comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uũ illũ de medio malũ qͥ dicens ĩ corde suo morã facit dñs
m̃s uenire: dñat᷑ c̃serus sus.& ebriosis c̃iuuendo miscet᷑.
Iste qͥppe. ꝓculdubio dñi sui odit aduentũ. Qͦ seruo malo
semoto. ẽstituamꝰ ante occłos tres seruos bonos familiã dñicã
diligent̃ sobrieq tͣctantes: aduentũ dñi sui sitient̾ desi¬
derantes. uigilant̾ expectantes. fidelit̾ amantes. si unꝰ eoꝵ
citiꝰ. alt̾ tͣrdius dñm putat e̾ẽ uenturũ. t̾ciꝰ uͦ suã de hac
re ignorantiã c̃ficet᷑: ꝙͣ ꝗͣ om̃s c̃sonent eugło qr om̃s dili¬
gunt manifestatione dñi & eã desiderant̃ & uigilanter¬

Expanded text:
oram facit dominus meus uenire, dominatur conseruis suis et ebriosis conuiuando miscetur; iste quippe procul dubio domini sui odit aduentum. quo seruo malo semoto constituamus ante oculos tres seruos bonos familiam dominicam diligenter sobrieque tractantes, aduentum domini sui sitienter desiderantes, uigilanter exspectantes, fideliter amantes: si unus eorum citius, alter tardius dominum putat esse uenturum, tertius uero suam de hac re ignorantiam confitetur, quamquam omnes consonent euangelio, quo omnes diligunt manifestationem domini et eam desiderant
Abbreviated transcription (Latin):
credt̃ qͦd dicit scd̾s. tardius dñm eẽ uenturũ. si falsũ fuerit in¬
uentũ citiꝰ d̾ño ueniente: nullomͦ qͥ & credid̾ant tͥbabunt᷑ in
fide s inopinato gaudio ꝑfruent᷑. Qͦ ꝓpt̾ qͥ dicit dnĩn citius
ẽẽ uenturũ. obtabilius loqͥt᷑. s ꝑiculose fallit᷑. Utin̾a gͦ sit
uerũ: qr erit molestũ si ñerit uerũ. Qͥ aut̃ dic̃ dñm cͣdius
eẽ uenturũ. & tam̃ credit. sꝑat. amat eiꝰ aduentũ ꝓ fecto de
tarditate eiꝰ si fallit᷑. felicit̾ fallitꝰ. Nabebit eni maiorẽ patien¬
tiã si hoc ita erit. maiorẽ lecitiã si n̾ erit. deꝑhoc ab eis qͥdiligt̃
manifestatione dñi. ille audit᷑ suauius. iste eredit᷑ tutius. &
autẽ qͥd hoꝵ sit uerũ ignorare se c̃fitet᷑ illud optat. hoc tolerat.
In nullo eoꝵ errat: qr nichil eoꝵ aut affirmat aut negat.
Obsecro te. ut me talẽ ñ sꝑnas. qr & ego te diligo id affirmantẽ
qdđ uerũ ee desidero: & tanto magis nolo fallaris. qͣntomagis

Expanded text:
urum, si falsum fuerit inuentum citius domino ueniente, nullo modo, qui ei crediderant, turbabuntur in fide, sed inopinato gaudio perfruentur. Quapropter qui dicit dominum citius esse uenturum, optabilius loquitur, sed periculose fallitur. utinam ergo sit uerum, quia erit molestum, si non erit uerum! qui autem dicit dominum tardius esse uenturum et tamen credit, sperat, amat eius aduentum, tarditate eius, etiam si fallitur, feliciter fallitur. habebit enim maiorem patientiam, si hoc ita erit, maiorem laetitiam, si non erit. ac per hoc ab eis qui diligunt manifestationem domini ille auditur suauius, iste creditur tutius. qui autem quid horum sit uerum ignorare se confitetur, illud optat, hoc tolerat, in nullo eorum errat, quia nihil eorum aut affirmat aut negat. obsecro te, ut me talem non spernas, quia et ego te diligo id affirmantem quod uerum esse desidero, et tanto magis nolo fallaris, quanto magis
Abbreviated transcription (Latin):
dñi aduentũ ñ tardũ putare. s nullũ: quides quantꝰ sit int̾itꝰ
anumarũ. Qd̾ si tante fidi fuerint. ut se ad sccli p̾dicta c̃ũ¬
tant. & dñm etiã tardantẽ fidelit̾ & patient̾ expectent: abiin¬
dabt̾ tam̃ obpbria & ĩsultationes atq irrisiones inunicoꝵ. mul¬
tos infirmos a xp̃iana fide adũtentiũ. dicendo tã fallacit̾ eis

Expanded text:
ni aduentum non tardum putare sed nullum. qui uides quantus sit interitus animarum. quod si tantae fidei fuerint. ut se ad secundi praedicta conuertant et dominum etiam tardantem fideliter et patienter expectent, abundabunt tamen opprobria et insultationes atque inrisiones inimicorum multos infirmos a Christiana fide a
Abbreviated transcription (Latin):
parces diisũ. s ubiq ꝑfec̾tũ. Ed̾ si carnalit̾̃ intuent᷑ qd̾ dictũ
ẽ celũ mͥtronꝰ ẽ ꝙ t̃ra scabellũ pedũ meoꝵ. ouiloco ꝙ dñs attes¬
tat᷑ dicens. ñ uretis neq ꝑcelũ. qͥatronꝰ ai ẽ. neq ꝑt̾rã qͥa scabel-
lũ ẽ pedũ eꝰ. Qdmirũ si int̾ra diabolꝰ ꝯstitutꝰ. ante pedesdĩ

Expanded text:
partes diuisum, sed ubique perfectum. quod si carnaliter intuentur quod dictum partes diuisum, sed ubique perfectum. quod si carnaliter intuentur quod dictum est: caelum mihi thronus est et terra scabillum pedum meorum - cui loco et dominus attestatuid mirum, si in terra diabolus constitutus ante pedes dei
Abbreviated transcription (Latin):
guli ꝓbat fornax: homines uͦ ustos tẽptatio tͥbulationis.
Ioseph gͦ tẽptatꝰ ẽ inlecebra stupri s ñ ẽ in au̾tꝰ intẽpt̾onẽ
Su sanna tẽptata ẽ. nec ipsa in ducta uelinlata inteptationẽ:
Multiq alii utriusq sexus. s iob maxime. cuiꝰ ãmirabilẽ stabi¬
litatẽ inaño do̾ suo. c̃ illi hereti ci hostes uet̾is testanĩti. oxe
sacͥlego inridere uoluerint: illud p̃cet̾is uentilant qd̾ satanaᷤᷤ
petiuerit eũ tẽptandũ. Quer enĩ ab ĩꝑitis hõib talia intelli¬
gere neꝗͣ ꝗͣ ualentib qͦmͦ satanas c̃do loqͥ potuerit. ñ intuen¬
tes. Ñenĩ possunt c̃ ꝑstitione ꝙ ꝯtẽptione cecati sint. am̃ ñ loci
spatiũ mole corꝑis occupare: ꝓ sic alibi ẽe̾ alibi ñ e̾eᷤ. aut certe
hic partẽ hab̾e aliã.ꝙ alibi aliã: s maiestate ubiq p̃sto e̾eᷤ. ñ ꝑ

Expanded text:
guli probat fornax, homines uero iustos temtatio tribulationis. guli probat fornax, homines uero iustos temtatio tribulationis. Ioseph uero temtatus est inlecebra stupri, sed non est inductus in temtationem. Susanna temtata est, nec ipsa inducta uel inlata in temtationem, multique utriusque sexus. sed Iob maxime, cuius admirabilem stabilitatem in domino deo suo cum illi haeretici hostes ueteris testamenti ore sacrilego irridere noluerint, illud prae ceteris uentilant, quod satanas petiuerit eum temtandum. quaerunt enim ab imperitis hominibus talia intellegere nequaquam ualentibus, quomodo satanas cum deo loqui potuerit, non intuentes — non enim possunt, cum superstitione et contentione caecati sint — deum non loci spatium mole corporis occupare et sic alibi esse, alibi non esse, aut certe hic partem habere aliam et alibi aliam, sed maiestate ubique praesto esse, non per
Abbreviated transcription (Latin):
ne loquendi siue ĩsermone doctoꝵ. siue inscͥpt̾is sc̃is reppe¬
riunt᷑. Qd ñ intelligentes heretici qͥ uet̾i testam̃to adu̾sant᷑.¬
uelut ignorantie uitio notandũ putant. eũ deqͦ dictũ ẽ. tẽp
tat uos dñs a̾s ur̃. qͣsi in euͣgło de dño scͥptũ ñ sit. Hoc aut̃
dicebat tẽptans eũ: nã ipse sciebat qͥd e̾et᷑ facturꝰ. Sienĩ no¬
uerat cor eiꝰ qũẽ cẽptabat. qͥd ẽ qd̾ uoluit uid̾e tẽptando:
S ꝓfecto illud factũ ẽ. ut ipse sibi notꝰ fier& qͥ tẽptabat᷑. suãq
desꝑationẽ ꝯdẽpnar& sat᷑atis tͣb̃ depane añi qͥ eas ñ hab̾e qd̾¬
ede̾nt existimauerat. Ñ gͦ hic orat᷑ ut ñ tẽptem᷑. s ut ñ in¬
feram᷑ intẽptationẽ taꝗͣ si qͥspiã cui necesse ẽ igne exami¬
nari. ñ oret ut igne ñ ꝯtingat᷑. s ut ñ exurat᷑. Uasa eni fi¬

Expanded text:
ne loquendi, sive in sermone doctorum, sive in Scripturis sanctis repene loquendi, sive in sermone doctorum, sive in Scripturis sanctis reperiuntur. Quod non intelligentes haeretici qui Veteri Testamento adversantuus deus uester, quasi in euangelio de domino scriptum non sit: hoc autem dicebat temtans eum; nam ipse sciebat, quid esset facturus. si enim nouerat cor eius quem temtabat, quid est quod uoluit uidere temtando? sed profecto illud factum est, ut ipse sibi notus fieret qui temtabatur suamque desperationem condemnaret saturatis turbis de pane domini, qui eas non habere qgo hic oratur, ut non temtetur, sed ut non inferamur in temtationem, tamquam si quispiam, cui necesse est igne examinari, non oret, ut igne non contingatur, sed ut non exuratur. uasa enim fi
Abbreviated transcription (Latin):
tũde ualere arbitror. Nã exunoͣ rͦeco qd̾ dictũ ẽ eneñ¬
sis. latine. ut iq tͣnslatũ ẽ. Multi aut̃ dep̃cando ita dicunt. ne
nos patiaris in duci ntẽptationẽ : exponentes scilicet qͦmͦ dictũ
sit inducas. N enĩ ꝑseipsũ induc̃ ds. s in auci patit᷑. eũ que suo
auxilio deser̃uerit. Ordine occultissimo. ac m̃itis. causis ꝙ̃ sepe
manifestis dignũ indicat ille quẽ deserat. ꝙ̃. intẽ ptationẽ
induci sinat. Aliud ẽ aut̃ in duci intẽptationẽ: aliud tẽptari.
Nã si ne tẽptatione ꝓbatꝰ eeᷤᷤ nulꝰ potest: siue sibi ipse sic̃ sẽp¬
deflexi. Nã do noti sumꝰ. ꝙ ante om̃s tẽptationes qͥscit omĩa
anteꝗͣ fiant. Qd itaq scͥptũ ẽ. tẽpat uosañs d̾s ur̃. ut seiat
sidiligitis eũ. Illa locutione positũ est. ut sciat ꝓeo qd̾ ẽ ut sci¬
re uosfaciatꝰ. sic̃ diẽ letũ dicimꝰ qdletos fac̃. ꝙ. frig pigrũ
qd pigros fac̃. ꝙ innumerabilia huiꝰ modi: qͤsiue in ꝯsuetudi¬

Expanded text:
ere arbitror. nam ex uno graeco, quod dictum est doeveyxyg, latine utrumque translatum est. multi autem deprecando ita dicunt: "ne nos patiaris induci in temtationem", exponentes uidelicet, quomodo dictum sit inducas. non enim per se ipsum inducit deus, sed induci patitur eum quem suo auxilio deseruerit ordine occultissimo ac meritis. causis etiam saepe manifestis dignum iudicat ille quem deserat et in temtationem induci sinat. aliud est autem induci in temtationem, aliud temtari. nam sine temtatione probatus esse nullus potest, siue sibi ipse, sicut scripdeflexi. nam deo noti sumus et ante omnes temtationes, qui scit omnia, antequam fiant. Quod itaque scriptum est: temtat uest, ut sciat, pro eo quod est, ut scire vos faciat: sicut diem laetum dicimus, quod laetos faciat: frigus pigrum, quod pigros facit; et innumerabilia hujusmodi, quae sive in consuetudi
Abbreviated transcription (Latin):
nescioqͥ. ñ eni nomina eoꝵ ꝓdidit. quoꝵ c̃memoraũ sententia:¬
si aliqd dixerint qͦd tͥ am falsũ sit. Cũ eñi semel ad eadẽ corpora
qͣ gessert̃ animȩ redierinit. ñꝗͣ. eas st̾ pꝰea relicture: tam̃ mul¬
ta illiꝰ ipossibilitatis qͣ ẽt᷑ nos isti garriunt argum̾ta c̃uellit
& destruit. Qͥ eñ hoc sentiunt siue sensert̃. ñ eis uisũ e fieri
ñ posse. ut dilapsa cadau̾a in auras. ĩpuluerẽ. in cynert̃.
etiã scãs animas ad corpora redituras sic̾ ait plator. Iec
tam̃ ad mala ulla redituras. sic̾ ait porphiriꝰ. ut exhis fiat
c̃sequens qͦd fides p̾dicat xp̃iana. talia corpora recept᷑a sinit.
in qͥb sine ullo mͦ in ȩt̃nũ felicit̾ uiuant: Assumant etiã hoc
de uaͬrone ut ad eade̾ corpora redeant. inqͥb antea fu
sciꝰ d̾m uidebunt : ex eode libro .x ͦx .iͦ.

Expanded text:
enim nomina eorum prodidit quorum commemoravit sententiam aliquid dixerunt quod, licet falsum sit cum enim semel ad eadem corpora quae gesserunt animae redierint, nunquam ea sunt postea relicturae; tamen multa illius inpossibilitatis, qua contra nos isti garriunt. argumenta conuellit et destruit. Qui enim hoc sentiunt siue senserunt, non eis uisum est fieri non posse, ut dilapsa cadauera in auras in puluerem, in cinerem etiam sanctas animas ad corpora redituras, sicut ait Plato, nec tamen ad mala ulla redituras, sicut ait Porphyrius, ut ex his fiat consequens, quod fides praedicat Christiana, talia corpora recepturas, in quibus sine ullo malo in aeternum feliciter uiuant, adsumant etiam hoc de Varrone, ut ad eadem csancti Deum videbunt; ex eodem libro XXII.
Abbreviated transcription (Latin):
genꝰ & ꝓpt̾ ñ nulla qͣueracit̾ sensit amantes plato¬
liꝰ: ut eũ lusisse potiꝰ quã qđ iduerũ e̾ẽ tasfirm& dic̾e uolu-¬
isse. Inducit em̃ hominẽ reuirisse. ꝙ narrasse ꝗdã qͦ platoni¬
cis disputationib ẽgruebant. I. abeo etiã duoᷤ dic̃ uno die
fuisse defunctos. & occurrisse inuicẽ in qͦdã c̃pito. deinde
ad corpora sua uissos fuisse remeare. ꝙ ẽstituisse int̾ se ami¬
cos se ẽẽ uicturos. atq ita eeᷤ factu donec pꝰea morerent᷑.
S isti auctores talẽ resurrectionẽ corporis factã fuisse narra¬
rt̃. qͥles fuert̃ eoꝵ qͦs resurrexisse nouimꝰ: & huic qͥdẽ redditos
uarro ponit in libͥs qͦs cẽseͥpsit de gente popłi romani: cuiꝰ
putaui uba ipsa ponenda. Genechliaci qͥda sc̃psert̃ inqͥt e̾eᷤ
in renascendis hominib ꝗͣ appellant palingesien angreci

Expanded text:
et propter nonnulla, quae ueraciter sensit, amantes Platolius, ut eum lusisse potius quam quod id uerum esse affirmet dicere uoluisse. inducit enim hominem reuixisse et narrasse quaedam, quae Platonicis disputationibus congruebant. Labeo etiam duos dicit uno die fuisse defunctos et occurrisse inuicem in quodam compito, deinde ad corpora sua iussos fuisse remeare et constituisse inter se amicos se esse uicturos, atque ita esse factum, donec postea morerentur. sed isti auctores talem resurrectionem corporis factam fuisse narrarunt, quales fuerunt eorum, quos resurrexisse nouimus et huic quidem redditos  quidam Marcus Varro ponit in libris, quos conscripsit de gente populi Romani, cuius putaui uerba ipsa ponenda. "genethliaci quidam scripserunt" inquit "esse in renascendis hominibus quam appellant παλγγενεσίαν Graeci;
Abbreviated transcription (Latin):
uod ait sodomitis Loch. st mͥ duȩ filiȩ quȩ
ñdũ nouer̾t uiros. ꝓducã illas ad uos uti¬
mini illis. qͦmͦ placuerit uob̾. tantũ in iuroᷤᷤ
istos ne faciatis iniquũ. Qm̃ ꝓstituere uolebat filias
suas. hac compensatione ut uiri hospites eiꝰ. nichila
sodomitis tale paterent᷑. Utrũ ãmittenda sit cõpen¬
satio flagitioꝵ ł quoꝵ cũ speccatoꝵ ut nos faciamꝰma¬
li aliqͥd. ne alius gͣuiꝰ malũ faciat. an potiꝰ ꝑtͣbatioĩ
loth ñ consilio tͥbuendũ sit. Quia hoc dix. merito
querit᷑: & nimirũ ꝑicłosissime ãmittit᷑. hȩc conpensa¬
tio: si autẽ ꝑtͣbationi humanȩ tͥbuit᷑. & m̃ti tanto ma¬
lo ꝑmote. nullo mͦ unitanda

Expanded text:
uod ait Sodomitis Lot: sunt mihi duae filiae quae nondum nouerunt uiros; producam illas ad uos, utimini illis quomodo placuerit uobis; tantum in uiros istos ne faciatis iniquum. quoniam prostituere uolebat filias suas hac conpensatione, ut uiri hospites eius nihil a Sodomitis tale paterentur, utrum admittenda sit conpensatio flagitiorum uel quorumque peccatorum, ut nos faciamus mali aliquid, ne alius grauius malum faciat, an potius perturbationi Lot, non consilio tribuendum sit quia hoc dixerit, merito quaeritur. et nimirum periculosissime admittitur haec conpensatio. si autem perturbationi humanae tribuitur et menti tanto malo permotae, nullo modo imitanda
Abbreviated transcription (Latin):
ficauer: sic ipsi qͦq illis pͥorib iuncͦt. arestitutione dupli
ñ inuenirent᷑ alieni. Ut gͦ ñtalẽ remun̾ationẽ sꝑaremꝰ
quando mala tẽꝑalia paterem᷑: ñ ait sustinentiã ꝙ finẽ
iob audistis. s ait sustinentiã iobaudisti. ꝙ finẽ dñ uidis¬
tis tãꝗͣ dic̾et mala tẽꝑalia siẽ iob sustinece.S ꝓhac susti¬
nentia ñ tẽꝑalia sꝑate. qͦ illi aucta redierunt: s et̾ na po
runt ꝙ salui facti sunt. Cũ enĩ dic̃ ego aut̃. satis insinuat
qͥ salute illos saluos ẽeᷤ factos uelit intelligx. inqͦ ipse utiq
derelictꝰ ẽ. ñ qͦ illi asalute et̃na fuerint alieniꝰ. s in occulto
tẽ erat qd̾ in xͦ fuerat reuelandũ. Inuet̾ qͥpe testam̃to

Expanded text:
ficarunt. sic ipsi quoque illis prioribus iuncti a restitutione dupli ficarunt. sic ipsi quoque illis prioribus iuncti a restitutione dupli non inuenirentur alieni. ut ergo non talem remunerationem speraremus, quando mala temporalia pateremur, non ait: sustinentiam et finem Iob audistis, sed ait: sustinentiam Iob audistis et finem domini uidistis, tamquam diceret: mala temporalia sicut Iob sustinete, sed pro hac sustinentia non temporalia sperate, quae illi aucta redierunt, sed aeterna prunt et salui facti sunt. cum enim dicit: ego autem, satis insinuat, qua salute illos saluos esse factos uelit intellegi, in qua ipse utique derelictus est, non quo illi a salute aeterna fuerint alieni, sed in occulto tunc erat quod in Christo fuerat reuelandum. in uetere quippe testamento
Abbreviated transcription (Latin):
uidentib ascendit incelũ. ipsos edificaũ. ꝙ qͥd expectare
qͥd p̃dicare deb̾ent. euidentissima ueritate monstuit. Iuos
aut̃ aqͥb tanta mala usq ad mort̾ẽ ꝑtulerat. qͦsi de illo supe¬
rato & extincto głantes in ea opinione dereliqͥt: ut qͥsqͥs eoꝵ
salite etna saluusfieri uells. hoc de illiꝰ mortui resurrecti¬
one crederet. qd̾ hi qͥuiderunt signis contestantib p̃dica¬
fideles qͥ pꝰ passionẽ ꝙ resurrectonẽ xͥ ad huc in ista uita te¬
nebant᷑: dispensationẽ uet̾is cestam̃ti nouiq distinguens.
sustinentiã in qͥt iob audistis. ꝙ finẽ añi uidistis: ne id̾o pati¬
ent̃ sustinerent tẽꝑalia mala: ut sibi hoc restitueret᷑ qd̾
recepisse iob legimꝰ. Nã & abillo uulnere atq putredme
saluis factꝰ ꝙ ei cuncta q̃ amiserat dupla sunt restituta:
ubi ꝙ̃ cõm̃aata ẽ resurrectionis fides. Nã filii ñ induplũ s
tot id̾e redaiti. etiã illos qͦs amiserat resurrecturos signi¬

Expanded text:
edificauit et quid exspectare, quid praedicare deberent, euidentissima ueritate monstrauit. illos autem a quibus tanta mala usque ad mortem pertulerat, quasi de illo superato et extincto gloriantes in ea opinione dereliquit, ut quisquis eorum salute aeterna saluus fieri uellet, hoc de illius mortui resurrectione crederet quod hi qui uiderunt signis contestantibus praedicafideles, qui post passionem et resurrectionem Christi adhuc in ista uita tenebantur, dispensationem testamenti ueteris nouique distinguens: sustinentiam, inquit, Iob audistis et finem domini uidistis, ne ideo patienter sustinerent temporalia mala, ut sibi hoc restitueretur quod recepisse Iob legimus. nam et ab illo uulnere atque putredine saluus factus est et ei cuncta quae amiserat dupla sunt restituta. ubi etiam commendata est resurrectionis fides. nam filii non in duplum, sed totidem redditi etiam illos quos amiserat resurrecturos signi
Abbreviated transcription (Latin):
stoꝵ credituri sumꝰ cũ inutraq parte eodẽ loco
eadem sententia. eodem u̾bo p̃nuntiet᷑ eternitas.
An iterũ etiã iustos ex illa sanctione. & uita et̾¬
na. in peccatoꝵ immunditiã atq in mort̾e relap¬
suros esse dicemꝰ: Absit hoc: axꝑiane fidi sanita¬
te. Utrũq gͥ sine fine dictũ ẽ eternũ. hoc ẽ aẽonĩ¬
on. ne cũ diaboli penas dolemꝰ & de regno xp̃i
dubitemus. Postremo si eternũ & et̾nale. hoc est
aeon & a eonion. sub utroq intellectu in script᷑is
poni solet aliquando sine fine. aliqͥndo cũ fine.ͥ Qd
de illis ꝓphetȩ uerbis responsuri sumꝰ ubi scriptũ est
uermis eoꝵ ñ moritur. & ignis eoꝵ ñ extinguet᷑. qualiꝰ¬
cũq sit pena significata nomine ũmis atq ignis.

Expanded text:
sterum credituri sumus, cum in utraque . parte eodem loco sterum credituri sumus, cum in utraque . parte eodem loco eadem sententia, - eodem uerbo praenuntietur aeternitas ? an iterum etiam iustos ex illa sanctificatione et uita aeterna in peccatorum immunditiam atque in mortem relapsuros esse dicemus? absit hoc a christianae fidei sanitate. utrumque igitur sine fine dictum est aeternum, hoc est αἰώνιον, ne, cum diaboli poenas dolemus, et de. regno Christi dubitemus postremo si aeternum et aeternale hoc est αἰvὼν et αἰώνιον sub utroque intellectu in scripturis poni solet, aliquando sine fine, aliquando cum fine, quid de illis prophetae uerbis responsuri sumus ubi scriptum est: uermis eorum non morietur et ignis eorum non extinguetur?qualiscumque poena significata sit nomine uermis atque ignis
Abbreviated transcription (Latin):
tura. Ita enĩ ne longuis ab eã dicimꝰ et̾nũ dm̃. ñ
utiq istas duas breuissimas sillabas. s qͦd eis signi¬
ficatur. Dix̃ apłs. Temꝑa eterna pͥora &. antiqua qͦd
bens ait. Spem uite et̾nȩ. quã ꝓmisit ñ mendar d̾s
ante t̃ẽpora ęterna Cũ autẽ retrorsum tẽꝑa acon¬
stitutione mundi habere uideant᷑ initiũꝰ quomͦ st̃
et̾na. nͥ quia ȩt̾na dix̃. que ante se ñ habeͥt ullũ tẽpꝰ:
Sed qͥs quis prudenter adu̾tit quod dictũ ẽ tre in
ignẽ et̾nũ illud esse dictũ quod ñ hab&e. finem. Acon¬
trario probat eo ipso loco euuangłico de uita ȩt̾na
quã iusti accepturi sunt. ñ enim & ipsa habet fi¬
nẽ. Ita enĩ conclusit. Sic ibunt illi in ambustionẽ
eternã: iusti autẽ in uit̾a et̃nã. In utroq grecus
aeonion: si miscłia uos ꝓuocat credere non futu¬
rũ impioꝵ sine fine suppliciũ:. Quid de p̾mio ui¬

Expanded text:
tura: ita «nim, ne longius ab eam, dioimus aeternum deum, non tura: ita «nim, ne longius ab eam, dioimus aeternum deum, non utique duas istas breuissimas syllabas, sed quod eis significatur; dixit apostolus tempora aeterna priera ei antiqua, quod: bens ait: spem uitae aeternae, quam promisit non mendax deus ante tempora aeterna.cum autem retrorsum tempora a constitutione mundi habere uideautur initium, quomodo sunt aeterna, mi. quia aeterna, dixit quae ante ce non habent ullum tempus? sed quisquis prudenter aduertit quod dictum est: ite in ignem aeternum illud esse dictum quod non habet finem, a contrario probat eo ipso loco euangelico de uita aeterna quam iusti accepturi sunt; non enim ipsa habet finem. ita enim conclusit: sic ibunt illi in ambustionem aeternam iusti autem in uitam aeternam: in utroque graecus αἰωνίων.si misericordia nos prouocat credere non futurum impiorum sine fine supplicium, quid de praemio iu
Abbreviated transcription (Latin):
declinatũ esset seculare. latine diceret᷑ ñ ȩt̾nũ. Eͦd
nemo unquã int̾pres ausus ẽ dicere. Qua ꝓpt̾ licet
latine scłm cũ aliquo fine intelligatur. ȩt̾nũ uͦ
nͥ id quod sine fine ẽ ñ soleat appellari: Aẽoñ aut̃
ipsi greci quantũ existimo ñ solent intelligere. nͥ id
quod ñ habet finem. Nos aut̾e siue aeona siue ac̃o¬
a eonion aut̃ ñ nisi et̾nũ: quãuis quidã int̾dũ etiã
et̾nale audeant dicere. ne latine lingue deesse ui-¬
deatur ab eodẽ nomine diriuatͥo. & fortasse qͥdẽ
scdm more scripturarũ inueniant isti aliquid etiã
aeonion dictũ quod sine fine ñ sit. sicut d̾s in libris
ueteris testam̃ti asidue dicit. Hoc uob̾ erit legitimũ
et̾nũ: qͦd grecus habet aeonion cũ de talibꝰ sacram̃¬
tis eo mͦ sepe p̾ciperet. quȩ fin̾e fuerant habitura.
Que si diligentius dicta intelligant᷑. ẽa fortasse quȩ
illis sacramentis significabantur fin̾e ñ erant habi¬

Expanded text:
declinatum esset, saeculare Latine diceretur, non aeternum, quod nemo unquam interpres ausus est dicere. Quapropter licet Latine saeculum cum aliquo fine intelligatur, aeternum vero nisi id quod sine fine est non soleat appellari; αἰών autem ipsi Graeci, quantum existimo, non solent intelligere nisi id quod non habet finem: nos autem sive αἰῶνα sive αἰώ non nisi aeternum. quamuis quidam aeternum etiam aeternale audeant dicere, ne latinae linguae deesse uideatur ab eodem nomine deriuatio. et fortasse quidem secundum morem scripturarum inueniant isti aliquid etiam αἰώνιονdictum quod sine fine non sit; sicut deus in libris ueteris testamenti assidue dicit: hoc uobis erit legitimum aeternum; quod graecus habet αἰώνιον, cum de talibus sacramentis eo modo saepe praeciperet, quae finem fuerant ha-bitura. quae si diligentius dicta intellegantur, ea fortasse I quae illis sacramentis significabantur finem non erant babi
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ se. similib eoꝵ esse dicturũ p̾dixit. Ite in ignẽ
ȩternũ qui p̃paratus ẽ diabolo & angłis eius.
Nec mouere debet ut hoc loco eternũ pro
duiturno accipiamꝰ. quod alibi scriptũ ẽ. In et̾¬
num &. in scłm scłi. Latinus quippe interpres
noluit dicere in et̾nũ & in et̾nũ eterni: s qm̃ id qͦd¬

Expanded text:
enim se similibus eorum esse dicturum praedixit: ite in igne enim se similibus eorum esse dicturum praedixit: ite in igne aeterno, qui paratus est diabolo et angelis eius; nec mouere debet ut hoc loco aeternum pro diuturno accipiamus quod alibi scriptum est: in aeternum et in saeculum saeculi. latinus quippe interpres noluit dicere: in aeternum et in aeternum aeterni; sed q
Abbreviated transcription (Latin):
in qua capitaliter errat᷑. De creatore quippe non
de creatura. tã falsa & tã nefaria sentiunt᷑. Siue
gͦ in hanc fidem qui deuiauerant restituti sunt.
siue qui eã ^ noͣuerant illarũ disputationũ lectio¬
ne didicerunt: hoc se gaudeant didicisse qͦd sanu̾e.
Quod autẽ & in eis erroris ẽ. quã qͣm te cognoui¬
se iã uideã: tam̃ quẽ admodũ contra talia disse¬
ratur. ibi melius discere poteris. ubi error ipse
& olim exortꝰ est: & ñ olim ꝓditus. Quantũ possũ
tam̃ etiã ego cõmoneo. ut de diaboli angłoꝵq
nichil audeas: ñ qͥa diabolo & demonib inuide¬
mus. &. eo mͦ quasi uicẽ maliuolentiȩ rependimꝰ.
cũ illi ñ ob aliid nͥ inuidentie stimulis agitati.
nr̃a itinera qͥb indm̃ dendimꝰ ꝑturbare conent᷑.
s quia ultimȩ sententiȩ sũmi & ueracissimi uidi¬
cis. ex nr̃a p̃su̾ptione nichil addere debemꝰ. Ipse

Expanded text:
in qua capitaliter erratur: de creatore quippe, non in qua capitaliter erratur: de creatore quippe, non de creatura tam falsa et tam nefaria sentiuntur. siue ergo in hanc fidem qui deuiauerant restituti sunt siue qui eam nondum nouerant illarum disputationum lectione didicerunt, hoc se gaudeant didicisse quod sanum est. quod autem et in eis erroris est quamquam te cognouisse iam uideam, tamen quemadmodum contra talia disseratur ibi melius discere poteris, ubi error ipse et olim exortus est et non olim proditus. Quantum possum tamen etiam ego commoneo ut de diaboli angelorumnihil audeas; non quia diabolo et daemoniis inuidemus et eo modo quasi uicem maliuolentiae rependimus, cum illi non ob aliud nisi inuidentiae stimulis agitati nostra itinera quibus in deum tendimus perturbare conentur; sed quia ultimae sententiae summi et ueracissimi iudicis ex nostra praesumtione nihil addere debemus. ipse
Abbreviated transcription (Latin):
Iã uͦ quod dolendũ addisti expͥscilliani heresi. ad
errorem origenis. apud uos homines fuisse delap¬
sos nec ab illa peste potusse sanari. nisi &. ipsa me¬
dicina morbidũ aliqͥd intulisset: non ẽ quidẽ do¬
lor iste culpandus. Ueritas eni debuit ñ falsitas
pellere falsitatem. Nam hoc uitare ẽ malũ ñ eui¬
tare. Ueru̾tam̃ qͥa de ipso dõ creaturarũ om̃iũ
conditore hoc: de ipsa coet̾na & in cõmutabili
tͥnitate. ab eis qͥ ad uos libros origenis ad culert̃
id traditũ esse cõmemoras quod ueritas habet.
Contra quã ueritatẽ pͥscillianꝰ sabellianũ anti¬
quũ dognia restituit. ubi ipse pater qͥ filius. qͥ &
ma sentit. ut non eã ꝓpͥam uelit habere nat᷑am
s de ipso d̃o tanquã particulã defluere: &. tam
deformiter inquinari atq indeterius comutari.
cũ manicheis audeat affirmare. Non parũ boni
ex libris illis ꝓuintia ur̃a ꝑcepit. in ea re maxime

Expanded text:
Jam vero quod dolendum addidisti, ex Priscilliani haeresi ad Jam vero quod dolendum addidisti, ex Priscilliani haeresi ad errorem Origenis apud vos homines fuisse delapsos, nec ab illa peste potudicina morbidum aliquid intulisset, non est quidem dolor iste culpandus; ueritas enim debuit, non falsitas pellere falsitatem; nam hoc mutare est malum, non euitare. uerum tamen quia de ipso deo, creaturarum omnium conditore, hoc est de ipsa coaeterna et incommutabili trinitate ab eis qui ad uos libros Origenis attulerant id traditum esse commemoras quod ueritas habet; contra quam ueritatem Priscillianus Sabellianum antiquum dogma restituit — ibi ipse pater, qui filius, quima sentit, ut non eam propriam uelit habere naturam, sed de ipso deo tamquam particulam defluere et tam deformiter inquinari atque in deterius commutari cum Manichaeis audeat affirmare: non parum boni ex libris illis prouincia uestra percepit in ea re maxime,
Abbreviated transcription (Latin):
sq adeo gͥ in eo quod ex nichilo fecit.
uoluntas ñ nichil dr̃: ut ipsa p̾cipue
uoles posse siue adsit unde fiat siue ñ adsit.: Sat ẽ
uoluntas. ubi sũma potestas. Quomͦ gͦ in eo qͦd de
nichilo creat᷑ uoluntas ereantis nichil esse ꝑhibe¬
tur. cũ ꝓpterea de nichilo creari aliquid possit.¬
quia uoluntas creantis etiam sine materia sibi
sufficit. Quod si forte non solum animã. s nullã
omĩno creaturã uolunt fateri ex nichilo factam
ido qm̃ quicqͥd d̾s fecit uoluntate fecit. quȩ uo¬
luntas utiq ñ ẽ nichil: Respiciat unde scd̾m
corpꝰ factꝰ sit homo. Certe enim sic̃ scriptura desta¬
tur eum de limo uł de puluere terre d̾s fecit. &
ꝓculdubio uoluntate fecit. nec tam̃ uoluntas
dei puluis aut limꝰ est. Sic̃ gͦ in eo quod ex limo
factũ ẽ. quãuis uoluntate sit factum. non ẽ uo¬
luntas limus: ita in eo quod ex nichilo factũ est
quãuis uoluntate sit factũ. non ẽ uoluntas nichil.

Expanded text:
sque adeo igitur in eo! quod ex nihilo ,!fecit\' uoluntas non nihil dicitur, ut ipsa praecipue im cum uoles posse, siue adsit unde fiat siue voluntas, ubi summa est potestas. Quomodo ergo in eo quod de nihilo creatur, voluntas creantis nihil esse perhibetur; cum propterea de niquia voluntas creantis, etiam sine materia, sibi sufficit? Quod si forte non solum animam, sed nullam omnino creaturam volunt fateri ex nihilo factam, ideo quoniam quidquid Deus fecit, voluntate fecit, quae voluntas utique non est nihil, respiciant unde secundum corpus factus sit homo. Certe enim, sicut Scriptura testatur, eum de limo vel de pulvere terrae Deus fecit, et proculdubio voluntate fecit. Nec tamen voluntas Dei pulvis aut limus est. Sicut ergo in eo quod ex limo factum est, quamvis voluntate sit factum, non est voluntas limus, ita in eo quod ex nihilo factum est, quamvis voluntate sit factum, non est voluntas nihil.
Abbreviated transcription (Latin):
tiꝰ qͥ eũ siue ppe. siue longe sit. sinceritate fidi. firmitate
spei. ardore caritatis expectat. Nã si tanto magis diligitur
dñs. qͣnto magis credit᷑ & p̃dicatꝰ citiꝰ e̾ẽ uenturꝰ. Magis eũ
diligebant qͥ eiꝰ aduentũ ĩã ĩstare dicebant. ꝙͣ hi qͦs apłs eis cred̾e
mare orbis ĩ plebit᷑: ꝓculdubio lata. qͣndo finis erit. ante qͥppe
de hac questione qͥd sentiã. Error qͥ ppe ĩ utroq uitandꝰ ẽ. qͣntũ
ab homine uitari potest̾. siue citius. siue tͣrdius ꝗͣ futurũ ẽ.
dñs uenturꝰ e̾e credat᷑. S mͥ qͥsꝗͣ. ñ uidet᷑ errare c̃ aliqͥd nes¬

Expanded text:
tius, qui eum, siue prope siue longe sit, sinceritate fidei, firmitate tius, qui eum, siue prope siue longe sit, sinceritate fidei, firmitate spei, ardore caritatis expectat. nam si tanto magis diligitur dominus, quanto magis creditur et praedicatur citius esse uenturus, magis eum diligebant, qui mare orbis implebitur, procul dubio latet, quando finis erit; ante quippede hac quaestione quid sentiam: error quidem in utroque uitandus est, quantum ab homine uitari potest, siue citius siue tardius quam futurum est dominus uenturus esse credatur. sed mihi quisquam non uidetur errare, cum aliquid nes
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ te uͦ apparebit dñs & maiestas eiꝰ inte uidebit᷑ ¶Itẽ qđ scͥp¬
tũ ẽ. Qͥ uͦ expectant dnm̃ exultabt̾ c̃ uirtute. pducent pen-¬
nas sic̃ aqͥlȩ. ourrent & ñ laborabt̃. ãbulabunt & ñ exuriert:
Hoc plane pussime & uerissime dicis. em̾dans eoꝵ beatitudi-¬
nẽ. qͥ diligunt aduentũ dĩ. S & illi qͥbꝰ dicebat apłs. ñ cito
moueamini mente. quasi inst& dies dñi: diligebant utiq
aduentũ dñi. Nec eos hee dicens doctor gentiũ ab illa dilecꝰ¬
tiõe frangebat: qͣ ut ĩflãmarent᷑ uolebat. & id̾o nolebat
ut crederent eis a qͥb audiebant ĩstare diẽ dñi: ne forte
c̃ tͣnssiss tẽpꝰ qͦ eũ crediderant eeᷤ uenturũ. & uenisse ñ cer¬
nerent. etiã cet̾a fallacit sibi pmitti arbitͣntes. & de ipsa mer¬
cede ficdi desꝑarent. Non gͦ il le diligit aduentũ dñ qͥ eũ
asserit ꝓpinquare: nec ille qͥ eũ asserit ñ ꝓpinqͣre. s ille po¬

Expanded text:
nus, et majestas ejus in te videbitur. Item quod scriptum est: Qui vero exspectant Dominum exsultabunt cum virtute, producent pennas sicut aquilae, current et non laborabunt, ambulabunt et non esurient. Hoc plane piissime et verissime dicis, commendans eorum beatitudinem qui diligunt adventum Domini, sed et illi quibus dicebat Apostolus: Non cito moveamini mente, quasi instet dies Domini, diligebant utique adventum Domini, nec eos haec dicens Doctor gentium ab illa dilectione frangebat, qua ut inflammarentur volebat, et ideo nolebat ut crederent eis a quibus audiebant instare diem Domini, ne forte cum transisset tempus quo eum crediderant esse venturum, nerent, etiam cetera fallaciter sibi promitti arbitrantes et de ipsa mercede fidei desperarent. non ergo ille diligit aduentum domini, qui eum adserit propinquare, nec ille, qui eum adserit non propinquare, sed ille po
Abbreviated transcription (Latin):
dñi sic̃ sc̃e hortaris aduentꝰ. magña dicens eiꝰ be¬
atitũ dinẽ diligentib eiꝰ aduentũ. & adhibens apł̃i testi¬
moniũ. cuiꝰ u̾ba sic ponis. De cet̾o reposita ẽ mͥ corona
iustitiȩ: qũa redd& mͥ dñs iustꝰ uidex ĩ illa die. Nonsolũ
autẽ mͥ. s & his qͥ diligunt aduentũ dñi. Tc enĩ sic̃ ex eugło
c̃memoras. iusti fulgebt̃ sic̃ sol ĩ regno patͥs eoꝵ: & qđ¬

Expanded text:
ni, sicut sancte hortaris, aduentus, magnam dicens esse beatitudinem diligentibus eius aduentum et adhibens apostoli testimonium, cuius uerba sic ponis: de cetero reposita est mihi corona iustitiae, quam reddet mihi dominus iustus iudex in illa die, non solum autem mihi, sed et his qui diligunt aduentum domini. tunc enim, sicut ex euangelio commemoras, iusti fulgebunt sicut sol in regno patris sui. et q
Abbreviated transcription (Latin):
s ẽ mundus totꝰ. llbi intelligit᷑ qd iam petrus
fuerat baptiratꝰ
catum : ex libro de ciuitate di. x iiͦii.

Expanded text:
st mundus totus; ubi intelligitur quod jam Petrus fuerat baptizatuscatum; ex libro XIV de Civitate Dei. Mani
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuarias int̾p̾tũ linguas longe lateq diffusa. igno¬
tesc̾e̾t gentib ad salut̾e. Qu̾a legentes nicħ aliud
appetunt. qũa cogitationes uoluntatẽq illoꝵ a qͥb con¬
scripta ẽ inuenire. ꝙ ꝑillas uoluntatẽ di. scdm qu̾a
tales homines locutos credimꝰ. S miultis & multi¬
plicib obscuritatib ꝙ ambiguitatib decipiunt᷑.
qͥtemere leg̃t: aliud ꝓalio sentientes. Qͥb dã aut̃¬
locis qͣuel falso suspicent᷑ ñ inueniut. ita obcure
dicta qͤdam densissimã caliginẽ obauẽt. qd̾ totu̾
ꝓuisũ e̾eᷤᷤ diuinitꝰ ñ dubito. adedomãdã labore suꝑ¬
biã. ꝙ intellectũ fastidio renouandũ. cui facile in¬
de causa. de canticis canticoꝵ̾. dentes tui sicut

Expanded text:
per uarias interpretum linguas longe lateque diffusa innoper uarias interpretum linguas longe lateque diffusa innotesceret gentibus ad salutem, quam legentes nihil aliud appetunt quam cogitationes uoluntatemque illorum a quibus conscripta est inuenire et per illas uoluntatem dei, secundum quam tales homines locutos credimus. Sed multis et multiplicibus obscuritatibus et ambiguitatibus decipiuntur qui temere legunt, aliud locis, quid vel falso suspicentur non inveniunt, ita obscura dicta quaedam densissimam caliginem obducunt, quod totum provisum esse divinitus non dubito, ad edomandam labore superbiam, et intellectum a fastidio revocandum, cui facile in causa de Canticis canticorum: Dentes tui sicut
Abbreviated transcription (Latin):
gendo finbriã uestim̃ti eiꝰ salua facta ẽ. n nichilsig¬
nificat. s innumerabił multitudo signoꝵ qͥb suas
cogitatĩ ones homines exerunt. inu̾bis constituta ẽ.
Nam illa signa om̃ia quoꝵ gen̾a breuit̃ attigi. potui
ũb̃ eninitiarẽ. Uerba uͦ illis signis nullo mͦ possẽ .ẜ. qͥa
ũberato aere stati tͣnseunt. nec dutꝰ manent qu̾a
sonant. instituta sunt ꝑ lit̾as signa u̾boꝵ. Ita uoces
ocłis ostendunt᷑. ñ ꝑse ipsas s ꝑsigna q̃dã sua. Ita
signa gͥ ñ potuer̃ cõmunia eẽ om̃ib gentib pecẽo
qͦdam dissensionis hunane. ẽ ad se qͥsq pͥncipatũ
rapit. euiꝰ suꝑbie signũ ẽ. erecta illa tͣris incelũ.
homines ĩpii ñ solũ animoss etiã uoces dissonas hab̾e
meruei. Ex qͦfactũ ẽ ut etiã scͥpt̾a diuna. qͣtantis ior¬
bis humanar᷑ uoluntatũ subuenit᷑. ab una lingua ꝓ¬
fecta qͣ oportune potuit ꝑ orbem t̾rar̃ disseminari.

Expanded text:
eius salua facta est, nonnihil significat. sed innumerabilis multitudo signorum, quibus suas cogitationes homines exerunt, in uerbis constituta est. nam illa signa omnia, quorum genera breuiter attigi, potui uerbis enuntiare, uerba uero illis signis nullo modo possem. Sed quia uerberato aere statim transeunt nec diutius manent quam sonant, instituta sunt per litteras signa uerborum. ita uoces oculis ostenduntur, non per se ipsas, sed per signa quaedam sua. ista signa igitur non potuerunt communia esse omnibus gentibus peccato quodam dissensionis humanae, cum ad se quisque principatum rapit, cuius superbiae signum est erecta illa turris in caelum, ubi homines impii non solum animos sed etiam uoces dissonas habere meruerunt. Ex quo factum est, ut scriptura diuina, qua tantis morbis humanarum uoluntatium subuenitur, ab una lingua profecta,» qua opportune potuit per orbem terrarum disseminari,
Abbreviated transcription (Latin):
ri. Qua ꝓpt̾ si stella illa de his erat quȩ in cęlo ꝑ¬
agunt cursus suos. qͦmͦ poterat decernere qͦd na¬
tus xꝑs acturꝰ erat. quȩ nato xꝑo uissa ẽ relin¬
quere qđ agebat. Si autẽ ut ꝓbabilius creditur.
ad demonstrandũ xp̃m quȩ ñ erat exorta ẽ. N
huic nascendi attulit causã. Sigͦ sunt fata quȩ
afando id est a dicendo appellata sunt. qm̃ xp̃c
ũbũ dĩ est. in quo anteqͣm e̾e̾nt dicta sunt om̃ia:
nẽ sub celo creatã ea uoluntate assũpsit. qͣ etiã
cęlũ creauit: ea potestate deposuit &. recepit. qͣ
pͣceptis sigc̾ande uite. ex libꝰ ꝯtra faustũ.yͦ.

Expanded text:
ri. quapropter si stella illa de his erat quae in caelo pri. quapropter si stella illa de his erat quae in caelo peragunt ordines suos, quomodo poterat decernere quod natus Christus acturus erat, quae nato Christo iussa est relinquere quod agebat? si autem, ut probabilius creditur, ad demonstrandum Christum quae non erat exorta est, nhuic nascendi attulit causam. si ergo sunt fata quae a fando, id est a dicendo appellata sunt, quoniam Christus uerbum dei est, in quo antequam essent dicta sunt omnia, nem sub coelo creatam ea voluntate assumpsit, qua etiam coelum creavit, ea potestate deposuit et recepit, quapraeceptis significandae vitae, ex libro VI contra Faustum.
Abbreviated transcription (Latin):
conditione credimꝰ factã. qui ẽ et̾nꝰ uniu̾soꝵ creator
& dñs. Itaq illa stella quã uidert̾ magi xp̃o scd̾m
carne̾ nato. ñ addecretum dñabat᷑. s ad testimoniũ
famulabat᷑. Nec eũ subiciebat imꝑio. s indicabat
obsequio. Pinde ñ ex illis erat hec stellaᷤᷤ que ab initio
creat᷑e. itinerũ suoꝵ ordine̾ sub creatoris lege custo¬
dunt s nouo uirginis partu nouũ sidus apparuit.
qđ ministeriũ officii sui etiã ipsis magis querentib
xp̃m. cũ ante faciem p̾iret exhibuit: donec eos usq
ad ipsum locũ ubi dĩ uerbũ infans erat p̾eundo ꝑ¬
duceret. Qui tandẽ astrologi ita constituert̾ homi¬
nũ nascentiũ fata sub stellis: ut aliqͣm stellarũ
homine aliquo nato. circuitꝰ sui ordinẽ reliqͥsse.
& ad eũ qͥ natꝰ ẽ ꝑrexisse asseuerent. Sorce̾ qͥppe
nascentis astroꝵ nomine colligari arbitͣntur:
ñ astroꝵ ordinẽ ad hominis nati diẽ posse muta¬

Expanded text:
 qui est aeternus uniuersorum creator et dominus. itaque illa stella, quam uiderunt magi, Christo secundum carnem nato non ad decretum dominabatur, sed ad testimonium famulabatur, nec eum subiciebat imperio, sed indicabat obsequio. proinde non ex illis erat haec stellis, quae ab initio creaturae itinerum suorum ordinem sub creatoris lege custodiunt, sed nouo uirginis partu nouum sidus apparuit, quod ministerium officii sui etiam ipsis magis quaerentibus Christum, cum ante faciem praeiret, exhibuit, donec eos usque ad ipsum locum, ubi dei uerbum infans erat, praeeundo perduceret. qui tandem astrologi ita constituerunt hominum nascentium fata sub stellis, ut aliquam stellarum homine aliquo nato circuitus sui ordinem reliquisse et ad eum qui natus est perrexisse asseuerent? sortem quippe nascentis astrorum ordine colligari arbitrantur, non astrorum ordinem ad hominis nati diem posse muta
Abbreviated transcription (Latin):
in cęłu̾i. Resurrectionẽ carnis & ascensionẽ in
suꝑnas sedes paucissimis remanentib atq stu¬
pentib ł doctis ł indoctis: ia credidert̃ & docti & indocti.
Si rẽ credibilem credidert̾: uideant ꝗͣ. sint stolidi qͥ ñ credt᷑.
Si aut̃ res incredibilis credita ẽ. etiã hoc utiq in credibile
ẽ: sic creditũ ẽẽ qͦd in credibile ẽ. Hec gͥ duo ĩcredibilia
ut quod erat incredibile. credera. mundꝰ. Cur id qͦd reliquũ
ẽ desꝑatꝰ. ut etiã hoc ueniat quod in credibile credidit mũ¬
dus. sicut iamuenit quod similit̾ incredibile fuit. ut rẽ
tam incredibilem crederet mundꝰ. Quando qͥdem hoc
utrumq incredibile quorum uidemus unum. alterũ
credimus. in eisdem litt̾eris predictũ sit. per quas credi
diuine: ñ ꝑsuasionis humanȩ: & de romuli falsa

Expanded text:
in caelum, resurrectionem carnis et ascensionem in supernas sedes paucissimis remanentibus atque stupentibus uel doctis uel indoctis iam crediderunt et docti et indocti. si rem credibilem crediderunt, uideant quam sint stolidi qui non credunt. si autem res incredibilis credita est, etiam hoc utique incredibile est, sic creditum esse quod incredibile est. haec igitur duo incredut quod erat incredibile crederet mundus, cur id quod reliquum est desperatur, ut etiam hoc veniat quod incredibile credidit mundus, sicut jam venit quod similiter incredibile fuit, ut rem tam incredibilem crederet mundus, quandoquidem hoc utrumque incredibile, quorum videmus unum, alterum credimus, in eisdem litteris praedictum sit, per quas crediddivinae, non persuasionis humanae, et de Romuli falsa
Abbreviated transcription (Latin):
tissime eccłȩ mist̾iũ referat᷑: ꝑueniatq ad centũ
qͥnqͣginta trespisces. qͦs retia pꝰresur rectionẽ dñi
indextr̃a part̾e missa ceꝑͥnt. Ita multis aliis atq
aliis numeroꝵ formis. quedã similitud inũ in soĩs

Expanded text:
tissimae ecclesiae mysterium referatur perueniatque ad centum et tissimae ecclesiae mysterium referatur perueniatque ad centum et quinquaginta tres pisces, quos retia post resurrectionem domini in dextram partem missa ceperunt. ita multis aliis atque aliis numerorum formis quaedam similitudinum in sanctis
Abbreviated transcription (Latin):
toris ẽ. Septenariꝰ aut̃ numerꝰ creaturã indicat. ꝓpt̾
uit̾a ꝙ corpꝰ. Nam in illa tria sunt. unde etiã toto corde
tota anima tota m̃te diligendꝰ ẽ d̃s. In corꝑe aut̾ mani¬
festissima quatuor apparent qͥb constat᷑ elem̃ta. In hoc
gͦ denario dũ t̾eꝑalit̾ nob̾ insinuat᷑. Idẽ qͣt qͥucit᷑cas¬
eb ieiunare. Hoc lex cuiꝰ ꝑsonaẽ in moyse. hoc ꝓphe¬
tia cuiꝰ ꝑsonã gerit helias. hoc & dñs monet. qͥ t̾a qu̾a
testimoniũ habens ex lege & ꝓpħis. mediꝰ int̾ illos in
monte. tͥb discipłis uidentib atq stupentib claru-¬
it. Deinde itaquerit᷑ qͦmͦ qͥnquagenariꝰ de quadragena¬
rio numero existat: qͥ ñ medioerit̾ in nr̃a religione
sacratꝰ ẽ. ꝓpt̾ pente costen: ꝙ qͦmͦ t̾ ductꝰ ꝓpt̾ triatẽ¬
ꝑa. ante lege̾. sublege. & sub gr̾a. uel ꝓpt̾ nom̃ patͥsꝙ
itiꝰ. filii ꝙ spc̃ scĩ. ad iuncta ẽntiꝰ ipsa tͥnitate. ad pur ga¬

Expanded text:
toris est, septenarius autem numerus creaturam indicat, propter vitam et corpus. Nam in illa tria sunt: unde etiam toto corde, tota anima, tota mente diligendus est Deus; in corpore autem manifestissima quatuor apparent, quibus constat, elementa. Hoc ergo denario dum temporaliter nobis insinuatur, id est, quatee monemur. Hoc Lex, cujus persona est in Moyse, hoc Prophetia, cujus personam gerit Elias, hoc ipse Dominus monet; qui tanquam testimonium habens ex Lege et Prophetis, medius inter illos in monte, tribus discipulis videntibus atque stupentibus, claruit . Deinde ita quaeritur quomodo quinquagenarius de quadragenario numero existat, qui non mediocriter in nostra religione sacratus est propter Pentecosten , et quomodo ter ductus proptee legem, sub lege, sub gratia, uel propter nomen patris et filii et spiritus sancti adiuncta eminentius ipsa trinitate ad purga
Abbreviated transcription (Latin):
uod ab illo angło desidãt benedici iacob cui
homo amaĩore uult benedici. Qm gͦ ab eo iste uoluit¬
benedici. quẽ luctando suꝑauit: Preualuit autẽ iacob xp̃o. ł
potius p̾ualere uisus ẽ ꝑ eos israhelitas aqͥb crucifixus
est xp̃c . &. ab eo tam̃ benedicit᷑ inisrahelitis qͥ credidert

Expanded text:
uod ab illo angelo desiderat benedici Iacob, cui homo a maiore uult benedici. quomodo ergo ab eo iste uoluit, quem luctando superauit P praeualuit enim Iacob Christo uel potius praeualere uisus est per eos Israhelitas, a quibus crucifixus est Christus, et ab eo tamen benedicitur in Israhelitis, qui crediderunt
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃u mentis sue. qͥ renouat᷑ in agnitione dĩ. scd̾m
imaginẽ eiꝰ qͥereauit illũ ͦ. S qͥa sexu corꝑis dis¬
tat auiro. rite potuit in eiꝰ corꝑali uelam̃to figu¬
rari pars illa rõnis. qͣ adtẽꝑalia gub̾nanda de¬
flectit᷑: ut ñ maneat imago dĩ nͥ ex qͣ parte mens
hõĩs et̾̃nis rõnib conspiciendis uel consulendis
adherescit. ꝗͣ n̾ solũ mascłos. s etiã feminas ha¬
b̾e manifestũ ẽ. Ergo in ear̃ m̃tib cõmunis na-
t᷑a cognoscit᷑. in earũ uͦ corꝑib ipsius unius m̃¬
tis distͥbutio figurat᷑.

Expanded text:
u mentis suae, qui renouatur in agnitionem dei secundum imaginem eius qui creauit eum? sed quia sexu corporis distat a uiro, rite potuit in eius corporali uelamento figurari pars illa rationis, quae ad temporalia gubernanda deflectitur, ut non maneat imago dei nisi ex qua parte mens hominis aeternis rationibus concupiscendis uel consulendis adhaerescit, quam non solum masculos, etiam feminas habere manifestum est. Ergo in eorum mentibus comura cognoscitur, in eorum vero corporibus ipsius unius mentis distributio figuratur.
Abbreviated transcription (Latin):
Q uomͦ dicat matheus centurionẽ ad dñm accessisse. ꝓpuero
suo. cũlucas dicat qͦd amicos ad eum miserit ex libro de consen¬
su euangelistaru scd̾o t̾.xx.

Expanded text:
Quomodo dicat Matthaeus Centurionem ad Dominum accessisse pro puero suo, cum Lucas dicat quod amicos ad eum miserit, ex libro II de Consensu evangelistarum, titulo XX.
Abbreviated transcription (Latin):
amiantis elaudit plerũq intelligentie fores. Nec aliã
ob causã facile ẽꝰ intelligere pac̾e ꝑpetuã. significa¬
ri olee ramꝰulo. qu̾e rediens ad archa colũba ꝑtulit:
nͥ qr nouimꝰ ꝙ oleilen ẽ contactũ ñ facile alieno hu¬
more corrũpi. harborẽ ipsã frondere ꝑhennit̃. Multi
aut̾ ꝓpt̾ ignorantiã hẏsopi. dũnesciunt qu̾auim ha¬
beat. uel adpurgandũ pulmonẽ. uelut ar ad saxa
radicib penetranda. cũ sit herba breuis atq hu¬
milis. om̃ine in uenire ñ possunt: qͣre sit dictum
asꝑgesme hysopo &. mundabor

Expanded text:
lli vel adamantis claudit plerumque intelligentiae fores. Nec aliam lli vel adamantis claudit plerumque intelligentiae fores. Nec aliam ob causam facile est intelligere pacem perpetuam significari olivae ramulo, quem rediens ad arcam columba pertulit, nisi quia novimus et olei lenem contactum non facile alieno humore corrumpi, et arborem ipsam frondere perenniter. Multi autem propter ignorantiam hysopi, dum nesciunt, quam uim habeat uel ad purgandum pulmonem uel, ut dicitur, ad saxa radicibus penetranda, cum sit herba breuis atque humilis, omnino inuenire non possunt, quare sit dictum: asparge me hysopo, et mundabor
Abbreviated transcription (Latin):
erũ aut̃ ign̾antia facit obseuras figuratas lo¬
cut ioneseũ ign̾amꝰ uel animantiũ uel lapidũ uel
herbarũ nat᷑as : aliart̃ue rerũ que plerũq in scͥptu¬
ris. similitudinis alicuiꝰ gr̃a ponunt᷑. Nã ꝙ de ser¬
pente qd̾ nocu ẽ totũ corpꝰ eũ ꝓcapite obicere ferien¬
tib quantũ in lustrat sensũ illũ qd̾ dĩs uibet astutos
Nelillud qd̾ ꝑcauerne angustias coartat᷑. deposita ue¬
tere tunica uires nouas acciꝑe ar. quantũ concinit
exuendũ ꝑ angustias dicente año. intͣte ꝑ angus¬
t̾a port̾a. It gͦ notitia nature serpentis inlustͣt.
multas similitudines qͦ de hoc animante scͥpt᷑a da¬
re consueũ: sic ign᷑antiã ñ nulloꝵ animaliũ q̃ ñ
minꝰ ꝑsimilitudines cõmemorat. ĩpedit plurimũ
intellectorẽ. siẽ lapidũ. sic̃ herbarũ uelqueq tenent᷑
radicib. Nã ꝙ carbuncłi notitia qd̾ lucent iutene¬
bͥs. multa inluminat etiã obscura libroꝵ. ubiẽq

Expanded text:
erum enim ignorantia facit obscuras figuratas locutiones, cum ignoramus vel animantium, vel lapidum, vel herbarum naturas, aliarumve rerum, quae plerumque in Scripturis similitudinis alicujus gratia ponuntur. Nam et de serpente quod notum est, totum corpus cum pro capite objicere ferientibus, quantum illustrat sensum illum quod Dominus jubet, astutos Vel illud quod per cavernae angustias coarctatus, deposita vetere tunica, vires novas accipere dicitur, quantum concinit exuendum per angustias, dicente Domino: Intrate per angustam portam! Ut ergo notitia naturae serpentis illustrat multas similitudines quae quas de hoc animante Scriptre consuevit, sic ignorantia nonnullorum animalium, quae non minus per similitudines commemorat, impedit plurimum intellectorem. Sic lapidum, sic herbarum, vel quaeque tenentur radicibus. Nam et carbunculi notitia quod lucet in tenebris, multa illuminat etiam obscura librorum, ubicun