comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tabemnacłis sem transit habita¬
minorem quidẽ temꝑis etate sed
interp̃tatur callidus tamqͣm
nec in primiciis istuitarũ nec ĩ
plenitudine genciũ ꝯtinetur

Expanded text:
tabernaculo Sem, transisse habitaminorem quidem temporum, sed interpretatur callidus. mediusnec in primitiis Israelitarum, nec in plenitudine gentium permanens,
Abbreviated transcription (Latin):
Illinoris filii de quo nati sunt
.uii. filii qui tenuerũt .uii. trio¬
nalem regionem atauro ⁊ ama-¬
no montib cilicie ⁊ sirie usq
ad fluiũ thanani in europa
uero usq ad gadira noĩa locis
⁊ gentib relinquentes ex quib
pluima nõia mutata cetera ꝑ¬
manẽt.

Expanded text:
inoris filii, de quo nati sunt septem filii, qui tenuerunt septentrionalem regionem a Tauro et Amano, montibus Ciliciae et Syriae, usque ad fluvium Tanaim, in Europa vero usque ad Gadira. Nomina vero locis et gentibus relinquentes, ex quibus plurima mutata, caetera permanent.
Abbreviated transcription (Latin):
ppłi pecc̃m qr mur¬
murauerit ⁊ ingra¬
tus fuerit beneficiis
diuinis cum celeste
manna susceꝑit se¬
cundo mense quin¬
ta decima die men¬
sis. qd̃ nõ sñ racio¬
ne scriptũ est recor¬
dare de legibz pasche
que dc̃a sunt ⁊ ĩue¬
nies ibi hoc ẽẽ tempꝰ
qd̃ statuitur ad scd̃
pascha faciendum
hiis qui in mundi
in anima fuerint ł
occupati negociis
ꝑegrinis qui nõ fu¬
erant ĩ mundi in¬
aĩa uł nõ longe ꝑe¬
grinabant᷑ quat¬
ta decima primi
mensis fecerunt
pascha. longe u̾o
pegrini ⁊ in mũdi
scom pascha ĩ hoc
temꝑe faciunt in
quo ⁊ manna de
celo descendit. In
die quo primum
pascha fit nõ descẽ¬
dit manna sed in
quo scd̃m primum
grini et longinqui
qui fiumus hospi¬
tes ⁊ ꝑegrim testa¬
mentoꝵ dei ⁊c̾. s
datur manna de ce¬
lo nõ in die quo pri¬
mum pascha fit s
quo scd̃m. panis e¬
num qui de celo des¬
cendit nõ uenit ad
illos qui primai
sollempnitatem ce¬
lebrant s ad nos
sertum sin qd̃ est

Expanded text:
puli peccatum: quia murmuraverit et ingratus fuerit beneficiis divinis, cum coeleste manna susceperit. Secundo mense, quinta decima die mensis, quod non sine ratione scriptum est. Recordare de legibus paschae quae dicta sunt , et invenies ibi hoc esse tempus quod statuitur ad secundum pascha faciendum his qui immundi in anima fuerint, vel occupati negotiis peregrinis. Qui non fuerant immundi anima, vel non longe peregrinabantur, quarta decima die primi mensis fecerunt pascha; longe vero peregrini, et immundi, secundum pascha in hoc tempore faciunt, in quo manna de coelo descendit. In die quo primum pascha fit, non descendit manna, sed in quo secundum: primum grini, et longinqui fuimus, hospites et peregrini testamentorum Dei, etc. Sed datur manna de coelo, non in die quo primum pascha fit, sed quo secundum: Panis enim qui de coelo descendit non venit ad illos qui primam solemnitatem celesertum Sin, quod est
Abbreviated transcription (Latin):
na oĩo nõ inueni¬
ebantur ut hoc ip-¬
sum ẽẽ diuim ad-¬
intorii qd̃ ei dñs lig-¬
num ostendit ubi
nullum erat ⁊ ꝑlig¬
num aquas dulcet
fecit prefigurans
crucis s in tali ⁊̃ lig¬
no quis nisi creator
⁊ demonstratorlan¬
dandus est.

Expanded text:
na omnino non inveniebantur, ut hoc ipsum esset divini adjutorii, quod ei Dominus lignum ostendit, ubi nullum erat, et per lignum aquas dulces fecit, praefigurans crucis. Sed in tali etiam ligno quis nisi creator et demonstrator laudandus est.
Abbreviated transcription (Latin):
extinctos ⁊ carnes egypti qui
egyptoꝵ cares uidet ⁊ piscib
datas. et uolatilib. murmurat
aduersus moysen unmo deum.
sed primo ignoscitur. ⁊ scd̾o ⁊
fortassis tertio sed si nõ desinãt
s persistant. audi quid seqͣr
in libro numeroꝵ refertur ⁊
idem apłs retexit dicens. neq
murmurau̾rtis sicut quidam
eoꝵ murmurauerũt.⁊. a .s.¬

Expanded text:
carnes Aegypti, qui Aegyptiorum carnes videt et piscibus datas et volatilibus! Murmurat adversus Mosen, imo Deum; sed primo ignoscitur, et secundo et fortassis tertio: sed si non desinant, sed persistant, audi quid sequitur, in libro Numerorum refertur , et idem Apostolus retexit dicens : Neque murmuraveritis, sicut quidam eorum murmuraverunt, et a s
Abbreviated transcription (Latin):
sinimus murmurare ⁊ ꝯq̃ri
contra deum incurremus si¬
mile offensionis ꝑicłm uel exẽ¬
plum. cum enĩ de celesti ĩ tem
primo ignoscuntur inꝑsistẽ¬
tes grauiter uindicatur quia
mittentur in eos secpentes .i. ĩ
mũdis ⁊ ueneficiis spiritib tͣ¬
dentur qui occultis morsib
penetralia cordis depascantur.

Expanded text:
sinimus murmurare et conqueri contra Deum, incurremus simile offensionis periculum vel exemplum. Cum enim de coelesti intempprimo ignoscuntur, in persistentes graviter vindicantur, quia mittentur in eos serpentes, id est, immundis et veneficis spiritibus tradentur, qui occultis morsibus penetralia cordis depascantur.
Abbreviated transcription (Latin):
ORꝵ. forsitan nõ erant ⁊ c. het¬
pulcra in egypto. Ideo tulisti nos
ut moreremur in solitudine. qͥd
hoc facere uoliusti ut educeres nõ
ex egypto. Nonne iste est sermo¬
quem loquebam᷑¬
distis egypcids ho¬
die nõ apponetis am¬
pluis uidere eos in
eternum tp̃c. qũo¬
uiderint postea iscł¬
isti qui tunc uide¬
bant nõ eos ultetiꝰ¬

Expanded text:
 Forsitan non erant sepulcra in Aegypto, ideo tulisti nos, ut moreremur in solitudine? quid hoc facere voluisti, ut educeres nos ex Aegypto: Nonne iste est sermoquem loquebamdistis Aegyptios hodie, non adponetis amus uidere eos in aeternum tempus. quouiderint postea Isui tunc uidebant no
Abbreviated transcription (Latin):
duti maiores na¬
tu cum benedictio-
ces offerebant hoc¬
dono terreni amo¬
ris desiderio caruert̃
uidei cũ gloria fu¬
turi regnĩ.

Expanded text:
uam majores natu cum benedictioneces offerebantdono terreni amoris desiderio caruerunt Judaei cum gloria tis regni.
Abbreviated transcription (Latin):
an ut fieri solet ꝑ recapitu¬
lationem narraturũ reuers
sit ad ea. Cum ꝓgressis de filiis
eius ad eum locum ꝑuenisset
enun paranimphus ⁊ princeps
milicie qui ibi memorati sũt
utrum uiuere poterunt qͣndo
enun fẽs amicus abrahe. Non
ponamus autẽ ante qͥuã nasce¬
retur ysaac illd̃ fuisse fc̃m de¬
inde ysaac suscepit filios cum
nes erant qnͣdo esau uendidit
pumogenita ponamus ⁊ cir¬
est potuit ergo esse quasi cen¬
tenarius. si post illd̃ fc̃m fili¬

Expanded text:
an, ut fieri solet, per recapitulationem narrator ad ea reuersus sit. cum progressus de filiis eius ad eum locum peruenisset, enim paranymphus et princeps militiae, qui ibi commemorati sunt, utrum enim factus est amicus Abrahae, nondPonamus ante annum quam nasceretur Isaac illud fuisse factum: deinde Isaac suscepit filios, cumnes erant, quando Esau vendidit primogenita sua. Ponamus etimicus factus est. Potuit ergo jam esse quasi centenarius, si post illud factum fili
Abbreviated transcription (Latin):
passionem et resur
exangelis ⁊ hoĩb
natur in infunis
ꝑtim regnat in
suꝑnis adhuc ci¬
ues suos dirimẽte
uelo celi ht̃ adin¬
uicem segregatos.
presenti reficimur
et illuminamur
ram mundi lucẽ.¬
latus tabernacłi
meridianũ antiꝙͣ
dei plebem sigc̃at᷑
que prior lucem di¬
uine cognitionis
et feruorem diuine¬
australe .s. septẽtrionale et occidentale describ̾et.
tentorium ergo in introitu tabernacłi pulcra

Expanded text:
passionem et resurrex angelis et hominibus inatur in infimis, partim regnat in supernis, adhuc cives suos, dirimente velo coeli, habet ab invicem segregatos. praesenti reficimur et illuminamur,ram mundi lucelatus tabernaculi meridianum, antiquam Dei plebem significaret, quae prior lucem divinae cognitionis, prior fervorem divinaustrale videlicet, septentrionale et occidentale, describeret. Tentorium ergo in introitu tabernaculi pulchra
Abbreviated transcription (Latin):
secrationem nr̃am dño offeri¬
internam sp̃c gr̃ãm in cordis
deuotione pinguescũt lagana¬
oleo lita cum foris sp̃ualia ẽẽ
que agunus indubitanter in
exemplũ uiuendi ostendrmus
quib obłonib ꝯsecratio nr̃a ꝑficitur dum ꝑ bone

Expanded text:
ecrationem nostram Domino offeriinternam Spiritus gratiam in cordis devotione pinguescunt. Lagoleo lita, cum foris spiritualia esse, quae agimus, indubitanter in exemplum vivendi ostendimus; quibus oblationibus c
Abbreviated transcription (Latin):
tificis hĩtu de solo auro est ut mundiciam cordis uel corꝑis ĩ
qua misteria nr̃e redemptionis recondere uel gestare debẽmus
ostenderet uł auro inscriptũ sc̃m dm̃ in fronte sacerdos portat os
amplecti debemus ut claritatem ĩ ip̃o diuine maiestatis ꝑ qmͣ
creati sumus pariter confitendam esse sciamus. Ita mortem

Expanded text:
est solo factum, ut munditiam cordis sive corporis, in qua mysteria redemptionis nostrae recondere vel gestare debeamus, ostenderet, vel certe auro inscriptum in fronte sacerdos samplecti debemus, ut claritatem in illo divinae majestatis per quam creati sumus, pariter confitendum esse noverimus: ita mortem
Abbreviated transcription (Latin):
qr habundante doctrina apłĩ¬
ca septiformisp̃ũ ministrata
diuma dispositione ꝑ singłas
urbes ep̃i et doctores ordinati
sunit. qui habũdancia doctri¬
ne duunitus sibi collate libros
scõs scripserũt quib habũdã

Expanded text:
 abundante doctrina apostolica, septiformi Spiritu ministrata, divina dispositione per singulas urbes episcopi et doctores ordinati sunt, qui abundantia doctrinae divinitus sibi collatae libros sanctos scripserunt, quibus abunda
Abbreviated transcription (Latin):
Amb̾. tolles igitur ⁊ c̾. solet
queri de aĩalib que tm̃ putã¬
tur nesci carnib utiũ preter
numerũ ibi fuerint sine trãs¬
gressione mandati que alioꝵ
alendoꝵ necessitas coegisset in¬
cludi uł qd̾ magis credendũ ẽ
preter carnes alimenta ẽẽ potus¬
sunt que om̃ib ꝯuenirent. ml̃¬
ta enim aĩalia quib caro cib¬
est fuistib pomisq uesciunt᷑

Expanded text:
les igitur, » etc. Solet quaeri de animalibus quae tantum putantur vesci carnibus, utrum praeter numerum ibi fuerint sine transgressione mandati, quae aliorum alendorum necessitas coegisset includi; vel, quod magis credendum est, praeter carnes alimenta esse potuerunt quae omnibus convenirent. Multa enim animalia, quibus caro cibus, fructibus pomisque
Abbreviated transcription (Latin):
Num egõ ⁊ c̾. Queri potest
scd̃m luceram qñ a pr̃e adoratꝰ
sit qui ꝑ solem ⁊a matre q̃
ꝑ lunamꝰ designatur neq.ni.
iacob qñ descendit in egyptũ
legitur adorasse eũ. mater
u̾o iã defuncta erat. sed alle¬

Expanded text:
m ego, » etc. Quaeri potest secundum litteram quando a patre adoratus sit, qui per solem; et a matre, quae per lunam designatur. Neque enim Jacob, quando descendit in Aegyptum, legitur adorasse eum: mater vero jam defuncta erat: sed a
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm moreret᷑ auus euis ue¬
ditus inuenitur. Decem .Ni.
⁊ .uii. annoꝵ esse ñõ potuit
nisi ante .xii. annos mortis
ysaac. centesuo ⁊ octauo an-¬
no uite prĩs sui iacob his .Ni.
sui fuit in egypto.fient ãni¬

Expanded text:
quam moreretur auus eius uenditus inuenitur. decem enim et septem annorum esse non potuit nisi ante duodecim annos mortis Isaac centesimo et octauo anno uitae patris sui Iacob. his enim sui fuit in Aegypto, fient
Abbreviated transcription (Latin):
hil uitale et salubre eẽ in illa¬
studet inuestigando circũqua¬
q querens haustũ sapĩe nec
inuenit donec ꝑueniat ad eũ¬
qui ait. qui sitit ueniat ad
me et bibat.¬
derunt autẽ omnes egypcii per
cirtuitum fluminis aquam ut biberent. Non enim po-¬
terant bibere de aqua fluminis. Impleti q sunt .uii.
dies post qͣm ꝑcussit dñs fluniũ. Dixit quoq dñs ad

Expanded text:
hil vitale nec salubre estudet investigando circumquaquaerens haustum sapientiae, nec invenit, donec perveniat ad euqui ait: Qui sitit, veniat ad me et bibatderunt autem omnes Aegyptii per circuitum fluminis aquam, ut biberent: non enim poterant bibere de aqua fluminis. Impletique sunt septem dies, postquam percussit Dominus fluvium. B. V,
Abbreviated transcription (Latin):
de filiab chananeoꝵ inter quos
habito. Sed ad teuam eognationẽ¬
q meam ꝓficiscaris et inde accipi¬
as siroiem filio meo ysaas. respon¬
dit seruus. si noluerit mulier ue-¬

Expanded text:
de filiabus Chananaeorum, inter quos habito: sed ad terram et cognationem meam proficiscaris, et inde accipias uxorem filio meo Isaac. Respondit servus: Si noluerit mulier ve
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑata s post ĩ exilio generata.
bel de una matre geniti fignra
sunt om̃ium qd̃ de radice pecc̃i.
in hanc uitam ꝓpagant᷑ ⁊ alii
terrenam ciuitatem ⁊ mortife¬
ras delicias st̃ amaturi ⁊ qͣntũ
inse est ambitione possessuri
quos sigc̃at caym qui inteip̃tat᷑
possessio. alii futuram ciuitatẽ
questturi ⁊ de huiꝰ habitatõnis
miseriis lugentes ad futuram
głam toto desiderio transituri
q̃uos sigt̃abat aba qui interp̃.¬

Expanded text:
d post in exsilio generata. bel de una matre geniti, figura sunt omnium hominum qui de radice peccati in hanc vitam propagantur; et alii terrenam civitatem et mortiferas delicias sunt amaturi, et quantum in se est ambitione possessuri; quos significat Cain, qui interpretatur possessio. Alii futuram civitatem quaesituri, et de hujus habitationis miseriis lugentes, ad futuram gloriam toto desiderio transituri, quos significat Abel, qui interp
Abbreviated transcription (Latin):
cauit ⁊c̾. cherubin
plenitudo scĩe hec ẽ
caritas qz pleniter
legis. e. di. gladuis
flameus pene tem¬
porales que nersati¬
les sunt qm̃ tempo¬
ra uolubilia sunt.
ad arborem gͥuite
nõ reditur nisi per
toleranciam tempa¬
Fuit añ abel. ꝑ. o.¬
⁊ c̾. In quo significã¬
tur qui de terrena ha.¬
bitatione lugeret a
luctus fuit parentib
riuit.

Expanded text:
bin plenitudo scientiae, haec est charitas quae plenitudo legis est divinae. Gladius flammeus, poenae temporales, quae versatiles sunt, quoniam tempora volubilia sunt. Ad arborem igitur vitae non reditur, nisi per tolerantiam tempFuit autem Abel, » etc. In quo significatur qui de terrena inhabitatione lugent. Ab, quia luctus fuit parentibusruit.
Abbreviated transcription (Latin):
Ieꝵ .lxx. Eo eiecit ⁊
habitare fecit contͣ
ꝑadysum uolupta-¬
tis ⁊ statuit chembĩ
pheam que uetit᷑
ad custodiendã lig¬
ni uite uiam. aliꝰ
sensus est in hebreo
ait enun ⁊ eiecit do¬
um posuit gladiũ
ne quis posset in¬

Expanded text:
 LXX: « Et ejecit, et habitare fecit contra paradisum voluptatis, et statuit cherubin, pheam, quae vertitur ad custodiendam ligni vitae viam. » Alius sensus est in Hebraeo; ait enim, « et ejecit Doum posuit gladium, ne quis posset in
Abbreviated transcription (Latin):
tyri et sydonis ꝙͣ
illos transisse nõ
legitur qͣmius scͥp¬
tura fortasse potu¬
erit terram pheni¬
cis appellare ubi
palmarum arbores
iam esse ceꝑant pꝰ
heremi uastitatẽ
eum ꝓfectionis
sue iniuenerũt lo¬
cum .iͥi.lxx. pal
loca que colebant᷑
sz ille sensus est ꝓ¬
babilior ut credã¬
mus sic appellatã
tẽ fuisse terram

Expanded text:
Tyri et Sidonis, qua illos transisse non legitur. quamquam scriptura fortasse potuerit terram Phoenices appellare, ubi palmarum arbores iam esse coeperant post heremi uastitatem, enim profectionis suae inuenerunt locloca quae colebantur. Verum ille sensus est probabilior, ut credamus sic appellatam tunc fuisse terram.
Abbreviated transcription (Latin):
Ierꝵ. Raphydim
est locus in deserto
iuxta montẽ oreb
heremus usqz ad mor¬
tem synai syn uo¬
catur et ex tota pro¬
uncia ⁊ locus uniꝰ
mansionis nomen
accepit. sicut ⁊ mo¬
ab tam urbis qm
ꝓuincie nomen est
phidim. uñ benedi¬
citur qr ꝓfecta est
om̃is multitudo fi¬
lioꝵ iscł de heremo
syn ꝑ mansiones
suas iuxta os dñi
uniꝰ regionis uoca¬
bulo demonstrari.

Expanded text:
in Raphidim. Est locus in deserto juxta montem Horeb. eremus usque ad montem Sinai Sin vocatur, et ex tota provincia etiam locus unius mansionis nomen accepit, sicut et Moab tam urbis quam provinciae nomen est.phidim. Unde bene dilibro: profecta est omnis multitudo filiorum Israhel de heremo Sin per mansiones suas iuxta os dominunius regionis uocabulo demonstrari.
Abbreviated transcription (Latin):
sius. unulquisq scd̃m linguas
suas et familias suas in naciomi¬
b suis filii autẽ cham chus. ⁊ mes¬
ianm ⁊ phut ⁊ chanaan. filii chus
saba et euula et labata et regina. ⁊¬
sabbataca filii regina sabã. ⁊ cla-

Expanded text:
is: unusquisque secundum linguam suam et familias suas in nationibus suis. Filii autem Cham: Chus et Mesraim, et Phuth, et Chanaan. Filii Chus: Saba, et Evila, et Sabatha, et Regma, Sabathaca. Filii Regma: Saba, et Da
Abbreviated transcription (Latin):
bonum .i. noluit amittere qd̃ ha
mittere nõ debẽbat.¬
Aug̾. Querttur quomͦ loqui po¬
tuetint ł loq̃ntem intelligere. qͥ ñ
didicerant ł inter loquentes cres
fecerat qui possent loqui ⁊ discere
ab aliis si essent.

Expanded text:
bonum, id est noluit amittere quod habemittere non debeatSi quaeritur quomodo loqui potuerunt vel loquentem intelligere, qui non didicerant inter loquentes cresc eos tales fecerat qui possent loqui, et discere ab aliis si essent.
Abbreviated transcription (Latin):
tas ex ꝑte contigit in iscł. hoc
est cum asino ut plenitudo gẽ¬
cium intraret hoc est post qͣm
adorauerimus ubi sacrificiũ
crucis ꝑ gentes fuerit predica¬
tum hoc est ut plenitudo gẽ¬
cium intraret reuertem᷑ ad uoᷤ.
dubitanti aĩo mactare filiũ
uolebat. laudandus ĩ ꝯstãcia
offerendi ⁊ in fide suscitandi
sciebat enun certissime deum
fallere nõ posse. et licet puer
occideretur ꝓmissionẽ tamẽ
dei saluam᷑ ꝑmanere. Unde

Expanded text:
tas ex parte contingit in Israel, » hoc est, « cum asino, » ut « plenitudo gentium intraret, » hoc est, « postquam adoraverimus. » Ubi sacrificium crucis per gentes fuerit praedicatum, hoc est, « ubi plenitudo gentium intraverit, revertemur ad vos, » dubitanti animo mactare filium volebat. Laudandus in constantia offerendi et in fide suscitandi. Sciebat enim certissime Deum fallere non posse, et licet puer occideretur, promissionem tamen Dei salvam permanere. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
Aug̃. si pignus¬
ꝓ specie posuit. sic
enim dcm̃ est ac si
de omni ueste pig¬
nus dedecit cum de
illo se sp̃aliter dr̃e
ex conseq̃ntib scͥo¬
tura testatur qui
nõ habet nisi eã
uestem unde noste
operiatur.

Expanded text:
 Si pignuspro specie posuit: sic enim dictum est ac si de omni veste pignus dederit, cum de illo se specialiter dicere ex consequentibus Scriptura testatur, qui non habet nisi eam vestem unde nocte operiatur.
Abbreviated transcription (Latin):
Rebecca ño ornat᷑
auro batuelis q ñ¬
sunt digna ornam̃¬
domo abrahe accipit
ornamenta qr paci
encia de domo sap̃ie
ornatur a puero ha¬
brahe suscipit ĩ au¬
res .i. ĩ aurea ĩ au¬

Expanded text:
Rebecca non ornatur auro Bathuelis, sunt digna ornamedomo Abrahae accipit ornamenta, quia entia de domo sapientiae ornatur; a puero A suscipit inaures, id est, aurea in au
Abbreviated transcription (Latin):
⁊c̃. Capicium tunica iacinc¬
tina firmissimũ ht̃ ⁊ horam
ex se se textain ne facile rumpa¬
tur cum primordiũ boni opis
forti radice timoris dñi sub̃m¬
xum ⁊ ccͣ om̃s insidias antiqui
hostis ꝓbatur ẽẽ munitũ. tał
hora collum sacerdotis ꝑ gyrũ
uestit ⁊ ornat qnͣdo rectori. fid¬

Expanded text:
c. Capitium tunica hyacinthina firmissimum habet, et oram ex sese textam, ne facile rumpatur, cum primordium boni operis forti radice timoris Domini subnixum et contra omnes insidias antiqui hostis probatur esse munitum. Talis ora collum sacerdotis per gyrum vestit et ornat, quando rectori fid
Abbreviated transcription (Latin):
introitu in atriitentoriũ ñ
sicut in reliquo atrio fit de
bysso retorta sed de .iiii. nobi
purpura coccoq bistincto ⁊
bysso recorta oꝑe plumarii
enim repente fit sũmus s gra-
ra tendimus. Incinctus spem
celestiũ bonoꝵ. purpura tole

Expanded text:
introitu atrii tentorium non sicut in reliquo atrio de bysso retorta; sed de quatuor purpura, coccoque bis tincto ab ipsa bysso retorta, opere plumarii;enim repente fit summus, sed grara tendamus. Diximus autem oelestium bonorum, purpura
Abbreviated transcription (Latin):
nis qui sedebat in solio eius usq ad primogenitũ cap-¬
tiue que erat in cͥatcere et omne primogenitũ iumẽ-¬
torum. surrexit q pharao noste et om̃s serui eius
cuncta q egyptus et ortus est clamor magnus ĩ egyp-¬
to. Heq enim erat domus in
qua nõ iaceret mortiuis. Uoca¬
tisq moyse et aaron nocte ait.
surgite egredimini a ppło meo
et uos filii isrł. Ite ĩmolate dño
sicut dicitis oues urãs ⁊ armenta

Expanded text:
nis qui sedebat in solio eius usque ad primogenitum captivae quae erat in carcere et omne primogenitum iumentorum surrexitque Pharao nocte et omnes servi eius cunctaque Aegyptus et ortus est clamor magnus in Aegypto neque enim erat domus in qua non iaceret mortuus vocatisque Mosen et Aaron nocte ait surgite egredimini a populo meo et vos et filii Israhel ite immolate Domino sicut dicitis oves ves
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑcussu nõ aliquid in terra uel
celo fcm̃ erat situt rana uł
locusta uł tenebre. a talib
enu plagis cum terra ges¬
sen fuisset aliena ꝑueniebat
beneficiũ ad egypd̃o qui in
ea cum hebreis morabant᷑
hac nõ om̃s ꝑcussi sunt.
Sine fermento ꝓficistunt᷑
filii istł de egypto ut exeum¬
tes ab hoc seculo abiciamus
fermentũ malicie et nequicie
et epulemur ĩ azimis sinceri
ante mortis princgenitoꝵ s
nunc per recapitułonem re¬
petitur nõ narratũ est qnͣdo
fc̃m est. modo enĩ qũo posset
fieri ut in tanto lustu ista ac¬
comodarent nisi forte quis
dicat ⁊̃ ista plaga nõ fiusse
ꝑcussos egypcios qui cum he¬
breis habitabant.

Expanded text:
percussu: non aliquid in terra vel percussu: non aliquid in terra vel in coelo factum erat, sicut rana, vel locusta, vel tenebrae. A talibus enim plagis cum terra Gessen fuisset aliena, perveniebat beneficium ad Aegyptios qui in ea cum Hebraeis morabantur: hac vero omnes percussi sunt.Sine fermento proficiscuntur filii Israel de Aegypto; ut exeuntes de hoc saeculo abjiciamus fermentum malitiae et nequitiae, et epulemur in azymis sinceritante mortes primogenitorum. Sed nunc per recapitulationem repetitur, nam narratum est quando factum est. Modo enim quomodo posset fieri ut in tanto luctu ista accommodarentur: nisi forte quis dicat etiam ista plaga non fuisse percussos Aegyptios qui cum Hebraeis habitabant.
Abbreviated transcription (Latin):
redes querunt morientib
illis esse tu laudas relic̾tam
rem qͣi uut possidentem deus
dampnat inuste cupientẽ.
qd̃ enim queris ab aliquo he¬
res fieri nõ ius ut hãt heredes
in quib nichil carns primo¬
genitus est. Iure ergo in pri-¬
mogenitis tuis puniris qui cu¬
piendo res alienas qiͣ uiris um¬
bram ꝑquiris ⁊ que meliora
sunt cordis primogenita per¬
dis primogenita quidem: fi¬
des est. Nemo enim bona facit
in quo fides nõ precessit. om̃ia
oꝑa bona sunt filii sp̃uales s
inͣter hos primogenita fides.
Quisquis ergo rem alienam ce¬
culte cupis interius fidem ꝑdis.
seruus enum nõ caritate s frau-¬
de uelud amans eũ quẽ mori
desideras ut succedas.
qũo nulla erat domus in qua
nõ esset mortuus. an ⁊ hoc fue
niti in quib ꝑcutereritur egy¬
pcii ⁊̃ qui habitaband ĩ terrã
gessem. hominũ quippe erant
hec uel aĩalium nõ terre .i. ho
mines et aĩalia primogenita
moriebantur occulto ⁊ angłico

Expanded text:
redes quaerunt morientibus illis esse. Cum laudas rem relictam quasi jure possidentem, Deus damnat injuste cupientem. Qui enim quaeris ab aliquo haeres fieri, non vis ut habeat haeredes, in quibus nihil charius primogenitis est. Jure ergo in primogenitis tuis puniris, qui cupiendo res alienas, quasi juris umbram perquiris, et, quae meliora sunt, cordis primogenita perdis. Primogenita quidem fides est. Nemo enim bona facit, in quo fides non praecessit. Omnia opera bona sunt filii spirituales, sed inter hos primogenita fides. Quisquis ergo rem occulte cupis alienam, interius fidem perdis. Servis enim non charitate, sed fraude, velut amans eum quem mori desideras, ut succedas. quomodo nulla erat domus in qua non esset mortuus? An et hoc divniti, in quibus percuterentur Aegyptii, etiam qui habitabant in terra Gessen? Hominum quippe erant hic, vel animalium, non terrae; id est, homines et animalia primogenita moriebantur, occulto et angelico
Abbreviated transcription (Latin):
a ryari fuerint
ꝓximo ꝯtendens du
perauerit ⁊ ille in¬
firmatus tristicia
a feruore dilectio¬
nis languerunt re¬
us ꝑconfessionem
oꝑam penitencie ⁊
impensam ꝓmisse
emendationis ĩ me¬
dicos .i. doctores im¬
pendat qui infirm̃
baculo ꝯsolationis
erigant ⁊ fom̃tis p̃¬
dicationũ in pris¬
tinum dilectionis
gradum restituãt.
NR. Siquis alicuꝰ
aĩam post ꝯceptũ
uerbi ꝑ incuriam
ł fraudem leserit ut
uitale germen bo-¬
ni oꝑis sanum ꝑ¬
ferre nõ possit ⁊ si
ip̃a adhuc in fide
dampnum illatũ
bebit. si aũ ip̃a aĩa
ꝑ errorem necata
post platum abor-¬
tiuum hoc est opꝰ
mortiferũ in infi¬
delitate ꝑseueraure¬
rit sine dubio se¬
ductor illuis qua-¬
si uerus homigida¬
⁊̃ eterna morte re-¬
us erit.

Expanded text:
 rixati fuerint, proximo contendens durperavit; et ille infirmatus tristitia, a fervore dilectionis languerit, reus per confessionem, operam poenitentiae et impensam promissae emendationis in medicos, id est doctores, impendat, qui infirmum baculo consolationis erigant, et fomentis praedicationum in pristinum dilectionis statum restituant.nt. Si quis alicujus animam, post conceptum verbi, per incuriam vel fraudem laeserit, ut vitale germen boni operis sanum proferre non possit: etiam si ipsa adhuc in fide  damnum illatum bebit. Si autem ipsa anima per errorem necata, post prolatum abortivum, hoc est opus mortiferum, in infidelitate perseveraverit, sine dubio seductor illius, quasi verus homicida, aeterna morte reus erit.
Abbreviated transcription (Latin):
sidebit cum d̾r et neni in terrã
ge prestancuis nõ de carnali sed
de sp̃uali semine quo pr̃ futur
est nõ tm̃ gentis udaice s om̃i¬
um gentium sequenciũ suam

Expanded text:
sidebit, cum dicitur: « Et veni in terram ge praestantius, non de carnali, sed de spirituali semine, quo pater futurus est, non tantum gentis Judaicae, sed omnium gentium fidem suam
Abbreviated transcription (Latin):
Aug̃. queritur quomͦ ppło
dicatur qd̃ mandauit deus e¬
iecturum se eos de egypto in
terram chanaan pharaoni
aũ dicitur qr trium dierum
iter exire uellent in desertum
immolare deo suo ex mandato
eius sed intelligendũ est qͣm¬
uis deus sciret quid ẽẽt facturꝰ
qm̃ presciebat nõ consensurũ
pharaonem ad ppłm dimittẽ¬
ut enum sic fierent om̃ia quõ
raonis contumacia meruit ⁊
suoꝵ. Neq enĩ mendacit̾ deus
iubet qd̃ sit nũqͣm facturum
ciu iubetur ut iustum iudiciũ¬

Expanded text:
ur. Quaeritur quomodo populo dicatur, quod mandauit deus eiecturum se eos de Aegypto in terram Chanaan, Pharaoni autem dicatur, quod trium dierum iter exire uellent in desertum immolare deo suo ex mandato eius. sed intellegendum est, quamuis deus sciret quid esset facturus, quoniam praesciebat non consensurum Pharaonem ad populum dimittenut enim sic fierent omnia, quemraonis contumacia meruit et suorum. neque enim mendaciter deus iubet quod scit non facturum cui iubetur, ut iustum iudiciu
Abbreviated transcription (Latin):
set ut autẽ ita fieri necesse esset nõ ibi iam conditũ s ĩ deo abscõ¬
ditum erat om̃is nature iustissimus cursus ht̃ naturales leges
in se absconditas quoꝵdam futuroꝵ ł fcõꝵ cãs qͣs reb ꝯditis nõ m¬
seruit eas q implet ño oꝑe ꝓuidentie quo nͨ subsistũt ut sint eoꝵ
s quo illas administrat ut uolunt. qͣs ut uoluit ꝯdidit. om̃ia gͦ q̃
ad grãm significandã nõ naturali motu recũ s mirabilit̾ fcã sũt¬
eoꝵ abscondite cause ĩ deo fuerunt. quoꝵ unũ ecait qd muslier fcã

Expanded text:
set, ut autem ita fieri necesse esset, non ita iam conditum , sed in deo erat absconis iste naturae usitatissimus cursus habet quasdam naturales leges  ergo Deus in se absconditas quorumdam futurorum causas, quas rebus conditis non inseruit, easque implet non opere providentiae, qu quo illas administrat ut voluerit, quas ut voluit condidit . Omnium ergo quae ad gratiam significandam non naturali motu rerum, sed mirabiliter facta sunt, absconditae causae in Deo fuerunt; quorum unum erat, quod mulier facta
Abbreviated transcription (Latin):
gressa st̃ in artham mũda ⁊ in¬
munda aĩalia. s post egressum
nõ offeruntur deo nisi munda qd̃
bonitatis donat indignis foite
noui .t. indulgencia figurata
est. ut preterita ulcio ad legis ꝑ¬
tineat seuecitatem. hoc ad grẽ
bonitatem.
sensus enum ⁊ c. Nemo sibi atca¬
buat si cogitationes uicerit qr
cormptionis malũ qd̾ quisq
ab ortu carnaliũ desidetioꝵ supõs¬
sit extercet in ꝓuectu etatis ⁊ n
hoc cicius diuine fortitudinis
repimat manus om̃e bonum
nature culpa uorat ĩ ꝓfundum.
Neq qui plantat est aliquid n
Dreg̃i et tetror.a .d.i. ⁊ c̾. homo

Expanded text:
gressa sunt in arcam munda et immunda animalia, sed post egressum non offeruntur Deo nisi munda. Quobonitas donat indignis, forte Novi Testamenti indulgentia figurata est, ut praeterita ultio ad legis pertineat severitatem, hoc ad gratiae bonitatem. Sensus enim, » etc. Nemo sibi attribuat, si cogitationes vicerit: quia corruptionis malum, quod quisque ab ortu carnalium desideriorum sumpsit, exercet in provectu aetatis: et nisi hoc citius divinae fortitudinis reprimat manus, omne bonum naturae culpa vorat in profundum; « Neque qui plantat est aliquid, neque De
Abbreviated transcription (Latin):
interrorem ceteris a-¬
nimalib p̃p̃onitur
nõ solacium transac¬
te uindcẽ ⁊ ne pauci
hoĩes a plib bestiis
opprimant᷑ sciant
se irrõnabilib sed

Expanded text:
in terrorem caeteris animalibus praeponitur, in solatium transactae vindictae, et ne pauci homines a pluribus bestiis opprimantur, et sciant se irrationabilibus, sed
Abbreviated transcription (Latin):
c.s.p. si quis .d. in¬
terfecerit. septuplũ
ssima ulcione pu¬
nietur nõ deburt ħo
occidere eum cui d̃s
reseruaiit uitam. ł
ad penam ip̃uis uel
ad correstionẽ alioꝵ¬
¶s. sed om̃is qui.c.¬

Expanded text:
c. Si quis te interfecerit « septuplum ssima ultione punietur: non debuit homo occidere eum cui Deus reservavit vitam, vel ad poenam ipsius, vel ad correctionem aliorum. « Sed omnis qui
Abbreviated transcription (Latin):
hic ostenditur om¬
nia fieri debere que
consilio recte fieri
possunt ad euitan-¬
da ea que aduersa
tissime adiutor est.

Expanded text:
hic ostenditur onia fieri debere, quae consilio recte fieri possunt, ad deuitanda quae aduersa ertissime adiutor est.
Abbreviated transcription (Latin):
tituale semen iacob ꝑtinet
sicut iam ante de abrãham
dc̃m est. om̃s enĩ qui supplã¬
tant uicia ⁊ ueterem hoĩem
cũ actib suis deponũt ⁊ mẽ¬
tis ocłos ad dm̃i intendũt rec¬
te ad iacob ꝑtinent cuius fidẽ
a actus inutant᷑. Reges q de¬

Expanded text:
rituale semen Jacob pertinet, sicut jam ante de Abraham dictum est. Omnes enim qui supplantant vitia, et veterem hominem cum actibus suis deponunt, et mentis oculos ad Deum intendunt, recte ad Jacob pertinent, cujus fidem et actus imitantur. « Regesq
Abbreviated transcription (Latin):
lia iubentur cessare. Magna est altitudo gr̃e dei. tũc
enim fiunt cum requie oꝑabona cũ fides ꝑ dilectio¬
nem oꝑatur tunor aũ torm̃tum ht̃ ⁊ ĩ tormento q̃
requies. unde timor nõ est ĩ cacitate caritas aũ dif¬
nob̾ uelud ex nob̃ alioqͥn nr̃a oꝑa sic erunt ut sit
aut peccata humana. aut cũ timore. nõ cum dilet¬
enim frustra insti¬
tutum est sabbatũ
prius locutus ẽ deus
de tab̾nacło ungẽdo
dixit eadem unctio¬
ne scificari. illa oĩa
et fieri sca scõꝵ alta¬
re au holocanstoma-¬
ta tum eadem scĩfi
xerat fieri sc̃m scĩ et

Expanded text:
lia iubentur cessare, magna est altitudo gratiae dei. tunc enim fiunt cum requie opera bona, cum fides per dilectionem operatur, timor autem tormentum habet et in tormento quae requies? unde timor non est in caritate; caritas autem difnobis uelut ex nobis. alioquin nostra opera sic erunt, ut sint humana aut peccata: aut cum timore, non cum dilecenim frustra institutum est et sabbatum prius locutus est deus de tabernaculo ungendo, dixit eadem unctione sanctificari illa omnia et fieri sancta sanctorum. altare autem holocaustomatum eadem unctione xerat fieri sanctum sancti. et
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃m scõꝵ sicut altare
holocausti ut iam
nich̾ intersit qnͣtũ
ad hanc appellatio
unctionem sic dr̃ent᷑
cetera uero unctione
scificata sunt ut h
nomen acciꝑent.

Expanded text:
sanctorum, sicut altare holocaustomatum: ut iam nihil intersit, quantum ad hanc appellationunctionem sic appellarentur, cetera uero unctione sanctificata sunt, ut hoc nomen acciperent.
Abbreviated transcription (Latin):
pus ĩneo: occidet᷑.
Non succendetis iͥgͣ¬
bitaculis uris ꝑdi¬
em sabbati. et ait
moyses ad omnẽ
cateruam filioꝵ is¬
rahel. Iste est sermo
quem precepit do¬
minus dicens.
nis uoluntarius

Expanded text:
opus in eo occidetur non succendetis igbitaculis vestriem sabbati et ait Moses ad omnem catervam filiorum Israhel iste est sermo quem praecepit Dominus dicens nis volunt
Abbreviated transcription (Latin):
est ad ppłm de sabbi
obseruatione ubi
solo sabbato postiͣ
descendit pplm mo-¬
uelam̃to quo faciem texit qr splendorem uultus eiꝰ
filii istł nõ poterant intueri. Nam ex .x. preceptis
hoc solum ppło precepit qd̾̃ ĩbi figurare d̾r. alia .Ni.¬

Expanded text:
est ad populum de sabbati obseruatione. ubisolo sabbato, posteaquam descendit, populum admouelamento, quo faciem obtexit. quia splendorem uultus eius filii Israhel non poterant intueri? nam ex decem prae. ceptis hoc solum populo praecepit, quod figurate ibi di
Abbreviated transcription (Latin):
suam si qndo loq̃¬
batur ad eos. igit᷑
congregata om̃i
turba filioꝵ israhel
dixit ad eos. hec st̃
que iussit dñs fie¬
ri.ui. dieb facietis
opus .uiiͦ. dies erit
nobis sanctus sab

Expanded text:
suam si quando loquebatur ad eos igitur congregata omni turba filiorum Israhel dixit ad eos haec sunt quae iussit Dominus fieri sex diebus facietis opus septimus dies erit vobis sanctus sab
Abbreviated transcription (Latin):
opus fuerit phara-
onis mobediencia
ut signa illa mul
terrendum ppłm d̾i.
et ip̃a discretione ad
pietatem informã¬
cordis bñ utentis ñ¬

Expanded text:
opus fuerit ejus inobedientia ut signa illa multterrendum populum Dei, e ipsa discretione ad pietatem informaillius bene utentis, n
Abbreviated transcription (Latin):
.s. ⁊.m. sciendũ qr
ul diabolicis figniẽ¬
tis spectanciũ ecłos
deludebant. ut res ĩ
sua natura manen¬
tes aliud uiderent᷑
uel scd̾m augustinũ
demones qͣmuis ma¬
li naturam suam
nõ amiserunt. Ideo
dum ꝑ incatationẽ
eoꝵ maleficii aliqͥd
efficere conantur
discurrunt ꝑ mũdỹ
et subito semina eoꝵ
de quib hoc agitur
afferunt sic q ex ilt
ꝑmutente deo nouas
Lex moysi qi insi¬
pida. Insipida erat
ut uirga sed uersa ĩ
colubium .i. in spi¬
ritualem intelligẽ¬
ciam potabilis et¬
nem sumpsit. unde eademn
uirga in colubrum conu̾sa.
omnes uirgas maleficoꝵ de¬
tem nrãm consumpsit.

Expanded text:
s, etc. Sciendum quia vel diabolicis figmentis spectantium oculos deludebant, ut res in sua natura manentes aliud viderentur; vel, secundum Augustinum, daemones, quamvis mali naturam suam non amiserunt: ideo dum per incantationem eorum malefici aliquid efficere conantur, discurrunt per mundum, et subito semina eorum, de quibus hoc agitur, afferunt. Sicque ex illis, permittente Deo, novas Lex Mosi quasi insipida erat ut virga, sed versa in colubrum, id est in spiritualem intelligentiam, potabilis enem sumpsit. Unde eadem virga in colubrum conversa, omnes virgas maleficorum detem nostram consumpsit.
Abbreviated transcription (Latin):
ne rei figuram ge
gam suam forte si
dixisset pice uirgã
qd̃ uero addidit su¬
am cum eam moy¬
ses dederit ñ frustra
forsitan dictum est
an erat utriq. illa
iuirga ꝯmunis ut
cuilibet eoꝵ drẽtur.¬

Expanded text:
e rei figuram gerrgam suam, cum forte si dixisset: "proiecit uirgam", quod uero addidit "suam", cum eam Moyses dederit, non frustra forsitan dictum est. an erat utrique illa uirga communis, ut cuiuslibet eoru
Abbreviated transcription (Latin):
Aug̃. Cum dixerit
erat opus uoce post
cuius gracilitate iu¬
debatur moysi datꝰ¬
rat picienda ut dra¬
co fiecet. cur ergo
hoc moyses ip̃e nõ¬
cio aaron inter mo

Expanded text:
 Cum dixerit erat opus voce, pro cujus gracilitate videbatur Mosi datrojicienda ut draco fieret. Cur hoc ergo Moses ipse notio Aaron inter Mo
Abbreviated transcription (Latin):
eius et mater. Ma-¬
.x. dies apud nos et postea ꝓficiscet᷑.
Nolite ait me tenere quia dñs di¬
rexit uiam meam. dimitte me ut
ꝑgam ad dñm meũ et dixerunt.

Expanded text:
eius et mater mm dies apud nos et postea proficiscetur nolite ait me retinere quia Dominus direxit viam meam dimittite me ut pergam ad dominum meum dixerunt
Abbreviated transcription (Latin):
a debitore ergo pignus accepi¬
tit iam ql ꝓ debito pignus de
nem accepimus culpe ut qui
se deliquisse in nos menuinit
a nobis mox relaxatum senci¬
at quod deliquid̃.

Expanded text:
A debitore autem nostro pignus accipitit, iam quasi pro debito pignus dednem accipimus culpq, ut, qui se deliquisse in nos meminit, a nobis mox relaxatum sentiat, quod deliquit.
Abbreviated transcription (Latin):
q de mundanis q̃¬
rere s ultina desi¬
derare fortis asmnus
querit optimam
cum simplex gen¬
tilitas ad robur o¬
peris se erexit qui a
ad uite patriam tẽ¬
dit.

Expanded text:
 de mundanis quaerere, sed ultima desiderare. Fortis asinus terram optimam: cum simplex gentilitas ad robur operis se erexit, quia ad vitae patriam tendit.
Abbreviated transcription (Latin):
B. Germinet.t̾. ⁊c̾. patet in his uerbis qr
ĩuno tempore mundus ꝑfectus est ⁊ orna¬
tus in quo selent herbe iuirentes apparere.
⁊ ligna pomis honusta. simł q notand̃
qd̃ nõ prima hecbarum germina uł arboꝵ
genera de semine ꝓdierunt s de terra. qr
ad unam uisionem conditoris apparuit
sui generis ex se poma ꝓduxerunt ⁊ semi¬
na. oportebat eium ut forma recum da
imꝑio primo ꝑfecta ꝓducet quomͦ homo
ꝓpter quem omnia iuuenili etate plasma¬
tus est.
Aug̃. Qrͣ eciam de spinis ⁊ tribulis ⁊ qͥb¬
dam lignis infructuosis. cur uł qñ creata
sunt cum deus dixerit germinet᷑. t̾. h.ii.¬
⁊ .s.f. ⁊ c̾. s fuictus noĩe quedã uti¬
litas signatur. młte aũ utilitates st̃
manifeste uł occulte om̃ium q̃ terra
radicitus alit possumus aũ absolute
respondere spinas et tribulos post. pec.¬
quib fructuantes aquas retiꝑet pot̾
⁊ credi primarias aquas raribres fuis¬
se que sicut nebula tegebant terras s¬

Expanded text:
 pertinere. Patet in his verbis quod verno tempore mundus perfectus est et ornatus, in quo solent herbae virentes apparere, et ligna pomis onusta. Simulque notandum quod non prima herbarum germina vel arborum genera de semine prodierunt, sed de terra: quia ad unam jussionem Conditoris apparuit sui generis ex se poma produxerunt et semina. Oportebat enim ut forma rerum Dei imperio primo perfecta prodiret: quomodo homo, propter quem omnia, juvenili aetate plasmatus est. Quaeritur etiam de spinis, et tribulis, et quibusdam lignis infructuosis, cur vel quando creata sint? cum Deus dixerit: « Germinet terra herbam, » etc. Sed fructus nomine quaedam utilitas signatur: multae autem utilitates sunt manifestae, vel occultae, omnium quae terra radicitus alit. Possumus autem absolute respondere spinas et tribulos post pecquibus fluitantes aquas reciperet: potest etiam credi, primarias aquas rariores fuisse, quae sicut nebula tegerent terras, s
Abbreviated transcription (Latin):
um omnes diuinos libros
legimus in tanta młti¬
tudine ueroꝵ intellectuũ
qui de paucis uerbis eruũ¬
tur et sanitate catholice
fidei muniunt potissimum id diligamꝰ
qd̃ certum apparuent eum sensisse quem
legimus. si aũ hoc latet id certe qd̾ circũ¬
stancia scripture nõ impedit et cum sana
fide concordat. si autem ⁊ scripture cutum¬
stancia tractari et discuti nõ potest. saltem
id solum qd̃ fides exigit sana ł̃ prescribit a¬
liud est enim quid potissimum scriptor sẽ¬
fructus legentes. Si uero utrumq uitari
nõ potest. ⁊̃ si uoluntas scriptoris incerta
sit sane fidei congruam nõ mutile est enus¬
se sentenciam.

Expanded text:
um diuinos libros legimus in tanta multitudine uerorum intellectuum, qui de paucis uerbis eruuntur et sanitate catholicae fidei muniuntur, id potissimum deligamus, quod certum adparuerit eum sensisse, quem legimus; si autem hoc latet, id certe, quod circumstantia scripturae non inpedit et cum sana fide concordat; si autem et scripturae circumstantia pertractari ac discuti non potest, saltem id solum, quod fides sana praescribit. aliud est enim, quid potissimum scriptor senfructus legentis; si uero utrumque uitari non potest, etiam si uoluntas scriptoris incerta sit, sanae fidei congruam non inutile est eruisse sententiam.
Abbreviated transcription (Latin):
moned quib nunt pecorib cõ¬
sulatur si omĩa mortua fuerãt
qd̃ discreuit deus int̾ pecora he
tio qd̃ predixerat moritura que
in campo fussent ut nec accipi¬
antur om̃ia. Intelligantur aũ
euasisse que in domibz erant q̃
iterum poterant que modo iu¬
bentur congregari in domos ne
seruoꝵ pharaonis ⁊ c̾. hoc ergo¬
tura tacuerit.

Expanded text:
mouet, quibus nunc pecoribus consulatur, si omnia mortua fuerant quod discreuit deus inter pecora Hebtio, quod praedixerat ea moritura quae in campo fuissent, ut haec accipiantur omnia, intellegantur autem euasisse quae in domibus erant, quae iterum poterant, quae modo admonet congregari in domos, ne seruorum Pharaonis ctura tacuerit.
Abbreviated transcription (Latin):
te qd̾ de prima creatura aĩa
uiuentis dc̃m erat de secũda
subintelligendũ reliquit. Ma¬
xime qr in huiꝰ diei oꝑ ib a¬
lia pła dicturus. herbas aũ
atq ligna qr nõ hñt gene¬
randi affc̃m huiꝰ benedictio¬
nis forsitan indigna iudica¬
uit qd̃ necc̃io repetitum est ĩ
hoĩe ne quis putet in officio
gignendi filios ẽẽ pecc̃m sic̾
in fornicatione sine ꝯiugio.

Expanded text:
te quod de prima creatura animae viventis dictum erat, de secunda subintelligendum reliquit, maxime quia in hujus diei operibus alia plura dicturus. Herbas autem atque ligna quia non habent generandi affectum, hujus benedictionis forsitan indigna judicavit. Quod necessario repetitum est in homine, ne quis putet in officio gignendi filios esse peccatum, sicut in fornicatione sine conjugio.
Abbreviated transcription (Latin):
dam lignis infructuosis cur
ł qͣndo creata sunt cũ deus di¬
xerit germinet terra .h.ii. ⁊¬
.f. F. ⁊ c̾. sed fructus noĩe q̃dã
utilitas signat᷑. młte aũ uti¬
litates sunt manifeste uł ct¬
culte om̃ium que terra radi¬
citus alit. possumus aũ ab¬
solute sȩdere. spinas ⁊ tribłos
homo coleret s ⁊ prius ⁊ postea
in eisdem locis prius tñ nõ hoĩ
s post. unde pariet tibi .i. ut tͥ
nasci incipiant ad laborem q̃
ad pastum tm̃ modo aliis aĩali-
b nascebantur antea.
amimantib qõ est utrum in

Expanded text:
dam lignis infructuosis, cur vel quando creata sint? cum Deus dixerit: « Germinet terra herbam, » etc. Sed fructus nomine quaedam utilitas signatur: multae autem utilitates sunt manifestae, vel occultae, omnium quae terra radicitus alit. Possumus autem absolute respondere spinas et tribulos homo coleret: sed prius et postea in eisdem locis, prius tamen non homini, sed post. Unde « pariet tibi, » id est, ut tibi nasci incipiant ad laborem, quae ad pastum tantummodo aliis animalibus ante nascebantur.animantibus quaestio est utrum in
Abbreviated transcription (Latin):
tus enim mundus diligere ergo mundũ ⁊ que in mũdo st̃.
egypti languor est obseruare. menses tempora stellarũ cur¬
lib adherere seruire carni luguric oꝑam dare et deliciis uaca-¬
re egypcuis languor eso.
Oꝵ uenetunt autẽ inhe. ⁊ c̾. Non autem in helym ducitur
ppłs ubi erant .xii. fontes aquarum quib nichil inerat ame¬
ritudinis s amenitas płima ex densitate palmarũ s prius¬
ductus est ad aquas falsas et amaras quib ꝑ lignum a do¬
mino monstratũ dulcoratis uenitur ad fontes. si hystoriã¬
solam sequamur nõ multũ nos edificat scire ad quem locũ¬
uenerunt primo. ad quem scd̃o. primo aũ ducitur ppls ad
litteram legis aqua cum ꝑmanet in amaritudine recedere
ño potest cum ergo ꝑ lignum uite fuerit indulcorata ⁊ spi¬
ritualiter intellecta de ueteri testamento transit ad nouum.
Non enim soli .xii. apłi fidem xp̃i predicauerũt s ⁊ alii .lxx.¬
ꝑ quos palmas uictorie xp̃i. munidus agnouit. Non sufficu

Expanded text:
tus est mundus: diligere ergo mundum et quae in mundo sunt, Aegyptius languor est; observare menses, tempora, stellarum curs adhaerere, servire carni, luxuriae operam dare et deliciis vacaegyptius languor est. erunt autem, etc. Non ante in Elim ducitur duodecim fontes aquarum, quibus nil inerat amaritudinis, sed amoenitas plurima ex densitate palmarum: sed priusductus est ad aquas salsas et amaras, quibus per lignum a Dmino monstratum dulcoratis, venitur ad fontes. Si historisolam sequamur, non multum nos aedificat scire ad quem locuvenerint, ad quem secundo. Primo autem ducitur populus ad litteram legis, a qua dum permanet in amaritudine sua, recedere non potest. Cum ergo per lignum vitae fuerit indulcorata, et spiritualiter intellecta, de Veteri Testamento transit ad Novum, Non enim soli duodecim apostoli fidem Christi praedicaverunt, sed et alii  quos palmas victoriae Christi mundus agnovit. Non sufficit
Abbreviated transcription (Latin):
magis diuinitatis
interna ꝓspiciunt.
tanto magis se nich
esse conspitiũt. Nus¬
qmͣ legitur abrahã
cinerem se ⁊pulue¬
rem ꝓfessum esse.
nͥ cum meruit dei
locutionem hr̃e et
ait loquar ad do-¬
minũ meũ. cũ.si.
aliquid se es̃ cred̾et¬

Expanded text:
magis divinitatis interna prospiciunt, tanto magis se nihil esse conspiciunt. Nusquam legitur Abraham se cinerem et pulverem professum esse, nisi cum meruit Dei locutionem habere. Et ait: « Loquar ad Dominum meum, cum sim aliquid se esse crederet
Abbreviated transcription (Latin):
deus impare gaudet sodomam
uenerunt pari num̃o .i. duo
qui numerus primus ab uni¬
tate recedit ⁊ princeps est al
iam sodomitis occubuerat sol
fectionem corꝑis inuitat hoĩes
uidr̃ putare sed de his ⁊ de illis
qui abrahe apparuerũt idem in¬
telligendũ est ex hoc loco ã scap¬
ture ⁊ młtis aliis ꝯm̃datur uir
deo angłis hospicio receptis.

Expanded text:
ero impari Deus gaudet. Sodomam venerunt pari numero, id est duo, qui numerus primus ab unitate recedit, et princeps est altpere, » quia jam Sodomitis occubuerat sol fectionem corporis invitat, homines videtur putare. Sic de his et de illis qui Abrahae apparuerunt idem intelligendum est. Ex hoc autem loco Scripturae et multis aliis commendatur virtDeo, angelis hospitio receptis.
Abbreviated transcription (Latin):
pera. Quidam dum se terrens
habundare ospiciũt ueras diui¬
cias nõ requirũt ⁊ eternam prĩ¬
am nõ amant qr temꝑalia suf¬
ficere putant. Non est ergo sen¬
sus ĩ crimine sẽd affestus. cunc¬
ta enĩ que deus condidit bona
sunt sed qui bonis male utitͣ
ne moriatur panꝑ ad requiẽ
lazarus uenerat suꝑbũ duu-¬
tem cruciabant tormenta. Di¬
ues tñ abraam fuerat qui la-¬
zarum in sunuu tenebat. ait
uerem cinerem q pensabat.
aperte cemunus i quo loco se
posuerat qui se puluerem. et
cinerem ⁊̃ cum deo loqueretur
estimabat. Qua ergo pena fe¬
riendi sũt qui ad sũmam nõ
ꝓficuint. ⁊ de minimis se ex
necesse est hoc de om̃i loco acci¬
ꝑe de sodonus aũ potuit dici qr
sciebat deus. nec .x. esse ibi. et
ideo sic respondebatur abrahe
ad exaggerationẽ iniquita
S. D enarius crucem xp̃i sig¬
ra qua denarius exprimitur
ĩ figura cricis formatur.

Expanded text:
s abundare conspiciunt, veras divitias non requirunt, et aeternum regnum non amant, quia temporalia sufficere putant. Non est ergo sensus in crimine, sed affectus. Cuncta enim quae Deus condidit bona sunt. Sed qui bonis male utiturne moriatur. Pauper ad requiem Lazarus venerat, superbum divitem cruciabant tormenta : dives tamen Abraham fuerat, qui Lazarum in sinu tenebat. Ait verem cineremque putabat? Aperte cernimus in quo loco se posuerat, qui se pulverem et cinerem, etiam cum Deo loqueretur, aestimabat. Qua ergo poena feriendi sunt, qui ad summa non proficiunt et de minimis se exnecesse est hoc de omni loco accipere. De Sodomis autem potuit dici, quia sciebat Deus nec decem esse ibi, et ideo sic respondebatur Abrahae ad exaggerationem iniquitat» Denarius crucem Chrisra, qua denarius exprimitur, in figura crucis formatur.
Abbreviated transcription (Latin):
noscenda mala descendit ⁊ te¬
to crimine inuolutos inueni¬
ens qiͣ pacĩam p̃termisit ⁊ eos
igne iudicii añ iudicii diem
preuenit qui cũ tranquillita¬
te iudicat ut maiora crimi¬
na tarde credantur ⁊ u̾aciter
agnita cicius puniant᷑.

Expanded text:
ala descendit, et tanto crimine involutos inveniens, quasi patientiam praetermisit, et eos igne judicii ante judicii diem praevenit: qui cum tranquillitate judicat, ut majora crimina tarde credantur, et veraciter agnita citius puniantur.