comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mor mulierũ. euilatꝰ senum. morienti¬
um gemitꝰ. uiuentiũ desꝑatio. Rex gͥ
stephanꝰ insurgens ꝯbussit. ⁊ destruxit
australes partes regni regis dd ip̃o qͥdem
dd̾ ñ audente ei congredi. post pascha uͦ ex¬
arsit rabies ꝓditoꝵ nefanda. Quidam
nãq ꝓditoꝵ nomĩe talebot tenuit ꝯtͣ
regem castellũ herefordie in wales. Qd̃
tam̃ rex ꝑ obsidionem in sua recepit.
Rob̾tus ꝯsul filiꝰ henrici regis nõtꝰ te¬
nuit otͣ eum fortissimũ caftellũ qd̃ uo¬
Daganellus castellũ de lurlelane. Wl̃s
de nicole castellum de Warhã. Eustaciꝰ
filiꝰ ioħis castellũ de mealtune. Will̃s
filiꝰ alani castellũ de salopesbiri. qd̃
rex qͥdem cepit armis. captoꝵq ñ nulloᷤᷤ
suspendit. Qd̃ audiens Walchel mꝰ qͥ
tenebat castellũ de doure regine se ob¬
sidenti reddidit illud. Occupato gͥ rege
circa partes australes anglie: dauid
scotoꝵ rex innumabilẽ ex̾citũ ꝓmo¬
uit in angliã. Contͣquem ꝓc̾es boreał

Expanded text:
mor mulierum, ejulatus senum, morientium gemitus, viventium desperatio. Rex igitur Stephanus insurgens combussit et destruxit australes partes regni regis David; ipso quidem David non audente cum eo congredi. Post Pascha exarsit rabies proditorum nefanda, quidam namque proditorum nomine Talebot tenuit contra regem castellum Herefordiae in Wales, quod tamen rex per obsidionem in suum recepit. Robertus consul filius Henrici regis nothus tenuit contra eum fortissimum castellum, quod voPaganellus castellum de Ludelau, Willielde Nichole castellum de Warram, Eustachius filius Joannis castellum de Meltune, Willielmus filius Alani castellum de Salopesbiri, quod rex quidem cepit armis, captorumque nonnullos suspendit. Quod audiens Walkelinus, qui tenebat castellum de Doure, reginae se obsidenti reddidit illud. Occupato igitur rege circa partes australes Angliae David Scotorum rex innumerabilem exercitum promovit in Angliam, contra quem proceres Borealis
Abbreviated transcription (Latin):
occursu ñ augetur. dicunt naturaliter
salsiꝰ quadis fluentũ dulce ꝯsumi uł uenti
aut uapore soł abripi. ut in lacis lacuniˢ¬
q ꝓbamꝰ in breui mom̾̃to desifratis uł
⁊̃ occulto meatu in suoꝰ refluere fontes.
⁊ solito ꝑ suos amnes gressu recurrere.
oyarinis aũ aquis dulces suꝑfundi ut.¬
pote leuiores. ipsas uͦ ut gͣuioris nature

Expanded text:
ccursu non augetur, dicunt naturaliter salsis vadis fluentum dulce consumi, vel ventis aut vapore solis abripi, ut in lacis lacunisque probamus in brevi momento desiccatis, vel etiam occulto meatu in suos refluere fontes, et solito per suos amnes gressu recurrere; marinis autem aquis dulces superfundi, utpote leviores; ipsas vero ut gravioris naturae,
Abbreviated transcription (Latin):
qͥdem remote ft̾ abtonib duob sinibus
maris int̾iacentib quoꝵ unꝰ aborienta-¬
li mari. alter aboccidente longe irrum
possint. Orientalis aũ ht̃ in medio sui ur¬
bem guidi. occidentalis sup᷑ se hoc ẽ ad
dextͥam sui ht̃ urbem aldclyhit qd̃ lingͣ
eorum sigͥcat petrã elyhit. Est aũ uixta
fluuiũ nomis illiꝰ. obharũ gͦ infestatio¬
nem gentium: b̾ͥtones legatos romãcũ epłis

Expanded text:
quidem remotae sunt a Britonibus duobus sinibus quidem remotae sunt a Britonibus duobus sinibus maris interjacentibus, quorum unus ab orientali mari, alter ab occidentali longe irrumppossint; orientalis autem habet in medio sui urbem Guidi; occidentalis supra se, hoc est ad dextram sui habet urbem Aldclyhit, quod lingua eorum significat Petrum clyhit: est autem juxta fluvium nominis illius. Ob harum ergo infestationem gentium Britones legatos Romam cum epis
Abbreviated transcription (Latin):
occidit. Constantẽq filium eiꝰ quẽ ex
monacho cesarem fecerat: gerontius
comes suus ap̃ uiennam int̾fecit.
Contigit aũ quod alaricus rex gotho¬
rum romã inuasit. ⁊ cep̃. anno ꝯditio¬
nis eius millesimo centesimo sexage¬
simo qͣrto. Cũq partem eiꝰ cremasset
incendio: dep̾data urbe sexto die egͥssuˢ
ẽ: pꝰ annos ferme quadrirgentos.lxxͣ.
cit. Habitabant aũ romani int̾ uallũ
qd̾ seuerũ tͣns insulam fecisse ꝯ memora¬
uimus ad plagã meridianã qd̃ ciuita¬
tes. pontes. fori. ⁊ strate ibidem facte:
usq hodie testantur. Cet̾m ultiores bri¬
tannie partes. uł eas ⁊ que ultͣ bͥtanniã
sunt insulas: iure dominandi posside¬
bant. S Britannia gͥ militarib copiis.
floridaq iuuentute spoliata que maxi¬
me ꝑ maximũ tẏrannum fuerant ab¬
ducte. post etiã reliquie ꝑ ꝓxime dictum
constantinũ: prede siquidẽ tantũ patu¬
it scotis ⁊ pictis gentib seuissimis. He

Expanded text:
occidit; Constantemque filium ejus, quem ex occidit; Constantemque filium ejus, quem ex monacho Caesarem fecerat. Gerontius comes suus apud Viennam interfecit. Contigit autem quod Alaricus rex Gothorum Romam invasit et cepit anno conditionis ejus millesimo centesimo sexagesimo quarto: cumque partem ejus cremasset incendio, depraedata urbe, sexto die egressus est, post annos ferme quadringentos septuaniam subjecit. Habitabant autem Romani intra vallum quod Severum trans insulam fecisse commemoravimus ad plagam meridianam, quod civitates, pontes, fari et stratae ibidem factae usque hodie testantur. Caeterum ulteriores Britanniae partes, vel eas etiam, quae ultra Britanniam sunt, insulas jure dominandi possidebant. Britannia igitur militaribus copiis floridaque juventute spoliata quae maxime per Maximum tyrannum fuerant abductae, post etiam reliquiae per proxime dictum Constantinum praedae siquidem tantum patuit Scotis et Pictis gentibus saevissimis. Hae
Abbreviated transcription (Latin):
bant: s qd grauiꝰ ẽ correpta eoꝵ uesa¬
nia magis augescere contdicendo quã
fauendo ueritati uolute emendari. Uñ
pspex rechor uersificans ait.
Iontra augustinum narratur ser-¬
ꝑe qͥdam scͥptor quem dudum li¬
uor adunt ecdlax. Autt hunc fruge sua¬
equorei pauere bͥtanni:authinc campa-¬
no gͣmine:corda tumet.
onorius cum theodosio minore frĩs
sui archadii filio anñ .xu. Cuiꝰtem¬
porib alani. sueui. Wandali. totas seui¬
rent ꝑ gallias: ap̃ bͥtanniam gratianꝰ
municeps tyranus ereatur ⁊ occidte᷑.
huꝰ loco constantinus ex infima mili¬
tia ꝓpt̾ solam spem nomĩs sine m̾ito uir¬
tutis eligitur. Qui ꝯtinuo ut inuasit
imꝑium: in gallias tͣnsiit. Ibi sepe ã
barbaris incertis federib illusus detri¬
merto magno rei publice fuit. Inde
mox iubente honorio constantinꝰ comeᷤ
ingalliam cum exercitu ꝓfectus. ap̃ci
uitatem arelatem eum clausie. ceꝑte

Expanded text:
bant: sed, quod gravius est, correpta eorum vesabant: sed, quod gravius est, correpta eorum vesania magis augescere contradicendo, quam favendo veritati voluit emendari. Unde Prosper rhetor versificans, ait: Contra Augustinum narratur serpere quidam Scriptor, quem dudum livor adurit edax. Aut hunc fruge sua aequorei pavere Britanni, Aut hic campano gramine corda tumet. Honorius cum Theodosio minore fratris sui Arcadii filio annis XV, cujus temporibus cum Alani, Suevi, Wandali totas saevirent per Gallias, apud Britanniam Gratianus municeps tyrannus creatur et occiditur. Hujus loco Constantinus ex infima militia propter solam spem nominis sine merito virtutis eligitur, qui continuo ut invasit imperium in Gallias transiit: ibi saepe a barbaris incertis foederibus illusus detrimento magno reipublicae fuit. Inde mox, jubente Honorio, Constantinus comes in Galliam cum exercitu profectus apud Arelatem civitatem eum clausit, cepit et
Abbreviated transcription (Latin):
ingratos. Irasci sane reb indignis. s
subito flecti. Ee qd̃ ẽ rare uirtutis post
austam annis potentiã imꝑialem.
auri argentiq pond̾a sublata atyran¬
nis multis ex suo restituit. Patriium
ꝓgenitore hu̾it. nepotes ⁊ cognatos
ꝓfiliis. Plegans lectumq ꝯiuuiũ dare.
nec tam̃ sumꝑtuo sũ. Mistere collaqula.
ꝓ ꝑsonis ⁊ dignitatib sermone cum
gratuitate iocundo. Blandus pater con¬
eors maritus. Regebat ualitudinem
ꝯtinentia uescendi: ambulatione mo¬
derata. Huiꝰ ⁊ apud homines mansue¬
tudo. ⁊ apud d̾m extitit sũma deuotio.
Rchadius filiꝰ theodosi
cum fc̃e suo honorio anñ. xiii. Gochi
italiam. Wandali atq alani gallias ape¬
grediuntur. Pelagius brito ⁊ uliamis
campanensis heresum suam longe la¬
teq seminauerurt. Quib sc̃is aug̾tinꝰ
sicut ⁊ ceqͥ patres orthodoxi multis sent̾n¬
tiarum oettholicarũ milib respondunt.:
nec eoꝵ tamĩ dementiam corrig̾e uale¬

Expanded text:
ingratos: irasci sane rebus indignis, sed ingratos: irasci sane rebus indignis, sed subito flecti; et quod est rarae virtutis, post auctam annis potentiam imperialem auri argentique pondera sublata a tyrannis, multis ex suo restituit. Patruum pro genitore habuit, nepotes et cognatos pro filiis; elegans laetumque convivium dare, nec tamen sumptuosum; miscere colloquia pro personis et dignitatibus sermone cum gravitate jucundo, blandus pater, concors maritus. Regebat valetudinem continentia vescendi, ambulatione moderata. Hujus et apud homines mansuetudo, et apud Deum exstitit summa devotio. Arcadius filius Theodosii cum fratre Honorio annis XIII. Gothi Italiam, Wandali atque Alani Gallias aggrediuntur. Pelagius Britto et Julianus Campanensis haeresin suam longe lateque seminaverunt, quibus sanctus Augustinus, sicut et caeteri Patres orthodoxi multis sententiarum catholicarum millibus responderunt; nec eorum tamen dementiam corrigere vale
Abbreviated transcription (Latin):
mius morib. ⁊ corpore tiaiano similis.
qͣntũ scͥꝑta ueterum ⁊ pictura docent.
aquo ⁊ originem tragxte. Sic eminenꝰ
status m̾bra eadem. par cesaries s ilii
ñ tam ingentes oculi erant. nescio an
⁊ tanta gr̃a tantusq flos in facie. seu
tanta dignitas in incessu fuisset mens ꝓisꝰ
ex libͥs in istum uideat᷑ tͣnsferri. Mi¬
sericors. cõmunis. solo habitu differ¬
re se cet̾is putans. In om̃s homineᷤ ho¬
norificus. uerum effusius in bonos.
Simplicia ingenia dilig̃e erudita
mirari s innoxia. Largiri magno
animo magna. Illa tam̃ quib traranꝰ
asꝑsus ẽ: uinolentiam seł ⁊ cupidinẽ
tͥumphandi usq eo dedestatꝰ: inbella it¬
ñ mouerit. s inuen̾it. Minift̾ia lascuia.
psaltasq comesationib adhibi lege ꝓ¬
hibuit. Litt̾is mediocrit̃ doctus. sagar
plane. multũq diligens ad noscenda
facta maiorũ: execrabatur cũ legisset
suꝑbiam dominantiũ p̾cipue ꝑłidos ⁊

Expanded text:
mius, moribus et corpore Trajano similis mius, moribus et corpore Trajano similis quantum scriptura veterum et pictura docent, a quo et originem traxit: sic eminens status, membra eadem, par caesaries; sed illi non tam ingentes oculi erant. Nescio an et tanta gratia tantusque flos in facie seu tanta dignitas in incessu fuit; mens vero prex libris in istum videatur transferri. Misericors, communis, solo habitu differre se caeteris putans, in omnes homines honorificus, verum effusius in bonos, simplicia ingenia diligere, erudita mirari, sed innoxia; largiri magno animo magna. Illa tamen, quibus Trajanus aspersus est, vinolentiam scilicet et cupidinem triumphandi usque eo detestatus, ut bella non moverit sed invenerit; ministeria lasciva, psaltriasque comessationibus adhiberi lege prohibuit. Litteris mediocriter doctus, sagax plane, multumque diligens ad noscenda gesta majorum. Exsecrabatur, cum legisset superbiam dominantium, praecipue perfidos et
Abbreviated transcription (Latin):
creatus in galliam tͣnsiit. Ubi gͣtianum
augustum subita incursione ꝑterritũ
int̾fecit: fr̃emq eius ualentinianum
italia expulit. qui ad theodosium mnori¬
ente refugit. laus gratians. fuit gra¬
tianus littis hautͦ mediocter institutꝰ.
carm̃ fac̾e. ornate loqui. explicare ꝯtͦ¬
u̾sias rechorũ more. Nicħ aliud die noe¬
tuq ag̾e. quam spicuł meditari. sũmeq
uoluptatis duuneq artis crede: desti¬
nata ferire. Parcus cibi somniq ac libi¬
dinis uictor.
heodosius pꝰ mortẽ granani. anñ
.xi. regnauit cũ ualentinianoquẽ
regno restituit. clauso uidelie⁊ intra
muros aquuileie ⁊ occiso maximo tẏran-¬
no. Britones uͦ quos maximus secũ addu¬
perat in gallia armorica usq hodie re-¬
manserunt. Uñ ⁊ bͥtones armoriti uo¬
cantur. Aquib spoliata: emareute bͥ¬
tannia. ¶Laus theodosii. Thecdosus ꝓpa¬
gator rei publice fuit. atq defensor exi¬

Expanded text:
creatus in Galliam transiit; ubi Gratianum, creatus in Galliam transiit; ubi Gratianum, Augustum subita incursione perterritum interfecit, fratremque ejus Valentinianum Augustum Italia expulit, qui ad Theodosium in Oriente refugit. Laus Gratiani: Fuit Gratianus litteris haud mediocriter institutus, carmen facere, ornate loqui, explicare controversias rhetorum more, nihil aliud die noctuque agere quam spiculis meditari, summaeque voluptatis divinaeque artis credere, destinata ferire; parcus cibi, somnique ac libidinis victor. Theodosius post mortem Gratiani annis XI regnavit cum Valentiniano, quem regno restituit, clauso videlicet intra muros Aquileiae et occiso Maximo tyranno. Britones vero quos Maximus secum adduxerat in Gallia Armorica usque hodie remanserunt: unde et Britones Armorici vocantur; a quibus spoliata emarcuit Britannia. Laus Theodosii: Theodosius propagator reipublicae fuit atque defensor exi
Abbreviated transcription (Latin):
sparsim ꝯturbatos: abantiquis sedib
expulit. Gochi tͣnsito danubio fugien¬
tes: aualente sine armorũ depositiõe.
suscepti. mox ꝑ auariciãmaxinii du¬
cis fame ad rebellandum coacti sunt.
Uictoq salentis exercitu: ꝑtraciam¬
sese miscentes simulomĩa cedib incendiis.
rapinisq fudunt.
ratianus cum fr̃e ualentimano an¬
no ab incarnatione dñi tͥcentesimo
septuagesimo.uii: regnauit annis.ui. qͣn¬
uis iam dudum cũ patruo ualente reg¬
naret. Qui cum afflictum ⁊ pene collapsũ
rei .p. statum uid̾et: theodosium hyspanũ
uirũ restituende rei .p. necessitate apud
sirmiũ purpura induit. orientisꝙ et
tracie simul p̾fecit imꝑio. Theodosius
gͥ maximas illas seiticas gentes hoc ẽ
alanos. hunos ⁊ gothos: magnis ⁊ multiᷤ
p̾liis uicit. Int̾ea maximus ab̾ͥtannia
oruindꝰ uir quidẽ strenuus ⁊ laude dig¬
nus. nͥ ꝯtͣ sacram̃ti fidem ꝑ tyrannidẽ
emersiss in btanniam: ibidẽ imꝑator

Expanded text:
sparsim conturbatos ab antiquis sedibus sparsim conturbatos ab antiquis sedibus expulit. Gothi, transito Danubio, fugientes, a Valente sine armorum depositione suscepti, mox per avaritiam Maximi ducis fame ad rebellandum coacti sunt; victoque Valentis exercitu per Thraciamsese miscentes, simul omnia caedibus, incendiis rapinisque fuderunt. Gratianus cum fratre Valentiniano anno ab Incarnatione Domini trecentesimo septuagesimo septimo regnavit annis VI, quamvis jamdudum cum patruo suo Valente regnaret. Qui cum afflictum et pene collapsum reipublicae statum videret, Theodosium Hispanum virum restituendae reipublicae necessitate apud Sirmiam purpura induit, Orientisque et Thraciae semel praefecit imperio. Theodosius igitur maximas illas Scythicas gentes, hoc est Alanos, Hunos et Gothos magnis et multis praeliis vicit. Interea Maximus a Britannia oriundus, vir quidem strenuus et laude dignus, nisi contra sacramenti fidem per tyrannidem emersisset in Britanniam, ibidem imperator
Abbreviated transcription (Latin):
hic digne abarbaris dei hostis bellan¬
do ꝑunitur. Naus uiliani ex paulo
fuit.m. antouino ñ absimit. quẽ ediam
emulari studebat lib̃alib disciplinis appͥ¬
me erudicus. memorie tenacis ⁊ ample.
facundie ingentis ⁊ ꝓmpte. philosopho
alentinianus cum fr̃e suoualente
.xi. anñ regnoꝵ ura custodiit. s¬
laus ualentinlam historia pauli. fuit
aureliano suntł. uultudecens. sollers
ingenio. gͣuis animo. Seuerꝰ. uehemẽs.
infestus uiciis. maximeq auaricie. Doc¬
tus pingere uenustissime. noua arma
meditari. fingere simulachra cera
seri limo. Sermone cultissimus. pru¬
dens ⁊ astutus.
alens cum gratiano ⁊ yalentinia¬
no fr̃is sui p̃dicti filiis: regnauit
.iiiͦiͬ. anũ. Ualens abarrianis baptira¬
tus: catholicos ꝑsequitur. Legeq da-¬
ta ut monachi militarent. nolentes:
fustib uissit int̾fici. Gens hunoꝵ du
in accessis seclusa montib: repentina
rabie ꝑcita exarsit in gothos. Posꝙ

Expanded text:
Hic digne a barbaris Dei hostis bellanHic digne a barbaris Dei hostis bellando perimitur. Laus Juliani ex Paulo: Fuit Marco Antonino non absimilis, quem etiam aemulari studebat. Liberalibus disciplinis apprime eruditus, memoriae tenacis et amplae, facundiae ingentis et promptae, philosopho Valentinianus cum fratre suo Valente XI annis regnorum jura custodivit. Laus Valentiniani ex historia Pauli: Fuit Aureliano similis, vultu decens, solers ingenio, gravis animo, severus, vehemens, infestus vitiis, maximeque avaritiae, doctus pingere venustissime, nova arma meditari, fingere simulacra cera seu limo; sermone cultissimus, prudens et astutus. Valens cum Gratiano et Valentiniano fratris sui praedicti filiis, regnavit annis IV. Valens ab Arianis baptizatus Catholicos persequitur, legeque data ut monachi militarent, nolentes fustibus jussit interfici. Gens Hunorum diu in inaccessis seclusa montibus repentina rabie percita exarsit in Gothos, eosque
Abbreviated transcription (Latin):
conditi instaurans ex uocabulo matͥs
sue helenopolim uocaurt. Iem statuit
citra ullam hominũ cedem paganoꝵ
templa claudi. Helena uͦ bͥtanine no¬
bilis alumpna lundoniã muro quod
adhuc suꝑ ẽ cinxisse fertur. ⁊ colecestã
menib adornasse. S ⁊ int̾ alia multa
ierłm instaurauit. mundatã idolis:
basilicis płib adornauit. Nlaus constan¬
tin ex sacris scͥniis. uir pͥmo imꝑii tẽꝑe
optimis pͥncipib ultimo mediis comꝑan-¬
dus. Innume ineo animi corꝑisq uirtu-¬
tes claruerunt. Alilitari gła sũmꝰ. for¬
tuna par ⁊ industria. Euulib artib ⁊
studuᷤ lib̃alib deditus. Affectator
uisti amoris. in amicos egregiꝰ. Uerũ
in solentia rerum scłarium aliqͣntum
exuia fauorabił animi docilitate: tan¬
dem mutatus ẽ.
onstantius cum constantino:
heresis arriana constant ii regis ful¬
ta p̾sidio: uarie ⁊ ualde eatholicoᷤ afflix̃.
Ulianus apostata .ii. ann̾ ⁊ c̃.uiii.

Expanded text:
conditi instaurans ex vocabulo matris conditi instaurans ex vocabulo matris suae Helenopolim vocavit. Idem statuit citra ullam hominum caedem paganorum templa claudi. Helena vero Britanniae nobilis alumna Londoniam muro, quod adhuc superest, cinxisse fertur, et Colecestriam moenibus adornasse; sed et inter alia multa Hierusalem instauravit, mundatamque idolis basilicis pluribus adornavit. Laus Constantini ex sacris scriniis: Vir primo imperii tempore optimis principibus, ultimo mediis comparandus. Innumerae in eo animi corporisque virtutes claruerunt, militari gloria summus, fortuna par et industria, civilibus artibus et studiis liberalibus deditus, affectator justi amoris, in amicos egregius, verum insolentia rerum secundarum aliquantum ex illa favorabilis animi docilitate tandem immutatus est. Constantius cum Constantino et ibus V. Haeresis Ariana Constantii regis fulta praesidio varie et valde Catholicos afflixit. Julianus Apostata II annis, mensibus VIII.
Abbreviated transcription (Latin):
bis lege belli suꝑauit. solusq regnii
mundi tenute. ⁊ a uuln̾e legre ut sep¬
ta tradunt ꝑ scm̃ siluestrũ in baptisma¬
te mundatus: fecit rome ubi baptira¬
tus ẽ basilicam ioħis baptiste que uoca¬
tur constant᷑iana. Item basilicã petro
⁊ paulo intemplo apollinis. corpꝰ itus
Item basilicam in palatio sosoriano q̃
cognominatur ierłm. uͥde ligno erucis
dñi posuit. Item basilitam sc̃ẽ marthis
agnetis ex rogatu filie sue. Item bali¬
cam beato laurentio uia tyburtina. in
agro uerano. Item basilicam uia lauica¬
na petro ⁊ marcellino martyrib. ⁊ mau¬
soleum uͥ matrẽ suam posuit in sargofa¬
go purpureo. Item basił inciuuitate hos¬
tia uixta portum urb rome. Item basili¬
cam inciuitate albanens sc̃i ioh̃is bap¬
tiste. Item basrł in urbe neapoli. ¶ Cons¬
tantinus urbẽ nomĩs sui statuens in
ttia sedem romani imꝑii ⁊ totiꝰ orientis
caput eẽ uoluit. Item de pͣuam cuuitatẽ
bitume in honorem mr̃is luciam ibi

Expanded text:
li superavit, solusque regnum mundi tenuit; et a vulnere leprae, ut scripta tradunt, per S. Silvestrum in baptismate mundatus, fecit Romae, ubi baptizatus est, basilicam Joannis Baptistae, quae vocatur Constantiniana; item basilicam Petro et Paulo in templo Apollinis, corpus utritem basilicam in palatio Sosoriano, quae cognominatur Hierusalem, ubi de ligno crucis Domini posuit; item basilicam Sanctae matris Agnetis ex rogatu filiae suae; item basicam Beato Laurentio via Tiburtina in agro Verano; item basilicam via Lavicana Petro et Marcellino martyribus, et mausoleum ubi matrem suam posuit in sartophago al. sarcophago purpureo; item basilicam in civitate Ostia juxta portum urbis Romae; item basilicam in civitate Albanensi S. Joannis Baptistae; item basilicam in urbe Neapoli. Constantinus urbem sui nominis statuens in Thracia sedem Romani imperii et totius Orientis caput esse voluit; item Depranam civitatem Bithyniae in honorem martyris Luciani ibi
Abbreviated transcription (Latin):
fuit: ut cum nulli quicqͣm negaret. et
ab amicis re p̃hndetur respond̾ie. nullũ
tristem deb̾e abimꝑatore discede. Eħ inu
tuo publicus fuit. ut om̃s tanquom in
xpria doluerint orbitate. Cum ꝓcul ã
roma mortuus eẽt: senatus obitu ipsiꝰ
circa uesꝑam nuntiato: nocte irrupit
incuriam.⁊ tantas ei mortuo laudes
gr̾asq congessit: qͣntas nec uiuo unqͣm
egerat nec p̃senti.
omicianus fr̃ tẏti annos.xu. men¬

Expanded text:
fuit, ut cum nulli quidquam negaret, et fuit, ut cum nulli quidquam negaret, et ab amicis reprehenderetur, responderit, nullum tristem debere ab imperatore discedere. Pro hoc inustuo publicus fuit, ut omnes tanquam in propria dolerent orbitate. Cum procul a Roma mortuus esset, senatus obitu ipsius circa vesperum nuntiato, nocte irrupit in curiam, et tantas mortuo laudes gratiasque concessit, quantas nec vivo unquam egerat, nec praesenti. Domitianus frater Titi annos re
Abbreviated transcription (Latin):
lii penam. Hic uicit nideam. achaiã.
liciam. rodum. bizantium. samũ. tra.¬
ciam. cuiciam. cõmãgenem. Offensa¬
rum ⁊ immiciciarũ immemor fuit.
Conuicia a causidicis ⁊ phylosophis
leuit̃ tulie. Senatui. popło. eunctis
ytus filius eius regnauit anniᷤ
duob. ⁊ mensib duob. uir oĩũ
uirtutum gen̾e mirabit̃. ad eoi̾ amor
⁊ delicie humanigen̾is dic̾etur. Hic
ampbiteatrũ rome edificat. ⁊ in de¬
dicatione eius quinq milia ferarsi
occidit. laus tẏti sũma. łytus facũ¬
dissimus. bellicosissimus. mod̾atissi¬
mus. causas latine egit. poemata ⁊ tra¬
gedras grece composuit. Inoppug¬
natione ierosolimorum sub patre mi¬
litans .xii. ꝓpugnatores .xii. sagitarũ
icłib confixit. Rome tante ciuitatis
mimꝑio furt. ut nullũ nĩo puniret. Eõ¬
uictos adu̾̃sum se ꝯurationis dimisite.
⁊ ineadem familiaritate quam ante
habure. Facilitatis ⁊ lib̾alitatis tante

Expanded text:
lii poenam. Hic vicit Judaeam, Achaiam, lii poenam. Hic vicit Judaeam, Achaiam, Lyciam, Rhodum, Byzantium, Samum, Thraciam, Ciliciam, Comagenem: offensarum et inimicitiarum immemor fuit; convitia a causidicis et philosophis leviter tulit; senatui, populo, cunctis Titus filius ejus regnavit annis duobus et mensibus duobus, vir omnium virtutum genere mirabilis, adeo ut amor et deliciae humani generis diceretur. Hic amphitheatrum Romae aedificavit, et in dedicatione ejus, quinque millia ferarum occidit. Laus Titi summa: Titus facundissimus, bellicosissimus, moderatissimus, causas Latine egit, poemata et tragoedias Graece composuit; in oppugnatione Jerosolymorum sub patre militans propugnatores duodecim sagittarum ictibus confixit. Romae tantae civilitatis imperio fuit, ut nullum omnino puniret. Convictos adversum se conjurationis dimisit, et in eadem familiaritate qua ante habuit. Facilitatis et liberalitatis tantae
Abbreviated transcription (Latin):
ma oppida illic subũsa ⁊ destructa fuerẽ.
hic eo anno quo petrũ ⁊ paulũ occidit.
ignominiose deꝑiit.
aspasianus qui ierłm destruxit:
regnauit annis fere .x. Ip̃e scil qui
bͥtanniam sub claudio adierat. ⁊ insulã
uectam romane ditioni subiecerat. Que
ht̃ aboriente in occasũ. xxxmilia crrcit̃
passuum: ab austro in boream .xii. in
orientalib sui partib mari sex miliũ.
tans. hic ⁊̃ uir nobilissimꝰ colosum exex̃
habentẽ altitudinis .c. ⁊ui. pedes. Laus
autentica uaspasiani. Rome se in un¬
ꝑio mod̾atissime gessit. pecunie t̾m aui¬
dior fuit. ita tam̃ ut eam nulł iniuste
auferret. Quam cum om̃i diligentie ꝓ¬
uisione collig̾et: tam̃studiosissime lar¬
giebatur p̃cipue indigentib. Nec faci¬
le añ eum cuiꝰqͣm pͥnciꝑis uł maior est
lib̃alitas comꝑta: uł iustior. Placidis¬
sime lenitatis erat. Ut qui maiestatis
cont᷑ se reos ñ facile punierie. ultra exi¬

Expanded text:
ma oppida illic subversa et destructa fuerunt. ma oppida illic subversa et destructa fuerunt. Hic eo anno quo Petrum et Paulum occidit, ignominiose deperiit. Vespasianus, qui Jerusalem destruxit, regnavit annis fere decem: ipse scilicet qui Britanniam sut Claudio adierat, et insulam Vectam Romanae ditioni subjecerat: quae habet ab oriente in occasum triginta millia circiter passuum; ab austro in boream duodecim; in orientalibus suis partibus mari sex millium;tans. Hic etiam vir nobilissimus colossum erexit, habentem altitudinis CVII pedes. Laus authentica Vespasiani: Romae se imperio moderatissime gessit, pecuniae tantum avidior fuit, ita tamen ut eam nullis injuste auferret: quam cum omni diligentiae provisione colligeret, tamen studiosissime largiebatur, praecipue indigentibus: nec facile ante eum cujusquam principis vel major est liberalitas comperta, vel justior. Placidissimae lenitatis erat: ut qui majestatis contra se reos non facile punierit ultra exsi
Abbreviated transcription (Latin):
neronis annũ. Ab eodem claudio uaspa¬
sianus missus ing̾maniam ac dem̃ in
bͥtanniam. tͥcesies ⁊ bis eum hoste oflix̃
Duas ualidissimas g̃s afflixit .xx. oppi¬
da armis cepit. Insulam quoq uestam
bͥtanne adiacentẽ romano subiecit imn¬
ꝑio. Cum aũ regnass .xxiii. annis et
plusqͣm dunidio: uiam patrũ obtinuit.
Laus claudii. Elaudius multa gessit tͣn¬
quille atq mocdate. q̃dam minꝰ caute.
Romanũ imꝑiũ auxit. uir bellicosus
fuit. Adeo cuuił circa qͦs dam amicos ex¬
titit: ut ⁊ iam plauciũ nobilem uirum
qui in expeditione bͥtannica multa egre¬
gie fecerat tͥumphantẽ ip̃e ꝓsequeretur
⁊ oscendenti capitolium leuus incedet.
ero regnauit annis .xiii.
⁊ plusqͣm dimidio. hic qͣnuis iuiue¬
nis strenuus fuisset tam̃ cum imꝑaret
in remilitari segnis factus ẽ. Uñ inter
alia romani regni detͥmenta bͥtanmã
pene amisit. Nam duo sub eo nobuissi¬

Expanded text:
Neronis annum. Ab eodem Claudio VespaNeronis annum. Ab eodem Claudio Vespasianus missus in Germanniam, ac deinde in Britanniam, trigesies et bis cum hoste conflixit; duas validissimas gentes afflixit; viginti oppida armis cepit; insulam quoque Vectam Britanniae adjacentem Romano subjecit imperio. Cum autem regnasset tredecim annis et plusquam dimidio viam patrum obtinuit. Laus Claudii: Claudius multa gessit tranquille et moderate, quaedam minus caute. Romanum imperium auxit, vir bellicosus fuit: adeo civilis circa quosdam amicos exstitit, ut etiam Paulinum nobilem virum, qui in expeditione Britannica multa egregie fecerat, triumphantem ipse prosequeretur, et conscendenti Capitolium laevus incederet. Nero regnavit annis tredecim et plusquam dimidio. Hic, quamvis juvenis strenuus fuisset, tamen cum imperaret, in re militari segnis factus est: unde inter alia Romani imperii detrimenta Britanniam pene amisit. Nam duo sub eo nobilissi
Abbreviated transcription (Latin):
tunatusq fuit. Uñ sub augusto mĩut
ut ei succed̾et. Erat litt̾arum scientissi¬
mus s mag̃ eloquio clarissimꝰ. Repen¬
tuns responsionib aut ꝯsiliis melior
quam p̃meditatis. Arguebat᷑ aũ simul¬
tatis qiͣ infensus his quos diligebat.
his uͦ quos oderat qi beniuolus apparẽs.
aius cognom̾to caligula¬
regnauit suꝑ orbem t̾rarum an¬
nis fere quinq.
laudius pꝰ sexaginta duos annos
labincarnatione dñi. anno abur¬
be condita septingentesimo octauo:
sui bͥtanniam adiit. quosdãq rebelleᷤ
sine ullo p̃lio uł sanguine citissime in
deditionem recep̃. Orcadas ⁊̃ insulas ultͣ
b̾tanniam in occeano positas dequib
filio suo b̾tannic nom̃ indidit. De quo
nice uentrẽ. Quo ĩ anno fames gͣuisi¬
ma ꝑ syriam fc̾a ẽ que aluca mactib¬
memoratur. Lemꝑib claudii petrus
sidei nr̃e pͥnceps cecthedrã rome suscep.
qͣm .xxu. annis tenuit .i. usq ad ultimũ

Expanded text:
tunatusque fuit. Unde sub Augusto meruit, tunatusque fuit. Unde sub Augusto meruit, ut ei succederet. Erat litterarum scientissimus, sed magis eloquio clarissimus, repentinis responsionibus aut consiliis melior quam praemeditatis. Arguebatur autem simultatis, quasi infensus his, quos diligebat; his vero quos oderat quasi benevolus apparens. Caius cognomento Caligularegnavit super orbem terrarum annis fere quinque. Claudius post sexaginta duos annos ab Incarnatione Domini, anno ab urbe condita septingentesimo nonagesisui Britanniam adiit, quosdamque rebelles sine ullo praelio vel sanguine citissime in deditionem recepit. Orcadas etiam insulas ultra Britanniam in Oceano positas, de quibfilio suo Britannici nomen indidit. De quo nice, ventrem. Quo etiam anno fames gravissima per Syriam facta est; quae a Luca in Actibmemoratur. Temporibus Claudii Petrus fidei nostrae princeps cathedram Romae suscepit, quam XXV annis tenuit, id est usque ad ultimum
Abbreviated transcription (Latin):
fuit subegit armeniã. egẏptũ. Galctiã.
cantabͥam. dalmatiã. parmnoniã. aqui¬
taniã. illiricũ. retiã. yindelicos. talasos.
pontũ. ⁊ capadociã. dacos. ⁊ Germanos ita
uicit qd̃. cccc. milla captiuoꝵ ex eis supͣ
ripam reni ingallia collocaret. fersȩ
obsides ei qd̃ nulli antea ded̾unt. ⁊ signa
crasso direpta reddid̾unt. fuit mitis.
gratus. ciuilis anrmi. corpore toto pul
cos tantus. ut eos sͥ pene coeqͣret. Null
genti nͥ uistis de oausis bellum indix̃.
pessimũ dicens. causa tͥumphandi du¬
bios euentus adire. Sic abarbaris di¬
lectus ut qͥdam reges ãd  obseq̃ndum
romã sponte uen̾int: qͥdam in honorẽ
eius ciuitates ꝯd̾ent. ut iuba ⁊ hero¬
des. om̃i die legebat. scbebat. decla¬
mabat. cibi ac iuni multũ abstinenꝰ.
ꝓbra sͥ dicta ñ ulciscens. ꝓditionis sue
reis dans ueniam. Romã lat̾iciam in¬
uenit. reliquit marmoreã.
Laus tyb̃ii. Tybius prudens in armis for¬

Expanded text:
fuit, subegit Armeniam, Aegyptum, Gallatiam, fuit, subegit Armeniam, Aegyptum, Gallatiam, Cantabriam, Dalmatiam, Pannoniam, Aquitaniam, Illyricum, Rhetiam, Vindelicos, Talassos, Pontum et Cappadociam. Dacos et Germanos ita vicit, quod CCCCM captivorum ex eis super ripam Rheni in Gallia collocaret. Persae obsides ei, quod nulli antea, dederunt, et signa Crasso direpta reddiderunt. Fuit mitis, gratus, civilis animi, corpore toto pulccos tantus, ut pene eos sibi coaequaret. Nulli genti nisi justis de causis bellum indixit, pessimum ducens causa triumphandi dubios eventus adire. Sic a barbaris dilectus, ut quidam reges ad ei obsequendum Romam sponte venerint; quidam in honore ejus civitates conderent, ut Juba et Herodes. Omni die legebat, scribebat, declamabat, cibi ac vini multum abstinens, probra sibi dicta non ulciscens, proditionis suae reis dans veniam, Romam lateritiam invenit, reliquit marmoream. rii: Tiberius prudens in armis for
Abbreviated transcription (Latin):
tari. Signis collatis qͥnqͣgies ⁊ his dimi¬
cauit. Manũ marcellũ solus suꝑgressꝰ
qui xxxuiiii. uicib parimꝰ fuerat p̾lia¬
tus. Ad hoc nullus celerius scͥpsit. ne¬
mo uelocius legit. quat̾nas etiã simul¬
dictauit. Tante fuit bonitatis uͭ quos
armis subegerat elem̃tia mag̃ uicerit.
ygustus ioliocesari
succedens: monarchiã totiꝰ mundi
tenuit. Descͥpsit aũ umũsum orbem. ⁊ ã
btͥannia sic̃ ab aliis regnis censũ accep̃:
ut uirgiliꝰ ait. Purpurea intexti tollt̃
aulea bͥcanni. Hoc aũ fec̃ ami imꝑiz
eius qͣdragesimo scd̃o. qñ lux uera mun¬
donata innotuit. ꝑ quam omĩa regna
mundi ⁊ insule caligine oppresse cogno¬
uerunt dm̃ unũ eẽ ⁊ uid̾unt eũ qui trea¬
uit eos. Cum aũ regnass augustꝰ.lu.
annis ⁊ dimidiũ: legem mortis secutꝰ
ẽ. Laus august ex eutropio. Augustꝰ
exceptis cuulib belł in quib inuictꝰ

Expanded text:
tari. Signis conlatis quinquagies et bis dimitari. Signis conlatis quinquagies et bis dimicauit, M. Marcellum solus supergressus, qui nouies et tricies pari modo fuerat proeliatus. Ad haec nullus celerius scripsit, nemo uelocius legit: quaternas etiamdictavit. Tantae fuit bonitatis, ut quos armis subegerat, clementia magis vicerit. Augustus Julio Caesari succedens monarchiam totius mundi tenuit. Descripsit autem universum orbem, et a Britannia sicut ab aliis regnis censum accepit, ut Virgilius ait : Purpurea intexti tollunt aulaea Britanni. Hoc autem fecit anno imperii ejus quadragesimo secundo, quando lux vera mundo nata innotuit, per quem omnia regna mundi et insulae caligine oppressae cognoverunt Deum unum esse, et viderunt eum qui creavit eos. Cum autem regnasset Augustus LV annis et dimidio legem mortis secutus est. Laus Augusti ex Eutropio: Augustus, exceptis civilibus bellis, in quibus invictus
Abbreviated transcription (Latin):
demonstntib cesar oppidum cassibellani
int̾ duas paludes situm: obtentu insuꝑ
abͥtannis reũsus in galliã legiones inhi¬
irent. De qua re lucanꝰ. Soluunt᷑ flauz
longa statione bͥtanni. Romã uͦ inuitã
recipiens in honorẽ suũ quintilẽ mensẽ
uiliũ iussit uocari. Siqͥdem idib martiᷤ
incuria dolo ꝑimitur. S qr de cesare ⁊¬
de successorib eiꝰ qui rexerunt b̾ͥtanniã
usq ad tempꝰ martiani qui fure qͣdrage¬
simus qͣrtus a cesare tͣctandum ẽ: ñ pi¬
geat laudes eorum ꝑst̾ng̾e. ut xp̃ianos
pͥncipes nrõs si morib ñ pideat ilł equiꝑa¬
ri: saldem pudeat det̾iores eis inueniri.
Autentica laus cesaris ex solino. Qnͣtum
fortissimi muitũ sergius ⁊ si sinmꝰ oet̾is
militib p̃fulserunt: tantũ om̃ib du¬
cib imimo om̃is tempis hominib cesar
p̃nituit. Euis siqͥdem ductu undecies
quantũ belł ciuilib fud̾it: noluit adno¬

Expanded text:
demonstrantibus, Caesar oppidum Cassibellauni demonstrantibus, Caesar oppidum Cassibellauni inter duas paludes situm, obtentu insupea Britannis reuersus in Galliam irent. De qua re Lucanus: Solvuntur flavi longa statione Britanni. Romam vero invitam recipiens, in honorem suum Quintilem mensem Julium jussit vocari; siquidem Idibus Martiis in curia dolo perimitur. Sed, quia de Caesare et successoribus ejus, qui rexerunt Britanniam usque ad tempus Martiani, qui fuit quadragesimus quartus a Caesare, tractandum est, non pigeat laudes eorum perstringere, ut Christianos principes nostros, si moribus non pudeat illis aequiparari, saltem pudeat illos deteriores eis inveniri. Authentica laus Caesaris ex Solino: Quantum fortissimi militum Sergius et Sisinnius caeteris militibus praefulserunt, tantum omnibus ducibus, imo omnis temporis hominibus Caesar praenituit: ejus siquidem ductu undecies quantum bellis civilibus fud
Abbreviated transcription (Latin):
obstinatius ꝑseuerant. fãtigatis gͥ bͥ¬
tannis ꝑcutiendo. romanisq studenti¬
bus in seꝓtegendo. cum dui p̾liũ duras¬
sec fessis insulanis: cesarei recentes ui¬
dentur. Iunc gͥ ñ sine magno suoꝵ dis¬
crimine uictores fiunt romani. Inde
hostium multitudo confid̾at: ripãꝙ
fluminis aeꝑene totum subaqua ua¬
dum acutissimis sudib p̾struxerat.
Quarũ uestigia sudium ibidem usꝙ
hodie uisuntur. ⁊ uidetur inspectanti¬
bus qd̾ singłe earum ad modũ humani
femoris grosse ⁊ circũ fuse plumbo um¬
mobilit̾ fundo fluminis infixe ꝑseuerant.
ẜ hoc romani dep̾h̃nd̾unt. uitantes ꝙ
barbaris ieruerunt. Illi impetũ legio¬
num ñ ferentes: siluis se occuluere. uñ
crebris irruptionib romanos gͣuit̃ ãc sepe
uexabant. At tͥnouantum firmissima
ciuitas cum androgioduce datis . lx. ob¬
sidib cesari sese dedit. Similit̃ ⁊ alie urbeᷤ
complures in fedꝰ romanoꝵ uenert̃. Hisdẽ

Expanded text:
obstinatius perseverant. Fatigatis ergo Brobstinatius perseverant. Fatigatis ergo Britannis percutiendo, Romanisque studentibus in se protegendo, cum diu praelium durasset, fessis insulanis Caesarei recentes videntur. Tunc igitur non sine magno suorum discrimine victores fiunt Romani. Inde hostium multitudo consederat; ripamque fluminis ac pene totum sub aqua vadum acutissimis sudibus praestruxerat: quarum vestigia sudium ibidem usque hodie visuntur: et videtur inspectantibus, quod singulae earum ad modum humani femoris grossae et circumfusae plumbo immobiliter fundo fluminis infixae perseverant; sed hoc Romani deprehenderunt, vitantesque barbaris irruerunt. Illi impetum legionum non ferentes silvis se occuluerunt; unde crebris irruptionibus Romanos graviter ac saepe vexabant. At Trinovantum firmissima civitas cum Androgeo duce datis septuaginta obsidibus Caesari sese dedit: similiter et aliae urbes complures in foedus Romanorum venerunt. Iisdem
Abbreviated transcription (Latin):
uirtus que semꝑ in asꝑrimis clarius pe¬
fulsit. ⁊ ubi alii desꝑarent spe certa ꝓore¬
diens. ⁊ secura hilaritate contligens. Od
nota uob̃ unmo eunttis gentib memorẽ
quotiens uicti uictores nr̃os uiderimꝰ. ⁊ ira
compulsi fortiorib fortiores deuenermrꝰ.
Debet lesa ꝓbitas irasci. Nunc gͥ sialiqͣ
laus romani nomĩs nc̃ disciplinã mili¬
tarẽ quam ꝑfecte didicistis. ꝑfectiꝰ exer¬
cuistis: ꝑfectissime supp̃mo in ꝑicło de¬
tum ẽ: aut mori ꝓ patͥa qd̃ securius ẽ.
Sola fuga miseroꝵ ẽ. Uñ si alicui ur̃med̾
animꝰ ẽ: erigat dextram in expugnabi¬
lem stupeantq hostes nos detͥmentis
refocillari.⁊ diminutione roborari.
Sic locutꝰ ẽ ẽrex it dextram. cunctusꝙ
tollens ad sydera clamorẽ ex̃citus. dexbͥs
erectis infrendure.⁊ in ip̃o clamore mis¬
centur hostib. Apparuit uirtus roma¬
na dum sagatiꝰ ordinati caritiꝰ pugnãt.

Expanded text:
virtus, quae semper in asperrimis clarius revirtus, quae semper in asperrimis clarius refulsit, et ubi alii desperarent, spe certa progrediens, et secura hilaritate confligens. Quid nota vobis, imo cunctis gentibus memorem? Quoties victi victores nostros vicerimus, et ira compulsi fortioribus fortiores devenerimus? Debet laesa probitas irasci. Nunc igitur, si aliqua laus Romani nominis, nunc disciplinam militarem, quam perfecte didicistis, perfectius exercuistis, perfectissime supremo in periculo detum est; aut mori pro patria, quod securius est; sola fuga miserorum est. Unde si alicui vestrum idem animus est, erigat dextram inexpugnabilem, stupeantque hostes nos detrimentis refocillari, et diminutione roborari. Sic locutus erexit dextram, cunctusque tollens ad sidera clamorem exercitus, dextris erectis, infrenduit, et in ipso clamore miscentur hostibus; apparuitque virtus Romana, dum sagacius ordinati cautius pugnant,
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ cesareas ⁊ labieni phalanges infi¬
gitur. Rex aũ uocabatur belinꝰ fr̃ cass¬
sibellan regis ⁊ erat filius luid fortis¬
simi regis qui multas insulas maris
bienũ cum tota aciesua cedunt. subi¬
toq morti tnsmittunt. Uidens uiliꝰ
diem infaustum dicensq ꝑugnandũ
cum bͥtannis magis artib quam uiri¬
bus: añquam maiora detͥmenta susti-¬
neret: fulge indulsit. ꝑsecuti st̾ bri¬
tanni romanos. multisq ꝑemptis:
nemoꝵ inciuitate cohibiti st̃. Tercio
cesar congressus ẽ bͥtannos. talrẽq
suos exhortatus ẽ.
onsortes fortissimi quoꝵ uirtuti
nec asꝑitas maris nec labor t̾ra¬
rum refragari potuit. quoꝵ uires nec
audacia gallorum nec fortitudo ger-¬
manorũ ꝑferre sistinuit: ñ me exhor¬
tari uos arbitremini. ut ur̃am uerb
augeam ꝓbitatem. Que enĩ sũma ⁊ ꝑ
fectissima ẽ ⁊ dot in ꝑicuł totienꝰ ꝓbata.
crescere nequit decrescere nesete. Illa mõ

Expanded text:
inter Caesareas, et Labieni phalanges infiinter Caesareas, et Labieni phalanges infigitur. Rex autem vocabatur Belinus frater Cassibellani regis: et erat filius Liud regis fortissimi, qui multas insulas maris bienum cum tota acie sua caedunt, subitoque morti transmittunt. Videns Julius diem infaustum, dicensque pugnandum cum Britannis magis artibus quam viribus, antequam majora detrimenta sustineret, fugae indulsit. Persecuti sunt Britanni Romanos; multisque peremptis, nemorum vicinitate cohibiti sunt. Tertio Caesar congressus est Britannos, taliterque suos exhortatus est: Consortes fortissimi, quorum virtuti nec asperitas maris, nec labor terrarum refragari potuit, quorum vires nec audacia Gallorum, nec fortitudo Germanorum perferre sustinuit, non me exhortari vos arbitremini ut vestram verbis augeam probitatem. Quae enim summa, et perfectissima est, et tot in periculis toties probata crescere nequit, decrescere nescit; illa, inquam,
Abbreviated transcription (Latin):
site. uidens gͦ suos pauciores aliosq quã
putau̾at p̾stantiores: ui compulsus ẽ
naues reiit᷑re. Iunc uͦ tempestate cor¬
reptus: magnã classis partem. mag¬
num militũ numerũ equites uͦ pene
om̃s amisit. Confusus ⁊ reũsus in galliã:
acrius exarsit. legionibq hyemantib
sexcentas naues utͥusq cõmodi parauit.
Uere autem uix expectato: cum maxi¬
mis copiis bͥtanni am reuehitur. Egre¬
diens eum ex̾citu in hostem ꝑgebat.
sñ difficuitate sunt reꝑate. Dux gͥ magnꝰ
spe fugiendi amissa. acrius animos mili¬
tum hortatur. ⁊ imp̃o hortatu hostib cõ-¬
miscetur. unaminit̾ utͥnq uirib ⁊ am¬
mis extensis pugnatur. dum romanis
spes fugiendi nulla. bͥtannis spes uincen¬
dis ex solito certa. Labienus gͦ tribunus
militũ dum pͥmã aciem indolobelli
cuneum qui ꝓconsul erat bͥtannici
regis acrius immergit. cedentesq
cedit. ꝓsternit ⁊ ꝑsequitur: regalis

Expanded text:
sit. Videns ergo suos pauciores, aliosque quam sit. Videns ergo suos pauciores, aliosque quam putaverat praestantiores, vi compulsus est naves reintrare. Tunc vero tempestate correptus, magnam classis partem, magnum militum numerum, equites vero omnes pene amisit; confusus et reversus in Galliam acrius exarsit, legionibusque hiemantibus sexcentas naves utriusque commodi paravit; vere autem vir exspectato cum maximis copiis Britanniam revehitur; egrediens cum exercitu in hostem pergebatsine difficultate sunt reparatae. Dux igitur magnus, spe fugiendi amissa, acrius animos militum hortatur, et in ipso hortatu hostibus commiscetur; unanimiter utrinque viribus et animis extensis pugnatur, dum Romanis spes fugiendi nulla, Britannis spes vincendi ex solito certa. Labienus ergo tribunus militum, dum primam aciem in Dolobelli cuneum, qui proconsul erat Britannici regis, acrius immergit, cedentesque caedit, prosternit, et persequitur, regalis acies
Abbreviated transcription (Latin):
niam. scoti in qͣrta uenerc̃ hyb̃niam.
hec cum ñ contissima sint: ħtam̃ cer.¬
tum ẽ quod ab hispania hyb̃niã uene¬
runt.⁊ inde pars eoruim egressa: t̾cia
inbͥtannia bͥtonib ⁊ pictis gentẽ ad¬
did̾unt. Nam ⁊ pars eorum que ibi re¬
mansit adhuc eadem ittit̾ lingua.
i nauari uocantur. Est aũ sinus ma¬
ris ꝑmaximus. qui antiquitus g̃s bͥto¬
num apictis secernebat. Qui ab occi¬
dente in t̾ras longo spatio eruãnt. uͥ
ẽ ciuitas bͥtonum munitissima usq ho
ximus aduenientis sͥ locum pat̾e fece¬
Srunt.
ylius uͦ cesar pͥmus
manos ⁊ gallos uire p̾lii suꝑasset.
qui tõ rẽno t̾m flumine dirimebant᷑.
iñ uenit admormos: uñ in b̾tannã
breuissimus ẽ tͣnsitus. fecit gͥ naues
parari oetoginta onerarias ⁊ acturias.
⁊ ip̃e cum legionib in b̾tanniam tͣnsuo¬
lat. Nec tam̃ scd̃m quod sꝑabat euenit.
Egrediens enim de nauib btonum pug¬
nam acerbam. plusqͣm crede poss sen¬

Expanded text:
niam; Scoti in quarta venerunt Hiberniam. Haec cum non certissima sint, hoc tamen certum est quod ab Hispania Hiberniam venerunt, et inde pars eorum egressa tertiam in Britannia Britonibus et Pictis gentem addiderunt: nam et pars, quae ibi remansit, adhuc eadem utitur lingua, et Navari vocantur. Est autem sinus maris permaximus, qui antiquitus gentem Britonum a Pictis secernebat, qui ab occidente in terras longo spatio erumpit, ubi est civitas Britonum munitissima usque hoximus, advenientes sibi locum patriae fecerunt. Julius vero Caesar primus manos et Gallos jure praelii superasset, qui tum Rheno tantum flumine dirimebantur; inde venit ad Morinos, unde in Britanniam brevissimus est transitus. Fecit igitur naves parari octoginta onerarias et actuarias, et ipse cum legionibus in Britanniam transvolat; nec tamen secundum quod sperabat evenit: egrediens enim de navibus Britonum pugnam acerbam plusquam credere posset sen
Abbreviated transcription (Latin):
magnũ. Obiit aũ conftantius uir sĩme
magnitudinis ⁊ epilitatis: inbͥcamira
eboraci. S laus constantii. Constantius
uir p̾stantissimus diuitiis ꝓuiritia¬
lium ac pͥuatorum studens: fisci cõmo¬
da ñ ad modum affectauit. Dicenꝰ meli
publicas opes a pͥuatis hab̃i: quã intra
unũ claustrũ reseruari. Cultus modici
bilis etiam gallis fuit.
nere ⁊ patria. añ quem nec post simit
egressus ẽ de bͥtãnia dux̃ ex̃citum a bri¬
tannia ⁊ gallia in italiam. Mlegcuia¬
nus enim maxentium filiũ suũ augus¬
tum rome ꝯstituerete. Cont᷑ quẽ constan¬
tinus adhuc infidel tendens: uidit an¬
głm dei oftendentẽ sͥ signum erucis.⁊
hortantẽ se ut credet. Credidtt ille ftatĩ¬

Expanded text:
magnum. Obiit autem Constantius vir summae magnum. Obiit autem Constantius vir summae magnitudinis et civilitatis in Britannia Eboraci. Laus Constantii: Constantius vir praestantissimus divitiis provincialium ac privatorum studens, fisci commoda non admodum affectavit, dicens, melius publicas opes a privatis haberi quam intra unum claustrum reservari: cultus modici, bilis etiam Gallis fuit. nere et patria; ante quem nec post similis est egressus de Britannia: duxit exercitum a Britannia et Gallia in Italiam. Maximianus enim Maxentium filium suum Romae Augustum constituerat. Contra quem Constantinus adhuc infidelis tendens, vidit angelum Dei ostendentem sibi signum crucis, et hortantem se ut crederet: credid
Abbreviated transcription (Latin):
cletiani. Diocletianꝰ moratꝰ callide
fure. Sagar p̾terea ⁊ ad modũ subti¬
lis ingenio. ⁊ qui seueritat ẽ suã alie¬
na inuidia uellet explere. Diligentis¬
simus tam̃ ⁊ sollextissimus pͥnceps. qͣn¬
uis contͣ romanã lib̃tatem adorari se
uisserit. cum añ euncet̾i salutarent᷑.
Gemmas uestib calciam̃tisq indidit.
Inusitata uirtute usus. uͭ solus oĩum
ex tanto fastigio sponte pͥuatus fieret.
Contigit gͥ ei quod null pꝰ natos homiẽs.
ut cum pͥuatus obisset. inter duos tam̃
referretur.Maximianus uͦ uir crude¬
lissimus ⁊ uultu fuit horrendus.
onstantius qui supͣdictis
Simꝑatorib regnau̾at fuꝑ galliã
⁊ b̾tanniam ⁊ hispaniam .xu. annis
imo anno pꝰ depositionẽ eoꝵ imꝑauit
inoccidentalib partib. maximi᷑no
que nẽ uocatur normãnia. Accepitꝙ
filiam regis bͥtannicide colecestex
cui nom̃erat cole. seit helenam quam
scam dicimꝰ ⁊ genuit ex ea conftintinũ

Expanded text:
cletiani: Diocletianus moratus callide cletiani: Diocletianus moratus callide fuit, sagax praeterea et admodum subtilis ingenio, et qui severitatem suam aliena invidia vellet explere. Diligentissimus tamen et solertissimus princeps, quamvis contra Romanam libertatem adorari se jusserit, cum ante eum caeteri salutarentur. Gemmas vestibus calceamentisque indidit, inusitata virtute usus, ut solus omnium ex tanto fastigio sponte privatus fieret. Contigit igitur ei, quod nulli post natos homines, ut cum privatus obiisset, inter divos tamen referretur. Maximianus vero vir crudelissimus et vultu fuit horrendus. Constantius, qui sub praedictis imperatoribus regnaverat super Galliam, et Britanniam, et Hispaniam XV annis, uno anno post depositionem eorum imperavit in occidentalibus partibus, Maximino quae nunc vocatur Northmannia, accepitque filiam regis Britannici de Colecestre, cui nomen erat Coel, scilicet Helenam, quam sanctam dicimus, et genuit ex ea Constantinum
Abbreviated transcription (Latin):
scĩ quia populus tantus ꝑ pontem tͣn¬
sire nequibat. Quod cum inter alioᷤ ip̃e
etiam carnifex eum ꝑcussurus uidiss.
genib eius aduolutꝰ: fideł ⁊ cum eo mar¬
tyr factus ẽ. fo̾ns etiam martẏrio eius
affuit qui post martyriũ reũsus ẽ ad
naturã. Oculi aũ ꝑcutientis eum inca
Wadlingecest᷑. Ubi eccłia mirandi oꝑis
ꝯstructa ẽ. ⁊ abbatia nobilissima. Ubi
etiã usq hodie fit curatio infirmorũ
⁊ oꝑatio urtutũ. Passi st̃ quoq eo tp̃r
aaron ⁊ uiliꝰ legionum urb̃ ciues. Alii
quoꝙ plures utriꝰq sexus: mnaudita
mebrorum disceptione ⁊ diũsis crucia¬
tib intestimonium dei excelsi. Hec
ꝑsecutio tam crebra erat: ut intra
unum mensẽ . xuii. milia mr̃m ꝓ xp̃o
passa inueniant᷑. Cum aut̃ uicesi¬
mo regni sui anno. diocletianꝰ nicho¬
medie: maximianꝰ mediolani pur¬
purã deposuerunt. cepit ꝑsecutiomi¬
tigari usq ad tempꝰ arrii. S laus dio¬

Expanded text:
sancti, quia populus tantus per pontem transancti, quia populus tantus per pontem transire nequibat. Quod cum inter alios ipse etiam carnifex eum percussurus vidisset, genibus ejus advolutus, fidelis et cum eo martyr factus est: fons etiam martyrio ejus adfuit, qui post martyrium ejus reversus est in naturam; oculi autem percutientis eum cum cWadlingeceaster, ubi post ecclesia mirandi operis constructa est, et abbatia nobilissima; ubi etiam usque hodie fit curatio infirmorum et operatio virtutum. Passi sunt quoque eo tempore Aaron et Julius legionum urbis cives; alii quoque plures utriusque sexus inaudita membrorum discerptione et diversis cruciatibus in testimonium Dei excelsi. Haec persecutio tam crebra erat, ut intra unum mensem XVII millia martyrum propassa inveniantur. Cum autem vigesimo regni sui anno Diocletianus Nicomediae, Maximianus Mediolani purpuram deposuerunt, coepit persecutio mitigari usque ad tempus Arii. Laus Dio