comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃am conscientiã sed uosin hominũ morib eorũ spem qui baptizantur
poniuolentis non agnoscitis uram suꝑbiã quid quod &iã beatier priani
mentionem facere. Aud&is. uelut ille auctor sit ur̃ȩ diuisionis. tantus
defensor catholicȩ unitatis et pacis: primo esto inecclesia qũa constat tenuisse
acprȩdicas se ciprianum : et cuncaude uelut auctorem sententiȩtuȩ nomina¬
recrprianũ: primo imitare pietatẽ humilitatẽq crpriani. et tunc profer
conciliũ crpriani: Nosenĩ nullamcrpriano facimus iniuriã cũ ciusquas li¬
bec litteras a ca nonica diuinarũ scripturarũ auctoritatẽ distinguimus:
neq enimsine causa tam salubri uigilantiȩ canon ecclesi asticus consticutis.
ad quẽcesti prophetarũ et apostolorũ libriꝑtineant quos omnino iudicare
ñ audeamus: et secundũ quos dec&eris litteris uel fidelium uel in fideliũ

Expanded text:
nostram conscientiam, sed uos in hominum moribus eorum spem, qui baptizantur, nostram conscientiam, sed uos in hominum moribus eorum spem, qui baptizantur, poni uolentes non agnoscitis uestram superbiam. Quid, quod etiam beati Cypriani mentionem facere audetis, uelut ille auctor sit uestrae diuisionis, tantus defensor catholicae unitatis et pacis? primo esto in ecclesia, quam constat tenuisse ac praedicasse Cyprianum, et tunc aude uelut auctorem sententiae tuae nominare Cyprianum. primo. imitare pietatem humilitatemque Cypriani, et tunc profer concilium Cypriani. nos enim nullam Cypriano facimus iniuriam, cum eius quaslibet litteras a canonica diuinarum scripturarum auctoritate distinguimus. neque enim sine causa tam salubri uigilantia est canon ecclesiasticus constitutus, ad quem certi prophetarum et apostolorum libri pertineant, quos omnino iudicare non audeamus et secundum quos de ceteris litteris uel fidelium uel infidelium
Abbreviated transcription (Latin):
tractat in licite : eteũ ẽẽ corrigendũ. Ñ scm quod in licite tractat in licite
rescindendum sicũt homines non legitime lege utentes corrigi uolumus.
non ipsam legem in ritamdicimus: sicutdĩ testam̃tũ in licite possuum ad su¬
m̃tẽ rep̃hendimus ñ ipsũ testam̃tũ negamus aut scindimus: nec ideo nos
peccauisse confitemur: quia et inpeccatore qđ ÷ ipsius in probamus. quod
autẽ dĩ est honoramus: quia indm̃ credentẽ ñ ex occultis humanependere
uolumus sed indño gloriari. de quocestus est ad monemus: Neq enim et
apostolus malesuȩ conscientiȩ diffidebat. sed spem credentis poninole¬
bat in homine. et indõ stabiliter conlocabat: cum dicer&: Neq qui plantai
est aliquid neq qui rigat. sed qui increm̃tũ datds̃. nonitaq nosdicentes qđ
scriptũẽ. Non nobis dñe ñ nobis sed nominituo dagloriã: accusamus

Expanded text:
tractat inlicite, et eum esse corrigendum. non sanctum quod inlicite tractat inlicite tractat inlicite, et eum esse corrigendum. non sanctum quod inlicite tractat inlicite rescindendum, sicut homines non legitime lege utentes corrigi uolomus, non ipsam legem inritam ducimus, sicut dei testamentum inlicite per os suum adsumentem reprehendimus. non ipsum testamentum negamus aut scindimus. nec ideo nos peccauisse confitemur, quia et in peccatore quod est ipsius inprobamus, quod autem dei est honoremus, quia in deum credentem non ex occultis humanis pendere uolumus, sed in domino gloriari de quo certus est admonemus. neque enim et apostolus malae suae conscientiae diffidebat, sed spem credentis poni nolebat in homine et in deo stabiliter conlocabat, cum diceret: neque qui plantat est aliquid neque qui rigat, sed qui incrementum dat deus. non itaque nos dicentes quod scriptum est: non nobis, domine, non nobis, sed nomini tuo da gloriam accusamus
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ autẽ faciunt facere nolite. Dicuntenim etñ faciunt . sicutergoiste
peccator siius sibi prȩdicandi testam̃ tidiuini usur pauerit. sibinihil
prodest. audientib autẽ et facientibus non ipse sed qđ predicat prodest: itaet ille
quiius baptismatis sibiusurpare non debuit sibinoc& quobonũ maleu sur¬
pauit ñeiquibonũ bene ꝑcepit: Uides non solumte non potuisse refellere
quodego contrapetilia nũ dixi. sed quanta luceueritatis modi somnibus re¬
fellatur quod contrame ipsedixisti: et adhuc ꝑgis et dicis. quod causa nr̃am
ñ probã faciamus. et quodã modo peccatores non eẽ fateamur. quẽ ad modũ
nobis obicitur ius baptismatis qua nobis licentia uindicemus ñ demerito
actuũ non de in nocentia uitȩ tractamus. sed cuicũq liceredicimus: atter¬
deceste ex hisquȩdictas noncuicũq licere nosdicere. sedei poenã eẽ qui scn

Expanded text:
quae autem faciunt facere nolite. dicunt enim et non faciunt? sicut ergo iste quae autem faciunt facere nolite. dicunt enim et non faciunt? sicut ergo iste peccator, si ius sibi praedicandi testamenti diuini usurpauerit, sibi nihil prodest, audientibus autem et facientibus non ipse sed quod praedicat prodest, ita et ille, qui ius baptismatis sibi usurpare non debuit, sibi nocet qui bonum male usurpauit, non ei qui bonum bene percepit. Uides non solum te non potuisse refellere, quod ego contra Petilianum dixi, sed quanta luce ueritatis modis omnibus refellatur, quod contra me ipse dixisti. et adhuc pergis et dicis, quod causam nostram non probam faciamus et quodammodo peccatores nos esse fateamur, quoniam, dum nobis obicitur ius baptismatis qua nobis licentia uindicemus, non de merito actuum, non de innocentia uitae tractamus, sed cuicumque licere dicimus. attende certe ex his, quae dicta sunt, non cuicumque licere nos dicere. sed ei poenam esse, qui sanctum
Abbreviated transcription (Latin):
odistidi sciplinam. et ab iecisti sermones meos postte: Ostuũ habundauit
malitia et linguatuai mplexaest dolositatẽ: Siuidebas furẽ concurre¬
ba sei etcũ adulteris postionẽtuã ponebas: Sedens aduersus fratrẽtuũ
detrahebas. et aduersus filiũ matristuȩ ponebas scandalum. Taliergo
peccatori dicit utquid tu enarras iusti ficationes meas et adsumis testam̃¬
tũ meũ postuũ : tamquã diceret: frustra hoc facis: quantũ adteadtinet Non
tibi prodest: hoc tibi adiudiciũ dãnationis non admeritũ salutis ualebit:
uerũ tam̃ sieciã tali peccatore narrante iustificationesdĩ et ad sum̃ tetesta¬
mentũ eius ꝑossuũ. illiquiex eiusore audiunt credant faciant. ꝓficiant.
Non neillo reprobato. laudabunt᷑ illo culpato. iustificabunt᷑ illodamnato
coronabuntur : quõ curauerunt oboedire dnõdicenti quȩ dicunt facite

Expanded text:
odisti disciplinam et abiecisti sermones meos post te. os tuum abundauit odisti disciplinam et abiecisti sermones meos post te. os tuum abundauit malitia- et lingua tua amplexa est dolositatem. si uidebas furem, concurrebas ei et cum adulteris portionem tuam ponebas. sedens aduersus fratrem tuum detrahebas et aduersus filium matris tuae ponebas scandalum. tali ergo peccatori dicit: ut quid tu enarras iustificationes meas et adsumis testamentum meum per os tuum?, tamquam diceret: \'frustra hoc facis; quantum ad te adtinet, non tibi prodest; hoc tibi ad iudicium damnationis, non ad meritum salutis ualebit\'. uerumtamen si etiam tali peccatore narrante iustificationes dei et adsumente testamentum eius per os suum illi, qui ex eius ore audiunt, credant faciant proficiant, nonne illo reprobato laudabuntur, illo culpato iustificabuntur, illo damnato coronabuntur, quoniam curauerunt oboedire domino dicenti: quae dicunt facite,
Abbreviated transcription (Latin):
accepit si homobonus ab homine malo si fidelis a ꝑfido sipius ab impia
ꝑnitio sum eritdanti non accipienti: illud quippe sc̃mmale utentem iudicat.
beneutentem scĩ ficat: si autẽ et illequiaccepit in ique accepit : nec sic rescissũ
sedagnitum. quod ꝑseoberat correcto proderit sacramentum: sicenĩ teputa¬
bo dixisse noniam quisquis peccator qui anisi fallor iamcernis quã temere
dictum sit. sed peccator. qualem nr̃i describunt quisquis in t̃om̃s homines
fuerit iussibi baptis matis nonusurpet: qũe admodum scriptumest:
Peccatori autẽ dicit ds̃ utquid tuenarras iustificationes meas et ad sumis
testamentũ meum ꝑostuũ : et ut ostenderet quali peccatori hocdicer et:
neom̃s homines a prȩdicando uerbo eius sese abstinerent. quinecsentire
audent necdicere sepeccatores non esse: sequitur eumq describit: Tuuero

Expanded text:
accepit si homo bonus ab homine malo, si fidelis a perfido, si pius ab impio, accepit si homo bonus ab homine malo, si fidelis a perfido, si pius ab impio, perniciosum erit danti, non accipienti. illud quippe sanctum male utentem iudicat, bene utentem sanctificat. si autem et ille qui accepit inique accepit, nec sic rescissum, sed agnitum, quod peruerso oberat, correcto proderit sacramentum. Sic enim te putabo dixisse non iam \'quisquis peccator\', quia nisi fallor iam cernis quam temere dictum sit, sed: \'peccator, qualem nostri describunt, quisquis inter omnes homines fuerit, ius sibi baptismatis non usurpet\', quemadmodum scriptum est: peccatori autem dicit deus: ut quid tu enarras iustificationes meas et adsumis testamentum meum per os tuum ? et ut ostenderet, quali peccatori hoc diceret, ne omnes homines a praedicando uerbo eius sese abstinerent, qui nec sentire audent nec dicere se peccatores non esse, sequitur eumque describit: tu uero
Abbreviated transcription (Latin):
uellem scire quẽr epereris qui contra iohannẽ apłm diceret peccatũ non
habeo: sienĩ talemquẽqua reperirepotuisti. quomod obaptizatus est
abeo qui scipsum decipiebat et in quoueritas nonerat: Siautẽ qualiscũq
humilitatis noninmemor. peccatorem se eẽ dicebat: quo modo sibi seem¬
dũtuã sententiã ius baptismatis usurpabat:. Tuenĩdix isti tuetiã scri¬
bre minime timuisti: ut quisquis peccator int̾om̃s homines fuerit.
ius sibi baptismatis nonusur pet: Siautẽ nondũ baptizatus est: authano
uanissiman sententiã corrige utaquib baptizeris angelosquȩre: sub
arbitremur te conuictum correxisse.: quisquiseo crimine qđ nr̃iobi¬
ciunt peccator in t̾om̃s homines fuerit: ius sibi baptismatis nonusir¬
pegneq hoccontranos est: quia sietiã talisusur pauerit et dederit non
eũ sibi usurpare debuisse diconon autẽ dedisse nondico: ille ueroqui

Expanded text:
uellem scire quem reppereris, qui contra Iohannem apostolum diceret: \'peccatum non uellem scire quem reppereris, qui contra Iohannem apostolum diceret: \'peccatum non habeo\'. si enim talem quemquam repperire potuisti. quomodo baptizatus es ab eo, qui se ipsum decipiebat et in quo ueritas non erat? si autem qualiscumque humilitatis non inmemor peccatorem se esse dicebat, quomodo sibi secundum tuam sententiam ius baptismatis usurpabat? tu enim dixisti, tu etiam scribere minime timuisti, ut, quisquis peccator inter omnes homines fuerit, ius sibi baptismatis non usurpet. si autem nondum baptizatus es, aut hanc uanissimam sententiam corrige aut a quibus baptizeris angelos quaere. Sed arbitremur te conuictum correxisse: quisquis eo crimine quod nostri obiciunt peccator inter omnes homines fuerit, ius sibi baptismatis non usurpet\'. neque hoc contra nos est, quia, si etiam talis usurpauerit et dederit, non eum sibi usurpare debuisse dico, non autem dedisse non dico. ille uero qui
Abbreviated transcription (Latin):
possit qui audeat dicere audeat cogitare, Nescio utrũ quisqua tanto
arrogantiȩ tumore caecetur : ut ñdicã uoce profiteatur. seduela pudse
ipsum tacitus arbitretur. non sibi eẽ pecessariam deprecationem inqua
dicimus dõ dimit te nob debita nr̃a: neq enim proeis debitis dimittendis
rogamus quȩ semel in baptismodimissacẽ confidimus. sed proeis utiq
sinequib humana fragilitas non est. quantũcũq in obseruandis prae¬
ceptis dominicis uigilemus: postremosuscipiat qui uoluerit huius inpu¬
dentiȩ frontẽ et dicat non sũ peccator. ex quomihi in baptismo cuncta
dimissasunt. Nullũ in mepeccatũ poterit in ueniri. magis ego iohanni
credo. et multo fidentius respondeo teipsũ decipis. etueritas in tenonest
Neq. hocagit praeceps etfallax ista professio ut inte peccata ñ inuenian¬
tur. sedut quȩinueniunt᷑ nondimittantur: Siergo iambaptizatus est.

Expanded text:
possit qui audeat dicere, audeat cogitare; nescio utrum quisquam tanto possit qui audeat dicere, audeat cogitare; nescio utrum quisquam tanto arrogantiae tumore caecetur, ut non dicam uoce profiteatur, sed uel apud se ipsum tacitus arbitretur non sibi esse necessariam deprecationem, in qua dicimus deo: dimitte nobis debita nostra. neque enim pro eis debitis dimittendis rogamus, quae semel in baptismo dimissa esse confidimus, sed pro eis utique, sine quibus humana fragilitas non est, quantumcumque in obseruandis praeceptis dominicis uigilemus. postremo suscipiat qui uoluerit huius inpudentiae frontem et dicat: non sum peccator; e quo mihi in baptismo cuncta dimissa sunt, nullum in me peccatum poterit inueniri\'. magis ego Iohanni credo et multo fidentius respondeo: \'te ipsum decipis et ueritas in te non est.\' neque hoc agit praeceps et fallax ista professio, ut in te peccata non inueniantur, sed ut quae inueniuntur non dimittantur. si ergo iam baptizatus es,
Abbreviated transcription (Latin):
nec sic contranos eẽt. qui fatemur nihil prodesse hominibaptismũ xp̃i.
si apud hȩreticos uel schismaticos baptizetur. eis ipsis tribuens baptismũ
quobaptizatur: sedtuncei prodesse incipere cũ transit ad corpus xp̃i
qđ est ecclesia dĩuiui: Tuncenim sub eodem baptismo quod etforis xp̃i
bris insestus est: nec illã tuã nimiũ seuerã sententiã formidabo quadixis¬
ti quisquis peccator int̾om̃s homines fuerit. iussibibaptismatis non
usurpet: nisiquia non inuenis quisuera citerdicat in oratione dominica.
dimitte nobis debitanra sicut etnos dimittimus debitorib nris. Nisi
peccatorem se eẽ fateatur uellem singulos int̾rogare quibaptizant
apuduos utrũ peccatores omnino non sint. potesterũ mihiquilib&
eorũ respondere. Non sũ traditor non sũ turificator. ñ adulter ñ homi¬
cida non idolorumcultor. ñ postremo hȩreticus. non schismaticus:
non sũ autẽ peccator: nescioutrũquisqua uel hȩretica suꝑbia reperiri

Expanded text:
nec sic contra nos esset, qui fatemur nihil prodesse homini baptismum Christi, si apud haereticos uel schismaticos baptizetur eis ipsis tribuens baptismum quo baptizatur, sed tunc ei prodesse incipere, cum transit ad corpus Christi, quod est ecclesia dei uiui. tunc enim sub eodem baptismo, quod et foris Christi bris insertus est. Nec illam tuam nimium seueram sententiam formidabo, qua dixisti: quisquis peccator inter omnes homines fuerit, ius sibi baptismatis non usurpet, nisi quia non inuenis, quis ueraciter dicat in oratione dominica: dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris, nisi peccatorem se esse fateatur. uellem singulos interrogare, qui baptizant apud uos, utrum peccatores omnino non sint. potest enim mihi quilibet eorum respondere: non sum traditor, non sum turificator, non adulter, non homicida, non idolorum cultor, non postremo haereticus, non schismaticus\'; non sum\' autem \'peccator nescio utrum quisquam uel haeretica superbia repperiri
Abbreviated transcription (Latin):
ipsũde cretum concilii bagaiensis recitarẽ ubi scriptumest eos autẽ quos sacri¬
legi surculi non polluere plantaria hocest quia maximianicapite propri¬
asmanus uerecundo fidei pudorẽ traxerunt ad matrẽ ecdesiã redire ꝑmisi

Expanded text:
ipsum decretum concilii Bagaiensis recitarem, ubi scriptum est: eos autelegi surculi non polluere plantaria, hoc est, qui a Maximiani capite proprias manus verecundo fidei pudore retraxerunt, ad matrem Ecclesiam redire permisi
Abbreviated transcription (Latin):
latur in asterethorica cum hoc inueniamus in auctoritate prophetica. cũ ergo
quisq dicit nonego feci sed tu fecisti uerũ dicereopus est. nondiceremetuendũ
est: et tuquomodo ostendas non fecisse maiores uros quod suis confessionibus
lectis fecisse monstrantur. debes siquiduales uigilantissi mecogitare non
uerbo greco imperitos. nenos audiant deterrere.ȩtmaiores quidem nr̃os fuis

Expanded text:
latur in arte rhetorica, cum hoc inueniamus in auctoritate prophetica? cum ergo quisque dicit: non ego feci, sed tu fecisti\', uerum dicere opus est, non dicere metuendum est. et tu quomodo ostendas non fecisse maiores uestros, quod suis confessionibus lectis fecisse monstrantur, debes, si quid uales, uigilantissime cogitare, non uerbo Graeco imperitos, ne nos audiant, deterrere. et maiores quidem nostros fuis
Abbreviated transcription (Latin):
non sit exmulta eloquentia. sed ex multiloquio: Multiloquium autẽ
est suꝑ flua locutio. uitiũ scilic& loquendi amore contractum. Plerũq
autem loqui amant etiam qui nesciunt quid loquantur. uel quomodo
loquantur : siue adsanitatem senstiarum. siucadipsum qui astem grãmati

Expanded text:
non sit \'ex multa eloquentia\', sed \'ei multiloquio\'. multiloquium autem est superflua locutio, uitium scilicet loquendi amore contractum. plerumque autem loqui amant etiam qui nesciunt, quid loquantur uel quomodo loquantur siue ad sanitatem sententiarum siue ad ipsum qui per artem grammati
Abbreviated transcription (Latin):
quit quia nonest iustusquisquã non est intellegens. non est in quirens dm̃
Omnes declinauerunt simul inutiles factisunt. Nonest qui faciat bonũ
non estusq adunum. Sepulchrum patens est guttur eorum linguis suis

Expanded text:
quit, quia non est iustus quisquam, non est intellegens, non est inquirens deum; quit, quia non est iustus quisquam, non est intellegens, non est inquirens deum; omnes declinauerunt, simul inutiles facti sunt; non est qui faciat bonum, non est usque ad unum.
Abbreviated transcription (Latin):
etiam illabona quȩ adlegemdĩ ꝑtinent non omnia omnib: prosint ha
bentibus. Hacquestione proposita intentionr̃a est quod necipsa om̃a
omnibus habentibus prosunt. Hanc intentionem nr̃am uidequẽ ad¬
modum probemus exconsensionib ur̃is: Conceditisenim in omnib
credendum eẽ apostolopaulo teneo unum IConceditisetiã eun dẽ apo¬
time utentibus: Siergo ea non legitime quisq usus fuerit: non ipsafit
mala. sed ceste oberit malis. Fostasse dices. neminem posse etinlege eẽ.
edege maleuti. Hocipsoenim quod contralegem uiuit non ẽẽ inlege
Monftratur contra Egodico fieriposse ut quisq etinlegesit etnonle¬
gitime utatur. Quoditem ur̃is concessionibus probo. Conceditis enim
memoratum apostolum testimonium posuis se depsalmis aduersus eos
quigloriabantur inlege. etuidebant contralegem sicut scriptum est in¬

Expanded text:
etiam illa bona, quae ad legem dei pertinent, non omnia omnibus prosint ha-. etiam illa bona, quae ad legem dei pertinent, non omnia omnibus prosint ha-. bentibus. hac quaestione proposita intentio nostra est, quod nec ipsa omnia omnibus habentibus prosunt. hanc intentionem, nostram uide quemadmodum probemus ex consensionibus uestris. conceditis enim in omnibus credendum esse apostolo Paulo — teneo unum —, conceditis etiam eundem apostime utentibus. si ergo ea non legitime quisque usus fuerit, non ipsa fit mala, sed certe oberit malis. Fortasse dices neminem posse et in lege esse et lege male uti; hoc ipso enim, quod contra legem uiuit, non esse in lege monstratur. contra ego dico fieri posse, ut quisque et in lege sit et ea non legitime utatur. quod item uestris concessionibus probo. conceditis enim memoratum apostolum testimonium posuisse de psalmis aduersus eos, qui gloriabantur in lege et uiuebant contra legem: sicut scriptum est, in
Abbreviated transcription (Latin):
nomnib: tamen habentib: sint utilia. sed tantũ modo beneutentibis
Nam cum eãdemluce etsanioculiꝑ funduntur et sauciistis adium̃tũ ÷
illis tormentũ Idem cibus aliasualitudines alit. alias ledit: Idem me¬
dicamentum hoscurat. illos debilitat. Eadem arma aliosmuniunt.
alios inpediunt. Cadem uestis. aliis tegimento est aliis inplicamento
Sic& baptismus aliisualet ad regnum. aliis adiuditium: Hicuideo
quid tepossit mouere. F ostas se enim dicis quod in his omnib: nihil
sacramenti commemorauerim. Baptismusautem scm̃ sacramentũ est. et ideo
non ẽẽ consequens. ut sideauro deluce dealimentis. armamentis indum̃tis
probaripotuit: Quod aliis habentibus apta sint. aliis inconuenientia.
quamuis sint bona et adutile aliquid instituta. continuo &iam baptismis
aliis prosit aliis obsit habentibus. Restatergo adhucrequirere utrũ

Expanded text:
non omnibus tamen habentibus sint utilia, sed tantummodo bene utentibus. non omnibus tamen habentibus sint utilia, sed tantummodo bene utentibus. nam cum eadem luce et sani oculi perfunduntur et saucii, istis adiumentum est, illis tormentum; idem cibus alias ualitudines alit alias laedit. idem medicamentum hos curat illos debilitat, eadem arma alios muniunt alios inpediunt, eadem uestis aliis tegimento est aliis inplicamento. sic et baptismus aliis ualet ad regnum aliis ad iudicium. Hic uideo quid te possit mouere. fortasse enim dicis, quod in his omnibus nihil sacramenti commemorauerim: baptismus autem sanctum sacramentum est, et ideo non esse consequens, ut, si de auro de luce de alimentis armamentis indumentis probari potuit, quod aliis habentibus apta sint aliis inconuenientia, quamuis sint bona et ad utile aliquid instituta, continuo etiam baptismus aliis prosit aliis obsit habentibus. restat ergo adhuc requirere, utrum
Abbreviated transcription (Latin):
endussit nonquȩritur ubi sit sedubi ad regnum cȩlorum adipiscendum
utilissit: Sequeretur autem etiam illic accipiendum ẽẽ ubicumq eũ
constat eẽ : siomnes qui habent aliquidbonietiã bonosuo haberedocere¬
tur: Cum uero tã multi tã multabona habeant. malosuo quis non uide¬
at cumquȩritur ubialiquid accipiendum sit nonqueri ubisit: sedubi
prosit: quomodoenim simihi concederes bonum eẽ aurum. concederes
etiam latrones quoq: aurum habere. nonopinor uelles ut ex his duob
concessis conduderem eum qui habere aurum uelit in latronum societa¬
teesse opostere: itacum etego concedobonũ eẽbaptismum. concedo&iam¬
donatistis quoq haberebaptismum : Non deb& ex his duobus concessis
quasi sequatur condudereeum quih aberebaptismum uelit insoci&ate¬
donatistarum eẽdebere. Iam ex hoc&iam tibi ipsȩoccurreremul¬
ta nondubito. quȩ quamuis bonasint & adutilealiquid instituta.

Expanded text:
endus sit, non quaeritur ubi sit, sed ubi ad regnum caelorum adipiscendum endus sit, non quaeritur ubi sit, sed ubi ad regnum caelorum adipiscendum utilis sit. sequeretur autem etiam illic accipiendum esse ubicumque eum constat esse, si omnes, qui habent aliquid boni, etiam bono suo habere doceretur. cum uero tam multi tam multa bona habeant malo suo, quis non uideat, cum quaeritur ubi aliquid accipiendum sit, non quaeri ubi sit, sed ubi prosit? quomodo enim, si mihi concederes bonum esse aurum. concederes etiam latrones quoque habere aurum, non opinor uelles, ut ex his duobus concessis concluderem eum, qui habere aurum uelit, in latronum societate esse opoDonatistas quoque habere Baptismum, non debes ex his duobus concessis quasi sequatur concludere, eum qui habere Baptismum velit, in sociDonatistarum esse debere., Iam ex hoc etiam tibi ipsi occurrere multa non dubito. quae quamuis bona sint et ad utile aliquid instituta.
Abbreviated transcription (Latin):
rio postere : hanc intentionem hinc probare conatuses quodetiãnos ẽẽ
illicbaptismum non negamus : Videsceste id teagere uoluisse utex eo
quod concedimus. ad id quod non concedebamus at trahamur: id est ut
quia concedimus eẽ illicbaptismum. etiam illicẽẽ hominem baptizandũ
concedere conpellamur. Considerarediligenter si est hoc consequens.
et tibiipse responde: Putoerum iam hocanteoculos conftituto cernis
pingenituiuiuacitate. quã non consequentia proconsequentibus col¬
ligas: Nam reuera dicimus baptismum et illiceẽ. sed nondicimus et pro¬
desse. immouero dicimus et obesse. Cum autẽquȩritur ubiquisq
debeatbaptizari credo propter illud quaeri quod dñsait nisiquisrena¬
tus fuerit exaqua etspũ non in trabit in regnum celorum: quia ergo prop¬
ter hanc utilitatem accipiendus est baptismus: Cumquȩritur ubi accipi¬

Expanded text:
ri oportere, hanc intentionem hinc probare . conatus es, quod etiam nos esse ri oportere, hanc intentionem hinc probare . conatus es, quod etiam nos esse illic baptismum non negamus. uides certe id te agere uoluisse, ut ex eo quod concedimus ad id quod non concedebamus attrahamur. id est ut, quia concedimus esse illic baptismum, etiam illic esse hominem baptizandum concedere conpellamur. Considera diligenter, si est hoc consequens, et tibi ipse responde. puto enim iam hoc ante oculos constituto cernis pro ingenii tui uiuacitate, quam non consequentia pro consequentibus colligas. nam re uera dicimus baptismum et illic esse, sed non dicimus et prodesse, immo uero dicimus et obesse. cum autem quaeritur, ubi quisque debeat baptizari. credo propter illud quaeri quod dominus ait: nisi quis renatus fuerit ex aqua et spiritu, non intrabit in regnum caelorum. quia ergo propter hanc utilitatem accipiendus est baptismus, cum quaeritur ubi accipi
Abbreviated transcription (Latin):
midauit a postolus. quossecum uolentes conferre nonrespuit : Et ipsaenim
fatetur etuerumest. neminem a disputando ad condusionem falsam conse¬
quenter inpelli. nisi prius consenserit falsis. quibus eadem conclusio uelit
nolit efficitur. Acꝑ hoc quicauet nese loquente consequantur falsaquȩ
non uult: uolens falsa caueat que prȩcedunt: Si autem prȩcedentibus
ueris in hȩserit. quȩ cũq consequentia ꝑ spexerit. quȩ falsa e xistimaba
uel de quib: dubitabat admonitus amplectatur. Siueritaties pacatis¬
sime amicior quam contentiosissimȩ uanitati: parumegerim nisi hoc
quod dico in haceadem quȩ inter nos uestitur nr̃a sermocinatione monstr¬
uero: Ecce in ea ipsa questione debaptismo. tu proposuisti amerequirets
ubitebaptiz ari conueniat. utrumapudnos anp̃astem donati:¬
I or et quia intentiotua est in pastemdonati hominem potius bapti Za¬

Expanded text:
midauit apostolus, quos secum uolentes conferre non respuit. et ipsa enim midauit apostolus, quos secum uolentes conferre non respuit. et ipsa enim fatetur et uerum est neminem a disputante ad conclusionem falsam consequenter inpelli, nisi prius consenserit falsis, quibus eadem conclusio uelit nolit efficitur. ac per hoc qui cauet, ne se loquentem consequantur falsa quae non uult, uolens falsa caueat quae praecedunt. si autem praecedentibus ueris inhaeserit. quaecumque consequentia perspexerit, quae falsa existimabat uel de quibus dubitabat, admonitus amplectatur, si ueritati est pacatissimae amicior quam contentiosissimae uanitati. Parum egerim, nisi hoc quod dico in hac eadem quae inter nos uertitur nostra sermocinatione monstrauero. ecce in ea ipsa quaestione de baptismo tu proposuisti, a me requirens ubi te baptizari conueniat, utrum apud nos an in parte Donati. et quia intentio tua est in parte Donati hominem potius baptiza
Abbreviated transcription (Latin):
habere sermonem: Sed deiudeis fostasse inuenis quid dicas. quã uis
callide atq uersute dolos interrogationum prȩtenderint. Noneos fu¬
issedialecticos. Destoicis cestedici potest nihil. qui non solum dialec¬
tici fuerunt. sed etiam c&eras philosophorum sectas in hacuelaste uel
facultate uicerunt: Stoicus quippe ut mecum recolis fuit ille chri¬
sippus. dequo academicus carneades hanchabebant sententiam. ut
quando cum illo sibieẽt disputandum. helleboro purgandum coresse
censeret ceteros autem uel pransus facilesuperaret:. Siergonos libri
stoicorum dialectice disputare docuerunt. doctrinam pauli contranos
proferant epĩ uri. secum tamennos conferre patiantur. sicut ipsos tunc
stoicos ille non repulit. Hancenim astem quam dialecticã uocant
quȩ nihilaliud doc& quam consequentia de monstrare. Seuueraueris. seu
falsa falsis. numquam doctrinaxp̃iana formidat: sicut eam instoicis non for¬

Expanded text:
habere sermonem? Sed de Iudaeis fortasse inuenis quid dicas, quamuis habere sermonem? Sed de Iudaeis fortasse inuenis quid dicas, quamuis callide atque uersute dolos interrogationum praetenderint, non eos fuisse dialecticos. de Stoicis certe nihil dici potest, qui non solum dialectici fuerunt, sed etiam ceteras philosophorum sectas in hac uel arte uel facultate uicerunt. Stoicus quippe, ut mecum recolis, fuit ille Chrysippus, de quo Academicus Carneades hanc habebat sententiam, ut, quando cum illo sibi esset disputandum, helleboro purgandum cor esse censeret, ceteros autem uel pransus facile superaret. si ergo nos libri Stoicorum dialectice disputare docuerunt, doctrinam Pauli contra nos proferant episcopi uestri. secum tamen nos conferre patiantur, sicut ipsos tunc Stoicos ille non reppulit. Hanc enim artem, quam dialecticam uocant, quae nihil aliud docet quam consequentia. demonstrare seu uera ueris seu falsa falsis, numquam doctrina christiana formidat, sicut eam in Stoicis non for
Abbreviated transcription (Latin):
fatearis. Item nonuis illos agere dialectice quicaptiosis interrogationib
insidiantes. respondentem decipere moliuntur.: et ibi ostendatur itacũxp̃o
egisse iudaeos. quos tamen ille nondeclinauit tacendo. sed potius loquendo
superauit. acsiccogaris fateri. non recte episcopos ur̃os quos doctos atq sa¬
pientes putes etiam cumdialecticis nolle habere sermonem quo inuictẽ
doceant ueritatem : Video magnas aestus pateris. quomodo definias
dialecticum ut nec peritus disputatorsit. nequod uituperasti laudare
cogaris. nec in sidiosus uerborũ captator. Netibidicatur. sicut egitcum tali¬
bus xp̃s sicagat cum isto xp̃ianus . Proinde siplac& istacura liberarieũ
definiee dialecticum cum quo legisperiti depaestadonati nolunt habere
conloquium: Quidenim tibialiud suggerendum est homini obicienti
nobis dia lecticam. et ideo prȩdicanti episcopossuos quod nobi scum nolint

Expanded text:
fatearis; item non uis illos agere dialectice, qui captiosis interrogationibus fatearis; item non uis illos agere dialectice, qui captiosis interrogationibus insidiantes respondentem decipere moliuntur, ne tibi ostendatur ita cum Christo egisse Iudaeos, quos tamen ille non declinauit tacendo, sed potius loquendo superauit, ac sic cogaris fateri non recte episcopos uestros, quos doctos atque sapientes putes. etiam cum dialecticis nolle habere sermonem, quo inuictam doceant ueritatem. uideo, magnos aestus pateris, quomodo definias dialecticum, ut nec peritus disputator sit, ne quod uituperasti laudare cogaris, nec insidiosus uerborum captator, ne tibi dicatur: \'sicut egit cum talibus Christus, sic agat cum isto christianus\'. proinde si placet ista cura liberari, eum defini esse dialecticum, cum quo legis periti de parte Donati nolunt habere conloquium. quid enim tibi aliud suggerendum est, homini obicienti nobis dialecticam et ideo praedicanti episcopos suos, quod nobiscum nolint
Abbreviated transcription (Latin):
ratione testimonium ueritati ꝑhibere cogamus: Hoc nobis faciant uri sinos
malitiosi et dialecticisumus : ansetimere indicant nechoceis nospotius facia¬
mus : Si autem x p̃m dixeris dialecticum. laudabis dialecticam quã mihi
procrimine obieceras: Quod nefacias. uideoquid fostasse dicturussis nec
illos nec illum in ea sermocinatione aliquid egis sedialectice: Siergonec
illi quicaptioseatq: insidiose sermocinantur. ut inuerbo decipiant eoscum
quib: agunt. pec illi qui taleseorum responsioneconuincunt dialectice
agunt: Dic nobis tandem quid sit dialectica : et quantũ malihabeat. quan¬
tum noceat quam fugienda sit doce: Cuiusnomen in uidiose subicisigno¬
rantibus c̃rimen ostende quȩrentibus. Nonuis fateri quod dialectice
agat. qui homines auersos a uero perite recteque interrogans. acsponsio¬
nibuseorum adducit aduerum pedialectice cum iudeis etiã xp̃m egisse

Expanded text:
ratione testimonium ueritati perhibere cogamus. hoc nobis faciant uestri. si nos ratione testimonium ueritati perhibere cogamus. hoc nobis faciant uestri. si nos malitiosi et dialectici sumus. an se timere indicant, ne hoc eis nos potius faciamus? si autem Christum dixeris dialecticum, laudabis dialecticam, quam mihi pro crimine obieceras. Quod ne facias, uideo quid fortasse dicturus sis, nec illos nec illum in ea sermocinatione aliquid egisse dialectice. si ergo nec illi, qui captiose atque insidiose sermocinantur, ut in uerbo decipiant eos cum quibus agunt, nec illi, qui tales eorum responsione conuincunt. dialectice agunt, dic nobis tandem quid sit dialectica, et quantum mali habeat, qutum noceat. quam fugienda sit doce, cuius nomen inuidiose subicis ignorantibus, crimen ostende quaerentibus. non uis fateri quod dialectice agat, qui homines auersos a uero perite recteque interrogans ex responsionibus eorum adducit ad uerum, ne dialectice cum Iudaeis etiam Christum egisse
Abbreviated transcription (Latin):
quod abeo putabant periculo se diciipsos compulit confiteri : Si illos dixeris
fuissedialecticos quia dolose. quia calumniose quia malitiose interrogando
in uerbo caperecupiebant. talesenum &iam nos uultis uideri. Cureis tameni
dñ srespondit: cureosusq adueritatis confessionem redditaratione ꝑduxit
Cureis dixit quid me temptatis hipocritȩ : et non addidit dialectio: Cur sibi
nummum de monstrari flagitauit ut sententiam suam ueracem ex primero
etiam deore fallacium. acnonpotius ait abscedite. Neq: enim loquendũ est
uobiscum qui captiosas interrogationes proponitis quia dialecticemecum
agereuultis nihiltaledixit. necaduersus captiosos in terrogatores :¬
Etuerborum nostrorum callidos captatores. exemplũ nobis taleproposuit
Seduteos potius etiam ueritatis in imicos. uigilanti in terrogatione et inuicta

Expanded text:
quod ab eo putabant periculose dici, ipsos conpulit confiteri? Si illos dixeris quod ab eo putabant periculose dici, ipsos conpulit confiteri? Si illos dixeris fuisse dialecticos, quia dolose. quia calumniose, quia malitiose interrogando in uerbo capere cupiebant — tales enim etiam nos uultis uideri —, cur eis tamen dominus respondit? cur eos usque ad ueritatis confessionem reddita ratione perduxit? cur eis dixit: quid me temptatis. hypocritae? et non addidit \'dialectici\'? cur sibi nummum demonstrari flagitauit, ut sententiam suam ueracem exprimeret etiam de ore fallacium, ac non potius ait: \'abscedite; neque enim loquendum est uobiscum, quia captiosas interrogationes proponitis, quia dialectice mecum agere uultis\'? nihil tale dixit nec aduersus captiosos interrogatores et uerborum nostrorum callidos captatores exemplum nobis tale proposuit, sed ut eos potius etiam ueritatis inimicos uigilanti interrogatione et inuicta
Abbreviated transcription (Latin):
cum uolentes eum capere in uerbo.priores interrogauerunt utrũ licerec
tributum reddere cesari. bicipiti uidelic& complexionei sidiantes.
ut quod libet eligens caperetur : Silicere responderet . tamquã reus ẽ&
aduersuspopulũdĩ siautem diceret non licere. tamquam cȩsaris aduer¬
sarius puniretur: VUbulle num mum sibi poposcit ostendi. et inter¬
rogauit cuius haberet imaginem et inscriptionem: Atillicum respon¬
dissent cȩsaris. apestaenim ueritas hoceos respondere cogebat: continuo
dñseorum responsione colligatos accaptos trahens. redditeinquit cȩ¬
sari quȩcesarissunt. et dõ quȩdĩ sunt: Obsecrote illi nefuerunt dia¬
lectici qui pretentis interrogationis insidiis. decipiendo superare mo¬
liti sunt. anille potius quiex hoc ipso quod interrogauerunt. ueram
eorum responsionem prudenti interrogationis eliciens illud uerũ

Expanded text:
cum uolentes eum capere in uerbo priores interrogauerunt, utrum liceret cum uolentes eum capere in uerbo priores interrogauerunt, utrum liceret tributum reddere Caesari, bicipiti uidelicet conplexione insidiantes, ut quodlibet eligens caperetur, si licere responderet, tamquam reus esset aduersus populum dei, si autem diceret non licere, tamquam Caesaris aduersarius puniretur? ubi ille nummum sibi poposcit ostendi et interrogauit, cuius haberet imaginem et inscriptionem. at illi cum respondissent: Caesaris — aperta enim ueritas hoc eos respondere cogebat —, continuo dominus eorum responsione colligatos ac captos trahens: reddite, inquit, Caesari quae Caesaris sunt et deo quae dei sunt. obsecro te, illine fuerunt dialectici, qui praetentis interrogationis insidiis decipiendo superare moliti sunt, an ille potius, qui ex hoc ipso quod interrogauerunt ueram eorum responsionem prudentia interrogationis eliciens illud uerum.
Abbreviated transcription (Latin):
cum etinipsa eloquentiȩ latitudine ueritas a falsitate discer nitur.
nec disputatio potest eẽ sine dictione. quando utique uerbis etlingua ipsa
constrictio sermonis ẽ xprimitur. siue illo utatur ꝑpetuo. siue interro¬
gandoeum cumquo agit cogat respondere quoduerum est etex hoc ad aliud
uerum quod querebantur adducat ubimax ime regnaredialecticadicitur:
Cumenimquisq suis responsionibus uincitur. etsimale respondit pon
habet quodinputat disputatori sed sibi. et sibeneres pondit erubescit ulte¬
rius resistere. noniam disputatori sed sibi Inquogeneredñs cũ aduer¬
sus iudaeos crebroageret. eosque illorum responsionib: captoscondu¬
sosque conuinceret. Nonuosaudierant neca uobis conuiciari didiceraN
Vamlibentius et inuidiosius eum fostasse dialecticum quam sa mari¬
tanum appellarent: quomodo enim putes eos contostos atq confusos.

Expanded text:
cum et in ipsa eloquentiae latitudine ueritas a falsitate discernitur, cum et in ipsa eloquentiae latitudine ueritas a falsitate discernitur, nec disputatio potest esse sine dictione. quando utique uerbis et lingua ipsa constrictio sermonis exprimitur, siue illo utatur perpetuo siue interrogando eum cum quo agit cogat respondere quod uerum est et ex hoc ad aliud uerum quod quaerebatur adducat, ubi maxime regnare dialectica dicitur. Cum enim quisque suis responsionibus conuincitur, et si male respondit non habet quod inputet disputatori sed sibi, et si bene respondit erubescit ulterius resistere non iam disputatori sed sibi. in quo genere dominus cum aduersus ludaeos crebro ageret eosque illorum responsionibus captos conclusosque conuinceret, non uos audierant nec a uobis conuiciari didicerant; nam libentius et inuidiosius eum fortasse dialecticum quam Samaritanum appellarent. quomodo enim putes eos contortos atque confusos,
Abbreviated transcription (Latin):
incastitate. inscientia. in longanimitate. inbenignitate. inspũsc̃o: in cari¬
tate non ficta. in uerbo ueritatis inuistutedĩ ꝑ arma iustitiȩ dextra
et sinistra ꝑgloriam etignobilitatem ꝑ infamiam etbonam famam:
Vt seductores etueraces: ut quiignoramur. et cognoscimur: quasi mori¬
entes. et ecceuiuimus. ut coerciti. et non mosti ficati: ut cristes semꝑ autẽ
gaudentes: sicut egeni multos autem ditantes. tamquãnihil habentes
et omnia possidentes: Quidenim hoc stilo apostolico uberius et orna¬
tius idesteloquentius facile inueniris Siautem presse atq constric¬
te magis eum disputatorem quãdictorem appellare consuerunt.
qualiter agit idem a postolus decircumcisione & preputio patris abrahã.
uel distinctione legis et gratiȩa uod quidam non intellegentes immouero
calumniantes. criminati sunt eum dicere faciamus mala utueniant
bona: Si autem sit dictor siue disputator. necdictio sinedisputatio est

Expanded text:
e, in benignitate, in spiritu sancto. in caritate non ficta, in uerbo ueritatis, in uirtute dei; per arma iustitiae dextra et sinistra, per gloriam et ignobilitatem, per infamiam et bonam famam; ut seductores et ueraces, ut qui ignoramur et cognoscimur, quasi morientes et ecce uiuimus. ut coerciti et non mortificati, ut tristes semper autem gaudentes, sicut egeni multos autem ditantes, tamquam nihil habentes et omnia possidentes. quid enim hoc stilo apostolico uberius et ornatius, id est eloquentius facile inueneris? si autem presse atque constricte, magis eum disputatorem quam dictorem appellare consuerunt, qualiter agit idem apostolus de circumcisione et praeputio patris Abraham uel distinctione legis et gratiae, quod quidam non intellegentes, immo uero calumniantes criminati sunt eum dicere: faciamus mala, ut ueniant bona. siue autem sit dictor siue disputator, nec dictio sine disputatione est,
Abbreviated transcription (Latin):
schismatici uel heretici corruperunt cumados indeueniunt corrigimꝰ:
quae uero sicut acceperunt tenuerunt agnoscimus ec probamus. Nec cõ¬
moti humanis uitiis. ultra iustitiam faciamus ullam diuinis rebus in iu¬
riam. cum ecapostolum uidemus etiam in ara gentilium aquibus idola
colebantur dĩ nomen inuentum confirmasse potius quã negasse: Neq

Expanded text:
schismatici uel haeretici corruperunt, cum ad nos inde ueniunt, corrigimus, schismatici uel haeretici corruperunt, cum ad nos inde ueniunt, corrigimus, quae uero sicut acceperunt tenuerunt, agnoscimus et probamus, ne commoti humanis uitiis ultra iustitiam faciamus ullam diuinis rebus iniuriam, cum et apostolum uideamus etiam in ara gentilium, a quibus idola colebantur, dei nomen inuentum confirmasse potius quam negasse. neq
Abbreviated transcription (Latin):
ecclesiam. necideonon estipse : et fidesunahabetur sine caritate etiam
extra ecclesiam nec ideonon estipsa: Itaetunus baptismus habetur
ignoranter etsinecaritate. eciame xtra eclesiam. Etideo nonest ipse
Vnusenimdsuna fides. unum baptisma. una incorruptec catholica
ecclesia: non inqua sola unusdscolitur. sed inquasola unusds̃ piecolitur
necinqua sola una fides retinetur. sed inquasola una fidescum caritate
retinetur : nec inquasola unus baptismus habetur. sed inqua sola unus
baptismus salubriter habetur. Proindeunum dm̃ unũm fidem unũ
baptismum unam in corruptam eccatholicamecclesiam nobis consenti¬
entibus tuproposuisti : sed nonsolum ex his id quoduolebas nonefficist.
uerum etiam utex his quoduolebamus teadmonemus. nos multũ adiu¬
uisti. Videergonos quam probabilem rationem sequamur: quieccquȩ

Expanded text:
ecclesiam nec ideo non est ipse, et fides una habetur sine caritate etiam ecclesiam nec ideo non est ipse, et fides una habetur sine caritate etiam extra ecclesiam nec ideo non est ipsa, ita et unus baptismus habetur ignoranter et sine caritate etiam extra ecclesiam nec ideo non est ipse. unus enim deus, una fides, unum baptisma, una incorrupta catholica ecclesia, non in qua sola unus deus colitur, sed in qua sola unus deus pie colitur, nec in qua sola una fides retinetur, sed in qua sola una fides cum caritate retinetur, nec in qua sola unus baptismus habetur, sed in qua sola unus baptismus salubriter habetur. Proinde unum deum, unam fidem, unum baptismum, unam incorruptam et catholicam ecclesiam nobis consentientibus tu proposuisti, sed non solum ex his id quod uolebas non effecisti, uerum etiam ut ex his quod uolebamus te admoneremus nos multum adiuuisti. uide ergo nos quam probabilem rationem sequamur, qui ea, quae
Abbreviated transcription (Latin):
colerent : ita uobis et nosdicimus quem baptismum uosignorantes obserua¬
tis eius pacem uobis nos adnuntiamus: nonutcum adnos ueneritis alterũ
accipiatis. seduteum qui iam apuduoserat utiliter habeatis: Defide
etiam iacobus apostoluscum loqueretur aduersus eos qui sibi quidcredi¬
derant sufficere arbitrabantur etbeneoperari nolebant: tucredi sinquit
quõ unus est ds̃ benefacis et demones credunt et contremescunt. Nempe
inunitate ec clesiȩ dȩmones non sunt : nec ideotamen possumus dicere aliud
eẽ quod credunt cumetdñõ ihũ xp̃odixerint quid nobis et tibiest filidĩ
undeec paulus a postolus. Si habeam inquit omnem fidem. itaut montes
transferam: caritatẽ non habeam nihilsum. Non autem e xistimoita
quemquam desipere utcredat a decclesiȩ ꝑtinere unitatem eum qui non
habet caritatem. Sicut ergod sunuscolitur ignoranter. etiam extra

Expanded text:
colerent? ita uobis et nos dicimus: \'quem baptismum uos ignorantes obseruacolerent? ita uobis et nos dicimus: \'quem baptismum uos ignorantes obseruatis, eius pacem uobis nos adnuntiamus, non ut, cum ad nos ueneritis, alterum accipiatis, sed ut eum, qui iam apud uos erat, utiliter habeatis.\' de fide etiam Iacobus apostolus cum loqueretur aduersus eos, qui sibi quod crediderant sufficere arbitrabantur et bene operari nolebant, tu credis, inquit, quoniam unus est deus? bene facis; et daemones credunt et contremescunt. nempe in unitate ecclesiae daemones non sunt, nec ideo tamen possumus dicere aliud esse quod credunt, cum et domino Iesu Christo dixerint: quid nobis et tibi est, fili dei? unde et Paulus apostolus: si habeam, inquit, omnem fidem ita ut montes transferam, caritatem autem non habeam, nihil sum. non autem existimo ita quemquam desipere, ut credat ad ecclesiae pertinere unitatem eum qui non habet caritatem. sicut ergo deus unus colitur ignoranter etiam extra
Abbreviated transcription (Latin):
qui sunt inbaptizandis hominibus obseruari: nonideo nonẽe ut&iam ipsum
baptismum existimare debemus. Fostasse adhocdicas fieri non posse ut&i.
extraecclesiam idem ipse unusds̃ colatur. auteadem fides qua confitemur
Xp̃mfiliumdĩ unde petrus beatus est appellatus. etiã in eis qui non sunt inec¬
clesia repperiatur. Hocergo restat ut probem: habes in hoc ipsobeati pauli
sermone quẽ supra exactib: a postolorum cõmemoraui cũ dedõ loqueretur.
quia inscriptum in ara inuenerat ignotodõ quẽuos inquit ignorantes colitis
Huncego adnuntio uobis: Nũquid dixit quia extra ecclesiã colitis non est ds̃
ipse quem colitis. sedait quemuos ignorantes colitis. hunc ego annuntiouo¬
bis: Quideis prȩstare cupiens nisiut eundem dm̃ quem prȩter ecclesiã
ignoranter atq inutiliter colebant inecclesia sapienter et salubriter

Expanded text:
qui sunt extra ecclesiam in baptizandis hominibus obseruari, non ideo non esse ipsum qui sunt extra ecclesiam in baptizandis hominibus obseruari, non ideo non esse ipsum baptismum existimare debemus. Fortasse ad hoc dicas fieri non posse, ut etiam extra ecclesiam idem ipse unus deus colatur aut eadem fides, qua confitemur Christum filium dei, unde Petrus beatus est appellatus, etiam in eis qui non sunt in ecclesia repperiatur. hoc ergo restat ut probem. habes in hoc ipso beati Pauli sermone, quem supra ex Actibus apostolorum commemoraui, cum de deo loqueretur, quia inscriptum in ara inuenerat \'ignoto deo\': quem uos, inquit, ignorantes colitis, hunc ego adnuntio uobis. numquid dixit: quia extra ecclesiam colitis, non est deus ipse quem colitis\'? sed ait: quem uos ignorantes colitis, hunc ego adnuntio uobis, quid eis praestare cupiens, nisi ut eundem deum, quem praeter ecclesiam ignoranter atque inutiliter colebant, in ecclesia sapienter et salubriter
Abbreviated transcription (Latin):
possim cõmemorare quoduolo. Cesterum ista proposuisti in conces¬
sionibus meis. ex quib: me adducas ad intentionẽtuã: unum dm̃ ẽẽ.
unamfidem unũ baptismum unam incorruptam eccatholicã ecde¬
siã quȩcum internos conueniant putasex his illud quod non conuenit
posse monstrari: apud eos quinon sunt in hac una eclesia hocunũ
baptisma eẽ non posse : Ego autemdico possesi nonmutatur. si hoc idem obser¬
uatur. Necideo fieri ut non sit unum baptisma: quia est et apud illos quia una
non sunt ecclesia: hoc autẽprobo ex his quȩ in eadem sententia posuistideuno
dõ et una fide. Inuenimusenim eundem dm̃ extraecclesiam ab ignorantib
coli nec ideo fieri ut non ipsesitds̃ efidem quacreditur in xp̃m eẽ filiumdĩ
uiui. Inuenimus &iameos qui non ꝑtinent ad membra ȩcclesiȩ confiteri: pec
ideo fieri ut non sit una fides : si c&iam cũ inuenimus eundem baptismũ ab eis

Expanded text:
possim commemorare quod uolo. certe enim ista proposuisti in concespossim commemorare quod uolo. certe enim ista proposuisti in concessionibus meis, ex quibus . me adducas ad intentionem tuam, unum deum esse, unam fidem, unum baptismum, unam incorruptam et catholicam ecclesiam. quae cum inter nos conueniant, putas ex his illud quod non conuenit posse monstrari, apud eos qui non sunt in hac una ecclesia hoc unum baptismum esse non posse. ego autem dico posse, si non mutatur, si hoc idem obseruatur, nec ideo fieri ut non sit unum baptisma, quia est et apud illos qui in una non sunt ecclesia. hoc autem probo ex his, quae in eadem sententia posuisti de uno deo et una fide. inuenimus \'enim eundem deum extra ecclesiam ab ignorantibus coli nec ideo fieri, ut non ipse sit deus, et fidem, qua creditur Christum esse filium dei uiui, inuenimus etiam eos, qui non pertinent ad membra ecclesiae, confiteri nec ideo fieri, ut non sit una fides. sic etiam cum inuenimus eundem baptismum ab eis