testamentum illis est datum et nouum in uetere figuratum? legis autem constitutionem, quae Israhelitis data est, non intellegentes eius dispensationem, quia iam non uult nos deus esse sub lege, sed sub gratia, reprehendere isti solent inperitia furiosa. cedant ergo auctoritati apostolicae, quae laudans atque commendans Israhelitarum excellentiam etiam hoc enumerauit, quod non utique in eorum laude poneretur. Si autem Christum non praedicaret, non ipse Dominus diceret, Si crederetis Moysi, crederetis et mihi; de me enim ille scripsit : nec post resurrectionem sic ei attestaretur, dicens, Oportebat impleri omnia quae
Abbreviated transcription (Latin):
animalia: sicut in ȩccl̃iȩ saeram̃tes
⁊ bom & mali uersantur. Quod septe¬
na sunt munda. ⁊ bina immunda.
non quia pautiores sunt mali quam
boni: s quia boni seruant unitatem
cõm̃dat: sapientiȩ. ⁊ intellectꝰ consi¬
lii ⁊ fortitudinis. scientiȩ ⁊ pietatis.
⁊ timoris dñi. Unde ⁊ ille numerꝰ

Expanded text:
animalia : sicut in Ecclesiae Sacramentis animalia : sicut in Ecclesiae Sacramentis et boni et mali versantur. Quod septena sunt munda, et bina immunda : non quia pauciores sunt mali quam boni; sed quia boni servant unitatem commendat, sapientiae et intellectus, consilii et fortitudinis, scientiae et pietatis, et timori
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ ꝓpbiam prenuntiatꝰ in sexta ꝑ eũ¬
geliũ difamatꝰ. Quod eiꝰ altitudo tr¬
guita cubitis surgit quẽ numerũde¬
cies habet intrecentis cubitis longi
głicã conse crauit. contestans legẽ
ñ se uenisse soluere s implere. Legis
aut̃ cor: indecẽ p̃ceptis agnoscit᷑. Un¬
de decies tricens archȩ longitudo
ꝑficit᷑: unde ⁊ ipse noe ab adam deci¬
mus cõputat᷑. Quod bitumine gli¬
nant᷑ archȩ ligna intrinsecus ⁊ extͥi¬
secꝰ ut in cõpage unitatis significet
tolerantia caritatis: ne scandalis ȩch¬
siam tẽptantib siue ab eis qͥintꝰ siue
ab eis qui foris st̃. cedat fr̃na uinctus
⁊ soluat᷑ uincłm pacis. Est emĩbti¬
men feruentissimũ ⁊ uiolentissim
gluten significans dilectionis ardi¬
rem ui magna fortitudinis ad tener
tẽ. Quod cuncta animaliũ genera
in archam claudunt᷑: sicut omnes
gentes quas etiã petro demonstratꝰ
discus ille significat eccłia contins
Quod ⁊ munda ⁊ immunda ibi sunt

Expanded text:
iam praenuntiatus, in sexta per Evangelium diffamatus. Quod ejus altitudo triginta cubitis surgit, quem numerum decies habet in trecentis cubitis longitngelicam consecravit, contestans Legem non se venisse solvere, sed implere . Legis autem cor in decem praeceptis agnoscitur: unde decies tricenis arcae longitudo perficitur; unde et ipse Noe ab Adam decimus computatur . Quod bitumine glutinantur arcae ligna intrinsecus et extrinsecus : ut in compage unitatis significetur tolerantia charitatis, ne scandalis Ecclesiam tentantibus, sive ab eis qui intus, sive ab eis qui foris sunt, cedat fraterna junctura, et solvatur vinculum pacis. Est enim bitumen ferventissimum et violentissimum gluten, significans dilectionis ardorem, vi magna fortitudinis ad tenendem. CAPUT XV. Quod cuncta animalium genera in arca clauduntur: sicut omnes gentes, quas etiam Petro demonstratus discus ille significat, Ecclesia continet. Quod et munda et immunda ibi sunt
Abbreviated transcription (Latin):
apud inferos torqueret᷑. ubi ñ fit ues¬
pera: quia ibi nullus rerũ defectꝰ ẽ.
Sexto die: ingenesi format᷑ homo
ad imaginẽ dei. Sexta ȩtate scłi ma¬
iifestatur reformatio nr̃a in nouita¬
te mentis: scđm imaginẽ eiꝰ. qui crea¬
uit nos sicut dicit apłs. Fit uiro dor¬
mienti coniuux de latere: fit xp̃omo¬
rienti eccła de sacramento sanguinis
qui de latere mortui ꝓfluxit. Uoca¬
tur eua. uita ⁊ mater uiuoꝵ. quȩ de
uiri sui latere factaẽ: ⁊ dicit dñs in
eũgłio. si qͥs ñ manducauerit carnẽ
meam ⁊ bib̃it sangumẽ meũ. ñ habe

Expanded text:
apud inferos torqueretur, ubi non fit uesapud inferos torqueretur, ubi non fit uespera, quia nullus ibi rerum defectus est. sexto die in genesi formatur homo ad imaginem dei: sexta aetate saeculi manifestatur reformatio nostra in nouitate mentis secundum imaginem eius, qui creauit nos, sicut dicit apostolus. fit uiro dormienti coniux de latere: fit Christo morienti ecclesia de sacramento sanguinis, qui de latere mortui profluxit. uocatur Eua uita et mater uiuorum, quae de uiri sui latere facta est: et dicit dominus in euangelio: si quis non manducauerit carnem meam et biberit sanguinem meum, non habe
Abbreviated transcription (Latin):
bis insinuant᷑. partim etiã facta nar¬
rant᷑. uerũtamen nͥ aliqua ibimani¬
festa essent: non cõp̃henderet᷑ sensꝰ
quo etiã obscura clarescerent. Quãꝙͣ
⁊ ex illis quȩ figuris inuoluta ft̃. si quȩ¬
dã uelut sub uno aspectu quasi con¬
texta ponant᷑: ita coniungunt in con¬
testatione. xp̃i uoces suas. ut cuiꝰ uis ob¬
timsi surditas erubescat. Sex dieb
ingenesi consũmauit ds oĩa oꝑafua:
⁊ uii. requieuit. Sex ȩtatib huma¬
nũ genꝰ hoc scło ꝑsuccessiones tẽpoꝵ
di oꝑa insigniunt: quarũ pͥma ẽ.
ab acdam usq ad noe. Scđa a noe:
usq ad abrahã. Tertia ab abraham:
usq ad dauid. Quarta a dauid: usq
transmigrationẽ in babiloniam.
Quinta inde: usq ad humilẽ ad
nunc agitur: donec excelsus ueniat ad
iudiciũ. Septima uͦ intelligit᷑ in reqͥe
sc̃oꝵ. non in hac uita. s in alia ubi inidit
requiescentẽ pauꝑem. diues ille cum

Expanded text:
lis insinuantur, partim etiam facta narlis insinuantur, partim etiam facta narrantur. uerumtamen nisi aliqua ibi manifesta essent, non conprehenderetur sensus, quo etiam obscura clarescerent. quamquam et ex illis, quae figuris inuoluta sunt, si quaedam uelut, sub uno aspectu quasi contexta ponantur, ita coniungunt in contestatione Christi uoces suas, ut cuiusuis obtunsi surditas erubescat. Sex diebus in genesi consummauit deus omnia opera sua, septimo requieuit: sex aetatibus humanum genus hoc saeculo per successiones temporum dei opera insigniunt. quarum prima est ab Adam usque ad Noe, secunda a Noe usque ad Abraham, tertia ab Abraham usque ad Dauid, quarta a Dauid usque ad transmigrationem in Babyloniam, quinta inde usque ad humilem adua, quae nunc agitur, donec excelsus ueniat ad iudicium. septima uero intellegitur in requie sanctorum non in hac uita, sed in alia, ubi uidit requiescentem pauperem diues ille, cum
Abbreviated transcription (Latin):
tequã uideret om̃s gentes credere
in xp̃m. qͥ predicat᷑ ex semine abra¬
ham. Nunc uͦ cũ hoc impleri uide¬
amus. quod tanto ante p̾nunciatũ
legimꝰ. cũ om̃s gentes iam bñdicant᷑
in semine abrahȩ. cui dictũ ẽ. ante
annoꝵ milia in semine tuo bñdicen¬
tur om̃sgentes: qͥuis tã ꝑtinaciter
nsaniat. ut uł aliũ xp̃m qui non sit
ex semine abrahȩ cmetur inducere.
uł de isto uero. xp̃o ꝓpħias hebreas. cu¬
ius gentis pater est abraham. nichil
existimet p̾nunciasse: Quis autem
potest ñ dico una breui responsione
qualẽ in hoc oꝑe habere coartam. sed
quolibet ingenti uolumine omĩa cõ¬
memorare p̃conia ꝓpħarũ hebreoꝵ
de dño ⁊ saluatore nr̃o iħu xp̃o: quan¬
doqͥdẽ omĩa quȩ illis continent᷑ libris.
uel de ipso dictast̃ uł ꝓpt̃ ipsũ. Sed
ꝓpt̾ exercitationẽ querentis ⁊ delecta¬
tionẽ inuenientis: multo plura ibi ꝑ
allegorias ⁊ enigmata. partim solis u̾¬

Expanded text:
tequam uideret omnes gentes credere tequam uideret omnes gentes credere in Christum, qui praedicatur ex semine Abraham. nunc uero, cum hoc inpleri uideamus, quod tanto ante praenuntiatum legimus, cum omnes gentes iam benedicantur in semine Abrahae, cui dictum est ante annorum milia: in semine tuo benedicentur omnes gentes: quis tam pertinaciter insaniat, ut uel alium Christum, qui non sit ex semine Abrahae, conetur inducere, uel de isto uero Christo prophetias Hebraeas, cuius gentis pater est Abraham, nihil existimet praenuntiasse ? Quis autem potest, non dico una breui responsione, quales in hoc opere habere coartamur, sed quolibet ingenti uolumine omnia commemorare praeconia prophetarum Hebraeorum de domino et saluatore nostro Iesu Christo? quandoquidem omnia, quae illis continentur libris, uel de ipso dicta sunt uel propter ipsum. sed propter excitationem quaerentis et delectationem inuenientis multo plura ibi per allegorias et aenigmata partim uerbis so
Abbreviated transcription (Latin):
credã fabulã uanã ⁊ longam contra
paulũ narranti: an in paulo p̃mo¬
nenti. siquis uob̃ euangelirauerst
p̃terquã qͦd euangelizamꝰ uob̃ ana¬
thema sit. Hic forte dicant. Osten
consceͥpta. Proinde quisqͥs hoc osten¬
dere ñ potuerit. ipse non intelligit:
tiuntur. Uerũtam̃ ut multa ñ colli¬
gam e⁊ hoc unũ cõiemorẽ. quod eodẽ
loco apłs consequent̃ dicit. ñ potest
tibi semen: hoc ẽ. non hii qui filii car¬
nis. hii filii dĩ. s filii ꝓmissionis. de pu¬
tant᷑ insemen. Quid adhec respon¬
suri sunt. cum aꝑte alio loco de ħ
semine ad abraham dicat᷑: in semine
tuo benedicent᷑ om̃s gentes terrȩ:
slã si eo tempore hinc disputaremꝰ
quo tẽpore hoc exponebat apłs. di¬
cens. abrahe dictȩ sunt repmissiones
⁊ semini eiꝰ. ñ dicit ÷ seminib tanꝗͣ
mmultis. s tanquã in uno ⁊ semini
tuo quod ẽ xp̃c: fortasse non aliqͥs
tã impudent̾ nollet hoc credere an¬

Expanded text:
credam fabulam uanam et longam contra credam fabulam uanam et longam contra Paulum narranti, an Paulo praemonenti: si quis uobis euangelizauerit praeterquam quod euangelizauimus uobis, anathema sit? Hic forte dicant: "ostenconscripta. proinde quisquis hoc ostendere non potuerit, ipse non intellegit; es mentiuntur. uerumtamen ut multa non colligam et hoc unum commemorem, quod eodem loco apostolus consequenter dicit: non potest  Isaac uocabitur tibi semen: hoc est, non hi qui filii carnis, hi filii dei, sed filii promissionis deputantur in semen. quid ad haec responsuri sunt, cum aperte alio loco de hoc semine ad Abraham dicatur: in semine tuo benedicentur omnes gentes terrae? nam si eo tempore hinc disputaremus, quo tempore hoc exponebat apostolus dicens: Abrahae dictae sunt promissiones et semini eius — non dicit: et seminibus tamquam in multis, sed tamquam in uno — et semini tuo, quod est Christus: fortasse aliquis non tam inpudenter nollet hoc credere, an
Abbreviated transcription (Latin):
mortuũ fuisse quomͦ credt̃: qͥuẽ mor¬
tale corpꝰ habuisse non credunt. Hos
aut̃ non illis tanquã eiꝰ xp̃i qͥ fallax
fuit: s eiꝰ qui om̃ino ñ fuit fallacib
p̃dicatorib non credimꝰ. Habemꝰ em̃
xp̃m uerũ atq ueracem. predictũ aꝓ
phetis. p̃dicatũ ab apłis. p̃dicationis
suȩ testimonia ex lege & ꝓpħis adhi¬
bentib. sicut innumerabilib locis
ostendunt: quod paulus breuissi¬
me uerissimeq cõplexus ẽ dicens.
Nunc aut̃ sine lege iusticia di ma¬
nifestata ẽ: testificata ꝑlegẽ & ꝓ¬
ẽẽ aꝑtissime dixit ⁊ testamenta.⁊
legis constitutionẽ. ⁊ ꝓmissiones:
De quo. ꝓmissiones: ñisi de xp̃o:
Quod breuit alio loco det̾minat.
cũ de xp̃o loquit᷑ dicens: quotqͦt em̃
sunt ꝓmissiones dĩ in illo etiã. Dicit
mͥ popłis isrłitarũ ẽẽ. legis constitu¬
loquens. quot qͦt enĩ sunt ꝓmissiones
di in illo etiam: ⁊ tum dicis isrłitas
restat. nͥ ut eligam utrũ manicheo

Expanded text:
mortuum fuisse credunt, quem mortale corpus habuisse non credunt ? Nos autem non illis tamquam eius Christi, qui fallax fuit, sed eius, qui omnino non fuit, fallacibus praedicatoribus non credimus. habemus enim Christum uerum atque ueracem, praedictum a prophetis, praedictum ab apostolis praedicationis suae testimonia ex lege et prophetis exhibentibus, sicut innumerabilibus locis ostendunt. quod Paulus breuissime uerissimeque conplexus est dicens: nunc autem sine lege iustitia dei manifestata est, testificata peesse apertissime dixit et testamenta et legis constitutionem et promissiones ? de quo promissiones nisi de Christo? quod breuiter alio loco determinat, cum de Christo loquitur dicens: quotquot enim sunt promissiones dei, in illo etiam. dicit mihi Paulus Israhelitarum esse legis constituloquens: quotquot enim sunt promissiones dei, in illo etiam: et tu mihi dicis Israhelitas restat, nisi ut eligam, utrum Manichaeo
Abbreviated transcription (Latin):
multitudinẽ congregat eccła ꝓpt̃
repletus ẽ orbis: ⁊ ido arͣchȩ infe¬
riora ista dicta sunt. qͥa in hac t̾re¬
na uita ẽ. diuersitas gentiũ. In sũ¬
mo aut̃ om̃s : in unũ consũmam᷑.
nos desuꝑ celesti unitate consum¬
mans. Quod post septẽ dies ex quo
ingressus ẽ. noe. inarchã factum ẽ
diluiuũ: quia spe futurȩ quietis
quȩ septuno die significata ẽ. bap¬
tizamur. Quod pret̾ archã omnis
caro quã int̾ra sustentabat. diliuuio
consumpta ẽ: quia pret̾ eccłiȩ soci¬
etatẽ. aqua baptismi quãuis eadẽ
sit non solũ non ualet ad salutem s
ualet potius ad ꝑnitiẽ. Quod qua-¬
draginta dieb ⁊ quadraginta nocti¬
b pluit: qͥa om̃is reatꝰ peccatoꝵ qͥ

Expanded text:
multitudinem congregat Ecclesia, pmultitudinem congregat Ecclesia, prepletus est orbis. Et ideo arcae inferiora ista dicta sunt, quia in hac terrena vita est diversitas gentium, in summo autem omnes in unum consummamur. desuper caelesti unitate consummans. Quod post septem dies, v ex quo ingressus est Noe in arcam, factum est diluuium: quia spe futurae quietis, quae septimo die significata est, baptizamur. quod praeter arcam omnis caro, quam terra sustentabat, diluuio consumpta est: quia praeter ecclesiae societatem aqua baptismi quamuis eadem sit, non solum non ualet ad salutem, sed ualet potius ad perniciem. quod quadraginta diebus et quadraginta noctibus pluit: quia omni
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃ĩ sp̃c ꝑtinens in septies septenis qͥ
fiunt quadraginta nouẽ. uno ad¬
dito consũmat᷑. ꝓpt̃ quod dictũẽ:
studentes seruare unitatẽ sp̃o in
uincło pacis. Mali aũt inbinario
numero. ad scisma faciles: & quodã
mͦ diuisibiles. ostendunt᷑. Quod ip¬
se noe cũ suis octauus enumeratur:
quia in xp̃o spes nr̃e resurrectionis ap
paruit. qui octauo die id ẽ post sab¬
bati septimũ pͥmo a mortuis resurrex̃.
qui dies apassione tercius. in nume¬
ro autẽ dierũ. qui ꝑ om̃e tempꝰ uol¬
uunt᷑. ⁊ octauus ⁊ primus ẽ. Quod
archa collecta ad unũ cubitũ de
suꝑ consũmat᷑: sicut eccł̃ia corpus
xp̃i. i nitatẽ collecta sublimat᷑
⁊ ꝑficuur. Unde ipse dicit in eũge¬
lio. Qui mecũ non colligit. spargit.
Quod additus ei fit alatere: ne¬
mo quippe intrat in eccłam. nͥ ꝑsa-
hoc aũt: de. xp̃i latere aꝑto mana-¬
uit. Qđ inferiora archȩ bicame¬
rata & tricamerata construuntur.
sicut ex om̃ib gentib uel biꝑtitam

Expanded text:
s pertinens in septies septenis, qui fiunt quadraginta nouem, uno addito consummatur: propter quod dictum est: studentes seruare unitatem spiritus in uinculo pacis. mali autem in binario numero ad schismata faciles et quodam modo diuisibiles ostenduntur. quod ipse Noe cum suis octauus enumeratur: quia in Christo spes resurrectionis nostrae adparuit, qui octauo die, id est post sabbati septimum primo a mortuis resurrexit; qui dies a passione tertius, in numero autem dierum, qui per omne tempus uoluuntur, octauus et primus est. Quod arca super consummatur: sicut Ecclesia corpus Christi in unitatem collecta sublimatur et perficitur. Unde dicit in Evangelio: Qui mecum non colligit, spargit . Quod aditus ei fit a latere: nemo quippe intrat in Ecclesiam, nisi hoc autem de Christi latere aperto manavit. Quod inferiora arcae bicamerata et tricamerata construuntur : sicut ex omnibus gentibus vel bipartitam
Abbreviated transcription (Latin):
tisset peccatũ suũ sibi hoc tribuens
⁊ confitens do: ac sic adiutꝰ indulgen¬
tiȩ gr̃a. ipsi peccato suo dñaret᷑. ñ illo
sibi dominante. seruus peccati fr̃ei
occidet innocentẽ. Sic ⁊ iudĩ in que
hec figura gerebant᷑. si quiescerent
a sua ꝑturbatione. ⁊ tempꝰ salutis

Expanded text:
tisset peccatum suum sibi hoc tribuens tisset peccatum suum sibi hoc tribuens et confitens deo ac sic adiutus indulgentiae gratia ipse peccato suo dominaretur, non illo sibi dominante seruus peccati fratrem occideret innocentem. sic et Iudaei, in quorum haec figura gerebantur, si quiescerent a sua perturbatione et tempus salutis
Abbreviated transcription (Latin):
patrẽ. quo cum in forma di ẽẽt. ñ
rapinã arbitratꝰ ẽ ẽẽ se equalẽ do.
s semet ipsũ exinaniuit formam
serui accipiens. reliquisse etiam
matrẽ sinagogam udeoꝵ ueteri
testamento carnaliter adherentem:
& adhesisse uxori suȩ sc̃e eccłiȩ. ut pa¬
ce noui testam̃ti eẽnt duo in carne u¬
na : Quia cũ sit ds̃ apud patrẽ ꝑ qũ
factisumꝰ. factus est ꝑ carnẽ particeps
nr̃: ut illiꝰ capitis corpꝰ ẽẽ possimꝰ. Si
cut cayn sacrificiũ exterrȩ fructibꝰ
repbat᷑. abel aũt sacrificiũ ex ouib
earũ adipe suscipit᷑: ita noui testam̃¬
ti fides ex innocentia gr̃e dm laudanss
uet̾is testam̃ti t̾renis oꝑib ante pom¬
tur: quia ⁊ si ante iudei recte illa fe¬
cert̃. in eo tam̃ infidelitatis rei st̃. qͥa
distinxert̃. Dixit enĩ d̾s ad cayn. Si
recte offeras recte aũt ñ diuuidicas.
peccasti. Qui si obtemperasset do dͥi¬
centi. quiesce. ad te enim conuersio
eius. ⁊ tu dñab̃is illius. ad se conuer¬

Expanded text:
ma dei esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis deo, sed semet ipsum exinaniuit formam serui accipiens. reliquisse etiam matrem, synagogam Iudaeorum ueteri testamento carnaliter inhaerentem, et adhaesisse uxori suae sanctae ecclesiae, ut pace noui testamenti essent duo in carne una, quia cum sit deus apud patrem, per quem facti sumus, factus est per carnem particeps noster, ut illius capitis corcut Cain sacrificium ex terrae fructibus reprobatur, Abel autem sacrificium ex ouibus et earum adipe suscipitur, ita noui testamenti fides ex innocentia gratiae deum laudans ueteris testamenti terrenis operibus anteponitur, quia etsi ante Iudaei recte illa fecerunt, in eo tamen infidelitatis rei sunt. quidistinxerunt. dixit enim deus ad Cain: si recte offeras, recte autem non diuidas, peccasti. qui si obtemperasset deo dicenti: quiesce; ad te enim conuersio eius, et tu dominaberis illius, ad se conuer
Abbreviated transcription (Latin):
gunt᷑ enucleate minutatimq trac̾
ue in bonis xp̃ianis siue in malis.
Neq enĩ frustra dixit apłs. adã qui
ẽ forma futuri: ut illud. relinquet
homo patrẽ ⁊ matrẽ ⁊ adherebit uxo¬
ri suȩ. ⁊ erunt duo in carne una.

Expanded text:
guntur, enucleate minutatimque tractue in bonis christianis siue in malis. neque enim frustra dixit apostolus: Adam, qui est forma futuri, et illud: relinquet homo patrem et matrem et adhaerebit uxori suae, et erunt duo in carne una.
Abbreviated transcription (Latin):
benedictꝰ in scła. Quid potest ha¬
bundantiꝰ dici. quid exp̃ssius decla¬
rari: quid santius cõm̃dari: Quȩ
est emim adoptio isrłitarũ: insi ꝑfilium
di: Unde ad galathas dicit. Cũ autẽ
uenit plenitudo temꝑis. misit ds fili¬
um suũ factũ ex muliere factũ sub
lege. ut eosqͥsub lege erant redimeret:

Expanded text:
benedictus in saecula . Quid potest abundantius dici, quid expressius declarari, quid sanctius commendari? Quae est enim adoptio Israelitarum, nisi per Filium Dei? unde ad Galatas dicit: Cum autem venit plenitudo temporis, misit Deus Filium suum factum ex muliere, factum sub L
Abbreviated transcription (Latin):
ampliꝰ: nͥ forte hoc de aliis aliquib
ipħis. ñ de nr̃is hebreis dictũ uolt̃
intelligi: S quanquã ꝑ quos libet
dictum sit de illo tam̃ filio di ꝓmissũ
est. euuangłiũ: qui factꝰ ẽ ex semine
dauid scđm carnẽ. In quod eũgłiũ
segregatũ sedicit apłs. Istoꝵ aut̃ẽ

Expanded text:
amplius? nisi forte hoc de aliis aliquibus amplius? nisi forte hoc de aliis aliquibus prophetis, non de nostris Hebraeis dictum uolunt intellegi. sed quamquam per quoslibet dictum sit, de illo tamen filio dei promissum est euangelium. qui factus est ei ex semine Dauid secundum carnem, in quod euangelium se
Abbreviated transcription (Latin):
stus. ut ꝓpħas hebreos neq quicꝗͣ
de xp̃o prenunciasse. neq si p̃nunti¬
auert̃ eoꝵ testimonia nob̃ ꝓdesse:
neq illos ipsos ex eoꝵdẽ testimonior
dignitate uixisse credamꝰ. Nos itas
demonstrabimꝰ. ⁊ eoꝵ de xp̃o p̃sagia.¬
⁊ quantũ ꝑea nob̃ ad fidi firmitatẽ
ueritatẽq consultũ sit: ⁊ eos sue pro¬
pħiȩ congruent̃ apteq uixisse. In
hac triꝑtita disputatione. illud quͦ
primo posui longũ ẽ. sic ꝓbare. it
de illis omib libris testimonia ꝓfe
mo auctoritatis pondere conterã.
Itaquippe. non accipit ꝓpħas he¬
breos: ut acciꝑe se tamen ꝓfitea
quo cum se ipse tanquã cũ aduer¬
sa uoce interrogasset. utrũ eum
acipet. respondit & maxime: quid de
llor. ꝓpħia dicat audiamꝰ. Paulus in¬
quit seruus. xp̃i iħi. uocatꝰ apłs. se¬
gregatꝰ in euangłium drqđ̃ ante ꝓmi¬
serat ꝑ ꝓphas suos inscripturis sius
scĩs. de filio suo qui factꝰ ẽ ei ex semi¬
ne daiid scłm carnẽ. Quid uolunt

Expanded text:
Hebraeos neque quicquam de Christo praenuntiauisse neque, si praenuntiarunt, eorum testimonia nobis prodesse neque illos ipsos ex eorundem testimoniorum dignitate uixisse credamus. nos itaque demonstrabimus et eorum de Christo praesauantum per ea nobis ad fidei ueritatem firmitatemque consultum sit, et eos suae prophetiae congruenter apteque uixisse. in hac tripertita disputatione illud, quod primo posui, longum est sic probare, ut de illis omnibus libris testimonia profmo auctoritatis pondere conteram. ita quippe non accipit prophetas Hebraeos, ut accipere se tamen profiteatquo cum se ipse tamquam ex aduersa uoce interrogasset, utrum eum acciperet, respondit: et maxime. quid de illorum prophetia dicat, audiamus. Paulus, inquit, seruus Christi uocatus apostolus segregatus in euangelium dei, quod ante promiserat nctis de filio suo, qui factus est ei ex semine Dauid secundum carnem. quid uult
Abbreviated transcription (Latin):
onem dĩ: & nusquã inquit credat᷑
litteris sibimet aduersis. atq con-¬
trariis. S ido tibi hoc uidetur:
quia non intelligis. Nam & qͥcqͥd
ꝓtulisti quod tale uideret᷑ demon¬
stratũ est. quã non intelligas : et
quicqd ꝓtuleris de monstrabitur.
Nulla ergo causa est. quare illis
litteris tanta auctoritate preditis
non credamus: & plane ista maxi¬
ma causa ẽ. cur eos qui aliud an-¬
nuntiant anathematiremꝰ.

Expanded text:
onem dei, et nusquam, inquit, creditur onem dei, et nusquam, inquit, creditur litteris sibimet aduersis atque contrariis. sed ideo tibi hoc uidetur, quia non intellegis; nam et quicquid protulisti,. quod tale uideretur, demonstratum est, quam non intellegas, et quicquid protuleris, demonstrabitur. nulla ergo causa est, quare illis litteris tanta auctoritate praeditis non credamus; et plane ista maxima causa est, cur eos, qui aliud adnuntiant, anathemem
Abbreviated transcription (Latin):
illo regno priuaret᷑. eiusq naturã
atq substantiã usq ado ẽẽ. muta¬
bilem. corruptibilẽ. uiolabilem.
coinquinabilem. ut pars eiꝰ que¬
dam nec mundari ualeat: & ab
ipso qui eam sciens innocentẽ de
suis uiscerib nichilq apud se pec¬
cantẽ tantȩ contaminationi per¬
miscuit. eterno globi supplitio pu-¬
niat᷑. Iste finis ẽ om̃ium argumen¬
torũ fabularũq ur̃arũ. quarum
utinã sit finis s in corde & inore
ur̃o : ut aliquando tam execran¬
das blasphemias credere ac dicere
desinatis. S ex ipsis inquit litteris
ꝓbo: quã eis non ubiq credendũ
sit. qm̃ contraria sibi loquuntur.
Cur ñ gͦ potius dicis nunquam
eis ẽẽ credendũ : tͥanquã in con¬
stantib seseq impugnantibus
testib : S hoc inquit eligo: qͦd
consentaneũ uideo ueritati. Cui
ueritati: fabulȩ scilicet tuȩ. haben¬
ti in capite bellũ dĩ. in medio con¬
taminationẽ dĩ. in fine dampnati¬

Expanded text:
ille regno priuaretur, eiusque naturam ille regno priuaretur, eiusque naturam atque substantiam usque adeo esse mutabilem, corruptibilem, uiolabilem. coinquinabilem, ut pars eius quaedam nec mundari ualeat et ab ipso, qui eam sciens innocentem de suis uisceribus nihilque apud se peccantem tantae contaminationi permiscuit, aeterno globi subplicio puniatur. iste finis est omnium argumentationum fabularumque uestrarum: quarum utinam sit finis, sed in corde et in ore uestro, ut aliquando tam execrandas blasphemias credere ac dicere desinatis. sed ex ipsis, inquit, litteris probo, quam eis non ubique credendum sit, quoniam contraria sibi loquuntur. cur non ergo dicis potius nusquam eis esse credendum tamquam inconstantibus seseque inpugnantibus testibus? sed hoc, inquit, eligo. quod consen- . taneum uideo ueritati. cui ueritati? fabulae scilicet tuae habenti in capite bellum dei, in medio contaminationem dei, in fine damnati
Abbreviated transcription (Latin):
ne apłos quib cõmunicando & cũ
quib conferendo euangłium eiꝰdẽ
societatis ẽe appareret. eccłia illi
om̃ino non crederet: S cũ cogno¬
uissent eum hoc annuntiantem
quod etiã illi annuntiabant. ut
in eoꝵ cõmumone atq unitate
uiuentẽ accedentib etiam ꝑ eum
talib signis qualia & illi oꝑabant᷑:
ita eum dño cõmendante meruit
auctoritatẽ. ut uerba illiꝰ hodie
locutꝰ audiatur. Et putat mani-¬
cheus credi sibi debere ab eccłia
xp̃i loquenti contra scripturas. tan¬
ta & tam ordinata auctoritate
firmatas : ꝑ quas ei precipue con¬
mendatũ ẽ. ut siquis illi annunti¬
auerit pret̾quã quod accepit ana
qua de monstrẽ scripturis illis non
ẽẽ credendũ. Certe non argumen¬
taris: & tamen in ipsa argumen¬
tatione suꝑaris. Ad hoc enĩ redigi¬
tur omĩs argumentatio tua. ut
ad extremũ credat anima ido se
in hoc mundo eẽ miseram. quia
miseria sua dõ suo subuenit. ne

Expanded text:
ne apostolos, quibus communicando et cum ne apostolos, quibus communicando et cum quibus conferendo euangelium eiusdem societatis esse aomnino non crederet? Sed cum cognovisset eum hoc annuntiantem, quod etiam illi annuntiabant, et in eorum communione atque unitate viventem, accedentibus etiam per eum talibus signis, qualia et illi operabantur; ita, eum Domino commendante, meruit auctoritatem, ut verba illius hodie locutus audiatur . Et putat Manichaeus credi sibi debere ab Ecclesia Christi, loquenti contra Scripturas, tanta et tam ordinata auctoritate firmatas: per quas ei praecipue commendatum est, ut quisquis illi annuntiaverit praeterquam quod accepit, anaqua demonstrem Scripturis illis non esse credendum. Certe non argumentaris? Et tamen in ipsa quoque argumentatione superaris. Ad hoc enim redigitur omnis argumentatio tua, ut ad extremum credat anima, ideo se in hoc mundo esse miseram, quia miseria sua deo suo subuenit, ne
Abbreviated transcription (Latin):
Quia & illȩ litterȩ si ꝓferrentur:
utiq considerandum erat a quib
ꝓferrentur. Si ab illo: illis primit᷑
sine dubio ꝓferri potuerunt. qui
tunc eidem coherebant. & ꝑ illos
etiam ad alios ꝑuenire. Quod si
factũ eẽt: ꝑ illas quas cõme moraui
p̃positoꝵ & populoꝵ successiones.
confirmatissima auctoritate cla¬
rescerent. Quis est gͦ tam demens
ꝓtulerit manicheus: & non credat
facta uel dicta eẽ. xp̃i. quȩ scripsit
matħs: Aut si etiam de matheo u¬
trum ipse ista scripserit dubitat.
de ipso quoq matheo non potius
id credat quod inuenit in ȩccłia.
quȩ ab ipsius matħi temporib usq
ad hoc tempꝰ certa successionum se¬
rie declaratur. & credat nescio cui
extransuerso de ꝑside post ducen-¬
tos uel amplius annos uemienti &
suadenti. ut illi potius qͥd xp̃c dixe¬
rit. feceritq credatur: cum ipse
apłs paulus post ascensionẽ dni de
celo uocatus. si non iueniret mear¬

Expanded text:
Quia et illae litterae si proferrentur, Quia et illae litterae si proferrentur, utique considerandum erat a quibus proferrentur. Si ab ipso, illis primitus sine dubio proferri potuerunt, qui tunc eidem cohaerebant, et per illos etiam ad alios pervenire. Quod si factum esset, per illas quas commemoravi praepositorum et populorum successiones confirmatissima auctoritate clarescerent. Quis est ergo tam demens, quam protulerit Manichaeus, et non credat facta vel dicta esse Christi quae scripsit Matthaeus? aut si etiam de Matthaeo utrum ipse ista scripserit dubitat, de ipso quoque Matthaeo non potius id credat, quod invenit in Ecclesia, quae ab ipsius Matthaei temporibus usque ad hoc tempus certa successionum serie declaratur; et credat nescio cex transuerso de Perside post ducentos uel amplius annos uenienti et suadenti, ut illi potius, quid Christus dixerit feceritque credatur, cum ipse apostolus Paulus post ascensionem domini de caelo uocatus, si non inueniret in car
Abbreviated transcription (Latin):
tres potuerit habere ioseph. Qs¬
si cogitantib non occurrisset unꝰ
qui genuit. alius qui adoptauit:
nec sic facile debuistis aduersus
tantam auctoritatem preꝓperam
ꝓferre sententiã. Nunc uͦ si uel am¬
moniti cogitatis. quã hoc fieri potu¬
erit. euangłio simplicit̾ credite:
& potius uos tam male ac ꝑuerse
argumentari desistite. Quod aut̃
putat querendũ ẽẽ faustus. quid
de se iħc ipse predicauerit: c̾ui ñ
iustũ uideatur  S nunquid hoc
scire potest nͥ discipłis eius narran
eiꝰ fides habebitur annuntiantib
quid de se ipse p̾dicauerit : Si en̾i
plate fuerint aliquȩ litterȩ. quȩ
nullo alio narrante ipsius ꝓpͥe. xp̃i
ut si uere ipsius ẽent non legerent᷑.¬
non acciperentur. non precipuo
culmine auctoritatis eminerent
in eiꝰ eccł̃ia. quȩ ab ipso ꝑ apłos suc¬
cedentib sibimet episcopis usq ad
hȩc tempora ꝓpagata dilatatur.
multis in ea iam cõpletis quȩ ante

Expanded text:
tres potuerit habere Ioseph. qutres potuerit habere Ioseph. quodsi cogitantibus non occurrisset unus, qui genuit, alius, qui adoptauit, nec sic facile debuistis aduersus tantam auctoritatem praeproperam proferre sententiam; nunc uero si uel admoniti cogitatis, quam hoc fieri potuerit, euangelio simpliciter credite et uos potius tam male ac peruerse argumentari desistite. Quod autem putat quaerendum esse Faustus, quid de se Iesus ipse praedicauerit, cui non iustum uideatur? sed numquid hoc sciri potest nisi discipulis eius narranteis fides habebitur adnuntiantibus , quid de se ipse praedicauerit ? si enim prolatae fuerint aliquae litterae, quae nullo alio narrante ipsius proprie Chrut si uere ipsius enon acciperentur, non praecipuo culmine auctoritatis eminerent in ejus Ecclesia, quae ab ipso per Apostolos succedentibus sibimet episcopis, usque ad haec tempora propagata dilatatur; multis in ea jam completis, quae ante
Abbreviated transcription (Latin):
tempore quo matħs ipse in carne
uixit. non interrupta series tempo¬
rũ eccłiȩ certa conexionis successi¬
one usq ad tempora ista ꝑduxit.
Et dic mͥ cui libro potius credere
rat: an nescio cui ꝑse qui tanto
post natus ẽ. S alium forte ꝓferes
librum. qui nomen habeat alicuiͦ
turus es. Cur gͦ necesse alterum
horũ libroꝵ ẽe mendacẽ: cui nos
potius censes fidem accomodare de-¬
bere: Cine quẽ illa eccłia ab ipso
ta successionũ serie usq ad hec t̾e¬
pora toto terrarũ orbe dilatata.
ab initio traditum & conseruatũ
agnoscit atq approbat: an ei quẽ
eadẽ ȩccłia incognitũ reꝓbat. cũ
etiam ꝓferatur ab hominib ita
ueracib ut xp̃m laudent ẽẽ men¬
titum : Hic dicturus es. Genealo¬
gia ipsa confideret᷑ duoꝵ euan¬
głii libroꝵ: utrũ sibi conueniat.
Iam hinc alibi in hoc oꝑe diximꝰ:
quod dicendũ fuit. Neq eñĩuos
mouet: nisi quẽ ad mõdũ duos pa¬

Expanded text:
tempore, quo Matthaeus ipse in carne tempore, quo Matthaeus ipse in carne uixit, non interrupta serie temporum ecclesia certa conexionis successione usque ad tempora ista perduxit. et dic mihi, cui libro potius credere rat, an nescio cuius Persae, qui tanto post natus est? sed alium forte proferes librum, qui nomen habeat alicuiusturus es. cum ergo necesse sit alterum horum librorum esse mendacem, cui nos potius censes fidem adcommodare debere? eine, quem illa ecclesia ab ipso ta successionum serie usque ad haec tempora toto terrarum orbe dilatata ab initio traditum et conseruatum agnoscit atque adprobat, an ei, quem eadem ecclesia incognitum reprobat, cum etiam proferatur ab hominibus ita ueracibus, ut Christum laudent esse mentitum? Hic dicturus es: genealogia ipsa consideretur duorum euangelii librorum, utrum sibi conueniat. iam hinc alibi in hoc opere diximus, quod dicendum fuit. neque enim uos mouet, nisi quemadmodum duos pa
Abbreviated transcription (Latin):
tibi natꝰ ẽ: quia hoc scm euangłiũ
non nescio quis hereticus loquit᷑.
Mortuus ẽ: quia hoc in sc̃o euan¬
głio non in libro alicuiꝰ heretici
legitur. S tu qui ꝓhibes argum̃¬
tari. cum de reb agit᷑ quȩ ꝑtinent
ad iħm. & querendũ censes quid
ipse de se. quid ue apłi sui de eodẽ
predicarint. cum cepero matħi
euangłium recitare apł̃i sui. ubi
narratio natiuitatis eius tota con-¬
texitur: continuo dices illam nar¬
rationẽ non ẽẽ matħi quã matħi
sedib usq ad p̃sentes episcopos cer¬
ta successione ꝑducta. Tu mͥ quid
contra: Lecturus es aliquẽ forte
librũ manichei: ubi iħc negatur
ẽẽ natꝰ ex uirgine. Sicut gͦ ego
credo illũ librum ẽẽ. manichei
qm̃ ex ipso tempore quo maniche¬
iis uiuebat in carne ꝑ discipłos
eius certa successione p̃positorũ
ur̃orũ ad ur̃a usq tempora custo¬
ditꝰ atq ꝑductus ẽ: sic & istum
librũ credite ẽẽ mathi quẽ ex illo

Expanded text:
tibi: natus est, quia hoc sanctum euangelium, tibi: natus est, quia hoc sanctum euangelium, non nescio quis haereticus loquitur; mortuus est, quia hoc in sancto euangelio, non in libro alicuius haeretici legitur. sed tu, qui prohibes argumentari, cum de rebus agitur, quae pertinent ad legum, et quaerendum censes, quid ipse de se quidue apostoli sui de eodem praedicarint, cum coepero Matthaei euangelium recitare apostoli eius, ubi narratio natiuitatiJ eius tota contexitur, continuo dices illam narrationem non esse Matthaei, quam Matthaei sedibus usque ad praesentes episcopos certa successione perducta. tu mihi quid contra lecturus es ? aliquem forte librum Manichaei, ubi Iesus negatur esse natus ex uirgine. sicut ergo ego credo illum librum esse Manichaei, quoniam ex ipso tempore, quo Manichaeus uiuebat in carne, per discipulos eius certa successione praepositorum uestrorum ad uestra usque tempora custoditus atque perductus est: sic et istum librum credite esse Matthaei, quem ex illo