comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fuissent quae ate condita non
essent. aut quomodo praderirent
sinumquam fuissent : cumergo sis
operator omnium temporũ siꝰ fuit
aliquod tempus antequam faceres
caelum & terram curdicitur quod
ab opere cessabas : Non enimerat
tunc ubi non erat tempus nec tu
tempore tempora praecedis:
Alioquin non om̃a tempora p̃cede¬
res Sed p̃cedis om̃a pra&erita celsi
erunt tuaũt idem ipsees & anni tui
non deficiunt Annitui nec eunt
ueniunt ut om̃s ueniant. Annitui
om̃s simulstant qm̃ stant. nec euntes
auenientib: excluduntur quic non
transeunt Isti aũt nri om̃s erunt
cum om̃s nonerunt. annitui dies
unus & diestuus non cotidie sed hodie
quia hodiernus tuus noncedit crastino
naq succedit a &erno hodiernustuus
adernitas ideo coadernum magnae¬
tempora tu fecisti & ante omnia
tempora tues nec aliquo tempore
non feceras aliquid quic ipsum
tem pus tu feceras & nulla tempora
tibi coa&erna sunt quiatu ꝑmanes:

Expanded text:
fuissent quae abs te condita non fuissent quae abs te condita non essent? aut quomodo praeterirent, si nunquam fuissent? Cum ergo sis operator omnium temporum, si fuit aliquod tempus antequam faceres coelum et terram, cur dicitur quod ab opere cessaTunc, ubi non erat tempus. 16. Nec tu tempore tempora praecedis, alioquin non omnia tempora praecederes. Sed praecedis omnia praeterita celsiterunt; tu autem idem ipse es, et anni tui non deficiunt . Anni tui nec eunt eunt et veniunt, ut omnes veniant. Anni tui omnes simul stant, quoniam stant; nec euntes a venientibus excluduntur, quia non transeunt: isti autem nostri omnes erunt, cum omnes non erunt. Anni tui dies unus; et dies tuus non quotidie, sed hodie, quia hodiernus tuus non cedit crastino; neque enim succedit hesterno. Hodiernus tuus aeternitas; ideo coaeternum getempora tu fecisti, et ante omnia tempora tu es; nec aliquo tempore non feceras aliquid, quia ipsum tempus tu feceras. Et nulla tetibi coaeterna sunt, quia tu permanes;
Abbreviated transcription (Latin):
aliud est uidere aliud est ridere. haec
non respondeo. libentius enim respon¬
derim nescio quod nesuo quam illud
unde in rid&ur qui alta in terrogauit¬
& laudatur qui stelsa respondit. Sed
dicote ds̃ nr̃ omnis creature creatorẽ
Etsi caeli & terrȩ nomine omniscre¬
atura intellegitur audenter dico
Ante quã facer& dscaelum & terram
ñ faciebat ccliquid÷ si enim faciebat
quid nisi creaturam faciebat:
& utinã sic sciam quicquid uti liter
scirecupio quem admodum scio
quod nulla fiebat creatura ante quam fier&¬
IR IS. ulla creaturasat si cuius quam uolatilis
sensus uagatur ꝑ imagines r&rotem¬
porũ & tedm̃ omnipotentem & om̃a¬
creantem & om̃a tenentem cȩli & trae
artificem ab opere tanto antequam
id faceres ꝑ innu merabilia scła cessasse
miratur euigil& atq adtendat quice
falsa miratur namunde poterant
innumerabilia scła praderire quae
ipsenon feceras cumsis omnium scłoꝵ
auctor &conditor aut quae tempora

Expanded text:
aliud est uidere, aliud ridere. haec aliud est uidere, aliud ridere. haec non respondeo. libentius enim responderim: „nescio, quod nescio" quam illud, unde irridetur qui alta interrogauit et laudatur qui falsa respondit. sed dico deus noster, omnis creaturae creatorem et, si caeli et terrae 15 nomine omnis creatura intellegitur, audenter dico: antequam faceret deus caelum et terram, non faciebat aliquid. si enim faciebat, quid nisi creaturam faciebat? et utinam sic sciam, quidquid utiliter scire cupio, quemadmodum scio, quod nulla fiebat creatura, antequam fieret ulla creatura. At si cuiusquam uolatilis sensus uagatur per imagines retro temporum creantem et omnitenentem, coeli et terrae artificem, ab opere tanto, antequam id faceres, per innumerabilia saecula cessasse miratur; evigilet atque attendat, falsa miratur. Nam unde poterant innumerabilia saecula praeterire, quae ipse non feceras, cum sis omnium saeculorum auctor et conditor? aut quae tempora
Abbreviated transcription (Latin):
motibus coreorum uolitat & ed huc
uanum est quistenebit illud & fig&
illud ut paululum st& & paulu lum¬
rapiat splendorem semꝑ stantis
&ernitatis : & compar& cum temporibus
numquam stantibus : &uideat esse in com¬
pacrabilem : & uideat longum tempus
nisi ex multis praetereuntib: motibus
quisimul extendi nom possunt longum
non fieri: non aũt p̃terire quicquam
omne p̃teritum propelli ex futuro.
&omne futurũ ex pra&erito consequi
et omne p̃teritum ac futurum ab eo¬
quod semꝑ est praesens creari & excurrere
quis tenebit cor hominis utst& & uideat
quomodo stans dict& futura & p̃terita tem¬
pora nec futura nec p̃terita &ernitas.¬
numquid manus mea ual& hoc: Aut
manus crismei perloquelas agit tam
grandem rem secce respondeo dicenti F¬
quid faciebat ds̃ antequam facer&
caelum & terram. Respondeo non
illud quod quidam respondisse perhib&
iocularit Ludens quaestionis uiolentiã
alta inquid scrutantib: geen nas parabat

Expanded text:
motibus cor eorum uolitat et adhuc uanum est. quis tenebit illud et figet illud, ut paululum stet et paululumrapiat splendorem semper stantis aeternitatis et conparet cum temporibus numquam stantibus et uideat esse incoparabilem et uideat longum tempus nisi ex multis praetereuntibus motibus, qui simul extendi non possunt, longum \'non fieri; non autem praeterire quicquam omne praeteritum propelli ex futuro et omne futurum ex praeterito consequi et omne praeteritum ac futurum ab eoquod semper est praesens, creari et excurrere? quis tenebit cor hominis, ut stet et uideat, quomodo stans dictet futura et praeterita tempora nec futura nec praeterita aeternitasnumquid manus mea ualet hoc aut manus oris mei per loquellas agit tam grandem rem? Ecce respondeo dicenti: "quid faciebat deus, antequam faceret caelum et terram?" respondeo non illud, quod quidam respondisse perhibetur ioculariter eludens quaestionis uiolentiam: "alta", inquit, "scrutantibus gehennas parabat".
Abbreviated transcription (Latin):
quic in p̃teritum transit. Quomodo¬
& hoceẽ dicimus. ciucausa ut sit illa
est qui a nonerit : Vt scilic& ñ uere
diccmus tempus eẽ: nisi quiatendit
& breue tempus neq: hoc nisidep̃te¬
rito aut futuro dicimus. p̃teritũ tẽ¬
pus longum uerbi gratia uocamus
sicut putte dicamus antedecemdies & braio¬
ue futurum post decem dies sed quo pac¬
to longum est aut breue quodnon est
ẜ rȩteritum enim iam non est & futurum
nondum est. Non itaq dicamus longũ seño una:¬
est. sed dicamus de p̃terito longũ fuit¬
& defuturo longumerit Dnem̃s lux mea
non ne & hic ueritas tuae deri debit homi¬
nem: quod enim longum fuit p̃teri¬
tum tempus cumiamess& p̃teritũ langũ
fuit. Ancum celhuc p̃senses s& tuncenĩ¬

Expanded text:
quia in praeteritum transit; quomodoc esse dicimus, cui causa ut sit illa est, quia non erit; ut scilicet non vere dicamus tempus esse, nisi quia tendit  breue tempus neque hoc nisi de praeterito aut futuro dicimus. praeteritum tepus longum uerbi gratia uocamus sic, ut puta dicamus ante decem dies, et breue futurum post decem dies. sed quo pacto longum est aut breue, quod non est? praeteritum enim iam non est et futurum nondum est. non itaque dicamus: longum est, sed dicamus de praeterito: longum fuit, et de futuro: longum erit. domine meus, lux mea, nonne et hic ueritas tua deridebit hominem? quod enim longum fuit praeteritum tempus, cum iam esset praeteritum, longum e, cum adhuc praesens esset? tunc eni
Abbreviated transcription (Latin):
quicegitur ipse praesens est. Cacderi
aũt p̃teriti aut futuri. Qucm quam
neq mensis qui agitur pracesens est
Sed unus dies si primus futuris c&eris
Si nouissimus pra&eritis cc&eris
Si mediorum quilib& inter p̃teritos
& futuros. eccep̃sens tempus qđ solum
inueniebamus longum appellandũ.
uix cdunius diei spectium contractũ
est. Sed discutiamus &iccm ipsũ quia
nec unus dies totus est p̃sens nocturnis
enim & diurnis horis omnib: uiginti
quattuor expl&ur. quacrũ prima
c&erces futuras hab& nouissima prȩ¬
teritas : Aliquauero inter iectarũ
antese p̃teritas postse futuras. & ipsci
una hora fugitiuis paerticulis agit᷑
Quic quid eius ccuolacuit p̃teritum est.
quicquideire stat futurum. Siquid
intelligitur temporis quod innullas
iam uł minutissimas momentorũ
pacrtes diuidi possit: id solum est quo
p̃sens dicatur. quod aũt ittraptim
ccfuturo in p̃teritum trans uolat ut
nulla morula extendatur nam si

Expanded text:
qui agitur, ipse praesens est, ceteri qui agitur, ipse praesens est, ceteri aut praeteriti aut futuri. quamquam neque mensis, qui agitur, praesens est, sed unus dies: si primus, futuris ceteris, si nouissimus, praeteritis ceteris, si mediorum quilibet, inter praeteritos et futuros. Ecce praesens tempus, quod solum inueniebamus longum appellandum, uix ad unius diei spatium contractum est. sed discutiamus etiam ipsum, quia nec unus dies totus est praesens. nocturnis enim et diurnis horis omnibus uiginti quattuor expletur, quarum prima ceteras futuras habet, nouissima praeteritas, aliqua uero interiectarum ante se praeteritas, post se futuras. et ipsa una hora fugitiuis particulis agitur: quidquid eius auolauit, praeteritum est, quidquid ei restat, futurum. si quid intellegitur temporis, quod in nullas iam uel minutissimas momentorum partes diuidi possit, id solum est, quod praesens dicatur; quod tamen ita raptim a futuro in praeteritum transuolat, ut nulla morula extendatur. nam si
Abbreviated transcription (Latin):
desttit s Videcemus ergo cenima humana
utrum praesens tempus possit esse longũ
Dactum enim tibi est sentire moras atq
m&iri quid respondebis mihi : ancentũ
anni p̃sentes longum tempus est
Vide prius utrum possint p̃sentes esse¬
centum anni. Sienim primus eorũ
annus agitur. ipse p̃sens est. Non acgin¬
ta uero nouem futuri sunt & ideo non¬
dum sunt. Si aũt secundus annus
agit᷑ iam unus est p̃teritus. alter
praesens c&eri futuri. Atq: ita medi¬
orum quem lib& centenarii huius
numeri annũ p̃sentem posuerimus.
ante illum pra&eriti erunt post illũ
futuri. Quo circa centum anni prae¬
sentes es se non poterunt. uide sad tẽ
utrum qui cgit unus ipse sit praesens.
& eius enim si primꝰ agitur mensis
futuri sunt c&eri. Si secundus iam
& primus p̃terut & reliqui nondum
sunt ergo nec annus qui agit᷑ totus ẽ
p̃sens & si non totus ẽ praesens non
annus est p̃sens. Duo decim enim m̃ ses
annus ẽ quorũ lib& unus mensis

Expanded text:
destitit. Videamus ergo, anima humana, utrum praesens tempus possit esse longum: datum enim tibi est sentire moras atque metiri. quid respondebis mihi? an centum anni praesentes longum tempus est? uide prius, utrum possint praesentes essecentum anni. si enim primus eorum annus agitur, ipse praesens est, nonaginta uero et nouem futuri sunt, et ideo nondum sunt: si autem secundus annus agitur, iam unus est praeteritus, alter praesens, ceteri futuri. atque ita mediorum quemlibet centenarii huius numeri annum praesentem posuerimus: ante illum praeteriti erunt, post illum futuri. quocirca centum anni praesentes esse non poterunt. uide saltem, utrum qui agitur unus ipse sit praesens. et eius enim si primus agitur mensis, futuri sunt ceteri, si secundus, iam et primus praeteriit et reliqui nondum sunt. ergo nec annus, qui agitur, totus est praesens, et si non totus est praesens, non annus est praesens. duodecim enim menses annus est, quorum quilibet unus mensis,
Abbreviated transcription (Latin):
Hongum fuit illud p̃sens tempus quicc
cum p̃sens eẽt longum erat. pondũ enim
p̃terierat ut non ess& &ideo erat qđ
longum eẽ poss&. postecc uero quã ꝑte¬
riit. simul & longumesse destitit qđ esse

Expanded text:
ongum fuit illud praesens tempus; quia cum praesens esset, longum erat. Nondum enim praeterierat ut non esset, et ideo erat quod longum esse posset. Postea vero quam praeteriit, simul et longum esse destitit, quod esse
Abbreviated transcription (Latin):
ten&ur obliuio Ipsec utiq: aderat ut ei:
imaego caper&ur. Cum aũt aadess& quo¬
modo imaginem suã in memoria cons¬
cribebcit quando id&iam qđiã notatũ
inuenit p̃sentia sua del& obliuio &
tam̃ quocũq modo lic& sit modus iste in¬
comp̃hensibilis & in explicabilis. &iã¬
ipscm obliui onẽ meminis se mecertꝰsũ
quia id qđ memin erimus obruitur sorag¬
nauis est memoriȩ s nescio quid horrendũ
ds̃m̃s pro funda & infinita multi plicitas
& hoc animus est & hoc ego ipsesum
Quidergo sum ds̃m̃s: quȩ natura sũ ua¬
ria multi moda uita & in mensa uehem̃ter
Eccein memoriȩ meȩ campis & antris & caũ¬
nis innumerabilib: atq: innumer abilit̃
plenis in numerabilium rerũ generib:

Expanded text:
tenetur obliuio, ipsa utique aderat, ut eius tenetur obliuio, ipsa utique aderat, ut eius imago caperetur. cum autem adesset, quomodo imaginem suam in memoria conscribebat, quando id etiam, quod iam notatum inuenit, praesentia sua delet obliuio? et tamen quocumque modo, licet sit modus iste inconprehensibilis et inexplicabilis, ipsam obliuionem meminisse me certus sum, qua id quod meminerimus obruitur. Magna uis est memoriae, nescio quid horrendum, deus meus, profunda et infinita multiplicitas; et hoc animus est, et hoc ego ipse sum. quid ergo sum, deus meus? quae natura sum? uaria, multimoda uita et inmensa uehementer. ecce in memoriae meae campis et antris et cauernis innumerabilibus atque innumerabiliter plenis innumerabilium rerum generib
Abbreviated transcription (Latin):
mirum sic me longe est quicquid egoñsũ
quid ccũt propinquius meipsomihi:
& eccememoriȩ meȩuis non conp̃hendi¬
turame cũ ipsũ menondicam p̃ter illã
Quidenim dicturus sum quandomihi
cestũ est meminisse meobliuionem ÷ an
memoria mea . ut non obliuiscar: utrũq:
aebsurdissimum est. quidillud tertiũ
quo paccto diccm imaginem obliuionis
teneri memoria mea non ipscc̃ obliuionẽ
cum eãmemini. quo pacto & hocdicam
quandoquidem cum in primitur reiciũq
imago in memoria prius nec esse est ut
cdsit resipsa unde illa imago possit in¬
primi. Sic enim carhaginis memini.
Si comnium locorum quib: int̃stu sic fa¬
cies hominum quas uidi & c&erorũsensuũ
nunticeta Sic ipsius corporis selutem
siue dolorem cum presto essent ista coepit
cebeis imaginis memoria quacs intuerer
p̃sentes & retractarem animo cũ illa
& absentia reminiscerer. Siergo ꝑima¬
ginem sucm non ꝑseipsam in memoria

Expanded text:
mirum, si a me longe est quidquid ego non sum: mirum, si a me longe est quidquid ego non sum: quid autem propinquius me ipso mihi? et ecce memoriae meae uis non conprehenditur a me, cum ipsum me non dicam praeter illam. quid enim dicturus sum, quando mihi certum est meminisse me obliuionem? an dmemoria mea, ut non obliuiscar? utrumque absurdissimum est. quid illud tertium? quo pacto dicam imaginem obliuionis teneri memoria mea, non ipsam obliuionem, cum eam memini? quo pacto et hoc dicam, quandoquidem cum inprimitur rei cuiusque imago in memoria, prius necesse est, ut adsit res ipsa, unde illa imago possit inprimi? sic enim Carthaginis memini, sic omnium locorum, quibus interfui, sic facies hominum, quas uidi, et ceterorum sensuum nuntiata, sic ipsius corporis salutem siue dolorem: cum praesto essent ista, cepit ab eis imagines memoria, quas intuerer praesentes et retractarem animo, cum illa et absentia reminiscerer. si ergo per imaginem suam, non per se ipsam in memoria
Abbreviated transcription (Latin):
memoria qua meminerim. Obliuio quã¬
non meminerim sed quid ẽ obliuio nist
priuatiomemoriȩ : quo modo ergo ad¬
est ut ecc̃meminerim quando cũ ad est
meminis senon possum : at siqd meminim
memoria retinemus. Obliuionemaut
nisi meminis semus. nequaquam possem̃
acudito istonomine remq illo significat᷑
agnoscere memoria r&in&ur obliuio
adestergo neobliuis camur quȩ cũ aad¬
est obliuiscimur. an ex hoc intelligit᷑
non ꝑseipsam in esse memoriȩ cũ ecc̃ me¬
minimus Sed ꝑ imaginem suã quia
si ꝑ seipsam prȩsto ess& obliuio. ponut
meminissemus sed ut obliuisceremur
efficer& & hoc quistandem indecgabit:
Quis conp̃hend& quomodosit Ne goceste . iN¬
dñe laboro hic & laboro in meipso
Factus summihi terra difficuliatis &
sudoris nimii neq: eninnunc scrutte¬
mur plagascȩli aut siderum int̃ualla
dim&imur uł trȩ libramenta querimꝰ
egosum qui memini ego cnimꝰ non ita

Expanded text:
memoria, ex qua meminerim, obliuio, quamemoria, ex qua meminerim, obliuio, quam meminerim. sed quid est obliuio nisi priuatio memoriae? quomodo ergo adest, ut eam meminerim, quando cum adest meminisse non possum? at si quod meminimus memoria retinemus, obliuionem autem nisi meminissemus, nequaquam possimus audito isto nomine rem, quae illo significatur, agnoscere, memoria retinetur obliuio. adest ergo, ne obliuiscamur, quae cum adest, obliuiscimur. an ex hoc intellegitur non se per ipsam inesse memoriae, cum eam meminimus, sed per imaginem suam, quia, si per se ipsam praesto esset obliuio, non ut meminissemus, sed ut obliuisceremur, efficeret? et hoc quis tandem indagabit? quis conprehendet, quomodo sit? Ego certe, domine, laboro hic et laboro in me ipso: factus sum mihi terra difficultatis et sudoris nimii. neque enim nunc scrutamur plagas caeli aut siderum interualla demetimur uel terrae libramenta quaerimus: ego sum, qui memini, ego animus. non ita
Abbreviated transcription (Latin):
mihi quidem resipsa gerumt am̃nisi &
imago eius in ess& in memoria meae Nullo
modo recor dacrerhuius modi nominis
significur& sonus pecȩ grotantes ag¬
noscerent sadute nominata quides s&
dictum nisi ecedem imago ui me moriȩ
tener&ur quamuis ipra res cebess&
a corpore Nomino numeros quib
numeramus & cdsunt in memoria
mea non imagines eorum sed ipsi nomi¬
noimaginem solis & hȩc adest in memo¬
ria mea neq enim imaginem imagiis
eius sed ipsamrecolo Ipsa mihi reminis¬
centi presto est. Nomino memoriã & ag¬
nosco quomomino. & ubi agnosconisi
in ipsa memoria : num & ipsa ꝑ imagi¬
nem suam sibi adest: ac non ꝑseipsac̃:
nosco qđ nomino unde cignoscerem nisi
meminissem: Non eundem sonũ nomi¬
nis dico sedrem quam significat quã
sioblitus essem quid ille ucder& sonus
agnoscereutiq non ualerem ergo cum
memoriã memini ꝑseipsã sibi prestoe
ipsa memoria. Cumuero memini obli¬
uionem & memoria prȩsto ẽ & obliuio

Expanded text:
mihi quidem res ipsa; verumtamen nisi et mihi quidem res ipsa; verumtamen nisi et imago ejus inesset in memoria mea, nullo modo recordarer quid hujus nominis significaret sonus. Nec aegrotantes agnoscerent salute nominata quid esset dictum; nisi eadem imago vi memoriae teneretur, quamvis ipsa res abesset a corpore. Nomino numeros quibus numeramus, et adsunt in memoria mea non imagines eorum, sed ipsi. Nomino imaginem solis, et haec adest in memoria mea: neque enim imaginem imaginis ejus, sed ipsam recolo; ipsa mihi reminiscenti praesto est. Nomino memoriam, et agnosco quod nomino. Et ubi agnosco, nisi in ipsa memoria? Num et ipsa per imaginem suam sibi adest, ac non per seipsamnosco quod nomino, unde agnoscerem nisi meminissem? Non eumdem sonum nominis dico, sed rem quam significat; quam si oblitus essem, quid ille ualeret sonus, agnoscere utique non ualerem. cum memoriam memini, per se ipsam sibi praesto est ipsa memoria; cum uero memini obliuionem, et memoria praesto est et obliuio,
Abbreviated transcription (Latin):
dulcedo uel amaritudo mȩstitiȩ anin
hoc dissimile est quod nonundiq: simileõ
quis enim talia uolens loquer&ur si quo¬
tiens tristitiã m&umue nominamus.
totiens mȩrere ułtimerecogeremur:o
tam̃ non ea loqueremur nisi in memoria
nr̃a nonttentum sonos nominum scđmima¬
gnes in pressas asensib: corporis. sed &iam
rerum ipsecrum notiones inueniremus.
quas nulla ianua carnis accepimus sed
eccs ipse cnimus ꝑ experientiam pcessionum
succrum sentiens memoriȩ comendauit aut
ipscc sibi hec &icem non commendatar&inuit
Sedutrum ꝑimagines anon quis facile
dixerit: nomino quippe lapidem nomino
solem cum resipsȩ non adsunt sensib meis
In memoria sane mec prestosunt imaegines
eccrum nomino dolorem corporis necmi
hi codest cumnihildo l&. nusita menade&
imago eius in memoria mea nescirem
quid dicerem nec eum in dis puttendo auo¬
luptacte discernerem. nomino scclutem
corporis cum saduus sum corpore. ad est

Expanded text:
dulcedo uel amaritudo maestitiae? an in dulcedo uel amaritudo maestitiae? an in hoc dissimile est, quod non undique simile est? quis enim talia uolens loqueretur, si quotiens tristitiam metumue nominamus, totiens maerere uel timere cogeremur? et tamen non ea loqueremur, nisi in memoria nostra non tantum sonos nominum secundum imagines inpressas a sensibus corporis sed etiam rerum ipsarum notiones inueniremus, quas nulla ianua carnis accepimus, sed eas ipse animus per experientiam passionum suarum sentiens memoriae conmendauit aut ipsa sibi haec etiam non conmendata retinuit. Sed utrum per imagines an non, quis facile dixerit? nomino quippe lapidem, nomino solem, cum res ipsae non adsunt sensibus meis; in memoria sane mea praesto sunt imagines earum. nomino dolorem cohi adest dum nihil dolet; nisi tamen adesset imago ejus in memoria mea nescirem quid dicerem, nec eum in disputando a voluptate discernerem. Nomino salutem corporis cum salvus sum corpore: adest
Abbreviated transcription (Latin):
Num forte non ꝑtin& ad animũ quis hoc dixerit¬
memoria quasi uenter est animi. H&itic
uero atq: tristitia quasi cib: dulcis &amarus
cum me moriae commendantur quacsi
traiecta inuentrem recondi illic possunt
sapere non possunt. Ridiculũ est haec illis
similia putare nec tamen sunt omnimodo
dissimilia Sed ecce dememoria profero
cumdico quattuor esse ꝑturbationes animi
cupiditatem laitiam m&um tristitiam.
& quicquid de his disputase potuero diuiden¬
do singula ꝑsp&ies sui cuiusq generis
& definiendo ibi inuenio quid dicam atq
inde profero nec tam̃ ulla earum ꝑturba¬
tione ꝑturbor cum eas reminiscendo com¬
memoro & antequã recolerentur a me
& r&ractarentur ibi eran Proptes ea
inde ꝑrecordactionẽ potuere de promi
Forte ergo sicut deuentre crb: ruminando
sic ista dememoria secordando proferunt᷑¬
Cum igitur inore cogitationis non sentit᷑ IV.
adisputante hocest a reminiscente l&itiȩ

Expanded text:
num forte non pertinet ad animum? quis hoc dixernum forte non pertinet ad animum? quis hoc dixermemoria quasi uenter est animi, laetitia uero atque tristitia quasi cibus dulcis et amarus: cum memoriae conmendantur, quasi traiecta in uentrem recondi illic possunt, sapere non possunt. ridiculum est haec illis similia putare, nec tamen sunt omni modo dissimilia. Sed ecce de memoria profero, cum dico quattuor esse perturbationes animi, cupiditatem, laetitiam, metum, tristitiam, et quidquid de his disputare potuero diuidendo singula per species sui cuiusque generis et definiendo, ibi inuenio quid dicam atque inde profero, nec tamen ulla earum perturbatione perturbor, cum eas reminiscendo conmemoro; et antequam recolerentur a me et retractarentur, ibi erant; propterea inde per recordationem potuere depromi. forte ergo sicut de uentre cibus ruminando, sic ista de memoria recordando proferuntcur igitur in ore cogitationis non sentitur a disputante, hoc est a reminiscente, laetitiae
Abbreviated transcription (Latin):
sese hab& uis me moriȩ nam & lac&atum
me fuisse reminiscor non la&us & tristitiã
meam p̃teritam recordor non tristis.
& me aliquando timuisse recolo sine ti¬
more & pristine cupiditatis sine cupiditate
sum memor. Aliquando e contrario tris¬
titiameã trans actã la&us reminiscor
łttristis la&itiã quod mirandũ nonẽ decor Ciꝗ¬
pore aliud enim animꝰ aliud corpus
Itaq: si pr&̧eritũ dolorem corporis gaudens
memini non ita mirũ est hic uero cum
animus sit &iam ipsa memoria. Nam &
cum mandamus aliquid ut memoriter
habeatur dicimus uide ut illud in animo
habeas &cum obliuiscimur dicimus
non sunt in animo & lapsum est animo
lpsam memoriã uocantes animũ cum ergo
ita sit quid est hoc quod cum tristitiã mecmi
pra&eritã lu&us memini: animus hab&
lu&itiam & memoria tristitiã. La&usq ẽ
animꝰ exeo quod in est ei lu&itia. Memoria
uero exeo quod in estei tristitia tristis non e

Expanded text:
sese habet uis memoriae. nam et laetatum sese habet uis memoriae. nam et laetatum me fuisse reminiscor non laetus et tristitiam meam praeteritam recordor non tristis et me aliquando timuisse recolo sine timore et pristinae cupiditatis sine cupisum memor; aliquando e contrario tristitiam meam transactam laetus reminiscor, et tristis laetitiam. Quod mirandum non est de corpore: aliud enim animus, aliud corpus. Itaque si praeteritum dolorem corporis gaudens memini, non ita mirum est. Hic vero cum animus sit etiam ipsa memoria: nam et cum mandamus aliquid ut memoriter habeatur, dicimus, Vide ut illud in animo habeas; et cum obliviscimur, dicimus, Non fuit in animo; et, Elapsum est animo; ipsam memoriam vocantes animum: cum ergo ita sit, quid epraeteritam laetus memini, animus habet laetitiam et memoria tristitiam laetusque est animus ex eo, quod inest ei laetitia, memoria uero ex eo, quod inest ei tristitia, tristis non est?
Abbreviated transcription (Latin):
quib: numeramus nec imagines istorum
sunt &ideo ualde sunt. Ridecet me ista
dicentẽ qui non eos uid& & ego doleam¬
Ciz ridentemmeshȩ c om̃a memoria teneo
& quo modo eccdidicerim memoria reteneo
Multa &icmquȩ ceduersus hecec scelsissi¬
me disputant᷑ audiui & memoria teneo
qua&cm & sistel scsuNt. tam̃ ea meminisse
me non est salsum & discreuisseme int̃
illa uera & haec falsa quae contradicunt¬
& hoc memini. alit̃ quȩ nunc uideo dis¬
cernere meista. alit̃ aũt memini sepe me
discreuisse cum ea sȩpe cogitarem¬
ł rgo & intellexisseme saepius ista memini
& quod nunc discerno & intellego recondo
in memoriã ut postea menunc intellexisse
meminerim ergo & meminisse memini
sicut postec quod haec reminisci nunc
potui Si recordabor utiq: ꝑuim memoriȩ¬
I rocordabors affectiones quoq: animi
mei eadem memoria contin&. non
illo modo quo eas hab& ipse animus
cumpatitur eas sed clio multũ diuerso sicut

Expanded text:
quibus numeramus, nec imagines istorum quibus numeramus, nec imagines istorum sunt et ideo ualde sunt. rideat me ista dicentem, qui non eos uidet, et ego doleam ridentem me. Haec omnia memoria teneo et quomodo ea didicerim memoria teneo. multa etiam, quae aduersus haec falsissime disputantur, audiui et memoria teneo; quae tamenetsi falsa sunt, tamen ea meminisse me non est falsum; et discreuisse me inter illa uera et haec falsa, quae contradicuntur, et hoc memini aliterque nunc uideo cernere me ista, aliter autem memini saepe me discreuisse, cum ea saepe cogitarem. ergo et intellexisse me saepius ista memini, et quod nunc discerno et intellego, recondo in memoria, at postea me nunc intellegisse meminerim. et meminisse me memini, sicut postea, quod haec reminisci nunc potui, si recordabor, utique per uim memoriae recordabor. Affectiones quoque animi mei eadem memoria continet non eo modo, quo eas habet ipse animus, cum patitur eas, sed alio multum diuerso, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
&ccgito facio & factito. Nerum tamen sibi
animus hoc uerbum propriȩ uindicauit.
ut non quod clibi sed quod in animo colligit᷑
Idest cogitur. cogitare propriȩ iam dicatur
NItem contin& memoria numerorũ dimen¬
sionumq: rationes & leges innumerabiles
Quarũ nullã corporis sensus in pressit quia
nec ipse coloratȩsur aut sonant aut olent
aut gustatȩ aut contrectatae sunt. audiui
sonos uerborũ quib: significantur cumde
his disserit᷑ sedilli clii. Istȩ aut aliae sunt
Nacm illi alit̃ grece alit̃ latine sonant istȩ
uero nec grecȩ nec latinȩ sunt nec aliud
elo quiorũ genus Nidi lineas stbrorum
uel &iam tenuissimas sicut filum areneȩ
Sedillȩ aliȩ sunt non sunt imagines earũ
quacs mihi nuntiauit carnis oculus
Nouit eas quisquis sine ullac cogitatione¬
qualis cumq: corporis intus agnouit eces
Sensi &icom numeros omnib: corporis sen¬
pigte ẽ sib quos numeramꝰ. Sedilli alii sunt¬

Expanded text:
et agito, facio et factito. uerum tamen sibi et agito, facio et factito. uerum tamen sibi animus hoc uerbum proprie uindicauit, ut non quod alibi, sed quod in animo colligitur, id est cogitur, cogitari proprie iam dicatur. Item continet memoria numerorum dimensionumque rationes et leges innumerabiles, quarum nullam corporis sensus inpressit, quia nec ipsae coloratae sunt aut sonant aut olent aut gustatae aut contrectatae sunt. audiui sonos uerborum, quibus significantur, cum de his disseritur, sed illi alii, istae autem aliae sunt. nam illi aliter graece, aliter latine sonant, istae uero nec graecae nec latinae sunt nec aliud eloquiorum genus. uidi lineas fabrorum uel etiam tenuissimas, sicut filum araneae; sed illae aliae sunt, non sunt imagines earum, quas mihi nuntiauit carnis oculus: nouit eas quisquis sine ulla cogitationequaliscumque corporis intus agnouit eas. sensi etiam numeros omnibus corporis sensibus, quos numeramus; sed illi alii sunt
Abbreviated transcription (Latin):
in caueis abditioribus. ut nisi ammonen¬
te aliquo eruerentur. ec fortasse cogi¬
tare non possem squocirca in uenimus i¬
nihil eẽ aliud discereista . quorum ñ ꝑ
sensus aurimus imagines. sed sine imagi¬
nib sicuti sunt ꝑ seipsa intus cernimꝰ: nisi
ec quae passim atque in dispositȩ memo¬
ria continebat cogitando quasi colligere
atq: anim aduertendo curare ut tam¬
quam ad manum posita in ipsa memo¬
ria ubispcersa prius & neglecta latita¬
bar᷑ lam familiari intentioni facile
occurrant. Et quam multa huiusmodi
gestat memoria mea quae iam inuen¬
ta surł E tsicut dixi quasi ad manum
posita quȩ didicisse & nosse dicimur
Quae si modo deistis temporum inter¬
uallis recolere desiuero ita rursus
demerguntur & qua si inremotiora pene¬
tralic dilabuntur & denuo uelutno ua
ex cogitenda sint inidemiterum neque
enimest clic regioeorum & cogenda
rursus ut sciri possint id est uelut ex qua¬
dem disꝑsione colligenda Vndedictũ ẽ
cogitcre ncm cogo & cogito Sic estutago

Expanded text:
in cauis abditioribus, ut nisi admonente aliquo eruerentur, ea fortasse cogitare non possem? Quocirca inuenimus nihil esse aliud discere ista, quorum non per sensus haurimus imagines, sed sine imaginibus, sicuti sunt, per se ipsa intus cernimus, nisi ea, quae passim atque indisposite memoria continebat, cogitando quasi colligere atque animaduertendo curare, ut tamquam ad manum posita in ipsa memoria, ubi sparsa prius et neglecta latitabant, iam familiari intentioni facile occurrant. et quam multa huius modi gestat memoria mea, quae iam inuenta sunt et, sicut dixi, quasi ad manum posita, quae didicisse et nosse dicimur. quae si modestis temporum interuallis recolere desiuero, ita rui sus demerguntur et quasi in remotiora penetralia dilabuntur, ut denuo uelut noua excogitanda sint indidem iterum — neque enim est alia regio eorum — et cogenda rursus, ut sciri possint, id est uelut ex quadam dispersione colligenda, unde dictum est cogitare. nam cogo et cogito sic est, ut ago
Abbreviated transcription (Latin):
aut quomodo fugit: ex paui fateor
tea&ate expertus fueram & insinu¬
ati sunt mihi in profundo nutustui. &
gaudens infide. lacudacui nomentuũ
& ea fides mesecurum esse nonsineb at
dep̃teritis peccatis meis. quȩ mihi ꝑ
baptis mumtuum remissa nondum¬
Cans erant Renuntiaui ꝑ actis uindemi¬
alib: ut scolasticissuis medio lanen¬
ses uenditorem uerborũ clium
ꝓuiderent. quod & tibi ego seruire
delegissem & illi ꝓfessioni p̃difficul¬
tate spiraendi acdolore pectoris ñ suf¬
ficerem & insinuaui ꝑ litteras antis¬
titituo uiro scõ ambrosio pristinos
errores meos & prȩsens uotum meum.
Vt moner& quid mihi potissimum de
libristius legendumess& . quo ꝑcipien¬
de tante gratiȩ paratior aptiorq:
fierem at ille iussit esaiam ꝓph&ct̃
Credo quod p̃c&eris euangelii uocatio¬
nisque gentium sit pronunciator
aꝑtior. Uerum tamen ego primam
huius lectionem non in telligens
totumque talem arbitrans distuli rep&en¬

Expanded text:
aut quomodo fugit? expaui, fateoraut quomodo fugit? expaui, fateorte aetate expertus fueram. et insinuati sunt mihi in profundo nutus tui et gaudens in fide laudaui nomen tuum, et ea fides me securum esse non sinebat de praeteritis peccatis meis, quae mihi per baptismum tuum remissa nondum erant. Renuntiaui peractis uindemialibus, ut scholasticis suis Mediolanenses uenditorem uerborum alium prouiderent, quod et tibi ego seruire delegissem et illi professioni prae difficultate spirandi ac dolore pectoris non sufficerem. et insinuaui per litteras antistiti tuo, uiro sancto Ambrosio, pristinos errores meos et praesens uotum meum, ut moneret quid mihi potissimum de libris tuis legendum esset, quo percipiendae tantae gratiae paratior aptiorque fierem. at ille iussit Eseiam prophetam, credo, quod prae ceteris euangelii uocationisque gentium sit praenuntiator apertior. uerum tamen ego primam huius lectionem non intellegens totumque talem arbitrans distuli repeten
Abbreviated transcription (Latin):
qui scriptus est. Ab sorꝰ tacestmors inuicto¬
ric̃̃ & tues idipsum ual de qui ñ muta¬
ris & inte requies obliuscens laborũ
omnium qm̃ nullus cilius tecum Sed nec
cedcliamulta cedipiscenda quȩ ñ sunt
quodtu. Sed tudñe singulariter inspe
constituistime. Legebam & ardebam
nec inueniebam quid facerem Surdis
małtuis. &x quib: fueram pestis lactrator
comarus &cȩcus ceduersus litteras
demelleceli melleces & delumine tuo
luminosas & suꝑinimicis scripturae
huius tabescebam. quando recor da¬
bor om̃a dierum illorum feriatorum :¬
A SSed nec oblitus sum nec silebo flagellitui
celeritatem doloredentium tunc ex¬
cruciabas me & cum intantum ingra¬
uescer& ut non ualerem loqui. ascen¬
dit in corm̃m ammonere om̃s meos
quiaderant ut dep̃carentur te prome
dne scclutis omnimodȩ & scripsi hoc
incera & dedi ut eis legeretur. Mox
ut genua supplici affectu fiximus
fugi⁊ dolorille Sed quis dolor¬

Expanded text:
qui scriptus est: Absorta est mors in victoqui scriptus est: Absorta est mors in victoriam? Et tu es idipsum valde qui non mutaris; et in te requies obliviscens laborum omnium, quoniam nullus alius tecum, nec ad alia multa adipiscenda, quae non sunt quod tu, sed tu, Domine, singulariter in spe constituisti me. Legebam, nec inueniebam, quid facerem surdis mortuis, ex quibus fueram, pestis, latrator amarus et caecus aduersus litteras de melle caeli melleas et de lumine tuo luminosas, et super inimicis scripturae huius tabescebam. Quando recordabor omnia dierum illorum feriatorum? sed nec oblitus sum nec silebo flagelli tui celeritatem. dolore dentium tunc excruciabus me, et cum in tantum ingrauesceret, ut non ualerem loqui, ascendit in cor meum admonere omnes meos qui aderant, ut deprecarentur te pro me, deum salutis omnimodae. et scripsi hoc in cera et dedi, ut eis legeretur. mox ut genua simplici affectu fiximus, fugit dolor ille. sed quis dolor
Abbreviated transcription (Latin):
in nobis lum̃ uultustuidñe nonenimlum
nos sumus quod in luminat omne hominẽ
Sed in lumin amurate ut qui fuimus ali¬
quando tenebrȩ simus luxinte o siui¬
derentinte. internum lumen &ernum¬
quod ego quia gustacueram frendebam
qm̃non eis poteram ostendere si affer¬
rent adme corinoculis suis foris ate&
dicerent. Quis ostend& nobisbona : Ibi
enim ubi mihi iratus eram in tus in cubili
ubi conpunctus eram ubi sacrificauerã
macians u&ustatem meam. & inchoa¬
tammeditationem renouationis
meȩ sperans inte . Ibi mihi dulcescere
coepercs & dedertes l&itiã incordemeo
& exclamabam legens hȩc foris & agnos¬
cens intus nec uolebam multi plicari
terrenis bonis Deuorans tempora
& deuoratus temporibus cũ habere
in a& erna simplicitate aliud frum̃¬
inconsequenti uersu clamore alto
cordismei. O inpace. O inid ipsum
o quid dixit ob dormium & somnũ ca¬
piam. qm̃quis resist& nob̵ cũ fi& sermo

Expanded text:
in nobis lumen uultus tui, domine. non enim lumen in nobis lumen uultus tui, domine. non enim lumen nos sumus, quod inluminat omnem hominem, sed inluminamur a te, ut, qui fuimus aliquando tenebrae, simus lux in te. o si uiderent internum aequod ego quia gustaveram, frendebam, quoniam non eis poteram ostendere, si afferrent ad me cor in oculis suis foris a te, et dicerent: Quis ostendet nobis bona? Ibi enim, ubi mihi iratus eram intus in cubili, ubi compunctus eram, ubi sacrificaveram mactans vetustatem meam, et inchoata meditatione renovationis meae sperans in te; ibi mihi dulcescere coeperas, et dederas laetitiam in corde meo. Et exclamabam legens haec foris, et agnoscens intus; nec volebam multiplicari terrenis bonis, devorans tempora, et devoratus temporibus, cum haberem in aeterna simplicitate aliud frumein consequenti versu clamore alto cordis mei: O in pace! o in idipsum! o quid dixit: Obdormiam et somnum capiam! Quoniam quis resistet nobis, cum fiet sermo
Abbreviated transcription (Latin):
recordationis meȩ quȩ ut in am audis¬
sent. qui eadhuc usq: diligunt uani¬
tatem &quȩrunt mendaciũ. Forte
conturbarentur &e uomuis sent
illud & exaudires eos cum clacmarẽt
ccdte qñ ueramorte carnis mortuus
est pronobis quite in terpellat ꝓ nob
Mlegebam Irascimini & nolite peccare .G.¬
& quo modo mouebards̃m̃s : qui iam
didiceram irascimihi dep̃teritis. ut de
c& ero non peccarem. & merito
irasci qui c non alia natura gentis
tenebrarum de me peccaebat. Sicut
dicunt qui sibi non irascuntur. & the¬
sauriz ant sibi iram in diȩirȩ & reuela¬
tionis iusti iudiciitui. nec icem bonc
mea foris erant. nec oculis carneis
in isto sole quȩrebantur. Volentes¬
enim gaudere forinsecus facile eua¬
nescunt & effunduntur in eccquȩ ui¬
dentur & temportelia sunt & ima¬
gines eorum famelica cogitatione
lambiunt & osi fatigentur inedia
& dicant. quis ostend& nobis bona
& dicamus & ccudiant Signatũ est¬
te

Expanded text:
recordationis meae. quae utinam audisrecordationis meae. quae utinam audissent qui adhuc usque diligunt uanitatem et quaerunt mendacium: forte conturbarentur et euomuissent illud, et exaudires eos, cum clamarent ad te, quoniam uera morte carnis mortuus est pro nobis, qui te interpellat pro nobis. Legebam: irascimini et nolite peccare, et quomodo mouebar, deus meus, qui iam didiceram irasci mihi de praeteritis, ut de cetero non peccarem, et merito irasci, quia non alia natura gentis tenebrarum de me peccabat, sicut dicunt qui sibi non irascuntur et thesaurizant sibi iram in die irae et reuelationis iusti iudicii tui. nec iam bona mea foris erant nec oculis carneis in isto sole quaerebantur. uolentesenim gaudere forinsecus facile uanescunt et effunduntur in ea, quae uidentur et temporalia sunt, et imagines eorum famelica cogitatione lambiunt. et o si fatigentur inedia et dicant: quis ostendet nobis bona? et dicamus, et audiant: signatum est
Abbreviated transcription (Latin):
rando & exultando intucmiseriđia
pater & hȩc om̃a ex ibant ꝑoculos
& uocem mecm. Cum conuersus ad nos
sp̃stuus bonus ait nobis. Filu homi¬
num quousq: graues corde : ut quid
diligitis uanitatem & quȩritis m̃daciũ
Dilexeram enim uanitatem & quȩ sie¬
rammendacium & tud ñe iamag¬
nificaueras scm̃tium. Suscitans
eum amortuis & collocans addex¬
teram tuam undemitter & exal¬
to promissionem sucm paraditũ
spm ueritatis & miserateum iam
sed egonesciebam miserateũ quia
iam magnificatus erat. Resur¬
gens amortius & ascendens incȩlũ
ante aũt sp̃s nondum erat datus.
suum clamat. quo usq: clamat
scitote & egotam diu nesciens uani¬
tatem dilexi & mendacium quȩ siui.
&ideo audiui & contremui. qm̃tali¬
bus dicitur quedẽ me fuisse reminis¬
cebar Infantas matis enim quaes
proueritate tenueram. uanitas
erat & mendacium & in sonui multa
grauiter acfortiter indolore

Expanded text:
rando et exultando in tua misericordia, rando et exultando in tua misericordia, pater. et haec omnia exibant per oculos et uocem meam, cum conuersus ad nos spiritus tuus bonus ait nobis: filii hominum, quousque graues corde? ut quid diligitis uanitatem et quaeritis mendacium? dilexeram enim uanitatem et quaesieram mendacium. et tu, domine, iam magnificaueras sanctum tuum, suscitans eum a mortuis et collocans ad dexteram tuam, unde mitteret ex alto promissionem suam, paracletum, spiritum ueritatis. et miserat eum iam, sed ego nesciebam. miserat eum, quia iam magnificatus erat resurgens a mortuis et ascendens in caelum. ante autem spiritus nondum erat datus, suum. clamat quousque, clamat scitote, et ego tamdiu nesciens uanitatem dilexi et mendacium quaesiui et ideo audiui et contremui, quoniam talibus dicitur, qualem me fuisse reminiscebar. in phantasmatis enim, quae pro ueritate tenueram, uanitas erat et mendacium. et insonui multa grauiter et fortiter in dolore
Abbreviated transcription (Latin):
mobar exeis & accendebar eos recitare
si possem toto orbi terrarum caduersus
typhum generis humani & tam̃ toto
orbe cantantur & non est quisecebscon¬
dect accloretuo ¶Quam uehementi &
acridolore indignabar manicheis
& misertebar eos rursus. quod illa sacra¬
menta illa medicamenta nescirent
& in sccni essent ceduersus antidotum quo
sceni esse potuissent. uellem ut alicubi
iuxta essent tunc & menesciente qđibi
essent intuerentur faciem meam & au¬
dirent uocesmeas quaendo legi quastũ
psed mumin illo tunc otio quidedeme
fecerit illepsalmus. cuminuocarem
dñe & ex audi orationem meam
Audirent ignoranteme utrum audi¬
rent. nemȩ ꝓpterse illa dicereputa¬
rent quȩ interhȩc uerba dixerim
quic & reuera nec eccdicerem. nec sic
eccdicerem si me cebeis audiri uideriq
sentirem nec sidicerem sic accipe¬
rent quomodo mecum & mihicoramte
de facmiliuri affectuanimimei In or¬
rui timendo ibidemq: in ferbui spe¬

Expanded text:
mabar ex eis et accendebar eos recitare, mabar ex eis et accendebar eos recitare, si possem, toto orbi terrarum aduersum tyfum generis humani! et tamen toto orbe cantantur, et non est qui se abscondat a calore tuo. quam uehementi et acri dolore indignabar manichaeis et miserabar eos rursus, quod illa sacramenta, illa medicamenta nescirent et insani essent aduersus antidotum, quo sani esse potuissent! uellem, ut alicubi iuxta essent tunc et me nesciente, quodv ibi essent, intuerentur faciem meam et audirent uoces meas, quando legi quartum psalmum in illo tunc otio, quid de me fecerit ille psalmus: cum inuocaremdomine, et exaudi orationem meam: audirent ignorante me, utrum audirent, ne me propter se illa dicere putarent, quae inter haec uerba dixerim, quia et re uera nec ea dicerem nec sic ea dicerem, si me ab eis audiri uiderique sentirem, nec, si dicerem, sic acciperent, quomodo mecum et mihi coram te de familiari affectu animi mei. Inhorrui timendo ibidemque inferbui spe
Abbreviated transcription (Latin):
ciat tempus cõmemorandi om̃a mag¬
na erga nos beneficiatua in illotẽ¬
pore p̃sestim Ad clia maiora pro¬
peranti. Reuocatenim merecorda¬
tiomea & dulcemihi sit dñe confiteri
tibi. quib internis mestimulis per¬
domueris & quem admodũ me con¬
plcna ueris humilitatis montibus
& collibus cogitactionum mearum
& tortuo se mea direxeris & aspera
leeris
Quoq modo ipsum &iam clipium fr̃m
cordis mei sub egeris nomine unigeniti
primo dedignabatur inserilit teris
nr̃is magis enim eas uolebat redolere
gymnasiorum cedros. quas iam contri¬
uit dñs quam scclubres herbas eccle¬
sicesticcos caduersas serpentib: quas
tibids̃ m̃s uoces dedi cum legerem psal¬
mos docuid cantica fidelia sonos pi&atis
excludentes turgidum spm̃rudis inger¬
macno amoretuo catecuminus inuillam
cum catecumino cclipio feriatus. matre
cedherente nobis mulieri habitu uirili¬
fide anili securitate. materna caritate
xp̃iancepi&acte. quastibi uoces dabam
in psclmis illis: & quo modo inte in flcc̃¬

Expanded text:
ciat tempus conmemorandi omnia magna erga nos beneficia tua in illo tempore praesertim ad alia maiora properanti? reuocat enim me recordatio mea, et dulce mihi fit, domine, confiteri tibi, quibus internis me stimulis perdomueris et quemadmodum me conplanaueris humilitatis montibus et collibus cogitationum mearum et tortuosa mea direxeris et aspera lenieris quoque modo ipsum etiam Alypium, fratrem cordis mei, subegeris nomini unigeniti primo dedignabatur inseri litteris nostris. magis enim eas uolebat redolere gymnasiorum cedros, quas iam contriuit dominus, quam salubres herbas ecclesiasticas aduersas serpentibus. Quas tibi, deus meus, uoces dedi, cum legerem psalmos Dauid, cantica fidelia, sonos pietatis excludentes turgidum spiritum, rudis in germano amore tuo, catechumenus in uilla cum catechumeno Alypio feriatus, matre adhaerente nobis muliebri habitu, uirilfide, anili securitate, materna caritate, christiana pietate! quas tibi uoces dabam in psalmis illis et quomodo in te inflam
Abbreviated transcription (Latin):
inȩbriari exea ut obliuis cat᷑ mei
Cum tudñ e quem potat ille nr̃i sisme¬
mor Sicergo ercmus uerecundum
consolantes tristem. S alua amicitia
detcli conuersionenra & exortan¬
tes calfidem gradussui. uite scilic&
coniugalis nebridium aũt operien¬
tes quando sequer&ur qđ detc̃pro¬
ximopoterat & ercet iam iamque
facturus. Cum ecce euoluti sunt dies
illi tandem nam longi & multiui¬
debcntur p̃ccmore libertatis ociosȩ
adccontaendum de medullis omnib
tib dixit cormm quȩ siui uultum tuũ
uuiltum tuum hĩe requirams &uenit .R .¬
dies quo &iam actu soluerer ⁊pfes¬
sione r&horica undeiam cogitatu¬
solutus eram. & factum est eruisti
lingucc̃ mecm unde iam erueras cor
mm & benedicebamtibi gaudens
profectus inuillam cũ meis omnibus
ibi quid egerim in litteris iamquidẽ
seruientib: tibi Sed adhuc suꝑbice¬
scolam. tam quam in pausationem
anhȩlantibus testantur libri dispu¬
tati. cum p̃sentib: & cum ipso mesolo co¬

Expanded text:
inebriari ex ea, ut obliuiscatur mei, inebriari ex ea, ut obliuiscatur mei, cum tu, domine, quem potat ille, nostri sis memor. sic ergo eramus, Verecundum consolantes tristem salua amicitia de tali conuersione nostra et exhortantes ad fidem gradus sui, uitae scilicet coniugalis, Nebridium autem opperientes, quando sequeretur. quod de tam proximo poterat et erat iam iamque facturus, cum ecce euoluti sunt dies illi tandem. nam longi et multi uidebantur prae amore libertatis otiosae ad cantandum de medullis omnibus: tibi dixit cor meum, quaesiui uultum tuum; uultum tuum, domine, requiram. Et uenit dies, quo etiam actu soluerer a professione rhetorica, unde iam cogitatusolutus eram. et factum est, eruisti linguam meam, unde iam erueras cor meum, et benedicebam tibi gaudens profectus in uillam cum meiIbi quid egerim in litteris, jam quidem servientibus tibi, sed adhuc supescholam tamquam in pausatione anhelantibus testantur libri disputati cum praesentibus et cum ipso me solo co
Abbreviated transcription (Latin):
N ebridius ecũt conl&cebatun quã uis
enim &ipsenondum xp̃ianus in illcẽ foue¬
am ꝑniciosissimi erroris inciderat. uUt
ueritatis filiitui carnem fantas ma
creder&: łcm̃ inde emergens sic sibi
erat nondum inbutus ullis eccłȩtua
sccrcmentis Sed in quisitor crdentis¬
simus ueritatis quem non multo post
conuersionem nr̃am & regeneratio¬
nem ꝓbaptis mumtuum. Ipsum &ut
fidelem catholicum castitate ꝑfectu
atq: continentia tibi seruientem in afri¬
ca copidsuos. Cum tota domus eius ꝑeũ
xp̃icna facta ess& carne soluisti &
nuncille uiuit in sinuae brecham quic¬
quid illud est quod illo sig nficatur
sinu. Ibi nebridius m̃s uuit bulcis
amicusm̃s tuus aũt dñe adoptiuus
exliberto filius ibi uiuit. ncc̃quis
alius talianimȩ locus ĩbi uiuit un¬
deme multa interro gabat homun¬
tionem in exꝑtum. Iam non ponit
aurem cd iosmm̃. Sedspiritale
oscd fontem tuum. & bibit quaentũ
potest sccpientiã pro auiditatesua
sine fine felix nec eum sic arbitror

Expanded text:
Nebridius autem conlaetabatur. quamuis enim et ipse nondum Christianus in illam foueam perniciosissimi erroris inciderat, ut ueritatis filii tui carnem phantasma crederet, tamen inde emergens sic sibi erat, nondum imbutus ullis ecclesiae tuae sacramentis, sed inquisitor ardentissimus ueritatis. quem non multo post conuersionem nostram et regenerationem per baptismum tuum ipsum etiam fidelem catholicum castitate perfecta atque continentia tibi seruientem in Africa apud suos, cum tota domus eius per eum christiana facta esset, carne soluisti. et nunc ille uiuit in sinu Abraham. quidquid illud est, quod illo significatur sinu, ibi Nebridius meus uiuit, dulcis amicus meus, tuus autem adoptiuus ex liberto filius: ibi uiuit. nam quis alius tali animae locus? ibi uiuit, unde me multa interrogabat homuncionem inexpertum. iam non ponit aurem ad os meum, sed spiritale os ad fontem tuum et bibit, quantum potest, sapientiam pro auiditate sua sine fine felix. nec eum sic arbitror