comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
um eidem ipsi habere nec terminum consummate autem ert¬
aturae habere initium eandem requiemdi quoniam reicuius¬
que perfectio non tam in uni uerso cuiur parsest quam ineo ia
quoest in quo &ipsum uni uersum et prosui generis modu¬
sostabilitur ut quiescat idest ut sui momenti ordinemte
operhoc ipsa uni uersitas creaturae quae sex diebus
comiummata est aliudhab& insua natura aliud in ordine
Quo indo est nonsicut dr̃ sed tamen ita ut eiquies propriae
stabilitatis non sit nin in illiur qui&e quinihui praceriat
appait: quo adeptore quiescat i&ideo dum ipse manet in
sesquid quid ex illo est r&orqu& adse uit omnis ereatura
nse habeat naturae suac terminum quononsit quod ipse
Nnillo autem quietislocum quo seru& quod ipia eies
scio ꝗd non proprie dixerim locum nampropriae dicitur
inspatiis quae corporibus occupantur : sed quia &ipsa corpora

Expanded text:
um eidem ipsi habere nec terminum, consummatae autem creum eidem ipsi habere nec terminum, consummatae autem creaturae habere initium eandem requiem dei, quoniam rei cuiusque perfectio non tam in uniuerso, cuius pars est, quam in eo, a quo est, in quo et ipsum uniuersum est. pro sui generis modulo stabilitur, ut quiescat, id est, ut sui momenti ordinem teneat. ac per hoc ipsa uniuersitas creaturae, quae sex diebus consummata est, aliud habet in sua natura, aliud in ordine, quo in deo est, non sicut deus, sed tamen ita, ut ei quies propriae stabilitatis non sit, nisi in illius quiete, qui nihil praeter se adpetit, quo adepto requiescat. et ideo, dum ipse manet in se, quidquid ex illo est retorquet ad se, ut omnis creatura in se habeat naturae suae terminum, quo non sit, quod ipse est, in illo autem quietis locum, quo seruet, quod ipsa est. scio, quod non proprie dixerim locum; nam proprie dicitur in spatiis, quae corporibus occupantur . sed quia et ipsa corpora
Abbreviated transcription (Latin):
a quorursus edbdom adir series ordinatur: unde probabilius est
istos quidem septem dies illorum nominibus anumero
alios atq alios sibim & succedentes currendo temporalia per¬
agere spatia Illos autem primos sex dies in experta nobis atq
inusitata speciae & ipsis rerum conditionibus explicatos in
quibus &uesperet mane sicut ipsa lux &tenebrae id est dies
a nox non eam uicissitudinem praebuerunt quam praebentisti
ꝑsolis circuitur. quodcerte deillis tribus fateri cogimur: qui
ante condita luminaria cominemorati atq numerati sunt
acꝓhoc qualis cumq in eis uespera & mane fuerit Nullo modo
tamenopinandum est eomane quod post sexti dici uesperam
factum est initium accepisse requiem dĩ. netemporale aliqđ
bonum illi a cernitati & in commutabilitati accidisse uanita¬
tetemcraria suspicemur : sedillam quidem requiem di qua
ie ipso requiescit eoq bonobeatus est quodipse sibi est nec initi¬

Expanded text:
a quo rursus hebdomadis series ordiatur. unde probabilius est a quo rursus hebdomadis series ordiatur. unde probabilius est istos quidem septem dies illorum nominibus et numero alios atque alios sibimet succedentes currendo temporalia peragere spatia, illos autem primos sex dies inexperta nobis atque inusitata specie in ipsis rerum conditionibus explicatos, in quibus et uespera et mane sicut ipsa lux et tenebrae, id est dies et nox, non eam uicissitudinem praebuerunt, quam praebent isti per solis circuitus: quod certe de illis tribus fateri cogimur, qui ante condita luminaria commemorati atque numerati sunt. Ac per hoc qualiscumque in eis uespera et mane fuerit, nullo modo tamen opinandum est eo mane, quod post sexti diei uesperam factum est, initium accepisse requiem dei ne temporale aliquod bonum illi aeternitati et incommutabilitati accidisse uanitate temeraria suspicemur — sed illam quidem requiem dei, qua in se ipso requiescit eoque bono beatus est quod ipse sibi est, nec initi
Abbreviated transcription (Latin):
ontium condende alterius creaturae sicut in c&eris. sed quo
significar&ur initium manendi & qui escendi totius quod con¬
ditum est in illiur quicte qui condidit. quae quiesdõ nec initi¬
um hab& nec terminum: creaturae autem hab& initium.
sed non hab& terminum : &ideo septimur dier eidem creaturas
coepit amane sed nullo uespere terminatur. Nam sunceceris
diebus uespera & mane talium temporum uices significant
qualia nunc ꝑhaec cottidiana spatia paguntur non uideo
quaid promibuerit &septimum dicm uespera noctem que eius
mane concludere. ut similiter diceretur. & facta est uespera
defactum est mine dies septimus. Quando quidem oupse
uifus est dicrum quiomnes septem sunt. quorum repedre¬
onemenses &anni &esaccula ꝑaguntur. ut mane quod ponenias
post uesperam septimi hoc ess&r initium octaui dici dequolen
deincps slendum fuit: quiaidem primus est adquemure ditus

Expanded text:
initium condendae alterius creaturae, sicut in ceteris, sed quo initium condendae alterius creaturae, sicut in ceteris, sed quo significaretur initium manendi et quiescendi totius, quod conditum est, in illius quiete, qui condidit. quae quies deo nec initium habet nec terminum; creaturae autem habet initium, sed non habet terminum. et ideo septimus dies eidem creaturae coepit a mane, sed nullo uespere terminatur. Nam si in ceteris diebus uespera et mane talium temporum uices significant, qualia nunc per haec cotidiana spatia peraguntur, non uideo, quid prohibuerit et septimum diem uespera noctemque eiusdem mane concludere, ut similiter diceretur: et facta est uespera, et factum est mane dies septimus. quandoquidem et ipse unus est dierum, qui omnes septem sunt, quorum repetitione menses et anni et saecula peraguntur, ut mane, quod poneretur post uesperam septimi, hoc esset initium octaui diei, de quo iam deinceps silendum fuit, quia idem primus est, ad quem reditur,
Abbreviated transcription (Latin):
iternus aec ipiebamur. acperhoc quinti dici uespera terminu
ticonditae quincodie ereaturie mane alicm quo d postiru
dusbc ni fuctum est initium et condendȩ sertodie ertatre
qucondita timquam ciur terminur facta est ate pstrati
Et quia nihilaliud condendum restiterat. itapost illam uesperã
mane factum est ut noness& mitium condendae alterius crea¬
turae . sed initium quietis uniuersae creaturae in requiae creato¬
ris : Neq enim cadum & terra & omnia quaeineis sunt. uniuer¬
sa scilic& spiritalis corporalisq creatura inseipsa man&. sed
utique in illo dequo dictum est. Iin illo enim uiuimus & mo¬
uemur &sumus : & quia & siuna quaeque pars potest esse intor
cuiur parrest ipsum tamen totum non est. nisiin illo aquo
conditum est &deo non absurde intellegitur sexto die com¬
plao postcius uesperam factum mane Nonquo significaretus

Expanded text:
alterius accipiebamus. Ac per hoc quinti diei vespera terminus alterius accipiebamus. Ac per hoc quinti diei vespera terminus est conditae quinto die creaturae: mane autem quod post ipsam vesperam factum est, initium est condendae sexto die creaturae; qua condita tamquam eius terminus facta est uespera. et quia nihil aliud condendum restiterat, ita post illam uesperam mane factum est, ut non esset initium condendae alterius creaturae, sed initium quietis uniuersae creaturae in requie creatoris. neque enim caelum et terra et omnia, quae in eis sunt, uniuersa scilicet spiritalis corporalisque creatura in se ipsa manet, sed utique in illo, de quo dictum est: in illo enim uiuimus et mouemur et sumus, quia, etsi unaquaeque pars potest esse in toto, cuius pars est, ipsum tamen totum non est nisi in illo, a quo conditum est. et ideo non absurde intellegitur sexto die conpleto post eius uesperam factum mane, non quo significaretur
Abbreviated transcription (Latin):
cogitatiu quam d̃ requiescens abomnibus operbur iuis quae
fecit  &ubi requiescens nin inse ae ipro qui abeatus nonninu
se ipsor quando nin semper indiebur autem quibuis rerum
quas condidit consummatio narratur & abeis qui &is di ordo distim¬
guitur ⁊uandonis insepti modie quicarum sequitur ꝑsdistio¬
no r ene possit. & quod apud illum quidem quiaieuis nec ma¬
ne necuespera est : qui anec aperitur iniio necidauauti eimne
Persectis autem operibus eius manchab&t & uespera nonhabias
pbofus a quippe ereutura hab& quo dd aminitium fiae conier¬
soms ad quidem ereatoris suu: sedilla mon habtiism m iquniuer¬
mrin uon ꝑfectionis suae sicut ea quae factasunt : ac ꝑ hoc requi¬
esti nomipndo sedrerum abeo conditarum ꝑfectioñs inchoatur
uitmillo incipiat iequiescere quodabillo perficiti mehonatu
ed mlo uespera habere iamn potest quianerit aliqudilla per¬

Expanded text:
cogitatu quam deus requiescens ab omnibus operibus suis, quae cogitatu quam deus requiescens ab omnibus operibus suis, quae fecit? et ubi requiescens nisi in se ipso, quia beatus nonnisi se ipso? quando, nisi semper? in diebus autem, quibus rerum, quas condidit, consummatio narratur et ab eis quietis dei ordo distinguitur, quando, nisi in septimo die, qui earum sequitur perfectiotior esse possit. Et quod apud illum quidem quieti eius nec mane nec uespera est, quia nec aperitur initio nec clauditur fine, perfectis autem operibus eius mane habet et uesperam non habet, perfecta quippe creatura habet quoddam initium suae conuersionis ad quietem creatoris sui, sed illa non habet finem quasi terminum perfectionis suae, sicut ea, quae facta sunt. ac per hoc requies dei non ipsi deo, sed rerum ab eo conditarum perfectioni inchoatur, ut in illo incipiat requiescere, quod ab illo perficitur, et in eo  — sed in deo uesperam habere iam non potest, quia non erit aliquid illa per
Abbreviated transcription (Latin):
meq superba &uere piarequies nr̃a. ut sicut ipse requieuit
ab omnibus operibus suis quia non ei opera sua sed ipse sibi
bonum est quobeatus est. It a & nos ab omnibus operibus non
tantum nostris uerum &iam ipsius non nisi in illo requieturo
nos esse speremus. idque desideremus post bona operanr̃a quae
in nobis agnoscimus illius potius esse quam nr̃a. ut &iam sic post
bonaopera sua ipserequiescat. cum post bona opera quae abillo
iustificati fecerimus in senobis requiem praestat: magnum
est enim nobis ab illo extitisse sed maius crit in illo quieuisse
Sicut ipse nonideo beatus est quia haec fecit. sed quia &iam facti
non egens insepotius quã m ipsis requieuit: unde non opert
sed quietis diem sanctificauit quia non haec faciendo sedeir
quae fecit nonegendo sebeatum intimauit: Qui dergo tam
humile ae facileꝰ affatii & quidtam sublime atq. arduum

Expanded text:
meque superba et uere pia requies nostra, ut, sicut ipse requieuit meque superba et uere pia requies nostra, ut, sicut ipse requieuit ab omnibus operibus suis, quia non ei opera sua, sed ipse sibi bonum est, quo beatus est, ita et nos ab omnibus operibus non tantum nostris, uerum etiam ipsius nonnisi in illo requieturos nos esse speremus idque desideremus post bona opera nostra, quae in nobis agnoscimus illius potius esse quam nostra, ut etiam sic post bona opera sua ipse requiescat, cum post bona opera, quae ab illo iustificati fecerimus, in se nobis requiem praestat. magnum est enim nobis ab illo extitisse, sed maius erit in illo quieuisse, sicut ipse non ideo beatus est, quia haec fecit, sed quia etiam factis non egens in se potius quam in ipsis requieuit. unde non operis, sed quietis diem sanctificauit, quia non haec faciendo, sed eis, quae fecit, non egendo se beatum intimauit. Quid ergo tam humile ac facile adfatu et quid tam sublime atque arduum
Abbreviated transcription (Latin):
faciendis : nihilaliud quamnon fecisse intelleger&ur: nisi autẽ
dicer&ur requieuisse afactis: non eis egere quae fecit minus com¬
mendar&ur : quoitaq die hoc commendari oportuisse nisi septi¬
mo intellegit. quisquis senarii numeri perfectionem dequa
supra locuti sumus ꝑfectioni creaturae congruenter adhibitã
recolit : Si enim senario numero ꝑficienda fuerat creatura
sicuti ꝑfecta est. eaquaerequies dĩ nobis erat commendanda
quade monstrar&ur nec perfectis beatificare creaturis. pro¬
cul dubio dieserat in hac commendatione sanctificandus qui
sequitur sextum. quo erigeremur adhanc requiem toncupis¬
cendam ut &nos in illo requiescamus: Neq enim similitudo pia
escamus in nobis : sicut ipse requieuit inse ab o peribus suis:
inquodam quippe in commutabili honore qui escere debemus.
quod ille nobis est quinos fecit: haec erit igitur summamini¬

Expanded text:
faciendis. nihil aliud quam non fecisse intellegeretur: nisi autem faciendis. nihil aliud quam non fecisse intellegeretur: nisi autem diceretur requieuisse a factis, non eis egere, quae fecit, minus commendaretur. Quo itaque die hoc commendari oportuisse nisi septimo? intellegit quisquis senarii numeri perfectionem, de qua supra locuti sumus. perfectioni creaturae congruenter adhibitam recolit. si enim senario numero perficienda fuerat creatura, sicuti perfecta est, eaque requies dei nobis erat commendanda, qua demonstraretur nec perfectis beatificari creaturis, procul dubio dies erat in hac commendatione sanctificandus, qui sequitur sextum, quo erigeremur ad hanc requiem concupiscendam, ut et nos in illo requiescamus. Neque enim similitudo pia escamus in nobis, sicut ipse requieuit in se ab operibus suis. in quodam quippe incommutabili bono requiescere debemus, quod ille nobis est, qui nos fecit. haec erit igitur summa mini
Abbreviated transcription (Latin):
certa & nobir in illo est : quianor beatificamur bono quodipse
est non ipsebono quod nosnimus: nam aenor aliquod bonum
abillo sumus quifecit omniabona ualde in quibur fecit anor
Porro aliares bona pra&eripsum nulla est quam ipse non fecit
noperhoc nullo pra&er se alio bono eg& quibono quod fecit
noneg& Haec est eiur requies ab omnibur operibus suir quȩ
secit: quibus autem bonis laudabiliter noneger& sinullafe¬
ens inam &iam Nc diciposs& Nullis egens bonis nona factis
ise ipso requiescendo uerum omnino Nulla faciendo : sedbona
facere si nom poss&. Nulla esr& potentia : Si autem porra
sec facer& magna essoe in uidentia: Qui a ergo est omnipoten¬
& bonus: omnia ualdebona fecit. quiauero se ipso bono per¬
fecte beatur est: abonis quaefecit inscipso requieuit. eascilic&
requie aquanum quam recesnt: sed si dicer&ur requicuis se a

Expanded text:
certa et nobis in illo est, quia et nos beatificamur bono, quod ipse certa et nobis in illo est, quia et nos beatificamur bono, quod ipse est, non ipse bono, quod nos sumus. nam et nos aliquod bonum ab illo sumus, qui fecit omnia bona ualde, in quibus fecit et nos. porro alia res bona praeter ipsum nulla est, quam ipse non fecit; ac per hoc nullo praeter se alio bono indiget, qui bono, quod fecit, non eget. haec est eius requies ab omnibus operibus suis, quae fecit. quibus autem bonis laudabiliter non egeret, si nulla fecisset? nam etiam sic dici posset nullis egens bonis, non a factis in se ipso requiescendo, uerum omnino nulla faciendo. sed bona facere si non posset, nulla esset potentia; si autem posset nec faceret, magna esset inuidentia. quia ergo est omnipotent bonus, omnia ualde bona fecit; quia uero se ipso bono perfecte beatus est, ab omnibus, quae fecit, in se ipso requieuit, ea scilicet requie, a qua numquam recessit. sed si diceretur requieuisse a
Abbreviated transcription (Latin):
est: Ipse autem nulli quodexipso est debeat quo dbeatur est :¬
erebus quas fecit diligendo praeposuit Non sanctificans di¬
em quoea facienda inchoauit nec illum quo en ꝑfecari se
lios uel faeiendis uel factis auctum eius gaudium uidere&ur
sedeum quo abipsis inseipso requicuit : dipsequidem numqua
na requie caruit sed nobis eam ꝑdiem septimute onteniqua
hinc aium senificans nom percipi requiem suam nis a perfet¬
tonem rdeam intimandam non deputauit dicm nisiqui perfec¬
noneninerum omnium sequebatur : nam quisemper exequi¬
dus tunc nobis requieuit cum sere quieuis se monstrauit:
llud quoꝙ adendendum est quod di requiem quaderipso
beatus est . nobis insinuari oportebat utintellegamur quo¬
modo dicatur &iam requiescere in nobis. quo a nondicitur
nins cuminse requiem prestat & nobis: Requies igitur i
recte intellegentibus ea est quanulliur indiga bono & ideo

Expanded text:
est, ipse autem nulli. quod ex ipso est, debeat, quod beatus est, sest, ipse autem nulli. quod ex ipso est, debeat, quod beatus est, se rebus, quas fecit, diligendo praeposuit, non sanctificans diem, quo ea facienda inchoauit, nec illum, quo ea perfecit, ne illis uel faciendis uel factis auctum eius gaudium uideretur, sed eum, quo ab ipsis in se ipso requieuit. et ipse quidem numquam ista requie caruit, sed nobis eam per diem septimum ostendit. hinc etiam significans non percipi requiem suam nisi a perfectis, cum ad eam intimandam non deputauit diem, nisi qui perfectionem rerum omnium sequebatur. nam qui semper est quietus, tunc nobis requieuit, cum se requieuisse monstrauit. Illud quoque adtendendum est, quod dei requiem, qua de se ipso beatus est, nobis insinuari oportebat, ut intellegamus, quomodo dicatur etiam requiescere in nobis: quod non dicitur, nisi cum in se requiem praestat et nobis. requies igitur dei recte intellegentibus ea est, qua nullius indiget bono; et ideo
Abbreviated transcription (Latin):
ra nom poner& Dicam sane quod sentio haec duo in dubi¬
tata praeloquens Nec dm̃ postlaborem desideratum ue ne¬
gotii sui finem temporali quadam requie delectatum. nec
har litteras auctoritate tanta merito praeminentes frustr
falsoq dixisse quod ds̃ ab omnibus operibus suis quae fecit insepti¬
modie requieuerit. eaquae causaeundem diem sanctificaueru
nimirum ergo quiauitium est & infirmitas animae it a suis opẽ¬
ribus delectari ut potius in eis quam in se requiescat ab eis. cum
procul dubio melius aliquid in illasit quoea facta sunt quam
ipsa quae facta sunt insinuatur nobis ds̃ ꝑhanc scribturam
quadicitur requicuis se ab omnibus operibur suis quae fectt
Nullo opere suo sic delectatus quasi faciendi eius eguerit. ue
minor futurus nisi fecirs& uelbeatior cum fecissor:
quiaenim ex illo ita est quicquid ex illo est ut ei debeat qđ

Expanded text:
ra non poneret. dicam sane, quod sentio, haec duo indubira non poneret. dicam sane, quod sentio, haec duo indubitata praeloquens nec deum uelut post laborem desideratumue negotii sui finem temporali quadam requie delectatum nec has litteras auctoritate tanta merito praeminentes frustra falsoque dixisse, quod deus ab omnibus operibus suis, quae fecit, in septimo die requieuerit eaque causa eundem diem sanctificauerit. Nimirum ergo, quia uitium est et infirmitas animae ita suis operibus delectari, ut potius in eis quam in se requiescat ab eis, cum procul dubio melius aliquid in illa sit, quo ea facta sunt, quam ipsa, quae facta sunt, insinuatur nobis deus per hanc scripturam, qua dicitur requieuisse ab omnibus operibus suis, quae fecit, nullo opere suo sic delectatus, quasi faciendi eius eguerit, uel minor futurus, nisi fecisset, uel beatior, cum fecisset. quia enim ex illo ita est quidquid ex illo est, ut ei debeat, quod
Abbreviated transcription (Latin):
iburereatdunt omnia legitur aliquid sancuficas fenec
bte ipios sex dies ubiseriptum est. in principio fecit de
caelum & terram additum est & sanctificauit. sed diem istum
in quore quieuit ab omnibus operibus suis quaefecit uoluit
sanctificare : tamquam adipsum quinihil in opere suo laborat
plusquies quã operatio ualeat: hoc quidem in hominibus euange¬
lium nobis intimat. ubi saluator noster meliorem partem dici
mariae. quod sedens ad pedes eius requiescebat in uerbo eius.
quam marthȩ quam uis propter obsequium quo eiministra¬
bat circamulta occupatae. & lic& bonum opus operantis :
uerum hoc indõ quomodo sit uel intellegatur. Difficile dict
est &iam si cogitatu aliquantulum attingipotest. curds̃ sanc¬
tificauerit diem quietis suae. quinullum sanctificauerit ope¬
ipsum requiescere dĩ qualesit. cuius humanae mentis acies
assequi potesti quod tamen nisi ess&. hoc omnino istascriptu¬

Expanded text:
quibus creata sunt omnia, legitur aliquid sanctificasse. nec quibus creata sunt omnia, legitur aliquid sanctificasse. nec ante ipsos sex dies, ubi scriptum est: in principio fecit deus caelum et terram, additum est: et sanctificauit, sed diem istum, in quo requieuit ab omnibus operibus suis, quae fecit, uoluit sanctificare, tamquam et apud ipsum, qui nihil in opere suo laborat, plus quies quam operatio ualeat. hoc quidem in hominibus euangelium nobis intimat, ubi saluator noster meliorem partem dicit Mariae, quod sedens ad pedes eius requiescebat in uerbo eius, quam Marthae quamuis propter obsequium, quo ei ministrabat, circa multa occupatae et licet bonum opus operantis. uerum hoc in deo quomodo sit uel intellegatur, difficile dictu est, etiamsi cogitatu aliquantulum adtingi potest, cur deus sanctificauerit diem quietis suae, qui nullum sanctificauerit opeipsum requiescere dei quale sit, cuius humanae mentis acies adsequi potest? quod tamen nisi esset, hoc omnino ista scriptu
Abbreviated transcription (Latin):
liae obseruatio illa sabbati quacunius diei uacutione figuraba¬
tur ablataest ab obseruatione fidelium in eaquippe gratia ꝑ¬
pauum iam sabbatum obseruat quispe futurae qui&ns opera¬
tuo quud quid boni operatur nec in ipurbonis operibus suis
quahabens bonum quod non aoceperit gloriatur: ltaenim
turi qua i diẽsabbati hoc est dominicae cessationir insepui¬
tior sus ipiens atq intellegens baptismi sacramentum qui¬
escit apristinis operibus suis. utiam in nouitate uitac ambu¬
uoĩ dm̃ inse operari cognoscat qui nimul dioperatur &qui¬
esua oecreatur ae praebens congruam gubernationem. to
abud sebabens adernam tranquillitatem : Deniq. ipse nec
cuni erpaurt defessur neccum cerauit refectur est sedinor
uolur ꝑseribturam suam adqui &ir exhortari denderium
ntimubido nobiseum diem sesanctificas se inquo quicutt ab
orinibus operibur suis: naminusquam omnium sexdierum

Expanded text:
latae obseruatio illa sabbati, quae unius diei uacatione figurabalatae obseruatio illa sabbati, quae unius diei uacatione figurabatur, ablata est ab obseruatione fidelium. in ea quippe iam gratia perpetuum sabbatum obseruat, qui spe futurae quietis operatur quidquid boni operatur nec in ipsis bonis operibus suis quasi habens bonum, quod non acceperit, gloriatur; ita enim tamquam diem sabbati, hoc est dominicae cessationis in sepultura suscipiens atque intellegens baptismi sacramentum quiescit a pristinis operibus suis, ut iam in nouitate uitae ambulans deum in se operari cognoscat, qui simul et operatur et quiescit et creaturae praebens congruam gubernationem et apud se habens aeternam tranquillitatem. Denique ipse nec, cum creauit, defessus nec, cum cessauit, refectus est, sed nos uoluit per scripturam suam ad quietis exhortari desiderium intimando nobis eam diem se sanctificasse, in quo quieuit ab omnibus operibus suis. nam nusquam omnium sex dierum,
Abbreviated transcription (Latin):
sassedm̃ ab opereregendi quaecreauit. nemotur suos naturales
quibur aguntur atq ueg&antur ut omnino naturae sint. &im
eo quodsunt prosuo quaeque genere maneant ilico amit terent
& esse aliquid omnino desinerent sieis subtraher&ur motus
ille sapientiaedĩ. quo disponit omnia suauiter: Qua propi
sic accipimus dm̃ requieuisse ab omnibus operibus suisquas
fecit utiam nouam naturam ulterius nullam conder&
oillud uerum est quod inseptimodie requieuit dr̃cillud
quodusque nunc operatur : &opera quidem cius uide murbo¬
na qui&em uero eius postbona opera nr̃a uidebimu c obqlla
significandam mandauit hebreo populo unum diem obser¬
dim uidentes operari criminarentur ac sic eis deopere pra¬
tris rectissime responder& cum quo &ipse oper abatur aequa¬
liter non solum creaturae uniuersae amministrationem sed
&iam ipsamnram salutem : lamuero tempore gratiae reue¬

Expanded text:
sasse deum ab opere regendi, quae creauit, ne motus suos naturales, sasse deum ab opere regendi, quae creauit, ne motus suos naturales, quibus aguntur atque uegetantur, ut omnino naturae sint et in eo, quod sunt, pro suo quaeque genere maneant, ilico amitterent et esse aliquid omnino desinerent, si eis subtraheretur motus ille sapientiae dei, quo disponit omnia suauiter. quapropter sic accipimus deum requieuisse ab omnibus operibus suis, quae fecit, ut iam nouam naturam ulterius nullam conderet, et illud uerum est, quod septimo die requieuit deus, et illud, quod usque nunc operatur. Et opera quidem eius bona uidemus, quietem uero eius post bona opera nostra uidebimus. ob quam significandam mandauit Hebraeo populo unum diem obserluatorem nostrum uidentes operari criminarentur, ac sic eis de opere patris rectissime responderet, cum quo et ipse operabatur aequaliter non solum creaturae uniuersae administrationem, sed etiam ipsam nostram salutem. iam uero tempore gratiae reue
Abbreviated transcription (Latin):
&sipossit intellegi stabilem motum suum rebus eam praeberi
suauiter disponendis. Quoutiq subtracto si abhac operatio ne
cessauerit eas continuo perituras: &illud quod ait apostolus
cum dm̃ atheniensibus praedicar&. in illo uiuimus & moue¬
mur &sumus. liquide cogitatum quantum humana mens
ual& adiuuat hanc sententiam. quacredimus & dicimus dñ
in his quaecreauit inde sinenter operari : Neq enim tamquã
substantia eius sic in illo sumus quem ad modum dictum est
quodhabeat uitam insem &ipso. sedutique cumaliud simus
quam ipse non ob aliud in illo sumus. nisiquia idoperatur :¬
& hoc est opus eius quo contin& omnia & quo eius sapientia per¬
tendit afine usq ad finem fortiter & disponit omnia suauiter. per
quam dispositionem in illo uiuimus & mouemur & sumus: undi
colligitur. quod si hoc opus suum rebus subtraxerit. nec uiuemus
nec mouebimur necerimus. Clar& igitur neunoquidem dieces¬

Expanded text:
et si possit intellegi, stabilem motum suum rebus eam praebere et si possit intellegi, stabilem motum suum rebus eam praebere suauiter disponendis, quo utique subtracto, si ab hac operatione cessauerit, eas continuo perituras. et illud, quod ait apostolus, cum deum Atheniensibus praedicaret: in illo uiuimus et mouemur et sumus, liquide cogitatum, quantum humana mens ualet, adiuuat hanc sententiam, qua credimus et dicimus deum in his, quae creauit, indesinenter operari. neque enim tamquam substantia eius sic in illo sumus, quemadmodum dictum est, quod habeat uitam in semet ipso, sed utique, cum aliud sumus quam ipse, non ob aliud in illo sumus, nisi quia id operatur, et hoc est opus eius, quo continet omnia et quo eius sapientia pertendit a fine usque ad finem fortiter et disponit omnia suauiter, per quam dispositionem in illo uiuimus et mouemur et sumus. unde conligitur, quod, si hoc opus suum rebus subtraxerit, nec uiuemus nec mouebimur nec erimus. claret igitur ne uno quidem die ces
Abbreviated transcription (Latin):
dis si aliquando cessar& simul &illorum cessar& ppecies¬
omnisq natura concider&. Neq enim sicut structor aediũ
cum fabri cauerit abscedit atq illo cesrante atq abscedente
stat opus eius itamundur udictu oculi stare poterit scidi
rso mensiui s ubtraxerit: proinde & quodd nr ait Pate siciedĩ
usq nunc operatur continuationem quandam operis eiuus
quauni uersam creaturam contin& atque amministrat
ostendit: Aliter enim possent intellegi si dicer& &nunc ope¬
patur iubinonesr& nec esse utoperis continuationem acci¬
peremus: Aliter autem cogit intellegi cumait. usq nunc:
exillo scilic& quo cuncta cum conder& operatus est : & quod scrib¬
tum est desapientia eius pertingit afine usq ad finem fortiter
& disponit omnia suauiter : Dequaitem scribtum est quod mo¬
tus eius agilior celerior que sit omnibus motibus : satis appar&
recte intuentibus. hunc ipsum in comparabilem & ineffabilem

Expanded text:
dis, si aliquando cessaret, simul et illorum cessardis, si aliquando cessaret, simul et illorum cessaromnisque natura concideret. neque enim, sicut structor aedium, cum fabricauerit, abscedit, atque illo cessante atque abscedente stat opus eius, ita mundus uel ictu oculi stare poterit, si ei deus regimen sui subtraxerit. Proinde et quod dominus ait: pater meus usque modo operatur, continuationem quandam operis eius, qua uniuersam creaturam continet atque administrat, ostendit. aliter enim posset intellegi, si diceret: et nunc operatur, ubi non esset necesse, ut operis continuationem acciperemus, aliter autem cogit intellegi, cum ait: usque nunc, ex illo scilicet, quo cuncta cum conderet operatus est. et quod scriptum est de sapientia eius: pertingit a fine usque ad finem fortiter et disponit omnia suauiter, de qua item scriptum est, quod motus eius agilior celeriorque sit omnibus motibus: satis adparet recte intuentibus hunc ipsum inconparabilem et ineffabilem,
Abbreviated transcription (Latin):
deillo quae scripta sunt in ipsocrucis patibulo complerentur:
nam & hoc uerbo usus est quando ait. consummatum est. &mn¬
clinato capite reddidit spm̃: Qui dergo mirum sidr̃ istum
diem quoerat xpr insepultura quieturus uolens &iam hoc
modo praenuntiare. ab operibus suis: in uno die requieuit
deinceps operaturus ordinem saeculorum ut & illud uerum
dicer&ur. patermeus usq nunc operatur : potest &iam in¬
tellegidm̃ requieuis se a condendis generibus creaturae.
quia ultraiam non condidit aliquagenera noua : de incepr
autem usq nunc &ultra operari eorundem generum
amministrationem quae tunc instituta sunt nonutipso
saltim dieseptimo potentia eius ac aeli & terrae omniumq
renun quas condiderat gubernatione cersar& : alio quin
continuo dilaberentur: creatoris namq potentia aconim
potentis atq omni tenentis uirtus causa subistende ent
omnicreaturae. quacuirtus ab eis quaecr eata sunt regens¬

Expanded text:
de illo quae scripta sunt in ipso crucis patibulo conplerentur. de illo quae scripta sunt in ipso crucis patibulo conplerentur. nam et hoc uerbo usus est quando ait: consummatum est; et inclinato capite tradidit spiritum. quid ergo mirum, si deus istum diem, quo erat Christus in sepultura quieturus, uolens etiam hoc modo praenuntiare ab operibus suis in uno die requieuit, deinceps operaturus ordinem saeculorum, ut et illud uerum diceretur: pater meus usque nunc operatur? Potest etiam intellegi deum requieuisse a condendis generibus creaturae, quia ultra iam non condidit aliqua genera noua, deinceps autem usque nunc et ultra operari eorundem generum administrationem, quae tunc instituta sunt, non ut ipso saltem die septimo potentia eius a caeli et terrae omniumque rerum quas condiderat gubernatione cessaret, alioquin continuo dilaberentur. crpotentis, atque omnitenentis virtus causa subsistendi est omnis creaturae, quae virtus ab eis, quae creata sunt, regen
Abbreviated transcription (Latin):
quacipsius essesatis appar&. it aderequiedĩ satis disseratur que
proprie ipsius de monstr&ur : qua propter iustissima ratione
compellimur indagare siualeamus atq eloqui. quomodo utrũ¬
ipse perquem facta sunt omnia. patermeus usq nunc opera¬
tur. &ego operor: eis enim hocrespondit: qui propter re¬
quiem di scripturȩ huius auctoritate antiquitus commei¬
datam sabbatum ab eo non obseruari quaerebantur: &diciqui¬
dem probabilitate potest obseruandum sabbatum iudeis fus¬
se praeceptum inumbra futuri quae spiritalem requiem figu¬
rarce quam dr̃ exemplo huius quietis suae fidelibus bona oper
facientibur arcana significatione pollicebatur: cuius quia
pultura sua mrsterium confirmauit: ipso quippe die sabes
requieuit insepulcro eumque totum diem habuit sancta
cuiusdam uacationis : postea quam sexto die id est parasc eis
quem dicunt sextam sabbati. consummauit omnia opera sua: cum

Expanded text:
quae ipsius esse satis adparet, ita de requie dei satis disseratur, quae quae ipsius esse satis adparet, ita de requie dei satis disseratur, quae proprie ipsius demonstratur. Quapropter iustissima ratione conpellimur indagare, si ualeamus, atque eloqui, quomodo utrumipse. per quem facta sunt omnia. pater meus usque modo operatur, et ego operor. eis enim hoc respondit, qui propter requiem dei scripturae huius auctoritate antiquitus commendatam sabbatum ab eo non obseruari querebantur. et dici quidem probabiliter potest obseruandum sabbatum Iudaeis fuisse praeceptum in umbra futuri, quae spiritalem requiem figuraret, quam deus exemplo huius quietis suae fidelibus bona opera facientibus arcana significatione pollicebatur. cuius quietpultura sua mysterium confirmauit. ipso quippe die sabbati requieuit in sepulcro eumque totum diem habuit sanctae cuiusdam uacationis, posteaquam sexto die, id est parasceue, quam dicunt sextam sabbati, consummauit omnia opera sua, cum
Abbreviated transcription (Latin):
nobis muinuata sperare ammonuerit in serequiem nram futu¬
ram: Sicut enim ipse fecit caelum & terram &caquȩ ineis sunt
Nominia sexto die consummauit. nec meis aliquid dici potest
hos ereasse illo donante ut crearemus: &ideo dictum ere consum¬
mauit dr̃ in diesexto operasua quaefecit: quiaut a nobis consum¬
marentur ipse praestitit: ita & quoddictum est requieuit dĩ in
die septimo ab omnibus operibus suis quaefecit. nonutiquenrãm
requiem quam concedente ipso adepturi sumus. sedipsius pri¬
mitus intellegere debemus qua inseptimo die requieuit consum¬
matis operibus : ut prius omnia quae scripta sunt facta monstra¬
rentur. & deinde siõpus est &iam aliquid significasse docean¬
tur : recte quippe dicitur sicut dr̃ post opera sua bona requicuit
ita &nos postopera nr̃a bona requi &uros: sed obhoc &iam recte
Nlagitatur. ut quemam modum disputatum est deoperibus dĩ

Expanded text:
nobis insinuata sperare admonuerit in se requiem nostram futunobis insinuata sperare admonuerit in se requiem nostram futuram. sicut . enim ipse fecit caelum et terram et ea, quae in eis sunt, et omnia sexto die consummauit, nec in eis aliquid dici potest nos creasse illo donante, ut crearemus, et ideo dictum esse: consummauit deus in die sexto opera sua, quae fecit. quia, ut a nobis consummarentur, ipse praestitit: ita et quod dictum est: requieuit deus in die septimo ab omnibus operibus suis, quae fecit, non utique nostram requiem. quam concedente ipso adepturi sumus, sed ipsius primitus intellegere debemus, qua in septimo die requieuit consummatis operibus, ut prius omnia, quae scripta sunt, facta monstrentur et deinde, si opus est, etiam aliquid significasse doceantur. recte quippe dicitur, sicut deus post opera sua bona requieuit, ita et nos post opera nostra bona requieturos: sed ob hoc etiam recte flagitatur. ut, quemadmodum disputatum est de operibus dei,
Abbreviated transcription (Latin):
dicanda est: hoc genere loquutionis rursusidem aportolus
mirabiliter urus est ubiait. Nuncautem cognoscentes dm̃ im¬
mo cognitiadõ: neq enim tunceor cognouerat dr̃ praccogni¬
tos uidelic& ante constitutionem mundi sedquia tunc ipseu
illiur munere non suo merito uel facultate cognouerant malu¬
i tropice loqui ut tunc abillo cognitor dicer& cumeis cognor¬
cendum sepra estit & uerbum orrigere quasi hocminus recte
dexerit quod propriae dixerat: quam sinere ut hoc sibi arrogarent
epotuisse quodeis porse ille donauerat: hicergo intellectus ineo
quod positum est requieuis se dm̃ ab ominibus operibur suis quae
fecit bonaualde. Qui a ipse nor fepit requiescere cumbo n aopera
secerimus quibusdam forte sufficeret : sed nor huius sententiae
sribturarum consideratione suscepta urguemur quaerere
nuonammodo & piere quiescere potuerit : quamuir requiesua

Expanded text:
dicanda est. Hoc genere locutionis rursum idem apostolus dicanda est. Hoc genere locutionis rursum idem apostolus mirabiliter • usus est, ubi ait: nunc autem cognoscentes deum, immo cogniti a deo. neque enim tunc eos cognouerat deus, praecognitos uidelicet ante constitutionem mundi; sed quia tunc eum ipsi illius munere. non suo merito uel facultate cognouerant, maluit tropice loqui, ut tunc ab illo cognitos diceret, cum eis cognoscendum se praestitit, et uerbum corrigere, quasi hoc minus recte dixerit, quod proprie dixerat, quam sinere, ut hoc sibi adrogarent se potuisse, quod eis posse ille donauerat. Hic ergo intellectus in eo, quod positum est requieuisse deum ab omnibus operibus suis, quae fecit bona ualde, quia ipse nos facit requiescere, cum bona opera fecerimus, quibusdam forte suffecerit; sed nos huius sententiae scripturarum consideratione suscepta urguemur quaerere, quonam modo et ipse requiescere potuerit, quamuis requie sua
Abbreviated transcription (Latin):
quod in scribtura cius non legimus ex hoc loquutionis modo
arbitror dictum illud ab apostolo holite constristare spm̃sem̃
scĩ qua est quicquid ipse est substantia contristari potest. cum
habeat adernam atq in commutabilem beatitudinem magis¬
que sit ipsa a derna & in commut abilis beatitudo: sed quia ita
in scis habitat ut eosimpleat caritate quanecesse est ut homines
extempore gaudeant profectu fidelium & bonis operibus. &idet
necesseest &iam contristentur lapsu uel peccatis eorum de quorũ
fide accipio&ate gaudebat. quae tristitia laudabilis est qui auenit᷑
ex dilectione quam spr̃ sc̃s̃ infundit: propterea ipse dñs dicitur
contristari ab eis quisi cagunt ut eorum factis contristentur
bonisunt ut eos malimaestificent hii maxime quor bonor fume
siue nouerunt siue crediderunt: quae profecto tristitia non ro¬
lum non culpanda : uerum &iam prȩcipue laudanda ac prac¬

Expanded text:
quod in scriptura eius non legimus. Ex hoc locutionis modo quod in scriptura eius non legimus. Ex hoc locutionis modo arbitror dictum illud ab apostolo: nolite contristare spiritum sancti, qua est quidquid ipse est, substantia contristari potest, cum habeat aeternam atque incommutabilem beatitudinem magisque sit ipsa aeterna incommutabilis beatitudo. sed quia ita in sanctis habitat, ut eos inpleat caritate, qua necesse est, ut homines ex tempore gaudeant prouectu fidelium et bonis operibus, et ideo necesse est etiam contristentur lapsu uel peccatis eorum, de quorum fide ac pietate gaudebant — quae tristitia laudabilis est, quia uenit ex dilectione, quam spiritus sanctus infundit - propterea ipse spiritus dicitur contristari ab eis, qui sic agunt, ut eorum factis contristentur boni sunt, ut eos mali maestificent, hi maxime, quos bonos fuisse siue nouerunt siue crediderunt. quae profecto tristitia non solum non culpanda, uerum etiam praecipue laudanda ac prae
Abbreviated transcription (Latin):
nrĩs ut illuc feramur app&itu desiderii . quocum uenerimus re¬
quiescamus id estnihilamplius requiramus : Sicutenim recte dici¬
tur dr̃ facere quid quid ipso innobis operante secerimus. itarecta
dicitur dr̃ requiescere cumeius munere requiescimus: hoc quidem
recte intellegimus: quia &uerum est & non magnae intentionis
indig& ut uideamur itadicirequiescere dm̃ cumrequiescerenos
facit. sicut dicitur cognoscere cumeffecit ut cognoscamus: Neq
enim dr̃ temporaliter cognoscit. quod ante non nouerat : &ta¬
men dicit abrahȩ nunccognoui quoniam times dm̃. ubiquid
aliud accipimus nisi nunc feci ut cognoscercur: hirloquutio¬
num modis cumea quaenon accidunt dõ tamquam illi accidañ
loquimur cum facere agnoscimus ut nobis accidant : eadumtas
quael audabilia sunt & haec quantum scriptur arum usus am¬
mittit : Neq enim temere nos aliquid tale dedõ dicere debemus

Expanded text:
nostris, ut illuc feramur adpetitu desiderii, quo cum uenerimus renostris, ut illuc feramur adpetitu desiderii, quo cum uenerimus requiescamus, id est nihil amplius requiramus? sicut enim recte dicitur deus facere, quidquid ipso in nobis operante fecerimus, ita recte dicitur deus requiescere, cum eius munere requiescimus. Hoc quidem recte intellegimus, quia et uerum est et non magnae intentionis indiget, ut uideamus ita dici requiescere deum, cum requiescere nos facit, sicut dicitur cognoscere, cum efficit, ut cognoscamus. neque enim deus temporaliter cognoscit, quod ante non nouerat, et tamen dicit Abrahae: nunc cognoui, quoniam times deum: ubi quid aliud accipimus, nisi: nunc feci, ut cognosceres? his locutionum modis. cum ea, quae non accidunt deo, tamquam illi accidant loquimur, eum facere agnoscimus, ut nobis accidant, ea dumtaxat, quae laudabilia sunt, et haec quantum scripturarum usus admittit. neque enim temere nos aliquid de deo tale dicere debemus,
Abbreviated transcription (Latin):
uerba sonis adminiculata it a proferantur ut sermo diuturnus
fatig&. tamen cumtam pauca sunt quam pauca legimur in eo qđ
scriptum est cum dr̃ dixit fiat lux fiat firmamentum &c&ora
usq infinem operum quae sexto die consummauit. nimis absurdi
deliramenti est. istum uel hominis. nedum di laborem putare:
anforte quis dixerit. dicendo quidem ut fierent quae continuo
facta sunt dm̃ non laborasse : sed forte cogitando quid fieri debu¬
iss& quacura uelut liberatus rerum perfectione requieuerit¬
& eomerito diem quo primo factus est ab hac animuntentione
securus benedicere &s anctificare uoluerit : quodsi haec sapere
multum desipereest : perum enim condendarum tam facultas
quam facilitir in comparabilis & ineffabilis est apud dm̃ quid
restat ut intellegamus. nisi forte creaturae rationali inqua &
hominem creauit inseipsorequiem praebuisse posteius persec

Expanded text:
uerba sonis adminiculata ita proferantur, ut sermo diuturnus uerba sonis adminiculata ita proferantur, ut sermo diuturnus fatiget, tamen, cum tam pauca sunt, quam pauca legimus in eo, quod scriptum est, cum deus dixit: fiat lux, fiat firmamentum et cetera usque in finem operum, quae sexto die consummauit, nimis absurdi deliramenti est istum uel hominis, nedum dei, laborem putare. An forte quis dixerit dicendo quidem, ut fierent, quae continuo facta sunt, deum non laborasse, sed forte cogitando, quid fieri debuisset, qua cura uelut liberatus rerum perfectione requieuerit et eo merito diem, quo primum factus est, ab hac animi intentione securus benedicere et sanctificare uoluerit? quodsi haec sapere multum desipere est — rerum enim condendarum tam facultas quam facilitas inconparabilis et 9 ineffabilis est apud deum — quid restat, ut intellegamus, nisi forte creaturae rationali, in qua et hominem creauit, in se ipso requiem praebuisse post eius perfec
Abbreviated transcription (Latin):
quae tamen nobiscum uident &caelum & terram. & luminaria
&mare &aridam. & omnia quatineis sunt: quam obrem non
possumus dicere propterea senarium numerum ere ꝑfectur
quia sexdiebus perfecit dr̃ omnia opera sua. sed propterea dm̃ sex
diebus ꝑfecisse opera sua . quia senarius numerus perfectus est:
itaq &iam susti nonessent. perfectus ille esset : Nisi autem ille per¬
fectus ess&. ista secundum eum ꝑfecta nonfierent: lam uero quod
scriptum est requieuissedm̃ in die septimo ab omnib operibus suis
quaefecit &ideo eundem diem benedixisse & sanctificasse quia in ipso
intellectu conemur attingere : prius dehoc carnales hominum sus¬
pitiones anris mentibus abigamus : Num quid enim dici uel cre¬
di fas est. dm̃ laborasse inoperando cumeaquae supra scribta sunt
condidit. quando dicebat fiant: itaquippe nec homo laborat. si
aliquid faciendum moxut dixerit fiat: quamuis enim humana

Expanded text:
quae tamen nobiscum uident et caelum et terram et luminaria quae tamen nobiscum uident et caelum et terram et luminaria et mare et aridam et omnia, quae in eis sunt. Quamobrem non possumus dicere propterea senarium numerum esse perfectum, quia sex diebus perfecit deus omnia opera sua, sed propterea deum sex diebus perfecisse opera sua, quia senarius numerus perfectus est. itaque, etiamsi ista non essent, perfectus ille esset; nisi autem ille perfectus esset, ista secundum eum perfecta non fierent. Iam uero, quod scriptum est requieuisse deum in die septimo ab omnibus operibus suis, quae fecit, et ideo eundem diem benedixisse et sanctificasse, quia in ipsointellectu conemur adtingere, prius de hoc carnales hominum suspiciones a nostris mentibus abigamus. numquid enim dici uel credi fas est deum laborasse in operando, cum ea, quae supra scripta sunt, condidit, quando dicebat, et fiebant? ita quippe nec homo laborat, si aliquid faciendum, mox ut dixerit, fiat. quamuis enim humana
Abbreviated transcription (Latin):
sibi  tamen istam senarii numeri perfectionem nec ex¬
tratitos ipsos cernimus sicut oculis corpora. nec ita intrani¬
m&ipsos que mam modum corporum phantasias &iu¬
sibilium imagines rerum: sed alio quodam longe disu¬
pentimodo: quamuis enim seobiectent mentisaspectui quo¬
si corpus colorum quaedam simulacra cum senarii numꝰ¬
ri conpositio uel ordo uel pastito cogitatur tamenua¬
lidior & praepotentior de superratio non eis annuit in¬
teriusque numeriuim contu&ur. perquem contuitum
fidenter dicit id quod dicitur unum innumeris innullaspis¬
tes diuidiposse: Nulla autem corpora nisi in pastes inni¬
merabiles diuidi & facilius caelum & terram transure d
secundum senarium numerum fabricata sunt. quã meffic
posse ut senarius numerus non suis partibus compleatur: grati¬
as it aque creatori semper agat animus humanus. aquo ita crea¬
tus est ut hoc possit uidere quodauium nulla. Nulla bestiarum.

Expanded text:
sibi — tamen istam senarii numeri perfectionem nec exsibi — tamen istam senarii numeri perfectionem nec extra nos ipsos cernimus, sicut oculis corpora, nec ita intra nosmet ipsos, quemadmodum corporum phantasias et uisibilium imagines rerum, sed alio quodam longe differenti modo. quamuis enim se obiectent mentis aspectui quasi corpusculorum quaedam simulacra, cum senarii numeri conpositio uel ordo uel partitio cogitatur, tamen ualidior et praepotentior desuper ratio non eis adnuit interiusque uim numeri contuetur: per quem contuitum fidenter dicit id, quod dicitur unum in numeris, in nullas partes diuidi posse, nulla autem corpora nisi in partes innumerabiles diuidi, et facilius caelum et terram transire, quae secundum senarium numerum fabricata sunt, quam effici posse, ut senarius numerus non suis partibus conpleatur. gratias itaque creatori semper agat animus humanus, a quo ita creatus est, ut hoc possit uidere, quod auium nulla, nulla bestiarum,
Abbreviated transcription (Latin):
sicionem dĩ : Num quid sicutista mutantur ita ipsumdĩ consi¬
lum in quoea disposuit mutabile dicimur : auesteritipse tan
haberent mensuras & numeros & pondera sua ubi ea cerne¬
bat ipse disponens : neque enim extrascipsum. sicut cer¬
nimus oculis corpora: quaȩ utique nondum erant cum
aisponenentur ut fierent. nec intrascipsum ista cernebas
sicui cernimus animophantasias corporum quae non
praestosum oculis. sedea quae uidemus uelexeis quae
uidemus imaginando cogitamus: quo modo ergo isa
uutnebas ut ita dis poner& : quonisi eo quo solus potest
uerumtamen nos mortales & peccatores: quorumani¬
mar aggrabant corpora corruptibilia & quorum sen¬
sum multa cogitantem terrena deprimit habitatio. quã¬
quam disicorda mundissima & mentes simplicissimasgt¬
peremur sanctis que angelis iamesse mus aequales non
unque nobisna nota ess& diuina substantia sicut ipsa

Expanded text:
sitionem Dei: numquid sicut ista mutantur, ita ipsum Dei consisitionem Dei: numquid sicut ista mutantur, ita ipsum Dei consilium, in quo ea disposuit, mutabile dicimus? Averterit ipse tanthaberent mensuras, et numeros, et pondera sua, ubi ea cernebat ipse disponens? Neque enim extra seipsum, sicut cernimus oculis corpora; quae utique nondum erant, cum disponerentur ut fierent. Nec intra seipsum ista cernebat, sicut animo cernimus phantasias corporum, quae non praesto sunt oculis, sed ea quae vidimus, vel ex eis quae vidimus imaginando cogitamus. Quo modo ergo ista cernebat, ut ita disponeret? Quo, nisi eo quo solus poUerum tamen nos mortales et peccatores, quorum animas adgrauant corpora corruptibilia et quorum sensum multa cogitantem terrena deprimit habitatio — quamquam, et si corda mundissima et mentes simplicissimas gereremus sanctisque angelis iam essemus aequales, non utique nobis ita nota esset diuina substantia sicut ipsa