comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sanguinis fusũ : ut om̃sferre italegente siꝗb
romanũ maxime prȩpollebat imperium:
tã quã sȩuabarbaries domarent̃: lam ex pa¬
ucissimis hoc ẽ minus quã septuaginta gla
diatorib: quẽ ad modũ bellũ seruile con¬
tractũ sit ad quantũ numerũ. et quamacrẽ
ferocẽq ꝑuenerit : quosille numerus
rit : uix quiistoriã conscripser̃ satis ex¬
plicare potuerunt: neq: id solũ fuit ser¬
uilebellũ : se detimacedoniã prouinciã.
priusseruitia de populata sunt : et deinde
siciliã orãq maritimam. Quanta etiã et
quã horrenda cõmiserint: primo latro¬
cinia deinde ualida bella prratarum
quis promagnitudinererũ ualeat
iam cruentus : multis adũsarũ sibi par¬
tium ꝑemptis uictus urbe profugisset:
uix paululũ respirante ciuitate ut uerbis
tullianis utar: superauit post ea cinnacũ
mario: Tum uero clarissimis uiris int̃fec¬
tis: lumina ciuitatis extincta sunt: ultus

Expanded text:
sanguinis fusum? ut omnes fere Italae gentes, quibus sanguinis fusum? ut omnes fere Italae gentes, quibus Romanum maxime praepollebat imperium, tanquam saeva barbaries domarentur. Jam ex paucidiatoribus quem ad modum bellum seruile contractum sit, ad quantum numerum et quam acrem ferocemque peruenerit, quos ille numerus rit, uix qui historiam conscripserunt satis explicare potuerunt. Neque id solum fuit seruile bellum, sed et Macedoniam prouinciam prius seruitia depopulata sunt et deinde Siciliam oramque maritimam. Quanta etiam et quam horrenda commiserint primo latrocinia, deinde ualida bella piratarum, quis pro magnitudine rerum ualeat iam cruentus multis aduersarum sibi partium peremtis uictus Urbe profugisset, uix paululum respirante ciuitate, ut uerbis Tullianis utar, \'superauit postea Cinna cum Mario. Tum uero clarissimis uiris interfectis lumina ciuitatis extincta sunt. Ultus
Abbreviated transcription (Latin):
tur: et tamen numinũ bonorũ malorũ que
cultores de hac questione concordiȩ discor¬
diȩq nonexeunt : siue p̃termiserint harum
dearum cultum: eisq febrem: bellonãq
p̃tulerint : quib antiqua fana fecerunt.
siue etistas coluerint : cumsic eos discedente
concorda discordia sȩuiens usq ad ciuilia
obstaculũ aedem concordiae testẽ cȩdissup¬
plicisq gracchorũ contionantib: opponendã
putarunt: quantũ ex hoc ꝓfecerint. Indicant
secunda peiora. Laborauer̃ enĩ deinceps con¬
tionatores . non exemplũ deuitare gracchorũ
seed superare propositũ: lucius saturninus tri¬
bunus plebis. etgauis seruilius praetor. et multos
post marcus drusus quorũ omniũ seditionib
caedes primo iam tunc grauissi nȩdeinde socia¬
lia bella exarser̃ quib: italia uohem̃t̃ afflio¬
ta et a duastitatẽ mirabilẽ desernonẽq
ꝑducta est: Bellũ deinde seruile successit:

Expanded text:
tur, et tamen numinum bonorum malorumque tur, et tamen numinum bonorum malorumque cultores de hac quaestione Concordiae Discordiaeque non exeunt, siue praetermiserint harum dearum cultum eisque Febrem Bellonamque praetulerint, quibus antiqua fana fecerunt, siue et istas coluerint, cum sic eos discedente Concordia Discordia saeuiens usque ad ciuilia obstaculum, aedem Concordiae testem caedis suppliciique Gracchorum concionantibus opponendam putarunt. Quantum ex hoc profecerint, indicant secuta pejora. Laborarunt enim deinceps concionatores, non exemplum devitare Gracchorum, sed superare propositum, Lucius Saturninus tribunus plebis, et Caius Servilius praetor, et multo post Marcus Drusus, quorum omnium seditionibus caedes primo jam tunc gravissimae, deinde socialia bella exarserunt: quibus Italia vehementer afflicta, et ad vastitatem mirabilem desertionemque perducta est. Bellum deinde servile successit ,
Abbreviated transcription (Latin):
carunt : anxullanatio reddit᷑ cur concordia
dea sit er discordia dea ñsit: ut secundũ labeo¬
ns distinctionẽ bona sit ista illa uero mala
Nec ipse aliud secutus iudetur quã quodad¬
uertit romae etiã febrisicut saluti tẽplum
constitutũ Eomodo igitur ñ tantũ concordiȩ
uerũ etiam discordiȩ constitui debuit.
Periculose itaq romanitanta mala dea irata
sauuere uoluerunt : Nec troianũ excidiũ reco¬
Iuer̃ originẽ ab eius offensione sumpsisse: Ipsa
quippe qui a interdeos non fuerat inuitata :
trium dearũ litem aurei mali suppositione
cõmenta est: unde rixa numinũ et uenus
inctrix etrapta helena ettroiadeleta : qua¬
propt̃ si forte in dignata. qđ int̃ deos inurbe
nullum templũ habere meruit: ldeo iam
turbabat tantis tumultib ciuitatẽ: quanto
atrocius potuit iritari: cũ in loco illius e¬
caedishocẽ in loco siuoperis aduersariȩ
suae costitutã aedem uideret: haec uana
ridentib: nobis. illidocti sapientesq stomachan¬

Expanded text:
carunt? An ulla ratio redditur, quur Concordia dea sit, et Discordia dea non sit, ut secundum Labeonis distinctionem bona sit ista, illa uero mala? Nec ipse aliud secutus uidetur quam quod aduertit Romae etiam Febri, sicut Saluti, templum constitutum. Eo modo igitur non solum Concordiae, uerum etiam Discordiae constitui debuit. Periculose itaque Romani tam mala dea irata uiuere uoluerunt nec Troianum excidium recoluerunt originem ab eius offensione sumsisse. Ipsa quippe quia inter deos non fuerat inuitata, trium dearum litem aurei mali subpositione commenta est; unde rixa numinum et Venus uictrix, et rapta Helena et Troia deleta. Quapropter, si forte indignata, quod inter deos in Urbe nullum templum habere meruit, ideo iam turbabat tantis tumultibus ciuitatem, quanto atrocius potuit inritari, cum in loco illius caedis, hoc est in loco sui operis, aduersariae suae constitutam aedem uideret! Haec uana ridentibus nobis illi docti sapientesque stomachan
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃o imputant: quidoctrina saluberrima. eisal¬
sosacfallaces deoscoliuetat.: et istas hominũ no¬
xiasflagitios asq cupiditates diuma auct oritate
detestans atq condemnans. hismalis tabescenti
aclabentimundoubiq familiã suã sensim subtrahit:
quacondat aeternã eqĩplausu uanitatis.
sed iudicio ueritatis gloriosissimã ciuitatẽ:
ecceromana respublica qđ ñ ego priusdico.
seda uetores eorũ : unde haec mercede didicimꝰ :
tanto aute dixer̃ ante xp̃i aduentũ paulatĩ
mutata expulcherrima atq optima pess saluistias
ma aeflagitio sissima facta ẽ: ecce ante xp̃i
aduentũ post deletã charthaginẽ: iaiorum

Expanded text:
Christo inputant, qui doctrina saluberrima et falChristo inputant, qui doctrina saluberrima et falsos ac fallaces deos coli uetat et istas hominum noxias flagitiosasque cupiditates diuina auctoritate detestans adque condemnans his malis tabescenti ac labenti mundo ubique familiam suam sensim subtrahit, qua condat aeternam et non plausu uanitatis, sed iudicio ueritatis gloriosissimam ciuitatem? Ecce Romana res publica quod non ego primus dico, sed auctores eorum, unde haec mercede didicimus, tanto ante dixerunt ante Christi aduentum \'paulatim mutata ex pulcherrima adque optima pessima ac flagitiosissima facta est.\' Ecce ante Christi aduentum, post dele
Abbreviated transcription (Latin):
paulatim urantea: sed torrentis modo preci¬
pitati: ad eo uiuentus luxuatq auaritia cor¬
rupta: ut merito dicat̃ genitos ẽẽ : qui neq
ipsi habere possent resfamiliares: neq alios
pati: Dicit deinde plura sallustius
desyllȩ uitiis: ceteraq foeditate reipublicae
eilii scriptores in haec onsenaunt : quã uis
edoquio multũ impari cernis tam̃ ut opinor.
et quis quis aduerterit. facillime ꝑspicit : con¬
luuie morũ pessimorũ : quo illa ciuitas
prolapsa fuerit : ante nr̃i suꝑni regislaiduentũ
haȩc enĩ gesta s̃ : non solũ ante quã xp̃s in car¬
ne p̃sens docęre coepisset: uerũ etiã ante¬
quã deuirgene natus esset. Ccũngit̃ tot et tanta
mala tẽporũ illorũ ł tolerabilia superius ł
post euersã carthaginẽ: intolleranda ethor¬
rendadus suis imputare ñ audeant opinio¬
nes humanis iñtib: unde talia uitia siluescerent
astutia maligna inserentib: curmala p̃sentia

Expanded text:
paulatim ut antea, sed torrentis modo praecipaulatim ut antea, sed torrentis modo praecipitati, adeo iuuentus luxu adque auaritia corrupta, ut merito dicatur genitos esse, qui neque ipsi habere possent res familiares neque alios pati.\' Dicit deinde plura Sallustius de Syllae uitiis ceteraque foeditate rei publicae, et alii scriptores in haec consentiunt, quamuis eloquio multum inpari. Cernis tamen, ut opinor, et quisquis aduerterit, facillime perspicit, conluuie morum pessimorum quo illa ciuitas prolapsa fuerit ante nostri superni regis aduentum. Haec enim gesta sunt non solum antequam Christus in carne praesens docere coepisset, uerum etiam antequam de uirgine natus esset. Cum igitur tot et tanta mala temporum illorum uel tolerabiliora superius, uel post euersam Carthaginem intoleranda et horrenda dis suis inputare non audeant, opiniones humanis mentibus, unde talia uitia siluescerent, astutia maligna inserentibus: quur mala praesentia
Abbreviated transcription (Latin):
tumq tribund̃s plebis etalia sibi iuira parauit:
discordiarũ et certaminis utrimq sinis fuit
secundũ bellũ punicũ: cernis ex quo tẽpore
idẽ paruo intertiallo post reges exactos.
quales romani fuerint dequib ait:iuis bonũq
apud eos ñlegib magis quã natura ualebat.
Porrosiilla tẽporatalia reperiunt᷑ : quib pul¬
cherrima atq: optima fuisse p̃dicat̃ romana
res publica: quidiam de consequenti ȩtate
dicendũ aut cogitandũ arbitramur: cũ pau¬
latim mutata : ut eĩdẽ historici uerbi sutar.
expulcherrima atq: optima : pessima ac fla¬
gitiosissima factaẽ : Post carthaginis uide¬
licet int cõmemorauit excidiũ. qua e tẽpora
ipse sallustius quẽ ad modũ breuit̃ recolat
et describat: in eius historia legipot̃ quantis
malis morũ. quae ex secundis reb: ex orta sunt:
usq ad bella ciuilia. de monstret ẽẽ ꝑuentũ
ex quo tẽpore utait: maiorũ mores: non

Expanded text:
tumque tribunos plebis et alia sibi jura paravit. tumque tribunos plebis et alia sibi jura paravit. Discordiarum et certaminis utrimque finis fuit secundum Punicum bellum. Cernis ex quo tempore, id est paruo interuallo post reges exactos, quales Romani fuerint, de quibus ait: Ius bonumque aput eos non legibus magis quam natura ualebat.\' Porro si illa tempora talia reperiuntur, quibus pulcherrima adque optima fuisse praedicatur Romana res publica, quid iam de consequenti aetate dicendum aut cogitandum arbitramur, cum paulatim mutata, ut eiusdem historici uerbis utar, ex pulcherrima adque optima pessima ac flagitiosissima facta est,\' post Carthaginis uidelicet, ut commemorauit, excidium? Quae tempora ipse Sallustius quem ad modum breuiter recolat et describat, in eius historia legi potest; quantis malis morum, quae secundis rebus exorta sunt, usque ad bella ciuilia demonstret esse peruentum. Ex quo tempore, ut ait, maiorum mores non
Abbreviated transcription (Latin):
sub nectens cur hoc dixerit : nam in iuriae
inquit ualidiorũ: et obeas discessio plebis
apatrib : aliaeq: dissensiones domilfuere.
lam inde aprincipio: neq: amplius quãre¬
gib exactis : dũ metus a tarꝗnio eibellũ
graue cũ etruria positũ ẽ. ae quo et mo¬
desto iureagitatũ : Vides quẽ ad modũetiã ag
illo breui tẽpore : ut regib exactis. idẽ eiectis
aliquantũ aequo et modesto iure aretur.
metũ dix̃ fuisse causã. Qm̃ me tuebat᷑ bellũ
qđ rex tar quinius regno atq urbepulsus
etruscis sociatus. c̃tra romanos gerebat
attende itaq: quid de inde c̃texat: De hinc
inquit seruiliimperio patres plebẽ ecercere.
deuita atq tergo regiomiare consulere: a gro
pellere: et ceteris expertib soliinimperio agere
quib: sȩuitus t maxine soenore oppressa plebes
cũ assiduis bellis tributũ e tmilitiã simultolera¬
ret armatã montẽ sacrum. atq auentinũ in sedit:

Expanded text:
subnectens quur hoc dixerit: Nam iniuriae, subnectens quur hoc dixerit: Nam iniuriae, inquit, ualidiorum et ob eas discessio plebis a patribus aliaeque dissensiones domi fuere iam inde a principio, neque amplius quam regibus exactis, dum metus a Tarquinio et bellum graue cum Etruria positum est, aequo et modesto iure agitatum.\' Vides qis, aliquantum aequo et modesto iure ageretur, metum dixit fuisse causam, quoniam metuebatur bellum, quod rex Tarquinius regno adque Urbe pulsus Etruscis sociatus contra Romanos gerebat. Adtende itaque quid deinde contexat: \'Dein, inquit, seruili imperio patres plebem exercere, uita adque tergo regio more consulere, agro pellere et cQuibus saevitiis, et maxime fenore oppressa plebes, cum assiduis bellis tributum et militiam simul toleraret, armata montem Sacrum atque Aventinum insedit:
Abbreviated transcription (Latin):
Idẽ tam̃ in primo historiae fuae libro atq
ipso eĩ exordio fatet᷑ etiã tunc : cũ ad consules
a reigib esset trans latares publica: post
paruũ in t̃uallũ in iurias ualidiorũ: etobeas
discessionẽ plebis a patrib:: aliasq: in urbe
dissensiones fuisse: nam cũ optimis morib
et maxima concordia populũ romanũ :¬
int̃ secundũ & postiremũ bellũ cartha¬
giniense cõmemorasset egisse : causãq: huius
boni namorẽ iustitiae sed stante cartha¬
gine metũ pacis insidȩ fuisse dixisset unde
et nasica ille adreprimendã neꝗtiã : seruan¬
dosq istos mores optimos: ut metu uitia
cohiberent᷑ carthaginẽ nolebat euerti
c̃tinuo subiecit idẽ sallustius etait: atdiscor¬
dia : & auaritia : atq ambitio: etcetera secundis
reb: oriri sueta mala: post carthaginis exci¬
diũ maxi me aucta s̃ :: ut in tellegeremus
etiã antea etoriri solere etaugeri unde

Expanded text:
idem tamen in primo historiae suae libro adque idem tamen in primo historiae suae libro adque ipso eius exordio fatetur etiam tunc, cum ad consules a regibus esset translata res publica, post paruum interuallum iniurias ualidiorum et ob eas discessionem plebis a patribus aliasque in Urbe dissensiones fuisse. Nam cum optimis moribus et maxima concordia populum Romanum inter secundum et postremum bellum Carthaginiense commemorasset egisse causamque huius boni non amorem iustitiae, sed stante Carthagine metum pacis infidae fuisse dixisset unde et Nasica ille ad reprimendam nequitiam seruandosque istos mores optimos, ut metu uitia cohiberentur, Carthaginem nolebat euerti: continuo subiecit idem Sallustius et ait: At discordia et auaritia adque ambitio et cetera secundis rebus oriri sueta mala post Carthaginis excidium maxime aucta sunt\', ut intellegeremus etiam ante oriri solere et augeri: Unde
Abbreviated transcription (Latin):
facillime superauit: eorumq urbẽ opulen¬
ttissimã cepit: inuidia obtrectatorũ uirtu¬
tis sue: et insolentia tribunorũ plebis reus
factus ẽ: tamq in gratã sensit quãlibe¬
nrauerat ciuitatẽ : ut desua damnatione
certissimus in exiliũ sponte disceneret: Exacti¬
et decẽ milib aeris absens etiã dam naretur
mox iterũ agallis uindex patriȩ futur us
in gratȩ : ꝓmulta cõmemorare iampiget
foeda etiniusta ꝗb agitabatur illa ciuitas
cũ potentes plebẽ sibi subdere conarentur.
flebsq illis subdi recusaret: et utriusq
partis defensores. magis studiis agerent
amore uincendi: quã equũ eabonũ quequã
tiũ testẽponius adhibebo. qui cũ in laude
romanorũ dixisset. unde nob̵ iste sermo
ort̃ ẽ iusbonũq apud eos. ñ legib magis
quã natura ualebat: praedicans illud
tẽpꝰ. quo expulsis regib incredibilit̃ ciui¬
tas breuietatis spatio plurimũ creuit.

Expanded text:
facillime superauit eorumque urbem opulenfacillime superauit eorumque urbem opulentissimam cepit, obtrectatorum inuidia uirtutis suae et insolentia tribunorum plebis reus factus est tamque ingratam sensit quam liberauerat ciuitatem, ut de sua damnatione certissimus in exilium sponte discederet et decem milia aeris absens etiam damnaretur, mox iterum a Gallis uindex patriae futurus ingratae. Multa commemorare iam piget foeda et iniusta, quibus agitabatur illa ciuitas, cum potentes plebem sibi subdere conarentur plebsque illis subdi recusaret, et utriusque partis defensores magis studiis agerent amore uincendi, quam aequum et bonum quidquam tium testem potius adhibebo, qui cum in laude Romanorum dixisset, unde nobis iste sermo ortus est: \'lus bonumque aput eos non legibus magis quam natura ualebat\', praedicans illud tempus, quo expulsis regibus incredibiliter ciuitas breui aetatis spatio plurimum creuit,
Abbreviated transcription (Latin):
ut post illã iniquitatẽ đmsibi romulũ con¬
secrarent : quã ut infeminis rapiendis factũ
eĩ imitandũ lege ullał more ꝑmitterent:
Exhociure acbono post expulsũ cũ liberissuis
regẽ tarquiniũ : cuius filius lucretiã stupro
uiolent̃ oppresserat : uinius brutus con¬
sulluciũ tarquiniũ conlatinũ maritũ eidẽ
lucrenȩ collegã suũ bonũ atq in nocentẽ
uirũ ꝓpt̃ nom̃ et ꝓpinquitatẽ tar quinio¬
rũ coegit magistratu se abdicare: nec
uiuere inciuitate ꝑmisit: Quod scelus fauen¬
te uel patiente populo fecit: a quo populo conn¬
sulatũ idẽ conlatinus sic̃ etiã ipsebrutus
acceperat ex hociure acbono: marcus ca¬
millus illius tẽporis uiregregius: qui ue¬
gentes grauissimos hostes populi romani post
decennalebellũ : quoromanus exercitus toti¬
ens male pugnando grauit̃ afflictus ẽ : iam
ipsa roma desalute dubitante. atq trepidante

Expanded text:
ut post illam iniquitatem deum sibi Romulum conut post illam iniquitatem deum sibi Romulum consecrarent, quam ut in feminis rapiendis factum eius imitandum lege ulla uel more permitterent. Ex hoc iure ac bono post expulsum cum liberis suis regem Tarquinium, cuius filius Lucretiam stupro uiolenter obpresserat. Iunius Brutus consul L. Tarquinium Conlatinum, maritum eiusdem Lucretiae, collegam suum, bonum adque innocentem uirum, propter nomen et propinquitatem Tarquiniorum coegit magistratu se abdicare nec uiuere in ciuitate permisit. Quod scelus fauente uel patiente populo fecit, a quo populo consulatum idem Conlatinus sicut etiam ipse Brutus acceperat. Ex hoc iure ac bono M. Camillus, illius temporis uir egregius, qui Veientes, grauissimos hostes populi Romani, post decennale bellum, quo Romanus exercitus totiens male pugnando grauiter adflictus est, iam ipsa Roma de salute dubitante adque trepidante
Abbreviated transcription (Latin):
derap iure aqbono credo raptas sabinas: Quid¬
m enĩ iustius. et melius. quã filias alienas fraude
specta culi inductas: nona parentib accipi
sed ui utquisq poterat auferri: n amsiiniq
facerent sabini negare postulatas.
quanto fuit inquius rapere non datas
lustius aut̃ bellũ cũ eagente geri potuit.
quae filias suas ad matrimoniũ conre¬
gionalib et confinalib suis negasset
petitas : quã cũ ea quaer epetebat ablatas
illud ergo potius fieret: ibi mars
filiũ suũ pugnantẽ iuuaret : ut c̃iugũ
negatarũ armis ulcisceretur in iuriã.
etedinodo ad feminas quas uoluerat ꝑ ueniret:
aliquo enĩ fortasse iurebelliiniuste negatas.
iuste uictor auferret: Nullo aut̃ iure pacis
successit: Quod etsiad me moriã fraudis illi¬
us circensiũ spectaculũ mansit : facinoris
tam̃ in illa ciuitate etimperio ñ placuit
exẽplũ: Faciliusq romaniin hoc errauer̃:

Expanded text:
iure ac bono credo raptas Sabinas. Quidiure ac bono credo raptas Sabinas. Quid enim iustius et melius quam filias alienas fraude spectaculi inductas non a parentibus accipi, sed ui, ut quisque poterat, auferri? Nam si inique facerent Sabini negare postulatas, quanto fuit iniquius rapere non datas? Iustius autem bellum cum ea gente geri potuit, quae filias suas ad matrimonium conregionalibus et confinalibus suis negasset petitas, quam cum ea, quae repetebat ablatas. Illud ergo potius fieret; ibi Mars filium suum pugnantem iuuaret, ut coniugiorum negatorum armis ulcisceretur iniuriam, et eo modo ad feminas, quas uoluerat, perueniret. Aliquo enim fortasse iure belli iniuste negatas iuste uictor auferret; nullo autem iure pacis successit, quod, etsi ad memoriam fraudis illius circensium spectaculum mansit, facinoris tamen in illa ciuitate et imperio non placuit exemplum, faciliusque Romani in hoc errauerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
theniensibus mut uarentur leges salonis:
etemendatiores facere conatis: quã uis
drcurgus lacae demonus leges ex appol¬
linis auctoritate seinstituisse confinxerit
Quod prudent̃ romani credere noluer᷑ :
ꝓpterea non inde acceper : Numa pompi¬
lius quiromulo successit inregnũ : quasdã
leges quae quidẽ regendȩ ciuitati nequa¬
quã sufficerent condidisse fertur: quieis
multa etiã sacra constituit: nontamen
ꝑhibetur eas dẽ leges anuminibus acce¬
pisse: Mala igit᷑ animi. mala uitȩ : mala
morũ : quaeita magnas̃ ut his doctissimi
eorũ uiri etiã stantib urbib respubli¬
cas perire confirment : diieorũ nesuis
cultorib acciderint minime curarẽnt.
immo uero ut augerentur. sicut supra
disputatũ ẽ omni modo curarunt:¬
Anforte populo romano ꝓpterea leges .xiiii.¬
ñ sunt anuminib: constitute : quiasicut
sallustius ait: ius bonũq apudeos non le¬
gib magis quã natura ualebat : ex hoc Demar¬

Expanded text:
theniensibus mutuarentur leges Solonis, theniensibus mutuarentur leges Solonis, et emendatiores facere conati sunt, quamuis Lycurgus Lacedaemoniis leges ex Apollinis auctoritate se instituisse confinxerit, quod prudenter Romani credere noluerunt, propterea non inde acceperunt. Numa Pompilius, qui Romulo successit in regnum, quasdam leges, quae quidem regendae ciuitati nequaquam sufficerent, condidisse fertur, qui eis multa etiam sacra constituit; non tamen perhibetur easdem leges a numinibus accepisse. Mala igitur animi, mala uitae, mala morum, quae ita magna sunt, ut his doctissimi eorum uiri etiam stantibus urbibus res publicas perire confirment, di eorum, ne suis cultoribus acciderent, minime curarunt immo uero ut augerentur, sicut supra disputatum est, omni modo curaruntAn forte populo Romano propterea leges non sunt a numinibus constitutae, quia, sicut Sallustius ait, \'ius bonumque aput eos non lgibus magis quam natura ualebat\'? Ex hoc
Abbreviated transcription (Latin):
tantis disputationib: laborantẽ : ne animinalis
quae praecipue cauenda sunt. mores
corrumpe Trentur humani: nulla
sacra aedicula dignũ putarent:
et romolũ suũ diis multis praetuler :
quã uis &ipsũ semideum potius quã dm̃
uel uisecretior eorũ doctrina cõmendet
nam etiã flaminẽ illi instituer̃ quodsa¬
cerdotii genus adeo in romanis sacris
testante apice excelluit: uttressolos
flamines haberent : trib numinib: insti¬
tutos dialẽ ioui : martialẽ marti qui¬
nalẽ romulo: Nam beniuiolentia
ciuiũ: uelutreceptus incaelũ quirio¬
nus est postea nominatus: Adꝑhoc
et neptuno et plutoni fratrib iouis.
et ipsi saturno patrieorum: isto romu¬
lus honore praelatus esł.
ut promagno sacerdotiũ quodioui tribuerunt.
hoc etiã huic tribuerent et marti. tam quam
patri et forsitan propteripsũ. Si aut̃ adiis¬
suis romani uiuendi leges accipere potuissent
nonaliquot annos post romã conditã ab a¬

Expanded text:
tantis disputationibus laborantem, ne animi malis, tantis disputationibus laborantem, ne animi malis, quae praecipue cauenda sunt, mores corrumperentur humani, nulla sacra aedicula dignum putarunt, et Romulum suum dis multis praetulerunt, quamuis et ipsum semideum potius quam deum uelut secretior eorum doctrina commendet. Nam etiam flaminem illi instituerunt, quod sacerdotii genus adeo - in Romanis sacris testante apice excelluit, ut tres solos flamines haberent tribus numinibus institutos, Dialem Ioui, Martialem Marti, Quirinalem Romulo. Nam beneuolentia ciuium uelut receptus in caelum Quirinus est postea nominatus. Ac per hoc et Neptuno et Plutoni, fratribus Iouis, et ipsi Saturno, patri eorum, isto Romulus honore praelatus est, ut pro magno sacerdotium, quod Ioui tribuerant, hoc etiam huic tribuerent, et Marti tamquam patri eius forsitan propter ipsum. CAPUT XVIsuis Romani uiuendi leges accipere potuissent, non aliquot annos post Romam conditam ab A
Abbreviated transcription (Latin):
ixnsemus si non romulo edherculi:¬
quamuis istũ nec fratrem occidisse
nec aliquod ꝑ petrasse flagitium.
quis quã historicorũsuel poetarum dixit aut
finxit certe uel priapo. uel alicui. cyno¬
cephalo postremo uel febri quaeromani
numina partim peregrina receper̃ partĩ¬
sua propria sacrauer̃: Quomodo igitur
rent: uel insita extirpanda curarent.
dii tales: qui enã seminanda & augenda
flagitia curauerunt. talia uel sua uel
quasi sua facta: pertheatricas celebri¬
tates populis in notescere cupientes.
ut tã quã auctoritate diuina sua sponte
ne quissima libido accederet᷑ humana.
frustra hoc exclamante cicerone : qui
cũ de poetis ageret: ad quos cũ accessit
inquit clamorꝰ et approbatio populi.
quasi magni cuiusdã et sapientis magistri:
quas illi obducunt tenebras. quos inuehunt
metus : quas in flammant cupiditates : quȩ¬
falsorũ ratio ac non potius adulatio est:
quando istũ platonã quẽ semideũ uolunt

Expanded text:
censemus, si non Romulo ecensemus, si non Romulo equamuis istum nec fratrem occidisse, nec aliquod perpetrasse flagitium quisquam historicorum uel poetarum dixit aut finxit, certe uel Priapo uel alicui Cynocephalo, postremo uel Febri, quae Romani numina partim peregrina recepersua propria sacrauerunt. Quo modo igitur rent, uel insita extirpanda curarent di tales, qui etiam seminanda et augenda flagitia curauerunt, talia uel sua uel quasi sua facta per theatricas celebritates populis innotescere cupientes, ut tamquam auctoritate diuina sua sponte nequissima libido accenderetur humana, frustra hoc exclamante Cicerone, qui cum de poetis ageret: Ad quos cum accessit, inquit, clamor et adprobatio populi quasi cuiusdam magni et sapientis magistri, quas a illi obducunt tenebras, quos inuehunt metus, quas inflammant cupiditates!\' Cfalsorum ratio ac non potius adulatio est? quando istum Platonem, quem semideum uolunt,
Abbreviated transcription (Latin):
accipere seu sperare romani. quos legib¬
suis uincunt: atꝙ conuincunt Illienim
honorisuo de poscunt ludos scaenicos
isti abhonorib omnib: reppellunt homi¬
nes scaenicos: Illi celebrari sibi rbent
sigmentis poeticis opprobria deorum¬
isti abor probrus hominũ de terrent
impaclentiã poetarum: Semideus aũt
ille plato. ettaliũ deorũ libidini restitit:
edibindole romanorũ quid ꝑficiendũ esset
ostendit : qui poetas ipsos uel parbitrio
mentientes i ł hominib: miseris quasi
deorũ facta pessima imitanda propo¬
nentes: omnino in ciuitate bene institura
uiuere noluit. nos quidẽ platonẽ.
nec đm nec semidm̃ ꝑhibemus. nec ulli
sc̃õ angelo summi dĩ: nec ueridico pro¬
phetę: nec apostolo alicui: nec cui libet
xp̃i martrrinec cuiquã xp̃ianohomins
conparamus: cuius nr̃ae sententie rano
dõ ꝓsperante suo loco explicabitur.
Secdeum tam̃ quando quidẽ ipsi uolum
fuisse semideum: praererendũ esse

Expanded text:
accipere seu sperare Romani, quos legibaccipere seu sperare Romani, quos legibsuis uincunt adque conuincunt. Illi -enim honori suo deposcunt ludos scaenicos, isti ab honoribus omnibus repellunt homines scaenicos; illi celebrari sibi iubent figmentis poeticis obprobria deorumisti ab obprobriis hominum deterrent inpudentiam poetarum. Semideus autem ille Plato et talium deorum libidini restitit, et ab indole Romanorum quid perficiendum esset ostendit, qui poetas ipsos uel pro arbitrio mentientes uel hominibus miseris quasi deorum facta pessima imitanda proponentes omnino in ciuitate bene instituta uiuere noluit. Nos quidem Platonem nec deum nec semideum perhibemus, nec ulli sancto angelo summi Dei nec ueridico prophetChristi martyri, nec cuiquam christiano homini comparamus; cujus nostrae sententiae ratio, Deo prosperante, suo loco explicabitur: sed eum tamen, quandoquidem ipsi volunt fuisse semideum, praeferendum esse
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitas: uirũ platoni haec turpia et nefan¬
da ꝓhibenti: ande monibus hac hominũ
deceptione gaudentibus : quib: ille uera
ꝑsuadere ñ potuit: hunc platonẽ labeo
inter semideos cõmemorandũ putauit
sicut herculem: sic ut romulũ. Semideos
aut heroibus ante ponit. sedutrosq: imer
numina conlocat. Uer utamen istum
quem appellat semideũ noner ibus
tantũ sed etiã dĩs ipsis. preferendu t̃ẽ¬
iuspla non dubito. Propinquant aut̃ romanoꝵ
leges disputationib platonis quando
ille cuncta poetica figm̃ta condemnat.
isti aut poeas adimunt saltẽ in homines
maledicendilicentiã: Nle poetas ab urbis
ipsius habitatione. isti saltẽ actores poeti¬
carum fabularum remouent asocietate
ciuitatis etsi contra deos ludorũ scae¬
nicorũ expetitores aliquid auderent
forte undiq remouerent: Nequaquã
igitur leges ad instituendos bonos: aut
corrigendos malos mores adiissuis porient

Expanded text:
ciuitas? utrum Platoni haec turpia et nefanciuitas? utrum Platoni haec turpia et nefanda prohibenti, an daemonibus hac hominum deceptione gaudentibus, quibus ille uera persuadere non potuit? Hunc Platonem Labeo inter semideos commemorandum putauit, sicut Herculem, sicut Romulum. Semideos autem heroibus anteponit; sed utrosque inter numina conlocat. Verum tamen istum, quem appellat semideum, non heroibus tantum, sed etiam dis ipsis praeferendum esse non dubito. Propinquant autem Romanorum leges disputationibus Platonis, quando ille cuncta poetica figmenta condemnat, isti autem poetis adimunt saltem in homines maledicendi licentiam; ille poetas ab urbis ipsius habitatione, isti saltem actores poeticarum fabularum remouent a societate ciuitatis; et si contra deos ludorum scaenicorum expeditores aliquid auderent, forte undique remouerent. Nequaquam igitur leges ad instituendos bonos aut corrigendos malos mores a dis suis possent
Abbreviated transcription (Latin):
probrosa in deos conuicia iaculantes.
cur noneo scaenici habeantur in honestr
quaratione rectũ est ua poticorũ sigmen¬
torũ edignominiosorũ deorum in fament᷑
actores. honorentur auctores : anforte
graeco platoni potius palmadanda est .
qui cũ ratione formaret qualis esse ciuitas.
debeat. tãquã aduersarios ciuitatis poetas
censuit urbepellendos: Iste uero et deorũ
iniurias indigne tulit : et fucari corrumpiq
figmentis animos ciuium noluit: Confer
nunc platonis humanitatẽ aciuib decipi¬
endis poetas urbe pellentẽ : cũ deorum
diuinitate honori suo ludos scaenicos
expetente: illene talia uel scriberentur:
ẽt siñꝑsuasit disputando: tam̃ suasit leuititi
lasciuaeq graecorũ Isti ut talia eliam
agerentur. iubendo extorserunt: graui¬
tati et modestiȩ romanorũ: Nec tantum
haec agiuoluerunt: sed sibi dedicari: sibi
sacrari sibi sollemnit̃ exhiberi: cuitandẽ
honestids diuinos honores decerneret

Expanded text:
probrosa in deos conuicia iaculantes probrosa in deos conuicia iaculantes quur non ut scaenici habeantur inhonesti. Qua ratione rectum est, ut poeticorum figmentorum et ignominiosorum deorum infamentur actores, honorentur auctores? An forte Graeco qui cum ratione formaret qualis esse ciuitas debeat, tamquam aduersarios ciucensuit urbe pellendos? Iste uero et deorum iniurias indigne tulit et fucari corrumpique figmentis animos ciuium noluit. Confer nunc Platonis humanitatem a ciuibus decipiendis poetas urbe pellentem cum deorum diuinitate honori suo ludos scaenicos expetente. Ille, ne talia uel scriberentur, etsi non persuasit disputando, tamen suasit leuitati lasciuiaeque Graecorum; isti, ut talia etiam agerentur, iubendo extorserunt grauitati et modestiae Romanorum. Nec tantum haec agi uoluerunt, sed sibi dicari, sibi sacrari, sibi sollemniter exhiberi. Cui tandem honestius diuinos honores decerneret
Abbreviated transcription (Latin):
pelluntur: etludi scaenici deorũ honorib
ad miscentur: Illasthcatricas artes diuuireꝰ
terentius romana non nouerat. Quaesi adoblecta¬
mentũ uoluptatis humanȩ querentur uitio
morn in reperent humanorũ dii eas sibi
exhiberi petiuer̃: Quomodo ergo abicitur
ꝯcaenicus ꝑ quẽ colitur dẽ ÷ ẽrtheatrico
illius turpitudinis quafrome aetor si ado rat᷑
ex actor  In hac controuerna graeci romaniq:
concertent. Graeciputant recte se hono¬
Erare homines scaenicos cũ colant ludorum
scaenicoruflagitatores deos H Romani uero
hominib: scaenicis. neoplebe iam tribũ: quan¬
tominus senatoriã curiã dehonestari sinunt
inhiac disceriatione huiuscemodi ranocina¬
tiõ summã sum mã questionis ab soluit.
Proponunt grȩci sidiitales colendis. profec¬
to etiã tales homines honorandi: assumunt
romani Sednullomodo tales homines
honorandi sunt concludunt xp̃iani nullo
modo igitur dii tales colendisunt. Deinde¬

Expanded text:
pelluntur, et ludi scaenici deorum honoribus pelluntur, et ludi scaenici deorum honoribus admiscentur? Illas theatricas artes diu uirtus Romana non nouerat, quae si ad oblectamentum uoluptatis humanae quaererentur, uitio morum inreperent humanorum. Di eas sibi exhiberi petierunt: quo modo ergo abicitur scaenicus, per quem colitur Deus? et theatricae illius turpitudinis qua fronte notatur actor, si adoratur exactor? In hac controuersia Graeci Romanique concertent. Graeci putant recte se honorare homines scaenicos, quia colunt ludorum scaenicorum flagitatores deos; Romani uero hominibus scaenicis nec plebeiam tribum, quanto minus senatoriam curiam dehonestari sinunt. In hac disceptatione huiusce modi ratiocinatio summam quaestionis absoluit. Proponunt Graeci: Si di tales colendi sunt, profecto etiam tales homines honorandi. Adsumunt Romani: Sed nullo modo tales homines honorandi sunt. Concludunt Christiani: Nullo modo igitur di tales colendi sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
nores : sua celebrari crimina poposcerunt:
Itẽq romani quã uis iam superstitione
noxia premerentur utillos deoscolerent
quos uidebant sibi uoluisse scaenicas turpi¬
tudines consetrari : suae tamen dignitatis
memores acpudoris auctores talĩ fabularũ
nequaquã honora uer̃ more grecorũ: sed sic̃
apud ciceronẽ idẽ scipio loquit᷑ cũpate ludi¬
cramiscaenamq totã probro ducerent: geñ
id hominũ ñ modo honore ciuiũ reliquorũ
carere : sed eniã tribu moueri notatione
censoria uoluer̃. P̃clarasane egromanis
laudib: adnumeranda prudentia sed uellẽ
seipsa sequeret᷑: seimitaret̃ ecce enĩ recte :
quis quis ciuiũ romanorũ eẽ scaenicus
elegisset : non ei nullus ad honorẽ clabat᷑ locus
uerũ etiã censoris nota tribũ tenere
propriaminime sinebatur: Ganimum
ciuitatis. laudis auidũ germaneq romanũ:
Sedrespondeatur mihii. qua consentanea
ratione homines scaenici: ab omni honore

Expanded text:
nores sua celebrari crimina poposcerunt? nores sua celebrari crimina poposcerunt? Itemque Romani, quamuis iam superstitione noxia premerentur, ut illos deos colerent, quos uidebant sibi uoluisse scaenicas turpitudines consecrari, suae tamen dignitatis memores ac pudoris actores talium fabularum nequaquam honorauerunt more Graecorum, sed, sicut aput Ciceronem idem Scipio loquitur, \'cum artem ludicram scaenamque totam in probro ducerent, genus id hominum non modo honore ciuium reliquorum carere, sed etiam tribu moueri notatione censoria uoluerunt.\' Praeclara sane et Romanis laudibus adnumeranda prudentia; sed uellem se ipsa sequeretur, se imitaretur. Ecce enim recte, quisquis ciuium Romanorum esse scaenicus elegisset, non solum ei nullus ad honorem dabatur locus, uerum etiam censoris nota tribum tenere propriam minime sinebatur.s o animum ciuitatis laudis auidum germaneque Romanum! Sed respondeatur mihi: qua consentanea ratione homines scaenici ab omni honore
Abbreviated transcription (Latin):
poetȩ etiam lege ꝓhiberent ur: etm deo
tuos securi tanta conuitia nullo senatorł
nullo censore : nullo principe: nullo pon¬
tisice prohibente iacularentur:
Indignũ uide licet fuit: ut plautus aut
neuius. publio et gneo scipioni: aut cȩcilius
marco catoni malediceret : et dignũ fuit
ut terentius uester. flagitio iouis optimĩ¬
maximi ad alescentiũ ne quitiã concita¬
siui ueret: quo modonos ista inpunita
eẽ nollemus : quae ipsidui sacra eẽ uolu¬
erunt: cumludos scaenicos ubi talia
celebrantur : dictitantur : actitantur :
et romanis molibus inuexerunt:
etsuis honorib dicari ex hiberiq iusserunte
curnonergo hinc magis ipsi intellecti sunt
nonẽe dĩ ueri : nec omnino digni : quib: diuinos
honores deferret illa res publica: Quos enĩ
coliminme deceret oninime qua eoporte¬
ret sil udos expeterent agendos conuitiis
romanorum: Quomodo quaeso colendi
putati sunt : quomodo ñdetestandi sp̃s intel¬
lecti: quetipiditate fallendi intersuos ho¬

Expanded text:
poetae etiam lege prohiberentur, et in deos tuos securi tanta conuicia nullo senatore nullo censore, nullo principe nullo pontifice prohibente iacularentur? Indignum uidelicet fuit, ut Plautus aut NaeuMarco Catoni male diut Terentius uester flagitio Iouis optimmaximi adulescentium nequitiam concitasi uiueret: Quo modo nos ista inpunita esse nollemus, quae ipsi di sacra esse uoluerunt, cum ludos scaenicos, ubi talia celebrantur dictitantur actitantur, et Romanis moribus inuexerunt et suis honoribus dicari exhiberique iusserunt? Quur non ergo hinc magis ipsi intellecti sunt non esse di ueri nec omnino digni, quibus diuinos honores deferret illa res publica? Quos enim coli minime deceret minimeque oporteret, si ludos expeterent agendos conuiciis Romanorum, quo modo quaeso colendi putati sunt, quo modo non detestandi spiritus intellecti, qui cupiditate fallendi inter suos ho
Abbreviated transcription (Latin):
ristoteles quintũ corpꝰ eã dix̃ ẽe. & plato nullũ:
Si quintũ esset . certe superius esset ceteris.
Cũ uero nullũ ẽ multo magis superat omnia
interreno ergo quid facit corpore : In hacmole
quidagit. subtilior omnib:: In hoc pondere
tis natur& meritũ ñ poter it efficitut corp̃ eĩ leuet᷑
in caelum: &cũ ualeat hunc natura icorporũ
terrenorũ deprimere animas de orsũ aliquando
& anima eleuare sursum terrena corpora non
ualebunt: ⁊ amsi adeorũ miracula ueniamus
quae facta adiissius opponunt marteribnr̃is
ñne ctiã ipsa ꝓ nob̵ facere : et nob repperientur
omnino proscere: Nam intermagna miracula
deorũ suorũ ꝑfecto magnũ illudẽ. quod uarro
comemorat: Vestalẽ uirginẽ cũperiditaret᷑
falsa suspicione destpro: cribrum implesse

Expanded text:
ristoteles quintum corpus eam dixit esse et Plato nullum. ristoteles quintum corpus eam dixit esse et Plato nullum. Si quintum esset, certe superius esset ceteris; cum uero nullum est, multo magis superat omnia. In terreno ergo quid facit corpore? In hac mole quid agit subtilior omnibus? In hoc pondere tis naturae meritum non poterit effici, ut corpus eius leuetur in caelum, et cum ualeat nunc natura corporum terrenorum deprimere animas deorsum, aliquando et animae leuare sursum • terrena corpora non ualebunt? Iam si ad eorum miracula ueniamus, quae facta a dis suis obponunt martyribus nostris, nonne etiam ipsa pro nobis facere et nobis reperientur omnino proficere? Nam inter magna miracula deorum suorum profecto magnum illud est, quod Varro commemorat, Vestalem uirginem, cum periclitaretur falsa suspicione de stupro, cribrum inplesse
Abbreviated transcription (Latin):
Curergoñ saltẽ desecundo idẽ deaquis: seddee
lem̃to t̃tio terrenũ animal carpit hanc uitã :
elem̃to uiuere si cogat᷑ continuo suffocat᷑. & ut
uiuat uiuit in t̃tio : Anerat hic ordo elem̃torũ:
uel potius ñ innatura rerã: sedinistorũ argu¬
mentationib: deficit : Omitto dicere. qđ iã int̃tio
decimo libro dixi : quã multa grauia terrena sint
corpora sicut plumbũ et formã tam̃ ab artisice
accipiant : quanata reualeant suꝑ aquam:
It ut accipiat qualitatẽ corp̃humanũ quaferri
incȩlũ et eẽ possit incęlo. omnipotenti artifici
contra drꝰ lam uero contraillud quodiã dixi
superius etiã istũ considerantes atq tractantes
elementorũ ordinẽ quo confundunt ñ inueniunt
omnino quod dicant: Sicẽ enĩ hinc sursũ uersus.
terraprima : aqua secunda : tertiusaer : quartũ
caelũ ut suꝑ om̃a sit animȩ natura: Nam eta¬

Expanded text:
Quur ergo non saltem de secundo. id est de aquis, sed de Quur ergo non saltem de secundo. id est de aquis, sed de elemento tertio terrenum animal carpit hanc uitam? rram est, elemento uiuere si cogatur, continuo suffocatur et ut uiuat uiuit in tertio? An errat hic ordo elementorum, uel potius non in natura rerum, sed in istorum argumentationibus deficit? Omitto dicere, quod iam in tertio decimo libro dixi, quam multa grauia terrena sint corpora, sicut plumbum, et formam tamen ab artifice accipiant. qua natare ualeant super aquam; et ut accipiat qualitatem corpus humanum, qua ferri in caelum et esse possit in caelo. omnipotenti artifici contradicitur?. Iam uero contra illud, quod dixi superius, etiam istum considerantes adque tractantes elementorum ordinem, quo confidunt, non inueniunt omnino quod dicant. Sic est enim hinc sursum uersus terra prima, aqua secunda, tertius aer, quartum caelum, ut super omnia sit animae natura. Nam et A
Abbreviated transcription (Latin):
didicer mundiduo corpora: maximaatq postre¬
ma duob mediis aere scilicet etaqua ẽẽ copu¬
lata atq coniuncta. Aoꝑhoc inquiunt qm̃ terra
abhinc sursũ uersusẽ prima secunda aqua suꝑ
terrã Tertius aersuꝑ aquã quartũ suꝑ aerecȩlũ:
Non potẽ ẽẽ terrenũ corpus in cȩlo: Momentis
enĩ ꝓpriis. ut ordinẽ suum teneant. singula ele¬
m̃ta liberantur. Ecce qualib argum̃tis omnipo¬
tentiae dihumana contra dicit insirmitas. quam
possidet uanitas: Qui dergo faciunt in aere ter¬
rena tot corpora cũ a terra sit aetertius : Nisi
forte ꝗꝓ plumarũ et pennar ũleuitatẽ donauit.
auiũ terrenis corporib: ut portent̃ in aere inmor¬
talib factis corporib: hominũ n poterit donareuir¬
tutẽ quaetiã in summo caelo ualeant habitare :
animalia quoq: ipsa terrena quae uola reñ poss̃ :
in qb ebomines s̃ sic subaqua pisces quae sunt a qua¬
rũ animalia : Ita sub terra uiuere debuerunt:

Expanded text:
didicerunt mundi duo corpora maxima adque postredidicerunt mundi duo corpora maxima adque postrema duobus mediis, aere scilicet et aqua, esse copulata adque coniuncta. Ac per hoc, inquiunt, quoniam terra abhinc sursum uersus est prima, secunda aqua super terram, tertius aer super aquam, quartum super aera caelum, non potest esse terrenum corpus in caelo; momentis enim propriis, ut ordinem suum teneant, singula elementa librantur. Ecce qualibus argumentis omnipotentiae Dei humana contradicit infirmitas, quam possidet uanitas. Quid ergo faciunt in aere terrena tot corpora, cum a terra sit aer tertius? Nisi forte, qui per plumarum et pennarum leuitatem donauit auium terrenis corporibus, ut portentur in aere, inmortalibus factis corporibus hominum non poterit donare uirtutem, qua etiam in summo caelo ualeant habitare. Animalia quoque ipsa terrena, quae uolare non possunt, in quibus et homines sunt, sicut sub aqua pisces, quae sunt aquarum animalia, ita sub terra uiuere debuerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ homines d ꝗmundũ in eĩ confessione uicer̃ suo
loco et ordine nominant̃ : nontam̃ a sacerdote :¬
ꝗ sacrificat inuocant̃ . Deo quippe ñipsis sacrificat.
quãuis in memoria sacrificet eorũ: ꝗađi sacerdos
credendũ ẽ miracula facientib: eis nequi seipsos
uolunt haberi deos abhisꝗb ea faciunt: aneis quiut
faciunt ẽis nequi sacra sua etiã crimina sua ẽẽ uolu¬
enunt aneis ꝗnec laudessuas uolunt ẽẽ sacrasua :
sed totũ qđ ueracit̃ laudant̃ ad eĩ głam ꝓsicore
in quo laudant : in dño quippe laudant᷑ animȩ
eorũ: Credam̃ ergo eisetuera dicentib & mira faci¬
entib: Dicendo enĩ uera passis. ut possent facere.
etinmortalitatẽ resurrectionis insua carne primus
ostendit : Quã nob̵ ad futurã uel in principio noui
sacculi uel in huius fine ꝓmisit: Contra qđ magnũ
argumentantur : Qm̃ scilicet magistro platone

Expanded text:
sicut homines Dei, qui mundum in eius confessione uicerunt, suo sicut homines Dei, qui mundum in eius confessione uicerunt, suo loco et ordine nominantur, non tamen a sacerdote, qui sacrificat, inuocantur. Deo quippe, non ipsis sacrificat, quamuis in memoria sacrificet eorum, quia Dei sacercredendum est miracula facientibus? Eisne qui se ipsos uolunt haberi deos ab his quibus ea faciunt, an eis qui, ufaciunt? Eisne qui sacra sua etiam crimina sua esse uoluerunt, an eis qui nec laudes suas uolunt esse sacra sua, sed totum, quod ueraciter laudantur, ad eius gloriam proficere in quo laudantur? in Domino quippe laudantur animae eorum. Credamus ergo eis et uera dicentibus et mira facientibus. Dicendo enim uera passi sunt, ut possint facere et inmortalitatem resurrectionis in sua carne primus ostendit, quam nobis adfuturam uel in principio noui saeculi uel in huius fine promisit. CAPUT lementorum argumentantur; quoniam scilicet magistro Platone
Abbreviated transcription (Latin):
cent etiã se haberedeos ex hominib: mortuis sic̃ her¬
culẽ sicut romulũ sicut alios multos quos indeorũ
inumerũ receptosopinant᷑ : Sed nob̵ martrres ñ sunt
indiiꝗa unũ eundẽq: dm̃ & nr̃m scimus et martrrũ:
Nec tam̃ miraculis quae ꝑ memorias nr̃ orũ martrrũ
siunt ullomodos comparanda mira cula quae facta
ꝑtẽpla ꝑhibent̃ illorũ: Verũ si quasimilia uidentur:
biȩ: quo eorũ di ẽẽ uoluerunt : faciuuntaũt ista mar¬
tyres tel potius dr̃ aut cooperantib aut orantibus
eis ut fides illa ꝓficiat : qua eos ñ deos nroreẽ : sedunũ
dđm nobis cũ habere credam̃: Deniq illitalib: dissuis:
et tẽpla aedificauerunt eistatuer̃ aras. et sacerdo¬
tes institur̃ & sacrificia fecer̃: Nos aut̃ mart rribus
nr̃is ñtepla sicurdiis : sed memorias sic̃ hominib: mor
ibi erigimꝰ altaria inquib. sacrisicemꝰ martrribus:
sedunido et marerrũ et nr̃o: ad quod sa crisiciũ

Expanded text:
cent etiam se habere deos ex hominibus mortuis, sicut Hercent etiam se habere deos ex hominibus mortuis, sicut Herculem, sicut Romulum, sicut alios multos, quos in deorum numerum receptos opinantur? Sed nobis martyres non sunt di, quia unum eundemque Deum et nostrum scimus et martyrum. Nec tamen miraculis, quae per memorias nostrorum martyrum fiunt, ullo modo sunt conparanda miracula, quae facta per templa perhibentur illorum. Verum si qua similia uidentur, erbiae, quo eorum di esse uoluerunt; faciunt autem ista martyres uel potius Deus aut cooperantibus aut orantibus eis, ut fides illa proficiat, qua eos non deos nostros esse, sed unum Deum nobiscum habere credamus. Denique illi talibus dis suis et templa aedificauerunt et statuerunt aras, et sacerdotes instituerunt et sacrificia fecerunt; nos autem martyribus nostris non templa sicut dis, sed memorias sicut hominibus mortibi erigimus altaria, in quibus sacrificemus martyribus, sed uni Deo et martyrum et nostro; ad quod sacrificium
Abbreviated transcription (Latin):
in aet̃nũ resurrectio uł ñ p̃uenit in xp̃o: uel ñ
uentura ẽ sic̃ p̃nuntiat᷑ axp̃o uel si c̃ ꝓnuntiataẽ
tanta possunt qui proeaside quahaec resurrectio
p̃dicat᷑ occisus̃ : Siue enĩ dr̃ ipse ꝑsei psũmiro mado
quores tẽporales operat̃ aeternus siue ꝑsuosminis¬
ti osista faciat : et eadẽ ipsa quae ꝑministrosfacit
mines adhuc in corpore constitutos si ue om̃a ista ꝑ ange¬
los quib: in uisibilit̃. Incorporalit̃. inmurabiliter
imperat operet̃ : ut quae ꝑmarty resfieridicuntur.¬
eis orantib: tantũ etimperantib: ñ etiã operantib fiant
siue alia istis: alia illis modis ꝗnullo modo conp̃hendi
amortalib possunt : ei tam̃ ad testant̃ haec sideũnqua
carnis in ȩt̃nũ resurrectio p̃dicat᷑ hic forte dicturi sunt:¬
etiã deossuos aliquamira fecissebene si iam incipiunt
deos suos nr̃is mortius hominib: comparare : Adi¬

Expanded text:
in aeternum resurrectio uel non praeuenit in Christo uel non in aeternum resurrectio uel non praeuenit in Christo uel non uentura est, tanta possunt, qui pro ea fide, qua haec resurrectio praedicatur, occisi sunt? Siue enim Deus ipse per se ipsum miro modo, quo res temporales operatur aeternus, siue per suos ministros ista faciat; et eadem ipsa, quae per ministros facit, ut per homines adhuc in corpore constitutos, siue omnia ista per angelos, quibus inuisibiliter, incorporaliter, inmutabiliter imperat, operetur, ut, quae per martyres fieri dicuntur,eis orantibus tantum et inpetrantibus, non etiam operantibus fiant; siue alia istis, alia illis modis, qui nullo modo conprehendi a mortalibus possunt: ei tamen adtestantur haec fidei, in qua carnis in aeternum resurrectio praedicatetiam deos suos aliqua mira fecisse. Bene, si iam incipiunt deos suos nostris mortuis hominibus conparare. An di