comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
teantur eẽ ueracẽ : septua ginta uero int̃ prates
in multis errasse contendant : tam̃ ecłae xpͥitot
hominũ auctoritati ab eleataro pontifice ad
hoc tantũ opus electorũ. neminẽ iudicant p̃feren¬
dũ Quia & siñ in eisunus apparuiss& sp̃s sine dubi¬
tatione diuinus sed int̃ uerba int̃p̃tationis suae
septua ginta docti more hominũ cortulissent
ut quod placuis sent om̃ib: hoc maner&: nulluser
unus int̃ praes debuit ante poni: cũ uero tantũ
in eis signũ diuinitatis apparuit ꝓ f&to quisquis
alius illarum scripturar̃ & hebrȩa in quã lib& aliã lin¬
guã int̃pres ẽ uerax : auiton gruit illis septuaginta
inter p̃tib: autsiñ congru&re uidetur : altitudo
quando illa dixer̃. idem ipse erat &iam in soptua¬
ginta uiris. quando illa int̃ p̃tatis: Qui profeto
auctoritate diuina. etaliud dicere potuit. tã quã
ꝓph&a ille utrũq dixiss& : quia utrũq idem spͥs

Expanded text:
teantur esse ueracem, septuaginta uero interpretes teantur esse ueracem, septuaginta uero interpretes in multis errasse contendant: tamen ecclesiae Christi tot hominum auctoritati ab Eleazaro tunc pontifice ad hoc tantum opus electorum neminem iudicant praeferendum; quia, etsi non in eis unus apparuisset spiritus sine dubitatione diuinus, sed inter se uerba interpretationis suae septuaginta docti more hominum contulissent, ut, quod placuisset omnibus, hoc maneret, nullus eis unus interpres debuit anteponi; cum uero tantum in eis signum diuinitatis apparuerit, profecto quisquis alius illarum scripturarum ex Hebraea in quamlibet aliam linguam interpres est uerax, aut congruit illis septuaginta interpretibus, aut si non congruere uidetur, altitudo quando illa dixerginta uiris, quando illa interpretati sunt; qui profecto auctoritate diuina et aliud dicere potuit, tamquam propheta ille utrumque dixisset, quia utrumque idem Spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
paret. sed taquã unus eẽt int̃prȩs: Ita quod om̃s
rant : ut illar̃ scripturar̃ ñ tãquam humanarũ :
sed sic̃ erant tam quã diuinarũ: &iam istomodo
comm̃ daretur auctoritas creditur is quandoq
cũ fuerint et alii int̃ pretes qui & brȩa lingua
ingrȩcã sacra illa eloquia transtuler̃ : sic̃ aqui¬
la srmmachus theo dotion sic & iã illa ẽ int̃ p̃tatio
cuius auctor ñ appar&: et ob hoc sine nomine in¬
t̃pretis quinta editio nuncupatur: Nanc tam̃
quae septuaginta ẽ. tam quã sola eẽt. sic recipit
ecła atq utuntur graeci populi xp̃i ani : quõ pleri¬
qrlitrũ aliasit aliqua ignorant. Ex hac septuagin
tẽ porib: nỹs praesbrter hieronimꝰ homo doctissimꝰ
etomniũ triũ linguar̃ peritus. qui ñ & greco sed
& hebra eo in latinũ eloquiũ : easdẽ scripturas con¬
uerterit. Sedei tã litterarũ laborẽ quã uis iudoi fa¬

Expanded text:
paret; sed tamquam unus esset interpres, ita quod omnes paret; sed tamquam unus esset interpres, ita quod omnes rant, ut illarum Scripturarum, non tanquam humanarum, sed sicut erant, tanquam divinarum, etiam isto modo commendaretur auctoritas, credituris quandoque cum fuerint et alii interpretes, qui ex Hebraea lingua in Graecam sacra illa eloquia transtulerunt, sicut Aquila, Symmachus, Theodotion; sicut etiam illa est interpretatio, cuius auctor non apparet et ob hoc sine nomine interpretis quinta editio nuncupatur: hanc tamen, quae Septuaginta est, tamquam sola esset, sic recepit ecclesia, eaque utuntur Graeci populi Christiani, quorum plerique utrum alia sit aliqua ignorant. Ex hac Septuaginttemporibus nostris presbyter Hieronymus, homo doctissimus et omnium trium linguarum peritus. qui non ex Graeco, sed ex Hebraeo in Latinum eloquium easdem . scripturas conuerterit. Sed eius tam litteratum laborem quamuis Iudaei fa
Abbreviated transcription (Latin):
aegrptus : quorũ primꝰ lagi filius multos &iuidea
captiuos in agrptum transtulit. Huic aũt succe¬
dens alius ptolomeusꝗ ẽ appellats phila del pͥus.
Om̃s quosille abduxerat sub iugattis liberos redire ꝑ¬
misit In suꝑ et dona regia in templũ dĩ misit: Peti¬
uitq abeleat aro tunc pontifice. darisibi scripturas:
quas ꝓfacto audierat fama p̃dicante diuinas.
ctideo concupiuerat habere in brbliotheca quã nobi¬
lissimã fecerat. Has ei cũ idẽ pontif& misis s&
hebrȩas post ille & iam int̃ p̃tes postulauit : ecdati
sunt septuaginta duo : desingulis duodecĩ trib seni
homines linguae utriusq doctissimi hebreȩ scili
c& grecȩ: Quorum int̃ p̃tatio ut septuaginta
uoc&ur iam optinuit consu&udo Traditur
li sederint. Ita enĩ eorũ fidem ptolomeo placuit &¬
plorare. innullo ũbo qđ idem significaret et tan¬
tundẽ ualeret uł in ũbor ordine alt̃ ab altero discre¬

Expanded text:
Aegyptus; quorum primus, Lagi filius, multos ex Iudaea Aegyptus; quorum primus, Lagi filius, multos ex Iudaea captiuos in Aegyptum transtulit. Huic autem succedens alius Ptolomaeus, qui est appellatus Philadelphus, omnes, quos ille adduxerat subiugatos, liberos redire permisit; insuper et dona regia in templum Dei misit petiuitque ab Eleazaro tunc pontifice dari sibi scripturas, quas profecto audierat fama praedicante diuinas, et ideo concupiuerat habere in bibliotheca, quam nobilissimam fecerat. Has ei cum idem pontifex misisset Hebraeas, post ille etiam interpretes postulauit; et dati sunt septuaginta duo, de singulis duodecim tribubus seni homines, linguae utriusque doctissimi, Hebraeae scilicet adque Graecae, quorum interpretatio ut Septuaginta uocetur, iam obtinuit consuetudo. Traditur li sederint ita enim eorum fidem Ptolomaeo placuit explorare, in nullo uerbo, quod idem significaret et tantundem ualeret, uel in uerborum ordine alter ab altero discre
Abbreviated transcription (Latin):
eumq ipse ꝓ uidentis simꝰ administret. De hones¬
tate uirtutũ : deamore patriae. defide amicitiae
debonis operib: adq: omnib ad mores ꝓbos ꝑtinen¬
tib reb : quãuis nescientes adquẽ finẽ. et quo¬
nam modo eẽnt ista omĩa referenda : ꝓph&icis hoc
ẽ diunis uocib: quamiusꝑ homines in illa ciuitate
populo cõmendata s̃ ñ argum̃tationũ concerta cionib
sacraslitteras & iã unus ptolomeorum regum aegsp¬
tinosse studuit eth abere : Nã post al&x andri
macedonis ꝗ & iã magnus cognominatus ẽ mirifi¬
centissimã minimeq diuturnã potentiã : quã uniũ¬
sã asiã immopoene totũ orbẽ partimui & crmis
partim terrore subegerat: quando int̃cetera ori¬
entis &iã iudȩam ingressus optinuit: eo mortuo
comites eĩ cũ regnũ illud amplissimũ ñ pacifice
int̃ se possessuri diuisissent. sed potius dissipassent.
bellis omia uastaturi : ptolo meos reges habere coepit

Expanded text:
eumque ipse providentissimus administret, de honeseumque ipse providentissimus administret, de honestate virtutum, de amore patriae, de fide amicitiae, de bonis operibus atque omnibus ad mores probos pertinentibus rebus, quamvis nescientes ad quem finem et quonam modo essent ista omnia referenda, propheticis, hoc est divinis vocibus, quamvis per homines, in illa civitate populo commendata sunt, non argumentationum concertationibus sacras litteras etiam unus Ptolomaeorum regum Aegypti nosse studuit et habere. Nam post Alexandri Macedonis, qui etiam Magnus cognominatus est, mirificentissimam minimeque diuturnam potentiam, qua uniuersam Asiam, immo paene totum orbem, partim ui et partim terrore subegerat, quando inter cetera Orientis etiam Iudaeam ingressus obtinuit; eo mortuo comites eius cum regnum illud amplissimum non pacifice inter se possessuri diuisissent, sed potius dissipassent bellis omnia uastaturi, Ptolomaeos reges habere coepit
Abbreviated transcription (Latin):
parit̃ possid&: Atuero giens illa illepopulus
illa ciuitas illares publica illi ĩħłitae quib:
credita sunt eloquiadi nullo modo seudo ꝓphe¬
tascũ ueris ꝓph&is : parilitate licentiaȩ confuder̃
sed concordes int̃ se : atq: innullo dissentientes sacra¬
Ipsi eis erant phile sophi : hocẽ amatores sapientiae :
Ipsi sapientes ipsi theo logĩ ipsi ꝓph&e. ipsidocto
res ꝓbitatis atq pi&atis: Quicũq scđm illos sa¬
puit & urx̃: non scđm homines : sed secundũ dm̃ ꝗ ꝑ
eoslocutus ẽ sapuit etuix̃. Ibi si ꝓhibitũ ẽ sacri¬
legiũ ds̃ ꝓhibuit Sidictũ honora patrẽ & ma
trẽ tuã : ds̃ iussit: Sidictũ ẽ ñ medaberis : non
homicidiũ facies ñ furaberis & cetera huius modi :
ñ hax ora humana. sed oracula diuina fuderunt
Quicquid philo sophiꝗdam int̃ falsa que o pinatis:
uerũ uidere potuer: etl aboriosis disputationib
ꝑsuadere molitis : Quod mundũ istũ ds̃ fecerit:

Expanded text:
pariter possidet. At uero gens illa, ille populus, pariter possidet. At uero gens illa, ille populus, illa ciuitas, illa res publica, illi Israelitae, quibus credita sunt eloquia Dei, nullo modo pseudoprophetas cum ueris prophetis parilitate licentiae confuderunt, sed concordes inter se adque in nullo dissentientes sacraIpsi eis erant philosophi, hoc est amatores sapientiae, ipsi sapires probitatis atque pietatis. Quicumque secundum illos sapuit et vixit, non secundum homines, sed secundum Deum, qui per eos locutus est, sapuit et vixit. Ibi si prohibitum est sacrilegium, Deus prohibuit. Si dictum est, Honora patrem tuum et matrem tuam, Deus jussit. Si dictum est, Non moechaberis, Non homicidium facies, Non furaberis , et caetera hujusmodi, non haec ora humana, sed oracula divina fuderunt. Quidquid philosophi quidam inter falsa, quae opinati sunt, verum videre potuerunt, et laboriosis disputationibus persuadere moliti sunt, quod mundum istum fecerit Deus,
Abbreviated transcription (Latin):
ta &iã bona ad animũ & corpus addenter: alii sensib:
corporissemꝑ .⁊ Alii ñ semꝑ. aliinũ quã putant
eẽ credendũ : Has & alias poene inmimerabiles
dissensionesphilosophor. Qui sumquã populus
ꝗsenatus : q: potestas ł dignitas publica impiae
ciutatis diuidicandas : et alia sꝓbandas ao recipien¬
das alias im ꝓbandas repudiendasq curauit : acñ
passim sine ullo iuditio c̃fusoq habuit in gremiosuo¬
tot controũsias hominũ dis sidentiũ Ñ deagris
et domib ł quacũq pecumaria ratione : sed de his
reb aut misere uiuitur autbeatȩ : Vbi & si aliqua
uera dicebant᷑ eadẽ licentia dicebant᷑ et falsa Pror¬
sus utñ frustra taliscuutas mysticũ uocabulũ babr¬
lonis acciperit. Baby lon int̃ pretat᷑ quippe c̃¬
fusio : quod nosiam dixisse meminimꝰ: N&c int̃ ẽ
dicboli regis ẽĩ : quã contrariis int̃ serixeritur er¬
rorib: quos merito multae uariȩq: impi&atis

Expanded text:
ta etiam bona ad animum et corpus addentes; alii sensibus ta etiam bona ad animum et corpus addentes; alii sensibus corporis semper, alii non semper, alii numquam putantes esse credendum. Has et alias paene innumerabiles dissensiones philosophorum quis umquam populus, quis senatus, quae potestas uel dignitas publica inpiae ciuitatis diiudicandas et alias probandas ac recipiendas, alias inprobandas repudiandasque curauit, ac non passim sine ullo iudicio confuseque habuit in gremiotot controuersias hominum dissidentium, non de agris et domibus uel quacumque pecuniaria ratione, sed de his rebus, quibus aut misere uiuitur aut beate? Ubi etsi aliqua uera dicebantur, eadem licentia dicebantur et falsa, prorsus ut non frustra talis ciuitas mysticum uocabulum Babylonis acceperit. Babylon interpretatur quippe confusio, quod nos iam dixisse meminimus. Nec interest diaboli regis eius, quam contrariis inter se rixentur erroribus, quos merito multae uariaeque inpietatis
Abbreviated transcription (Latin):
phi nobiles e tambo socratici. intã diũsisatq int̃
se c̃trariis finib: uitae sũmã locantes quorum
&iã ille fugiendã : iste administrandã sapien¬
ti dicebatẽẽ rempub licã ad suã quisq s&ctam
satandã discipulos c̃gregabat : Nempe palam
in conspicua et notissima porticu: in gr̃mnasiis:
inhortulis: in locis. publicis ac priuatis. cat̾uatim
ꝓsua quisq: opinionec certabant: alii asserentes
unũ : alii innume rabiles mundos Ipsũ aũt
unũ ali i ortũ ẽe aliiuero initiũ ñ habere :Alii
interiturũ: alii semꝑ futarũ.: Alii m̃te diuina:
ali fortuto & casib: agi: Ali imortales eẽ
animas alii mortales: Et qui in mortales alii
reuoliu inbestias. aliinequaquã. Qui uero
mortales aliimox inter ire post corpus: alii
uiuere &iã postea ł paululũ ł diutius: ñ tamen
semꝑ Alii incorpore constituentes finẽ boni
alii inanimo : alii inutroq: Alii &tr insecus posi¬

Expanded text:
phi nobiles et ambo Socratici, in tam diuersis adque inter phi nobiles et ambo Socratici, in tam diuersis adque inter se contrariis finibus uitae summam locantes, quorum etiam ille fugiendam, iste administrandam sapienti dicebat esse rem publicam, ad suam quisque sectam sectandam discipulos congregabat? Nempe palam in conspicua et notissima porticu, in gymnasiis, in hortulis, in locis publicis ac priuatis cateruatim pro sua quisque opinione certabant, alii adserentes unum, alii innumerabiles mundos; ipsum autem unum alii ortum esse, alii uero initium non habere; alii interiturum, alii semper futurum; alii mente diuina, alii fortuito et casibus agi; alii inmortales esse animas, alii mortales; et qui inmortales, alii reuolui in bestias, alii nequaquam; qui uero mortales, alii mox interire post corpus, alii uiuere etiam postea uel paululum uel diutius, non tamen semper; alii in corpore constituentes finem boni, alii in animo, alii in utroque, alii extrinsecus posi
Abbreviated transcription (Latin):
ueniant: Quo dostendere hoc opere longumẽ
Quis aũt sectȩ cuius lib& auctore sic ẽ in hac demo¬
nicula
ciuitate approbat᷑ utceteri im ꝓbarentur ꝗdiũ sa
etadũ sa senser: Nonne apud athenas etepicu¬
rei clarebant adserentes res humanas.: ad eorũ
curc̃ ñꝑtinere  Etsto ici ꝗ contraria sentientes:
cas regi atq muniri diis adiutoribus ettutorib
disputabant: uñ miror curanãgoras reusfac¬
tussit : quia solẽ dix̃ eẽ lapidẽ ardentẽ : negans e¬
utiq: dm̃ cũ in eadẽ ciuitate gła florułt epicurus:
uixeritq: securus ñ solũ solẽ uł ullũ desideribs
dm̃ eẽ ñ credens Sed n&c iouem: n& ullũ deoꝵ
omnino in inundo habitare contendens: adquẽ
p̃ces hominũ supplicationesq: ꝑueniant Non¬
ne ibi aristippus in uoluptate corporissum¬
mũbonũ ponens ibi antis tenes uirtute animĩpo¬
tius hominẽ fier ib eatũ ad seuerans. duo philoso¬

Expanded text:
ueniant: quod ostendere hoc opere longum est. ueniant: quod ostendere hoc opere longum est. Quis autem sectae cuiuslibet auctor sic est in hac daemonicola ciuitate adprobatus, ut ceteri inprobarentur, qui diuersa et aduersa senserunt? Nonne aput Athenas et Epicurei clarebant, adserentes res humanas ad deorum curam non pertinere, et Stoici, qui contraria sentientes eas regi ti adque muniri dis adiutoribus et tutoribus disputabant? Unde miror quur Anaxagoras reus factus sit, quia solem dixit esse lapidem ardentem, negans utique deum, cum in eadem ciuitate gloria floruerit Epicurus uixeritque securus, non solum solem uel ullum siderum deum esse non credens, sed nec Iouem nec ullum deorum omnino in mundo habitare contendens, ad quem preces hominum supplicationesque perueniant. Nonne ibi Aristippus in uoluptate corporis summum bonum ponens, ibi Antisthenes uirtute animi potius hominem fieri beatum adseuerans, duo philoso
Abbreviated transcription (Latin):
ammodo addictus alienae : sed sui dogmatis & opi¬
nionis inuentor. Tam̃ ut ñ nullos ł &iã plurimos
eorũ fuisse concedam quos asius doctorib: uł dis¬
cendi sotiis amor ueritatis abruperit ut ea cor¬
quid agit : aut quo ł qua ut adbeatitu dinẽ ꝑueniat᷑
humana se porrigit infelicitas. si diuina ñ ducit
auctoritas. Deniq: aucto res nr̃i. inquib: ñ frustra
sacrarũ literarũ figitur et terminator canon
ab sit utint̃ se aliqua ratione dissentiant: Vnde
ñ in merito cũ illa scriberent. eisdm̃ uł ꝑ eos locutũ
ñ pauci inscolis atq ingrmna si is litigio disputa¬
tionib garruli. sed inagris atq: inurbib: cũ doo¬
dine uilesceret : qđ religione earũ eẽ oporter & :
N& tam̃ ita pauci uteor̃ ñ sit miranda consensio
Neq enĩ inmultitudine philoso phor̃ ꝗ labore & ũ
lite rario monum̃ta suor̃ dogmatũ relique r̃ faclo
quis inuenerit : int̃quo scuncta quae sensere con¬

Expanded text:
am modo addictus alienae. sed sui dogmatis et opiam modo addictus alienae. sed sui dogmatis et opinionis inuentor, tamen ut nonnullos uel etiam plurimos eorum fuisse concedam, quos a suis doctoribus uel discendi sociis amor ueritatis abruperit, ut pro ea cerquid agit aut quo uel qua, ut ad beatitudinem perueniatur, humana se porrigit infelicitas, si diuina non ducit auctoritas? Denique auctores nostri, in quibus non frustra sacrarum litterarum figitur et terminatur canon, absit ut inter se aliqua ratione dissentiant. Unde non inmerito, cum illa scriberent, eis Deum uel per eos locutum, non pauci in scholis adque gymnasiis litigiosis disputationibus garruli, sed in agris adque urbibus cum docdine uilesceret, quod religione carum esse oporteret; nec tamen ita pauci, ut eorum non sit miranda consensio. Neque enim in multitudine philosophorum, qui labore etiam litterario monumenta suorum dogmatum reliquerunt, facile quis inuenerit, inter quos cuncta quae sensere con
Abbreviated transcription (Latin):
udeatus auctor itas int̃ seder ebus gestis. ab aeca¬
tis nr̃ae memoria remotis simis discrepantes eu
potius credere debeant ñ inueniunt .. Hosuero
in nr̃ae religionis historia fulti auctor itate diu¬
na quic quid ei resistit ñ dubitamus ẽõ falsissimũ
quomodo lib&. sese habeant cetera in saecula¬
rib: literis que seuuera seu falsa sint nihil
mouenti a ffer̃ quora tebetȩq uiuamꝰ Ut¬
aũt iã cognitionẽ omittamus hiftoriae ipsi phi¬
losophi a quibus adista ꝓgressi sumus ꝗ ñ uidentur
laborasse infudiis suis: nisi ut inuenirent quomodo
uiuendũ eẽt ad cõmodate : adbeatitudinẽ capescen¬
dam: curdis senser̃ etamagistris discipuli & int̃se con¬
discipuli : nisiꝗa ut homines humanis sensib: ethuma¬
nis ratiocinationib: ista quȩ sier uibi quãius ẽe
potuerit. & studiũ glor iandi quoquisq: alios sapi¬
entior etauctior uideri cupit : n& sententiae qđ¬

Expanded text:
uideatur auctoritas, inter se de rebus gestis ab aetauideatur auctoritas, inter se de rebus gestis ab aetatis nostrae memoria remotissimis discrepantes, cui potius credere debeant, non inueniunt. Nos uero in nostrae religionis historia fulti auctoritate diuina, quidquid ei resistit, non dubitamus esse falsissimum, quomodolibet sese habeant cetera in saecularibus litteris, quae seu uera seu falsa sint, nihil momenti adferunt, quo recte beateque uiuamuautem iam cognitionem omittamus historiae, ipsi philosophi, a quibus ad ista progressi sumus, qui non uidentur laborasse in studiis suis, nisi ut inuenirent quo modo uiuendum esset adcommodate ad beatitudinem capessendam, quur dissenserunt et a magistris discipuli, et inter se condiscipuli, nisi quia ut homines humanis sensibus et humanis ratiocinationibus ista quaesierunt? Ubi quamuis esse potuerit et studium gloriandi, quo quisque alio sapientior et acutior uideri cupit nec sententiae quod
Abbreviated transcription (Latin):
milia numerari: Inquib: enĩ libris istũ numerũ
colleger̃ : ꝗ ñ multũ ante annorum duo milia litte¬
ras magistraais dedidicerunt Non enĩ paruus auc¬
tor est in historia : uarro ꝗ hoc ꝓdidit : quod alit¬
terarũ & iã diuinarũ ueritate . ñ dissonat: cũ enĩ
ab ipso primo homine ꝗẽ appellatus adam : non¬
dums & annorũ milia cõpleantur. quomodo non
isti riden dipotius quã refellendis. quides patio
tẽporũ : tam diũsa ethuic &xploratȩ ueritatitam
contraria ꝑ suadere conantur  cuienĩ melius
narranti p̃terita credimꝰ. Quã qui&iã futur a p̃¬
dix̃ qua e p̃sentia iam uidemus : Nam & ipsa histo¬
ricorũ int̃se dissonantia copiã nob̵ p̃bet utei
potius credore debcamꝰ : quidiuinȩ quã tenemus
ñ repugnat historiae. Porro aut ciues impiae
ciuitatis diffusi usque quaquȩ ꝑterras : cũ legunt
doctissimos homines quorũ nullius contemnendu

Expanded text:
milia numerari. In quibus enim libris istum numerum milia numerari. In quibus enim libris istum numerum collegerunt, qui non multum ante annorum duo milia litteras magistra Iside didicerunt? Non enim paruus auctor est in historia Varro, qui hoc prodidit, quod a litterarum etiam diuinarum ueritate non dissonat. Cum enim ab ipso primo homine, qui est appellatus Adam, nondum sex annorum milia conpleantur, quo modo non isti ridendi potius quam refellendi sunt, qui de spatio temporum tam diuersa et huic exploratae ueritati tam contraria persuadere conantur? Cui enim melius narranti praeterita credimus, quam qui etiam futura praedixit, quae praesentia iam uidemus? Nam et ipsa historicorum inter se dissonantia copiam nobis praebet, ut ei potius credere debeamus, qui diuinae, quam tenemus, non repugnat historiae. Porro autem ciues inpiae ciuitatis diffusi usquequaque per terras cum legunt doctissimos homines, quorum nullius contemnenda
Abbreviated transcription (Latin):
porro eorũ memorabilis doctrina que appellata ẽ
sapientia: quiderat nisi maxime astronomia ÷ et
si quid aliud taliũ disciplinar̃ magis ad&ercen¬
da ingenia : quã ad in luminandas uera sapientia
ñtes solet uadere : Nã quodãttin& ad philo sophiam
q sedocerȩ ꝓfitetur a liquid: unde fiant hominesbea¬
ti: circa tẽpora mercurii. quẽ tris megistũ uoca uer̃
in illistris eĩ modistudia claruer: Honge quidẽ
ante sapientes ł philo sophos graeciae: Sedtam̃
post abraam. etisaac. et ia cob. & iosephonimirum
&iã postipsũ mosen : eo ꝗppe tẽpore quomõses
natus ẽ. fuisse repperitur at las ille magnus astro¬
longus ꝓmethei frat̃ : mat̃nus auus mercurii maio¬
ris : cuius nepos fuit trismegistus iste mercu
curius, Frustrac itaq: grauissim a p̃sumptione
garriunt quidã dicentes &x quo a egrptus rationẽ
siderũ cõp̃hendãt : amplius quãcentũ annorũ

Expanded text:
porro eorum memorabilis doctrina, quae appellata est porro eorum memorabilis doctrina, quae appellata est sapientia, quid erat nisi maxime astronomia et siquid aliud talium disciplinarum magis adda ingenia quam ad inluminandas uera sapientia mentes solet ualere? Nam quod adtinet ad philosophiam, quae se docere profitetur aliquid, unde fiant homines beati, circa tempora Mercurii, quem Trismegistum uocauerunt, in illis terris eius modi studia claruerunt, longe quidem ante sapientes uel philosophos Graeciae, sed tamen post Abraham et Isaac et Iacob et Ioseph, nimirum etiam post ipsum Moysen. Eo quippe tempore, quo Moyses natus est, fuisse reperitur Atlans ille magnus astrologus, Promethei frater, maternus auus Mercurii maioris, cuius nepos fuit Trismegistus iste Mercurum. Frustra itaque uanissima praesumtione garriunt quidam dicentes, ex quo Aegyptus rationem siderum conprehendit, amplius quam centum annorum
Abbreviated transcription (Latin):
sed potius ꝑ illã successionẽ patrũ : memoratã linguã
cũ suis litter is custoditã. Deniq: morses inpopulo
constituit : quido cendis litteris p̃eẽnt : prius quã
diuina legis ullas litteras nossent Hos cappellat
dici poss̃ luterarũ inductores ł introducto res eo
qđ oas inducant. Idc̃ in tro ducant quodam modo incorda
discontiũ ł in eas ponius ipsoquos docent: Nulla igit᷑ gons
deuntiquitate suae sapientiae : suꝑ patriarchas etꝓ
pli& as nr̃os. quibus diuina mnerat sapientia. ulla se
iactauerit. quando ne aegrptus inuenitur. quae
sol& falso & in anit̃ desuarũ doctrinarũ antiꝗta¬
te gloriari : qualicũq: sapientia sua patriarcharũ
nr̃orũ tẽpore p̃uenisse sapientiã.: Neq enĩ quis¬
quam dicere audebit mirabiliũ disciplinarũ eos
peritissimos fusse anto quã luteras nossent : Idẽ
ante quã isis eo ueniss& oasq: ibi docuiss& Ipsa

Expanded text:
sed potius per illam successionem patrum memoratam linguam sed potius per illam successionem patrum memoratam linguam cum suis litteris custoditam. Denique Moyses in populo constituit qui docendis litteris praeessent, priusquam diuinae legis ullas litteras nossent. Hos appellat dici possunt litterarum inductores uel introductores, eo quod eas inducant, id est introducant, quodam modo in discentium uel in eas potius ipsos quos docent. Nulla igitur gens de antiquitate suae sapientiae super patriarchas et prophetas nostros, quibus diuina inerat sapientia, ulla se uanitate iactauerit, quando nec Aegyptus inuenitur, quae solet falso et inaniter de suarum doctrinarum antiquitate gloriari, qualicumque sapientia sua patriarcharum nostrorum tempore praeuenisse sapientiam. Neque enim quisquam dicere audebit mirabilium disciplinarum eos peritissimos fuisse, antequam litteras nossent, id est, antequam Isis eo uenisset easque ibi docuis
Abbreviated transcription (Latin):
homines historico diligentia : alia sic ꝓph&as inspi¬
ratione diuina scribere potiusse : atq: hax ita fiusse
distincta ut illa tã qua ipsis : istauero tã quã do
ꝑipsos loquenti iudicarentur eẽ tribuenda  Acsic
illa ꝑtinerent adubtatẽ cognitionis: h& ad regionis
auctor itatẽ: In qua auctoritate custoditur canon
ap̃ terquae iã siqua & iã sub nomine uerorũ ꝓphaa¬
rũ scripta ꝓferunt᷑ n& adipsã copiã scientiae ualent
qm̃ utrũ eorũ sint quor̃ ẽẽ dicunt᷑ incertũ ẽ et ob
hoc cis ñ hab&ur fides: maxime his inquibus & iã
contra fidẽ librorũ canonicorum quaedã leguntur
Propt̃ quod ea pror sus ñ ẽe appar& illorũ Ñ itaq¬
credendũ ẽ quodñ nulli arbitrantur hebrẽã tantũ
linguã ꝑillũ ꝗuo cabat᷑ heber unde hae breorũ uo¬
cabulũ ẽ fuis soseruatã . Atqi: inde ꝑuenisso ad habraã

Expanded text:
homines historica diligentia, alia sicut prophetas inspihomines historica diligentia, alia sicut prophetas inspiratione diuina scribere potuisse, adque haec ita fuisse distincta, ut illa tamquam ipsis, ista uero tamquam Deo per ipsos loquenti iudicarentur esse tribuenda, ac sic illa pertinerent ad uber. tatem cognitionis, haec ad religionis auctoritatem, in qua auctoritate custoditur canon, praeter quem iam si qua etiam sub nomine uerorum prophetarum scripta proferuntur, nec ad ipsam copiam scientiae ualent, quoniam utrum eorum sint, quorum esse dicuntur, incertum est; et ob hoc eis non habetur fides, maxime his, in quibus etiam contra fidem librorum canonicorum quaedam leguntur, propter quod ea prorsus non esse apparet illorum. CAcredendum est, quod nonnulli arbitrantur, Hebraeam tantum linguam per illum, qui uocabatur Heber, unde Hebraeorum uocabulum est, fuisse seruatam, adque inde peruenisse ad Abraham,
Abbreviated transcription (Latin):
Quorũ scripta utapud iud ȩos. et apud nos in auctor itate
ñ eẽnt. nimuia fec̃ antiquitas : ꝓpt̃ quã uidebantur ha¬
benda eẽ susp&cta : ne ꝓferrentur falsa ꝓueris Nã
etꝓferuntur quaedã quae ipsorum ẽẽ dicantur ab eis:
ꝗ prosuo sensu passim qđ uolunt credunt: Sed ea casti¬
tas canonis ñ recipit. Non quod eorũ hominũ quidõ
placuer̃ reꝓb& ur auctoritas : sed qđ ista ẽẽ ñ credant᷑
ipsorũ N& mirũ deb& uideri qđ sus p&cta habent᷑
quae sub tantae antiquitatis nomine ꝓferuntur:
Quando quidẽ in ipsa historia regũ iuda & regũ iħl.
queres gestas continet. de quib: eidẽ scripturae cano¬
nicae credimꝰ : cõmemorant᷑ plurima quȩ ibi ñ &¬
plicantur : & in libris dicuntur aliis inueniri quos ꝓphe
tacerent̃: N& tam̃ inueniuntur in canone : quẽ rece¬
pit populusdi Cuus rei fateor ausa melater.: nisi

Expanded text:
e praedicatur? Quorum scripta ut aput Iudaeos et aput nos in auctoritate e praedicatur? Quorum scripta ut aput Iudaeos et aput nos in auctoritate non essent, nimia fecit antiquitas, propter quam uidebantur habenda esse suspecta, ne proferrentur falsa pro ueris. Nam et proferuntur quaedam quae ipsorum esse dicantur ab eis, qui pro suo sensu passim quod uolunt credunt. Sed ea castitas canonis non recepit, non quod eorum hominum, qui Deo placuerunt, reprobetur auctoritas, sed quod ista esse non credantur ipsorum. Nec mirum debet uideri, quod suspecta habentur, quae sub tantae antiquitatis nomine proferuntur; quando quidem in ipsa historia regum Iuda et regum Israel, quae res gestas continet, de quibus eidem scripturae canonicae credimus, commemorantur plurima, quae ibi non explicantur et in libris dicuntur aliis inueniri, quos proptacentur; nec tamen inueniuntur in canone, quem recepit populus Dei. Cuius rei, fateor, causa me latet, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
bus: sic̃ in aegrpto iã fuerat ante morsen ñ nulla
doctr ina quae illorũ sapientia diceret᷑. Alio quin
ñ scriptũ cẽt in libris sc̃is mor seneruditũ fuis se
om̃i sapientia a egrpti&&: Tunc utiq quando ibi
natus : & a filia faranis adoptatus. atque nutri¬
tus. &iã liberalit̃ educatus ẽ Sed nã sapientia
aegrptiorũ sapientiã ꝓphetarũ nr̃orũ tẽporeante¬
cedere potuit : quando quidẽ et abraam ꝓph& a fuit
Quid aut sapientiae potuit ẽe in aegypto : ante¬
quã eisisis : quã mortua tãquã magna deamco¬
lendã puta uer̃. litteras trader&: Isisporro in¬
achi filia fuis se ꝓdit᷑. ꝗ prius regnare coepit argi¬
uis : quando abraha iã nepotes repperiunt᷑ xorti
lamuero silonge antiquiora repetã : et ante illud
grande diluuiũ nr̃ erat noe utiq: patri archa quẽ
ꝓph&ã quoq: ñ in merito dixerim. Si quidẽ ipsa
arca quã fec̃ : et inqua cũ sius euasit. ꝓph&ia

Expanded text:
bus, sicut in Aegypto, iam fuerat ante Moysen nonnulla bus, sicut in Aegypto, iam fuerat ante Moysen nonnulla doctrina, quae illorum sapientia diceretur; alioquin non scriptum esset in libris sanctis, Moysen eruditum fuisse omni sapientia Aegyptiorum, tunc utique, quando ibi natus et a filia Pharaonis adoptatus adque nutritus etiam liberaliter educatus est. Sed nec sapientia Aegyptiorum sapientiam prophetarum nostrorum tempore antecedere potuit, quando quidem et Abraham propheta fuit. Quid autem sapientiae potuit esse in Aegypto, antequam eis Isis, quam mortuam tamquam magnam deam colendam putarunt, litteras traderet? Isis porro Inachi filia fuisse proditur, qui primus regnare coepit Argiuis, quando Abrahae iam nepotes reperiuntur exortiIam uero si longe antiquiora repetam, et ante illud grande diluuium noster erat utique Noe patriarcha, quem prophetam quoque non inmerito dixerim; si quidem ipsa arca, quam fecit et in qua cum suis euasit, prophetia
Abbreviated transcription (Latin):
gore sphulo sophũ p̃rimus ꝓfiteretur : na illiꝓphe¬
tasnros uniũ sos tẽporis antiquitate praecedunt
quando quidẽ thales postque ceteri suer̃ : regnante
romulo eminuisse fertur : quando defontibus
isrł ineis luterisq toto orbe manarent ꝓphetiae
flum̃ erupit : Soliigitur illi thelogi poetȩ :or¬
pheus linus museus & siquis alius apud grȩcos
fuit. hisꝓph&is hebrȩis quorũ seripta inaucto ritate
habemus : annis repperiuntur priores. Sed n&c
ipsi uerum theo lorigũ nr̃m morsen: quiunũ uerũ
dm̃ ueracit̃ p̃dicauit cuius nunc soripta in aucto¬
ritatis canone prima s̃ tẽporxe p̃uener̃ : acꝑ hoc quan¬
tũ ad grȩcos adtin& : inqua lingu alitterae huius scłi
maxime ferbuer̃ nihil habent andesapientiã suã
iactant quoreligione nr̃a ubi uera sapientia est
siñ superior saltẽ iuideatur antiquior: Verũ qđ
fatendũ ẽ : ñ quidẽ ingrȩtia sed inbarbaris genti¬

Expanded text:
goras philosophum primus profiteretur: nec illi prophegoras philosophum primus profiteretur: nec illi prophetas nostros uniuersos temporis antiquitate praecedunt, quando quidem Thales, post quem ceteri fuerunt, regnante Romulo eminuisse fertur, quando de fontibus Israel in\' eis litteris, quae toto orbe manarent, prophetiae flumen erupit. Soli igitur illi theologi poetae, Orpheus, Linus, Musaeus et si quis alius aput Graecos fuit, his prophetis Hebraeis, quorum scripta in auctoritate habemus, annis reperiuntur priores. Sed nec ipsi uerum theologum nostrum Moysen, qui unum uerum Deum ueraciter praedicauit, cuius nunc scripta in auctoritatis canone prima sunt, tempore praeuenerunt; ac per hoc, quantum ad Graecos adtinet, in qua lingua litterae huius saeculi maxime ferbuerunt, nihil habent unde sapientiam suam iactent, quo religione nostra, ubi uera sapientia est, si non superior, saltem uideatur antiquior. Verum, quod fatendum est, non quidem in Graecia, sed in barbaris genti
Abbreviated transcription (Latin):
ribilia ꝑtuler̃ Tempore igitur ꝓphetar̃ nr̃ orũ
quorũ iam scripta ad notitiã fere omniũ genũ
ꝑuener̃. et multo magis post eos fuer̃ philosophu
gentiũ : ꝗ hoc&iã nomine uocarentur: qđ cocpit
a samio prthagora. Quieo tẽpore quo iudeoꝵ¬
Siluta cipti ẽ soluta captiuitas coepit & cellere atq: cognoso¬
pstagors deri multom agis ergo ceteri philo soplii post ꝓph&as
repperiuntur fuisse. Nã ipse socrates athenien sis
magister omniũ ꝗ tunc maxime claruer̃ te
hehre diriutnens in ea parte quae moralis uł actiua dr̃
principatũ : post hezrã inchronicis inuenitus:
Ñ multo post &iam plato natus ẽ. qui longe
coteros socratis discipulos ante ir& Quibus
siad dam̃ &iã superiores ꝗñdũ phulo sop hiuo cabant᷑
septẽ scilic& sapientes acdeinde phisicos ꝗthal&i
successer̃ inprae scrutanda natura rerũmstudiũ
c̃ĩ imitati anaximandrũ scilic&  et anaximonem
ctanaxagorã: alioq ñ nullos ante quã prtha¬

Expanded text:
r antiquior. Tempore igitur prophetarum nostrorum, quorum iam scripta ad notitiam fere omnium gentium peruenerunt, et multo magis post eos fuerunt philosophi gentium, qui hoc etiam nomine uocarentur, quod coepit a Samio Pythagora, qui eo tempore, quo Iudaeorum est soluta captiuitas, coepit excellere adque cognosci. Multo magis ergo ceteri philosophi post prophetas reperiuntur fuisse. Nam ipse Socrates Atheniensis, magister omnium, qui tunc maxime claruerunt, tenens in ea parte, quae moralis uel actiua dicitur, principatum, post Esdram in chronicis inuenitur. Non multo post etiam Plato natus est, qui longe ceteros Socratis discipulos anteiret. Quibus si addamus etiam superiores, qui nondum philosophi uocabantur, septem scilicet sapientes ac deinde physicos, qui Thaleti successerunt in perscrutanda natura rerum studium eius imitati, Anaximandrum scilicet et Anaximenem et Anaxagoram aliosque nonnullos, antequam Pytha
Abbreviated transcription (Latin):
pes fuor̃ usq ad aristoblum  quo r̃ sup putatio
tẽ por̃ non inscripturis scirq: appellant᷑ canonicae
sed in aliis inuenit᷑. in quib s̃ & machabeorũ libri
dam martrrũ passiones uehem̃ tes atq mirabiles
Qui ante qua xp̃s ueniss& in carnẽ usq ad mor

Expanded text:
pes fuerunt usque ad Aristobolum: quorum subputatio pes fuerunt usque ad Aristobolum: quorum subputatio temporum non in scripturis sanctis, quae appellantur canonicae, sed in aliis inuenitur, in quibus sunt et Macchabaeorum libri,dam martyrum passiones uehementes adque mirabiles, qui, antequam Christus uenisset in carne, usque ad mor
Abbreviated transcription (Latin):
ori&ur uob̵ tim̃tib: nom m̃m soliustitiae & sani¬
tas inpihnis eĩ.: & & ilibitis et &cultabitis sicut
uituli & uinculis resoluti: ł teonculcabitis ini quos
loco sid s̃uoluerit loquemur uberius: Post hostes¬
ꝓꝑhetas aggeũ tachariã mala chiã : peridẽ
tẽpus liberationis populi & babr lonica seruitu¬
te: scripsit &iã het ras ꝗ magis rerum gesta¬
rũ scriptonẽ habitus quã ꝓph&a. Sicum ẽ a
liber ꝗ appellatur hester: Cuius res gesta
in laudẽ dĩ ñ longe ab his tẽporib: inuenitur:
nisi forte hez ras in eo xp̃m ꝓphetasse intelle¬
gendus ẽ  qđ int̃ quosdã iuuenes horta quaestio¬
ne quidã plius ualer& in reb: : cũ reges unus dixissae
alt̃ uinũ tertius mulieres : q plerũq regib: impo¬
rarent Idẽ tam̃ tertius ueritatẽ suꝑ omia de¬
monstrauit ẽe uictricẽ: Consulto aũt ouange¬
lio xp̃m ẽe cognoscimꝰ ueritatẽ : Ab hoctẽ pore
apud iudȩos resttuto tẽplo : ñ regessed princi¬

Expanded text:
orietur vobis timentibus nomen meum, sol justitiae: et sanitas in pennis ejus: et exibitis, et exsultabitis sicut vituli ex vinculis resoluti; et conculcabitis iniquos, loco, si Deus voluerit, loquemur uberius. CAPUTprophetas, Aggaeum, Zachariam, Malachiam, per idem tempus liberationis populi ex Babylonica seruitute scripsit etiam Esdras, qui magis rerum gestarum scriptor est habitus quam propheta sicuti est et liber, qui appellatur Esther, cuius res gesta in laudem Dei non longe ab his temporibus inuenitur; nisi forte Esdras in eo Christum prophe tasse intellegendus est, quod inter quosdam iuuenes orta quaestione, quid amplius ualeret in rebus, cum reges unus dixisset, alter uinum, tertius mulieres, quae plerumque regibus imperarent, idem tamen tertius ueritatem super omnia demonstrauit es. e uictricem. Consulto autem euangelio Christum esse cognoscimus ueritatem. Ab hoc tempore aput Iudaeos restituto templo non reges, sed princi
Abbreviated transcription (Latin):
seorũ : ñ intrabitis in regnũ caelorus: c̃urillud
timendo: multicur ant baptizari: et hocñti¬
mendo ñ multicurant iustisicari. Sicut ergo
sr̃i suo dic̃fatuȩ : quicũ hodicit ñ ipsi fraterni¬
tati sed peccato eĩ infensus est alio qr in reuserit
.gehenneignis. Ita e contrario ꝗ porrigit : q¬
ase ipso : indignũ e enĩ ut inse non faciat qui facit q

Expanded text:
saeorum, non intrabitis in regnum caelorum? Quur illud saeorum, non intrabitis in regnum caelorum? Quur illud timendo multi currunt baptizari, et hoc non timendo non multi curant iustificari? Sicut ergo non fratri suo dicit: Fatue. qui cum hoc dicit non ipse fraternitati, sed peccato eius infensus est alioquin reus erit gehennae ignis: ita e contrario, qui porrigit a se ipso. Indignum est enim, ut in se non faciat, qui facit in
Abbreviated transcription (Latin):
licentiã male faciendi nos ꝑelemosinas cõparare
credam̃: Ideo aũt dñs et dextris elemosrnas ab eis
factas et sinistris non factas seimputaturũ ẽẽ p̃dig̃¬
ut huncos tenderet: quantũ ualeant elemosyne
ad preterita delenda non ad ꝑpetua inpune cõmit¬
tendda peccata: Tales aũt elemosynasñ dicendis
facere. ꝗuitã nolunt a consuetudine scelerum
in melius cõmutare : ꝗa et in hoc qđ ait quando
uni exminimis meis ñ fecistis mihi ñ fecistis
xp̃i anodarent᷑ : ꝓfectõs ibi panẽ iustitiae quod
animo det̃adtendit: Quiergo xp̃m diligit inxp̃iano¬
hocanimo ei porrigit elemosynã quo accedit
ad xp̃m non quo uult recedere in punitus axp̃o
banto enĩ magis quisq deserit xp̃m quanto magis
baptizatur si ñ iustificatur : Nonne quidixit
nisi quis renatus fuerit exaqua et sp̃u non in¬
trabit in regnũ caelorũ. Ipse etiã dixit nisi
abunda uerit iustitia ur̃a suꝑscribarũ et phari¬

Expanded text:
licentiam malefaciendi nos per eleemosynas comparare licentiam malefaciendi nos per eleemosynas comparare credamus. 3. Ideo autem Dominus et dextris eleemosynas ab eis factas, et sinistris non factas se imputaturum esse praedixiut hinc ostenderet quantum valeant eleemosynae ad priora delenda, non ad perpetua impune committenda peccata. Tales autem eleemosynas non dicendi sunt facere qui vitam nolunt a consuetudine scelerum in melius commutare. Quia et in hoc quod ait, Quando uni ex minimis meis non fecistis, mihi christiano darent, profecto sibi panem iustitiae, quodanimo dethoc animo ei porrigit elemosynam, quo accedit ad Christum, non quo uult recedere inpunitus a Christo. Tanto enim magis quisque deserit Christum, quanto magisbaptizatur, si non iustificatur? Nonne qui dixit: Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu, non intrabit in regnum Dei, ipse etiam dixit: Nisi abundauerit iustitia uestra super scribarum et Phari
Abbreviated transcription (Latin):
re existimant ut licenti ã male factoꝵ
ab illo se emisse : uł cottidie potius emere
credentes: securi damnabilia tanta cõ¬
mittant :: Quis ꝓuno scelere om̃a suadis¬
tribuerent indigentib membris xp̃i nisi
desisterent atalib factis habendo carita¬
tẽ quae nonagit ꝑperã aliquid eis prodẽẽ
non posset quiergo dignas ꝓsuis peccatis
helemosinas fac̃ prius eas facere incipit¬
tuũ sicut teipsũ. Itẽq audiat miserereanimae
tuae placensdõ : Nanc elemosrna idẽ ut do
placeat non faciens animae suae quomodo
dignas ꝓpeccatissuis elemosynas facere dicen¬
duse : ad hoc enĩ et illud scriptũ ẽ: Qui sibi ma¬
lignus est ciuibonus erit: orationes quippe
adiuuant elemosinae: Etutiq intuendũ est
qđ legimꝰ Fili pec castinea dicias iterũ et dep̃teritis
dep̃care utibi dimittantur : Propter hocergo
de mosinae faciendaer̃ : ut cũ dep̃teritis peccatis
dep̃camur exaudiamur.: Non utineis ꝑseuerantes

Expanded text:
re existimant, ut licentiam malefactorum re existimant, ut licentiam malefactorum ab illo se emisse uel cottidie potius emere credentes securi damnabilia tanta committant. Qui si pro uno scelere omnia sua distribuerent indigentibus membris Christi, nisi desisterent a talibus factis habendo caritatem, quae non agit perperam, aliquid eis prodesse non potest. Qui ergo dignas pro suis peccatis elemosynas facit, prius eas facere incipittuum tamquam te ipsum: itemque audiat: Miserere animae tuae placens Deo. Hanc elemosynam, id est, ut Deo placeat, non faciens animae suae quo modo dignas pro peccatis suis elemosynas facere dicendus est? Ad hoc enim et illud scriptum est: Qui sibi malignus est, cui bonus erit? Orationes quippe adiuuant elemosynae; et utique intuendum est quod legimus: Fili, peccasti, ne adicias iterum et de praeteritis deprecare, ut tieleemosynae faciendae sunt, ut cum de praeteritis peccatis deprecamur, exaudiamur, non ut in eis perseverantes,
Abbreviated transcription (Latin):
gatȩ remitti sibi posse presum munt: Sedbene:
quod istidignas propeccatis helemosynas com¬
monent esse faciendas Qm̃ sidicerent qua¬
lescumq elemosynas ꝓpeccatis & cottidia¬
nis et magnis. et quantãcũq scelerũ consue
cottidiana remissio sequeret᷑. uiderent serẽ
dicere absurdeen atq ridiculã : sic enim co¬
gerent᷑ fateri fieri posse : ut opulentis si¬
mus hõ decẽ nummulus diurnis in elemo¬
sinas inpensis homicida et adulteria & ne¬
faria queq facta redimeret. Quodsi absur¬
siquerat᷑ quȩ dignȩ sint ꝓpeccatis hele¬
mosyne de quib: etiã xp̃i precursor ille
dicebat: facite ergo fructus dignos peni¬
tentiae : Procul dũbio non inuenientꝰ eas
facere qui uitã suã usq ad mortẽ cottidia¬
noꝵ criminũ ꝑ petracione confodiunt.
Primo quia in auferendis reb alienis łon¬
ge plura diripiunt : ex quib: ꝑ exigua
p̃auperib largiendo xp̃m se adhoc pasce¬

Expanded text:
gata remitti sibi posse praesumunt. Sed bene gata remitti sibi posse praesumunt. Sed bene quod isti dignas pro peccatis eleemosynas commonentes esse faciendas: quoniam si dicerent, qualescunque eleemosynas pro peccatis quotidianis et magnis, et quantacunque scelerum consuet, ut ea quotidiana remissio sequeretur, viderent se rem dicere absurdam atque ridiculam. Sic enim cogerentur fateri fieri posse ut opulentissimus homo, decem nummulis diurnis in eleemosynas impensis, homicidia, et adulteria, et nefaria quaeque facta redimeret. Quod si absursi quaeratur, quae dignae sint pro peccatis elemosynae, de quibus etiam Christi praecursor ille dicebat: Facite ergo fructus dignos paenitentiae, procul dubio non inuenientur eas facere, qui uitam suam usque ad mortem cottidianorum criminum perpetratione confodiunt: primum, quia in auferendis rebus alienis longe plura diripiunt, ex quibus perexigua pauperibus largiendo Christum se ad hoc pasce
Abbreviated transcription (Latin):
dextros et sinistros ẽẽ facturũ: Quor ũalios
in regnũ alios insuppliciũ migtatae ternũ
Vt aũt coindiana sibi opinent᷑ quae facere
omnino non cessant qualia cumq: et quanta¬
cumq sint ꝑelemo synas dipurti possepec¬
cata orationẽ quã docut ipse dñs & suira¬
catricem sibi ad hibere conantur et testem
Sicut enĩnulluse. in quiunt dies quo axp̃i¬
anis haec oratio nondicat᷑ it a nullũ est
cortidianũ quale cũq peccatũ quod ꝑillã non
dimittatur. cũ dicimus dimute nob̵ debita nr̃ã
Si quod sequit̃ facere curemus sicut et nosdimit¬
timus debitorib nr̃is. nonenĩ ait dñs inqui¬
unt si dimiseritis peccata hominib: dimatet¬
et uob pater ur cottidiana parua peccata:
Sed dimittet inquit uobis peccata ur̃a: qualia¬
cũq ergo uel quanta cumq sint. etiã sicotti¬
die ꝑpetrentur nec ab eis uita discedat in mȩ¬
lius commnutata ꝑ elemosynã ueniȩ nonne¬

Expanded text:
dextros et sinistros esse facturum, quorum alios dextros et sinistros esse facturum, quorum alios in regnum, alios in supplicium mittat aeternum. Ut autem cottidiana sibi opinentur, quae facere omnino non cessant, qualiacumque et quantacumque sint, per elemosynas dimitti posse peccata, orationem, quam docuit ipse Dominus, et suffragatricem sibi adhibere conantur et testem. Sicut enim nullus est, inquiunt, dies, quo a Christianis haec oratio non dicatur: ita nullum est cottidianum qualecumque peccatum, quod per illam non dimittatur, cum dicimus: Dimitte si quod sequitur facere curemus, Sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. Non enim ait Dominus, inquiunt: Si dimiseritis peccata sua hominibus, dimittet vobis Pater vester quotidiana parva peccata, sed, Dimittet, inquit, vobis peccata vestra. Qualiacunque ergo vel quantacunque sint, etiam si quotidie perpetrentur, nec ab eis vita discedat in melius commutata, per eleemosynam venia non ne
Abbreviated transcription (Latin):
quia etearũ amissione tantũ necesse ẽ urat
dolor quantũ haeserat amor. Porro ꝗ patrẽ
matrẽ filios. filiasq: secundũ xp̃m dilexerit.
uta deius regnũ obtinendũ eiq: cohȩrendũ
illis consulat: uel hoci neis diligat quod membra
sunt xp̃i ab sit unsta dilectio. repperiatur
inignis foeno & stipula consumenda sed prorsus
aedisicio aureo. argenteo gemmeo deputabit̃
Quomodo aut̃ potest eosplus amare quãxp̃m.
quosamat utiq propter xp̃m: Restat eis
respondere quidicunt aeterno igne illos tan¬
tum modo arsuros. qui propeccatissuis facere
dignas elemosynas neglegunt propter illud
quãuis non correxerit ꝑditosmores sed nefa¬
rie acnequitir interipsas suas elemospnas¬
uixerit cummĩa illifutur umest iudiciũ
ut aut non damnetur omnino: aut post aliqđ
tempꝰ adamnatione nouissima liberetur
nec obaliud existimant xp̃m desolo delicto
atq neglectu elemo synar ũ discretionẽ imer

Expanded text:
quia et earum amissione tantum necesse est urat quia et earum amissione tantum necesse est urat dolor, quantum haeserat amor. Porro qui patrem matrem, filios filias secundum Christum dilexerit. ut ad eius regnum obtinendum eique cohaerendum illis consulat, uel hoc in eis diligat, quod membra sunt Christi: absit ut ista dilectio reperiatur in lignis, feno, stipula consumenda. sed prorsus aedificio aureo, argenteo, gemmeo deputabitur. Quo modo autem potest eos plus amare quam Christum, quos amat utique propter respondere, qui dicunt aeterno igne illos tantummodo arsuros qui pro peccatis suis facere dignas elemosynas neglexerunt, propter illud quamuis non correxerit perditos mores, sed nefarie ac nequiter inter ipsas suas elemosuixerit, cum misericordia illi futurum est iudicium, ut aut non damnetur omnino aut post aliquod tempus a damnatione nouissima liberetur. Nec ob aliud existimant Christum de solo dilectu adque neglectu elemosynarum discretionem inter
Abbreviated transcription (Latin):
talia repperiunt. quae maneant ineternum:
Erit etiã infine sđi tribulatiotem poreanti¬
xp̃i : qualis num quã antea : quã multa erunt
tunc adificia siue aurea siue faenea suꝑoptimũ
uitraq: et dealiis gaudiũ dealiis inferat dã nũ
Neutros tam̃ ꝑdat : in quib: haec inueniet ꝓpt̃
stabile fundam̃tũ:. Qui cũq aũt non dico
uxorẽ cuius etiã cõmixtione carnis ad carna¬
le utit̃ uoluptatẽ : sed ipsa quae ab huius modi
delectationib: aliena sunt nomina pietatis :¬
hum a nomore carnalit̃ diliẽ ndo xp̃o ante porit:
non eũ habet infundam̃to etideo ñ ꝑignẽ saluus
erit : sed saluus nonerit: quia ẽẽ cũ saluatore non
mat patrẽ aut matrẽ. plus quam me non ẽ me
dignus: Et̃ qui amat siliũ aut filiã suꝑ me ñ est
me dignꝰ: Uerũqͥ has necessi tudinessif amat
malitq ipsis carere quã xp̃o sia dhuc fueritarti¬
culus tẽptationis adductus ꝑ ignẽ erit saluus.

Expanded text:
talia reperiunt quae maneant in . aeternum. talia reperiunt quae maneant in . aeternum. Erit etiam in fine saeculi tribulatio tempore Antichristi, qualis numquam antea fuit. Quam multa erunt tunc aedificia, siue aurea siue fenea, super optimutraque et de aliis gaudium, de aliis inferat damnum, neutros tamen perdat., in quibus haec inueniet, propter stabile fundamentum! Quicumque autem, non dico uxorem, cuius etiam commixtione carnis ad carnalem utitur uoluptatem, sed ipsa quae ab eius modi delectationibus aliena sunt nomina pietatis humano more carnaliter diligendo Christo anteponit, non eum habet in fundamento et ideo non per ignem saluus erit, sed saluus non erit, quia esse cum Saluatore non amat patrem aut matrem plus quam me, non est me dignus; et qui amat filium aut filiam super me, non est me dignus. Verum qui has necessitudines sic amat malitque ipsis. carere quam Christo, si ad hunc fuerit articulum tentationis adductus, per ignem erit saluus,