comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uirgineo sanguine alia lege p̾ter naturalẽ formabat᷑. & qͣlit̾ ñ infusispedib:
corporale pond habentib & materiale onꝰ de a̾bulabat inundã & instabilem
substantiã. Ubi ostendit p̃fatꝰ doctor. ita eũ abulasse : & ȩuugłm hoc ꝓbat:
nec corpꝰ aliud fuisse qa uerũ corpꝰ. nec aqͣs aliud qͣ ueras aqͣs. ipsasq liqͥdas
ac p̃t̾ fluentes ubi totũ dĩtatis. ẽ. opꝰ qͦd gessit. & humanicatis ueritas quȩ
apparuit. Deqͥb ideo huiꝰ rei licet paucis m̾tionẽ feci. qͥa exhoc multi
dissipiunt adhuc: & conant᷑ explicare quȩ nec ueritas ad mittit. nec ipsi
intellegunt. Unde queso neplixa uideat᷑ alicui degressio & regressio de
tã eximus reb. in qͥb ipsa eadẽq ueritas ad mirabilis atq ineffabilis p̃dicat᷑.
deinde carũdẽ rerũ significatio cũ multiplicitas ꝑ plexa. & latior misterus

Expanded text:
virgineo sanguine, 632 alia lege, praeter naturalem, formabatur, et qualiter non infusis pedibus, virgineo sanguine, 632 alia lege, praeter naturalem, formabatur, et qualiter non infusis pedibus, corporale pondus habentibus et materiale onus, deambulabat mundam et instabilem substantiam. Ubi ostendit praefatus doctor ita eum ambulasse, et Evangelium hoc probat, nec corpus aliud fuisse quam verum corpus, nec aquas aliud quam veras ipsasque liquidas ac praeterfluentes, ubi totum Deitatis est opus quod gessit, et humanitatis veritas quae apparuit. De quibus ideo hujus rei, licet paucis, mentionem feci, quia ex hoc multi desipiunt adhuc, et conantur explicare, quae nec veritas admittit, nec ipsi intelligunt. Unde, quaeso, ne prolixa videatur alicui digressio et regressio de tam eximiis rebus, in quibus ipsa eademque veritas admirabilis atque ineffabilis praedicatur. Deinde earumdem rerum significatio, cum multiplicitas perplexa,
Abbreviated transcription (Latin):
blica erit. qͣndo iã ñ exparte sed ex coco facie ad faciẽ uidebit᷑. iuxta apłm
qͦd ꝑfectũ est. qͣndo dĩ filiũ iã ñ inhumilitate corporea. sed in claritate &
Nunc aut̃ donec hinc inde surgunt fluctꝰ & tẽpestates seuiunt. lic& ueritas
luce clariuꝰ iã pateat. adhuc amultis qͦd peius.ẽ. & iã ȩccł asticis ihc̃ fantas ma
fuisse putat᷑. dũ credunt aut ñ uerũ corpꝰ habuisse. aut si habuit ñ eũ uerum
Et uerũ corpꝰ habuisse catholice p̃dicat᷑. qͦd & ponđ habuerit ut dixi grauita¬
tis absq peccato. & onꝰ corporeũ. & cũ pondere atq onere corporali incesserit
suꝑ aqͣs ñ infusis pedib sic̃ ꝓpͥe dehacre dionisuꝰ egregiuꝰ int̾reliqͦs doctor
ȩcłasticꝰ in opusculis dediuinis nominib c̾tradidit. & c̃scripta nob̾ reliqͥt
Qđ & alu firmauere doctores. Scribit enĩ ita int̾ cȩtera. Ignoramꝰ qͣlit̃ de

Expanded text:
blica erit, quando jam non ex parte, sed ex toto facie ad faciem videbitur juxta Apostolum blica erit, quando jam non ex parte, sed ex toto facie ad faciem videbitur juxta Apostolum quod perfectum est; quando Dei Filium jam non in humilitate corporea, sed in claritate et ulorum. Nunc autem donec hinc inde surgunt fluctus, et tempestates saeviunt, licet veritas luce clarius jam pateat, adhuc a multis quod pejus est etiam ecclesiasticis Jesus phantasma fuisse putatur, dum credunt, aut non verum corpus habuisse, aut si habuit, non eum verum et verum corpus habuisse catholice praedicatur; quod et pondus habuerit, ut dixi, gravitatis absque peccato, et onus corporeum, et cum pondere atque onere corporali incesserit super aquas non infusis pedibus, sicut proprie de hac re Dionysius egregius inter reliquos doctor ecclesiasticus in opusculis de divinis Nominibus contradidit, et conscripta nobis reliquit, quod et alii firmavere doctores. Scribit enim ita inter caetera: Ignoramus qualiter de
Abbreviated transcription (Latin):
tis om̃ib aurarũ motib. qͣndo inuenia eã fessã & nimiũ laborantẽ ꝓpt᷑
antichristi ĩ pulsionib. Inqͣ itaq tẽptatione anxiis uexata xp̃i ȩccła fluctib
ad omnẽ tẽptationũ nouitatẽ nimis sollicita erit. ita ut in dñiꝰ ađ uentũ ex¬
pauescere dicat᷑ ꝓpt̃ falsas rerũ imagines & sub repentia in oculis fragm̃ta
nidatioꝵ. Sed bonꝰ dñs statĩ aderit suis. & in lustrabit eos uoce c̃solationis :
ut fiduciã h abeant. timorẽq depellant. Quib ꝓcul dubio inspirabit
fidẽ in anino dicturꝰq ẽ ego sũ: ne antichristi seducant᷑ errorib Et hoc
.ẽ. ei ascendere in nauẽ. qmͣ mox ad uentu suo uentũ cessare faci&. & qͥesc&
mare aferuore tẽp̾cationis. eritq pax & tranqͥllitas magna. De inceps cũ cla¬
ricas ȩt̾na refulserit & ipse manifestꝰ ad uenerit. tc qͦq ad mirantes dicturi
st̃ uniuersi. qͥa uere filius dĩ est. Confessio enĩ uniuersoꝵ tã absoluta & pu¬

Expanded text:
motibus, quando inveniet fessam, et nimium laborantem propter Antichristi impulsiones. In qua itaque tentatione anxiis vexata Christi Ecclesia fluctibus, ad omnem tentationum novitatem nimis sollicita erit, ita ut in Domini etiam adventum expavescere dicatur, propter falsas rerum imagines, et subreptitia in oculis fragmenta mendaciorum. Sed bonus Dominus statim aderit suis, et illustrabit eos voce consolationis, ut fiduciam habeant, timoremque depellant. Quibus procul dubio inspirabit fidem in animo, dicturusque est, Ego sum, ne Antichristi seducantur erroribus. Et hoc est ei, ascendere in navem, quoniam mox adventu suo ventum cessare faciet, et quiescet mare a fervore tentationis, eritque pax et tranquillitas magna. Deinceps cum claritas aeterna refulserit, et ipse manifestus advenerit, tunc quoque admirantes dicturi sunt universi, quia vere Filius Dei est. Confessio enim universorum tam absoluta et pu
Abbreviated transcription (Latin):
doc& cir cũs pecte lateq intelligendũ. qͥa om̃is legis oꝑa in effectũ fide ꝓosita st̃: &
in p̃formatrone rerũ futurarit᷑ c̃stituta.: ut in quoꝵ cũq tẽpora seu ȩtates ueritas
clares cer& signoꝵ. nihil ia ultra inueritatis similitudinȩ aut spei posits ad uimbra¬
ret aliqd. & estimara suꝑsticio iudeoꝵ seu de uterosis uerũ qͥ ppiã ꝓmitore
t ideo magnũ ẽ. do cum̃tũ om̃i eccłȩ catholicȩ. ut caueat se ab om̃ĩ qđ̃ extraxp̃m
& exra lege spiritalẽ ẽ : ie ueritas eũiglicȩ legis in aliqͦ corrũpat᷑: Sed si forte
fragiltias aut obliuo humana subrepserit. ut septẽ sportas aliqs secũ sumere p̃t̃ miserit:
cauedt ne similis coꝵ efficiat᷑. ut oblius cat᷑ heneficioꝵ cdi qͥnimmo audiat benignisi¬
nũ iũm increpantẽ & docentẽ. qm omnino obliuio donoꝵ dĩ fugiendaest ꝑigii
contigerit. recordari oport& doctrinarũ dĩ de qͥnq & septẽ panib. qm̃ qͥ dehis

Expanded text:
elligendum quia omnis legis opera in effectum fidei posita sunt, et in praeformatione rerum futurarum constituta, ut in quorumcunque tempora seu aetates, veritas claresceret signorum, nihil jam ultra in veritatis similitudine aut spei positum adumbraretur aliquid, et aestimaretur superstitio Judaeorum seu deuterosis verum quippiam promittere. Et ideo magnum est documentum omni Ecclesiae catholicae, ut caveat se ab omni extra legem spiritalem est; ne veritas Evangelicae legis in aliquo corrumpatur. Sed si forte fragilitas aut oblivio humana subrepserit, ut septem sportas aliquis secum sumere praetermiserit, caveat ne similis eorum efficiatur, ut obliviscatur beneficiorum Dei. Quinimo audiat benignissimum Jesum increpantem et docentem; quoniam omnino oblivio donorum Dei fugienda est. Et si contigerit, recordari oportet doctrinarum Dei de quinque et septem panibus; quoniam qui de his
Abbreviated transcription (Latin):
tiȩ dñi. ut de his uelit dicere escis qͦs lex & traditio pat̾na in mundas uocabat
nde petrus longe post adhuc nesciens huiꝰ p̃cepti misteria. gł abatͥ cũ iuberet
angłs ea quȩ decȩlo ei inuase allata fuerant macta & manduca. Dñe inqͥt. ome
in mundũ seu cõmune ñ quã introiuit in os meũ: Si enĩ hoc loco adplenũ apłs
de escis dictũ intellexiss& om̃e qͦd intrat in os ñ coinqͥnat hominẽ. puto qd post¬
ea hoc audito uerbo macta & manduca. ñ qua tã uehem̃t᷑ ex pauesceret: Neumni
ergo intelligebat. neq qͦd heç p̃cepta signifiçandȩ uitȩ in ꝓphetia datã eẽnt
neq hoc loco qͦd de escis diceret. Et ideo ait Pne. edissere nob hanc parabolã
nuolabilit̾ p̃ceptũ . eẽ. credebat qͦd ipse & reliqͥ uidei ut ita dicã in inolabilit̃

Expanded text:
tiae Domini; ut de his velit dicere escis, quas lex et traditio paterna immundas vocabat. tiae Domini; ut de his velit dicere escis, quas lex et traditio paterna immundas vocabat. Unde Petrus longe post adhuc, nesciens hujus praecepti mysteria, gloriabatur, cum juberet angelus ea quae de coelo ei in vase allata fuerant, Macta et manduca: Domine, inquit, omne immundum seu commune nunquam introivit in os meum . Si enim hoc loco ad plenum Apostolus de escis dictum intellexisset, omne quod intrat in os non coinquinat hominem, puto quod postea hoc audito verbo, Macta et manduca, nunquam tam vehementer expavesceret. Neutrum ergo intelligebat, neque quod haec praecepta, significandae vitae in prophetia data essent, neque hoc loco quod de escis diceret. Et ideo ait: Domine, edissere nobis hanc parabolam. Inviolabiliter praeceptum esse credebat, quod ipse et reliqui Judaei, ut ita dicam, in
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ceptis tradita erat & auctoritate pat̾narũ traditionũ. plurimũ ueneranda cõ¬
m̃dabat᷑ Et ideo indubitant᷑ qͥa iudeos cecos uocauerat ducesq cecoꝵ ꝓpter
ȩscas putabant omnino eũ inparabolis hoc dixisse: Non eñĩ poterant adhuc aliud̃
rudes de escis intelligere. neq ad significationẽ uitȩ dequoꝵdã carnalib animaliũ
id p̃ceptũ ȩstimare. ut ꝑ eoꝵ inmunditiã mores humanos lex designaret qͥs ȩccła¬
quȩ corpꝰ. ẽ. xp̃i in suȩ unitatis uinculũ stabile & sẽpit̾nũ reciꝑe ñ potest tãquã in¬
mundas escas respuens. & in sua uiscera ñ c̃uertens. Quippe qͥa illi necdũ erant
capaces. ut illa om̃ia significandȩ uitȩ p̃cepta popłi carnali in posita. futuram
spiritalis poplĩ disciplinã ꝓpħarent. Et ideo &iã ipsi ñ possunt ad qͥ escere senten¬

Expanded text:
praeceptis tradita erat, et auctoritate paternarum traditionum plurimum veneranda compraeceptis tradita erat, et auctoritate paternarum traditionum plurimum veneranda commendabatur? Et ideo indubitanter, quia Judaeos caecos vocaverat, ducesque caecorum, propter escas putabant omnino eum in parabolis hoc dixisse. Non enim poterant adhuc aliud rudes de escis intelligere, neque ad significationem vitae de quorumdam carnibus animalium id praeceptum aestimare, ut pequae corpus est Christi in suae unitatis vinculum stabile et sempiternum recipere non potest, tanquam immundas escas respuens, et in sua viscera non convertens. Quippe, quia illi necdum erant capaces, ut illa omnia significandae vitae praecepta populo carnali imposita, futuram spiritalis populi disciplinam prophetarent: et ideo etiam ipsi non possunt acquiescere senten
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ iudeoꝵ plantationẽ appellat. quã ñ pat̾ cȩlestis in eis plantauerat seđd diabolus.
t ideo alibi adeos. Uos expatre diabolo estis. Ex qͥb ꝓfecto uerb &iã petrus & alu
discipłi c̃moti. qͥa dicebat ñ coinqͥnari hominẽ his cibis qͦs in mundos lex uocat quĩ
ꝑ eos ingrediunt᷑ incũ. qm̃ & ipsi omnino iudei erant qͥfugiendos qͣrũdã carniũ cibos
apueritia exlege moysi instituta pͣceptoꝵ acceꝑant. inqͥb nimirũ obseruationibus
se omnino iustificari credebant. Et ideo curiose satis dicunt accedentes adeũ. Scis
qͥa pharisei audito uerbo scandalixatist᷑: Norte & ipsi nihil ominꝰ mouebant᷑ ex hoc
uerbo. qm̃ insita erat in eis longa c̃suetudo in obseruatione eiboꝵ. ac siłex naturȩ
quȩ uix aut ñ quã tollit᷑ &si mala ipsa c̃suetudo uideat᷑. qͣnto magis ilłla quȩ legalib

Expanded text:
tatem Judaeorum plantationem appellat, quam non Pater coelestis in eis plantaverat, sed diabolus. tatem Judaeorum plantationem appellat, quam non Pater coelestis in eis plantaverat, sed diabolus. Et ideo alibi ad eos: Vos ex patre diabolo estis . Ex quibus profecto verbis etiam Petrus et alii discipuli commoti, quia dicebat non coinquinari hominem his cibis q in eum; quoniam et ipsi omnino Judaei erant, qui fugiendos quarumdam carnium cibos, a pueritia, ex lege Moysi, instituta praeceptorum acceperant. In quibus nimirum observationibus, se omnino justificari credebant. Et ideo curiose satis dicunt accedentes ad eum: Scis quia Pharisaei audito verbo scandalizati sunt? Forte et ipsi nihilominus movebantur ex hoc verbo quoniam insita erat in eis longa consuetudo in observatione ciborum, ac si lex naturae, quae vix aut nunquam tollitur, et si mala ipsa consuetudo videatur, quanto magis illa, quae legalibus
Abbreviated transcription (Latin):
pharisei ñ ea quȩ dĩ erant docebant. sedquȩ hominũ : & ideo quã bene magist᷑ uerꝰ
& iustꝰ om̃is plantatio inqͥt quã ñ plantauit pat᷑ m̃s eradicabit᷑. Abutunt᷑ hoc loco
qͥ diuersas introducunt naturas. ita dicentes. Si plantatioquã ñ plantaũ pat̾ era¬
dicabit᷑. ergo quã ille plantaũ ñ potest eradicari. & ideo nemo in melꝑiꝰ ne mo
indeteruꝰ potest trans platari sedunꝰ qsq uixta naturã suã fructificabit :
tã qͦmͦ c̃ uersa es in amaritudinẽ uitis alienȩ c plantaũ eã siqdẽ ds̃ & nemo potestera¬
dicare plantationẽ eiꝰ quã plantaũ ipse. nisi ipse tribuerit assensũ inqͦ plantatũ ut
seminatũ ẽ. sem̃uerũ sem̃ iusticiȩ & bonitatis. qm̃ ista plantatio in uoluntate ꝓpͥi arbi¬
trui est Nullusq aliuꝰ eradicat eã. nisi inꝰ qͥsq ꝓpͥo uicio deceptꝰ. Nã ipsã infideli¬

Expanded text:
Pharisaei non ea quae Dei erant docebant, sed quae hominum, et ideo quam bene Magister verus Pharisaei non ea quae Dei erant docebant, sed quae hominum, et ideo quam bene Magister verus et justus, Omnis plantatio, inquit, quam non plantavit Pater meus, eradicabitur. Abutuntur hoc loco qui diversos introducunt naturas, ita dicentes: Si plantatio quam non plantavit Pater, eradicabitur, ergo quam ille plantavit non potest eradicari, et ideo nemo in melius, nemo in deterius potest transplantari, sed unusquisque juxta naturam suam fructificabit. tam, quomodo conversa es in amaritudinem vitis alienae? Plantavit eam si quidem Deus, et nemo potest eradicare plantationem ejus, quam plantavit ipse, nisi ipse tribuerit assensum in quo plantatum vel seminatum est, semen verum semen justitiae et bonitatis; quoniam ista plantatio in voluntate proprii arbitrii est; nullusque alius eradicat eam, nisi unusquisque proprio vitio deceptus. Nam ipsam infideli
Abbreviated transcription (Latin):
diuinit̾ reꝑcutiat: Om̃is enĩ inqͥt plantatio quã ñ plantauit pat̃ m̃s celestis eraddicabi
Quia om̃is illa traditio iudeoꝵ unde sermo exorsus ÷ ñ adõ patre erat secđ suꝑsticioho¬
minũ ꝓ cuꝰ fauore &iã legis p̃cepta trans grediebant᷑. & ideo hanc doctrinã era
nent indoctrina. in qͣ ado plantati st᷑ Deqͣ dic̃ ipse ꝑ isaiã ꝓpħam. Ego teplan¬
taui uineã electã. sed ipsi pͣuitate sua decepti. sem̃ nequã abipso iã ultra uocant᷑
ed forte querit aliqͥs. si eradicanda sit apatre plantatio pauli apł̃i deqͣ dic̃ ego plan¬
taui. apollo rigaũ Nł equaqͣ gͥ hoc dixerĩ qͥa seqͥt᷑. ds̃ aut̃ increm̃tũ dedit Dicitꝰ
& ipse alibi. Dĩ agricultura estis. dĩ ȩdificatio estis. Et in alio loco Di cooꝑato¬
res sumꝰ Si aut̃ cooꝑatores. ergo plantante paulo & suꝑ rigante apollo ds̃ cũ coope¬
ratorib sus plantat & rigat. qͥa & ipsi ñ aliud quã quȩ dĩ st̃ plantant & agunt. Sed

Expanded text:
initus repercutiat. Omnis enim, inquit, plantatio, quam non plantavit Pater meus coelestis, eradicabitur. Quia omnis illa traditio Judaeorum, unde sermo exorsus est, non a Deo Patre erat, sed superstitio hominum, pro cujus favore etiam legis praecepta transgrediebantur, et ideo hanc doctrinam eradnent in doctrina in qua a Deo plantati sunt, de qua dicit ipse per Isaiam prophetam: Ego te plantavi vineam electam , sed ipsi pravitate sua decepti semen nequam ab ipso jam ultra vocantur. Sed forte quaeret aliquis: Si eradicanda sit a Patre plantatio Pauli apostoli, de qua dicit , Ego plantavi, Apollo rigavit. Nequaquam igitur hoc dixerim quia sequitur, Deus autem incrementum dedit. Dicit et ipse alibi: Dei agricultura estis, Dei aedificatio estis. Et in alio loco: Dei cooperatores sumus; si autem cooperatores, ergo plantante Paulo et superrigante Apollo Deus cum cooperatoribus 639 suis plantat et rigat; quia et ipsi non aliud quam quae Dei sunt plantant et agunt. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ dida st̃ suspicatꝰ ẽ. in parabolis eũ fuisse locutũ. & ideo sic respondit : Edisere nob̾
parabolã istã. Euille dix̃ Adhuc & uossine intellectu ests : Ex qͦ ammaduertere
debemꝰ uiciosũ. eẽ. auditorẽ. qͥa ut obscura manifeste aut manifesta obscure iuult in¬
t̃p̾tari aut intelligere. sic̃ in hoc loco petrũ fecissẽ cernimꝰ: qͥ inre tã manifesta misticã
reqͥrit intelligentiã Tam̃ benignissi mꝰ magist̾ sententiã deqͣ orta fuerat talis suspicio

Expanded text:
quae dicta sunt, suspicatus est in parabolis eum fuisse locutum, et ideo sic respondit: Edissere nobis quae dicta sunt, suspicatus est in parabolis eum fuisse locutum, et ideo sic respondit: Edissere nobis parabolam istam; cui ille dixit: Adhuc et vos sine intellectu estis? Ex quo animadvertere debemus vitiosum esse auditorem, quia ut obscura manifeste, aut manifesta obscure vult interpretari, aut intelligere, sicut in hoc loco Petrum fecisse cernimus, qui in re tam manifesta mysticam requirit intelligentiam. Tamen benignissimus Magis
Abbreviated transcription (Latin):
potest sentire decibis dictũ adlitterã. neq post estimare hoc ihm absq racione di¬
isse. id circo pͥmũ acsi ꝓ iudeoꝵ scandalo reqͥrit de uerbo qͥd significare uoluerit.
seđ cũ ille c̃tra eos dure satis respondit. adhuc ei sensꝰ ob̾scurior uidet᷑ & in parabolis
eũ locutũ fuisse credidit. Dixerat enĩ acsi recte intelligentib. Sinite illos inquit.
ceci st̃ duces cecoꝵ Ceciaut᷑ erant. qͥa lum̃ scientiarũ dĩ uidere ñ poterant. Duces
cecoꝵ ñ ut uiã dĩ illis ostenderent. sed ut ꝓpt̃ traditiones hominũ eos infoueã mor¬
tis dimergerent. Hincgͦ erat qͦđ docebant dicere filios parentib suis. munꝰ qͦd cũq¬
ipso dap̃natꝰ Et saluator in hunc sensũ p̃cepit doctores pessimos suo arbitrio dimitti eo
qđ tales disficult᷑ possunt corrigi & a sensu pͣuitatis ĩmutari. Sed petris audiens ut dixi

Expanded text:
potest sentire de cibis dictum ad litteram, neque potest aestimare hoc Jesum absque ratione dipotest sentire de cibis dictum ad litteram, neque potest aestimare hoc Jesum absque ratione dixisse. Idcirco primum, ac si pro Judaeorum scandalo requirit de verbo, quid significare voluerit; sed cum ille contra eos dure satis respondit, adhuc ei sensus obscurior videtur, et in parabolis eum locutum fuisse credidit. Dixerat enim ac si recte intelligentibus, Sinite illos, inquit, caeci sunt, et duces caecorum. Caeci autem erant, quia lumen scientiarum Dei videre non poterant; duces caecorum, non ut viam Dei illis ostenderent, sed ut propter traditiones hominum, eos in foveam mortis demergerent. Hinc ergo erat quod docebant dicere filios parentibus suis: Munus quodcunquipso damnatus. Et Salvator in hunc sensum praecepit doctores pessimos suo arbitrio dimitti, eo quod tales difficulter 642 possunt corrigi, et a sensu pravitatis immutari. Sed Petrus audiens, ut dixi,
Abbreviated transcription (Latin):
ipsi mani chei garriunt. sed ad ĩplet & explanat quȩ tegebant᷑ inlege. Et ideo illa
nec cũ intrant inos coinqͥnant hominẽ. Uerũ tam̃ iubet apłis. ne mittant mar¬
garitas suas ante porcos. uolens insinuare inmundos homines & sceleratos. quos
significant porci. Et ideo tales sidececti fuerint. iure abhominat᷑ ȩccła nec admit¬
tit. qͥa inmundi st̃ incorpꝰ suũ. Ac ꝑ hoc faluator qͥ legẽ deditait. de escis & carnib
ñ qđ intrat in os coinqͥnat hominẽ: Quia illicibi ꝑse ñ in mundi erant. cũ om̃ĩa quȩ
ds creauit bona sint ualde. & cũ gr̃arũ actione utenda:. Sed significatio earũ in hõ¬
minib quȩ ñ ñquã inuenit᷑ ualde inmunda erat & reitienda netangeret᷑. neq ut
in xp̃i ad misceret᷑ corpore. Qđ audiens beatꝰ petrus ac si nouo stupore ꝑculsus. ñ

Expanded text:
ipsi Manichaei garriunt, sed adimplet et explanat quae tegebantur in lege. Et ideo illa ipsi Manichaei garriunt, sed adimplet et explanat quae tegebantur in lege. Et ideo illa , quae nec cum intrant in os coinquinant hominem. Verumtamen jubet apostolos, ne mittant margaritas suas ante porcos, volens insinuare immundos homines et sceleratos, quos significant porci. Et ideo tales, si detecti fuerint, jure abominatur Ecclesia, nec admittit quia immundi sunt in corpus suum. Ac per hoc Salvator, qui legem dedit, ait de escis et carnibus: Non quod intrat in os coinquinat hominem. Quia illi cibi per se non immundi erant, cum omnia quae Deus creavit bona sint valde, et cum gratiarum actione utenda. Sed significatio earum in hominibus quae nonnunquam invenitur valde immunda erat, et rejicienda ne tangeretur, neque ut in Christi admisceretur corpore. Quod audiens beatus Petrus ac si novo stupore perculsus, non
Abbreviated transcription (Latin):
cutꝰ. omẽ qͦd intrat in os ñ coinqͥnat hominẽ: Et ideo qͣsi pauciorib scĩs sibi int̾ dicunt.
qͦd suis ꝑ uerse relaxant auditorib. Uerũtam̃ dñs ñ ut illi m̃tiunt᷑ sed absolute uniuersa
iudei essent. dure increpat satis. Adhuc inqͥt. & uossine intellectu estis ͤ Ergo sine
intellectu sententiȩ erant. qͥ necdũ intelligebant quȩ dñs sĩplicit̾ loquebat. Et ideo
oport& dño iubente scripturas pͥmũ diligent᷑ audire. deinde prudent᷑ intelligere.
ut ita intelligamꝰ singula ut dicta st̃. Qua ꝓpt̾ paulus qͥa prudent᷑ intellexerat :
aiebat. Nemo uos iudic& incibo uł in potu. uł in parte dieifesti: aut in no menia
uł sab̃b̃o: quȩ st̃ umbra futuroꝵ. Quia heç omĩa uere umbra erant. id circo remoue¬
bant᷑ iã adño : ut resolueret᷑ seruilis obligatio. & redderet᷑ libertas filioꝵ Neq enilex
ueteris testam̃ti intalib locis c̃traria. ẽ. euũgł̃io. neq repugnat euu głm legi sicut

Expanded text:
cutus, Omne quod intrat in os non coinquinat hominem. Et ideo quasi paucioribus sanctis sibi interdicunt, quod suis perverse relaxant auditoribus. Verumtamen Dominus, non ut illi mentiuntur, sed absolute universalpostolos, quamvis Judaei essent, dure increpat satis. Adhuc, inquit, et vos sine intellectu estis. Ergo sine intellectu sententiae erant, qui necdum intelligebant quae Dominus simpliciter loquebatur. Et ideo oportet, Domino jubente, Scripturas primum diligenter audire, deinde prudenter intelligere, ut ita intelligamus singula, ut dicta sunt. Quapropter 641 Paulus, quia prudenter intellexerat, aiebat: Nemo vos judicet in cibo vel in potu, vel in parte diei festi, aut in Neomenia, vel sabbato, quae sunt umbra futurorum. Quia haec omnia vere umbra erant, idcirco removebantur jam a Domino, ut resolveretur servilis obligatio, et redderetur libertas filiorum. Neque enim lex Veteris Testamenti in talibus locis contraria est Evangelio, neque repugnat Evangelium legi, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
uerbũ. Ex qͦ ostendit᷑: da pͥus heç mulier uixta marcũ indomũ ueñ & exclamaũ
Miserere mei dñẽ filidd: deinde inuia inimo ꝑ omẽ uiã. nc̃ ante nc̃ retro hoc
ꝓclamans. Sed qͥa ei pͥmũ ñ respondit uerbũ ñ desuꝑcilio phariscoꝵ fuit nec de
suꝑbia. sed ne ipse sententiȩ suȩ uideret᷑ ẽẽ c̃trariuꝰ. ꝑ quã iusserat : in uiã gentiũ
ne abieritis. nolebat occasionẽ calũniantib dare: ꝑfectãq salutẽ gentiũ passi¬
onis suȩ & resurrectionis tẽpore uolens reseruare. Sed illa nihil ominꝰ cessat cla
chananeoꝵ quã ipsi pharisei & scribȩ negabant. querendũ censeo Nulli dubiũ
forte c̃numerata sic c̃fitet᷑: Unde habuit ut dunitatẽ in hominẽ dep̃hendera
eũq ipsũ hominẽ filiũ dđ oliꝰ reꝓmissũ intelligeret ÷ Si dixerimꝰ qͥd extraditio

Expanded text:
Marcum in domum venit, et exclamavit: Miserere mei, Domine, fili David. Deinde in via, imo per omnem viam, nunc ante, nunc retro hoc proclamans. Sed quia ei primum non respondit verbum, non de supercilio Pharisaeorum fuit, nec de superbia, sed ne ipse sententiae suae videretur esse contrarius, per quam jusserat, In viam gentium ne abieritis , nolebat occasionem calumniantibus dare, perfectamque salutem 648 gentium passionis suae et resurrectionis tempore volensChananaeorum, quam ipsi Pharisaei et Scribae negabant, quaerendum censeo. Nulli dubium, forte connumerata, sic confitetur? Unde habuit ut divinitatem in homine deprehenderet, eumque ipsum hominem Filium Dei olim repromissum intelligeret? Si di
Abbreviated transcription (Latin):
inuenies fide. Deniq talis tantaq fides quãquã recte magna credat᷑. inc̃pa¬
ratione tantarũ rerũ qͣrũ ẽ. fides & iuxta magnitudinẽ earũ ut mͥ uidetͣ
modica .ẽ. fides: quia fides ẽ. sperandoꝵ. argum̃tũ .ẽ. rerũ ñ apparentũ
tom̃e argumtũ minꝰ ẽ carũ rerũ qͣrũ ẽ argum̃tũ Et ideo ñ in c̃grue¬
increpat᷑ fides petri modica inc̃paratione tantȩ maiestatis dĩ deqͦ ẽ. fides
p̃sertĩ cũ his casib crescenda & nutrienda erat fides pecri. usq ad c̃sũmationẽ
t ideo lic& inqͥb dã exardore magnȩ fidei errec petrus. tam̃ in om̃ibus
feruentior inuenit᷑ : qͥa in ipso .ẽ. forma om̃iũ. inqͦ unitas ȩccłȩ cõm̃datur

Expanded text:
invenies fide. Denique talis tantaque fides, quanquam recte magna credatur in compainvenies fide. Denique talis tantaque fides, quanquam recte magna credatur in comparatione tantarum rerum quarum est fides, et juxta magnitudinem earum, ut mihi videtur, modica est fides; quia fides est sperandarum argumentum rerum non apparentium ; et omne argumentum minus est earum rerum, quarum ei modica, in comparatione tantae majestatis Dei, de quo est fides, praesertim cum his casibus crescenda et nutrienda erat fides Petri usque ad consummationem. Et ideo licet in quibusdam ex ardore magnae fidei erret Petrus, tamen in omnibus ferventior invenitur, quia in ipso est forma omnium in quo unitas Eccle
Abbreviated transcription (Latin):
dicã in c̾parabilis int̾ alios emicuit. qͥd putas de nob̾ dicet᷑. qͥ nec modicã
huiꝰ fidei particulã habere ꝓbamꝰ ̃. Qui ad modicũ ideo tẽptari ꝑmittit᷑
ut eiꝰ fides de infiriitate augeat: & uirtꝰ xp̃i sublimior de subuentu p̾dic&̃¬
Semo gͥ modicã potest qͥlibet uocare fidẽ petri qͥ om̃s inside ubiq ante cđlt
Nemo tam̃ potest negare exiguã quẽ dñs modicȩ fidei fiusse cal pando increpat
illa mulier maiorẽ fidẽ habuisse credit᷑ quã petrus. cui dr̃. omulier magna
intelligentiȩ. scđm qͦd eiꝰ modica dicat᷑ fides: qͥ in om̃ib ardentissimꝰ fide ac
dilectione p̃dicat᷑. Ecce int̾rogacis discipłis quẽ eẽ. dicerent iħm. ipse p̃om̃ib
c̃ficet Tues inqͥt filiuꝰ dĩ uiuii. Sic itaq & inceteris locis eũ sẽꝑ p̃stantior em

Expanded text:
dicam, incomparabilis inter alios emicuit, quid putas de nobis dicetur, qui nec modicam dicam, incomparabilis inter alios emicuit, quid putas de nobis dicetur, qui nec modicam hujus fidei particulam habere probamur? Qui ad modicum ideo tentari permittitur, ut ejus fides de infirmitate augeatur, et virtus Christi sublimior de subventu praedic modicam potest vocare fidem Petri, qui omnes in fide ubique antecellit. Nemo tamen potest negare exiguam, quem Dominus modicae fidei fuisse culpando increpat.illa mulier majorem fidem habuisse creditur quam Petrus, cui dicitur: O mulier, intelligentiae, secundum quod ejus modica dicatur fides, qui in omnibus ardentissimus fide ac dilectione praedicatur. confitetur, Tu es, inquit, Filius Dei vivi . Sic itaque et in caeteris locis eum semper praestantiorem
Abbreviated transcription (Latin):
p̃stitit. solũmͦ ab ipso fuit. ita ut cũ eẽt unꝰ ac singularis. ipse redẽptio
uniuersoꝵ pͥmũ pecrũ redimeret & calcaret omĩa. sicq demũ pecrus
ipse dĩ auxilio leuatꝰ martyr occurrer& ñ accessu indignꝰ. qͥ cȩtoros fide
ante ibat: sed ꝓbatione ac multiplicatione uirtutis instructꝰ ac głori¬
ficatꝰ oꝑib ut alios ante iret. Igit᷑ qͣlit̾cũq petrus aut ex misterio aut
ex infir mitate ꝓ laps sit : cstat tam̃ in eo qͥa uerũ corpꝰ fuit. Et si ipse
tantũ mͦ uer̾ homo suꝑ aqͣs recto incessu ire pocuit. multo magis ds & homo
Et ideo nemo deuirtute infir met᷑ cũ hereticis. nemo de ueritate carnis falsi¬
tatẽ sibi c̃fingat qͦd ponđd ñ habuerit. nemo de diuinitate in xp̃o dubitet
IM odicȩ inqͥt fidei. qͣre dubitasti᷑. Qd si petro hoc recte dr̃ cuiꝰ fides ut ica

Expanded text:
praestitit, solummodo ab ipso fuit, ita ut cum esset unus ac singularis ipse redemptio praestitit, solummodo ab ipso fuit, ita ut cum esset unus ac singularis ipse redemptio universorum, primum Petrum redimeret, et calcaret omnia, sicque demum Petrus ipse Dei auxilio levatus martyr occurreret, non accessu indignus qui caeteris fide anteibat, sed probatione ac multiplicatione virtutis instructus ac glorificatus operibus, ut alios anteiret. Igitur qualitercunque Petrus, aut ex mysterio, aut ex infirmitate prolapsus sit, constat tamen in eo, quia verum corpus fuit. Et si ipse tantummodo verus homo super aquas recto incessu ire potuit, multo magis Deus et homo, us fuit. Et ideo nemo de virtute infirmetur cum haereticis, nemo de veritate carnis falsitatem sibi confingat, quod pondus non habuerit, nemo de divinitate in Christo dubitet. Modicae, inquit, fidei quare dubitasti? Quod si Petro hoc recte dicitur, cui fides, ut ita
Abbreviated transcription (Latin):
licentiȩ daret. si uirtutẽ cũ dõ cȩpiss& habere cõmunẽ. Et ideo uere uisũ
est nob̾ petrũ in qͦ apłoꝵ om̃iũ unitas cõm̃dat. satis dispensatiue p̾timore
mersũ fuisse nimio. ut sciremꝰ nihil nr̃is actib nos tribuere debere. sed totũ
dõ qͦd recte geri omus ad scribere. & in om̃ib dĩ in uocare auxiliũ. Uerum¬
tam̃ qͦd illo trepidante uirtutẽ ad se liberesueniendi dñs ñ indulserit
cũ ei pͥus uenire iussit. sed manũ ei porrex̾: adp̾hensũq eũ sustinuit. ut supͣ
paucis p̾misi exi typicꝰ oedo fuit. ut dextera dĩ exaltaret᷑ afluctib quȩ
fac̃ uirtutẽ in om̃b. qm̃ solius dñi ẽ. uirtꝰ. scł̃ motꝰ tẽpestatesq calcare.
& om̃s ap̃ssura tep̾tationũ eripere. Solus enĩ passurꝰ. ꝓ om̃ib. om̃iũ peccata
ipsc soluit. nec sociũ sibi c̃sortẽq huiꝰ oꝑis ad misit. qm̃ qͥcqͥd uniuersicau

Expanded text:
munem. Et ideo jure visum est nobis Petrum, in quo apostolorum omnium unitas commendatur, satis dispensative prae timore mersum fuisse nimio, ut sciremus nihil nostris actibus nos tribuere debere, sed totum Deo, quod recte gerimus ascribere, et in omnibus Dei invocare auxilium. Verumtamen quod illo trepidante, virtutem ad se libere perveniendi Dominus non indulserit, cum ei prius venire jussit, sed manum ei porrexit, apprehensumque eum sustinuit, ut supra paucis praemisi, typicus ordo fuit, ut dextera Dei exaltaretur a fluctibus, quae facit virtutem in omnibus, quoniam solius Domini est virtus saeculi motus tempestatesque calcare, et omnes a pressura tentationum eripere. Solus enim passurus pro omnibus, omnium peccata ipse solvit, nec socium sibi consortemque hujus operis admisit; quoniam quidquid universitati
Abbreviated transcription (Latin):
foris. Non qͦd intrat in os coinqͥnat hominẽ Heç ideo. qͥa ipsi discipłos rep̾hen¬
debant. qͦd ñ lauarent manꝰ Quo uerbo audito qͦd dixerat. qͦd intrat mos ñ co¬
inqͥnat hominẽ. scandalizati st̃ & de hoc uerbo discipł̃i eiꝰ dicentes. Scis qͥa pha¬
risei audito uerbo scandalixati st̃ c nã in hoc plurimũ scandaliz abant᷑. eo quod
solueret legẽ moysi. Pã exhoc uno sermone. om̃is suꝑsticio iudaicarũ obseruati¬
onũ fuerat elsa. qm̃ om̃ẽ religionẽ suã incibis sum̃dis ab hominandisq arbitranbant᷑
¶e postã  bquã causã dͥa dixerat ñ qđ intrat inos coiqͥnat hominẽ scandaligabant :
tͥrar inhioc uno plurima ex parte soluebat lex. Uł ideo scandalirati dicint᷑ : qđ n illli srt̃
turbis st Locitꝰ. Porro soandalũ qͥa frequent̃ iã innr̃is litteris legit nouerit si

Expanded text:
foris. Non quod intrat in os coinquinat hominem. Haec ideo, quia ipsi discipulos reprehenforis. Non quod intrat in os coinquinat hominem. Haec ideo, quia ipsi discipulos reprehendebant quod non lavarent manus. Quo verbo audito, quod dixerat, Quod intrat in os non coinquinat hominem, scandalizati sunt et de hoc verbo discipuli ejus dicentes, Scis quia Pharisaei audito verbo hoc scandalizati sunt! Nam in hoc plurimum scandalizabantur, eo quod solveret legem Moysi. Nam ex hoc uno sermone, omnis superstitio Judaicarum observationum fuerat elisa; quoniam omnem religionem suam in cibis sumendis abominandisque arbitrabantur esse positam. Ob quam causam quia dixerat: Non quod intrat in os coinquinat hominem, scandalizabantur, quia in hoc uno, plurima ex parte, solvebatur lex. Vel ideo scandalizati dicuntur, quod non illis, sed turbis 638 sit locutus. Porro scandalum, quia frequenter jam in nostris litteri
Abbreviated transcription (Latin):
rantes diuinis. Hypocritȩ. bene ꝓpħauit esaias deuob̾. Id circo hypocritȩ. qͥa doce¬
bant dicere filios ꝓpt̾ auaritiã. munꝰ qͦd cũq ẽ. ex me. Ubi insinuat. qͦd uacuus
est honor amercede. silabus tantũ fiat & ñ corde Nã trib modis homo dm̃ hono¬
rificat. corde. oꝑe. & sermone. Sed qͥa uidei in his euanuerant ꝓpt̾ traditiones
suas. ideo adõ & atraditionib dĩ longe erant. Et qͥa molesti erant dõ magis quã
religiosi. sine causa dm̃ colebant. Inqͦ cultu ds̃ in causa ñ erat. dũ uicia docebant
inuita sua & mandata testam̃ti dĩ relinquebant. Quib ipsedix̃. Audite. & in¬
telligite Aures utriusq hominis reqͥrit. Quia nec recte audit intꝰ qͥ c̃tẽpnit
quȩ dĩ st̃ audire foris. nec foris ut dignũ. ẽ. audit. qͥ intꝰ nec intelligit quȩ audit

Expanded text:
rantes divinis. Hypocritae, bene prophetavit Isaias de vobis. Idcirco hypocritae, quia docerantes divinis. Hypocritae, bene prophetavit Isaias de vobis. Idcirco hypocritae, quia docebant dicere filios propter avaritiam: Munus quodcunque est ex me. Ubi insinuat quod vacuus est honor a mercede, si labiis tantum fiat, et non in corde. Nam tribus modis Deum honorificat, corde, opere, et sermone. Sed quia Judaei in his evanuerant propter traditiones suas, ideo a Deo et a traditionibus Dei longe erant. Et quia molesti erant Deo magis, quam religiosi, sine causa Deum colebant; in quo cultu Deus in causa non erat, dum vitia docebant in vita sua, et mandata Testamenti Dei relinquebant. Quibus ipse dixit, Audite et intelligite. Aures utriusque hominis requirit; quia nec recte audit intus, qui contemnit quae Dei sunt audire foris: nec foris, ut dignum est, audit, qui intus nec intelligit quae audit
Abbreviated transcription (Latin):
ducere. qͣ comedere de c̃secratis. Quã sententiã pat̾ augustmnꝰ sententiarũ om̃iũ abso¬
lutor eximiuꝰ. & questionũ inuestigator acerrimꝰ : longe alit̾ absoluit dicens Mu¬
nꝰ qͦd cũq offers mei. ac si filiuꝰ diceret ad patrẽ : causa mei adte iã ꝑtinebit. Quib
uerb̵ significabant filii iã ñ sibi opꝰ. ẽẽ. parentũ ꝓse oblationes. eo qͦd iã ad eã ȩtatẽ
ꝑuenissent. qͣ possent ipsi offerre ꝓse In hac gͦ ȩtate c̃stituti filii. ut libere possent
parentib dicere. et cũ hoc dixissent negabant pharisei reos ẽẽ. filios. si parentibus
suis ñ p̾starent honorẽ. Sed ñ indeo utrũ respondeat circũstantiȩ lectionis. nisi
solũ mͦ qͥa infine parentib ñ honorantes suꝑbia culpabant᷑ inlecti. p̃ceptis ñ ob tẽpe¬

Expanded text:
ducere, quam comedere de consecratis. 637 Quam sententiam Pater Augustinus sententiarum omnium absoducere, quam comedere de consecratis. 637 Quam sententiam Pater Augustinus sententiarum omnium absolutor eximius, et quaestionum investigator acerrimus, longe aliter absolvit, dicens: Munus quodcunque offers mei, ac si filius diceret ad patrem: Causa mei ad te pertinebit. Quibus verbis significabant filii jam non sibi opus esse parentum pro se oblationes, eo quod jam ad eam aetatem pervenissent, qua possent ipsi offerre pro se. In hac ergo aetate constituti filii, ut libere possent parentibus dicere, et cum hoc dixissent, negabant Pharisaei reos esse filios, si parentibus suis non praestarent honorem. Sed non video utrum respondeat circumstantiae lectionis, nisi solummodo quia in fine parentes non honorantes, superbia culpabantur illecti, praeceptis non obtempe
Abbreviated transcription (Latin):
eis in usib necessarus dõ uouere uoluisset qͥ uerꝰ . ẽ. pat᷑ & dñs. oblatio dñ
pͣponeret᷑ parentũ munerib & in retractabilis. eẽt. oblatio ne illoꝵ
iã ultra subueniret angustus. Uel certe ipsi parentessiquȩ dõ c̃secrata
cernebant:. ne sacrilegu crim̾ incurrerent tangere declinabant. sicq
egestate c̃ficiebant᷑. Atq ita fiebat oblatio liberoꝵ subo ccasione tẽ pli&
ut insacer dotũ lucra cederet. Hȩs siqͥdẽ pessima phariseoꝵ traditio. dealia occasi¬
one ueniebat Qm̃ multi habentes obligatos ȩre alieno & nolentes sibi creditũ
reddere. delegabant sac̃dotib ut exacta pecunia ministerus tẽpli & eoꝵ usib deser¬
honorẽ patris. & mandata dĩ trans gredi faciebant. ꝓ suis c̃cupiscentiarũ lucris. no
diceret. Cõpellitis filios ut dicant parentib suis. mimnꝰ uł donũ qͦd cũq ex me uotis

Expanded text:
eis, in usibus necessariis Deo vovere voluisset qui verus est pater et Dominus, oblatio Domini eis, in usibus necessariis Deo vovere voluisset qui verus est pater et Dominus, oblatio Domini praeponeretur parentum muneribus, et irretractabilis esset oblatio, ne illorum jam ultra subveniret angustiis. Vel certe ipsi parentes si quae Deo consecrata cernebant, ne sacrilegii crimen incurrerent, tangere declinabant, sicque egestate conficiebantur. Atque ita fiebat oblatio liberorum sub occasione templi et Dei, ut in sacerdotum lucra cederet. Haec siquidem pessima Pharisaeorum traditio de alia occasione veniebat; quoniam multi habentes obligatos aere alieno, et nolentes sibi creditum reddere, delegabant sacerdotibus, ut exacta pecunia ministeriis templi et eorum usibus deserhonorem patris, et mandata Dei transgredi faciebant pro suis concupiscentiarum lucris, noldiceret: Compellitis filios ut dicant parentibus suis, munus vel donum quodcunque ex me votis
Abbreviated transcription (Latin):
parit sic̃ in hoc loco cũ ait munꝰ qͦd cũq ẽ ex me t ꝓderit Nã honor in
diuinis litteris ñ tã insalutationib & obseqͥis inferendis. quã in elemosi
nis & munerib: ac donis seu oblationib seruat᷑. Ynde paulus ait Honora
iduas. quȩ uere uiduȩ st᷑ Nec ñ & alibi Prbi duplicẽ habeant hono¬
rẽ. maxime qͥ laborant in uerbo dĩ. Qui nimirũ honor donũ intelligit᷑
tꝑ hoc mandatũ iubem ut boui trituranti os ñ alligemꝰ qm̃ dignꝰ .ẽ. ope¬
rariuꝰ mercede sua. Preceꝑat gͦ dñs in becillitates uł ȩtates uł penurias
parentũ c̃siderans: ut filii honorarent patrẽ uł matrẽ &iã inuitȩ neces¬
sarus: & ministrarent parentib suis . Hanc gͥ ꝓ uidentissimã dĩ legẽ uo¬
lentes soribȩ & pharisei sub uertere. ut ĩpietatẽ sub nomine pieratis indu¬
cerent : ob auaritiã suã & lucrũ pecunarũ: Qua de causa docuer pes¬
simos filios. ut siqͥs ea quȩ parentib suis debebant᷑ & offerre debuerant

Expanded text:
 Munus quodcunque est ex me, tibi proderit. Nam honor in divinis litteris non tam in salutationibus, et obsequiis inferendis, quam in eleemosynis 636 et muneribus ac donis seu oblationibus, servatur. Unde Paulus ait: Honora viduas quae vere viduae sunt . Necnon et alibi, probi duplicem habeant honorem, Maxime qui laborant in verbo Dei , qui nimirum honor, donum intelligitur. Et per hoc mandatum jubemurarius mercede sua . Praeceperat ergo Dominus imbecillitates, vel aetates, vel penurias parentum considerans, ut filii honorarent patrem vel matrem, etiam in vitae necessariis, et ministrarent parentibus suis. Hanc igitur providentissimam Dei legem volentes Scribae et Pharisaei subvertere, ut impietatem sub nomine pietatis inducerent ob avaritiam suam, et lucrum pecuniarum; qua de causa docuerunt pessimos filios, ut si quis ea quae parentibus suis debebantur et offerre debuerant
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ cũ hec audit existimet discipłos dñi subspecie contẽptꝰ sui incultis & in lotis
manib acsi rusticos c̃suete manducasse. p̃sertĩ qͥa m̃sȩ dñi qͣsi c̃uiuȩ participeserͣnt
deo magis credendũ qͦd cõmunẽ seruauerint honestatẽ : qñdo istud neq natu¬
ra patit᷑. neq hospitalitatis ad mittit affectio. Quis itaq mox aqũa ñ offerat
manib ad uenientis ꝓpt obseqͥũ aut qͥs adofferentis in uriã istud recus& officiũo
Presertĩ cũ ipse dñs arguat symonẽ inuitatꝰ ad m̃sã. aqͣ inqͥt manib mois ñ dedisti
ult itaq fieri dñs qͦd sic exegisse ꝑdocem᷑: Sed pharisei ñ diligentiã corporis adi¬
scipłis dñi. sed suꝑsticionis suȩ baptis mata reqͥrebant. qͦ in m̃sa ut mos. ẽ. qͦrũdã
sepiũ lauabant. nescientes unũ baptisma qͦ ad nõ lauandũ erat & innouandũ

Expanded text:
tamen cum haec audit, existimet discipulos Domini sub specie contemptus sui, incultis et illotis tamen cum haec audit, existimet discipulos Domini sub specie contemptus sui, incultis et illotis manibus ac si rusticos, consuete manducasse, praesertim quia mensae Domini quasi convivae participes erant. Ideo magis credendum, quod communem servaverint honestatem, quando istud neque natura patitur, neque hospitalitatis admittit affectio. Quis itaque mox aquam non offerat manibus, advenientis propter obsequium, aut quis ad offerentis injuriam istud recuset officium? Praesertim cum ipse. Vult itaque fieri Dominus, quod sic exegisse perdocemur. Sed Pharisaei non diligentiam corporis a discipulis Domini, sed superstitionis suae baptismata requirebant, quo in mensa, ut mos est quorumdam saepius lavabant, nescientes unum baptisma, quo a Domin
Abbreviated transcription (Latin):
magistri insidiose ab ipsis qͥ ab hicrusolimus ad uenerant soribȩ & pharisei refertur
Sed euũgłista duplicit̾ eos redarguit. Quia scribȩ erant & doctores legis qͥ insidi¬
abant᷑ & qͥa aloco sc̃o uenerant metropolitȩ. ubi arcẽ tenebant diuinȩ auctoritatis
& magisteriũ doctrinȩ. Sed diuinꝰ magist̃ & legis ꝓpalator sic̃ fulgur eos t̃ribili
collisione quã sȩpe reꝑcutit. & chorꝰco uerboꝵ recundit: ita ut eos intonando de¬
t̃reat. & suos doctrina salutari corrigat: & em̃det sicuti hoc loco fecisse miramꝰ
dũ pharisei & scribȩ gestiunt uituperare discipłos eiꝰ ac rep̃hendere Miror
autꝰ nihil deeo ꝓpħatũ qͦd ñ ĩpleuerit. nihilq int̾ris egit. qͦd pñtiatũ pͥus ñ fuerit
t ideo qͥa p̾dictũ erat. ipse arguet ꝓ mansuecis t̾rȩ. hoc loco cõpleuit. dũ ꝓ apłis
sus qͥ mansuetissimi erant scribas & pharis cos redarguit ac reuincitꝰ Nemo

Expanded text:
Magistri insidiose ab ipsis, qui ab Hierosolymis advenerant Scribae et Pharisaei, refertur. Sed evangelista dupliciter eos redarguit, quia Scribae erant et doctores legis, qui insidiabantur, et quia a loco sancto venerant metropolitae, ubi arcem tenebant divinae auctoritatis, et magisterium doctrinae. Sed divinus Magister et legis propalator, sicut fulgur, eos terribili collisione quam saepe repercutit, et corusco verborum retundit; ita ut eos intonando deterreat, et suos doctrina salutari corrigat et emendet, sicuti hoc loco fecisse miramur, dum Pharisaei et Scribae gestiunt vituperare discipulos ejus ac reprehendere. Miror autem nihil de eo prophetatum quod non impleverit, nihilque in terris egit quod pronuntiatum prius non fuerit. Et ideo quia praedictum erat, Ipse arguet pro mansuetis terrae , hoc loco complevit, dum pro apostolis suis, qui mansuetissimi erant, Scribas et Pharisaeos redarguit ac revincit. Nemo
Abbreviated transcription (Latin):
inmundo & creditꝰ. ipsaq misit uniuersũ orbẽ. ut in toto mundo xp̃c ñtiara:
& om̃s sani fierent: apeccatis. & languorib suis. Et rogabant eũ inqͥt. ut uel
fibriã uestim̃ti eiꝰ tangerent. Na fibria sic̃ om̃s nouimꝰ ex ueste ẽ: & exea
qͦq tãquã exeodẽ xp̃i corpore oxeuntib salutẽ his qͥ c̃tingere posst᷑ sub mini¬
strat. Non enĩ de apło aut de qͦlibet sc̃o heo sanitas exit. sed de fibria hoc ÷
aꝓfluuio. Unde ne mo sacerdotũ sine fibrus digne ingredit᷑ inscũarium.
ĩportunũ magis quã officiosũ se ingerit & indignũ. Et qͥcũq tetigerant inqͥt

Expanded text:
in mundo et creditus; ipsaque misit in universum orbem, ut in toto mundo Christus nuntiaretur, et omnes sani fierent a peccatis et languoribus suis. Et rogabant eum, inquit, ut vel fimbriam vestimenti ejus tangerent. Nam fimbria, sicut omnes novimus, ex veste est, et ex eaquoque tanquam ex eodem Christi corpore exeuntibus, salutem his qui contingere possunt, subministrat. Non enim de apostolo, aut de quolibet sancto haec sanitas exit, sed de fimbria, hoc a profluvio. Unde nemo sacerdotum sine fimbriis digne ingreditur in sanctuariimportunum magis quam officiosum se ingerit et dignum. Et quicunque tet
Abbreviated transcription (Latin):
pastionẽ pedis possumꝰ dicere: Idcirco nulli facto ił dicto ruinȩ occasionẽ dare deben
t notandũ qͥa ubi nos habemꝰ qͦd ꝓcedit ex ore hoc comqͥnat hominẽ alu codicestrar¬
bent: hoc c̃municat hominẽ. Quȩ ideo dixerĩ qͥabeat᷑ hieronimꝰ &ĩã hoc ioco ipsũ
uerbũ exposuit dicens. ẽ munes cibof ẽẽ qͥb om̃s utunt᷑ homines : Perbi gr̃a Suisã
carnẽ ostreas & lepores. seu istiuꝰ modi animantia quȩ ñ findunt ungulã nec rumi¬
nant. nec inpiscibs quamas habent. Cõmune gͦ dr̃ qͦd cȩteris patae hominib & in
c̃mune uescunt᷑. qͣsi qͥ ñst̃ departe dĩ. & ideo aiudeis hui modi cibi cõmunes uocabant᷑¬

Expanded text:
pactionem pedis possumus dicere. Idcirco nulli facto vel dicto ruinae occasionem dare debemus. Et notandum, quia ubi nos habemus Quod procedit ex ore, hoc coinquinat hominem, alii codices habent, Hoc communicat hominem. Quae ideoexposuit, dicens communes cibos esse, quibus omnes utuntur homines: verbi gratia, suillam carnem, ostreas, et lepores, seu istiusmodi animantia quae non findunt ungulam nec ruminant, nec in piscibus squammas habent. Commune ergo dicitur quod caeteris patet hominibus, et in commune vescuntur, quasi qui non
Abbreviated transcription (Latin):
uãquã obdifilcultatẽ facti. unde mox duodeciꝰ cophinos qͥb reliqͥȩ colligant᷑.
multi querant in deserto qͦmͦ in uenire potuerint. qͣsi ñ eadẽ uirtute qͣ panes
pͥus p̃parati eẽ pocuerint. maxime qͥa facto miraculo. expximis castellis eos
afferre poterant. eo qͦd eẽnt. in loco deserto iuxtalucã qͥ ẽ. bet saidȩ Ipsosq
allatos ĩplere implent reliqͥȩ & uirtꝰ in effabilis. qͦs ñ quã ĩplere poterat ipsa
res uł ips:a materies : Satiant᷑ qͥnq milia exqͥnq panib: cũ misterio ȩc̃ nȩ
salutis. ao ꝑpecuę suauitatis. Exceptis mulierib inqͥt & pueris. Qui mihi

Expanded text:
Quanquam ob difficultatem facti, unde mox duodecim cophinos, quibus reliquiae colligantur, Quanquam ob difficultatem facti, unde mox duodecim cophinos, quibus reliquiae colligantur, multi quaerant, in deserto quomodo invenire potuerunt? quasi non eadem virtute qua panes prius praeparati esse potuerunt, maxime quia facto miraculo, ex proximis castellis eos afferre poterant, eo quod essent in loco deserto juxta Lucam, qui est Bethsaide. Ipsosque allatos implent reliquiae et virtus ineffabilis, quos nunquam implere poterat ipsa res, vel ipsa materies. Satiantur quinque millia ex quinque panibus, cum mysterio aeternae salutis, ac perpetuae suavitatis. Exceptis mulie
Abbreviated transcription (Latin):
tot panib saturent: exceptis quot magis credit̃ pͥopłis & mulierib. Quoꝵ sic̃ nullus ẽ
sacram̃ti. qͣtinꝰ intra fines suos ratio c̃clusa. ad c̃sequentis effectꝰ c̃ditionẽ diumȩ
uirtutis moderamina cohortet᷑. qͥa uinat humanã intellegentiã opꝰ facti. Et
cũ frequent᷑ quȩdã fiant quȩ c̃cepta sensu sermo ñ explic&. in his tam̃ ipsa sens
sub cilitas suꝑat᷑. ita ut ad rei c̃tẽ plationẽ ꝓ difficultatis magnificentia. & nego¬
tii in uisibilis miraculo obstupescat animꝰ. intantũ ut nec cogitare sufficiat quȩ
sentit. nec explicare uerbis quȩ intellegit. Dehis tam̃ nullus esurire ꝑ misus ẽ.
qͦs cȩlestis grã pauit. Et sublati st̃ duodecĩ cophini reliqͥarũ Forte excepto
p̃fato & in effabili misterio. ut ñ fantasma facti putaret᷑. reliqͥȩ ex his collectȩ
sunt : ut panes ueros eẽ. ad fidẽ oredentiũ longo intẽpore ostenderentur

Expanded text:
tot panibus saturentur, exceptis, quod magis creditur, parvulis et mulieribus; quorum sicut nullus est sacramenti; quatenus intra fines suos ratio conclusa, ad consequentis effectus conditionem divinae virtutis moderamina cohortetur, quia vincit humanam intelligentiam opus facti. Et cum frequenter quaedam fiant quae concepta sensu sermo non explicet, in his tamen ipsa sensus subtilitas superatur, ita ut ad rei contemplationem pro difficultatis magnificentia et negotii invisibilis miraculo obstupescat animus, in tantum, ut nec cogitare sufficiat quae sentit, nec explicare verbis, quae intelligit. De his tamen nullus esurire permissus est, quos coelestis gratia pavit. Et sublati sunt duodecim cophini reliquiarum. Forte excepto praefato et ineffabili mysterio, ut non fantasma facti putaretur, reliquiae ex his collectae sunt ut panes veros esse ad fidem credentium longo in tempore ostenderentur.