comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
licẽ salutaris accipiã. hoc. ẽ. crucẽ passionis xp̃i. & nom̃ dñi inuocabo. Quia nec
crux aut calix passionis sine inuocatione dñi. nec inuocatio dĩ sine cruce. deqͣ diximꝰ
supͣ quȩ tollenda ÷ ad salutẽ aliꝗd ual&. Cõ mutatio aut̃ animȩ pͥma mundi substan¬
cratꝰ fuerit hunc mundũ se ꝑdito indetrim̃to animȩ suȩ qͥd dabit ꝓse  Ecce quã
mira dĩ c̃clusio. Audiant queso qͥ insuis gloriant᷑ actib & scripturarũ sc̃arũ despi¬
ciunt sĩplicitatẽ. dũ ꝓponunt sillogistice assumunt & c̃cludunt. sicq de uero si¬
mili sua conectunt ad capturã animarũ fallatia Nã hic magist̃ cȩlestis ñ deuero¬
simili argum̃tũ. sed ipsã ueritatẽ in argum̃tũ ꝓponit arbitrii lib̾tatis dũ ait. siqͥs
uult post me uenire ab neg& semetipsũ. & ceter̃ Deinde assumit cũ ait Qui ꝑdi¬

Expanded text:
licem salutaris accipiam, hoc est crucem passionis Christi, et nomen Domini invocabo. Quia nec licem salutaris accipiam, hoc est crucem passionis Christi, et nomen Domini invocabo. Quia nec crux aut calix passionis, sine invocatione Domini, nec invocatio Dei sine cruce, de qua diximus supra, quae tollenda est ad salutem aliquid valet. Commutatio autem animae, prima mundi substancratus fuerit hunc mundum se perdito, in detrimento animae suae, quid dabit pro se? Ecce quam mira Dei conclusio. Audiant, quaeso, qui in suis gloriantur actibus, et Scripturarum sanctarum despiciunt simplicitatem, dum proponunt, syllogistice assumunt, et concludunt, sicque de verosimili sua connectunt ad capturam animarum fallacia. Nam hic Magister coelestis non de verosimili argumentum, sed ipsam veritatem in argumentum proponit arbitrii libertatis, dum ait, Si quis vult post me venire, abneget semetipsum, etc. Deinde assumit, cum ait, Qui perdi
Abbreviated transcription (Latin):
as eiꝰ ab dicemꝰ Uideat gͦ fidelis anma qͥd pocius eligendũ sit: qͥd ue sectandũ. qͥa unũ
hoꝵ aut ꝑd& aut saluabit sibi. quãuis mundũ tenere ñ possit & sine se nihil habe¬
re: Aut quã dabitꝰ . homo c̃mutationẽ ꝓ anima suaͤ Q đ si aliunde ñ nosti homo.
lege qͥd diabolus expetens manũ mittere in iob: dixerit dõ. Pellẽ ꝓ pelle in qͥt. &
uniuersa quȩ hab& homo dabit. ꝓ anima sua: Nã ille ñ ut seruare uell& animã hoc dix̃.
sed occasionẽ inde inuenire: ut eã leder&. Nouerat tam̃ qđ alia cõmutatio ꝓ anima in ho¬
minis potestate nulla eẽt. quãuis & hoc ipsũ parũ sit: nisi p̾tioso xp̃i sanguine redimatur.
t ꝓhoc omnino qͣliscũq reddenda ÷ cõmutatio. Hinc qͦq dauid ait. Quid retribuam
dño ꝓom̃ib quȩ retribuit m: Acsidicer&. Non in uenio aliud qͥd recribuã. nisi ca¬

Expanded text:
as ejus abdicemus. Videat igitur fidelis anima, quid potiusas ejus abdicemus. Videat igitur fidelis anima, quid potiushorum aut perdet aut salvabit sibi, quamvis mundum retinere non possit, et sine se nihil habere. Aut quam dabit homo commutationem pro anima sua? Quod si aliunde non nosti, homo, lege quid diabolus expetens manum mittere in Job, dixerit Deo; Pellem pro pelle, inquit, et universa quae habet homo, dabit pro anima sua . Nam ille non ut servare vellet animam hoc dixit, sed occasionem inde invenire ut eam laederet. Noverat tamen quod alia commutatio pro anima in hominis potestate nulla esset, quamvis et hoc ipsum parum sit, nisi pretioso Christi sanguine redimatur. Et pro hoc omnino qualiscunque reddenda est commutatio. Hinc quoque David ait : Quid retribuam Domino pro omnibus quae retribuit mihi? Ac si diceret, non invenio aliud quid retribuam, nisi, Ca
Abbreviated transcription (Latin):
qͣntũ ad uoluntates carnales ꝑtin&. ipse.ẽ. qͥ ab negat se & tollens crucẽ suã sequit᷑
Xp̃m. Quid aut̃ ꝓficit homini sitotũ mundũ lucret᷑. animȩ aut̃ suȩ decrim̃tum
faciat : Puto qͦd mundũ lucrat᷑ qͥ ñ ab negat sem& ipsũ nec tollit crucẽ suã & se
qͥtͣ xp̃m scđm ea quȩ dicta st̃ Nec ꝑdit animã suã ut salu& eã inspiritali amore.
qͥ om̃s carnales inse concupiscentias habuerit: qr sic̃ om̃ia relinqͥt ut petrus insi¬
nuat qͥ nihil c̾cupiscit carnale. ita omĩa lucrat᷑ & ten& sibi lic& ñ possit asseqͥ. dũ
in om̃ib eiꝰ c̃cupiscentus inhiat & uer sat᷑. Et ideo cui ñ crucifigit᷑ munđ. ipse decrim̃¬
tũ animȩ suȩ fac̃. Unde & nob̾ gemina ꝓponit᷑ electio. ut exꝓposito maneat uniuꝰ¬
cuiusq retributio Qđ si uoluerimꝰ mundũ lucrari. ꝑdimꝰ animas nr̃as: aut si ani¬
mas nr̃as uoluerimꝰ lucrari. ab negemꝰ & ꝑdamꝰ hc̃ mundũ. ita ut om̃s c̃cupiscenti¬

Expanded text:
crucem suam sequitur Christum. Quid autem proficit homini, si totum mundum lucretur, animae autem suae detrimentum faciat? Puto quod mundum lucratur qui non abnegat semetipsum, nec tollit crucem suam, ecundum ea quae dicta sunt, nec perdit animam suam, ut salvet eam in spiritali amore, qui omnes in se carnales concupiscentias habuerit. Quia sicut omnia relinquit, ut Petrus insinuat, qui nihil concupiscit carnale: ita omnia lucratur, et tenet sibi, licet non possit assequi, dum in omnibus ejus concupiscentiis inhiat et versatur; et ideo cui non crucifigitur mundus, ipse detrimentum animae suae facit. Unde et nobis gemina proponitur electio, ut ex proposito maneat uniuscujusque retributio. Quod si voluerimus mundum lucrari, perdimus animas nostras; aut si animas nostras voluerimus lucrari, abnegemus et perdamus hunc mundum, ita ut omnes concupiscenti
Abbreviated transcription (Latin):
filiuꝰ hominis tues xp̃c filius dĩ uiui. Utiq iuxta iohem. qr uerbũ caro factũ ÷:
& habitauit in nob̾. Est gͦ filiuꝰ dĩ ds̃ exdõ. & homo ex homine: unꝰ in utroquȩ
plenꝰ gr̃ȩ & ueritatis. Accepꝰ nãq nascendo hoc qͦd ñ erat. & natũ ÷ uerbũ qͦd sẽꝑ
in patre erat: atq ita filius ȩt̃nꝰ natꝰ ẽ: qͥa in eo ñ aliud natũ. ẽ. quã qđ ȩt᷑ nũ est
unc igit᷑ assũpsisse corpꝰ qđ erat in ꝓpatulo & hominẽ factũ. ꝑfecta beatipe¬

Expanded text:
. Utique juxta Joannem, quia Verbum caro factum est, et habitavit in nobis . Est ergo Filius Dei, Deus ex Deo, et homo ex homine, unus in utroque plenus gratiae et veritatis. Accepit namque nascendo hoc quod non erat, et natum est Verbum quod semper in Patre erat, atque ita filius aeternus natus est, quia in eo non aliud natum est quam quod aeternum est. Hunc igitur assumpsisse corpus quod erat in propatulo, et hominem factum, pe
Abbreviated transcription (Latin):
re. qr nolebat tc᷑ p̃dicari qͣm ihc̃ ipse ÷ xp̃c. qͣndo pͥmi mifsist̃ discipłi bini ac bini.
neq ab apłis usq ad resurrectionis tẽpꝰ. Deqͥb om̃ib origenes intractatu suo mul¬
ta ꝓponit & infert siforte ista & huiꝰ modi talia suis in locis ad futurũ tẽpꝰ ꝑtineant.
maxime hoc in loco querendũ iudicat: & utrũ cũ mitterent᷑ ĩa cgnoscebant. qm̃
ipse erat xp̃c. Et si iã eg̃noscebant inqͥt ꝓcul dubio cg̃ noscebat & petrus.
Quo mͦ gͦ post tanta & talia quȩ indiuersis locis retro habent᷑ int̾rogat eos Tos
gͦ quẽ me. ẽẽ dicitis: Quando & respondenti petro ac dicenti. tues xp̃c filius
dĩ uiui: dix̃. Beatꝰ essymon bariona : qr caro & sanguis ñ reue¬
lauit tͥ. sed pat̾ m̃s qͥ est incęlis ꝑhec enĩ demonstrat. qm̃ tc̃¬

Expanded text:
ndo primi missi sunt bini et bini, neque ab apostolis usque ad resurrectionis tempus. De quibus omnibus Origenes in tractatu suo multa proponit et infert, si forte ista et hujusmodi talia suis in locis ad futurum tempus pertineant, maxime hoc in loco quaerendum judicat, et utrum cum mitterentur, jam cognoscebant quoniam ipse erat Christus. Et si jam cognoscebant, inquit, procul dubio cognoscebat et Petrus. Quomodo ergo post tanta et talia, quae in diversis locis retro habentur, interrogat eos: Vos ergo quem me esse dicitis? Quando et respondenti Petro ac dicenti: Tu es Christus Filius Dei vivi, dixit: Beatus es Simon Bar-Jona, quia caro et sanguis non revelavit tibi, sed Pat
Abbreviated transcription (Latin):
xii suo arbitrio. sed pontificalis officio cũ peccatoꝵ audierit uarierates scit qͥ
liganđ sit qͥue soluenđ . Et si qͥspiã secꝰ p̃sũpserit ñ de iusticia & uero uenit:
sed de fastu & p̃sũptione phariseoꝵ qr ñ st̃ ad hoc missi ut disꝑdant & occidant
sed ut colligant & saluent eos &iã qͥ ceciderint. Tc p̃cepꝰ discipłis suis ut nemini
dicerent. qr ipse t xp̃c : qm̃ alios sp̃ssui ẽẽ testes oportebat quã apłos legẽ uide
anrea quã tc̃ pͥmũ c̃firmant᷑: ut testesfiȩrent idonei inspũ ueritatis In qͦ ni¬
tȩ uͦ rursũ humilitatis & passionis eiꝰ periculũ declarat᷑ : ꝓpt̃ea ex inde cȩpit᷑¬

Expanded text:
xii, suo arbitrio, sed pontificalis officio cum peccatorum audierit varietates, scit qui xii, suo arbitrio, sed pontificalis officio cum peccatorum audierit varietates, scit qui ligandi sint, quive solvendi. Et si quispiam secus praesumpserit, non de justitia et vero venit, sed de fastu et praesumptione Pharisaeorum, quia non sunt ad hoc missi, ut disperdant et occidant, sed ut colligant et salvent eos etiam qui ceciderint. Tunc praecepit discipulis suis ut nemini dicerent quia ipse est Cantea quam tunc primum confirmantur, ut testes fierent idonei in Spiritu veritatis. In quo nitae vero rursum humilitatis et passionis ejus periculum declaratur. Propterea: Exinde c
Abbreviated transcription (Latin):
bsit gͦ hoc ab illo senatu cȩloꝵ. ut scđm motũ animi suꝑbientis aut irascentis cuius¬
liba&. & ipsi in iuste ligent aut soluant corã oculis sũmi iudicis om̃ia circũ spitien¬
tis. Quinimmo magis tim̃dũ neforte in currat iudiciũ uidex itȩ alienȩ: quia
ueritas om̃ib dix̃ In qͦcũq iudicio iudicaueritis iudicabimini. Et ideo cauen
dũ maximẽ tam̃ q in diuinis iudicant reb eoqđ apud dm̃ ñ sententia sac̃ dotũ¬
tantũ. uerũ & reoꝵ uita querit᷑ Na & in leuitio de lepsis ubi iubet᷑ ut ostendant
se sac̃ dotib & si leprã habuerint tẽ a sac̃dote iub& ut in mundi fiant: ñ quo
sac̃dos lȩpsos mundos faciat aut in mundos sed qͦ habeat noticiã lepsi & ñlepsi¬
& possit discer nere qͥ mund sit : q̃ue inmunđ : Q uo mͦ gͦ ibi sac̃dos mundũ faci¬

Expanded text:
Absit ergo hoc ab illo senatu coelorum, ut secundum motum animi superbientis aut irascentis cujusAbsit ergo hoc ab illo senatu coelorum, ut secundum motum animi superbientis aut irascentis cujuslibet, et ipsi injuste ligent aut solvant coram oculis summi judicis omnia circumspicientis. Quinimo magis timendum, ne forte incurrat judicium judex vitae alienae, quia Veritas omnibus dixit: In quocunque judicio jur, cum apud Deum non sententia sacerdotum, sed reorum vita queratur. Legimus in Levitico de leprosis, ubi iubentur, ut ostendant se sacerdotibus et, si lepram habuerint, tunc a sacerdote inmundi fiant; non quod sacerdotes lęprosos faciant et inmundos, sed quod habeant noticiam lęprosi ediscernere qui mundi sint, quive immundi. Quomodo ergo ibi sacerdos mundum faci
Abbreviated transcription (Latin):
portȩ inferoꝵ. si iniuste iudicat & ñ scđm dĩ uerbũ. Ad uersusquẽ aut̃ portȩ
inferoꝵ ñ p̃ualuerint. ipse iuste iudicat : qr cdaues regni adño iã ꝑceptas secũ ꝑ
qͥ iusto iudicio eiꝰ ligati fuerint suꝑt̾rã. ut sint qͣsi ligati incelo & iudicati Et ideo q̃si
dixi. qr ñ inçȩlo er᷑ sed inde repulsi cȩleste secũ iudicũ portabt̃ ad inferos. si iuste ligati
fuerint. Et ideo formidolosa utrisq incũbit necessitas. & qͥ iudicat ac ligat. ne forte
in iustȩ lig& aut soluat: & qͥ udicat᷑ acligat᷑ ne forte ligatꝰ adut iudicat᷑ iuste hinc
est sententia patoris. neforte culpã quã ñ c̃trax̃ ex facto incurrat ꝓ concẽptir Ce¬
terũ quãus eis ligandi soluendiq maneat auctoritas nisi iuste ligauerint aut
soluerint. ut cũ eoꝵ pace loqͣr qͥ ligant aut soluunt. ridiculũ s cogitare aut sen¬

Expanded text:
portae inferorum, si injuste judicat, et non secundum Dei verbum. Adversus quem autem portae portae inferorum, si injuste judicat, et non secundum Dei verbum. Adversus quem autem portae inferorum non praevaluerint, ipse juste judicat, quia claves regni a Domino jam perceptas secum poqui justo judicio ejus ligati fuerint super terram, ut sint quasi ligati in coelo et judicati; et ideo, quasi, dixi, quia non in coelis erunt, sed inde repulsi coeleste secum judicium portabunt ad inferos, si juste ligati fuerint. Et ideo formidolosa utrisque incumbit necessitas; et qui judicat ac ligat, ne forte injuste liget aut solvat; et qui judicatur ac liest sententia pastoris, ne forte culpam quam non contraxit ex facto incurrat prae contemptu. Caeterum quamvis eis ligandi solvendique maneat potestas, nisi juste ligaverint aut solverint ut cum eorum pace loquar qui ligant aut solvunt, ridiculum est cogitare, aut sen
Abbreviated transcription (Latin):
to qr una quȩq uirtꝰ quã sȩpe & simul om̃s uirtutes regnũ cȩloꝵ dicunt᷑ Et ꝓp¬
t̾ea qͥ eas habuerint scđ̾m q̃s uiuit. uidet᷑. eẽ. in regno cęloꝵ & in ciuitate uirtutũ.
c̃tra qͣs inferni leges & tartaroꝵ portȩ. & omia mortis claustra dissoluent᷑. & aperi¬
ent᷑ ianuȩ uitȩ. Seqͥt᷑ Et qđ cũq ligaueris suꝑ t̾rã. erit ligatũ & incęlis: & qđ cũq
solueris suꝑ t̾rã. erit solutũ & incęlis. Queso unꝰqͥsq circũstantiã lectionis huu is
testas specialius adño attributa. lic& & om̃i ȩccłȩ eadẽ sit c̃cessa : qm̃ qͥhanc sibi
uult uindicare grãm. deb& firmitatẽ petri inpecra tenere. fidẽq morib & uoce
qͣsi dõ uidicante ꝑ ipsũ. tim̃dũ pͥus nec̾tra ipsũ qͥ ligat aut soluit p̃ualeant

Expanded text:
rtim quia unaquaeque virtus quam saepe et simul omnes virtutes regnum coelorum dicuntur; et proprtim quia unaquaeque virtus quam saepe et simul omnes virtutes regnum coelorum dicuntur; et propterea qui eas habuerit secundum quas vivit, videtur esse in regno coelorum et in civitate virtutum, 675 contra quas inferni leges et tartarorum portae, et omnia mortis claustra dissolventur, et aperientur januae vitae. Sequitur: Et quodcunque ligaveris supra terram, erit ligatum et in coelis, lveris super terram, erit solutum et in coelis. Quaeso unusquisque circumstantiam lectionis hujus testas specialius a Domino attributa, licet et omni Ecclesiae eadem sit concessa; quoniam qui hanc sibi vult vindicare gratiam, debet infirmitatem Petri in petra tenere, fidemque moribus et voce quasi Deo judicante per ipsum, timendum ne contra ipsum qui ligat aut solvit, praevaleant
Abbreviated transcription (Latin):
tibi dabo inqͥt claues regni cȩloꝵ Cõpetent᷑ igit᷑ pͥmũ p̾missũ ÷: qͦd ei ñ p̃ualeant
portȩ inferoꝵ. & postea. tͥ dabo claues regni cȩloꝵ. Dignꝰ enĩ. ẽ. ab eo ipso uerbo ac¬
cipere claues regni cęloꝵ. qͥ obstrux  portas inferoꝵ: ut ñ p̃ualeant ad uersus eum
Quasi p̾miũ enĩ post firmitatẽ fidei & fortitudinẽ uictoriarũ. inscđo loco dant᷑ claues
regni cęloꝵ ei qͥ potuerit uirtutib obstruere portas inferoꝵ: ut ipse sibi apperiat
portas regni cȩloꝵ quȩ clausȩ st̃ eis qͥ uincunt᷑ auiciis. & portis c̃cludunt᷑ inferorum
m̃is nãq species uirtutũ cũ ex corde fuerit ad ĩpleca. qͣsi ipsa clauis regni uidet᷑.¬
ita ut inueniat᷑ eadẽ uirtꝰ & clauis. eẽ. portȩ simul & porta. ꝑ quã introit᷑ ad reg¬
nũ. Id circo nec in merito tot dicunt᷑ claues. quot fuerint habitȩ uirtutes ꝓfee¬

Expanded text:
ei non praevaleant portae inferorum, et postea, Tibi dabo claves regni coelorum. Dignus enim est ab eo ipso Verbo accipere claves regni coelorum, qui obstruxerit portas inferorum, ut non praevaleant adversus eum. Quasi praemium enim post firmitatem fidei et fortitudinem victoriarum, in secundo loco dantur claves regni coelorum ei qui potuerit virtutibus obstruere portas inferorum, ut ipse sibi aperiat portas regni coelorum, quae clausae sunt eis qui vincuntur a vitiis, et portis concluduntur inferorum. Omnis namque species eniatur eadem virtus et clavis esse portae simul et porta per quam introitur ad regnum. Idcirco nec immerito tot dicuntur claves, quot fuerint habitae virtutes. Praese
Abbreviated transcription (Latin):
eã fac̃ saluã inuita ȩt̃na qr ꝓfecto abreñtiat diabolo & om̃ib oꝑib eiꝰ. nec ñ & scło
in libero arbitrio ꝓponunt᷑. & ideo qͣsi ad suꝑiora reddit rationẽ & dic̃ &. in uoluerit
Animd̃ suã saluũ facere : ꝑda eã Dicendo gͦ qͥ uoluerit. p̃cedentẽ & sequentẽ unũ ẽẽ
sensũ ostendit. Id crco qͦd suꝑiuꝰ dix̃ ab neg& sem& ipsũ tollat crucẽ sua & scquat᷑ me
sidemorte sola dix̃. & hoc qͦd dic̃ qͥ uoluerit animã suã saluã facere ꝑd& illã. c̃tinuo & de
morte sola intelligere debemꝰ Siaut̃ ab negare & tollere crucẽ ñ solũ ẽ mori pap̃o

Expanded text:
eam facit salvam in vita aeterna; quia profecto abrenuntiat diabolo et omnibus operibus ejus, necnon et saeculo in libero, arbitrio proponuntur, et ideo quasi ad superiora reddit rationem, et dicit, Qui voluerit animam suam salvam facere, perdet eam. Dicendo ergo, qui voluerit, praecedentem et sequentem unum esse sensum ostendit. Idcirco quod superius dixit, Abneget semetipsum, tollat crucem suam, et sequatur me, si de morte sola dixit, et hoc quod dicit, Qui voluerit animam suam salvam facere, perdet illam; continuo et de morte sola intelligere debemus: si autem abnegare et tollere crucem non solum est mori pro
Abbreviated transcription (Latin):
ñe. bonũ ẽ. nob̵̾ hic ẽẽ. Si uis faciamꝰ hic tria tab̾nacula. tibi unũ. moysi unũ.
& heliȩ unũ O ꝓfunda humanȩ ignorantiȩ cȩcitas. quȩ tanto in uol uitͥ cali¬
gine obscuritatis. ita ut uix aut ñ quã possit surgere ut iudeat lum̃ clari¬
tatis dr̃ Occe beatꝰ petrus qͣntis erudit̾ docum̃tis. qͣntis at tollit  p̃ conus.
sed mox quã uis ex affectu xp̃i amoris. c̃siderandũ ut ita fatear qͣ fatuo lo¬
qt qͣntisq ĩplicat᷑ errorib Quia cũ ds̃ in carne ueñ tab̾naculũ dĩ factĩ ẽ.
cũ hominib Nontria siqͥdẽ sed unũ. qr lic&e pat̾ & filius & sp̃c sc̃s tressint

Expanded text:
Domine, bonum est nobis hic esse. Si vis, 702 faciamus hic tria tabernacula, tibi unum, Moysi unum, Domine, bonum est nobis hic esse. Si vis, 702 faciamus hic tria tabernacula, tibi unum, Moysi unum, et Eliae unum. O profunda humanae ignorantiae caecitas, quae tanta involvitur caligine obscuritatis, ita ut vix aut nunquam possit surgere, ut videat lumen claritatis Dei! Ecce beatus Petrus quantis eruditur documentis, quantis attollitur praeconiis, sed mox quamvis ex affectu Christi amoris considerandum, ut ita fatear, quam fatue loquitur, quantisque implicatur erroribus. Quia cum Deus in carne venit, Tabernaculum Dei factum est cu
Abbreviated transcription (Latin):
helyas id ẽ. ꝓphecia loqͥtur Hodie nãq moysen in maiori gła quã filu isrł
glorificatũ cũxp̃o inmonte c̃spicimꝰ. ñ uelato uultu: sed reuelata facie iã
eũ ueneram Neq moysen aut heliã si ne xp̃o inueniem᷑. neq xp̃c sine
dierũ ungunt᷑. dñs tam̃ solus ÷ qͥ sine alterius suffragio iei unasse legit᷑: quauis
utꝰq eoꝵ inheremo ieiunauerit. Quib ꝓfecto indiciis declarat᷑. qđ lex &
ꝓphetia solũ quȩ xp̃c ad ĩpleuit. dictis ac factis ñtiauer̃. Alio qͥn ubicumq
liã uid&. dĩ uerbũ qͦd factũ: ad ꝓpħam illũ uł illũ simulcũ illis uidere non
porest. Ot ubicũq dĩ uerbũ ñ .ẽ. uere ꝓphetia talis. aut lex auero uacua est:
S qr xp̃c uerbũ patris uere ueritas est. Respondens aut̃ petrus. dix̃ ad ihm̃

Expanded text:
Elias, id est prophetia loquitur. Hodie namque Moysen in majori gloria quam filii Israel, Elias, id est prophetia loquitur. Hodie namque Moysen in majori gloria quam filii Israel, glorificatum cum Christo in monte conspicimus, non revelato vultu, sed revelata facie jam eum veneramur. Neque Moysen aut Eliam sine Christo invenimus, neque Christus sine dierum junguntur, Dominus tamen solus est, qui sine alterius suffragio jejunasse legitur, quamvis uterque eorum in eremo jejunaverit. Quibus profecto indiciis declaratur, quod lex et prophetia solum, quae Christus adimplevit, dictis ac factis nuntiaverunt. Alioquin ubicunque liam videt, Dei verbum quod factum est ad prophetam illum, vel illum, simul cum illis videre non potest; et ubicunque Dei Verbum non est, vere prophetia talis aut lex a vero vacua est; quia Christus, Verbum Patris, vere veritas est. Respondens autem Petrus dixit ad Jesum:
Abbreviated transcription (Latin):
decȩlo uenisse qͦ raptꝰ fuerat mystice ꝑ tractat᷑: alt̃ uͦ ab inferis exsurrexissȩ
ratio poscebat. ut monstrarent᷑ in quoꝵ hinc inde medio ihẽ uisus.ẽ. ingła. quia
lex & ꝓphecia sẽꝑ eũ p̃dicare ñ cessant. sẽꝑq ac siduo testes cũ uerbo locuntur
inc & petrus ac filittonitrui corporali ingła moysen & heliã cũ xp̃o loquentes spe¬
culant᷑:. Quos &iã & nos quãuis indigni. cotidie cũ eo confabulantes audimꝰ.
euacuata. ẽ gła uultꝰ eoꝵ. ut solus ihc̃ xp̃c quẽ p̃dicarant. de qͦ omĩa quȩ futura
erant p̃dixerant uideat᷑ ingła dĩ patris: & ad ñtiet incunctis gentib abhis qͥ
eos posst̃ uidere cũ eo iugit᷑ colloquentes. Qm̃ hi duo tantũ st̃ qͥ docent de ex¬
cessu eiꝰ. & de om̃ib quȩ gessit uniuersa mysteria. Qui lic& uideant᷑ recessisse
qr ĩa noui nihil p̃dicant. tam̃ ad. huc hodie moyses doc& nos de eo & de illo

Expanded text:
de coelo venisse quo raptus fuerat mystice pertractatur, alter vero ab inferis exsurrexisse. ratio poscebat, ut monstrarentur in quorum hinc inde medio Jesus visus est in gloria: quiaemper eum praedicare non cessant, semperque ac si duo testes cum verbo loquunturHinc Petrus ac filii tonitrui corporali in gloria Moysen et Eliam cum Christo loquentes speculantur. Quos etiam et nos, quamvis indigni, quotidie cum eo confabulantes audimus, evacuata est gloria vultus eorum, ut solus a Dei Patris, et annuntietur in cunctis gentibus ab his qui eos possunt videre cum eo jugiter colloquentes. Quoniam hi duo tantum sunt qui docent de excessu ejus, et de omnibus quae gessit universa mysteria. Qui licet videantur recessisse, quia jam novi nihil praedicant, tamen adhuc hodie Moyses docet nos de eo, et de illo
Abbreviated transcription (Latin):
dis pensationis ÷ mysteriũ. tã tẽꝑant̾ . ẽ. mandatũ ut in om̃i pdicatione & tẽpore
iste mođ sit seruanđ̾. ne aut doctor aliqͥd assumat ultra quã creditũ ÷ ei uel
cõ missũ. aut certe ultra quã ipsi auditores ferre possint uł caꝑe. ut unꝰ qͥs que
suo intẽ pore tritici m̃surã accipiat: quã possit efficacit᷑ portare. & oꝑib ad¬
implere Hinc ÷ gͦ qđ ꝓhibent᷑ ut dixi euugelizare xp̃m seu om̃ia que xp̃c est:¬

Expanded text:
dispensationis est mysterium, tam temperanter est mandatum, ut in omni praedicatione et tempore dispensationis est mysterium, tam temperanter est mandatum, ut in omni praedicatione et tempore iste modus sit servandus, ne aut doctor aliquid assumat ultra quam creditum est ei vel commissum, aut certe ultra quam ipsi auditores ferre possint vel capere, ut unusquisque suo in tempore tritici mensuram accipiat , quam possit efficaciter portare, et operibus adimplere. Hinc est
Abbreviated transcription (Latin):
uideat᷑ de clinare iactantiã : humilitatẽq dese docere. & qͦd magis ÷ nerudes
& inꝑfecti adhuc discipłi altissimȩ p̃dicationis mole ob pͥmerent᷑. Et si qͥppiã
tirubassent inp̃dicatione. sicuti fecer̃ in passione xp̃i: magis auditoribus sus
scandalũ generarent erroris. quã ꝑseuerantiã ꝑfectȩ dilectionis. Quod si queritur
utrũ hic pͥmũ hoc mandatũ dederit ne eũ anñtiarent. an iã superius qͣndo missi st̃
ñ solũ ut p̃dicarent. uerũ &iã ut sanarent om̃s & curarent uniuersos. rectȩ dicimꝰ
qͥa nec hic mandatũ uidet᷑ ne xp̃m dĩ filiũ p̃dicarent. sed ut ita dicã ne qđ passurꝰ
Aut occidend̾ eẽt. uł &iã amortuis resurgend. qͥa nemo ex mortuis resur gere recte
dr̃ nisi qͥ mortuuꝰ fuerit: & de morte aduitã resurrex̃ Sed qr hoc p̃ceptũ sacrȩ

Expanded text:
videatur declinare jactantiam, humilitatemque de se docere, et quod magis est, ne rudes videatur declinare jactantiam, humilitatemque de se docere, et quod magis est, ne rudes et imperfecti adhuc discipuli altissimae praedicationis mole opprimerentur. Et si quippiam titubassent in praedicatione, sicuti fecere in passione Christi, magis auditoribus suis scandalum generarent erroris, quam perseverantiam perfectae dilectionis. Quod si quaeritur, utrum hic primum hod mandatum dederit ne eum annuntiarent, an jam superius quando missi sunt, non solum ut praedicarent, verum etiam ut sanarent omnes et curarent universos? recte dicimus, quia nec hic mandatum videtur ne Christum Dei Filium praedicarent, sed, ut ita dicam, 680 ne quid passurus, aut occidendus esset, vel etiam a mortuis resurgendus, quia nemo ex mortuis resurgere recte dicitur, nisi qui mortuus fuerit, et de morte ad vitam resurrexit. Sed quia hoc praeceptum sacrae
Abbreviated transcription (Latin):
pati & reꝓbari a seniorib & pͥncipib sac̃dotũ & scribis. & occidi: & die t̾̃cia resur¬
gere. Et fortassis ideo increpasse eos addidit. qr sciebat dñs difficile passioni
ac resurrectioni &iã discipłos credituros. Hinc ÷ qđ ipse passionissuȩ ac resurrec¬
tionis pͥmũ ꝑ sem& ipsũ assertor. ẽẽ. maluit. deinde postresurrectionẽ apłos ut
ex facto fides & ñ ex auditu discordia nasceret᷑ Neq uoluit antequã passionem
subir& gloriari. sed maluit int̾dũ ignobilis uideri Nã in uno
eodẽq:
xp̃i nomine multa st̃ & ardua atq archana. quȩ p̾dicanda
ipse qͥ mirabilia fec̃ innumera ipse qͥ mortuuꝰ. ẽ. ꝓpeccatis nr̃is. ipse q̃ui resu¬
rex̃ amortuis. Et qͥ passus ÷ & qͥ resurrex̃. ipse ẽ. qͥ in pͥncipio erat uerbũ ds̃
apud dm̃. si ne qͦ ñ quã ẽ. ds̃ pat̾ ꝑ quẽ facta st̃ omĩa Talia gͥ & alia quam

Expanded text:
pati, et reprobari a senioribus et principibus sacerdotum et scribis, et occidi, et die tertia resurpati, et reprobari a senioribus et principibus sacerdotum et scribis, et occidi, et die tertia resurgere. Et fortassis ideo increpasse eos addidit, quia sciebat Dominus difficile passioni ac resurrectioni etiam discipulos credituros. Hinc est quod ipse passionis suae ac resurrectionis primum per semetipsum assertor esse maluit, deinde post resurrectionem apostolos; ut ex facto fides, et non ex auditu discordia nasceretur. Neque voluit antequam passionem subiret, gloriari, sed maluit interdum ignobilis videri. Nam in uno eodemque Christi nomine multa sunt et ardua et arcana, quae praedicandipse qui mirabilia fecit innumera, ipse qui mortuus est pro peccatis nostris, ipse qui resurrexit a mortuis; et qui passus est, et resurrexit, ipse est qui in principio erat Verbum, Deus apud Deum, s
Abbreviated transcription (Latin):
ait Siuos manseritis in uerbo meo. c̃gnoscetis ueritatẽ: & ueritas lib̾abit
reuelante dõ patre cũ hanc c̃fessus ⁊ c̃fessionẽ qͣ laudat᷑: ñ omia sciebat adhuc
dexp̃o sic̃ mox declaratũ ÷ ubi increpat dñm. eo qͦd dixerit se occidendũ. & reliqͣ
quȩ p̃sens locꝰ testat᷑. Et ideo int̃ cg̃noscere & cg̃noscerȩ. multa distantia. ẽ Q. m̃tẽ¬
uatoris incausa . ẽ. qͣ dic̃. deide cȩp̃ eis ostendere se passurũ cur p̾ceꝑit eis. ut nemi
filiũ dĩ uiui. Et sitc̃ petrus didic̃ una cũ cȩceris apłis de illo qđ pͥus nesciebat.¬
& inde scancdalizat᷑ contimuo qͥ erat futurꝰ magist̃ c̃stitutꝰ iã caput ȩccłȩ. ꝗd esti¬
mare debemꝰ qͦmͦ portare possent reliqͥ qͥb p̃dicabat᷑. si ita anñtiarent᷑ de ẽo
omĩa ut erant inpassione futura : Aut sitt̃ apłi heç discebant de iħũ quȩ ñdũ
aꝑcius increpasse illos dic̃. necui hoc dicerent: ꝙr oport& filiũ hominis multa

Expanded text:
it: Si vos manseritis in verbo meo, cognoscetis veritatem et veritas liberabit revelante Deo Patre, cum hanc confessus est confessionem, qua laudatur, non omnia sciebat adhuc de Christo, sicut mox declaratum est, ubi increpat Dominum eo quod dixerit se occidendum, et reliqua quae praesens locus testatur. Et ideo inter cognoscere et cognoscere multa distantia evatoris in causa est, qua dicit, deinde coepit eis ostendere se passurum, cur praeceperit eis, ut neminFilium Dei vivi, etsi tunc Petrus didicit una cum caeteris apostolis de illo quod prius nesciebat, inde scandalizabatur continuo qui erat futurus magister, constitutus jam caput Ecclesiae, quid aestimare debemus quomodo portare possent reliqui quibus praedicabatur, si ita annuntiarentur de eo omnia ut erant in passione futura? Aut si tunc apostoli haec discebant de Jesu quae nondumapertius increpasse illos dicit, ne cui hoc dicerent quod oporteret Filium hominis multa
Abbreviated transcription (Latin):
rũ & ut scirent. oportunũ iã erat ut ipsũ eundẽq dĩ & hominis filiũ moriturum
ꝓ om̃ib ac resurrecturũ intelligerent: qr ꝑ necessaria res ÷ p̃dicari iħm xp̃m
ostendere discipłis suis. Qm̃ sic̃ corporalia euidentiuꝰ carnalib ostendi dicunt᷑. sic eis

Expanded text:
rum et scirent, opportunum jam erat ut ipsum eumdemque Dei et hominis Filium moriturum rum et scirent, opportunum jam erat ut ipsum eumdemque Dei et hominis Filium moriturum pro omnibus ac resurrecturum intelligerent; quia pernecessariaostendere discipulis suis. Quoniam sicut corporalia evidentius carnalibus ostendi dicuntur, sic eis
Abbreviated transcription (Latin):
telligamꝰ crucẽ xp̃i. qr aliȩ cruces nihil nob̃ ꝓsunt. sed sola crux xp̃i: quȩ nob̾
utilis ⁊ & ꝑ necessaria. ꝑ quã nob munđ crucifixus ÷ & nos eidẽ mundo Mira
om̃i potentis dĩ dispensatio. quã subtilit̃ quã ꝓuide introducit suos ad fidem
ne aut obruant᷑ maiestate. aut deitiant᷑ carnis infirmitate. aut uberiorem
deeo doctrinã inposterũ oportunius p̃dicandã reseruarent. qͣndo poterant iã
de singulis anñtiare quȩ uiderant : ut si mors xp̃i aliquẽ c̃turbaret ad ꝑfidiã
resurrectio & ascensio ad patrẽ releuarent & fouerent animos credentiũ ad
& audierant ab eo uerba uitȩ qͥb & testimoniũ ꝑhibuerant: si ea nocte q̃ trade¬
bat᷑ scandalizati st̃. qͥd arbitram᷑ passuros eos fuisse qͥ nihil tale sciebant si
ad plebes. qͦd ñ aliqͥd anñtiarent de illo. sed ita tẽꝑant̃ ut & qͦsq ad eũ traherent
ad fidẽ & archana xp̃i sacram̃ta ñ publicarent ante tẽpꝰ. Et ideo qr inductierant

Expanded text:
nt; sed sola crux Christi, quae nobis utilis est et pernecessaria, per quam nobis mundus crucifixus est , et nos eidem mundo. Mira omnipotentis Dei dispensatio. Quam subtiliter, quam provide introducit suos ad fidem, ne aut obruantur majestate, aut dejiciantur carnis infirmitate; aut uberiorem de eo doctrinam in posterum opportunius praedicandam, reservarent, quando poterant jam de singulis annuntiare quae viderant, ut si mors Christi aliquem conturbaret ad perfidiam, resurrectio et ascensio ad Patrem relevarent et foverent animos credentium ad et audierant ab eo verba vitae , quibus et testimonium perhibuerant, si ea nocte qua tradebatur scandalizati sunt, quid arbitramur passuros eos fuisse, qui nihil tale sciebant? Si ad plebes, quod non aliquid annuntiarent de illo, sed ita temperanter, ut et quosque ad eum traherent ad fidem, et arcana Christi sacramenta non publicarent ante tempus. Et ideo quia inducti erant
Abbreviated transcription (Latin):
&e scribis &e a pͥncipib sac̃ dotũ occidi : & iã &e die t᷑ cia resurgere. Seal quam
dispensatiue apłos adhanc introducat fidẽ nescio. uł sirari sint qͥ intelligant: Nam
suꝑiuꝰ petrus uix tandẽ ꝑuenit ut c̃fiteret᷑. tues xp̃c filius dĩ uiui: & hoc ñ nisi patre
defilio reuelante. & mox p̾cȩp̃ ei & om̃ib discipłis. ut nemini dicerent: qr ipse est xp̃c
uid putas p̃dicauer̃ pͥus quando dictũ. ẽ. eis. inuias gentiũ ne abieritis. & inciutates
samaritanoꝵ ne intraueritis : ite pociuꝰ ad oues ꝑditas domꝰ isrł. & cȩteraquȩ dix̃ eis.
mittens eos ad p̾dicandũ : Quid gͦ si ad apostolatꝰ officiũ iã tc̃ mittebant᷑ aliud p̃¬
dicare poterant quã xp̃m. qͥ se miris & dĩficis cotdie oꝑib dm̃. eẽ. declarabat:

Expanded text:
scribis, et a principibus sacerdotum occidi, et die tertia resurgere 677. Sed quam dispensative apostolos ad hanc introducat fidem, nescio vel si rari sint qui intelligant. Nam superius Petrus vix tandem pervenit ut confiteretur: Tu es Christus Filius Dei vivi, et hoc non nisi Patre de Filio revelante, et mox praecepit ei et omnibus discipulis, Ut nemini dicerent quia ipse est Christus. Quid putas praedicaverint prius, quando dictum est eis: In vias gentium ne abieritis, et in civitates Samaritanorum ne intraveritis; ite potius ad oves perditas domus Israel, etc. . Quae dixit eis, mittens ad praedicandum. Quid ergo, si ad apostolatus officium jam tunc mittebantur, aliud praedicare poterant quam Christum, qui se miris et diversis quotidie
Abbreviated transcription (Latin):
hac side supꝰ p̃m fundata ẽ & firmat: nec ȩccła int̃ in numeras aurarĩ tẽpestice
neruentoꝵ ĩpulsionib sub uertit᷑ Sed tanta fides ñ nisi de reuclatione di patris & in¬
spiratione sp̃s sci nascit᷑: ut petrus qͥsqi qͥ hanc habuerit fidẽ afirmitate petrȩ dicat᷑
puta dogna huꝰ modi suscipientes aparentib traditũ nob. tc̃ forte pat᷑ i reud auit
nob̾. sed caro &esanguis: ꝓpt̃ea nec stabiles sumꝰ infide ipsius nec firmi sic̃ petris &
ideo nec beatitudinẽ reportamꝰ nec similẽ benedictionis grãm:. Et notandũ quod
tantũ petra ẽ. uꝰ qͥsq fidelũ qͣntũ imitator ẽ. xpĩ. & tantũ lux qͣntũ illuminatus

Expanded text:
c fides talis tantaque infirmatur, nec Ecclesia inter innumeras aurarum tempestates, nec ventorum impulsionibus subvertitur. Sed tanta fides non nisi de revelatione Dei Patris, et inspiratione Spiritus sancti, nascitur, ut Petrus quisque qui hanc habuerit fidem a firmate petrae dicatur, puta dogma hujusmodi suscipientes a parentibus traditum nobis, tunc forte Pater non revelavit nobis, sed caro et sanguis . Propterea nec stabiles sumus in fide ipsius, nec firmi sicut Petrus, et ideo nec beatitudinem reportamus, nec similem benedictionis gratiam. Et notandum quod tantum petra est unusquisque fidelium, quantum imitator est Christi, et tantum lux, quantum illuminatus
Abbreviated transcription (Latin):
Quoꝵ ut̃q numerꝰ & clectio ꝑsonarũ. magnũ ⁊ exhibitionis sacram̃tũ. Tressiqͥdẽ
deqͥb iã diximꝰ. obhoc &iã fortassis assumunt᷑: qr nemo potest resurrectionis
uidere głam. nisi qͥ integrũ mysteriũ trinitatis incorrupta fidei sinceritate
seruauerit. ex om̃ib trib partib mundi in hoc collegio fidei aggregatꝰ. Quoꝵ
pͥmꝰ nec in merito petrus. qm̃ ipse pͥor claues regni gȩloꝵ accep̃. Deinde est
Ioħes. cui mat̾ uirgo c̃ mittit᷑. ob pͥuilegiũ uirginitatis. Iacob qͦq qͥ pͥmꝰ ex col

Expanded text:
Quorum uterque numerus et electio personarum, magnum est exhibitionis sacramentum. Tres siquidem, Quorum uterque numerus et electio personarum, magnum est exhibitionis sacramentum. Tres siquidem, de quibus jam diximus, ob hoc etiam fortassis assumuntur, quia nemo potest resurrectionis videre gloriam, nisi qui integrum mysterium Trinitatis, incorrupta fidei sinceritate servaverit, ex omnibus tribus partibus mundi in hoc collegio fidei aggregatus. Quorum primus, nec immerito Petrus, quoniam ipse prior claves regni coelorum accepit; deinde est Joannes cui mater Virgo committitur, ob privilegi
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ positio : & qͣsi quȩdã in qͥb dã locis recordatio: Quia uaria c̃ficit᷑ uestis
gentia. atq ornat᷑ qͣsi gẽmarũ insignita p̾ciosissimarũ lapidib. ita ut c̃texta
desuꝑ uideat᷑ ꝑ totũ qͦd una sit tunica de uellere xp̃i. quȩ decorat᷑ diuersis atq
innumeris uirtutũ & miraculoꝵ florib. Cuiꝰ inspeciẽ qͥd pͥmũ ad mirari de¬
beas diligens lector. uix inuenies. Et ideo longe ut supͣ iã dixi ñ syllabȩ. non
uerboꝵ uł sententiarũ ulla c̃positio in euũgłio uł dictoꝵ ulla ꝑ mutatiõ intran¬
situ legenda est : qr in his nihił uacat amysterio. sed omĩa plenast̃ sacram̃tis.
axime in hac transfor matione quȩ facta. ẽ in monte scõ. ubi tres tantũ sunt
qͥ uiderent electi discipłi. qr in ore duoꝵ uł triũ testiũ stat om̃e uerbũ. Et duo
ex om̃ib patriar chis eligunt᷑. qͥ cũ dño ab eisdẽ trib uideant᷑ intestimonium

Expanded text:
interpositio, et quasi quaedam, in quibusdam locis, recordatio. Quia varia conficitur vestigentia, atque ornatur quasi gemmarum insignita pretiosissimarum lapidibus, ita ut contexta quae decoratur diversis atque innumeris virtutum et miraculorum floribus. Cujus in specie, quid primum admirari debeas, diligens lector, vix invenies. Et ideo longe, ut supra jam dixi, non syllabae, non verborum, vel sententiarum ulla compositio in Evangelio, vel dictorum ulla permutatio in transitu legenda est; quia in his nihil vacat a mysterio, sed omnia plena sunt sacramentis. Maxime in hac transformatione, quae facta est in monte sancto, ubi tres tantum sunt, qui viderent electi discipuli, Quia in ore cum Domino ab eisdem tribus videantur in testimonium.
Abbreviated transcription (Latin):
supͣ petrã. qr p̃ ualuit ȩi porta inferni. Et ideo dũhic uiuit᷑ el aborandũ est
ne p̾ualeat aliqua nob̾ porta inferni. qr si p̃ualuerit. ñ in ȩccła neq pars
regnũ dĩ ñ c̃sequent᷑. Et dñs in qͥt contendite intrare ꝑ angistã portã
qͥa sic̃ st̃ portȩ inferoꝵ uicia & peccata ita st̃ portȩ iusticiȩ uirtutes ꝑquas
intrant iusti in reqͥem. Unde dauid canit dño Qui exaltas me de portis
moris. ut ad ñtiẽ oñs laudatione s tuas in portis filiȩ syon ꝑ quas nimirũ
portas ꝑuenit᷑ felicit̾ ad illã unã portã. deqͣ ipse rogat. Aperite inqͥt mͥ portas ius¬
ticiȩ. ingressus in eas c̃fitebor dño. Deinde addidit illã unã portã quȩ xp̃c ÷: hȩc¬

Expanded text:
supra petram, quia praevaluit ei porta inferni. Et ideo dum hic vivitur, elaborandum est ne praevaleat aliqua nobis porta inferni; quia si praevaluerit, non in Ecclesia neque pars sequentur . Et Dominus inquit: Contendite intrare per angustam portam . Quia sicut sunt portae inferorum vitia et peccata, ita sunt portae justitiae, virtutes, per quas intrant justi in requiem. Unde David canit Domino: Qui exaltas me de portis mortis, ut annuntient omnes laudationes tuas in portis Sion . Per quas nimirum portas pervenitur feliciter ad illam unam portam, de qua ipse rogat: Aperite, inquit, mihi portas justitiae, ingressus in eas confitebor Domino . Deinde addidit 674 illam unam portam, quae Ch
Abbreviated transcription (Latin):
ipsist᷑ qͥ uidebant colũnȩ eẽ. deqͥb dixerat: St̃ dehic stantib qͥ ñ gustabt̃ mortẽ. donec i¬
deant filiũ hominis uenientẽ in regnosuo: Int̾ ea queso lector ñ parũ tͥ uideat᷑ stare cũ
ihũ: ꝙ qr nisi pͥus stabilirent᷑ ut starent firmit̃ supͣ pecrã. neqͣquã eũ seqͥ possent p̃ceden¬
tẽ & ascendentẽ suꝑ excelsũ ascensionis suȩ montẽ. & c̃tẽplando introrsus diuinã intro

Expanded text:
ipsi sunt qui videbantur columnae esse, de quibus dixerat, Sunt 694 de hic stantibus, qui non gustabunt mortem, donec viipsi sunt qui videbantur columnae esse, de quibus dixerat, Sunt 694 de hic stantibus, qui non gustabunt mortem, donec videant filium hominis venientem in regno suo . Interea quaeso, lector, non parum tibi videatur stare cum Jesu; quia nisi prius stabilirentur ut starent firmiter supra petram, nequaquam eum sequi possent, praecedentem et ascendentem super excelsum ascensionis suae m
Abbreviated transcription (Latin):
gustare & mortẽ uidere. qr scriptura diuna in his uerbis uariare uid&e: dic̃ enĩ
& mortẽ uenire suꝑ ͤ aliqͦs & mortẽ ñ nullos seqͥ. seu mortẽ absorbere aliqͦs Que¬
rit aut̃ harũ origenis differentias. neforte grauiuꝰ sit gustare mortẽ qͣ uidere.
& penis sit seqͥ eã quã gustare Sed & ut ueniat suꝑ eos qͦs sequebat᷑ & cõphendat.
mhił ominꝰ grauius. et̃ uid&: ab sorbi uͦ amorte om̃ib illi grauissimũ. ẽẽ. uidẽ
ꝑ idet ut supͣ dixerã ñgustare mortẽ. dehac tẽporali morte hoc loco magis dictũ
ec̃. uid& P ost dies aut̃ sex : assũpsit iħc pecrũ & iacobũ & ioħem fr̃em eius:
& dux̃ illos suꝑ montẽ excelsũ seorsũ & transfiguratꝰ : ante eos. Quare aut̃
petris & iacobus &e loħes inqͥb dã eiũgłioꝵ locis sequestrant᷑ acȩteris. aut ꝗd
pͥuilegi habeant. res in aꝑto. ẽ: si petri dignitas meritoꝵq eꝰ & firmitas uirtutũ c̃pensat᷑. qm̃

Expanded text:
re? Quia Scriptura divina in his verbis variare videtur; dicit enim et mortem venire super aliquos, et mortem nonnullos sequi, seu mortem absorbere aliquos. Quaerit autem harum Origenes differentias, ne forte gravius sit gustare mortem quam videre, et pejus sit sequi eam, quam gustare. Sed et ut veniat super eos gravius esse videtur; absorbi vero a morte, illi gravissimum esse videtur. Et ideo, ut supra dixeram, non gustare mortem, de hac temporali morte hoc loco magis dictum esse videtur. Post dies autem sex assumpsit Jesus Petrum, et Jacobum, et Joannem fratrem ejus: et duxit illos super montem excelsum seorsum, et transfiguratus est ante eos. Quare autem Petrus, et Jacobus, et Joannes, in quibusdam Evangeliorum locis, sequestrantur a caeteris, aut quid privilegii habeant, res in aperto est, si Petri dignitas meritorumque ejus, et firmitas virtutum compensatur; quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
homo erat. qr ultraihominẽ sapiebat. Quicũ dĩ filiũ in hominẽ uideret. ultra
humanos oculos uidit & intellex̃ . Et ideo ab ipso dño laudatꝰ ÷ : qͥam̃ id qđ ex
carne & sanguine erat tantũ intendit. sed dĩ filiũ ȩt̃ni patris reuelatione c̃spici¬
ens. in una eadẽq ꝑsona c̾fessus est. Neq enĩ dix̃ inte .ẽ. uerꝰ dĩ filiuꝰ. sic̃ uerbũ

Expanded text:
homo erat, quia ultra hominem sapiebat; qui cum Dei Filium in hominem videret, ultra homo erat, quia ultra hominem sapiebat; qui cum Dei Filium in hominem videret, ultra humanos oculos vidit et intellexit. Et ideo ab ipso Domino laudatus est, quia non id quod ex carne et sanguine erat, tantum intendit, sed Dei Filium etiam in Patris revelatione conspiciens, in una eademque persona confessus est. Neque enim dixit, in te est verus Dei Filius, sicut Verbum
Abbreviated transcription (Latin):
rebat. &iã & ipse se cẽ filiũ hominis qͦd uere erat dicebat. & tam̃ ab eis aliud reqͥrebat
d erco nequa qũa dixerĩ qđ de se reqͥsierit illud qđ ipse c̃fessus÷ : qđ corã oculis & in
eodẽ loco erat qđ manu palpari poterat. Sed occultũ erat. de qͦ querebat᷑. inqͦ & usq
ad qđ fundam̃ta ȩccłȩ nacienda erant. & fides om̃iũ cõm̃dada: Unde mirabilis nimiũ
& inaudita responsio beati petri emicuit. ut totũ qđ erat in dm̃i cernet&. & qđ inxp̃o
qͥds̃ erat uider&: Nec hominẽ qͥ loquebat cũ ȩo denegauit. ẽẽ. hominẽ que cer¬
nebat p̾sentẽ: & tam̃ ultra sine dilatione quã ullus eoꝵ c̃fitebat᷑ Tues inquit
filius dĩ uiui: Dm̃ uiuũ forte appellat in cõparatione eoꝵ deoꝵ qͥ putabant᷑ chi:
sed mortui erant: & ñ st̃ nisi idoloꝵ portenta: ꝓpt̾ea & beatꝰ petrus plusquam

Expanded text:
rebat, etiam se esse Filium hominis, quod vere erat, dicebat, et tamen ab eis aliud requirebat. rebat, etiam se esse Filium hominis, quod vere erat, dicebat, et tamen ab eis aliud requirebat. Idcirco nequaquam dixerim quod de se requisierit illud quod ipse confeum erat de quo quaerebat, in quo et usque ad quid fundamenta Ecclesiae jacienda erant, et fides omnium commendanda. Unde mirabilis omnium et inaudita responsio beati Petri emicuit, ut totum quod erat in Domino cerneret, et quorat, videret. Nec hominem, qui loquebatur cum eo, denegavit esse hominem, quem cernebat praesentem: et tamen ultra, sine dilatione, quam ullus eorum confitebatur: Tu es, inquit, Filius Dei vivi. Deum vivum forte appellat in comparatione eorum deorum qui putabantur dii, sed mortui erant, et non sunt nisi idolorum portenta. Propterea et beatus Petrus plus quam
Abbreviated transcription (Latin):
seamꝰ ad alia ÷ qm̃ plus ȩdificat fides quȩ petro reuelata .ẽ: quã locꝰ in qͦ heç
int̃ rogatio ꝓposita ẽ : & relictis &iã errorib: dexp̃o & opinionib: finguloꝵ
axp̃o ueniamꝰ: Yos gͦ inqͥt. quẽ me. ẽẽ dicitis : Ac si dicer& benignꝰ magister
uia iłli tantũ homines de filio hominis ut homines male sentiunt: qr om̃is ho¬
mo m̃dax: uos qͥplus estis quã homines. quẽ me eẽ creditis : Hoc qͥppe ex
consequentib textuq sermnonis adño ostensũ ẽ qđ apł̃i nequaquã homines seddi iure st̃
appellati:. Cũ enĩ dixiss&. quẽ dicunt homines. ẽẽ. filiũ hominis. mox subiet uos gͦ.
qsi dicer& qͥa du estis. quẽ me. eẽ. testamini: uł quẽ me estimatis : Attende prudens lector
quã mira & stupenda int̾rogatio: Nã corã oculis eoꝵ nihil aliud ipse quã homo ap̃pa¬

Expanded text:
nseamus ad alia, quoniam plus aedificat fides, quae Petro revelata est, quam locus in quo haec nseamus ad alia, quoniam plus aedificat fides, quae Petro revelata est, quam locus in quo haec interrogato, veniamus. Vos ergo, inquit, quem me esse dicitis? Ac si diceret benignus Magister, quia illi tantum homines de Filio hominis ut homines male sentiunt: Quia omnis homo mendax , vos qui plus estis quam homines, quem me esse creditis? Hoc quippe ex consequentibus textuque sermonis a Domino ostensum est, quod apostoli nequaquam homines, sed dii jure sint appellati. Cum enim dixisset: Quem dicunt homines esse Filium hominis, mox subjecit: Vos ergo, quasi diceret: Quia dii estis, quem me esse testamini? Vel, Quem me aestimatis? Attende, prudens lector, quam mira et stupenda interrogatio. Nam coram oculis eorum nihil aliud ipse quam homo appa
Abbreviated transcription (Latin):
senti ant credant & intelligant. & ñ sic̃ uetꝰ error nouit̾ repullulasse & ueteres
cineres remouisse doluimꝰ. ut unũ & ipsũ xpm̃ induas diuideret ꝑsonas. dice¬
p&q humanitatẽ xp̃i ꝑ adoptionẽ indm̃ ẽẽ & uerbũ patris qͦd caro factũ est
uerũ c̃fiteret᷑ filiũ. Sicq duas naturas in xp̃o duos dogmatiz abat filios. duasq
ꝑsonas fingebat : Cũ hic defilio hominis solũmͦ ipse int̾rogat. & pecrus ad in¬
c̃fitet᷑. Nec mirũ si errauit iste deqͦ diximꝰ qͥa homo erat. sic̃ errauer̃ & illi
qͥ eũ aut̃ ioħem dicebant: ꝓpt̾ herodis fallatiã. aut heliã qr uenturꝰ adhuc
ẽẽ. credit᷑. aut hieremia ꝓpt̃ qͦd ad eũ dixerat ds̃ Ecce c̃stituite suꝑ gentes
& regnã. eradicare & demoliri & ꝑdere. rursꝰ reedificare & plantare. Quȩ
nimirũ omĩa de errorẽ ueniebant. qͥa homines erant: & ideo his omissis. tra¬

Expanded text:
sentiant, credant et intelligant, et non sicut vetus error noviter repullulasse et veteres sentiant, credant et intelligant, et non sicut vetus error noviter repullulasse et veteres cineres removisse doluimus ut unum et ipsum Christum in duas divideret personas, diceretque humanitatem Christi per adoptionem in Deum esse, et Verbum Patris quod caro factum est, verum confiterentur Filium. Sicque duas naturas in Christo duos dogmatizabat filios, duasque personas fingebat. Cum hic de Filio hominis solummodo ipse interrogat, et Petrus ad inconfitetur. Nec mirum si erravit iste de quo diximus, quia homo erat; sicut erraverunt et illi qui eum aut Joannem dicebant propter Herodis fallaciam, aut Eliam, quia venturus adhuc esse creditur, aut Jeremiam, propter quod ad eum dixerat Deus: Ecce constet regna , eradicare et demoliri, et perdere, rursus reaedificare et plantare. Quae nimirum omnia de errore 668 veniebant, quia homines erant, et ideo his omissis tra
Abbreviated transcription (Latin):
discipłos suos dicens. Quẽ dicunt homines filiũ hominis : Magña & ẽui¬
dens ẽ intelligentia de xp̃o quã c̃m̃d ant euugłistȩ. & ideo locũ describit qͦfacta
sit ista int̾ rogatio. & reddita tanta talisq & tã ad mirabilis responsio. De quo
sane loco qr multi disputauer̃. suꝑfluũ duxi aliqͥd dicerẽ uł loqͥ diu. qͥa non
opꝰ . ẽ. nisi solũ mͦ ut dri qͦd eũuglista nũquã locũ & tẽpꝰ describeret. si ñ mag¬
na & eximia forent: quȩ in his łocis dicta uł gesta st̃ deqͥb & ipse narratur
erat Int̃ rogauit aut̃ ihc̃ eo in loco discipłos suos. ita dicens. Quẽ licunt
homines ẽẽ. filiũ hominis : Quic qͥd gͦ de illo qͥlibet sentiset: ñ aliud quã defilio
hominis int̾rogat quẽ eũ. eẽ dicerent: qͥd ꝓfecto uult introducere discipłos
quic ꝗđ alii senserint pͥmũ ad fidẽ ut ipsũ eundẽq filiũ hominis dĩ filiũ uere

Expanded text:
s? Magna et evidens est intelligentia de Christo, quam commendant Evangelistae, et ideo locum describit quo facta sit ista interrogatio, et reddita tanta talisque et tam admirabilis responsio. De quo sane loco, quia multi disputaverunt, superfluum duxi aliquid dicere, vel diu loqui. Quia non opus est, nisi solummodo, ut dixi, quod Evangelista nunquam locum et tempus describeret, si non magna et eximia forent, quae in his locis dicta vel gesta sunt, de quibus et ipse narraturus erat. Interrogavit autem Jesus eo in loco discipulos suos ita dicens: Quem dicunt homines esse Filium hominis? Quidquid igitur de illo quilibet sensisset, non aliud quam de Filio hominis interrogat, quem eum esse dicerent. Quia profecto vult introducere discipulos, quidquid alii senserint, primum ad fidem, ut ipsum eumdemque Filium hominis, Dei Filium vere