comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aginta soniorũ isrł: & ad orabunt a longed ñm : & acced& mosses solus ad dñm
ipsi autem non accedent : populus autẽ non ascend& cum illis : introiuit autem
mosses & narrauit populo omnia uerbadĩ & iustificationes: respondit autẽ
omnis populus uoce una dicentes : omnia uerba quae locutus estidñs faciemus.
& audiemus : usq adhunclocũ scripturae iustificationes intelleguntur. quȩ
datae sunti populo ad obseruandũ : incipiunt autem quantum ipsa uerba scrip¬
turae indicant unde hoc nomen iustificationum ex orsumesttab illo seruo baebrȩo cui auris
ad postem ꝑtunditur in quibus omnibus iusti ficationibus considerandũ est quae inde
adagendam &uitã & morũ bonorũ conseruationem dicipossint. Multa quippe ineis
sacramenta sunt significantia potius aliquid quã uitã nr̃am instruentia :iusti¬

Expanded text:
aginta seniorum Israhel: et adorabunt a longe domino. et accedet Moyses solus ad dominum, aginta seniorum Israhel: et adorabunt a longe domino. et accedet Moyses solus ad dominum, ipsi autem non accedent: populus autem non ascendet cum illis. introit autem Moyses et narrauit populo omnia uerba dei et iustificationes. respondit autem omnis populus uoce una dicentes: omnia uerba quae locutus est dominus faciemus et audiemus. usque ad hunc locum scripturae iustificationes intelleguntur quae datae sunt populo ad obseruandum. incipiunt autem, quantum ipsa uerba scripturae indicant. unde hoc nomen iustificationum exorsum est, ab illo seruo hebraeo cui auris ad postem pertunditur. in quibus omnibus iustificationibus considerandum est, quae inde ad agendam uitam et morum bonorum conseruationem duci possint. multa quippe in eis sunt sacramenta significantia potius aliquid quam uitam nostram instruentia. iusti
Abbreviated transcription (Latin):
entiae dicit impletũ ubiait: & misit̃ antecessores exercitus sui uespas : non autem le¬
gimus factũ neque moysi temporibus. neque subies unaue : neq: sub iuditib: neq:
subregibus: ac ꝑhoc uespae istae aculei timoris intellegendi sunt fortasse quibus agi¬
tabantur memoratae gentes: utcederent filiis isrł: ds̃ enim loquitur : incuius sermone
si figurate aliquid elicatur quod ad ꝓprietatẽ non sit impletũ non impedit
historiae fidem inquaper spicitur ueritues narratoris. sicut nec euangelista
rum narratio secundũ ꝓprietatẽ impeditur si aliquid axp̃odicitur figurate. XCuii¬
Si seruieris diseorũ. erunt tibi offendiculum : hic graerus duleuses hab& non latre¬
uses : unde intellegitur quia & dulia dehetur dõ tãquã dnõ latria uero ñnisi dõ tãquã
dõ . XCX Et mossi dixit: ascende ad dnm tu& aaron & nadab & abiud & septu¬

Expanded text:
entiae dicit, ubi impletum ait: Et misit antecessores exercitus sui vespas . Non autem leentiae dicit, ubi impletum ait: Et misit antecessores exercitus sui vespas . Non autem legimus factum, neque Moysi temporibus, neque sub Jesu Nave, neque sub judicibus, neque sub regibus. Ac per hoc vespae istae aculei timoris intelligendi sunt, fortasse quibus agitabantur memoratae gentes, ut cederent filiis Israel. Deus enim loquitur: in cujus sermone si figurate aliquid dicatur, quod ad proprietatem non sit impletum, non impedit historiae fidem in qua perspicitur veritas narratoris. rum narratio secundum proprietatem inpeditur, si aliquid a Christo dicitur figurate. Si seruieris dis eorum, erunt tibi offendiculum. hic graecus cotIXeuairj; habet, non Xarpsoarjc. unde intellegitur. quia et cooXsia debetur deo tamquam domino, Xatps-a uero nonnisi deo tamquam deo. Et Moysi dixit: ascende ad dominum tu et Aaron et Nadab et Abiud et septu
Abbreviated transcription (Latin):
guntur aduetus testamentũ ꝑtineđ: ubi quanquã practepta exceptis his quae in
sacramento aliquid significant eadem ad mores bonos ꝑtinentia reperiantus
promissiones tamen carnaeles atq terrenae sunt:unde in psalmo septua gesimo
secundo poene lapsos &effusos gressus suos homodicit cum telar& inpeccatoribus
pacem peccatorũ intuens : ea quippe cernebat abunda reimpiis quae ipse secun¬
dum testa mentum uetus expesitbat adñodo. cuihac mer cede seruiebat : & cum liincei
subrPpere coepiss& sensus impius quod dm̃ non curare existimar& humana : correstum
sedicit dum auctoritatẽ sc̃orũ non est ausus improbrare. & suscȩpit cognoscere & ait:
hoc labor est anteme. donet intro eam in scũ arium. & intellegim in nouissima : ibi
enim praemia dabuntur ad nouum ꝑtinentia testamentũ que impii non accipient :¬
& poenae tunc futurae sunt impiorum quas nullus piorum sensurus est . xciii.

Expanded text:
guntur, ad uetus testamentum pertinent: ubi quamquam praecepta exceptis his quae in guntur, ad uetus testamentum pertinent: ubi quamquam praecepta exceptis his quae in sacramento aliquid significant eadem ad mores bonos pertinentia reperiantur, promissecundo, pene lapsos et effusos gressus suos homo dicit, cum zelaret in peccatoribus, pacem peccatorum intuens. Ea quippe cernebat abundare impiis, quae ipse secundum Testamentum Vetus exspectabat a Domino Deo, cui hac mercede serviebat. Et cum hinc ei subripere coepisset sensus impius, quod Deum non curare existimaret humana, correctum se dicit, cum auctoritatem sanctorum non est ausus improbare; et coepit cognoscere Hoc labor est ante me, donec introeam in sanctuarium Dei, et intelligam in novissima . Ibi enim praemia dabuntur ad Novum pertinentia Testamentum, quae impii non accipient: et poenae tunc futurae sunt impiorum, quas nullus piorum sensurus est. XCIII.
Abbreviated transcription (Latin):
& dies ecclesiis notissimus natiuitatis eius ostendit: quienim mensenono natus est oc
&ic̃ passionis eius fuit in lalte matris suae. hoc est indiebus matrissuae. XCi¬
Ecce eggomitto angelummeum ante faciem tuam ut seru& te inuia & inducatte in
terram quam paraui tibi: at tende tibi & exaudieum. ne noncredas illi nihil enim sub¬
trah& tibi nomenenim meũ est suꝑ eum: hoc deillo nimirũ intellegitur. cu nomen
mutatũ est ut is rabel uocaretur : ipsequippe introduxit populũ interrã ꝓmissio¬
nis .XCII. Et seruies dño dotuo & benedicã panẽ tuũ & uinũ tuũ & aquã tuam:
& auertã infirmitatẽ a uobis: nonerit qui non generet. neque sterilis suꝑterramtuã
numerũ dierũ tuorũ replebo & timorem mittã quite antecedat : amentes faci¬
ens omnes gentes inquas tuintrabis : & c&era : quãuis istȩ promis siones possint & spi¬
rittcliter intelligi : tamen cum secundum temporalem hominũ felicitaton intelle¬

Expanded text:
et dies ecclesiis notissimus natiuitatis eius ostendit. qui enim mense nono natus est cirod tempus etiam passionis eius fuit in lacte matris suae, hoc est in diebus lactis matris suae. Ecce ego mitto angelum meum ante faciem tuam, ut seruet te in uia, ut inducat te in terram quam paraui tibi. adtende tibi et exaudi eum. ne non credas illi: nihil enim subtrahet tibi; nomen enim meum est super eum. hoc de illo nimirum intellegitur, cui nomen mutatum est, ut Iesus uocaretur; ipse quippe introduxit populum in terram promissionis. Et seruies domino deo tuo: et benedicam panem tuum et uinum tuum et aquam tuam et auertam infirmitatem a uobis. non erit qui non generet neque sterilis super terram tuam. numerum dierum tuorum replebo. et timorem mittam, qui te antecedat. et amentes faciam omnes gentes in quas tu intrabis et cetera. quamuis istae promissiones possint et spiritaliter intellegi. tamen cum secundum temporalem hominum felicitatem intelle
Abbreviated transcription (Latin):
ex utra que pecste continerentur sines serccrum : pro inde intelleguntur hia¬
nuli fixi inligno a singulis pependisse. ut extremes partes serrcrum possent
capere & continere : & eriges in quit tteberna culum secundum speciem quae
monstratec est tibi inmonte & facies uel amen deiacyntho & purpurte & coc¬
cotorto & bisso neta opus textili facies illud cherubin. & super impones
illud suꝑ quat tuor columnas inputribiles in aurttas auro. & capita earũ
aurea & bccses earum quacttuor argenteae & pones uelamen suꝑ columnas

Expanded text:
ex utraque parte continerentur fines serarum. proinde intelleguntur hi aex utraque parte continerentur fines serarum. proinde intelleguntur hi anuli fixis in ligno ansulis pependisse, ut extremas partes serarum possent capere et continere. Et eriges, inquit, tabernaculum secundum speciem quae monstrata est tibi in monte. et facies uelamen de hyacintho et purpura et cocco torto et bysso neta; opus textile facies illud Cherubin. et superinpones illud super quattuor columnas inputribiles inauratas auro; et capita eaium aurea et bases earum quattuor argenteae. et pones uelamen super columnas
Abbreviated transcription (Latin):
columnae posteriori lateri iabernaculi quod est cedmare: mirum sidubitaripo¬
test latus orientile columnas non heebuis se interiore trebernaculo cui postea cis¬
cumponitur a trium : singulces quas que igitur columnas omntumt trium late¬
rum hccbere sercs quinas iub& : & serac in quit medict intermedias colũnas
pertranseat ab unolatere in aliud latus : hoc uidetur dicere. ut decolumna in
columntem seraꝑueniret &per inte uallum colum narum porrigeretur alã
tere uniusus que in lactus alterius : ac perboc uncc ex his omnibus columna non
erat habitura propricos quinque sercs. ad quam ex tremam quinque ꝑueniebant
a columna sibi proxima uenientes : & columnas inquit in aurabis auro. & anu¬
los facies aereos: inquos induces seras & in aurcbis auro sercs: necoldm nae fo¬
rminibus cauernarentur quo intrarent serae anulos fieriiussit quibus

Expanded text:
columnae posteriori lateri tabernaculi quod est ad mare. mirum si dubitari pocolumnae posteriori lateri tabernaculi quod est ad mare. mirum si dubitari potest latus orientale columnas non habuisse in hoc interiore tabernaculo, cui postea circumponitur atrium. singulas quasque igitur columnas omnium trium laterum habere seras quinas iubet. et sera, inquit, media inter medias columnas pertrans- • eat ab uno latere in aliud latus. hoc uidetur dicere, ut de columna in columnam sera perueniret et per interuallum columnarum porrigeretur a tere unius usque in latus alterius. ac per hoc una ex his omnibus columna non erat habitura proprias quinque seras; ad quam extremam quinque perueniebant a columna sibi proxima uenientes. et columnas, inquit, inaurabis auro et anulos facies aereos, in quos induces seras, et inaurabis auro seras. ne columnae foraminibus cauernarentur, quo intrarent serae, anulos fieri iussit, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
lis aequilessint : & erunt octo columnae & bases earum argenteae sed ecim. & bccses
columnae uni & duaebcses columnae uni in ambcs pastes eius: debasibus similis ra¬
tio & similis locutio est : latus itcq: occidentis. nam hoc est admire. columnis olto exten¬
ditur exmeduis & ducebus angulicribus quas aequiles adunam commissurtm dicii ẽẽ
debere credo quod angulus duo inse latera committat. et sit columna angulicris lateri
utrique communis istacoccidentedi & aquilonͣi & illa occiden tecli & austrteli : quod autẽ
dicit &ict̃ ae quales deorsum uersus hoc utique dicit ut ad ꝑpendiculũ librare tur.
ne robustioras essent in fra quã supra . sicut plerȩque columnae sunt : dem dedicit:¬
& facies sercs delignis in putribilibus quinque uni columnae ex unapar taetie¬
bernaculi & quinqueȩ sercs columnae later ticbernaculi secundo & quinque serras

Expanded text:
lis; aequales sint. et erunt octo columnae et bases earum argenteae sedecim: duae bases lis; aequales sint. et erunt octo columnae et bases earum argenteae sedecim: duae bases columnae uni et duae bases columnae uni in ambas partes eius. de basibus similis ratio et similis locutio est. latus itaque occidentis — nam hoc est ad mare — columnis octo extenditur: sex mediis et duabus angularibus, quas aequales ad unam commissuram dicit esse debere; credo, quod angulus duo in se latera committat et sit columna angularis lateri utrique communis, ista occidentali et aquiloniae, illa occidentali et australi. quod autem dicit etiam aequales deorsum uersus, hoc utique dicit, ut ad perpendiculum librarentur, ne robustiores essent infra quam supra, sicut pleraeque columnae sunt. Deinde dicit: et facies seras de lignis inputribilibus quinque uni columnae ex una parte tabernaculi et quinque seras columnae lateri tabernaculi secundo et quinque seras
Abbreviated transcription (Latin):
reliqua orientide & occidenticle : quaesi totidem columnas habuissent : pro¬
cul dubio quadrictum esset: quod autem hebent deoccidentacli. nontacetur.
deorienticli tacetur: utrum quia non habuit & sola illic sinecolumnis exten¬
debientur aulẽa ab ex trema columna unius lateris usque ad alterius alteram extremã :
analiqua causcc tareatur Vt &iam tacite intellegctur : nescio postea quippe ex ipsec
paste orientis derem columnae commemorantur. sedatrii dequo post loquitur. quod
huic titbernaculo circum poni iub& : Commȩ moratis ergo lateribus taberna culi
a quilonio & austrecli inuigenis columnis: De in desequitur & adiungit dicens : &r&ro
trebernaculum perpartem quae est conira mare facies sex columnas : & duas colũnar
facies in angulis taebernaculi a posterioribus : & ae quccles deorsum uersus & in seconueni¬
entes erunꝰ aequades decapitibus in commissurtm unam: sic facies ambobus: duobus angu¬

Expanded text:
reliqua, orientale et occidentale, quae si totidem columnas habuissent, proreliqua, orientale et occidentale, quae si totidem columnas habuissent, procul dubio quadrum esset. quot autem habeant, de occidentali non tacetur, orientali tacetur: utrum quia non habuit et sola illic sine columnis extendebantur aulaea ab extrema columna unius lateris usque ad alterius alteram extremam, an aliqua causa taceantur, ut etiam tacitae intellegantur, nescio. postea quippe ex ipsa parte orientis decem columnae commemorantur, sed atrii de quo post loquitur, quod huic tabernaculo circumponi iubet. commemoratis ergo lateribus tabernaculi aquilonio et australi in uicenis columnis deinde sequitur et adiungit dicens: et retro tabernaculum per partem quae est contra mare facies sex columnas. et duas columnas facies in angulis tabernaculi a posterioribus. et ae-q uales deorsum uersus et in se conuenientes erunt aequales de capitibus in commissuram unam. sic facies ambobus duobus angu
Abbreviated transcription (Latin):
dens figuram crucis reddit. Nunc iamuideamus numerum columnarum. in
quibus & forma tabernaculi possit aduesti : utrum quadra anrotundasit anob¬
longam hebeat quad racturam lateribus longioribus. breui oribus frontibus
sicut plereque basilicae construuntur: hoc en impotius hic euidenter ex primi¬
tur : nam itacdicit : & faccies columncts tibernacculo. uiginti columnas ablatere
isto quod respicit alaquilonem: quad ragintabases argenteas facies uiginti
columnis duces bcses columnae um in ambcs partes eius : & lcctus secundum con¬
tric austrum uiginti columnas & qua draginta earum bases as gentecs. duas bases
om̃s rtc intelligantur de quibus nondicit : debasibus autẽ iam antea diximus. cur
una columna duas habeat quia & caprta hocloco bcses uocent: uidemus igitur ui¬
genis columnis porresteo duolectera taber necculi aquilonis & austri duo sunt

Expanded text:
dens figuram crucis reddit. nunc iam uideamus numerum columnarum, in dens figuram crucis reddit. nunc iam uideamus numerum columnarum, in quibus et forma tabernaculi possit aduerti, utrum quadra an rotunda sit an oblongam habeat quadraturam lateribus longioribus breuioribus frontibus sicut pleraeque basilicae construuntur; hoc enim potius hic euidenter exprimitur. nam ita dicit: et facies columnas tabernaculo, uiginti columnas ab latere isto, quod respicit ad aquilonem. <et> quadraginta bases argenteas facies uiginti columnis, duas bases columnae uni in ambas partes eius. et latus secundum contra austrum uiginti columnas et quadraginta earum bases argenteas: duas bases comnes ita intellegantur de quibus non dicit. de basibus autem iam antea diximus, cur una columna duas habeat, quia et capita hoc loco bases uocat. Videmus igitur uicenis columnis porrecta duo latera tabernaculi aquilonis et austri. duo sunt
Abbreviated transcription (Latin):
nacculo fieriius serit incircuitu. an interiori tantum : similiter hecbetur in cer¬
tum: quad uero ad iungit & operimenta pelles iacr̃ntincs desuꝑ hoc non
in circuitu sed atecto uelut camera accipiendum est : & facies inqui columnas taber¬
nacculo delignis inputribilibus : decem cubitorum columnam uncm. & cubiti unius
& dimidii latitudinem columnae unius. duos anconiscos columnae uni consisten¬
tes exceduerso : sic facies omnibus columnis taberna culi: quacre iusserit fierihos
an coniscos de quibus antea dixi quid essent: non satis mihi appecr& : sienim ad co¬
lumnas postndis fierent. quattuor ut minimum fierent siautem ubisȩ saccũ¬
berent. &icm plures fierent : ncm quinas sercs singulis columnis distribust: nisi
forte in his anconiscis non aliquis usus sed sola significatiosit: sicut in uelo undecimo
capillacio: nam columna duos an conis cos uelut brachia hinc atquebiinc exten¬

Expanded text:
naculo fieri iusserit in circuitu an interiori tantum, similiter habetur incernaculo fieri iusserit in circuitu an interiori tantum, similiter habetur incertum. quod uero adiungit: et operimenta pelles hyacinthinas desuper, hoc non in circuitu, sed a tecto uelut camera accipiendum est. Et facies, inquit, columnas tabernaculo de lignis inputribilibus: decem cubitorum columnam unam et cubiti unius et dimidii latitudinem columnae unius; duos anconiscos columnae uni consistentes ex aduerso. sic facies omnibus columnis tabernaculi. quare iusserit fieri hos anconiscos. de quibus antea dixi quid essent, non satis mihi adparet. si enim ad columnas portandas fierent, quattuor ut minimum fierent; si autem, ubi serae incumberent, etiam plures fierent: nam quinas seras singulis columnis distribuit. nisi forte in his anconiscis non aliquis usus, sed sola significatio sit, sicut in uelo undecimo capillacio. nam columna duos anconiscos uelut brachia hinc atque hinc exten
Abbreviated transcription (Latin):
ambitus auleorum ambitu capillaciorum : decem quippe uelorum cubita
bina quibus longiora erant uiginti faciunt. quorum ex utroque latere decem
hinc & decem in de poterant supercre : non cubitum ex hoc & cubitũ ex hoc sicut
scripture loquitur : qua propter differenda mihi uedetur huius loci exposi¬
tio donec taebernaculum columnis omnibus cum atrio quod circum ponitur
omni ex paste consistat: fortassis enim peranticipationẽ aliquid dicit dehis
uelis capillaciis. quod ad illa proficiat dequibus nondum locutus est: quod
enim dicit . & facies uela capillacia operire suꝑtabernaculum utrum uni¬
uersum tabernaculum his uelis cooperiri uelit cum atrio scilic& dequo cir¬
cum ponendo postea loquitur. an hoc interius tbernaculum quod decem aule¬
is fieriiussit: incertum est : sequitur ergo & dicit: & facies operimentum ttebernacu¬
lo pelles arietum rubricatts : &icm hoc operimentum utrum uni uerso taber¬

Expanded text:
ambitus aulaeorum ambitu capillaciorum. decem quippe uelorum cubita ambitus aulaeorum ambitu capillaciorum. decem quippe uelorum cubita bina, quibus longiora erant, uiginti faciunt: quorum ex utroque latere decem hinc et decem inde poterant superare, non cubitum ex hoc et cubitum ex hoc, sicut scriptura loquitur. quapropter differenda mihi uidetur huius loci expositio, donec tabernaculum columnis omnibus cum atrio, quod circumponitur, omni ex parte consistat. fortassis enim per anticipationem aliquid dicit de his uelis capillaciis, quod ad illa proficiat, de quibus nondum locutus est. quod enim dicit: et facies uela capillacia operire super tabernaculum, utrum uniuersum tabernaculum his uelis cooperiri uelit cum atrio scilicet, de quo circumponendo postea loquitur, an hoc interius tabernaculum, quod decem aulaeis fieri iussit, incertum est. sequitur ergo et dicit: et facies operimentum tabernaculo pelles arietum rubricatas. etiam hoc operimentum utrum uniuerso taber
Abbreviated transcription (Latin):
quin quacgenis iungeretur primo & tertio: nihil ibi aliud est: nisi quodcirculos
non aureos sed aereos fierinunc praecopitꝰ anscs autem in auleis iac rnthinces
dixercet. inuelis autẽ capillatiis qm̃ tacuit cuius modiessent ansȩ. quid
nisi capillacias eas credibilius accipimus  quod deinde sequitur. Ittc est adintelle gendum
nacculi subteges post taberna culum cubitum ex hoc & cubitum ex hoc cumdimidiũ
uile quindetim cubitt sint . qm̃ trigintte cubitorum iussit eẽ unumuelum quis faci¬
le intellegat : aut si propterea superat de longitudine uelorum quia prima aulea
debysso & cocco & purpura & iacyntho uiginti octo cubitis longi esse praerepit
sistcc uero capillatia triginti cubitorũ ẽẽuoluit : duobus cubitis superantur sin¬
gulac aulea a singulis uelis capillacciis quae in summam dustee excepto unde¬
cimo quod duplicari iussit uiginti cubita excrescunt. quibur supercntur

Expanded text:
quinquagenis ansis iungeretur primo et tertio. nihil hic aliud est nisi quod circulos quinquagenis ansis iungeretur primo et tertio. nihil hic aliud est nisi quod circulos non aureos, sed aereos fieri nunc praecepit. ansas autem in aulaeis hyacinthinas dixerat. in uelis autem capillaciis, quoniam tacuit cuius modi essent ansae, quid nisi capillacias eas credibilius accipimus? Quod deinde sequitur ita est ad intellegendum naculi subteges post tabernaculum. cubitum ex hoc et cubitueli quindecim cubita sint, quoniam triginta cubitorum iussit esse unum uelum, quis facile intellegat? aut si propterea superat de longitudine uelorum, quia prima aulaea de bysso et cocco et purpura et hyacintho uiginti octo cubitis longa esse praecepit, ista uero capillacia triginta cubitorum esse uoluit, duobus cubitis superantur singula aulaea singulis uelis capillaciis: quae in summam ducta excepto undecimo. quod duplicari iussit, uiginti cubita excrescunt, quibus superatur
Abbreviated transcription (Latin):
aulea uoluit quina coniungi: sic istec uela quinque & sex quae undecim crant non
decłm : & duplicabis in quit uelum sextum secundum faciem tacbernaculi nemo ueret᷑ :¬
quia impariliter alterutrum incurrebt᷑nt sex & quinque : de in dedicit &i ã ista uela
capillictia quem ad modum sibim& iungerentur. & idemdicit : sed fostasse planius:
& facies inquit anscos quinquaginta in oreo uela unius quae conrto medium est:
idest contra secundũ. quia ipsum erit medium interprimum & tertium secundũ
commissurt̃ id est iuncturãc : & quinqua gintir ansces facies suꝑ oram ueli quod con¬
iunctum est ad secundum uelum idest super orcc testii ueli qua con iungitur secundo.
& facies circulos aereos quinqua ginte & coniunges circulos deansis & coniunges
uelc &erit unum : Circulos ergo medio uelo uoluit apponi id est secundo quilius

Expanded text:
aulaea uoluit quina coniungi, sic ista uela quinque et sex, quia undecim erant, non aulaea uoluit quina coniungi, sic ista uela quinque et sex, quia undecim erant, non decem. et duplicabis, inquit, uelum sextum secundum faciem tabernaculi, ne moueret, quia inpariliter alterutrum occurrebant sex et quinque. deinde dicit etiam ista uela capillacia quemadmodum sibimet iungerentur. et idem dicit, sed fortasse planius. et facies, inquit, ansas quinquaginta in ora ueli unius quod contra medium est — id est contra secundum, quia ipsum erit medium inter primum et tertium — secundum commissuram, id est iuncturam. et quinquaginta ansas facies super oram ueli, quod coniunctum est ad secundum uelum, id est super oram tertii ueli, quia coniungitur secundo. et facies circulos aereos quinquaginta et coniunges circulos de ansis; et coniunges uela et erit unum. circulos ergo medio uelo uoluit adponi, id est secundo, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
qua gintc ansis auleis primi ac perhoc consequens erat ut exelia quoq paste circulos totidempquos
coniungeretur ansis aulei terti: quod breuite scriptura itt dixit : & facies circulos quin qua¬
gintte aureos & coniunges auleum ad auleum cirtulis &erit tebernaculũ unũ : Circuliergo
quin quagintt aurei secundi aulg̃i inserebaentur quin quacginta ansis testu aulei & de-
inceps itic c&era conesteebantur : ut quinque complerentur. atq: exceduersa pccste alia
similiter quinque : deindedicit & facies uelco capillatia o perire suꝑ trebernaculũ: ĩdest¬
quaeuenirent suꝑ non a parte testi sed suꝑ cingendo : dicimus enim & sic aliquid super¬
poni non dũ quem ad modum cestum domus. sed quem ad modum teltoriũ pccri&is. tam¬
quam suꝑ lineam fascitem: underim in quit uela facies ea : longitudo ueli unius erit
triginia cubitorum. & quac tuor cubitirũ latitudine ueli unius : mensura eadem
erit undecim uelorum & coniunges quinque ula inse : & sex uelo inse : quomado illa

Expanded text:
quaginta ansis aulaei primi. ac per hoc consequens erat, ut ex alia quoque parte circulos totidem haberet, per quos coniungeretur ansis aulaei tertii. quod breuiter scriptura ita dixit: et facies circulos quinquaginta aureos et coniunges aulaeum ad aulaeum circulis; et erit tabernaculum unum. circuli ergo quinquaginta aurei secundi aulaei inserebantur quinquaginceps ita ceteri conectebantur, ut quinque complerentur atque ex aduersa parte alia similiter quinque. Deinde dicit: et facies uela capillacia operire super tabernaculum, id estquae uenirent super non a parte tecti, sed supercingendo. dicimus enim et sic aliquid superponi, non quemadmodum tectum domus, sed quemadmodum tectorium parietis tamquam super lineam fasciam. undecim, inquit, uela facies ea. longitudo ueli unius erit triginta cubitorum et quattuor cubitorum latitudo ueli unius; mensura eadem erit undecim uelorum. et coniunges quinque uela in se et sex uela in se. quomodo illa
Abbreviated transcription (Latin):
ixit autẽ illis iosepb: ad ducite petoraura & dabo uabis panes ꝓpetoribii
uestris. si defecit argentũ: quacri potest cum ioseph frumenta collegerit unde ho¬
mines uiuerent. pecora undeuiuebant. cum tanta fames inuales cerdimaxime
quia fratres ioseph pharaoni dixerant : non suntenĩ pascua pecorib puerorum¬
tuorum Inualuit enim interra chanaan. & propterbanc &iã in opiam pas

Expanded text:
ixit autem illis Ioseph: adducite pecora uestra et dabo uobis panes pro pecoribus uestris. si defecit argentum. quaeri potest, cum Ioseph frumenta collegerit unde homines uiuerent, pecora unde uiuebant, cum tanta fames inualesceret, maxime quia fratres Ioseph Pharaoni dixerant: non sunt enim pascua pecoribtuorum; invaluit enim fames in terra Chanaan, et propter hanc etiam inopiam pas
Abbreviated transcription (Latin):
specie quauolebat . ut non eis ipsa ullosensu corporis sentirecur diuinanatura quaȩ in¬
uisibilis ubiq tott est & nullo continetur loco : et quia in duobus praeceptis hoc est dilec¬
tionis di & ꝓximi totalex pendet ĩdeomdses in utrosq: suum desideriũ demonstrabat
indilestione scilic& dĩ ubiait si inuenigratiã in conspestutuo ostendemihi tem& ip¬
sum manifeste uideamte ut sim inueniens gratiam in conspectutuo: indilectione aũt
ds̃ admsen qm sciote praeomnib: : Num quid ds̃ plus aliqua scit & aliquaminus
ansecundũ quod dicitur quibus decm in eu angelio non nouiuos : secundũ banc enim

Expanded text:
specie qua uolebat, ut non in eis ipsa ullo sensu corporis sentiretur diuina natura, quae inspecie qua uolebat, ut non in eis ipsa ullo sensu corporis sentiretur diuina natura, quae inuisibilis ubique tota est et nullo continetur loco. et quia in duobus praeceptis, hoc est dilectionis dei et proximi, tota lex pendet, ideo Moyses in utroque suum desiderium demonstrabat: in dilectione scilicet dei, ubi ait: si inueni gratiam in conspectu tuo, ostende mihi temet ipsum, manifeste uideam te, ut sim inueniens gratiam in conspectu tuo, in dilectione autem eus ad Moysen: quoniam scio te prae omnibus? numquid deus plus aliqua scit et aliqua minus? an secundum quod dicitur quibusdam in euangelio: non noui uos? secundum hanc enim
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ non de monstrasti mibi quẽ simul mittas mecum: tuautẽ dixistimibi sciote prae
omnib: & gratiã hebes apud ine : si ergo inueni gratiã in conspestutuo. ostende mihi te¬
m& ipsũ manifeste ut uideã te ut sim inueniens gratiã antete & ut sciam qui a populus
tuus ẽ gens haet : qđ hab& grecus C nos tõs: hoc quidã latini interp̃tecti sunt manifeste.
cum scripturtc non dixerit p̃hanenos: potuit ergo fortasse. anpotius dici sinueni gra¬
tiã in cons pectutuo ostendemihi tem& ipsumͣ scienter uideamte : quibus uerbis satis
ostendit moses qđ non itac uidebat dm̃ in illataenta famili aritate conspectus utdesiderabat
uidere q̃m̃ illȩ om̃s uisiones di quaemostidium praebebantur as pectibr& ex quib: fiebat
sonus quomositlis at tingeretur auditus. sic exhibebitntur assumptic sicut ds̃ uolebat

Expanded text:
autem non demonstrasti mihi quem simul mittas mecum. tu autem mihi dixisti: scio te prae autem non demonstrasti mihi quem simul mittas mecum. tu autem mihi dixisti: scio te prae omnibus, et gratiam habes apud me. si ergo inueni gratiam in conspectu tuo, ostende mihi temet ipsum, manifeste uideam te, ut sim inueniens gratiam ants fvwatwc, hoc quidam latini interpretati sunt "m ani f est e," cum scriptura non dixerit cpavspwt. potuit ergo fortasse aptius dici: si inueni gratiam in conspectu tuo, ostende mihi temet ipsum, scienter uideam te. quibus uerbis satis ostendit Moyses, quod non ita uidebat deum in illa tanta familiaritate conspectus, ut desiderabat uidere, quoniam illae omnes uisiones dei, quae mortalium praebebantur aspectibus et ex quibus fiebat sonus, quo mortalis adtingeretur auditus, sic exhibebantur adsumpta, sicut deus uolebat,
Abbreviated transcription (Latin):
quã maiorẽ misericordiam posset angelus habere quam dñs : qui populo durae cerui¬
cis parcer& : & tamen &icm ꝑ angelũ suũ sequodam modo ab eis absente quinus quã
eẽ absens potest implere sedicit quod patribus eorũ iurauit : tamquã & hic ostendens
hoc seideo facere quia illis patribus iustis promisit. non quod isti digniessent : quid
ergo significat. nisi foste ideo se nonesse cum eis quidura xeruice sunt: quia non eum
ꝓpitium sed scdubrem nisi humilitas &pietas capit : esse autem dm̃ cũ durae ceruitis
hominibus nihilest aliud quã uindicando ad esse atq puniendo : undecũ eomodo
malis non ad est. pcercendo facit : quo ꝑtin& illud qđ dicitur: aueste faciem tuã a pecca¬
tis meis : quia  si auertit euertit: sicut enim fluit cera a facie ignis sic pereant peccato¬
res a facieđi CLI Et dixit mosses ad dñm : eccetumihi dicis deduc populũ hunc tu

Expanded text:
quam majorem misericordiam posset angelus habere quam Dominus, qui populo durae cerviquam majorem misericordiam posset angelus habere quam Dominus, qui populo durae cervicis parceret. Et tamen etiam per angelum suum se quodammodo ab eis absente, qui nusquam esse absens potest, implere se dicit quod patribus eorum juravit. Tanquam et hic ostendens hoc se ideo facere, qergo significauit nisi forte ideo se non esse cum eis, quia dura ceruice sunt, quia non eum propitium et salubrem nisi humilitas et pietas capit? esse autem deum cum durae ceruicis hominibus nihil est aliud quam uindicando adesse atque puniendo: unde cum eo modo malis non adest, parcendo facit. quo pertinet illud quod dicitur: auerte faciem tuam a peccatis meis, U quia si auertit, euertit; sicut enim fluit cera a facie ignis, sic pereant peccatores a facie dei. Et dixit Moyses ad dominum: ecce tu mihi dicis: deduc populum hunc: tu
Abbreviated transcription (Latin):
quia neid faciam dilectiotua in illos intercedit mihi: optempercndũ autem ẽ&
dm̃o dicenti nolieos diligere : si hoc iubendo dixiss& et non potius ad monendo & expri¬
mende quid illũ ab eorũ supplicio reuocar& : nestamen &icm illo intercedente sine
flacgello disciplinȩ populum dereluuit : nes cio quo enimmudo ut sic eos diliger et¬
ipsemds es ds̃ illos occultius diligebat. quimani feste᷑ uoce terrebat. CL. Ubidicit ds ad¬
mosen. uade astende hinctu & populustuus quem eduxisti deterra aegypti interram
quam iuraui abra ham isa ac &ia cobdicens. seminiuro dabo eam : continuo tam quam
ad ipsum mosen adhuclo quatur occulta conuersione qđ gece a postrophe dicitur
iam ad ipsum populum loquitur dicens : & simulmittam angelum meũ antete : & eici¬
lus dura ceruicees : ut non deleam te inuia: magna sa cramenti & mira pro funditts. tã¬

Expanded text:
quia ne id faciam dilectio tua in illos intercedit mihi. Obtemperandum autem esset quia ne id faciam dilectio tua in illos intercedit mihi. Obtemperandum autem esset Domino dicenti, Noli eos diligere, si hoc jubendo dixisset, et non potius admonendo et exprimendo quid illum ab eorum supplicio revocaret: nec tamen etiam illo intercedente sine flagello disciplinae populum dereliquit. Nescio quo enim modo, ut sic eos diligeretipse Moyses, Deus illos occultius diligebat, qui manifeste voce terrebat. CL. Ib. opulus tuus quem eduxisti de terra Aegypti, in terram quam juravi Abraham, Isaac et Jacob dicens: Semini vestro dabo eam. Continuo tanquam ad ipsum Moysen adhuc loquebatur occulta conversione, quod Graece apostrophe diam ad ipsum populum loquitur dicens: et simul mittam angelum meum ante te et eicilus dura cervice es, ut non deleam te in via. Magna sacramenti et mira profunditas, tan
Abbreviated transcription (Latin):
erit meritum ꝑ illius graticm ut ei dicer& d s̃: sine me : & iractus conterameos : qđ utrũ
iubentis sit cumait sineme. an quesi petentis : utrumque uideatur absurdum
Nam & siiubebat ds̃ in oboedienter facmulus non pacrebat & dm̃ hoc aseruo uelait
ꝓbeneficio petere non decebet : cum praesertim poss& eos &iam illo nolente conterere ::
ille itacque ibi sensus in promtuest : quod his uerbis significatcłs plurimum apud sȩ ꝓd&¬
se illipopulo quia sicabillo uiro diligebantur quem sic dñs diligebat . ut eo modo
as moneremur cum merita nr̃a nos grccucas sent nediligamur a dõ. releuarinos apud
cum illorum meritis posse quos diligit. Namcum ab omni potente dicitur homini
sineme & conteram eos. quid aliud dicitur quam contererem eos nisidiligerentur
abste : iiccergo dictum est sineme : ac sidiceretur. nolieos diligere & contercm eus.

Expanded text:
erat meritum per illius gratiam, ut ei diceret deus: sine me, et iratus ira conteram eos. quod utrum erat meritum per illius gratiam, ut ei diceret deus: sine me, et iratus ira conteram eos. quod utrum iubentis sit cum ait: sine me, an quasi petentis, utrumque uidetur absurdum. nam et, si iubebat deus, inoboedienter famulus non parebat, et deum hoc a seruo uelut pro beneficio petere non decebat, cum praesertim posset eos etiam illo nolente conterere. ille itaque ibi sensus in promtu est, quod his uerbis significauit deus plurimum apud se prodesse illi populo, quia sic ab illo uiro diligebantur, quem sic dominus diligebat, ut eo modo admoneremur, cum merita nostra nos grauant ne diligamur a deo, releuari nos apud eum illorum meritis posse quos diligit. nam cum ab omnipSine me, et conteram eos, quid aliud dicitur quam, Contererem eos, nisi diligerentur abs te? Ita ergo dictum est, Sine me, ac si diceretur, Noli eos diligere, et conteram eos;
Abbreviated transcription (Latin):
ut mutetur in melius. &ui
ñ pcrã lit ut nec mutictionem eius expest& : & totum hoc ad idredit quod a płrdicit ex dicicens : queem ins¬
crutebilic sunt iudiciec eius & in uestigebiles uicce eius cxlxiiii. Uade asconde hingtu & po¬
pulustuus quem eduxisti deterra aegypti : ds̃ iractus dicere uideretur. tu& populustuur
quem eduxisti: alioquin dixiss&tu & populus meus quem eduxisti deterra aegypti:
sed illi quando idolum poposcerunt. ita locuti sunt : mdses enim hic homo quieduxit nos
deterra aegypti nosi scimus quod factum sit ei : Libercctionẽ suetm in hominẽ constitu¬
endo defecerant: hoc eis modo replicatur cundicitur tu& populustuus quem eduxisti de
terra aegypti : quod illis est criminis. non mossi. Nonenim aliud uolebat moses nisi ut non
in illo sed in dño spemponerent. & dnĩ miseri cordia se in gracticrũ actione crederent
ab illa seruitute libercctos : Cuiusticmen apud dm̃ tamquã fidelissimi famuli tantum

Expanded text:
ut mutetur in melius, et cui non parcat, ita ut nec mutationem eius expectet. et totum hoc ad id redit. quod apostolus dicit exclamans: quam inscrutabilia sunt iudicia eius et inuestigabiles uiae eius. Vade, ascende hinc tu et populus tuus, quem eduxisti de terra Aegypti. deus iratus dicere uidetur "t u et populus tuus, quem eduxisti;" alioquin dixisset: tu et populus meus, quem eduxi de terra Aegypti. sed illi quando idolum poposcerunt, ita locuti sunt: Moyses enim hic homo, qui eduxit nos de terra Aegypti, non scimus quid factum est ei. liberationem suam in homine constituendo defecerant. hoc eis modo replicatur cum dicitur: tu et populus tuus, quem eduxisti de terra Aegypti, quod illis est crimini, non Moysi. non enim aliud uolebat Moyses, nisi ut non in illo, sed in domino spem ponerent et domini misericordia se in gratiarum actione crederent ab illa seruitute liberatos. cuius tamen apud deum tamquam fidelissimi famuli tantum
Abbreviated transcription (Latin):
rum proficit longitudo qui longitudinẽ superunt auleorum : tentũ enimdant
exterioribus lecteribus quantũ & interioribus decrent : id est cubitic centenꝙ quȩ
fiunt ducenta : sed quia lecteribus orientis & occidentis sufficerent latra quadra¬
gina siuntum modo interius tebe nec culum uelis capillacuis cingeretur. additis autẽ
latucibus duii creuit trebiernacul latitado. ut tegendis letȩribus orienteli &

Expanded text:
rum proficit longitudo, qua longitudinem superant aulaeorum. tantum enim dant rum proficit longitudo, qua longitudinem superant aulaeorum. tantum enim dant exterioribus lateribus, quantum et interioribus darent, id est cubita centena, quae fiunt ducenta. sed quia lateribus orientis et occidentis sufficerent latera quadragena, si tantummodo interius tabernaculum uelis capillaciis cingeretur, additis autem lateribus atrii creuit tabernaculi latitudo, ut tegendis lateribus orientali et
Abbreviated transcription (Latin):
sunt orientis & occidentis : quae omnia fiunt trecenta quibus cooperiendis capila¬
ciorum trerentic sufficiunt: hoc est quodait. Cubitũ ex hoc & cubitũ ex hoc idest disti¬
butio duorũ cubitorũ quibus unũ quodq uelũ capillacium longius est hoc est exeo
qđ superat uelis delongitudine uelorũ erat contegens suꝑ latera tidernacubi illa
scilic& exteriora quae ad atrium ꝑtinent hinc atq hinc ut operiat. nec illa ipsius
atru quaetentenis cubitis & uicenis columnis tenduntur : ipsec enĩ non sunt facta
longiorte quam illa interibns ttbernacili quaedecem auleis tenduntur & uice¬
nas &iam ipsits columnas habent: nam sicut interioris ttbernaculi duolatera
abccquilone & austro centenis cubitis porriguntur . Iuc & ex terioris atrii noner¬
go ad ipsec exteriori totidem columnarum latera tegenda capillaciorũ uelo¬

Expanded text:
ersunt orientis et occidentis, quae omnia fiunt trecenta, quibus cooperiendis capillaersunt orientis et occidentis, quae omnia fiunt trecenta, quibus cooperiendis capillaciorum trecentena sufficiunt. hoc est quod ait: cubitum ex hoc et cubitum ex hoc, id est: distributio duorum cubitorum, quibus unumquodque uelum capillacium longius est. hoc est ex eo quod superat uelis de longitudine uelorum erit contegens super latera tabernaculi, illa scilicet exteatrii, quae centenis cubitis et vicenis columnis tenduntur; ipsa enim non sunt facta longiora, quam illa interioris tabernaculi quae decem aulaeis tenduntur, et vicenas etiam ipsa columnas habent. nam sicut interioris tabernaculi duo latera ab aquilone et austro centenis cubitis porriguntur, ita et exterioris atrii. non ergo ad ipsa exteriora totidem columnarum latera tegenda capillaciorum uelo
Abbreviated transcription (Latin):
auferuntur. ex hiscubitis ituna cubita restant ostoginta : quaeduob reliquis
lec teribus breui oribus orientceli quod non hab& ordinẽ colũnarũ & occiden¬
tecli ubierant colũnae octo quad regena dri tribuantur: proinde incapillaci
is qm̃ de trastis triginta cubitis trscenta restabant : si trecentis cubitis capillacio¬
rum uelorum ducenta ol toginta ⁊cooperiantur tielorũ. Itte super erunt uiginti.
in nonsit quod ex eis tegactur: proinde duo illit cubita quae singulio capillacia plusha¬
bent ex quibus summa uiginti cubitorum collect est. sic distribuen de sunt. cubi tum
ex hoc & cubitum exhoc: id est neomnia in unam pastẽ cogantur ut proficiam operi¬
endis lateribus titbernaculi sed exterioris atrir idest omnia trecento tubita uelorũ
capillaciorum ex trinfetus ttbernatulũ cingaent᷑ : adiunstis quippe lateribus atri
exterioris cetum cubitorum id est austri & a quilonis quinquagintec cubita sup¬

Expanded text:
auferunt ex his cubitis centena cubita; restant octoginta. quae duobus reliquis lateribus breuioribus, orientali, quod non habet ordinem columnarum, et occidentali, ubi erant columnae octo. quadragena distribuantur. proinde in capillaciis <uelis>, quoniam detractis triginta cubitis trecenta restabant, si trecentis cubitis capillaciorum uelorum ducenta octoginta cooperiar.tur aulaeorum, ita supererunt uiginti, ut non sit quod ex eis tegatur. proinde duo illa cubita, quae singula capillacia plus habent, ex quibus summa uiginti cubitorum collecta est, sic distribuenda sunt: cubitum ex hoc et cubitum ex hoc; id est, ne omnia in unam partem cogantur, ut proficiant operiendis lateribus tabernaculi, sed exterioris atrii, id est omnia illa trecenta cubita uelorum capillaciorum extrinsecus tabernaculum cingant. adiunctis quippe lateribus atrii exterioris centenum cubitorum. id est austri et aquilonis, quinquagena cubita sup
Abbreviated transcription (Latin):
intelligi quando superius dictũ est quod filii noe uel filiorum eius distributiessent
ꝑ terrã secđm tribus & secundũ gentes & secundum linguaes suces. nisi quia pre
capitulationẽ postea commemorat quod prius erat : sed obscuri tec tẽ facit qđ eo
MI Uenite aedificemus nobis ciuitatẽ & turri. cuius caput erit usq: incaelũ: si hoc sepas¬
se crediderunt nimiũ stulta audacia & impietas dep̃hendit̃: & quia obhoc di uindic¬
tic secutec ẽ ut eorũ linguȩ diuiderentur. non absurde hoc cogitas secredunt᷑: AXII.
Venite descendamus con fundamus linguccs eorũ ne audiat unus quisq uocẽ ꝑximsͣ litrũ
ad angelos dñs hoc dixis se intellegit᷑. anscđm illud accipiendũ ẽ qđ in ex ordio librilegit᷑
ginem nrãm in consequentib: tamen non dictũ est fecerunt. sed fecit ds̃.¬

Expanded text:
intelligi, quando superius dictum est quod filii Noe, vel filiorum ejus distributi essent per terram secundum tribus et secundum gentes, et secundum linguas suas, nisi quia per recapitulationem postea commemorat quod prius erat? sed obscuritatem facit quod eo uatur. XXI. Ib. XI, 4. Venite aedificemus nobis civitatem, et turrim cujus caput erit usque in coelum. Si hoc se posse crediderunt, nimium stulta audacia et impietas deprehenditur. Et quia ob hoc Dei vindicta secuta est, ut eorum linguae dividerentur, non absurde hoc cogitasse creduntur. XXII. Ib. XI, 7. Venite descendamus, et confundamus ibi linguam eorum, ne audiat unusquisque vocem proximi: utrum ad Angelos Dominus hoc dixisse intelligitur? an secundum illud accipiendum est, quod in exordio libri legituginem nostram; in consequentibus tamen non dictum est, Fecerunt, sed, Fecit D
Abbreviated transcription (Latin):
umo uȩrttua quid sit & heber natisunt filiiduo nom̃unius falec quia in dieb eius
diuis ac̃ aerra nisi forte indieb: eius linguarũ illa diuersitas extiterit. ꝑ quã factũ ẽ
ur gentes diuiderentur .XX Et erat omnis terra labium unum. quomodo hoc potest

Expanded text:
\'5 Quaeritur quid sit: et Heber nati sunt filii duo; nomen unius Phalec, quia in diebus eius \'5 Quaeritur quid sit: et Heber nati sunt filii duo; nomen unius Phalec, quia in diebus eius diuisa est terra, nisi forte in diebus eius linguarum illa diuersitas extiterit, per quam factum est, ut gentes diuiderentur. Et erat omnis terra labium unum. quomodo hoc potest
Abbreviated transcription (Latin):
tatis suȩ donat hominib: indignis : irũ hic testamenta noui indulgentia figuratasit &
p̃terita ultio ad uetus ꝑtineat testam̃tũ hoc est illud adlegis seueritatẽ hoc ad gratiȩ boni¬
tatẽ .XI Quidẽ & demanu hominis fratnis ex quirã amimã hominis a nomnẽ bominẽ fra¬
trẽ õmnis hominis Nomine intellegi uolur. secđm cognationem ex uno duc tam:
uȩritur quare peccans cham in patris offensa non inseipso sed infiliosuo cana arna¬
ldicitis nis quia ꝓphetatũẽ que ad nodu terrã canian enestis cananeis inde & debollatis
accroturos fuisse filios isrł quiuenirent desemine sem¬
Queritur quomodo dictum sit denẽbrot hiccoepit essegigees suꝑ terrã cũ gigan¬
tes & antea natos scriptura commemorat : anforte quia post diluuiũ nouitas generis
humani reparandi denouo cõmemorał in qua nouitate hic coepit eẽ gigas suꝑ terrã .

Expanded text:
tatis suae donat hominibus indignis? utrum hic testamenti noui indulgentia figurata sit et tatis suae donat hominibus indignis? utrum hic testamenti noui indulgentia figurata sit et praeterita ultio ad uetus pertineat testamentum, hoc est illud ad legis seueritatem, hoc ad gratiae bonitatem. Quid est: et de manu hominis fratris exquiram animam hominis? an omnem hominem fratrem omnis hominis intellegi uoluit secundum cognationem ex uno ductam? Quaeritur quare peccans Cham in patris offensa non in se ipso sed in filio suo Chanaan maledicitur. nisi quia prophetatum est quodam modo terram Chanaan eiectis inde Chananaeis et debellatis accepturos fuisse filios Israhel, qui uenirent de semine SemQuaeritur, quomodo dictum sit de Nebroth: hic coepit esse gigas super terram, cum gigantes et antea natos scriptura commemoret. an forte quia post diluuium nouitas generis humani reparandi denuo commemoratur, in qua nouitate hic coepit esse gigas super terram?
Abbreviated transcription (Latin):
dimssum ẽt corbum neredisse & dimissam post eum colubã & ipset redisse qd ñ in ueus set
requiem pedib: suis quȩstio sol& oborire utrũ coruus mortuus sit analiquomodo unuere
potuerii quia utiq si fuit terra ubirequies cer& &it̃ colũba requsem potuit inuenire pedib suis:
Vnde conicitur amultis qđ cadiueri potuit corus in sidere : qđ colũba naturaliter re sugit
Iten quȩstio ẽ quo modo columba non inuenir& ubi resider & si iam sicut narrationis ordo
contexitur nudat a fuerant cacumin amontiũ : quȩ iudetur quȩstio auit ꝑ recapitulationem
possedis solui ut ea posterius narrata intellegantur quȩ prius factas aut potius aquȩ ñ dum
sicata suerant .A Quid sibiuult qđ dñs dicit non adiciã adhac m aledicerosuꝑtra ꝓpt̃ ope
ra hominũ quia a spositaẽ mens hominis ad malitiã ab iuuentute non adiciã ergo adhuc
ꝑ cutere omnẽ carnẽ uiuã quẽ ad modũ feci & demnde ad iungit quȩ scđm largita tẽ boni¬

Expanded text:
dimissum esse coruum nec redisse et dimissam post eum columbam et ipsam redisse, quod non inuenisset requiem pedibus suis, quaestio solet oboriri, utrum coruus mortuus sit an aliquo modo uiuere potuerit. quia, utique, si fuit terra ubi requiesceret, etiam columba requiem potuit inuenire pedibus suis. unde conicitur a multis, quod cadaueri potuit coruus insidere, quod columba naturaliter refugit. Item quaestio est quomodo columba non inuenerit ubi resideret, si iam, sicut narrationis ordo contexitur, nudata fuerant cacumina montium. quae uidetur quaestio aut per recapitulationem posse dissolui, ut ea posterius narrata intellegantur quae prius facta sunt, aut potius, quia nondum siccata fuerant. Quid sibi uult quod dominus dicit: nora hominum, quia adposita est mens hominis ad maligna a iuuentute. non adiciam ergo adhuc percutere omnem carnem uiuam, quemadmodum feci, et deinde adiungit quae secundum largitatem boni
Abbreviated transcription (Latin):
intellegat᷑ sicut non nulli arbitratis̃ : Iam quidem & contra faustũ dehac re disputaui &
diligentius a prb̵o iero nimo expositũ ẽ quare non sit consequens ut cũ aliq̃ ꝗ dies apud regoni
egy pti sara fecerit &ic̃ eius concubitu credat᷑ eẽ polluta qm̃ mos erat regius uicib: adse ad¬
mit tere mulieres succs & nisi lomentis & unguentis diuprius aacurato corpore nulla intra¬
bat ad regẽ : quȩdũ fierent afflictus ẽ pharao manudĩ ut uiro redo  us intasta quã ipsi deo ma

Expanded text:
intellegatur, sicut nonnulli arbitrati sunt? iam quidem et contra Faustum de hac re disputaui et diligentius a presbytero Hieronymo expositum est, quare non sit consequens ut, cum aliquot dies apud regem Aegypti Sarra fecerit, etiam eius concubitu credatur esse polluta. quoniam mos erat regius uicibus ad se admittere mulieres suas et nisi lomentis et ungentis diu prius accurato corpore nulla intrabat ad regem. quae dum fierent, afflictus est Pharao manu dei, ut uiro redhiberet intactam, quam ipsi deo ma