comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ pt̾ hoc gͦ elemosine faciende sunt. ut c̾de p̾citis pec¬
catis dep̃camͦ exaudiam᷑. ñ ut in eis ꝑseuerantes. licen¬
tiã male faciendi nos ꝑ elemosinas c̃parare. credamꝰ.
Id̾o aut̾ẽ dñs & dext̾s elemosinas abeis factas. ꝙ sinistͥs
ñ factas se imputaturũ ẽẽ p̃dix̃ ut hinc ostenderet qͣn¬
tũ ualent elemosine ad pͥora delenda. ñ ad ꝑpetu a impune
c̃mittenda peccata. Tales aut̃ elemosinas ñ dicendi st̃ fac̾e
qͥ uitã nolt̾ a c̃suetudine scelerũ in meliꝰ ẽmittare. qr ꝙ in
hoc qͦd ait qͣndo uni exminimis meis ñ fecistis. mͥ ñ fecistis:
ostendit eos ñ fac̾e̾ etiã qͣndo se fac̾e existimant. Si enĩ esu¬
rienti xp̃iano panẽ tanquã xp̃iano darent. ꝓfecto sibi pa
s qͦanimo det᷑ attendit. Qͥ gͦ xp̃m diligit in xp̃iano. hoc
animo ei porrigit elemosina qͦ accedit ad xp̃m: ñ qͦ uult
impunitꝰ recedere a rp̃o. Tanto eni magis qͥsq deserit

Expanded text:
pter hoc ergo elemosynae faciendae sunt, ut, cum de praeteritis peccatis deprecamur, existimant, non ut in eis perseuerantes licentiam male faciendi nos per elemosynas comparare credamus. Ideo autem dominus et dextris elemosynas ab eis factas et sinistris non factas se imputaturum esse praedixit, ut hinc ostenderet quantum ualeant elemosynae ad priora delenda, non ad perpetua impune committenda peccata. tales autem elemosynas non dicendi sunt facere qui uitam nolunt a consuetudine scelerum in melius commutare, quia et in hoc quod ait: quando uni ex minimis meis non fecistis, mihi non fecistis, ostendit eos non facere etiam quando se facere existimant. si enim christiano esurienti panem tamquam christiano darent, profecto sibi pansed quo animo detur attendit. qui ergo Christum diligit in christiano, hoc animo ei porrigit elemosynam, quo accedit ad Christum, non quo uult impunitus recedere a Christo. tanto . enim magis quisque deserit
Abbreviated transcription (Latin):
cul dubio ñ inuenientur eas face̾re. qui uitã suã usq
ad mortẽ cotidianoꝵ cͥminũ ꝑpetͥtiõe c̃fodiunt. pͥmo
qr in auferendis reb alienis longe plura diripiunt.¬
ex quib ꝑ exigua pauꝑib largiendo. xp̃m se adhoc
pascere existimant. ut licentiã male factoꝵ ab illo e¬
misse ł cotidie potius emere credentes securi dãpna¬
bilia tanta cõmittant: Qa si ꝓ uno scelere omĩa distͥbu
factis habendo caritatẽ quȩ ñ agit ꝑperã. aliquid eis
ꝓdesse ñ poss&. Qͥ gͦ dignas ꝓsuis peccatis elemosinas
fac̃: pͥus eas incip̃fac̾e a se ipsis. Indignum ẽ ut inse¬

Expanded text:
cul dubio non inuenientur eas facere qui uitam suam usque cul dubio non inuenientur eas facere qui uitam suam usque ad mortem cotidianorum criminum perpetratione confodiunt. primo quia in auferendis rebus alienis longe plura diripiunt,ex quibus perexigua pauperibus largiendo Christum se ad hoc pascere existimant, ut licentiam malefactorum ab illo emisse uel cotidie potius emere credentes securi damnabilia tanta committant. qui si pro uno scelere omnia sua distfactis habendo caritatem, quae non agit perperam, aliquid eis prodesse non posset. qui ergo dignas pro suis peccatis elemosynas fac
Abbreviated transcription (Latin):
parua peccata: s dimitta in qͥt uob̾ peccata ur̃a. Qualia¬
ẽq gͦ ł quantũc̃q sint etiã si eotidiȩ ꝓpetrent᷑. nec ab
eis uita discedat ĩ meliꝰ c̃mutata ꝑ elemosinã ueniȩ ñ
negate remitti posse p̃sumunt. S bene qͦd isti dignas
ꝓpeccatis elemosinas ẽmonent ẽẽ faciendas: Qm̃ si di¬
cerent qualesc̾q elemosinas ꝓpeccatis cotidianis et
magnis. & quantũ ẽq scelerũ consuetudine. misediam
posse impetͣre duunã. ut ea cotidiana remissio seque¬
ret᷑. uiderent se rẽ dic̾e absurdã atq ridiculã. Sic enĩ
cogerent᷑ fateri fieri posse. ut opulentissimꝰ homo decẽ
numulis diurnis in elemosinas ĩpensis. homicidia
& adult̾ia & nefaria queq facta imeret. Qͦosi absur¬
dissimũ atq insanissimũ ẽ dic̾e. ꝓfecto si querat᷑ quȩ
digne sint ꝓpeocatis elemosine. de quib etiã xp̃ip̃cur¬
sor ille dicebat. facite gͦ fructꝰ dignos penitentie: pro¬

Expanded text:
 dimittet, inquit, uobis peccata uestra. qualiacumque ergo uel quantacumque sint, etiam cotidie si perpetrentur nec ab eis uita discedat in melius commutata, per elemosynam ueniae non negatae remitti posse praesumunt. sed bene, quod isti dignas pro peccatis elemosynas commonent esse faciendas; quoniam, si dicerent qualescumque elemosynas pro peccatis. cotidianis et magnis et quantacumque scelerum consuetudine misericordiam posse impetrare diuinam, ut ea cotidiana remissio sequeretur, uiderent se rem dicere absurdam atque ridiculam. sic enim cogerentur fateri fieri posse, ut opulentissimus homo decem nummulis diurnis in elemosynas impensis homicidia et adulteria et nefaria quaeque facta redimeret. quod si absurdissimum atque insanissimum est dicere, profecto, si quaeratur quae dignae sint pro peccatis elemosynae — de quibus etiam Christi praecursor ille dicebat: facite ergo fructus dignos paenitentiae — pro
Abbreviated transcription (Latin):
illud qͦd ait apłs iacob suditiũ aut̃ sine miscdĩa. illi qui
ñ fec̃ miscdiam. Qui gͦ fec̃ inqͥunt. qũã uis ñ corrȩxerit
ꝑditos mores. s nefarie ac nequit̾ int̾ ipsas suas elemo¬
sinas uixerit. c̃ miscđia illi futurũ ẽ iuditiũ: ut aut ñ
dãpnet᷑ om̃ino. aut pꝰ aliqͦt tẽpꝰ adãpnatiõe nouissima
lib̾et᷑. Nec obali uid existimant xp̃m de solo neglicitiatq
delicto elemosinarũ discretionẽ int̾ dextros & sinistros
ẽẽ facturũ: quoꝵ alios in regnũ. alios insupplitiũ mit¬
tat ȩt̾nũ. Nt aut̃ cotidiana sibi opinent᷑ quȩ facere
omĩno ñ cessant. qualiaẽq & quanta ẽq sint ꝑ elemosinas
dimitti posse peccata: orationẽ ꝗͣ docuit ipse dñs. et
suffragratͥcẽ sibi adhib̾e conant᷑ & testẽ. Sic̃ enĩ inqͥunt¬

Expanded text:
illud quod ait apostolus Jacobus: Judicium autem sine misericordia illi qui non fecit misericordiam. qui ergo fecit, inquiunt, quamuis non correxerit perditos mores, sed nefarie ac nequiter inter ipsas suas elemosynas uixerit, cum misericordia illi futurum est iudicium, ut aut non damnetur omnino aut post aliquod tempus a damnatione nouissima liberetur. nec ob aliud extimant Christum de solo dilectu atque neglectu elemosynarum discretionem inter dextros et sinistros esse facturum, quorum alios in regnum, alios in supplicium mittat aeternum. Ut autem cottidiana sibi opinentur, quae facere omnino non cessant, qualiacumque et quantacumque sint, per elemosynas dimitti posse peccata, orationem, quam docuit ipse Dominus, et suffragatricem sibi adhibere conantur et testem. Sicut enim
Abbreviated transcription (Latin):
bundauerit iustitia ur̃a suꝑ sẽbarũ & phariseoꝵ. ñ intͣbitis
in regnũ cęloꝵ: Cur illud rimendo multi curr̾t babtarari:
ꝙ hoc ñ timendo ñ multi eurant iustificari : Sic̃ gͦ ñ fr̃i suo
dic̃ fatue. qͥ ẽ hoc dic̃ ñ ipsi fr̾nitati. s peccato eiꝰ infensꝰ ẽ. Ali¬
fuerit hoc delicto. ut frĩ suo dicat fatue. idẽ ñ eiꝰ pecc̾m uo¬
lens auferre c̃uitiet᷑ iniuste. parũ ẽ illi ad hoc redimendũ
elemosinas fac̾e. nͥ etiã qͦd ibi seqͥt᷑ remediũ rec̾ciliationis
adiungit. ibi enĩ seqͥt᷑ si gͦ offers munꝰ tuũ ad altare. ibi¬

Expanded text:
bundauerit iustitia uestra super scribarum et Pharisaeorum, non intrabitis in regnum caelorum? Quur illud timendo multi currunt baptizari, et hoc non timendo non multi curant iustificari? Sicut ergo non fratri suo dicit: Fatue. qui cum hoc dicit non ipse fraternitati, sed peccato eius infensus est alifuerit hoc delicto, ut fratri suo dicat: Fatue, id est, non eius peccatum nolens auferre conuicietur iniuste, parum est illi ad hoc redimendum elemosynas facere, nisi etiam quod ibi sequitur remedium reconciliationis adiungat ibi enim sequitur: Si
Abbreviated transcription (Latin):
legitime mat ñ adiungunt᷑. similesi sunt his¬
maheli: deqͦ dictũ ẽ. eice ancilłã ꝙ filiu̾ eiꝰ. nͣ enĩ
heres erit filiꝰ an cille. c̃ filio meo ysaae: Q aut᷑
pacifice dilig̾t legitimã pat̾ͥs sui coniug̃e. eiꝰ le¬
gitimo ure regen̾ati sunt: similes sunt filus ia¬
cob qͣuis de ancillis natis. ntam̃ eand̾ e hereditatẽ
sum̃tib. Q aut̃ de ut̾o ipsiꝰ matͥs intꝰ inunitate
nati. negligunt gr̃am qu̾a acceꝑunt: similes sunt
esau filio isaae qui reꝓbatꝰ ẽ dõ attestante ꝙ di¬
cente. Iacob dilexi esau aut̃ odio habui. c̾ambo exuno
cõneubitu concepti. exũno tt̾o natis int. Utruꝰ apud¬

Expanded text:
legitimae matri non adjunguntur, similes sunt Ismaheli, de quo dictum est: Ejice ancillam et filium ejus, non enim heres erit filius ancillae cum filio meo Isaac. qui autem pacifice diligunt legitimam patris sui coniugem, cuius legitimo iure generati sunt, similes sunt filiis Iacob quamuis de ancillis natis et tamen eandem hereditatem sumentibus. qui autem de utero ipsius matris intus in unitate nati neglegunt gratiam quam acceperunt, similes sunt Esau filio Isaac, qui reprobatus est deo adtestante cente: Iacob dilexi, Esau autem odio habui, cum ambo ex uno concubitu concepti, ex uno utero nati sint. Qua
Abbreviated transcription (Latin):
hoc: ꝓtrib dieb excitabo illud. Eͦd sacͣm̃tum
iudei ñ intelli gentes dixer̃. Quadragintã/ sex anniᷤᷤ
edificatũ ẽ t̾eplũ hoc. ꝙtu dicistrib dieb excitabo
illud : Saneñ salomonis fabrice em̃sa teꝑa iudei doce¬
runt. s esdre: cui ne ꝑficeret᷑ auicinis gentib fuerat
int̃ dictũ. Caro erant : carnalia sapiebant. Ille loque¬
bat᷑ spĩtalit̃. Qͥs aut̃ poss intellig̾e. de qͦ t̾eplo dicebat:
t̾eplo dic̾et. soluite t̾ẽplũ hoc. ꝙ tͥb dieb excitabo¬

Expanded text:
d sacramentum Iudaei non intellegentes dixerunt: XLVI annis aedificatum est templum hoc, et tu dicis: tribus diebus excitabo illud? Sane non Salomonis fabricae emensa tempora Iudaei dixerunt, sed Esdrae, cui ne perficeretur a uicinis gentibus fuerat interdictum. caro erant, carnalia sapiebant: ille loquebatur spiritaliter. quia autem posset intellegere, de quo templo dicebat? templo diceret: soluite templum hoc, et
Abbreviated transcription (Latin):
ne id qͦd ardebat ultra extenderet᷑ impositꝰ. Est enĩ
quedã iuista uindicta iuste quȩ debetur eiqͥ fuerit
passus iniuriã. Unde utiq cum ignoscimꝰ᷑ de nr̃o
tione dñica humanitus dimittere monemͣ: ut & nob̃̾
nr̃a diuinitꝰ dimittant᷑. Quod aut̾ẽ debet᷑: &. sibenig
ne ñ dimittit᷑. ñ tam̃ iniq repetit᷑ s sic̃ inuirando
etiã qͥ uerũ uirat ꝓpinquat ꝑuirio. unde longe ab¬
est. qui omĩno ñ uirat:. E qͦmuis ñ peccet qui ue¬
rũ uirat: remotior tam̃ a peccato ẽ qui ñ uirat. Unde
ammonitio ñ uirandi conu̾satio ẽ apeccato ꝑurii:
Ita cũ peccet qui ꝑunmoderationẽ iniustȩ uult iun¬
dicari. non peccet aut̃ẽ qͥ modũ adhibens iuste uult
uindicari. Remotior ẽ apeccato muistȩ uindicte. qͥ ñ
uult om̃ino uindicari. Peccat enĩ qͥ exigit ultͣ debitũ:
ñ peccat autẽ qͥ exigit debitũ. S totiꝰ longe ẽ a perra¬

Expanded text:
ne id. quod ardebat, ultra extenderetur, inpositus. est enim ne id. quod ardebat, ultra extenderetur, inpositus. est enim quaedam iusta uindicta iusteque debetur ei, qui fuerit passus iniuriam. unde utique cum ignoscimus, de nosttione dominica humanitus dimittere monemur, ut nobis et nostra diuinitus dimittantur. quod autem debne remittitur, non tamen inique repetitur. sed sicut in iurando etiam qui uerum iurat propinquat peiurio, unde longe abest qui omnino non iurat; et quamuis non peccet qui uerum iurat, remotior tamen a peccato est qui non iurat — unde admonitio non iurandi conseruatio est a peccato peiurii —: ita cum peccet qui per inmoderationem iniuste uult uindicari, non peccet autem, qui modum adhibens iuste uult uindicari, remotior est a peccato iniustae uindictae qui non uult omnino uindicari. peccat enim, qui exigit ultra debitum; non peccat autem, qui exigit debitum: sed tutius longe est a pecca
Abbreviated transcription (Latin):
lam tuã dexter̾ã. p̃be illi & alt̾am: & cęt̾a: Quando
qͥdẽ & illud antiquũ ad repͥm̃das flãmas uitioꝵ seui¬
entiũq immodatos animos refrenandos ita p̾cep¬
tũ ẽꝰ quis enĩ tandẽ facile contentꝰ est. tantũ repo¬
nere uindicte. qͥntũ accepit inuiriȩꝰ. Nonne uidemꝰ
homines leuit̾ lesos moliri cedẽ. sitire sanguinem.
uixq inuenire in malis mimici unde satient᷑. As pug¬
no ꝑcussus. ñ aut uidicia concitat in dãpnationẽ
eius qͥ ꝑcusserit: aut si ipse ꝑcutere uelit totũ homi¬
nẽ. siñ etiã telo aliqͦ arrecto. pugnis calcibq contun¬
ditꝰ. huic gͥ immoderate ac ꝑ hoc iniustȩ ultioni lex ui¬
stũ modum figens. penã talionis instituit. Hoc ẽ ut
qualẽ qͥsq intulit inuiriã. tale uidiciũ ꝑpendat. ꝓ¬
inde ꝯcłm ꝓ ocło. dent̾ẽ ꝓdente. ñ fomes. s limes furo¬
ris ẽ. Non ut id quod sopitũ erat hinc accendẽtur. s

Expanded text:
i et alteram et cetera, quando quidem et illud antiquum ad reprimendas flammas odiorum saeuientumque immoderatos animos refrenandos ita praeceptum est? quis enim tandem facile contentus est tantum reponere uindictae, quantum accepit iniuriae? nonne uidemus homines leuiter laesos moliri caedem, sitire sanguinem uixque inuenire in malis inimici unde satientur? quis pugno percussus non aut iudicia concitat in damnationem eius qui percusserit? aut, si ipse percutere uelit, totum hominem etiam, si non telo aliquo arrepto, pugnis calcibusque contundit? huic igitur immoderatae ac per hoc iniustae ultioni lex iustum modum figens poenam talionis instituit, hoc est ut qualem quisque intulit iniuriam, tale supplicium pendat. proinde oculum pro oculo, dentem pro dente non fomes, sed limes furoris est, non ut id. quod sopitum erat, hinc accenderetur, sed
Abbreviated transcription (Latin):
iħc xp̃e deadam corpꝰ accep̃. ñ de adam pecẽm tͣxit:
Templũ corꝑeũ inde sũpsit. ñ iniqͥtatẽ q̃ detẽplo pel¬
lenda ẽ. Ipsam aut̾ carnẽ quã tͣrit de adam. maria
enĩ de adam ꝙ dñi caro demaria. iudei crucifixer̃:
ꝙ ille resuscitaturꝰ erat ipsã carnẽ triduo. qu̾a illi
incruce erant occisuri. Illi soluer̃ t̾eplũ xlui. anniᷤ
edificati̾i: & ille triduo resuscitauit illud.
ex libͦ qͤsti

Expanded text:
istus de Adam corpus accepit, non de Adam peccatum traxit, templum corporeum inde sumsit, non iniquitatem, quae de templo pellenda est. ipsam autem carnem, quam traxit de Adam — Maria enim de Adam et domini caro de Maria — Iudaei crucifixerunt; et ille resuscitaturus erat ipsam carnem triduo, quam illi in cruce erant occisuri. illi soluerunt templum XLVI annis aedificatum, et ille triduo resuscitauit illud. HOC EX LIBRO QVAESTI
Abbreviated transcription (Latin):
ta sex: Interĩ ipse adam qͥa ꝑtotũ orbẽ t̾rarũ est:
audistis iam hest̾nodie in qͣtuor litt̃ is grecis quatuor
u̾boꝵ grecoꝵ. Si enĩ ista u̾ba uiͦi scͥbas sub inuicẽ. id
ẽ nomina qͣtuor partiũ mundi. orientis. occidentis.
aqͥlonis. & meridiani. qd̾ ẽ totꝰ orbis. UInde dic̃ añs a
quatuor uentis collecturũ se electos suos ẽ uen̾it
ad iudieiũ.: Si gͦ facias ista qͣtuor nomina greca.
erat. ad litt̾as cõputant greci. qd̾ nos facimꝰ .a. litt̾am.
illi lingͦ sua ponunt alpha: ꝙ uocat᷑ alpha unũ. Ibi
aut̃ innumeris seͥpbunt gãniabeta. qd ẽ.b. ipsoꝵ.
uocat᷑ in num̃is duo. Ubi scͥpbunt gãma: uocat᷑ in
numeris tria. Ubi scͥpbt̃ delta: uocat᷑ in numeris
ipsoꝵ qͣtuor. ꝙ sic ꝑ om̃s litt̾as nimeros habent.
m. qd̾ nos dicimꝰ ꝙ isti diet. my : xl. significat. Dic̃t
enĩ mrtessera conta. Iam uidete litt̾e qu̾e numerũ
habeant. ꝙ ibi in uenitis xlui. annis edificatũ tẽplũ.

Expanded text:
s? Interim ipse Adam quia per totum orbem terrarum est, audistis jam hesterno die in quatuor litteris graecis quatuor verborum graecorum. Si enim ista verba quatuor scribas sub invicem, id est, nomina quatuor partium mundi, Orientis, Occidentis, Aquilonis et Meridiani, quod est totus orbis; unde dicit Dominus a quatuor ventis collecturum se electos suos, cum venerit ad judicium : si enim facias ista quatuor nomina graeca, erat. ad litteras computant Graeci. quod nos facimus A litteram, illi lingua sua ponunt alpha, et uocatur alpha unum. ubi autem in numeris scribunt beta, quod est B ipsorum, uocatur in numeris duo. ubi scribunt gamma, uocatur in numeris ipsorum tria. ubi scribunt delta, uocatur in numeris ipsorum quattuor, et sic per omnes litteras numeros habent. M quod nos dicimus et isti dicunt my, XL significat: dicunt enim my TeooaQaxovra. iam uidete, litterae quem numerum habent, et ibi inuenietis XLVI annis aedificatum templum.
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ omĩno nicħ ẽ płimũ distat: ꝙ suis partib sibi met
ꝯgruit. causã qͦq eiꝰ tͥnã ẽeᷤoportet : qͣ sit qͣhoc sit. qͦsibi amii¬
ca sit. Creat᷑e aut̃ causa. idẽ auctorẽ am dicimꝰ. Oportet gͦ e̾eᷤᷤ
tͥnitatẽ. qͦ nicħ p̃stantꝰ intelligentiꝰ ꝙ beatꝰ inuenire. ꝑfecta
au in ꝓbandũue sit

Expanded text:
quod omnino nihil est plurimum distat, et suis partibus sibimet congruit. Causam quoque ejus trinam esse oportet, qua sit, qua hoc sit, qua sibi amica sit. Creaturae autem causam, id est auctorem Deum dicimus. Oportet ergo esse trinitatem, qua nihil praestantius, intelligentius et beatius invenire perfecta dum improbandumve sit.
Abbreviated transcription (Latin):
meruert: qͥ suꝑbo regno dñm int̾fecert̃. Et posuit
d̾s in cam signũ. ne eũ occidat om̃is qui inueni̾t.
hoc reuera multũ mirabile ẽ. quẽ ad modũ om̃s
gentes quȩ a romanis subiugate sunt. in ritũ roma¬
noꝵ sacoͣꝵ transierint. eaq sacͥlegia celebranda &
obseruanda susceꝑint. gens autẽ uidea siuie sub
paganis regib siue sub xp̃ianis. ñ amiserit signũ
legis sue: quo agentib cetĩs popłisq distinguit᷑.
E om̃is imꝑator uł rex qui in regno suo eos iuenit¬
e nͨ occidit᷑ idẽ ñ effecit ut ñ sint uidĩ. certo qͦdã &
ꝓpͥo suȩ obseruationis signo a ceterarũ gentiũ cõ¬
bitet in t̾ra nain: qͦd łr int̾pretari cõmotio. Contͣ
quod malũ. ds rogat᷑ in psalmo. Ne dederis in mo

Expanded text:
meruerint, qui superbo regno dominum interfecerunt. Et posuit meruerint, qui superbo regno dominum interfecerunt. Et posuit dominus deus Cain signum, ne eum occidat omnis, qui inuenerit. hoc reuera multum mirabile est, quemadmodum omnes gentes, quae a Romanis subiugatae sunt, in ritum Romanorum sacrorum tansierint eaque sacrilegia obseruanda et celebranda susceperint, gens autem Iudaea siue sub paganis regibus siue sub christianis non amiserit signum legis suae, quo a ceteris gentibus populisque distinguitur; et omnis imperator uel rex, qui eos, in regno suo et non occidit; id est, non efficit ut non sint Judaei certo quodam et proprio suae observationis signo a caeterarum gentium combitet in terra Nam, quod dieitur interpretari „commotio". contra quod malum deus rogatur in psalmo: ne dederis in mo
Abbreviated transcription (Latin):
om̃is qui inuenit me. occidet me. Uere inde gemit¬
& tremit. ne regno eciã t̾reno ꝑdito. ista uisibili mor¬
di idẽ iratũ habere dm̃ graue ñ putat. nͥ ne inue¬
niat᷑ & occidat᷑. Carnalit̾ enĩ sapit tanquã oꝑans
t̾ram: cuiꝰ uirtutẽ ñ accipit. Saꝑe autẽ scđ̾m car¬
nẽ mors ẽ. quã ille ũ intelligens amisso regno ge¬
mit. & corꝑalẽ mortẽ tremit. S qͥd respondit eid̾s:
ñ sic inqͥt. Om̃is qͥ occid̾et cam sept̾e̾ uindictas ex
soluet. idẽ ñ sic qͦmͦ dicis. ñ corꝑali morte interibit
genꝰ impiũ carnaliũ udeoꝵ. Quic̃q enĩ eos ita ꝑdi¬
derit septẽ uindictas ex soluet: idest auferet ab eis
sept̾e uindictas quib alligati sunt ꝓpt̾ reatu oc¬
cisi xp̃i. ut hoc toto tẽꝑr qͦd septenario dierum
numero uoluit᷑. magis quia ñ unti̾t gens uidea.
satis appareat fidelib xp̃ianis. qͦm subiectionẽ

Expanded text:
omnis, qui inuenerit me, occidet me. uere inde gemit etomnis, qui inuenerit me, occidet me. uere inde gemit et tremit, ne regno etiam terreno perdito ista uisibili morDei, id est, iratum habere Deum, grave non putat, nisi ne inveniatur et occidatur. Carnaliter sapit tanquam operans terram, cujus virtutem non accipit. Sapere autem secundum carnem, mors est . Quam ille non intelligens, amisso regno gemit, et corporalem mortem tremit. Sed quid ei respondet Deus? Non sic, inquit; sed omnis qui occiderit Cain, septem visoluet; id est, non sic, quomodo dicis; non corporali morte interibit genus impium carnalium Iudaeorum. quicumque enim eos ita perdiderit, septem uindictas exsoluet; id est, auferet ab eis septem uindictas, quibus alligati sunt propter reatum occisi Christi, ut hoc toto tempore, quod septenario dierum numero uoluitur, magis quia non interit gens Iudaea satis ap
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ra uirtut̾ẽ suã. quia ñ iustificati sunt uirtute
resurrectionis eius. qui resurrex̾ ꝓpt̾ iustificatio¬
n̾e nr̃am : quia & si crucifixus ẽ in infirmitate. sed
uiuit ex uirtute di sic̃ dicit apłs. hȩc gͦ ẽ uirtus
terrȩ illius quã ñ ostendit impiis & incredulis. Unde
nec resurgens. eis a quib erat crucifixus apparuit.
tanqͣm cam oꝑanti terrã. ut granũ illud semina¬
retur: ñ ostendens eadẽ t̾ra fructũ uirtutis suȩ
Qm̃ oꝑaberis inqͥt t̾rã & ñ adiciet uircutẽ suã dare
tibi. Gemens & tremens eris in t̾ra. Nunc ecce qͥs
ñ uideat. quis ñ agnoscat in tota t̾ra qͣc̃q disꝑsus
ẽ ille popłs. qͦmͦ gemat merore amissi regni. &
tremat timore. sub innumerabilib popłis xꝑia¬
nis: Idoq respondit cam & dix̃. Maior ẽ causa
mea. si eicis me hodie a facie t̾rȩ. & a facie tua ab¬
scondar. & ero gemens & trenens suꝑ t̾rã: & erit

Expanded text:
terra uirtutem suam, quia non iustificati sunt uirtute terra uirtutem suam, quia non iustificati sunt uirtute resurrectionis eius, qui resurrexit propter iustificationem nostram; quia etsi crucifixus est ex infirmitate, sed uiuit in uirtute terrae illius, quam non ostendit impiis et incredulis. unde nec resurgens eis a qui bus erat crucifixus apparuit, tamquam Cain operanti terram, ut granum illud seminaretur, non ostendens eadem terra fructum uirtutis suae: quoniam operaberis, inquit, terram et non adiciet uirtutem suam dare tibi; gemens et tremens eris in terra. Nunc ecce quis non uideat, quis non agnoscat in tota terra, quacumque dispersus est ille populus, quomodo gemat maerore amissi regni et tremat timore sub innumerabilibus populis christianis? ideoque respondit Cain et dixit: maior est causa mea; si eicis me hodie a facie terrae, et a facie tua abscondar, et ero gemens et tremens super terram, et erit
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ occiso xp̃o adhuc oꝑat᷑ terrenã circu̾cisionẽ. t̾re¬
nũ sabbatũ. t̾renũ azimũ t̾renũ pascha. Que om̃is
t̾rena oꝑatio habet occult̾a uirtitẽ intelligendȩ gr̾e
ꝑseuerantib quia nouo testam̃to reuelata ẽ: & ñ tͣn¬
seuntib ad dñm ñ eis auffertur uelam̃ qđ in lectione
ueti̾s testam̃ti manet. quia in solo xp̃o euacuatur
ñ ipsa lectio uetis testam̃ti quȩ habet absconditam
uirtut̾e: s uelam̃ quo absconditu: unde xp̃o in cru¬
ce passo uelum templi conscissum ẽ. ut ꝑ xꝑi passio¬
n̾e reuelent᷑ secreta sacram̃toꝵ fidelib. adbibendũ
eius sanguinẽ.ore aꝑto in confessione transeuntib
ꝓpt̾a popłs ille sicut cam adhuc oꝑat᷑ terrã: adhuc
exercet oꝑationẽ legis carnalit̾. quȩ ñ ei dat uirtu¬
& in ipsa t̾ra quã xp̃c portauit. idẽ in eius carnẽ
ipsi oꝑati sunt salut̾e nr̃am: crucifigendo xp̃m qͥ
mortuus ẽ ꝓpt̾ delicta nr̃a. Noͣn eis dedit eadem

Expanded text:
atur terrenam circumcisionem, terrenum sabbatum, terrenum azymum, terrenum pascha. quae omnis terrena operatio habet occultam uirtutem intellegendae gratiperseuerantibus, quia nouo testamento reuelata est; et non transeuntibus ad dominum non eis aufertur uelamen, quod in lectione neteris testamenti manet, quia in solo Christo euacuatur, non ipsa lectio neteris testamenti, quae habet absconditam uirtutem, sed uelamen, quo absconditur. unde Christo in cruce passo uelum templi conscissum est, ut per Christi passionem reuelentur secreta sacramentorum fidelibus ad bibendum eius. sanguinem ore aperto in confessione transeuntibus. propterea populus ille sicut Cain adhuc operatur terram, adhuc exercet operationem legis carnaliter, quae non ei dat uirtuet in ipsa terra, quam Christus portauit, id est in eius carne, ipsi operati sunt salutem nostram crucifigendo Christum, qui mortuus est propter delicta nostra. nec eis dedit eadem
Abbreviated transcription (Latin):
aut̾ẽ quod agit iustitia in subueniendo miseriꝰ
qͦd prudentia in p̾cauendis insidiis. qͦd fortitudo
in ꝑferendis molestiis. qͦd tẽꝑantia in coercendiᷤ¬
delectationibꝰ prauis: non ibi erit. ubi nichil¬
omino mali erit. Ac ꝑhoc ista uirtutũ oꝑa quȩ¬
huic mortali uite sunt necessaria: sicut fides
ad quã refera̾nda sunt in p̾teritis habebuntur.
& aliam ñc faciunt tͥnitat̾e. cũ ea p̾sentia tene¬
mus. aspicimꝰ. amamꝰ. Aliã t̾e fac̾tura sunt: cũ
ea ñ esse s fuisse ꝑ quedã eoꝵ uestigia. que p̃te¬
reundo in memoria derelinquent reperiemꝰ qͥa
& t̾e tͥnitas erit. cũ illud qualecũq uestigiũ.
& memorit᷑ retinebitur. & agnoscetur ueracit᷑.
& hoc utrũq t̾tia uoluntate iungetur.
nes ab aliis passiones appellatas uirgiliꝰ homini
ꝓpter carnem inesse dixit. ex libro .xiiii. de ciui

Expanded text:
autem quod agit iustitia in subueniendo miseris, autem quod agit iustitia in subueniendo miseris, quod prudentia in praecauendis insidiis, quod fortitudo in perferendis molestiis, quod tedelectationibus pravis, non ibi erit ubi nihilomnino mali erit. Ac huic mortali uitae sunt necessaria sicut fides, ad quam referenda sunt, in praeteritis habebuntur et aliam nunc faciunt trinitatem cum ea praesentia tenemus, aspicimus, amamus, aliam tunc factura sunt cum ea non esse, sed fuisse per quaedam eorum uestigia, quae praetereundo in memoria derelinquent, reperiemus; quia et tunc trinitas erit cum illud qualecumque uestigium et memoriter retinebitur et agnoscetur ueraciter et hoc utrumque tertia uoluntate iungetur. nes, ab aliis passiones appellatas, Virgilius homini propter carnem inesse dixit; ex libro XIV de Civi
Abbreviated transcription (Latin):
tunc uirtutes quibꝰ in hac mortalita¬
litate bene uiuitur. quia & ipse inci¬
puint esse in animo. qͥ cũ sine illis pͥus esset tam̃
animꝰ erat. desinant esse cũ ad eterna ꝑduxerĩt.:
non nulla questio est. Quibusdã enĩ uisum est
desituras. & bonos animos sola beatos esse cog¬
nitione & scientia: hoc est contemplatione na¬
turȩ. In qua nichil est melius & amabiliꝰ eana¬
tura: qͣ creauit om̃s ceteras instituitq naturaᷤᷤ
Cui regenti esse subditũ siuistitia est. inmor¬
talis est omĩno iustitia: nec in illa esse beatitu¬
dine desinet. s talis actanta erit: ut ꝑfectior
& maior esse ñ possit. Fortassis & alie tres uirtu¬
tes prudentia sine ullo iam ꝑicło erroris. forti¬
tudo sine molestia tolerandorũ maloꝵ. teꝑantia
sine repugnatione libidinũ erunt ili illa felici¬
tate: ut prudentiȩ sit nullũ bonũ dõ p̾̃ponere
uel equare. fortitudis ei firmissimȩ coherere.
tẽꝑantie nullo defectu noxio delectari. Nunc

Expanded text:
tunc uirtutes, quibus in hac mortalitate bene uiuitur, quia et ipsae incipiunt esse in animo, qui cum sine illis prius esset tamen animus erat, desinant esse cum ad aeterna perduxerint nonnulla quaestio est. quibusdam enim uisum est desituras et bonos animos sola beatos esse cognitione et scientia, hoc est contemplatione naturae; in qua nihil est melius et amabilius ea natura, quae creauit omnes ceteras instituitque naturas. cui regenti esse subditum si iustitia est, immortalis est omnino iustitia nec in illa esse beatitudine desinet, sed talis ac tanta erit, ut perfectior et maior esse non possit. fortassis et aliae tres uirtutes, prudentia sine ullo iam periculo erroris, fortitudo sine molestia tolerandorum malorum, temperantia sine repugnatione libidinum erunt in illa felicitate: ut prudentiae sit nullum bonum deo praeponere uel aequare, fortitudinis ei firmissime cohaerere, temperantiae nullo defectu noxio delectari. nunc
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ ꝑ aꝗͣ. Srursus qͥdã ꝰ uidebant᷑ intꝰ baptixati: ꝑ ean¬
de p̾seientiã di. foris baptrtati ueriꝰ deputent᷑. Male
qͥppe utentes baptismo ꝑ aꝗͣ moriũt᷑: qd̾ nulli tunc
accidit. nͥ qͥ p̃t̾ arch̾a fuit. Certe manifestũ ẽ id qd̾
s̃. siue ñsint. tã ꝗͣ unitatis adu̾sarii moriunt᷑. Sic̃ gͦ
ñ alia s ead̾e̾ aqua. ⁊ in archa positos saluos feeit.⁊
extͣ archa positos int̾emit: sic ñ alio s eod̾e baptismo
ꝙ boni eatholici salui fũit. ⁊ mali catholici uel ħeti ci ꝑeunt.

Expanded text:
—, et rursus quidam, qui uidebantur intus baptizati, per eandem praescientiam dei foris baptizati uerius deputentur. male quippe utentes baptismo per aquam moriuntur, quod nulli tunc accidit nisi qui praeter aream fuit. certe manifestum est id, qusint siue non sint, tamquam unitatis aduersarii moriuntur. sicut ergo non alia sed eadem aqua et in arca positos saluos fecit et extra arcam positos interemit, sic non alio sed eodem baptismo et boni catholici salui fiunt et mali catholici uel haeretici pereunt.
Abbreviated transcription (Latin):
futo uita et̾na ͥ sart̾i uͦ ẽ malis ꝑu̾sisq cõmunia: sic̃
om̃ia cet̾a inqͥb sunt & sacͦ scã mist̾a. hinc itaq
iam facilior nob̾ & expeditior arcꝰe illiꝰ cuiꝰ noe fa¬
bͥcator & gub̾nator fuit. consid̾atio ꝓponit᷑. Ait enĩ
petrus. In archa noe pauci idẽ octo anime hoĩnũ
salue facte sunt ꝑ aꝗͣ: qd̾ ꝙ uos simili forma baptis¬
ma saluos facit. ñ carnis depositio sordiũ. s ꝯscientiȩ
bone int̾rogatio.: Aut qͦmͦ salui fiunt ꝑ aꝗͣ. qͥscõ¬
infinẽ uite inflagitiosis & ꝑaitis morib ꝑseu̾ant :¬
Aut qͦmͦ ñs̃ ꝑ aꝗͣsaluati. qͦs inp̃t̾itũ c̃eo baptisinate qd̾
inheresi acceꝑant. in eccła simplicit̾ admissos eipͥanꝰ
ipse cõmemoratͦ. Ead̾e qͥppe arcȩ humilitas eos saluos
sĩplicit᷑ ãmissi meceła doxuer̃: ab eccłe suę mun̾ib¬

Expanded text:
 partim uero cum malis peruersisque communia, sicut omnia cetera, in quibus sunt et sacrosancta mysteria. Hinc itaque iam facilior nobis et expeditior arcae illius, cuius Noe fabricator et gubernator fuit, consideratio proponitur. ait enim Petrus: in arca Noe pauci, id est octo animae hominum saluae factae sunt per aquam; quod et uos simili forma baptismi saluas facit, non carnis depositio sordium, sed conscientiae bonae intin finem vitae in flagitiosis et perditis moribus s in praeteritum cum eo baptismate, quod in haeresi acceperant, in ecclesiam simpliciter admissos Cyprianus ipse commemorat ? eadem quippe arcae unitas eos saluos simpliciter admissi in ecclesia dormierunt ab ecclesiae suae munerib
Abbreviated transcription (Latin):
neqͥt᷑ uiuant. aut ꝙ̃ inheresib uel in gentiliũ
in illa in effabili p̃scientia. multi qͥ foris uident᷑ in tꝰ
sunt̾ .: ꝙ. multi qͥ intꝰ uident᷑. foris sunt. Ex illis gͦ oĩb
qͥut ita dicã intͥnsecꝰ ⁊ in occulto intꝰ sunt. ꝯstat ille
oitꝰ ꝯelusus fonsignatꝰ : puteus aq̃ uiue. paradr̃sus¬

Expanded text:
nequiter uiuant aut etiam in haeresibus uel in gentilium sunteius. namque in illa ineffabili praescientia dei multi qui foris uidentur intus sunt et multi qui intus uidentur foris sunt. ex illis ergo omnibus, qui ut ita dicam intrinsecus et in occulto intus sunt, constat ille hortus conclusus, fons signat
Abbreviated transcription (Latin):
subuenire. quando t̃ata miscd̾ia subuenit. quãta sibi
subueniri uellet. si e̾et ipse ineadẽ miseria constitu¬
tꝰ. Itaq fit tãꝗͣ ille. ñ qͥa fallit illũ: s qͥa se eogitat si ẽ
illũ. Uñ illud ẽ eiꝰ apłi q̃d̾ iam supͣ cõmemoraui. fr̃es
si p̾ occupatꝰ ẽ ho inaliqͦ delicto. uos qͥ sp̃itales estis
instruite hꝰmͦdi in spu mansuetudus. intendens te¬
ipsũ. ne& tu tẽpt̃is. Nã si ꝓpt̾ea qr dix̃ factꝰ sũ uideis
tãꝗͣ uideꝰ. ⁊ his qͥ sublege erant tã ꝗͣ sublege. id̾o pu¬
tãdꝰ eͣ iñdacit̾̃ suscepisse legis uet̾is sae̾m̃ta: debuit
cri fierq. qd̾utiq ñfec. Nonenĩ alicubi sacͥficaũ
idol. aut ad orau̾ illa figñita: ac ñ potiꝰ lib̾e tã ꝗͣ martir
xͥ de test̾ada ꝙ uitãda monstͣuit. Mendaciũ ẽ qͥppe¬
falsa sigͣcatio ẽuolu̾tate fallendi: ñ ẽ aut̃ falsa sigra¬

Expanded text:
subuenire, quando tanta misericordia subuenit, quanta sibi subuenire, quando tanta misericordia subuenit, quanta sibi subueniri uellet, si esset ipse in eadem miseria constitutus. itaque fit tamquam ille, non quia fallit illum, sed quia se cogitat sicut illum. unde illud est eius apostoli, quod iam supra commemoraui: fratres, si praeoccupatus fuerit homo in aliquo delicto, uos qui spiritales estis, instruite huius modi in spiritu mansufactus sum iudaeis tamquam iudaeus et his qui sub lege erant tamquam sub lege. ideo putandus est mendaciter suscepisse legis ueteris sacramenta, debuit cri faceret: quod utique non fecit. non enim alicubi sacrificauit idolis aut adorauit illa figmenta, ac non potius libere tamquam martyr Christi detestanda et uitanda monstrauit. de falsa significatio cum uoluntate fallendi. non est autem falsa significa
Abbreviated transcription (Latin):
c̃sis udeꝰ gentilit̾ ⁊ ñ iudaieȩ uiuis. qͦmͦ gentes
cogis iudauare :. Id aut̃ qd̾ ipse fec. ut qͣsdam ob¬
seruationes legitimas iudaica consuetuadme re¬
tinẽdo ⁊ agẽdo. ñ se inimiẽ legis. ꝓpħisq monst᷑¬
ret: absit ut m̃aacit᷑ eũ fecisse credamus. De hac
qͥppe re satis ẽ eiꝰ nota sententia qͣ fuerat tunc sta¬
ẽe̾ apat̾ĩus tͣaitionib. nec ad eas gentiles ẽ xͥam
ẽẽ c̃staret. ñ tãꝗͣ sacͥlegia fug̾ent᷑. nec tam̃ putarẽt᷑
sic necessaria in nouo testam̃to reuelato. tãꝗͣ sine his
xͥ m eis simulate c̃senserant petrꝰ & barnabas. id̾oq
cogebant geͥces iudauare. Iderat enĩ cog̃e. sic ea ne¬
cessaria p̾dicarȩ. tãꝗͣ & recepto ęxͣgłio nulla sine il
timor petͥ simulabat. hoc libͣtas pauli redargue¬
bat. Qd gͦ ait oĩb õia factꝰ sũ ut õs luc̾ fac̾em: cõpa¬
tiendo idfec̃ ñ m̃tiendo. Fit enĩ qͥsq tãꝗͣ ille cui uult

Expanded text:
sis iudaeus, gentiliter et non iudaice uiuis, quomodo gentes cogis iudaizare? id autem quod ipse fecit, ut quasdam obseruationes legitimas iudaica consuetudine retinendo et agendo non se inimicum legi prophetisque monstraret, absit, ut mendaciter eum fecisse credamus. de hac quippe re satis est eius nota sententia, qua fuerat constiesse a paternis traditionibus, nec ad eas gentiles, cum Chresse constaret, non tamquam sacrilegia fugerentur nec tamen putarentur sic necessaria iam nouo testamento reuelato, tamquam sine hiisti euangelio. et eis simulate consenserant Petrus et Barnabas ideoque cogebant gentes iudaizare. id erat enim cogere, sic ea necessaria praedicare, tamquam et recepto euangelio nulla sine illtimor Petri simulabat, hoc libertas Pauli redarguebat. quod ergo ait: omnibus omnia factus sum, ut omnes lucri facerem, conpatiendo id fecit, non mentiendo. fit enim quisque tamquam ille, cui uult
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ aliis locis aꝑte ac manifeste dicta didicimꝰ.
cũ ea ipsa de abditis eruunt᷑. qͦdãmͦ in nr̃a cogi¬
t̃one renouant᷑. &. renouata dulceset᷑: nec inui¬
dent᷑ discentib. qd̾ his modis obseurant᷑. s con¬
mendant᷑ magis. ut qͣsi subtͣcta desid̾ent᷑ arden

Expanded text:
quae aliis locis aperte ac manifeste dicta didicimus, quae aliis locis aperte ac manifeste dicta didicimus, cum ea ipsa de abditis eruuntur, quodam modo in nostra cognitione renouantur et renouata dulcescunt, nec inuidentur discentibus, quod his modis obscurantur, sed commendantur magis, ut quasi subtracta desiderentur arden
Abbreviated transcription (Latin):
si ñ infaciem ben̾dix̾it tͥ. qd̾ diabolus ait año de
sc̃o iob. ꝙ intelligit᷑ m aledix̾it: qͦ u̾bo ⁊ nabuthei
fictũ crimen. a calũpniantib nominatũ ẽ. Dictũ
ẽ enĩ qd̾ benedixerit regi hoc ẽ maledix̾it. hi
om̃s modi locutionũ mendatia putabunt᷑: si lo¬
cutiꝰ uel acho figurata. in mendatio deputabit᷑.
Si aut᷑ ñ ẽ mendaciũ. quando ad intelligentiã ue¬
ritatis aliud exalio significantia referunt᷑: pro¬
fecto ñ solũ id qđ fecit. aut dix̾ iacob patͥ ut be¬
nediceret᷑. s neq illud qd ioseph uelut inluden¬
dis locutꝰ ẽ fr̃ib. nec qd̾ dauid simulauit in sa¬
niã. nec cet̾a huiꝰ modi mendacia uidicanda s̃:
s locutiones actonesq ꝓpheticȩ. ad ea q̃uera s̃.
intelligenda referende. Quȩ ꝓpt̾ea figuratis
uelut amictib obtegunt᷑. ut sensũ pie queren¬
tis exerceant. & ne nuda ac ꝓp̃ta uilescant. ꝗͣuis

Expanded text:
si non in faciem benedixerit tibi; quod diabolus ait domino de si non in faciem benedixerit tibi; quod diabolus ait domino de sancto Iob, et intellegitur „maledixerit". quo uerbo et Nabutthei fictum crimen a calumniantibus nominatum est. dictum est enim, quod benedixerit regi, hoc est maledixerit. hi omnes modi locutionum mendacia putabuntur, si locutio uel actio figurata in mendacio deputabitur. si autem non est mendacium, quando ad intellegentiam ueritatis aliud ex alio significantia referuntur, profecto non solum hoc quod fecit aut dixit Iacob patri, ut benediceretur, sed neque illud quod Ioseph uelut inludendis locutus est fratribus, nec quod Dauid simulauit insaniam, nec cetera huius modi mendacia iudicanda sunt, sed locutiones actionesque propheticae ad ea quae uera sunt intellegenda referendae; quae propterea figuratis uelut amictibus obteguntur, ut sensum pie quaerentis exerceant et ne nudata ac promta uilescant. quamuis
Abbreviated transcription (Latin):
absit om̃ino. Nã qͥ hoc putat. tropicis eqã tã
multis locutionib. om̃ib potest hane in porta¬
re calũpniã. ita ut ꝙ ipsa que appellat᷑ metafo¬
ra hoc ẽ de reppͥa adrem ñ ppͥam. u̾bi alicuiꝰ
usurpata tͣnslatio. posset ista ratione menda ciũ
nuncupari. Cũ enĩ dicͥamꝰ fluctuare segetes. gẽ¬
mare uites. floridam. iuuentẽ. niueã cantqem :¬
ꝓculdubio fluctus ge̾mas. florẽ. muem. qr in his
reb ñ inuenimꝰ. in quas hec u̾ba aliunde tͣnstu¬
limꝰ: abistis mendacia putabunt᷑. Et petra xp̃e:
& cor lapideũ iudõꝵ. Itẽ leo xp̃e. ẜ leo diabolꝰ.
& innum̃abilia talia dicuntur e̾eᷤᷤ mendacia.
Qͥd qd̾ hȩc tropiea locutio usq ad eam ꝑuenit
quȩ appellat᷑ antifrasis. ut aicat᷑ habundare
qd̃ ñ ẽ. dicat᷑ aulcȩ qd̾ acidũ ẽ.Lucus qd̾ ñ luce¬
at: parcȩ qđ ñ parcant. Uñ illud ẽ in seͥpt᷑is scĩs.

Expanded text:
absit omnino. nam qui hoc putat, tropicis etiam tam absit omnino. nam qui hoc putat, tropicis etiam tam multis locutionibus omnibus potest hanc importare calumniam, ita ut et ipsa quae appellatur metafora, hoc est de re propria ad rem non propriam uerbi alicuius usurpata translatio, possit ista ratione mendacium nuncupari. cum enim dicimus fluctuare segetes, gemmare uites, floridam iuuentutem, niueam canitiem, procul dubio, fluctus, gemmas, florem, niuem quia in his rebus non inuenimus, in quas haec uerba aliunde transtulimus, ab istis mendacia putabuntur. et petra Christus et cor lapideum Iudaeorum. item leo Christus et leo diabolus et innumerabilia talia dicuntur esse mendacia. quid, quod haec tropica locutio usque ad eam peruenit quae appellatur antifrasis, ut dicatur abundare quod non est, dicatur dulce quod acidum est, lucus, quod non luceat, Parcae, quod non parcant? unde illud est in scripturis sanctis:
Abbreviated transcription (Latin):
uult intellig̾e. illud fingendo qͥd prefigurauerit.
attendat qͥd agendo ꝑfecerit. Longius namq
postea ꝓfectꝰ suꝑ om̃s celos. ñ tam̃ deseruit dis¬
cipłos suos. ꝓpt̾ hoc significandũ diuinitꝰ factũ:
at p̃sens illud & humanitꝰ fictũ. Et id̾o signifi
catio uerax in illa ẽ finchone p̃missa: quia in hac
ꝓfectione illiꝰ ẽ sigͣcationis ueritas subsecuta.
lle gͥ contendat xp̃m mentitũ ẽe ᷤᷤ fingendo: qͥne¬
gat eum qd significauit impleuisse faciendo.
N̾ ẽ gͦ mendaciũ cũ silendo absconadit᷑ uerũ: s eͣ
Ioquendo ꝓmit᷑ falsũ. Ia cob aut̃ qd̾ matre fe¬
cit auetorem ut patr̃e fallere uideret᷑: si aili¬
gent̃ & fidelit᷑ attendat᷑. ñ ẽ menaaciũ. sed
inyst̾ium. Quȩ si mendacia dixerimus: om̃s etiã
parabole ac figure significandarũ quarũq rerũ.
quȩ ñ adppͥetatẽ accipiendȩ sunt . s in eis aliud¬
ex alo ẽ intelligendũ. dicet᷑ ẽeᷤᷤ mendaciũ. qd̾

Expanded text:
uult intellegere illud fingendo quid praefigurauerit, attendat quid agendo perfecerit. longius namque postea profectus super omnes caelos non tamen deseruit discipulos suos. propter hoc significandum futurum diuinitus factum ad praesens illud est humanitus fictum. et ideo sigsa, quia in hac profectione illius est significationis veritas subsecuta. Ille igitur contendat Christum mentitum esse fingendo, qui negat eum quod significavit implevisse faciendo. Non est ergo mendacium cum silendo absconditur verum, sed cum loquendo promitur falsum. Jacob autem quod matre fecit auctore, ut patregenter et fideliter adtendatur, non est mendacium, sed mysterium. quae si mendacia dixerimus, omnes etiam parabolae ac figurae significandarum quarumque rerum, quae non ad proprietatem accipiendae suntex alio est intellegendum, dicentur esse mendacia; quod
Abbreviated transcription (Latin):
intelligat᷑. ꝙ. ad id qd uoluit signicare refat᷑. in ue¬
nit᷑ e̾ẽ mist̾iũ : alioqum erunt̃ cuncta mendacia.
quȩ ꝓpt̾ quandã rerũ significandarͫ similitudmẽ.
cũ gesta ñ sint. taꝗͣ gesta narrant᷑. Iñ ẽ illa qͥe du¬
ob unius hominis filiis. maiore qͥ mansit apd̃
patr̃e suũ. ꝙ miuore qͥ longe peregͥnatꝰ ẽ. tã plixa
narratio. In qͦ gen̾e fingendi. humana ꝙͣ dicta
uelfacta in rͣonabilib animantib. ꝙ reb sensu
carentib. hoĩes addiderunt: ut eiꝰ odi fic̾tis uar¬
rationib. s ueracib significationib. qd uellent
comendatiꝰ intimarent: nee aptid auctores tan¬
tũ scłariũ littͣarũ. ut apd̾ oratium mus loqͥt᷑
muri. & mustela uulpeculȩ: ut ꝑnarrationẽ fic¬
tã. ad id qđ agit᷑ uerax significatio referat᷑.
Uude & esopi tales fabulas ad eunidem finẽ rela¬
tas: nullus tam in eruditꝰ fuit. qͥputar& apellan¬

Expanded text:
intellegatur et ad id quod uoluit significare referatur, inueintellegatur et ad id quod uoluit significare referatur, inuenitur esse mysterium. alioquin erunt cuncta mendacia, quae propter quandam rerum significandarum similitudinem, cum gesta non sint, tamquam gesta narrantur. unde est illa de duobus unius hominis filiis, maiore, qui mansit apud patrem suum, et minore, qui longe peregrinatus est, tam prolixa narratio. in quo genere fingendi humana etiam dicta uel facta inrationalibus animantibus et rebus sensu carentibus homines addiderunt, ut eius modi fictis narrationibus, sed ueracibus significationibus quod uellent commendatius intimarent. nec apud auctores tantum saecularium litterarum, ut apud Horatium, mus loquitur muri et mustela uulpeculae, ut per narrationem fictam ad id, quod agitur, uerax significatio referatur: unde et Aesopi tales fabulas ad eum finem relatas nullus tam ineruditus fuit, qui putaret appellan
Abbreviated transcription (Latin):
respondeat ille cũ uni exminimis. qeis fecistis. mͥ fecistis
u̾bo. in omib bonis ei qͥse cathecitat cõmunieat. si c̃
thecitat: in om̃ib bonis. Et alio loco eũ dixisset
necessitatib scõꝵ᷑ cõmunicantes. statĩ sub iecit.
Hospitalitatẽ sectantes. Et isti enĩ cathecixati erãt
u̾bo. ẽ eis expon̾et scͥpt᷑as: & quia hospitalitatẽ
sectati sunt eum quȩ in ipsa expositione serit᷑aru
ñ cognouerͣ. in panis fractione cognoscunt.
N enĩ auditores legis iusti sunt apd̃ d̃m: s factores
finxit longius ire. etiam ipsũ u̾bũ posuit qͦ menda¬
ces nimiu delectant᷑. ut ĩpune mentiant᷑. quasi men¬
datiũ sit om̃e qd̃ fingit᷑. c̃ ueracit᷑ aliud ex alio sig¬
nificandi causa tã multa fingant᷑. Si gͦ nichil ali¬
ud significasset iħe in eo qd̾ longiꝰ se ire finxit: me¬
rito iudicaret᷑ e̾eᷤᷤ mendaciũ. Porro aut̃ sibene

Expanded text:
resprespverbo, in omnibus bonis ei qui se catechizat communicat; sicut techizat, in omnibus bonis : et alio loco cum dixisset, Necessitatibus sanctorum communicantes; statim subjecit, Hospitalitatem sectantes . Et isti enim catechizati erant verbo, cum eis exponeret Scripturas, et quia hospitalitatem sectati sunt, eum quem in ipsa expositione Scripturarum non cognoverant, in panis fractione cognoscunt. Non enim auditores legis justi sunt apfinxit longius ire, etiam ipsum uerbum posuit, quo mendaces nimium delectantur, ut impune mentiantur; quasi mendacium omne, quod fingitur, cum ueraciter aliud ex alio significandi causa tam multa fingantur. si ergo nihil aliud significasset Iesus in eo, quod longius se ire finxit, merito iudicaretur esse mendacium. porro autem, si bene
Abbreviated transcription (Latin):
facta fingunt᷑ sine mendacio. ad aliquã rem signi¬
ficandam. Uñ ẽ ꝙ̃ illud eiusdem dñi qd̾ infici arbo¬
re fructũ quesiũ. eo temꝑę quo illa pona n̾ dum
ẽe̾nt: ñ enĩ dubiũ ẽ illam quesitionem ñ fuisse uerã.
Qui uis enĩ hominũ seiret si ñ diumitate ueltẽꝑe. po
ma illa arborẽ ñ hab̾e . fictio itaq que ali qu̾a ueri¬
tatẽ refert᷑ figura ẽ : que ñ refert᷑ mendaciũ est.
Qͥd gͦ significat qd̾ seire dñs longius finxit. cũcomita¬
ret᷑ discipłis exponens eis scãs scriptas. utrũ ipse
ẽẽt ignorantib c̃. Qͥd putamꝰ. nͥ qr hospitalitatis offi¬
cio ad suã cognitionẽ ꝑuenire posse homines inti
mauit. ut ẽ longiꝰ ipse abhominib abscesserit suꝑ
om̃s cȩlos. tam̃ ita cũ eis sit qͥhȩç exhibent seruis eius.
ut c̃ dicere ceꝑint dñe quando te uidimꝰ hospitẽ ꝙ.
ad duximiis. tanquã eũ scilic& qͥlonge abscesserat.

Expanded text:
facta finguntur sine mendacio ad aliquam rem signifacta finguntur sine mendacio ad aliquam rem significandam. unde est etiam illud eiusdem domini, quod in fici arbore fructum quaesiuit eo tempore, quo illa poma nondum essent. non enim dubium est illam inquisitionem non fuisse ueram. quiuis enim hominum scirliquam veritatem refertur figura est; quae non refertur, mendacium est. Quid ergo significat quod se ire Dominus longius finxit, cum comitaretur discipulis, exponens eis sanctas Scripturas, utrum ipse esset ignorantibus? quid putamus, nisi quia hospitalitatis officio ad suam cognitionem pervenire posse hmauit? ut, cum longius ipse ab hominibus abscesserit super omnes caelos, tamen ita cum eis sit qui haec exhibent seruis eius, ut, cum dicere coeperint: domine, quando te uidimus hospitem et adduximus? tamquam eum scilicet qui longe abscesserat,
Abbreviated transcription (Latin):
longius ire: ñ admendaciũ ꝑtinet. N enim
om̃e qd̾ fingimꝰ mendaciũ est. s quando id fin¬
gimus qd̾ nichil significat. tunc mendaciũ est. Cũ
aut̃ finxio nr̃a refert᷑ ad aliqũa significationẽ ñ est
mendaciũ. s aliqua figura ueritatis. Alioquin omĩa
quȩ asapientib scĩs uiris. uel etiam ab ipso año figu¬
rate dicta sunt. mendacia deputabunt᷑: qr scdm usi¬
tatũ intellectũ. ñ subsistit ueritas talib dictis. Non
enĩ homo qui habuit duos filios. quoꝵs minor accep¬
ta parte patrimonii sui ꝓfectꝰ est in regionẽ lon¬
ginquã. ꝙ cȩt̾a qͦ in illa narratione contexunt᷑. ta
dicit᷑. tã quã uere fuerit quis qu̾ã homo qͥ hoc infiliis
suis duob aut passus sit aut fec̃it. ficta sunt gͦ ista
adrem quandam significandam tã longe lateq maio¬
rem ꝙ tã in cõparabilit̾ differentẽ. ut ꝑ illũ fictũ ho¬
minẽ d̾s uerus intelligat᷑. Sicut aut̃ dicta. ita ꝙͣ

Expanded text:
longius ire, non ad mendacium pertinet; non enim omne, quod fingimus, mendacium est, sed quando id fingimus quod nihil significat, tunc est mendacium. cum autem fictio nostra refertur ad aliquam significationem, non est mendacium, sed aliqua figura ueritatis. alioquin omnia, quae a sapientibus et sanctis uiris uel etiam ab ipso domino figurate dicta sunt, mendacia deputabuntur, quia secundum usitatum intellectum non subsistit ueritas talibus dictis. non enim homo, qui habuit duos filios, quorum minor accepta parte patrimonii sui profectus est in regionem longinquam, et cetera, quae in illa narratione contexuntur, ita dicuntur, tamquam uere fuerit quisquam homo, qui hoc in filiis suis duobus aut passus sit aut fecerit. ficta sunt ergo ista ad rem quandam significandam tam longe alteque maiorem et tam incomparabiliter differentem, ut per illum fictum hominem deus uerus intellegatur. sicut autem dicta, ita etiam
Abbreviated transcription (Latin):
nouissimi: sic enĩ qͦdãmͦ minor maioris pͥmatũ fr̃
abstulit. atq inse tͣnstulit fr᷑is. Cũ gͥ tã uera tãꝙ
sigͣcent᷑ ueracit᷑. qͥd hic aebet putari factũ dictũue
uideat᷑ tͥꝑtita ratio disputandi. adu̾sꝰ eos qͥpatro¬
nas m̃aaciis suis scͥpt᷑as uoluit adhib̾e diuinas: ut
pͥꝰ ostenaamꝰ ñ nulla qͣibi putant᷑ e̾eᷤ m̃dacia. ñ ẽẽ
qd̾ putant᷑ si recte intelligant᷑. De sñ si qꝰibi mani¬

Expanded text:
nouissimi. sic enim quodam modo minor maioris primatum frater nouissimi. sic enim quodam modo minor maioris primatum frater abstulit atque in se transtulit fratris. cum igitur tam uera tamque significentur ueraciter, quid hic debet putari factum dictumue uideatur tripertita ratio disputandi aduersus eos qui patronas mendaciis suis scripturas uolunt adhibere diuinas: ut prius ostendamus nonnulla, quae ibi putantur esse mendacia, non esse quod putantur, si recte intellegantur; de