comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lex dĩ. Apłs dicit. Inuicem onera ur̃a portate.:
& sic implebitis legem apiͣ. Ipsa ẽ consuminatio
omnium oꝑum nr̃orum dilectio: ipsa ẽ finis.
ꝓpt̾ hoc currumis: ad ipsam currunuis. Cum
uenerimus ad eam: requiescemus. Audistis i
Quid uiderat iste: Putainus ascend̾at in n̾
uinuersi: & ido dixit. omins consummatio¬
nis uidi finem: Si hoc laudabile: oculos car¬
nis queramis a dño tam acutos. ut aliquem
excelsissimum montẽ qui ẽ int̾ra requiramꝰ ⁊
de cuius cacumine iideamus oninis consũ¬
mationis uidi finem. Noli ire longe: ecce dico
tibi. Ascende ininontẽ: & uide finem. Dp̃s
mons ẽ: ueni ad xp̃mꝰ uides inde finem omĩs
consuminationis. Quis est iste finis: Paulũ
in t̾roga. finis autẽ p̃cepti ẽ caritas: de corde
puro. & conscientia bona: & fide ñ ficta. Alio
loco. Penitudo antẽ legis ẽ caritas. Quidtam
finitum & t̾minatum̾: quani pleuitudo.:

Expanded text:
lex Dei: Apostolus dicit, Invicem onera vestra portate, lex Dei: Apostolus dicit, Invicem onera vestra portate, et sic adimplebitis legem Christi . Ipsa est consummatio omnium operum nostrorum, dilectio. Ibi est finis: propter hoc currimus; ad ipsam currimus; cum venerimus ad eam requiescemus. 5. Audistisquid viderat iste? Putamus, ascenderat in veuniversi; et ideo dixit, Omnis consummationis vidi finem? Si hoc laudabile est, oculos carnis quaeramus a Domino tam acutos, ut aliquem excelsissimum montem, qui est in terra, requiramus, de cujus cacumine videamus omnis consummationis finem. Noli ire longe: ecce dico tibi, ascende in montem, et vide finem. Christus mons est; veni ad Christum, vides inde finem omnis consummationis. Quis est iste finis? Paulum interroga: Finis autem praecepti est charitas de corde puro, et conscientia bona, et fide non ficta ; et alio loco, Plenitudo autem legis charitas . Quid tam finitum et terminatum quam plenitudo?
Abbreviated transcription (Latin):
haberes: quam cum habere cepisti. Ecce quid tͥ
iussit auaritia. Implesti donrum: timentui
latrones. Ad quifisti aurum: ꝑdidisti somnũ.
Ecce quod tͥ iussit auaritia. Fac ꝙfecisti. Quid
tibi iubet ds: Dilige me. Aurum diligis: quesi¬
turus ẽs aurum. & forte non inuenturus. Quis¬
quis me querit. cum illo stim. Amaturus es ho¬
norem: & forte ñ ꝑuenturus. Quis me amauit.:⁊¬
& ñ ad me uenit : Dicit tibi ds. Patronum tͥ uis
facere: ut amicum potentem ambras ꝑ alum
inferiorem. Me ama. Dicte tͥ d̾s. non adme am¬
bitur ꝑ aliquẽ: ipse autẽ amor p̾sentem me facit.
Quid dulcius dilectione ista frr̃s: Non sine cati¬
sa modo audistis inpsalmo fr̃s: narrauerunt mͥ
inusti delectationes. s ñ sicut lex tua dñe. Quȩ
ẽ lex dĩ : Mandatum di. Quod ẽ mandatum dĩ :
Nouum illud mandatum. Quod id̾o nouũ dr:
quia innouat. Mandatum nouum do uobis:
ut uos inuicem diligatis. Audi quia ipsa est

Expanded text:
haberes, quam cum habere coepisti. Ecce quid tibi haberes, quam cum habere coepisti. Ecce quid tibi jussit avaritia: implesti domum, timentur latrones; acquisisti aurum, perdidisti somnum. Ecce quid tibi jussit avaritia, Fac, et fecisti. Quid tibi jubet Deus? Dilige me. Aurum diligis, quaesiturus es aurum, et forte non inventurus: quisquis me quaerit, cum illo sum. Amaturus es honorem, et forte non perventurus: quis mo amavit, et non ad me pervenit? Dicit tibi Deus, Patronum tibi vis facere, aut amicum potentem; ambis per alium inferiorem. Me ama, dicit tibi Deus: non ad me ambitur per aliquem; ipse amor praesentem me tibi facit. Quid dulcius dilectione ista, fratres? Non sine causa modo audistis in Psalmo, fratres, Narraverunt mihi injusti delectationes; sed non sicut lex tua, Domine . Quae est lex Dei? Mandatum Dei. Quod est mandatum Dei? Novum illud mandatum, quod ideo novum dicitur, quia innovat: Mandatum novum do vobis, ut vos invicem diligatis. Audi quia ipsa est
Abbreviated transcription (Latin):
eius nostis fr̃s: ipsa ẽ eccłia dĩ. In hoc cognoscimꝰ
quia diligumus filios di: quia dilignnus dm̃.
Et quomodo ñ aliud sunt filii dĩ. aliud ds. S
qui diũ diligit: p̃cepta eius diligit. Q quȩ sunt
p̃cepta eius : Mandatum nouum do uobis: ut
uos inuicem diligatis. Nemo se excuset ꝑ aliam
dilectionem: ad aliam dilectionem. Onmino
sic se tenet ista dilectio: quomodo ipsa compagi¬
nata ẽ. in unum. Sic om̃s qui exilla pendent
unum facit: & quasi confiat illos ignis. Aurum
ẽ conflatum massa: & fit aliquid. S nisi feruor
caritatis accendat: exmultis inunum conflari
ficultate faciendi p̃ceptum dĩ: audi quod sequa¬
cur. Homo. qui laboras amando auaritiam:
cum labore amatui quod amas: sine labore ama¬
tur ds̃. Auaritia iussura ẽ labores: pericula:
tristicias: tribulationes: & obtemperaturus es.
Quo fine: Ut habeas unde impleas archam:
ꝑdas securitatẽ. Securior forte eras. antequam

Expanded text:
ejus, nostis, fratres; ipsa est Ecclesia Dei. In hoc cognoscimus ejus, nostis, fratres; ipsa est Ecclesia Dei. In hoc cognoscimus quia diligimus filios Dei, quia Deum diligimus. Et quomododiligit, praecepta ejus diligit. Et quae sunt praecepta Dei? Mandatum novum do vobis, ut vos invicem diligatis . Nemo se excuset per aliam dilectionem, ad aliam dilectionem; omnino sic se tenet ista dilectio: quomodo ipsa compaginata est in unum, sic omnes quae ex illa pendent, unum facit, et quasi conflat illos ignis. Aurum est, conflatur massa, et fit unum aliquid: sed nisi fervor charitatis accendat, ex multis in unum conflari ficultate faciendi praeceptum Dei. Audi quid sequatur. Homo, quid laboras amando? Amando avaritiam. Cum labore amatur quod amas: sine labore amatur Deus. Avaritia jussura est labores, pericula, trituras, tribulationes; et obtemperaturus es. Quo fine? Ut habeas unde impleas arcam, perdas securitatem. Securior forte eras antequam
Abbreviated transcription (Latin):
poterit diligere : Si autẽ diligis fr̃em: forte fra¬
trem diligis: & xp̃m ñ diligis. Quomodo. qͣndo
membra xp̃i diligis: Cuigͦ membra xp̃i da¬
diligis. Cum fiium dĩ diligis. Filios dĩ diligis.
Non potest ergo separari dilectio. Elige tͥ quid
diugas: secuntur te cętera. Dicas. Dm̃ solum
diligo: dm̃ patrem. mentiris. Si diligis ñ solum
diligis: s si diligis patremꝰ diligis & filui .n. Ecce
inquis diligo patreni: & diligo filium. s hoc solũ
qui ascendit in celum: & sedec addext̾am patris.
Ilud u̾bum ꝑ quod facta suut oimua: & uerbũ
caro factum ẽ: & habitauit inuobis. Hoc solũ
diligo. mentiris. Si enim diligis caput. diligis
& mnembra. Si aut̃ membra ñ diligis: nec caput
diligis. Non expauescis uoceni capitis de celoꝰ. cla¬
mantis ꝓmembris: Saule. sauleꝰ quid me ꝑse¬
queris: ꝑsecutorem suum uocauit: ꝑsecutorem

Expanded text:
 videt quomodo poterit diligere ? Si autem diligis fratrem, forte fra videt quomodo poterit diligere ? Si autem diligis fratrem, forte fratrem diligis, et Christum non diligis? Quomodo, quando membra Christi diligis? Cum ergo membra Chrisdiligis; cum Filium Dei diligis, et Patrem diligis. Non potest ergo separari dilectio. Elige tibi quid diligas; sequuntur te caetera. Dicas, Deum solum diligo, Deum Patrem. Mentiris: si diligis, non solum diligis; sed si diligis Patrem, diligis et Filium. Ecce, inquis, diligo Patrem, et diligo Filium: sed hoc solum, qui ascendit in coelos, et sedet ad dexteram Patris, illud Verbum per quod facta sunt omnia, et Verbum caro factum est, et habitavit in nobis ; hoc solum diligo. Mentiris: si enim diligis caput, diligis et membra; si autem membra non diligis, nec caput diligis. Non expavescis vocem capitis de coelo clamantem pro membris, Saule, Saule, quid me persequeris ? Persecutorem suum vocavit persecutorem
Abbreviated transcription (Latin):
diligit qui genuit eum. idẽ patrem: diligit &¬
eum qui genitis est exipsoꝰ id est filium dum nrm
iũm apm̃. Et sequitur. In hoc cognoscimus quia
diligimus filios di: quasi dicturiis eẽtꝰ. in hoc cog¬
noscimus quia diligimus filium dĩ. filios di dix̃.
qui filium dĩ paulo ante dicebat: quia filii dei
corpussunt unici filii dĩ. Et cum ille caput. nos
inembra: unus ẽ filus dĩ. Ergo qui diligit fitios c̾.
fiuium dĩ diligit: & qui diligit filium di. patrẽ
diligit. Non potest quisquam diligere pacrem.
insi diligat filium: & qui diligit filiumꝰ: diligit
filiosdĩ. Quosfiliosdĩ: Membra filii dei. & dili¬
gendo fit & ipse membrum. & fit ꝑ dilectionem
in compage corporis xp̃i: & erit unus xp̃s amais
paitur unũ m̃brũ: ⁊patiunt᷑ oĩam̃bra. Et sigłat᷑ unũ m̃¬
brũ: congaudent omnia membra. Et quid secutꝰ ait:
Uos aut̃ estis corpꝰ xp̃i: & membra demembro. Di¬
cebat paulo ante de dilectione frat̾na: & ait. Qui

Expanded text:
diligit qui genuit eum, id est, Patrem, diligit eum qui genitus est ex ipso, id est, Filium Dominumum. Et sequitur, In hoc cognoscimus quia diligimus filios Dei; quasi dicturus esset, In hoc cognoscimus quia diligimus Filium Dei: filios Dei dixit, qui Filium Dei paulo ante dicebat; quia filii Dei corpus sunt unici Filii Dei; et cum ille caput, nos membra, unus est Filius Dei. Ergo qui diligit filios Dei, Filium Dei diligit; et qui diligit Filium Dei, Patrem diligit: nec potest quisquam diligere Patrem, nisi diligat Filium; et qui diligit Filium, diligit filios Dei. Quos filios Dei? Membra filii Dei. Et diligendo fit et ipse membrum et fit per dilectionem in compage corporis Christi, et erit unus Christus amans patitur unum membrum, compatiuntur omnia membra; et si gloriatur unum membrum, congaudent omnia membra. Et quid secutus ait? Vos autem estis corpus Christi et membra . Dicebat paulo ante de dilectione fraterna, et ait, Qu
Abbreviated transcription (Latin):
nunciata sollempnitate concurreret. festinare¬
uitati. unusquisq satageret. graui se damno
afflictum crederet: si sollempnitatem commu¬
ins lecitiȩ ñ uideret. Ecce incelestib electorum
eniuini letitia agitur: uicissim de se onĩs in suo
conuentu graculantur: & tam̃ nos abamore et̃¬
nitatis cepich nullo desiderio ardemus: inter¬
esse tantȩ sollempnitati nou querimus. Priuam᷑
garidus: & leti sumus. Accendamus ergo auimũ
fus : recalescat fides mid quod credidit. Iu ardes¬
cant ad suꝑta nr̃a desidi̾a: & sic amare iam ire
est. Abint̾ue sollempnitatis gandio iuiua nos
adu̾sitas reuocet: quia & siquis ad locum ꝓposi¬
tum ire desiderat: eius desiderium quelibet
iuȩ asꝑitas non numutat. Nulla nos ꝓsꝑitas
blandiens seducat: quia stultus iuator est: qui
in itiuere amena prata conspiciens: obliuisei¬
tur quo tendebat. Toto ergo desiderio ad suꝑ¬
nam patriam anunus anhelet: nichil in hoc

Expanded text:
nuntiata solemnitate concurreret, festinarenuntiata solemnitate concurreret, festinaresse unusquisque satageret, gravi se damno afflictum crederet si solemnitatem communis laetitiae non videret. Ecce in coelestibus electorum civium laetitia agitur, vicissim de se omnes in suo conventu gratulantur, et tamen nos, ab amore aeternitatis tepidi, nullo desiderio ardemus, interesse tantae solemnitati non quaerimus, privamur gaudiis, et laeti sumus. Accendamus ergo animum, fratres, recalescat fides in id quod credidit, inardescant ad superna nostra desideria, et sic amare jam ire est. Ab internae solemnitatis gaudio 1488 nulla nos adversitas revocet, quia et si quis ad locum propositum ire desiderat, ejus desiderium quaelibet viae asperitas non immutat. Nulla nos prosperitas blandiens seducat, quia stultus viator est, qui in itinere amoena prata conspiciens, obliviscitur ire quo tendebat. Toto ergo desiderio ad supernam patriam animus anhelet, nil in hoc
Abbreviated transcription (Latin):
fectu conspicitur: sine fine mensuitȩ cibo satia
tur: Inistis pascuis de et̾nitatis satietate lȩci st̃:
quiq iam laqueos uoluptuose temporalitatis.
euaserunt. Ibi hẏmnidici angłorum chori:
ibi societas suꝑnorum ciuuniꝰ Ibi dulcis sollem¬
nitas. a peregrinationis huius tristi labore rede¬
untium: Ibi ꝓuidi ꝓpħarum choris ibi iudex
apłorum numerus   Ibi in numerabilium mar¬
tyrum uictor exercitus.: tanto illicletior : quanto
durius affuctus. Ibi coufessorum constantia. pre¬
inii sui ꝑceptione consolata: Ibi fideles uiri. quos
a uirilitatis sue robore uoluptas scłi emollire ñ
potuit. Ibi scę mulieres quȩ cum scło. & serum
uicerunt. Ibi pueri. qui hic annos suos morib
transcendut: ibi seues quos hic & ȩtas debiles
um solemptate gaudeamius: ipsa nos letantiũ
festiutas inuitet. Certe sicubi ppłs uundiuas
celebraret. si ad alicuius eccłie dedicationem de¬

Expanded text:
fectu conspicitur, sifectu conspicitur, situr. In istis pascuis de aeternitatis satietate laetati sunt qui jam laqueos voluptuosae temporalitatis evaserunt. Ibi hymnidici angelorum chori, ibi societas supernorum civium. Ibi dulcis solemnitas a peregrinationis hujus tristi labore redeuntium. Ibi providi prophetarum chori, ibi judex apostolorum numerus, ibi innumerabilium martyrum victor exercitus, tanto illic laetior, quanto hic durius afflictus; ibi confessorum constantia, praemii sui perceptione consolata; ibi fideles viri quos a virilitatis suae robore voluptas saeculi emollire non potuit; ibi sanctae mulieres quae cum saeculo et sexum vicerunt; ibi pueri qui hic annos suos moribus transcenderunt; ibi senes quos hic et aetas debiles ium solemnitate gaudeamus. Ipsa nos laetantium festivitas invitet. Certe sicubi populus nundinas celebraret, si ad alicujus Ecclesiae dedicationem de
Abbreviated transcription (Latin):
unum ouile efficit: quia iudacum & gentilẽ
ppłm insua fide coniungitꝰ. paulo attestante qui
ait. Ipse enim ẽ pax nr̃a: qui fecit utraq unum.
Dum eniui ad ęt̾nam uitam ex utraq natione
simplices eligit: ad ouile oues ꝓprium deducit.
De quib ꝓfecto ouib: rursum dixit. Oues mee
uocem ieam auduuit. & ego cognosco eas. & se¬
cuntur me. & ego uitam et̾nam do eis. Dequib
paulo suꝑuis dicit. ꝑme siquis introierit salua¬
bitur. & ingredietur & egrediet᷑. & pascua uiue¬
niet. Ingredietur quippe ad fidemi: egredietur
uero a fide ad speciem: a credulitate ad contem¬
plationem. Pascua aut̾ inueniet: in et̾na refec¬
tione. Oues ergo eius pascua inuenient: quia qͥs¬
quis illum corde simplici sequiturꝰ et̾uȩ iuridi¬
tatis ꝓabulo nutritur. Quȩ autẽ sunt istarũ
ouium pascua: nisi et̾na gaudia. sempiterna
uiriditas paradysi: Pascua namiq electorum
sunt: uultus presens dĩ. quidiun tlum sine de¬

Expanded text:
unum ovile efficit, quia Judaicum et gentilem unum ovile efficit, quia Judaicum et gentilem populum in sua fide conjungit, Paulo attestante, qui ait: Ipse est pax nostra, qui fecit utraque unum . Dum enim ad aeternam vitam ex utraque natione simplices eligit, ad ovile proprium oves deducit. « De quibus profecto ovibus rursum dixit: Oves meae vocem meam audiunt, et ego cognosco eas, et sequuntur me, et ego vitam aeternam do eis; de quibus et paulo superius dicit: Per me si quis introierit, salvabitur, et ingredietur, et egredietur, et pascua inveniet. Ingredietur quippe ad fidem; egredietur vero a fide ad speciem, a credulitate ad contemplationem; pascua autem inveniet in aeterna refectione. Oves ergo ejus pascua invenient, quia quisquis illum corde simplici sequitur, aeternae viriditatis pabulo nutritur. Quae autem sunt istarum ovium pascua, nisi aeterna gaudia sempiterne virentis paradisi? Pascua namque electorum sunt, vultus praesens Dei, qui dum sine de
Abbreviated transcription (Latin):
Ham isdem ipse qui hȩc loquitur: iohanues en¬
uangelista: testatur dicens. Qui dicit se nosse eũ.
& mandata eius non custodit: mendax est. Unde
& in hoc loco: dñs ꝓtimis subdit. Sicut nouit me
pater. & ego agnosco patrẽ: & animam meam pono
pro ouibus meis. Ac si patent̾ dicat. In hoc constat
quia & cognosco patrem. & cognoscor apatre:
quia animam pono pro ouib meis: id ẽ ea cari¬
tate ꝑ quam pro ouib morior: quantum patrẽ
diligam ostendo. Quia uero non solum iudeam
sed etiam gentilitatem redimere uenerat: ad iinigit
Et alias oues habeo quȩ non sunt ex hoc ouili: &
illas oporcer me adducere. & uocem meam audieut:
et fiet unum ouile. & unus pastor. Redemptio
nem nr̃am qui exgentili ppło uenimus dñs asper¬
erat: cum se adducere & alias ouesdicebat. Hoc co¬
tittie fieri fr̃s knũ aspicitis: hoc reconciliatis gentib
factum hodie uidetis. Quasi exduob gregib

Expanded text:
Nam idem ipse qui hoc loquitur Joannes eNam idem ipse qui hoc loquitur Joannes evangelista testatur, dicens: Qui dicit se nosse Deum, et mandata ejus non custodit, mendax est . Unde et in hoc loco Dominus protinus subdit: Sicut novit me Pater, et ego agnosco Patrem, et animam meam pono pro ovibus meis. Ac si aperte dicat: In hoc constat quia et ego agnosco Patrem, 1487 et cognoscor a Patre, quia animam meam pono pro ovibus meis; id est, ea charitate qua pro ovibus morior quantum Patrem diligam ostendo. Quia vero non solum Judaeam, sed etiam gentilitatem redimere venerat, adjungit: Et alias oves habeo quae non sunt ex hoc ovili, et illas oportet me adducere, et vocem meam audient, et fietnem nostram qui ex gentili populo venimus Dominus aspexerat, cum se adducere et alias oves dicebat. Hoc quotidie fieri, fratres, aspicitis; hoc reconciliatis gentibus factum hodie videtis. Quasi ex duobus gregibus
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ fugit. quia mercennarius ẽ: & non ꝑtinet ad
eum de ouib. Sola ergo causa est ut mercennari
fugiat: quia mercennarius est. Acsi aꝑte diceret᷑.
Stare inꝑiculo ouium non potest: qui in eo quod
ouib preest. non oues diligitꝰ s lucrum t̾renum
querit. Dum enim honorem amploctitur. dum
temporalib commodis letatur: opponere se con¬
tra periculum trepidat. ne hoc quod diligit anite¬
tat. S quia redemptor noster culpas ficti pastoris
innotuit: iterum formam cui debeamus impͥmi
ostendit. dicens. Ego sũ pastor bonꝰ. Atq subiungit.
ẽ diligo Et cognosct me mee. Acsi patent̾ dicat: duigentes obse¬
cuntur. Qui enim ueritatem ñ diligit: acihric
mimine cognouit. Quia ergo audistis fr̃s Rãi.
am periculum ur̃m. Uidete si oues eius estis: u¬
dece si eum cognoscitis: uidete si luien ueritatis
scitis. Scitis autem dico: non ꝑfidem s ꝑamorem.
Scitis dico: non excredulitate. sed exoperatione.

Expanded text:
autem fugit, quia mercenarius est, et non pertinet ad autem fugit, quia mercenarius est, et non pertinet ad eum de ovibus. Sola enim causa est ut mercenarius fugiat quia mercenarius est. Ac si aperte diceretur: Stare in periculo ovium non potest qui in eo quod ovibus praeest non oves diligit, sed lucrum terrenum quaerit. Dum enim honorem amplectitur, dum temporalibus commodis laetatur, opponere se contra periculum trepidat, ne hoc quod diligit amittat. Sed quia Redemptor noster culpas ficti pastoris innotuit iterum formam cui debeamus imprimi ostendit, dicens: Ego sum Pastor bonus. Atque subjungit: est diligo, et cognoscunt me meae. Ac si patenter dicat: Diligentes obsequuntur. Qui enim veritatem non diligit, adhuc minime cognovit. 4. Quia ergo audistis, fratres cham periculum vestrum. Videte si oves ejus estis, videte si eum cognoscitis, videte si lumen veritatis scitis. Scitis autem dico, non per fidem, sed per amorem. Scitis dico, non ex credulitate, sed ex operatione.
Abbreviated transcription (Latin):
ne cotidie non corpora sed mentes dilaniat: maligi¬
mis uidelicet sp̃s: qui caulas fidelium insiclians
cireuit: & mortes animaruni querit. Dequo lupo
mox subditur. Et lupus rapit: & disꝑgit oues.
Lupus uenit. & mercennarius fugit: quia malig¬
nus sp̃s mentes fidelium in temptatione dilaniat:
et is qui locum pastoris tenet: curani sollicitudi¬
nis non habet. Animȩ pereunt: & ipse de t̾reuis
commodis letatui: Lupus rapit & disꝑgit oues:
cuni alium adluxuriam ꝑtrahitꝰ alium ad aua¬
ritiam accendit: alium in suꝑbiam erigitꝰ. alium
ꝑ iracundiam diuidit: hunc inuidia stunulat.
illum infallacia supplantat. Quasi ergo lupus gre¬
gem dissipat: cum fidelem ppłm diabolus ꝑ temp¬
tationem uecat. S contra hȩc mercennarus
nullo zelo accenditur: nullo feruore dilectiouis
excitatur. quia dum sola exteriora commoda
requirit: interiora gregis dampna negligenter pa¬
titur. Uude et mox adiungitur Mercenuarius

Expanded text:
ne quotidie non corpora, sed mentes dilaniat, maligne quotidie non corpora, sed mentes dilaniat, malignus videlicet spiritus, qui caulas fidelium insidians circuit, et mortes animarum quaerit. De quo lupo mox subditur: Et lupus rapit, et dispergit oves. Lupus venit, et mercenarius fugit, quia malignus spiritus mentes fidelium in tentatione dilaniat, et is qui locum pastoris tenet curam sollicitudinis non habet. Animae pereunt, et ipse de terrenis commodis laetatur. Lupus rapit et dispergit oves cum alium ad luxuriam pertrahit, alium ad avaritiam accendit, alium in superbiam erigit, alium per iracundiam dividit, hunc invidia stimulat, illum in fallacia supplantat. Quasi ergo lupus gregem dissipat cum fidelium populum diabolus per tentationes necat. Sed contra haec mercenarius nullo zelo accenditur, nullo fervore dilectionis excitatur: quia dum sola exteriora commoda requirit, interiora gregis damna negligenter patitur. Unde et mox adjungitur: Mercenarius
Abbreviated transcription (Latin):
tnim suꝑ oues uenit: cum quilibet inuistus et
papear fideles quosq atq humiles opprimit:
Sins qui pastor ẽẽ iudebatur & non erat. telui¬
uut oures & fugit: quia dum sibi ab eo pericu¬
lum metutt: resistere eius inusticiȩ ñ presunit.
ugit aut̃ non mutando locum: sed subtrahendo
solatiui. fugit quia miusticiam uidit & tacuit
uigit. quia se sub silentio abscondit. De quibus
bene ꝑ ꝓpham diciturꝰ Non ascendistis eraduso:
sed oiposuistis murum ꝓdomo isrł: ut staretis
inp̃lio indie dñi. Exaduerso quippe ascendere
s quib lib et pocestatib prauc agentib. ratio¬
his libera uoce contra ire. Et indie ani ꝓ domo
srahel inp̃lio stamus. ac murum opponimus:
si fideles innocentes contra ꝑuersorum iniusticiam
ex iusticiȩ auctoritate uindicamus. Quod quia
mercennaruis non facit: cum uemientem lupum
luderit. fugit. S est alius lupus. qui sine cessatio¬

Expanded text:
enim super oves venit cum quilibet injustus et enim super oves venit cum quilibet injustus et raptor, 1486 fideles quosque atque humiles opprimit. Sed is qui pastor esse videbatur et non erat, relinquit oves et fugit, quia dum sibi ab eo periculum metuit, resistere ejus injustitiae non praesumit. Fugit autem non mutando locum, sed subtrahendo solatium. Fugit, quia injustitiam vidit, et tacuit. Fugit, quia se sub silentio abscondit. Quibus bene per prophetam dicitur: Non ascendistis ex adverso, neque opposuistis murum pro domo Israel, ut staretis in praelio in die Domini . Ex adverso quippe ascendere est quibuslibet potestatibus prave agentibus rationis libera voce contraire. Et in die Domini pro domo Israel in praelio stamus, ac murum opponimus, si fideles innocentes contra perversorum injustitiam ex justitiae auctoritate vindicamus. Quod quia mercenarius non facit, cum venientem lupum viderit, fugit. 3. Sed est alius lupus qui sine cessatio
Abbreviated transcription (Latin):
narus aut̾ & qui non ẽ pastor. cuius ñ sunt
ouesꝓprie: udet lupum uenientemꝰ & dumit¬
ait oues& fugit. Non pastor s mercennarius
uocatur: qui non ꝓ amore intimo oues domi¬
nicas. s ad temporales mercedes pascit. Mer
cenuarius quippe ẽ. qui locum quidem pasto¬
ris tenet: s luera animarum non querit. Ter¬
renis commodis inhiat: honore p̃lationis gau¬
det. Temporalib lucris pascitur: impensa
S ab hominib reuerentia lactatur. Iste sunt
& euimi mercedes mercennaris: ut prõ eo ipso.
qͦl in regimine laborat. Hc quod querit inueniat
& abhereditate gregis in posterum alienus existat.
Utrum uͦ pastor sit anmercennarius cognosci ue¬
racit̾ non potest: si occasio necessitatis deest. Tran¬
quillitatis eium tempore. plerumq ad gregis
custodiam sicut uerus pastor. sic eciam mercer¬
nariusstat S iupus ueniens indicatꝰ quo qͥsq
ammno suꝑ gregis custodiam stabat. Lupus et¬

Expanded text:
narius autem, et qui non est pastor, cujus non sunt narius autem, et qui non est pastor, cujus non sunt oves propriae, videt lupum venientem, et dimittit oves, et fugit. Non pastor, sed mercenarius vocatur, qui non pro amore intimo oves Dominicas, sed ad temporales mercecenarius quippe est qui locum quidem pastoris tenet, sed lucra animarum non quaerit; terrenis commodis inhiat, honore praelationis gaudet, temporalibus lucris pascitur, impensa sibi ab hominibus reverentia laetatur. Istae sunt etenim mercedes mercenarii, ut pro eo ipso quod in regimine laborat, hic quod quaerit inveniat, et ab haereditate gregis in posterum alienus existat. Utrum vero pastor sit, an mercenarius, cognosci veraciter non potest, si occasio necessitatis deest. Tranquillitatis enim tempore, plerumque ad gregis custodiam sicut verus pastor, sic etiam mercenarius stat; sed lupus veniens indicat quo quisque animo super gregis custodiam stabat. Lupus et
Abbreviated transcription (Latin):
bonus.¬
Atq eiusdem bonitatis formam̃ quam nos uri¬
temin: adiungit dicens. Bonus pastor: animã
siram dat proouib suis. fecit quod monuit:
ostendit quod iussit. Bonus pastor ꝓ ouib suis.
aniniam posuit: ut insacramento nr̃o corpꝰ
suum & sanguinem uerteret: et oues quas
redimerat carnis suȩ alimento satiaret. Os¬
tensa nobis ẽ de contemptu mortis uia quã
sequamur: apposita forma cui imprimainur:
Orimum nobis ẽ exteriora nr̃a misericorditer
ouib eius impendere: postremum uͦ si necesse
sit etiam mortẽ nr̃am pro eisdem ouib mi¬
nistrare. Aprimo aut̃ hoc minimo. ꝑuenit᷑
ad postremum maius. S cum in comparabili¬
ter longe sit melior anima qua uiuimus ã¬
terrena substantia quam exterius possidemꝰ
qui non dat ꝓouibus substantiam suam: qn¬
do ꝓhisdaturus ẽ animam suam: Et sunt
nonuulli: qui dum plus terrenam sustantiã
quam oues diligunt: merito nomen pastoris
ꝑdunt: De quib ꝓtinus subdicur. Mercen

Expanded text:
bonus.Atque ejusdem bonitatis formam quam nos imitemur, adjungit, dicens: Bonus pastor animam suam ponit pro ovibus suis. Fecit quod monuit, ostendit quod jussit. Bonus pastor pro ovibus suis animam suam posuit, ut in sacramento nostro corpus suum et sanguinem verteret, et oves quas redemerat, carnis suae alimento satiaret. Ostensa nobis est de contemptu mortis via quam sequamur, apposita est forma cui imprimamur. Primum nobis est exteriora nostra misericorditer ovibus ejus impendere; postremum vero, si necesse sit, etiam mortem nostram pro eisdem ovibus ministrare. A primo autem hoc minimo pervenitur ad postremum majus. Sed cum incomparabiliter longe sit melior anima qua vivimus terrena substantia quam exterius possidemus, qui non dat pro ovibus substantiam suam, quando pro his daturus est animam suam? Et sunt nonnulli qui dum plus 1485 terrenam substantiam quam oves diligunt, merito nomen pastoris perdunt. De quib
Abbreviated transcription (Latin):
odia criminib incusentur. Sic enim ꝓponit
euuangłista dũo dicente. Qui odit fratrem siuĩ
homicida ẽ. Uidete utriusq partis retribu¬
uonem. Huic ꝓ odio fratris homicidii macula
ascribitur: ui uindicta pro parua elemosina
p̃p̃aratrii: Respice deniq & uide quantꝰ
te amicitia quietis & pacis. honore circumdet:
quantrm tibi fauoris exhibeat. si adu̾sus
iimiciurs amore contendas. Diligite mnum¬
cos uros. Longe aut̃ in ior fructus ẽ: si aman¬
tem te diligas. Alienis enimmorib seruit:
qui non amantemi diligit. Sius aut̃ morib
seruit: qui amantẽ diligit. Adillum necessa¬
rio caritatis gr̾a ꝑtinet: qui int̾ duos prior
affectum amoris exhibuit. Qui amantem
diligit: debitum reddit. Nam noriẽ nr̃m me¬
ritum: ubi alt̾ius p̃cedit officium. Nec ꝑfech¬
om adscril¬

Expanded text:
odia criminibus incusentur. Sic enim proponit odia criminibus incusentur. Sic enim proponit evangelista, Domino dicente: Qui odit fratrem suum, homicida est . Videte utriusque partis retributionem. Huic pro odio fratris homicidii macula ascribitur, illi vindicta pro parva eleemosyna praeparatur. Respice denique et vide quanto te amicitia quietis et pacis honore circumdet, quantum tibi favoris exhibeat, si adversus inimicitias amore contendas. Diligite inimicos vestros . Longe autem minor fructus est, si amantem te diligas. Alienis enim moribus servit, qui non amantem diligit; suis autem moribus servit, qui amantem diligit. Ad illum necessario charitatis gratia pertinet, qui inter duos prior affectum amoris exhibuit; qui amantem diligit, debitum reddit. Nam non est novum meritum, ubi alterius praecedit officium: nec perfectioni ascri
Abbreviated transcription (Latin):
Sitit: potum da illi. Hoc enim faciens carbones
ignis congeres suꝑ caput eius. Quicumq gͦ
ui es quẽ aliene insolentie inquietat in uiria
& dolor contumeliis excitatus. stimulat. siuis
ꝑfectus ẽẽ. animorum iracuudiam moderatio¬
ne compesce. & ate patientiȩ bono. odia impbe
indignationis exclude. Aut certe si tantum
umdicare desideras: miserere abhis qui igno¬
rant salutẽ animię in hac lectionis ꝑ fectione
pendere. Forte odiis odia compensentureft
ad compensandum ficimus uicaria imuria.
Prouocasse quidem ad iracundiam fratiem
crimen ẽ: s ꝓuocatum noncessass deforme ẽ.
Ita enim odiorum semina habundantissimos
iniquitaus fructus redãunt: & scelerum pe¬
nas oꝑantui: Et cum auctor litis ernbescit.
fratri satis facere: & lesus iusto quantum ipse
putat. iudicio. uudictam inͥ late tequirie in¬
uiriȩ. Audistis ecce dilectisstan: quibi pacis stti¬
dia fructib gratulentur. Munc discite qnus

Expanded text:
si sitit, potum da illi; hoc enim faciens carbones si sitit, potum da illi; hoc enim faciens carbones ignis congeres super caput ejus . Quicumque ergo tu es, quem alienae insolentiae inquietat injuria, et dolor contumeliis excitatus stimulat; si vis perfectus esse, animorum iracundiam moderatione compesce, et a te patientiae bono odia improbae indignationis exclude: aut certe, si tantum vindicare desideras, miserere ab his qui ignorant salutem animae in hac dilectionis perfectione pendere. Forte odiis odia compensentur, et ad compensandum facinus vicaria injuria. Provocasse quidem ad iracundiam fratrem, crimen est; sed provocatum non cessasse, deforme est. Ita enim odiorum semina abundantissimos iniquitatis fructus reddunt, et scelerum poenas operantur, et cum auctor litis erubescit fratri satisfacere, et laesus justo, quantum ipse putat, judicio vindictam illatae requirit injuriae. 3. Audistis ecce, dilectissimi, quibus pacis studia fructibus gratulentur, nunc discite quantis
Abbreviated transcription (Latin):
ra suggerit:. Si quidem id ipsum quod di¬
cturi sumris multis diuinarum sc̃ptura¬
rum testimoniis approbenius: ita in
aliquantis satis ociosum & impossibile iuideat᷑
ꝓinunicis amoren deferre: procontuineliis ga̾
reculisse. Et uere dilectissimi difficile ẽ ut arcep¬
ta inuiria. dolor non inquacumq parte corpotis
deseiuat: Sed sapientis est suꝑuenientem dolo¬
rem. aut patient̾ ferre. & fomentis molliorib
temperare. Infinita aut̃ uirtus ẽ: odia uicisse
beneficus. Nam ille int̾cet̾os palmam ꝑfecte
uirtutis obtinet: qui ad uicem uenen pocula
diu ci melle componit. Primus itaq dilectionis
gradꝰ ẽ: caritatis affectum amicitus nutrire
Integre aut̃ dilectionis ẽ cumulus: odium amo¬
re repensare. Illud beneficiis asscribitur: hoc
uirtutib deputatur Additur preterea ad
cumulum ꝑfecte dilectionis: illa sententia
quȩ ait. Si esurierit inimicus tuus: ciba illt̃.

Expanded text:
ra suggesserit. Siquidem id ipsum quod dira suggesserit. Siquidem id ipsum quod dicturi sumus, multis divinarum Scripturarum testimoniis approbemus, ita in haliquantis satis otiosum et impossibile videatur pro inimicitiis amorem deferre, pro contumeliis gratiam retulisse. Et vere, dilectissimi, difficile est, ut accepta injuria dolor non in quacumque parte corporis desaeviat. Sed sapientis est supervenientem dolorem aut patienter ferre, aut fomentis mollioribus temperare. Infinita autem virtus est, odia vicisse beneficiis. Nam ille inter caeteros palmam perfectae virtutis obtinet, qui ad vicem veneni pocula dulci melle componit. 2. Primus itaque dilectionis gradus est charitatis affectum amicitiis nutrire; integrae autem dilectionis est cumulus, odium amore repensare. Illud beneficiis ascribitur, hoc virtutibus deputatur. Additur praeterea ad cumulum perfectae dilectionis illa sententia, quae ait: Si esurierit inimicus tuus, ciba illum;
Abbreviated transcription (Latin):
tu scłi sublimes. iusticię merito głosi. casti¬
tatis laude angłiciꝰ uelut etiam multi illo¬
rum. qui pꝰt flagitia puplica penitendo ͤ
meruerunt ẽẽ deuoti. Qui etiam siquid
boni tua gr̃a largiente fecero: quo fine hoc
faciam. qua ue ate districtione penset᷑ ignori¬
conseruande pacis.
olliciti sunit forte ali¬
qui maluiolis ex pro¬
bare uerbis. studi¬
un boue tiolunta¬
tis: et timori. aut ig¬
nauie describere.
siquando letbus¬
ulceratus inuiriis
ad omuem patientiam quietis amore
confugerit: Ad confutanda tam prauȩ
mentis iudicia: sufficere quide deberet.
ȩuuanglicȩ lectionis ammonicio. S qͦd
ex uobis est fidem rerum & si exiguo exiguo
sermone ꝓsequimur atq ea quȩ plenitu¬
do religionis postulat. proaffectu quo cari¬
ti studemus. uotis competentib ad iuua¬
mus. licet sciam antiquis legib ita mul¬
tos deuicto amori seruire. ut odiis semꝑ
impugnent. quicquid seruande pacis eu¬

Expanded text:
emptu saeculi sublimes, justitiae merito gloriosi, castiemptu saeculi sublimes, justitiae merito gloriosi, castitatis laude angelici, velut etiam multi illorum qui post flagitia publica poenitendo tibi meruerunt esse devoti. Qui etiam, si quid boni, tua gratia largiente, fecero, quo fine hoc faciam, quave a te districtione pensetur, ignorconservandae pacis. 1. Solliciti sint forte aliqui malivolis exprobrare verbis studium bonae voluntatis, et timori aut ignaviae ascribere, si quando homo litibusexulceratus injuriis ad omnem patientiam quietis amore confugerit. Ad confutanda tam pravae mentis judicia, sufficere quidem deberet evangelicae lectionis admonitio. Sed quod ex nobis est, fidem rerum etsi exiguo sermone prosequimur; atque ea quae plenitudo religionis postulat, pro affectu quo charitati studemus, votis competentibus adjuvamus: licet sciam antiquis legibus ita multos devicto amore servire, ut odiis semper impugnent quidquid servandae pacis cu
Abbreviated transcription (Latin):
qui ex nistificationib legis extollit merita
sua: publicanus uͦ gentilis ẽ. qui longe adeo
positus conficet᷑ peccata suaꝰ quorum unus
suꝑbiendo recessit humiliatus: alt̾ lamentando
appropinquare meruit exaltatus. quia omnis
qui se exaltat humiliabit᷑. & qui se humiliat
exaltabitur. & de utroq ppło p̃fato. & de om̃s
suꝑbo uelhumili recte potest intelligi: sicut
et illud quod & alibi legimus. Ante ruiam
exaltabitur cor: & ante̾ głam humiliabitu
Qua ꝓpt̾ et de u̾bis elati pharisei quib humili¬
arimeruit: possimius ex diu̾so formã humibi¬
tatis qua sublunemur assumere ut sicut ille
consideratis et peiorum uicus. & suis uircu¬
tib ẽ elatus ad runam: ita nos ñnr̃a soluiu
pigritia. s & meliorum uirtutib inspectis.
humiliemur ad głam: quatuius unusquisa
ur̃m hoc apud se supplex ac summissus obse¬
cret. D̾s omp̃s miserere supplicituo: quia
non sum sicut in numeri seruitui. cont¬

Expanded text:
qui ex justificationibus legis extollit merita qui ex justificationibus legis extollit merita sua. Publicanus vero gentilis est, qui longe a Deo positus confitetur peccata sua. Quorum unus superbiendo recessit humiliatus, alter lamentando appropinquare meruit exaltatus. Quia omnis qui se exaltat humiliabitur, et qui se humiliat exaltabitur. Et de utroque populo praefato, et de omni superbo vel humili recte potest intelligi, sicut et illud quod alibi legimus: Ante ruinam exaltatur cor, et ante gloriam humiliatur . Quapropter et de verbis elati Pharisaei, quibus humiliari meruit, possumus ex diverso formam humilitatis, qua sublimemur, assumere, ut sicut ille consideratis et pejorum vitiis, et suis virtutibus, est elatus ad ruinam, ita nos non nostra solum pigritia, sed et meliorum virtutibus inspectis, humiliemur ad gloriam, quatenus unusquisque nostrum haec apud se supplex ac submissus obsecret: Deus omnipotens, miserere supplici tuo, quia non sum sicut innumeri servi tui, cont
Abbreviated transcription (Latin):
parte circinnspecta ẽ: bona desiderabilit̾ ꝓuideis.:
iala sollerter cauens. S nos sepe dum aliis reb
intendimus: fit ut alia negliganiris. Ee ubi ne¬
gligimus: ibi ꝓculdubio oculum non habemus.
Nam ecce phariseus ad exhibendam abstinentiaui.
adimplendam miscłiam. ad referendas d̾o gr̃as.
oculum habuerat: S adhimmilitatis custodiam
non habebat. & quid ꝓdẽst. quod contra hosti¬
um nisidias pene ciuitas caute custodit᷑. si unũ
foram̃ aꝑtum relinquitur. unde ab hostib in¬
tretuis. Sublicanus alonge stans: nolebat nec
dicens. D̾s ꝓpicius esto mͥ pectori. Dico uobis.
Descendit hic iustificatus in domum suã ab illo.
Quantam uenie fiduciam digne penitentib p̃¬
bet. quod publicanus qui reatur sue nequitiȩ
ꝑfecte cognouit. fleuit. confessiis ẽ. & si in tuistus
adtemplum uenitͥ iuistificatus a templo re¬
diit: Typice aut̃ phariseus. udeorũ ẽ ppłs:

Expanded text:
parte circumspecta est bona desiderabiliter providens, parte circumspecta est bona desiderabiliter providens, mala solerter cavens. Sed nos saepe dum aliis rebus intendimus, fit ut alia negligamus, et ubi negligimus, ibi procul dubio oculum non habemus. Nam ecce Pharisaeus ad exhibendam abstinentiam, ad impendendam misericordiam, et referendas Deo gratias oculum habuerat, sed ad humilitatis custodiam non habebat, et quid prodest, quod contra hostium insidias pene tota civitas caute custoditur, si unum foramen apertum relinquitur unde ab hostibus intretur. Et publicanus a longe stans, nolebat nec dicens: Deus, propitius esto mihi peccatori. Dico vobis, descendit hic justificatus in domum suam ab illo. Quantam veniae fiduciam digne poenitentibus praebet, quod publicanus, qui reatum suae nequitiae perfecte cognovit, flevit, confessus est, et si injustus ad templum venit, justificatus a templo rediit. Typice autem Pharisaeus Judaeorum est populus,
Abbreviated transcription (Latin):
fidem interra. Phariseus stans: hȩc apud se ora¬
bat. Ds gras tibi ago. quia non sum sicut ceteri
hominum. raptores. imusti. adult̾i. uelut etiam luc
puplicanus. Quatuor sunt species. quib omnis
tumor arrogantium demonstratur: cum bonuni
aut a semetipsis habere se estimant. aut sibi datu
desuꝑ credunt. ac pro suis se hoc accepisse meritis
putant: aut certe cuui iactant se habere quodñ
habent. aut despectis cet̾is singuiarit̾ uideri ap¬
petunt: quod habent. Qua phariseus iste ia¬
ctantie peste laborasse dep̃henditur: qui iccirco
de templo absq iustificatione descenditꝰ qui
bonorum oꝑum merita sibi quasi singularite
tribuens. oranti puplicano se pretulit. Ieuino
bis insabbato: decinuas do omnium quȩ possideo.
Ierchiel ꝓpħa deostensis sibi celi animalib sc̃bit.
& totum corpꝰ plenum oculis. incircuitu ipsoꝵ
quatuor. Corpora quippe anmaluum iccirco ple¬
na oculis describunt᷑: quia scorum actio ab om̃i

Expanded text:
iae. « Pharisaeus stans hoc apud se orabat: Deus, gratias tibi ago quia non sum sicut caeteri hominum, raptores, injusti, adulteri, velut et hic publicanus. » Quatuor sunt species quibus omnis tumor arraut a semetipsis habere aestimant, aut si sibi datum desuper credunt, pro suis se hoc accepisse meritis putant, aut certe cum jactant se habere, quod non habent, aut despectis caeteris singulariter videri appetunt habere quod habent, qua Pharisaeus istae jactantiae peste laborasse deprehenditur, qui idcirco de templo absque justificatione descendit, quia bonorum operum merita sibi quasi singulariter tribuens, oranti publicano se praetulit. Jejuno bis in sabbato, decimas do omnium quae possideo. Ezechiel propheta de ostensis sibi coeli animalibus scribit: Et totum corpus plenum oculis in circuitu ipsarum , quatuor corpora quippe animalium quatuor, idcirco plena oculis describuntur, quia sanctorum actio ab omni
Abbreviated transcription (Latin):
semꝑ orare & non defi¬
cere docebat. ita conclu¬
sit ut diceret ueniente
iudice difficile fidem
interra repperiendam:
ne quis sibi forte de suꝑ¬
uacua fidei cognitione.
ueletiam confessione
blandiretur: hox alt̾ã uncta parabola diligentiꝰ
ostendit. adeo fidei non u̾ba examinanda s oꝑa:
int̾ quȩ nimirum oꝑa. maxime regnat humilita.
Unde & supra cum fidem grano sẏnapis. minuto
quidem s excontritione flaglanti compararet.
quasi exponendo subuinxit. Cum feceritis hȩc¬
omnia quȩ p̃cepta sunt: dicite. serui in utiles su¬
mus. Quo contra suꝑbi cum nequa qͣm omnia
s modicum quid eorum quȩ p̃cepta sunt faciant
non soltmi mox de sua uisticia p̃sumuntꝰ. sed &
infirmos quosq despiciunt: atq ido quasi fide
uacui cum orauerint: in exaudiuntur: Duo
homines ascendunt in templum ut orarentꝰ. unꝰ
phariseus & alt̾ puplic̾anus. Puplicanus humi¬
lit̾ orans. ad illa p̃fate uiduȩ hoc est eccłie menbra¬

Expanded text:
orare et non deficere docebat, ita conclusit, ut diceret, veniente judice, difficile fidem in terra reperiendam, ne quis sibi forte de supervacua fide, cognitione, vel etiam confessione blandiretur, mox altera juncta parabola diligentius ostendit a Deo, fidei non verba examinanda, sed opera. Inter quae nimirum opera maxime regnat humilitas. Unde et supra, cum fidem grano sinapis minuto quidem, sed ex contritione flagranti compararet, quasi exponendo subjunxit: Cum feceritis omnia quae praecepta sunt vobis, dicite: Servi inutiles sumus . Cui contra superbi, cum nequaquam omnia, sed modicum quid eorum quae praecepta sunt faciant, non solum mox de sua justitia praesumunt, sed et infirmos quosque despiciunt, atque ideo, quasi fide vacui, cum oraverint, non exaudiuntur. Duo homines ascenderunt in templum, ut orarent. Unus Pharisaeus et alter Publicanus. Publicanus humiliter orans
Abbreviated transcription (Latin):
rum narratio declarat: quia utriusq testamen¬
ti recte intellecta altitudipem nobis celestium
et preceptorum mandat & p̃miorum. Utraq
altitudinem xpͣiͣ quiẽ mons domus dñi inu̾ticem
montium: consona uoce p̃dicat. Qui enim edifi
catam suꝑ se ciuitatem siue domum diũi. idẽ
eccłiam m alta bonorum excollit oꝑum: & cun¬
ctis manistam gentib exhibet: ipse hanc ab infi¬
mis delectationib abstractam. pane celi reficit:
atq ad appetitum suꝑne suauitatis. dato pigno¬
re cibi spiritalis accendit. Misercor suꝑ turbã:
quia ecce iam triduo sustment me. nec habene
tem infirmorum suorum sustinet: cum electi quiq
fide sce̾ trinitatis lucidi. dũo ꝓsuis suorumq pec¬
catis. anime uidelicet languorib ꝑseueranti m¬
stantia supplicant. Item turba triduo dñm sustinet:
quando multitudo fidelium peccata quȩ ꝓpetra¬
uit. ꝑ penitentiam declinans. ad dnm se inopere

Expanded text:
rum narratio declarat, quia utriusque scriptura testamenrum narratio declarat, quia utriusque scriptura testamenti, recte intellecta, altitudine nobis coelestium et praeceptorum mandat, et praemiorum utraque altitudinem Christi, qui est mons, domus Domini in vertice montium, consona voce praedicat. Qui enim aedificatam super se civitatem sive domum Domini, id est, Ecclesiam in alto bonorum extollit operum, et cunctis manifestam gentibus exhibet; ipse hanc ab infimis delectationibus abstractam pane coeli reficit, atque ad appetitum supernae suavitatis, dato pignore cibi spiritalis accendit. Misereor super turbam, quia ecce jam triduo sustinent me, nec habent er sanationem infirmorum suorum sustinet, cum electi quique fide sanctae Trinitatis lucidi, Domino pro suis suorumque peccatis animae videlicet languoribus perseveranti instantia supplicant, item turba triduo Dominum sustinet, quando multitudo fidelium peccata, quae perpetravit per poenitentiam declinans ad Dominum, se in opere,
Abbreviated transcription (Latin):
consideranda ẽ in uno eodemq redemptore nr̃o
ddistincta oꝑatio diuinitatis. & humanitatis:
atq error euchicetis: qui unam tantum in xp̃o
oꝑationem domatirare p̃sumit: procul axpͣiams
finib est expellendus. Quis enu non uideat
hoc quod suꝑ turbam misertus ẽ dñs. ne uel mnedia¬
uel iuiȩ longioris deficiat labore: affectum esse
& compassionẽ huiane fraguitatis: Quod de
septem panib & piscib paucis. quatuor milia
hominum saturauit: diunȩ opus ẽẽ uirtutis:¬
Mistice aut̾ hoc nuraculo designatur: quod uã
scłi presentis alit̾ in columes transire nequimus:
nisi nos grã redemptoris nr̃i alimento sui uerbi
reficiat. Hoc uͦ typice int̾ hanc refectionem & ilã
quinq panum ac duorum. piscrum distat: quod
ibi littera ueteris instrumͣti spiritali gr̃a plena
ẽẽ signita ẽ: hic aut̃ noui ueritas acgrã testam̃ti
fidelib ministrando monstrata ẽ. Sane utraq
refectio inmonte celebrata ẽ: ut alioꝵ euangłista¬

Expanded text:
da est in uno eodemque Redemptore nostro distincta operatio divinitatis et humanitatis; atque error Eutychetis, qui unam tantum in Christo operationem dogmatizare praesumit, procul a Christianis finibus expellendus. Quis enim non videat hoc quod suvel viae longioris deficiat labore, affectum esse et compassionem humanae fragilitatis? Quod vero de septem panibus et pisciculis paucis quatuor millia hominum saturavit, divinae opus esse virtutisMystice autem hoc miraculo designatur, quod viam saeculi praesentis aliter incolumes transire nequimus, nisi nos gratia redemptoris nostri alimento sui verbi reficiat. Hoc vero typice inter hanc refectionem, et illam quinque panum ac duorum piscium distat, quod ibi litteris veteris instrumenti spiritalis gratia plena esse signata est, hic autem novi veritas ac gratia testamenti fidelibus ministranda monstrata est. Sane utraque refectio in monte celebrata est, ut aliorum Evangelista
Abbreviated transcription (Latin):
do mandata legis di. ad uitam ꝑ ueniunt ȩt̾¬
nani. Erant aut̃ qui manducauerunt: quasi
quatuor milia: & dimisit eos. B ene quatuor
milia : ut ipso etiam numero docerent ȩuuan¬
gelicis se pastos ee̾ cibariis: dominica.uiii.¬

Expanded text:
do mandata legis Dei, ad vitam perveniunt aetedo mandata legis Dei, ad vitam perveniunt aeternam. Erant autem qui manducaverunt quasi quatuor millia, et dimisit eos. Bene quatuor millia, ut ipso etiam numero docerent evangelicis se pastos esse cibariis. Et stati
Abbreviated transcription (Latin):
mentis atq sublimitate transcendunt. Qualib
rum sunt condita fragmenta ciborum: ꝓpter
septiformam sp̃s gr̃am septem fuisse memorant᷑.
Namquia sporte iunco & palmarum foluis solent
conteri: merito inscõrum significatione ponunt᷑.
Iuncus quippe suꝑ aquas nasci consuenit: palma
uͦ uictricem oruat manum. Et iunceis uasis
recte comparantur electi: cum radicem cordis
ne forte. ab amore et̾nitatis arescat. in ipso iute
fonte collocant. Assimilantur & eis quȩ de pal¬
marum sunt foliis contexta: cum indefectiuã
et̾nę retributionis meinoriam puro incorde re¬
tuient. Et bene turba quamius reliquias dñici
prandii non caperet. manducasse tamen & satu¬
rata ẽẽ narratur: quia sunt non nuuii qui et si
omnia sua reliuquere nequeunt. neq explere
hoc quod deuirginib đr. qui potest capere ca¬
ꝑiat. cet̾aq huiusmodi. tamen esurientos et
sitientes iusticiam saturabunt᷑: cum ay dien¬

Expanded text:
mentis atque operis sublimitate transcendunt. Qualibusmentis atque operis sublimitate transcendunt. Qualibusrum sunt condita fragmenta ciborum, propter septiformem spiritus gratiam, septem fuisse memorantur. Nam quia sportae junco et palmarum foliis solent contexi, merito in sanctorum significatione ponuntur. Juncus quippe super aquas nasci consuevit, palma vero victricem ornat manum. Et junceis vasis recte comparantur electi, cum radicem cordis, ne forte ab amore aeternitatis arescat, in ipso vitae fonte collocant. Assimilantur et eis quae de palmarum sunt foliis contexta, cum in defectivam aeternae retributionis memoriam puro in corde retinet. Et bene turba quamvis reliquias dominici prandii non caperet, manducasse tamen et saturata esse narratur. Quia sunt nonulli qui etsi omnia sua relinquere nequeunt, neque explere hoc quod de virginibus dicitur: Qui potest capere capiat , caeteraque hujusmodi, tamen esurientes et sitientes justitiam saturantur, cum audien