comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ruptibilis hominis ⁊ uolucrũ. ⁊
quadrupedũ ⁊ serpentũ. Hȩc sunt
enĩsimulacra gentiũ inqͥb inter¬
pretandis non hñt exitũ. nisi adcre¬
aturã quã condidit ds. ut in ipsa
quoq int̾ pretatione simulacrorũ.
de qua se ꝑitiores eoꝵ iactare atq
inflare consuert᷑. hoc meis fiat. qͦd
paulopost ide apłs dicit. coluert̃
⁊ seruiert̃ creature potiꝰ quã crea¬
tori. qui ẽ bñdictꝰ inscła. uos aũt
⁊ in eo qͦd eis similes estis uani estis:
⁊ in eo quod eis similes ñ estis. peiores
estis. Ad hoc enĩ ñ cũ ipsis creditis
monarchiã qͦd illi uerũ credunt:
ut ipsius unius dei substantiã ex¬
pugnabilẽ corruptibilẽq credatis.
quod ẽ impiȩ uanitatis. In plurib
aũt diis colendis doctrina demoni¬
orũ mendaciloquorũ illis ꝑsuasit
multa ydola: uob̃ multa fantas¬
mata. Nec sacrificia eoꝵ uertimꝰ
in agapes. s sacrificiũ illud quod
paulo ante cõmemoraui intellȩrimis:

Expanded text:
tibilis hominis et uolucrum et quadrupedum et serpentium. haec sunt enim simulacra gentium, in quibus interpretandis non habent exitum nisi ad creaturam, quam condidit deus, ut in ipsa quoque interpretatione simulacrorum, de qua se peritiores eorum iactare atque inflare consuerunt, hoc in eis fiat, quod paulo post idem apostolus dicit: coluerunt et seruierunt creaturae potius quam creatori, qui est benedictus in saecula. uos autem et in eo, quod eis dissimiles estis, uani estis, et in eo, quod eis similes estis, peiores estis. ad hoc enim non cum ipsis creditis monarchiam, quod illi uerum credunt, ut ipsius unius dei substantiam expugnabilem cor- . raptibilemqu credatis - quod est inpiae uanitatis — in pluribus autem diis colendis doctrina daemoniorum mendaciloquorum illis persuasit multa idola, uobis multa phantasmata. Nec sacrificia eorum uertimus. in agapes. sed sacrificium illud, quod paulo ante commemoraui, intelleximus
Abbreviated transcription (Latin):
uictimã ueram ꝑ quã nos sibi peccatoꝵ
loqͥtur dicens. Obsecro aũt uos frẽs ꝑ¬
miscãiam dĩ: ut erhibeatis corpora
urã hostiam uiuã. scam. dõ placentẽ.
S manichei corpora humana opifi-¬
ciũ dicunt eẽ. gentis tenebrarũ: &
carceres quib uictꝰ inclusus ẽ. ds.
Uñ longe aliud annuntiat faustus:
aliud paulus. S qm̃ quisqͥs uob̃ eũgłi¬
rauit pret̾quã quod accepistis. ana¬
thema sit. uerũ dicat xp̃e in paulo:
anatheina sit manicheus infausto.
Qui etiã dicit nicħ nos mutasse de
morib gentiũ: nesciens qͥd loquatur.
Cũ enĩ iustꝰ ex fide uiuat. finisq pre¬
cepti sit caritas de corde puro ⁊ con¬
scientia bona ⁊ fide ñ ficta. maneant¬
q ad formandã uitã fideliũ tria hȩc.
fides. spes. caritas: u̾n fieri potest
ut pares cũ aliquo mores habeat. qͥ
hec tria cũ illo paria ñ habet: Qui
enĩ aliud credit aliud sꝑat. aliud amat:

Expanded text:
victimam veram, per quam nos sibi peccatoruvictimam veram, per quam nos sibi peccatoruloquitur dicens, Obsecro autem vos, fricordiam dei, ut exhibeatis corpora uestra hostiam uiuam, sanctam, deo placentem. sed Manichaei corpora humana opificium dicunt esse gentis tenebrarum et carceres, quibus uictus inclusus est deus: unde longe aliud adnuntiat Faustus, aliud Paulus. sed quoniam quisquis nobis euangelizauerit praeterquam quod accepistis, anathema sit, uerum dicit Christus in Paulo, anathema sit Manichaeus in Fausto. Qui etiam dicit nihil nos mutasse de moribus gentium nesciens, quid loquatur. cum enim iustus ex fide uiuat finisque praecepti sit caritas de corde puro et conscientia bona et fide non ficta maneantque ad formandam uitam fidelium tria haec: fides, spes, caritas: unde fieri potest, ut pares cum aliquo mores habeat, qui haec tria cum illo paria non habet? qui enim aliud credit, aliud sperat, aliud amat,
Abbreviated transcription (Latin):
mo etiã soli ⁊ lunȩ ceterisq syderibꝰ
immolare. Quod si facerent ꝑ illũ
cultũ quȩ latͥa dr̃ creature potius
qua creatori seruientib. et ob hoc ñ
paruo malo impie suꝑsticionis erran¬
tib. nicħominꝰ demonia se preberent
adeos illudendos. ⁊ ab eis sumenda q̃
sic obtulissent. Illi quippe suꝑbi. ⁊ in¬
pii sp̃c. ñ nidore ac fumo ut non null
uani opinant᷑. s hominũ pascuntur
errorib. ñ suicorꝑis refectione.s ma-¬
liuola delectatione ẽ quo qͦmͦ decipi¬
unt: uel arroganti fastu simulate
maiestatis. cũ diuinos sibi honoris
exhiberi głant᷑. Nongͦ illi patres nr̃i
bla gentiũ simulaera dimisert̃. s neq
terrȩ. neq cuiquã rei terrenȩ. neq
mari neq cȩlo. neq militiȩ cęli aliqo¬
immolantes. uni dõ creatori om̃iũ
uictimas obtulert̃: quas sibi offerri
uoluit ꝑ earũ simil itudinẽ: ꝓmitteis

Expanded text:
mo etiam soli ac lunae ceterisque sideribus mo etiam soli ac lunae ceterisque sideribus immolare. quod si facerent per illum cultum, quae latria dicitur, creaturae potius quam creatori seruientibus et ob hoc non paruo malo inpiae superstitionis errantibus nihilominus daemonia se praeberent ad eos inludendos et ab eis sumenda, quae sic obtulissent. illi quippe superbi et inpii spiritus non nidore ac fumo, sicut nonnulli uani opinantur, sed hominum pascuntur erroribus: non sui corporis refectione, sed maliuola delectatione, cum quoquo modo decipiunt, uel adroganti fastu simulatae maiestatis cum diuinos sibi honores exhiberi gloriantur. non ergo illi patres nostri sola gentium simulacra dimiserunt, sed neque terrae neque cuiquam terrenae rei neque mari nequeimmolantes, uni Deo creatori omnium victimas obtulerunt: quas sibi offerri voluit, per earum similitudinem promittens
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ p̃nutiantẽ. Sicut aũt non ido
contẽpnenda uł detestanda ẽ. uir¬
ginitas sc̃imonialiũ. qͥa ⁊ uestales
uirgines fuer̃t: sic ñ ido rep̃hen¬
denda sacrificia patrũ. quia sunt:
sacrificia gentiũ. Quia sicut inter
illas uirginitates multũ distat. qͣi¬
uis nicħ aliud distet nͥ quȩ cui uo¬
ueat᷑ atq reddat᷑ : sic int̾ sacrificia
paganoꝵ ⁊ hebreorũ multũ distat.
eo ipso quod hoc solũ distat quȩ cui
sint ĩmolata ⁊ oblata. Illa scilicet
ai quia diumꝰ honor ẽ. sacrificium:
ila uero uni uiro ut ei offerret᷑ simi¬
itudo ꝓmittens ueritatẽ sacrificii.
cui erat offerenda ipsa redditaue¬
ritas in passione corporis ⁊ sanguinis
xpi. Neq enĩ sicut faustꝰ dixit. pͥores
nr̃i iuidei segregati agentib ẽ tem¬
plũ di haberent: ⁊ immolationes
raras ⁊ sacerdotia ⁊ sculpturas solũ
dimisert̃ id ÷ ydola. Poterant enĩ:
sieut nonnulli etiã sine ydolorum
sculpturis. arborib ⁊ montibꝰ. postre¬

Expanded text:
nem praenuntiantem. sicut autem non ideo contemnenda uel detestanda est uirginitas sanctimonialium, quia et Uestales uirgines fuerunt, sic non ideo reprehendenda sacrificia patrum, quia sunt et sacrificia gentium. . quia, sicut inter illas uirginitates multum distat, quamuis nihil aliud distet, nisi quae cui uoueatur atque reddatur, sic inter sacrificia paganorum et Hebraeorum multum distat eo ipso, quod hoc solum distat, quae cui sint immolata et oblata: illa scilicet dii, quia diuinus honor est sacrificium; illa uero uni deo, ut ei offerretur similitudo promittens ueritatem sacrificii, cui erat offerenda ipsa reddita ueritas in passione corporis et sanguinis Christi. Neque enim, sicut Faustus dixit, priores nostri Iudaei segregati a gentibus, cum templum haberent et immolationes et aras et sacerdotia, sculpturas solum dimiserunt, id est idola; poterant enim sicut nonnulli etiam sine idolorum sculpturis arboribus et montibus, postre
Abbreviated transcription (Latin):
circũuoluit᷑. Nã ⁊ de ipso tanta falsa
⁊ tam detestanda iactatis: ut si suas
uindicaret iniurias. iam fłãmis eius
uiui arderetis. Nã pͥmo eũ quandã
nauẽ ẽẽ dicitis. Ita ñ tm̃ ut dicitur
toto cȩlo erratis: s & natatis. Deinde
cũ om̃iũ ocłis rotundus refulgeat.
eaq illi figura ꝓ sui ordinis positio¬
ne ꝑfecta sit: uos eũ tͥ angłm ꝑhibe¬
tis. idẽ. ꝑ quandã triangłam cȩli
fenestrã lucẽ istam mundo t̾risq
radiare. Ita fit. ut ad istũ quidem
solẽ dorsũ ceruicẽq curuetis. non
ante ipsũ tam clara rotunditate
conspicuũ: s nescio quã naue ꝑ fo¬
ram̃ tͥangłm micantẽ atq lucentẽ.¬

Expanded text:
circumuoluitur. Nam et de ipso tanta falsa circumuoluitur. Nam et de ipso tanta falsa et tam detestanda iactatis. ut si suas uindicaret iniurias, iam flammis eius uiui arderetis. nam primo eum nauem quandam esse dicitis; ita non tantum, ut dicitur, toto caelo erratis, sed et natatis. deinde cum omnium oculis rotundus effulgeat eaque illi figura pro sui ordinis positione perfecta sit, uos eum triangulum perhibetis, id est per quandam triangulam caeli fenestram lucem istam mundo terrisque radiare. ita fit, ut ad istum quidem solem dorsum ceruicemque curuetis, non autem ipsum tam clara rotunditate conspicuum, sed nescio quam nauem per foramen triangulum micantem atq
Abbreviated transcription (Latin):
putant maximũ d̃m: ea colunt q̃
sunt. Cũ quib quando agimꝰ. ut ea
non colant: ñ eis dicimꝰ quod nulla
sint s qͦd colenda nonsint. Eisq co¬
lendũ horũ om̃iũ conditorẽ dm inui¬
sibilẽ suademꝰ: cuiꝰ soliꝰ participatio¬
ne beatꝰ homo fieri potest. qͦd om̃s
uelle nemo ambigit. S qͥa nonnulli
eoꝵ. inuisibilẽ ⁊ incorporalẽ crea¬
turã colunt. quod ẽ. anima mensq
humana. tam̃ quia nec eiꝰ modi creat᷑e
participatione fit homo beatꝰ. ille ñ
beatꝰ fit cultor eiꝰ: ꝙͥ quo ñ fruens om̃is
mens misera ẽ: qualib alia re ꝑfrua¬
tur. Uos aũt cũ colatis quȩ om̃ino
non sunt. s ur̃arũ fallatiũ fabularũ
uanitate fingunt᷑. ꝓpinqͥores eẽtis
uere pietati ac religioni. si saltẽ pa¬
gani ẽẽtis : uel in eoꝵ genere. qͥ cor¬
pora colunt ⁊ si ñ colenda s tam̃ ue¬
ra. Uñ uosueriꝰ dixerim. nec solem
istum colere: ad cuiꝰ girũ ur̃a oratio

Expanded text:
putant maximum deum: ea colunt quae putant maximum deum: ea colunt quae sunt. Cum quibus quando agimus, ut ea non colant, non eis dicimus quod nulla sint, sed quod colenda non sint: eisque colendum horum omnium conditorem deum inuisibilem suademus, cuius solius participatione beatus homo fieri potest: quod omnes uelle nemo ambigit. sed quia nonnulli eorum inuisibilem et incorpoream creaturam colunt — quod est et anima mensque humana — tamen, quia nec eiusmodi creaturae participatione fit homo beatus, ille non beatus fit cultor eius, et quo solo non fruens omnis mens misera est, qualibet re alia perfruatur. uos autem cum ea colatis, quae omnino non sunt, sed uestrarum fallacium fabularum uanitate finguntur, propinquiores essetis uerae pietati ac religioni, si saltem pagani essetis uel in eorum genere, qui corpora colunt, etsi non colenda, sed tamen uera. unde uos uerius dixerim nec solem istum colere, ad cuius gyrum uestra oratio
Abbreviated transcription (Latin):
ugustinꝰ respondit. Oimꝑtita
pestis ⁊ uanitas uersipellis: ut¬
quid tͥ obieis. quod si qͥs tͥ obicit. nes¬
cit cũ quo agat: Neq enĩ uos paga¬
nos dicimꝰ aut scisma paganoꝵ. sed
habere cũ eis quandã similitudinẽ.
eo quod multos colatis dõs: uerum
uos eis ẽẽ. longe deteriores. quod illi
ea colunt quȩ st̾. s ꝓ diis colenda ñ st̃.
Sunt eñi ⁊ ydola: s ad salutẽ nicħ
sunt. Et qui colit arborẽ. non qͥdẽ
arando s adorando: non id colit qͦd
nunꝗͣ. ẽ. s qͦd ita colendũ non ẽ. Ipsa
etiã demonia uñ dicit apłs. quȩ
immolant gentes demoniis immo¬
lant ⁊ ñ do: utiq sunt qͥb eos mnimo¬
lare dicit. ⁊ quoꝵ nos socios ẽẽ ñ uult.
Iam uͦ cȩlu. ⁊ terra mare ⁊ aer. sol et
luna ⁊ cetera sydera om̃ia hȩc manife¬
sta ocłis apparent: atq ipsis sensib
prestosunt. Quȩ cũ pagani tanqũa
dos colunt. uł tanꝙͣ partes uniꝰ mag¬
ni dĩ. nã uniuersũ mundũ qđa eoꝵ

Expanded text:
UGUSTINUS respondit: O imperita pestis, et vanitas versipellis! utquid tibi objicis, quod si quis tibi objicit, nescit cum quo agat? Neque enim vos Paganos dicimus, aut schisma Paganorum; sed habere cum eis quamdam similitudinem, eo quod multos colatis deos. Verum vos eis esse longe deteriores. quod illi ea colunt quae sunt, sed pro diis colenda non sunt: sunt enim et idola, sed ad salutem nihil sunt. Et qui colit arborem, non quidem arando, sed adorando, non id colit quod nusquam est, sed quod ita colendum non est. Ipsa etiam daemonia, unde dicit Apostolus, Quae immolant Gentes, daemoniis immolant, et non Deo ; utique sunt quibus illos immolare dicit, et quorum nos socios esse non vult. Jam vero coelum et terra, mare et aer, sol et luna, et caetera sidera, omnia haec manifesta oculis apparent, atque ipsis sensibus praesto sunt. Quae cum Pagani tanquam deos colunt, vel tanquam partes unius magni dei; nam universum mundum quidam eorum
Abbreviated transcription (Latin):
Nempe uias om̃s ur̃a fantasmata ꝑdi¬
derunt. Ne̾pe nichil aliud st̃: quã uisa
furentiũ. Curaũt non arbitret᷑ faustꝰ
parẽ nob̃ eẽ. religionẽ circa panẽ ⁊ ca¬
licẽ nescio: cũ manicheis uinũ gͥtare
ñ religio s sacͥlegiũ sit. In uua enim
agnoscunt dm suũ. in cuppa nolunt:
quasi aliqͥd eos calcatꝰ ⁊ inclusus. offen¬
derit. Noster aũt panis ⁊ calix non
sannentis ligatũ sicut illi desipiunt:
s certa consecratione misticꝰ fit nob̃
non nascit᷑. Pinde qͦd ñ ita fit qͦnuis
sit panis ⁊ calix alim̃tũ ẽ refectionis.
ñ sacram̃tũ religionis: nͥ qͦd bñ dici¬
mus grasq agimꝰ dño in om̃i eiꝰ mune
re. non solũ sp̃ali uerũ etiã corꝑali.
Uob̾ aũt ꝑ fabulã ur̃am in escis oĩb
xp̃c ligatꝰ apponit᷑: alligandꝰ ur̃is uis¬
cerib soluendꝰq ructatibꝰ. Nam ⁊ cũ
manducatis dĩ ur̃i defectione uos
reficitis: ⁊ cũ dig̾itis. illiꝰ refectione

Expanded text:
nempe uias omnes uestra phantasmata perdiderunt. nempe nihil aliud sunt quam uisa furentium. Cur autem arbitretur Faustus parem nobis esse religionem circa panem et calicem, nescio, cum Manichaeis uinum gustare non religio, sed sacrilegium sit. in uua enim agnoscunt deum suum, in cupa nolunt, quasi aliquid eos calcatus . et inclusus offenderit. noster autem panis et calix, nonsarmentis ligatum, sicut illi desipiunt —, sed certa consecratione mysticus fit nobis, non nascitur. proinde quod non ita fit, quamuis sit panis et calix, alimentum est refectionis, non sacramentum religionis, nisi quod benedicimus gratiasque agimus dore, non solum spirituali, verum etiam corporali. Vobis autem per fabulam vestram in escis omnibus  ligatus adponitur adhuc ligandus uestris uisceribus soluendusque ructatibus. nam et cum manducatis, dei uestri defectione uos reficitis, et cum digeritis, illius refectione
Abbreviated transcription (Latin):
illa fecisset apud dm habere ñ posst̃.
Tantũ int̾ ẽ. qͥd cuiq in seipso quan¬
tũq displiceat. ut penitꝰ exstirpetur:
⁊ quid ꝓ eofructiferũ ⁊ opulentum
ingenti feracitate consurgat. Quia
⁊ agricolȩ plus placent agri. qͥ spinis
etiã magnis eradicatis centenum
ꝑfert̃: quã qui nullas unquã spmas
habuerunt ⁊ uix ad tricenũ ꝑueni¬
unt. Sic ⁊ moysen famulũ qĩ fidelis¬
simũ in tota domo eiꝰ mynistrũ legis

Expanded text:
illa fecisset, apud deum habere non possunt. illa fecisset, apud deum habere non possunt. tantum interest, quid cuique in se ipso quantumque displiceat, ut penitus exstirpetur, et quid pro eo fructiferum et opulentum ingenti feracitate consurgat, quia et agricolae plus placent agri, qui spinis etiam magnis eradicatis centenum proferunt, quam qui nullas umquam spinas habuerunt et uix ad tricenum perueniunt. Sic et Moysen famulum dei fidelissimum in tota domo eius, ministrum legis
Abbreviated transcription (Latin):
de emittentiũ : Pinde insimil de ooyse¬
uoce fides petri laudat᷑: demoni¬
orũ immunditia cohibet᷑. Aquo
nisi ab illo qui non aure huma-¬
na s diumna mente radices inter-¬
nas uocũ illarũ nosset inspicere:
⁊ sine ulla falsitate discernere:
Quã multi enĩ ⁊ alii hommes di¬
cunt. xpm filiũ dei uiui: nec ta-¬
men petri meritis comparantur.
Non solũ illi qͥ dicturi sunt millo
die dñe dñe ⁊ audituri discedite
a me: s etiam illi qͥ segregabunt᷑
ad dexterã. In quib plurimmi nec
unquã xpm̃ uel semel negauert̃.
nec eiꝰ ꝓ nr̃a salute passionẽ imꝓ.¬
bauerunt. nec gentes iudaizare
coegerunt: ⁊ tamen petro qui ħ
fecit sedenti in duodecĩ sedibus.
⁊ non solũ duodecĩ tribꝰ uerum &
angłos iudicanti. impares appare-¬
bunt. Ita etiam multi nullius ap¬
petentes uxorẽ. nullũ maritũ
appetite. usq ad mortẽ ꝑsequen¬
tes: tamer dauiticũ meritũ. cũ iste

Expanded text:
de emittentium? proinde in simili de emittentium? proinde in simili uoce fides Petri laudatur, daemoniorum inmunditia cohibetur. a quo, nisi ab illo, qui non aure humana. sed diuina mente radices internas uocum illarum nosset inspicere et sine ulla falsitate discernere? quam multi enim et alii homines dicunt Christum filium dei uiui nec tamen Petri meritis conparantur, non solum illi, qui dicturi sunt in illo die: domine, domine et audituri: discedite a me. sed etiam illi, qui segregabuntur ad dexteram, in quibus plurimi nec umquam Christum uel semel negauerunt nec eius pro nostra salute passionem inprobauerunt nec gentes iudaizare coegerunt, et tamen Petro, qui haec fecit, sedenti in duodecim sedibus et non solum duodecim tribus, uerum et angelos iudicanti inpares adparebunt? ita etiam multi nullius adpetentes uxorem, nullum, maritum adpetitae usque ad mortem persequentes tamen Dauidicum meritum, cum iste
Abbreviated transcription (Latin):
sit. S in simili uoce quã sensus
humanꝰ audiebat dissimile pectꝰ
erat : quod diuimꝰ ocłs discernebat.
Quid talib docem᷑ eremplis. nͥ reg¬
nũ cȩloꝵ intra nos ẽẽ. ⁊ de intimis
nr̃is dm̃ colere nos debere. ut exha¬
bundantia cordis os loquit᷑. non
aut ut popłs labiis honoret. cor
aũt eoꝵ longe sit ab eo: neq iudica¬
re aliter audeamꝰ de hominib qͦrũ
interiora uidere ñ possumꝰ. quam
ds qui hoc potest & falli aut cor¬
rũpi non potest : Cuiꝰ euidentissi¬
mã sententiã de dauid cũ diuinȩ
scripturȩ contineat tam sublimis
ar ionts muliũ ridenda uel
rotius dole ida ẽ. alit̃ sui: iens hu-¬
mana temeritas. Eĩs quippe diuu¬
nis lil rii de ant qͥs uiris creden¬
diri. e: quitam longe futura dixe-¬
runt quȩ p̃sentia nc̃ uident᷑. Qͥd
aliuid in eũgłio discimꝰ. cũ eadem
uox petri audit᷑ confitentis xp̃m
filiũ dĩ: quȩ etiam demoniorum

Expanded text:
sit. sed in simili uoce, quam sensus sit. sed in simili uoce, quam sensus humanus audiebat, dissimile pectus erat, quod diuinus oculus discernebat. quid talibus docemur exemplis nisi regnum caelorum intra nos esse et de intimis nostris deum colere nos debere, ut ex abundantia cordis os loquatur. non autem ut populus labiis eum honoret, cor autem eorum longe sit ab eo, neque iudicare aliter audeamus de hominibus. quorum interiora uidere non possumus, quam deus, qui hoc potest et falli aut corrumpi non potest, cuius euidentissimam sententiam de Dauid cum diuinae scripturae contineat tam sublimis auctoritas, multum ridenda uel potius dolenda est aliter sentiens humana temeritas ? eis quippe diuinis libris de antiquis uiris credendum est, qui tam longe futura dixerunt. quae praesentia nunc uidentur. Quid aliud in euangelio discimus, cum eadem uox Petri auditur confitentis Christum filium dei, quae etiam daemoniorum
Abbreviated transcription (Latin):
plina: ut & confessus in ȩt̾nũ libera¬
ret᷑. ⁊ afflictꝰ temporalit̾ ꝓbaretur.
haut uͦ mediocrȩ fidĩ robur fuit.
baut paruũ mitis ⁊ obedientis ani¬
mi indiciũ. cum audisset a ꝓpħa qͦd
sibi ds̃ ignouisset. ⁊ tam̃ quȩ fuerat
cõminatꝰ consequent᷑ euenissent. ñ
se dicere ꝓph̃ȩ deceptũ eẽ mendatio:
nec murmurare aduersus dm. qͦͣsi
falsam peccatoꝵ indulgentiã eius¬
ꝓnuntiauerit. Intelligebat enim
uir alte sc̃s. ⁊ non contra dm. s ad
dm leuans animã suam. nͥ dñs ẽẽt
confitenti penitentiq ꝓpitiꝰ. quan¬
tũ penarũ ȩternarũ eius ẽẽnt dig¬
na peccata. ꝓ quib cũ temporalibꝰ
emendationib ureret᷑. uidebat er¬
gase ⁊ manere ueniam.⁊ ñ negligi
medicinã. Cur aut̃ saul ꝑsamuelẽ
correptꝰ. cũ diceret etiã ipse pecca¬
ui: non meruit audire qͦd dauid.
quod ei dñs ignouisset : Nunqͥd¬
ꝑsonarũ acceptio ẽ apud d̃m: Ab¬

Expanded text:
plina, ut et confessus in aeternum liberaplina, ut et confessus in aeternum liberaretur et adflictus temporaliter probaretur. haud uero mediocre fidei robur fuit, aut paruum mitis et oboedientis animi indicium, cum audisset a propheta, quod sibi deus ignouisset, et tamen quae fuerat comminatus consequenter euenissent, non se dicere prophetae deceptum esse mendacio nec murmurare aduersum deum, quasi falsam peccatorum eius indulgentiam pronuntiauerit. intellegebat enim uir alte sanctus et non contra deum, sed ad deum leuans animam suam, nisi dominus esset confitenti paenitentique propitius, quantum poenarum aeternarum eius essent digna peccata; pro quibus cum temporalibus emendationibus ureretur, uidebat erga se et manere ueniam et non neglegi medicinam. cur autem Saul per Samuhelem correptus, cum diceret etiam ipse "peccaui," non meruit audire, quod Dauid, quod ei dominus ignouisset? num personarum acceptio est apud deum ? ab
Abbreviated transcription (Latin):
trẽ scelestum bellũ gerebat. ⁊ uellet
conseruatũ ⁊ fleret occisũ: animȩ
scł tantis criminib inuolute sem¬
piternas p̃uidens penas. quib eua¬
dendis eũ ꝑ penitentiã corrigendã.
uiuere cupiebat humiliatũ. Hȩc
ralia multa laudanda ⁊ imitanda
in illo scõ repperiunt᷑ uiro. si non ꝑ¬
uersus animꝰ eam scripturã quȩ de
illo loqͥt᷑ ꝑscrutet᷑: maxime si men¬
te subdita ⁊ pia ⁊ plane fideli sequa¬
mur sententiã di. qui eiꝰ nouerat
occulta cordis. ubi in conspectu eiꝰ
qui falli non potest ita placuit.
ut etiam filiis imittandis ab illo ꝓ¬
poneret᷑. Quid eñĩ aliud quã cor¬
dis eiꝰ ꝓfunda cernebat spc̃ di. qͣn-¬
do correptꝰ ꝑ ꝓpħam dixit. peccaui.
continuoq ad hoc unũ uerbũ au-¬
dire meruit. quod acciꝑet ueniam:
Ad quã rem nͥ ad sempiternã salutẽ:
Neq enĩ pret̾missa ẽ in illo scđm dĩ
cõminationẽ flagelli paterm disci¬

Expanded text:
trem scelestum bellum gerebat, et uellet trem scelestum bellum gerebat, et uellet conseruatum et fleret occisum, animae scilicet tantis criminibus inuolutae sempiternas praeuidens poenas, quibus euadendis eum per paenitentiam corrigendum uiuere cupiebat humiliatum. haec et alia multa laudanda et imitanda in illo sancto reperiuntur uiro, si non peruersus animus eam scripturam, quae de illo loquitur, perscrutetur, maxime si mente subdita et pia et plane fideli sequamur sententiam dei, qui eius nouerat occulta cordis, ubi in conspectu eius, qui falli non potest, ita placuit, ut etiam filiis suis imitandus ab illo proponeretur. Quid enim aliud quam cordis eius profunda cernebat spiritus dei, quando correptus per prophetam dixit "peccaui" continuoque ad hoc unum uerbum audire meruit, quod acceperit ueniam? ad quam rem nisi ad sempiternam salutem? neque enim praetermissa est in illo secundum dei comminationem flagelli paterni disci
Abbreviated transcription (Latin):
elationis eius. sic pimire placuit dõ.
ut eundẽ numerũ minueret morte
multoꝵ euiꝰ multitudine cor regis
suꝑbia fuerat p̾temptatũ. In qͦ occul¬
to iudicio d̾s apud quẽ non ẽ iniqͥtas.
⁊ quos nouerat indignos hac uita.
subtraxit huic uitȩ: & in illo quide
hominũ copia se extulerat. tumorẽ
animi humani eiꝰdẽ copiȩ diminuti¬
one sanauit. Ibi tam religiosus dei
timor. sacramentũ xp̃i in sc̃ã unctio¬
ne seruabat. ut cor eiꝰ pia sollicitu¬
dine trepidauerit. quando exigu¬
am particulam de ueste ipsius saulis
latent̃ abscidit: ut haberet unde
fidem faceret. quã nollet eũ cum
posset occidere. Ibi tanta prudentia¬
mentia. ut cũ innocentẽ puerũ ꝓ qͦ
egrotante multis lacrimis ⁊ humili¬
tatis sordib sese abiciens. dñm fue¬
rat dep̾catꝰ. mortuũ non luxerit.
itẽ iuuenẽ filiũ parricidali furore
p̃cipitẽ. qui ⁊ paternũ cubile patͥs
nefariis maculauerat. ⁊ contra pa-¬

Expanded text:
elationis eius sic punire placuit deo, elationis eius sic punire placuit deo, ut eundem numerum minueret morte multorum, cuius multitudine cor regis fuerat superbia pertemptatum: in quo occulto iudicio deus, apud quem non est iniquitas, et. quos nouerat indignos hac uita, subtraxit huic uitae et in illo, qui de hominum copia se extulerat, tumorem animi humani eiusdem copiae diminutione sanauit. ibi tam religiosus dei timor sacramentum Christi in sancta unctione seruabat, ut cor eius pia sollicitudine trepidauerit, quando exiguam particulam de ueste ipsius Saulis latenter abscidit, ut haberet, unde illi fidem faceret. quam nollet eum, cum posset, occidere. ibi tam prudenmentia, ut cum innocentem puerum, pro quo aegrotante multis lacrimis et humilitatis sordibus sese abiciens dominum fuerat deprecatus, mortuum non luxerit, idem iuuenem filium parricidali furore praecipitem, qui et paternum cubile stupris nefariis maculauerat et contra pa
Abbreviated transcription (Latin):
guisse: quã faustũ. S ibi ẽ.⁊ peni¬
tentiȩ sacrificiũ. ibi ẽ. illa incõpa-¬
rabił mansuetudo. usq ad imma-¬
nissimũ & atrocissimũ mnimicum:
qui quotiens illi ẽ. in manꝰ fortissi-¬
mas datꝰ. totiens ab illo ẽ. de ma-¬
nib piissimis dimissus illesus.
Ibi memorabilis humilitas sub flgel¬
lodi. ⁊ ceruix regia dm̃co iugo ita sub.¬
dita. ut armatꝰ ⁊ comitatꝰ armatis.
amara ex inimiei ore conuitia patien¬
tissime sustineret. suũq comitẽ accen¬
sum iracundia. quod talia rex eius
audiret. etiã iamq in conuiciatoris ca¬
put dextera ultrice ꝑgentẽ modestissi¬
me refrenaret. regali suȩ iussioni diui¬
ni tuoris pondus adiciens. & dicens
meritis suis hoc redditũ diuino uidi¬
cio. quo ille iniuriosus missus ẽẽt:
ut in eũ talia iacularet᷑ obꝓbria. lbi
in gregem sibi cõmissũ tanta dilec¬
tio pastorał. ut ꝓ eis ipse uellet mori
quando popło numerato peccatum

Expanded text:
guisse quam Faustum; sed ibi est et paeniguisse quam Faustum; sed ibi est et paenitentiae sacrificium, ibi est illa inconparabilis mansuetudo usque ad inmanissimum et atrocissimum inimicum, qui, quotiens illi est in manus fortissimas datus, totiens ab illo est de manibus piissimis dimissus inlaesus. ibi memorabilis humilitas sub flagello dei et ceruix regia dominico iugd ita subdita, ut armatus et comitatus armatis amara ex inimici ore conuicia patientissime sustineret suumque comitem accensum iracundia, quod talia rex eius audiret et iam iamque in conuiciatoris caput dextera ultrice pergentem modestissime refrenaret. regali suae iussioni diuini timoris pondus adiciens et dicens meritis suis hoc redditum superno iudicio, quo ille iniuriosus missus esset, ut in eum talia iacularetur obprobria. ibi in gregem sibi commissum tanta dilectio pastoralis, ut pro eis ipse uellet mori, quando populo numerato peccatum
Abbreviated transcription (Latin):
peccata eius quȩ d̃s quoq arguit ꝑ
ꝓpħiam. uel approbanda uł mutan¬
da sunt: Sicut nec inpontio pila-¬
to uituperandũ ẽ. quod aduersus
excusationes iudȩoꝵ innocentem
dñ udicauit. nec in petro lau¬
dandũ ẽ. quod eundẽ dnm̃ t̃ nega¬
uit. uel unde ab ipso sathanas ap¬
pellatꝰ ẽ. quod ñ sapiendo quȩ d̃ĩ
sunt eum uoluit a passione hoc ÷
a nr̃a salute reuocare: paulo ante
dictꝰ beatꝰ. paulo post dictꝰ ẽ satha-¬
nas. S qͥd in illo obtinuerit: apo¬
stolatꝰ eius ⁊ martyrii corona testa¬
tur. Sic itaq ⁊ regis dauid legimiꝰ
peccata: s legimꝰ etiam recte facta.
In quo aũt preualuerit. ⁊ unde
quid uicerit satis in ꝓmptuẽ: ñ
maliuole cecitati qua in scõs libroᷤᷤ
⁊ iuiros faustꝰ irruebat. s religiosȩ
prudentiȩ. qua ⁊ auctoritas diui¬
na ⁊ merita humana posst̾ cerni.
atii discern. Nam legant isti ⁊
uideant in dauid plura dm redar-¬

Expanded text:
peccata eius, quae deus quoque arguit per peccata eius, quae deus quoque arguit per prophetam, uel adprobanda uel imitanda sunt. sicut nec in Pontio Pilato uituperandum est, quod aduersus accusationes Iudaeorum innocentem dominum iudicauit, nec in Petro laudandum est, quod eundem dominum ter negauit, uel unde ab ipso satanas appellatus est, quod non sapiendo, quae dei sunt, eum uoluit a passione, hoc est a nostra salute reuocare, paulo ante ergo dictus beatus, paulo post dictus est satanas. sed quid in illo obtinuerit, apostolatus eius et martyrii corona testatur. Sic itaque et regis Dauid legimus peccata, sed legimus etiam recte facta. in quo autem praeualuerit, aut unde quid uicerit, satis in promptu est non maliuolae caecitati, qua in sanctos libros et uiros Faustus inruebat, sed religiosae prudentiae, qua et auctoritas diuina et merita humana possunt cerni atque discerni. nam legant isti et uideant in Dauid plura deum redar
Abbreviated transcription (Latin):
seruans. parentes bonos⁊ malos
ꝓpt̃ conuenientiã humanitatis
non spreuit: partũ aũt uirginis
ꝓpt̾ miracłm diumitatis elegit.
Inanit̃ gͦ faustꝰ inseipsum potius
dente sacrilego seuiens. scãm serip¬
turã quam totꝰ iam mundus me¬
rito uenerat᷑ accusat. quȩ ut supͣ
dixi. tanquã speculi fidelis nitor.
nullius accipit adulandã ꝑsonam:
s & laudanda ⁊ uttuperanda ho¬
minũ facta. uel ipsa udicat. uel
legentib iudicanda ꝓponit. nec so¬
lum homines ipsos uel uitupera¬
biles uel laudabiles intimans. ue¬
rũ etiã quedã inuituperabilib
laudanda.⁊ in laudabilib uitupe¬
randa ñ tacens. Neq enĩ qͥa uitu¬
perabilis homo erat saul. ido ñẽ
laudabile factũ eiꝰ. quod gustatũ
de anathemate tam diligenter
scrutatꝰ. tam seuere uindicare
conatus ẽ. obediens d̃o qui hoc
fieri ꝓhibuerat: uel quod phitones
⁊ uentriloquos de regnosuo deleuit.
Aut quia laudabił erat dauid: ido

Expanded text:
seruans parentes et bonos et malos seruans parentes et bonos et malos propter conuenientiam humanitatis non spreuit, partum autem uirginis propter miraculum diuinitatis elegit. Inaniter ergo Faustus in se ipsum potius dente sacrilego saeuiens sanctam scripturam, quam totus iam mundus merito ueneratur, accusat: quae, ut supra dixi, tamquam speculi fidelis nitor nullius accepit adulandam personam. sed et laudanda et uituperanda hominum facta uel ipsa iudicat uel legentibus iudicanda proponit, nec solum homines ipsos uel uituperabiles uel laudabiles intimans, uerum etiam quaedam in uituperabilibus laudanda et in laudabilibus uituperanda non tacens. neque enim quia uituperabilis homo erat Saul ideo non est laudabile factum eius, quod gustatum de ana themate tam diligenter scrutatus, tam seuere uindicare conatus est oboediens deo, qui hoc fieri prohibuerat, uel quod pythones et uentriloquos de regno suo deleuit, aut quia laudabilis erat Dauid, ideo
Abbreviated transcription (Latin):
cuit. Hoc gͦ crimen potiꝰ faustꝰ obice¬
ret. ubi non error ex habitu meretͥ¬
co. s om̃ino uoluntaria contamina¬
tio pat̾ni lectuli apparet: nisi ⁊ ipsã
thamar plus odisset. quod illo con¬
cubitu nichil aliud quã parere uo¬
luit. quã si sola libidine carnalis
res culpando. incarnationi eiꝰ fidẽ
derogari uoluisset: ignorans miser
uersssimũ et ueracissimũ saluatorẽ.
non solũ loquendo s etiã nascen¬
do magistrũ extitisse. fideles enim
eius uenturi ex om̃ibꝰ. gentib etiã
riut: parentii suoꝵ mi quitates sibi
eb. rẽ ñ posse. Pmde sponsus illo suis
congruens. uitatis. qui uloca ⁊nꝰ
orat ad nuptias bonos ⁊ malos. etiã
nasci uoluit de bonis ⁊ malis: ut
ꝓpħiam pasche. qua p̃cept̾ͥ ẽ. man¬
⁊ ucari agnꝰ acceptꝰ ex ouib ⁊ capͥs.
tanquã iustis ⁊ miustis: ad se p̾figu¬
randũ precessisse firmaret. Docum̃¬
ta quippe dĩ ⁊ hominis ubiq con¬

Expanded text:
cuit. hoc ergo crimen potius Faustus obicecuit. hoc ergo crimen potius Faustus obiceret, ubi non error ex habitu meretricio, sed omnino uoluntaria contaminatio paterni lectuli adparet, nisi et ipsam Thamar plus odisset, quod illo concubitu nihil aliud quam parere cuperet, quam si sola libidine carnalis res culpando incarnationi eius fidem derogari uoluisset, ignorans miser uerissimum et ueracissimum saluatorem non solum loquendo, sed etiam nascendo magistrum extitisse. fideles enim eius uenturi ex omnibus gentibus etiam runt parentum suorum iniquitates sibi obesse non posse. proinde sponsus ille suis congruens inuitatis, qui uocaturus erat ad nuptias bonos et malos. etiam nasci uoluit de bonis et malis, ut prophetiam paschae. qua praeceptus est manducari agnus acceptus ex ouibus et capris tamquam iustis et iniustis, ad se praefigurandum praecessisse firmaret. documenta quippe dei et hominis ubique con
Abbreviated transcription (Latin):
exp̃ssus apparet. ñ ad ipsũ s ad xpm̃
qui ex eiꝰ tribu prenuntiabat᷑ in car¬
ne uenturꝰ illam ꝑtinere ꝓph̃iam:
o iđo magiꝰ flaguum eiꝰ druna seͥp¬
tura tacere non lebuit sicu̾e non
tacuit. ut in uerhis patris eiꝰ qnib
post illud u̾edecus ita lauda᷑:. quia
ipse ñ agnoscit᷑ alius requirat᷑: quan¬
qua faustꝰ dente maledico hoc ipsũ
intelligat᷑ ordere uoluisso. quod
xp̃c a nob̃ ei eiꝰ tribu uenisse p̃dicat᷑.
maximeq in generationib patrũ
eiꝰ qr as matłis cũglista cõmemorat.
etiam zara quẽ thamar ipsa ex illo
conceptu peperit. muenit᷑. Na si
stirpẽ iacob ñ xp̃igenerationẽ uel¬
let reprehendere. habebat magi'
pͥrutiuũ ruben. qui pat̾nũ thorũ
nefaria libidme iuolauit. qualem
fornicationẽ apłs nec ingentib di¬
cit auditã: quod factũ etiã ipse pat̃
iacob. cũ eos benediceret suꝑ caput
eius accusando ⁊ detestando non ta-¬

Expanded text:
expressius adparet non ad ipsum, sed ad Christum, expressius adparet non ad ipsum, sed ad Christum, qui ex eius tribu praenuntiabatur in carne uenturus, illam pertinere prophetiam, et ideo magis flagitium eius diuina scriptura tacere non debuit, sicut non tacuit, ut in uerbis patris eius, quibus post illud dedecus ita laudatur, quia ipse non agnoscitur, alius requiratur. Quamquam Faustus dente maledico hoc ipsum intellegatur mordere uoluisse, quod Christus a nobis ex eius tribu uenisse praedicatur, maxime quia in generationibus patrum eius, quas Matthaeus euangelista commemorat, etiam Zara. quem Thamar ipsa ex illo conceptu peperit, inuenitur. nam si. stirpem Iacob, non Christi generationem uellet reprehendere, habebat magis primitiuum Ruben, qui paternum torum nefaria libidine uiolauit: qualem fornicationem apostolus nec in gentibus dicit auditam. quod factum etiam ipse pater Iacob. cum eos benediceret, super caput eius accusando et detestando non ta
Abbreviated transcription (Latin):
tem: cͥũ de xp̃i natiuitate sollicitꝰ.
tot infantes iussit occidi: At hoc
factũ ib ñ uituperat᷑: s tantũ nar¬
rat᷑. S nec hoc inanichei uesana mi¬
pudentia falsũ ẽẽ. contendant. qͥa
⁊ ipsam. xp̃i natiuitatẽ qua herodes
ꝑturbatꝰ ẽ. negant. ipsorũ iudeorũ
immanitatẽ ⁊ cecitatẽ legant. quẽ¬
admodũ illic tantũmͦ narret᷑. non
uituperet᷑: ⁊ tam̃ ab om̃ib deteste¬
tur. S inquiunt iste iudas quicũ
sua nuru concubuit: int̾ duodecĩ
patriarchas cõputat᷑. Quid eñĩ: &
ille uidas qͥ dñm tradidit. nonne
int̾ duodecĩ apłos numeratꝰ ẽ: et
cũ eis unꝰ ex eis ad p̃dicandũ eũgłiũ
diabolus missus ẽ:S adhuc respon¬
dent ⁊ dicunt. Ille post tale facinꝰ
ro exemptꝰ ẽ: iste aũt post hanc tͣ¬
pitudinem int̾ fr̃s suos ab illo patͦ.
cui tam magnũ testimoniũ ds ꝑ
hibet p̃cipue benedictꝰ. ⁊ supra
om̃s laudatꝰ est. Quin immo hie

Expanded text:
tem, cum de Christi natiuitate sollicitus tem, cum de Christi natiuitate sollicitus tot infantes iussit occidi? at hoc factum ibi non uituperatur, sed tantum narratur. sed ne hoc Manichaei uesana inpudentia falsum esse contendant, quia et ipsam Christi natiuitatem, qua Herodes perturbatus est, negant, ipsorum Iudaeorum inmanitatem et caecitatem legant, quemadmodum illic tantummodo narretur, non uituperetur, et tamen ab omnibus detestetur. Sed, inquiunt, iste ludas, qui cum sua nuru concubuit, inter duodecim patriarchas conputatur. quid enim? et ille ludas, qui dominum tradidit, nonne inter duodecim apostolos numeratus est et cum eis unus ex eis ad praedicandum euangelium diabolus missus est? sed adhuc respondent et dicunt: ille post tale facinusro exemptus est; iste autem post hanc turpitudinem inter fratres suos ab illo patre, cui tam magnum testimonium deus perhibet, praecipue benedictus et supra omnes laudatus est. quin immo hinc
Abbreviated transcription (Latin):
naturalem ordinẽ ꝑturbari uetat.
non utiq tantũmͦ corporũ. s maxi-¬
me ac pͥmitꝰ animoꝵ. quia in pro¬
creandis filiis ordinatam societa¬
tem non oustodiuit merito culpabi¬
lis inuenit᷑: qͥuid mirũ si peccatrix
a peccatore laudatur: Qđ ita nob̃
faustus uł ipsa manichea ꝑuersitas
arbitrat᷑ aduersum: quasi nob̃ in
illiꝰ scripturȩ ueneratione dignoq
preconio. uitia hominũ quȩ illa
cõmemorat. necesse sit approbare.
Quin potiꝰ necesse est. ut quanto
illã religiosius accipimꝰ: tantofiden¬
tius illa culpemꝰ. quȩ ꝑ eiꝰ ueritatẽ
certiꝰ culpanda didicimꝰ. Ibi enmni
fornicatio ⁊ om̃is illicitꝰ concubitꝰ. di¬
uino iure dampnat᷑. Ac ꝑ hoc cum
talia quorũdã facta cõmemorat. de
quib eo loco suam taceat sententiã
iudicanda nob̃ ꝑmittit: non laudan¬
da prescribit. Quis eñi nr̃m in ipso
eũgłio ñ detestat᷑ herodis crudelita¬

Expanded text:
naturalem ordinem perturbari uetat, naturalem ordinem perturbari uetat, non utique tantummodo corporum, sed maxime ac primitus animorum, quia in procreandis filiis ordinatam societatem non custodiuit, merito culpabilis inuenitur — quid mirum, si peccatrix a peccatore laudatur? Quod ita nobis Faustus uel ipsa Manichaea peruersitas arbitratur aduersum, quasi nobis in illius scripturae ueneratione dignoque praeconio uitia hominum, quae illa commemorat, necesse sit adprobare; quin potius necesse est, ut, quanto illam religiosius accipimus, tanto fidentius illa culpemus, quae per eius ueritatem certius culpanda didicimus. ibi enim fornicatio et omnis inlicitus concubitus diuino iure damnatur. ac per hoc, cum talia quorundam facta commemorat, de quibus eo loco suam taceat sententiam, iudicanda nobis permittit, non laudanda praescribit. quis enim nostrum in ipso euangelio non detestatur Herodis crudelita
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽnt. ubi ea quȩ dederat ille cog¬
nouit. istam magis quã so iustifĩ¬
catũ ẽẽ respondit : quod ei filiũ
suũ maritũ conung̾e̾ noluisset.
qua destitutione compulsa. illo mͦ
potius quam nułlo modo posteritatẽ
non aliurde quã ab eadem stirpe con¬
quireret. In qua sententia ñ eã iusti-¬
ficatam. s eam magisqu̾a se iustifica¬
tam dicens. nec ipsam laudauit. s
in sui comꝑatione p̃posuit: deside¬
riũ scł habende ꝓlis quo ducta illa
se socero supposuerat minꝰ culpans.
quã libidinosi concubitꝰ ardorem.
quo ipse uelud ad meretricẽ uictꝰ
intrauerat. sicut quibdã dicitur
iustificatis sodomã. id ÷ tantũ pec-¬
castis ut uob̃ sodoma cõparata iꝰta
uideat᷑. Quanquã etiã si hȩc muli-¬
er non in peioris facti comparatio¬
ne minꝰ culpata. s om̃ino a socero
laudata intelligat᷑. quȩ tam̃ con-¬
sulta illa ȩt̾na lege iusticiȩ. quȩ

Expanded text:
essent, ubi ea, quae dederat, ille cogessent, ubi ea, quae dederat, ille cognouit, istam magis quam se iustificatam esse respondit, quod ei filium suum maritum coniungere noluisset, qua destitutione conpulsa illo modo potius quam nullo modo posteritatem non aliunde quam ab eadem stirpe conquireret. in qua sententia non eam iustificatam, sed eam magis quam se iustificatam dicens nec ipsam laudauit, sed in sui conparatione praeposuit, desiderium scilicet habendae prolis, quo ducta illa se socero subposuerat, minus culpans quam libidinosi concubitus ardorem, quo ipse uelut ad meretricem uictus intrauerat: sicut quibusdam dicitur: iustificastis Sodomam, id est tantum peccastis, ut uobis Sodoma conparata iusta uideatur. quamquam etiamsi haec mulier non in peioris facti conparatione minus culpata, sed omnino a socero laudata intellegatur — quae tamen consulta illa aeterna lege iustitiae, quae
Abbreviated transcription (Latin):
peccasset sinurũ sciens cũ ea concũ¬
bere uoluisset: si enĩ uir ⁊ uxor sicut
dñs dicit. non iam duo s una caro ẽ.
non alit̾ mirꝰ ẽ deputanda quã filia:
tam̃ eũ quantũ in ipso erat deformit̃
cũ meretrice cubasse non dubiũ est.
At illa quȩ socerũ fefellit. non carnis
eius concupiscentia. nec meretricitie
mercedis cupiditate peccauit. s ex
ipso sanguine ꝓlẽ requirens. ex quo
denegato habere ñ potuit: patri
eoꝵ socero suo fetandũ corpꝰ fraude
subiecit. pignore mercedis accepto
quod non ad ornanentũ s ad testi¬
monuĩ reseruauit. Meliꝰ qͥde sine filiis remanẽt
qͣm sine uire matͥmonii mat̾ fieret. Longe tñ
alia intentione peccauit. quod
filiis suis ꝓuidit patrẽ socerum
suũ: quã si eum sibi concupiuiss
adulterũ. Deniq cũ iussu eiꝰ ꝓclu¬
ceretur ad mortẽ. ⁊ uirgã. monile
atq anulũ ꝓtulisset. dicens ab
eo se grauidatã cuiꝰ pignora illa

Expanded text:
peccasset, si nurum. sciens cum ea concumpeccasset, si nurum. sciens cum ea concumbere uoluisset — si enim uir et uxor. sicut dominus dicit "non iam duo, sed una caro" est, non aliter nurus est deputanda quam filia — tamen eum, quantum in ipso erat, deformiter cum meretrice cubasse non dubium est. at illa, quae socerum fefellit, non carnis eius concupiscentia nec meretriciae mercedis cupiditate peccauit, sed ex ipso sanguine prolem requirens, ex quo denegato habere non potuit, patri eorum socero suo fetandum corpus fraude subiecit pignore mercedis accepto, quod non ad ornamentum, sed ad testimonium reseruauit. melius quidem sine filiis remaneret quam sine iure matrimonii mater fieret; longe tamen alia intentione peccauit, quod filiis suis patrem prouidit socerum suum, quam si eum sibi concupisset adulterum. denique cum iussu eius produceretur ad mortem et uirgam, monile atque anulum protulisset dicens ab eo se grauidatam, cuius pignora illa
Abbreviated transcription (Latin):
tura illa testificata est: nͥ quod in
ꝓpħia xp̃i qui ex eiꝰ tribu prenumti¬
abat᷑ in carne uenturꝰ. benedictio¬
ne patris sui p̃ceteris cõmendatꝰ
emimut᷑: Ceterũ ad id quod eum
dimus nos aliud. quod frẽm suũ
ioseph megyptũ uendidit. Nũqͥd
cuiꝰdã membra distorta de prauant
lucẽ: qͥuȩ cuncta demonstrat: Sic
nec cuiꝰpiam malefacta. malã scͥp-¬
turã faciunt: qua ꝓdente legenti¬
b innotescunt. Consulta qͥppe et̃na
lex illa quȩ ordinẽ naturalẽ conser¬
uari iubet ꝑturbari uetat. ñ nisi
pagationis causa. statuit hominis
concubitũ fieri: ⁊ hoc non nͥ socialit᷑
ordinato conubio. qͦd ñ ꝑuertat
unculũ pacis. Et ido ꝓͥstitutio fe¬
minarũ non ad substituendam ꝓlem.
s ad satiandam libidinẽ ꝓpositarũ: di-¬
uina atq ȩterna lege dampnat᷑. Omnẽ
quippe de honestat emptorẽ: turpitu¬
do uenał. Ac ꝑ hoc iudas ⁊ sic grauiꝰ

Expanded text:
tura illa testata est, nisi quod intura illa testata est, nisi quod inibu praenuntiabatur in carne uenturus, benedictione patris sui prae ceteris commendatus eminuit? Ceterum ad id, quod eum dimus nos aliud, quod fratrem suum Ioseph in Aegyptum uendidit. numquid cuiusquam membra distorta deprauant lucem, quae cuncta demonstrat? sic nec cuiuspiam malefacta malam scripturam faciunt, qua prodente legentibus innotescunt. consulta quippe aeterna lex illa, quae ordinem naturalem conseruari iubet, perturbari uetat, non nisi propagationis causa statuit hominis concubitum fieri, et hoc non nisi socialiter ordinato conubio, quod non peruertat uinculum pacis et ideo prostitutio feminarum non ad substituendam prolem. sed ad satiandam libidinem propositarum diuina atque aeterna lege damnatur. omnem quippe dehonestat emptorem turpitudo uenalis; ac per hoc ludas etsi grauius
Abbreviated transcription (Latin):
ciȩ testimoniũ. ñ modo ñ decolorat
diuinitatẽ dĩ. uł scripturȩ illiꝰ ue¬
ritatẽ. uerũetiã laudandã diligen¬
damq cõmendat. quod tanquã
speculi fidelis nitor. ad motarum
sibi ꝑsonarũ. ñ solũ quȩ pulchra
atq integra s etiã quȩ deformia ui-¬
tiosaq sunt indicat: qͥuantomagis
factum uidȩ quod cũ sua nuru concu-¬
buit. nichil omnino affert. unde auc̃¬
toritas sc̃a culpet᷑. quȩ in illis libris fi¬
data ꝑsistens. non tantũ paueissimoꝵ
manicheoꝵ calumpniosas argutias
uerũetiam gentiliũ. tot tantoꝵq
popłoꝵ horrendas inimicitias diui-¬
no iure contempnit. quos pene iã
totos a nefaria suꝑstitione simula-¬
crorũ. ad unius ueridi cultũ. xp̃i¬
anorũ imꝑio subiugauit. edomito
obe terrarũ non uiolentia bellicicer¬
tammis. s inuicte potentia uerita¬
tis: Ubiem̃ litterarũ illarũ laudat᷑
est udas: Quid de illo boni scrip¬

Expanded text:
tiae testimonium, non modo non decolorat tiae testimonium, non modo non decolorat diuinitatem dei uel scripturae illius ueritatem, uerum etiam laudandam diligendamque commendat, quod tamquam speculi fidelis nitor admotarum sibi personarum non solum, quae pulchra atque integra, uerum etiam quae deformia uitiosaque sint, indicat: quanto magis factum Iudae, quod cum sua nuru concubuit, nihil omnino adfert, unde auctoritas sancta culpetur! quae in illis libris fundata persistens non tantum paucissimorum Manichaeorum calumniosas argutias, uerum etiam gentilium tot tantorumque populorum horrendas inimicitias diuino iure contemnit, quos paene iam totos a nefaria superstitione simulacrorum ad unius dei ueri cultum christiano imperio subiugauit edomito orbe terrarum non uiolentia bellici certaminis, sed inuictae potentia ueritatis. ubi enim litterarum illarum laudatus est ludas ? quid de illo boni scrip
Abbreviated transcription (Latin):
uiderent᷑. qui eas ꝑuersa ⁊ aduersa
mente legerunt: dũ petulantibus
conuitiis insectant᷑ eos. qui illi tan
to cum honore p̃dicant᷑. Ceterum
loth fr̃ idẽ. consanguineus abrahȩ.
nequaꝙͣ istis cõparandꝰ ẽ: de quib
dicit. ego sum d̃s abraham. ds ysaae.
⁊ ds iacob. Nec in eorũ numero depu¬
tandus. quib illa scriptaͣ usq infi¬
nẽ ꝑhibet iusticiȩ testimoniũ. ꝙͣuis
int̾ sodomitas pie casteq uersatus.
hospitalitatis etiã meritis cõmendatꝰ.
ab illiꝰ terrȩ incendio liberatꝰ sit:⁊
eiꝰ posteris terra possessionis ꝓpter
abraham qͥ patruus eiꝰ fuerat dono
di data sit. hȩc nob̃ merita in illis
libris laudanda ꝓponut᷑: ñ ebrietas
non incestꝰ. S cũ hominis eiꝰdẽ ⁊ rec̾¬
te factũ ⁊ peccatũ scͥptũ inuenimꝰ:
aliud insinuat᷑ imittandũ. aliud
p̃cauendũ. Porro si peccatum loth
cui ꝑibitũ ẽ. ancequã peccaret iusti¬

Expanded text:
uiderentur, qui eas peruersa et aduersa uiderentur, qui eas peruersa et aduersa mente legerunt, dum petulantibus conuiciis insectantur eos, qui illic cum tanto honore praedicantur. Ceterum Loth frater, id est consanguineus Abrahae, nequaquam istis conparandus est, de quibus deus dicit: ego sum deus Abraham et deus Isaac et deus Iacob, nec in eorum numero deputandus, quibus illa scriptura usque in finem perhibet iustitiae testimonium. quamuis inter Sodomitas pie casteque uersatus, hospitalitatis etiam meritis commendatus ab illius terrae incendio liberatus sit et eius posteris terra possessionis propter Abraham, qui patruus eius fuerat, dono dei data sit. haec nobis merita in illis libris laudanda proponuntur, non ebrietas, non incestus; sed cum hominis eiusdem et recte factum et peccatum scriptum inuenimus, aliud insinuatur imitandum, aliud praecauendum. porro si peccatum Loth, cui perhibitum est, antequam peccaret, iusti
Abbreviated transcription (Latin):
omĩb laborib suis. ut illa ꝓfessio
quo se conuerterant. quia tales
rectores popłis dedit latius ⁊ clariꝰ
glorificet᷑. tanꝙͣ iacob ñ recusantẽ
noctẽ lye. ut rachel pomis suaue¬
olentib ⁊ clare nitentib potiatur:
quȩ aliquando ⁊ ipsa prestante mi¬
sericordia dĩ ꝑ seipsam parit. uix
ent̾q dicit᷑. sine phantasmate car¬
nalis cogitationis ⁊ salubrit. uł ex
parte capiat᷑. hȩc de trib patribus
abraham. ysaac ⁊ iacob. quoꝵ se dm
appellari uoluit ds. quẽ catholica
ȩccłia colit: aduersus fausti calũpni¬
as dicta suffecerint. De quoꝵ triũ
hominũ meritis atq pietate et
longe remota: a iudicio carnaliũ
altitudine ꝓpħiȩ: ñ ẽ. nunc disse¬
rendi locꝰ. Tantũ ab his criminibꝰ
quib maledica ⁊ ueritatis inimicalin¬
gua pulsauit. defendendi fuerint in
hoc presenti oꝑe nr̃o. ne contra scrip¬
turas scãs ⁊ salubres. aliqͥd sibi dicere

Expanded text:
omnibus laboribus suis, ut illa professio, omnibus laboribus suis, ut illa professio, quo se conuerterant, quia tales rectores populis dedit, latius et clarius glorificetur, tamquam Iacob non recusante noctem Liae, ut Rachel pomis suaueolentibus et clare nitentibus potiatur: quae aliquando et ipsa praestante misericordia dei per se ipsam parit, uix enterque dicitur, sine phantasmate carnalis cogitationis et salubriter uel ex parte capiatur. Haec de tribus patribus, Abraham, Isaac et Iacob, quorum se deum appellari uoluit deus, quem catholica ecclesia colit, aduersus Fausti calumnias dicta suffecerint. de quorum trium hominum meritis atque pietate et longe remota a iudicio carnalium altitudine prophetiae non est nunc disserendi locus: tantum ab his criminibus, quibus eos maledica et ueritatis inimica lingua pulsauit, defendendi fuerint in hoc praesenti opere nostro, ne contra scripturas sanctas et salubres aliquid sibi dicere