comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
on firmat ad euacuandi ꝓmissionẽ sieni exloge hȩreditasiã non ex ꝓmissione. abrahȩ aut̃
uangelio uel ex apostolicis litteris qđitauid eatur eidem legi aduersũ eẽ atq contrarium.
qu eã modũ hocuid&ur qđ ex ꝓmissionib: quȩ abrahȩ factȩ s opponit a postolus siergo
factas nunc i nomnibus gentib uidemus impleri crimen fornicationis obiciunt. Iste
quippe ꝓculdubio cuires pondemus. ex illis secẽ manifestat dequib: prȩdictue. a posto¬
odicente sp̃s autẽ manifestedicitqr in nouis simis teporib recedent quidamafide ađđ¬
tendentes spiritib seducto rb & doctrinis demoniorũ inrpocrisi mendaciloquorum:
auteriatã habentes conscientiã suã ꝓhibentes nubere : Nonen ĩ repperit abrahã aliquo
contaminasse adulterio qm̃ non lubrico libidinis a mauit ancillã. sed ab uxore acce¬
hit quando uxor eius fecit desuo iure qđ uoluit: uolens habere filios demarito suo. quauis

Expanded text:
acuandam promissionem. Si enim ex Lege haereditas, jam non ex promissione. Abrahae autem Evangelio vel ex apostolicis Litteris, quod ita videatur eidem Legi adversum esse atque contrarium, quemadmodum hoc videtur, quod ex promissionibus quae Abrahae factae sunt opponit Apostolus. Si ergofactas nunc in omnibus gentibus videmus impleri, crimen fornicationis objiciunt. Iste quippe procul dubio cui respondemus, ex illis se esse manifestat, de quibus praedictum est Apostolo dicente: Spiritus autem manifeste dicit quia in novissimis temporibus recedent quidam a fide, attendentes spiritibus seductoribus et doctrinis daemoniorum in hypocrisi mendaciloquorum, cauteriatam habentes conscientiam suam, prohibentes nubere . Non enim reperitur Abraham aliquo se contaminasse adulterio: quoniam non lubrico libidinis amavit ancillam; sed ab uxore accepit, quando uxor ejus fecit de jure suo quod voluit, volens habere filios de marito suo, quamvis
Abbreviated transcription (Latin):
subiungens &dicens: sicut scriptũ est : Quimultũ habundauit. & qui modicũ nondefuit illi:
Cureis inportadegis auctoritatẽ quã dicit fuis seministrationẽ mostis. si comodo intellex̃ quo¬
modo ista pestis intellegit: atq ut om̃s auferant᷑ ambuges quonã modo & lexministratiomor¬
tis rectedicta sit . & tam̃ scã &iusta &bonasit. Illud recolamus quod inepistola positũ ẽ ad ro
simillimaẽ illiquã istep̃ intellegens posuit: Continuo ꝓspexit istos futuros uerbosos atqblas¬
phemos quiputaturi eent ex hod egẽ fuis serep̃hensã mox que subiunxit : Quidergodicimus
lexpeccatũ ẽ : absit: Sed peccatũ p̃cognouinisi plegẽ. Nã concupiscentiã pescidũ. pisilex dice¬
r& p̃ concupisces : Occasi oncautẽ accepta peccatũ ꝑmandatũ operatũẽ in meomne concupis centiã

Expanded text:
subjungens et dicens, sicut scriptum est, Qui multum, non abundavit; et qui modicum, non defuit illi ? subjungens et dicens, sicut scriptum est, Qui multum, non abundavit; et qui modicum, non defuit illi ? Cur eis importat Legis auctoritatem, quam dicit fuisse ministrationem mortis, si eo modo intellexit, quomodo ista pestis intelligit? 28. Atque ut omnes auferantur ambages, quonam modo et Lex ministratio mortis recte dicta sit, et tamen sancta et justa et bona sit, illud recolamus quod in Epistola positum est ad Rosimillima est illi quam iste non intelligens posuit: continuo prospexit istos futuros verbosos atque blasphemos, qui putaturi essent ex hoc Legem fuisse reprehensam; moxque subjunxit: Quid erlex peccatum est? absit.. sed peccatum non cognoui nisi per legem. nam concupiscentiam nesciebam, nisi lex diceret: non concupisces. occasione autem accepta pecca
Abbreviated transcription (Latin):
quod euaciutur haecgloria: qui aom̃s umbrac significantescuacuantur. cumres quac signifi¬
catur aduenerit: quẽ ad modũenĩ scientia quaenuncest euacuabitur. sicut idem dicit apls
cũ uenerit illa quã dicit faciead faciẽ: sic&ista quȩ in uerbis traditaerant iudeis inu&ere
testamento. Necesse fuit euacuari reuelatione testamenti noui: Nec sancom̃s in illopopulo
corinthios ubi haec dicunt᷑. quaciste ponintellegens. posuit tãquã ad uersa & in imica
Credidi ꝓp̃t quod & locutussum. Vtiq in psalmis adilladĩ eloquia ꝑtinentib. quȩcreditas
iudeis: Eundẽinquit spm̃ fideihabentes. Quid esteundẽ. pisique habebunt &iã illi ꝑquos
bundantia sit adillorũ in opiã. ut &illorũ habundantia fiatinuram̃ inopiã. ut fiat aequalitas

Expanded text:
quod evacuetur haec gloria, quia omnes umbrae significantes evacuantur, cum res quae signifiquod evacuetur haec gloria, quia omnes umbrae significantes evacuantur, cum res quae significatur advenerit. Quemadmodum enim scientia quae nunc est, evacuabitur, sicut idem dicit apostolus, cum venerit illa quam dicit, facie ad faciem : sic et ista quae in umbris tradita erant Judaeis in Vetere Testamento, necesse fuit evacuari revelatione Testamenti Novi. 27. Nec sane omnes in illo populo Corinthios, ubi haec dicuntur, quae iste non intelligens posuit tanquam adversa et inimica Credidi, propter quod et locutus sum ? Utique in Psalmis, ad illa Dei eloquia pertinentibus, quae credita sunt Judaeis. Eumdem, inquit, spiritum fidei habentes: quid est, eumdem, nisi quem habebant etiam illi per quos  vestra abundantia sit ad illorum inopiam, et illorum abundantia fiat in vestram inopiam, ut fiat aequalitas;
Abbreviated transcription (Latin):
poterant intendere filiii srahel infaciẽeius ꝓpt̃ gloriã uultus cius signũ erat quia mn
legexpm̃ intellaturi nonerant: &ideo udam interfaciẽmorsi. & ipsos positum
eat: ut non intenderent sicut scriptũ est filiii s rahel usquem finem: Finis autẽ legis
qui s est ad hocnon ego sed a postolus ipserespondeat: E inisenĩlegis inquit xp̃s ad
iustiaiã omineredenti: Emis perficiens poninterficiens. E inisquippedicit᷑. ꝓp̃tquẽ
fiuntom̃ã : quȩcũq aliquo fiunt officio: Nãint̃officiũ & finẽ hoc distat: qd officiũ est
meis quȩ faceredebemus. finis pp̃tqũ e facimus: quiaitaq illa om̃a pp̃t̃x pm ficbunt. qũ ẽ¬
filuis rł incis quaefitunt ñ intellegelunt hoc significalat uclam̃ quod cosusq in finẽ p̃
simbat intendere. Idẽ usque ad faciẽmorsi quac significabit xpm̃: sedideo dictũ est

Expanded text:
poterant intendere filii Israel in faciem ejus, propter gloriam vultus ejus, signum erat quia in poterant intendere filii Israel in faciem ejus, propter gloriam vultus ejus, signum erat quia in Lege Christum intellecturi non erant. Et ideo velamen inter faciem Moysi et ipsos positum erat, ut non intenderent, sicut scriptum est, filii Israel usque in finem . Finis autem Legis quis est? Ad hoc non ego, sed Apostolus ipse respondeat: Finis enim Legis, inquit, Christus, ad justitiam omni credenti . Finis perficiens, non interficiens. Finis quippe dicitur propter quem fiunt omnia quaecumque aliquo fiunt officio. Nam inter officium et finem hoc distat, quod officium est in eis quae facere debemus, finis propter quem facimus. Quia itaque illa omnia propter Christum i Israel in eis quae fiebant non intelligebant; hoc significabat velamen, quod eos usque in finem non sinebat intendere, id est, usque ad faciem Moysi, quae significabat Christum. Sed ideo dictum est
Abbreviated transcription (Latin):
disi: & quod illa in tantũ bonasit. ut bon aiubeat: hacitantũ utbona conferat: Illa
iustitiae facit auditorem. ista factorẽ: &id eo subilla peccator in super&iam praeua¬
ricatoramissa excusatione ignorantiae conuictus iac&. subista uero & pareente &
opitulante. Necquia mala est operatus extinguitur. & utbon a oper&ur accenditur:
Quidergoest mirum. siilladicta estministratiomostis ubilittera occidit malũ ꝓhi¬
bendo quod fit. bonũ imperando quod non fit: istauerodicta est ministratiosp̃s utiq ui¬
uificantis. ut a pracuaricationis moste surgamus : &iustitiã noniti legamus intabulis.
sed libeniincordibus & in morib. habamus: hocest testamentũ nouũ distans au&ere:
Quia ibi u&us homo. formidinis coastatur angustiis. hic pouus homospatiatur latitu¬
dinecaritatis: quod autẽdictum est. deministrou& eritestamentomorse. quod non

Expanded text:
elisi; et quod illa in tantum bona sit ut bona jubeat, haec tantum ut bona conferat. Illa elisi; et quod illa in tantum bona sit ut bona jubeat, haec tantum ut bona conferat. Illa justitiae facit auditorem, ista factorem. Et ideo sub illa peccator, insuper etiam praevaricator amissa excusatione ignorantiae convictus jacet: sub ista vero et parcente et opitulante, nec qui mala est operatus exstinguitur, et ut bona operetur accenditur. Quid ergo est mirum, si illa dicta est ministratio mortis, ubi littera occidit, malum prohibendo quod fit, et bonum imperando quod non fit; ista vero dicta est ministratio spiritus, utique vivificantis, ut a praevaricationis morte surgamus, et justitiam non rei legamus in tabulis, sed liberi in cordibus et in moribus habeamus? Hoc est Testamentum Novum distans a Vetere; quia ibi vetus homo formidinis coarctatur angustiis, hic novus homo spatiatur latitudine charitatis. 26. Quod autem dictum est de ministro Veteris Testamenti Moyse, quod non
Abbreviated transcription (Latin):
nis inpliciti ad gratũ confugerent noniubentẽ tantũ mado. sediuuantẽ quae nouo
testamento est reuelata: Hincputat iftidiuinorũ edoquiorũ blasphematores malam
fuissdegẽ quacdata est permorsen: quiadicta estministratiomostis inlitteris figuratala¬
pideis. Nonintuentes ꝓpt coscssedictũ qui suoliber arbitrio legesufficere arbitrabant᷑.
& spũ gratiaenonadiuti. rei pracuaricationis subcius legis litcera tendunt᷑: Vndealibi
dicit. lexirã operatur: ubienĩlex nonest nec pracuaricatio: Hin costendens undedi¬
xerit. lexiram operatur: Nequeenĩ eius praeuaricatio malaess&. pisilex ipsabona
ess&, Multũ est& nimis longum cuncta colligere. quac in hanc sententiã beatus dicit
a postolus. Liegt̃ distinguens a gratia eoquod sub illa didantur elati. subista erigant᷑

Expanded text:
nis impliciti, ad gratiam confugerent, non jubentem tantummodo, sed juvantem, quae Novo nis impliciti, ad gratiam confugerent, non jubentem tantummodo, sed juvantem, quae Novo Testamento est revelata. Hinc putant isti divinorum eloquiorum blasphematores, malam fuisse Legem quae data est per Moysen, quia dicta est ministratio mortis in litteris figurata lapideis: non intuentes propter eos esse dictum, qui suo libero arbitrio Legem sufficere arbitrabantur, et spiritu gratiae non adjuti, rei praevaricationis sub ejusdem Legis littera tenebantur. Unde alibi dicit, Lex iram operatur: ubi enim lex non est, nec praevaricatio : hinc ostendens unde dixerit, Lex iram operatur. Neque enim ejus praevaricatio mala esset, nisi Lex ipsa bona esset. 25. Multum est et nimis longum colligere, quae in hanc sententiam beatus dicit Apostolus, Legem distinguens a gratia; eo quod sub illa elidantur elati, sub ista erigantur
Abbreviated transcription (Latin):
glorificatũ est in hacpaste id quod declaratũ est ꝓpt ex cellentẽclaritatem
Nam sud quad d estruitur ingloria est: multo magis illud quod man& ingloria ẽ:
Hac modo iste posuit uerba apostolica: Necameliore interpr&itione plurimũ dis¬
tat: Qui aergodicta est ministratiomostis inlitteris formata lapideis. hinc ex istimit
quod mostiministrauerit morses. Idestmortis auctori. maligno scilic& spiritui quẽ
mundihuius ist eopinatur auctorem: Ignorans ministrationẽ mostis dictã legem:
secundũ illud quod alibidicit Lttera occidit. sp̃s autẽuiui ficat: Lexenĩ quamuis
iusta & scã &bona pracuaricat orib intulit mostẽ : quosdĩ gratianonadiuuit adiusti¬
tiã legis implendam: Oportebatenĩ ut testam̃to u&erelex in poner& suꝑbis. &desuac uo¬
luntatis uistute fidentib: quae non dar& iufatiã sediuber&: Acsicmorte prȩuaricatio¬

Expanded text:
glorificatum est in hac parte id quod declaratum est propter excellentem claritatem. glorificatum est in hac parte id quod declaratum est propter excellentem claritatem. Nam si id quod destruitur, in gloria est; multo magis illud quod manet, in gloria est. Hoc modo iste posuit verba apostolica, nec a meliore interpretatione plurimum distat. Quia ergo dicta est ministratio mortis in litteris formata lapideis, hinc existimat quod morti ministraverit Moyses, id est, mortis auctori, maligno scilicet spiritui, quem mundi hujus iste opinatur auctorem: ignorans ministrationem mortis dictam Legem, secundum illud quod alibi dicit, Littera occidit, spiritus autem vivificat . Lex enim quamvis justa et sancta et bona, praevaricatoribus intulit mortem, quos Dei gratia non adjuvit ad justitiam Legis implendam. Oportebat enim ut Testamento Vetere Lex imponeretur superbis, et de suae voluntatis virtute fidentibus, quae non daret justitiam, sed juberet; ac sic morte praevaricatio
Abbreviated transcription (Latin):
& non fuerit purificitus tabernaculũ dh̃i polluit exter&ur animailla exisrahel
quõ aqua aspersionis pon estcircũ spersa supereum. inmundus est adhuc: in mun¬
ditiacius in ipso est. Adhucutiq dixit. &iã postmortẽ: quianonest purificatus:
Vbi praefiguratũ lauacrũ regenerationis intellegit: quod nuncaccipiunt quibap¬
hocluciueritatis aduersus. eaquaenon intellegit in nouo testamento obicit u& eri
testam̃to. sicut &iam illud dea postolo paulo: ubiait adcorinthios: Quod si mi¬
nistratiomostis in litteris formata lapideis facta est ingloria. It aut nonpossent
filii i srahel intendere infaciem morsi pp̃t̃ gloriam uultuscius quaed estruitur.
quare non magis ministratio sp̃s erit ingloria Nam siministratiodamnationis
gloria est. multo magis ministratio iustitiae habundabit ingloria. &enim non

Expanded text:
et non fuerit purificatus, tabernaculum Domini polluit: exteretur anima illa ex Israel; et non fuerit purificatus, tabernaculum Domini polluit: exteretur anima illa ex Israel; quoniam aqua aspersionis non est circumspersa super eum, immundus est, adhuc immunditia ejus in ipso est . Adhuc utique dixit, etiam post mortem, quia non est purificatus: ubi praefiguratum lavacrum regenerationis intelligit, quod nunc accipiunt qui baphoc luci veritatis adversus, ea quae non intelligit in Novo Testamento, objicit Veteri Testamento? Sicut etiam illud de apostolo Paulo, ubi ait ad Corinthios: Quod si ministratio mortis, in litteris formata lapideis, facta est in gloria, ita ut non possent filii Israel intendere in faciem Moysi, propter gloriam vultus ejus, quae destruitur; quare non magis ministratio spiritus erit in gloria? Nam si ministratio damnationis gloria est, multo magis ministratio justitiae abundabit in gloria. Etenim non
Abbreviated transcription (Latin):
Sed haec rep&itio sententiae superiori s estex positio: ut quodibidictũ ẽcaro & sanguis
intellegamus corruptionẽ. ñ substantiã carnis: & q dibidictũ est Regnũ dĩ intellegamus
n corruptionẽ: Atqueitanihil aliud dictũ putemus caro & sanguis regnũdĩ ñ possi debrt qua si dicer&ico¬
dest corruptio carnis & sanguis inillius regni incorruptionenonerit: Propt inmuta tpoincti¬
tionẽ scilic& dequamox loquutus adiunxit. Oport& corruptibilehoc induere incor¬
ruptionem: Ita corruptio quaccarnis & sanguinis pomine significataẽ in regnuillius
Ipcorruptionenonerit: quia caro quaeniunc corruptibilis est. tunc mutata in corrupti¬
biliserit: Morses aut̃ẽ homodĩ sianimã credidiss& essemostalem. quodittiq credidis¬
s&. si cam sanguinem non significationis sed propri&atis causa ec̃ dixiss& Nonalio
locodicr&. Omnis quitetigerit mortuum ab omni anima hominis & mortuus fuent

Expanded text:
sed haec repetitio, sententiae superioris est expositio: ut quod ibi dictum est, caro et sanguis; sed haec repetitio, sententiae superioris est expositio: ut quod ibi dictum est, caro et sanguis; hic intelligamus corruptionem, non substantiam carnis: et quod ibi dictum est, regnum Dei; hic intelligamus incorruptionem. Atque itaest, corruptio carnis et sanguinis in illius regni incorruptione non erit, propter immutationem scilicet, de qua mox locutus adjunxit, Oportet corruptibile hoc induere incorruptionem . Ita corruptio quae carnis et sanguinis nomine significata est, in regni illius incorruptione non erit: quia caro quae nunc corruptibilis est, tunc mutata incorruptibilis erit. 23. Moyses autem homo Dei si animam credidisset esse mortalem, quod utique credidisset si eam sanguinem, non significationis, sed proprietatis causa esse dixisset, non alio loco diceret: Omnis qui tetigerit mortuum ab omni anima hominis, et mortuus fuerit,
Abbreviated transcription (Latin):
non possidebit. si consider&ur diligentius. magis persuadebit corruptionem carnis
sicut nuncest. hiscũ uocabulis appellare uoluisse atquead ex ponendũ quid dicer&
ad iunxisse: Nequetorruptio incorruptionẽ possidebit: Qiuacũ facta fuerit quae
in resurrectione speratur illamutatio: Nonutiq remanebit ulla corruptio: Quãuis
ergo & post resurrectionẽ d̃s dixerit discipulissuis. palpate & uidete. quia sp̃s ossa
non secundum corruptionem quaenunc carnihoc nomen imponit: Vndeait pph&as
omniscaro foenũ: Num quidenĩ & dñi qua leuauit incaclũ: quo ergo modo appellauit
proph& acarnẽ ubiait Omnis carofaenũ . dicturus utiq faenũ aruit: eomodo & apłs
uit. Caro & singuis regnũdĩ nom possidebit: qui a nonibi erit corruptio quanunc sicut fae¬
nũ natura carnis arescit: Nonenĩ alia sententia est. Neq corruptio incorruptionẽpossidebit.

Expanded text:
non possidebit, si consideretur diligentius, magis persuadebit corruptionem carnis non possidebit, si consideretur diligentius, magis persuadebit corruptionem carnis sicut nunc est, his eum vocabulis appellare voluisse, atque ad exponendum quid diceret adjunxisse, Neque corruptio incorruptionem possidebit. Quia cum facta fuerit quae in resurrectione speratur illa mutatio, non utique remanebit ulla corruptio. Quamvis ergo et post resurrectionem Dominus dixerit discipulis suis, Palpate, et videte, quia spiritusnon secundum corruptionem, quae nunc carni hoc nomen imponit. Unde ait propheta, Omnis caro fenum. Numquid enim et Domini quam levavit in coelum? Quo ergo modo appellavit Propheta carnem, ubi ait, Omnis caro fenum; dicturus utique, Fenum aruit : eo modo et Apostolus ait, Caro et sanguis regnum Dei non possidebit; quia non ibi erit corruptio, qua nunc sicut fenum natura carnis arescit. Non enim alia sententia est, Neque corruptio incorruptionem possidebit:
Abbreviated transcription (Latin):
perremuisibilem: pisiquia singuis ꝑuenas omnes ab ipsocor dediffusus. in nr̃õ corpore
plus c&eris humoribus principatur: Itautubi cũ quefuerit uulnus inflictũ pon humor
alius sedipse procedat: Itaq anima qui aomnibus quibus constamus in uisibilit̃ p̃ual&.
illomelius significatur quod omnibus quibus constamus uisibilib. prȩual&. Illud autẽ
quod a postolus ait. Nam & hoc testimoniũ iste posuit. Caro & sanguis regnũdĩ nompos¬
sidebit: Non facit deanima sed deresurrectione corporis quȩstionem: Verum &ista
duob. modis soluitur. Autenim carnis & sanguis nomine. corruotionẽ carnis & san¬
guinis nuncupauit: quȩ in resurrectione nonerit: aut carnẽ & sanguinem. homines
ad omnes in lecebras sȩculariũ uoluptatũ carni& sanguinideditos. qui regnũdĩ nompossi¬
debunt: Totus autẽ istelaus apostolici sermonis ubiscriptũ est. caro & sanguis regnũ dĩ

Expanded text:
rem visibilem; nisi quia sanguis per venas omnes ab ipso corde diffusus, in nostro corpore rem visibilem; nisi quia sanguis per venas omnes ab ipso corde diffusus, in nostro corpore plus caeteris humoribus principatur; ita ut ubicumque fuerit vulnus inflictum, non humor alius, sed ipse procedat: itaque anima, quia omnibus quibus constamus invisibiliter praevalet, illo melius significatur, quod omnibus quibus constamus visibilibus praevalet. 22. Illud autem quod Apostolus ait nam et hoc testimonium iste posuit, Caro et sanguis regnum Dei non possidebit; non facit de anima, sed de resurrectione corporis quaestionem. Verum et ista duobus modis solvitur. Aut enim carnis et sanguinis nomine corruptionem carnis et sanguinis nuncupavit, quae in resurrectione non erit: aut carnem et sanguinem, homines ad omnes illecebras saecularium voluptatum carni et sanguini deditos, qui regnum Dei non possidebunt. Totus autem iste locus apostolici sermonis, ubi scriptum est, Caro et sanguis regnum Dei
Abbreviated transcription (Latin):
Acdein de sub infestur maiorestillo: Secundũ hancautẽ posteriorẽita: Innatis mu¬
lierũ non surrexitmaior iohannebaptista: quiauteminor est. acdeinde subinfestur in reg¬
nocaelorũ maior illo est: seduterq intelloctus quã congruit ueritati. tã refellendachuius
sufficituanitati: Siucenĩ qui lib& angelus c&ensminor iohannesitmaior. si uehicdñs in¬
tellegatur iohanne praccursore suo a&a teminor maiestatemaior. nihilindepph&is c&e¬
guinẽdixit. Deinderatiocinando mag̃is uirib. conatur ostendere ponet̃ animã sanguinẽ
& laborat in remani festa pemtellegamus legẽ: Si ceni dictũ est anima omnis carnis
sanguisest: quomadodictũ est pettaen t xp̃s: Nonquia hocerit sed quia huncsignifica¬
bat: nonautẽ frustralex animã uoluit significare ꝑsangumẽ rem scilid& in ui sibilẽ¬

Expanded text:
ac deinde subinfertur, major illo est. Secundum hanc autem posteriorem ita: In natis muac deinde subinfertur, major illo est. Secundum hanc autem posteriorem ita: In natis mulierum nemo exsurrexit major Joanne Baptista: qui autem minor est, ac deinde subinfertur, in regno coelorum major illo est. Sed uterque intellectus quam congruit veritati, tam refellendae hujus sufficit vanitati. Sive enim quilibet Angelus caeteris minor, Joanne sit major, sive hic Dominus intelligatur, Joanne praecursore suo aetate minor, majestate major, nihil inde Prophetis caeguinem dixit. Deinde ratiocinando magnis viribus conatur ostendere, non esse animam sanguinem, et laborat in re manifesta, non intelligens Legem. Sic enim dictum est, Anima omnis carnis sanguis est ; quomodo dictum est, Petra erat Christus : non quia hoc erat, sed quia hinc significabatur. Non autem frustra Lex animam voluit significare per sanguinem, rem scilicet invisibile
Abbreviated transcription (Latin):
&iã deiohannebaptista. qui adñ sait. Innatis mulierũ nonex surrexit maior iohan¬
nebuptista. quiautẽminor est in regnocaelorũ maior est illo: Itaudut ratiocinando.
li quibus maiorest iohannes: Haec autẽ uerbadnĩ duob. modis possunt rectissime in¬
tellegi: autenĩ regnũ caclorũ appellauit eolo coch̃s quod nondũ aciepimus. & in quo
nondũ sumus. undemn finedicturus est Veitebenedictipatrismei. ꝑcipiteregnum:
& qui abi sunt scĩ angeli quilib& in eisminor maiorestutq: quo lib& scõ & iusto portante
corpus quod corrumpitur & ad grauatanimã: aut si regnũ caclorũ in easententia illic in¬
tellegiuoluit. qua& in hoctẽpore significatur ȩclesia. cuius filii sunt omnes ab institu¬
& dominicapotestate: Proinde secundũ priorẽ expositionẽ itadistnguitur: Innatis
mulierũ nemo ex surrexit maior ic hannebaptista : qui autem in orest in regnocadorũ.

Expanded text:
etiam de Joanne Baptista, quia Dominus ait, In natis mulierum non exsurrexit major Joanetiam de Joanne Baptista, quia Dominus ait, In natis mulierum non exsurrexit major Joanne Baptista: qui autem minor est in regno coelorum, major est illo : ita velut ratiocinando, li, quibus major est Joannes. Haec autem verba Domini duobus modis possunt rectissime intelligi. Aut enim regnum coelorum appellavit eo locnondum sumus; unde et in fine dicturus est, Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum : et quia ibi sunt sancti Angeli, quilibet in eis minor, major est utique quolibet sancto et justo, portante corpus quod corrumpitur et aggravat animam . Aut si regnum coelorum in ea sententia illic intelligi voluit, qua et in hoc tempore significatur Ecclesia, cujus filii sunt omnes ab instituet dominica potestate. Proinde secundum priorem expositionem ita distinguitur: In natis mulierum nemo exsurrexit major Joanne Baptista: qui autem minor est in regno coelorum,
Abbreviated transcription (Latin):
tui sunt: utrũ fraudulentus apcȩcussit potiusiudicandus incestũ est: Sed quod lib& corũ
digat d&estandus ẽ : Hincenĩ hoc ostendereuoluit: quia dñs cõmemoratis eisdẽ patrib
uit. Nonestds̃ mortuorũ seduiuorũ : cũ potius cosui ueredixerit: Ad hibitoquippetes¬
ub&is in uobis manens: quod uti que contrariũ nonestei quod dixit : tulistis clauẽ
scientiacipsi non introistis. & eosqui in troibant phibuistis: In sem& ipsisenĩ
uerbũ dĩ nonhabebant: sed habebant in licteris quaslegebant: Nãsihaberent in
seipsis &ipsi intrarent. &alios intrare permitterent: Non in trare est autẽ ũ intellegere
Eccquare pecipsum nouerant. Neceius patrẽquia p̃intellegebunt᷑: hocestergo intrare:¬
noncẽ contentũ suꝑ ficielitterȩ sed ad interiora in tellegentiaeꝑuenire: Argumentatin

Expanded text:
tui sunt; utrum fraudulentus, an caecus sit potius judicandus, incertum est. Sed quodlibet eorum tui sunt; utrum fraudulentus, an caecus sit potius judicandus, incertum est. Sed quodlibet eorum eligat, detestandus est. Hinc enim hoc ostendere voluit, quia Dominus commemoratis eisdem patribus, ait, Non est Deus mortuorum, sed vivorum: cum potius eos vivere dixerit. Adhibito quippe teshabetis in vobis manens . Quod utique contrarium non est ei quod dixit: Tulistis clavem scientiae; ipsi non introistis, et eos qui introibant prohibuistis . In semetipsis enim verbum Dei non habebant, sed habebant in Litteris quas legebant. Nam si haberent in semetipsis, et ipsi intrarent, et alios intrare permitterent. Non intrare autem est non intelligere. Ecce quare nec ipsum noverant, nec ejus Patrem; quia non intelligebnon esse contentum superficie litterae, sed ad interiora intelligentiae pervenire. 20. Argumentatur
Abbreviated transcription (Latin):
guinem tachacriȩ filibaradnȩ que moctidistis intertemplum & altart: Amendicouobis.
uemienthȩ omnia suꝑ generatio nemistim: Nom peconstat nem pemani sestum est imitan
riam quemis tioctiderunt ꝑsecutione simpiissimas & sceleritissimis ꝑtulerunt: Nam quo¬
modo suꝑistos uemi& illorum sanguis. quilongeanteuixerunt quamisti uelnascerentur.
nisiquia unũ gnus. una conspersio. unamassaestimpiorũ. imitatione sibim& conexorũ:
Simul&iã dedaratur in eodẽpopulo fuis seiustos atq proph& asdĩ. quorũ istiquibus hȩcdo¬
quitur dñs aedificabant spulchra ornabantq monum̃ta : ꝓciorergo iste& inmanior qui
cosde functos linguamaledicalacerat. quib. honorẽ &iã impiideferebant : & in animã suã
crudelit̃ sȩuiens cosblasphemat. cũ udit uideri xpianus. quos ꝓph&as &iustos asserit
dñ sait. Patresurĩ manducauer̃ manna in desesto &mortui sunt. quia & i stipatres mor¬

Expanded text:
e, quem occidistis inter templum et altare. Amen dico vobis, venient haec omnia super generationem istam . Nempe constat, nempe manifestum est, imitando riam quem isti occiderunt, persecutiones impiissimas et sceleratissimas pertulerunt. Nam quomodo super istos veniet illorum sanguis, qui longe ante vixerunt quam isti vel nascerentur, nisi quia unum genus, una conspersio, una massa est impiorum, imitatione sibimet connexorum? Simul etiam declaratur, in eodem populo fuisse justos atque Prophetas Dei, quorum isti, quibus haec loquitur Dominus, aedificabant sepulcra, ornabantque monumenta. Pejor ergo iste et immanior qui eos defunctos lingua maledica lacerat, quibus honorem etiam impii deferebant; et in animam suam crudeliter saeviens eos blasphemat, cum velit videri christianus, quos Prophetas et justos asserit Dominus ait, Patres vestri manducaverunt manna in deserto, et mortui sunt, quia et isti patres mor
Abbreviated transcription (Latin):
in quẽ non credider̃: aut quom odo credunt queno naudier continuo subiunx̃. quomodo
uit audiũnt sine prȩdicante aut quomodo prȩdicabunt nisi mittantur. Itarefutans cos
quinegabant ad incircũcisas gentes prȩdicatores xp̃icẽ mittendos Illud quoq sicut impe¬
nitissimus non intellegit qđ scriptũe: primũa postolos deinde ꝓph&is. ꝓutat enĩ ante apłos
non fuissȩ ꝓph&as. Nescienscos ꝓpheas illic cõmemorato scẽ ab apostolo quip̃xp̃i aduentu

Expanded text:
em non crediderunt? aut quomodo credent quem non audierunt? continuo subjunxit, Quomodo autem audient sine praedicante? aut quomodo praedicabunt, nisi mittantur ? Ita refutans eos qui negabant ad incircumcisas gentes praedicatores Christi esse mittendos. 12. Illud quoque sicut imperitissimus non intelligit, quod scriptum est: Primum Apostolos, deinde Prophetas . Putat enim ante Apostolos non fuisse Prophetas, nesciens eos Prophetas illic commemoratos esse ab Apostolo, qui post Christi
Abbreviated transcription (Latin):
Intendamus in quãillũ miseri cordẽa emitẽ quinos fratressuos fecitgratia p̃natura: Ipscẽ
enĩ p̃alius sicuthicputat : qui secundũ scripturas terrenũ nobis corpus animã uero flatu
dedit. utrũq faciens peorũ aliquid gignens: Qui nosuigilare adiuina sapereius sit&e

Expanded text:
Intendamus, inquam, illum misericordem ac mitem, qui nos fratres suos fecit gratia, non natura. Ipse est Intendamus, inquam, illum misericordem ac mitem, qui nos fratres suos fecit gratia, non natura. Ipse est enim, non alius, sicut hic putat, qui secundum Scripturas terrenum nobis corpus, animam vero flatu dedit, utrumque faciens, non eorum aliquid gignens. Qui nos vigilare ac divina sapere jussit et
Abbreviated transcription (Latin):
frat̃ inquit recedentes ab iniquitate p̃teriti erroris: intendamꝰ xpm̃ uerũ acsũ mũ dm̃.
p̃huius seculi principẽ & mundi factonrẽ in quo nos peregrinari scpissimedeclaratũ est:
Intendamus in quã illũ piũ acmitẽ qui nossuac cognationis oftendens. mundilumep
uocauit: p̃illũ qui secundũ scripturas iudaicas. terrenũ nobi sinitiũ assignans. int̾ra
necdinoscentiae quid ẽsensũ habere ꝑmisit: atq. hoc mod oc& eramulta contexuit .Ci.i
loco libricius ita respondendũ putiui: ut &iã egouosexhostarer: Intendamus xp̃m̃uerũ &
sũmũ dm̃ uer & sũmi dĩ unicũ filiũ p̃huius sȩculimalignũ principe. sed tam̃ mundihacõ
eeliterreq fictorẽ quinos tã quã peregrinos uita tẽporalẽ in hac ageremostalitate praccepit

Expanded text:
frater, inquit, recedentes ab iniquitate praeteriti erroris, intendamus Christum verum ac summum Deum, frater, inquit, recedentes ab iniquitate praeteriti erroris, intendamus Christum verum ac summum Deum, non hujus saeculi principem et mundi factorem, in quo nos peregrinari saepissime declaratum est. Intendamus, inquam, illum pium ac mitem, qui nos suae cognationis ostendens, mundi lumen vocavit: non illum qui secundum scripturas Judaicas terrenum nobis initium assignans, in terra nec dignoscentiae quidem sensum habere permisit. Atque hoc modo caetera multa contexuit. 37. Cui loco libri ejus ita respondendum putavi, ut etiam ego vos exhortarer: Intendamus Christum verum et summum Deum, veri et summi Dei unicum Filium, non hujus saeculi malignum principem, sed tamen mundi, hoc est, coeli terraeque factorem, qui nos tanquam peregrinos vitam temporalem in hac agere mortalitate praecepit.
Abbreviated transcription (Latin):
puli deꝑdione populimanditamor si. demaledictoquadtur peexifaimat. dedi quãputat con¬
fesucrudelitate. destudio quad putit militae iuxtadiud regti decoquad scrptĩc peni¬
tame quadconstituerim saulin rogẽ. despũ morsi cuius scripturas putat dixisse a postolũ
fabula saniles dequalitate figurarũ. deabralum. defiliis heli saceidotis desacrificus quȩ
putat ponnisidemonib ex hibere. Deꝓph&is di quosputat antaduentũ dͥñi p̃ fuisse de
eoquod inlegepositũ est sanguinẽcẽ animã: dedõ cuimorses seruiuit quẽputatdm̃ uerũ
nonfuisse. deueritatepsonarũ in quib putat apostolũ locutũ cẽfillaciter. quacomã
p̃hocordine ꝑsequutussũ qui est inlibrocius. sed sicut nrae disputationis sibim& cone¬
maligni &bonitatis & coepit contrariis int̃sebreuib crebrisq sententiis lauda re
xpm̃ & accu sarelegis dm̃ hocmodo ueluteũ ad quẽ scribebat exhostans: Quareigitur

Expanded text:
mala: de perditione populi, mandato Moysi, de maledicto quod turpe existimat; de Dei, quam putat, confessa crudelitate; de studio quod putat malitiae, juxta David regem; de eo quod scriptum et me quod constituerim Saül in regem: de spiritu Moysi, cujus Scripturas putat dixisse Apostolum fabulas aniles; de qualitate figurarum; de Abraham; de filiis Heli sacerdotis; de sacrificiis, quae putat non nisi daemonibus exhiberi; de Prophetis Dei, quos putat ante adventum Domini non fuisse; de eo quod in Lege positum est, sanguinem esse animam; de Deo cui Moyses servivit, quem putat Deum verum non fuisse; de varietate personarum, in quibus putat Apostolum locutum esse fallaciter. Quae omnia non hoc ordine persecutus sum, qui est in libro ejus; sed sicut nostrae disputationis sibimet connemalignitatis et bonitatis. Et coepit contrariis inter se brevibus crebrisque sententiis laudare Christum, et accusare Legis Deum, hoc modo, velut eum ad quem scribebat exhortans: Quare igitur,
Abbreviated transcription (Latin):
uita hoc eẽ in moste: hocẽ occasione accepta percatũ ꝑmandatũ fefellitme & ꝑillud occidit hocẽ
lex subin trauit ut habundar& delictũ hocẽ lex irã operatur. hocẽ uistus peccatlex Prohibitio
enĩpeccati quodẽlex aug& ꝓfecto desideriũ peccandi, Quod p̃ex tinguit᷑ isi contrarodeside¬
no rete faciendi ubi fides ꝑdilectionẽoperatur: Hocautẽ nonprestatlitteraiubens. sed sp̃s
iuuans: Nonlexergo sed gratia: Nu&us testam̃tũ in seruitutẽ generans q̃d ẽ agar. scd pouũ
in quop̃ sunt ancillae fili sedliberȩ: qualibestate xp̃s nos liberauit: Citam̃ lex scã c̃ & man

Expanded text:
ud occidit; hoc est, Lex subintravit, ut abundaret delictum ; hoc est, Lex iram operatur ; hoc est, Virtus peccati Lex . Prohibitio enim peccati quod est Lex, auget profecto desiderium peccandi: quod non exstinguitur, nisi contrario desiderio recte faciendi, ubi fides per dilectionem operatur . Hoc autem non praestat littera jubens, sed spiritus juvans: non Lex ergo, sed gratia; non Vetus Testamentum in servitutem generans, quod est Agar, sed Novum in quo non sunt ancillae filii, sed liberae, qua libertate Christus nos liberavit . Et tamen Lex sancta
Abbreviated transcription (Latin):
uel si aꝓph&is irhł ñ exp̃i prȩnuntiatus aduentus sicut hic desipit quix pm̃ negando anteꝓ
missũ non hab& undeasserat missu : & merito : qupse quẽprȩdicat nec missuse nec ꝓmissus
malȩbestiȩ uentres pigritestimoniũ hocuerum est : Ignor ansdictumee de quodã epimenido
quiadĩ ꝑtin& quȩ iudeis dicu credita qui nonmñtit. Ideo non comemorauit a postolus nom̃ eius
sicut sol& comemorare ꝓphecasdĩ aliquando dicens: sic&xd ddicit. Esiãs ait̃ audes ardicitsicut᷑oseg¬
dicit ueltaciti seorũ nominib cũdicit sic̃ scriptume & ea scriptura intellegit inquaẽ auctoritas
dĩ aut euident̃ dm̃dicere asserit cũ aliquod adhib& testimoniũ delege uel ꝓph&isdĩ. quale est
illud boui triturantios non in frenabis. Num quiddebab inquid cura edõ an ꝓpt̃ nosscripto¬
radicit: ostendens utiqr in cade scriptura dm̃ loqui. uel illud ꝓuidensaut scriptura qrex fide

Expanded text:
est Christi praenuntiatus adventus, sicut hic desipit, qui Christum negando ante promissum, non habet unde asserat missum? Et merito, quia ipse quem praedicat, nec missus est, nec promenses semper mendaces, malae bestiae, ventres pigri; testimonium hoc verum est : ignorans dictum esse de quodam Epimenide, quia Dei pertinet, quae Judaeis dicit credita, qui non mentitur. Ideo non commemoravit Apostolus nomen ejus, sicut solet commemorare Prophetas Dei aliquando dicens, Sicut et David dicit ; Isaias autem audetum nominibus, cum dicit, Sicut scriptum est ; et ea Scriptura intelligitur, in qua est auctoritas Dei: aut evidenter Deum dicere asserit, cum aliquod adhibet testimonium de Lege vel Prophetis Dei, quale est illud, Bovi trituranti os non infrenabis. Numquid de bobus, inquit, cura est Deo? An propter nos Scriptura dicit ? ostendens utique in eadem Scriptura Deum loqui. Vel illud: Providens autem Scriptura, quia ex fide
Abbreviated transcription (Latin):
poteraet criminis eaquodeasdimiles in fidelierudeltate monstrabunt Ideoq conetit
uadicit : Et uo sim pl&cm̃ surq̃pitrũ urõiũ. Ser pentes geniꝰ nauiperirum quomodo fugi&is¬

Expanded text:
poterat crimini; sed quod eis se similes infideli crudelitate monstrabant. Ideoque connectit, poterat crimini; sed quod eis se similes infideli crudelitate monstrabant. Ideoque connectit, ac dicit: Et vo
Abbreviated transcription (Latin):
cienti fructus eius quid hocaꝑtius quiddarius quid euidentius: sedistedeillorũ numeroe quiset¬
uospatris familias huius lapidauer̃: hoceni fac ñictib saxeis sed maledictionib duris. Naapt
mitus ingente iudȩorũ uineadĩeẽ plantata missosq ꝓpheas anteipsius ee saluatoris aduentũ pa¬
tulistisclauẽ scientiȩ ipsin introistis & eosquimn troiban: ꝓhibuistis. Istis nemolib testimomiori
nađterit in pudensuanitas. quis huncaudit. Nisi quiscripturasscãs naudit. auttamaleaudis
quib t alialo quebat. parentes quip peifideliũ quosnis infideles uolebat intellegi: undealio
locodie ueuobis scribȩ & pharisci ypodirite q̃uiȩdificatis sepulchra ꝓph&arũ &ornatis monu¬
Itaq testimonio estis uobis m&ipsisqr filuestis eorũ quiꝓph&asoccider̃ : filio sutiq dix̃ im¬
iatione scleris ñ ꝓpaginegeneris. Nonenĩ qd exillis secundũ carne natierant hoceis e

Expanded text:
cienti fructus ejus . Quid hoc apertius? quid clarius? quid evidentius? Sed iste de illorum numero est, qui servos patrisfamilias hujus lapidaverunt. Hoc enim facit, non ictibus saxeis, sed maledictionibus duris. Nam et primitus in gente Judaeorum vineam Dei esse plantatam, missosque Prophetas ante ipsum esse Salvatoris adventum, patulistis clavem scientiae: ipsi non introistis, et eos qui introibant prohibuistis . Istisne molibus testimoniorum non atteritur impudens vanitas? Quis hunc audit, nisi qui Scripturas sanctas non audit, aut tam male audit quibus talia loquebatur: parentes quippe infidelium, quos nisi infideles volebat intelligi? Unde alio loco dicit, Vae vobis, Scribae et Pharisaei hypocritae, qui aedificatis sepulcra Prophetarum, et ornatis monutis testimonio vobismetipsis, quia filii estis eorum qui Prophetas occiderunt. Filios utique dixit imitatione sceleris, non propagine generis. Non enim quod ex illis secundum carnem nati erant, hoc eis esse
Abbreviated transcription (Latin):
imsali quot quot antemeuener fures sunt a latrones Nuit ita scriptũe sedta omsquot quoruner¬
firess&latronesuenisse quippe hodo cointellegiuolut eos quimis sin fuissent quos arguit &ia
nificat ione dedarat ubidic aliã parabolã audite homo erat pat familias qui plantaũ uinei asep¬

Expanded text:
omnes alii quotquot ante me venerunt, fures sunt et latrones. Non autem ita scriptum est: sed ita, Omneomnes alii quotquot ante me venerunt, fures sunt et latrones. Non autem ita scriptum est: sed ita, Omneet latrones . Venisse quippe hoc loco intelligi voluit eos qui missi non fuissent: quos arguit etinificatione declarat, ubi dicit: Aliam parabolam audite. Homo erat paterfamilias, qui planta
Abbreviated transcription (Latin):
roganib: deiudedia ꝓ ph&as quid sentiri deber& quideaduentueius aliquid cetinisse inp̃teritũ
pataibunt᷑ comotistala coseaia nuncsentire respondit: dimissistisiuuum qui anteuosẽ &de
mortus fabulamimi: quidmiru quando quidem hoctestimoniũ descripturis nescio quib: apo¬
ir phis ꝓtulit sidep ph&isditalia confinxer herauci quicis dem literis naccipiunt : paineuap¬
gdio dñs qđ ñẽ a pocri phim sed duceueritatis õnib notũ e&ia presurretionẽ discipulis initinere
inquit iterũ arguit ubidic multimihidicent in illadied ñe intuo nomine demonia eiecimus &
ntio nomine ꝓ ph&auimus& intuo nomine uirtutes multas fecimus & tunedica illi s recaditame
insaycerit seldieue dehis qͥuip eiuscuangeliu pdicatiu incius nomine sibiloquiuident᷑ nescientes
Nudlo quant in quib &stesibloca periturusinuenit: Ilud quoqat dixissednm Egosu anuaouiũ

Expanded text:
rogantibus de Judaeorum Prophetis quid sentiri deberet, qui de adventu ejus aliquid cecinisse in praeteritum putabantur, commotus talia eos etiam nunc sentire, respondit: Dimisistis vivum qui ante vos est, et de mortuis fabulamini. Quid mirum quandoquidem hoc testimonium de scripturis nescio quibus apocryphis protulit, si de Prophetis Dei talia confinxerunt haeretici, qui easdem litteras non accipiunt? Naquod non est apocryphum, sed in luce veritatis omnibus notum, etiam post resurrectionem discipulis in itinere inquit, iterum arguit, ubi dicit: « Multi mihi dicent in illa die: Domine, in nomine tuo daemonia ejecimus, et in nomine tuo prophetavimus, et in nomine tuo virtutes multasictum est de iis qui post ejus Evangelium praedicatum, in ejus nomine sibi loqui videntur, nescientes quid loquantur; in quibus et iste sibi locum periturus invenit. 16. Illud quoque ait dixisse Dominum: Ego sum janua ovium:
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃uenter est. Itasi porestdici. ds huius seculidiaboluis. p̃id eodiabolus dĩ est: qui ane de¬
monia suntdii : qũa uis digentiũ sint demonia: Potest quippe seculũ mmalũ mtellegi
undedic̃ apłs p&erus. Tripiteuos dep̃sentiserulomaligno Sedcũ alt̃pateat intellectus. quid
peces scc hi cdubolũ putare significatũ. ap nom potius dm̃ uerũ iustũ & bonũ quiexcecauer
m̃tes infideliũ seculihuius. ut ñhicdistinguat᷑ inquib di sȩculihuius acdemndem ferat᷑. ex¬
cecauit m̃ tes in fideliũ. Sed itapotius. inquib. ds̃. acdeinde subinferat᷑. ex ceraũ m̃tes in fidelu

Expanded text:
deus venter est. Ita si potest dici deus hujus saeculi diabolus, non ideo diabolus deus est; quia nec daemonia sunt dii, quamvis dii gentium sint daemonia . Potest quippe saeculum in malo intelligi: unde dicit apostolus Petrus, Eripite vos de praesenti saeculo maligno . Sed cum alter pateat intellectus, quid necesse est hic diabolum putare significatum, ac non potius Deum verum, justum et bonum, qui excaecaverit mentes infidelium saeculi hujus: ut non hic distinguatur, in quibus Deus saeculi hujus, ac deinde subinferatur, excaecavit mentes infidelium; sed ita potius, in quibus Deus, ac deinde subinferatur, saecu
Abbreviated transcription (Latin):
tentibus. quoscerte in abrssum poss& religare conaeder&. Remnecessariã docerenos uoles
ut scilio& nouerimus multominus cosposse sua potestate nocere hominib: quineepecorib
qualib. cũq potuer̃ : Hancautẽ potest atẽds̃ bonus oculta nobiustita dare potest. iniustẽ
non potest: Dem de quad deanti xp̃iaduentu & clationeimpiadix̃ a postolus. Uult iste
ad hatrahere. ut ipsũ intellegamus ꝓph&arũ dm̃: Vnd epotius conuincitur. illuddĩ cẽtẽplũ
ubi homin ẽpeccati filiũ intentus. extellentẽ sesu ꝑomnẽdm̃. & quad colitur a postolus sessu
rũ cẽpendixit : Dseñ uerus est̾ incuius tẽplo falsu sille sessurus est: ad quẽ peftn& &iã iste.

Expanded text:
tentibus, quos certe in abyssum posset relegare, concederet : rem necessariam docere nos volens, tentibus, quos certe in abyssum posset relegare, concederet : rem necessariam docere nos volens, ut scilicet noverimus multo minus eos posse sua potestate nocere hominibus, qui nec pecoribus qualibuscumque potuerunt? Hanc autem potestatem Deus bonus occulta nobis justitia dare potest, injuste non potest. 40. Deinde quod de Antichristi adventu et elatione impia dixit Apostolus, vult iste ad hoc trahere, ut ipsum intelligamus Prophetarum Deum: unde potius convincitur illud Dei esse templum, ubi hominem peccati, filrum esse dixit . Deus enim verus est, in cujus templo falsus ille sessurus est: ad quem pertinet etiam iste
Abbreviated transcription (Latin):
nonunum anterse scilic& repugnantes: Alium quidixit. pacemdo uobis: & aliumquidixit
nonueni pacemmittere interram sed gladiũ: Maximequiadis plic& ei resaliquas bonas.
malarum nominibus figurari. Quoduero alium diciteẽ incestus & adulteriorum cons¬
actus &pi arum orationũ. Ipscc̃ inutroq: auctor religios orum sacrificiorum: Vid&e
sane undeꝓbareuduerit humanorum corporum uitia p̃ ad dm̃ auctorem sed potius addi abolũ
ꝑtinere : qui adns ait meuuangelio demulicre quam sani fecit: quod camsatanas alligiuerat
cupiditatem nocendi. noceretui quam possit. nisi ab omni potnte acceperit potestatem:
Namquidaliud ñ solum in libro iob quem ꝓfectoistenon accipit: sed magis in ipso euuan gelio
dedaratum est. ubi sps inmundi Necͥporcos irent nisi hocillis benignus ipsesaluator pe¬

Expanded text:
non unum, inter se scilicet repugnantes; alium qui dixit, Pacem do vobis ; et alium qui dixit, non unum, inter se scilicet repugnantes; alium qui dixit, Pacem do vobis ; et alium qui dixit, Non veni pacem mittere in terram, sed gladium : maxime quia displicet ei res aliquas bonas malarum nominibus figurari. Quod vero alium dicit esse incestus et adulteriorum consactus et piarum orationum, ipse est in utroque auctor religiosorum sacrificiorum. 39. Videte sane unde probare voluerit humanorum corporum vitia, non ad Deum auctorem, sed potius ad diabolum pertinere: quia Dominus ait in Evangelio, de muliere quam sanam fecit, quod eam satanas alligaverat cupiditatem nocendi, nocere cuiquam possit, nisi ab Omnipotente acceperit potestatem. Nam quid aliud, non solum in libro Job, quem profecto iste non accipit, sed magis in ipso Evangelio declaratum est, ubi spiritus immundi nec in porcos irent, nisi hoc illis benignus ipse Salvator pe
Abbreviated transcription (Latin):
bonusodor xpierant: & in hisqui salui ficbant & in his qui penctant : Miisquidem odorui¬
tȩ inuitam. aliis odor mortis in mortem: Quiuitiatorũ salus apparuit: dins incessum
daudis. linguam mutis. auditum surdis. iumencetis: Ipscestenim & ꝓphaarumt s̃.
quieademuitia Non solum misericordissime sanait. uerum aia iustissime importat
Neq enĩ deb& cumquisquam nonminus impia uanitatexpõ putare contrarium. &istum
bonumdicere : xpm̃ autem malũ: eo quo diste inuirga aaron aridum lignũ & nulla radice
subnixum florem ferfecit & fructum: xp̃s autemarborem maledicto arefecit. quianihil
tis patrem. aliumbelli& furoris auctorem illum uolen sintellegi xpm̃ huncautem legis
& ꝓph&arumdm̃: potestuanusdicere ipsum xpm̃ sibicẽ contrarium : tam̃ duos fuisse

Expanded text:
bonus odor Christi erant, et in his qui salvi fiebant, et in his qui peribant; aliis quidem odor vibonus odor Christi erant, et in his qui salvi fiebant, et in his qui peribant; aliis quidem odor vitae in vitam, aliis odor mortis in mortem . Qui vitiatorum salus apparuit, dans incessum claudis, linguam mutis, auditum surdis, lumen caecis. Ipse est enim et Prophetarum Deus, qui eadem vitia non solum misericordissime sanat, verum etiam justissime importat. Neque enim debet eum quisquam non minus impia vanitate Christo putare contrarium, et istum bonum dicere, Christum autem malum; eo quod iste in virga Aaron aridum lignum, et nulla radice subnixum, florem ferre fecit et fructum; Christus autem arborem maledicto arefecit, quia nihil esse pacis et charitatis patrem, alium belli et furoris auctorem; illum volens intelligi Christum, hunc autem Legis et Prophetarum Deum: potest vanus dicere ipsum Christum sibi esse contrarium, aut duos fuisse,
Abbreviated transcription (Latin):
enturumbrȩ: Ipsce enim & ꝓphaccrum ds̃ : qui hominem ligna sibbatis colligentem: qr
uonduorum testamentoru tempora distinguebat. sed legemdi contumacem & impiamente
contempserat. lapid aidume ẽ mandauit : Eiusq corporalimorte quam postpau lulum
omni homini quis dubit& affuturam. sanxit timor eoboedientiã c&eris ꝓfuturtm : qui ꝓpt̃
saluandos homines scuenis sedixit: Ipscc̃eni & proph&arum ds̃. quiiustoiuditio quo suultob¬
durcet sicut ineuuangelio uenit iniudifiũ. Ñ solũ ut quinonuident uideaent sed&iam. qͣui
uident cȩcifiant: quimandatauitȩ ꝑp&ue nobis dedit: Ipscest enim & ꝓph&ccrumds̃. qui
mandatascã & iusta & bona suꝑbistamen nondeipsius gratia sed desuauir tute fidentibus. Nqͥ
busuiuerent sed quibus morerent ut conuincerent᷑ dedit: sicut a plidicente uno ipsorum

Expanded text:
rentur umbrae . Ipse est enim et Prophetarum Deus, qui hominem ligna sabbatis colligentem, quia rentur umbrae . Ipse est enim et Prophetarum Deus, qui hominem ligna sabbatis colligentem, quia nondum duorum Testamentorum tempora distinguebat, sed Legem Dei contumaci et impia mente contempserat, lapidandum esse mandavit; ejusque corporali morte quam post paululum omni homini quis dubitet adfuturam? sanxit timore obedientiam caeteris profuturam. Qui propter salvandos homines se venisse dixit. Ipse est enim et Prophetarum Deus, qui justo judicio quos vult obdurat: sicut in Evangelio, Venit in judicium, non solum ut qui non vident, videant; sed etiam ut qui vident, caeci fiant . Qui mandata vitae perpetuae nobis dedit. Ipse est enim et Prophetarum Deus, qui mandata sancta et justa et bona, superbis tamen, non de ipsius gratia, sed de sua virtute fidentibus, non quibus viverent, sed quibus morerentur, ut convincerentur dedit. Sicut Apostoli, dicente uno ipsorum,