comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
U IN G. Quid est quod eod esiaste legimus
florebit amigdalum & inpinguabitur locusta.
& dissi pabitur capparis: quoniam ibithomo in
domum aeternitatis suae RPD Tradunt
ꝑ hechumanorum membrorum fieri significan¬
tiam : naminflorea migdali canos capillos:
in inpinguatione locustae tumorempedum in
indissipatione capparis concupiscentiae frigꝰ
ostendit: Quae cum que seni inpostremȩ actatis
tempore acciderit : Tunc neces seest interrã
idest quasi in acternitatis suȩ domum redeat:
Benetamen haec ac ternitatis domus &iam illa
infuturum terra accipitur dequascriptum est:
Placebo dño in regione uiuorum: DECANTI¬
CO CANTI CORUM .I. INE Quio
estillud quod de ecdesia scribitur fuscasum &
speciosa filia hierus alem: Si fusca quo modo spe¬
tiosa. RΡD: Quia ante ex cominationem
sui ecdesiã prodiuersitate in seconuenientiũ¬
bi pertita est in iustis speciosa est. inpeccatorib:
fusca sicut & hierus alem scãm ciuitatem scrip¬
tura conpellat modo peccatricemN. IN E¬

Expanded text:
 Int. Quid est quod in Ecclesiaste legimus: Florebit amygdalum, et impinguabitur locusta, et dissipabitur capparis: quoniam ibit homo in domum aeternitatis suae ? Resp. Tradunt per haec humanorum membrorum fieri significantiam. Nam in flore amygdali canos capillos, in impinguatione locustae tumorem pedum, in dissipatione capparis concupiscentiae frigus ostendit. Quae cum seni in postremae vitae tempore accesserint, tunc necesse est in terram, id est, quasi in aeternitatis suae domum redeat. Bene tamen haec aeternitatis domus etiam illa futura terra accipitur, de qua scriptum est: Placebo Domino in regione vivorum . IN CANTICIS CANTICORUM. Int. Quid est illud quod de Ecclesia scribitur: Fusca sum et speciosa filia Hierusalem ? Si fusca, quomodo speciosa? Resp. Quia ante examinationem sui Ecbipertita est, in sanctis speciosa est, in peccatoribus fusca. sicut et Hierusalem modo sanctam ciuitatem scriptura conpellat modo peccatricem. N
Abbreviated transcription (Latin):
est quod dñs ihsxp̃s dauid filius dicitur. Cum
utique nonsit natus ex io seph quiex dauidstir¬
pe descendit. R PD Coniugium tunc iudȩ i
secundum legem de consanguinitate proxima ad¬
sumebant: nec dubi tandumẽ quod hacratione
&iam maria ex eadem tribu ueniens sicut ioseph
tionem ioseph origomariae significatur: Qiua
consuetudo scripturarum est. uirorum poti¬
us quem feminarum seriem ingeneratione
texere: Cuius mariae quia cognata sicut legi¬
tur fuit elisabeth. quae fuis sedefiliabus a aron
manifestissimum ÷ quod in x p̃o secundum carnem
exutro quegenere conuenerit. regumscilic& sa¬
RPD Ideo quod alter secundum naturam
altercis ecundum legem pater fuerit: Consu&udo
nam que apudiudȩ os ex lege erat᷑ . ut de functi
fratris uxorem ad suscitandum semenex super¬
stes frater acciper&: Quod si fratrem reliquiss&¬

Expanded text:
Iesus Christus Dauid filius dicitur, cum utique natus non sit ex Ioseph qui ex Dauid stirpe descendit? In coniugium tunc Iudaei secundum legem de consanguinitate proximas adsumebant, nec dubitandum est, quod hac ratione etiam Maria ex eadem tribu ueniens sicut Ioseph tionem Ioseph consuetudo Scripturarum est, virorum potius quam feminarum seriem in generatione contexere. Cujus Mariae quia cognata, sicut legitur, fuit Elizabeth , quae fuisse scribitur de filiabus Aaron , manifestissimum est, quod in Christo secundum carnem ex utroque genere convenerit, regum scilicet saResp. Ideo quod alter secundum naturam, alter ei secundum legem pater fuerit. Consuetudo namque apud Judaeos ex lege erat, ut defuncti fratris uxorem ad suscitandum semen superstes frater acciperet. Jacob ergo atque Heli u
Abbreviated transcription (Latin):
uentum nonseminat. & quiaspicit nubes non
m&& RPD Qui considerat cui bene faciat¬
& non omni petenti se tribu&: Sepe enim pre¬
terit eum qui mer&ur accipere: & aliter qui
tantum eo tempore. Verbum dĩ predicat quo
populus liben ter abscultat. & non iuxta a pos¬

Expanded text:
ventum, non seminabit; et qui aspicit nubes, non metet. Qui considerat cui benefaciat, et non omni petenti se tribuit, saepe praeterit eum qui meretur accipere . Aliter: Qui tantum eo tempore Dei verbum praedicat, 482 quo populus libenter auscultat, et secunda aspir
Abbreviated transcription (Latin):
atos: LXIIII INGQuid indicatur in hoc quod
legimus. ante faciem frigoris eius quis subsistit:
RP̃D. Temptationem ꝑ hȩc frigus ostendit¬
IXU. IN C Quaratione appellantur an¬
cipites illi scõrum gladii de quibus scribitur &
gladi ancipites inmanibus corum: Rp̃D. Cla¬
dii ancipites dicuntur qđ iudicio corpus atq ani¬
mam punire simulpossunt: & aliter quod pu¬
niant & supplicio presentis pene & m&u future
& hinc est illud quodineodem psalmo canitur
dño canticum nouum quod qui mundipur gamen¬
ta creduntur denationibus hacregibus iudicabun:¬

Expanded text:
atos. Int. Quid indicatur in hoc quod legimus: Ante faciem frigoris ejus quis subsistet ? Resp. Tentationem per hoc frigus ostendit. Int. Qua ratione appellantur ancipites illi sanctorum gladii de quibus scribitur: Et gladii ancipites in manibus eorum ? Resp. Gladii ancipites dicuntur, quod in judicio corpus atqmam punire simul possunt. et aliter, quod puniant et supplicio praesentis poenae et metu futurae. et hinc est illud, quod in eodem psalmo canitur: domino canticum nouum, quod qui mundi purgamenta creduntur de nationibus ac regibus iudicabun
Abbreviated transcription (Latin):
runt octo resurrectionem diei dominiȩ denegan¬
nubes imbrem suꝑ terram effundent & siceciderit
uir sc̃ĩ quicum plures incordesuo congregauerit
disciplinas : Tuncualebit precepta pulchre doctri¬
narum edicere: Ex pectetur sicut pluuia eloqui¬

Expanded text:
runt octo, resurrectionem diei Dominicae denegannubes, imbrem super terram effundent. Sapientia vir sanctus, qui cum plures in corde suo congregaverit disciplinas, tunc valebit praecepta pluere doctrinarum, et dicere: Exspectetur sicut pluvia ser
Abbreviated transcription (Latin):
Descendere dñs dicitur quando habere. curam fragi¬
litatis humanȩ. euidenter in diciis indignantis si¬
mȩ pietatis ostenditur sic& angeli perillam iacob
scalam ascendentes descendentesque terrenorũ
ui sitationem non inruinam descendentium in¬
dicant angelorum sic& ex celsiores iusticiȩ uiri
descendere putuntur: Si quundo cundescenduN¬
in inferioribus scũe caritatis instinctu. ITEM
I Quid intellegendum est in can¬
tatio esaiȩ prophetue cum dicit cantabo dilecto
meo canticum patruelis mei uine asuue uinea
facta est dilecto meo incornu filio olei

Expanded text:
Descendere Dominus dicitur, quando habere curam fragilitatis humanae evidenter indiciis dignantissimae pietatis ostenditur. Sic et Angeli per illam Jacob scalam ascendentes descendentesque , terrenorum visitationem, non ruinam descendentium indicant angelorum. Sic et excelsiores justitia viri descendere putantur, si quando condescendunt inferioribus sanctae charitatis instinctu. IN ISAIA. Int. Quod intelligendum est in cantico Isaiae Prophetae, cum dicit: Cantabo dilecto meo canticum patruelis mei vineae suae: Vinea facta est dilecto meo in cornu filio olei
Abbreviated transcription (Latin):
Argonus quod septua genitu genuit abrci bam
& nibor & iran: Sapputa persingulas aetides an¬
norum numerum &biuenies abhortusemusq do
nentrationem abruhamtrecentos nonagoitu añ
Mortuus est autem abruham centesimo septua¬
gesimo quinto uctatis suue annoratione diuic¬
talnuenitur: Sem abnepotisuo decimi gradus
noe cuius series & ordo discribitur fuerint sacer¬
dotes dõ qui uictimus immolarent & hacet esse
primogenitu quue es aufrutrisuo uendiditlacob:

Expanded text:
m legimus, quod septuagenarius genuerit Abram m legimus, quod septuagenarius genuerit Abram et Nachor et Aran. supputa per singulas aetates annorum numerum et inuenies ab ortu Sem usque ad generationem Abram trecentos nonaginta annos. mortuus est autem Abraham centesimo septuagesimo quinto aetatis suae anno: ratione deducta inuenitur Sem abnepoti suo decimi gradus Noe, cuius series et ordo discribitur, fuerint sacerdotes et deo uictimas immolarint, et haec esse primogenita, + quae Esau fratri suo uendiderit Iacob
Abbreviated transcription (Latin):
pretatur homo hominisuero Nomine manifestum
est tamui rum ad pellari possequam feminam:
tibus quod habraham fratrissuis aram filiamsib in
non puta bantur in licita xxini ꝓtqQomodo
RiO Non quod absq patre & matre fuerit cum
ip̃s quoq secundum utramque nituram & patrẽ
abuerit & matrem nisi quod subito introducitur
ingenesi occurrisse abrahȩ acede hostium reuertoo
& necunti nec postea cius nomen feratur ad seriptũ
ad firmat autem a postolus quod aaron sacer dotiũ
idest populi uideorum & principium habuerit
& finem : Mdci sedech autem id est xp̃i uel ecclesue¬
ergo ebreihunc esse semprimum filiũ noe : &co
tempore quo ortus est abraham habuis se acta¬
tis annos trecentos nonaginta qui ita supputan¬
tur: Sempost diluuium anno secundo cumcentũ
es set annorum genuit arfaxat. postcuius or¬
tum uixit annos quingentos: Hoc est simul sescen
tuor annorũ legimus genius se falec qui exple

Expanded text:
pretatur homo, hominis uero nomine manifestum pretatur homo, hominis uero nomine manifestum est tam uirum appellari posse quam feminam. tibus, quod Abraham fratris sui Sarram filiam sibi innon putabantur inlicita. Quid  non quod absque patre et matre fuerit, cum Christus quoque secundum utramque naturam et patrem habuerit et matrem, sed quod subito -introducatur in Genesi occurrisse Abrahae a caede hostium re.uertenti et nec ante nec postea eius nomen feratur adscriptum. : adfirmat autem apostolus, quod Aaron sacerdotium, id est populi Iudaeorum, et principium habuerit et finem, Melchisedech autem, id est Christi ecclesique hunc esse Sem primum filium Noe, et eo tempore quo ortus est Abram, habuisse aetatis annos trecentos nonaginta, qui ita supputantur. Sem post diluvium anno secundo, cum centum esset annorum, genuit Arphaxad: post cujus ortum, vixit annos quingentos, hoc est, simul sexcenquatuor annorum legimus genuisse Phaleg. Rursum
Abbreviated transcription (Latin):
naculis sem: R. p̃D. Quid hi hoc intellegendum est
de ia f&h qui in linguu nr̃a latitudi nem seut ganti¬
um Na sctur multitudo desem ebrei hocergo signi¬
ficitũ est discripturarum que notitu lect ois rahel
Anr̃is uindciri notandum uero est. tres noe filios
tres post diluuium terrae partes occupasse: Semnam¬
que posteritas in as iamul orientem: cam in africam
uel meridiem is&hcumparte asiȩ in europam seu
occidentem que perrexit xx. IN C Quidẽ qͣo dicd̃
ingenesi de terra illa exitas sur & aedificauit nini¬
uem & roboothciuitatem: RΠD Nonduas signi¬
ficat ciuitates. robooth namque platras dicit. est
ergo sensus hic aedificauit niniuen & plateas ciui¬
flagella ueltres propagines indicantur subhactri¬
um enuntiatione fundorum . XXII. ING. Cũ¬
superius uirum & muli crem nominibus suis utrũ¬
q: designass & : Quid est quod insequentibus adicit¬
& dicit uirum & muli erem fecit eos & benedixit cis &
uocauit nomencorum adam: RꝑDAdam inter¬

Expanded text:
naculis Sem, quid in hoc intellegendum est? .De Iapheth qui in lingua nostra latitudinem sonat gentium nascitur multitudo, de Sem Hebraei. hoc ergo significatum est dei scripturarumque notitiam eiecto Israhele a nostris uindicandam. notandum uero est tres Noe filios tres post diluuium terrae partes occupasse, Sem namque posteritas in Asiam uel Orientem, Cham in Africam uel Meridiem, Iapheth cum parte Asiae in Europam se Occidentemque porrexit. Quid est, quod dicitur in Genesi: et terra illa exiit Assur et aedificauit Nineuen et Rooboth ciuitatem. Non duas significat ciuitates, Rooboth namque plateas dicit. est ergo sensus hic: aedificauit Nineuen et plateas ciuiflagella uel tres propagines indicantur sub hac trium enuntiatione fundorum. DE EXODO. superius uirum et mulierem nominibus suis utrumque signasset, quid est, quod in consequentibus adicit et dicit: uirum et mulierem fecit eos et benedixit eis et uocauit nomen eorum Adam. Adam inter
Abbreviated transcription (Latin):
solius diuinae pietatis bonitate largiri: Qui¬
damnamque gratis misericordiaeeius pre¬
uenientis dono saluantur effectiuasami¬
siricordiae : Quidamuero reprobi apti ad
penam predestinati damnantur effecti
uasaire : quod exemplo deesau & ia cobnec¬
dumnatis colligitur: Qui dumes sent una
conceptione uel partuediti. pariq nexupec¬
cati originalis adstricti. alterũ tamen eoꝵ
ad semisericordia diuinae p̃ueniens
bonitas gratuita. traxit: alterum quidam ius¬
ticiae suc ueritate odio abitum in massam ꝑ¬
dicionis relictum damnauit: Sicut et prophe¬
tam idem ds̃ loquitur dicens. ia cobdilexi
esau autem odio habui: Vnde consequens
& nullis preuenientibus meritis conferrigra¬
tiam: Sed sola uocatione diuina: necquẽt¬
quam saluari. siue damnari. eligi uel repro¬
bari : Nisiex proposito predestinantis dĩ
qui iustus est inreprobatis. misericorsinela
tis : Vniuerse enim uia e dnĩ misericordia &

Expanded text:
solius diuinae pietatis bonitate largiri. Quisolius diuinae pietatis bonitate largiri. Quidam enim gratissimae misericordiae eius praeuenientis dono saluantur, effecti uasa misericordiae; quidam uero reprobi habiti, ad poenam praedestínati, damnatur, effecti uasa irae. Quod exemplum de Esau et Iacob necdum natis colligitur. Qui dum essent una conceptione uel partu editi, parique nexu peccati originalis adstricti, alterum tamen eorum ad se misericordiae diuinae praeueniens bonitas gratuita traxit, alterum quadam iustitiae seueritate odio habitum in massam perditionis relictum damnauit, sicut et per prophetam idem Dominus loquitur dicens: Iacob dilexi, Esau autem odio habui. Vnde consequens est nullis praeuenientibus meritis conferri gratiam, sed sola uocatione diuina, neque quemquam saluari siue damnari, eligi uel reprobari, nisi ex proposito praedestinantis Dei, qui iuctis. Universae enim viae Domini misericordia et
Abbreviated transcription (Latin):
quod tamen dĩ adiut orio ꝓficere tur. Nos
uero ut in co ationem liberi arbitrii. ut ꝑ¬
fectionem dedĩ sumimus gratia. quia &
incipere et perficerebonum deipso habe¬
mus. a quo & gratiae donum datum & libe¬
rum arbitrium in nobias est restauratũ:
Dĩ est ergo bonum quod agimus ꝓpter
gratiam praeuenientem. & subsequentem: nos¬
trum uero est ꝓpterobsequentem liberi arbi¬
trii uoluptatem : namsidi nonesset curilli
gratias agimus & in nos trum non est curre¬
tributionẽ bonorum operum expectamus :
Proinde ergo inco quod gratia p̃uenimur
dĩ est: In eo uero quodbene operando p̃ue¬
nientemategratiam sequi mur nr̃m est: Ne¬
moenim dm̃ meritis antecedit. ut tenere
eum quasi debitorẽpossit : Sed miro modo
ae quus omnibus conditor alio spire desti¬
nando p̃elegit. alios uero insuis prauis mo¬
ribus iusto iuditio relinquet: unde uerissi¬
mum est gratiae munus. non ex humana
uirtute uelex merito arbitrii consequi sed

Expanded text:
quod tamen Dei adiutorio perficeretur. Nos quod tamen Dei adiutorio perficeretur. Nos uero, et inchoationem liberi arbitrii et perfectionem de Dei sumimus gratia. Quia et incipere et perficere bonum de ipso habemus, a quo et gratiae donum datum, et liberum arbitrium in nobis restauratum. Dei est ergo bonum quod agimus propter gratiam praeuenientem, et subsequentem. Nostrum uero est, propter obsequentem liberi arbitrii uoluntatem. Nam si Dei non est, curilli gratias agimus? Et si nostrum non est, cur retributionem bonorum operum expectamus? Proinde ergo in eo quod gratia praeuenimur, Dei est, in eo uero quod bene operando praeuenientem gratiam sequimur, nostrum est. Nemo autem Deum meritis antecedit, ut tenere eum quasi debitorem possit. Sed miro modo aequus omnibus conditor alios praedestinando praelegit, alios uero in suis prauis moribus iusto iudicio derelinquit. Vnde uerissimum est gratiae munus non ex humana uirtute uel ex merito arbitrii consequi, sed
Abbreviated transcription (Latin):
tiae diuinȩ in fusionem & humani arbitrii
uoluntatem hoc int̃ est: arbitrium est. uo¬
lũptas libere potestatis. que perse . sponte uł
bona uł mala appetere potest: Gratia
autem est diuinae miscricordiae gratuitũ
donum: perquod etbonȩ uoluntatis initiũ
et operis prome remur effectum: Nullus
autem liberi arbitrii quicquam possepre¬
ualere uirtutem Nisisuꝑnȩgratiae sus¬
tente tur uiua mine: Diuina quippe gra¬
tia preuenitur homo ut bonus sit. nechuma¬
num arbi trium dĩ gratiam antecedit. Sed
ipsa gratiadĩ nolentem hominem peuenit
ut euam bene uelit : nam pondere carnis
homosic agitur. ut ad peccandum sit facilis
tardus ad paenitendum : Hab& deseunde
conruat. et non hab& unde consurgat
nisi gratia conditoris ut erigantur manũ
iacentis extendat: denique homini perdĩ
gratiam liberum rest uuratur arbitriũ
quodprimus homo ꝑdiderat: Namille
habuit in co andi boni liberum arbitriũ.

Expanded text:
tiae diuinae infusionem et humani arbitrii tiae diuinae infusionem et humani arbitrii uoluntatem hoc interest: arbitrium est uoluntas liberae potestatis, quae per se sponte uel bona uel mala appetere potest; gratia autem est diuinae misericordiae gratuitum donum, per quod et bonae uoluntatis initium et operis promeremur effectum. Nullus autem liberi arbitrii quicquam posse praeualere uirtutem, nisi supernae gratiae sustentetur iuuamine. Diuina quippe gratia praeuenitur homo, ut bonus sit, nec humanum arbitrium Dei gratiam antecedit; sed ipsa gratia Dei nolentem hominem praeuenit ut etiam bene uelit. Nam pondere carnis homo sic agitur, ut ad peccandum sit facilis, tardus ad penitendum. Habet de se unde corruat, et non habet unde consurgat, nisi, gratia Conditoris ut erigatur manum iacenti extendat. Denique homini per Dei gratiam liberum restauratur arbitrium quod primus homo perdiderat. Nam ille habuit inchoandi boni liberum arbitrium,
Abbreviated transcription (Latin):
at: Quinimmo. concupiscentia carnis in
omnium uitio rũmultitudine sibi consentien¬
tes precipitat: Concupiscentia uero sp̃s:
mentemlapsas nedeficiat spefuturae glori¬
ae conroborat: Pro inde illa quã uis supe¬
r& nullatenus desperandum est quuiare¬
parato certamine possumus deca etiam
gloriosius triumfare : Ista quãuis uincat:
deuictoria non est secura quia callidus hos¬
tis et sideuictus int̃dum tamenuictoriis ul¬
timauincit: Et quos prima congressio¬
ne non percutit: decipere infinem tendit :
Hinc est quod etiam ipsa concupiscentia car¬
nisus que in huius uitae terminum dimica¬
re noncessat: Sedsi concupiscentia sp̃s us
que infinem super& ictoriae pacesecura
ineternum cum suis uictoribus regnat: Quan¬
do comsumto concupiscentiae aculeo nec car¬
nisp̃s nec carosp̃iu aduers abitur: Sed utraq
inuicem aeternȩ pacis concordia copulata. re¬
demtorisuo sineulla oppugnatione in per¬
p&uum adherebunt: XXUIIII. Intergra¬

Expanded text:
Sed quid plura? Concupiscentia carnis in Sed quid plura? Concupiscentia carnis in omnium uitiorum multitudinem sibi consentientes praecipitat, concupiscentia uero spiritus mentem lassam ne deficíat, spe futurae gloriae corroborat. Proinde illa, quamuis superet, nullatenus desperandum est, quia, reparato certamine, possumus de ea etiam gloriosius triumphare. Ista quamuis uincat, de uictoria non est secura, quia callidus hostis, etsi deuictus interdum, tamen uictores ultima uincit, et quos prima congressione non percutit, decipere in finem tendit. Hinc est etiam quod ipsa concupiscentia carnis usque in huius uitae terminus dimicare non cessat. Sed si concupiscentia spiritus usque in finem superet, uictoriae pace secura in aeternum cum suis uictoribus regnat. Quando, consumpto concupiscentiae aculeo, nec carni spiritus, nec caro spiritui aduersabitur, sed utraque inuicem aeternae pacis concordia copulatae, Redemptori suo sine ulla oppugnatione in perpetuum adhaerebunt. Inter gra
Abbreviated transcription (Latin):
tus quos intentione cogitationis agit : perfec¬
tione uoluptatis explere contendit: ISta
castitatis et pudicitiae pulcritudinẽ diligit:
illa auaritiae flamma succensa appetit
lucrum et fugit damna. temporalium
rerum: Ista contemnens mundum. solum
sibiuindicat xp̃m  Illa per inuidia nullũ
sibi superiorem. uel aequalem ẽẽ ꝑmittens:
Sed interno liuore uulneris decunctorũ
ꝓfectu tabescit : Ista & decunctorum iustuti¬
b: gaudet et minores sibi perkaritatem prȩ¬
inficitur dum quelib& aduersa persense¬
rit : Istanullo merore frangitur. sed etiã
mala de proximis portans. ab interiori
gaudio non mou& ur: Illa ambitione hono¬
rum inficitur. humanis laudibus uelinle¬
cebris uanȩ gloriae delinitur: Istahumili¬
tatem amat . & solidõ suo quuins pector est
placeredelectat: Illa inflata suꝑbi a fastu
cormiserum eleuat: ista neclsitudine su¬
a corruat usque infima se ipsam humili

Expanded text:
tus, quos intentione ο cogitationis agit, perfectus, quos intentione ο cogitationis agit, perfectione uoluptatis explere contendit; ista castitatis et pudicitiae pulchritudinem diligit. Illa auaritiae flamma succensa appetit lucrum et fugit damna temporalium rerum; ista contemnes mundum solum sibi uindicat Christum. Illa inuidia nullum sibi superiorem uel aequalem esse permittit, sed interno liuore uulneris de cunctorum profectu tabescit; ista de cunctorum uirtutibus gaudet, et minores sibi per caritatem praeinficitur, dum quaelibet aduersa persenserit; ista nullo maerore frangititur, sed etiam mala de proximis portans, ab interiore gaudio non mouetur. Illa ambitione honorum inficitur et humanis laudibus, uel inlecebris uanae gloriae delinitur; ista humilitatem amat, et soli Deo suο, qui inspector est mentis, placere delectat. Illa inflata superbiae fastu cor miserum eleuat; ista, ne a celsitudine sua corruat, usque in infima seipsam humiliat.
Abbreviated transcription (Latin):
deprimi hominis damnatione descendeas:
Istalex mentis est demimere redemtoris
nr̃i procedens : Haec autem inuicem sibi ꝓ¬
affectu uirtutũ. Acuitiorum cotidiana con¬
luctatione taliter aduersantur: Concupis¬
centianam que carnis. primũ in lecebras
uitiorum in cogitationibus gignit. Concu¬
piscenti a uero sp̃s econtrario cogitationes
scãs indesinenter opponit: Illa fanulis ua¬
nis oblectatur & uerbis. i stascripturarum
meditationib: atq. perceptis: illagaudet spec¬
taculis rerum terrestrium: ista contempla¬
tione celestium gaudiorum : Illa terrena gau¬
diaquȩrit: istagemitus et sus piria trait :
illator pores somni atq. pegritiae corpus
relaxat: Istauigiliis & conpetentibus o¬
rationibus elaborat: Illa per ingluuiem
in lecebris uentris et desiderio gut turis es¬
tuat ista semet ipsam ieiuni is & abstinen¬
tiae crutiatibus macerat: Illa luxuriae
subdita turpium perp&rationum affec¬

Expanded text:
de primi hominis damnatione descendens; de primi hominis damnatione descendens; ista lex mentis est de munere Redemptoris nostri procedens. Haec autem sibi inuicem pro affectu uirtutum uitiorumque quotidiana conluctatione taliter aduersantur. Concupiscentia namque carnis primum inlecebras uitiorum in cogitationibus gignit; concupiscentia uero spiritus e contrario cogitationes sanctas indesinenter opponit. Illa fabulis uanis oblectatur et uerbis, ista Scripturarum meditationibus atque praeceptis. Illa gaudet spectaculis rerum terrestrium, ista contemplatione caelestium gaudiorum. Illa terrena gaudia quaerit, ista gemitus et suspiria trahit. Illa torpore somni atque pigritia corpus relaxat, ista uigiliis et conpetentibus orationibus elaborat. Illa per ingluuiem inlecebris uentris et desiderio gutturis aestuat, ista semetipsam ieiuniis et abstinentiae cruciatibus macerat. Illa luxuriae subdita turpium perpetrationum affec
Abbreviated transcription (Latin):
prepositionibus de anime origine: partes
se inuicem uincunt. quia una quȩque earũ
cum alienam prepositionem destruit. ip¬
sa non ual& adstruere quod proponit: ob
hoc de hac questione cautius quaerendũ
est maxime quia ascĩs uiris nihil certi¬
us definitũ est : Nec scãrũ scripturarum
auctoritate manifestius pronuntiatur :
Illud tamen tenendum est paruulorum
animas nexu peccati originalis eẽ adstric¬
tas. quacnisi accipiant baptis matis sa¬
cramentũ : Regni cadestis participes cẽ
non possunt : Sed cum carne & commu¬
ne habeant peccatum. & pari iuditio dã¬
nabuntur inignem acternum :X XUITI
Inter concupiscentiam carnis & sp̃s hoc
interest : Concupiscentia carnis est
motus animiturpis in affectum sordide delec¬
tationis. Concupiscentia uero sp̃s est ardens
intentio mentis indesiderioscȩ̃ uirtutis: Ista
sibi consentientes mittit ad regnum: illdad
supplicium sempiternũ: Illalex peccatiest

Expanded text:
propositionibus de animae origine partes propositionibus de animae origine partes se inuicem uincunt, quia unaquaeque earum cum alienam propositionem destruit, ipsa non ualet adstruere quod proponit. Ob hoc de hac quaestione cautius quaerendum est: maxime quia a sanctis uiris nihil certius definitum est, nec sanctarum Scripturarum auctoritate manifestius pronuntiatur. Illud tamen tenendum est: paruulorum animas nexu peccati originalis esse adstrictas, quae nisi percipiant baptismatis sacramentum, regni caelestis participes esse non possunt, sed cum carne et commune habebunt peccatum, et pari iudicio damnaInter concupiscentiam carnis et spiritus hoc interest: concupiscentia carnis est motus animae turpis in effectum sordidae delectationis; concupiscentia vero spiritus, ardens intentio mentis in desideria sanctae virtutis. Ista sibi consesupplicium sempiternum. Illa lex peccati est,
Abbreviated transcription (Latin):
paruuliquãe non propagatur ut curo ct̃
carne originalis peccati teneatur consor¬
tio : Num quid iniustus est ds̃ ut cum curne
mittut animam inignem ae ternum quȩ
cum curne non habeat conmune peccutũ:
hoc cum illis opponitur omnino defici¬
unt: At contra illi qui asserunt animas
cum ipsis corporibus propagari. possunt
quidem in paruulis iustum dĩ uiditium
firmure ut commune habcant peccutũ
originale Sicut cõmunem uindicunt
utriusq: esse propagationẽ : Sed in con¬
sideratione seminis que non conceptae pe¬
reunt & ipsi penitus obmutes cunt. Ani¬
mam qui ppe humunã certum estaet̾nitatẽ
in ipso conditionis suae munere percipis sequȩ
necesseest ut corpus in quohic quantulum¬
cum que tempus iuixerit in resurrectione
recipiat: Quis ergodicat animata semina
profluxisse siue illa quenon cona piunt᷑
siue quȩ nocturna in lusione fundutur.
Quod omnis sapiens ued et quam sit absurdũ
& eratione omnimodis alienum : His ergo

Expanded text:
paruuli, quae non propagatur, ut caro, cum paruuli, quae non propagatur, ut caro, cum carne originalis peccati teneatur consortio "numquid iniustus est Deus, ut cum carne mittat animam in ignem aeternum, quae cum non habent commune peccatum", hoc cum illis opponitur omnino deficiunt. At contra illi qui asserunt animas cum ipsis corporibus propagari, pοssunt quidem in paruulis iustum Dei iudicium firmare, ut commune habeant peccatum originale, sicut communem uindicant utriusque propagationem. Sed in cοnsideratione seminum quae non concepta pereunt, et ipsi penitus obmutescunt. Animam quippe humanam certum est aeternitatem in ipso conditionis suae munere percepisse, quae necesse est ut corpus in quo hic quantulumcumque tempus uixerit, in resurrectione recipiat. Quis ergo dicat animata semina profluxisse siue illa quae concipiuntur, siue quae nocturna inlusione funduntur? Quod omnis sapiens uidet quam sit absurdum et a ratione omnimodis alienum. His ergo
Abbreviated transcription (Latin):
cupiscentiam carnis spiritali uirtute cõncu¬
piscit : Huius domicilium quidã in pectore
eẽ uoluerunt: Quidamuero eam incapitis
arce habitare dixerunt tãquã incelo rectorẽ
ut a sum mo omnia contempletur: Aluau¬
tem nullum ei certum locum definiunt. sed
eam peromnes artus infusam discurrere
dicunt: Deorigine autem eius. uarigha¬
bentur opiniones : Ucrũ tam̃ sine ad fir¬
mandi p̃sumptione: Quid autem indepa¬
trumdis putatio senserit referamus: Inter.
quos sc̃is simus fulgentius incertam dehacques¬
tione sic pro fert sententiã cuius breuiter uer¬
ba ponenda sunt : Vtrum inquit sicut caro
nascentium sic om̃s animȩ ex ad amuenire
credantur : Annonuefiant& cx parentibus
minime propagentur : quȩ questio indifi¬
niendo difficilis est . quia contrariis ob¬
ietionibus destruitur. Nam illiquino¬
uas animas dicunt singulis corporibus da¬
re cumillis opponi ceperint : quuranima

Expanded text:
cupiscentiam carnis spiritali uirtute concupiscentiam carnis spiritali uirtute conpescit. Cuius domicilium quidam in pectore esse uoluerunt, quidam uero in capitis arce eam habitare dixerunt, tamquam in caelo rectorem ut a summo omnia contempletur. Alii autem nullum ei certum locum definiunt, sed eam per omnes artus infusam discurrere dicunt. De origine autem eius uariae habentur opiniones. Verum tamen, sine adfirmandi praesumptione, quid autem inde Patrum disputatio senserit, referamus. Inter quos sanctissimus Fulgentius incertam de hac quaestione sic profert sententiam, cuius breuiter uerba ponenda sunt: "Vtrum, inquit, sicut caro nascentium, sic omnes animae ex Adam uenire credantur, an nouae fiant et ex parentibus minime propagentur?" Quae quaestio in definiendo difficilis est, quia contrariis obiectionibus destruitur. Nam illi qui nouas animas dicunt singulis corporibus dari, cum illis opponi coeperit cur anima
Abbreviated transcription (Latin):
tem inpia temerita texrediderunt: nosau
tem non ignem uel sanguinem. sed incorpo¬
dere figura siue colore nec credimus partẽ
sed creaturam eẽdĩ nec desubstantiadĩ uel
dequalib& subia cente elementorũmateria
sed exnihilo fuisse creatam : Namutaiunt
uitios a uel mutabi lis uel misera e& Item si
ex elementis ess& uisibilibus facta haber&¬
morem aut flatum ex aere. aut calorem¬
exigne : Sed quiahis omnib: caret: appa¬
r& camindenonẽe quia cumillis nihil proba¬
tur habere commune: Vnde & praue aquib: dã
creditur essecorporea: Quae pro addĩ ima¬
ginem facta est ut si non in conmutabilisut
ds̃ ess& tamen incorporea ut ds̃ existeret :
Sienim eam corpoream credimus. haber&
partes non nulli ueterum tres eẽdixerun
rationale irascibile. concupis cibilẽ Rati¬
onalem perquam iniu sibilia conpiscit iras¬
cibilẽ perquã imp&us iraesuae emendat.
et corrigit: Concupis cibilẽ perquam con

Expanded text:
tem impia temeritate crediderunt. Nos autem tem impia temeritate crediderunt. Nos autem eandem non ignem uel sanguinem, sed incorpοdere, figura siue colore. Nec credimus partem sed creaturam esse Dei, nec de substantia Dei uel de qualibet subiacentí elementorum materia, sed ex nihilo fuisse creatam. Nam, ut ait uitiosa, uel mutabilis, uel misera esset. Item, si ex elementis esset uisibilibus facta, habermorem, aut flatum ex aere, aut caloremex igne; sed quia his omnibus caret, apparet eam inde non esse, quia cum illis nihil probatur habere commune. 103. Unde et prave a quibusdam creditur esse corporea, quae propter id ad imaginem Dei facta est ut si non immutabilis ut Deus esset, tamen incorporea ut Deus existeret. Si enim corpoream credimus animam, partes nonnulli veteres tres esse dixerunt: rationale, irascibile, et concupiscibile. Rationale, per quod invisibilia conspicit; irascibile, per quod impetus irae suae emendat et corrigit; concu
Abbreviated transcription (Latin):
imagines protinus excitata recurrit :¬
XXUII. Interanimã & spm̃ hoc doctores
differre dixerunt: Quod anima ipsa
uita est hominis prestans sensum: Motũ¬
que corporis. Sp̃s autemipsius animae ẽ
quȩ dam uis ac potentia rationalis. per
quem legem naturae prestare uid& ur.
pecoribus : proinde anima flatus uita est
animalem hominest faciens: Sps autẽ¬
uis eius est quia carnales concupis centi¬
uit : Nam cum dixiss& dñs potestatem
habeo ponendi animã meam. quamsinedu¬
bio tunc posuit quando incruce inclinato capi¬
te spmtradidit : Omnis autem anima sp̃sc̃o
potest: Non tamen omnis sp̃s anima : Nam¬
& ipseds̃ sp̃s est: & tamen anima nonest an¬
sit ubisit quam formã habeat uelquamium:
nullo modo certissime sapientes huius mun¬
didefinierunt: Aliinam que animam ig¬
nem: aliis anguinem dixerunt: alii incor¬
poream nechabere ullam figuram : Non nul
liquoque. eadem diuinae naturae esse par¬

Expanded text:
imagines protinus excitata recurritimagines protinus excitata recurrit. Inter animam et spiritum hoc doctores differre dixerunt, quod anima ipsa uita est hominis, praestans sensum motumque corporis; spiritus autem ipsius animae est quaedam potentia rationalis, pro quo lege naturae praestare uidetur pecoribus ceterís. Proinde anima flatus uitae est, animalem hominem faciens; spiritus autem, uis est quae carnales concupiscentiuit. Nam cum dixisset Dominus: Potestatem habeo ponendi animam meam, quam sine dubio tunc posuit, quando in cruce, inclinato capite, spiritum tradidit. Omnis autem anima spiritus esse potest, non tamen omnis sp ipse Deus spritus est, et tamen anima non est; ansit, ubi sit, quam formam habeat, vel quam vim, nullo modo certissime sapientes hujus mundi definierunt. Alii namque ignem animam, alii sanguinem esse dixerunt, alii incorpoream, neque habere ullam figuram. Nonnuli quoque eandem diuinae naturae esse par
Abbreviated transcription (Latin):
sine uita : Id circo nequaquam potestesse
diuersum quoda seminime separatur:
Sedidem unũ & uiuendi habere uigorẽ
& sentiendi ꝑfruiratione: & dum
gines rerum corporalium in primuntur:
Sic animus pars eius dem animȩ est quo
sentitur & sapitur: Sicut & mens ciusdẽ
portio est ꝑ quã omnis ratio intellegentia¬
que percipitur : Sicut uoluptas qua intel¬
lecta consentiuntur : Sicut memoria qua
meditata reme morantur. & haec quidẽ
multiplici constat uocabulo : Non tamen
ita diuiduntur in substantia sicut in nomine
quia eademomnia una est anima: Quȩ
dum contem platur sp̃s est: dum seo tit
sensus est: dum sapit animus est: dumin¬
tellegit mens est: Dum discernit ratio ẽ
dum consentit uoluntas est: dum rator¬
datur memoria est: dum membra uegi¬
tat anima est Et modosapit. modo de¬
sipit. modere motis. paulis por curis cor¬
poris sapore delinita quiescit: Rursus¬
q commota ad contemplandas rerum

Expanded text:
sine uita. Idcirco nequaquam posse dicunt esse sine uita. Idcirco nequaquam posse dicunt esse diuersum quod a se minime separatur, sed idem unum et uiuendi habere uigorem et sentiendi perfrui rationem; et dum gines rerum corporalium inprimuntur, sic animus pars eiusdem animae est, quo sentitur et sapitur; sicut et mens eiusdem portio est, per quam omnis ratio intellegentiaque percipitur; sicut uoluntas, qua intellecta consentiuntur; sicut memoria, qua meditata rememorantur. Et haec quidem dum multiplici constent appellatione, non tamen ita diuiduntur in substantia sicut in nomine, quia eadem omnia una est anima. Quae dum contemplatur, spiritus est; dum sentit, sensus est; dum sapit, animus est; dum intellegit, mens est; dum discernit, ratio est; dum consentit, uoluntas est; dum recordatur, memoria est; dum membra uegetat, anima est, et modo sapit, modo desipit, modo remotis paulisper curis corporis sopore delinita quiescit, rursusque commota ad contemplandas rerum
Abbreviated transcription (Latin):
pus uero quã quã & caro dicatur . Interdũ
tamen & aereum nominatur. quod tuctui
ui suique subiac& & plerum que uisibileẽ
adque tangibile. Paries corpus est sed
noncaro : Lapis corpus dicitur. sed non est¬
caro: Sic & apostolus. Corpora caelestia ap¬
pellat & corpora terrestria: Caelestecor¬
pus solis aclunȩ & stellarum: Terrestreig¬
nis. aeris. aquȩ & terre. & reliquorum quaȩ
absque anima hiscensentur elementis.¬
XXUI. Inter animam & animam lactan¬
tius distinguere philosophus quosdamita
estimant: Quidam inquit aiunt aliud eẽ
animã qua uiuimus. aliud animum quo
sentimus & sapimus: Vnde & ualente in cor¬
pore anima nonnum quam animus perit
sicut accidere dementibus sol& addunt
quoque animam mortesopiri: animũ
somno: ob hoc indeputantes sediuersum.
proeo quod actionis officio separantur:
Qui uero utrũq in differenter accipiunt
ueratius sic argumentantur . quodneq
uiuere sine sensupossumus. nec sentire

Expanded text:
pus uero, quamquam et caro dicatur, interdum pus uero, quamquam et caro dicatur, interdum tamen et aereum nominatur, quod tactui uisuique non subiacet, et plerumque uisibile est atque tangibile. Paries corpus est, sed non caro; lapis corpus dicitur, sed non caro. Sic et Apostolus corpora caelestia appellat et corpora terrestria. Caeleste corpus solis ac lunae et stellarum, terrestre ignis, aeris, aquae et terrae et reliquorum quae absque anima his censentur elementis". Inter animum et animam Lactantius distinguere philosophos quosdam ita existimat: "Quidam, inquit, aiunt aliud esse animam qua uiuimus, aliud animum quo sentimus et sapimus". Vnde et ualente in corpore anima, nonnumquam animus perit, sicut accidere dementibus solet. Addunt quoque animam morte soporari, animum somno. Ob hoc inde putant esse diuersum pro eo quod actionis officio separantur. Qui uero utrumque indifferenter accipiunt ueracius sic argumentantur: quod neque uiuere sine sensu possumus nec sentire
Abbreviated transcription (Latin):
tualis. rationalis inui sibili. atque mobilis.
Habens signatam originem nihiltamen in
natura sua mix tum concretum que terre¬
num: Nihilhumidum. Flabile que ueligne¬
um : Ad contra corpus est substantia uisibi¬
lis atque mobilis. habens semen ex uicio. & ex
terrena fece materiam: Sed anima qui a spi¬
ritalis creatura est initium nouit. finem ha¬
bere non nouit: Sicut enim angeli ita & a¬
nimȩ sunt: Habent enim in itiũ finẽ nullum:
Corpus autem qui a ex quat tuor elementis
constat: Igne aere aqua & terra: dum fue¬
rit excedente anima resolutum. redit rursus
unde fuerat ortum inde & partim mortales.
partim inmor talessumus: Anime enimna¬
turã habemus communem cum angelis. car¬
nem cum peccoribus . XXV Inter carnem
& corpus taliter quidam distinxit dicens: Om¬
nis inquid caro & corpusnon omne corpus
& caro est: Caro est que proprig sangui¬
ne ner uis ossibus que distinguitur: Cor¬

Expanded text:
tualis, rationalis, inuisibilis atque inmobilis, tualis, rationalis, inuisibilis atque inmobilis, habens ignotam originem, nihil tamen in natura sua mixtum concretumque terrenum, nihil humidum, flabileque uel igneum; at contra corpus est substantia uisibilis atque mobilis, habens semen ex uitio, et ex terrena faece materiam. Sed anima, quia spiritalis creatura est, initium nouit, finem habere non nouit. Sicut enim angeli, ita et animae sunt. Habent enim initium, finem nullum. Corpus autem, quia ex quattuor elementis constat, igne, aere, aqua, et terra, dum fuerit excedente anima resolutum, redit rursus unde fuerat ortum. Inde et partim mortales, et partim inmortales sumus. Animae enim naturam habemus communem cum angelis, carnem cum pecoribus. Inter carnem et corpus taliter quidam doctorum distinxit dicens: "Omnis caro et corpus, non omne corpus et caro est. Caro est quae proprie sanguine, neruis, ossibusque distinguitur; cor
Abbreviated transcription (Latin):
Int̃ memoriam mentem & cogitationem
talis distinctio est. quod memoria p̃terita
retin& mens futura p̃uid& : Cogitatio
p̃sentia conplectit: XXIII. Inter intelle¬
gibilia & sensibilia taliter ueteres discre¬
uerunt : Intellegibilia esse quaementeani¬
mo que percipiuntur . Sensibilia autemquȩ
ui sutactu quecorporeo sentiuntur: Sunt autẽ
sensus corporei quinq: Visus auditus odora¬
tus gustus. & tactus: Visui subiac& abitus
color seu magnitudo mensurȩ: Auditui uo¬
ces & sonus. odo ratui nidorum flagrantia
uel qualit̃ sehabent: Custui sapor amarus
seudulcis: Tactui calida uel frigida. durauel
mollia. aspera si ueleuia : Hi autẽ quinque
sensus ex partibus elementorũ sunt: sed nonex
omnibus elementis quattuor : Sed ex aere ter¬
raq gignuntur: Exaerequidem uisus. odor
auditus. Ex terra tactus sapor que nascitus :¬
XXIIII. Inter animam & corpus ita secerni¬
t᷑: Anima est substantia incorporea intellec¬

Expanded text:
Inter memoriam et mentem et cogitationem Inter memoriam et mentem et cogitationem talis distinctio est, quod memoria praeterita retinet, mens futura praeuidet, cogitatio praesentia conplectit. Inter intellegibilia et sensibilia taliter ueteres discreuerunt: intellegibilia esse quae in mente animoque percipiuntur; sensibilia autem, quae uisu tactuque corporeo sentiuntur. Sunt autem sensus corporei quinque: uisus, auditus, odoratus, gustus et tactus. Visui subiacet habitus et color, seu magnitudo mensurae. Auditui uoces et sonus. Odoratui nidorum flagrantia, uel quae aliter se habent. Gustui sapor amarus seu dulcis. Tactui calida uel frigida, dura uel mollia, aspera siue lenia. Hii autem quinque sensus ex partibus elementorum sunt, sed non ex omnibus elementis quattuor, sed ex aere terraque gignuntur. Ex aere quidem uisus, odoratus, auditus; ex terra tactus saporque nascitur. Inter animam et corpus ita secernitur: anima est substantia incorporea, intellec
Abbreviated transcription (Latin):
tur: Sicut & uir prosua uiri litate & iam¬
si ab opere femine ae ad mixtionis ab ea¬
tur inmunis. Ex tremȩ iam aetates senis
& anus uocantur: Senes autem quidam dictos
putant: eo quod senesciunt : & pernimiam
actatem delerant atq desipiunt: Vnde&
plato ait. inpueris crescit sensus. iniuuenib:
uig&. insenibus minuitur: Anus autem
ex iultis annis dicta quasi annosa: XUIIII¬
Interrationale & ratio nabile hocint̃ esse
quidam sapiens dixit: Rationale est quod
rationis utitur intellectu. ut est homo: Ra¬
tionabile uero quodratione dictũ uel factũ
est : XX. In termentem & rationem haec
differt: Mens est parsanimae prestan¬
tiorae. qua procedit intellegentia: Ratio
uero est. motus quidam. animiui sũmen¬
tis acuens. uera que a falsis distinguens:
XXI: Int̃sensum & memoriam hocint̃ est
Sensus est rei cuius que int̾uentio: Memo¬
ria rei inuente recordatio: ille ex cogita¬
ta repperit. haec repperta custodit: XXII¬

Expanded text:
tur; sicut et uir pro sola uirilitate, etiamtur; sicut et uir pro sola uirilitate, etiamsi ab opere feminae admixtionis habeatur inmunis. Extremae iam aetatis senes et anus uocantur. Senes autem ita quidam dictos putant, eo quod se nesciunt et per nimiam aetatem delirant atque desipiunt. Vnde et Plato ait; "In pueris crescit sensus, in iuuenibus uiget, in senibus minuitur". Anus autem ex multis annis dicta, quasi annosa. Inter rationale et rationabile hoc interesse sapiens quidam dixit: Rationale est quod rationis utitur intellectu, ut est homo; rationabile uero quod ratione dictum uel factum est. Inter mentem et rationem hoc differt: mens est pars animae praestantior, a qua procedit intellegentia. Ratio uero est motus quidam animi uisum mentis acuens, ueraque a falsis distinguens. Inter sensum et memoriam hoc interest: sensus est rei cuiusque adinuentio; memoria, rei inuentae recordatio. Ille excogitata repperit, haec reperta custodit.
Abbreviated transcription (Latin):
sumunt : Femine uero uirgines uel uiragi¬
nes dicuntur: Dicta autem uirago uel quod
auiro sumpta sit: uel quod sit masculiniui¬
gorissimilis. Pubertatem egressemox ado¬
lescentes appellantur : Adules cons autem
dictus ab ad olescendo atque crescendo. Vn¬
de & quidam de agricultura loquens matu¬
res centem fructum adules centem uocauit.
post adules centiam quo que iu uenes fiuñ
luuenes autem dicti quodiuuare posse inci¬
piunt. ut inbubus iuuenti. cum auitulis
discesserunt: Iam uero medis tates pro¬
priedicuntur. uir & mulier : Viritaq
nuncupatus ut ait lactantius. quod ma¬
ior in eo uis est quam infeminis. & hinc uir¬
tus nomen accepit: l tc̃mulier a mollicia
dicta inmutata & detractalit tera ueluti
mollier sedideo plus roboris datũ estuiro
Quo facilius ad pacientiam coniugalem fe¬
mine congerentur: Mulier autem non
prout corruptelam integritatis. sed pro
sola maturitate actatis mulier nomina¬

Expanded text:
sumunt; feminae uero uirgines uel uiragisumunt; feminae uero uirgines uel uiragines dicuntur. Dicta autem uirago uel quod a uiro sumpta sit uel quod sit masculini uigoris similis. Pubertatem egressi mox adulescentes appellantur. Adulescens autem dictus ab adolendo atque crescendo. Vnde et quidam, de agricultura loquens, maturescentem fructum adulescentem uocauit. Post adulescentiam quoque iuuenes fiunt. Iuuenes autem dicti, quod iuuare posse incipiunt, ut in bubus iuuenci cum a uitulis discesserint. Iam uero mediae aetatis proprie dicuntur uir et mulier. Vir autem nuncupatur, ut ait Lactantius, quod maior in eo uis est quam in feminis, et hinc uirtus nomen accepit. Item mulier a mollitie dicta, inmutata et detracta littera, ueluti mollier. Sed ideo uiris plus roboris datum est, quo facilius ad patientiam coniugalem feminae cogerentur. Mulier autem non pro corruptela integritatis, sed pro sola maturitate aetatis mulier nomina
Abbreviated transcription (Latin):
& septu agesimo anno septimo terminatus:
Vltimum uero senium nullo certo annorum
tem pore definitur: Sed solonaturae fine con¬
cluditur : Nam inter senectutem & senium hoc
differt. quod senactus estuegens actas aiuuentute
insenium nondum tamen decrepita : Senium
uero est fessa atq: extrema aetas. & uitamul¬
timam anhelans : XVITI: Interinfantem
& puerum quidamsapiens sic distincxit : In¬
fans inquid dicitur qui nondumfaripotest:¬
pueros autem apurita teuocatos quasi puros.
quia nondum lanuginem floremque gena¬
rum habent: Puella autem a paruitate uoca¬
ta quasi pulla. unde & pupillos & pupillas
non proconditione sed pro etate pueriliuo¬
camus. Puer olim & masculus & femina
appellabatur sicut infans: hanc consuetudi¬
nem communis puerperam uoca t: Propri¬
e autem puerperas diciquae primũ enixesunt :¬
Et quod puer id est puellȩ admodumpari¬
ant: Egressipueritiam: masculi puberesap¬
pellantur : qui iamgignendi possibilitatem

Expanded text:
et septuagesimo septimo terminatur. et septuagesimo septimo terminatur. Vltima uero senium nullo certo annorum tempore definitur, sed solo naturae fine concluditur. Inter senectutem differt, quod senectus vergens aetas a juventute in senium, nondum tamen decrepita; senium vero est fessa atque extrema aetas, et vitam ultimam anhelans. XXI 78. Inter infantem et puerum quidam ex sapientibus distinxerunt. Infans, inquiunt, diciturPueri uero a puritate uocati sunt quasi puros, siue quia nondum lanuginem floremque genarum inducunt. Puella autem a paruitate uocata, quasi pulla. Vnde et pupillos et pupillas non pro conditione, sed pro aetate puerili uocamus. Puer olim et masculus et femina appellabantur, sicut infans. Haec consuetudo communis puerperam uocat. Proprie autem puerperas dici quae primum enixae sunt et quod pueri id est puellae, admodum pariant. Egressi pueritiam masculi puberes nuncupantur, qui iam gignendi possibilitatem
Abbreviated transcription (Latin):
in scĩs scripturis quam &iam homouocatur:
quas quigtates. Prima hominis aetas in fan¬
tia est : Secundapuericia. Tertia ad ulescen¬
tia : Quarta iuuentus. Quinta senectus.: S ex ta
senium: Ouae primȩ actates. singulis anno¬
rum terminantur ebdomadis propt̃ simpli¬
cemuitam : Nam in fantia septimo anno fini¬
tur : Quarto decimopueritia : Dehincsequens
adolescentia: Ouabus constat ebdomadis prop¬
t̃ intellectum & actionem : Quȩduo nondũ
erant in pueris. & porrigitur haec aetas aquo¬
to decimo anno usque ad uicesimũ octauum:
Post haec succedens iuuentus tribus eb doma¬
disꝑman&: Proptertria illa intellectum
& actionem corporis que uirtutem : Ista atas
auicesimo octouo anno exoritur. & quad ra¬
gesimonono consumatur quando & infemi¬
nis partus deficiunt : Porro senectus quat tuor
ebdomadis conpl&ur. propter accedentem in
illis tribus animae & corporis grauita tem :
Incipit enim hac aetas aquin quagesimo anno

Expanded text:
in sanctis Scriptus quam et etiam homo uocatur. in sanctis Scriptus quam et etiam homo uocatur. quasque aetates. Prima hominis aetas infantia est, secunda pueritia, tertia adulescentia, quarta iuuentus, quinta senectus, sexta senium. Duae primae aetates singulis annorum terminantur ebdomadibus, propter simplicem uitam. Nam infantia septimo anno finitur, quartodecimo pueritia; dehinc sequens adulescentia duabus constat ebdomadibus propter intellectum et rationem. Quae duo nondum erant in pueris, et porrigitur haec aetas a quinto decimo anno usque ad uicesimum octauum. Post haec succedens iuuentus tribus ebdomadibus permanet, propter tria illa, intellectum et actionem corporisque uirtutem. Ista aetas a uicesimo octauo anno exoritur et quadragesimo nono consummatur, quando et in feminis partus deficiunt. Porro senectus quattuor ebdomadibus conpletur propter accedentem in illis tribus animi et corporis grauitatem. Incipit enim haec aetas a quinquagesimo anno