comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lum unum album aut nigrũ. Siautem sermo
uer est est non non: quod autem amplius est.
amalo est. Iustitia pharisaeorum est non peie¬
rare. hanc confirmat quiuetat iurare quod ꝑ¬
tinet adiustitiam regnicaelorum: Sicut enim
falsum loqui non potest quinonloquitur. sic pe¬
ierare non potest qui noniurati. Sed tamen qm̃
iurat qui adhibet testem dm̃. diligenter conside¬
randumest hoc capitulum: necontrap̃ceptum
dñi apłs fecisse uideatur : Quis aepe hocmodo
iurauit cum dicit : Quae autemscribo uobis.
ecce coram dõ quia nonmentior: Eti terum
cula scit quia nonmentior. Tale est & iamil¬
lud. Testis enim mihi est ds̃ cuiseruio in spũm eo
in euan gelio filii eius: quomodo sine intermis¬
sione memoriam ur̃i facio semꝑ inorationibus
meis : Nisi forte quisdicat: tunc cauendam eẽ
iurationem cumꝑ aliquid dicitur quodiuratur.
ut noniura uerit qui a nondixit ꝑ dm̃: Sed dix̃.
testisest dr̃ Ridiculum est hoc putare. Tam̃ ꝓpt̃

Expanded text:
um aut nigrum. Sit autem sermo vester, Est, est; Non, non: quod autem amplius est, a malo est. Justitia Pharisaeorum est, non pejerare: hanc confirmat qui vetat jurare, quod pertinet ad justitiam regni coelorum. Sicut enim falsum loqui non potest qui non loquitur, sic pejerare non potest qui non jurat. Sed tamen quoniam jurat qui adhibet testem Deum, diligenter considerandum est hoc capitulum, ne contra praeceptum Domini Apostolus fecisse videatur, qui saepe hoc modo juravit, cum dicit, Quae autem scribo vobis, ecce coram Deo, quia non mentior : et iterumcula, scit quia non mentior . Tale est etiam illud, Testis enim mihi est Deus, cui servio in spiritu meo in Evangelio Filii ejus, quomodo sine intermissione memoriam vestri facio semper in orationibus meis . Nisi forte quis dicat tunc habendam esse jurationem, cum per aliquid dicitur per quod juratur: ut non juraverit, quia non dixit, per Deum; sed dixit, Testis est Deus. Ridiculum est hoc putare: tamen propter
Abbreviated transcription (Latin):
in eam terram. unde pro auro terram accepisset induci
Nihil hic maliquam partem disputo: liceat cuiq exis¬
timare quoduelit: Non enim dediunis auctorita¬
tibus de prompta. historia est Sed tamen narrato
facto non ita respuit hoc sensus humanus quod in
illa muliere uiro iubente commissumest. quemad¬
modum anteacumsine ullo exemplo res ipsa ponere¬
tur horruimus: Sed in hoc euangelii capitulo nihil for¬
tius considerandum est. quam tintum malum ẽẽ
fornicationis. ut cum tanto uinculo sibi coniugia con¬
stringantur. haec un acausa solutionis exceptasit:
Red des autem dño iusiurandum tuum. Ego autem
dico uobis. noniurare omnino Neq ꝑ caelum quia

Expanded text:
in eam terram, unde pro auro terram accepisset, induci. in eam terram, unde pro auro terram accepisset, induci. Nihil hinc in aliquam partem disputo; liceat cuique aestimare quod velit: non enim de divinis auctoritatibus deprompta historia est: sed tamen narrato facto, non ita respuit hoc sensus humanus, quod in illa muliere viro jubente commissum est, quemadmodum antea, cum sine ullo exemplo res ipsa poneretur, horruimus. Sed in hoc Evangelii capitulo nihil fortius considerandum est, quam tantum malum esse fornicationis, ut cum tanto vinculo sibi conjugia constringantur, haec una causa solutionis excepta sit: reddes autem Domino jusjurandum tuum. Ego autem dico vobis, non jurare omnino, neque per coelum, quia
Abbreviated transcription (Latin):
dñs cui tota illa castitas deberetur: Tam quam dere
sua prouita sua uellet id fieri: Egit ille gratias. & ut
fier& imperauit. Nullo modo iudicans adulterinũ
cẽ concubitum. quod & libido nulla & magnamariti
caritas seuolente & iubente flagitar&: Uenit mulier
inullam illius diuitis. fecit quod uoluit inpudicus. sed
illa corpus nonnsi marito dedit : Non concum bere
uł sol& seduiuere cupienti. Accepit aurum. sed
ille qui dedit fraude sub traxit quodderat & sub¬
posuit simile ligamentum cumterra: Quodubimu¬
lieriam domisuae posita inuenit: prosiliuit in
publicum eadem mariti caritate clamatura qđ
fecerat. quafacere coacta est: Interpellat p̃fectum
fatetur omnia. quam fraudem passaeẽt ostendit:
Tum uero p̃fectus primo sibi reus quod suis minis
ad iduentum eẽ pronuntiat. tamquam in alium
sententiam diceret: deac indini bonis aurilibram
fisco inferendam Illam uero mulierem dominã

Expanded text:
dominus, cui tota illa castitas deberetur, tanquam de re dominus, cui tota illa castitas deberetur, tanquam de re sua pro vita sua vellet id fieri. Egit ille gratias, et ut id fieret imperavit, nullo modo judicans adulterinum esse concubitum, quod et libido nulla et magna mariti charitas se jubente et volente flagitaret. Venit mulier ad villam illius divitis, fecit quod voluit impudicus: sed illa corpus nonnisi marito dedit, non concumbere, ut solet, sed vivere cupienti. Accepit aurum: sed ille qui dedit, fraude subtraxit quod dederat, et supposuit simile ligamentum cum terra. Quod ubi mulier jam domi suae posita invenit, prosiluit in publicum eadem mariti charitate clamatura quod fecerat, qua facere coacta est: interpellat praefectum, fatetur omnia, quam fraudem passa esset ostendit. Tum vero praefectus primo se reum, quod suis minis ad id ventum esset, pronuntiat, tanquam in alium sententiam dicens, de Acyndini bonis auri libram fisco inferendam; illam vero mulierem dominam
Abbreviated transcription (Latin):
Nam acindinus tunc p̃fectus: qui& iam consul
fuit. cum quendam librae auridebi torem fisci
exigeret nescio unde commotus quod ple¬
rumq inistis potesta tibus periculosum est :
Quibus quõlib& licet uel potius putatur licere
comminatus est iurans & uehementer ad fit¬
mans: quod sicerto die quem constituerat memo¬
ratum aurum non ex soluer& occideretur : Itaq cũ
ille teneretur inmanicus todia. nec posse debito illo
expedireͥ dies metuendus inminere. & die propin¬
quare coepit & forte habebat uxorem pulcherr imã
sed nullius pecuniae qua subuenire poss& uiro: Cuius
muliens pulchritudme cum quidam diues eẽt ac¬
census : & cognouis set meritum eius in illo discrimi¬
ne constitutum: misit ad eam pollicens pro una nocte
siei misceri uell& seauri libram daturum: Tum illa
que sciret non sehabere sui corporis potestatem sed
uirum suum: ꝑ tulit ad eumdicens. Paratam se cẽ
promarito id facere. sitamen ipse coniugalis corporis

Expanded text:
Nam Acyndinus tunc praefectus, qui etiam consul Nam Acyndinus tunc praefectus, qui etiam consul fuit, cum quemdam librae auri debitorem fisci exigeret, nescio unde commotus, quod plerumque in istis potestatibus periculosum est, quibus quodlibet licet, aut potius putatur licere, comminatus est jurans et vehementer affimans, quod si certo die quem constituerat, memoratum aurum non exsolveret, occideretur. Itaque cum ille teneretur immani custodia, nec se posset debito illo expedire, dies metuendus imminere et propinquare coepit. Et forte habebat uxorem pulcherrimam, sed nullius pecuniae qua subveniret viro: cujus mulieris pulchritudine cum quidam dives esset accensus, et cognovisset maritum ejus in illo discrimine constitutum, misit ad eam pollicens pro una nocte, si ei misceri vellet, se auri libram daturum. Tum illa quae se sciret non habere sui corporis potestatem, sed virum suum, pertulit ad eum dicens paratam se esse pro marito id facere, si tamen ipse conjugalis corporis
Abbreviated transcription (Latin):
possit eẽ sinecrimine fornicationis: Etin
historia quidem testamenti inuenitur exẽ¬
plum: Sed nunc p̃cepta maiora sunt. inquȩ
ꝑ illum gradum generatio humana ꝑuenit:
Tractanda illa sunt ad distinguendas aetates dis¬
pensationis diuinae prouidentiae: quaehu¬
mano generi ordinatis sime sub uenit: Non
autem aduiuendi regulas usur panda: sed
tamen utrum quod ait apłs. Mulier non
mulier. Possit intantum ualere. ut ꝑ mittente
uxore que maritalis corporis habet potestatem
Possit uircum altera quae nec aliena uxor sit nec
a uiro disiuncta concumbere sed non est ita aes¬
timandum: Ne hoc & iam femina uiro ꝑmit¬
tente facere posse uideatur : Quod omnium sen¬
sus excludit: Quamquam non nulle causaepos¬
sint existere . ubi & uxor mariti consensu. Pro
ipso marito hoc facere debere uideatur. sicut
antiochiae factum eẽ ꝑhibetur Antequin¬
quaginta ferme annos constantii temporibus:

Expanded text:
possit esse sine crimine fornicationis? Et in possit esse sine crimine fornicationis? Et in historia quidem Veteris Testamenti invenitur exemplum; sed nunc praecepta majora sunt, in quae per illum gradum generatio humana pervenit: tractanda illa sunt ad distinguendas aetates dispensationis divinae providentiae, quae humano generi ordinatissime subvenit; non autem ad vivendi regulas usurpandas. Sed tamen utrum quod ait Apostolus, Mulier non mulier; possit in tantum valere, ut permittente uxore, quae maritalis corporis potestatem habet, possit vir cum altera, quae nec aliena uxor sit, nec a viro disjuncta, concumbere: sed non ita est existimandum, ne hoc etiam femina, viro permittente, facere posse videatur, quod omnium sensus excludit. 50. Quanquam nonnullae causae possint existere, ubi et uxor, mariti consensu, pro ipso marito hoc facere debere videatur: sicut Antiochiae factum esse perhibetur ante quinquaginta ferme annos, Constantii temporibus.
Abbreviated transcription (Latin):
est utrum dimittat. Andimit tatur : Siemm
ipsauirum dimiserit & alter inupserit: uidetur
cupiditate mu tandi coniugii uirum priorem
reliquisse. quae sine dubio adulterina cogitatio
est: Siautem dimittatur auiro cum quo eẽ
cupiebat. moechatur quidem qui eamduxerit
secundum dñi sententiam. sedutrum & ipsa
talicrimine teneatur incertum est: Quamuis
multo minus inuenir i possit quo modo cumuir
& mulier pari consensu sibi misceantur. unus
corum mocchus. sit & non sit altera: Huc acce¬
dit. quia simoechatur ille ducendo eam quae
soluta est auiro. Quam quã non dimiserit sed
dimissasit: ipsa cum facit moechari: Quod nihil¬
ominus dñs uetat: ex quo colligitur. siue dimis¬
sa fuerit. siuedimiserit oportere illam manere
innuptam aut reconciliari: Rur sus queritur
siuxoris ꝑmissus iue sterilis. siue quȩ concu¬
bitum pati non uult: Adhibuerit sibi alte¬
ram uir: non alienam neq auiro seiunctam:

Expanded text:
est utrum dimittat, an dimittatur. Si enim est utrum dimittat, an dimittatur. Si enim ipsa virum dimiserit, et alteri nupserit; videtur cupiditate mutandi conjugii virum priorem reliquisse, quae sine dubio adulterina cogitatio est. Si autem dimittatur a viro, cum quo esse cupiebat; moechatur quidem qui eam duxerit, secundum Domini sententiam, sed utrum et ipsa tali crimine teneatur, incertum est. Quamvis multo minus inveniri possit quomodo cum vir et mulier pari consensu sibi misceantur, unus eorum moechus sit, et non sit alter. Huc accedit, quia si moechatur ille ducendo eam quae soluta est a viro, quanquam non dimiserit, sed dimissa sit, ipsa eum facit moechari, quod nihilominus Dominus vetat. Ex quo colligitur, sive dimissa fuerit, sive dimiserit, oportere illam manere innuptam, aut viro reconciliari. 49. Rursum quaeritur utrum si uxoris permissu, sive sterilis, sive quae concubitum pati non vult, adhibuerit sibi alteram vir, non alienam, neque a viro sejunctam,
Abbreviated transcription (Latin):
uxorem dimittere conaeditur : sed quis qui seã
quoq uxorem dimittit aquaipse cogitur for¬
nicariC ausa fornicationis utiq dimittit. ue¬
lut si aliquem cogat uxor sacrificare idolis. qui
talem dimittit causa fornicationis dimittit:
non tantum illius sed & suae illius quia forni¬
catur : suae nefornicetur : Nihil autem iniqui¬
us quam fornicationis causadimit tere uxorẽ
si &ipse conuincitur fornicari: Occurritenim
illud in quo enim alterum iudicas teipsum con¬
demnas Fadem enimagis queiudicas: qua¬
propter quisquis fornicationis eausa uult ab¬
icere uxem prior deb&cẽ a fornicatione
purgatus: Quod similiter & iam defemina di¬
xerim : Quod autem dicit. quisquis solutã
auiro duxerit moechatur: Quaeri potest
utrum quomodo moechatur ille qui du¬
cit: sic & illa quam ducit : lubetur enim
&uilla manere innupta aut uiro reconciliari. sed si
discesserit in quit auiro: Multum autem in ter¬

Expanded text:
uxorem dimittere conceditur, sed quisquis eam uxorem dimittere conceditur, sed quisquis eam quoque uxorem dimittit, a qua ipse cogitur fornicari, causa fornicationis utique dimittit. Velut si aliquem cogat uxor sacrificare idolis, qui talem dimittit, causa fornicationis dimittit, non tantum illius, sed et suae: illius, quia fornicatur; suae, ne fornicetur. Nihil autem iniquius, quam fornicationis causa dimittere uxorem, si et ipse convincitur fornicari. Occurrit enim illud, In quo enim alterum judicas, temetipsum condemnas: eadem enim agis quae judicas . Quapropter, quisquis fornicationis causa vult abjicere uxorem, prior debet esse a fornicatione purgatus: quod similiter etiam de femina dixerim. 48. Quod autem dicit, Quisquis solutam a viro duxerit, moechatur; quaeri potest utrum quomodo moechatur ille qui ducit, sic et illa quam ducit. Jubetur enim et illa manere innupta, aut viro reconciliari: sed si discesserit, inquit, a viro. Multum autem inter
Abbreviated transcription (Latin):
ergo consilium eius. cui credo dictum eẽ. siquid
supere rogaueris rediens reddam tibi. Porro
si infidelitas fornicatio est: & idolatriã infide¬
litas & auaritia idolatria: non est dubi tandũ
& auaritiam fornicationem eẽ : Quis ergo iam
quam lib& in licitam concupiscentum potest
recte a fornicationis genere separare: si aua¬
ritia fornicatio est Ex quo intelligitur. pro
pter inlicitas concupiscentias non tantum quȩ
instupris cum alienis uiris et feminis commit¬
tuntur: sed omnino quas lib& quȩ anim am
corpore male utentem alege dĩ aberrare fa¬
cunt: & ꝑniciose tur piterq corrumpunt.
possit sine crimine : & uir uxorem dimittere &
uxor uirum. quaexceptã facit dñs causam for¬
nicationis: quam fornicationem sicut supra
consideratum est generalem & uniuersalem in¬
tellegere cogimur: Cum autem ait: Excepta
causa fornicationis. Non dix̃ cuius ipsorum: uiri
anfeminae. Non enim tantum fornicantem

Expanded text:
ergo consilium ejus, cui credo dictum esse, Si quid ergo consilium ejus, cui credo dictum esse, Si quid supererogaveris, rediens reddam tibi . 46. Porro si infidelitas fornicatio est, et idololatria infidelitas, et avaritia idololatria, non est dubitandum et avaritiam fornicationem esse. Quis ergo jam quamlibet illicitam concupiscentiam potest recte a fornicationis genere separare, si avaritia fornicatio est? Ex quo intelligitur, quod propter illicitas concupiscentias, non tantum quae in stupris cum alienis viris aut feminis committuntur, sed omnino quaslibet, quae animam corpore male utentem a lege Dei aberrare faciunt, et perniciose turpiterque corrumpi, possit sine crimine et vir uxorem dimittere, et uxor virum: quia exceptam facit Dominus causam fornicationis; quam fornicationem, sicut supra consideratum est, generalem et universalem intelligere cogimur. 47. Cum autem ait, excepta causa fornicationis; non dixit cujus ipsorum, viri, an feminae. Non enim tantum fornicantem
Abbreviated transcription (Latin):
scilicet idolatria quam secuntur infideles. & quae¬
libet noxia suꝑstitio. fornicaitio est: Dñs iutem ꝑ¬
misit causa fornicationis uxorem dimit ti
Sed quia ꝑmisit non uissit. Dedit locum aposto¬
lomonendi ut qui uoluerit non dimittat
uxorem infidelem. quo sic fortasse possit fide¬
lis fieri: Sc̃i ficatusest eniminquit uir infide¬
lis inuxore: Et sc̃ĩ ficata est mulier infidelis in
fratre: credo im prouenerat ut non nullae femi¬
nae ꝑuiros fideles: & uiri ꝑuxores fideles infi¬
dem uenirent: & quamuis non dicens nomina.
exemplis tamen hortatus est ad confirmandũ
consilium suum: Deinde sequitur . Alio quin
filii ur̃i inmundieẽnt. Nunc autem sc̃ĩ sunt: lam
enim erant paruuli xp̃iani: qui siue auctore
uno exparentibus : siue utroq consentiente sc̃ifica¬
tierant. Quod non fieret si uno credente disso¬
ciaretur coniugium . & non toleraretur infidelitas
coniugis usq ado portunitatẽ credendi: Hocẽ

Expanded text:
scilicet idololatria quam sequuntur infideles, et quaescilicet idololatria quam sequuntur infideles, et quaelibet noxia superstitio, fornicatio est. Dominus autem permisit causa fornicationis uxorem dimitti: sed quia permisit, non jussit, dedit locum Apostolo monendi, ut qui voluerit non dimittat uxorem infidelem, quo sic fortasse possit fieri fidelis. Sanctificatus est enim, inquit, vir infidelis in uxore; et sanctificata est mulier infidelis in fratre. Credo, jam provenerat ut nonnullae feminae per viros fideles, et viri per uxores fideles in fidem venirent; et quamvis non dicens nomina, exemplis tamen hortatus est, ad confirmandum consilium suum. Deinde sequitur: Alioquin filii vestri immundi essent; nunc autem sancti sunt . Jam enim erant parvuli christiani, qui sive auctore uno ex parentibus, sive utroque consentiente sanctificati erant: quod non fieret, nisi uno credente dissociaretur conjugium, et non toleraretur infidelitas conjugis usque ad opportunitatem credendi. Hoc est
Abbreviated transcription (Latin):
Aut uiro reconciliariAAliterergo non licet face¬
re : Monetur autem uir fidelis sihab& uxo¬
rem infidelem consentientem secumhab itare
non eam dimittere. licet ergo & dimit tere.quia
non est preceptum dñi ned imittat sed consilium
apłi : sicut monetur uirgo non nubere. sed sinup¬
serit consilium quidem non tenebit sed contra p̃¬
ceptum non faci & : Ignoscitur cumdicitur : Hoc aũ
dico secundum ueniam. non secundum imperium
Quaꝓpter silic& ut dimittatur coniunx infidelis
quamins melius sit non dimittere: & tamen non
licet secundum p̃ceptum dñi ut dimittatur coniunx
nisi causa fornicitionis. fornicatio est & iam ipsa
infidelitis. Quid enim tudicis apostole: Certe ut
uir fiddis consentientem secum habitare mulierem
infidelem non dimittat Inquit: cumergo hoc &
dñs p̃cipiat nedimittat uir uxorem nisi causa
fornicationis. Quare hic dicis ego dico non dñs : Quia

Expanded text:
aut viro suo reconciliari: aliter ergo non licet faceaut viro suo reconciliari: aliter ergo non licet facere. Monetur autem vir fidelis, si habet uxorem infidelem consentientem secum habitare, non eam dimittere: licet ergo et dimittere; quia non est praeceptum Domini, ne dimittat, sed consilium Apostoli: sicut monetur virgo non nubere; sed si nupserit, consilium quidem non tenebit, sed contra praeceptum non faciet. Ignoscitur cum dicitur, Hoc autem dico secundum veniam, non secundum imperium. Quapropter, si licet ut dimittatur conjux infidelis, quamvis melius sit non dimittere, et tamen non licet secundum praeceptum Domini ut dimittatur conjux nisi causa fornicationis, fornicatio est etiam ipsa infidelitas. 45. Quid enim tu dicis, Apostole? Certe ut vir fidelis consentientem secum habitare mulierem infidelem non dimittat. Ita, inquit. Cum ergo hoc et Dominus praecipiat, ne dimittat vir uxorem, nisi causa fornicationis, quare hic dicis, Ego dico, non Dominus? Quia
Abbreviated transcription (Latin):
ergo uult quod ait ceteris. Nisi quia superius eis
loquebatur quis ic copulatierant ut pariter in fide
xp̃iessent : Ceteris uero nunc dicit: Idest eis qui
sic copulatisunt ut non ambo fideles sint: sed
quideis dicit: siquis frater habet uxorem infi¬
delem & hec consentit habitare cum illo. non di¬
mittat illam & siqua mulier hab & uirum infi¬
delem: & hic consentit habitare cum illa nondi¬
mittat uirum: Siergo non pcipit exdñi ꝑsona sed
ex sua ꝑsona monet. Itaest hocbonum ut siquis
aliter fecerit non sit p̃cepti trans gressor: Sicut
deuirginibus paulo post dicit : Preceptum
dñi se non habere: consilium autem dare
Atq ita laudat uirgini tatem: ut arripiat eã
quae uoluerit: Non tamen ut sinonfecerit con¬
trap̃ceptum fecisse iudicetur. Aliudest eno
quodiubetur : Aliud quod monetur: Aliud
quod ignoscitur: Iubetur mulier auiro non
discedere: quod si recesserit manere intuptã.

Expanded text:
ergo vult quod ait, caeteris: nisi quia superius eis ergo vult quod ait, caeteris: nisi quia superius eis loquebatur, qui sic copulati erant, ut pariter in fide Christi essent; caeteris vero nunc dicit, id est eis qui sic copulati sunt, ut non ambo fideles sint? Sed quid eis dicit? Si quis frater habet uxorem infidelem, et haec consentit habitare cum illo, non dimittat illam: et si qua mulier habet virum infidelem, et hic consentit habitare cum illa, non dimittat virum. Si ergo non praecipit ex Domini persona, sed ex sua persona monet, ita est hoc bonum, ut si quis aliter fecerit, non sit praecepti transgressor: sicut de virginibus paulo post dicit, praeceptum Domini se non habere, consilium autem dare; atque ita laudat virginitatem, ut arripiat eam qui voluerit, non tamen ut si non fecerit, contra praeceptum fecisse judicetur. Aliud enim est quod jubetur, aliud quod monetur, aliud quod ignoscitur. Jubetur mulier a viro non discedere; quod si discesserit, manere innuptam
Abbreviated transcription (Latin):
teruirum & mulierẽ usq ad eo ut non tantũ de
femina idem apłs dixerit. mulier non hab& po¬
testatem sui corporis sed uir. sed &um deillo non
tacuerit dicens. Similiter &uir suicorporis potes¬
tatem habet sed mulier Siergosimilis formaest
non oportet in tellegi licere mulieri uirum dimit¬
tere nisi causa forni cationis. sicut &uiro. Consi¬
derandum est itaq quatenus fornicationem in tel¬
legere debeamus. Et consalendus ut coeperamꝰ
apłs: Sequitur enim & dicit: Ceteris autem
egodico non dñs. Hic primouiden dum est qui¬
bus ceteris: Dicebat enim superius ex dñiꝑ sona
hisquisunt in comugio. nunc uero ex suaꝑsona cete¬
ris dicit. Ergo fortasse his quiꝰ sunt in coniugio. sed
non hoc sequiturIta enim subiungit: Siquis
frater habet uxorem infidelem & haec consentit
habitare cumillo non dimittat illam Ergo & iã
nunchis dicit qui sunt inconiugio: Quidsibi

Expanded text:
ter virum et mulierem, usque adeo ut non tantum de ter virum et mulierem, usque adeo ut non tantum de femina, idem Apostolus dixerit, Mulier non habet potestatem sui corporis, sed vir; sed etiam de illo non tacuerit dicens, Similiter et vir sui corporis potestatem non habet, sed mulier; si ergo similis forma est, non oportet intelligi licere mulieri virum dimittere, nisi causa fornicationis, sicut et viro. 44. Considerandum est itaque quatenus fornicationem intelligere debeamus, et consulendus, ut coeperamus, Apostolus. Sequitur enim et dicit, Caeteris autem ego dico, non Dominus. Hic primo videndum est quibus caeteris; dicebat enim superius ex Domini persona iis qui sunt in conjugio, nunc vero ex sua persona caeteris dicit: ergo fortasse iis qui non sunt in conjugio: sed non hoc sequitur. Ita enim subjungit: Si quis frater habet uxorem infidelem, et haec consentit habitare cum illo, non dimittat illam. Ergo etiam nunc iis dicit qui sunt in conjugio. Quid sibi
Abbreviated transcription (Latin):
ea causa quadñs ꝑmisit: Aut sifeminę licet uirum
dimittere &iam p̃ter causã fornicationis. & non
licet uiro : quid respondebimus de hoc quoddi¬
cit posterius. Et uiruxorem nedimittat: qua¬
re non addidit excepta causa fornicationis
quod dñs ꝑmittit. Nisi quia similem formã
uult intelligi. ut sidimiserit quod causa fornicitio¬
nis ꝑ mittitur maneat sineuxore: Aut re conci¬
letur uxori : Non enim male reconciliatur uir illi
mulieriquam cum lapidare nemo aususcẽt: dixitti
cit nonliceat dimittere uxorem nisi causa fornica¬
Uiiii.tionis: cogit retinere uxorem si causa fornica¬
cationis non fuerit si autem fuerit non cogitdi¬
mittere sed ꝑmittit: Sicut dicitur: non liceat
muli eri nubere altero nisi mortuo uiro: Si ante
uirimor tẽ nupsent rea est: si postuiri mortem
non nupserit non ẽ rea Non enim iussa est nubere
sedꝑ missa. Si ergo parforma inisto iure coniugii in¬

Expanded text:
ea causa qua Dominus permittit. Aut si feminae licet virum ea causa qua Dominus permittit. Aut si feminae licet virum dimittere etiam praeter causam fornicationis, et non licet viro; quid respondebimus de hoc quod dixit posterius, Et vir uxorem ne dimittat? Quare non addidit, excepta causa fornicationis, quod Dominus permittit; nisi quia similem formam vult intelligi, ut si dimiserit quod causa fornicationis permittitur, maneat sine uxore, aut reconcilietur uxori? Non enim male reconciliaretur vir illi mulieri, quam cum lapidare nemo ausus esset, dixit cit, Non licet dimittere uxorem, nisi causa fornicationis; cogit retinere uxorem, si causa fornicationis non fuerit; si autem fuerit, non cogit dimittere, sed permittit: sicut dicitur, Non liceat mulieri nubere alteri, nisi mortuo viro; si ante viri mortem nupserit, rea est: si post viri mortem non nupserit, non est rea; non enim jussa est nubere, sed permissa. Si ergo par forma est in isto jure conjugii in
Abbreviated transcription (Latin):
est quamesca: idest haec uita cuinecessaria est esca.:
Etquod dicit animam suam ponat pro ouibus suis: hanc
utiq uitam dicit : cum sepro nobis moriturum eẽ pro
nuntiat: Exoritur hic altera quaestio. cum dñscui
sa fornicationis ꝑmittat dimitti uxorem: quatenus
hoc loco intelligenda sit formcatio: Utrũ quo usq in¬
telleguntomnes. Id est ut eam fornicationem creda¬
mus dictam quae in stupris committitur. Anquẽ¬
ad modum scripturȩ solent fornicationem uocare
Sicut supradictum est omnem in licitam corruptio¬
nem sicut est idolatria uel auaritia & excoiam
omnis trans gressio legis propter in licitam concupis¬
centiam: Sed consulamus apłm ne aliquid temere
dicamus: Hisqui sunt in coniugio in quid p̃cipio ñ ego
sed dñs. uxorem auiro non discedere: quo ds doscede¬
re: quod sidiscesserit manere innuptam. Aut ui¬
ro suo reconciliari: Potest enimfieri ait discedat

Expanded text:
est quam esca ? id est, haec vita cui necessaria est esca. est quam esca ? id est, haec vita cui necessaria est esca. Et quod dicit, ut animam suam ponat pro ovibus suis ; hanc utique vitam dicit, cum se pro nobis moriturum esse pronuntiat. CAPUT XVI.--43. Exoritur hic altera quaestio, cum Dominus causa fornicationis permittat dimitti uxorem, quatenus hoc loco intelligenda sit fornicatio: utrum quousque intelligunt omnes, id est, ut eam fornicationem credamus dictam quae in stupris committitur; an quemadmodum Scripturae solent fornicationem vocare, sicut supra dictum est, omnem illicitam corruptionem, sicut est idololatria vel avaritia, et ex eo jam omnis transgressio legis propter illicitam concupiscentiam. Sed consulamus Apostolum, ne aliquid temere dicamus: His qui sunt in conjugio, inquit, praecipio, non ego, sed Dominus, uxorem a viro non discedere; quod si discesserit, manere innuptam, aut viro suo reconciliari. Potest enim fieri ut discedat
Abbreviated transcription (Latin):
Potest igitur xp̃i anus cum coniuge concorditerui¬
uere: siue indigentiam carnalem cumea suplens
quod secundum ueniam non secundum debitum
dicit apłs. siue filiorum ꝓpagationem quod iam
non nullo gradu potest cẽ laudabile: Siue fra¬
ternam societatem sine ulla corporum conmixtio¬
ne. habens uxorem tam quam non habens quodẽ
in coniugio xp̃i anorum excellentissimum atq
sublime ut tamen oderit mea nomen temporalis
necessitatis & diligat spem sempiterne beatitudi¬
nis: Odimus enim sine dubio quod certe ut ali¬
quando non sit optamus: Sicut istam ipsam p̃¬
sentis temporis uitam: Quam temporalem sinon
odissemus. non desiderarem us futuram. quȩ non
est tempori obnoxia: Prohac enim uita posita
est anima dequa alibi dictumest: Quinonode¬
rit in suꝑ & animam suam. non potest c̃ẽ meus da¬
cipulus: Huic namque uit aecibus ẽ necessarius iste
corruptibilis. dequo ipsedñs dicit : Nonne anima pluris

Expanded text:
Potest igitur christianus cum conjuge concorditer viPotest igitur christianus cum conjuge concorditer vivere; sive indigentiam carnalem cum ea supplens, quod secundum veniam, non secundum imperium dicit Apostolus; sive filiorum propagationem, quod jam nonnullo gradu potest esse laudabile; sive fraternam societatem, sine ulla corporum commixtione, habens uxorem tanquam non habens, quod est in conjugio Christianorum excellentissimum atque sublime: ut tamen oderit in ea nomen temporalis necessitatis, et diligat spem sempiternae beatitudinis. Odimus enim sine dubio, quod certe ut aliquando non sit optamus, sicut istam ipsam praesentis saeculi vitam, quam temporalem si non odissemus, non desideraremus futuram, quae non est tempori obnoxia. Pro hac enim vita posita est anima, de qua ibi dictum est, Qui non oderit insuper et animam suam, non potest esse meus discipulus . Huic namque vitae cibus est necessarius iste corruptibilis, de quo ipse Dominus dicit, Nonne anima plus
Abbreviated transcription (Latin):
odisse quod uxorest Ita &iam diligit inimicũ.
non in quantum immicus est. sed in quantum
homo est: Vt hoc eiuelit prouenire quod sibi.
Idest ut ad regnum caelorum correctus reno¬
uatusq ꝑueniat: Hoc depatre & dematre.
& ceteris uinculis sanguinis in tellegendumest.
ut in eis oderimus quod genus humanum nas¬
cendo & moriendo sor titum est: Diligamꝰ
autem quod nobiscum potest adilla regna
ꝑduci. ubi nemo dicit pater meus. sedom¬
nes uni dõ. pater noster: Nec mater mea:
sed omnes illi hierus alem mater nostra: nec
frater meus sed om̃s deemnibus frater nr̃:
Coniugium uero cumillosimul nobis in unum
redactis quasiunius coniugis erit. qui nos deꝓ
stitutione huius saeculi suis anguinis effusione
liberauit: Neces se est ergo ut oderit ea quȩ tran¬
seunt discipulus xp̃i. in his quos sccum ad ea ueni¬
re desiderat quae semꝑ ꝑmanebunt Et tanto
magis haec meis oderit: quanto magis eos diligit

Expanded text:
odisse quod uxor est. Ita etiam diligit inimicum, odisse quod uxor est. Ita etiam diligit inimicum, non in quantum inimicus est, sed in quantum homo est; ut hoc ei velit provenire quod sibi, id est, ut ad regnum coelorum correctus renovatusque perveniat. Hoc et de patre et de matre et caeteris vinculis sanguinis intelligendum est, ut in eis oderimus quod genus humanum nascendo et moriendo sortitum est, diligamus autem quod nobiscum potest ad illa regna perduci, ubi nemo dicit, Pater meus; sed omnes uni Deo, Pater noster: nec, Mater mea; sed omnes illi Jerusalem, Mater nostra: nec Frater meus; sed omnes de omnibus, Frater noster: conjugium vero cum illo simul nobis in unum redactis, quasi unius conjugis erit, qui nos de prostitutione hujus saeculi sui sanguinis effusione liberavit. Necesse est ergo ut oderit ea quae transeunt discipulus Christi, in iis quos secum ad ea venire desiderat, quae semper manebunt; et tanto magis haec in eis oderit, quanto magis eos diligit. 42.
Abbreviated transcription (Latin):
quae nascendo & moriendo ꝑ agitur. quod
quino nodit nondum amatillam uitam ubi
nulla erit condicio nascendi atq moriendiquȩ
copulat terrena coniugia: ltaq sialiquem be
nexp̃ianum quitamen hab& uxorem: quã¬
uis ad huccum ea filios generet: interrogem
utrum in illo regno habere uelit uxorem
memor utiq promissorumdĩ &uitae illius ubi
corruptibile hoc induet incorruptionem: &
mortale hoc indu& in mortalitatemlam mag¬
no uel terte. Aliquo amore suspensus. cumexe¬
cratione respondebit. seue hementer id nolle:
Rursus sunterrogem utrum uxorem suam post
resur rectionem accepta angelica inmutatione
quae sc̃ĩs promittitur secum ibi uiuere uelit.
tam uehementer seid uelle quam illud nolle
respondebit: Sic inuenitur bonus xp̃ianus dili¬
gere inuna femina creaturam dĩ: quã reforma¬
ri & renouari desiderat: O disse autem coniune¬
tionem copulationemq corruptibilem atq mor¬
talem. Hoc est diligere mea quod homo est.

Expanded text:
quae nascendo et moriendo peragitur: quod quae nascendo et moriendo peragitur: quod qui non odit, nondum amat illam vitam ubi nulla erit conditio nascendi atque moriendi, quae copulat terrena conjugia. 41. Itaque si aliquem bene christianum, qui tamen habet uxorem, quamvis cum ea adhuc filios generet, interrogem, utrum in illo regno habere velit uxorem; memor utique promissorum Dei et vitae illius, ubi corruptibile hoc induet incorruptionem, et mortale hoc induet immortalitatem ; jam magno vel certe aliquo amore suspensus, cum exsecratione respondebit, se vehementer id nolle. Rursus si interrogem, utrum uxorem suam post resurrectionem accepta angelica immutatione quae sanctis promittitur, secum ibi vivere velit; tam vehementer se id velle quam illud nolle respondebit. Sic invenitur bonus christianus diligere in una femina creaturam Dei, quam reformari et renovari desiderat; odisse autem conjunctionem copulationemque corruptibilem atque mortalem: hoc est, diligere in ea quod homo est,
Abbreviated transcription (Latin):
uerum. quod regnum caelorum uimpatitur
& qui uimfaciunt diripiunt illud: Quantaeñĩ
uiopusest ut homodiligat inimicos: & oderit
patrem & matrem & uxorem & filios & fr̃s.
Vtrumq enimiub& qui ad regnum caelorum uo¬
cat Etquo modo haec non sit contraria inter se
ipsoduce ostendere facile est Sed ea intellec¬
ta implere difficile. Quam quam & hoceo¬
dem ipso ad iuuante facllimum: Regnumenĩ
aeternum quodiscipulos suos. quo &iam fr̃s ap¬
pellat uo caredignatus est non hab& huius mo¬
di necessi tudines temporales: Nonin est iudae
us. neq grecus. neq masculus. neq femina. neq
seruus : nec liber sed omã & in omnibus xp̃s.
Et ipse dñs dicit: In resurrectione enim neq nu¬
bent neq uxores ducent. sederunt sicut ange
li in eaelis: O portet ergo ut quisquis illius re¬
gni uitamiam hic meditari uoluerit: oderit non
ipsos homines sed istas necessitud ines tempora¬
les quibus ista quae transitura est uita fulcitur

Expanded text:
verum est quod regnum coelorum vim patitur, verum est quod regnum coelorum vim patitur, et qui vim faciunt, diripiunt illud ! Quanta enim vi opus est, ut homo diligat inimicos, et oderit patrem, et matrem, et uxorem, et filios, et fratres! Utrumque enim jubet, qui ad regnum coelorum vocat. Et quomodo haec non sint contraria inter se, ipso duce ostendere facile est; sed ea intellecta implere difficile: quanquam et hoc eodem ipso adjuvante facillimum. Regnum enim aeternum quo discipulos suos, quos etiam fratres appellat, vocare dignatus est, non habet hujusmodi necessitudines temporaGraecus, neque masculus, neque femina, neque servus, neque liber; sed omnia et in omnibus Christus . Et ipse Dominus dicit: In resurrectione enim neque nubent, neque uxores ducent; sed erunt sicut Angeli Dei in coelis . Oportet ergo ut quisquis illius regni vitam jam hic meditari voluerit, oderit non ipsos homines, sed istas necessitudines temporales, quibus ista quae transitura est vita fulcitur,
Abbreviated transcription (Latin):
dicanda sunt. quaesiue filus procreatis siue&iã
istater rena prole contempta continentiam in t̃
separit on sensu seruare potuerunt: Quiane¬
q contraillud p̃ceptum fitquo dñs dimitti
coniugem u&at: Non enim dimittit: quicũ
ea non carnaliter sed sp̃aliter uiuit. & illud
seruatur quod ꝑ apostolum dr̃ Reliquum
paruulorum qui tamen secundum p̃cepta
xp̃i iam uiuere gestiunt Quod alio loco
ipsedñs dicit: Quis quis uenit ad me & non
odit patrem suum & matrem: & uxorem
& filios & fr̃s & sorores insuꝑ & animam
suam non potest ẽẽ meus discipulus: Uideri
enim potest contrarium minus intellegenti¬
bus. quodhic uetat dimit tiuxorem excepta
causa fornicationis Alibi autem discipulum
suum negat ẽẽ posse quem quam. qui non
oderit uxorem: Quod si propter concubitũ
dicer& non &iam patrem & matrem &
fr̃s in eadem condicione poneret: Sed quam

Expanded text:
dicanda sunt, quae sive filiis procreatis, sive etiam dicanda sunt, quae sive filiis procreatis, sive etiam ista terrena prole contempta, continentiam inter se pari consensu servare potuerint: quia neque contra illud praeceptum fit, quo Dominus dimitti conjugem vetat; non enim dimittit, qui cum ea non carnaliter, sed spiritualiter vivit: et illud servatur, quod per Apostolum dicitur, Reliquum parvulorum, qui tamen secundum praecepta Christi jam vivere gestiunt, quod alio loco ipse Dominus dicit, Quisquis venit ad me, et non odit patrem suum, et matrem, et uxorem, et filios, et fratres, et sorores, insuper et animam suam, non potest meus esse discipulus . Videri enim potest contrarium minus intelligentibus, quod hic vetat dimitti uxorem, excepta causa fornicationis, alibi vero discipulum suum negat esse posse quemquam qui non oderit uxorem. Quod si propter concubitum diceret, non etiam patrem, et matrem, et fratres in eadem conditione poneret. Sed quam
Abbreviated transcription (Latin):
neri & moechum dicit &iam uirum quieam
duxerit quae soluta ẽ auiro: Cuius reiapłs pa¬
ulus terminum ostendit: Quitam diu obseruan¬
dum dicit quam diu uireius uiuit: Illo autem
mortuo dat nubendi licentiam. Hanc enim &iam
ipse reulam tenuit & inea non suum concilium si¬
cut in nonnullis monitis. sed p̃ceptum dñi iubentis
ostendit cumait. Fis autem qui funt in coniugio
precipio non ego sed dñs. mulierem auiro nondis¬
cedere quod sidiscessenͭ m anere innuptam aut
uiro suo reconciliari: Et uir uxorem non dimittat
Credo simili forma ut si dimiserit nonducat aliã.
uit reconcilietur uxori. fierienim potest ut di¬
mittat uxorem causa fornicationis: quam dñs
exceptã ẽẽ uoluit: lam uero sinec illi nubere
conceditur uiuo uiro aquo recessit. neq huical¬
teram ducere uiua uxore quamdimint:
Mul tominus fas est in licita cum quibus libet stu¬
pra conmittere: Beatiora sane coniugia ui¬

Expanded text:
neri; et moechum dicit etiam virum qui eam neri; et moechum dicit etiam virum qui eam duxerit, quae soluta est a viro. Cujus rei apostolus Paulus terminum ostendit, quia tamdiu observandum dicit, quamdiu vir ejus vivit: illo autem mortuo, dat nubendi licentiam . Hanc enim etiam ipse regulam tenuit, et in ea non suum consilium, sicut in nonnullis monitis, sed praeceptum Domini jubentis ostendit, cum ait: Eis autem qui sunt in conjugio praecipio, non ego, sed Dominus, mulierem a viro non discedere; quod si discesserit, manere innuptam, aut viro suo reconciliari: et vir uxorem non dimittat . Credo, simili forma, ut si dimiserit non ducat aliam, aut reconcilietur uxori. Fieri enim potest ut dimittat uxorem causa fornicationis, quam Dominus exceptam esse voluit. Jamvero si nec illi nubere conceditur vivo viro a quo recessit, neque huic alteram ducere viva uxore quam dimisit; multo minus fas est illicita cum quibuslibet stupra committere. Beatiora sane conjugia ju
Abbreviated transcription (Latin):
est contrarium quod dñs dicit
Ego autem dico uobis. qui cumq dimiserit
uxorem suam excepta eausa fornicationis fa¬
cit eam moechari. & quisolutam auiro du¬
xerit moechatur
Non enim qui p̃cepit darilibellum repdui. hoc
p̃cipit ut uxor dimittatur: Sed qui dimiserit
inquit d& eilibellum repudu: Ut iracundiã
temerariam proicientes uxorem. libelli cogita¬
tio temperar& Quiergo dimittendo moram
quaesiuit. significauit quantum potuit duris
hominibus senolle discidium : Etideo ipse dñs alio
loco de hoc interrogatus ita respondit: Hoc
moises propter duritiam ur̃am fecit: Quan¬
tum uis enim durus ẽẽt qui uell& dimittere
uxorem cum cogitar & libello repudii dato
iam sine periculo eam posse alteri nubere fa¬
cile placaretur : Dñsergo adillud confirman¬
dum ut non facile uxor dimittatur solamciu¬
sam fornicationis excepit: Ceteras uero uni¬
uersas molestias siquae forte extiterint. iub&
profide coniugali & procistitate fortiter susti¬

Expanded text:
m quod Dominus dicit, Ego autem dico vobis, Quicumque dimiserit uxorem suam excepta fornicationis causa, facit eam moechari; et qui solutam a viro duxerit, moechatur. Non enim qui praecepit dari libellum repudii, hoc praecepit, ut uxor dimittatur: sed, Qui dimiserit, inquit, det illi libellum repudii; ut iracundiam temerariam projicientis uxorem libelli cogitatio temperaret. Qui ergo dimittendi moram quaesivit, significavit quantum potuit duris hominibus, se nolle discidium. Et ideo ipse Dominus alio loco de hoc interrogatus, ita respondit: Hoc Moyses propter duritiam vestram fecit . Quantumvis enim durus esset qui vellet dimittere uxorem, cum cogitaret libello repudii dato jam sine periculo eam posse nubere alteri, facile placaretur. Dominus ergo ad illud confirmandum ut non facile uxor dimittatur, solam causam fornicationis excepit: caeteras vero universas molestias, si quae forte exstiterint, jubet pro fide conjugali et pro castitate fortiter susti
Abbreviated transcription (Latin):
ipse fecit atq constituit. & anullo aliquid sump¬
sit ut faceret: sicut in genesi de omnibus lumina¬
ribus scribitur. qui propriae potest dicere sua
eẽ om̃a quaedenihilo creauit: Ut hinc ad mone¬
remur quanta liberalitate inimicis nr̃is expo ȩ¬
cepto enis prestare debeamus. quae nos nonere¬
auimus sed muneribus eius accepimus: Quis aũ
potest uel paratus eẽ ab infirmis inuirias susti¬
nere quantum eorum saluti prodest. & male
amplius miqui tatis alienȩ ꝑpeti. quamid quod
ꝑpessus est reddere: Omni potenti ase aliꝗd
quod petit: sih abetur & sirecte dari potestꝰ.
uel consilium bonum uel beniuolum animum¬
dare: Nec seauertere abeo quimutu aricupit:
Diligere inimicos. benefacere eis quis eoderunt.
orare proeis qui se ꝑsecuntur. Quisergo haec
facit. Nisiplene ꝑfecteq misericors: quo uno
consilio miseria deuitatur : Opitulante illoqui
ait:. Misericordiam uolo magis quam sacri¬

Expanded text:
ipse fecit atque constituit, et a nullo aliquid sumpipse fecit atque constituit, et a nullo aliquid sumpsit ut faceret, sicut in Genesi de omnibus luminaribus scribitur ; qui proprie potest dicere sua esse omnia quae de nihilo creavit: ut hinc admoneremur quanta liberalitate inimicis nostris ex praecepto ejus praestare debeamus quae nos non creavimus, sed de muneribus ejus accepimus. 80. Quis autem potest vel paratus esse ab infirmis injurias sustinere, quantum eorum saluti prodest; et malle amplius iniquitatis alienae perpeti, quam id quod perpessus est reddere; omni petenti a se aliquid, vel id quod petit, si habetur, et si recte dari potest, vel consilium bonum, vel benevolum dare animum, nec se avertere ab eo qui mutuari cupit; diligere inimicos, benefacere his qui se oderunt, orare pro eis qui se persequuntur? quis ergo haec facit, nisi plene perfecteque misericors? Quo uno consilio miseria devitatur, opitulante illo qui ait, Misericordiam volo magis quam sacri
Abbreviated transcription (Latin):
maius accipere non solatum hominum sed &iam
pecorum corporeis oculis propalatum. Et istam
pluuiam qua fructus gignuntur qui ad refectio¬
nem corporis datisunt : Quod probabilius intel¬
legi existimo: ut ille sol sp̃alis nonoriatur nisi
bonis & sc̃is. Quia hoc ipsum est quod plangunt
iniqui in illo libro quisapientia salomonis in scri¬
bitur & sol iustitiae nonortus est nobis: Et illa
pluuia sp̃alis non inrigex nisibonos. quia ma¬
los significabat uinea dequa dictumẽ: Man¬
dabo nibibus meis nepluant suꝑ eam: Sed si¬
ue illud siue hoc intellegas. magnadĩ bonitate
fit. quȩ nobis mmitanda p̃cipitur si filiidĩ eẽ
uolumus: Quantum enim huius uitae solaciũ
adferat lux ista uisibilis & pluuia corporalis.
quistam in gratus est ut nonsentiat : Quod so¬
lacium uidemus: & iustis inha c uita: & pec¬
catoribus cõumunit̃ u exhiberi: Non
autem ait: Qui facit solem oriri suꝑbonos
& malos sed addidit suum: d est quem

Expanded text:
mavis accipere non solum hominum, sed etiam mavis accipere non solum hominum, sed etiam pecorum corporeis oculis propalatum; et istam pluviam qua fructus gignuntur, qui ad refectionem corporis dati sunt: quod probabilius intelligi existimo: ut ille sol spiritualis non oriatur, nisi bonis et sanctis; quia hoc ipsum est, quod plangunt iniqui in illo libro qui Sapientia Salomonis inscribitur, Et sol non ortus est nobis : et illa pluvia spiritualis non irriget nisi bonos; quia malos significavit vinea, de qua dictum est, Mandabo nubibus meis ne pluant super cam . Sed sive hoc sive illud intelligas, magna Dei bonitate fit, quae nobis imitanda praecipitur, si filii Dei esse volumus. Quantum enim hujus vitae solatium afferat lux ista visibilis, et pluvia corporalis, quis tam ingratus est ut non sentiat? Quod solatium videmus et justis in hac vita et peccatoribus communiter exhiberi. Non autem ait, qui facit solem oriri super bonos et malos; sed addidit, suum, id est, quem
Abbreviated transcription (Latin):
coheredes xp̃i eẽ possimus: Efficimur ergo filuge¬
neratione spãli & ad optamur in regnum dĩ non
tamquam alieni: sed timquam ab illo facti & cre¬
ati hoc est conditi. ut unum sit beneficium quo
nos fecitẽẽ ꝑ omni potentiam suam cum antenihil
ẽẽ mͦ ÷ Alterum quo ad optauit ut cum eo tam¬
quamfilii uita: aeterna.  pronra participatio¬
ne frueremur : Itaq non ait. facite ista quia estis¬
filii sed facite ista ut sitis filii: Cum autem ad
hocnos uocat. ꝑipsum unigenitum ad similitudi¬
nem suam nos uocat: Ille enim sicat consequent̃
dicit: solem suum oriri facit suꝑ bonos & malos
& pluit suꝑ iustos & intustos: Siue solem suum
non istum carnens oculis insibilem accipus sed
nomen dñi oretur sol iustitiae: Ut &iam plu¬
uiam accipias inrigationem doctrine uerita¬
tis. quia & bonis &m alis apparuit : & bonis & mi¬
lis eu angeli tatus est xp̃s: Siue istum solem

Expanded text:
cohaeredes Christi esse possimus. Filii ergo efficimur regecohaeredes Christi esse possimus. Filii ergo efficimur regeneratione spiritali, et adoptamur in regnum Dei, non tanquam alieni, sed tanquam ab illo facti et creati, id est conditi, ut unum beneficium sit, quo nos fecit esse per omnipotentiam suam, cum ante nihil essemus; alterum, quo adoptavit, ut cum eo tanquam filii vita aeterna pro nostra participatione frueremur. Itaqfilii; sed, Facite ista, ut sitis filii. 79. Cum autem ad hoc nos vocat per ipsum Unigenitum, ad similitudinem suam nos vocat. Ille enim, sicut consequenter dicit, solem suum oriri facit super bonos et malos, et pluit super justos et injustos. Sive solem suum non istum carneis oculis visibilem accipias, sed nomen Domini, orietur sol justitiae : ut etiam pluviam accipias irrigationem doctrinae veritatis, quia bonis et malis apparuit, et bonis et malis evangelizatus est Christus. Sive istum solem
Abbreviated transcription (Latin):
inseutiq prosternebat & debiͣtabat: & uictum
ordin abat unde stefanum ceterosq xp̃ia nos
fuerat ꝑsecutus: Quis ergo conuincat maru¬
tes scõs non talem suam uindictam ad ñõ eẽ de¬
p̃catos cum&iam finem huius sac̃culi in quo tan¬
ta exitia ꝑtulerunt ad suam uindictam potu¬
erint libenter optare:: Quod quiorant &ꝓ
inimicis suis orant quis anabiles sunt. & contra
illos non orant qui insanabiles ẽẽ uoluerunt:
Qui ads̃ quoq puniendo illos. non est maliuoba
ie t dr. sedius tis simus ordimator. Sine ullaergo
dubitationcm diligamus in imicos nr̃os. benefaciamꝰ
filii patris ur̃i qui in caebsest: Ex illa regula est intelle
fieri: Unusenim natur aliter filius est quinescit om¬
mno peccare: Nos autem potestate accepta efficimur
filii. in quantumeaquȩ ab illo precipiuntur imple¬
mus: Unde apostolica disciplina adoptionem
appellat quain aeter na hereditate uocamurut

Expanded text:
in se utique prosternebat, et debilitabat, et victum in se utique prosternebat, et debilitabat, et victum ordinabat, unde Stephanum caeterosque Christianos fuerat persecutus. Quis ergo convincit martyres sanctos non talem suam vindictam a Domino esse deprecatos, cum etiam finem hujus saeculi, in quo tanta exitia pertulerunt, ad suam vindictam potuerint licenter optare? Quod qui orant, et pro inimicis suis orant qui sanabiles sunt, et contra illos non orant qui insanabiles esse voluerunt: quia Deus quoque puniendo illos non est malevolus tortor, sed justissimus ordinator. Sine ulla ergo dubitatione diligamus inimicos nostros, benefaciamus filii Patris vestri qui in coelis est, ex illa regula intelligendufieri . Unus enim naturaliter Filius est, qui nescit omnino peccare: nos autem potestatfilii, in quantum ea quae ab illo praecipiuntur, implemus. Unde et apostolica disciplina adoptionem appellat, qua in aeternam haereditatem vocamur, ut