comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
debet sed ait : Cũ aut̃ uideritis circũdari ab exercitu hierus alẽ : tuncscitote quia ad¬
ꝓpinquabit desolatio eius : Tuncerit ergo ab ominatio desolationis in locos cõ: qđ
aut̃ ait mattheus. Tunc qui in iudeas fugiant ad montes. et qui intecto ñ descen¬
dant tollere aliquid dedomosua. Et qui in agro non reuertatur tollere tunicã
suã : Totidẽ ꝑaene uerbis etiã marcus cõmemorat : Lucas aut̃ : Tunc qui in iudea
sunt inquid fugiant inmontes: hoc sicut illiduo : ceterauero aliter: sequitur
enĩ et dicit : qui in medio eius : descendant: et qui in regionib: non intrent in
eam : qui a dies ultionis hisunt ut impleantur omnia quaescripta sunt : satis
diuersum uidetur qđ illi dixer̃ et qui suꝑ tectum non descendat tollere
aliquid dedomo: Et qđ istedicit : et qui in medio eius descendant: nisi forte qui a ꝑturba¬

Expanded text:
debet, sed ait: cum autem uideritis circumdari ab exercitu Hierusalem, tunc scitote, quia addebet, sed ait: cum autem uideritis circumdari ab exercitu Hierusalem, tunc scitote, quia adpropinquauit desolatio eius. tunc ergo erit abominatio desolationis in loco sancto. Quod autem ait Mattheus: tunc qui in Iudaea sunt fugiant in montes, et qui in tecto, non descendat tollere aliquid de domo sua, et qui in agro, non reuertatur tollere tunicam suam, totidem paene uerbis hoc etiam Marcus commemorat. Lucas autem: tunc qui in Iudaea sunt, inquit, fugiant in montes. hoc sicut illi duo, cetera uero aliter. sequitur enim et dicit: qui in medio eius, discedant, et qui in regionibus, non intrent in eam, quia dies ultionis hi sunt, ut impleantur omnia quae scripta sunt. satis diuersum uidetur quod illi dixerunt: et qui super tectum, non descendat tollere aliquid de domo, et quod iste dicit: et qui in medio eius, discedant, nisi forte quia perturba
Abbreviated transcription (Latin):
ueni& consũmatio : etiã marcus eodẽ ordine ita cõmemorat inomnes gentes primũ
oportec predicarȩ euangeliũ non dix̃ et tunc ueni& consũmatio. sed hoc significat
quodix̃ primũ idẽ et in omnes gentes primũ oportet p̃dicare euangeliũ quia illi
define in t̃rogauerant: Cũ ergo dicit primũ oportet in omnes gentes p̃dicarȩ euan¬
geliũ significatutiq primũ antequãueniat consũmatio : Itẽ qđ mattheus ait Cũ
ergo uideritis ab ominationẽ desolationis quaȩdictaẽ ad anihflo ꝓpheta stantẽ
in loco sco quilegit intellegat: hoc marcus ita dicit : cũ aut̃ uideritis ab hominatio¬
nẽ desolationis stantẽ ubi non debet : quileget intellegat : in quamutatione uerbi:
exposuit eandẽ sententiã : ldeo quippe ubi non debet : quia in loco sc̃onondebet: Lucas
aut̃ non ait Cũ uideritis ab ominationẽ desolationis stantẽ in locosc̃o. aut ubi non

Expanded text:
veniet consummatio; etiam Marcus eodem ordine ita commemorat, Et in omnes gentes primum oportet praedicari Evangelium: non dixit, et tunc veniet consummatio; sed hoc significat quod ait, primum, id est, Et in omnes gentes primum oportet praedicari Evangelium: quia illi de fine interrogaverant. Cum ergo dicit, Primum oportet in omnes gentes praedicari Evangelium, significat utique, primum, antequam veniat consummatio. 149. Item quod Matthaeus ait, Cum ergo videritis abominationem desolatin loco sancto, qui legit intellegat, hoc Marcus ita dicit: cum autem uideritis abominationem desolationis stantem ubi non debet qui legit intellegat. in qua mutatione uerbi exposuit eandem sententiam; ideo quippe ubi non debet, quia in loco sancto non debet. Lucas autem non ait: cum uideritis abominationem desolationis stantem in loco sancto, aut: ubi non
Abbreviated transcription (Latin):
pati a senioribus et scribis. et cetera usq ad illud ubiait non sapis ea quaedisunt.
sed quae hominum. haec eodem ordinẽ subnectunt marcus et lucas: sedlucas de
petro qđ passionixp̃i contradixerit: tacet: CLU Sequitur mattheus : Tun¬

Expanded text:
pati a senioribus et scribis, et cetera usque ad illud ubi ait: non sapis ea quae dei sunt, pati a senioribus et scribis, et cetera usque ad illud ubi ait: non sapis ea quae dei sunt, sed ea quae hominum. haec eodem ordine subnectunt Marcus et Lucas; sPetro, quod passioni Christi contradixerit, tacet. CAPUT LV.-- Ubi su
Abbreviated transcription (Latin):
dnm̃ interrogasse discipulos suos quem illum dicerent homines. tunc dixit cũess& or
solus : & adessent etiam ipsi : perro autẽ m arcbus. inuia dicit illos hoc ab eodẽ inter¬
rogatas : sed eum mouit : qui nũ quam or auit inui: lam etiam dixissẽ merecolo :
nequis arbi trecur quod hic parus nomen accepit : ubicit illi : Tues petrus. et suꝑ
hanc petrã aedificabo ecclaesiam meam: Hon enĩ accepit hoc nomen : nisi ubi loban¬
nes cõmemorat ei dictum esse : Tuuocaberi scaefas quod interpraetatur pecrus
un de nec illo loco ubi marcus duo decim discipulos nominatim commemorans.
dixit appellatos lacobum & lobannem filios tonitrui : arbi trandum ẽ nomen
accepisse pecrum : qui a dixit illic: quod in posuerit ei nomen ut uocareturpecrus
hocenĩ recolendo dixit : non quod tunc factum sit.. Sequitur mathȩus
coepit iħs ostendere discipulissuis quia oporteret eum ire hiero solimã et multa

Expanded text:
dominum interrogasse discipulos suos, quem illum dicerent homines, tunc dixit, cum esset dominum interrogasse discipulos suos, quem illum dicerent homines, tunc dixit, cum esset solus orans et adessent etiam ipsi, porro autem Marcus in uia dicit illos hoc ab eodem interrogatos. sed eum mouet qui numquam orauit in uia. Iam etiam dixisse me recolo, ne quis arbitretur quod hic Petrus nomen accepit, ubi ait illi: tu es Petrus et super hanc petram aedificabo ecclesiam meam. non enim accepit hoc nomen, nisi ubi Iohannes commemorat ei dictum esse: tu uocaberis Cephas, quod interpretatur Petrus. unde nec illo loco, ubi Marcus duodecim discipulos nominatim commemorans dixit appellatos Iacobum et Iohannem filios tonitrui. arbitrandum est nomen accepisse Petrum, quia dixit illic quod inposuerit ei nomen, ut uocaretur Petrus; hoc enim recolendo dixit, non quod tunc factum sit. Sequitur Mattheus ecoepit Iesus ostendere discipulis suis, quia oporteret eum ire Hierosolyma et multa.
Abbreviated transcription (Latin):
phariseorũ et sadduceorũ ÷ et ceterausq ad illud ubi ait : Tunc intellexerunt
quia non dixerit cauendũ a fermento panũ sed ad octrina phariseorũ et sad¬
duceorũ : haec eadem etiã marcus et eodẽ ordine digeret : Et ii¬
Sequitur mattheus: uenit autẽ iħs in partes caesareae phrlippi: et interro¬
gabat discipulos suos dicens: Quẽ medicunt homines ẽẽ filium hominis ãt illi
dixerunt : alii iohannem baptistam : alii autẽ eliam : alii uero hieremiam aut unũ
ex prophetis: et cetera usque ad illud ubiait : et qđ cumque solueris superterrã
erit solutum incaelis : Hoc eodempene ordine marcus narrat: sed interposuit pri¬
modececo inluminato qđ solus ipse cõmemorat: de illo qui dixit dño uideo homi¬
nes sicut arbores ambulantes: Lucas autẽ post miraculum illud dequinꝗ
panibus : hoc recordatur at ꝗ inserit : cuius rexordationis ordo. sicut supralem
osten dimus : nihil repugnat ordini istorum: Sed potest illud mouere : quodlucas

Expanded text:
llexerunt, quia non dixerit cauendum a fermento panum, sed a doctrina Pharisaeorum et Sadducaeorum. haec eadem etiam Marcus et eodem ordine digerit.  Sequitur Mattheus: uenit autem Iesus in partes Caesareae Philippi et interrogabat discipulos suos dicens: quem me dicunt homines esse filium hominis? at illi dixerunt: alii Iohannem baptistam, alii autem Heliam, alii uero Hieremiam aut unum ex prophetis, et cetera usque ad illud ubi ait: et quodcumque solueris super terram, erit solutum in caelis. hoc eodem paene ordine Marcus narrat, sed interposuit primo de caeco inluminato, quod solus ipse commemorat, de illo qui dixit domino: uideo homines sicut arbores ambulantes. Lucas autem post miraculum illud de quinque panibus hoc recordatur adque inserit, cuius recordationis ordo, sicut supra iam ostendimus. nihil repugnat ordini istorum. sed potest illud mouere quod Lucas
Abbreviated transcription (Latin):
mulsera dllu dubiait . dicetur et qd haec fecit in mem oriaetiur bentisi et idee
quiliore anq ui gento p̃tioso qđ in bechania gestũe considerem us Lucasen ĩ
uabiaussimile factũ cõmemoret nomenq conueniat euis apud quem conu¬
uabatur dñs Nũ et ipsu sy monẽ dicit: tam̃ quia none contra natura tcon¬
ira porsem bominum ut si potestunus homo habere nomina duo anula oma¬
gis possunt et unũ nom̃ habere homine duo: potius crodibilee aliu fuosre
illũ srmonẽ nonlepsum incuius domo hoc inbethania gerebatur: Nam neclucas inbetha

Expanded text:
ue ad illud, ubi ait: dicetur et quod haec fecit in memoriam eius. nunc iam de muliere atque ungento pretioso quod in Bethania gestum est consideremus. Lucas enim, quamuis simile factum commemoret nomenque conueniat eius apud quem conuiuatur dominus — nam et ipsum Simonem dicit — tamen, quia non est contra naturam uel contra morem hominum, ut, si potest unus homo habere nomina duo, multo magis possint et unum nomen habere homines duo, potius credibile est alium fuisse illum Simonem, non leprosum, in cuius domo hoc in Bethania gerebatur. nam nec Lucas
Abbreviated transcription (Latin):
quo aos inorat iore dĩ e tc cumdies factus eet: uocauit discipulos suos etesegit
duo decin exipsis qͥuos etapostolis nominauit Smonim que sogosi ni nlauit
perruoi et anereaor fratremeius ia cobum et iohannem quse soppamiet aui

Expanded text:
noctans in oratione Dei et cum dies factus esset vocavit discipulos suos et elegit noctans in oratione Dei et cum dies factus esset vocavit discipulos suos et elegit duodecim ex ipsis quos et apostolos nominavit Simonem quem cognominavit Petrum et Andream fratrem eius Iacobum et Iohannem Philippum et
Abbreviated transcription (Latin):
iasefeceiues ÷ on sane:stos duos sermones quorũ unũ matchieus alterum luc
qserdeit dog at eosporis distantia separari I incprobabiliseacet unli:
quod et ante & postea qua dam similia uel eadem ambo norrarunt ut non
obsur de sent iatur eorionnarrationes: Haec interponentium in eisdemlocis
en diebus eẽ uer satasit am mattheus hocita dicit: Ec secut asen in cis dem loc
iulion degalilea et decapoli et hiero solimis et iudea : et de transior danen:
Vndens autem turbas ascendit in montem: et cunse dissed ẽ accesstet de ret
cum discipulieius E t aperiens ossuum docebat eos dicens beatipauperes pp̃u
um psoruo ẽ regnum eelorum et cetera hinc porest uiderimultperes spo
uiture uolaicioi et oblot ascendisse in montem : tam quã secedendo acurbis
ut solis suis discipulis loqueretur: cuirei uidetut adest iediamda carita
narran sn fractum ẽ auetem in illis diebus ex uit in montẽ orare et erat per¬

Expanded text:
iam fecerat? non sane istos duos sermones, quorum unum Mattheus, alterum Lucas iam fecerat? non sane istos duos sermones, quorum unum Mattheus, alterum Lucas inseruit, longa temporis distantia separari hinc probabiliter creditur, quod et ante et postea quaedam similia uel eadem ambo narrarunt, ut non absurde sentiatur eorum narrationes haec interponentium in eisdem locis et diebus esse uersatas. nam Mattheus hoc ita dicit: et secutae sunt cum turbae multae a Galilaea et Decapoli et Hierosolymis et Iudaea et de trans Iordanen. uidens autem turbas ascendit in montem, et cum sedisset, accesserunt ad eum discipuli eius. et aperiens os suum docebatm ipsorum est regnum caelorum, et cetera. hic potest uideri multas turbas uitare uoluisse et ob hoc ascendisse in montem tamquam secedendo a turbis, ut solis suis discipulis loqueretur. cui rei uidetur adtestari etiam Lucas ita nt Iesu factum est autem in illis diebus exiit in montem orare et erat per
Abbreviated transcription (Latin):
taelorum : Et ille beatipauperes quia ur̃mẽ regnumdĩ deinde multa
quae secuntur : et iam inlucae narratione similia sundet adine eriidom
sera onis ipsa condusic prorsus eadem reppertur deloraine pud ie
non et pluuiam ecuentos sicut mattheus: posset ergo facillime credi
eundem etiam ipse dñi interposuisse sermonem : aliquas autẽ pretems¬
sesententias quas mattheus posuit: Item alias posuisse quias isteondtat
quasdam etiam nion eisdem uerbis : custodita tamen ueritatis ino gertate
similiter ex plicasse : posechoc si cut doxi facillime eredi: nisi moueret
qđ mat cheus in monte dicit hunchabitũ ẽe sermonem adnosedente: Lucas
aurem iiloco campestri adñostante: haecitaque diuaetsia ss fct. idera
Aiumn fuisse llum : aliumistums quidenim prohiberet xp̃m. flet cuedletar
peps tere quȩ antea iamdixerat. Aut iterum quaedam ficera qui sundar

Expanded text:
coelorum: et ille, Beati pauperes, quia vestrum est regnum Dei. Deinde multa coelorum: et ille, Beati pauperes, quia vestrum est regnum Dei. Deinde multa quae sequuntur etiam in Lucae narratione similia sunt. Et ad extremum sermonis ipsa conclusio pronon etiam pluuiam et uentos, sicut Mattheus. posset ergo facillime credi eundem etiam ipse domini interposuisse sermonem, aliquas autem praetermisisse sententias, quas Mattheus posuit, item alias posuisse, quas iste non dixit, quasdam etiam non isdem uerbis, custodita tamen ueritatis integritate similiter explicasse. Posset hoc, ut dixi, facillime credi, nisi moueret, quod Mattheus in monte dicit hunc habitum esse sermonem a domino sedente, Lucas autem in loco campestri a domino stante. haec itaque diuersitas facit uideri alium fuisse illum, alium istum. quid enim prohiberet Christum alibi quaedam repetere quae antea iam dixerat aut iterum quaedam facere quae ante
Abbreviated transcription (Latin):
dicit eum habuisse in omnigalileat̃ intellegitur etiam sermo iste babi tus¬
inmonte cuius cõmomorationẽ facit mattheus: Namiq iderlema decis stuu
potes me mundare : et cetera: dehocleproso mundato talia coneten dopo
post in tels oganeri quẽ matiheus cõmemorat tuc ẽe mundatẽ. quando post
illum ser monem dñs demonte descendit: Sic enim ait matthepi sst nite
descendissec demonti : secutȩ sunt eum turbȩ multe: Et ecceleprbsus ueruers
adorabat eum dicens: dñe siuis: p̃otes mȩ mundare : etcetera hiuuas leprosi
otiã lucdas meminitisisane hoc ordine : sedut solent pretermissa iacordare
ue p̃ dsterius facta preocupari: si cut diumitus seggerebandar. qucec ser ene
uognita posttarcaor dando conscriberent erum tamen idemlu cas. sermo¬
nem ios ceticam ipsici s dñi porolixum narrauitꝰ ubietiam soedor sas u
in ist omattheus  hicenim dixit beati pauperes spũ. qm̃ ipsorumd ẽ regnam

Expanded text:
dicit eum habuisse in omni Galilaea, intellegitur etiam sermo iste dicit eum habuisse in omni Galilaea, intellegitur etiam sermo iste in monte, cujus commemorationem facit Matthaeus. Namque Marcus ita potes me mundare, et cetera. de hoc leproso mundato talia conectit, ut ipse intellegatur, quem Mattheus commemorat tunc esse mundatum, quando post illum sermonem dominus de monte descendit. sic enim ait Mattheus: cum autem descendisset de monte, secutae sunt eum turbae multae. 2et ecce leprosus ueniens adorabaetiam Lucas meminit , non sane hoc ordine, sed ut solent praetermissa recordari, vel posterius facta praeoccupare, sicut divinitus suggerebantur, quae antea cognita, postea recordando conscriberent. Verumtamen idem Lucas sermonem etiam ipse Domini prolixum narravit, ubi etiam sic exorsus est, ut in isto Matthaeus. Hic enim dixit, Beati pauperes spiritu, quoniam ipsorum est regnum
Abbreviated transcription (Latin):
etiam ipse iohannes euange lista sicloquitur : Vt ergo cognouitilis quia audiet̃
pharisei quia ibis plures discipulos facit ethaptizat qua miohannes quam quã
sis mosbaptidoret sed discipuli eius ⁊ eliquidđ̃ iudeam: et abut aterum ingalaleõ
Tũ none go dincelleg inus iam fuisse traditum ichemnem :̃ iudeos uero a udis se qđ
olures discipulos faceret et baptizaret : quam fecerat et baptiz a uerata dhabne
samniunc deillo sermone prolixo quem secundam mattheum in mente habant
Ians uide amius utrumei ceteri euangeliste nihil aduersari uide sndurpmnar¬
cus quipps mon eum cõme morauit omnino: nec aliquid eius simuile doere : nus
quas duom sententias non contextim sed sparsim: quas dñs locis alus repre ductũ
steliquiq amen locum intextunarrationis siue ubi intellegamus hane dictũ
st seninonems. Sed habeo pretermissum: Et erat inquiđ predi cans insrnagogis
eorum et omni galilea: et demonia eiciens Inhac predicat ieto quicats

Expanded text:
etiam ipse Iohannes euangelista sic loquitur: ut ergo cognouit Iesus, quia audierunt Pharisaei, quia Iesus plures discipulos facit et baptizat quam Iohannes, quamquam Iesus non baptizaret, sed discipuli eius, reliquit Iudaeam et abiit iterum in Galilaeam. tunc ergo intellegimus iam fuisse traditum Iohannem, Iudaeos uero audisse, quod plures discipulos faceret et baptizaret, quam fecerat et baptizauerat Iohannes. Iam nunc de illo sermone prolixo, quem secundum Mattheum in monte habuit nus, uideamus, utrum ei ceteri euangelistae nihil aduersari uideantur. Marcus quippe non eum commemorauit omnino nec aliquid eius simile dixit nisi quasdam sententias non contextim, sed sparsim, quas dominus locis aliis repetiuit. reliquit tamen locum in textu narrationis suae, ubi intellegamus hunc dictum esse sermonem, sed ab eo praetermissum: et erat, inquit, praedicans in synagogis eorum et omni Galilaea et demonia eiciens. in hac praedicatione, quam
Abbreviated transcription (Latin):
horũ in illa uoce sonuerit qđ libet accipe dũ modo intellegas eos quiñ eandẽ locutionẽ¬
renletant etandei scalisesendentiam uae duer sitas locutionũ adhoc etiã

Expanded text:
horum in illa uoce sonuerit, quod libet accipiendum, modo intellegas eos qui non eandem locutionehorum in illa uoce sonuerit, quod libet accipiendum, modo intellegas eos qui non eandem locutionettulerunt eandem rettulisse sententiam. quae diuersitas locutionum ad hoc etiam
Abbreviated transcription (Latin):
marcus et lucas similit̃ narrant: Sed de uerbis uocisq̃ decaelo factaẽ : uariant
locutionẽ saluatamen sententia : Qđ enĩ mattheus ait dictũ. hicẽ filius meus
dilectus. et aliiduo dicunt. tues filius meus dilectus: ad eadem sententia expli¬
candã ualet: sicut superius tractatũ ẽ : uox enĩ caelestis unũ horũ dixit : sed euan¬
gelista ostender e uoluit ad idualere qđ dictũ ẽ. hicẽ filius meus ut illis potius
qui audiebant indicaret᷑ qđ ipse eẽt filius dĩ : atq itadictũ referre uoluit tues fili¬
usmeus acsi illis diceret᷑: hicẽ filius meus : ñ enĩ xp̃o indicabat᷑ qđ sciebat : sed audi¬
ebant qui ad erant: ꝓpt̃ quos etiã ipsa uox factaẽ : lamuero qđ alius dicit in quo
mihi complacui alius inte comnplacuit alius inte conplacuit mihi. Siquȩris quid

Expanded text:
Marcus et Lucas, similiter narrant; sed de uerbis uocis, quae de caelo facta est, uariant Marcus et Lucas, similiter narrant; sed de uerbis uocis, quae de caelo facta est, uariant locutionem salua tamen sententia. quod enim Mattheus ait dictum hic est filius meus dilectus et alii duo dicunt tu es filius meus dilectus, ad eandem sententiam explicandam ualet, sicut superius tractatum est. uox enim caelestis unum horum dixit, sed euangelista ostendere uoluit ad id ualere quod dictum est hic est filius meus, ut illis potius qui audiebant indicaretur, quod ipse esset filius dei, adque ita dictum referre uoluit tu es filius meus, ac si illis diceretur hic est filius meus. non enim Christo indicabatur quod sciebat, sed audiebant qui aderant, propter quos etiam ipsa uox facta est. iam uero quod alius dicit in quo mihi conplacui, alius in te conplacui, alius in te conplacuit mihi, si quaeris, quid
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ tamen eius hanc explicat : quam etiã ille qui eius uerba cõmemorat: lta enĩ
salubriter discimus. nibil aliud ẽe quaerendum : quam quid uelit ille quiloquitur:
Sequitur ergo mattheus et dicit : Tunc uenit ibs agalilea in iordanen adiohan¬
nem : utbaptiza retur abeo: treuqua Iohannes autẽ prohibebat eum dicens
ego ate debeo baptizari. et tuuenis adme : respondens autẽ iħs dixitei sine modo
sicenim decetnos implere omnẽ iustitiã : Tunc dimisit eũ : At cestant᷑ et cete¬
riuenis se iħm adiohannen : baptizatũ autẽ tres cõmemorant sed tacent qđ
mattheus aut dixissedño iohannem : uel iohanni respondisse: De inde sequitur
mat theus: baptizatus autẽ confestim ascendit de aqua:a Et ecceaptis
eicȩli: et uidit sp̃m dĩ descendentẽ sicut columbam uenientẽ suꝑse : Et ecceuox
decȩlis dicens: hic ẽ filius meus dilectus in quomihi complacui hoc et alii duo

Expanded text:
tatem tamen eius hanc explicat, quam etiam ille qui eius uerba commemorat. ita enim tatem tamen eius hanc explicat, quam etiam ille qui eius uerba commemorat. ita enim salubriter discimus nihil aliud esse quaerendum quam quid uelit qui loquitur. XIII. Sequitur ergo Mattheus et dicit: tunc uenitlesus a Galilaea in Iordanen ad Iohannem, ut baptizaretur ab eo. Iohannes autem prohibebat eum dicens: ego a te debeo baptizari etsic enim decet nos implere omnem iustitiam. tunc dimisit eum. adtestantur et ceteri uenisse Iesum ad Iohannem. baptizatum autem tres commemorant, sed tacent quod Mattheus ait dixisse domino Iohannem uel Iohanni dominum respondisse. Deinde sequitur Mattheus: baptizatus autem confestim ascendit de aqua. et ecce aperti sunt ei caeli et uidit spiritum dei descendentem sicut columbam uenientem super se. et ecc.e uox de caelis dicens: hic est filius meus dilectus, in quo mihi conplacui. hoc et alii duo,
Abbreviated transcription (Latin):
et ali quud aliud ex eo qđ dictũ ẽ corrigiã calciamenti soluere: quid aliud accipi¬
endũ recte ex istimaueris nis iohannen ut rumq dixisse siue aliud alictem poie
siue contextum Potuit enim sic dicere : cuius non sum dignus corrigiam calõ puer¬
tisoluere neccalciamenta portare : ut unus euangelistarũ hinc aliud aliuero
aliud omnes tamen uerum narrauerint: Si autem nihil intendit iohannes cum
de calciamentis dñi diceret.nisi excellentiã eius ethumilitatẽ suã quod libet horũ
dixerit siue de soluenda corrigia calciamentorũ siue deportandis calciamen¬
tis eandem tamen sententiã tenuit : quis quis etiã uerbissuis ꝑcalciamentasũ
cõmemorationẽ eandem significationẽ humilitatis expressit: Vnde ab eadem
uoluntatẽ non aberrauit : Vt ilis igitur modus et memoriȩ maxime cõmen¬
dandus cum de conuenentia dicimus euangelistarũ nonesie mendaciũ : cum quis
etiã dicens aliquid aliud quod etiã ille non dixit dequo aliquid narrat: uolin¬

Expanded text:
et aliquid aliud ex eo quod dictum est corrigiam calciamenti soluere, quid aliud accipiendum recte existimaueris nisi Iohannem utrumque dixisse, siue aliud alio tempore siue contextim? potuit enim sic dicere cuius non sum dignus corrigiam calciamenti soluere nec calciamenta portare\', ut unus euangelistarum hinc aliud, alii uero aliud, omnes tamen uerum narrauerint. si autem nihil intendit Iohannes, cum de calciamentis domini diceret, nisi excellentiam eius et humilitatem suam, quodlibet horum dixerit, siue de soluenda corrigia calciamentorum siue de portandis calciamentis, eandem tamen sententiam tenuit, quisquis etiam uerbis suis per calciamentorum commemorationem eandem significationem humilitatis expressit, unde ab eadem uoluntate non aberrauit. utilis igitur modus et memoriae maxime commendandus, cum de conuenientia dicimus euangelistarum, non esse mendacium, cum quisque etiam dicens aliquid aliud quod etiam ille non dixit, de quo aliquid narrat, uolun
Abbreviated transcription (Latin):
te ꝑsp̃s sc̃ĩ potentiã id debuisse concedi ut nec ingenere uerborum nec inordine.
nec innumero discreparent : ñ intellegit quanto am plius euangelistarũ excel¬
liũ secde torutas tantomagis ꝑ eos fuisse firmandam cecerorũ hominũ ueraloquen¬
ciũ securitatẽ ut plurib eandem rem forte narrantibus: Nullo modo quis qdae
eoiũ demendacio recte arguatur : si ab altero ita discrepauerit ut possetetiã
euare listarũ exemplo precedente defendi: cũ eni fas ñ sit euangclistarum
aliquco entitcũ fuisse ad existimare uł dicere sic apparebit nec eum fuisse mentitũ
euirecor dnoti tale aliquid accideret quale illis accidisse monstratsr: E quanto
nugisano n eptitos pertinet cauero mendaciun lanonatis cã eeinente
aliquorune regi debeamus neput aremus ẽẽ endacia cuisicgit ense uuneare
aliquor unor ationes inuemiremus ut inter eange sita cusie antestse uariar¬

Expanded text:
e per spiritus sancti potentiam id debuisse concedi, ut nec in genere uerborum nec in ordine e per spiritus sancti potentiam id debuisse concedi, ut nec in genere uerborum nec in ordine nec in numero discreparent, non intellegit, quanto amplius euangelistarum excellit auctoritas, tanto magis per eos fuisse firmandam ceterorum hominum uera loquentium securitatem, ut pluribus eandem rem forte narrantibus nullo modo quisquam eorum de mendacio recte arguatur, si ab altero ita discrepauerit, ut possit etiam euangelistarum exemplo praecedente defendi. cum enim fas non sit euangelistarum aliquem mentitum fuisse uel existimare uel dicere, sic apparebit nec eum fuisse mentitum, cui recordanti tale aliquid acciderit, quale illis accidisse monstratur. et quanto magis ad mores optimos pertinet cauere mendacium, tanto magis tam eminenti auctoritate regi debebamus, ne putaremus esse mendacia, cum sic inter se uariari aliquorum narrationes inueniremus, ut inter euangelistas uaria
Abbreviated transcription (Latin):
mentiri quemquam: sipluribus rem quẽ audier̃ uł uider̃ reminiscentibe ñ eode m
modo atq eisdemuerbis eadem tamen res fuerit indicata : ut siue mutetur or do
uerberum siue alia proaliis qua tamen idemualeant uerba ꝓferantur siue aliquid
uł qđ recordãti non occurrit uł qđ ex aliis quȩ dicuntur possit intellegimin us
dicatur : siue aliorum qua magis dicere statuit narrandorum gratia congruus
modus  temporis sufficiat aliquid sibi non cotum explicandum sed ex parte
tangendum quis que suscipiat᷑ siue ad inluminandam declarandamq sententiã :¬
nibil qui dem rerum uerborũ tam̃ aliquid addat : cui auctoritas narrandi conces¬
sa ẽ siue rembene tenens non ad sequatur : quãuis id cometur memorner etiã
uerba quae audiuit ad integrum enuntiare : quis quis autẽ dicit euangelistis cer

Expanded text:
mentiri quemquam, si pluribus rem, quam audierunt uel uiderunt, reminiscentibus non eodem mentiri quemquam, si pluribus rem, quam audierunt uel uiderunt, reminiscentibus non eodem modo adque eisdem uerbis eadem tamen res fuerit indicata, aut siue mutetur ordo uerborum, siue alia pro aliis quae tamen idem ualeant uerba proferantur, siue aliquid uel quod recordanti non occurrerit uel quod ex aliis quae dicuntur possit intellegi minus dicatur, siue aliorum quae magis dicere statuit narrandorum gratia, ut congruus temporis modus sufficiat, aliquid sibi non totum explicandum, sed ex parte tangendum quisque suscipiat, siue ad inluminandam declarandamque sententiam nihil quidem rerum, uerborum tamen aliquid addat, cui auctoritas narrandi concessa est, siue rem bene tenens non adsequatur, quamuis id conetur, memoriter etiam uerba, quae audiuit, ad integrum enuntiare. quisquis autem dicit euangelistis cert
Abbreviated transcription (Latin):
dixisse commemorat. anquȩ marcus. in ipsis paucis quȩ illum dixisse posuit.
tacens cetera : Nullomodo hinc laborandum eẽ iudicat : qui prudenter intel¬
legit ipsassententias eẽ necessarias cognoscendȩ ueritati: quibilibet uerbis
fuerint explicatȩ : Qđ enĩ alius alium uerborũ ordinẽ tenet : ñ ẽ utiq con¬
trariũ : neq illud contrarium ẽ : si alius dicit qđ alius p̃t̃mittit: Vt enimquis
meminerat. et ut cuiq: cordierat. uł breuius uł ꝓlixius. eandem tam̃ explicare
sententiã : Ita eos explicasse manifestum ẽ : Et in hoc satis apparet. qđ ad rem
maxime ꝑtinet : qm̃ ueritas euangelii uerbo dĩ qđ supra omnẽ creaturã aet̃nũ
atq in cõmutabile ꝑmanet: Percreaturã temporalib signis et linguis hominũ
dispensat o: sumum culm̃ auctoritatis obtinuit. Non nos debere arbitrari.

Expanded text:
dixisse commemorat an quae Marcus in ipsis paucis quae illum dixisse posuit dixisse commemorat an quae Marcus in ipsis paucis quae illum dixisse posuit tacens cetera, nullo modo hinc laborandum esse iudicat qui prudenter intellegit ipsas sententias esse necessarias cognoscendae ueritati, quibuslibet uerbis fuerint explicatae. quod enim alius alium uerborum ordinem tenet, non est utique contrarium. neque illud contrarium est, si alius dicit quod alius praetermittit. ut enim quisque meminerat et ut cuique cordi erat uel breuius uel prolixius eandem tamen explicare sententiam, ita eos explicasse manifestum est. Et in hoc satis apparet, quod ad rem maxime pertinet, quoniam ueritas euangelii uerbo dei, quod supra omnem creaturam aeternum adque incommutabile permanet, per creaturam temporalibus signis et linguis hominum dispensato summum culmen auctoritatis optinuit, non nos debere arbitrari
Abbreviated transcription (Latin):
cabat dicens: uenit fortiorme postme : cuius non sum dignus procumbens solue¬
re corrigiam calciamentorum eius: Egobaptiz auiuos aqua ille uero baptiza¬
bit uos sp̃usco: De calciamentis ergo hoc aluca distat: quod addidit ꝓcumbens
Debaptismoautẽ hoc ab utra que : quia non dixit et igni: sed tantũ in sp̃u
sc̃o : sicut enĩ mattheus. ita etlucas dixit: Et eodem ordine. ipse uos baptiza¬
uit inspũ et igni : His cribus ad testatur iohannes euangelista: Cum dicit:¬
io hannes testimonium perhibet deipso: et clamat dicens: hicerat quem dixi qui post
me uenit ante me factus ẽ : qui a prior me erat : Sic enim ostendit. Tunc eum hoc
dixis se quando eum illi dixisse comemorant: repetisse autẽ et cõmemorasse qđ
iam dixisset : cum ait: hicerat quem dixi qui postme uenit: Siergo quaeritur quȩ
uerba potius iohannes baptista dixerit. utrum quȩ mattheus. anquȩ lucas eum

Expanded text:
cabat dicens: uenit fortior me post me, cuius non sum dignus procumbens soluecabat dicens: uenit fortior me post me, cuius non sum dignus procumbens soluere corrigiam calciamentorum eius. ego baptizaui uos aqua, ille uero baptizabit uos spiritu sancto. de calciamentis ergo hoc a Luca distat, quod addidit procumbens, de baptismo autem hoc ab utroque, quia non dixit et igni, sed tantum spiritu sancto. sicut enim Mattheus, ita et Lucas dixit et eodem ordine: ipse uos baptizabit in spiritu et igni, nisIohannes testimonium perhibet de ipso et clamat dicens: hic erat quem dixi: qui post me uenit ante me factus est, quia prior me erat. sic enim ostendit tunc eum hoc dixisse, quando eum illi dixisse commemorant, repetisse autem et commemorasse quod iam dixisset, cum ait: hic erat quem dixi: qui post me uenit. Si ergo quaeritur, quae uerba potius Iohannes baptista dixerit, utrum quae Mattheus an quae Lucas eum
Abbreviated transcription (Latin):
escongregabit triticum suum in honreum: Paleas autẽ comburet igni in ex tinguibili
haec omnia dicit eclucas eadem pene uerba iohannis exprimens: et ubi aliquid
uarium ẽ in uerbis ab eadem tamen sententia non receditur. Velud cum dicit mat¬
theus iohannem dixissezec neuelitis dicere intrauos patrem habemus abraham:
rogationem turbarum quid facerent : et eis respondentẽ iohannem debonis
operibus tam quam defructibus penitentiae : quod mattheus omisit: de inde
in cordibus suis cogitantibus deillo. utrum ipse eẽt xp̃s eum dicitrespondisse: ego
quidem a quabaptizo uos. non dixit inpenitentiam : De inde mattheus: qui autẽ
inquid postme uenturus ẽ fortior me ẽ : Ills uero : uenit autẽ in quiđ fortior me
Item mattheus: cuius non sum inquiđ dignus calciamenta portare: Ille autẽ cuius
nonsum dignus soluere corrigiã calciamentorum: quod et marcus dicit: cum cecera
taceat : Nam post cõmemoratum habitum et uictum eius. secutus ait : Et predi¬

Expanded text:
congregabit triticum suum in horreum, paleas autem conburet igni inextinguibili. haec omnia dicit et Lucas eadem paene uerba Iohannis expromens. et ubi aliquid uarium est in uerbis, ab eadem tamen sententia non receditur, uelut cum dicit Mattheus Iohannem dixisse et ne uelitis dicere intra uos: patrem habemus Abraham, rogationem turbarum, quid facerent, et eis respondentem Iohannem de bonis operibus tamquam de fructibus paenitentiae, quod Mattheus omisit, deinde in cordibus suis cogitantibus de illo, utrum ipse esset Christus, eum dicit respondisse ego quidem aqua baptizo uos, non dixit in paenitentiam\'. deinde Mattheus: qui autem, inquit, post me uenturus est fortior me est, ille uero: uenit autem, inquit, fortior me. item Mattheus: cuius non sum, inquit, dignus calciamenta portare, ille autem: cuius non sum dignus soluere corrigiam calciamentorum eius. quod et Marcus dicit, cum cetera taceat. nam post commemoratum habitum et uictum eius secutus ait: et praedi
Abbreviated transcription (Latin):
credentes magisterio eius ad regnum celorum erudiebantur : Ex quorum mul¬
titudine elegit duodecim quos et a postolos nominauit: Sicut lucas cõmemorat
ipse quippe paulopostait: Et descendens cum illis. stetit in loco campestri: et tur¬
badiscipulorum eius: et multitudo copiosa plebis: Non utique diceret turbam
discipulorum: homines duo decim ⁊ aliis quoque scripturarum locis hoc euiden¬
ter apparet : discipulos eius omnes appellatos qui ab eo discerent qđ ad aeternã
uitam pertineret : Quȩri autem potest : quomod obinos uocauerit denauiculis
piscatores: Primo petrum et andream: de inde progressus paululum. alios
duos filios rebederꝰ sicut narrant mattheus et marcus: Cumlucas dicat ambas
eorum nauiculas impletas magna illa captura piscium: sociosque petri c̃omem
ucobum et ielainn filios esłede docutos ad adiuandum cenretia extralo¬

Expanded text:
credentes magisterio eius ad regnum caelorum erudiebantur. ex quorum mulcredentes magisterio eius ad regnum caelorum erudiebantur. ex quorum multitudine elegit duIpse quippe paulo post ait: Et descendens cum illis stetit in loco campestri, et turba discipulorum ejus, et multitudo copiosa plebis . Non utique diceret turbam discipulorum, homines duodecim. Aliis quoque Scripturarum locis hoc evidenter apparet, discipulos ejus omnes appellatos qui ab eo discerent quod ad aeternam vitam pertineret. 41. Quaeri autem potest quomodo binos vocaverit de naviculis piscatores, primo Petrum et Andream; deinde progressus paululum, alios duos filios Zebedaei, sicut narrant Matthaeus et Marcus: cum Lucas dicat ambas eorum naviculas impletas magna illa captura piscium, sociosque Petri commemoret Jacobum et Joannem filios Zebedaei vocatos ad adjuvandum, cum retia extrahe
Abbreviated transcription (Latin):
factum eratꝰ sed quod prius pretermiserat ut cum illo intellegantur uenis se
cafarnaum: quo iohannes dicit et ipsum et matrem et discipulos eius uenisse :
Anpotius aliidiscipuli fuer̃ : Sicut eum iamphylippus sequebatur.: quẽ sic
uocauerat ut diceret ei sequereme: quo enim ordine uocatisint omnes duo¬
decimapostoli : in euangelistarum narrationibus non apparet : quando quidem
non tantum ordo uocationis. Sed nec ipsa uocatio cõme morata ẽ omnium sed
tantum phylippi et petri et andreae. et filiorum ⁊ ebedei. et matthei publicani
qui etiã leui uocabatur Singillatim tamen. nomen ab eo et primus ẽt
solus petrus accepit: Namfilins ⁊ ebedei non singillatim: sed simul ambos appel¬
lauit filios conitrui : Sane anim aduertendum ẽ qđ scriptura euangelica et
apostolica non solos illos duodecim appellat discipulos eius. sed omnes qui ineũ

Expanded text:
factum erat, sed quod prius praetermiserat, ut cum illo intellegantur uenisse factum erat, sed quod prius praetermiserat, ut cum illo intellegantur uenisse Capharnaum, quo Iohannes dicit et ipsum et matrem et discipulos eius uenisse. an potius alii discipuli fuerunt, sicut eum iam Philippus sequebatur, quem sic uocauerat, ut diceret ei: sequere me? quo enim ordine uocati. sint omnes duodecim apostoli, in euangelistarum narrationibus non apparet, quando quidem non tantum ordo uocationis, sed nec ipsa uocatio commemorata est omnium, sed tantum Philippi et Petri et Andreae et filiorum Zebedaei et Matthei publicani, qui etiam Leui uocabatur. singillatim tamen ab eo nomen et primus et solus Petrus accepit. nam filios Zebedaei non singillatim, sed simul ambos appellauit filios tonitrui. Sane animaduertendum est, quod scriptura euangelica et apostolica non solos illos duodecim appellat discipulos eius, sed omnes qui in eum
Abbreviated transcription (Latin):
tunciamerat a postolus :lta discipulos xp̃i inuitatos ad nuptias cum audimus:
noniam discipulos. sed qui futuri erant discipuli intellegere debemus. Iam
enim ut ique discipuli xp̃i erant: quando ista narrata: atque conscripta sunt
cendit cafarnaum: ipse et mater eius et fracres eius et discipuli eius. Et ibi
manserunt non multis diebus : incertum ẽ : utrum iam illi adheserint: etiã
petrus et andreas et filii ⁊ebedei, Mattheus enim primo narrat. qđ uene¬
rit et habitauerit in cafarnaum: Et postea qđ eos de nauibus piscantes uoca¬
uerit : Iste autem qđ cum illo incafarnaum uener int discipuli eius : Anforte
mattheus qđ pretermiserat recapitulauit quia nonait ipse. posthoc ambu¬
lans iuxtamare galileae uidit duos fratres sed sine ulla consequentis tempo¬
ris differentia : Ambulans autem inquiđ iuxta mare galileae : uidit duos
fratres et cetera: Pro inde fieripotest ut postea narrauerit. non quod postea

Expanded text:
tunc iam erat apostolus. ita discipulos Christi inuitatos ad nuptias cum audimus, non iam discipulos, sed qui futuri erant discipuli intellegere debemus. iam enim utique discipuli Christi erant, quando ista narrata adque conscripta sunt, cendit Capharnaum ipse et mater eius et fratres eius et discipuli eius et ibi manserunt non multis diebus, incertum est, utrum iam illi adhaeserant etiam Petrus et Andreas et filii Zebedaei. Mattheus enim primo narrat, quod uenerit et habitauerit in Capharnaum, et postea, quod eos de nauibus piscantes uocauerit, iste autem, quod cum illo Capharnaum uenerint discipuli eius. an forte Mattheus quod praetermiserat recapitulauit, quia non ait ipse post hoc ambulans iuxta mare Galilaeae uidit duos fratres\', sed sine ulla consequentis temporis differentia: ambulans autem, inquit, iuxta mare Galilaeae uidit duos fratres, et cetera? proinde fieri potest, ut postea narrauerit non quod postea
Abbreviated transcription (Latin):
soli anmes hicẽ inquid̃ discipulus quitestimonium perhibet et scripsit hacet scines
potuit engo et tohan nesbaptista cum dixisser agier penepor ieba spe ppin¬
quadit en u uet dnum celorum deseipso adiungere quac se quintur ⁊ Hice etim
quidietus ẽ peresaem prophetam et cetera ut postuer baeuntan ⁊dies enum
porrat ionem contexa ꝰ Ipse autẽ iohannes habebat uestimentm depilis came¬
ipso seu merrat iohannes e uangelista : egoait uoꝵ lamantis in deserto sicut
iam dioxerat precipiers ut agerent penitentiam deuestime itdesgecoisicu
eepuoic itamatiheus sequiut dicens. Ipse ductem iobannes nabe et uestimt

Expanded text:
lus, qui testimonium perhibet de his et scripsit haec et scimus potuit ergo et Iohannes baptista, cum dixisset: agite paenitentiam, adpropinquauit enim regnum caelorum, de se ipso adiungere quae sequuntur hic est enim qui dictus est per Esaiam prophetam, et cetera, ut post uerba eius Mattheus ita narrationem contexat: ipse autem Iohannes habebat uestimentum de pilis cameipso, sicut narrat Iohannes euangelista: ego, ait, uox clamantis in deserto, sicut iam dixerat praecipiens, ut agerent paenitentiam. de uestitu uero eius et uictu ita Mattheus sequitur d
Abbreviated transcription (Latin):
tus ad turba sIn ocetiã uidetue distare qd tantũ pecro adño diciũ cõmemo¬
rat Ex hot iam homines eris capiens qđ illi ambobus fratrios iciceriemo
pistũ mm aretur: qd lucas insinuauit : et ambobus postea qđ ilsiduo tomie¬
orauor Iludergo qđ de iohanne diximus diligent̃ considerandu cenenĩ
paria repiqnantia putar potest cũ etlocorũ plurimu in cersire tomptis
odpstis uo cat ionuis: Nams i uxta ior danen antequami siter singalar ptuis

Expanded text:
tus ad turbas. hoc etiam uidetur distare quod tantum Petro a domino dictum commemotus ad turbas. hoc etiam uidetur distare quod tantum Petro a domino dictum commemorat ex hoc iam homines eris capiens, quod illi ambobus fratribus dictum esspiscium miraretur, quod Lucas insinuauit, et ambobus postea, quod illi duo commemorauerunt. illud ergo quod de Iohanne diximus diligenter considerandum est; non enim parua repugnantia putari potest, cum et locorum plurimum intersit et temporis et ipsius uocationis. nam si iuxta Iordanen, anteq
Abbreviated transcription (Latin):
demi qpoibocuom intellegenditunc facta ẽẽ quȩ marcus post electionẽ eorun¬
flune ehseipieloostenoe rats elem circiuret galilea : et doceret in si nagogisut
Fune etuã desoera pecri sed eum postea cõme moras se qđ pt msseras qusuus
ñbanmea pt̃ miisso inmarrationẽ reuo cauerit: sane porest moueree quo nodos
ioh annes dicat nom ingalilea sediuxta ior danen primo an dree rm seconio eo
pbs liopũ uo casũ iet eñt seq ueretureseteriautẽ tres euangeliste depicati¬
one uocatos eos dicunt : Satis interse conuenienteri maxine inat cepis att
sa cuss Namnlu cas andecã non nominat qui tam̃ intellegitur ineanati
fusse secuo diumasthei etmarcin arrationẽ : quibreuiter hoc pstringunt
quer ad modum geslum sit qđ lucas apertius explicauit : eomet tortnis ur
ctiã qura culũ suꝑ captura piscium : et qđ ex ipsanaui dñs prius fuerit locu¬

Expanded text:
ixo. dat ergo locum intellegendi tunc facta esse quae Marcus post electionem eorunixo. dat ergo locum intellegendi tunc facta esse quae Marcus post electionem eorundem discipulorum narrat, cum circumiret Galilaeam et doceret in synagogis eorum, tunc etiam de socru Petri, sed eum postea commemorasse quod praetermiserat, quamuis non omnia praetermissa in narrationem reuocauerit. Sane potest monere, quomodo Iohannes dicat non in Galilaea, sed iuxta Iordanen primo Andream secutum fuissePhilippum uocatum, ut eum sequeretur. ceteri autem tres euangelistae de piscatione uocatos eos dicunt satis inter se conuenienter, maxime Mattheus et Marcus. nam Lucas Andream non nominat, qui tamen intellegitur in ea naui fuisse secundum Matthei et Marci narrationem, qui breuiter hoc perstringunt, quemadmodum gestum sit, quod Lucas apertius explicauit commemorans ibi etiam miraculum super captura piscium et quod ex ipsa naui dominus prius fuerit locu
Abbreviated transcription (Latin):
narrationis: at testatur Et marcus dediscipulorũ uocatione petri et andrea:
Et paulo post ia cobi et iohannis: sed cũ mattheus continuo coniungeret nar¬
rationẽ ꝓlixi illius sermonis quẽ in monte habuit. postea quã multos curauit
et eũ multȩ turbȩ secute sunt : marcus interposuit alia quia docebat eos insy¬
nagoga et stupebant suꝑ doc trina eius : Tunc ipse dixit : qđ et mattheus post
illum ꝓlixum fermonẽ quia erat docens eos quasi potestatẽ habens: et ñ sicut
scribȩ : narrauit etiã dehomine a quo expulsus ẽ spiritus inmundus. De inde
desocro petri: in his autẽ lucas ei consentit: Mattheus uero de isto demonio
nihil narrauit : Desocro autem petri non tacuit: sed postea: In hoc autẽ loco
quem nunc consideramus: Idem mattheus postuocationẽ discipulorũ quib¬
pis caontibus ius set ut eia sequerentur narrat cũ circumisse galileam docen

Expanded text:
narrationis adtestatur ei Marcus de discipulorum uocatione Petri et Andreae narrationis adtestatur ei Marcus de discipulorum uocatione Petri et Andreae et paulo post Iacobi et Iohannis. sed cum Mattheus continuo coniungeret narrationem prolixi illius sermonis, quem in monte habuit, posteaquam multos curauit et eum multae turbae secutae sunt, Marcus interposuit alia, quia docebat eos in synagoga et stupebant super doctrinam eius. tunc ipse dixit quod et Mattheus post illum prolixum sermonem, quia erat docens eos quasi potestatem habens et non sicut scribae. narrauit etiam de homine, a quo expulsus est spiritus inmundus, deinde de socru Petri — in his autem Lucas ei consentit —, Mattheus uero de isto demonio nihil narrauit; de socru autem Petri non tacuit, sed postea. In hoc autem loco, quem nunc consideramus, idem Mattheus post uocationem discipulorum, quibpiscantibus iussit, ut eum sequerentur, narrat eum circumisse Galil
Abbreviated transcription (Latin):
serunt : id contexentes narrationibus suis qđ iħs reuersussit ingalileã : Vnde
intellegitur fuisse interpositos aliquot dies quibus illa dediscipulis gesta s̃
qua interponuntur a iohanne : ñ ẽ autẽ contrarium ei loco ubi mattheus
narrat dñm dixisse petro: tuespetrus : et suꝑ hanc petrã aedificabo ecclesiã
meã : Neq enĩ hoc nomen tunc accepisse intellegendus ẽ : sed tunc potius quan¬
do ei iohannes dictũ ẽẽ cõmemorat : tuuo caberis cephas qđ int̃p̃tatur pecrus
ut eum hoc nomine appellaret tues petrus : Postea dñs dicens. tues petrus.
non enĩ ait tuuo caberis petrus. sed qđ ei iam dictũ erat ante a tuuo caberis:
Deinde contex it narrationẽ mattheus. et dicit: etrelicta ciuitate nazareth
uenit et habitauit in cafarnaum maritima: infinibus ⁊ abulon et neptalim:
eccetera quousq sermo termine tur quẽ habuit inmonte : in quo contextu

Expanded text:
serunt, id contexentes narrationibus suis, quod Jesus reversus in Galilaeam sit: unde serunt, id contexentes narrationibus suis, quod Jesus reversus in Galilaeam sit: unde intelligitur fuisse interpositos aliquot dies, quibus illa de discipulis gesta sunt, quae interponuntur a Joanne. Non est autem contrarium ei loco, ubi Matthaeus narrat Dominum dixisse Petro, Tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam . Neque enim hoc nomen tunc accepisse intelligendus est, sed tunc potius, quando ei Joannes dictum esse commemorat, Tu vocaberis Cephas, quod interpretatur Petrus : ut eum hoc nomine appellaret postea Dominus dicens, Tu es Petrus. Non enim ait, Tu vocaberis Petrus, sed, Deinde contexit narrationem Mattheus et dicit: et relicta ciuitate Nazareth uenit et habitauit in Capharnaum maritimam in finibus Zabulon et Neptalin, et cetera, quo usque sermo terminetur, quem habuit in monte. in quo contextu
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ quã nihil depereat ueritatis Marcus autẽ at testatur quidem eum inde¬
serto adiabolo ẽẽ temptatũ qua draginta diebus et noctibus sedtacet
quid ei dictũ sit. quidue responderet. Item qđ lucas p̃t̃misit. iste non tacuit:
quod angeliministrabant illi : Iohannes uero totũ istũ locũ p̃t̃misit: Sequi¬
tur narrans mattheus: Cũ autẽ audisset qđ iohannes traditus eẽt secessit
ingalileã: hoc et marcus dicit et lucas: sedlucas de iohanne tradito nihil hoc
loco dicit: Iohannes autẽ euangelista prius quam iret iħs ingalileã : dicit petrũ
et andreã mansis se cum illo uno die : Et tuncpetro nomen in positũ cũ antea
si monuocaretur: sequenti item die: iam uolertẽ exire ingalileã inuenisse
phylippum : et eidixisse ut sequeretur eũ : indeuentũ ẽ : ut etiã denatanahele
narraret: Die autẽ tertio ingalileã constitutũ: fecisse illud in cana de
aquae inuinũ conuersione miraculum : qua omnia ceteri euangelistȩ p̃t̃mi¬

Expanded text:
est quam nihil depereat veritati. Marcus autem attestatur quidem eum in deserto a diabolo esse tentatum quadraginta diebus et noctibus; sed tacet quid ei dictum quod angeli ministrabant illi. Iohannes uero totum istum locum praetermisit. tur narrans Matthaeus, Cum autem audisset quod Joannes traditus esset, secessit in Galilaeam: hoc et Marcus dicit, et Lucas ; sed Lucas de Joanne tradito nihil hoc loco dicit. Joannes autem Evangelista, priusquam iret Jesus in Galilaeam, dicit Petrum et Andream mansisse cum illo uno die, et tunc Petro nomen impositum, cum antea Simon vocaretur. Sequenti item die jam volentem exire in Galilaeam, invenisse Philippum, et ei dixisse ut sequeretur eum: inde ventum est ut etiam de Nathanaele narraret. Die autem tertio in Galilaea constitutum, fecisse illud in Cana de aquae in vinum conversione miraculum . Quae omnia caeteri Evangelistae praetermi
Abbreviated transcription (Latin):
sando dd alter taceoud tacendo qđ alter cõmemorat: Non impedire intel¬
surcano iesdes marrationis alcerius Vt hoc ex emplosiue ni ame fac tatel
sue aliomodo coemmodius fieri possit : uideat unus quisq et incecetis calib
lucis fier posse qđ hic factum ee ospexerit qa mn crspuses et in deariss qlib¬
fuor guingelistor in debaptista iohanne consensienso naltoruidle dequs tute
Incdiebons arte llisi u ent ioh omes bapist aer enifaens i n deseheus uasciuartua

Expanded text:
rando quod alter tacet uel tacendo quod alter commemorat non inpedire intelrando quod alter tacet uel tacendo quod alter commemorat non inpedire intellectum ueracis narrationis alterius, ut hoc exemplo, siue ut a me factum est siue alio modo commodius fieri possit, uideat unusquisque et in ceteris talibus locis fieri posse quod hic factum esse perspexerit. Iam ergo, ut dixi, uideamus quattuor euangelistarum de baptista Iohanne consensum. Mattheus ita sequitur: in diebus autem illis uenit Iohannes baptista praedicans in deserto