comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
olitigabant: qͥa panẽ concordiȩ ñ intellige¬
bant. Unus panis. unũ corpus. siue una caro
corpus efficiamur.  Si credis qͦmͦ apłi credide-¬
runt: unĩ cum eis corpus xp̃i efficeris. In
hoc ut ait iohes intelliguus qd̾ in eo ma¬
nemus. & ipse in nobis: qm̃ de sp̃u suo dedit
nob̃. Opaliter qͦ panis unus efficiamur:
augustinus docet in sermone de sacram̃tis
fidelium feria scd̃a paschȩ. Comportati inqͥt
estis laborib boum. ioest annuntiantium
ȩuangłm: triturati estis quando cathecumi¬
ni facti fiustis: in horreo seruati estis. qnͣdo
nomina ur̃a dedistis: moli cepistis ieiumis
ꝙ exorcismis: ad aqu̾ã uenistis qnͣdo comsꝑ¬
si in baptisino unũ facti estis : accedente fer¬
uore sp̃c scĩ cocti estis: o ita facti dñicus panis:
Quomͦ gͦ unum facti estis: sic unũ estote te

Expanded text:
o litigabant, quoniam panem concordiae non intelligebant. Unus panis, unum corpus, sive una caro corpus efficiamur? Si credis quomodo apostoli crediderunt, unum cum eis corpus Christi efficeris. In hoc, ut ait Joannes, intelligimus quod in eo manemus et ipse in nobis, quoniam de Spiritu suo dedit nobis. Qualiter quoque panis unus efficiamur, Augustinus docet in Sermone de sacramentis fidelium, feria secunda Paschae. Comportati, inquit, estis laboribus boum, id est, annuntiantium Evangelium; triturati estis, quando catechumeni facti fuistis; in horreo servati estis, quando nomina vestra dedistis; molli coepistis jejuniis et exorcismis, ad aquam venistis, quando conspersi in baptismo unum facti estis, accedente fervore Spiritus sancti cocti estis, et ita facti Dominicus panis. Quomodo ergo unum facti estis, sic unum estote,
Abbreviated transcription (Latin):
minauit: ñ numerũ sacratum uiolauit. Hoc
totũ qͦd de corpore suo & sanguine dñs loquitꝰ
ẽ: et qd in eiꝰ custributionis gr̃a uitã nob̃ ꝓmi¬
sit ȩcernã. & qͦd hinc uoluit intelligi mandica¬
tores et potatores carnis ꝙ sanguinis sui ut
in illo maneant. et ipse in illis. & qͦd ñ intel¬
lexerunt qͥñ crediderunt. & qͦd sp̃ualia carna¬
multi faciunt mali: s usq ad sp̃c participati¬
oñe manducemꝰ et bibamus. ut in dñi corpore
tamquã menbra maneamꝰ: ut eiꝰ spu uegetem᷑.
& ñ scandalirem᷑ etiã si multi modo nob̃cum
manducant & bibunt temporalit̾ sacram̃ta:
qͥ habebunt in fine eterna dorm̃ta. Modo eñ
corpus xp̃i mixtũ ẽ tamquã area: s nouit dñs
qͥ sunt eiꝰ. Notandũ qͥa ñnulli doctores aliqͣ
de p̾dictis incident̾ ad altaris sacram̃ta referũt:
s in continua expositione nullus. In centesimo
autẽ quinqͣgesimo sexto capitulo huiꝰ operis:

Expanded text:
rum sacratum violavit . Hoc rum sacratum violavit . Hoc totum quod de corpore suo et sanguine Dominus locutus est, et quod in ejus distributionis gratia vitam nobis promisit aeternam; et quod hinc voluit intelligi, manducatores et potatores carnis et sanguinis sui ut in illo maneant et ipse in illis; et quod non intellexerunt, qui non crediderunt; et quod spiritualia carnamulti faciunt mali, sed usque ad spiritus participationem manducemus et bibamus, ut in Domini corpore tanquam membra maneamus, ut ejus spiritu vegetemur et non scandalizemur, etiamsi multi modo nobiscum manducant et bibunt temporaliter sacramenta, qui habebunt in fine aeterna tormenta. Modo enim corpus Christi mistum est tanquam area, sed novit Dominus qui sunt ejus . Notandum quia nonnulli doctores aliqua de praedictis incidenter ad altaris sacramenta referunt, sed in continua expositione nullus. In centesimo autem quinquagesimo sexto capitulo hujus operis
Abbreviated transcription (Latin):
habes in ministratione corporis & sanguinis
tu. Eredidimus ut cognosceremꝰ nam si pͥus co¬
gnoscere. demde credere uellemus: nec cognoscere.
nec credere ualeremus. Qͥd credidimus: Quia
tu es xp̃c filius di. Idẽ quia ipsa uita ȩcerna tu
es: & ñ das in carne et sanguine tuo nͥ qd̾ es:
Untis ꝓ omnib loquebatur alxxu.
Despondit eis tħe. Num nos dugoecim᷑ elegi᷑: et
Sunus ex uoħ diabolus ẽsͥ Dicebat aut̃ẽ oͦe ui¬
da symonis scariothis. Hic enim erat tradituriˢ
eum: cũ eẽt unus de duodecim. Respondit:
causa ꝓbandi eos. At ꝑmanendũ elegit undecĩ.
electione illa de qua dicit᷑: multi uocati. pauci e¬
lect. Iudam ũ elegit it est uocauit: ut ꝑ cum dis¬
pensatio duiinȩ miscdiȩ in salut̃ mundi imple¬
ret᷑. Unde bonitus d̃i bene utebat᷑ malitia iliu :
sicut in uenditione ioseph. bene usus ẽ malitia
frm̃. E cont᷑ mali utunt᷑ bonis dĩ ad malũ: sic̃
igne. aqua. & ceteris. Iudas gͦ cũ periit se exter¬

Expanded text:
ae? Vitam enim aeternam habes in ministratione corporis et sanguinis tui. Egnoscere, deinde credere vellemus, nec cognoscere nec credere valeremus. Quid credidimus? quia tu es Christus Filius Dei, id est quia ipsa vita aeterna tu es, et non das in carne et sanguine tuo nisi quod es. Unus pro omnibus loquebatur. A. 75X Respondit eis Jesus: Nonne vos duodecim elegi, et unus ex vobis diabolus est? Dicebat autem de Juda Simonis Iscariotis. Hic enim erat traditurus eum, cum esset unus de duodecim. Respondit causa probandi eos: ad permanendum elegit duodecim electione illa qua dicitur: Multi vocati, pauci electi . Judam vero elegit, id est, vocavit, ut per eum dispensatio divinae misericordiae in salutem mundi impleretur. Unde bonitas Dei bene utebatur malitia illius, sicut in venditione Joseph bene usus est malitia fratrum . Econtra mali utuntur bonis Dei ad malum, sicut igne, aqua et caeteris. Judas ergo, cu
Abbreviated transcription (Latin):
idest lotus more iudeoꝵ. Pharisei uocabant᷑
nobiliores atq doctiores udei. Et ait dñs
ad illum. Nunc uos pharisei qͦd deforis ẽ cali¬
cis & catini mundatis: qͦd autẽ intus ẽ ur̃m.
carnis exterius obseruatis: & animȩ turpitu-¬
dinẽ retinetis. Calix ẽ uas uitreũ: catinũ. ficti¬
le de terra. ꝑhec significat᷑ fragilitas humani
corporis in quo exteruis p̾tendunt scĩtatẽ. & si¬
mulant iusticiam: s intus sunt uitioꝵ sorde
deformes. S tulti: nonne qui fecit qͦd deforiᷤ
ẽ. etiam to qͦd deintus ẽ fecit. Oui utramq
hominis naturã fecit: utrãq mundare desioe¬
rat. Hoc dicit᷑ contͣ manicheos: qͥ aninĩa tm̃
a deo. carnẽ uͦi putant a diabolo ereatã. Hoc
etiã contͣ illos qͥ corporalia peccata forncatio¬
nẽ uidelic&. furtũ. rapinã. quasi grauissima
detestant᷑: sp̃ualia uͦ quȩ ñ minꝰ dampnat apłs.
iram scilic& suꝑbiam. et auaritiam quȩ ẽ ydo¬
lorũ seruitꝰ. ut leuia contempnunt. Ueruta¬

Expanded text:
m. AUGUST. Id est, lotus more Judaeorum. Pharisaei vocabantur nobiliores atque doctiores Judaei. Et ait Dominus ad illum: Nunc vos Pharisaei quod deforis est calicis et catini, mundatiscarnis exterius observatis, et animae turpitudinem retinetis. Calix est vas vitreum; catinum fictile de terra. Per haec significatur fragilitas humani corporis, in quo exterius praetendunt sanctitatem et simulant justitiam, sed intus sunt vitiorum sorde deformes. Stulti, nonne qui fecit quod deforis est, etiam quod de intus est fecit? Qui utramque hominis naturam fecit utramque mundare desiderat. Hoc dicitur contra Manichaeos, qui animam tantum a Deo, carnem vero putant a diabolo creatam. Hoc etiam contra illos qui corporalia peccata, fornicationem videlicet, furtum, rapinam, quasi gravissima detestantur; spiritualia vero, quae non minus damnat Apostolus, iram scilicet et superbiam et avaritiam, quae est idolorum servitus , ut levia contemnunt. Verumta
Abbreviated transcription (Latin):
caro: ꝙ scdm unitatẽ ꝑsonȩ sic erat filiꝰ hoĩs
in celo quando in t̾ra loquebat᷑: qͦmͦ filius d̾i
erat in terra. filius dĩ in t̾ra in suscepta carne:
filiꝰ hominis in clo in unitate ꝑsone: a lxx.

Expanded text:
caro; et secundum unitatem personae, sic erat Filius hominis caro; et secundum unitatem personae, sic erat Filius hominis in coelo quando in terra loquebatur: quomodo Filius Dei erat in terra in suscepta carne, Filius hominis in coelo in unitate personae. A.
Abbreviated transcription (Latin):
qo illos mouerat. Hinc aperit: uitde fuerant
scandaliati. Hinc plane: si intelligerent. Illi e¬
nim pitabant eum erogaturũ corpus suum:
ile autẽ dixit se ascensurũ in celũ utiq uitegrũ
Cum uideritis filiũ hominis ascendentẽ ubi
uait pͥus: certe uel tunc uidebitis qͥa ñ eom qͦ
qutatis erogat corpus suũ. Certe uel tunc intel¬
ligiis: qͥa grã eiꝰ ñ consumit᷑ morsib. Nulla
questio hic eẽt: si ita dixisset. Si uideritis fili¬
um ddi ascendentẽ uͥͭ erat pͥus. Nunc aut̃ẽ di¬
xit filiũ hominis. Nlumqͥd filius hominis qͥ
in terra ẽẽ cepit. ut illud. ueritas de terra orta
ascendit in celum nisi qͥ descendit de celo: filiꝰ
hominis qͥm celo ẽ. Hic ñ dixit erat s ẽ: & tñ
cũ hoc dixit in terra loquebat᷑: & ñ dixit filiꝰ
cd̃ s filius hominis. Qd totũ ao hoc ꝑtinet:
ut intelligamus unã ꝑsonam ẽẽ. xp̃m dm̃ et
hominẽ. Xp̃c namq unus ẽ uerbũ. anima.

Expanded text:
quod illos moverat; hinc aperit, unde fuerant scandalizati: hinc plane, si intelligerent. Illi enim putabant, eum erogaturum corpus suum. Ille autem dixit, se ascensurum in coelum, utique integrum. Quum videritis filium hominis ascendentem, ubi erat prius, certe vel tunc videbitis; quia non eo modo quo putatis erogat corpus suum. Certe vel tunc intelligetis quia gratia ejus non consumitur morsibus. Nulla quaestio hic esset; si ita dixisset: Si videritis Filium Dei ascendentem abi erat prius. Nunc autem dixit Filium hominis. Nunquid Filius hominis qui in terra esse coepit, ut illud: Veritas de terra orta ascendit in coelum, nisi qui de coelo descendit, Filius hominis qui in coelo est . Hic non dixit, erat, sed est: et tamen cum hoc dixit, in terra loquebatur, et non dixit, Filius Dei, sed Filius hominis. Quod totum ad hoc pertinet, ut intelligamus unam personam esse Christum Deum et hominem. Christus namque unus, est Verbum, anima,
Abbreviated transcription (Latin):
tionis et sonus epulantis: qͥa sine urt̾msi¬
one quadã meritis masticatione rumina
nis: et iuam uitȩ immortalis: in qua nr a¬
tis nec esuries erit. Animal autẽ qͦo ñ run¬
Inat: immundũ est: Ar
hȩc regula: ut tamdui uerset᷑ diligenti consi¬
deratione qͦd legit᷑: donec ad regnũ carttatis ni¬
terp̾tatio ꝑducat᷑. Nisi manducauerttis inquit
carnẽ filii hominis & sanguuiẽ bibertis: no
habebitis uitã in uob̾. Facinus ut flagitum
uidet᷑ iubere. figura ẽ precipiens passioni dñ.¬
&̧ ẽẽ communicaudũ: et suauit̾ atq utiliter
recondendũ in memoria qͦd ꝓ nob̃ cars eiꝰ crut¬
fixa et uulnerata sit. Qͥ manducat meã cariẽ
q: bibit meũ sanguinẽ: in me manet ꝑ con¬
formationẽ uitȩ: & ego in illo ꝑ inhabitantem

Expanded text:
tionis et sonus epulantis; quia sine intermissione quadam mentis masticatione ruminamus onis, et viam vitae immmortalis, in qua nec sitis nec esuries erit. Animal autem quod non ruminat, immundum est. Augec regula, ut tandiu versetur diligenti consideratione quod legitur, donec ad regnum charitatis interpretatio perducatur: Nisi manducaveritis, inquit, carnem Filii hominis et sanguinem biberitis, non habebitis vitam in vobis. Facinus et flagitium videtur jubere; figura est, praecipiens passioni Dominicae esse communicandum et suaviter atque utiliter recondendum in memoria, quod pro nobis caro ejus crucifixa et vulnerata sit. Qui manducat meam carnem et bibit meum sanguinem, in me manet per confornationem vitae, et ego in ill
Abbreviated transcription (Latin):
runt patres ur̃i manna: ꝙ mortui sunt. Qui
manducat hunc pane: uuet inȩcernũ: Hit
toẽ in hoc loco: uel hic scilicae filiꝰ hominis
quo supͣ: est panis de celo. Non sic moriett᷑
in anima. qͥ me celestẽ panẽ manducant: sic̃
patres ur̃i manducauerunt manna ꝙ morti
sunt. Hȩx dixit in synagoga: docens il¬
capharnauin. Mutti gͦ audientes ex diseiput¬

Expanded text:
t patres vestri manna, et mortui sunt. Qui manducat hunc panem vivet in aeternum. Hic, id est, in hoc loco; vel hic, scilicet Filius hominis, de quo supra est panis de coelo. Non sic morientur in anima, qui me coelestem panem manducant, sicut patres vestri manducaverunt manna, et mortui sunt. Haec dixit in Synagoga, docens iCapharnau
Abbreviated transcription (Latin):
tellexerunt:. non ꝓdest. Carñe quippe sic intelle-¬
xerunt. qͦmͦ in cabauere dilaniat᷑. aut in ma¬
cello uendit᷑: ñ quomͦ spu uegetat᷑: Proide sic
dictum ẽ caro ñ ꝓdest quicqũa: qͦmͦ dictum est
scientia inflat. Scientia namq sine caritate in¬
Sutlis ẽ: eodem mͦ cato sine spũ: alxxi. Uerba
que ego loquutꝰ sum nob̃: sp̃c & uita ft̃. Hoc est
qͥ ñ credunt. Euia ñ crodunt. ideo ñ intelligũt:
ut ait ꝓpħa. Nisi credideritis: ñ intelligetis. ꝑ
fidem copulaunir: ꝑ intellectũ uiuificamur. Priꝰ
hereamus ꝑ fidem: ut sit qͦd uiuificet᷑ ꝑ intelle¬
ctum. Alxxiuui. Et dicebat. ꝓpterea dixi uo¬
bis: qͥa nemoͣ potest uenire ad me: nisi fuerte

Expanded text:
intellexerunt, non prodest. Carnem quippe sic intellexerunt, quomodo in cadavere dilaniatur, aut in macello venditur, non quomodo spiritu vegetatur. Proinde sic dictum est: Caro non prodest quidquam; quomodo dictum est: Scientia inflat . Scientia namque sine charitate inutilis est; eodem modo caro sine spiritu. A. 71X Verba quae ego locutus sum vob AUGUST. Quia non credunt, ideo non intelligunt, ut ait propheta: Nisi credideritis, non intelligetis . Per fidem copulamur, per intellectum vivificamur. Prius haereamus per fidem, ut sit quod vivificetur per intellectum. A. 73X Et dicebat: Propterea dixi vobis, quia nemo potest venire
Abbreviated transcription (Latin):
ad uitã. quibꝰdã ad exitium. Res uͦ cuiꝰ sacramen¬
tum ẽ oiui homini ad uitam: nulli autẽ ad
exitium. Et ego resuscitabo eũ in nouissimo
die. Hoc subiecit ne cogitarent ñ mori eor¬
Saro enu mea uere ẽ cyb: & sanguis m̃s ue

Expanded text:
ad vitam, quibusdam ad exitium. Res vero cujus sacramenad vitam, quibusdam ad exitium. Res vero cujus sacramentum est, omni homini ad vitam, nulli autem ad exitium. Et ego resuscitabo eum in novissimo die. Hoc subjecit, ne cogitarent non mori corCaro enim mea vere est cibus, et sa
Abbreviated transcription (Latin):
& quisnã modus sit manducandi istũ panẽ
ignoratis: uerumtam̃ nisi manducaue¬
ritis ñ habebitis uitam inuobis. Et ne istam
uitam intelligerent: adiuunxit. Qui mandu
nec bibit eiꝰ sangumẽ. ñ habet in se uttam: et
qͥ manlucat et bibit habet uitam. Non ẽ ita
in temporali esca: nam qͥ eam ñ sumit ñ uiuet.
nec tam̃ qui eam sumit uiuet. Cybum & po¬
tum qͥ dat uitã ecerña nult intelligi dñs societa¬
tẽ corporis & menbrors suoꝵ qͦd ẽ ȩccłia: in pre¬
destinatis. uocatis. iustificatis. glorificatis. Quo¬
rũ pͥmũ iam factum ẽ ioẽ. p̾destinatio: scđ̾m et
terciũ factum ẽ ꝙ fit et fiet. idẽ. uocatio & iusti¬
ficatio: quartũ uͦ nuinc in spe ẽ. in re autẽ futu¬
rũ. idẽ. glificatio. huiꝰ rei sacramentũ. idẽ uni¬
tatis corporis ꝙ sanguinis xp̃i alicubi coti¬
die. alicubi certis interuallis dierum in dm̃ca
mensa pparat᷑. & de mensa cdiũ sumit᷑: qͥbusdã

Expanded text:
et quisnam modus sit manducandi istum panem, ignoratis: verumtamen nisi manducaveritis, non habebitis vitam in vobis. Et ne istam vitam intelligerent, adjunxit: Qui manducnec bibit ejus sanguinem, non habet vitam in se; et qui manducat et bibit, habet vitam. Non est ita in temporali esca: nam qui eam non sumit, non vivet, nec tamen qui eam sumit, vivet. Cibum et potum, qui dat vitam aeternam, vult intelligi Dominus societatem corporis et membrorum suorum, quod est Ecclesia in praedestinatis, vocatis, justificatis, glorificatis. Quorum primum jam factum est, id est praedestinatio; secundum et tertium factum est et fit et fiet, id est vocatio et justificatio; quartum vero nunc in spe est, in re autem futurum, id est glorificatio. Hujus rei sacramentum, id est unitatis corporis et sanguinis Christi alicubi quotidie, alicubi certis intervallis dierum in Dominica mensa praeparatur, et de mensa Domini sumitur quibusdam
Abbreviated transcription (Latin):
clesia quodamm sedes sp̃c scĩ. qui ẽ quasi anima
animarũ omniũ fideliũ. Manducamꝰ gͦ car¬
nẽ xp̃i & sanguinẽ eiꝰ bibimus. simaxime et
singulariter gaudemꝰ de participatiõe eccł̃iȩ:
in qua sacramentoꝵ communo. & peccator
remissio. Possunt qͦ ad ꝑsonam xp̃i singula¬
rit̾ hȩc ita referri. Panis quẽ ego dabo caro
mea ẽ ꝓ mundi uita. Tale ẽ qͦo dicit. Refe-¬
ctio quã ꝓpono ut ad sacietatẽ scilie&e diuinȩ
contẽplationis ꝑducat: ẽ in carnatio mea
facta ut mundus uiuat. Nisi manducaueri¬
tis carnẽ filii hominis. & biberitis eiꝰ sangui¬
nẽ: non habebitis uitam in uobis. Hoc ẽ

Expanded text:
s sancti, qui est quasi anima omnium animarum fidelium. Manducamus ergo carnem Christi et sanguinem ejus bibimus, si maxime et singulariter gaudemus de participatione Ecclesiae, in qua sacramentorum communio et peccatorum remissio. Possunt quoque ad personam Christi singulariter haec ita referri: Panis quem ego dabo, caro mea est pro mundi vita. Tale est quod dicit: Refectio quam propono, ut ad satietatem scilicet divinae contemplationis perducat, est incarnatio mea, facta ut mundus vivat. Nisi manducaveritis carnem Filii hominis, et biberitis ejus sanguinem, non habebitis vitam
Abbreviated transcription (Latin):
uiuus: q̃ de celo destendi. Si quis mandu¬
auerit e hoc pane: iuẽt mnetermum fTa¬
lem se ex hibuit panis uiuus. toest uuificãs
& etcernus descendendo in terra: utt pañe an¬
q lorũ manducaret homo. Ipsa eñi ueritas.
saipientia. uirtus cdei: eyb est angłorum et
hominũ. Qui gͦ fide &e dilectione mantouea¬
uent ex hoc pane celesti. ꝙ ei se coumerit:
ineternũ uiuet ꝑ iusticiam. ueritatẽ. & sapi¬
entiam Et panis qũẽ ego dabo caro mea
et ꝓ mundi uita. Hoc quando caꝑet caro:
qͦo aixit panẽ carnem  Uocat᷑ earo qͦd ñ capit
euo: et ieo magis ñ capit caro. qͥa uocatur

Expanded text:
ivus qui de coelo descendi. Si quis manducaverit ex hoc pane, vivet in aeternum. Talem se exhibuit panis vivus, id est, vivificans et aeternus descendendo in terram, ut panem angelorum manducaret homo. Ipsa enim veritas, sapientia, virtus Dei, cibus est angelorum et hominum. Qui ergo fide et dilectione manducaverit ex hoc pane coelesti, et ei se counierit, in aeternum vivet per justitiam et veritatem et sapientiam. Et panis quem ego dabo, caro mea est pro mundi vita. Hoc quando caperet caro, quod dixit panem carnem? Vocatur caro, quod non capit caro: et ideo magis non capit caro, quia vocatur
Abbreviated transcription (Latin):
tiam. Om̃s homines illiꝰ regni. idest xp̃ianȩ
fidei erunt docibiles dĩ: quia & si homines foris
loquunt᷑. tam̃ solus d̾s iuitus sensum aꝑte: intus
instruit ueritatis agnitione & amore. Et ita
quicũq audit et discit a patre: uenit ad me.
S neqͥs se excuset sic. numqũa uidi patrem:
Trahi a patre ẽ discere a patre: discere a plõ
ẽ. audur a patre: audire a patre ẽ audir ues
patͥs. id est me. A lxu. Amen andao
uob̃: qͥ credit in me habet uitã ȩcerña. hocs
habet me: qͥ sũ uita eterna. Reuelare se uolis
qͥd eẽt udelicae uita. Est autẽ credere in d
ꝑ fcoem et dilectionẽ couniri illi &e tentere
Pascit uere: donec pastos iungat uity.¬

Expanded text:
tiam. Omnes homines illius regni, id est, Christianae tiam. Omnes homines illius regni, id est, Christianae fidei, erunt docibiles Dei , quia etsi homines foris loquantur, tamen solus Deus intus sensum aperit, intus instruit veritatis agnitione et amore. Et ita quicunque audit et discit a Patre, venit ad me. Sed ne quis se excuset sic, Nunquam vidi Patrem, Trahi a Patre, est discere a Patre; discere a Patre, est audire a Patre; audire a Patre, est audire verbum Patris, id est, me. A. 62X Amen amen dico vobis, qui credit in me, habet vitam aeternam. Hoc ita aeterna. Revelare se voluit quid esset, videlicet vita. Est autem credere in Deum, per fidem et dilectionem couniri illi et tendere ur vere, donec pastos jungat vit
Abbreviated transcription (Latin):
simo die. Quẽ trahat pader quẽ ñ. quare illũ
trahat. qͣre non. noli uelle uidicare: si ñ us erra¬
re. Nec ista tractio habet uiolentiam: s uolun¬
tatis excitationẽ. Intrare aliqͥs ȩccł̃iam potest
nolens: acciꝑe sacramentũ podest nolens: s cre-¬
dere ñ potest nisi uolens. Tractus ẽ petrus a pa¬
tre. tamen ꝑ filium incarnatũ: cũ ait. Cu es xp̃c
filius di uiui. Audiuit enim. Beatus es symon
bariona: qͥa caro et sanguis ñ reuelauit tibit᷑ s
pater m̃s qͥ in celis ẽ. Ista reuelatio: ipsa ẽ attra¬
ctio. Ramũ uiridẽ ostendis oui: & trabis illam
s cordis uinculo a deo trahimur. Resuscitabo e¬
eũ ut uideat qͦo credit: manducet qͦd esurit:
habeat qͦd desiderat dum trahit᷑. Est scͥptũ
in ꝓpħis. Et erunt om̃s docibiles d̃i. Omnis
qͥ audiuit a patre & didicit: uenit ad me. In
ꝓpħis. idẽ in aliquo ꝓpħarum. uł pluralit̾ in
ꝓph̃is: qͥa iohel ponit uerba. &. alii cũ eo senten¬

Expanded text:
ST. Quem trahat Pater, quem non; quare illum trahat, quare illum non; noli velle indicare, si non vis errare. Nec ista tractio habet violentiam, sed voluntatis exercitationem. Intrare aliquis Ecclesiam potest nolens; accipere sacramentum potest nolens; sed credere non potest nisi volens. Tractus est Petrus a Patre tamen per Filium incarnatum, cum ait: Tu es Christus, Filius Dei vivi. Audivit enim: Beatus es, Simon Barjona, quia caro et sanguis non revelavit tibi, sed Pater meus qui in coelis est . Ista revelatio, ipsa est attractio. Ramum viridem ostendis ovi, et trahis illam. sed cordis vinculo a Deo tranimur. Resuscitabo eum, ut videat quod credit, manducet quod esurit, habeat quod desiderat, dum trahitur. Est scriptum in prophetis: Et erunt omnes docibiles Dei. Omnis qui audivit a Patre et didicit, vearum vel pluraliter in prophetis, quia Joel ponit verba, et alii cum eo senten
Abbreviated transcription (Latin):
mortui sunt. & iusti et iniusti. Iust aite ñ
scđ̾m anim̃a mortui sunt: qͥa uisibiłe cp̃bũ
sp̃ualiter intellexerunt ut moyses ꝙ aatoi
Nos etiam hodie uisibilem eybũ accipinus:
s aliuo ẽ sacramentũ. aluco uirtus sacrañt.
qͦd multi de altari accipiunt & moriuntur
Unde apłs. Iudicium sͥ manducat &e bibitt.
Non bucella dominica uenenũ fuit iude
cũ in eum inimicus intrauit. s bonũ malema¬
lus accepit. Ergo panẽ celestem spũalit̾ man¬
ducate. Hunc panẽ significauit manna: hunc
pañẽ significat altare dĩ. Sacramenta in sigu.
diuersa sunt: in re quȩ significat᷑ paria sunt:
Nudi apłm. Patres nr̃i om̃s sub nube fuerurt̃
& om̃s ꝑ mare tnsierunt: ꝙ om̃s in moyse
andem escam sp̃uałe manducauerunt. Spĩ¬
alem utiq eandẽ. nam corporałe alter̃a: s pa-¬
tres nr̃i. non patres illors. Et adiungit. Et
om̃s eundẽ potũ spũalem biberunt᷑. Aluid
illi. alurd nos. s spetie uisibili: qͦd tam̃ hoc

Expanded text:
t justi et injusti. Justi autem non secundum animam mortui sunt, quia visibilem cibum spiritualiter intellexerunt, ut Moyses et Aaron. Nos etiam hodie visibilem cibum accipimus, sed aliud est sacramentum, aliud est virtus sacramenti: quod multi de altari accipiunt et moriuntur. Unde Apostolus: Judicium sibi manducat et bibit . Non buccella Dominica venenum fuit Judae, cum in eum inimicus intravit , sed bonum male malus accepit. Ergo panem coelestem spiritualiter manducare, hunc panem significavit manna, hunc panem significat altare Dei. Sacramenta in signis diversa sunt; in re quae significatur paria sunt. Audi Apostolum: Patres nostri omnes sub nube fuerunt, et omnes per mare transieruamdem escam spiritualem manducaverunt . Spiritualem utique eamdem, nam corporalem alteram: sed Patres nostri, non patres illorum. Et adjungit: Et omnes eumdem potum spiritualem biberunt. Aliud illi, alliud nos, sed specie visibili, quod tamen hoc
Abbreviated transcription (Latin):
de celo descendi. Et dicebant. Nonne hic ẽ filius
ioseph. cuiꝰ nouimus patr̃e & matrẽ . Quomͦ gͦ
dicit hic quia de celo descendi: st apane de
celo longe erant: aurib aꝑtis surdli erant: uide¬
bant. et ceci stabant: Panis quippe iste: interio¬
ris hominis esuriem querit. Uñ alibi. Beati
tans ut credamus in eum. Credere enĩ in eum
hoc ẽ manducare pañe uiuum: ꝙ uisibilit̾ sa¬
ginat᷑. qͥ inuisibilit̾ renascit᷑: intꝰ nouellat᷑. et

Expanded text:
ilius Joseph, cujus non novimus patrem et matrem? Quomodo ergo dicit hic, Quia de coelo descendi? Isti a pane de coelo longe erant; auribus apertis, surdi erant; videbant, et caeci stabant. Panis quippe iste interioris hominis esuriem quaerit. Unde alibi: Beati tans ut credamus in eum. Credere enim in eum, hoc est manducare panem vivum; et invisibiliter saginatur, qui invisibiliter renascitur; intus n
Abbreviated transcription (Latin):
patris mei qͥ misit me: ut om̃is qui uidet fili¬
um ce credit in eum habeat uitam eternã. Et
ego resuscitabo eũ in nouissimo die. Per me
mediator̃ẽ uult pater credentib dare utramq¬
uitam. Q eñĩ uooet o credit in me qͥ sum uita
siẽ et pater: iam habet in mente uitã. & in cor¬
pore resuscitabit᷑. Hic ait qͥ uidet filiũ. et credit
in eum: ꝙ alibi. qͥ audit tierbũ meũ & credit
ei qͥ misit me habet uitam: qͥa qͥ credit in filiũ¬

Expanded text:
me, ut omnis qui vidit Filium, et credit in eum, habeat vitam aeternam. Et ego resuscitabo eum in novissimo die. Per me mediatorem vult dare Pater credentibus vitam utramque. Qui enim videt et credit in me, qui sum vita sicut et Pater, jam habet in mente vitam, et in corpore resuscitabitur. Hinc ait: Qui videt Filium et credit in eum ; et alibi: Qui audit verbum meum, et credit ei q
Abbreviated transcription (Latin):
dł̃i ꝓ sua: & ideo ñ eͥciam foras mͥ herentem
Humilem: qͥa ueni facere ñ meã uoluntatẽ so¬
lummꝰ. s etiã uoluntate patris. Et hoc ẽ qͦd
di de celo d̃s factus homo: ut humiłe dm̃ seqͣt
ille. que puderet sequi humiłe hominẽ. Hȩc
est autẽ uoluntas eiꝰ qͥ misit me patͥs: ut om̃e
qͦd decdit mͥ pater ñ ꝑdam ex eo: s resuscitem
illito in nouissimo die. Dati sunt ei humi¬
les: in quo fit pͥma resurrectio: dumm anima
dm̃ cognoscit. Nlon ꝑoet ex eis omnib quẽqũa.
qͦo eẽt u foras eiceretur: s glose resuscitabit illũ
in seda resurrectione. Tuimentes quid̾e ꝑeunt: s
de pusillis nichil. Uñ alibi. Non ẽ uoluntas d̾i:¬

Expanded text:
Dei pro sua, et ideo non ejiciam foras mihi haerentem Dei pro sua, et ideo non ejiciam foras mihi haerentem humilem, quia veni facere non meam voluntatem solummodo, sed etiam voluntatem Patris. Et hoc est quod dit de coelo Deus factus homo, ut humilem Deum sequatur ille, quem puderet sequi humilem hominem. Haec est autem voluntas ejus qui misit me, Patris, ut omne quod dedit mihi, non perdam ex eo, sed resuscitem illud in novissimo die. Dati sunt ei humiles, in quo fit prima resurrectio, dum anima Deum cognoscit. Non perdit ex eis omnibus quemquam, quod esset, si foras ejiceretur, sed gloriose resuscitabit illum in secunda resurrectione. Tumentes quidem pereunt, sed de pusillis nihil. Unde alibi: Non e
Abbreviated transcription (Latin):
tt: & qͥ eredit in me ñ sitiet umiqũa. S dixi
uobis: qͥa uidistis me ce ñ credidistis. Sicut
uenire ad iħ̾m ẽ credere in eum: ita ñ esurire
& ñ sitire significant eande tudelico ȩcerña
satietatẽ. Dixi qͥa sum panis reficiens. s ad
uꝓperium ur̃e infidelitatis dixi: qͥa iudetis
& non creditis: & ita ẽ culpa ur̃a. Qd̃ autẽ
ueniunt alii qͦs recipio ex gra ẽ: unde sequit᷑:
nine qͦd dat mͥ pater ad me a lyi.¬
ueniet: & eum qͥ uenit ad me ñ eiciam
foras: P ater dat filio. idẽ trahit illos qui
ꝓpterea credunt in filium: quia eũ eogitant
patr̃e habere dm̃. Tales gͦ ñ eicient᷑ foras: s
intꝰ manebunt in secreto beatitudinis. Uñ
dicit᷑. Intra in gaudiũ dñi tui. Suꝑbi uͦ quoꝵ
ẽ foras eici: nichil habent neq hic neq in
futuro. in interiori bono mentis. iest in
unt. Humilis uͦ ñ omitete facere uoluntat̃ẽ

Expanded text:
me, non sitiet unquam. Sed dixi me, non sitiet unquam. Sed dixi vobis quia vidistis me, et non credidistis. Sicut venire ad Jesum, est credere in eum, ita non esurire et non sitire, significat eamdem videlicet aeternam satietatem. Dixi quia sum panis reficiens, sed ad improperium vestrae incredulitatis dixi, quia videtis et non creditis, et ita est culpa vestra. Quod autem veniunt alii quos recipio, ex gratia est. Unde sequitur: Omne quod dat mihi Pater, ad me veniet; et eum qui venit ad me, non ejiciam foras. Pater dat Filio, id est, trahit illos qui propterea credunt in Filium, quia eum cogitant Patrem habere Deum. Tales ergo non ejicientur foras, sed intus manebunt in secreto beatitudinis. Unde dicitur: Intra in gaudium Domini tui . Superbi vero quorum est foras ejici, nihil habent neque hic, neque in futuro in interiori bono mentis, id est, unt. Humilis vero non omittit facere voluntatem
Abbreviated transcription (Latin):
dit uob̾ panẽ de celo: s pat̾ m̃s dat uob̃ panẽ¬
⁊ de celo uerũ. Panis enĩ dĩ ẽ qͥ descendit de celo:¬
N c dat uitã mundo. Panis de celo ẽ uerbum.
cuiꝰ egressio a sũmo celo .i. a patre. ꝙ ueritt᷑ in
lac dum descendit in carnẽ: qͦd fuit descendere
de celo. Moy ses uͦ non sic de celo. s de aexe de¬
dit manna: in figura huiꝰ ueri panis. corda
uuificantis. Angłi purũ uerbũ solidũ eybum
comedunt: nos idem uerbũ. s in lac uersum:
qͥa si ñ possumꝰ comedere debemꝰ suggere. Nisi
enĩ inearnaret᷑: a nobis ñ agnosceret᷑. a nobis
ñ gustart᷑: Dixerunt᷑ gͦ ad eum. Dñe: sẽꝑ
da nobis panem hunc. Panẽ qͥ eos reficeret
querebant ꝙ qui ñ deficeret: sic̃ samaritana.
carere uolens indigentia aquȩ. corporalem
intelligebat aqũa de qua dñs dicebat: qͦo qͥ
eam biberet. ñ sitiret in ȩternũ a lo. Mcclxxxiii.¬
sum panis uitȩ. Qui uenit ad me ñ esuri

Expanded text:
Pater meus dat vobis panem verum. Panis enim Dei est, qui descendit de coelo et dat vitam mundo. Panis de coelo, est verbum Dei, cujus egressio a summo coelo , id est, a Patre, et vertitur in lac, dum descendit in carnem, quod fuit descendere de coelo. Moyses vero non sic de coelo, sed de aere dedit manna, in figura hujus veri panis corda vivificantis. Angeli parum Verbum solidum cibum comedunt, nos idem Verbum, sed in lac versum; quia, si non possumus comedere, possumus sugere. Nisi enim incarnaretur, a nobis non agnosceretur, a nobis non gustaretur. Dixerunt ergo ad eum: Domine, semper da nquaerebant, et qui non deficeret, sicut Samaritana volens carere indigentia aquae, corporalem intelligebat aquam, de qua Dominus dicebat, quod qui eam biberet, non sitiret in aeternum . Disum panis vitae.
Abbreviated transcription (Latin):
grauerunt eũ dicentes. Here filius dei es÷
Non mirũ si ascendente dño in naium cessat
uentus: qͥa in quocũq corde ꝑ grãm sui amo-¬
ris adest : mox uniuersa uitioꝵ et adu̾santiᷤ
mundi & malignors sp̃uum bella quiescunt:
Dñs in miraculo panũ se creatorem rerum
ostendit: in ambulando suꝑ undas se habe¬
re corpus liberũ ab omni grauitudine pecca¬
tors: in placando uentos undarũq rabiẽm
transit nauis de fluctu ad soliditatẽ portus:
pꝰ suũ claritatis reditũ et̾nȩ eccłiȩ pax & tran¬
quillitas indicat᷑. Et qͥa tunc manifestus in

Expanded text:
Vere Filius Dei es. BEDA. Non mirum si, ascendente Domino in navim, cessat ventus; quia in quocunque corde per gratiam sui amoris adest, mox universa vitiorum, et adversantis mundi et malignorum spirituum bella quiescunt. Dominus in miraculo panum se Conditorem rerum ostendit, in ambulando super undas, se habere corpus liberum ab omni gravedine peccatorum; in placando ventos undarumque rabiem, transit navis de fluctu ad soliditatem portus, post suum claritatis reditum aeternae Ecclesiae pax et tranquillitas indicatur. Et quia tunc
Abbreviated transcription (Latin):
urbȩ quȩ adhuc erat transmare unde ai¬
cipuli uenerant insinuatũ ÷ ħ miraculum
qͦd suꝑ aquas iħc ambulasset: qͥa ñ fuerat ibi
nͥ una nauis. et in eam ñ intrauit iħe cũ disti¬
pulis. Unde gͦ factus eẽt transmare: nisi suꝑ
aquas ambulasset: Albmꝰ. Una nauis ca¬
tholicam designat ȩccłiam÷ aliȩ uͦ a tyberidds
suꝑuenientes quib turbȩ transportant᷑: sign¬
ficant conuentꝰ eoꝵ qͥ ñ sincere querunt um
turbis a quib ne raperet᷑ in montẽ fugerat:
qͦd confirmat nob̃ om̃ia illa facta in magno
sacramento eẽ. Nespondit iħe: et dixit. Am̃
amen dico uob÷ queritis me non quia uidistis
signa: s quia manducastis ex panib. et satu
rati estis. Respondit: hoc ẽ post illoꝵ uerba
subiunxit. Qũa multi ñ querunt iħm nͥ itb
illis faciat bene scdm. tempus: ut fugientes
ad eccłiam quando premunt᷑ a potentiorib
peramini ñ cibũ qui ꝑit. s qui ꝑmanet in
uitã ȩcernã: quẽ filius hominis dabit uo

Expanded text:
urbis quae adhuc erant trans mare, unde discipuli venerant, insinuatum est hoc miraculum, quod super aquas Jesus ambulasset, quia non fuerat ibi nisi una navis, et in eam non intravit Jesus cum discipulis suis. Unde ergo factus esset trans mare, nisi super aquas ambulasset? Una navis catholicam designat Ecclesiam; aliae vero a Tiberiade supervenientes, quibus turbae transportantur, significant conventus eoturbis, a quibus ne raperetur, in montem fugerat, quod confirmat nobis, omnia illa facta in magno sacramento esse. Respondit Jesus et dixit: Amen, amen dico vobis, quaeritis me, et non quia vidistis signa, sed quGUST. Respondit, hoc est, post illorum verba subjunxit. Quam multi non quaerunt Jesum, nisi ut illis faciat bene secundum tempus, ut fugientes ad Ecclesiam, quando premuntur a potentioribus. Operamini non cibum qui perit, sed qui permanet in vitam aeternam, quem Filius hominis
Abbreviated transcription (Latin):
nuit. & panẽ et carnẽ suam uocat hie dñs
fioelium societatẽ in corpore suo: qͦd est eccl̃ia:
Pane qͥa ȩccłia cotidie reficit qͦs recipit: & in
ea qͥusq ad plenam satietatem ꝑueniant. al¬
ter alterũ uerbo & exemplo pascit. Unde dñs

Expanded text:
rnem suam vocat hic Dominus fidelium societatem in corpore suo, quod est Ecclesia. Panem, quia Ecclesia quotidie reficit quos recipit: et in ea quousque ad plenam satietatem perveniant, alter alterum verbo et exemplo pascit. Unde Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
eũ rumore: quinetiam ꝓ signors magni¬
dine plurimis facie notus erat. fimbram
uestim̃ti eiꝰ minimũ mandatũ mysticen¬
tellige: uł grarum distributionẽ: U t̾ e¬
subministrat. Genesar quippe idem ẽ qͥ ps¬
genesar. seu terra genesareth a lu
ltera die turba quȩ stabat transmare.
Quidit qͥa nauicula alia non
⁊erat ibi nisi una: & qͥa ñ introisset eũ discipit¬
⁊ sius iħc in nauem: s soli discipuli eiꝰ abisen

Expanded text:
eum rumore, quin etiam pro signorum magnitudine plurimis facie notus erat. Fimbriam vestimenti ejus, minimum mandatum mystice intellige, vel gratiarum distributionem. HILARsubministrat. Genesar quippe idem est quod GeGenesar seu terra Genesareth. A. 52X Altera die turba quae stabat trans mare, vidit quia navicula alia non erat ibi nisi una, et quia non introisset cum discipulis suis Jesus in navim, sed soli discipuli ejus ab
Abbreviated transcription (Latin):
tempestas ẽ unicuiq sua cupiditas. Seuit
uentꝰ. crescunt fluctus: s tam̃ nauis ambulat:
Qͥ enĩ ꝑseuerauerit usq in fiñe: hic saluus e¬
rit. Amas dm̃: sub pedib tuis ẽ tumor seculi
Amas scł̃m: absorbet te. Cum fluctuat cupi¬
ditate cortuum: inuoca dm̃. Qd̃ autẽ petrus
implorat ne mergat᷑: significat quib d̃a tͥbũ¬
lationib etiam pꝰ ultimã ꝑ sequutionẽ purgari
ȩccłiam. Unde illud pauli. Saluus erit: sic ta¬
men quasi ꝑ ignemz m elu. Rlxuiii. n
t cũ ascendissent in nauicłam: cessauit uentꝰ:

Expanded text:
tempestas est unicuique sua cupiditas. Saevit ventus, crescunt fluctus, sed tamen navis ambulat. Qui enim perseveraverit usque in finem, hic salvus erit. Amas Deum? sub pedibus tuis timor est saeculi. Amas saeculum? absorbet te. Cum fluctuat cupiditate cor tuum, invoca Deum. Quod autem Petrus implorat ne mergatur, significat quibusdam tribulationibus etiam post ultimam persecutionem purgari Ecclesiam. Unde illud Pauli: Salvus erit, sic tamen quasi per ignem . M. 152VI R. 68 Et cum ascendissent in naviculam, cessavit ve
Abbreviated transcription (Latin):
rat eũ. ꝙ om̃s qͥ cũ illo erant: in captura pisciũ
qũa ceꝑant. Similit̾ autẽ iacobũ ꝙ ioħem fili¬
os rebedei: qͥ erant socii symonis. Carnales in
ȩccłia regim̃ sp̃ualium in quib maxime. xp̃i
ꝑsona eminet. a se qͦdammꝰ repellunt. ñ lingua
s morib & actione. tim̃tes ñ posse pati regim
eorũ ÷ & tam̃ eos maxime honorant: licet ab e¬
is morib & factis dissentiant. Honorificenti¬
am significauit petrus: cadens ad pedes dñi:
Mores autẽ dissimiles. in eo qͦd ait exi ame: qͥa
homo peccator sũ dñe. Dñs tam̃ ñ recessit ab
eo: qͦd significat sp̃uales uiros ñ debere cõmo¬
ueri peccatis turbarũ: ut deserant munꝰ ȩccle-¬
t ait ad symonẽ iħc. Noli timere: ex hoc ĩa
homines eris capiens Carnales confortan¬
di fc̃ a sp̃ualib: ne de conscientia culpȩ suȩ
tim̃tes.ꝙ. alioꝵ innocentia stupentes. sc̃ĩtatis
iter formident aggredi. Qd̃ autẽ sequit᷑. ex

Expanded text:
t, in captura piscium, quam coeperant. Similiter autem Jacobum et Joannem filios Zebedaei, qui erant socii Simonis. Carnales in Ecclesia, regimen spiritualium, in quibus maxime Christi persona eminet, a se quodammodo repellunt, non lingua, sed moribus et actione, timentes non posse pati regimen eorum: et tamen eos maxime honorant, licet ab eis moribus et factis dissentiant. Honorificentiam significavit Petrus, cadens ad pedes Domini; mores autem dissimiles in eo quod ait: Exi a me, quia homo peccator sum. » Dominus tamen non recessit ab eo, quod significat spirituales viros non debere commoveri peccatis turbarum ut deserant munus ecclet ait ad Simonem: Noli timere. Ex hoc jam homines eris capiens. Carnales confortandi sunt a spiritualibus ne de conscientia culpae suae timentes, et aliorum innocentia stupentes, sanctitatis iter formident aggredi. Quod autem sequitur: « Ex
Abbreviated transcription (Latin):
in corde. originesq uirtutũ: uirtutes uͦ st̃ esto¬
ctus donoꝵ ꝙ habitus animi iam confirmi¬
ti. Dona dicunt᷑ etiam sp̃c. ut in apocalipsi
Uroit ioh̃es septẽ sp̃c: discurtentes ante dñ¬
di. Sp̃c diciuit᷑ .i. inspirationes quȩ p̾cedĩt
dona & merita. In illis enu oꝑat᷑ ads sine no¬
bis: in istis oꝑat᷑ nob̾cũ. Ex timore gͥ qͥ ẽ init¬
ũ sapientiȩ: nascct᷑ humilitas. Sic de cetens¬

Expanded text:
in corde originesque virtutum, virtutes vero sunt effectus donorum, et habitus animi jam confirmati. Dona dicuntur etiam Spiritus, ut in Apocalypsi vidit Joannes septem spiritus discurrentes ante id est, inspirationes quae praecedunt dona et merita. In illis enim operatur Deus sine nobis, in istis operatur nobiscum. Ex timore igitur qui est initium sapientiae , nascitur humilitas. Sic de caete
Abbreviated transcription (Latin):
in sp̃si erat hehias ñ in ꝑsona scd̃m qũa dicit bie
qa plus erat qũa ꝓpħ̃a. qͦd ali p̾nuntiauerant
ostenoens. Nel qͥa nuntii in querere intendebant
aneẽt helyseus. in qͦ figura baptismi p̾cessit: uł
aliꝰ ex ꝓpħis antiqͥs. Bixerunt gͦ ei. Qͥs es. ut

Expanded text:
 erat Elias, non persona, secundum quam dicit hic quia plus erat quam propheta, quod alii praenuntiaverunt, ostendens: vel quia nuntii quaerere intendebant an esset Eliseus, in quo figura baptismi praecessit, vel alius ex prophetis antiquis. Dixerunt ergo ei: Quis es, ut
Abbreviated transcription (Latin):
alia sacramenta. siue aute legẽ. siue in lege. E
hunc enĩ xp̃c quȩ facta st̃ dimittit: adiuuat
ne ampliꝰ fiant: ꝑducit uͥ omnino fieri non
possint. facit ut lex impleat᷑: ut natura libere-¬
tur. ne peccatum dominetur:¬

Expanded text:
legem, sive in lege. Per hunc enim Christus, quae facta sunt, dimittit; adjuvat, ne amplius fiant; perducit, ubi omnino fieri non possint; facit ut lex impleatur, ut natura liberetur, ne peccatum dominetur
Abbreviated transcription (Latin):
Et ñ inuementes: regressi sunt in ierł̃m: reqͥrentes
et̃. Siqͥs querat qͦmͦ parentes reliquerunt eũ tan¬
ta cura nutritũ: respondemꝰ. qͥa filiis isrł mos
fuit ut temporib festis uel iherosolunã euntib
uel urde redeuntib seorsũ uiri. seorsũ incederẽt
feminȩ: & pueri cũ quolibet parente uent. Ide¬
oq mariã & ioseph uicissim putasse: iħm cũ
altero parente eẽ in reu̾sione. Et factum ẽ post
triduũ: inuenert̃ illũ in tẽplo sedentẽ in medio
doctors. audientẽ illos & interrogantẽ. Quasi
fons sapientiȩ doctors mediꝰ sedebat: s quasi
exemplar humilitatis pͥus int̾rogat ꝙ audit.
qũa instruat: ne pariuuili a seniorib doceri e¬
rubescant. & ne infirmꝰ docere audeat. Post ͥdu-¬
um repꝑtt᷑ in templo: dans indiciũ qͥa pꝰ tridu¬
ũ triumphał passionis resurgeiet. qͥ mortuus

Expanded text:
n invenientes, regressi sunt in Jerusalem, requirentes eum. Si quis quaerat, quomodo parentes reliquerunt eum tanta cura nutritum; respondemus, quia filiis Israel mos fuit, ut temporibus festis vel Ierosolymam euntibus, vel inde redeuntibus, seorsum viri, seorsum incederent feminae, et pueri cum quolibet parente irent, ideoque Mariam et Joseph vicissim putasse, Jesum cum altero parente esse in reversione. Et factum est, post triduum invenerunt illum, in templo, sedentem in medio doctorum, audientem illos et interrogantem. AMBR. Quasi fons sapientiae, doctorum medius sedebat, sed quasi exemplar humilitatis, prius interrogat et audit, quam instruat, ne parvuli a senioribus doceri erubescant, et ne infirmus docere audeat. Post triduum reperitur in templo, dans indicium, quia post triduum triumphalis passionis resurgeret, qui mortuus
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i diffusam ꝑmundũ. qͥ ieninauit spatioqͦ¬
draginta dierũ. In qͦ ieiunio qͣsi clamabat:
abstinece uos a desideriis huiꝰ scl̃i. In cõmesti¬
one & bibitione pꝰ resurrectionẽ: uelut clami¬
bat. ecce ego uob̃cũ sũ usq ad consũmatioñ
scti. Uñ quãuis nũdũ głem: tam̃ iam sꝑandi¬
pascim᷑. Congrue ieuniũ quadragesime. statu¬
maũ tũ ẽ eẽ confine dominicȩ passioni: qͥa significat
nos debere a mundi amicitia continere: ut d̃n
numerus custodit᷑: qͥa uirtus decalogi. ꝑ qͣtuor
libros euangelii implet᷑. cũ euͣgłm custodit᷑. il
qͥa ꝑ decalogũ dm̃ & ꝓximũ diligere precipins
ꝙ motu corporis qͦo ex qͣtuor subsistit elem̃tis.
caritas di & ꝓximi uiolat᷑: apte ad diluenda
peccata in qͣdragenariũ numerũ tempꝰ pento¬
tiȩ surgit. Et accedens tẽptator: dixit ei. Si f¬
lius dĩ es: die ut lapioes isti panes fiant. Qͥ res¬

Expanded text:
Christi diffusam per mundum, qui jejunavit spatio quChristi diffusam per mundum, qui jejunavit spatio quadraginta dierum. In quo jejunio quasi clamabat: Abstinete vos a desideriis hujus saeculi. In comestione et bibitione post resurrectionem velut clamabat: Ecce ego vobiscum sum usque ad consummationem saeculi . Unde quamvis npascimur. Congrue jejunium Quadragesimae statutum est esse confine Dominicae passioni, quia significat nos debere a mundi amicitia continere, ut Deumuadragenarius numerus custoditur, quia virtus Decalogi per quatuor libros Evangelii impletur, cum Evangelium custoditur. Vel quia per Decalogum Deum et proximum diligere praecipimur, et motu corporis, quod ex quatuor subsistit elementis, charitas Dei et proximi violatur apte ad diluenda peccata in quadragenarium numerum tempus poenitentiae surgit. Et accedens tentator, dixit ei: Si Filius Dei es, dic ut lapides isti panes fiant. Qui res
Abbreviated transcription (Latin):
une ihe ductus ẽ in desertum a spũ: ut tẽ¬
ptaret᷑ a diabolo. Consulte lucas pͥmo po¬
suit iħe aittẽ plenus spũ sco. regressus ẽ a ior¬
tate sui sp̃c: ut sternat aduersariũ. Ubi nobis
p̾monstrat. ut pꝰ baptismũ accingam᷑ fortit̾ con¬
tra diabolũ: relictis mundi illecebris. & societate
qͣdragunta dieb ꝙ qͣtraginta noctib pꝰea esu¬
rũt Obtulit se tẽptatori qͣdraginta dieb ꝙ qͣda¬
ginta noctib: ut indicet qͥa siue hic ꝓsꝑa blan¬
diant᷑ qͦd ad dies ꝑtinet. siue aduersa feriant
qd̾ noctis figurȩ cõgruit. semꝑ froelib adẽ ad¬
Esuriit corpore. ut diabolo tribueret᷑ tẽptandi
effusas: exploratã rẽinissionis terrã ÷ moysi leg̃
a deo datam: filios isrł totidẽ annis in heremo
pane angłoꝵ uixisse. Cum tͭ sensit pꝰ ieuinum
esurire dñm. qͦd ñ de moyse uł helya legit᷑ ut
pꝰ ieumia esurierint: accessit tẽptando. longe
quadriꝑtitus ẽ mundus: qͦo significat iã giãm

Expanded text:
us ductus est in desertum a spiritu, ut tentaretur a diabolo. Consulte Lucas primo posuit: Jesus autem plenus Spiritu sancto, regressus est tate sui spiritus, ut sternat adversarium. Ubi nobis praemonstrat, ut post baptismum accingamur fortiter contra diabolum, relictis mundi illecebris et societatedraginta diebus et quadraginta noctibus, postea esuriit. Obtulit se tentatori quadraginta diebus et quadraginta noctibus, ut indicet quia sive hic prospera blandiuntur, quod ad dies pertinet; sive adversa feriant, quod noctis figurae congruit, semper fidelibus adest adIERON. Esuriit corpore, ut diabolo tribueretur tentandi effusas, exploratam repromissionis terram, Moysi legem a Deo datam, filios Israel totidem annis in eremo pane angelorum vixisse. Cum vero sensit post jejunium esurire Dominum quod non de Moyse vel Elia legitur ut post jejunia esurierint, accessit tentando, longe quadripartitus est mundus, quod significat jam gratiam
Abbreviated transcription (Latin):
It cessauit autẽ loqui: dixit ad symonẽ. ¶ ⁊ cexxu.
Due in altum: ꝙ laxate retia ur̃a in capturam
Qd̾ symonẽ rogauit nauẽ at̾ra reducere pusillũ⁊
significat uł teperate utendũ uerbo ad turbas.
ne in ꝓfuda sacramentoꝵ tantũ eat᷑. ut audi¬
tores ñ intelligant: uł pͥus in ꝓximis regionib
p̃dicandum : ut qͦd dicit᷑ duc in altum. ad remo

Expanded text:
Ut cessavit autem loqui diUt cessavit autem loqui diDuo in altum, et laxate retia vestra in capturam. Quod Simonem rogavit navem a terra reducere pusillum, significat vel temperate utendum verbo ad turbas, ne in profunda sacramentorum tantum eatur, ut auditores non intelligant; vel prius in proximis regionibus praedican
Abbreviated transcription (Latin):
litatẽ qͣsi ad litus ꝓuehit᷑. Piseatores aitt̃ẽ descẽ¬
deiant: ꝙ lauabant retia. Piscatores sũt docto¬
res: qͥ nos retib fidĩ comp̃hensos. &. de ꝓfundo
ad lum̃ elatos. t̾rȩ uiuentiũ qͣsi litori aduehũt:
Qsi enĩ retia sũt cõplexe dictiones predicantium:
retinentes eos in fioe qͦs capunt. Retianamq:
qͣsi retinentia st̃ uocata. Hec retia mͦ laxantur in
capturã. mͦ lota plicant᷑: qͥa nunc exercenda ẽ do¬
ctoris lingua: nunc siumet ctura gerenda. Ascen¬
dens autẽ in unã nauem quȩ erat symonis. ro¬
gauit eũ a terra re ducere pusillũ: et
sedens docebat de nauicula turbas. Nauis
symonis. ẽ eccł̃ia primitiua: de qua paulusait
Qͥ oꝑatus ẽ petro in apłatum cucũcisionis: ope¬
ratus ẽ ꝙ mͥ int̾ gentes. Una dicta: qͥa multitu¬
dinis credentiũ erat cor unũ & anima una.
De qua docebat turbas: qͥa auctoritate ipsuis
eccłiȩ docet usq hodie gentes: L xxx. A cexix¬

Expanded text:
litatem, quasi ad littus, provehit. Piscatores autem descenderant, et lavabant retia. Piscatores sunt doctores, qui nos retibus fidei comprehensos, et de profundo ad lumen elatos, terrae viventium quasi littori advebunt. Quasi enim retia sunt, complexae dictiones praedicantium, retinentes eos in fide quos capiunt. Retia namque quasi retinentia, sunt vocata. Haec retia modo laxantur in capturam, modo lota plicantur, quia nunc exercenda est doctoris lingua, nunc suimet cura gerenda. Ascendens autem in unam navim, quae erat Simonis, rogavit eum a terra reducere pusillum: et sedens, doa Ecclesia, de qua Paulus ait: « Qui operatus est Petro in apostolatu circumcisionis, operatus est et mihi inter gentes . » Una dicta quia « multitudinis credentium erat cor unum et anima una . » De qua docebat turbas, quia auctoritate ipsius Ecclesiae docet usque hodie gentes. «
Abbreviated transcription (Latin):
tis: Nesciebatis qͥa in his quȩ patͥs mei sunto
portet me ẽẽ: Non qͦd eũ qͣsi filiũ quert̃ uito¬
ꝑat: s cogit eos attollere m̃tis oculos ad que¬
rendũ qͥd debeat ȩt̃no patͥ: ostendens & tẽpli
& omia quȩ patͥs sunt. ñ minus ad se qũa
ao patr̃e ꝑtinere. quor una ẽ maiestas. Et
ipsi ñ intellexerunt uerbũ: qͦd loquittꝰ ẽ ad ilos
Et descendit cũ eis & uenit narareth: ꝙ erat¬
⁊ subditꝰ illis. Qd̃ de sua diuinitate loquit᷑ non
intelligunt parentes: ꝙ tam̃ ipse condescendit &
subdit᷑ illis. ut impleat officiũ pietatis. Quantũ
gͦ debemꝰ obedire deo: qnͣdo quidẽ ipse ds obiit
hominib.: Et mat̾ eiꝰ conseruabat omia u̾ba
hec: in corde suo. Om̃ĩa quȩ de dño uel a dño
dicta uł facta cognouit. siue intellecta. siue ñ
untellecta. in memoria recondebat: ut tẽpore
suo uniu̾sa ꝓut gesta erant intelligeret: & que¬
rentib explicaret. Et iħc ꝓficiebat sapientia

Expanded text:
iebatis quia in his quae Patris mei sunt, oportet me esse? Non quod eum quasi filium quaerunt vituperat, sed cogit eos attollere mentis oculos ad quaerendum quid debeat aeterno Patri, ostendens et templum et omnia quae Patris sunt, non minus ad se quam ad Patrem pertinere, quorum una est majestas. Et ipsi non intellexerunt verbum quod locutus est ad illos. Et descendit cum eis, et venit Nazareth, et erat subditus illis. Quod de sua divinitate loquitur, non intelligunt parentes: et tamen ipse condescendit et subditur illis, ut impleat officium pietatis Quantum ergo debemus obedire Deo, quandoquidem ipse Deus obedit hominibus. Et mater ejus conservabat omnia verba haec in corde suo. Omnia quae de Domino vel a Domino dicta vel facta cognovit sive intellecta, sive non intellecta, in memoriam recondebat, ut tempore suo universa prout gesta erant, intelligeret, et quaerentibus explicaret. Et Jesus proficiebat sapientia