comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
freti paucis respondent. hi ẽ salẽ obseuiciã suã anumidis int̃¬
feclũ at herbalẽ ultro bellũ inferentẽ pꝰ ꝗ suꝑatꝰ sitqueri¬
qđ in iuriã sacere neqͥuisset. Iugurtha ab sentupeterene
se alũ putaront. ao numantiȩ cognitꝰ ẽet. neu ũba inimei
ante facta sua ponerent. Deinde utriq curd a egrediunt᷑
Sentꝰ sicũ c̃sulit᷑ factores legatoꝵ. p̃terea senatus magna
pars depuata grae at herbalis dicta c̃tẽ pnere. uigurthȩ
uirtutẽ extollere. laudib gr̃a. uoce. denq om̃ib: mͦbis ꝓalieno sce¬
salis mortẽ seuere iundicandã censebant .S. ex om̃ib: nexime eni¬
lius scaurꝰ homo nobilis ĩpiger factiosus auiđ potentiȩ honoris
diuiciar  cetenꝰ uicia suacallide occultans. Is pꝰ ꝗuidet regis largis¬
onẽ famosã. ĩ pudentẽ q ueritꝰ qđ intalire solet. nepollutalic¬
tia in uidiã accenderet aninũ ac̃ sueta libidone c̃tinuit uicit
sit ut xlega tiregnũ qd micipsa obtinuerat. int̃ iugurtha & atdiꝰs¬

Expanded text:
freti paucis respondent: Hiempsalem ob saevitiam suam ab Numidis interfectum, Adherbalem ultro bellum inferentem, postquam superquod iniuriam facere nequiuisset. Iugurtham ab senatu petere, ne se alium putarent ac Numantiae cognitus esset, neu verba inimici ante facta sua ponerent. Deinde utrique curia egrediuntur. Senatus statim consulitur. Fautores legatorum, praeterea senatus magna pars gratia deprauata Adherbalis dicta contemnere, Iugurthae virtutem extollere laudibus; gratia, voce, denique omnibus modis pro alieno scesalis mortem seuere vindicandam censebant, sed ex omnibus maxime Aemilius Scaurus, homo nobilis impiger factiosus, auidus potentiae honoris divitiarum, ceterum vitia sua callide occultans. Is postquam videt regis largitionem famosam impudentemque, veritus, quod in tali re solet, ne polluta licentia invidiam accenderet, animum a consueta libidine continuit. Vicit  legati regnum, quod Micipsa obtinuerat, inter Iugurtham et Adherb
Abbreviated transcription (Latin):
a fortissimis in firmissimo generi resisti
posse. iuxta bona maliq strenui etin¬
belles ulti obtrucari. In ea tanta asperi

Expanded text:
a fortissimis infirmissimo generi resisti posse: iuxta boni malique, strenui et inbelles inulti obtruncari. In ea tanta asperi
Abbreviated transcription (Latin):
itinere frumta cũ paucis cohortib siccã
missũ. qđ oppidũ pͥmũ om̃iũ pꝰmalã
pugnã abrege defecerat. Eo cum
delectis eqͥtib noc tu ꝑgit. et iã egredi¬
entabi romnis in porta pugnã facit.
simulmagna uoce siccenses bor tatur. uti
cohortes at̃go circũ ueniant. fortunã illis
postea sese in regno. illos in libtate sine
metu &tate adtarros At ni marius
signa inferre atq euadere oppido
ꝓperauiss&. profecto cuneꝰti aut magna
pars siccensium fidem mutauissent. tanta
mobilitate sesenumidȩ agunt. Ded milit̾e
iugurtini paulisper abrege sustentati.
postquã maiore ui hostes urgent paucis
amissis profugi discedunt. marius ad
hamã peruenit. Id opidum incampo sitũ.
maigis opere quam natura munitum
erat. nullius idoneȩ rei egens. armis ui¬
risq opulentum Igitur metellus ꝓtẽprẽ
atq loco rob paratis menia cincta exer

Expanded text:
itinere frumentatum cum paucis cohortibus Siccam missum, quod oppidum primum omnium post malam pugnam ab rege defecerat. eo cum delectis equitibus noctu pergit et iam egredientibus Romanis in porta pugnam facit, simul magna voce Siccensis hortatur, uti cohortis ab tergo circumveniant: fortunam illis postea sese in regno, illos in libertate sine metu aetatem acturos. Ac ni Marius signa inferre atque euadere oppido properauisset, profecto cuncti aut magna pars Siccensium fidem mutauissent: tanta mobilitate sese Numidae gerunt. Sed milites Iugurthini, paulisper ab rege sustentati, postquam maiore vi hostes urgent, paucis amissis profugi discedunt. Marius ad Zamam pervenit. Id oppidum, in campo situm, magis opere quam natura munitum erat, nullius idoneae rei egens, armis virisque opulentum. Igitur Metellus pro tempore atque loco paratis rebus cuncta moe
Abbreviated transcription (Latin):
seriuꝰ peter& uiros. qͣpeteret᷑. Si ea sepe ante hac fidem
ꝓdiderat. creditũ ab iurauerat . cedis c̃sciasuerat. lux¬
inia atq in opia p̃ceps abierat : Uerũ ingeniũ eiuꝰ

Expanded text:
epius peteret viros quam peteretur. sed ea saepe antehac fidem prodiderat, creditum abiuraverat, caedis conscia fuerat: luxuria atque inopia praeceps abierat. verum ingenium eiu
Abbreviated transcription (Latin):
aspera uidebat᷑. Et metellus oppidũ thala
magnagła coeperat. haut disimilit̃ sitũ
munitũq. nisi qđ apđ thalã ñ longe a moe¬
nib aliq̃t fontes erant Capsenses unamͦ.
atꝙ ea intra oppidũ iugiaqͣ. cetera pliuua
utebant᷑. Id ibiq & in om̃i affrica quȩ
ꝓcul amari inculcius agebat. eo facilius
tolerabat᷑ qr numidȩ plerũq: lacte & carne
ferina uescebant᷑ & neq salẽ neq alia irritam̃¬
tagulȩ quȩrebant. Cib illis ad ũsus famẽ atq
sitĩ ñ libidinineq luxuriȩ erat. Igit᷑ c̃sul om̃i¬
biex ploratis credo disfretus. nã c̃tratantas
difficultates c̃silio satis ꝓuid ere ñ poterat.
quippe etiã frum̃ti in opia tẽptabat᷑. qđ numidȩ
pabulo peccoris magis quã aruostudent: Et qđ cũq
natũ fuerat. uissu regis in locamunita c̃tulerant
Ager aut aridus et frugũ uacuus eatẽ pestate slã aestatis

Expanded text:
aspera videbatur et Metellus oppidum Thalam magna gloria ceperat, haud dissimiliter situm munitumque, nisi quod apud Thalam non longe a moenibus aliquot fontes erant, Capsenses una modo atque ea intra oppidum iugi aqua, cetera pluvia utebantur. Id ibique et in omni Africa, quae procul a mari incultius agebat, eo facilius tolerabatur, quia Numidae plerumque lacte et ferina carne uescebantur et neque salem neque alia irritamenta gulae quaerebant: cibus illis aduersum famem atque sitim, non libidini neque luxuriae erat. Igitur consul omnibus exploratis, credo dis fretus—nam contra tantas difficultates consilio satis prouidere non poterat, quippe etiam frumenti inopia temptabatur, quia Numidae pabulo pecoris magis quam aruo student et, quodcumque natum fuerat, iussu regis in loca munita contulerant, ager autem aridus et frugum uacuos ea tempestate, nam aestatis
Abbreviated transcription (Latin):
dauerib cruore atq luctu om̃a cõpleri. S ꝑ dosĩ mortales
qͥilla oratioptinuit s antiuos infetos c̃uira t onifateret
cilicet quẽ restanta. & tã atrox ñ ꝑ moũ eũ oratio accen¬
d& e ñ itaẽ Neq cuiꝗ mortaliũ iniuri ͤ suȩ parie uident᷑
paucisciunt. famatq fortunȩoꝵ paresst̃. Qui magno ĩ ꝑiop̃di¬
ii tuex celso ditatẽ agunt. eoꝵ facta cunctimor tales no¬
uert̃ lta in maimforuun r nmlicentiaẽ neq studere neq
odisse. siminme irascidec&t Quat a pđ alios iracundia

Expanded text:
daveribus, cruore atque luctu omnia conpleri. sed, per deos inmortalis, daveribus, cruore atque luctu omnia conpleri. sed, per deos inmortalis, quo illa oratio pertinuiScilicet, quem res tanta et tam atrox non permovit, eum oratio accendet. Non ita est neque cuiquam mortalium iniuriae suae parvae videntur; pauci sciunt: fama atque fortuna eorum pares sunt; qui magno imperio, praediti in excelso aetatem agunt, eorum facta cuncti mortales novere. Ita in maxuma fortuna minuma licentia est; neque studere neque odisse, sed minume irasci decet; quae apud alios iracundia
Abbreviated transcription (Latin):
bellũ moueri. lgit᷑ sentꝰ decreto .R. mytuiꝰ fessulas .&. metelluꝰ creticꝰ
ĩapuliã circũq: ea lo canissi hiutriq adurbẽ roñ ĩ peratoreserant.
ĩ pedit netriũ pharent calũ nia paucoꝵ qͥbom̃a honesta atq ĩ ho

Expanded text:
um moveri. igitur senati decreto Q. Marcius Rex Faesulas, Q. Metellus Creticus in Apuliam circumque ea loca missi — hi utrique ad urbem imperatores erant, impediti ne triumpharent calumnia paucorum, quibus omnia honesta atque inho
Abbreviated transcription (Latin):
moluo ꝑ insidia allogobrũ comtatꝰ p̃hendant
Rẽ om̃em apperit cuius gr̃ã mutebant᷑ Ceterautifal¬
to opꝰ sit itaagant. Permitit illis homines militares.
Sinepumultup̃ sidus collocatis. sicuti p̃ceptũ erat occulte
pontẽ obsid nt Post ꝗ ad idloci legaticũ uult᷑tio uenert̃¬
& simul utrĩꝙ clamor ex ortꝰ ẽ gallicito cognito ẽ¬
silio. sene mora p̃torib setradunt uult̾ tiuꝰ pͥmoco¬
hortatꝰ ceteros. gladiose amultitudine defendit de¬
inde ubi alegatis desertuꝰ ẽ. multa pͥnꝰ desalute sua ꝓm¬
tinũ obtestat᷑ qđ ei notꝰ erat. pꝰstremotimiđ acuita
dsfidens uelut hostib p̃torib sesededit. Quib reb con¬
sectis. om̃a ꝓpere ꝑnuntios consulidec larant᷑: At illũ
ingens cura atq letitia simul occupauere Nã betabat᷑
intelligens c̃uirationẽ patefactã ciuitatẽ ꝑ iculis ereptã
ee Porro aut̃ anxius erat dubitans in maximosce¬
le .ii. re tanitis ciuib dep̃hensis quđ factoop̾sit.

Expanded text:
o per insidias Allobrogum comitatus deprehendant. Rem omnem aperit, cuius gratia mittebantur; cetera, uti facto opus sit, ita agant, permittit. Illi, homines militares, sine tumultu praesidiis conlocatis, sicuti praeceptum erat, occulte pontem obsidunt. Postquam ad id loci legati cum Volturcio venerunt et simul utrimque clamor exortus est, Galli cito cognito consilio sine mora praetoribus se tradunt; Volturcius primo cohortatus ceteros gladio se a multitudine defendit, deinde, ubi a legatis desertus est, multa prius de salute sua Pomptinum obtestatus, quod ei notus erat, postremo timidus ac vitae diffidens velut hostibus sese praetoribus dedit. Quibus rebus confectis omnia propere per nuntios consuli declarantur. At illum ingens cura atque laetitia simul occupavere. Nam laetabatur intelligens coniuratione patefacta civitatem periculis ereptam esse: porro autem anxius erat dubitans, in maxumo scelere tantis civibus deprehensis quid facto opus esset:
Abbreviated transcription (Latin):
ingentes solitud ines oppidũ magnũ atq ualeis
nomine capsa. cuius c̃ditor hercules libis
memorabat᷑ eius ciues apđ iugurthã ĩmunes

Expanded text:
ingentis solitudines oppidum magnum atque valens nomine Capsa, cuius conditor Hercules Libys memorabatur. Eius ciues apud Iugurtham immunes
Abbreviated transcription (Latin):
aguabatur. sua cuiq: satis placebant. Postea
ul qua inasia orrus. ingretia iacedemoniꝰ et
& thenienses cepere irbes atq nationes subigere. libidine
dominandi. causabelli habere. marimã głam uimaai¬
mo imꝑro putare cũ demũ ꝑiculo atq negotus cõ¬
ꝑtũ ẽ in bello plurimũ ingeniũ posse. Qđsi regum

Expanded text:
agitabatur; sua cuique satis placebant. Postea vero, quam in Asia Cyrus, in Graecia Lacedaemonii et Athenienses coepere urbis atque nationes subigere, lubidinem dominandi causam belli habere, maxumam gloriam in maxumo imperio putare, tum demum periculo atque negotiis compertum est in bello plurumum ing
Abbreviated transcription (Latin):
suniuriȩ ñ sint. haudsepeavxilliegeas. Hec atq alia huiꝰtemodi sepe in
dicendo mẽmius. plõ ꝑspadet.uti .l. cassius qͥtũ p̃tor erat ad iugur¬
tħamit teret᷑. cũꝙ int̃ posita publicaside romã duceret qͦ faciliuꝰ
indicio regis scauri & reliquor qͦspeccionȩ capte accr̾sebat delicta

Expanded text:
niuriae non sint, haud saepe auxili egeas.' Haec atque alia huiusce modi saepe in dicundo Memmius populo persuadet, uti L. Cassius, qui tum praetor erat, ad Iugurtham mitteretur eumque interposita fide publica Romam duceret, quo facilius indicio regis Scauri et reliquorum, quos pecuniae captae arcessebat, delicta
Abbreviated transcription (Latin):
ret. quẽ si ramanis tradidisset foret illip lu¬
rimũ. deberet᷑ amicicia. fedđ. numidie partẽ
quã nunc peteret. tũ ulto aduenturã. Rex
necglectare. cognationẽ. as finitate᷑. pre¬
terea fed intuenis se. id hoc ine tuere. ne fi¬
de flucasus pͥopulariũ niumos adũteret
quis cugietha earꝰ & romani in uisierant
Ueriꝙ sepius fatigatꝰ lenit᷑ & ex uolunta
syllȩ om̃a sefacturũ ꝓmittit. cȩterũ adsi

Expanded text:
ret. Quem si Romanis tradidisset, fore ut illi plurimum deberetur; amicitiam foedus Numidiae partem, quam nunc peteret, tum ultro adventuram. Rex primo negitare: cognationem, affinitatem, praeterea foedus interuenisse; ad hoc metuere, ne fluxa fide usus popularium animos auerteret, quis et Iugurtha carus et Romani inuisi erant. Denique saepius fatigatus lenitur et ex voluntate Sullae omnia se facturum promittit. Ceterum ad si
Abbreviated transcription (Latin):
cuius delibertate in gnii & odio potenti ȩ nob liatis sup
doximꝰ int̃ dubitationẽ & moras senatus ctionib plntad
suã desererent. multa suꝑba & crudelia facinora nobibꝰ¬
tatis ostendere: ꝓrsus intentus om̃imꝰ Plebis animalaceende¬
bat. S qm̃ eatẽpestate romȩ mẽ mufacundia clara
ꝑscibere acp oussimũ eadicã q̃ in c̃tione p̃didũ bestie huis¬
scomodi ũbis disseruit Multame de hortat auobis qͥrites
nistudiũ rei.ꝑ. om̃a superet opessactionis ura pocentia nũs
nullũ ac maxime qđ in nocentiȩ plus periculi ꝗ honoris
am illa quidẽ piget dicere. his annis .xx. ꝗlubibrio su
res ut uobanimꝰ abignauia atq socordia corruptus sit. qͥ
nenc̃ qͥdẽ obniximmicis exurgitis. atq etiã nc̃timeiis

Expanded text:
cuius de libertate ingeni et odio potentiae nobilitatis supra diximus, inter dubitationem et moras senatus contionibus populum ad ibertatem suam desererent, multa superba et crudelia facinora nobilitatis ostendere; prorsus intentus omni modo plebis animum incendebat. Sed quoniam ea tempestate Romae Memmi facundia clara rscribere, ac potissumum ea dicam, quae in contione post reditum Bestiae huiusce modi verbis disseruit: 'Multa me dehortantur a vobis, Quirites, ni studium rei publicae omnia superet: opes factionis, vostra patientia, ius nullum, ac maxume quod innocentiae plus periculi quam honoris est. nam illa quidem piget dicere, his annis quindecim quam ludres, ut vobis animus ab ignavia atque socordia corruptus sit, qui ne nunc quidem obnoxiis inimicis exurgitis atque etiam nunc timetis
Abbreviated transcription (Latin):
atꝙ copus instruit Nã ut planiues erat ĩt̃ si nistros montes & abdextra
rupe aspera .vIIͦ. cohartes in fronte c̃stituit. reliqͣsignĩ subsidio ar¬
tiuꝰ locaũ. Abhis centuriones om̃s lectos & ouocatos p̃r̃ ea exgregariis

Expanded text:
 copiis instruit. nam, uti planities erat inter sinistros montis et ab dextra rupe aspera, octo cohortis in fronte constituit, reliquarum signa in subsidio artius conlocat. ab iis centuriones, omnis lectos et evocatos, praeterea ex gregariis
Abbreviated transcription (Latin):
dolens eiꝰ casũ reqͥrere cep̃. quẽ exitũ tantis mlis sperarent
Postꝗ illos uidit q̃ri deauaritia magistratuũ. acusare senꝰtũ qđ in

Expanded text:
dolens eius casum requirere coepit, quem exitum tantis malis sperarent. postquam illos videt queri de avaritia magistratuum, accusare senatum, quod in
Abbreviated transcription (Latin):
c̃silus armaꝵ atqrteloꝵ portationib: feftinando agitando.
om̃a plus ꝗ periculi effecerant Ex eonumero cũpures . &.

Expanded text:
siliis, armorum atque telorum portationibus, festinando, agitando omnia plus timoris quam periculi effecerant. ex eo numero compluris Q.
Abbreviated transcription (Latin):
tactu neq quictũ pani. cuncta agitate
git᷑ uaccenses qͦmetellus initio ante ui¬
gurtha pacificantẽ presidiũ imposuerat

Expanded text:
tactum neque quietum pati, cuncta agitare. igitur Vagenses, quo Metellus initio Iugurtha pacificante praesidium imposuerat
Abbreviated transcription (Latin):
in solitare mirari eius consilium. et
quasi peramicitiamonere neta praua
inciperet . neu superfortuna gereret

Expanded text:
insolita re mirari eius consilium et quasi per amicitiam monere, ne tam praua inciperet neu super fortuna
Abbreviated transcription (Latin):
umquã ego ratꝰsum fore utirer marimꝰ in
hacterra & om̃iũ quo noui priuato homi¬
inigrãm debere. et hercle sylla ante te cog¬
nitũ multis orantibus aliis ultro egometopẽ
tuli Nullius indigui id imminutũ quȩ cȩ¬
teridolere solent ego letor. fuerit megu¬
isse aliquando p̃cituȩ amiciciȩ q̃ apuda
nimũ meũ nichil carius habeo. Id adeo ex¬
periri licet. arma. uiros. pecuniã. postremo
apud me in tegraerit. Deniq me nihilsci¬
ente frustrauoles. Nam ut goests morege
armis ꝗ munificencia uinciminꝰ flagiciosũ.
Cȩterũ dere publica ura cuiꝰ curator huiꝰ missus es
tutatꝰ sũ. Id omitto quando uob̾ ita placet. Geri
sulucham qđ intͣire ee mieissa fuit ũ egre¬
diar neq id intrare pagor thãsiuã. Prete¬
rea si quid meq uob̃q dig rutaueris. haut
modice de pacent cõninbrreb multis di¬
seruit Deniq regiꝰposlicetꝰ patefecit se

Expanded text:
umquam ego ratus sum fore uti rex maxumus in umquam ego ratus sum fore uti rex maxumus in hac terra et omnium, quos novi, privato homini gratiam deberem. et mehercule, Sulla, ante te cognitum multis orantdire iubet, ac nihil etiam nunc decrevisse, sed tuli, nullius indiguus. Id imminutum, quod ceteri dolere solent, ego laetor. Fuerit mihi eguisse aliquando pretium tuae amicitiae, qua apud meum animum nihil carius est. Id adeo experiri licet. Arma viros pecuniam, postremo apud me integra erit; denique nihil me sciente frustra uoles. Nam, ut ego aestimo, regem armis quam munificentia vince minus flagitiosum est. Ceterum de re publica vestra, cuius curator huc missus es, tutatus sum. Id omitto, quando vobis ita placet. gerite Muluccham, quod inter me et Micipsam fuit, non egrediar neque id intrare Iugurtham sinam. Praeterea si quid meque vobisque dignum petiueris, haud modice, de pace et communibus rebus multis disseruit. Denique regi patefacit
Abbreviated transcription (Latin):
exꝑtꝰ ilico ad syllã nunciatũ mittit. para¬
tũ sese facere quȩ P. Ruellet. colloqͥo diẽ.
nã ab insidus eiꝰ alit̃ caueri neqͥuiuisse. Sedegͦ
cõperiorboccũ magis punica side ꝗobeaquȩ
predicabat simul roma nos & numidã spe paciꝰ
attinuisse. multũꝙ cũ animo suo uolue re.
solitũ iugurthã romanis anillisyllã traderet.
cultȩ nullo aut quã paucissimis p̃sentib simul
edocet quȩ sibi responderent᷑. Postquã si¬
cut uoluerat c̃gressi dicit semis sũ ac̃ sule
uenisse. quesitũ ab eo pacẽ anbellũ agitaturꝰ
foret. Tunc rexuti pͣceptũ erat pꝰdiẽ x re¬
dire iubet. ac nihileciã nunc de creuisse. s
illo die responsurũ. De inde ambo in sua
castra digressi. sed ubi plerũꝙ noctis ꝓces¬
sit. sylla aboceo occulte accersitꝰ ab utro
tantũ mͦ sidi int̾ p̃tes adhibent᷑. pre terea
dabar internuncius sanctꝰ iuret exsenten¬

Expanded text:
expertus ilico ad Sullam nuntiatum mittit: paraexpertus ilico ad Sullam nuntiatum mittit: paratum sese facere quae populus Romanus vellet; colloquio diem nam ab insidiis eius aliter caueri nequiuisse. Sed ego comperior Bocchum magis Punica fide quam ob ea, quae praedicabat, simul Romanos et Numidam spe pacis attinuisse multumque cum animo suo voluere solitum, Iugurtham Romanis an illi Sullam traderet; culte nullo aut quam paucissimis praesentibus. Simul edocet, quae sibi responderentur. Postquam, sicuti voluerat, congressi, dicit se missum a consule venisse quaesitum ab eo, pacem an bellum agitaturus foret. Tum rex, uti praeceptum fuerat, pdire iubet, ac nihil etiam nunc decrevisse, sed illo die responsurum. deinde ambo in sua castra digressi. sed ubi plerumque noctis processit, Sulla a Boccho occulte accersitur. ab utroque tantummodo fidi interpretes adhibentur, praeterea Dabar internuntius, sanctus vir et ex senten
Abbreviated transcription (Latin):
maximũ obtestat᷑ ut sceleris atꝙ ꝑ fidiȩ
bocoi testis adeẽt. ex castris a ire iubet.
Ille lacrimanꝰ orare ne ea crederet. nihił
dolo factũ. ac magis calliditate iugurtȩ. cui
uidelicet speculanti it̃ suũ cognitũ foret.
Ceterũ qm̃ neꝙ ingentẽ multitudinẽ habe¬
ret & spes opesq expatresuo penderent. cre¬
dere illũ nichil palã ausurũ. cũ ipse filius
testis adesset. Quare obtimũ factũ ideri
ꝑ mediaeiꝰ castra palã transire. sese uel pͣmiᷤᷤ¬
sis ł ibidẽ relictis mauris solũ cũsy Vaituru
Cares uti intali ne gocio ꝓbata. acstatĩ pfecti
quia dein ꝓiuso acciderant dubio at ꝙ hesi¬
tante ugurta in columes transeunt. deuio
paucis die b qͦire intenderant ꝑuentũ ẽ
Ibicũ bocco numida quidã asparnomine
multũ & familiarit᷑ agebat p̃missus a iugurta
pꝰ̾ꝗ syllã accitũ audierat orator&e subdole spe¬
culatũ bocci consiliaierat. Preterea dabar
mas sugrade filius exgente masinis sȩ. cȩterũ

Expanded text:
maximum obtestatus, ut sceleris atque perfidiae Bocchi testis adesset, ex castris abire iubet. Ille lacrimans orare, ne ea crederet: nihil dolo factum, ac magis calliditate Iugurthae, cui videlicet speculanti iter suum cognitum esset. Ceterum quoniam neque ingentem multitudinem haberet et spes opesque eius ex patre suo penderent, credere illum nihil palam ausurum, cum ipse filius testis adesset. Qua re optimum factu videri per media eius castra palam transire; sese vel praemissis vel ibidem relictis Mauris solum cum Sulla iturum. Ea res, uti in tali negotio, probata; ac statim profecti, quia de improuiso acciderant, dubio atque haesitante Iugurtha incolumes transeunt. Deinde paucis diebus, quo ire intenderant, perventum est. Ibi cum Boccho Numida quidam Aspar nomine multum et familiariter agebat, praemissus ab Iugurtha, postquam Sullam accitum audierat, orator et subdole speculatum Bocchi consilia; praeterea Dabar, Massugradae filius, ex gente Masinissae, ceterum ma
Abbreviated transcription (Latin):
cepto ciceronis. ꝑ gabiniũ ceteros c̃ueniunt ablentu¬
lo cethego statilio itẽ cassio postulandũ uisiarandum

Expanded text:
cepto Ciceronis per Gabinium ceteros conveniunt. ab Lentulo, Cethego, Statilio, item Cassio postulant ius iurandum
Abbreviated transcription (Latin):
nib eqͥ tesq peditesꝙ ꝑmixti
Cedere alios. alios obtruncare. mul¬
tos c̃tra ad ũsos a cerrime pugnan¬
tes abt̃go circũ uenire. neq uirtus.
neq arma satis tegere. qđ hostes
numero plures & undiq cir cũ fusierant
Deniq romani ueteres nouiq & obea
scientes belli si qͦs locꝰ aut casus c̃uin&¬
rat orbesfecere᷑ atq ita ab om̃ib par¬
tib simul tecti & instructi. hostiũ iũ
sustentabant Neq in eotã aspero
nego cio marius t̾ritus aut magis quã antea
demisso animofuit Sicũt᷑ masua qua ex for¬
tissimis magis ꝗ samiliarissimis parauerat
uagaripassĩ. acmͦ lab orantib suis succurrere
mͦ hostes ubi c̃fertissimi obstiterant in ua

Expanded text:
nibus equites peditesque permixti cedere alius, alius obtruncari, multi contra aduersos acerrime pugnantes ab tergo circumveniri; neque virtus neque arma satis tegere, quia hostes numero plures et undique circumfusi erant. Denique Romani ueteres novique ... Et ob ea scientes belli, si quos locus aut casus coniunxerat, orbis facere atque ita ab omnibus partibus simul tecti et instructi hostium vim sustentabant. Neque in eo tam aspero negotio Marius territus aut magis quam antea demisso animo fuit, sed cum turma sua, quam ex fortissimis magis quam familiarissimis parauerat, uagari passim ac modo laborantibus suis succurrere, modo hostis, ubi confertissimi obstiterant, inva
Abbreviated transcription (Latin):
one mencopia erat. ñ nullos ex sillanis colons. qͥb libi¬
do atq: luxuria ex magnis rapinis nichi lreliqͥ fecerat:
Uacũ ciceroninuntiant᷑. ancipiti malo ꝑmotus qđ neq
urbẽ ab insidus pͥuato c̃silio longruꝰ tueri poterat neq
excercitꝰ manlii quantꝰ. aut qͦ c̃silio foret satis cõptũ¬
habebat rẽ ad senatũ refertiã antea uulgiru morib:
ex agitatã: ltaꝙ qđ plerũq solet in atroci negotio

Expanded text:
one magna copia erat, nonnullos ex Sullanis coloniis, quibus lubido atque luxuria ex magnis rapinis nihil reliqui fecerant. Ea cum Ciceroni nuntiarentur, ancipiti malo permotus, quod neque urbem ab insidiis privato consilio longius tueri poterat neque, exercitus Manli quanthabebat, rem ad senatum refert iam antea vulgi rumoribus exagitatam. Itaque, quod plerumque in atroci negotio solet,
Abbreviated transcription (Latin):
mulieres &iã aliqt̃ q̃ pͥmi ingentes sũ ptꝰ stuꝓcar paris
tolerauerant. Post ibi atas tantũ mͦ questui neq
luxuriae mͦdũ fecerat aes alienũ grande c̃flauerant
ꝑeas secatilina credebat posseseruitia urbana solli¬
citare urbẽ incendere uiros earũ ł. ad iungere
sibi ł int̃ficere .s. in his erat sẏꝓnia. q̃ multa sepe
uirilis audatae facinora c̃miserat: hȩc mulier
genere atq suim: p̃terea uiro. atq liberis satis
su tunatafuit. litiris grecis atq: latinis docta
psallere & saltare eligantiũ quã necesso ẽ ꝓbe

Expanded text:
mo ingentis sumptus stupro corporis toleraverant, post, ubi aetas tantummodo quaestui neque luxuriae modum fecerat, aes alienum grande conflaverant. Per eas se Catilina credebat posse servitia urbana sollicitare, urbem incendere, viros earum vel adiungere sibi vel interficere. Sed in iis erat Sempronia, quae multa saepe virilis audaciae facinora conmiserat. Haec mulier genere atque forma, praeterea viro atque liberis satis fortunata fuit; litteris Graecis et Latinis docta, psallere et saltare elegantius, quam necesse e
Abbreviated transcription (Latin):
plerosq id factũ alii in opia bonorum.
alii ꝑ ambitionem consulis memorabant
quod abeo genere cdebratus auctusq
erat. t homini potentiam quęrenti.

Expanded text:
plerosque. id factum alii inopia bonorum, alii per ambitionem consulis memorabant, quod ab eo genere celebratus auctusque erat et homini potentiam quaerenti
Abbreviated transcription (Latin):
scienteserant. c̃traromanis utrũq
casũ intenebris difficiliorẽ fore git᷑
simul c̃sul exmultis de hostiũ aduentu
cognouit et ipsi hostes aderant. et pͥus
quã exercitus aut instrui. aut sarcinas
colligere. deniq ante quã signũ aut
ĩperiũ ullũ accipere quinit eqͥ tef boal
atꝗ getuli ñ acie neq ullomore pliis
cat̃ uatĩ utquiͦsq fors c̃ globauerat.
in nr̃os incurrunt. qͥ om̃s trepidi in¬
ꝓuiso metu attam̃ uirtutis memo¬
res aut arma capiebant . aut caƿien¬
tes alios ab hostib defensabant
ars equos ascendere. obuiã ire ho¬
stib pugnala trocinio magis ꝗ p̃lio
similis fieri Sine signis. sine ordi

Expanded text:
scientes erant, contra Romanis utrumque casum in tenebris difficiliorem fore. Igitur simul consul ex multis de hostium adventu cognovit, et ipsi hostes aderant, et prius quam exercitus aut instrui aut sarcinas colligere, denique ante quam signum aut imperium ullum accipere quiuit, equites Mauri atque Gaetuli, non acie neque ullo more proeli sed cateruatim, uti quosque fors conglobauerat, in nostros incurrunt. Qui omnes trepidi improuiso metu ac tamen virtutis memores aut arma capiebant aut capientis alios ab hostibus defensabant; pars equos escendere, obviam ire hostibus; pugna latrocinio magis quam proelio similis fieri. Sine signis, sine ordi
Abbreviated transcription (Latin):
erant. letos modo. modopauidos aniͣ¬
aduerterᷤᷤ. acsicuti audiri asuus.
aut cermpossent. monere alii. alii
hortari aut mãnu signi ficare niti

Expanded text:
erant, laetos modo, modo pauidos animaduerteres; ac, sicuti audiri a suis aut cerni possent, monere alii, alii hortari, aut manu significare aut
Abbreviated transcription (Latin):
bant in extruendo mri & montib coequandis. nobis re fam¬
liarẽ &iã ad necessariade ẽẽ : illos binꝗs aut ã pliũ domos
c̃tinuare nob̵ larẽ familiarẽ nusꝗ ulu eẽ . Cũ tabula sig

Expanded text:
ant in extruendo mari et montibus coaequandis, nobis rem familiarem etiam ad necessaria deesse? illos binas aut amplius domos continuare, nobis larem familiarem nusquam ullum esse? quom tabulas sig
Abbreviated transcription (Latin):
uenerant. orante sutip̃sidiũ p̃fectũq
comitteret. Iamilcarẽ quẽda hominẽ
nobilẽ. factiosũ. nouis rebus studere.
aduersũque neq imperia magistra¬
tuũ neq leges ualerent. niid finitarent
in sũ mo periculo suam salutẽ etilloꝵ
sotios fore. Nã leptin̾ati iã inde a
principio belli uigurtini adbestiã
c̃sulem et postea romã miserant.
amicitiã sotiȩtatẽq rogatũ. Peinde
ubi ea impetrata sẽperboni fide¬
lesq mansere. ettmcta ab estia al¬
bino metelloq imperatanaui fefant .. frenue¬
taq ab imperatore facile qđ petebant
ad ep̃ti. emis sȩst̃ eo cohortes liguruĩ
quatuor. etganninꝰ p̃ fectꝰ Idoppidũ
absidoniis conditũ ÷. quos accepim ꝓfu

Expanded text:
enerant orantes, uti praesidium praefectumque eo mitteret: Hamilcarem quendam, hominem nobilem factiosum, novis rebus studere, advorsum quem neque imperia magistratuum neque leges valerent; ni id festinaret, in summo periculo suam salutem, illorum socios fore. nam Lepcitani iam inde a principio belli Iugurthini ad Bestiam consulem et postea Romam miserant amicitiam societatemque rogatum. deinde ubi ea impetrata, semper boni fidelesque mansere et cuncta a Bestia, Albino Metelloque imperata nave fecerant. itaque ab imperatore facile quae petebant adepti. emissae eo cohortes Ligurum quattuor et C. Annius praefectus. Id oppidum ab Sidoniis conditum est, quos accepimu
Abbreviated transcription (Latin):
omissa deditione bellũ incipit cũ magna
cura parare om̃a festinare. cogerel.
exescitũ. ciuitates quȩ a se defecerant.
formidine aut ostentando premia
affectare. cõmunire suos locos. arma.
tela. aliaq quȩ spepacis amiserat re¬
ficere aut cõmercari. seruitia roma

Expanded text:
omissa deditione bellum incipit, cum magna cura parare omnia, festinare: cogere exercitum; civitatis, quae ab se defecerant, formidine aut ostentando praemia adfectare; conmunire suos locos, arma tela aliaque, quae spe pacis amiserat, reficere aut conmercari; servitia Roma
Abbreviated transcription (Latin):
tius agetis. tanto illis anmꝰ infirmꝰ erit Si paululũ mͦuos
Ils uere uiderint. iã om̃s feroces ader̃. uolite ecistimare
maiores nr̃os armisrẽ .p. exparua magnã fecisse sutares
esseet multo pul cherrimã nosea haberemꝰ qͥppe
socioꝵ atq ciuiũ p̃tere a armoꝵ atq equor maior
copia noħ ꝗillisẽ Sed illis est alia fuere que illes magnos
fecere. que nob nulla sunt. domundustraa. foris
iustũ imꝑiũ animus in consolendo liber neq delicto

Expanded text:
tius ea agetis, tanto illis animus infirmior erit; si paulum modo vos languere viderint, iam omnes feroces aderunt. Nolite existumare maiores nostros armis rem publicam ex parva magnam fecisse. si ita esset, multo pulcherrumam eam nos haberemus: quippe sociorum atque civium, praeterea armorum atque equorum maior copia nobis quam illis est. sed alia fuere, quae illos magnos fecere, quae nobis nulla sunt: domi industria, foris iustum imperium, animus in consulundo liber, neque delicto
Abbreviated transcription (Latin):
metus ingens. malũ iꝓuisũ ad hoc parsciuia
extra moenia in hostiũ potestate coigere uti
dedicionẽ facerent.
Ceterũ opidũ incensũ. nit¬
midȩ puberes int̃ fecdi alii om̃es uenundati p̃da
militib diuisa. id facinꝰ c̃traius belli ñ auaritia neq
scelere c̃sulis ad missũ. sed qrlocꝰ iugurthȩ oportinꝰ nob
aditu difficilis. genꝰ hominũ mobibe. infidũ neq bene
darior haberi cep̃. Om̃a ñbene c̃sulta in uirtutẽ trahe¬
bant᷑ milites modesto ĩ perio habitisimul & locupletes
ad celũ fere. numidȩ magis ꝗmortalẽ timere Postremo

Expanded text:
metus ingens, malum improuisum, ad hoc pars civium extra moenia in hostium potestate coegere, uti deditionem facerent. Ceterum oppidum incensum, Numidae puberes interfecti, alii omnes venumdati, praeda militibus divisa. Id facinus contra ius belli non auaritia neque scelere consulis admissum, sed quia locus Iugurthae opportunus, nobis aditu difficilis, genus hominum mobile, infidum, ante neque benefque clarior haberi coepit. Omnia non bene consulta in virtutem trahebantur: milites, modesto imperio habiti simul et locupletes, ad caelum ferre; Numidae magis quam mortalem timere; postremo
Abbreviated transcription (Latin):
Romanus iperator ubi sedolis. Enere¬
fatigari uidet. neꝙ ab hoste cõpiam
ƿugnandisieri: urbẽ magnã in ea
parte qͣsitaerat arce regni nõe  am̃a statuit
obpugnare. ratus id qđ nego ciũ poscebat
iugurthã laborantib suis auxilio uen¬
turũ abiq p̃liũ fore. At ille ꝙͣ paraban¬
tur aꝑfugis edoctus. magnis itineribus
metellũ anteuenit. oppidanos ortat᷑
meni a defendant. additis auxilio ꝑfugis¬
qđ ꝑ fugarũ genus ex copiis regis qđ falle¬
reneqͥbat firmissimũ erat Preterea
pollicet᷑ intẽpore semet cũ exercituaffore
lta c̃posius reb in loca q̃ nixime occulta
discedit. ac post paulo cgnoscit mriũ ex

Expanded text:
Romanus imperator ubi se dolis fatigari videt neque ab hoste copiam pugnandi fieri, urbem magnam et in ea parte, qua sita erat, arcem regni nomine Zamam statuit oppugnare, ratus, id quod negotium poscebat, Iugurtham laborantibus suis auxilio venturum ibique proelium fore. At ille, quae parabantur a perfugis edoctus, magnis itineribus Metellum anteuenit. Oppidanos hortatur, moenia defendant, additis auxilio perfugis, quod genus ex copiis regis, quia fallere nequibat, firmissimum erat; praeterea pollicetur in tempore semet cum exercitu affore. Ita compositis rebus in loca quam maxime occulta discedit, ac post paulo cohortibus
Abbreviated transcription (Latin):
usu iio aniemio uerba fac̃ romȩ numidiȩq facinora gus tuemoratsce
corupturũ deude ubim̃e muꝰ dicendisi nẽ fec̃ & iugurthire spondere
iussusẽ .a. bebius tribunꝰ plebis quẽ peocunia corruptũ sup̃ decimꝰ regem
tacere uibet actaet si multitudo ꝙͣ in contione ad erat uehem̃ t̃ acconsa
t̃ rebat eũ damore uultus epe ĩ petuatq alus om̃ib: q ra ficriamat uicit
tamũ ĩ pudentia. Sta płs iudibrio habitus exc̃tone discedit iuguntho bes

Expanded text:
oducto Iugurtha verba facit, Romae Numidiaeque facinora eius memorat, sceloducto Iugurtha verba facit, Romae Numidiaeque facinora eius memorat, scelcorrupturum. Deinde ubi Memmius dicendi finem fecit et Iugurtha respondere iussus est, C. Baebius tribunus plebis, quem pecunia corruptum supra diximus, regem tacere iubet, ac tametsi multitudo, quae in contione aderat, vehementer accensa terrebat eum clamore, uultu, saepe impetu atque aliis omnibus, quae ira fieri amat, vicit tamen impudentia. Ita populus ludibrio habitus ex contione discedit; Iugurthae Bes
Abbreviated transcription (Latin):
pat̃ife erert Dũ hȩc romȩ gerunt᷑ qͥ ii numidiareluti abestia exer¬
citui p̃erant secutimores ĩperatorissui plurima & flagiciosissima
facinora focore. Quere qͥ auro corrupti elephantos iugurthȩ trade¬
rent. alu ꝑfugas uenderent. pars ex pacatis ũdãs a gebat
anta uis auariciȩ in animos eoꝵ ueluti tabes inuaserat. At cassiud
p̃tor. ꝓ .r. ꝑlata rogatione a& me mio acꝑculs om̃i nobilitate. ad
maxime miserabili cũ cassioroma uenit acta etsimipso magnauis
anim̃terat c̃sirmatꝰ ab omib quoꝵ potentia aut scelere cuncta eages
ius et inuorias om̃s munitꝰ foret ada memius aduocata ctione ꝗꝗ
ee lonsosta plebes erat & pars in uinoula duciiubebat. parsni socios
sceleris suis aperiret morem aionde hoste supplicul anracsim sotios
ꝗre magis c̃sulens sedare motꝰ & animos eoꝵ mollire. postromo
firmaro fidõ publicã ꝑ sese in uio latã fore. Post ubisilentiũ cep ꝓdus to¬

Expanded text:
patefierent. Dum haec Romae geruntur, qui in Numidia relicti a Bestia exercitui praeerant, secuti morem imperatoris sui pluruma et flagitiosissuma facinora fecere. fuere qui auro corrupti elephantos Iugurthae traderent, alii perfugas venderent, pars ex pacatis praedas agebant: tanta vis avaritiae in animos eorum veluti tabes invaserat. at Cassius praetor perlata rogatione a C. Memmio ac perculsa omni nobilitate ad quam maxime miserabili cum Cassio Romam venit. Ac tametsi in ipso magna vis animi erat, confirmatus ab omnibus, quorum potentia aut scelere cuncta ea gesius et iniurias omnis munitus foret. At C. Memmius aduocata contione, quamquam regi infesta plebes erat et pars in vincula duci iubebat, pars, nisi socios sceleris sui aperiret, more maiorum de hoste supplicium sumi, dignitati quam irae magis consulens sedare motus et animos eorum mollire, postremo confirmare fidem publicam per sese inviolatam fore. Post ubi silentium coepit, pr
Abbreviated transcription (Latin):
in prelio consultor. idem et sotius periculi
uobiscũ adero. me uosq in om̃ib rebus uixta
geram. et ꝓfecto disuiuantib om̃a matura
sunt. uictoria. preda. laus. quȩ si dubia
aut ꝓcul essent. tamen oms bonos reipub¬
licę sub uenire decet. Et enim ignauia¬
nemo in mortalis factus. neq quis quã
parens liberis uti ȩterni forenẜ optauit.
magis ut boni honestiq uitã exigerent
lura dicerem qui rites si timidis uerba¬
uirtuiem Adderent. nã strenuis habun¬
de dictum  puto. Huius cemodi orationr
habita marius postquã plebis animos ar¬
rectos uidet ꝓpere cõmeatu stipendio. armis.
aliisq utilib naues onerat. Cum bis iulũ

Expanded text:
in proelio consultor idem et socius periculi vobiscum adero, meque vosque in omnibus rebus iuxta geram. Et profecto dis iuuantibus omnia matura sunt: victoria, praeda, laus. Quae si dubia aut procul essent, tamen omnis bonos rei publicae subvenire decebat. Etenim nemo ignavia immortalis factus est, neque quisquam parens liberis, uti aeterni forent, optauit, magis uti boni honestique vitam exigerent. Plura dicerem, Quirites, si timidis virtutem verba adderent; nam strenuis abunde dictum puto." Huiusce modi oratione habita Marius, postquam plebis animos arrectos videt, propere commeatu, stipendio, armis aliisque utilibus nauis onerat, cum his
Abbreviated transcription (Latin):
cripite ꝑmiestatẽ ĩperii. ꝑamicitȩ fidẽ . siulla apđ uos memoria remo¬
net. auimei massinissȩ his literis recitans fuore qͥexercitũ in africã
mittenłu censerent. & ꝗ pͥmũ ad herbali subueniendũ. deiugurt ha
interĩ aaac̃ suleret᷑ qm̃ legatis ñ parius set: Sabisdẽ illis regis fauslorib
sũ maope enisũ ẽ. netaledecretũ fieret ltabonũ publicũ ut inpleris qne
gotus solet pͥuara grã deuictũ ẽ Regant̃ tam̃ in afriua mauores natu nobiuis

Expanded text:
ripite, per maiestatem imperi, per amicitiae fidem, si ulla apud vos memoria remanet avi mei Masinissae.' His litteris recitatis fuere qui exercitum in Africam mittundum censerent et quam primum Adherbali subveniundum; de Iugurtha interim uti consuleretur, quoniam legatis non paruisset. sed ab isdem illis regis fautoribus summa ope enisum, ne tale decretum fieret. ita bonum publicum, uti in plerisque negotiis solet, privata gratia devictum. legantur tamen in Afr
Abbreviated transcription (Latin):
mͦ locutũ accepimꝰ Patres conscripti micipsa pat᷑ meuꝰ mo¬
meã. ceterũ uis et ĩꝑiũ eiꝰ penesuosẽt. simul enuerer domi
ducerẽ Si ea fecissẽ in ura amicitia execitũ. diuicias. mumm̃ tũ
regnme habiturũ. Quȩ cũ pͣcepta parentis mei agitarẽ. iugurthd
homo om̃iũ qͦs t̾ra sustinet sceleratissimus. c̃tẽpto ĩꝑio ur̃o massi isiȩ
c̃fugi.y . qͥb. qđ m̃ misserrimũ ẽ cogor pͥuꝰ honeri qusuie̾t᷑ Cetes
reges aũbello uicti in amcitiã st̃ auobis recepti aut in siuis dubus
reb societate uram appetiuert̃ Famlia nr̃a cũ ꝑ .r.bello ca

Expanded text:
modo locutum accepimus: "Patres conscripti, Micipsa pater meus momodo locutum accepimus: "Patres conscripti, Micipsa pater meus momeam, ceterum ius et imperium eius penes vos esse; simul eniterer domi ducerem: si ea fecissem, in vostra amicitia exercitum divitias munimenta regni me habiturum. quae quom praecepta parentis mei agitarem, Iugurtha, homo omnium quos terra sustinet sceleratissumus, contempto imperio vostro Masinissae quod mihi miserrimum est, cogor prius oneri quam usui esse. Ceteri reges aut bello victi in amicitiam a vobis recepti sunt aut in suis dubiis rebus societatem vestram appetiuerunt; familia nostra cum populo
Abbreviated transcription (Latin):
siuis tam̃ sretꝰ mulutudine militũ. parabat armis c̃tẽdere. S ubi
res ad certam̃ uenit. uictꝰ ex płelio ꝓfugit in piunciã acdeinde
rom̃etẽdit Tunc ugurtha pairatis c̃siliis. pꝰꝗ omi numdia po¬
nebat᷑ inocio facinꝰ fuũ cũ animo reputans timereppłm
romnũ neq adũs irã euꝰ usꝗ nsi ma uaricia nobilitatis et pecu¬
nia sua spẽ habere. Itaq patis dieb cũ auro & argento multo
om̃. legatos mitrit qͥs p̃cep̃ uti pͥmũ ueteres amcosmunerib ex¬
pleant de inde nouos ad qͥrant pͦstro moquẽ cũq poseit
Q u pceptoregis hospitib aliisq quoꝵ ea tẽpestate in sentu
suitoritas pollebat᷑ magnmunera msere tanta t̃mutatio inces¬
sit ut exmxim inudia ingrãm & fauorẽ nobilitatisiugurtha
ueniret
Quoꝵ parsspe. alii p̃mo inducti singulos exenatuãbien¬
donitebant᷑. ne grauiuꝰ ieũ c̃sulerent᷑. Igit᷑ ubi legati satis
c̃fidunt die c̃stituto sentus utrisq dat᷑ Tumatherbalem hoc

Expanded text:
suis, tamen fretus multitudine militum parabat armis contendere. sed ubi res ad certamen venit, victus ex proelio profugit in provinciam ac deinde Romam contendit. tum ugurtha patratis consiliis, postquam omni Numidia potiebatur, in otio facinus suom cum Romanum neque aduersus iram eius usquam nisi in auaritia nobilitatis et pecunia sua spem habere. Itaque paucis diebus cum auro et argento multo Romam legatos mittit, quis praecipit, primum uti ueteres amicos muneribus expleant, deinde nouos aqquirant, postremo quaecumque possint ere et ex praecepto regis hospitibus aliisque, quorum ea tempestate in senatu auctoritas pollebat, magna munera misere, tanta commutatio incessit, ut ex maxima invidia in gratiam et fauorem nobilitatis Iugurtha veniret. Quorum pars spe, alii praemio inducti singulos ex senatu ambiendo nitebantur, ne grauius in eum consuleretur. Igitur ubi legati satis confidunt, die constituto senatus utrisque datur. Tum Adherbalem hoc
Abbreviated transcription (Latin):
serere. Illestatĩ malliũ. syllã
& aulũ ire iubet. Qui quã ꝗac
citubant. tam̃ placuit uerba
apud regẽ facere. Ingeniũ
aut ad uersũ flecterent. aut cu¬
pidũ pacis ue hemencius aecen¬
derent: Itaꝙ silla cuiꝰ facun¬
diȩ nonetati amallio conces¬
sũ pacca uerba huiꝰ cemodilocutꝰ
etbocce magnaleticia nobis
est. cũte talẽ uirũ du monuere.
uti. aliquando pacẽ quã bellũ
malles neute obtimũ cũ pessi¬
mo om̃iũ lugurta miscendo
cõ maculares. simul nobis deme¬
res acerbã necessi tudinẽ. parit̃
te errantẽ & illũ sceleratis simũ
ꝑsequi Ad hopopultrom ano
iã a principio in opi melius uisũ¬

Expanded text:
serere. ille statim L. Sullam et A. Manlium ire iubet. qui quamquam acciti ibant, tamen placuit verba apud regem facere, ut ingenium aut avorsum flecterent aut cupidum pacis vehementius accenderent. itaque Sulla, quoius facundiae, non aetati a Manlio concessum, pauca verba huiusce modi locutus: 'Rex Bocche, magna laetitia nobis est, quom te talem virum di monuere, uti aliquando pacem quam bellum malles neu te optumum cum pessumo omnium Iugurtha miscendo conmaculares, simul nobis demeres acerbam necessitudinem, pariter te errantem atque illum sceleratissumum persequi. ad hoc populo Romano ia
Abbreviated transcription (Latin):
labori p̃tulerat. eosatq alios om̃es malũ publicum
alebat: qminꝰ mirandũ ẽ. homines egentes mialis morib maxi

Expanded text:
labori praetulerat. Eos atque alios omnis malum publicum alebat. Quo minus mirandum est homines egentis, malis moribus, max
Abbreviated transcription (Latin):
delectũ habeant: antonius cũ exercitu catilinã ꝑ seqͥ
maturet: cicero urbi p̃sidio sit Eatẽ pestate mͥ ĩperiũ
ꝓ .r. multo maxime miserabile iusũ ẽ: cuicũ ad occasũ
abortusolis om̃a domita arnsparerent. domiociũ atq
diuitiȩ q̃ pͥma maitales putant affluerent. fuere tamen
ciues qͥ seq rẽ ꝙp. obstinatis animis ꝑditũ irent. Nãq: duob:
senatꝰ decretis extanta multitudine neq p̃mo induc
ł c̃urationẽ patefecerat. neq ex castris catilinȩ qͥs ꝗ
om̃iũ discesserat . tantauis morbi atq: uti tabes plerosq¬
ciuiũ animos inuaserat. Neq solũ illis alienamenserat
qͥ c̃scu c̃iurationis fuerant. si om̃ino cuncta plebes noua¬
rũ rerũ studio catlinȩ incepta ꝓbabat Id ad eo more suo
uid ebatur facere. uã sẽꝑ incuitate qͥb opes nullest̃ bonis
inuident. malos extollunt u& era odere: noua exoptant
odio suarũ rerũ mutart omã student: turba atq: seditionb:¬

Expanded text:
dilectum habeant, Antonius cum exercitu Catilinam persequi maturet, Cicero urbi praesidio sit. Ea tempestate mihi imperium  multo maxime miserabile visum est. cui cum ad occasum ab ortu Solis omnia domita armis parerent; domi otium atque divitiae, quae prima mortales putant, affluerent: fuere tamen cives, qui seque, et remp. obstinatis animis perditum irent. Namque, duobus Senati decretis, ex tanta multitudine, neque praemio inductus conjurationem patefecerat, neque ex castris Catilinae quisquam omnium discesserat. Tanta vis morbi, atqcivium animos invaserat. Neque solum illis aliena mens erat, qui conscii coniurationis fuerant, sed omnino cuncta plebes novarum rerum studio Catilinae incepta probabat. Id adeo more suo videbatur facere. Nam semper in civitate, quibus opes nullae sunt, bonis invident, malos extollunt, vetera odere, nova exoptant, odio suarum rerum mutari omnia student, turba atque sedition
Abbreviated transcription (Latin):
prouidere. apudom̃s eẽ. lau¬
facere. castramunare. excubi¬
care uigilias ipse circiure.
nontam difsidencia futuri quȩ
imꝑauis set. quã uti militibus
excequatꝰ cũ imperatore labor
uolentibus esset. Et sane ma¬
rius illoꝙ aliisq temporibus
iugurtinibelli. pudore magis
quã malo excereitũ coercebat
quod multi ꝑ ambicionẽ fieri
agebant. quod a puericia c̃¬
suera duriciã &alia que reteri
miserias uocant uoluptati habu¬
isset. nisitam̃ rei publice parit᷑
aoseuis simo imperio bene atq¬
atq decore gesta lgitꝰ quarto de¬
niq die haut longe ab oppido eir¬
ea undꝙ simul speculatoresciti
sese ostrͣunt. Quare ostis ad esse
intellegitꝰ Sei quia diuersi re¬
de untes alius ab alia parte atꝙ
om̃s idẽ significabant : consul
incertꝰ quonã modo aciem stru¬
eret nullo ordine cõmutato ad¬
uersum om̃ia paratus ibidẽ ope

Expanded text:
prouidere, apud omnis adesse, laufacere, castra munire, excubilocare, vigilias ipse circumire, non tam diffidentia futurum quae imperauisset, quam uti militibus exaequatus cum imperatore labor volentibus esset. Et sane Marius illoque aliisque temporibus Iugurthini belli pudore magis quam malo exercitum coercebat. Quod multi per ambitionem fieri aiebant: quod a pueritia consuetam duritiam et alia, quae ceteri miserias vocant, voluptati habuisse; nisi tamen res publica pariter atque saevissimo imperio bene atque decore gesta. Igitur quarto denique die haud longe ab oppido Cirta undique simul speculatores citi sese ostendunt, qua re hostis adesse intellegitur. Sed quia diuersi redeuntes alius ab alia parte atque omnes idem significabant, consul incertus, quonam modo aciem instrueret, nullo ordine commutato aduersum omnia paratus ibidem op
Abbreviated transcription (Latin):
cedẽ fugã aliaq hostilia portendant Frustra aũt̃ irti netaliud sefatigando
nsiodiuĩ ꝙ̃ rere. extremȩ dementiȩ ẽ . n siforte quẽ in honesta & ꝑnciosa
libidoten& potenie pͣucoꝵ decꝰ atq. libratẽ suã gratificart Ceteruex
aliis negͥt᷑ is ꝙ ingeno exercent᷑ in pͥnis magnꝰ usuiẽ memoriarerũ gistant
uiusderuitute uimultidixere p̃tereundũ puto simul noꝑ insolentiã qͥsexi¬
stim& meme studiũ meũ landando extollere. Atq. ego credofore qͥ qdecreui ꝓcul
Certe qͥb mgimindũ sinauidet᷑ salutare plebẽ & c̃iuuusgrãm querere guis irepu¬
tauenut & qͥb egotẽ porib magisiratũ ad eptes sũ & q les uiri idẽ asseqͥneque¬
rint & postea ꝙ̃ genera homnũ in sentũ ꝑuenerint ꝓfecto existimbt̃ memagis¬
magines intuerent᷑ uehem̃tissime sibi ximũ adiurtittẽ accendi Scilic&
ñ cera illã neq sigurã tant᷑iĩ in sehabere dicebant .si memoriarer

Expanded text:
edem, fugam aliaque hostilia portendant. Frustra autem niti neque aliud se fatigando nisi odium quaerere extremae dementiae est; nisi forte quem inhonesta et perniciosa libido tenet potentiae paucorum decus atque libertatem suam gratificari. Ceterum ex aliis negotiis, quae ingenio exercentur, in primis magno usui est memoria rerum gestarum. Cuius de virtute quia multi dixere, praetereundum puto, simul ne per insolentiam quis existimet memet studium meum laudando extollere. Atque ego credo fore qui, quia decrevcerte quibus maxima industria videtur salutare plebem et conviviis gratiam quaerere. Qui si reputauerint, et quibus ego temporibus magistratus adeptus sum et quales viri idem assequi nequiverint et postea imagines intuerentur, vehementissume sibi animum ad virtutem accendi. scilicet non ceram illam neque figuram tantam vim in sese habere, sed memoria rer