comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
men grecum: Grando appellata. quod for¬
ma eius granorum similitudinem habeat:
lidantur in niuem. ruptoq aere soluun¬
tur. Nix a nube unde uenit. et glacies
a gelu et aqua. quasi ga̾lacies .i. gelata
aqua: Gelu autem quod stringatur tel:¬
lus: Ge quippe t̾ra dicitur.: Tunc autem¬
gelu maiore stringitur terra. cum suerit
nox serena: Pruma est matutini tempo¬
ris frigus. q inde priuna nomen ac-¬
cepit. quia sicut ignis urit: piro enim
ignis. Urere enim et ad frigus et ad so-¬
lem pertinet Nam unosermone duo
diuersa significantur pro eo quod unũ
effectum habent. Similis enim uis ÷
et caloris et frigoris. Inde et utraq
saxa rumpunt. Nam et calor urit.
ut est Uritur infelix dido: Item fri
adurat. Nos grecum est. quod illi dro¬
son dicunt: Alii putant ros dictum qr
rarus est. et non est spissus ut pluuia
Nebula inde dicta. unde et nubila.
ab obnubendo. scł hoc est operiendo.
seue quod mibes uolans faciat: Ex ha¬

Expanded text:
men Graecum. Grando appellata quod formen Graecum. Grando appellata quod forma eius granorum similitudinem habeat. lidantur in nivem, ruptoque aere solvuntur. Nix a nube, unde venit; et glacies a gelu et aqua, quasi gelaquies, id est gelata aqua. Gelus autem quod eo stringatur tellus; γῆ quippe terra dicitur. Tunc autem maiori gelu stringitur terra, cum fuerit nox serena. Pruina est matutini temporis frigus, quae inde pruina nomen accepit quia sicut ignis urit; πῦρ enim ignis. Urere enim et ad frigus et ad solem pertinet; nam uno sermone duo diversa significantur, pro eo quod unum effectum habent. Similis enim vis est et caloris et frigoris, unde et utraque saxa rumpunt. Nam calor urit, ut estVirg. Aen. 4, 68: Uritur infelix Dido. Item frigadurat. Ros Graecum est, quod illi δρόσος dicunt. Alii putant ros dictum quia rarus est, et non spissus ut pluvia. Nebula inde dicta, unde et nubila, ab obnubendo scilicet, hoc est operiendo, terram, sive quod nubes volans faciat. Exha
Abbreviated transcription (Latin):
rcus celestis dictus a similitudine
curuati arcus: Hiris huic propriũ
nomen est. et dicitur hiris quasi aeris.
Hic autem a sole resplendet. clum cane
nubes ex aduerso radium solis accipiunt
et arcus speciem fingunt: Cui uarios co¬
lores illaclat res. quia aqua tenuis. aer
lucidus et nubes caligantes inradiata
ista uarios creat colores: Pluuie eo quod
fluant. quasi fluuie Nascuntur enĩ
de t̾re et maris anhelitu. que cum al¬
cius eleuate suerint: aut solis calore
resolute. aut ui uentorum compresse
stillantur in t̾ris Nimbiis est densitaᷤᷤ
nubis intempesta et obscura. et inde nim¬
bus a nibe. sunt autem nimbi repen:¬
tine et precipites pluiuie: Nam pluuias
uocanis lentas ⁊ niges quasi fluuias.
quasi fluentes Imbres autem et ad plu¬
et ad nubes Ipertinent :
dicti aũ greco uocabulo. quod teram in¬
ebriant ad germinandum. ex his enim cun¬
cta creantur. Unde lucretius Ex igni terra
atq amma nascuntur et imbri Est aũ no-¬

Expanded text:
rcus coelestis dictus a similitudine curvati arcus. Iris huic proprium nomen est. Et dicitur Iris, quasi aeris, . 115 Hic autem a sole resplendet, dum cavae nubes ex adverso radium solis accet arcus speciem fingunt; cui varios colores illa dat res, quia aqua tenuis, aer lucidus, et nubes caligantes, inradiata ista varios creant colores. Pluviae dictae quod fluant, quasi fluviae; nascuntur enim de terrae et maris anhelitu. Quae cum altius elevatae fuerint, aut solis calore resolutae, aut vi ventorum conpressae, stillantur in terris. Nimbus est densitas nubis intempesta et obscura; et inde nimbus a nube. Sunt autem nimbi repentinae et praecipites pluviae. Nam pluvias vocamus lentas et iuges, quasi fluvias, quasi fluentes. Imbres autem et ad nuet ad pluvias pertinent, dictae a Graeco vocabulo quod terram inebrient ad germinandum. Ex his enim cuncta creantur, unde et Lucretius1, 715: Ex igni, terra atque anima nascuntur et imbri. Est autem no
Abbreviated transcription (Latin):
multas habet: Nom̃ aũ inde hoc sumens. qd̃
multum uini fluat Siriaca uel quia de
siria allata uł quia nigra est. Multa aũ ge¬
nera uitium sunt. que tam̃ in mutacione
loci et qualitatem et nom̃ amittunt. Ui¬
tibus int̾ ce tera genera magis ista conueni¬
unt: Obla queacio. putacio. propaginacio.
fossio: Oblaqueare est circa codicẽ t̾ram aperi¬
re. et uelut lacus essicere: Hoc aliqui excodi¬
care appellant. Putare est. uirgam ex uite
suꝑuacuam resecare. cuius flagellis luxuri¬
at: Putare enĩ dicit᷑ purgare .i. amputare.
traducere. transducere Propaginare uero
flagellum uitis t̾re sũ mersum sternere. et
quasi porro pangere: Hinc propagines a ꝓ¬
paginare. et protendere dicte. fodere uero
foueam facere quasi fouere.
De arboribyd.

Expanded text:
multas habet; nomen autem inde hoc sumens quod multas habet; nomen autem inde hoc sumens quod multum vini fluat. Syriaca, vel quia de Syria adlata vel quia nigra est. Multa autem genera vitium sunt quae tamen mutatione loci et qualitatem et nomen amittunt. Vitibus inter cetera magis ista conveniunt, oblaqueatio, putatio, propaginatio, fossio. Oblaqueare est circa codicem terram aperire et velut lacus efficere: hoc aliqui excodicare appellant. Putare est virgam ex vite supervacuam resecare, cuius flagellis luxuriat; putare enim dicitur purgare, id est amputare. Traducere, transducere. Propaginare vero, flagellum vitis terrae submersum sternere et quasi porro pangere. Hinc propagines, a propagare et protendere dictae. Fodere vero est foveam facere, quasi fovere. De arborib
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ grete grande uocatur: Piturice a re¬
gione nom̃ sortita est. turbines et pluinias
et calores fortissime sustinens. nec in macra
t̃ra deficiens: huius meriti et basilisca est.
Argitis grecula uitis generis albi. fertilis
uastam materiam et breuem et latum fo¬
hum mittens. cuius fructum nisi primo
tempore colligas: aut ad t̾ram desidit. aut
humore putrescit Inerticula ngra est. ꝗͣ
greci a marcion uocant. boni uini et lenis.
a quo etiã nom̃ traxit. quod iners in tẽp¬
tandis nernis habeat᷑. quãuis gustu non
sit hebes: Mareoticȩ a regione egipti mari¬
otis dicte. unde prius uenerunt: Sunt enĩ
albe et nigre: Elbole quas quidam appel
a belbo colore ita dicte subalbi musti Ulbũ
est enĩ nigrum. candidum q colore: Nã el¬
bum. nec album nec nigrum est. Tercus
locus uitium. qui sola fecunditate cõmenda¬
tur abundantia copiosa multumq uino
fluens. Uiticioma uuas grandes magis quã

Expanded text:
enim Graece glandes vocantur. Biturica a reenim Graece glandes vocantur. Biturica a regione nomen sortita est, turbines et pluvias et calores fortissime sustinens, nec in macra terra deficiens. Huius meriti et basilisca est. Argitis Graecula vitis, generis albi, fertilis, vastam materiam et brevem et latum folium mittens, cuius fructum nisi primo tempore colligas, aut ad terram decidit aut humore putrescit. Inerticula nigra est, quam Graeci amaracion vocant, boni vini et levis; a quo etiam nomen traxit, quod iners in tentandis nervis habeatur, quamvis gustu non sit hebes. Mareoticae a regione Aegypti Mareotis dictae, unde prius venerunt; sunt enim et albae et nigrae. Helvolae, quas quidam varias ab helvo colore ita dictae, subalbi tamen musti. Helvum est enim nigrum candidumque colore. Nam helvum nec album nec nigrum est. Tertius locus vitium quae sola fecunditate conmendantur, abundantia copiosa multumque vini fluens. ‡Viticionia‡ uvas grandes magis quam
Abbreviated transcription (Latin):
lepus. Purpureȩ a colore dicuntur:
Unciariȩ a magnitudine: dactili a lon-¬
gitudine Stephanite a rotunditate.
R hodiȩ etꝰ libycȩ a regionib ñcupate st̃:
Ceraunie uͦ quod rubeant uelut ignis: Genera
autem uuarum que uino deseruiunt plu-¬
rima. ex quib aminea dicta quasi sine mi
neo .i. rubore album enim iunum reddit.
Que cum sit unnis nominis: ñ unam spe¬
ciem reddit. Amineȩ enĩ due: Geminȩ
ab eo dicte quod duplices uuas mittunt a¬
minea. lagana. quia plus omnib lanescit
lanugine. Rubiliniana dicta quia eius ma-¬
teria rubet. fecinea miniti acini et du-¬
re cutis uuas habet. nobilitate amineã
sequit᷑. fȩcunditate p̃cedit. quam proinde
fetineam uocant. quod plusquam ceterȩ
feces hãt̃. Apiane uinũ dulce faciunt. qͦs
nisi cito legas: pluuiis et uentis et maxi¬
me apibus infestant᷑. quarũ dep̃dacione
apianȩ cognominatȩ sunt. Palanitȩ a
magnitudine nom̃ sumpserunt: Balanim

Expanded text:
lepus. Purpureae a colore dicuntur; lepus. Purpureae a colore dicuntur; unciariae a magnitudine; dactyli a longitudine; stephanitae a rotunditate. Rhodiae et Libycae a regionibus nuncupatae sunt; Cerauniae vero quod rubeant velut ignis. Genera autem uvarum quae vino deserviunt plurima. Ex quibus aminea dicta, quasi sine mineo, id est sine rubore; album enim vinum reddit. Quae cum sit unius nominis, non unam speciem reddit: amineae duae geminae, ab eo dictae quod duplices uvas mittant; aminea lanata, quia plus omnibus lanescit lanugine. Rubelliana dicta quia eius materia rubet. Faecinia minuti acini et durae cutis uvas habet; nobilitate amineam sequitur, fecunditate praecedit. Quam proinde faeciniam vocant quod plus quam ceterae faeces afferat. Apianae vinum dulce faciunt; quas nisi cito legas, pluviis et ventis et maxime apibus infestantur; quarum depraedatione apianae cognominatae sunt. Balanitae a magnitudine nomen sumpserunt; βάλανοι
Abbreviated transcription (Latin):
palmites uentos ac turbines sustinere
queant. et sic lapsu periculorũ fructus
suos sustineant. ac sese uaga proceritate
defendant. Corabi sunt anuli. qui proxi¬
ma queq ligant. et com prehendunt
ne longnis laxati palmites uentorum
flatibus dissipent᷑ Uue dicte. quod in¬
trinsecus humore sint plene suciq et
pinguedinis: Nam humidũ est qd̃ exte
rius humorem habet. uuidũ quad inte
botrionis pars. et botrio grecum est: Suburbane
uue quedã dicunt᷑. quia fructus earum ad
escam ueluti pomũ in urbibus uenditur:
Cõm̃dat enim eas et species et saporis io-¬
cunditas: Ex quibus sunt p̃cocȩ duracine.
purpuree. dactili rhodie. libyce ceraunie.
stefanite trepidanȩ. unciarie. cidonitȩ¬
et numisianȩ. Durabiles autẽ ꝑ totam
hi emẽ. uennicula et numisianȩ. Precocȩ
uocate. qd̃ cito maturescunt. et ante om̃s¬
sole sole coquant᷑. Has greci lageos clicut
qd̃ currant ad maturitatem uelocit̾ ut

Expanded text:
palmites ventos ac turbines contemnere palmites ventos ac turbines contemnere queant, et sine lapsu periculorum fructus suos sustineant, ac sese vaga proceritate diffundant. 12. Corymbi sunt annuli qui proxima quaeque ligant, et comprne longius laxati palmites ventorum flatibus dissipentur. Uvae dictae, quod intrinsecus humore sint plenae, succique et pinguedinis. Nam humidum est quod exterius humorem habet, uvidum quod interbotrionis pars, et botrio Graecum est. 15. Suburbanae uvae quaedam dicuntur, quia fructus earum ad escam velut pomum in urbibus venditur. Commendat enim eas et species et saporis jucunditas, ex quibus sunt praecoquae, duracinae, purpureae, dactyli, Rhodiae, Libycae, cerauniae, stephanitae, tripedaneae, unciariae, Cydonitae. Durabiles autem per totam hiemem vennuculae et Numisianae. Praecoquae vocatae quod cito maturescant et ante omnes sole coquantur. Has Graeci lageos dicunt, quod currant ad maturitatem velociter ut
Abbreviated transcription (Latin):
a matre. et quasi prosiliit. seu quia acu¬
minis tenuitate speciem teli profere. Sũ¬
mitates uitium et fruticum flagella ñcu¬
pantur. eoquod flatu agitent᷑ Palm es
uitis materia mollis. qui ꝑ nouella brachia
emissus fructum affert. Nam ideo rustici par¬
tem uitis palmitem dicunt: palmes enĩ
diriuatiuũ nomen est. quod nom̃ ꝑagoqũ
dicitur. quod a palma diriuet᷑ palma
enim ht̃ nom̃ propriũ. quod dicit᷑ prin¬
cipale. ab eo quod se diriuatiuũ faciat Pan
pinus est folia. cuius subsidio uitis a fri¬
gore uł ardore defendit᷑. atq aduersus
omnem inuiriam mimit᷑. qui ideo alicu¬
bi int̾tisus est. ut et solem ad maturitatẽ
sructus admittat. et umbram faciat. Et
dictus pampinus. quad de palmite pen¬
deat: Caprioli dicti eoquod capiant ar¬
bores Sunt enim cincinn. siue uncini¬
li. quibus se innectere uites et suspende
solent arboribus. quo ad miniculo freti

Expanded text:
a matre, et quasi prosilit, seu quia acua matre, et quasi prosilit, seu quia acuminis tenuitate teli speciem praefert. 8. Summitates vitium et fruticum flagella nuncupantur, eo quod flatu agitentur. 9. Palmes vitis materia mollis, qui per novella brachia emissus fructum affert. Nam ideo rustici partem vitis palmitem dicunt. Palmes enim derivativum nomen est, quod nomen paragogum dicitur, quod a palma derivetur. Palma enim habet nomen prototypum, quod dicitur principale, ab eo quod ex se derivatum faciat. 10. Pampinus est folium, cujus subsidio vitis a frigore, vel ardore defenditur, atque adversus omnem injuriam munitur. Qui ideo alicubi intercisus est, ut et solem ad maturitatem fructus admittat, et umbram faciat. Et dictus pampinus, quod de palmite pendeat. 11. Capreoli dicti, quod capiant arbores, sunt enim cincinni, 318 sive uncinoli, quibus se innectere vites et suspendere solent arboribus, quo adminiculo freti
Abbreviated transcription (Latin):
adhuc seculo instituit Aput grecos
autẽ inuentorem uitis liberum appel¬
lari Unde et eum gentiles post mortem
dm̃ esse uoluerunt: Sitis dicta. quod uĩ
habeat cicius radicandi: Alii putant uites
dictas quia se inuicem uitis innectant
uicinisq arboribus reptando religent᷑
Est enim erum natura flexibilis. que qͣsi
brachiis quibusdam quidquid comp̃hen¬
derint stringunt. Li abrusca est uitis
a grestis. que in t̾re marginibus nascit᷑.
unde et labruscadicta a labris et extre.¬
mitatibus t̾re: Codex dictus quasi candex:
Sic enĩ ueteres et clodum pro claudum
olus est nouellus palmes. in natus prioris
anni flagello cognominatus. qui ob simi¬
litudinem rei. quod in ea parte qua decidit᷑
et ueteri sarmento prominens utrimq
mallei speciem p̃bet Spadones sunt surcu¬
li fruge carentes ex ipsa appellacione quod
sint ihabiles fructu. et sterilitate effeti.
Sagittam rustici uocant nouissimam
partem surculi. siue quia longius recessit

Expanded text:
adhuc saeculo. Apud Graecos autem constat inventorem vitis Liberum appellari: unde et eum gentiles post mortem Deum esse voluerunt. Vitis dicta, quod vim habeat citius radicandi. Alii putant vites dictas, quod invicem se vittis innectant, vicinisque arboribus reptando religentur: est enim earum natura flexibilis, quod, quasi brachiis quibusdam, quidquid compderint stringunt. Labrusca est vitis agrestis quae in terrae marginibus nascitur: unde et labrusca dicta, a labris et extremitatibus terrae. Codex dictus quasi caudex. Sic enim veteres et clodum pro claudo olus est novellus palmes innatus prioris anni flagello, cognominatusque ob similitudinem rei, quod in ea parte qua deciditur ex veteri sarmento prominens utrimque mallei speciem praebet. Spadones sunt surculi fruge carentes, ex ipsa appellatione, quod sint inhabiles fructu et sterilitate affecti. Sagittam rustici vocant novissimam partem surculi, sive quia longius re
Abbreviated transcription (Latin):
sed incopblatione sermonum. quasi quod dam ex hib& glutinum Autenim nomin a
sociant Aut agustinus & hieronimus aut uerba ut scribit & legit. Una aũt ui somni¬
um siue copulent si ue dis iungant. Copulatiuae aũt coniunctiones dicte eo quod

Expanded text:
sed in copulatione sermonum quasi quoddam exhibet glutinum. Aut enim nomina sociat, ut 'Augustinus et Hieronymus': aut verba, ut 'scribit et legit'. Una autem vis omnium, sive copulent, sive disiungant. Copulativae autem coniunctiones dictae eo, quod
Abbreviated transcription (Latin):
ingenio ignorantes decipiebant. Ad queita iusserunt scribendas in legibus lit teras
utnullos errores nullas ambages afferant sed se quenda & uitanda a peste de¬
monstrent.
DEUOTIS MILITARIBUS

Expanded text:
ingenio ignorantes decipiebant, atque ita iusserunt scribendas in legibus litteras, ut nullos errores, nullas ambages afferant, sed sequenda et vitanda aperte demonstrarent. De notis militaribus
Abbreviated transcription (Latin):
cordei quabonec̃ ueniatint̃ quo s fides sit. Antiquaaũt cithara uii cordicer at unde& uergilius ui
dicriminauocũ discriminaaũt ideo ꝗnulla cordauicinȩ cordesimilesonumreddat sedi deo uii¬
cordeł ꝗtota uocẽm plent ł quia uii modb sonãtcelũ. Cordas aũt dictas a corde quia sicpulsusẽ cordis in pec
toreitapulsuscordȩincithara. Basprim meredrius excogitauit idemq priorinnũmerosonũ strieit:

Expanded text:
 quam bene conveniat inter quos fides sit. Antiqua autem cithara septemchordis erat. Unde et Vergilius Aen. scrimina vocum. Discrimina autem ideo, quod nulla chorda vicinae chordae similem sonum reddat. Sed ideo septotam vocem implent, vel quia septem motibus sonat caelum. Chordas autore, ita pulsus chorde in cithara. Has primus Mercurius excogitavit. Psalterium quod
Abbreviated transcription (Latin):
sonis siucinuocesiuein flatusiucitipulsu ꝑhanquippeuoces acuciores grauioresq ccordant itaut
quisquis abeadi sonauerit sen sũ auditus offenoat. Cuius contrariaẽ diaphoni dide uo cesdiere¬
pantes ł dissone: Euphoniaẽ suauitasuo cisbȩc & melosa suauitate& melledicta: diastema ẽ uocis
spaciũ eeduob ł plurib sonisaptatũ: Die si sẽspacia quelã & deducciones modolandi̧ aoq uergen¬
tesdeuno in alterosono: Conus ealita nunciaciouocise eni armoniȩdifferencie & quantitas
q inuocis accoritu ltenorec sistit Cuius genera in quindecim pastib muscȩ diuiderunt ex
quib: iplidins nouissimus & accutis simusi podoriu somniũ gratissimuscantuse inflexiouo cis
Na sonus diratus ẽ p̃cidit aũt sonuscantũ arsiseuo cisleuacio h c̃iniciumtesis uocisposicio hocẽ¬

Expanded text:
in flatu, sive in flatu, sive in pulsu. Per hanc quippe voces acutiores gravioresque concordant, ita ut quisquis ab ea dissonuerit, sensum auditus offendat; cuius contraria est diaphonia id est voces discrepantes vel dissone. Euphonia est suavitas vocis: hec et melos, a suavitate et melle dicta. Diastema est vocis spatium, ex duobus vel pluribus sonis aptatum. Diesis est spatia quedam et deductiones modulandi atque vergentes de uno in alterum sonum. Tonus est acuta enunciatio vocis: est enim harmonie differentia et quantitas, que in vocis accentu vel tenore consistit, cuius genera in quindecim partibus musici diviserunt, ex quibus hyperlidius novissimus et acutissimus hypodorius omnium gravissimus. Cantus est inflexio vocis, nam sonus directus est, precedit autem sonus cantum. Arsis est vocis elevatio hoc est initiu
Abbreviated transcription (Latin):
tubarũ: Subtilesuoces sunt quib ñ ẽ sps qualisẽ in fanciũ & mulierũ łegrotancium sicinner¬
uis quecñi subtilissimecorde sunt subtilesaccenues sonosemittunt: Pinguessunt uocer qͣn sp̃r
multus simulegredit sic̃ urorũn cuta uoxẽ tenui alta sic̃incordisuidemus: Durauoꝵ qͣuȩui
olent̃ emittit sonos sic tonitruum sic incudis sonasquocier indurũ malleus ꝑcutit ferrum
uis &cdlara ab tauitinsub limisufficiat larautaure simpleat suauiaũt ut animus audencium
blandat siex hisaliquid fuerit uoxꝑ fecta ñe rit

Expanded text:
ualis est infantium, vel mulierum, vel aegrotantium, sicut in nervis. Quae enim subtilissimae cordae sunt, subtiles ac tenues sonos emittunt. Pingues sunt voces, quando spiritus multus simul egreditur, sicut virorum. Acuta vox tenuis, alta, sicut in cordis videmus. Dura vox est, quae violenter emittit sonos, sicut tonitruum, sicut incudis sonus, quotiens in durum malleus percutitur ferrum.vis et clara. Alta ut sublimis efficiatur. Clara ut aures adimpleat. Suavis ut animos audientium blandiat si ex his aliquid defuerit, vox perfecta non erit
Abbreviated transcription (Latin):
aũt grecorũeitharxusus reptus fuis seab appollinecreditꝰ. formacithare iniciosimilis fuise trait᷑
pectorihuma no q̃dutiuoxepectoreita sxipsacantus ederetꝰ: Appellatã i qea idedecausa nãpet uidorica
lingua itharauo cari paulatĩaũtplures ẽispecies xtiter̃ : vtpalter ialire barbitȩ phenicer a pectid esqͣ
dicunt᷑ in dice& feriunt᷑a d uob: simul: Itẽaliȩat qu taliça qua d rata formał trigonalis inumerus¬

Expanded text:
autem Graecorum citharae usus repertus fuisse ab Apolline creditur. Forma citharae initio similis fuisse traditur autem Graecorum citharae usus repertus fuisse ab Apolline creditur. Forma citharae initio similis fuisse traditur pectori humano, quo uti vox a pectore, ita ex ipsa cantus ederetur, appellatamque eadem de causa. Nam pectus Dorica lingua κιθάρα vocari. Paulatim autem plures eius species extiterunt, ut psalteria, lyrae, barbitae, phoenices et pectides, et quae dicuntur Indic
Abbreviated transcription (Latin):
tosan friguferuntha diuquide funerib tantũ ohibitas moxa sacragentiliũ : tibuaũt appella¬
taputant ꝙprimũ deceruinis tibis crurib.q lim̃ulorũ fierent: Deride ꝑ abus sionẽnta coeptas uo¬
cari&iãq ñ decrurib or sib qͣressenhine& tibicenquasitibiarũcantus . Calanusnnt arboris
propriunãclendo ide fundenoouo cen uocatus: fistulan quid apitantamercorio muentã¬
alua fauno qũe greciuocant pannon nullie&̃ abiti pas pastore a gregentino exsicilia fistula aũt¬
panprimuscalamoscaera amiungereplures instituit pancurat ouisouiumq magister . fuiteninꝰ gen¬
tilesdeui pastoralis quiprimũ dis pares talamos ato cantũ aptauit &studiosa anteconposuit: vIII.¬
cimbalu sistrumacitabula aenea&argentea uelaliaq metalli corigore ꝑcus a reddunt cũsuauitate.
tinnitum & ceterahuiuscemodi: citarae a cpsalteriireꝑ tͦ tubalitp̃dictũ est ꝑbibet uxtaopinionẽ

Expanded text:
tatas in Phrygia ferunt: has diu quidem funeribus tantum adhibitas, mox et sacris gentilium. Tibias autem appellatas putant, quod primum de cervinis tibiis cruribusque hinnulorum fierentam quae non de cruribus ossibusve essent; hinc et tibicen, quasi tibiarum cantor. 5. Calamus nomen est arboris proprium, a calendo, id est fundendo vocealii a Fauno, quem Graeci vocant Pan. Nonnulli eam ab Idi pastore Agrus Ecl. 2, 32: Pan primus calamos cera coniungere plures instituit, Pan curat ovis oviumque magistros. Fuit enim apud gentiles deus pastoralis, qui primus dispares calamos ad cantum aptavit, et studiosa arte conposuit. De tcymbalum, sistrum, acetabula aenea et argentea, vel alia quae metallico rigore percussa reddunt cum suavitate tinnitum et cetera huiuscemodi. Citharae ac psalterii repertor Tubal, ut praedictum est, perhibetur. Iuxta opinionem
Abbreviated transcription (Latin):
ecutor ab insequendo retia cUTORI BUS.¬
rium dictus. gestabat enim cuspidem.
et massam plumbeam. que aduersarii ia-¬
culum impediret. ut antequam ille feri¬
ret rete: iste exsuꝑaret: Iec armatura
seͣcrata erat uulcano. Ignis enĩ semꝑ inse-¬
quit᷑. ideoq cum retiario compone latur
quia ignis et aqua semper int̾se inimica st̃:¬

Expanded text:
ecutor ab insequendo retiarium dictus est, gestabat enim cuspidem et massam plumbeam, que adversarii iaculum impediret; ut antequam ille feritet rete, iste superaret. Hec armatura sacrata erat Vulcano, ignis enim semper insequitur: ideoque cum retiario componebatur, quia ignis et aqua semper inter se inimica sun
Abbreviated transcription (Latin):
rolocus generclit̃ in factien m̃ p̃ponit̾ unde & cõmonis locus dr̃ qr cebsente p¬
sona nonteentũ in homine quani in ipsum cn m̃ exponit̾ omneenim uiciũ ñ in uno

Expanded text:
ro locus generaliter in facti crimen praeponitur. Unde et communis locus dicitur, quia absente pro locus generaliter in facti crimen praeponitur. Unde et communis locus dicitur, quia absente persona non tam in hominem, quan
Abbreviated transcription (Latin):
deex specteendo & fugiendo id est defaciendo & non faciendo: sucs saric aũ intribus
locis diuidit honesto utili& pos sibili, haec defert aliquid a delibercetiuc quia sua¬
suricc aeg& caelterẽ prsonaẽ delibercetiuac int̃dũ & cpud sem acgit Insucssuna
aũduaesunt quaeplus ueclent spes& metus : De monstrcetiuũ dictũ quodu nã quã¬
ꝗrrem autlaudando ccutuitu perando demonstrat qđ genus duas hab& species
leudẽ &uitu percctionẽ: Hccudis ordotibus tẽporibus distinguitur aentehomint
dum montib umbrelustrabunt semꝑ honos nomenq: tuũ laudesq manebunt
Pariordine econtrano & inuitu perctione hominis haec formacseruecͥde est
Ante hominẽ in homine post homine Hocus cõmonis addemons trectiuu uitupe¬
rectionis genus ꝑtin& quod tamen ab eo in celiquod differt: Nc̃cuitu percctio
quȩ contraria ÷ Iaudis speciclit̃ ad incertẽ facientis ꝑsonaẽ adhibetꝰ cõmbnis ue¬

Expanded text:
de expetendo et fugiendo, id est de faciendo et non faciendo. Suasoria autem in tribus locis dividitur: honesto, utili, et possibili. Haec differt aliquid a deliberativa, quia suasoria eget alteram personam, deliberativa interdum et apud se agit. In suasoria autem duae sunt quae plus valent: spes et metus. Demonstrativum dictum, quod unamquamque rem aut laudando aut vituperando demonstrat. Quod genus duas habet species: laudem et vituperationem. Laudis ordo tribus temporibus distinguitur: ante dum montibus umbrae lustrabunt, semper honos nomenque tuum laudesque manebunt. Pari ordine e contrario et in vituperatione hominis haec forma servanda est, ante hominem, in hominem, post hominem. Locus communis ad demonstrativum vituperationis genus pertinet. Quod tamen ab eo in aliquo differt. Nam vituperatio, quae contraria est laudis, specialiter in certam facientis personam adhibetur. Communis ve
Abbreviated transcription (Latin):
dio grocia sulpitio sordata gallia cottae. in postremonã que hoc tempore ob¬
se quium amicor ueritas odiumparit, Opo zeuris est figura superiori contraria

Expanded text:
 Graecia Sulpicio sorti data, Gallia Cottae. In postremo, utTer. Andr. 68: Namque hoc tempore obsequium amicos, veritas odium parit. Hypozeuxis est figura superiori contraria
Abbreviated transcription (Latin):
phatondictio obscena uel in conpo site sonans. obscena ut his animũ arrecti
compositio ab ea sillaba incipere que superior finerat: pleonasmosad¬
neque enĩ a libi nis iincaelo sunt sidera : Perissolagia adiectio plurimorũ

Expanded text:
phaton dictio obscena vel inconposite sonans. Obscena, utVirg. Aen. 1, 579: His animum arrecti conpositio ab ea syllaba incipere, qua superior finierat. Pleonasmos adNeque enim alibi nisi in caelo sunt sidera. Perissologia adiectio plurimoru
Abbreviated transcription (Latin):
enera gymnicorum quinq: Id ÷ saltꝰ.
cursus. iactus. uirtꝰ. atq luctacio Uñ
ferunt quenlam regem tot filios adoles¬
centes habentem totidem generib de reg¬
no uississe contenedere: De Sali
De Saltu.

Expanded text:
enera gymnicorum quinque: id est saltus, cursus, iactus, virtus atque luctatio. Unde ferunt quendam regem tot filios adolescentes habentem totidem generibus de regno iussisse contendere. De saltu . Saltu
Abbreviated transcription (Latin):
forbum capimus et tenemus. quasi for¬
bicapes Nam forbum est calidum. un¬
de et feruidum: Et formosos dicimꝰ
quibus color sanguinis ex rubore pul¬
chritudinem creat: Liima licta eo
qd lene faciat. Nam limus lene est.
cilium est. unde et oꝑant᷑ argentarii.
a quo et celata uasa dicuntur.
I De fabricis parietũ ui de crustis¬

Expanded text:
forvum capimus, et tenemus, quasi forforvum capimus, et tenemus, quasi forvicapes. Nam forvum est calidum, unde et fervidum, unde et formosos dicimus quibus calor sanguinis ex rubore pulchritudinem creat. 4. Lima dicta, eo quod lene faciat. Nam limum lene est. 429 Coelum est unde operantur argentarii, a quo et caelata vasa dicuntur. CAPUT VIII. De fabricis parietum. 1. I
Abbreviated transcription (Latin):
tũ incorruptibilit̾ durat. ut hi qui li¬
mites fingunt eos in fossas t̾ra subst̃nat
et lapides desuper signat ad conuncendã
litigationem post quantalibet secula.
fixumq lapidem luitem esse cognas-¬
cant: De ins trumrentis fabrorom.
ncus est in quo ferrum tundit᷑. a ce¬
denda dictus. quod illic aliquid cudamus.
idest ferienda procudamus: Cudere enĩ
cedere et ferire est. Ueteres aũ non incu¬
dem uocabant. s in tudem. eo qd in ea
metallum tundit᷑. hoc ÷ tendat᷑. unde
et cudis malleus a tundendo i ten¬
dendo dictus: Malleus uocatus. quia qͥd qͥd
calet et molle est. cedet et producit:
Maitus malleus maior. et dictus maitꝰ
qd̃ maior sit ad cedendum et fortior:
Martellus. medio cris: Martulus. malleus
pusillus: luncilius: Et uelut in fabricã
feruens cum martulus ferrum multaꝵ¬
multorum magnis ictibus tundit: forci¬
pes quasi ferriapes. eo qd̃ ferrum candens ca¬
piant: teneantq: Siuie quod ab his aliqͥd

Expanded text:
tum incorruptibiliter durat, ut hi qui litum incorruptibiliter durat, ut hi qui limites figunt eos infossos terra substernant, et lapides desuper figant ad convincendum litigatorem post quantalibet saecula fixumque lapidem limitem esse agnoscant. § 7 De instrumentis fabrorum. ncus est, in quo ferrum tunditur, a cudendo dictus: eo quod illic aliquid cudamus, id est, feriendo producamus. Cudere enim caedere et ferire est. Veteres autem non incudem vocabant, sed intudem, eo qmetallum tunditur, hoc est tendatur; unde et tudis malleus, a tundendo, id est tendendo, dictus. Malleus vocatus quia, dum quid calet et molle est, caedit et producit. Marcus malleus maior; et dictus marcus quod maior sit ad caedendum et fortior. Martellus, mediocris. Marculus malleus pusillus. Lucilius1165: Et velut in fabrica fervens cum marculus ferrum multmultorum magnis ictibus tundit. 3. Forcipes, quasi ferricipes, eo quod ferrum candens capiant, teneantque, sive quod ab iis aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
dis. alud t̾ciis habet quoq in se a
liam diuersitatem ignis Nam aliꝰ ÷
qui usui humano. alius qui n¬
uidicio apparet diuino. siue qui de celo
sulmen astringit. siue qui de t̾ra ꝑ uer-¬
tices montium eructat Ignis aũ dictus.
qd̵ nichil gigni potest ex eo est enĩ inui-¬
olabile elementum absumens cuncta
quȩ rapit: fabrica duabus rebus constat.
uentis. et flãma: flãma uero proprie
fornacis est dicta. qd flatu follium exci¬
tetur: fornax uero ab igne uocata fos
enĩ ignis est: Caminus fornax grecum ÷
serta igne scintilla. Pruna est quã diu
ardet. cum aũ extincta suerit carbono¬
minat᷑. Pruna aũ a ꝑurendo dicta ÷
carbo uero quod flãma caret Qui dũ
interiisse credit᷑. maioris sit uirtutis.
Nam iterũ incensus fortiore luce calescit.
cuius tanta est etiã sine igne sirmitas.
ut nullo humore corrumpat᷑. nulla
uetustate uincat᷑ Extinctus enĩ tan¬

Expanded text:
dis, aliud tertiis. Habet quoque et aliam dis, aliud tertiis. Habet quoque et aliam in se diversitatem ignis. Nam alius est qui usui humano, alius qui udicio apparet divino, sive qui de caelo fulmen adstringit, sive qui de terra per vertices montium eructuat. Ignis autem dictus quod nihil gigni potest ex eo; est enim inviolabile elementum, adsumens cuncta qua rapit. Fabrica duabus rebus constat: ventis et flamma. Flamma vero proprie fornacis est dicta, quod flatu follium excitetur. Fornax vero ab igne vocata; φῶς enim ignis est. Kaminus fornax Graecum eserta igni scintilla. Pruna est quamdiu ardet; quum autem extincta fuerit, carbo nominatur. Pruna autem a perurendo dicta est; carbo vero, quod flamma caret. Qui dum interisse creditur, maioris fit virtutis; nam iterum accensus fortiori luce calescit. Cuius tanta est etiam et sine igne firmitas ut nullo humore conrumpatur, nulla vetustate vincatur. Extinctus enim tan
Abbreviated transcription (Latin):
aber a faciendo ferro impositum
nomen habet. hinc diriuatum
nomen est ad alias aͥtium materiaᷤᷤ
fabros uel fabricos dicere. s cum adiecti-¬
tes. sine quo nullum me talli genus
fundi extendiq potest. Nichil enĩ ÷
pene. qd̃ igne non efficiat᷑ Alibi enĩ
uitrum. alibi argentum. alibi plũ-¬
bum. alibi mineũ. alibi pigmenta
alibi medicamenta esficit igne: la¬
pides in ȩre soluunt᷑. igne ferrũ gig¬
nit᷑ et domat᷑: Igne aurum ꝑficit᷑.
Igne cremato lapide cementa et parie¬
tes ligant᷑. liapides nigroᷤ ignis coquen¬
do candificat. ligna candida uren¬
do offuscat. Carbones ex pruna sui-¬
gida nigros facit. de lignis cluris fra.¬
giles. de putribilibus imputribiles
reddit Stricta soluit. soluta restrin.¬
git. dura mollit. mollia dura red¬
dit: Nabet et medicaminis usum Nã
sepe rudi prodec: pestilentie quoq: quȩ
obscuratione solis contrahitur. auxi¬
liari cercum est: In opere aliud gig¬
nit primis ignibus. aluid in secun¬

Expanded text:
aber a faciendo ferro inpositum nomen habet. Hinc derivatum nomen est ad alias artium materias fabros vel fabricas dicere; sed cum adiectites, sine quo nullum metalli genus fundi extendique potest. Nihil est enim pene quod igne non efficiatur. Alibi enim vitrum, alibi argentum, alibi plumbum, alibi mineum, alibi pigmenta, alibi medicamenta efficit. Igne lapides in aere solvuntur, igne ferrum gignitur ac domatur, igne aurum perficitur, igne cremato lapide caementa et parietes ligantur. Lapides nigros ignis coquendo candificat, ligna candida urendo obfuscat, carbones ex pruna fulgida nigros facit, de lignis duris fragiles, de putribilibus inputribiles reddit, stricta solvit, soluta restringit, dura mollit, mollia dura reddit. Habet et medicaminis usum. Nam saepe uri prode est. Pestilentiae quoque, quae obscuratione solis contrahitur, auxiliari certum est. In opere quoque aliud gignit primis ignibus, aliud secun
Abbreviated transcription (Latin):
da saruiderit corporesine quo genereilla duo uel in fructu o sasunt ueletiam inerro¬
remmittunt : Omnia tamen haecgenera sp̃r scr̃ moderatur habere aut̃ ꝓph& iam
non solumbonur sedetiam & malus potest naminuenimus saulem regem ꝓph&as se ꝑ seque¬
postolimisi interp̃tatur hocenim eorum nomen indicat nam sicut grece. Angeli latine. Nunatu.
uocantur ltce grece A postolilcctine mirsi appellantur ipso senimmi sit xp̃s euange¬
litare ꝑunumuersum mundum itcut quidam persas indosq: pen& rarent docentes gentes
digurered&ur illir inhis quae dicebant & uiderant habent Autẽ pleriq: exircausas
suorumuocabulorum : P&rus Apetra nomen accipit hocest axp̃o suꝑquẽ est fundato

Expanded text:
thasar viderat corpore: sine quo genere illa duo vel infructuosa sunt, vel etiam in errothasar viderat corpore: sine quo genere illa duo vel infructuosa sunt, vel etiam in errorem mittunt. Omnia tamen haec genera Spiritus sanctus moderatur. Habere autem prophetiam non solum bonus, sed etiam malus potest. Nam invenimus Saulem regem prophetasse. Persequepostoli missi interpretantur. Hoc enim eorum nomen indicat. Nam sicut Graece ἄγγελοι, Latine nuntii vocantur, ita Graece Apostoli, Latine missi appellantur. Ipsos enim misit Christus evangelizare per universum mundum, ita ut quidam Persas Indosque penetrarent docentes gentesderetur illis in his quae dicebant et viderant. Habent autem plerique ex his causas suorum vocabulorum. Petrus a petra nomen accepit, hoc est a Christo
Abbreviated transcription (Latin):
uiq: testoementi quorumfinis xp̃r cuidicitur Apatre & ꝓpb&am ingentibur posuite :
rophetiae autẽ genera .uII. sunt primumgenus ex ta sirquod est mentis excessus¬
sicut iudit p&rur uas illud summis sum decelo instuporementis cum quarus Anima¬
cut Admoysen & adiob postplagam loquitur ds̃: V. Genur uox decado sicut ada brahã
unum secundum oculos corporis. sicut uidit abrahã .iii. uiros subilice mambrȩ & moyses
ignem in rubo & discipuli trans figuratum dnm̃ inmonte intermoysen & heliam &
caexera huius modi: Alterum sccecuntum sp̃m quo in maginamur eaquae ꝑcorpur sen¬
timus sicut uidit p&rur discumillum submittidecalo cumuariis animalibus & sicut
esair dm̃ insede altirsima noncorporaliter sed spiritaliter uidit nonenim dm̃ forma
corporea circuiterminat. sed quẽ ad modum figurae non proprie multa dñrsta
mentis quo intellecta conspiciuntur ueritas sicut danihel p̃dictus mente uidit quodbal¬

Expanded text:
vique Testamenti, quorum finis Christus, cui dicitur a Patre: Et prophetam in gentibus posui te . 33. Prophetiae autem genera septem sunt: Primum genus, Ecstasisicut vidit Petrus vas illud summissum de caelo in stupore mentis cum variis animacut ad Moysen et ad Iob post plagam loquitur Deus. Quintum genus vox de caelo; sicut ad Abraham Unum secundum oculos corporis; sicut vidit Abraham tres viros sub ilice Mambre, et Moyses ignem in rubo, et discipuli transfiguratum Dominum in monte inter Moysen et Heliam, et cetera huiusmodi. Alterum secundum spiritum, quo imaginamur ea quae per corpus sentimus; sicut vidit Petrus discum illum submitti de caelo cum variis animalibus, et sicut Esaias Deum in sede altissima non corporaliter, sed spiritaliter vidit. Non enim Deum forma corporea circumterminat, sed quemadmodum figurate, non proprie multa dicuntur, ita mentis, quo intellecta conspicitur veritas; sicut Daniel praeditus mente vidit quod Bal
Abbreviated transcription (Latin):
da ipseenim in locoeius electus ẽ aba postolis cumꝓduobus sorsmitter e¬
tur: Marcus excelsurmandato utiq: ꝓpt̃ euangelium : Altis simi quod
prȩdicatur : Lucas ipse consurgens siue ipse eleuans : Barrabas fili¬
us ꝓph&e uel filius consolationis:
disermone autem siromaria dña nuncupatur & puchre

Expanded text:
da. Iste enim in locum eius electus est ab Apostolis, cum pro duobus sors mittereda. Iste enim in locum eius electus est ab Apostolis, cum pro duobus sors mitteretur. Marcus excelsus mandato, utique propter Evangelium Altissimi, quod praedicavit. Lucas ipse consurgens, sive ipse elevans eo quod elus Prophetae, vel filius consolationis. di. Sermone autem Syro MARIA Domina nuncupatur, et pulchre
Abbreviated transcription (Latin):
tur item & appellatur leui extribuaqua ortus fuit in latanum autẽ exo¬
pere publicam nomenaccepit quia expublicanis fuit elactur & in apostola¬
tum traslatus : Simon cannaneus ad dirtinctionem simonis p&re deui¬
cõgalileae canna ubia quas dñs mutauit inuinum ipse est qui in alio euan¬
gelista scribitur zelotis caenna quippe zelus inter p̃tatur :¬
Vdas ia cobi quia libi appellatur lebeur figuratum nomen Acoꝵ
quod nos diminutiue corculum possimus appellare ipsein alio euangelis¬
ta tatheus scribitur quem ecclesiastica tradidit historia mis sum adede¬
sã ad abgarum regem : Iudas scariothis ł auico aquao ortus est ł extri¬
bui sachar uocabulum sumpsit quodam p̃sagio futuri in condem pnationẽ
sui isachar enim interp̃tatur merces ut significar &ur p̃tium proditoris quo
sine cognomine solus habetur interp̃tatur donatus. ut subaudiatur proiu¬

Expanded text:
tur. Idem et appellatus Levi ex tribu a qua ortus fuit. In Latino autem ex otur. Idem et appellatus Levi ex tribu a qua ortus fuit. In Latino autem ex opere Publicam nomen accepit, quia ex Publicanis fuit electus, et in apostolatum translatus. 18. Simon Cananaeus, ad distinctionem Simonis Petri, de vico Galilaeae Cana; ubi aquas Dominus mutavit in vinum: ipse est qui in alio evangelista scribitur Zelotes, Cana quippe zelus interpretatur. 1Judas Jacobi, qui alibi appellatur Lebbaeus, figuratum nomen 337 quod nos diminutive corculum possumus appellare; ipse in alio evangelista Thaddaeus scribitur, quem ecclesiastica tradit historia missum Edessam ad Abgarum regem. Iudas Iscariotes vel a vico in quo ortus est, vel ex tribu Issachar vocabulum sumpsit, quodam praesagio futuri in condemnationem sui. Issachar enim interpretatur merces, ut significaretur pretium proditoris quo sine cognomine solus habetur, interpretatur donatus, ut subaudiatur pro Iu
Abbreviated transcription (Latin):
magnitudine fidei nominati sunt hic est ia cobfilius zebedei frater iohannis
qui posta scensionem dñi abherode manifestatur ocissus: Ia cobial pheiob
distinctionem prioris cognominatus quidicitur filius zebedei sicut iste filius
Nphei cognomentũ igitur ambo a patre sumpserunt isteest ia cobminos qui
in euangelio fr̃dñi nominatur quia maria uxor apheisoror fuit matris
dñiquam mariã cleope iohannis euange lista. cognominat A patre siue a gen
tilitate familiae aut quacumq: alia causa ei nomen inponens : Alpheus aũt
hebreo sermone in latinũ ex primitur milissimus uel doctus: Philippus
os lampadorũ łosmanuum : Thomas abisus uel geminus unde & grecedidi¬
mus appellatur: Bastholomeus filius surpendentis aquas uel filius suspen¬
dentisme sirum est non hebreum: Matheus in hebreo donatus ex primi¬

Expanded text:
magnitudine fidei nominati sunt. Hic est Iacobus filius Zebedaei, frater Iohannis, magnitudine fidei nominati sunt. Hic est Iacobus filius Zebedaei, frater Iohannis, qui post ascensionem Domini ab Herode manifestatur occisus. Iacobus Alphaei ob distinctionem prioris cognominatus, qui dicitur filius Zebedaei, sicut iste filius Alphaei. Cognomentum igitur ambo a patre sumpserunt. Iste est Iacobus minor, qui in Evangelio frater Domini nominatur, quia Maria uxor Alphaei soror fuit matris Domini, quam Mariam Cleophae Iohannes evangelista cogntilitate familiae, aut quacunque alia causa ei nomen imponens. Alphaeus autem Hebraeo sermone in Latinum exprimitur, millesimus, sive doctus. 16. PHILIPPUS, os lampadarum vel os manuum. THOMAS, abyssus, vel geminus, unde Graece Didymus appellatur. BARTHOLOMAEUS, filius suspendentis aquas, vel filius suspendentis me. Syrum est, non Hebraeum. 17. Matthaeus, in Hebraeo donatus exprimi
Abbreviated transcription (Latin):
paulus quod interp̃tatur mirabilis siue electus mirabilis uel quia multa signa fecit
adopus quode legioos : Latino autẽ sermone paulus a modico dictus unde &
quando paulus humilis modicus ideo sic loquimur paulo post uidebote id est post
& mibiminimo omnium sc̃orum cephas autem & paulus id eomutato nomine sunt
uocatiut essent &iamipsonomine noui sicut Abraham & sarra : Andreas fra¬
ter p&ricarne & coheres gratia secundum hebrtam. & himologiam inter¬
pra&atur decorus siue respondens sermonem autẽ greco a uiro uirilis appel¬
latur: Iohannis quodam uaticinio exmerito nomen accepit interp̃tatus
enimin quo est gratia. uel dñi gratia ampliur enim eum ca&eris a põsdilexit
ihs: Ia cobus zebei apatre cognominatur quem relinques uimio hanne uerũ
patrẽ sequuti sunt hu sunt filii tonitrui quietiam bonanas ges ex firmitate &

Expanded text:
Paulus, quod interpretatur mirabilis, sive electus. Mirabilis, vel quia multa signa fecit,Paulus, quod interpretatur mirabilis, sive electus. Mirabilis, vel quia multa signa fecit,ad opus, quod elegi eos.' Latino autem sermone Paulus a modico dictus, unde equando Paulus, humilis, modicus. Ideo sic loquimur: 'paulo post videbo te,' id est post stolorum,' et Eph. 3, 8: 'Mihi minimo omnium sanctorum.' Cephas autem et Saulus ideo mutato nomine sunt vocati, ut essent etiam ipso nomine novi, sicut Abraham et Sarra. Andreas frater Petri carne, et cohaeres gratia. Secundum Hebraeam etymologiam interpretatur decorus, sive respondens; sermone autem Graeco a viro virilis appellatur. Iohannes quodam vaticinio ex merito nomen accepit. Interpretatur enim, In quo est gratia, vel Domini gratia. Amplius enim eum ceteris Apostolis dilexit Iesus. Iacobus Zebedaei a patre cognominatur, quem relinquens cum Iohanne verum patrem secuti sunt. Hi sunt filii tonitrui, qui etiam Boanerges ex firmitate et
Abbreviated transcription (Latin):
clesiammeam quia dixerat pet̃ tues xp̃s filius dĩuiui deinde ait cidñr suꝑhanc inquit
p&ram quem confessuros aedificabo eclẽ meam p&raenim erat xp̃s suꝑ quod funda men¬
tum &iamipse aedificatus ẽp&rus : Cephardictus eo quod in capite sit constitutur Aposto¬
lorum cephalin enimgrece capuddicitur &ipsud nomen in p&ro sirum est: Simon
bariona in linguã nostrã sona filiur columbȩ & est nomensirum pariter & hebreum
bar quippe sira lingua filius iona hebreice columbẽ utroq sermone dicitur bariona
alii simpliciter accipiunt quod simonidest parus filiur sit iobannis iuxta illam inter
aut̃ interp̃tatur dni gratio & fuis se p&rum trinomium p&rum cephan & simon
bariona sinonaut̃ hebraeice interp̃tatur aAudiens: Saulus hereo sermone tẽp¬
tectio dicitur eoquod prius in ecdesiae tẽtatione sit uersatus ꝑ sequuto senim erat inde
non hab& istud quando ꝑ sequebatur xp̃i anos postea mutato nomine & saulo foctus ẽ

Expanded text:
 inquit, 'petram,' quam confessus es, 'aedificabo ecclesiam meam.' Petra enim erat Christus, super quod fundamentum etiam ipse aedificatus est Petrus. Cephas dictus eo quod in capite sit constitutus Apostolorum; κεφαλή enim Graece caput dicitur, et ipsud nomen in Petro Syrum est. Simon Bar-iona in lingua nostra sonat filius columbae, et est nomen Syrum pariter et Hebraeum. Bar quippe Syra lingua filius, Iona Hebraice columba; utroque sermone dicitur Bariona. Alii simpliciter accipiunt, quod Simon, id est Petrus, filius sit Iohannis, iuxta illam interrautem interpretatur Domini gratia. Et fuisse Petrum trinomium: Petrum, Cephan, et Simon Bariona: Simon autem Hebraice interpretatur audiens. Saulus Hebraeo sermone temptatio dicitur, eo quod prius in temptatione Ecclesiae sit versatus. Persecutor enim erat: inde nomen habet istud, quando persequebatur Christianos. Postea mutato nomine de Saulo factus est
Abbreviated transcription (Latin):
miuistute Nam multi hostes insidias tollerantes &cunctis carnali¬
bus desideriis resistentes ꝑ hoc quodse omni potentidõ incorde macta¬
uerunt &iam pacis temporte martures. facti sunt quietiam siꝑ
sequutionis tempores exister &. mastyres ẽẽ potuerunt

Expanded text:
mi virtute. Nam multi hostis insidias tolerantes, et cunctis carnalimi virtute. Nam multi hostis insidias tolerantes, et cunctis carnalibus desideriis resistentes per hoc, quod se omnipotenti Deo in corde mactaverunt, etiam pacis tempore martyres facti sunt, qui etiam si persecutionis tempus existeret, martyres esse potuerunt
Abbreviated transcription (Latin):
aiphas inuestigator Aut sagax autuomens ore inique enim oresuoius¬
tum condeminauit quamuis hoc mysterio ꝓph&ali ad nuntiass&. Pon¬
tius declinans consilium utiq enim iudaeorum accepta enim Aqualauit
gistriquiest diabulus homicidii auctor quiurq hodie regnat ineis :
lunde & testimonia grece martyria nuncupantus testes ideo uoca¬
tisunt quia propter testimonium xp̃i passiones sustenuerunt . &us¬
q: ad mostẽ proueritate cestauerunt quõ uero nontester quod latin e
clesiae auribur hoc grecum uerbum sonat sicut & multa gre
nomina que ꝓlatinis utimus : Marturumprimus h nouo
testamento stephanur fuit qui hebreo sermone interp̃tatur norma
quod prior fuerat in mastyrio. ad inmitationem fidelium. Idem aũ
ut quod sequer&ur inreuaticinio quodamfuturs priur in uocabulo
resonar& passus estenim & quo duocabatur Accipit stephanusenim co¬
ronadicitur humiliter lapidatus sed sublimiter coronatus: Duo sunt
Autem matyrii genera unuminapta passione. Alterum in occulta. ani¬

Expanded text:
 gloriosus. Caiphas investigator, aut sagax, aut vomens ore. Inique enim ore suo iustum condemnavit, quamvis hoc mysterio prophetali adnuntiasset. Pontius declinans consilium, utique Iudaeorum. Accepta enim aqua lavitgistri, qui est diabolus, homicidiorum auctor, qui usque hodie regnat in eis. ur, unde, et testimonia Graece martyria nuncupantur. Testes autem ideo vocati sunt, quia propter testimonium Christi passiones sustinuerunt, et usque ad mortclesiae auribus hoc verbum Graecum sonat: sicut et multa Graeca nomina, quae pro Latinis utimur. Martyrum primus in Novo Testamento Stephanus fuit, qui Hebraeo sermone interpretatur norma, quod prior fuerit in martyrio ad imitationem fidelium. Idem auteut quod sequeretur in re, vaticinio quodam futuri prius in vocabulo resonaret. Passus est enim, et quod vocabatur, accepit. Stephanus enim, corona, dicitur: hautem martyrii genera, unum in aperta passione, alterum in occulta ani
Abbreviated transcription (Latin):
ut remigium a larũ nã & alaen auium & al ar̃ remigit dicuntur: Cata cris est
alienae reinomen adpossitũ haec eo am& aphora defest q illa uocabulũ habenti
lauro &centaurus nuncuno ambae iunctisq: feruntur frontibus & longa
sulcant uada saxa carina dũ facies & frons animaliũ & hominũ sit q ñn

Expanded text:
ut 'remigium alarum'. Nam et alae navium et alarum remigia dicuntur. Catachresis est alienae rei nomen adpositum. Haec et a metaphora differt, quod illa vocabulum habenti auro; etVirg. Aen. 5, 157: Centaurus; nunc una ambae iunctisque feruntur frontibus, et longa sulcant vada salsa carina; dum facies et frons tantundem animalium et