comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ubinonest maseulus & femina: Sicut autem ab hac graua renouationi
&resormatione imaginisdĩ non separantur feminae quimuus inot xu
onrons earum aliud figuratum sit propter quoduir solur dicistur
ene ini gs erploriadi. Sic & mipsa prima conditione hominis secundũ
raquod e femina homo erat habeait utiquementom uomian derine
rauonalem secundum quamipia quoque sactaest adimagincinto
sospror tenunitatem coniunetionis fecitđr inquit hominem adimag¬
nemdrat nequis quam put ar& solum ipm homini ertnem adim¬
gus rinitm nequiquam arbitrarour ita factum ut ihomine steo¬
oulir uter q secus ex primerecur sicut interdum naribitu quor
nauor genon uocant ostendit s ingularem numerem poro puo
onuncdonis unitatem ponure : & quo dd ciuro inuli Proraen
scur postea manifestatur cunid quod hic breutri dic fari est

Expanded text:
ubi non est masculus et femina. Sicut autem ab hac gratia renovationis, ubi non est masculus et femina. Sicut autem ab hac gratia renovationis, et reformatione imaginis Dei, non separantur feminae, quamvis in sexu corporis earum aliud figuratum sit, propter quod vir solus dicitur esse imago et gloria Dei; sic et in ipsa prima conditione hominis, secundum id quod et femina homo erat, habebat utique mentem suam eamdemque rationalem, secundum quam ipsa quoque facta est ad imaginem Dei. Sed propter unitatem conjunctionis, Fecit Deus, inquit, hominem ad imaginem dei. ac ne quisquam putaret solum spiritum hominis factum, quamegatur. rursus ne quisquam arbitraretur ita factum, ut in homine singulari uterque sexus exprimeretur, sicut interdum nascuntur, quos androgynos uocant, ostendit se singularem numerum propter coniunctionis unitatem posuisse et quod de uiro mulier facta est, sicut postea manifestabitur, cum id, quod hic breuiter dictum est,
Abbreviated transcription (Latin):
fecit ad sp̃m per tineat: quod autem finxit ad corpus
nec ad tendunt masculum & feminam non nisi secundũ
corpus fieri potiusse : lic&enim sub tilis sime disseratur
ipsammenem hominis inqua factus est adimaginem
dĩ quandam scilic& rationalem uitam distribui inarnu coren¬
templationis ueritatem: & mrerum temporalua amministra¬
tionem atqita fieri quan masculum & semimam illa parte conulen¬
to bac obtemperante in hactamen distributione non recte dicitur
imagodi uis illud quo dinher& contemplandȩ in commutabiliur¬
tat in cuius rei figura paulur apostolur uirum tantum dicit inugi¬
hoc induobus hominibus diuersi rexus sexteriur se cundum amiu ui¬
gnratun s quod &iam in una hominis interius mente intellegitur :¬
amien &semina est quia corpore femina i renouatur &um ipsamispu
menar iuae inagnitionem di. secundum imaginem eius quicreaut

Expanded text:
fecit, ad spiritum pertineat, quod autem: finxit, ad corpus, fecit, ad spiritum pertineat, quod autem: finxit, ad corpus, nec adtenderunt masculum et feminam nonnisi secundum corpus fieri potuisse. licet enim subtilissime disseratur ipsam mentem hominis, in qua factus est ad imaginem dei, quandam scilicet rationalem uitam, distribui in aeternae contemplationis ueritatem et in rerum temporalium administrationem, atque ita fieri quasi masculum et feminam illa parte consulente, hac obtemperante: in hac tamen distribimago Dei, nisi illud quod inhaeret contemplandae incommutabili veritati. In cujus rei figura Paulus apostolus virum tantum dicit imagi quamvis hoc in duobus hominibus diversi sexus exterius secundum corpus figuratum sit, quod etiam in una hominis interius mente intelligitur; tamen et femina quae est corpore femina, renovatur etiam ipsa in spiritu mentis suae in agnitione Dei secundum imaginem ejus qui creavit,
Abbreviated transcription (Latin):
quoddictum est. crescite & multiplicamini & impl&e
terram Quam quam nisiper concubitũmaris & feminae
fieri non posse udeatur : undehinc quoquȩ mortalũ
corporum ex istit indicium. potest tamendici. alium
modum esse potuisse in corporib immostalib ut solo
piae caritatis affectu. nulla corruptionis concupiscen
filunascerentur nec mostius parentib successuriu ne
ipsi moritun : donec terra immostalib hominib im ple¬
relur ac sic instituto iusto & sancto populo qualem poh
resurrettionem futurum credimus nascendi &liam modi
firos ÷ potest quidem dici. & quomodo dicatur alia
consideratio est: sed non&iam hocquis quam dice re
audebit. ciborum indigentiam quibus reficiebantur
nisi mostalib corporib esseposse: Non nulli auten
&iam hoc suspicati sunt: nunc interiorem hominem
factum corpus autem hominis postea cumait scribtuta
& fimitdr̃ hominem delimoterrae. ut quod dictum est

Expanded text:
quod dictum est: crescite et multiplicamini et inplete quod dictum est: crescite et multiplicamini et inplete terram, quamquam nisi per concubitum maris et feminae fieri non posse uideatur — unde hinc quoque mortalium corporum existit indicium — potest tamen dici alium modum esse potuisse in corporibus inmortalibus, ut solo pietatis adfectu nulla corruptionis concupiscentia filii nascerentur, nec mortuis parentibus successuri nec ipsi morituri, donec terra inmortalibus hominibus inpleretur, ac sic instituto iusto et sancto populo, qualem post resurrectionem futurum credimus, nascendi etiam modus fieret: potest quidem dici et, quomodo dicatur, alia consideratio est; sed non etiam hoc quisquam dicere audebit ciborum indigentiam, quibus reficiantur, nisi mortalibus corporibus esse posse. Nonnulli autem etiam hoc suspicati sunt tunc interiorem hominem factum, corpus autem hominis postea, cum ait scriptura: et finxit deus hominem de limo terrae, ut, quod dictum est:
Abbreviated transcription (Latin):
eius quicreauit eum nta in ipsa agnitione creatus est
anteuam delicto uoleres ceres unde rursur ineadem
aonitone renouardur quae autem non in ea cogni¬
dine creata sunt. quia siue corpora siue inrationabi¬
leranimae creabantur. primo facta est increatura
intebleciuali cognitio eorum a uerbo quoddictum ent
nfierent propter quam cognitionem primo dice¬
batur & sic est factum ut ostender&ur facta ipsa
oquitio i neanatura quae hoc in uerbodi ante cog¬
noscere poterat : acdeinde fiebant ipsue coros¬
rales &mn rationales creaturae. propter quod deinceps ad de¬
batur ofecitdr̃ . Quo modo autem homo immostalis factus
sit & acceperit escamcum aliis animalib herbam pabu¬
liferentem semen & lignum fructiferum & herbam ui¬
ridem : difficile est dicere: sienim peccato mostalis effec¬
tus est: utique antepeccatum non indigebat talib cibir
Nequeenim poss& corpus illud fame corrumpi: nam illud

Expanded text:
ejus qui creavit eum; ita in ipsa agnitione creatus est, ejus qui creavit eum; ita in ipsa agnitione creatus est, antequam delicto ueterasceret, unde rursus in eadem agnitione renouaretur. quae autem non in ea cognitione creata sunt, quia siue corpora siue inrationales animae creabantur, primo facta est in creatura intellectuali cognitio eorum a uerbo, quo dictum est, ut fierent, propter quam cognitionem primo dicebatur: et sic est factum, ut ostenderetur facta ipsa cognitio in ea natura, quae hoc in uerbo dei ante cognoscere poterat; ac deinde fiebant ipsae corporales et inrationales creaturae, propter quod deinceps addebatur: et fecit deus. Quomodo autem inmortalis factus sit homo et acceperit ad escam cum aliis animalibus herbam pabuli ferentem semen et lignum fructiferum et herbam uiridem, difficile est dicere. si enim peccato mortalis effectus est, utique ante peccatum non indigebat talibus cibis. neque enim posset corpus illud fame corrumpi. nam illud,
Abbreviated transcription (Latin):
luce hoc est in intulectuali creatura prius facta uerbi
cognito. acdeinde cumdicitur & fecitdr̃ ipsius creaturae
genus fieri demonstratur: quod non in uerbodidictũerat
in fier& hoc & in hominis conditione seruatur: dixt
enimdr faciamus hominem adimaginem & similitudi¬
nem nostram & c&era acdeinde nondicitur assic
es factum. sediam sub infestur & fecit dr̃ hominem ad
imagine mdĩ quia & ipsa natura scilic& & intellectualirẽ
sau illalux. Spropterea hoc est ei fieri quod est agnor¬
cese uerbumdĩ ꝑquod fit : Nam & sidiceruur & sicest
factum & postea sub in ferreur & fectđr qua sipriur
saltum intelleger&ur in cognitione rauonalis ctatuꝵ
acdeinde in aliquacreatura quaerationalis nonerra
quia uero & ipsa rationalis creatura est & ipsa eadem
honiione ꝑfecta est sicutenim postlabsum petcati
homo inagnitionedĩ renouatur secundumimaginem

Expanded text:
luce, hoc est in intellectuali creatura, prius facta uerbi luce, hoc est in intellectuali creatura, prius facta uerbi cognitio, ac deinde, cum dicitur: et fecit deus, ipsius creaturae genus fieri demonstratur, quod in uerbo dei dictum erat, ut fieret: hoc et in hominis conditione seruatur; dixit enim deus: faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram et cetera. ac deinde non dicitur: et sic est factum, sed iam subinfertur: et fecit deus hominem ad imaginem dei, quia et ipsa natura scilicet intellectualis est sicut illa lux, et propterea hoc est ei fieri, quod est agnoscere uerbum dei, per quod fit. Nam si diceretur: et sic est factum, et postea subinferretur: et fecit deus, quasi primo factum intellegeretur in cognitione rationalis creaturae ac deinde in aliqua creaquia vero et ipsa rationalis creatura est, et ipsa eadem cognitione perfecta est. Sicut enim post lapsum peccati homo in agnitione Dei renovatur, secundum imaginem
Abbreviated transcription (Latin):
spumentis uestrae & induite nouum hominem quinero¬
uatur magnitionedĩ. secundum imaginemeius quicrea¬
uacunrs atis ostendens ubint homo ereatus adimaginẽ
d÷ quia non corporis liniamentis sed forma quadam in¬
tellegibilir mentir in luminatae. ac perhoc sicutinilla
primaluce sico nomine recte intellegitur facta lux inte¬
lectualir pasticeps a&ernae atq in commutabilis rapien¬
tiaedĩ non dictum est & sicest sactum: utdeinde rep&e¬
r&ur & fecit dr̃ quia sicutiam quantum potuimus dine¬
rumus nonfiebat cognitio aliqua uerbidĩ in prima cioa¬
tura ut post eam cognitionem inferius crearur quor
ineo uerbo creabatur : sed ipra prima creabatur luꝵ in
quasier& cognitio uerbidi perquodereabatur: atqripia
coanitio illi esste ab informitatesua conuesti: adforman¬
temdm acreari atq formari : postea uero incoeris
creaturis dicitur & sic est factum: ubi significatur in illa

Expanded text:
spiritu mentis uestrae et induite nouum hominem, qui renospiritu mentis uestrae et induite nouum hominem, qui renouatur in agnitionem dei secundum imaginem eius, qui creauit eum, satis ostendens, ubi sit homo creatus ad imaginem dei, quia non corporis liniamentis, sed forma quadam intellegibili mentis inluminatae. Ac per hoc, sicut in illa prima luce, si eo nomine recte intellegitur facta lux intellectualis particeps aeternae atque incommutabilis sapientiae dei, non dictum est: et sic est factum, ut deinde repeteretur: et fecit deus, quia, sicut iam, quantum potuimus, disseruimus, non fiebat cognitio aliqua uerbi dei in prima creatura, ut post eam cognitionem inferius crearetur, quod in eo uerbo creabatur, sed ipsa primo creabatur lux, in qua fieret cognitio uerbi dei, per quod creabatur, atque ipsa cognitio illi esset ab informitate sua conuerti ad formantem deum et creari atque formari, postea uero in ceteris creaturis dicitur: et sic est factum, ubi significatur in illa
Abbreviated transcription (Latin):
umest Adimaginem nostram si ad patris solur aut
sed flu soluis imaginem factus est homa : sedita dic tum
sertds̃ adimaginemdĩ. tamquam dicer&ut fecit drad
miaginem suam: cum autem nunc dicitur adimaga¬
nemdũ cum supertus dictum sit adimaginem nonae
signi ficatur quod non id agat illa pluralitar ꝑsonarum
ut plures deos ueldicamus uel credamus. uel intellegamus
tem dictum est adimaginem nostram : unumdm̃ acci¬
piamus. propter quod dictum est adimaginemdi. Hic
oliamillud non est pra&er eundum quiacumdixis s&
adimaginem nostram statim subiunxit. & habeat potes¬
tatem piscium maris & uolatilium caeli & celerorum
animalium rationis expestium: ut uidelic& intellega mus
ineo factum hominem adimaginemdĩ in quo in rationa¬
bilibus animantib antecellit: d autem est ipsaratum
uelmens uel intellegentiae. uelnquo alio uocabulo commo¬
diur appellatur: unde & apostolur dicit. renouamini in

Expanded text:
tum est: ad imaginem nostram, si ad patris solius aut tum est: ad imaginem nostram, si ad patris solius aut ad filii solius imaginem factus est homo — sed ita dictum: fecit deus ad imaginem dei, tamquam diceretur: fecit deus ad imaginem suam. cum autem nunc dicitur: ad imaginem dei, cum superius dictum sit: ad imaginem nostram, significatur, quod non id agat illa pluralitas personarum, ut plures deos uel dicamus uel credamus uel intellegamus,tem dictum est: ad imaginem nostram — unum deum accipiamus, propter quod dictum est: ad imaginem dei. Hic etiam illud non est praetereundum, quia, cum dixisset: ad imaginem nostram, statim subiunxit: et habeat potestatem piscium maris et uolatilium caeli et ceterorum animalium rationis expertium, ut uidelicet intellegamus in eo factum hominem ad imaginem dei, in quo inrationalibus animantibus antecellit. id autem est ipsa ratio uel mens uel intellegentia uel si quo alio uocabulo commodius appellatur. unde et apostolus dicit: renouamini in
Abbreviated transcription (Latin):
seminale seminans semen quodest superomnem terram
& omne lignum quod hab& in se fructum seminissemi¬
nib uolatilibus caeli. & omni reptili repenti suꝑ terram¬
quod hab& inse sp̃muitae. & omne pabulum uiride iner¬
cam: & factum est sic: &uidit dr̃ omnia quae fecit &ecce
honaualde: & factum est uespera & factumest mane
dies sextus: &iam atque &iam denatura hominis postert
uberior. considerandi & diligentius dissecrendiuo cos
Nunc tamen ut opera sex dierum nostra inquisitio pertrac¬
tatioque concludat. hoc primum breuiter dicimus non
indifferenter accipiendum quodin aluis operib. dicitiuion
drxicdñ. fiat hic alitem dixitdr̃ faciamus homineno addima¬
qmem & similitudinem nostram adinsinuanda scilice
i uudicam pluralitatem personarum propter psethe
tellegendam statim ammon& dicens & fecitdr hominẽ
adimaginemdĩ non quasi pater adimaginemo filui
aunfilius adimaginem patris: Alioquin non uere dic¬

Expanded text:
sementivum seminans semen quod est super terram; et omne lignum quod habet in semetipso fructum seminis semenibus volatilibus coeli, et omni reptili repenti suquodhabetin se spiritum uitae - et omne pabulum uiride in escam. et factum est sic. et uidit deus omnia, quae fecit, et ecce bona ualde. et facta est uespera, et factum est mane dies sextus. etiam atque etiam de natura hominis post erit uberior considerandi et diligentius disserendi locus. nunc tamen, ut opera sex dierum nostra inquisitio pertractatioque concludat, hoc primum breuiter dicimus non indifferenter accipiendum, quod in aliis operibus dicitur: dixit deus: fiat, hic autem: dixit deus: faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram, ad insinuandam scilicet, ut ita dicam, pluralitatem personarum propter patrem tis unitatem intellegendam statim admonet dicens: et fecit deus hominem ad imaginem dei, non quasi pater ad imaginem filii aut filius ad imaginem patris — alioquin non uere dic
Abbreviated transcription (Latin):
tat quifidem catholicam sapit: adhõcenim c aliquub
latius dehac re disserere uolui quia non nulli hertici pi¬
tan substantiam filiidĩ nullo assumpto corpore peri
ipia messe uisi bilem Rideo antequam ex uirgino or¬
pur acciper& ipsum uisumesse patrib: opinantur
tamquam desolodõ patre dictumsit: quemnemo ho¬
minum uidit necuider potest quia filiur uisurst o¬
te acceptam serui formam &iamperipsam substan
tiam suam : qua eimpi&ar proculã catholicis menib
repellanda est : sed de hoc pleniur ali assidño placues
disseremus : Nunc terminato isto uolumine id qua
sequitur quomodo sit mulier exuiri sui latere era¬
ta in consequentibus parandum est¬

Expanded text:
tat qui fidem catholicam capit. ad hoc enim et aliquanto tat qui fidem catholicam capit. ad hoc enim et aliquanto latius de hac re disserere uolui, quia nonnulli haeretici putant substantiam filii dei nullo assumto corpore per se ipsam esse uisibilem; et ideo, antequam ex uirgine corpus acciperet, ipsum uisum esse patribus opinantur, tamquam de solo deo patre dictum sit: quem nemo hominum uidit nec uidere potest, quia filius uisus sit ante acceptam serui formam etiatiam suam: quae impietas procul a catholicis mentibus repellenda est. Sed de hoc plenius alias, si Domino placuerit, disseremus: nunc terminato isto volumine, id quod sequitur, quomodo sit mulier ex viri sui latere creata, in consequentibus parandum est
Abbreviated transcription (Latin):
quod eius mentem per tempus mouerit miro & ineffa¬
bilimodo non motus ipseper tempus. eiq: utile acsalubre
praeceptum ueritatis in praesserit. & quae transgressori
poena deber&ur eaipsa ineffabiliter ueritate monstra¬
uerit. sicut audiuntur ueluidentur omniabona praecep¬
ta inipra in commut abili sapientia quae in animas sanc¬
tasse trans fest ex aliquo tempore. cum ipsius nullus sit
motus intempore: si autem ad cummodum ad am
ustus erat. utei adhuc opus ess& alterius creaturae
sanctioris & sapientiorin auctoritas perquam cognor¬
cer& dĩ uoluntatem atq iussionem. sicut nobis prophe¬
tae sicutipsis angeli: Quur ambigimus peraliquã
eius modi creaturam ciesse locutum dm̃ talibusuo¬
cum signis quac intellegere poss& : Illudenim quod post
scribtum est cum peccassent eos audisse uocem dm̃di anbi¬
lantis in paradiso quia nonper ipramdi nuibstant ana nci
persubdia meicreaturam factumest nullo modo dubo¬

Expanded text:
quod eius mentem per tempus mouerit miro et ineffaquod eius mentem per tempus mouerit miro et ineffabili modo, non motus ipse per tempus, eique utique hoc salubre praeceptum ueritatis impresserit et quae transgressori poena deberetur ea ipsa ineffabiliter ueritate monstrauerit, sicut audiuntur uel uidentur omnia bona praecepta in ipsa incommutabili sapientia, quae in animas sanctas se transfert ex aliquo tempore, cum ipsius nullus sit motus in tempore. si autem ad eum modum Adam iustus erat, ut ei adhuc opus esset alterius creaturae sanctioris et sapientioris auctoritas, per quam cognosceret dei uoluntatem atque iussionem, sicut nobis prophetae, sicut ipsis angeli: cur ambigamus per aliquam eius modi creaturam ei esse locutum deum talibus uocum signis, quae intellegere posset? illud enim quod postea scriptum est, cum peccassent, eos audisse uocem domini dei ambulantis in paradiso, quia non per ipsam dei substantiam, sed per subditam creaturam ei factum est, nullo modo dubi
Abbreviated transcription (Latin):
morte moriemini: Simodum quaerimus quomodosta
locutus sids̃ modus quidem ipse a nobis propriae on¬
prehondi non potest : cestimme tamen tenere debemi
iñ aut persuam substantiam loqui autpersibi subdi¬
iam creaturam : sed per substantiam suam non loqui
us ad creandas omnes naturas : adspiritales uero atq: m¬
pllatuales non solum creandas sed &iam inluminandas :¬
imiam possunt capere locutionemeius. qualis est in uerbo
eus quod in principio erat apuddm̃ & ds̃ erat uerbum.
perquod facta suntomnia: Illis autem quieam capere
non possunt cumloquitur ds̃: nonnisi percreaturam lo¬
quitur. aut tantum modo spiritalem: siue in somnis siue
mextasin. Similitudine rerum corporalium. aut&iam
peripsam corporalem dumsensibus corporis uel aliqua
species appar& ueł insonaNt uoces: Siergo ad amtaliserat
uposs& capere illam loquutionem dĩ. quam mentib
angelicis ꝑ suam praeb& substantiam : Non dubit andũ est

Expanded text:
morte moriemini, si modum quaerimus, quomodo ista morte moriemini, si modum quaerimus, quomodo ista locutus sit deus, modus quidem ipse a nobis proprie comprehendi non potest. certissime tamen tenere debemus deum aut per suam substantiam loqui aut per sibi subditam creaturam; sed per substantiam suam non loqui nisi ad creandas omnes naturas; ad spiritales uero atque intellectuales non solum creandas sed etiam inluminandas, cum iam possunt capere locutionem eius, qualis eat in uerbo eius, quod in principio erat apud eum, et deus erat uerbum, per quod facta sunt omnia. illis autem qui eam capere non possunt cum loquitur deus, non nisi per creaturam loquitur aut tantummodo spiritalem siue in somnis siue in extasi in similitudine rerum corporalium aut etiam per ipsam corporalem, dum sensibus corporis uel aliqua species apparet uel insonant uoces. si ergo Adam talis erat, ut posset capere illam locutionem dei, quam mentibus angelicis per suam praebet substantiam, non dubitandum est
Abbreviated transcription (Latin):
pus &locum mou&. eo tempore acloco cuiur ration
ipsodõ uit aest sine tempore acloco : Cumergo tale
quid ds̃ agit non debemuropinar eiur substantiamo
ds est temporibus locisq: mut abilem. autpertempo
& loca mobilem mut abilem : sed mopere diumae proi¬
dentiae: ista cognoscere non in illo opere quonaturas
creat: sed inillo quo intrinsecur creatar &iam extrim¬
cus amministrat : cumsitipse nullo locorum uelins¬
uallo uelspatio in commutabili excellentiq potentũ
& interior omnire quia in ipso sunt omniat & exte¬
rior omnire. quia ipseest super omnia ꝵ Itemnilo
temporum uel inter uallo uelspatio in commutabil as¬
nitate & antiquior est omnibus quia ipseest mn
omnia: & nouior omnibus quia idem ipse postomin
qua propter cumaudimus dicentem scripturam. & pa¬
cepit dñs ds̃ adae dicenr Ab omni ligno quodest in por¬
diso escaeder. deligno autem cognoscendibonum & ma
non manducabitis deilla. quadie autem ederitir ab eo

Expanded text:
empus et locum movet, eo tempore ac loco, cujus ratio in empus et locum movet, eo tempore ac loco, cujus ratio in ipso Deo vita est sine tempore ac loco. Cum ergo tale aliquid Deus agit, non debemus opinari ejus substantiam, qua Deus est, temporibus locisque commutabilem, aut per tempora et loca mobilem: sed in opere divinae providentiae ista cogncreat, sed in illo, quo intrinsecus creatas etiam extrinsecus administrat, cum sit ipse nullo locorum uel interuallo uel spatio incommutabili excellentique potentia et interior omni re, quia in ipso sunt omnia, et exterior omni re, quia ipse est super omnia. item nullo temporum uel interuallo uel spatio incommutabili aeternitate et antiquior est omnibus, quia ipse est ante omnia, et nouior omnibus, quia idem ipse post omnia. Quapropter, cum audimus dicentem scripturam: et praecepit dominus deus Adae dicens: ab omni ligno, quod est in paradiso, escae edes; de lignnon manducabitis de illo: qua die autem ederitis ab eo,
Abbreviated transcription (Latin):
cantate cyeatoris : extrinsecus uero si ad iuuari dicen¬
da est: ea fortasse solo adiuuatur quod inuicem uident
adesua soci&ate gaudent in dõ. & quod per spectis &iã
ineis ipsis omnibus creaturis. undique gratias agit laudat¬
que creatorem: quod autem attin& adcreatura e
angelicae actionem. per quam uniuersarum rerum ge¬
neribus maximeque humano prouidentiadĩ prospici¬
arupsa extrinsecus adiuuat. & per illa uisa quae si¬
milia sunt corporalib: : & peripsa corpora quae an¬
gelicae subi acent potestati: quae cum ita sint: cum
d̃ omnipotens & ominitenens in commutabili
adernitate. ueritate. ueti oduntate. semper idem
non pertempus nec perlocum motus mou& perten¬
pus creaturam spiritalemi mou& &iam pertempi
& locum creaturam corporalem: ut eo motunatur
quas intrinsecus substituit &iam intrinsecur ammim¬
tr& &peruoluntates sibi subditas quasper tempura
corporasibi atq illis uoluntatibus subditaquae perun¬

Expanded text:
caritate creatoris; extrinsecus uero si adiuuari dicencaritate creatoris; extrinsecus uero si adiuuari dicenda est, eo fortasse solo adiuuatur, quod inuicem uident et de sua societate gaudent in deo et quod perspectis etiam eis ipsis omnibus creaturis undique gratias agit laudatque creatorem. quod autem adtinet ad creaturae angelicae actionem, per quam uniuersarum rerum generibus maximeque humano prouidentia dei prospicitur, ipsa extrinsecus adiuuat et per illa uisa, quae similia sunt corporalibus, et per ipsa corpora. quae angelicae subiacent potestati. Quae cum iDeus omnipotens et omnitenens, incommutabili aeternitate, veritate, voluntate, semper idem, non per tempus nec per locum motus, movet per tempus creaturam spiritalem, movet etiam per tempus et locum creaturam corporalem, ut eo motu naturas quas intrinsecus substituit etiam extrinsecus administret, et per voluntates sibi subditas, quas per tempus, et per corpora sibi atque illis voluntatibus subdita, quae per t
Abbreviated transcription (Latin):
strumentis ad fixam neq peruoces corporalibus aus
insonantes. neque percorporum similitudines quales
in sp̃u maginaliter fiunt. sicut in somnis uel aliquo ex¬
cessu sp̃s. quod grecedicitur extasis : & nos eo uerbo iam
utimur prolatino quia & hoc genus uisionum quam¬
uis interius fiat: quam sunt eaquae animo per sensus
corporis nuntiantur. tamen quia simile est eis. ita ut
cumfit discerniabeis aut omnino non possit: aut certe
un &rarissime possit .r & quia exterius est quamillud
quod inipsa in commutabili ueritate mens rationalis
Aitellectualis intu&ur eaquae luce dehis omnib iudi¬
cat interilla quae extrinsecus fiunt arbitror esse de¬
putandum : Creatura ergo spiritalis & intellectualis
perfecta & beata qualis angelorum est sicutdix i. quan¬
tum attin& ad se ipsam quođsit sapiensq acbeata
in non nisi intrinsecus adiuuatur a &ernitate. ueritate.

Expanded text:
strumentis adfixam neque per uoces corporalibus auribus strumentis adfixam neque per uoces corporalibus auribus insonantes neque per corporum similitudines, quales in spiritu imaginaliter fiunt, sicut in somnis uel in aliquo excessu spiritus — quod graece dicitur Ixa-caoic et nos eo uerbo iam utimur pro latino - quia et hoc genus uisionum, quamuis interius fiat quam sunt ea, quae animo per sensus corporis nuntiantur, tamen, quia simile est eis, ita ut, cum fit, discerni ab eis aut omnino non possit aut certe uix et rarissime possit, et quia exterius est quam illud, quod in ipsa incommutabili ueritate mens rationalis et intellectualis intuetur eaque luce de his omnibus iudicat, inter illa, quae extrinsecus fiunt, arbitror esse deputandum. creatura ergo spiritalis et intellectualis perfecta et beata, qualis angelorum est, sicut dixi, quantum adtinet ad se ipsam, quo sit sapiensque ac beata sit, nonnisi intrinsecus adiuuatur aeternitate, ueritate,
Abbreviated transcription (Latin):
tibus autem ut sine suo iussu uel permissu nihilfaciant : Na¬
tura igitur uniuersitatis corporalis non adiuuatur ex im¬
secus corporaliter. neque enimest extraeam ullum cor¬
pus. alio quin non est uniuersitas : In trinsecus autem¬
d adiuuatur incor poraliterdõ id agente ut omnino nor¬
naturasit. Quoniam exipso & peripsum & inipso sin
omnia : pastesuero eiusdem uniuersitatis. & intrinse¬
cus incorporaliter adiuuantur. uel potius siunt ut nat¬
rae sint : & extrinsecus corporaliter quosemelius habe¬
ant : sicut alimentir agri culturam medicina & que¬
cumq &iam ad ornatum fiunt. ut non solum saluas :
fecundiores. uerum &iam decentiores sint Spirials
autem creata natura. si perfecta atq beata est sicis
angelorum scõrum quantum attn& ad seipsam quo
sit sapiens quaesit : non nisi intrinsecus incorporalit
adiuuantur : intus ei quippe loquitur ds̃ miro &ief¬
fabili modo neq per scribturam corporalibus in¬

Expanded text:
tibus autem, ut sine suo iussu uel permissu nihil faciant. Natibus autem, ut sine suo iussu uel permissu nihil faciant. Natura igitur uniuersitatis corporalis non adiuuatur extrinsecus corporaliter. neque enim est extra eam ullum corpus; alioquin non est uniuersitas. intrinsecus autem adiuuatur incorporaliter deo id agente, ut omnino natura sit, quoniam ex ipso et per ipsum et in ipso sunt omnia. partes uero eiusdem uniuersitatis et intrinsecus incorporaliter adiuuantur, uel potius fiunt, ut naturae sint, et extrinsecus corporaliter, quo se melius habeant, sicut alimentis, agricultura, medicina et quaecumque etiam ad ornatum fiunt, ut non solum saluae ac fecundiores, uerum etiam decentiores sint. Spiritalis autem creata natura si perfecta atque beata est, sicut angelorum sanctorum, quantum adtinet ad se ipsam, quo sit sapiensque sit, nonnisi intrinsecus incorporaliter adiuuatur. intus ei quippe loquitur deus miro et ineffabili modo neque per scripturam corporalibus in
Abbreviated transcription (Latin):
subditae fruentibus & dõbeatae seruientibus sub dita est
omnis natura corporea . omnis inrationalis uita .om¬
ns uoluntas. uel infirma. uel praua. ut hoc de subditir
eicum sub ditis agant quod naturae ordo poscit inom¬
bus iubente illo cui sub iecta sunt omnia Proinde illi
nillo ueritatem in comm utabilem uident : & secundũ
cam suas dirigunt uoluntates: fiuntergo illi parti¬
cipes acernitatis. ueritatis uolunt atiseius. semper. sine
tempore. & locomouentur autem eius imperio &iam
temporaliter. illo nontemporaliter moto. nec itaut ab
eius contemplatione resiliant aut defluant. sed simulg
illum smeloco ac tempore contemplantur . &eiur ininfe¬
rioribus iussa perficiunt. mouenter seper tempur. con¬
pus autem per tempus & locum quantumeorum congni¬
it actioni : &ideo ds̃ bipertito prouidentiaesuae opere
pracest uniuersae creaturae : naturir utfiant : uoluna¬

Expanded text:
subdite fruentibus et deo beate seruientibus subdita est subdite fruentibus et deo beate seruientibus subdita est omnis natura corporea, omnis inrationalis uita, omnis uoluntas uel infirma uel praua, ut hoc de subditis uel cum subditis agant, quod naturae ordo poscit in omnibus iubente illo, cui subiecta sunt omnia. proinde illi in illo ueritatem incommutabilem uident et secundum eam suas dirigunt uoluntates. fiunt ergo illi partcipes aeternitatis, ueritatis, . uoluntatis eius semper sine tempore et loco; mouentur autem eius imperio etiam temporaliter illo non temporaliter moto, nec ita, ut ab eius contemplatione resiliant aut defluant, sed simul et illum sine loco ac tempore contemplantur et eius in inferioribus iussa perficiunt, mouentes se per tempus, corpus autem per tempus et locum, quantum eorum congruit actioni. et ideo deus bipertito prouidentiae suae opere praeest uniuersae creaturae suae, naturis, ut fiant, uolunta
Abbreviated transcription (Latin):
ris quae praedictȩ sunt arbitrio uoluntatis : nec omnix¬
bus omnia : sed sicut distribuit iustitia creatoris. ergo
dĩ prouidentia regens atque ad ministrans uniuersã
creaturam & naturas & uoluntates. naturas ut sint.
uoluntatesautem ut nec infructuo sae bonae nec in¬
punitȩ malaei Subdit primitus omnia sibi. deinde crea¬
uram corporalem creaturae spiritali. inrationalem ra¬
non ali. terrȩstem caelesti. femineam masculinae. minus
ualentem ualentiori. indigentiorem copiosi ori. inuo¬
iuntatib: autem bona ssibi. c& era suero ipsis serui entib
ibiuthoc patiatur uoluntas mala quod ex iussudĩ fe¬
cerit bona. siue perse ipsam siue permalam in rebusdum¬
taxat quaenaturalia sunt &iam malis uoluntatib
subditae idest incorporibus: nam in se ipsis male uolun¬
tates habent interiorem poenam suam eandem ipram
iniquitatem suam acperhoc sublimibus angelis dõ

Expanded text:
ris, quae praeditae sunt arbitrio uoluntatis, nec omniris, quae praeditae sunt arbitrio uoluntatis, nec omnibus omnia, sed sicut distribuit iustitia creatoris. ergo dei prouidentia regens atque administrans uniuersam creaturam, et naturas et uoluntates, naturas, ut sint, uoluntates autem, ut nec infructuosae bonae nec inpunitae malae sint, subdit primitus omnia sibi, deinde creaturam corporalem creaturae spiritali, inrationalem rationali, terrestrem caelesti, femineam masculinae, minus ualentem ualentiori, indigentiorem copiosiori, in uoluntatibus autem bonas sibi, ceteras uero ipsis seruientibus sibi, ut hoc patiatur uoluntas mala, quod ex iussu dei fecerit bona, sine per se ipsam sine per malam, in rebus dumtaxat, quae naturaliter sunt etiam malis uoluntatibus subditae, id est in corporibus. nam in se ipsis malae uoluntates habent interiorem poenam suam eandem ipsam iniquitatem suam. Ac per hoc sublimibus angelis deo
Abbreviated transcription (Latin):
nec pertempus nec perlocum moueri. nondum perfecte
in commutabilem credit: uerum quia omnino in comm¬
tabilis est illa natura trinitatis. & obhoc ita aderna utei
aliquid co a&ernumesse non possit: ipsa apudse ipsamo
inseipsa sineullo tempore acloco mou&tamenper tem¬
pus &locum sibi subditam creaturam. Naturas creans
bonitate : uoluntates ordinans potest ate .:
ut innaturis nulla sit quae non ab illosit : inuoluntatibis
autem nullabon asit cui non prosit: nulla mala sit quã
bene uti non possit: sed quia non omnibus naturis ded
uoluntatis arbitrium : ille autem quibus dedit potentis¬
res ac superiores sunt: ille naturae quae non haberr
uoluntatem subditae sint necesse est illis quaeh abens
a hoc ordinatione creatoris: quinum quam ita ponit uolun¬
tatem malã. ut naturae perimat dignitatem : Cumigi¬
tur omne corpus & omnis anima in rationabilis non ha¬
beat uoluntatis arbitrium : subdita ista sunt eis natu¬

Expanded text:
nec per tempus nec per locum moueri, nondum perfecte nec per tempus nec per locum moueri, nondum perfecte incommutabilem credit. Uerum quia omnino incommutabilis est illa natura trinitatis et ob hoc ita aeterna, ut ei aliquid coaeternum esse non possit, ipsa apud se ipsam et in se ipsa sine ullo tempore ac loco, mouet tamen per tempus et locum sibi subditam creaturam, naturas creans bonitate, uoluntates ordinans potestate, ut in naturis nulla sit, quae non ab illo sit, in uoluntatibus autem nulla bona sit, cui non prosit, nulla mala sit, qua bene uti non possit. sed quia non omnibus naturis dedit uoluntatis arbitrium, illae autem, quibus dedit, potentiores ac superiores sunt, illae naturae, quae non habent uoluntatem, subditae sint necesse est illis, quae habent, et hoc ordinatione creatoris, qui numquam ita punit uoluntatem malam, ut naturae perimat dignitatem. cum igitur omne corpus et omnis anima inrationalis non habeat uoluntatis arbitrium, subdita ista sunt eis natu
Abbreviated transcription (Latin):
adisinquam nutus ipse uoluntatis eius non perlocum
lou&urͣ corpus ꝑlocum moueat. quando totum per
partes mou&. nec aliquas loco mou& nisi perillas quas loco
non mou& : quod simn tellegere difficile est : ut rumq: credat᷑
& quod creatura spiritalis non perlocum mota moueat
corpus perlocum. & quod ds̃ non per tempus motus mo¬
ueat creaturam spiritalem pertempus: Quod side anim.
quisq: non uult hoccredere. quodquidem sine dubio non so¬
lum creder& uerum &i amintelleger&. sie am poss& sicu¬
ti est incorpoream cogitare. cuienim non facile occurrat
quod perlocum non moueatur quod perloci spatia non
distenditur : Quicquid autem perlocispatia distenditur
corpusest : ac per hoc consequens est ut anima perlocũ
moueri non putetur sicorpus nonesse credatur: Sedui
dicere coeperam. side anima hoc quisq: non uult credere.
nonnimis urguendus est: substantiam uero dĩ nisicredat

Expanded text:
magis, inquam, nutus ipse uoluntatis eius non per locum magis, inquam, nutus ipse uoluntatis eius non per locum mouetur, ut corpus per locum moueat, quando totum per partes mouet nec aliquas loco mouet nisi per illas, quas loco non mouet! Quod si intellegere diffiet quod creatura spiritalis, non per locum mota, moveat corpus per locum, et quod Deus, non per tempus motus, moveat creaturam spiritalem per tempus. Quod si de anima quisque non vult hoc credere, quod quidem sine dubio non solum crederet, verumetiam intelligeret, si eam posset sicuti est incorpoream cogitare; cui enim non facile occurrat, quod per locum non moveatur, quae per loci spatia non distenditur? quidquid autem per loci spatia distenditcorpus est; ac per hoc consequens est, ut anima per locum moueri non putetur, si corpus non esse credatur — sed, ut dicere coeperam, si de anima hoc quisque non uult credere, non nimis urguendus est; substantiam uero dei nisi credat
Abbreviated transcription (Latin):
u& nisi ab aliquo asticuli cardine quemnutur eiusdem
uoluntatis primitus figit. ut abeo quod locispatio non
mou&ur agi ualeat quod mou&ur: Deniq nec inam¬
bulando pes leuatur nisi alius fixus totum corpur
ferat donec ille quimotus estalo counde festur ad locum
quofertur immota asticulo sui cardinis innitatur : porro
suncorpore nullum membrum ꝑlocum uoluntas mou&
insiabeo membri asticulo quem non mou&: cum & uta
purs corporis quae mou&ur & illa quae fixa fit ut mouea¬
ur corporeas habent quantitates suas quibus occupent
patia locorum suorum : quanto magis ipse animae nu¬
nscuimembra deseruiunt ut quod placuerit figatur.
ude id quod mouendum est innitatur: cum anima non
itnatura corporea : nec locali spatio corpus impleat.
seu aqua utrem siue spongeam: sed miris modir ipso in¬
onpore onutu commixtasit uiuificando corpori quoc &
iperat corpori quadam intentione non mole : quanto

Expanded text:
uet, nisi ab aliquo articuli cardine, quem nutus eiusdem uet, nisi ab aliquo articuli cardine, quem nutus eiusdem uoluntatis primitus figit, ut ab eo, quod loci spatio non mouetur, agi ualeat, quod mouetur. denique nec in ambulando pes leuatur, nisi alius fixus totum corpus ferat, donec ille, qui motus est, a loco, unde fertur, ad locum, quo fertur, inmoto articulo sui cardinis innitatur. Porro, si in corpore nullum membrum per locum uoluntas monet nisi ab eo membri articulo, quem non mouet, cum et illa pars corporis, quae mouetur, et illa, qua fixa fit, ut moueatur, corporeas habeant quantitates suas, quibus occupent spatia locorum suorum, quanto magis ipse animae nutus, cui membra deseruiunt, ut quod placuerit figatur, unde id, quod mouendum est, innitatur, cum anima non sit natura corporea nec locali spatio corpus inpleat, sicut aqua utrem sine spongiam, sed miris modis ipso incorporeo nutu commixta sit uiuificando corpori, quo et inperat corpori quadam intentione, non mole: quanto
Abbreviated transcription (Latin):
locum sed tantum pertempus motus moueat corpus peren¬
pus & locum : Sienim quod in seipso agitur capere nondumn
potest : quantominus illud quod supraest: affecta quippe an¬
ma carnalium sensuum consuetudinem &iam seipsam cum
corpore perlocum moueriputat. dumid perlocum mou&
quaesi poss& diligenter in spicere tamquam cardines membi¬
rum corporis sui quem ad modum articulatim dirpositisunt
aquibus initia motionum nitantur: inueni& ea quaeperspa
locorum mouentur nisi abeis quacloco fixa sunt non moueri:¬
xonenim mou&ur solus digitus nisimanur fixa sit. acuius
asticulo uelutim mota cardinemoueatur: sic tota pal¬
ma ab asticulo cubitu sic cubitus ab astitulo umeri. ume¬
rus abscapula commou&ur : stantib utique cardi¬
nibus quibus motionitatur. Id perlocispatium quod
mou&ur: sic plantae intalo est asticulus. quostante¬
moueatur : siccruris ingenu : & totius pedis incoxa.
& nullus membrimotus omnino est quemuoluntas mo¬

Expanded text:
locum, sed tantum per tempus motus, moueat corpus per temlocum, sed tantum per tempus motus, moueat corpus per tempus et locum. si enim quod in se ipso agitur capere nondum potest, quanto minus illud, quod supra est! Adfecta quippe anima carnalium sensuum consuetudine etiam se ipsam cum corpore per locum moueri putat, dum id per locum mouet. quae si posset diligenter inspicere tamquam cardines membrorum corporis sui quemadmodum articulatim dispositi sint, a quibus initia motionum nitantur, inueniet ea, quae per spatia locorum mouentur, nisi ab eis, quanon enim mouentur solus digitus, nisi manus fixa sit, a cuius articulo uelut immoto cardine moueatur. sic tota palma ab articulo cubiti, sic cubitus ab articulo humeri, humerus ab scapula commouetur; stantibus utique cardinibus, quibus motio nitatur, it per loci spatium quod moumoueatur; sic cruris in genu et totius pedis in coxa. et nullus membri motus omnino est, quem uoluntas mo
Abbreviated transcription (Latin):
uelur pertempus. necesse est &iam perlocũ moue¬
ri: sicut ergo substantiam quae mouetur per tempur
& locum praecedit substantia. quae tantum pertempus:
ita ipsam praecedit illa quaenec perlocum nec pertempus
acperhoc sicut pertempus & locum mou& corpus ipse tn¬
tum pertempus motus conditus sps : it apertempus mou&
conditum spm̃ ipse nec pertempus nec perlocum motus
conditor sps: sed sp̃s creatus mou& seipsum pertempus : & ꝑ
tempus aclocum corpus : spr̃ autem creator mou& seipsum
sine tempore acloco. mou& conditum spm̃ ꝑtempus si neloco
mou& corpus pertempus & locum: quo circa quisquis intel¬
legere conatur. quemad modum a&ernus uere a&ernus &
uere in mortalis atq in commutabilis dĩ ipse nec per tempis
nec perlocum motus moueat temporaliter & localiter crea¬
turam ad suam: non eum puto posse assequi. nisi prius intel¬
lexerit quemad modum anima hoc est sp̃s creatus non per

Expanded text:
uetur per tempus, necesse est etiam per locum moueuetur per tempus, necesse est etiam per locum moueri. sicut ergo substantiam, quae mouetur per tempus et locum, praecedit substantia, quae tantum per tempus, ita ipsam praecedit illa, quae nec per locum nec per tempus. ac per hoc, sicut per tempus et locum mouet corpus ipse tantum per tempus motus conditus spiritus, ita per tempus mouet conditum spiritum ipse nec per tempus nec per locum motus conditor spiritus. sed spiritus creatus mouet se ipsum per tempus et per tempus ac locum corpus; spiritus autem creator mouet se ipsum sine tempore ac loco, mouet conditum spiritum per tempus sine loco, mouet corpus per tempus et locum. Quocirca quisquis intellegere conatur, quemadmodum aeternus, uere aeternus et uere inmortalis atque incommutabilis deus, ipse nec per locum nec per tempus motus, moueat temporaliter et localiter creaturam suam, non eum puto posse adsequi, nisi prius intellexerit, quemadmodum anima, hoc est spiritus creatus non per
Abbreviated transcription (Latin):
hcergo incommutabili adernitate uiuens creauit ominia
simul ex quibus currerent tempora &implenitur loca
temporalib: quae & localibus rerum motibur saecula uolue¬
rttur in quibus rebus quaedam spiritalia quae damcor¬
poralia condidit. formans materiam quammec aliur
ne ullus. sed omnino ipse in formem acformabilem insti¬
dii ut formationem suam non tempore sedorigine
bracuenir& : spiritalem autem creaturam corporali
praeposuit : quod spiritalis tantum modo pertem pora
ur ar poss& Corporalis autem pertempora dloca
xemplienim gratia. pertempus mou&ur animus:
uelreminiscendo quod oblituserat uel discendo quod
esciebat. uel uolendo quod nolebat: perloca autem
pus uel a terra incaclum uel acaelo interram uel
boriente a doccidenttm uelsiquo alio similimodo
omne autem quod mou&ur per locum non potest nis
& per tempus. simul moueri : at non omne quod mo¬

Expanded text:
Hic ergo incommutabili aeternitate uiuens creauit omnia Hic ergo incommutabili aeternitate uiuens creauit omnia simul, ex quibus currerent tempora et inplerentur loca poralibusque et localibus rerum motibus saecula uoluerentur. in quibus rebus quaedam spiritalia, quaedam corporalia condidit, formans materiam, quam nec alius nec ullus, sed omnino ipse informem ac formabilem instituit, ut formationem suam non tempore, sed origine praeueniret. spiritalem autem creaturam corporali praeposuit, quod spiritalis tantummodo per tempora mutari posset, corporalis autem per tempora et locos. exempli enim gratia per tempus mouetur animus uel reminiscendo, quod oblitus erat, uel discendo, quod nesciebat, uel uolendo, quod nolebat; per locos autem corpus uel a terra in caelum uel a caelo in terram uel ab oriente ad occidentem uel si quo alio simili modo. omne autem, quod mouetur per locum, non potest nisi et per tempus simul moueri; at non omne, quod mo
Abbreviated transcription (Latin):
proponitur. ut intueamur quantum possumus quan¬
tum ipse adiuuare & donaꝵ dignatur opus diuinae
prouidentiae bi pestitum: quod superius cumde agriculi¬
ra loqueremur transitoria quadam occasione per¬
strinximus. ut inde iam inciper & legentis animus hos
assuescere contueri qđ ad iuuat plurimũ nequid in dis¬
num deipsadĩ substantia sentiamus : dicimus itaqu
usque sp̃m trinitatem ipsam neque confusam ne¬
que separatam. dm̃ qui solus hab& in mostalitatem &
lucem habitat in accessibilem. quemnemo hominum
uidit. nec uidere potest. nec locorum uel finito uel in¬
sinito spatio contineri. nec temporum uel finito uel
infinito uolumineuariari. neque enimet in eius sub¬
stantia quađr est quod breuiussit inpaste quam in
toto. sicut necesse est esse quae in locissunt aut fuit
in eius substantia quodiam nonest uelerit qđ nondum ẽ
icut innaturis quae porsunt temporis mutabilitatem pati

Expanded text:
proponitur, ut intueamur, quantum possumus, quanproponitur, ut intueamur, quantum possumus, quantum ipse adiuuare et donare dignatur, opus diuinae prouidentiae bipertitum, quod superius, cum de agricultura loqueremur, transitoria quadam occasione perstrinximus, ut inde iam inciperet legentis animus hoc adsuescere contueri, quod adiuuat plurimum, ne quid indignum de ipsa dei substantia sentiamus. dicimus itaque usque spiritum, trinitatem ipsam neque confusam neque separatam, deum, qui solus habet inmortalitatem et lucem habitat inaccessibilem, quem nemo hominum uidit nec uidere potest, nec locorum uel finito uel infinito spatio contineri nec temporum uel finito uel infinito uolumine uariari. neque enim est in eius substantia, qua deus est, quod breuius sit in parte quam in toto, sicut necesse est esse quae in locis sunt, aut fuit in eius substantia, quod iam non est, uel erit, quod nondum est, sicut in naturis, quae possunt temporis mutabilitatem pati.
Abbreviated transcription (Latin):
apostolus dicens: Si quid autem discere uolunt. domi
uirossuos interrogent: item quaeri potest quomod
nunc ds̃ locutus sit ad hominem quem fecit : iamceso
sensu acmente praeditum ut audire & in telleger io¬
quentem ualer& : Neque enim aliter praȩceptum pos¬
s& accipere quod trans gressoreius ess&ł : nisi hoc do¬
ceptum intelleger&: Quomodo ergo illi locutus est dr̃
utrum intus inmente secundum intellectum id est ut sa¬
pienter intelleger&uoluntatem ac praeceptum dĩ. sin
ullis corporalib: sonis uel corporalium similitudinibus
rerum: sed non sic existimo primo homini locutum añ
salia quippe scribtura narrat: ut potius credamus sic eĩ
dm̃ locutum homini in paradiso. sicut &iam postea lo¬
cutus est patrib. sicut abrahae. sicut morsi. id est in ali¬
qua specie corporali: hinc est enim quod audierunt eus
uocem ambulantis in paradiso aduesperam. & abscon¬
derunt se: locus itaque magnus neque pra&ercunduis

Expanded text:
apostolus dicens: si quid autem discere uolunt, domi apostolus dicens: si quid autem discere uolunt, domi uiros suos interrogent. Item quaeri potest, quomodo nunc deus locutus sit ad hominem, quem fecit, iam certe sensu ac mente praeditum, ut audire et intellegere loquentem ualeret. neque enim aliter praeceptum posset accipere, quo transgressor eius esset, nisi hoc acceptum intellegeret. quomodo ergo illi locutus est deus? utrum intus in mente secundum intellectum, id est ut sapienter intellegeret uoluntatem ac praeceptum dei sine ullis corporalibus sonis uel corporalium similitudinibus rerum? sed non sic existimo primo homini locutum deum. talia quippe scriptura narrat, ut potius credamus sic esse deum locutum homini in paradiso, sicut etiam postea locutus est patribus, sicut Abrahae, sicut Moysi, id est in aliqua specie corporali. hinc est enim, quod audierunt eius uocem perambulantis in paradiso ad uesperam et absconderunt se. Locus itaque magnus neque praetereundus