comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nepos eius ab effrem testius. Ceneritionẽ
quippe testiam. dicit filiũ nepotẽ & ꝓ nepo¬
tẽ. Deinde sequitur. Et filii machir filii
manasse. natisunt supra femora ioseph.
Et hic ille ipse nepos est manasse pronepos
io seph Sed pluraliter appellati sunt sicut
scriptura consueuit. Quaeuinãquoq filiã
iacob. filias nuncupauit: Et sicut in latire
linguae consu&uudine. liberidicuntur plu¬
raliter filii &iam si non sint uno amplius
Cũergo ipsius ioseph praedic&ur felicitas.
quia potuit uidere ꝑnepotes. Nullo modo
putandis̃ iam fuisse tricensimo pono anno
ꝑ auisui ioseph quando ad eũ in aegẏptũ iacob
pat̃ eius aduenit Fllud autẽẽ quod fallit mi¬
nus ista diligent̃ intuentes. qnm̃ scriptũ est
Haecautẽ p̾omina filiorũ ifrahel. Qui in¬
trauerunt in aegẏptũ simul cũiacos patrę
om̃s quando aegyptum ingressus est ipse.
sed ut dixi totum tempus hab&ur eius ingres¬

Expanded text:
nepos eius ab Ephraem tertius. Generationem nepos eius ab Ephraem tertius. Generationem quippe tertiam dicit filium, nepotem, pronepotem. Deinde sequitur: Et filii Machir, filii Manasse, nati sunt supra femora Ioseph. Et hic ille ipse est nepos Manasse, pronepos Ioseph. Sed pluraliter appellati sunt, sicut scriptura consueuit, quae unam quoque filiam Iacob filias nuncupauit; sicut in Latinae linguae consuetudine liberi dicuntur pluraliter filii, etiamsi non sint uno amplius. Cum ergo ipsius Ioseph praedicetur felicitas, quia potuit uidere pronepotes, nullo modo putandi sunt iam fuisse tricensimo nono anno proaui sui Ioseph, quando ad eum in Aegyptum Iacob pater eius aduenit. Illud autem est, quod fallit minus ista diligenter intuentes, quoniam scriptum est: Haec autem nomina filiorum Israel, qui intrauerunt in Aegyptum simul cum Iacob patre somnes, quando Aegyptum ingressus est ipse; sed, ut dixi, totum tempus habetur eius ingres
Abbreviated transcription (Latin):
re suscepit: Cumigitur noc filios habe¬
rent effrem & manas sesfilii ioseph. sed eos
pueros infra quã nouennes iacob aegyptũ
ingressus inuenerit. quopacto eorum pon
sis cũiacob Nam cõmemoratur ibi ma¬
chir filius manasse nepos ioseph. Et eiusdẽ
machir filius idẽ galaad pepos manasseꝓ
nepos ioseph. Ibi est &quem genuit effrem
alter filius ioseph idẽ ut alaam nepos ioseph.
& filius ipsius ut aleae idẽ nepos effrem ꝑ¬
nepos ioseph: quinullomodo eẽ potuer̃
quando iacobin aegẏptũ uenit Et filios
ioseph nepotes suos auosistorũ. minores
quã nouẽ annorũ pueros inuenit. Sed ni¬
mirũ introitus iacob inaegẏptũ quando
totũ illud ẽ tẽpus quãduunxit iosepb. peg
quẽ factũẽ ut intrarent. Nam de ipso ios¬
seph eadem scriptura sic loquitur: Ethabiꝰ¬
tauit ioseph in aegypto ipse & fratreseius
&omnis cohabitatio patris eius. &urxit
usq in tertiã generationẽ. Ipseẽ illep¬

Expanded text:
re suscepit? Cum igitur nec filios habere suscepit? Cum igitur nec filios haberent Ephraem et Manasses, filii Ioseph, sed eos pueros infra quam nouennes Iacob Aegyptum ingressus inuenerit, quo pacto eorum non sunt cum Iacob? Nam commemoratur ibi Machir, filius Manasse, nepos Ioseph, et eiusdem Machir filius, id est Galaad, nepos Manasse, pronepos Ioseph; ibi est et quem genuit Ephraem, alter filius Ioseph, id est Utalaam, nepos Ioseph, et filius ipsius Utalaae Edem, nepos Ephraem, pronepos Ioseph; qui nullo modo esse potuerunt, quando Iacob in Aegyptum uenit et filios Ioseph, nepotes suos, auos istorum, minores quam nouem annorum pueros inuenit. Sed nimirum introitus Iacob in Aegyptum, quandototum illud est tempus, quamdiu uixit loseph, per quem factum est ut intrarent. Nam de ipso Ioseph eadem scriptura sic loquitur: Et habitauit Ioseph in Aegypto, ipse et fratres eius et omnis cohabitatio patris eius, et uixiusque in tertiam generationem. Ipse est ille pro
Abbreviated transcription (Latin):
pr&atur autem israhd uidensdm̃: quoderit
infine praemiũ scõrũ omniũ. Tetigit porro
illi idem angelus ueluti praeualenti latitudi¬
nem femoris. Eumq istomodo claudũ red¬
didit. Cratitaq unus atq idem iaoob. &
benedictus & clauđ Benedictus in eis qui
atq in infidelibus claudus: Nam femoris
latitudo. generis multitudo ẽ. Pluresquip¬
pe sunt in eastirpe. dequibus proph&ice
dictũs: Et claudicauerunt a semitissuis
XI.
ngressitaq referuntur inaegiptũ simul
ipso filussuis: In quonumero duaetantũ
feminae cõmemorantur. Vua filu. Peptis¬
altera. Sedres diligenter considerata.
nonindicat quod tantus numerus fue¬
rit in progenie iacob. Dic uel anno quo
ingressus ꝗt acgyptũ ¶ Cõme morati sunt aa¬
quippe ineis &uam pronepotes ioseph.
quinullomodo iam tunc ẽe potuerunt
se tricensimo annosuo uel am pliusconst&
uxorẽ: quomodo potuit ꝑ nouẽ annos ha¬
bere ꝓnepotes defiliis quos exeadem uxo¬

Expanded text:
pretatur autem Israel \'uidens Deum\\ quod erit pretatur autem Israel \'uidens Deum\\ quod erit in fine praemium sanctorum omnium. Tetigit porro illi idem angelus ueluti praeualenti latitudinem femoris eumque isto modo claudum reddidit. Erat itaque unus adque idem Iacob et benedictus et claudus: benedictus in eis, quiadque in infidelibus claudus. Nam femoris latitudo generis multitudo est. Plures quippe sunt in ea stirpe, de quibus prophetice praedictum est: Et claudicauerunt a semitis suisi. Ingressi itaque referuntur in Aegyptum simul ipso filiis suis. In quo numero duae tantum feminae commemorantur, una filiaaltera. Sed res diligenter considerata non indicat, quod tantus numerus fuerit in progenie Iacob die uel anno quo ingressus est Aegyptum. Commemorati sunt quippe in eis etiam pronepotes Ioseph, qui nullo modo iam tunc esse potueruntse tricensimo anno suo uel amplius constet uxorem, quo modo potuit per nouem annos habere pronepotes de filiis, quos ex eadem uxo
Abbreviated transcription (Latin):
soror eius quãuis ipsa peperiss& imitata:
qñm multiplicare prolem cupiebat effecit
Nullam iacoblegitur p&isse pra&er unã.
uec usus plurimis pisigignendae prolisof¬
ficio coniugali uire seruato: ut neq hoc
facer& pisi uxores ens id fieri flagitassent.
quie corporis uirisui habebant legitimã po¬
testatẽ ¶ Genuit ergo xii filios & unã filiã
ex quattuor mulieribus. SDeinde ingres
susest inacgyptũ ꝑfiliũ suũ ioseph. quiuen¬
ditus abinuidentibus fratribus eo ꝑductis
fuit. atq ibidem sublimattis XXXTIII
dixi uocabatur. quod nomen magispo¬
pulus ex illo procreatus obtinut.
Hoc autẽ pomen illi abangelo impositũ est
quicũillo fuerat initinere de mesopotamia
redeuntt luctatus. Trpũ xp̃i euidentis sime
gerens Quod ei praeualuit tacob utique
uolenti ut mysteriũ figurar&. significit
passionẽ xp̃i ubi uisi funt ei praeualere iude
Et tamen benedictionẽ ab eodem angdo
quẽ superauerat impe̾rauit: ac sichuius
Nominis impositio benedictio fuit: Inter¬

Expanded text:
soror eius, quamuis peperisset, imitata, quoniam multiplicare prolem cupiebat, effecit. Nullam Iacob legitur petisse praeter unam, nec usus plurimis nisi gignendae prolis officio, coniugali iure seruato, ut neque hoc faceret, nisi uxores eius id fieri flagitassent, quae corporis uiri sui habebant legitimam potestatem. Genuit ergo duodecim filios et unam filiam ex quattuor mulieribus. sus est in Aegyptum per filium suum Joseph, qui venditus ab invidentibus fratribus eo perductus fuit, atque ibidem sublimatus. CAPUT XXdixi, uocabatur, quod nomen magis populus ex illo procreatus obtinuit. Hoc autem nomen illi ab angelo inpositum est, qui cum illo fuerat in itinere de Mesopotamia redeunte luctatus, typum Christi euidentissime gerens. Nam quod ei praeualuit Iacob, utique uolenti, ut mysterium figuraret, significat passionem Christi, ubi uisi sunt ei praeualere Iudaei. Et tamen benedictionem ab eodem angelo, quem superauerat, inpetrauit; ac sic huius nominis inpositio benedictio fuit. Inter
Abbreviated transcription (Latin):
lus non est. quia ifrahel uiderat istã uisionẽ.
ipseenĩẽ iacob eodem locoait: Amenam̃
dico uobis. Videbitis cadũ aꝑtũ. & angelos
dĩ ascendentes & descendentes suꝑ filium
hominis. Perrexitergo iacob in mesopo¬
tamiã ut inde acciper& uxorẽ ¶ Vnde autẽ
illi acciderit quattuor habere feminas de
quibus xii filios & unã filiã procreauit.
cũ earũ nullã concupiss& inlicite. Indicat
scriptura diuina: Ad unã quippe accipien¬
dam uenerats Sedc̃uilli altera ꝑ altera
subposita fuiss&. Nec ipsam dimisit. qua
uesciens usus fuerat in nocte. peludibrio
eam uider&ur habuisseꝰ Et eotẽporequan¬
do multiplicandae posteritatis causa plures
uxores lex nulla ꝓhibebats AAccepit &iã illã.
cuiuni iam futũri coniugii fidem fecerat
Quactũ e&̃ sterilis. ancillam suã dequa filios
ip̃sa susciper& marito dedit Quododiã maior

Expanded text:
lus non est, quia Israel uiderat istam uisionem lus non est, quia Israel uiderat istam uisionem ipse est enim Iacob, eodem loco ait: Arnen, amen, dico uobis, uidebitis caelum apertum et angelos Dei ascendentes et descendentes super filium hominis. Pen-exit ergo Iacob in Mesopotamiam, ut inde acciperet uxorem. Unde autem illi acciderit quattuor habere feminas, de quibus duodecim filios et unam filiam procreauit, cum earum nullam concupisset inlicite, indicat scriptura diuina. Ad unam quippe accipiendam uenerat; sed cum illi altera pro altera subposita fuisset, nec ipsam dimisit, qua nesciens usus fuerat in nocte, ne ludibrio eam uideretur habuisse, et eo tempore, quando multiplicandae posteritatis causa plures uxores lex nulla prohibebat, accepit etiam illam, cui uni iam futuri coniugii fidem fecerat. Quae cum esset sterilis, ancillam suam, de qua filios ipsa susciperet, marito dedit; quod etiam maior
Abbreviated transcription (Latin):
uia quacũq ibis. & reducãte in terrãhanc:
Quiate non derelinquã. Donec faciam
omnia quaetecũ locutussũ. Et surrexit
iacob defomnosuo. & dixit: Quia est dñs
in locohoc. Ego autẽ nescicbum. Et timuit
&dicit. Quãm terribilis locus hic Non
est hoc psidomusdĩ.: & haccpostaẽ caeli
Et surrexit iacob & sumpsit lapidẽ quẽ
subposuit sibi subaaput suũ. & statuit illũ
titulũ. & suꝑ fudit oleum ipcacum eneius.
& uocanit iacob nomqꝵ loci illius domusdĩ
Hoc adꝓph&uiã ꝑtin&e. Necmore idolatriae
lapide̾m perfudit oleo iacob ud ut faciens
illũdm̃: Neq enĩ ad orauit eundẽ lapidẽ a tͣp¬
ul ei sacrificauit. Sed qñm xp̃i pomeni
achrismate ẽ idest abunctione. profecto
figuratũ ẽ hic aliquid. quod ad magnũ per¬
tineat sacramentũ ¶ Scalam uero ĩstam.
intellegitur ipse saluator nobis in memoriã
reuocare ineuangelio. Vbicũ dixiss& de
nathanahd. Ecceuere israhedita in quodo¬

Expanded text:
uia quacumque ibis, et reducam te in terram hanc, uia quacumque ibis, et reducam te in terram hanc, quia non te derelinquam, donec faciam omnia, quae tecum locutus sum. Et surrexit Iacob de somno suo et dixit: Quia est Dominus in loco hoc, ego autem nesciebam. Et timuit et dixit: Quam terribilis locus hic! non est hoc nisi domus Dei et haec porta est caeli. Et surrexit Iacob et sumsit lapidem, quem subposuit ibi sub caput suum, et statuit illum titulum et superfudit oleum in cacumen eius; et uocauit Iacob nomen loci illius: domus Dei. Hoc ad prophetiam pertinet; nec more idolatriae lapidem perfudit oleo Iacob, uelut faciens illum Deum; neque enim adorauit eundem lapidem uel ei sacrificauit; sed quoniam Christi nomen a chrismate est, id est ab unctione, profecto figuratum est hic aliquid, quod ad magnum pertineat sacramentum. Scalam uero istam intellegitur ipse Saluator nobis in memoriam reuocare in euangelio, ubi, cum dixisset de Nathanael: Ecce uere Israelita, in quo do
Abbreviated transcription (Latin):
iacob. &dicitur ei. Eteris in congregationes
gentiũ: &d &ctibi benedictionẽ abraham pa¬
tristuiꝰ Pergensitaq in mesopotamiam
iacob. In somnis accepit oraculũ. De quo sic
scriptũ ẽ. Et exiit iacob aputeo iurationis.
Et profectus est incharra. &d euenit in locum
& dormiuit ibi Occideratenĩ sol. Et sumpsit
ex lapidibus loci &posuit ad caput suum: &dor¬
miuit in locoillo & somniauit. Et excescala
stabilita suꝑ terrã. Cuius caput ꝑtingebat ad
caelũ. Et angelidĩ ascendebant & destendetant
ꝑ illã. & dñs incubebat suꝑillã & dixit
Egosũds̃ ab raham patristui. &ds̃isa ac:
Nolitimere. Terrã inquatudormis suꝑ eam.
tibi daboillã & seminituo. Eterit sementuũ
sicut arena terrae. & disabitur supramare &
africũ. & inaquilonẽ. & adorientẽ. Etbenodi¬
centur inte omnes tribus terrae. &insemine
tuo. Et ccce ego sum tecũ custodiens tei pomini

Expanded text:
Iacob et dicitur ei: Et eris in congregationes Iacob et dicitur ei: Et eris in congregationes gentium, et det tibi benedictionem Abraham patris tui. Pergens itaque in Mesopotamiam Iacob in somnis accepit oraculum, de quo sic scriptum est: Et exiit Iacob a puteo iurationis et profectus est in Charran et deuenit in locum et dormiuit ibi; occiderat enim sol; et sumsit ex lapidibus loci et posuit ad caput suum et dormiuit in loco illo et somniauit. Et ecce scala stabilita super terram, cuius caput pertingebat ad caelum; et angeli. Dei ascendebant et descendebant per illam, et Dominus incumbebat super illam et dixit: Ego sum Deus Abraham patris tui et Deus Isaac, noli timere; terram, in qua tu dormis super eam, tibi dabo illam et semini tuo; et erit semen tuum sicut harena terrae, et dilatabitur supra mare et in Africum et in aquilonem et ad orientem; et benedicentur in te omnes tribus terrae et in semine tuo. Et ecce ego sum tecum, custodiens te in omni
Abbreviated transcription (Latin):
miã. utibiducat uxorem. Patrismittentis.
haec uerba sunt: Nonaccipies uxorẽ exfili¬
abuis chanancorũ. Surgens fuge in mesopo¬
tamiã. indomũ bathuhel patris matristuae.
& sume tibi inde uxorem defiliabus laban
fratris matristuae. ¶D sautẽmeus benedicat
te &augratte & multi plic&te. & eris in congre.¬
gationes gentiũ: Et d& tibi benedictionẽ abra¬
ham patristui. tibi & seminttuo postte ut
hȩres fias terrae incolatustui. quã deditds
abraham ͭ Hic iam intellegimus segregatum
semen iacob abalio semine isaac Quod fac¬
tũẽ ꝑ esau ͭ Quando enĩdictũẽ Inisaac uoca¬
bitur tibi semen. ꝑtinens utiq femen ad ciuita¬
tẽdĩ. separatũ ẽ inde aliud semen abrahae qđ
erat in ancillae filio. Et quod futurũ erat
infiliis c&hurae᷑ Sed adhucerat ambiguum
deduobus geminis filiis isaac. Ut rũ adutrũq.
an ad unum eorũ illa benedictio pertiner&
Et siadunũ: quisnam ess& illorũ. Quod nunc
declaratũ ẽ. cum ꝓph&uce apatre benedicitur

Expanded text:
miam, ut ibi ducat uxorem. Patris mittentis haec verba sunt: Non accipies uxorem ex filiabus Chananaeorum: surgens fuge in Mesopotamiam in domum Bathuel, patris matris tuae, et sume tibi inde uxorem de filiabus Laban, fratris matris tuae. Deus autem meus benedicat te, et augeat te, et multiplicet te; et eris in congregationes gentium; et det tibi benedictionem Abraham patris tui, tibi et semini tuo post te, ut heres fias terrae incolatus tui, quam dedit Deus Abraham. Hic iam intellegimus segregatum semen Iacob ab alio semine Isaac, quod facest per Esau. Quando enim dictum est: In Isaac uocabitur tibi semen, pertinens utique semen ad ciuitatem Dei, separatum est inde aliud semen Abrahae, quod erat in ancillae filio, et quod futurum erat in filiis Cetturae. Sed adhuc erat ambiguum de duobus geminis filiis Isaac, ad utrumque an ad unum eorum illa benedictio pertineret: et si ad unum, quisnam esset illorum. Quod nunc declaratum est, cum prophetice a patre benedicitur
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ. confirmat benedictionẽ. Qui sergo in¬
quit uenatus est mihi uenationẽ. & intulitmͥ.
& manducaui ab omnibus antequãtuuenires:
Etbenedixieum. & benedictussit  Quis non hic
maledictionẽ potius expectar& irati. Si hacc
nonsuꝑna inspiratione. sed terreno more
gererentur: Oresgestas. sed ꝓph&icae gestas
Interra. sed caditus. Perhomines. seddiuini¬
tus. Si excutiantur singula. tantis fecunda¬
mysteriis: multas implenda uolumina
Sedhuicoperi mođ moderate inponenđ. Nos
in alia festinare compellit . XXXUIII.

Expanded text:
nem, confirmat benedictionem. Quis ergo, innem, confirmat benedictionem. Quis ergo, inquit, uenatus est mihi uenationem et intulit mihi, et manducaui ab omnibus, antequam tu uenires? et benedixi eum, et benedictus sit. Quis non hic maledictionem potius exspectaret irati, si haec non superna inspiratione, sed terreno more gererentur?s o res gestas, sed prophetice gestas; in terra, sed caelitus; per homines, sed diuinitus! Si excutiantur singula tantis fecundamysteriis, multa sunt inplenda uolumina; sed huic operi modus moderate inponendus nos in alia festinare conpellit. CAPUT XXXVIII..
Abbreviated transcription (Latin):
eius. Est & multitudo frumenti &iuni.
hoc est multitudo quã colligit frumentũ. &
uinũ insacraomento. corporiseius & sanguinis
ei feruiunt gentes ipsũ ad orant principes
Ipscẽ dñs fratris sui Quia populus eius domi¬
situr iudaeis. Ipsum ad orant filii patrisq
hocest filii abrahae secundũ fidem: Quia &
ipse filius est abrahae secundũ carnem.
Ipsum qui maledixerit. maledictus. & qui
benedixerit benedictus est. Xp̃s in quã noster.
&um exore iudaeorũ quãuis errantiũ. Sed
tamen legem proph&casq cantantiũ benedici¬
tur. Idẽ ueracit dicitur Et alius benedici
putatur. quiabeis errantibus expectatur
¶Eccebenedictionẽ ꝓmissã rep&ente maiore.
ex pauescit isaac: & aliũ seꝑalio benedixisse
cognoscit: Miratur. &quis nam ille sit per¬
cunctatur: Nec tamen se deceptũ ẽe conque¬
ritur. Immo confestim reulato sibi intusin
corde magno sacramento. Deuitat indignatio¬

Expanded text:
eius est multitudo frumenti et uini, eius est multitudo frumenti et uini, hoc est multitudo quam colligit frumentum et uinum in sacramento corporis eius et sanguinis. Ei seruiunt gentes, ipsum adorant principes; ipse est dominus fratris sui, quia populus eius dominatur Iudaeis; ipsum adorant filii patris eius, hoc est filii Abrahae secundum fidem, quia et ipse filius est Abrahae secundum carnem; ipsum qui maledixerit, maledictus, et qui benedixerit, benedictus est. Christus, inquam, noster etiam ex ore Iudaeorum quamuis errantium, sed tamen legem prophetasque cantantium benedicitur, id est ueraciter dicitur; et alius benedici putatur, qui ab eis errantibus exspectatur. Ecce benedictionem promissam repetente maiore expauescit Isaac, et alium se pro alio benedixisse cognoscit; miratur et quisnam ille sit percontatur; nec tamen se deceptum esse conqueritur; immo confestim reuelato sibi intus in corde magno sacramento deuitat indignatio
Abbreviated transcription (Latin):
Quisest inista ꝑcipienda benedictione
dolus hominis sinedolo: Quis est dolus
simplicis. quaefictio nonmentientis. nisi
ꝑfundũ mysteriũ ueritatis.  Ipsa autẽ
benedictio qualisest. Eooe inquit odor
filumei: Tamquã odor agriplem quem
benedixitdñs. Et d&tibiꝰ ds̃ derorecaeli.
&deubestate terras. & multitudinẽ frum̃¬
ti &uni. & seruiant tibi gentes. & adorent
te principes. & fiere dominus fratristur
Et ad orabunt te filii patriftui. Quimale¬
dixerit te maledictuserit & qui benedixe¬
rit te benedictus  Benedictio igitur ia¬
cob. praedicatio xp̃iẽ. Inomnibus gen¬
tibus hoc fit hocagitur. Lex & prophouaẽ
isaac &im ꝑ os iudacorũ xp̃s ab illabene¬
dicitur. uelut apesciente quia ipsa nesciturꝰ
Odore nominis xp̃i. sicut ager mundus im¬
pl&ur. Cius est benedictio derorȩ cadi.
hoc est deuerborũ pluuia diuinorũ. &de uber¬
tate terrie hocest congregatione populorũ

Expanded text:
e acXaato<;: quis est in ista percipienda benedictione e acXaato<;: quis est in ista percipienda benedictione dolus hominis sine dolo? Quis est dolus simplicis, quae fictio non mentientis, nisi profundum mysterium ueritatis? Ipsa autem benedictio qualis est? Ecce, inquit, odor filii mei tamquam odor agri pleni, quem benedixit Dominus. Et det tibi Deus de rore caeli et de ubertate terrae et multitudinem frumenti et uini, et seruiant tibi gentes et adorent te principes et fiere dominus fratris tui et adorabunt te filii patris tui. Qui maledixerit te, maledictus; et qui benedixerit te, benedictus. Benedictio igitur Iacob praedicatio est Christi in omnibus gentibus. Hoc fit, hoc agitur. Lex et prophetia est Isaac; etiam per os Iudaeorum Christus ab illa benedicitur, uelut a nesciente, quia ipsa nescitur. Odore nominis Christi, sicut ager, mundus inpletur; eius est benedictio de rore caeli, hoc est de uerborum pluuia diurnorum, et de ubertate terrae, hoc est congregatione populorum;
Abbreviated transcription (Latin):
pariter crescunt Primatus maioris
trans funditur inmĩnorem. Expacco
& placito inter illos Eoquodlenticulam
quẽ cibũ minor parauerat. maior in mode¬
ratius concupiuit. Coque pra&uo primo¬
genitasua fratri iuratione int̃posita uendi¬
dit ¶Ubi discimus inuescendo. Noncibigene¬
re sed auiditate immodesta. quõq culpandĩ
Senescit isaac. Eiusq oculis persenect̃a uisis
aufestur. Uult benodicere filiũ maiorem:
& ꝑ illo nesciens benedicit minorẽ. ꝓfratre
maiore quierat pilosus se paternis manib
subponentẽ: Haedinis sibi pelliculis coaptaus
uelut aliena peccata postantẽ s. Istedolus
iacob Neputar&ur fraudulentus dolus
& non ineo magnaerei mysteriũ quaerer&.
superius praedixit scriptura. Eterat
esau homo sciens uenari a grestis. lacob
autẽ homo simplex habitans domũ. Hoc
nr̃i quidam int̃p̃tatis sinedolo. Siueautẽ
sine dolo. siue simplex. siue potius sinefic¬
tione dicatur. quodest grece

Expanded text:
pariter crescunt. Primatus maioris pariter crescunt. Primatus maioris transfunditur in minorem ex pacto et placito inter illos, eo quod lenticulam, quem cibum minor parauerat, maior inmoderatius concupiuit, eoque pretio primogenita sua fratri iuratione interposita uendidit. Ubi discimus in uescendo non cibi genere, sed auiditate inmodesta quemque culpandum. Senescit Isaac eiusque oculis per senectam uisus aufertur. Vult benedicere filium maiorem et pro illo nesciens benedicit minorem, pro fratre maiore, qui erat pilosus, se paternis manibus subponentem, haedinis sibi pelliculis coaptatis uelut aliena peccata portantem. Iste dolus Iacob ne putaretur fraudulentus dolus et non in eo magnae rei mysterium quaereretur, superius praedixit scriptura: Et erat Esau homo sciens uenari, agrestis; Iacob autem homo simplex, habitans domum. Hoc nostri quidam interpretati sunt <sine dolo\'. Siue autem \'sine dolo\' siue \'simplex\' siue potius \'sine fictione dicatur, quod est Graec
Abbreviated transcription (Latin):
oraculo. Ego sum inquitds̃ abrahã patris
tui. Nolitimere tecũenĩsũ. Et benedixite
tretuũ:. Vt intellegamus quã caste abrahã
fecerit : quod hominibus impudicis. & ne¬
quitiaesuae descripturis scĩs patrocinia re¬
quirentibus. uid &ur fecisse libidine. De in¬
de ut &iam hoc nouerimus non exbonis
singulis interse homines comparare.
Sed inuno quoq consideremus uniuersa
Fierienim potest uthabeat aliquid ip
uita & moribus quispiam quo superat ali¬
um. Id que sit longe praestabilius. quã est
illud unde abalio superatur. Ac perhoc.
sano ueroq iudicio cũ continentia coniu¬
gio praeferatur: Melior est tam̃ homo
fidelis coniugatus. quã continens infidelis
Sedinfidelis homo. Non solũminus lau¬
dandis: uerũ &iam maxime d&estandus
est. Constituamus ambos bonos. &iam sic
pfecto melior est coniugatus fidelissimus
& oboedientis simusdõ quã continens mino¬
ris fidei. minorisq oboedientiae: Si uero
pariasint c&era. Continentẽ coniugato

Expanded text:
cat, Ego sum Deus Abraham patris tui; noli timere, tecum enim sum, et benedixi te, ut intelligamus quam caste Abraham fecerit, quod hominibus impudicis et nequitiae suae de scripturis sanctis patrocinia requirentibus uidetur fecisse libidine; deinde ut etiam hoc nouerimus, non ex bonis singulis inter se homines conparare, sed in uno quoque consideremus uniuersa. Fieri enim potest, ut habeat aliquid in uita et moribus quispiam, quo superat alium, idque sit longe praestabilius, quam est illud, unde ab alio superatur. Ac per hoc sano ueroque iudicio, cum continentia coniugio praeferatur, melior est tamen homo fidelis coniugatus quam continens infidelis. Sed infidelis homo non solum minus laudandus, uerum etiam maxime detestandus est. Constituamus ambos bonos; etiam sic profecto melior est coniugatus fidelissimus et oboedientissimus Deo quam continens miris fidei minorisque oboedientiae. Si uero paria sint cetera, continentem coniugato
Abbreviated transcription (Latin):
plicans multiplicabo sementuũ tamquã
stellas cadi. Et tãquã harenã quae est iuxta
labium maris & hereditate possidebit¬
sementuũ ciuitates aduersariorũ. Et bone¬
dicentur inseminetuo omnes gentesterrae.
quia oboedisti uocimeae s Hoc modoẽ illa
deuocatione gentiũ insemine abrahae post
holocaustũ quosignificatus est xp̃s &iam
iurationedĩ firmata promissio. Saepeenĩ
ꝓmiserat. sed non iurauerat Quidẽ. autẽ
dĩueri ueracisq iuratio: nisi promissi con¬
firmatio & in fideliũ quaedam increpatio
Posthaec sarra mostua est centensimo uigen¬
simo & septimo anno uitaesuae. Centensimo
autẽ & trice simo septimo uirisui. Decẽ
quippe annis eam praccedehat a&ate. sicut
ipse quando sibi ex illa promissus est filius
go secundũ narrationẽ stephani interrailla
est collocattis. qnm coepit ibieẽ possessor.¬

Expanded text:
plicansmultiplicabosementuum tamquam plicansmultiplicabosementuum tamquam stellas caeli et tamquam harenahereditatepossidebitsemen tuum ciuitates aduersariorum, et benedicentur in semine tuo omnes gentes terrae, quia obaudisti uocem meam. Hoc modo est illa de uocatione gentium in semine Abrahae post holocaustum, quo significatus est Christus, etiam iuratione Dei firmata promissio. Saepe enim promiserat, sed numquam iurauerat. Quid est autem Dei ueri ueracisque iuratio nisi promissi confirmatio et infidelium quaedam increpatio? Post haec Sarra mortua est, centensimo uicensimo septimo anno uitae suae, centensimo autem et tricensimo septimo uiri sui. Decem quippe annis eam praecedebat aetate; sicut ipse, quando sibi ex illa promissus est filius, go secundum narrationem Stephani in terra illa est conlocatu\'s, quoniam coepit ibi esse possessor
Abbreviated transcription (Latin):
Ait quippe scriptura Et extendit abrahã
manũ suã sumere macherã ut occider&¬
filium suum. Et uocauit illũ angelusdñi
decado & dixit. Abraham ille autẽdixit.
Ecceego Etdixit Noninitias manũtuã
suꝑ puerũ neq facias illi quicquã. Nunc
enim sciui quia times dm̃tuũ & non peper¬
cisti filiotuo dilocto propt̾me Nunc sciui
dictum est nunc scirifeci. Neq enĩhoc pondũ
scicdutds. Deinde ari&e illo immolato pro
isaac filiosuo. ulocauit utdegitur ab raham
nom̃ lociillius dñsuidit: utdicant hodie in
mondedñs apparuit: Sicutdictũẽ punc sci¬
ui proco quod est nunc seirifeci: Itahic dñs
uidit. procoquodest dñs apparuit. hoc est
uideri se fecit s Et uocauit angelus dñi abra¬
ham secundo decado dicens. Perme ipsũ
iuraui dicitdñs. propt̃ qđ fecisti uerbũ
hoc & non pepercisti filiotuo dilecto ꝓpt̃
me. nisibenedicens benedicãte. & multi¬

Expanded text:
Ait quippe scriptura: Et extendit Abraham Ait quippe scriptura: Et extendit Abraham manum suam sumere machaeram, ut occidelium suum. Et uocauit illum angelus Domini de caelo et dixit: Abraham! Ille autem dixit: Ecce ego. Et dixit: Non inicias manum tuam super puerum, neque facias illi quicquam; nunc enim sciui quia times Deum tuum, et non pepercisti filio tuo dilecto propter me. Nunc sciui dictum est \'nunc sciri feci\'; neque enim hoc nondum sciebat Deus. Deinde ariete illo immolato pro Isaac filio suo uocauit, ut legitur, Abraham nomen loci illius: Dominus uidit; ut dicant hodie: In monte Dominus apparuit. Sicut dictum est: Nunc sciui, pro eo quod est nunc sciri feci: ita hic Dominus uidit, pro eo quod est Dominus apparuit, hoc est uideri se fecit. Et uocauit angelus Domini Abraham secundo de caelo dicens: Per me ipsum iuraui, dicit Dominus, propter quod fecisti uerbum hoc et non pepercisti filio tuo dilecto propter me, nisi benedicens benedicam te, etmulti
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ & inepistola adhebreos & sicexpositum.
Fide inquit obtulit abraham isaac temptatus.
& unicum obtulit qui promissiones suscepit.
ad quẽdictũẽ. Inisaac uocabitur tibi semep
Cogitans quia & ex mostuis excitare potestds̃.
proinde addidit prohocouiã eũ & insimili¬
tudinẽ adduxit Cuius similitudinẽ pisi
illius undedicit apłs. Quifilio proprio
non pepercit sed pronobis omnibus tradidit
eum .Propterea &isaac sicutdñs crucẽsuã
ita sibi ligna aduinae locũ quibus fuerat
inponendus. ipse postauit postremo quia
isa ac occidi non opostebat posteaquam ẽ
pãt ferire prohibitus : quiserit illearies
quo immolato impl&uẽ significatiuo san¬
guine sacrificiũ. Nempe quando eũ udit
abraham cornibus infrutice tenebatur.
Qui sergo illo figurabatur. uisilħs antequã
immolar&ur spinis aiudaeis coronatus:¬
a sed diuina ꝑ angelũ uerba potius audiamus

Expanded text:
est et in epistula ad Hebraeos, et sic expositum. est et in epistula ad Hebraeos, et sic expositum. Fide, inquit, praecessit Abraham Isaac tentatus et unicum obtulit, qui promissiones suscepit, ad quem dictum est: In Isaac uocabitur tibi semen, cogitans quia et ex mortuis suscitare potest Deus. Proinde addidit: Pro hoc etiam eum et in similitudinem adduxit; cuius similitudinem, nisi illius unde dicit apostolus: Qui proprio filio non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit eum? Propterea et Isaac, sicut Dominus crucem suam, ita sibi ligna ad uictimae locum, quibus fuerat inponendus, ipse portauit. Postremo quia Isaac occidi non oportebat, postea quam est pater ferire prohibitus, quis erat ille aries, quo immolato inpletum est significatiuo sanguine sacrificium? Nempe quando eum uidit Abraham, cornibus in frutice tenebatur. Quis ergo illo figurabatur, nisi Iesus, antequam immolaretur, spinis Iudaicis coronatus? Sed diuina per angelum uerba potius audiamus.
Abbreviated transcription (Latin):
confestim filiũ cũ fuiss& imnolacirus re¬
surrecturũ credidisse laudandus est.¬
Dixerat namq illids̃ cũ de ancilla & filioeius
foras eiciendis uoluntatẽ coniugis poll&
implere Inisaac uocabittr tibi semen &
ceste ibi sequitur acdicitur. Et filiũ autem
ancillaehuius in magnã gentem faciã illũ
quia sementuũ ẽ  Quomodo ergo dictũ est.
In isa ac uocabitur tibi semen. cum &ismahelẽ
ds̃ semen eius uocauerit : Exponens autẽ apłs s
quidsit. Inisaac uocabitur tibi semen. Idest
inquit ponquifilii carnis hii filii dĩ sed filii
promissionis deputantur in semine. Ae ꝑ hoc
filii promissionis ut sint semen abrahae inisa¬
ac uocabuntur hoc est inxp̃m uocantegratia
congregantur÷ hancergo promissionem
paterpius fideliter tenens. quia ꝑhanc opor¬
tebat impleri quẽds̃ iubebat occidi nonhae¬
sitauit qđ sibi reddi poterat iꝑimolatus.
quidari potuit non speratus . Sic intellectũ

Expanded text:
confestim filium, cum fuisset immolatus, reconfestim filium, cum fuisset immolatus, resurrecturum credidisse laudandus est.Dixerat namque illi Deus, cum de ancilla et filio eius foras eiciendis uoluntatem coniugis nollet inplere: In Isaac uocabitur tibi semen. Et certe ibi sequitur ac dicitur: Et filium autem ancillae huius in magnam gentem faciam illum, quia semen tuum est. Quo modo ergo dictum est: In Isaac uocabitur tibi semen, cum et Ismaelem Deus semen eius uocauerit? Exponens autem apostolus quid sit: In Isaac uocabitur tibi semen: Id est, inquit, non qui filii carnis, hi filii Dei, sed filii promissionis deputantur in semine. Ac per hoc filii promissionis, ut sint semen Abrahae, in Isaac uocantur, hoc est in Christo uocante gratia congregantur. Hanc ergo promissionem pater pius fideliter tenens. quia per hunc oportebat inpleri, quem Deus iubebat occidi, non haesitauit, quod sibi reddi poterat immolatus, qui dari potuit non speratus. Sic intellectum
Abbreviated transcription (Latin):
cũq enim audierit congaudebit mihis sed
postaliquantulũ tempus ancilla dedomo
eicitur cũ filiosuo. &duo illa secundũ a płm
testamenta significantur. V&us & nouum
ubi sarra illa. suꝑnae hierełm. hoc est cinita¬
uter haec quacomnia cõmemorare hatoc abhe¬
uimis longũẽ. Temptatur abraham
Ideimmolando dilectissimo filio ipso isa¬
acsut piaeius oboedientia probar&ur: scłis
innotitiam proferenda nondõ. neq enim
omnis est culpanda temptatio quia & gra¬
tulanda ẽ qua fit probatio & plerũq alit̃¬
animus humanus sibi ipsi innotescere non
poss&. Nisituressuas sibi. non uerbo sed
experimento. temptatione quodammodo
in terrogante respondeat ubisi dĩminus
agnouerit t icpius est. tunc folidatur fir¬
mitate gratiae non in flatur i nanitate iac¬
tantiae.Nũquã sane creder& abraham
quoduictimis ds̃ delectar&tur hymanisquã¬
uis diuino intonante praecepta.Mhoedi¬
endũ sit nondisputandũ ͭ Uerutam ab rahã

Expanded text:
cumque enim audierit, congaudebit mihi . Sed cumque enim audierit, congaudebit mihi . Sed post aliquantulum tempus ancilla de domo ejicitur cum filio suo, et duo illa secundum Apostolum Testamenta significantur, vetus et novum: ubi Sarra illa supernae Jerusalem, hoc est civitanter haec, quae omnia commemorare nimis longum est, tentatur Abraham de immolando dilectissimo filio ipso Isaac, ut pia eius oboedientia probaretur, saeculis in notitiam proferenda, non Deo. Neque enim omnis est culpanda tentatio, quia et gratulanda est, qua fit probatio. Et plerumque alitanimus humanus sibi ipsi innotescere non potest, nisi uires suas sibi non uerbo, sed experimento tentatione quodam modo interrogante respondeat; ubi si Dei munus agnouerit, tunc pius est, tunc solidatur firmitate gratiae, non inflatur inanitate iactantiae. Numquam sane crederet Abraham, quod uictimis Deus delectaretur humanis; quamuis diuino intonante praecepto oboediendum sit, non disputandum; uerum tamen Abraham
Abbreviated transcription (Latin):
similit̃ redditaẽ Vbi sane abrahã obiurganti
regi. quur tacuiss& uxorẽ sororẽq dixiss&
Aperiens quid timuerit &iã hoc addidit
Et enĩ uere soror mea ẽ depatre sed nondema¬
tre. Quiadepatresuo soror erat abrahae. de
quo propinquaeius erat. tantae autẽ pul¬
chritudinis fuit ut&am in illa a&atepos¬
missionẽdĩ desarra filius. eumq nomi¬
nauit isaac quod inter pr&atur risus
Riserat enim & pat̾ quando ei promissus ẽ
ammirans ingaudio. Riserat & mater.
quando ꝑ illos tres uiros iterũ ꝓmissus
est. Dubitans ingaudio. quãuis exꝓbrante
angelo quodri sus ille &iam si gaudii fuit.
tamen plenae fidei non fuit. postabeodem
angelo infide&iam confirmataẽ. Exhoc
ergo puer nomeꝵ accepit ¶ Nam quod
risus ille nonadm̃ridendũ obprobriũ
sed ad cãelebrandũ gaudiũ ꝑtinebat. Nato
isaac. &eo nomine uocata sarra monstra¬
uit: Ait quippe. Risum mihi fecitds̃. Qui¬

Expanded text:
similiter reddita est. Ubi sane Abraham obiurganti similiter reddita est. Ubi sane Abraham obiurganti regi, quur tacuisset uxorem sororemque dixisset, aperiens quid timuerit etiam hoc addidit: Etenim uere soror mea est de patre, sed non de matre, quia de patre suo soror erat Abrahae, de quo propinqua eius erat. Tantae autem pulchritudinis fuit, ut etiam in illa aetate posmissionem Dei, de Sarra filius, eumque nominavit Isaac, quod interpretatur Risus. Riserat enim et pater, quando ei promissus est, admirans in gaudio: riserat et mater, quando per illos tres viros iterum promissus est, dubitans in gaudio; quamvis exprobrante angelo quod risus ille, etiamsi gaudii fuit, tamen plenae fidei non fuit . Post ab eodem angelo in fide etiam confirmata est. Ex hoc ergo puer nomen accepit. Nam quod risus ille non ad irridendum opprobrium, sed ad celebrandum gaudium pertinebat, nato Isaac, et eo nomine vocato, Sarra monstravit; ait quippe, Risum mihi fecit Dominus; qui
Abbreviated transcription (Latin):
missa sunt gensisrł secundũ carnẽ &omnes
gentes secundum fidem. XXX¬
osthanc promissionẽ liberato desodo¬
mis loth. &ueniente igneo imbredegdo
tota illa regio impiexiuitatis incinerem
uersaẽ ubi stupra inmasculos intantã consue¬
tudinẽ conualuerant. quanta leges solent
aliorũ factorũ prebere licentiã ¶Uerũ& ha
eorũ suppliciũ. specimeꝵ futũri iudicii di¬
uini fuit. Nam qđ ꝑtin& quod ꝓhibuti sunt
quiliberabantur abangelis r&ro respicere.
uisi quia non est animo redeundũ aduoderẽ
uitã. qu a pergratiã regeneratus ex uitur.
siultimũ euadere iudicium cogitamus.
Deniq uxor loth ubi respexit. remansit
& insalẽ conuersa hominibus fidelibus
quoddam pręstitit condimentum. quosapi¬
ant aliquid unde illud caueatur exemplũ
Inde rursus abraham fecit ingeraris apud
regem ciuitatis illius abimelech quod inac¬
grpto de coniuge feceratei qu eintacta

Expanded text:
missa sunt, gens Israel secundum carnem et omnes missa sunt, gens Israel secundum carnem et omnes gentes secundum fidem. ost hanc promissionem liberato de Sodomis Loth et ueniente igneo imbre de caelo tota illa regio inpiae ciuitatis in cinerem uersa est, ubi stupra in masculos in tantam consuetudinem conualuerant, quantam leges solent aliorum factorum praebere licentiam. Verum et hoc eorum supplicium specimen futuri iudicii diuini fuit. Nam quo pertinet quod prohibiti sunt qui liberabantur ab angelis retro respicere, nisi quia non est animo redeundum ad ueterem uitam, qua per gratiam regeneratus exuitur, si ultimum euadere indicium cogitamus? Denique uxor Loth, ubi respexit, remansit et in salem conuersa hominibus fidelibus quoddam praestitit condimentum, quo sapiant aliquid, unde illud caueatur exemplum. Inde rursus Abraham fecit in Geraris aput regem ciuitatis illius Abimelech, quod in Aegypto de coniuge fecerat, eique intacta
Abbreviated transcription (Latin):
nes eẽ arbitrarenturᷤ neq enĩ aliã obcausã
sic eos susceperunt. ut tamquã mostalibufi
& humana refectione indigentibus ministra¬
rent. sederat profecto aliquid quoita excd¬
lebant lic& tam quã homines. ut in eis cẽdnm
sicut esse assol& inꝓpheũs. hiquihospitalita¬
tẽ illis exhibebant curã dubitare non possent
Fatq ideo &ipsos aliquando pluralit̃ &ineis
dñm aliquando singularit̃ appellabant:
¶Angdos autẽ fuisse scriptura testatur.
non solũ in hoc genesis libro ubi hace gesta
uarrantur. Uerũ &aam in epistola adhebre¬
os ubicũhospitalitas laudar&ur ꝑhanc in¬
quit &iam quidam nescientes hospitioreae¬
perunt angelos Per illos igiturtres uiros
cũ rursus filius ĩsuac desarra ꝓmitter&ur
abrahae diuinũ datũ e &iam t̾ale responsũ
ut dicer&ur Abrahãerit in magnã gentem
& multã & benedicentur in eo omner genteste¬
rae & hicduo illa breuissime plenissimeq p¬

Expanded text:
nes esse arbitrarentur; neque enim aliam ob causam nes esse arbitrarentur; neque enim aliam ob causam sic eos susceperunt, ut tamquam mortalibus et humana refectione » indigentibus ministrarent; sed erat profecto aliquid, quo ita excellebant, licet tamquam homines, ut in eis esse Dominum, sicut esse adsolet in prophetis, hi, qui hospitalitatem illis exhibebant, dubitare non possent; adque ideo et ipsos aliquando pluraliter et in eis Dominum aliquando singulariter appellabant. Angelos autem fuisse scriptura testatur, non solum in hoc genesis libro, ubi haec gesta narrantur, uerum etiam in epistula ad Hebraeos, ubi, cum hospitalitas laudaretur: Per hanc. inquit, etiam quidam nescientes hospitio receperunt angelos. Per illos igitur tres uiros, cum rursus filius Isaac de Sarra promitteretur Abrahae, diuinum datum est etiam tale responsum, ut diceretur: Abraham erit in magnam gentem et multam, et benedicentur in eo omnes gentes terrae. Et hic duo illa breuissime plenissimeque pro
Abbreviated transcription (Latin):
Illos autẽ duos sic suscłpit loth ut &am ipse ip
conloquio cũ illis suo singularit̃ dñm appell&.
Nã cũ eis pluralit̃ dixiss&e. Ecaedñi declinate
indomũ pueriuri. & c&era quacibi dicuntur.
postea tam̃ italegitur Et tenuer̃ angelimanũ
eius & manũ uxoris eius. & manus duarũ filia¬
rũ eius. Ineo quod parcer& dñs ipsi Et factũ
est mox ut eduxerunt illũ foras & dixerunt.
Saluã fac animãtuã. Nerespexeris rocro. uec¬
steteris in tota regione inmonte saluũ tefac ne
quando conp̃hendaris: Dixitautẽ loth
ad illos. Oro dñe quia inuenit puertuus mi¬
sericordiã antete &quae secuntur deinde
posthaec uerba singulariter illi respondit
et dñ scũ induobus angelisess& dicens. Ecce mise¬
ratus sum faciemtuam &o&eraꝰ Vnde multo
est credibilius. quod & abraham intribus & loth
induobus uiris dñm agnoscebant. Cui ꝑsingu¬
larẽ numerũ loquebantur &iam cũeos homi¬

Expanded text:
Illos autem duos sic suscepit Loth, ut etiam ipse in Illos autem duos sic suscepit Loth, ut etiam ipse in conloquio cum illis suo singulariter Dominum appellet. Nam cum eis pluraliter dixisset: Ecce, domini, declinate in domum pueri uestri, et cetera quae ibi dicuntur, postea tamen ita legitur: Et tenuerunt angeli manum eius et manum uxoris eius et manus duarum filiarum eius, ip eo quod parceret Dominus ipsi. Et factum est, mox ut eduxerunt illum foras, et dixerunt: Saluam fac animam tuam, ne respexeri} retro, necsteteris in tota regione; in monte saluum te fac, ne quando conprehendaris. Dixit autem Loth ad illos: Oro, Domine, quia inuenit puer tuus misericordiam ante te, et \'quae sequuntur. Deinde post haec uerba singulariter illi respondet et Dominus, cum in duobus angelis esset, dicens: Ecce miratus sum faciem tuam, et cetera. Unde multo est credibilius, quod et Abraham in tribus et Loth in duobus uiris Dominum agnoscebant, cui per singularem numerum loquebantur, etiam cum eos homi
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ decrepitae senectutis: XXUIIII¬
TEMDs̃ apparuit abrahae adquercum
mambrae. intribus uiris quos dubitan¬
dũ non est angelos fuisse. Quãuis quidã
existiment unũ ineis fuisse dñm xp̃m asse
isse uisibilẽ Est quidem diuinae potesta¬
tis. & inuisibilis. incorporalis. in cõmutabilis¬
q naturie.sine ulla sui mutatione &iam mor¬
talibus aspectibus apparere. Nonperid
quod est sedꝑ aliquid quod sibi subditũ est.
Quidautẽ illi subditũ non est Ellerũ tamen
si propterea confirmant horũ trũ aliquem
fuisse xp̃m. quiacũtres uidiss& ad dnm̃ sin¬
gulariter est loquutus Sicenĩ scriptũ est.
currit in obuiã illis abostio tabernaculisui.
Et adorauit suꝑ terrã & dixit. Dñe si inueni
gratiã antete & o&era  Quur non & illud
aduestunt duos exeis uenisse ut sodomitae
delerentur. Cũ ad huc abraham ad unum
loquer&ur dñm appellans & interaedens.
pesimul iustũ cũ impio insodomis ꝑder&.

Expanded text:
nem decrepitae senectutis. nem decrepitae senectutis. eus apparuit Abrahae ad quercum Mambre in tribus viris, quos dubitandum non est Angelos fuisse; quamvis quidam existiment unum in eis fuisse Dominum Christuisse visibilem. Est quidem divinae potestatis, et invisibilis, incorporalis incommutabilisque naturae, sine ulla sui mutatione etiam mortalibus asquod est, sed per aliquid quod sibi subditum est; quid autem illi subditum non est? Verum tamen si propterea confirmant horum trium aliquem fuisse Christum, quia, cum tres uidisset, ad Dominum singulariter est locutus sic enim scriptum est: dens procucurrit in obuiam illis ab ostio tabernaculi sui, et adorauit super terram et dixit: Domine, si inueni gratiam ante te, et cetera: quur non et illud aduertunt, duos ex eis uenisse, ut Sodomitae delerentur, cum adhuc Abraham ad unum loqueretur, Dominum appellans et intercedens, ne simul iustum cum inpio in Sodomis perderet?
Abbreviated transcription (Latin):
feniore non potest quãuis adhuc possit ille
senior. sed deadulescentula gignere sic̃
abraham postmnostem sarrac dec&ctura
potuit: quia uiuidam eius inuenit a&satẽ:
Hocergo ẽ qđ mirũ cõmendat apostolus.
Et adhocdicit abrahae iam fuisse corpus
emostuũ. qnm̃ non e xomni femina cui
adhuc ess& aliquod pariendi tempis ex¬
tremũ. generare ipse in illa a&cate adhuc
ẽpossec  ad aliquid enim emostuũ corpus
intellegere debemus: Nonadomnia nã
si adomnia. noniam senectus uiui. sed cada¬
uer est mostui ¶ Quãuis &uiam sĩ solui soleat
ista quaestio. Quod dec&tura postea genuit
abraham quiadonũ gignendi quodad ño.
Accepit. &iam postobitum mansit uxoris
sed propterea mihi uid&ur illa quã secuti
sumus huius quaestionis solutio prieferen¬
da: quiacentenarius quidem senex. sed
temporis nr̃i denulla potest femina gigne¬
re: nontunc quando adhuc tam diu uiue¬
bant. utcentũ anni pondũ facerent homi¬

Expanded text:
seniore non potest; quamuis adhuc possit ille seniore non potest; quamuis adhuc possit ille senior, sed de adulescentula gignere, sicut Abraham post mortem Sanae de Cettura potuit, quia uiuidam eius inuenit aetatem. Hoc ergo est, quod mirum commendat apostolus, et ad hoc dicit Abrahae iam fuisse corpus emortuum, quoniam non ex omni femina, cui adhuc esset aliquod pariendi tempus extremum, generare ipse in illa aetate adhuc posset. Ad aliquid enim emortuum corpus intellegere debemus, non ad omnia. Nam si ad omnia, non iam senectus uiui, sed cadauer est mortui. Quamuis etiam sic solui soleat ista quaestio, quod de Cettura postea genuit Abraham, quia donum gignendi, quod a Domino accepit, etiam post obitum mansit uxoris. Sed propterea mihi uidetur illa, quam secuti sumus, huius quaestionis solutio praeferenda, quia centenarius quidem senex, sed temporis nostri, de nulla potest femina gignere; non tunc, quando adhuc tamdiu uiuebant, ut centum anni nondum facerent homi
Abbreviated transcription (Latin):
inscripturis. sicut antea uocabantur abrã
ham & sarrar: sed sicuteos nos abinitio uoca¬
uimus . qñm sic iam uocantur ab omnib
abraham & sarra ¶ Quur autẽ mutatũ.¬
sit nomen a brahae. redditaẽ ratio: Quia¬
patrẽ inquit multarũ gentiũ posuite.
Abram uero quod antea uocabatur in ter¬
pr&atur pater exclsus De nomine du¬
tẽ mutato sarrae. ponest reddita ratio.
sed sicut aiunt quiscripserunt inter p̃¬
tationes nominũ hebracorũ. quaehis sa¬
cris litteris continentur. sarrai inter¬
pr&atur princepsmea. Sarra autem
uistus. Unde scriptũẽ inepistola adhe
breos. fide & ipsa sarra uistutẽ accepit
ademis sionẽ seminis ambo autẽ seniores
erant. sicut scriptura testatur. sedilla &iã
sterilis &cruore menstruo iamdestituta
propter quodiam parere non poss&. &iã
sisterilis non fuiss&. Porro sifeminaita
sit ꝓuectioris a&atis utei solita mulierũ
Ad huc fluant deiuuene parere potest. de

Expanded text:
in Scripturis, sicut antea vocabantur, Abram in Scripturis, sicut antea vocabantur, Abram et Sara; sed sicut nos eos ab initio vocavimus, quoniam sic jam vocantur ab omnibus, Abraham et Sarra. Cur autem mutatusit nomen Abrahae, reddita patrem, inquit, multarum gentium posui te. t Abraham; Abram uero, quod ante uocabatur, interpretatur pater excelsus. De nomine autem mutato Sanae non est reddita ratio; sed, sicut aiunt, qui scripserunt interpretationes nominum Hebraeorum, quae his sacris litteris continentur, Sara interpretatur princeps mea, Sarra autem uirtus. Unde scriptum est in epistula ad eos: Fide et ipsa Sarra uirtutem accepit ad emissionem seminis. Ambo enim seniores erant, sicut scriptura testatur; sed illa etiam sterilis et cruore menstruo iam destituta, propter quod iam parere non posset, etiam si sterilis non fuisset. Porro si femina ita sit prouectioris aetatis, ut ei solita mulierum adhuc fluant, de iuuene parere potest, de
Abbreviated transcription (Latin):
uerit. liberũ ẽ intellegere deillo testam̃to
dictũ cuius dissipatio ꝑtinere poss& ad
paruulũ: si autẽ hocquisquã nonnisi deis¬
ta eirtũcisione dictũẽe contendit. qđ in ea
testamentudĩ qñm nonest circũcisus dissipa¬
uerit paruulus quaerat loquitionis aliquẽ
modom. quͦ Ñ abstirde possit intellogi. Ideo
dissipasse tistamentũ quialic& ponabillo.
tam̃ millo ẽ dissipatũ: Uerũ sic quoq anĩ¬
aduestendũe Nulla in senoglegentia sua.
inuste interire  Eircũcisi animam paruuli
pisi originalis obligatione peccati:¬
actaigitur promissione tam magna
tamque dilucida ad abraham. Cui
euidentissime dictũ ẽ patrẽmultarũ gentiũ
posuite & augeam te ualde. & ponam te in
gentes. & reges extrexibunt. & dabo tibi ex
sarra filium. & benedicam illũ &erit inna¬
tiones & reges gentiũ exeoerunt. Quã pro¬
missionẽ nunc in xp̃o cernimus reddi:
ex illo deinceps. illi coniuges ponuocant᷑

Expanded text:
uerit, liberum est intellegere de illo testamento uerit, liberum est intellegere de illo testamento dictum, cuius dissipatio pertinere posset ad paruulum. Si autem hoc quisquam non nisi de ista circumcisione dictum esse contendit, quod in ea testamentum Dei, quoniam non est circumcisus, dissipauerit paruulus: quaerat locutionis aliquem modum, quo non absurde possit intellegi, ideo dissipasse testamentum, quia licet non ab illo, tamen in illo est dissipatum. Verum sic quoque animaduertendum est nulla in se neglegentia sua iniuste interire incircumcisi animam paruuli nisi originalis obligatione peccatiacta igitur promissione tam magna tamque dilucida ad Abraham, cui euidentissime dictum est: Patrem multarum gentium posui te; et augeam te ualde ualde et ponam te in gentes, et reges exSarra filium; et benedicam illum, et erit in nationes, et reges gentium ex eo erunt: quam promissionem nunc in Christo cernimus reddi: ex illo deinceps illi conjuges non vocantur