comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ueranonest mecius potest esse Quodenĩ iure fit profec
lustefit. Quod autem fit iniustel. Neciuri
constitta cũ illud &iã ipriiusesse dicant. quod de ius¬
ticia & fontem anauerit falsũ queesse quod a quibus dã
consensu. socia Itur co&us hominũ non potese esse. &ida
nec populus iuxta illũ scipionis. uelciceronis. definitio¬
nem &s in on populus. mecres populi Sed qualis cumque.
multitudinis que populi nomine. digna non est  acper
hocsires plubhea resesa populi. & populus nonest.
qui consensu non sociatus est iuris: Non est autem ius
ubinulla iusticia est proculdubio. colligitur. ubiius¬
titia non est non esserem publicã : Iustitia porroea iur¬
tur est: quesu acuiquedis tribuit: queigitur iustitia
est holminis q ueipsũ hominem idouero tollicu
& in mundis daemonibus subdit hocinesa suacuiq
distribuere an qui fundum aufereius aquoeurtus

Expanded text:
uera non est, nec ius potest esse. Quod enim iure fit, profecto uera non est, nec ius potest esse. Quod enim iure fit, profecto iuste fit; quod autem fit iniuste, nec iure constituta, cum illud etiam ipsi ius esse dicant, quod de iustitiae fonte manauerit, falsumque esse, quod a quibusdam consensu sociatus coetus hominum non potest esse et ideo nec populus iuxta illam Scipionis uel Ciceronis definitionem; et si non populus, nec res populi. sed qualiscumque multitudinis, quae populi nomine digna non est. Ac per hoc, si res publica res est populi et populus non est, qui consensu non sociatus est iuris, non est autem ius, ubi nulla iustitia est: procul dubio colligitur, ubi iustitia non est, non esse rem publicam. Iustitia porro ea uirtus est, quae sua cuique distribuit. Quae igitur iustitia est hominis, quae ipsum hominem Deo uero tollit et inmundis daemonibus subdit? Hocine est sua cuique distribuere? An qui fundum aufert eius, a quo emtus
Abbreviated transcription (Latin):
magna miseria est. Noneñ ueris animibonis uticur
qm̃ nonent ueras apientia que intentio nẽ suam in hisque
prudenter. discernit: Gerit fostiter cohiba eceperant̃:
Iusteque distribuit. Non in illum dirigitfinem ubierit
dr̃. omnia in omnibus acemitate cesta & pace perfecta.
expediam. quod in secundo huius operis libro me demonfera¬
turum esse promisi secundum definitiones. Quibus apud.
ciceronem utitur. scipio in libris. dereplubli canum. quã rẽ
publicam fuis se romanã breuiter enim rempublicam de¬
finiuit esserem populi quede finitiosi uera est : Nũ quam
fuit romanares publica qui anũquã fuit respopuli: quã
definitionem uolutt esse reipublicae Sopulum enĩesse
definiuit. co&um multi tudinis iuris consenso & ualica
tis communitine. sociatum Quid autem dicat iuris con
rensum disputando expli fcati perhoc ostendens ee¬
risine iusaitia nonpors e rempublicã : biergo iustreds

Expanded text:
magna miseria est; non enim ueris animi bonis utitur, magna miseria est; non enim ueris animi bonis utitur, quoniam non est uera sapientia, quae intentionem suam in his, quae prudenter discernit, gerit fortiter, cohibet temperanter iusteque distribuit, non in illum dirigit finem, ubi erit Deus omnia in omnibus, aeternitate certa et pace perfecta. expediam, quod in secundo huius operis libro me demonstraturum esse promisi, secundum definitiones, quibus aput Ciceronem utitur Scipio in libris de re publica, numquam rem publicam fuisse Romanam. Breuiter enim rem publicam definit esse rem populi. Quae definitio si uera est, numquam fuit Romana res publica, quia numquam fuit res populi, quam definitionem uoluit esse rei publicae. Populum enim esse definiuit coetum multittis communione sociatum. Quid autem dicat iuris consensum, disputando explicat, per hoc ostendens geri sine iustitia non posse rem publicam; ubi ergo iustitia
Abbreviated transcription (Latin):
&siita teneatur. atque amminisir&ur ut dec& tamen
indecenter app&itur: Quam obrẽ motiũ sanstũ quaerit
que in tuendae. uacandũ est ueritati: Si atemimponitur
suscipienda est propter caritatis. neces sitatem Sednec
si comuni modo ueritatis delectatio deserenda est: Nesub¬
ra atur illasua uitas & opprimat istanecessitas
paxa& ina. atque perfecta Nonper quã mostules
ltrunseant Mas cendo aeque moriendo sed inqua immon¬
tules maneant Nihil aduersi omnino patiendo qui sest
qui illam uitam uel beatissimã neg&. uel in eius compa¬
ratione istum quȩ hicagitur quantis lib& animi &
corporis &ter iarum quererũ bonis plenasit. Non
miserimam iudic&. Quantamen qui cuquesichab&
Vt eius usum referat ad illius finem quam diligit
ardentissime acfidelissime sperat Inon absurde
dici cenam nun ebeatus potest: Speilla potius quamre
ista: Res istuuero sine spe illa beatitudo falsa &

Expanded text:
etsi ita teneatur adque administretur ut decet, tamen etsi ita teneatur adque administretur ut decet, tamen indecenter adpetitur. Quam ob rem otium sanctum quaerit que intuendae uacandum est ueritati; si autem inponitur, suscipienda est propter caritatis necessitatem: sed nec sic omni modo ueritatis delectatio deserenda est, ne subtrahatur illa suauitas et obprimat ista necessitaspax aeterna adque perfecta, non per quam mortales transeant nascendo adque moriendo, sed in qua inmortales maneant nihil aduersi omnino patiendo: quis est qui illam uitam uel beatissimam neget uel in eius comparatione istam, quae hic agitur, quantislibet animi et corporis externarumque rerum bonis plena sit, non miserrimam iudicet? Quam tamen quicumque sic habet, ut eius usum referat ad illius finem, quam diligit ardentissime ac fidelissime sperat, non absurde dici etiam nunc beatus potest, spe illa potius quam re ista. Res ista uero sine spe illa beatitudo falsa et
Abbreviated transcription (Latin):
rit ne alteri inuideat: In actione uero non a mandur est hio¬
nor in hacuitu siuepo tentia qm̃omnia uana subsole.
sedopus ipsum. quod pereundem honorẽ uel potentiã fit
Sireste atque lutilttor fit Id est ut ualeat ad ẽ sa lutem
sub ditorũ ques ecundum dm̃ est.
unde ia superius dis pu¬
tauimus propter quod ait: a postolus: Qui epis copatũ den¬
derat: bonum opus desiderat Exponelre uoluit quid sit
operis non honoris: Cre cũ estenim atque in dedudũ uocabu¬
lum Quod ille qui pre fecitureis. quibus prefecitur super¬
intendit curũs cilic& eorũgeren s scopos quipƿe intentio
ẽ ergo episcopin. Si uellimus latine super intendere. pos¬
sumus dicere Vt intellegat non seesse epis copu quia pre¬
esse dilexerit non prod esse: Ituque abscudio cognoscende
ueritatis. Nemo prohib&ur quod ad laudabile pertinet
totiũ: locus uero superior sine quoregi. populus non potest.

Expanded text:
rit ne alteri inuideat. In actione uero non amandus est horit ne alteri inuideat. In actione uero non amandus est honor in hac uita siue potentia, quoniam omnia uana sub sole, sed opus ipsum, quod per eundem honorem uel potentiam fit, si recte adque utiliter fit, id est, ut ualeat ad eam salutem subditorum, quae secundum Deum est; unde iam superius disputauimus. Propter quod ait apostolus: Qui episcopatum desiderat, bonum opus desiderat. Exponere uoluit quid sit onoris. Graecum est enim adque inde ductum uocabulum, quod ille qui praeficitur eis quibus praeficitur superintendit, curam scilicet eorum gerens; oxoso? quippe intentio est; ergo 67cioxojrslv, si uelimus, Latine superintendere possumus dicere, ut intellegat non se esse episcopum, qui praeesse dilexerit, non prodesse. Itaque ab studio cognoscendae ueritatis nemo prohibetur, quod ad laudabile pertinet otium; locus uero superior, sine quo regi populus non potest,
Abbreviated transcription (Latin):
uendi sinon est contradiuina precepta istũ fidem quaperue¬
nicur addm̃. Quis que retetur unde i prosquoque philosophos
quando xp̃ianiI fiunt non habitũ uel consu&u dinem uictus
quenihil impedit religionem sed falsa dogmata mutare com¬
pellit: Vnde illũ quam uarro adhibuit. & cynicis differentiũ.
Sinihil turpiter atque in temperanter agat omnino non concur¬
rat: & tribus uero illis uitae generibus ocioso actuoso &
& utroque conposito quamuis salua fide. Quis que possit inco¬
lib& eorum uitam ducer& & a sempiter na premia perue¬
nire interest.Tamen quidam oreteneat. ueritatis quid
officio caritatis impendat Necsicesse quisque debee oti¬
osus ut in eodem otio utilitatem non cogite proximi neo
sic actuosus. ut contem plationem non requirat. dĩ in otio
non in aers uatio delectare deb&. sed autinquisitio: Aut in¬
uentio ueritatis: Nt in eu quique prosiciat & quodinuena¬

Expanded text:
uendi, si non est contra diuina praecepta, istam fidem, qua perueuendi, si non est contra diuina praecepta, istam fidem, qua peruenitur ad Deum, quisque sectetur; unde ipsos quoque philosophos, quando Christiani fiunt. non habitum uel consuetudinem uictus, quae nihil inpedit religionem, sed falsa dogmata mutare conpellit. Unde illam quam Varro adhibuit ex Cynicis differentiam, si nihil turpiter adque intemperanter agat, omnino non curat. Ex tribus. uero illis uitae generibus. otioso, actuoso et ex utroque conposito, quamuis salua fide quisque possit in quolibet eorum uitam ducere et ad sempiterna praemia peruenire, interest tamen quid amore teneat ueritatis, quid officio caritatis inpendat.fNec sic esse quisque debet otiosus, ut in eodem otio utilitatem non cogitet proximi, nec sic actuosus, ut contemplationem non requirat Dei. In otio non iners uacatio delectare debet, sed aut inquisitio aut inuentio ueritatis, ut in ea quisque proficiat et quod inuene
Abbreviated transcription (Latin):
mũ. qm̃ uita ciuitatis utique s ocialis est¬
incenasunt omnia. omnino ciurtas dĩ talẽ dubitationẽ
tamquam dementiã. d&cestatur. habenr derebur
quarmente. at queratione conprehendit. & iã siparuam
propter corpus corruptibile quodaggrauat animan
qm̃ s icut dicit apostolus &partel Scimus tamen certis sima
scientium creditquesensibus in rei cuius que euidentia qui¬
bus percorpus animus utitur . qm̃ mis erabilius fallitur.
Quinum quam putat eis esse credendum Credit &iã scripturis
Nsanens eueteribus & nouis quas cannonicas appellamur un¬
defides ipra conceptaert & qua iustus uiuit perquã sinedubita¬
tione ambulamus quã diuperegrina mur adno quas alua atque
certa de quiburdã rebus quas neque sensu. Nequeratione perci¬
pimus neque nobis perscripturam canonicã claruerunt Nec
pertestes. quibus non credere. Absurdum est in nostrum nocitiam
peruenerunt sine iusture prehensione dubitamus:

Expanded text:
mum, quoniam uita ciuitatis utique socialis estmum, quoniam uita ciuitatis utique socialis estincerta sunt omnia, omnino ciuitas Dei talem dubitationem tamquam dementiam detestatur, habens de rebus, quas mente adque ratione conprehendit, etiamsi paruam propter corpus corruptibile, quod adgrauat animam quoniam, sicut dicit apostolus, ex parte scimus, tamen certissimam scientiam, creditque sensibus in rei cuiusque euidentia, quibus per corpus animus utitur, quoniam miserabilius fallitur, qui numquam putat eis esse credendum: credit etiam scripturis sanctis et ueteribus et nouis, quas canonicas appellamus, unde fides ipsa concepta est, ex qua iustus uiuit; per quam sine dubitatione ambulamus, quamdiu peregrinamur a Domino; qua salua adque certa de quibusdam rebus, quas neque sensu neque ratione percepimus neque . nobis per scripturam canonicam claruerunt nec per testes, quibus non credere absurdum est, in nostram notitiam peruenerunt, sine iusta reprehensione dubitamus.
Abbreviated transcription (Latin):
sũmus. &uerus dr̃ colendus docotur Noͥn impedit:
Vticurergo &tiã caelestis. ciuitas in hacsua peregri¬
natione pace terrena & derebus admortulem homi¬
nũnaturam pestinentibus humanarũ uoluntatũ con¬
positionẽ. Quantum saluapi &ate hacreligione conce¬
dicur. tuetur Atque appetio eũ que terramam pacem
refest. ad caelestem pacẽ queuere est Itapax utratio¬
nalis Dumtaxat creaturae solapax abenda adque
dicendasit. ordinatissima: scilic& & concordis si¬
ma s oci&tas. fruendidõ. & inuicẽ indõ: Quo cũ uentũ
fuerit. non erit uitu mostulis sed plene. ł cesteque
uitalis. Meccorpus anim ale. qđ dum conrumpitur
aggrauat animam. Sedspiritule sineulla indigen¬
⁊tia. Ex omnipaste subdicũ uoluntati. haepacem
dum peregrinatur infide habitatque &x hac fide
iuste uiuit: Cũ ad illũ pacem ad iƿiscendam refest
Quicquid bonarũ actionum gerit ergodm̃. & proxi¬

Expanded text:
summus et uerus Deus colendus docetur. non inpedit. summus et uerus Deus colendus docetur. non inpedit. Utitur ergo etiam caelestis ciuitas in hac sua peregrinatione pace terrena et de rebus ad mortalem hominum naturam pertinentibus humanarum uoluntatum conpositionem. quantum salua pietate ac religione conceditur, tuetur adque adpetit eamque terrenam pacem refert ad caelestem pacem,: quae uere ita pax est, ut rationalis dumtaxat creaturae sola pax habenda adque dicenda sit, ordinatissima scilicet et concordissima societas fruendi Deo et inuicem in Deo; quo cum uentum erit, non erit uita mortalis, sed plane certeque uitalis nec corpus animale, quod, dum corrumpitur, adgrauat animam, sed spiritale sine ulla indigentia ex omni parte subditum uoluntati. Hanc pacem, dum peregrinatur in fide, habet adque ex hac fide iuste uiuit, cum ad illam pacem adipiscendam refert quidquid bonarum actionum gerit erga Deum et proxi
Abbreviated transcription (Latin):
tas unũ dm̃ solũ colendum Nossae teique tantum
modo seruiendum s eruicute. illa que grece latriadi¬
citur. & non nisi do deb&ur fidelipi &atecenser&
Factum est utrelegi onis leges. cũ terrena ciuitate non
poss& habere communer proquehis abea dissentire
haber& necesse: Atque oneri esse diuessa sentienti¬
bus eorum que iras & odia persequutionum imp&cus
sustinere : Nisi cũ animos aduersantium Aliquan¬
doterro resuae multitudinis. & semperdiuino. ad¬
iutorio propulsar&. Haecergo cael estis ciuitas dum
Peregrinatur in terra &x omnibus gentibus. ciues euocat :¬
d que in omnibus linguis peregrinamcolligit soci¬
&atem noncurans Quic quidꝰ inmoribus legibus
institutis quediuensum hest Quibus pax terrena uelcon¬
quiritur: uel ten&uir Nihileorũ res cindens. ueldis¬
iens immo &iũ seruans. ac sequens qui
sum indiuersis nationibus adunũ tamen eundem que
finem terrene pacis. intenditur si relionem quaunus

Expanded text:
cum unum Deum solum colendum nosset eique tantum cum unum Deum solum colendum nosset eique tantum modo seruiendum seruitute illa, quae Graece Xocrpeia dicitur et non nisi Deo debetur, fideli pietate censeret: factum est, ut religionis leges cum terrena ciuitate non posset habere communes proque his ab ea dissentire haberet necesse adque oneri esse diuersa sentientibus eorumque iras et odia et persecutionum inpetus sustinere, nisi cum animos aduersantium aliquando terrore suae multitudinis et semper diuino adiutorio propulsaret. Haec ergo caelestis ciuitas dum peregrinatur in terra, ex omnibus gentibus ciues euocat adque in omnibus linguis peregrinam colligit societatem, non curans quidquid in moribus legibus institutisque diuersum est, quibus pax terrena uel conquiritur uel tenetur. nihil eorum rescindens uel destruens, immo etiam seruans ac sequens, quod licet diuersum in diuersis nationibus, ad unum tamen eundemque finem terrenae pacis intenditur, si religionem, qua unus
Abbreviated transcription (Latin):
non dubitat: ut qm̃ cõmunis est Ips a mostalitas seru&ur
in rebus Adeam ƿestinentibus interciurtatem Vtruĩque
concordia uerdm quia terrena ciuitas habuit quos¬
dam suos sapientes: quos diuina improbat Disciplina
que uelsus picati uel de co&ti. ad aemonibus. crederent
multo seleos concili andos esse rebus humanis. ad quo¬
rũ diuersa quod ammodo officia diuessa : subdita
pestenerent. ad aliũ corpus ad alium animum inque
ipso corpore Adalium caput ad alium ceruicem
& ceteras. ingula adsingulos similiter in animo ad
alium ingenium ad aliũ doctrinã ad aliũ ir̃ ad
alium concupiscentiam. in que ipsis rebus uitae. adiacen¬
tibus Ad aliũ peccus ad alium tricicũ ad aliũ uinum
ad aliũ oleum ad aliũ siluas ad aliũ nũmos Ad
alium nauigationẽ adalium bella. ad que uictorias.
ad alium coniugia. ad aliũ partũ hac fecundita¬
te & ad alios alia e&reru. caelestis autẽ ciui¬

Expanded text:
non dubitat, ut, quoniam communis est ipsa mortalitas. seruetur non dubitat, ut, quoniam communis est ipsa mortalitas. seruetur in rebus ad eam pertinentibus inter ciuitatem utramque concordia. Verum quia terrena ciuitas habuit quosdam suos sapientes, quos diuina inprobat disciplina, qui uel suspicati uel decepti a daemonibus crederent multos deos conciliandos esse rebus humanis, ad quorum diuersa quodam modo officia diuersa subdita pertinerent, ad alium corpus, ad alium animum, inque ipso corpore ad alium caput, ad alium ceruicem et cetera singula ad singulos; similiter in animo ad alium ingenium, ad alium doctrinam, ad alium iram, ad alium concupiscentiam; inque ipsis rebus uitae adiacentibus ad alium pecus, ad alium triticum, ad alium uinum, ad alium oleum, ad alium siluas, ad alium nummos, ad alium nauigationem, ad alium bella adque uictorias, ad alium coniugia, ad alium partum ac fecunditatem et ad alios alia cetera: caelestis autem ciui
Abbreviated transcription (Latin):
hac tẽpora libus. tãquam peregrina utitur Non qui¬
bus capiatur & auestatur qđ tendit indm̃ sed
quibus sustent&ur ad fucilius tollerandũ mini¬
me que augenda onera corporis corrupti bilis
quod agrauatu. animã mcirco.rerũ uitae huic
mostuli necessariarũ Utrique hominibus. ad
utrique domui cõmunis. estusus Sedfinis utendi
suiquesuus ꝓropros nultũ que diuersus Ita&ianterro¬
dian co quede figit emperandi oboediendiacecncor¬
dnom eiuiumimarsit ens derebus ad mostule uitdto ieon¬
tinentibus humanarum quedam conpositio. ciuitafen
Gauros autem cuelestis uel potius nameusi ugacim
ista pace necesseo fest utatur done cipra cuitasis pa
ces sania est. mostalitas transeat: Acperhoc Sumapuo
terrenam ciuitatẽ uelut captiuã uitams uae peregri
nationis. dgit sampro missione
no spiritalitamquã pignore accepto legibus terme¬
ne. diuitatis  Quibur hec amministrantur ques ustent¬
andae mostali iuitae. ac cõmodatas unt: obtemperare.

Expanded text:
ac temporalibus tamquam peregrina utitur, non quibus capiatur et auertatur quo tendit in Deum, sed quibus sustentetur ad facilius toleranda minimeque augenda onera corporis COITUPtibilis, quod adgrauat animam. Idcirco rerum uitae huic mortali necessariarum utrisque hominibus et utrique domui communis est usus; sed finis utendi cuique suus proprius multumque diuersus. Ita etiam terrtit in eoque defigit imperandi oboediendique concordiam ciuium, ut sit eis de rebus ad mortalem uitam pertinentibus humanarum quaedam conpositio uoluntatum. Ciuitas autem caelestis uel potius pars eius, quae in ista pace necesse est utatur, donec ipsa, cui talis pax necessaria est, mortalitas transeat; ac per hoc, dum aput terrenam ciuitatem uelut captiuam unationis agit, jam promissione dono spirituali tanquam pignore accepto, legibus terrenae civitatis, quibus haec administrantur, quae sustentandae mortali vitae accommodata sunt, obtemp
Abbreviated transcription (Latin):
iurcuter magnaer fecerat neque oredidenan reta es
alienigeras ante poner&. uerom tenieruidui
dico uobir trro &sidom Remis sius erit indieiadiciq
quomubobis Et peculo post al tericuutecte . Aoen inquid
udicouobis quia terrcce sodomorum Remissun ent die
dieiudicu quaitibi: Hic euidentissime predicat diemi
iudici esseuenturam : Et alio loco: Uirinine uitae in
quid surgeent iudicio cum gene ratione istun incor¬
demna bunt eam: quia penitentiam eiẽ rueo inedu¬
dicatione ionue : Et ecce plur quamiona hic: Regmadus¬
tra surgea iniudicio cũ generatione iste. Et condemna¬
bit eam quia uenit afinibus terrue audire sapientiã
salomonis: Et ecce plurquam scclomon. hic
uarrer hoc loco discimur et uenturum esse iudicium:
& cũ mortuorũ resurreetione uenturũ Deni neuitis
enim & regina austriquando ista dicebate de mostus sine
dubio loque batur: Quor tamen in die iudicure surreeturor
esse predoxit Nec ideo dixit condemnabunt qui d ip si

Expanded text:
uirtutes magnas fecerat neque crediderant, et eis alienigenas anteponeret: Verum tamen, inquit, dico uobis, Tyro et Sidoni remissius erit in die iudicii quam uobis; et paulo post alteri ciuitati: Arnen, inquit, dico uobis, quia terrae Sodomorum remissius erit in die iudicii quam tibi hic euidentissime praedicat diem iudicii esse uenturum ; et aquit, surgent in iudicio cum generatione ista et condemnabunt eam, quia paenitentiam egerunt in praedicatione Ionae, et ecce plus quam Iona hic. regina austri surget in iudicio cum generatione ista et condemnabit eam, quia uenit a finibus terrae audire sapientiam Salomonis, et ecce plus quam Salomon hic. duas res hoc et cum mortuorum resurrectione venturum. De Ninivitis enim, et regina Austri, quando ista dicebat, de mortuis sine dubio loquebatur, quos tamen in die judicii resurrecturos esse praedixit, nec ideo dixit condemnabunt, quia ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
duc & iniudicium In omnidir pectu id est in omni&
am qui contenrtibilis hic uid&um etideo nec uid&ur qm̃
uiurit: ultimi iudici dĩ testimonia descripturis scis
quȩ ponere in stitui: prius elegenda sunt delibrir in¬
strumenti Noui postea deueterir Quamiur enim
uetera priora sint tempore : Nouatamen. Anteponenda
sunt dignitate : Qm̃ illa uetera preconia sunt nouorũ
Nouec igitur ponentur. priurque ut firmius proben
Assumentur et uetera: Inueceribur habentur lex
Epro ph&cae. In nouir euangelium. et a postolice litte¬
reqait autem a postolus :
Ier Reçem enuor cocprtio peccari. Nuric au¬
tem sine lege iustitia di meenifestede ger sie senficiiũ per

Expanded text:
ducet in iudicium in omni despecto, id est in omni ducet in iudicium in omni despecto, id est in omni etiam, qui contemtibilis hic uidetur et ideo nec uidetur; quue ultimi iudicii Dei testimonia de scripturis sanctis, quae ponere institui, prius eligenda sunt de libris instrumenti noui, postea de ueteris. Quamuis enim uetera priora sint tempore, noua tamen anteponenda sunt dignitate, quoniam illa uetera praeconia sunt nouorum. Noua igitur ponentur prius, quae ut firmius probemus, adsumentur et uetera. In ueteribus habentur lex et prophetae, in nouis euangelium et apostolicae litterae. Ait autem apostolus: Per legem enim cognitio peccati. Nunc autem sine lege iustitia Dei manifestata es
Abbreviated transcription (Latin):
uit pdontatteuie n ob aliud nisi uteam uitem de sideremun
que nanita tem non bab& sub hoc role sed uertte temiu
illo quifeet hane col eio. nbacergo uanitate: num quid sui¬
si uuseto direeto que iudicio similir eidei uani num quicip
uanercer & hromo in diebus temenuani tectir sucee interp
plurimum utrpmeres sect a nobtem per& uenitee inter est
urtemsit. pebo nerepietietir anpcerticep eonptipte ri
uitehuus uelbona adquipeniela uel malauiten drouiane¬
cendlo tr cemeantia: Sedoropt sutir a ludiciuns pertauos
Ereu cebanir bona : et malir mala uinesiheiuntiserquo
iniudicium I nomni dir pectu siuebondm siue i alumi
uid breuiur ueniur scc lubriur dicipotuit Dos inquid
time et mandatee eiur custodi quia hoc est omnir homo
Quicumque enim est hoc est custur utique manlon¬
rum dĩ : qm̃ qui hoc non est nihil est ⁊ Nonenim ad
ueritereis imaginem reformatur Remanens in simi
liguidne uanitatir qui a omne hoc opur idest quod ab
homine sit. in hac uite siuebonum siuemalum dr̃ ad¬

Expanded text:
tam desideremus, quae uanitatem non habet sub hoc sole, sed ueritatem sub illo qui fecit hunc solem, — in hac ergo uanitate numquid nisi iusto Dei rectoque iudicio similis eidem uanitati factus uanesceret homo? In diebus tamen uanitatis suae interest plurimum, utrum resistat an obtemperet ueritati, et utrum sit expers uerae pietatis an particeps; non propter uitae huius uel bona adquirenda uel mala uitanda uanescendo transeuntia, sed propter futurum iudicium, per quod erunt et bonis bona et malis mala sine fine mansura. in iudicium in omni despecto, siue bonum siue malum. Quidbreuius, uerius, salubrius dici potuit? Deum, inquit, time et mandata eius custodi, quia hoc est omnis homo. Quicumque enim est, hoc est, custos utique mandatorum Dei; quoniam qui hoc non est, nihil est; non enim ad ueritatis imaginem rlitudine uanitatis. quia omne hoc opus — id est quod ab homine fit in hac uita — sine bonum siue malum deus ad
Abbreviated transcription (Latin):
quinonertent paessuria&nce tormenta: temporcclibus. uel ꝓsus
quibus cumq & quantulis cumque peccatis affligerentur
Ui el propter in plendas uirtuter &ercerentur malis ⁊
Nunc uero quando non solum in malo sunt boni & in bonomali
dicio dr̃ ista uel facciat. uelfi eri sinat: apud quem sũ mauir¬
tus est Et summa socpientia sũ ma iustitice Nulla in firmi¬
taes nullatemeriter Nulla iniquitas: scclubriter toemen
discimus non megni pendere seubona seuomale bone ruedea uteseuse
lone malis que co munia: Et illaebone querlbnre que bio uoncort decque

Expanded text:
qui non erant passuri aeterna tormenta, temporalibus uel pro suis qui non erant passuri aeterna tormenta, temporalibus uel pro suis quibuscumque et quantuliscumque peccatis adfligerentur, uel propter inplendas uirtutes exercerentur malis. Nunc uero, quando non dicio Deus ista vel faciat, vel fieri sinat, apud quem summatus est, et summa sapientia, summa justitia, nulla infirmitas, nulla temeritas, nulla iniquitas, salubriter tamen discimus non magni pendere, seu bona, seu mala, quae videmus esse bonis malisque communia, et illa bona quaerere quae bonorum, atque
Abbreviated transcription (Latin):
suomisimi iuuebier etquine cuerbo quem quam ae derẽpo¬
tuerune : Diuersae morborum atrocitade affligcentur
infantes Ut ilis rebus humanis im mature morte ra¬
picetur: et qui uid&ur nec noerci debuisse iustissime I.¬
suꝑ uiuat: Plenur criminibus sublim &ur honoribur
& homine sin eque rella tenebrae ignobilitatis abscondãn:
t fa &era huius modiꝙ quis colligit quis enumerat : que si
haberent in ipsa uelud absurdi tate constantiam ut in hac
uita inqua homo sicut sacerps almur eloquitur
anitati similis fecetus est : Et diereius uelut umbra prete¬
reunt: Non nisi mali cedipis cerentur transitoria bona
ista atque terrenc Nec nisiboni taha pacterentur malo
posit. Et hoc referri cediudicium iustum di Siue &icem be¬
nignum : Vt qui nonerant codsecutur. bona c& nec quȩ fccci¬
unt beator Tempora libus uel deciperentur promali¬
ticcsua : uel prodĩ miseri cordia consolarentur bonis: Et

Expanded text:
sanissimi juvenes; et qui nec verbo quemquam laedere posanissimi juvenes; et qui nec verbo quemquam laedere potuerunt, diversa morborum atrocitate affligantur infantes: utilis rebus humanis immatura morte rapiatur; et qui videntur nec nasci debuisse, diutissime insuper vivant: plenus criminibus sublimetur honoribus, et hominem sine querela tenebrae ignobilitatis abscondant: et caetera hujusmodi, quae quis colligit, quis enumerat? Quae si haberent in ipsa velut absurditate constantiam, ut in hac vita, in qua homo, sicut sacer Psalmus eloquitur, vanitati similis factus est, et dies ejus velut umbra praetereunt , nonnisi mali adipiscerentur transitoria bona ista atque terrena, nec nisi boni talia paterentur mala, posset hoc referri ad iudicium iustum Dei siue etiam benignum, ut, qui non erant adsecuturi bona aeterna, quae faciunt beatos, temporalibus uel deciperentur pro malitia sua, uel pro Dei misericordia consolarentur bonis, et
Abbreviated transcription (Latin):
tur illesit filex. Et cur ille iustur in felix: Omniũ
namque tunc non nisibonorum. uera & plenae felicitas
& omnium nonnisi malorom dignae & summec infelicitoes
aƿparebit: ĩ¬
unc autem & maclauequo animo ferre dis cimur quȩ
paociuntur & boni: & bona non magnipendere quȩ adi ipir¬
cuntur. & mali ac perhoc &iam in his rebur in quibus
non appder& diuina iustitia: salutaris est diuina doc¬
trina: nescimur enim quod iudiciodĩ bonus ille sit paupert
malus ille sit diuen. Istegecudeat quem prosuis perditis mori¬
bus cruciari. debuisse merroribur arbitraemur Pontri teuir
ille q̃ue muita lasu labilis geudere debuise ꝑsuad& gxeur
de iudicio Nonsolum inultur ueram &icam decmncetur iun¬
cens Autiniquitate iudicir pressur aut stlsir obrutur
enstimonus: secontrcerio: scelestus. Aduersceriur eiur nonso¬
lumi ini ponitur Verum &icem uindicatur insriur Eium pous
obrnine uale aiu Pius lcenguore debescat : atrocinentur

Expanded text:
tus ille sit felix, et cur ille justus infelix. Omnium tus ille sit felix, et cur ille justus infelix. Omnium namque tunc nonnisi bonorum vera et plena felicitas, et omnium nonnisi malorum digna et summa infelicitas apparebit. unc autem et mala aequo animo ferre discimus, quae patiuntur et boni; et bona non magnipendere, quae adipiscuntur et mali. Ac per hoc etiam in his rebus, in quibus non apparet divina justitia, salutaris est divina doctrina. Nescimus enim quo judicio Dei bonus ille sit pauper, malus ille sit dives: iste gaudeat, quem pro suis perditis moribus cruciari debuisse moeroribus arbitramur; contristetur ille, quem vita laudabilis gaudere debuisse persuadet: exeat de judicio non solum inultus, verum etiam damnatus innocens, aut iniquitate judicis pressus, aut falsis obrutus testimoniis; e contrario scelestus adversarius ejus non solum impunitus, verum etiam vindicatus insultet: impius optime valeat, pius languore tabescat: latrocinentur
Abbreviated transcription (Latin):
proprus quege runt arbitrio uoluntatis. Ncem & demo¬
ner netor queantur precantur nec utique in iuste uel par¬
citur eis. Uel pro sua quique in pro bitaetetorque aerpa
Ethomines plerũ que aperte semꝑ occulteluunt prosuis fec¬
tis. diuinitus poenaes. Siue in hacuita siuepost mo¬
ten Quam uis nullur hominum agoetrecte: Nisi diuino a¬
iuu&ur auxilio : Nullus demonũ aut hominũ agat inique
nisi diuino eodemque iustissimo iudicio permitatur Sicut
enim ait apostolus : Nonest ini quitaer apud dm̃ Et iccm
sicut ipse alibi dicit: Inscrirtabilic sunt: iudicicceius &
inuestigabiles uicce eius Nonigitur in hoc libro deillis
primis : Nec deistis medus dĩ iudicus sed de ipso nouissi
mo quantum ipse tribuerqe disputabo: Quando
xp̃s decaelouenturar est uiuos iudicaturus & mor¬
tuos Iste quippe diẽ iudicii propricce iamuocatur. eo
quod nullur ibierit imperite que relle locus. Curiniur¬

Expanded text:
propriis, quae gerunt arbitrio voluntatis. Nam et daemopropriis, quae gerunt arbitrio voluntatis. Nam et daemones ne torqueantur, precantur : nec utique injuste vel parcitur eis, vel pro sua quique improbitate torquentur. Et homines plerumque aperte, semper occulte, luunt pro suis factis divinitus poenas, sive in hac vita, sive post mortem: quamvis nullus hominum agat recte, nisi divino adjuvetur auxilio; nullus daemonum aut hominum agat inique, nisi divino eodemque justissimo judicio permittatur. Sicut enim ait Apostolus, Non est iniquitas apud Deum ; et, sicut ipse alibi dicit, Inscrutabilia sunt judicia Dei, et investigabiles viae ejus . Non igitur in hoc libro de illis primis, nec de istis mediis Dei judiciis, sed de ipso novissimo judicio, quantum ipse tribuerit, disputabo, quando Christus de coelo venturus est vivos judicaturus et mortuos. Iste quippe dies judicii proprie jam vocatur, eo quod nullus ibi erit imperitae querelae locus, cur injus
Abbreviated transcription (Latin):
mo qui illas litteras quam lib& negle genter legerit nescit:
Ideo autem cumdiem iudiciidĩ dicimus Ad dimus ultimũ
Vel nouissimum: quia & nunc iudicat & abhumanigeneris
initio iudicauit. dimetens de partediso & aligno uitoe se¬
paraens. primor hominis peccati magni. per petratores
mmo&iam quando angelis peccantibr Non peperoui
quorum princepr homines A se ipso subuersos inuiden¬
do subuertit e Proculdubio iudicauit pec sine ili¬
us alto iustoques iudicio & in hoc a ereo caelo & in
terris. & demonum & hominum: miserrima est
uite erroribus. aerumnisque plenis sima: Uerum
& si nemo peccass& non sine bono recto que iudicio ⁊iniuer¬
sam roctionalem Creatutem ⁊ perseue rantissime sibi
suo dño coherentem. Inac&erna beatitudine r&iner &:
udieat &icm non solum uniuer saliter degenere demo¬
num atque hominum: ut miseri sint propter primorum
meritum peccatorum : Sed &icm de singulorum operibs

Expanded text:
mo qui illas litteras quamlibet nemo qui illas litteras quamlibet neIdeo autem, cum diem iudicii Dei dicimus, addimus ultimum uel nouissimum, quia et nunc iudicat et ab humani generis initio iudicauit dimittens de paradiso et a ligno uitae separans primos homines peccati magni perpetratores; immo etiam quando angelis peccantibus non pepercit, quorum princeps homines a se ipso subuersus inuidendo subuertit, procul dubio iudicauit; nec sine ilus alto iustoque iudicio et in hoc aerio caelo et in terris et daemonum et hominum miserrima est uita, erroribus aeretsi nemo peccasset, non sine bono rectoque judicio universam rationalem creaturam perseverantissime sibi Domino suo cohaerentem in aeterna beatitudine retineret. Judicat etiam, non solum universaliter de genere daemonum atque hominum, ut miseri sint propter primorum meritum peccatorum; sed etiam de singulorum operibus
Abbreviated transcription (Latin):
edie ultioniiudicudĩ quod ipSedo nauerrt loquatu¬
rseumque assesturi aduersur impior & incredulur teem¬
quam inȩdificii fundamento prius pone
quam in ȩdificu fundamento prius ponere testimonia diuna
debemus quibur quinolunt endere: humaniie eciunau¬
lis falsiratque foellacibus contra uenire¬
ut aut aliud significare contendant
testimonium delitteris scccris: Aut omniinar diuinitus esse
dictum: Negent: namnullum & Istimo esse mortaelghi quicũ
ea sicut dietto sunt. Intellexerit : et a summo ac uero dõ perani¬
mas scãs dieta esse crediderit : Non eiscedat atque consenti¬
at siue id &icm ore facteatur: siue aliquo uitio faeteri
erubescat aut metuat: uel &iam perui catia similima
ut professione tenit omnir eclesia dĩ ufre
lo esse uenturum: Aduiuor & mortuor iudicandos Hunc di¬
uini iudicii ultimumdiem dicimus. Id est nõuissimum tempusi
Ncemꝑ quod dier hoc iudiciũ tendatur. Incertum qt Sed scny¬
turcerum more scãrum. diemponi solere protempore Ne¬

Expanded text:
die ultimi judicii Dei, quod ipse donaverit, locuturi, eumque asserturi adversus impios et incredulos, tanquam in aedificii fundamento prius ponequam in aedificii fundamento prius ponere testimonia diuina debemus: quibus qui nolunt credere, humanis ratiunculis falsis adque fallacibus contrauenireut aut aliud significare contendant timonium de litteris sacris, aut omnino diuinitus esse dictum negent. Nam nullum existimo esse mortalium, qui cum ea, sicut dicta sunt, intellexerit et a summo ac uero Deo per animas sanctas dicta esse crediderit, non eis cedat adque consentiat, siue id etiam ore fateatur siue aliquo uitio fateri erubescat aut metuat, uel etiam peruicacia simillima ac professione tenet omnis ecclesia Dei uelo esse venturum ad vivos ac mortuos judicandos, hunc divini judicii ultimum diem dicimus, id est, novissimum tempus. Nam per quot dies hoc judicium tendatur, incertum est: sed Scripturarum more sanctarum diem poni solere pro tempore, ne
Abbreviated transcription (Latin):
traniconecter & c&erc commemorens erumnorie lo¬
res que uite huiur & uanercenter inte rec temporum lo p¬
sufsubinihil solidum. pihil stobile retinetur Ineaoecũ
ucenitate subsola sillud &icm deploraet quod ammodo quod eũ
sit habundantia sccpienticce super in ripient ico. & uuisi¬
hccbundanti alucir super tenebros Socpientisque uis udo nser
in ccepite ipsiur. et stultur in tenebris ambul& unurtimen
incursus in carrat omnibur utique in hocc uita. Que sub
sole agitur Significanr ii delic& eamala quebonire
malis uidemus erse communia: Dic& &iam illud. quood
&r bonipacicnturmala. tomquam mali Et maltam quã
boni sint Adipircaentur bona: Itacloquens est in quidũani¬
tas que focta est superteraem : quia sunt isti super quor
in hacc uanitate : Cui quantum sa tis uisum est intapuxa¬
dac e totum istum librum uir scpientis simus deputa

Expanded text:
necteret caetera, commemorans aerumnas erroresque vitae hujus, et vanescentes interea temporum lapsus, ubi nihil solidum, nihil stabile retinetur, in ea rerum vanitate sub sole illud etiam deplorat quodammodo, quod cum sit abundantia sapientiae super insipientiam sicut est abundantia lucis super tenebras, sapientisque oculi sint in capite ipsius, et stultus in tenebris ambulet, unus tamen incursus occurrat omnibus, utique in hac vita quae sub sole agitur, significans videlicet ea mala quae bonis et malis videmus esse communia. Dicit etiam illud quod et boni patiantur mala tanquam mali sint, et mali tanquam boni sint adipiscatas, quae facta est super terram, quia sunt iusti, super quos in hac uanitate, cui quantum satis uisum est intimandae totum istum librum uir sapientissimus deputa
Abbreviated transcription (Latin):
mors adimit Autnatura uincit & dolorem sani¬
tas tollit : Ibi autem & dolor perman&. ut ad fli¬
gat & na tura perdurat: ut sentiat Quia
ique ideo mondefecit nepoena de fi
adhas autem finer bonorum: & malorum illos &¬
petendos Istos cauendos. Qm̃ periudicium tran¬
sibunt ad illor boni adistos Imali. de hoc iudicio
quantum dr̃ donauerit in conse quenti. uolumi¬
ne. disputabo:¬

Expanded text:
mors adimit, aut natura uincit et dolorem sanimors adimit, aut natura uincit et dolorem sanitas tollit. Ibi autem et dolor permanet ut adfligat, et natura perdurat ut sentiat; quia utrumque ideo non deficit, ne poena deficiat. Ad hos autem fines bonorum et malorum, illos expetendos, istos cauendos, quoniam per iudicium transibunt ad illos boni, ad istos mali: de hoc iudicio, quantum Deus donauerit, in consequenti uolumine disputabo
Abbreviated transcription (Latin):
Tount contrario miseria sempttenio : Quenione de¬
iam secunda dicitur qui anec anima ibi Iuiuere di¬
cegoidaest que auitadĩ alienatu erit mec corpus quod
&emis doloribus subiecebit: Acperhoc ideo durior
ista secunda mom erit qui a finire moste non poto¬
rit Sed qm̃s icut miseria beatitudinimi onerite
itabellum paciuidetur esse contrarium merito
queritur sicut pax in bonorum finibus. predicata
lest atque laudata quoduel quale bellum Econ¬
trario infinibus malorum possit intellegi uerum
quihoc quaerit at tendat. quid inbello noxium per¬
nicio sum quesit & uidebit nihil aliut quamre¬
rum erse interse aduersitatem at que conflic¬
tum quodigitur bellumgrauius & amarius cogi¬
tari potest: quam ubi uoluntar ric aduera est passi¬
iI. & passio uoluntati ut nulliur
toria tales inimiciciae finiantur. &ubisie
confligit. cum ipsanatura corporis. Visdoloris
Utnẽ utrum altericedat hicenim quandocon¬
tingit iste coni flictus autdolor uincit & sensum

Expanded text:
t e contrario miseria sempiterna, quae mors etiam secunda dicitur, quia nec anima ibi uiuere dicenda est, quae a uita Dei alienata erit, nec corpus, quod aeternis doloribus subiacebit; ac per hoc ideo durior ista secunda mors erit, quia finiri morte non poterit. Sed quoniam sicut miseria beatitudini et mors uitae, ita bellum paci uidetur esse contrarium: merito quaeritur, sicut pax in bonorum finibus praedicata est adque laudata, quod uel quale bellum e contrario in finibus malorum possit intellegi. Verum qui hoc quaerit, adtendat quid in bello noxium perniciosumque sit, et uidebit nihil aliud quam rerum esse inter se aduersitatem adque conflictum. Quod igitur bellum grauius et amarius cogitari potest, quam ubi uoluntas sic aduersa est passioni et passio uoluntati, ut nullius earum uictoria tales inimicitiae finiantur, et ubi sic confligit cum ipsa natura corporis uis doloris, ut neutrum alteri cedat? Hic enim quando contingit iste conflictus, aut dolor uincit et sensum
Abbreviated transcription (Latin):
temxerunt benignissimum largitorem dr̃ergonatu¬
rarum omnium sapientissimus condieor &tiustissimus
ordinator: qui terrenorũ omamen torum maximum
instituit Mostulegenus humanũ dedit hominibus
que dambona huic uitae congruu Id est pacẽ tẽpora¬
lem promadulo mostalis uitue in ipsu saliitue. & in co¬
lum ⁊tate. hac soci&atis suaͥgeneris Et queque huto
paci ueltuen dae uelrecupe randae ne cessuria sunt
I sicut eaque. aptue & conuenienter. adiacent
sensibus Iux uox aure spirabiles aquae potubiles
& quic quid ada lendum degerendum. curan¬
dũ ornandũ quae corpus congruit: Eopacto ae
quissimo ut quimortalis tulibus bonis pacimor¬
talium ac cõmodatis. recteusus fuerit : Acce¬
ƿi atẽpliora atque meliora Iprã scilic& immor¬
tulitictis pacemei que conuenisentem gloriam
&liono rem inutta a&esna. adfruendũ dõ. &
proximo. indõ: qui autẽ perperũ necilla. accipiat

Expanded text:
temserunt benignissimum largitorem. Deus ergo natutemserunt benignissimum largitorem. Deus ergo naturarum omnium sapientissimus conditor et iustissimus ordinator, qui terrenorum ornamentorum maximum instituit mortale genus humanum, dedit hominibus quaedam bona huic uitae congrua, id est pacem temporalem pro modulo mortalis uitae in ipsa salute et incolumitate ac societate sui generis, et quaeque huic paci uel tuendae uel recuperandae necessaria sunt sicut ea, quae apte et conuenienter adiacent sensibus, lux uox, aurae spirabiles aquae potabiles, et quidquid ad alendum tegendum curandum ornandumque cquissimo, ut qui mortalis talibus bonis paci mortalium accommodatis recte usus fuerit, accipiat ampliora atque meliora, ipsam scilicet immortalitatis pacem, eique convenientem gloriam et honorem in vita aeterna ad fruendum Deo, et proximo in Deo: qui autem perperam, nec illa accipiat,
Abbreviated transcription (Latin):
Lor testimanium ẽ boni ademti &boni relicti Nirienim
bonum selictum ers& bonum amisum dolere non porr& :
Ncc̃ quipee catpeioresa. sil&atur indamno aequitatis:
¶Iuiuero cruciatur sinihil inde adquirat boni dol&
Idãnum sclutis Eqm̃ aequalitas. asalus utrõ¬
quebonũ est. boni que c missione dolendũ esa potius.
quĩ loandũ sit amen non sit conpensatio. melio¬
ris: Helior ẽ autem animi aequitas. quã corporis.
sanitus. Profeeto conuenientius iniustus dolsem
subplicio  quã l&atus est indilecto sicut erdolse¬
tuo derestiboni inpeccato testis est uolũdtisma¬
le Itadolor amissiboni insupplicio. testis est
naturae bone. Quieñ dol& amissã naturaesuae pacem
& aliquibus reliquiis pacis. id dol& quibus fit ut sibi ami¬
canatura sit hoc autem inextremo supplicio restefit ut
iniqui & impii naturali ũ bonosũ damna incruciatibus
defleant sentientes eorũ ablatorẽ iustis simũ dm̃ quem con¬

Expanded text:
lor testimonium est boni ademti et boni relicti. Nisi enim lor testimonium est boni ademti et boni relicti. Nisi enim bonum relictum esset, bonum amissum dolere non posset. Nam qui peccat, peior est, si laetatur in damno aequitatis; qui uero cruciatur, si nihil inde adquirat boni, dolet damnum salutis. Et quoniam aequitas ac salus utrumque bonum est bonique amissione dolendum est potius quam laetandum si tamen non sit conpensatio melioris; melior est autem animi aequitas quam corporis sanitas: profecto conuenientius iniustus dolet in supplicio, quam laetatus est in delicto. Sicut ergo laetitia deserti boni in peccato testis est uoluntatis malae, ita dolor amissi boni in supplicio testis est naturae bonae. Qui enim dolet amissam naturae suae pacem, ex aliquibus reliquiis pacis id dolet, quibus fit, ut sibi amica natura sit. Hoc autem in extremo supplicio recte fit, ut iniqui et inpii naturalium bonorum damna in cruciatibus defleant, sentientes eorum ablatorem iustissimum Deum, quem con
Abbreviated transcription (Latin):
esse sine ali qua pacae non potese : Non secundum Idqđ
bellũ est sed se cundũ id quod abeis uel ineis geritr.
queulique nature sunt quod nullo modo. essent sinon
qua licũque pace subsis terent qua propter. ẽ nacur
Inquanullũ malũ est uel &iã in quanullũ esse. malumpotesa¬
sesse autem natura. in quanullũ bonũsit non potesa. pro¬
inde necipsius. diabolinatura inquantũ naturu est malũ
est s edperuers itas eãm alt̃ facit Itaque inueritate non
stecit. sedueritatis iudiciũ. non euasit in ordinis tran¬
quilli tate nonmansit. Nec idio tamen apostate ordina¬
toris effugit Bonũdĩ quod illi est innatura. Non eum
subtrait iusaiciae dĩ. qua ordinatur inpoena: Nec ibidr̃ bonuꝰ
in requitur quodcreauit sedmalum quod ille comisit: Neque
enim totum aufest. quodnature dedit sedaliquid ad imit
Aliquidrelinquid: ut sit quidoleat quod ademit & ipredo¬

Expanded text:
esse sine aliqua pace non potest; non secundum id quod esse sine aliqua pace non potest; non secundum id quod bellum est, sed secundum id, quod ab eis uel in eis geritur, quae aliquae naturae sunt; quod nullo modo essent, si non qualicumque pace subsisterent. Quapropter est natura, in qua nullum malum est uel etiam in qua nullum esse malum potesesse autem natura, in qua nullum bonum sit, non potest. Proinde nec ipsius diaboli natura, in quantum natura est, malum est: sed perversitas eam malam facit. Itaque in veritate non stetit , sed veritatis judicium non evasit: in ordinis tranquillitate non mansit, nec ideo tamen a potestate ordinatoris effugit. Bonum Dei, quod illi est in natura, non eum subtrahit iustitiae Dei, qua ordinatur in poena; nec ibi Deus bonum insequitur quod creauit, sed malum quod ille commisit. Neque enim totum aufert quod naturae dedit, sed aliquid adimit, aliquid relinquit, ut sit qui doleat quod ademit. Et ipse do
Abbreviated transcription (Latin):
quillitite quidem ordinis carent ubi ꝑturbatio nullu est: Ueri
tamen quiumerito iustequesunt miseri Eaquoq: ipsc mireri asuu
pseter ordnem. esse non possunt: Non quidem coniunai. becetis
sed abeir tecmen. ordinis legere iun quicum sine ꝑturbectione
sunt rebus in quibus sunt: Quantu cumq congrcientia coap¬
tntur Ac ꝑ hoc in est eis ordinis non nulla tranquillitur:
Inese ergonon nulla pce ⁊ uerum ideo miserisunt: Quiu & si in ali¬
qua securitate nondolent : Nontumen ibi sunt ubi securi. erre
a dolose: Non debecct ⁊ miseriorer autem sipax eis cumipralege
no e quan aturalis. ordo. amministratur Cũ au¬
tem dolent he qua paste dolent pacis pesturbatio
fastaest I illa uero adhuc pax est in qua nec do¬
lor hurit nec compago dis soluitur: Si cutergo est
quedã uitic sinedolore: dolor autẽ. Prine ali quauita.
les se non potest: Sicẽ quedam pax sin eullo bello bellũuero

Expanded text:
quillitate quidem ordinis carent, ubi perturbatio nulla est; uerum quillitate quidem ordinis carent, ubi perturbatio nulla est; uerum tamen quia merito iusteque sunt miseri, in ea quoque ipsa miseria sua I praeter ordinem esse non possunt; non quidem coniuncti beatis, sed ab eis tamen ordinis lege seiuncti. Qui cum sine perturbatione sunt, rebus, in quibus sunt, quantacumque congruentia coaptantur; ac per hoc inest eis ordinis nonnulla tranquillitas, inest ergo nonnulla pax. Verum ideo miseri sunt, quia, etsi in aliqua securac dolere non debeant: miseriores autem, si pax eis cum ipsa lege est, qua naturalis ordo administratur. Cum autem dolent, ex qua parte dolent, pacis perturbatio facta est: in illa vero adhuc pax est, in qua nec dolor urit, nec compago ipsa dissolvitur. Sicut ergo est quaedam vita sine dolore, dolor autem sine aliqua vita esse non potest: sic est pax quaedam sine ullo bello, bellum vero
Abbreviated transcription (Latin):
quibur cumq iungantur: & inrer quar lib& conuertantur & com¬
muttentur inueniunt: Paxittq corporis est. ordinatee tempe¬
ratur aparcium: pax  animȩ in racionulir ordinatu requier
appetitionum : pax animȩ rationalir ordinata cognitionis actionis¬
quȩ consensio: pax corporis & animȩ ordinati uita & salus animan¬
tis: pax hominis mostulis & dĩ ordinata in fide sub a&ernalege
oboedienciu : pax hominum ordinatu concordia pax domus or¬
dinata imperandi. oboediendi que concordia. cohabrtantiũ.
paxciuitatis ordinata imperandi. atque oboeðͥendi concor¬
dia ciuium : Pax caelestis ciuitatir ordina tirsima : & concor¬
dissima soci etus fruendidõ & inuicem indõ Pax om nũ
rerum trunquilitas ordinis ordoese parium disparium¬
quererum sua cui que loca tribuendis poritio: Proinde mise¬
ri quic inquantum miserisunt. utique inpccce nonsunt: Trun¬

Expanded text:
quibuscumque iungantur et in res quaslibet conuertantur et comquibuscumque iungantur et in res quaslibet conuertantur et commutentur, inueniunt. CAPUT ratura partium, pax animae inrationalis ordinata requies adpetitionum, pax animae rationalis ordinata cognitionis actionisque consensio, pax corporis et animae ordinata uita et salus animantis, pax hominis mortalis et Dei ordinata in fide sub aeterna lege oboedientia, pax hominum ordinata concordia, pax domus ordinata imperandi oboediendique concordia cohabitantium, pax ciuitatis ordinata imperandi adque oboediendi concordia ciuium, pax caelestis ciuitatis ordinatissima et concordissima societas fruendi Deo et inuicem in Deo, pax omnium rerum tranquillitas ordinis. Ordo est parium dispariumque rerum sua cuique loca tribuens dispositio. Proinde miseri, quia, in quantum miseri sunt, utique in pace non sunt, tran