comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
do quidem uidet de hoc sȩcło ipsos fidei patreᷤ
et magistros martyrũ triumphasse. Quid
enim in signius petro. qui in carne positus
om̃ium adhuc mortaliũ pectus latebat.
prima petri lingua nouo est sermone
confessa. Quid fr̃s mei magnificentius
petro. qui tante confessionis merito cũ
corruptibili adhuc c̾et incorpore et nec-
dũipse ascendisset in cęlum regnum illi cȩ¬
leste & claudere et aperire ꝑmissum est:
Quid eius sublimius fide. qui gradiente dño
suꝑ aquas humanȩ conditionis oblitus
uiam sibi influctibus dari & poposcit et
meruit: Tantaq mentis eius confidentia
fuit : ut crederet se posse ꝑfidem. quod sci¬
ebat homini impossibile ꝑnaturam. Nam
quia postea mergebatur : ut michi uidet᷑
necessarium fuit. ne tanti sublimitate mil.i¬
raculi inꝑniciem forte sui ȩquata xp̃o car¬
nis fragilitas suꝑbiret. Fuerit certe infir¬
mitatis corporeȩ. quod paulopost timuit.
Quis tamen ambigat inimitabilis fuisse fidei

Expanded text:
doquidem videt de hoc saeculo ipsos fidei patres et magistros martyrum triumphasse. Quid enim insignius Petro, qui in carne positus, omnium adhuc mortalium pectus latebat, prima Petri lingua novo est sermone confessa. Quid, fratres mei, magnificentius Petro, qui tantae confessionis merito, cum corruptibili adhuc esset in corpore, et nec dum ipse ascendisset in coelum, regnum illi coeleste et claudere et aperire permissum est? Quid sublimius ejus fide qui, gradiente Domino super aquas, humanae conditionis oblitus, viam sibi in fluctibus dari et poposcit et meruit; tantaque mentis ejus confidentia fuit, ut crederet se posse per fidem quod sciebat homini impossibile per naturam? Nam quia postea mergebatur, ut mihi videtur, necessarium fuit, ne tanti sublimitate miraculi in perniciem forte sui aequata Christo carnis fragilitas superbiret. Fuerit 223 certe infirmitatis corporeae, quod paulo post timuit; quis tamen ambigat inimitabilis fidei fuisse,
Abbreviated transcription (Latin):
catores cũ theophilo tundentes rea pecto¬
ra cũ ĩterno fletu. ipsi qͦq si uere pocni¬
trãt desideratã ueniã adepturi. De qͦr
numero tibi assistentib nobis ut sub¬
uenire iã et auxiliari digneris ĩplora¬
mꝰ o praelecta et scta o uenerabilis
et ĩperiosa o clamẽs et propitia dña
nostra: quo possimꝰ recuperare et ha-¬
ielu christi filii tui: qui cũ patre et spũ
sct̃o uiuit unꝰ des in eeternũ Amen.

Expanded text:
catores cum. Theophilo tundentes rea pectocatores cum. Theophilo tundentes rea pectora cum interno fletu, ipsi quoque, si vere poeniteant, desideratam veniam adepturi, de quorum numero tibi assistentibus nobis ut subvenire jam et auxiliari digneris, imploramus, o praeelecta! o sancta! venerabilis et imperiosa! o clemens et propitia Domina nostra, quo possimus recuperare et haJesu Christi Domini nostri, qui cum Patre et Spiritu sancto vivit
Abbreviated transcription (Latin):
igne cremauit. Deinde suffragãte ꝓpso
eł clero ductꝰ ad altare. cu sacrosanctã
coĩonẽ de manu ep̃i ore susciperet. ⁊ fa¬
cie refulsit ut sol. ꝓcracto deinceps tri¬
duo cũ laudibus in eccłia piae matris.
dñi ꝑ quã recõciliatꝰ fuerat: a labon¬
bus suis bt̃o fine quieuit. Talibs irgo
factis approbat. qͥa dñi mr ubiq ĩmpe¬
riosa est. ubiqs magnifica: certe cui
pronũ est sct̃os angelos ĩ minifteriũ
mittere: et ad beneplacitũ suũ ĩferorũ
pacta cassare. His quoq et aliis ĩfuiti
numeri beneficiis qua uel scriptura
uel passi iugi sentiũt effectu. cõsftat ꝙ¬
et iustis et peccatorib fideliter ĩuocan¬
tibus se prasto est: et nunꝙͣ eis opitu¬
lari desiftit. Ueniãt igitꝰ ad eã iusti
cũ basilio laudãtes eã et benedicẽtes ⁊ ef¬
fectũq celerẽ suis sanctis desideriis poftu¬
lantes sine dubio ꝑcepturi. Uemiãt pes¬

Expanded text:
igne cremavit. Deinde suffragante clero igne cremavit. Deinde suffragante clero et populo ductus ad altare, cum sacrosanctam communionem de manu episcopi ore susciperet, facies refulsit ut sol. Peractoque deinceps triduo, cum laudibus in ecclesia piae Matris Domini, per quam reconciliatus fuerat, a laboribus suis beato fine quievit. Talibus ergo factis approbatur quia Domini Mater ubique imperiosa est, ubique magnifica, certe cui pronum est sanctos angelos in ministerium mittere, et ad beneplacitum suum inferorum pacta cassare; his quoque et aliis infiniti numeri beneficiis quae vel scripta sunt, vel passim jugi sentiuntur effectu, quod et justis et peccatoribus fideliter invocantibus se praesto est, et nunquam eis opitulari desistit. Veniant igitur ad eam justi cum Basilio laudantes ac benedicentes, effectumque celerem suis sanctis desideriis postulantes sine dubio percepturi. Veniant pec
Abbreviated transcription (Latin):
coarguit: ad chrifti cõfessionẽ recon-¬
fortauit. Consolata est dolentẽ pol¬
licendo ueniã.⁊ et ne dubitaret de pro¬
misso supradictũ chirographũ di¬
abolo potẽter ereptũ captiuo reddidit. ĩ
pignꝰ libertatis. Quod cũ euigilãs
extiterit. quales pio affectu uoces exul-¬
tationis et cõfessionis ediderit. non est
facile dictu. Noctẽ uero illã cõsecuta est
dñica dies: qua theophilus qͣsi cũ dño
a mortuis resurgens ep̃o se corã popu-¬
lo praesentauit: et rẽ sicut erat exposuit.
Uideres ppłm modo ex auditu tam
horrendi sceleris expauere mõ cõside¬
rata macie uultuqz poenitentis pie¬
colla chrymari: sed audito ꝙͣtã et ꝙͣ celerẽ
misericordiã fuerat cõsecutꝰ õnes qͥ ma¬
la cõscũtia territi pene defecerãt ad spem
benia cũ gaudio respirabant. Ia uero
ut rẽ breui fine cõcludam⁊. ep̃o iubente
male cautũ chirographũ theophilus

Expanded text:
coarguit, ad Christi confessionem ecoarguit, ad Christi confessionem excitans. Consolata est dolentem pollicendo veniam, et ne dubitaret de promisso, supradictum chirographum diabolo potenter ereptum captivo reddidit in pignus libertatis. Quod cum evigilaexstiterit, quam pio affectu voces exsultationis et confessionis ediderit, non est facile dictu. Noctem vero illam consecuta est Dominica dies, qua Theophilus, quasi cum Domino a mortuis resurgens, episcopo se coram populo praesentavit, et rem sicut erat exposuit. Videres populum modo ex auditu tam horrendi sceleris expavere, modo considerata macie vultuque poenitentis collacrymari. Sed audito quantam et quam celerem misericordiam fuerat consecutus, omnes qui mala conscientia territi pene defecerant, ad spem veniae cum gaudio respirabant. Jam vero ut rem brevi fine concludamus, episcopo jubente male cautum chirographum Theophilus
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ male uiuentẽ pessundedit ꝑsecutorẽ
iulianũ apostatã: et haec historia no-¬
tissima est. Illa etiã te o pct̃or quondã
theophile poenitentẽ et se suppliciter ĩuo-¬
cantẽ ab ipsis diaboli faucib potenter
cripuit. Sed qd grauemur huiꝰ lapsi
reparationẽ pautis effari. cũ audire
sit opera preciu: Is ergo theophilꝰ uice
decidit. Unde cõtulit sese ad quendam
iudaũ maleficũ⁊ eius cõsiliũ et auxi¬
liũ petens. Hoc mediatore loquictus
cũ diabolo christianitatẽ abnega-¬
uit. diabolũ adorauit: eiqz de sua
mãcipatione factũ chirographũ tra¬
didit anulo suo signatũ. Postea uero
facti poenitens multũqz animi ãgẽs
qͥd facerit quo se uerteret.⁊ tandẽ colle¬
ctis fidei et spei uiribus cõfugit ad ec
dierũ afflictione mactatus aĩo cõtrito
ciniũ ĩplorabat. Quid multas Respe¬
xit hũc ꝓpitia misericordiae mater
et ꝑ uisionẽ illi apparens de ĩpietate

Expanded text:
qui male viventem pessumdedit persecutorem ejus qui male viventem pessumdedit persecutorem ejus Julianum apostatam, et haec historia notissima est. Illa etiam te, o peccator quondam Theophile, poenitentem et suppliciter invocantem ab ipsis diaboli faucibus potenter eripuit. Sed quid gravemur hujus lapsi reparationem paucis effari, cum audire sit operae pretium? Is ergo Theophilus incececidit, unde contulit sese ad quemdam Judaeum maleficum, ejus consilium et auxilium petens. Hoc mediatore locutus cum diabolo Christianitatem abnegavit, diabolum adoravit, eique de sua mancipatione chirographum tradidit annulo suo signatum. Postea vero facti poenitens, multumque se animo angens quid faceret, quo se verteret, tandem collectis fidei et spei viribus, confugit ad eccdierum afflictione mactatus animo contrito cinium implorabat. Quid multa? Respexit hunc propitia misericordiae Mater, et per visionem illi apparens de impietate
Abbreviated transcription (Latin):
affectu cordis sct̃e marice ineffabilẽ har¬
moniã quã ipsa creatrix et inhabita¬
trix eius dei sapĩa delectabatur audire:
coruscabant foris in suꝑticie sermones
et actus. unde merito possent homines
glorificare deũ et exempla salutis acci-¬
pere. Tali tantaeq ꝑsonae qͥd tandem
ad honoris cumulũ potuit accedere
maius eo qd̃ dei filiũ u̾go concepit.
u̾go mater edidit: Hac nẽpe digni-¬
tate uenerabilis facta est ipsis quoq
sctor ordinibz ãgelor. Quod opere
mantfesto declarauit ille magnꝰ atoz
fortis archãgelꝰ gabriel: qͥ eam ãteꝙͣ
dei mater fieret qͥa futurã nouerat
tãta ueneratione salutando praeue-¬
nit. Hac cadẽ dignitate facta est etiã
ĩpiosa scd̃m charitatẽ erga superos.
ac suꝑ ĩferos ꝑ districtionẽ. Unde
plurima scripta sũt exemplor argu¬
gula sufficiat memorare. Igit illa
olim ĩ auxiliũ magni pr̃is basilii
misit ãgelũ. et mortuũ suscitauit.

Expanded text:
affectu cordis ejus ineffabilem haraffectu cordis ejus ineffabilem harmoniam, quam ipsa creatrix et inhabitatrix ejus Dei sapientia delectabatur audire; coruscabant foris in superficie sermonis et actus, unde merito possent homines glorificare Deum, et exempla salutis accipere. Tali ergo tantaeque personae, quid tandem ad honoris cumulum potuit accedere majus: eo quod Dei Filium Virgo concepit, Virgo mater edidit, hac nempe dignitate venerabilis facta est ipsis quoque sanctorum ordinibus angelorum. Quod opere manifesto declaravit ille magnus atque fortis archangelus Gabriel, qui eam antequam Dei mater fieret, quia futuram noverat, tanta veneratione salutando praevenit, hac eadem dignitate facta est etiam imperiosa, secundum charitatem erga superos, ac super inferos per discretionem. Unde plurima scripta sunt exemplorum arguedam sufficiat memorare. Illa igitur olim in auxilium magni Patris Basilii misit sanctum angelum, et mortuum suscitavit,
Abbreviated transcription (Latin):
Quis enĩ est qui cũ iocunda ãmiratio¬
ne nõ speculetur ipsius matura ado¬
lescentis fortitudinẽ prudentiamq ac
fidem ĩ colloquio ãgelico. ubi cõftã¬
ter eloquitur. tã prudenter ĩterrogat.
tam facile credit: Quis nõ uideat
aut uidendo miretur iuftitiã eius.
qua sic uniuersa p̃cepta diuina legis
satagebat ĩplere. ut nec ad se nõ perti-¬
nentia quadã in experta relinq̃ret:
Uerbi gratia. Post partũ enĩ pu-¬
rificatione legali quam agebat nõ
egebat. quae uirũ ĩ cõcipiendo non
nouerat. De temꝑantia quoq ipsius
superius dictũ est: quae dño uirgini¬
tatis liliũ ĩ humilitatis ualle ꝓdu¬
xit. Cũ ergo uirtutibs supradictis
facta eius plena sint atq dicta. ⁊ ma¬
nifestũ est nõ solũ attestatione ange-¬
lica sed etiã rerũ argumẽto nullũ ge¬
nus u̾tutis bt̃issimae uirgini defuisse.
Deꝓmebãt itaq u̾tutes ĩ cogitatione ⁊

Expanded text:
Quis enim est qui cum jucunda admiratioQuis enim est qui cum jucunda admiratione non speculetur ipsius maturae adolescentis fortitudinem, et prudentiam, et fidem in colloquio angelico, ubi tam constanter eloquitur, tam prudenter interrogat, tam facile credit? Quis enim non videat ac videndo miretur justitiam ejus, qua sic universa praecepta divinae legis satagebat implere, ut nec ad se pertinentia inexpleta relinqueret? Verbi gratia: post partum enim purificatione legali quam agebat, non egebat, quia virum in concipiendo non noverat. De temperantia quoque ipsius superius dictum est, quae Deo virginitatis lilium in humilitatis valle produxit. Cum ergo virtutibus supradictis facta ejus plena sunt atque dicta, manifestum est non solum attestatione angelica, sed etiam rerum argumento nullum virtutis beatissimae Virgini defuisse. Depromebant itaque virtutes in cogitatione et
Abbreviated transcription (Latin):
olim in antma fuerit uel nũc sit
haec ꝑsona quae sic õnibus sanctis
spectanda atq imitanda ꝓponit.
ueraciter respondemꝰ qͥa longe per¬
fectior ꝙͣ nostra oratione demõstrari
possit. Tamen ne ibi nihil dicere
arguamur ubi maior affuit co-¬
pia dicendorũ: reseruãtes magna
atqz multa facundis saltem pauca
dicamꝰ suꝑ hoc et quae facile ꝓbent
audita. Hoc igitur in primis astru-¬
ere fas est: ꝙ aĩa ipsius et caro quã
tia purissima fuit.⁊ affirmãte scri-¬
ptura qm̃ ĩ maliuolã aĩam nõ ĩ¬
troibit sapĩa: nec habitabit ĩ corꝑe
cui plenitudinẽ gratia dei nuntius
asserebat inesse. Quod atteftante archã¬
gelo ꝙͣuis nemo sana mẽte discredat:
tamẽ siquis adhuc pio desiderio quae¬
rat argumẽta uirtutũ. ex uerbis et fa¬
ctis eius quae scriptura cõmemorat
tanto facilius sibi occurrẽt. ꝙͣto ipse ĩ
quaerendo fidelior erit. Sũt autẽ ex
ris quaedã õni fere chriftiano ꝑspicua.

Expanded text:
olim in anima fuerit, vel nunc sit, olim in anima fuerit, vel nunc sit, haec persona, quae sic omnibus sanctis spectanda atque imitanda proponitur? veraciter respondemus, quia longe perfectior quam nostra oratione demonstrari possit. Tamen ne ibi nihil dicere arguamur, ubi major affluit copia dicendorum, reservantes multa atque magna facundis, saltem pauca dicamus super hoc, et quae facile probentur audita. Hoc igitur in primis astruere fas est, quod anima ipsius et caro quam tia purissimae fuerunt, affirmante Scriptura: Quoniam in malevolam animam non introibit sapientia, nec habitabit in corpore cui plenitudinem gratiae Dei nuntius asserebat inesse. Quod, attestante archangelo, quamvis nemo sana mente discredat, tamen si quis adhuc pio desiderio quaerat argumenta virtutum ex verbis et factis ejus quae Scriptura commemorat, tanto sibi facilius occurrent, quanto ipse in quaerendo fidelior erit. Sunt autem ex eis quaedam omni fere Christiano perspicua.
Abbreviated transcription (Latin):
as ñ fortuitu quidem aut solo placito paren.¬
tũ ut pleriq. sed diuina dispositione nomen
accepit: ita ut ipsa quoq uocabuli sui figura
magnũ quiddđa iunueret. Interp̃tat᷑ enim ma¬
ris stella. Quid ergo misticũ haet interp̃¬
tatio gerat. ꝑ similitudiuẽ ostendamꝰ. Nautiꝰ
quippe mare transeuntibus notare opus est stel¬
lam haut longe a supremo caeli cardine cho.¬
ruscantẽ & exrespectu illius estimare atꝙ
dirigere cursũ suũ: ut portũ destinatũ apa¬
phendere possint. Simili mͦ oporta fratres
nugantes: attendere maris stellã hancudest
mariã quae sup̃mo rerũ cardini dõ prox¬
ma est: & respectu exempli illiꝰ cursum
uitae dirigere. Qđ qui fecerit: ñ iactabi i¬
t uanae gloriae uento: nec franget᷑ scopu¬
uis aduersox nec absorbebit scillea uoragine
uoluptatũ: sed prospe puenioe ad portum¬
quietis acternae. Hic siquis interro.¬
git dicens quid ergo putas qualis

Expanded text:
as, non fortuitu quidem, aut solo placito parenas, non fortuitu quidem, aut solo placito parentum ut plerique, sed divina dispensatione nomen accepit, ita ut ipsa quoque vocabuli sui figura magnum quiddam innueret: interpretatur enim maris stella. Quid ergo mysticum haec interpretatio gerat, per similitudinem ostendamus. Nautis quippe mare transeuntibus, notare opus est stellam hanc, longe a summo coeli cardine coruscantem, et ex respectu illius aestimare atque dirigere cursum suum, ut portum destinatum apprehendere possint. Simili modo, fratres, opomigantes, attendere maris stellam hanc, id est Mariam, quae supremo rerum cardini Deo proxima est, et respectu exempli ejus cursum vitae dirigere. Quod qui fecerit non jactabitur vanae gloriae vento, nec frangetur scopulis adversorum, nec absorbebitur scyllaea voragine voluptatum, sed prospere veniet ad portumquietis aeternae. Hic si quis interroget dicens, quid ergo putas qualis
Abbreviated transcription (Latin):
& uitalis refectio ñ solũ hominũ: sed etiam
angeloꝵ. Hinc breuiter asserta ꝓpositionis par.¬
ticula prima. quod sequit᷑ attingamꝰ. Nata ẽ
igit᷑ beatissima uirgo sicut legimꝰ patre nara.¬
reno. matre bethleemita: quas urbes xpi natiui¬
tati uel conuersationi destinatas esse prophetac
non tacuerant. Descendit autẽ ab radice l¬
lius fide praelari abrahae. cui suꝑne ꝓmis¬
sa fuerat benedictio omĩũ gentiũ in semi¬
ne suo: & ab stirpe dauid. que ds̃ propter
notã sibi probitatẽ egregia laude sublimauit
dicens. Inueni uirũ scđm cor meũ. De regi¬
li nempe tribu simul & sacerdotali duxit
origiuem: quae sũmũ regẽ atq pontificẽ erat
paritura. Non tamen hacc idcirco dixerimꝰ.
qđ dnis qui peccatores uocare uenit dedignatꝰ
sit matrẽ suã petcatores habere cognatos. int̃
quos speciosa uelut inter spinas lilium appa¬
r&. Hlaec itaq electa & insignis inter fili¬

Expanded text:
et vitalis refectio non solum hominum, sed etiam et vitalis refectio non solum hominum, sed etiam angelorum. Hinc breviter asserta propositionis particula prima, quod sequitur attingamus. Nata est igitur beatissima Virgo, sicut legimus, patre Nazareno, matre Bethlehemita, quas urbes Christi nativitati vel conversationi destinatas esse prophetae non tacuerant. Descendit autem ab radice illius fide praeclari Abrahae, cui superne promissa fuerat benedictio omnium gentium in semine suo, et ab stirpe David, quem Deus propter notam sibi probitatem egregia laude sublimavit, dicens: Inveni virum secundum cor meum . De regali nempe tribu simul et sacerdotali duxit originem, quae summum Regem atque Pontificem erat paritura. Non tamen haec idcirco dixerimus, quod Dominus qui peccatores vocare venit, dedignatus sit matrem suam peccatores habere cognatos, inter quos speciosa velut inter spinas lilium appareret. Haec itaque electa et insignis inter fili
Abbreviated transcription (Latin):
auditores eius dicerent: õpat̾ ysaia obscure loque¬
ris. dic nobis quesumus ipsam rem manifeste: adiecit
claritatẽ &e ait. Ecce inrgo concipiet &xpariet filiũ.
& uocabitis nomen eiꝰ emmanuhel. Filium quoq
uiginis id est emmanuelem p̃clare describens puer
inquit natus ẽ nobis. filius datus  nobis: & uocabit̾
nomen eius ammirabilis. consiliarius. ds̃. fortis. pat̾
futuri scłi. princeps pacis. Multiplicabitur eius
imperium. & regni eius non erit finis. Quod er¬
go ds̃ designauit᷑ miraculo. hoc a secretis eius pro¬
diit uaticinio: & qđ uates eecinit. consequenter
rei exitus approbauit. Nam sicut illa uirga sine
radice sine quolba naturae udl artis amimincu¬
lo frustificanit. ita uirgo maru sine coniugalio¬
pere filium ꝓcitauit: filiũ sine flore desiguatũ
& frustu. fore ꝓpter speciem. frustu ꝓpter utin¬
litatẽ. Est enĩ speciosus forma p̃filis honinũ.

Expanded text:
us dicerent: O pater Isaia, obscure loqueus dicerent: O pater Isaia, obscure loqueris, dic nobis, quaeso, ipsam rem manifeste, adjecit claritatem et ait: Ecce virgo concipiet et pariet filium, et vocabitur nomen ejus Emmanuel . Filium quoque Virginis, id est Emmanuelem, praeclare describens: Puer, inquit, natus est nobis, filius datus est nobis, et vocabitur nomen ejus Admirabilis, Consiliarius, Deus fortis, Pater futuri saeculi, Princeps pacis: multiplicabitur ejus imperium et regni ejus non erit finis . Quod ergo Deus designavit miraculo, hoc a secreto Isaias prodit vaticinio. Et quod vates cecinit, consequenter rei exitus approbavit. Nam sicut illa virga sine radice, sine quolibet naturae vel artis adminiculo fructificavit: ita Virgo Maria sine conjugali opere filium procreavit, filium sane flore designatum et fructu; flore, propter speciem, fructu, propter utilitatem. Est enim speciosus forma prae filiis hominum ,
Abbreviated transcription (Latin):
qđ de sua mumdissima carne. corporata sapientia uincit
usq quaq malitiam. attiugens usq ad finem fortiter. ac
disponens om̃ia suauiter. Haec ẽ ergo mulier. ad quam
diumũ illud intendebat oraculum. hanc quandoq nasci¬
turam innuebat. hanc singulariter intimabat. Expedito
quã paucis oraculo. unũ quoq de iniraculis absoluatur.
Acceptae sunt a scõ moyse singule uirgae de singulis
tribubus isrł. nominib earum inscriptȩ iubente
dõ. & posite intabernaculo enis. Inter quas una
quę fuerat aaron. inuenta ẽ sequenti die germinas¬
se. floruise. frunduisse. ac peperisse amigdala. Scienᷤ
ergo dñs hoc opis suum magni essę misterii. ussit
seruari uirgam ad moninzum. Monebantꝰ enim
filii isrl̃ p̃sentia uirgę. querere sollicite quid signi¬
ficaret tam mirabile factum. Quod longol tẽpore
aperire ꝑgens diuinus ysaias. egredietur inquit
uirga deradice iesse. Aflos deradice eius ascendet.¬

Expanded text:
quod de sua mundissima carne corporata sapientia dicit, quod de sua mundissima carne corporata sapientia dicit, Usquequaque malitiam attingens a fine usque ad finem fortiter, et disponens omnia suaviter . Haec est ergo mulier ad quam divinum illud intendebat oraculum, hanc quandoque nascituram innuebat, hanc singulariter intimabat. Expedito quam paucis oraculo, unum quodque de miraculis absolvatur. Acceptae sunt a sancto Moyse singulae virgae de singulis tribubus Israel, nominibus earum inscriptae, jubente Domino, et positae in tabernaculo ejus: inter quas una quae fuerat Aaroni inventa est sequenti die germinasse, floruisse, fronduisse, et peperisse amygdala. Sciens ergo Dominus hoc opus suum magni esse mysterii, jussit servari virgam ad monimentum. Monebantur enim filii Israel praesentia virgae, quaerere sollicite quid significaret tam mirabile factum, quod longo post aperiens divinus Isaias: Egredietur, inquit, virga de radice Jesse, et flos de
Abbreviated transcription (Latin):
mus unũ de practaxatis oraculis ac deinde
paucis expediamꝰ. Dixit acternꝰ ad ueterem
ds̃ serpentẽ. Inimicitias ponã inter te &
mulierẽ. & semen tuũ & semen illius. Ipsa¬
tis caput conterere: nisi principalem diaboli suggestio¬
nem idest concupiscentiam resistendo superare. Di
ergo quaerat᷑ quaenã mulier huimodi uictoriã operata
sit. ꝓfecto ñ repperit᷑ in linea generationis humanae.
donec ueniat᷑ ad eã de qua uc̃ agimꝰ sc̃arũ scãm:t si
interroget᷑ in quo serpentis caput uel ipsa contriue¬
rit: nimirũ in hoc quod uirginitatẽ simul a humili¬
tatem dõ sacrificauit. Uirginitate nãq seruata ꝓbat᷑
extinxisse concupiscentiã carnis humilitaꝵ quae facit
pauꝑem spũ concupiscentiã mentis. Sicq principali sug¬
gestione diaboli uicta. uitiosum caput uirtutis pede con¬
triuit: ñ tam̃ in hoc solo sed eo quãmaximẽ triumphauit.

Expanded text:
mus unum de praetaxatis oraculis, ac deinde mus unum de praetaxatis oraculis, ac deinde paucis expediamus. Dixit Aeternus ad veterem, Deus ad serpentem: Inimicitias ponam inter te et mulierem, et semen tuum, et semen illius tis caput conterere, nisi principalem diaboli suggestionem, id est concupiscentiam, resistendo superare? Si ergo quaeratur quaenam mulier hujusmodi victoriam operata sit? profecto non reperitur in linea generationis humanae, donec perveniatur ad illam de qua agimus sanctarum sanctam. At si interrogetur, in quo serpentis caput vel ipsa contriverit? nimirum in eo quod virginitatem simul et humilitatem Deo sacrificavit. Virginitate namque servata probatur exstinxisse concupiscentiam carnis; humilitate, quae facit pauperem spiritu, concupiscentiam mentis. Sicque principali suggestione diaboli victa, vitiosum caput virtutis pede contrivit. Non tamen hoc solo, sed eo quam maxime triumphavit,
Abbreviated transcription (Latin):
citare ad dĩ laudemꝰ ex cuiꝰ munere sunt. & ad
instrumentã mninorũ. Inter om̃s autẽ scõs me¬
moria beatissimae uirginis mariae eo frequen¬
uus agitur atq festiuius quo maiorem gr̃am
apud dm̃ creditur inuienisse. Unde post alia
quaedam ipsius antiquiora sollempniai non fuit
contenta deuotio fideliũ: quin natiuitatis sol¬
lempne suꝑ adderet hodiernũ. Hac itaq
die peculiariter recitandus eẽ uideretur
ille liber. qui de ortu eiꝰ atq uita scriptus
inueniebat᷑. si non iudicassent eũ patres int̾
apocryfa numerandũ.At qm̃ magnis ac sa¬
pientibus uiris ita uisũ ẽ: nos alia quaedam
sed non aliena legentes. aeccłiasticũ morem
debitis officiis exequam᷑. Beata ergo dñi
mater & ꝑpetua uirgo maria prius quam
nasceret᷑ oraculis enuntiata ẽ: & designata
miraculis. Nata uero progenie diuinitus
ordinata priuilegio uirtutũ insignis enituit.
sitionẽ sequat᷑ ordine suo ratio: ĩãq refera¬

Expanded text:
 ad instrumenta minorum. Inter omnes sanctos, memoria beatissimae Virginis eo frequentius agitur atque festivius, quo majorem gratiam apud Dominum creditur invenisse. Unde post alia quaedam ipsius antiquiora solemnia, non fuit contenta devotio fidelium, quin nativitatis solemne superadderet hodiernum. Hac itaque die peculiariter in Ecclesia recitandus esse videtur ille liber, qui de ortu ejus et vita scriptus inveniebatur, si non judicassent eum Patres inter apocrypha numerandum. At quoniam magnis ac sapientibus viris ita visum est, nos alia quaedam, sed non aliena legentes, ecclesiasticum morem debitis officiis exsequamur. Beata ergo Domini Mater et perpetua Virgo Maria, priusquam nasceretur oraculis enuntiata est, et designata miraculis, nata vero progenie divinitus ordinata, privilegio virtutum insignis enituit, sitionem sequatur ordine sua narratio. Jamque refera
Abbreviated transcription (Latin):
accipiet. et uitam ęternam possidebit.
Multi autem erunt primi nouissimi. & nouis¬
simi primi. Locus iste cum illa sententia
congruit. in qua saluator loquitur. Non
ueni pacem mittere sed gladium. Ueni
enim separare hominem apatre suo. et ma¬
trẽ afilia. & nurum asocru: & inimici ho¬
minis domestici eius. Qui ergo ꝓpter fi¬
dem xp̃i & prȩdicationem euangłii om̃s
affectus contempserint atq diuitia & scl̃i
uoluptates: isti centuplum recipient. et
uitam aeternam possidebunt. Ex occasio¬
ne huius sententiȩ quidam introducunt
milłe annos post resurrectionem. dicentes
nobis tunc centuplum omniũ rerum quas
dimisimus & uitam aeternam ẽẽ reddendam.
non in telligentes quod si in cęteris digna sit
repmissio in uxoribus appareat turpitudo.
ut is qui unam pro dño dimiserit centum re¬
cipiat infuturo. Sensus igitur iste est. Qui
carnalia ꝓsaluatore dimiserit. spiritualia
recipiet: quȩ comparatione & merito sui

Expanded text:
accipiet et vitam aeternam possidebit. accipiet et vitam aeternam possidebit. Multi autem erunt primi novissimi et novissimi primi. Locus iste cum illa sententia congruit in qua Salvator loquitur, non veni pacem mittere, sed gladium, veni quippe separare hominem a patre suo et matrem a filia, et nurum a socru, et inimici hominis domestici ejus. Qui ergo propter fidem Christi et praedicationem Evangelii omnes affectus contempserint, atque divitias et saeculi voluptates, isti centuplum recipient et vitam aeternam possidebunt. Ex occasione hujus sententiae quidam introducunt mille annos post resurrectionem dicentes, nobis tunc centuplum omnium rerum quas dimisimus et vitam aeternam esse reddendam, non intelligentes quod si in caeteris digna sit repromissio, in uxoribus appareat turpitudo, ut qui unam pro Domino dimiserit centum recipiat in futuro. Sensus igitur iste est: qui carnalia pro Salvatore dimiserit, spiritalia recipiet, quae comparatione et merito sui
Abbreviated transcription (Latin):
Petrus piscator erat. diues non
fuerat. cibos manu & arte quae¬
rebat: et tamen loquitur con¬
fidenter. reliquimus omnia. Et quia non suf
fectum est: et secuti sumus te. fecimus q̃d
uissisti. quid igitur dabis nobis prȩmii:
ħc autem dixit illis. Amen dico uobis. q̃d
uos qui secuti estis me in regeneratione cũ
sedebitis suꝑ sedes duodecim uidicantes duo¬
decim tribus isrł. Non dixit qui reliquistiᷤ
omnia. hoc enim et socrates fecit philosophuᷤ.
et multi alii diuitias contempserunt. sed qͥ
secuti estis me quod ꝓprie apłoꝵ est atq ere¬
dentium anregeneratione cum sederit filius
hominis insede maiestatis suȩ quando exmor¬
tuis de corruptione resurgent incorrupti.
sedebitis et uos insoliis udicantium condẽp¬
nantes duodecim tribus isrł: quia uobis cre¬
dentib illi credere noluerunt. Et omnisqͥ
reliquit domum uel fr̃s aut sorores aut
patrem aut matrem aut uxorem aut filioᷤ
aut agros ꝓpter nomen meũ: centuplum

Expanded text:
Petrus piscator erat, dives non fuerat, victum manu et arte quaerebat, et tamen loquitur confidenter, Dimisimus omnia. Et quia non sufffectum est: Et secutjussisti, quid igitur dabis praemii? Jesus autem dixit illis: Amen dico vobis, quod vos, qui secuti estis me in regenerationesedebitis super sedes duodecim judicantes duodecim tribus Israel. Non dixit, qui reliquistis omnia, hoc enim et Socrates fecit philosophus, et multi alii divitias contempserunt: sed, qui secuti estis me, quod proprie apostolorum est atque credentium. In regeneratione, cum sederit Filius hominis in sede majestatis suae, quando ex mortuis de corruptione resurgent incorrupti, sedebitis et vos in soliis judicantium, condemnantes duodecim tribus Israel: quia vobis credentibus, illi credere noluerunt. Et omnis qui reliquerit domum, vel fratres, aut sorores, aut patrem, aut matrem, aut uxorem, aut filios, aut agros pr
Abbreviated transcription (Latin):
hoc contumeliarum ludibria Irrisionũ probra passionũ tormenta
tolerauit : ut superbum non hominemeẽ docer& humilisds̃: Quan¬
ta autem humilitatis uirtus est quantaq: sublimis celsitudo propt̃
quamsolam ueraciter edocendam isquisine aestimatione mag

Expanded text:
hoc contumeliarum ludibria, irrisionum probra passionumque tormenta hoc contumeliarum ludibria, irrisionum probra passionumque tormenta toleravit, ut superbum hominem non esse doceret humilis Deus. Quanta ergo humilitatis virtus est, quamque sublimis celsitudo, propter quam solam veraciter edocendam is, qui sine aestimatione magn
Abbreviated transcription (Latin):
ficiciues : Diabolus itaq ꝑsuꝑba corruens ecaelo. hominẽ
primũ strauit& deparadiso expulit  Xp̃s autem ds̃ dĩfilius ad
redimendumgenus humanum humilisuenit in mundum AIn¬
de dit a postolus : quicum in formadiess& non rapinã arbitrat᷑ẽ
essese aequalemdõ sedsem & ipsum ex in aniuit formã serui accipiens:
Et infra : Humiliauit sem& ipsum factus oboediens usque ad mortẽ:
mortem autem crucis: De humilitate . uit dñs perproph&am : Suꝑ
quem requiesc& sp̃smeus nisi suꝑhumilẽ & qui& ũ & trementem¬
sermones meos : Salomon : ubi fuerit superbia ibie¬
rit & contumelia : Vbi autẽ humilitas : ibi & sapientia : Superbum
sequitur humilitas. & umilem spũ suscipi& gloria : Priusquam con¬
teratur exaltatur corhominis. & ante quam glorific&ur humili¬
inomnibus & coramdõ inuenies gratiã : Gregorius inmoralibus :
Adhoc unigenitus difilius formã humilitatis suscepit. ad hoc
inuisibilis non solum ui sibilis sed & iam despectus apparuit. aa

Expanded text:
Diabolus itaque per superbiam corruens de coelo, hominem primum stravit et de paradiso expulit. Christus autem Dei filius ad redimendum genus humanum humilis venit in mundum. Unde ait Apostolus: Qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse se aequalem Deo, sed semetipsum exinanivit formam servi accipiens . Et infra: Humiliavit seipsum factus obediens usque ad mortem, mortem autem crucis . De humilitate autem ait Dominus per Prophetam: Super quem requiescet Spiritus meus nisi super humilem, et quietum, et tremensentientes . SALOMON. Ubi fuerit superbia, ibi erit et contumelia . Ubi autem humilitas, ibi et sapientia. Superbum sequitur humilitas, et humilem spiritu suscipiet gloria . Priusquam conteratur, exaltatur cor hominis; et antequam glorificetur, humiliin omnibus, et coram Deo invenies gratiam . Gregorius in Moralibus: Ad hoc ergo unigenitus Dei Filius formam humilitatis suscepit: ad hoc invisibilis, non solum visibilis, sed etiam despectus apparuit, ad
Abbreviated transcription (Latin):
soleat emanare : plures tam̃ sunt quiexterius hisornantur & interius
humilieate pollent : Decalib: erat ille purpuratus & regiodiademate
in signitus quidicebat : Videhumilitatẽ meã & labore meũ & dimitte

Expanded text:
e superbiae soleat emanare, plures tamen sunt qui exterius his ornantur, et interius e superbiae soleat emanare, plures tamen sunt qui exterius his ornantur, et interius humilitate pollent. De talibus erat ille purpuratus, et regio diademate insignitus, qui dicebat: Vide humilitatem meam et eripe me, quia le
Abbreviated transcription (Latin):
sunt : quia prius quã uitã finiant adhumilitatis m&ũ ab elationecor
diabolus : Vnã humilis: alterã suꝑbus : Ađtenda tergo unꝰ quis¬
q conscientiã suã : & si in seuiderit dominari suꝑbiã: inciuitate
diaboli seinfelicit̃ aedificar immo prȩcipitar ñ dubit& ad ruinã
Non enĩ discernuntur filudĩ & filuidi aboliinisi humilitateatq
milẽ ee conspexeris difiliũ ẽẽ ueracit credere debes & ut hocuerũ ẽẽ
cognoscas : audiscripturã dicentẽ: initiũ a postatare adõ om̃is suꝑbia:
Desuꝑbianãq nascitur contẽptꝰ mandatorũdi : & debonis quȩ aguntur
aut prodiuitiis mundi aliis meliorẽ seȩstimat : cũ utiq ineo peir sit quo
semeliorẽ aliis arbitratur : Nascitur &iã ex suꝑbia contumacia. Iuo¬
boedientia . contentiones hȩre ses & c& era innu mera uitia quȩ om̃a
humilitate ꝑficile famulus dĩ superare pocest : Putanturaũt non nulli

Expanded text:
sunt; quia prius quam vitam finiant, ad humilitatis metum ab elatione corsunt; quia prius quam vitam finiant, ad humilitatis metum ab elatione cordiabolus: unam humilis, alteram superbus. Attendat ergo unusquisque conscientiam suam, et si in se viderit dominari superbiam, in civitate diaboli se infeliciter aedificare, imo praecipitare non dubitet ad ruinam. Non enim discernuntur filii Dei et filii diaboli, nisi humilitate ahumilem conspexeris, Dei filium esse veraciter credere debeas. Et ut hoc verum esse cognoscas, audi Scripturam dicentem: Initium apostatare a Deo omnis superbia . De superbia namque nascitur contemptus mandatoraut pro divitiis mundi aliis meliorem se aestimat: cum utique in eo pejor sit, quo se meliorem aliis arbitratur. Nascitur etiam ex superbia contumacia, inobedientia, contentiones, haereses et caetera innumera vitia, quae omnia humilitate perfacile famulus Dei superare potest. Putantur autem nonnulli
Abbreviated transcription (Latin):
ne fiunt : Subsistere & enĩ nequeunt quia ab adternȩ essentiae
dũ alle uarentur :̃ quia eo intrinsecus corruunt : quomaleextrin secus
surgunt : Sicaur rũ flatu in altũ stipula rapitur. sed ca su concito adi
maro uocat᷑ sic ad nubila fumꝰ at tollitur : sed repente l nnihilũtumescendo¬
dis sipatur : sic abinfimis nebula densendo seerigit . sed exortꝰ hanc
solis radius acsi non fuerit abstergit : Sic inherbarũ suꝑficie noc¬
turnis horis humor aspergitur . sed diurniluminis subitocalore
siccatur : Sic spumosȩ aquarũ bullȩ inchoantib: pluuis excitatȩ
ab intimis certatĩ ꝓdeunt. sed eo celerius disruptȩ depereunt .
quo in flatȩ altius extenduntur : Cumq excrescunt ut appare¬
ant: crescendoꝑ agunt nesubsistant : Scriptũ quippeẽ : cunctis dieb:
suis impius suꝑbit : Solent &iã electi inquibusdã suis cogitationib:
atqactib: superbire : sed quia eleccis cunctis dieb: suis suꝑ birem pos¬

Expanded text:
nem fiunt; subsistere etenim nequeunt, quia ab aeternae essentiae dum allevarentur , quia eo intrinsecus corruunt, quo male extrinsecus surgunt. Sic aurarum ma revocatur. Sic ad nubila fumus attollitur, sed repente in nihilum tumescendodissipatur. Sic ab infimis nebula densescendo se erigit; sed exortus hanc solis radius, ac si non fuerit, abstergit. Sic in herbarum superficie nocturnis horis humor aspergitur, sed diurni luminis subito calore siab intimis certatim prodeunt, sed eo celerius disruptae depereunt, quo inflatae altius extenduntur: cumque excrescunt ut appareant, crescendo peragunt, ne subsistant. Scriptum est: cunctis diebus suis impius superbit. Solent etiam electi in quibusdam suis cogitationibus atque actibus superbire, sed quia electi sunt, cunctis diebus superbire non pos
Abbreviated transcription (Latin):
crimine mut&:sidorus in libro sententiarum: testis falsi¬
dicus tribus est personis obnoxius: Primum dõ quem pe¬
ierando contemnit. sequenter iudiciquemmentiendo fallite
Postremo In nocenti quem falsotestimonio lȩdit : Testibus
falsis coniunctis tardemenda eii falsita sreperit᷑: Qđ si separati
fuerint ex amine iudi cantis citomani festantur: Eccequã ab¬
homin abiledõ que o dibile falsum sit testimoniũ : breuiter colleo¬
tũ est : Sollicite staq uigilanterq studendũ est iudicib: ut litium
causas patienter audiant . diligenter examinent. & iustoli¬
bramine decernant neabeis uel corã eis quispiam aut libertate
aut quibus lib& rebus iniuste priu&ur : Hi autẽ quimunerum
acceptione autcuius lib& alterius reigratia iniuste iudicando
aut falsum testimonium proferendoquos lib& autseruituti
addicunt autrebus inuste carere faciunt: Magnũ sibidã¬

Expanded text:
crimine mutet. » Isidorus in libro Sententiarum : « Testis falsicrimine mutet. » Isidorus in libro Sententiarum : « Testis falsidicus tribus est personis obnoxius. Primum Deo, quem perjurando contemnit; sequenter judici, quem mentiendo fallit: postremo innocenti, quem falso testimonio laedit. Testibus falsis convictis, tarde mendacii falsitas reperitur: quod si separati fuerint, examine judicantis cito manifestatur. » Ecce quam abominabile, Deoque odibile falsum sit testimonium, breviter collectum est. Sollicite itaque vigilanterque studendum est judicibus, ut judicii causas patienter audiant, diligenterque examinent, et justo libramine decernant; ne ab eis, vel coram eis quispiam aut libertate, aut quibuslibet rebus injuste privetur. Hi autem qui munerum acceptione, aut cujuslibet alterius rei gratia, injuste judicando, et falsum testimonium proferendo, quoslibet ad servitutem addicunt, aut rebus injuste carere faciunt, magnum sibi dam
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃q: suum pecunia uendiderie uelut inmane & ne farium ex horrent:
Nec tamen cauent: Nam cum promuneribus falsum contraquem¬
lib& tostimonium dicunt : pro fecto quia ueritatẽ ꝓpecunia ne¬
gant : dñ m pecuniauendunt : Ip seenimait : Egosum ueritas: qui
&iam sinullus pecuni amd&. dnm̃ argenteisuendunt : quia& t̃ prin¬
cipis sȩculiimaginem id est exempla hostis antiqui neglecta condi¬
toris ad quã creati sunt imagine sumunte: Nam sicut lohannes
baptista qui non proxp̃i confessione sed prodefensione ueritatis occubuit
Ideo tamen proxp̃o quia proueritate martrriũ suscepit: Ite con¬
trario qui caritatis & ueritatis lura spernit . xp̃m utiq: qui est
ueritas & caritas prodit : Maxime cum non infirmitate uel igno¬
rantia subripiente peccat. sed in similitudinẽ iudae quȩrit opor¬
tunitatẽ ut arbitris absentibus ueritatem mendacio uirtutem

Expanded text:
eumque suum vendiderit, veluti immane et nefarium exhorrent, eumque suum vendiderit, veluti immane et nefarium exhorrent, nec tamen cavent; nam cum pro muneribus falsum contra quemlibet testimonium dicunt, profecto quia veritatem pro justitia negant, Deum pecunia vendunt. Ipse enim dixit: Ego sum veritas . Qui etiam si nullus pecuniam det, Dominum argenteis vendunt: quia principis saeculi imaginem, id est, exempla hostis antiqui, neglecta conditoris, ad quam creati sunt, imagine sumunt. Nam sicut Joannes Baptista, qui non pro Christi confessione, sed pro defensione veritatis occubuit, ideo tamen pro Christo, quia pro veritate, martyrium suscepit; ita e contrario qui charitatis et veritatis jura spernit, Christum utique, qui est veritas et charitas, prodit: maxime cum non infirmitatis causa, vel ignorantia subripiente peccat, sed in similitudinem Judae quaerit opportunitatem: ut arbitris absentibus veritatem mendacio, virtutem
Abbreviated transcription (Latin):
ph&ȩ se paratim ex aminent : Vt liquidius quiduerum quid falsũ sit
agnoscereualeant : Palsi quoq testes diligentissime ꝑscrutari in libro
deutero nomiiita lubent᷑ : Si steterit testismendax contra hominẽ
accusans eum prȩuaricationis : stabunt ambo quorũ causaestante
dñm inconspectus acerdocum & iudicumquifuerint in diebus illis:
Cumq diligentissime perscrutantes inuenerint falsũ testẽ dixisse
contra fratrem suum mendacium reddant ei sicut frĩsuo facere
cogitauit : & auferes malum de mediotui. ut audiente se xeriti mo¬
rẽ habeant & nequaquã talia audeant facere & non misereberis
eus defalsis quoq testibus salomonait: Testis falsus nonerit inpu¬
nitus : & alibiint̃ sex quae se ds̃odissedicit testem fallacem & pro¬
ferentem mendacium aprumerat : Beda quoq: In expositione
ug  Multi inquit hodie iudaescelus quod dnm̃ acmagistrum

Expanded text:
rophetae, separatim examinent, ut quid jus, quid verum, quid falsum sit rophetae, separatim examinent, ut quid jus, quid verum, quid falsum sit agnoscere valeant. Falsi quoque testes diligentissime perscrutari in libro Deuteronomii jubentur: Si steterit testis mendax contra hominem, accusans eum praevaricationis: stabunt ambo, quorum causa est, ante Dominum in conspectu sacerdotum, et judicum qui fuerint in diebus illis. Cumque diligentissime perscrutantes invenerint falsum testem dixisse contra fratrem suum mendacium, reddant ei sicut fratri suo facere cogitavit, et auferes malum de medio tui; ut audientes caeteri timorem habeant, et nequaquam talia audeant facere, et non misereberis ei . De falsis quoque testibus Salomon ait: Testis falsus non erit impunitus . Et alibi se Deus odisse dicit testem fallacem, et proferentem mendacium ad munera . » Beda quoque in expositione Lucae : « Multi, inquit, hodie Judae scelus, quod Dominum ac magistrum
Abbreviated transcription (Latin):
accipiunt &crapula & ebri& ateusq ad uomitũ seingurgitant ut
falsitatem proferant : quid aliud nisi animassuas uenales faciunt :
hinamq uili preciomagnã rem uendunt : quod accipient fume¬
um & momentaneũ : qđ amitcunt a &ernũ & sinefine man surũ est
Miserabilis plane mercatio quando quis proalterius piummis
&erbo & potu animã suã tradit diabolo : sed &ille qui neluste supere¬
tur & id quod in iuster&in& amittat & pudorem publicum incur¬
rat paruamq legisi acturam subeat diuersis munusculis huius cemo¬
di testescorrumpit in super &iam si cutifieri assol& in perlurium
inpellit : nullatenus deeorum perditione securus existat. sed pro
certosciat quodomniũ animarũ quas aut infalsitatẽ aut in ꝑ luri
unseđux reus apud dñintenebitur p̃ro indecet soribus diligens ac sub¬
tilissima indagatio necessaria est. dut falsos testesmore danihelis p¬

Expanded text:
accipiunt, et crapula, et ebrietate usque ad vomitum se ingurgitant ut accipiunt, et crapula, et ebrietate usque ad vomitum se ingurgitant ut falsitatem proferant, quid aliud nisi animas suas venales faciunt? Hi namque vili pretio magnam rem vendunt; quod accipiunt, fumeum et momentaneum; quod amittunt, aeternum, et sine fine mansurum est. Miserabilis plane mercatio; quando quis pro alterius nummis, et cibo, et potu, animam suam tradidit diabolo; sed et ille, qui ne juste superetur, et id quod injuste retinet amittat, et pudorem publicum incurrat, parvamque legis jacturam subeat, diversis munusculis hujuscemodi testes corrumpit, insuper etiam, sicuti fieri assolet, in perjurium impellit, nullatenus de eorum perditione securus existat, sed pro certo sciat quod omnium animarum, quos aut in falsitatem, aut perjurium duxit, reus apud Dominum tenebitur. Proinde censoribus diligens ac subtilissima indagatio necessaria est, ut falsos testes, more Danielis p
Abbreviated transcription (Latin):
cendũ est contemnit᷑ : Qm̃ intantũ transgressio huius dominici p̃¬
cepti inusum quibusdam deuenit ut pene illud ut potelegẽ fre¬
quentent. &icum illud proferunt aut nihil aut penenihil se
delin quere credunt : Nisi id quod falso protulerint uerũ es se iure¬
iurando confirment : hicerteuanaspesem & ipsos decipiunt:
Videant ergo quod dñs in scã sualegespecialiter falsutestimoniũ
specialiter ꝑ iurium. specialit̃ quoq mendaciũ ꝓhibuerit : Quicũq
igitur unum ex his trans gressus fuerit : dominici praecepti prȩua¬
ricatorsine dubio exiftit : Hinamq: qui contrauisticiã falsitatẽ
opponunt similes sunt falsistestibus qui in passione xp̃i falsum
contraeum dixerunt testimonium : Luctuo sanempenimiũ resest :
eo quod non nulli nihiluilius immonihiluenalius in hacmorta¬
litate ducunt quã animas suas: Cum enim diuersas pecunias

Expanded text:
cendum est, contemnitur: quoniam in tantum transgressio hujus Dominici praecendum est, contemnitur: quoniam in tantum transgressio hujus Dominici praecepti in usum quibusdam devenit, ut pene illud, ut pote legem frequentent, et cum illud proferunt, aut nihil, aut pene nihil se delinquere credant, nisi id quod falso protulerint, verum esse jurejurando confirment. Hi certe vana spe semetipsos decipiunt. Videant ergo quod Dominus in sancta sua lege specialiter falsum testimonium, specialiter perjurium, specialiter quoque mendacium prohibuerit: quicunque igitur unum ex his transgressus fuerit, Domini praecepti praevaricator sine dubio existit. Hi namque qui contra justitiam falsitatem opponunt, similes sunt falsis testibus qui in passione Christi falsum contra eum dixerunt testimonium. Luctuosa nempe nimium res est, eo quod nonnulli nihil vilius, imo nihil venalius in hac mortalitate ducunt, quam animas suas: cum enim diversas pecunias
Abbreviated transcription (Latin):
spicuis itaq testimoniis astruit᷑ nequaquam passim ut amul¬
tis fieria ssol& ad quiescere debere iurationi : nec ea &iam quȩ
peccato car& utendũ nisi in sola necessitate : nescilic& dumnimium
in usuhab&ur in perluru crimen labatur:
nterdecem praecepta quae dñs in montesrna perfamulũ suum
morsenisraheliticopopulo dedit falsumtestimonium specialiter
prohibute : Non falsum inquiens testi monium dices : iustus itaq
dñs iustitiam diligendam monuit & falsitatem ꝓmendã in hi¬
buit : Aaten dequis quale edictum mortalib: seruandũ ꝓposuerit :
R ex scilic& reg ũ & dñs dominantium omniumq creator inter
flã mas ignium & fulg d ramicantia fragorem quoq: tonitruorũ
& clangorem bucinȩ hanclegem terribiliter promulgauit. qua
malum uetatur & bonum iub&ur: qua &iam ueritas sectanda
& falsitas cauendacens&ur & quod u alde tremendũ & ex paues¬

Expanded text:
spicuis itaque testimoniis astruitur nequaquam passim, ut a mulspicuis itaque testimoniis astruitur nequaquam passim, ut a multis fieri solet, acquiescere debere jurationi: nec ea etiam, quae peccato caret, utendum nisi in sola necessitate; ne scilicet dum nimium in usu habetur, in perjurii crimen labatur. imonio. Inter decem praecepta quae Dominus in monte Sina per famulum suum Moysem Israelitico populo dedit, falsum testimonium specialiter prohibuit: Non falsum, inquiens, testimonium dices . Justus itaque Dominus justitiam diligendam monuit, et falsitatem promendam inhibuit. Attende quis, quale edictum mortalibus servandum proposuerit, rex scilicet regum, et Dominus Dominantium, omniumque creator, inter flammas ignium, et fulgura micantia, fragorem quoque tonitruorum, et clangorem buccinae, hanc legem terribiliter promulgavit, qua malum vetatur, et bonum jubetur, qua etiam veritas sectanda, et falsitas cavenda censetur; et quod valde tremendum, et expaves
Abbreviated transcription (Latin):
ut ꝑfidem sacramenti fidem faciant uerbi : Sicq fallendo
dum peierant & mentiuntur : hominẽ in cautũ decipiunt.
interdũ & falsis lacrimis seducti decipimur. & creduntur dum
plorant quibuscredendum nonerite. Plerumq: sine lura¬
mento loqui disponimus : sed in ore dulitate eorum quinoN
iurandicon su&udinem facimus : Sunt multi ad credendum pigri.
qui non mouent᷑ ad fidem uerbi : Erauit̃ autem delinquunt. qui sibi
loquentes iura recogunt : quacumq: arte uerborũ quisq: iur&:
ds̃tamen qui conscientiaetestis est. Ita hoc accipit sicut illecui iurat᷑
intellegit : Dupliciter autem reus fit qui & dĩ nomen inuanum ad¬
sumit & proximum dolocapit : Non conseruandũ sacramentum
quod malum incaute promittit᷑ ueluti si quispiam adulterȩ ꝓpetu¬
am cum ea ꝑmanendifidem polliceatur : Tolerabiliusest enim non
implere sacramentũ q̃uam permanere instũ pri flagitio : Per¬

Expanded text:
ut per fidem sacramenti, fidem faciant verbi: sicque fallendo ut per fidem sacramenti, fidem faciant verbi: sicque fallendo dum perjurant, et mentiuntur, hominem incautum decipiunt. Interdum et falsis lacrymis decipimur, et creditur dum plorant, quibus credendum non erat. Plerumque sine juramento loqui disponimus; sed incredulitate eorum qui non cessitate, consuetudinem facimus. Sunt multi ad credendum pigri, qui non moventur ad fidem verbi. Graviter autem delinquunt, qui sibi loquentes jurare cogunt. Quacunque arte verborum quisque juret, Deus tamen, qui conscientiae testis est, ita hoc accipit, sicut ille cui juratur, intelligit. Dupliciter autem reus fit, qui et Dei nomen in vanum assumit, et proximum dolo capit. Non est conservandum sacramentum quod malum incaute promittit, veluti si quispiam adulterae perpetuam cum ea permanendi fidem polliceatur. Tolerabilius est enim non implere sacramentum, quam permanere in stupri flagitio. » Per