comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tis: Nullus tibi inquit par fuit:
sed om̃s reges potentia suꝑasti. Et
tamen cũ cȩteris regib qui erant in
comitatu tuo. ad terras ultimas
id est ad inferos deductus es: dicen¬
te scriptura. Ingredientur ad extre¬
ma terrȩ. tradentur in manꝰ gladii:
partes uulpium ert̃. In medio ait
in circũcisoꝵ dormies: cũ his qui
int̾fecti sunt gladio. Ostendit quę
essent ligna: quȩ cedrus. siue cypa¬
rissus gladiis uulnerata: et iacens
cũ incircũcisiᷤᷤ. Et ut extrema anterio¬
rib iunger&. qr supͣ dixerat cui similis
factꝰ es ĩ magnitudine tua. ecce assur qͣsi
cedrus in libano pulcher ramis ⁊ frondib
⁊ reliqua: nc̃ infert. Sic ẽ pharao ⁊ om̃iᷤᷤ
multitudo eiꝰ. dic̃ dñs. Quomͦ inqͥt as¬
syriꝰ. cedrus ⁊ cyparissus babylonio suc¬
cidente deiecta st̃: sic pharao ⁊ popłs eiꝰ.
hoc ẽ ipsa arbor ⁊ rami illiꝰ ababylonio
succident᷑. Nec interĩ iuxta historiã

Expanded text:
tis? Nullus tibi, inquit, par fuit, tis? Nullus tibi, inquit, par fuit, sed omnes reges potentia superasti, et tamen cum caeteris regibus, qui erant in comitatu tuo ad terras ultimas, id est, ad inferos deductus es, dicente Scriptura: Ingredientur ad extrema terrae, tradentur in manus gladii, partes vulpium erunt . In medio, ait, incircumcisorum dormies cum his, qui interfecti sunt gladio. Ostendit quae essent ligna, quae cedrus, sive cyparissus gladiis vulnerata, et jacens cum incircumcisis. Et ut extrema anterioribus jungeret, quia supra dixerat: Cui similis factus es in magnitudine tua: ecce Assur quasi Cedrus in Libano, pulcher in ramis et frondibus, et reliqua, nunc infert: Sic est Pharao, et omnis multitudo ejus, dicit Dominus. Quomodo, inquit, Assyrius, cedrus et cyparissus, Babylonio succidente, dejecta est: sic Pharao et populus ejus, hoc est ipsa arbor et rami illius a Babylonio succidentur. Haec interim juxta historiam
Abbreviated transcription (Latin):
test: ut ad sonitũ eius uniuersȩ gen¬
tes cõmoueantur: Cum deducereñ
inquit eam ad infernũ. Iuxta lit¬
teram. arbor ad inferos deduci non
potest. Cum aliis qui in lacum. hoc
est ad inferos descendebant. Et con¬
solata sunt in terra infi ma. in cor¬
de uidelicet terrȩ. om̃ia ligna uo¬
luptatis. siue deliciarũ: quod hebra¬
ice appellatur edeN. ut nemorosos
saltus siluasq significet. E gregia
atq preclara quȩ fuerunt in libano.
⁊ irrigabantur aquis. Nam ⁊ ipsȩ ar¬
bores cũ ea. hoc est cũ assẏrio descen¬
dent ad infernũ: ad interfectos siue
uulneratos gladio. Ligna gladiis
non uulnerantur. sed cȩdunt᷑ : nec
descendunt ad infernũ. Et brachiũ
inquit siue semen. qm̃ apud hebre¬
quiescit in umbraculo etꝰ in medio
nationũ: nequaquã siluarũ. sed gen¬
tium. Ad extremũ fit apostropha
ad ipsum assyrium: siue ad phara¬
onem. Cui assimilatus es o inclyte
atq sublimis inter ligna uolupta¬

Expanded text:
test, ut ad sonitum ejus universae gentest, ut ad sonitum ejus universae gentes commoveantur. « Cum deducerem, inquit, eam ad infernum. » Juxta litteram, arbor ad inferos deduci non potest. « Cum aliis qui in lacum, » id est, ad inferos, descendebant. « Et consolata sunt in terra infima, » in corde videlicet terrae, « omnia ligna voluptatis, » sive deliciarum, quod Hebraice appellatur eden, ut nemorosos saltus silvasque significet egregias atque praeclaras quae fuerunt in Libano: « Et irrigabantur aquis. » « Nam et ipsae arbores cum eo, » hoc est cum Assyrio, « descendent ad infernum, ad interfectos sive vulneratos gladio. » Ligna gladiis non vulnerantur, sed caeduntur, nec descendunt ad infernum. « Et brachium, » inquit, sive semen, quoniam apud Hebraequiescet in umbraculo ejus in medio nationum, nequaquam silvarum, sed gentium. Ad extremum fit apostropha ad ipsum Assyrium, sive ad Pharaonem. Cui assimilatus es, o inclyte, atque sublimis inter ligna volupta
Abbreviated transcription (Latin):
eleuari ⁊ in sublime erigi ultra desis¬
tant. nec stent in altitudine sua: s
illa succisa om̃s metu pariter succi¬
dant᷑. Quodq ꝑ translationẽ dictũ
erat : fit manifestius. Om̃s ait tradi¬
ti sunt. sub auditur reges: in mortẽ.
ad terrã ultimã hoc est ad infernũ.
in medio filioꝵ hominũ. nequaquã
inter arbores. Ad eos qui descendutł
in lacum: haud dubium quin infer¬
nũ significet. Post succisionẽ arboriᷤᷤ
luctum. Et rursum ꝑ translati¬
onẽ de eo loquitur. qđ oꝑtus sit a¬
bysso: iuxta illud quod scriptũ ẽ.
Ueni in ꝓfundum maris: &. tem¬
pestas demersit me. Et om̃ĩa flu¬
mina. om̃s uidelicet nationes. eum
ultra rigare cessauerint. ⁊ contritꝰ
sit siue contenebratus. suꝑ eam. id ẽ
ar borem: uł eum id est assyrium. li¬
banus. Ac ne putaremus de arbore
esse sermonẽ: sequitur. Asonitu ru¬
inȩ eius. cõmoui gentes. Quȩ enĩ
tanta ruina esse unius arboris po¬

Expanded text:
elevari, et in sublime erigi ultra desiselevari, et in sublime erigi ultra desistant, nec stent in altitudine sua, sed, illa succisa, omnes metu pariter succidantur. Quodque per translationem dictum erat fir manifestius: « Omnes, ait, traditi sunt subauditur reges in mortem ad terram ultimam, » hoc est, ad infernum; « in medio filiorum hominum, » nequaquam inter arbores, « ad eos qui descendunt in lacum: » haud dubium quin inferna significet. Post succisionem arboris Aluctum, rursum per translationem de eo loquitur, quod opertus sit abysso, juxta illud quod scriptum est: « Veni in profundum maris, et tempestas demersit me , » et omnia flumina, omnes videlicet nationes eum ultra rigare cessaverint, et contritus sit, sive contenebratus super eam, id est, arborem, vel eum, id est, Assyrium, Libanus. Ac ne putaremus de arbore esse sermonem, sequitur: « A sonitu ruinae ejus commovi gentes; » quae enim tanta ruina esse unius arboris po
Abbreviated transcription (Latin):
Om̃ia autẽ metaphoricos sub altissima
cedro. siue cyparisso dicunt᷑ ad assy¬
rium: interfectioq illius appellat᷑
succisio. Quodq sequitur. tradidi
eam in manu fortissimi gentium.
regem babylonium uocat: ut qđ
uicit assyrium. ñ ꝓpriȩ fortitudiniꝰ.
sed diuinȩ intelligat potestatis. lux¬
ta impietatem inquit eius eieci eam:
ut occulte babyloniũ moneat. non
debere esse crudelem nec opprimere
popłm di. qui sibi traditus sit. ne
similia patiatur assyrio. qui cru¬
delis ⁊ impius fuit. Et succident
illam aliem. &. crudelissimi natio¬
nũ:. siue iuxta .lxx. pestilentes. Qđ
chaldea : ne illoꝵ ad uersũ gentẽ
quoq suꝑ montes. &. in cunctis c̃¬
uallibus corruunt rami eiꝰ. &
confringuntur in rupib ⁊ a
cunctis derelinquit᷑ popłis. hoc
est uolatilib celi & bestiis campi.
Et in tantã ueni& ꝑditionẽ: ut om̃s
arbores quȩ putabantur excelsȩ. com¬
paratione assyriȩ arboris. siue exemplo.

Expanded text:
Omnia autem metaphorice sub altissima Omnia autem metaphorice sub altissima cedro, sive 371 cyparisso dicuntur ad Assyrium, interfectioque illius appellatur succisio. Quodque sequitur: Tradidi eam in manu fortissimi gentium, regem Babylonium vocat, ut quod vicit Assyrium, non propriae fortitudinis, sed divinae intelligat potestatis. Juxta impietatem, inquit, ejus ejeci eam, ut occulte Babylonium moneat, non debere esse crudelem, nec opprimere populum Dei, qui sibi traditus sit, ne similia patiatur ab Assyrio, qui crudelis et impius fuit. Et succident illam alieni, et crudelissimi nationum; sive, juxta LXX, pestilentes: quoChaldaea, ne illum adversum gentem quoque super montes, nvallibus corruunt rami ejus, et confringuntur in rupibus, et a cunctis derelinquitur populis, hoc est, volatilibus coeli, et bestiis campi. Et in tantam veniet perditionem, ut omnes arbores, quae putabantur excelsae comparatione Assyriae arboris, suo exemplo
Abbreviated transcription (Latin):
tilia. quȩ siluarũ bestiȩ. aꝑtius posuit.
Et sub umbraculo illius. habitabat cętꝰ
gentium plurimarũ. Cȩdri in quit¬
&. cyparissi. abietes siue pinus. ⁊ pla¬
tani siue cypressi. non fuerunt ęquȩ
ramis illiis. Et ne singillatim de cun¬
ctis arboribus diceret : et om̃ia in qͥt
ligna paradysi di. non st̃ assimilata
illi. et pulchritudini eius. ꝑquȩ non¬
nulli intelligunt non de rege dici
assyrio. sed de contraria fortitudine.
quȩ in sermone tyri inter cherubĩ
dicit᷑ esse generata. et p̾ciosis distinc¬
ta lapidib et postea ad terrena suo
uicio concidisse : qui et in isaia cadens
lucifer appellatur.&. in ęuangłio
signatur a dño. uidebam sathanan qͣ¬
si fulgur de cęlo cadentem. Sed nos hȩc
omĩa ut interim sequamur historiã
yꝑbolicos dicta intelligamus : quod
tantȩ assyrius fuerit potentiȩ et sic
cunctas oppresserit nationes. ut se
angeloꝵ fortitudini compararet.

Expanded text:
tilia, quae silvarum bestiae, apertius posuit: tilia, quae silvarum bestiae, apertius posuit: Et sub umbraculo illius habitabat coetus gentium plurimarum. Cedri, inquit, et cyparissi, abietes, sive pinus et platani, sive cyparissi, non fuerunt aequae ramis illius. Et ne sigillatim de cunctis arboribus diceret, et omnia, inquit, ligna paradisi Dei non sunt assimilata illi, et pulchritudini ejus. Per quae nonnulli intelligunt non de rege dici Assyrio, sed de contraria fortitudine, quae in sermone Tyri inter Cherubim dicitur esse generata, et pretiosis distincta lapidibus, et postea ad terrena suo vitio concidisse, qui et in Isaia cadens, Lucifer appellatur , et in Evangelio signatur a Domino: Videbam Satanam quasi fulgur de coelo cadentem . Sed nos haec omnia ut interim sequamur historiam hyperbolic ῶs dicta intelligamus, quod tantae Assyrius fuerit potentiae, et sic cunctas oppresserit nationes, ut se Angelorum fortitudini compararit.
Abbreviated transcription (Latin):
pharaonem regem ȩgypti &. popłm
eius sermo diuinus: tali aduersũ
illũ est usus exordio. Cui similisfac¬
tus es in magnitudine tua : Ecce
assur quasi cedrus in libano: et reliqͣ.
Et est sensus. Non mireris. si ababy¬
loniis sis uincendus atq periturus
& tuũ ꝑditurus imꝑium. om̃sq o¬
pes ȩgyptiȩ destruendȩ sint : cum
assur multo te fortior eodẽ chaldeo
superante deletus sit. Describitq po¬
tentiam regis assyrii subfigura ar¬
boris cȩdri iuxta hebraicum. cypa¬
rissi iuxta septuaginta. in monte
libano constitutȩ : quȩ sit pulchra
ramis & condensa frondibus.& ad
nubes usq sub recta. Quȩ id circo tan¬
tũ creuit: qđ non aquis sed abyssis.
hoc ẽ aquis habundantissimis irrige¬
tur. abyssus enĩ multitudo sonitus
aquarũ: ita ut om̃s aues nidos fece¬
rint in ramis eius. et sub frondibus
illius genuerint om̃s bestiȩ saltuum.
Et ne dubitaremus quȩ essent cȩli uola

Expanded text:
PharaonemPharaonemejus sermo divinus tali adversus illum est usus exordio. « Cui similis factus es in magnitudine tua? Ecce Assur, quasi cedrus in Libano, » etc. Et est sensus: Non mireris si a Babyloniis sis vincendus atque periturus, et tuum perditurus imperium, omnesque opes Aegyptiae destruendae sint, cum Assur multo te fortior eodem Chaldaeo superante deletus sit. Describitque potentiam regis Assyrii sub figura arboris cedri juxta Hebraicum, cyparissi juxta LXX, in monte Libano constitutae, quae sit pulchra ramis et condensa frondibus et ad nubes usque subrecta, quae idcirco tantum crevit, quod non aquis, sed abyssis, hoc est, aquis abundantissimis irrigetur. Abyssus enim multitudo sonitus aquarum. Ita ut omnes aves nidos fecerint in ramis ejus et sub frondibus illius genuerint omnes bestiae saltuum. Et ne du
Abbreviated transcription (Latin):
uoluptatiᷤ: Ecce deductꝰ es cũ lignis
uoluptatis ad terrã ultimã. In me¬
dio in circũcisoꝵ dormies: cũ his
qui interfecti sunt gladio. Sic p̾ha
comiscui. ubi tam̃ plurimũ ñ discre¬
pabant : ne duplex ꝓpositio augeret
libroꝵ magnitudinẽ. Ac primũ sci¬
endũ. quod quȩcũq dicuntur de rege
assyrioꝵ futuro tempore: in lxx. tͣns¬
acta memorantur. Et sic uel ad ar¬
borem uł ad principem loquitur as¬
sẏrioꝵ : ut tam masculino quã femi¬
nino genere de una ꝑsona intelligat᷑.
dũ ⁊ arbor refertur ad assyrium. ⁊
assyrius in arbore nominat᷑. Nec
de rege babylonio in presenti ser¬
mone ulla fit mentio: ne uideatur
contra captiuum populũ positus in
rege assyrioꝵ. qui eo iam tepore ca-¬
ptus fuerat achaldeis: ⁊ om̃e robur
assyrioꝵ babylonio subiacebat imꝑio.
Unde &. decem tribus hoc est ifrł: assy¬
rii capiunt. Duas aut̾e hoc est iudã
& beniamin caldei superant: ⁊ urbẽ
subuertunt ierłm. Dicturus gͥ contͣ

Expanded text:
um lignis voluptatis ad terram ultimam, in medio incircumcisorum dormies, cum his qui interfecti sunt gladio. Sic Pharare commiscui, ubi tamen plurimum discrepabant, ne duplex propositio augeret librorum magnitudinem. Ac primum sciendum, quod quaecumque dicuntur de rege Assyriorum futuro tempore, in LXX quasi transacta memorantur, et sic vel ad arborem, vel ad principem loquitur Assyriorum, ut tam, masculino quam feminino genere de una persona intelligatur, dum et arbor refertur ad Assyrium, et Assyrius in arbore nominatur. Nec de rege Babylonio in praesenti sermone ulla fit mentio; ne videatur contra captivum populum positum  Arege Assyriorum, qui eo jam tempore captus fuerat a Chaldaeis, et omne robur Assyriorum Babylonio subjacebat imperio. Unde et decem tribus, hoc est, Israel, Assyrii capiunt; duas autem, hoc est, Judam et Benjamin, 370 Chaldaei superant, et urbem subvertunt Jerusalem. Dicturus igitur contra
Abbreviated transcription (Latin):
ȩditio ⁊ ordine et trans latione dis¬
cordat. Et quȩdã in ea de theodoti¬
one addita sunt. Unde necesse ha¬
buimus et ipsam ponere. nequaꝗͣ
parcentes longitudini. &. studiosi
lectoris diligentiȩ seruientes. L xx.
ł factum est in duodecimo anno. in
quinta decima mensis: factus est
sermo dñi ad me dicens. fili hominiᷤ.
plange suꝑ multitudinẽ ȩgypti:
et deducent filias eiꝰ gentes mortuas
in ꝓfundum terrȩ. ad eos qui descendt̃
in foueam. Porro sub asteriscis aqͥ¬
ditum est: de aqua pulcherrima
Idescende. & dormi cum in circũci¬
sis. Pursum ordo se sequitur. In
medio uulneratoꝵ gladio cadent
cum eo. et dor miet omĩs fortitu¬
do eius: & dicent tibi gygantes
in ꝓfundo foueȩ. Nescende qͦ meli¬
or es: descende ⁊ dormi cũ incir¬
cũcisis in medio uulneratoꝵ gladio.
Ibi assur. et om̃is congregatio eius.

Expanded text:
editio, et ordine et translatione discordat, et quaedam in ea de Theodotione addita sunt. Unde necesse habuimus et ipsam ponere, nequaquam parcentes longitudini, et studiosi lectoris diligentiae servientes. LXX. Et factum est in duodecimo anno in quinta decima mensis: factus est sermo Domini ad me: dicens: Fili hominis, plange super multitudinem Aegypti, et deducent filias ejus gentes mortuas in profundum terrae, ad eos qui descendunt in foveam Porro sub asteriscis additum est: + De aqua pulcherrima descende; + et dormi cum incircumcisis ⁑ Rursum ordo sequitur: In medio vulneratorum gladio cadent cum eo, et dormiet omnis fortitudo ejus, et dicent tibi gigantes, in profundo foveae, descende, quo melior es, descende, et dormi cum incircumcisis in medio vulneratorum gladio. Ibi Assur, et omnis congregatio ejus
Abbreviated transcription (Latin):
nes meȩ erunt. &. hereditate possidebo
eas: cũ dñs ess ibi. Propt̃ ea uiuo ego
dicit dñs ds̃: quia faciam iuxta iram.
siue inimicitiã tuã.& scđm zelum
tuũ quẽ fecisti. odio habens eos. Et notꝰ
quȩ locutus es. siue quia locutus es de
montib ifrł dicens. Deserti nob̾ dati
sunt ad deuorandũ. Et in surrexistis

Expanded text:
unt, et haereditate possidebo eas, cum Dominus esset ibi. Propterea vivo ego, dicit Dominus Deus: quia faciam juxta iram sive inimicitiam tuam: et secundum zelum tuum, quem fecisti, odio habens eos, et notusquae locutus es, sive quia locutus es de montibus Israel, dicens, deserti nobis dati sunt ad devorandum, et insurrexistis
Abbreviated transcription (Latin):
than de mari. hamo uł sagena dñi:
ut ꝓiciatur siue ex tendatur suꝑ t̾rã.
&. om̃s spirȩ eiꝰ quib suas insidias oc¬
cultabat aꝑiantur & ꝓferantur in
publicum et in terra abiciantur:
et iaceat qui in cęlo posuerat ossuũ.
&. se altissimi similem esse iactabat.
Unde sequitur. Et habitare siue sedere
faciam suꝑ te omĩa uolatilia cęli. ⁊
saturabo de te bestias uniuersȩ terrȩ:¬

Expanded text:
than de mari hamo, vel sagena Domini, than de mari hamo, vel sagena Domini, ut projiciatur, sive extendatur super terram, et omnes spirae ejus, quibus suas insidias occultabat, aperiantur et proferantur in publicum, et in terram abjiciantur, et jaceat qui in coelo posuerat os suum, et se Altissimo similem esse jactabat. Unde sequitur: Et habitare, sive sedere faciam super te omnia volatilia coeli et saturabo de te bestias universae terr
Abbreviated transcription (Latin):
conculcat flumina sua ne parcat eis
quos semel in suã redegerit potesta¬
tem. Quod deuitare cupiens iustus
precatur. Non ueniat mͥ pes suꝑbiȩ
Et in alio loco conculcatus. petit ne
aut̃ẽ homo: diabolus ẽ. De quo ⁊ alt̾
psalmus loquitur. Ut iron mag¬
nificetur ultra homo suꝑ terrã. ꝓp¬
terea hȩc dicit dñs ds̃. Expandã suꝑ te
rete meũ: in multitudine popłoꝵ mul¬
torũ. Rete dñi. ueteris et noui testa¬
menti ratione contextum. mittitur
suꝑ draconẽ. qui habitat in populoꝵ
insagena sua. siue in hamo suo. Ista ẽ
sagena quȩ in mare huiꝰ scłi mittitur.
et extrahit pisces multos: alios eligen¬
dos. &. alios abiciendos. Siue iste hamꝰ¬
est: de quo in iob scriptũ est. Adduce̾
autẽ draconem in hamo: &. cir cũdabis
capistrũ circa nares eius. Pro qͦ inter¬
p̾tatus est aquila. Extrahens leuiathan
in hamo: & funib colligabis linguã
eius. Ex trahitur autẽ draco siue leuia¬

Expanded text:
conculcat flumina sua, ne parcat eis conculcat flumina sua, ne parcat eis quos semel in suam redegerit potestatem. Quod devitare cupiens justus precatur: « Non veniat mihi pes superbiae . » Et in alio loco conculcatus petit ne autem homo diabolus est. De quo et alter psalmus loquitur, « ut non magnificetur ultra homo super terram Deus: Expandam super te rete meum, in multitudinem populorum multorum . Rete Domini veteris et novi Testamenti ratione contextum, mittitur super draconem, qui habitat in populoruin sagena sua, sive in hamo suo. Ista est sagena, quae in mare hujus saeculi mittitur, et extrahit pisces multos alios eligendos, et alios abjiciendos . Sive iste est hamus, de quo in Job scriptum est: Adduces autem draconem in hamo, et circumdabis capistrum circa nares ejus ; pro quo interpretatus est Aquila: Extrahes Leviathan in hamo, et funibus colligabis linguam ejus. Extrahitur autem draco, sive Levia
Abbreviated transcription (Latin):
Quȩ suꝑ marcione. ualentino. arrio
et eunomio. cȩterisq hereseon prin¬
cipib intelligere possumus. qui imi¬
tantur ȩccłasticos uiros : dicentes ad
dñm saluatorẽ. In te inimicos nr̃os
uentilabimus cornu. Et non uenti¬
lant ad salutem. ut de terra ad cȩlũ
leuent: sed ut in ꝓfundum abiciant.
Deniq sequit᷑. Et conturbabas aquas
pedib tuis: iuxta illud apłi. Qui
aut̾ẽ conturbat uos: portabit iudi¬
cium. Non uult enĩ aquiͥs syloe bi¬
bere. quȩ uadunt cũ silentio: s aqͦs
ȩgypti turbidas atq cȩnosas. Quȩ an¬
tequam pedib conculcarentur draco¬
nis: purȩ erant et suo fluentes ordi¬
ne. Postquã aut̃ pedib illius contͣ¬
batȩ sunt: cursus sui ordinẽ ꝑdide¬
runt. Neq enĩ utunt᷑ heretici testi¬
moniis scripturarũ sibi coherentib s
c̃turbał oĩa. Et qͥa ipse ẽ inimicus &
ultor: non solum aquas alienas dra¬
co ȩgyptius conturbat pedib suis. s

Expanded text:
quae super Marcione, Valentino, Ario, quae super Marcione, Valentino, Ario, et Eunomio, caeterisque haereseon principibus intelligere possumus, qui imitantur ecclesiasticos viros dicentes ad dominum Salvatorem: « In te inimicos nostros ventilabimus cornu . » Et non ventilant ad salutem, ut de terra ad coelum levent, sed ut in profundum abjiciant. Denique sequitur: « Et conturbabas aquas pedibus tuis. » Juxta illud Apostoli: « Qui autem conturbat vos, portabit judicium ; » Non vult enim aquas Siloe bibere, quae vadunt cum silentio, sed aquas Aegypti turbidas atque coenosas, quae antequam pedibus conculcarentur draconis, purae erant, et suo fluentes ordine. Postquam autem pedibus illius conturbatae sunt, cursus sui ordinem perdiderunt. Neque enim utuntur haeretici testimoniis Scripturarum sibi cohaerentibus, sed conturbant omnia. Et quia ipse est inimicus et ultor, non solum aquas alienas draco Aegyptius conturbat pedibus suis, sed
Abbreviated transcription (Latin):
laborandũ. nosse qui sit pharao rex
ȩgypti: cũ supra plenius dixerimus
eã uidelic&e. potestatẽ cui ȩgyptꝰ credita.
uł una ꝓuincia. uł ȩgyptus totius
mundi. Quȩ non ẽ leo condita: sed
ꝓprio uicio assimilata leoni gentiũ.
Homo enĩ cũ in honore ess ñ intellex̃:
comparatꝰ est iumentis in sipientib.
⁊ similis factus ẽ illis. Le hoc leone ⁊
petrus loquitur. Aduersarius nr̃ di¬
abolus quasi leo rugiens circuit. Et
in nono psalmo scriptum ẽ. Insidiat᷑
in abscondito quasi leo inspelunca
sua: in sidiatur ut rapiat pauꝑem.
Et ieremias sc̃o spũ ait. Reo de silua
ꝑ cussit eos. Oraconẽ autẽ dici diabo¬
lum ꝓ quo aquila int̾pretat᷑ leuia¬
than. nomen draconis exponens: ux¬
ta suꝑiorem ex planationẽ multis
testimoniis docui. Qui dixerat. mea
sunt flumina. et ego feci ea. Iste
igit᷑ draco fluminib suis quasi cor¬
nib uentilabat plurimas nationes.

Expanded text:
laborandum nosse qui sit Pharao rex laborandum nosse qui sit Pharao rex Aegypti, cum supra plenius dixerimus, eam videlicet potestatem, cui Aegyptus credita est; vel una provincia, vel Aegyptus totius mundi, quae non est leo condita, sed proprio vitio assimilata leoni gentium. Homo enim cum in honore esset, non intelligit; comparatus est jumentis insipientibus, et similis faPetrus loquitur: « Adversarius noster diabolus, quasi leo rugiens circuit ; » et in nono psalmo scriptum est: « Insidiatur in abscondito, quasi leo in spelunca sua, insidiatur ut rapiat pauperem. » Et Jerepercussit eos . » Draconem autem dici diabolum, pro quo Aquila interpretatus est Leviathan, nomen draconis exponens, juxta superiorem explanationem multis testimoniis docui; qui dixerat: « Mea sunt flumina, et ego feci ea. » Iste igitur draco fluminibus suis, quasi cornibus ventilabat plurimas nationes,
Abbreviated transcription (Latin):
tabunt siue disꝑdent suꝑbiam ȩgyp¬
ti: et omnẽ multitudinem eiꝰ. Nichilq
in ȩgypto remanebit: sed cũ hominib
⁊ iumenta brutaq animalia parit᷑
auferentur. Et tanta erit solitudo in
ȩgypto: ut nec pede hominis nec un¬
gula iumenti. aquȩ illius contur¬
bentur. sed quieta sint om̃ia. Et aqͦ
fluminũ eius quasi oleum fluant
purissime ac nitentes. nullo ꝑ eas tran¬
seunte: nec earum fluenta turbante.
Hoc autẽ fiet ꝓpter ȩgypti solitudinẽ.
quȩ redigetur in desertum. ab om̃i
multitudine sua. quando habitato¬
res eius dñs ꝑ cusserit: ut intelligais
qui remanserint. qđ ipse sit dñs. ld¬
circo planctus est pharaonis. &. plan¬
gent eum filiȩ gentiũ in circuitu.
Non solum autẽ suꝑ illo. sed ⁊ suꝑ multi¬
tudine eius: quȩ dño uastante deleta
est. hȩc suꝑ simplici littera cursĩ dixis¬
se sufficiat. Ueniamus ad intelli¬
gentiam sp̃ualẽ. Nec puto magnoꝑe

Expanded text:
tabunt sive disperdent superbiam Egyptabunt sive disperdent superbiam Egypti, et omnem multitudinem ejus: nihilque in Aegypto remanebit, sed cum hominibus, et jumenta brutaque animalia pariter auferentur. Et tanta erit solitudo in Aegypto, ut nec pede hominis, nec ungula jumenti aquae illius conturbentur, sed quieta sint omnia: et aquae fluminum ejus quasi oleum fluant purissimae ac nitentes, nullo per eas transeunte, nec earum fluenta turbante. Hoc autem fiet propter Aegypti solitudinem, quae redigetur in desertum ab omni multitudine sua: quando habitatores ejus Dominus 380 percusserit, ut intelligant qui remanserint quod ipse sit Dominus. Idcirco planctus est Pharaonis, et plangent eum filiae gentium in circuitu. Non solum autem super illo, sed et super multitudine ejus, quae, Domino vastante, deleta est. Haec super simplici littera cursim dixisse sufficiat, veniamus ad intelligentiam spiritualem. Nec puto magnopere
Abbreviated transcription (Latin):
non solum aues. sed om̃s bestiȩ terrȩ
eum lacerauerint : reliquȩ carnes
eius montes & ualles camposq cõplebt.
ita ut cuncta uermib scateant. Hȩc
aut̃ loquit᷑ ꝑ metaphoram: ut postꝗͣ
uolatilia cęli et bestiȩ carnib eius
fuerint saturatȩ. id est exercitus eiꝰ
&. uniuersȩ multitudinis. reliqua
pars inuer mes &. saniem conu̾tatur
Tunc inquit cęli tenebris obuoluent᷑.
sol &. luna &. cȩtera luminaria non
dabunt lumen suũ. sed suꝑ te cuncta
nigrescent. nichilq tibi letum erit.n
ad tuũ interitũ om̃s popłi et cuncti
reges eoꝵ horrore nimio formidabt.
conspicientes gladium meũ huc illucq
uolitare &. nulli parcere: et in tua
ruina runã similem ꝑtimescent.
Ut autẽ scias qui iste sit gladius: audi
manifestius. Gladius regis babylonis
ueniet tibi. In gladiis fortiũ. siue¬
gygantium. deiciam omnẽ multitu¬
nabiles gentes sunt: quȩ babylonii
regis tenebantur exercitu. Isti uas¬

Expanded text:
non solum aves, sed omnes bestiae terrae non solum aves, sed omnes bestiae terrae eum laceraverint, reliquae carnes ejus, montes et valles camposque complebunt, ita ut cuncta vermibus scateant. Haec autem loquitur per metaphoram, ut postquam volatilia coeli et bestiae carnibus ejus fuerint saturatae, id est, exercitus ejus, et universa multitudo reliqua pars in vermes et saniem convertatur. Tunc inquit, coeli tenebris obvolventur: sol, et luna, et caetera luminaria non dabunt lumen suum, sed super te cuncta nigrescent: nihilque tibi laetum erit, et ad tuum interitum omnes populi et cuncti reges eorum horrore nimio formidabunt conspicientes gladium meum huc illucque volitare et nulli parcere, et in tua ruina, ruinam similem pertimescent. Ut autem scias quis iste sit gladius, audi manifestiveniet tibi in gladiis fortium deiciam multitunabiles gentes sunt, quae Babylonii regis tenebantur exercitu. Isti vas
Abbreviated transcription (Latin):
decimus ponitur. lux ta cęteros autẽ
interp̃tes : decimus annus. &. duo de¬
cimꝰ mensis. Ut uł iam capta sit
hierłm. & gaudiũ pharaonis malis
sibi imminentib auferatur : uł cer¬
te capienda.&. suis magis miseriis
doleat. quã alioꝵ captiuitate lȩtet᷑.
Et interim breuiter quȩdam hẏsto¬
riȩ fundamenta iacientes: quid hebrei
suꝑ hoc loco intelligant ꝑ curramꝰ. Le¬
oni comparatur pharao. non uniꝰ gen¬
tis sed multarũ gentium: siue draconi
in mari. ut terram aquasq possideat.
Qui irrigatione fluminũ erigebatur in
suꝑbiam. quã cornu uocat: ⁊ multi¬
tudine exercitus sui om̃s aquas transi¬
ens poterat conturbare. Id circo expan¬
dere se dicit rete suũ suꝑ multitudinẽ
eius. et ex trahere eum sagena sua uł
hamo. et ꝓicere siue extendere eum
suꝑ terram: qui quasi coluber mul¬
tis spiris fuerat in uolutus. ut acun¬
ctis cȩli uolatilib deuoretur. Cumq

Expanded text:
decimus ponitur; juxta caeteros autem decimus ponitur; juxta caeteros autem interpretes, decimus annus et duodecimus mensis, ut vel jam capta sit Jerusalem, et gaudium Pharaonis, malis 379 sibi imminentibus, auferatur: vel certe capienda, et suis magis miseriis doleat, quam aliorum captivitate laetetur. Et interim breviter quaedam historiae fundamenta jacientes, quid Hebraei super hoc loco intelligant percurramus. Leoni comparatur Pharao, non unius gentis, sed multarum gentium; sive draconi in mari, ut terram aquasque possideat qui irrigatione fluminum erigebatur in superbiam, quae cornu vocatur, et multitudine exercitus sui, omnes aquas transiens poterat conturbare: idcirco expandere se dicit rete suum super multitudinem ejus, et extrahere eum sagena sua vel hamo, et projicere, sive extendere eum super terram, qui quasi coluber multis spiris fuerat involutus, ut a cunctis coeli volatilibus devoretur. Cumque
Abbreviated transcription (Latin):
siue omis fortitudo illius. Et ꝑdã
omĩa iumenta eius. quȩ erant suꝑ
aquas plurimas : suie ab aquis mul¬
tis. Et non conturbabit eas pes ho¬
minis ultra: neq ungula iumentoꝵ
turbabit: siue calcabitꝰ eas. Tunc pu¬
rissimas reddam aquas eoꝵ : siue ut
aliquando quiescant aquȩ eoꝵ. &
flumina eoꝵ quasi oleum adducã. siue
ut oleum fluentꝰ ait dñs ds̃: cũ dedero
terrã ȩgypti desolatam: siue ꝑditam:
Deseretur aut̃ terra aplenitudine sua.
siue cũ plenitudine sua̾: quando ꝑcus¬
sero. siue disseminauero om̃s habita¬
tores eius: et scient quia ego sum dñs.
Planctꝰ est . &. plangent eum filiȩ gen¬
tium. suꝑ ȩgyptum .&. suꝑ om̃i mul¬
titudine eius. siue om̃i fortitudine il¬
lius : plangent eum. ait dñs ds̃.
editionem utramq miscemus: in his
dum taxat in quib discrepant. Alio¬
quin. ubi unus sensus ẽ: hebraicum
sequimur. In multis autẽ exemplarib:
iuxta lxex. duodecimus annꝰ.&. mensis

Expanded text:
ur omnis fortitudo illius. Et perdam omnia jumenta ejus quae erant super aquas plurimas sive ab aquis multis: et non conturbabit eas pes hominis ultra, neque ungula jumentorum turbabit sive calcabit eas. Tunc purissimas reddam aquas eorum sive ut aliquando quiescant aquae eorum, et flumina eorum quasi oleum adducam sive ut oleum fluent, ait Dominus Deus, cum dedero terram Aegypti desolatam sive perditam. Deseretur autem terra a plenitudine sua sive cum plenitudine quando percussero sive disseminavero omnes habitatores ejus: et plangent eum filiae gentium super Aegyptum et super multitudinem ejus sive omni fortitudine illius plangent eum, ait Dominus Deus. Editionem utramque miscemus, in his dumtaxat in quibus discrepant. Alioquin ubi unus sensus est, Hebraicum sequimur. In multis autem exemplaribus, juxta LXX, duodecimus annus et mensis
Abbreviated transcription (Latin):
ad terrã ultimã. in medio filiorũ
hominũ. ad eos qui descendunt in
lacum. Hȩc dicit dñs ds̃. In die qͣndo
descendit ad inferos : in dixi luctum.
siue luxit. Operui eum abysso: ⁊ ꝓ¬
hibui flumina eius. et coercui aquaᷤᷤ
suꝑ eum libanus: et om̃ia ligna agri
ad infernũ. cũ his qui descendebatł¬
siue descendunt in lacũ. Et consolata
sunt in terra infima om̃ia ligna uo¬
p̃clara in libano: uniuersa quȩ irri¬
gabantur aquis. Nam &. ipsi cũ ea¬
ad infernum: ad int̾fectos. siue uub¬

Expanded text:
ad terram ultimam, in medio filiorum ad terram ultimam, in medio filiorum hominum, ad eos qui descendunt in lacum. Haec dicit Dominus Deus: In die quando descendit ad inferos, indixi  Al. induxi luctum, operui eum abysso: Et prohibui flumina ejus, et coercui aquas super eum Libanus, et omnia ligna agri ad infernum cum his qui descendebant in lacum. Et consolata sunt in terra infima omnia ligna vopraeclara in Libano universa, quae irrigabantur aquis. Nam et ipsi cum eainfernum ad interfectos
Abbreviated transcription (Latin):
sublimata est in altitudinẽ. et dedit
summitatẽ suã urentẽ atq c̃den sã.
siue in medio nubiũ. et eleuatum ẽ
cor eiꝰ in altitudine sua: tradidi eã
siue eumꝰ. in manu fortissimi. siue
principis gentium. faciens faciet ei:
siueꝰ faciet ꝑditionẽ eius. Iuxta im¬
pietat̾e eius eieci eam. Et succident
illã alieni. et crudelissimi na tio¬
nũ : Siue pestilentes gentium. Et
ꝓicient eam suꝑ montes. &. incun¬
ctis conuallib corruent rami eius.
&. confringentur arbusta eius. in
uniuersis rupib Siue campis terrȩ:
&. recedent de umbraculo eiꝰ om̃s
popłi terrȩ. ⁊ relinquent eam. In
ruina eius habitauerunt. siue re¬
quieueruntꝰ omĩa uolatilia cęli: ⁊
in ramis eius fuerunt uniuersȩ bes¬
tiȩ regionis. Quam obrem ñ eleua¬
buntur in altitudine sua omĩa lig¬
na aquarũ. neq ponent sublimita
tem suã int̾ nemorosa atq frondosa.¬
mitate sua omĩa quȩ irrigantur aqͥs.
quia om̃s traditi sunt in mortem

Expanded text:
sublimatus est in altitudinem, et dedit summitatem suam virentem atque condensam sive in medio nubium, et elevatum est cor ejus in altitudine sua: tradidi eam sive eum in manu fortissimi sive principis gentium: faciens faciet ei: sive et faciam perditionem ejus: juxta impietatem ejus ejeci eam. Et succident eam alieni et crudelissimi nationum sive pestilentes gentium, et projicient eam super montes, et in cunctis convallibus corruent rami ejus, et confringentur arbusta ejus in universis rupibus sive campis terrae, et recedent de umbraculo ejus omnes populi terrae, et relinquent eam. In ruina ejus habitaverunt sive rebitaverunt omnia volatilia caeli et in ramis eius fuerunt universae bestiae regionis quam ob rem non elevabuntur in altitudine sua omnia ligna aquarum neque ptem suam inter nemorosa atque frondosa,mitate sua omnia, quae irrigantur aquis, Quia omnes traditi sunt in mortem
Abbreviated transcription (Latin):
fortium facti sunt in terra uiuen¬
tium. Et tu gͦ in medio in circũci¬
soꝵ contereris: et dormies cũ int̃¬
fectis gladio. Ibi idumea et rege
eius: om̃s duces eius. Qui dati st̃
cũ exercitu suo cũ interfectis gladio:
et qui cũ incircũcisis dormierunt. ⁊
cũ his qui descenderunt in lacũ. Ibi
principes aquilonis om̃s ⁊ uniuersi¬

Expanded text:
sunt in terra viventium et tu ergo in medio incircumcisorum contereris et dormies cum interfectis gladio ibi Idumea et reges eius omnes duces eius qui dati sunt cum exercitu suo cum interfectis gladio et qui cum incircumcisis dormierunt et cum his qui descenderunt in lacum ibi principes aquilonis omnes
Abbreviated transcription (Latin):
nificat quod om̃is suꝑbia &. arrogais
hereticoꝵ tumor non tam uitali &.
puro quã putrido atq fȩtenti sangui¬
ne compleatur: iuxta illud qđ scrip¬
tum est. Pone eos sicut stercus terrȩ.
De quo sc̃s adnõ liberatur: qui suscitat
de terra in opem et de stercore erigit
cant. aut humilem hereticorũ sensum.
ii. ꝓpter uoluntatem &. terrenas opes cun¬
cta facientium. Quod̾ autẽ iungitur.
& operiam cũ ex tinctus fueris cȩ̨lum.
et nigrescere faciam stellas eiꝰ. solẽ nube

Expanded text:
nificat quod omnis superbia et arrogans nificat quod omnis superbia et arrogans haereticorum tumor, non tam vitali et puro, quam putrido atque fetenti sanguine compleatur, juxta illud quod scriptum est: Pone eos sicut stercus terrae . De quo sanctus a Domino liberatur: Qui suscitat de terra inopem, et de stercore erigit cant, aut humilem haereticorum sensum propter voluptatem et terrenas opes cuncta facientium. Quod autem jungitur: Et operiam cum exstinctus fueris, coelum, et nigrescere faciam stellas
Abbreviated transcription (Latin):
eum ȩscam popłis ȩthiopum: qui uł
uolatilia uocantur. uł bestiȩ terrȩ.
Uolatilia. quȩ sementẽ ut diximus
iuxta uiam rapiunt. Bestiȩ terrȩ:
uiciis efferatȩ. Quod ad hereticos atq
gentiles referri potest. Quod autem
sequit᷑ .&. dabo carnes tuas suꝑ mon¬
tes et implebo colles tuos sanie tua.
siue implebo ualles sanguine tuo:
hunc habet sensum ut uolatilia
cęli et bestias terrę decep¬
toꝵ popłos intelligamus. crudelita¬
temq gentilium. Montes autẽ ad
principes referamus hereseon: qualis
fuit ualentinus & marcion. Collesq
successores eoꝵ. qui saturantur sanie
draconis. Siue ualles quȩ implentur
draconis sanguine: in feriores quosq
credentium. Aut certe montes aduer¬
sarias potestates: quȩ in aere discurrt̃.
Et ualles. quȩ inferna penetrant. et ȩt̃nis
suppliciis mancipatȩ sunt. Porro qđ
nis tui suꝑ montes siue irrigabitur
terra de stercorib tuis suꝑ montes. &
ualles implebuntur exte: illud sig¬

Expanded text:
ethiopum . Qui vel volatilia vocantur, vel bestiae terrae . Volatilia, quae sementem, ut diximus, juxta viam rapiunt. Bestiae terrae, vitiis efferatae, quod ad haereticos atque gentiles referri potest. Quod autem sequitur: Et dabo carnes tuas super montes, et implebo colles tuos sanie tua; sive, implebo valles sanguine tuo, hunc habet sensum: ut volatilia coeli, et bestias terrae, deceptorum populos intelligamus, crudelitatemque gentilium, montes autem ad principes referamus haereseon, qualis fuit Valentinus et Marcion, collesque successores eorum qui saturantur sanie draconis; sive valles, quae implentur draconis sanguine, inferiores quosque credentium. Aut certe montes adversarias potestates, quae in aere 382 discurrunt, et valles, quae inferna penetrant, et aeternis suppliciis mancipatae sunt. Porro quonis tui super montes, sive, irrigabitur terra de stercoribus tuis super montes, et valles implebuntur ex te, illud sig
Abbreviated transcription (Latin):
ad terrã ultimã : ad inferos: ⁊ dor¬
mies non in requie s in penis. in me¬
dio in circũcisoꝵ. hoc est immundoꝵ.
⁊ cũ his qui in gladio dñi concidert̃.
Et ut sciamus qui sit ille cui dixerit.
o inclite atq sublimis inter ligna uo¬
luptatis: ponit manifestius. Ipse ẽ
pharao ⁊ oĩs multitudo eiꝰ. siue iuxta
lex sic ẽ pharao ⁊ oĩs multitudo eiꝰ ut qͦmͦ
supͣ assẏriꝰ succisꝰ ẽ. ⁊ corruit. sic et egyptiꝰ
sume lamentũ suꝑ pharaonem re¬
gem ȩgypti: et dices ad eum. Leoni
gentium assimilatus es .&. draconi
qui est in mari: et uentilabas cor¬
nu in fluminib tuis. &. conturba¬
bas aquas pedib tuis. et conculcabaᷤ
dicit dñs ds̃. Ex pandam suꝑ te rete
meũ in multitudine popłoꝵ mul¬
torũ. et ex traham te insagena
mea. siue ex traham te in hamoꝰ. i
ꝓiciam : sSiue extrahamꝰ te in terrã.
suꝑ faciem agri abiciam te: siue cãpi
replebuntur tuiꝰ. Et habitare siue

Expanded text:
ad terram ultimam et ad inferos. Et dorad terram ultimam et ad inferos. Et dormies non in requie, sed in poenis, in medio incircumcisorum, hoc est, immundorum, et cum his qui in gladio Domini conciderunt. Et ut sciamus qui sit ille cui dixerit, « o inclyte atque sublimis inter ligna voluptatis, » ponit manifestius: « Ipse est Pharao, et omnis multitudo ejus, » sive juxta sic est Pharao, et omnis multitudo ejus, ut quomodo supra Assyrius succisus est, et corruit, sic et Aegyptiusume lamentum super Pharaonem regem Aegypti, et dices ad eum: Leoni gentium assimilatus es, et draconi qui est in mari, et ventilabas cornu in fluminibus tuis, et conturbabas aquas pedibus tuis, et conculcabas dicit Dominus Deus: Expandam super te rete meum in multitudine populorum multorum, et extraham te in sagena mea sive extraham te in hamo. Et projiciam sive extraham in terram: super faciem agri abjiciam te sive campi replebuntur tui: et habitare sive
Abbreviated transcription (Latin):
dñi. quib ⁊ illa arbor fuerat irriga¬
ta quȩ corruit. Siue om̃ĩa ligna quȩ
quondã fuerunt bona et irrigabant᷑
aquis et in libani altitudine moraban¬
tur. accipient consolationẽ: quando
principẽ suũ similia uiderint susti¬
nere tormenta. Et ipsa enĩ descendenł
ad infernum. ad interfectos gladio
dñi. Et om̃is fortitudo lignoꝵ habi¬
tabit sub umbraculo eius id est in pę¬
na: in medio om̃iũ nationũ. quȩ clau¬
stris inferi tenebuntur. Post hȩc ad
ipsum pharaonẽ sermo conuertitur.
cui dictũ fuerat in principio. cui simi¬
lis factus es in altitudine tua: ⁊ dr̃
ad eum. Cui assimilatus es o inclite
atq sublimis. inter ligna uoluptatiᷤ:
N empe assyrio. qui corruit. Et tu eras
in clitus atq sublimis int̾ ligna edens.
hoc ͤ deliciarũ et paradysi: et ecce de¬
ductus es sicut assyrius cũ om̃ib lig¬
nis quȩ quondã fuerant in deliciis.

Expanded text:
Domini, in quibus et illa arbor fuerat irrigaDomini, in quibus et illa arbor fuerat irrigata, quae corruit, sive omnia ligna, quae quondam fuerunt bona et irrigabantur aquis, et in Libani altitudine morabantur accipient consolationem, quando principem suum similia viderint sustinere tormenta: « Et ipsa enim descendent ad infernum ad interfectos gladio Domini. » Et omnis fortitudo lignorum habitabit sub umbraculo ejus, id est, in poena in medio omnium nationum, quae claustris inferi tenebuntur. Post haec ad ipsum Pharaonem sermo convertitur, cui dictum fuerat in principio, « cui similis factus es in magnitudine tua? » et dicitur ad eum: « Cui assimilatus es, o inclyte atque sublimis, inter ligna voluptatis? » nempe Assyrio, qui corruit. Et tu eras inclytus atque sublimis inter ligna Eden, hoc est, deliciarum et paradisi. Et ecce deductus es sicut Assyrius cum omnibus lignis, quae quondam fuerant in deliciis,
Abbreviated transcription (Latin):
quaquã cũ angłis: sed cũ filiis hominũ.
qui descendunt in lacũ. siue in foueã
sempiternã. Cum autẽ ille descenderit
in extrema t̾rȩ .&. pars uulpiũ fuerit.
a quib lacerandus est : tc̃ luctus erit
uł om̃iũ socioꝵ eius. uł scãrũ fortitu¬
dinum. quȩ illũ dolebunt ad inferos
descendisse. Unde dicit dñs. Operui
eum abysso: cuiꝰ aquis fuerat ante
nutritus. Et ꝓ hibui flumina eius
id est abyssi: &. coercui aquas multaᷤᷤ
ne eum rigarent. sed magis opprime¬
rent. Contritus ẽ suꝑ eum libanꝰ. in
quo fuerat exaltatus: et om̃ia agri
ligna concussa sunt. succisionẽ similẽ
formidantia. Asonitu runȩ eius
cõmoui gentes: ut nullus ꝑditionẽ
eius ignoraret. et deductionẽ ad infe¬
ros cũ cȩteris sociis eius. Accepert̃q con¬
solationẽ omĩa ligna uoluptatis. id est
paradysi: dum uident &. mala malis.
& bona bonis restitui. Hȩc autẽ ligna
libani sunt aquis irrigata fluminũ

Expanded text:
is, sed cum filiis hominum, qui descendunt in lacum, sive in foveam sempiternam. Cum autem ille descenderit in extrema terrae, et pars vulpium fuerit, a quibus lacerandus est, tunc luctus erit vel omnium sociorum ejus, vel sanctarum fortitudinum, quae illum dolebunt ad inferos descendisse. Unde dicit Dominus: « Operui eum abysso, » cujus aquis fuerat ante nutritus. « Et prohibui flumina ejus, » id est, abyssi, « et coercui aquas multas, » ne eum rigarent, sed magis opprimerent. « Contristatus est super eum Libanus, » in quo fuerat exaltatus. « Et omnia agri ligna concussa sunt, » succisionem similem formidantia. « A sonitu ruinae ejus commovi gentes, » ut nullus perditionem illius ignoraret, et deductionem ad inferos cum caeteris sociis ejus. Acceperuntque consolationem omnia ligna voluptatis, id est, paradisi: dum vident et mala malis, et bona bonis restitui. Haec autem ligna Libani sunt aquis irrigata fluminum
Abbreviated transcription (Latin):
multis. Cumq extendiss&ꝵ. umbrã
suam: in ramis eiꝰ fecerunt nidos
omĩa uolatilia cęli . &. sub frondib
eius genuerunt om̃s bestiȩ saltuũ:
&. sub umbra illius habitabat cȩtus
gentium plurimarũ. Eratq pulcher¬
rimus in magnitudine sua: &. in
radices illius. iuxta aquas multas.
res illo in paradyso di: &. abietes: siue¬
piniꝰ. non ad ȩquauerunt sũmitatẽ eiꝰ.¬
dĩ. non ẽ assimilatum illi ⁊ pulchri

Expanded text:
multis cumque extendisset umbram suam in ramis eius fecerunt nidos omnia volatilia caeli et sub frondibus eius genuerunt omnes bestiae saltuum et sub umbraculo illius habitabat coetus gentium plurimarum eratque pulcherrimus in magnitudine sua et in radix ires illo in paradiso; abietes non adequauerunt summitatem eiussum non est assimilatum pulchr
Abbreviated transcription (Latin):
te. Aperui os meũ & attraxi sp̃m:
qui ubi uult spirat. Ubi autẽ sp̃s
dni. ibi libertas: qua lib̾tate donauit
nos ds̃. Quam frustra se uidȩi hab̾e
iactabant dicentes. Semen abrahȩ
ignorantes illam sententiã. Aquo qͥs
uincitur. eius & seruus est.
Tfactum est in anno undecimo.
t̃cio mense. una die mensis: factũ

Expanded text:
te: Aperui os meum, et attraxi spiritum ; te: Aperui os meum, et attraxi spiritum ; qui ubi vult spirat. Ubi autem spiritus Domini, ibi libertas , qua libertate donavit nos Dominus. Quam frustra se Judaei habere jactabant dicentes: Semen Abrahae , et ignorantes illam sententiam: a quo quis vincitur, ejus et servus est . Et factum est in undecimo anno, tertio, mense, una m
Abbreviated transcription (Latin):
propheti¬
as contra
unã pro¬
aut unũ
regem iisdem ex planare libris: & ne
nequaquã sensum lectoris diuidere.
Sed quid faciam longitudini: quȩ
nisi diuidatur in partes modũi uo¬
luminis egreditur. & infinita con¬
geries tam dictanti quã legenti mo
lestia est : Itaq post sermonẽ contͣ
ȩgyptum &. planctum eius regemq
egypti de cuiꝰ brachio nequaꝗͣ. ob uo¬
luto neq restituto pristinę sanitati.
in ultima parte libri noni diximus.
transimus ad pͥncipiũ decimi libri: con¬
tra eundẽ pharaonẽ regem ȩgypti. qͥ
comparat᷑ regi assyrio. Et post longis¬
simã ꝓphetiam. lamentatio suꝑ eodẽ
assumitur. et de inceps contra omnẽ
egyptum. In quib disserendis. o uir-
go xp̃i eustochiũ eleua cũ moyse ma¬
nus. ut nr̃a uictoria tuarũ orationũ
fructus sit. Non est enĩ uolentis neq
currentis. sed miserentis dei. qui loqui¬
tur ad ꝓpħam. aꝑi os tuũ &. imple¬
bo illud: ꝓpheta ad dñm responden¬

Expanded text:
prophetias contra unam proaut unum regem, iisdem explanare libris, et nequaquam sensum lectoris dividere. Sed quid faciam longitudini, quae nisi dividatur in partes, modum voluminis egreditur; et infinita congeries, tam dictanti, quam legenti 367-368 molesta est? Itaque post sermonem contra Aegyptum et planctum ejus, regemque Aegypti, de cujus brachio nequaquam obvoluto, neque restituto pristinae sanitati, in ultima parte noni libri diximus, transimus ad principium decimi libri contra eumdem Pharaonem regem Aegypti, qui comparatur regi Assyrio, et post longissimam prophetiam, lamentatio super eodem assumitur, et deinceps contra omnem Aegyptum. In quibus disserendis, o virgo Christi, Eustochium, eleva cum Moyse manus ut nostra victoria tuarum orationum fructus sit. Non est enim volentis neque currentis, sed miserentis , Dei qui loquitur ad prophetam: Aperi os tuum et adimplebo illud ; propheta ad Dominum responden
Abbreviated transcription (Latin):
altitudine. & inter condensas frondes.
siue in medio nubiumꝰ. eleuatũ ẽ cacum̃
eius. Aquȩ nutrierunt illũ. abyssus ele
in circuiti radicum eius: & riuos suos
emisit ad uniuersa ligna regionis. ꝓp¬
terea eleuata ẽ altitudo eiꝰ. suꝑ om̃ia

Expanded text:
altitudine, et inter condensas frondes sive in medio nubium elevatum est cacumen ejus. Aquae nutrierunt illum: Abyssus elevin circuitu radicum ejus, et rivos suos emisit ad universa ligna regionis. Propterea elevata est altit
Abbreviated transcription (Latin):
sublime et humiliatũ et humile et¬
exaltatũ. referentes ad passionẽ dñi
saluatoris. qui cũ in formadi esset
ñ ẽ rapinã arbitratꝰ ȩqualẽ se esse do.
sed exmaniũ se formã serui accipiens
Et post resurrectionẽ ipsũ lignũ pot¬
ea sublimatũ ẽ. qđ prius uirens mor¬
te siccatũ ẽ. et pꝰea reuiuiscens. pͥsti¬
nũ receperit uirorem.
lii iudaice utrũq refert̃ ad isrł: qdđ
primo aduentu humiliatꝰ sit et are¬
factus. et sodo restituatur in pristinũ
statũ. impleto illo qđ dicit apłs pauł.
Cum intrauerit plenitudo gentiũ : tunc

Expanded text:
sublime et humiliatum et humile sublime et humiliatum et humile exaltatum referentes ad passionem domini Salvatoris: « Qui cum in forma Dei esset, non est rapinam arbitratus aequalem se esse Deo: sed exinanivit se, formam servi accipiens ; et post resurrectionem, ipsum lignum postea sublimatum est, quod 198 prius virens, morte siccatum, et postea reviviscens, pristinum receperit virorem. Alii Judaice utrumque referunt ad Israel: quod primo adventu humiliatus sit et arefactus: et secundo restituatur in pristinum statum, impleto illo quod dicit Apostolus Paulus: Cum intraverit ple
Abbreviated transcription (Latin):
et ipse erat ex pectatio gentiũ. Iste
erupit ingermen et fecit fructũ. ⁊
cedros om̃s sua sublimitate superauit:
ita ut habitent sub eo om̃s uolucres
cȩli. et cuncta uolatilia illiꝰ ꝓtegant᷑
umbraculo. de quo dicit abacuch.
cornua in manib eiꝰ. ibi abscondita
ẽ fortitudo eiꝰ: &. qͥ congregare desi¬
derat quasi gallina pullos sub alas
suas. et om̃ia regionis ligna cognoscatł
quod ipse sit dñs: tropicos de credentib
loquens. Iste ẽ qui isrł quondã subli¬
me regnũ humiliauit. et exaltauit
humilem gentium popłm. qui ex sic¬
cauit lignum uiride iudȩoꝵ. florenᷤᷤ
et germinans in lege &. ꝓpħis. et fro¬
ndere fecit lignũ aridũ nationũ: ut
quod semꝑ locutꝰ ẽ. oꝑe compleret.
inã et resurrectionẽ multoꝵ. Et gra¬
nũ synapis: qđ cũ minimũ sit om̃ib
seminib: pꝰ quã creuerit. auium ha
bitaculum est.
Uidam alit̃ in t̾pretant᷑. lignum

Expanded text:
et ipse erit exspectatio gentium . Iste et ipse erit exspectatio gentium . Iste erupit in germen, et fecit fructum, et cedros omnes sua sublimitate superavit: ita ut habitent sub eo omnes volucres coeli, et cuncta volatilia illius protegantur umbraculo. De quo dicit Abacuc: Cornua in manibus ejus, ibi abscondita est fortitudo ejus ; et qui congregare desiderat quasi gallina pullos suos sub alas suas : ut omnia regionis ligna cognoscant quod ipse sit Dominus. Tropologice de credentibus loquens: Iste est qui Israel quondam sublime lignum humiliavit, et exaltavit humilem gentium populum, qui exsiccavit lignum viride Judaeorum, florens et germinans in Lege et Prophetis; et frondere fecit lignum aridum nationum: ut quod semper locutus est, opere compleret. inam, et resurrectionem multorum . Et granum sinapis, quod cum minimum sit omnibus seminbitaculum est. Quidam aliter interpretantur, lignum