comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cto ac p̃terito: illa in cogicatione ꝑmansit.
idebat᷑ in sp̃u: & ñdũ intelligebat᷑. Nec tunc
intellectũ erat hoc signũ. cũ corꝑalit̾ fi̾e̾t:
atq ocłis corꝑalibꝰ appareret. iã tñ signũ ȩẽ
intelligebat᷑ id habens ex m̃tis officio. Et
q reqͥrebat᷑ qͥd significaret etiã ipsã inqͥsi¬
tionẽ utiq mens agebat. Quo ñ ꝯꝑto dam
bato regi qͥd illo signo portend̾et᷑ aꝑuit. ipse
q̃m ille qͥ & signũ corꝑalit̾ factũ. corꝑaliter
uiderat. ⁊ tͣnsacto eiꝰ imaginẽ in sp̃u cogi¬
tando cernebat. nec aliqͥd intellectu pot̾at.
nͥ nosse signũ eẽ & qͥd significaret ĩqͥrere.
idit petrus in alienatione m̃tis uas. iiͦiͬ.
lneis alligatũ fũmitti de celo plenũ uariis
animalib cũ audiuit ⁊ uocẽ macta ⁊ man¬
duca. Qcũ redditꝰ sensib de uisu discepta¬
nt: eece quos corneliꝰ miserat nuntiauit ai

Expanded text:
cto ac praeterito illa in cogitatione permansit. cto ac praeterito illa in cogitatione permansit. uidebatur in spiritu et non intellegebatur, nec tunc intellectum erat hoc signum, cum corporaliter fieret atque oculis corporalibus adpareret, iam tamen signum esse intellegebatur id habens ex mentis officio. et quia requirebatur, quid significaret, etiam ipsam inquisitionem utique mens agebat. quo non conpertobato regi, quid illo signo portenderetur, aperuit, ipse quam ille, qui et signum corporaliter factum corporaliter uiderat et transacti eius imaginem in spiritu cogitando cernebat nec aliquid intellectu poterat nisi nosse signum esse et, quid significaret, inquirere. Uidit Petrus in alienatione mentis uas quattuor lineis alligatum submitti de caelo, plenum uariis animalibus, cum audiuit et uocem: macta et manduca. qui cum redditus sensibus de uisu disceptaret, ecce quos Cornelius miserat nuntiauit ei
Abbreviated transcription (Latin):
ulł aliqͥd aliud corꝑi iniectũ extͥnsecꝰ. ab aĩa
u̾o cũ uł timore turbat᷑. uł pudore ꝯfun¬
dit᷑. uł irascit᷑. uł amat. uł siqͥd hꝰmodi. nec
inmerito si id qd̾ amat & reg̃: ⁊̃ cũ uehe¬
mñtiꝰ mouet᷑. uehem̃tiꝰ exagitat. ita & ipsi
aiẽ ut in ea uisa ꝑgat q̃ ñ ei ꝑ sensus cor¬
poris nuntiant᷑. s ꝑ incorꝑalẽ substan¬
tiam: ⁊ ita ꝑgat ut ñ discernat utrũ cor¬
pora sint. an similitudines corpoꝵ. aliqͣ̃n
a corꝑe accidit. aliqͣ̃n a sp̃u. Et a corꝑe qͥdẽ
cũ a freneticis simul ⁊ corꝑa uident᷑ & ui¬
sa similia corꝑibꝰ tãꝙͣ. ⁊ ipsa p̃ ocłis assint.
aut penitꝰ int̾clusis. sic̃ sepe male affecti
morbo aliqͦ ingͣuescente p̃sente corꝑe diu
absentes. deinde hõib redditi multa se uidiᷤᷤ¬

Expanded text:
vel aliquid aliud corpori injectum extrinsecus; ab anima vel aliquid aliud corpori injectum extrinsecus; ab anima uero, cum uel timore turbatur uel pudore confunditur uel irascitur uel amat uel si quid huius modi; nec inmerito, si id, quod animat et regit, etiam cum uehementius mouetur uehementius exagitat — ita et ipsi animae, ut in ea uisa pergat, quae non ei per sensus corporis nuntiantur, sed per incorporalem substantiam, et ita . pergat, ut non discernat, utrum corpora sint an similitudines corporum, aliquando a coipore accidit, aliquando ab spiritu: et a corpore quidem cum a phreneticis simul et corpora uidentur et uisa similia corporibus, tamquam et ipsa prae oculis adsint, aut penitus interclusis, sicut saepe male facti morbo aliquo ingrauescente praesente corpore diu absentes, deinde hominibus redditi multa se uidis
Abbreviated transcription (Latin):
ciebat. N̾ aũ nouũ insonuit auribꝰ parũ
pitat nosse qͥd significando ualet. nͥ. ⁊ĩ unb
dicat᷑ exqͥrat. Quisqͥs gͦ ex me q̃rit unde u¬
sa corꝑalib similia inextasi appareãt que
raro accidit anime iuicissim q̃ro unde ap¬
pareãt dormientib q̃ cotidie sentit ammi
⁊ nemo istud aut multũ curat inqͥrere
Quasi uͦ idõ minꝰ mira sit taliũ nat᷑a u¬
soꝵ qr cotidiana ẽ. aut idõ minꝰ curanda.
qr omniũ ẽ. aut si recte faciunt qͥ istĩn
qͣrunt. ñ rectiꝰ fecerĩt si nec in illa curiosi
sint. Ego u̾o multo ampliꝰ admiror. multe¬
stupeo maxime. qͣnta celeritate ac facll¬
uł ⁊̃ in extasi uisiones. Quecq tñ illa n¬
tura uisoꝵ ẽ ꝓculdubio corpꝰ ñ ẽ. Hoe mi¬
se cui ñ sufficit. unde etiã existãt inqͥra
pallor rubor tremor. uł ⁊̃ morbꝰ aliqͣndo
a corꝑe ht̃ causas. aliqñ ab anima ⁊ acor¬
por qͥdẽ cũ itł humor suffundit᷑. uł cib

Expanded text:
ciebat; quod autem nouum insonuit auribus, parum ciebat; quod autem nouum insonuit auribus, parum putat nosse, quid significando ualet, nisi etiam unde dicatur exquirat. quisquis ergo ex me quaerit, unde uisa corporalibus similia in extasi adpareant, quae raro accidit animae, uicissim quaero, unde adpareant dormientibus, quae cotidie sentit anima, et nemo istuc aut non multum curat inquirere. quasi ideo minus mira sit talium natura uisorum, quia cotidiana est, aut ideo minus curanda, quia omnium est; aut si recte faciunt, qui ista non quaerunt, rectius fecerint, si nec in illa curiosi sint. ego uero multo amplius admiror multoque maxime stupeo, quanta celeritate ac faciliuel etiam in extasi uisiones. quaecumque tamen illa natura uisorum est, procul dubio corpus non est. hoc nosse cui non sufficit, unde etiam exipallor, rubor, tremor, vel etiam morbus aliquando a corpore habet causas, aliquando ab anima; et a corpore quidem, cum vel humor suffunditur, vel cibus
Abbreviated transcription (Latin):
uisis somniantiũ. Sic̃ enĩ aliq̃n ꝙ hec
falsa. aliq̃n aũ uera st̃. aliq̃n ꝑturbata.
aliq̃n tͣnqͥlla. ipsa aũ uera aliq̃n futuriᷤ
omnino similia uł aꝑte dicta. aliqͣndo
obscuris significationib ꝙ qͣsi figatis lo¬
citionibꝰ ꝓnuntiata. sic etiã illa omnia.
S amant homines in exꝑta mirari: ⁊ cau¬
sasinsolitoꝵ reqͥrere. cũ cotidiana plerũꝙ
talia sepe etiã latentioris orignis nosse
ñ curent. Nam quẽ admodũ in uocibꝰ. ho
ẽ signis quib loq̃ndo utimur audito u̾bi
causas rationẽq sollicite inqͥrunt. ⁊ sibi ro¬
di a doctiorib flagitãt. Soleo aũ cũ meqͥsq
int̾rogat u̾bi gr̃a qͥd sit catus. ⁊ respondeo
prudens. uł acutꝰ nec ei sufficit: neca¬
suffic̃. s ꝑgit querere unde dictus sit catus
uicissim refferre & q̃rere unde dictꝰ sit aci¬
tus. Qd̃ nichilominꝰ utiq ignorabat. s ꝙ
usitatũ nom̃ erat patient̾ eiꝰ originẽ nes¬

Expanded text:
conparo somniantium. sicut enim aliquando et haec conparo somniantium. sicut enim aliquando et haec falsa, aliquando autem uera sunt, aliquando perturbata, aliquando tranquilla, ipsa autem uera aliquando futuris omnino similia uel aperte dicta, aliquando obscuris significationibus et quasi figuratis locutionibus praenuntiata, sic etiam illa omnia. sed amant homines inexperta mirari et causas insolitorum requirere, cum cotidiana plerumque talia saepe etiam latentioris originis nosse non curent. nam quemadmodum in uocibus, hoc est signis, quibus in loquendo utimur, audito uerbo causas rationemque sollicite inquirunt et sibi reddi a doctoribus flagitant. Soleo autem, cum me quisque interrogat, uerbi gratia, quid sit catus, et respondeo "prudens uel acutus", nec ei sufficit, sed pergit quaerere, unde dictus sit catus, uicissim referre et quaerere, unde dictus sit acutus. quod nihilominus utique ignorabat, sed, quia usitatum nomen erat, patienter eius originem nes
Abbreviated transcription (Latin):
sũ consiliũ ut in mare pubetenꝰ uttra¬
ret.⁊ pꝰ aliqͣntã morã inde discedet. ꝓmi¬
tentibꝰ sane qd̾ iam deinceps uehem̃tẽ il
moris molestiã. Atq ita sequitũ ẽ. Nec
umꝗͣ talẽ aliꝗ̃ pꝰea passꝰ ẽ au̾sionẽ m̃tis
a sensib nec tale aliqͥd iuidit nͥ antea cũ
in mediis dolorib ⁊ horrendis uocib re¬
pente obmutescens. abriꝑet᷑. Postea tñ
medicis cȩt̾a curantib ⁊ sanantibꝰ ñ ꝑ¬
mansit. inꝓposito scitatis. Istarũ uisio¬
nũ ⁊ diuinationũ causas ⁊ modos uesti¬
gare siqͥs pot̾ certoq ꝯp̃hende. eũ magis
audire uellẽ qͣm de me expec tari ut ip̃e
disserã. Quid tñ putẽ ita ut nec doctime
tanꝗͣ confirmantẽ derideãt. nec in doc¬
ti tanꝗ̃ docentẽ accipiant. s utriq la di.¬
disceptantẽ:⁊ q̃rentẽ potiꝰ ꝗͣ scientẽ: In¬
ñ occultabo. Ego iuisa ista om̃ia ꝯparo.

Expanded text:
sus consilium, ut in mare pube tenus intrasus consilium, ut in mare pube tenus intraret et post aliquantam moram inde discederet, promittentibus sane, quod iam deinceps uehementem ilmoris molestiam; atque ita secutum est. nec umquam talem aliquam postea passus est auersionem mentis a sensibus nec tale aliquid uidit nisi antea cum in mediis doloribus et horrendis uocibus repente obmutescens abriperetur. postea tamen medicis cetera curantibus et sanantibus non permansit in proposito sanctitatis. Istarum uisionum et diuinationum causas et modos uestigare si quis potest certoque conprehendere, eum magis audire uellem quam de me expectari, ut ipse dissererem. quid tamen putem, ita ut nec docti me tamquam confirmantem derideant nec indocti tamquam docentem accipiant, sed utrique disceptantem et quaerentem potius quam scientem, non occultabo. ego uisa ista omnia uisis
Abbreviated transcription (Latin):
ue ⁊ om̃ib sane uł pene om̃ib uisionib
siuis: duos se dicebat uidere unũ ꝓuectio¬
ris ȩtatis. alterũ puerũ. a qͥb e dicebant᷑
uł demonstrabãt᷑ q̃ se audisse ⁊ uidisse nar¬
rabat. Uidit qͦdã die choꝵ pioꝵ psallen¬
tiũ letantiũ in luce mirabili. ⁊ impioꝵ
in tenebris diu̾sas ⁊ atrocissimas penas
ilł ducentib ⁊ostendentib ⁊ felicitatis
alioꝵ. alioꝵq infelicitãs meritũ insinu¬
antib Hoc autẽ uidit die dñieo pasche:
cum ꝑ totam quadragesimã nichil dolu¬
isset qui uix int̾uallo tridui antea patie¬
bat᷑. Uiderat aũ in ipso ingressu qͣdrage¬
sime illos ꝓmittentes sibi qd̾ ꝑ qͣdraginta
dies nullum eẽt sensurus dolorẽ. Postea ip̃i
dederunt ei tanꝗͣ medicinale ꝯsiliũ. ut
ei p̃putii longitudo p̃cideret᷑. Quo facto:
diu ñ doluit. Cũ uͦ iterũ similit̾ doleret.
et similia uidere cepisset. accep̃ ab eis rur¬

Expanded text:
 omnibus sane uel paene omnibus uisionibus  omnibus sane uel paene omnibus uisionibus suis duos se dicebat uidere, unum prouectioris aetatis, alterum puerum, a quibus ei uel dicebantur uel demonstrabantur, quae se audisse et uidisse narrabat. Uidit quodam die piorum psallentium laetitiam in luce mirabili et inpiorum in tenebris diuersas et atrocissimas poenas illis ducentibus et ostendentibus et felicitatis aliorum aliorumque infelicitatis meritum insinuantibus. hoc autem uidit die dominico paschae, cum per totam quadragesimam nihil doluisset, cui uix interuallo tridui antea parcebatur. uiderat autem in ipso ingressu quadragesimae illos promittentes sibi, quod per quadraginta dies nullum sensurus esset dolorem; postea ipsi ei dederunt tamquam medicinale consilium, ut ei praeputii longitudo praecideretur, quo facto diu non doluit. cum uero iterum similiter doleret et similia uidere coepisset, accepit ab eis rur
Abbreviated transcription (Latin):
cta ẽ. ⁊ ꝑ eũ locũ delata qͦ ille p̃dixerat. uit
apd̃ nos puer qͥ inexordio pub̃tatis dolorẽ
acerrimũ genitaliũ patiebat᷑. medicis ne¬
qͣqͣm ualentib qͥd illd̾ eẽt agnoscẽ. nͥ quod
neruus ipse introrsũ reꝯditꝰ erat. ita ut nec
pciso p̃putio qd̾ imnod̾ata longitudine ꝓ¬
pendebat apparere potuerit. s pꝰea uix eẽt
inuentꝰ. Humor aũ uiscosꝰ & acer exudeͬns
testes ⁊ inguina urebat. S acutũ dolorẽ
ñ ꝯtinuũ patiebat᷑. ⁊ cũ paciebat᷑ eiulabat
uehem̃t̾. cũ iactatione m̃broꝵ m̃te sanis¬
sima sic̃ incrutiatib corꝑaliũ doloꝵ fieri
solet. Deinde inter uoces suas arripiebat᷑ ab
om̃ib sensib ⁊ iacebat patentib ocłis. ne¬
minẽ circũstantiũ uidens. ad nullã uellifi¬
cationẽ se mouens. Post aliqͣntũ eiugilans
nec iã dolens q̃ utiderat indicabat. Tũ in¬
ter positis paucis dieb eadẽ patiebat᷑. In¬

Expanded text:
cta est et per eum locum elata est, qua ille praedixerat. Fuit item cta est et per eum locum elata est, qua ille praedixerat. Fuit item apud nos puer, qui in exordio pubertatis dolorem acerrimum genitalium patiebatur medicis nequaquam ualentibus, quid illud esset, agnoscere, nisi quod neruus ipse introrsum reconditus erat, ita ut nec praeciso praeputio, quod inmoderata longitudine propendebat, adparere potuerit, sed postea uix esset inuentus. humor autem uiscosus et acer exudans testes et inguina urebat. sed acutum dolorem non continuum patiebatur: at cum patiebatur, eiulabat uehementer cum iactatione membrorum mente sanissima, sicut in cruciatibus corporalium dolorum fieri solet. deinde inter uoces suas abripiebatur ab omnibus sensibus et iacebat patentibus oculis neminem circumstantium uidens, ad nullam uellicationem se mouens. post aliquantum tamquam euigilans nec iam dolens quae uiderat indicabat. tum interpositis paucis diebus eadem patiebatur. in
Abbreviated transcription (Latin):
y qñ ingrederet᷑ & fundũ. & domũ. ⁊ cubicu¬
neret: ñ tã ueraciter enũtiaret. Erat aũiste
febriens. ⁊ tanꝗ̃ in frenesi ista dicebat.
Et forte reuera freneticꝰ erat. s ꝓpt̾ ista de¬
moniũ pati putabat᷑. Nullũ refectioĩs
ꝙbũ accipiebat a suis: s ei solo p̃sbitero.¬
llo ueniente qͥescebat. illi tantũ subditꝰ
erat: ⁊ subdite respondebat. Nec tñ eidem
saltẽ p̃sbit̾o illa cessit m̃tis alienatio siue
demotiiũ nͥ cũ sanꝰ eẽt a febrib sic̃ fre¬
netiei sanari solent. nec aliqͣñ p̾ea tale
aliqͥd passꝰ ẽ ouimꝰ ȩtiã sine dubitatio¬
ne freneticũ. fut᷑am mortẽ cuiꝰdã femine
p̃dixisse. ñ sane sp̃e diuinandi. s tanꝗͣ fa¬
ctũ ac p̃t̾itũ recolens. Nã cũ eiꝰ ap̃eũ ꝯmemo¬
ratio fieret. mortua ẽ inqͥt. ego eã uidi effer¬
ri. hac cũ eiꝰ corꝑe tͣnsiert̃ cũ illa incolumis
uiueret. Post paucos aũ dies repente defun¬

Expanded text:
et quando ingrederetur et fundum et domum et cubicuneret, non tam ueraciter enuntiaret. erat autem iste febriens et tamquam in phrenesi ista dicebat. et forte reuera phreneticus erat, sed propter ista daemonium pati putabatur. nullum refectionis cibum accipiebat a suis, sed a solo illoo ueniente quiescebat, illi tantum subditus erat et subdite respondebat. nec tamen eidem saltem presbytero illa cessit mentis alienatio siue daemonium, nisi cum sanus esset a febribus, sicut phrenetici sanari solent, nec aliquando postea tale aliquid passus est. Nouimus etiam sine dubitatione phreneticum futuram mortem cuiusdam feminae praedixisse, non sane specie diuinandi, sed tamquam factum ac praeteritum recolens. nam cum eius apud eum commemoratio fieret, "mortua est", inquit, "ego eam uidi efferri, hac cum eius corpore transierunt", cum illa incolumis uiueret; post paucos autem dies repente defun
Abbreviated transcription (Latin):
dicta st̃ eidẽ intelligentie ꝯgruũt. Nisitã
concupitã. ⁊ desid̾atã dei claritatẽ moyses
uidere meruisset ñ in libro numeroꝵ di¬
c̾et ds ad aaron ⁊ mariã fres eiꝰ. Audite uq¬
ba mea. Si fuerit ꝓpha int̾ uos. inusiõe¬
illi dñs cognoscar ⁊ in sõno loqͣr illi nõ
ita qͦmͦ famulus m̃s moy ses in tota do¬
mo mea fideł ẽ. Os ad os loqͣr ad illũ in
spetie.⁊ ñ ꝑ enignata. ⁊ claritatẽ dñud¬

Expanded text:
idem intelligentiae congruunt. Nisi tamen concupitam et desideratam Dei claritatem Moyses videre meruisset, non in libro Numerorum diceret Deus ad Aaron et Mariam fratres ejus: Audite verba mea, Si fuerit propheta inter vos Domilli dominus cognoscar et in somno loquar illi! non ita, quomodo famulus meus Moyses in tota domo mea fidelis est; os ad os loquar ad illum in specie et non per aenigmata, et claritatem d
Abbreviated transcription (Latin):
cis. ⁊ tñ q̃dã t̾rena ciuitas demonstrat᷑. sig¬
nificat ihrłm matrẽ nr̃am ȩt̾nã in cxł. siue
inhis qͥ spe salui facti st̃: ⁊ qd̾ ñ uident spe¬
rantes ꝑ patientiã expectant. scd qͦs multi
filii deserte magis qͣm eiꝰ q̃ ht̃ uirũ. siue in
ipsis angłis scĩs ꝑ eccłam multiformis sapĩe
dei cũ qͥbus pꝰ hãc ꝑegͥnationẽ sine labore.
& sine fine uiuendũ ẽ. Si aũ sic accipimꝰ

Expanded text:
emonstratur, significat Hierusalem matrem nostram aeternam in caelis siue in his, qui spe salui facti sunt et quod non uident sperantes per patientiam expectant, secundum quos multi filii desertae magis quam eius, quae habet uirum, siue in ipsis angelis sanctis per ecclesiam multiformis sapientiae dei, cum quibus post hanc peregrinationem sine labore et sine fine
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃u & ueritate oportet adorare. Ex his õibꝰ
modis qͦs cõmemorauimꝰ qͥb appellat᷑ sp̃c̃
ñ traximꝰ hoc uocabulũ qͦ appellauimus
sp̃uale hoc iusionis genꝰ de qͦ nc̃ agimꝰ.
s ex illo uno mͦ quẽ inuenimꝰ in epła
ad corinthios qͦ sp̃uᷤᷤ a mͣte distinguitur
euidentissimo testimonio. Si enĩ orau̾o
fructuosa ẽ. Cũ gͦ lingͣ intelligat᷑ hoc loco
dr̾e obscuras & misticas significationes a
qͥb si intellectũ m̃tis remoueas. nemo edi¬
ficat᷑ audiendo qd̾ ñ intellig̃ unde ȩtiã dic̃.
qͥ enĩ loqͥt᷑ lingͣ ñ hominib loqͥt᷑ s deo. ne¬
mo enĩ audit. sp̃s aũ loqͥt᷑ mist̾ia. satis indi¬
cat eã se linguã hoc loco appellare ubi st̃
significationes uelut imagines rerũ ac simili¬
tudines. q̃ ut intelligãt᷑ indigẽt m̃tis obtutu.
Cũ aũ ñ intelligunt᷑. in spu eas dic̃ ẽẽ ñ in
mñte. Unde aꝑtiꝰ ait. Si bñdixeris sp̃u qͥs

Expanded text:
t adorare. Ex his omnibus modis, quos commemorauimus, quibus appellatur spiritus, non traximus hoc uocabulum, quo appellauimus spiritale hoc uisionis genus, de quo nunc agimus, sed ex illo uno modo, quem inuenimus in epistula ad Corinthios, quo spiritus a mente distinguitur euidentissimo testimonio. si enim orauerofructuosa est. cum ergo lingua intellegatur hoc loco dicere obscuras et mysticas significationes, a quibus si intellectum mentis remoueas nemo aedificatur audiendo, quod non intellegit — unde etiam dicit: qui enim loquitur lingua, non hominibus loquitur, sed deo; nemo enim audit, spiritus autem loquitur mysteria - satis indicat eam se linguam hoc loco appellare, ubi sunt significationes uelut imagines rerum ac similitudines, quae ut intellegantur indigent mentis obtutu. cum autem non intelleguntur, in spiritu eas dicit esse, non in mente: unde apertius ait: si benedixeris spiritu,
Abbreviated transcription (Latin):
stratione m̃bris mortus aĩa redd̾et᷑. & ñ qua¬
si dormiens euigilaret. aut extasi alienatus
denuo rediret in sensus. s mortuꝰ oĩo reuiuiᷤ¬
ceret. Promnde quod iudit raptꝰ usq in t̾cium
çelũ. qd̾ ⁊̃ se scire confirmat ꝓpͥe uidit non
imaginarit̾. S ꝙi ipsa a corꝑe alienatio u¬
trũ oĩo mortuũ corpꝰ reliq̃rit. an scd̾ modũ
quẽdã uiuẽtiꝰ corꝑiꝰ iͥ aĩa ñ fuerit. s mens
eiꝰ ad uidenda uł audienda in effabilia illuiᷤ
uisionis arrepta sit. hoc incertũ erat: ideo
forsitan dix̃ siue in corꝑe siue extͣ corpꝰ nes¬
iñ ꝑ corpꝰ uidet᷑: hoc ea uisione uidet᷑. que
om̃s cet̾as suꝑat. Harũ sp̃es atq differentias
qͣntũ me dñs adiuuerit explicare curabo.
Eece in hoc uno p̃cepto cũ legit᷑ diliges ꝓxim̃

Expanded text:
stratione membris mortuis anima redderetur et non quastratione membris mortuis anima redderetur et non quasi dormiens euigilaret aut extasi alienatus denuo rediret in sensus, sed mortuus omnino reuiuisceret. proinde, quod uidit raptus usque in tertium caelum — quod etiam se scire confirmat — proprie uidit, non imaginaliter. sed quia ipsa a corpore alienatio, utrum omnino mortuum corpus reliquerit an secundum modum quendam uiuentis corporis ibi anima fuerit, sed mens evisionis arrepta sit, hoc incertum erat, ideo forsitan dixit, Sive in corpore sive extra corpus, nes corpus uidetur, hoc ea uisione uidetur, quae omnes ceteras superat. harum species atque differentias, quantum me dominus adiuuerit, explicare curabo. ecce in hoc uno praecepto cum legitur: diliges proximum
Abbreviated transcription (Latin):
aut corꝑis imaginẽ p̾buit. ⁊ tã incertũ est
utrũ corpꝰ fu̾it ꝗͣ incertũ ẽ utrũ incorpore
uisũ sit. aͥͥ sic uisũ ẽ qͦmͦ uidet᷑ m̃te sapi̾a
sine ullis imaginib corpoꝵ. ⁊ nichilominus
certũ ẽ uideri ñ potuisse ꝑ corpꝰ. Aut ergo
utrũq certũ ẽ: aut utrũq incertũ. Aut
Manifestũ ẽ.N. incorꝑeã nat᷑am ab eo uideri
ñ potuisse ꝑ corpꝰ. Corꝑa uo̾ etiã si posst̃ u¬
deri sine corꝑe. ñ utiq sic uident᷑ ꝑ corpꝰ.s longe
tionẽ cogere. ut si corꝑeũ cȩlũ in corꝑeis ocłis
uidit: incertũ sibi eẽ dic̾e̾t utrũ in corpore
an extͣ corpꝰ id uiderit. Restat gͦ fortasse
ut qm̃ m̃tiri ñ posset apłs qͥ tanta cura e¬
git. ut discern̾et qͥd sciret & qͥd nesciret. hoc
pore cũ corpꝰ uiuere dr̃ siue uigilantis siue
dormientis. siue inextasi a sensibꝰ corꝑis
alienata. an omnino de corꝑe exierit. ut
mortuũ corpꝰ iac̾et. donec ꝑacta illa demon¬

Expanded text:
st utrum corpus fuerit, quam incertum est utrum in corpore uisum sit; aut sic uisum est, quomodo uidetur mente sapientia sine ullis imaginibus corporum, et nihilominus certum est uideri non potuisse per corpus . aut ergo utrumque certum est aut utrumque incertum aut manifestum est enim incorpoream naturam ab eo uideri non potuisse per corpus. corpora uero, etiam si non possent uideri sine corpore, non utique sic uidentur per corpus, sed longe tionem cogere, ut, si corporeum caelum non corporeis oculis uidit, incertum sibi esse diceret, utrum in corpore an extra corpus id uiderit. Restat ergo fortasse, ut, quoniam mentiri non posset apostolus, qui tanta cura egit, ut discerneret quid sciret et quid nesciret, hoc pore, cum corpus uiuere dicitur, siue uigilantis siue dormientis siue in extasi a sensibus corporis alienata, an omnino de corpore exierit, ut mortuum corpus iaceret, donec peracta illa demon
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃a ex isto tͥreno corꝑe ut eos inuicẽ uidere
nr̃o spu neq̃amꝰ: inuenire ⁊ explicare dif¬
ficile ẽ. Certissimis tñ inditiis ap̃ nos ꝯstitit
enuntiatas a demonib cogitationes hõiũ.
L tñ si uirtutũ int̾nã sp̃em possẽt in hõĩb
cern̾e̾: ñ tẽptarẽt. Sic̃ illã in iob nobilẽ ac
mirabilẽ patientiã. ꝓculdubio si posset di¬
abolus cernẽ nollet a tẽptato utiq suꝑari
gerũ alicubi longe iã facta qd̾ nuntiãt qͦ
post aliqͦt dies uera eẽ firm̃t᷑. ñ ẽ mirandũ.
ost̃ enĩ hoc effic̾e. ñ solũ acrimonia cernẽdi

Expanded text:
itu uidere nequeamus, inuenire et explicare difficile est. certissimis tamen indiciis apud nos constitit enuntiatas a daemonibus cogitationes hominum: qui tamen, si uirtutum internam speciem possent in hominibus cernere, non temtarent; sicut illam in Iob nobilem ac mirabilem patientiam procul dubio si posset diabolus cernere, nollet a temtato utique superari. ceterum alicubi longe iam facta quod nuntiant, quae post aliquot dies uera esse firmentur, non est mirandum. possunt enim hoc efficere non solum acrimonia cernendi
Abbreviated transcription (Latin):
stis bonis creditũ fuerit seducat ad sua. Hũc
discerni tĩ arbitror. nͥ dono illo de qͦ ait apłs.
cũ de diu̾sis c̃i muneribꝰ loq̃ret᷑. alii diuidi¬
citio sp̃uũ. Non enĩ magnũ ẽ tc̃ eũ dinos¬
lonos mores. uł regłam fidei. Tc̃ enĩ a multiᷤᷤ
discernit᷑. Illo aũ dono in ipso pͥmordio qͦ
multis adhuc bonꝰ apparet. ꝯtinuo diui¬
lectualis aũ uisio ñ fallit᷑. fut enĩ ñ in¬
telligit qui aliud opinat᷑ qm ẽ. aut si intel¬
ligit continuo uerũ ẽ. Quid enĩ faciant
ccłi ñ hñt. cũ simile corpꝰ uiderĩt qd̾ ab alio
discern̾e ñ possint. aut qͥd faciat aĩ intentio
cũ sp̃u facta fuerit corꝑis similitudo qͣm
ñ ualeat distinguere a corꝑe. S adhibet᷑
intellectus q̃rens qͥd illa significẽt. uł utile
doceant. ⁊ aut inueniens ad fructũ su¬
um ꝑuenit. aut ñ inueniens in discep¬
iatione se tenet. ne aliq̃ ꝑnitiosa temeri¬

Expanded text:
stis bonis creditum fuerit, seducat ad sua. hunc stis bonis creditum fuerit, seducat ad sua. hunc discerni non arbitror nisi dono illo, de quo ait apostolus, cum de diuersis dei muneribus loqueretur: alii diiudicatio spirituum. non enim magnum estbonos mores uel regulam fidei; tunc enim a multis discernitur. illo autem dono in ipso primordio, quo multis adhuc bonus adparet, continuo diiulectualis autem uisio non fallitur; aut enim non intellegit, qui aliud opinatur quam est, aut, si intellegit, continuo uerum est. quid enim faciant oculi non habent, cum simile corpus uiderint, quod ab alio discernere non possint, aut quid faciat animi intentio, cum in spiritu facta fuerit corporis similitudo, quam non ualeat distinguere a corpore. sed adhibetur intellectus quaerens, quid illa significent uel utile doceant, et aut inueniens ad fructum suum peruenit aut non inueniens in disceptatione se tenet, ne aliqua perniciosa temeri
Abbreviated transcription (Latin):
rt᷑. s ipsa ꝓrs in hec assumit᷑. siue tantu
sp̃ualit̾ cernenda. siue c̃ intellectualit̾ cogiꝰ¬
cenda: An aliqn inse ipsa uidet ista. aliq̃n ꝑ
ꝑ ales imagines q̃ sp̃u cernũt᷑ ñ sc̃ꝑ signos¬
aliarũ rerũ siue in uigilãtib siue in dorus
tudines aliqͥo significert. lon sane iit l̃
si&d demoniũ habentes aliq̃n uera dict q̃ ab
st̃ a p̃sentiũ sensib qd̾ certe nescio qͣ occulta
mixtura eiꝰdẽ sp̃s fit. ut tãꝗͣ uniꝰ sit patien¬
tis atq uexantis. Cũ aũ sp̃s bonꝰ in ħ uisa
humanũ sp̃m assiunt aut rapit. nullomͦ
illas imagines signa rerũ aliarũ eẽ dubitan¬
dũ ẽ. ⁊ earũ qͣs nosse utile ẽ. Dei enĩ munꝰ ẽ.
Discretio sane difficillima ẽ cũ sp̃s malignꝰ qͣsi
tñqͥllus agit. ac sine aliq̃ ueratione corporiᷤ.
assũpto humano sp̃u dic̃ qd̾ pot̾. qñ ꝙ̃ uera
dic̃ ⁊ utilia p̾dicat: tnsfig̾ans se sic̃ scͥptũ est
uelut angłm lucis ad hoc ut cũ illi ĩ manife¬

Expanded text:
r, sed ipsa prorsus in haec adsumitur, siue tantum spiritaliter cernenda siue etiam intellectualiter cognoscenda? an aliquando in se ipsa uidet ista, aliquandorporales imagines, quae spiritu cernuntur, non semper signaliarum rerum siue in uigilantibus siue in dormiitudines aliquid significent. Non sane mirum est, si et daemonium habesunt a praesentium sensibus; quod certe nescio qua occulta mixtura ejusdem spiritus fit, ut tanquam unus sit patientis atque vexantis. Cum autem spiritus bonus in haec visa humanum spiritum assumit aut rapit, nullo modo illas imagines signa rerum aliarum esse dubitandum est, et earum quas nosse utile est: Dei enim munus est. Discretio sane difficillima est, cum spiritus malignus quasi tranquillus agit, ac sine aliqua vexatione corporis assumpto humano spiritu dicit quod potest; quadicit et utilia praedicat, transfigurans se, sicut scriptum est: uelut angelum lucis, ad hoc, ut, cum illi in manife
Abbreviated transcription (Latin):
spicit᷑. In his tͥbus gen̾ibꝰ illud pͥmũ mani¬
festũ ẽ om̃ib In hoc enĩ uidet᷑ celũ & t̾ra.
et om̃ia q̃ in eis ꝯspicua ft̃ ocłis nr̃is. Nec
ꝙ ea q̃ in eis ft̃ uidere possumꝰ ⁊̃ in tenebriᷤᷤ
ꝯstituti cogitamꝰ. uͥ nichil uiderites ocłis cor¬
poris. aĩo trĩ corꝑales imagines intuem᷑. seiz
ueras sic̃ ipsa corꝑa uidimꝰ ⁊ memoria reti¬
nemꝰ. seufictas sic̃ cogitatio imaginare
potuerit. Alit̾ enĩ cogitamꝰ cartaginẽ qͣm
noiuimꝰ: alit̾ alexandriã qͣm ñ noiumus.
U̾ertiũ uͦ illud qͦ dilectio intellecta ꝯspicit᷑.

Expanded text:
primum manifestum est omnibus; in hoc enim uidetur caelum et terra et omnia, quae in eis conspicua sunt oculis nostris. nec et ea, quae in eis uidere possumus, etiam in tenebris constituti cogitamus, ubi nihil uidentes oculis corporis, animo tamen corporales imagines intuemur, seu ueras, sicut ipsa corpora uidimus et memoria retinemus, seu fictas, sicut cogitatio formare potuerit. aliter enim cogitamus Carthaginem, quam nouimus, aliter Alexandriam, quam non nouimus. tertium uero illud, quo dil
Abbreviated transcription (Latin):
deret᷑ moẏsi usq adeo sentiebat aliud eẽ
ipsam di substantiã. aliud uisibilẽ crea¬
turã in qͣ se ds humanis & corꝑalibꝰ sen¬
sibꝰ p̃sentabat: ut dr̾et ostende mͥ te met
ipsũ. nec aliqͣ imago rei corꝑał ꝙͣ cũ ioħs

Expanded text:
deretur Moysi, usque adeo sentiebat aliud esse deretur Moysi, usque adeo sentiebat aliud esse ipsam dei substantiam, aliud uisibilem creaturam, in qua se deus humanis et corporalibus sensibus praesentabat, ut diceret: ostende mihi temet ipsum, nec aliqua imago rei corporalis
Abbreviated transcription (Latin):
ciũ celũ. Hoc om̃ino ñ dubitat. nec nosqͥ
debemꝰ. S utrũ in corꝑe an extͣ corpꝰ dub¬
tat. Unde illo dubitante. qͥs nr̃m certus ã
audeat: Num forte hinc etiã iłłd ꝯsequã
erit ut t̾ciũ cęlũ fuisse dubitemꝰ. qͦ raptui
hominẽ dix̃: Si enĩ res ipsa demonsitra¬
ta ẽ: terciũ cȩlũ demonstratũ ẽ. Si aũ mi¬
go aliqͣ corꝑaliũ similis facta ẽ. ñ erat ill
t̾ciũ celũ. s illa ostensio sic ordinata est
ut uidet᷑ sibi ascendere pͥmũ celũ suꝑas
uid̾et alterũ. quo rursus ascendens: t̾m
alterũ uid̾et suꝑiꝰ qͦ cũ ꝑuenisset: posse
dice se in t̾ciũ celũ raptũ. S illud qd̾ t̾tiui
celũ eẽt qͦ raptus ẽ: neq dubitauit. neq
aubitare nos uoluit. Ad hoc enĩ p̃milt
scio. ⁊ inde cep̃ ut id qd̾ se scire apłs dicdi
solus ille ñ credat uerũ eẽ qͥ ñ credit aps
Scit gͦ hominẽ raptũ eẽ usq in t̾ciũ cell̃
non signũ aliqd̃ corꝑale. qd̾ cũ osten¬

Expanded text:
rtium coelum. hoc omnino non dubitat, nec nos ergo debemus. sed utrum in corpore an extra corpus, dubitat: unde illo dubitante quis nostrum certus esse audeat? num forte hinc etiam illud consequens erit, ut tertium caelum fuisse dubitemus, quo raptum hominem dixit? si enim res ipsa demonstrata est, tertium caelum demonstratum est; si autem imago aliqua corporalium similis facta est, non erat illud tertium caelum, sed illa ostensio sic ordinata est, ut uideretur sibi ascendere primum caelum, super quod uideret alterum, quo rursus ascendens iterum alterum uideret superius, quo cum peruenisset, posset dicere se in tertium caelum raptum. sed illud, quod tertium caelum esset, quo raptus est, neque dubitauit neque dubitare nos uoluit. ad hoc enim praemisit "scio" et inde coepit, ut quod se scire apostolus dicit, solus ille non credat uerum esse, qui non credit apostolo. Scit ergo hominem raptum esse usque in tertium caelum non signum aliquod corporale, quod cum osten
Abbreviated transcription (Latin):
aq̃s siue qͥd eiꝰmodi. S scio inqͥt hõĩem
raptũ usq in terciũ celũ. Qd̃ si sp̃ualem
miaginẽ corꝑali similẽ celũ appellare uo¬
luisset. sic erat etiã imago corꝑis eiꝰ in qͣ
illuc raptꝰ ascenderat. Sic gͦ & suũ corpꝰ
apellaret ꝗͣuis imaginẽ corꝑis qͦmͦ illud
glũ ꝗͣuis imaginẽ celi. neq curaret discer
nere quid sciret & qͥd nesciret. id ẽ qr sciret
nraptũ hominẽ usq ad terciũ cęlũ. nesci¬
iet aũ utrũ in corꝑe an extͣ corpꝰ. s simpli¬
at̾ narraret uisionẽ earũ rerũ nomini¬
bus appellans illa q̃ uidit. qͣrũ erãt similia.
lam ⁊ nos dicimꝰ cũ somnia nr̃a uarramꝰ
uł aliꝙ̃ in eis reuelationẽ: uidimontẽ.
uidi fliuiiũ. uidi tres hoĩes. & siqͥd eiꝰmo¬
li ea noĩa tͥbuentes illis imaginib q̃ hñt
narit̾ apparuit. utrũq parit̾ scit᷑. parit̾ue

Expanded text:
hominem usque in tertium caelum. Quodsi spiritalem imaginem corporali similem caelum appellare uoluisset, sic erat etiam imago corporis eius, in qua illuc raptus ascenderat. sic ergo et suum corpus appellaret quamuis imaginem corporis, quomodo illud caelum quamuis imaginem caeli, neque curarett raptum hominem usque ad tertium caelum, nesciret autem, utrum in corpore an extra corpus, sed simpliciter narraret uisionem earum rerum nominibus appellans illa, quae uidit, quarum erant similia. nam et nos dicimus, cum somnia nostra narramus uel aliquam in eis reuelationem: uidi montem, uidi fluuium, uidi tres homines et si quid eius modi ea nomina tribuentes illis imaginibus, quae hnaliter adparuit, utrumque pariter scitur pariterue
Abbreviated transcription (Latin):
corꝑis. s sic̃ uidet᷑ iustitia. sapia. & si quid
eiꝰmodi:⁊ hoc erat cȩlũ: id qͦ manifestũ ẽ
ocłis huiꝰ corꝑis uideri. aliqͥd tale ñ posse.
Ac ꝑ hoc si aliqͥd tale se uidisse sciebat: ñ ꝑ
corpꝰ se uidisse dubitare ñ pot̾at. Scio inqͥt
hominẽ in xp̃o ante annos .xiiiͬi. Hoc scio
nemo dubitet qui mͥ credit. s utrũ in cor¬
pore an extͣ corpꝰ nescio ds̃ scit. Qd gͦ scis qd̾
discernis ab eo qd̾ nescis. ne credentes fallant᷑:
Naptũ inqͥt eundẽ hominẽ usq in t̾ciũ glũ.
At illud celũ. aut corpꝰ erat aut sp̃s. Si corpꝰ

Expanded text:
 uidetur iustitia, sapientia et si quid eius modi, et hoc erat caelum, id quoque manifestum est oculis huius corporis uideri aliquid tale non posse. ac per hoc, si aliquid tale se uidisse sciebat, non per corpus se uidisse dubitare non poterat. scio, inquit, hominem in Christo ante annos quattuordecim. hoc scio nemo dubitet, qui mihi credit; sed, utrum in corpore an extra corpus nescio, deus scit. Quid ergo scis, quod discernis ab eo, quod nescis, ne credentes fallantur? raptum, inquit, eundem hominem usque in tertium caelum. at illud caelum aut corpus erat aut spiritus. si cor
Abbreviated transcription (Latin):
micꝰ. Qd̃ eũ face ñ debuisse diuine senten¬
tie uistus exitꝰ indicauit. Gͣ alio qͦdã mͦ etiã
ipse deceptꝰ ẽ. s dolo illo serpentino qͦ muli
er seducta ẽ nullomͦ illũ arbitror potuisse
seduci. in illo mͦ qͦ illa potuit. Hanc aũ ꝓpͥe
seductionẽ appellauit apłs. qͣ id qd̃ suadebat̃
cũ falsũ eẽt. uerũ putatũ ẽ. Idẽ qd̾ ds idõ
lignũ illud tang̾e ꝓhibuerit qd̾ sciebat eoᷤᷤ
si tetigissent uelut deos fut᷑os. tanꝗͣ eis di¬
uinitatẽ inuidẽt. qͥ eos homines fecerat.
Seo etiã si uirũ ꝓpt̾ aliꝙͣ. m̃tis elationẽ q̃ dmͣ
int̾noꝵ scrutatorẽ latere ñ pot̾at. sollicitai

Expanded text:
micus: quod eum facere non debuisse diuinae sentenmicus: quod eum facere non debuisse diuinae sententiae iustus exitus indicauit. Ergo alio modo quodam etiam ipse er seducta est, nullo modo illum arbitror potuisse seduci in illo modo quo illa potuit. Hanc autem proprie seductionem appellavit Apostolus, qua id quod suadebatur, cum falsum esset, uerum putatum est, id est quod deus ideo lignum illud tangere prohibuerit, quod sciebat eos, si tetigissent, uelut deos futuros, tamquam eis diuinitatem inuideret qui eos homines fecerat. sed etiam si uirum propter aliquam mentis elationem, quae deum internorum scrutatorem latere non poterat, soll
Abbreviated transcription (Latin):
ctũ tñ negat. Nam ꝙ int̾rogatꝰ ñ ait mu¬
lier quã dedisti mecũ sedux̃ me & mandu¬
caui. s ipsa mͥ inqͥt dedit a ligno ꝙ man¬
cucaui. Illa uͦ serpens inqͥt sedux̃ me. Ita
salomon uir tante sapientie. niqͥdnã cre¬
dendũ ẽ qd̃ insimulachroꝵ cultu credidit
cẽ aliqͥd utilitatis: S mulierũ amori ad hoc
malũ trahenti resistere ñ ualuit. faciens
qdͥ sciebat ñ eẽ faciendũ. ne suas qͥb deꝑibat
atq defluebat mortiferas delicias ꝯłstaret.
Ita ⁊iadã postea ꝙͣ de ligno ꝓhibito seducta
mulier manducauit. eiq dedit ut simul
casent: noluit eã ꝯͥtstari qͣm eredebat poĩe
sine suo solatio ꝯtabescere. si ab eiꝰ aliena¬
ret᷑ anuno & om̃ino illa int̾ire discordia.
Non qͥdẽ carnis uictꝰ ꝯcupiscentia ꝙ̃ ñdũ sen¬
serat in resistente lege m̃broꝵ legi m̃tis sue
s amicali qͣdã beniuolentia qͣ plerũq fit
ut offendat᷑ d̾s. ne homo ex amico fiat ini¬

Expanded text:
n negat. nam et interrogatus non ait: mulier, quam dedisti mecum, seduxit me, et manducaui, sed, ipsa mihi, inquit, dedit a ligno, et manducaui; illa uero, serpens, inquit, seduxit me. Ita Salomon, uir tantae sapientiae, numquidnam credendum est, quod in simulacrorum cultu credidit esse aliquid utilitatis? sed mulierum amori ad hoc malum trahenti resistere non ualuit, faciens quod sciebat non esse faciendum, ne suas, quibus deperibat atque defluebat, mortiferas delicias contristaret. ita et Adam, posteaquam de ligno prohibito seducta mulier manducauit eique dedit, ut simul ederent, noluit eam contristare, quam credebat posse sine suo solacio contabescere, si ab eius alienaretur animo, et omnino illa interire discordia, non quidem carnis uictus concupiscentia, quam nondum senserat in resistente lege membrorum legi mentis suae, sed amicali quadam beniuolentia, qua pleramqe fit, ut offendatur deus, ne homo ex amico fiat ini
Abbreviated transcription (Latin):
tractauimꝰ: ñ tñ eũ arbitror si iã sp̃ualim̃¬
te p̃ditꝰ erat. ullomͦ credere potuisse qd̵ eos
ãs ab esca illiꝰ ligni inuidendo uetuisset.
S qͥd plura: ꝑsuasũ ẽ iłld peccatũ sic̃ ꝑsui¬
deri talib posset. conscͥptũ ẽ aũ sic̃ legi om
nib oport̾et. & si a paucis nec intelligent᷑
Bexordio scͥpte scẽ que inscbit᷑ gen¬
sis donec pͥmus homo de paradiso di¬
missus est undecĩ libris siue asseren
que potuimꝰ & sic̃ potiumꝰ disserumꝰ atq
conscͥpsimꝰ. ñ tã p̃scbentes de rebꝰ obscurs
unicuiq quid sentiat quã nos docendes
in quibꝰ dubitauimꝰ ostendentes cemeri¬
catẽq affirmandi amouentes a lectore
uͥñ ualiumꝰ p̃bere scĩe firmitatẽ. Iste aũ
auodecimꝰ lib̾ ea iã cura expedit᷑ qͣ nos ꝑtͣctan¬
d̾cxtꝰ sac̾rũ lit̾arũ occupabat liberiꝰ atq ꝓ¬

Expanded text:
tractauimus, non tamen eum arbitror, si iam spiritali mente praeditus erat, ullo modo credere potuisse, quod eos deus ab esca illius ligni inuidendo uetuisset. sed quid plura? persuasum est illud peccatum, sicut persuaderi talibus posset; conscriptum est autem, sicut legi ab omnibus oporteret, etsi a paucis haec intellegerentur, exordio scripturae sanctae, quae inscribitur Genesis, donec homo primus de paradiso dimissus est, undecim libris siue adserendquae potuimus et sicut potuimus, disseruimus atque conscripsimus, non tam praescribentes de rebus obscuris unicuique quid sentiat, quam nos docendos in quibus dubitauimus ostendentes temeritatemque adfirmandi amouentes a lectore, ubi non ualuimus praebere scientiae firmitatem. iste autem duodecimus liber ea iam cura expeditus, qua nos pertractandus textus sacrarum litterarum occupabat, liberius atq
Abbreviated transcription (Latin):
si iã sp̃ualis erat adã: qͣmus m̃te ñ cor¬
pore. qͦmͦ credere potuerit. qd̾ ꝑ serpentẽ
dictũ ẽ idõ dm̃ ꝓhibuisse. ne fructu li¬
gni illiꝰ uescerent᷑ quia sciebat eos si feciꝰ
et mali tanꝙͣ hoc tantũ bonũ creat᷑e sue
creator iniuiderit. Hoc mirũ si homo sp̃u¬
ali m̃te p̃ditꝰ credere potuisset. Fn qi hoc
credere ipse non posset. ꝓpt̾ea mulier¬
addita ẽ que parui intellectus eẽt: ⁊ ad
tͥbuit imaginẽ di : Sic enĩ ait. Hir qͥdẽ ñ
debet uelare cap̃ cũ sit imago ⁊ gła dei.
mulier aũ gła uiri ẽ. Non qͦ mens femi¬
ne eandẽ imaginẽ caꝑe ñ possit. cũ in
illa grã nos dicat nec mascłm eẽ nec femi¬
nã. s qd̾ fortassis illa hoc ñdũ ꝑceꝑat qd̃
fit in agnitionẽ di & uiro regente ac dis¬
pensante paulatĩ fu̾at ꝑcept᷑a. Neq enĩ
frustra ẽ illud qd̾ apłs ait. Adã pͥmꝰ forma¬

Expanded text:
alis erat Adam, quamvis mente, non corpore, quomodo credere potuerit quod per serpentem dictum est, ideo Deum prohibuisse ne fructu ligni illius vescerentur, quia sciebat eos, si feciset mali, tanquam hoc tantum bonum creaturae suae Creator inviderit. Hoc mirum si homo spiritali mente praeditus credere potuisset, an quia hoc credere ipse non posset, paddita est, quae parui intellectus esset et adtribuit imaginem dei? sic enim ait: uir quidem non debet uelare caput, cum sit imago et gloria dei; mulier autem gloria uiri est, non quo mens feminae eandem imaginem capere non possit, cum in illa gratia nos dicat nec masculum esse nec feminam, sed quod fortassis illa hoc nondum perceperat, quod fit in agnitione dei et uiro regente ac dispensante paulatim fuerat perceptura neque enim frustra et illud, quod apostolus ait: Adam enim
Abbreviated transcription (Latin):
fidei. spe gaudentes. in tͥbulatione patien¬
tes. Qnͣtomagis gͦ & ampliore mͦ beatꝰ erat
homo in ꝑadiso ante peccatũ. qͣmuis incertꝰ
fut᷑i sui cas qui spe ita gaudebat ꝓͥpt̾ p̃miũ
fut̾e cõmutationis ut nulla eẽt tͥbulatio.
cui tolerande patiẽtia militaret. Quãuis .N.
ñ uana p̃sũptione de incerto certꝰ uelut
stultꝰ. s spe ñ infideł anteqͣ app̾hendẽt illã
uitã ubi certissimꝰ ipsiꝰ et̾ne uite sue fu¬
turꝰ eẽt. posset exultare. quẽ admodũ scͥptũ ÷
cũ tremore & exultatione. multo habun¬

Expanded text:
fidei, spe gaudentes, in tribulatione patienfidei, spe gaudentes, in tribulatione patientes. quanto magis ergo et ampliore modo beatus erat homo in paradiso ante peccatum, quamuis incertus futuri sui casus, qui spe ita gaudebat propter praemium futurae commutationis, ut nulla esset tribulatio, cui tolerandae patientia militaret! quamuis enim non uana praesumtione de incerto certus uelut stultus, sed spe non infidelis, antequam adprehenderet illam uitam, ubi certissimus ipsius aeternae uitae suae futurus esset, posset exsultare, quemadmodum scriptum est: cum tremore, et
Abbreviated transcription (Latin):
erio ista q̃stio de beata uita utrũ eã quisꝗͣm
iã hr̃e dicendꝰ sit. cui incertũ ẽ utrii secũ ꝑ¬
mansura sit. an ei miseria ꝗͣndoq succedat.
pot̾ ⁊ de ipso pͥmo homine oriri. Nlã si futi
sui peccati p̃sciꝰ erat. diuineq uindicte beatꝰ
cẽ unde pot̾at: G erat in ꝑadiso ñ beatꝰ.¬
s euĩ ñ erat fut̾i peccati sui p̃sciꝰ. Gͦ ꝑ hanc
ignorantiã aut eiꝰdẽ beãtudinis incertus.
it qͦmͦ iã uere beat᷑. aut falsa spe certꝰ ñ sci
ti dandũ adhuc eẽt angłoꝵ ꝯsortiũ & mu¬
tatio corꝑis ex animali in spuale: possumꝰ
intellige beatã uitã scđm quẽdã modũ.
ȩtiã si ñ erat p̃sciꝰ futuri sui peccati. Neq N.
& illi p̃scii fuert̃ qͥb apłs dic̃. Uos qui sp̃uales
estis instruite huiꝰmodi in sp̃u lenitatis in¬
tendens te ipsũ ne & tu cẽpteris. Non ab¬
surde tam̃ nec inꝓbe dicimꝰ beatos iã fuisse
hoc ipso qd̾ sp̃uales eẽnt ñ corꝑe. s iusticia

Expanded text:
ro ista quaestio de beata vita, utrum eam quisquam jam habere dicendus sit, cui incertum est utrum secum permansura sit, an ei miseria quandoque succedat, potest et de ipso primo homine oriri. Nam si futuri sui peccati praescius erat divinaeque vindictae, beatus esse unde poterat? Ergo erat in paradiso npeccati sui praescius? Ergo per hanc ignorantiam aut ejusdem beatitudinis incertus; et quomodo jam vere beatus? aut falsa spe certus, non sti dandum adhuc esset Angelorum consortium, et mutatio corporis ex animali in spirituale, possumus intelligere beatam vitam secundum quemdam modum, etiamsi non erat praescius futuri sui peccati. Neque s dicit: uos, qui spiritales estis, instruite huius modi in s\'piritu lenitatis, intendens te ipsum, ne et tu temteris; non absurde tamen nec inprobe dicimus beatos iam fuisse hoc ipso, quod spiritales essent non corpore, sed iustitia
Abbreviated transcription (Latin):
Quã rẽ nomine ligni fuisse significatã.
unde ꝓhibiti erant: donec oportuno tꝑ̃r
iung̾ent᷑. Qͣsi uͦ in ea etate facti ẽẽ creden¬
di st̃. ut expectanda ȩẽt mat̾itas pub̾tatis.
aut ñ illud tc̃ legitimũ eẽt. cũ pͥmũ fi̾
potusset. c̃ aũ ñ potuisset ñ utiq fieret.
Nisi forte sponsa erat a patre tradenda. Y
expectanda erat uotoꝵ sollẽpnitas et
ꝯui uii celebritas. ⁊ dotis estimatio. &
ꝯscͥptio tabularũ. Ridicłm istud ẽ ꝓpt̾¬

Expanded text:
quam rem nomine ligni fuisse significatam, quam rem nomine ligni fuisse significatam, unde prohibiti erant, donec oportuno tempore iungerentur. quasi uero in ea aetate facti esse credendi sunt, ut expectanda esset maturitas pubertatis, aut non illud tunc legitimum esset, cum primum fieri potuisset, cum autem non potuisset, non utique fieret; nisi forte sponsa erat a patre tradenda et expectanda erat uotorum sollemnitas et conuiuii celebritas et dotis aestimatio et conscriptio tabularum. ridiculum istuc est
Abbreviated transcription (Latin):
lestes utiq potestates ⁊̃ in paradiso ui¬
s̃bili factũ eẽ credendũ ẽ. ut ꝑ angl̃icũ
ministeriũ eẽt illic ignea q̃dã custodia.
ñ tñ frustra factũ eẽ nͥ qr significat aliqͥd
Lon tñ ignoro qͥb̾dã eẽ uisũ. festinatione
ꝑu̾tisse illos homines appetitũ scĩe boni
eis dilatũ opportuniꝰ seruabat᷑. idq egisse
tẽptatorẽ. ut p̃occupando qd̾ ñ talib ꝯgru¬
ebat offend̾ent dm̃. ⁊ ab eiꝰ rei utilitate ali¬
enarent᷑. exclus⁊ atq dãpnati ad ꝙͣ si suo
tꝑ̃a sic̃ ds uolebat acced̾ent. possent ea sa¬
lubrit̾ ꝑfrui. Hoc si forte lignũ iłłd̾ ñ
ad ꝓpͥetatẽ. ut uerũ lignũ. ⁊ uera poma
eiꝰ. s ad figam uelint acciꝑe: hãt exitũ
aliquẽ recte fidei ueritatiq ꝓbabilem.
Hisũ ẽ ⁊ quibdã duos illos pͥmos homines
nuptias suas fuisse furatos. ꝙ ante mix
tos concubitu ꝗͣ. eos qͥ creauerat copulasset:

Expanded text:
lestes utique potestates etiam in paradiso uilestes utique potestates etiam in paradiso uisibili factum esse credendum est, ut per angelicum ministerium esset illic ignea quaedam custodia; non tamen frustra factum esse, nisi quia significat aliquid on autem ignoro quibusdam esse visum, festinatione praevertisse illos homines appetitum scientiae beis dilatum opportunius servabatur; idque egisse tentatorem, ut praeoccupando quod nondum talibus congruebat, offenderent Deum, et ab ejus rei utilitate alienarentur exclusi atque damnati, ad quam si suo tempore, sicut deus uolebat, accederent, possent ea salubriter perfrui. hoc, si forte lignum illud non ad proprietatem ut uerum lignum et uera poma eius, sed ad figuram uelint accipere, habeat exitum aliquem rectae fidei ueritatique probabilem. Uisum est et quibusdam duos illos primos homines nuptias suas fuisse furatos et ante mixtos esse concubitu, quam eos qui creauerat copulasset:
Abbreviated transcription (Latin):
dei st̃: hoc aũ factũ ꝓpt̾ ipsa u̾ba secutũ ẽ.
ilienat᷑ enĩ a uita. ñ solũ ꝙͣ fu̾at si p̃ceptũ
seruasset c̃ angłis accepturꝰ s ab illa eiã
ꝙͣ ducebat ĩ ꝑadiso felici qͦdã corꝑis statu
seꝑari utiq debuit a ligno uite. siue qd̾ ex
ipso illi subsisteret felix ille ipse status
crꝑis ex re uisibili uirtute inuisibili.
siue qd̾ in eo eẽt ⁊ sacm̃tũ iusibile mui¬
bilis sapi̾e: Alienandꝰ inde utiq fuerat.
us moriturꝰ uł ĩ canꝙ̃ excõmunicatꝰ. sic̃¬
gaã in hac ꝑadiso. id ẽ excła solent a sac̃¬
m̃tis altaris uisibilib hoĩes disciplina
ȩccłastiea remoueri. Et eiec̃ adã ⁊ colloca¬
uit eũ contͣ paradisũ uoluptatis. Et hoc
significandi gr̃a factũ ẽ: s tñ factũ ut¬
st ꝑadisũ qͦ beata uita &̃ sp̃ualit̾ significa¬
batur habitaret pecc̃or utiq ĩ miseria.
Et ordinauit cherubin:⁊ flãmeã rũpheã
q̃ uertit᷑ custodire tuã ligni uite. Hoc ꝑce¬

Expanded text:
t; hoc autem factum propter ipsa uerba secutum est. alienatus enim a uita non solum quam fuerat, si praeceptum seruasset, cum angelis accepturus, sed ab illa etiam, quam ducebat in paradiso felici quodam corporis statu, separari utique debuit a ligno uitae . siue quod ei ipso illi subsisteret felix ille ipse status corporis ex re uisibili, uirtute inuisibili, siue quod in eo esset et sacramentum uisibile inuisibilis sapientiae, alienandus inde utique fuerat uel iam moriturus etiam in hoc paradiso, id est ecclesia solent a sacramentis altaris uisibilibus homines disciplina ecclesiastica remoueri. et eiecit Adam et collocauit eum contra paradisum uoluptatis. et hoc significandi gratia factum est, ut contra paradisum, quo beata uita etiam spiritaliter significabatur, habitaret peccator utique in miseria. et ordinauit cherubim et flammeam romphaeam, quae uertitur, custodire uiam ligni uitae. hoc per cae
Abbreviated transcription (Latin):
cat᷑. fãctus ẽ inqͥt tanꝗͣ. unꝰ ex nob̾. in cog¬
noscendo bonũ & malũ. Qd aliud intelli¬
gendũ nͥ exẽplũ timoris incutiendi eẽ ꝓpo¬
sitũ qd̾ ñ solũ ñ fu̾it factꝰ qͣlis fieri uoluit.
s nc ilłd qd̾ factꝰ fu̾at ꝯseruauit: Et nũc

Expanded text:
st, inquit, quasi unus ex nobis in cognoscendo bonum et malum. quid aliud intellegendum nisi exemplum timoris incutiendi esse propositum, quod non solum non fuerit factus qualis fieri uoluit, sed nec illud quod factus fuerat conseruauit? Et nunc,
Abbreviated transcription (Latin):
re uelle quẽ latere nicħ pot̾. ⁊ ab eo carnẽ
occultare qͥ cordis inspector est.S qͥd mirũ.
si suꝑbe uolentes eẽ sic̃ dii euanuert̃ in co¬
gitationib suis ⁊ obscuratũ ẽ insipiensor
eoꝵ: Se qͥppe dixert̃ eẽ sapientes in habun
dantia sua ⁊ illo au̾tente faciẽ stulti facdis
Qd̃ enĩ iam ipsos pudebat gͣ se ipsos: unde
sibi ⁊ succinctoria fecerãt. multo uehem̃¬
tiꝰ ab illo ⁊̃ sic succincti uideri u̾ebant᷑. qͥtã¬
ꝗͣ familiari tẽꝑam̃to ad eos uidendos ꝑcre¬
atam uisibile. uelut humanos ocłos ast¬
¶rebat:
hieñ ꝓpt̾ea sic apparebat ut homines tãꝙͣ
ũ homine loq̃rent᷑. quẽ admodũ abraham
id quercũ mambre illa ipsa ꝓpe amicicia pu¬
ioe honerabat post peccatũ q̃ fidutiam
dibat ante peccatũ. nec iã illã nuditatẽ au¬
adunt ostendere talib ocłis q̃ displicebat
ꝙ suis. Dñs gͦ uolens iã peccatores more u¬

Expanded text:
re uelle, quem latere nihil potest, et ab eo carnem re uelle, quem latere nihil potest, et ab eo carnem occultare, qui cordis inspector est. sed quid mirum, si superbe uolentes esse sicut dii euanuerunt in cogitationibus suis et obscuratum est insipiens cor eorum? se quippe dixerunt esse sapientes in abundantia sua, et, illo avertente faciem, stulti facti sunt , quod enim jam ipsos pudebat erga seipsos, unde sibi et succinctoria fecerant, multo vehementius ab illo etiam sic succincti videri videbantur, qui, tanquam familiari temperamento, ad eos videndos per creaturam visibilem velut humanos oculos afferebat. Si enim propterea sic apparebat ut homines tanquam cum homine loquerentur, quemadmodum Abraham ad quercum Mambre , illa ipsa prope amicitia pudore onerabat post peccatum, quae fiduciam dabat ante peccatum; nec jam illam nuditatem audebant ostendere talibus oculis, quae displicebat et suis. Dominus ergo volens jam peccatores, more ju