comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
magũ qui pantapten filiã cambissis duxit uxorẽ. Quicũ a septẽ
magis fuiss&e occisus. & in loco eiꝰ darius suscepiss& imperiũ : eidem
nan taptes nupsit dario & ex eo xerxen filiũ genuit. qui potentis¬
simꝰ rex & ditissimꝰ aduersũ grę̧tiã uinumerabilẽ duxit exercitũ.
& ea ges sit quȩ grecõr narrant historiȩ. Succendit enĩ athenas sub
priucipe callia: Bollũq: eo tẽpore gestũ ẽ int̃monophilis & apud
sula minam nauale certamen. quando sophocles & euripides dlo
habebant᷑: & themistodes in ꝑsas fugiens hausto tauri sanguine
periit. Frustra igit᷑ quidã dariũ quartũ regẽ qui ab alexan dro
superatꝰ ẽ scribit. qui non quartꝰ sed quartꝰ decimꝰ post crrũ ꝑsarũ
rex fuit: quẽ septimo imperiisuianno & superauit & occidit
alexander. Et notandũ quod quattuor post eyrũ regib ꝑsari
inumeratis nouẽ p̃terierit. & transierit ad alex andrum¬

Expanded text:
Magum qui Pantapten filiam Cambysis duxit uxorem. Qui cum a septem Magum qui Pantapten filiam Cambysis duxit uxorem. Qui cum a septem Magis fuisset occisus, et in locum ejus Darius suscepisset imperium, eadem Pantaptes nupsit Dario, et ex eo Xerxen genuit filium, qui potentissimus rex et ditissimus, adversum Graeciam innumerabilem duxit exercitum, et ea gessit quae Graecorum narrant historiae. Succendit enim Athenas sub principe Callia, bellumque eo tempore gestum est in Thermopylis, et apud Salaminam navale certamen: quando Sophocles et Euripides clari habebantur, et Themistocles in Persas fugiens, hausto tauri sanguine, periit. Frustra igitur quidam Darium regem quartum, qui ab Alexandro superatus est, scribit; qui non quartus, sed quartus decimus post Cyrum Persarum rex fuit: quem septimo imperii sui anno et superavit et occidit Alexander. Et notandum quod, quatuor post Cyrum regibus Persarum enumeratis, novem praeterierit et transierit ad Alexandrum
Abbreviated transcription (Latin):
illud inpsalmo trigesimo primo. Cũ enĩ rogass& dm̃ ꝓpheta & dix¬
ssa tues refugiũ meũ a tribulatione quȩ circũ dedit me. exultatio
mea erueme a circũ dantib me . repente ꝑsonadĩ introducitur respon¬
denris. Intellectũ tibidabo & instruã te: inuia hac qua gradieris fir¬
mabo suꝑte oculos meos. Ergo & nunc narrante ꝓpheta ab anno primo
darii medi stabã & dep̃cabar ut confortaret᷑ & roboraret᷑ eiꝰ impe¬
riũ. ds̃ repente respond&. Et nunc ueritatẽ Ad nuntia botibi. Est¬
que sensus. Quiauis nosse deꝑsarũ regib quid futurũ sit. Audi ordinẽ
rerũ &. ausculta quodquęris. Etecce adhuc tresreges stabunt in
ꝑside. & quartus di tabit̾ opib miniissuꝑ om̃s. & cũ inualuerit diui¬
tus suis. concitabit om̃s aduersũ regnũ grȩtiȩ. Quattuor reges
post cyrũ dicit in ꝑside surrecturos. cambi sẽ filiũ cỹri. & smerden

Expanded text:
um: ut est illud in psalmo tricesimo primo; cum enim rogasset Domium: ut est illud in psalmo tricesimo primo; cum enim rogasset Domia tribulatione mea quae circumdedit me; exsultatio mea, erue me a circumdantibus me, repente persona Dei introducitur respondentis: Intellectum tibi dabo, et instruam te in via hac qua gradieris: firmabo super te oculos meos . Ergo et nunc narrante propheta: Ab anno primo Darii Medi, stabam et deprecabar, ut confortaretur et roboraretur ejus imperium, Deus repente respondit: -- Et nunc veritatem annuntiabo tibi. Estque sensus: Quia vis nosse de Persarum regibus quid futurum sit, audi ordinem rerum, et ausculta quod quaeris. Et ecce tres adhuc reges stabunt in Perside: et quartus ditabitur opibus nimiis super omnes: et cum invaluerit divitiis suis, concitabit omnes adversum regnum Graeciae. Quatuor reges post Cyrum dicit in Perside surrecturos, Cambysen filium Cyri, et Smerden
Abbreviated transcription (Latin):
finẽ libri una putat᷑ uisio. quae annot̃tio crriregis ꝑsarũ apparu¬
it damheli. Porro iuxta hebraicã ueritatẽ separata sunt quȩ se¬
unt᷑ & scripta ordine p̃postero decuius causis supra di
Non enĩ suberri annot̃tio sed subdarii primo qui subuertit baltha¬
sar narrant᷑ ista quȩ seripta sunt Et ego ab anno primo darii
medi stabã ut confortaret᷑ & roboraret᷑. Ego inquit danihel ab
anno primo regis darii qui sub uertit chaldȩos & me de manu ini
uantũ in se fuit liberauitꝰ: obcustodiãmeam & iã lacũ le¬
nũ suo signauit anulo neme aduersarii int̃ficerent: stabã in con¬
spectudĩ. & rogabã eiꝰ clem̃tiã ꝓ eo qui me diligebat ut conforta¬
ret᷑ uel ipse uel regnũ euꝰroboraret᷑. Cũqu noratione ꝑsisterẽ.
hȩc dño respondente cognoui. Consuetudinis autẽ ẽ ꝓpheta

Expanded text:
no tertio Cyri Regis Persarum apparuno tertio Cyri Regis Persarum apparuit Danieli. Porro juxta Hebraicam veritatem, separata sunt quae sequuntur, et scripta ordine praepostero. De cujus causis supra diximus: Non enim sub Cyri anno tertio, sed sub Darii primo qui subvertit Balthasar, narrantur ista quae scripta sunt. Ego autem ab anno primo Darii Medi stabam, ut confortaretur et roboraretur. Ego, inquit Daniel, ab anno primo regis Darii qui subvertit Chaldaeos, et me de manu inimicorum, quantum in se fuit, liberavit ob custodiam meam etiam lacum leonum suo signans annulo, ne me adversarii interficerent, stabam in conspectu Dei, et rogabam ejus clementiam, pro eo qui me diligebat, ut confortaretur, vel ipse, vel regnum ejus, et roboraretur. Cumque in oratione persisterem, haec, Domino respondente, cognovi. Consuetudinis autem prophetarum
Abbreviated transcription (Latin):
uenit princeps grecor & interĩ pugnat contra princiłẽ ꝑsarũ
habens illic michahelẽ in adutorio donee illi in¬
terse dimicant : referã tibi quȩ dr̃ mihi futu¬
ra p̃dixerit. & tibi narranda p̃ceperit. Nulliq oriatur scrupu
iareꝓ principe machedonũ principẽ grecor dixerit. ho
ẽarN & ir Alexander enĩ rex machedonũ primũ sub uersa gretia
& subiecta potestati suȩ. in ꝑsas arma corripuit. Egosũ inquit
anglũs ille qui offero dõ orationes tuas. & nullus ẽ alius qui adiu¬
tor sit mecs rogandi ꝓuobis dm̃: nisi michahel archangłus. cui
creditꝰ ẽ poplũs iudeor. Et interĩ hoc tẽpore ego & princeps grecor
c̃omuni labore aduersũ ꝑsarũ principe dimicamꝰ. Reuoluende
sunt ueteres historiȩ. & considerandũ ne forte illudiẽpus signific& :
quando ꝑsȩ a grecis superati sunt. Iuxta editionẽ uulgatã usq ad

Expanded text:
venit princeps Graecorum, et interim pugnat contra principem Persarum, venit princeps Graecorum, et interim pugnat contra principem Persarum, habens illic Michaelem in adjutorium, donec illi inter se dimicant, referam tibi quae Deus mihi futura praedixerit, et tibi narranda praeceperit. Nullique oriatur scrupulus quare pro principe Macedonum, principem Graecorum dixerit, hoc est, Ἑλλήνων. Alexander enim rex Macedonum, primum subversa Graecia, et subjecta potestati suae, in Persas arma corripuit. Et angelus ille qui offero Deo orationes tuas, et nullus est alius qui adjutor meus sit rogandi pro vobis Deum, nisi Michael archangelus, cui creditus est populus Judaeorum. Et interim hoc tempore ego et princeps Graecorum communi labore adversum Persarum principem dimicamus. Revolvendae sunt veteres historiae, et considerandum ne forte illud tempus significet quando Persae a Graecis victi sunt. Juxta e
Abbreviated transcription (Latin):
& nunc reuertar ut proelier aduersus principẽ ꝑsarũ : Quod dicit¬
ut pugnẽ contra principẽ ꝑsarũ in conspectudĩ. qui non uult tuũ
tiarẽ quȩ uentura sunt poplõ tuo indieb nouissimis: Lic& ad huc nonsi
securꝰ stante ꝑsarũ principe & contra dicente tuis p̃cib Ac legationi¬
meȩ : & ecce princeps grecor id ẽ in achedonũ ueniebat. & ingressus ẽ
in conspectu dĩ ut accusar& ꝑsarũ principẽ atq mȩdor̃. ut in locd̃ eor
regnũ machedonũ succeder&. Et reuera mira sacram̃ta dĩ Laxato
eiũ decaptiuitate popło iudȩ or̃ꝑ sarũ regnũ atq medor int̃fecto
dario subuertit alex anderrex machedonũ: & princeps grecor̃ uicit
principẽ ꝑsarũ. Verũ tamen adnuntiabo tibi q̃d ex pressũ ẽ inscrip¬
tura ueritatis. Hic ordo ẽ lectionis. Adhuo res in dubio ẽ. Te enĩ
p̃cante dñm. & me offerente orationes tuas : stat ẽregione princeps
ꝑsarũ. & noniuult popłm de captiuitate relaxari. Ego autẽ quia

Expanded text:
et nunc reuertar ut proelier aduersus principem Persarum. cum eniut pugnem contra principem Persarum in conspectu Dei, qui non vult populum tiarem quae ventura sunt populo tuo in novissimis diebus: licet adhuc non sim securus, stante Persarum principe, et contradicente tuis precibus ac meae legationi. Et ecce princeps Graecorum, id est, Macedonum, veniebat, et ingressus est in conspectu Dei, ut accusaret Persarum principem atque Medorum: ut in locum eorum, regnum Macedonum succederet. Et revera mira sacramenta Dei; laxato enim de captivitate populo Judaeorum, Persarum regnum atque Medorum, interfecto Dario, subvertit Alexander, rex Macedonum, et princeps Graecorum vicit principem Persarum. Verumtamen annuntiabo tibi quod expressum est in scriptura veritatis. Hic ordo lectionis est: Adhuc res in dubio est. Te enim precante Dominum, 701 et me offerente orationes tuas, stat e regione princeps Persarum, et non vult populum tuum de captivitate laxari. Ego autem, quia
Abbreviated transcription (Latin):
cȩp̃fuit demetrius phalerius. idẽ apud grecos orator & philo¬
sophus. Tantȩq potentiȩ fuisse narrat᷑. ut ptholomeũ patrẽ
uincer&. Narrant enĩ historiȩ habuisse eũ peditũ ducenta
milia. equitũ uigintimilia. curruũ duo milia. & elephantos
uos primꝰ adduxꝰit exethiopia quadringentos. naues long
quas nunc liburnas uocant mille quingentas. Alias ad cibaria
militũ deportanda mille. auriquoq & argenti grande ponds:
ita ut deȩgypto ꝑ singulos annos quattuor decimꝰ milia ͤ octin¬
enta talenta acciper& argenti. & frum̃ti artabas quȩ i¬
sura tres modios & ternam modi partẽ hab& quinquies &
decies centenamilia. Et post finẽ annor̃ fȩderabunt᷑. siue ut the¬
uodotio int̃p̃tatꝰ ẽ & postannũ illius cõmiscebunt᷑. Filiaq regis

Expanded text:
cae praefuit Demetrius Phalereus, idem apud Graecos orator, et philocae praefuit Demetrius Phalereus, idem apud Graecos orator, et philosophus: tantaeque potentiae fuisse narratur, ut Ptolemaeum patrem vinceret. Narrant enim milia; equitum viginti, curruum duo milia»; «elephantos, quos primus adduxit ex Ethiopia, quadringentos; naves longas, quas nunc liburnas vocant, mille qmilitum deportanda, mille: auri quoque et argenti grande pondus: ita ut de Aegypto per singulos annos quatuordecim millia, et octingenta talenta argenti acceperit: et frumenti artabas quae mensura tres modios et tertiam modii partem habet quinquies et decies centena millia. Et post finem annorum foederabuntur sive, ut Theodotio interpretatus est: Et post annos illius commiscentur. Fili
Abbreviated transcription (Latin):
tarũ expulsũ restituer& in regnũ. erprũ sobtiner& Ac fenicen
& uicto de metrio filio antigoni sęleuco regnisi partẽ quȩ
abantigono fuerat ab lata restituer&. cariã quoq obtiner&
& multas insulas urbesq ac regiones de quib non ẽ huius tẽpo¬
rio. Idcirco autẽ cetera regna dimittens machedoniȩ uideli¬
o& etasiȩ. tantũ de egypti& siriȩ narrat regib: : quia in medio
iudȩa posita nunc abillis. nunc abistis regib tenebat᷑. & scrip¬
turae sc̃ẽ ꝓpositũ ẽ: non ex t̃nã absq uidȩis historiã texere.
sed eã quȩ isra helitico popło copulataẽ. Et deprincipib eiꝰ
ualebit suꝑ eũ. & dominabit᷑ ditione. Multa enĩ dominat
Iste ẽ ptholomeus phila delfus secunđrex ȩgypti filius ꝑtholo¬
mei superioris. sub quo lxx in t̾p̃tes alexandriȩ scripturã scãm
ingrecũ dicunt᷑ uertisse sermonẽ. qui& eleataro pontificimulta
ierusolimã & in tẽplo donaria & uasa transmisit. cũus bibliotho¬

Expanded text:
t  Al. restitueret in regnum, Cyprumque obtinuerit et Phoenicen: et victo Demetrio filio Antigoni, Seleuco regni sui partem, quae ab Antigono fuerat ablata, restituerit: Cariam quoque obtineret, et multas insulas urbesque et regiones, de quibus non est hujus tempo. Idcirco autem caetera regna dimittens, Macedoniae videlicet et Asiae, tantum de Aegypti et Syriae narrat regibus: quia in medio Judaea posita, nunc ab illis, nunc ab istis regibus tenebatur. Et Scripturae sanctae propositum est, non externam absque Judaeis historiam texere, sed eam quae Israeli populo copulata est. Et de principibus ejus praevalebit super eum: et dominabitur ditione. Multa enim dominatio ejus. Iste est Ptolemaeus Philadelphus secundus rex Aegypti, filius Ptolemaei superioris: sub quo LXX interpretes Alexandriae Scripturam sanctam in Graecum dicuntur vertisse sermonem: qui et Eleazaro pontifici multa Jerosolymam, et in templi donaria vasa transmisit: cujus bibliothe
Abbreviated transcription (Latin):
cer& uirũ ꝑministros ueneno int̃fecit Berenicen aut̃
cũ filio qui ex antiochonatꝰ erat ic adioni & genneo antiochiȩ
principib occidendã tradidit. filiũq suũ maiorẽ seleuchũ callini¬
cũ in patris loro regẽ constituit. & hoc ẽ qd nunc dicit᷑ fost
multos annos ꝓtholomeus phi ladelphus & antiochus Sede facient
nicitias. & filia regis austri hoc ẽ ptholo mei ueni& ad reg¬
lonis idẽ ad antiochũ: ut int̾ patrẽ ac uirũ iungat amicitias. Bt non
poterit inquit obtinere. nec sem̃ illius stare in regnosiriȩ: sed
& ipsaberenicen & qui eã adduxerant int̾ficient᷑. Rex quo que
antiochus qui confortabat eã hoc ẽ ꝑ quẽ poterat p̃ ualere. uene¬

Expanded text:
ceret, virum per ministros veneno interfecit. Berenicen autem ceret, virum per ministros veneno interfecit. Berenicen autem cum filio qui ex Antiocho natus erat, Icadioni et Genneo Antiochiae principibus occidendam tradidit: filiumque suum majorem Seleucum Callinicum in patris loco regem constituit. Et hoc est quod nunc dicitur: Post multos annos Ptolemaeus Philadelphus et Antiochuamicitias, et filia regis Austri, hoc est Ptolomei, venielonis, id est Antiochum, ut inter patrem ac virum jungat amicitias, et non poterit, inquit, obtinere, nec semen illius stare in regno Syriae, sed et ipsa Berenice et qui eam adduxerint interficientur. Rex quoque Antiochus, qui confortabat eum, id est per quem poterat praevalere, vene
Abbreviated transcription (Latin):
siriȩ regnauit ut diximꝰ seleuchus cognom̃to nichanor. scdũs
antiochus qui appellatꝰ ẽ sother: t̃tius & ipse antiochus quiuoca¬
bat᷑ Eedc id ẽ ds̃. Iste aduersus ptholomeũ philadel phũ qͥ sods̃
imperabat ȩgypt ges sit bella quã plurima. & totis babilonis atq
orientis uirib diicauit. Uolens itaq ptholomeus philadel¬
phus post multos annos molestũ finire certamen. filiã suã
nomine berenicen antio cho uxorẽ dedit: q̃uidepriore uxore
nomine laodice habebat duos filios. seleuchũ qui cognominatꝰ ẽ
callinicus & alterũ antiochũ. Deduxitq eũ usq ad pelusium.
& infinita auri & argenti milia dotis nominededit. unde por¬
nophoros id. ẽ dotalis appellatꝰ ẽ. Antiochus autẽ berenicen
consortẽ regni habere sedicens. & laodicen concubinȩ loco. post
multũ tẽpus amore superatus laodicen cũ liberis suis reduxit
in regiã. Quȩ metuens ambiguũ uiri animũ neberenicen redu¬

Expanded text:
Syriae regnavit Seleucus, cognomento Nicanor, secundus Antiochus, qui appellatus est Soter, tertius et ipse Antiochus, qui vocabatur Θεὸς, id est, Deus. Iste adversus Ptolemaeum Philadelphum, qui secundus imperabat Aegyptiis, gessit bella quamplurima, et totis Babylonis atque Orientis viribus dimicavit. Volens itaque Ptolemaeus Philadelphus post multos annos molestum finire certamen, filiam suam nomine Berenicen, Antiocho uxorem dedit, qui de priore uxore nomine Laodice, habebat duos filios, Seleucum, qui cognominatus est Callinicus, et alterum Antiochum. Deduxitque eam usque Pelusium: et infinita auri, et argenti millia dotis nomine dedit: Unde φορνοφόρος, id est, dotalis appellatus est. Antiochus autem Berenicen consortem regni habere se dicens, et Laodicen in concubinae locum, post multum temporis amore superatus, Laodicen cum liberis suis reducit in regiam. Quae metuens ambiguum viri animum, ne Berenicen redu
Abbreviated transcription (Latin):
Veni a utẽ ut docerẽte quȩ uentura sunt populo tuo in nouissi¬
is dieb: quod danihel dep̃catꝰ ẽ : hoca dõ meretur auc
quid futurũ sit populo israheli non in uicino tẽpore. sed
in nouissimis dieb. id. ẽ in consummatione selĩ. Domine
mi. inuisione tua conuersa sunt interioramea in me. Sic theodotio
in t̃̾p̃tatꝰ ẽ iuxta illud q̃d incentesimo sȩcundo psalmo legimus.
Benedic animamea dñm. & oma interioramea nom̃ scm̃ eiꝰ. Prius enĩ

Expanded text:
tem ut docerem te quae ventura sint populo tuo in novissimis diebus. Quod Daniel deprecatus est, hoc a Deo meretur audire, quid futurum sit populo Israel non in vicino tempore, sed 700 in novissimis diebus, id est, in consummatione saeculi. Domine mi, in visione tua dissolutae sunt compages meae, etc. Sic Theodotio interpretatus est, juxta illud quod in centesimo secundo psalmo legimus: Benedic, anima mea, Domino, et omnia interiora mea, nomen sanctum ejus. Prius enim
Abbreviated transcription (Latin):
crucifixissent. Restitit autẽ princeps id. ẽ anglũs ꝑsaru faciens
ꝓcredita sibi ꝓuintia: ne captiuor̃ omĩs poplũs dimittere tuꝵ
Et forsitan cũ prima die ex quo posuit cor suũ ꝓpheta ad intelli-¬
gendũ ex auditꝰ sit ad ño. id cireo non statim missus ẽ anglũs
qui ei dĩ indulgentiã nuntiar& : quia uiginti& uno dieb resti¬
tit ei princeps ꝑsarũ enumerans peccata populi iudȩor̃. q̃d
iuste tenerent᷑ captiui & dimitta non deberent. Et ecce
unꝰ de principib: primis uenat in aduitoriũ mihi¬
Resistente ꝑsarũ anglõ p̃cib tuis & meae
legationi qui orationes tuas affere¬
bã dõ. uenit in adiutorium mihi anglũs michahel. quip̃ ẽ
pulo istł. Principes autẽ primos archanglõs in te

Expanded text:
. Restitit autem princeps, id est, angelus Persarum, faciens pro credita sibi provincia, ne captivorum omnis populus dimitteretur. Et forsitan cum prima die ex quo posuit cor suum propheta ad intelligendum, exauditus sit a Deo, idcirco non statim missus est angelus qui ei Dei indulgentiam nuntiaret: quia viginti et uno diebus restitit ei princeps Persarum, enumerans peccata populi Judaeorum, quod juste tenerentur captivi, et dimitti non deberent. Et ecce Michael unus de principibResistente Persarum angelo precibus tuis, et meae legationi, qui orationes tuas Deo offerebam, venit in adjutorium mihi angelus Michael qui praeest populo Israel. Principes autem primos, archangelos inte
Abbreviated transcription (Latin):
argenti& auri captiua duc& inegẏptũ. Ipse p̃ualebit ad uersũ
regẽ aquilonis & in trabit in regnũ rex austri. & reuertet᷑ ad t̾rã
suã. Occisaberenice & mortuoptholomeo phila delpliepatre ei
inȩgypto : frat̃ illius & ipse ptholomeus cognom̃to ereste łtie

Expanded text:
se praevalebit adversus regem Aquilonis. Et intrabit in regnum rex Austri, et revertetur ad terram suam. Occisa Berenice, et mortuo Ptolemaeo Philadelpho patre ejus in Aegypto, frater illius et ipse Ptolemaeus cognomento Evergete
Abbreviated transcription (Latin):
donec cõpleat᷑ ira dĩ. quia in ipso erit consũmatio. Qd quidẽ & nos
deantichristo intelligimꝰ:: Porphirius aut̃ & ceteri qͥ se qͥunt᷑ eũ
de antiocho epiphane dici arbitrant᷑. q̃d crectꝰ sit contra cultũ di.
& in tantã suꝑbiã uenerit. ut in tẽplo ierusolimis simulacrũ suũ
pont iusserit. Qodq seqͥt᷑. & dirig& donec cõpleat᷑ ira quia in ipso
erit consũmatio: sic intelligunt. tãdiu eũ posse donec irascat᷑ ei ds̃.
& ipsũ int̾̃fici iubeat. Si quidẽ polybius & diodorus quibibliotecarũ
scribunt historias. narrant eũ ñ solũ contradm fecisse iudeȩ : sed
auaritiȩ facib accensũ & iã tẽplũ dianȩ in elimaide q̃d erat ditissi¬
mũ spoliare conatũ opp̃ssũq acustodib tẽpli & uicinis circum gen¬
tib & quibdã fantasus atq t̾rorib uersũ in amentiã ad postre¬
mũ in orbo interisse: & hoc ei accidisse cõmemorant.qui a teplũ

Expanded text:
io. Quod quidem et nos de Antichristo intelligimus. Porphyrius autem et caeteri qui sequuntur eum, de Antiocho Epiphane dici arbitrantur quod erectus sit contra cultum Dei, et in tantam superbiam venerit, ut in templo Jerosolymis simulacrum suum poni jusserit. Quodque sequitur: et diriget, donec compleatur ira, quia in ipso erit consummatio, sic intelligunt, tam diu eum posse, donec irascatur ei Deus, et ipsum interfici jubeat. Siquidem Polybius et Diodorus qui Bibliothecarum scribunt historias, narrant eum non solum contra Deum fecisse Judaeae, sed avaritiae facibus accensum, etiam templum Dianae in Elimaide, quod erat ditissimum, spoliare conatum: oppressumque a custodibus templi et vicinis circum gentibus, et quibusdam phantasiis atque terroribus versum in amentiam, ac postremum morbo interiisse, et hoc ei accidisse commemorant, quia templum
Abbreviated transcription (Latin):
thias. & postea iudas fibietꝰ qͥuocabat᷑ machabeus pugnans cecidit.
& ceteri fr̃s eiꝰ adũsariorũ fraude deceptisunt. Lege machabeor
toria: subantichristo paruũ auxiliũ nr̃i intelligiuolunt. q̃uia
congregati sc̃ĩ resistent ei. & utent᷑ auxilio paruulo. & postea
deeruditis corruent plurimi. Et hoc fi& ut quasi infornace
uero & antonino principib intelligunt. qͥ uideos plurimũ dilexer̃:
alii uero deluliano imperatore. qd quando opp̃ssi fuerant agallo
cȩsare & in captiuitatis angustuis multa ꝑpessi ille consurgat iu¬
deos a mare sesimulans & in tẽplo eor̃ immolaturũ se e̾e ꝓmittens:
in quo paruã spẽ habebunt auxilii. & ap plicabunt᷑ illis gentiliũ plu¬
rimi ñ inueritate sed in mendacio. Proidolor̾ enĩ cultu. eissimulabunt
tias. Et hȩc facient. ut qͣ ꝓbatisunt: mani festifiant. Te
eni uerȩ salutis eor & auxilii sibi futurũ e̾e̾ xp̃m. quẽ falso sperant

Expanded text:
thias, et postea Judas filius ejus qui vocabatur Machabaeus, pugnans cecidit, et caeteri fratres ejus adversariorum fraude decepti sunt. Lege Machabaeorum toria. Sub Antichristo parvum auxilium nostri intelligi volunt, quia congregati sancti resistent ei, et utentur auxilio parvulo, et postea de eruditis corruent plurimi. Et hoc fiet, ut quasi conflentvero, et Antonino principibus intelligunt, qui Judaeos plurimum dilexerunt. Alii vero de Juliano imperatore: quod quando oppressi fuerint a Caio Caesare, et in captivitatis angustiis multa perpessi, ille consurgat, Judaeos amare se simulans, et in templo eorum immolaturum se esse promittens: in quo parvam spem auxilii habebunt, et applicabuntur illis 718 gentilium plurimi, non in veritate, sed in mendacio. Pro idolorum enim cultu, ejus simulabunt amicitias. Et hoc facient, ut qui probati sunt, manifesti fiant. Tempus enim verae salutis eorum, et auxilii futurum esse Christum, quem falso putant
Abbreviated transcription (Latin):
anus a quo postea dexiunis ierusalẽ urbs hęlia condita ẽ rebellantes ui¬
dȩos. tinio rufo magistro exercitꝰ pugnante : superauit. & tunc de fecit
hostia & sacrificiũ & usq ad consũmationẽ mundi & finẽ ꝑseuerauit
ebdomades & postea x duȩ. & rursũ una quȩ induas partes diui¬
ni : ut ante minorẽ numerũ supputent & postea maiorẽ. Verbi gra
ramꝰ quosdã illor dicere ꝗd una ebdomada dequa scriptũ ẽ confirmabit
pactũ multis ebdoma una. diuidat inuespasiano & adriano. qđ iuxta
historiã iosephi & uespasianꝰ &titus trib Annis & sex mensib pacẽ cu

Expanded text:
anus, a quo postea de ruinis Jerusalem urbs Aelia condita est, rebellantes Judaeos, Rufo magistro exercitus pugnante, superavit, et tunc defecit hostia et sacrificium, et usque ad consummationem mundi continuabitur ea sexaginta duae, et rursum una, quae in duas partes divirmonis Latini, ut ante minorem numerum supputent, et postea majorem. Verbi gratia, randum quosdam illorum dixisse, quod una hebdomada de qua dicitur: « Confirmabit pactum multis hebdomada una, » dividatur in Vespasianum et Adrianum, ut, juxta historiam Josephi, Vespasianus et Titus
Abbreviated transcription (Latin):
dȩ ae quoq finib: pellerent᷑. Hȩc loquunt᷑ hȩbrȩi. non magnopere cu¬
rantes Aprimo anno daruregis ꝑsarũ usq ad extremã euersionẽ
ierusalẽ quȩ subadriano accidit supputare olỹmpiadas eͣ lxxiiii.

Expanded text:
daeae quoque finibus propellerentur. Haec aiunt Hebraei, non magnopere curantes, a primo anno Darii regis Persarum, usque ad extremam eversionem Jerusalem, quae sub Adriano accidit, computari olympiades
Abbreviated transcription (Latin):
ipsi reꝓbi. Regale autẽ sacerdotiũ. quia illius corpori sint uniti
qui rex sũmꝰ & sacerdos ẽuerꝰ: Regnũ suis tribuens ut rex & ut pori¬
tifex eor peccata sui sanguinis hostia mundans. Regale sacer¬
dotiũ eos nominat. ut regnũ sperare ꝑpetuũ & hostias immacu¬
latȩ conuersationis dõ seꝑ offerre meminerint Gens quoq scã
& popłus ad quisitionis uocant᷑. iuxta id q̃d apłus paulus ꝓphetie

Expanded text:
ipsi reprobi. Regale autem sacerdotium qui illius corpori sunt uniti ipsi reprobi. Regale autem sacerdotium qui illius corpori sunt uniti qui rex summus et sacerdos est verus, regnum suis tribuens ut rex, et ut pontifex eorum peccata sui sanguinis hostia mundans, Regale sacerdotium eos nominat, et ut regnum sperare perpetuum et hostias immaculatae conversationis Deo semper offerre meminerint. Gens quoque sancta et populus acquisitionis vocantur juxta id quod apostolus Paulus prophetiae
Abbreviated transcription (Latin):
tiã. His qui offendunt uerbo. nec credunt in quo & positi sunt.
offendunt uerbo qui eo ipso qd uerbũ dĩ audire eos contingit of¬
fendunt animo. dũ nolunt credere ꝗd audiunt. Quor stultiti
exaggerando subiecit: Nec credunt in quo & positi sunt.: Quia
in hoc positi idẽ in hoc ꝑnaturã facti sunt homines ut credant
dõ & eiꝰ uoluntati obtẽperent salomone ad testante cũ ait: dm̃
time & mandata eiꝰ obserua. hocẽ enĩ omĩs homo: Idẽ in hoc
naturalit̃ factꝰ ẽ omĩs homo. ut dm̃ timens eiꝰ mandatis obscun¬
sumꝰ. Vos aut̃ genꝰ electũ. regale sacerdotiũ. gensscã. poplũs ad¬
quisitionis. Hoc ẽ laudis testimoniũ quondã antiquo dĩ popło
ꝑ moysendatũ . qd nc̃ recte gentib dat apłus petrus. qui a uide¬
lice in xp̃m credidert̃. qui uelut lapis angularis in eã quã in se
srł habuerat salutẽ gentes adunauit. Quosgenꝰ electũ uocat
ꝓpt̃ fidẽ. ut distinguat ab eis qui lapidẽ uiuũ reꝓbando facti st̃

Expanded text:
t: His qui offendunt verbo, nec credunt in quod et positi sunt. « Offendunt verbo, qui eo ipso quod verbum Dei audire eos contigit, offendunt animo, dum nolunt credere quod audiunt. Quorum stultitiam exaggerando subjecit, nec credunt in quod et positi sunt: quia in hoc positi, id est, in hoc per naturam facti sunt homines, ut credant Deo, et ejus voluntati obtemperent, Salomone attestante, cum ait: Deum time, et mandata ejus observa, hoc est enim omnis homo : id est, in hoc naturaliter factus est omnis homo, 239 ut Deum timens ejus mandatis obsecunsumus. Vos autem genus electum, regale sacerdotium, gens sancta, populus acquisitionis. Hoc est, laudis testimonium quondam antiquo Domini populo per Moysen datum, quod nunc recte gentibus dat apostolus Petrus, quia videlicet in Christum crediderunt, qui velut lapis angularis in eam quam in se Israel habuerat salutem gentes adunivit, quos genus electum vocat propter fidem, ut distinguat ab eis qui lapidem vivum reprobando facti sunt
Abbreviated transcription (Latin):
potest fructũ a sem& ipso ferre nisi manserit inuite. sic nec uos
in ꝗͥt nisun me manseritis. Propt̃ qd contin& scriptura. Eccepo¬
no in sronlapidẽ sũmũ. angularẽ electũ p̃tiosũ. hoc testimonium
de isaia ponit ad confirmandũ hocqd p̃miserat adquẽ accedentos
lapidẽ uiuũ. asstruens & adfirians dñm saluatorẽ ꝓpt̃ firmi¬
tatẽ suã lapidẽ aꝓphetis uocari. Et qd addit & omĩs qui credit in¬
eũ ñ confundet᷑: ꝓpt̃ hoc ponit qd dixerat. & uos tãꝙ lapides uiui
quo dicit᷑ accedentes ad lapidẽ uiuu̾ uł credentes in eo ñ confundi illius
psalmi uersiculo in quo eũ dictũ eẽt Accedite ad eũ & illuminamini
hannes ait. Et nc̃ filioli manete in eo ut cũ apparuerit habeamꝰ fidu¬
ciã . & ñ confundam̃ ab eo inaduentu eiꝰ. Uobis igit᷑ honor credȩntib¬

Expanded text:
potest ferre fructum a semetipso, nisi manserit in vite, sic nec vos, potest ferre fructum a semetipso, nisi manserit in vite, sic nec vos, inquit, nisi in me manseritis. Propter quod continet Scriptura: Ecce pono in Sion lapidem summum, angularem, etc. Hoc testimonium de Isaia ponit ad confirmandum hoc quod promiserat, ad quem accedentes lapidem vivum, astruens et affirmans Dominum salvatorem propter firmitatem suam, lapidem aeum non confundetur, propter hoc ponit quod dixerat: Et vos tanquam lapides vivi quo dicitur: Accedentes ad lapidem vivum, vel credentes in eo non confundi, illius psalmi versiculo in quo cum dictum esset, Accedite ad eum et illuminamini,annes ait: Et nunc, filioli, manete in eo, ut cum apparuerit habeamus fiduciam et non confundamur ab eo in adventu e
Abbreviated transcription (Latin):
do cũ sit una excła catholica toto orbe diffusa: Sepe pluralit᷑
uarus tribub: popłis & linguis discreta. Unde dicit ipse : Ego
ihe misi angłm meũ testificari uob hȩc ineccłus. Nec p̃tereundũ qd qͥdã
codices habent numero singulari. suꝑ ȩdificamini in domũ spũ alẽ:
alii suꝑ ȩdificamini domꝰ sp̃uales. In quonimirũ unitas ipsa totius¬
sc̃ȩ eo łȩ aptius cõmendat᷑. Cũ aut̃ dixiss&e suꝑ edificamini domꝰ sp̃u¬
ales siue domũ spu alẽ. addidit sacerdotiũ sem̃. Idẽ sacerdotiũ scm
uos ipsi existentes suꝑ fundam̃tũ xp̃i. Omnẽ ergo ȩccłam sacerdo¬
tiũ sc̃m appellat. qd soladom a aron in lege nom̃ & officiũ habuit.
uersis congruit qd subdit. Offerre spũales hostias acceptabi les dõ
mina tẽptationũ muniti & sacerdotio sc̃o participare & boni ali¬
quid acceptabiile dõ gerere ñ nisi ꝑ ipsũ ualemꝰ. Sic̃ enĩ palmes ñ

Expanded text:
do, cum sit una Ecclesia catholica, toto orbe diffusa, saepe pluraliter do, cum sit una Ecclesia catholica, toto orbe diffusa, saepe pluraliter variis tribubus populis et linguis discreta. Unde dicit ipse: Ego Jesus misi angelum meum testificari vobis haec in ecclesiis. Nec praetereundum quod quidam codices habent numero singulari superaedificamini domus spiritalis, alii superaedificamini in domum spiritalem, in quo nimiruedificamini domos spiritales sive domus spiritalis addit: Sacerdotium sanctum, id est, sacerdotium secundum vos ipsi existentes super fundamentum Christi. Omnem ergo Ecclesiam sacerdotium sanctum appellat, quod sola domus Aaron in lege nomen et officium habuit. versis congruit quod subdit: Offerre spiritales hostias per Jesum mina tentationum muniti, et sacerdotio sancto participari, et boni aliquid acceptabile Domino gerere, non nisi per ipsum valemus. Sicut enim palmes non
Abbreviated transcription (Latin):
duri scilic& et in sensibi les: quib: merito diceret᷑ Auferã a uob
cor lapideũ & dabo uobis corcarneũ. Sed tãꝙ lapides inui ad spũ
ale edificiũ aptant᷑. quiꝑ dis cretionẽ eruditi doctores am puta¬
tis actib: & cogitationibus suꝑ fluis uelud ictu quadrant᷑ securis
Et sicut ordines lapidũ in pariete portant᷑ alu ab alus. itapor¬
tant᷑ fideles quiq: ac p̃cedentib in ȩccła iustis. Portant ipsi se¬
quentes ꝑ doctrinã & tolerantiã usq adultimũ iustũ : quicũ apͥ¬
orib portat᷑ quẽ portare debeat ipse sequentẽ ñ habebi a
Quiaut̃ om̃e edificiũ portat & ipse a nemine porta t᷑ : dñs ẽ xp̃o
Vnde& lapis aꝓpheta p̃tiosus uocat᷑ in fundam̃to fundatꝰ Suꝑ¬
edificamini inꝗͥt domꝰ spũ ales: Ita illos fieridomꝰ spũales dicit:
cũ sit una domꝰ xp̃i exangłis electis & hominib: collecta : quomo¬

Expanded text:
duri scilicet et insensibiles, quibus merito dicitur: Auferam a vobis duri scilicet et insensibiles, quibus merito dicitur: Auferam a vobis cor lapideum, et dabo vobis cor carneum . Seditale aedificium aptantur, qui per discretionem eruditi doctoris amputatis actibus et cogitationibus superfluis velut ictu quadrantur securis, et sicut ordines lapidum in pariete portantur alii ab aliis, ita portantur fideles quique a praecedentibus in Ecclesia justis; portant ipsi sequentes per doctrinam et tolerantiam usque ad ultimum justum, qui cum a prioribus portetur quem portare debeat, ipse sequentem non habebit. Qui autem omne aedificium portat, et ipse a nemine portatur, Doet lapis a propheta pretiosus vocatur, in fundamento fundatus. Superaedificamini, inquit, domos spiritales. Ita illos fieri domos spiritales dicit, cum sit una domus Christi in angelis electis et hominibus collecta, quomo
Abbreviated transcription (Latin):
didit uiuũ: Ad que accedentes inqui ens lapidẽ uiuũ. ut deap̃odic¬
tũ signific&. Qui recte lapis appellatꝰ ẽ : quia in carne ueniens. ed fi¬
cationi sc̃ȩ ȩccłȩ quo hanc confirmar& sese inserere dignatꝰ ẽ. Viuus¬
aut̃ . qui a dicere potuit. Ego sũ uia ueritas & uita. Qui ab hominib:
reꝓbatꝰ ẽ : cũ dicerent nos ñ habemꝰ regẽ nisi cȩsarẽ. Adõ aut̃ electꝰ: cũ ait
ip̃se. Ego autẽ constitutꝰ sũ ab eo suꝑ sion. & c&era. Ethonorificat᷑
quando post mortẽ crucis ds̃ illũ ex altauit. & donauit illi nom̃ q̃dẽ
suꝑ omne nom̃. & c&era. Et ipsi tãq lapide suiui suꝑ edificamini¬
scilic& uiuo nulla spu alis edificatio starepotest. Fundam̃tũ enĩ
aliud nemo potest ponere p̃ter ipsũ cuius participatione fideles
lapides uiui efficiunt᷑. quiꝑ infidelitatẽ lapides mortui fuerant

Expanded text:
dit, vivum: Ad quem accedentes, inquiens, lapidem vivum, ut de Chrisdit, vivum: Ad quem accedentes, inquiens, lapidem vivum, ut de Christo significet, qui recte lapis appellatus est, qui in carne veniens, aedificationi sanctae Ecclesiae, quo hanc confirmarautem qui dicere potuit: Ego sum via, veritas et vita . Qui ab hominibus reprobatus est, cum dicerent: Non habemus regem nisi Caesarem . A Deo autem electus, cum ait ipse: Ego autem constitutus sum rex ab eo , et caetera. Et honorificatus, quando post mortem crucis Deus illum exaltavit, et donavit illi nomen quod est super omne nomen , et caetera. Et ipsi tanquam lapides vivi, etcscilicet vivo, nulla spiritualis aedificatio stare potest. Fundamentum enim aliud nemo potest ponere praeter ipsum , cujus participatione fideles lapides vivi efficiuntur, qui per infidelitatem lapides mortui fuerant,
Abbreviated transcription (Latin):
nihil desuꝑna suauitate animogustat. ñ ẽ mirũ si bunc t̾res¬
trib in lecebris sordidareͥ nonȩ uitat. Bene aut̃ psalmista
gustare mon& quã dulcis sit dñs : quia sunt ñ nulli qui ñ id deđo
sentiunt qd dulce interius sapiat: sed qđ excussũ exterius son&
Qui & si secreta quedã intelligendo ꝑcipiunt : eor dulcedinẽ ex¬
periri ñ possunt. Et sinouert quomodo st̃ignorant ut dixi quamo¬
do sapiunt. Et quoniã in ipso psalmo de quo hunc uersiculũ assũp¬
sit p̃missũ ẽ Accedite adeũ & illuminamini rectebeatꝰ petrus subdit
tũ adõ aut̃ electũ aehonorificatũ. Et hoc delapide testimonium
sunuit expsalmo ubi scriptũ ẽ. Lapidẽ qũe reꝓbauert̃ edificantes
hic factꝰ ẽ in caput angoli. Quod nequis iudaicosensuputar& demate¬
riali lapidȩa ꝓpheta cantatũ qui in edificio t̃renȩ cuius lib& domus
contra hominũ dispositionẽ diuino iudicio in poneret᷑: consulte ad¬

Expanded text:
nihil de superna suavitate animo gustat, non est mirum si hunc terrestribus illecebris sordidare non evitat. Bene autem Psalmista gustare admonet quam dulcis sit Dominus, quia sunt nonnulli qui de Deo sentiunt, non quod dulce interius sapiat, sed quod excussum exterius sonet. Qui etsi secreta quaedam intelligendo percipiunt, eorum dulcedinem experiri non possunt. Et si noverunt quomodo sunt, ignorant, ut dixi, quomodo sapiunt. Et quoniam in ipso psalmo de quo hunc versiculum assumpsit, praemissum est: Accedite ad illum et illuminamini , recte beatus Petrus subdidit, tum, a Deo autem electum et honorificatum. Et hoc de lapide testimoniam sumit ex Psalmo, ubi scriptum est: Lapidem quem reprobaverunt aedificantes, hic factus est in caput anguli . Quod ne quis Judaico sensu putaret de materiali lapide a propheta cantatum, qui in aedificatione terrenae cujuslibet domus, contra hominum dispositionem divino judicio non poneretur, consulte ad
Abbreviated transcription (Latin):
ipseait siquis mihi ministrauerit honori ficabit eũ pater m̃s
Ioncredentib autẽ lapisque reꝓbauert̃ ȩdificantes: Ut si c̃ illũ
repbauert̃ cũ ȩdificarent act̾ suos. nolentes eũ infundam̃to
cordis sui ponere. i ta&ipsi reꝓbent᷑ ab eo in aduentu eꝰ nolontes
illo tunc eos qui se reꝓbauert in ȩdificationẽ accipere domꝰ suȩ
quȩ ẽ in celis ł thȩo distinctio honoris credentiũ. ñ credentiũ
autẽ reꝓbationis hucusq ꝑtingit. Hinc itẽ de credentib in¬
fert hic factꝰ ẽ in caput anguli: Quia uidelie& sicut lapis an¬
gularis duos parietes coniungit. ita dñs udeor plebẽ &e gentiũ
in una sibi fidei societate copulauit: Ac mox de infidelib: addit.
Et lapis offensionis &e petra scandali . Hinc & paulus Nos in quit

Expanded text:
 Pater meus . Non credentibus autem, lapis quem reprobaverunt aedificantes. Ut sicut illum reprobaverunt cum aedificarent actus suos, nolentes eum ponere in fundamento cordis sui, ita et ipsi reprobentur ab eo in adventu ejus, nolente illo tunc eos qui se reprobaverunt in aedificationem accipere domus suae, quae est in coelis. Et haec distinctio honoris credentium, non credentium autem reprobatio hucusque pertingit. Hinc item de credentibus infert: Hic factus est in caput anguli. Quia videlicet sicut lapis angularis duos parietes conjungit, ita Dominus Judaeorum plebem et gentium in una sibi fidei societate copulavit. Ac mox de infidelibus addit: Et lapis offensionis, et petra scandali. Hinc et Paulus: Nos, inquit
Abbreviated transcription (Latin):
tuo uitã manentẽ. Nã ubi retributionis tẽpus aduenerit: cũ
cain qui exmaligno erat dãpnabit᷑ &iã qui hoc homicidi genere
tenetur. ut discord& et dissideat & pacẽ cũ fr̃ib non habeat.
debeat in nobis. dominicȩ passionis exẽplo didicimꝰ. Maiorẽ
nãq hac di lectionẽ nemo hab&. ut animãsuã ponatquis ꝓ¬

Expanded text:
tam in se manentem. » Nam ubi retributionis tempus advenerit, cum Cain qui ex maligno erat, damnabitur etiam qui hoc homicidii genere tenetur , ut discordet et dissideat, et pacem cum fratribus non habeat. debeat in nobis, Dominicae passionis exemplo didicimus. « Majorem namque hac dilectionem nemo habet, quam ut animam suam quis
Abbreviated transcription (Latin):
in his scđa mors ñ hab& potestatẽ. Omĩs qui odit frẽm suũ homi¬
cida ẽ. Si contẽpnebat quisq: odiũ frat̃nũ. nũ quid& homicidiũ
incorde suo contẽpturus ẽ : Non mou& manꝰ ad occidendũ ho¬
minẽ . & homicida iã tenetur ado. Viuit ille. & iste iã int̃ fector

Expanded text:
; in his secunda mors non habet potestatem. Omnis qui odit fratrem suum, homi; in his secunda mors non habet potestatem. Omnis qui odit fratrem suum, homicida est. Si contemnebat quisquam odium fraternum, nunquid et homicidium in corde suo contempturus est? Non movet manus ad occidendum hominem, homicida jam tenetur a Deo. Vivit ille, et iste
Abbreviated transcription (Latin):
mȩ dicit. Anima enĩ quȩ peccauerit. ipsa moriet᷑. Vita quippe
carnis anima. uita animȩ ds̃ẽ. Alorscorporis amittere sp̃m. mors
iȩ amit tere dm̃. Vnde constat qđ in anima mortui o
in hanc luee nascim᷑. trahentes ex adã originale peccatũ: Sed ex¬
grã xp̃i fidelib regenerando agitur. ut in anima uiuere possint.
Verũ baptismatis & fidei mysteriũ illissolũ ꝓdest. illos demor te
tralicit aduitãqui sincera mente diligunt fr̃s. Atq ideo no¬
tandũ qđ ñ ait qui ñ diligit uenturus. inmortẽ. quasi depoen
ꝑpetua loqueretur quȩ restat peccatorib infuturo : sed qui ñ
diligit inquit man& inmorte: In illa utiq morte. dequa &iã in
hacuita si frẽs ꝑfecte amar& exurgere poss&. hinc & enĩ dicitur
inapocalipsi. Beatꝰ & sc̃s qui hab& spem in resurrectione prima

Expanded text:
ortem animae dicit. Anima enim quae peccaverit, ipsa morietur . Vita quippe ortem animae dicit. Anima enim quae peccaverit, ipsa morietur . Vita quippe carnis, anima, vita animae Deus est. Mors corporis, amittere animam, mors animae, amittere Deum. Unde constat, quod in anima mortui omnes in hac luce nascimur, trahentes ex Adam originale peccatum, sed Christi gratia fidelibus regenerando agitur ut in anima viveVerum baptismatis et fidei mysterium illis solummodo prodest, illos de morte attrahit ad vitam qui sincera mente diligunt fratres. Atque ideo notandum quod non ait: Qui non diligit venturus est in mortem, quasi de poena perpetua loqueretur, quae restat peccatoribus in futurum, sed qui non diligit, inquit, manet in morte. In illa utique morte, de qua etiam in hac vita, si fratres perfecte amaret, exsurgere posset. Hinc etenim dicitur in Apocalypsi: Beatus et sanctus qui habet partem in resurrectione prima
Abbreviated transcription (Latin):
maligno erat ca in: quia uidelic& & ips e maligna hab&e opera
Ergo ubiẽ inuidia amor frat̃nus e̾e̾ ñ potest. Sed peccatũ maligni
id ẽ. diaboli ẽ inpeccatore tali. quia & diabolus hominẽ inui¬
dendo deiecit. Opera ergo iusta abel ñ dicit. nisicaritatẽ. Oꝑa
mala cam ñ dicit. nisi odiũ frat̃nũ. Parũ ẽ quia odit frem suũ.
ad tendat linguas sed facta. Corsi ñbenefaciat ꝓ fr̃ib suis. osten¬
dit quid in se habeat tẽptationib ꝓbantur homines.X
o Lite mirari fr̃s. sio dit uos mundus. Mundũ dalectoresmun¬
didicit. Nemirandũ quia qui amant mundũ frẽm amundi a
more separatũ & cȩlestib tantũ desiderus int ntũ amare ñ
possint. Ab ominatio ẽ enĩ peccatori religio. ut scriptura testat᷑
Nosscimꝰ qm̃ trans lati sumꝰ demorte ad uitã qm̃ diligimꝰ frẽs
Nemose druirtutib falso extollat. nemosuarũ uiriũ paupertatem
ultra modũ metuat. Aꝑtũ dat indiciũ quicũq frat̾na dilee¬

Expanded text:
maligno erat Cain, quia videlicet et ipse maligna habebat opera. Ergo ubi est invidia, amor fraternus esse non potest; sed peccatum maligni, id est, diaboli, est in pectore tali, quia et diabolus hominem invidendo ejecit. Opera ergo justa Abel, non dicit nisi charitatem. Opera mala Cain, non dicit nisi odium fraternum. Parum est quia odit fratrem suuattendat linguas, sed facta. Cur si non benefaciat pro fratribus suis, ostendit quid in se habeat? Tentationibus probantur homines. Nolite mirari, fratres, si odit vos mundus. Mundum dilectores mudi dicit. Nec mirandum quod qui amant mundum frmore separatum, et coelestibus tantum desideriis intentum, amare non possint. Abominatio est enim peccatori religio, ut Scriptura testatur. Nos scimus, qui translati sumus de morte ad vitam, quoniam diligimus fratres. Nemo se de virtutibus falso extollat, nemo suarum virium paupertatem ultra modum metuat. Apertum dat judicium, quicunque fraterna dilec
Abbreviated transcription (Latin):
uit om̃a. Si ipsa conscientia acci sauerit nos intꝰ quia ñ eo
animobona nrã facimꝰ qͦ facienda st̃. quomͦ eiꝰ scientiã latere possumꝰ
cui canit᷑ eccetudñe cognouisti om̃a. & quia tenebrȩ ñ obscurabunt᷑¬
ritnos. Siuerũ nobis responderit quia diligimꝰ. & germana dilec¬
tio ẽ in nobis ñ ficta sed sincera. salutẽ frat̃nã quȩrens. nullũ emo¬
lum̃tũ expectans a fr̃e nisi salutẽ ipsius. Itẽ sicor nr̃m ñrepre¬

Expanded text:
um, etc. Si ipsa conscientia accusaverit nos intus, quia non eo um, etc. Si ipsa conscientia accusaverit nos intus, quia non eo animo bona nostra facimus quo facienda sunt, quomodo ejus scientiam latere possumus, cui canitur: Ecce tu, Domine, cognovisti omrit? Verum nobis responderit, quia diligimus, et germana dilectio est in nobis: non ficta, sed sincera; salutem fraternam quaerens, nullum emolumentum exspectans a fratre, nisi salutem ipsius. Fiduciam habe
Abbreviated transcription (Latin):
pat& qui a exueritate sumꝰ qui ads̃ ẽ. ut pote qui eiꝰ ꝑ fectionẽ
ꝓmodo nr̃o imitem᷑. Et in conspectu eiꝰ suademꝰ cordinr̃o.
hȩc sententia pend& a superiorib Qui cũ opere & ueritate ꝓxi¬
mos diligimꝰ. mani feste cognoscimꝰ qm̃ in conspectu sũ mȩ ue¬
ritatis suademꝰ cordi nr̃o. Om̃s enĩ homines cũ aliquid facere
disponunt. ad idẽ factũ meditandũ corda sua se conuertere
adent. Sed qui a mala cogitant. hȩc adõ occultare si
uellent. ipso ad testante qui ait. Omĩs enĩ qui male agit odit
luc̃ẽ. & ñ uenit adlucẽ: ut ñ arguant᷑ opera eiꝰ. Qui uerobona
operari meditant᷑. hi facillime suis cordib ꝑ suadent: ut in
conspectu diuinitatis se pate fieri desiderent qđ sũmȩ ꝓ¬
uenit adlucẽ. ut manifestent᷑ eiꝰ opera. qui aindõ sunt facta
nes corda nr̃a habere suademꝰ. quȩ diuinis sint digna conspecti¬

Expanded text:
est, ut pote qui ejus perfectionem est, ut pote qui ejus perfectionem pro modo nostro imitemur. Et in conspectu ejus suadebimus corda nostra. Haec sententia pendet a superioribus. Quia cum opere et veritate proximos diligimus, manifeste cognoscimus, quoniam in conspectu summae veritatis suademus corda nostra. Omnes enim homines cum aliquid facere disponunt, ad idem factum meditandum corda sua se convertere suadent. Sed qui mala cogitant, haec a Deo, si valerent, occultare vellent; ipso attestante qui ait: Omnis enim qui male agit, odit lucem; et non venit ad lucem, ut non arguantur opera ejus ; qui vero bona operari meditantur, hi facillime suis cordibus persuadent, ut in conspectu divinitatis se patefieri desiderent, quod summae pvenit ad lucem ut manifestentur ejus opera, quia in Deo sunt factanes corda nostra habere suademus quae divinis sint dignae conspecti
Abbreviated transcription (Latin):
fratri. Si enĩ frĩ molestiã patienti ñ conpatięris. non utiq patris
ex quo ambo regenerati estis caritas man& inte.XI.
ILIOLͥmei ñ diligam uerbonec lingua sed opere & ueritate.
o pereidelic&. ut cũ frat̃ aut soror nudi sunt & indigent uictu
cotidiano demꝰ eis quȩ necessariast̃ corpori. Similit̃ cũ spũalib
donis eos egere conspicimꝰ prȩstemꝰ eor̃ necessi tati quȩ possumꝰ :
Ueritateaut̃ ut eatłẽ eis beneficia simplici intentione largiamur.
& ñ ꝓpt̃ laudẽ humanã. ñ ꝑiactantiã ñ ad iniuriã alioꝵ qui
maiorib p̃diti substantus nil tale fecerint. Quȩcũq enĩ mens¬
huius modi neuis inficit᷑. in hac puritas ueritatis hab re ñ ual&
tã & si opera dilectionis ꝓximis impendere uidẽt᷑. In hoc cogno¬
uimꝰ qm̃ exueritate sumꝰ. Id ẽ cũ opera pietatis inueritate facimꝰ¬

Expanded text:
fratri. Si enim molestiam patienti non compateris, non utique pateris: fratri. Si enim molestiam patienti non compateris, non utique pateris: ex quo ambo regenerati estis, charitas manet in te. « Filioli mei, non diligamus verbo neque lingua, sed opere et veritate. » Opere videlicet, cum frater aut soror nudi sunt et indigent victu quotidiano, demus eis quae necessaria sunt corpori. Similiter cum spiritalibus donis eos egere conspicimus, praestemus eorum necessitati quae possumus. Veritate autem, ut eadem eis beneficia simplici intet non propter laudem humanam, non per jactantiam, non in injuriam aliorum qui majoribus praediti substanthujusmodi naevis inficitur, in hac puritas veritatis habitare non valet, tametsi opera dilectionis proximis impendere videtur. In hoc cognovimus quoniam ex veritate sumus, id est, cum opera in
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. hanc beatꝰ petrus habere monebat᷑. cũ dño dicente petre a¬
mas me pasce ouesmeas respondit se amare. statĩq audiuit.
Cũ aut̃ senueris extendes manꝰ tuas. & alius te cing& et duc& quo
tu ñ uis. Hoc aut̃ dicit ait euangłista. significans qua
rificaturus e̾& dm̃. Cui enĩ amorẽ confitenti suas oues cõmen¬
dar&. eũ intestimoniũ ꝑfecti amoris animã suã ꝓͣisdẽ ouibus
ponere dicebat. Ille inquit suã animã ꝓ nob̵ posuit. & nos debemꝰ
ꝓfr̃ib animas ponere. Seddicit aliquis forte. Et quando possũ habe¬
re istã caritatẽ : Noli cito dete desperare. Fortenata ẽ. sed ñ dũ ꝑ¬
fecta ẽ. Nutri eã. ne oͣffocet᷑. &unde in quis noui natã in me ee ca¬
ritatẽ quã nutriã : Audi sequentia. Qui habuerit substantiam
o. quomodo caritas dĩ man& in eo : Ecce unde incipit
Si nondũ es idoneus moriꝓfre. iã idoneus esto dare detuis facultatib

Expanded text:
est . Hanc beatus Petrus habere monebatur cum Domino dicente: Petre, amas me? pasce oves meas; respondit se amare, statimque audivit: Cum autem senueris, extendes manus tuas, et alius te cinget, et ducet quo tu non vis . Hoc autem dixit ait evangelista significans qua morte clarificaturus esset Deum. Cui enim amorem confitenti suas oves commendaret, eum in testimonium perfecti amoris animam suam pro eisdem ovibus ponere docebat. Ille, inquit, pro nobis animam suam posuit, et nos debemus pro fratribus animas ponere. Sed dicit forte aliquis: Et quomodo possum habere istam charitatem? Noli cito de te desperare, forte nata est, sed nondum perfecta est. Nutri eam, ne effocetur. Et unde, inquis, novi natam in me charitatem esse quam nutriam? Audi sequentia: Qui habuerit substantiam eo, quomodo charitas Dei manet in eo? » Ecce unde incipit charitas. Si nondum es idoneus mori pro fratre, jam idoneus esto dare de tuis facultatibus