comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dus ẽ qnm̃ in de illiuita. in corpore ꝑp&ua suppetebat neuetustate
consũ meret᷑ adatis ad hoc in deꝓbibitus. ut ex peccatipone iã illis
essa necessitas mortis : Quomodo inquit ex dĩ maledic tomori quoepe¬
rit cũ uita ipsa nũquã ex ipso inciũ sũ serit : Quasiob tauerit ei ds̃
mortẽ sicut bomo homini ac non dĩ uerba ad sententiã ꝑtinent.
punientis non adirã maledicentis : Punire aut̃ẽ morte corporuli
fuit. auite arbore separare : Cũ iã fuis s& sp̃ĩtali t̃ mortuus animo
utiq: separatus ab alim̃to sapientiȩ : Ds̃ itaq: quidei contigis s& in
animo significare uoluit. separando eũ aligno uite quo significabat᷑.
sapientia. soedista in quit arbor quein paradiso uite fructus ferebat cui
mases marisse adiemoria significande sp̃italis arbaris uo fue ing uutdis
musipsã saprentia bcrtiru cib in mutabilis a nraris iatari dute illodibo

Expanded text:
dus est, quoniam inde illi vita in corpore perpetua suppetebat, ne vetustate dus est, quoniam inde illi vita in corpore perpetua suppetebat, ne vetustate consumeretur aetatis. Ad hoc inde prohibitus, ut ex peccati poena jam illi esset necessitas mortis: quomodo, inquit, ex Dei maledicto mori coeperit, cum vita ipsa nunquam ex ipso initium sumpserit, quasi optaverit ei Deus mortem, sicut homo homini, ac non Dei verba ad sententiam pertineant punientis, non ad iram maledicentis. Punire autem morte corporali, fuit a vitae arbore separare, cum jam fuisset spiritaliter mortuus, animo utique separatus ab alimento sapientiae: Deus itaque quid ei contigisset in animo significare voluit, separando eum a ligno vitae, quo significabatur sapientia. Sed ista, inquit, arbor, quae in paradiso vitae fructus ferebat, cui ejectis mansit ad memoriam significandae spiritalis arboris vitae, quodmus, ipsa sapientia, beatarum cibus immutabilis animarum. Utrum autem illo cibo
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ cui displic& peccator ꝓhibitus alignouitae. quidnisi impune uult
male uiueri : Nec magnũ erat dõ & aliquo lib& modo uitã subtraere
homini quẽ uiuere noluis s& : sed qnm rationales animȩ desa pien¬
tia uiuunt quarũ mors ẽ insipientia huius regi signi ficandegratia
lignũ uite in paradiso fructusuo moriomi nẽ nec corpore si ner& : Qđ
ergo inde separatus traditus ẽ morti consũm̃dus a&ate qđ nequaquã
illi accidis s& si sẽꝑ eodẽ cibo frucretur significatũ ẽ qđ prius abspiri¬
tali uite ligno ꝓpt̃ peccatũ anima eius exclusa ẽ & istã quadã sua intri¬
ore morte iã mortua: Nã desapientia scriptũ ẽ Lignũ uite estũ
ledictũ immortalis homo ꝑpetuo uiuere poterat: qui ñ dũ ex istat arbo¬
recibũ sũ serat: Quasi aliquis eidixerit aut in illo libro alicubi legerit
quod nundũ adã sũ serat excibo arboris uidȩ : Quinpotius intellegen¬

Expanded text:
autem, cui displicet peccator prohibitus a ligno vitae, quid nisi impune vult autem, cui displicet peccator prohibitus a ligno vitae, quid nisi impune vult male vivere? Nec magnum erat Deo, et alio quolibet modo vitam subtrahere homini quem vivere noluisset: sed quoniam rationales animae de sapientia vivunt, quarum mors est insipientia, hujus rei significandae gratia lignum vitae in paradiso fructu suo mori hominem nec corpore sineret. Quod ergo inde separatus traditus est morti, consumendus aetate, quod nequaquam illi accidisset, si semper eodem cibo frueretur, significatum est quod prius ab spirituali vitae ligno propter peccatum anima ejus exclusa est, et ita quadam sua interiore morte jam mortua. Nam de sapientia scriptum est: Lignum vitae est ledictum immortalis homo perpetuo vivere poterat, qui nondum ex ista arbore cibum sumpserat, quasi aliquis ei dixerit, aut in illo libro alicubi legerit, quod nondum Adam sumpserat ex cibo arboris vitae; quin potius intelligen
Abbreviated transcription (Latin):
tẽuictor: hominis deceptor. cũ a sem& ipsosit &iã ipse deceptus:
Vnde & ille qui decepit & ille quẽ decepit. ãbo decepti sunt rece¬
dendo ab eo qui ñ potest decipi: & abo sunt uicti. recedendo abeo
qui non potest uinci: A quo utiq qͥpͥus recedit plus uincitur
quiatanto: ẽ. inferior. quunto detorior & ideoneces se ẽ ut
quimalũ al tori prius inferendo uincere uidetur. ã plius ipse
bonũ amittendo uincatur : Nec fieri potest: ut ei sit locus melior
cũ causasit peior : & qđ ad tẽpus p̃ualuis seuisus ẽ diabolus homine supe¬
yato &ĩa sic in a& nũ uictus ẽ homine reparato : Nec dĩ confitenti s uer¬
basunt sed potius ex ꝓbrantis : Ecceadã factus ẽ tãquã unus ex nobis
sicapostolus ubidicit: Donate mihihanc iniuriã: Utiq acontrario
uul intellegi sias sit ꝓnuntiat or doctus. ñ calũ niator indoctus : Porro

Expanded text:
tem victor hominis deceptor, cum a semetipso sit etiam ipse deceptus? tem victor hominis deceptor, cum a semetipso sit etiam ipse deceptus? Unde et ille qui decepit, et ille quem decepit, ambo decepti sunt, recedendo ab eo qui non potest decipi; et ambo sunt victi, recedendo ab eo qui non potest vinci. A quo utique qui plus recedit, plus vincitur; quia tanto est inferior, quanto deterior. Et ideo necesse est, ut qui malum alteri prius inferendo vincere videtur, amplius ipse bonum amittendo vincatur: nec fieri potest ut ei sit locus melior, cum causa sit pejor. Et quod ad tempus praevaluisse visus est diabolus homine superato, etiam sic in aeternum victus est homine reparato. Nec Dei confitentis verba sunt, sed potius exprobrantis: Ecce Adam factus est tanquam unus ex nobis . Sicut et Apostolus ubi dicit, Donate mihi hanc injuriam , utique a contrario vult intelligi, si adsit pronuntiator doctus, non calumniator indoctus. 24. Porro
Abbreviated transcription (Latin):
tuis s& Fla tus autẽ ille di. qui omine animauit factus ẽ ab ipso
non deipso : Ꝙ nec hominis flutus hominis pars ẽ nec homo cũ
facit deipso. sed exa erio alitu suto & effuso: Ds uero potuit a
denibilo &uiũũ rationalẽq potuit: Qđ ñ potest homo : Quã¬
uis non nulli ex estim& non tunc animatũ primum bominẽ quan¬
dõ ds̃ in eius faciem suf flauit & factus ẽ in anim̃a uiuam. sed tunc
unde nunc longũ ẽ disputare anima tam̃ non cẽ partẽ dĩ
nec desubstantia & natura eiꝰ creatã siuȩ ꝓlatã sed ex nihilo fac
tur serpens locomeliore quã ds̃. quia p̃ualuit decipere homine
tato cor de reces s& adõ : Vera quippeqnm diuina ẽ illa senten¬
tia. anteruinã exaltatur cor & ubi contra dm̃ ex altatur ibi
abillo deseritur & insetenebratur : Quid autẽ mirũ sidũte¬
nebratur nescit quid sequatur : Qnm̃ non aseipsolum̃ ẽ sed

Expanded text:
tuisset. 22. Flatus autem ille Dei qui hominem animavit , factus est ab ipso, tuisset. 22. Flatus autem ille Dei qui hominem animavit , factus est ab ipso, non de ipso. Quia nec hominis flatus, hominis pars est; nec homo eum facit de se ipso, sed ex aerio halitu sumpto et effuso: Deus vero potuit et de nihilo, et vivum rationalemque, quod non potest homo. Quamvis nonnulli existiment non tunc animatum primum hominem, quando Deus in ejus faciem sufflavit, et factus est in animam vivam; sed tunc unde nunc longum est disputare; animam tamen non esse partem Dei, nec de substantia et natura ejus creatam sive prolatam, sed ex nihilo facttur serpens in loco meliore quam Deus, quia praevaluit decipere hominemtato corde recessisset a Deo. Vera quippe, quoniam divina est, illa sententia: Ante ruinam exaltatur cor . Et ubi contra Deum exaltatur, ibi ab illo deseritur, et in se tenebratur. Quid autem mirum, si dum tenebratur, nescit quid sequatur: quoniam non a se ipso lumen est
Abbreviated transcription (Latin):
r& a quobono cecidiss& in qđ malũ incidis s& appellauit dinos cen¬
tie boni & mali cur enĩ hocculta r& dequomandatũ dabat & ꝑ qđ
oboedientiã com̃dabat : Nec ignarus fuit hominẽ peccaturũ. sed
simul &iã quid iusti & boni fuerat depeccante facturus. sũma uti¬
q: diuinitate p̃s ciuit: Nec instituit qđ obess&. simosibi obesse
noluiss&: &̃sine utili exemplo: Ut eã scĩ ei pos teri custodirent.¬
poenus in oboedientie ꝑ soluis s&: Nec uoluit qđ non potuit: hoc
eñĩ uoluit. ut aut oboediens homo ess&: aut in oboediens impu¬
ne ñ es sol: Mec in fructuo se uoluit qđ homo ñ fuerat seruaturus
iubere quia poena contẽtoris. docuit aliosoboedire : Nec in homine
pars dĩrestitit dõ: Quiasi hominis anima pars dĩ ess& nec ascipsa
nec abali qđ &xipi nec ad ali quidmale faciendũ siue patiendũ ulla
neces sitate cõpelli ne in melius uel de terius mutari omnino non po¬

Expanded text:
ret a quo bono decidisset, et in quod malum incidisset, appellavit lignum dignoscenret a quo bono decidisset, et in quod malum incidisset, appellavit lignum dignoscentiae boni et mali. Cur enim occultaret de quo mandatum dabat, et per quod obedientiam commendabat? Nec ignarus fuit hominem peccaturum: sed simul etiam, quid justi et boni fuerat et de peccante facturus, summa utique divinitate praescivit. Nec instituit quod obesset, si homo sibi obesse noluisset: poenas inobedientiae persolvisset. Nec voluit quod non potuit: hoc enim voluit, ut aut obediens homo esset, aut inobediens impune non esset. Nec infructuose voluit, quod homo non fuerat servaturus, jubere: quia poena contemptoris docuit alios obedire. Nec in homine pars Dei restitit Deo: quia si hominis anima pars Dei esset, nec a se ipsa, nec ab aliquo decipi, nec ad aliquid male faciendum, sive patiendum, ulla necessitate compelli, nec in melius vel deterius mutari omnino po
Abbreviated transcription (Latin):
luis se : Aut uoluisse quidẽ. sed minime potuis se: Auertat hoc ds̃. a cor¬
dib: piorũ: siergoratio recta: demonstrat rationalemereaturã. illã cẽ
meliorẽq: nulla in oboedientia deserit eũ. quũ istãq: ita deseruit.
sciut quisquis hoc sapit. necillũ de. ẽẽ. celestib reb:q: nũ quã deserit
dm̃ nec istã ita eẽ factã ut uliquu neces sitate deserere cogeret᷑ dm̃:
&q uoluntate deseruit. nihil ex hoc diminitũ. supientissimus dis¬
positionib: dĩ. qͥa malis bene & ꝑuersis recte utit᷑: & dehumunȩ
genere iustemeritoq: dũnato. familiã scãm atq: numerosã. non ei
merito sed gracia sua factã in a& nũ regnũ setrans laturũ eẽ tes¬
tat᷑ : q: cũita sint nec ds̃ hoccultare debuit ligñũ qđ ꝓp̃t conse¬
qͥturã hominis miseriã. si ex illo contra ꝓibutionẽ usurpato dinosce¬

Expanded text:
luisse; aut voluisse quidem, sed minime potuisse? Avertat hoc Deus a corluisse; aut voluisse quidem, sed minime potuisse? Avertat hoc Deus a cordibus piorum. Si ergo ratio recta demonstrat, rationalem creaturam illam esse meliorem, quae nulla inobedientia deserit Deum, quam istam quae ita deseruit: sciat quisquis hoc sapit, nec illam deesse coelestibus rebus quae nunquam deserit Deum, nec istam ita esse factam ut aliqua necessitate deserere cogeretur Deum; et quia voluntate deseruit, nihil ex hoc diminutum sapientissimis dispositionibus Dei, qui et malis bene et perversis recte utitur, et de humano genere juste meritoque damnato familiam sanctam atque numerosam, non ejus merito, sed gratia sua factam, in aeternum regnum se translaturum esse testatur. 21. Quae cum ita sint, nec Deus occultare debuit lignum, quod propter consecuturam hominis miseriam, si ex illo contra prohibitionem usurpato dignosce
Abbreviated transcription (Latin):
a experi entiu : Vndelignũ nom̃ accepit. acuius cibo ẽ. homo ꝓ¬
bibitus. ut obedientiu cõm̃daret᷑ q maximu ẽ uirtus. & ut sic
dixerim omniũ origomat̃ que uirtutũ: In eanatura. cuisieda¬
tũ ẽ arbitriũ libere uoluntatis ut eã tam̃ neces sesit uiuere
sub potestate melioris: Quã quã non defuerint qͥb uisũ ẽ illã
dinos centiãboni & muli magnũ aliqđ bonũ fuisse : cuius capaces nun¬
dũ fuer̃ quihanc usurpantes contrauecitũ ꝑ in oboedientiã peccauer̃:
Quib: autẽ uidetur. sic hominẽ fieri debuis se ut peccarenoll& non eis
displiceat sic essefactũ ut non pos s& pecca re si noll& : Nũ quid eñi si
melior. ess& qui non poss& peccare. id eo ñ bene factus ẽ qͥpos s& & non pec¬
re : Autuero usq adõ decipiendũ ẽ ut homo uideat melius aliquid fieri
debuis se & hoc dm̃uidis se non put& aut put& uidis s& & credat facere no¬

Expanded text:
 experientia: unde lignum nomen accepit, a cujus cibo est homo p experientia: unde lignum nomen accepit, a cujus cibo est homo prohibitus, ut obedientia commendaretur quae maxima est virtus, et, ut sic dixerim, omnium origo materque virtutum, in ea natura cui sic datum est arbitrium liberae voluntatis, ut eam tamen necesse sit vivere sub potestate melioris. Quanquam non defuerint quibus visum est illam dignoscentiam boni et mali magnum aliquod bonum fuisse: cujus capaces nondum fuerunt qui hanc usurpantes contra vetitum, per inobedientiam peccaverunt. 20. Quibus autem videtur sic hominem fieri debuisse, ut peccare nollet; non eis displiceat sic esse factum, ut non posset peccare si nollet. Numquid enim, si melior esset qui non posset peccare, ideo non bene factus est qui posset et non peccare? Aut vero usque adeo desipiendum est, ut homo videat melius aliquid fieri debuisse, et hoc Deum vidisse non putet; aut putet vidisse, et credat facere no
Abbreviated transcription (Latin):
non nerectis simerespondebit᷑ & nouerat & non nouerat rectissime
omnino: Nouerat em̃ ꝑsapientiã non nouerat ꝑ experientĩa
huic itaq: diuinȩ sapientiae. credere debuit adã ut ab illa scien¬
tia q fit ꝑ experientiã. p̃cepto dĩ obediens tẽperar& sic eñi
malũ nescis se nisi fecis s&: Fecit autẽ sibi non dõ: Nihil enĩ fa¬
cerepotuit uoluntate in obedientiae : Nisi qđ ipse pateret᷑ lege
iustitie : haec ẽ nãq: poena in oboedienti. bomini redditase
m& ipso ut eiui cissim non oboediat᷑ nec a sem& ipso : De qua ube¬
rius in aliis & maxime inquarto decimolibro deciuitatedĩ dis¬
putauimus : Nunc autẽ breuit̃ res responderĩ. ad id qđ ait
iste hominis institutore. a magno bono ꝓibibis se quẽ fecerat
dũ cũ pecori similẽ sine dinoscentia boni & mali. eẽ uoluiss&
haec enĩ dinoscentia non . ẽ. beatibominis sapientia sed miseri¬

Expanded text:
Nonne rectissime respondebitur, et noverat, et non noverat? Rectissime Nonne rectissime respondebitur, et noverat, et non noverat? Rectissime omnino: noverat enim per sapientiam, non noverat per experientiam. Huic itaque divinae sapientiae credere debuit Adam, ut ab illa mali scientia quae fit per experientiam, praecepto Dei obediens temperaret. Sic enim malum nescisset, nisi fecisset. Fecit autem sibi, non Deo. Nihil enim facere potuit voluntate inobedientiae, nisi quod ipse pateretur lege justitiae. Haec est namque poena inobedienti homini reddita in semetipso, ut ei vicissim non obediatur nec a semetipso. De qua re uberius in aliis, et maxime in quarto decimo libro de Civitate Dei disputavimus. 19. Nunc autem breviter responderim ad id quod ait iste, hominis institutorem a magno bono prohibuisse quem fecerat, dum eum pecori similem sine dignoscentia boni et mali esse voluisset. Haec enim dignoscentia non est beati hominis sapientia, sed miseri
Abbreviated transcription (Latin):
infeliciter disci & felicius non nulla nesciri: morbos enim & do lo¬
res quanto felicius nesciremus. siergo medicus nosalico cibop¬
hiber& quo accepto aegrotituro esse prescir& & ob hocappel¬
lur& eundẽ cibũ dinoscentiae sanitatis & in becillitatis eo qđ
ꝑ ipsũ homo cũ aegrotar cocpissa experiendo dinoscere quid
interess& inur contractã malã ualetudinẽ & ꝑditãsanitutẽ
qđ utiq melius ignoras s& & in illu quã ꝑdidit sanitate mansis s&
credens medico ꝑoboedientiã nomorbo ꝑ experientiã nũ quidtalẽ
medicũ inuidis senobis eius modiscientiã diceremus : Quisdubit&
de adã ꝓhibitus ẽ boni & mali dinoscentiã non abebat : Hic sique¬
pttur : quomodo qđ non nouerat : ar guebat neq eñĩ peccata non
ar guebat: Om̃a autẽ que arguuntur sicut dicit apostolus alumi¬
ne manifestantur: Quomodo igitur aquo ar guebant᷑ ignorebant᷑

Expanded text:
infeliciter disci, et felicius nonnulla nesciri? Morbos enim et doloinfeliciter disci, et felicius nonnulla nesciri? Morbos enim et dolores quanto felicius nesciremus? Si ergo medicus nos ab aliquo cibo prohiberet, quo accepto aegrotaturos esse praesciret, et ob hoc appellaret eumdem cibum dignoscentiae sanitatis et imbecillitatis, eo quod per ipsum homo cum aegrotare coepisset, experiendo dignosceret quid interesset inter contractam malam valetudinem et perditam sanitatem; quod utique melius ignorasset, et in illa quam perdidit sanitate mansisset, credens medico per obedientiam, non morbo per experientiam: numquid talem medicum invidisse nobis ejusmodi scientiam diceremus? Quis dubitetde Adam prohibitus est, boni et mali dignoscentiam non habebat. Hic si quaeratur, Quomodo quod non noverat, arguebat? neque enim peccata non arguebat: Omnia autem quae arguuntur, sicut dicit Apostolus, a lumine manifestantur : quomodo igitur a quo arguebantur, ignorabantur?
Abbreviated transcription (Latin):
tentiosus & infidelib sensib ingemirendũ: Cũ ergo tot exitus
pie querentib pateant. ne temere tanta. rep̃hendatur auctoritus
unde histȩ nisi diabolꝯ co instinctu in eis reb eligit. calũ niariquus
cus & ingratus indeitur. & aud& dicexe ei quise finxit quu Resic
me fecisti cũ omnino quomodo sit factus ignor&. multũ p̃cipistis
m̃tis audatia ẽ seduasu ireꝑmittontur ista grarire ut tã quĩ
de neglegentiȩ somno ex citentur uasa misȩricor die: & studi¬
ores pondendi pestilentib male dictis adhibeat curã sulu brib die¬
tis: Ecceem̃ in eo qđ rep̃hendit istebominis conditorẽ. quia ꝓhibu¬
erit cũ sumere cibũ dinos centiae boni & muli. tãquũ eũ pecori¬
b: parẽ eẽ uolu iss& nescientib: ista discernere & hocei ne¬
gasse cui potes tatẽ dediss& bestias. quosolo homo superat bes¬
ticas quã necessariũ est uite bene agende quod discimus quaedĩ

Expanded text:
tentiosis et infidelibus sensibus ingerendum. Cum ergo tot exitus tentiosis et infidelibus sensibus ingerendum. Cum ergo tot exitus pie quaerentibus pateant, ne temere tanta reprehendatur auctoritas; unde iste, nisi diabolico instinctu, in eis rebus eligit calumniari, quas cus et ingratus invehitur, et audet dicere ei qui se finxit, Quare sic me fecisti? cum omnino quomodo sit factus ignoret, multum praecipitis mentis audacia est. Sed vasa irae permittuntur ista garrire, ut tanquam de negligentiae somno excitentur vasa misericordiae , et studio respondendi pestilentibus maledictis, adhibeant curam salubribus dictis. Ecce enim in eo quod reprehendit iste hominis Conditorem, quia prohibuerit eum sumere cibum dignoscentiae boni et mali , tanquam eum pecoribus parem esse voluisset nescientibus ista discernere, et hoc ei negasset cui potestatem dedisset in bestias, quo solo homo superat bestias; quam necessarium est vitae bene agendae, quod discimus quaedam
Abbreviated transcription (Latin):
ta denseatur nec iã leuis uolit& sed grauis fleuit&: Quidergomu¬
rũ sirarã terrã texerat. spis sata munduuit: Quidsi &iã diuino:
Nutu in magnos sinust̃ra subsedit᷑ : Atq: ita ita quic quid naturaeũ¬
idea ꝑ totũ eius iacebat. in partes concaues confluens. reces sit
ad c&eris : & qđ operiebat aperuit congregata in humiliora succũ¬
bentia quamare inter fluer& & circũfluer& atq altiora deflu¬
ep& quaorbis eminer&: Omitto qđ potest hicintelegit significu¬
tũ esse . Qđ informis illu muteries aquae uel abrs si uocabulo
insinuasit. & species acceperit duorũ istora grauiũ dem̃torũ umo¬
sus & bumi : & dõdictũ ẽẽ : & gregetur aqua qñm lubilis & mo¬
bilis eispecies duta ẽ. appareat aut̃e arida . quiam mobilis fixor
ẽ. Nã illud qđ magis ꝓpheta librihius auctor intendit. ut eius
narratiorerũ factarũ ess& &iã p̃figuratio futurarũ ñ ẽ con¬

Expanded text:
ta densetur, nec jam levis volitet, sed gravis fluitet. Quid ergo mita densetur, nec jam levis volitet, sed gravis fluitet. Quid ergo mirum, si rara terram texerat, spissata nudavit? Quid, si etiam divino nutu in magnos sinus terrae subsedit, atque ita quidquid naturae humidae per totum ejus jacebat, in partes concavas confluens, recessit a caeteris, et quod operiebat aperuit, congregata in humiliora succumbentia qua mare interflueret et circumflueret, atque altiora deserens qua orbis emineret? Omitto quod potest hic intelligi significatum esse, quod informis illa materies aquae vel abyssi vocabulo insinuata sit, et species acceperit duorum istorum gravium elementorum, humoris et humi: et ideo dictum esse, Congregetur aqua, quoniam labilis et mobilis ei species data est; Appareat autem arida, quia immobilis fixa est. Nam illud quod magis Propheta libri hujus auctor intendit, ut ejus narratio rerum factarum esset etiam praefiguratio futurarum, non est con
Abbreviated transcription (Latin):
mini & p̃ceptũ dñilucidũ inluminans oculos. & in lumina oculos meos
neũ quũ obdor mim in mortẽ: Neq eñi hoc orabat. homo uti que
mor talis. neũquã corpore moreretur: Aut corporalibus oculis som¬
nus neuenir& obtabat: sed eos utiq oculos in luminarisibi petebat.
dequib: a postolus dicit : In luminatos oculos cordis uestris : Ad librũ
istius audiendũ : & ꝓponat᷑ eis quid sit credibilius. utrũ istũ nescis¬
sequandã lucẽ & quendũ diem quẽ sciebat moy. ses. anmoy sennes¬
cis seistã lucẽ acdiem quẽ non solũ iste uerũ &iã qui uerba cius ñtel¬
oquis imperitis simus quaestionẽ : Immouero ñ quuestionẽ sedre¬
p̃hensionẽ : tã quã non recte dictũ sit. congregentur aq: in congre
gationẽ unã & appareat aridu : Eoqđ aquis om̃u tenebant᷑ : Ig¬
norans quẽ ã modũ aqua in erios uapares. tenuata rarescat. &te
nebrosa caligne multũ occuput spatu. exiguũ uero. si congrega¬

Expanded text:
tum Domini lucidum, illuminans oculos ; et, Illumina oculos meos, ne unquam obdormiam in mortem . Neque enim hoc orabat homo utique mortalis, ne unquam corpore moreretur, aut corporalibus oculis somnus ne veniret optabat: sed eos utique oculos sibi illuminari petebat, de quibus Apostolus dicit, Illuminatos oculos cordis vestri . 15. Porro, istius audiendum, et proponatur eis quid sit credibilius, utrum istum nescire quamdam lucem et quemdam diem, quem sciebat Moyses; an Moysen nescisse istam lucem ac diem, quem non solum iste, verum etiam qui verba ejus non intelo quis imperitissimus quaestionem? imo vero non quaestionem, sed reprehensionem, tanquam non recte dictum sit, Congregentur aqionem unam, et appareat arida ; eo quod aquis omnia tenebantur: ignorans quemadmodum aqua in aerios vapores tenuata rarescat, et nebulosa caligine multum occupet spatii, exiguum vero si congrega
Abbreviated transcription (Latin):
gendũ mep̃cipites adrep̃hendendũ quod demons ibi sacrificiũ non
xigere nisi uero dõ deberis cir& : Falsus enĩ sic seuul honorari ab
cis quos dccipit quomodo uerus ds̃ honortctur ab cis quibus consulit
& maxime sacrificiũ est quod p̃cipue debe turdõ : Nam obse¬
peia ed qe quediunti exibentur ausisunt sibi&iã suꝑbiac fastuhomi¬
dues it roaooestris iie auite commemortontur qui sibiut sacrisscapetur
uunt plepores ea tepos set ausi fuerint im prare: Quicum que ta mau¬
sisuni plioe sedeos habereuoluerunt. Sacrificuis austeng quonege¬
Ne quuis nescie selnec laudibus nostris eg& uerũ sicut nobis nonilareti¬
les est lauda redm̃ sic nobis nonilli utilȩ ẽ effafieat nobis nonilluit¬

Expanded text:
gendum, et praecipites ad reprehendendum, quod daemon sibi sacrificium non gendum, et praecipites ad reprehendendum, quod daemon sibi sacrificium non exigeret, nisi Deo vero deberi sciret. Falsus enim Deus sic se vult honorari ab eis quos decipit, quomodo verus Deus ab eis quibus consulit: et maxime sacrificium est quod praecipue debetur Deo. Nam obsequia caetera quae divinitati exhibentur, ausi sunt sibi etiam superbiae fastu homines arrogare. Rarissimi autem commemorantur, qui sibi ut sacrificaretur, cum regia potestate possent, ausi fuerint imperare. Quicumque tamen ausi sunt, per hoc se deos haberi voluerunt. Sacrificiis autem Deum non egere, quis nescit? Sed nec laudibus nostris eget. Verum sicut nobis, non illi, utile est laudare Deum; sic nobis, non illi, utile est offerre sacrifi
Abbreviated transcription (Latin):
gauit non est exauditus nisi oblato sacrificio ut hominib: qui non pecca¬
uerunt parceretur : &i deo non est credendus uerus ds̃. qui sa crifi¬
cis dilatur : Iã depoena occisorũ homominũ quibus quando que
morituris mors illu non offuit & eorũ tam̃ mortibus corregisse¬
se extollentis meritouapula uit superius respondimus. desacrifi¬
cio autem ualdeistenil sapit : Et id eo fallitur quia iã sacrificiata¬
lia non offest dĩpopulus deo postea quã uenit unicũ sacrificiũ cuius
umbre fuerint illa omnia non hoc inꝓbantia sedhoc signi ficantia
Sicut eñĩ res una multis loquutionibus & multis linguis signifi¬
carepotest sicunũ uerũ & singulare sacrificiũ multis ẽ ante sa¬
crificiorum significaitũ figulis dequibus singulis hiedis putare quã
sit longum uidetis: Unũ tam̃ sciant in sipientes tardi ad intelle¬

Expanded text:
id, inquit, Deum rogavit, et non est exauditus, nisi oblato sacrificio, ut hominibus qui non peccaid, inquit, Deum rogavit, et non est exauditus, nisi oblato sacrificio, ut hominibus qui non peccaverant, parceretur : et ideo non est credendus Deus verus, qui sacrificiis delectatur. Jam de poena occisorum hominum, quibus quandoque morituris mors illa non obfuit, et eorum tamen mortibus cor regis sese extollentis merito vaputavit, superius respondimus. De sacrificio autem valde iste nihil sapit: et ideo fallitur, quia jam sacrificia talia non offert Dei populus Deo, posteaquam venit unicum sacrificium, cujus umbrae fuerunt illa omnia, non hoc improbantia, sed hoc significantia. Sicut enim res una multis locutionibus et multis linguis significari potest; sic unum verum et singulare sacrificium multis est antea sacrificiorum significatum figuris. De quibus singulis hic disputare quam sit longum, videtis. Unum tamen sciant insipientes, tardi ad intelli
Abbreviated transcription (Latin):
ens disciplina qđ pocius obsit quã diligens uigilans que uindicta:
Claues quipperegnicelorũ. sic dedit xp̃s ecclesiȩ ut non solũ dicer&
bonũ non malũ ꝓmalo redditecclesia uerũ & adiunger& queligaue¬
ritis interra erunt ligata & incelo. quiabona ẽ & uindi candi iusti¬
tia: Illud eñi quod ait sine ecclesia audierit. sit tibi tãquũ & hnicus
& publicanus grauius ẽ quã sigla dio feriretur si flãmis absu mer& ur
sit punitus qui uelut yelictus ẽ inpunitus: Hicdicat iste sipluc& si¬
cinemandata saluatoris accepimus. Iubentis nemini redderitis malũ
promalo sedsiquis uos ꝑcus serit in unã maxillã p̃bete & alte pit̃ & dimit¬
te in iurias fra trib: ur̃is: Ecce ab hominibus non reddentibus malũ
ꝓmalo alligatur homo amarius & felicius eclesiae clauibus quã qui¬
bus lib& grteuis simis & durissimuferreis ud ad amantinis nec sibus

Expanded text:
ens disciplina, quod potius obsit quam diligens vigilansque vindicta. ens disciplina, quod potius obsit quam diligens vigilansque vindicta. Claves quippe regni coelorum sic dedit Christus Ecclesiae, ut non solum diceret: bonum, non malum pro malo reddit Ecclesia: verum et adjungeret, Quae ligaveritis in terra, erunt ligata et in coelo; quia bona est et vindicandi justitia. Illud enim quod ait, Si nec Ecclesiam audierit, sit tibi tanquam ethnicus et publicanus; gravius est quam si gladio feriretur, si flammis absumeretur, sit punitus, qui velut relictus est impunitus. Hic dicat iste, si placet, Siccine mandata Salvatoris accepimus jubentis, Nemini reddideritis malum pro malo; sed si quis vos percusserit in unam maxillam, praebete et alteram; et, Dimittite injurias fratribus vestris ? Ecce ab hominibus non reddentibus malum pro malo, alligatur homo amarius et infelicius Ecclesiae clavibus, quam quibuslibet gravissimis et durissimis ferreis vel adamantinis nexibus.
Abbreviated transcription (Latin):
to &amandã bonitatẽ & tim̃dã seueritatẽ qua uis enĩ inuetere tesaito
ꝓpt̃ tẽ poraliũ bonoꝵ ꝓmissionẽ malorũq cõminatioñẽ seruos pariatt̃¬
poralis hierusalẽ. In nouo aute ubisides impetrit caritatẽ. qualex possit
hierusalẽ tam̃ & illis tẽporibus fuer̃ iusti spiritales : Quos non occide¬
bat littera iubens seduii ficabat spsiuuans unde & fidesuenturi x p̃ͥt
catholica aut adhuc paruuli lac tenutriuntur aut tã quã palea ꝑseue¬
rans futuri signib p̃paret᷑ : sicut autem ds̃ unus & uerus creatorbono¬
rũ .ẽ. & tẽporaliũ & a &̃ norum ita idẽ ipse dixit : Auctores tãbonor ũ
testam̃ torũ. Quia & nouũ inu&ere ẽ. figuratũ ut uetus in nouo ẽ re¬
uelatũ : Ignos cendi autẽ mi sericors mansuetudoppt̃ qũ ã dictũ ẽ. non so¬
lum septiens uerum &iã septuagiens septiens frtriremittendues sẽ
peccata non adhoc ual& ut sitiniquitas impunita auttorpens & dor mi¬

Expanded text:
s enim in Veteri Testamento propter temporalium bonorum promissionem malorumque comminationem servos pariat temporalis Hierusalem: in Novo autem, ubi fides imperat charitatem, qua lex possit Hierusalem: tamen et illis temporibus fuerint justi spiritales, quos non occidebat littera jubens, sed vivificabat spiritus juvans. Unde et fides venturi Christi Catholica aut adhuc parvuli lacte nutriuntur, aut tanquam palea perseverans futuris ignibus praeparantur. Sicut autem Deus unus et verus creator bonorum est, et temporalium et aeternorum, ita idem ipse auctor est amborum Testamentorum, quia et Novum in Veteri est figuratum, et Vetus in Novo est revelatum. Ignoscendi autem misericors mansuetudo, propter quam dictum est: Non solum septies, sed etiam septuagies septies fratri remittenda esse peccata : non ad hoc valet, ut sit iniquitas impunita, aut torpens et dormi
Abbreviated transcription (Latin):
ficiis ꝓferebant digna quo ercione cobiberit. qđ neglectũ ds̃ non sibi consu¬
lens sed populo cuipeligiopi&usq ꝓfuis s& bello &iã uindicauit. Ubidĩ
timorẽ potuerunt augere uicturi. ꝑ eoꝵ mortes qui fuerant & sis enesce¬
rent post ñ longatẽ porũ spatia morituri : MMortib: quippe corporũ
legimus alios &iã mortuos ꝓpt̃ non sua sed aliena peccata. ubimagis ẽ
in dolore cordis plaga uiuentiũ. quã in resolucione carnis poena mori en¬
tiũ: Ubi anime decorporib & euntes. sua causas habent uel malus uel
alio plectitur nemo: sed hoc dico quantũ ex istim& iste fuis sepeccatũ qđ
in continuo nuptiali inuentus ẽ homo ñ habens uestẽ nuptialẽ : Futo
si humana consideratione istã &iã urbuic aliquantulũ sufficere de¬
buit erubes cere& ut plurimũ inuitãti in dignatio ꝓtenderetur. ues¬

Expanded text:
ficiis praeferebant, digna coercitione cohiberi: quod neglectum Deus, non sibi consuficiis praeferebant, digna coercitione cohiberi: quod neglectum Deus, non sibi consulens, sed populo cui religio pietasque profuisset, bello etiam vindicavit: ubi Dei timorem potuerunt augere victuri, per eorum mortes, qui fuerant, etsi senescerent, post non longa temporum spatia morituri. Mortibus quippe corporum legimus alios etiam mortuos, propter non sua, sed aliena peccata : ubi magis est in dolore cordis plaga viventium, quam in resolutione carnis poena morientium; ubi animae de corporibus exeuntes, habent causas suas vel alio plectitur nemo. Sed hoc dico, quantum existimet iste fuisse peccatum, Quod in convivio nuptiali inventus est homo non habens vestem nuptialem. Puto, si humana consideratione ista metiamur, huic aliquantulum sufficere debuit erubescere, et, ut plurimum invitantis indignatio protenderetur, ves
Abbreviated transcription (Latin):
quantũ lib& ex agger&bellacȩdes uul nera funera sunguiñe longe incon¬
parabilit̃ dõ nr̃o dm̃ schaberemitiorẽ : Aonge scilic& mitius punien tẽtran¬
siteus mortib: corperũ quã flã mis ꝑpauis gehennaꝵ: Adeñiꝓpterei
uidetur huio ds̃ legis &ꝓpha&irũ quiunus &uerus ẽ dẽ crimine crude¬
litatis arguendus quia ꝓp̃t̃ leuissimas causas uel &iã crubescendus poenia
mortis uelcorporalis inflixit : Quod dauid populũ numeras s& : Qđ in fan¬
tes sicut istedicit filuibelisa cerdotis deollis uel cacabis dõ p̃paguctis aliquid
degustas sent : Qua in reñ disputoquantũ & quã ꝑnicisũ clationis uiciũ tã
scõuiro ut uell& dĩpopulũ numerare subrepserit eorũq mortib: ñ a&̃nis
Nec dico filios heli ñ fuisse in fantes ut iste loqui t᷑ nescient quid loquatur
sed eius &atis quapossent & deberent ꝓsucrilego ausu quo sed ñõ dõ insacri¬

Expanded text:
quantumlibet exaggeret bella, caedes, vulnera, funera, sanguinem, longe incomquantumlibet exaggeret bella, caedes, vulnera, funera, sanguinem, longe incomparabiliter Deo nostro Deum se habere mitiorem: longe scilicet mitius punientem transituris mortibus corporum, quam flammis perpetuis gehennarum. At enim propterea videtur huic Deus legis et prophetarum, qui unus et verus est Deus, crimine crudelitatis arguendus, quia propter levissimas causas vel etiam erubescendas poenam mortis vel corporalis inflixit, quod David populum numerasset, quod infantes, sicut iste dicit, filii Heli sacerdotis de ollis vel cacabis Deo praeparatis aliquid degustassent: qua in re non disputo quantum et quam perniciosum elationis vitium tam sancto viro, ut velle Dei populum numerare subrepserit, eorumque mortibus non aeternis, Nec dico filios Heli non fuisse infantes, ut iste loquitur, nesciens quid loquatur; sed ejus aetatis, qua possent et deberent, pro sacrilego ausu quo se Domino Deo in sacri
Abbreviated transcription (Latin):
osmortaliũ corporũ & quomodo cũq quando cũq morit᷑ orũ : Quas cedes
stus mogerans & seholastiuanitate describens adblas pheman dũ quita¬
libus mortib eos quib huius moditerror utilis fuerat flgllabtorrea
in eutit iortalib sensib & aliquid seagereputat alces aduersus stimu¬
lũ iaciendũ. Ut cũ temorte car nis accusat di puident adino tese dusnit¬
titur ingebennã : Quis autẽ utrius lib& sexus homo non malle gladio
trucidare &iã illomodo quo trucidauit sacer dos fines esforni carios in
ipso conplexu ne firie uoluptatis tribile constituens aduersus et eorandus
libines ultionis exemplũ ꝓpẽt quod maxime d eoplacuit: Quisin quã non
malla tali genere mortis int̃fici : Quis non postremoigne consũmni uet se¬
teritũ tytntoriũ sequat᷑ in gebenna si nefine supplitiũ nisi q testam̃ ti
utriusq unus ẽ ds̃ nã pos sent iudei dicexe aduersus huius im piaatẽ

Expanded text:
corporum, quomodocumque quandocumque moriturorum. Quas caedes iste exaggerans, et scholastica vanitate describens, ad blasphemandum Deum, qui talibus mortibus eos quibus hujusmodi terror utilis fuerat, flagellabat, horrorem incutit mortalibus sensibus, et aliquid se agere putat, calces adversus stimulum jaciendo: ut cum de morte carnis accusat Dei providentiam, morte cordis mittatur in gehennam. Quis autem utriuslibet sexus homo non mallet gladio trucidari, etiam illo modo quo trucidavit sacerdos Phinees fornicarios, in ipso complexu nefariae voluptatis , terribile constituens adversus exsecrandas libidines ultionis exemplum, propter quod Deo maxime placuit: quis, inquam, non mallet tali genere mortis interfici, quis non postremo igne consumi, vel feteritum transitorium, sequatur in gehenna sine fine supplicium, nisi quia Testamenti utriusque unus est Deus? Nam possent Judaei dicere adversus hujus impi
Abbreviated transcription (Latin):
culpam significat ñ habuis seuestẽ nuptialẽ qnm̃ ista parua. magna¬
rũ signa sunt rerũ : siergo & sucrificiũ uisibiliu Cusint int̃renis
rebus exiqua magnarũ qnm diuinarũ signa sunt serũ in quibus
filiisacerdotes scipsidõ cuis bonor insacrificiis attenditur p̃ferebant:
Ion autẽ mille conuiua sep̃tulit sponsũ sed tantũ ñ congruit. qui
nuptialẽ tunicã ñ habebat: Uerũ tam̃ int̃ipsaspoenas. quibutruq

Expanded text:
nuptialem, quoniam ista parva magnarum signa sunt rerum. Sic ergo et sacrificia visibilia, cum sint in terrenis rebus exigua, magnarum et divinarum signa sunt rerum: in quibus filii sacerdotis se ipsi Deo, cujus honor in sacrificiis attenditur, praeferebant. Non autem ille conviva se praetulit sponso; sed tantum non congruit, quia nuptialem tunicam non habebat. Verumtamen inter ipsas poenas, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
tes ã moneri peccatis arguipigros hortari. errantes adui ã ueri¬
tatis adduci infirmossanari cȩcos inluminari &cetera quue isti
spiritui scõ tã quã solus ea faciat tribuenda put auerumt: ut enĩ de
ceteris ne langunt sitaceã quo modonegabunt axpͥo doceri
qđ ꝑprophetã ds̃ dicit. Vt sciant quia ego sũ quiscĩfico eos eligant a quodictũ
uel in credere : sia patre qur ab eo separant opera sp̃sscĩ cũ scĩficariscõs
ꝑꝓphetã dixit. Ut siant quia egosũ qui scifico eos. si autẽ qđ meluis intelle¬
gitur uoxilla ipsiustrinitatis ẽ ꝑprophetã . Nullo dubit ante usẽ ds̃pat̃¬

Expanded text:
tes admoneri, peccantes argui, pigros hortari, errantes ad viam verites admoneri, peccantes argui, pigros hortari, errantes ad viam veritatis adduci, infirmos sanari, caecos illuminari, et caetera quae isti Spiritui sancto, tanquam solus ea faciat, tribuenda putaverunt? Ut enim de caeteris, ne longum sit, taceam; quomodo negabunt a Christo doceri quod per prophetam Deus dicit, Ut sciant quia ego sum qui sanctifico eos ; eligant a quo dictum velint credere. Si a Patre, cur ab eo separant opera Spiritus sancti, cum sanctifiProphetam dixit, Ut sciant quia ego sum qui sanctifico eos. Si autem, quod melius intelligitur, vox illa ipsius Trinitatis est per Prophetam, nullo dubitante, unus est
Abbreviated transcription (Latin):
ut quidã putant. Sed & in rationabilia plur a scifica & eos quicȩ¬
cider̃ propt̃ suã negle gentiã ad pristinũ statũ reparare :¬
gnorantes docere obliuiscentes ammonere peccantes arguere pigros horta¬
rides alutesua cogitare & sollicite agere errantes aduiã ueritatis de ducere
infirmoscurare & fragilitatẽ corporisꝑ alacritatẽ anime continere & ad
amorẽ pietatis ec castitatis confirmare & om̃ s inluminare suꝑ om̃a fi
dẽ & caritatẽ preb& singulis prostudio quoq & diligentia prosimplici¬
tate & sinceritatem̃tis ꝓm̃sura fidei & merito c̃uersationis grationis
adutilitatẽ diuidere & unus quisq: in quo opere & proposito fueritha¬
bilis inipso or dinare facit haec quid dẽ sp̃s scssed ab sit utsine filio
faciat: Quis enĩ sic deui & auta ueritatis ut neg& axp̃o custo direscõs
labsos autẽ in statũ pristinũ repariignorantes doceri obliuiscen¬

Expanded text:
a plura sanctificare: et eos qui cea plura sanctificare: et eos qui ceciderunt propter suam negligentiam, ad pristinum statum reparare; ignorantes docere, obliviscentes admonere, peccantes arguere, pigros hortari, de salute sua cogitare et sollicite agere, errantes ad viam veritatis deducere, infirmos curare, et fragilitatem corporis per alacritatem animae continere, et ad amorem pietatis et castitatis cdem et charitatem praebere singulis, pro studio quoque et diligentia, pro simplicitate et sinceritate mentis, pro mensura fidei et merito conversationis, gratiam ad utilitatem dividere et unusquisque in quo opere et proposito fuerit habilis, in ipso ordinare. Facit haec quidem Spiritus sanctus: sed absit ut sine Filio faciat. Quis enim sic deviet a via veritatis, ut neget a Christo custodiri sanctos, lapsos autem in statum pristinum reparari, ignorantes doceri, obliviscen
Abbreviated transcription (Latin):
Nũ quinã hae indicant differentiã naturarũ dequa internos &¬
in illo uertitur questio: Nã sine mopotest sinespũscõfiliũ in ueri¬
tate adorare & in spũ sc̃o adoratur filius ꝓfecto ueruas ẽ etiã
sp̃s sc̃s Quia cũ in illo adoratur filius sicut ab eis dictũ ẽ in ue¬
ritate adoratur. ad ipsefilius aitego sũ ueritas: Ego & inseip¬
adoratur filius quis autẽ ita sit impiusut desepar& patrẽ : Quo modoenĩ
ñ & inillo ñ adoramus in quo uiuimus mouemur & sumus. Proinde ad¬
norarifiliũ in spusco etiã nosdimus adorari autẽ filiũ ab spuscolegunt
caper patrẽ negare quis aude at quidicit ipse filius glorificame ciuetiã
dicit egote glorificaui. Glorificare autẽ & honorificare & claficare
tria quidẽ uerba sed resuna ẽ. Qđ grece dicitur doxat in.
÷ int̃pretũ autẽ ueritate alit̃ atq alit̃ positũẽ in latino: sp̃s scĩopus¬

Expanded text:
Numquidnam haec indicant differentiam naturarum, de qua inter nos Numquidnam haec indicant differentiam naturarum, de qua inter nos et illos vertitur quaestio? Nam si nemo potest sine Spiritu sancto Filium in veritate adorare, et in Spiritu sancto adoratur Filius, profecto veritas est etiam Spiritus sanctus: quia cum in illo adoratur Filius, sicut ab eis dictum est, in veritate adoratur. At ipse Filius ait: Ego sum veritas . Ergo et in se ipritu sancto adoratur Filius. Quis autem ita sit impius, ut inde separet Patrem? Quomodo enim non et in illo adoramus, in quo vivimus, movemur et sumus ? Proinde adorari Filium in Spiritu sancto, etiam nos dicimus: adorari autem Filium ab Spiritu sancti per Patrem, negare quis audeat: cui dicit ipse Filius, Glorifica me; cui etiam dicit, Ego te glorificavi ? Glorificare autem, et honorificare, et clatria quidem verba, sed res una est, quod Graece dicitur, doxain; sed interpretum varietate aliter, atque aliter positum in Latino. Quod i
Abbreviated transcription (Latin):
nos latria idẽ ista de qua nuncloquor seruitute seruire: Quomodo
ergo ñ ei seruitutẽq latria dicitur &hibemus cuitẽplũ ñ facimus sed nos
dm̃ incorporenro: Corpora autẽ nr̃a tẽplũ in nobis dicit eẽ sp̃sscĩ
ad patrẽ transire. Ita & nemo potest sinespũ scõ filiũ inueritate ad¬
orar&. Quasi & ad filiũ sine patre quis quã possitueni re cũ ipse dicat
nemouenit ad menisi pat̃ quimisit me traxerit eũ. Aut ad sp̃m scm̃
sine patre & filio ꝑuenire possemus qui eũ nobissua c̃fer̃ gratia. quid̃
enĩ aliud adeo ueni renisi habitantes in nobis habere: Hoc enĩ modo &
ipsi ad nosueniunt cũ ds ubique sit & nullo corporali contineatur loco
Ipses aluator dicit dese& depatre: Ueniemus ad eũ & mansionẽ a pud
quidẽ ergo qđ dicunt sicutinemo potest sinespũ scõfiliũ in ueritatẽ¬
udorare : & deinde subiungunt ergo inspũ scõ adoratorfilius :

Expanded text:
nos latria, id est, ista de qua nunc loquor servitute servire? Quomodo nos latria, id est, ista de qua nunc loquor servitute servire? Quomodo ergo non ei servitutem, quae latria dicitur, exhibemus, cui templum non facimus, sed nos Deum in corpore vestro . Corpora autem nostra, templum in nobis dicit esse ad Patrem transire; ita et nemo potest sine Spiritu sancto Filium in veritate adorare: quasi et ad FNemo venit ad me, nisi Pater, qui misit me, traxerit illum ; aut ad Spiritum sanctum sine Patre et Filio pervenire possemus, qui eum nobis sua conferunt gratia. Quid est enim aliud ad eos venire, nisi eos habitantes in nobis habere? Hoc enim modo et ipsi ad nos veniunt, cum Deus ubique sit, et nullo corporali contineatur loco. Ipse Salvator dicit de se et de Patre, Veniemus ad eum, et mansionem apud. Quid est ergo quod dicunt, Sicuti nemo potest sine Filio ad Patadorare; et deinde subjungunt, Ergo in Spiritu sancto adoratur Filius?
Abbreviated transcription (Latin):
quiamn differens intrinitate natura in differensintrinitate potentia est:
ut om̃s honorificant filiũ sicut honori cant patrẽ qđ ipse ait & qui uolunt
pieui uere dnm dm̃ suũ ad orent & illi soli seruiant qđ & antiquis patrib:
dĩ lege p̃ceptũ ẽ. nec ullo modo alit̃ fieri potest ut soli dño dõ nostro eaq
dõ debetur seruitute seruitute serui amus: Ipsa ẽ enĩ quae greceap¬
pellatur latria qđ uerbũ ibi positũ ẽ cũ diceretur illi soliseruies nul
omoinquã hocfieripotest nisi ipse dñs ds̃ nr̃t uniuersa sit trinitas
Aalio quin ista seruitute quel atria dicit᷑ quẽ ñ debent seruieis quos
ecundũ carnẽ dominos habent set om̃s homi nessoli dño dõsuo
Hanc ergoseruitutem non &hibebimus filio sidepatredictum est
&illisoliseruies aut ñ ehibebimus patrisidefilio dictũ ẽ & illisoliser uies

Expanded text:
quia indifferens in Trinitate natura, indifferens in Trinitate potentia est: quia indifferens in Trinitate natura, indifferens in Trinitate potentia est: ut omnes honorificent Filium, sicut honorificant Patrem, quod ipse ait ; et qui volunt pie vivere, Dominum Deum suum adorent, et illi soli serviant, quod et antiquis patribus Dei lege praeceptum est, nec ullo modo aliter fieri potest, ut soli Domino Deo nostro ea quae Deo debetur servitute serviamus. Ipsa est enim quae graece appellatur λατρεία. Quod verbum ibi positum est, cum diceretur, Illi soli servies . Nullo modo, inquam, hoc fieri potest, nisi ipse Dominus Deus noster universa sit Trinitas. Alioquin istam servitutem, quae latria dicitur, quam non debent servi eis quos secundum carnem dominos habent, sed omnes homines soli Domino hanc ergo servitutem non exhibebimus Filio, si de Patre dictum est, Et illi soli servies; aut non exhibebimus Patri, si de Filio dictum est, Et illi soli servies.
Abbreviated transcription (Latin):
uel filio uel spĩu scõ aut sinullomoȩ quantur quid ꝓfint hax dicere undenulla fit ques¬
tio qđ scilic& sine ullo labore & fatigatione uelgignat pat̃ uel faciad filius
uideant sane quomodo dicant qđ sola uirtute sua filius fecerit sp̃mscm̃ istoenim
coguntur fateri aliquid fecisse filiũ qđ ñ uiderit patrẽ facientẽ. Anplac& eis
dicere qđ etiã pat̃ fecerit spm̃ scm̃ Nonergo cũ sola uirtute sua fecerit filius
an alterũ fecit prior pat̃ ut poss& filius facere quẽ fecit qui ñ potest facere¬
milia sed que cũq pat̃ fecit haeceadẽ filios facit similit̃si haec cogitare conentur
ꝓcul dubio turbabuntur ei somnia quuesibi carnali cogitatione componunt:¬
proce dit deilloque cũq ita sit ñ ẽ ista quã uolunt isti differentia trinitatis

Expanded text:
vel Filio vel Spiritui sancto: aut si nullo modo aequantur, quid profuit hoc dicere, unde nulla fit quaesvel Filio vel Spiritui sancto: aut si nullo modo aequantur, quid profuit hoc dicere, unde nulla fit quaestio; quod scilicet sine ullo labore et fatigatione vel gignat Pater, vel faciat Filius? Videant sane quomodo dicant, quod sola virtute sua Filius fecerit Spiritum sanctum. Isto enim modo coguntur fateri, aliquid fecisse Filium quod non viderit Patrem facientem. An placet eis dicere, quod etiam Pater fecerit Spiritum sanctum? Non ergo eum sola virtute sua fecerit Filius. An alterum fecit prior Pater, ut posset Filius facere quem fecit, qui non potest facermilia, sed quaecumque Pater facit, haec eadem Filius facit similiter? Si haec cogitare conentur, procul dubio turbabuntur eis omnia, quae sibi carnali cogitatione componuntncto qui procedit de illo. Quae cum ita sint, non est ista, quam volunt isti, differentia Trinitatis;
Abbreviated transcription (Latin):
qđ plius manens ds̃ homo factus ẽ omnino ẽẽ creaturã aut aliquid
a do factũ sed totũ quicquid illudẽ sũ mũ uerũ ĩmutabilem dm̃¬
axvI ab sitem̃ ut quẽ ã modo sapiunt pat̃ maior sit filiosuo secundum¬
XXUI id qđ unigenitũ uerbũ ẽ sed secundũ id qđ uerbũ caro factũ ẽ. sed quid
mirũ quando in eadẽ carne factus ẽ etiã angelis minor¬
XXIIIi. Absit ut quẽ ã modũ blasphemant in conparabiliter maior & melior
tabatur cũ diceretur: Dñs dixit ad mefilius m̃s estu: Cui eciã in ea¬
dc̃ ꝓpheca dicit idẽfilius. Deuentre matris meȩ dsm̃s estu
Deuentre quippematriseiuis ubi hominẽ assum psit dĩ eius est : Qui propt̃ qđ &̃
non sulum ante uentrem matris sed ante om̃a scla quo &ernum genuit pater
uPatinquiunt in mobilit̃ & impassibiliter uolens filiũ genuit filius sinelabore & fati¬

Expanded text:
quod Filius manens Deus, homo factus est, omnino esse creaturam, aut aliquid quod Filius manens Deus, homo factus est, omnino esse creaturam, aut aliquid a Deo factum: sed totum quidquid illud est, susecundum id quod unigenitum Verbum ejus est: sed secundum id quod Verbum caro factum est. Sed quid mirum, quando in eadem carno factus est etiam Angelis minor? Absit ut, quemadmodum blasphemant, incomparabiliter major et melior tabatur, cum diceretur, Dominus dixit ad me, Filius meus es tu . Cui etiam in eadem prophetia dicit idem Filius, De ventre matris meae Deus meus es tu . De ventre quippe matris ejus, ubi hominem assumpsit, Deus ejus est. Qui propter quod eum non solum ante ventrem matris, sed ante omnia saecula coaeternum genuit, Paterinquiunt, immobiliter et impassibiliter volens Filium genuit: Filius sine labore et fati