comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tquia haccest uita ȩterna. dicit ds in psalmis. Longitudine dicrum replebo
eum. & ostendam illi salutare ineum. Siur ergo audiamꝰ ostende nobis filiũ.
siue audiamus ostende nob patrẽ: tantundem ual&. quia neut̃ sine altero
potest ostendi. Uni quippe sunt. sicut ait. ego & pat̃ unum sumꝰ. Ocniq
propter ipsam in separabilitatt̃ sufficienter aliquando nominatur ł pat̃ solus
uel filius solus. adimpleturus nos lȩticia cũ uultusuo. Necinde scparatur
despũscõ. tanquã solus ipse sufficiat adbeatitu dinẽ nram̃. & idco solus sifficit
quia scparari a patre & filio ñ potest. sicut pat solus sufficit. quia scparari
afilio & spuscõ non potest. & filius ideo sufficit solus : quia separari a patre
& spũ scõ non porest. Quid enim sibi uult qđ ait. sidiligitis me mandata mta
seruate. & ego rogabo patrẽ & aliũ ad uocatũ dabit uobis ut uobiscũ sit in ȩt̃nũ

Expanded text:
et quia haec est uita aeterna, dicit deus in psalmis: longitudine dierum replebo et quia haec est uita aeterna, dicit deus in psalmis: longitudine dierum replebo eum et ostendam illi salutare meum. siue ergo audiamus: "ostende nobis filium", siue audiamus: ostende nobis patrem, tantundem ualet, quia neuter sine altero potest ostendi. unum quippe sunt, sicut ait: ego et pater unum sumus. denique propvel Filius solus, adimpleturus nos laetitia cum vultu suo, nec inde separatur de Spiritu sancto, tanquam solus ipse sufficiat ad beatitudinem nostram, et ideo sufficit, quia separari a patre ac filio non potest, sicut et pater solus sufficit, quia separari a filio et spiritu sancto non potest, et filius ideo sufficit solus, quia separari a patre et spiritu sancto non potest. quid enim sibi uult quod ait: si diligitis m e, mandata mea seruate. et ego rogabo patrem, et alium aduocatum dabit uobis, ut
Abbreviated transcription (Latin):
uultutuo. Illa lȩticia nihil amplius requir&ur. quia nec erit qđ amplius
requiratur. Ostend& enĩ nobis pat᷑. & suffici& nobis. Qđ bene intellexera
phylippus ut dicer& dño. ostende nobis patrẽ. & sufficit nobis. Sed non dum
intellexerat eo quoq modo idipsum se poruisse dicere. dñẽ ostendete nobis.
& sufficit nobis Ut enim hoc intelliger&. responsum est ciadño. Tanto
tempore uobiscum sum & ñ cognoiuistisme philippe: quiuid & me uidet &¬
patrem Sed quia uolebat cum exfide uiuere. anitqua illud poss& uidere.
sccutus c̃ & ait Noncridis qm̃ ego in patre. & pater in me c̃: Quamdiu enim
ontemplatio quippe. merces est fidei. Cui mercedi ꝑfidem corda mundantur. ⁊¬
sicut scriptumẽ. mundans fide corda corũ. Probatur aut̃ qđ illi contẽplationi
corda mundent᷑ illa maxime sententia. beati mundo corde. qm̃ ipsi dm̃ ui debunt

Expanded text:
uultu tuo. illa laetitia nihil amplius requiretur, quia nec erit quod amplius uultu tuo. illa laetitia nihil amplius requiretur, quia nec erit quod amplius requiratur. ostendetur enim nobis pater et sufficiet nobis. quod bene intellexerat Philippus, ut diceret: domine, ostende nobis patrem et sufficit nobis; sed nondum intellexerat eo quoque modo id ipsum se potuisse dicere: "domine, ostende nobis te, et sufficit nobis". ut enim hoc intellegeret, responsum est ei a domino: tanto tempore uobiscum sum, et non cognouistis me? Philippe, qui uidet me, uidet et patrem. sed quia uolebat eum ex fide uiuere, antequam illud posset uidere, secutus est et ait: non credis, quia ego in patre et pater in me? qur speciem . Contemplatio quippe merces est fidei, cui mercedi per fidem corda mundantur; sicut scriptum est: mundans fide corda eorum. probatur autem, quod illi contemplationi corda mundantur, illa maxime sententia: beati mundicordes, quoniam ipsi deum uidebunt.
Abbreviated transcription (Latin):
templabimur. cum uuemus inȩternum lta quippeait Hacc estaut uita et̃ na
ut cognoscant it unũ & uerũ dm̃. & quẽ misisti ium xp̃m. Hocfiet. cũ uenerit
dñs & illuminauerit occulta tenebrarum. Cum tenebrae mortalitatis huius
corruptionisq transierint. tuncerit mane nrmm. dequo in psalmis dicitur. Mane
astibo tibi & contr̃plabor. Ochac contẽplatione intellego dictũ. cũ tradident
regnũ do & patri iđ cũ ꝓduxerit ustos qͣuib nunc exfide uiuentib regnat me
hic corripiat me quimdius sapit. Mihi aliud ñ uidet᷑. Ncq eni queremꝰ aliud
cum a dillius contẽplationẽ ꝑuenerimꝰ. quae nunc non est quam diu gaudiũ
nr̃m inspe est. Spesaut̃ quae uidet᷑. nonẽ spes. Qđ enim uid& quis. quid
sperat: Siaut̃ qđ noniudemus spcramus: ꝓpatientiã expectamus quo adusq
rex in recubitu suo est. Tunc erit qđ scriptũ est. ad implebis melxicia cum

Expanded text:
templabimur, cum uiuemus in aeternum. ita quippe ait: haec est uita aeterna, templabimur, cum uiuemus in aeternum. ita quippe ait: haec est uita aeterna, ut cognoscant te unum uerum deum et quem misisti legum Christum. hoc fiet, cum uenerit dominus et inluminauerit occulta tenebrarum, cum tenebrae mortalitatis huius corruptionisque transierint. tunc erit mane nostrum, de quo in psalmo dicitur: mane adstabo tibi et contemplabor. de hac contemplatione intellego dictum: cum tradiderit regnum deo et patri, id est cum perduxerit iustos, quibus nunc ex fide uiuentibus regnat med, corrigat me qui melius sapit; mihi aliud non uidetur. neque enim quaeremus aliud, cum ad illius contemplationem peruenerimus, quae nunc non est, quamdiu gaudium nostrum in spe est. spes . autem, quae uidetur, non est spes; quod enim uidet quis, quid sperat? si autem quod non uidemus speramus, per patientiam expectamus, quoad usque rex in recubitu suo est. tunc erit quod scriptum est: adimplebis me laetitia cum
Abbreviated transcription (Latin):
om̃em principatũ & omem potestatẽ &x uirtutẽ Id ut necessaria ñ sit dispensatiosin¬
ltudinũ pangłicos principatus. et potestatis. & uistutis. Exquarum ꝑsona non in con¬
uenient̃ intelligitur dici in cantico canticorum adsponsam. Similitud ines auri facitmꝰ
abi cum distinctionib argenti. quo adusq rex inrecubitu suo est. id quo adusq xp̃c¬
nsccr&o suo c̃. quia uita nr̃a abscondita ẽ cum xpõ indo. Cum xpc̃ inquit appuruerit
uita ura. tunc & uos cumipso apparebitis ingloria. Qđ antiquã fiat. uide¬
mus nunc ꝑspeculũ inenigmate. hoc est in similitudinib tunc aut̃ facie ad faciẽ
Hacc enĩ nobis contẽplatio ꝓmittit᷑ actionũ om̃ium finis. atq eterna ꝑfreno gaudi¬
orum. Eilii dĩ enim sumus. & nondum apparuit quid erimus. Scimus quia cum
apparuerit. similes cicrimꝰ qm̃ uidebimus eũ sicutiest. Qđtnĩ dixit famulo suo
morsi ego sum quisum. & dicesitaq filus isrł. qui est misit me aduos. hoc con¬

Expanded text:
cessaria non sit dispensatio similitudinum per angelos, et principatus, et potestates, et virtutes: ex quarum persona non inconvenienter intelligitur dici in Canticis canticorum ad sponsam: « Similitudines auri faciemus tibi cum distinctionibus argenti quoad usque rex in accubitu suo est ; » id o in deo; cum Christus, inquit, apparuerit, uita uestra, tunc et uos cum ipso apparebitis in gloria. quod antequam fiat, uidemus nunc per speculum in aenigmate — hoc est in similitudinibus — tunc autem facie ad faciem. Haec enim nobis contemplatio promittitur actionum omnium finis \'atque aeterna perfectio gaudiorum. filii dei enim sumus, et nondum apparuit quod erimus; scimus, quia cum apparuerit similes ei erimus, quoniam uidebimus eum, sicuti est. quod enim dixit famulo suo Moysi: ego sum qui sum; et dices itaque filiis Israhel: qui est, misit me ad uos: hoc con
Abbreviated transcription (Latin):
serptura muenitur Latreusis enim hab& Porrositali seruitiunt crtature
seruire prohibemur. quando quidem dictum est dñm dm̃ tuum adorabis & illi soli
seruies. unde &. apłs detestatur cos qui coluerunt & seruier̃ ereaturae quã creatori
Nosenim sumus circumcisio. sp̃ui dĩ seruientes. qđ est in greco latręontes
lures enĩ codices &iã latini sic habent. qui spũi dĩ seruimꝰ. Greciaut̃ om̃s. aut
pene om̃s. In nonnullis aut̃ exemplarib. latinis inuenimꝰ. ñ sp̃ui dĩ seruimꝰ. sed
spũ dõ seruimus. Sed qui in hocerrant. & auetoritati grauiori cedere detrec¬
tant. nũquid & illud uariũ in codicib repperiunt. nescitis quia corpora ur̃a
gũ est. quã ut quis quã dicere audeat membra xp̃i templũ esse creaturȩ minori
scđm ipsos quam xp̃c est : Alio enĩ locodicit. Corpora urã sunt m̃ebra xp̃i¬

Expanded text:
scriptura inuenitur ????? enim habet. porro si tali seruitute creaturae scriptura inuenitur ????? enim habet. porro si tali seruitute creaturae seruire prohibemur — quando quidem dictum est: dominum deum tuum adorabis et illi soli seruies; unde et apostolus detestatur eos qui coluerunt et seruierunt creaturae potius quam creatori—nos enim sumus circumcisio, spiritui dei seruientes, quod est in graeco XatQetovreg; plures enim codices etiam latini sic habent: qui spiritui dei seruimus; graeci autem omnes ant paene omnes. in nonnullis autem exemplaribus latinis inuenimus non spiritui dei seruimus, sed spiritu deo seruimus. sed qui in hoc errant et auctoritati grauiori cedere detractant, numquid et illud uarium in codicibus reperiunt: nescitis, quia corpora uestgum est, quam ut quisquam dicere audeat membra Christi templum esse creaturae minoris secundum ipsos, quam Christus est? alio enim loco dicit: corpora uestra membra
Abbreviated transcription (Latin):
om̃a ꝑfilium: Si autem om̃a ꝓpatrẽ. & om̃a ꝑfiliũ : cadem ꝓpatrem que ꝑfilium¬
Quiasiud filiũ fecit pater quem non fitcit ipse filius. non om̃a p̃ipsum facta sunt
at om̃a ꝑfiliũ facta sunt. Ipse igitur factus non est. ut cu patre factra oma
quae facta sunt. quanquã nec ab ipso uerbo tacuerit apłs. & aptissimne om̃ino dyxcris
qucum in formadi ess&. non rapina arbitratius ẽ cẽse ȩqualẽ dõ. hic đm ꝓpric panrtꝰ
quib ante nos qui haec disputauerunt habundantius usi sunt. quia & ipscds. & non
reo patri a& filio prorsus equalis. & in trinitatis unitate consubstantialis & cocternis
axime ucro illo loco satis clar&. quod sps sc̃s nonsit crtatura . ubi ubemur ñ scriure
creaturae. sedertatori. Non comodo quo iubemꝰ ꝑcaritatẽ seruire in uicem quõd est
ertee dulcum. sed comodo quotantũ dõseruit᷑ quod est gtet latreum. unde idolanre

Expanded text:
omnia omnia quia, si uel filium fecit pater, quem non fecit ipse filius, non omnia per filium facta sunt; at omnia per filium facta sunt: ipse igitur factus non est, ut cum patre faceret omnia, quae facta sunt. quamquam nec ab ipso uerbo tacuerit apostolus et apertissime omnino dixerit: qui cum in forma dei esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis deo, hic deum proprie patrem a sunt testimonia, quibus ante nos qui haec disputauerunt abundantius usi sunt, quia et ipse deus, et non tiam uerus deus. ergo patri et filio prorsus aequalis et in trinitatis unitate consubstantialis et coaeternus. maxime uero illo loco satis claret, quod spiritus sanctus non sit creatura, ubi iubemur non seruire creaturae, sed creatori, non eo modo, quo iubemur per caritatem seruire inuicem, quod est graece dovXeveiv, sed eo modo, quo tantum deo seruitur, quod est graece hxvquveiv\\ unde idololatrae
Abbreviated transcription (Latin):
icut pat suscitat mortuos & uiuificat. sic & filius quos uult uiuificat. Quomodo erge
solus pat᷑ facit mirabilia. cum hacc uerba nec patrem tantũ nec filiũ tantũ ꝑmittant in¬
telligi. sed utiq dm̃ unum utrum solũ. Id est patrẽ & filiũ & sp̃mscm: Item dicit idem
& nos ꝑipsum. Quis dubit& cũ omnia quae creata sunt dicere. sicut iohannes. om̃a
pipsum facta sunt: Quģrortaq: dequodicit alio loco qm̃ exipso & ꝑipsu. & inipso¬
singula tribuantur. exipso expatre. ꝑ ipsum ꝑfiliũ. in ipso inspuscõ: manifestum¬
patris. aut filii aut sp̃s scĩ: sed sapientia & scientia di. quã inscrutabilic sunt iuditia
cius. & inustigabiles uiac ipsius Quis enĩ cognouit sensũ dñi. aut quis consiliarius
gi uolunt. quo modo ergo om̃a ꝑ patrẽ sunt sicut hic dicit᷑. & om̃a ꝑfiliũ sicut ad
Om̃a pipsum factasunt : Sicni alia ꝑpatrt̃. alia ꝑfiliũ : iam non oma ꝓpatrẽ ncc

Expanded text:
 suscitat mortuos et vivificat, sic et Filius quos vult vivificat. Quomodo ergo solus Pater facit mirabilia, cum haec verba nec Patrem tantum, nec Filium tantum permittant intelligi, sed utique Deum unum, verum, solum, id est Patrem et Filium et Spiritum sanctumet nos per ipsum. quis dubitet eum omnia quae creata sunt dicere, sicut Iohannes: omnia per ipsum facta sunt? quaero itaque, de quo dicit alio loco: quoniam ex ipso et per ipssingula tribuantur, ex ipso, ex Patre; per ipsum, per Filium; in ipso, in Spiritu sanctPatris, aut Filii, aut Spiritus sancti, sed « sapientiae et scientiae Dei! » quam inscrutabilia sunt judicia ejus, et investigabiles viae ipsius! Quis enim cognovit sensum Domini, aut quis consiliarius gi uolunt, quomodo ergo omnia per patrem sunt, sicut hic dicitur, et omnia per filium, sicut ad omnia per ipsum facta sunt? si enim alia per patrem, alia per filium, iam non omnia per patrem nec
Abbreviated transcription (Latin):
laudor a quo existimor id sensisse qđ uituperat ueritas. necipsa sententia quã
uituperat ueritas. Ergo in nomine dñi. susceptũ opus aggrediamur IIII
Non sint tresdii. sedunus ds̃. quauis pater filium genuerit. & ideo filius ñ sit

Expanded text:
laudor a quo existimor id sensisse quod vituperat veritas, nec ipsa sententia quam laudor a quo existimor id sensisse quod vituperat veritas, nec ipsa sententia quam vituperat veritas. Ergo in nomine Domini susceptum opus aggrediamur. non sunt tres dii, sed unus Deus. Quamvis Pater Filium genuerit, et ideo Filius non sit
Abbreviated transcription (Latin):
ros mesensisse qđ non sensi. aut non sensisse quod sensi. Quorũ errorẽ mihi
tribu non debere quis nesciat. si uelut mesequentes neq apprehendentes deui¬
auerint in aliquã falsitatẽ . dum ꝑ quaedã densa & opaca cogor uia carpere.
quando quidem nec ipsisscis diuinorum librorũ auetoritatib ullomodo quisꝙ
recte tribuerit tam multos & uarios errores hereticorũ. cumom̃s ex eisdem
scripturis falsas atq fallaces opiniones suas conentur defendere. Ad mon&
me plane acmihi iub& suauissimo imperio lex xp̃i hoc ẽ caritas. ut cũ aliquid
falsi in libris meis mesensisse homines putant qđ ego nonsensi. atq idipsũ falsum
alteri displic& alteri plac&. malimme reprehendi areprehensore falsitatis.
quã ab eius laudatore laudari. Ab illo enĩ quamuis egonon recte qui hoc
non senserim. error tam̃ ipse recte uituperatur. Ab hoc aut̃ nec ego recte

Expanded text:
ros me sensisse quod non sensi, aut non sensisse quod sensi. Quorum errorem mihi ros me sensisse quod non sensi, aut non sensisse quod sensi. Quorum errorem mihi tribui non debere quis nesciat, si velut me sequentes neque apprehendentes deviaverint in aliquam falsitatem, dum cogor per quaedam densa et opaca viam carpere: quandoquidem nec ipsis sanctis divinorum Librorum auctoritatibus ullo modo quisquam recte tribuerit tam multos et varios errores haereticorum; cum omnes ex eisdem Scripturis falsas atque fallaces opiniones suas conentur defendere? Admonet me plane ac mihi jubet suavissimo imperio lex Christi, hoc est charitas, ut cum aliquid falsi in libris meis me sensisse homines putant quod ego non sensi, atque idipsum falsum alteri displicet, alteri placet, malim me reprehendi a reprehensore falsitatis, quam ab ejus laudatore laudari. Ab illo enim quamvis ego non recte, qui hoc non senserim, error tamen ipse recte vituperatur: ab hoc autem nec ego recte
Abbreviated transcription (Latin):
ueritate fecerit. mihiq &iã sidum in hac uita maneo cognoscendũ facere
curauerit : uberrimũ fructũ laboris huius mei coepero. Quod simiha
non potuerit : quib: id potuerit meuolente aclibentt prestiterit. Ego
tam̃ in lege dni meditabor. si non die ac nocte. saltem quib temporũ parti¬
culis possun. i t neditationes ncas ncobliuione fuguant stilo alligibio
sperans demiscđa dĩ quod in om̃ib: ueris quae certa mihi sunt. ꝑseuerantẽ me:
faci&. Si quid aut̃ aliter sapio. id quoq mihi ipse reuelabit. siue poccultas in spi¬
rationes atq admonitiones. siue ꝑmanifesta eloquia sua. siue ꝑfraternas ser¬
mocinationes. Hoc oro & hoc depositũ desideriũq meum penes ipsum habeo
quimihi satis idoneus ẽ. & custo dire quae dedit. & reddere quae promisit
Arbitror sane non nullos tardiores inquibusdam locis librorũ meorũ opinatu¬

Expanded text:
veritate fecerit, mihique etiam si in hac vita maneo cognoscendum facere veritate fecerit, mihique etiam si in hac vita maneo cognoscendum facere curaverit, uberrimum fructum laboris hujus mei cepero. Quod si mihi non potuerit, quibus id potuerit, me volente ac libente praestiterit: ego tamen in lege Domini meditor, si non die ac nocte , saltem quibus temporum particulis possum; et meditationes meas, ne oblivione fugiant, stilo alligo: sperans de misericordia Dei, quod in omnibus veris quae certa mihi sunt, perseverantem me faciet; si quid autem aliter sapio, id quoque mihi ipse revelabit , sive per occultas inspirationes atque admonitiones, sive per manifesta eloquia sua, sive per fraternas sermocinationes. Hoc oro, et hoc depositum desideriumque meum penes ipsum habeo, qui mihi satis idoneus est custodire quae dedit, et reddere quae promisit. 6. Arbitror sane nonnullos tardiores, in quibusdam locis librorum meorum opinatu
Abbreviated transcription (Latin):
operam & tempus impendat. Nontamen propterea meput& tacert debu¬
isse. quia nontam expedite. acdilucide quã illi quos intellegit eloqͥ potui
eq enĩ om̃a quȩ ab om̃ib: conscribunt᷑. in om̃ium manus ueniunt. Et fieri
potest ut nonnulli qui &iam haec nr̃a intellegere ualent. illos planiores
non inueniant libros. & mistos saltem incidant. Ideoq utile ẽ plures
a plurib: fieri diuersostilo non diuersa fide. &iã de questionib eisdem
ut ad plurimos resipsa ꝑueniat. ad aliossic. ad alios aut̃ sic. Atsi ille
quise ista non intellexisse conqueritur nulla unquã detalib reb diligent̃¬
& acute disputata intellegere potuit. secumagat uotis & studus ut ꝓficiat.
non me querlis & conuicuis ut taceã arguat. Qui uero haec legens dicit.
intellego quidem quid dictum sit. sed non uere dictum est. asserat ut plac&
sententiã suam. & redarguat meã si potest. Qđ si cum caritatt &

Expanded text:
operam et tempus impendat. Non tamen propterea putet me tacere debuoperam et tempus impendat. Non tamen propterea putet me tacere debuisse, quia non tam expedite ac dilucide quam illi quos intelligit, eloqui potui. Neque enim omnia quae ab omnibus conscribuntur, in omnium manus veniunt: et fieri potest ut nonnulli qui etiam haec nostra intelligere valent, illos planiores non inveniant libros, et in istos saltem incidant. Ideoque utile est, plures a pluribus fieri diverso stilo, non diversa fide, etiam de quaestionibus eisdem, ut ad plurimos res ipsa perveniat; ad alios sic, ad alios autem sic. At si ille qui se ista non intellexisse conqueritur, nulla unquam de talibus rebus diligenter et acute disputata intelligere potuit; secum agat votis et studiis ut proficiat, non mecum querelis et conviciis ut taceam. Qui vero haec legens dicit, Intelligo quidem quid dictum sit, sed non vere dictum est; asserat, si placet, sententiam suam, et redarguat meam, si potest. Quod si cum charitate et
Abbreviated transcription (Latin):
romde quisquis haec legit. ubi certus pariter est: pergat mecum i
Vbi pariter hacsitat: quȩrat mecum. Ubi errorẽ suum cognoscit:
redeat ad me. Ubi meum. reuoc& me. Ita ingrediamur simul carita¬
tis uiam. tendentes adeũ de quo dictum est. quęrite faciem eius semꝑ
Et hoc placitum piumatq tutũ coram dño dõ nr̃o cumom̃ib inierim qui ea
quae scribo legunt & in om̃ib: scriptis meis maximeq: in his ubi quȩritur
erratur nec laboriosius aliquid quȩritur. nec fructuosius aliquidinuenitur
Quis quis ergo cum legit dicit. hoc non bene dictum est. qm̃ non intellegit.
locutionem meã reprehendit. non fidẽ. Et forte uere potuit diciplanius.
ueruntam̃ nullus hominũ ita locutus ẽ. ut iom̃ib ab om̃ib intellegeret᷑
Uideat ergo cui hoc insermone meo displic& utrum alios intalib reb questi¬
onibusq uersatos cum intellegat me non intellegit. Et suta est : ponat
librũ meũ. uel &iamsi hoc uidetur abiciat. & eis ponius quos intellegit.

Expanded text:
roinde quisquis haec legit, ubi pariter certus est, pergat mecum; ubi pariter haesitat, quaerat mecum: ubi errorem suum cognoscit, redeat ad me; ubi meum, revocet me. Ita ingrediamur simul charitatis viam, tendentes ad eum de quo dictum est, Quaerite faciem ejus semper . Et hoc placitum pium atque tutum coram Domino Deo nostro cum omnibus inierim, qui ea quae scribo legunt, et in omnibus scriptis meis, maximeque in his ubi quaeritur erratur, nec laboriosius aliquid quaeritur, nec fructuosius aliquid invenitur. Quisquis ergo cum legit dicit, Hoc non bene dictum est, quoniam non intelligo; locutionem meam reprehendit, non fidem: et forte vere potuit dici planius; verumtamen nullus hominum ita locutus est, ut in omnibus ab omnibus intelligeretur. Videat ergo cui hoc in sermone meo displicet, utrum alios in talibus rebus quaestionibusque versatos intelligat, cum me non intelligit: et si ita est, ponat librum meum, vel etiam, si hoc videtur, abjiciat; et eis potius quos intelligit,
Abbreviated transcription (Latin):
iaqua as nonc̃. ertaturie. It qua ertatura nonẽ dđs est Et sinonẽ filius ciusdt
sbstantiȩ cuiuspat̃. ergo facti s ubstantia c̃. Etsi facta substantia c̃. non om̃a
ꝑipsũ factasunt. At siomã pipsũ facta sunt. unusigit᷑ cius dẽq cũ patre sibstantiae
est & ideo nontantu d̃s seda utrus ds qđ idem ioł̃s aptissinc in epłasua dicit : Semꝰ
qd fidus d̃ uenerit & d ederit nob̵ intellectũ ut coģnoscamus uerũ & simus inutro¬

Expanded text:
tia quae Deus non est, creatura est, et quae creatura non est, Deus est. Et si non est Filius ejusdem tia quae Deus non est, creatura est, et quae creatura non est, Deus est. Et si non est Filius ejusdem substantiae cujus Pater, ergo facta substantia est: si facta substantia est, non omnia per ipsum facta sunt; at si omnia per ipsum facta sunt, unius igitur ejusdemque cum Patre substantiae est. Et ideo non tantum Deus, sed et verus Deus; quod idem Joannes apertissime in Epistola sua dicit: Scimus quod Filius Dei venerit et dede
Abbreviated transcription (Latin):
quam ea cumpictate disserendo cognoscere.UI
aut ñ cum patre unũ & solũ dm̃. aut non uere immortalẽ quia muta¬
bilem manifestissima diuinorũ testimoniorũ. & consona uoce coniueti
sunt Vnde sunt illa In principio cratuerbũ: & uerbũ erat apud dm̃.
& ds erat uerbũ Manifestũ enĩ quod uerbũ dĩ filiũ dĩ unicum accipimꝰ.
dequo post dicit. & uerbũ caro factum ẽ. propt̃ natiuitatẽ in carnati¬
omis cius quat facta est in tempore exuirgine. Inco aut̃ declarat nontantũ dm̃
ct̃ sed &iam eiusdem cũ patre substantiae. quiacũ cdxissa et dscrat uerbũ: hoc
erit inquit in principio apud dm̃. Om̃a pipsũ facta sunt & sine ipso factũ et
nihil Neq enim dicit om̃a nisi que facta sunt id est om̃em creatura. Vn de
liquide appar& ipsu factum non c̃e. ꝓque facta sint om̃a. Etsifactus non c̃ erta¬
tura nonẽ. Siaut ertatura ñ est. eiuisdem cũpatre substantiae ẽ. Om̃isemi substan

Expanded text:
quam ea cum pietate disserendo cognoscere. quam ea cum pietate disserendo cognoscere. aut non cum patre unum et solum deum aut non uere immortalem, quia mutabilem, manifestissima diuinorum testimoniorum et consona uoce conuicti sunt. unde sunt illa: in principio erat uerbum, et uerbum erat apud deum, et deus erat uerbum. manifeste enim uerbum dei filium dei unicum accipimus, de quo post dicit: et uerbum caro factum est, propter natiuitatem incarnationis eius, quae facta est in tempore ex uirgine. in eo autem declarat non tantum deum esse sed etiam eiusdem cum patre substantiae, quia, cum dixisset: et deus erat uerbum, hoc erat, inquit, in principio aput deum; omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil. nequeliquido apparet ipsum factum non esse per quem facta sunt omnia, et si factus non est, creatura non est. Si autem creatura non est, ejusdem cum Patre substantiae est. Omnis enim substan
Abbreviated transcription (Latin):
infirmitas nr̃a edisseramus eis ut possumus. neq cũ in uidia tabescente
iter habeamꝰ : Si dicimus nos nihil detalib: reb: cogitare solere mentimur
Siaut̃ fatemur habirt ista in cogitationib: nr̃is. qm̃ rapimur amorc indagani¬
dac ueritatis. flagitant iure caritatis ut eis in dicemꝰ. quidhinc ex cogitare
potuerimus. non quia iam acceperim aut perfectussim Namsi paulus
a postolus. quanto magis ego longe in fra illius pedes iacens. non me arbitror
nis. quantũ eiusdem uiae ꝑegerim. & quo ꝑuenerim. unde mihi infine
reliquus cursus ẽ. ut aperiã desideratur ame illis desiderantib. quib me
seruire cogit libera caritas. Oport& aut̃ & donabit ds̃. ut eis ministrand.
quac legant. ipse quoq proficiã. ut eis cupiens respondere quȩrentibus.
ipse quoq inueniã quod quȩ rebam Ergo suscepi haec iubente atq.
adiuuante dño dõ nr̃o. Nontam agnita cum auctoritate disserere.

Expanded text:
infirmitas nostra, edisseramus eis ut possumus, neque cum invidia tabescente infirmitas nostra, edisseramus eis ut possumus, neque cum invidia tabescente iter habeamus . Si dicimus nihil nos de talibus rebus cogitare solere, mentimur: si autem fatemur habitare ista in cogitationibus nostris, quoniam rapimur amore indagandae veritatis, flagitant jure charitatis ut eis indicemus quid hinc excogitare potuerimus: non quia jam acceperim, aut perfectus sim; nam si Paulus apostolus, quanto magis ego longe infra illius pedes jacens non me arbnis , quantum ejusdem viae peregerim, et quo pervenerim, unde mihi in finem reliquus cursus est, ut aperiam desideratur a me, illis desiderantibus quibus me servire cogit libera charitas. Oportet autem, et donabit Deus, ut eis ministrando quae legant, ipse quoque proficiam; et eis cupiens respondere quaerentibus, ipse quoque inveniam quod quaerebam. Ergo suscepi haec, jubente atque adjuvante Domino Deo nostro, non tam cognita cum auctoritate disserere,
Abbreviated transcription (Latin):
hanc trinitatẽ nontres deos. sed unũ dm̃. & quemadmodũ id intellegant
querunt. presertim cũdicitur in separabilit̃ operari trinitatẽ in omnire quã
ds operat᷑. & tam̃ quandã uocẽ patris sonusse quae uox filii nonsit. in carne
aut̃ natum & passũ. & resurrexisse. & in caelii ascendisse non nisi filiũ. in co¬
lumbae aut̃ specie uenisse. nonnisi spm scm̃: Intellegere uolunt quomodo
& illã uocem quae nonnisi patris fuit trinitas fecerit. & illã carnẽ in qua
non nisi filius de uirgine natus ẽ. eadem trimtas creauerit. & illã columbae
speciem in qua nonnisi sp̃s ses apparuit. illa ipsa trinitas operata sit. Alio quin
non inseparabilit̃ trinitas operatur : sed alia pat̃ facit. alia filius alia
bilis trinitas Mou& ctam quomodo sp̃ssc̃s intrinitate sit. quem nec
pater nccfilius. necambo genuerint. cumsit sp̃s & patris & filii. Qua ergo
quȩrunt ista homines & tedio nob̾ sunt. Ut si quidhinc ex dono dĩ sapit

Expanded text:
tres deos, sed unum Deum; et quemadmodum id intelligant quaerunt: praesertim cum dicitur, inseparabiliter operari Trinitatem in omni re quam Deus operatur, et tamen quamdam vocem Patris sonuisse, quae vox Filii non sit; in carne autem natum, et passum, et resurrexisse, et in coelum ascendisse nonnisi Filium; in columbae autem specie venisse nonnisi Spiritum sanctum: intelligere volunt, quomodo et illam vocem, quae nonnisi Patris fuit, Trinitas fecerit; et illam carnem, in qua nonnisi Filius de Virgine natus est, eadem Trinitas creaverit; et illam columbae speciem, in qua nonnisi Spiritus sanctus apparuit, illa ipsa Trinitas operata sit. Alioquin non inseparabiliter Trinitas operatur, sed alia Pater facit, alia Filius, aliabilis est Trinitas. Movet etiam quomodo Spiritus sanctus in Trinitate sit, quem nec Pater, nec Filius, nec ambo genuerint, cum sit Spiritus et Patris et Filii. Quia ergo quaerunt ista homines, et taedio nobis sunt; si quid hinc ex dono Dei sapit
Abbreviated transcription (Latin):
dominantiũ. qui solus hab& immortalitatt̃ & lucem habitat in accessibilẽ. que nemo
hominũ uidit nec uidere potest. cui est honor & gła in scła scłorum. In quibus
uerbis nec pat᷑ ꝓprie nominatus c̃. nec filius. nec sp̃s sc̃s. sedbeatus & solus potens
rx regũ & dñs dominantiũ . qđ est unus & solus uerus ds̃ ipsatrinitas. xisi forte
qua scqunt᷑ ꝓturbabunt hunc intellectũ quia dixit. quẽ nemo hominĩ uidit nec
diuinitas humano uisu. nullo modo porest. sed eo uisu uid&ur. quo ia qui uident
non homines sed ultra homines sunt. Rectt ergo ipseds trinitas intelligit᷑ beat
dictumẽ solus hab& immortalitatẽ : quomodo dictũ est. qui facit mirabi lia solus
qđ uelim scire dequodictũ accipiant. Side patre tantũ. quomodo ergo uerũ est
qđ ipse filius dicit. qua cũq enim pat̃ facit. haec & filius facit similit: Anquicquã

Expanded text:
 qui solus habet immortalitatem et lucem habitat inaccessibilem, quem nemo hominum uidit nec uidere potest; cui est honor et gloria in saecula saeculorum. in quibus uerbis nec pater proprie nominatus est nec filius nec spiritus sanctus, sed beatus et solus potens, rex regum et dominus dominantium, quod est unus et solus et uerus deus, ipsa trinitas. Nisi forte quae secuntur conturbabunt hunc intellectum, quia dixit: quem nemo hominum uidit nec diuinitas humano uisu nullo modo potest, sed eo uisu uidetur, quo iam qui uident, non homines, sed ultra homines sunt. recte ergo ipse deus trinitas intellegitur beatus dictum est: solus habet immortalitatem, quomodo dictum est: qui facit mirabilia solus. quod uelim scire, de quo dictum accipiunt; si de patre tantum, quomodo ergo uerum est quod ipse filius dicit: quaecumque enim pater facit, haec eadem et filius facit
Abbreviated transcription (Latin):
bonum quod purgatissimis mentib: cernitur. & a se propterea cerni
comprehendiq: non posse. quia mentis humanȩ acies inualida intam
excellenti luce non figitur. asi ꝑiusticiã fidei nutrita uegetetur
Sedprimũ scđm auctoritatẽ scripturarũ scãrum utrum ita sefides ha¬
beat demonstrandum ẽ. deinde siuoluerit & adiuuerit ds̃. istis garrulis
ratiocinatorib: elatiorib: quã capatiorib: atq: ideo morbo periculosiore
laborantib: sic fortasse seruiemus. ut inueniant aliquid unde dubitare
non possint. Et obhoc in eo quod inuenire nequiuerint. desuis mentib
potius quã de ipsa ueritate uel de nr̃is disputationib: conquerantus.
atq: ita siquid eis erga dm̃ uel amoris ẽ ł timoris. ad initiũ fidei & ordi¬
nem redeant. iam sentientes quã salubriter in scã ȩccła medicina fideliũ
constituta sit. ut ad ꝑceptionẽ in cõmutabilis ueritatis imbecillã mentẽ ⁊¬

Expanded text:
bonum quod purgatissimis mentibus cernitur, et a se propterea cerni bonum quod purgatissimis mentibus cernitur, et a se propterea cerni comprehendique non posse, quia humanae mentis acies invalida in tam excellenti luce non figitur, nisi per justitiam fidei nutrita vegetetur. Sed primum secundum auctoritatem Scripturarum sanctarum, utrum ita se fides habeat, demonstrandum est. Deinde si voluerit et adjuverit Deus, istis garrulis ratiocinatoribus, elatioribus quam capacioribus, atque ideo morbo periculosiore laborantibus, sic fortasse serviemus, ut inveniant aliquid unde dubitare non possint, et ob hoc in eo quod invenire nequiverint, de suis mentibus potius quam de ipsa veritate, vel de nostris disputationibus conquerantur: atque ita si quid eis erga Deum vel amoris est vel timoris, ad initium fidei et ordinem redeant, jam sentientes quam salubriter in sancta Ecclesia medicina fidelium constituta sit, ut ad perceptionem incommutabilis veritatis imbecillem mentem
Abbreviated transcription (Latin):
lac uobis potũ dedi xionescã. Nondum enĩ poteratis. sed nec adhuc quidem potestis
Loccum dicitur quidamira scuntur. & sibi contumeliose diciputant. & plerũq
malunt credere cospotius a quib: haec audiunt non habere qđ dicant. quam se
capere nom posse quod dixerint. & aliquando afferimꝰ eis rationẽ non qua petunt
cum dedõ querunt. quia nec ipsi eam ualent sumere. Mec nos fortasse uel app̃¬
hendere ł ꝓferre. sed qua de monstritur eis quam sint in habiles minimeq
idonei ꝑcipiendo quod exigunt Sed quia non audiunt qđ uolunt. Aut
callide nos agere putant ut nr̃am occultemus imperitia. aut maliciose qđ eis
inuideamꝰ peritia. atq ita in dignantes. ꝑturbatiq discedunt
quantũ possumus reddere rationẽ quod trinitas sit unus & solus. ueris
uel essentiae dicatur. credatur. intellegatur. ut non quasi nostris
excusationib: illudantur. sed reipsa experiantur. & eẽ illud sum mum

Expanded text:
lac potum dedi vobis, non escam: nondum enim poteratis; sed nec adhuc quidem potestis . Hoc cum dicitur quibusdam, irascuntur, et sibi contumeliose dici putant; et plerumque malunt credere eos potius, a quibus hoc audiunt, non habere quod dicant, quam se capere non posse quod dixerint. Et aliquando afferimus eis rationem, non quam petunt cum de Deo quaerunt; quia nec ipsi eam valent sumere, nec nos fortasse vel apprehendere vel proferre: sed qua demonstretur eis quam sint inhabiles minimeque idonei percipiendo quod exigunt. Sed quia non audiunt quod volunt, aut callide nos agere putant ut nostram occultemus imperitiam, aut malitiose quod eis invideamus peritiam; atque ita indignantes perturbatique discedunt. quantum possumus, reddere rationem, quod Trinitas sit unus et solus et vermque substantiae vel essentiae dicatur, credatur, intelligatur; ut non quasi nostris excusationibus illudantur, sed reipsa experiantur, et esse illud summum
Abbreviated transcription (Latin):
tabunt᷑. tuaut̃ idem ipse es Promde substantiã dĩ sine ulla sui cõmuta¬
tione mutabilia facientem. & sine ullo suo temporali moti temporalia
creantẽ intueri & plene nosse difficile ẽ. Et ideo est necessaria purganio
mentis nr̃ẽ qua illud in effabile ineffabilit̃ uideri possit. qua non dum p̃diti
fide nutrimur & ꝑquaedã tolerabilio ut ad illũ capiendũ apti & habiles
efficiamur itinera ducimur. Vnde & apłs in xp̃o quidem dicit esse omnes
thesauros sapientiae. & scientiae absconditos. eum tamen quãuis iam gr̃a eius
renatis. sed adhuc carnalib: & animalib: tanquã paruulis in xp̃o. Nonex
diuina uirtute inqua ȩqualis ẽ patri. sed ex humana infirmitate ex qua
crucifixus ẽ commendauit. Ait namq Nonenĩ iudicaui mescire aliquid

Expanded text:
tu vero idem ipse es . 3. Proinde substantiam Dei sine ulla sui commutatione mutabilia facientem, et sine ullo suo temporali motu temporalia creantem, intueri et plene nosse difficile est: et ideo est necessaria purgatio mentis nostrae, qua illud ineffabile ineffabiliter videri possit; qua nondum praediti, fide nutrimur, et per quaedam tolerabiliora, ut ad illud capiendum apti et habiles efficiamur, itinera ducimur. Unde Apostolus in Christo quidem dicit esse omnes thesauros sapientiae et scientiae absconditos : eum tamen quamvis jam gratia ejus renatis, sed adhuc carnalibus et animalibus, tanquam parvulis in Christo, non ex divina virtute in qua aequalis est Patri, sed ex humana infirmitate ex qua crucifixus est, commendavit. Ait namque: Neque enim judicavi me scire aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
innulla creatura repperiuntur. raro ponit scriptura diuina. sicut illud qđ
dictum est ad moysen. Ego sum quisum. & qui est misit meaduos. Cum enĩ
esse aliquomodo dicatur corpus & animꝰ. nisi proprio quodammodo uell& in¬
telligi. non id utiq dicer&. It illud qđ ait apłs. qui solus hab& immortali¬
tatẽ. cum & anima modo quodã immortalis eẽ dicatur. & sit. Mon dicer& solus
hab&. nisi quia uera immortalitas in commutabilitas ẽ. quã nulla potest crea

Expanded text:
in nulla creatura inveniuntur, raro ponit Scriptura divina; sicut illud quod in nulla creatura inveniuntur, raro ponit Scriptura divina; sicut illud quod dictum est ad Moysen, Ego sum qui sum; et, Qui est, misit me ad vos . Cum enim esse aliquo modo dicatur et corpus et animus, nisi proprio quodam modo vellet intelligi, non id utique diceret. Et illud quod ait Apostolus, Qui solus habet immortalitatem : cum et anima modo quodam immortalis esse dicatur et sit, non diceret, solus habet, nisi quia vera immortalitas incommutabil
Abbreviated transcription (Latin):
humanus animus purgiretur : scã scriptura paruulis congruens. nullius generis
rerum uerba iitauit. ex quib: quasi gradatim ad diuina atq sublimia noster
intellectus uel ut nutritus assurger&. Nam & uerbis exreb corporalibus
ita non ess&. sedita diciopus cẽt. sicuti est. Egosum ds̃ ⁊el ans. & poenit& mehomi¬
nẽ fccisse. Dereb aut̃ que om̃ino non sunt. non traxit aliqua uocabula quib
uel figurar& locutiones. uel spissar& enigmnata. Vnde ꝑnitiosius & inanius
euanescunt qui tercio illo generc erroris aueritate secdudunt᷑ hoc sus picando dedõ
qđ neq in ipso neq mulla eriatura inueniri potest. Rebus enĩ quȩ increatura
repperiuntur. sol& diuina scriptura uelut in fantilia oblectamenta formare.
quib infirmoꝵ ad querenda superiora & inferiora deserenda ꝓsuo modulo
tanquã passib: moueretur aspectus. Quac uero proprie dedõ dicunt᷑. quae

Expanded text:
humanus animus purgaretur, sancta Scriptura parvulis congruens, nullius generis humanus animus purgaretur, sancta Scriptura parvulis congruens, nullius generis rerum verba vitavit, ex quibus quasi gradatim ad divina atque sublimia noster intellectus velut nutritus assurgeret. Nam et verbis ex rebus corporalibus ita non esset, sed ita dici opus esset; sicuti est, Ego sum Deus zelans ; et, Poenitet me hominem fecisse . De rebus autem quae omnino non sunt, non traxit aliqua vocabula, quibus vel figuraret locutiones, vel spissaret aenigmata. Unde perniciosius et inanius evanescunt, qui tertio illo genere erroris a veritate secluduntur, hoc suspicando de Deo, quod neque in ipso, neque in ulla creatura inveniri potest. Rebus enim quae in creatura inveniuntur, solet Scriptura divina velut infantilia oblectamenta formare, quibus infirmorum ad quaerenda superiora et inferiora deserenda, pro suo modulo tanquam passibus moveretur affectus. Quae vero proprie de Deo dicuntur, quaeque
Abbreviated transcription (Latin):
nes opinionũ suarũ audatius affirmando. intercludunt sibim&
intellegentiȩ uias. magis eligentes sententiã suã non corrigere ꝑuersã:
quam mutare defensam. Et hic quidem om̃ium morb est triũ generũ
quac proposu. eorũ scilic& qui scđm corpus dedõsapiunt. & corum qui
nores auero. quo id qđ sapiunt nec in corpore repperit᷑. nec in facto &
condito spũ. nec im ipso ercatore Quienimopinatur dm̃ uerbigra candi¬
dum uel rutilũ fallitur. sed tam̃ haec inueniuntur incorpore. Rursus
qui opinat᷑ dm̃ nunc obliuiscentẽ. nunc recordantẽ. uel siquid huius modi
est nihilominꝰ ierrort ẽ. sed tam̃ haec inueniunt᷑ in animo. Qui autens
putat cius cẽ potentiȩ dm̃ ut scipsũ ipse genuerit. eoplus errat qđ non soli
dsita non est. sed nec spualis. nec corporalis creatura. Nulli ai
omino res est. quac se ipsam gignat ut sit. Ut ergo ab huias modi falsitatibus

Expanded text:
nes opinionum suarum audacius affirmando, intercludunt sibimet nes opinionum suarum audacius affirmando, intercludunt sibimet intelligentiae vias, magis eligentes sententiam suam non corrigere perversam, quam mutare defensam. Et hic quidem omnium morbus est trium generum quae proposui: et eorum scilicet qui secundum corpus de Deo sapiunt; et eorum qui iores a vero, quo id quod sapiunt, nec in corpore reperitur, nec in facto et condito spiritu, nec in ipso Creatore. Qui enim opinatur Deum, verbi gratia, candidum vel rutilum, fallitur; sed tamen haec inveniuntur in corpore. Rursus qui opinatur Deum nunc obliviscentem, nunc recordantem, vel si quid hujusmodi est, nihilominus in errore est; sed tamen haec inveniuntur in animo. Qui autem putat ejus esse potentiae Deum, ut seipsum ipse genuerit, eo plus errat, quod non solum Deus ita non est, sed nec spiritualis nec corporalis creatura: nulla enim omnino res est quae se ipsam gignat ut sit. 2. Ut ergo ab hujusmodi falsitatibus
Abbreviated transcription (Latin):
TURUSHAECQUAE
DE TRINTTATEDIS¬
SERIAIUS. PRIUSOPOR¬
TETUT NOUERIT STI¬
LUM NOSTRUM AD UER¬
SUS EORUMUIGILARE
CALUMNTAS. QUTEIDEI
CONTE MPNENTES
INICIUM. INMATURO
ETPERUERSORA¬
TIO NISAMORE
FALLUNTUR
Quorum non nulli ea quae de corporalib reb siue persensus corporeos
experta notauerunt. siue quae natura humani ingenii & diligentia e
uiuacitate ł artis adiutorio percperunt. ad res in corporeas & sp̃uales
transferre conantur. ut ex his illa metiri atq opinari uel int
Sunt item alii qui scđm animi humani naturã. uel affectum de dõ
sentiunt siquid sentiunt. & hoc errore cum dedõ disputant. ser moni
suo distortas & fallaces regulas fingunt. Est item aliud hominum
genus . corum qui uniuersam quidem creatura quae profecto mutabi:¬
lis est nituntur transcendere. ut ad incõmutabilem substantiã quae ds est:
erigant intentionẽ. sed mortalitatis onere pregrauati. cum & uideri
uolunt scire qđ nesciunt. & qđ uolunt scire non possunt: presumptio¬

Expanded text:
turus haec quae de Trinitate disserimus, prius oportet ut noverit, stilum nostrum adversus eorum vigilare calumnias, qui fidei contemnentes initium, immaturo et perverso rationis amore falluntur. Quorum nonnulli ea quae de corporalibus rebus, sive per sensus corporeos experta noverunt, sive quae natura humani ingenii et diligentiae vivacitate vel artis adjutorio perceperunt, ad res incorporeas et spirituales transferre conantur, ut ex his illas metiri atque opinari velint. Sunt item alii qui secundum humani animi naturam vel affectum de Deo sentiunt, si quid sentiunt; et ex hoc errore, cum de Deo disputant, sermoni suo distortas et fallaces regulas figunt. Est item aliud hominum genus, eorum qui universam quidem creaturam, quae profecto mutabilis est, nituntur transcendere, ut ad incommutabilem substantiam quae Deus est, erigant intentionem: sed mortalitatis onere praegravati, cum et videri volunt scire quod nesciunt, et quod volunt scire non possunt; praesumptio
Abbreviated transcription (Latin):
im inmanus hominũ exierant plurimũ discreparent. ueneratio¬
audiendos. describendos. legendosue permisi. In quibus si
seruari mea dispositio potuss&. essent ꝓfecto &si easdem senten¬
tus habentes: multo tam̃ enodatiores atq planiores. quantum
rerum tantarum explicandarũ difficultas & facultas nostra
pateretur: Sunt autem qui primos quatuor. vel potius.U.
&iam sine proemiis habent. & duo decimum sine extrema paste
non parua Sed si eis haec editĩo potuerit in notescere. om̃a
si uoluerint & ualuerint. emendabunt. Petosane ut hanc epłam
seorsum quidem. sed tam̃ ad caput eorundẽ libroꝵ ante poni¬

Expanded text:
iam in manus hominum exierant, plurimum discreparent, ueneratioiam in manus hominum exierant, plurimum discreparent, ueneratioaudiendos, legendos describendosque permisi. in quibus si seruari mea dispositio potuisset, essent profecto etsi easdem sententias habentes multo tamen enodatiores atque planiores, quantum rerum tantarum explicandarum difficultas et facultas nostra pateretur. sunt autem, qui primos quattuor uel potius quinque etiam sine prooemiis habent et duodecimum sine extrema parte non parua. sed si eis haec editio potuerit innotescere, omnia, si uoluerint et ualuerint, emendabunt. peto sane, ut hanc epistulam seorsum quidem sed tamen ad caput eorundem librorum
Abbreviated transcription (Latin):
A Venerando scõ fratri & consacerdoti
Epape AyRElio. AugustinyS
Detrinitate quae ds̃ summus
& uerus est. libros iuuenis inchoaui.
senex edidi. Omiscram quippe
hoc opus postea quam comperi p̃reptos
mihi eẽ. siue subreptos antequã eos absoluerem. & retractatos.
ut mea dispositio fuerat expolirem. Non enim singillatim. sed
om̃s simul edere earatione decreueram. qm̃ praeceðentib conse¬
quentes in quisitione ꝓficiente nectuntur. Cum ergo ꝑ cos
homines qui priusquã uellem ad quosdã illorum ꝑuenire potu¬
eruait dispositio mea nequiss& impleri. interrupta dictationẽ
rediquerã. cogitaas hoc ipsum in aliquib: scriptis meis conqueri.
Ut scirent qui possen ñ ame fuisse cosdem libros editos. sed ablatos.
prius quã mihi edicione mea digni uiderentur Uerum multoꝵ
fr̃m uehementissima postulatione. & maxime tia iussione com¬
pulsus. opus tãlaboriosũ adiuuante daĩo terminare curaui.
eosq cmendatos non ut uolui sed ut potui. neabillis qui subrepti

Expanded text:
 VENERANDO SANCTO FRATRI ET CONSACERDOTI PAPAE AURELIO AUGU- STINUS De trinitate, quae deus summus et uerus est, libros iuuenis inchoaui, senex edidi. omiseram quippe hoc opus, posteaquam comperi praereptos mihi esse siue subreptos, antequam eos absoluerem et retractatos, ut mea dispositio fuerat, expolirem. non enim singillatim sed omnes simul edere ea ratione decreueram, quoniam praecedentibus consequentes inquisitione proficiente nectuntur. cum ergo per eos homines, qui, priusquam uellem, ad quosdam illorum peruenire potuerunt, dispositio mea nequiuisset impleri, interruptam dictationem reliqueram cogitans hoc ipsum in aliquibus scriptis meis conqueri, ut scirent, qui possent, non a me fuisse eosdem libros editos sed ablatos, priusquam mihi editione mea digni uiderentur. uerum multorum fratrum uehementissima postulatione et maxi-\' me tua iussione compulsus opus tam laboriosum adiuuante domino terminare curaui eosque emendatos, non ut uolui, sed ut potui, ne ab illis, qui subrepti
Abbreviated transcription (Latin):
& subpontio pilato crucifixã & sepultã. terciodie resurrexisse. & in cadũ ascendiss
sed tantũ modo filiũ. Nec eandem trinitatẽ descendisse inspecie columbae
suꝑiħim baptizatiĩ. Aut die pente costes post ascensionẽ dñi sonitu facto decelo
quasi ferretur flatus uehemens. & lingius diuisis uel ut ignis. sed tantum modo
tus est aiohanne. siue inmonte quando cum illo erant tresdiscipuli. aut quando
sonuit uoxdicens. & clarificaui & iterũ clarificabo. sed tantũ modo patris
uocem fuisse ad filiũ factã. quamuis pater & filius & sp̃s ses sicut inseparabi:¬
lessunt. ita inseparabiliter operentur

Expanded text:
 tertia die resurrexisse, et in coelum ascendisse, sed tantummodo Filium; nec eamdem Trinitatem descendisse in specie columbae super Jesum baptizatum, aut die Pentecostes post ascensionem Domini sonitu facto de coelo quasi ferretur flatus vehemens, et linguis divisus velut ignis, sed tantummodo Stus est a Joanne , sive in monte, quando cum illo erant tres discipuli , aut quando sonuit vox dicens: Et clarificavi, et iterum clarificabo ; sed tantummodo Patris vocem fuisse ad Filium factam. Quamvis Pater et Filius et Spiritus sanctus, sicut inseparabiles sunt, ita inseparabiliter operantur
Abbreviated transcription (Latin):
ficilior questio ẽ. tant᷑ facilior deb& eẽ ad uenian:
Nobis tamen illud inspiciendum ẽ. An ex becti augusti¬
ni scriptis semina rationum ali quos. uenientia fructus ex

Expanded text:
ior quaestio est, tam facilior esse debet ad veniam. Vobis tamen etiam illud inspiciendum est an ex beati Augustini scriptis semina rationum aliquos in nos venientia fructus ex
Abbreviated transcription (Latin):
penitus obliuione deletũ. Red eamus ad illud ꝓpt̃ qđ adhibuimus
humanae conuersationis exemplũ. Interceta psalmꝰ nonus. conuestant᷑
inquit peccatores in infernũ. & cẽta. Porro aut uicesimꝰ & primꝰ. com¬

Expanded text:
penitus oblivione deletum. Redeamus ad illud propter quod adhibuimus penitus oblivione deletum. Redeamus ad illud propter quod adhibuimus humanae conversationis exemplum. Inter caetera psalmus nonus: Convertantur, inquit, peccatores in infernum,