comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in die una mensis. factũ ẽ uerbũ dm̃¬
iin manu aggei ꝓpħȩ Quia popłs qui
sibi uidebatur redisse de captiuitate
nec dũ edificauerat templũ. nec mu¬
ros extruxerat ciuitatis nec habe¬
bat głam pristinã hirłm. sed habita¬
rea ñ ad eos fit sermo dĩ sub rege ezecha
siue ã mon siue iosia qͥ quãdiu stabat ierłm
popło dĩ imꝑauerant. sed sub dario rege
ꝑsarũ principe de quo & daniel mistice in
suo uolumine refert. Parius autẽ in lin¬
Nec merebat᷑ absq tẽplo popłs & deor sun
habitans aliũ habere regẽ nͥ qͥ generatu
tentiã in eruditi adhuc hominis & riec¬
ti de paradiso custodiebat. Crescite &
multiplicamim. & replete terrã. Ergo da
rius quia amator erat cõitus & socnis dra¬
conis. cunꝰ uirtus om̃is in lũbo ẽ: idcirco
in scdõ anno uisio popło cernit᷑. in inmun¬
do numero & post unionẽ nirginitatis
&e paradisi nuditatẽ tunicas significan¬
te pellicias. Ornq in genesi cũ in pͥmo

Expanded text:
in die una mensis factum est verbum Domini in manu Aggaei prophetae. Quia populus qui videbatur sibi redisse de captivitate, necdum aedificaverat templum, nec muros exstruxerat civitatis, nec habebat gloriam pristinae Jerusalem: sed habitarea non ad eos fit sermo Dei sub rege Ezechia, sive Amon, sive Josia; qui quamdiu stabat Jerusalem, populo Dei imperaverant; sed sub Dario rege, Persarum principe, de quo et Daniel mystice in suo volumine refert. Darius autem in linόμεναι: nec merebatur absque templo populus et deorsum habitans alium habere regem, nisi qui genertentiam ineruditi adhuc hominis, et ejecti de paradiso custodiebat: Crescite et multiplicamini, et implete terram . Ergo quia Darius amator erat coitus, et socius draconis, cujus omnis virtus in lumbo est : idcirco in secundo anno visio populo cernitur, in immundo numero, et post unionem virginitatis et paradisi nuditatem, tunicas significante pelliceas. Denique in Genesi cum in primo
Abbreviated transcription (Latin):
eccłia nominari. sed quo nos magni¬
ficantes nomen roꝵ & quȩ scripse¬
rant lectitantes. consequam salutẽ.
In tẽpore inquit illo. Quando expssa
&e repulsa suscepta fuerit. & filii eiꝰ
athletis suis cũ eos uidet coronari.
sicut głatus aest aduersus di abolũ de
iob. Unde & apłs in ꝑfectu discipłaꝵ
rant ẽr felices. & quos pauperes esti¬
marunt atq deiectos potentes freri &
głosos. Cunc cernent captiuitatẽ roꝵ
qui in hoc scło duro fuerant imꝑio sub¬
iugati reduci in celestẽ hirłem. seq
sis in isto scło. ut nos recipias & ponas in
cetero cessent sibila. uenena torpeant.
pͥncipio de quo in fine suꝑioris capituli
diximꝰ nunc multũ ab roꝵ translatio¬
ne discordat: indigere exposione non

Expanded text:
Ecclesia nominari: sed quod nos magniEcclesia nominari: sed quod nos magnificantes nomen eorum, et quae scripserunt lectitantes, consequamur salutem. In tempore, inquit, illo, quando expressa et repulsa suscepta fuerit, et filii ejuathletis suis, cum eos viderit coronari, sicut gloriatus est adversus diabolum de Job: unde et Apostolus in profectu discipulorum rant, esse felices, et quos pauperes existimabant atque dejectos, potentes fieri atque gloriosos. Tunc cernent captivitatem eorum per quam in hoc saeculo duro fuerant imperio subjugati, reduci in coelestem Jerusalem: seque sis in isto saeculo, ut nos recipias et ponas in cetra, cessent sibila, venena torpeant, ia excepto principio, de quo in fine superioris capituli diximus, non multum ab eorum translatione discordat, indigere expositione non
Abbreviated transcription (Latin):
exprimerẽ: Sequit᷑. & eã que repulsa
fuerat suscipiã. Uidet᷑ nos ds̃ repelle¬
re. qͣndo relinquit in tẽptatione. Un¬
cunt nunc autẽ repulisti & confu¬
autẽ ait repulisti & despexisti. distu¬
listi xp̃m tuũ. subuertisti testam̃tũ ser¬
tur. Hec om̃ia uenerunt suꝑ nos: nec
obliti sumꝰ te. neq inique egimus in
testam̃to tuo. nec recessit retro cor nr̃os.
Eã gͥ quȩ intempetationib uidebat᷑ abrec¬
ta suscipiet dñs in fine & ponet eos in
głam. & nominatos in uniuersa t̾ra. fi¬
lios indelicet rxp̃ssȩ & repulsȩ. id est
eccłiȩ. Quos autẽ alios possumꝰ intelli¬
gere filios eccłie nominatos nͥ apłos:
Tide mͥ petrũ & paulũ & matheũ &
iohannẽ : & considera hoc quod abra¬
hã repmissũ. ẽ magnificabo nom̃ tuũ
in ilłis oꝑe ꝑpetratũ. Cotidie nominan¬
tur in eccłia. cotidir magnificat᷑ no¬
men eoꝵ. Non quo illis ꝓsit a nobis in

Expanded text:
exprimerem? Sequitur: Et eam quae repulsa exprimerem? Sequitur: Et eam quae repulsa fuerat, suscipiam. Videtur nos Deus repellere quando relinquit tentationi. Uncunt, Nunc autem repulisti et confuautem, ait, repulisti et despexisti: distulisti Christum tuum; subvertisti testamentum 733 sertur: Haec omnia venerunt super nos, nec obliti sumus te, neque inique egimus in testamento tuo: nec recessit retro cor nostrum. Eam igitur quae in tentationibus videbatur abjecta, suscipiet Dominus in fine: et ponet eos in gloriam et nominatos in universa terra, filios videlicet expressae et repulsae, id est, Ecclesiae. Quos autem alios possumus intelligere filios Ecclesiae nominatos, nisi apostolos? Vide mihi Petrum et Paulum et Matthaeum et Joannem; et considera hoc quod ad Abraham repromissum est: Magnificabo nomen tuum, in illis opere perpetratum. Quotidie nominatur in Ecclesia, quotidie magnificatur nomen eorum: non quod ipsis prosit a nobis in
Abbreviated transcription (Latin):
ceptũ noli inpperare homuini qͥ conuer¬
titur a peccatis suis: Ue gͥ ei qui tulit
obpbriũ atq suscepit. & huiꝰcemodi se of¬
ficio mancipauit ut detrahera sion &
ciuitati dĩ. qͥa ꝓhac iniuria urbis suȩ
ultor ẽ dñs. & dicet ad sion. Ecce ego
faciã in te ꝓpt̃ te. id est faciã ultionẽ
tuã. & saluabo afflictã: siue ut in gre¬
co dicit᷑ expressã. ut sit sensus. Ego sal¬
uabo eã quȩ inp̃sentiarũ quasi una &
oliua ita teptationib atq p̾ssuris ut
p̃lo &e trapeto. pressa ẽ & afflicta ut
uinũ facera & oleũ. & de uino biber&
iħs in regno patris sui. de oleo autẽ un¬
geret᷑ p̃ participib suis. Ego puto ꝓpt̃
exp̃ssionẽ talis uim & olei. iob multa
ꝑpessũ. postquã uinũ & oleũ fecerat
audisse a dño. Putas autẽ me alit̾ tͥ
respondisse. nͥ ut appareres iustus:
Quasi si adunã &e oliuã loquerẽt᷑. Esti¬
mas me te alit̾ p̾ssisse & afflixisse atq

Expanded text:
aeceptum: Noli improperare homini qui converaeceptum: Noli improperare homini qui convertitur a peccatis suis . Vae igitur ei, qui tulit opprobrium atque suscepit, et hujuscemodi se officio mancipavit, ut detraheret Sion, et civitati Dei: quia pro hac injuria urbis suae ultor est Dominus, et dicet ad Sion: Ecce ego faciam in te propter te, id est, faciam ultionem tuam, et salvabo afflictam, sive ut in Graeco dicitur, expressam; ut sit sensus: Ego salvabo eam, quae in praesentiarum quasi uva et oliva, ita tentationibus atque pressuris, ut praelo et trabe pressa est et afflicta, ut vinum faceret et oleum, et de vino biberet Jesus in regno Patris sui; de oleo autem ungeretur prae participibus suis. Ego puto propter expressionem talis vini et olei, Job multa perpessum: postquam autem vinum, et oleum fecerat, audisse a Domino; Putas me aliter tibi respondisse, nisi ut appareres justus? . Quasi ad uvam et olivam loqueretur; Existimas me aliter te pressisse et afflixisse atque
Abbreviated transcription (Latin):
nit.
uia autẽ spes nr̃a certa ẽ & iudeoꝵ
cassa sunt uota : scdm pͥore intelli¬
gentiã texamꝰ p̾sens extremũq ca¬
pitulũ. & de resu filio sirach testimo¬
niũ ꝓferamꝰ. Qui mittit lapidẽ in ex¬
celsũ. suꝑ caput suũ mittit. Quia enĩ
sion & hirłm in excelso positȩ sunt: qͥ¬
cũq sion detrahit & hirłm & mittit
in eã contumeliarũ lapides. in suũ eos
ex ꝓbrant animȩ dĩ misteria consec¬
tanti. uolentiq uidere pacẽ eiꝰ & di¬
cunt. Insanus ẽ & ebriꝰ & musto ple¬
nus. hominũ coetus fugit. delicias ał¬
nat᷑. aurũ ꝓ luto coñputat. solã dili¬
git pauꝑtatẽ. Qui autẽ infideles st.
etiã crucẽ xp̃i exꝓbrant ei. & siq̃ndo
rĩ in angustia uiderint & in tẽptati¬
infidelib. cũ eccłarũ non nulli pͥncipes
huiuscemodi hominib ex ꝓbrant & uitã
ipsoꝵ arbitrant᷑ amentiã. & non presen¬
tẽ laudant conuersationẽ sed uetera
peccata exꝓbrant. nec audiunt ẽe pͥ¬

Expanded text:
nit. Quia autem spes nostra certa est, et Judaeorum cassa sunt vota, secundum priorem intelligentiam jam texamus praesens extremumque capitulum, et de Jesu filio Sirach testimonium proferamus: Qui mittit lapidem in excelsum, super caput suum mittit . Quia enim Sion et Jerusalem in excelso positae sunt, quicumque Sion detrahit et Jerusalem, et mittit in eam contumeliarum lapides, in suum eos exprobrant animae, 732 Dei mysteria consectanti, volentique videre pacem ejus, et dicunt: Insanus est, et ebrius, et musto plenus: hominum coetus fugit: delicias aspernatur: aurum pro luto computat: solam diligit paupertatem. Qui autem infideles sunt, etiam crucem Christi exprobrant ei, et si quando eum in angustia viderint et in tentatiinfidelibus, cum Ecclesiarum nonnulli principes hujuscemodi hominibus exprobrent, et vitam ipsorum arbitrentur amentiam, et non praesentem laudent conversationem, sed vetera peccata exprobrent? nec audiunt esse pr
Abbreviated transcription (Latin):
uantatũ. om̃ia uanitas. & uniuersa
uanit as. om̃is homo uiuens. Nec in
in ore nr̃o mendaciũ ꝓferamꝰ. sedaccrp¬
ta potestate calcandi suꝑ serpentes & scor¬
piones & suꝑ omnẽ uirtutẽ in imici
nullã timeamꝰ formidinẽ. nec lupoꝵ xpͥo
rustode ueream̃ insidias. sed dicamꝰ. Dñs
mluminatio mea & saluator m̃s. quem
continentur.
aucla filia sion. iubila tu isrł: lꝑtare &
exultare in om̃i corde filia hirłm. Ab¬
stulit dñs iudiciũ tuũ. Auercit inimi¬
cos tuos rex isrł. Dñs in mecdio tui. non
timebis malũ ultra. In die illa dicetur
hirłrm. noli timere. sion. non dissoluantur
manus tuȩ. Dñs ds̃ tuus in medio tui for¬
tis. ipse saluabit te. Gaudebit suꝑ te in be¬
ticia. silebit in dilectione tua. exulta¬
bit suꝑ te in laude. Nugas qͥ alege re¬
cesserunt congregabo. quia ex te erant.
ut non ultra habeas suꝑ eis obꝓbriũ.
hierłm: exulta & delectare de toto

Expanded text:
vanitatum, et omnia vanitas . Et: Universa vanitatum, et omnia vanitas . Et: Universa vanitas omnis homo vivens . Nec mendacium proferamus; sed accepta potestate calcandi super serpentes et scorpiones, et super omnem virtutem inimici , nullam timeamus formidinem, nec luporum, Christo custode, vereamur insidias: sed dicamus, Dominus illuminatio mea, et salvator meus; quem continentur. auda filia Sion iubilate Israhel laetare et exulta in omni corde filia Hierusalem abstulit Dominus iudicium tuum avertit inimicos tuos rex Israhel Dominus in medio tui non timebis malum ultra in die illa dicetur Hierusalem noli timere Sion non dissolvantumanus tue. Dominus Deus tuus in medio tui fortis: ipse salvabit te. Gaudebit super te in letitia, silebit in dilectione tua: et exultabit super te in laude. Nugas qui a lege recesserunt, congregabo qui ex te erant: ut non ultra habeas super eos obprobrium. usalem, exsulta et delectare de toto
Abbreviated transcription (Latin):
apło atq dicamꝰ. Oprofundũ diuitia¬
rũ sapientiȩ & scientiȩ dĩ. quã inscru¬
tabilia sunt iudicia rius & inuesti¬
gabiles uiȩ eiꝰ. Quod quidẽ & ꝓpħa sen¬
tiens & secũ uoluens de dĩ uidiciis sus¬
picat᷑. In nocte cũ nocte meo exerce¬
bar &e scobebã spm meũ: & dicebã. hũ¬
qͥd in sẽpit̾nũ abiciet ds̃. aut non ad¬
det ut non misereat᷑ ultra. aut conti¬
nebit in ira sua miscdi̾as suas: & dixi.
nuo cepi: hec ẽ mutatio dextere ex¬
celsi. & est sensus. Hoc quod putabã dñm
in et̃nũ relinquere peecatores. & mise¬
ricordias suas ira succedente cohibere:
intellexi idcirco factũ ut in mutatione
dexterȩ sue quȩ excelsi ẽ dextera uni-¬
uersa mutara. & mifereret᷑ his qͦs an¬
te ꝓiecerat. Et nos gͥ & reliquiȩ isrł sci¬
entes quod reddituri sumꝰ rationẽ pro
om̃i ociosa uerbo. & quod disꝑdet
dñs uniuersa labia mendatia: non
loquam̃ uanitatẽ. Uunitas quippe

Expanded text:
Apostolo, atque dicamus: O profundum divitiaApostolo, atque dicamus: O profundum divitiarum sapientiae et scientiae Dei, quam 727 inscrutabilia sunt judicia tua, et investigabiles viae tuae . Quod quidem et propheta sentiens, et secum volvens, de Dei judiciis suspicatur. In nocte cum corde meo exercebar, et scopebam spiritum meum, et dicebam: Numquid in sempiternum abjiciet Deus, aut non addet ut misereatur ultra: aut continebit in ira sua misericordias suas? et dixi: Nunc coepi: haec est immutatio dexterae excelsi . Et est sensus: Hoc quod putabam Dominum in aeternum relinquere peccatores, et misericordias suas ira succedente cohibere, intellexi idcirco factum, ut immutatione dexterae suae, quae excelsi est dextera, universa mutaret, et misereretur his quos ante projecerat. Et nos igitur et reliquiae Israel, scientes quod reddituri sumus rationem pro omni otioso verbo , et quod disperdet Dominus universa labia mendacia, non loquamur vanitatem. Vanitas quippe
Abbreviated transcription (Latin):
rius dñm nr̃m & saluatorẽ. Et pro suꝑ¬
his uanisq nominib relinquet᷑ in nob̾
popłs mansuetus & humilis. ceͣ nichil
arrogans. nichil tumens. nichil quod
dõ displiceat cogitemꝰ. Simulq consi¬
dera. quod in die udicii & in consũma¬
tione mundi tollant᷑ uniuersa nomi¬
na dignitatũ. & unꝰ popłs remaneat¬
& grex sub pastore iͦmno. qͥ sit mansur¬
tus & humilis. Tunc etiã popłs isrł.
plenitudine gentiũ subintrante quia
conclusit ds̃ om̃s sub peccato ut om̃ib
misereat᷑ : timebt̃ nom̃ dĩ. Et reliqͥȩ
isrł non facient ultra iniquitatẽ ꝑ quã
dm̃ negauerunt. Hec loquent᷑ uana in-¬
eptas sibi fabulas promittentes. Nec in¬
ueniet᷑ in ore eoꝵ lingua m̃dacii. xp̃o
ꝑ eos qͥ ueritas ẽ loquente. Tunc rnĩ
pascent᷑ & ipsi in uno grege & accuba¬
bt̃ in eccłia. & ueri nabugodonosor
impetus non timebt᷑. Hec uidentes &
legentes tanta misteria. clamemꝰ cũ

Expanded text:
Salvatorem, et pro supSalvatorem, et pro superbis vanisque nominibus relinquetur in nobis populus mansuetus et humilis, ut nihil arrogans, nihil tumens, nihil quod Deo displiceat, cogitemus. Simulque considera quod in die judicii, et in consummatione mundi tollantur universa nomina dignitatum, et unus populus remaneat, et grex sub pastore bono, qui sit mansuetus et humilis. Tunc etiam populus Israel, plenitudine gentium subintrante  Quia conclusit Deus omnes sub peccato, ut omnibus misereatur  timebunt nomen Domini. Et reliquiae Israel non facient ultra iniquitatem, per quam Dominum negaverunt, nec loquentur vana: ineptas sibi fabulas promittentes: nec invenietur in ore eorum lingua mendacii, Christo per eos, qui veritas est, loquente. Tunc enim pascentur, et ipsi in uno grege, et accubabunt in Ecclesia, et veri Nabuchodonosor impetus non timebunt. Haec videntes et legentes tanta mysteria, clamemus cum
Abbreviated transcription (Latin):
mͥ deerit. in loco pascuȩ ibi me collo¬
cauit. Suꝑ aquã refectionis educauis
me : animã meã conuertit. Et non eest
qͥ ext̾reat. uincente fide credentiu
mittunt & sperant se habitaturos in hie¬
rłem & in more pecoꝵ corporalib bonis
uidȩ opib q conplendos & pascendos
herbis uiridib. & deletis cunctis gentib si¬
biq subiectis. nullũ posse resistere quieos
exterreat.
os autẽ accipientes ex hac fabula occasi
nenũ. quo tincti fueramꝰ uicus atq pec¬
catis. reddito nobis labio electo siue
mundo & candido & int̾pretatꝰ ẽ sym¬
machus : derelinquere nos in flumini¬
b ethiopiȩ ꝑuersoꝵ doginatũ magis¬
In die illa qua nobis xp̃i lum̃ fuerit exoe¬
tũ. dicetur ad singulos nr̃m. Non con¬
funderis ex om̃ib tuis adinuentionib
cogitationib uidelicet pessimis. qͥb im¬
pie agebamus contͣ dñm. Et tolletur
uniuesa suꝑbia & contumelia ꝑ quã
erigebam̃ contͣ dñm. & contͣ montẽ scm̃¬

Expanded text:
 deerit: in loco pascuae ibi me collocavit. Super aquam refectionis educavit me, animam meam convertit : et non erit qui exterreat, vincente fide credentiumromittunt, et sperant se habitaturos in Jerusalem, et in morem pecorum corporalibus donis Judae opibusque complendos et pascendos herbis viridibus, et deletis cunctis gentibus, sibique subjectis, nullum posse residere qui eos exterreat. Nos autem accipientes ex hac fabula occasionenum, quo tincti fueramus vitiis atque peccatis, reddito nobis labio electo, sive mundo, et candido ut interpretatus est Symmachus derelinquere nos in fluminibus Aethiopiae perversorum dogmatum magisIn die illa, qua nobis Christi lumen fuerit exortum, dicetur ad singulos nostrum: non confunderis ex omnibus tuis adinventionibus, cogitationibus videlicet pessimis, quibus impie agebamus contra Dominum, et tolletur universa superbia et contumelia per quam erigebamur contra D
Abbreviated transcription (Latin):
iuuantes eos. Quo tẽpore apud romanoᷤ
septimꝰ a romulo regnabat tarqͥnius
de rẽ publicã ꝑ annos quadringentos ser¬
ginta .iiͦiͦi. usq ad uiliũ cesarẽ consules
administrauerunt. Hoc ꝓpterea opau¬
la ce eustochiũ diximꝰ. ut de ipso statĩ
titulo qua etate aggens ꝓpħa cecine¬
rit agnoscatis. Sciendũq interĩ iuata lit¬
terã magni sp̃s & aggeũ fuisse & racha¬
riã ꝓpħas. ut aduersũ artarersis regs¬
edictũ & samaritanos gentesq cunctas
ꝑ circiitũ edificationẽ templi impedien¬
iubentes. quã ꝓhibentis regis impe¬

Expanded text:
uvantes eos . Quo tempore apud Romanos septimus a Romulo regnabat 737-738 Tande rempublicam per annos quadringentos sexaginta quatuor, usque ad Julium Caesarem consules administraverunt. Hoc propterea, o Paula et Eustochium, diximus, ut de ipso statim titulo, qua aetate Aggaeus propheta cecinerit, agnoscatis. Sciendumque est interim, juxta litteram, magni spiritus et Aggaeum fuisse et Zachariam prophetas: ut adversum Artaxeredictum et Samaritanos, gentesque cunctas per circuitum aedificationem templi impedienjubentes, quam prohibentis regis impe
Abbreviated transcription (Latin):
one crutieris. tam̃ de ethiopia mͥ uic¬
timȩ deferent᷑. idest de gentilium po¬
pło. In die illa idẽ qͣndo gentiliũ cre¬
diderit multitudo. etiã tu non penitꝰ
& dĩ filiũ crucifigendo. Tunc auferã de
medio tui scribas & sacerdotes & phari¬
seos magniloquos suꝑbiȩ tuȩ. e nequas
te in monte scõ meo ultra iactabis. qͥa¬

Expanded text:
one crucieris, tamen de Aethiopia mihi victimae deferentur, id est, de gentilium populo. In die illa, id est, quando gentium crediderit multitudo, etiam tu non penituset Dei Filium crucifigendo . Tunc auferam de medio tui Scribas, et Sacerdotes, et Pharisaeos, magniloquos superbiae tuae, et nequaquam te in monte sancto meo ultra jactabis; s
Abbreviated transcription (Latin):
In die illa non confunderis suꝑ cunctis ad¬
inuentionib tuis quib p̾uaricata es in
me : quia tunc auferã de medio tui
magniloquos suꝑbiȩ tuȩ̨. & non adicies
exaltari ãpluis in monte scõ meo. Et de¬
rylinquã in medio tui popłm pauꝑem
& egenũ. & sꝑabunt in nomine dñi

Expanded text:
in die illa non confunderis super cunctis adin die illa non confunderis super cunctis adinventionibus tuis quibus praevaricata es in me quia tunc auferam de medio tui magniloquos superbiae tuae et non adicies exaltari amplius in monte sancto meo et derelinquam in medio tui populum pauperem et egenum et sperabunt i
Abbreviated transcription (Latin):
onẽ eius. ut subaudiat᷑ t̾rȩ. Et hinc error
exortus ẽ. quod uerbũ hebraicũ. barura.
ra. res litterã deleth estimantes ꝓpt̃ ebe¬
m̃ti nuiã similitudinẽ. quod paruo api¬
ce distinguit᷑. Hee non ubi transtulimus
in die resurrectionis meȩ infuturũ. & in
t̃pretati sunt om̃s in testimoniũ. hebre¬
us qͥ me inscripturis instituit asserebat
led. in p̾senti loco magis eicegñ. idest
in futurũ debere intelligi. quã in testi¬
moniũ. Teth enĩ quod scribit᷑ ꝑ litteras
idest & futurũ. & testimoniũ intelligi.
pssumus hunc locũ & de pͥma xp̃i aduen¬
tu exponere. quando om̃i errore sublato
demonib calcatis. & t̾renis oꝑib destruc¬
tis: apłi uniuersis linguis locuti st̃. & ue¬
teri errore sublato. unũ confessionis red¬
ditũ ẽ labiũ. Sed & reges qͥ destruunt᷑
&e diuino consumunt᷑ ardore. ꝑuersoꝵ dog¬
matũ pͥncipes sentiendi st̃.
ltra flumina ethiopiȩ inde supplices mei

Expanded text:
onem ejus, ut subaudiatur, terrae. Et hinc error exortus est, quod verbum Hebraicum BARURA RA  , RES litteram DALETH existimantes, propter elementi nimiam similitudinem, quod parvo apice distinguitur. Necnon ubi nos transtulimus, In die resurrectionis meae in futurum, et omnes interpretati sunt, in testimonium. Hebraeus qui me in Scripturis instituit, asserebat LAED   in praesenti loco magis εἰς ἔτι id est, in futurum, debere intelligi, quam in testimonium, ED enim, quod scribitur per litteras id est, futurum, et testimonium, intelligi. Possumus hunc locum et de primo Christi adventu exponere, quando, omni errore sublato, daemonibusque calcatis, et terrenis operibus destructis, apostoli universis linguis locuti sunt , et veteri errore sublato, unum confessionis redditum est labium. Sed et reges qui destruuntur, et divino consumuntur ardore, perversorum dogmatum principes sentiendi sunt. Ultra flumina Aethiopiae, inde supplices mei,
Abbreviated transcription (Latin):
tis saluabit te. Adcducet suꝑ te letitiã.
& inuocabit te in caritate tua: & leta¬
bit᷑ in te in dilectione quasi in die sollẽp¬
ni. Congregabo confractos tuos.
licet latinaq finiri. ubi enĩ in sensu
diuersa tranlatio ẽ: ibi necesse ẽ diuer¬
sa ee̾ uel principia uel fines. Iudei cũ
om̃ia reꝓmittunt. quȩ nos qͥ xp̃m sus¬
cepimꝰ iã cũ ipso sumꝰ om̃ia consecuti.
ledere uidear. estimat nec dũ ꝓphetiã
rr̃ completã.: seiat falso portare se nomen
& iudaicã ammã. circũcisionẽ tam̃ cor¬
poris iudaicã non habere. Si enĩ hec nro¬
dũ facta sunt. sed futura frustra eredi¬
mus saluatoris aduentui. frustra autẽ
non credentes intelligimꝰ in nobis r̃r con¬
pletũ misteriũ. qđ tẽporib et̾nis taci¬

Expanded text:
salvabit te: adducet super te laetitiam, et innovabit te in charitate sua, et laetabitur in te 728 in delectatione, quasi in die solemni: congregabo confractos tuos. licet Latinaque finiri. Ubi enim in sensu diversa translatio est, ibi necesse est diversa esse vel principia vel fines. Judaei cum omnia repromittunt, quae nos qui Christum suscepimus, jam cum ipso sumus omnia consecuti. laedere videar, existimat necdum prophetiam esse completam, sciat falso Christi portare se nomen, et Judaicam animam, circumcisionem tantum corporis non habere. Si enim haec necdum facta sunt, sed futura, frustra credidimus Salvatoris adventum: frustra autem non credentes intelligimus in nobis esse completum m
Abbreviated transcription (Latin):
in toto orbe qͥcquid t̾renũ ẽ: quicqͥd ad
oꝑa t̾rȩ idest carnis ꝑtinet. om̃s eiꝰ urpres
& spmasa frutecta uastans ⁊eli mei uora¬
bit incendiũ. Et tunc conuertã suꝑ po¬
płos linguã in generationẽ suã. ut imus¬
quisq errore deposito ad antiquũ confes¬
sionis dñi rloqͥũ reuertat᷑. & in nomine
dni om̃e genu flectat᷑ celestiũ & t̾restͥ¬

Expanded text:
 est, quidquid ad opera terrae, id est, carnis pertinet: omnes ejus vepres et spinosa fruteta vastans, zeli mei vorabit incendium. Et tunc convertam super populos linguam in generationem suam, ut unusquisque errore deposito ad antiquum confessionis Domini eloquium revertatur: et in nomine Jesu omne genu flectatur, coelestium, terrest
Abbreviated transcription (Latin):
Iste lat annus ẽ. Sed & ertras extruc¬
to tantũ altari & iactis fundam̃tis
tẽpli. ad litteras regis artaxersis regiᷤᷤ¬
ꝓhibitũ opus refert. Tunc int̾missum
est opus domꝰ dĩ in hirłm. & non fiebat
usq ad annũ scđm regni dari regis
autẽ aggeus ꝓpħa & ⁊ acharias filius

Expanded text:
s annus est . Sed et Esdras, exstructo tantum altari, et jactis fundamentis templi, ad litteras regis Artaxerxis prohibitum opus refert: Tunc intermissum est opus domus Dei in Jerusalem, et non fiebat usque ad annum secundum regni Darii, regis autem Aggaeus propheta et Zacharias filius
Abbreviated transcription (Latin):
dni in p̾cant᷑ aduentũ. faciunt oleũ chrisma¬
tis. manus inponunt ad caticuminos. rru¬
diunt leuitas. & alios constituunt sacer¬
dotes. nontam̃ indignent᷑ nobis hȩc ex¬
ponentib & ꝓpħis uaticinantib quod dño
drp̃cent᷑. & studiose agant: de sacerdotib
qͥ uolant scã dnĩ tr̾ mereant᷑. Non enĩ
chignitas & nomina dignitatũ. sed opus
Qui episcopatũ inquit desidat: bonũ
opus desicłat. Uidete quid dixerit.
Bonũ opus desidat. Opus: non dignitatẽ
Si autẽ despecto oꝑe solã aspeaxerit dig¬
nitatẽ. cito corruit. Turris in siloa &
ex celsa cedri fulmine feriunt᷑. & rrecta
ceruix frangit᷑. & cignus extento collo
in sublime se tendens. int̾ inmundas uo¬
lucres conputat᷑. Porro quod posuimꝰ uix¬
ta hebraicũ. uerũtam̃ diluculo surgen

Expanded text:
ni imprecantur adventum: faciunt oleum chrismatis: manus imponunt; catechumenos erudiunt: Levitas et alios constituunt sacerdotes non tam indignentur nobis haec exponentibus et prophetis vaticinantibus, quam Dominum deprecentur, et studiose agant ne de sacerdotibus qui violant sancta Domini, esse mereantur, Non enim dignitas et nomina dignitatum, sed opus Qui episcopatum, inquit, desiderat, bonum opus desiderat . Videte quid dixerit: bonum opus desiderat, Opus non dignitatem. Si autem, despecto opere, solam aspexerit dignitatem, cito corruit turris in Siloa, et excelsa cedri fulmine feriuntur, et erecta cervix frangitur, et cygnus, extento collo, et in sublime se tendens, inter immundas volucres computatur. Porro quod exposuimus juxta Hebraicum: Verumtamen diluculo surgen
Abbreviated transcription (Latin):
te rrant. Hoc ẽ. Hi qͥ ꝑ uicia atq pec¬
cata de tuo sinu fugerant & facti erant
sub demonũ potestate. redinte grato om¬
niũ statu uenient ad te. & nequaꝙ.
ultra suꝑ ꝑditis filiis tuis patieris obꝓ¬
bria. Id qđ diximꝰ nugas sciamꝰ in he¬
breo. ipsũ latinũ r̃e sermonẽ. & ꝓpt̾ea
a nobis ita ut in hebreo erat positum.
ut nosse possemꝰ linguã hebraicã om¬
niũ linguarũ ẽẽ matricẽ. Quod non ẽ
huius tẽporis disserere. Miror autem
sumus. erant in eo udelicet loco ubi
diximꝰ. & congregabo qͥ ex te erant.
ꝓ erant. in t̾pretari uoluisse. uẽ. siue
r̃õ. qd̃ semꝑ aquila non ꝓ plangendo
sed ꝓuocando. & inclamando ponit
tũ tẽpus mimero plurali significat.
erant. uel fuerant. Nec scio molesta
ẽe lectori qͥ animaduerterit non me con¬
trouersias & declamationes scribere. nec
rethoꝵ more clamare noluero quã ar¬
guet in tantis obscuritatib ut dignũ

Expanded text:
te erant, hoc est, hi qui per vitia atque pecte erant, hoc est, hi qui per vitia atque peccata de tuo sinu fugerant, et facti erant sub daemonum potestate, redintegrato omnium statu, venient ad te, et nequaquam ultra super perditis filiis tuis patieris opprobria. Id quod diximus nugas  , sciamus in Hebraeo ipsum Latinum esse sermonem, et propterea a nobis ita ut in Hebraeo erat, positum: ut nosse possimus linguam Hebraicam omnium linguarum esse matricem, quod non est hujus temporis disserere. Miror autem sumus erant, in eo videlicet loco ubi diximus: Congregabo quia ex te erant: pro, erant, intepretati voluisse vae, sive οἴ: quod semper Aquila non pro plangendo, sed pro vocando et inclamando ponit: tum tempus numero plurali significat, erant, vel fuerant. Haec scio molesta esse lectori, qui si animadverterit non me controversias et declamationes scribere, nec rhetorum more ludere voluero, quam arguet in tantis obscuritatibus ut dignum
Abbreviated transcription (Latin):
G aule uehem̃ter filia sion: predica filia
hirłm: ecce rex tuus uenit tͥ iustus &
saluatoe. ipse humilis & ascendens suꝑ
dm̃. & exultare atq letari in om̃i corde
locus pacis. ad quẽ dictũ ẽ. Pacẽ meã do
uobis. pacẽ meã relinquo uobis. Abstulit
enĩ in fine mundi & in consũmationȩ
mundi
iudiciũ eius. nequaq eã iudicans atq
corripiens sed saluans. & auertit immicoᷤ
eus demonũ turbas rex isrł. Dñs in medio
rius erit. non timebit ultra malũ. In il die¬
uit cũ filiis suis sed que est mat̾ sc̃oꝵ.
que te fecisse lugebis. Dñs ds̃ tuus qui sal¬
uabit te fortis & potens. ip̃se habitabit
in medio tui. Gaudebit suꝑ te in exul¬
tatione & leticia. & silebit peccata
tua in caritate qua te dilexit. & ex¬
ultabit suꝑ te in laude uel qͥa lauda¬
bilis sis: uel qͥa eũ tins laudib canas.
Nugas. siue ut aquila in t̾pretatus ẽ trans¬
latos qͥ ate recessert̃. congregabo qͥa ex

Expanded text:
Gaude vehementer, filia Sion; praedica, filia Gaude vehementer, filia Sion; praedica, filia Jerusalem: ecce rex tuus venit tibi justus et salvator: ipse humiDeum, et exsultare atque laetari in omni corde locus pacis, ad quem dictum est: Pacem meam do vobis, pacem meam relinquo vobis . Abstulit enim in fine et in consummatione mundi judicium ejus, nequaquam eam judicans atque corripiens, sed salvans: et avertit inimicos ejus, daemonum turbas. Rex Israel Dominus in medio ejus erit: non timebit ultra malum. In die ilvit cum filiis suis, sed quae est mater sanctorum : quae te fecisse lugebis . Dominus Deus tuus, qui salvabit te, fortis et potens, ipse habitabit in medio tui, gaudebit super te in exsultatione et laetitia, et silebit peccata tua in charitate , qua te dilexit: et exsultabit super te in laude, vel quia laudabilis sis, vel quia cum tuis laudibus canas. Nugas, sive, ut Aquila interpretatus est, translatos, qui a te recesserunt, congregabo, quia ex
Abbreviated transcription (Latin):
nus dissolutȩ. & oꝑa tua robusta sint.
Dñs enĩ fortis cui nemo potest resistere
saluator tuus: ipse tͥ reddet lȩtitiã ꝗͣ
ꝑdidisti. & ueteri homine ꝓiecto in
nouo ãbulare te faciet. Et hec faciet
in dilectione sua. non tuo merito sed
misccłia sua. & letabit᷑ in te & delec¬
tabit᷑. quasi pinguissimã sollẽpnitatis
tuȩ hostiã suscipiens salutẽ tuã. & ip¬
se tͥ dicet. Congregabo contritos tuos.
Cor quippe contritũ & humiliatũ ds̃ non
despicit. & calamũ contritũ non confrm¬
get. Hec interĩ. si uoluerimꝰ de scđo
aduentu accipe saluatoris.
orro quia ꝓpħa racharias ad similẽ
letitiã cohortat᷑ syon & hierłm. & hanc
ipsã ꝓphetiã matheus dicit in pͥmo aduen¬
tu xxp̃i ẽe conpletã: necessitate conpelli¬
m̃ immo ordine ipso ducim̾ ueritatis
quod in sophonia dr̃. non futurũ spare
sed factũ. Scriptũ ẽ enĩ in racharia.

Expanded text:
nus dissolutae, et opera tua robusta sint . nus dissolutae, et opera tua robusta sint . Dominus enim fortis, cui nemo potest resistere: salvator tuus, ipse tibi reddet laetitiam quam perdidisti, et veteri homine projecto, in novo ambulare te faciet, et haec faciet in dilectione sua: non tuo merito, sed misericordia sua. Et laetabitur in te, et delectabitur, quasi pinguissimam solemnitatis tuae hostiam suscipiens salutem tuam: et ipse tibi dicet: congregabo contritos tuos: Cor, quippe, contritum et humiliatum Deus non despiciet ; et, Calamum contritum non confringet . Haec interim si voluerimus de secundo adventu accipere Salvatoris. Porro quia propheta Zacharias ad similem laetitiam cohortatur Sion et Jerusalem, et hanc ipsam prophetiam Matthaeus dicit in primo adventu Christi esse completam , necessitate compellimur, immo ordine ipso ducimur veritatis, quod in Sophonia dicitur, non futurum sperare, sed factum. Scriptum est enim in Zacharia:
Abbreviated transcription (Latin):
meos qͥa deferent mͥ uictimas. & post
reliquias popłi isrł credentes in xp̃o atq
saluatas. de quib dr̃ & timebunt nom̃
dñi qui sunt reliqui de isrł: & non erit
di consũmatione predicans loqͥt᷑ Gau¬
de filia sion. p̃dica filia hirłm. litare
& delectare de toto corde tuo filia hil¬
rłm. Om̃is quippe eccłastica anima qͦ
in sprcula constituta ẽ. & contẽplat᷑
pacẽ letat᷑ & gaudet iniquitates a se
tẽ sublatas. & redẽptã se ab eo qͥ p̾cioso
sanguine om̃s redemit. Xp̃s enĩ factus
ẽ sapientia nobis adño & iusticia &
scificatio. & redẽptio. & redemit nos
rex isrł: qͥ habitat in medio nr̃i dicens
Ego & pat̾ m̃s uememꝰ. & mansionẽ apui
rũ faciemꝰ: &e habitabo & in abulabs
in eis. Et ultra non uidebimꝰ mala. solas
uirtutes cogitantes atq facientes. In il
lã ͤuicit dñs  uidentib nobis pacẽ &
insublimi positis: ne dissoluant᷑ manꝰ
tuȩ. qͥ & ꝑ isaiã dixit. Confortamini ma¬

Expanded text:
ictimas: et post reliquias populi Israel, credentes in Christo atque salvatas, de quibus dicitur: Et timebunt nomen Domini qui sunt reliqui de Israel, et non erdi consummatione praedicans loquitur: Gaude, filia Sion, praedica, filia Jerusalem, laetare et delectare de toto corde tuo, filia Jerusalem. Omnis quippe Ecclesiastica anima, quae in specula constituta est, et contemplatur pacem, laetatur et gaudet iniquitates a se esse sublatas, et redemptas ab eo qui pretioso sanguine omnes redemit. Christus enim factus est sapientia nobis a Deo, et justitia, et sanctificatio, et redemptio . Et redemit nos rex Israel, qui habitat in medio nostri, dicens: Ego et Pater meus veniemus, et mansionem apud eum faciemus ; et habitabo et inambulabo in eis : 729 et ultra non videbimus mala, solas virtutes cogitantes atque facientes. In illa die, dicit Dominus, videntibus nobis pacem, et in sublimi positis, ne dissolvantur manus tuae, qui et per Isaiam dixit: Confortamini ma
Abbreviated transcription (Latin):
uniuersis gentib congregatis & effuso
suꝑ ros furore dni: in igne zeli rius t̾rã
deuorandã. & sicut ante edificationẽ
turris fuit quando una lingua om̃s po¬
płi loquebantur: ita comuersis om̃ib ad
cultũ ueri dĩ locuturos hebraice. & to¬
tũ orbẽ dño seruiturum.
os autẽ qui non sequim̾ occidentẽ litte¬
rã sed spm̃ uiuificantẽ. nec iudaicas
fabulas: audiamꝰ ã dño: Preparate con¬
surgere diluculo. dissipati sunt om̃s race¬
mi eoꝵ. Et p̃parati tdicęmꝰ. Paratũ cor
neũ ds̃. paratũ cor meũ. Audiamꝰq in
prouerbiis imꝑatũ. p̃para in egressu oꝑa
tua. Et illudͦm leuitico sacram̃to dẽ
ubi septimo mense decima die m̃sis of¬
fert aaron pro popło hircũ enuissarium
atq uiuentẽ. &e ponens manus suꝑ ca¬
put eius inp̃catur ei cuncta peccata
popłi isrł. traditq eũ in manu hominis
preparati. & mittit in heremũ: intelli¬
gamꝰ in nobis. & p̃parantes nos ueri in

Expanded text:
regatis, et effuso super eas furore Domini, in igne zeli ejus terram devorandam. Et sicut ante aedificationem turris fuit, quando una lingua omnes populi loquebantur, ita conversis omnibus ad cultum veri Dei, locuturos Hebraice, et totum orbem Domino serviturum. Nos autem qui non sequimur occidentem litteram, sed spiritum vivificantem, nec Judaicas fabulas, audimus a Domino: Praeparare, consurge diluculo: dissipati sunt omnes racemi eorum; et praeparati dicimus: Paratum cor meum, Deus, paratum cor meum . Audimusque in Proverbiis imperatum: Praepara in egressu opera tua . Et illud quod in Levitico sacrate dicitur, ubi septimo mense, decima die mensis offert Aaron pro populo hircum emissarium, atque viventem, et ponens manus super caput ejus, imprecatur ei cuncta peccata populi Israel, traditque eum in manus hominis praeparati, et mittit in eremum intelligimus in nobi
Abbreviated transcription (Latin):
qͦ in .lxx. scribit᷑ p̃parate consurgere
diluculo. dissipata ẽ om̃is frondositas
rox: quia multũ ab hebraico dissipat.
& magis uicdet᷑ iuxta. lxxͦ cũ posteriori¬
b concordare: in sequentib exponemꝰ.
ua ꝓpt̃ expecta me dicit dñs in dire¬

Expanded text:
inta scribitur: praeparare, consurge diluculo, dissipata est omnis frondositas eorum, quia multum ab Hebraico discrepat, et magis videtur juxta LXX cum posterioribus concordare, in sequentibus exponemus. Quapropter exspecta me, dicit Domin
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ dit certã salutẽ. Nec miror siciago¬
gã hec dicere. que qi non recipit xp̃or
ocłos dolet. & cũ lia lipiscit & non ama¬
tur a ia cob. & rachel succedente negli¬
git᷑. Xp̃ianos miror immo semiudeos
qui sibi uident᷑ ͤ de ȩccłia. ea dicere &
ea ꝓfiteri : quȩ si uera sunt frustra

Expanded text:
 salutem. Nec miror synagogam haec dicere, quae quia non recipit Christum, oculos dolet, et cum Lia lippescit, et non amatur a Jacob, et Rachel succedente, negligitur . Christianos miror, immo semi-Judaeos, qui sibi videntur esse de Ecclesia, ita dicere et ea profiteri, quae si vera sunt, frustra
Abbreviated transcription (Latin):
ego faciã in te ꝓpt̃ te in tẽpore illo.
& saluabo afflictã. & repulsã suscipiã
Et ponã. eos in głam & nominatos in
om̃i t̾ra. & confundent᷑ in tẽpore illo
qͣnlo bene uobis fecero. & in tẽpore
cũ suscepero uos: qr dabo uos nomina¬
tos. & in głam in cunctiꝰ popłis t̾rȩ qͣn¬
do conuertrro captiuitatẽ ur̃am co¬
rã uobis dicit dñs.
t hoc sinagoga quȩ non claudicat.
sed utroq trucata ẽ pede pollicet᷑ si¬
bi in aduentu xpi sui quẽ sꝑat r̃e uen¬
turũ. & putant om̃s gentes int̾ficien¬
das a dño quȩ afflixert̃ isrł: & saluan¬
dã sinagogã & eã que acceꝑat libellũ
repudii colligendã. & ponendos eos in
laudẽ & in nom̃ in omi t̾ra captun¬
tatis suȩ in qua fuerant ante confu¬
si: & hoc fieri eo tẽpore qͣndo captiui¬
tas reducta fuerit hirłm & extructum
tẽplũ. & reliquus cerimoniarũ ordo ser

Expanded text:
in te, propter te, in tempore illo, et salvabo expressam, et repulsam suscipiam, et ponam eos in gloriam, et nominatos in omni terra. Et confundentur in tempore illo, quando bene vobis fecero: et in tempore cum suscepero vos, quia dabo vos nominatos, et in gloriam in cunctis populis terrae; quando convertero captivitatem vestram coram vobis, dicit Dominus. Et hoc synagoga quae non claudicat, sed utroque truncata est pede, pollicetur sibi in adventu Christi sui, quem sperat esse venturum: et putat, omnes gentes interficiendas a Domino, quae afflixerunt Israel, et salvandam synagogam, et eam quae acceperat libellum repudii colligendam, et ponendos eos in laudem, et in nomen in omni terra captivitatis suae, in qua fuerant ante confusi. Et hoc fieri tempore, quando captivitas reducta fuerit Jerusalem, et exstructum templum, et r
Abbreviated transcription (Latin):
omnẽ irã furoris mei. Qui minor x̃. cito me
diciũ. reges autẽ idẽ principes dogmiatũ
ꝑuersoꝵ adducunt᷑ in penã. ut effundãt
suꝑ eos om̃is ira furoris dñi. & hoc non cru¬
delitate fit aliqua. ut arbitrant̃ sangni¬
narii iudei : sed miscđia & consilio medi¬
cantis. Sequit᷑ enĩ. In igne enĩ zeli mei
consumetur om̃is terra. Gentib qͥppe ad
iudiciũ congregatis. & regib ad suppliciũ
ut effundat᷑ suꝑ eos ira & non ex parte seo

Expanded text:
omnem iram furoris mei. Qui minor est, cito meromnem iram furoris mei. Qui minor est, cito merdicium; reges autem, id est, principes dogmatum perversorum adducentur in poenam, ut effundatur super eos omnis ira furoris Domini. Et hoc non crudelitate fit aliqua, ut arbitrantur sanguinarii Judaei. sed misericordia, et consilio medicantis. Sequitur enim: In igne enim zeli mei consumetur omnis terra. Gentibus quippe ad judicium congregatis, et regibus ad supplicium, ut effundatur super eos ira, et non ex parte, se
Abbreviated transcription (Latin):
es orationẽ mrã. mane assistã t̃ uidels
iustitiȩ. Orto autẽ sole: om̃s racemi de
uinea sodomoꝵ dissipant᷑ & pereunt. ut
non solũ grandes botri sed etiã quod
paruũ r̃ẽ uidebat᷑ in nobis. xp̃i lucerna
radiante dispeat. Et pro his om̃ib merce¬
dẽ nobis pollicens dñs ait. Expecta me
in die resurrectionis mee in testimoniũ.
Post uicia enĩ atq peccata ds̃ resurgit
in nobis. & uixta id qđ in alio loco p̾ci¬
pit. estote mͥ testes. & ego testis dicit dñs
ds̃. & puer quẽ elegi: testis r̃ nobis pater
cũ filio & spũ scõ. ut in ore duoꝵ uel tͥũ
testiũ stet om̃e uerbũ. & magis mͥ uide¬
tur sic stare sententia & sub his trib
testib ueritas confirmari: quã ꝑ litterã.¬
tit uerbũ in ore eoꝵ. Contͣ naboth qͦq
pene tota ciuitas dixit testimoniũ. Con¬
sensusq testiũ pessimoꝵ non firmitatẽ
habuit urritatis. sed sceleris comurationẽ.
plicioꝵ su. ut effundã suꝑ eos irã meã.

Expanded text:
es orationem meam, mane assistam tibi, et vjustitiae. Orto autem sole, omnes racemi de vinea Sodomorum dissipantur et pereunt, ut non solum grandes botri, sed etiam quod parvum esse videbatur in nobis, Christi lucerna radiante, dispereat. Et pro his omnibus mercedem nobis pollicens Deus, ait: Exspecta me in die resurrectionis meae in testimonium: post vitia enim atque peccata Deus resurget in nobis. Et juxta quod in alio loco praecipit: Estote mihi testes, et ego testis, dicit Dominus Deus: et puer quem elegi : testis est nobis Pater cum Filio et Spiritu sancto, ut in ore duorum vel trium testium, stet omne verbum . Et magis mihi videtur sic stare sententia, et sub his tribus testibus veritas confirmari, quam pertit uerbum in ore eorum. Contra Naboth tota pene ciuitas dixit testimonium consensusque testium pessimorum non firmitatem habuit veritatis, sed sceleris conjurationem pliciorum suorum, ut effundam super eos iram meam,
Abbreviated transcription (Latin):
nit ammã suã ꝓ ouib suis. Qũ a obrẽ &
ego inquit indignatꝰ : sententiã ꝓtuli
& ad ipsos pastores quos mea inclignatio¬
ne succiderã. siur succisis pastorib ad re
Sed quod mortẽ elegit sua uoluntate. mo¬
riat᷑. & se alterutrũ deuorent mutuaq

Expanded text:
nit animam suam pro ovibus suis . Quamobrem et nit animam suam pro ovibus suis . Quamobrem et ego indignatus sententiam protuli, et ad ipsos pastores, quos mea indignatione succideram, sive succisis pastoribus ad resed quod mortem elegit, sua voluntate moriatur, et se alterutrum devorent, mutuaque
Abbreviated transcription (Latin):
atur adtendite. quia libani poete aꝑtę
sunt. & quercꝰ basan & abietes cedriq
succise. & intulerat cõminans non parcã
ultra suꝑ habitatores terrȩ dicit dñs. &
hoc de uno iudaico popło dicere uideba¬
tͣ quod interfectis ꝓpħis rtiã infiliũ dĩ
misissent manꝰ. & uoce temeraria concla¬
massent sanguis riꝰ suꝑ nos & suꝑ filios¬
nr̃os: nunc creator uniuersitatis & dñs misteria
sui orbis exponit. & dicit duas habuisse
se uirgas quarũ alterã decorẽ uocauerit.
alterã funiculũ. & ĩ duab uirgis uinctũ
pauerit gregẽ. Cres quoq pastores in io
mense succiderit. & contracta sit siue in dig
significet quos succidit in m̃se uno. Red¬
ditq causã cur pastorib indignatꝰ sit: in¬
tantũ ut eos in uno mense succiderit. Si¬
quidẽ & anima eoꝵ inquit uariauit in
me. Est sensus. Non me animo pleno di¬
lexerunt. nec pastores mercennarii ue¬
rũ amauere pastorẽ. quia pastor bonus po¬

Expanded text:
ebatur, attendite, quia Libani portae apertae sunt, et quercus Basan, abietes cedrique succisae, et intulerat comminans: Non parcam ultra super habitatores terrae, dicit Dominus. Et hoc de uno Judaico populo dicere videbatur, quod interfectis prophetis, etiam in Filium Dei misissent manus, et voce temeraria conclamassent: Sanguis ejus super nos, et super filiosros ! Nunc Creator universitatis et Dominus mysteria sui orbis exponit, et dicit duas habuisse se virgas, quarum alteram decorem vocaverit, alteram funiculos, et in duabus virgis vinctum paverit gregem: tres quoque pastores in uno mense succiderit, et contracta sit, sive indignsignificet, quos succidit in mense uno. Redditque causam cur pastoribus indignatus sit intantum, ut eos in uno mense succiderit: Siquidem et anima, inquit, eorum variavit in me. Et est sensus: Non me pleno animo dilexerunt: nec pastores mercenarii verum amavere pastorem: Quia pastor bonus po
Abbreviated transcription (Latin):
tiã tantoꝑe mirem̃: Mena ẽ historia
tã grȩca quã latina uirtutib femi¬
narũ. & quȩ integros libros flagitent.
in fine ꝓlogi dixisse sufficiat. dñimn
resurgentẽ primũ apparuisse mulieri
b & apłoꝵ illas fuisse apostolas. ut eru¬
bescerent uiri non querere quẽ fragi¬

Expanded text:
tiam tantopere miremur? Plena est historia tiam tantopere miremur? Plena est historia tam Graeca quam Latina virtutibus feminarum, et quae integros libros flagitent in fine prologi dixisse sufficiat, Dominum resurgentem primum apparuisse mulieribus , et apostolorum illas fuisse apostolas, ut erubescerent viri non quaerere, quem jam fragi
Abbreviated transcription (Latin):
Nte quã Sophoniã aggre¬
diar. qui nonus ẽ in ordi¬
ne duodecĩ prophaetarũ
respondendũ uidetur
his qui me irridendũ es
timente suꝑasse. & iudith & hest er
in tipo ȩccłȩ & occidisse aduersarios
& periturũ isrł de periculo liberaret.
numquã post tergũ meũ manũ cur¬
uarent in cicõnã. Caceo de anna
& helisabeth. & ceteris scĩs mulierib. qua¬
rũ uelut siderũ igniculos clarũ marie
lum̃ abscondit. Ad gentiles feminas ueniã.
ut & apud scłi philosophos uideant anima¬
rũ differentias quęri solere non corpoꝵ.
Plato inducit aspasiã disputantẽ. sapho
cũ pindaro scribit᷑ & alchẽo: themista
bis turba mirat᷑. carneades eloquentis¬
simꝰ philosophoꝵ. acutissimus rethorũ
qͥ apnd consulares uiros & in achadẽ¬
mia płusus excitare consueuerat non
erubuit in pͥuata domo audiente ma¬
trona de philosophonia disputare. Quid
referã catonis filiã bruti conugẽ. cuiꝰ
uirtus fac it ne patris maritiq constan¬

Expanded text:
ntequam Sophoniam aggrediar, qui nonus est in ordine duodecim prophetarum, respondendum videtur his qui me irridendum aestimente, superasse : et Judith et Esther, in typo Ecclesiae, et occidisse adversarios, et periturum Israel de periculo liberasse: numquam post tergum meum manum curvarent in ciconiam. Taceo de Anna et Elisabeth, et caeteris sanctis mulieribus, quarum velut siderum igniculos, clarum Mariae lumen abscondit. Ad gentiles feminas veniam, ut et apud saeculi philosophos videant animorum differentias quaeri solere, non corporum. Plato inducit Aspasiam disputantem: Sappho cum Pindaro scribitur, et Alcaeo: Themista bis turba miratur: Carneades eloquentissimus philosophorum, acutissimus rhetorum, qui apud consulares viros et in Academia plausus excitare consueverat, 673-674 non erubuit in privata domo, audiente matrona, de philosophia disputare. Quid referam Catonis filiam, Bruti conjugem, cujus virtus facit ne patris maritique constan
Abbreviated transcription (Latin):
tux. spinas &e tribulos germinabit tͥ. &
come clas erbas t̾rȩ. & in sudore uultꝰ tui
uesceris pane. Cũq se ostenderit ad hoc na¬
tũ ut insudore faciri suȩ comeclat panẽ
suũ: in t̾rogabit eũ alt̾ ce dicet. Quid sibi
uolunt istȩ plagȩ & hec uulnera quȩ in
medio manuũ tuarũ sunt: Et est fensus.
Quare adheres patibulo: Cur manus tuȩ
transfixe st̃ clauis: Quid cõmisisti ut hu¬
ic penȩ & cruciatui subiaceres:. Et ille
respondebit & dicet. Hȩc uulnera & has
accepi plagas parentũ meoꝵ iudicio con¬
dẽpnatꝰ. & eoꝵ qui me non oderant. sed
amabant. Et intantũ fugato mendatio
ueritas obtinebit: ut etiã ipse qͥ suo uicio
brei hoc quod scriptũ ẽ nec oꝑient᷑ pallio
saccino ut mentiant᷑. sic edisserunt. Q

Expanded text:
tuae: spinas et tribulos germinabit tibi: et comedes herbas terrae: et in sudore vultus tui vesceris pane . Cumque se ostenderit ad hoc natum, ut in sudore faciei suae comedat panem suum, interrogabit eum alter, et dicet: Quid sibi volunt istae plagae, et haec vulnera quae in medio manuum tuarum sunt? Et est sensus: Quare adhaeres patibulo? cur manus tuae transfixae sunt clavis? quid commisisti, ut huic poenae et cruciatui subjaceres? Et ille respondebit, et dicet: Haec vulnera et has accepi plagas, parentum meorum judicio condemnatus, et eorum qui me non oderant, sed amabant. Et intantum, fugato mendacio, veritas obtinebit, ut etiam ipse qui suo punitur. Hebraei hoc quod scriptum est: Nec operientur pallio saccino, ut mentiantur, sic edisserunt,
Abbreviated transcription (Latin):
cõpedient eũ pat̾ rius & mat̾ eiꝰ qui ge¬
ominib idoloꝵ de t̾ra sublatis & pseu¬
do ꝓpħis atq immundo sp̃u qͥ loquebat᷑
in eis. siquis ultra tẽptare uoluerit. &
qͥppiã ex ꝑsona dñi ꝓpħare. statĩ pat̃
eius & mat̾ eiꝰ obliuiscent᷑ parentũ ut
dĩ retineant seruitutẽ. & ꝓferent con¬
tra filiũ suũ mortis sententiã. & tã prȩ
rrunt om̃iũ in dm̃ mentes. ut non ex¬
pectet᷑ publicũ iudiciũ. s ꝑeant qͥ tales
sunt sententia ꝓpͥnquoꝵ. Pro eo quod
nos diximꝰ configent: idem uerbũ ẽ in
hebreo qđ supͣ. dacarĩ. Qua gͦ ratione. lxx.¬

Expanded text:
compedient eum pater ejus et mater ejus, qui geNominibus idolorum de terra sublatis, et pseudoprophetis, atque immundo spiritu qui loquebatur in eis, si quis ultra tentare voluerit, et quippiam ex persona Domini prophetare, statim pater ejus et mater obliviscentur parentum, ut Dei retineant servitutem, et proferent contra filium mortis sententiam: et tam piae erunt omnium in Deum mentes, ut non exspectetur publicum judicium; sed pereant qui tales sunt, sententia propinquorum. Pro eo quod nos diximus, configent eum, idem verbum est in Hebraeo quod supra, DACARU  . Qua