comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Pilatet dsia feth. et habitet in tabernaculissem. quid
in hoc intellegendũ ẽ deia fetha Re. Ia fech qui in lin¬
gua nr̃ a latitudinẽ sonat gentiũ nascitur multitudoi
desem hebrei. Hoc ergo significatũ ẽ dĩ seripturarũ¬
q noticiã eiecto israhele a nr̃is uindicandã Notandũ
uero ẽ. tres noe filios. tres post diluuiũ terrae partes
occupasse. Semnãq posteritas in isaiã uel orientem
Cham in africam uel meridiem Iafeth: cũ parteasiae
in en ropam si occidentemq porredit: AX.
Quid .ẽ. quot dicitur ingenesi deterrailla eoiit
Qassur et a edificauit niniuen et roobotheiuitatẽ
RNonduassignificat ciuitates. Roobothnãq: plateas
dicit e. ergo sensus hic aedificauit nineuen et plateas
Nuomodo occurrendũ ẽ arguentibus quot abrahã
fratrissui sarram filiam. sibi inmatrimoniũ sũp
fuerant lege inter dicta ñ putabantur in licita.
uid fuit ut iudaeis quod neq: nos absq: uerecundia

Expanded text:
Dilatet deus Iaphet et habitet in tabernaculis Sem, quid Dilatet deus Iaphet et habitet in tabernaculis Sem, quid in hoc intellegendum est? .De Iapheth qui in lingua nostra latitudinem sonat gentium nascitur multitudo, de Sem Hebraei. hoc ergo significatum est dei scripturarumque notitiam eiecto Israhele a nostris uindicandam. notandum uero est tres Noe filios tres post diluuium terrae partes occupasse, Sem namque posteritas in Asiam uel Orientem, Cham in Africam uel Meridiem, Iapheth cum parte Asiae in Europam se Occidentemque porrexit. Quid est, quod dicitur in Genesi: et terra illa exiit Assur et aedificauit Nineuen et Rooboth ciuitatem. Non duas significat ciuitates, Rooboth namque plateas dicit. est ergo sensus hic: aedificauit Nineuen et plateas ciuitatis. Quo modo occurrendum est arguentibus, quod Abraham fratris sui Sarram filiam sibi in matrimonium sumpsfuerant lege interdicta non putabantur inlicita. Quid fuit, ut Iudaeis, quod neque nos absque uerecundia
Abbreviated transcription (Latin):
Sterranaid. uel sicut in hebreohabet  R Naid
in stabilis dicitur. ergo terrȩ nom̃non ẽ. sediuxta pae¬
nã sententiam quae diuinã uagum cam. fuisseꝓ fugũquȩ
Cum superius uirum et muli erem nominib: declarat.
suis utrumq: signasset quid. ẽ quot in consequentibus
adiecit. et dicit uirũ et mulierem fecit eos. et benedixit
eis et uocauit nom̃ eorũ adamR. Adam interp̃tatur
homo. Hominis uero nomine manifestũ ẽ. tam uiro
appellaripossequam feminam :¬
ũ dñsdicat. erunt dies eorum . exx. anniquo modo
Upostabrahȩ aliorũq: multorũ uitae tempora ultra
haee spaciatenduntura R. Quia ibi annorũ numerus
agendae pocius paenitentiae quã uitae fuerat ad tribu¬
tus humanae intraq ꝑscriptũ numerũ confessionĩ
uacarent ut diluuio ñ perirent : Aut sinumerũ illuad
humanã pocius re ferriuitã placet. quianeq: nunc am¬
continuo tempore sub secita sunt. sed posteros pro¬
mulgauit. quia non dixit sederunt:

Expanded text:
terra Naid. Naid uel sicut in Hebraeo habet Nod terra Naid. Naid uel sicut in Hebraeo habet Nod instabilis dicitur, ergo non terrae nomen est, sed iuxta poenam sententiamque diuinam uagum Cain fuisse profugumqCum superius uirum et mulierem nominibus suis utrumque signasset, quid est, quod in consequentibus adicit et dicit: uirum et mulierem fecit eos et benedixit eis et uocauit nomen eorum Adam. Adam interpretatur homo, hominis uero nomine manifestum est tam uirum appellari posse quam feminamdominus dicat: erunt dies eorum centum uiginti anni, quo modo postea Abrahae aliorumque multorum uitae tempora ultra haec spatia tenduntur? Quia ibi hic annorum numerus agendae potius poenitentiae quam uitae fuerat adtributus humanae, intra quem praescriptum numerum confessioni uacarent, ut diluuio non perirent. aut si numerum illum ad humanam potius referri uitam placet, quia neque nunc amcontiguo tempore subsecuti sunt, sed in posteros promulgauit, quia non dixit sint, sed
Abbreviated transcription (Latin):
processit. requiro quod detenebrissenciendũ sit
R. quidã ex hocita disputant silentiũ dicitur ubisonus
nullus . ẽ. cũ tam̃ nullã silentii no uerimus. eẽ. substan¬
ciã. sic et quia lucis p̃sentia nullae sunt tenebre meri¬
totenebrae deputantur lucisabsentia. Cui opinioni¬
apud đm possit quo modo ipse in libro geneseos exorduis
disti. Nonergo uox ista quasi ambigui sciscitationẽ quȩ¬
rentis ẽ. sedcũ increpatione interrogantis. et aliter
sermo hic non dm̃ ueri inscium ł ubi. ẽẽt adam dm̃ osten¬
dit ignarum sed illud pocius ostendit qđ om̃s illequi
peccat uelutiam errorib suis deuius et ꝑdelictũ rece¬
dens a conspectudĩ noticia eius efficitur indignus
uid ẽ quodait maledicta terra in operibustuis. R¬
hic opera non tam ex colendi atq ex ercendi agri
quam peccata intellegenda et qui da marbitrantur :
Nuomodo intellegendũ ẽ quot dicit. et habitauit in

Expanded text:
processit, requiro quid de tenebris sentiendum sit. processit, requiro quid de tenebris sentiendum sit. Resp. Quidam ex hoc ita disputant: Silentium dicitur, ubi sonus nullus est, cum tamen nullam silentii noverimus esse substantiam. Sic et quia lucis praesentia nullae sunt tenebrae, merito tenebrae deputantur lucis absentia. Cui opinionapud deum possit, quo modo ipse in libri Geneseos exordiis disti? non ergo uox ista quasi pro ambigui sciscitatione quaerentis est, sed cum increpatione interrogantis. et aliter: sermo hic non deum ueri inscium, uel ubi esset Adam, deum ostendit ignarum, sed illud potius ostendit, quod omnis ille qui peccat uelut iam erroribus suis deuius et per delictum recedens a conspectu dei notitia eius efficiatur indignus. Quid est, quod ait: maledicta terra in operibus tuis? Hic opera non tam excolendi atque exercendi agri quam peccata intellegenda esse quidam arbitrantur. Quo modo intellegendum est, quod dicit: et habitauit in
Abbreviated transcription (Latin):
sicut cũ dĩbrachiũ. dicit potentiã eius uirtutemq designat
Cũ aures eo quodcuncta in dubitanter audiat: Cũ oculos
eoquot indiscrete uniuersa prospiciat. Cũ animã eo qđ
ꝓpecuũ semꝑq: uiuat. aut qđ auctoreipso om̃auiui ficet᷑ :
ũ omniabonads̃ fecerit nihilq ñ ab illo factũ sit¬
unde malũ R. Depriuationebonidũ id quod
inbonũ auet orbonis protulit inmalũ amale utentib:
deprauatur In ipsa autẽ creaturae substantia nih ilẽ
quod recte appellari malũ possit: Porro ea quae pu¬
tantur malũ idẽ serpentũ et ceterabestiarũ animan¬
cia ꝑ conuenientem natunae modũ efficitur. ut noxia
sint. Venenũ quippe quot mortẽ infert hominiuita
serpentis ẽ : Hoc modo et alia in aquis uuunt qua ẽ ter
ra exposita moniuntur. Atq: ec ontrario uiuunt:
alia in terra quae aquis in mersa depereunt
Quiato cius substantia creaturae exdõ auctorep

Expanded text:
sicut cum dei bracchium dicit, potentiam eius uirtutemque designat, sicut cum dei bracchium dicit, potentiam eius uirtutemque designat, cum aures, eo quod cuncta indubitanter audiat, cum oculos, eo quod indiscrete uniuersa prospiciat, cum animam, eo quod perpetuum semperque uiuat aut quod auctore ipso omnia uiuificentur. Cum omnia bona fecerit deus nihilque non ab illo factum situnde malum? De priuatione boni, dum id quod in bonum auctor bonus protulit in malum a male utentibus deprauatur. in ipsa autem creaturae substantia nihil est quod recte appellari malum possit. porro ea quae putantur mala, id est, serpentum et cetera bestiarum animantia, per inconuenientem naturae modum efficitur, ut noxia sint. uenenum quippe quod mortem infert homini uita serpenti est. rae exposita moriuntur; atque e contrario, vivunt alia in terra, quae aquis immersa depereunt. Int. Quia totius substantia creaturae a Deo auctore
Abbreviated transcription (Latin):
habitare terrenus. quem tamen homini in accessibilem¬
uiIi efficidiuina uir tute confirmant: Nedem in genesi
quid accipimus R Sacratissimũ ipsi para disi locũ.¬
iiII Quid intellegendũ ẽ dearboreilla scientiae boni acmali.
In primis neut quidã heretici int̃p̃tantur malonũ ita
ut bonorũ putecur ex hoc conditor ds̃. in arborequippe
illa quae cũq: erat p̃ceptũ dĩ intellegendũ ẽ. sed in custo¬
dia p̃cepti scientia erat boni. intrans gressione p̃cepti
scientia erat mali : Ergo degustata arbore idẽ p̃cepti
lege uiolata scientia eratmali . qui p̃cepti legis quaetrans¬
gressum consequebatur poena: Quomodo accipiendũ
ẽ. illud quod nobis scripturadeambulantem in para diso
dm̃ reculit R in eodem loco p̃sentiã hanc deambu¬
landiappellatione manifestat. scripturȩ enĩ mos ẽ.
quo facilius. homines ad intellegentiam clareat ꝑ huma¬
nas significationes diuinosmotus affectusq: oftendere

Expanded text:
habitare terrenus quem tamen homini inaccessibilemhabitare terrenus quem tamen homini inaccessibilem effici diuina uirtute confirmant. Eden in Genesi quid accipiemus? Sacratissimum ipsum ad orientem paradisi locum. Quid intellegendum est de arbore illa scientiae boni ac mali? In primis ne, ut quidam heretici interpretantur, malorum, ita ut bonorum putetur ex hoc conditor deus. in arbore quippe illa quaecumque erat praeceptum dei intellegendum est, sed in custodia praecepti scientia erat boni, in transgressione praecepti scientia erat mali. ergo degustata arbore, id est, praecepti lege uiolata scientia erat mali, quia praecepti legisque transgressum consequebatur et poena. Quomodo accipiendum est illud, quod nobis scriptura deambulantem in paradiso deum rettulit. Dei in eodem loco praesentiam hac deambulandi appellatione manifestat; scripturae enim mos est, quo facilius hominibus ad intellegentiam clareat, per humanas significationes diuinos motus affectusque ostendere.
Abbreviated transcription (Latin):
rumordinẽ postea diftingui iuberet qđ ipseante a ñ
creasset. et hoc quidem obid colligimus quia creationis
eius manifeste genesi sñ intulit m̃tionẽ: Mani festius
autẽ creatur ȩ huius dm̃ designat auctorem Psalmꝰ ille
quidicit. qm̃ipsius ẽmare. et ipse fecit illud¬
Ouid ẽ quod dicit᷑ et uidit dñs quiabona s̃ ualde .R. Vidit¬
hoc ẽ adprobauit. Quae conscientia ẽ. nominis ut senibat
Haec uocabitur mulier q̃mex uiro sumptae  R. Aethimolo¬
gia quae hic inlatino ñ sonat in hebreo sermone seruatur.
Vir en ĩ uocat᷑ is et mulier issa qđ enĩ aduertitur puleher¬
rimerecens custodisse trans laciodicens. haec uocabitur
uirago quia ex uiro sũpta. ẽ : In quo dĩ similnud in ẽ reti¬
nemus i Rx. Inmente: Paradisus. ubi ẽe definitur¬
R Diuersa superior ẽ scientia plurimorũ ẽ. Aliquita m̃
hunc interra. ẽẽ definiunt. ut non potuerint nisi interra

Expanded text:
rum ordine postea distingui iuberet, quod ipse antea non rum ordine postea distingui iuberet, quod ipse antea non creasset. et hoc quidem ob id colligimus, quia creationis eius manifeste Genesis non intulit mentionem. manifestius autem creaturae huius deum designat auctorem psalmus ille qui dicit: quoniam ipsius est mare, et ipse fecit illudQuid est, quod dicitur: et uidit dominus, quia bona sunt ualde. Uidithoc est: adprobauit. Quae consequentia est hominis ut scribatur: haec uocabitur mulier, quoniam ex uiro sumpta est. Etymologia quae hic in latino non sonat, in hebraeo sermone seruatur, uir enim uocatur is et mulier issa, quod animaduertitur pulcherrime recens custodisse translatio dicens: haec uocabitur uirago, quia ex uiro sumpta est. In quo dei similitudinem retinemus? In mente. Paradisus ubi esse definitur? Diuersa super hac re sententia plurimorum est. aliqui tamen hunc in terra esse definiunt, ut non potuerit nisi in terra
Abbreviated transcription (Latin):
ciarũ : Engopater ex quo om̃a. filius ꝑquem om̃a sicut
sed potertate dũ creaturȩsuȩ suꝑ eminet regenti s imperio¬
quas ubi legimꝰ adõ factas: Re. Et si factas eas in ex ordio
ereaturarũ ñ neuidentur diuineleetionis textꝰ expressit :
Adõtam̃ factȩ sunt nã et aliquanta alia qua eñ scribuntur
quomododeceterisintellegant᷑ ostendit᷑. sicut et apłi bapti¬
Zati intellegendis. cũ baptizatos eo sñ penitꝰ manifes¬
tec aꝑta scripturarũ significantia : Lic et quidem hoc
intellegi illo ł intestimonio quo saluator dicit. Quilotus ẽ
ñ indiget ut lauet. et tam̃ deaquis adõ factis illudnos ali¬
quatenꝰ insiruere testimoniũ potest qđ dicitur: Separent᷑
aquȩ in congregationẽ unã et appareat arida Quia scili¬
cet ñ p̃ciperec ut aque a terra quã fecerat. secernerent᷑
nisi et aquas ipse fecissec: Nec enĩ consequenter creatura¬

Expanded text:
tiarum. ergo pater ex quo omnia, filius per quem omnia, spirittiarum. ergo pater ex quo omnia, filius per quem omnia, spiritsed potestate dum creaturae suae supereminet regentis imperioquas ubi legimus a deo factas? Etsi factas eas in exordio creaturarum non euidenter diuinae lectionis textus expressit, a deo tamen factae sunt. nam et aliquanta alia quae non scribuntur, quo modo de ceteris intellegantur, ostenditur. sicut et apostoli baptizati intellegendi sunt, cum baptizatos eos non penitus manifestet apertior, scriptorum significantia. licet quidam hoc intellegi illo uelint testimonio quo saluator dicit: qui lotus est non indiget ut lauet. et tamen de aquis a deo factis. illud nos aliquatenus instruere testimonium potest quo dicitur: separentur aquae in congregationem unam et appareat arida; quia scilicet non praeciperet, ut aquae a terra quam fecerat secernerentur, nisi et aquas ipse fecisset. nec enim consequenter in creatura
Abbreviated transcription (Latin):
statim diuinarũ seriptur arum demonstremꝰ ex ordio.
In principio inquit fecit ds̃ caelũ et terrã et infrasp̃sdĩ
ꝑfiliũ fecit ds̃ pater cȩlũ et terrã. cui et illud apatredicit᷑
Faciamus hominẽ adimaginẽ et similitudinẽ nr̃am:
omnia enĩ ꝑ filiũ operatus ẽ. quia om̃a ꝑ ipsum facta sunt
aliud. uerbo dñicaeli firmati sunt. et sp̃u oris eius omnis
uirtus eorũ: Eccedm̃ et uerbũ et sp̃m eius sc̃m: Itẽ in eugł
łtebaptizate om̃s gentes. in nominepatris et filii et sp̃sscĩ
led pater ingenitus. filius genitus. sp̃s sc̃s nec genitus nec
ingenitus: Nesungenitũ dixerimus : duos patres dicere
uideamur: Si genitũ duos filios: sed pocius quiȩx patre
et filio procedat. uelut quaedam patris filiiq: concordia:
Neq: uero apud nos potest sine sp̃uscõ. iusta ẽẽ concordia :
Idem sp̃s et caritas et domũ dĩdicitur . idem et diuisor ẽ gra¬

Expanded text:
statim divinarum Scripturarum demonstremus exordio. statim divinarum Scripturarum demonstremus exordio. In principer filium fecit deus pater caelum et terram, cui et illud a patre dicitur: faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram. omnia enim per filium operatus est, quia omnia per ipsum facta sunt, aliud: uerbo domini caeli firmati sunt et spiritu oris eius omnis uirtus eorum. ecce dominum et uerbum et spiritum eius sanctum. item in euangelio: ite, baptizate gentes in nomine patris et filii et spiritus sancti. sed pater ingenitus, filius genitus, spiritus sanctus nec genitus nec ingenitus; ne si ingenitum dixerimus, duos patres dicere uideamur, si genitum, duos filios, sed potius qui ex patre et filio procedat, uelut quaedam patris filiique concordia. neque uero apud nos potest sine spiritu sancto iusta esse concordia. idem spiritus et caritas dei et donum dei dicitur. idem et diuisor est gra
Abbreviated transcription (Latin):
dere. Dignũnamq: ẽ quacũq: curamea ingeniũ tuũ
remunerari. qui uix dũ decĩnatus annos heremũ in¬
gressus inter illas scõrũ manus ñ solũ inbutus. uerũ etiã
enutritussis. subhonorato patreillo in quã primo
insularũ postea etiã eccłarũ magistro cũte illic
beatis simihilar ii tuncinsulanitironis. sediã nunc
sũmipontificis do etrina formaret ꝑ omnẽ spiritaliũ re¬
rũ disciplinas. ad hoc etã tepostea consumantib: scĩ suiris.
saluiano. atq: uincentio eloquentia pariter scientia quȩ
p̃minentib: hisigitur tot ac talibus ususmagistris ex me
quoq: minimo omniũ audies quaesciscitatus es. in quib:
iamnunc etin terro gantemte. et merespondentẽ recos¬
uib: scripturarũ testimoniis trinitas adsnosce:
probatur R. Multi fariae et multis id quidem
significationib: ꝑ om̃a feresa crauolumina declaratum
manifestatũq: diffunditur. sed nos breuiter hoc in ip̃so

Expanded text:
dere. dignum namque est quacumque cura mea ingenium tuum dere. dignum namque est quacumque cura mea ingenium tuum remunerari qui uixdum decem natus annos heremum ingressus inter illas sanctorum manus non solum inbutus uerum etiam enutritus es sub Honorato patre, illo, inquam, primo insularum postea etiam ecclesiarum magistro; cum te illic beatissimi Hilarii tunc insulani tironis sed iam nunc summi pontificis doctrina formaret per omnes spiritalium rerum disciplinas, ad hoc etiam te postea consummantibus sanctis uiris Saluiano atque Uincentio eloquentia pariter scientiaque praeeminentibus. his igitur tot ac talibus usus magistris ex me quoque minimo omnium audies quae sciscitatus es. in quibus iam nunc et interrogantem te et me respondentem recouibus Scripturarum testimoniis Trinitas approbatur? Responsio. Multifariam et multis id quidem significationibus per omnia fere sacra volumina declaratum manifestatumque diffunditur; sed nos breviter hoc in ipso
Abbreviated transcription (Latin):
Iaepe amerequiris multarũ reruꝑt ab solutio¬
+nẽ qua ein diuinis uolum inib: interpeem postulant
colligã. prout redierint in memoriã quae atrimisaloni
studio cognoscendi sedulecopios eq prolata sunt : Atq me¬
is non ex meo ingenio. sed ex inlustriũ doctorũ iudicio. neq:
expropria temeritate. sedex aliorũ auetoritateres pondeã
consectans . Non tã elo quii exultantis ambitum. quã neces¬
sariae breuitatismodũ. Sic enĩ et innumeris satis fueriin¬
quisicionib: tuis poterit: et mihi insuꝑ liberũ erit. aliqua
extrinsecus qua e cognitionituȩ. utilia arbitrabor in serere
ut ẽillud quid significat alleluia diapsalma amen: quidsit
cideris ephod siclus. etcetera quȩ uel in sacris libris frȩ¬
quentata ł maxime in ecclesiae usupositaint̃p̃tationẽ
requirunt. Haec cũ selegentib: ꝑ totũ scripturarum
corpus crebro offerant. ñ abre ex estimaui eatibi cũ sig¬
nificati onibus suisin operehoc quasico aceruata osten¬

Expanded text:
Saepe a me requiris multarum rerum absolutionem quae in diuinis uoluminibus interpretem postulant; colligam, prout redierint in memoriam quae a te, mi Saloni, studio cognoscendi sedule copioseque prolata sunt, atque eis non ex meo ingenio sed ex inlustrium doctorum iudicio, neque ex propria temeritate sed ex aliorum auctoritate respondeam consectans non tam eloquii exultantis ambitum quam necessariae breuitatis modum. sic enim et innumeris satisfieri inquisitionibus tuis poterit et mihi insuper liberum erit aliqua extrinsecus quae cognitioni tuae utilia arbitrabor inserere, ut est illud, quid significet alleluia, diapsalma, amen; quid sit cidaris, ephod, siclus et cetera, quae uel in sacris libris frequentata uel maxime in ecclesiae usu posita interpretationem requirunt. haec cum se legentibus per totum scripturarum corpus crebro offerant, non ab re existimaui ea tibi cum significationibus suis in opere hoc quasi coaceruata osten
Abbreviated transcription (Latin):
Ecclesia cuiꝰ nomine illic adsaluatorẽ ista dicuntur
in sc̃is nñ iinterdũ sentire uoluerunt idcireo secundum
quandã scripturae eloquitionẽ xp̃sec clesiae fratruelis
appellatur et sponsus: DEEUGL SẼD MATHEUM¬
Quã obcausa in propheta euuan gelistae quattuor diuersa
animalia speciae designantur .R. Matbeus obtinet formã
hominis quia a natiuitate hominis orditur dicens. liber gene
rationis ihuxp̃i filii dauid filii abraham.
arcus leonis speciae p̃figuratur eo quodut leo ingenti
intũlit uoce. uox clamantis in deserto parate uiã dño .iII.
ucas adnunciatur in uitulo quoda sa crificus uel a sa cer¬
docio sumat ex or diũ scribens. Fuit in dieb: hero disregis
iudae sacerdos nomine quidam zaccharias.
Iohannisa quila p̃notatur quia sp̃ueuolans ad suꝑnatã quã

Expanded text:
Ecclesia cuius nomine illic ad saluatorem ista dicuntur Ecclesia cuius nomine illic ad saluatorem ista dicuntur in sanctis nostri interdum sentire uoluerunt, idcirco secundum quandam scripturae elocutionem Christus ecclesiae fratruelis appellatur et sponsus., DE QVAEQuam ob causam in propheta evangelistae quatuor diversa animalium specie designantur? Resp. Matthaeus hominis retinet formam, quia a nativitate hominis orditur dirationis Jesu Christi, filii David filii Abraham . arcus leonis specie praefiguratur. eo quod ut leo ingenti intulit uoce: uox clamantis in deserto: parate uiam domino. Lucas adnuntiatur in uitulo, quod a sacrificiis uel a sacerdotio sumat exordium scribens: fuit in diebus Herodis regis Iudaeae sacerdos quidam nomine Zaccharias. lohannes aquila praenotatur, quia
Abbreviated transcription (Latin):
uid ẽ quodin ecclesiastenlegimus et flonebit amigdalum
et inpinguabitur lucusta et dissi pabitur capparis qm̃ibit¬
membrorũ fieri significantiã : nã in flore amigdali canos ca¬
pillo sininpinguatione locustȩ tumorem pedũ in dissipacione
cappanis concupiscentiae frigus ostendit quae cũ sem in poftre¬
maaetate tempus acderit tunc neces se ẽ interrã id ẽ quasi
in aeternitatis suae domũ redeat. Benetam̃ haec aeternitatis
domꝰ etiam illa in futurã terra accipitur. Dequa scribitur
Placebo dño in regione uiuorum
uidẽ quod deecclesia scribitur fuscasum et speciosa filia
hierusalẽ si fusca quomodo speciosa .R. Quia ante exa¬
minationẽ sui ecclesia prodiuersitate in sec onsistentiũ bi ꝑ¬
tita ẽ. in scĩs speciosa ẽ in peccatoribus fusea sic et hierusalẽ
modo scã mciuitatẽ scriptura cõpellat modo peccatricem:
omen fratruhelis quid sibi uult incantico canticorũ. R¬

Expanded text:
Quid est, quod in Ecclesiaste legimus: et florebit amygdalum Quid est, quod in Ecclesiaste legimus: et florebit amygdalum et dissipabitur cmembrorum fieri significantiam, nam in flore amygdali canos capillos, in inpinguatione locustae tumorem pedum, in dessipatione capparis concupiscentiae frigus ostendit. quae cum seni in postremae aetatis tempus acciderint, tunc necesse est in terram, id est, quasi in aeternitatis suae domum redeat. bene tamen haec aeternitatis domus etiam illa in futurum terra accipitur de qua scriptum est: placebo domino in regione uiuorum.. Quid est illud, quod de ecclesia scribitur: fusca sum et speciosa filia Hierusalem? si fusca, quo modo speciosa? Quia ante examinationem sui ecclesia pro diuersitate in se consistentium bipertita est, in sanctis speciosa est, in peccatoribus fusca. sicut et Hierusalem modo sanctam ciuitatem scriptura conpellat modo peccatricem. Nomen fratruelis quid sibi uult in canticis canticorum?
Abbreviated transcription (Latin):
scribitur et gladiiancipites inmanib: eoꝵ . R. Gladiu
ancipites dicunt᷑ quod iniudicio corpꝰatq animã punire simul
possint et alit̃ quotpuniant et supplicio p̃sentis poene et metu
futuras et hincẽ illud quod in eo dẽpsalmo procanitur dño
canucũ nouũ quod quim undi purgam̃ta creduntur denationi¬
Ceruus amicitiae et pullus graciarũ fabulentur tecũ quid
hic sequimur .Rx. Ceruus amicitiae accipiendũ hicquidã pu¬
tanta p̃mtocius dilectionis et caritatismagistrũ. pullũ gratia¬
rũ sp̃m sc̃m qui sitomniũ gratiarũ id.ẽ. charismatũ distributor
insermone utiq: aut cogitatione cũ labitut aut certe in¬
tra septi formisp̃s gratiã cũ relinquit. quidã propt̃ septem
dies ꝑ quos uitae humanȩ cursus reuoluitur septies. hic dictũ
ẽe confirmant eo quod absq peccato uitae ipsius cursus. ẽẽ¬
non pessit:
DEECCLESIAS. CEN

Expanded text:
scribitur: Et gladii ancipites in manibus eorum ? Resp. Gladii scribitur: Et gladii ancipites in manibus eorum ? Resp. Gladii ancipites dicuntur, quod in judicio corpus atque animam punire simul possunt. Et aliter: quod puniant et supplicio praesentis poenae, et metu futurae. Et hinc est illud quod in eodem psalmo canitur: Cantate Domino canticum novum, quod qui mundi purgamenta creduntur, de nationiSALOMONIS. Int. Cervus amicitiae et pullus gratiarum fabulentur tecum : quid hic sequimur? Resp. Cervum amicitiae accipiendum hic quidam putant Christum totius dilectionis et caritatis magistrum, pullum gratiarum spiritum sanctum, qui sit omnium gratiarum, id est charismatum, distributor. In sermone utique aut in cogitatione cum labitur aut certe intra septiformis spiritus gratiam, cum delinquit. quidam propter septem dies per quos uitae humanae cursus reuoluitur septies hic dictum esse confirmant, eo quod absque peccato uitae ipsius cursus esnon possit. DE ECCLESIASTE.
Abbreviated transcription (Latin):
dũ ponitur pro laudabo uel progratias agãuel proglori¬
ficabo dñm. In ꝑfectũm eũ inquit uider̃ oculitui et in libno
tuo omnes seribentur quae hic significantia ẽ. R. Oculidĩ
in ꝑfectũ nr̃ muident quia ds̃ hominẽ etiam priusquã formet᷑
agnoscit. et alit̃ in ꝑfectũ nr̃ muider̃ oculidĩ qui corgitationes
ñ as etiam antequã ꝑficiantur inrospicit in libroautẽ eius
scribentu romnia quia om̃s homines ñabsq: eius uo luntate
nascuntur uel quia om̃suolunta tesn r̃ae apud eũ plenissime
nemo in eis erit quia dõ pleni ea quȩ dĩ ñsrecipere ñ possunt.
ui sunt pulli coruorũ dequib: scribitur et pulliscoruo¬
rũ inuocantib eũ . R. Fideles filiossignificat
de in fidelibus procreatos.
uid indicatur in hoc quod legimus antefaciem frigoris
eiusquis sub sistit. R. Temptationũ ꝑhaec frigus ostendit᷑
uaratione appellantur ancipites illis c̃orũ gladii aquib

Expanded text:
dum ponitur pro laudabo uel pro gratias agam uel pro gloridum ponitur pro laudabo uel pro gratias agam uel pro glorificabo dominum. Inperfectum meum, inquit, uiderunt oculi tui, et in libro tuo omnes scribentur; quae hic significantia est? Oculi dei inperfectum nostrum uident, quia deus hominem etiam priusquam formetur agnoscit; et aliter: inperfectum nostrum uident oculi dei, quia cogitationes nostras etiam antequam perficiantur, introspicit. in libro autem eius scribuntur omnes, quia omnes homines non absque eius uoluntate nascuntur, uel quia omnes uoluntates nostrae apud eum plenissime nemo in eis erit, quia deo pleni ea quae dei non sunt recipere non possunt. Qui sunt pulli coruorum de quibus scribitur: et pullis coruorum inuocantibus eum? Fideles filios significat de infidQuid indicatur in hoc quod legimus: Ante faciem frigoris ejus quis subsistet ? Resp. Tentationem per hoc frigus ostendit. Int. Qua ratione appellantur ancipites illi sanctorum gladii de quibus
Abbreviated transcription (Latin):
animam eã hoc ẽ ad eaelestiam̃te contendi. haeomi fiat
retributio ut animã meã intellectus consumatio consequat᷑:
Peatus inquit qui restituit tibi quod refaitustinobisquis
hic intellegendus ẽ RX. Psalmus hic et decaptiuitate
iudaeorũ cũinbabylonẽ ducti sunt et depeccatorib: qui ex¬
pulsi eccłam confusi onitraduntur intellegi petest : Hic er¬
goscđm historiã ut quidã opinantur significatur cirus rex
qui han crestitutionẽ sub uersa babilone restituit etusq
ad paruulos eius illi omniin ternicioni deseunt: Interiori
uero sensu babilomuicem illeresatuit et usq: ad paruulosei
illic omni interniioni deseuiit: Interiore uero sensu babi¬
loniuicem ille restituit qui eã oaptiuã ducit quae superius
tibi dñe qualiter hoc intellegendũ ẽ .R. Non femꝑ paeni¬
tentia uidetur significar e confessio. nã confitebor inter¬

Expanded text:
animam meam. hoc est: sed ad caelestia mente contendi, haec mihi fiat animam meam. hoc est: sed ad caelestia mente contendi, haec mihi fiat retributio, ut animam meam intellectus consummatio consequatur. Beatus, inquit, qui retribuet tibi, quod tu restituisti nobis; quis hic intellegendus est? Psalmus hic et de captiuitate Iudaeorum, cum in Babyllonem ducti sunt, et de peccatoribus qui expulsi ab ecclesia confusioni traduntur intellegi potest. hic ergo secundum historiam, ut quidam opinantur, significatur Cyrus rex qui hanc restitutionem subuersa Babyllone restituit et usque ad paruulos eius illic omni internecione desaeuiit. interiore uero sensu Babylloni uicem ille restituit qui eam captiillic omni internecione desaeviit. Interiore vero sensu, Babyloni vicem ille restituit qui eam captivam ducit, quae se prius tibi domine; qualiter hoc intellegendum est? Non semper paenitentiam uidetur significare confessio, nam confitebor inter
Abbreviated transcription (Latin):
Ipsaitaq: dñiẽ hereditas infiliis quã promercede fructus uen¬
tris indeptus ẽ quia saluator fructus ẽ uentris. cuius utiq mercis
ẽ ut eigentes hereditas sint quas ꝑfidem generat infilio s: Sagittae
autẽ apłirecte appellantur qui orbemterraequasi uolatuꝑa grantes
do ctrina sua infideliũ cordapenetrarunt quos filios excusorũ idẽ
prophetarũ optim epropheta designat : Nã utiq: cũ in prophecia
sua excutiuntur prophetae quid aliudinillis nisi inuentia płimani¬
fesiaontur excussisitaq: prophetis quia apłi regenerati sunt recte
appellantur filii excusorum: Quidem quodlegimus sicut ablacta¬
tũ esupinatresua ita recributio in animam ea Rx. Animaenrae
actatio ẽ eñ abignorantiae infantia ad ꝑfectũ cibũ uita e consum¬
matio eter sus erigitur Igitur supra dixerat si non humiliter
sen uiebam id ẽ si nonhu milia et terrena cogitabum sedex altiui

Expanded text:
ipsa itaque domini est hereditas in filiis quam pro mercede fructus uenipsa itaque domini est hereditas in filiis quam pro mercede fructus uentris indeptus est, quia saluator fructus est uentris cuius utique merces est, ut ei gentes hereditas sint quas per fidem generat in filios. sagittae autem apostoli recte appellantur qui orbem terrae quasi uolatu peragrantes doctrina sua infidelium corda penetrarunt; quos filios excussorum, id est prophetarum, optime propheta designat. nam utique cum in prophetia sua excutiuntur prophetae, quid aliud in illis nisi inuenti apostoli manifestantur? excussis itaque prophetis, quia apostoli generati sunt, recte appellantur filii excussorum. Quid est, quod legimus: sicut ablactatum super matre sua, ita retribues in anima mea? Animae nostrae ablactatio est, cum ab ignorantiae infantia ad perfectum cibum uitae consummatione sensus erigitur, igitur supra dixerat: si non humiliter sentiebam, id est, si non humilia et terrena cogitabam; sed exaltaui
Abbreviated transcription (Latin):
ara quodlatine man ifestius interp̃tam᷑ puta s ut sit ser sus is
anima nr̃a aquã in mensã nisi dñs fuis se in nobis: al¬
Quid significat quod seribitur conuertedñecaptiuitaẽ
Qnr̃ amsicut torrensin austro:R. Exultantis animȩ uoaẽ.
exuiciorũ uincilis in libtatẽ conuersationẽq: redeuntis quapos¬
tulat utita diuinȩ miserationis aspiratione eopeccatorũ cap¬
tiuitate soluatur sicut constrietȩ glacies torrentis austritem¬
pore soluuntur: Qualiter intellegendũ ẽ illud. eccehere¬
ditas dñi filui mercis Xfructus uentris sicut sagitae in manu
potentis ita filii encusorũ .R. Defuturis seibi loqui propheta
significat qui pꝰ illã sessionẽ surgenditẽpus declarat idẽ postea qua
dederit dilectissuis somnũ ostenditq futura sit resurrectio illa
scõrum dũ dic̃. Eccehereditas dñi filii mercis fructus uentris.

Expanded text:
cipIX, quod latine manifestius interpretamur: putas, ut sit sensus iscipIX, quod latine manifestius interpretamur: putas, ut sit sensus isanima nostra aquam inmensam, nisi dominus fuisset in nobis? Quid significat, quod scribitur: conuerte, domine, captiuitatem nostram sicut torrens in austro? Exultantis animae uox est ex uitiorum uinculis in libertatem conuersionemque redeuntis, qua postulat, ut ita diuinae miserationis aspiratione ex peccatorum captiuitate soluatur, sicut constricti glacie torrentes austri tepore soluuntur. Qualiter intellegendum est illud: ecce hereditas domini filii, merces fructus uentris; sicut sagittae in manu potentis, ita filii excussorum? De futuris se ibi loqui propheta significat qui post illam sessionem surgendi tempus declarat; id est, posteaquam dederit dilectis suis somnum, ostendit quae futura sit resurrectio illa sanctorum, dum dicit: ecce hereditas domini filii, merces fructus uentris.
Abbreviated transcription (Latin):
ad sublimia sp̃italiũ rerũ proueetione ꝑducant: Sagittae inquit
potentes acutȩ cũ carbonib: desolatorns quaehuius uersus intel¬
ta desolent secundũ illũ carbonẽ isaiae pnophetae quiadlabia
eiusdem defertur ut purget uicia quae contraxerat uello que¬
do uel obtimore tacendo : Quid sibi uult quod scribitur ecce
ñ dormitabit neq: obdormiea quicustodit isrł . R. Dormire
interdũ in scripturis : dñs dicitur cũinno pocius fidesdormit
etdormitantẽ in fidelem relinquit Neseit ueroille qua erentib
señ nouit dormire uigilantibus: Iegimu sinpsal modeherusalẽ
cuius participatio eius in idipsũ quid ic sequim᷑ .R. Quod diuerse
partes unã comseruant ciuitatẽ ueldiuersa membra unũ duiegep
efficiunt: Quid senciendũ ẽ deeo ubidicitur forsitan ptraen¬
sissecanimanra a quã nm̃ sã RPro forsitan ingreco serlpiũ ẽ

Expanded text:
ad sublimia spiritalium rerum provectione perducant. Int. Sagittae, inquit, ad sublimia spiritalium rerum provectione perducant. Int. Sagittae, inquit, potentis acutae cum carbonibus desolatoriis : quae hujus versus intelta desolent secundum illum carbonem Esaiae prophetae. qui ad labia eiusdem defertur, ut purget uitia quae contraxerat uel loquendo uel ob timorem tacendo. Quid sibi uult, quod scribitur: ecce non dormitabit neque dormiet qui custodit Israhel? Dormire interdum in scripturis dominus dicitur, cum in nobis potius fides dormit et dormitantem infidelem relinquit nescit uero ille deesse quaerentibus se, non nouit dormire uigilantibus. Legimus in psalmo de Hierusale: Cuius participatio eius in id ipsum; quid hic sequemur? Quod diuersae partes unam construant ciuitatem, uel diuersa membra unum domini corpus efficiant. Quid sentiendum est de eo, ubi scribitur: Forsitam pertransisset anima nostra aquam inmensam? Pro forsitam in Graeco scriptum est
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ anima inscripturis etiam pro p̃senti uita appellatur ut in
inter ẽ. R. Quod psalmꝰ expsalterio appellatur at uero can¬
ticũ exuoce profert᷑. et quod canticũ proscientia proopere
uero psalmus accipitur psalmꝰ uero ad actualem idẽ ad practicen
canticũ ueno ad contem platiuã id .ẽ. addreoriã refertur:
Iurauit dñs nec penitebit eũ quomodo iurat dñs. R. Iurare
dñi ẽ inmutabiliter promittere recte igitur istud comutatio
sermonis usurpat eo quod promissio eius sacramenti obtineat
firmitatem: Item . quid indicat illud quod seribitur decorrente
inuiabibit propterea ex altabit caput : Re. Ad ꝑsonã xp̃iasta refe¬
renda sunt. quia de corrente id ẽ depassione inuia idẽ in saecilo
duũ p̃sonantur.UR. Quindecim quondã gradib sicut ostendit
historiaa scendebatur intemplũ atq hupsalmi quindecĩ canti¬
cũ graduũ in seriptione signantur: Quos nos ꝑ quosdã profectus

Expanded text:
men anima in scripturis etiam pro praesenti uita appelmen anima in scripturis etiam pro praesenti uita appelinterest? Resp. Quod psalmi ex psalterio appellantur, at vero canticum uero psalmus accipitur; psalmus ergo ad actualem, id est, ad practicen, canticum uero ad contemplatiuam, id est, ad theoriam refertur. Iurauit dominus nec paenitebit eum; quo modo iurat dominus?. Iurare domini est inmutabiliter psermonis usurpat, eo quod promissio ejus sacramenti obtineat firmitatem. Int. Quid indicat illud quod scribitur: De torrente in via bibit, propterea exaltabit caput ? Resp. Ad personam Christi ista referenda sunt, quia de torrente, id est, passione: in via, id est, in saeculo duum praenotantur? Resp. Quindecim quondam gradibus, sicut ostendit historia, ascendebatur in templum: atque ideo hi psalmi quindecim cantici graduum inscriptione signantur, quod nos per quosdam profectus
Abbreviated transcription (Latin):
di appellari cũ pocius amictũ terrae diciipse superiorũ uersuũ
ordo declaret eo qđ terra ipsa abusso quasi quodã pallio circũdata
uel circũfusa uel etur: Item. quomodo stant suꝑ montes aquae
quia scriptũ ẽ suꝑ montes stabunt a quae . .R. utiq cũ aut plene
ois nubes suꝑ montes dependent autcũ in mari unde ad monciũ
in star excitantur . Item quid senciendũ ẽ in hoc quod legim
draco istequem formastiadinludendũ ei .R. Draco istedia¬
bolus ẽ. sed ante formatus a dño quã in nomine diaboliuolun¬
tariae nequiciae transiret in stinctu hunc propheta esaias
apar uulis diseribit in buadi Quara eione intelle gendũe
iod scribitur ferrũ ꝑtransiit Tanima eius . R Xp̃s hic mani¬
festissime designatur eo quot resurgendo ad figentiũ clauoꝵ
dolorem cruciatũ quae superauerit. potest hic ferrũ et tribu¬
latio durae necessitatis intellegi quia animã dixit aliquando ta¬

Expanded text:
dei appellari, cum potius amictum terrae dici ipse superiorum uersuum dei appellari, cum potius amictum terrae dici ipse superiorum uersuum ordo declaret, eo quod terra ipsa abysso quasi quodam pallio circumdata uel circumfusa ueletur. Quo modo stant super montes aquae, quia scriptum est: super montes stabunt aquae? Utique cum aut plenae aquis nubes super montes dependent, aut cum in mari undae ad montium instar excitantur. Quid sentiendum est in hoc, quod legimus: draco iste quem formasti ad inludendum eis? Draco iste diabolus est sed ante formatus a domino; quam in nomen diaboli uoluntariae nequitiae transiret instinctu. hunc propheta Esaias a paruulis describit inludi. Qua ratione intellegendum est, quod scribitur: ferrum pertransiuit anima eius? Christus hic mantissime designatur, eo quod resurgendo adfigentium clauorum dolorem cruciatumque superauerit. potest hic ferrum et tribulatio durae necessitatis intellegi, quia animam dixit; aliquando ta
Abbreviated transcription (Latin):
ubi scribitur. factussũ sicut h &mo sine adiutorio inter
peccato interpeccator es apparuit . Item quid ẽ. terra illa
obliuionis dequadicitur: nũ quid cognoscentur intenebris
mirabiliatua et iusticiatua interra obliuionis. R. Rectissi
appellatur obliuionisterra impiorũ caro a dñoderlicto. et alũ
terra obliuionis etiam in illo accipipot est quo ddicitur qminonẽ
in morte qui memor sit tui in infernoautẽ quis. onfitebit᷑ tibi:
uomodo iuuentus aquilae renouatur scm illud quod
gimꝰ Reno uabitur sicut aquilae iuuentustua. R. A qui¬
la& dieuntur ui nimiae senectae in plumes fieri et nido ro¬
late uiussim pullissuis ministrantib: pascidonec detersa seni
ueterno recipiant cupinnis usum uolandi. secundũ anaga¬
gen autẽ iuuentus nr̃a uel baptismo uel resurrectone reo
byssus inquit sicut palliũ amictus eius quid hic siquam¬
AR Nonbene pleriq arbitrantur abissi ui amatũ

Expanded text:
ubi scribitur: Factus sum sicut homo sine adjutorio inter ubi scribitur: Factus sum sicut homo sine adjutorio inter r: quia absque peccato inter peccatores apparuit. Int. Quae est obliuionis de qua dicitur: numquid cognoscentur in tenebris mirabilia tua et iustitia tua in terra obliuionis? Rectissime apellatur obliuionis terra impiorum caro a domino derelicta. et aliter: terra obliuionis etiam in illo accipi potest quo dicitur: quoniam non est in morte qui memor sit tui; in inferno autem quis confitebitur tibi? Quo modo iuuentus aquilae renouatur secundum illud, quod legimus: renouabitur sicut aquilae iuuentus tua? Aquilae dicuntur ui nimiae senectae inplumes fieri et nido relatae uicissim pullis suis ministrantibus pasci, donec deterso senii ueterno recipiant cum pennis usum uolandi. secundum anagogen autem iuuentus nostra uel baptismo uel resurrectione renouatur. Abyssus, inquit, sicut pallium amictus eius; quid hic sequimur? Non bene plerique arbitrantur abyssum hic amictum
Abbreviated transcription (Latin):
nominissui perticipacione donauit. unde ec admoy sen
dic̃ dedite psharaoni indm̃ conpellantur ergoñ nomine
dĩ quiappellantur ec filii dĩ: Nec mirũ proilla in esfabilȩ¬
r diuinaeben ignitatis indulgenia siuoluerit ut homo
appellaretur ds̃ cum ds̃ appellatus sit homo:
uidhic senciendũ ẽ. iusticia et pax osculataesunt. R
Quod selex et gracia coniuncxerint ꝑmediatorẽ dñm
nr̃ niħm xp̃m qui fecit utraq: unum:
ualit̃ accipiendũ ẽ quoc legimus. diligit dñ sportas
R. mat̃ sion ut quidã uolunt maria significatur inquana¬
tus ẽ in ea et ipse fundauit eã altissimus et ẽ sensusi hic:
Quis hoc hominũ nuntiare possit sicut illud aut brachi¬
ũ dñi cui reuelatũ ẽ. Ergo dicit quod nullus hominũ enun¬
ciar epossit quia saluetur sion in homine quinatus sit. ipse
autẽ ẽ homo altissimus qui fundabit eã et notandũ qđ etia
filius altissimus appelletur: Quid hic intellegendũ ẽ.

Expanded text:
nominis sui participatione donavit. Unde et ad Moysen dicit: Dedi te Pharaonem in Deum . Compellantur ergo nomine Dei, quia appellantur et Filii Dei. Nec mirum pro illa ineffabili divinae benignitatis indulgentia, si voluerit ut homo appellaretur Deus, cum Deus appellatus sit homo. Quid hic sentiendum est: Justitia et pax osculatae sunt se . Resp. Quod se lex et gratia conjunxerint per mediatorem Domristum, qui fecit utraque unum Qualiter accipiendum est quod legimus: Diligit Dominus portResp. Mater Sion, ut quidam volunt, Maria significatur, in quatus est in ea, et ipse fundavit eam Altissimus? Et est sensus hic: quis hoc hominum nuntiare possit? Sicut et illud: Aut brachium Domini cui revelatum est ? Ergo hoc dicit: quod nullus hominum ei nuntiare possit, quia salvetur Sion in homine qui natus sit in ea. Ipse autem est homo Altissimus qui fundavit eam. Et notandum quod etiam filius Altissimus appellatur. Int. Quid hic intelligendum est,
Abbreviated transcription (Latin):
Duudẽ quodrur sũ in ep̃istola sua pnofert ẽẽ praqua ñ dd¬
ebeat orari peccatũ usq: ad mortẽ : utiq: usq ad mort̃
pecuatillepeccator qui in huiustemporari e uitȩcursupr¬
nitentiã ñ agit . haaration eillud quoq: oportet intelleas
qui aũtblas puema uerit in sp̃m scm̃ ñ remut tetur ei neq hia

Expanded text:
d est, quod rursum in epistula sua profert esse pro quo non debeat orari peccatum usque ad mortem? Utique usque ad mortem peccat ille peccator qui in huius temporariae uitae cursu paenitentiam non agit. hac ratione illud quoque oportet intellegi: qui autem blasphemauer
Abbreviated transcription (Latin):
fontis breuis unda latens demersa tenetur
Ignotae & uiles esse putantur aquȩ
Quas cum docta manus produxerit arte magis tra
Pura fit exiliens nymfauocata manu
func pregnantis humi laxantur uiscera pastu
Et subito sterilis flumina terra creat
Von aliter ualidum genuino robore lignum
Inbutis digitis dextra domare solet
Arboris &speciem humanis non usibus aptam
Cogit in externum crescere fator opis
Sed cumte potior seneca meliore magistro
Quem ut moneas lucem cordis habere facis
Non dubitare queam lucillo clarius illo
Aeternas xp̃i sumere dantis opes
Cedat opus priscum uera nec luce corus cans
Nec decatholici dogmatis ore fluens
Ille mihi monumenta dedit teuera docente
Nec dedit infida quae sibi mente tulit
Nam cum de pretio mortis regnante per enni
Lucillum hbueret hacsine morte perit
At tu cum doceas homines super essebeato
Ex obito xp̃m mortesequendo pia
Erigis & senecam dominus uerusq magis ter
Ingenus fidei mes uperare facis

Expanded text:
fontis breuis unda latens demersa tenetur, Ignotae et uiles esse putantur aquae. Quas cum docta manus produxerit arte magistra, Pura fit exiliens lympha uocata manu: Tunc praegnantis humi laxantur uiscera partu Et subito sterilis flumina terra creat. Non aliter ualidum genuino robore lignum Imbutis digitis dextra domare solet, Arboris et speciem humanis non usibus aptam Cogit in externum crescere factor opus. Sed cum te potior, Seneca meliore magistro Quique monens lucem cordis habere facis, Non dubitare queam, Lucillo clarius illo Aeternas Christi sumere dantis opes. Cedat opus priscum uera nec luce coruscans Nec de catholici dogmatis ore fluens. Ille mihi commenta dedit te uera docente; Nec dedit infida quae sibi mente tulit. Nam cum depretio mortis regnante perenni Lucillum imbueret, hac sine morte perit. At tu cum doceas homines superesse beatos Ex obitu Christum morte sequendo pia, Erigis et Senecam dominus uerusque magister Ingeniis fidei me superare facis.
Abbreviated transcription (Latin):
ialicun aꝑsatis factionisopera qetrecta. IV
Quid signiflan quodincodẽ legimꝰ irindĩ inmaligio eẽ
positũ ñ quoc adõ mundus inmaligno sit positus sed quacitia
hominũen mundouiuentiũ sint maliena hoc mado etia
illad patebit quot seriptũ ẽ
quia diesmali sunt
quet propheaisaias enumerat: sp̃s sapientiae et ntellec¬
inquib: tamip̃italia opera significant᷑ Oma autilla operatu
t iucartit ame prolata sunt: Si quis tamen in p̃dietarũ que sti¬
onucas puta uorib: adualerit quȩ magis probentrephendens pri¬

Expanded text:
ctionis opera detrectat. Quid significat, quod in eodem legimus mundum in maligno esse positum? Non quod a deo mundus in maligno sit positus, sed quod uitia hominum in mundo uiuentium sint maligna; hoc modo etiam illud patebit, quod scriptum est: quia dies mali sunt.quos et propheta Esaias enumerat: spiritus sapientiae et intellecspiritualia opera significantur. Omnia autem illa operaturexigenti tibi a me prolata sunt. Si quis tamen in praedictarum quaestionum disputationibus attulerit quae magis probentur, reprehendens p
Abbreviated transcription (Latin):
regula : Theucos: uolumen : Apofrica : recondita uel oe¬
culta : Exapla: sex simplica: Apologia : excusatio unde
apologiacus appellatur. uel sicut quibusdã uidetur purga¬
tio seudefensio: Anagoge: superior sensus : Tropologia :
moralis intellegentia : Parabula : similitudo : Anacefaleosis:
recapitulatio: Habes opusculum: mifili km̃e i n omni fere
scripturarum corpus quasi quod dam intellegentiae seminariũ¬
quod induob: uoluminib: Non parum ut arbitrox instructi¬
onis ad eodocendũ te ex rebus uariisnecessarusq: congessi:¬

Expanded text:
regula. Theuchos, volumen. Apocrypha, recondita, vel occulta. Hexapla, sex simplicia. Apologia, excusatio: unde Apologeticos appellatur, vel, sicut quibusdam videtur, purgatio, seu defensio. Anagoge, superior sensus. Tropologia, moralis intelligentia. Parabola, similitudo. Anacephalaeosis, recapitulatio. ¶ Habes opusculum, mi fili charissime, in omne fere Scripturarum corpus, quasi quoddam intellquod in duobus uoluminibus non parum, ut arbitror, instructionis ad edocendum te ex rebus uariis necessariisque congessi
Abbreviated transcription (Latin):
bethlem regio ẽ eu frata uero fluuius depara dyso.
MESOΡOTAMIA, idcirco dicit᷑ quodtigride et
eufrate fluminibu sambietur : EMMAUS: in eugł
nom̃ qđdã caftello. nunc ciuitas queni copolis dicitur.
CAUARIELOCuS: obhanc causam dictus quot decon su¬
etudine in eodem loco dãnaticapita truncabantur:
xxiopagus : curiȩapud athenienses. nom̃ ẽ quȩ a martȩ
CCOΝ fluuius a ethio piȩ depara diso emergens
quẽ nilũ usitato nomine appellant :¬
FISOX. fluuius indie idẽ quoq: a para diso fluens hunc
alii gangenuocant: IΟRΟΛES: ideo dictus qđ duo
fones inunũ confluant quoꝵ alter ior. alter danapellat᷑
MaΛΕCΛLAl ES: idem ẽ et mare beriadis idem
et stagnũ genesar. idem et lacus cenereth.
mare salaxarũ : hoc uocatur et maremortuũ:
uel aspalti. iđ bituminis abbitrico. haut longeab est:
ΒEΙHSΛΙDΑ piscina in hierusalem inqua et egri

Expanded text:
Bethleem regio est, Eufrates uero fluuius de paradiso. Bethleem regio est, Eufrates uero fluuius de paradiso. Mesopotamia idcirco dicitur, quod Tigride et Eufrate fluminibus ambiatur. Emmaus in euangelio nomen quondam castelli, nunc ciuitas quae Nicopolis dicitur. Caluariae locus ob hanc causam dictus, quod de consuetudine in eodem loco damnati capite truncabantur. Ariopagus curiae apud Athenienses nomen est quae a Marte noIS. Geon fluuius Aethiopiae de paradiso emergens quem Nilum usitato nomine appellant. Phison fluuius Indiae idem quoque a paradiso fluens, hunc alii Gangen uocant. Iordanes ideo dictus, quod duo fontes in unum confluant quorum alter dicitur Ior, alter Dan appellatur. Mare Galileae idem est et mare Tiberiadis. idem et stagnum Gennesar, idem et lacus Cineret. Mare Salinarum, hoc uocatur et mare mortuum uel Asphalti, id est bituminis, ab Hiericho haut longe abest. Bethsaida piscina in Hierusalem in quam aegri