comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cõmodisq pacis federib cõꝑactis ipsũ ad curiã
benignit᷑ inuitauit. ¶ Uense iunio guis
adelinꝰ filiã comitis apuolu
sponsauit. multisq tnquillitatẽ op̃tantib
generosa copulatio cõplacuit. Ꝙ quãuis ex¬
ma sorte iuuenis mariti uitȩ filũ in imo pelas
celerit᷑ ocante parũ durauerit: necessar iã
ad instans tẽpꝰ q̾etẽ int̾ dissidentes popłos cõp¬
nauit. Tunc rex guilłmũ talauaciũ rodbers
imensis filiũ p̃catu comitis in amicicia recepit. &
in normannia patris sui terrã reddidit. Alen
÷& almaniscas atꝙ uinaciũ aliaq castra ei con¬
se p̃cib soceri plis suȩ indulsit: qͦd nuꝑ deser¬
tor iuris ad hostes tͣnsierit & monasterio
ercalfurnũ reddidit. pud luxo¬
tõ magna p̃sulũ ꝓce

Expanded text:
sque pacis foederibus compactis, ipsum ad curiam suam benigniter invitavit. Mense Junio, Guillelmus Adelinus filiam comitis apud Lexovium desponsavit, multisque tranquillitatem optantibus tam generosa copulatio complacuit, et, quamvis exma sorte juvenis mariti vitae filum in imo pelagi celeriter ocante parum duraverit, necessariam tamen ad instans tempus quietem inter dissidentes populos compaginavit. Tunc rex Guillelmum Talavacium, Rodberti Belesmensis filium, precatu comitis in amicitia recepit, et totam in Normannia patris sui terram reddidit. Alencionem et Almaniscas atque Vinacium, aliaque castra ei conipse, precibus soceri prolis suae, indulsit quod nuper desertor juris ad hostes transierit, et Monasteriolum et Excalfurnum reddidit. Aio mag
Abbreviated transcription (Latin):
uuit ut amalricũ & copatriotas cẽpuliturepe
ii itia acesseret: ac secus auccura fluuũ ꝓp̃e
reii militares giros agitaret. Niem qͦdꝰ co
e fierent denunciauit. ule uͦ in õib regi pa¬
uit & casus ut arege ꝑoptatꝰ fuerat contigit:
Deniꝙ rex ubi ꝓrsus inflãmatã urbẽ uidit : rocbto

Expanded text:
davit ut Amalricum et compatriotas commilitones ad davit ut Amalricum et compatriotas commilitones ad militiam lacesseret, ac secus Aucturam fluvium prope Ibreium militares gyros agitaret. Diem quoque, quo haec fierent, denuntiavit. Ille vero in omnibus regi paruit, et casus, ut a rege peroptatus fuerat, contigit. Denique rex, ubi prorsus inflammatam urbem vidit, Rodberto
Abbreviated transcription (Latin):
uide nobis insinua. Si uictoria nobis ꝑ incendĩũ
nitꝰ concedit᷑. opitulante deo ȩccłȩ detrimenta
urabunt᷑: qͥa de thesauris nr̃is comodos fuptꝰ¬
icabunt᷑. Hesitat in tanto discrimine prȩlul
ius lnorat qͥd iubeat diuine dispositioni cõpe
mescit qͥd debeat magis uelle uel eligere sala
lande prudentũ csultũ p̃cepit ignẽ inmitõ
uitate concremari: ut ab anathe mati at is ꝓ
cobusta ÷ basilica sc̃i saluatoris qua scimo¬
ces incolebant &e celebris aula głosȩ uirginis
natris mariȩ cui p̃sub &e clerus seriebantas
montificale curia parrochiani fregntaban
oonũ supplicit᷑ dedert. ꝙ uberes impenos e
insinũ adpestaurationẽ earũ pala spopondetẽ
esrecepat. Radulfus aute rufus pacificie¬
onis fuit utilis omasus: qͥa p̾fati militis erat
rorius. tantaq nec essitudine confederatus
ucnimirũ rex ante quã ebroas adiret man¬

Expanded text:
ide nobis insinua. Si victoria nobis per incendium divinitus conceditur, opitulante Deo, ecclesiae detrimenta restaurabuntur, quia de thesauris nostris commodos sumpticabuntur. » Haesitat in tanto discrimine praesul anxius; ignorat quid jubeat divinae dispositioni competentius; nescit quid debeat magis velle vel eligere salubrius. Tandem, prudentum consultu, praecepit ignem immitti, et civitatem concremari, ut ab anathematizatis prodTunc combusta est basilica Sancti Salvatoris, quam sanctimoniales in colebant, et celebris aula gloriosae Virginis et Matris Mariae, cui praesul et clerus serviebant, ubi pontificalem curiam parochiani frequentabanvadimonium suppliciter dederunt, et uberes impensas de opibus suis ad restaurationem earum palam spoponderunt. sides receperat. Radulfus autem Rufus pacifici tenoris fuit utilis omasus, quia praefati militis erat sororius, tantaque necessitudine confoederatus. Huic nimirum rex, antequam Ebroas adiret, man
Abbreviated transcription (Latin):
mberbes qͦq filii rodħti csulis de mellento g¬
lerannꝰ & rodħtꝰ reggi adherebant. eiq optim
eors cũ munitissimis castellis in g̃ib pareban
& incursantib aduersariis acrit᷑ resistebant
Nã pons aldemari & bellꝰ mons acbrionna
guate uilla retgi applaudebant. ꝓceresq ĩ

Expanded text:
Imberbes quoque filii Rodberti consulis de Mellento, Gualerannus et Rodbertus, regi adhaerebant, eique optimates eorum cum munitissimis castellis in omnibus parebant, et incursantibus adversariis acriter resistebant. Nam Pons Aldemari et Bellus mons ac Brionna et Guataevilla regi applaudebant, proceresque
Abbreviated transcription (Latin):
ñ patiebant᷑. Legitimi qͦq optimates ricardꝰ co
cestrensis & rannulfus de bricasard cognatꝰ &s
cessor eiꝰ. radulfus de conchis a̾ guilłmꝰ de guaro
guilłmꝰ de rolmara &e guilłmꝰ de tancardi uilli¬

Expanded text:
non patiebantur. Legitimi quoque optimates, Richardus comes non patiebantur. Legitimi quoque optimates, Richardus comes Cestrensis et Rannulfus de Bricasard, cognatus et successor ejus, Radulfus de Conchis et Guillelmus de Guarenna, Guillelmus de Rolmara et Guillelmus de Tancardi
Abbreviated transcription (Latin):
a finẽ iunii ricaroꝰ senex uticũ uenit. & egen
onachatũ accepit.& paulo post in inicio iu
obiit. ac in capitulo monachore tumulat᷑
escit. Portionẽ eccłȩ de gumfredia & medi¬
atẽ decimȩ suȩ scõ ebrulfo donauit: ac a
uilłmo pͥmogenito suo aliisq filiis suis ut
ncederent qͦd lonauerat impetrauit.
tot & tã magnas tẽpestates ad modũ seui¬
tes sceptriger henricꝰ negio stẽmate
gidꝰ ꝑstitit &e om̃s ꝓpͥas munitiones fidis
astodib illic callide locatis optime serua¬
t in quas hostilis uersutia nullatenꝰ ad
bitũ suũ introire potuit. Rotomagꝰ u
etropolis & baiocas c̃stantia & abrincas
sagius & arcas. nonencors &e illias. cadomꝰ & fale
ꝯximus & fiseannꝰ ac iulia bona. uernon & arge
aliaq oppida. q̃ regiȩ dicioni dũtaxat subdeb
ab eius iusto dñatu auelli fraudulentis ꝑsuasion

Expanded text:
Circa finem Junii, Richardus senex Uticum venit, et aeger Circa finem Junii, Richardus senex Uticum venit, et aeger monachatum accepit, et paulo post in initio Julii obiit, ac in capitulo monachorum tumulatus quiescit. Portionem ecclesiae de Gumfredia et medietatem decimae suae Sancto Ebrulfo donavit, ac a Guillelmo, primogenito suo, aliisque filiis suis, ut concederent quod donaverat, impetravit. Inter tot et tam magnas tempestates admodum saevientes, sceptriger Henricus regio stemmate rigidus perstitit, et omnes proprias munitiones, fidis custodibus illic callide locatis, optime servavit; in quas hostilis versutia nullatenus ad libitum suum introire potuit. Rothomagus enim metropolis et Bajocas, Constantia et Abrincas, Sagius et Arcas, Nonencors et Illias, Cadomus et Falesia, Oximus et Fiscannus ac Juliabona, Vernon et Argentomus, aliaque oppida quae regiae ditioni duntaxat subdebantur, ab ejus justo dominatu avelli fraudulentis persuasionibus
Abbreviated transcription (Latin):
gne cõbussert̃. Radul fus autẽ ad pontẽ
fredi c̃sistens fumũ uidit.& mox militi
cũq collectis in hostes pugnaturus ꝑre
erat. Porro radulfus oĩb illis in unũ collectis
tͣnsitũ carentonȩ ccc eqͥtescũ parua suor
nu aggressus ẽ: & erepta gͣndi p̃da quã illi
cebant & qͥbusoã militib captis ust ad firmi¬
on multo post idẽ aĩosus miles regẽ
cabilit᷑ circũuenit : ac ut p̃sentiam
ũmodo suã c̃tͣ fraxinellos qͥ imbelles & in¬
osi extiterant ex hiberet humilit᷑ expȩtuit
iq rex post pentetosten multo radulfi pͣcatu
ductꝰ ẽ: ut municipiũ uidet qͦ patria uticen
ꝓfligata ẽ. Adueniente uͦ rege fraxinelleri
mis territi st̃ : & qͥd agerent uicissim inda¬
re trepidi ceꝑunt. Rufo autẽ de ponter¬
enfredo bellicosũ assultũ uirilit̾ in eunte
aues portarũ regi exhibuert̃: & sententi a ꝑ
bellionis incepgo data & c̃cessa rec̾ciliati st̃.

Expanded text:
gne, combusserunt. Radulfus autem, ad Pontem Ercenfredi consistens, fumum vidit, et mox militibus undecunque collectis, in hostes pugnaturus perrexit. tuerat. Porro Radulfus, omnibus illis in unum collectis, ad transitum Carentonae CCC equites cum parva suorum manu aggressus est, et, erepta grandi praeda quam illi ducebant, et quibusdam militibus captis, usque ad FirmiNon multo post, idem animosus miles regem amicabiliter circumvenit, ac ut praesentiam solummodo suam contra Fraxinellos, qui imbelles et injuriosi exstiterant, exhiberet, humiliter expetiit. Denique rex post Pentecosten multo Radulfi precatu adductus est ut municipium videret, quo patria Uticensis profligata est. Adveniente vero rege, Fraxinelleii nimis territi sunt, et quid agerent vicissim indagare trepidi coeperunt. Rufo autem de Ponterchenfredo bellicosum assultum viriliter ineunte, claves portarum regi exhibuerunt, et, sententia pro rebellionis incepto data et concessa, reconciliati sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
chiꝰ tenebat. Ille uͦ castelłũ dono regis ob
diligent᷑ custodiuit. & in õib regi fidelis
curceienses aliiq oppidani qͥ in uicinio erant :
audientes qͦd pene õs normanni relicto rege
t eiꝰ fauerent ipsi qͦq decreuert᷑ similia
re. Unde pͥmꝰ rainaldꝰ de bailol falesiam abut.
utatẽ regi neliqͥt. ei poscenti ut domũ
de mansione renuardi rebðet suꝑbedene.¬
it. Tunc rex ait. Adcuriã meã uenisti. non
cũ illo ad munitionẽ eiꝰ uesꝑe uenit. Porro
ualdꝰ uidens co ad tantũ onꝰ sustentandũ impos¬

Expanded text:
chius tenebat. Ille vero castellum dono regis obtentum chius tenebat. Ille vero castellum dono regis obtentum diligenter custodivit, et in omnibus regi fidelis,Curceienses, aliique oppidani qui in vicinio erant, audientes quod pene omnes Normanni, relicto rege, nepoti ejus faverent, ipsi quoque decreverunt similia perpetrare. Unde primus Rainaldus de Bailol Falesiam abiit, fidelitatem regi reliquit, eique poscenti ut domum suam de Mansione Renuardi redderet, superbe denegavit. Tunc rex ait: « Ad curiam meam venisti; non cum illo ad munitionem ejus vespere venit. Porro Rainaldus, videns quod ad tantum on
Abbreviated transcription (Latin):
ficere uoluit. Nã balistã tetendit. & sagitan
patrẽ traxit. s ꝓtegente deo ñ lesit. Und
ilico destrui pont̾e castelli fecit: ne ingri
aliqͥs uel egredet᷑. Udens ittiq iuliana se un
circũuallari. neminẽq sibi adminiculari.
castellũ reddidit. s ab eo liberũ nullatenꝰ
adipisci potuit. Regio nẽpe iussu coacta sins
& sustentam̃to de sullimi ruit. & nudis nal
usq in ꝓfundũ fossati cũ ignominia desa
plena redundauit & unca nimio gelu c̃sti
tenerȩ carni lapse mulieris ingens fris¬
istrauit. infausta bellatrix inde ut potuit.
tore exiuit.: ac admaritũ suũ qͥ pacerode
remeauit eiq tristis euentꝰ uerax nunciũ
csilio castrũ britolii tutandũ cõmendauit.
mnulto post radulfo de guader audaci athletȩ
ha nepos ex sororȩ guilłmi britoliensis erat :¬
dit totũ honorẽ antecessoꝵs eiꝰ p̃t᷑ paceiũ qͦd¬

Expanded text:
ficere voluit. Nam balistam tetendit, et sagittam ad patrem traxit; sed, protegente Deo, non laesit. Unde rex illico destrui pontem castelli fecit, ne ingrederetur aliquis vel egrederetur. Videns itaque Juliana se undique circumvallari, neminemque sibi adminiculari, regi castellum reddidit; sed ab eo liberum nullatenus exitum adipisci potuit. Regio nempe jussu coacta, sine ponte et sustentamento de sublimi ruit, et nudis natibus usque in profundum fossati cum ignominia desceibus aquis plena redundavit, et unda nimio gelu constricta tenerae carni lapsae mulieris ingens friistravit. Infausta bellatrix inde ut potuit cum dedecore exivit, ac ad maritum suum, qui Paceio degebat, remeavit, eique tristis eventus verax nuntium onoravit, et eorum consilio castrum Britolii tutandum commendavit. Non multo post, Radulfo de Guader, audaci athletae, quia nepos ex sorore Guillelmi Britoliensis erat, reddidit totum honorem antecessorum ejus, praeter Paceium, q
Abbreviated transcription (Latin):
stituit. Picardus fraxinellꝰ octo filiis se¬
tus sed Hemmȩ uxoris suȩ futili stimu
ꝥ uncinis de censu regis firmitatẽ c̃stnnixit.¬
uũ eustachiũ sectatꝰ uicinor agros dep̃o
studuit. & int̾ publicos hostes quauis senex
ri ñ erubuit. Iunc afiliis hominũ qͣdrage
obseruantia danabibit̃ contaminata est.
ascelini goelli filiꝰ inimicor negis pͥmus
buit. oe inchoate. factionis pęnit̾ens ami
ã sceptrigeri pͥncipis expetuit. ce̾ optentã.

Expanded text:
stituit. Richardus Fraxinellus, octo filiis ampliatus, sed Emmae, uxoris suae, futili stimulin territorio Uncinis de censu regis firmitatem construxituum Eustachium sectatus, vicinorum agros depopulari studuit, et inter publicos hostes, quamvis senex, denotari non erubuit. Tunc a filiis hominum quadragesimalis observantia damnabiliter contaminata est.Ascelini Goelli filius, inimicorum regis primus resipuit, et inchoatae factionis poenitens, amiam sceptrigeri principis expetiit, et obtentam us
Abbreviated transcription (Latin):
orida noctib discurrebat: nimia sol¬
ne om̃s cõmouens. feðatos sodales cor¬
is &e cõmonens: ut munitiones suas sol.
uarent. ut ꝑuigiles c̃tͣ ingeniosos explo¬
sratores
excubarent prudent᷑ & impigre uicins
gͣue illis obstacłm se interdũ p̃bebat.
& famosus. Is qͦnda dũ familia regis in
ne uilcassina expeditionẽ ageret. & fri
fugaret. ricardi regis filii subito soni
paulo ante captꝰ in arto carcere regii
tidelis ꝓbatꝰ & honoratꝰ ẽ. Exinde int
puos & familiares regis amicos habit

Expanded text:
ida noctibus discurrebat, nimia sollicitudine omnes commovens, foederatos sodales corroborans et commonens ut munitiones suas solerter servarent, ut pervigiles contra ingeniosos exploratores excubarent, prudenter et impigre vicinia  Rufus grave illis obstaculum se interdum praebebat insignis et famosus. Is quondam, dum familia regis in regione Vilcassina expeditionem ageret, et Frafugaret, Richardi, regis filii, subito sonippaulo ante captus, in arcto carcere regis fidelis probatus et honoratus est. Exinde inter praecipuos et familiares regis amicos habitu
Abbreviated transcription (Latin):
ene coeuã coniugẽ duxerat. ĩa iussu patris
ominiũ totiꝰ regni optimatũ letꝰ acceꝑat.
uillo pat̃nꝰ amor popłiq spes secura qͥescebat.
rũ quȩ suꝑna maiestas de suo plasmate in¬
il pabilit disponit: rea peccator lippitudo
uest gare uel intueri neqͥt. donec scelerosa
hominũ captiuitas sic̃ piscis hamo uel auis laques ir re
sit &e miseriis undiq irremediabilit᷑ inuolutast Se¬

Expanded text:
pene coaevam conjugem duxerat. Jam jussu patris pene coaevam conjugem duxerat. Jam jussu patris hominium totius regni optimatum laetus acceperat. In illo paternus amor, populique spes secura quiescebat. Verum, quae superna majestas de suo plasmate inculpabiliter disponit, rea peccatorum lippitudo investigare vel intueri nequit, donec scelerosa hominum captivitas, sicut piscis hamo, vel avis laqueo, irretita sit, et miseriis undique irremediabiliter involuta s
Abbreviated transcription (Latin):
milla die sollicito regi multũq ꝑcunctanti
inciare nemo p̃sũpsit. Optimatẽs uͦ seor sũ
t̃ plorabant. karos parentes & amicos in con
ntiꝰ die sollertia tedbaldi comitis puer flens
pedes regis corruit. a qͦ rex naufracgiũ
ndide nauis causã ẽe luctꝰ edidicit. Qui nimia
ox animi angustia correptꝰ ad terrã cecidit.
ab amicis sulleuatꝰ &̾ in conclauĩ ductus ama¬
s planctꝰ edidit. Non iacob de amissione io seꝑh
nstior extitit: nec dauid ꝓ int̾fectione ãmon
el absason acerbiores questꝰ deꝑisit.
nto itaq patrono plorante õib reggni filiis
alã flere licuit: & huiꝰ modi luctus multis
eb ꝑdurauit. Guilłmũ adelingũ quẽ an¬
lici regni legitimũ hȩredẽ arbitͣti st̃ tã
hto lapsũ cũ flore specialis nobilitatis om̃s
eneralit plangt̃. Iã adolescens fere xuii
mors ꝓubescebat. iã generosã mathildẽ sibi

Expanded text:
ervenit. Sed in illa die sollicito regi, multumque percunctanti ervenit. Sed in illa die sollicito regi, multumque percunctanti nuntiare nemo praesumpsit. Optimates vero seorsum ubertim plorabant, charos parentes et amicos inconsosequenti die, solertia Tedbaldi comitis, puer flens ad pedes regis corruit; a quo rex naufragium Candidae-Navis causam esse luctus edidicit. Qui, nimia mox animi angustia correptus, ad terram cecidit; sed ab amicis sublevatus et in conclavim ductus, amaros planctus edidit. Non Jacob de amissione Joseph tristior exstitit, nec David pro interfectione Ammon vel Absalon acerbiores questus deprompsit. Tanto itaque patrono plorante, omnibus regni filiis palam flere licuit, et hujusmodi luctus multis diebus perduravit. Guillelmum Adelingum, quem Anglici regni legitimum haeredem arbitrati sunt, tam subito lapsum cum flore specialis nobilitatis omnes generaliter plangunt. Jam adolescens fere XVII annorum pubescebat. Jam generosam Mathildem sibi
Abbreviated transcription (Latin):
furore irati regis ꝓ ꝑnicie plis oppetere . se
longas in uincłis pęnas luer̾ea Prigida gel
nox illa fuit. unde tener al beolus post
longã tolerantiã frigore uires amisit. so¬
ũq suũ deo cõmendans relapsus in pontũ obii
nec ulteriꝰ usquã cõparuit. Beroldꝰ autẽ
pauꝑior erat oĩb. renone amictꝰ ex arie¬
nis pellib. de tanto solꝰ c̃sortio diẽ u̾idit.
mane a t̾nis piscatorib faselo receptꝰ terrã
euentus curiose sciscitantib enucleauit. &
suũ ce̾ tres egreggios nepotes ad danat
iudicio dei nauẽ conduxerat. ipsosq & c̃sos
corꝑ licet floccipendent pontificali mor
benedixerat. Ipse aluiq multi qͥ adhuc sis
uttore stabant. & rex sociiq eiꝰ qͥĩa in freto
ongati fuerant: t̃ribilẽ uociferationẽ ꝑiclitan
audiert .s causã usq in cͣstinũ ignorantes mi¬
ꝓ st̃: & inde mutuo indagantes tͣctauerunt
Iugubris rumor ꝑ ora uulgi cito uolitans

Expanded text:
furore irati regis pro pernicie prolis oppetere, seu furore irati regis pro pernicie prolis oppetere, seu longas in vinculis poenas luere. In aquis nox illa fuit, unde tener albeolus post longam tolerantiam frigore vires amisit, sociumque suum Deo commendans, relapsus in pontum obiit, nec ulterius usquam comparuit. Beroldus autem, qui pauperior erat omnibus, renone amictus ex arietinis pellibus, de tanto solus consortio diem vidit, et mane a ternis piscatoribus faselo receptus, terra seriem tristis eventus curiose sciscitantibus enucleavit, et suum, et tres egregios nepotes ad damnatam judicio Dei navem conduxerat, ipsosque et consortes eorum, licet floccipenderent, pontificali more benedixerat. Ipse, aliique multi qui adhuc simul in littore stabant, et rex, sociique ejus, qui jam in freto elongati fuerant, terribilem vociferationem periclitantium audierunt; sed causam usq et inde mutuo indagantes tractaverunt. Lugubris rumor, per ora vulgi cito volitans,
Abbreviated transcription (Latin):
tis nauigarent conatib & infelix gubennio
ale intendet cur sui dirigendo ꝑ pelagus
tenti saxo qͦd cotidie fluctu rẽcȩdente dete¬
or implente ora parit᷑ ꝑiert᷑. Duo soli mie ge
qͣ uelũ pendebat manꝰ mniecer̃t. & magna noctis pa
pendentes auxiliũ qͦdlibet p̃stolati st̃. Unus er
rocomagensis carnifex noie beroldus: ce alta
generosus puer noĩe goisfredꝰ gis lebtide atͥ
filiꝰ . Nunc luna in signo tauri non ade
fuit. &̾ fere .ix. horis radiis suis mundur
illus trauit. & nauigantib mare luciduo
reddidit. Tomas nauclerus post pͥmã sũm¬
sionẽ uires resũpsit. suiq memor suꝑ und
caput extulit. & uidens capita eoꝵ qͥ ligno uttũ
inherebant int̾rogauit. Filiꝰ regis qͥd deuenit
ũq naufragi respondissent illũ cũ õib collet
suis deꝑisse: miserũ inqͥt ÷ amodo meũ uiuen
Ioc dicto male desꝑans maluit illic occũbere.o

Expanded text:
totis navigarent conatibus, et infelix gubernio totis navigarent conatibus, et infelix gubernio male intenderet cursui dirigendo per pelagus, ingenti saxo quod quotidie fluctu recedente detemox implente ora, pariter perierunt. Duo soli virgae qua velum pendebat manus injecerunt, et magna noctis parte pendentes, auxilium quodlibet praestolati sunt. Unus erat Rothomagensis carnifex, nomine Beroldus, et alter generosus puer, nomine Goisfredus, Gisleberti de Aquila filius. Tunc luna in signo Tauri nona decima fuit, et fere IX horis radiis suis mundum illustravit, et navigantibus mare lucidum reddidit. Thomas nauclerus post primam submersionem vires resumpsit, suique memor, super undas caput extulit, et videns capita eorum qui ligno utcunque inhaerebant, interrogavit: « Filius regis quid devenit? » Cumque naufragi respondissent illum cum omnibus collegis suis deperisse: « Miserum, inquit, est amodo meum vivere. » Hoc dicto, male desperans, maluit illic occumbere, quam
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ eduardꝰ de salesburia & alii plumes inde
ert̃. qͥa nimiã multitudinẽ lasciuȩ & popa¬
ȩ iuuentutis inesse conspicati st̃ peritieni
miges dͥnqͣginta ibi erant & feroces epibatȩ
a in naui sedes nacti turggebant. & suimet
brietate immemores uix aliquẽ reuerent᷑
noscebant. Heu quã plures illor m̃tes pia
iotione eria dm̃ habebant uacuas : qͥ maris
modicas mod̾at᷑ &e aeris iras. Unde sacerdotes
d benedicendos illos illuc accesserant aliosci
nistros qͥ aquã benedictã deferebant cũ de¬
ore & cachinnis subsannantes abigert᷑ sed
ulo post derisionis suȩ ultionẽ recepunt.
nonebant. Ipse uͦ qͥa ebmetate desĩpiebat. in
tute sua satellitũq suore confidebat o
acter qͥa õs qͥiã p̃cesserant prȩiret sponde
Tandẽ nauigandi signũ dedit. Porro schippȩ.
ta coaptauert. nauẽq cũ impetu magno
pontũ currere fecert̃. Cũq remiges euni

Expanded text:
 Eduardus de Salesburia, et alii plures inde exierunt, quia nimiam multitudinem lascivae et pompaticae juventutis inesse conspicati sunt. Periti enim remiges quinquaginta ibi erant, et feroces epibatae, qui jam in navi sedes nacti turgebant, et suimet prae ebrietate immemores, vix aliquem reverenter agnoscebant. Heu! quamplures illorum mentes pia devotione erga Deum habebant vacuas, Qui maris immodicas moderatur et aeris iras. Unde sacerdotes, qui ad benedicendos illos illuc accesserant, aliosque ministros qui aquam benedictam deferebant, cum dedecore et cachinnis subsannantes abigerunt; sed paulo post derisionis suae ultionem receperuntetur, commonebant. Ipse vero, quia ebrietate desipiebat, in virtute sua, satellitumque suorum confidebat, et audacter, quia omnes qui jam praecesserant praeiret, spondebat. Tandem navigandi signum dedit. Porro schippae rmenta coaptaverunt, navemque cum impetu magno per pontum currere fecerunt. Cumque remiges ebrii
Abbreviated transcription (Latin):
ones uͦ & canonici ciuesq modesti de infan.
cede c̃tristati st̃ : & diuinis cõpatiebant᷑ cul¬
rib qͥ dedetꝰ inauditũ ꝑpessi st̃. Sic in sinu sc̃e
atris eccłȩ sacerdotum cruor effusus ẽ: &¬
sinodꝰ in debachationẽ & ludibriũ c̃uersa ẽ. Nimis
urbatꝰ archip̃sul intriclinio receptꝰ delituit .s.
ulo post ubi fugatis ut dictũ ÷ clericis sedatus
ror quieuit: ꝓgressus aquã accepta stola
nedixit. & eccłam quã c̃taminauerat cũ tristi
canõnicis reconciliauit. Clamor seditionis exe¬
abilis ad aures pͥncipis ꝑuenit.s ille alis ifi¬
ntꝰ negociis rectitudinẽm lesis facere distulit.
Ienricus rex in normannia reb post
multos lãbores optime dispositis decre¬
uit tͣnsfretare &e tironib ac p̃cipuis
litib qͥ laboriose fidelit̃q militauerant
rga stipendia erogare. ce quosda amplis honc¬
n datis in anglia sullimare. Unde classem
it inuo iussit᷑ p̃parari: & copiosã oĩs digni¬

Expanded text:
odesti, de infanda caede contristati sunt, et divinis compatiebantur cultoribus, qui dedecus inauditum perpessi sunt. Sic in sinu sanctae matris Ecclesiae sacerdotum cruor effusus esynodus in debacchationem et ludibrium conversa est. Nimis conturbatus archipraesul in triclinio receptus delituit; sed paulo post, ubi fugatis, ut dictum est, clericis sedatus furor quievit, progressus, aquam accepta stola benedixit, et ecclesiam quam contaminaverat, cum tristibus canonicis reconciliavit. Clamor seditionis exsecrabilis ad aures principis pervenit, sed ille, aliis intentus negotiis, rectitudinem laesis facere distulit. XIV. Henricus rex in Angliam tmultos labores optime dispositis, decrevit transfretare, et tironibus ac praecipuis militibus, qui laboriose fideliterque militaverant, larga stipendia erogare, et quosdam, amplis honoribus datis in Anglia, sublimare. Unde classem continuo jussit praeparari, et copiosam omnis digni
Abbreviated transcription (Latin):
dentes ludit fortuna potentes. Nunc̾ dat. nc̃d
ibi: Marcuit illȩ decor regalis & abstulit
Quod factꝰ fueras qͦoq futurꝰ eras : Int̃ aqͣs ist
instat dãnatio tristis. Ni pietas gͣtis celica parca
Corporib mersis aĩe si dona salutis Nacte gaud
t̃ ingens. humana qͦd inscia tit mens An reqͥeis̃ sit eisaͥ
quãtit uda thetis:¬

Expanded text:
dentes ludit Fortuna potentes. Nunc dat, nunc ddentes ludit Fortuna potentes. Nunc dat, nunc dibi? Marcuit ille decor regalis et abstulit aequor Quod factus fueras, quodque futurus eras. Inter aquas istis instat damnatio tristis, Ni pietas gratis coelica parcat eis. Corporibus mercis animae si dona salutis Nactae gauds. Hinc dolor est ingens humana quod inscia fit mens, An requies sit eis quod quatit uda Thetis
Abbreviated transcription (Latin):
tã mod̾nis quã antiqͥs apꝓbationib manifestab
aduertere possumꝰ ostensionẽ Nestus re
filios & electos tirones p̃cipuosq barones plange
maximeti radulfũ rufũ & gislebtũ de oximis
bat᷑ & cor strenuitates sepiꝰ iterando cũ fletib re
Optimates subiectȩq plebes plorabant dños pign
cẽ cognatos. notos & amicos. sponsȩ sponsos diletꝰ
c̃iuges dulces maritos. Inutiles trenos nonc
multiplicare uniꝰ tantũ eggregii uersificat
breuẽ camenã nitor hic annotare
ccidit hora gͣuis. thomȩt miserrima nauis
Quã male necta terit. rupe soluta per
Slebilis euentꝰ dũ nobilis illa iuentꝰ õs
immersa mari ꝑditione pari Iactat᷑ pelag
regũ generosa ꝓpago : Quosq duces plori
monstra marina uorant. Odolor immiensi
nec nobilitas neqcensꝰ Ad uitã reuocat qͦs mas
unda necat Purpura cũ hisso liqͥda putrescit a
Rex qͦq quel genuit. piscib esca fuit. Sic sibi¬

Expanded text:
tam modernis quam antiquis approbationibus manifestam liquido advertere possumus ostensionem. Moestus rex filios et electos tirones, praecipuosque barones plangebat, maximeque Radulfum Rufum, et Gislebertum de Oximis lugebat, et eorum strenuitates saepius iterando cum fletibus recitabat. Optimates subjectaeque plebes plorabant dominos, pignora et cognatos, notos et amicos, sponsae sponsos, dilectaeque conjuges dulces maritos. Inutiles threnos non curo multiplicare. Unius tantum egregii versificatoris brevem camoenam nitor hic adnotare: Accidit hora gravis, Thomaeque miserrima navis, Quam male recta terit, rupe soluta perit. Flebilis eventus, dum nobilis illa juventus Est immersa mari perditione pari. Jactatur pelago regum generosa propago, Quosque duces plorant, monstra marina vorant. O dolor immensus! Nec nobilitas, neque census Ad vitam revocat, quos maris unda necat. Purpura cum bysso liquida putrescit abysso; Rex quoque quem genuit, piscibus esca fuit; Sic sibi fi
Abbreviated transcription (Latin):
seggnit᷑ ꝑsetuti st̃. Clientes aut̃e qd ab mermi core
choro c̃uicti fugissent erubuert̃. & indignantes cos
pistores & uicinos asseclas actutũ asciuert &
Quoscũq in eccłia uel cimiterio reꝑert̃. iustosbi¬
tos ꝑcussert᷑. uel impeggert̃. ł alio qͥuolibet modo
riati st̃. Tunc hugo de longa uilla & anschetill
uicissim locͣbant᷑. seu diurnales horas ad laudẽ
debito modulabant᷑. Uecordes autẽ famuli sto
in eos impetũ fecert̃. c̃cumeliis affecert̃ & is¬

Expanded text:
nati sunt. Clientes autem quod ab inermi coronatorum choro convicti fugissent erubuerunt, et indignantes coquos ac pistores et vicinos asseclas actutum asciverunt,Quoscunque in ecclesia vel coemeterio repererunt, justostos, percusserunt, vel impegerunt, vel alio quolibet modo injuriati sunt. Tunc Hugo de Longavilla, et Anschetillus vicissim loquebantur, seu diurnales horas ad laudem Dei ex debito modulabantur. Vecordes autem famuli stolide in eos impetum fecerunt, contumeliis affecerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
offero : qͥa &e uob in om̃ib satis facere cupio. &
unẽ popłi qͥetẽ && nepotis ut ꝓlis ꝓsꝑitate desidero
miq papa leggatos suos retgi francor & opti¬
matib suis destinauit. & responsa regis anglors
loqͣcitate qͣnta fuerit lȩticia plebi guernis
sate : dũ sedata belli tẽpestate. blanda rediorit
mitas pacis diu desiðatȩ. Confirmata itaq
dia pͥncipũ castella ꝗ̃ ui seu dolo capta fue¬
ates repetere cũ gaudio ꝑmissi sunt.
erũ inuidꝰ & inqͥetꝰ satanas qui pͥmũ hominẽ
serpentẽ decepit. postquã reges & armi poten¬
sathletas gr̃a dei pacificatos uidens doluit.
ania letalis discordiȩ int̃ sac̃dotes ictẽplo dei
sit. Goisfredꝰ .n. archiep̃s postquã de concilio
ensi rotomagũ redut. t̃cia nouebris eb domada

Expanded text:
in omnibus satisfacere cupio, et communem populi quietem, et nepotis ut prolis prosperitatem desidero. » Denique papa legatos suos regi Francorum et optimatibus suis destinavit, et responsa regis Anglorum, loquacitate quanta fuerit laetitia plebi, guerris conquassatae, dum, sedata belli tempestate, blanda redierit serenitas pacis, diu desideratae. Confirmata itaque concordia principum, castella, quae vi seu dolo capta fuepenates repetere cum gaudio permissi sunt.Verum invidus et inquietus Satanas, qui primum nominem per serpentem decepit , postquam reges et armipotentes athletas gratia Dei pacificatos videns doluit, zizania lethalis discordiae inter sacerdotes in templo Dei sparsit. Goisfredus enim archiepiscopus, postquam de concilio Remensi Rothomagum r
Abbreviated transcription (Latin):
totũq honorẽ in neustria sibi debituo
nupsit. &e plurimis cũ illo annis uixit
& nobili legione in comitatu recris austrfia
uentis in pelago cõmisert᷑. & mane angliã qͥ
deo c̃cessũ fuit amplexati fẽ. In illa naiugaqꝰ
triste infortuniũ contigit: qͦd multos luco
innumerabiles lacrimas elicuit . Tomas fui
phani regẽ adiit. eiq marcũ auri offeren
uita sua patri tuo in mari seruiuit. Nail
sua puppe uectũ in angliã conduxit: qͣ ndoc
haraldũ pugnaturus in angliã ꝑrexit. Huiꝰm
autẽ officio usq ad morte famulando ei pla
&e ab eo multis honoratꝰ exeniis int᷑ contribi
suos magnifice floruit. Hloc feudũ dñer
ac regalẽ famulatũ optime instructũ ha
Cuinex ait. Gratũ habeo qͦo petis. MNchi ue¬
nauĩ elegi quã ñ mutabo s filios meosi
lelmũ oe incardũ qͦs sic̃ me diligo cũ mulo
pues umni modios ipsis dar p̃cepit. Quib at¬

Expanded text:
totumque honorem in Neustria sibi debitum nupsit, et plurimis cum illo annis vixit.  praeparata et nobili legione in comitatu regis austro flante ventis in pelago commiserunt, et mane Angliam, quibus a Deo concessum fuit, amplexati sunt. In illa navigatione triste infortunium contigit, quod multos luctus et innumerabiles lacrymas elicuit. Thomas, filius Stephani, regem adiit, eique marcum auri offerensipse in omni vita sua patri tuo in mari servivit. Nam illum, in sua puppe vectum, in Angliam conduxit, quando contra Haraldum pugnaturus, in Angliam perrexit. Hujusmodi autem officio usque ad mortem famulando ei placuit, et ab eo multis honoratus exeniis, inter contribules suos magnifice floruit. Hoc feudum, dominead regalem famulatum optime instructum habeo. » Cui rex ait: « Gratum habeo quod petis. Mihi navim elegi, quam non mutabo; sed filios meos, Guillelmum et Richardum, quos sicut me diligo, cum multa At ille tres vini modios ipsis dari praecepit. Quib
Abbreviated transcription (Latin):
iussit cõprehendi. & mox in ergastulo carceris
trudi. Prefatꝰ enĩ p̃sul erat brito in multis ip¬
cretꝰ tenax & iracundꝰ uultu gestuq seueri
increpat̾ione austerꝰ ꝓcax & uerbositate pl
Cũ aut̾ẽ reliqͥ sacerdotes insolita re uisa nimis obi
cerẽ uidissent : nimiũq ꝑt̾riti quid agendũ
ignorarent. dubitantes utrũ sese defendere
fugere deberent : furibundꝰ p̃sul de cathebs
surrexit. de sinodo concitꝰ exiuit. satelliti
suos quos ad hoc priꝰ instruxerat aduocaus
Protinꝰ illi cũ fustib & armis in ȩccłam irrus¬
& in conuentiłm clericoꝵr mutuo colloqͤnt
irrȩuerent᷑ ferire ceꝑunt. Porro qͥdã illo
poðib suis induti ꝑ cen̾osos urhis uicos adhi¬
tia sua cucurrert᷑. alii uͦ podiis uel lapidib qͦ
forte inuenerant arreptis repugnare cone¬

Expanded text:
ussit comprehendi, et mox in ergastulo carceris retrudi. Praefatus enim praesul erat Brito, in multis indiscretus, tenax et iracundus, vultu gestuque severus, in increpatione austerus, procax et verbositate plenus. Cum autem reliqui sacerdotes, insolita re visa, nimis obscarcerem vidissent, nimiumque perterriti, quid agendum esset ignorarent, dubitantes utrum sese defendere seu fugere deberent, furibundus praesul de cathedra surrexit, de synodo concitus exivit, satellitesque suos quos ad hoc prius instruxerat, advocavit. Protinus illi cum fustibus et armis in ecclesiam irru in conventiculum clericorum mutuo colloquentium irreverenter ferire coeperunt. Porro, quidam illorum, poderibus suis induti, per coenosos urbis vicos ad hospitia sua cucurrerunt; alii vero, podiis vel lapidibus, quos ibi forte invenerant, arreptis, repugnare con
Abbreviated transcription (Latin):
qͥb colonos gͣuit opp̃ssit. Quod ꝓb comes
cõꝑiens helias ñ ut ignauus egre tulit. eigꝗ
cũ suis suꝑ riolci riuũ in t̾ritorio soonensi
armatꝰ occurrit. & in noĩe dñi inuocato sc̃o
iuliano pontifice pugnauit. uictuq robb¬
tũ quãuis maiores habuisset inse copias de
cãpoturpit̃ fugauit. Ibi rodbtꝰ de curceio
sauciatꝰ fuit. ocłmq dextrũ amisit. Gulstr
qͥ de uilereio & guilłmꝰ de molinis atq
godefredꝰ de guaceio aliiq multi captist.
ꝗͥb cenomannenses maximas redẽptiones ha¬
ertͦ & sic iniurias sc̃orꝑ &e dãna suor ultist¬

Expanded text:
quibus colonos graviter oppressit. Quod probus comes quibus colonos graviter oppressit. Quod probus comes comperiens Helias, non ut ignavus aegre tulit, eique cum suis super Riolci rivum, in territorio Soonensi armatus occurrit, et in nomine Domini, invocato sancto Juliano pontifice, pugnavit, victumque Rodbertum, quamvis majores habuisset ipse copias, de campo turpiter fugavit. Ibi Rodbertus de Curceio sauciatus fuit, oculumque dextrum amisit. Gulferius quoque de Vilereio et Guillelmus de Molinis atque Godefredus de Guaceio, aliique multi capti sunt; pro quibus Cenomannenses maximas redemptiones habuerunt, et sic injurias sanctorum et damna suorum ulti
Abbreviated transcription (Latin):
mania suꝑ gualos exercuit. Oppidũ de qͣtfor
tͣnstulit. & brugiã munitissimũ castellũ supo
sabrinã fluuiũ condidit. Blidã qͦq totãq er
rogerii de buthleio cognati sui iurȩ repetii
a regge gͣndi ponde argenti cõparauit. Uerũ sicit
idẽ uir multis possessionib in t̾ris ÷ locupletut
sic maiori fastu suꝑbiȩ seqͣx belial inflatꝰ flar¬
tiosos &e crudeles ambiebat insatiabiliter accus
ngli ce guali qͥ ia dudũ ferales eiꝰ ludos qui¬
fabula ridentes audiert. nc̃ ferneisuinglis¬
eiꝰ excoriati plorantes gemuert᷑. & ueriẽ
quanto magis opib & uernulis ampliatꝰ intumu¬
it : tanto magis collimitaneis cuiꝰ cũq ordins
fuerint auferre fundos suos exarsit & t̃ras
qͣs pͥsci antecessores sc̃is deðant sibi mancipauit.
siã dudũ in cenomannico c̃sulatu cast᷑ uiolent̃
in alieno rure c̃struxit : in possessionib scilia
sc̃i petri de cultura &̃ sc̃i uincenti martiris

Expanded text:
immania super Gualos exercuit. Oppidum de Quatford transtulit, et Brugiam, munitissimum castellum, super Sabrinam fluvium condidit. Blidam quoque, totamque terram Rogerii de Buthleio, cognati sui, jure repetiit, et a rege grandi pondere argenti comparavit. Verum, sicut idem vir multis possessionibus in terris est locupletatus, sic majori fastu superbiae, sequax Belial, inflatus, flagitiosos et crudeles ambiebat insatiabiliter actus. Angli et Guali, qui jamdudum ferales ejus ludos quafabulam ridentes audierant, nunc, ferreis ejus ungulis excoriat, plorantes gemuerunt, et vera quanto magis opibus et vernulis ampliatus intumuit, tanto magis collimitaneis, cujuscunque ordinis fuerint, auferre fundos suos exarsit, et terras quas prisci antecessores sanctis dederant, sibi mancipavit. Is jamdudum in Cenomannico consulatu castra violenter in alieno rure construxit, in possessionibus scilicet Sancti Petri de Cultura, et Sancti Vincentii martyris,
Abbreviated transcription (Latin):
iãq copiosas agapes ꝑsullimatione
ui p̃parauerat. Parate qͥdẽ dapes ab ãuidis
omessorib ab sũp̃te st̃: s ipsũ cenomanni ep̃n
abe penitꝰ recusauert. Is iudicail pontificis
lete fr̃ fuit. & post obĩtũ guilłmi rotoma.¬
ensis archi ep̃i rotomagensib xuni. annis p̃fuit
deb̾tꝰ autẽ post mortẽ gislebti turonensis
rchiep̃i a clero & popło electꝰ ẽ: nutuq dei
cenomannico culmine metropolitanã sedẽ
deptꝰ ẽ. hic mansuetꝰ fuit ac religiosus &
lcarmina pͥscis poematib ȩqͣlia ł eminentia co
qͦ feruidꝰ calor philo sophore subtiliȩ̃ rimanis
appecit. ac suꝑ aurũ & topazion sibi c̃sciscere ddii¬
igent̾ satagit: Eleggant᷑ n & sapient᷑ loqͥt᷑ de

Expanded text:
 sublimatione sui praeparaverat. Paratae quidem dapes ab avidis comessoribus absumptae sunt. Sed ipsum Cenomanni epicopum habere penitus recusaverunt. Is Judicail, pontificis Aletae, frater fuit, et post obitum Guillelmi, Rothomagensis archiepiscopi, Rothomagensibus XVII annis praefuit. Hildebertus autem, post mortem Gisleberti Turonensis archiepiscopi, a clero et populo electus est, nutuque Dei, de Cenomannico culmine metropolitanam sedem adeptus est. Hic mansuetus fuit ac religiosus, et lta carmina priscis poematibus aequalia vel eminentia condidit, quae fervidus calor philosophorum subtiliter rimari appetit, ac super aurum et topazion sibi consciscere diligenter satagit. Eleganter enim et sapienter loquitur de
Abbreviated transcription (Latin):
ia imꝑauit. in uineis balistarii & sagiatarii secus
erant᷑ : qͥ tͣmitẽ ne hostes impune tͣnsirent sũ¬
de explorabant crebrisq missilib p̃tereuntes inqͥetabant
lco cognom̃to richinꝰ andegauoꝵ comes ut
eliã captũ audiuit. cenomannis qͥa capitalis
erat accutũ aduenit & aciuib libent̃ susceptꝰ¬
nitiones militib & fundibalariis muniuit.
miente uͦ rege milites de urbe obuiam ei
essi st̃: & tota die uirilit̾ in normannos cer¬
iert̃: & militaria ex utͣq parte facinora cõ¬
sert. Namosi nẽpẽ pugiles nicebant᷑ utrinq
s ostefitare uires . & ꝓmereri a pͥncipibus
s atq cõmilitonib sanguinolentas laudes.
aganꝰ de monte dublelli normannis olim
familiaris amiciciã cũ rege firmauit. &
fortissimã quã apud balãonẽ possidebat
otã regi tͣdidit ꝑ quã totũ oppidũ aduersa¬
is subactũ paruit. Rex autẽ illic rodbtũ de

Expanded text:
toria imperavit. In vineis balistarii et sagittarii secus toria imperavit. In vineis balistarii et sagittarii secus viam erant; qui tramitem, ne hostes impune transirent, summopere explorabant, crebrisque missilibus praetereuntes inquietabant. Fulco, cognomento Richinus, Andegavorum comes, ut Heliam captum audivit, Cenomannis, quia capitalis dominus erat, actutum advenit, et, a civibus libenter susceptus, militibus et fundibulariis munivit. Adveniente vero rege, milites de urbe obviam ei egressi sunt, et tota die viriliter in Normannos certaverunt, et militaria ex utraque parte facinora commiserunt. Famosi nempe pugiles nitebantur utrinque suas ostentare vires, et promereri a principibus suis atque commilitonibus sanguinolentas laudes. Paganus de Montedublelli, Normannis olim familiaris, amicitiam cum rege firmavit, et fortissimam, quam apud Balaonem possidebat, motam regi tradidit, per quam totum oppidum, adversariis subactum, paruit. Rex autem illic Rodbertum de
Abbreviated transcription (Latin):
subsed debent ñ p̃cedere. & facẽti legitimiq ue¬
nulȩ magis optant obseqͥ dño quã iubere he
& plura his similia dicente rex laudauit & qui
postulata fuerant annuit. oisfredꝰ qͦcide
meduana &e rotrode mon Ote forti aliiq
plures ꝑ quoꝵe t̾ras tͣnsiturus erat similites
egent. & securitatẽ ab ex usq ad reditũ ei us
supplicib uerbis impetͣuert᷑. ilo de solle¬
io de nobilissimis gallore. an VOtiquus has
de familia henrici regis francoꝵ qͥ multas
uidat & magnas c̃gregationes popł ore. in a¬
duo monte stans t᷑mas armators undiq
ꝓspexit. & qͥngenta milia uirors inibi ẽt
autumauit. nec se unquã cit᷑ alpes tantũ
insimul exercitũ uidisse asseruit. Prima
regis mansio in tra hostili apud rsceium
fuit. & seq̃nti die rex ad monte bũ soti cast
metatꝰ ꝑ noctauit. Tercia uͦ die colunchis
uenit. & in pͣtis sartȩ figi multitudinis ten¬

Expanded text:
subsequi debent, non praecedere, et faceti legitimique vesubsequi debent, non praecedere, et faceti legitimique vernulae magis optant obsequi domino, quam jubere. Haec et plura his similia dicentem rex laudavit, et quae postulata fuerant annuit. Goisfredus quoque de Meduana et Rotro de Monteforti, aliique plures, per quorum terras transiturus erat, similiter egerunt, et securitatem ab eo, usque ad reditum ejus, supplicibus verbis impetraverunt. Gilo de Solleio, de nobilissimis Gallorum, antiquus heros de familia Henrici regis Francorum, qui multas viderat et magnas congregationes populorum, in arduo monte stans, turmas armatorum undique prospexit et quingenta millia virorum inibi esse autumavit, nec se unquam citra Alpes tantum insimul exercitum vidisse asseruit. Prima regis mansio in terra hostili apud Ruceium fuit, et, sequenti die, rex ad Montem Bussoti castra metatus pernoctavit. Tertia vero die, Colunchis venit, et in pratis Sartae figi multitudinis ten
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ multiplicit᷑ auxert̃.A Iense iunio guilłmꝰ¬
rex ꝑ alencionẽ exertitũ duxit. multisq mi¬
ib stipatꝰ hostiũ reigionẽ formidabilis intͣuit.
ilitũ uͦ tmȩ regio iussu fredernaiũ repente¬
adiert̃. ce cũ oppidanis eqͥtib militari exercicio anci
portas castri aliqͥntulũ certauert᷑. Uerũ rabus
uicecomes de bellomonte regi supplex accurit
& fedꝰ pacis usq ad terminũ quẽ de nõi auerat
dñe nex inducias. donec saluus de cenomannis ri¬
deas. Iilic .ii. p̃sul e senatoꝵ  concio consistit i
cõmunis cotidie de statu rei publicȩ tͣctatꝰ a
uidentia fit. Quicqdibi pactũ fuerit uobiscuo
nos gͣtant᷑ subseq̃m᷑ & iussionib uris inonus
obset̾uem᷑. Hec iccirto dñe rex loqͦr maiorn
c̃silio. qͥa si sine bello pͥmꝰ defecero pariũq m¬
o desertor pͥmꝰ pacẽ iniero. om̃i sine dubio
generi meo dedetꝰ & impꝑiũ generabo. Mebra cus

Expanded text:
ejus multipliciter auxerunt. Mense Junio ejus multipliciter auxerunt. Mense Junio rex per Alencionem exercitum duxit, multisque militibus stipatus, hostium regionem formidabilis intravit. Militum vero turmae regio jussu Fredernaium repenteadierunt et cum oppidanis equitibus militari exercitio ante portas castri aliquantulum certaverunt. Verum Radulfus, vicecomes de Bellomonte, regi supplex accurrit, et foedus pacis, usque ad terminum quem denominaverat, quiro, domine rex, inducias, donec salvus de Cenomannis redeas. Illic enim praesul et senatorum concio consistit, ibique communis quotidie de statu reipublicae tractatus et providentia fit. Quidquid ibi pactum fuerit vobiscum, nos gratanter subsequemur, et jussionibus vestris in omnibus obsequemur. Haec idcisilio, quia, si sine bello primus defecero, pariumque meorum desertor, primus pacem iniero, omni, sine dubio, generi meo dedecus et improperium generabo. Membra caput
Abbreviated transcription (Latin):
elici fortuna rex guillłmꝰ sibi arridente
tripudiauit. & conuocatis in unũ normanniȩ
lronib ait. Hactenꝰ de nanciscenda hereditate
at̾na negglegent̃ egi. qͥa ꝓcupiditate ruris
lgendi: popłos uexare uel hoĩes ꝑimere no¬
II. Nunc autẽ ut uidetis me nesciente hostis
neus captꝰ ẽ: deoq uolente qͥ rectitudinẽ
eã nouit mͥ tͣditꝰ ẽ. Quid laudatis. qͥd mͥ mͦ
suadetis: De reb agendis c̃siliũ indagate &
qͦo salubriꝰ censueritis intimate. Optimates
utẽ consultu ꝑscrutato respondunt. Cõmuni c̃silio
ne rex decernimꝰ.ut iussione ur̃a uniuer sus nor
endã cenomannor ꝓ regionẽ audact̃ & alacrit̃
umꝰ. Nis auditis rex gauisus ẽ. Porro ueloces
eredarii longe lateq ꝑ ꝓuinciãs missi st̃.: & uelle
etris ut subiecti & affines & amici sine fictione
uffragarent᷑ ei diuulgauert̃. Franci gͦ & bur¬
gundiones. morini &e hritones. alieq uicinȩ
gentes ad lib̾alẽ patriciũ cucurrert̃. & phalanges

Expanded text:
rtuna rex Guillelmus sibi arridente tripudiavit, et convocatis in unum Normanniae baronibus, ait: Hactenus de nanciscenda haereditate paterna negligenter egi, quia pro cupiditate ruris augendi populos vexare, vel homines perimere nolui. Nunc autem, ut videtis, me nesciente, hostis meus captus est, Deoque volente, qui rectitudinem meam novit, mihi traditus est. Quid laudatis? Quid mihi modo persuadetis? De rebus agendis consilium indagate, et mihi quod salubrius censueritis, intimate. Optimates autem, consultu perscrutato, responderunt: Communi consilio, Domine rex, decernimus ut jussione vestra universusnendam Cenomannorum regionem, audacter et alacriter ibimus. His auditis, rex gavisus est. Porro, veloces veredarii longe lateque per provincias missi sunt, et velle regis, ut subjecti et affines et amici sine fictione suffragarentur ei, divulgaverunt. Franci ergo et Burgundiones, Morini et Britones, aliaeque vicinae gentes ad liberalem patricium concurrerunt, et phalanges
Abbreviated transcription (Latin):
ulcauit. & circũiacent̾e ꝓuinciã deuastauit
iuturnã obsidionẽ tenere neqͥuit. Nã egestas
ctꝰ gͣuis hõib &e̾ eqͥs instabat. qͥa tẽpꝰ int̾ ue¬
res & nouas fruges tunc iter agebat. dex¬
nus auenȩ detẽ solidis cenomannensiũ uende¬
t: sine qua cornipedũ uigor in occidentis
matib uix sustentat᷑. Qua ꝓpt̃ rex legio
suas relaxauit. & messes suas in horreis
condi p̃cepit. atq ut post collectionẽ frugũ¬
obsidere hostiũ castra parati ẽent cõmonui
Dufo rege cũ ualido exercitu nom nann

Expanded text:
acentem provinciam devastavit; sed diuturnam obsidionem tenere nequivit. Nam egestas victus gravis hominibus et equis instabat, quia tempus inter veteres et novas fruges tunc iter agebat. Sextarius avenae decem solidis Cenomannensium vendebatur, sine qua cornipedum vigor in Occidentis climatibus vix sustentatur. Quapropter rex legiones suas relaxavit, et messes suas in horreis recondi praecepit, atque ut post collectionem fruguobsidere hostium castra parati essent, commonuit. Rufo rege cum valido exercitu Normann
Abbreviated transcription (Latin):
scsilio papȩ crucẽ dñi ꝑ seruitio eiꝰ accepi. & it
in ierłm cũ multis nohilib ꝑegrinis dño deo
deuoui. Amiciciã ut ur̃ fidelis ur̃am deposco:
du ioc it̃ cũ pace ur̃a inire cupio Respondit ei rexs
uis uade s cenomannicã urbẽ cũ toto comitatun¬

Expanded text:
consilio papae crucem Domini pro servitio ejus accepi, et iter consilio papae crucem Domini pro servitio ejus accepi, et iter in Jerusalem cum multis nobilibus peregrinis Domino Deo devovi. Amicitiam, ut vester fidelis, vestram deposco, et hoc iter cum pace vestra inire cupio. Respondit ei rex: Quo vis vade, sed Cenomannicam urbem cum toto comitatu
Abbreviated transcription (Latin):
eos fasces iã sꝑantis ꝓsapie. Helias ichisce
aulȩ filiꝰ hugonis cenomannoꝵe consulis c̃¬
ꝓbrinꝰ. uir multis erga dei cultũ honestatib uiguit
opuliq regim̃ in timore dei salubrit᷑ seruauit
norꝑ archiep̃i filiꝰ fuit. Huic sex frs fuert᷑
possedit. qͣt tuor uͦ castella de patrimonio uxo¬
ns suȩ optinuit. id ÷ ligerĩ & maiatũ. luceiũ &
ustilliacũ. Uxor eiꝰ ei filiã erẽbur gẽ nomine
peꝑit. quȩ nubilib annis fulconi andeggauore
tc̃ comiti nc̃ ierusolimors regi nupsit. & ge¬
nerosã sobolẽ genuit. iosfredũ & heliã. ma¬
thildẽ & stbillã qͣ filiis regũ solennit᷑ nupser̃t.
s. deo irrep̾hensibilit̾ oĩa disponente cito ui-¬
normanni ã comisit &e ab et magnã argentio
copiã ad explendũ it̃ ad sepulchrũ regis nr̃i re¬
cepit: helias comes ad curiã regis rotomagum
uenit. Qui postquã diu cũ duce consiliatꝰ fuit.
ad regẽ accessit. eiq humilit̾ dixit. Dñe mirex

Expanded text:
os fasces jam sperantis prosapiae. Helias, Joannis et Paulae filius, Hugonis Cenomannorum consulis consobrinus, vir multis erga Dei cultum honestatibus viguit, populique regimen in timore Dei salubriter servavitmorum archiepiscopi, filius fuit. Huic sex fratres fuepossedit, quatuor vero castella de patrimonio uxoris suae obtinuit, id est, Ligerim et Maiatum, Luceium et Ustilliacum. Uxor ejus ei filiam, Eremburgem nomine, peperit; quae nubilibus annis Fulconi, Andegavorum tunc comiti, nunc Jerosolymorum regi, nupsit, et generosam sobolem genuit, Joffredum et Heliam, Mathildem et Sibyllam, quae filiis regum solemniter nupserunt; sed, Deo irreprehensibiliter omnia disponente, cito viNormanniam commisit, et ab eo magnam argenti copiam, ad explendum iter ad sepulcrum regis nostri, recepit, Helias comes ad curiam regis Rothomagum venit. Qui, postquam diu cum duce consiliatus fuit, ad regem accessit, eique humiliter dixit: Domine mi rex,