comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
leturus apłos dñs in montana
sibiit. turbas uͦ docturus ad
impestria redit. quia non nisi in
umili xpͣm turbe uidere suffici.¬
et slam hȩc est norma quã secutꝰ
is ait. non potui uobis loqͥ tãquã
hritalib sed quasi carnalibus. qͥsi
pariulis in xp̃o lac uobis potũ dedi

Expanded text:
lecturus apostolos Dominus in montana subiit, turbas vero docturus ad campestria redit, quia nonnisi in humili Christum turbae videre sufficiunt. Nam haec est norma qua secutus Apostolus ait: Non potui vobis loqui quasi spiritalibus, sed quasi carnalibus. Quasi parvulis in Christo, lac
Abbreviated transcription (Latin):
teritũ lugent. Sic peccatricẽ dñs
ipse fleuit suꝑ ciuitatẽ: & mestis
compassus sororibus. lararũ que
diuina erat maiestate resuscitati
humana prius miseratione defit¬
bat: mystice significans eos qͥ per
morte sopiuntur. ut reuiuiscere
queant aꝓximis ẽẽ plangendos.
Quod autẽ nc̃ flentes risuros ẽ ꝓni¬
tit. ñ pueriliter accipiendũ est:
sed scripturȩ more risus nomine
mentis exultatio & affectus quiss
lȩtior intelligendus ẽẽ designatuie
sicut sarra. risum inquit mnͥ fecit
as̃. Et in iob dictũ est. Os autẽ uera¬
ciũ replebitur risu. Perque st
dixi nomina gaudiũ animȩ figu¬
ratur interius. Beati eritis cũ uos

Expanded text:
teritum lugent. Sic peccatricem Dominus teritum lugent. Sic peccatricem Dominus ipse flevit super civitatem, et moestis compassus sororibus, Lazarum quem divina erat majestate resuscitaturus, humana prius miseratione deflebat. Mystice significans eos qui peccati morte sopiuntur, ut reviviscere queat a proximis esse plangendos. Quod autem nunc flentes risuros esse promittit, non pueriliter accipiendum, sed Scriturae more risus nomine mentis exsultatio et affectus quidam laetior intelligendus est esse designatus. Sicut Sara: Risum inquit mihi fecit Deus . Et in Job dictum est: Os autem veracium replebitur risu. Per quae ut dixi nomina, gaudium animae figuratur interius. Beati eritis cum vos
Abbreviated transcription (Latin):
satis iustos estimare debere. sed cotidi¬
anũ iustitiȩ semꝑ amare. immo ar¬
dere ꝓfectũ. Cuius ꝑfectam saturita¬
tem ñ in hoc scło sed in futuro posse
ꝓuenire. suꝑ noꝵ desiderio psalmista
flagrans ostendit qui ait. Ego autem
cũ iustitia apparebo in conspectu tuo:
satiabor dũ manifestabitur gła tua.
Potest simpliciter accipi. beati qͥ nunc
esuritis. qui castigatis corpus ur̃m &
seruituti subicitis. qui in fame & siti¬
& uerbo oꝑam datis: quia cȩlestium
tunc gaudioꝵ habetis ubertate ꝑfrui
Beati qui nunc fletis. quia ridebitis.
Non temporaliũ dampna cõmode
sed uirtutũ detrim̃ta spiritaltum
qͥ flent. et̃na beatitudine consolabue
Ubi nͣ nr̃a solũ. sed & pximi iubemun
cõmissa deflere. Quẽ si ut nos dilig¬
mus. consequenter illuis & ꝓfectu
nos gratulari. & defectii necesse est
tribulari: nec solũ tribulari. uerun
ad lacrimas usq. succendi. Sic enim
samuhel & dauid peccatũ saulis & in¬

Expanded text:
satis justos aestimare debere, sed quotidisatis justos aestimare debere, sed quotidianum justitiae semper amare, imo ardere profectum. Cujus perfectam saturitatem non in hoc saeculo, sed in futuro posse provenire supernorum desiderio Psalmista flagrans ostendit, qui ait: Ego autem cum justitia apparebo in conspectu tuo, satiabor dum manifestabitur gloria tua ; potest et simpliciter accipi: Beati qui nunc esuritis, qui castigatis corpus vestrum et servituti subjicitis , qui in fame et siti verbo operam datis , quia coelestium tunc gaudiorum habetis ubertate perfrui. Beati qui nunc fletis, quia ridebitis. Non temporalium damna commodorum, sed virtutum detrimenta spiritalium qui flent, aeterna beatitudine consolabuntur. Ubi non nostra solum, sed et proximi jubemur commissa deflere. Quem si ut nos diligimus, consequenter illius et profectu nos gratulari, et defectu necesse est tribulari; nec solum tribulari, verum ad lacrymas usque succendi. Sic enim Samuel et David, peccatum Saulis et in
Abbreviated transcription (Latin):
pauꝑes. non utiq om̃s. sed illi tantũ¬
modo qͥ om̃e presentis scłi tam & si
altũ uideatur ꝓ nichilo culmen
ducunt. Qui merito regni cȩlestis
ꝑhibentur munere digni. quia
delectationis humanȩ ꝓbantur cu¬
piditate nudati. Qualem se rex¬
dauid pauꝑiem sustinuisse declarans
ait. Ego uͦ egenus & pauꝑ sũ. Et
alibi. ñ mͦ terrestria. sed & ipsa pro
dño suꝑ cȩlestia paruipendens di¬
censq quid eni mͥ restat in celo. &
ate quid uolui suꝑ terram. mox
ubi spei suȩ fixisset anchorã. subden¬
do manifestat. Michi autẽ adherere
dõ bonũ est. ponere in dño dõ spem
meã. Alioquin ñnulli miserrima
conditione pauꝑtatis. & hic scłi gau¬
dus ob inopiam rerũ. & ibi regno
dĩ obmeritoꝵ nequitiã carent. Beati
qͥ nunc esuritis. quia saturabimini.
Quid esurire beati. qͥd sitire debeant
matheus exponit. uidelicet iustitiã:
aꝑtissime nos instituens nũquã nos

Expanded text:
pauperes. Non utique omnes, sed illi tantumpauperes. Non utique omnes, sed illi tantummodo qui omne praesentis saeculi, tametsi altum videatur, pro nihilo culmen ducunt. Qui merito regni coelestis perhibentur munere digni, quia delectationis humanae probantur cupiditate nudati. Qualem se rexDavid pauperiem sustinuisse declarans ait: Ego vero egenus et pauper sum. Et alibi non modo terrestria, sed et ipsa pro Domino supercoelestia parvi pendens dicensque: Quid enim mihi restat in coelo, et a te quid volui super terram ? mox ubi spei suae fixisset anchoram, subdendo manifestat: Mihi autem adhaerere Deo bonum est, ponere in Domino Deo spem meam. Alioquin nonnulli miserrima conditione paupertatis, et hic saeculi gaudiis ob inopiam rerum, et ibi regno Dei ob meritorum nequitiam carent. Beati qui nunc esuritis, quia saturabimini. Quid esurire beati, qui sitire debeant, Matthaeus exponit, videlicet justitiam, apertissime nos instituens nunquam nos
Abbreviated transcription (Latin):
yl scđ̾m matheũ quasi ꝑfectiores
emmonte & aꝑto saluatoris ore
duodecim discipłos elegit e plurib
quos & apłos nominauit. qͦd mat¬
heus pretͣmisit. tunc illũ habuisse
sermonẽ quẽ matheus interposuit¬
& lucas tacuit. hoc est in monte: Ac
deinde cũ descendisset in loco capestri
habuisse alterũ similẽ de quo mathe¬
us tacet. lucas ñ tacet dicens. Et ipse¬
eleuatis oculis in discipłos suos dice¬
bat. Beati pauꝑes. quia ur̃m est reg¬
num dĩ. Et si generaliter om̃ibus
loquitur. specialius tamen oculos
saluator in discipłos leuat: ut his
qui uerbũ intenta cordis aure ꝑci¬
piunt. latius saporis intimi lumen
aꝑiat. Cui simile est qͦd matheus ait.
Et cũ sedisset. accesserunt adeũ disci¬
puli eiꝰ. & aꝑiens os suũ. docebat eos
dicens. Beati pauꝑes spu. Nam quib
os in monte sedens aꝑit ut magna
sublimiter audiant. in eos oculos
stans in campo dirigit. ut audita
patenter intelligant. Beati itaq

Expanded text:
m Matthaeum, quasi perfectiores, et in monte et aperto Salvatoris ore duodecim discipulos elegit, e pluribus, quos et apostolos nominavit, quod Matthaeus praetermisit, tunc illum habuisse sermonem, quem Matthaeus interposuit, et Lucas tacuit, hoc est, in monte, ac deinde cum descendisset, in loco campestri habuisse alterum similem, de quo Matthaeus tacet, Lucas non tacet, et elevatis oculis in discipulos suos, dicebat, Beati pauperes, quia vestrum est regnum Dei. Et si generaliter omnibus loquitur, specialius tamen oculos Salvator in discipulos levat, ut his qui verbum intenta cordis aure percipiunt latius saporis intimi lumen aperiat. Cui simile est quod Matthaeus ait: Et cum sedisset, accesserunt ad eum discipuli ejus, et aperiens os suum docebat eos dicens: Beati pauperes spiritu . Nam quibus os in monte sedens aperit, ut magna sublimiter audiant, in eos oculos stans in campo dirigit, ut audita patenter intelligant. Beati itaque
Abbreviated transcription (Latin):
tis minipulos suos. Quo euntes &
unde uenientes: Quid seminantes
nlacrimis: Quȩ sunt semina:
u manipuli: Cuntes in mortẽ. ue¬
untes amorte. Euntes nascendo.
pmnentes resurgendo. Seminantes
ibona. metentes mercedẽ et̃nam.
mnina gͦ sunt nr̃a quicqͥd boni fece¬
mnus: manipuli nr̃i qđ in fine re¬
tiiemus. Si gͦ bona sunt semina
pna oꝑa: quare cũ lacrimis. cum
pylarem datorẽ diligat ds̃: Hic
abeatos martyres uerba ista ꝑtine¬
nt lulli eñi tantũ impenderunt.
pũ illi qui seipsos impenderunt:
sicut dicit apłs paulus. & ipse im¬
pendar. ꝓanimab ur̃is. Impender᷑
eñi seipsos confitendo xp̃m. & im¬
plendo in eiꝰ adiutorio qͦd dictũ est.
Ad mensam magnã sedisti: scito qmͣ
talia te oportet pͣparare. Quȩ est
mensa magna nisi unde accipimus
corpus xp̃i & sanguinẽ.: Quid est
scito qm̃ talia te oportet pͣparare. nisi
qͦa beatus iohes exponit. sicut ipse. ꝓ
nobis animã posuit. sic & nos debemꝰ¬

Expanded text:
ipulos suos. Quo euntes, et unde venientes? Quid seminantes in lacrymis? quae sunt semina? qui manipuli? Euntes in mortem, venientes a morte. Euntes nascendo, venientes resurgendo. Seminantes opera bona, metentes mercedem aeternam. Semina ergo sunt nostra, quidquid boni fecerimus, manipuli nostri, quod in fine recipiemus. Si ergo bona sunt semina, bona opera; quare cum lacrymis, dum hilarem datoread beatos martyres verba ista pertineant. Nulli enim tantum impenderunt, quam illi qui se ipsos impenderunt: sicut dicit apostolus Paulus, Et ipse impendar pro animabus vestris . Impenderunt enim se ipsos confitendo Christum, et implendo in ejus adjutorio quod dictum est, Ad mensam magnam sedisti, scito quoniam talia te oportet praeparare . Quae est magna mensa, nisi unde accipimus corpus Christi et sanguinem? Quid est, Scito quoniam talia te oportet praeparare; nisi quod beatus Joannes exponit, Sicut Christus pro nobis animam suam posuit, sic et nos debem
Abbreviated transcription (Latin):
Unde & ꝑ psalmistam drͣ. Nonis
fine̾ obliuio erit pauꝑis: paties
pauꝑũ nͣ peribit in finẽ. Quis
perisse patientia pauꝑũ cerntus
cũ nichil ꝓilla in hac uita humo
recõpensatur. Sed̾ patientia pai
infinẽ nͣ̃ p̾erit. quia tunc eiꝰ gli¬
pitur. cũ simul om̃ia laboriosi
terminantur. Seruate gͦ fis ln
in mente patientiã. eamq cũ rise¬
git exercete in operatione. Nulle
ur̃m ad odiũ ꝓximi contumeluos
uerba cõmoueant. nulla perrus¬
rum rerũ dampna ꝑturbent. d
eñi fixa mente mansura dapmpt¬
mescitis: dampna rerũ transeunt
grauia ñ putatis. Si ȩt̃nȩ retribie¬
nis głam conspicitis. de teporab
iuria non doletis. Tolerate gͦ abte¬
sarios ur̃os. sed ut fr̃s diligite qu
toleratis. Eterna p̃mia ꝓ dampis
temporalib quęrite: nec quisqus
ur̃m suis se uirib hanc implertis
confidat: sed obtinete precibus il
hanc qui imperat prestes. Et scins
quia petentes libenter exuidis

Expanded text:
er Psalmistam dicitur: Non in finem oblivio erit pauperis, patientia pauperum non peribit in finem . Quasi enim perisse patientia pauperum cernitur, cum nihil pro illa in hac vita humilibus recompensatur. Sed patientia pauperum in finem non peribit, quia tunc ejus glpitur, cum simul omnia laboriosa terminantur. Servate ergo, fratres, in mente patientiam, eamque, cum res exigit, exercete in operatione. Nullum vestrum ad odium proximi contumeliosa verba commoveant, nulla periturarum rerum damna perturbent. Si enim fixa mente mansura damna pertimescitis, damna rerum transeuntium gravia non putatis; 1618 si aeternae retributionis gloriam conspicitis, de temporali injuria non doletis. Tolerate ergo adversarios vestros, sed ut fratres diligite quos toleratis. Aeterna praemia pro damnis temporalibus quaerite. Nec quisquam vestrum suis se viribus hanc implere posse confidat, sed obtinete precibus ut ipse hanc qui imperat praestet. 1619 Et scimus quia petentes libenter audit,
Abbreviated transcription (Latin):
impenderunt. Sed nunquid petier
quando securitatẽ adño etiã de capillo
acceperunt: Perit manus. ubi non
perit pilus: Perit caput. ubi ñ perit
capillus: Ubi ñ perit palpebra. perit
oculus: Hac gͦ magna accepta securi¬
tate impenderunt scipsos. Oꝑibus
gͦ bonis seminemus cũ tempus est.
dicente apło. Qui parce seminat.
parce & metet. Infatigabiles inquit
cũ tempus habemꝰ oꝑemur bonũ ad
om̃s. maxime autẽ ad domesticos fidei.
Et iterũ. Bonũ inquit facientes ñ defi¬
ciamus. tempore eñi suo metemus.
Qui defecerit in semine. non gaudebit

Expanded text:
I. Sed numquid perierunt, quando securitatem a Domino etiam de capillo acceperunt ? Perit manus, ubi non perit pilus? Perit caput, ubi non perit capillus? Ubi non perit palpebra, perit oculus? Hac ergo accepta magna securitate, impenderunt se ipsos. Operibus ergo bonis seminemus, cum tempus est, dicente Apostolo, Qui parce seminat, parce et metet . Infatigabiles, inquit, cum tempus habemus operemur bonum ad omnes, maxime autem ad domesticos fidei. Et iterum: Bonum, inquit, facientes non deficiamus; tempore enim suo metemus . Qui defecerit in semine, non gaudebit
Abbreviated transcription (Latin):
quãuis hocipsum multũ dissimi¬
liter fieri nullus fideliũ dubitat.
petrus sicut & cȩteri electi filius
spͣs sci. quia de ipso renatus est.
x pc filius dĩ ante tempora. ipse
est enim dĩ uirtus & dĩ sapientia
quȩ dicit. dñs possedit me in ini¬
tio uiarũ suarũ ante quã quicquã
faceret a principio: petrus filius
sp̃s scĩ ex eo tempore quo abipso
illuminatus. grãm diuine cogni¬
tionis accepit. Et quia una uolun¬
tas eadem est operatio sc̃ę trinita¬
tis. recte cũ dixisset beatus es sẏ¬
mon bariona. idest fili gre spiri¬
talis. ꝓtinus adiunxit: quia caro
& sanguis non reuelauit tibi. sed
pater m̃s qui in celis est. Pater
quippe filio columbȩ reuelauit:
eadem quoq & filii. qͦd facillimis
sacre scripturȩ ꝓbabitur exemplis
Dicit namq de patre apłs. Misit ds̃¬

Expanded text:
quamvis hoc ipsum multum dissimiquamvis hoc ipsum multum dissimiliter fieri nullus fidelium dubitat. Petrus, sicut et caeteri electi, filiusSpiritus sancti, quia de ipso renatus est. Christus filius Dei ante tempora, ipse est enim Dei virtus et Dei sapientia quae dicit: Dominus possedit me ab initio viarum suarum, antequam quidquam faceret a principio . Petrus filius Spiritus sancti ex eo tempore quo ab ipso illuminatus gratiam divinae cognitionis accepit. Et quia una voluntas, eadem est operatio sanctae Trinitatis, recte cum dixisset, Beatus es, Simon Bar Jona, id est, filius gratiae spiritualis, protinus adjunxit: Quia caro et sanguis non revelavit tibi, sed Pater meus qui in coelis est. Pater quippe filio columbae revelavit, eadem quoque et Filii, quod facillimis sacrae Scripturae probabitur exemplis. Dicit namque de Patre Apostolus: Misit D
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m filiũ dĩ uiui. uideamus quid
sequitur. Respondens autem ihc
drxit ei. Beatus es sẏmon bariona.
Constat gͦ quia post ueram xp̃i con¬
fessionem. uera beatitudinis p̃mia
restant. Sed intueamur attenti.
quale quantũue sit nomen illud.
citer eũ confitendo mereamur
esse consortes. Beatus es inquit
sy monbariona. Bariona syriace.
latine dicitur filius columbe. Eiliꝰ
autẽ colũbȩ recte uocatur apłs
petrus. quia uidelicet columba
multũ simplex est animal: & ipse
prudenti ac pia simplicitate. dñm
sequebatur: memor illius pͣcepti
qͦd cũ suis condiscipłis ab eodem
magistro simplicitatis ac ueritatis
accepit. Estote prudentes sicut
serpentes. & simplices sicut colu̾be.
columbȩ nuncupatur: qui spiri¬
tali grã plenus extitisse monstrat᷑.
Et iusta satis laude dilectorem con¬
fessoremq suũ dñs remunerat.
cũ eũ scĩ sp̃s filium ẽẽ testatur:
a quo ipse dĩ uiui filius asseuerat᷑:

Expanded text:
Christum Filium Dei vivi, videamus quid Christum Filium Dei vivi, videamus quid sequitur: Respondens autem Jesus, dixit: Beatus es, Simon Bar Jona. Constat ergo quia post veram Christi confessionem, vera beatitudinis praemia restant. Sed intueamur attente, quale quantumve sit nomen illud, citer eum confitendo mereamur esse consortes. Beatus es, inquit, Simon Bar Jona. Bar Jona Syriace, Latine dicitur filius columbae. Filius autem columbae recte vocatur apostolus Petrus, quia videlicet columba multum simplex est animal, et ipse prudenti ac pia simplicitate Dominum sequebatur, memor illius praecepti quod cum suis condiscipulis ab eodem magistro simplicitatis ac veritatis accepit: Estote prudentes sicut serpentes, et simplices sicut columbae . columbae nuncupatur, qui spirituali gratia plenus exstitisse monstratur. Et justa laude dilectorem confessoremque suum Dominus remunerat, cum eum sancti Spiritus filium esse testatur a quo ipse Filius Dei vivi asseveratur,
Abbreviated transcription (Latin):
de ultraq eiusdem añi & saluato¬
ris nr̃i natura ab ipso dño & a fideli
eius discipło esset ꝓferenda senten¬
tia. dñs ipse humilitatẽ assũpte
humanitatis ꝓfiteatur. discipłs
excellentiam diuinȩ et̃nitatis osten¬
dat. Dñs de se quod minus est.
discipłs de dñõ intimat qͦd maius
est. Dñs de se qd̃ factus est ꝓpter
nos: discipłs declarat de dño. qͥa
ipse est qui fecit nos. Sic & in euan¬
gelio dñs multo crebrius se filiu̾
hominis quã filiũ dĩ appellare
consueuit: ut nos ammoneat
dispensationis quã ꝓ nobis susce¬
pit. Sed nos necesse est tanto hu-¬
milius diuinitatis eiꝰ alta uenerari.
quanto illũ meminimus ꝓ nr̃a
exaltatione ad humanitatis infima
descendisse. Si enͣi inter sacramta
incarnationis eiꝰ quibus redepͥti
sumus. potentiam diuinitatis
qua creati sumus. pia semꝑ mͣte
recolimus: fit ut ipsi quoq cum
petro suꝑnȩ beatitudinis mercede
donemur. Nam confitente illo

Expanded text:
de utraque ejusdem Domini et Salvatode utraque ejusdem Domini et Salvatoris nostri natura, ab ipso Domino et a fideli ejus discipulo esset proferenda sententia, Dominus ipse humilitatem assumptae humanitatis profiteatur, discipulus excellentiam divinae aeternitatis ostendit. Dominus de se quod minus est, discipulus de Domino intimat quod majus est. Dominus de se quod factus est propter nos, discipulus declarat de Domino quia ipse est qui fecit nos. Sic et in Evangelio Dominus multo crebrius se Filium hominis quam Filium Dei appellare consuevit ut nos admoneat dispensationis quam pro nobis suscepit. Sed nos necesse est tanto humilius divinitatis ejus alta venerari, quanto illum meminimus pro nostra exaltatione ad humanitatis infirma descendisse. Si enim inter sacramenta incarnationis ejus quibus redempti sumus, potentiam divinitatis qua creati sumus, pia semper mente recolimus, fit ut ipsi quoque cum Petro supernae beatitudinis mercede donemur. Nam confitente illo
Abbreviated transcription (Latin):
uidit. nec auris audiuit. nec in
mitteret. mox de se ac de suis sim¬
libus qui generalem humanitatiꝰ
scientiã transcenderant. adiecit.
rogasset discipłos quẽ eũ dicerent¬
esse homines. & illi diuersas diuer¬
sorũ opiniones pͣmisissent. dici
illis. Uos autẽ quẽ me ẽẽ dicius
Quasi abhominũ generalitate
illos sequestrans: & deos ac dĩ filo
ꝑ adoptionem iam factos insinuas.
iuxta illud psalmistȩ. Ego dixidi
estis. & filii excelsi om̃s. Respondẽn
sy mon petrus dixit: Tu es xp̃e filiꝰ
aĩ uiui. Dm̃ uiuũ appellat addi¬
finctionem falsoꝵ deoꝵ. quos ua¬
rio delusa errore gentilitas. uel
de mortuis sibi hominib instituit.
uel maiore dementia de insensi¬
bili materia quos adoraret crea¬
uit. Ne qualib canitur in psalmo.
Simulachra gentiũ argentũ &
aurũ. oꝑa manuũ hominũ. os
habent & non loquentur. & cȩtera.
Notet autẽ dilectio ur̃a. quã miran
da distinctione sit factum. ut eum

Expanded text:
vidit, nec auris audivit, nvidit, nec auris audivit, nmitteret, mox de se ac de suis similibus, qui generalem humanitatis scientiam transcenderant, adjecit: rogasset discipulos quem eum dicerent homines esse, et illi diversas diversorum opiniones praemisissent, dicit illisQuasi ab hominum generalitate illos sequestrans, et deos ac Dei filios per adoptionem jam factos insinuans, juxta illud Psalmistae: Ego dixi: Dii estis, et filii Excelsi omnes . Respondens Simon Petrus, dixit: Tu es Christus Filius Dei vivi. Deum vivum appellat ad distinctionem falsorum deorum, quos vario delusa errore gentilitas, vel de mortuis sibi hominibus instituit, vel majore dementia de insensibili materia quos adoraret, creavit, de qualibus canitur in Psalmo: Simulacra gentium argentum et aurum, opera manuum hominum. Os habent et non loquentur, etc. . Notet auteda distinctione sit factum, ut cum
Abbreviated transcription (Latin):
ipse regnabat. In cuius partes ue¬
niens iħc. intͣro gabat discipłos
suos dicens. Quẽ dicunt homines
esse filiũ hominis: Non autem
quasi nesciens sententiã de se. uel
discipłoꝵ uel extraneoꝵ inquirit:
sed ideo discipłos quid de se senti¬
ant interrogat. ut confessionem
rectȩ fidei illoez digna mercede
remuneret. Nam sicut int̾rogatis
generaliter om̃ib petrus respon¬
dit unus ꝓ om̃ibus: ita qͦd petro
dñs respondit. in petro om̃ibus
respondit. Ideo quid alii de se sen¬
tiant inquirit: ut expositis pͥmo
sententiis errantiũ. discipłi ꝓba¬
rentur ueritatẽ suȩ confessionis
non de opinione uulgata: sed
de ipso ꝑcepisse dominice reue¬
lationis archano. Quẽ inquit
dicunt homines ẽẽ filiũ hominᷤ.
Pulchre homines appellat eos. qu
de filio hominis tantũ loqui no¬
uerant: qui diuinitatis eiꝰ archana
nesciebant. Nam qui diuinitatis
eiꝰ mysteria capere norunt. mert
supra homines eẽ dicuntur. apło
attestante qui ait. qͦd oculus non

Expanded text:
n cujus partes veniens Jesus, interrogabat discipulos suos, dicens: Quem dicunt homines esse Filium hominis? Non autem quasi nesciens sententiam de se vel discipulorum vel extraneorum inquirit: sed ideo discipulos quid de se sentiant interrogat, ut confessionem rectae fidei illorum digna mercede remuneret. Nam sicut interrogatis generaliter omnibus Petrus respondit unus pro omnibus, ita quod Petro Dominus respondit, in Petro omnibus respondit. Ideo quid alii de se sentiant inquirit, ut expositis primo sententiis errautinm, discipuli probarentur veritatem suae confessionis non de opinione vulgata, sed de ipso percepisse Dominicae revelationis arcano. Quem, inquit, dicunt homines esse Filium hominis? Pulchre homines appellat eos qui de Filio hominis tantum loqui noverant, quia divinitatis ejus arcana nesciebant. Nam qui divinitatis ejus mysteria capere norunt, merito supra homines esse dicuntur, Apostolo attestante, qui ait: Quod oculus non
Abbreviated transcription (Latin):
credendi & uiuendi regula pre¬
scripta. Sed quotienscũq nobis
errantiũ ingeruntur exempla.
nos confestim auertentes oculos
mentis nr̃ȩ ne uideant uanitatẽ.
magis quid ueritas ipsa decernit.
sedulo corde scrutemur: sequen¬
tes exemplũ beati petri qͥ spretis
errantiũ sectis. uerȩ fidei archanũ
qͦd cognouerat. indubia oris con¬
fessione ꝓtulit. insuperabili cordiꝰ
cura seruauit. Nam de fiducia
confessionis hoc loco cognouimꝰ.
de uirtute aute unicȩ in xpͣm
dilectionis ipse ali bi testatur.
luiꝰcũ discederent abeo quidã
discipłoꝵ eius. diceret q ad duo¬
decim: nuͣquid & uos uultis¬

Expanded text:
pariter et vivendi regula praepariter et vivendi regula praescripta, sed quotiescunque nobis errantium ingeruntur exempla, nos confestim avertentes oculos mentis nostrae ne videant vanitatem, magis quid Veritas ipsa decernit, sedulo corde scrutemur, sequentes exemplum beati Petri, qui, spretis errantium sectis, verae fidei arcanum quod cognoverat indubia oris confessione protulit, inseparabilis cordis cura servavit. Nam de fiducia confessionis hoc loco cognovimus, de virtute autem unicae in Christum dilectionis ipse alibi testatur: qui, cum discederent ab eo quidam discipulorum ejus, diceretque ille ad duodecim: Nunquid et vos
Abbreviated transcription (Latin):
Om̃i igitur electoꝵ eccłȩ. iuxta
modũ culparũ uel pęnitentiȩ
ligandi ac soluendi datur aueli¬
ritas. Sed ideo beatus petrus qͥ
xpͣm uera fide confessus. uero
est amore secutus. specialiter
claues regni celoꝵ & principatu
iudiciariȩ potestatis accipit: ut
om̃s ꝑ orbem credentes intelligas
quia quicumq ab unitate fidei
uel societatis illius quolibet ma&
semet ipsos segregant: tales nec
uinculis peccatoꝵ absolui. nec la¬
nuam possint regni cȩlestis in¬
gredi. Unde nos necesse est tota
gruentia fidei oꝑa demonstrare.
ecesse est om̃i uigilantia multi¬
plices subtilesq portarũ inferi
cauere insidias: quatinus iuxta
psalmistȩ uocem de his adiuuante
año eripi. atq. ad annuntiandas
eiꝰ laudes portas filiȩ syon. hoc e.
intrare. Nec sufficere nobis ad salu¬
tem arbitremur. si turbis negligen¬
tium uel quorulibet in doctoꝵ
fide uel actibus adequemur: quib
in litteris sacris unica est pariter

Expanded text:
Omni igitur electorum Ecclesiae juxta Omni igitur electorum Ecclesiae juxta modum culparum poenitentis ligandi ac solvendi datur auctoritas, sed ideo beatus Petrus, qui Christum vera fide confessus, vero est amore secutus, specialiter claves regni coelorum et principatum judiciariae potestatis accipit, ut omnes per orbem credentes intelligant, quia quicunque ab unitate fidei vel societatis illius quolibet modo semetipsos segregant, tales nec vinculis peccatorum absolvi, nec januam possint regni coelestis ingredi, unde nos necegruentia fidei opera demonstrare. Necesse est omni vigilantia multiplices subtilesque portarum inferi cavere insidias, quatenus, juxta Psalmistae vocem, de his adjuvante Domino eripi, atque ad annuntiandas ejus laudes, portas filiae Sion, hoc estmur intrare. Nec sufficere nobis ad salutem arbitremur si turbis negligentium vel quorumlibet indoctorum fide vel actibus adaequemur, quibus in litteris sacris unica est credendi
Abbreviated transcription (Latin):
nis resurrectionisq suȩ trium¬
phum. apparens eis insufflauit
& dixit om̃ib. Accipite spm¬
scm̃: quoꝵ remiseritis peccata re¬
mittuntur eis: & quoꝵ retinue¬
ritis. retenta sunt. Nec non etiã
nunc in episcopis ac presbiteris
om̃i eccłȩ officium idem cõmit¬
titur: ut uidelicet agnitis peccan¬
tium causis. quoscũq humiles
acuere penitentes aspexerit. hos
iam atimore ꝑpetue mortis mi¬
serans absoluat: quos uero in
peccatis quȩ egerint ꝑsistere cos¬
nouerit. illos ꝑennib supplicis
obligandos insinuet. Unde alis
dñs de correpto semel. & iterũ.
ac tertio sed non penitente frĩ
pͣcepit dicens. Sin aute᷑ ȩccłam
non audierit. sit tibi sicut echni¬
cus & publicanus. Et ne leue qͥs
putaret ȩccłȩ iudicio condepͥna¬
ri: mox terribiliter adiunxit.
Amen dico uobis: quȩcũq alliga¬
ueritis suꝑ terram. erunt ligar
& in cȩlo: & quȩcũq. solueritis sn¬

Expanded text:
nis, resurrectionisque suae triumnis, resurrectionisque suae triumphum apparens, eis insufflavit et dixit omnibus: Accipite Spm. Quorum remiseritis peccata, remittuntur eis: et quorum retinueritis, retenta sunt . Necnon etiam nunc in episcopis ac presbyteris omni Ecclesiae officium idem committitur, ut videlicet agnitis peccantium causis, quoscunque humiles ac vere poenitentes aspexerit, hos jam a timore perpetuae mortis miserans absolvat; quos vero in peccatis quae egerint persistere cognoverit, illos perennibus suppliciis obligandos insinuet. Unde alias Dominus de correpto semel et iterum, ac tertio, sed non poenitente fratre praecipit, dicens: Si autem Ecclesiam non audierit, sit tibi sicut ethnicus et publicanus . Et ne leve quisquam putaret Ecclesiae judicio condemnari, mox terribiliter adjunxit: Amen dico vobis, quaecunque ligaveritis super terram, erunt ligata et in coelo: et quaecunque solveritis s
Abbreviated transcription (Latin):
sine fundam̃to posuisse credendus
est. Hoc est non simplici ac uera
intentione xp̃m sequi. sed terrenã
quãlibet fragilemq obcausam ha¬
bitum pͣtendisse xp̃iani. Sequit.
Et tibi dabo claues regni celoꝵ. Qui
regem cȩloꝵ maiori pͣcȩteris de¬
uotione confessus est. merito pre
ceteris ipse collatis clauib regni
cȩlestis donatus est: uit constaret
om̃ib quia absq ea confessione
ac fide regnum cęloꝵ nullus
posset intrare. Claues autem
regni celoꝵ ipsam discernendi
scientiam potentiamq nominat:
qua dignos recipere in regnum.
indignos secludere deberet a
regno. Unde manifeste subiun¬
git. Et quodcũq ligaueris suꝑ
terram. erit ligatũ & in cęlis.
& qͦdcũq solueris suꝑ terram.
erit solutũ & incęlis. Quȩ soluen¬
di ac ligandi potestas quamuis
soli petro data uideatur a dño:
absq ulla tamen dubietate nos¬
cendum est. quia & cȩteris apłis
datur : ipso teste qui post passio¬

Expanded text:
sine fundamento posuisse credendus sine fundamento posuisse credendus est, hoc est, non simplici ac vera intentione Christum sequi, sed terrenam quamlibet fragilemque ob causam habitum praetendisse Christiani. Sequitur: Et tibi dabo claves regni coelorum. Qui regem coelorum majori prae caeteris devotione confessus est, merito prae caeteris ipse collatis clavibus regni coelestis donatus est, ut constaret omnibus quia absque ea confessione et fide regnum coelorum nullus posset intrare. Claves autem regni coelorum ipsam discernendi scientiam potentiamque nominat, qua dignos recipere in regnum, indignos secludere deberet a regno. Unde manifeste subjungit: Et quodcunque ligaveris super terram, erit ligatum et in coelis: et quodcunque solveris super terram, erit solutudi ac ligandi potestas, quamvis soli Petro data videatur a Domino, absque ulla tamen dubietate noscendum est quod et caeteris apostolis datur, ipso teste, qui post passio
Abbreviated transcription (Latin):
est xpc iħc. Et portȩ inferi non
p̃ualebunt aduersus eam. Porte
inferi doctrinȩ sunt nequam:
quȩ seducendo inprudentes ad
inferos trahunt. Portȩ quoq in¬
feri & tormͣta & blandimenta surł
psecutoꝵ. quȩ infirmos quosq
deterrendo uel emolliendo asta¬
bilitate fidei introitũ eis eternȩ
mortis aperiunt. Sed & praua
portȩ utiq funt inferi: inquantũ
suis uel auctorib. uel sequacibus
iter ꝑditionis ostendunt. Nam &
fides si non habeat oꝑa. mortua est
in semetipsa: & corrũpunt mores
bonos. colloquia mala. Multȩ itaq¬
sunt portȩ inferi. sed harũ nulla
eccłȩ que suꝑ petram fundata est
preualet: quia qui fidẽ xp̃i intimo
cordis amore ꝑceperit. om̃e quicqͥd
exterius periculi temptantis ingru¬
erit. facillime contẽpnit. At quic̃q
credentiũ fidem uel oꝑe uel nega¬
tione deprauatus ꝓdidit. non hic
suꝑ petram dño cooꝑante domũ
sue ꝓfessionis edificasse. sed iuxta
alterus loci parabolam suꝑ harenã

Expanded text:
Jesus . Et portae inferi non praevalebunt adversus eam. Portae inferi doctrinae sunt nequam, quae seducendo imprudentes ad inferos trahunt. Portae quoque inferi et tormenta et blandimenta sunt persecutorum, quae infirmos quosque deterrendo vel emolliendo a stabilitate fidei introitum eis aeternae mortis aperiunt. Sed et pravaportae utique sunt inferi, in quantum suis vel fautoribus vel sequacibus iter perditionis ostendunt. Nam et fides si non habeat opera, mortua est in semetipsa ; et: Corrumpunt bonos mores colloquia mala . Multae sunt itaque portae inferi, sed harum nulla Ecclesiae quae supra petram fundata est, praevalet, quia qui fidem Christi intimo cordis amore perceperit, omne quidquid exterius periculi tentantis ingruerit, facillime contemnit. At quicunque credentium fidem vel opere vel negatione depravatus prodiderit, non hic supra petram Domino cooperante domum suae professionis aedificasse, sed juxta alterius loci parabolam , super arenam
Abbreviated transcription (Latin):
uimus. quia tu es xpͣc filius dĩ.
Huius ergo fr̃s mei ꝓ modulo nr̃o
exemplũ si imitari satagimus.
& nos cũ illo beati & appellari
& esse ualebimus. Nobis quoq
symonis hoc est obedientis xp̃o
nomen congruet: nos ꝓpter su¬
plicitatem fidei non ficte. acceptãq
a dño gram uirtutũ. filii columbe
uocabimur: congaudensq ipse
spiritalibus anime nr̃e ꝓfectibus
dicet. Quã pulchra es amica mea.
quã pulchra es oculi tui colũbarũ.
Sicq fit ut nobis supra petrã fidei.
aurũ. argentum. lapides pretio¬
sos. hoc est ꝑfecta uirtutũ opera
construentibus. nichil tribulatio¬
num ignis detrimenti afferat.
nulli tẽp̾tationũ turbines prȩua
leant: quinpotius aduersitatib
probati. accipiemus coronã uitȩ.
quã ille nobis ante scła ꝓmisit:
qui uiuit & regnat ds̃ cũ patre

Expanded text:
dimus quia tu es Christus Filius Dei . Hujus ergo, fratres mei, pro modulo nostro exemplum si imitari satagimus, et nos cum illo beati et appellari et esse valebimus: nobis quoque Simonis, hoc est obedientis Christo, nomen congruet, nosque propter simplicitatem fidei non fictae, acceptamque a Domino gratiam, virtutum filii columbae vocabimur, congaudensque ipse spiritualibus animae nostrae profectibus dicet: Quam pulchra es, amica mea! quam pulchra es, oculi tui columbarum ! Sicque fit ut nobis supra petram fidei, aurum, argentum, lapides pretiosos, hoc est perfecta virtutum opera construentibus, nil tribulationum ignis detrimenti afferat, nulli tentationum leant, quia potius adversitatibus probati, accipiemus coronam vitae, quam ille nobis ante saecula promisit, qui vivit et regnat cum Patre
Abbreviated transcription (Latin):
Hec autẽ omĩa oꝑatur unus atq
idem sp̃s. diuidens singulis ꝓut
uult. Pater gͦ mittit sp̃m. filius
reuelauerit filio columbe myste¬
rium fidei. quod ei caro & sanguis
reuelare nequibat. Caro autẽ &
sanguis recte intelliguntur ho¬
mines sapientia carnis inflati. co¬
lumbinȩ simplicitatis nescii: iders
a sapientia sp̃s om̃imodis auersi.
Carnalis autẽ homo. non ꝑcipit e
quȩ sunt sp̃s dĩ. Sequitur. Et
ego dico tibi. quia tu es petrus. &
suꝑ hanc petram ȩdificabo ȩccłam
meã. Petrus qui sẏmon antea dice¬
butur: obfortitudinẽ fidei & con¬
fessionis suȩ constantiam a dño
petri nomen accepit: quia uideli¬
cet illi firma ac tenaci mente adhe¬
sit: de quo scriptũ est. Petra autẽ
erat xp̃c. Et suꝑ hanc petrã. id est
suꝑ dñm saluatorẽ. qui fideli suo
cognitori. amatori. confessori.
participiũ sui nominis donauit:
ut scilicet a petra petrus uocaret᷑.
sidem & dilectionẽ xp̃i. ꝑ susceptio¬

Expanded text:
ec autem omnia operatur unus atque idem Spiritus, dividens singulis prout vult . Pater ergo mittit Spiritum, Filius revelaverit Filio columbae mysterium fidei, quod ei caro et sanguis revelare nequibat. Caro autem et sanguis recte intelliguntur homines sapientia carnis inflati, columbinae simplicitatis nescii, ideoque a sapientia Spiritus omnimodis aversi. Carnalis autem homo non percipit ea quae sunt Spiritus Dei . Sequitur: Et ego dico tibi quia tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam. Petrus qui Simon antea dicebatur, ob fortitudinem fidei et confessionis suae constantiam, a Domino Petri nomen accepit, quia videlicet illi firma ac tenaci mente adhaesit de quo scriptum est: Petra autem erat Christus . Et supra hanc petram, id est super Dominum Salvatorem, qui fideli suo cognitori, amatori, confessori participium sui nominis donavit, ut videlicet a petra Petrus vocaretur:fidem et dilectionem Christi, per susceptio
Abbreviated transcription (Latin):
quantũ hȩc fides ualeat. quid aꝑtiꝰ
eo qͦd ait dñs de eccła quȩ suꝑ eũ
edificanda erat. & porte inferi
non pͣualebunt aduersus eam:
Sed hec suis in locis plenius expo¬
nentur: nunc autẽ reuertentes
adexplanandam ex ordine lectionẽ¬
dominicam. primo uideamus de
loco in quo habita memoratur.
Uenit inquit iħe in partes cȩsareȩ
philippi. Philippus ut lucas testat᷑
erat tetrarcha ithureȩ & traconi¬
tidis regionis. Hic ergo statuens
ciuitatem in loco ubi iordanis
ad radices oritur libani montis.
& est terminus iudee contra sep¬
temtrionẽ appellauit eam cȩsa¬
ream philippi. in memoriam ui

Expanded text:
quid apertius eo quod ait Dominus de Ecclesia, quae super eum aedificanda erat, Et portae inferi non praevalebunt adversus eam? Sed haec suis in locis plenius exponentur. Nunc autem revertentes ad explanandam in ordine lectioneDominicam, primo videamus de loco in quo habita memoratur. Venit inquit Jesus in partes Caesareae Philippi. Philippus, ut Lucas testatur, erat tetrarcha Itureae et Trachonitidis regionis. Hic ergo statuens civitatem in loco ubi Jordanis ad radices oritur Libani montis, et est terminus Judaeae contra septentrionem, appellavit eam Caesaream Philippi, in memoriam vi
Abbreviated transcription (Latin):
& passionib quȩ mortẽ pͣcesserant:
dm̃ clarificauit. Clarificauit naͣq
uita dm̃: qui ꝑ om̃ia quȩ gessit
non suã ꝓpriam. sed conditoris
sui uoluntatẽ laudẽq quęrebat.
Clarificauit & passionibus: quẽ ap¬
positis suꝑni amoris obsequiis
nulla ꝑsequentiũ ualuit reuocare
pressura. Uerũ quia cũ memoria
beati petri etiã coapłi eiꝰ pauli hodie
natalitia celebramus: uideamus

Expanded text:
et passionibus quae mortem praecesserant, et passionibus quae mortem praecesserant, Deum clarificavit. Clarificavit namque vita Deum, qui per omnia quae gessit non suam propriam, sed Conditoris sui voluntatem laudesque quaerebat. Clarificavit et passionibus quem a propositis superni amoris obsequiis nulla persequentium valuit revocare pressura. Verum quia cum memoria beati Petri etiam coapostoli ejus Pauli hodie natalitia celebramus, videamus
Abbreviated transcription (Latin):
sed uoluntatẽ quęrebat eiꝰ qͥ misit
eũ xp̃i. Prȩmissa igitur dñs ouiũ
suarũ pastione. adiungit mox eidẽ
umphum. Extendes inquiens manꝰ
tuas. & alius te cinget: & ducet quo
non uis. Acsi patenter dicat. Quan¬
ta me caritate diligas. hinc liquido
ꝓbabis. cũ ꝓ paruuloꝵ meoꝵ uita
usq ad mortẽ certando ꝑueneris.
& ut illi in corpore possint parit᷑
& mente saluari. ipse tormenta
corporis om̃ia quȩ aduersarium
infligere libet. forti mentis cons¬
tantia toleraueris. Quod ipse qͦq
euangłista subsequenter insinuat
cũ ait. Hoc autẽ dixit. significans
qua morte clarificaturus esset dm̃.
Clarificauit quippe petrus morte
sua dm̃. quando hoc indicio cun¬
ctis quantũ ds̃ eet colendus aman¬
dusq monstrauit: dũ ipse data
optione mallet crucis subire tor¬
mentũ. quã a cȩlestis uerbi pͣdica¬
tione cessare. Qui notandũ. quod
non solum morte. sed & uita sua

Expanded text:
sed voluntatem quaerebat ejus qui misit sed voluntatem quaerebat ejus qui misit eum, Christi. Praemissa igitur Dominus ovium suarum pastione, adjungit mox eidem umphum. Extendes, inquiens, manus tuas, et alius te cinget et ducet quo tu non vis. Ac si patenter dicat: Quanta me charitate diligas, hinc liquido probabis, cum pro parvulorum meorum vita usque ad mortem certando perveneris; et ut illi in corpore possint pariter et mente salvari, ipse tormenta corporis omnia quae adversarium infligere libet forti mentis constantia toleraveris. Quod ipse quoque evangelista subsequenter insinuat cum ait: Hoc autem dixit, significans qua morte clarificaturus esset Deum. Clarificavit quippe Petrus morte sua Deum, quando hoc indicio cunctis quantum Deus esset colendus amandusque monstravit, dum ipse data optione mallet crucis subire tormentum quam a coelestis verbi praedicatione cessare. Qui notandum quod non solum morte, sed et vita sua
Abbreviated transcription (Latin):
res. sed mercennarios potiꝰ uocat:
dicens quia lupo ueniente mer¬
cennarius fugit. quia mercenna¬
rius est. & non ꝑtinet ad eu de
ouibus. Ueri autẽ pastoris. & cui
sincera est cura de ouibus. euidens
ac speciale indicium est: cũ quisq
uitam ꝓ grege xp̃i ponere in prõs¬
tu habet: Unde nunc ipse postqui
pascendas suas oues petro. hoc est
plebes docendas. gubernandasq
cõmisit. subsequenter a ddidit
dicens. Amen amen dico tibi: cũ
esses iunior cingebas te. & ambu¬
labas ubi uolebas. Cũ autẽ senue¬
ris extendes manus tuas & alius te
einget: & ducet quo non uis. In ex¬
tensione eteni manuũ: positionẽ
mẽbroꝵ eiꝰ qua cruci erat aptan¬
aus insinuat. In cinctione alteriꝰ:
cutore arcendus erat exprimit.
In ductu quo nollet. ipsam mortis
ac passionis acerbitate᷑ indicat. quã
corporalis eiꝰ infirmitas horrebat:
cuius animi firmitas spiritalis.
ctã aduersa ꝓ dño lȩtabatur cuncta
sufferre. Neq eni uoluntatẽ suam.

Expanded text:
res, sed mercenarios potius vocat dicens, quia, lupo veniente, mercenarius fugit, quia mercenarius est, et non pertinet ad eum de ovibus . Veri autem pastoris, et cui sincera est cura de ovibus evidens ac speciale indicium est, cum quisquivitam pro grege Christi ponere in promptu habet. Unde nunc ipse postquam pascendas oves suas Petro, hoc est, plebes docendas gubernandasque, commisit, subsequenter addidit, dicens: Amen, amen dico tibi, cum esses junior, cingebas te, et ambulabas ubi volebas: cum autem senueris, extendes manus tuas, et alius te cinget, et ducet quo tu non vis . In extensione etenim manuum positionem membrorum ejus, qua cruci erat aptandus, insinuat; in cinctione alterius,cutore arcendus erat, exprimit; in ductu quo nollet, ipsam mortis ac passionis acerbitatem indicat, quam corporalis ejus infirmitas horrebat, cujus animi firmitas spiritualis etiam adversa pro Domino laetabatur cuncta sufferre. Neque enim voluntatem suam,
Abbreviated transcription (Latin):
obꝓbriũ legi abstulit. qui hanc
spiritaliter intelligendã monstra¬
uit: & suꝑnȩ beatitudinis grãm
quȩ in euangło nunc aꝑtissima
lucet. in ea iam olim pͣfiguratam
& quasi conceptam fuisse docuit.
Et factũ est inquit in die octauo uenerͣ
circũcidere puerũ: & uocabant eũ
nomine patris sui ⁊achariam. Et
respondens mater eiꝰ dixit. Neqͣ

Expanded text:
opprobrium legi abstulit, qui hanc opprobrium legi abstulit, qui hanc spiritualiter intelligendam monstravit, et supernae beatitudinis gratiam, quae in Evangelio nunc apertissime lucet, in ea jam olim praefiguratam et quasi conceptam fuisse docuit. Et factum est, inquit, in die octavo, venerunt circumcidere puerum, et vocabant eum nomine patris ejus Zachariam. Et respondens mater e
Abbreviated transcription (Latin):
spiritalia noui testamenti ꝓferenꝰ
archana. carnalẽ legis & sacerdo¬
tii uȩteris obseruantia iam ter¬
minandã esse doceret: Quod eñi
antiquatur & senescit. ꝓpe inte¬
ritũ est. Quid quod muto patre.
principe uidelicet tunc sacerdo¬
tum ortus est p̃cursor dñi: nisi
quia ipso apparente dño lingua
iam sacerdotii ueteris magna ex
parte a doctrina sensus spiritalis
obmutuerat. solam litterȩ custo¬
diam curantib ac docentibus
scribis & legis peritis. immo &
ipsam litteram plerisq in locis
ꝓ suas traditiones corrũpentib.
uixta qd eis dñs in euangło sepiꝰ
imꝓperare ꝓbatur: Et quid qͦd
diu sterili genitricȩ nascitur.
nisi quia lex quȩ auxilio sacerdo¬
talis officii spiritalem dõ sobolem
gignere iussa est. nemine̾ ad ꝑfec¬
cum adduxit: quia nimirũ suis
cultorib regni cȩlestis ianuas ape¬
rire non potuit: Sed factus sub
lege auctor ipse legis. sterilitatis

Expanded text:
spiritualia Novi Testamenti proferens spiritualia Novi Testamenti proferens arcana, carnalem legis et sacerdotii veteris observantiam jam terminandam esse doceret? Quod enim antiquatur et senescit, prope interitum est. Quid quod muto patre, principe videlicet tunc sacerdotum, ortus est praecursor Domini, nisi quia, ipso apparente Domino, lingua jam sacerdotii veteris magna ex parte a doctrina sensus spiritualis obmutuerat, solam litterae custodiam curantibus ac docentibus scribis et legisperitis, imo et ipsam litteram plerisque in locis per suas traditiones corrumpentibus, juxta quod eis Dominus in Evangelio saepius improperare probatur? Et quid quod diu sterili genitrice nascitur, nisi quia lex, quae auxilio sacerdotalis officii spiritualem Deo sobolem gignere jussa est, neminem ad perfectum adduxit, quia nimirum suis cultoribus regni coelestis januas aperire non potuit? Sed factus sub lege auctor ipse legis sterilitatis
Abbreviated transcription (Latin):
dñs: quia ꝑ totum orbẽ fidelib¬
qđ xp̃c esset qui ꝓpheta credebat᷑.
innotuit. Decreuit autẽ ac mino
nato iohanne lux diurna mino¬
rari incipit: cuius fama diuini¬
tatis desitura. & baptismus in¬
etiã nascente dño adbreuiata dies
cunctis gentib aperrret: & suȩ
calorẽ dilectionis in totã mundi
latitudinẽ diffunderet. Notandũ
autẽ. qͦd hȩc eadem beati ioħis
natiuitas nonnullam habet si¬
militudinẽ aduentꝰ dñici & gr̃ȩ.
quã p̃dicare ueniebat. Nam &
congruũ ualde est. ut cui om̃s
ꝓphetȩ priores & patriarehȩ uel
nascendo. uel moriendo. uel ui¬
uendo. uel pͣdicando testimoniũ
ꝑhibuerunt: hunc multo ampliꝰ
p̃cursor suus qui plusquã ꝓpħa
extitit. non tantũ in uita & passi¬
one. sed in ipsa quoq sua natiui¬
tate designet. Quid est eñi quod
ueteranis parentib natus est
iohes: nisi quia illius mox secu¬
tura natiuitas signabatur. qui

Expanded text:
Dominus, quia per totum orbem fidelibDominus, quia per totum orbem fidelib esset, qui propheta credebatur, innotuit. Decrevit ac minornato Joanne lux diurna minorari incipit, cujus fama divinitatis desitura, et baptismus etiam nascente Domino abbreviata dies cunctis gentibus aperiret, suae calorem dilectionis in totam mundi latitudinem diffunderet. Notandum autem quod haec eadem beati Joannis nativitas nonnullam habet similitudinem adventus Dominici, et gratiae quam praedicare veniebat. Nam et congruum valde est ut cui omnes prophetae priores et patriarchae, vel nascendo, vel moriendo, vel vivendo, vel praedicando testimonium perhibuerunt, hunc multo amplius praecursor suus, qui plus quam propheta exstitit, non tantum in vita et passione, sed in ipsa quoque sua nativitate designet. Quid est enim quod veteranis parentibus natus est Joannes, nisi quia illius mox secutura nativitas signabatur, qui
Abbreviated transcription (Latin):
qui & hẏmnũ głe dõ canendo. qͥd
illa ꝑ orbẽ esset actura priores ipsi
de cęlis ammonebant. Recte gͥ na¬
tiuitas celebratur illius: qui talis
potentia magnitudinis. dominiciᷤ
ꝓpinquabat operibus. Recte ortꝰ
illius sollep̾nitas colitur: cuiꝰ tanta
est uitȩ sublimitas. ut quicqͥd illo
sublimius est. hoc iam hominis
naturam transcendere dubiũ ñ sit.
Siquidẽ dñs cũ maiorẽ eo neminẽ
in natis mulierũ esse dixisset: mox
subdidit dicens. Qui autẽ minor
est. in regno cȩloꝵ maior e. illo:
seipsum uidelicet insinuans. qui
humana natiuitate posterior
iohanne. sed cȩlestis regni esset
apice prestantior. Nec uacat a
mysterio quod ioħis natiuitas
cũ dies decrescere. dñi autẽ cum
dies crescere inchoat facta memo¬
ratur. Huius etenim secretum
distantiȩ reuelat ipse ioħes: qui
cũ p̃magnitudine uirtutũ xp̃c
crederetur a turbis. dñs autem
illum inquit oportet crescere.
me autẽ minui. Creuit quippe

Expanded text:
qui hymnum gloriae Deo canendo quid illa per orbem esset actura, priores ipsi de coelis admonebant. Recte igitur nativitas celebratur illius qui talis potentia magnitudinis Dominicis propinquabat operibus. Recte ortus illius solemnitas colitur, cujus tanta est vitae sublimitas, ut quidquid illo sublimius est, hoc jam hominis naturam transcendere dubium non sit. Siquidem Dominus cum majorem eo neminem in natis mulierum esse dixisset, mox subdidit dicens, Qui autem minor est in regno coelorum, major est illo, seipsum videlicet insinuans, qui humana nativitate posterior Joanne, sed coelestis regni esset apice praestantior. Nec vacat a mysterio quod Joannis nativitas cum dies decrescere, Domini autem cum dies crescere inchoant  Al., inchoat, facta memoratur. Hujus etenim secretum distantiae revelat ipse Joannes, qui cum prae magnitudine virtutum Christus crederetur a turbis, Dominus autem Illum, inquit, oportet crescere, me autem minui. Crevit quippe
Abbreviated transcription (Latin):
cuiꝰ hocipsum erat maximũ lucrũ.
ut contepͣtus uitȩ huius occidue.
ꝑceptio fieret felicitatis ȩtnȩ. Preti¬
osa gͦ est in conspectu dñi mors
scõꝵ eiꝰ: nec ullo crudelitatis gene¬
re destrui potest. sacram̃to crucis
xp̃i fundata religio. Non minuit᷑
ꝑsecutionib eccła. sed augetur: &
semꝑ dominicus ager. segete ditio¬
re uestitur. dũ grana quȩ singula
cadunt. multiplicata nascuntur.
Unde duo ista pͣclara diuini seminis
germina. in quantam sobolem
& quasi exmultaruꝰ honore gem¬
marũ conserto uno diademate co
simi diuinitus nobis ad exemplũ
patientiȩ & confirmationẽ fidei
preparato. uniuersaliter quidẽ
in om̃iũ scoꝵ cõmemoratione le¬
tandũ est : sed in hoꝵ excellentia
patrũ merito est exultantius glo¬
riandũ: quos gr̃a dĩ intantum
apicem. inter om̃ia eccłȩ meͬbra
ꝓuexit: ut eos in corpore cui
caput xp̃c est quasi geminũ con¬
stitueret lumen oculoꝵ. De quoꝵ

Expanded text:
quibus hoc ipsum erat maximum lucrum, quibus hoc ipsum erat maximum lucrum, ut contemptus vitae hujus occiduae, perceptio fieret felicitatis aeternae. Pretiosa est ergo in conspectu Domini mors sanctorum ejus ; nec ullo crudelitatis genere destrui potest sacramento crucis Christi fundata religio. Non minuitur persecutionibus Ecclesia, sed augetur; et semper Dominicus ager segete ditiori vestitur, 326 dum grana, quae singula cadunt, multiplicata nascuntur. Unde duo ista praeclara divini seminis germina in quantam sobolem  quasi ex multarum honore gemmarum conserto uno diademate corsimi, divinitus nobis ad exemplum patientiae et confirmationem fidei praeparato, universaliter quidem in omnium sanctorum commemoratione laetandum est, sed in horum excellentia patrum merito est exsultantius gloriandum, quos gratia Dei in tantum apicem inter omnia Ecclesiae membra provexit, ut eos in corpore, cui caput est Christus , quasi geminum constituerit lumen oculorum. De quorum