comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in crapula & ebri&ate qđ sẽꝑ ẽ malum. aliud ẽ autẽ modestia & tẽperan
custodita: pelaxare ieiunium qđ certe cũ fit diedominico. rephensorẽ nor
hab& xp̃ianũ prandia prius scorũ a uoracitate & ebriosi tate uentri¬
colarũ iste discernat neroma nos ipsos. quando non ieiunant uent¬
colas faciat a tunc inquirat . non utrum liceat in ebriaris abbato
qđ nec dominicodie lic& sedutrum nec sabbato ieiunandum sit
sicut dominico non sol& : Quod utinam sic quȩperet ausic affirmas
ut toco truruor bediffusũ exceptis romanis & adliuc paucis occidenta libus ap¬
tissime nonblasphemar& ecclesiũ. Nunc uero quisferut pomnes orientu¬
les & multo setiã occidentades populos ꝓp̃ia nos de cortuntis q funulis fioma¬
labq xp̃i sub bicto sobriȩ modesceque prandentib abisto dici quodincus
ne firt & do placese nom possint. & quod de illis sit scriptum

Expanded text:
in crapula et ebrietate, quod semper est malum, aliud est autem modestia et temperantia in crapula et ebrietate, quod semper est malum, aliud est autem modestia et temperantia custodita relaxare ieiunium, quod certe, cum fit die dominico, reprehensorem non habet Christianum, prandia prius sanctorum a uoracitate et ebriositate uentricolarum iste discernat, ne Romanos ipsos, quando non ieiunant, uentricolas faciat, et tunc inquirat, non utrum liceat inebriari sabbato, quod nec dominico licet, sed utrum nec sabbato ieiunandum sit, sicut dominico non solet. Quod utinam sic quaereret aut sic adfirmaret, ut toto terrarum orbe diffusam exceptis Romanis et adhuc paucis occidentalibus apertissime non blasphemaret ecclesiam. nunc uero quis ferat per omnes orientales et multos etiam occidentales populos Christianos de tot tantisque famulis famulne sint, et Deo placere non possint, et quod de illis sit scriptum:
Abbreviated transcription (Latin):
sermonẽ cuiusdam ut scribis urbicipaulo diligentius ipse considera
a uidebis eum pȩne uniuersã xp̃i eccłam abostu solis usque ad occasum
uerbis iniurio sissimis nequaquã lacera retimuisse: Nec dixerim pȩne
uni uersam sed plane uniuersam : Nam neq: ipsis quorũ consu&udinẽ
sibiuid&ur defendere inuenitur ꝑeꝑcisseromanis: sed quomodo in
eos quoq redunda : conuitior eius. imp&us nescit qm̃ non aduestit
Nam cum eũ argum̃ta deficiunt quibus ꝓb& sabbato ieuinan dum
in luxorias epularum & temulenta conuiuia. & nequissimas ebri&at
insultabundus inuehitur: Quasi non ieiunare hoc sit in ebriari: qđ
si hoc est quidergo ꝓdest romanis sabbato ieiunare quando quidem
aliis diebus quibus nonieiunant necesse eos secundum disputationẽ
huius ebriosos & uentricu̾las iudicare : Porrosi aliud ẽ grauare cord

Expanded text:
sermonem cuiusdam, ut scribis, urbici paulo diligentius ipse considera sermonem cuiusdam, ut scribis, urbici paulo diligentius ipse considera et uidebis eum paene uniuersam Christi ecclesiam ab ortu solis usque ad occasum uerbis iniuriosissimis nequaquam lacerare timuisse. nec dixerim paene uniuersam sed plane uniuersam. nam neque ipsis, quorum consuetudinem sibi uidetur defendere, inuenitur pepercisse Romanis, sed, quo modo in eos quoque redundet conuiciorum eius impetus, nescit, quoniam non aduertit. nam cum eum argumenta deficiunt, quibus probet sabbato ieiunandum, in luxurias epularum et temulenta conuiuia et nequissimas ebrietates insultabundus inuehitur, quasi non ieiunare hoc sit inebriari. quod si hoc est, quid ergo prodest Romanis sabbato ieiunare, quando quidem aliis diebus, quibus non ieiunant, necesse est eos secundum disputationem huius ebriosos. et uentricolas iudicari? porro si aliud est grauare corda
Abbreviated transcription (Latin):
sabbat ũ obs eruant non paruos candalo erit ȩcdesie Nec in merito
inlis enimrebus de quibus nihilcertistatuit scripturt diuma mospo¬
pubdĩ uel instncita maierũ plege tenenda sunt. De quibus sidisputure
uluerimus & &aliorũ consuetudine aliosumpbare ori&ur int̃mira¬
taluctatioquȩ lor esermo cinationis c̃ certa documta nulla uerttat¬
tis insinu& ut iq cauendum est. n&e pesticte contentionis serenita¬
ẽ caritatis ob nubil&. Quod periculũ inticre neglexit cuiis mihiplacã
disputationem uteires ponderem cũtuis priouibus ltteris aostimasti
ẽe mittendam : Non autem usq: ad eo mihi spacia tempoꝵ larga sunt
ut e refellendis singulis sententiis eius impendã quȩ aliis operibus
magis urguentibus &plicandisabeo necessaria: sed eo quo temihi
intuis epistolis ostendis ingenio qđ in tedomũ dĩ ammodum diligo eunde

Expanded text:
sabbatum obseruant, non paruo scandalo erit ecclesiae nec inmerito. sabbatum obseruant, non paruo scandalo erit ecclesiae nec inmerito. in his enim rebus, de quibus nihil certi statuit scriptura diuina, mos populi dei uel instituta maiorum pro lege tenenda sunt. de quibus si disputare uoluerimus et ex aliorum consuetudine alios inprobare. orietur interminata luctatio. quae labore sermocinationis cum certa documenta nulla ueritatis insinuet, utique cauendum est, ne tempestate contentionis serenitatem caritatis obnubilet. quod periculum uitare neglexit, cuius mihi prolixam disputationem, ut ei responderem. cum tuis prioribus litteris existimasti esse mittendam. Non autem usque adeo mihi spatia temporum larga sunt, ut ea refellendis singulis sententiis eius inpendam, quae aliis operibus magis urguentibus explicandis habeo necessaria. sed eo quo te mihi in tuis epistulis ostendis ingenio, quod in te donum dei admodum diligo, eundem
Abbreviated transcription (Latin):
ilectis si mo& desideratis simofratri& cõpres bitero casuluno agus¬
tinus indño salutem. Nes cio undesit factũ ut primistuis lit teris mcas non
red deyemꝰ nontum̃ tui contemptuid fecis semescio: Nt & studistuis & ipso
sermone delector: Teq inista &ateiu uencdi ꝓficere in uerbo dr̃ &abunda¬
reade dificationẽ ecclesiȩ & opto & &hortor: Nunc uero scriptistuis alteris
sũptis quib tibitandẽ aliquando res ponderi ui re carititis in quecunũ su¬
mus fruter no &ȩ quissimoflugitas differendũ tuȩ dilectionis ulteruis
desi deriũ non putacui. & interartis sima soccupationes meas suscepusto
me a pud te debito ab soluere: Quodergo me consulis ut rũ liceat sabbatole¬
unere respondeo, Sinullo modolicer& ꝓfectoquadrtgintu continu¬
cos dies nec mories nechelias nec ipse dñs iciunasi&: Verũ ista ratione
oncludit & iam domini codie non inlicitũ eẽ ieiuniũ: & tamenquiqus
bunc diem ieiun io decernendum puta uerit. sicut quidã ieiunantes

Expanded text:
ILECTISSIMO ET DESIDERANTISSIMO FRATRI ET CONPRESBVTERO CASULANO AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Nescio, unde sit factum, ut primis tuis litteris meas non redderem; non tamen tui contemptu id fecisse me scio; nam et studiis tuis et ipso sermone delector teque in ista aetate iuuenali proficere in uerbo dei et abundare ad aedificationem ecclesiae et opto et exhortor. nunc uero scriptis tuis alteris sumptis, quibus tibi tandem aliquando responderi iure caritatis, in qua unum sumus, fraterno et aequissimo flagitas, differendum tuae dilectionis ulterius desiderium non putaui et inter artissimas occupationes meas suscepi isto me apud te debito absoluere. Qnod ergo me consulis, utrum liceat sabbato leiunare. respondeo: si nullo modo liceret, profecto quadraginta continuos dies nec Moyses nec Helias nec ipse dominus ieiunasset. uerum ista ratione concluditur etiam dominico die non inlicitum esse ieiunium. et tamen quisquis hunc diem ieiunio decernendum putauerit, sicut quidam ieiunantes
Abbreviated transcription (Latin):
excellentia p̃stat atq imperat inquantũ sensus carnis quinq ꝑti¬
tos impl& ac uegetat dis si mili potentia. soci ali conuenientia in quun
sa uoluntate & ceco errore muligni s̃ : Non ideo uidit qđ non er¬
sent creandi: Preuidit enĩ ubi sint ordinand & siceos ex eadẽ
mossa. primȩ p̃uaricationis merito damnutam. fecit uasuire
ueritatis inquirant: magna quippe operadnũ ex qui sita inom̃s
uoluntates eius : quid autẽ mixẽ quid displic& humanȩ stulticiue
qđ opera sua placent diuine sapientiȩ quid est eñi aluit uidit lucẽ

Expanded text:
excellentia praestat atque imperat, in quantum sensus carnis quinque partiexcellentia praestat atque imperat, in quantum sensus carnis quinque partitos implet ac vegetat, dissimili potentia, sociali convenientia, in quansa voluntate et caeco errore maligni sunt, non ideo vidit quod non essent creandi; praevidit enim ubi sint ordinandi: et sic eos ex eadem massa primae praevaricationis merito damnata fecit vasa irae,veritatis inquirant. Magna quippe opera Domini, exquisita in omnes voluntates ejus . Quid autem mirum est quia displicet humanae stultitiae, quod opera
Abbreviated transcription (Latin):
inordinib: tepon qđ ñ ꝑmansiones reꝵe sicut ñ nulla sublimut spiritaelu
sed pdecore suigeneris imoatq treno &ostu occasu quȩ sit pulchrũ : que
ũ itel sint. ñ calũ ni&ur dicenti scriptunte: Viditdi luce quia bonue
Uon solu enim luce quã uocuuit dicm & firmam̃tir qduocauit eelu. & slo
& lunã & c&ertt sidert uerũ &ũc ligna & herbas &inaquis acterr u
quȩ cũqi mortalia & creauit ds̃ sum mebonus & uidit quiabonu
sunt in genere atq ordine suo: Nec timuit quispiritu direuelan¬
te seripsit bunc librũ futuros impios rep̃hensores uu nelo cosam̃
tis seductores primitus suȩ deinde cilioꝵ quos delectac blas phe¬
ma loquu citas: Qr & ipsos inquantũ homines s̃ inquuntũ corpore atq
unima prtionuli constant. in quuantũ mẽbra corporis coꝵsuisdis¬
tingunt᷑ officiis & concordissima differentia in unicatẽ suȩ pacis
mirabili ordinatione consentiunt inquantũ animu cis naturli

Expanded text:
od non permansione rerum, sicut nonnulla sublimia spiritualia, sed pro decore sui generis, imo atque terreno exortu occasuque sit pulchrum? 9. Quae cum ita sint, non calumnietur dicenti Scripturae, Vidit Deus lucem quia bona est . Non solum enim lucem quam vocavit diem, et firmamentum quod vocavit coelum, et solem et lunam et caetera sidera; verum etiam ligna et herbas, et in aquis ac terris quaecumque mortalia, et creavit Deus summe bonus, et vidit quia bona sunt in genere atque ordine suo. Nec timuit qui Spiritu Dei revelante scripsit hunc librum, futuros impios reprehensores, vaniloquos, et mentis seductores, primitus suae, deinde aliorum, quos delectat blasphema loquacitas: quia et ipsos in quantum homines sunt, in quantum corpore atque anima rationali constant, in quantum membra corporis eorum suis distinguuntur officiis, et concordissima differentia in unitatem suae pacis mirabili ordinatione consentiunt, in quantum anima eis naturali
Abbreviated transcription (Latin):
tandũ in maculatorũ animaliũ sacrificia ds̃ sibuius sit ofsrriutqũe¬
ã inodũ ila in maculata erant acorporũiuitiis istasp̃paretur immolioi¬
dusicẽ ꝓ nobis qui solus inmaculatus fuerat apaecatis quetem pora ppohe¬
tã sic p̃nunciantur: Ds de orũ dñs loquutus est & uocauitter rem
Ac sobs ostuusque ad hoc casum ex sion species decoris ci &t paulo post
ho causta autemtua in conspectu meo sunt semꝑ : Non accipiã dedo¬
motuo uitulos neque de gregibus tuis hir cos quoniã mea comines
bestiesilue. pecora in montibus & boues : cognouis omnia uolati¬
lia cȩli &species a grimecũ est. sie suerio nondica tibi meus est eñĩ
orbis terre & plenitudo eius nũ quid manducabo carnes tauroq aut

Expanded text:
tandum, immaculatorum animalium sacrificia Deus sibi jussit offerri; ut quemadmodum illa immaculata erant a corporum vitiis, ita speraretur immolandus esse pro nobis, qui solus immaculatus fuerat a peccatis. Quae tempora per prophetam sic praenuntiantur: Deus deorum Dominus locutus est, et vocavit terram, a solis ortu usque ad occasum; ex Sion species decoris ejus. Et paulo post holocausta autem tua in conspectu meo semper. Non accipiam de domo tua vitulos, neque de gregibus tuis hircos: quoniam meae sunt omnes bestiae silvae, pecora in montibus et boves; cognovi omnia volatilia coeli, et species agri mecum est. Si esuriero, non dicam tibi: meus est enim orbis terrae et plenitudo ejus. Numquid manducabo car
Abbreviated transcription (Latin):
utadulteri uiuerent. Sed cũ hȩc eis dicimus non solũ nihil uolunt detracre seuerta¬
tisediras cuntur in siper ueritati &loquunturatquerespondent sed nosuirisũ¬
mus A nuero sexus nr̃i dignitas ha ncsustinebit in iuiriam ut cum alis femims pret̃
uexores nostras si quid am mittimus inluendis poenis mulierib conparemut : quis
non propterea magis debeant in licitas concupiscencias uirilit frenare quia uiri sint
Quasi non ꝓpterea magis debeant mulieribus suis aduirtutis huius gemplũ
sep̃bere quia uiri suNt : Quasi non ꝓpterea minus debeN libi dine

Expanded text:
udicitia pejor. Sed cum haec eis dicimus, non solum nihil volunt detrahere severitati; sed irascuntur insuper veritati, et loquuntur atque respondent: Sed nos viri sumus; an vero sexus nostri dignitas hanc sustinebit injuriam, ut cum aliis femiuxores nostras si quid admittimus, in luendis poenis mulieribus comparemur? quasi non propterea magis debeant inlicitas concupiscentias uiriliter frenare, quia uiri sunt; quasi non propterea magis debeant mulieribus suis ad uirtutis huius exemplum se praebere, quia uiri
Abbreviated transcription (Latin):
cũ q ecdesiã ueneritis inquit . eius morem seruate si patiscandalũ ñuultis aut fucere hoc
responsũ retuliadmatrẽ eiq sufficit : Nec dubitauit eẽ oboediendũ: hocetiã nos
sequuti sumus : sed qm̃ c̃tigit maxime mafrica ut unaecdesia uelunius regionis et desi ae.
alios habeant sabbato prandente s alios i eunantes : moseorũ mihi sequendusi¬
detur quib: eorundẽ populorũ c̃ gregatio regenda cõmissa est: qua ꝓp̃t̃ sic̃¬
silio meo p̃sertĩ quia in haccaussa plus forte quã satis fuit tepetente atq: ur¬
gente : Loquitus sum libenter ad quiescis episcopotuo in hacre noliresis¬
tere & quod facit ipse sine ullo scrupulo uel disceptatione sectare

Expanded text:
cumque ecclesiam ueneritis\', inquit, \'eius morem seruate, si pati scandalum non uultis aut facere.\' hoc cumque ecclesiam ueneritis\', inquit, \'eius morem seruate, si pati scandalum non uultis aut facere.\' hoc responsum rettuli ad matrem eique suffecit nec dubitauit esse oboediendum; hoc etiam nos secuti sumus. sed quoniam contigit maxime in Africa, ut una ecclesia uel unius regionis ecclesiae alios habeant sabbato prandentes alios ieiunantes. mos eorum mihi sequendus uidetur, quibus eorundem populorum congregatio regenda commissa est. quapropter si consilio meo, praesertim quia in hac causa plus forte, quam satis fuit, te petente atque urguente locutus sum, libenter adquiescis, episcopo tuo in hac re noli resistere et, quod facit ipse, sine ullo scrupulo uel disceptatione sectare.
Abbreviated transcription (Latin):
q ista sicutaliȩ plurimȩ quasenumerare difficile est inuenit inueste illus
filiae regis hoc est ecclesiȩ uarictatis locũ indicabotibi quid mihide hocre¬
quiȩnti respondirit uene rundus ã brosius a quo baptizatus sũ mediolanensi sepis¬
copus Nũ cũ in eadẽ ciuitate mat̃ mea mecũ esset & nob ad huc chaticuminis quarũ¬
isticcurantib: illa sollicitudinẽ geger& utrũ secundũ morẽ nostrȩ cuitutis
sibiess& sabbato iei in andũ a necdesiȩ mediola nensis more prandendũut hac eã
cunctatione liberart̃ int̃ rogauit hoc su pradictũ hominẽ dĩ : atille quid possũ
inquid hinc docere ã plius quã ipse fictio: Vbiego puticuerũ nihil eũ ista respon¬
sione p̃cepisse nisiut sabbato prunderemꝰ : hoc quippe ipsũ faceresciebã : Sed
ille sequutus adiecit : quando hic sũ ñi eiunosabbati. quandõ mȩ sũie uino sabbato & ad quã¬

Expanded text:
que ista, sicut aliae plurimae quas enumerare difficile est, invenit in veste illius que ista, sicut aliae plurimae quas enumerare difficile est, invenit in veste illius filiae regis, hoc est Ecclesiae, varietatis locum; indicabo tibi quid mihi de hoc requirenti responderit venerandus Ambrosius, a quo baptizatus sum, Mediolanensis episcopus. Nam cum in eadem civitate mater mea mecum esset, et nobis adhuc cista curantibus illa sollicitudinem gereret, utrum secundum morem nostrae ciuitatis sibi esset sabbato ieiunandum, an ecclesiae Mediolanensis more prandendum, ut hac eam cunctatione liberarem, interrogaui hoc supra dictum hominem dei. at ille: Quid possum\', inquit, \'hinc docere amplius, quam ipse facio?\' ubi ego putaueram nihil eum ista responsione praecepisse, nisi ut sabbato pranderemus; hoc quippe ipsum facere sciebam. sed ille secutus adiecit: \'Quando hic sum, non ieiuno sabbato; quando Romae sum, ieiuno sabbato. et ad quam
Abbreviated transcription (Latin):
& ceteris sabbatis quie tis bonũ: Duo quippe s̃ quȩ uistorũ beatitudi¬
nẽ & omsmiseriȩ finẽ spericrefaciunt mors &resurectiomortuo¬
rũ : in morte requies est dequadicitur ꝑ ꝓphetã, plebsme a int̃ra
incellariatua abscondere pusillũ donectranseat irudñi
In resurrectione autẽ . in homine toto id est in carne& spĩs . per fectu
felicitas : Hinc factũs est ut horĩ duorũ utrũq ñ significandũ putaret᷑ labore
iriumo sed potius refectioms hilaritate : Excepto paschaliuno sabbato quodisci¬
pulorũ sicut diximus luctus ꝓpt̃ regigestate memoria fuerat ieiumopli¬
ore signandus : Sed qm̃ non inuenimus utiã supra cõmemoruui in euangeli¬
cis a postolicis lit terisq: ad noui testam̃tir eue latione ꝓprie ꝑimnent. cer
tis dieb: aliquib: euidenter p̃ceptũ obseruanda ẽẽ ieiuma &ideo resquo¬

Expanded text:
et ceteris sabbatis quietis bonum. duo quippe sunt, quae iustorum beatitudiet ceteris sabbatis quietis bonum. duo quippe sunt, quae iustorum beatitudinem et omnis miseriae finem sperari faciunt, mors et resurrectio mortuorum. in morte requies est. de qua dicitur per prophetam: Plebs mea intra in cellaria tua, abscondere pusillum, donec transeat ira domini, in resurrectione autem in homine toto, id est in carne et spiritu perfecta felicitas. hinc factum est, ut horum duorum utrumque non significandum putaretur labore ieiunii sed potius refectionis hilaritate excepto paschali uno sabbato, quo discipulorum, sicut diximus, luctus propter rei gestae memoriam fuerat ieiunio prolixiore signandus. Sed quoniam non inuenimus, ut iam supra commemoraui, in euangelicis et apostolicis litteris, quae ad noui testamtis diebus aliquibus evidenter praeceptum observanda esse jejunia, et ideo res quo
Abbreviated transcription (Latin):
uuangeliũ. Prima autẽ a zimorũ acceserunt discipulia dihim dicente subi
ins pare mustibi comrepascha hoc ergo diei intermiso passus est dñs. quod
leiuma quippe humilitatem significant unde dictũ est & humiliabaminie¬
iunio animammeam. Sequitur sabbatũ quodie caro xp̃i inmonumento
requieuit sicut in primis operib: mundi requieuit ds̃ illodie ab omnib:
operib: suis : hinc exortu est istu in regia illa uesceuarietus. uta li sicut
maxime populiorientis : ꝓpt̃ requi em signficandũ mallent relaxare
ieiumũ alii ꝓpt̃ humilitatẽ mortis dñi ieiunare. sicut romona & non¬
nullȩ occidentis ecclȩsiȩ : quod quidẽ uno die quo paschacelebratur
ꝓpt̃ renouandã regigestate moriã quia discipulihumanitus morte
dñi doluerunt sicabomnib: ieiunat᷑ ut &iã illis abbatue iumũ. deuo¬
tissime celebrent quiceteris ꝑtotũ annũ sabbatiprandent: utrũq
uidelic& significantes & in uno anniuersariodie. luctũ discipulorũ

Expanded text:
zymorum accesserunt discipuli ad Jesum dicentes: Ubi vis paremus tibi comedere Pascha . Hoc ergo die intermisso, passus est Dominus, quod Jejunia quippe humilitatem significant; unde dictum est: Et humiliabam in jeiunio animam meam. Sequitur sabbatum, quo die caro Christi in monumento requieuit, sicut in primis operibus mundi requieuit deus illo die ab omnibus operibus suis. hinc exorta est ista in regia illa ueste uarietas, ut alii sicut maxime populi orientis propter requiem significandam mallent relaxare ieiunium, alii propter humilitatem mortis domini ieiunare sicut Romana et nonnullae occidentis ecclesiae, quod quidem uno die, quo pascha celebratur, propter renouandam rei gestae memoriam, qua discipuli humanitus mortem domini doluerunt, sic ab omnibus ieiunatur, ut etiam illi sabbati ieiunium deuotissime celebrent, qui ceteris per totum annum sabbatis prandent, utrumque uidelicet significantes et in uno anniuersario die luctum discipulorum
Abbreviated transcription (Latin):
arripep& tuncaũt ñꝙ peditid quodlicitũ ẽ quando ꝑmittitur quidc̃ sẽdusus ipsiuis
potesttis alis affertĩ pedimentũ salutis: sicut ẽ undeiãchulo quimut : discessio
phib& apłs c̃si lio caritatis qr in fidelib affest impedim̃tũ salutis Nonsolũ qr
rit melius facit si cutdiccũ ẽ qͥdat nubtũ benesacit & quiñ dat nubtũ melius fact
qm̃ illud ñ solũ utrũq parit̃ lic& unde adnihilboꝵ p̃cepto dnĩquisq cõpellitur sed
&iã utrũq expedit aliud minus aliudã plius. unde aliud qđ ã plius expedit c̃si lio apłi
quicũq potest capere ꝓ uocatur. hocaut̃ ubi demittendo ł ñ dimittendo in fideli c̃iugio¬

Expanded text:
arriperet. tunc autem non expedit id quod licitum est, quando permittitur quidem, sed usus ipsius arriperet. tunc autem non expedit id quod licitum est, quando permittitur quidem, sed usus ipsius potestatis aliis affert inpedimentum salutis. sicut est, unde iam diu loquimur, discessio postolus consilio caritatis, quia infidelibus affert impedimentum salutis non solum, quia rit, melius facit, sicut dictum est: Qui dat nuptum bene facit, et qui non dat nuptum melius facit; quoniam illud non solum utrumque pariter licet unde ad nihil horum praecepto Domini quisquam compellitur, sed etiam utrumque expedit, aliud minus, aliud amplius. Unde ad id, quod amplius expedit, consilio Apostoli quicunque potest capere provocatur. Hic autem, ubi de dimittendo vel non dimittendo infidelis c
Abbreviated transcription (Latin):
fidele consiliũ in eospũ deqoait. Puto aũt & ego sp̃mdĩ habeo : Uerũ tam̃ aliudẽ¬
dñiubentis imperiũ aliud c̃serii secundũ misericordiã caritatis qua illiẽ a dño
inspiricta atq donata fidele c̃siliũ : Ibi aliud fticere ñ lic& hicaũt lic& : Ita sa ne
ut ipsũ licitũ pastĩ qͥdẽ ex pediat pastĩuero ñ expechat & pededit tuncquando
salues infert᷑: Volut cũ dat consilũ ñ nubendi apłs uirgini: Unde pceptũ dñ
se ñ habepe testat᷑. lic& aliud facereidẽ nubene & minꝰ quã continentie bonũta¬
mñ cenepenubtiarũ ipsũq lic iũ &iã xpedit. qm̃ inu&ita & inlicita rui tunt̃
carnisin firmiti tẽ sicecipit honestate nubendi ut neminẽ in pedat ad salitẽ . quãuis
magis ex pedir&. magisq honestũ esser si urgo consiliũ quo p̃ceptũ cã ñ conpellit

Expanded text:
fidele consilium in eo spiritu, de quo ait: Puto autem, quod et ego spiritum Defidele consilium in eo spiritu, de quo ait: Puto autem, quod et ego spiritum Deiubentis imperium, aliud conserui secundum misericordiam caritatis, quae illi est a domino inspirata atque donata, fidele consilium. ibi aliud facere non licet, hic autem licet, ita sane, ut ipsum licitum partim quidem expediat, partim uero non expediat. expedit tunc, quandsalutis infertur: uelut, cum dat consilium non nubendi apostolus uirginibus, unde praeceptum domini se non habere testatur, licet aliud facere, id est nubere et minus quam continentiae, bonum tamen tenere nuptiarum. ipsumque licitum etiam expedit, quoniam in uetita et inlicita ruituram carnis infirmitatem sic excepit honestate nubendi, ut neminem inpediat ad salutem, quamuis magis expediret magisque honestum esset, si uirgo consilium, quo praeceptum eam non conpellit,
Abbreviated transcription (Latin):
dicitiã. &iã cũ in fideli coniuge quiñ hab& uaptt̃ : Ideo aut̃ nec iuberi debu¬
ert̃ fid des ab infidelib: separari : qͥ ñ contraius sionẽ dñi gentiles fuerte NTãbo
coniuncti: qm̃ ergo ab infideli fidelẽ discedere nec ꝓhib& neiub& dñs. id eo
fidele consiliũ. Vnde cũ dixiss & domu lieri cuiusuir mostuus fueritbeatior
aut̃ erit si sic ꝑ manserit secundũ meũ consiliũ : Nequis hoc consiliuit tã quã
humanũ ñ diuinũ c̃tẽnendũ putcer& adiecit: Puto aut̃ & ego spmdi habeo:¬
ꝓinde intellegentũ ẽ &iã ipsa quȩ non adñ o uibent᷑ sed a scõ ec ꝑamulo ut ilit̃
suadent᷑ eodẽ dño inspirant tesuaderi: ab sit enĩ ut quisquã cat tholicus
siliũ aut̃ do: Nonut consiliũ alienũ existim̃e : Ad ñõcũ continuo sequał & dicat:
& dicat misericordiã consecunt᷑ adño ut fidelis essem : secundũ dm̃ ergodat

Expanded text:
dicitiam etiam cum infideli coniuge, qui non habet ueram. ideo autem nec iuberi debudicitiam etiam cum infideli coniuge, qui non habet ueram. ideo autem nec iuberi debuerunt fideles ab infidelibus separari, quia non contra iussionem domini gentiles fuerunt ambo coniuncti. Quoniam ergo ab infideli fidelem discedere nec prohibet nec iubet dominufidele consilium. unde cum dixisset de muliere, cuius uir mortuus fuerit: beatior autem erit, si sic permanserit, secundum meum consilium, ne quis hoc consilium tamquam humanum et non diuinum contemnendum putaret. adiecit: puto autem, et ego spiproinde intellegendum est etiam ipsa, quae non a domino iubentur, sed a sancto eius famulo utiliter suadentur, eodem domino inspirante suaderi. absit enim, ut quisquam catholicus nsilium autem do, non ut hoc consilium alienum existimemus a Domino, quum continuo sequatur, et dicat: tanquam misericordiam consecutus a Domino, ut fidelis essem. Secundum Deum ergo dat
Abbreviated transcription (Latin):
Nondũ enĩ tanta gratia saluatoris in luxeyat & ꝓmissis tẽportlib ueteris tes¬
tam̃ti adhuc in hiabat illius populimultitudo & ꝓpterea cũbona t̃penaquȩ
ꝓmagno & pectabant a dño uidenent &iã his abunda re quimultos falsos cole¬
bant deos blanditis uxorũ : Prius eos reuenebant᷑ offendere deinde induce¬
ro cocpis sed gentib: cuangeliũ p̃dicari iã coniunc tos gentiles gentilib compe¬
rit coniugib: Ex quibus sinon ãbocredepent. sedunus aũt una & in fidelis cũ fideli
consentip& habitare nec ꝓ hiberia dño debuit fidelis in fidelẽ dimit tepenecui¬
beri. Ideosilic& ñ ꝓhiberi quia uistitia ꝑmittit a fornicante discedere & infi¬
delis hominis fornicatio ẽ maior incorde. Necuert ei pudicicia. Cũ coniuge
dicipo test quia omne qđ ñ c̃ ex fidepeccatũ ẽ. Quãuis uert̃ fidelis habeat pu¬

Expanded text:
nondum enim tanta gratia saluatoris inluxerat . et promissis temporalibus ueteris tesnondum enim tanta gratia saluatoris inluxerat . et promissis temporalibus ueteris testamenti adhuc inhiabat illius populi multitudo. et propterea cum bona terrena, quae pro magno expetebant a domino, uiderent etiam his abundare, qui multos falsos colebant deos, blanditiis uxorum prius eos reuerebantur offendere, deinde induce coepisset gentibus Evangelium praedicari, jam conjunctos gentiles gentilibus comperit conjugibus; ex quibus si non ambo crederent, sed unus vel una, et infidelis cum fideli consentiret habitare, nec prohiberi a Domino debuit fidelis infidelem dimittere nec juberi: ideo scilicet non prohiberi, quia iustitia permittit a fornicante discedere et infidelis hominis fornicatio est maior in corde, nec uera eius pudicitia cum coniuge dici potest, quia omne quod non est ex fide, peccatum est: quamuis ueram fidelis habeat pu
Abbreviated transcription (Latin):
carnis ꝑmittitur homo a coniuge sepantri quantomagis in coniugem̃tis
sornicatio detestanda ẽ idẽ infidelitatis dequa scriptũẽ : qm̃ ecce quilongesẽ
faciunt ateperibunt ꝑdidistiom quifornicant᷑ abste: sed qxita licitũ ẽ utnon q¬
pediat nȩꝓpt̃ coniugũ separtitiones offensi hominesipsã doctrinã salutis quã
licita ꝓhibent᷑ ꝙ horreant acsic peiores atq perituri in eadẽ in fidelitate pe¬
maneant int̃cedit apłs & monendo fieriu&at qđ ita licitũ ẽ ut ñ ex pediat:
sic enĩ pecedeꝑe ab in fidelib uxorib ł maritis fideles uiri ł feminȩ ñ ꝓhibentur
ad ño utneq uibeantur : Nã si dimatere tales coniuges iuberentur nullis locus es¬
s& consiliomonentis apłi nehoc fier&. Nullomodo enĩ qđ dñs iub& seruus bonus
ut & ipsi adulienas seducerent᷑ deos ñ ut ille ꝑmaritos uero atqurerent᷑ deos

Expanded text:
carnis permittitur homo a coniuge separari, quanto magis in coniuge mentis carnis permittitur homo a coniuge separari, quanto magis in coniuge mentis fornicatio detestanda est, id est infidelitatis, de qua scriptum est: quoniam ecce qui se longe faciunt a te, peribunt; perdidisti omnem qui fornicatur abs te! Sed quia ita licitum est, ut non expediat, ne propter coniugum separationes offensi homines ipsam doctrinam salutis, qua inlicita prohibentur, exhorreant ac sic peiores atque perituri in eadem infidelitate remaneant, intercedit apostolus et monendo fieri uetat, quod ita licitum est, ut non expediat. sic enim recedere ab infidelibus uxoribus uel maritis fideles uiri uel feminae non prohibentur a domino, ut neque iubeantur. nam si dimittere tales coniuges iuberentur, nullus locus esset consilio monentis apostoli, ne hoc fieret. nullo modo enim quod dominus iubet, seruus bonus ut et ipsi ad alienos seducerentur deos, non ut illae per maritos uero adquirerentur deo.
Abbreviated transcription (Latin):
cũpprie loquimur aliut cũ uerba ex alus rebus trans ferendo ł abutendo
mutuamur. Utigitur si possumus enitamurint̃ id qđ lic& & ñ ex pedit
& id quodñ lica atq ideo nec e pedit ali quo cesto finedis tinguene. Camihiui
dentur lecre & ñ ex padre quȩ ꝑ iustitiã quidẽ quȩ copt̃ deo t̃ ꝑmitauint᷑
sed pt̃ offensione hominũ ne ob hoc in pediant a salute uitanda sunt
Eauero ñ licore & ideo nec &x pedire que sic ipsa iuistitia u& ant᷑ ut fuci¬
enda non sunt &iã si abeis quibus in notitiã fuerint plata laudentur
quod suta ẽ id eonon nisi inlicita ꝑibent᷑ adño ut ea q̃licita sunt & ñ epedi¬
unt n logis uinculo sedlibent dilectionis bene ficentia cauecintur quocin¬
casidimitterein fidelem coniugem non licena hocficridñs ꝓhibenec
eq id apłs prohibens dicen&: Ego dico nondñs : Nã si ppt fornicationẽ

Expanded text:
cum proprie loquimur, aliud, cum uerba ex aliis rebus transferendo uel abutendo cum proprie loquimur, aliud, cum uerba ex aliis rebus transferendo uel abutendo mutuamur. Vt igitur, si possumus, enitamur inter id, quod licet et non expedit, et id, quod non licet atque ideo nec expedit. aliquo certo fine distinguere, eaere et non expedire, quae per iustitiam quidem, quae coram deo est, permittuntur, sed propter offensionem hominum, ne ob hoc inpediantur a salute, uitanda sunt; ea uero non licere et ideo non expedire, quae sic ipsa iustitia uetantur, ut facienda non sint, etiamsi ab eis, quibus in notitiam fuerint perlata, laudentur. quod si ita est, ideo nonnisi inlicita prohibentur a domino, ut ea, quae licita sunt et non expediunt, non legis uinculo, sed libera dilectionis beneficentia caueantur. Quocirca si dimittere infidelem coniugem non liceret, hoc fieri dominus prohiberet neque id apostolus prohibens diceret: ego dico, non dominus. nam si propter fornicationem
Abbreviated transcription (Latin):
rit omne quod fieri ñ ex peditpec catũ ẽ : omne aut̃ peccatũ in licitũ ẽ: omne
ergo qđ ñ expedit in licitũ est : & ubi ester illa q̃licita esse sed ñ expedipe
apłs dix̃ siom ne quod ñ expedit licitũ ẽͦ Qua ꝓpt̃ quiauerũ dixis seapłm
dubitape ñ possumꝰ & liqua pec cata es se licita dicepe ñ audemꝰ: Nestat ut dica¬
mus fieri a liquid quod ñ expediat. & tam̃ silicitũ ẽ ñ es sepec catũ : Quam¬
iis qm̃ ñ ex pedit ñ sit utiq fuciendum. Quod siab surdũ uidetur ut aliquidfiat
quod ñ ex pedit & dicatur ñ peccassequi fecerit: intellegendũ ẽ hoc & con¬
suctudim sermonis absurdũ quȩ ita late pat& ut &iã ium̃ta quã uis sint pitti¬
onis exꝑdã tam̃ plerũq dicamꝰ : Debereuabula recũ peccant : Pecca re autẽ
mostalib: animantibus ñ nisi homini ẽ diuinitus ad tributũ sedaliud est

Expanded text:
rit: omne quod fieri non expedit, peccatum est; omne autem peccatum inlicitum est. omne rit: omne quod fieri non expedit, peccatum est; omne autem peccatum inlicitum est. omne ergo quod non expedit, inlicitum est. et ubi erunt illa, quae licita esse, sed non expedire apostolus dixit, si omne quod non expedit, licitum non est? quapropter quia uerum dixisse apostolum dubitare non possumus et aliqua peccata esse licita dicere non audemus, restat, ut dicamus fieri aliquid, quod non expediat, et tamen, si licitum est, non esse peccatum, quamuis quoniam non expedit, non sit utique faciendum. quodsi absurdum uidetur, ut aliquid fiat quod non expedit et dicatur peccasse qui fecerit, intellegendum est hoc ex consuetudine sermonis absurdum: quae ita late patet, ut etiam iumenta, quamuis sint rationis expertia, tamen plerumque dicamus debere uapulare cum peccant; peccare autem pmortalibus animantibus nonnisi homini est diuinitus adtributum. sed aliud est,
Abbreviated transcription (Latin):
datnubtũ melius facit: Ibi enimutrũ que lic& & hoc aliquando aliquan¬
do il lud&x pedit: Nã illis qui se non continent utiq expedit nubere & qđ lic&
&x petit: Quȩ aũt uouerint continentiã nec lic& necepedit. porro discedepe
ab in fideli coniugelic& sed non expedit: Manere aut̃ cũ illo sico habitare
consentit. & lic& & xpedit Quia si non licer& expedire ñ poss& potest ergo
sanguine redẽptus ẽ homo ẽ Non tam̃ omnis qui homo ẽ &iã sanguinexp̃i
redemptus ẽ : Itaomne quod non lic& ñ & pedit nec tam̃ omne quod ñ ex pedit
&iã non lic&: Sunt quippe licita q̃ ñ ex pediunt sicut apło teste didicimus
Sedint̃ id qđ inlicitũ ẽ &ideo non epedit atq quod licitũe necta m̃ expedit:
Quit int̃ sit aliqua uniuersaliregula de finipe difficile ẽ : Citius enĩquisq dixe¬

Expanded text:
dat nuptum, melius facit. ibi enim utrumque licet, et hoc aliquando, aliquandat nuptum, melius facit. ibi enim utrumque licet, et hoc aliquando, aliquando illud expedit. nam illis, quae se non continent, utique expedit nubere, et quod licet, expedit; quae autem uouerint continentiam, nec licet nec expedit. porro discedere ab infideli coniuge licet, sed non expedit; manere autem cum illo, si cohabitare consentit, et licet et expedit, quia, si non liceret, expedire non posset. potest ergo sanguine redemptus est, homo est, non tamen omnis, qui homo est, etiam sanguine Christi redemptus est, ita omne quod non licet non expedit nec tamen omne quod non expedit etiam non licet. sunt quippe licita, quae non expediunt, sicut apostolo teste didicimus. Sed inter id, quod inlicitum est et ideo non expedit, atque id, quod licitum est nec tamen expedit, quid intersit, aliqua uniuersali regula definire difficile est. citius enim quisque dixe
Abbreviated transcription (Latin):
inquit qđ in macello uenit manducane nihil int̃rogantes pt̃ conscienciã : &
manducat: Quod ẽ om̃a licita sunt ipsũẽ om̃a quidẽ munda : & quodẽ sed
ñ am̃a expediunt ipsum est sed malũ est hominiquipoffensionẽ man¬
dacat. Ita ostendit ea q̃ licita sunt. id ẽ nullo p̃cepto dñiꝓhibentur. si cut &¬
pedi potius essecrat tanda ñ p̃ scripto legis sed consilo caritatis:
Hȩc sunt quȩ ã plius erogantur saucio quicurtendus ad stabulũ samaritani illius
misertctione ꝑductus ẽ. Et ideo dicuntur non ad ño precipi quã uis hñomone¬
antur offerriut tanto intellegantur essegractio utt quanto magis ostendunt᷑
indebita. sed ea q̃ in his talia sunt ut quãuis sint litita ñ & pedant ñ in eis dicipo¬
testbonũ ẽ hoc sedillud melius sic ut dictũ ẽ: Quidat nubtũ bene facit & qui ñ

Expanded text:
inquit, quod in macello uenit, manducate, nihil interrogantes propter conscientiam. et inquit, quod in macello uenit, manducate, nihil interrogantes propter conscientiam. et manducat. quod est \'omnia licita sunt\', ipsum est \'omnia quidem munda>; et quod est sed non omnia expediunt\', ipsum est sed malum est homini qui per offensionem manducat\\ ita ostendit ea quae licita sunt, id est nullo praecepto domini prohibentur, sicut expedit, potius esse tractanda non praescripto legis, sed consilio caritatis. haec sunt, quae amplius erogantur saucio, qui curandus ad stabulum Samaritani illius miseratione perductus est. et ideo dicuntur non a domino praecipi, quamuis domino moneantur offerri, ut tanto intellegantur esse gratiora, quanto magis ostenduntur indebita. Sed ea, quae in his talia sunt, ut, quamuis sint licita, non expediant, non in eis dici potest: bonum est hoc,. sed illud melius, sicut dictum est: qui dat nuptum, bene facit; et qui non
Abbreviated transcription (Latin):
& paulo post si aliunquit potestatis uestrȩ participant ñ magisnos : sedñ
sumꝰ usihac potestate sed om̃a tolent mꝰ neqđ in pedim̃to demꝰ euangeliox p̃i:
Deinde postpauca quȩ ergo mihi inquit merces eritut cuangeli tanssine
sũptuponã ian geliũ ut ñ abutatur potestatemcameuangelio: Continuo¬
que subiu git quod paulo ante cõmemorti: Cũ enĩ lib̵sim ꝙ omnibus
omniũ meseruũ feciut plures iucri facenẽ , Itẽ aliolo codeqiub: dã qͥadescã
ꝑtinerent : Om̃a in quid mihi licita sunt. sed ñ om̃a expediunt: Oma mibi
licita sunt sed egosubnullius pedigar potes tate. Esca uentri &uent̃ escis deus
aut̃ & hunc&as euacuabit: Itẽ ulibidehoc ipso: omã mihilitita sunt sed ñ om̃a
xpediunt: Om̃a licita sunt sed ñ om̃a aedificant: Ncmoquod suũ ẽ quȩ
rat sed quođ clterius ẽ: Atq ut ostende r& unde loque pecur. Omne

Expanded text:
t paulo post, si alii, inquit, potestatis uestrae participant, non magis nos? sed non t paulo post, si alii, inquit, potestatis uestrae participant, non magis nos? sed non sumus usi hac potestate, sed omnia toleramus, ne quod inpedimentum demus euangelio Christi. deinde post pauca, quae ergo, inquit, mihi merces erit? ut euangelizans sine sumptu ponam euangelium, ut non abutar potestate mea in euangelio. continuoque subiungit quod paulo ante commemoraui: cum enim liber sim ex omnibus, omnium me seruum feci, ut plures lucrifacerem. item pertinent: Omnia, inquit, mihi licita sunt, sed non omnia expediunt: omnia mihi licita sunt, sed ego sub nullius redigar potestate. Esca ventri et venter escis, Deus autem et hunc et has evacuabit . Item alibi de hoc ipso: Omnia mihi licita sunt, sed non omnia expediunt: omnia mihi licita sunt, sed non omnia aedificant. Nemo quod suum erat, sed id quod alterius est. atque ut ostenderet unde loqueretur, omne,
Abbreviated transcription (Latin):
in xp̃mpecedi abin fidelibus conuigibus a postolus ueat: culta sunt aut̃ faciend
nonubente lege sedlibert cariate: &a suntin nostris officus gratiorto quȩcũ
licepent nobis &iã nomini pendere : tam̃ causadilationis inpendimꝰ unde
prior ipsedñs cũse tributũ non debere monstit sse soluit tam̃: Nrescandic¬
litar& eosquibus ad & nã salutem gepens hominẽ consulebat lauero a płs
quẽ a dmodum ista cõm̃d& eius uerba testantur ubidicit: Cũ enĩ lib̵ sim ex ominib
omniũ ser : lico uũ me feciut plures lucri fucenẽ : Cũpaulo superius docis sc&
nũ quid non habemus licentiã sororem mulierẽ circũ ducend sicut & ccteri
a postoli & frtctresdñi & cephas: anego solus & barrabas ñ abemus po¬
testatẽ hȩc opeptndie quismilitat suis stipendus ũ qua e Quis plantitt¬
uineut & de fructib ciꝰ ñed&: quis pascit gregẽ & delucte pegis ñ ꝑcipit ÷¬

Expanded text:
ur in Christo, recedi ab infidelibus coniugibus apostolus uetat. Multa sunt autem facienda ur in Christo, recedi ab infidelibus coniugibus apostolus uetat. Multa sunt autem facienda non iubente lege, sed libera caritate; et ea sunt in nostris officiis gratiora, quae cum liceret nobis etiam non inpendere, tamen causa dilectionis inpendimus. unde prior ipse dominus, cum se tributum non debere monstrasset, soluit tamen, ne scandalizaret eos, quibus ad aeternam salutem gerens hominem consulebat. iam uerquemadmodum ista commendet, ejus verba testantur, ubi dicit: Cum enim liber sim ex omnibus, omnium servum me feci, ut plures lucrifacerem. Cum paulo superius dixisset: Numquid nApostoli, et fratres Domini, et Cephas? An ego solus, et Barnabas non habemus potestatem hoc operandi? Quis militat suis stipendiis unquam? Quis plantuineam et de fructu eius non edit? quis pascit gregem et de lacte gregis non percipit? e
Abbreviated transcription (Latin):
delib ꝑmissalicentia ñ utant᷑. Tibi aut̃ ind&ur in fideles quoq dimittia fi¬
delibus ñ licere quia hoc u&at apłs : cũegodicã licere quia hoc ñ uetat dñ sñ
tam̃ & pedire quia hoc nefiat mon& apłs quined dit &iã rationẽcur fieriñ
xpediat quã uis liceat. quid enĩ scis inquit mulier siurũ saluũ facies aut undescis
ur suexorem saluã facies cũ &iã superius dixiss& : sc̃ificatus est eñiur in fi¬
delis inuxore & sc̃ĩ ficata ẽ mulier in fidelis in frtctre hocẽ incristiana. alio¬
quinfiluurĩ inquit in mundi essent: Nunc aut̃ sc̃i sunt: sic adiucptendos conui¬
ges & filio sxp̃o &iã exemplis quȩ iã ꝓueneraent iud& ur hostatus : Curer¬
go ñ ex pediat &iã in fideles coniuges dimiti a fidelib causa euidenter &¬
pres saẽ Non enĩ ꝓt̃ uinculũcũ talibus coniugale seruandũ : sedut ad quistn

Expanded text:
delibus permissa licentia non utantur. tibi autem uidetur infideles quoque dimitti a fidelibus permissa licentia non utantur. tibi autem uidetur infideles quoque dimitti a fidelibus non licere, quia hoc uetat apostolus, cum ego dicam licere. quia hoc non uetat, non tamen expedire, quia hoc ne fiat, monet apostolus: qui reddit etiam rationem cur fieri non expediat, quamuis liceat. quid enim scis, inquit, mulier, si uirum saluum facies? aut unde scis, uir, si uxorem saluam facies? cum etiam superius dixisset: sanctificatus est enim uir infidelis in uxore, et sanctificata est mulier infidelis in fratre, hoc est in christiano, alioquin filii uestri, inquit, inmundi essent; nunc autem sancti sunt. sic ad lucrandos coniuges et filios Christo etiam exemplis, quae iam prouenerant, uidetur hortatus. cur ergo non expediat etiam infideles coniuges dimitti a fidelibus, causa euidenter expressa est. non enim propter uinculum cum talibus coniugale seruandum, sed ut adquiract
Abbreviated transcription (Latin):
eus a quo disa ẽ. etiã si ꝓpt̃ fornicationis causã dimisaẽ nondũ dimittentis
uxopes seces sauit : si aut̃ illius essecessauit. lã huius ẽ cuicdteri nubsit : &
sibiuis non moechus iudicandẽ sed maritus. Sed quia in eũ maritũ dicit scrip¬
turit sed moechũ adhuc illa illius ẽ a quo &i ã causa fornicatinis abiec taẽ
Otideo quacũq &iã ipse illa dimis saducit uxoyẽ quȩ cũq cũ alie nomarito
concũbit adultert ẽ. Vnde aut̃ fieri potestut adulter &iã ipse non sitcum
locciturus quod mihiuisũ est eũ monen do dixisse. quia enĩ coniurx fidelis
relinquere conuigẽ licite potuit in fidelem: Id eofieri hoc ñ dñs sed a płsphi¬
b& quodenĩ dñs ꝓhib& fieri omnino nolic&: Mon&ergo apłs quopossit
essemultorũ occassi o lucrtndorũ : ut fideles conuiges in relinquendis infi¬

Expanded text:
eius, a quo dimissa est, etiamsi propter fornicationis causam dimissa est, nondum dimittentis eius, a quo dimissa est, etiamsi propter fornicationis causam dimissa est, nondum dimittentis uxor esse cessauit. si autem illius esse cessauit, iam huius est, cui alteri nupsit; et si huius est, non moechus iudicandus est, sed maritus. sed quia non eum maritum dicit scriptura, sed moechum, adhuc illa illius erit, a quo etiam causa fornicationis abiecta est. et ideo quamcumque etiam ipse illa dimissa ducit uxorem, quia cum alieno marito concumbit, adultera est. unde autem fieri potest, ut adulter etiam ipse non sit, quem locuturus. quod mihi uisum est eum monendo dixisse. quia enim coniux fidelis relinquere coniugem licite potuit infidelem, ideo fieri hoc non dominus, sed apos Quod enim Dominus prohibet fieri omnino non licet. Monet ergo Apostolus, quo possit esse multorum occasio lucrandorum, ut fideles conjuges in relinquendis infi
Abbreviated transcription (Latin):
lucã dic&ur nobis. quid ãbigis utrũ illequippt̃ causam fornicationis uxorẽ
dimiserit & aliã duxerit ñ moech&ur : Omnis quidimittit uxorẽ suã &duct
bis deunareloquentes ab uno sensu eademq: sententi a dissentire dicamꝰ :
restat ut mattheũ in tellegamꝰ a ꝑ te totũ significare uoluis se eandem ta m̃
tenuis sesententiã ut dimittens uxorẽ & alte paẽducens ñ quidã mochet᷑
idẽ qui pret̃ fornicationẽ dimiserit quid ã uero ñ moechet᷑ id ẽ qui ppt̃
fornicationẽ dimiserit sed omnis quidimittit ix opẽ suã & ducit alteptt̃
moechurimini me dubitetur : Nã & illut quod eciã secundum lucam
sequi tur quidimissã a uiro ducit moechatur . quomodo ẽuerũ quomodo
moechatur nisiquia il laquã dux̃ eo uiuente uxor. utiq non moechatur:
moechatur aut̃. aliena ẽ ergo cũmisc&ur : Porrosialiena ẽ hoc est

Expanded text:
bis, Quid ambigitis utrum ille qui propter causam fornicationis uxorem bis, Quid ambigitis utrum ille qui propter causam fornicationis uxorem dimiserit, et aliam duxerit, non moechetur? Omnis qui dimittit uxorem suam, et dubis de una re loquentes, ab uno sensu eademque sententia dissentire dicamus; restat ut Matthaeum intelligamus a parte totum significare voluisse, eamdem tamen tenuisse sententiam, ut dimittens uxorem et alteram ducens, non quidam moechetur, id est qui praeter fornicationem dimiserit, quidam uero non moechetur, id est qui propter fornicationem dimiserit, sed omnis qui dimittit uxorem suam et ducit alteram, moechari minime dubitetur. Nam et illud, quod etiam secundum Lucam sequitur: qui dimissam a uiro ducit, moechatur, quomodo . est uerum? quomodo moechatur, nisi quia illa, quam duxit, eo uiuente, a quo moechatur autem. aliena est ergo cui miscetur. porro si aliena est, hoc est
Abbreviated transcription (Latin):
inuangelio sec undũ mattheũ quicũq dimiscritux orẽ nisi obfornicationẽ aut
quod magis ingreco legitur p̃t̃ causã fornicationis & aliã duxerit moechat᷑
Non debemꝰcontinuo putareillũ ñ moechuriquiꝓpt̃ causã fornicationis di¬
dicere maluest cũitaq primũ ñ dubitantes uerũ esse quod apud mnatthcum
legitur quicũq dimiserituxore suã p̃t̃ causã fornicationis & aliã duxerit
moechatur. Quac sierimꝰ utrũ tantũ istemoech&ur ducendo altept uxorẽ
qui p̃t̃ causã fornicationis priorẽ diserit . an omnis qui dimis sauxore alte ptem
duxerit ut ibi sit etiã il lequi fornicantẽ diserit: Nonne sc̃cundũ marcũres¬
pondebitur nobisquid queritis utrũ ille sit moechus. & illeñ sit quicũq di¬
miserit uxorem suã & aliã duxerit adulteriã cõmittit : Non nectiã secundũ

Expanded text:
in euangeliosecundumMatthaeum:quicumque dimiserit uxorem nisi ob forin euangeliosecundumMatthaeum:quicumque dimiserit uxorem nisi ob forquod magis in graeco legitur, praeter causam fornicationis, et aliam duxerit, moechatur: non debemus continuo putare illum non moechari, qui propter causam fornicationis didicere maluerunt? cum itaque primum non dubitantes uerum esse, quod apud Matthaeum legitur: quicumque dimiserit uxorem suam praeter causam fornicationis et aliam dmoechatur; quaesierimus utrum tantum iste moechetur ducendo alteram uxorem, qui praeter causam fornicationis priorem dimiserit, an omnis qui dimissa uxore alteram duxerit, ut ibi sit etiam ille qui fornicantem dimiserit: nonne secundum Marcum respondebitur nobis, Quid quaeritis utrum ille sit moechus, et ille non sit? Quicumque dimiserit uxorem suam, et aliam duxerit, adulterium committ
Abbreviated transcription (Latin):
in eo sermone quẽ dñs fecit in monte ñ nullico dicesa greci
& latininon habeant. Credo propterea quia & ibieplicatur hic sensus
putaripotuit quod superius diccũ est facit eã moecharii quomodo enĩ dimis sit medu
nisi ficit quicã dixerit moechus. Verba uero quȩ ipsẽ posuistiunde tibiui sum ẽ
ñ moecharicumquippt̃ causam fornicationis ux orẽ dimis erit & aliã duxerit
obscure quidem posita s̃ : unde ñ miror in intellegendis laborto pelectorẽ sedñ
sunt in eo sermonedñi qui tunc ame tytectabatur quando illu c̃scripsiquȩcũ
legeres temouester. A libi quippeidẽ mattheus eadnm dixissena fric int
Non cũillum plixũ fucer& in monte sermonẽ sed cũ in t̃rogatus es sec aphariscis
utrũ licer& ex quacũq causa dimit tepeux orẽ. sed quod minus intellegitu
a pud mat theũ apud alios euan gelistas intellegi potest: Qua ꝓ pt̃ legerimꝰ

Expanded text:
in eo sermone, quem dominus fecit in monte, nonnulli codices et graeci in eo sermone, quem dominus fecit in monte, nonnulli codices et graeci et latini non habeant. credo propterea, quia et ibi explicatus hic sensus putari potuit, quod superius dictum est: facit eam moechari; quomodo enim dimissa fit moecha, nisi fiat qui eam duxerit moechus? Verba uero, quae ipse posuisti, unde tibi uisum est non moechari eum, qui propter causam fornicationis uxorem dimiserit et aliam duxerit, obscure quidem posita sunt. unde non miror in eis intellegendis laborare lectorem; sed non sunt in eo sermone domini, qui tunc a me tractabatur, quando illa conscripsi, quae cum legeres te mouerunt. alibi quippe idem Matthaeus ea dominum dixisse narrauit, non cum illum prolixum faceret in monte sermonem, sed cum interrogatus esset a pharisaeis, utrum liceret ex quacumque causa dimittere uxorem. sed quod minus intellegitur apud Matthaeum, apud alios euangelistas intellegi potest. quapropter cum legerimus