comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s quisciunt sunt participes scientiae. Itaom̃s quipatiuntur
sunt participes patientiȩ : sed quipassione recceutuntur. Hipa¬
tientiȩ ueritate laudantur. hipatientiae munere coronantur
Verũ tamencũ ꝓlibidinib: uel &iã sceleribus cuindeniq pro ista¬
temporaliuita acsalute Multa homines horrenda mirabi¬
liter sufferunt : satis nos admonent. quanta sufferenda sunt
si neutilicatis ullius detrimento uera felicitate secura : Vnde¬
dñsait: In patientia ura possid ebitis animasurãs  Non aicuillas
uras. laudesuras luxuriasuras. sed animas uras : Siergotanta
suffert animaut possideat undepereat quanta deb& sufferre
est qđ trib: modis patientia exercerisol&: Alianãq sunt quae
adõ alia quȩ ab antiquo aduersario : aliaquȩ a ꝓximosustinem:
A ꝓximonãq ꝑsecutionesdã na& contumedias : ab antiquo¬
enim aduersario cemptamenta: Ad õ aũt flagella coleramus :

Expanded text:
omnes qui sciunt sunt participes scientiae, ita omnes qui patiuntur omnes qui sciunt sunt participes scientiae, ita omnes qui patiuntur sunt participes patientiae; sed qui passione recte utuntur, hi patientiae ueritate laudantur, hi patientiae munere coronantur. Verum tamen cum pro libidinibus uel etiam sceleribus, cum denique pro isttemporali uita ac salute multa homines horrenda mirabiliter sufferunt, satis nos admonent, quanta sufferenda sint sine utilitatis ullius detrimento uera felicitate secura. dominus ait: in uestra p atientia possidebitis animas uestras; non ait: uillas uestras, laudes uestras, luxurias uestras, sed: animas uestras. si ergo tanta suffert anima, ut possideat, unde pereat. quanta debet sufferre, est, quod tribus modis patientia exerceri solet. Alia namque sunt quae a Deo, alia quae ab adversario, alia quae a proximo sustinemus. A proximo namque persecutiones, damna et contumelias, ab adversario tentamenta, a Deo autem flagella toleramus.
Abbreviated transcription (Latin):
tantum fortassis excruciantur aiudice ut adoloribus ueritas
requiratur: quantũ a suis socus ut apatientibus non prodantur:
Et in his omnibus mirandaest̃ potiusquã laud anda patientia lm¬
mo nec miranda neclaudandaquȩ nulla est sed miranda duritia
neg anda patientia Nihilaute milliciure laudandum: Nihil
utiliter mirandũ: Tantoq. rectius maiore supplicio dignũ iudica¬
ueris animũ quanto magis uitiis subdit instrumenta uirtutum:
Sapientia comes est patientiȩ : non famula concupiscentiae : Pati¬
entia amicae st bonȩ conscientiae : non inimicaest innocentiȩ :¬
Cumergoquemquã uideris patienter aliquid pati . noli continuo
laudare patientiã quã non ostendit nisi causa patiendi: Quan¬
do illa bonaest . tuncista uera est: quando illa non polluitur cupi¬
ditate : tuncista a falsitate distinguitur : Cumuero illa tenetur
incrimine : tunchuius multumerratur in nomine : Non eni sicut

Expanded text:
tantum fortassis excruciantur a iudice, ut a dolentibus ueritas tantum fortassis excruciantur a iudice, ut a dolentibus ueritas inquiratur, quantum a suis sociis, ut a patientibus non prodatur. et tamen in his omnibus miranda est potius quam laudanda patientia, immo nec miranda nec laudanda, quae nulla est, sed miranda duritia, neganda patientia; nihil autem illic iure laudandum, nihil utiliter imitandum, tantoque rectius maiore supplicio dignum iudicaueris animum, quanto magis uitiis subdit instrumenta uirtutum. patientia comes est sapientiae, non famula concupiscentiae; patientia amica est bonae conscientiae, non inimica innocentiae. Cum ergo quemquam uideris patienter aliquid pati, noli continuo laudare patientiam, quam non ostendit nisi causa patiendi. quando illa bona est, tunc ista uera est; quando illa non polluitur cupiditate, tunc a falsitate ista distinguitur. cum uero illa tenetur in crimine, tunc huius multum erratur in nomine. non enim sicut
Abbreviated transcription (Latin):
lorũ & nemonis i proto qđ deleccat sponte suscipit ferre qđ cruciat
Sedistȩ utdocicupiditates prop̃t quas explendas quieis flagrant
multa dura & a cerba patientissime sustinent licite ex istimantur
legibusq concessȩ quid quod &iã proaꝑtis scelerib: non ut ea pu¬
niant sedut ꝑp&rent multa homines grauissima ꝑferunt : Non¬
nede quodã nobilis simȩ patriȩ parricida sȩcularũ litterarum
loquuntur auctores quod famẽ sitim frigus serre poterat. eiusq
erat corpuspatiens inaediȩ. algoris. uigiliae supra quam ciuiquã
credibile est : quid dela tronibus dicam : caromniũ cũ insidiantur
uiatoribus noctes perpetiuntur in somnes. atq utcranseuntes
excipiantinnocentes subqualib& cȩliasperitate nocentem ani¬
mũ corpusq defigunt : quidã uero eorũ inuicẽ torquerephibent᷑
itaut exercitatio contrapoenas nihil diftat apoenis : Nonenim

Expanded text:
dolorum; et nemo nisi pro eo, quod delectat, sponte suscipit ferre quod cruciat. dolorum; et nemo nisi pro eo, quod delectat, sponte suscipit ferre quod cruciat. sed istae, ut dixi, cupiditates, propter quas explendas qui eis flagrant multa dura et acerba patientissime sustinent, licitae existimantur legibusque concessae. Quid? quod etiam pro apertis sceleribus, non ut ea puniant, sed ut perpetrent, multa homines grauissima perferunt? nonne de quodam nobilissimo patriae parricida saecularium litterarum loquuntur auctores, quod famem, sitim, frigus ferre poterat eiusque erat corpus patiens inediae, algoris, uigiliae supra quam cuiquam credibile est? quid de latronibus dicam, quorum omnes cum insidiantur uiatoribus, noctes perpetiuntur insomnes, atque ut transeuntes excipiant innocentes, sub qualibet caeli asperitate nocentem animum corpusque defigunt? quidam uero eorum inuicem torquere perhibentur, ita ut exercitatio contra poenas nihil distet a poenis. non enim
Abbreviated transcription (Latin):
prouanis honorib: quanta prolucris afftitaonibus periculosiss
me molestissime patientis sime tolerantur : Pecuniȩ gloriae.
lascuuȩ cupidos uidemus. ut ad desiderata perueniant adeptis¬
que noncareant . soles imbres. glaties fluctus & procello sissimas
tempestates. aspera & incerta bellorum. iumanium plagarum
ictus & uulnera horrenda non ineuitabili necessitate sed cul¬
pabili uoluntate perferre: Verum haec quod ammodo lic&¬
euidenter hsaniat A Namque a uaritia ambitio luxcoriae¬
& uariorum obleccamenta ludorum Nisi propter illa facinus aliqđ
admittatur siue flagitium quod legibus prohib&ur humanis. putat᷑
ad innocentiam pertinere. Immo & iamquisine fraude cuiusquam
aut prohibenda uel augenda pecunia aut adipiscenda uelr& inen¬
dis honorib: aut inagone certando seuuen andoseucheatricũ aliquid
plausibiliter exhibendomagnos labores doloresq pertulerit
Parumẽ quod populari uanitate nullis reprehensionibus cohib& ur

Expanded text:
pro uanis honoribus, quanta pro ludicris affectionibus periculosissima et molestissima patientissime tolerantur! pecuniae, gloriae, lasciuiae cupidos uidemus, ut ad desiderata perueniant adeptisque non careant, soles, imbres, glacies, fluctus et procellosissimas tempestates, aspera et incerta bellorum, inmanium plagarum ictus et uulnera horrenda non ineuitabili necessitate, sed culpabili uoluntate perferre. uerum haec quodam modo licitae uidentur insaniae. Namque auaritia, ambitio, luxuria et uariorum oblectamenta ludorum, nisi propter illa facinus aliquod admittatur siue flagitium, quod legibus prohibetur humanis, putantur ad innocentiam pertinere: immo etiam qui sine fraude cuiusquam aut pro habenda uel augenda pecunia aut pro adipiscendis uel retinendis honoribus aut in agone certando seu uenando seu theatricum aliquid plausibiliter exhibendo magnos labores doloresque pertulerit. parum est quod populari uanitate nullis reprehensionibus cohibetur,
Abbreviated transcription (Latin):
morum malarespiciunt & tamen in silentio linguam pr
munt : quasi conspectis uul neribus usum medicaminis subtra¬
hunt & eomortis auctoressiunt . quouirus quod poterant cura¬
renolu erunt: Audiant hocilliqui propteramorẽ auttmo¬
rẽ aut inuneris acceptionẽ aliorum loetalia peccata de tẽ¬
gerere fugiunt quod nisi ea correctionis & salutis causa pdi¬
derint similes peccantisiant. &uno peccante cȩtenri facenti¬
bus & non corripientibus periculũ inmineat : Quiorũ malũ
uid& &tac& non solum inillud psalmistȩlabitur dicentis
siuidebasfurẽ currebascũ eo. &cũ adulteris portionẽ tuam
ponebas  uerum &iam cumeaia necessee stdam & & dicat
lla omihiquiatacui qui auirpollutus labus ego sum: Quis¬
quis igitur malauid& & tac& proculdubio uirpollutus la¬
biuis existit & pec cantis facinus insem&ipsum retor qua¬

Expanded text:
morum mala respiciunt, et tamen in silentmorum mala respiciunt, et tamen in silentmunt, quasi conspectis vulneribus usum medicaminis subtrahunt, et eo mortis auctores fiunt, quo virus quod poterant, curare noluerunt. Audiant hoc illi, qui propter timorem, aut amorem, aut muneris acceptionem, aliorum letalia peccata detegere fugiunt, quod nisi ea correctionis et salutis causa prodiderint, similes peccantibus fiant, et uno peccante, et caeteris tacentibus, et non corripientibus, periculum immineat. Qui enim malum videt, et tacet, non solum in illud psalmistae labitur dicentis: Si videbas furem, currebas cum eo: et cum adulteris portionem tuam ponebas : verum etiam cum Isaia, necesse est clamet et dicat: Vae mihi quia tacui: quia vir pollutus labiis ego sum . Quisquis igitur mala videt, et tacet, procul dubio vir pollutus labiis existit, et peccantis facinus in semetipsum retorqu
Abbreviated transcription (Latin):
populus : Sicutuna oue morbida grexuni uersus inficit᷑
sic &i amuno uel fornicante uel aliud quod cumque sceleris
committentẽ plepsuni uers a polluitur. Etideo obserue¬
mus nos inuicem̃ ut unius ciusque conuersationota sit
Maximes acerdotibus & ministriis: Nec putent rectedice¬
requid hocadmespectat si alius maleagit. hoc est dicere
capud ad pedes. quid ad meꝑtin& sidolent simalehabent
pedesmei : non me a inter est dũ modo caput insanitate
perdur&ut sidicat oculus inanuĩ non indigeo opere
tuo quid admeꝑtin & sidoles: siuulnerataes :num quid
ego oculus conturbor exegritudinetua : Nontale est ergo
quod agunt hi qui ec clesiis praesunt non cogitantes quia
unũ corpus sumus oms quacred pͥmusuniũdm habentes qui
nos inunitate constringit & conti& : ea postolus, Non solum
inquiđ qui faciunt sed &iam qui consentiunt facentibusdig¬
nisunt morte : Itemidem in epistola ad corinthios: Nescitis

Expanded text:
populus: sicut una ove morbida grex universus inficitur, populus: sicut una ove morbida grex universus inficitur, sic etiam uno vel fornicante, vel aliud quodcunque sceleris committente, plebs universa polluitur. Et ideo observemus nos invicem, ut uniuscujusque conversatio nota sit maxime sacerdotibus et ministris. Nec putent secrete dicere: Quid hoc ad me spectat, si alius male agit? Hoc est dicere caput ad pedes: Quid ad me pertinet, si dolent, si male habent pedes mei? non mea interest, dummodo caput in sanitate perduret. Aut si dicat oculus ma nui, Non indigeo opera tua, quid ad me pertinet s doles, si vulnerata es? Nunquid ego oculus conturbor ex aegritudine tua? Tale ergo est quod agunt hi qui Ecclesiis praesunt, non cogitantes quia unum corpus sumus omnes qui credimus, unum Deum habentes, qui nos in unitate constringit et continet. » Et Apostolus: Non solum, inquit, qui faciunt; sed etiam qui consentiunt facientibus digni sunt morte . Item idem in epistola ad Co
Abbreviated transcription (Latin):
tis tosusq fuerit qđ aut ipseuidit aut conscius est . pusi indicaue¬
rit portabit iniquitatem suã : Itẽ ideꝰ ineadem : Sed &illud
uonotiose trans currendum est quoduniopeccante ira super
om̃ nẽ populumuenit: Hoc quo modo accidit quando sacer¬
dotesquipopulo praesunt ergade linquentes benigniuolunt
uideri & uerentes peccantiũ linguas peforte maledeeis lo¬
quantur sacerdotalis seueritatis in memores nolunt imple¬
re quod scriptum est peccantescorã omnibus argue utcete¬
rim&um habeant Etlterum: auferte malum de uobis
ipsis mecto lodi succensi imitantur a postolumdicenter e¬
Tradidihuius modi hominem in interitũ carpus ut p̃ssaluus fiat:
desiae correntionem non suerit emendatus deecdlesia ex¬
pulsum uelut gentilem habeant & publicanum. Et dũ par¬
cunt uni uniuers ȩecdeside moliuntur interitum: Quȩ est
istabonitas : qua eistamisericordidest uniparcere . &omnes
indiscrimen adducere  pollutur enum ex unopeccatore

Expanded text:
it aut conscius est, nisi indicaverit, portabit iniquitatem suam : Item idem in eadem: « Sed et illud non otiose transcurrendum est; quod uno peccante ira super omnem populum venit. Hoc quomodo accidit? quando sacerdotes qui populo praesunt, erga delinquentes benigni volunt videri; et verentes peccantium linguas ne forte male de his loquantur, sacerdotalis severitatis immemores, nolunt implere quod scriptum est: Peccantes coram omnibus argue, ut caeteri metum habeant . Et iterum: Auferte malum de vobis ipsis . Nec zelo Dei succensi imitantur Apostolum dicentemTradidi hujusmodi hominem in interitum carnis; ut spiritus salvus fiat . clesiae correptionem non fuerit emendatus de Ecclesia, velut gentilem habeat et publicanum. Et dum parcunt uni, universae Ecclesiae moliuntur interitum. Quae est ista bonitas? Quae ista misericordia est? Uni parcere, et omnes in discrimen adducere? Polluitur enim ex uno peccatore
Abbreviated transcription (Latin):
Si quiduero in hõc opere secussquam debui congessi : perdñmini
humiliter p&oignosci: Siquid aũt in eo legentes siue audiente
sibi profuturum in esse cognouerint: ponmihi sed dõ mecum
gratias a gerememinerint

Expanded text:
Si quid vero in hoc opere secus quam debui congessi, per Dominum mihi Si quid vero in hoc opere secus quam debui congessi, per Dominum mihi humiliter peto ignosci. Si quid autem in eo legentes, sive audientes, sibi profuturum inesse cognoverint, non mihi, sed Deo, mecum gratias agere meminerint
Abbreviated transcription (Latin):
derint  quib. obmultorum utilitatẽ & diuinȩ seruitutis honorem
samulat᷑ canonica atq monastic a institutio : Porro laicalis lic& in
diuit s eicqte is sparsun sit digesta proptor eostamen quib: uit
di dut posie nonẽ latos diuimarim scripturarum campospercur re
util e dignumq iudicatunẽ in ho negotiotuaebeniuole paitior
hoc opus congessi &tuae deuotioni dedicaui Immo perte co
quib: studii fuerit id cum caritate suscipere & piadeuotiono
plecti : Et ne obsui prolixita temtȩdio e& legentib : id trib libeli¬
distin .xi. Vli delic&ut primus &ultimus omnib: generaliter
delib: Medius autẽ magnasiui ex parte coniugalemuit am duo¬
tib: specialiter conuenir& : Moneo interea tuam experiontis
crebõlegas aut tibi legi facias. eisq quib. animo est magis alis
carpere quam fraterno affectu diligere non sacilapindas

Expanded text:
iderint, e quibus ob multorum utilitatem, et divinae servitutis honorem iderint, e quibus ob multorum utilitatem, et divinae servitutis honorem ae devote famulatur, canonica atque monastica institutio. Porro laicalis, licet in divinis eloquiis sparsim sit digesta, propter eos tamen quibus aut cordi aut posse non est, latos divinarum Scripturarum campos percurrere, utile dignumque judicatum est, in hoc negotio tuae benevolae petitioni hoc opus congessi, et tuae devotioni dedicavi; imo pro te caeterisque, quibus studii fuerit, id cum charitate suscipere, et pia devotione amplecti. Et ne ob sui prolixitatem taedio esset legentibus, id tribus libellisdistinxi: videlicet ut primus et ultimus omnibus generaliter fidelibus, medius autem magna sui ex parte conjugalem vitam ducentibus specialiter conveniret. Moneo interea tuam experientissimam , ut hoc crebro legas, aut tibi legi facias: eisque quibus animo est magis aliena carpere, quam fraterno affectu diligere, non facile prodas.
Abbreviated transcription (Latin):
undi audaciam: pollicens &i ampereũ qui aperit ora mutorũ
uinguas in fantium facit dipertas possibilitatis copiam t̃andem
enti: quo d non mei sensus uerba stilo eloquentiae quaenulla mihi
sit earata sed sententias exdiums oraculis promulgatas & ascĩs
ropterstudii mei fuit pro captu ingeni eloquia diuina scõrumq
aerundicta scrutari. acueluti ex diuersis pratis diuersos floscu¬
sc dr pere & quasi in quodam cartallo congerere. tuaeq: piae de¬
uotioni nec non & eorum quib id forte placuerit hoc commenta ci¬
olumcͦndere : ut in eoquasi in quodams peculote a ssiduae contem
laione ualeas instrui:. Atisiquisbiam ohicere uoluerit frustra
õdius uitȩxp̃iane in legalib: proph&cis euangelicis &a postolicis
onst& dictis : ꝑ fecteq in sermone dñi inmonte habito ut beat̾ait augus¬
tinus idẽm digestus sit modus : nouerit qđ priscipatres siluã scãrũ scrip¬
urarũpen&r antes diuersos atq innumeros sanȩfideiex ea ramos prȩ¬

Expanded text:
ndi audaciam, pollicens etiam per eum qui aperit ora mutorum, et linguas infantium facit disertas , possibilitatis copiam; tandem exstiti, quod non mei sensus verba stylo eloquentiae, quae nulla mihi inest, exarata, sed sententias ex divinis oraculis promulgatas, et propter studii mei fuit pro captu ingenii eloquia divina, sanctorumque Patrum dicta scrutari; ac veluti ex diversis pratis diversos flosculos carpere, et quasi in quodam cartallo congerere, tuaeque piae devotioni, nec non et eorum quibus id forte placuerit, hoc commentariolum condere; ut in eo quasi in quodam speculo te assidue contemplctione valeas instrui. At si quispiam objicere voluerit, frustramodus vitae Christianae in legalibus, propheticis, evangelicis, apostolicis constet dictis; perfecteque in sermone Domini in monte habito, ut beatus ait Augustinus, idem digestus sit modus: noverit quod prisci Patres sylvam sanctarum Scripturarum penetrantes, diversos atque innumeros sanae fidei ex ea ramos praec
Abbreviated transcription (Latin):
teplenitudolegis sit dilectio : sciendum ẽ qui anemoproximũ
sinedĩ nec dm̃sine proximi dilectione diligere ual& : Vndequia¬
de eadẽ caritacequȩ utiq dsest pauca hiccollecta sunt. oport&¬
utquisq ad eũ ꝑuenire desiderat: quicaritas ẽdi& ꝓximidilectione

Expanded text:
te, plenitudo legis sit dilectio, sciendum est quia nemo proximum te, plenitudo legis sit dilectio, sciendum est quia nemo proximum sine Dei, nec Deum sine proximi dilectione diligere valet. Unde quia de charitate, quae Deus est, pauca hic collecta sunt, quisquis ad eum pervenire desiderat, qui charitas est, oportet
Abbreviated transcription (Latin):
tioneẽ & omnidunũ prȩceptũ sunt ÷ quia quicquid prȩcipit᷑ insola
caritate solidatur : Vten ĩ multi arboris ramiexuna radicepro¬
deunt : sic multae uirtutes exuna caritate generantur: Nec
hab& aliquid uiriditatis ramis bonioperis. sinon maneatin
radice caritatis: Praecepta ergodominica & multa sunt& unũ:
Multa ꝑdiuersitatẽ operis . unũ imadice dilectionis: Qualit̃aut
istadileccio sit tenenda . ipse in sinute quiin plerisq scripturȩ suȩ
sententiis & amicos iub& diligi inse : & inimicos propterse:
Illeenimueraciter caritatẽ hab& quiamicũ diligit indõ : & ini¬
micũdiligit propt̃dm̃: Ite. idem : Omnieni habentid abitur &
abundabit. ei autẽ qui ñ hab& & qđ uid &ur abere aufor&ur
abeo: Habentinãq dabitur & abundabit. quiaquisquis carita¬
tem hab&. & iãdonaalia ꝑcipit: quisquis caritatẽ non hab&: & iã
donaquȩ ꝑcepisse uidebatur amitcit : Cũ enĩ paulo a płocestan¬

Expanded text:
sunt. Quia quidquid praecipitur, in sola charitate solidatur. Ut enim multi arboris rami ex una radice prodeunt, sic multae virtutes ex una charitate generantur: nec habet aliquid viriditatis ramus boni operis, si non remaneat in radice charitatis. Praecepta ergo Dominica et multa sunt, et unum: multa per diversitatem operis, unum in radice dilectionis. Qualiter autem ista dier se. Ille enim veraciter charitatem habet, qui et amicum diligit in Deo, et inimicum diligit propter Deum. » Item idem: Omni enim habenti dabitur et abundabit: ei autem qui non habet, et quod videtur habere, auferetur ab eo ; habenti namque dabitur et abundabit; quia quisquis charitatem habet etiam dona alia percipit; quia quisquis charitatem non habet, etiam dona quae percepisse videbatur, amittit. » Cum enim, Apostolo testan
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝓph&ȩ: porroxp̃ianorũ ꝓpriumẽ & amicũ diligere indõ.
& inimicum propt̃ dm̃: Vndedicitur inpsalmo: latũ mandatũ
tuumnimis: Ideo latumdi dicitur mandatũ. quia & amicum &
inimicum paridilectione conplectitur : Iud eis nempemoris est ami¬
cum diligere & inimicumodus exȩcrabilibus insectari: Axp̃i¬
anis uero uterque dño praecipiente in euangelio aequed iligen¬
dusest: audistis inquit quia dictumẽ antiquis diliges proximũ
tuũ & odio habebis inimicũtuũ: Ego autem di couobis: Diligite ini

Expanded text:
 Porro Christianorum proprium est et amicum diligere in Deo, et inimicum propter Deum. Unde dicitur in psalmo: Latum mandatum tuum nimis . Ideo latum dicitur mandatum, quia et amicum et inimicum pari dilectione complectitur. Judaeis nempe moris est amicum diligere, et inimicum odiis exsecrabilibus insectari. Christianis vero uterque, Domino praecipiente in Evangelio, aeque diligendus est: Audistis, inquit, quia dictum est antiquis: Diliges proximum tuum, et odio habebis inimicum tuum. Ego autem dic
Abbreviated transcription (Latin):
ostender& qđ causa libidinis. exculpa proruperit elationis in cr
subdidit dicens: Etrespondebit arrogantia ista helin faciem ei :
Siauctorẽ suum homo suꝑbiendo contemnit : iure&l subiecta
carne predium suscipit Vnde & ille primus in oboediens morut
superbiendo peccauit. pudenda contexit : quia enĩ ctum eliã sp̃s
dõintulit moxc̃tu meli carnis inuenit: Et paulopose : Suꝑbiqui

Expanded text:
ostenderet, quod causa libidinis ex culpa proruperit elationis, mox ostenderet, quod causa libidinis ex culpa proruperit elationis, mox subdidit dicens: Et respondebit arrogantia Israel in faciem ejus . Si auctorem suum homo superbiendo contemnit, jure et a subjecta carne praelium suscipit: unde et ille primus inobediens mox ut superbiendo peccavit, pudenda contexit: quia enim calumniam spiritus Deo intulit, mox calumniam carnis invenit. » Et paulo post: « Superbi qui
Abbreviated transcription (Latin):
sed superbia inuidiã : Non enĩ inuid & nisi amor mater excellen¬
tiae : Amor exccellentiȩ suꝑbia uocatur: Gregorius inmora¬
lib: . Occasioͥperdicionis nrae factaẽ superbia diaboli : & argu¬
mentũ redemptionis nrae Inuentaẽ humilitasdi: quidelatio¬
ne deiectius quȩ dum supra se tenditur : ab altitud in euere
celsitudinis elongatur : Initiũ om̃is peccati suꝑbiaẽ : Quidestautẽ
superbia nisiperuer sȩcelsitudinis app&itus peruersa & enimẽcel¬
situdocũ derelicto eocuideb & animꝰ inhȩrere principios sibi quodam¬
ũ fuit : qui adũ eos sp̃s quasi inaltũ reã. carolnin fimis mersit: qui ꝑ¬
superbiã insecr&ocordis priusel euantur : postea publice corruuNT
quia dumoccultis intumescunt motibus cordis: aꝑtiscadunt lap¬
sibus corporis : Vnde perosee proph&ã contra is rahelitas dicitur.
sp̃s fornicationis inmedio eorũ & dnm non cognouerunt : quiut

Expanded text:
sed superbia invidiam. Non enim invidet, nisi amor excellensed superbia invidiam. Non enim invidet, nisi amor excellentiae. Amor excellentiae superbia vocatur. Gregorius in Moralibus: « Occasio perditionis nostrae facta est superbia diaboli: et argumentum redemptionis nostrae inventa est humilitas Dei . Quid elatione abjectius, quae dum supra se tenditur, ab altitudine verae celsitudinis elongatur? Initium omnis peccati superbia est . Quid est autem superbia, nisi perversae celsitudinis appetitus? Perversa enim est celsitudo, deserto eo cui debet animus inhaerere principio, sibi quodamum fuit; quia dum eos spiritus quasi in altum erexit, caro in infimis mersit. Qui superbia in secreto cordis prius elevantur, postea publice corruunt: quia dum occultis intumescunt motibus cordis, apertis cadunt lapsibus corporis. Unde per Osee prophetam contra Israelitas dicitur: Spiritus fornicationis in medio eorum: et Dominum non cognoverunt . Qui ut
Abbreviated transcription (Latin):
tobias alloquens filiũ suũ . Suꝑbiã inquit nũquã intuo sensuaut
intuo uerbod omin ariꝑmittas. in ipsaenĩinitiũ sũpsit om̃is ꝑditio :
& salomon: Vbiinquit fuerit superbia. ibierit & contumelia : Itẽ idẽ:
Meliuse humili aricũmitib: quã diuidere spolia cum superbis : Hie¬
sus filius sirach : o dibilis coramdõ & hominib: suꝑbia : Initiũ suꝑ¬
biȩ hominis apostatare adõ: In itiũ peccatiẽ om̃is suꝑbia : quiteti¬
gerit picẽ inquinabitur abea : & qui cõmunicauerit suꝑbo induetur
suꝑbia : Etdñs in euangelio: Om̃is inquit qui seex altat humilia¬
bitur : & qui se humiliat ex altabitur : P&rus : Dssuꝑbos resistit
humilib: autem dat gratiã : Paulus : Nolialtum sapere sed time :
Augustinꝰ in libro sermonũ : Sola inquit superbia diaboli& ip¬
sterilis : Vbifuerit continuoparit : Et paulop: Prior ẽ. inuit is
superbia  Deinde inuidia : Non enim inuidia peperit superbiã

Expanded text:
in tuo sensu, aut in tuo verbo dominari permittas: in ipsa enim initium sumpsit omnis perditio . Et Salomon: Ubi, inquit, fuerit superbia, ibi erit et contumelia . Item: Melius est humiliari cum mitibus, quam dividere spolia cum superbis . Jesus filius Sirach: Odibilis coram Deo et hominibus superbia. Initium superbiae hominis, apostatare a Deo. Initium peccati est omnis superbia. Qui tetigerit picem, inquinabitur ab ea: et qui communicabit superbo, induetur superbia . Et Dominus in Evangelio: Omnis, inquit, qui se exaltat, humiliabitur; et qui se humiliat, exaltabitur . Petrus: Deus superbis resistit, humilibus autem dat gratiam . Paulus: Noli altum sapere, sed time . Augustinus in libro sermonum: « Sola, inquit, diaboli sterilis, ubi fuerit, continuo parit. » Et paulo post: « Prior est in vitiis superbia, deinde invidia. Non enim invidia peperit superbiam,
Abbreviated transcription (Latin):
DESUPERBTA
liquando propt̃ donũ alicui uirtutis. aliquando ꝓpc̃ mundi
honores aliquando ueroꝓpt̃ carnis fragilitatẽ labim in su¬
pbiã : quȩ totius peccatiinitiũ ẽ : Vnde scriptũ ẽ : Initiũ omnis
peccatisuꝑbia : Hȩcde angelis dȩmones facit  Humilita saũt
homines aequales angelis reddit : De suꝑbi anãq: ait psalmista:
lopulũ humilẽ saluũ faci&s & oculos suꝑborũ humiliabis : Etalibi:

Expanded text:
De superbia. Aliquando propter donum alicujus virtutis, aliquando propter mundi honores, aliquando vero propter carnis fragilitatem labitur in superbiam, quae totius peccati initium est. Unde scriptum est: Initium omnis peccati superbia . Haec de angelis daemones fecit; humilitas autem homines aequales angelis reddit. De superbia namque ait Psalmista: Populum humilem salvum facies: et oculos superborum humiliabis . Item:
Abbreviated transcription (Latin):
tibus & calumniantibus uos. ut sitis fili patris uri. qui incȩ lisest
qui solem suumoriri facie suꝑbonos & malos . & pluit superiustos
& iniustos : &c&̃ : Et a libimandatum nouumdo uobis. ut uos in¬
inuicem diligatis : In hoc cognoscent om̃s quod meidiscipuliestis.
sidilectionẽ habueritis ad inuicem : In hac quippe prȩceptione:
pon solum amici. uerũ &iã in imici continetur dileccio: Nequis¬
piamgloriari potest uera citer dm̃ diligere. siabinimici exorbita¬
uerit dileccione : Dñs in euangelio ait: Sienim dimiseritis
hominibus peccatae orum . dimitt& & uobis pateruester cȩles¬
dimict& uobis peccataur̃a : Ad tãm agnumet onitruũ. utbeatꝰ
augustinus ait : quin on expergiscit᷑. non dormit sed mortuus ẽ :
Sed tamen potens est dñs &iammortuos suscitari: Decaritate aũt
salo monitaait : Odium suscitat rixas. & uniuers adelicta operit
caritas: P&rus: Ante om̃ a inquit mutuã in uobis m& ipsis carita

Expanded text:
ri qui in coelis est; qui solem suum oriri facit super bonos et malos, et pluit super justos et injustos, etc. . Et alibi: Mandatum novum do vobis, ut vos invicem diligatis. In hoc cognoscent omnes quod mei discipuli estis, si dilectionem habueritis ad invicem . In hac quippe praeceptione non solum amici, verum etiam inimici continetur dilectio: nec quispiam gloriari potest veraciter se Deum diligere, si ab inimiciexorbitaverit dilectione. Dominus enim in Evangelio ait: Si enim dimiseritis hominibus peccata eorum, dimittet vobis Pater vester coelesdimittet vobis peccata vestra . Ad tam magnum tonitruum, ut beatus Augustinus ait, quis non expergiscitur? qui non dormit, sed mortuus est: sed tamen potens est Dominus etiam mortuos suscitare. De charitate autem Salomon ita dicit: Odium suscitat rixas, et universa delicta operit charitas . Petrus: Ante omnia, inquit, in vobismetipsis
Abbreviated transcription (Latin):
sui transferant᷑ : Sũ mopere procurandũẽ siue parentib siue
his qui eos desacrofontis lauacro susceperint ut cũ ad intellegibi¬
lem a &ã tẽ peruenerint & fidei & baptis matis mysterio & septi¬
formis sps̃ dono instruant᷑ ut si forte latius & uberiuis insensudi¬
uinarũ scripturarũ proficere aut noluerint aut nequiuerint:

Expanded text:
sui transferantur, summopere procurandum est, sive parentibus, sive sui transferantur, summopere procurandum est, sive parentibus, sive his qui eos de sacro fontis lavacro susceperint, ut cum ad intelligibilem aetatem pervenerint, et fidei et baptismatis mysterio instruantur: ut si forte latius, uberiusque in sensu divinarum Scripturarum proficere aut noluerint, aut nequiverint,
Abbreviated transcription (Latin):
AITATEM UENERINT. ET FIDEISA CRAMENTO EL BAETIS MA¬
magis terio humilit̃ colla submit tant necesse ẽ Ip hac quippe scola¬
multimoda sanȩ fidei discunt᷑ prȩcepta. Quaecũ multa sint & ab uno
sapientiae fonte profluant & paruulos in apertis. magnos exerce¬
ant in obscuris oport& ut qui necdum profundiora xp̃i prȩcepta
discere queunt humiliora interim discere satagant . donec adiuuan¬
tediuina miseri cordia altiora ꝑcipereualeant : Vnde & dñs inmonte
discipulos doc& incampestrib: turbas pascit : in primordionamq¬
scãe dĩ ecđae non baptizabant᷑ : nisi primũ instructi fuissent & fide
scãẽ trinitatis & mysteriosacroscĩbaptis matis : Nunc aut̃ quia no¬
endã baptis matis gratiã necdũ loquentes incunctant̃ deportant.
uec inmerito quippeut quialienis peccatis obnoxusunt. alicoꝵ
deportatione & responsione a prȩuaricatione originalis noxae
ab soluant᷑ quate nu s eruti depotestate tenebrarũ in regnũ dñi

Expanded text:
aetatem venerint et fidei sacramento, et baptismamagisterio humiliter colla submittantur necesse est. In hac quippe multimoda sanae fidei discuntur praecepta; quae cum multa sint, et ab uno sapientiae fonte profluant, et parvulos in apertis, et magnos exerceant in obscuris, oportet ut qui necdum profundiora Christi praecepta discere queunt, humiliora interim discere satagant: donec adjuvante divina misericordia altiora percipere valeant; unde et Dominus in monte discipulos docet, in campestribus turbas pascit. Si sanctae Dei Ecclesiae non baptizabantur nisi primum instructi fuissent, et fide sanctae Trinitatis, et mysterio sacrosancti baptismatis. Nunc autem quia noendam baptismatis gratiam necdum loquentes incunctanter deportantur: nec immerito: quippe ut qui alienis peccatis obnoxii sunt, aliorum deportatione et responsione a praevaricatione originalis noxae absolvantur, quatenus eruti de potestate tenebrarum, in regnum Domini
Abbreviated transcription (Latin):
labentibus rebus amoremintentionis suȩ sed potius incȩlesti¬
b totis nisib debeatfigere : &itase ad talemtantumq: con
uentum preparar .e. ut corã xp̃odõ iudice taliter rationes
ualeat deducere. ut nonde malisdam nari sed magis debo¬
nis mereatur remunerari Ab illis aut̃ quib: ẽ carcer istemun¬
dus & non propatria sed properegrinatione hab&ur: Qui¬
b: &iãipsum uiuere taedio est. quorũ scilic& conuersatio in
cȩlis ẽ : De quib: erat ille qui dicebat : Cupio dissolui& eẽ cũ xp̃o:¬

Expanded text:
labentibus rebus amorem intentionis suae, sed potius in coelestilabentibus rebus amorem intentionis suae, sed potius in coelestibus, totis nisibus debeat figere, et ita se ad conventum talem tantumque praeparet, et coram Christo Deo judice taliter rationes valeat deducere, ut non de malis damnari, sed magis de bonis mereatur remunerari. Ab illis autem quibus carcer iste mundus, et non pro patria, sed pro peregrinatione habeatur, quibus autem ipsum vivere taedio est; quorum scilicet conversatio in coelis est; de quibus erat ille qui dicebat : Cupio dissolvi et
Abbreviated transcription (Latin):
corruptionẽ : In iusti autẽ de corruptione ad ꝑp&uã & in effabilẽ
corruptionẽ : De quib: ꝑproph&ãdicit᷑ : Vermis eorũ non mori¬
etur. & ignis eorũ non extingu&ur : Pro inde omnib: satagen¬
dũ ẽ utre surrectionobis ad gloriã non adopprobriũ ad incor¬
ntremendidie iũ diciinulliũs fere conscientia secura eẽ po¬
teste Pre sertimcum non solum deopere : uerum&iã dectioso
sermone ibidorationes sint reddendae: A nobis aut̃quib: delec¬
tatur mundus & concupiscentia eius: qui instadio istiusmundi
currentes & inagonecertantes deꝑcipienda corona &ernȩ¬
retributionis adhuc incertiexistimus qui &iã in multis offen¬
dimus &cotidianis peccatorum remissionib: indigemus : meri¬
to eadem tremenda dies tim&ur & expauescitur : Cumenim
Cumenim
iuxta a postolum om̃s ante tribunal xp̃i ad stabimus rationem
reddituri dehis quae ꝑ corpus gessimus si uebonũ siuemalũ Pa¬
t& profecto quodne momor taliũ intransitoriis &cito p̃ter¬

Expanded text:
lem corruptionem. De quibus per prophetam dicitur: Vermis eorum non morietur, et ignis eorum non exstinguetur . Proinde omnibus satagendum est ut resurrectio nobis ad gloriam, non ad opprobrium; ad incorIn tremendi judicii die nullius fere conscientia secura esse potest, praesertim cum non solum de opere, verum etiam de otioso sermone ibi Deo rationes sint reddendae. A nobis autem quibusdelectatur mundus, et concupiscentia ejus, qui in stadio illius currentes et in agone certantes, de percipienda corona immortalitatis adhuc incerti insistimus, qui etiam in multis offendimus, et quotidianis peccatorum remissionibus indigemus, meritCum enim juxta Apostolum, Omnes ante tribunal Christi astabimus reddituri rationem de his quae per corpus gessimus, sive bonum, sive malum, patet profecto quod nemo mortalium in transitoriis et cito per
Abbreviated transcription (Latin):
uod praemia iustorum sint in effabilia REPROBORVM¬
testatur euangelistadicens⁊ Quodne coculus uidit
nec auris audiuit. nec incorhominis ascendit. quae prȩpara¬
uit ds̃ diligentib: se: Vnde &iã credibileẽ quod sicut prȩmia¬
iustorũ sunt mortalib: in conprehensibilia : Ita &iã torm̃taim¬
piorũ sint ineffabilia. : quialgitur utraq: existunt in conpre¬
hensibilia : Hecesse . ẽ. ut feruenter adiustorũ praemia ca¬
piendatendamus & reproborũ suppliciadumpossumus
& tempus habemus beneagendo caueamus: desupplicus
autẽ reproborũ ait esaias proph&a : Vermiseorũ non mo¬
ri&ur. &ignis eorũ nonextingu&ur : Et d̃sine uangelio.
Mit ti te inquit eum intenebras exteriores. ibierit fl&us&
stridordentiũ : Item : Sicut ergo colliguntur tytania &igni

Expanded text:
 reproborum. Quod praemia justorum sint ineffabilia  reproborum. Quod praemia justorum sint ineffabilia testatur evangelista dicens: Quod nec oculus vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit quae praeparavit Deus diligentibus se justorum sunt mortalibus incomprehensibilia, ita etiam tormenta impiorum sint ineffabilia. Quia igitur utraque existunt incomprehensibilia, necesse est ut ferventer ad justorum praemia capienda tendamus; et reproborum supplicia, dum possumus et tempus habemus, bene agendo caveamus. De suppliciis autem reproborum ait Isaias propheta: Vermis eorum non morietur, et ignis eorum non exstinguetur . Et Dominus in Evangelio: Mittite eum, inquit, in tenebras exteriores: ibi erit fletus et stridor dentium . Item Sicut ergo colligun
Abbreviated transcription (Latin):
ueraciter ꝑciperestude at fidem xp̃i. Caue atq: ne ab eaꝑ
a postasi ã penitus aberr& : quisquis uero ab eorũ numero op¬
tat se cerniquib: dicet. Discedite a memaledicti in ignem a&er¬
nũ &cã Rectȩ fide  recta opera adiungat necesse est:
Scilic& ut non sterilis sed liberalis atq: hilaris in omnib: operi¬
b:miseri cordiȩfiat : Eccequalit̃ ad uob: ordinib: reproborum
ualde metuendis & pauendis omniscatholicus diuina mi¬
sericordia & prȩcedente & subsequente expers fieripo¬
test : Restant duot alter ꝑfectorũ immopaucorũ : alter
generalit̃ c&erorũ iustorũ ẽ : Quis quis autẽ ad culm̃ ꝑfecti¬
onis diuina opet suffragatus ascendere ual&. ut scilic&
sedut iudic& sedebit: Isigitur qui ad arcẽ speculatiue uitȩ conscen¬
derenequit: Siin actualiuita operib: misericordie deditus fu¬
erit. In eodẽ iudiciidie areproborũ numerosecerni . & ineorũ

Expanded text:
veraciter percipere debeat fidem Christi, caveatque ne ab ea per veraciter percipere debeat fidem Christi, caveatque ne ab ea per apostasiam penitus aberret. Quisquis vero ab eorum numero optat secerni quibus dicitur: Discedite a me, maledicti, in ignem aeternum, etc. , rectae fidei recta opera adjungat necesse est, scilicet ut non sterilis, sed liberalis atque hilaris in omnibus operibus misericordiae fiat. Ecce qualiter a duobus ordinibus reproborum valde metuendis et pavendis omnis catholicus, divina misericordia praecedente et subsequente, expers fieri potest: restant duo, alter perfectorum, imo paucorum, alter generaliter caeterorum justorum. Quisquis autem ad culmen perfectionis divina ope suffragatus ascendere valet, ut scilicet sed ut judicet, sedebit. Is igitur qui ad arcem speculativae vitae conscendere nequit, si in actuali vita operibus misericordiae deditus fuerit, in eodem judicii die a reproborum numero secerni et in eorum
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ueniunt iniudiciũ : ut cum eis qui iudicantur peccato¬
rib: indã pͥnationẽ mittantur &ernã : Alsidorus in libro
sententiarũ : Ouȩ sunt inquit differentiȩ uel ordines ho¬
miniu in iudicio hocest electorũ & reproborũ: Qui tamen
diuiduntuir inquattuor: serfectorũ ordounus ẽ. qui cũ
dño iudicat : & alius quiiudicatur : utriq tamen cum xp̃o
regnabunt : Similiter ordore proborum partitur in duob:
Dum hiqui intra ecłam sunt mali iudicandi sunt & dãpnan¬
di: Qui uero extraecdesiam inueniendi sunt: Non sunt iudicandi.
sed tamendam pͥnandi : Primus igitur ordo eorũ qui iudican¬
tur & pereunt opponitur illior dinibonorũ : dequosunt qui
iudicantur & regnant: Secundus ordo eorum quin oniudicantur
& pereunt . opponitur illior diniꝑfectorũ in quo sunt hiquiñ
iudicantur & regnant: hiquat tuor ordines duome tuendi &
duo prouirib: sunt imitandi : Quis quis in eorumnumero de qͥ¬
b: dictũ .ẽ. quin on credit iamiudicatus esttim& ad scisci:

Expanded text:
dicantur peccatoribus in damnationem mittantur aeternam. » Isidorus in libro Sententiarum : « Duae sunt, inquit, differentiae, vel ordines hominum in judicio, hoc est electorum et reproborum, qui tamen dividuntur in quatuor. Perfectorum ordo unus est, qui cum Domino judicat, et alius, qui judicatur · utrique tamen cum Christo regnabunt. Similiter ordo reproborum partitur in duobus, dum hi qui intra Ecclesiam sunt mali judicandi sunt et damnandi; qui vero extra Ecclesiam inveniendi sunt, non sunt judicandi, sed tantum damnandi. 11. Primus igitur ordo eorum qui judicantur et pereunt opponitur illi ordini bonorum de quo sunt qui judicantur et regnant. Secundus ordo eorum qui non judicantur et pereunt opponitur illi ordini justorum in quo sunt hi qui non judicantur et regnant. Tertiuduo pro viribus sunt imitandi. Quisquis in eorum numero de quibus dictum est: Qui non credit jam judicatus est , timet ascisci,
Abbreviated transcription (Latin):
solũ terrã sed& cȩlũ : Item : Vlula tequia propeestdies dñi : It
dñ sin euangelio: filius enim inquit hominis uenturus ẽ. inglo¬
riã patris sui cumangelis suis : Et tunc redd& unicuiq: secun¬
dũ opus eiꝰ : Etalibi Sicut enĩ fulgur exit aboriente & par&

Expanded text:
solum terram, sed etiam coelum . Item: Ululate, quia prope est dies Domini . Et solum terram, sed etiam coelum . Item: Ululate, quia prope est dies Domini . Et Dominus in Evangelio: Filius enim, inquit, hominis venturus est in gloria Patris cum angelis suis; et tunc reddet unicuique secundum opus e
Abbreviated transcription (Latin):
sed & his quidiliguNt aduentũ eiꝰ : Nontantũ quantũ a nobis qui
longe inferioris meritisumus ide ꝓtime scitur dies: Credibile est
igitur quod ascõrũ spiritib: quib: ẽsabbatũ ꝑp&uȩ requietionis
expectantib: corporũ suorũ resurrectionẽ quȩ erit eis uera
circumcisio uerusq iubeleus quandoreuersuri sunt ad antiquã
possessionẽ accepturiuata a poc alipsinbinas stolas. &im¬
plebitur in eis illud proph&icũ. scu nterrasu aduplicia posside¬
bunt: memorata nobis tremendadies in explicabi liter dili¬
gatur & ut ueni at desider& : Quodaut̃ eadem diescunctis mor¬
talib: anteo culos sit ponenda & die noctuq tractanda &ti¬
menda atq: expauescenda testimonia subter collecta lnnu¬
labitur ibi fortis: dies irȩ dies illa dies tribulationis & angus¬
tiae diescalamitatis & miseriȩ: Die stenebrarum & caliginis.
dies nebulae & turbinis dies tube & clangoris : De hac&iam

Expanded text:
sed et his qui diligunt adventum ejus; non tantum quantum a nobis, qui longe inferioris meriti sumus, ille pertimescitur dies. Credibile est igitur quod a sanctorum spiritibus, quibus est sabbatum perpetuae requietionis, exspectantibus corporum suorum resurrectionem quaeritur vera circumcisio verusque jubilaeus, quando revertentur ad antiquam possessionem, accepturi, juxta Apocalypsim, binas stolas, et implebitur in eis illud propheticum: Sancti in terra sua duplicia possidebunt ; memorata nobis tremenda dies inexplicabiliter diligitur, et ut veniat desideratur. Quod autem eadem dies cunctis mortalibus ante oculos sit ponenda, et die noctuque tractanda, et timenda atque expavescenda, testimonia subter collecta innulabitur ibi fortis: dies irae, dies illa, dies tribulationis et angustiae, dies calamitatis et miseriae, dies tenebrarum et caliginis, dies nebulae et turbinis, dies tubae et clangoris . De hac enim
Abbreviated transcription (Latin):
dos : Tibienĩresurrectio aduitã nonerit : Dñs ine uangelio Nolite
mirari quia uenit horain quaom̃s qui in monumentis sunt audient
uocẽ filiidĩ & proce dent quibona fecerunt in resurrectionẽ uitȩ :

Expanded text:
dos, tibi enim resurrectio ad vitam non erit . Et Dominus in Evangelio: Nolite dos, tibi enim resurrectio ad vitam non erit . Et Dominus in Evangelio: Nolite mirari quia venit hora in qua omnes qui in monumentis sunt, audient vocem Filii Dei, et procedent qui bona
Abbreviated transcription (Latin):
tionis effeccũ ratione conprehendere : ꝑpendequã multa sunt
quae non intellegis qualiter sint & tamenẽẽ non dubitas.
Resurrectio planemortuorũ his & aliis quam plurimis exemplis
quo om̃s resur reximꝰ & c̃uiuificamur ad strui ueracit̃ fidelit̃q
potest : Quid eñi congruentius sanae fidei quidu ecredibilius
quãut membra caput sequantur : quo illudigitur praecessit¬
membra sequantur necessẽ est : Quoduerore surrectio aliis adui¬
tam aliis sit ad poenam : Testaturdani hel proph&a: multunqͥt
quidormiunt interrae puluere euigilabunt: alii inuitã a&¬
nam & ali iinopꝓbriũ in libro secundomachabeorũ : Iuquidem sceles¬
tissime in p̃sentiuitanosꝑdis. sedẽ xmundide functos nos prosuis
legibus a&ernae uitȩ resurrectione suscitabit: Item potius est ho
minib: mortidatos adõ spemex pectare : Iterũ ab ipsore suscitan¬

Expanded text:
tionis effectum ratione comprehendere, perpende quam multa sunt, tionis effectum ratione comprehendere, perpende quam multa sunt, quae non intelligis, qualiter sint, et tamen esse non dubitas. Resurrectio plane mortuorum his et aliis quamplurimis exemplis, quo omnes resurreximus et convivificamur, astrui veraciter fideliterque potest. Quid enim congruentius sanae fidei, quidve credibilius, quam ut membra caput sequantur? Quo illud igitur praecessitmembra sequantur necesse est. » Quod vero resurrectio aliis ad vitam, aliis sit ad poenam, testatur Daniel propheta: Multi, inquit, qui dormiunt in terrae pulvere, evigilabunt, alii in vitam aeternam, alii in opprobrium . In libro secundo Machabaeorum: Tu quidem, scelestissime, in praesenti vita nos perdis: sed rex mundi defunctos nos pro suis legibus in aeternae vitae resurrectione suscitabit . Item: Potius est ab hominibus morti datos spem exspectare Dei, iterum ab ipso resuscitan
Abbreviated transcription (Latin):
quilignum fructus solia hamagnamole arbors ex par uocotidie
semin erestaurat : Cumergodubitans animus deresurrectio¬
nis potentia rationẽ quaerit. earundẽ rerũ ei questiones inferen¬
desunt quae & inces santerfiunt & tam̃ ratione ex primi nequa¬
quã possunt. Vtdũ nonual& ex uisione reipen&iare qđ conipi¬
entde pmnis sionediuinae potentia e credat qđ audiuit: sepe infi¬
dehomines dũ puluerẽ putrescentis carnisaspiciunt dicunt
Vndeossa & medullȩ unde caro & capilli poterunt in resurrectio¬
nereparari : haecitaq requirentes parua semina ingentiũ ar¬
borũ uideant : atq: si pos suntdicant ubi ineis lat& tantamoles
roboris : tantadiuersitasramorũ tanta multitudo acuiriditas
foliorũ : tantaspecies florum. tantaubertas saporũ atq: odor
fructuũ : Num quid nã semina arborũ odorẽ ułsaporẽ habent.
quẽ ipsȩpost arbore s insuis fructib: ꝓferunt : si non potesresurrec¬

Expanded text:
qui lignum, fructus, folia in magna mole arboris ex parvo quotidie qui lignum, fructus, folia in magna mole arboris ex parvo quotidie semine restauret? Cum ergo dubitans animus de resurrectionis potentia rationem quaerit, earumdem ei rerum quaestiones inferendae sunt, quae et incessanter fiunt, et tamen ratione exprimi nequaquam possunt; ut dum non valet ex visione rei penetrare quod conspicit, de promissione divinae potentiae credat quod audit. Saepe infidi homines dum pulverem putrescentis carnis aspiciunt, dicunt: Unde ossa et medullae, unde caro et capilli poterunt in resurrectione reparari? Haec itaque requirentes parva semina ingentium arborum videant, atque, si possunt, dicant ubi in eis latet tanta moles roboris, tanta diversitas ramorum, tanta multitudo ac viriditas foliorum, tanta species florum, tanta ubertas saporum atque odor fructuum? Nunquidnam semina arborum odorem vel saporem habent quem ipsae post arbores in suis fructibus proferunt? Si non potes resurrec
Abbreviated transcription (Latin):
sineulla de formitate sicut sineulla corruptione oneredifficulta¬
te : in quib: tanta facilitas quanta felicita serit : Propt̃ qđ &s piritalia
dictas cũ ꝓcul dubio corpora sint futurañ sp̃s: Sed sicut nunccorpus¬
sinon animaẽ animaledicitur qđ tam̃ corpusñ animaẽ : Ita tunc
concupiscit : Iunc nonerit caro sed corpus: qui a &caelestia corpo¬
raperhibentur: Gregorius inmoralibus. : Sunt ñ nulli quidere¬
surrectione carnis incerti sunt : &dũ carnẽ in putredinẽ ossaq
inpuluerẽ redigiꝑsepulchra conspiciunt. reparari ex puluere
carnẽ & ossadiffidunt : sicq apud se quasi ratiocinantes dicunt :
Quando expuluere homoreducitur : quando agitur utcinis
hilo creauit : mirabilius ẽ dõcaelũ ac terrã exnullis existentibus¬
rebus condidisse : quã ipsum hominẽ exterrare parasse : quid
mirum est si os saneruos: carnẽ capilosq dĩ reducat expuluere.

Expanded text:
sine ulla deformitate, sicut sine ulla corruptione, onere, difficultasine ulla deformitate, sicut sine ulla corruptione, onere, difficultate: in quibus tanta facilitas, quanta felicitas erit. Propter quod et spiritualia dicta sunt, cum procul dubio corpora sint futura, non spiritus. Sed sicut nunc corpus animale dicitur, quod tamen corpus, non anima est; ita tunc concupiscit, tunc non erit caro, sed corpus, quia et coelestia corpora perhibentur. » Gregorius in Moralibus: « Sunt nonnulli qui de resurrectione carnis incerti sunt, et dum carnem in putredinem ossaque in pulverem redigi per sepulcra conspiciunt, reparari ex pulvere carnem et ossa diffidunt; sicque apud se quasi ratiocinantes dicunt: Quando ex pulvere homo reducitur, quomodo agitur ut cinis hilo creavit? Mirabilius est Deo coelum ac terram ex nullis existentibus condidisse, quam ipsum hominem ex terra reparare. Quid mirum est si ossa, nervos, carnem capillosque Deus reducat ex pulvere,