comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tib. Seminator ẽ saluator. qͥ seminat in a¬
nimis credentiũ: uł ipse homo seminans in
corde suo. Predicatio ȩuangelii minima ẽ om¬
niũ disciplinaꝵ: qͥa pͥmo iux credit᷑ p̾dicanti
xp̃m crucifixũ. Philosophicis autẽ discipliniᷤ
qũauis pͥmo eredat᷑: tam̃ ad ultimũ nichil iu¬
tale in eis ẽẽ cognosect᷑: et sicut holera herbaꝵ
cito decidunt. S p̾dicatio euangelii parua ui¬
sa in pͥncipio. tand̃e crescit: ñ sicit herbȩ quȩ
cito arescunt & corruunt: s sicut arbor quȩ
longa annositate & opima fertilitate gau¬
det. Uolucres sunt animȩ credentiũ÷ rami.
diu̾sitates dognatũ: ut ꝓ uanetate mor̃bor¬
uaria sit medicina. Uel ita. N egnũ d̃i. soest
fides ꝑ quam uenit᷑ ad dm̃. comparat᷑ grano
synapis: uł qͥa uenena dicit᷑ exꝑellere. id: om

Expanded text:
 Seminator est Salvator qui seminat in animis credentium; vel ipse homo seminans in corde suo. Praedicatio Evangelii, minima est omnium disciplinarum; quia primo vix creditur praedicanti Christum crucifixum. Philosophicis autem disciplinis quamvis primo credatur, tamen ad ultimum nihil utile in eis esse cognoscitur, et sicut olera herbarum cito decidunt . Sed praedicatio Evangelii parva visa in principio, tandem crescit, non sicut herbae quae cito arescunt et corruunt, sed sicut arbor, quae longa annositate et optima fertilitate gaudet. Volucres, sunt animae credentium; rami, diversitates dogmatum, ut pro varietate morborvaria sit medicina BEDA.. Vel ita: Regnum Dei, id est, fides per quam venitur ad Deum, comparatur grano sinapis; vel quia ven
Abbreviated transcription (Latin):
inuentio nouȩ margaritȩ condempnet uet sde
margaritas: s quo comparatione eiꝰ om̃is ꝓo¬
ma uilis sit. Abut negotiator de doms su
ad forũ: abit ȩccłiasticus de possessionibs suo
ad scolam sapientiũ. Ille uendidit om̃ia: sbe
renuntiat omnib & sibupsi: qͥa unius hus de¬
siderati lapidis pretiũ reliqui laboris iactuut
margaritas queris scõs uiros quib conforme¬
ris: uł bona p̾cepta. seu spũales intellectus. in
quib sit salus. Inuenis itaq p̾ omnib homi¬
nib pretiosã margaritã xp̃m: et inter p̃cepra
mandatũ dilectionis: atq supͣ omnẽ intelledi

Expanded text:
e margaritae condemnet veteres margaritas, sed quia comparatione ejus omnis gemma vilis sit. Abiit negotiator de domo sua ad forum, abiit ecclesiasticus de possessionibus suis ad scholam sapientium. Ille vendidit omnia, iste renuntiavit omnibus et sibi ipsi; quia unius hujus desiderati lapidis pretium, reliqui laboris jactura margaritas quaeris sanctos viros, quibus conformeris, vel bona praecepta seu spirituales intellectus, in quibus sit salus. Invenis itaque prae omnibus pretiosam margaritam Christum, et inter praecepta man
Abbreviated transcription (Latin):
& sp̃ualiũ ornat᷑ ꝑfectione uirtutũ. Insoi¬
rio autẽ numero qͥa mundi ornatus eesis
ẽ: congrue ꝑfectio bonȩ oꝑationis in an¬
pletione decalogi seragesimiis fructus inteꝯ¬
t᷑. Tricesimus uͦ fructus ẽ: in fide sc̃ẽ trinitao
impletio legis. Hȩc dicens damabat. Qus
ammonitio interponit᷑: mysticũ ẽẽ ꝙ auteti
querendũ ostendit qͦd dicit᷑. Igit᷑ qui habitai¬
res cordis. idẽ intelligentiã mentis audiat. hoi
ẽ sp̃ualit̾ hȩc uerba intelligat: m exxru¬

Expanded text:
ualium ornatur perfectione virtutum. In senario autem numero quia mundi ornatus expletus est, congrue perfectio bonae operationis, in adimpletione Decalogi, sexagesimus fructus intelligitur. Tricesimus vero fructus in fide sanctae Trinitatis impletio legis. Haec dicens clamabat: « Qui ue haec admonitio interponitur mysticum esse, et attentius quaerendum ostendit, quod dicitur: qui habet aures cordis, id est intelligentiam mentis, audiat, hoc est spiritualiter haec verba intelligat. « E
Abbreviated transcription (Latin):
scͥptura necñ matura prelatoꝵs sententia corri¬
pit tales: qũeadmodũ dñs increpat iacobũ &
ioh̃em: uͥ ñ recepti in quada cuitate dicunt:
Dñe ÷ uis dicimus. ut ignis descendat de celo

Expanded text:
Scriptura, nec non matura praelatorum sententia corriScriptura, nec non matura praelatorum sententia corripit tales, quemadmodum Dominus increpat Jacobum et Joannem, ubi non recepti in quadam civitate, dicunt: Domine, vis dicamus ut ignis descendat de coelo,
Abbreviated transcription (Latin):
uersitatis suȩ puniet᷑ uinusqͥsq: s qui unctat̃ẽ fi¬
dei amauerunt. in celestes mansiones congre-¬
gabunt᷑. hic usticia notat᷑: longaninttas
auferte malũ de medio ur̃m: & nequaqũã
societatẽ habendam cũ his qͥ frẽs nominant᷑
ꝙ st̃ adulteri. et fornicatores: s non ẽ. Inter tri¬
ticum anteqũa ueniat ad spicam. & zramũ
qͦd nos lolium appellamus. gͣndis similitu¬
do ẽ: ꝙ uix possunt distingui. Hoc gͦ. sinite
utraq crescere. de ambiguis dictum ẽ: illud
uͦ auferte malũ. de manifestis. Itaq mali to¬
lerandi siit int̾ bonos. donec eoꝵ malitia ma¬
nifesta fiat: ne iusti eradicent᷑ cum iniustis:
Neq enĩ de dubiis ẽ iudicandum: donec
uenat dies in qͦ reuelabiuit᷑ occulta cordiũ.
& simulationes impiorũ. Honnulli tamen
habentes zelũ di. s ñ scd̃m scientiam. uitare
p̃sumunt ñdum conuictos in cͥmine. nundũ
confessos: ac si dicant. Uis uus &e colligemus
eos: id÷ excommunicabimꝰ illos: Uerũ diuina

Expanded text:
erversitatis suae punietur unusquisque; sed qui unitatem fidei amaverunt, in coelestes mansiones congregabuntur. Hic justitia notatur. Longanimitas Auferte malum de medio vestri , et nequaquam societatem habendam cum his qui fratres nominantur, et sunt adulteri et fornicatores; sed non est. Inter triticum enim antequam veniat ad spicam, et zizanium, quod nos lolium appellamus, grandis similitudo est, et vix possunt distingui. Hoc ergo, sinite utraque crescere, de ambiguis dictum est; illud vero, auferte malum, de manifestis. Itaque mali tolerandi sunt inter bonos, donec eorum malitia manifesta fiat, ne justi eradicentur cum injustis. Neque enim de dubiis judicandum est, donec veniat dies in quo revelabuntur occulta cordium et simulationes impiorum. Nonnulli tamen habentes zelum Dei, sed non secundum scientiam, vitare praesumunt nondum convictos in crimine, nondum confessos: ac si dicant: Vis, imus et colligimus eos, id est excommunicabimus illos? Verum divina
Abbreviated transcription (Latin):
Ibi namq patient̾ tolerandi sunt mali:
u aliqui inueniunt᷑ qͥ aduuent᷑ boni. Precerea
q hobie errat. eras forsitan defendet ueritatem:
& necesse ẽ ut mali ꝑmixti sint bonis ꝑ qͦs
ercrceant᷑: uł quoꝵ cõparatione nitant᷑ ad
melus Sintte utiaq erescere usq ad messẽ.
q in tẽpore messis dicã messorib. Colligite

Expanded text:
 patienter tolerandi sunt mali, ubi aliqui inveniuntur qui adjuventur boni. Praeterea qui hodie errat, cras forsitan defendet veritatem, et necesse est ut mali permisti sint bonis, per quos exerceantur, vel quorum comparatione nitantur ad melius. Sinite utraque crescere usque ad messem, et in tempore messis dicam messoribus: Colligite
Abbreviated transcription (Latin):
ñ habebant radicem. aruerunt. Semina
quȩ cadunt in petrosa. id÷ suꝑ terrã petris
abundant̾ẽ germinare quide cito queuit. s
ñ figit᷑ radix: qm̃i terrȩ altitudinẽ. hoc ẽ ꝓfun¬
ditatẽ ñ habet: & iccirco estu solis arescit. Petͣ
significat hic duriciã ꝓteruȩ m̃tis: t̾ra lenita¬
tem animȩ obedientis: sol feruorẽ ꝑsequitti-¬
onis. Cadit gͦ sem̃ uerbi suꝑ petram: qnͣdo
dulcedine ꝓmissionũ mouet indomitũ cor
nullo uere fidei uomere penetratũ. Ubi ñ in¬
uenit ut lucas ait humorem: id ÷ uirtutis a¬
morẽ. Et statim exortum ẽ ꝑ recordationẽ tm̃¬

Expanded text:
non habebant radicem aruerunt. » Semina non habebant radicem aruerunt. » Semina quae cadunt in petrosa, id est super terram petris abundantem, germinare quidem cito queunt, sed non figitur radix, quia terrae altitudinem, hoc est profunditatem non habet, et idcircsignificat hic duritiam protervae mentis; terra, lenitatem animae obedientis; sol, fervorem persecutionis. Cadit ergo semen verbi supra petram, quando dulcedine promissionum movet indomitum cor, nullo verae fidei vomere penetratum. Ubi non invenit, ut Lucas ait, humorem , id est virtutis amorem. Et statim exortum est per recordationem t
Abbreviated transcription (Latin):
aliqͣ similitudine facta comparatio. S̾ ator
qͥ exiit seminare. ipse filitus dĩ intelligitur.
qui exens de sinu patris uenit in mundũ ad
seminandũ ꝑ se ac ꝑ suos hominib uerbũ
ueritatis. qͦd apud patr̃e uidit. Et dum
seminat: queda ceciderunt secus uiam & con¬
cuscata sunt: ꝙ uenerunt uolueres celi. & co¬
mederunt ea. Quedam ceciderunt subau¬
dis grana. siue semĩna: secus uiam. Uia ẽ:
mens malarũ cogitationũ. sedulo meatu
ditra. & arefacta. Ubi dupplicit̾ perit sem̃:
qͥa transitu carnaliũ cogitationũ coneul¬
cat᷑. & demones comedunt illico. to÷ quad̾a
delectatione rapiunt & absorbent: ut nec
memoria mens teneat qͦd oꝑe exercẽ neglexit:
Demones aut̾e uolucres celi appellant᷑: uel
quia sunt celestis & sp̃ualis naturȩ. uel quia
in a ere habitant. Alia autẽ ceciderunt
m petrosa: ubi ñ habebant terrã mult̾a. Et
continuo exhorta sunt: quia ñ habebant al
titudinẽ t̾rȩ. Sole autẽ orto estuauert̃: ꝙ qͥa

Expanded text:
aliqua similitudine facta comparatio. Sator qui exiit seminare, Christus Filius Dei intelligitur, qui exiens de sinu Patris, venit in mundum ad seminandum per se ac per suos hominibus verbum veritatis, quod apud Patrem vidit. Et dum seminat, quaedam ceciderunt secus viam, et conculcata sunt, et venerunt volucres coeli, et comederunt ea. Quaedam ceciderunt, subaudis: grana sive semina secus viam. Via est mens, malarum cogitationum sedulo meatu trita et arefecta. Ubi dupliciter perit semen, quia transitu carnalium cogitationum conculcatur, et daemones comedunt illud, id est, quadam delectatione rapiunt et absorbent, ut nec memoria mens teneat, quod opere exercere neglexit. Daemones autem volucres coeli appellantur, vel quia sunt coelestis et spiritualis naturae, vel quia in aere habitant. Alia autem ceciderunt in petrosa, ubi non habebant terram multam. Et continuo exorta sunt, quia non habebantitudinem terrae. Sole autem orto aestuaverunt, et quia
Abbreviated transcription (Latin):
libro numeri. Siqͥs fuerit inter uos ꝓpha
dñi : in uisione apparebo ei: uł ꝑ som¬
niũ loquar ad illũ. At ñ talis seruus m̃s mo¬
yses. Ore enĩ ad os loquor ei: ꝙ palam. Non ꝑ
enigiata et figuras dñm uidetz lxxu.¬

Expanded text:
t inter vos propheta Domini, in visione apparebo ei, vel per somnium loquar ad illum; at non talis servus meus Moyses, ore enim ad os loquar ei, et palam, non per aenigmata et figuras Dominum videt?
Abbreviated transcription (Latin):
& intelligere negligit: talis ẽ subaudis ͦo uenit
nans enĩ ꝑciꝑe uerbũ dĩ qͦd audit: nullatemi ᷤ
infra cordis uiam pessimis cogitationib tritam
suscipit illud. Uel ita. Extra uiam quȩ ẽ ueritaᷤ
xp̃i seminat᷑ uerbũ. ꝙ ñ in uia: cũ auditores ñ
curant retinere illiro nec intelligere. In quam
uiam qͥ ñ intrat. s in circuitũ uadit: etrorẽ ineur¬
rit. Cauendũ ẽ ubicũq dñs exponit sermones
suos: ne aliud qũa ipse exponit uel plus intel¬
ligere uelimus. Exposuit autẽ: ut doceret signi¬
ficationes querendas in his etiã quȩ ñ explana¬
uit Qui autẽ supra petrosa seminatus ẽ: hic
ẽ. qui uerbũ audit: & continto cũ gaudio acci¬

Expanded text:
et intelligere negligit, talis est, subaudis: quod venit nans enim percipere verbum Dei quod audit, nullatenus intra cordis viam pessimis cogitationibus tritam, suscipit illud. Vel ita: Extra viam quae est veritas Christi, seminatur verbum, et non in via, cum auditores non curant retinere illud nec intelligere. In quam viam qui non intrat, sed in circuitu vadit, errorem incurrit. Cavendum est, ubicunque Dominus exponit sermones suos, ne aliud quam ipse exponit vel plus intelligere velimus. Exposuit autem, ut doceret, significationes quaerendas in his etiam quae non explanavit. Qui autem supra petrosa seminatus est, hic est qui verbum audit, et contin
Abbreviated transcription (Latin):
homines: uenit inunicus eiꝰ. ꝙ suꝑsemina¬
uit ⁊ urania in medio tritici. & abitt Carĩ
moralit̾ intimat habendam. Dormientes ft̃ mag¬
stri eccłiȩ: cum inertia ꝙ incuria negligum
sͥ commissos. uł cũ dormitionẽ mortis acci¬
piunt. Tunc siquidẽ p̃cedente nomine xp̃i.
suꝑseminat diabolus zirania in medio ti¬
tiei: id: inducit hereticos inter iuistos. Qui
ideo triticũ appellati sunt: qͥa excussi fueaius
a paleis infidelitatis ꝑ fidem. Et abiit qͥa¬
⁊ inter uistos diu stare ñ potuit. Cum aint
creuisset herba & fructum fecisset: tunc appi¬
ruerunt & xrania. Crescit herba cũ ut̃¬
bum p̾dicationis fideliũ ꝓmouet᷑: fructiia
cũ bonȩ spei oꝑa monstiat: ꝙ tunc incipill̃
manifestari hereticoꝵ dogmata. Qs̃ uoda
bom homines. s ñdum sp̃uales. qͥ omia ui¬
ooent iuxta islud pauli. spũał uedicat om̃ae¬
las: dicerunt ei. Dñe: nonne honũ sem̃
seminasti in agro tuo. Unde gͦ habet zi¬

Expanded text:
homines, venit inimicus ejus, et superseminavit zizania in medio tritici; et abiit. Cautelam moraliter intimat habendam. Dormientes sunt magistri Ecclesiae, cum inertia et incuria negligunt sibi commissos, vel cum dormitionem mortis accipiunt. Tunc siquidem, praecedente nomine Christi, superseminat diabolus zizania in medio tritici, id est inducit haereticos inter justos. Qui ideo triticum appellati sunt, quia excussi fuerunt a paleis infidelitatis per fidem. Et abiit, quia inter justos diu stare non potuit. Cum autem crevisset herba et fructum fecisset, tunc apparuerunt et zizania. Crescit herba, cum verbum praedicationis fidelium promovetur; fructificat, cum bonae spei opera monstrat: et tunc incipiunt manifestari haereticorum dogmata. Quod videntes boni hominos sed nondum spirituales, qui omnia judicent, juxta illud Pauli: Spiritualis judicat omnne bonum semen seminasti in agro tuo? Unde ergo habet zi
Abbreviated transcription (Latin):
qũe habet. Ftoes enĩ pͥmo qͣsi abiecta & ama¬
ri saporis ꝓpt̾ infirmitatẽ xp̃i. s adu̾sis tͥta
gram suȩ uirtutis effundit: ꝙ odore suo cir¬
excolenda: ut iurtutũ gramina crescant :
Qͥ bene dicit᷑ granũ qͦd seuerit accepisse:
qͥa dona quȩ cum patre nob̃ tͥbuit ex diui¬
nitate nobiscũ accepit ex humanitate. Uñ¬
iluo. Accepisti dona in hominib. Uirtus
di ꝑ orbem crescit. ꝙ in mente cuiusq cre¬
dentis: qͥa nemo repente fit summꝰ. Ascen-¬
tendunt: & ibi requiescunt. Uñ illuo. Quis
dabit mͥ pennas sic̃ colum̃bȩ ÷ ꝙ uolabo et
requiescam: Potest etiam in grano sinapis:
dñice incarnationis humilitas intelligi.
Qd̾ acceptũ homo misit in ortũ suum:
qͥa corpus crucifixi saluatoris accipiens
ioseph. in orto sepeliuit. S qui reputaba¬
t᷑ minimus ceteroꝵ hominũ. qui ꝑ holus
accipiunt᷑ iuxta illud. om̃is caro fenum.
creuit ꝙ factus ẽ in arborem: qͥa resurre¬
xit. et ascendit in celum. Ramos expan-¬

Expanded text:
. Fides enim primo quasi abjecta et amari saporis, propter infirmitatem Christi, sed adversis trita, gratiam suae virtutis effundit, et odore suo cira disciplinis excolenda, ut virtutum gramina crescant. Qui bene dicitur granum quod severit, accepisse; quia dona quae cum Patre nobis tribuit ex divinitate, nobiscum accepit ex humanitate. Unillud: Accepisti dona in hominibus . Virtus fidei per orbem crescit, et in mente cujusque credentis, quia nemo repente fit summus Ascentendunt, et ibi requiescunt. Unde illud: Quis dabit mihi pennas sicut columbae, et volabo et requiescam? Potest etiam in grano sinapis, Dominicae incarnationis humilitas intelligi. Quod acceptum homo misit in hortum suum, quia corpus crucifixi Salvatoris accipiens Joseph in horto sepelivit. Sed qui reputabatur minimus caeterorum hominum, qui per olus accipiuntur, juxta illud, omnis caro fenum , crevit et factus est in arborem, quia resurrexit et ascendit in coelum. Ramos expan
Abbreviated transcription (Latin):
iundictã elector suoꝵ clamanitiũ die ac
nocte: & patientiam habebit in illis: Dico
uob̃: qͥa cito faciet uindictam illors. Si quẽ
mouet cur electi se iundicari deprecent᷑.
cũ aꝑtissime moneamͣ ꝓ ꝑsequentib orare:
intelligendũ ẽ eam uindictam ẽẽ. iustors:
ut mali ꝑeant. Pereunt autẽ duob modis:
aut conuersione ad iusticiã: aut amissa
potestate qua temporalit̾ ualent aduersus
bonos. Uerutam̃ filiꝰ hominis ueniens:
putas inueniet fidem in terra:  Qmuis op̃e
conditor semꝑ sit paratus ad uindictam:
in die tam̃ udicii. seuerius apparebit ruina
malors. Putas non ẽ dictum hic dubitan¬
do. s arguendo: nam & nos aliquando de
reb certis ponimus increpando uerbũ
dubitationis: ut si indignant̾ seruo tuo
dicas. Contempnis me: considera. forsitan
dñs tuus sũ. Et apłs. P uto autẽ: & ego

Expanded text:
vindictam electorum suorum, clamantiuvindictam electorum suorum, clamantiunocte, et patientiam habebit in illis? Dico vobis, quia cito faciet vindictam illorum. Si quem movet cur electi se vindicari deprecentur, cum apertissime moneamur pro persequentibus orare : intelligendum est, eam vindictam esse justorum, ut mali pereant. Pereunt autem duobus modis, aut conversione ad justitiam, aut amissa potestate, qua temporaliter valent adversus bonos. Verumtamen Filius hominis veniens putas inveniet fidem in terra? Quamvis omnipotens Conditor semper sit paratus ad vindictam, in die tamen judicii severius apparebit ruina malorum. Putas non est hic dictum dubitando, sed arguendo, nam et nos aliquando de rebus certis ponimus increpando verbum dubitationis, ut si indignanter servo tuo dicas: Contemnis me? considera; forsitan Dominus tuus sum. Et apostolus: Puto autem quo
Abbreviated transcription (Latin):
& hominẽ ñ reuereor : tam̃ qͥa molesta mͥ est
hec uidua. tundicabo illã: ne in nouissimo
ueniens suggillet me. Hoc ẽ ne tterũ & ierũ
ueniens: strangulet me tediosis clamorib.
Sugillare a sugo. &. lamiis tractum: stran¬
gulare ẽ: Parabolas dñs. aut scd̃m similitu¬
duĩe ponit. ut de homine qͥ habebat duos
filios. maiorẽ in agro. minorẽ in longiqͦ
aut ex dissimilitudine aliqͥd ꝓbat. ut ibi.
si fenũ agͥ qͦd hodie ẽ. & cras in elibanum
matit᷑. ds̃ sic uestit: qnͣtomagis uos mini-¬
me fidei: Et suꝑius genus ita conungit᷑.
sic̃ illud. ita illud. uel istico inferius: ita si il¬
lud ẽ. qnͣtomagis uł qnͣtominꝰ. hoc uł illud:ᷤᷤ
Iudex ẽ hic ex dissimilitudine: qͥa iniquus
ñꝗͣ assimilat᷑ deo. Ipsa uidua potest habere
similitudiñe eccliȩ: quȩ desolata uidet᷑. do¬
nec ueniat dñs: qͥ tam̃ in secreto etiã nunc.
curã eius gerit. Ait autẽ dñs. Audite
qͥd uidex iniquitatis dicit. D̾s autẽ ñ faciet

Expanded text:
ominem revereor, tamen quia molesta est mihi haec vidua, vindicabo illam, ne in novissimo veniens sugillet me. Hoc est, ne iterum et eniens strangulet me taediosis clamoribus. Sugillare a sugo et lamiis tractum, strangulare est. Parabolas Dominus aut secundum similitudinem ponit, ut de homine qui habebat duos filios, majorem in agro, minorem in longinquo : aut ex dissimilitudine aliquid probat, ut ibi: Si fenum agri quod hodie est, et cras in clibanum mittetur, Deus sic vestit, quanto magis vos modicae fidei? Et superius genus ita conjungitur, sicut illud, ita illud vel istud; inferius ita, si illud est, quanto magis vel quanto minus hoc vel illud? Judex est hic ex dissimilitudine, quia iniquus nunquam assimilatur Deo. Ipsa vidua potest habere similitudinem Ecclesiae, quae desolata videtur, donec veniat Dominus, qui tamen in secreto etiam nunc curam ejus gerit. Ait autem Dominus: Audite quid judex iniquitatis dicit. Deus autem non faciet
Abbreviated transcription (Latin):
credite qͥa accipietis: & euenient nobis.
Intraturis terrã ꝓmissionis. dictũ ẽ. om̃is locuᷤ
quẽ calcauertt pes ur: ũr erit. Hic autẽ nob̃
dicit᷑. qͥa om̃is locus miscłiȩ quẽ calcabimus
pede mentis gradientis in dm̃: nr̃ erit. Ut gͥ
huic pedi fortius innitat᷑: utmnã pes alter
eneruet᷑. qͦ mens ad terrena gradtt᷑: iuxta qͦd
angłs henedicens iacob. fecisse legit᷑ Rcxxui.¬
ur̃ qͥ in celis ẽ. dimittat uob̃ peccata ur̃a. Qnͣ¬
do quidẽ fides ꝑfecta. quȩ scilica ꝑ dilectionẽ
oꝑat᷑. ꝙ demones fugat. et de peccatis ueni¬
am obtinet: apte sequens parabola ad semꝑ
orandũ ꝙ credendũ: & ñ de nob̃. s de deo
presumendũ hortat᷑. Apls etiã dicit: sine in
Ergo hoc intelligendum ẽ. aut de cotidia¬
nis horis uxta ritũ eccłiȩ: ut ait psalmista
benedicã dñm in omni tẽpore. semꝑ laus eiꝰ
in ore meo: aut certe quicqͥd iustus facit se¬
cundũ dm̃. ad orationẽ est reputandũ cxxii.¬

Expanded text:
credite quia accipietis, et evenient vobis. Intraturis in terram promissionis, dictum est: Omnis locus quem calcaverit pes vester, vester erit . Hic autem nobis dicitur, quia omnis locus misericordiae quem calcabis pede mentis gradientes in Deum, noster erit. Ut igitur huic pedi fortius innitamur, utinam pes alter enervetur, quo mens ad terrena graditur, juxta quod angelus benedicens Jacob fecisse legitur .est, dimittat vobis peccata vestra. Quandoquidem fides perfecta est, quae scilicet per dilectionem operatur, et daemones fugat, et de peccatis veniam obtinet, apte sequens parabola ad semper orandum et credendum, et non de nobis, sed de Deo praesumendum hortatur. Apostolus etiam dicit: Sine intErgo hoc intelligendum est aut de quotidianis horis juxta ritum Ecclesiae, ut ait Psalmista: Benedicam Dominum in omni tempore, semper laus ejus in ore meo , aut certe quidquid justus facit secundum Deum, ad orationem est reputandum. C
Abbreviated transcription (Latin):
nascit᷑ expectare: & ex caritate fidutia impe¬
trandi. Hinc augustinus quinquagesimo
quarto capitulo enchiridion. Qͥ recte amat:
ꝓculdubio recte credit & sꝑat. Qui uͦ non a¬
mat. inanit̾ credit et sꝑat: qũauis ad ueram
felicitatẽ ꝑtineant. Licet enĩ sꝑare ñ possit
fieri sine amore : tam̃ potest fieri ut id sa
fine quo ad id qͦd sꝑat ñ potest ꝑueniiar
si qͥs sꝑet uitã ȩcerña. & ñ amet iustioam
Ioem in pͥmo de doctrina xp̃iana. Nahe

Expanded text:
nascitur exspectare, et ex charitate fiducia impenascitur exspectare, et ex charitate fiducia impetrandi. Hinc Augustinus quinquagesimo quarto capitulo Enchiridion: « Qui recte amat, procul dubio recte credit et sperat. Qui vero non amat, inaniter credit et sperat, quamvis ad veram felicitatem pertineant. Licet enim sperare non possit fieri sine amore, tamen potest fieri ut id non amet, sine quo ad id quod sperat non potest perveniri: ut si quis speret vitam aeternam, et non amet justitiam. » Idem in prima de doctri
Abbreviated transcription (Latin):
gustiius in pͥncipio enchiridion disserit. Spes
autẽ de bomis ẽ tantũ q de fucturis. Est enim
spes futuroꝵ bonoꝵ expectatio cũ fiducia
adipiscendi: ex gr̃a dĩ & ex bona conscientia
Spes enĩ sine meritis ñ est spes: s p̾sumptio
Expectatio uͦ aliciuus incõmodi ñ dicit᷑ spes.
s desꝑatio: hoc ẽ diffidentia a bono. Hoc gͥ di¬
stat int̾ spem & illam etiã partẽ fidei. quȩ est
de bonis futuris in nobis: qͥa fide intelligi¬
mus futura nob̃ bona: ꝙ spe confident̃ ex-¬
pectamus ea. Postquã gͦ tenebit᷑ res: iam ñ
erit expectatio spei. Ex fide autẽ tamꝗͣ. funda¬
mento omniũ bonorũ: spes ce caritas oruint᷑:
Quid enĩ sperari uel speratum potest amari:
nͥ credat᷑: Credi autẽ potest: si ñ speret᷑ uel a¬
met᷑. Inde gͦ diligimꝰ. qͥa credimus: in de etiã
sꝑamus. qͥa credimꝰ & diligimus. Cũ enĩ sit
spes expectatio fida futuri cõmodi: ex fide

Expanded text:
gustinus in principio Enchiridion disserit. Spes gustinus in principio Enchiridion disserit. Spes autem de bonis est tantum et de futuris. Est enim spes futurorum bonorum exspectatio cum fiducia adipiscendi ex gratia Dei et ex bona conscientia. Spes enim sine meritis non est spes, sed praesumptio. Exspectatio vero alicujus incommodi non dicitur spes, sed desperatio, hoc est, diffidentia a bono. Hoc igitur distat inter spem et illam etiam partem fidei quae est de bonis futuris in nobis, quia fide intelligimus futura nobis bona, et spe confidenter exspectamus ea. Postquam ergo tenebitur res, jam non erit exspectatio spei. Ex fide autem tanquam fundamento omnium bonorum, spes et charitas oriuntur. Quid enim sperari vel speratum amari potest, nisi credatur? Credi autem potest, si non speretur vel ametur. Inde ergo diligimus, quia credimus; inde etiam speramus quia credimus et diligimus. Cum enim sit spes exspectatio fida futuri commodi, ex fide
Abbreviated transcription (Latin):
liarũ ȩuangelii: ceteriq doctores. fides gͦ est
qͦd ñ iuides credere: ꝑ fidem enĩ ambulamus:
ñ ꝑ spetiem. Cum autẽ uenerit qͦd ꝑfectum
ẽ: uidebis qͦd credidisti. Et qm̃ minus ẽ cre¬
dere qͣm udere: cessabit fides. qͥa uidebit᷑ spe-¬
ties. Cessabit credendi existimatio: qm̃ mani¬
festa. erit ueritatis cognitio. fides gͥ ut apłs
guere enim dicebant antiqui ostendere. Itaq
corporei sensus indieant nob̃ apparentia: fides
uͦ extendit᷑ ao ñ apparentia. suo mͦ ostendens
ea. qͦusq uera intelligentiȩ uisio succedat:
fides itaq ẽ substantia sꝑandarum rerũ: qͥa
dũ ea quȩ ñ uidemus credimꝰ. aut fuisse. aut
ẽẽ. aut futura eẽ: ipsa fides facit ea subsistere
in nob̃ credendo. Uerbi gr̃a. Resurrectio gene-¬
ralis cũ nondũ sit: ꝑ fidem tam̃ iam subsistit
in anima nr̃a: qͣsi ꝑre oculis eam habeamus:
Est gͦ fides tam de presentib uel p̃teritis. qũã
de futuris: tam de bonis quã de malis: ut au¬

Expanded text:
Evangelii, caeterique doctores. Fides ergo est quod non vides credere: per fidem enim ambulamus, non per speciem. Cum autem venerit quod perfectum est, videbis quod credidisti. Et quoniam minus est credere quam videre cessabit fides, quia videbitur species. Cessabit credendi existimatio, quando manifesta erit veritatis cognitio. Fides igitur, ut guere enim dicebant antiqui ostendere. Itaque corporei sensus indicant nobis apparentia. Fides vero extenditur ad non apparentia, suo modo ostendens ea, quousque vera intelligentiae visio succedat. Fides itaque est substantia sperandarum rerum, quia dum ea quae non videmus credimus aut fuisse, aut esse, aut futura esse, ipsa fides facit ea subsistere in nobis credendo. Verbi gratia: Resurrectio generalis cum nondum sit, per fidem tamen jam subsistit in anima nostra, quasi prae oculis eam habeamus. Est ergo fides tam de praesentibus vel praeteritis quam de futuris, tam de bonis quam de malis, et Au
Abbreviated transcription (Latin):
Udalmanutha. Ioem eñ locus duob subẽ
hominib unde pletiq codices scđm mareñ
habent magedan. Sciendũ qͥa ila capitu¬
L ñ sunt putanda penitus obeẽ: quors con¬
anoniea continent᷑ in hoc oꝑe. Pretca cõmo¬
de queda pret̾missa sunt. uelut centesimũ

Expanded text:
UST. Idem enim locus duobus subest nominibus; unde plerique codices secundum Marcum habent Magedan. Sciendum quod illa capitula non sunt putanda ponitus abesse, quorum concanonica continentur in hoc opere. Praeterea commode quaedam praetermissa sunt, velu
Abbreviated transcription (Latin):
ñ habetis in uob manens: qͥa qũe misit ille
huie uos ñ creditis. Uerbũ qͦd erat in pͥn¬
cipio ꝑ qͦd possetis ad patriᷤ uenire cognitio¬
ñe. ñ manet in cordib uris: qͥa his quȩ au¬
uistis a me ñ creditis. nec etiam scͥpturis: unde
sequt᷑. Serutamini scͥpturas: qͥa uos pu¬
tans in ipsis uitã ȩternã habere. Et ille sunt
quȩ testimoniũ ꝑhibent deme: & ñ uultis ue

Expanded text:
non habetis in vobis manens, quia quem misit ille, non habetis in vobis manens, quia quem misit ille, huic vos non creditis. Verbum quod erat in principio, et per quod possetis ad Patris venire cognitionem, non manet in cordibus vestris; quia his quae audistis a me, non creditis, nec etiam Scripturis, unde sequitur: Scrutamini Scripturas, quia vos putatis in ipsis vitam aeternam habere. Et illae sunt quae test
Abbreviated transcription (Latin):
ne uertcatis: ostendens in sole iusticiȩ exul-¬
tandũ fore. Uos autẽ uoluistis in luce lu¬
cernȩ qͣsi sufficiat remanere: dũ ioħem et¬
deretis xp̃m ẽt. Ego autẽ habeo tesums¬
utp ficiam ea: ipsa testimoniũ ꝑhibert dc̃
ms qa uaer me miste. Et qͥ muisit me pat̾.
inse testimoniũ ꝑhibutt de me. merum
quidẽ & ꝑutile multis fuit testimonium
oħis: s habeo maiora testimonia. Opera
conãts quȩ ego isibilit̾ facio: atcestantur
qa peter me misit. Et testimoniũ patris ẽ
quime exteriꝰ hominẽ oculis uisibilem ex-¬
hibuit: qͥd interiꝰ corda hominũ ad me cog¬
noscendũ accendit: a xeliii. m exi. Lexuiui
eq uocem eiꝰ umqu̾ã audistis: neq spe¬
tiem eiꝰ uidistis. Ii hoc ostendit substan¬
tiam duunitatis incõprehensibilẽ ẽẽ & iniuisi¬
bilem: uocẽq eiꝰ ñ capi aure carnali s tantũ
spualiter intelligi. Axxlo. Et uerbũ eiꝰ

Expanded text:
ine veritatis, ostendens in sole justitiae exsuline veritatis, ostendens in sole justitiae exsultandum fore. Vos autem voluistis in luce lucernae, quasi sufficiat, remanere, dum Joannem crederetis Christum esse. Ego autem habeo tesbent de me, quia Pater me misit. Et qui misit me Pater, ipse testimonium perhibuit de me. Verum quidem et perutile multis fuit testimonium Joannis, sed habeo majora testimonia. Opera enim Patris quae ego visibiliter facio, attestantur quia Pater me misit. Et testimonium Patris est, qui me exterius hominem oculis visibilem exhibuit, quod interius corda hominum ad me cognoscendum accendit. A. 44III M. 112 L. 119 Neque vocem ejus unquam audistis, neque speciem ejus vidistis. In hoc ostendit substantiam divinitatis incomprehensibilem esse et invisibilem, vocemque ejus non capi aure carnali, sed tantum spiritualiter intelligi. A. 45X Et verbum ejus
Abbreviated transcription (Latin):
Si glifico me ipsum: gła mea nichil ẽ. Ali
ẽ qͥ testimoniũ ꝑhibet de me: & scio qͥa uita
ẽ testimoniũ qͦo ꝑbibet de me: In sequen¬
tib ostendit qͥs sit ille: uͥ ait. Qui misit me
pater: ipse testimoniũ ꝑhibuit deme. Hoc
testimoniũ fuit in baptismo. Qͥa uertras ẽ
d̾s: uera sunt testimonia eiꝰ. Uos misistis
ad ioh̃em: & testimoniũ ꝑhibuit ueritati.
Ego autẽ ñ ab homine testimoniũ accipio.
s hȩc dico ut uos salui sitis. Ille erat lucrena
ardens & lucens: uos autẽ uolustis ad hor̾
dendos inimicos: Iam enĩ predictum erat in
psalmo: sub ꝑsona patͥs. Paraui lucerña xp̃i
meo. Inimicos eiꝰ induam confusione: suꝑia
minat omne homuĩe uenientẽ in mundũ:
Ab homine ñ accipio testimoniũ qͣsi necessa¬
riũ: s tam̃ hȩc dico de testimonio ioħ̃is. it
ꝑ hominẽ uos homines ad ueritate ipsã di¬
camini. & credentes salui sitis. Ioħ̃es em̃ lu
cerna erat ardens spu caritatis: & lucens lum¬

Expanded text:
ipsum, gloria mea nihil est. Alius est qui testimonium perhibet de me, et scio quia verum est testimonium quod perhibet de me. In sequentibus ostendit quis sit ille, ubi ait: Qui misit me Pater, ipse testimonium perhibuit de me. Hoc testimonium fuit in baptismo. Quia veritas est Deus, vera sunt testimonia ejus. Vos misistis ad Joannem, et testimonium perhibuit veritati. Ego autem non ab homine testimo vobis, ut vos salvi sitis. Ille erat lucerna ardens et lucens, vos autem voluistis ad horam dendos inimicos. Jam enim praedictum erat in psalmo sub persona Patris: Paravi lucernam Christo meo; inimicos ejus induam confusione; super ipsum minat omnem hominem venientem in hunc mundum . Ab homine non accipio testimonium quasi necessarium; sed tamen haec dico de testimonio Joannis, ut per hominem vos homines ad veritatem ipsam ducamini, et credentes salvi sitis. Joannescerna spiritus charitatis, et lucens lum
Abbreviated transcription (Latin):
scłi metenda ẽ. De qua messe d̃r. Qͥ seminant
rirania. & expectat purgari in fine. In die ui¬
dicii complebit᷑ horreiun: & tune om̃s qͥ me¬
tunt gaudebunt cũ angłis. Ex ciuitate
autẽ illa multi crediderunt in eũ samarita¬
nore. ꝓpt̾ uerbũ mulieris testimoniũ ꝑhiben

Expanded text:
saeculi metenda est. De qua messe dicitur: Qui seminant saeculi metenda est. De qua messe dicitur: Qui seminant zizania, et exspectat purgari in fine. In die judicii complebitur horreum: et tunc omnes qui metunt, gaudebunt cum angelis. Ex civitate autem multi crediderunt in eum Samaritanorum, propter verbum mulieris testi
Abbreviated transcription (Latin):
Oculis cordis considerate qͦd transacta hyemȩ
infidelitatis. ad est calor fidei. ꝙ parata sunt
corda: ut oꝑa iusticiȩ ex eis colligatis. Et qui
metit mercede accipit: ꝙ congregat fructũ
in uitã eterña: ut q qͥ seminat simul gaude
at & qui metit.: Disparis temporis labo¬
res habuerunt ꝓph̃ȩ seminantes. ꝙ apł̃i me-¬
tentes: s partter mercede accipient uitã ȩter-¬
seminat & alius ẽ qui metit. Ego misi uos
metere: qͦd uos ñ laborastis. Alii laborauert̃:
& uos in labores eors introistis. In hoc
apparet ꝓbabile uerbũ euangelii: qͥa apli̾
messuerunt uͥ pat̾archȩ & ꝓphȩ semina.¬
uerant. seilicce in uidea. Unde &e ista mulier
fructus maturus erat cũ diceret. scio quia
messyas uenit:ꝙ messis matura fuit: qnͣdo
aurũ apportabat᷑ ad pedes apłor. Eiecta sunt
de illa messe pauca grana. & seminauert orb̃e
terrarũ: ꝙ surrexit altera messis. quȩ in fine

Expanded text:
Oculis cordis considerate, quod transacta hieme Oculis cordis considerate, quod transacta hieme infidelitatis, adest calor fidei, et parata sunt corda ut opera justitiae ex eis colligatis. Et qui metit, mercedem accipit et congregat fructum in vitam aeternam, ut et qui seminat, simul gaudeat, et qui metit. Disparis temporis labores habuerunt prophetae seminantes et apostoli metentes; sed pariter mercedem accipient vitam aeternest qui metit. Ego misi vos metere, quod vos non laborastis: alii laboraverunt, et vos in labores eorum introistis. In hoc apparet probabile verbum Evangelii, quia apostoli messuerunt ubi patriarchae et prophetae seminaverunt, scilicet in Judaea. Unde et ista mulier fructus maturus erat, cum diceret: Scio quia Messias venit: et messis matura fuit, quando aurum apportabat ad pedes apostolorum. Electa sunt de illa messe pauca grana, et seminaverunt orbem terrarum; et surrexit altera messis, quae in fine
Abbreviated transcription (Latin):
ancare: qũe uos nescttis. Dicebant gͦ discipu¬
li adinucem. Numqͥd aliqͥs attulit ei mandu¬
cireo Quid mirũ᷑ si mulier ñ urtelligebat
potũ sp̃c s carnis: Ecce discipuli qui cybos
uenłs attulerant. ñ cdum intelliguit magistrũ
loqͥ de cybo mentis: unde eos instruit non ꝑ
cirtutũ ut illam quȩ iuro carebat. s aꝑte:
Dicit eis iħe. Meus cyb ẽ ut faciam uolunta¬
luntas patris ẽ ut credat᷑ in eũ: to est in filiũ
que ipse misit. Opus patris ẽ nr̃a salus. Eyb
ꝙ& potus. idest delectabilis refectio xp̃i ẽ: nr̃a
fides ꝙ nr̃a salus. Facit gͦ uoluntatẽ docendo
credere in se: facit opus maturando mysteriũ
incarnationis. quousq ꝑ passioñẽ & cetera
compleat illud. Nonne uos dicitis quod
adhuc quatuor menses sunt. & messis uenit:ꝰ
Uos qͣtuor m̃ses computatis usq ad messẽ:
s ego uob̃ aliam messẽ albam & paratam.
ostendo. Ecce dico uob̃. Leuate oculos uros
& uidete regiones: qͥa albe sunt iam ad messẽ:

Expanded text:
Dicebant ergo discipuli ad invicem: Nunquid aliquis attulit ei manducare? Quid mirum si mulier non intelligebat potum spiritus, sed carnis? Ecce discipuli qui cibos ventris attulerant, nondum intelligunt magistrum loqui de cibo mentis: unde eos instruit, non per circuitum, ut illam quae viro carebat, sed aperte. Dicit ei Jesus: Meus cibus est ut faciam voluntaluntas Patris est, ut credatur in eum, hoc est in Filium quem ipse misit. Opus Patris est nostra salus. Cibus et potus, id est, delectabilis refectio Christi, est nostra fides et nostra salus. Facit ergo voluntatem, docendo credere in se; facit opus, maturando mysterium incarnationis, quousque per passionem et caetera compleat illud. Nonne vos dicitis, quod adhuc quatuor menses sunt, et messis venit. Vos quatuor menses computatis usque ad messem, sed ego vobis aliam messem albam et paratam ostendo. Ecce dico vobis: Levate oculos vestros, et videte regiones, quia albae sunt jam ad messem.
Abbreviated transcription (Latin):
stantẽ laudat dñs ubi dicit: o mulier ma¬
qua ẽ fides tua. Et de fide centurionis. Non
plura credentiũ fidem remissã inerepat di¬
cens. Quid cogitatis inter uos modice fid̾i:
qͥa panes ñ habetis: Utiq si inter cetera
firinit̾ crederent. qͥa non qͦd intrat in os
coinquinat hominẽ: ñ cogitarent dñm

Expanded text:
stantem laudat Dominus ubi dicit: O mulier, mastantem laudat Dominus ubi dicit: O mulier, magna est fides tua . Et de fide centurionis: Non plura credentium, fidem remissam increpat, dicens: Quid cogitatis inter vos modicae fidei, quia panes non habetis? Utique si inter caetera firmiter crederent, quia non quod intrat in os coinquinat hominem, non cogitarent Dom
Abbreviated transcription (Latin):
nullũ incurrimꝰ ꝑiculum. Sa ũ dumtaxat
que ad fid̾em eatholicam spectant: si ñ cre
ar t dampnatioñe paruuint. Est aut̃ẽ fi¬
des catholica idẽ unuiersalis: quȩ tta om¬
nib necessaria ẽ ut nemo discretus absq
ea saluari possit. Unde athanasus. cũ p̾¬
oisisset hȩc ẽ fides catholica. statim illud
apiens unde sit dicta catholica. addidit: qͣ.
n quisq erediderit: saluus ẽẽ ñ poterit. uel
dict᷑ catholica. toẽ cõmunis. ad differentiã
sie hereticoꝵ ñ ubiq cũ eccłia dilatate:
s. quasi in angulo latitantis. fĩoes autẽ ca¬
tholica partim circa ipsam diuinitatis natu¬
rã parti circa diuina beneficia & quascũq
di rectissimas dispensationes uel ordinatio
smbolis sunt expressa. Et sciendum qͥa fide ᷤ
ñ dicit᷑ parua uel magna. eo qͦt ad misttas uł
pausas res ꝑtineat: s qm̃ firmit̾ uel tepide
cdit᷑ ea. Intensam quippe fidem atq con¬

Expanded text:
nullum incurrimus periculum. Ea vero duntaxat nullum incurrimus periculum. Ea vero duntaxat quae ad fidem catholicam spdamnationem pariunt. Est autem fides catholica, id universalis, quae ita omnibus necessaria est, ut nemo discretus absque ea salvari possit. Unde Athanasius cum praemisisset, « Haec est fides catholica, » statim illud apnisi quisque crediderit, salvus esse non poterit. » Vel dicitur catholica, id est, communis, ad differentiam fidei haereticorum, non ubique cum Ecclesia dilatatae, sed quasi in angulo latitantis. Fides autem catholica partim circa ipsam Divinitatis naturam, partim circa divina beneficia et quascunque Dei rectissimas dispensationes vel ordinationum Patrum symbolis sunt expressa. Et sciendum quia fides non dicitur magna vel parva, eo quod ad multas vel paucas res pertineat, sed quoniam firmiter vel tepide creditur ea. Intensam quippe fidem atque con
Abbreviated transcription (Latin):
gelii. ducentesimo capło luce. Est etiam fios
rerũ: qnͣdo ñ uerbis s reb ipsis presentibs
credit᷑ Qd̃ futurũ ẽ cũ iam ꝑ spetiem mau¬
festam se contempland̃a p̾bebit scĩs ipsa c̃il
pientia. De qua fide rerum lucisq ipsius pa¬
sentiȩ: forsitan paulus dicit. Iusticia enimnd̃
in eo reuelat᷑ ex fide in fidem. Dicit enĩ aliob
co. Nos enim reuelata facie głam d̃i speci-¬
lantes: in eand̾e imaginẽ informabim᷑ a
gła in głam. Sicut enim dicit hic de gła
in głam: ita & ibi. ex fide in fidem. Degłi
scilic&r ȩuangelii. qͦ nunc credentes illuminra¬
t᷑: in głam manifeste ueritatis. St̃ autẽ ylu¬
ra etiam ad dm̃ ꝑtinentia: quȩ siue credaut.
siue non. nichil nr̃a interest. Siue eñĩ crdam
dm̃ cras pluuiam daturũ. siue ñ. si etiã cral¬
mus. xp̃m huiꝰ uel illius staturȩ fuisse. uel
ñ. uel in hac seu illa cuutate pͥoicase ud als

Expanded text:
gelii, ducentesimo cagelii, ducentesimo carerum, quando non uerbis sed rebus ipsis praesentibus creditur quod futurum est, cum iam per speciem manifestam se contemplandam praebebit sanctis ipsa dei sapsentsa. De qua fide rerum lucisque ipsius praesentiae forsitan Paulus dicit: Iustitia enim dei in eo reuelatur ex fide in fidem. Dicit enim alio loco: Nos enim reuelata facie gloriam dei spectantes, in eandem imaginem transformabimur a gloria in gloriam. Sicut enim dicit hic de gloria in gloriam, ita et ibi, ex fide in fidem. De gloria scilicet Evangelii, quo nunc credentes illuminantur, in gloriam manifestae veritatis. Sunt autem plura etiam ad Deum pertinentia, quae sive credantur, sive non, nihil nostra interest. Sive enim credamus Deum cras pluviam daturum, sive non; si etiam credamus Christum hujus vel illius staturae fuisse, vel non; vel in hac seu in illa civitate praedicasse, vel non,
Abbreviated transcription (Latin):
fides. spes. caritas. S fidei sucedit spes ̃
uidebimus: ꝙ spei succedit beatituds ipo
ad quã ꝑuenturi sumus: caritas auti p
istis decedentib augebit᷑ potius. Si enmi
eredendo diligimus qͦd ñdum uidem usꝰ
qnͣtomagis cum uidere ceꝑimus: Et sisi¬
ando diligimus qͦ nondũ ꝑuenimuo.
tomagis cũ ꝑuenerimus: Ideo maior ẽp¬
ritas: quia fide & spe decedentib ipsa m¬
net. Idem in octauo de tͥnitate capło orfa
Ex una eadẽq carttate dm̃ proximũq a
fides ñ transfert᷑ ad designandam certitus¬
nẽ manifestȩ uisionis: quã habituri sos
Hoc autẽ fit uel ex illa regula qͣ nom̃ eauis
ponit᷑ ꝓ effectu: uel ex alia scd̾m quã signi-¬
ficata res ꝑ similitudiñe. suscipit rei signiti¬
cantis nomen. Est enĩ ipsa fides quantm
ꝑ speculũ in enigmatȩ dm̃ cernimus. sama¬
mentũ illiꝰ futurȩ uisionis qua dm̃ facieus
faciem sicuti ẽ uid ebimꝰ: & ꝑ fidem ducunit
illue. Augustinus libro sodõ questionũ euar¬

Expanded text:
ides, spes, caritas. Sed fidei succedet species, quam uidebimus, speciei succedet beatitudo ipsa, ad quam peruenturi sumus; caritas autem etiam istis decedentibus augebitur potius. si enim credendo diligimus quod nondum uidemus, quanto magis, cum uidere coeperimus? et si sperando diligimus quo nondum peruenimus, quanto magis, cum charitas, quia fide et spe decedentibus, ipsa permanet. » Idem in octavo De Trinitate, capitulo octavo: Ex una eademque charitate Deum proximumque fidei nomen transfertur ad designandam certitudinem manifestae visionis, quam habituri sumus. Hoc autem fit vel ex illa regula, qua nomen causae ponitur pro effectu, vel ex alia secundum quam significata res per similitudinem suscipit rei significantis nomen. Est enim ipsa fides qua nunc per speculum in aenigmate Deum cernimus, sacramentum illius futurae visionis, qua Deum facie ad faciem, sicuti est, videbimus, et per fidem ducimur illuc. » Augustinus in libro secundo Questionum Evan
Abbreviated transcription (Latin):
testamentũ altitudinẽ mandatoꝵ d̃i ꝙ illus
montis altitudinẽ qͥ ẽ monꝰ domus d̾i in uee¬
tice montiũ consona uoce nob̃ p̾dicat. Et
statim ascendens nauẽ cũ. discipulis suis: uł¬
nit in partes dalmanutha. Turba dimt

Expanded text:
Testamentum altitudinem mandatorum Dei et illius Testamentum altitudinem mandatorum Dei et illius montis altitudinem, qui est mons domus Dei in vertice montium , consona voce nobis praedicat. Et statim ascendens navem cum discipulis suis, venit in partes Dalmanutha. Turba sat
Abbreviated transcription (Latin):
eo numero euangliste sunt: Numerus tt¬
q refectoꝵ docet eos pastos ȩuangłicis eyba¬
riis: siulq insinuat innumerabiliũ multi¬
titudinẽ de qͣtuor orbis partib ad cȩlestis eybi
donũ concursuram. Hoc gͥ tẏpice int̾ hane
& illam refectionẽ distat: qͦd ibi littera uetꝰ. ple¬
na ẽe signata ẽ gr̃a sp̃tiali: hic gr̃a noui testi¬
menti monstrata ẽ ministranda froelib qͣtuca
ornatis uirtutib. Quarũ pͥma ẽ cognitior¬
rũ appetendaꝵ. & uttandarũ: sccla refrenati
cupiditatis. ab his quȩ demporalit̾ delectar
tercia firmitas cont᷑ molesta seculi: quarta qu
ꝑ om̃s effundit᷑. dilectio d̃i & proximi. Et iu
& hic mulieres atq paruuli excepti sunt: qͥi
tam in ueteri quã in nouo testam̃to ñ admitr
ad numerũ. qͥ ñ ꝑdurant oecurrere in iurũ ꝑs¬
ctum. uel infirmttate uiriũ. uel leuitate m̃tib
Utiaq refectio celebrata ẽ in monte: qͥa utiũiq

Expanded text:
eo numero evangelistae sunt. Numerus iteo numero evangelistae sunt. Numerus itaque refectorum docet eos pastos evangelicis cibariis, simulque insinuat innumerabilium multitudinem de quatuor orbis partibus ad coelestis cibi donum concursuram. Hoc igitur typice inter hanc et illam refectionem distat, quod ibi littera vetus plena esse signata est gratia spirituali, hic gratia novi testamenti monstrata est ministranda fidelibus, quatuor ornatis virtutibus. Quarum prima est cognitio rerum appetendarum et vitandarum; secunda, refrenatio cupiditatis ab his quae temporaliter delectant; tertia, firmitas contra molestias saeculi; quarta, quae per omnes diffunditur, dilectio Dei et proximi. Et hic et ibi mulieres atque parvuli excepti sunt; quia tam in Veteri quam in Novo Testamento non admittuntur ad numerum qui non perdurant occurrere in virum perfectum, vel infirmitate virium, vel levitate mentis. Utraque refectio celebrata est in monte; quia utrumque
Abbreviated transcription (Latin):
Siuis ꝑfectus eẽ: uende omĩa quȩ habos
da pauꝑib. Et qͥa sportȩ iunco &e palna
folus solent contexi: merito in scõꝵ sicnistea¬
tione ponunt᷑. Iuncus quippe suꝑ aquani
cit᷑: & electi radicem cordis ne ab amore de¬
nitatis arescat. in ipso uitȩ fonte colls: a
Palma uictricem ornat manũ: & elest ii¬
di uictores memoriã eternȩ retbutionis in
corde retinent: amb̾r in luca. Cur aie
quinq milib hominũ plus redundat q̃ui¬
or milib minus: Qͥa quatuor milia desdu
cũ xp̃o fuerunt: ꝙ ideo amplius celesti pib¬
li receperuit. Erant autẽ qͥ manduen¬
runt qtuor milia hominũ. extra paruusose
mulieres: & dimisit eos: In suꝑior
gno qͥnq milia fuerunt iuxta numerũ pans
quia uicini erant qͥnq sensuum. Isti qui qr
sept̃e panib hoc ẽ sacrato alunt᷑ numemo:
or milia sunt. Qͥ numerus semꝑ in laude pr¬
t᷑. Et quadiangulus lapis ñ ẽ instabilis. e n

Expanded text:
vis perfectus esse, vende omnia quae habes, vis perfectus esse, vende omnia quae habes, et da pauperibus . Et quia sportae junco et palmarum foliis solent contexti, merito in sanctorum significatione ponuntur. Juncus quippe super aquam nascitur, et electi radicem cordis, ne ab amore aeternitatis arescat, in ipso vitae fonte collocant. Palma victricem ornat manum, et electi mundi victore memoriam aeternae retributionis in corde retinent. AMBROS. Cur autem quinque millibus hominum plus redundat, quatuor millibus minus? Quia quatuor millia triduo cum Christo fuerunt, et ideo amplius coelestis pabuli receperunt. Erant autem qui manducaverunt, quatuor millia hominum, extra parvulos, et mulieres, et dimisit eos. In superiori signo quinque millia fuerunt juxta numerum panum, quia vicini erant quinque sensuum. Isti qui de septem panibus, hoc est, sacrato aluntur numero, quatuor millia sunt. Qui numerus semper in laude ponitur. Et quadrangulus lapis non est instabilis, et in
Abbreviated transcription (Latin):
turȩ accipimus. uel illos quoꝵ fidem et uitam
ꝙ passiones ipsa scͥptura continet. qͥ de turbu-¬
lentis huius scł̃i fluctib erepti ꝙ consecrati. re¬
fectionẽ nob̃ utternã exemplo suȩ uitȩ uł mortis
p̾buere: ne in huiꝰ mundi excursu deficiamus s
Et comederunt om̃s: ꝙ saturati sunt. Come¬
dimus attente audiendo. & exempla intuendo:
saturam᷑ memoriȩ recondendo & oꝑando. huie
refectioni: congruit illud psalmistȩ. Edent
pauꝑes & saturabunt᷑: ꝙ laudabunt dñm qͥ
requirunt eum. Qd̃ enĩ manducamꝰ ppls sati¬
at᷑: significat famem imꝑpetuũ ab electis re¬
pellendam. quando ñ esuriet qͥ acceꝑit cybũ
xp̃i. Et qͦd suꝑfuit de fragnentis: tulerũt
sept̾e sportas plenas. Septem sportȩ quȩ suꝑe¬
rant: sunt altiora p̃cepta uel consilia. Quȩ
multitudo ñ potest attingere seruando: sed
tantũ illi qͥ maiot grã pleni sunt. Quil xi

Expanded text:
turae accipimus? vel illos quorum fidem et vitam turae accipimus? vel illos quorum fidem et vitam et passiones ipsa Scriptura continet, qui de turbulentis hujus saeculi fluctibus erepti et consecrati, refectionem nobis internam exemplo suae vitae vel mortis praebuere, ne in hujus mundi excursu deficiamus. Et comederunt omnes et saturati sunt. Comedimus, attente audiendo et exempla intuendo; saturamur, memoriae recondendo et operando. Huic refectioni congruit illud Psalmistae: Edent pauperes et saturabuntur, et laudabunt Dominum qui requirunt eum . Quod enim manducans populus satiatur, significat famem in perpetuum ab electis repellendam, quando non esuriet qui acceperit cibum Christi. Et quod superfuit de fragmentis, tulerunt septem sportas plenas: septem sportae quae supererant, sunt altiora praecepta vel consilia. Quae multitudo non potest attingere servando, sed tantum illi qui m