comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ scĩe absconditi ut neq false phylosophȩ loq̃citate sedu¬
camͣ. neq false religionis suꝑstitione t̾ream᷑: ⁊ cũ duunos
libros legimꝰ intanta multitudine ueroꝵ intellectuũ. qui
depaueis u̾bis eruunt᷑. ⁊ sanitate katholice fidi muni
unt᷑. id potissimũ diligamꝰ. qđ c̾tũ apparuerit eũ sen¬
sisse ꝗͣ legimꝰ. si aut̃ hoc latet id c̾te qđ c̾cũstantia sc̃ptȩ
ñ impedit. ⁊ cũ uana fide ꝯcordat: si aut̃ ⁊ scpte circ ũstan¬
tia ꝑtͣctari ac discuti ñ pot̃. saltẽ id solũ qđ fides sana p̃¬
seribit Aliud ẽ enĩ ꝗͥd potissimũ sẽptor senserit ñ dinoscẽ.
aliud aut̃ aregula pietatis errare. Si ugũq uitet᷑ ꝑfecte
se habet fructus legentis. si uͦ utrũq uitari ñ pot̃ ⁊̃ si uoluntas
seriptoris inc̾ta sit. sanȩ fidĩ ꝯgruã ñ in utile ẽ eruisse sen¬
tentiam.

Expanded text:
iae absconditi , ut neque falsae philosophiae loquacitate seducamur, neque falsae religionis superstitione terreamur. Et cum divinos Libros legimus in tanta multitudine verorum intellectuum, qui de paucis verbis eruuntur, et sanitate catholicae fidei mununtur, id potissimum deligamus, quod certum adparuerit eum sensisse, quem legimus; si autem hoc latet, id certe, quod circumstantia scripturae non inpedit et cum sana fide concordat; si autem et scripturae circumstantia pertractari ac discuti non potest, saltem id solum, quod fides sana praescribit. aliud est enim, quid potissimum scriptor senserit, non dinoscere, aliud autem a regula pietatis errare. si utrumque uitetur, perfecte se habet fructus legentis; si uero utrumque uitari non potest, etiam si uoluntas scriptoris incerta sit, sanae fidei congruam non inutile est eruisse sententiam.
Abbreviated transcription (Latin):
lat᷑ spc̃. ñ trimꝰ hoc uocabulũ qͦ appellauimꝰ sp̃uale hoc uisionis ge¬
lingua sp̃c meus orat. mens aũ mea infructuosa ẽ. Cũ gͦ lingna intel¬
ligat᷑ hoc loco dicẽ obscuras : misticas significationes aqͥbꝰ si intel¬
lectũ m̃tis amoueas. nemo edificat᷑ audiendo qd ñ intelligit. uñ ñ dic̃

Expanded text:
tus, non traximus hoc vocabulum, quo appellavimus spirituale hoc visionis gelingua, spiritus meus orat, mens autem mea infructuosa est. Cum ergo linguam intelligatur hoc loco dicere obscuras et mysticas significationes, a quibus si intellectum mentis removeas, nemo aedificatur, audiendo quod non intelligit; und
Abbreviated transcription (Latin):
sine ulla pena hominis. ẜ ut in agͥs inqͥb iã penali¬
tꝰ laborabat. ⁊ ista nasc̾ent᷑. hoc ab cumulũ penę uałe
credi pot̃. cũ possint alibi nasci. ł ad auiũ pecoꝵq pastus
uł ad ipsoꝵ hominũ aliqͦs usus. quãquã ⁊ ille sensus ñ
ab horreret ab his u̾bis. qđ ita intelligit᷑ dictũ. spinas
⁊ tͥbulos pariet t̾. ut hec ⁊̃ antea t̾ra pariens. ñ tam̃ hõr
pareret ad laborẽ .s cuiꝰq modi animalib ꝯuenientẽ cr¬
bũ. s enĩ que his gnib ⁊ molliorib ⁊ aridiorib cõmode
sua uit̾q uescant᷑. tẽ aut̃ ceꝑit ista hõi parere ad crũp-¬
nosũ negotiũ. cũ pꝰ pcecatũ ceꝑit int̾̃ra laborare: h̃ qđ
endos fructus coleret . s ⁊ pͥus ⁊ postea in hisde locis. pͥus
tam̃ ñ homini. postea aut̃ homini. ut hoc significaret᷑.
riet tꝰ idẽ ut tͥ iam ista nasei incipiant. ad laborẽ. quȩ ad pa¬

Expanded text:
 in quibus iam poenaliter laborabat, etiam ista nascerentur, hoc ad cumulum poenae ualere credi potest, cum possent alibi nasci uel ad auium pecorumque pastus uel ad ipsorum hominum aliquos usus. quamquam et ille sensus non abhorret ab his uerbis, quo ita intellegitur dictum: spinas et tribulos pariet tibi, ut haec etiam antea terra pariens non tamen homini pareret ad laborem, sed cuiusque modi animalibus conuenientem cibum — sunt enim, quae his generibus, et mollioribus et aridioribus, commode suauiterque uescantur — tunc autem coeperit ista homini parere ad aerumnosum negotium, cum post peccatum coepit in terra laborare, non quod endas fruges coleret, sed et prius et postea in isdem locis, prius tamen non homini, post autem homini, ut hoc significetur, riet
Abbreviated transcription (Latin):
suoꝵ ulla gn̾a mortiũ ꝑ horrescant. ẜ piȩ fortitudinis
neruos ad om̃a p̃parare ñ dubitent. lalis ñ questio de
spinis⁊ t̾bulis solet oborin ⁊ deqͥb đa lignis infructuo¬
sis uł cur uł qͣndo c̾ata s̃: cũ ds dixerit ꝓducat t̾ra her¬
bã uirentẽ pabuli seminantẽ sem̃ ⁊ lignũ fructiferũ
faciens fructũ. S ꝗͥ ita mouent᷑ ñ intelligunt saltẽ
deusitatis formulis humani iuris. quẽ ad mođu ap¬
pellet᷑ usus fructus ꝥtilitas enĩ queda fruentiũ. in
fructus nomine consid̾at᷑. Quantę aũ utilitates sit̃
siue manifeste siue occultȩ omniũ quȩ t̃ra gignens ra¬
dicitus alit.⁊ ipsi queda intueant᷑. ⁊ ab exꝑtis cet̾a in qͥ¬
rant. Et despinis quidẽ ac tͥbulis absolutior pot̃ cẽ respon¬
sio. qͥa post peccatũ dictũ ẽ homina det̾ra. spinas ⁊ tͥ¬
bulos pariet tͥ nec tam̃ facile dicendũ ẽ tc̃ cepisse is

Expanded text:
suorum ulla genera mortium perhorrescant, sed piae fortitudinis suorum ulla genera mortium perhorrescant, sed piae fortitudinis neruos ad omnia praeparare non dubitent. Talis etiam quaestio de spinis et tribulis solet oboriri et de quibusdam lignis infructuosis, uel cur uel quando creata sint, cum deus dixerit: producat terra herbam pabuli seminantem semfaciens fructum. Sed qui ita moventur, non intelligunt saltem de usitatis formulis humani juris, quemadmodum appelletur ususfructus. Utilitas enim quaedam fruentium in fructus nomine consideratur. Quantae autem sint utilitates, sive manifestae, sive occultae, omnium quae terra gignens radicitus alit, et ipsi quaedam intueantur, et ab expertis caetera inquirant. 28. Et de spinis quidem ac tribulis absolutior potest esse responsio, quia post peccatum dictum est homini de terra, Spinas et tribulos pariet tibi . Nec tamen f
Abbreviated transcription (Latin):
dã refectionẽ corporis sui exalio corꝑorib quert̃:
alia se repugnandi uirib ł fugȩ p̃sidio .uł latebrarũ
munimine tuent᷑. Nã ⁊ ipse corporis dolor in qͦlibet ani¬
mante magna ⁊ mirabilis anime uis c̃. quę ilła ꝯpagẽ
inefsabili ꝑ mixtione uitalit̾ ꝯtinet. ⁊ in qͣnđa sui mo¬
duli redigit unitatẽ. cũ eã ñ in different̃. s ut ita dicam
indignant patit᷑ corrũpi atq dissolui Illud ⁊̃ fortasse
aliquẽ moueat si animalia noxia uiuos homines aut
penalit̃ ledunt. aut salubrit̾ exercent. aut utilit̾ ꝓbant
aut ignorant̃ docent. cur inescas suas dilac̾ant ⁊̃ cor
tñsitus eat. uñ mirabili om̃i potentia catoris reforman¬
da rursũ seruat᷑: quã quã ⁊ hinc fiat qucda prudentib
ad monitio.: ut se ita cõm̃dent fideli catori om̃a maxi¬
pilli num̾ati s̃. ne ꝓpt̾ in anes curas erammatoꝵ corpoꝵ

Expanded text:
dam refectionem corporis sui ex aliorum corporibus quaerunt, dam refectionem corporis sui ex aliorum corporibus quaerunt, alia se uel repugnandi uiribus uel fugae praesidio uel latebrarum munimine tuentur. nam et ipse corporis dolor in quolibet animante magna et mirabilis animae uis est, quae illam conpagem ineffabili permixtione uitaliter continet et in quandam sui moduli redigit unitatem, cum eam non indifferenter, sed, ut ita dicam, indignanter patitur corrumpi atque dissolui. Illud etiam fortasse aliquem moueat, si animalia noxia uiuos homines aut poenaliter laedunt aut salubriter exercent aut utiliter probant aut ignoranter docent, cur in escas suas dilacerant etiam transitus eat, unde mirabili omnipotentia creatoris reformanda rursus eruatur. quamquam et hinc fiat quaedam prudentibus admonitio, ut se ita commendent fideli creatori omnia, maxipilli numerati sunt, ne propter inanes curas exanimatorum corporum
Abbreviated transcription (Latin):
q scił aliȩ cibi s̃ a liarũ. nec recte possumꝰ dic̾e. ñ eẽnt
aliȩ quib aliȩ uesee̾nt᷑: habent enĩ om̃a quã dui s̃ m̃su¬
ras. numosas ordines suos. que cuncta mito ꝯsidata lay
dant᷑. nec sine occulta ꝓsuo gne mođatione pulchri¬
tudinis temporalis ỹeralio in aliud tnscundo mu¬
tant᷑. Qđ ⁊̃ si stultos latet. sublucet ꝓficientib clarũq
ꝑfectis ẽ. ⁊certe om̃ib talib inferioris cat᷑e motib p̃¬
bent᷑ homini salubres ad monitiones. ut uideat qͣn
tũ s̃ satagendũ sit ꝓsalute spũali ⁊ sempit̾na. qua
om̃ib irrationabilib animantib antecellit: cũ illa
uideat amaximis elephantis usq adminimos uer¬
miculos ꝓ salute corporali ⁊ temporali. quã ꝓsui gn̾is
inferiore ordinatione sortita sunt. siue resistendo si¬
uẽ cauendo age qͥcqͥd ualent. qđ ñ apparet ñ cũ quȩ¬

Expanded text:
quia scilicet aliae cibi sunt aliarum. nec recte possumus dicere: non essent quia scilicet aliae cibi sunt aliarum. nec recte possumus dicere: non essent aliae, quibus aliae uescerentur. habent enim omnia, quamdiu sunt, mensuras, numeros. odantur, nec sine occulta pro suo genere moderatione pulchritudinis temporalis, etiam ex alio in aliud transeundo, muetsi stultos latet, sublucet proficientibus, clarumque perfectis est. Et certe omnibus talibus inferioris creaturae motibus praebentur homini saltum sibi satagendum sit pro salute spiritali et sempiterna, qua omnibus inrationalibus animantibus antecellit, cum illa uideat a maximis elephantis usque ad minimos uermiculos pro salute corporali et temporali. quam pro sui generis inferiore ordinatione sortita sunt, siue resistendo sine cauendo agere quidquid ualent: quod non adparet, nisi cum quae
Abbreviated transcription (Latin):
ut ꝑfectũ se audeat dicẽ. fidelit̾ attestante apło ⁊ dicente:
ñ qͥa iam aeceꝑim. aut iã ꝑfectussrm. cũq ad huc exercen
de atq ̃ infirmitate uirtuti necessarie sint temptationes
⁊ molestie corporales. eođe rursus apło manifestante ꝗͥ ait
in magnitubine reuelationũ ne extolleret᷑. datũ sͥ eẽ
stimulũ carnis angłm satane ut eũ colaphilaret. rogatp̃q¬
a se dñm t̾cio ut disced̾et abeo. respondisse sͥ. sufficit t̃
gr̃a mea. nã uirtus in infirmitate ꝑficit᷑ : tam̃ ⁊ sc̃s dani¬
el int̾ leones saluus atq intrepidus. uix̃. qui ñ utiq dõ
ipsius apłi manu mortifera uiꝑa inhesit nec lesit. Potuest̃¬
illa ꝑpetua quȩ turpit̃ amissa ẽ ꝑ uoluptatẽ. fortit̾ re¬
cipit᷑ ꝑdolorẽ. Dicit aliquis. Cur gͦ inuicẽ bestiȩ nocent:
quib nec peccata ulla s̃ ut uindicta ista dicat᷑. nec ul¬
lã recipiunt tali exercitatione uirtutẽ: Iđo nimirũ.

Expanded text:
se audeat dicere fideliter adtestante apostolo et dicente: non quia iam acceperim aut iam perfectus sim, cumque adhuc exercendae atque in infirmitate perficiendae uirtuti necessariae sint temtationes et molestiae corporales eodem rursus apostolo manifestante, qui ait, in magnitudine reuelationum ne extolleretur, datum sibi esse stimulum carnis, angelum satanae, ut eum colaphizareta se Dominum tertio, ut discederet ab eo, respondisse sibi, Sufficit tibi gratia mea; nam virtus in infirmitate perficitur : tamen et sanctus Daniel inter leones salvus atque intrepidus vixit , qui non utique Deo ipsius Apostoli manu mortifera vipera inhaesit, nec laesit . Potuerunilla perpetua, quae turpiter amissa est per uoluntatem, fortiter recipitur per dolorem. Dicet aliquis: cur ergo inuicem bestiae nocent, quibus nec peccata ulla sunt, ut uindicta ista dicatur, nec ullam recipiunt tali exercitatione uirtutem? ideo nimirum,
Abbreviated transcription (Latin):
iniriata pͥmordia fut᷑oꝵ animaliũ. que de corruptioĩb
taliũ corpoꝵ ꝓ suo ꝗueq gn̾e ac differentus gant exor¬
tura. ꝑ administrationẽ in effabiłe om̃a mouente in¬
cõmutabili catore: Po generib quoq animaliũ uene¬
nosis & ꝑnitiosis queri solet utũ pꝰ peccatũ hõis ad uindictã

Expanded text:
liciata primordia futurorum animalium, quae de corruptionibus talium corporum pro suo quaeque genere ac differentiis erant exortura per administrationem ineffabilem omnia mouente incommutabiliter creatore. De generibus quoque animalium uenenosis et perniciosis quaeri solet, utrum post peccatum h
Abbreviated transcription (Latin):
fiat quã sine peccato auigilante dr̃. qͣ ut dice̾t᷑ sine dubio
cogitatũ ẽ. Heruntam̃ ꝓpt̾ aĩȩ affectionẽ boñã que &siderbͥ
meliore mundata int̾ficit multas cupiditates que ad nat᷑a lẽ
carnis motũ ꝑtinent. quã casti uigilantes cohibent ⁊ refrenant.
dormientes aũ idõ ñ possunt. qr ñ habent inpotestate qua ea mo-¬
ueat᷑ exp̃ssio corporalis imaginis que discerni ñ possit acorpore.
ꝓpt̃ ilła gͦ affectionẽ aĩȩ bonã ⁊̃ insomnis quedã eiꝰ merita clarent.
nã ⁊̃ dormiens salemon sapientiã p̃posuit omnibꝰ rebꝰ eãq neg
d̃no. nec distulit retͥbutionẽ bõnã ꝓdfidrio bono. Que cũ ita
sinit ꝑtinet corporis sensus aduisa corporalia. qͥ ꝑquinq qͣsi
riuulos distant̃ ac ualent̃ distribuit᷑ cũ illud q sibtilissinũ ẽ c̃ inre

Expanded text:
fiat, quam sine peccato a uigilante dicitur, quod ut diceretur sine dubio cogitatum est. uerum tamen propter animae adfectionem bonam, quae desiderio meliore mundata multas interficit cupiditates, quae ad naturalem carnis motum non pertinent, quem casti uigilantes cohibent et refrenant, dormientes autem ideo non possunt, quia non habent in potestate quae admoueatur expressio corporalis imaginis, quae discerni non possit a corpore: propter illam ergo adfectionem animae bonam etiam in somnis quaedam eius merita clarent. nam etiam dormiens Salomon sapientiam praeposuit omnibus rebus eamque negldomino nec distulit retributionem bonam pro desiderio bono. Quae cum ita sint, pertinet corporis sensus ad uisa corporalia, qui per quinque quasi riuulos distanter ualentes distribuitur, cum illud, quod est subtilissimum in corpore
Abbreviated transcription (Latin):
ueret᷑.: ad speciẽ ꝯu̾teret᷑ inferior illa tenebrosa imꝑfe¬
ctio nature incorporeȩ ⁊ fieret lux: S multũ ẽ ac dif¬
ficillimũ caꝑe. qͣmͦ dicat᷑ dõ ñ temporalit̾ iubente. neq
id temporalit̾ audiente c̾atura quȩ ꝯtẽplatione ue¬
ritatis om̃a tempora excedit. s. intellectualit̾ sibimet im¬
p̃ssas ab in cõmutabili di sapĩa rationes tamꝗͣ intelli¬
gibiles rationes in ea quȩ infra s̃ transmittente fieret
temporalis motus in reb temporalib ł formandis ł
ad ministrandis. Si aut̃ lux quȩ pͥmũ dicta ẽ ut fiat
⁊facta ẽ. etiã pͥmatũ c̾ature tenere intelligenda est.
ipsa ẽ intellectualis uita. quȩ nͥ ad c̾atorẽ illum inan¬
da ꝯu̾teret᷑ fluitaret informit̃. cũ aut̃ conu̾sa⁊ illu

Expanded text:
ueretur et ad speciem conuerteretur inferior illa tenebrosa inperfectio naturae corporeae et fieret lux? sed multum est ac difficillimum capere, quomodo dicatur deo non temporaliter iubente neque id temporaliter audiente creatura, quae contemplatione ueritatis omnia tempora excedit, sed intellectualiter sibimet inpressas ab incommutabili dei sapientia rationes, tamquam intellegibiles locutiones, in ea, quae infra sunt, transmittente fieri temporales motus in rebus temporalibus uel formandis uel administrandis. si autem lux, quae primum dicta est, ut fiat, et facta est, etiam primatum creaturae tenere intellegenda est, ipsa est intellectualis uita, quae nisi ad creatorem inluminanda conuerteretur, fluitaret informiter. cum conuersa au
Abbreviated transcription (Latin):
enũ lux eẽ potuit nͥ discerneret᷑ atenebris. Qđ aut̃ uocai¬
uit ds̃ lucẽ dic̃ ⁊ tenebras noctẽ. quanta mora fien po¬
tat . etiã si hoc sillaba ꝑsonũ uocis egisset. n quanti Pino
bis dr̃. lux uocet᷑ dies ⁊ tendrȩ uocent᷑ nax n forte qͥs ita
desipiat. ut qͥa suꝑ om̃a magnus c̃đo. putet ore di ꝓ latas
quãuis paucissimas syllabas ꝑtotũ dici spaciũ potuisse
Aistendi huc accedit qͥa u̾bo sibi eoet̾̃no ÷ in omutabili
sapĩa int̾nis etnisq rationib ñ corporali uocis sono uoca
erat sonis transcuntib. ubi cuiꝰ ꝗ̃ ñ erat corporilis audit̾¬

Expanded text:
enim lux esse potuit, nisi discerneretur a tenebris. 20. Quod autem vocaenim lux esse potuit, nisi discerneretur a tenebris. 20. Quod autem vocavit Deus lucem diem, et tenebras noctem, quanta mora fieri poterat, etiam si hoc syllabatim per sonum vocis egisset, nisi quanta et a nobis dicitur, Lux vocetur dies, et tenebrae vocentur nox? nisi forte quis ita desipiat, ut quia super omnia magnus est Deus, putet ore Dei prolatas, quamvis paucissimas syllabas, per totum diei spatium potuisse distendi. Huc accedit, quia Verbo sibi coaeterno, id est incommutabilis sapientiae internis aeternisque rationibus, non corporali uocis sono uocauerat sonis transeuntibus, ubi cuiusquam non erat corporalis u
Abbreviated transcription (Latin):
D qm̃ potẽ hoc intelligi cũ facta luce ⁊ diuisa atenebris.⁊ in¬
ditis diei noctisq uocabulis dicat scriptura facta ẽ uesꝑa.
& factũ ẽ mane dies unus: Inde uidet᷑ illud opus di fa¬
ctũ ꝑ spatiũ diei. q̃ ꝑacto ab uesꝑã uentũ ẽ. qđ ẽ noctis ini¬
tiũ. itẽq ꝑacto nocturno spacio completus ẽ totus dies. ut
mane fieret in alterũ diẽ in qͦ die ds aliud ꝯscqͣnt oꝑ aree᷑.¬
nmo uͦidipsũ ꝑmirabile ẽ. eũ đs nullo spacio syllabarũ
et̃na u̾bi sui ratione dixerit fiat lux. cur tanta mori fa¬
ta sit sux donec dici spaciũ p̃teriret. ⁊ uesꝑa fieret. An
forte eito quid̃ẽ lux facta ẽ. ẜ mora diurni temporis in
eo consumi potuit. cũ discerneret᷑ a tenebris. atq utrũq
discretũ suisq uocabulis signaret᷑ Alirũ si & hoc ł tanta
mora fieri potuit ado. qͣnta đr anobis. Diserctio qͥppe lucis
tenebrarũ. inipso qͦq Ioꝑe. cũ lux fieret ꝯsecuta ẽ Hon

Expanded text:
do potest hoc intelligi, cum facta luce et divisa a tenebris, et inditis diei noctisque vocabulis, dicat Scriptura, Facta est vespera, et factum est mane dies unus? Unde videtur illud opus Dei factum per spatium diei, quo peracto ad vesperam ventum est, quod est noctis initium. Itemque peracto nocturno spatio completus est totus dies, ut mane fieret in alterum diem, in quo die Deus aliud conseo idipsum permirabile est, cum Deus nullo spatio syllabarum aeterna Verbi sui ratione dixerit, Fiat lux; cur tanta mora facta sit lux, donec diei spatium praeteriret, et vespera fieret. An forte cito quidem lux facta est, sed mora diurni temporis in eo consumi potuit, cum discerneretur a tenebris, atque utrumque discretum suis vocabulis signaretur? Mirum si et hoc vel tanta mora fieri potuit a Deo, quanta dicitur a nobis. Discretio quippe lucis et tenebrarum in ipso utique opere, cum lux fieret, consecuta est: non
Abbreviated transcription (Latin):
nocte donec diurnũ spaciũ ꝑagertt. h tãdiu mansit nox
luci succedens. donec spaciũ nocturna temporis p̃tiret.
mane fieret diei sequentis uno pͥmoq transacto. Ssi hoc
dixero uereor ne derideat. ⁊ ab his qui certssime cognoue¬
runt. ⁊ abhis qui possunt facillime adu̾tere ꝗͥ eo temꝑe
qͦ nax apud nos ẽ eas partes mundi p̃sentia lucis illustret
ꝑ qͣs sol ab occasu in ortũ redit. ac ꝑ hoc om̃ib uiginti qͣtu¬
or horis ñ dee̾e̾ ꝑcircuitũ gyn totius. alib noctẽ alibi no¬
dm̃. uͥ eͣnũ uesꝑa fieret cũ abea parte inaliã partẽ lux

Expanded text:
nocte, donec diurnum spatium perageretur; et tamdiu mansit nox luci succedens, donec spatium nocturni temporis praeteriret, et mane fieret diei sequentis, uno primoque transacto? Sed si hoc dixero, vereor ne deridear et ab iis qui certissime cognoverunt, et ab iis qui possunt facillime advertere quod eo tempore quo nox apud nos est, eas partes mundi praesentia lucis illustret, per quas sol ab occasu in ortum redit; ac per hoc omnibus viginti quatuor horis non deesse per circuitum gyri totius, alibi diem, alibi noDeum ubi ei vespera fieret, cum ab ea parte in aliam partem lux
Abbreviated transcription (Latin):
cedentiũ p̃terirent. Qđ si iã erat tempꝰ ante ꝗ̃ sieret
lux. in qͦ tempore uox fieret. qua sonaret fiat luc :
ad quẽ dic̃ ꝑtinebat illusd tempꝰ Unꝰ enĩ dies iđeq
pͥmus ille numerari incipit qͦ facta ẽ lux. An ad ipsũ diẽ
ꝑtinet totũ spatiũ temporis. ⁊ qͦ factũ ẽ uocale corpꝰ ꝑ qđ
sonaret fiat lux. ⁊ ꝗͦ facta ẽ ipsa lux: S om̃is talis uox
ꝓpt̾ audientis corporałe sensũ aloquente ꝓfert᷑: ita enĩ
sic ds̃ ꝑsonaret ac diceret. fiat lux: abscedat gͦ hȩc ab
animo cogitantis absurditas. Utrũ gͦ sp̃ualis motus. ẜ tmi
temporalis erat. qͦ dictũ intelligimꝰ fiat lux. exp̃ssus ab
et̾no dõ ꝑu̾bũ coet̾nũ inc̾atura spũali quã iã fecerat.
cũ dictũ ẽ inpͥncipio fec̃ ds̃ çelũ ⁊ terrã. idẽ in illo çeli

Expanded text:
succedentium praeterirent. quodsi iam erat tempus, antequam fieret lux, in quo tempore uox fieret, qua sonaret "fiat lux", ad quem diem pertinebat illud tempus? unus enim dies idemque primus ille numerari incipit, quo facta est lux. an ad ipsum diem pertinet totum spatium temporis, et quo factum est uocale corpus, per quod sonaret "fiat lux", et quo facta est ipsa lux? sed omnis talis uox propter audientis corporalem sensum a loquente profertur; ita enim sic deus personaret ac diceret: fiat lux? abscedat itaque haec ab animo cogitantis absurditas. Utrum ergo spiritalis motus, sed tamen temporalis erat, quo dictum intellegimus "fiat lux," expressus ab aeterno deo per uerbum coaeternum in creatura spiritali, quam iam fecerat, cum dictum est: in principio f
Abbreviated transcription (Latin):
cta s̃ ea uidẽ apud dm̃. ut ꝑ hoc sciamꝰ. quot ⁊ qͣnta &¬
qualia sint ⁊̃ si ñ ca uideamꝰ ꝑ corporis sensus. Remo
exꝗͦ fit ut maior ad illa inuemenda sit labor quã
ad illũ aqͦ facta s̃. cũ sit inꝯparabili felicitate p̃stantiꝰ
illũ exqͣntulacũq particula pra m̃te sentire quã
illa uniu̾sa ꝯp̃hendere. Uñ recte culpant᷑ in libro¬
sapĩȩ inquisutres huiꝰ scłi. Si enĩ tantũ in qͥt potu¬

Expanded text:
cta sunt, ea videre apud Deum, ut per hoc sciamus quot et quanta qualiaque sint, etiamsi non ea videamus per corporis sensus. RemotEx quo fit ut major ad illa invenienda sit labor, quam ad illum a quo facta sunt, cum sit incomparabili felicitate praestantius illum ex quantulacumque particula pia mente sentire, quam illa universa comprehendere. Unsapientiae inquisitores huius saeculi: si enim tantum, inquit, potu
Abbreviated transcription (Latin):
t̃ casib uolui. quã om̃s illȩ ꝓcellose ac turbulente qͣlita¬
tes. quib celi huiꝰ inferions qđ ñ immerito ⁊̃ t̾re nõi depu¬
tatũ ẽ facies uariat᷑ ⁊ u̾tit᷑. ẜ cũ abdidit quȩ faciunt u̾bũ
ciꝰ satis ostendit earũ qͦq rerũ ordinẽ diuino subditũ im¬
ꝑio. latere nos potiꝰ quã uniu̾siratis dece nature. Quod aũ
ore suo saluator cũ dicit unũ passerẽ ñ cadẽ suꝑ t̾rã sine ro
luntate pat̾s. & qđ fenũ agͥ pꝰ paululũ mutendũ inclyba

Expanded text:
llosae ac turbulentae qualitates, quibus caeli huius inferioris, quod non inmerito etiam terrae nomine deputatum est, facies uariatur et uertitur. sed cum addidit: quae faciunt uerbum eius, satis ostendit earum quoque rerum ordinem diuino subditum imperio latere nos potius quam uniuersitatis deesse naturae. quid autem? ore suo saluator, cum dicit unum passerem non cadere in terram sine dei uoluntate, et quod fenum agri post paululum m
Abbreviated transcription (Latin):
state qui dñs coꝵ ẽ informa dĩ ⁊ informa serui. Dicit itẽ
apłs. Alichi minimo omniũ scõꝵ data ẽ grã. hec ingentib
annuntiare inuestigabiles diuitias.xͥ. y illuminare quȩ
sit bispositio sac̃m̃ti. qđ fuit absconditũ ascłis indo qui
uniu̾sa creauit: ut in notesceret pͥncipib ypotestatib ineȩ¬
lestib ꝑeccłiam multi formis sapĩȩ dĩ. scdm̃ ꝓpositũ sclo¬

Expanded text:
s eorum est, et in forma dei et in forma serui. dicit item apostolus: mihi minimo omnium sanctorum data est gratia haec in gentibus adnuntiare inuestigabiles diuitias Christi et inluminare, quae sit dispositio sacramenti. quod fuit absconditum a saeculis in deo, qui uniuersa creauit. ut innotesceret principibus et potestatibus in caelestibus per ecclesiam multiformis sapientia dei
Abbreviated transcription (Latin):
qđ amatorib suis ostendit se inuis hilarit̃ ⁊ inom̃i ꝓuiden¬
tia gub̾nari. occurrit illis. Hec omnino audiendi s̃ qui puta¬
uert̃ sublimes qͥdẽ mundr partes .i. a confinio corpulentionᷤᷤ
acris huiꝰ. ⁊ supͣ. diuina ꝓuibentia gub̃nar. hanc aũ imã
artẽ t̾renã : humida aerisq huiꝰ uicinioris. ꝙ̃ t̾rarũ ⁊ aqͣr
eralationib humescit. in qͦ uenti nubesq consurgunt. casib
potiꝰ ⁊ fortuitis motib agitan. Cont̃ hos enĩ loqͥt᷑ psalmꝰ: qͥcũ
explicasset laudẽ gelestiũ. se ỹ adista inferiora conu̾tit diẽs.

Expanded text:
 amatoribus suis ostendit se in uiis hilariter et in omni prouiden amatoribus suis ostendit se in uiis hilariter et in omni prouidentia occurrit illis. nec omnino audiendi sunt, qui putauerunt sublimes quidem mundi partes, id est a confinio corpulentioris aeris huius et supra, diuina prouidentia gubernari, hanc autem imam partem terrenam et humidam aerisque huius uicinioris, qui terrarum et aquarum exhalationibus humescit, in quo uenti nubesque consurgunt. casibus potius et fortuitis motibus agitari. contra hos enim loquitur psalmus, qui cum explicasset laudem caelestium se etiam ad ista inferiora conuertit dicens:
Abbreviated transcription (Latin):
usq nc̃ oꝑan dm̃. ut si conditis ab eo reb oꝑatio eiꝰ subt᷑ha¬
tur. int̾cidant. Splane. si aliquã c̾aturã sic eũ institue¬
re putauerimꝰ. ut genus eiꝰ pͥme illi sue ꝯditioni. ñ inserũ
didit. noua eũ multa facere quȩ tc̃ ñ fecit manifestũ ẽ.¬
ꝯsũmauit. Mouet itaq occulta sapĩa uniu̾sã caturam
suãꝰ eoq motu illa u̾sata dũ angłi uissa ꝑficiunt. dum
ciroueunt sydã. dũ alt̾nant uenti.dũ abyssus aquarum
pullulant suaq semina euoluunt. dũ animalia gignunt᷑.
uarioq appetitu uitas ꝓpͥas agunt. dũ iniꝗͥ iustos exereere ꝑ¬
mutunt᷑. explicat scła que illȩ pͥmo cũ condita s̃. tamquã iã¬
iciata indiderat. quȩ tñ insuos cursus ñ explicarent᷑. si ea ul
qui condidit ꝓuido motu administiare cessaret. Admone¬
n aut̃ noᷤ oportet dehis quȩ intẽpore formant᷑. atq nascunt᷑
qͦmͦ ista cõsid̾are debeamꝰ. Non enĩ frustra desapĩa scͥptũ ẽ.

Expanded text:
usque nunc operari Deum, ut si conditis ab eo rebus operatio ejus subtrahatur, intercidant. 41. Sed plane, si aliquam creaturam sic eum nunc instituere putaverimus, ut genus ejus primae illi suae conditioni non inseruerdidit, nova eum multa facere, quae tc omnia consummauit. mouet itaque occulta potentia uniuersam creaturam suam eoque motu illa uersata, dum angeli iussa perficiunt, dum circumeunt sidera, dum alternant uenti, dum abyssus aquarum pullulant suaque semina euoluunt, dum animalia gignuntur uarioque adpetitu proprias uitas agunt, dum iniqui iustos exercere permittuntur, explicat saecula, quae illi, cum primum condita est. tamquam plicita indiderat: quae tamen in suos cursus non explicarentur, si ea ille, qui condidit, prouido motu administrare cessaret. Admoneri autem nos oportet his, quae in tempore formantur atque nascuntur, quomodo ista co
Abbreviated transcription (Latin):
fecerit: ñ oprnor eũ ẽẽ tã excordẽ ut đm quȩ ñ no¬
uerat fecisse arbitret᷑. Porro si nouat ea pͥusquã fac̾et.
ea. ꝓfecto pͥusquã fierent apud illũ erant. eo mͦ no¬
ta. quo sempit̾ne atq in ꝯmutabilit̾ uiuunt. ⁊ uita
s. facta aut̃ eo mͦ quo una queq catura ingn̾ẽ suo ẽ.
Quãuis gͦ illa et̾na inꝯmuitabilisq nas tura qͦđ ds ẽ

Expanded text:
fecerit, non opinor eum esse tam excordem, ut deum quae non nouerat fecisse arbitretur. porro, si nouerat ea, priusquam faceret ea, profecto, priusquam fierent, apud illum erant eo modo nota, quo sempiterne atque incommutabiliter uiuunt et uita sunt, facta autem eo modo, quo unaquaeque creatura in genere suo est. Q
Abbreviated transcription (Latin):
ta ẽ. qđ factũ ẽ. qͦmodo uictũ ẽ. sic̃ habet pat̾ uitã in
semeripso sic bebit ⁊ filio uitã hab̾e insemetipso. Nec p̃¬
t̃mutendũ ẽ qđ em̃datiores codices habent. qđ factũ
est in ipsouita erat. ut sic intelligat᷑ uita erat. qͦmͦ in pͥnci¬
iã uita erat in illo. ⁊ uita ñ qͣliscũq nã & pecora dicunt᷑
uinere.que frui ñ possunt participatione sap̃iȩ ẜ uita
erat lux hominũ. Mlentes qͥppe iationales purgate gr̃a
eus possunt ꝑuenire ad huiꝰmodi uisionẽ: ꝙͣ nec su¬
om̃a enumerauit que fecit. nec alia uisio ipsius &
patͥs. ẜ una. sicut una substantia. Nã & in libro iob
mortalis uiã eiꝰ. nec inueniet᷑ in hominib : paulo

Expanded text:
 factum est, quomodo dictum est: sicut habet pater uitam in semet ipso, sic dedit filio habere uitam in semet ipso. Nec praetermittendum est, quod emendatiores codices habent: quod factum est, in illo uita erat, ut sic intellegatur: uita erat, quomodo in princijam vita erat in illo, et vita non qualiscumque; nam et pecora dicuntur vivere, quae frui non possunt participatione sapientiae; sed vita erat lux hominum. Mentes quippe rationales purgatae gratia ejus, possunt pervenire ad ejusmodi visionem, qua nec sua enumerauit omnia, quae fecit. nec alia uisio ipsius et patris, sed una, sicut una substantia. nam et in libro Iob mortalis uiam eius nec inuenietur in hominibus. et paulo
Abbreviated transcription (Latin):
uerã lucẽ suã. ñ ipsũ u̾bũ dĩ ꝑ qđ facta s̃ om̃a. euiꝰ partier¬
pes ẽe potuert̃. ab om̃i iniqͥtate ⁊ errore mundate. N gͦ
ita ꝓ nuntiari oportet. qđ factũ ẽ millo. uita ẽ. ut subdis¬
tinguamꝰ. qđ factũ ẽ in illo. ⁊ deiñ inferamꝰ uita ẽ. Quid
enĩ ñ in illo factũ ẽ. cũ ꝯmemoratis ⁊̃ multis trenis c̾a
turis dicat᷑ inpsalmo. om̃a in sapĩa fecisti. dicat ⁊ apłs.
⁊ quecũq inea s̃ uita sit. Que eũ absurde dicant᷑ om̃a
iuuere. quanto absurdiꝰ ut om̃a uita sint. p̃sertĩ qr distin¬
guit deqͣli uita loqͣt᷑ cũ adbidit. ⁊ uita erat lux hominp̃.
Siͤ gͦ distinguendũ ẽ. ut cũ dixerimꝰ qđ factũ ẽ. deiñ in

Expanded text:
em suam nisi ipsum uerbum dei. per quod facta sunt omnia, cuius participes esse poterunt ab omni iniquitate et errore mundatae. Non ergo ita pronuntiari oportet: quod factum est in illo, uita est, ut subdistinguamus: quod factum est in illo, et deinde inferamus: uita est. quid enim turis, dicatur in Psalmo, Omnia in Sapientia fecisti ; dicat et Aposet quaecumque in ea sunt, vita sint. Quae cum absurde dicantur omnia vivere, quanto absurdius ut etiam vita sint? praesertim quia distinguit de quali vita loquatur, cum addit, Et vita erat lux hominum. Sic ergo distinguendum est, ut cum dixerimus,
Abbreviated transcription (Latin):
aqͥb oꝑib moie septimo reqͥeuit. alit̾ ista eqꝵ ad ministͤ¬
ialiũ morarũ int̾uallis. nc̃ aut̃ ꝑ tempoꝵ moras ꝗͣb ir¬
demꝰ syda mouen ab ortu ab occasũ. çelũ mutan ab esta¬
te ad hiemẽ. genmina certis dierũ mom̃itis pullulare.
gͣndescere. uirescere. arescere. animalia qͦq statutis tẽ¬
poꝵ metis ⁊ eursib ⁊ ꝯcipi. ⁊ ꝑfici. ⁊ nasci. ⁊ ꝑ etates usq in
seniũ mortẽq discurrere. ⁊ cct̾a huiꝰmͦa it̃poralia. Eris

Expanded text:
 in die septimo requieuit, aliter ista eorum administraralium morarum interuallis, nunc autem per temporum moras. quibus uidemus sidera moueri ab ortu ad occasum, caelum mutari ab aestate ad hiemem, germina certis dierum momentis pullulare, grandescere, uirescere, arescere, animalia quoque statutis temporum metis et cursibus et concipi et perfici et nasci et per aetates usque in senium m
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑunt᷑ dici pot̃. Ut omittã ꝗd deqͦrũdã fontiũ mira ui¬
cissitudine ꝑhibet᷑. certo annoꝵ int̾uallo sic cos inun¬
dare. ut totã ilła regionẽ rigent. qͥ alio tempore exal¬
tis puteis ab potandũ sufficientẽ p̃bent aquã: sursit
gͦ incredibile si eruno abẏssi capite alt̾na inundatio¬
ne fluente atq refluente. tẽ uniu̾sa t̾ra rigata ẽ: Qđ¬
si ipsus abyssi magnitudinẽ ea parte excepta qđ ma¬
re ur. ⁊ cuidenti ampluubine atq maris fluctib t̾ras
ambit in ea sola parte quã recoñditis sinib t̃ra cõtinet.

Expanded text:
operiuntur, dici potest? ut omittam, quod de quorundam fontium mira uioperiuntur, dici potest? ut omittam, quod de quorundam fontium mira uicissitudine perhibetur, certo annorum interuallo sic eos inundare, ut totam illam regionem rigent, cui alio tempore ex altis puteis ad potandum sufficientem praebent aquam. cur sit ergo incredibile, si ex uno abyssi capite alterna inundatione fluente atque refluente tunc uniuersa terra rigata est? quodsi ipsius abyssi magnitudinem ea parte excepta, quod mare dicitur et euidenti amplitudine atque amaris fluctibus terras ambit, in ea sola parte, quam reconditis sinibus terra continet,
Abbreviated transcription (Latin):
dubro uerax ẽ ⁊̃ si ñ monstret᷑. Nã si argum̃tan uolunt
qͦ eã falsã cẽ conumeat. aut ipse nulla uera decaturarũ ꝯdi¬
tione atq administͣtione dicturus ẽ. aut si uera dixerit
ñ intelligenbo falsã putabit. uelut si contendat idõ ñ po¬
tusse uno gͣntolibet fonte omnẽ t̾re faciẽ rigari. qͥa si
montes ñ rigabat. ñ omnẽ t̾re faciẽ rigabat: si ⁊̃ aut̃ mon¬
tes rigabat. ñ erat iã imꝑticio sagine. ẜ diluuu inun¬
datio. Qđ si t̾ra tẽ sic erat: totũ mare erat. ⁊ ñdũ discreta
erat arida. Cui respondet᷑. ꝗͣa hoc uicib tempoꝵ posset. siẽ
certo tempore ꝑ plana egẏpti nilus restagnat. ⁊ alio tẽ¬
pore adripas suas redit: Aut si iste nescio euiꝰ ignote ac lon¬
ginque parus munbi. aqͥs : prumis hiemalib anniu̾sa¬
ria c̾dit᷑ in erem̃ta collig̾e. qͣd deoceani alt̾nis estib. qͥd
acqͥb d̾a litorib quȩ late nudant᷑ fluctib uicissimq

Expanded text:
dubio uerax est, etiamsi non monstretur. nam si argumentari uoluerit, quo eam falsam esse conuincat, aut ipse nulla uera de creaturarum conditione atque administratione dicturus est aut, si uera dixerit, istam non intellegendo falsam putabit; uelut si contendat ideo non potuisse uno quantolibet fonte omnem terrae faciem rigari, quia, si montes non rigabat, non omnem terrae faciem rigabat; si autem etiam montes rigabat, non erat iam inpertitio saginae, sed diluuii inundatio: quod si terra tunc sic erat, totum mare erat, et nondum discreta erat arida. Cui respondetur, quia hoc uicibus temporum posset, sicut certo tempore per plana Aegypti Nilus restagnat et alio tempore ad ripas suas redit. aut si iste nescio cuius ignotae ac longinquae partis mundi aquis et pruinis hiemalibus anniuersaria creditur incrementa conligere, quid de oceani alternis aestibus, quid de quibusdam litoribus, quae late nudantur fluctibus uicissimque
Abbreviated transcription (Latin):
orẽ scientiã nuntiis indiget qͣsi ꝑ eos fiat scientior. s. il¬
lo simplici ⁊ mirabili mͦ nouat om̃a stabilit̃ atq in ꝯmu¬
tabilit᷑. Pabet aut̃ nuntios ꝓpt̃ nos  ꝓpt̃ illos. ꝗ̃a illo¬

Expanded text:
orum scientiam nuntiis indiget, quasi per eos fiat scientior; sed ilorum scientiam nuntiis indiget, quasi per eos fiat scientior; sed illo simplici ac mirabili modo nouit omnia stabiliter atque incommutabiliter. habet autem nuntios p
Abbreviated transcription (Latin):
đi multa ñ nouimꝰ: siue quȩ inçelis s̃ altiꝰ quã ut nr̃ sen¬
sus ea posset attingere. siue quȩ in regionib t̾rarũ fortassis
in habitabiłib siue quȩ deorsũ latent. ł in ꝓfundo abyssi
uł inocouliis sinib t̃rȩ. Nec gͥ añ quã fierent utiq ñ crãt.
Quomꝰ ꝗͦ dõ nota erant quȩ ñ erant: Et rursus qͦmͦ ea fac̾e̾t
que sͥ nota ñ erant: Non enĩ qͥcquã stc̃ ignorans. Nota gͦ
fecit. ñ facta cognouit. Prorñ añ quã fierent ⁊ erant. ⁊ ñ e¬
rant: erant in bĩ scĩa. ñ erãt in sua nat᷑a: ac ꝑ hoc factus ẽ¬
dies ille cui utͦq mͦ in notescerent. ⁊ in đo. ⁊ inse ipsis. illa
udut matutina siue diurna cognitione. hac uͦ uelut ye¬
sꝑtina: ipsi aut̃ dõ ñ audeo dicẽ. alio mͦ ca in notusse cũ
ca fecisset. quã illo quo ea norat ut fac̾e̾t. apud quẽ ñ ẽ¬
t̃nsmutatio nec mom̃ti obumbratio. Non sane ꝓpt̃ inferi¬

Expanded text:
 multa non novimus, sive quae in coelis sunt altius, quam ut noster sensus ea possit attingere; sive quae in regionibus terrarum fortassis inhabitabilibus; sive quae deorsum latent, vel in profundo abyssi, vel in occultis sinibus terrae. Haec igitur antequam fierent, utique non erant. Quomodo ergo Deo nota erant quae non erant? Et rursus quomodo ea faceret quae sibi nota non erant? Non enim quidquam fecit ignorans. Nota ergo fecit, non facta cognovit. Proinde, antequam fierent, et erant, et non erant: erant in Dei scientia, non erant in sua natura. Ac per hoc factus edies ille, cui utroque modo innotescerent, et in deo et in se ipsis, illa uelut matutina siue diurna cognitione, hac uero uelut uespertina. ipsi autem deo non audeo dicere alio modo innotuisse, cum ea fecisset, quam illo. quo ea nouerat ut faceret, apud quem non est commutatio nec momenti obumbratio. Non sane propter inferi
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃. sic̃ ea quȩ nascunt᷑ inmunbo. Qũ gͦ seript᷑a
derisset om̃a ꝑ ipsũ facda s̃.⁊ sine ipso factũ ẽ nichl
paulo post ait. In hoc mundo erat. ⁊ mundus ꝑ ipsũ factus est.
De hoc oꝑe dĩ alio loco seriptũ ẽ. Qui fecisti mundũ demat̾ia
informi. Hic mundus plerũq cęli ⁊ t̃re nomine nuncupat᷑:
sic̃ iã ꝯmemorauimꝰ quȩ script᷑a dicit dm̃ fecisse cũ factus

Expanded text:
e nascuntur in mundo. Cum ergo Scriptura dixisset, Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil; paulo post ait, In hoc mundo erat, et mundus per ipsum factus est . De hoc opere Dei alio loco scriptum est: Qui fecisti mundum de materia informi . Hic mundus plerumque coeli et terrae nomine nuncupatur, sicut jam commemoravimus, quae Scriptura dicit Deum fecisse, cum factus
Abbreviated transcription (Latin):
illa que exillis usq nc̃ oꝑat᷑. ho tͥũ hoc qđ extrtmũ posin
nobis ut cũq notũ ẽ ꝑ corporis sensus exhuiꝰ ꝯsuetuorne
uite. duo uͦ illa remota a sensib nr̃is ⁊ ab usu eogitationis
humanȩ pͥus exdiuina auctoritate e̾denda s. deiñ ꝑ
hec quȩ nota s̃ ut cũq noscenda. qͣnto qͥsq magis minꝰ¬
ue potuerit. ꝓsue capacitatis mͦ duunitꝰ ab uitus ut pos¬

Expanded text:
um hoc, quod extremum posui. nobis utcumque notum est per corporis sensus et huius consuetudinem uitae. duo uero illa remota a sensibus nostris et ab usu cogitationis humanae prius ex diuina auctoritate credenda sunt, deinde per haec, quae nota sunt. utcumque noscenda, quanto quisque magis minusue potuerit
Abbreviated transcription (Latin):
accedit tempꝰ. Int̃ illa gͦ oꝑa di aqͥb reqͥcuit in die septimõ
yista quȩ usq nc̃ oꝑat᷑. quenda seriptor int̾ponens suȩ nar¬
iationis articulũ. mĩdauit se illa explicasse: ycepit iã ista ꝯ¬
texere. Illoꝵ explicatoꝵ ꝯm̃datio sic facta ẽ. hic ẽ liber cature
celi & t̾rȩ cũ factus ẽ dies. fecit d̾s celũ & t̾rã. ⁊ om̃e uiride¬
agri. antẽ quã c̾et suꝑ t̾rã. ⁊ om̃e fenũ ag̃ añ quã erortret᷑.
aut̃ contextio sic cepit. fons aut̃ ascendebat det̾ra nirriga¬
bat omnẽ faciẽ t̾rȩ. Ab hac ꝯmemoratione fontis huiꝰ ⁊ dem¬
ceps. ea que narrant᷑ ꝑmoras tempoꝵ facta s̃ ñ om̃a simul.
Lũ gͦ alit̾ st habeant omniũ c̾aturarũ rationes in ꝯmutabile¬

Expanded text:
die septimo, et ista, quae usque nunc operatur, quendam scriptura interponens suae narrationis articulum commendauit se illa explicasse et coepit iam ista contexere. illorum explicatorum commendatio sic facta est: hic est liber creaturae caeli et terrae, cum factus eagri antequam esset super terram, et omne fenum agri antequam exortum est. autem contextio sic coepit: fons autem ascendebat de terra et inrigabat omnem faciem terrae. ab hac commemoratione fontis huius et deinceps ea, quae narrantur, per moras temporum facta sunt, non omnia simul. Cum ergo aliter se habeant omniu
Abbreviated transcription (Latin):
fuit diabolicũ. hoc angłicũ. habent enĩ qtła boni ⁊ mali an¬
geli oꝑa similia. sic̃ moyses ⁊ magu pharaonis uerũ inhis
⁊̃boni angl̃i potentiores s̃. nec mali angłi ⁊̃ taliũ qͥeqͣm oꝑũ¬

Expanded text:
fuit diabolicum, hoc angelicum. habent enim quaedam boni et mali anfuit diabolicum, hoc angelicum. habent enim quaedam boni et mali angeli opera similia sicut Moses et magi Pharaonis, uerum in his etiam boni angeli potentiores sunt. nec mali angeli etiam talium operum qu
Abbreviated transcription (Latin):
quã prudens ł astutꝰ mouet ad aliꝗͥ prudent̃ astuteq suadn.¬
đu. Non eñi hȩc ẽ uis seu uirtus menbri corporalis q uocat᷑
lingua. s utiq m̃tis que utit᷑ ea. ita :̃ dictus ẽ stilus m̃dax
sebarũ. Neq eñ ẽt m̃dacẽ ptinet ñ adiuuentẽ atp
sentient̾e. s stilus mendax scͥbarũ dictus est. qđ ꝑeũ
m̃dax m̃daciter oꝑet᷑. quẽ ad mođũ si iste serpens men-¬
dax dicẽt᷑. qͤ eo diabolus t̃aquã stilo m̃daciter ut̾et᷑. Noc
id̃o ꝯm̃dandu putaui. ne quisꝗͣ ex istimans animantia
rationis exꝑtia humanũ hab̃e intellectũ. ł in animam
rationałe repente mutari. seducat᷑ in ilła opinionẽ
ridiculã ⁊ noxiã reuolutionis animarũ ł hominũ inbes¬
tias ħ homines bestiarũ. Sic gͦ locutus est serpens homini
sic̃ asina inqͣ sedebat balaã locuta ẽ homini. nͥ qd illud opꝰ

Expanded text:
quam prudens uel astutus mouet ad aliquid prudenter astuteque suadenquam prudens uel astutus mouet ad aliquid prudenter astuteque suadendum; non enim est haec uis seu uirtus membri corporalis, quod uocatur lingua, sed utique mentis, quae utitur ea. ita etiam dictus est stilus mendax scribarusentientem; sed stilus mendax dictus est, quod per eum mendax mendaciter operetur, quemadmodum si et iste serpens mendax diceretur, quod eo diabolus tamquam stilo mendaciter uteretur. hoc ideo commendandum putaui, ne quisquam existimans animantia rationis expertia humanum habere intellectum uel in animal rationale repente mutari seducatur in illam opinionem ridiculam et noxiam reuolutionis animarum uel hominum in bestias uel in homines bestiarum. sic ergo locutus est serpens homini, sicut asina, in qua sedebat Balaam, locuta est homini, nisi quod illud opus
Abbreviated transcription (Latin):
pentes moueri carminibꝰ hominũ. quam ullũ aliud genꝰ ani¬
mantiũ. etiã hȩc enĩ ñ parua testatio ẽ naturã pͥmitus hu¬
manã serpentis seductã ẽẽ colloquio. Gaudent eñĩ demones
hanc sͥ potestatẽ dari. ut ad incantationẽ hominũ serpen¬
tes moueant. ut qͦlibet mͦ fallant qͦs possut. Hoc aũt ꝑmit.¬
tunt᷑ ad pͥmi facti memoriã ꝯm̃dandã. q̃ sit eis quedã cum
hoc gñe familiaritas. Porro ipsũ pͥmũ factũ ad hoc ꝑmissũ
ẽ. ut ꝑ naturã serpentis significaret᷑ gñi humano. cui eru¬
diendo hȩc gesta scͥbi oportebat om̃is diabolicȩ tẽptationis
similitudo. q̃ apparebit cũ inserpent̾e ꝓferri ceꝑit diuina¬
sententia. Pinde prudentissimꝰ omniũ bestiarũ hoc ẽ astu¬
tissimꝰ ita dictꝰ ẽ serpens ꝓpt astutiã diaboli que in illo ⁊ de
illo agebat dolũ. quẽ ad modũ dr̃ prudens ł astuta lingua

Expanded text:
pentes moueri carminibus hominum quam ullum aliud genus anipentes moueri carminibus hominum quam ullum aliud genus animantium. etiam haec enim non parua testatio est naturam primitus humanam serpentis seductam esse conloquio. gaudent enim daemones hanc sibi potestatem dari. ut ad incantationem hominum serpentes moueant, ut quolibet modo fallant quos possunt. hoc autem permittuntur ad primi facti memoriam commendandam, quo sit eis quaedam cum hoc genere familiaritas. porro ipsum primum factum ad hoc permissum est, ut per naturam serpentis significaretur generi hominum, cui erudiendo haec gesta conscribi oportebat, omnis diabolicae temtationis similitudo: quod adparebit, cum in serpenteissimus omnium bestiarum, hoc est astutissimus, ita dictus est serpens propter astutiam diaboli, quae in illo et de illo agebat dolum: quemadmodum dicitur prudens uel astuta lingua,
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntatẽ habet di abolus. inpotestate aũ nec ut fatiat ha-¬
bet nec quo mͦ faciat. Quia gͦ ꝑmissus ẽ teptauit. ⁊ quomͦ¬
ꝑmissus ẽ tta tẽptauit. Qd̾ aũ gñi hominũ ꝓdesset quod fa-¬
ciebat. neq sciebat neq uolebat. ⁊eo ipso illudebat᷑ ab-
angelis. Hon itaq serpens uerborũ sonos intelligebat¬
qui ex illo fiebant ad mulierẽ. Neq eñĩ ꝯu̾sa c̾denda ẽ auina
ciꝰ in naturã rationalẽ. quando quidẽ ipsi homines qu&e¬
quentẽ ñ intellige̾t si eũ adiabolica passione immunis audi¬
ret: n̾ã⁊ quod putant᷑ audire & intelligere serpentes ũba mar¬
sorũ ut eis incantantibꝰ ꝓsiliant plerũq dlatebris. etiã ilic
di abolica uis oꝑat᷑. ad agnoscenda ubiq ꝓuidentiã. quã ĩt
cui rei nat᷑ali ordine subiciat. & ꝗł ⁊̃ uoluntatibꝰ malis sap.¬
entissima potestate ꝑmittat. ut hoc magis habeat usus. ser.¬

Expanded text:
uoluntatem habet diabolus, in potestate autem nec ut faciat hauoluntatem habet diabolus, in potestate autem nec ut faciat habet nec quomodo faciat. quia permissus est ergopermissus est, ita temtauit. cui autem generi hominum prodesset quod faciebat, neque sciebat neque uolebat, et eo ipso inludebatur ab angelis. Non itaque serpens uerborum sonos intellegebatqui ex illo fiebant ad mulierem. neque enim conuersa credenda est anima eius in naturam rationalem, quando quidem nec ipsi homines, ququentem non intellegeret, si eum a diabolica passione inmunis audiret! nam et quod putantur audire et intellegere serpentes uerba Marsorum, ut eis incantantibus prosiliant plerumque de latebris, etiam illic diabolica uis operatur, ad agnoscendam ubique prouidentiam quam rem cui rei naturali ordine subiciat et quid etiam uoluntatibus malis sapientissima potestate permittat, ut hoc magis habeat usus ser
Abbreviated transcription (Latin):
male tantũ qd poterat si obedientiã ꝯseruarent in
meliorẽ sp̃uałeq habitũ sine morte mutari. s ĩa corpy
enĩ clausis orulis facti erant. ⁊ inpara dyso deliciarum
ceci palpantes oberrabant. ut uetitũ lignũ ⁊̃ nesci-¬
entes atting̾e̾nt. palpantesq fructus ꝓhibitos igno-
latilia ad adã ut uideret ꝗͥ ea uocaret siñ uidebat :
Et quomͦ ipsa mulier ad uirũ adducta ẽ qͣndo factaẽ.
noscere. si eix clausi erant oculi: Nec tn ido ꝓpter uniꝰ uer¬
bi tͣnslationẽ totũ figurate accipiendũ ẽ. Nidit enĩ quẽ ad-¬
modũ dixit serpens. aꝑient᷑ uobis oculi. Noc enĩ eũ scͥptura
libri dixisse narrauit. inqua uͦ significatione ł sententia
dixi̾t lectori ꝯsiderate ꝑmisit: Hoc aũ qd̃ scͥptũ ẽ ⁊ aꝑtis̃ ocłi

Expanded text:
male tantum, quod poterat, si oboedientiam conseruarent, in male tantum, quod poterat, si oboedientiam conseruarent, in meliorem spiritalemque habitum sine morte mutari, sed iam corpus eque enim clausis oculis facti erant et in paradiso deliciarum caeci palpantesque oberrabant, ut uetitum lignum etiam nescientes adtingerent palpantesque fructus prohibitos ignorant ad Adam, ut uideret, quid ea uocaret, si non uidebat? et quomodo ipsa mulier ad uirum adducta est, quando facta est, noscere, si eorum clausi erant oculi? Nec tamen ideo propter unius uerbi translationem totum figurate accipiendum est. uiderit enim, quemadmodum dixerit serpens: aperientur uobis oculi. hoc enim eum scriptor libri dixisse narrauit; in qua uero significatione uel sententia dixerit, lectori considerare permisit. hoc autem, quod scriptum est: et
Abbreviated transcription (Latin):
malũ. Quandohis u̾bis c̾deret mulier abona atq un¬
li re diuinitꝰ fuisse ꝓhibitos. nͥ iã ineẽt ei amor ille ꝓpͥe
potestatis. ⁊ queda de se suꝑba p̃sumptio que ꝑ ilła tẽpta¬
tionẽ fuerat ꝯuincenda ⁊ humilianda: Deniq u̾bis ñ
ꝯtẽptis serpentis ꝯsiderauit lignũ uiditq bonũ ades-¬
cam. : detorũ ad aspectũ. ⁊ ñ c̾dens posse se inde mori
arbit᷑r qd̾ putau̾it dm̃ alicutꝰ significationis causa diris¬
se. si manducau̾itis morte moriemini. atq ido sũpsit
defructu etꝰ ⁊ manducauit deditq uiro suo secũ. fortas¬
sis ⁊̃ cũ u̾bo suasorio. qd scriptura tacens intelligendu
requirit. anforte nec suaderi ĩa opꝰ erat uiro. quando
ilła eo cibo mortuã ñ ẽẽ cernebat : Ergo ⁊ eder̃ ⁊ aꝑti¬
s̃ oculi ambꝙ. Quo nͥ ad inuicẽ ꝯcupiscendũ ad pecrati
penã carnis ipstꝰ memoria ꝯcept̾ã. ut ĩa ẽẽt corpꝰ ani¬

Expanded text:
malum. Quando his verbis crederet mulier a bona atque utmalum. Quando his verbis crederet mulier a bona atque utili re divinitus se fuisse prohibitos, nisi jam inesset menti amor ille propriae potestatis et quaedam de se superba praesumtio, quae per illam temtationem fuerat conuincenda et humilianda? denique uerbis non contenta serpentis considerauit lignum uiditque bonum ad escam et decorum ad aspectum et non credens posse inde se mori, arbitror, quod putauerit deum alicuius significationis causa dixisse: si manducaueritis, morte moriemini. atque ideo sumsit de fructu eius et manducauit et dedit etiam uiro suo secum, fortassis etiam cum uerbo suasorio, quod scriptura tacens intellegendum relinquit. an forte nec suaderi iam opus erat uiro, quando illam eo cibo mortuam non esse cernebat? Ergo ederunt. quo nisi ad inuicem concupiscendum, ad peccati poenam carnis ipsius morte conceptam, ut iam esset corpus non ani