comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
huc quod dicit & signum accspit circum cisionẽ signa culu
iusticiae fidei quae est in praepucio. de profundam in hispau¬
lisapientiam contemplemur fortaessis enim aliquib eundem
sermonem s&undo dicere ui de cot᷑ Idest signum & signaculum
sed mihiuterq sermo multam int̃seuid&ur habore diffe¬
renticm signumnamq dicit᷑ cumperhoc quoduid&ur aliud
cliquid in dicat᷑ sicut uerbi gratia cumdicit dñs in euangelio
Ceneratio ha& signum querit & signum non dabitei nisi
signumionae proph&ȩ̃. sicut enim ionas fuit inuentre co&i
tribi dieb & cribi noctib Ita & filium hominis opor t& esse
incorde c̃rae tribi dieb & trib: noctib:: hoc estergo signũ¬
ubi ionas ii debat᷑ & xp̃s intellegebat᷑ similit̃ & de ipsodño
in euaengelio dicit᷑ & cehic poscest inruina & in resursectio
nẽ multorum & insignum quod coneradic&᷑ : Contra diceba¬
tur enim signum inquox p̃s uenerat. Quia coliud in eo idebaturs

Expanded text:
c quod dicit: Et signum accipit circumcisionem, signaculum justitiae fidei, quae est in praeputio: ac profundam in his Pauli sapientiam contemplamur. Fortassis enim aliquibus eumdem sermonem secundo dicere videatur, id est, signum et signaculum. Sed mihi uterque sermo multam inter se videtur habere differentiam. Signum namque dicitur cum per hoc quod videtur aliud aliquid indicatur, sicut verbi gratia, cum dicit Dominus in Evangelio: Generatio autem signum quaerit: et signum non dabitur ei, nisi signum Jonae prophetae. Sicut enim Jonas fuit in ventre ceti tribus diebus, et tribus noctibus, ita et Filium hominis oportet esse in corde terrae tribus diebus, et tribus noctibus . Hoc est ergo signubi Jonas videbatur et Christus intelligebatur. Similiter et ipso Domino in Evangelio dicitur: Enem, multorum, et in signum cui contradicetur . Contradicebatur enim signo in quo Christus venerat, quia aliud in eo videbatur,
Abbreviated transcription (Latin):
tum : Proponit nunc int̃rogationẽ : ex cuius responsione do¬
cecctur & exipscotemporum ratione quodbetitudo iusti¬
ficationis abrahae non in circũ cisione sed adhuc in praepu¬
tioposico dacta est. Quod sicebraham cum &e adhuc in prȩ¬
putio exsido iustificatus est potest & omnis qui creditdo tus

Expanded text:
US Proponit nunc interrogationem, ex cujus responsione doceantur, et ex ipsa temporum ratione, quod beatitudo justificationis Abrahae non in circumcisione, sed adhuc in praeputio posito data est. Quod si Abraham, cum esset adhuc in praeputio, ex fide justificatus
Abbreviated transcription (Latin):
titiam:
accepit circum cisionem signa culum iustitiae sidaei quae est
in praeputio ut sic pect̃ omnium credentium ꝑ praeputium
ut reput&ur illi codiustiticm : & pc t̃ circum cisionis. Nonia
hi staentum qui sunt incirum cisione sed & illis quis &untur¬

Expanded text:
titiam. accepit circumcisionis, signaculum justitiae fidei, quae est in praeputio, ut sit pater omnium credentium per praeputium, ut reputetur et illis ad justitiam; et sit pater circumcisionis, non iis tantum qui sunt ex circumcisione, sed
Abbreviated transcription (Latin):
Quicciustus exfide mea uiud Conp&enter igitur dicim: qͥa
in quis & indum interiorẽ liominẽ circumcidunt᷑ & in occulto
pudeisune sp̃ũ nonlieterahorumlaus & gloria non cpud hom¬
nes sed apud dm̃ est. Quiuero ex operib: iustificant᷑ qnm̃ pcelam
sunt & incenifesta operaeorum potest &ẽ gloria eorum uel
apud scõs quosq & iustos qui accipiunt adõpotestatem De
hium cnis operib: uisibilib: iudicandi uel &iam apud cengelos
c&ercsqiuir tutum cȩlestium potestates: Quiutiq glorisi¬
care cum cuius operco probaripos sunt: Occulta uero cor¬
dis qñm solius diest noscerepse peruid& si iuno quoq fidei
hcobittaliquis affactus &ideo quiexfide iustificat᷑ apud
solum dm̃ hab& gloricm quioc cultorum fidei solus insp&tor

Expanded text:
tur dicimus quia hi qui secundum interiorem hominem circumciduntur et in occulto Judaei sunt, spiritu, non littera, horum laus et gloria non apud homines, sed apud Deum est. Qui vero ex operibus justificantur, quoniam palam sunt et manifesta opera eorum, potest esse gloria eorum vel apud sanctos quosque et justos, qui accipiunt a Deo potestatem de humanis operibus visibilibus judicandi, vel etiam apud angelos caeterasque virtutum coelestium potestates, qui utique glorificare eum cujus opera probaverint possunt. Occulta vero cordis quoniam solius Dei est noscere, ipse pervidet si in unoquoque fidei habitat affectus; et ideo qui ex fide justificatur, apud solum Deum habet gloriam, qui occultorum notitiam habet, et fidei solus inspector
Abbreviated transcription (Latin):
scõspũinluminatꝰ cespiciati fiq ergo prepropiciatione scen¬
guinis xp̃iremissio preedentium delictorum : In suste ntio¬
ne di cdos tensionem iustitiae suae: sustenta tio diest ubi
percator non statimpunit᷑ ut pexcatr sed secundum ꝗd idem
copostolus dixit: perpeccientiadi codducit᷑ todpenitentiã¬
& in hoc ostendere dicit᷑ iustitia suam ds : shene aute ced¬
didit In hoc tempore. Prae sencis enim s&culi tempore insus¬
tentatione estiustici& di fucuriuerq: inr & ributionem
Iustumnamqi cepud dm̃ uisume st ut quica futurum sa &culum
adiudicium stactuorat praesens sustentationi & pacien¬
tiȩ deputare : Namsipusar& in hoc tempore p&catorem
iustum nonuider &ur iterum adiudicium quempuni erct
euocare si uero sustent& & patict᷑ in prae senti sa &ulo
r&ste erit iustus iud& in futuro : Iustificat er go eum quia
si de est sicut & decebraham scriptũ est QQuia credidit abra¬
hacmdõ & reputa tumesteiadiustitian: Quo dsicebite¬

Expanded text:
itiationem sanguinis Christi remissio praecedentium delictorum in sustentatione Dei ad ostensionem justitiae suae. Sustentatio Dei est ubi peccator non statim punitur ut peccat, sed secundum quod ibidem Apostolus dixit, per patientiam Dei adducitur ad poenitentiam: in hoc loco ostendere dicitur justitiam suam Deus. Bene autem addit in hoc tempore. Praesentis enim saeculi tempore in sustentatione est justitia Dei, futuri vero in retributione; justum namque apud Dominum visum est, ut quia futurum saeculum ad judicium statuerat, praesens sustentationi et patientiae deputaret; nam si puniret in hoc tempore peccatorem, justum non videretur iterum ad judicium quem punierat evocare; si vero sustentet et patiatur in praesenti saeculo, recte erit justus Judex in futuro. Justificat ergo eum qui ex fide est, sicut et de Abraham scriptum, quia credidit Abraham Deo et reputatum est ei ad justitiam; quia si Abra
Abbreviated transcription (Latin):
adipsum ha& beatitudo quedicit. pecctꝰ cui non inputabit
dnr̃ p&catum : Ostendit ergo quiao non cuilib& dnĩ non inpu¬
t& p&catum sedei quicrediderit p̃pt̃ sidem suco p& cata
nereput&: sicut enim abraliȩ reputata est fides adiustitia
it co & omni credenti cunisides adiustitiamreputat᷑ p&ca¬
ta utiq non inputant᷑ : Neqi enim de iustis dicit : quireput&
fidos eis codiustitiam : Quod sĩ itaput&ur : qua e iidebitur

Expanded text:
dicitur: Beatus cui non imputat Dominus peccatum. Ostendit ergo quia non cuilibet Dominus non imputet peccatum, sed ei qui crediderit per fidem suam peccata non reputet. Sicut enim Abrahae reputata est fides ad justitiam, ita et omni credenti cum fides ad justitiam reputatur, peccatum utique non imputatur. Neque enim de justis dicit, quia reputatur eis fides ad justitiam. Quod si ita putetur, quae videbitur
Abbreviated transcription (Latin):
ergo reputccta est fides ei adiustitia Cumess& incircũ cisione
Ancum ess& in praeputio : sienim fuiss& id temporis incircũ¬
cisione uid&ur utiq afideihuius gratie eclusumess& prae¬
putiumꝰ Nunc uero ostendit quod in praeputio aedhuc posito
reputata est fides codiustiticom &ideo pronuntiat quia cũ
abracham in praeputio posit̃ ꝑfidem iustisicat᷑sit sine dubio
princeps & pact̃ meritodicitur omnium credentium ꝑ prac¬

Expanded text:
 reputata est fides ejus? Cum esset in circumcisione, an cum esset in praeputio? Si enim fnisset tunc temporis in circumisset, videtur utique a fide et gratia exclusum esse praeputium. Nunc vero ostenditur quod in praeputio adhuc posito reputata est fides ejus ad justitiam, et ideo pronuntiatur, quia cum Abraham in praeputio positus per fidem justificatus sit; sine dubio princeps et pater merito dicitur omnium credentium per prae
Abbreviated transcription (Latin):
sine operibilegis: sed fortassis ha& coliquis ccudiens r¬
solucet᷑ & benẽ cegendi neglegentia capict siquidem ad
iustificandum fides sola sufsiciat : Ad quem dicam: Quia
post iustisicationẽ si iniuste quis agect sine dubio iustisica¬
tionis graticom sprȩuit : Neqi enimobhocquis accipit ue¬
nicom p& catorum ut rursum sibi put& peccandilicontiao
dec teom: indulgenticonamq non fucurorum sed pra&a¬

Expanded text:
uis audiens, resolvatur, et bene agendi negligentiam accipiat: siquidem ad justificandum sola fides sufficiat. Ad quem dicemus, quia post justificationem si injuste quis agat, sine dubio justificationis gratiam sprevit, neque enim ob hoc quis accipit veniam peccatorum, ut rursum sibi putet peccandi licentiam datam: indulgentia namque non futurorum, sed praet
Abbreviated transcription (Latin):
Qbiestergo gloriatiotua excluso estpperquaem loge moperu
non sedperlegem sidei Arbi tramur enimius tificari homuinem
grtm & scripturtõ apostoli concomur asserere &ordinesuo
cunsta constcere ut requrtem: quissine operib solcefide iusti¬
ficatursio : Qucentumigit᷑ cedexemplum ꝑtin& suffe arbi¬
tror illum letronem qui cum xp̃o crucistxus ela macuit ei de

Expanded text:
ergo gloriatio tua? Exclusa est. Per quam legem? Factorum? Non. Sed per legem fidei. Arbitramur enim justificari hominem gram esse scripturam Apostoli conamur asserere, et ordine suo cuncta constare, ut requiramus quis sine operibus sola fide justificatus sit. Quantum igitur ad exemplum pertinet, sufficere arbitror illum latronem qui
Abbreviated transcription (Latin):
s&cundum dnsententia : Icstantiae. morbo corruptus
non descendit iustificatꝰ e templo : Talis ergo gloriatio
quae ueniebat ex operib legis excludit᷑ quia non hcob& humi¬
lita temcrucis xp̃i. Inqua quigloricot audiquid dicit ⁊ihi
autem absicgloniccrinis incruce dm̃i meiihux p̃rperquẽ mihi mun¬

Expanded text:
ni sententiam, morbo jactantiae corruptus, non descendit justificatus e templo. Talis ergo gloriatio, quae veniebat ex operibus legis, excluditur, quae non habet humilitatem crucis Christi, in qua gloriatur, qui dicit: Mihi autem absit glo
Abbreviated transcription (Latin):
rioleges Quarum un amoperum Ali cmfidei nominauit ꝑ qua
legenfidei & cludi gloriationem dicitseorum qui inlegis ope¬
rib gloricnt᷑ & pronuntiauerit side iustificare homine sine
operib legis : Con sequent̃ nunc ut ha& descripturis assu¬
rcent᷑i a brahae producit &emplum & dicit: Quia abraha
si exoperib iustificatus est hab& gloriam sed non cpud dm̃
Quod quidem non sine aste dicclatica disserit. Ncemsi his qui

Expanded text:
rat leges, quarum unam operum, aliam fidei appellavit, per quam legem fidei excludi glorificationem dicit eorum qui in legis operibus gloriantur, et pronuntiaverit fide justificari hominem sine operibus legis, consequenter nunc, ut haec de Scripturis asserantur, Abrahae producit exemplum, et dicit: Quia Abraham si ex operibus legis justificatus est, habet gloriam, sed non apud Deum: quod qu
Abbreviated transcription (Latin):
laterib: eius &xtendentia alcos sucos &obumbrantioin suꝑ pro¬
piciatorium : & facies suae contrasȩ suꝑ propiciatorium erunt¬
in ccrxa mittes testimonia quae deobotibi. & in notes camtibiin¬
de & loquar codto desur sum suꝑ propiticotorium int̃mediũ duo¬
rum cherubmn quae sunt suꝑ arccmtestamenti s&undum omnia
quae pra&ipicomtibi codfilios isrcohel : Euident̃ cppcor& quod
nomen propiciatoriipostolus in his locis inuentum in suis nunc

Expanded text:
rantia super propitiatorium, et facies contra se super propitiatoriumin arcam mittes testimonia quae dabo, et innotescam tibi; inde et loquar ad te desursum super propitiatorium inter medium duorum cherubin, quae sunt super arcam testamenti, secundum omnia quae praecipiam tibi ad filios Israel . Evidenter apparet quod nomen propitiatorii Apostolus in his locis inventum, in suis nunc
Abbreviated transcription (Latin):
baent. Dolus est cumaliudquis linguor loqͥt᷑ & coliud uolutoet in
corde : Quod crimen nescio siuel iustos quos quo &el&tos relinqu&
inmimes : sedputo quod acliusplus alius acuteminus. Ne mo taemen
sit celhocaedꝑf&ctumpurus niss ille solus de quoscriptumest. Quip&¬
catum non f&it n& dolus inuentꝰ est in ore eiꝰ : Ncm & si inuenicetur¬

Expanded text:
ant. Dolus est cum aliud quis lingua loquitur, et aliud volutat in corde: quod crimen nescio si vel justos quosque et electos relinquat immunes. Sed puto quod alius plus, alius minus, nemo tamen sit ab hoc ad perfectum purus, nisi ille solus de quo scriptum est: Qui peccatum non fecit, nec dolus inventus est in ore ejus . Venenu
Abbreviated transcription (Latin):
Iustificabi tergo unus atq idemn dũ circum cisionẽ exside & prae¬
putium ꝑsidem. Quodsi requirat aliquis curiosius in qui& side
uidecot᷑: Tocmen conuenient̃ dicere possum: quod qui ex fide ius¬
tisicat᷑ inicio exside sumpto peradimpl&ionẽ bonorum operũ
consummant᷑ : &quiper side iustificant᷑ abonis oponib exorsi
persidom summam perf&tionis accipiunt . Itec utrumq sibiced¬
herens. alterum &x celtero conummat᷑ e propcer caputo a pos¬
tolum sta timinconsequentib: posuisse: Lege mergo eua cucem:

Expanded text:
Justificat ergo unus atque idem Deus circumcisionem ex fide, et praeputium per fidem. Quod si requirat aliquis curiosius, hi qui ex fivideatur, tamen convenienter dicere possumus, quod qui ex fide justificantur, initio ex fide sumpto per adimpletionem bonorum operum consummantur, et qui per fidem justificantur, a bonis operibus exorsi per fidem summam perfectionis accipiunt. Ita utrumque sibi adhaerens alterum ex altero consummatur. Et propterea, puto Apostolum statim in consequentibus posuisse. Legem evacuamus per
Abbreviated transcription (Latin):
Apudiuda eos quidem legẽ morsei esse mani festum est & puis
gencilos uero legemnanturait esse confirmact : quae testimo¬
mo conscieitae arguaco lelinquentem : Vbnergoquerim ho¬
minem inquo non siclex &quiꝑ hoc nonui decec̃ &e in prȩuacrica¬
tione pecatĩ Quit & ipsepaculus desȩm& ipso dicit : Ego aute
ui uebam sine lege celiquando : & quaondo paculus sino lege uixit
lege uxisse quiosta uco die nactiuita tissuȩ signum circiscisio¬
nis & lege sus cepit᷑ unde constaotimefierihominem sublege
queendo cedida & cetis uenerit:ut ol ꝗgere possi᷑& discer nere
quids clex n& priurlogis ullius extrinsacus iugum sui ciper&:
quac incerne a na turcclis legis habere incipiat sirinicatom
Deniq: iueou bidixit: Ego ccucemuiuebam sine lege celiquando
ddi didi oise dubiuenit maendectũ pecatum rouixit Inquo hocest
quodos tendic. Quia in puericicoprius quam diser & ione quis hcc¬
x ineononest peccatum ei non in putta t᷑: Numuero dis cr&ionẽ

Expanded text:
Apud Judaeos quidem legem Moysi esse manifestum est. Apud Gentiles vero legem naturae, non dubium est, quae testimonio conscientiae arguat delinquentem. Ubi ergo quaeremus hominem, in quo non sit lex, et qui per hoc non videatur in praevaricatione peccati? Quia et ipse Paulus de semetipso dicit, Ego autem vivebam sine lege aliquando. Et quando Paulus sine lege vixit,lege vixisse, qui octava die nativitatis suae signum circumcisionis ex lege suscepit? Unde constat tunc fieri hominem sub lege, quando ad id aetatis venerit, ut eligere possit et discernere quid sit lex, nec prius legis ullius extrinsecus jugum suscipere, quam internae et naturalis legis habere incipiat firmitatem. Denique in eo ubi dixit, Ego autem vivebam sine lege aliquando, addidit: Sed ubi venit mandatum, peccatum revixit . In quo hoc est quod ostendit, quia in pueritia, priusquam discretionem quis hax in eo non est, peccatum ei non imputatur. Cum vero discretionem
Abbreviated transcription (Latin):
distione & eomacritudine plenumest c nono psel mouidacur
scenguine
uel ine sccia inuenies uel in pro uerbus: sed& contritio & infelici¬
tacs inuiis eor &in cmpacis non cognouerunt : Non quidem ad in¬
tegrupre cordor ubi scriptum sic: suspicor tamen inuno prophe¬
tcrum inuenire posse: In pscelmis autem scriptuest non e st timor
di cante oculoseorum : Ha& autemoiniatȩstimoniauid&ur
congregecre uoluis scsobhoc ut ostender& quia quod causc t᷑ iude¬
os & gre cos omnes sub p&ccato & Nontcomsua queõ scaẽ scriptiux
sententicopronunciatur: sed requirtom: quid est hoc ipsum subp&¬

Expanded text:
ono psalmo uidetur SANGUINEM, uel in Isaia inuenies uel in Prouerbiis. Sed CONTRITIO ET INFELICITAS IN VIIS EORUM, ET VIAM PACIS NON COGNOUERUNT, non quidem ad integrum recordor ubi scriptum sit; suspicor tamen in uno prophetarum inueniri posse. In psalmis autem scriptum est: NON EST TIMOR DEI ANTE OCULOS EORUM. Haec autem testimonia uidetur congregasse ut ostenderet quia, quod causatur Iudaeos et Graecos omnes sub peccato esse, non tam sua quam Scripturae sententia pronuntiat
Abbreviated transcription (Latin):
in omnib: paenelocis cpostolssensum &x logis & proph&cerum
iconare thesccuris : In quircmiergo ubi coppellationem propi¬
tictorii inuenerit & unde hoc nomen assumpserit Memini
atq a nulos percrcȩ la terȩ̃sieri: postha& & facies inquit
propicicotorium exccuro puro: duob: cubitus & semis longitudi nẽ ei
& unum cubitum & semis latitudinẽ ei  facies duo cherubim¬

Expanded text:
in omnibus pene locis, Apostoli sensum ex legis et prophetarum manare thesauris. Inquiramus ergo ubi appellationem propitiatorii invenerit, et unde hoc nomen assumpserit. Memini atque annulos per arcae latera fieri. Post haec Facies, inquit, propitiatorium ex auro puro, duobus cubitis et semis longitudinem ejus, et unum cubitum et semis latitudinem ejus, et facies duo cherubi
Abbreviated transcription (Latin):
dehuman iustitia : Illa eniml&x potesł sentire: quicc int̃ horiu¬
nes iustussit ut quodipse quis pactinon uult hoc nepr oximo efsici¬
at: Num quid nceturalit̃patest sentire deilla iustitiee quae dicit¬

Expanded text:
de humana justitia. Illa enim lex potest sentire quid inter homide humana justitia. Illa enim lex potest sentire quid inter homines justum sit, ut quod ipse quis pati non vult, hoc ne proximo faciat. Nunquid naturaliter potest sentiri de illa justiti
Abbreviated transcription (Latin):
cati subiungit. Nunc autem sinelegen iustitia di manifestata
est łcle est ergo quod dicit Nonsicut ꝑlege egnitio p&cati
ita & manifestatio iustitia edi ꝑlegefit sed sine lege maenifes¬
toctͥiustitia dĩ: potera tenim naturael&cerguere p&catina¬
turcẽ & notitiã eĩ ostendere : Iustitia autẽ dĩsuꝑ gredit᷑ & scotis¬
emin& hoc quodcũq mens humana solis naturalibi sensibi potest
rimar. neqienim sufficit ad intellegendã & considercondcm
non qua cumq humcnami se dipsuom đi iustitiã & iudicia qua e ex
ipsu descendunt: De quibi dicitur: Quice sunt cebrs sus multa. &
quico taomprofundasie iustitiadi & iudicia ut apostolus dicat.
Quec in inscrut abilia sunt iudiciadi: sed & sapietłico itec ad homi¬
nerloqͥt᷑ quac si nom possit iudiciadinaturae solus motib scira
sed ꝑdostrine studium queri : &ideo dicit. Discite iustitio qui
iudicatis orbem. Quccm qbexm ced di iustitic᷑ cognos cendim nibul

Expanded text:
citur. Nunc autem sine lege justitia Dei manifestata est. Tale est ergo quod dicit, non sicut per legem agnitio peccati, ita et manifestatio justitiae Dei per legem fit, sed sine lege manifestatur justitia Dei; poterat enim naturae lex arguere peccati naturam, et notitiam ejus ostendere: justitia autem Dei supergreditur et supereminet henim sufficit ad intelligendam et considerandam non quamcunque humanam, sed ipsam Dei justitiam, et judicia quae ex ipsa descendunt, de quibus dicitur, quia sunt abyssus multa , et quia tam profunda sit justitia Dei et judicia, ut Apostolus dicit: Quam inscrutabilia sunt judicia Dei ! Sed et Sapientia ita ad homines loquitur, quasi non possit justitia Dei naturae solius motibus sciri, sed per doctrinae studium quaeri; et ideo dicit: Discite justitiam, qui judicatis orbem . Quamobrem ad Dei justitiam cognoscendam nihil
Abbreviated transcription (Latin):
gloriatio est infide crucis xp̃i quȩ exclũdit omne milla glo¬
nationem quȩ discendit &x operib: legis ha& aute nobis
dista sunt proeo tcomquaom int̃rogantis sermone dixit
copostolus ubiestergo gloriatiotua &cdha & sibupse
responditi Exclusaest. &rursum. Qucc siipse int̃rog&
Ait ꝑ quẽm legemoperum : & r̃espondit sibiipse: Non sed
inpre sencilo co dũcorum legum facit iterumentione & dicit
legemopenum & legemsidei: Considera &i comipse qlegis
uerum cedlegemmors & begemnaturale sermohic debeat

Expanded text:
gloriatio est in fide crucis Christi, quae excludit omnem illam gloriationem, quae descendit ex operibus legis. Haec autem nobis dicta sunt pro eo quod tanquam interrogantis sermone dixit Apostolus: Ubi est ergo gloriatio tua? et ad haec sibi ipse respondit, exclusa est; et rursum quasi ipse interroget ait, Per quam lpraesenti loco duarum legum facit iterum mentionem, et dicit legem operum, et legem fidei. Considera etiam ipse qui legis, utrum ad legem Moysi, et legem naturalem sermo hic debeat
Abbreviated transcription (Latin):
coramdõ iustificari aliud cortem hominib:: hoc est adcompera¬
tionem aliorum hominum Potest clius homo qui e ihendatius ui¬
xeritius ł uideri Ad comparationem autem dĩ non solum homo
iustificabitur sed & sicut iobdicit : stellȩ autem non suno mun¬
de corcomipso : Quae utiq coraem nobis mundȩ sunt hoc estad¬
comparationem hominumundȩ heabent᷑ & sconstȩ ad compa¬
rcctionẽ uero diꝰ mundȩ esse nom possunt᷑. perlegem inquit ag¬
p& occum sic & quid nonsitiagnos cimi : Nonergo ut her&ici dm̃
legem accusaent ⁊nalaradix estlex & mala arbor perquam
p&c catiuenit aegnitio. Quice nondixit ex lege cognitiop& catra
sed ꝑlegem : Vt scias non ipsuortum sed ꝑ ipse magnitũ &ẽ p&¬
catum : Vt uerbi gratieq sidicerem: ꝑcerte medicinae dactur

Expanded text:
coram Deo justificari, aliud coram hominibus, hoc est, ad comparationem aliorum hominum, potest alius homo qui emendatius vixerit, justus videri; ad comparationem autem Dei, non solum homo non justificabitur, sed sicut Job dicit: Stellae autem non sunt mundae corcomparationem hominum mundae habentur, ac sanctae: ad comparationem vero Dei mundae esse non possunt. Per legem enim cogpeccatum sit, et quid non sit, agnoscimus, non ergo, ut haeretici Deum legis accusant, mala radix est lex, et mala arbor, per quam peccati venit agnitio: quia non dixit ex lege agnitio peccati, sed per legem, ut scias non ex ipsa ortum, sed per ipsam agnitum esse peccatum, ut verbi
Abbreviated transcription (Latin):
&x pla nacoris assertio quod accedere illis sol& qui in diuersos
s& licrum sensus unum fdei dogm codis rumpunt : &illa teentum
de scripturis diuinis tbstimonico &x plorcent Quibi proprium dog¬
ma constitucent : Eterum uero qua e diuersoueniuno: scripturas
diuinȩ sente iliccrum ab solutiones neex cremo ut ecinunt digito cons

Expanded text:
XPLICATIO. Accidere illis solet, qui ob diversos sectarum sensus, unum fidei dogma disrumpunt, et illa tantum de Scripturis divinis testimonia explorant, quibus proprium dogma constituant. Earum vero, quae e diverso veniunt, Scripturae divinae sententiarum absolutiones nec e
Abbreviated transcription (Latin):
tum suum : Ea indeniq cumpaecass& itacait. maius est pecca¬
tumeum qua ut remittar: sed & patriarchȩ cumadio sepldes¬
cendissent in aegiptum & simulata ab eo confucatione urge¬
r&ur Ita ad clteru trũ dicunt : Inp& catis sum profra trenostro
quia despeximus tribulationem animȩ erꝰcum rogcor&nos & non
audiuim: eum p̃pt̃ hocuenit suꝑnos cribulatiohex. sed & iobque¬
aencelegem fuis se constat: It adicie. Quod & si p&caui inuitꝰ sioc¬
cultaui p& catum meumiaut confusus sum̃ multitudinem populi quõ¬
lilege quae scriptac est incordibi hominũ : haex ergol& qua&tumq¬

Expanded text:
 cum peccasset, ait, Majus est peccatum meum, quam ut remittatur ? Sed et patriarchae cum ad Joseph descendissent in Aegyptum, et simulata ab eo confutatione arguerentur, ita ad alterutrum dicunt: In peccatis sumus pro fratre nostro, quia despeximus tribulationem animae ejus, cum rogaret nos, et non exaudivimus: en propter hoc venit super nos tribulatio haec ante legem fuisse constat, cum ita dicit: Quod et si peccavi invitus, si occultavi peccatum meum, aut confusus sum multitudine populi, quoli lege, quae scripta est in cordibus hominum. Secundum
Abbreviated transcription (Latin):
omnẽ mundum hic quid coppellauerit : Numquid nacmput cobit᷑
ominis mundus itc terrenus hic debere intellegilocus ut & cerbo¬
res & lapides & herliae. acsenina & pcclȩ aequae in ipsosunt
pecrit᷑ nomina tͦi sint ÷̃ ꝓcortes enim mundi ħ& &ẽ singulco uidenc̃
Non cerbitror itecquempiac᷑ ineptũ inueniri ut ha& possit cosse¬
rere Restactigit᷑ ut omnẽmundum omneration cobile animad
dicat. & sicut omne quod inrationcbile est & cipit᷑ cebhocsensũ
it conulla mihiiuid&ur ab hac conditione rectioncbilis crecctura
s&cerni. Omnis ergomundus obnoxidi fit dõ ꝓrohoc quodlegen
nac tur̃ celem insoruicomnib: De quib: & inalio loco dicit Quice
in nomine ilũ omne genus flatetur Caclostium & cerrestrium

Expanded text:
omnem mundum, hic quid appellaverit. Nunquidnam putabitur omnis mundus ita terrenus hic debere intelligi locus, ut et arbores, et lapides et herbae, ac semina et plateae quae in ipso sunt pariter nominatae sint? partes enim mundi hujus esse singula videntur. Non arbitror ita quempiam ineptum inveniri ut haec possit asserere. Restat igitur ut omnem mundum, omne rationabile animal dicat, et sicut omne quod irrationabile est, excipitur ex hoc sensu, ita nulla mihi videtur ab hac conditione rationabilis creatura secerni: omnis ergo mundus obnoxius fit Deo per hoc quod legem naturalem inseruit omnibus, de quibus et in alio loco dicit , quod in nom
Abbreviated transcription (Latin):
unum & dimidium cubitum habere me morat᷑ : prof&tec qͥdem
demona dihac singularis uoostacione describitur: Nontamen
ettoto inducclemnum erum qui in t̃dum &icomprommundi
ponit᷑ corruisse. Qua muis enimcam nemnature nostrȩ susce¬
perit & in contaminata tamen uirgineias sumpto & casta
sc̃i sps operationeformatam : Dpeea ergo & eopostolus de me¬
dicotore disserens euiden tidis tinstione signa uitdicens : Me
Longicudo illud significat quodtendit coddm̃ trinitartiq socia¬
tur. Latitudo quod int̃ liomines : quila tamispacioscmq: uile
incedere solecent conuersect᷑: &ideo medictoris r&temo¬
mine nuncupat᷑. Quicout dixim: anima ha& scã medicoquȩd&

Expanded text:
unum et dimidium cubitum habere memoratur, propheta quidem admirandae ac singularis vocationis describitur, non tamen ex toto in dualem numerum, qui interdum etiam pro immundis ponitur, corruisse: quamvis enim carnem naturae susciperet, ex incontaminata tamen virgine assumpsit, et casta sancti Spiritus operatione: propterea ergo Apostolus de mediatore disserens, evidenter distinctione signavit, dicens: Meitudo: longitudo illud significat, quod tendit ad Deum Trinitatique sociatur; latitudo, quod inter homines, qui latam spatiosamque viam incedere solent, conversatur: et ideo mediatoris recte nomine nuncupatur, quia, ut
Abbreviated transcription (Latin):
pacis ignorcenł. Pete incellegims Dicit enim prophi&cẽ ad diim
Pcex multeo diligentib: nomentuum & non in illis scandaclum: sedille po¬
pulus quide acgrpto eductus est uicc̃pacis incessit ut acdt̃rtemrepro¬
missi omis uenir & & hcbitar& inhuieruscelem quae int̃praecet
uisio pacis sicut & proph&adicit : facctus est in pacelocus eia& haebi¬
tcotioei insio: plenius acutem ui cempacis agnoscit quiadcelos¬
tq̃ hneruscelem habita culum tendit : ut adscã m ciuitatemdiuiuen¬
tis aescendat: postha& cddit᷑: Non est timor diaente oculos eoru

Expanded text:
it enim Propheta ad Dominum: Pax multa diligentibus nomen tuum, et non est illis scandalum . Sed et ille populus qui de Aegypto eductus est, viam pacis incessit, ut in terram repromissionis veniret, et habitaret in Jerusalem, quae interpretatur visio pacis, sicut et Propheta dicit: Factus est in pace locus ejus, et habitatio ejus in Sion . Plenius autem viam pacis agnoscit, qui ad coelestis Jerusalem habitaculum tendit, ut ad sanctam civitatem Dei viventis ascendat. Non est timor Dei ante oculos eor
Abbreviated transcription (Latin):
troniss uerbacapostoli pccul: & dicamus cediudaeos: Vbiester¬
goglorictiotuo Certum quic& cluscc est: Exclusac autem
non ꝑlegemoperum sed ꝑlegem fidei : Persi demenim iustisi¬
catus est hic latro sine operib legis quia super hoc dñs non
requisiuit quid prius operatꝰ ess& n& ex p&tacuit quidope¬
ris cum credi dirs& explere sed sola confessione iustificatũ
comitem sibi eum in pcra disum ingressurus assumpsic sed &¬

Expanded text:
tronis verba apostoli Pauli, et dicamus ad Judaeum: Ubi est ergo gloriatio tua? Certum, quia exclusa est; exclusa est autem non per legem operum, sed per legem fidei; per fidem enim justificatus est hic latro sine operibus legis, quia super hoc Dominus non requisivit quid prius operatus esset, nec exspectavit quid operis, cum credidisset, expleret, sed sola confessione justificatum comitem sibi eum paradisum ingressurus assumpsit.
Abbreviated transcription (Latin):
tect᷑si ne lege quidemnatur coli Nontac mensinelege morsciue lpro¬
ph&is. Deot enimei testimoniuml& sicut & ipse dicio scrutcomini
scriptur as. &ipse sunt quae testimoniu reddunt demo. Noc mle
qui demnaturcclis potest occasiones prȩbero & intella tudare
ut dixim: uel adecm quae interhomines agreqͥtaes poscit uelhoc
ipsum ut &̃ senticot dm̃ : Dexp̃o cutem quicsit filus disentire na&s¬
us quac ad consequentic̃õ properem : omit tenda nonuid&ut
ne ha& quidemobserucotio quod in p&cato quidem agnicione
posuit : Iniustitiocuero manifestationẽ Omne enim quod ma¬
ifestat᷑ luxest Es quod manifestat̃ lux est p catũ quiao
lix non est non manifestaturi sedegnorcit᷑. Ego sicaccipio
&cillud. Nihil occultum quod non manifest&ur naec opete tũ
quod non reuel&ur: sedacdpropositum reuertam᷑. P& ergo &¬

Expanded text:
tatur sine lege quidem naturali, non tamen sine lege Moysi vel prophetis: dat enim ei testimonium lex, sicut et ipse dicit: Scrutamini Scripturas, et ipsae sunt quae testimonium reddunt de me . Nam lex quidem naturalis potest occasiones praebere et intellectum dare, ut diximus, vel ad ea quae inter omnes agi aequitas poscit, vel ad hoc ipsum, ut esse sentiat Deum. De Christo autem quia sit Filius Dei sentire nausquam ad sequentia properemus, omittenda non videtur ne haec quidem observatio, quod in peccato quidem agnitionem posui, in justitia vero manifestationem. Omne quod manifestatur lux est: et si quod manifestatur lux est, peccatum, quod lux non est, non manifestatur, sed agnoscitur. Ego sic accipio et illud: Nihil occultum quod non manifestetur, nec opertum, quod non reveletur. Sed ad propositum revertamur. Lex ergo
Abbreviated transcription (Latin):
minhoc a postolicamaustoriaatem: ut cum scripture testimol¬
nus uten dum fuerit sensum maegis exe que uerba capicemus
hocenim & in euangelus factum frequent̃ inuenies: Int̃tio de¬
cimo igit᷑ pscolmoitascriptumest: Dñs decelores pexit supsilios
hominus ut uider& si est intellogens requirens dm̃: sed mquinqua¬

Expanded text:
inchoari apostolicam auctoritatem, ut cum Scripturae testimoniis utendum fuerit, sensum magis ex ea quam verba capiamus: hoc etenim in Evangeliis factum frequenter invenies. In tertio decimo igitur psalmo ita scriptum est: Dominus de coelo prospexit super filios hominum, ut videret si est intelligens, aut requirens Deum. Et vi
Abbreviated transcription (Latin):
lo animamado separant uiris cenguinũ nominant᷑: si cut enim liomi¬
cida dicit᷑ille qui corpus cebanimaoseparat ꝑ quam uiuificat᷑ itac
ut mulco &ĩ amuerius ille homicida dicendur est quranima aue¬
ra uita separat. quod est dr̃. Pedes autem hoc in loco illos intelle¬
ge dequib: dicit proph&a meiccutem pene moti sunc pedes: hoc e
consilium quo cegim: it̃ uitae : Contritio & infelicitas inuiis eorum

Expanded text:
lo animam a Deo separant, viri sanguinum nominantur; sicut enim homicida dicitur ille qui corpus ab anima separat, qua vivificatur, ita et multo etiam verius ille homicida dicendus est, qui animam a vera vita separat, quae est Deus. Pedes autem hoc in loco illos intellige, de quibus dicit Propheta: Mei autem pene moti sunt pedes , hoc est consilium quo agimus iter vitae
Abbreviated transcription (Latin):
dicit contritione quac p& catores dicunt Concerere iugum dni
& pͥroicere aceruicib suis: similit̃ & infelicitas uel sicut alibi le¬
gitur: Miseria accipiendum est: qua miser effactus est homo &
infelix quicum in honore oss& non intellexit sed cam pceratꝰ est
iumenłis insipientib: & similis fccstus estcis : Qucompacis non cogno¬

Expanded text:
 qua peccatores dicuntur conterere jugum Domini et projicere a cervicibus suis. Similiter et infelicitas, vel sicut alibi legitur, miseria accipiendum est, qua miser effectus est homo et infelix, qui cum in honore esset, non intellexit, sed comparatus est jumentis insipientibus, et similis factus est eis .
Abbreviated transcription (Latin):
non dicit᷑ d&c lincosse nisi is quiceliquaendo inuicor&t costouel in¬
de ceppacr& primum illud necturae ractignabils opus quodedã
facctumest fuis ser&ctum & inuicor&te crecctoris ipsius munere
conlocatum: sed quico alihac adlȩuam p&cadi iterd&m sit ia¬
tito nunc dicitur dec lincrse sicut exemploeseprimus hominalae
quide pacradr siuucr&tac̃ mole succdli frccudo serpencis ad prauas
&tor cuoscs mor coles uitae semitaes declinacuit: Conse quen

Expanded text:
non dicitur declinasse, nisi is qui aliquando in via recta stetit. Unde apparet primum illud naturae rationabilis opus, quod a Deo factum est, fuisse rectum, et in via recta Creatoris ipsius munere collocatum. Sed quia ab hac ad laevum peccati iter detorsit, merito nunc dicitur declinasse, sicut exemplo est primus homo Adam, qui de paradisi via recta malesuadi fraude serpentis ad pravas et tortuosas mo
Abbreviated transcription (Latin):
ut cimorisost descripturis sc̃is uult assirinccre quae dixerto en¬
simul & doctorib & clesiȩ preb& exemplum ut ecoquae locunt᷑
adpopulum Non propriis prae sumpta senteniis sed diuinis mumi¬
ta testimoniis profercent: si enimipsetantꝰ astoclis a postolus
austoritatem dictorũ suorum sufficere posse noncroditmis. doceeat¬
ac in lege & prophi&is scripta &ẽ quae dicit Quecttomegis nos
minime hoc obserucre debemꝰ ut non nostras cumdo cemꝰ sed

Expanded text:
ut ei moris est de Scripturis sanctis vult affirmare, quae dixerat simul et doctoribus Ecclesiae praebet exemplum, ut ea quae loquuntur ad populum non propriis praesumpta sententiis, sed divinis munita testimoniis proferant. Si enim ipse tantus ac talis Apostolus auctoritatem dictorum suorum sufficere posse non credit, nisi doceat in lege et prophetis scripta esse quae dicit, quanto magis nos minime hoc observare debemus, ut non nostras cum docemus,
Abbreviated transcription (Latin):
ticemdi sedait: siiniustitia nostrecdĩiustitiãe cõmeodat. ut oston¬
der& non dim̃ hominib: sediustitiam iniustitiae &ẽ contracricomi
Induciautẽ hominib: ircm proeo quod insem& ipsis locum in iustitiae
dederint : Nonergo iniust uidebit̃ dẽ quiestiustitia cumircoscit᷑
cduer sum iniustiticm cuieum n& d&c& esse propicium sed ꝑuenit
iraha& &icominhomines qui se ministros iniustitiae Eui dc̃ iraes¬
cit̃ praobuerunt᷑ : Neq enim innullo potest subsistere iniustiti couel
iustitia sed sicut iustitico affactus est iustirestiq: operis q̃ primo
indõ tum &icom in liis quicumuolunt imitteri deprȩ hendit̃ &
ideo digne eis ira iemorat᷑ inferri Hucomuis exiniustitia eorũ
uelut & contrario uideec tͥ diclaruisse iustitic potor đtncẽq
sicut receperunt in se ceffetu iniusti pracuiq: operis multoma¬
ger&tiiustiq recipere: Iustenit᷑ acdo iree suꝑ omnes homines

Expanded text:
i justitiam commendat, ut ostenderet non Deum hominibus, sed justitiam injustitiae esse contrariam: induci autem hominibus iram pro eo quod in semetipsis locum injustitiae dederint. Non ergo injustus videbitur Deus, qui est justitia, cum irascitur adversus injustitiam, cui eum nec decet esse propitium; sed pervenit ira haec etiam in homines, qui se ministros injustitiae, cui Deus irascitur, praebuerunt. Neque enim in nullo potest subsistere injustitia vel justitia; sed sicut justitia effectus est justi rectique operis, quae primo inideo digne eis ira memoratur inferri, quamvis ex injustitia eorum, velut ex contrario videatur Dei claruisse justitia. Poterant namque, sicut receperunt in se affectum injusti pravique operis, multo magis recti justique recipere. Juste igitur a Deo ira super omnes homines
Abbreviated transcription (Latin):
hoc in loco macius cliquidinistis de quib: eisermoest ostendere
criminis cũcos sepulchrũ non t&tum neq: cooꝑtu sed pactens ap¬
pella t Elccusa enimni sepulchradicunt᷑ quos celiquaentulum pu¬
dor colib& paclam delinquere & proferre codpublicum crimi¬
na suac : Poctens uero sepul chirus diciit᷑ in qui in munditics suces &
impuri tectis in propatulo habent quib: assiduitas &usus scelegis
quod est in inclis : ultimũ &iã cõmissorum uere cundicom sustulit
ut iam non ceperiant ossuum & proferant uerbumdi uerbumuiui
sed ecperiant guttursuum & proforant uerbũmor tuum uierbis
diceboli nond&or desed de sepul chiro: si quaen do ergo uideris ho

Expanded text:
hoc in loco majus aliquid in istis, de quibus sermo est, ostendere criminis, cum eos sepulcrum non tectum neque coopertum, sed patens appellat; clausa enim sepulcra dicuntur, quos aliquantulum pudor cohibet palam delinquere, et proferre ad publicum crimina sua: patens vero sepulcrum dicuntur hi qui immunditias suas et impuritates in propaquod est in malis ultimum, etiam commissorum verecundiam sustulit, ut jam non aperiant os suum et proferant verbum Dei, verbum vivum, sed aperiant guttur eorum, et proferant verbum mortuum, verbum diaboli, non de corde, sed de sepulcro. Lingu
Abbreviated transcription (Latin):
tola peculus uelut corbiter quidamint̃eos qui& cucumcisione
cradiderant & eos quicx gentib: tem̃per& sermone sempecli
br& ut nunchos nuncillos in quib: dacmuidecct᷑ corguere &rur¬
sum singulas pacrtes certaq spepromissionis anim̃ requi agͥ
trgo uisus fuercet in superiorib: dicere: qninsi prae putiu iustitiaes
legis custo dicct iudicabiteum qͥ incircumcisione preucericator est
legis Nursum eos quos humiliauerat alleuare ceddi diq Quid
ergo complius estiude oa ut quae utilitas circumcisionis ÷ nultum

Expanded text:
iter quidam inter eos qui ex circumcisione crediderunt, et eos qui ex gentibus, temperet sermonem semper et libret, et nunc hos, nunc illos, in quibusdam videatur arguere, et sursum per singulas partes certaque spe promissionis animae. Quia ergo visus fuerat in superioribus dicere, quoniam si praeputium justitiam legis custodiat, judicabit eum qui in circumcisione praevaricator est legis, rursum eos quos humiliaverat levare addidit: Quid ergo amplius est Judaeo, aut quae utilitas circumcisionis? multum
Abbreviated transcription (Latin):
cumlis consequent᷑ quȩ dai fuiss& prosecut᷑ Ad didit nunc & di¬
cit Quider gotenem : amplius ÷ ausactienim sum: iudeor & grecos
omnes subp& cato& Quodsiomnes sub p&ccatosunt ergo non
erit elactionis causco asuersum alium : Cumut̃q non & succ iusti¬
tieo sed & dimisericor dicueniat ad scoluto probacuit ergo
gri cos quidemidest gentiles &ẽ subpacato : Cumait Dicosses
onimse &ẽ scepientes stulti fasti sunt᷑ & mutceuerunt gloriae

Expanded text:
didit, nunc et dicit: Quid ergo tenemus amplius? causati enim sumus Judaeos et Graecos omnes sub peccato esse. Quod si omnes sub peccato sunt, non erit elationis causa uni adversum alium, cum uterque non ex sua justitia, sed ex Dei misericordia veniat ad salutem. Probavit ergo Graecos quidem, id est gentiles, esse sub peccato cum ait: Dicentes enim se esse sapientes, stulti facti sunt, et mutaverunt glori
Abbreviated transcription (Latin):
iniustitia comprobat᷑ facicm: ergo nos maela ut e&x in clis eueni¬
contbona &menti comurnos ut ex nostromendatio diueritaes
clarecat: sed h& quidem de nobis confinguntblas phomantesnor
quod quacsi exipsius cessertionis nostrae consequentia h& dici
uel consequide cent᷑s quo ractio dogmatis nostriomninononre¬
cipit quiiustum &uerũ incollegim: iudicem dn: sciendũ saneest

Expanded text:
injustitiam comprobatur, faciamus ergo nos mala, ut ex malis eveniinjustitiam comprobatur, faciamus ergo nos mala, ut ex malis eveniant bona, et mentiamur nos, ut ex nostro mendacio Dei veritas clarescat. Sed haec quidam de nobis confingunt blasphemantes nos, quod quasi ex ipsius assertionis nostrae consequentia haec vel dici vel consequi videantur, quod ratio dogmatis nostri omnino non recipit, qui justum et verum intelligimus judicem Deum; et
Abbreviated transcription (Latin):
menda comeẽ omnẽ hominẽ n& es se est &ius titiadi ꝑhoninus
iniustitiã commendat᷑ inius t̃ iudebi t᷑ ds̃ qͥir cõhominib: inferat.
Cum phiomiinũ iniustitiet̃ suc c iustitiae uedecot approbari sienim
nostra hoc est hominũ iniustitico diiustitio eõmende ł nonutiq
poeni digni homines iidebunt᷑ ꝑ quos iusticiae dĩprobeobihor htc¬
b& & dccrior: sed absic inquit ut hocitcerecipicom : iniquiui dẽri
dm̃ qͥ inducat iramaduersum homines : Quomodo enim inius t̃pu¬
itabit᷑ qͥuedicat mundum cũ inipso nomine iudicuostenda t᷑nihil
sine iudicio facere ubiccute iudiciũ est consicot&ẽ iusticico sustroa
nac̃q &iud&x & iudiciũ nominat᷑: sier go ut iniusti inquit nos cessir¬
mar& consinguntaieritas di in meomendatio habundacuit suꝑ̃¬
sluo ego tcmquã p&cator iudicor: sedillud in aegis uidebit᷑ in quo
blasphe maentinos inquit quacsi hoc uidecemꝰdicere : ut siueritas
di in hominũ mendatio magis ostendit᷑ &iustitia ei ꝑhominũ in¬

Expanded text:
 est, et si justitia Dei per hominum injustitiam commendetur, injustus videbitur Deus, qui iram hominibus inferat, cum per hominum injustitiam suam justitiam videat approbari. Si enim nostra, hoc est, hominum injustitia Dei justitiam commendat, non utique poena digni homines videbuntur, per quos justitia Dei probabilior habetur, et clarior. Sed absit, inquit, ut hoc ita recipiamus iniquum videri Deum qui judicat iram adversus homines; quomodo enim injustus putabitur, qui judicat mundum, cum in ipso nomine judicis ostendatur, nihil sine judicio facere? ubi autem judicium est, constat esse justitiam, a justitia namque et judex, et judicium nominatur. Si ergo ut injusti, inquit, nos affirmare confingunt, veritas Dei in mendacio abundavit, superflue ego tanquam peccator judicor. Sed illud magis videbitur in quo blasphemant nos, inquit, quasi hoc videamur dicere, ut si veritas Dei in hominum mendacio magis ostenditur, et justitia ejus
Abbreviated transcription (Latin):
uel quo modo ꝑsccluatoris caduentũ rursum & inredulitatesis¬
nahol scclus gentib conferat᷑ &ursum quod neq: &x inte grogen¬
tes nisi quicre diderint ueniant adsaclutem neq & integro abici¬
atͥisrachol sedreliquiae credenciũ sclueficent: &ideo confu¬
sus ut dixiuid&ur ordodicendi Dum diuersi tates credentiũ & non
credentium partis utriusq ꝑseqͥt᷑ in quibi n&essacriosermo¬
nem conuertit & addm̃ ut in his omnib: cessumptionũ repulsio¬
numq differentiis uerc quidem & iusta dĩ docect &̃ iudicia:
multum autẽ in hominib hacbundere mendatii &ideo dicit
sia cute dr̃ uercx omnis acutẽ homomendegx sicut scriptũ est

Expanded text:
el quomodo per Salvatoris adventum rursus et incredulitatem Israel salus gentibus conferatur; et rursum quod neque ex integro gentes, nisi qui crediderint, veniant ad salutem, neque ex integro abjiciatur Israel, sed reliquiae credentium salvae fiant: et ideo confusus, ut dixi, videtur ordo dicendi, dum diversitates credentium et non credentium partis utriusque persequitur. In quibus necessario sermonem convertit et ad Deum, ut his omnibus assumptionum repulsionumque differentiis vera quidem et justi Dei doceat esse judicia. Multum autem in hominibus abundare mendacii, et ideo dicit: Sit autem Deus verax, omnis autem homo mendax, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
hominẽ suꝑ t̃roc̃ & penituit in corde suo & dixit dũ Dele cm
hominem quẽ f&ci cofacie t̃irȩ. Non solum pro&x cidio diliiun dictũ
puto sed aliquit ex hoc exi com subi musterio de futuris prȩdictum
ut eomodo sentiat᷑ quod dictumest. Delocm homine Quo& ꝑ
proph& comdicit dẽ: E ceenim deleo sicut nubem iniquitatestuas
ut uide cot᷑ delens eum secundum hoc quod ho moest prhi& facce¬
re eum dm̃ tunc cumerit ds̃ omnicoi nomnib:: Adhle autẽ sensu

Expanded text:
orde suo, et dixit Deus: Deleam hominem, quem feci, a facie terrae, non solum pro excidio diluvii dictum puto, sed aliquid ex hoc etiam sub mysterio de futuris praedictum, ut eo modo sentiatur, quod dictum est: Deleam hominem, quod et per prophetam dicit Deus: Ecce enim deleo sicut nubem iniquitates tuas, ut videatur delens eum secundum hoc, quod homo est, post haec facere eum Deum, tunc, cum erit Deus omnia in omnibus. Magnu
Abbreviated transcription (Latin):
desolaes ee piersia coccipiendume illuo quod scriptũ est quic& ñ st celiquis ꝑ fectꝰ
infiliis hominum si desdeisa piensia quoce &xteẽ admhilũ deputabit eodem
nã que modo pos sumꝰcicer &i cemsi sit o liqui s p̃factus infide in filis hominũ
side sitei fides quac a& tuce gratico est innihilum reputabit᷑ ⁊ Itac & sps¬
tus sit in dost rinco quis & deseei doctrincce grietia quae exdo est ixnihi lũ
seput ebit᷑ & itic inomnib: quae enumerata sunc est quȩ da pf&hoser¬
doetrina siue inccluis officuis, que tamen sin habeanł ado gractia elatac nihiler
quia side sit eis gractia spr̃ nec mer bra essexpi corporispos sir secdinbis
quentit n potestersec aliqua in nolis uol nobis prophaiue spanes quae
nonto tum hebeat exdõ seclac I qũa rtulũ &da x hum cenissstiius ces prat

Expanded text:
t aliquis perfectus in filiis hominum, si desit ei sapientia, quae ex te est, ad nihilum deputabitur . Eodem namque modo possumus dicere: etiamsi sit aliquis perfectus in fide in filiis hominum, si desit ei fides, quae ex tua gratia est, in nihilum reputabitur. Ita etsi perfectus sit in doctrina quis, et desit ei doctrinae gratia quae ex Deo est, in nihilum reputabitur, et ita in omnibus his quae enumerata sunt est quaedam perdoctrina, sive in aliis officiis, quae tamen si non habeant a Deo gratiam datam, nihil erunt, quia si desit eis gratia Spiritus, nec membra esse Christi corporis possunt. Sed in his quaeritur si potest esse aliqua in nobis vel ex nobis Prophetiae species, quae non totum habeat ex Deo, sed aliquantulum etiam ex humanis studiis capiat.
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ semel enim edonata el&tione seminip cotrũ & chl& hone concessa seruat
s ne dubio dĩdonce & uoceotonẽ suã ergi se meneor quorꝰ meritr idadi¬
quac ndo Iargitꝰe n& puenitudo incurrit indmñ &am sininꝰ dgniuidet ł
gostero hienga quos promssa patrib beneficia dferunt᷑ : uerut sere com
manuimꝰ &icc̃ in presenłi locos illao e obseruaenda distinito quod isrł qui¬
dem qui inimicusẽ do illedicat᷑ quic clamat de p̃o tolle tolle crucifigi
eumi quomodoȩnĩ non dicant᷑ inimicidĩ quił tunc ł &iamn uno dpxerir̃

Expanded text:
rvat sine dubio Deus dona et vocationem suam erga semen eorum quorum meritis id aliquo modo largitus est: nec poenitudo incurrit in Deum, etiamsi minus digni videantur existere hi erga quos promissa patribus beneficia conferuntur. Quammonuimus, etiam in praesenti loco illa est observanda distinctio, quod Israel quidem, qui inimicus est Deo, ille dicatur qui clamat de Christo: Tolle, tolle, crucifige eum . Quomodo enim non dicantur inimici Dei, qui vel tunc, vel etiam nunc dixerint
Abbreviated transcription (Latin):
sunt neqͥb: cũ que flaib lec crime nostre nuno ðesunt : Neqenĩ siuide con
gccuderece liquem suꝑ questu pacecuniae autpossessionũ loctitudine aut
secularis honoris eminencico congroctulari debeoteclib quisciãc quod
huius modi gocudia luc tꝰsequ&urt & laccrimȩ intantum &enim ñ esto
gccudiendũ d&a libus ut dñs discipulis suis nemide quidem gaudĩse

Expanded text:
cunque fletibus lacrymae nostrae jungendae sunt. Neque enim si videam gaudere aliquem super quaestu pecuniae, aut possessionum latitudine, aut saecularis honoris eminentia, congratulari debeo talibus, qui sciam quod hujusmodi gaudia luctus sequantur et lacrymae: in tantum etenim non est gauden