comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝓpter seruos suos de corruptionis
seruitute liberandos in ea formã
serui. hoc ẽ mortale corpꝰ accepit.
acceptũ monstrauit. monstratũq
& morte ꝓstratũ. resurrectione
sursum erexit. & tanquã tẽplum
solutũ iterũ edificauit. Uos tam̃
qui hȩc credere quasi satrilega
formidatis : non mẽbra dĩ ur̃i in
utero uirginis. s in uteris om̃num
feminarũ carnalũ. ab elefantis
usq ad muscas meluditis. An ido
uob̃ uidet᷑ uilior uerus xp̃e. qͥa sic
uerbũ dicimus carnẽ factũ inute¬
ro uirginali. ut nulla sui cõmuta¬
tione in natura ꝓpͥa iniiolabilit᷑
ꝑmanens. templũ sibi hominẽ co¬
aptarit: & idõ uob̃ carus ẽ d̾s ur̃.
quia tot uinculis carniũ colliga¬
tus & inquinat᷑. in illa parte qua
etiam in globo fingendus est. sine
causa sub penas deprecatur aut etiã
penitus oppressus. de precari non
sinituR

Expanded text:
propter seruos suos de corruptionis propter seruos suos de corruptionis seruitute liberandos in ea formam serui, hoc est mortale corpus accepit, acceptum monstrauit monstratumque et morte prostratum resurrectione sursum erexit et tamquam templum solutum iterum aedificauit. uos tamen, qui haec credere quasi sacrilega formidatis, non membra dei uestri in utero uirginis. sed in uteris omnium feminarum carnalium ab elephantis usque ad muscas includitis. an ideo uobis uidetur uilior uerus Christus, quia sic uerbum dicimus carnem factum in utero uirginali, ut nulla sui commutatione in natura propria inuiolabiliter permanens templum sibi hominem coaptarit, et ideo uobis carus est deus uester, quia tot uinculis carnium conligatus et inquinatus in illa parte, qua etiam in globo figendus est, sine causa subpetias deprecatur aut etiam penitus obpressus deprecari non sinitur
Abbreviated transcription (Latin):
matrẽ sine ulliꝰ concubitu uirginẽ
mariam. Quã uͦ sibi faustꝰ cuiusdã
quasi turpitudinis uisus ẽ. uere¬
cundissimus detestator. cũ diceret
frustra uos calumpniã ingeritis
scriptori: tanquã dĩ ille filiũ in
utero mulieris incluserit. Non pla-¬
ne catholica fides. quȩ xp̃m dei
filiũ natũ scdm carnẽ credit ex
uirgine. ullo mͦ eundẽ dĩ filiũ sie
in utero mulieris includit. quasi
extra non sit: quasi cȩli & terrȩ ad¬
ministrationẽ deseruerit. quasi a
patre recesserit. S uos manichei
corde illo quo nichil potestis nisi
corporalia phantasmata cogitare.
ista om̃ino non capitis: quomodo
di uerbũ. dĩ uirtus atq sapientia.¬
& in se manens ⁊ apud patrẽ. ⁊ uni¬
uersam creaturã regens. ꝑtendens
a fine usq ad finẽ fortit᷑. ⁊ disponat
om̃ia suauit̃. in cuiꝰ dispositionis
ammirabili. ⁊ ineffabili felicitate.
sibi etiam matrẽ in terra disposuit.

Expanded text:
matrem sine ullius concubitu virginem matrem sine ullius concubitu virginem Mariam. Quam vero sibi Faustus cujusdam quasi turpitudinis visus est verecundissimus detestator, cum diceret: Frustra vos calumniam ingeritis scriptori, tanquam Dei ille Filium in utero mulieris incluserit! Non plane catholica fides, quae Christum Dei Filium natum secundum carnem credit ex virgine, ullo modo eumdem Dei Filium sic in utero mulieris includit, quasi extra non sit, quasi coeli et terrae administrationem deseruerit, quasi a Patre recesserit: sed vos, Manichaei, corde illo, quo nihil potestis nisi corporalia phantasmata cogitare, ista omnino non capitis, quomodo Dei Verbum, Dei Virtus atque Sapientia, in se manens et apud Patrem, et universam creaturam regens, pertendat a fine usque ad finem fortiter, et dispomnia suauiter. in cuius dispositionis admirabili et ineffabili facilitate sibi etiam matrem in terra disposuit et
Abbreviated transcription (Latin):
dauid: quisqͥs de illa ⁊ in tribu le¬
uinatus finsset. Ita si mãt illiꝰ ioachi
quẽ patrẽ mariȩ faustus cõmemo¬
rat de tribu iuda ⁊ genere dauid
nupsit in tribu leui: non immerito
ioachim & maria ⁊ filius mariȩ etiã
sic ex dauid semine ueracit᷑ ꝑhibent᷑.
hoc potius uel tale aliquid crederẽ.
si illius a pochriphȩ scͥpturȩ ubi io¬
achĩ pater mariȩ legitur auctorita¬
te detinerer: quã mentiri eu̾głiũ
dei. saluatorẽ nr̃m ex semine dauid.
scđdm carnẽ ꝑ uirginẽ mariã ꝓcrea¬
tum. Suficit gͦ nob̃: quod scriptȩ
quȩ hoc dicunt. & quib credimꝰ. ab
mimicis suis de nilla possẽt falsi¬
tate conuinci. Non mͥ gͦ uicissim
dicat. ⁊ si ego non ostendo oxaRiam
non fuisse de cognatione dauid: tu
quod inde fuerit ostende. Hoc em̃
ostendo clarissimo plane atq for
tissimo docum̃to: quod scriptura
confirmatissime auetoritatis. et
xp̃m dicit ex semine dauid. ⁊ eius

Expanded text:
Dauid, quisquis de illa et in tribu LeDauid, quisquis de illa et in tribu Leui natus fuisset. ita si mater illius Ioachim, quem patrem Mariae Faustus commemorat, de tribu Iuda et genere Dauid nupsit in tribu Leui, non inmerito et Ioachim et Maria et filius Mariae etiam sic ex Dauid semine ueraciter perhibentur. hoc ergo potius uel tale aliquid crederem, si illius apocryphae scripturae, ubi Ioachim pater Mariae legitur, auctoritate detinerer, quam mentiri euangeliudei saluatorem nostrum ex semine Dauid secundum carnem et per uirginem Mariam procreatum. sufficit ergo nobis, quod scripturae, quae hoc dicunt et quibus credimus, ab inimicis suis de nulla possunt falsitate conuinci. Non mihi ergo uicissim dicat: etsi ego non ostendo Mariam non fuisse de cognatione Dauid, tu quod inde fuerit ostende. hoc enim ostendo clarissimo plane atque fotissimo documento, quod Scriptura confirmatissimae auctoritatis et Christum dicit ex semine David, et ejus
Abbreviated transcription (Latin):
quas recipit ⁊ tenet ȩccłia toto or¬
be diffusa. quȩ ꝑ illas ẽ etiam ꝓphe¬
tata: & quẽ admodũ ꝓmissa sie red¬
dita. Ac ꝑ hoc illud quod de ge¬
neratione mariȩ faustꝰ posuit.
quod patre habuerit ex tribu le¬
ui sacerdotẽ quendã nomine ioa¬
chim: canonicũ non me constrin¬
git. S etiam si hoc crederem ipsũ
potius ioachim dicerẽ aliquomͦ ad
dauid sanguinẽ ꝑtinuisse. ⁊ aliqͦ
modo ex tribu uida in tribu leui
fuisse adoptatũ. uel ipsum uel eiꝰ
aliquẽ ꝓgeneratorẽ. uł certe in
tribu leui itanatũ. ut de stirpe
dauid consanguinitatẽ aliquam
duceret. sicut fieri potuisse idem
faustꝰ fatet᷑. ut maria de tribule¬
ui ẽẽt. quam tamen constat tradi¬
tam uiro qui fuerit de stirpe da-¬
uid. id ÷ de tribu uida. Et dicit
ita potuisse accipi xp̃m fihiũ dauid.
si ooaria filia ioseph fuisset. Pinde
si filia ioseph nupsisset in tribu le¬
uii. non absurde diceret᷑ etiã fihius

Expanded text:
quas recipit et tenet ecclesia toto orquas recipit et tenet ecclesia toto orbe diffusa, quae per illas est etiam prophetata et quemadmodum promissa, sic reddita. ac per hoc illud, quod de generatione Mariae Faustus posuit, quod patrem habuerit ex tribu Leui sacerdotem quendam nomine Ioachim, canonicum non est, non me constringit. sed etiamsi hoc crederem, ipsum potius Ioachim dicerem aliquo modo ad Dauid sanguinem pertinuisse et aliquo modo ex tribu Iuda in tribu Leui fuisse adoptatum, uel ipsum uel eius aliquem progeneratorem, uel certe in tribu Leui ita natum, ut de stirpe Dauid consanguinitatem aliquam duceret: sicut fieri potuisse idem Faustus fatetur, ut Maria de tribu Leui esset, quam tamen constat traditam uiro, qui fuerit de stirpe Dauid, id est de tribu Iuda, et dicit ita potuisse accipi Christum filium Dauid, si Maria filia Ioseph fuisset. proinde si filia Ioseph nupsisset in tribu Leui, non absurde diceretur etiam filius
Abbreviated transcription (Latin):
eum coniungebat mentis affeetꝰ.
⁊ ne homines fideles . xp̃i. id qͦd
sibi coniuiges carne miscentur.
tam magnũ in coniugio de pu-¬
tarent ut sine hoc coniuges ẽe
ñ crederent: sed potius discerent
fidelia coniugia multo familia¬
rius se adherere m̃bris xp̃i. qͣn-¬
to potussent imitari parentes
xp̃i : Nos gͦ credimꝰ etiam mariam
fuisse in cognatione dauid: quia
seripturis eis credimꝰ quȩ utrũq
dicunt & xp̃m ex semine dauid
scđm carnem. ⁊ eiꝰ matrẽ mariã
non cũ iuro concumbendo sed
uirginẽ. Quisqͥs itaq dicit. Ma-¬
riam ad consanguinitatẽ dauid
non ꝑtinuisse: manifestum est.
quod istarum scripturarũ tã excel¬
lenti auctoritate obluctetur. Ipse
gͦ conuincat ñ eam ꝑtinuisse ad se¬
men dauid: & hoc ostendat non ex
quib cũq litteris s eccłasticis. ca¬
nonicis. catholicis. Aliȩ quippe:
apud nos ñ habent ad hasres ullũ
pondus auctoritatis. Ipse sunt em̾

Expanded text:
eum coniungebat mentis adfectus, eum coniungebat mentis adfectus, et ne homines fideles Christi id, quod sibi coniuges carne miscentur, tam magnum in coniugio deputarent, ut sine hoc coniuges esse non crederent, sed potius dicerent fidelia coniugia multo familiarius se adhaerere membris Christi, quanto potuissent 'imitari parentes Christi? Nos ergo credimus etiam Mariam fuisse in cognatione Dauid, quia scripturis eis credimus, quae utrumque dicunt, et Christum ex semine Dauid secundum carnem et eius matrem Mariam non cum uiro concumbendo, sed uirginem. quisquis itaque dicit Mariam ad consanguinitatem Dauid non pertinuisse, manifestum est, quod istarum scripturarum tam excellenti auctoritati obluctetur . ipse ergo conuincat non eam pertinuisse ad semen Dauid et hoc ostendat non ex quibuscumque litteris, sed ecclesiasticis, canonicis, catholicis. aliae quippe apud nos non habent ad has res ullum pondus auctoritatis; ipsae sunt enim,
Abbreviated transcription (Latin):
concubitu sed affectu. non cõmixti¬
one corporũ s copulatione quod ÷
carius animoꝵ: & idõ non debuisse
uirũ uirginis matris xp̃i separari
a serie parentũ xp̃i: & ipsam mariã
aliquã de stirpe dauid uenã sangui-¬
nis ducere. ut caro xp̃i etiam ex
uirgine ꝓcreata sine dauid semine
ẽẽ non posset. Cũ uero unꝰ idemq
narrator. utrũq dicat utrumq
commendet. ⁊ uirũ marie ioseph.
ne dauid. ⁊ ioseph in serie ꝓgene¬
ratoꝵ xp̃i ex dauid: quid restat
ut credat quimauult diuino
euũgłio quam hereticoꝵ fabulis
credere. nisi & mariã non fuisse ex¬
traneam a cognatione dauid. ⁊ eã
coniugẽ ioseph ñ frustra appella¬
tam ꝓpter ordiñe sexus & animoꝵ
confederationẽ. quanuis ei non
fuerit carne cõmixtꝰ. & ioseph po¬
tius ꝓpt̾ dignitatẽ uirilẽ. ab ordi¬
ne generationũ illarũ non fuis¬
se separandũ. ne hoc ipso uidere¬
tur ab illa femina separatꝰ. eui

Expanded text:
concubitu, sed affectu; non commixticoncubitu, sed affectu; non commixtione corporum, sed copulatione, quod est charius, animorum: et ideo non debuisse virum virginis matris Christi separari a serie parentum Christi; et ipsam Mariam aliquam de stirpe David venam sanguinis ducere, ut caro Christi etiam ex virgine procreata sine David semine esse non posset. Cum vero unus idemque narrator utrumque dicat, utrumque commendet, et virum Mariae Joseph et ne David et Joseph in serie progeneratorum Christi ex David: quid restat ut credat, qui vult divino Evangelio, quam haereticorum fabulis credere, nisi et Mariam non fuisse extraneam a cognatIoseph coniugem non frustra appellatam propter ordinem sexus et animorum confoederationem, quamuis ei non fuerit carne. commixtus, et Ioseph potius propter dignitatem uirilem ab ordine generationum illarum non fuisse separandum. ne hoc ipso uideretur ab illa femina separatus, cui
Abbreviated transcription (Latin):
conuigẽ ipsius appellatã: qui nar¬
rat quod non ipsius conoubitirs
sub eius nomine sieut manichei
putant ea falsa conscriberet. itane
sibi etiam ipse in reb aꝑtissimis &
tam de ꝓximo contextis contraria
loqueret᷑: ut quẽ diceret dauid fili¬
um de maria uirgine sine cuiꝰquã
uiri concubitu natũ. eiusdẽ paren¬
tes gradatim enumerans usq ad¬
eum sine aliqua ratione ꝑduceret.
quẽ non cõmixtũ marie ipse dixisset:.
Si enim alius enumeraret ꝓgenera¬
tores. xp̃i ad auid usq ad ioseph. di¬
cens eũ filiũ dauid. ⁊ alius eũ sine
ullius uiri concubitu. ex maria uir¬
gine natum diceret. nec eũ filiũ
dauid appellaret: nec sic continuo
putare deberemus eos sibi hȩc con¬
traria locutos fuisse. ut uel ambo
uel unus eoꝵ falsitatis conuinee¬
retur. Cogitare enĩ deberemꝰ fieri
posse. ut ambo uera dicerent. ut
⁊ ioseph maritꝰ mariȩ diceret᷑. ha¬
bens eam conuigẽ continent᷑ non

Expanded text:
coniugem ipsius appellatam, qui narconiugem ipsius appellatam, qui narrat, quod non ipsius concubitu, sesub eius nomine, sicut Manichaei putant. ea falsa conscriberet, itane sibi etiam ipse in rebus apertissimis et tam de proximo contextis contraria loqueretur, ut quem diceret Dauid filium de Maria uirgine sine cuiusquam uiri concubitu natum, eiusdem parentes gradatim enumerans usqeum sine aliqua ratione perduceret, quem non commixtum Mariae ipse dixisset? Si enim alius enumeraret progeneratores Christi a David usque ad Joseph, dicens eum filium David, et alius eum sine ullius viri concubitu ex Maria virgine natum diceret, nec eum filium David appellaret; nec sic continuo putare deberemus, eos sibi haec contraria locutos fuisse, ut vel ambo vel unus eorum falsitatis convinceretur. Cogitare enim deberemus fieri potuisse ut ambo vera dicerent, ut et Joseph maritus Mariae diceretur, habens eam conjugem continenter, non
Abbreviated transcription (Latin):
factum ex muliere. factũ sublege:
mulierẽ scilicet more loquittionis
hebraice feminã appellans. Ipse est
gͦ filius di. qui & dñs dauid sedm
diuinitatẽ: Midem ipse filiꝰ dauid.
ex semine dauid scd̃m carnẽ. Quod
si nobis credere non ꝓdesset. non hoc
tam̃ attente idem apłs tẏmotheo
comendaret dicens : memor esto
iħm. xp̃m resurrexisse a mortuis ex
semine dauid scd̃m euu̾głium meũ.
Contra quod eũgłium quisqͥs alius
annuntiauerit: ut anathema sit
magna cura fideles ammonuit. Qd
gͦ iam moueat sc̃i eũgłii sectato¬
rem. quod sine concubitu ioseph.
xp̃c natꝰ ex uirgine filius dauid ta¬
men appellatur. cũ generationum
seriem non usq ad mariã. s usq ad
ioseph matħs eũgłista ꝑducat: ꝓ¬
mo quia mariti eiꝰ fuerat ꝓpter uiri¬
lem sexum potius honoranda ꝑso¬
na: Neq enĩ quia concubitu non
ꝑmixtus. ido non maritꝰ. cũ ipse
matħs narret & ab angło mariam

Expanded text:
factum ex muliere, factum sub lege. factum ex muliere, factum sub lege. mulierem scilicet more locutionis hebraicae feminam appellans. ipse est ergo filius dei, qui et dominus Dauid secundum diuinitatem, et idem ipse filius Dauid ex semine Dauid secundum carnem. quod si nobis credere non prodesset. non hoc tam adtente idem apostolus Timotheo commendaret dicens: memor esto Christum Iesum resurrexisse a mortuis ex semine Dauid secundum euangelium meum. contra quod euangelium quisquis aliud adnuntiauerit, ut anathema sit, magna cura fideles admonuit. Quid ergo iam moueat sancti euangelii sectatorem, quod sine concubitu Ioseph Christus natus ex uirgine filius tamen Dauid appellatur, cum generationum seriem non usque ad Mariam. sed usque ad Ioseph Matthaeus euangelista perducat? primo quia mariti eius fuerat propter uirilem sexum potius honoranda persona; neque enim quia concubitu non permixtus ideo non maritus, cum ipse Matthaeus narret ab angelo Mariam
Abbreviated transcription (Latin):
tamen eẽt int̾ quatuor eiꝰ uxores.
quȩ nam illum de agro uenientẽ
prior ad concubitũ raꝑet. quod
illic om̃ino nusquã legisse conuin¬
citur. Ecce qualis homo menda¬
ces diuinoꝵ libroꝵ scriptores se o¬
disse głatur. qui etiã de euangłio
tantȩ auctoritatis culmine om̃ibꝰ
noto. mentiri sic audet: ut non
re comprimatur. s nescio quẽ aliũ
sub mathi nomine uelit putari
scripsisse de xp̃o. quod non uult
credere. & quod calũpnosa uer¬
sutia refutare conatur. Sic gͦ de
cȩlo scriptum ẽ. suꝑ aquam iorda¬
ins hic ẽ. filius m̃s dilectꝰ in quo
& in monte. Neq enĩ quia ⁊ ibi de
celo uox ipsa sonuit. filius d̃i ante
non fuit: quando quidẽ ex utero
uirginis ille accepit formam serui.
qui cum informa di ẽẽt. non rapinã
arbitratꝰ est ẽẽ equalis do. Deniq i¬
dem ipse apłs paulus: alio loco aꝑ¬
tissime dicit. Cum aut̃ uenit ple¬
nitudo temporis. misit d̾s filiũ suũ

Expanded text:
tamen esset inter quattuor eius uxores, tamen esset inter quattuor eius uxores, quaenam illum de agro uenientem prior ad concubitum raperet: quod illic omnino nusquam legisse conuincitur. ecce qualis homo mendaces diuinorum librorum scriptores se odisse gloriatur, qui etiam de euangelio tantae auctoritatis culmine omnibus noto mentiri sic audet. ut non re conprimatur, sed nescio quem alium sub Matthaei nomine uelit putari scripsisse de Christo, quod non uult credere et quod calumniosa uersutia refutare conatur. Sic ergo de caelo dictum est super aqua Iordanis: hic est filius meus dilectus, in quo et in monte . Neque enim quia et ibi de coelo vox ipsa sonuit, Filius Dei ante non fuit: quandoquidem ex utero virginis ille accepit formqui cum in forma dei esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis deo. denique ipse apostolus Paulus alio loco apertissime dicit: cum autem uenit plenitudo temporis, misit deus filium suum,
Abbreviated transcription (Latin):
non ẽẽ uisum. qͦd filiꝰ dĩ factus sit.
nisi ex baptismo. quia ibi facta ẽ
uox de celo hic ẽ filiꝰ m̃s: cum idẽ
euu̾głista etiam suꝑiꝰ adhibuerit
diuinũ ex ꝓpħa testimoniũ. ubi
ipse partus uirginis appellatꝰ ẽ.
nobiscũ d̾s. Hunc sane miserum
delire garrulũ debemꝰ intueri
atq obseruare. ñ pretermittẽ
ubi poterit lectori uaniloquioꝵ
suoꝵ etiam de scripturarũ testi¬
moniis nebulas effundere falsita¬
tis: sicut de abraham dixit. quod
cdõ non crediderat de sara sibi filiu̾
ꝓmittenti. quando cũ ancilla con¬
cubuit. cum scriptura testetur ñ¬
dum illi partũ sare fuisse ꝓmissũ.
uel quod uxorẽ suam sororẽ mentitꝰ
sit. cum genꝰ sare nusquã in illis lit¬
teris legerit. quabs de hac re fides
habenda ẽ. & defiliogysaac. quod
etiam ipse rebeccam falso di xerit
sororẽ suam. cũ genꝰ eiꝰ ibi aꝑte scͥp¬
tum sit. & de iacob quod cotidie cer¬

Expanded text:
non esse uisum, quod filius dei factus sit non esse uisum, quod filius dei factus sit nisi ex baptismo, quia ibi facta est uox de caelo: hic est filius meus, cum idem euangelista etiam superius adhibuerit diuinum ex propheta testimonium, ubi ipse partus uirginis appellatus est "nobis cum deus." Hunc sane miserum delire garrulum debemus intueri atque obseruare non praetermittentem, ubi potuerit, lectori uaniloquiorum suorum etiam de scripturarum testimoniis nebulas offundere falsitatis . sicut de Abraham dixit, quod deo non crediderat de Sara sibi filium promittenti, quando cum ancilla concubuit, cum scriptura testetur nondum illi partum Sarae fuisse promissum; uel quod uxorem suam sororem , mentitus sit, cum genus Sarae nusquam in illis litteris legerit, quibus de hac re fides habenda est; et de filio eius Isaac, quod etiam ipse Rebeccam falso dixerit sororem suam, cum genus eius ibi aperte scriptum sit; et de Iacob, quod cotidie cer
Abbreviated transcription (Latin):
eundẽ dici filium dei unigenitum
semꝑ d̃m apud d̃m. qui dicitͣ etiam
filius dauid ꝓpt̾ formam acceptã ser-¬
ui ex uirgine ooaria coniuge ioseph.
Nunc interim quia de matheo uo-¬
luit disputare. nec a me totꝰ matħi
liber huic sermoni inseri potest:
legat qui uoluerit. ⁊ uideat quem¬
admodũ matħs eum quẽ parentes
eius enumeraturus dicit filiũ dauid.
narrando usq ad passionẽ resurrec̃-¬
tionẽq ꝑducat. nec aliũ quã ipsum
ceptũ ⁊ natum: cui rei adhibet ⁊ tes¬
timoniũ de ꝓpħa. Ecce uirgo accipi¬
et in utero & pariet filiũ: & uocabit᷑
nomen eiꝰ emmanueb quod ẽ. interp̃-¬
tatũ nob̃cum d̾s. Eundẽq baptiratũ
a iohanne audisse de cȩlo.hic ÷ filius
m̃s dilectus in quo mͥ complacui:
de quo dictum erat iam ex partu
uirginis nob̃cũ ds. nͥ forte uisum
sit fausto minꝰ ẽẽ. quod dictum ẽ
d̾s. quã quod dictꝰ ẽ filiꝰ di. Ex
hoc eni conicere conatꝰ ẽ. matħo

Expanded text:
eundem dici filium dei unigenitum eundem dici filium dei unigenitum semper deum apud deum, qui dicitur etiam filius Dauid propter acceptam formam serui ex uirgine Maria coniuge Ioseph ? nunc interim, quia de Matthaeo uoluit disputare nec a me . totus Matthaei liber huic sermoni inseri potest, legat qui uoluerit et uideat, quemadmodum Matthaeus eum, quem parentes eius enumeraturus dicit filium Dauid, narrando usque ad passionem resurrectionemque perducat nec alium quam ipsum  conceptum et natum. cui rei adhibet et testimonium de propheta: ecce uirgo accipiet in utero et pariet filium et uocabunt nomen eius Emmanuhel, quod est interpretatum "nobiscum deus.". eundemque baptizatum a Iohanne audisse de caelo: hic est filius meus dilectus, in quo mihi conplacui, de quo dictum erat iam ex partu uirginis "nobiscum deus." nisi forte uisum sit Fausto minus esse, quod dictus est deus quam quod dictus est filius dei. ex hoc enim conicere conatus est Matthaeo
Abbreviated transcription (Latin):
filium di ẽẽ scd̾m diuinitatẽ. et
filiũ dauid scdm carnẽ quod ita
ꝓbamꝰ ex eiĩigłicis ⁊ apłicis litteris.
ut nemo possit contradicere ꝓbati¬
onib nr̃is. nͥ qui ipsis litteris contra¬
dicit. Non sicut sibi faustꝰ iste ꝓposu¬
it. nescio quẽ pauca uerba dixisse. ⁊
contra eiusdẽ fausti uersipelles astu-¬
tias nulla postea testimonia ꝓtulisse:
quod ego cum fecero nichil ei quod res¬
pondeat remanebit. nͥ illud quod uim
manifestissime ueritatis in scripturis
scĩs erpresse illudere atq euitare co¬
natur. ut falsa illa ⁊ diuiis codicib¬
iminissa respondeat. Quã dementiam
furiosãq presumptionẽ. ⁊ audatiam.
iam suꝑius in hoc oꝑe quantũ suffice¬
re uisũ ẽ. refutaui: nec eadẽ repere
oportet. ut modũ etiã sermonis cogi¬
temus. Quid gͥ opꝰ est. disꝑsa ꝑscrip¬
turas om̃s querere atq colligere testi¬
monia: quib contra istũ ꝓbemꝰ in li¬
bris maxime diuineq auctoritatis.

Expanded text:
ium dei esse secundum diuinitatem et filium Dauid secundum carnem : quod ita probamus ex euangelicis et apostolicis litteris, ut nemo possit contradicere probationibus nostris, nisi qui ipsis litteris contradicit, non sicut sibi Faustus iste proposuit nescio quem pauca uerba dixisse et contra eiusdem Fausti uersipelles astutias nulla postea testimonia protulisse. quod ego cam fecero, nihil ei quod respondeat remanebit nisi illud, quo uim manifestissimae ueritatis in scripturis sanctis expresse inludere atque euitare conatur, ut falsa illa et diuinis codicibus inmissa respondeat. quam dementiam furiosamque praesumptionem et audaciam iam superius in hoc opere, quantum sufficere uisum est, refutaui; nec eadem repetere oportet, ut modum sermonis etiam cogitemus. quid igitur opus est dispersa per scripturas omnes quaerere atque colligere testimonia, quibus contra istum probemus in libris maximae diuinaeque auctoritatis
Abbreviated transcription (Latin):
eam nom̃ acultorib suis. qui eam
imprudent᷑ existimant d̾ni: quẽ¬
excecauit mentes infideliũ. dm̃ qͥdẽ
nominans quia sic iã uocaret᷑ asius:
s adiciens quod mentes excecet ut
ex hoc intelligat᷑ ñ eẽ. uerꝰ ds.

Expanded text:
eam nomen a cultoribus suis, qui eam eam nomen a cultoribus suis, qui eam imprudenter existimant deum: quemexcaecauit mentes infidelium, deum quidem nominans, quia sic iam uocaretur a suis, sed adiciens, quod mentes excaecet, ut ex hoc intellegatur non esse uerus
Abbreviated transcription (Latin):
um omnẽ maleficã hyle assignamꝰ.
⁊bñficã do ut congruit: iccirco nicħ
nt̾ẽe. putas. an utrũq eoꝵ uocemus
s̃m: Q iod si ita ẽ: poteris ⁊ uene¬
nũ audiens ⁊ antidotũ. nicħ int̾ẽẽ
nutare. an utrũq uocet᷑ antidotũ.
quia utrũq eoꝵ iuim suã habeat. u¬
trũq agat aliquid ⁊ cꝑet᷑: nec non
÷ medicũ audiens ac uenenarium.
utrosq uocabis medicos ⁊ iustũ audi¬
ens atq iniustũ. poteris utro. I uo¬
re iustos. qͥa ut̃q eoꝵ aliqͥ gat. d¬
si hoc facere absurdũ ẽ. quanto absur¬
dius dm̃ ⁊ hylen iccirco dos putare
duos: qͥuia eoꝵ qͥsq aliquid oꝑet᷑:
Qua ꝓpt̾ ineptahȩc ⁊ uirib satis ef¬
feta argum̃tatio ẽ: ut quia de remͥ
respondere non possis. de solis nomi¬
nib constes inuidiã. Nã nec diffite¬
or etiã int̾dũ nos aduersam naturã
nuncupare dm. S ñ hoc scdm nr̃am
ficde. uerũ uixta p̃sumptũ iam in

Expanded text:
uim omnem maleficam hyle adsignamus uim omnem maleficam hyle adsignamus et beneficam deo, ut congruit, idcirco nihil interesse putas, an utrumque eorum uocemus deum ? quod si ita est, poteris et uenenum audiens et antidotum nihil interesse putare, an utrumque uocetur antidotum, quia utrumque eorum uim suam habeat, utrumque agat aliquid et operetur. necnon et medicum audiens ac uenenarium utrosque uocabis medicos, et - iustum audiens atque iniustum poteris utrosque uocare iustos, quia uterque eorum aliquid agat. quodsi hoc facere absurdum est, quanto absurdius deum et hylen idcirco duos putare deos, quia eorum quisque aliquid operetur? quapropter inepta haec et uiribfeta argumentatio est, ut quia de re mihi respondere non possis, de solis nominibus confles invidiam. Nam nec diffiteor, etiam interdum nos adversam naturam nuncupare deum, sed non hoc secundum nostram fidem, verum juxta praesumptum jam in
Abbreviated transcription (Latin):
Ine unꝰ Quomꝰ gͦ uos duos asseritis:
qunꝙͣ. in nr̃is quidẽ assertionib duoꝵ
t̃oꝵ auditũ ẽ nom̃. S tu unde hoc sus¬
pseris: cupio scire. Quia bonorũ ⁊ ina¬
lbũ. duo pͥncipia traditis. Est quidẽ.
quod duo pͥncipia confitem᷑. S unũ
ex his dm̃ uocam᷑. alterũ hylen: aut
fit cõmunit̾ ⁊ usitate dixerim demonẽ.
Quod si tu hoc putas. duos significare
ãos. poteris : ⁊ medico disputante de
infrmitate atq sanitate. duas easdẽ
putare sanitates. Et cũ quis bonũ
nominat ⁊ malũ. tu poteris eadem
duo putare bona: ⁊copiã audiens
itq egestatẽ. duas easdẽ putabis co¬
pias. Quod si tu de albor nigro dispu
tante me ⁊ frigido ⁊ calido ⁊ dulei ⁊
amaro. dicas quia duo alba ⁊ duo ca¬
lda ⁊ duo dulcia ostenderim: nonne
uideb̃is mentis impios ⁊ cerebri mini¬
me sani: Sic ⁊ cũ duo pͥncipia doceo.
deum ⁊ hylen: non iccirco uideri iã
debeo tibi ostendere duos dos. Anqͥa.

Expanded text:
ne unus. Quomodo ergo vos duos asseritis? Nunquam in nostris quidem assertionibus duorum deorum auditum est nomen. Sed tu unde hoc suspicaris, cupio scire. Quia bonorum et malorum duo principia traditis. Est quidem quod duo principia confitemur, sed unum ex his Deum vocamus, alterum Hylen: aut, ut communiter et usitate dixerim, daemonem. Quod si tu hoc putas duos significare deos, poteris et medico disputante de infirmitate atque sanitate, duas easdem putare sanitates; et cum quis bonum nominat et malum, tu poteris eadem duo putare bona; et copiam audiens atque egestatem, duas easdem putabis copias. Quod si et de albo tante me et frigido et calido et dulci et amaro dicas, quia duo alba et duo calida et duo dulcia ostenderim, nonne uideberis mentis incompos et cerebri minime sani? sic et cum duo principia doceo, deum et hylen, non idcirco uideri iam debeo tibi duos ostendere deos. an quia
Abbreviated transcription (Latin):
ds uob uelo sibi opposito lugere
nuntiatꝰ ẽ. donec sua m̃bra ab illa
uastatione & contaminatione re-¬
parent᷑ atq purgent᷑. Quisi ali-¬
quando luctũ fimerit: crudelis
erit. Quid em̃ de illo male meruit
pars illa eius. quȩ in illo globo li¬
gabit᷑: quȩ utiq in ȩternũ lugen¬
da ẽ. qͥa inet̾nũ dãpnabit᷑ : S eua-

Expanded text:
deus uobis uelo sibi obposito lugere deus uobis uelo sibi obposito lugere nuntiatus est, donec sua membra ab illa uastatione et contaminatione reparentur atque purgentur ? qui si aliquando luctum finierit, crudelis erit. quid enim de illo male meruit pars illa eius, quae in globo ligabitur? quae utique in aeternum lugenda est, quia in aeternum damnabitur.
Abbreviated transcription (Latin):
ioħes ey̾głm scͥpsisse dicat᷑. qͥa nec ipseait ũ¬
s in pͥncipio erat uerbũ: nͥforte
tã elegans uocabuloꝵ fabricator
faustꝰ fuit. ut & hoc ioh̃is exordi¬
um uerbidium nominauerit ꝓp¬
ter uerbũ: sicut illud ꝓpt̃ gene¬
sim genesidiũ ausus est. appella¬
re.S cur ñ potius cogitatis: qͣn¬
ta impudentia ꝓlixas illas & ini¬
pias fabulas urãs eũgłiũ nomi¬
netis: Quid enĩ illic boni annun¬
tiatur. ubi dr̃ d̾s aduersus rebel¬
lẽ nescio ꝗͣ contrariã alienãq
naturã ñ alit̾ regno suo potusse
ꝓspicere. atq consulere. nͥ par¬
tem suȩ naturȩ milliꝰ auidas fau¬
ces ad deuorandũ mitteret. atq ita
polluendã ut post tantos labores
atq cruciatꝰ non posset saltẽ tota
purgari: lta ne tam malus nun¬
tius euangłiũ ẽ: Certe om̃s qͥ gre¬
ce uel tenuit᷑ nouert̃: eũgłiũ bo¬
nũ nuntiũ aut bonã annuntia¬
tionẽ int̃p̃tant᷑. Quomͦ gͦ ẽ. iste
bonꝰ nuntius. quandoquidẽ ipse

Expanded text:
Iohannes euangelium scripsisse dicatur, quia nec ipse ait insed in principio erat uerbum'. nisi forte tam elegans uocabulorum fabricator Faustus fuit, ut et hoc Iohannis exordium uerbidium' nominauerit propter uerbum sicut illud propter genesim genesidium' ausus est appellare. sed cur non potius cogitatis, quanta inpudentia prolixas illas et inpias fabulas uestras euangelium nominetis ? quid enim illic boni adnuntiatur, ubi dicitur deus aduersus rebellem nescio quam contrariam alienamque naturam non aliter regno suo potuisse prospicere atque consulere, nisi partem suae naturae in illius auidas fauces deuorandam mitteret atque ita polluendam, ut post tantos labores atque cruciatus non posset saltem tota purgari? itane tam malus nuntius euangelium est? certe omnes, qui graece uel tenuiter nouerunt, euangelium bonum nuntium aut bonam adnuntiationem interpretantur. quomodo est autem iste bonus nuntius, quandoquidem ipse
Abbreviated transcription (Latin):
tantũ sub stellarũ conexione. s
inuinculis om̃ium derrenoꝵ. &
in succis om̃ium herbarũ. et in
putredine om̃ium carniũ. ⁊ in
corruptione om̃iũ ciboꝵ. ita li¬
gatũ pollutũq constituant: ut
ex magna non tam̃ ex tota parte
solui purgariq ñ possit. nͥ & ab
hominib electis uidelicet mani¬
cheoꝵ. etiã in porris radicibq
ructet᷑. Et nos quidẽ sub fato stel¬
larũ nullius hominis genesim po¬
nimꝰ: ut liberũ arbitriũ uolun¬
tatis quo uel bene uel male uiuit᷑.
ꝓpt̾ iustũ uidiciũ di. ab om̃i neces¬
sitatis uincło uendicemꝰ. Quãto
minꝰ illiꝰ tẽporalẽ generationem

Expanded text:
tantum sub stellarum conexione. sed tantum sub stellarum conexione. sed in uinculis omnium terrenorum et in sucis omnium herbarum et in putredine omnium carnium et corruptione omnium ciborum ita ligatum pollutumque constituant. ut ex magna. non tamen ex tota parte solui purgarique non possit. nisi et ab hominibus. electis uidelicet Manichaeorum, etiam in porris radiculisque ructetur. Et nos quidem sub fato stellarum nullius hominis genesim ponimus, ut liberum arbitrium uoluntatis, qua uel bene uel male uiuitur, propter iustum iudicium dei ab omni necessitatis uinculo uindicemus: quanto minus illius temporalem g
Abbreviated transcription (Latin):
eis xp̃o ligato subueniri ꝑ ur̃os
dentes et uentres. Talib enĩ auxi¬
liis eũ solui. atq liberari p̃dicatis.
Nec saltẽ totũ. s adhuc licet exi¬
guas sordidasq reliqͥas eiꝰ in ster¬
corib remanere contenditis: ut
in aliis atq aliis rerũ corporaliũ
formis. iterũ atq iterũ implexȩ
implicatȩq teneant᷑: & si mundo
stante solui & purgari ñ potue¬
rint. iã illo igne ultimo quo ipse
mundus ardebit. saluent᷑ atq
purgent᷑. Nec tam̃ etiã tunc totũ
xp̃m dicitis posse liberari: s euis
bone diuinȩq naturȩ nouissimas re-¬
siduasq particulas. quȩ ita sordida¬
te sunt ut nullo modo dilui uale¬
ant dampnari in ȩxernũ. confixas
globo ualido tenebrarũ. Ecce qͥ
se fingunt indignari quod filio
di fiat inuiria. quia eũ natũ stel¬
la demonstrasse dicat᷑. tanquã
genesis eius sub fatali constellati¬
one sit constituta. cum eũ ipsi ñ

Expanded text:
eis Christo subueniri per uestros eis Christo subueniri per uestros dentes et uentres. talibus enim auxiliis eum solui et liberari praedicatis; nec saltem totum, sed adhuc licet exiguas sordidasque reliquias eius in stercoribus remanere contenditis, ut in aliis atque aliis rerum corporalium formis iterum atque iterum inplexae inplicataeque teneantur, et si mundo stante solui et purgari non potuerint, iam illo igne ultimo, quo ipse mundus ardebit, soluantur atque purgentur. nec tamen etiam tunc totum Christum dicitis posse liberari, sed eius bonae diuinaeque naturae nouissimas residuasque particulas, quae ita sordidatae sunt, ut nullo modo dilui ualeant, damnari in aeternum confixas globo horrido tenebrarum. ecce qui se fingunt indignari, quod filio dei fiat iniuria., quia eum natum stella demonstrasse dicatur, tamquam genesis eius sub fatali constellatione sit constituta, cum eum ipsi non
Abbreviated transcription (Latin):
lacib elem̃tis quinq uestitũ: &
paulus dicit. Siqͥs uob̾ annunti¬
auerit pret̾ quã qđ annuntiaui¬
mꝰ uob̾: anathema sit. Ergo. ne
paulus m̃dax sit: manicheus ana-¬
thema sit. Qd aũt stellȩ etiã ca¬
lũpnamini. qua magi ad xp̃m
infantẽ ad orandũ ꝑductist̃. ñ
colligatũ eẽ. dicatis: quia uideli-¬
cet principib tenebrarũ cõmix¬
tũ ẽẽ creditis in illo bello qͦ ipse
pͥmꝰ homo ur̃ cũ tenebrarũ gente
pugnauit: ut de ipsis pͥncipibus
tenebrarũ tali cõmixtione captis
mundus fabricaret᷑: Unde & is¬
ta sacrilega deliram̃ta uos cogt̃
ñ solũ incȩlo atq in om̃ib stellis.
s etiã in terra atq in om̃ib que
nascunt᷑ in ea. confixũ atq colli¬
gatũ atq concretũ xp̃mdicere:
non iã saluatorẽ ur̃m s a uob̃ sal¬
uandũ cũ ẽa manducatis atq ru¬
ctatis. Nã & ista impia uanitate
seducti. seducitis auditores ur̃os:
ut uob̃ cibos afferant quo possit in

Expanded text:
tis quinque uestitum. et Paulus dicit: si quis uobis adnuntiauerit, praeterquam quod adnuntiauimus uobis, anathema sit. ergo ne Paulus mendax sit, Manichaeus anathema sit. Quod autem etiam stellae calumniamini, qua magi ad Christum infantem adorandum perducti sunt, non conligatum esse dicatis ? quia uidelicet principibus tenebrarum commixtum esse creditis in illo bello, quo ipse primus homo uester cum tenebrarum gente pugnauit. ut de ipsis principibus tenebrarum tali commixtum captis mundus fabricaretur. unde ista sacrilega deliramenta uos cogunt non solum in caelo atque in omnibus stellis, sed etiam in terra atque in omnibus, quae nascuntur in ea, confixum et conligatum atque concretum Christum dicere, non iam saluatorem uestrum sed a uobis saluandum, cum ea manducatis atque ructatis. Nam et ista inpia uanitate seducti seducitis auditores uestros, ut uobis cibos adferant. quo possit ligato in
Abbreviated transcription (Latin):
lestes. Sicut portauimus imagiẽ
terreni: porte nꝰ & imaginẽ euis
qͥde cȩlo ẽ. Primꝰ itaq homo de t̾¬
ra t̾renꝰ: ille adam de limo forma
carnẽ. qua suscepta & homo exte¬
riꝰ fieret & ds interius ꝑmaneret:
& hominis filiꝰ uerus fieret. ꝑ quẽ
refecti sumus. Cur gͦ pͥmũ homi¬
nẽ ur̃m cõmenticiũ nescio. unde
ꝓducitis: & pͥmũ hominẽ quem
doctrina apłica docet. ñ uultis ag¬
noscere. An ut cõpleat᷑ inuobis
qđ ipse apłs ait. aueritate quidẽ
auditũ suũ auertentes. ad fabu¬
las aũt̃ conuertent᷑. Paulus anñci¬
at pͥmũ hominẽ. de terra t̾renũ.

Expanded text:
rtauimus imaginem terreni, portemus et imaginem eius, qui de caelo est. primus itaque homo de terra terrenus ille Adam de limo formatcarnem. qua suscepta et homo exterius fieret et deus interius permaneret, quem refecti sumus. cur ergo primum hominem uestrum commenticium nescio unde producitis et primum hominem, quem doctrina apostolica docet, non uultis agnoscere? an ut compleatur in uobis, quod ipse apostolus ait: a ueritate quidem auditum suum auertentes, ad fabulas autem conuertentur? Paulus adnuntiat primum hominem
Abbreviated transcription (Latin):
habens: aliquid constituisses. Quomͦ
eũ sp̃c tuus est. in om̃ibꝰ. Pppt̃ qͦd
eos qui exerrant partib corripis: &
dͥequib peccant admonens alloque¬
is. ut relicta malitia credant inte
dñe. Ad hanc benignã patientiã di.
qui facit solẽ suũ oriri suꝑ bonos
ꝯmalos. ⁊ pluit suꝑ iustos: iniustos.
iosimittandã xp̃c hortat᷑: ut uindi¬
care nr̃as iniurias. negligamꝰ ⁊ bene¬
faciamꝰ his qui nos oderunt. lit simꝰ
ꝑfecti sicut pater nr̃ celestis ꝑfectꝰ est.
Ualere aũt nob̃ ad remittendi debi¬
ta peccatoꝵ nr̃oꝵ. quod aliis ista ul¬
tionũ debita relaxamꝰ: ⁊ cauendum
ẽẽ. ne si hoc non fecerimꝰ ne nob̃ dep̃¬
cantib peccati obligatio remittat᷑. sic̃
in illis libris ueterib scͥptũ ẽ. Qui uin¬
dicari uult mueniet uindictã adõ:¬

Expanded text:
habens aliquid constituisses. Quomodhabens aliquid constituisses. Quomodenim spiritus tuus est in omnibus; propter quod eos qui exerrant partibus corripis, et de quibus peccant admonens, alloqueris, ut relicta malitia credant in te, Domine . Ad hanc benignam patientiam Dei, qui facit solem suum oriri super bonos et malos et pluit super iustos et iniustos, nos imitandam Christus hortatur, ut uindicare nostras iniurias neglegamus et benefaciamus his, qui nos oderunt, ut simus perfecti, sicut pater noster caelestis perfectus est. ualere autem nobis et ad remittenda debita peccatorum nostrorum, quod aliis ista ultionum debita relaxamus, et cauendum esse, ne si hoc non fecerimus, nec nobis deprecantibus peccati obligatio remittatur, sic in illis libris ueteribus scriptum est: qui uindicari uult, inueniet uindictam a
Abbreviated transcription (Latin):
chiã cordis: ne concupiscas uxorem
ꝓximi tui. Non enĩ ait. ne adulte¬
res: s ne concupiscas. Uñ apłs hoc
ex lege cõmemorat dicens. Nam
concupiscentiã nesciebã: nͥ lex dici¬
s non concupisces. Ibi de patientia
non resistendi: laudatur uir prebens
xitienti se marillã ⁊ saturatꝰ opprobriis.
hide inimico diligendo dr̃. siesurierit
mimicus tuus eẏba illũ: si sicit potũ
u illi. hinc enĩ hoc cõmemorauit apo¬
folus: ⁊ illud in psalmo. Cũ his qui o¬
lirant pacẽ: erã pacificus. & alia mul¬
a. Quod aut̃ tẽperando a uindicta ⁊
lligendo etiã malos dm imittemur.
abes ibi de ipso do. idẽ. agente copi¬
isum locũ. Ibi emĩ scriptũ ẽ. Multũ
momentũ statere sic ante te ẽ orbis
terrarũ: ⁊ tanꝙͣ gutta roris antelu¬
cani quȩ descendit in terrã. S mise¬
lis peccata hominũ ꝓpt̾ pȩnitentiã.
biligis enĩ omĩa que sunt: ⁊ nichil
odisti horũ quȩ fecisti. Nec enĩ odio

Expanded text:
chiam cordis: ne concupiscas uxorem chiam cordis: ne concupiscas uxorem proximi tui. non enim ait: ne adulteres, sed: ne concupiscas. unde apostolus hoc ex lege commemorat dicens: nam concupiscentiam nesciebam. nisi lex diceret: non concupisces. ibi de patientia non resistendi laudatur uir praebens percutienti se maxillam et saturatus obp1;obiis. ibi de inimico diligendo dicitur: si esurierit inimicus tuus, ciba illum; si sitit, potum da illi. hinc enim hoc commemorauit apostolus et illud in psalmo: cum his, qui oderant pacem, eram pacificus et alia multa. quod autem temperando a uindicta et diligendo etiam malos deum imitemur, habes ibi de ipso deo id agente copiosum locum; ibi namque scriptum est: multum momentum sterrarum et tanquam gutta roris antelucani que descendit in terram, sed miselas peccata hominum propter poenitentiam. Diligis enim omnia quae sunt, et nihil odisti horum quae fecisti: nec enim odio
Abbreviated transcription (Latin):
impleret᷑. oꝑe factoꝵ ñ adiectione
uerboꝵ. fides enĩ sicut apłs ait ꝑdi
lectionẽ oꝑat᷑. Uñ item dicit. Qui
enĩ diligit alterũ legem impleuit.
festationẽ donauit. qua sola carita¬
te iusticia legis posset impleri: ꝓpt̾¬
ea dixit ñ ueni legẽ soluere s adm¬
plere. hoc ÷ nouũ testam̃tũ quo
huic dilectioni hereditas regni cȩ¬
loꝵ ꝓmittit᷑: quod in figuris uete¬
ris testam̃ti ꝓ tempoꝵ distributi¬
one tegebatur. Uñ ide dicit. Man¬
datũ nouũ do uob̃: ut uos inuicẽ
diligatis. Itaq uel omĩa. uł pene
om̃ia quȩ pene monuit seu prece¬
pit. ubi adiungebat ego aut̃ dico
uob̃: inueniunt᷑ ⁊ in illis ueterib
libris. Ibi contra iram dictũ ẽ. tur¬
batꝰ ẽ. pre ira ocłs m̃s: ⁊ melior est.
qui uincit irã: qͥuã qͥ capit ciuitatẽ.
Ibi contra uerbũ durũ plaga flagel¬
li. liuorẽ faciet: plaga au̾t linguȩ.
confringet ossa. Ibi aũt contra me¬

Expanded text:
inpleretur opere factorum, non adiectione inpleretur opere factorum, non adiectione uerborum. fides enim, sicut apostlectionem operatur. unde item dicit: qui enim diligit alterum, legem inpleuit. festatione donauit, qua sola caritate iustitia legis posset inpleri, propterea dixit: non ueni legem soluere sed adinplere. hoc est nouum testamentum, quo huic dilectioni hereditas regni caelorum promittitur, quod in figuris ueteris testamenti pro temporum distributione tegebatur. unde item dicit: mandatum nouum do uobis, ut uos inuicem diligatis. Itaque uel omnia uel paene omnia, quae monuit seu praecepit, ubi adiungebat "ego autem dico uobis", inueniuntur et in illis ueteribus libris. ibi contra iram dictum est: turbatus est prae ira oculus meus et: melior est, qui uincit iram quam qui capit ciuitatem. ibi contra uerbum durum: plaga flagelli liuorem faciet; plaga autem linguae confringet ossa; ibi contra moe
Abbreviated transcription (Latin):
ud debeat femina nub̾e. quã ut
mat̾ fiat: quod uob̃ odiosũ ẽ. Eomͦ
enĩ putatis partẽ di ur̃i gentis te¬
nebrarũ p̃lio deuictã ⁊ subactam:
etiam carneis cõpedib colligari.
S ut potius qͦd nc̃ agit᷑ explicem :
tiis ꝓpositis adiunxit. ego aut̃ dico
uobis. neq enĩ pͥmoꝵ hominũ legẽ
hoc uerboꝵ additam̃to adimpleũ.
neq illã quȩ ꝑ moysen data ẽ. quasi
contrarioꝵ oppositionẽ destruxit.
s potiꝰ om̃ia ex hebreoꝵ lege cõme¬
morata ita cõmendauit. ut qͥcqͥd
ex ꝑsona sua insuꝑ loqueret᷑. uel
ad expositionẽ requirendã uale¬
ret. siquid illa obscure posuisset.
uł ad tuciꝰ conseruandũ qͦd illa
uoluisset: uides ꝙͣ sit alit̃ intelli¬
gendũ quod ait ñ se uenisse legẽ
soluere s adimplere. seł ut non
quasi semiplena uerbis istis integra¬
retur. s ut quod littera iubente ꝓt̃
dente grã ꝓpt̾ humiliũ confessionẽ

Expanded text:
ud debeat femina nubere, quam ut ud debeat femina nubere, quam ut mater fiat: quod uobis odiosum est. eo modo enim putatis partem dei uestri gentis tenebrarum proelio deuictam et subactam etiam carneis conpedibus conligari. Sed, ut potius quod nunc agitur explicem , tiis propositis adiunxit: ego autem dico uobis, neque primorum hominum legem hoc uerborum additamento adinpleuit neque illam, quae per Moysen data est, quasi contrariorum obpositione destruxit, sed potius omnia ex Hebraeorum lege commemorata ita commendauit, ut, quicquid ex persona sua insuper loqueretur, uel ad expositionem requirendam ualeret, si quid illa obscure posuisset, uel ad tutius conseruandum quod illa uoluisset: uides, quam sit aliter intellegendum, quod ait non se uenisse legem soluere sed adinplere, scilicet ut non quasi semiplena istis uerbis integraretur, sed ut, quod littera iubente propdente gratia propter humilium confessionem
Abbreviated transcription (Latin):
emendariq ñ posset. tunc utiq scri¬
beret᷑ libellus quia frustra ñ dimit̾et
quã sic odisset: ut addebitã coniugio
caritatẽ. nulla prudentiũ ꝑsuasiõe
reuocaret᷑. Si enĩ non diligitur uxor:
dimittenda ẽ. Quia gͦ dimittenda
non ẽ: diligenda ẽ. Dilectio autẽ
monendo atq suadendo cõponi:
ñ inuitũ cogendo imponi potest.
hoc facere scriba debebat. iustꝰ ⁊ sapi¬
ens. qualẽ in illa ꝓfessione ẽẽ. oporte¬
bat: ad quẽ ut ueniret᷑ discordia. ma¬
rito libellus conscribendus p̃ceptꝰ ÷.
Quẽ uir bonꝰ prudensq non scribe¬
ret᷑ nͥ in animo nimis au̾so atq ꝑ¬
uerso consiliũ concordiȩ ñ ualeret.
Uerũtam̃ uob̃ ex ur̃i erroris sacrile¬
ga uanitate quero: cur displiceat
dimitt̾e uxorẽ quã non ad matͥmonii
fidẽ. s ad concupiscentiȩ eͥmen. ha¬
bendã ẽẽ censetis. Matrimoniũ qͥp¬
pe ex hoc appellatũ ẽ: quod ñ obali¬

Expanded text:
emendarique non posset, tunc utique scriemendarique non posset, tunc utique scriberetur libellus, quia frustra non dimitteret, quam sic odisset, ut ad debitam coniugio caritatem nulla prudentium persuasione reuocaretur. si enim non diligitur uxor, dimittenda est. quia ergo dimittenda non est, diligenda est. dilectio autem monendo atque suadendo conponi. non inuitum cogendo inponi potest. hoc facere scriba debebat iustus et sapiens, qualem in illa professione esse oportebat. ad quem ut ueniretur, discordi marito libellus conscribendus praeceptus est: quem uir bonus prudensque non scriberet. nisi in animo nimis auerso atque peruerso consilium concordiae non ualeret. uerumtamen a uobis ex uestri erroris sacrilega uanitate quaero, cur displiceat dimittere uxorem, quam non ad matrimonii fidem, sed ad concupiscentiae crimen habendam esse censetis. matrimonium quippe ex hoc appellatum est, quod non ob ali
Abbreviated transcription (Latin):
Neq enĩ ait. qui uoluerit dimittat uxo¬
rem suam cui ẽet contrariũ ñ dimittẽ:
s utiq uolebat dimitti uxorẽ a uiro. qͥ
hanc int̾posuit morã. ut indiscidium
animꝰ p̃ceps libelli conscriptione refra¬
ctꝰ assisteret. ⁊ quid mali ẽẽt uxorem
dimittere. cogitaret. p̃sertim qͥa ut ꝑ¬
hibent. apud hebreos scribe litteras
hebreas nulli faserat. nͥscribis solis.
cũ & excellentiorẽ ꝓfiterent᷑ sapientiã:
⁊ si qͥ eoꝵ eẽnt equitate ac pietate p̃
legis int̾pretes. ⁊ iustos discidii dissu¬
asores: lex mittere uoluit eũ. quem
iussit libellũ repudii dare. si dimisis¬
set uxorẽ. Non eni ei poterat scribi li¬
bellus. nͥ ab ipsis qͥ ꝑ hanc occasionem
ex necessitate uenientẽ. quod ãmͦ in
manꝰ suas bono consilio reg̾ent: atq
int̾ ipsũ ⁊ uxorẽ pacifice agendo. di¬
lectionẽ concordiãq suaderent. Qd¬
si tantũ int̾cederet odiũ. ut extingiui

Expanded text:
Neque enim ait, Qui voluerit, dimittat uxoNeque enim ait, Qui voluerit, dimittat uxorem suam; cui esset contrarium non dimittere: sed utique nolebat dimitti uxorem a viro, qui hanc interposuit moram, ut in discidium animus praeceps, libelli conscriptione refractus absisteret et quid mali esset uxorem dimittere cogitaret, praesertim quia, ut perhibent, apud Hebraeos scribere litteras Hebraeas nulli fas erat nisi scribis solis, cum et excellentiorem profiterentur sapientiam et si qui eorum essent aequitate ac pietate pralegis interpretes et iustos discidii dissuasores, lex mittere uoluit eum, quem iussit libellum repudii dare, si dimisisset uxorem. non enim ei poterat scribi libellus nisi ab ipsis, qui per hanc occasionem ex necessitate uenientem quodam modo in manus suas bono consilio regerent atque inter ipsum et uxorem pacifice agendo dilectionem concordiamque suaderent. quodsi tantum intercederet odium, ut extingui
Abbreviated transcription (Latin):
pletionẽ faustꝰ arbitrat᷑: qͦd ⁊ hic de¬
huit arbitrari. Nam si uerũ uira.
adimplet᷑ dicendo ne iures: cur non ⁊
uiste uindica. adimplet᷑ dicendo ne
uindices : Sic ⁊ ego in utroq conser¬
uationẽ ẽẽ. arbitror a peccato quo uł
falsũ uirat᷑ uł iniuste uindicat᷑. qͣnꝙͣ
hoc de donanda om̃ino uindicta ua-¬
leat etiam ad illud: ut dimittendo
huꝰmodi debita etiã nob̃ dimitti me¬
ream. S duro popło modus pͥus ad¬
hibendꝰ fuit. quod discerneret ñ egre¬
di debitũ. ut edomita ira quȩ ad im¬
moderatã uindictã rapit. iam qͥ uel¬
let tranquillus attenderet. quod ip¬
yeret: ut hac consideratione conser
pit. cũ antiqͥs dictũ sit quicũq dimi¬
serit uxorẽ suam det illi libellum re¬
pudii. si diligent̾ intueam᷑: udebimꝰ
non ẽẽ contrariũ. Exposuit eñi dñs
quid lex uoluerit. cũ passim dimitten¬
di uxorẽ. iusserit libellũ repudii dare.

Expanded text:
pletionem Faustus arbitratur, quod et hic depletionem Faustus arbitratur, quod et hic debuit arbitrari. nam si "uerum iura" adimpletur dicendo "ne iures cur non et "iuste uindica" adimpletur dicendo "ne uindices?b sic ut ego in utroque conseruationem esse arbitror a peccato. quo uel falsum iuratur uel iniuste uindicatur, quamquam hoc de donanda omnino uindicta ualeat etiam ad illud, ut dimittendo hureamur. Sed duro populo modus prius adhibendus fuit, quo disceret non egredi debitum: ut edomita ira, quae ad immoderatam vindictam rapit, jam qui vellet, tranquillus attenderet quid ip cuperet, ut hac consideratione conservpit; cum antiquis dictum sit, Quicumque dimiserit uxorem suam, det illi libellum repudii ; si diligenter intueamur, videbimus non esse contrarium. Exposuit enim Dominus quid Lex voluerit: cum passim dimittenti uxorem jusserit libellum repudii dare.