comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lẽtorũ qui quod ipi asseui neq̃ut̃. tamꝙͣ ab aliis acte¬
perint ignauie titulũ p̾ferũt puluẽ emĩ solẽ fugiẽs
dilitescũt sub umbraculis aliorũ ac cõmemorãtes
p̾scorũ u̾tutes ipi ĩ suis penitus obinutescũt At uo
patria onũbus eq lucet Illi aut ex colẽtissimi uiri
nõ mag̾ filis ꝙͣ ceteris sui imitandi pestigia reliq̃¬
re Iumẽ quid̾ quod ẽ in publico licet pateat omĩba
magis tñ ei qui ꝓpe est licẽt ꝙͣ qui remocior Ita
q̃ eor laudi magis hebit nobilior euadet ꝙͣ qui a
longe respiciet Et enĩ sieut plo̾nis ⁊ aristotilis non
filis magis ꝙͣ aliis doctrina ⁊ sapiã profuit Ita supe¬
rior u̾tus non plus filios ꝙͣ me nobilitauit si illius
fuerin mntabor. Quare plus pristotilice nobilitalis
udicio ꝑticipasse theofrastũ qui illi inscola et docta
successit̾ ꝙͣ nichomatũ filiũ qui louge illo doct̾ua

Expanded text:
lentorum, qui, quod ipsi assequi nequeunt, tanquam ab aliis accelentorum, qui, quod ipsi assequi nequeunt, tanquam ab aliis acceperint, ignavie titulum pre se ferunt. Pulverem enim solemque fugientes delitescunt sub umbraculis aliorum ac commemorantes priscorum virtutes ipsi in suis penitus obmutescunt. 83 At vero patria omnibus eque lucet. Illi autem excellentissimi viri non magis filiis quam ceteris sui imitandi vestigia reliquere. Lumen quidem quod est in publico, licet pateat omnibus, magis tamen ei, qui prope est, lucet quam qui remotior. Ita qui illorum laudi magis herebit nobilior evadet quam qui a longe respiciet. Et enim sicut Platonis et Aristotelis non filiis magis quam aliis doctrina et sapientia profuit, ita superiorum virtus non plus filios quam me nobilitabit, si illius fuerim imitator. Quare plus aristotelice nobilitatis iudico participasse Theophrastum, qui illi in scola et doctrina successit, quam Nichomacum filium, qui longe illo doctrina
Abbreviated transcription (Latin):
qui procul a rei pub negociis p̾tuti deditus sibi uacat
et bone mẽti neq minꝰ fortem appellabo qui cũ uici
qui uite sue cursũ ad honestatẽ digit quiq q̃ appe¬
tenda que ne fugienda sunt didiscerit ꝙͣ qui rei pu
sulat phõs qͦ et doctos uiros qui siuis studiis et
uigiliis ditam hom̃i barias ꝑ artes̾ ex coluerũt q̃q
Uel sep̃tis uel exemplo nobis ad instituendos mores᷑ ⁊
uicia ꝓpulsanda profuerũt quãtũ uis abditi nõ tni
nobiles sed nobilissimos fuisse dixerini Illud quoq
ne me ꝑtinacẽ putes ut q tibi paulũ moram geram
contessero aliquid splendoris et dignitatis ĩnos expa¬
tria et maior gloria redinida̾e̾ ut eius quadam ex
porcuĩcula ꝑticipes postei̾ dicant᷑. Sed tñ id cũ mẽtẽ
ad racõe flecto quale sit nõ satis ꝓspicio. Michi qͥd̾
ea uidentur ẽẽ blaudimẽta qued̾ merciñ ac sompno¬

Expanded text:
qui procul a rei publice negotiis virtuti deditus sibi vacat qui procul a rei publice negotiis virtuti deditus sibi vacat et bone menti; neque minus fortem appellabo eum qui cum vqui vite sue cursum ad honestatem dirigit quique que appetenda quevehilosophos quoque et doctos viros, qui suis studiis et vigiliis vitam hominum varias per artes excoluerunt quique vel scriptis vel exemplo nobis ad nobilitandos mores et vitia propulsanda profuerunt, quantumvis abditi, non tantum nobiles, sed nobilissimos fuisse dixerim. 82 Illud quoque, ne me pertinacem putes utque tibi paulo morem geram, concessero, aliquid splendoris et dignitatis in nos ex patria et maiorum gloria redundare, ut eius quadam ex portiuncula participes posteri dicantur. Sed tamen id, cum mentem ad rationem flecto, quale sit non satis perspicuo. Michi quidem ea videntur esse blandimenta quedam inertium et somno
Abbreviated transcription (Latin):
egens neq ĩ hoñn cetũ ⁊ cõe usũ prodibit ut ex ea
nata bideatur nobilitas quedã sub rustica om̃i ca¬
pene ignotus uel ei qui sobrie pie. caste. sapiẽter
biuẽs ab ditus degit ĩ uillula mllis hom̃i sermo¬
nibus celebris nullo noĩe illustris Hine u̾tutẽ con¬
cesserim sed nulla ad eẽ nobilitatẽ. studiosũ u̾tutis
nõ nobilẽ appellabo. Istani nobilitatẽ stoycoꝵ pauci
q̃rũt paucõres adipiscũtur Ego aũĩ illam appeło.
illam laudo. ꝙͣ consuetudo mortaliũ iam dudũ cõfu¬
mat. Neq tũ grecos tũ latinos arbitror ita iuscios
rerũ fuisse ut hoc nomẽ ĩ tam niultis usur parint
quos aliuid quid̃ ꝙͣ u̾tutẽ stoycoꝵ reddẽ nobiles credider̃t
Non nficiabor. Nicolaus imquit Cuien egiegur
i sua ciuitate honoribus ⁊ dignitate preditumi. si id̾
fiu̾t seruator honesti nobilem ẽẽ Illũ quoq adiũga

Expanded text:
egens neque in hominum cetum et communem usum prodibit, ut ex ea egens neque in hominum cetum et communem usum prodibit, ut ex ea nata videatur nobilitas quedam subrustica omni capene ignotus, vel ei qui sobrie, pie, caste, sapienter vivens abditus degit in villula, nullis hominum sermonibus celebris, nullo nomine illustris? Huic virtutem concesserim, sed nullam adesse nobilitatem: studiosum virtutis, non nobilem appellabo. Istam nobilitatem Stoicorum pauci querunt, pauciores adipiscuntur. Ego autem illam appeto, illam probo, quam consuetudo mortalium iamdudum confirmavit neque tum Grecos tum Latinos arbitror ita inscios rerum fuisse, ut hoc nomem in tam multis usurparint, quos aliud quiddam quam virtutem Stoicorum reddere nobiles crediderunt». 81 «Non inficiabor» Nicolaus inquit «civem egregium in sua civitate honoribus et dignitate preditum, si idem fuerit servator honesti, nobilem esse. Illum quoque adiungam,
Abbreviated transcription (Latin):
U̾tutis lux ĩ eo pliu̾nũ refulgeat ꝓpter supersioru
splendoreni. Dmc autẽ nullus precessit additus ad
hom̃i fama magno lumiẽ opus erit. ad illustrandũ
ĩ qua natus est obsciu̾tatẽ Maiori enĩ quad̾ difficul¬
tate ꝑ ignot̾ũ iter togitur proficisci alter parta gl
eget̾ ad amplitudine et laudẽ. et qua uenit nobilitas
consequendani Istaui uero ni colae tua stoycam U̾tu¬
teni nudam egentẽ et pene molestam que nõ ĩgred
cuutates sed deserta uidẽ ⁊ solitaria. licet m̾lti lauda¬
uerint. tñ qui appetãt pauci reperiũtur Et ꝙͣuis aso.¬
la u̾tute du/ no bilitatẽ uelint / fateantur tñ oportet
msi ciuilẽ bitam ⁊ efugiant mułtis illi opus ẽẽ p̃.¬
si diis. ualitudine. opibus patria reliquisq rebus
quibus fortũa dũatur. quibus si pͥuata erit uita
mortaliũ. algebit profecto ẜtus nr̃a ueluti sola at

Expanded text:
virtutis lux in eo plurimum refulgeat propter superiorum virtutis lux in eo plurimum refulgeat propter superiorum splendorem; huic autem, cui nullus precessit aditus ad hominum famam, magno lumine opus erit ad illustrandam, in qua natus est, obscuritatem. Maiori enim quadam difficultate per ignotum iter cogimur proficisci. Alter partam gleget ad amplitudinem et laudem, ex qua venit nobilitas, consequendam. 79 Istam vero, Nicolae, tuam Stoicam virtutem nudam, egentem et pene molestam, que non ingreditur civitates, sed deserta videtur et solitaria, licet multi laudaverint, tamen qui appetant pauci reperiuntur et, quamvis a sola virtute duci nobilitatem velint, fateantur tamen oportet, nisi civilem vitam refugiant, multis illi opus esse presidiis, valitudine, opibus, patria reliquisque rebus, in quibus fortuna dominatur, quibus si privata erit vita mortalium, algebit profecto virtus vestra veluti sola atque
Abbreviated transcription (Latin):
num ẜuarit nobilitate rũdebit suꝑioribus qui detei̾o¬
ribus studiis deditus uiciis et flagiciis uitani macula¬
rit profulgabit nobilitatẽ partã uõ secus ac priõmũ
si prodigus fui̾t ⁊ sup̃tibus ꝓfusus Nullo aũt pacto
negandum est pat̾nam nobilitatẽ imigrae̾ ĩ filiot᷑ et
ẽẽ et dici nobiles quoꝵ nondũ u̾tus ẽ cognta Hoc
et sentit cicero in oroẽ qua sextio sc̃psit in quiẽs
bosq adolestẽtes qui nobiles estis admaiorũ ur̃oꝵ
muitatõ excitabo uult sapientissimꝰ cycero eciant
illos nobiles eẽ q̃ nõdũ ꝑ etatẽ paternaꝵ u̾tutun
nutatores eẽ połuerũt. At qui loquar enĩ quod sẽcio
cicius appellabo nobilẽ qui ex cellẽtes ꝑutes p̃t re
refferre ipẽ uel paululũ r̾tute ornatus quasi qui
obscuris maioribus extiteĩt oim̃ u̾tutũ ꝙ̃ ex cellent
pͥori patefactus elt aditus ad lucẽ cõmẽdacõe ma¬
ior qui illo not̾ssimos ĩ uulgus fecit ut ꝑuula q̃d̾

Expanded text:
um servarit, nobilitate respondebit superioribus. Qui deterioribus studiis deditus vitiis et flagitiis vitam macularit profligabit nobilitatem partam non secus ac patrimonium, si prodigus fuerit et sumptibus profusus. 78 Nullo enim pacto negandum est paternam nobilitatem migrare in filios et esse et dici nobiles quorum nondum virtus est cognita. Hoc et sentit Cicero in oratione quam pro Sextio scripsit inquiens: ‘vosque adolescentes, qui nobiles estis, ad maiorum vestrorum imitationem excitabo!’. Vult sapientissimus Cicero etiam illos nobiles esse, qui nondum per etatem paternarum virtutum imitatores esse potuerunt. Atqui - loquar enim quod sentio - citius appellabo nobilem qui excellentis parentes potest referre, ipse vel paululum virtute ornatus, quam qui obscuris maioribus extiterit omni virtutum genere excellens. Priori patefactus est aditus ad lucem commendatione maiorum, que illos notissimos in vulgus fecit, ut parvula quedam
Abbreviated transcription (Latin):
lebas atria ymaginibus ⁊ eferta porticus theatra. lud
eciam pplõ facti. uenacoẽs ẽt reliqua eusmodi ꝑ que
nõm nm̃ cũ laude uulgetur Hec emĩ claros ẽt ho
noe hom̃i celebres p̃stant ẽt̃ nobiles efficiũt᷑ łlani sic̾
gla̾ u̾tutis et rc̃e factorũ est comes Ita ex hiis progredis
splendor quida hoc ẽ nomẽ ẽt fama nõ pulgaris que
decus nobis tribue̾ tamqͣ lumẽ quo clariores nociores¬
q efficiamui Quis enĩ negarit nos progentor u̾tutibꝰ
reddi illustriores ac nobiliores Nam si que aginius cele
ad quos he̾ditatẽ quoq gloi̾e tnͣsfunde̾ uoluerũt. Est
profecto multorũ opmio nobilitatẽ ꝙ̃ admod̾ bona for¬
tuita hẽditariã nob̾ aꝑntibus relinq̾ q̃ abice̾ ac retinẽ¬

Expanded text:
lebas: atria imaginibus refercta, porticus, theatra, ludi lebas: atria imaginibus refercta, porticus, theatra, ludi etiam populo facti, venationes et reliqua eiusmodi, per que nomen nostrum cum laude vulgetur. Hec enim claros et in ore hominum celebres prestant ac nobiles efficiunt. Nam sicut gloria et virtutis et recte factorum est comes, ita ex his progreditur splendor quidam, hoc est nomen et fama non vulgaris, que decus nobis tribuere tanquam lumen, quo clariores notioresque efficiamur. Quis enim negarit nos progenitorum virtutibus reddi illustriores ac nobiliores? Nam si que agimus celebrad quos hereditatem quoque glorie transfundere voluerunt. Est profecto multorum opinio nobilitatem quemadmodum bona fortuita hereditariam nobis a parentibus relinqui, que tame
Abbreviated transcription (Latin):
paulo ante recensebas oñdens hanc eandẽ sm̃an affinat
scribens solam at unicam u̾tutẽ nobilitatẽ eẽ. Eqd̾
de crediderum quos magis patrie decus ẽt imperiũ
ꝙͣ sua u̾tuf nobilitauit Nam rerũ gestaiũ gloĩe młt̾i
existũt ꝑticipes socii milites fortũa sine quibus nulla
tũ qr̾ om̃ quibus uita nr̃a suat᷑ et̾ colitur cognicõe
ꝑducit is solus est ꝑticeps qui illis ĩ sudauit hlanio
prudẽter sapiẽterq uiuens nõ aliũde sed a seipõ boͣ
uite referł accepla eius sũt nõ ꝓp̾e laudes nõ ab alio
mutuato qui u̾tutũ ex̾cicio fuc̾tus est Is solus millo
ext̾uo adiuuẽto sibi glãm parit ex qua p̃claran elicł
nobilitatẽ. ¶ Tum lauiẽcius et si ad eam inquit ar¬
bitrei spetta̾e u̾tutẽ magnũq hrẽ pondus. cũ nõ ipã
sua omĩa uidẽt᷑. sed ncceͣ eẽ ut ei qui hoc noĩe dig̃nꝰ
Uideatur Assint exterua quoq que paulo ante repel¬

Expanded text:
paulo ante recensebas ostendens, hanc eandem sententiam affirmat, paulo ante recensebas ostendens, hanc eandem sententiam affirmat, scribens solam atque unicam virtutem nobilitatem esse. 75 Equidem le crediderim, quos magis patrie decus et imperium quam sua virtus nobilitavit. Nam rerum gestarum glorie multi existunt participes: sotii, milites, fortuna, sine quibus nulla ue omnium, quibus vita nostra servatur et colitur, cognitionem perducit, is solus est particeps, qui illis insudavit. Nam prudenter sapienterque vivens non aliunde, sed a se ipso bona vite refert accepta: eius sunt proprie laudes, non ab alio mutuate. Qui virtutum exercitio functus est, is solus nullo externo adiumento sibi gloriam parit, ex qua preclaram elicit nobilitatem». 76 Tum Laurentius: «Et si ad eam» inquit «arbitrer spectare virtutem magnumque habere pondus, tamen non in ipsa sita omnia videntur, sed necesse est ut ei, qui hoc nomine dignus videatur, adsint externa quoque, que paulo ante repel
Abbreviated transcription (Latin):
fontem at origniẽ animi ututibꝰ in signat Ait enĩ cũ
denobiliͭͤ dissei et bona r̾tus omĩba pat om̃s ad hoc
a natua compositus hõc unũ ẽ intuẽdũ Na si adretã
or tu usq ad hoc tempus ꝓduxit nos ex splendidis
sordidisq alt̾ua series plato ait uennẽ regẽ nõ ex
seruis oriũdũ uennẽ nõ ẜuũ ex regibus isson facit
nobilẽ atriũ famosis ymaginibus plenũ. uenio ĩ nr̃a
glam̃ uixit Animꝰ facit nobilem ciui ex quacũq con¬
dicoẽ supra fortuna licet exurge̾. Nec senece uerba
ꝙͣ illam ueram nobilitatẽ quã u̾tus p̃beat ⁊ sapiã eos¬
q solos esse nobiles quibus u̾tutũ officia laudem sub¬
mĩstrarũt ⁊ dignitatẽ Iuuenalis uero cũ in satu aqͣd¬
quẽ ac uulģarẽ nobilitatis opinionẽ multis arguniẽtꝭ
reprobasset rcãm ⁊acõ secutus neq ex hiis pende̾ q̃ tu.

Expanded text:
fontem atque originem animi virtutibus assignans. 73 Ait enim, cum fontem atque originem animi virtutibus assignans. 73 Ait enim, cum de nobilitate dissereret: ‘bona mens omnibus patet, omnes ad hoc a natura compositus. Hoc unum intuendum est. Nam si ad vetera ortu usque ad hoc tempus produxit nos ex splendidis sordidisque alterna series. Plato ait neminem regem non ex servis oriundum, neminem non servum ex regibus. Non facit nobilem atrium famosis imaginibus plenum. Nemo in nostram gloriam vixit. Animus facit nobilem, cui ex quacumque conditione supra fortunam licet exurgere’. 74 Hec Senece verba,quam illam veram nobilitatem, quam virtus prebet et sapientia, eosque solos esse nobiles, quibus virtutum officia laudem subministrarunt et dignitatem. Iuvenalis vero, cum in satiraem ac vulgarem nobilitatis opinionem multis argumentis reprobasset, rectam rationem secutus neque ex his pendere que tu
Abbreviated transcription (Latin):
hẽtur edificae̾ domũ ꝙͣ hĩtare doniũ aut ornare edi¬
ficatami. tanto p̃stabilius est at excellẽcius ab se nobi¬
litatẽ ꝑatam posside̾ qͣm ẜuare ab aliis acceptaui
rat aliena. quae̾ soli u̾tuti nobilitatis palma tribuẽ.¬
da est. Atria uero maioiũ ymagmibus referta porti¬
tus signis ⁊ tabulis ornatis mag̃nifice uille. templa
constructa Baria domus ornata plus adim̾atõns as¬
piciẽtibus ꝙͣ nobilitatis secũ ferũt Hũc antistenes
secutꝰ sc̃psit eosdem sibi uideri nobiles ⁊ u̾tutꝰ studiosos
ĩ sola u̾tute nobilitatẽ constituẽs Stoya hanc plõn̾is
sm̃a cõplectũtur et solos sapiẽs nobiles eẽ uolũt. Hoc
et cicero mrͤ refert ⁊ seneca et̃ stoycorũ secta phus ex¬
cellens. tũ multis ĩ locis. tũ maxime in quadã ad lucil¬
lũ eplã ea qͣrta ẽ et quadragesima ut opinor nobiliͭ

Expanded text:
habetur edificare domum quam habitare aut ornare edihabetur edificare domum quam habitare aut ornare edificatam, tanto prestabilius est atque excellentius ab se partam nobilitatem possidere quam servare ab aliis acceptam, rat alienum. 72 Quare soli virtuti palma nobilitatis tribuenda est. Atria vero maiorum imaginibus refercta, porticus signis ac tabulis ornate, magnifice ville, tempia constructa, varia domus ornamenta plus admirationis aspicientibus quam nobilitatis secum ferunt. Hunc Antistenes secutus scripsit eosdem sibi videri nobiles et virtutis studiosos, in sola virtute nobilitatem constituens. Stoici hanc Platonis sententiam complectuntur et solos sapientes nobiles esse volunt. Hoc et Cicero noster refert et Seneca ex Stoycorum secta philosophus excellens, cum multis in locis, tum maxime in quadam ad Lucilium epistola - ea quarta est et quadragesima, ut opinor – nobilitatis
Abbreviated transcription (Latin):
nobilitatẽ donarit. quos solos uult ẽẽ dignos. ut
nobiles appellẽtur. Platonis hͨ diuisio illa perã
g̾manãq et̃ suo robore nxam nobilitatẽ udicat
ꝙͣͣ p̾tus producit Est em̃ nobilitas quasi splendor
quid̾ ex u̾tute ꝓgrediẽs qui suos possessores illustrat
ex quacũq condicoẽ emergẽtes ħani u̾tus maiorum
pñcipatus gloi̾a c̃taminũ ẽt̃ gestarũ rerũ illoꝵ bona
sũt. illos ornãt ẽt insignes reddut qui ea sibi suola.
que ex nr̃a prodeũt polũtate quid emĩ ad nos attinẽt.
niltis secli̾s añ nos nostro neq cõsilio neq oꝑe acta
sũt Illa suis ac̃toribus lumẽ et glam p̃buerũt᷑. Nobis
ad iitandũ patefecerũt uia ꝙͣ si sequami tamꝙͣ pa¬
rentũ opibus suffulti niores tñ nos estimari nte ẽ
ꝙͣ eos qui millis maioꝵ subixi uestigiis sibupĩ aditer
u̾tutis ⁊ glorie auctores extiterũt. Quanto enĩ maior

Expanded text:
nobilitatem donarit, quos solos vult dignos esse, ut nobilitatem donarit, quos solos vult dignos esse, ut nobiles appellentur. Platonis hec divisio illam veram germanamque et suo robore nixam nobilitatem indicat, quam virtus producat. 71 Est enim nobilitas quasi splendor quidam ex virtute progrediens, qui suos possessores illustrat ex quacumque conditione emergentes. Nam virtus maiorum, principatus, gloria certaminum et gestarum rerum illorum bona sunt, illos ornant et insignes reddunt, qui ea sibi suo labque ex nostra prodeunt voluntate. Quid enim ad nos attinet que multis seculis ante nos nostro neque consilio neque opere acta sunt? Illa suis auctoribus lumen et gloriam prebuerunt, nobis ad imitandum patefecerunt viam, quam si sequemur tanquam parentum opibus suffulti minoris tamen nos extimari necesse est quam eos qui nullis maiorum subnixi vestigiis sibi ipsi ad iter virtutis et glorie auctores extiterunt. Quanto enim maioris
Abbreviated transcription (Latin):
te non fortuuã rem fallacẽ ac dubia sed u̾tutẽ sequ¬
ũtur beluti cert̾a rcẽ uiuẽdi ducẽ ac ingrãm illa
ceteris p̃esse rebus ac modũ ferre reliqua ei sub¬
ẽẽ Et ab ea regi uoluerũt Hii bonor sinẽ ĩ honesto
posuerũt cuius stabulis ac manẽs mĩqr ẽ uris¬
posẜꝰ que nr̃e subiciũtur fortuẽ labũtur moe̾ flu̾i̾s
nulla inꝑte firma omĩbus infida Hii ut alia m̃lta
ita et hoc ueissime bidentur dixisse nobilitatẽ ex so¬
la nasci u̾tute. At qui hiiꝯ sinẽ actorẽ ac pn̾cipẽ
fariam parciatur nobilitatẽ ut i eius pita refert
laercius dyogenes at una eassũ asserat quibus claĩ
bom iustiq ꝑntes fuere. Altam ꝑntes quoꝵ potẽtes
aut pñcipes extiterut Ttia cũ nuĩ maiores fama et̃
rebus bello gestis uel publicis certamĩbus parta
cõna claruerũt Quarta eam p̃stantissima omi sc̾bit
eorũ quibus nõ aliena sed sua u̾tus et aniui mag̾tudo

Expanded text:
lacem ac dubiam, sed virtutem secuntur veluti certam recte vivendi ducem ac magistram. Illam ceteris preesse rebus ac modum ferre, reliqua ei subesse et ab ea regi voluerunt. Hi bonorum finem in honesto posuerunt, cuius stabilis ac manens nostrio. Que vero subiciuntur fortune labuntur more fluminis, nulla in parte firma, omnibus infida. Hi ut alia multa ita et hoc verissime videntur dixisse, nobilitatem ex sola nasci virtute. 70 Atqui huius sententie auctorem ac principem ifariam partiatur nobilitatem, ut in eius vita refert Laertius Diogenes, atque unam eorum asserat quibus clari, boni iustique parentes fuere, alteram parentes quorum potentes aut principes extiterunt, tertiam cum nostri maiores fama ac rebus bello gestis vel publicis certaminibus parta corona claruerunt, quartam eamque prestantissimam omnium scribit eorum quibus non aliena, sed sua virtus et animi magnitudo
Abbreviated transcription (Latin):
ea mufao genis nõ diuicie. Tuscub enĩ natus eite
obsis gñe teniu censu sed eximie pliumeq uꝰ tuates
s obalis ꝓi. E item marimis ar pmas rusticanus iguo¬
tus puo stipendio militans a u̾tute sola ⁊ rebins̃ gestis
nobibuatẽ cepit Sertoriũ quoq uixũ nue sinñ plures
rdubis ts gnem ac nobilẽ effeceriũ Bide igitur & uĩ
cendacuis detiahendi artem professus siguloꝵ siendẽ
dampuat ꝓpe hichil affert quo quid senciat noscais
quid no sentirẽ ꝙͣ quid ñõ sentuem dicendi mateĩa
prebusti MHaz si que proben queris facilis est ẽx¬
plicacõ Nlon enĩ dyogenes sum ille ciuitus qui nobi¬
litatẽ erudens. dicebat illam eẽ malicie uelamẽtum
.sed qui mĩme cõueniani cũ uulgi opinione ueq id
illam ẽẽ udicem ꝙ hii qui ĩ omĩ uita delirare bidẽt᷑
Ego qui michi similior uero bidetur stoicorũ sm̃a
laudo qui cũ omĩbus ĩ rebus que ad rcã uiuẽdi

Expanded text:
patria, non genus, non divitie Tusculi enim natus est, obscuro genere, tenui censu, sed eximie plurimeque virtutes nobilitarunt. C. item Marius Arpinas, rusticanus, ignotus, parvo stipendio militans a virtute sola et rebus gestis nobilitatem cepit. Sertorium quoque virum Nursinum plures virtutes insignem ac nobilem effecerunt. Vides igitur et his cendi ac detrahendi artem professus singulorum sententias damnat, ipse nihil affert quo quid sentiat noscaturquid non sentirem quam quid sentirem dicendi materiam prebuisti. Nam si que probem queris, facilis est explicatio. Non enim Diogenes sum ille Cinicus, qui nobilitatem irridens dicebat illam esse malitie velamentum, sed qui minime conveniam cum vulgi opinione neque id illam iudicem esse, quod ii qui in omni vita delirare videntur. Ego, que michi similior vero videtur, Stoycorum sententiam laudo, qui tum omnibus in rebus, que ad rectam vivendi
Abbreviated transcription (Latin):
lntr essent possore Illud in suꝑ asseueribo iuillas digͥ¬
tates millos honoe̾s nullas resꝰ gestas nullos nigr̃tus
nulla imꝑia nullos triuĩphos uerã nobilitatẽ secuore¬
mpo rare insi iis fuĩt admixta et tamꝙͣ xerũ madea¬
mupo a duĩcta utus fames quid̾ et peluti glore umbrã
secũ in dugis ferũt. Sed nobilitatis luuo pẽtitutea
Saite Iitas dero tua genus patria maiores. et cet era
quo mnodo retulisti ab s u̾tute sũt lamqͣ cum panulaꝵ
isegnia q̃ denorat̃ sbi uendũtur uira Nlichul ait ade

Expanded text:
liores essent possessore. 66 Illud insuper asseverabo, nullas dignitates, nullos honores, nullas res gestas, nullos magistratus, nulla Imperia, nullos triumphos veram nobilitatem secum importare, nisi his fuerit admixta et tamquam rerum moderatrix adiuncta virtus. Famam quidem et veluti glorie umbram secum in vulgus ferunt, sed nobilitatis laus paritur a virtute. Ista vero tua, genus, patria, maiores et cetera, que modo retulisti, absque virtute sunt tanquam cauponularum insignia, que denotant ubi vendantur vina, nichil tamen ad
Abbreviated transcription (Latin):
laude ꝙͣ dunciis carẽ maluisse. Hoc inquit mcolaꝯ
nõ illuis culpa sed uiciis hom̃i cõtuigit qui tũ docꝰ¬
trina aristotilis depranati diuicicis laudantis tũ na¬
tu̾e ĩbecillitate corrupti pauꝑtatẽ ĩ extremis pomĩt
ialis ẽt cũ plus equo diicias ippetãt nuillam sine
eis ad p̾futẽ et bene uiuendũ uiam cedut̃ ed nos hod
loco nõ ꝙ cor rupta opinio loquatur querimꝰ sed quid
pcomiciet ueitas que in ea quid̃ sũa longe ẽ abaus

Expanded text:
divitiis carere maluisse». 65 «Hoc» inquit Nicolaus «non illius culpa, sed vitio hominum contingit, qui cum doctrina Aristotelis depravati divitias laudantis, tum nature imbecillitate corrupti, paupertatem in extremis ponunt malis et, cum plus equo divitias appetant, nullam sine eis ad virtutem et bene vivendum viam credunt. Sed nos hoc loco non quid corrupta opinio loquatur querimus, sed quid pronuntiet veritas, que mea quidem sententia longe abes
Abbreviated transcription (Latin):
cõstat Sane raro cũ u̾tute cuiq aliud munꝰ est
ꝙͣ ꝑandis diuiciis bacare Relicte bero nichil nob
saudis afferũt aliena oꝑa parte Auream btũs reoꝰ
sũam profert diuitẽ aut ĩiquũ eẽ aut ũqui he̾dẽ
ileq hoc inte laurenti existumies dictũ eiuq prĩ
uiro optimo at hũanissio tũ prudẽcia at ĩ dustã
.tũ fortua in comꝑandis opibus fauit Nobilitare
ergo nos mĩme pũt At ne nngr̃atus quid̃ digtes
honores imꝑia Na si his ꝑnicõsi scelesti nepharii
ꝑditi. demẽtes in sam fungantur procul erũt aboĩ
Iaude nobilitatis que nullo bicio aut scelei̾ p̃t eẽ¬

Expanded text:
constat: sane raro cum virtute, cuius aliud manus est constat: sane raro cum virtute, cuius aliud manus est quam parandis divitiis vacare. Relicte vero nihil nobis laudis afferunt, aliam, divitem aut iniquum esse aut iniqui heredem, neque hoc in te, Laurenti, existimes dictum, cuius patri, viro optimo atque humanissimo, tum prudentia atque industria, tum fortuna in comparandis opibus favit. Nobilitare ergo nos minime possunt. At ne magistratus quidem, dignitates, honores, Imperia: nam si his pernitiosi, scelesti, nefarii, perditi, dementes, insani fungantur, procul aberunt ab omni laude nobilitatis, que nulli vitio aut sceleri pote
Abbreviated transcription (Latin):
doct̾na. maioribus bñ ac stirpis origine fisus.
possit ullo pacto eẽ nobilis̾. Ego ueo istos bilissimi
Iuniẽti loco heõ. neq eciam fatebor bniꝙͣ ciuẽ
ant aliũ ꝙͣnis improbũ abiectũ. cõtemiptũ flagi¬
ciosin aut iuilla re darũ sed nulla maiorui
p̾tute et dignitate fidentẽ nobilis nomẽ m̾eri
At uero ex mercatu̾a nõ uideo que nobilitas ac¬
quiratur aut quo ͦ cũ illius uĩgantur ex̾cicio.
quod uile at abiectũ sapiẽtes arbitrati sut. Eycẽo
ea nõ admodũ uituꝑanda scribit si fui̾t opulẽta
longissime is queltus abest. Opifices itẽ artificesq
om̃s ex ꝑtes illius exũt cũ ĩ eo ex̾cĩtio bersentur.
cui nulla est p̾tus adiũcta Turpe qd̾ omẽ gẽnus
enis moĩ hom̃i extimatur Sed ne ex diuiciis ꝙulla
nobilitas elicetur siue eat̾ nobis ip̃i cõꝑauinius
siue accepiniꝰ relictas. quibus enĩ acqͥrãtur artiba

Expanded text:
doctrina, maioribus tantum ac stirpis origine fisus, doctrina, maioribus tantum ac stirpis origine fisus, possit ullo esse pacto nobilis? Ego vero istos vilissimi iumenti loco habeo neque etiam fatebor unquam civem aut alium quemvis improbum, abiectum, contemptum, flagitiosum aut nulla re clarum, sed tantum maiorum virtute et dignitate fidentem, nobilis nomen mereri. At vero ex mercatura non video que nobilitas acquiratur aut quo modo, cum illius iungatur exercicio, quod vile atque abiectum sapientes arbitrati sunt. Cicero eam non admodum dum vituperandam scribit, si fuerit opulenta, longissime is questus abest. 30 Opifices item artificesque omnes expertes illius erunt, cum in eo exercitio versentur cui nulla est virtus adiuncta. Turpe quidem omne genus eiusmodi hominum extimatur. Sed ne ex divitiis quoque ulla nobilitas elicietur, sive eas nobis ipsi comparavimus, sive accepimus relictas. Quibus enim artibus acquirantur
Abbreviated transcription (Latin):
accipienda est que non procul sit arctã racoẽ
Altera enĩ abusus nomiẽ appellabitur et leges ad
eoꝵ quibus dant᷑ utilitatẽ et cõmoda referũtur
que cũ nõ sint ubiq genciũ at omĩbus eadem
prouarietate comodorũ et leges quoq uariaĩ
oportet. sed tũ om̃s cand̾ originẽ hñt cũ ab equi¬
tatibus et iusticie fonte descendant. ut qd̾ cuiq
honestũ est et utile suade̾ et p̃ciꝑe uideantur
At iste quas modo ex plicaui nobiliũ spẽs ita ĩ¬
terse uariant᷑ cõtraĩe ac diu̾sesut nullam certã
stirpẽ nullũ certũ geꝰ ꝑ̃ferãt qd̾ racoẽ aliqua
intatur. Sed a sola racõẽ institutoq quodã ro¬
luntaĩo ciꝯ nulla uera causa redi possic pide¬
autur prdi̾e. Quã ꝓpt̾ facebor in genue uemiẽ
eorũ uire appellari nobilẽ posse. Qui enĩ fieĩ
pt̃ ut uir ocio marcens nullo hoẽsto negocio
iutentus. nulla p̃ditus u̾tute. nulla sapĩa. nulla

Expanded text:
accipienda est, que non procul absit a recta ratione accipienda est, que non procul absit a recta ratione altera enim abusus nomine appellabitur, et leges ad eorum quibus dantur utilitatem et commoda referuntur, que cum non sint ubique gentium atque omnibus eadem, pro varietate commodorum et leges quoque variari oportet. Sed tamen omnes eandem originem habent, cum ab equitatis et iustitie fonte descendant, ut quod cuique honestum est et utile suadere et precipere videantur. At iste, quas modo explicavi, nobilium species ita inter se variantur, contrarie ac diverse, ut nullam certam stirpem, nullum certum genus preferant, quod ratione aliqua nitatur, sed a sola opinione institutoque quodam voluntario, cuius nulla vera causa reddi possit, videantur prodire. Quapropter fatebor ingenue neminem eorum iure appellari nobilem posse. 29 Qui enim fieri potest, ut vir ocio marcens, nullo honesto negotio intentus, nulla preditus virtute, nulla sapientia, nulla
Abbreviated transcription (Latin):
rantur pro reꝵ pub cõmodis ⁊ utilitate cũ alis
prosut aliis obeẽ uideantur et tũ legũ uim au̾ctẽ¬
q cõseruat᷑. neq ꝓpteã nõ hñtur leges quia nõ
om̃ibus eõdẽ cõfeuũt Sic ego ytalos gallos germa¬
rusticauos. neq mercatores qui ni sua re publica
admĩstranda cũ laude p̾santur. ꝙͣ illos desidiosos
qui se conspici ĩ atriis sedentes at ociosos pulcrũ
ducũt. Cõsuetudinẽ enĩ que quasi morũ ingrã
uini maximia in honĩi moribus cenet taniqͣ ducẽ
sequi debeniꝰ que licet paululũ ĩ terse dissentire
prouarietate diu̾sarũ gẽciũ dicatur. tñ id nobilita¬
tis iudiciũ omẽs puc̾at aut patriõnio ampliori
aut honestiori uite roẽ aut racacoẽ q̃stus aut ar¬
morũ laudibus. aut bictu spleudidiore aut dig̾tate
cetei̾s anteire. Longe inquit nicolaus opinione la¬
beris laurenti Nam et ea cõsuẽtudo probancla t

Expanded text:
riantur pro rerum publicarum commodis et utilitate, cum que aliis riantur pro rerum publicarum commodis et utilitate, cum que aliis prosunt aliis obesse videantur, et tamen legum vim auctoritatemque conservant neque propterea non habentur leges quia non omnibus eadem conferunt, sic ego Italos, Gallos, Germarusticanos neque mercatores, qui in sua re publica administranda cum laude versantur, quam illos desidiosos, qui se conspici in atriis sedentes atque otiosos pulchrum ducunt. Consuetudinem enim, que quasi morum magistra maximam vim in hominum moribus tenet, tanquam ducem sequi debemus, que licet paulum inter se dissentire pro varietate diversarum gentium dicatur, tamen id nobilitatis inditium omnes putant aut patrimonio ampliori aut honestiori vite ratione aut vacatione questus aut armorum laudibus aut victu splendidiore aut dignitate ceteris anteire». 28 «Longe» inquit Nicolaus «opinione laberis, Laurenti. Nam et ea consuetudo probanda et
Abbreviated transcription (Latin):
seruor loco habitis At hos omẽs cõstat empticios¬
eẽ seruos qui postmodũ p̃fectuas equitũ proiũ¬
ciarũ ꝙ sortiti usq adeo fortuẽ beneficio efferũ
ut ex eis potẽcior regnũ occupet uiribus armoꝵ
fretus Teucros insũper et superiores sarmatas ar¬
ma nobilitãt tiam qui ordines ducũt ditati p̃dus
nobiles dicũtur et ipi quoq ex seruicõ maiori ex
ꝑte ad miliciani ad sciti . Pueri enĩ empti p̃cio mili¬
cam condiscũt inqua excellem parit nobilitatem
Tanta ergo ut dereliquis silemi uarietates tanta¬
q morũ int̾ homiẽs dissensio nũquid non cogit
eẽ certam tamqͣ nobilitatis formulani qũ possis
Liurẽcuis licet ea in quit progẽciũ uarietate młtiꝰ
uideatur om̃s tñ quos modo recẽsiusti et ẽẽ et ictẽ
dici nobiles arbitror posse. Nam sicut nõ ouiẽs
leges omibus ciuitatibus sut̃ actomodate sed ua¬

Expanded text:
servorum loco habitis. At hos omnes constat esse empticiosservorum loco habitis. At hos omnes constat esse empticios servos, qui postmodum prefecturas equitum provinciarumque sortiti usque adeo fortune beneficio efferuntur, ut ex eis potentior regnum occupet viribus armorum fretus. Teucros insuper et superiores Sarmatas arma nobilitant. Nam qui ordines ducunt, ditati prediis, nobiles dicuntur, ipsi quoque ex servicio maiori ex parte ad militiam adsciti: pueri enim empti pretio militiam condiscunt, in qua excellere parit nobilitatem. 26 Tanta ergo, ut de reliquis sileam, varietas tantaque morum inter homines dissensio numquid non cogit tur, nullam esse certam tamquam nobilitatis fomulam quam possis Laurentius: «Licet ea» inquit «pro gentium varietate multiplex videatur, omnes tamen, quos modo recensuisti, et esse et recte dici nobiles arbitror posse. Nam sicut non omnes leges omnibus civitatibus sunt accomodate, sed va
Abbreviated transcription (Latin):
nitatibus antiquo gne̾ orti cete̾t̃ p̃sunt diuiciis
p̾diti et qui in campis cõmorantes nutriũtur ex
prediorũ censu cum ornacoe quoda uiuẽdi ritu
quo cetis p̃stent nobiliũ tenẽt nomẽ hos int̾ om̃s
equester ordo p̾mũ nobilitatis locũ habet Apud
grecos quicũq ad imꝑatorẽ aula uocati huicõ
eius in sistut quãtiũus abiecti gni̾s ob pn̾cipis cõ¬
suetudinẽ ac famlatũ nobilitatis titulo pociũtur
appellanturq deniceps nobiles Apud nr̃os be̾o
pncipes is iuos s̃oleuit ut pontifer imꝑatorieges
pñcipes p̾iulegio et lũs̾ faciãt nobiles nulla
Iñta ututis rõe Ita illi qd̾ risu dignũ est usu et
ob sequio isti sc̃ptua et cera nobilitatẽ adipiscũto
Parbaris quoq gentibus du̾si sũt nobilitatis mo¬
ces Egiptiis ic siriis nulla hẽtur nisi eorũ q̃ mili¬
die deduntur qui soli excellũt cic duãnc̾ reliquis

Expanded text:
vitatibus antiquo genere orti ceteris presunt divitiis vitatibus antiquo genere orti ceteris presunt divitiis prediti et qui in campis commorantes nutriuntur ex prediorum censu cum ornatiore quodam vivendi ritu, quo ceteris prestent, nobilium nomen tenent. Hos inter omnes equester ordo primum nobilitatis locum habet. 24 Apud Grecos quicunque ad imperatoris aulam vocati servitio eius insistunt, quantumvis abiecti generis, ob principis consuetudinem ac famulatum nobilitatis titulo potiuntur appprincipes is mos inolevit, ut pontifex, imperator, reges, principes privilegio et litteris faciant nobiles nulla habita virtutis ratione. Ita illi, quod risu dignum est, usu et obsequio, isti scriptura et cera nobilitatem adipiscuntur. 25 Barbaris quoque gentibus diversi sunt nobilitatis mores. Egyptiis et Siriis nulla habetur, nisi eorum qui militie deduntur, qui soli excellunt ac dominantur, reliquis
Abbreviated transcription (Latin):
pibus aliquo p̃dio collato pronobilibus honorant̃
Ita plus illis rura et nenius cõferũt q urbes at
ocii q negocii racõ ad consequẽdam nobilitate
Eosc̃te qui apud nos semirustici censent᷑. uillaꝵ
in cole illi nobilitatis laude ꝯmẽdant Hos britãm
secũtur angli hodie uocitati. qui nobiles ĩ ciui ͭ ͤ
mori ignonnẽ loco putat rura siluis et pascuis
sedusa in habitant Nobiliorẽ ex sensu iudicãt re
rusticam curant uendentes lauam et armẽtorum
fecul neq turpe ex istimãt ad misceri questui rusci¬
cano bidi ego homiẽ relicta m̾candi cura cum
p̃dia p̾ciosiora emisset at ĩ ea cũ familia urbe
post habita se cõtulisset auctorẽ nobilitatis filiis
ex ticisse et ipm̃ haut r̾iectũ a nobiliũ eetu Iultos
quoq ignobilis gnis aliquod p̃stans in bello faci¬
mil acceptis a pñcipe donib nobilitauit . Hiispa¬
na duplici nobilitate utit᷑ Nam et qui ĩ suis ci¬

Expanded text:
pibus aliquo predio collato pro nobilibus honorantur. pibus aliquo predio collato pro nobilibus honorantur. Ita plus illis rura et nemus conferunt quam urbes atque otii quam negotii ratio ad consequendam nobilitatem. Eos certe qui apud nos semirustici censentur villarum incole, illi nobilitatis laude commendant. 22 Hos Britanni secutitur, Angli hodie vocitati, qui nobiles in civitatibus morari ignominie loco putant: rura silvis ac pascuis seclusa inhabitant, nobiliorem ex censu iudicant, rem rusticam curant vendentes lanam et armentorum fetus neque turpe existimant admisceri questui rusticano. Vidi ego hominem relicta mercandi cura, cum predia pretiosiora emisset atque in ea cum familia urbe posthabita se contulisset, auctorem nobilitatis filiis extitisse et ipsum haud reiectum a nobilium cetu. Multos quoque ignobilis generis aliquod prestans in bello facinus, acceptis a principe donis, nobilitavit. 23 Hispania duplici nobilitate utitur. Nam et qui in suis ci
Abbreviated transcription (Latin):
mũ differt a moribus nostris Germam at alam¬
et opidis procul duañt᷑ quoꝵ magna ꝑs latro¬
cimo deditur nobiles censentur quibus hũamo
ingemũ natu̾a dedit. herẽt pn̾cipibus quorũ
raula asuescũt culciori uite rudes tñ et moriba
asperi Gallie omĩs una est nobiliũ norma ha
rura et p̃dia sua incolẽtes urbes fuguit ĩqͥba
Habitare nobilẽ turpissim̃ ducitur. qui ĩ illis
degũt rustici hñtur. at ignobiles m̃catores as.¬
pernãtur. ut uille at abiectũ hom̃i geꝰ p̃diis
lus contentũ ac ꝓdigiũ esse. neq futũa quid¬
qͣ pensi hr̃e signũ nobĩlitatis uolũt Ca cottidie
augetur bel pecciuã uel fanuilatu Nam merca¬
torũ uel quoꝵuis opificũ filii qui diuiciis p̾stãt
aut emp̃to predio rus se conferut̃ urbe relicta.
acz eius fructu cõtenti seminobiles euadũt suis¬
q posteris nobilitatẽ p̃bent aut famulantes pn̾ci¬

Expanded text:
imum differt a moribus nostris? Germani atque Alamimum differt a moribus nostris? Germani atque Alamet oppidulis dominantur, quorum magna pars latrocinio deditur, nobiles censentur; quibus humanius ingenium natura dedit herent principibus, quorum in aula assuescunt cultiori vite, rudes tamen et moribus asperi. 21 Gallie omnis una est nobilium norma. Nam rura et predia sua incolentes urbes fugiunt, in quibus habitare nobilem turpissimum ducitur. Qui in illis degunt rustici habentur atque ignobiles, mercatores aspernantur ut vile atque abiectum hominum genus, prediis suis contentum ac prodigum esse neque futuri quicquam pensi habere signum nobilitatis volunt; ea quotidie augetur vel pecunia vel famulatu. Nam mercatorum aut quorumvis opificum filii qui diviciis prestant aut empio predio rus se conferunt, urbe relicta atque eius fructu contenti, seminobiles evadunt suisque posteris nobilitatem prebent aut famulantes princi
Abbreviated transcription (Latin):
est apud hos houesta licet rusticana nobilitas
louge distans a nea politana. Nos rectius de
nobilitate sentĩe uidem᷑ Habent᷑ enĩ nobiles
orti antiqua sturpe quor maiores functi officiis
ciuitatis in rei pu ad mĩstracoẽ bersati sũt . Hoꝵ
pars se ad mercatura confert pars titulo nobi¬
luĩ gaudens nullo ex̾cicio dedita uenatu ⁊ au¬
cupio delectatur. Ianensibus idem qd̾ uenetis
usu uenit negociacõm dedũtur om̃s p̃sertim
maritime nobiles at ignobiles. qui nulla alia
re insi origine distingũtur Sũt ex hus qͥdanĩ
castellis montams disꝑsi chathi more itmeribꝰ
infesti qui nobiles hñtur Lombardi et itẽ tctꝯ
om̃ĩs penetorũ qui dicũtur nobiles piuũt ex
p̃diorũ fructu et pat̾na hẽditate Nullo p̃terꝙͣ
penandi aucupandiq studio ducti hiis sola oĩ¬
go et negocõrũ uacacõ nobilitatẽ largitur. Quid
soquar de reliquis nacõnibus quorũ usus plũ¬

Expanded text:
Est apud hos honesta, licet rusticana, nobilitas Est apud hos honesta, licet rusticana, nobilitas longe distans a Neapolitana. Nos rectius de nobilitate sentire videmur. Habentur enim nobiles orti antiqua stirpe, quorum maiores functi officiis civitatis in rei publice admnistratione versati sint. Horum pars se ad mercaturam confert, pars titulo nobilium gaudens nulli exercitio dedita venatu et aucupio oblectatur. 19 Ianuensibus idem quod Venetis usu venit. Negotiationi deduntur, presertim maritime, nobiles atque ignobiles, qui nulla alia re nisi origine distinguntur. Sunt ex his quidam in castellis montanis dispersi, Cachi more itineribus infesti. Qui nobiles habentur Lombardi - et item tractus omnis Venetorum qui dicuntur nobiles - vivunt ex prediorum fructu et paterna hereditate, nullo preter quam aucupandi venandique studio ducti: his sola origo et negotiorum vacatio nobilitatem largitur. 20 Quid loquar de reliquis nationibus, quarum usus plur
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cipuam nicatu̾e dant operam neq eani a no.¬
biliũ ex̾cicio existimant alienam Ꝙ aũt̃ nus¬
qͣ gẽciũ reꝑitur ipi ꝑsepe nobilẽ reddũt exig¬
nobili Nam qui ob aliquod ĩ eorũ rem pu ni
signe facinus admissũ si scelere eciam aliquo
profuerit ad sciscitur ad munera ciuitatis no¬
biliũ nũo ascribitur Sed nichil stulcius ꝙͣ ali¬
ꝙ̃ ignobilem pp. narratã rei pu. oꝑa ciuitate
donatũ nobilem dici. aut quod u̾tute et recte
factis ad quĩ sapiẽtef uolũt id credẽ aliqñ mal
artibus ꝑari posse Riomam qͥ appellantur no¬
biles miercaturã ut rem uilẽ at abiecta con¬
tempnũt cultui agrorũ ⁊ rei iusticle uacare.
gregis atz armẽtoꝵ euraz gẽre re peceuaria ope
quere. questũ honestũ ⁊ piro nobili dignũ putãt
Idq eis qui pũt age̾ eciam si recenti sint faĩlia
Hoc lucri gn̾e patefit aditus ad nobilitatem

Expanded text:
precipuam mercature dant operam neque eam a noprecipuam mercature dant operam neque eam a nobilium exercitio existimant alienam. Quod autem nusquam gentium reperitur, ipsi persepe nobilem reddunt ex ignobili. Nam qui ob aliquod in eorum rem publicam insigne facinus admissum, etiam si scelere aliquo profuerit, adsciscitur ad munia civitatis, nobilium numero adscribitur. Sed nil stultius quam aliquem ignobilem propter navatam rei publice operam civitate donatum nobilem dici aut quod virtute aut recte factis acquiri sapientes volunt, id credere aliquando malis artibus parari posse. 18 Romani qui appellantur nobiles mercaturam ut rem vilem atque abiectam contemnunt: culture agrorum et rei rustice vacare, gregis atque armentorum curam gerere, re pecuaria opes querere questura honestum et viro nobili dignum putant, idque eis qui possunt agere, etiam si recenti sint familia, hoc lucri genere patefit aditus ad nobilitatem.
Abbreviated transcription (Latin):
pendere esse solitus promercatore uelud ĩfaẽz
Babitũ filias eciam grandi dote bir nuptiudae
potiusse adeo mercature nomẽ apud iguauos
atz in hertes turpeat obscenũ putatur huic
absur ditati contraia est uenetorũ consuetudo
inter quos nobilitas peluti faccio queda ab
reliquo pplõ distincta mercaturã omĩs ex̾cet
Ea quoq que equestris ordinis in signe potit᷑
Omẽs enĩ qui rei pub. muneribus fũgũtur.
quiq ut aiũt ex ordine sũt senatorio nascũt᷑
as appellantur nobiles adeoq hac bulgari
aura inflãtur Nõnulli ut ecia si quis ꝑnte
ab surdo stulto in fulso in opi . ipẽ qͦ haut dissi¬
milis prĩ fui̾t. tñ si in popularẽ pirũ ĩciderit.ꝙͣ.¬
uis doctũ ac sapiẽtẽ eũ p̃ se cõtẽpnat tumore
nobilitatis. At ego mallem apulei me asmũ ꝙͣ
aut talis essẽ. aut ortus ex eo cui minꝰ ꝙͣ asello
sensus aut prudẽcie in est At qui hii omẽs

Expanded text:
vendere esset solitus, pro mercatore velut infamem vendere esset solitus, pro mercatore velut infamem habitum, filias etiam grandi dote vix nuptui dare potuisse, adeo mercature nomen apud ignavos atque inertes turpe atque obscenum putatur! 17 Huic absurditati contraria est Venetorum consuetudo, inter quos nobilitas, veluti factio quedam, ab reliquo populo distincta mercaturam omnis exercet, ea quoque que equestris ordinis insigne potitur. Omnes enim qui rei publice muneribus funguntur quique, ut aiunt, ex ordine sunt senatorio, nascuntur atque appellantur nobiles, adeoque hac vulgari aura inflantur nonnulli, ut etiam si quis parente absurdo, insulso, inopi, ipse quoque haud dissimilis patri fuerit, tamen si in popularem virum inciderit, quantumvis doctum ac sapientem, cum pre se contemnat tumore nobilitatis. At ego mallem Apulei me asinum quam aut talis essem aut ortus ex eo cui minus quam asello sensus aut prudentie inest. Atque hi omnes
Abbreviated transcription (Latin):
differt ꝙͣ neapolitanoꝵ. uenetorũ romanorũ.no.
bilitatis opinio Neapolitam qui precetis no¬
bilitatẽ pre se ferũt. in desidia at ignauia col¬
locae̾ pidentur Hulli enĩ rei p̃terqͣ inherei ocio
intenti sedendo at ocitando ex suis possessioĩba
uitam degũt Nephat̾ est nobili rei rustice ant
suis racõnibꝰ cognoscẽdis operani dare sedẽs
in atriis aut ab equitando tempus q̃rũt eciam
si improbi ab surdiq fuĩt dũ uiodo priscis domi¬
bus orti se nobiles profitentur mercaturam
ut rem turpissimã uilissimãq ex horrerit
adeo fastu nobilitatis tumẽtes: ut ꝙͣtũius ege¬
nus at i ops cicius fame intei̾ret ꝙͣ filiam
pel opulentissimo mercatoi matriõmo collo¬
caret amauultq furtis uel latrocinio ꝙͣ ho¬
nesto questui racare Seio uirũ quẽda eq̃st̾s
ordinis gn̾e at opibus p̃clarũ ꝙ aliqñ ut patrẽ
familias decet una ex uariis prediis collecta sił

Expanded text:
differt quam Neapolitanorum, Venetorum Romanorumque differt quam Neapolitanorum, Venetorum Romanorumque nobilitatis opinio? Neapolitani, qui pre ceteris nobilitatem pre se ferunt, eam in desidia atque ignavia collocare videntur. Nulli enim rei preter quam inerti otio intenti sedendo atque oscitando ex suis possessionibus vitam degunt. Nefas est nobili rei rustice aut suis rationibus cognoscendis operam dare: sedentes in atriis aut obequitando tempus terunt. Etiam si improbi assurdique fuerint, dummodo priscis domibus orti se nobiles profitentur. Mercaturam ut rem turpissimam vilissimamque exhorrent, adeo fastu nobilitatis tumentes ut, quantumvis egenus atque inops, citius fame interiret quam filiam vel opulentissimo mercatori matrimonio collocaret mavultque furtis et latrocinio quam honesto questui vacare. Scio virum quendam equestris ordinis genere atque opibus preclarum, quod aliquando, ut patrem familias decet, vina ex variis prediis collecta simul
Abbreviated transcription (Latin):
te id lucidiuis ex planari uelimi et simul scire
loci et temporis hec est disceptacõ Et hanc for¬
nobis ex uolueris que scitu iocunda ẽ et cogni¬
cõẽ dignissima Ego quid̾ nõ sũ adeo demens
atz insulsus ut ex hiis collecticiis marmoribus
aliꝙͣ nobilitatem occupari uelimi. alia ad aliã
biam ascendi puto. Hec aut̃ boluptatꝭ et orna¬
menti causarante quesita et cõpata sũt. Sed h nr̃
Lurẽcius iocatur meeñ libens existimatꝓ hic
Horũ cõtemptũ m̾ ꝑsuaserit se maiorẽ ꝑte ab¬
laturũ. postea rẽo ꝙͣ in hũc seriuonẽ incidimꝰ
narra queso. q̃ modo laurẽtius postulabat.
Nlon enĩ miror Si parũ de illa apud populos
quit obseruacõ. Haud ignotũ opinor eẽ uobis
cũ qd̾ aliis nobile uideatur alii a cuniẽ ignobili¬
tatis pelint ut cũ ab iitalis incipiam a quibus
Hũanitas u̾tus ac omĩs uiuẽdi ⁊acõ ac disci ͫ
ad reliquas nacoẽs defluxit. quid taui inter se

Expanded text:
te id lucidius explanari velim et simul scire te id lucidius explanari velim et simul scire loci et temporis hec est disceptatio et huic fornobis exsolveris, que scitu iocunda est et cognitione dignissima. Ego quidem non sum adeo demens atque insulsus, ut ex his collectitiis marmoribus aliquam nobilitatem aucupari velim. Alia ad illam via ascendi puto, hec autem voluptatis et ornamenti causa a me quesita et comparata sunt. Sed hic noster Laurentius iocatur mecum libens existimatque, si horum contemptum mihi persuaserit, se maiorem partem ablaturum. Postea vero quam in hunc sermonem incidimus, narra, queso, que modo Laurentius postulabat. Non enim miror, si parum de illa apud populos quit «observatio, haud ignotum - opinor - est vobis, cum quod aliis nobile videatur, alii specimen ignobilitatis velint. Ut enim ab Italis incipiam, a quibus humanitas, virtus ac omnis vivendi ratio et disciplina ad reliquas nationes defluxit, quid tam inter se
Abbreviated transcription (Latin):
est enĩ nobilitas atz ea a certa re aut rõe prout
cõtidendũ ẽ proficisatur Unam aput om̃es atz
eanden ẽẽ decet Sed cũ nichil bulgi opinio
usu et opiniõe que admodum sibi repũgnẽt
aid inuicem nõ a certa et det̾iata re sed a quadã
cõsuetudine hom̃ in cõsulta uidetur duci as
obeani rem. an hec de cautata sermone om̃i no¬
bilitas aliquid p̃ter in ane nouiẽ existat aliqũ
adubitaẽ cogor llam si quid ea est a uicio aut
a u̾tute proficiscitur ex uicio nobilitatẽ oriri stul¬
tum est crede̾ Hirtus si nobilitatẽ parit cũ ea
sit una atz ead̾ semꝑ. nec usu homũ uarietur
ita sit et nobilitas nccͣe est. Sed hec ita apud nos
nõ uaria tm̃. sed diu̾sa est et iuicẽ contraria
ut nullam certam radicẽ hr̃e uideatur ex qua
possit oriri Hanc diu̾sitatẽ laurẽcius inquit. qͥt
sencias nõ satis intelligo. ob eamq causant ad

Expanded text:
est enim nobilitas atque ea a certa re aut ratione - prout est enim nobilitas atque ea a certa re aut ratione - prout concedendum est - proficiscitur, unam apud omnes atque eandem esse decet. Sed cum nihil minus vulgi opinio usu et opinione, que admodum sibi invicem repugnent, non a certa ac determinata re, sed a quadam consuetudine hominum inconsulta videtur duci atque ob eam rem an hec decantata sermone omnium nobilitas aliquid preter inane nomen existat aliquando addubitare cogor. Nam si quid ea est, aut a vitio aut a virtute proficiscitur. Ex vitio nobilitatem oriri stultum est credere. Virtus si nobilitatem parit, cum ea sit una atque eadem semper nec usu hominum varietur, ita et nobilitas sit necesse est. Sed hec ita apud nos non varia tantum, sed diversa est et invicem contraria, ut nullam certam radicem habere videatur, ex qua possit oriri». 13 «Hanc diversitatem» Laurentius inquit «quid sentias non satis intelligo ob eamque causam a