comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
s dixit. cã presens ad mictẽ in¬
det̾ humamorẽ int̾pretatiocm.
ut cadum taxat cristimemus
nepotemunticaeẽ uoluisse que
induxit. Nom̃ ẜui quẽ liberu
eẽ uissat induricantoninus
rescripsit. liberum nichilomi
plo scrip̃tis unius cestam̃ti uo¬
Luntatemeodẽ tempoẽ dñs so¬
uempnter ꝯ plerit siquas dã
tabulas inyublico deposicas o¬
abstulit. itq delemt quenrte
gesta sintꝰ p̃serũ cimercctis tab¬
ulis quas non abstulit res ges¬
ta declaretit non ꝯstituereñtũ
stitus moreretur. mnadit tabi¬
ab intestato uenire desiderant
scriptis ad nocabitur. Hrilitas.
De hr̃dib instituenlis. R.

Expanded text:
set, dixit: 'Causa praesens admittere uidetur humaniorem interpretationem, ut ea dumtaxat existimemus Nepotem irrita esse uoluisse, quae induxit'. Nomen serui, quem liberum esse iusserat, induxit. Antoninus rescripsit liberum eum nihilo minplo scriptis unius testamenti uoluntatem eodem tempore dominus sollemniter compleuit. si quasdam tabulas in publico depositas abstulit atque deleuit, quae iure gesta sunt, praesertim cum ex ceteris tabulis quas non abstulit res gesta declaretur, non constituentur status moreretur, incidit tabuab intestato uenire desiderant, scriptis auocabitur hereditas. DE HEREDIBUS INSTITUENDIS
Abbreviated transcription (Latin):
noluisse testamtum xalere ꝗ.
noia hrdum induxit᷑. cornelinꝰ
p̾scianus.ad uocatus genosimi
xit. calphurnius longinus ad¬
uocatus fisci dix̃ nonpõt illud
testamaitũ ualẽ ꝙ hrde nõ habet
prissanus dixit. inꝗnumisit
quosdã.⁊ legata cłrit. ãtomnu¬

Expanded text:
oluisse testamentum ualere, qui nomina heredum induxit?' Cornelius Priscianus aduocatus Leonis xit'. Calpurnius Longinus aduocatus fisci dixit: 'Non potest ullum testamentum ualere, quod heredem non habet'. Priscianus dixit: 'Manumisit quosdam et legata dedit'. Anton
Abbreviated transcription (Latin):
titio dant. S silibta̾s cãm peciũ¬
am ꝓmitaãt libtͣuͣs ageti pa toi¬
aut lutio titio omimoadiectio
titii ualet
Siquis ha̾c lege emptus sit
diui marchi ꝑueĩt ad lib̾tatem
ope ei iꝑoite nullum effectui
hebunt. S nec iscui boa.ad dica¬

Expanded text:
Titio dantur. sed si libertatis causa pecuniam promittat libertus egenti patrono aut Titio, omnimodo adiectio Titii ualetSi quis hac lege emptus sit, diui Marci peruenerit ad libertatem, operae ei impositae nullum effectum habebunt. Sed nec cui bona addi
Abbreviated transcription (Latin):
sunt s offitiales quidem futuẽ
nec cuiquã alu debs possunt quã
patrono cum ꝓprictas earum. ⁊
edentis ꝑsoã ⁊ in eius ciuedunt᷑
ꝯsistat. ¶ Fabriles aũt aliene. cĩ
gñissunt ut aquocũq solui p̾¬

Expanded text:
sunt. Sed officiales quidem futurae nec cuiquam alii deberi possunt quam patrono, cum proprietas e‹a›rum et in edentis persona et in eius cui eduntur constitit: fabriles autem aliaeue eius generis sunt, ut a quocumque
Abbreviated transcription (Latin):
pecimnie pratione ꝯsistunt ad
borde extrancum ¶ Offitiales c¬
uirantõ. ⁊ celsus iubentius ob¬
ut obligetut ut siue stati sic
post̃ tͥx iutauit obligatut.
Iutare. aut debi opasdomum
minus se prãtuni oꝑus quale¬
fcũ scũq que mo ꝑbe iure licĩto
inponuntur ¶Rescnptum ẽ
adiuo agriano ⁊ de incepscessaẽ
oparũ p̃secutionem adusus cũ
cũs ẽ sdabitur et noñpube cum
t̃clum ⁊ quamdmi ⁊ inpubes
ẽ¶Dam huius quoq ẽ mim.¬
sterium ẽ si forte uł librãtius
uł numiculator ł calculator sit.
uł ystrio uł alterius uolũptatis
artifex¶ Si liberi patro ex incqͣli

Expanded text:
pecuniae, praestatione consistunt, ad heredem transeunt, officiales iurando. et Celsus Iuuentius obut obligetur: et siue statim siue post tempus iurauerit, obligatur. Iurare autem debet operas donum munus se praestaturum, operas qualescumque, quae modo probe iure licito inponuntur. Rescriptum est a diuo Hadriano et deinceps cessare operarum persecutionem aduersus eum, us est. Da bitur et in impuberem, cum terdum et quamdiu impubes est: nam huius quoque est ministerium, si forte uel librarius uel nomenculator uel calculator sit uel histrio uel alterius uoluptatis artifex. Si liberi patroni ex inaequ
Abbreviated transcription (Latin):
2p. Hoccdictum ptor poĩt
coaitante ꝑsecutionis lib¬
enim tem istam libtatis
ca impoitoꝵ prationẽ ult
excccuisse ut pm̃et ad que
borȩtitet libtinas psonas
inuto igitur p̾tor pollioet¬

Expanded text:
. Hoc edictum praetor proponit coartandae persecutionis libenim rem istam libertatis causa impositorum praestationem ultra excreuisse, ut premeret atque oneraret libertinas personas. Initio igitu
Abbreviated transcription (Latin):
no cõbordes uroris sue restituert.
sicum ẽ. cum heros ⁊ stichus ẜui
inliem inte testatoris in umbri¬
a nr piceno actum ami nistrauit.
suicañt dame quem testator uni
manumieat. fili naturales utrr̃
cidemdime adub codicilli ab ħr¬
dib prandi sint. annõ adsciam
lem ꝑi ctitis intiñtu ꝑtinẽ.
Eelicissimo ⁊ felicissime quib
lbtitcmdedẽtit. fundum gargi¬

Expanded text:
coheredes uxori suae restituerentsitum est, cum Eros et Stichus serui in diem uitae testatoris in Umbria in Piceno actum administrauerint, sint autem Damae, quem testator uiuus manumiserat, filii naturales, utrum eidem Damae ex uerbis codicilli ab heredibus praestandi sint, an uero ad Seiam lem pietatis intuitu pertinere. Felicissimo et Felicissimae, quibus libertatem dederat, fundum Gargi
Abbreviated transcription (Latin):
cẽ honeratum. codicillis ꝯfimu¬
tis itacauit. oiboañt lib̃tis meis.
⁊ quos uinus ⁊ quos hiscodici¬
ił manumisi uł postea manu¬
miscõ ꝯtubnales suas. Itẽ filioᷤᷤ
filias. lego nisiquos quas ueadux¬
or̃e meam testo ꝑtinere tiolui uł.¬

Expanded text:
e oneratum. Codicillis confirmatis ita cavit: "omnibus autem libertis meis et quos vivus et quos his codicillis manumissi vel postea manumisero, contubernales suas, item filios filias lego, nisi si quos quasve ad uxorem meam testamento pertinere volui v
Abbreviated transcription (Latin):
h. Ixorem ⁊ filium cõe brdes
pc̃to ate driã uxor. necerfumto titi¬
ano ꝑtemtribi uenditicos cum
scias me unũ samemptioe cius
fundi fecisse. Sz bñficio cͦffectioĩs
⁊ pictatis quamtibi debui. candẽ
emptioẽ cum numinis meis cõ¬
passem tecum comunicasse q̃ si¬
tumẽ ancum fundũ insolidu

Expanded text:
s "peto a te, domina uxor, ne ex fundo Titiano partem tibi vindices, cum scias me universam emptionem eius fundi fecisse, sed beneficio affectionis et pietatis, quam tibi debui, eandem emptionem, cum nummis meis comparassem, tecum communicasse": quaesitum est, an eum fundum in solidum
Abbreviated transcription (Latin):
toris noluntate idfit. S cxmag¬
istratĩa anccoritate ¶Ite qncĩ
pot si tundus anctore petitus
sit pupillans nec restituaturan
litis extimatio oblata alienatioẽ
pareat ⁊ magis c̃ ut parcat. heci
enm alicnatio nonsponte tu¬
tor fit ¶Idemqr ent licenclum
⁊ si fundũs petitus sit quipup¬
illi fuit ⁊ contra pupillum pro
nuntiatum tutoresq restituet̃.
nam ⁊ hic ualebit alienatio pp¬
ter iti uidicate arictoritatem.

Expanded text:
toris uoluntate id fit, sed ex magistratuum auctoritate.Item quaeri potest, si fundus a tutore petitus sit pupillaris nec restituatur, an litis aestimatio oblata alienationem pariat, et magis est, ut pariat: haec enim alienatio non sponte tutorum fit.Idemque erit dicendum et si fundus petitus sit, qui pupilli fuinuntiatum tutoresque restituerunt: nam et hic valebit alienatio propter rei iudicatae auctoritatem.
Abbreviated transcription (Latin):
nifestup ẽ restauran debe. S
i. sippriẽtate hat pupillus nõ põt
nsum fractum uł usum alicaic
q̃uis oratio nichil deusu fructi
loquat. Similitudodici potest.
nec ẜuitutẽ in pomp̃se fundo
pupillił. adolescentis nec ẜuitu

Expanded text:
staurari debere. sed si proprietatem habeat pupillus, non potest usum fructum uel usum alienare, quamuis oratio nihil de usu fructu loquatur. simili modo dici potest nec seruitutem imponi posse fundo pupilli uel adulescentis nec seruit
Abbreviated transcription (Latin):
singlos cena legata sunt ⁊ iu¬
tanti lice cxtimare debeat quãti
uiuenĩe idlegatũ. põt min cet¬
to posito quam dui uiuitunis
sit titius mo ituo at titio nõ
aluid specta. ncebeat. q̃ quẽd

Expanded text:
singulos dena legata sunt et iutanti litem aestimare debeat, quanti uenire id legatum potest, in incerto posito, quamdiu uicturus sit Titius: mortuo autem Titio non aliud spectari debet, quam quid
Abbreviated transcription (Latin):
Ar̃c. Pat̾ filium cxquo tres ha¬
bebat nepotes hrde̾ instituit fid̾¬
q cius ꝯmisit ne fundum alicã¬
ret ⁊ ut in familia eu telinq̃ret
filius decedes. cres fllios scripsit.
Urdes querendũ ẽ an oĩo quasi
c̾ditores unusquisq interce se
legis falci. auqd᷑ possit deducẽ
qr in potati᷑ sua huit pit̾ auex
his potius relinquent S hic cõ¬
ne nemo infalcidie tõne quicqͣ
deducẽt ꝙ uidendume̾ nedure
ostituatiit. Utio enim in here
alicno hũit fundũ necessitate

Expanded text:
rum.Pater filium, ex quo tres habebat nepotes, heredem instituit fideique eius commisit, ne fundum alienaret et ut in familia eum relinqueret: filius decedens tres filios scribsit heredes. quaerendum est, an omnino quasi creditores unusquisque in ratione legis Falcidiae aliquid possit deducere, quia in potestate sua habuit pater, cui ex his potius relinqueret. sed hac ratione nemo in Falcidiae ratione quicquam deducet. quod uidendum, ne dure constituatur: utique enim in alieno aere habuit fundum, nec
Abbreviated transcription (Latin):
t ncͣceteroꝵ legata minuant᷑.
qĩ ĩnutile fuu̾tt anexaccident
postra incum casũ pucĩss leg̾a¬
cuzudactio ei denegafetur.
Arcelł. Exasse patronũ ħrdem
instituit lib̾tui cum .cc. anreo
in bonis haberet ⁊ legauit filio

Expanded text:
 nec ceterorum legata minuant. 5quasi inutile fuerit an ex accidenti postea in eum casum peruenisset legatum, ut actio eius denegaretur.rum.Ex asse patronum heredem instituit libertus, cum ducentos aureos in bonis haberet, et legauit filio
Abbreviated transcription (Latin):
sequẽs iegatũcetinguatur uc¬
luti si fundus ⁊ ad cu uia lega¬
ta sit ꝑalium fuñdũ ¶Ham
sipars fundi temansẽtit̃ hrd¬
tate non põt ꝓcedẽ melegatũ¬

Expanded text:
sequens legatum exstinguatur, veluti si fundus et ad eum via legata sit per alium fundum: nam si pars fundi remanserit in hereditate, non potest procedere via
Abbreviated transcription (Latin):
dicatut. ꝙ deductis onerbad
alique puem̃t ⁊ gñaliter aut
põt diciitadeium que nop̃se
cogiadite ⁊ restitiiẽ brditates si
dere uł si qnͣtitateꝰ firĩt rogatus.
Ceteꝵ siceumisicate sensisse ce¬

Expanded text:
dicatur quod deductis oneribus ad aliquem peruenit. Et generaliter autem potest dici ita demum quem non posse cogi adire et restituere hereditatem, si de re uel quantitate fuerit rogatus: ceterum si
Abbreviated transcription (Latin):
ut brditas sua crparce diicdia
re stitueretur alicui post quqr ie¬
nium ⁊ scripti suspectam sibi
Hrdes alterum ue. cogi adire br¬
ano restituta hrditate. ¶Meti¬
anus scribit. cũm quis exfidei
cum retenturum adusus. fice
b uł plib rogatus ẽ restitriere
brditatem cõgente aliqno aai¬
te poffit ⁊ in ẜorum qui ione
desiceranint portionib. falci¬
die bnso uti sine ip̃i quoꝵ del¬
derent sibi restitui sie alu in
iure utimur ut cotum transe¬
euat ad cum qm coegit ꝯscques¬
eĩt dice̾ quatte ictemtionemi
amisissime eum qui ceact᷑. ẽ ꝙ
insondum act̾oc̃s trinseunt
int cet̾idesiccãre sibi restitim h¬
ditatem dicenonm ẽ faladia
cum uti posseugitur mecinus
ait muitum mter ẽ utum coti
restitiu brditate sibifidełꝰ den

Expanded text:
ut hereditas sua ex parte dimidia restitueretur alicui post quinquennium, et scripti sus‹pec›tam sibi heredes alterumue cogi adire herano restituta hereditate. Maecianus scribit: cum quis ex fideieum retenturum adversus fidebus vel pluribus rogatus est restituere hereditatem, cogente aliquo adire possit et in horum, qui id non desiderauerunt, portionibus Falcidiae beneficio uti, siue ipsi quoque desiderent sibi restitui siue alius in hoc iure utimur, ut totum transeat ad eum qui coegiterit dicere quartae retentionem amisisse eum qui coactus est, quia in solidum actiones transierint eperint ceteri desiderare sibi restitui hereditatem, dicendum Falcidia eum uti posse. recte igitur Maecianus ait multum interesse, utrum totam res
Abbreviated transcription (Latin):
ex ħrelitate sua s secutuse̾ at
micto ut hrditatem titri resti¬
tuas cumee̾t is qui iogatus ẽ
a tiobrs institut᷑us¶ Dont
aut si b̾rde quem scripẜo. ꝓpocõ
rogare ut hrde faciat. aliq̃nem
nẽtum ⁊ silegcatum illi ul ad
aliud reliqueto. namactenus
etunt obligati q̃tenins. ad cos
puenit ¶ Si quid eauĩt pctoᷤ
aut illi lib̾tate ascribas adm¬
ictenda sũit. namcum inur¬
dum institutioẽ .sc. censuit
utiłe deceteris quoq ide eriti
accipiendũir ¶Iquis rogarus
fuit ut si sine liberis decesseĩt
restituat yrdicate. pap.ł. xiii.ͦ

Expanded text:
ex hereditate sua consecutus est mitto, ut hereditatem Titii restituas', cum esset is qui rogatus est a Titio heres institutus. Non tantum autem si heredem quem scripsero, potero rogare, ut heredem faciat aliquem, uerum etiam si legatum illi uel quid aliud rel‹i›quero: nam hactenus erunt obligati, quatenus qui‹d› ad eos peruenit. Si quis cauerit 'peto elinquas' aut 'illi libertatem adscrib‹a›s', admittenda sunt: nam cum in heredum institutione senatus censuit utile, de ceteris quoque idem erit accipiendum. Si quis rogatus fuerit, ut, si sine liberis decesserit, resti
Abbreviated transcription (Latin):
enũ ul legatum declucit. ⁊ cũ ꝯue¬
nit᷑ acditorib uł legatatus resti¬
tuta sibi extrebelliano brditatem
debe aut deductioẽ euin non ꝑatiab
h̾rde aut cauere illi lorte cefẽsu.
in eum aduisns legatatios cetos.¬
qr. ¶ Siquisb̾rs insticutus. roga
fuĩt hrditatẽ ntotam s parte rẽ

Expanded text:
enum uel legatum deducit et cum conuenitur a creditoribus et legatariis, restituta sibi ex Trebelliano hereditate debere aut deductionem eum non pati ab herede aut cauere illi heredem defensum iri eum aduersus legatarios ceterosque. Si quis heres institutus rogatus fuerit hereditate
Abbreviated transcription (Latin):
debitum incebitur id ꝙ desite¬
tatu¶ ⁊ si ẜuo suo regatus sit
cumlibcatem quis srditater
restituere siue directa data sit ui¬
btas siue fidei .s. dici poterit eñ
aẜuo suo non posse cogiadire ⁊¬
brditatem q̃uis sisẜonitati¬

Expanded text:
debitum uidetur id desideraturus. Sed si seruo suo rogatus sit cum libertate quis hereditatem restituere, siue directa data sit libertas siue fideicommissaria, dici poterit eum a seruo suo non posse cogi adire hereditatem, quamuis, si spont
Abbreviated transcription (Latin):
qb dam exis metianu dubitare
⁊ uoluntatis ẽe dicẽ qonẽ. utrũ
cepecumam tm̃. anet desuccessi¬
oc. testator sensit inambigno
etñ magis de successioe̾ censũm
dico nẽ intercidat fideiͫ.s. S et

Expanded text:
m ex his Maecianum dubitare et uoluntatis esse dicere quaestionem, utrum de pecunia tantum an et de successione testator sensit. in ambiguo tamen magis de successione sensum dico, ne intercidat fideicommissum.
Abbreviated transcription (Latin):
Ccñ. Quero de eo quilibtu
effracce̾ crimine. accusauĩt. iꝑ.
sicius moĩ effractute crimine
accusatus sit ex quo sipbaretus
eẽt denegandam borum. pos

Expanded text:
. Quaero de eo, qui libertum eff‹ra›cturae crimine accusauit. respondit, si eiusmodi effracturae crimine accusatus sit, ex quo, si probaretur, esset, denegandam bonorum pos
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmanam ⁊̃ erea altĩ eormar¬
mora acextrutioẽ donisseiaẽ
q̃ eilegauat non male agitabit.
teductis marmor ib leganit
que uoluit brtẽ hr̃e adextrued
comum q̃ retinebat inborditate
G melius dicetur mutroq de¬

Expanded text:
nianam et ex ea alteri eorum marmora ad exstructionem domus Seianae quam ei legaverat, non male agitabiturdeductis marmoribus legaverit, quae voluit heredem habere ad exstruendam domum, quam retinebat in hereditate? sed melius dicetur in utr
Abbreviated transcription (Latin):
legasse ⁊ iõ legatum noñ ꝯsi stc̃
s exep̃to accioe libãtus utiq ꝑ
legitum rem uendicare potero
q̃ tradidi .S sinondum erat so¬
lutum mͥ pretium uł. scribit
cxuendito quide me acturum
quide michi eãt solutum tem
aũt nondum gradideãm exte¬
stõ me agẽte libatioẽ ꝯ sequi.

Expanded text:
legatum non consistere. sed ex empto actione liberatus utique per legatum rem vindicare potero quam tradidi. sed si nondum erat solutum mihi pretium, Iulianus scribit ex vendito quidem me acturum, quidem mihi erat solutum, rem autem nondum tradideram, ex testamento me agentem liberationem consequi.
Abbreviated transcription (Latin):
tione ⁊ ꝓmitti instipulant a
legani posse aiit purumgͥlega¬
cũm catoniana regła inpcliet
leguut ⁊ exaltĩs aliquid iurse¬
cumeiẽ cuietes legauit. an lega¬
cum naleat monet qͥstionemts¬

Expanded text:
ti mihi stipulanti et legari aiunt. purum igitur legatum Catoniana regula impediet, legauerit et ex alteris aliquid iunctum ei cui aedes legauit, an legatum ualebit? mouet quaestionem
Abbreviated transcription (Latin):
Itẽ c̃anp̃um marͣtium. aut foꝵ
romanum uł eotẽ sacram lega¬
sins q̃ informã patrimonii redi¬
cta sub pcuratoe patrimom st̃
distrahi non soleant¬

Expanded text:
Item campum Martium aut forum Romanum vel aedem sacram legain formam patrimonii redacta sub procuratore patrimonii sunt, distrahi non soleant
Abbreviated transcription (Latin):
Giquis alicm legnuĩt liccrt l¬
pidem cecere quesitum ẽ. an ⁊
ad hrde hoc legitum transeat ⁊
marcellus negat. adhrdem
tñs mitti nisi nom̃ brdis adiec¬
tum legato fuĩt ¶ Hr̃s cogit le¬
giti p̃dii soluẽ uectigal p̾tenti¬
p̾titum. uł tributum. uł solan¬
um. uł toacatium. uł ꝓ. aque fõ¬
ma¶Ecio exfco tẽtatum. cum

Expanded text:
quis alicui legauerit licere lapidem caedere, quaesitum est, an etiam ad heredem hoc legatum transeat. et Marcellus negat ad heredem transmitti, nisi nomen heredis adiectum legato fuerit.Heres cogitur legati praedii soluere uectigal praeteritum uel tributum uel solarium uel cloacarium uel pro aquae forma.Scio ex facto tractatum, cu
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ si cis fundus legatus sit itu¬
rum brdem undecr ꝑtes in fñ¬
dohabiturum. cohedem iitr¬
am¶ Pune sialt̾ cxlegatanis
hr̃s extitĩt ħrdi. aquo legatu
cãt telictum non ito minus ꝑ¬
tem ꝯlegatano faciet retinet
em̃ ꝓꝑte̾ legatum. ¶ Si ita titio
get titio fundum dolego ut cu¬

Expanded text:
 et eis fundus legatus sit, unciarium heredem undecim partes in fundo habiturum, coheredem unciam. Plane si alter ex legatariis heres extiterit heredi, a quo legatum erat relictum, non ideo minus partem collegatario faciet: retinet enim pro parte legatum. Si ita Titio get Titio: "fundum do lego, ut eu
Abbreviated transcription (Latin):
test. hrdes. unt cuis possũt ut
alt̾ coꝵ ꝑtemsuam acquirat
alt repndict. ¶Silegatũ nobi
relictum ꝯstitiumus nolle ad
mͥ legatũ plio meo debiuĩt ser¬
intute f ⁊ integra furtiacro
manebit si ruus segatus sit eic

Expanded text:
des eius possunt, ut alter eorum partem suam adquirat, alter repudiet. Si legatum nobis relictum constituerimus nolle ad mihi legatum praedio meo debuerit servitutes, et integra furti actio manebit, si servus legatus sit
Abbreviated transcription (Latin):
lus. Sih̾rs alicnum hoĩcra
dare dimpnatus sit ⁊ hic adño
mamuimissus sit nicħ exbec de
an do lego plotie.uernas meo
om̃s pret̾ quam quos alui leg¬
auidolego cum cent quidam ⁊
uetne idem ⁊ textores labeo aiti
qm̃ nec quos titie textores non
leganĩt alit̾.apparẽ possit. q̃ sico¬
gnitum funit quos eoꝵ plotie
legauit necquos ꝑlotie nemaᷤᷤ
trius legato exceptos eos cẽde

Expanded text:
um. Si heres alienum hominem dare damnatus sit et hic a domino manumissus sit, nihil ex hoc legaui, lego. Plotiae uernas meos omnes, praetavi, lego". cum essent quidam et vernae idem et textores, Labeo ait, quoniam nec quos Titiae textores non legaverit, aliter apparere possit, quam si cognitum fuerit, quos eorum Plotiae legaverit, nec quos Plotiae vernas trius legato exc
Abbreviated transcription (Latin):
siquidẽ cuidentissi me apparue¬
tit. ideptioẽ apriore legatano.
hoc minime apparcte põt ꝓurai¬
li por̃tioe̾ ad legatum otc̃s ucĩ
sc. s. insi ip̃e testator exscriptuti
manifestissimusẽ. uttum q eo¬
rum solitũ accipe noluisse. Ec̃¬
it legatum in noinssimu pori
non debebit tam ⁊ si nouissimu
tilis sit inguus ꝑsoĩ legatum
tẽ tes scpĩ legetur ineode testõ
amplius quam semel peti nõ
põt sufficit qr uł rem ꝯ scqui uł

Expanded text:
si quidem evidentissime apparuerit ademptione a priore legatario hoc minime apparere potest, pro virili portione ad legatum omnes venire: scilicet nisi ipse testator ex scriptura manifestissimus est utrumque eorum solidum accipere voluisse: it legatum in novissimum, priori non debebitur, tametsi novissimus talis sit, in cuius persona legatum dem res saepius legetur in eodem testamento, amplius quam semel peti non potest sufficitque ve
Abbreviated transcription (Latin):
mͥ excestõ. ictio ¶ Et multo magi
hoc dicẽdumẽ. sid uobꝰ testam̃t
michi cadẽ res legata sit. s alter
me restit᷑uẽ rogau̾ĩt ł ip̃am rẽ ui
aliuid pea aut si sub condictiõe le¬
gass d̾andi quid pea. Nam hac¬
tenus sump̃s taturus ¶Si con¬
uinctim res legetur ꝯstat ꝑtes
ab intio fĩ. nec solum hu ꝑter

Expanded text:
mento actio. Et multo magis hoc dicendum est, si duobus testamentis mihi eadem res legata sit, sed alter me restituere rogaverit vel ipsam rem vel aliud pro ea, aut si sub condicione legasset dandi quid pro ea: nam hacatenus sum praestaturus. Si coniunctim res legetur, constat partes ab initio fieri. nec solum hi partem
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ hoc ip̃m legatum dequo q̃ntͣ
p̾sens cebebitur. ¶ Siqnis ꝑlu¬
rc̃s stichos b̃ns sticum legunt
sinonappireat dequosticho seẜ¬
ccumi quoad hornitum uł ꝯpẽ¬

Expanded text:
 hoc ipsum legatum de quo quaeritur praesens debebitur. Si quis plures Stichos habens Stichum legaverit, si non apparet, de quo Sticho senctum, quod ad ornatum vel conpen
Abbreviated transcription (Latin):
te ad cum ant modum calibꝰ per¬
oñis succuiten dumest ut a¬
pliorem quidem quã uun porti¬
Cone hrditatis data u ad iriles¬
pattem tucantur. In imnorẽ aũ
hactemis agtioẽs histribuantur

Expanded text:
Ad eum autem modum talibus personis succurrendum est, ut ampliore quidem quam uirili portione hereditatis data usque ad uirilem tueantur, in minorem autem eatenus actiones his tribuantur
Abbreviated transcription (Latin):
ẽe. quib legata prantuit opor¬
tuit non cẽ deneganda in petiti¬
onẽ legatoꝵ siuc ordinatiã boꝵ
possonem petierit siue carboia
secutioẽ lorditatis fr̃s inpubiᷤ
morci cui apatre substitutus
ẽ ¶Si legata fuiñt relicta lib̾¬
is ⁊ cxtñeis licet utroꝵq pratio¬
legi falcidie. locum faceret lega¬
obhoc ꝙ ext̃neis nonꝑ stantnͣt
legata /boꝵ angentũt ¶ S N põ¬

Expanded text:
legata praestantur: optinuit non esse ei denegandam petitionem legatorum, siue ordinariam bonorum possessionem petierit siue Carboniansecutionem hereditatis fratris impuberis mortui, cui a patre substitutus est.Si legata fuerint relicta liberis et extraneis, licet utrorumque praestatio Falcidiae locum faceret legaob hoc, quod extraneis non praestantur legata, liberorum augentu
Abbreviated transcription (Latin):
legata sunt ⁊ a substitto ĩpr¬
hbẽtis telicta nontm lbers ⁊ parc̃¬
tibꝰ. uerum ⁊ extranems. Qucĩ¬
tut.anmortuo inpnbere coga
substitutus ea prate. Et siquidẽ
ab inpubere telicta sũt. soł lib¬
is patentibꝰq pranda sũt. S

Expanded text:
legata sunt etiam ‹a› substituto impuberis relicta non tantum liberis et parentibus, uerum etiam extraneis: quaeritur, an mortuo impubere cogatur substitutus ea praestare. et si quidem ab impubere relicta sunt, solis liberis parentibusque praestanda sunt: s
Abbreviated transcription (Latin):
petsone non debent᷑ nec cmni
quentut cui a quitatur seco
nor habitus sit set si conune
cim fuit legatum ei relictum
cum eo cui non prestatut sua
tantum portio conseruabitur.¬
Item siquis cxbis personis tog¬
atus sit restituere exter o quõd
sibi telictum est clicendum eẽ

Expanded text:
on debetur: nec enim quaerimus, cui adquiratur, sed cui honor habitus sit.Sed et si coniunctim e‹i› fuerit legatum relictum cum eo, cui non praestatur, sua tantum portio ei conseruabitur.Item si quis ex his personis rogatus sit restituere extero quod sibi relictum est, dicendum non
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑso nec ꝑsecntus ẽst. nttum cxuirili
sexui. ancxfeminino descederẽt.
Quisqs igit̾ exli beris patentib¬
q fuĩt ad legati petitioẽ ad hut
legatõꝵ petitioẽ ad mittemns
qui madoptione cati. sũt ⁊ at̾¬

Expanded text:
ecutus est, utrum ex uirili sexu an ex feminino descendent. quisquis igitur ex liberis parentibusque fuerit, ad legati petitionem admittelegatorum petitionem admittimus, qui in adoptionem dati sunt
Abbreviated transcription (Latin):
rets i ꝓmicti neq solui n deb
nec peti ꝓpaite potĩt opa./^deo
pãp. subicit sinonuna s ples
ope sint ⁊ples hrtes exhistant
patrono qui opasstiplatis ẽ. ne¬
sum ẽ. obligationem uerũ
nuo diuidi. emq celłsus .i. xi

Expanded text:
e promitti neque solvi nec deberi nec peti pro parte poterit opera. ideo Papinianus subicit: si non una, sed plures operae sint et plures heredes existant patrono qui operas stipulatus est, verum est obligationem operarum numero dividi. denique Celsus li
Abbreviated transcription (Latin):
Itaq siꝗͥs exħrdaͬto cmincipa¬
to filio ẜuũcius hrder institue¬
repelli cũ aboꝑaru petitione
debere ꝑm̃ ac sirepellet patronꝰ
qui oꝑas ñ impo suiss uł q̃s ĩpo¬
suit reuenͣdilifs. Inom̃ib
oꝑis p̃cipne obẜuandumest
ut temꝑis spatia q̃ adcuram cõ¬
ꝑis necessaria s lib̾to teliq̃nt᷑.¬
Lp̃. Hee õꝑeᷤ quas lib̾tusa pero¬
mutit multum distantafabr¬
silibtus faberant pictor fũit q̃¬
dui idaitifitium ex̾cebit. has
opãs patrono prare cogitut. qrͣ̃
sicut fabriles opasquis pot s
aut citio stipulatiata patronꝰ
alibto oꝑas sibi aut sepmo rec¬
te scipłatũt ⁊ lib̾tus obligatõe
saluetur sicales oꝑas extrancas
dederit. q̃les patrõ prando liba¬

Expanded text:
ncipato filio seruum eius heredem instituerepelli eum ab operarum petitione debere, perinde ac repelleretur patronus, qui operas non imposuisset uel quas imposuit reuendidisset.In omnibus operis praecipue obseruandum est, ut temporis spatia, quae ad curam corporis necessaria sunt, liberto relinquant Hae operae, quas libertus promittit, multum distant a fabrsi libertus faber aut pictor fuerit, quamdiu id artificium exercebit, has operas patrono praestare cogitur. quare sicut fabriles operas quis potest sibi aut Titio stipulari, ita patronus a liberto operas sibi aut Sempronio recte stipulatur: et libertus obligatione solvetur, si tales operas extraneo dederit, quales patro
Abbreviated transcription (Latin):
d. Campinu̾s sccibit. nonde
posse ei recusite obligari se pass
sit non inbibendã opetam pe¬
titi onem quia conasse uidetu¬
patrom filus ⁊ ncpos ⁊ pnepos
qui libce nuptus ꝯscnensit.
opar eractioncm amittit. nãb
ciuius mattimonio ꝯserisit in
offitio minci ce debeͣt. Si anter
nuptie quib patronus ꝯ sensit.

Expanded text:
 Campanus scribit non debposse se id recusare, obligari se passus sit, non inhibendam operarum petitionem, quia donasse videtupatroni filius et nepos et pronepos, qui libertae nuptiis consensit, operarum exactionem amittit: nam haec, cuius matrimonio consensit, in officio mariti esse debet. Si autem nuptiae, quibus patronus consensit
Abbreviated transcription (Latin):
Lp̃. Medicus libt̾us ꝙ putaret.
silib̾ti sui mediana non facent
mulco plures inꝑances sibi bĩti¬
ium postulabat ut sequeretur.
s n opus facẽnt. id uis ẽ nec ne
abcis exigẽt hoc ẽ ut icqui escere
eos meridiano. tp̃r ⁊ ualitudiyis
⁊ hoestatis sue rõnem bre sinẽt¬
¶Introgaui sihas oꝑasliberti cate

Expanded text:
 Medicus libertus, quod putaret, si liberti sui medicinam non facerent, multo plures imperantes sibi habiturum, postulabat, ut sequerentur se neque opus facerent: id ius est nec ne? ab eis exigeret, hoc est eos meridiano tempore et ualetudinis et honestatis suae rationem habere sineret.Item rogaui, si has operas liber‹t›i dare
Abbreviated transcription (Latin):
opasedat alt uõ ꝑegẽ cum suis
ꝓficiscens oꝑas custodie domu
ei inclixĩt nichil enimuctat
dum custodit dominlibetos scͥ¬
bete ⁊ hoc ita neratius libris mẽ¬
branorum scrĩpsit.
cristimatioẽ edenti namligͥta¬
ti facultatibꝰ s necudim aitifi¬
tio eins ꝯnementes edendasñ
solum aut lib̾tum. s ⁊ que lib
toꝵ telin quendum ⁊ mõib

Expanded text:
as edat, alter vero peregre cum suis proficiscens operas custodiae domus ei indixerit: nihil enim vetat, dum custodit domum, libros scribere. hoc ita Neratius libris membranarum scripsit. existimatione edentis: nam dignitati facultatibus consuetudini artificio eius convenientes edendas. Non solum autem libertum, sed etiam t
Abbreviated transcription (Latin):
ne patronus õĩmo excludatus
Et laoc p̾tor quoq sentit oꝑas
dumtaxat ꝓmissas. ¶ Seqͣ̃ns
illa qo ẽ an libertus inpectare de¬
iõ ipẽ non cebent egredi taxati¬
one .xx. s iniquũ est nec opoꝵ¬
cet lib̾to hoc indulgere qr non
debi cxpate obligatione ꝯꝑ¬
bare exparte tan quam des ia¬

Expanded text:
cludatur? et hoc praetor quoque sentit operas dumtaxat promissas. Sequens illa quaestio est, an libertus impetrare deideoque non deberet egredi taxationem viginti. sed iniquum est nec oportet liberto hoc indulgere, quia non debet ex parte obligationem comprobare, ex parte tamquam de i
Abbreviated transcription (Latin):
cum ꝑoposcit nec libtus pstite¬
tt¶Nlec int ẽ adiecta sinit lec
uba cum poposcero anno sint
adiecta aluid c̃ enim deopetis
aliud deceteris reb. Cumen
opatum editio nichilaliud
sit quam offitu pr̃atio ab sui¬
dume crecere ilio die deberi of¬
fitium quam quo isuellet
cui prãnou ẽ. ¶ Cum libtus
pmiserit pactono õpas sedatuꝵ¬

Expanded text:
cum poposcerit nec libertus praestiterit. nec interest, adiecta sint haec uerba 'cum poposcero' an non sint adiecta: aliud enim est de operis, aliud de ceteris rebus. cum enim operarum editio nihil aliud sit quam officii praestatio, absurdum est credere alio die deberi officium, quam quo is uellet, cui praestandum est.Cum libertus promiserit patrono operas se datu
Abbreviated transcription (Latin):
e non pot libetati. qm iampx¬
cinam debere ceꝑit /põstiĩ
libti brdes patris sui nonliba
ꝗd ꝑficisci libatio alibto debet
Nec quicq̃ post morte liberati
inelligi põt. Exlegͥe aũt ai
libeti prosunt. ¶ Etiam si in
psoã lib̃̾ti collata libetatio est.
fideussores quoq libetabũt

Expanded text:
 non potest liberari, quoniam iam pecuniam debere coepit. Postumus liberti heredes patris sui non liberat, quod proficisci liberatio a liberto debet nec quisquam post mortem liberari intellegi potest. ex lege autem nati liberi prosunt. Etiamsi in personam liberti collata liberatio est, fideiussores quoque liberabunt
Abbreviated transcription (Latin):
qr non peum s ꝓpattonos start
quomin᷑ oꝑe dentur. Sicud
accepit cum egrotancti lib̾to
oꝑẽ indicuntur. Ꝙ sidiu̾satũ
ciuitatum patroni sint ⁊ ĩsua
quisq morietut ꝯsentire debet
mopis ꝓb eo accipieiidi ¶ Sux

Expanded text:
 sed per patronos staret, quo minus operae dentur, sicut accidit, cum aegrotanti liberto operae indicuntur. quod si diversarum civitatium patroni sint et in sua quisque moretur, consentire debent in operis ab eo accipie
Abbreviated transcription (Latin):
Aul. N ntlum oꝑarũ manet
petitio ⁊̃ suus patroni ñfit nt
euenit infrib ei̾cui assignatu
ẽ libtus aut nepote altetius pa¬
tromi ertante alteris patroni
.Rebonis libertormn a

Expanded text:
um.Interdum operarum manet petitio, etiamsi ius patroni non sit: ut euenit in fratribus eius, cui adsignatus est libertus, aut nepote alterius patroni extante alterius patroni filio. DE BONIS LIBERTORUM
Abbreviated transcription (Latin):
Aul. Qd̾ iusifiat p̃torem ip̃o
patrono denegatutum o paril
quisq ꝙ spopondit suo inpedi¬
odare debet quam dui id ꝙ debi
⁊interũ naturaẽ ¶ E ptinitia
libtum coma̾m uenite debete
ad redden dais opis ꝑculusai ¶S

Expanded text:
quod nisi fiat, praetorem ipsam patrono denegaturum operarum quisque, quod spopondit, suo impendio dare debet, quamdiu id quod debet in rerum natura est. Ex provincia libertum Romam venire debere ad
Abbreviated transcription (Latin):
opas. qr iste sine piculo iice
prati non possunt. Si culib̾t
opas patrono pr̃are debebit
¶Et si post manumissionẽ id
dicliceit ꝙ siartifitium ex̾ cete
desierit. tales oꝑas etẽ debebit.
que non ec̃ dignitatem cius
fuint. uelutiut cum patrono¬
moretur pegre ꝓficiscatur. ne¬

Expanded text:
ine periculo vitae praestari non possunt. Si tamen libertus operas patrono praestare debebit, etsi post manumissionem id didicerit. quod si artificium exercere desierit, tales operas edere debebit, quae non contra dignitatem eius fumoretur, peregre proficiscatur, ne
Abbreviated transcription (Latin):
sit. nopalicer ⁊ tatura fore at¬
bitriũm patom quasi eque
arbitratussit. Et fere ea ins ẽ
psoam arbitno substituentim.
ut qr spent eum recte arbittacu¬
tu idfaciant non qrui m̾modi¬
ce obligat uelint. ¶ Inlibta
q̃ uolũntate patroni nup ẜit

Expanded text:
sit, non aliter ratum fore arbitrium patroni, quam si aequum arbitratus sit. et fere ea mens est personam arbitrio substituentium, ut, quia sperent eum recte arbitraturum, id faciant, non quia vel immodice obligari velint. In libertam, quae voluntate patroni nupsit
Abbreviated transcription (Latin):
D .i. Qui oncrande libtatis cã
pecuniam patrono repmiẜit.
eiũs non potest petẽte.¬
iaugumtum ⁊ mutationem
tecip̃e obligatioẽs oꝑarũ scied̾
e namdum languet lib̾tus. pa¬
opas ip̃ouite hec intercidunt.

Expanded text:
 Is qui onerandae libertatis causa pecuniam patrono repromiserit, eius non potest petereet augmentum et mutationem recipere obligationes operarum sciendum est. nam dum languet libertus, paoperas, ipso iure hae intercident.
Abbreviated transcription (Latin):
liberti colligi dẽbet ¶ Lnsiꝗs
pancomimiu ularthummu
lib̾cum bat. ⁊ cus mediocris
patrimonu sĩt ut non alit ops
eius uti possit. quam si locauĩt
cas crige magis opasq̃ mercedes

Expanded text:
liberti colligi debet. Nam si quis pantomimum vel archimimum libertum habeat et eius mediocris patrimonii sit, ut non aliter operis eius uti possit quam locaverit eas, exigere magis operas quam mercedem
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ libabit᷑ oꝑatum obligatioẽ
liget se dem alt nascatur mlto
magis pop. aitamifsum hic
iangi ut li berctui¶ Lichañt it
ancis qui inpotate ciuissunt. s
si creditori suo libtum patron̾

Expanded text:
nnem, liberabitur operarum obligatione. liget se, deinde alter nascatur, multo magis Pomponius ait amissum huic iungi, uti liberetur. Nihil an eis qui in potestate eius sint. Sed si creditori suo libertum patronus
Abbreviated transcription (Latin):
qn hoẽste ⁊ sine ꝑiculo inte s
manumissi ois tp̃r prati debũ¬
int¶O sicurpes opas postea ex¬
eitẽ cepĩt prãte debebit cas qua
manumissionis tp̃r prabat.¬
Tales patrono oꝑe dantut q̃les
exetãte dignitate. ualitudine
necitate ppito. ceterisq eiusde¬

Expanded text:
sine periculo uitae manumissionis tempore praestari debuerunt. sed si turpes operas postea exercere coeperit, praestare debebit eas, quas manumissionis tempore praestabat.Tales patrono operae dantur, quales ex aetate dignitate ualetudine necessitate proposito ceterisque eius ge
Abbreviated transcription (Latin):
sides eiꝰ nec senatores ultra cẽ¬
tesimũ lapid urb tutelam gẽ̾re
coguntut habenti ergo tutore
cant bn nõ quib princeps cu¬
tam. alicuius rei iniuixxit cx¬
is merentes non abeo tutore
decur qui incastr̃s merebãt ex
blatum. quui fidcis missana lib¬
etis solutaẽ. nam intoto fere
uire manumissor huiss moi
Nicłꝰ uuns ut patronis. iduͥ su

Expanded text:
sides eius. Nec senatores ultra centensimum lapidem urbis tutelam gerere coguntur. Habenti ergo tutorem cant. Hi uero, quibus princeps curam alicuius rei iunxit, exSi in castris merentes non ab eo tutores dentur, qui in castris merebat, excblatum, cui fideicommissaria libertas soluta est: nam in toto fere iure manumissor eiusmodi nihil iuris ut p
Abbreviated transcription (Latin):
cebieis quas dsigulanb emis¬
s. ¶ aluĩpno p̃cep̃ militiã his
u̾bis sempnio alumpno meo
illum ⁊ illum ⁊ cum petatem
licebit miliciam illamcumĩ¬
quoq incegra. Quesitum est¬

Expanded text:
as de sigillaribus emisset. Alumno praecepit militiam his uerbis: 'Sempronio alumno meo illud et illud: et, cum per aetatem licebit, militiam illam cum inomnia integra'. quaesitum est
Abbreviated transcription (Latin):
mamfeste apparere quid cepeluꝰ
sensisset. sicrum sica m̃te emꝑ¬
numeo duasleues. quas desiy¬
glanbꝰ emidar uolo iscesingi¬
latib lenes quidẽ nonemerat.
Tances aũt ep̃tas habebat ⁊ dicca¬
uetat testam̃tum añgridnum
quam moretetut. Quesitumẽ
anhee lances. quas emptas des¬

Expanded text:
manifeste apparere, quid de praediis sensisset, uerum si ea mente empnumero duas leues, quas de sigillaribus emi, dari uolo': is de sigillaribus leues quidem non emerat, lances autem emptas habebat, et dictauerat testamentum ante triduum quam moreretur: quaesitum est, an hae lances, quas emptas de
Abbreviated transcription (Latin):
uasorum collocandorum cat fas¬
⁊ ca paratas deberi tretatins. ie dib¬
tor numero uasorum hiũt. peu¬
uis uero recteait sienee qilitem
sint luces. non iñt corintic nõ
ceren. ¶Cui testudin calegata
cent eilectos cestudincos phed¬
b margẽtatos ceben labeo tith¬
atius tes pondenũt ꝙ uenĩnest.

Expanded text:
uasorum collocandorum causa paratas deberi Trebatius retor numero uasorum habuit. Proculus uero recte ait, si aeneae quidem sint, non autem Corinthiae, non deberi. Cui testudinea legata essent, ei lectos testudineos pedibus inargentatos deberi Labeo Trebatius responderunt, quod uerum est.
Abbreviated transcription (Latin):
accepit partis dimidic bonoꝵ
possessonem substitutus cins
utrum exunctia legata prestar
Contra quoque sicxdodrante ĩ¬
stitutus ꝯmisso cdicco semifsẽ
acceꝑit bonoꝵ possessione ex se¬
misetim̃ legata substitutus de¬
bebit. Quomoto enim angẽ¬
tur. ubiam pluis est inbonoꝵ
possessione sic ⁊ubi minus est

Expanded text:
m filium accepit partis dimidiae bonorum possessionem: substitutus eius utrum ex uncia legata praestat Contra quoque si ex dodrante institutus commisso edicto semissem acceperit bonorum possessionem, ex semisse tantum legata substitutus debebit: quo modo enim augentur, ubi amplius est in bonorum possessione, sic ‹e›t ubi minus est
Abbreviated transcription (Latin):
natioe s p̃uemiẽdi peticili cã tẽ
enim ꝑunire ꝑmittitut de inde
sccibẽ ¶ Q siquis fuĩt dãpnatus
illicite. pena non sumpta antesti¬
antum eius irritum fiat indeam
ut puta decuno ad bestias. ancapi¬
te minuzatur. testamtumq emꝰ
urritum tiat ⁊ nonputo cum sẽ¬
tẽtia cumnontenuerit. Ergo et
siquis euraiquinonerat niris¬
dictiois siue dam pnanerit testa¬
m̃tum cĩnon eĩt uritumquem¬
ad modum ẽ ꝯstitutum. ¶ S nẽc
coꝵ quitẽ testamta tata sũnt. s
imica fient. quoꝵ memoria post.

Expanded text:
iendi periculi causa: tunc enim punire permittitur, deinde scribere. Quid si quis fuerit damnatus illicite poena non sumpta, an testamentum eius irritum fiat, uideamus: ut puta decurio ad bestias an capite minuatur testamentumque eius irritum fiat? et non puto, cum sententia eum non tenuerit. ergo et si quis eum, qui non erat iurisdictionis suae, damnauerit, testamentum eius non erit irritum, quemadmodum est constitutum. Sed ne eorum quidem testamenta rata sunt, sed irrita fient, quorum memoria post
Abbreviated transcription (Latin):
mus exbrdatus sit. asubstitu¬
tis nrĩs nonsit exħrdatus titio
defuncto nec ego quidẽ adire
poteto. Iamenim ppt̃ insticui
ꝑsoãmaquo postumus exheie¬
ditus ẽ. incu̾iꝰ locum substitut
uõcatur a quo posthumꝰ ex ħrdt

Expanded text:
itutis nostris non sit exheredatus, Titio defuncto ne ego quidem adire potero: iam enim propter instituti personam, a quo postumus exheredatus est, in cuius locum substitutus uocatur, a quo postumus exheredatus
Abbreviated transcription (Latin):
petitioul legati ꝯpetit ut puta
si fidei brdis ꝯmittatur. ut ip̃e
tit lic sit ei ascriptum s ip̃e pe¬
tẽ põt ꝓ quo legatum relict̃n ẽ.¬
multum aũt int̾ ẽẽ arbitror s

Expanded text:
petitio vel legati competit, ut puta si fidei heredis committatur, ut ipse tit, licet ei sit adscriptum, sed ipse petere poterit, pro quo legatum relictum multum autem interesse arb
Abbreviated transcription (Latin):
illo nz ille sine meadire pocerit
qr incertum ẽ. anadhuc altõ omi¬
ccenteͤ tum patur testin itaque
simuiadire possumus daaro xa¬
orcet postea cum innalitudie
adiisam incidiss mcte captũs.
queto mb̾rdes. his cabulis i¬
stituti adite possint brditatem

Expanded text:
illo neque ipse sine me adire poterit, quia incertum est, an adhuc altero omittente rumpatur testamentum: itaque simuortet, postea cum in valetudinem adversam incidisset, mente captus quaero, an heredes his tabulis instituti adire possint
Abbreviated transcription (Latin):
rum pat̾ut michi testm̃ sicut
ip̃m filium ħrdem instituere¬
non uite faciã testam̃tum na
⁊ nepotem neptẽ ue exeo necesse
c̃ michi hrdem instituere ułex.¬
brdare neforte meuino filio
morcuo succedem do in locumes
nepos neptis ue. qĩagnatione
tum patur testam̃tum. idq le¬

Expanded text:
rumpatur mihi testamentum, sicut ipsum filium uel heredem instituerenon iure faciam testamentum, ita et nepotem neptemue ex eo necesse est mihi uel heredem instituere uel exheredare, ne forte, me uiuo filio mortuo, succedendo in locum eius nepos neptisue quasi adgnatione rumpat testamentum: idque le
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯ. tibi teli q̃to cem̃ postca aliuds
a facientis postea testm̃n. ut noli.
ratum eẽ ꝙ tibi sit priore testõ
relictum qr md̾a uoluntate fi¬
dci.s infirmareiitur. Sr uix io
ꝙtine poit fortassis soq ita demĩ
apriore testõ recedinelim. si pos

Expanded text:
um tibi reliquero, deinde postea aliud t facientis postea testamentum, ut nolim ratum tibi sit priore testamento relictum, quia nuda voluntate fideicommissa infirmarentur. sed vix id optinere potest, fortassis ideo, quod ita demum a priore t
Abbreviated transcription (Latin):
i scripcumhntes om̃io supen¬
us cestam̃tum ruptum non est.
quia sequens nullume
pulositate nimiaq subtilitate
testamtum inptum indeatiñ
at tnĩsisignatuni fuerit testam̃¬

Expanded text:
l scriptum habentes omnino, superius testamentum non est ruptum, quia sequens nullum epulositate nimiaque suptilitate testamentum ruptum uideatur, attamen, si signatum fuerit testam
Abbreviated transcription (Latin):
brditatem babituri sint iꝵytit
non puco dubiũcẽ. quin ꝑ legẽ
corneliamque de ꝯfirmandis
cornin cestamentis qui in host¬
um potestate decessissent lata ẽ.
nato filio continuo ei testamtũ
pat. Sequitur ergo ut exeo testa¬
ñto brditas ad neminem per
to here demcum qui uiu̾it isti¬
tuimus. sine pure sine sub cõ¬
dicioẽ sicamen condictio existe¬
re potuit licet non extiterit e
superius testamentum eĩt ruꝑ¬
tum. Multum au̾t inter est.i
qualis condictio posita fuĩt nã

Expanded text:
atem habituri sint? respondi: non puto dubium esse, quin per legem Corneliam, quae de confirmandis eorum testamentis, qui in hostium potestate ‹de›cessissent, lata est, nato filio continuo eius testamentum, patur: sequitur ergo, ut ex eo testamento hereditas ad neminem peruto heredem eum qui uiuit instituimus siue pure siue sub condicione si tamen condicio existere potuit, licet non ex‹sti›terit, superius testamentum erit ruptum. multum autem interest, qualis con
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗ fiuus gradu pcedit is solnͣs
iura si brdis habi. q̃nis neutꝰ
quoq ⁊ neptis exeo ineadẽ potã¬
te sint. Ga sifilius mĩs me ni¬
nõ moriatiꝑtant qua libialia
tatsoe. exeat Potestate meaĩcep̃¬

Expanded text:
 filius gradu praecedit, is solus iura sui heredis habet, quamuis nepos quoque et neptis ex eo in eadem potestate sint; sed si filius meus me uiuo moriatur aut qualibet alia ratione exeat de potestate mea
Abbreviated transcription (Latin):
atenus tñ diximiisab hostib cꝓ¬
titestam̃tum fietiitum fĩ ir¬
titum additiendum ẽ post inpy¬
mo reu̾ si uires suas recipe untͣ
post limm n. ant si ibi decedat. leꝰ¬
ge cornelia ꝯ firmãti. Etgo ⁊ siꝗs

Expanded text:
enus tamen diximus ab hostibus capti testamentum irritum fieri, adiciendum est postliminio reuersi uires suas recipere iure postliminii aut, si ibi deced‹a›t, lege Cornelia confirmari. ergo et si quis
Abbreviated transcription (Latin):
usis certis fenori date utile ẽ. fid̾¬
ꝯmissũ. s metiañ putͣit. non alii
cogecium credẽ quam docẽ ei can¬
cacut. s ego ꝓdinior sumut pu¬
tẽ cautioem non cr̃igedã ¶ Si so
alieno milicia relinq̃turan diõ

Expanded text:
e est fideicommissum: sed Maecianus putat non alias cogendum credere, quam idonee ei caveatur: sed ego proclivior sum, ut putem cautionem non exigendam. Si servo alieno militia relinquatur, an domino
Abbreviated transcription (Latin):
ea q̃ sibi derclicta sim̃t᷑ seciri¶de
⁊ circa iniustum ⁊ irtitum testa¬
intum eĩt dicẽdum siboꝵ p̾ses¬
sio data fuerit ei qui rem abitesta¬
to auferre possit. Si ꝑaganus ꝗ¬
he babebat ia fem cesta mtum ah¬
uͦm feciss. ⁊ in eo ꝯp̃hendiss fid̾
hrdisomitt̾e ũ priorestabulei
ualerent om̃imo pͥus testam̃tũ
tumptum ẽ. quo turapto potest.
querian uice codice codicillorũ
id ualẽ debertt cum ⁊ hec u̾ba sint

Expanded text:
ea, quae sibi relicta sint, securi. idem et circa iniustum et irritum testamentum erit dicendum, si bonorum possessio data fuerit ei, qui rem ab intestato auferre possit. Si paganus, qui habebat iam factum testamentum, aliud fecisset et in eo comprehendisset fidei heredis committere, ut priores tabulae ualerent, omnimodo prius testamentum ruptum est: quo rupto potest quaeri, an uice codicillorum id ualere deberet. et cum haec uerba sint
Abbreviated transcription (Latin):
posse. mͥsi ꝓbeturadimẽ ei testat¬
orẽ no luisse ꝓbatioẽm aũt mu¬
tate uoluntatis abhrdi b exigẽ¬
dim. ¶Etgo ⁊ si nomquis debi¬
non tũ boc animo. qĩ uelli cxtir¬
res durat tam ⁊ si alicãta sit cur
tñ quidam nomdebicoris ce̾gr̃
maxie. qr ip̃e non erigetat. s cebi

Expanded text:
posse, nisi probetur adimere ei testatorem voluisse: probationem autem mutatae voluntatis ab heredibus exigendam. Ergo et si nomen quis debinon tamen hoc animo, quasi vellet extinres durat, tametsi alienata sit. cum tamen quidam nomen debitoris exegisset maxi
Abbreviated transcription (Latin):
sit ¶Eidei. ꝯmissum relictum et
apd cum cui relictum ẽ excã lucã¬
ciua muctumcxtingui placunt.
nisi defuntus cextim̃atioẽz quoq
cius pr̃ari nolingco lumpnis ed¬

Expanded text:
it. Fideicommissum relictum et apud eum cui relictum est ex causa lucratiua inuentum extingui placuit, nisi defunctus aestimationem quoque eius praestari uoluit. Columnis aed
Abbreviated transcription (Latin):
d Qui plũtes hẽbat libtos
testo s̃d dixit. sc bitationem
telinquẽ. his qͦ codicillis desig¬
nass cum nuillos postea desig¬
naret quero anos admitti debe¬
ant iꝵ sipatronus qui se desig¬
natutum ꝑsoãs libtorum pol¬
licitus ẽ. millum postea desig¬
nauit legatum hĩtationis pet¬
fectum ee non indetur non exi¬
stente cuidatum intlligi possit

Expanded text:
Qui plures habebat libertos, testamento suo dixit se habitationem relinquere iis quos codicillis designasset: cum nullos postea designauerit, quaero, an omnes admitti debeant. respondit, si patronus, qui se designaturum personas libertorum pollicitus est, nullum postea designauit, legatum habitationis perfectum esse non uidetur, non existente cui datum intellegi possit
Abbreviated transcription (Latin):
mars in uoluntateͣm defunc¬
ti incerur id exigereab br̃deita ⁊ ĩ
lĩc spe non alitet concedendu
ec legatatio fundum uedicare
nisi p̾rius iustransscundi usu¬
efructuatio preste̾t ut hec forma
in agris ẜuetur que inuo testi¬
tore optinuent sinc. do. nec usuꝰ
f ꝑmanet siue dum ad suã ꝓpͥe
redłitibͣ quot mnis incaciuitare¬
re memorie ẜuande defunctigra.
spec taculum celebretłit ꝙ illis
celebrare nõ l q̃uero ꝗd delegato c¬
istimes mod .1. cum̃ testator spe¬
ccaculum edi uoluerit incinita
lucro hrdum cedere igitur. ad hi¬
bitis hrdibꝰ. ⁊ ꝑmorib ciuitati
despiciendumẽ inquã te ꝯu̾tide¬
beat fidei .s. ut memoria testatoĩ
alo ⁊ licito gnẽ concelebretur.

Expanded text:
defuncti uidetur id exigere ab herede, ita et in hac specie non aliter concedendum esse legatario fundum uindicare, nisi prius ius transeundi usufructuario praestet, ut haec forma in agris seruetur, quae uiuo testatore optinuerit, siue donec usus fructus permanet siue dum ad suam proprex reditibus quotannis in ea ciuitate memoriae conseruandae defuncti gratia spectaculum celebretur, quod illi‹c› celebrari non licet: quaero, quid de legato existimes. respondit, cum testator spectaculum edi uoluerit in ciuitalucro heredum cedere: igitur adhibitis heredibus et primoribus ciuitatis dispiciendum est, in quam rem conuerti debeat fideicommissum, ut memoria testatoris alio et licito genere celebretur.