comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tbeecinc. Nã qͦđ dr̃. auditꝰ tuus ñ
audret᷑ ampliꝰ. increpatio ẽ in eos qͥ ad¬
uersũ dm̃ contraria cogitauerant:
qđ ostensis sophismatib & discipłis qͥ¬
b dĩ popłs irretiebat᷑. fermo roꝵ ult
non currat. nec suscipiat᷑ apopłis.
ne quaꝗͣ cedant᷑ ã diabolo. & ri
subiecti sint quo auctore tanta excogi¬
tauerant. atq confixͥerant. Conteret᷑
cantiũ animȩ ligabant᷑ cdi̾rũpent᷑ a
sermone dĩ. dicente his qͥ in uinc ulis
sunt : exite
dm̃i dĩ tui int̾ficiã. Sculptibe & con¬
flatibe ponã sepulchrũ tuũ. quia in¬
t p̃cipiet de te dñs. non seminabit᷑
ex nomine tuo ampliꝰ. de domo dĩ
tui disꝑclã. Sculptilia & conflatilia po¬
Inã sepulchrũ tuũ. qmͣ ueloces ecce
suꝑ montes pedes ruangelitantis & an¬
nuntiantis pacẽ.
ri. In eo enĩ quod dr̃ qͥa inhonoratus
es. ꝓ quo qͥnta editio posuit oriteri¬
ses. septuaginta transtuberunt quia
urloces : quod in hebreo legit᷑ cĩoiał¬

Expanded text:
tuus non audietur amplius, increpatio est in eos, qui adversus Deum contraria cogitaverant, od ostensis sophismatibus et decipulis, quibus Dei populus irretiebatur, sermo eorum ultra non currat, nec suscipiatur a populis. nequaquam caedantur a diabolo, et ei subjecti sint, quo auctore tanta excogitaverant atque confinxerant. Conteretur cantium animae ligabantur, disrumpentur a sermone Dei, dicente his qui in vinculis sunt, exite. interficiam sculptile et conflatile: ponam sepulcrum tuum: quia inecipiet de te Dominus: non seminabitur ex nomine tuo amplius: de domo Dei tui disperdam sculptilia, et conflatilia: ponam sepulcrum tuum: quia veloces; ecce super montes pedes evangelizantis et annuntiantis pacem. ri. In eo enim quod dicitur, quia inhonoratus es, pro quo quinta editio posuit ὅτι ὑβρίσθης. Septuaginta transtulerunt: quia veloces, quod in Hebraico legitur CHI CAL
Abbreviated transcription (Latin):
pretationis conuenire. Itaq quod nimc
dr̃. huiuscemodi ẽ. Oeccłastice. qͥa de
adirersarioꝵ tuoꝵ nomine ultra non
seminabit᷑. & uirga eoꝵ contrita ẽ. &
uincula dissipata sunt. & uenit qͥ tͥ
adnuntiaret pacẽ. celebra festiuitates
tuas. non in uͥno & ꝑpulis ut carnei
uidei existimant. sed in spũalib deli-¬
tiis &e in uoluptate toerentis. Quida
redde uota tua. qͥa nequaꝗͣ. ultra per-¬
transient immici qͥ te addicant inue¬
tustatẽ. hoc est qͥ te uolunt imaginẽ
portare ueteris hominis. qm̃ quod uetꝰ
ẽ. senescit. & quod senescit ꝑtditioni
ꝓximũ est. Cõpletꝰ ẽ mundus. consũ¬
prius insufflauerat in faciẽ tuã. cũ

Expanded text:
pretationis convenire. Itaque quod nunc dicitur, hujuscemodi est: O Ecclesiastice, quia de adversariorum tuorum nomine ultra non seminabitur, et virga eorum contrita est; et vincula dissipata sunt, et venit qui tibi annuntiaret pacem, celebra festivitates tuas, non in vino et epulis, ut carnei Judaei aestimant, sed in spiritualibus deliciis et voluptate torrentis. O Juda, redde vota tua: quia nequaquam ultra pertransient inimici qui te adducant in vetustatem, hoc est, qui te volunt imaginem portare veteris hominis. Quoniam quod vetus est, senescit, et quod senescit, perditioni proximum est: completus est mundus, consuprius insu
Abbreviated transcription (Latin):
terrenũ fuerat. & de inferiore fece con¬
cretũ. hoc ministris angłis siue monito¬
rib ac magistris excussũ ẽ atq munda¬
tũ. Qui non solũ excusserunt eos. sed
uitia qͦq quȩ ad presens tantũ sensus uo¬
luptate demulcent. & in modũ flagelloꝵ¬
ac ꝓpaginũ absq fructib folus plena stͣ.
cdissipauert̃. dicente dño. Omnẽ ꝓpaginẽ
quȩ in me manet & fructũ affert. p̾at᷑
m̃s mundat. ut fructũ magis afferat.
quod autẽ in me non manet. & fructũ
non affert. pat̾ m̃s p̾cidet. & in ignẽ
mittet.
liprus fortiũ eiꝰ ignitꝰ. uiri exercitꝰ mͦ
coccineis. Igneȩ habenȩ currus in dre
p̃parationis eius. & agitatores consopi¬
ti st̃. in itmerib conturbati st̃: quadri¬
ge collisȩ sunt in plateis. Aspectus rius
quasi lãpades. quasi fulgura discurren¬
tia. Re coedabat᷑ fortiũ suoꝵ & rurt in
Iitinerib suis. Uelocit᷑ ascendet muros

Expanded text:
terrenum fuerat, et de inferiori fece conterrenum fuerat, et de inferiori fece concretum, hoc ministris angelis, sive monitoribus ac magistris excussum est atque mundatum, qui non solum excusserunt eos; sed vitia quoque, quae ad praesens tantum sensus voluptate demulcent, et in modum flagellos plena sunt, dissipaverunt, dicente Domino: Omnem propaginem, quae in me manet, et fructum affert, Pater meus mundat ut fructum magis afferat: quod autem in me non manet, et fructum non affert, Pater meus praecidet, et in ignem mittet . lypeus fortium eius ignitus viri exercitus in coccineis igneae habenae currus in die praeparationis eius et agitatores consopiti sunt in itineribus conturbati sunt quadrigae conlisae sunt in plateis aspectus eorum quasi lampades quasi fulgura discurrentia recordabitur fortium suorum ruent in itineribus suis velociter ascendent muro
Abbreviated transcription (Latin):
nomen accepere merint. Et qͥ uidit
dm̃. inuria facere cessauit. Sic̃ gͦ is¬
rł sensus uel uir uidens dm̃ & semꝑ.
de dõ cogitans. facere nescit inuiriã.
sic om̃is ꝓcacitatis contumelia auersa
ẽ ab iacob hoc ẽ a subplantatore. ab
eo qͥ adhuc incertamine positꝰ subplan¬
tat mimicos. Ut autẽ sciamꝰ qm in
iuria in malã partẽ accipiat᷑. salomon
si. lingua iniqua. Quomͦ autẽ scđm utrã¬
q intelligentiã iniuria auersa sit ab
iacob. quȩ prius auersa fuerat ab ifrahel.
sequens sermo declarat. Qma eacuti¬
entes excusserunt eos. & flagella roꝵ
demoliti st̃ siue corruperunt. Angłi
inquit singuloꝵ qͥ cotidie uident faciẽ patris.
excusserunt.
Uncde & petro lauant᷑¬
exurge hierłem. cdiscipulis quoq a saluato¬
re p̾cipit᷑. excutite puluerẽ pedũ ur̃oꝵ.
Et in psalmis scriptũ ẽ. Sicut sagittȩ in
manu potentis. ita filii excussoꝵ. Auersa
ẽ itaq mens ad contumeliã prompta a
uero iacob & uero israhel: qr qͥcqͥd in eis

Expanded text:
ere , et quia vidit Deum, injuriam facere cessavit. Sicut ergo Israel, sensus vel vir videns Deum, et semper de Deo cogitans, facere nescit injuriam sic omnis procacitas et contumelia aversa est a Jacob, hoc est, a supplantatore, ab eo, qui adhuc in certamine positus supplantat inimicos. Ut autem sciamus, quomodo injuria in malam partem accipiatur, Salomon si, lingua iniqua . Quomodo autem secundum utramque intelligentiam injuria aversa sit a Jacob, quae prius aversa fuerat ab Israel, sequens sermo declarat: Quia excutientes excusserunt eos, et flagella eorum demoliti sunt, sive corruperunt. 552 Angeli, inquit, singulorum, qui quotidie vident faciem Patris , excusserunt. Unde et Petro lavantexsurge, Jerusalem . Discipulis quoque a Salvatore praecipitur: Excutite pulverem pedum vestrorum . Et in Psalmis scriptum est: Sicut sagittae in manu potentis, ita filii excussorum . Aversa est itaque mens ad contumeliam prompta, a vero Jacob, et a vero Israel: quia quidquid in eis
Abbreviated transcription (Latin):
aulisper lxx int̾pretes differã. qͥa &
ipsa capitula apud eos int̾p̃tationis
uarietate confusa sunt. Cũq historiã
breuit᷑ exposuery: editioni eoꝵ meu̾
eloquiũ tẽperabo. In paralipomenon scri
in pͥmo mense pascha facere non potu¬
erint. ceso autẽ ꝑ angłm exercitu eiꝰ
&e fuga ac morte xiꝰ nuntiata. in scdo
mense sũma festuntate paschȩ diẽ ce-¬
lebrarint. Quod gͦ dicit. tabe ẽ. Muda
qͥ regnas in hierłem : noli ẽe sollicitꝰ.
Int̃fecto hoste tuo in templo dĩ sui. ec¬
ce uenit tͥ nuntiꝰ montes collesq tͣns¬
currens. ⁊ quasi de sublimi specula ꝓ¬
cul nuntians sennacherib mortuũ.
urbẽ eiꝰ imꝑio liberatã. Celebra festa.
redde uota ꝓ nece inimici quȩ pollici¬
tus es dõ. Nequaꝗ. ultra ꝑtransibit
terp̃tat᷑ belial. Totus int̾rut. idest ex¬

Expanded text:
Paulisper LXX interpretes differam, quia et ipsa capitula apud eos interpretationis varietate confusa sunt. Cumque historiam breviter exposuero, editionem eorum meo eloquio temperabo. In Paralipomenon scribin primo mense pascha facere non potuerint . Caeso autem per angelum exercitu ejus, et fuga ac morte ejus nuntiata, in secundo mense summa festivitate paschae diem celebrarint. Quod ergo dicit, tale est, o Juda, qui regnas in Jerusalem, noli esse sollicitus, interfecto hoste tuo in templo Dei sui. Ecce venit tibi nuntius, montes collesque transcurrens, et quasi de sublimi specula procul nuntians Sennacherib mortuum; urbem ejus imperio liberatam. Celebra festa, redde vota pro nece inimici, quae pollicitus es Deo: nequaquam ultra pertransibit terp
Abbreviated transcription (Latin):
ad ꝑccłam. dr̃ ad animas dnm confi¬
tentes. Quia chiabolus qͥ te pͥus popu¬
labat᷑ & grauissimo p̾mebat uigo. in
ydolis & cũ ydolis quȩ fabricatꝰ fue¬
rat periit. celebra festiuitates tuas
& redde dño uota tua. canens cũ an¬
głis iugit. Hequaquã enĩ ultra ꝑ te
transibit belial. de quo dicit & apłs.
quȩ cõmunicatio xp̃o & belial. quia
subuersa nimue. totus int̾iit. Siqͣndo
granissima ꝑsecutio fuerit. qualis sub ua
tio apparuerit in aduersarioᷤ eiꝰ. dicamꝰ
ad ꝑccłãm. cebebra uida festiuitates tu¬
as. & redde uota tua. & cȩtera.  xx.
ẽ : ascendit insufflans in faciẽ tuã. &¬
eruens de tribulatione.¬

Expanded text:
dicitur ad animas Dominum confitentes, quia diabolus qui te prius populabatur et gravissimo premebat jugo, in idolis et cum idolis quae fabricatus fuerat, periit: celebra festivitates tuas, et redde Deo vota tua, canens cum angelis jugiter: nequaquam enim ultra per te transibit Belial, de quo dicit et Apostolus, Quae communicatio Christi et Belial ? quia, subversa Ninive 549 totus interiit. Si quando gravissima persecutio fuerit, quali sub Valetio apparuerit in adversariis ejus, dicamus ad Ecclesiam: Celebra, Juda, festivitates tuas, et redde vota tua, etcest, ascendit insufflans in faciem tuam, eximens de tribulatione
Abbreviated transcription (Latin):
gento loquat᷑ & auro. quȩ a diuitib &
regib possident᷑. Hac enĩ mͦ non solũ
argentũ & aurũ dĩ ẽ quasi creatoris.
sed & cȩtera metalla. es. stagnũ. plũbũ.
uel qđ domat om̃ia ferrũ. Sed & ego
argentũ quodom:ꝰ dĩ ornam ila ẽ estimo
eloquia scripturarũ. de qͥb dr̃ eloqͥa dñi
eloquia casta. argentũ igne examina¬
tũ ꝓbatũ t̾rȩ purgatũ septuplũ. Q¬

Expanded text:
loquatur et auro, quae a divitibus et regibus possidentur. Hoc enim modo, non solum argentum et aurum Dei est quasi Creatoris; sed et caetera metalla, aes, stannum, plumbum, et quod domat 758 omnia ferrum. Sed ego argentum, quo domus Dei ornatur, existimo eloquia Scripturarum, de quibus dicitur: Eloquia Domini eloquia casta; argentum igne examinatum, probatum terrae purgatu
Abbreviated transcription (Latin):
sitatis suȩ sensũ mistica queq de scrip¬
turis texere. & quasi coquere & cõ nͦeꝰ¬
dere carnes agni. Sed coctio illa ꝑditio
est. habentꝰ uinũ. Sed non de umea
sorech: quã plantauit dñs in hieremia
electã totã uerã. sed de uinea sodomoꝵ
Habent &e oleũ: quod de ueteris & nouȩ
scripturȩ testimoniis uiolent̃ expͥmt᷑.
& quasi refectionẽ deceptis & lassis m̃ti¬
b pollicent᷑. Sed detestat᷑ illud sc̃s &
dicit. Oleũ autẽ peccatoris non inpin¬
guet caput meũ Habent & diuersos ci¬
bos: multiplices uidelicet uariarũ. herote¬
ceuii. diuersosq tractatꝰ. Quos qͥa in¬
mundi sunt qͥ scripsert᷑. & de in mundo
ore ꝓlati sunt : om̃is qͥ tetigerit ĩ mund
fiet: & in eoꝵ trahet᷑ errorẽ. Vnde respon¬
dit aggeus qui scit differentias sollẽpni¬
tatũ. & obid festi sortitꝰ ẽ nomen. Sic
uidelicet atq gentiliũ & hereticoꝵ om̃i¬

Expanded text:
sitatis suae sensum mystica quaeque de Scripsitatis suae sensum mystica quaeque de Scripturis texere, et quasi coquere, et condire carnes agni, sed coctio illa perditio est. Habent et vinum, sed non de vinea Sorec, et quam plantavit Dominus in Jeremia, electam et totam veram ; sed de vinea Sodomorum. Habent et oleum quod de veteris et novae Scripturae testimoniis violenter exprimunt, et quasi in refectionem deceptis et lassis mentibus pollicentur; sed detestatur illud sanctus, et dicit: Oleum autem peccatoris non impinguet caput meum . Habent et diversos cibos, multiplices videlicet variarum θέσεων diversosque tractatus, quos quia immundi sunt qui scripsore prolati sunt, omnis qui tetigerit, immundus fiet, et in eorum trahetur errorem. Unde respondit Aggaeus, qui scit differentias solemnitatum, et ob id festi sortitus est nomen: Sic videlicet, atque gentilium, et haereticorum omni
Abbreviated transcription (Latin):
cant audientes. qr multi auditores le¬
gis sunt: & non factores. Sed & obio
puto hec uniuersa quȩ dixi ex tactu ues¬
timenti aduescentes nequaquã sc̃ificata
deferri: quod sũmitate tantũ pallu con¬
tinguntur. & scĩficatȩ carnes intrin¬
secus humorẽ. sanguinẽ. uenas. neruos¬
q non norunt. Sicut gͥ sũmitas ues¬
tim̃ti dnici &e eius tactus non scĩfi¬
cat nͥ eũ qͥ comederit carnes agni &
sanguinẽ eius biberit. sic e contͣrio ĩmundi
q tetigerint in mundũ faciant neces¬
se ẽ. Habent enĩ insacram̃tis panẽ.
&e uinũ & oleũ & omnẽ cibũ. Sed
sacram̃ta eoꝵ quasi panis luctꝰ. Om̃ls
qͥ ea tetigerint : contaminabunt᷑. Leg uNł
& ipsi scripturas. & quasi de scriptura¬
rũ testimoniis conspergunt panẽ. &
tota nocte inclibano coquunt illuo.
Sed cũ aduescendũ datus fuerit come¬
dentes ad saniã ꝓuocat. Habent pul¬
m̃tũ ex coctione. conantes uixta ꝑuer¬

Expanded text:
cant audientes: quia multi auditores lecant audientes: quia multi auditores legis sunt, et non factores. Sed et ob id puto haec universa quae dixi, ex tactu vestimenti ad vescentes nequaquam sanctificata deferri, quod summitate tantum pallii continguntur; et sanctificatae carnes intrinsecus, humorem, sanguinem, venas 764, nervosque non norunt. Sicut igitur summitas vestimenti dominici, et levis tactus non sanctificat, nisi eum qui comederit carnes agni, et sanguinem ejus biberit: sic econtrario immundus, quodcumque tetigerint, immundum faciant necesse est. Habent enim in sacramentis panem, et vinum, et oleum, et omnem cibum; sed sacramenta eorum quasi panis luctus, omnes qui ea contigerint, contaminabuntur. Legunt et ipsi Scripturas, et quasi de Scripturarum testimoniis conspergunt panem, et tota nocte in clibano coquunt illum; sed cum ad vescendum datus fuerit, comedentes ad insaniam provocat. Habent pulmentum et coctionem, conantes juxta perver
Abbreviated transcription (Latin):
ex eo quod negligis. & tuã magis domũ
quã meã exstruere conatꝰ ẽs. Scm̃ qͥdẽ
est quod offert᷑ in altari : sed non tã scifi¬
caris ex hostiis quã ex eo quod in conual¬
lib habitas & interes mortuis oꝑib
pollueris. Hec iuxta historiã. quãq
spiritalis in eã intelligentię lineas di¬
rexerimu¬
& ligauerit in sũmitate uestim̃ti sui.
& ipsa sũmitas tetigerit scripturarũ
panẽ qui confirmat corda credentiũ
aut coctionẽ apłicas ep̃as. quȩ quasi ue¬
teris legis carnes concidunt & dẽco¬
quunt & conditas p̾bent esm. aut
uinũ quod letificat cor hominis. aut
oleũ in quo exhilarat᷑ facies audien¬
tis. aut omnẽ cibũ scilicet lar quo alu¬
tur chorinthii. & olera quib nescun¬
tur infirmi. & cȩtera his similia: non
statĩ quasi scĩficata ea cõmedunt qͥb¬
cũq data fuerint. Non enĩ ex eo quod
dicunt᷑ sed exeo quod suscipiunt᷑ sc̃ifi¬

Expanded text:
ex eo quod negligis et tuam magis domum ex eo quod negligis et tuam magis domum quam meam exstruere conatus es. Sanctum quidem est quod offertur in altari; sed non tam sanctificaris ex hostiis, quam ex eo quod in convallibus habitas, et interes mortuis operibus, pollueris. Haec juxta historiam: quamquam spiritualis in ea intelligentiae lineas duxerimuet ligaverit in summitate vestimenti sui, et ipsa summitas tetigerit Scripturarum panem, qui confirmat corda credentium; aut coctionem, apostolicas Epistolas, quae quasi veteris Legis carnes concidunt et decoquunt, et conditas praebent esui; aut vinum quod laetificat cor hominis; aut oleum, in quo exhilaratur facies audientis; aut omnem cibum: lac, quo aluntur Corinthii , et olera quibus vescuntur infirmi , et caetera his similia: non statim quasi sanctificata ea comedent quibuscumque data fuerint. Non enim ex eo quod dicuntur; sed ex eo quod suscipiuntur, sanctifi
Abbreviated transcription (Latin):
tactu eiꝰ hȩc quȩ tetigerit non polluent᷑:
Et responderunt sacerdotes quoꝵ pͥnceps erat
iħs filius iosedech. unde & legẽ nouerant.
&e dixerunt contactu eiꝰ qͥ imundus est
om̃ia que ab eo contacta sunt pollui.
respondit aggeus & dixit. de supiorib
tacens. qđ scĩficata caro cȩteros cibos sea¬
ficare non potest. & de scda tantũ muad
questione sermonis sui terens occasione
Sic popłs iste & sic gens ista ante faciẽ nea
dicit dñs. Qui in mundus ẽ in anima: & morti¬
cinũ tetigit: om̃e quod tetigerit & quod
obtulerit mͥ. immundũ erit. Quod aute
dicit: scdm̃ litterã huiꝰ modi ẽ. Opopłe qͥ
altari tantũ exstructo & dir̾uta domo
mea. hostias mͥ offers in altari. & uictimiᷤᷤ
eius & carnib te scĩficari putas. Icito non
tam scĩficari te ex hostiis quȩ templo diru¬
to tͥ ꝓdesse non potuerunt qͥa contami¬
nari om̃ia oꝑa tua & cuncta quȩ agis

Expanded text:
tactu eorum haec quae tetigerit polluentur? tactu eorum haec quae tetigerit polluentur? Et responderunt sacerdotes, quorum princeps erat Jesus filius Josedec, unde et legem noverant 763, et dixerunt contactu ejus, qui immundus est, omnia quae ab eo contacta sunt pollui. Et respondit Aggaeus et dixit, de superioribus tacens, quod sanctificata caro caeteros cibos sanctificare non possit; et de secunda tantummodo quaestione sermonis sui texens occasionem: Sic populus iste, et sic gens ista ante faciem meam, dicit Dominus: Qui immundus est in anima, et morticinum tetigerit, omne quod tetigerit, et quod obtulerit mihi, immundum erit. Quod autem dicit secundum litteram, hujuscemodi est: O popule, qui altari tantum exstructo, et diruta domo mea, hostias mihi offers in altari, et victimis ejus et carnibus te sanctificari putas: scito non tam sanctificari te ex hostiis quae, templo diruto, tibi prodesse non poterunt: quam contaminari omnia opera tua, et cuncta quae agis,
Abbreviated transcription (Latin):
nũꝗͥd panis aut pulm̃tũ. aut uinũ aut
oleũ. aut om̃is cib tactu uestim̃ti mqͦ
caro sc̃ã ligata ẽ. scificari potest: &res¬
pondentes sacerdotes dixerunt. Non po¬
test. Hoc ẽ. Nichil horũ scĩficabit᷑ de qͥb
queris. sed ita unũ quodq ꝑmanebit ut
fuerat. Rursũ alia questio ꝓponit᷑ sacer¬
dotib qđ scilicet bene responderint ad
suꝑiorẽ. & quasi similitudo ꝓblematis co¬
ap̃tat᷑. in qua imperitꝰ labi potint. Da
rnĩ aliquẽ nescire legẽ. & sic̃ respondit
de scĩficata carne non scĩficari pane̾.
aut pulm̃tũ aut uiũ. aut oleũ. aut
omnẽ cibũ. & in hoc eque respondebit.¬
& dicet pollutũ in anima non contami¬
nare ea quȩ scã caro scĩficare non potuit.
In t̾rogat gͥ ae dicit. Si tetigeritis qͥ polli¬
tus ẽ in anima ẽ hoc ẽ qͥ contagione mor¬
tui ẽ inmundus effectus ex his om̃ib pa¬
nẽ indelicet. aut pulm̃tũ. aut uinũ.
aut oleũ aut reliquos cibos. nũqͥd excon¬

Expanded text:
t vinum, aut oleum, aut omnis cibus, tactu vestimenti in quo caro sancta ligata est, sanctificari potest? Et respondentes sacerdotes dixerunt: Non potest, hoc est, nihil eorum sanctificabitur de quibus quaeris; sed ita unumquodque permanebit ut fuerat. Rursum alia quaestio proponitur sacerdotibus: quod scilicet bene responderint ad superiorem, et quasi similitudo problematis coaptatur, in qua imperitus facile labi potuit. Da enim aliquem nescire legem, et sicut respondit de sanctificata carne non sanctificari panem, aut pulmentum, aut vinum, aut oleum, aut omnem cibum, et in hoc aeque respondebit, et dicet: Pollutum in anima non contaminare ea quae sancta caro sanctificare non potuit. Interrogat igitur, et dicit: Si tetigerit is qui pollutus in anima est, hoc est, qui contagione mortui est immundus effectus, ex his omnibus, panem videlicet aut pulmentum, aut vinum, aut oleum, aut reliquos cibos; numquid ex con
Abbreviated transcription (Latin):
minabunt᷑ in gente sua : sed in cognatis qͥ
est tradita uiro. Suꝑ his contaminabit᷑.
ce non polluet᷑ repente in popło suo in cõta¬
minationẽ sui. Considera in his p̾cipi
sac̃ dotib in gredi ad quelibet mortuũ. nͥ
ad ros cognatos & ꝓpinquos de qͥb supra
dictũ ẽ. Sacerdos autẽ magnꝰ idẽ ponti¬
fex plus aliqͥd habebat. aceteris sacerdo¬
tib. & nec pietas illũ affectus flectere
poterat ut inmundus fierae in supͣdictis
nominib Ait enĩ scriptura. Et suꝑ om̃i
amma quȩ mortua ẽ non ingrediet᷑. suꝑ
patre suo &e suꝑ matre sua non contami¬
nabit᷑. Scientes gͦ qͥd sit caro scĩficata
de in mundus in amma: uideamꝰ ꝓpħa qͥd
querat. Si homo qͥcũq non hic de pon¬
tifice dr̃ aut de sacerdote aut de leuita.
sed quilibet homo. Ubi ꝑsona non ponit᷑.¬
passim om̃ib licet carnẽ tangere. Si tale¬
rit inquit carnẽ scĩficatã & ligauerit

Expanded text:
minabuntur in gente sua; sed in cognatis qui minabuntur in gente sua; sed in cognatis qui est tradita viro: super his non contaminabitur, et non polluetur repente in populo suo in contaminationem sui . Considera his praecipi sacerdotibus non ingredi ad quemlibet mortuum, nisi ad eos cognatos et propinquos, de quibus supra dictum est. Sacerdos autem magnus, id est pontifex, plus aliquid habebat a caeteris sacerdotibus: et nec pietas illum, nec affectus flectere poterat, ut immundus fieret in supradictis nominibus. Ait enim Scriptura: Et super omnem animam quae mortua est non ingredietur: super patre suo, neque super matre sua, et non contaminabitur. Scientes ergo quid sit caro sanctificata, et immundus in anima, videamus propheta quid quaerat. Si homo quicumque, non hic de Pontifice dicitur, aut de sacerdote, aut de Levita; sed quilibet homo: ubi persona non ponitpassim omnibus licet. carnem tangere. Si tulerit, inquit, carnem sanctificatam, et ligaverit
Abbreviated transcription (Latin):
tigerit de sũmutate eiꝰ panẽ. aut pul¬
m̃tũ. aut uinũ aut oleũ aut omnẽ ci¬
bũ. nũquid scĩficabit᷑: Anteq cde ques¬
tione tractemꝰ. debemꝰ interĩ uixta lit¬
terã nosse quid sit caro scificata. & qͥd
sit in mundus in anima. Hostia quȩ
immolabat᷑ in altari. carnes illius sc̃e erant. &
inter ipsas scĩficatas carnes erat multa diuer¬
sitas. Alias enĩ sacerdotes in tẽpli abditis co¬
mecdebant. alias ꝓpinquȩ eoꝵ domi. aliã hi
qui de sacerdotib uidebant᷑ ẽe maculati.¬
& alias ifrahelitȩ qui nullã habebant im¬
munditiã. Huius diuersitatis plena ratio
m leuitico dr̃. In mundus autẽ in amma
dicebat᷑. qͥ corpus mortui hominis attige¬
rat. In quo animaduertendũ quãdiu ani
recesserit: in mundũ fieri quod t̾renũ est
sicut in eodẽ leuitico scribit᷑. Et ait dñs
ad moysen dicens. Loquere sacerdotib filiᷤᷤ
aaron: & dices ad eos. In mortib non conta¬

Expanded text:
tigerit de summitate ejus panetigerit de summitate ejus panenem cibum, numquid sanctificabitur? Antequam de quaestione tractemus, debemus interim juxta litteram nosse, quid sit caro sanctificata, et quid sit immundus in anima. Hostia quae immolabatur in altari carnes illius sanctae erant, et inter ipsas sanctificatas carnes erat multa diversitas. Alias enim sacerdotes in templi adytis comedebant: alias propinqui eorum domi: alias hi qui de sacerdotibus videbantur esse maculati: alias Israelitae qui nullam habebant immunditiam. Hujus diversitatis plena ratio in Levitico dicitur. Immundus autem in anima dicebatur, qui corpus hominis mortui attigerat. In quo animadvertendum, quamdiu animrecesserit, immundum fieri quod terrenum est, sicut in eodem Levitico scribitur: Et ait Dominus ad Moysen, dicens: Dic sacerdotibus filiis Aaron, et dices ad eos: In animabus non conta
Abbreviated transcription (Latin):
in poni silentiũ. Hȩc ꝓlixius posui. ut
tã ex ueteri quã ex nouo testam̃to sa¬
cerdotũ ẽe offitiũ nouerimꝰ. scire legẽ
dĩ & respondere ad quȩ fuerint in t̾ro¬
gat .i. Nec simplicitatẽ & ciboꝵ continen¬
tiã in magistro sufficere: nͥ qđ ipse facit
possit & alios rrudire. Certe quia respon¬
suros puto. hoc eoꝵ ẽe qui se ab adolescen¬
tia pͥparant ad docendũ. frequent̾ autẽ
iudicio dñi & popłoꝵ suffragio. in sacer¬
dotiũ simplices eligi: saltẽ illud habebant
ut postquã sacerdotes fuerint ordinati.
discant legẽ dĩ ut possint docere quod
didicerint. & augeant scientiã magis
quã opes. & non erubescant a laicis disce¬
re qͥ nouerint ra que ad officiũ ꝑtinent
sacerdotũ. magisq noctes & dies inscrip¬
turarũ tractatu quã in ratiociniis
& subputatione consumant. Quid ẽ autẽ
quod ex ꝑsona dñi aggeus int̾rogat sacer¬
dotes: Si tulerit homo carnẽ scĩficatã
in ora siue in sũmitate uestim̃ti. & te¬

Expanded text:
ui, ut tam ex veteri, quam ex novo Testamento, sacerdotum esse officium noverimus, scire legem Dei, et respondere ad quae fuerint interrogati. Nec simplicitatem et ciborum continentiam in magistro sufficere: nisi quod ipse facit, possit et alios erudire. Certe quia responsuros puto: hoc eorum esse qui se ab adolescentia praeparant ad docendum, frequenter autem judicio Domini, et populorum suffragio in sacerdotium simplices eligi: saltem illud habeant, ut postquam sacerdotes fuerint ordinati, discant legem Dei, ut possint docere quod didicerint, et augeant scientiam magis quam opes, et non erubescant a laicis discere, qui noverint ea quae ad officium pertinent sacerdotum: magisque noctes et dies in Scripturarum tractatu, quam in ratiociniis et supputatione consumant. Quid est autem quod ex persona Domini Aggaeus interrogat sacerdotes? Si tulerit homo carnem sanctificatam in ora, sive in summitate vestimenti sui, et te
Abbreviated transcription (Latin):
mosinas. siue ieiunia siue uictꝰ continen¬
tiã. & corporis castitatẽ. contaminata
ert̃ in conspectu meo. Quãuis enĩ sc̃a ui¬
deant᷑ specie sui quȩ offerunt᷑ a talib.
tam̃ qͥa tacta sunt ab eo qͥ pollutꝰ in ani¬
ma ẽ. om̃ia polluentur.
t nunc ponite corda ur̃a adiehac &e su¬
pra. Antequã poneret᷑ lapis suꝑ lapidẽ
in tẽplo dñi. cũ accederetis ad aceriu̾i xx¬

Expanded text:
ontinentiam, et corporis castitatem, contaminata erunt in conspectu meo. Quamvis enim sancta videantur specie sui quae offeruntur a talibus: tamen quia tacta sunt ab eo qui pollutus in anima est, omnia polluentur. 765 Et nunc ponite corda vestra a die hac et supra: antequam poneretur lapis super lapidem in templo Domi
Abbreviated transcription (Latin):
uidebant᷑. Et hoc quod dr̃ ꝓpt̾ea mu¬
nera eoꝵ matutina dolebunt a facie ma¬
litiarũ suarũ. & oderatis in portis ar¬
guentes: nec in hebreo nec apud alios
int̾pretes inuenit᷑. Notandũ autẽ qd
quarto loco in uicesima &r quarta die
mensis noni anno scdõ non ut supͣ t̾cia
munda. cor autẽ illius nec dũ plenã sa¬
pientiã reͣꝑat. siue qͥa inhabitabat
adhuc inter eos qui dicebant. nundũ
uenit tẽpuf domꝰ dm̃ ȩ dificande. in
oꝑib tantũ eius sermo factus ẽ dm̃.
Hic autẽ qm̃ tẽpliiã iacta sunt funda¬
m̃ta. & ingressus ẽ popłs cũ pͥncipib
in domũ dĩ. & facit opus congruũ tẽplo

Expanded text:
hoc quod dicitur: Propter munera eorum matutina, dolebunt a facie malitiarum suarum, et odoratis in portis arguentes, nec in Hebraeo, nec apud alios interpretes invenitur. Notandum quod in isto loco: In vicesima et quarta die mensis noni anno secundo, non ut supra tertimunda, cor autem illius necdum plenam sapientiam receperat; sive quia habitabat adhuc inter eos, qui dicebant: Nondum venit tempus domus Domini aedificandae  in operibus tantum ejus sermo factus est Domini. Hic autem quoniam jam templi jacta sunt fundamenta, et ingressus est populus cum principibus in do
Abbreviated transcription (Latin):
nolentũ. non ꝑcussorẽ. non turpis lucri
cupidũ. sed hospitalẽ. pudicũ. benignũ.
iustũ. scm. continentẽ. habentẽ in doc¬
trina sermonẽ fidelẽ. ut possit consola¬
ri in doctrina sana: & eos qͥ contͣ dict̃
arguere. Sunt enĩ multi & non subiec¬
ti. uaniloqui & seductores. & maxime¬

Expanded text:
on turpis lucri cupidum; sed hospitalem, pudicum, benignum, justum, sanctum, continentem, habentem in doctrina sermonem fidelem; ut possit consolari in doctrina sana, et eos qui contradicunt arguere. Sunt enim multi et non subjecti, vaniloqui, et seductores
Abbreviated transcription (Latin):
xͣxͣ. Percussi uos uento urente & aurugi¬
ne & grandine. om̃ia oꝑa manuũ ur̃arũ.
& non funit in uobis qui reuerteret᷑ ad
plo dñi. quando mittebatis in cipseleon
ebamini tarcular ut hauriretis. iͣ. anforaᷤ.¬
& fiebant atx. Percussi uos sterilitate &
corruptione aeris. & in grandine om̃ia oꝑa
manuũ ur̃arũ. & non reuersi estis ad me
dicit dñs.
icet om̃ia quȩ obtulistis mͥ in altari qͥa
tẽplũ non ȩ dificaueratis. contaminata
fueruit. sine extructione qͥppe tẽpli do¬
nũ om̃e pollutũ ẽ : tam̃ nc̃ te hortor. õ
popłe ut sensu ad p̃terita reuertans. con¬
sideresq quȩ facta sint. Hoc ẽ ab hac dr¬

Expanded text:
. Percussi uos uento urente et aurugine et grandine omnia opera manuum uestrarum. Et non fuit in uobis qui reuerteretur ad ando mittebatis in cypselem hebamini torcular, ut hauriretis quinqua. Percussi vos sterilitate, et corruptione aeris, et grandine omnia opera manuum vestrarum: et non reversi estis ad me, dicit Dominus. Licet omnia quae obtulistis mihi in altari, quia templum, non aedificaveratis, contaminata fuerint sine exstructione quippe templi, donum omne pollutum est; tamen nunc te hortor, o popule, ut sensu ad praeterita revertaris, consideresque quae facta sint, hoc est, et ab hac d
Abbreviated transcription (Latin):
or inquit ȩlecte dñȩ : ac deinde filios
memorat electȩ. Cõmotis gͦ gentib
quas quidẽ possumꝰ & cori trarias ac¬
cipere fortitudines non ualentes spłen¬
dorẽ dñi sustinere: uenert̃ electa om̃i¬
ũ gentiũ. & repleta ẽ gła domꝰ dñi qͦ

Expanded text:
or, inquit, electae dominae; ac deinde filios or, inquit, electae dominae; ac deinde filios memorat electae. Commotis ergo gentibus, quas quidem possumus et contrarias accipere fortitudines, non valentes splendorem Domini sustinere, venerunt electa omnium gentium, et repleta est glo
Abbreviated transcription (Latin):
transeun n. Moui aridã uel ȩgiptũ
plagas cultu dĩ uacuã. uel solitudine
ꝑ quã quadraginta annis circuit p
płs. Hȩc adhuc semel mouebo Qd facła
cernimus in aduentu dñi saluatoris. Cẽ¬
chra reserata. Motũ ẽ mare. dracone
qui in eo erat int̾fecto. Mota ẽ & ari¬
da infructuosa qͦndã gentiũ solitudo.
In hoc autẽ uniuersitatis tremore cõmo
ut ex earũ motu uenirent electagen
mea popłs dĩ. Clecta de macedoma: qͥ a
grandis in thesalonica dĩ eccłia congre¬
gata non habebat necessariũ ut de ca¬
ritate doceret᷑. Electa de hefeso: ut ar¬
chana dĩ & nulli antea reuelata sacra¬
menta cognoscer&e. Quid plurat Om̃s
gentes cõmote sunt. ad quas saluator
apłos miserat dicens. Cuntes docete
om̃s gentes. Ex multis uocatis panci
electi primitiuoꝵ eccłãm construxe¬
rt̃. Vnde & apłs petrus. salutat uos
inquit quȩ in babilone ẽ ȩccła rlecta.
& marcus filius m̃s. Et iohannes. seni¬

Expanded text:
transeunti. Movi aridam, vel Aegyptum transeunti. Movi aridam, vel Aegyptum per plagas cultu Dei vacuam, vel solitudinem per quam quadraginta annis circumduxi populum. Haec adhuc semel movebo. Quod factum cernimus in adventu Domini Salvatoris. Temcra reserata; motum est mare dracone qui in eo erat interfecto; mota est et arida, infructuosa quondam gentium solitudo. In hoc autem universitatis tremore, commout ex earum motu veniret electa genin ea populus Dei. Electa de Macedonia, quia grandis in Thessalonica Dei Ecclesia congregata, non habebat necessarium ut de charitate doceretur . Electa de Epheso, ut arcana Dei et nullis antea revelata sacramenta cognoscerent. Quid plura? omnes gentes commotae sunt, ad quas Salvator apostolos miserat, dicens: Euntes, docete omnes gentes , et ex multis vocatis pauci electi, primitivorum Ecclesiam construxerunt. Unde et apostolus Petrus: Salutat vos, inquit, quae in Babylone est electa, et Marcus filius meus , et Joannes: Seni
Abbreviated transcription (Latin):
tẽpli edificiis quȩ cernimꝰ corruisse. at¬
b quȩ quondã p̃clara habuere iuidei
CIerũtam̃ quia facta ẽ pͥor domꝰ quasi ñ
subsistens: prouocat᷑ ⁊ orobabel dux &
rolioretͣ & popłs eius. qui quondã tre
fuit popłs. faciat oꝑa in domo di. &sci¬
at dm̃ sibi ẽe p̃sentẽ. faciat quoq uer¬
bũ quod placuit dñs cũ eis quando egre¬
diebant᷑ de t̾ra ȩgipti. Atq utinã & nos
& implent quẽ accepere sermonẽ. sp̃m
tũ. cũ egrederemini de egipto. Quodau¬
tẽ dicit in medio ur̃m. iuxta illud quod¬
sentiendũ qđ in euangłio ẽ scriptũ. Ot¬
dius ur̃m stat quẽ uos nescitis. qͥ post me
uenit. hȩc gͦ dicit dñs exercituũ aduos
qͥ uidistis domũ pͥorẽ sic ẽẽ quasi nonsit.
Moni cęlũ. quando de celo audita ẽ uor
mea. Moin t̾rã quando pͥori popło tra¬
didi testam̃tũ. & in aduentu meo cal¬
go. tͣbo. tenebrȩq cernebant᷑. Mloni
mare rubrũ. quando uiã p̃bui popło

Expanded text:
empli aedificiis quae cernimus corruisse, acnibus quae quondam praeclara habuere Judaei. Verumtamen quia facta est prior domus quasi non subsistens, provocatur Zorobabel dux, et et populus ejus qui quondam terrae fuit populus, faciat opera in domo Domini, et sciat Deum sibi esse praesentem: faciat quoque verbum, quod pepigit Dominus cum eis quando egrediebantur de terra Aegypti. Atque utinam et nos et implent quem accepere sermonem, spirintum cum egrederemini de Aegypto. Quod autem dicit in medio vestrum, juxta illud sentiendum est, quod in Evangelio scriptum nescitis, qui post me veniet . Haec ergo dicit Dominus exercituum ad vos qui videtis domum priorem sic esse quasi non sit. Movi coelum, quando de coelo audita est vox mea. Movi terram, quando priori populo tradidi Testamentum; et in adventu meo, caligo, turbo, tenebrae cernebantur. Movi mare Rubrum, quando viam praebui populo
Abbreviated transcription (Latin):
heũ ep̃m non solũ in reprehensibilẽ ẽe de¬
bere & umꝰ uxoris uirũ & sapientẽ &
pudicũ & ornatũ. & hospitalẽ. sed etiã
doctorẽ. Et ne casu hoc dixisse inderet᷑.
ad titũ quoq suꝑ p̃sbiteris quos & ep̃os in¬
telligi uult oridmandis. ẽadẽ cautela
seruat᷑. Propt̃ hoc dereliqui te cretȩ ut

Expanded text:
 esse debere, et unius uxoris virum, et sapientem, et pudicum, et ornatum, et hospitalem, sed etiam doctorem . Et ne casu hoc dixisse videretur, ad Titum quoque super presbyteris quos et episcopos intelligi vult ordinandis, eadem cautela servatur . Propter hoc reliqui te Cretae, ut
Abbreviated transcription (Latin):
habet : ut supͣ posuimꝰ: Q mouebo om̃s
gentes. & ueniet desideratꝰ cunctis gen¬
tib Uere enĩ post quã ille uenit imple
seruo dñs tantũ domus ista melioe ẽ cui
pre est dñs adomo pͥore cui p̾fuit ser¬
uus. Quod autẽ ait dñs meũ ẽ argen

Expanded text:
supra posuimus: Et movebo omnes gentes, et veniet desideratus cunctis gentibus. Vere enim postquam ille venit, impleservo, tantum domus Domini melior est, cui praeest Dominus, a domo priore cui praefuit servus. Quod autem a
Abbreviated transcription (Latin):
panẽ aut pulñitũ aut uinũ aut ole¬
ũ. aut omnẽ cibũ. nũquid scĩficabitur
Respondentes autẽ sacerdotes dixerunt.
Non. Et dixit aggeus. Si tetigerit pol¬
lutus in anima ex om̃ib his. nũquid
contaminabitur: Q responderunt sa¬
cerdotes. & dixerunt. Contaminabi¬
tur. Et respondit aggeus & dixit. Sic
popłs iste & sic gens ista ante faciẽ meã

Expanded text:
tum, aut vinum, aut oleum, aut omnem cibum: numquid sanctificabitur? Respondentes autem sacerdotes, dixerunt: Non. Et dixit Aggaeus: Si tetigerit pollutus in anima ex omnibus his, numquid contaminabitur? Et responderunt sacerdotes, et dixerunt: Contaminabitur. Et respondit Aggaeus, et dixit: Sic p
Abbreviated transcription (Latin):
ae mͦterrogationẽ respondere de lege. Qđ
quidẽ & de uteronomio legimꝰ. ut sicubi in
urbib isrł questio fuerit exorta inter san¬
guinẽ & sanguinẽ. inter iudiciũ & iudi¬
ciũ. leprã & leprã. contradictionẽ contͣ¬
dictionẽ : eant ad facerdotes atq leuitas¬

Expanded text:
ad interrogationem respondere de lege. Quod ad interrogationem respondere de lege. Quod quidem et in Deuteronomio legimus, ut sicubi in urbibus Israel quaestio fuerit exorta inter sanguinem et sanguinem, inter judicium et judicium, lepram et lepram, contradictionem et contradictione
Abbreviated transcription (Latin):
ũ totũ fit sermo dñi. De incesima &¬
quarta die & scdo anno iã diximus.
Noni m̃sis numerus qͥ hic addit᷑. nũ quã
in bonã partẽ legit᷑. Pascha immolat
popłs. & alias celebrat festintates. Gis
enis sollẽpnitas die finit᷑ octauo. nec
ad nonũ ꝑuenit. Qui agnũ pasche p̃pa¬
rant. transacta die nona incipiua pͥ¬
parare. Dies quoq ꝓpitiationis & ex¬
piationis mensis septimi: post diẽ uo¬
nã celebrat᷑. & in hieremia sicut legel¬
tib poterit ẽe manifestũ. hirłm none
anno ab abiloniis obpugnat᷑. Qina s¬
prophetia de in munditia popłi futura erat.
idcirco scdo anno darii nonus mensis iungi¬
tur. Rursũ quia dat᷑ locus penitentiȩ pꝰ
inmunditiȩ corruptionẽ : uicesima quar¬
ta die sermo dĩ fit ad aggeũ ꝓpħam. ut
ra sacerdotũ ẽẽ offitii. de lege int̾rogatos
respondere. Si sacerdos ẽ : sciat legẽ dñi.
Siignorat lege̾: ipse se arguit non eẽ dñi
sacerdotẽ. Sacerdotis enĩ ẽ: scire legẽ.

Expanded text:
aeum fit sermo Domini. De vicesima quarta die et secundo anno jam diximus: Noni mensis numerus qui hic additur, numquam in bonam partem legitur. Pascha immolat populus, et alias celebrat festivitates; omnis ejus solemnitas die finitur octavo, nec ad nonum pervenit. Qui agnum paschae praeparant, transacta die nona, incipiunt praeparare. Dies quoque propitiationis et expiationis mensis septimi, post diem nonam celebratur. Et in Jeremia , sicut legentibus poterit esse manifestum, Jerusalem nono anno a Babyloniis oppugnatur. Quia iprophetia de immunditia populi futura 760 erat; idcirco secundo anno Darii nonus mensis jungitur. Rursum quia datur locus poenitentiae post immunditiae correptionem, vicesima quarta die sermo Dei fit ad Aggaeum prophetam, ut ra sacerdotum esse officii, de lege interroganti respondere. Si sacerdos est, sciat legem Domini: si ignorat legem, ipse se arguit non esse Domini sacerdotem. Sacerdotis enim est scire legem, et
Abbreviated transcription (Latin):
fundam̃tũ xp̃i ȩdificant sensisse ꝑspi¬
cuũ ẽ: aurũ argentũ. lapides p̾ciosos :
Vt in auro sensus occultussit. In argen¬
to sermo docens In lapidib p̾cio¬
sis oꝑa dõ placentia. His metallis
illustrior fit ȩccła saluatoris. quã qͦn¬
dã sinagoga fuerat. His lapidib ui
uix coherens. qͥppe qđ nec apud he¬
breos nec apud aliũ quẽq int̾pretẽ
fertur. omisimus.
N uicesima & quarta uoni m̃sis. in
anno scđo darii. factũ ẽ uerbũ dñi ad ag¬

Expanded text:
fundamentum Christi aedificant, sensisse perspicuum est, aurum, argentum, lapides pretiosos ; ut in auro sensus occultus sit, in argento sermo decens, in lapide pretioso, opera Deo placentia. His metallis illustrior fit Ecclesia Salvatoris, quam quondam synagoga fuerat; his lapidibus vivix cohaerens, quippe quod nec apud Hebraeos, nec apud alium quemquam interpretem fertur, omisimus. . In vicesima et quarta noni mensis, in anno secundo Darii Vu
Abbreviated transcription (Latin):
uobis & homo fieri dignatꝰ ẽ &e sacerdoᷤᷤ.
& ad requias popłi. Ad cõparationẽ enĩ
totius orbis qͦ ta pars fuit in principio
credentiũ: Igit᷑ quȩ locutus sit audia¬
mꝰ. fuit quondã in isrł domus dĩ. quȩ
nunc ita deserta ẽ: ut nec fuisse cre
non dilecta: c qͥ non popłs di. cepit ẽẽ po¬
pls dĩ Et ẽ domus ila quondã gł̃osa nnc
in conspectu orobabel c̃e iesuꝰ &t relihars

Expanded text:
is et homo fieri dignatus est et Sacerdos, et ad reliquias populi: ad comparationem enim totius orbis, parva pars fuit in principio credentium. Igitur quae locutus sit audiamus. Fuit quondam in Israel domus Dei qui nunc ita deserta est, ut nec fuisse crednon dilecta, et qui non populus Dei, coepit esse populus Dei. Et est domus illa quondam gloriosa: nunc i
Abbreviated transcription (Latin):
litteras dixerim. ut ex his ad sublimio¬
rẽ intelligentiã etiã nobis tacentib pru¬
dens lector ascendat. Fit gͦ sermo dĩ ad
eos qui operari ceperant in domo dñi
om̃ipotentis. iã ꝑfecta requie. idest in
mense .iiiiͦ. & triitatis plenissimo sa¬
cram̃to. uicesima p̾ina mensis: ad ag¬
geũ dĩ festa celebrantẽ. qͥ rursũ manũ
suã sermoni dñi p̾parauerat. & dicit¬

Expanded text:
lineas duxerim, ut ex his ad sublimiorem intelligentiam, etiam nobis tacentibus, prudens lector ascendat. Fit ergo sermo Dei ad eos qui operari coeperant in domo Domini omnipotentis, jam in requie, id est, in mense septimo, et in Trinitatis plenissimo sacramento, vicesima prima mensis, et ad Aggaeum Dei festa celebrantem, qui rursum manum suam sermoni Domi
Abbreviated transcription (Latin):
apłicũ in qͦ dr̃ in nouissimis tr̃porib
instabt̃ tẽpora pessima. & ert̃ homini
sui amatorrs. auari. arrogantrs. suꝑbi
blasphrmi. parentib non obedientes p¬
gͣti. scelesti. sine affectione. sine pase
accu satores. intptantes. cru deles odis

Expanded text:
icum in quo dicitur: In novissimis temporibus instabunt tempora pessima, et erunt homines sui amatores, avari, arrogantes, superbi, blasphemi, parentibus non obedientes, ingrati, scelesti, sine affectione, sine pace, accus
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ recesserit. statĩ ꝑgit ad aqͥlonẽ qͥ
non ẽ deat̃. sed nomine dext̃ uocat᷑.
Quod quidẽ & corporalit̾ intelligit᷑. ut qͥ¬
cũq in oriente steterit & uerterit se
occidentẽ respiciens: ad dexterã habe¬
at aquilonẽ quẽ dextrũ uocant. qͥ
flatu illius refrixert̃. Qui tantũ no¬
mine deat̾ ẽ: ceterũ re & oꝑe positus
in sinistra ẽ. Postquã autẽ extenderit
manũ suã suꝑ aquilonẽ dñs. ꝑdet etiã
assur. qͥ int̾pretat᷑. ruuynon. Quẽ mul¬
ti putant dirigentẽ dici. Sed falsũ est.
ł urynon enĩ coarguens dr̃ atq conuin¬
crns. & qm̃ diabolus ipse ẽ inimicꝰ & ul¬
tor. & ipse peccata suggerit. & postea
in peccatis coarguit peccatoris: idcir¬
principẽ assyrioꝵ qͥ habitat ad aqͥlonẽ.
& metropolĩ habrt niniuen. & dicit
in isaia. fortitudine faciã. & sapientiȩ¬
intellectu auferã t̾minos gentiũ. & u¬
res earũ depascar. Porro quod seqͥt de in¬

Expanded text:
tem respexerit, statim pergit ad Aquilonem, qui tem respexerit, statim pergit ad Aquilonem, qui non est dexter, sed nomine dexter vocatur. Quod quidem et corporaliter intelligitur, 712 ut quicumque in Oriente steterit, et verterit se ad Occidentem respiciens, ad dexteram habeat Aquilonem, quem dextrum vocant qui flatu illius refrixerunt, qui tantum nomine dexter est, caeterum re et opere potius in sinistra est. Postquam autem extenderit manum suam super Aquilonem Dominus, perdet etiam Assur, qui interpretatur εὐθύνων, quem multi putant dirigentem dici, sed falsum est: εὐθύνων enim coarguens dicitur, atque convincens. Et quoniam diabolus ipse est inimicus et ultor, et ipse peccata suggerit, et postea in peccatis coarguit peccatores, idcirprincipem Assyriorum, qui habitat ad Aquilonem, et metropolim habet Niniven, et dicit in Isaia: Fortitudine faciam, et sapientiintellectus auferam terminos gentium, et vires earum depascar . Porro quod sequitur de Ni
Abbreviated transcription (Latin):
&e auferã & disꝑlã eos. & si penitentiã
egerint. & ego penitentiã agã de om̃ib
malis que locutus sũ ut facerẽ eis. Et ut
sciatis ꝓpt̾ea nc̃ dñm cõminari ethiopi¬
b gladiũ ut eos ad meliora conuertat.
post paululũ in hoc ipso libro de ethio¬
pib infert. Ultra flumina ethiopiȩ inde
supplices mei filii disꝑsoꝵ meax deferent
munus mͥ. Siue ut in lxx habet᷑. de finib
flumoꝵ ethiopit suscipiã in disꝑsis meis.
& offerent hostias mͥ. Post hec non loqͥt᷑
assur. Aquilonẽ de qͦ hieremias scripsit.
Ab aquilone exardescent mala suꝑ om̃s
habitatores t̾rȩ. Ꝙ de quo salomon. cõ¬
memorat. Aquilo uentus durus. nomi¬
ne autẽ dext̃ uocat᷑. Propt̾ea autẽ ex¬
tendet inferentẽ supplicia ds̃ manũ
suã ut & aquilo sentiat penas. & hi
qͥ in t̾ra riꝰ sunt ad quã iuxta ⁊acha¬
Et pulchrȩ. qͥ mouerit pedes suos & re¬
cesserit ab oriente. de qͦ idẽm ꝓpħa ait.
ecce uir oriens nom̃ eius. & ad occiden¬

Expanded text:
am eos: et si poenitentiam egerint, et ego poenitentiam agam de omnibus malis quae locutus sum, ut facerem eis . Et ut sciatis propterea nunc Dominum comminari Aethiopibus gladium, ut eos ad meliora convertat, post paululum in hoc ipso libro de Aethiopibus infert: Ultra flumina Aethiopiae, inde supplices mei filii dispersorum meorum deferent  sive, ut in LXX habetur: De finibus fluviorum Aethiopiae suscipiam dispersos meos, et offerent hostias mihi. Post haec non loquitur Assur . Aquilonem de quo Jeremias scripsit: Ab aquilone exardescent mala super omnes habitatores terrae. Et de quo Salomon commemorat: Aquilo durus ventus: nomine autem dexter vocatur . Propterea autem extendit inferentem supplicia Deus manum suam, ut et Aquilo sentiat poenas, et hi qui in terra ejus sunt, ad quam juxta ZachaEt pulchre qui moverit pedes suos, et recesserit ab Oriente, de quo idem propheta ait: Ecce vir, Oriens nomen ejus , et ad Occiden
Abbreviated transcription (Latin):
dicat᷑ ꝑ isaiã. audite uerbũ dnĩ pͥnci¬
pes sodomoꝵ & attendite legẽ dñi po¬
płs gomorrȩ. & ad p̃sbiteros cupientes
sub figura susannȩ. eccłie corrũꝑe casti¬
tatẽ : dicat danihel. hoc ẽ iudiciũ dĩ.
Sem̃ chanaan. & non uida. Et ut sciatis
quotienscũq sodoma & gomorra ce
lib quib sermo ꝓpħecus cõminat᷑. le¬
gite in apocalipsiꝰ iohannis. Locus autẽ
in quo dñs crucifixus ẽ: uocat᷑ spũ alit̾
sodoma &e egiptius. Si gͦ hirrus olima

Expanded text:
 Isaiam: Audite verbum Domini, principes Sodomorum, et attendite in legem Domini, populus Gomorrhae . Et ad presbyteros cupientes sub figura Susannae Ecclesiae corrumpere castitatem, dicat Daniel: Hoc est judicium Dei: semen Chanaan, et non Juda . Et ut sciatis quotiescumque Sodoma et Gomorrha et libus, quibus sermo propheticus comminatur: legite in Apocalypsi Joannis: Locus autem in quo Dominus crucifixus est, vocatur spiritualiter Sodoma et Aegyptus . Si ergo Jerosolyma
Abbreviated transcription (Latin):
dinib eius. n coruũ insuꝑ liminari.
duo genera. aliud aquatile. aliud solitu¬
bib morari. Pre t̾ea quod &e nos laax si¬
milit̃ transtulimꝰ. coruus insuꝑlimina¬
ri: in hebreo ponit᷑ hanireb Quod scđm
lectionis diuersitatẽ uel siccitas uel gła¬
dius uł coruus accipit᷑. Unde & aqͥla
gladiũ aliqui siccitatẽ int̾pretati sunt.

Expanded text:
dinibus ejus, et corvum in superliminari, dinibus ejus, et corvum in superliminari, onocrotalorum duo genera: aliud aquatile, 710 aliud solitubibus commorari. Praeterea quod et nos et LXX similiter transtulimus: Corvus in superliminari, in Hebraeo ponitur, HAREB  , quod secundum lectionis diversitatem  , vel siccitas, vel gladius, vel corvus accipitur. Unde et Aquila, gladium, alii siccitatem interpretati sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
udȩi hoc om̃e capitulũ & .iͦ. superiora
contͣ philistiim & moab & filios ãmon
ad aduentũ xp̃i referunt quẽ putant
in consũmatione mundi ẽẽ uenturũ.
manu gentiũ qͣ tenent᷑. Et hoc sonare
qtł dr̃. & adorabunt eũ uiri de loco suo.
om̃s insulȩ gentiũ. Non solũ autẽ supi.¬
ores gentes. sed & ethiopes quoq & assi
ficari putant. de cunctis nationib quȩ
euersure st̃ niniuen. & qr nimne speci¬
osa int̾pretat᷑. in p̃senti loco speciosã re¬
ferunt ad babylonẽ. Et om̃e quod seqͥt.
onocrotalus & erigiis in liminib eiꝰ mo¬
rabunt᷑ & cetera. babyloni potiꝰ conue¬
nire cuiꝰ & in isaia ẽadẽ solitudo p̃di¬
cit᷑. Econtrario alii affirmant manifeste
de assirio dici. de qͦ iã p̃cesserit. & exten¬
det manũ suã suꝑ aquilonẽ. & ꝑdrtas¬
sur : & ponet niniuen in solitudinem.
Post assirios enĩ magis nimnen intelliee
quã babylonẽ quę ciuitas chaldeoꝵ est
Quod antẽ ait onocrotalũ & ericiũ in car¬

Expanded text:
 capitulum et duo superiora contra Philisthiim, et Moab, et filios Ammon ad adventum Christi referunt, quem putant in consummatione mundi esse venturum, manu gentium, qua tenentur: et hoc sonare quod dicitur: Et adorabunt eum viri de loco suo, omnes insulae gentium. Non solum autem superiores gentes, sed Aethiopes quoque et Assficari putant de cunctis nationibus, quae eversurae sunt Niniven. Et quia Ninive, speciosa interpretatur, in praesenti loco speciosam referunt ad Babylonem. Et omne quod sequitur: Onocrotalus et hericius in liminibus ejus morabuntur, et caetera, Babyloni potius convenire, cujus et in Isaia eadem solitudo praedicitur. Et econtrario alii affirmant, manifeste de Assyrio dici, de quo jam praecesserat: Et extendet manum suam super Aquilonem, et perdet Assur, et ponet Niniven in solituPost Assyrios enim magis Niniven intelligi, quam Babylonem, quae civitas Chaldaeorum est. Quod autem ait: Onocrotalum et hericium in car