comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ret : aegrotaret. morietur: Ac¬
cedit pauper exercitatiore corpore.
traicit diuitem. Aeli mosinam fe¬
cit indiuitem: Ergo nolite eos
tantum putare pauperes : qui non ha¬
bent pecuniam: In quo quisq pauper
est. ibi illum uide. Quia forte tu
in eo diues es. In quo ille pauper est :¬
& habes unde accommodes: For te
membra tua accommodas : & plus .e.
quam si pecuniam accomodares: Con¬
silio indiget. tu plenus es consilio:
Inconsilio ille pauper: tu diues es:
Ecce nec laboras: Nec aliquid perdis:
Das consilium. & praestitisti ae lrmo¬
sinam: Modo fr̃s mei cum loquimur
quasi pauperes ad nos estis. & quia
nobis ds̃ dignatus ẽ dare : damus in¬
de uobis: Etomnes ab illo accipimus.
qui solus est diues: Sic se ergo tenet
corpus xp̃i. membra socia sic conpin¬
guntur. & ad unantur in caritate
& inuinculo pacis : cum quisq id quod
praestat ei qui non habet. Ineo quod
habet diues est. In eo quod ille non ha¬
bet pauper est: Sic uos diligite. sic

Expanded text:
ret, aegrotaret, moreretur: acret, aegrotaret, moreretur: accedit pauper exercitatior corpore, trajicit divitem; eleemosynam facit in divitem. Ergo nolite eos tantum putare pauperes, qui non habent pecuniam. In quo quisque pauper est, ibi illum vide; quia forte tu in eo dives es, in quo ille pauper est, et habes unde accommodes. Forte membra tua accommodas, et plus est quam si pecuniam accommodares. Consilio indiget, tu plenus es consilio; in consilio ille pauper, tu dives es. Ecce nec laboras, nec aliquid perdis; das consilium, et praesitisti eleemosynam. Modo, fratres mei, cum loquimur, quasi pauperes ad nos estis; et quia nobis Deus dignatus est dare, damus inde vobis; et omnes ab illo accipimus, qui solus est dives. Sic se ergo tenet corpus Christi, membra socia sic compinguntur et adunantur in charitate et in vinculo pacis, cum quisque id quod habet, praestat ei qui non habet: in eo quod habet, dives est; in eo quod ille non habet, pauper est. Sic vos diligite, sic
Abbreviated transcription (Latin):
lore austri: Etsinihil habebat :
totum illi computatur: Quanta sibi
praestant mendici: intendat caritas
uestra: quomodo fiat elrmosina:
Certe mendici sunt: in quos facis ely¬
mosinam: Mendici egent: Ad ten¬
ditis forte fratres uestros. si aliquo
egenti tribuitis. si est in uobis xp̃s. etiã
exteris: Sed si illi sunt mendici qui pro¬
fessionem habent petendi in aerumna.
& ipsi habent quod sibi praeftent inuicẽ:
Non illos deseruit ds̃ unde probentur
quia faciunt elymosinas: Iste non po¬
test ambulare : qui potest ambulare.
pedes suos accommodat claudo: Qui
uidet : oculos suos accommodat caeco:
Et qui iuuenis est & sanus: uires su¬
as accommodat. uel seni. uel aegroto
Portat illum. ille indiget: ille
diues est: Aliquando & diues inue¬
nitur pauper : & a paupere praesta¬
tur illi aliquid: Uenit nescio quis .Il.¬
ad flumen. tanto delicatior quan¬
to ditior. transire non potest:. Si
nudatis membris transiret : frigesce¬

Expanded text:
lore austri; etsi nihil habeat, lore austri; etsi nihil habeat, totum illi computatur. Quanta sibi praestant mendici? Intendat Charitas vestra quomodo fiat eleemosyna. Certe mendici sunt in quos facis eleemosynam, mendici egent. Attenditis forte fratres vestros, si aliquo egent; tribuitis, si est in vobis Christus, etiam exteris. Sed si illi sunt mendici, qui professionem habent petendi, in aerumna et ipsi habent quod praestent sibi invicem. Non illos deseruit Deus, unde probentur, quia faciunt eleemosynas. Iste non potest ambulare; qui potest ambulare, pedes suos accommodat claudo; qui videt, oculos suos accommodat caeco; et qui juvenis est et sanus, vires suas accommodat vel seni vel aegroto, portat illum: ille indiget, ille dives est. 13. Aliquando et dives invenitur pauper, et a paupere praestatur illi aliquid. Venit nescio quis ad flumen, tanto delicatior quanto ditior; transire non potest: si nudatis membris transiret, frigesce
Abbreviated transcription (Latin):
duobus nummis. sed gratis constat
Tamen aliquando sic gratis constat.
ut habeat illum alius : & alius non ha¬
beat : Si ergo ille qui illum habet.
det illi qui non habet. tantum dedit
si de plena caritate dedit quod dedit :
tantum dedit quantum illa induobus
minutis . quantum zacheus indimidio
rerum suarum : Non enim sine causa
addidit frigidae. ut pauperem os¬
tenderet: Ideo dixit calicem aquae
frigidae. nequis uel inde causaret᷑
quod lignum non habuerit. unde cale¬
faceret aquam: Calicem aquae¬
frigidae qui dederit uni exminimis:
Non perdet mercedem suam Qui
si nec hoc habeat: securus sit. Et si
nec hoc habet : pax in terra homini¬
bus bonae uoluntatis: Tantum illud
timeat: nehabeat & non faciat: Si
enim habet & non facit: intus gela¬
uit: Nondum soluta sunt peccata
eius sicut torrentes in austro. quia¬
Nl. uoluntas frigida est Quid ualent
tanta bona quae possidemus: Acce¬
dit uoluntas feruens: lam soluta ca¬

Expanded text:
duobus nummis, sed gratis constat; duobus nummis, sed gratis constat; tamen aliquando sic gratis constat, ut habeat illum alius, et alius non habeat: si ergo ille qui illum habet, dederit illi qui non habet; tantum dedit, si de plena charitate dedit quod dedit, tantum dedit, quantum illa in duobus minutis, quantum Zacchaeus in dimidio rerum suarum. Non enim sine causa addidit, «frigidae,» ut pauperem ostenderet. Ideo dixit, «Calicem aquae frigidae,» ne quis vel inde causaretur quod lignum non habuerit unde calefaceret aquam. «Calicem aqufrigidae qui dederit uni ex minimis, non perdet mercedem suam» . Quid si nec hoc habeat? Securus sit, etsi nec hoc habet; «Pax in terra hominibus bonae voluntatis:» tantum illud timeat, ne habeat et non faciat. Si enim habet et non facit, intus gelavit; nondum soluta sunt peccata ejus sicut torrens in austro, quia voluntas frigida est. Quid valent tanta bona quae possidemus? Accedit voluntas fervens, jam soluta ca
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntas: INzacheo caritas magna:
Suscepit dñm hospitio. gaudens susce¬
pit. & dimidium patrimonii sui paupe¬
ribus promisit se daturum. & si cui
aliquid abstulerat quadruplum red¬
diturum: Vt intellegas propterea
sibi eum tenuisse dimidium. Non ut
haberet quod possideret. sed ut habe¬
ret unde debita redderet :: Magna
uoluntas: multum dedit : multum
seminauit: Ergo iuidua illa quae
duo minuta misit parum seminauit :
lmmo tantum quantum zacheus:
Minores enim facultates ferebat :
sed parem uoluntatem habebat: Mi¬
sit duo minuta de tanta uoluntate.
de quanta zacheus dimidium patrimo¬
nii sui: Si adtendas quid dederunt :
diuersa inuenies: Si ad tendas unde
dederunt. paria inuenies: Quicquid
habuit dedit illa. & quod habuit de¬
dit ille: Fac aliquem non habere
uel duos nummos: est aliquid uilius
quod seminemus : ut me tamus illam mes¬
sem: Est: Calicem a quae frigidae
qui dederit discipulo : Non perdet mer¬
cedem : Calix aquae frigidae. Non

Expanded text:
voluntas, in Zacchaeo charitas magna. voluntas, in Zacchaeo charitas magna. Suscepit Dominum hospitio, gaudens suscepit, et dimidium patrimonii sui pauperibus promisit se daturum, et si cui aliquid abstulerat, quadruplum redditurum ; ut intelligas propterea sibi eum tenuisse dimidium, non ut haberet quod possideret, sed ut haberet unde debita redderet. Magna voluntas; multum dedit, multum seminavit. Ergo vidua illa quae duo minuta misit, parum seminavit? Imo tantum, quantum Zacchaeus. Minores enim facultates ferebat, sed parem voluntatem habebat . Misit duo minuta de tanta voluntate, de quanta Zacchaeus dimidium patrimonii sui. Si attendas quid dederunt, diversa invenies: si attendas unde dederunt, paria invenies; quidquid habuit dedit illa, et quod habuit dedit ille. 12. Fac aliquem non habere vel duos nummos: est aliquid vilius quod seminemus, ut metamus illam messem? Est: «Calicem aquae frigidae qui dederit discipulo, non perdet mercedem suam.» Calix aquae frigidae non
Abbreviated transcription (Latin):
ait apostolus: Bonum autem facien¬
tes. Nondeficiamus: tempore enĩ
proprio metemus infatigabiles : Ita¬
que dum tempus habemus operemur
bonum ad omnes. maxime addomes¬
ticos fidei: Loquens itaq de ipsis
aelymosinis quid ait. Hoc autem.
qui parce seminat: parce & metet:
Ergo qui multum seminat. multum
metet : Qui parce seminat : parce &
metet
Et quinihil seminat. Nihil
metet
Quare desideratis latos fun¬
dos: ubi multa semina seminetis : Lati¬
or uobis non est ubi seminetis. quam xp̃s
qui in se uoluit seminari : Terra uestra:
ecclesia est: Seminate quantum potes¬
tis. sed parum habes unde facias :
Habes uoluntatem : Quomodo nihil
esset quod habes. sinon adesset bona uolun¬
tas : sic & quia non habes noli esse tristis.
si est tibi bona uoluntas: Quid enim se¬
minas : miseri cordiam : Et quid me¬
tis : pacem: Num quid autem dixe¬
runt angeli: pax interra diuitibus ho¬
minibus: sed pax in terra hominibus.
bonae uoluntatis: Inzacheo magna

Expanded text:
ait Apostolus, «Bonum autem facienait Apostolus, «Bonum autem facientes non deficiamus; tempore enim proprio metemus infatigabiles. Itaque dum tempus habemus operemur bonum ad omnes, maxime autem ad domesticos fidei» . Loquens itaque de ipsis eleemosynis, quid ait? «Hoc autem dico, Qui parce seminat, parce et metet» . Ergo qui multum seminat, multum metet: «qui parce seminat, parce et metet;» et qui nihil seminat, nihil metet. Quare desideratis latos fundos, ubi multa semina seminetis? Latior vobis non est ubi seminetis, quam Christus, qui in se voluit seminari. Terra vestra Ecclesia est; seminate quantum potestis. Sed parum habes unde facias. Habes voluntatem? Quomodo nihil esset quod habes, si non adesset bona voluntas; sic et quia non habes, noli esse tristis, si est tibi bona voluntas. Quid enim seminas? Misericordiam. Et quid metes? Pacem. Numquid autem dixerunt Angeli, Pax in terra divitibus hominibus? Sed, «Pax in terra hominibus bonae voluntatis» . In Zacchaeo magna
Abbreviated transcription (Latin):
aqua impleta currunt: Ce lauera¬
mus ergo incaptiuitate: constrin¬
gebant nos peccata nostra : Flauit
auster sp̃s sc̃s : dimissa sunt nobis pec¬
cata. soluti sumus afrigore iniquita¬
tis. tamquam glacies in sereno: Sol¬
uuntur peccata nostra. Cunte mus
ad patriam: quasi torrentes in austro:
Diu enim laborauimus & laboramus.
etiam facientes bene: Nam ipsa
uita humana quam ingressi sumus.
miera est : laboribus plena : dolorib:
periculis. Aerumnis : temptationib:
Nolite seduci gaudio rerum humana¬
rum : flenda in rebus humanis aduer¬
tite : Poterat ridere prius puerqui
nascitur. quare a fletu incipit uiue¬
re : Ridere nondum nouit. quare
plorare iam nouit: quia coepit ire
in istam uitam: Sed si de illis capti¬
uis est: hic flet & gemit. sed ueniet
QUI SEMINANT IN LACRI¬
MIS. INGAUDIOMETENT
Inistauita quae plena. ẽ. lacrimis.
seminemus. Quid seminabimus: ope¬
rabona. opera miseri cordiae. semina
nostra sunt: De quibus seminibus.

Expanded text:
aquis impleta currunt. Gelaveraaquis impleta currunt. Gelaveramus ergo in captivitate; constringebant nos peccata nostra: flavit auster Spiritus sanctus; dimissa sunt nobis peccata, soluti sumus a frigore iniquitatis; tanquam glacies in sereno, solvuntur peccata nostra. Curramus ad patriam, quasi torrentes in austro. Diu enim laboravimus, et laboramus etiam facientes bene. Nam ipsa vita humana quam ingressi sumus, misera est, laboribus plena, doloribus, periculis, aerumnis, tentationibus. Nolite seduci gaudio rerum humanarum; flenda in rebus humanis advertite. Poterat ridere prius puer qui nascitur: quare a fletu incipit vivere? Ridere nondum novit; quare plorare jam novit? Quia coepit ire in istam vitam. Sed si de illis captivis est, hic flet et gemit; sed veniet «Qui seminant in lacrymis, in gaudio metent.» In ista vita, quae plena est lacrymis, seminemus. Quid seminabimus? Opera bona. Opera misericordiae semina nostra sunt: de quibus seminibus
Abbreviated transcription (Latin):
erant : & nunc uidentur praesentia :
Ergo erat tamquam de futuris. qui fu¬
tura tamquam praeterita praecinebat
Conuerte dñe captiuitatem nos tram:
Nondum erat ergo conuersa captiui¬
tas: quia nondum redemptor aduene¬
rat: Ergo quando cantati sunt psal¬
mi: quod orabatur tunc. lam factum
est: Conuerte dñe captiuitatem nram.
sicut torrentes in austro: Sicut conuer¬
tuntur torrentes in austro. sic conueste
captiuitatem nostram: Quaerebatur
quid sit: sed patebit modo adiuuante
dño ur̃is orationibus: Quodam lo¬
co dixit scriptura: cum praeciperet¬
& moneret de operibus bonis: & ait :
Sicut glacies insereno. Ita soluentur
peccata tua: Ergo peccata ligabaNT
Nos: Quomodo . Quomodo frigus
ligat aquam ne currat. & in ligati
frigore peccatorum gelauimus:
Auster autem calidus uentus est: quan¬
do flat auster liquescent glacies: &
implentur torrentes: Torrentes
autem dicuntur. flumina hie malia:
Magno enimimpetu : repentinis

Expanded text:
erant, et nunc videntur praesentia. erant, et nunc videntur praesentia. Ergo orat tanquam de futuris, qui futura tanquam praeterita praecinebat: «Converte, Domine, captivitatem nostram.» Nondum erat ergo conversa captivitas, quia nondum Redemptor advenerat. Ergo, quando cantati sunt Psalmi, quod orabatur tunc, jam factum est: «Converte, Domine, captivitatem nostram, sicut torrens in austro.» Sicut convertuntur torrentes in austro, sic converte captivitatem nostram. Quaerebatur quid sit; sed patebit modo, adjuvante Domino, vestris orationibus. Quodam loco Scriptura, cum praeciperet et moneret de operibus bonis, ait: «Sicut glacies in sereno, ita solventur peccata tua» . Ergo peccata ligabant nos. Quomodo? Quomodo frigus ligat aquam ne currat. Et illigati frigore peccatorum gelavimus. Auster autem calidus ventus est: quando fiat auster, liquescit glacies, et implentur torrentes. Torrentes autem dicuntur flumina hiemalia; magno enim impetu repentinis
Abbreviated transcription (Latin):
TORRENTES INAUSTRO
Quid sit hoc adtendat caritas unx:
Iam dixerat cum conuesterit dñs capti¬
uitatem syon. quasi de praeterito loque¬
batur: Sed solet fieri ut de prae terito
loquens: futura pricenuntiet propheta
Nam quasi de praeterito loquebatur :
cuminalio psalmo diceret : Foderunt
manus meas & pedes meos. dinumeraue¬
runt omnia ossa mea : Nondixit fos¬
suri sunt. Non dixit dinumerabunt. Ni
dixit diuident sibi uestimenta mea. Ñ
dixit super uestimentum meum mittent
sortem: Futura erant: & quasi facta
cantabantur : Omnia enim quae futura
sunt edõ. lam facta sunt: Hic ergo cũ
diceret. cum conuestit dñs captiuitatem
syon factisumus uelut consolati. tunc
repletum . ẽ. gaudio os nostrum : & lin¬
gua nostra exultatione: Quod ut osten¬
deret se figura praeteriti futura cogi¬
tare. Ait : Tunc dicent intergentes: di¬
cent: iam de futuro est : Magnificauit
dñs facere nobiscum. facti sumus iocun¬
dati : Tunc cum cantabantur futura

Expanded text:
torrens in austro.» Quid sit hoc, attendat Charitas vestra. Jam dixerat, «Cum converteret Dominus captivitatem Sion.» Quasi de praeterito loquebatur: sed solet fieri ut de praeterito loquens, futura praenuntiet Propheta. Nam quasi de praeterito loquebatur, cum in alio psalmo diceret, «Foderunt manus meas et pedes meos, dinumeraverunt omnia ossa mea» . Non dixit, fossuri sunt; non dixit, dinumerabunt; non dixit, divident sibi vestimenta mea; non dixit, super vestimentum meum mittent sortem: futura erant, et quasi facta cantabantur. Omnia enim quae futura sunt, Deo jam facta sunt. Hic ergo cum diceret, «Cum converteret Dominus captivitatem Sion, facti sumus sicut consolati; tunc repletum est gaudio os nostrum, et lingua nostra exsultatione;» ut ostenderet se figura praeteriti futura cogitare, ait, «Tunc dicent inter Gentes.» «Dicent,» jam de futuro est. «Magnificavit Dominus facere nobiscum; facti sumus judati.» Tunc cum cantabantur, futura
Abbreviated transcription (Latin):
uer̃ : nec ab eiꝰ fide ł pͣdicatione se iunctis.
sꝯ ipsiuꝰ c̃miionis ꝑ gram dĩ uꝰq ĩ ultimũ
diem uitȩ suȩ fuere participes: legñdos de¬
c̃nimꝰ. Itẽ decretales epłas quas beatissimi
c̃solatione dedep̃ : uenerabilit̾ scipiendas.
ltẽ gesta scoꝵ martyrͣ. qͣ multiplicib tormtoꝵ
cruciatib ⁊ mirabilib confessionũ tumphis
irradiant. Quis ista catholicoꝵ dubit&. &
maiora eos ĩ agonibꝰ fuisse ꝑpessos: nec suis inribꝰ
bdm̃ antiquã c̃sueudine̾ singulan cautelam¬
penitꝰ ignorant᷑. ⁊ ab ĩfidelibꝰ. aut dieas suꝑ¬
fua aut minꝰ aꝑta ꝗm rei ordo fuerit. seripta

Expanded text:
c ab ejus fideli praedicatione sejuncti sunt, sed ipsius communionis gratia Dei usque ad ultimum diem vitae suae fuere participes, legendos decernimus. Item, decretales epistolas quas beatissimi scipiendas. Item gesta sanctorum martyrum, quae multiplicibus tormentorum cruciatibus et mirabilibus confessionum triumphis irradiant, quis ista catholicorum dubitet, et majora eos in agonibus fuisse perpessos, nec suis viribussecundum antiquam consuetudinem singulari cautelapenitus ignorantur, ab infidelibus aut dictis superflua, aut mimis apta, quam rei ordo fuerit, scripta
Abbreviated transcription (Latin):
poneret spem: Et quid ait : Num¬
quid paulus prouobis crucifixus est
sed leuate oculos in montes: unde au¬
xilium ueniat uobis. Quia ego plan¬
taui. a pollorigauit. sed auxilium
uestrum adnõ qui fecit caelum &
teryam. quia ds̃ incrementum dedit
Ergo. montes incircuitu eius. Sed
quomodo montes incircuitu eius. &

Expanded text:
poneret spem: Et quid ait? «Numponeret spem: Et quid ait? «Numquid Paulus pro vobis crucifixus est» ? Sed levate oculos in montes, unde auxilium veniat vobis; quia, «Ego plantavi, Apollo rigavit:» sed auxilium vestrum a Domino, qui fecit coelum et terram; quia «Deus incrementum dedit» . Ergo «montes in circuitu ejus.» Sed quomodo «montes in circuitu ejus,»
Abbreviated transcription (Latin):
inde sic nominati sunt in alio loco:
iustitia tua sicut montes dĩ Nonius¬
titia ipsorum sed iustitia tua: Audi
talem montem apostolum: Vt in¬
ueniar in illo inquit non habens me¬
am iustitiam quae exlege est. sed
eam quae est perfidem xpĩ Illi autẽ
quiper iustitiam suam montes esse
uoluerunt sicut iudaei quidam uel
pharisaei principes eorum. sic re¬
prehenduntur: Ignorantes enim
dĩ iustitiam & suam uolentes con¬
stituere. iustitiae dĩ non sunt subiec
N Qui autem subiecti sunt. sic
sunt alti ut humiles sint. & quia
magni sunt. montes dicuntur. Quia
uero subiecti suntdo. ualles sunt
Et quia habent capacitatem pietatis.
suscipiunt abundantiam pacis. & in¬
undatione transmittunt ad colles:
Modo tamen tu uide. quos montes
ames: Siuis a mari ab onis montibus:
noli spem ponere nec bonis montibus:
Nam qualis mons erat paulus. quan¬
quisquam potest facile inueniri: &
tamen timebat Nepasser ille in illo

Expanded text:
inde sic nominati sunt in alio loco: inde sic nominati sunt in alio loco: «Justitia tua sicut montes Dei» . Non justitia ipsorum, sed «justitia tua.» Audi talem montem Apostolum: «Ut inveniar in illo,» inquit, «non habens justitiam meam quae ex lege est, sed eam quae est per fidem Christi» . Illi autem qui per justitiam suam montes esse voluerunt, sicut Judaei quidam vel Pharisaei principes eorum, sic reprehenduntur: «Ignorantes enim Dei justitiam, et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti» . Qui autem subjecti sunt, sic sunt alti, ut humiles sint. Et quia magni sunt, montes dicuntur; quia vero subjecti sunt Deo, valles sunt: et quia habent capacitatem pietatis, suscipiunt abundantiam pacis et inundationem transmittunt ad colles. Modo tamen tu vide quos montes ames. Si vis amari a bonis montibus, noli spem ponere nec in bonis montibus. Nam qualis mons erat Paulus? quanquisquam potest facile inveniri? Et tamen timebat ne passer ille in illo
Abbreviated transcription (Latin):
& noctem patimini. idest caliginem
huius uitae. non uos fallant. Nec di¬
rigatis illuc nauem ubi sunt saxa.
ubi naufragia magna fiunt:. Cum
ergo tibi laudati fuerint isti montes:
& coeperit tibi suaderi ut uenias ad
ipsos montes quasi adauxilium. &
ibi requiescas. Responde: Indno con¬
fido: quomodo dicitis animae meae:
transmigra in montem sicut passer:
Bonum est enim tibi ut illos montes
leues oculos. unde tibi auxilium ad nõ
sit. ut euadas sicut passer demuscipu¬
lauenantium . non trans migres iN
montes: Passer enim instabilis res
est. cito mouetur. cito uolat hinc & in¬
de : Sed tu confide indño &eris sicut
mons sion. non commoueberis in aeter¬
num. & nontransmigraueris in mon¬
tes sicut passer: Numquid ibi sic no¬
minauit montes ut dednõ diceret.
sed montes tales animas inquibus dñs
est. Tunc autem te amant ipsi mon¬
tes sinon in illis spem posueris: Videte
fratres . quales sunt montes dĩ : Nam

Expanded text:
et noctem patimini, id est, caliginem et noctem patimini, id est, caliginem hujus vitae; non vos fallant, nec dirigatis illuc navim: ibi sunt saxa, ibi naufragia magna fiunt. Cum ergo tibi laudati fuerint isti montes, et coeperit tibi suaderi ut venias ad ipsos montes, quasi ad auxilium, et ibi requiescas; responde: «In Domino confido; quomodo dicitis animae meae, Transmigra in montes sicut passer» ? Bonum est enim tibi ut in illos montes leves oculos unde tibi auxilium a Domino sit, ut evadas sicut passer de muscipula venantium, non transmigres in montes. Passer enim instabilis res est; cito movetur, cito volat hinc et inde. Sed tu confide in Domino, et eris sicut mons Sion; non commoveberis in aeternum, et non transmigrabis in montes sicut passer. Numquid ibi sic nominavit montes, ut de Domino diceret? 6. Sed montes tales ama, in quibus Dominus est. Tunc autem te amant ipsi montes, si non in illis spem posueris. Videte, fratres, quales sunt montes Dei. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
t tua spes non sit inmontibus. sed
i illo qui inluminat montes : Cum
enim ille habitat inmontibus idest
inscĩs. ipse est incircuitu plebis suae.
& ipse munruit plebem suam muni¬
mento spiritali. Nemoueatur in ae¬
ternum: At uero de illis montibus
malis quando loquitur scriptur.
Noneis ad dit dnm: Tales montes iam
saepe diximus uobis. significant mag¬
nas quasdam animas: sed malas:
Non enim putetis fr̃s quia potuerunt N.¬
fierihaereses per aliquas paruas ani¬
mas. Non fecerunt haereses nisi mag¬
ni homines: Sed quantum magni:
tantum malimontes. Non enĩmon¬
tes erant tales qui susciperent pacem
susceperunt adiabolo patre suo. Mon¬
tesergo erant: Ad tales montes caue
nefugias. uenturi sunt enim homines
& dicturitibi : Magnus ille uir: &
magnus ille homo: qualis fuit ille do¬
natus. qualis est maximianus & nescio
montes nominaui. sed naufragosos:
Uidetis quia lucet deillis aliqua flam¬
ma sermonis: & aliquis deipsis ignis
accenditur: Si naufragatis in ligno

Expanded text:
t tua spes non sit in montibus, sed in illo qui illuminat montes. Cum enim ille habitat in montibus, id est in sanctis, ipse est in circuitu plebis suae; et ipse muravit plebem suam munimento spirituali, ne moveatur in aeternum. At vero de illis montibus malis quando loquitur Scriptura, non eis addit Dominum. Tales montes, jam saepe diximus vobis, significant magnas quasdam animas, sed malas. Non enim putetis, fratres, quia potuerunt fieri haereses per aliquas parvas animas. Non fecerunt haereses, nisi magni homines: sed quantum magni, tantum mali montes. Non enim montes erant tales qui susciperent pacem,susceperunt a diabolo patre suo. Montes ergo erant ad tales montes cave ne fugias. Venturi enim sunt homines, et dicturi tibi: Magnus ille vir, et magnus ille homo. Qualis fuit ille Donatus! qualis est Maximianus ! et nescio montes nominavi, sed naufragosos. Videtis quia lucet de illis aliqua flamma sermonis, et aliquis de ipsis ignis accenditur. Si navigatis in ligno,
Abbreviated transcription (Latin):
dñi: Vnde dicit in euangelio: Solui¬
te templum hoc. & intriduo excitabo
illud: Quia ergo ipse aedificauerat
illud templum. Aedificauit sibi tem
monis: Interpretatur pacificus: Est
autem ille uerus pacificus. de quo dic it
apostolus : Ipse ẽ. enim pax nr̃a. qui
fecit utraq unum: Ille est uerus pa¬
cificus : qui duos parietes ediuerso ue¬
nientes in secopulauit. quibus factus .ẽ.
lapis angularis: Venientem populum
excircum cisione credentium. & uenien¬
tem populum ex praeputio gentium &
ipsorum credentium. Fecit unamecle¬
siam de duobus populis: factus est illis la¬
pis angularis : & ideo uerus pacificus :
Quia ergo ille uerus salomon: Salomon
autem ille filius dauid de muliere bersa¬
bee rex in israhel figuram gestabat hu¬
ius pacifici: quando templum aedificauit:
ldeo ne illum putes salomonem quia ae¬
dificauit domum do. Alium salomonem
tibi ostendens ista scriptura. sic coepit
inpsalmo: NISI DNS AEDIFICA¬

Expanded text:
Domini; unde dicit in Evangelio, «SolviDomini; unde dicit in Evangelio, «Solvite templum hoc, et in triduo excitabo illud» : quia ergo ipse aedificaverat illud templum, aedificavit sibi tempmonis interpretatur Pacificus: est autem ille verus pacificus, de quo dicit Apostolus, «Ipse est enim pax nostra, qui fecit utraque unum.» Ipse est verus pacificus, qui duos parietes e diverso venientes in se copulavit, quibus factus est lapis angularis, venienti populo ex circumcisione credentium, et venienti populo ex praeputio Gentium et ipsorum credentium; fecit unam Ecclesiam de duobus populis, factus est illis lapis angularis , et ideo vere pacificus. Quia ergo ille verus Salomon; Salomon autem ille filius David de muliere Bethsabee , rex Israel, figuram gestabat hujus pacifici, quando templum aedificavit: ideo ne illum putes Salomonem qui aedificavit domum Deo, alium Salomonem tibi ostendens Scriptura sic coepit in Psalmo: «Nisi Dominus aedifica
Abbreviated transcription (Latin):
I.um : In caritate ae ternorum: Sed qua¬
re sit additum salomonis : quantum
inspirauerit dñs dicam caritati uestrae:
Salomon erat tempore suo filius dauid.
Nam ipse salo mon mulierum amator
fuit . & re probatus ẽ adõ : Etusq
adeo laqueus illi fuit illa cupiditas.
ut amulieribus etiam idolissacrifica¬
re cogeretur: Sic de illo scriptura
testis est: Sed si illo cadente quae per
illum dicta sunt delerentur. iudicaren¬
tur. quia ipsedixerat : Non perillum
dicta erant: Optime igitur etiã hoc
egit misericordia dĩ & sp̃s eius: ut quic¬
quid boni persalomonem dictum est.
dõ tribueretur: Peccatum autem ho¬
minis. homini : Quid mirum quia iN
populo dĩ cecidit salomon: In paradiso
noncecidit adam: Noncecidit decaelo
angelus . & diabolus factus est: Ideo
docemur innullo hominum spem esse
ponendam. Quia & iste salomon aedifi¬
cauerat templum dño: Intrpo quidem
& figura futurae ecclesiae & corporis

Expanded text:
um, in charitate aeternorum. Sed quaum, in charitate aeternorum. Sed quare sit additum, «Salomonis,» quantum inspiraverit Dominus, dicam Charitati vestrae. 2. Salomon erat tempore suo filius David, Nam ipse Salomon mulierum amator fuit, et reprobatus est a Deo: et usque adeo laqueus illi fuit illa cupiditas, ut a mulieribus etiam idolis sacrificare cogeretur, sicut de illo Scriptura testis est . Sed si illo cadente, quae per illum dicta sunt, delerentur; judicaretur quia ipse dixerat, non per illum dicta erant. Optime igitur etiam hoc egit misericordia Dei et Spiritus ejus, ut quidquid boni per Salomonem dictum est, Deo tribueretur; peccatum autem hominis homini. Quid mirum quia in populo Dei cecidit Salomon? In paradiso non cecidit Adam? Non cecidit de coelo angelus, et diabolus factus est? Ideo docemur in nullo hominum spem esse ponendam. Quia et iste Salomon aedificaverat templum Domino , in typo quidem et in figura futurae Ecclesiae et corporis
Abbreviated transcription (Latin):
Nter omnia cantica quibus est titulus
canticum graduum.: Iste psalmus aliquid
amplius intitulo accepit quod additum
est salomonis Sic enim praenotatur :
Canticum graduum salomonis: Itaq
fecit nos intentos inusitatior titulus
ceteris : ut quaeramus quare sit ad di¬
tum salomonis : Nam quid sit canticũ
graduum: Non opus est saepe repete¬
re: Plura enim hinc dicta sunt: quia
cantat ascendentis uox in affectum pie¬
tatis & caritatis: ad illam supernam
hierusalem. cui suspiramus quam diu
peregrinamur : & ubi laetabimur cũ
aperegrinatione redierimus: Ascen¬
dit adhanc omnis qui proficit: cadit ab
hac omnis qui deficit : Nec pedibus as¬
cendere quaeras. Nec pedibus te descen¬
dere putes: Amando dm̃ ascendis. A¬
mando saeculum cadis: Sunt ergo ista
cantica amantium. quodam scõ deside¬
rio flagrantium. Ardent qui ista
cantant excorde : Quorum etiam cor
ardens inuenitur inmoribus. Inbona
conuersatione. In operibus secundum
parecepta dĩ. In contemptu temporali¬

Expanded text:
nter omnia cantica quibus est titulus, «Canticum graduum,» iste psalmus aliquid amplius in titulo accepit, quod additum est, «Salomonis.» Sic enim praenotatur: «Canticum graduum Salomonis.» Itaque fecit nos intentos inusitatior titulus caeteris, ut quaeramus quare sit additum, «Salomonis.» Nam quid sit «Canticum graduum,» non opus est saepe repetere; plura enim dicta sunt hinc, quia cantat ascendentis vox in affectu pietatis et charitatis ad illam supernam Jerusalem, cui suspiramus quamdiu peregrinamur, et ubi laetabimur cum a peregrinatione redierimus. Ascendit ad hanc omnis qui proficit; cadit ab hac omnis qui deficit. Nec pedibus ascendere quaeras, nec pedibus te descendere putes: amando Deum, ascendis; amando saeculum, cadis. Sunt ergo ista cantica amantium, quodam sancto desiderio flagrantium. Ardent qui ista cantant ex corde, quorum etiam cor ardens invenitur in moribus, in bona conversatione, in operibus secundum praecepta Dei, in contemptu temporali
Abbreviated transcription (Latin):
iuos ab sorbuissent : Non prius occi¬
dissent : & sic absorbissent : Dimmanes.
ocrudeles: Nonsic sorbet ecclesia petro
macta & manduca dictum est: Nonuiuos
absorbe : Quomodo ergo petrus idest
ecclesia mactat: & sic manducat : & quo¬
modo isti ex surrexerunt super nos.
forsitanuiuos ab sorbuissent nos : nisi
quia dñs erat in nobis: Quia in ecclesias
corpus nemo intrat : nisi prius occisus
Moritur quod fuit. ut sit quod non fu¬
it: A lioquin. non occidituri & non man¬
ducatur ab ecclesia : Esse innumero
populi potest qui uidetur oculis huma¬
nis. innumero autem populi qui cogni¬
tusdõ .ẽ. dequodicit apostolus. Nouit
dñs qui sunt eius non potest. eẽ. nisi man¬
ducatus : Nec manducari poterit. nisi
primo mactatus: Venit paganus: ad¬
huc millo idolatria uiuit: inserendus .ẽ.
membris xp̃i : Inseratur necesse est. si¬
manducatur : Sed non potest manduca¬
ri abecclesia : Nisi primo mactatus : re¬
nuntiet saeculo : tunc mactatur: Cre¬

Expanded text:
ivos absorbuissent;» non prius occidissent, et sic absorbuissent. O immanes! o crudeles! Non sic absorbet Ecclesia: Petro, «Macta et manduca» , dictum est; non, Vivos absorbe. Quomodo ergo Petrus, id est Ecclesia, mactat, et sic manducat? et quomodo isti qui exsurrexerunt super nos, «forsitan vivos absorbuissent nos, nisi quia Dominus erat in nobis?» Quia in Ecclesiae corpus nemo intrat, nisi prius occisus. Moritur quod fuit, ut sit quod non fuit. Alioquin, qui non occiditur et non manducatur ab Ecclesia, esse in numero populi potest, qui videtur oculis humanis; in numero autem populi qui cognitus Deo est, de quo dicit Apostolus, «Novit Dominus qui sunt ejus» ; non potest esse nisi manducatus, nec manducari poterit, nisi primo mactatus. Venit paganus, adhuc in illo idololatria vivit; inserendus est membris Christi: ut inseratur, necesse est manducetur; sed non potest manducari ab Ecclesia, nisi primo mactatus. Renuntiet saeculo, tunc mactatur; cre
Abbreviated transcription (Latin):
memorrui. leuaui oculos meos in mon¬
tes. undeueniet auxilium mihi.
Et ne ibi remaneas. auxilium meũ
inquit ad nõ qui fecit caelum & ter¬
nrm : Rursus suscipiant montes
pacem populo tuo Cumdixit susci¬
pient. ostendit alium esse fontem
pacis unde illi suscipiunt: Rursus
amontib: inluminans. sed tu dixit
inluminans : tu ammis abilis amon¬
tibus aeternis Item hoc loco cumdixis¬
set montes incircuitu eius. neturur sũ
remaneres inmontibus. statim sub¬
iunxit
ET DÑS INCIRCUI¬
TU PLEBIS SUAE

Expanded text:
memoravi. «Levavi oculos meos in monmemoravi. «Levavi oculos meos in montes, unde veniet auxilium mihi:» et ne ibi remaneas, «Auxilium meum,» inquit, «a Domino, qui fecit coelum et terram.» Rursus, «Suscipiant montes pacem populo tuo:» cum dixit, «Suscipiant,» ostendit alium esse fontem pacis unde illi suscipiunt. Rursus, «A montibus illuminans:» sed, «Tu,» dixit; «Illuminans tu admirabiliter a montibus aeternis.» Item hoc loco cum dixisset, «Montes in circuitu ejus;» ne tu rursum remaneres in montibu, statim subjunxit, «Et Dominus in circuitu plebis suae
Abbreviated transcription (Latin):
ut crederemus : & montes suscipien¬
tes pacem. susceperunt colles iustitiã
Quia deipsis montibus ait. Non dixit
a se habent pacem. uel instituunt pa¬
cem. uel generant pacem. sed suscipi¬
unt pacem: Vnde suscipiunt pacem.
dñs est: Sic ergo leua oculos tuos ad
montes propter pacem. ut auxiliũ
tuum adno sit qui fecit caelum & ter¬
ptm : Rursus illos montes cominemo¬
roens sp̃ssc̃s. hoc ait: In luminans tu
ammistebilis amontibus aeternis:
Nondixit inluminant montes. sed
in luminans tu a montibus aeternis:
Per montes istos quos aeternos esse
uoluisti. procedicans euangelium. tu
in luminans. non montes: Talesergo
montes. incircuitu hierusalem: Et
ut noueritis quales sint montes incir¬
cuitu eius: Ubi commemorauit mon¬
tes bonos scriptura. ualderaro &
difficile. aut fostenumquam. & non
statim ibi nominat dñm. aut simul
significat. Nespe remaneat in mon¬
tibus . Ecce uidete quam multa com¬

Expanded text:
ut crederemus. Et per montes suscipienut crederemus. Et per montes suscipientes pacem, susceperunt colles justitiam: quia de ipsis montibus quid ait? Non dixit, A se habent pacem, vel, instituunt pacem, vel, generant pacem; sed, suscipiunt pacem. Unde suscipiunt pacem, Dominus est. Sic ergo leva oculos tuos ad montes propter pacem, ut auxilium tuum sit a Domino, qui fecit coelum et terram. Rursus illos montes commemorans Spiritus sanctus hoc ait: «Illuminans tu admirabiliter a montibus aeternis» . Non dixit, Illuminant montes; sed, «Illuminans tu a montibus aeternis:» per montes istos quos aeternos esse voluisti, praedicans Evangelium, «tu illuminans», non montes. Tales ergo «montes in circuitu» Jerusalem. 5. Et ut noveritis quales sint montes in circuitu ejus; ubi commemoravit montes bonos Scriptura, valde raro et difficile, aut forte nunquam non et statim ibi nominat Dominum, aut simul significat, ne spes remaneat in montibus. Ecce videte quam multa com
Abbreviated transcription (Latin):
quos nobis prcerogatur scriptur.
siue in prophetia. siue in apostolis.
siue in euangelio: Ipsi sunt montes
dequib cantamus. leuaui oculos
meos inmontes. unde ueniet auxi¬
lium mihi : Quia descripturis scĩs.
in hac uita habemus auxilium. Sed
quia ipsi montes non a se proteguntur.
nec a seipsis nobis consulunt. Nec
spes nostra debet esse inmontibus.
nemaledictisimus qui spem in homi¬
ne ponimus : Iam dixerat. leuaui
oculos meos inmontes. unde ueniet
Ipsi sunt montes dequibus item dicit:
Suss cipiant montes pacem populo tuo:
& colles iustitiam: Montes magni
sunt. colles minores sunt: Montes
ergo uident. colles credunt. Qui ui¬
dent pacem susceperunt. & ad tuler̃
ad eos qui credunt: Qui enim credunt
suscipiunt iustitiam: quia iustus ex
fide uiuit. Angeliuident. annunti¬
ant quod uident: & credimus nos Io¬
hannes ille . in principio erat uerbum
& uerbum erat apuddm &ds̃ erat
uerbum uidebat. prxedicauit nobis

Expanded text:
quos nobis praerogatur Scriptura, quos nobis praerogatur Scriptura, sive in prophetia, sive in Apostolis, sive in Evangelio. Ipsi sunt montes de quibus cantamus, «Levavi oculos meos in montes, unde veniet auxilium mihi;» quia de Scripturis sanctis in hac vita habemus auxilium. Sed quia ipsi montes non a se proteguntur, nec a seipsis nobis consulunt, nec spes nostra debet esse in montibus, ne maledicti simus qui spem in homine ponimus ; jam dixerat, «Levavi oculos meos in montes, unde veniet Ipsi sunt montes de quibus item dicit: «Suscipiant montes pacem populo tuo, et colles justitiam» . Montes magni sunt, et colles minores sunt. Montes ergo vident, colles credunt: qui vident, pacem susceperunt et attulerunt ad cos qui credunt. Qui enim credunt, suscipiunt justitiam; quia justus ex fide vivit . Angeli vident, annuntiant quod vident, et credimus nos. Joannes ille: «In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum» : videbat, praedicavit nobis
Abbreviated transcription (Latin):
Tu EIUS. Magnum aliquid. ẽẽ.
nos in ea ciuitate quam circum deder̃
montes. ipsa est tota felicitas nic.
quia habebimus ciuitatem quam cir¬
cum dederunt montes. Non enim non
Nouimus montes autquid sunt mon¬
tes. Nisitumores temorum. Alu
sunt ergo montes amabiles : montes
excelsi picedicatores ueritatis . siue
angeli . siue apostoli . siue prophetae.
ipsi sunt incircuitu hierusalem. Am¬
biunt illam. & quasi murum illi faci¬
unt: D ehis montib amabilibus & .I.
delectabilibus. assidue scriptura lo¬
quitur. aduestite cum auditis. uel
legitis: Pluribus locis inuenitis mon¬
tes delectabiles. quamquam & nios
possumus commemorare. Verum¬
tamen quantum dñs suggerit.de¬
lectat nos de his montibus multa di¬
cere. & diuina testimonia delitteris.
scĩs occurrerunt nobis Ipsi sunt
montes qui inluminantur adõ: &
primitus inluminantur. ut ab ipsis
lumen descendat ad ualles uel ad col¬
les: quia non tantae sunt altitudinis.
quantae sunt montes: Ipsi sunt per

Expanded text:
tu ejus.» Magnum aliquid, nos esse in ea civitate quam circumdederunt montes? Ipsa est tota felicitas nostra, quia habebimus civitatem quam circumdederunt montes? Num enim non novimus montes? aut quid sunt montes, nisi tumores terrarum? Alii sunt ergo montes amabiles, montes excelsi, praedicatores veritatis, sive Angeli, sive Apostoli, sive Prophetae. Ipsi sunt in circuitu Jerusalem; ambiunt illam, et quasi murum illi faciunt. De his montibus amabilibus et delectabilibus assidue Scriptura loquitur. Advertite cum auditis vel legitis; pluribus locis invenitis montes delectabiles, quam nos possumus commemorare. Verumtamen quantum Dominus suggerit, delectat nos de his montibus multa dicere; et divina testimonia de Litteris sanctis occurrerunt nobis. Ipsi sunt montes qui illuminantur a Deo: et primitus illuminantur, ut ab ipsis lumen descendat ad valles, vel ad colles; quia non tantae sunt altitudinis, quantae sunt montes. Ipsi sunt per
Abbreviated transcription (Latin):
crucifixerunt: Iam sp̃italiter foris
erant. & ipsum regem foras exclude¬
bant: Eiecerunt enim illum extra ci¬
uitatem suam. & fones crucifixerunt :
Et ipse eiecit illos extra ciuitatem suam.
idest aeternam hierusalem matrem
omnium Nrm : quae est in caclis Qua¬
lis est ista hierusalem:. breuiter descri¬
bit eam. MONTES IN CIRCUI

Expanded text:
crucifixerunt. Jam spiritualiter foris crucifixerunt. Jam spiritualiter foris erant, et ipsum Regem foras excludebant. Ejecerunt enim illum extra civitatem suam, et foris crucifixerunt . Et ipse ejecit illos extra civitatem suam, id est aeternam Jerusalem matrem omnium nostrum, quae est in coelis. 4. Qualis est ista Jerusalem? Breviter describit eam. «Montes in circui
Abbreviated transcription (Latin):
hierusalem intellexerimus omnes qui
illic in habitant. bellis & euersione ipsi¬
us ciuitatis exclusi sunt: Modo quae¬
ris iudaeum inciuitate hierusalem: &
non inuenies: Ceste ergo non mouebimn¬
tur in aeternum qui inhabitant hieru¬
salem. Nisi quia est alia hierusalem.
dequa multa soletis audire. ipsa est
mater nr̃. cui suspiramus & gemimus.
inista peregrinatione: ut ad illam re¬
Non habebamus Rex ipsius uenit &
uia nobis factus . ẽ ut ad illam redire
possimus Ipsa est illa. ubi stantes erant
pedes nr̃i inatriis hierusalem. sicut
audistis in psalmo canticorum gradiu̾
to qui inter fuistis. cui suspirat ille
qui cantabat: Hierusalem quae aedifica¬
tur ut ciuitas. cuius participatio eius
I inidipsum Qui ergo ibi habitant. non
mouebuntur inaeternum: Qui autẽ
habitarunt inista hierusalem. moti
sunt. primo corde: postea exilio :
Quando moti sunt corde &ceciderunt.
tunc regemipsius supernae hierusalem

Expanded text:
Jerusalem intellexerimus, omnes qui Jerusalem intellexerimus, omnes qui illic inhabitabant, bellis et eversione ipsius civitatis exclusi sunt: modo quaeris Judaeum in civitate Jerusalem, et non invenis. Quare ergo «non movebuntur in aeternum, qui inhabitant Jerusalem,» nisi quia est alia Jerusalem, de qua multa soletis audire? Ipsa est mater nostra, cui suspiramus et gemimus in ista peregrinatione, ut ad illam renon habebamus: Rex ipsius venit, et via nobis factus est, ut ad illam redire possimus. Ipsa est illa, ubi «stantes erant pedes nostri in atriis Jerusalem,» sicut audistis in psalmo canticorum graduum tato qui interfuistis; cui suspirabat ille qui cantabat, «Jerusalem quae aedificatur ut civitas; cujus participatio ejus in idipsum» . Qui ergo ibi habitant «non movebuntur in aeternum.» Qui autem habitarunt in ista Jerusalem, moti sunt; primo corde, postea exsilio. Quando moti sunt corde et ceciderunt, tunc Regem ipsius supernae Jerusalem
Abbreviated transcription (Latin):
indiuitiis cordis fidem. siei non conti¬
git aurum habere in arca. Quia si aurũ
haberet in arca. furem timeret: & au¬
rum de arca etiam nolens perderet. fi¬
dem̃ autem decorde non perderet: sup¬
se illam non inde expulerit: Cito autẽ
responderi potest carissimi. fecit ds̃
pauperem ut probet hominem: Et
fecit ds̃ diuitem. ut probet illum depau¬
pere. & omnia quae fecit ds̃ recte fecit:
Et si non possumus uidere consilium ipsi¬
us quare illud sic fecit & illud sic. Bo¬
num est nobis ut subdamus sapientiae
ipsius. & credamus quia benefecit : Et
si nondum nouimus quare fecit & habe¬
bimus cor rectum ut pricesumamus
& confidamus in dño. & non mouebun¬
tur pedes nr̃i. & fit in nobis ascendenti¬
bus. unde coepit iste psalmus
Qui CONFIDUNT INDÑO SI¬
CUT MONS SION. NON CÕ¬
MOUEBUNTUR IN AETER¬
NUM: Quisunt isti : Quiha¬
BITANT IN HIeNus ALEM:
psi non commouebuntur in aeternum :
quihabitant in hierusalem : Si hanc

Expanded text:
in divitiis cordis fidem, si ei non continin divitiis cordis fidem, si ei non contingit aurum habere in arca? Quia si aurum haberet in arca, furem timeret, et aurum de arca etiam nolens perderet; fidem autem de corde non perderet, si ipse illam inde non expelleret. Cito autem responderi potest, charissimi. Fecit Deus pauperem, ut probet hominem; et fecit Deus divitem, ut probet illum de paupere. Et omnia quae fecit Deus, recte fecit. Et si non possumus videre consilium ipsius, quare illud sic fecit et illud sic; bonum est nobis ut subdamur sapientiae ipsius, et credamus quia bene fecit, et si nondum novimus quare fecit: et habebimus cor rectum, ut praesumamus et confidamus in Domino, et non movebuntur pedes nostri, et fit in nobis ascendentibus unde coepit iste psalmus, «Qui confidunt in Domino, sicut mons Sion, non commovebuntur» «in aeternum.» 3. Qui sunt isti? «Qui inhabitant Jerusalem:» ipsi «non commovebuntur in aeternum, qui inhabitant Jerusalem.» Si hanc
Abbreviated transcription (Latin):
hendunt dm̃: Qui sunt recti corde .
qui uoluntatem suam ad uoluntatẽ dĩ
dirigunt: Nonuolimtatem dĩ aduo¬
luntatem suam curuare conantur :
Breue prreceptum.ẽ. ut homo diri .I.¬
gat cor suum : Vis habere rectũ cor:
tu fac quod uult ds̃ Noli dm̃ uelle fa¬
cere quod uistũ: Piruicordes ergo
sunt. id est qui rectum cor non habent :
qui sedent & disputant quomodo de¬
buit facere ds̃. non laudando quod fe¬
cit. sed reprehendendo: Corrigere
illum uolunt . parum est quia corrigi
ab eo nolunt & dicunt Nondebuit
ds̃ facere pauperes sed soli diuites esse
debuerunt : & ipsi soli uiuerent: Vt¬
quid factus est pauper: ut quid uiuit .
reprehendit dm̃ pauperum: Quanto
melius esset pauper dĩ & diues esset de
dõ. hoc est sequeretur uoluntatemdi.
& uideret paupestatem suam tempora¬
lem esse & transiturm. Diuitias au¬
tem sibi spĩtales itauenturas: ut nullo
pactu possint praceterire : & habere

Expanded text:
hendunt Deum. Qui sunt recti corde? hendunt Deum. Qui sunt recti corde? Qui voluntatem suam ad voluntatem Dei dirigunt; non voluntatem Dei ad voluntatem suam curvare conantur. Breve praeceptum est, ut homo dirigat cor suum. Vis habere rectum cor? Tu fac quod vult Deus; noli Deum velle facere quod vis tu. Pravicordes ergo sunt, id est, qui rectum cor non habent, qui sedent et disputant quomodo debuit facere Deus; non laudando quod fecit, sed reprehendendo. Corrigere illum volunt: parum est quia corrigi ab eo nolunt; et dicunt, Non debuit Deus facere pauperes, sed soli divites esse debuerunt; et ipsi soli viverent. Utquid factus est pauper? utquid vivit? Reprehendit Deum pauperum. Quanto melius esset pauper Dei, et dives esset de Deo; hoc est, sequeretur voluntatem Dei, et videret paupertatem suam temporalem esse, et transituram, divitias autem sibi spirituales ita venturas, ut nullo pacto possent praeterire; et haberet
Abbreviated transcription (Latin):
considerandum & tractandum modo
suscepimus: sed ubidictum . ẽ. quomodo
sciuit ds̃. & si est scientia in altissimo:
ecce ipsi peccatores & abundantes insae¬
culo obtinuerunt diuitias. Numquid
uane iustificaui cor meum & laui inter
innocentes manus meas : Ille ergopsal¬
mus ubi uidetis quia periclitatur ani¬
ma. ubi uidetis quia nutant pedes. sic
coepit Quambonus ds̃ israhel. rectis
corde. mei autem inquit poene cõmo¬
ti sunt pedes. paulominus effusi sunt
gressus mei: Quare:: Quia zelaui in
peccatoribus. pacem peccatorum intu¬
ens: Indeergo dixit commotos pedes
suos. & poene effusos gressus lapsu ad
ruinam adõ: quia intuitus .ẽ. & inspe¬
xit felicitatem peccatorum: & uidit eos
habere pacem. se autem laborem: Nar¬
uruit autem hoc cum iam euasisset. cũ
iam correcto corde dõ in haesisset.
Naniruit prceterita pericula: Ergo :¬
bonus ds̃ israhel: Sed quibus: rectis cor¬
de: Qui sunt recticorde : quinon repre¬

Expanded text:
considerandum et tractandum modo considerandum et tractandum modo suscepimus, sed ubi dictum est, «Quomodo scivit Deus, et si est scientia in Altissimo? Ecce ipsi peccatores et abundantes in saeculo obtinuerunt divitias. Numquid vane justificavi cor meum, et lavi in innocentibus manus meas?» ille ergo psalmus, ubi videtis quia periclitatur anima, ubi videtis quia nutant pedes, sic coepit: «Quam bonus Deus Israel rectis corde! Mei autem,» inquit, «pene commoti sunt pedes, paulo minus effusi sunt gressus mei.» Quare? «Quia zelavi in peccatoribus, pacem peccatorum intuens» . Inde ergo dixit commotos pedes suos et pene effusos gressus, lapsu ad ruinam a Deo, quia intuitus est et inspexit felicitatem peccatorum, et vidit eos habere pacem, se autem laborem. Narravit autem hoc cum jam evasisset, cum jam correcto corde Deo inhaesisset, narravit praeterita pericula sua. Ergo, «Bonus Deus Israel:» sed quibus? «Rectis corde.» Qui sunt recti corde? Qui non repre
Abbreviated transcription (Latin):
Quare colunt dm̃ cum se uident in
laboribus. inegestate . Inaerumna.
inmorbo. indolo. in aliqua necessita¬
te : &uident alios habere sanitatem
corporis: abundare temporalibus:
incolomitate suorum gaudere : nito¬
rehonorum florere : eos qui non so¬
lum dm̃ non colunt. sed omnib homi¬
nib: aduersantur : Adtendentes
eos nutant: & dicunt apud se quod
apeste scriptum . ẽ. inquodam psalmo
quomõdo sciuit ds̃: & si est scientia in
altissimo. Ecce ipsi peccatores & a¬
bundantes insaeculo : obtinuerunt
diuitias: Et sequitur: Num quid
uane iustificaui cor meum : & laui inter
innocentes manus meas : Num quid
foste uanus fui qui uolui iuste uiuere.
& in nocenter inter homines conuersa¬
ri: quando scio eos qui nolunt seruari
innocentiam habere tantam felicitatem:
& insultare iustis per iniquitates feli¬
ces. Sed quis illud: dixitibi inpsalmo
cuius nondum erat rectum cor: Sic
enim coepit ipse psalmus. dequo mo¬
do testimonium dedimus: Nonistequẽ

Expanded text:
quare Deum colunt, cum se vident in quare Deum colunt, cum se vident in laboribus, in egestate, in aerumna, in morbo, in dolore, in aliqua necessitate, et vident alios habere sanitatem corporis, abundare temporalibus, incolumitate suorum gaudere, nitore bonorum florere eos qui non solum Deum non colunt, sed et omnibus hominibus adversantur; attendentes eos, nutant, et dicunt apud se quod aperte scriptum est in quodam psalmo: «Quomodo scivit Deus, et si est scientia in Altissimo? Ecce ipsi peccatores et abundantes in saeculo obtinuerunt divitias.» Et sequitur: «Numquid vane justificavi cor meum, et lavi in innocentibus manus meas?» Numquid forte vanus fui, qui volui juste vivere, et innocenter inter homines conversari, quando scio eos qui nolunt servare innocentiam, habere tantam felicitatem, et insultare justis per iniquitatem felices? 2. Sed quis illud dixit ibi in psalmo? Cujus nondum erat rectum cor. Sic enim coepit iste psalmus de quo modo testimonium dedimus, non iste quem