comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uenient ab oriente & occidente
& recumbent cũ abraham. &
ysaac. & iacob. in regno celorũ.
Uos gͦ quare non accipitis pa¬
triarchas: Abfit. nos quidem
cuiquã inuidere mortalium:
quẽ ds forte miseratione respi-¬
ciens sua de ꝑditione unquã
reduxerit ad salutẽ. S hoc sa-¬
ne nos eius ẽẽ. iam clementiȩ
ponimꝰ. qui misertꝰ sit: ñ illius
meriti cuiꝰ fuisse negare non
possis imꝓbabilem uitã. Ae ꝑ
hoc & iudȩoꝵ patres abraham
scilicet & ysaac & iacob. si est
hoc ꝓcerto de hisdem xp̃i tes¬
timoniũ quod affertis quanꝙͣ
fuerunt ipsi quidẽ flagitiosis¬
simi. ut fere moyses indicat
eorum ꝓnepos. siue quis alius his¬
torie huiꝰ conditor ẽ. quȩ dicitur
geneseos. qui eoꝵ uitas nob odio
om̃i fastidioq dignissimas scͥpsit.
sint tam̃ & ipsi iam in regno cȩlo¬
rũ. sint in loco quẽ nec credide
rant unquã nec sperauerant.
ut fere ex eoꝵ liquido libris. appa¬
ret. dũ modo constet tamen uob̃

Expanded text:
oriente et occidente et recumbent cum Abraham et Isaac et Iacob in regno caelorum. uos ergo quare non accipitis patriarchas ? absit nos quidem cuiquam inuidere mortalium, quem deus forte miseratione respiciens sua de perditione umquam reduxerit ad salutem, sed hoc sane nos eius esse iam clementiae ponimus, qui misertus sit, non illius meriti, cuius fuisse negare non possis inprobabilem uitam: ac per hoc et Iudaeorum patres, Abraham scilicet et Isaac et Iacob — si est hoc pro certo de eisdem Christi testimonium, quod adfertis — quamquam fuerunt ipsi quidem flagitiosissimi — ut fere Moyses indicat eorum pronepos siue quis alius historiae huius conditor est, quae dicitur geneseos, qui eorum uitas 'nobis odio omni fastidioque dignissimas scripsit — sint tamen et ipsi iam in regno caelorum, sint in loco, quem nec crerant unquam, nec speraverant, ut fere ex eorum liquido libris apparet: dummodo tamen constet, vobis
Abbreviated transcription (Latin):
to orbe terrarũ eustodita. com¬
mendata. clarificata ꝑuenit.
Ibi enĩ uidebatis etiam ueteris
testamenti & obscura reuelari:
& predicta compleri. Si autem
quasi ratione uouemini. pͥmũ
cogitetis. quinam sitis quã mmꝰ
deis animȩ ur̃ȩ cõprehenden¬
dam: sane quẽadmodũ uelle
aut uoluisse uos dicitis. certis¬
sima ratione non uanissima cru¬
delitate. Quod cũ minime po¬
tueritis. sine dubio enĩ quam¬
dui tales estis. nullo modo po-¬
teritis. illud saltem qͦd om̃i hu¬
manȩ menti ẽ naturalit insi¬
tum. si modo id ꝑuersȩ opinio¬
nis prauitate non turbetur.
dĩ naturam atq substantiam
in cõmutabilem omnino. om̃i¬
no incorruptibilem cogitate
uel credite: & manichei conti¬
nuo non eritis. ut aliquando
catholici eẽ possitis gratia¬

Expanded text:
to orbe terrarum custodita, comto orbe terrarum custodita, commendata, clarificata peruenit. ibi enim uidebitis etiam ueteris testamenti et obscura reuelari et praedicta conpleri. si autem quasi ratione mouemini, primum cogitetis, quinam sitis, quam mindei. sed animae uestrae, conprehendendam sane, quemadmodum uelle aut uoluisse uos dicitis, certissima ratione, non uanissima credulitate: quod cum minime potueritis — sine dubio enim quamdiu tales estis, nullo modo poteritis — illud saltem, quod omni humanae menti est naturaliter insitum, si modo id peruersae opinionis prauitate non turbetur, dei naturam atque substantiam incommutabilem omnino, omnino incorruptibilem cogitate uel credite, et Manichaei continuo non eritis, ut aliquando et catholici esse possitis a
Abbreviated transcription (Latin):
ueritatẽ. cuiꝰ rei antea quasi ex¬
pressius articulos explicasset. &
si quid est aliud quod fortasse
possit c̾tis regłis comp̃hendi:
quomͦ fi .. at ut uel in duoꝵ
singłis eiusde rei narratio¬
nib. uł duab unius ex una ea¬
demq re multa diuersa inueni-¬
antur. nulla tamen aduersa. &
multa uaria. nulla contraria.
Sic soluuntur om̃ia de quibus
sibi isti miseri collum ligant :
ut sp̃m sui erroris intus tene¬
ant & nullũ extrinsecus salutis
admittant. Qua ꝓpt̾ post om̃s
fausti calumpnias refutandas.
dum taxat horũ eius capituloꝵ
quib hoc oꝑe quantũ dñs adiu¬
uare dignatus est. sufficienter
ut arbitror ꝓlixeq respondi.
breuiter uos ammoneo qui illo
tam nefando & execrabili erro¬
re tenemini: ut si auctoritaum
scripturarũ om̃ib p̃ferendam
se qui uultis. eam sequamini quȩ
ab ipsius presentiȩ xp̃i tempo¬
tas ab eoꝵ sedibus successiones.
eporum usq ad hȩc tempora to¬

Expanded text:
ueritatem, cuius rei antea quasi exueritatem, cuius rei antea quasi expressius articulos explicasset, et si quid est aliud, quod fortasse possit certis regulis conprehendi, quomodo fiat, ut uel in duorum singulis eiusdem rei narrationibus uel in duabus unius ex una eademque re multa diuersa inueniantur, nulla tamen aduersa, et multa uaria, nulla contraria. sic «oluuntur omnia, de quibus sibi isti miseri collum ligant, ut spiritus sui erroris intus teneant et nullum extrinsecus salutis admittant. Quapropter post omnes Fausti calumnias refutatas dumtaxat horum eius capitulorum, quibus hoc opere, quantum dominus adiuuare dignatus est, sufficienter, ut arbitror, prolixeque respondi, breuiter uos admoneo, qui illo tam nefando et execrabili errore tenemini, ut si auctoritatem scripturarum omnibus praeferendam sequi uultis. eam sequamini, quae ab ipsius praesentiae Christi tempotas ab eorum sedibus successiones episcoporum usque ad haec tempora to
Abbreviated transcription (Latin):
missi erant ad xp̃m s centurio ma-¬
gis accessit. Ita matħs & morẽ ñ
usq ad eo musitate locutionis ser¬
uauit: & mistice aliquid intima-¬
uit. Lucas autẽ & hoc ipsũ quẽ¬
admodũ gestũ ẽẽt ostendit: ut
hinc aduertere cogerem᷑. illud
matħs quẽ admodũ dixerit. Uel¬
lem sane. ut aliquis istoꝵ uanoꝵ.
qui huiꝰ modi questiunculas qua¬
si magnas. calumpniose obiciunt¬
ex euangłio. narret aliquid idẽ
ipse bis numero non falsum nec
fallaciter̾. s omnino id uolens in¬
timar Uexponere. & stilo ercipe¬
rentur uerba eiꝰ. eiq recitarent᷑.
utrũ non aliqͥd plus in inꝰ ue dice¬
ret. aut p̃ postero ordine ñ uerbo¬
rum tantũ s etiam rerũ. aut u¬
trũ non aliquid ex sua sententia¬
diceret. tamquã alius dixerit.
quod eum dixisse non audierit.
s uoluisse atq sensisse plane co¬
gnouerit. aut utrũ non alicuiꝰ
breuit᷑ complecteret᷑ sententiȩ

Expanded text:
missi erant ad Christum, sed centurio mamissi erant ad Christum, sed centurio magis accessit. ita Matthaeus et morem non usque adeo inusitatae locutionis seruauit et mystice aliquid intimauit; Lucas autem hoc ipsum quemadmodum gestum esset. ostendit, ut hinc aduertere cogeremur, illud Matthaeus quemadmodum dixerit. uellem sane, ut aliquis istorum uanorum, qui huiusmodi quaestiunculas quasi magnas calumniose obiciunt euangelio, narraret aliquid idem ipse bis numero, non falsum nec fallaciter, sed omnino id uolens intimare et exponere, et stilo exciperentur uerba eius eique recitarentur, utrum non aliquid plus minusue diceret aut praepostero ordine non uerborum tantum, sed etiam rerum, aut utrum non aliquid ex sua sententia adiceret. tamquam alius dixerit, quod eum dixisse non audierit, sed uoluisse atque sensisse plane cognouerit; aut utrum non alicuius breuiter conplecteretur sententiae
Abbreviated transcription (Latin):
more locutura: Et hoc quidẽ
de cõmuni loquendi consuetu¬
dine. ꝑuicacib turbulentisq
responderim. Ceterũ qui hȩc
non litigiose s placide ac fide¬
liter querunt. accedunt ad
xp̃m non carne s corde. ñ cor¬
poris presentia s fidei potentia.
sicut ille centurio: tunc mebꝰ quid
maths dixerit sentient. Talib enĩ
dicitur in ꝑsalmo: accedite ad eũ
& illuminamini. & uultus ur̃i ñ
erubescent. Unde centurio ille
ad xp̃m magis accesserat cuiꝰ fidẽ
tta laudauit: quã illi ipsi ꝑ quos
uerba sua misit. Huic rei simile
me aliquis: quando mulier quȩ
flixum sanguinis patiebat᷑. tan¬
gens fimbriam uestimenti eius
salua facta ẽ. Hoc eñi mirabiliter
discipłis sius dicerz uidebatur.
quis me tetigit & tetigit me ali-¬
quis: cum eũ turba compͥmeret.
Deniq hoc ei responderunt. Tur¬
be te compͥmunt : & dicis quis
me tetigit: Quẽ admodũ gͦ illi
premebant. s illa tetigit: sic illi

Expanded text:
more locutura? et hoc quidem more locutura? et hoc quidem de communi loquendi consuetudine peruicacibus turbulentisque responderim. Ceterum qui haec non litigiose, sed placide ac fideliter quaerunt, accedant ad Christum non carne sed corde, non corporis praesentia, sed fidei potentia, sicut ille centurio, tunc melius, quid Matthaeus dixerit, sentient. talibus enim dicitur in psalmo: accedite ad eum et inluminamini et uultus uestri non erubescent. unde centurio. ille ad Christum magis accesserat, cuius fidem ita laudauit, quam illi ipsi, per quos uerba sua misit. huic rei simile me aliquis, quando mulier, quae fluxum sanguinis patiebatur, tangens fimbriam uestimenti eius salua facta est. hoc enim mirabiliter discipulis suis dicere uidebatur: quis me tetigit? et: tetigit me aliquis, cum eum turba conprimeret. denique hoc ei responderunt: turbae te conprimunt, et dicis: quis me tetigit? quemadmodum ergo illi premebant, sed illa tetigit, sic illi
Abbreviated transcription (Latin):
diaentem utrũ ꝑ seipsum accesse¬
eit an ꝑalios: et quod ei de puero
suo illud dixerit ñ expͥmentem
utrũ ꝑseipsum dixerit an ꝑ alioᷤ.
Quid enim: Nonne talib locu¬
tionib humana plena est consu-¬
etudo. cũ dicimus aliquẽ ad aliqͥd
multũ accessisse. etiam quẽ non¬
dum dicimꝰ ꝑuenisse. nonne et
ipsam ꝑuentionẽ cui quasi uide¬
tur non ẽẽ. quod addi iam possit.
etiam ꝑ alios fieri usitatissime
loquimur sepe dicendo. egit ille
causam suã. ꝑuenit ad iudicem.
aut ꝑuenit ad illũ uł illũ poten¬
tem: cͥum plerũq id faciat ꝑ
amicos. non uiso eo ꝓrsus ad quẽ
quisq dicitur ꝑuenisse. Unde
etiam tales homines quicũq
ad potentiũ quodãmͦ in accessi¬
biles animos. siue ꝑseipsi siue
ꝑ alios ambitionis arte ꝑtingt̃:
iam etiam uulgo ꝑuentores
uocantur. Quid gͦ cũ legimus
obliuiscimur: qͥuemad modum
loqui soleamꝰ : An scriptura dĩ
nob̃cum alit̾ fuerat : quam nr̃o

Expanded text:
dicentem, utrum per se ipsum accessedicentem, utrum per se ipsum accesserit, an per alios, et quod ei de puero suo illud dixerit, non exprimentem, utrum per se ipsum dixerit, an per alios. quid enim ? nonne talibus locutionibus humana plena est consuetudo, cum dicimus aliquem ad aliquid multum accessisse, etiam quem nondum dicimus peruenisse ? nonne et ipsam peruentionem, cui quasi uidetur non esse quod addi iam possit, etiam per alios fieri usitatissime loquimur saepe dicendo: egit. ille causam suam, peruenit ad iudicem, aut: peruenit ad illum uel illud potentem, cum plerumque id faciat per amicos non uiso eo prorsus, ad quem quisque dicitur peruenisse? unde etiam tales homines, quicumque ad potentium quodam modo inaccessibiles animos siue per se ipsos siue per alios ambitionis arte pertingunt, iam etiam uulgo "peruentores" uocantur. quid ergo? cum legimus, obliuiscimur, quemadmodum loqui soleamus ? an scriptura dei aliter nobiscum fuerat quam nostro
Abbreviated transcription (Latin):
negauerit lucas dixisse xp̃m. qͦd
eum scͥpsit dixisse matħs. Hinc
omnino nulla unquã questio fu¬
it: neq hoc obici nichil ab om̃ino
imprudentib. & nichil harũ re¬
rum considerare uolentib seu
ualentib potest. Illud sane & re¬
quiri inter fideles & obici ab infi¬
delib solet. s etiam ipsis uel pa¬
rũ eruditis uel minꝰ contentiosis :
nisi ammoniti respuerint quod
matħs dixit. Accessit ad eũ centu¬
rio rogans eum & dicens: lucas
aut quod miserit adeũ seniores
iudeoꝵ. hoc ipsum rogantes de
puero eius qͥa egrotabat ut eũ
sanaret. & cum appropinquaret
domui misit alios. ꝑ quos diceret
non se ẽẽ dignũ. incuiꝰ domũ in¬
traret iħc: nec seipsum dignum
gans & dicens: dñe puer meus
iacet indomo paraliticus & male
torquet᷑ : hoc gͦ intelligit᷑ matħo
breuit̾ sententiam istã uerã inte¬
gramq complexũ. dicentẽ quod
centurio accesserit ad ih̃m & ñ

Expanded text:
negauerit Lucas dixisse Christum, quod negauerit Lucas dixisse Christum, quod eum scripsit dixisse Matthaeus. hinc omnino nulla umquam quaestio fuit neque hoc obici nisi ab omnino inprudentibus et nihil harum rerum considerare uolentibus seu ualentibus potest. illud sane et requiri inter fideles et obici ab infidelibus solet. sed etiam ipsis uel parum eruditis uel nimis contentiosis, nisi admoniti resipuerint, quod Matthaeus dixit: accessit ad eum centurio rogans eum et dicens, Lucas autem, quod miserit ad eum seniores Iudaeorum hoc ipsum rogantes de puero eius, qui aegrotabat, ut eum sanaret. et cum adpropinquaret domui, misit alios, per quos diceret non se esse dignum, in cuius domum intraret Iesus, nec se ipsum dignum,gans et dicens: puer meus iacet in domo paralyticus et male torquetur?" hoc ergo intellegitur Matthaeum breuiter sententiam ipsam ueram integramque conplexum dicentem, quod centurio accesserit ad Iesum, et non
Abbreviated transcription (Latin):
tra ȩccłiam siue in ipsa eccłia
tanta felicitate ꝓueniat: S con¬
rtraria inquit inter se eoꝵ scripta
eorũ repperiunt᷑. Maligni malo stu¬
dio legitis: stulti non intelligitis :
ceci non uidetis. Quid enĩ mag¬
num erat ita diligent᷑ inspicere.
& eoꝵ quidẽ scriptoꝵ magnam
et salubrẽ muenire incongruen¬
tiam: si uos contentio ñ ꝑuerte¬
ret. & si pietas adiuuaret: Quis
enĩ unquã duos hystoricos legens.
de una re scribentes. utrũq uel
utrumlibet eorũ aut fallere aut
falli arbitratꝰ ẽ. si unꝰ eoꝵ dixit qͦd
alius pret̾misit. aut si alter aliqͥd
breuius cõplexus ẽ. eandẽ tamen
sententiam saluã in tegrãq custo¬
diens. alt̾ autẽ tanquam menbra¬
tim cuncta digessit. ut non solum
quid factum sit uerum etiam uẽ¬
admodũ factũ sit intimaret. sicu.
faustus huic euangłioꝵ ueritati
uoluit calumpniari: quia maths
aliquid dixit quod lucas cũ idem
narraret dicere pret̾misit. quasi

Expanded text:
tra ecclesiam siue in ipsa ecclesia tra ecclesiam siue in ipsa ecclesia tanta facilitate proueniat? Sed contraria, inquit, inter se scripta eorum reperiuntur. maligni malo studio legitis. stulti non intellegitis, caeci non uidetis. quid enim magnum erat ista diligenter inspicere et eorundem scriptorum magnam et salubrem inuenire congruentiam. si uos contentio non peruerteret et si pietas adiuuaret? quis enim umquam duos historicos legens de una re scribentes utrumque uel utrumlibet eorum aut fallere aut falli arbitratus est, si unus eorum dixit. quod alius praetermisit; aut si alter aliquid breuius conplexus est eandem tantum sententiam saluam integramque custediens, alter autem tamquam membratim cuncta digessit, ut non solum, quid factum sit, uerum etiam. quemadmodum factum sit, intimaret? sicut Faustus hinc euangeliorum ueritati uoluit calumniari, quia Matthaeus aliquid dixit, quod Lucas, cum idem narraret, di. cere praetermisit, quasi
Abbreviated transcription (Latin):
auit atq edidit. & deinde in ali-¬
os atq alios continuata noticia la¬
tiusq firmata. ad posteros etiam
usq ad nr̃a tempora ꝑuenert̃: sta
ut int̾rogati cuiusquisq sit liber.
non hesitemꝰ quid respondere de¬
beamus : S quid ꝑgam in longe
preterita : Ecce istas litteras quas
fausti ẽẽ. uel has neget meas. uñ
conuincit᷑ : nsi quia illi qui nẽ
ista nouerunt. noticiam suam
alonge xiam post futuros continu¬
atis. ꝓd̾sterioꝵ successionib traici¬
unt:̃ Quȩ cum ita sint. quis tan¬
dem tanto furore cecatur. nͥ demo¬
nioꝵ mendaciloquoꝵ malitia atq
fallatia consentiendo subuersus
sit. qui dicat hoc mereri non po¬
tuisse. apłoꝵ ȩccłiam tam fidam.
tam numerosam frm̃ concordiã.
ut eoꝵ scͥpta fidelit̾ ad posteros
traicerent: cͥum eoꝵ cathedras
usq ad presentes ep̃os certissima
successione seruarint. cũ hoc qͣli¬
uncunq hominũ scͥptis. siue ex¬

Expanded text:
auit atque edidit et inde in aliauit atque edidit et inde in alios atque alios continuata notitia latiusque firmata ad posteros etiam usque ad nostra tempora peruenerunt. ita ut interrogati, cuius quisque liber sit, non haesitemus, quid respondere debeamus ? sed quid pergam in longe praeterita? ecce istas litteras, quasFausti esse uel has neget meas, unde conuincitur, nisi quia illi, qui nunc ista nouerunt, notitiam suam ad longe etiam post futuros continuatis posterorum successionibus traiciunt? quae cum ita sint, quis tandem tanto furore caecatur, nisi daemoniorum mendaciloquorum malitiae atque fallaciae consentiendo subuersus sit, qui dicat hoc mereri non potuisse apostolorum ecclesiam. tam fidam, tam numerosam fratrum concordiam, ut eorum scripta fideliter ad posteros traicerent, cum eorum cathedras usque ad praesentes episcopos certissima successione seruarent, cum hoc qualiumcumque hominum scriptis siue ex
Abbreviated transcription (Latin):
cõꝑati eis quos uere ipocratis ẽẽ
constaret. impares uidicati sunt :
& quod ab eo tempore quo & ce¬
tera scripta eiꝰ non innotuerunt
quod uere eius ẽẽnt. Hos autem
libros quib illi qui de transuerso
ꝓferunt᷑. cõparati respuunt᷑: unde
constat ẽẽ ipoeratis: Unde si qͥs
hoc neget. non saltẽ refellitur s
ridetur. nͥ quia sic eos ab ipso ypo¬
cratis tempore. usq ad hoc tempꝰ
& deinceps successionis series cõ¬
mendauit: ut hinc dubitare cle¬
mentis sit : Platonis. aristotilis.
ciceronis. Uarronis. aliorũq eiꝰ modi
auctoꝵ libros uñ nouerunt homi¬
nes. quod ipsoꝵ sint. nisi eadem
tempoꝵ sibimet succedentiũ con¬
testatione continua: Multi multa
de litteris ȩccł̃iasticis conscͥpsert̃:
non quidẽ auctoritate canonica.
s aliquo adiuuandi studio siue dis¬
cendi. Unde constat qͥd cuius sit.
nisi quia his temporib quib ea
quisq scͥpsit. quib potuit insinu¬

Expanded text:
comparati eis quos vere Hippocratis esse comparati eis quos vere Hippocratis esse constaret, impares judicati sun quod ab eo tempore quo et cetera scripta eius non innotuerunt, quod uere eius essent. hos autem libros, quibus illi. qui de trauerso proferuntur, conparati respuuntur, unde constat esse Hippocratis? unde si quis hoc neget, nec saltem refellitur, sed ridetur — nisi quia sic eos ab ipso Hippocratis tempore usque ad hoc tempus et deinceps successionis series commendauit, ut hinc dubitare dementis sit? Platonis, Aristotelis, Varronis, Ciceronis aliorumque eiusmodi auctorum libros unde nouerunt homines. quod ipsorum sint, nisi eadem temporum sibimet succedentium contestatione continua? multi multa de litteris ecclesiasticis conscripserunt, non quidem auctoritate canonica, sed aliquo adiuuandi studio siue discendi. unde constat, quid cuius sit, nisi quia his temporibus, quibus ea quisque scripsit. quibus potuit insinu
Abbreviated transcription (Latin):
habebunt pondus auctoritatis: si
euanglicȩ si apłicȩ non habebunt:
De quo libro certũ erit. cuiꝰ sit. si
littere quas apłoꝵ dicit & tenet
nes gentes tanta eminentia
declarata. utrũ apłorũ
suit incertum est: & hoc erit cer¬
tum scripsisse apłos quod hiic
eccł̃iȩ contrarii heretici ꝓferunt
auctoꝵ suoꝵ nominib appellati.
longe post apłos existentiũ. quasi
uero & in litteris scłarib ñ fuerit
certissimi auctores. sub quorũ no¬
minib postea multa ꝓlata sunt.
& idõ repudiata. quia uel his quȩ
ipsoꝵ ẽẽ. constaret minime con¬
gruerunt. uel eo tempore quo il¬
li scripserint nequaꝙͣ innotesceret
ꝑ ipsos uel familiarissimos eorũ in
posteros. ꝓdi cõmendariq merue¬
runt: Nonne ut alios omittã. sub
ypocratis medici nobilissimi nomi¬
ne. quidã libri ꝓlati in auetorita¬
tem a medicis non receptisunt.
nec eos adiuuit non nulla simili
tudo rerũ atq uerboꝵ. quando

Expanded text:
habebunt pondus auctoritatis, si habebunt pondus auctoritatis, si euangelicae, si apostolicae non habebunt? de quo libro certum erit, cuius sit, si litterae, quas apostolorum dicit et tenet et per omnes gentes tanta eminentia declarata, utrum apostolorum sint incertum est? et hoc erit certum scripsisse apostolos, quod huic ecclesiae contrarii haeretici proferunt auctorum suorum nominibus appellati longe post apostolos existentium ? quasi uero et in litteris saecularibus non fuerunt certissimi auctores, sub quorum nominibus postea multa prolata sunt et ideo repudiata, quia uel his, quae ipsorum esse constaret, minime congruerunt uel eo tempore. quo illi scripserint, nequaquam innotescere et per ipsos uel familiarissimos eorum in posteros prodi commendarique meruerunt. nonne, ut alios omittam, sub Hippocratis medici nobilissimi nomine quidam libri prolati in auctoritatem a medicis non recepti sunt ? nec eos adiuuit nonnulla simtudo rerum atque verborum; quando
Abbreviated transcription (Latin):
sinũ idẽ nescio cuiꝰ quiete felicita¬
tis magnũ abditumq secretũ. ab¬
stulerint angłi pauꝑem illũ erũp¬
nosum. a diuite suꝑbiente contẽp¬
tũ. Quid dicã de apło paulo. An
forte & ipse post mortẽ iustificatũ
laudat abraham. quod priusꝙͣ
circuncideret᷑ credidit dõ & de¬
putatũ ẽ illi ad iusticiam: Quod
tantipendit. ut nos non ob aliud
dicat filios eiꝰ ẽẽ effectos. qui eiꝰ
carne ꝓpagati non sumꝰ : nisi qͦd
eius uestigia sequam᷑. S quid uo¬
bis faciam quos contra testimo¬
nia scripturarũ. ita surdos fecit
iniquitas : ut quicqͥd aduersus
inde ꝓlatũ fuerit non ẽẽ dictum
ab apło. s anescio quo falsario
sub eius nomine scriptũ ẽẽ. dice¬
re audeatis: Usq ad eo a xp̃ia¬
na doctrina aꝑte aliena ẽ. quã
predicatis doctrina demoniorũ:
ut eam sub xp̃iane doctrine no¬
mine defendere nulla ex parte
pasitis. nisi dicatis falsas ẽẽ scrip

Expanded text:
sinum, id est nescio cuius quietae felicitasinum, id est nescio cuius quietae felicitatis magnum abditumque secretum abstulerint angeli pauperem illum aerumnosum a diuite superbiente contemptum. quid dicam de apostolo Paulo? an forte et ipse post mortem iustificatum laudat Abraham, quod, priusquam circumcideretur, credidit deo, et deputatum est illi ad iustitiam ? quod tanti pendit, ut nos non ob aliud dicat filios eius esse effectos, qui eius carne propagati non sumus, nisi quod eius fidei uestigia sequamur. Sed quid uobis faciam, quos contra testimonia scripturarum ita obsurdefecit iniquitas, ut quicquid aduersum uos inde prolatum fuerit, non esse dictum ab apostolo, sed a nescio quo falsario sub eius nomine scriptum esse dicere audeatis ? usque adeo a christiana doctrina aperte aliena est quam praedicatis doctrina daemoniorum, ut eam sub christianae' doctrinae nomine defendere nulla ex parte possitis, nisi dicatis falsas esse script
Abbreviated transcription (Latin):
tes opinantiũ consectande quoꝵ¬
libet hominũ. nedũ tam execra¬
bilis heresis ꝑuersitate imꝰ lon¬
ge a ueritate aberrantiũ. frustͣ
sibi sane ꝑhanc obliquitatẽ pol¬
licetur faustus aliquid pꝰt hanc
uitam cuiquã posse prestari: qͦd
sibi prestandũ in hac uita ñ com¬
parauerit. Bonũ ẽ uob̃ ut dum
hic uiuitis. istum relinquatis er¬
rorem: & ueritatẽ catholice fidĩ
cognoscatis atq teneatis. Alioqͥn.
longe aberit quod sibi pollicetur
iniustꝰ: cũ fieri ceꝑit quod inius¬
co minatus d̾s ẽ. De uita autẽ
patriarcharũ: iam quantũ satis
arbitratus sum homini. malea co
non pauca respondi. Quib ñ utiq
in morte correptis. uel post passio¬
nem suã iustificatis. testimoniũ¬
ꝑhibebat. cũ iudeos ammoneret.
ut si abrahȩ filii ẽẽnt. facta abra¬
hȩ facerent : & quod idem abra¬
ham eiusdẽ diem uidere concu¬
piuerit gauisusq fuerit. cũ
uidisset. & quod in: eius

Expanded text:
tes opinantium consectandae quortes opinantium consectandae quorumlibet hominum, nedum tam execrabilis haeresis peruersitates nimis longe a ueritate aberrantium. frustra sibi sane per hanc obliquitatem pollicetur Faustus aliquid post hanc uitam cuiquam posse praestari, quod sibi praestandum in hac uita non conparauerit. bonum est uobis, ut, dum hic uiuitis, istum relinquatis errorem et ueritatem catholicae fidei cognoscatis atque teneatis. alioquin longe aberit, quod sibi pollicetur iniustus, cum fieri coeperit, . quod iniusto minatus est deus.' De uita autem patriarcharum iam, quantum satis arbitratus sum, homini maledico non pauca respondi: quibus non utique in morte correctis uel post passionem suam iustificatis testimoniuhibebat, cum Iudaeos admoneret, ut si Abrahae filii essent, facta Abrahae facerent, et quod idem Abraham eiusdem diem uidere concupiuerit gauisusque fuerit, cum uidisset, et quod in eius
Abbreviated transcription (Latin):
siue falsũ scriptorib eiꝰ crimen
inhereat. Nos utro uismodo:
in tuto sumus. ut semꝑ.
ugustinus respondit. Quo¬
gnodo in tuto miser. quomͦ
in tuto: qui te patriarchas odisse
impuros dicis. & dm̃ adhuc plan-¬
gis impurũ : Certe illis patriar-¬
chis: post aduentũ saluatoris p̃s¬
titam purgationẽ & datam be-¬
atam requiem concessisti. Ds̃ aũt
ur̃ & post aduentũ saluatoris ad¬
huc tacet in tenebris: adhuc flagi¬
tiis om̃ib mergit᷑. adhuc in impu¬
ris om̃ib uolutat᷑. Ita non solum
uita illoꝵ hominũ melior erat do
ur̃o: uerum etiam mors ipsa feliti¬
or. In quib aut sedib erant iusti.
qui exierant ex hac uita pͥusquã
xp̃c in carne uenisset. et utrum
etiam ipsos ad aliqͥd melius passio
xp̃i transtulerit. qui in eũ uentu¬
rum. passurũ. resurrecturũ cre
rant in scripturis scĩs. indagan¬
dum ẽ. si quomͦ ad liquidũ inda-¬
gari potest: non hinc temerita¬

Expanded text:
siue falsum, scriptoribus eius crimen siue falsum, scriptoribus eius crimen inhaereat; nos utrouis modo in tuto' sumus ut semper. AUGUSTINUS respondit: Quomodo in tuto, miser? quomodo in tuto, qui te patriarchas odisse dicis inpuros et deum adhuc plangis inpurum? certe illis patriarchis post aduentum saluatoris praestitam purgationem et datam beatam requiem concessisti; deus autem uester et post aduentum saluatoris adhuc iacet in tenebris, adhuc flagitiis omnibus mergitur, adhuc in inpuris omnibus uolutatur . ita non solum uita illorum hominum melior erat deo uestro, uerum etiam mors ipsa felicior. in quibus autem sedibus erant iusti, qui exierant ex hac uita, priusquam Christus in carne uenisset, et utrum etiam ipsos ad aliquid melius passio Christi transtulerit, qui in eum uenturum, passurum, resurrecturum non rant, in scripturis sanctis indagandum est, si quo modo ad liquidum indagari potest, non hinc temerita
Abbreviated transcription (Latin):
quia ut iam sepe ꝓbatũ a nob̃ ÷.
nec ab ipso hec sunt nec ab eius
apłis scripta: s multopost eoꝵ
assumptionẽ a nescio quib et
ipsis int̾ se uͦ concordantib se¬
mid̃is. ꝑ famas opinonesq
comꝑta sunt. qui tamen om̃ia ea-
mina. uel eoꝵ qui secuti uiderent᷑¬
cundũ eos se scripsisse mentiti st᷑.
S uideis de hoc interim ut inquã
capitulo tecũ non nimiũ ego con-¬
tenderim: cũ mͥ illud satis ad pre-¬
sidiũ sit. quod ante posui. & quod
nec ipsis uobis negare licet. ante
dñi nr̃i aduentũ patriarchas om̃s
unquã liberati a xp̃o ad lumen
reducti sunt. qͥd hoc ad odiũ atti-¬
puimꝰ. non quod fuert̃ id ÷ͥ homi-¬
nes. s quales fuert̃ id ÷ malos: nec
quod nunc sunt id̃÷ purgatos.
s quod fuert̃ idr̃ impuros aliquan¬
do. Ac ꝑhoc nob̃ interim ut cunq
uos id ẽẽ uultis. nichil obstat capi¬
tulũ hoc: cũ siue ẽ uerũ. xp̃i hic
miseratio cõmendet᷑. & bonitas:

Expanded text:
quia, ut iam saepe probatum a nobis est, quia, ut iam saepe probatum a nobis est, nec ab ipso haec sunt nec ab eius apostolis scripta, sed multo post eorum adsumptionem a nescio quibus et ipsis inter se non concordantibus Semiiudaeis per famas opinionesque conperta sunt: qui tamen omnia eademina uel eorum, qui secuti cundum eos se scripsisse mentiti sunt. Sed videris: de hoc interim, ut inquam, capitulo tecum non nimium ego contenderim; cum mihi illud satis ad praesidium sit quod ante posui, et quod nec ipsis vobis negare licet, ante Domini nostri adventum Patriarchas omnes unquam liberati a Christo ad lumen reducti sunt, quid hoc ad odium attipuimus, non quod fuerunt, id est homines, sed quales fuerunt. id est malos, nec quod nunc sunt, id est purgatos, sed quod fuerunt, id est inpuros aliquando. ac per hoc nobis interim, utcumque uos id esse uultis, nihil obstat capitulum hoc, cum, siue est uerum, Christi hic miseratio commendetur et bonitas,
Abbreviated transcription (Latin):
eiit aboriente & occidente. & au¬
stro &aquilone. & recumbent cũ¬
abraham in regno dĩ. Hoc uͦ ipsũ
quidẽ quia multi excludentur
a regno di. qui scilicet nomen
tantũmͦ xp̃i portauerint. sed ñ
fecerint oꝑa eius nec matħs scri-¬
bere pret̾misit: s de abraham il¬
lic & ysaac & iacob. nullam fecit
omnino mentionẽ. Et iterũ de
centurione ⁊ puero eiꝰ etiã lucas
quidẽ scripsit: s eque ipse de a-¬
braham illic & ysaac & iacob ni-¬
chil om̃ino testat᷑. ut quia ubi¬
iam dictũ sit. certo constare ñ
possit. nichil ꝓhibeat etiã ñ cre-¬
dere quia sit dictum. Nec inme¬
rito nos ad huiꝰmodi scripturas
tam inconsonantes & uarias.
nunquã sane sine iudicio ac ra-¬
tione aures afferimꝰ: s contem-¬
plantes omĩa & cũ aliis alia con-
q a xp̃o dici potuerit. necne.
Multa enĩ a maiorib ur̃is eloqͥis
dñi nr̃i inserta uerba sunt : quȩ
nomine signata ipsius. cũ eus
fide non congruant. presertim

Expanded text:
iente et occidente et austro et aquilone et recumbent in regno dei. hoc uero ipsum quidem, quia multi excludentur a regno dei, qui scilicet nomen tantummodo Christi portauerint, sed non fecerint opera eius, nec Matthaeus scribere praetermisit, sed de Abraham illic et Isaac et Iacob nullam facit omnino mentionem. item de centurione et puero eius etiam Lucas quidem scripsit; sed aeque ipse de Abraham illic et Isaac et Iacob nihil omnino testatur, ut, quia ubinam dictum sit certo constare non possit, nihil prohibeat etiam non credere, quia sit-'dictum. Nec inmerito nos ad huiusmodi scripturas, tam inconsonantes et uarias, numquam sane sine iudicio ac ratione aures adferimus; sed contemplantes omnia et cum aliis alia confeuidque a Christo dici potuerit necne. multa enim a maioribus uestris eloquiis domini nostri inserta uerba sunt, quae nomine signata ipsius cum eius fide non congruant, praesertim
Abbreviated transcription (Latin):
figurate ꝓpħata sunt: in xp̃o et
eccłia impleri cognoscunt. Unde
nec uane suꝑstitioni succũbimus:
nec illud eũgłii capitulũ falsum
ẽẽ dicimꝰ. nec. xp̃i discipłos nos ne¬
gamus: quia ea ratione ueritatis
quã ꝓ meis uirib totiens exposui.
non aliam legẽ nec alios ꝓph̃as ꝙͣ
eos quos catholica tenet auctori-¬
tas:non uenit soluere sed adimplere.

Expanded text:
figurate prophetata sunt, in Christo et figurate prophetata sunt, in Christo et ecclesia inpleri cognoscunt. unde nec uanae superstitioni suc cumbimus nec illud euangelii capitulum falsum esse dicimus nec Christi discipulos nos negamus, quia ea ratione ueritatis, quam pro meis uiribus totiens exposui, non aliam legem nec alios prophetas quam eos, quos catholica tenet auctoritas, non uenit soluere, sed adinplere.
Abbreviated transcription (Latin):
uos dicitis ẽẽ rationẽ errorẽ esse
conuincunt. nec uerũ falsumq
iudicare impiũ putant. iõ ur̃am
sectã falsissimã. fidẽ aũt catholicã
uerissimã iudicant. nec bonũ a con¬
trario separare formidant. s ma¬
lũ non ẽẽ naturã quia contra na¬
turã ẽ. intelligunt: non gentẽ
nescio quã tenebrarũ aduersũ
diuina regna a suo pͥncipio nas¬
centẽ ⁊ rebellantẽ. quȩ uere am¬
pliorẽ formidinem intulit dõ
ur̃o quam infantib mame. quippe
quẽ dicitis. ne sua membra illius
impetu capta ⁊ uastata conspiciat
uelũ contra se posuisse. Pinde nul¬
las ex hoc capitulo patiunt᷑ angu¬
stias. quod quasi legis ⁊ ꝓpħarũ pre¬
cepta non seruent: quia ⁊ ex grã xp̃i
habent legitimã caritatẽ dei ⁊ pxi¬
mi. in quib duob p̃ceptis tota
lex pendet ⁊ ꝓph̃ȩ. ⁊ quȩcunq ibi
uel reb gestis uel sacram̃toꝵ ce¬
lebrationib. uel locutionũ modis

Expanded text:
uos dicitis esse rationem. errorem esse uos dicitis esse rationem. errorem esse conuincunt. nec uerum falsumque isectam falsissimam, fidem autem catholicam verissimam judicant. Nec bonum a contrario separare formidant; sed malum non esse naturam, quia contra naturam est, intelligunt: non gentem nescio quam tenebrarum, adversum divina regna a suo principio nascentem et rebellantem, quae vere ampliorem formidinem intulit deo vestro, quam infantibus maniae; quippe quem dicitis, ne sua membra illius impetu capta et vastata conspiciat, velum contra se posuisse. Proinde nullas ex hoc capitulo patiuntur angustias, quod quasi Legis et Prophetarum praecepta non servent: quia et ex gratia Christi habent legitimam charitatem Dei et proximi, in quibus duobus praeceptis tota lex pendet et prophetae et quaecumque ibi uel rebus gestis uel sacramentorum celebrationibus uel locutionum modis
Abbreviated transcription (Latin):
nocentie principatũ. ⁊ hircus ꝓp¬
ter similitudinẽ carnis peccati.
ut de peccato dampnaret pecca¬
tũ: ⁊ si quod aliud sacrificii genꝰ
expressius cõmemoraueris. in eo
strabo. Quo circa. siue circunci¬
sio siue sabbatũ. siue differentia
ciborũ. siue immolatio sacrifici
nuntiabant᷑ impleuit. Attende cui
sicut te manicheus impiã docuit
ꝑuersitatẽ. ut ex eũgłio quod he¬
resim tuam ñ expedit hoc accipi¬
as. quod aut̃ impedit non accipi¬
as: sic nos apłs docuit piam ꝓui¬
sionẽ. ut quisquis nobis annun¬
tiauerit pret id quod accepimus.
anathema sit. Unde xp̃iani catho¬
lici ⁊ uos int̾ zizania numerant :
quia dñs exposuit qͥd sit zizania.
non aliqua falsa ueris scriptu¬
ris immissa sicut tu int̾pretaris.
s homines filios maligniid est
imitatores diabolicȩ falsitatis.
Nec om̃ia temere credunt. et
ideo manicheo ceterisq hereticis
non utiq credunt. nec rationẽ
ex hominib dampnant. s quã

Expanded text:
principatum et hircus propter similitudinem carnis peccati, ut de peccato damnaret peccatum; et si quod aliud sacrificii genus expressius commemoraueris, in eo strabo. quocirca siue circumcisio siue sabbatum siue differentia ciborum siue immnuntiabantur, inpleuit. adtende cui sicut te Manichaeus inpiam docuit peruersitatem, ut ex euangelio, quod haeresim tuam non inpedit, hoc accipias, iquod autem inpedit, non accipias: sic nos apostolus docuit piam prouisionem, ut quisquis nobis adnuntiauerit praeter id. quod accepimus, anathema sit. unde christiani catholici et uos inter zizania numerant. quia dominus exposuit quid sit zizania non aliqua falsa ueris scripturis inmissa. sicut tu nterpretaris, sed homines filios maligni, id est imitatores diabolicae falsitatis. nec omnia temere credunt; et ideo Manichaeo ceterisque haereticis non utique credunt. nec rationem ex hominibus damnant; sed quam
Abbreviated transcription (Latin):
teri ut dixi. usq ad decembrẽ. nu¬
merorũ ex ordine nominib enun¬
tiant᷑. Porro ianuariꝰ a iano appellatꝰ
ẽ. februarius a februis sacris luꝑ¬
corũ. Uultis gͦ ut ⁊ uos dicamini
in mense martio. mart̃e colere. Illo¬
enĩ mense: bena ur̃m cũ magna fe¬
fiuitate celebratis. Si aut̃ uob̃ in
nense martio licere arbitramini.
iliud considerare ñ martẽ. cur ex
die septimo quod sabb̃m a requie
nominatũ ẽ. diuinis scripturis sa¬
turnũ importare conamini: qͥa
eum diẽ saturni gentes appellaue¬
runt: Nempe iam uidetis: cum
quanta impietate deliretis. De sa¬
crificiis animalũrquis nr̃m nesci¬
at magis ea ꝑuerso popło congru¬
ent̾ imposita: quã dõ desideranti
oblata : S tam̃ etiã in his figu¬
re nr̃e fuerunt. quia nr̃a munida¬
tio ⁊ d̃i ꝓpitiatio nob̾ sine sangui¬
ne nulia ẽ: s illarũ figurarũue¬
ritas. xp̃c ẽ. cuiꝰ sanguine redẽpti

Expanded text:
teri, ut dixi, usque ad Decembrem nuteri, ut dixi, usque ad Decembrem numerorum ex ordine nominibus enuntiantur. porro Ianuarius a Iano appellatus est, Februarius a februis, sacris lupercorum. uultis' ergo, ut et uos dicamini in mense Martio Marteenim mense bema uestrum cum magna festiuitate celebratis. si autem nobis in mense martio licere arbitramini aliud considerare, non Martem, cur ex die septimo, quod sabbatum a requie nominatum est, diuinis scripturis Saturnum importare conamini, quia eum diem Saturni gentes appellauerunt? nempe iam uidetis cum quanta impietate deliretis. De sacrificiis autem animalium quis nostrum nesciat magis ea peruerso populo congruenter imposita quam deo desideranti oblata? sed tamen etiam in his figurae nostrae fuerunt, quia nostra mundatio et dei propitiatio nobis sine sanguine nulla est; sed illarum figurarum ueritas Christus est, cuius sanguine redemti
Abbreviated transcription (Latin):
Dieb quippe istis quoꝵ septenarus
numerus in orbẽ redit: dorũ suoꝵ
nomuna gentes imposuer̃t. De qͥb
ait apl̃s: quod coluert̾ ⁊ seruiert᷑
creature. potiꝰ quã creatori. Quas in
parte etiã uos imitamii:
quod cũ eis lucidiora duo
lumina. cetera uͦ sẏdera ñcũ
eis adoratis. S & mensib im¬
posuert̃ nomina dõrũ suoꝵ. ꝓpt̃
honorẽ quippe romuli. qͥa eũ mar¬
tis filiũ credidert̃: pͥmũ mensem
marti dicantes. martiũ uocauert̃.
Et inde apͥlem nullo dĩ sui nomi¬
ne: sed are ipsa quasi aꝑilẽ quod
tunc plurimũ germinis aꝑiatur
in florẽ. In t̾ciũ mensem maium:
quod maiam mercurii matrẽ deã
colunt. Inde quartũ iuniũ: a umo¬
ne. Inde ceteros usq ad decembrẽ
a numeris nominart̃: s ex his qͥn¬
tilis atq sextilis nominib hominũ.
quib diuinos honores decreue¬
rant. appellati sunt iulius ⁊ au¬
gustus. Nã septimꝰ septemb̃: ⁊ ee¬

Expanded text:
diebus quippe istis, quorum septenarius diebus quippe istis, quorum septenarius numerus in orbem redit. deorum suorum nomina gentes inposuerunt; de quibus ait apostolus, quod coluerunt et seruierunt creaturae potius quam creatori. quos in hac parte etiam uos imitamini, nisi quod cum eis lucidiora duo lumina, cetera uero sidera non cum eis adoratis. sed et mensibus inposuerunt nomina deorum suorum. propter honorem quippe Romuli, quia eum Martis filium crediderunt, primum mensem Marti dicantes Martium uocauerunt. et inde Aprilem nullo dei sui nomine, sed a re ipsa quasi aperilem, quod tunc plurimum germinis aperiatur in florem. inde tertium mensem Maium. quod Maiam, Mercurii matrem, deam colant. inde quartum Iunium a Iunone, inde ceteros usque ad Decembrem a numeris nominarunt. sed ex eis Quintilis atque Sextilis nominibus hominum, quibus diuinos honores decreuerant, appellati sunt Iulius et Augustus. nam septimus September et ce
Abbreviated transcription (Latin):
non cor sine sensu. s cor cũ sensu
Unde traxit apłs quod ait: non
in tabulis lapideis. s in tabulis cor¬
dis carnalib. Quid enĩ aliud dixit:
quã cor carneũ Quia gͦ ⁊ hoc p̃¬
dictũ erat magis. si sta de nr̃a ce¬
lebratione non auferrent᷑: non
implerent᷑ lex ⁊ ꝓpħ̃ȩ. quia non fi-¬
eret quod p̃dixerant. Cũ uͦ ⁊ hoc
fit: inde potius intelliguntur
adimpleri: unde uob̃ uidentur
non adimpleri. Nec nos t̾ret
insultatio tua: quod sabbatorũ
otiũ. cathenas saturniacas appel¬
las: uͥana ẽ enĩ ⁊ in epta. Nec tibi
hoc dicere uenisset in mentẽ:
nisi quia uos indie quẽ dicunt
solis. solem colitis. Sicut autem
nos eundẽ diem dñicũ dicimus.
in eoq non istũ solẽ s resurrecti¬
onẽ dñi ueneramur: sic otium
sabbatoꝵ sine saturni ueneratione
a patrib obseruatũ ẽ. cũ sic illud
obseruari oportebat. Erat enĩ um¬
bra futuroꝵ: sic̃ apłs ait testis est.

Expanded text:
non cor sine sensu, sed cor cum sensu. non cor sine sensu, sed cor cum sensu. unde traxit apostolus cum ait: non in tabulis lapideis. sed in tabulis cordis carnalibus. quid enim aliud dixit quam cor carneum? quia ergo et hoc praedictum erat, magis si ista de nostra celebratione non auferrentur. non inplerentur lex et prophetae, quia non fieret, quod praedixerant; cum uero et hoc fit, inde potius intelleguntur adinpleri. unde uobis uidentur non adinpleri. Nec nos terret insultatio tua, quod sabbatorum otium catenas Saturniacas appellas. uana est enim et inepta; nec tibi hoc dicere uenisset in mentem, nisi quia uos in die, quem dicunt Solis, solem colitis. sicut autem nos eundem diem dominicum dicimus. in eoque non istum solem, sed resurrectionem domini ueneramur. sic otium sabbatorum sine Saturni ueneratione a patribus obseruatum est, cum sic illud obseruari oportebat; erat enim umbra futurorum, sicut apostolus testis est.
Abbreviated transcription (Latin):
gare discipłm.
Ugustinꝰ respondit. lam totiens
xxplosa atq conuicta quia
repẽtis: nos quoq quib ea conuin¬
cimus repetere ñ pigebit. Ea rp̃i¬
ami ex lege ⁊ ꝓpħis non faciunt:
quib significata sunt ista quȩ
faciunt. Ille quippe erant figurȩ
futuroꝵ: quas reb ipsis ꝑ xp̃m
reuelatis ⁊ presentatis auferri
oportebat. ut eo quoq ipso quo
hȩc ablata sunt. lex ⁊ ꝓph̃e imple¬
rerentur. Ibi quippe ⁊ hoc scͥptũ ẽ.
cdaturũ dm̃ cestamentũ nouum:
non quale dedi inquit patrib eoꝵ.
Popłs enĩ ille ꝓsuo corde lapideo.
multa precepta magis sibi congrua
quã bona acceꝑat: quib tam̃ figu¬
rarent᷑ ⁊ ꝓpħarent᷑ futuraꝰ. s tunc
a non uitelligentib celebrabant᷑.
Cũ aũt uenert̃ ⁊ patefacta sunt
quȩ illis significabant᷑: non ia illa
iubent᷑ facienda. sed legunt᷑ intel¬
ligenda. Unde ibi de hac etiam
re futura dicit᷑. Auferã ab eis cor
lapideũ. ⁊ dabo eis cor carneũ: id ẽ

Expanded text:
gare discipulum. AUGUSTINUS respondit: Iam totiens explosa atque conuicta quia repetis. nos quoque, quibus ea conuicimus, repetere non pigebit. ea christiani ex lege et prophetis non faciunt. quibus significata sunt ista, quae faciunt. illae quippe erant figurae futurorum. quas rebus ipsis per Christum reuelatis et praesentatis auferri oportebat. ut eo quoque ipso, quod haec ablata sunt, lex et prophetae inplerentur. ibi quippe et hoc scriptum est daturum deum testamentum nouum, non quale dedi, inquit. patribus eorum. populus enim ille pro suo corde lapideo multa praecepta magis sibi congrua quam bona acceperat, quibus tamen figurarentur et prophetarentur futura; sed a non intellegentibus celebrabantur. cum autem uenerunt et patefacta sunt. quae illis significabantur, non iam illa iubentur facienda. sed leguntur intellegenda. unde ibi de hac etiam re futura dicitur: auferam eis cor lapideum et dabo eis cor carneum, id est
Abbreviated transcription (Latin):
sit melior qͦ fallente ipse non fallit.
an eo ipse ueracis. xp̃i s fallacis ma-¬
nichei discipłs.cũ & in hoc fallit.

Expanded text:
sto melior, quo fallente ipse non fallit, an eo ipso non ueracis Christi, sed fallacis Manichaei discipulus, cum et in hoc fallit
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ia cõmunit̃ facta. ab eod̾e credi-¬
mus xp̃iani: non consideratione
naturȩ. s potestatis tantũ & uirtu-¬
tis dĩ. Legitur id qͦq quod de suꝑci¬
lio montis iactatꝰ aliquando: a ui-¬
deis illesus abierit. Qui gͦ de subli¬
mi monte precipitatꝰ mortuus ñ
ẽ quia utiq noluit: cur non potu¬
erit etiam mori cũ uoluit : Et hoc
quidẽ nunc a nob̃ ita responsum
sit: quia uob̃ placet argumentari.
& arma temptatis aliena. dialee̾¬
tice disputare uolentes. Alioqͥn
nob̃ nec iħe mortuus ẽ: nec ẽ un-¬
mortalis helyas.

Expanded text:
nos communiter facta ab eodem credinos communiter facta ab eodem credimus christiani, non consideratione iam naturae, sed potestatis tantum et uirtutis dei. legitur id quoque, quod de supercilio montis iactatus aliquando a Iudaeis inlaesus abierit. qui ergo de sublimi monte praecipitatus mortuus non est, quia utique noluit, cur non potuerit etiam mori cum uoluit? et hoc quidem nunc a nobis ita responsum sit, quia uobis placet argumentari et arma temptatis aliena dialectice disputare uolentes: alioquin nobis nec Iesus mortuus est nec est inmortalis Helias.
Abbreviated transcription (Latin):
iħm potuisse mori si uoluit cur ñ
concedam. etiam si uere mortẽ illã
fuisse & non mortis figurã consentiã:
Ut enĩ ab initio sumpta hominis
similitudine. om̃s humane conditi¬
onis simulauit affectus: sic abre ñ
erat. si infine quoq consignande
economie gra fuisset uisus ⁊ mori.
Preterea illud quoq cõmemoran¬
dum. quia siquid euiq ꝑ naturam
liceat querit᷑: circa om̃ia id queri
debet. quȩ ihe gessit. non cir ca mor¬
tem tantũmodo ipsius. Nã & cecũ
a natiuitate lumen uidere natura
ut ipsi iudei exclamarent. ab initio
scłi nunquã fuisse uisũ. ut aliquis
aꝑuisset oculos ceci nati. manũ ari¬
dam sanasse. uocem ac uerbũ pͥuatis
his ꝑnaturam redonasse. mortuis &
in tabem iam resolutis corporibus
compage reddita uitalẽ reintegras¬
se spm̃: quẽ non ad stuporẽ adducat¬
& cogat quodãmͦ minime credere
cogitantẽ. quid liceat quid ue non
liceat ꝑ naturam: Quȩ tamen nos

Expanded text:
Iesum potuisse mori, si uoluit, cur non Iesum potuisse mori, si uoluit, cur non concedam, etiamsi uere mortem illam fuisse et non mortis figuram consentiam? ut enim ab initio sumpta hominis similitudine omauit adfectus, sic ab re non erat, si in fine quoque con signandae oeconomiae gratia fuisset uisus et mori. Praeterea illud quoque commemorandum, quia, si quid cuique per naturam liceat quaeritur, circa omnia id quaeri debet, quae Iesus gessit, non circa mortem tantummodo ipsius nam et caecum a natiuitate lumen uidere natura ut Iudaei ipsi exclamarent ab initio saeculi numquam fuisse uisum, ut aliquis aperuisset oculos caeci nati. manum aridam sanasse, uocem ac uerbum priuatis his per naturam redonasse, mortuis et in tabem iam resolutis corporibus compage reddita uitalem redintegrasse spiritum, quem non ad stuporem adducat et cogat quodam modo minime credere cogitantem quid liceat quidue non liceat per naturam ? quae tamen omnia
Abbreviated transcription (Latin):
est: poterit eodẽ nichilominꝰ argu¬
mento colligr& helyam ñ fuisse ho¬
minẽ. quia mortuus ñ ẽ. Falsum
autẽ ñ fuisse helyam hominẽ. qͥn¬
uis immortalis credatur: falsum eqͦ
erit iħm fuisse hominẽ: qͥuanuis
estimetur mortuus. Et si mͥ uera di¬
centi uis credere: uterq eoꝵ apud
hebreos falsam traxit opinionem
ib̃c de morte. & de immortalitate he-¬
lẏas. Nam ne hic mortuis ẽ: nec ille
non mortuus. S uos quod uultiscre¬
ditis: quod non redigitis ad naturã.
Qua ꝓpt̾ si quid naturȩ ꝓpͥum sit
queritur: illa quidẽ nec immortalẽ
mori uult. nec non mori mortalem.
Si uͦ potestatẽ in dõ atq homine ad
efficienda quȩ uelint querimꝰ: ma-¬
gis puto iħm mori potuisse quã ñ
mori helyam. Maior enim potestas
in iħu : quã in helỹa. Et si tu impo¬
tentiorẽ contra naturȩ licentiã leuas
in cȩlum. consecrasq ꝑpetuitati. na-¬
turȩ & conditionis eius oblitꝰ: ego

Expanded text:
est, poterit eodem nihilominus arguest, poterit eodem nihilominus argumento colligi et Heliam non fuisse hominem, quia mortuus non est. falsum est autem non fuisse Heliam hominem, quamuis inmortalis credatur; falsum aeque erit Iesum fuisse hominem, quamuis aestimetur mortuus. et si mihi uera dicenti uis credere, uterque eorum apud Hebraeos falsam traxit opinionem, Iesus de morte et de inmortalitate Helias; nam nec hic mortuus est nec ille non mortuus; sed uos quod uultis, creditis; quod non, redigitis ad naturam. quapropter si, quid naturae proprium sit, quaeritur, illa quidem nec inmortalem mori uult nec non mori mortalem. si uero potestatem in deo atque homine ad efficienda quae uelint quaerimus, magis puto Iesum mori potuisse quam non mori Heliam; maior enim potestas in Iesu quam in Helia. et si tu inpotentiorem contra naturae licentiam leuas in caelum consecrasque perpetuitati naturae et condicionis eius oblitus, ego
Abbreviated transcription (Latin):
austꝰ dixit. Iħ̾c sinat᷑
non ẽ. quomodo mortuus est:
hoc iam sane coniectura ẽ. Coniel.¬
turis aut̃ nemo: nisi quẽ ꝓbationes
defecerint utitur. Respondebimus
tamen etiã ad hoc: nec ahunde
quam de his quȩ credere soletis
afferentes exempla. Quȩ si uerast᷑:
confirmabunt & nos. Si falsa: de¬
struent ⁊ uos. Dicis gͦ quomͦ mortu¬
us est iħc. si homo non fuit: Et ego
abste requiro. Helyas quomͦ mortu.¬
us non ẽ. cum fuerit homo: An hu¬
ic mortali pret̾ conditionẽ suam
licuit. ius mortalitatis euadere:
xp̃o non licuit immortali. de morte
si necesse fuit aliquid usursur pari
Et si helẏas mȩternũ uiuit contra
naturam. iħm ad triduũ tantum
cur non magis contra naturam
mori potuisse concedas. pͥresertim
cũ etiã hoc non solum de helya cre¬
datis. s & de moyse & enoch quod
sint immortales & ipsi. rapti cum
corporib suis in celũ: Qua ꝓpter
si hoc argumento recte colligitur
iħm fuisse hominẽ. quia mortuus

Expanded text:
AUSTUS dixit: Iesus si natus non est, quomodo mortuus est? hoc iam sane coniectura est; coniecturis autem nemo, nisi quem probationes defecerint, utitur. respondebimus. tamen etiam ad hoc nec aliunde quam de his, quae credere soletis, adferentes exempla: quae si uera sunt, confirmabunt et nos; si falsa, destruent et uos. dicis ergo: quomodo mortuus est Iesus, si homo non fuit? et ego abs te requiro: Helias quomodo mortuus non est, cum fuerit homo ? an huic mortali praeter condicionem suam licuit ius inmortalitatis inuadere, Christo non licuit inmortali de morte, si necesse fuit, aliquid usurpare? et si Helias in aeternum uiuit contra naturam, Iesum ad triduum tantum cur non magis contra naturam mori potuisse concedas, praesertim cum etiam hoc non solum de Helia credatis, sed et de Moyse atque Enoch, quod sint inmortales et ipsi rapti cum corporibus suis in caelum? quapropter si hoc argumento recte colligitur legum fuisse hominem, quia mortuus