comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
indui. aliquando peccatũ fuit. ñc ñ est peccatũ.
s mordinate uiuere & diu̾si generis ꝓfessiones uelle
miscere. ut uł scĩmoniał habeat ornam̃ta nuptia¬
rũ. uł ea quȩ se ñ continens nupsit speciẽ uirginiꝰ
gerat. om̃imͦ peccatũ ẽ. &. si qͥd inconuenient̾ ex diu̾¬
so genere in uita cuiꝰq contextt᷑. Uerũ illud t̾c figu¬
rabat᷑ in uestib qͦd ñc declarat᷑ in morib Illud enĩ
erat tẽpꝰ significandi. hoc manifestandi. Ergo ip¬
sa scriptura quȩ t̾c fuit exactrix oꝑũ significantiũ.¬
nc̾ testis est rerũ significatarũ. Et quȩ tunc obser¬
uabatur ad p̾nũtiation̾e. ñc recitat᷑ ad confirma¬
tionẽ. Boue̾ & asinũ adoꝑandũ uingere t̾c ñ lice¬
bat: ñc licet. Declaratũ est enĩ ꝑ apłm cũ de boue
tͥturante ñ infrenando. scripturã recoleret dicen¬
tem: nũqͥd debob cura do est: Quare gͦ nẽ legit᷑.

Expanded text:
indui aliquando peccatum fuit, nunc non. est peccatum. indui aliquando peccatum fuit, nunc non. est peccatum. sed inordinate uiuere et diuersi generis professiones uelle miscere, ut uel sanctimonialis habeat ornamenta nuptarum uel ea quae se non continens nupsit speciem uirginis gerat, omni modo peccatum est; et si quid inconuenienter ex diuerso genere in uita cuiusque contexitur. uerum illud tunc figurabatur in uestibus, quod nunc declaratur in moribus; illud enim erat tempus significandi, hoc manifestandi. ergo ipsa scriptura, quae tunc fuit exactrix operum significantium. nunc testis est rerum significatarum; et quae tunc obseruabatur ad praenuntiationem, nunc recitatur ad confirmationem. bouem et asinum ad operandum iungere tunc non licebat, nunc licet. declaratum est enim per apostolum, cum de boue triturante non infrenando scripturam recoleret dicentem: numquid de bubus cura est deo? quare ergo nunc legitur,
Abbreviated transcription (Latin):
ubi p̃t̾ito succedit. futurũ gͦ c̃ aliqͥd boni oꝑam . ñ tẽꝑa¬
lia s et̃na cogitemꝰ. C̃ c̃ erit illud bonũ ꝙ ꝑfectũ opꝰ Cras¬
tinꝰ enĩ inqͥt dies sollicitꝰ erit sibi ipsi: idẽ ut ẽ oportuerit sumas
cibũ uel potũ uel indum̃tũ . Cũ ipsa scilicet urgere ceꝑit. ad

Expanded text:
ubi praeterito succedit futurum. ergo cum aliquid boni operamur, non temporalia, sed aeterna cogitemus; tunc erit illud bonum et perfectum opus. crastinus enim, inquit, dies sollicitus erit sibi ipse, id est ut cum oportuerit sumas cibum uel potum uel indumentum. cum ipsa scilicet necessita
Abbreviated transcription (Latin):
uiscentes inea qͦ ante sunt extendunt᷑. Ad hoc enĩ lex ista p̃cipit.
ut c̃ inhis ĩplendis hõ defec̃it. ñ se extollat suꝑbia tumidus.
s ad gr̃am ꝯfugiat fatigatꝰ. ac si eũ lex t̾rendo. ad xp̃m diligen¬
ñẽ. siuoluntate. ꝑ facile potest uoluntas uoluntate mutari
Resp̃demꝰ

Expanded text:
nt extenduntur. ad hoc enim lex ista praecepit, ut, cum in his implendis homo defecerit, non se extollat superbia tumidus, sed ad gratiam confugiat fatigatus, ac sic eum lex terrendo ad Christum diligennon est; si uoluntate, perfacile potest uoluntas uoluntate mutari." Respondem
Abbreviated transcription (Latin):
eũ ñseipse ut sit bonꝰ refic̾: dũ uolentẽ credentẽ in uocantẽ.
nã ñ penã s uitã resurgat homo ext̾ior nouissimo die.
Iterũ ait. q̃rendũ ẽ qͦt modis constet om̃e peccatũ. duob nͥ
falloxsi aut illa fiant qͦ phibent᷑. aut illa ñfiant qͤ iubent᷑:
tã certe omĩa illa qͤ ꝓhibita sunt uitaripossunt: qͣqͣ p̃cepta
ri ñ possit. ẜ qͦmͦ negabimꝰ posse eẽ hoĩnẽ sine pecc̃ẽ. c̃ ꝯfit̾i
necesse sit. eũ tã omĩa illa q̃uetant᷑ posse cauere. ꝗͣq ͤ ĩ ꝑant᷑

Expanded text:
eum, non se ipse ut sit bonus reficit, dum uolentem, credentem, inuocantem rnam non poenam sed uitam resurgat homo exterior nouissimo die. \'Iterum\', ait, \'quaerendum est, quot modis constet omne peccatum. duobus, nisi fallor: si aut illa fiant quae prohibentur aut illa non fiant quae iubentur. tam certe omnia illa quae prohibita sunt uitari possunt quam quae prari non posset. et quomodo negabimus posse esse hominem sine peccato, cum confiteri necesse sit eum tam
Abbreviated transcription (Latin):
ita ñ ẽ opꝰ lib̾is lib̾ator s seruis. ut eidicat gͣtulatiolib̾tatis.
saluã fecisti de necessitatib animã meã. Ipsa enĩ sanitasẽ uera
lib̾tas. qͣ ñ ꝑisset sibona ꝑmansiss uolũtas. Cͥa uͦ peceauit uo¬
lintas. secuta ẽ peccant̾e. peccatũ habendi dura necessitas.
cesse ẽ ꝑmaneat beate uiuendi uoluntas:. ita ut sit & bene ui¬
uendi & nunꝗͣ peccandi uoluntaria felixq necessitas Pinde¬

Expanded text:
tio libertatis: saluam fecisti de necessitatibus animam meam. ipsa enim sanitas est uera libertas, quae non perisset, si bona permansisset uoluntas. quia uero peccauit uoluntas, secuta est peccantem peccatum habendi dura necessitas, sicut necesse est, permaneat beate uiuendi uoluntas, ita ut sit etiam bene uiuendi et numquam peccandi uoluntaria felixque necessitas.
Abbreviated transcription (Latin):
&apłs paulꝰ qͦda loco: utrũq ẽplexꝰ ẽ. shibitio ẽ enĩ nolite ꝯfor¬
mari huic scło. Iussio aut̃. s reformanuni in nouitate ñ¬
tis ur̃ẽ. Illud ꝑtinet qd ñ ꝯcupisc̾ẽ. hoc ad dilig̾e. Iilud ad
continentiã. hoc adiustitiã. Illud ad declinandũ amalo.
hoc adfaciendũ bonũ. Nꝯcupiscendo enĩ uetustate ex¬
poliam᷑: ꝓ nouitate in duim᷑ diligendo. S nec qͥs ꝗͣ e̾eᷤ potest
ꝯtinens nͥ d̾s det. ꝙ caritas dĩ diffundit᷑ in cordib nr̃is ñ¬

Expanded text:
s Paulus quodam loco utrumque complexus est. prohibitio est enim: nolite conformari huic saeculo, iussio autem: sed reformamini in nouitate mentis uestrae. illud pertinet ad non concupiscere, hoc ad diligere; illud ad continentiam, hoc ad iustitiam; illud ad declinandum a malo, hoc ad faciendum bonum. non concupiscendo enim uetustate expoliamur et nouitate induimur diligendo. sed nec quisquam esse potest continens, nisi deus det, et caritas dei diffunditur in cordibus n
Abbreviated transcription (Latin):
ni p̃cipi rectis passib ãbulare: ut c̃se ñ posse ꝑspexerit.
medicinã reqͥrat. qͣ int̾ioris hominis ad sanandã pecẽĩ elau¬
dũ ẽ. anuelit hoĩnẽ ds sine pecẽo e̾eᷤᷤ. Sculdubio uult. ꝙ̃. ꝓcul
dubio potest. Q s enĩ tã demens ẽ. ut ueldubitet fieri
posse. qd̾ aͣm uelle ñ dubitet:: Responaet᷑. si nollet qs
hoĩnẽ sine peccõ e̾eᷤ. ñ mitterꝙ filiũ suũ qͥ sanaret homi¬
to. Quanta hec ĩpietatis blasphemia sit cogitandũ ẽ.
ut dicat᷑ homine posse e̾eᷤᷤ c̃ peccõ. qd̾ ds ñ uult. ꝙ neget᷑
posse e̾eᷤᷤ sine peccõ. qd̾ as uult: qͣsi qu̾ẽ ad hoc qdͣs creaue¬

Expanded text:
ni praecipi ut rectis passibus ambulet, ut cum se non posse perspexerit, medicinam requirat, quae interioris hominis ad sanandam peccati claudum est an velit hominem Deus sine peccato esse. Procul dubio vult, et procul dubio potest: quis enim tam demens est, ut vel dubitet fieri posse quod Deum velle non dubitet? Respondetur, si nollet Deus hominem sine peccato esse, non mitteret Filium suum, qui sanaret homito. Quanta haec impietatis blasphemia sit cogitandum est, ut dicatur hominem posse esse cum peccato, quod Deus non vult; et negetur posse esse sine pecc
Abbreviated transcription (Latin):
ead̾ẽ si militudie. qͣ suꝑiꝰ
iam respondimꝰ. Cũ enĩ uidemꝰ claudũ qͥ sanari potest.
recte utiq dicimꝰ debet esse ħo iste si ne claudicatione:
ꝙ si debet potest. Nec tam̃ c̃ uult ꝯtinuo potest: s c̃ fuerit
adhibita curatione sanatꝰ ꝙ medicina adiuuerit uolun¬
tatẽ. hoc fit in int̾iore hoĩne. qd̾ ad pecem tã ꝗͣ eiꝰ claudica¬

Expanded text:
eadem similitudine, qua superius iam respondimus. cum enim uidemus claudum, qui sanari potest, recte utique dicimus: "debet esse homo iste sine claudicatione, et si debet, potest" nec tamen, cum uult, continuo potest, sed cum fuerit adhibita curatione sanatus et medicina adiuuerit uoluntatem. hoc fit in interiore homine, quod ad peccatum atti
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ apłm fideles ut infide quam tenent tenacit̾ ꝑseue¬
rent: dicendo tantũ qͥmͦ tenet teneat. donec de medio
fiat᷑ hoc ẽ donec exeat de medio eccłȩ. mysterium iniqͥta¬
hora ẽ. & sicut audistis quod antixp̾e sit uenturꝰ nẽ autẽ
antixp̃i multi facti sunt. Unde cognoscimꝰ qđ noussima
sit hora: Ex nob̾ exierunt: s ñ erant ex nob̾. Qͦd si fuissert
ex nob̾ ꝑmanstssent utiq nobisc̾. Sic̃ gͦ ante finẽ in hac
hora inquiunt qu̾a ioħs nouissimã dicit. exiert̃ multi he¬
retici de medio ȩocłȩ. quos multos dicit antirp̃os: ĩta om̃s
apłi obscura uerba contractat. q̃d tam̃ eũ dixisse non
xp̃c. nͥ pͥus uenerit ad seducendos in anima mortuos adu̾¬
sarius idẽ antixp̾e: qu̾auis iã ad occultũ iuditiũ di per-¬
tineat. qͦd ab illo seducent᷑. Presentia eiꝰ qͥppe erit sicut
dictũ ẽ. scam oꝑationẽ sathane in om̃i uirtute & signis

Expanded text:
autem apostolum fideles, ut in fide, quam tenent, tenaciter perseueautem apostolum fideles, ut in fide, quam tenent, tenaciter perseuerent dicendo: tantum qui modo tenet teneat, donec de medio fiat, hoc est donec exeat de medio ecclesiae mysterium iniquitahora est; et sicut audistis, quod antichristus sit uenturus, nunc autem antichristi multi facti sunt; unde cognoscimus, quod nonissima sit hora. ex nobis exierunt, sed non erant ex nobis; quod si fuissent ex nobis, permansissent utique nobiscum. sicut ergo ante finem in hac hora, inquiunt, quam Iohannes nouissimam dicit, exierunt multi haeretici de medio ecclesiae, quos multos dicit antichristos, ita omnes apostoli obscura uerba coniectat; quod tamen eum dixisse non os Christus, nisi prius uenerit ad seducendos in anima mortuos aduersarius eius antichristus, quamuis ad occultum iam iudicium dei pertineat quod ab illo seducentur. praesentia quippe eius erit, sicut dictum est, secundum operationem satanae in omni uirtute et signis
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i uidebant᷑. Unde non nulli ipsũ resurrecturũ: ꝙ fu¬
turum antixp̃m suspicant᷑. Alii uͦ nec occisũ putant. s
substractu potius ut putaret᷑ occisus: & uiuum occulta¬
ri inuigore ipsius etatis. in qua fuit cum crederetur
extinctus. donec suo tẽpore reuelet᷑. &. restituat᷑ ĩ regnu.
S multum mͥ mira ẽ. hec opinantium tanta p̾sũptio. Iud
fiat. ñ absurde de ipso romano imꝑio credit᷑ dictum.
tanquam dictũ sit: tantũ qͥ mͦ imꝑat imꝑet. donec de me¬
diofiat. id ẽ de medio tollat᷑. & tunc reuelabit᷑ iniquus:
quem significari antixpm nullus ambigit. Alii uͦ ꝙ qͦd
ait qͥd detineat scitis. & mysteriũ oꝑari iniquitatis. non
putant dictĩi nͥ de malis & fictis qͥ st̃ in ȩccła. donec ꝑue¬
niat ad tant̾u numerũ qͥ antixp̃i magnũ popłm faciat. ꝙ
hoc ẽẽ mysterium iniquitatis. q uidet᷑ occultũ. Hoctari

Expanded text:
christi uidebantur. unde nonnulli ipsum resurrecturum et fuchristi uidebantur. unde nonnulli ipsum resurrecturum et futurum antichristum suspicantur. alii uero nec occisum putant, sed subtractum potius, ut putaretur occisus, et uiuum occultari in uigore ipsius aetatis, in qua fuit, cum crederetur extinctus, donec suo tempore reueletur et restituatur in regnum. sed multum mihi mira est haec opinantium tanta praesumtio. illfiat, non absurde de ipso Romano imperio creditur dictum, tamquam dictum sit: "tantum qui modo imperat imperet, donec de medio fiat" id est de Romano tollatur. et tunc reuelabitur iniquus: quem significari antichristum nullus ambigit. alii uero et quod ait: quid detineat scitis et: mysterium operari iniquitatis non putant dictum nisi de malis et fictis, qui sunt in ecclesia, donec perueniat ad tantum numerum, qui antichristo magnum populum faciat, et hoc esse mysterium iniquitatis, quia uidetur occultum; hortari
Abbreviated transcription (Latin):
detineat scitis idẽ. quid sit in mora. qͦ causa sit dilationis eiꝰ.
ut reueletur in suo tempore scitis. Qm̃ scire illos dix̃. aꝑte
hoc dicere noluit. & id̾o nos qͥ nescimꝰ qͦd illi sciebant. ꝑue¬
nire c̃ labore adid qͦd sensit apłs cupimꝰ nec ualemus:
p̃sertim qr & illa ꝗͦ addidit. hunc sensũ faciunt obscurio¬
rẽ. Nã quid ẽ. iã enĩ mysteriũ oꝑat᷑ iniqͥtatis. tantũ qͥ mͦ¬
tenet teneat. donec de medio fiat. & tunc reuelabit᷑
iniquus. Ego ꝓrsꝰ qͥd dixerit. me fateor ignorare. Duspi¬
tiones tam̃ hominũ quas ł audire ł legere potui. ñ tacebo.
Quidam putant hoc de imꝑio dictũ fuisse romano. & ꝓpt̾ea
paulũ apłm ñ id aꝑte scͥbere uoluisse. ne calũpniã ĩneur
speraretur eternu. In hoc qđ dix̃ iam etiã mist̾i̾ũ iniqͥtats
oꝑat᷑. neronẽ uoluit intelligi: cuiꝰ iam facta uelut anti¬

Expanded text:
detineat scitis, id est, quid sit in mora, quae causa sit dilationis eius, detineat scitis, id est, quid sit in mora, quae causa sit dilationis eius, ut reueletur in suo tempore, scitis: quoniam scire illos dixit, aperte hoc dicere noluit. Et ideo nos, qui nescimus quod illi sciebant, peruenire cum labore ad id, quod sensit apostolus, cupimus nec ualemus; praesertim quia et illa, quae addidit, hunc sensum faciunt obscuriorem. Nam quid est: Iam enim mysterium iniquitatis operatur. tenet teneat, donec de medio fiat; et tunc reuelabitur iniquus? ego prorsus quid dixerit me fateor ignorare, suspiciones tamen hominum, quas uel audire uel legere potui, non tacebo. quidam putant hoc de imperio dictum fuisse Romano et propterea Paulum apostolum non id aperte scribere uoluisse, ne calumniam uidelicesperaretur aeternum; ut hoc quod dixit: iam enim mysterium iniquitatis operatur, Neronem uoluerit intellegi, cuius iam facta uelut anti
Abbreviated transcription (Latin):
d̾s oꝑationẽ erroris ut credant mendatio: & uidicent᷑
om̃s qͥ non crediderunt ueritati. s conserunt iniqͥtati.
Nulli dubiũ ẽ. eũ de antixp̃o ita dixisse. dieq iudicii hc̃
merito dici potest. quanto magis de isto  S inqͦ tẽplo
di sit sẽssurus incercũ ẽ: utrũ in illa riuna templi qđ
a salomone rege constructũ ẽ. anuͦ in eccła. Non enim
templum alicuiꝰ idoli. aut demonis: templũ di apłs
dicera. Unde non nulli ñ ipsũ pͥncip̾ẽ. s uniu̾sũ quoda mͦ
corpꝰ eiꝰ. idẽ. ad eũ ꝑtinent̾e hominũ multitudine̾ simul
cũ ipsosuo pͥncipe:. hoc loco intelligi antixpm̃ uolunt. Recꝰ¬
tiusq putant etiã latine dici sic̃ ĩ greco ẽ. ñ r̃templo di. s
in tempłu di sedet. tamquã ipse sit templũ di qͦd ẽ eccła:
sicut dicimus seda ĩ amicũ. id ẽ uelut amicꝰ ł si quid aliud
isto locutionis genere dici potest. Qͦ s autẽ ait. & nẽ qͥd

Expanded text:
tionem erroris, ut credant mendacio et iudicentur omnes, qui non crediderunt ueritati, sed consenserunt iniquitati. nulli dubium est eum de antichristo ista dixisse diemque iudicii — hunc merito dici potest, quanto magis de isto! sed in quo templo dei sit sessurus incertum est; utrum in illa ruina templi, quod a Salomone rege constructum est, an uero in ecclesia. non enim templum alicuius idoli aut daemonis templum dei apostolus diceret. unde nonnulli non ipsum principem, sed uniuersum quodam modo corpus eius, id est ad eum pertinentem hominum . multitudinem, simul cum ipso suo principe hoc loco intellegi Antichristum uolunt; rectiusque putant etiam Latine dici, sicut in Graeco est, non in templo Dei, sed in templum Dei sedeat, tamquam ipse sit templum Dei, quod est ecclesia; sicut dicimus; \'Sedet in amicum\', id est uelut amicus, uel si quid aliud isto locutionis genere dici solet. Quod autem ait: Et nunc quid
Abbreviated transcription (Latin):
in om̃i sua uirtute mirabilit̾ quid̾e. s m̃dacit̾ oꝑabitur.
qͦd ñ facit facere uideat᷑: an quia illa ipsa etiã si erunt
uera ꝓdigia. admendatium ꝑtrahent credituros. ñ
ea potuisse nͥ diuinitꝰ fieri. peuisse. uirtutẽ diaboli
nescientes. maxime quando tantã. qͣntã nunquam
habuit. acceꝑit potestatẽ. Non enĩ qͣndo ignis de
cȩlo cecidit. & tant̾ã familiã c̃ tantis gregib pe coꝵ
sc̃i iob uno impetu absumpsit. & turbo irruens. &
domũ eitiens filios eiꝰ occidit. phantasmata fuerunt:
Quȩ tam̃ fuert̃ oꝑa sathane. eui d̾s dederat hanc po¬
testatẽ. Sꝓpt̃ qͥd horũ gͦ dicta st̃ pdigia & signa men¬
datii tẽ potius apparebit: s ppt̾ qͦd lilis horũ dictũ sit
seducent᷑ eis signis atq pdigiis qͥ seduci merebunt᷑.
ꝓ eo qͦd dilectionẽ in qͥt ueritatis ñ receꝑunt. ut salui
fierent. Nec dubitauit apłs addere ac dicere: id̾o mit¬
tet illis d̾s oꝑationẽ erroris. ut credant mendatio. d̾s

Expanded text:
in omni sua virtute mirabiliter quidem, sed mendaciter operabitur. quod non facit facere videatur: an quia illa ipsa, etiam si erunt vera prodigia, ad mendacium pertrahent credituros non ea potuisse nisi divinitus fieri virtutem diaboli nescientes, maxime quando tantam quantam nunquam habuit acceperit potestatem. Non enim quando de coelo ignis cecidit et tantam familiam cum tantis gregibus pecorum sancti Job uno impetu absumpsit, et turbo irruens et domum dejiciens filios ejus occidit, phantesmata fuerunt, quae tamen fuere opera Satanae, cui Deus dederat hanc potestatem. Sed propter quid horum ergo dicta sint prodigia et signa mendacii, tunc potius apparebit; sed propter quodlibet horum dictum sit, seducentur eis signis atque prodigiis qui seduci merebuntur: pro eo quod dilectionem, inquit, veritatis non receperunt ut salvi fierent. Nec dubitavit Apostolus addere ac dicere, Ideo mittet illis Deus operationem erroris ut credant mendacio. Deus
Abbreviated transcription (Latin):
rt̃ iniquitati. Pinde iudicati seducent᷑: & seducti uidi¬
cabuntur. S iudicati seducent᷑ illis iuditus di occult.
iustis. iuste occultis: quib abinitio peccati rationalis cre¬
aturȩ. nunquã iudicare cessauit. Seducti autẽ udiea¬
bunt᷑ nouissimo manifestoq uiditio ꝑ xp̃m iħm iustissi¬

Expanded text:
inde iudicati seducentur et seducti iudicabuntur. Sed iudicati seducentur illis iudiciis Dei occulte iustis, iuste occultis, quibus ab initio peccati rationa- . lis creaturae numquam iudicare cessauit; seducti autem iudicabuntur nouissimo manifestoque iudicio per Christu
Abbreviated transcription (Latin):
paruit plusꝗͣ qͥngentis frĩb simul. Siue isti ẽ illis un¬
decĩ erant congregat. clausis ostiis ꝓpt̾ metũ iu¬
deoꝵ. Nñ cũ exisset thomas. uenit ad eos iħe.
siue pꝰ octo illos dies quando lib&. nichil habꝙ ad¬
u̾si. Postea inqͥt apparuit iacobo Ntunc aut̃ pͥ¬
mũ acciꝑe debemꝰ uisũ ẽẽ iacobo: s aliqua ꝓpͥa ma¬
infestatione singularit᷑. Dem̃ apłis om̃ib Nee il¬
lis tunc pͥmũ: s iam ut familiarius conu̾saret᷑ cũ
eis usq addiem ascensionis suȩ. Nc̃ iam uideamꝰ¬
ortiuo apparuit ꝙ mͥ: s hoc tam decȩlo pꝰ ñ paruũ
tẽpꝰ ascensionis suȩ. Nc̃ iam uideamꝰ qd̾ distuleramꝰ:
cuiꝰ mist̃ii grͣa sed̾m matheũ & marcũ. resurgens

Expanded text:
paruit plus quam quingentis fratribus simul, siue isti cum illis paruit plus quam quingentis fratribus simul, siue isti cum illis xi erant congregati, clausis ostiis propter metum Iudaeorum, unde cum exisset Thomas, uenit ad eos Iesus; siue post octo illos dies quandolibet, nihil habet aduersi. postea, inquit, apparuit Iacobo; non tunc autem primum accipere debemus uisum esse Iacobo, sed aliqua propria manifestatione singulariter. deinde apostolis omnibus; nec illis tunc primum, sed iam ut familiarius conuersaretur cum eis usque ad diem ascensionis suae. nouissimortiuo apparuit et mihi, sed hoc iam de caelo post non paruum tempus ascensionis suae. Nunc iam uideamus, quod distuleramus, cu
Abbreviated transcription (Latin):
uoluit. sicut petrus dic̃ quando eũ cornelio & his
qui cͣ illo fuerant p̃dicabait. qͥsimul inqͥt mandu¬
cauimꝰ & bibimꝰ cͣ illo. pꝰea quã resurrexit amortu¬
is ꝑdies xl. ñ qd̾ cotidiȩ ꝑdies xͣł ẽ illo manducas¬
sent & bibissent. Nam erit contͣriũ ioħi qͥ octo
illos dies int̾posuit. qͥb eis uisus ñ ẽ: ut t̃tio mai¬
festaret᷑ ad mare tyberiadis. In de ian etiam
eotidie illis insus. & ẽ illis c̃ uiuatꝰ ẽ nichil repug¬
nat. ꝙ̃ fortasse idõ dictũ ẽ ꝑ xͣi dies. qͥ qͥt̃ deni sunt
inmist̾ o ueltotius mundi. uel totius temꝑał scłi
quia & illi pͥmi decẽ dies. in qͥb erant illi octo dies.
a parte totũ possunt more seͥpt᷑arũ ñ dissone cõpu¬
tari. Conferat᷑ gͦ & qd̾ ait apłus paulꝰ: utrũ nichil
ineungłio leg̾r. Postea in qͥd duodecĩ qͥb lib&. qua
hora lib&. ipso tamon resurrectionis die: de inde ap¬

Expanded text:
uoluit, sicut Petrus dicit, quando eum Cornelio et his uoluit, sicut Petrus dicit, quando eum Cornelio et his qui cum illo fuerant praedicabat: qui simul, inquit, manducauimus et bibimus cum illo, posteaquam resurrexit a mortuis, per dies XL; non quod cotidie per dies XL cum illo manducassent et bibissent; nam erit contrarium Iohanni, qui octo illos dies interposuit, quibus eis uisus non est, ut tertio manifestaretur ad mare Tiberiadis. inde iam etiam si cotidie illis uisus et cum illis conuiuatus est, nihil repugnat. et fortasse ideo dictum est: per XL dies, qui quater deni sunt in mysterio uel totius mundi uel totius temporalis saeculi, quia et illi primi decem dies, in quibus erant illi octo dies, a parte totum possunt more scripturarum non dissone computari. Conferatur ergo et quod ait apostolus Paulus utrum nihil in euangelio legitur. postea, inquit, duodecim; quibuslibet, qua hora libet, ipso tamen resurrectionis die. deinde ap
Abbreviated transcription (Latin):
sins ben̾dix̾ eis. & factũ ẽ cũ benedicẽt eis: reces¬
sit abeis ꝙ ferebat᷑ incęlũ. Hiderunt gͦ eũ pret̃
qd̃ int̾ra uiderant: etiam dũ ferret᷑ incȩlũ. Coti¬
ens gͦ iexͣingłicis libris cõmemoratꝰ. ab hominib
uisiis. antequã ascendisset incelũ. int̾ra seilieet
nouies. & maere semel ascendens: s ñ omĩa scͥp¬
ta sͣ sic̃ ioħes fatet᷑. Crebra enĩ erat eiꝰ ẽillis c̃ũsa¬
tio ꝑdies qͣdraginta pͥusꝗͣ ascendisset in celũ: ñta¬
men eis ꝑom̃s quaaragnita ᷤ cͣontinuus apparuerat.
Nampost diem pͥmũ resurrectionis eiꝰ alios octo di¬
Tertio aut̃ admare tyberiadis. fortassis continuo
consequenti die. nichil enĩ repugnat: ꝙ de inde
quando uoluit. constituens eis qd̾ ꝙante p̾dixerat
eos ingalileȩ montẽ p̃cedere. atq omĩno ꝑillos
xi dies quotiens uoluit. qͥb uoluit. qu̾ȩ ad modũ

Expanded text:
suis benedixit eis: et factum est, cum benediceret eis, recessuis benedixit eis: et factum est, cum benediceret eis, recessit ab eis, et ferebatur in coelum . Viderunt ergo eum praeter quod in terra viderant, etiam dum ferretur in coelum. Toties ergo in evangelicis Libris commemoratus est ab hominibus visus, antequam ascnovies, et in aere semel ascendens. Sed non omnia scripta sunt, sicut Joannes dicit . Crebra enim erat ejus cum illis conversatio per dies quadraginta priusquam ascendisset in coelum, non tamen eis per omnes quadraginta dies continuis apparuerat. Nam post diem primum resurrectionis ejus, alios octo ditertio autem ad mare Tiberiadis, fortassis continuo consequenti die; nihil enim repugnat. et deinde quando uoluit, constituens eis, quod et ante praedixerat, eos in Galilaeae montem praecedere; atque omnino per illos XL dies quotiens uoluit, quibus uoluit, quemadmodum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ ego diligam eũ ꝙ ostendam me ipsũ illi. ñ utiq scdm
id qd iam uidebant. & qd iant etiam resurgens cũ ci¬
catricib nͣ solum uidendum.s etiam tangendũ. pꝰ¬
modũ ostendit. s scãm illam in effabilẽ lucẽ qua illu¬
minat omnẽ hominẽ uenientẽ in hunc mundũ.
sed̾m ꝗͣlue& intenebris. ꝓtenebre eũ ñ conpͣhende¬
runt. Illuc nos p̃cessit. unͣ ad nos ueniens ñ recessit:
ꝙ qͦ nos p̃cedens ñ deseruit. Illa reuelatio ta qua
uera galilea cũ similes ei erimꝰ. ibi eũ uidebimꝰ sicu¬
tiẽ. ipsa erit etiã beatior transinigͣtio ex isto scło
inuillam ęt̾nitatẽ. si eiꝰ p̃cepta sic ãplectam᷑. ut ad eiꝰ
dextrã segregari meream᷑. T̾ẽ enĩ ibunt sinistͥ in
cõbustionẽ et̃nã. iusti aut̃ inuitã et̾nã . ħ me illue
transinigrabunt: ꝙ ibi eũ uidebunt qͦmͦ ñ uident

Expanded text:
 ego diligam eum et ostendam me ipsum illi. non utique secundum id quod iam uidebant et quod etiam resurgens cum cicatricibus non solum uidendum sed etiam tangendum postmodum ostendit, sed secundum illam ineffabilem lucem, qua inluminat omnem hominem uenientem in hunc mundum, secundum quam lucet in tenebris et tenebrae eum non conprehendunt illuc nos praecessit, unde ad nos ueniens non recessit et quo nos praecedens non deseruit. illa erit reuelatio tamquam uera Galilaea, cum similes ei erimus; ibi eum uidebimus sicuti est. ipsa erit etiam beatior transmigratio ex isto saeculo in illam aeternitatem, si eius praecepta sic amplectamur, ut ad eius dexteram segregari mereamur. tunc enim ibunt sinistri in conbustionem aeternam, iusti autem in uitam aeternam. hinc illuc transmigrabunt et ibi eum uidebun
Abbreviated transcription (Latin):
re ñdubites qd̾ q̃rebas. W. hoc qͥde scĩtatitue sebendũ existi¬
maui. qͥ ꝓpaginẽ animarũ iani qͣsi certꝰ ĩpbanda putas. Ce¬
terũ si illis qͥ hanc asserunt arescbendũ fuiss. fortassis osten¬
der̃ẽ qu̾e ad modũ id qd̾ se nosse arbitrant᷑ ĩgnorent. ꝙ ne
hoc asserere auderent. quanta ratione formidarx deb̾ent
Qđ baptizati non a morte cõmuni.
sed a supplicio liberent᷑ eterno. a quo etiã

Expanded text:
re non dubites quod quaerebas. Et hoc quidem sanctitati tuae scribendum existire non dubites quod quaerebas. Et hoc quidem sanctitati tuae scribendum existimavi, qui propaginem animarum jam quasi certus improbandam putas. Caeterum si illis qui hanc asserunt rescribendum fuisset, fortassis ostenderem quemadmodum id quod se nosse arbitrantur ignorent; et ne hoc asserere auderent, quanta ratione formidare deberentXLVI. Quod baptizati non a morte communi, sed a supplicio liberentur aeterno, a quo etia
Abbreviated transcription (Latin):
fr̃ bone qm̃ consulis me.ꝙ uis ut unũ hoꝵ definiã. utrũ
anime cet̾e õs ex illo uno hoĩne. sic̃ corꝑa ꝑ ꝓpaginẽ. an
sine ꝓpagine. sic̃ illiꝰ unꝰ acreatore singulis fiant: ab ipso
enĩ fieri siue sic siue sic ñ negamꝰ. patere etiam ipse te con¬
sulam. qͦmͦ in de anina peccatũ originalit̃ trahat: uude
originalit᷑ ipsa ñtͣhit᷑. Om̃s enĩ animas exadã trahere ori¬
ginale peceatũ simiłr ñ negamꝰ: ne ĩpelagianã heresim
de testabilẽ detestablit̃ in ruamꝰ. Si hoc qd̾ ego int̾ro¬
go nec tu scis: sine me patient᷑ utrũq nescire. qd̾ tu int̾rogas
ꝙ qd̾ ego. Si aut̃ iam scis qd̾ int̾rogo: cũ hoc etiã me docue
ris. tunc ꝙ illud qd̾uis ut respondeã. nich ibi iam metuens
respondebo. Peto gͦ ne succenseas qͥa ñ potui confirmare qd̵
queris: s potui demonstͣre qͥd q̃ras. Qd̾c̃ in ueneris: confir ma¬

Expanded text:
frater bone, quoniam consulis me et uis, ut unum horum definiam, utrum frater bone, quoniam consulis me et uis, ut unum horum definiam, utrum animae ceterae ex illo uno homine sicut corpora per propaginem an sine propagine sicut illius unius a creatore singulis singulae fiant — ab ipso enim fieri siue sic siue sic non negamus —, patere, ut etiam ipse sulam, quomodo inde anima peccatum originaliter trahat, unde originaliter ipsa non trahitur. omnes enim animas ex Adam trahere originale peccatum similiter non negamus, ne in Pelagianam detestabilem detestabiliter inruamus. si hoc, quod ego interrogo, nec tu scis, sine me patienter utrumque nescire, et quod tu interrogas et quod ego; si autem iam scis, quod interrogo, cum hoc etiam ris, tunc et illud quod vis ut respondeam, nihil ibi jam metuens respondebo. Peto ergo ne succenseas, quia non potui confirmare quod quaeris, sed potui demonstrare quid quaeras; quod cum inveneris, confirma
Abbreviated transcription (Latin):
fas dic̾e. scio animã meã ex oꝑe ãi subsist̾e. ꝙ. ꝓrsꝯ opꝰ dĩ esse.
ta ẽ. nescio a̾s scit: Unũ hox uis ut confirmẽ: possẽ si nos¬
sem. Qd̃ si ipse nosti. en habes me cupidiorẽ discere qd̾ nes¬
cio ꝗͣ doc̾e qd̾ nescio. Si aut̃ nesctꝰ sic̃ ego. ora sic̃ ꝙ ego: ut
siue ꝑ quelibet seruũ suũ. siue ꝑse ipsũ. magist̃ ille nos do¬
nouerimꝰ. qͥ noũ ñsolũ qͥd doceat. uerũ ꝙ̃ qͥd nob̾ discere ex¬
pediat. Nã ꝯfiteor dile ctioni tue cupiditatẽ meã: cupio qͥ¬
ae ꝙ hoc scire qd̾ q̃ris. s multomagis cuperẽ scire si fier
poss. quando p̃sentet᷑ desid̾atꝰ oĩb gentib. ꝙ quãdo regnũ

Expanded text:
fas dicere: scio animam meam ex opere dei subsistere et prorsus opus dei esse; fas dicere: scio animam meam ex opere dei subsistere et prorsus opus dei esse; ta est, nescio, deus scit? unum horum uis ut confirmem. possem, si nossem. quod si ipse nosti, en habes me cupidiorem discere quod nescio, quam docere quod nescio. si autem nescis sicut ego, ora sicut et ego, ut siue per quemlibet seruum suum siue per se ipsum magister ille nos donouerimus, qui nouit non solum quid doceat, uerum etiam quid nobis discere expediat. Nam confiteor dilectioni tuae cupiditatem meam: cupio quidem et hoc scire quod quaeris; sed multo magis cuperem scire, si fieri posset, quando praesentetur desideratus omnibus gentibus et quando regnum
Abbreviated transcription (Latin):
to illa. ꝗͣ sibiunigenitꝰ coaptauit. aut peccatũ inde ñtrax̃.
aut omĩno inde ñ tͣcta ẽ. Neq enĩ ñ potuit animã sibi
t᷑here sine peccõ. qsoluit nr̃a pecca: Aut qͥ nouã ereauit
ei carni ꝗͣsine parente fec̃ ext̾ra. ñ potuit nouã creare
ñ inueni quẽ admodũ anima & pec catũ ex ada tͣhat. unde
dubitare fas ñ ẽ.ꝙ ipsa ex adam ñtͣhat᷑: qd̃ mͥ diligentiꝰ in¬
qͥrendũ. quã in consultius asserendũ ẽ. Quando aut̃ nos ali¬
quȩ cause in aliqꝰ q̃stione ñ inm̃ito dubitare cõpellunt: ñ
etiã hinc dubitare debemꝰ. utrũ aubitare debeamꝰ. De du¬
biis qͥppe reb sine dubitatione dubitandũ ẽ. Nides quẽ ad
modũ apłs de seipso dubitare ñ dubitet: utrũ in corꝑe.
an extra corpꝰ raptꝰ sit int̾tiũ celũ. siue hoc siue illud. nescio
ma mea inista uita exꝓpagine. ansine ꝓpagine uen̾it. cũ eã
utrolibet mͦ a sũmo s nͦ dõ factã e̾eᷤᷤ ñ dubitẽ: cur mͥ ñ sit

Expanded text:
to illa quam sibi unigenitus coaptauit aut peccatum inde non traxit aut omnino inde non tracta est. neque enim non potuit animam sibi trahere sine peccato qui soluit nostra peccata, aut qui nonam creauit ei carni, quam sine parente fecit ex terra, non potuit nouam creare non inueni, quemadmodum anima et peccatum ex Adam trahat — unde dubitare fas non est — et ipsa ex Adam non trahatur. quod mihi diligentius inquirendum quam inconsultius asserendum est. INTER CETERA. e compellunt, non etiam hinc dubitare debemus, utrum dubitare debeamus. de dubiis quippe rebus sine dubitatione dubitandum est. uides, quem ad modum apostolus de se ipso dubitare non dubitet, utrum in corpore an extra corpus raptus sit in tertium caelum; siue hoc siue illud, nescio,ma mea in istam uitam ex propagine an sine propagine uenerit, cum eam utrolibet modo a summo et uero deo factam esse non dubitem ? cur mihi non sit
Abbreviated transcription (Latin):
testimonia qͥb id nitunt᷑ ostendere. ponunt etiã illa duo
qͦ paulo ante cõmemorauiꝰ qͥ fingit spm̃ hoĩs in ipso: ꝙ qͥ finx̃
singillatĩ corda hoĩnũ. De qͥb uides qu̾ẽ ad modũ possit are
sistentib responderi. htrũ enĩ c̃fingit. ex alio fingat an
ex nichilo: incertũ ẽ. Illud tam̃ int̾ cet̾a testimoniũ uidet᷑ eeᷤᷤ
p̃cipuũ. qd̾ in libro salomonis eccłaste leg̃r: ꝙ reũtet᷑ puluis¬

Expanded text:
testimonia, quibus id nituntur ostendere, ponunt etiam illa duo, testimonia, quibus id nituntur ostendere, ponunt etiam illa duo, quae paulo ante commemoraui: Qui fingit spiritum hominis in ipso. et: Qui finxit singillatim cordasistentibus responderi: utrum enim cum fingit, ex alio fingat, an ex nihilo, incertum est. Illud tamen inter caetera testimonium videtur esse praecipuum, quod in libro Salomonis Ecclesiaste leg
Abbreviated transcription (Latin):
p̃e ambiguitate: ꝑ ꝓpħam dic̃. Onĩẽ flatũ ego feci: Aĩas uide¬
licet intelligi uolens. qd̾ u̾ba ꝯsequentia ni anifestant. Non
utiq unũ que facto ext̾ra hoĩ pͥmo inspiraũ. s omñe flatũ
ipse fec: ipse ad huc̃ fac. Qrit᷑ tam̃ utrũ omuẽ flatũ ex illo
uno flatu. sic̃ onĩe corpꝰ hoĩs ex illo uno corꝑe faciat: anuͦ
noua qͥdẽ corꝑa faciat ex uno. animas aut̃ nouas exnichi¬
lo. Qs enĩ ꝯgrua suis originib gen̾a rerũ ꝙ iã aesemim¬
b facit. nͥ qͥipsa semina sine seminib fecit :. S ubi res nat᷑a¬
lit̃ obseura nrm modulũ uincit. & aꝑte diuina scͥpt᷑a ñ sub¬
uenit. temere hinc aliqͥd definire humana coniectura pre
mines dicimꝰ nasci. siue anima si ue copꝑe. At uͦ sed̾m origi¬
nale pecem ueteres nascunt᷑. ido baptismate renouantur.
Aliqͥd gͦ certũ de anime origine. ñ dũ in sẽpt᷑is canonicis rep¬
ꝑi. Nã hi qͥnouassine ulla ꝓpagine asserunt aĩas fieri: int̾

Expanded text:
am dicit: omnem flatum ego feci, animas uidelicet intellegi uolens, quod uerba consequentia manifestant. non utique unum, quem facto ex terra homini primo inspirauit, sed omnem flatum ipse fecit, ipse adhuc facit. quaeritur tamen, utrum omnem flatum ex illo uno flatu, sicut omne corpus hominis ex illo uno corpore faciat, an uero noua quidem corpora faciat ex uno, animas autem nouas ex nihilo. quis enim congrua suis originibus genera rerum etiam de seminibus facit, nisi qui ipsa semina sine seminibus fecit? sed ubi res naturaliter obscura nostrum modulum uincit et aperta diuina scriptura non subuenit, temere hinc aliquid definire humana coniectura praemines dicimnale peccatum ueteres nascuntur, ideo baptismate renouantur. Aliquid ergo certum de animae origine nondum in scnptuns canonicis comperi. nam hi, qui nouas sine ulla propagine adserunt animas fieri, inter
Abbreviated transcription (Latin):
tes populosq predicatur. In pͥncipio erat u̾bũ
& uerbũ erat apud dm̃. & d̾s erat uerbũ. hoc
erat in pͥncipio apud dm̃ om̃ia ꝑipsum factast̾.
& sine ipso factũ est nichil. Si autem ad hoc ꝑ¬
cipiendum. diligendum. ꝑfruendũ. ut anima
sanetur. & tante lucis hauriende mentis aues
conualescat. dicitur auaris. nolite uob̾ conde¬
re thesauros in terra. ubi tiea & rubigo exter¬
minat. & ubi fures effodiunt & furantur. sed the
exterminat. neq fures effodiunt. Ubi enĩ ẽ thes¬
aurus tuus. ibi ẽ & cortuum. Dicitur luxuriosis.
Qui seminat in carne. de carne metet corrup¬
tionem: qui seminat in sp̃u. de sp̃u metet uitã
eternam. Dicitur suꝑbis. Qui se exaltat humi¬
liabitur. & qui se humiliat exaltabitur. dicit᷑
iracundis. Accepisti alapam: para & alteram
maxillam. Dicitur discordiosis. Diligite inimi
est. Dicitur curiosis. Nolite querere quȩ uiden¬

Expanded text:
tes populosque praedicatur: In principio erat Verbum, tes populosque praedicatur: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Hoc erat in principio apud deum; omnia per ipsum facta sunt et sine ipso factum est nihil; si ad ho percipiendum, diligendum, perfruendum, ut anima sanetur e tantae luci hauriendae mentis acies conualescat, dicitur auaris nolite uobis condere thesauros in terra, ubi tine et rubigo exterminat et ubi fures effodiunt et furantur; sed thes neque rubigo exterminat neque fures effodiunt; ubi enim est thesaurus tuus, ibi est et cor tuum; dicitur luxuriosis: qui seminat in carne de carne metet corruptionem; qui seminat in spiritu de spiritu metet uitam aeternam; dicitur superbis: qui se exaltat humiliabitur, et qui se humiliat exaltabitur; dicitur iracundis: accepisti alapam, para et alteram maxillam; dicitur discordiosis: diligite inimicest; dicitur curiosis: nolite quaerere quae uiden
Abbreviated transcription (Latin):
nestaret gr̃a tanta firmitate roboraret. tanta de¬
nique maiestate subueheret: ut om̃ia contẽpnen¬
do quȩ praui homines cupiunt. &. om̃ia ꝑpetien¬
do quȩ horrescunt. & om̃ia faciendo quȩ miran¬
tur. genus humanũ ad tam salubrẽ fidem su̾mo
amore atq auctoritate conuerteret. De honori¬
bus uͦ eius frustra se consuli. cũ facile possit ex¬
istimari quanti honores debeantur sapientiȩ
te generis humani magnũ aliquid propͥum.
&. quod supra homines esset mereretur. Que
si facta sunt si luteris mon m̃itisq celebrant᷑.
si abuna regione terrarũ in qua sola unus cole¬
batur ds. &ubi talem nasci oportebat. ꝑ totũ
orbẽ terrarũ missi electi uiri uirtutibꝰ atq ser¬
monibus. diuini amoris incendia concitart̃.
si confirmata salub̾rima disciplina illuminatã
terras posteris reliquerunt. & ne de p̃teritis lo¬
quar quȩ licet cuiq ñ credere. si hodie por gen¬

Expanded text:
nestaret gratia, tanta firmitate roboraret, tanta denestaret gratia, tanta firmitate roboraret, tanta denique majestate subveheret, ut omnia contemnendo quae pravi homines cupiunt, et omnia perpetiendo quae horrescunt, et omnia faciendo quae mirantur, genus humanum ad 16 tam salubrem fidem summo amore atque auctoritate converteret; de honoribus vero ejus frustra se consuli, cum facile possit existimari quanti honores debeantur Sapientiae te generis humani magnum aliquid proprium et quod supra homines esset mereretur. Quae si facta sunt, si litteris monumentisque celebrantur, si ab una regione terrarum in qua sola unus colebatur Deus, et ubi talem nasci oportebat, per totum orbem terrarum missi electi viri, virtutibus atque sermonibus divini amoris incendia concitarunt; si, confirmata saluberrima disciplina, illuminatas terras posteris reliquerunt; et, ne de praeteritis loquar, quae licet cuique non credere, si hodie per gen
Abbreviated transcription (Latin):
scismat᷑oꝵ. neq incecitate uideoꝵ. querenda re¬
ligio est: s apud eos solos qui xp̃iami catholici
uel orthodoxi nominantur. idest integritatis
custodes. & recta sectantes. Hȩc enim eccłia
catholica ꝑ dotum orbẽ ualide lateq diffusa
omnibꝰ errantibꝰ utitur ad prouectus suos. &
adeoꝵ correctionẽ. cũ euigilare uoluerint.
Utitur enim gentilibꝰ ad materiã oꝑationis
sue. hereticis ad probationẽ doctrinȩ suȩ:ͥ scis¬
maticiᷤ ad docum̃tũ stabilitatis sue. iudeis
ad cõparationẽs pulchritudinis suȩ. aAlios ergo
muxtat. alios excludit. alios relinquit. alios
antecedit: Om̃ib tamen gr̃e di participande
dat potestatem. suie illi formandi s int adhuc.
siue reformandi. siue recolligendi. siue ammit¬
tendi. Carnales autẽ suos idest uiuentes. aut
sentientes carnaliter. tanquã paleas tolerat.
quib in area frumenta tutiora sunt: donec ta¬
libus tegminibus exuantur.

Expanded text:
schismaticorum neque in caecitate Iudaeorum quaerenda reschismaticorum neque in caecitate Iudaeorum quaerenda religio est, sed apud eos solos qui christiani catholici uel orthodoxi nominantur, id est integritatis custodes et recta sectantes. Haec enim ecclesia catholica per totum orbem ualide lateque diffusa omnibus errantibus utitur ad prouectus suos et ad eorum correctionem, cum euigilare uoluerint. utitur enim gentilibus ad materiam operationis suae, hmaticis ad documentum stabilitatis, Iudeis ad comparationem pulchritudinis, carnales veroinvitat, alios excludit, alios relinquit, alios antecedit, omnibus tamen gratiae Dei participandae dat potestatem, sive illi formandi sint adhuc, sive reformandi, sive recolligendi, sive admittendi; carnales autem suos, id est viventes aut sentientes carnaliter, tanquam paleas tolerat, quibus in area frumenta tutiora sunt, donec talibus tegminibus exuantur.
Abbreviated transcription (Latin):
dispares sunt. & errores suos animosius defendere.
quam cautius corrigere maluerunt. exclusi a
catholica cõmunione & aparticipatione. qͥmuiꝰ
paru sacram̃toꝵ propͥa uocabula. propͥosq con¬
uentus. non in sermone tantũ. s etiam insuꝑstitio¬
ne meruerunt: ut photiniant. & arriani. multiq
p̃terea. Nã de his qui scismata fecerunt: alia que¬
stio ẽ. Posset enim eos area dnĩca usq ad tẽpus
ultime uentilationis uelut paleas sustinere.
nisi uento suꝑbie nimia leuitate cessissent. &
sese a nob̾ ultro separassent. Iudi uͦ quãuis uni
omĩpotenti d̾o supplicent. sola tamen tẽꝑalia
& uisibilia bona de illo expectantes. rudimenta
noui populi abhumilitate surgentia in ipsis
suis scripturis nimia securitate noluerunt ad¬
uertere. atq inuetere homine remanserunt.
Quȩ cũ ita sint: neq in confusione paganoꝵ. neq
in purgamentis hereticoꝵ. neq in languore

Expanded text:
dispares sunt et errores suos animosius defendere dispares sunt et errores suos animosius defendere quam cautius corrigere maluerunt, exclusi a catholica communione et a participatione quamuis parium sacramentorum propria uocabula propriosque conuentus non in sermone tantum sed etiam in superstitione meruerunt, ut Photiniani et Ariani multique praeterea; nam de his qui schismata fecerunt alia quaestio est. posset enim eos area dominica usque ad tempus ultimae uentilationis uelut paleas sustinere, nisi uento superbiae nimia leuitate cessissent et sese a nobis ultro separassent. Iudaei uero quamuis uni omnipotenti deo supplicent, sola tamen temporalia et uisibilia bona de illo exspectantes rudimenta noui populi ab humilitate surgentia in ipsis suis scripturis nimia securitate noluerunt aduertere atque ita in uetere homine remanserunt. quae cum ita sint, neque in confusione paganorum neque in purgamentis haereticorum neque in languore
Abbreviated transcription (Latin):
Quod si hoc unũ tantũ uitiũ xp̃iana discipli¬
na sanatũ uideremus. ineffabili laude p̾dican¬
dam esse. neminẽ ne gare oporteret. Hereses
namq tam innu merabiles a regula xp̾ia¬
nitatis auerse. testes sunt ñ ammitti ad
cõmunicanda sacram̃ta. eos qui de patre
d̾o. & sapien tia eius. & munere diuino altt̾
sentiunt & hominib persuadere conantur.
quam ueritas postulat. Sic enini creditur
&. doc̃ẽtur quod ẽ humane salutis caput. non
aliam esse philosophiã. idest sapientiȩ studium.
& aliam religionẽ. cũ hi quoꝵ doctrinã non
approbamus. nec sacramenta nobiscũ cõmu¬
nicant. Quod in illis minus mirandũ est. qͥ eoꝵ
quoq sacram̃toꝵ ritu dispares esse uoluerunt.
sicut qͣiliꝰ serpentini qui appellantur. sicut ma¬
nic̾e̾i. sicut alii ñ nulli. S in illis magis animad¬
uertendũ hoc magisq p̃dicandum. qui paria
sacramenta celebrantes. tam̃ quia sententia

Expanded text:
quod si hoc unum tantum uitium christiana discipliquod si hoc unum tantum uitium christiana disciplina sanatum uideremus, ineffabili laude pdam esse, neminem negare oporteret. Haereses namque tam innumerabiles a regula Christianitatis aversae, testes sunt non admitti ad comdeo et sapientia eius et munere diuino aliter sentiunt et hominibus persuadere conantur quam ueritas postulat. sic enim creditur et docetur, quod est humanae salutis caput, non aliam esse philosophiam, id est sapientiae studium, et aliam religionem, cum hi quorum doctrinam non approbamus nec sacramenta nobiscum communicant. quod in illis minus mirandum est qui eorum quoque sacramentorum ritu dispares esse uoluerunt; sicut nescio qui Serpentini qui appellantur, sicut Manichaei, sicut alii nonnulli. sed in illis magis animaduertendum hoc magisque praedicandum, qui paria sacramenta celebrantes, tamen quia sententia
Abbreviated transcription (Latin):
traduximus. Ita si hanc uit̾a illi uiri nobiscum
rursus agere potuissent. uiderent profecto ciuus
auctoritate facilius consuleretur hominibꝰ . &.
paucis mutatis uerbis atq sententiis xp̃iani fi¬
nici fecerunt. Aut si hoc ñ faterentur. nec facerẽt
in superbia & inuidia remanentes. nescio utrũ
possent ad ea ipsa quȩ appetenda & desideran¬
da esse p̾otceant. cũ istis sordibꝰ uiscoq reuolare.
Nam tertio uitio curiosita̾s inꝑcunctandis de¬
monib. quo isti maxime cũ quib ñc agitur.
pagani. a xp̃iana salute reuocantur: quia ni¬
mis puerile est. Nescio utrũ tales illi p̃pediren¬
tur uiri s quoqͦm᷑ se habeat philosophoꝵ iactan¬
tia: illud cuiuis intelligere facile est Religionẽ
abeis ñ esse querendã. qui eadem sacra suscipi¬
ebant cũ populis. & de suoꝵ doꝵ natura ac su̾¬
mo bono diuersas contrariasq sententias. in
scolis suis. eadem teste multititoine personabãt.

Expanded text:
traduximus. ita si hanc uitam illi uiri nobiscum traduximus. ita si hanc uitam illi uiri nobiscum rursus agere potuissent, uiderent profecto cuius auctoritate facilius consuleretur hominibus et paucis mutatis uerbis atque sententiis christiani finici fecerunt; aut si hoc non faterentur nec facerent in superbia et inuidia remanentes, nescio utrum possent ad ea ipsa quae appetenda et desideranda esse dixerant cum istis sordibus uiscoque reuolare. nam tertio uitio curiositatis in percontandis daemonibus, quo isti maxime cum quibus nunc agitur pagani a christiana salute reuocantur, quia nimis puerile est, nescio utrum tales illi praepedirentur uiri. Sed quoquo modo se habeat philosophorum iactantia, illud cuiuis intellegere facile est, religionem ab eis non esse quaerendam qui eadem sacra suscipiebant cum populis et de suorum deorum natura ac summo bono diuersas contrariasque sententias in scholis suis eadem teste multitudine personabant.
Abbreviated transcription (Latin):
dignum & appetendũ fatentur: cognoscant dm̃.
& cedant dõ. ꝑ quẽ popłis ĩa omĩbꝰ hȩc creden¬
da ꝑsuasa sunt. Quod utiq ab ipsis fieret si tantũ
ualerent. Aut si non fieret. crimen inuidentiȩ
uitare ñ possent. Ergo cedant ei a quo factũ est.
nec euriositate. aut inani iactantia impediant᷑.
quo minus agnoscant quod intersit inter pau¬
coꝵ timidas coniecturas. & manifestam salutem
correctionẽq popłoꝵ. Illi enĩ sireiuiuiscerent quoꝵ
isti innominib głantur. & inuenirent refertas
ȩccłias. templa deserta. acupiditate bonagt̾ẽꝑaliũ
atq fluentiũ. ad spẽ uitȩ eternȩ. & bona spiri¬
talia & intelligibilia uocari & cuerere huma¬
nũ genus: dicerent fortasse si tales essent. qualeᷤ
fuisse memorant᷑. Hec sunt quȩ nos ꝑsuadere
popłis ñ ausi sumꝰ: & eoꝵ potuus consuetudini
cessimus. quã illos in nr̃am fidem uoluntatẽq

Expanded text:
bonum et appetendum fatentur, cognoscant deum bonum et appetendum fatentur, cognoscant deum et cedant deo, per quem populis iam omnibus haec credenda persuasa sunt. quod utique ab ipsis fieret, si tantum ualerent; aut si non fieret, crimen inuidentiae uitare non possent. ergo cedant ei a quo factum est nec curiositate aut inani iactantia impediantur, quominus agnoscant quid intersit inter paucorum timidas coniecturas et manifestam salutem correctionemque populorum. illi enim si reuiuescerent, quorum isti nominibus gloriantur, et inuenirent refertas ecclesias, templa deserta, a cupiditate bonorum temporalium atque fluentium ad spem uitae aeternae et bona spiritalia et intellegibilia uocari et currere humanum genus, dicerent fortasse, si tales essent quales fuisse memorantur: haec sunt quae nos persuadere populis non ausi sumus et eorum potius consuetudini cessimus, quam illos in nostram fidem uoluntatemque
Abbreviated transcription (Latin):
diuitiis & honoribꝰ huius mundi. ex om̃i homi¬
nũ genere. uni d̾õ su̾mo tã uita dicare uolen¬
tium. deserte quondam insule. ac multarũ soli¬
tudo cõpleantur: si demq ꝑ urbes atq oppida
castella. uicos. agros etiam. uillasq pͥuatas. in
tantũ aꝑte suadetur. &. appetitur a terrenis
auersio. & in unũ dm̃ uerumq conu̾sio. ut
cotidie ꝑ uniu̾sum orbem humanũ genꝰ una
uoce pene respondeat. Sursum cor habere se
ad dñm. Quid adhuc obscitamꝰ crapulamꝰ ester¬
nam. & in mortuis pecudibꝰ diuina eloqͥa per¬
scrutam᷑: Si quando autẽ ad disputationẽ uenit᷑.
platonico nomine ora crepitantia. quam pectꝰ
uͦ plenũ magis habere gestimꝰ. Qui gͦ sensibilẽ
istũ mundũ contẽpnere. &. animã uirtute pur¬
gandam. summo dõ subicere atq subuingere ua¬
num. aut malũ putant. alia ratione refellendi
sunt: sitam̃ cum his dignũ ẽ disputare. Qui aut̃

Expanded text:
diuitiis et honoribus huius mundi ex omni homidiuitiis et honoribus huius mundi ex omni hominum genere uni deo summo totam uitam dicare uolentium desertae quondam insulae ac multarum terrarum solitudo compleatur; si denique per urbes atque oppida, castella, uicos, agros etiam uillasque priuatas in tantum aperte suadetur et appetitur a terrenis auersio et in unum deum uerumque conuersio, ut cotidie per uniuersum orbem humanum genus una paene uoce respondeat sursum cor habere se ad dominum: quid adhuc oscitamus crapulam hesternam et in mortuis pecudibus diuina eloquia perscrutamur? si quando autem ad disputationem uenitur, Platonico nomine ora crepitantia quam pectus uero plenum magis habere gestimus? Qui ergo sensibilem istum mundum contemnere et animam uirtute purgandam summo deo subicere atque subiungere uanum aut malum putant, alia ratione refellendi sunt, si tamen cum his dignum est disputare. qui autem