comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tunc faciunt nͥ uana quȩ causas hñt deficiẽte:
tem questio in quo fit mala uoluntas. id in eo
fieri quod si nollet non fieret. ⁊ idõ ñ necessarioᷤᷤ
s uoluntarios defectus iusta pena consequit᷑.
Deficitur enim non ad mala s male. idẽ nõ ad ma¬
las naturas s id̾o male q contra ordinẽ naturaꝵ
ab eo qu summe ẽ ad id qd̾ minuis ẽ. Neq enĩ auri
uitium ẽ auaritia s hominis ꝑu̾se amantis aur̃.
iusticia delicta quȩ incõ parabilit̾ auro debuit
neglecta temꝑantia qua rebꝰ sp̃alit̾ pulcͥoribꝰ ⁊ in¬
corruptibilit̾ suauioribꝰ coaptamur. Nec iactantia
uitium ẽ laudis humane s animȩ ꝑu̾se amantiᷤᷤ
laudari ab hominibꝰ. sp̃to testimonio concientie.
Nec suꝑbia uitium ẽ dantis porestatẽ uł ipsiꝰ etiã¬
potestatis. s aĩȩ ꝑu̾se amantis potestatẽ suã. po¬
tentioris iustiore contẽpta. Ac ꝑhoc qui ꝑu̾se amat

Expanded text:
tunc faciunt nisi vana?, causas habent deficientes. tunc faciunt nisi vana?, causas habent deficientes. Itemque scio, in quo fit mala voluntas, id in eo fieri quod, si nollet, non fieret, et ideo non necessarios sed voluntarios defectus justa poena consequitur. Deficitur enim non ad mala, sed male, id est non ad malas naturas, sed ideo male, quia contra ordinem naturarum ab eo quod summe est ad id quod minus est. Neque enim auri uitium est auaritia, sed hominis peruerse amantis aurum iustitia derelicta, quae incomparabiliter auro debuit neglecta temperantia, qua rebus spiritaliter pulchrioribus et incorruptibiliter suauioribus coaptamur; nec iactantia uitium est laudis humanae, sed animae peruerse amantis laudari ab hominibus spreto testimonio conscientiae; nec supotestatis, sed animae peruerse amantis potestatem suam potentioris iustiore contemta. ac per hoc qui peruerse amat
Abbreviated transcription (Latin):
nisi ꝑ aures. ñ sane ĩ sp̃e. s ĩspeciei pͥuatione. Nemo
gͦ ex me scire querat qd̾ me nescire scio. nisi for¬
te ut nescire querat discat. quod scire nõ posse
sciendum ẽ. Ea quippe quȩ nõ ĩ specie s in speci¬
eĩ pͥuatione sciuntur. si dici aut intelligi pot̾
quodãmͦ nesciendo sciunt᷑. ut sciendo nesciant᷑.
Cum enim etiam acies ocłi corporalis cuirit ꝑspe-¬
cies temporales. nusqͣm tenebras uidet. nisi uͥ
coꝑit ñ uide. Ita &᷑ ñ ad aliquẽ aliũ. sensũ. s ad solas au¬
spicit. s ubi deficiunt nesciendo condiscit. De¬
licta enim quis intelligit: Hoc scio naturã dĩ
nũqͣm nusqͣm nulla ex parte posse defic̾e. ⁊ ea
posse defice quȩ ex nichilo facta sunt. quȩ tam̃
qͣntomagis sunt et bona faciunt. T unc emĩ cũ¬
aliquid faciunt. causas hñt efficientes. In qͣntũ
aut̃ deficiunt. ⁊ ex hoc mala faciunt. Quid enĩ

Expanded text:
nisi per aures, non sane in specie, sed in speciei priuatione. Nemo nisi per aures, non sane in specie, sed in speciei priuatione. Nemo ergo ex me scire quaerat, quod me nescire scio, nisi forte ut nescire discat, quod sciri non posse sciendum est. Ea quippe quae non in specie, sed in eius priuatione sciuntur, si dici aut intellegi potest, quodam modo nesciendo sciuntur, ut sciendo nesciantur. Cum enim acies etiam oculi corporalis currit per species corporales, nusquam tenebras uidet, nisi ubi coeperit non uidere. Ita etiam non ad aliquem alium sensum, sed ad solas auspicit, sed ubi deficiunt nesciendo condiscit, Delicta enim quis intelligit? Hoc scio, naturam Dei, nunquam, nusquam, nulla ex parte posse deficere, et ea posse deficere quae ex nihilo facta sunt, quae tamen quando magis sunt, et bona faciunt, tunc enim aliquid faciunt cum causas habent efficientes, in quantum autem deficiunt et ex hoc mala faciunt quid enim
Abbreviated transcription (Latin):
ex nichilo facta ẽ.⁊ inueniet uoluntatẽ malam
non ex eo ẽẽ inciꝑe qd̾ natura ẽ. s ex eo qd̃ de n¬
chilo natura facta ẽ. Nam si natura causa ẽ uo¬
luntatis male. quid cogimur dr̃e. nisi abono fieri
malum ⁊ bonum ẽẽ causã mali. siquidẽ a natura
hona fit uoluntas mala: Qd̃ unde fieri pot̾ ut
natura bona qͣmuis mutabił ante qͣm habeat¬
uoluntatẽ malã faciat aliqͥd mali. ħ ẽ ipsam uo¬
luntatẽ malã : Nemo gͥ querat efficientẽ causã
male uoluntatis. Non enĩ ẽ efficiens s defficiens.
quia nec illa affectio. s deffectio. Deficere namq
ab eo qui sũme ẽ ad id qd̾ minus ẽ. hoc ẽ inciꝑe
hr̃e uoluntatẽ malã. Causas porro defectionũ
istarum cum efficientes non sint. ut dixi s defi¬
cientes. uelle inuenire. tale ẽ ac si quisqͣm ułit
uid̾e tenebras. uł audire silentium. qd̾ tam̃ utrũ¬
q nob notum ẽ. neq illud nisi ꝑ odos. neq hoc

Expanded text:
ex nihilo facta est, et inveniet voluntatem malam ex nihilo facta est, et inveniet voluntatem malam non ex eo esse incipere quod natura est, sed ex eo quod de nihilo facta natura est. Nam si natura causa est voluntatis malae, quid aliud cogimur dicere, nisi a bono fieri malum, et bonum esse causam mali? Siquidem a natura bona fit voluntas mala, quod unde fieri potest ut natura bona, quoluntatem malam, faciat aliquid mali, hoc est ipsam uoluntatem malam? Nemo igitur quaerat efficientem causam malae uoluntatis: non enim est efficiens, sed deficiens, quia nec illa effectio, sed defectio. deficere namque ab eo quod summe est ad id quod minus est hoc est incipere habere uoluntatem malam. causas porro defectionum istarum, cum efficientes non sint, ut dixi, sed deficientes, uelle inuenire tale est, ac si quisquam uelit uidere tenebras uel audire silentium, quod tamen utrumque nobis notum est, neque illud nisi per oculos, neque hoc
Abbreviated transcription (Latin):
Nam ut hoc quoq impedim̃tũ ab ista questione
tollatur. si eadem temptatione ambo temptentꝰ.
⁊ unis ei cedat atq consentiat. alt̾ u̾o idẽ qui
fuerat ꝑseueret. qͥd aliud apparet. nͥ unũ nolis
alt̾m uoluisse a castitate defic̾e: Wñ nisi ꝓpͥa uolin¬
tate ubi eadem fuerat in utroq corporis ⁊ animl
affectio. amboꝵ ocłis parit̾ uisa ẽ eadem pulcasa
ambobꝰ parit̾ institit occulta temptatio: Apria
gͥ in uno eorum uoluntatẽ malam quȩ res felit
scire uolentibꝰ si bene intueant᷑. nicħ occiurit.
Si enim dix̾imus qd̾ eam ip̃se fec̾it. quid erat
ipse añ uoluntatẽ malam nͥ natura bona.
Qui gͦ dicit eum qui consentit temptanti atq
suadenti cui ñ consensit alius ad illicitate uõ¬
dum pulchio corpore. quod uidendũ ambd
parit̾ affuit. cum ante illam uisionẽ ac temp¬
tationem similes ambo animo ⁊ corꝑe fuerint.
rat cur eam fec̾it. utrum quia natura ẽ. an quia

Expanded text:
Nam ut hoc quoque impedimentum absit, a quaestione Nam ut hoc quoque impedimentum absit, a quaestione tollatur, si eadem tentatione ambo tententur, et unus ei cedat atque consentiat, alter idem qui fuerat perseveret, quid aliud apparet, nisi unum noluisse, alterum voluisse a castitate deficere? Unde? nisi propria voluntate, ubi eadem fuerat in utroque corporis et animi affectio, amborum oculis pariter visa est eadem pulchritudo, ambobus pariter institit occulta tentatio. Propriam igitur in uno eorum voluntatem malam quae res fecerit scire volentibus, si bene intueantur nihil occurrit: si enim dixerimus quod ipse eam fecerit, quid erat ipse ante voluntatem malam, nisi natura bona, Qui ergo dicit eum qui consentit tentanti atque suadenti, cui non consentit alius, ad illicite utendum pulchro corpore, quod videndo ambobus pariter adfuit cum ante illam visionem ac tentationem, similes ambo animo et corpore fuerinrat cur eam fecerit, utrum quia natura est, an quia
Abbreviated transcription (Latin):
rem inferiorem praue atq inordinate ipsaq
facta ẽ appetunt. Si enim aliqui duo equalit̾
affecti amo ⁊ corpore uideant uniꝰ corporis pul¬
chritudinẽ. qua uisa unis eoꝵ ad illicite fruendũ
moueatur. Alt̾ in uoluntate pudica stabilis ꝑ¬
seueret. quid putamus eẽ cause ut in illo fiat
in illo non fiat uoluntas mala: que illam res fec̃
in quo facta ẽ . Neq enim pulcͥtudo illa corporis
nam eam ñ fecit in ambobꝰ qnõ quidẽ amboꝵ
non disparilit̾ occiurit aspectibꝰ. An caro intuẽ¬
tis in causa ẽ: cur non ⁊ illius: An u̾o animus
cur non utriusq: Ambos enĩ et amo ⁊ corpore
equalit̾ affectos fuisse p̾diximus. An dicendũ
ẽ alt̾um corum occulta maligni sp̃s suggestione
temptatum. quasi nõ eidẽ suggestioni uł quali¬
cumq suasiom ꝓpͥa uoluntate consenserit: Hanc
gͥ consensionẽ. hanc malã quȩ male suadenti ad¬
hibuit uoluntatẽ quȩ in eo res fec̾it querimus.

Expanded text:
rem inferiorem praue adque inordinate, ipsa quia rem inferiorem praue adque inordinate, ipsa quia facta est, adpetiuit. Si enim aliqui duo aequaliter affecti animo et corpore uideant. unius corporis pulchritudinem, qua uisa unus eorum ad inlicite fruendum moueatur, alter in uoluntate pudica stabilis perseueret, quid putamus esse causae, ut in illo fiat, in illo non fiat uoluntas mala? Quae illam res fecit in quo facta est? Neque enim pulchritudo illa corporis; nam eam non fecit in ambobus, quando quidem amborum non dispariliter occurrit aspectibus. An caro intuentis in causa est? quur non et illius? An uero animus? quur non utriusque? Ambos enim et animo et corpore aequaliter affectos fuisse praediximus. An dicendum est alterum eorum occulta maligni spiritus suggestione tentatum, quasi non eidem suggestioni et qualicumque suasioni propria uoluntate coigitur consensionem, hanc malam quam male suadenti adhibuit voluntatem, quae in eo res fecerit quaerimus.
Abbreviated transcription (Latin):
ro si nocuit. bonum auferendo uł minuendo utiq
nocuit. Non gͥ ẽẽ potuit sempit̾na uoluntas
mala inea re in qua bonum naturalȩ p̾cesserat.
quod mala uoluntas nocendo posset adimere. Si
gͦ non erat sempit̾na: quis eam fec̾it quero. Restat
ut dicatur qd̃ ea res fec̾it malam uoluntatẽ: ĩqͣ
nulla uoluntas fuit: hec utrum suꝑior sit in¬
quiro. an inferior. an equalis. S si suꝑior utiq
melior. Quomͦ gͦ nulluis. ac non pot̾uis bone
uoluntatis: hoc idẽ ꝓfecto ⁊ equalis. Duo
quippe qͣmdiu sunt parit̾ uoluntatis bone.
non facit alt̾ in altõ uoluntatẽ malã. Relmn¬
quitur ut inferior res cui nulla uoluntas
ẽ fec̾it angłicȩ nature quȩ pͥma peccauit uo¬
luntatẽ malam. S etiam res ipsa quec̃q infen
culdubio bona ẽ. habens modum ⁊ speciemsuã
suꝑiore ad inferiora conu̾tat efficit᷑ mala. ñ ꝙ
malum ẽ quo se conu̾tit. s quia ꝑu̾sa ẽ ipsa

Expanded text:
ro si nocuit, bonum auferendo uel minuendo utique ro si nocuit, bonum auferendo uel minuendo utique nocuit. Non igitur esse potuit sempiterna uoluntas mala in ea re, in qua bonum naturale praecesserat, quod mala uoluntas nocendo posset adimere. Si ergo non erat sempiterna, quis eam fecerit quaero. Restat ut dicatur, quod ea res fecerit malam uoluntatem, in qua nulla uoluntas fuit. Haec utrum superior sit, requiro, an inferior, an aequalis. Sed superior utique melior; quo modo ergo nullius, ac non potius bonae uoluntatis? Hoc idem profecto et aequalis. Duo quippe quamdiu sunt pariter uoluntatis bonae, non facit alter in altero uoluntatem malam. Relinquitur ut inferior res, cui nulla uoluntas est, fecerit angelicae naturae, quae prima peccauit, uoluntatem malam. Sed etiam res ipsa quaecumque estprocul dubio bona est, habens modum et speciem suam superiore ad inferiora conuertit, efficitur mala, non quia malum est, quo se conuertit, sed quia peruersa est ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntas causa peccati. quo absurdius putari nichꝰ
pot̾. Si aut̃ res ista quę putatur facere uoluntatẽ
malam. ipsa quoq ht̃ uoluntate malam. ętiam
eam quȩ fecit res consequent̾ intenogo atq ut sit
aliquis inquirendi modꝰ causam pͥme male uo¬
luntatis inquiro. Non ẽ enim pͥma uoluntas
mala quam fecit uoluntas mala. s illa pͥma ẽ
qͣm nulla fecit. Nam si p̃cessit a qua fieret. illa
pͥor ẽ quȩ alt̾am fec̃. Si respondet᷑ quod eã nulla
res fec̾it ⁊ idõ semꝑ fuerit. quero utrum in aliqͣ
natura fuerit. Si enim in nulla fuit. omĩno non
fuit. Si aut̃ in aliqua uiciabat eam ⁊ corrũpebat.
eratq illi noxia. ac ꝑ hoc bono pͥnabat. & idõ in
mala natura uoluntas mala eę non pot̾at. sed
in bona mutabili tam̃. cui uitium hoc posset
nocere. Si enim nõ nocuit. non utiq uitiuĩ fuit:
ac ꝑ hoc nec mala uoluntas fuisse dicenda ẽ. Por¬

Expanded text:
uoluntas causa peccati, quo absurdius putari nihil uoluntas causa peccati, quo absurdius putari nihil potest. Si autem res ista, quae putatur facere uoluntatem malam, ipsa quoque habet uoluntatem malam, etiam eam quae fecerit res consequenter interrogo, adque ita, ut sit aliquis inquirendi modus, causam primae malae uoluntatis inquiro. Non est enim prima uoluntas mala, quam fecit uoluntas mala; sed illa prima est, quam nulla fecit. Nam si praecessit a qua fieret, illa prior est, quae alteram fecit. Si respondetur quod eam nulla res fecerit et ideo semper fuerit: quaero utrum in aliqua natura fuerit. Si enim in nulla fuit, omnino non fuit; si autem in aliqua, uitiabat eam et corrumpebat eratque illi noxia ac per hoc bono priuabat. Et ideo in mala natura uoluntas mala esse non poterat, sed in bona, mutabili tamen, cui uitium hoc posset nocere. Si enim non nocuit, non utique uitium fuit, ac per hoc nec mala uoluntas fuisse dicenda est. Por
Abbreviated transcription (Latin):
ipsos cõu̾si sunt qui non sũme ẽ. &̾ hoc uitium
quid alud qͣm suꝑbia nuc̃upat᷑: Intiũ quippe
omĩs peccati. suꝑbia. Noluer̃ gͦ ad illum custo¬
dire fortitudinẽ suam.⁊ qui magis eẽnt si ei qui
sũme ẽ adher̾ent. se illi p̾ferendo id quod minus
ẽ p̃tuler. Hic pͥmus defectꝰ ẽ et pͥma in opia pͥ¬
mumq uitium eiꝰ naturȩ quȩ ita creata ẽ. ut
nec suime ẽẽt & tamen ad bĩtudinẽ habendam
eo qui sume ẽ frui posset a quo au̾sa ñ quidẽ nil¬
la. s tam̃ minus atq obhoc misera fieret. huiꝰ
porro male uoluntatis causa efficiens si querat᷑.
nichil inuenitur. Quid ẽ enĩ quod fac̃ uolunta¬
tem malam cum ipsa faciat opus malum: Ac ꝑ
ẽ. aut ht̃ aut non ht̃ aliquam uoluntatẽ. Si
ht̃ aut bonam ꝓfecto ht̃. aut malam. Si bonã.
quis ita desipiat. ut dicat qd̃ bona uoluntas fa-¬
ciat uoluntatem malã : Erit enim si ita ẽ bona

Expanded text:
ipsos conuersi sunt, qui non summe sunt; et hoc uitium ipsos conuersi sunt, qui non summe sunt; et hoc uitium quid aliud quam superbia nuncupetur? Initium quippe omnis peccati superbia. Noluerunt ergo ad illum custodire fortitudinem suam, et qui magis essent, si ei qui summe est adhaererent, se illi praeferendo id quod minus est praetulerunt. Hic primus defectus et prima inopia primumque uitium eius naturae, quae ita creata est, ut nec summe esset, et tamen ad beatitudinem habendam eo, qui summe est, frui posset, a quo auersa non quidem nulla, sed tamen minus esset adque ob hoc misera fieret. Huius porro malae uoluntatis causa efficiens si quaeratur, nihil inuenitur. Quid est enim quod facit uoluntatem malam, cum ipsa faciat opus malum? Ac per est, aut habet aut non habet aliquam uoluntatem; si habet, aut bonam profecto habet aut malam; si bonam, quis ita desipiat, ut dicat quod bona uoluntas faciat uoluntatem malam? Erit enim, si ita est, bona
Abbreviated transcription (Latin):
todiunt. ⁊ quȩ semꝑ eẽ nõ acceꝑunt ꝓ usu motuq
rerum creatori longe subdunt᷑ in meliꝰ. det̾iuis ue
mutant᷑. in eum diuina ꝓuidentia tendentes
exitum. quẽ ratio gub̃nande uniu̾sitatis indu¬
dit. ita ut nec tanta corruptio qͣnta usq ad int̾itũ
naturas mutabiles mortalesq ꝑduc̃. sic faciat
nõ ẽẽ qd̾ erat. ut non iñ faciat ꝯsequent̾ qd̾ ẽẽ de¬
beat. Que cum ita sint. d̾s qui sũme ẽ atq ob hoc
ab illo facta ẽ om̃ĩs eẽntia quȩ nõ sũme ẽ.q neq
illis equalis eẽ deb̾et quę d nichilo facta ẽẽt. neq
ullom᷑ eẽ posset si ab illo facta non eẽt. nec ulloꝵ
uitioꝵ offensione uituꝑandus. s omĩũ naturaꝵ
consid̾atione laudandꝰ ẽ. ꝓm̃ causa bĩtudinis angło¬
rum bonoꝵ ea u̾issima reꝑitur. qd̾ ei adherent qͥ
sũme ẽ. Cum gͦ causa miserie maloꝵ angłoꝵ q̃rit᷑.
ea m̾ito occurit. qd̾ ab illo qui sũme ẽ au̾si ad se

Expanded text:
er esse non acceperunt, pro usu motuque rerum, quibus Creatoris lege subduntur, in melius deteriusue mutantur, in eum diuina prouidentia tendentes exitum, quem ratio gubernandae uniuersitatis includit; ita ut nec tanta corruptio, quanta usque ad interitum naturas mutabiles mortalesque perducit, sic faciat non esse quod erat, ut non inde fiat consequenter quod esse debebat. Quae cum ita sint, Deus, qui summe est adque ob hoc ab illo facta est omnis essentia, quae non summe est quia neque illi aequalis esse deberet, quae de nihilo facta ullo modo esse posset, si ab illo facta non esset — nec ullorum uitiorum offensione uituperandus et omnium naturarum consideratione laudandus est. Proinde causa beatitudinis angelorum bonorum ea uerissisumme est. Cum uero causa miseriae malorum angelorum quaeritur, ea merito occurrit, quod ab illo, qui summe est, auersi ad se
Abbreviated transcription (Latin):
it semꝑ fuisse dnm : ⁊ hominẽ quẽnumqͣm fec̾at
ex aliquo tp̃r pͥmum fac̾e uoluisse. nec consilium
aliqño dnm̃ non fuisse dre nõ audeo. ita hominẽ
niqͣm antea fuisse. s ex quodã tp̃r pͥmum homi¬
nem ereatum eẽ dubitare non debeo. S eum co
affirmare aliquid ꝑtimeseo. quia et ipsum intue̾
intueor. et scͥptum eẽ recolo. Quis hominũ pot̾
seire consilium dĩ: aut quis pot̾it cogitare quid

Expanded text:
et semper fuisse, et hominem, quem numquam fecerat, et semper fuisse, et hominem, quem numquam fecerat, ex aliquo tempore primum facere uoluisse, nec consilium aliquando dominum non fuisse dicere non audeo, ita hominem nunquam antea fuisse, et ex quodam tempore primum hominem creatum esse dubitare non debeo. Sed cum coaffirmare aliquid pertimesco: quia et me ipsum intueor, et scriptum esse recolo, Quis hominum potest scire consilium Dei? aut quis poterit cogitare quid
Abbreviated transcription (Latin):
didit. ⁊ genus humanum ex uno multiplicanis
Quando qͥd̃ psalmus iste cum p̃misiss atq dixiss
tu dñe seruab̾ nos et custodies nos a gen̾atione
hac inȩt̾num ac dem̃ reꝑcussiss eos in quoꝵ stl¬
ta impiaq doctrina nulla lib̾ationis ⁊ bĩtudiis
aĩȩ fruatur ȩt̾nitas. continuo subiciens inc̾eu til
mnpii ambulant. tamqͣm ei drẽtur. quid gͦ tuere¬
Isꝰ sentis. intelligis: Nlũ quidnã existimandum
subito dõ plaeuisse hominem fac̾e. que nũqͣm
antes infinita retro ȩt̾nitate fecisset eui nich noui
acide pot̾. inquo mutabile aliquid non ẽ: con¬
aimuio responcuit ad ipsum dm̃ loquens. Sed̾m
alntudinem tuam multiplicasti filios hominũ.
s antiant inquit homines qd̾ putant.⁊⁊ qd̾ eis pla¬
et opinentur et disputent. scd̾m altitudinem
tuĩ qͣm nullus pot̾ nosse hominũ. multiplicasti
Mos hominũ. Ualde quippe altum ẽ scrutari

Expanded text:
ndidit et genus humanum ex uno multiplicauit? ndidit et genus humanum ex uno multiplicauit? quando quidem psalmus ipse cum praemisisset atque dixisset tu, domine, seruabis nos et custodies nos a generatione hac et in aeternum, ac deinde percussisset eos, in quorum stulta impiaque doctrina nulla liberationis et beatitudinis animae seruatur aeternitas, continuo subiciens: in circuitu impii ambulabunt-tamquamei diceretur: quid ergo tu credis, sentis, intellegis? numquidnam existplacuisse hominem facere, quem numquam antea infinita retro aeternitate fecisset, cui nihil noui accidere potest, in quo mutabile aliquid non est?\' continuo respondit ad ipsum Deum loquens: Secundum altitudinem tuam multiplicasti filios hominum. Sentiant, inquit, homines quod putant, et quod eis placet opinentur et disputent: Secundum altitudinem tuam, quam nullus potest nosse hominum, multiplicasti filios hominum. Valde quippe altum est
Abbreviated transcription (Latin):
tus iam non moritur ⁊ mors ei ultͣ non dñabit᷑
&̾ nos pꝰ resiuirectionẽ semꝑ cum dño erimus. cui
mͦ dicimꝰ qd̾ sac̾ ammonet psalmꝰ. Tu dñe ser¬
uabis nos et custodies nos agen̾atione hac in etnũ
Satis aut̃ istis existimo conuenire qd̾ sequit᷑. incir¬
cuitu impii ambulant. nõ quia ꝑcircłos quos
opinant᷑. eoꝵ uita ẽ recursura. s quia mͦ tał est
etroris eoꝵ uia. idest falsa doctrina. Quid aut̃
mirum ẽ si inhis circuitus eirantes nec aditũ
nec exitus inueniunt. quia genus hominũ atq
ista nr̃a mortalitas nec quo initio cepta sit seuit᷑.
nec quo fine claudat᷑. qnõ quidẽ altitudinẽ dĩ
penetrare ñ possunt : qua cum ipse sit ęt̾nus i
Quis hanc ualeat altitudinẽ inuestigabilẽ inus¬
tigare. ⁊ inscrutabilẽ scrutari. scđm qͣm ds
hominẽ tẽporalem ante quẽ nemo uinqͣm ho¬
minum fuit. ñ mutabili uoluntate in tp̃re c̃¬

Expanded text:
s iam non moritur, mors ei ultra non dominabitur s iam non moritur, mors ei ultra non dominabitur et nos post resurrectionem semper cum domino erimus, cui modo dicimus quod sacer admonet psalmus: tu, domine, seruabis nos et custodies nos a generatione hac et in aeternum. satis autem istis existimo conuenire quod sequitur: in circuitu impii ambulant, non quia per circulos, quos opinantur, eorum uita est recursura, sed quia modo talis est erroris eorum uia, id est falsa doctrina. Quid autem mirum est, si in his circuitibus errantes nec aditum nec exitum inueniunt, quia genus humanum atque ista nostra mortalitas nec quo initio coepta sit sciunt nec quo fine claudatur? quando quidem altitudinem dei penetrare non possunt, qua, cum ipse sit aeternus et quis hanc ualeat altitudinem inuestigabilem inuestigare et inscrutabilem scrutari, secundum quam deus hominem temporalem, ante quem nemo umquam hominum fuit, non mutabili uoluntate in tempore co
Abbreviated transcription (Latin):
fuer̃ et erunt. nec recens ⁊ nouũ ẽ ut monstrũ sub
sole nascatur. qͣmius hȩc u̾ba quidã sic intellex̾unt
tanqͣm in p̃destinatione dĩ iam facta fuisse omnia
sapiens ille uoluiss intelligi. ⁊ idõ ncħ recens ẽẽ
sub sole. Absit aut̃ a recta fide. ut his salomonis
u̾b̾ illos cireuitus significatos ẽẽ credamꝰ. quib
illi putant sic eadẽ tempoꝵ tẽporaliũq rer̃ uolu¬
mina repeti. ut u̾bi gr̾a sic̃ isto scło plato philo¬
sophus in urbe atheniensi ⁊ in ea scola que acha¬
demica dicta ẽ. discipłos docuit. ita ꝑinnum̾abilia
retͦ scła multũ quidẽ ꝓlixxis int̾uallis s tam̃ certiᷤ.
⁊ idẽ plato et eadem ciuitas.⁊ eadẽ scola idẽq d̃is¬
cipłi repetiti.⁊ ꝑĩnum̾abilia deiñ scła repeten¬
di sunt. absit inqͣm ut nos ita credamꝰ. Semel
enĩ xp̃s mortuus ẽ ꝓ pecẽis nr̃is. surgens amor¬

Expanded text:
fuerunt et erunt nec recens et nouum est, ut monstrum sub fuerunt et erunt nec recens et nouum est, ut monstrum sub sole nascatur. quamuis haec uerba quidam sic intellexerunt, tamquam in praedestinatione dei iam facta fuisse omnia sapiens ille uoluisset intellegi et ideo nihil recens sub sole esse. absit autem a recta fide ut his Salomonis uerbis illos circuitus significatos esse credamus, quibus illi putant sic eadem temporum temporaliumque rerum uolumina repeti, ut uerbi gratia sicut isto saeculo Plato philosophus in urbe Atheniensi et in ea schola quae Academia dicta est discipulos docuit, ita per innumerabilia retro saecula multum quidem prolixis interuallis, sed tamen certis et idem Plato et eadem ciuitas et eadem schola idemque discipuli repetiti et per innumerabilia deinde saecula repetendi sint. absit, inquam, ut nos ita credamus. semel enim Christus mortuus est pro peccatis nostris; surgen
Abbreviated transcription (Latin):
quod finem ñ habet temporis. Cur non gͦ et mũ¬
dus. cur non ⁊ homo factꝰ in mundo. ut illi nescio
qui falsi cireuitꝰ a falsis sapientibꝰ fallacibꝰq cõ¬
ꝑti. in doctrina sana tramite recti itin̾is euitent᷑.
Nam quidam ⁊ illud qd̾ legit᷑ in libro salomonis
qui uocatur eccłiastes quid ẽ qd̃ factũ ẽ. ipsum¬
ecce hoc nouũ ẽ. iam fuit inscłis quȩ fuer̃ añ noᷤ
ꝓpt̾ hos cireuitꝰ in eadẽ redeuntes.⁊ in eadẽ cuncta
reuocantes. dictum intelligi uolunt. qd̾ ille aut
tibꝰ. de torrentium lapsibꝰ aut certe de omĩũ rerũ
gen̾ibꝰ quȩ oriuntur atq occidunt. Fuerunt enĩ
homines añ nos. sunt ⁊ nob̾ cum. erunt et pꝰ nos.
Itaq animantia ⁊ arbusta monstra quoq quȩ
inusitata nascunt᷑. qͣmius int̾ se diu̾sa sint et
quedam eorum facta semel nairentur. tam̃ scd̃m
id qd̃ gen̾alit̾ miracula ⁊ monstra sunt. utiq et

Expanded text:
quod finem non habet temporis. Quur non ergo et munquod finem non habet temporis. Quur non ergo et mundus? quur non et homo factus in mundo? ut illi nescio qui falsi circuitus a falsis sapientibus fallacibusque conperti in doctrina sana tramite recti itineris euitentur. Nam quidam et illud, quod legitur in libro Salomonis, qui uocatur eccecce hoc nouum est: iam fuit in saeculis quae fuerunt ante nos, propter hos circuitus in eadem redeuntes et in eadem cuncta reuocantes dictum intellegi uolunt; quod ille aut tibus, de torrentium lapsibus, aut certe de omnium rerum generibus, quae oriuntur atque occidunt. fuerunt enim homines ante nos, sunt et nobiscum, erant et post nos; ita quaeque animantia uel arbusta. monstra quoque ipsa, quae inusitata nascuntur, quamuis inter se diuersa sint et quaedam eorum semel facta narrentur, tamen secundum id quod generaliter miracula et monstra sunt utique et
Abbreviated transcription (Latin):
non alit̾ putauerunt posse uł deb̾e dissoluere.
nisi ut curuitus tẽpoꝵ induc̾ent. quibꝰ eadẽ
semꝑ fuisse renouata atq repetita in rer̾ nat᷑a
atq ita deinceps fore sine cessatione ad seuerarẽt
uolumina uenientium et p̾t̾euntiũ scłoꝵ. siue
in multo ꝑmanente isti cireuitꝰ fierent. siue cer¬
tis int̾uallis oriens ⁊ occidens mundus eadẽ semꝑ
quasi noua quȩ transacta et uentura sunt exhi¬
beret. Aquo ludibrio ꝓrsus quis immortalẽ aĩa
etiam cum sapientiã ꝑcep̃ lib̾are non possit. eun¬
tem sine cessatione ad falsam bĩtudinẽ. ⁊ ad uerã
miseriam sine cessatione redeuntẽ. Quomͦ enĩ
uera bĩtudo ẽ. de cuius nusqͣm ȩt̾nitate ꝯfidit᷑.
dum aĩa uenturam miseriã aut imꝑitissime in
u̾itate nesc̃. aut infelicissime in bĩtudine ꝑtime¬
scit: Uł si ad miserias nũqͣm ult̾iꝰ reditura erhiᷤ
ad bĩtudinem ꝑgit. fit gͦ aliquid noui in tẽpore.

Expanded text:
non aliter putauerunt posse uel debere dissoluere non aliter putauerunt posse uel debere dissoluere nisi ut circuitus temporum inducerent, quibus eadem semper fuisse nouata atque repetita in rerum natura atque ita deinceps fore sine cessatione asseuerarent uolumina uenientium et praetereuntium saeculorum, siue in mundo permanente isti circuitus fierent siue certis interuallis oriens et occidens mundus eadem semper quasi noua, quae transacta et uentura sunt, exhiberet. a quo ludibrio prorsus immortalem animam, etiam cum sapientiam perceperit, liberare non possunt euntem sine cessatione ad falsam beatitudinem et ad ueram miseriam sine cessatione redeuntem. quomodo enim uera beatitudo est, de cuius numquam aeternitate confiditur, dum anima uenturam miseriam aut inperitissime in ueritate nescit aut infelicissime in beatitudine pertimescit? At si ad miserias numquam ulterius reditura ex his ad beatitudinem pergit: fit ergo aliquid noui in tempore,
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ mom̃toꝵ minutatĩ detractione consumit᷑.
et detrahant᷑ ħ tanta spatia non semel atq it̾i
sepiꝰq sed semꝑ. quid fit. quid agitur. qño nũqͣm
ad initium qd̾ omnino nullũ ẽ ꝑuenitur: Qua
ꝓpt̾ quod nos modo querimis. pꝰ quinq milia
⁊ qd̾ exciurit annoꝵ possunt et postĩ etiam
pꝰ annoꝵ sexcenties milies eadẽ curiositate re¬
quirere. si in tantum ħ mortalitas hominiĩ
exoriendo et occũbendo et imꝑita ꝑseu̾are infir¬
mitas potuerit.⁊ qui fuerunt ante nos ipsis
recentibꝰ hominis creati t̃poribꝰ istam mou̾e quę¬
stionem. Ipse deniq pͥmus homo uł pꝰ pridie
uł eodem die postea qͣm factus ẽ potuit inqͥre¬
re cur ante non sit factus.⁊ qnõcumq antea fac¬
tus eẽt non ires tunc alias et alias nunc. uł
etiam postea ista de initio rerum tẽporaliũ cõ¬
trou̾sia reꝑiret. hanc se philosophi mundi hꝰ

Expanded text:
tamen momentorum minutatim detractione consumitur; tamen momentorum minutatim detractione consumitur; et detrahantur haec tanta spatia, non semel atque iterum saepiusque, sed semper: quid fit, quid agitur, quando nunquam ad initium, quod omnino nullum est, pervenitur? Quapter quod nos modo quaerimus post quinque milia et quod excurrit annorum, possent et posteri etiam post annorum sescenties milies eadem curiositate requirere, si in tantum haec mortalitas hominum exoriendo et obcubando et imperita perseueraret infirmitas. potuerunt et qui fuerunt ante nos ipsis recentibus hominis creati temporibus istam mouere quaestionem. ipse denique primus homo uel postridie uel eodem die, posteaquam factus est, potuit inquirere cur non ante sit factus; et quandocumque antea factus esset, non uires tunc alias et alias nunc uel etiam postea ista de initio rerum temporalium controuersia reperiret. Hanc autem se philosophi mundi huius
Abbreviated transcription (Latin):
xignũ ẽ. alt̾um comparabilit̾ magnum. s utrũ¬
q finitum. Illõ u̾o temporis spatiũ qd̾ ab aliquo
initio ꝓgredit᷑ et aliqͦ t̾mino coheret᷑. magnitu¬
dine quantac̃q tendat᷑ comparatũ illi qd̃ initiũ
ñ ht̃. nescio utrum ꝓminimo an potuis ꝓnichi¬
lo deputandũ ẽ. hinic enĩ si afine uł breuissima
singillatĩ mom̃ta detͣhunt᷑. de crescente num̾o
lie tã ingenti uocabulũ nõ ĩueniet retrorsũ re¬
deundo. tanqͣm si hominis dies ab illo inquo nẽ
uniũ usq ad illum in quo natꝰ ẽ detͣhas qũoq
ad initiũ illa detractio ꝑducet᷑. Si aut̃ detrahãt᷑
retrorsus inspatio qd̾ amullo cȩp̃ exordio. ñ dico
singillatĩ minuta mom̃ta uł o̾rariĩ aut dierũ
aut m̃sium aut annoꝵ etiam qͣntitates. s tam
magna spatia qͣnta illa sũma comp̃hendit annoꝵ.
quȩ iam dici quibꝰ lib computatoribꝰ ñ pot̾. quȩ

Expanded text:
rexiguum est, alterum incomparabiliter magnum, sed utrumrexiguum est, alterum incomparabiliter magnum, sed utrumque finitum; illud vero temporis spatium, quod ab initio aliquo progreditur et aliquo termino coercetur, magnitudine quantacumque tendatur, comparatum illi quod initium non habet, nescio utrum pro minimo, an potius pro nullo deputandum est. Hinc enim si a fine vel brevissima singillatim momenta detrahantur, decrescente numero, licet tam ingenti, ut vocabulum non inveniat retrorsum redeundo; tanquam si hominis dies ab illo in quo nunc vivit, usque ad illum in quo natus est, detrahas: quandoque ad initium illa detractio perducetur. Si autem detrahantur retrorsus in spatio, quod a nullo coepit exordio, non dico singillatim minuta momenta, vel horarum aut dierum aut mensium aut annorum etiam quantitates; sed tam magna spatia, quanta illa summa comprehendit annorum, quae jam dici a quibuslibet computatoribus non potest, quae
Abbreviated transcription (Latin):
annoꝵ ex quo eẽ cepisse in sacͥs litt̾is inuenit᷑. Si
enim brenitas eos offendit tp̃ris qd̾ tam pauci
eis uident᷑ anni. ex quo institutꝰ homo in nr̃is
auctoritatibꝰ legitur. consid̾ent nicħ eẽ diuturnuĩ
in quo ẽ aliquid extremũ. ⁊ omĩa scłoꝵ spatia de¬
finita si ęt̾nitati int̾minate comparent᷑. ñ exigua
estimanda sunt s nulla. Ac ꝑhoc si non quinq
uł sex ueꝵ ętiam sexaginta milia. siue sexcenta
d̾s hominẽ fec̃. similit̾ queri posset cur ante non
fec̾it. Dĩ quippe ab hominis creatione cessatio re
tͦrsus ȩt̾na sine intio tanta ẽ. ut si ei conferat᷑ qͣm¬
libet magna ⁊ ineffabił num̾ositas tempoꝵ quȩ
tam̃ fine conclusa certi spatii t̾minat᷑. nec tñ saltẽ
tanta uid̾i debeat. quanta si humoris breuissima
gutã unu̾so mari etiam qͣntum oceanus cireũ¬
fluit comparemꝰ. quĩ istoꝵ duoꝵ unũ quidẽ ꝑe¬

Expanded text:
annorum, ex quo esse coepisse in sacris Litteris invenitur. Si annorum, ex quo esse coepisse in sacris Litteris invenitur. Si enim brevitas eos offendit temporis, quod tam pauci eis videntur anni ex quo institutus homo in nostris auctoritatibus legitur: considerent nihil esse diuturnum, in quo est aliquid extremum, et omnia saeculorum spatia definita, si aeternitati interminae comparentur, non exigua existimanda esse, sed nulla. Ac per hoc si non quinque uel sex, uerum etiam sexaginta milia siue sescenta, Deus hominem fecit: similiter quaeri posset, quur ante non fecerit. Dei quippe ab hominis crtrorsus aeterna sine initio tanta est, ut si ei conferatur quamlibet magna et ineffabilis numerositas temporum, quae tamen fine conclusa certi spatii terminetur, nec saltem tanta videri debeat, quanta si humoris brevissimam guttam universo mari, etiam quantum Oceanus circumfluit, comparemus: quoniam istorum duorum unum quidem pe
Abbreviated transcription (Latin):
istum ñ existimant sempit̾num siue nõ eũ sed
ẽ fateant᷑ hominũ genus pͥus sine hominibꝰ gig¬
nentibꝰ extitisse. Hleq enĩ ut alluuionibꝰ in cẽ
dũsq t̾rarum quȩ illi ñ putant toto ꝓrsus con¬
ting̾e.⁊ idõ paucos homines ex quibꝰ multitudo
pͥstina reparet᷑ semꝑ reman̾e contendunt. ita et
hi possunt putare qd̾ aliquid hominũ ꝑeunte
mundo reliqͣt᷑ in mundo. S sic̃ ipsum mundũ
ex mat̾ia sua renasci existimant. ita uullo ex
elem̃tis eiꝰ genus humanũ. ac dem̃ apparentibꝰ
ꝓgeniẽ pullulare mortalium sic̃ alioꝵ aĩaliũ.
d̃ aut̃ respondimus cũ de mundi origine q̃stio
u̾t̾etur eis qui nolunt cred̾e non eum semꝑ fuisse.
s eẽ cepisse. si enim plato aꝑtissime confitet᷑ qͣui
de pͥma hominis conditione respondđim. ꝓpt̾ eos
qui simłt mouent᷑ cur homo ꝑmnum̾abilia
atq infinita retro tp̃ra ereatus non sit. tanqͣm
sero sit conditus. ut minus qͣm sex milia sint

Expanded text:
istum non existimant sempiternum, siue non eum solum, sed est fateantur hominum genus prius sine hominibus gignentibus extitisse.diisque terrarum, quas illi non putant toto prorsus orbe contingere, et ideo paucos homines ex quibus multitudo pristina reparetur, semper remanere contendunt, ita et hi possunt putare, quod aliqui hominum pereunte mundo relinquantur in mundo: sed sicut ipsum mundum ex materia sua renasci existimant, ita in illo ex elementis ejus genus humanum, ac deinde a parentibus progeniem pullulare mortalium, sicut aliorum animalium. d autem respondimus, cum de mundi origine quaestio uerteretur, eis, qui nolunt credere non eum semper fuisse, sed esse coepisse, sicut etiam Plato apertissime confitetur, quamuis de prima hominis conditione responderim, propter eos qui similiter moventur, cur homo per innumerabilia atque infinita retro tempora creatus non sit, tamque sero sit conditus, ut minus quam sex millia sint
Abbreviated transcription (Latin):
sequet᷑ absurditas. ut ętiam cum bã dr̃. in ħ utiss
ñ sit ba. si futurã suam miseriã ⁊ turpitudinẽ pͥ¬
uidet. Si aut̃ ñ p̃uidet. nec se t᷑pẽ ac miserã fore.
s bãm semꝑ excistimat. falsa opinione sit bã. qͦ dil
stultus nicħ pͭ. Si aut̃ semꝑ quidẽ ꝑ scła retꝰ il¬
finita eũ bĩtudine alt̾nasse am̃ȩ miseria putant .s¬

Expanded text:
sequetur absurditas, ut etiam cum beata dicitur in hoc utique sequetur absurditas, ut etiam cum beata dicitur in hoc utique non sit beata, si futuram suam miseriam et turpitudinem praeuidet; si autem non praeuidet nec se turpem ac miseram fore, sed beatam semper existimat, falsa opinione sit beata; quo dici stultius nihil potest. Si autem semper quidem per saecula retro infinita cum beatitudine alternasse a
Abbreviated transcription (Latin):
mutabilitate ⁊ mobilitate.⁊ uisibiliũ omĩũ pul¬
cherrima spetiȩ. quodãmͦ tacitꝰ ⁊ factũs se eẽ.⁊ ñ nͥ
adõ in effabilit̾ atq inuisibilit̾ magno.⁊ ineffabi¬
lit̾ ⁊ inuisibilit̾ pulchro. fieri se potuisse ꝓclamt
Qui aut̃ adõ quidẽ factum fatentur. ñ tam̃ eum
t̃pris uolunt hr̃e. s suȩ creationis initium. ut mͦ
quodã uixe intelligibili semꝑ sit factꝰ. Dicunt qͥi
aliquid uñ sͥ dm uident᷑ ułut a fortuita tem̾itati
defende. ne subito illi uenisse credat᷑ in m̃tẽ qd̃ ni¬
qͣm ante uenisset fac̾e̾ mundũ. ⁊ accidisse illi uoli
tatem nouã cum in nullo sit omĩno mutabil.S
nõ uideo quomͦ eis possit in cęt̾is rebꝰ rõ ista subl¬
ꝑ ęt̾num fuerat. nullomͦ poter̃ exxplicare. Si esl
alt̾nasse semꝑ eiꝰ miseriam ⁊ bĩtudinẽ dixxerint.
necẽȩ ẽ dicant ⁊ĩ semꝑ alt̾naturam. Uñ illa eos

Expanded text:
mutabilitate et mobilitate et visibilium omnium pulmutabilitate et mobilitate et visibilium omnium pulcherrima specie, quodammodo tacitus, et factum se esse, a Deo ineffabiliter adque inuisibiliter magno et ineffabiliter adque inuisibiliter pulchro fieri se potuisse proclamat. Qui autem a Deo quidem factum fatentur, non tamen eum temporis uolunt habere sed suae creationis initium, ut modo quodam uix intellegibili semper sit factus, dicunt quidem aliquid, unde sibi Deum uidentur uelut a fortuita temeritate defendere, ne subito illi uenisse credatur in mentem, quod numquam ante uenisset, facere mundum, et accidisse illi nouam uoluntatem, cum in nullo sit omnino mutabilis; sed non uideo quo modo eis possit in ceteris rebus ratio ista subsiper aeternum, nullo modo poterunt explicare. Si enim alternasse semper eius miseriam et beatitudinem dixerint, necesse est dicant etiam semper alternaturam; unde illa eos
Abbreviated transcription (Latin):
fec̃ ds cęlum ⁊ t̾ram. Non. S ibi fuit sapientia
dĩ. ꝑ qͣm facta sunt omnia. quę in am̃as ⁊̃ scãs
se tͣnfert. Amicos dĩ ⁊ ꝓpħas constituit. eisq oꝑa¬
sua sine strepitu intus enarrat. Loquunt᷑ eis qͦ
angłi dĩ. qui semꝑ uident faciem patris. uolun¬
tatemq eiꝰ quibꝰ oportet annuntiant. Exx his uiꝰ
erat iste ꝓpħa. qui diccit ⁊ scͥpsit. In pͥncipio fec̃
ds̃ cęlum ⁊ t̾ram. Qui tam ydoneus testis est.
ꝑ quem d̾o credendum sit. ut in eodẽ spũ dĩ quo
ħ sͥ reuelata cognouit. ętiam ipsam fidẽ nr̃m fu¬
turam tanto ante p̾dix̾it. S quid placuit ęt̾no¬
dõ tunc face̾ cęlum ⁊ t̾ram. quȩ antea ñ feciss:
qui ħ dicunt. si mundũ ęt̾nũ sine ullo untio ⁊ idõ
nec a dõ factum uidi uolunt. nimis au̾si sunt a
u̾itate.⁊ letali morbo impiętatis insamunt. Eacep¬
tis enĩ ꝓpħicis uocibꝰ. mundꝰ ipse ordinatissima sua

Expanded text:
fecit celum et terram? Non, sed ibi fuit sapientia fecit celum et terram? Non, sed ibi fuit sapientia dei, per quam facta sunt omnia, que in animas etiam sanctas se transfert amicos dei et prophetas constituit, eisque osua sine strepitu intus enarrat. Loquuntur eis quoque angeli Dei, qui semper vident faciem Patris, voluntatemque ejus quibus oportet annuntiant. Ex his unus erat iste propheta qui dixit et scripsit: In principio fecit fecit celum et terram; qui tam idoneus testis est, per quem deo credendum sit, ut eodem spiritu quo hec sibi revelata cognovit, etiam ipsam fidem nostram futuram tanto ante predixerit. DE EXCELLENTIA DIVINDeo tunc facere coelum et terram quae antea non fecisset? Qui hoc dicunt, si mundum aeternum sine ullo initio, et ideo nec a Deo factum videri volunt, nimis aversi sunt a veritate, et lethali morbo impietatis insaniunt. Exceptis enim propheticis vocibus, mundus ipse ordinatissima sua
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ sto sunt ocłis. ꝓfecto ea quȩ remota sunt a sen
alios testes requirimꝰ. eisq credimus a quoꝵ sen¬
sibꝰ remota ẽẽ uł fuisse ñ credimꝰ. Sic gͦ de uisi¬
bilibꝰ quȩ nondũ uidimus eis credimus qui uider̃.
atq ita de cet̾is quȩ ad suũ quẽq sensũ corꝑis ꝑti¬
nent ita de his quȩ amo ac m̃te sentiunt᷑. quia
et ipse rectissime dr̃ sensus. unde ⁊ sententia uo¬
cabulum accepit ħ ẽ. de inuisibilibꝰ quȩ a nr̃o
sensu int̾iore remota sunt. his nos oportet crede.
qui ħ in illo incorporeo lumine disposita didicer̃
uł manentia contuent᷑. EUisibilũ omiũ ma¬
ximus mundꝰ ẽ. Inuisibiliũ omiũ maximꝰ ẽ ds̃.
S mundũ ẽẽ ospicimꝰ. dm̃ eẽ credimus. Qd̃ aut̃ d̃s
fecit mundum. nulli tuciꝰ credimꝰ qͣm ipsidõ. U̾
eum audiuimus : nusqͣm it̾im nos meliꝰ qͣm in
lum ⁊ t̾ram. Numquidnã ibi fuit iste ꝓpħa. qnõ

Expanded text:
praesto sunt oculis: profecto ea, quae remota sunt a senspraesto sunt oculis: profecto ea, quae remota sunt a senss, de his alios testes requirimus eisque credimus, a quorum sensibus remota esse uel fuisse non credimus. Sicut ergo de uisibilibus, quae non uidimus, eis credimus, qui uiderunt, adque ita de ceteris, quae ad suum quemque sensum corporis pertinent: ita de his, quae animo ac mente sentiuntur quia et ipse rectissime dicitur sensus, unde et sententia uocabulum accepit, hoc est de inuisibilibus quae a nostro sensu interiore remota sunt, his nos oportet credere, qui haec in illo incorporeo lumine divel manentia contuentur. Visibilium omnium maximus mundus est invisibilium omnium maximus deus est; Sed mundum esse conspicimus, Deum esse credimus. Quod autem Deus fecerit mundum, nulli tutius credimus quam ipsi Deo. Ubi eum audiuimus? Nusquam interim nos melius quam in lum et terram. Nunquid ibi fuit iste propheta quando
Abbreviated transcription (Latin):
tius ambularet ad u̾itatem. ipsa u̾itas ds̃ dĩ filius.
homine assumpto ñ dõ consumpto eandẽ constituit
⁊ fundauit fidem. ut ad dm̃ it̾ eẽt homini ꝑ hoĩe
int̾ eum qui tendit ⁊ illud quo tendit. uia media
ẽ. spes ẽ ꝑueniendi. Si aut̃ desit aut ignoretur qͣ
eundũ sit. quid ꝓdest nosse quo eundum sit: sola
ẽ. aut adu̾sus om̃s eirores uia munitissima. ut
idẽ ipse sit ds̃ ⁊ homo. qͦ it᷑ d̾s qͣ it᷑ homo: hic pͥꝰ ꝑ¬
iudicauit loquitꝰ.: ⁊̃ scͥptam condidit quȩ canonica
nominat᷑ eminentissime auctoritatis. cui fidẽ ha¬
bemus. de his rebus quas ignorare ñ expedit. nec
ꝑ nos ipsos nosse ydonei sumus. Nam si ea sciri poᷤᷤ¬
sunt testibꝰ nob̾. quȩ remota ñ s̃ a sensibꝰ nr̃is siue
int̾ioribꝰ sine ȩtiam exxt̾ioribꝰ unde ⁊ p̾sentiã nuncu¬
pant᷑. qd̾ ita ea dicimus eẽ p̾sensibꝰ sic̃ p̃ ocłis quȩ

Expanded text:
tius ambularet ad veritatem, ipsa veritas deus dei filius tius ambularet ad veritatem, ipsa veritas deus dei filius homine assumpto, non deo consumpto, eamdem constituit atque fundavit fidem, ut ad deum iter esset homini per hominem inter eum qui tendit et illud quo tendit uia media est, spes est perueniendi; si autem desit aut. ignoretur qua eundum sit, quid prodest nosse quo eundum sit? Sola est autem aduersus omnes errores uia munitissima, ut idem ipse sit Deus et homo; quo itur Deus, qua itur homo. CAPUT iudicauit, locutus etiam scripturam condidit, quae canonica nominatur, eminentissimae auctoritatis, cui fidem habemus de his rebus, quas ignorare non expedit nec per nos ipsos nosse idonei sumus. Nam si ea sciri possunt testibus nobis, quae remota non sunt a sensibus nostris siue interioribus siue etiam exterioribus unde et praesentia nuncupantur, quod ita ea dicimus esse prae sensibus, sicut prae oculis quae
Abbreviated transcription (Latin):
poris auribꝰ loquitur. quia ułut ꝑ corpꝰ loquit᷑.
⁊ ułut int̾posito corporaliũ locoꝵ int̾uallo. mł¬
tum enim similia sunt talia uisa corꝑibꝰ. s loqͥt᷑
ipsa u̾itate. siquis sit ydoneus ad audiendũ
m̃te non corpore. Ad illud enĩ hominis ita
loquitur. quod in homine p̾cet̾is quibꝰ homo
constat ẽ meliꝰ.⁊ quo ipse ds̃ solus ẽ melior. Cum
enĩ homo rectissime intelligatur uł si ħ ñ pot̾ saltĩ
credatur factus ad ymaginẽ dĩ. ꝓfecto ea sui parte
ẽ ꝓpinquior suꝑiori dõ. qua suꝑat inferiores suas.
quas ętiam cum peccoribꝰ cõmunes ht̃. S qr ipsa
mens cui ratio ⁊ intelligentia nat᷑alit̾ in est. uiciis
quibꝰdam tenebrosis ⁊ uet̾ibꝰ inualida ẽ. non solum
ad inherendĩ fruendo ueꝵ etiam ad ꝑfruendum in¬
cõmutabili lumine. donec de die indiem renouata
atq sanata fiat tante felicitatis capax. fide pͥmũ
fuerat imbuenda atq purganda. In qua ut fiden¬

Expanded text:
poris auribus loquitur, quia uelut per corpus loquitur et uelut interposito corporalium locorum interuallo; multum enim similia sunt talia uisa corporibus; sed loquitur ipsa ueritate, si quis sit idoneus ad audiendum mente, non corpore. Ad illud enim hominis ita loquitur, quod in homine ceteris, quibus homo constat, est melius, et quo ipse Deus solus est melior. Cum enim homo rectissime intellegatur uel, si hoc non potest, saltem credatur factus ad imaginem Dei: profecto ea sui parte est propinquior superiori Deo, qua superat inferiores suas, quas etiam cum pecoribus communes habet. Sed mens, cui ratio et intelligentia naturaliter inest, vitiis quibusdam tenebrosis et veteribus invalida est, non solum ad inhaerendum fruendo, verum etiam ad perferendum incommutabile lumen, donec de die in diem renovata atque sanata fiat tantae felicitatis capax, fide primum fuerat imbuenda atq
Abbreviated transcription (Latin):
at ipsa t̾ra qͣm pͥmit fec̃ sic̃ scͥptura ꝯseg̃nt̾ eloqͥt᷑
intusibił ⁊ incõposita ñdumq lucȩ facta utiq
tenebre fu̾int suꝑ abyssum. id est suꝑ qͣndã t̾re ⁊
aquȩ indistinctam confusionẽ. uͥ enim luxe nõ ẽ.
tenebre sint necesse ẽ. deinde omia creando dispo¬
sita sint. quȩ ꝑ sex dies consumata nairant᷑. quomͦ
indie septimo requieuit: Gpus aut̃ dĩ eẽ angloᷤ

Expanded text:
 ipsa terra quam primitus fecit, sicut Scriptura consequenter eloquitur,  ipsa terra quam primitus fecit, sicut Scriptura consequenter eloquitur, invisibilis et incomposita nondumque luce facta, utique tenebrae fuerint super abyssum, id est super quamdam terrae et aquae indistinctam confusionem; ubi enim lux non est, tenebrae sint necesse est; deinde omnia creando disposita sint, quae per sex dies consummata narrantur, quomodo in die septimo requie
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑatur d̾s. si ad illum pͥꝰ in ista uita ꝑfide̾ qͥdi
mͦ accesserint. in illo habebunt requiẽ sempit̾uã.
Hoc enim ⁊ salb̃i uacatione ex p̾cepto legis in uetͥ
dĩ ppło figuratũ ẽ. uñ suo diligentiꝰ arbitror li¬
institui. ⁊ pͥꝰ qd̾ ad scõs angłos attinet dicendum
suppetant. qͣntum satis uidebit᷑ dño langiente e¬
plicare curabo. uͥ de mundi constitutione sacis
litt̾ẽ loquunt᷑. nõ euident̾ dr̃ utrũ uł quo ordie
c̾ati sint angłi. S si p̃t̾ missi ñ sunt. uł celi nõl
lucis huiꝰ de qua loquor significati funt. so ait
eẽ p̃t̾ missos hĩc existimo qd̾ scͥptũ ẽ. requieruse
dnm̃ in die septimo ab om̃ibꝰ oꝑibꝰ sius que fui.
cum liber ipse ita sit exorsus. inpͥncipio creaiit
as celum ⁊ t̾ram. ut ante celum ⁊ t̾ram nicħ
aliud fecisse uideatur. Cum gͦ acelo ⁊ t̾ra ceꝑit.¬

Expanded text:
operatur Deus, si ad illum prius in ista uita per fidem quodam operatur Deus, si ad illum prius in ista uita per fidem quodam modo accesserint, in illo habebunt requiem sempiternam. Hoc enim et sabbati uacatione ex praecepto legis in uetere Dei populo figuratum est, unde suo loco diligentius arbitror institui et prius quod ad sanctos angelos adtinet dicendum subpetant, quantum satis uidebitur, Deo largiente explicare curabo. Ubi de mundi constitutione sacrae litterae loquuntur, non euidenter dicitur, utrum uel quo ordine creati sint alucis huius, de qua loquor, significati sunt. Non autem esse praetermissos hinc existimo, quod scriptum est, requieuisse Deum in die septimo ab omnibus operibus suis quae fecit, cum liber ipse ita sit exorsus: In principio fecit Deus caelum. et terram, ut ante caelum et terram nihil aliud fecisse uideatur. Cum ergo a caelo et terra c
Abbreviated transcription (Latin):
septimo requiescit ds ab omĩbꝰ oꝑibꝰ suis :⁊ scĩt¬
cauit eum. neqͣqͣm ẽ accipiendũ puerilit̾ tanqͥu
ds laborauerit oꝑando. qui dixx̃ ⁊ facta st̃ uerli
intelligibili ⁊ sempit̾no. ñ sonabili ⁊ temporali.¬
s reqͥes dĩ requiẽ significat eoꝵ qui requiescunt
in do̾. sic̃ leticia domꝰ leticiã sig̾cat eoꝵ qͥletant᷑
in domo. etiam si ñ eos domus ipsa s alia res al¬
qua letas fac̃. qͣntomag̾ si eadẽ domꝰ pulc̾tudine
sua facrat lȩxos habitatores. ut ñ solũ eo loqndi
mͦ lȩta dicat᷑. quo significamꝰ ꝑ ro qd̾ continet
id qd̾ continet᷑ sic̃ theat᷑ plaudunt.pͣta mugiuint¬
cum in illis homines plandant. in his boues mu¬
dm̃ requienisse ꝓpħica nairat auctoritas. signisi¬
catur requies eoꝵ qui in illo requiescunt: ⁊ quos
fac̃ ipse requiesc̾ẽ. ħ etiã hominibꝰ quibꝰ loquitꝰ
⁊ ꝓpt̾ quos utiq conscͥpta ẽ ꝓmittente ꝓpħia.
qd̃ etiam ipsi post bona oꝑa quȩ in eis ⁊ ꝑ eis

Expanded text:
requiescit deus ab omnibus operibus suis et sanctificat eum, nequaquam est accipiendum pueriliter, tamquam deus laborauerit operando, qui dixit, et facta sunt, uerbo intellegibili et sempiterno, non sonabili et temporali. requies dei requiem significat eorum qui requiescunt in deo, sicut laetitia domus laetitiam significat eorum qui laetantur in domo, etiam si non eos domus ipsa, sed alia res aliqua laetos facit; quanto magis eadem domus pulchritudine sua faciat laetes habitatores, ut non solum eo loquendi modo laeta dicatur, quo significamus per id quod continet id quod continetur; sicut "theatcum in illis homines plaudant, in his boves muDeum requievisse prophetica narrat auctoritas, significatur requies eorum qui in illo requiescunt, et quos facit ipse requiescere: hoc etiam hominibus quibus loquitur, et propter quos utique conscripta est, promittente prophetia, quod etiam ipsi post bona opera, quae in eis et per eos
Abbreviated transcription (Latin):
si contigisset u̾non una s due ymino nõ duȩ s decẽ
uł centum similit̾ equalit̾q peccassent. centũ soles
hr̃et hic mundꝰ. quod ut fieret non ñ opificis ꝓui¬
sione mirabili ad reꝵ corp̃raliũ salutẽ decorẽq ꝯsul¬
tum ẽ. s contigit potiꝰ tanta uniꝰ am̃e ꝓgressione
peccantis. ut solum corpꝰ tale meret᷑. Non plane aĩaꝵ
de quibꝰ nesciunt quid loquat᷑. s eoꝵ ipsoꝵ qui talia
sapiunt multũ longe a u̾itate ⁊ m̾ito ẽ choercenda

Expanded text:
si contigisset ut non una sed duae, imo non duae sed decem si contigisset ut non una sed duae, imo non duae sed decem vel centum similiter aequaliterque peccassent, centum soles haberet hic mundus, quod ut non fieret, non opificis provisione mirabili ad rerum corporalium salutem decoremque consultum est, sed contigit potius tanta unius animae progressione peccantis, ut sola corpus tale mereretur. Non plane animarum de quibus nesciunt quid loquantur, sed eorum ipsorum qui talia sapiunt multum longe a veritate et merito est coercenda