comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uũ xp̃i ea uid&. ea audit quȩ ꝓphetali
digna sunt seruitute. Multi putant uix¬
ta int̾pretationẽ nominis. qđ seruus iste
sit dñi. cui dr̃ in isaia. magnũ tibi ẽ uocari
puerũ meũ. qͥ se exinaniuit formã serui
accipiens. Sed si hoc ita intexcerimꝰ. alius
nob̾ querend̾ erit legatꝰ qͥẽ missus ad gen¬
tes. & dũ tropolgiã seqͥm᷑. ꝑdimꝰ manife¬
stissimã ꝓphetiã. Querimꝰ gͦ qͥs sit iste edom
uł idumea. ad quã nunc ꝑꝰ abdiã dñs loqͥt᷑.
In libro geneseos esau filiũ isaac appellatũ
fuisse edom qͥa ꝓpt̾ rufũ leticulȩ cibum
pͥmogenita uendiderit. manifestissime

Expanded text:
 ea videt, ea audit, quae prophetali digna sunt servitute. Multi putant juxta interpretationem nominis, quod servus iste sit Domini, cui dicitur in Isaia: Magnum tibi est vocari te puerum meum , qui se exinanivit formam servi accipiens . Sed si hoc ita intellexerimus, alius nobis quaerendus erit legatus, qui est missus ad gentes. Et dum tropologiam sequimur, perdimus manifestissimam prophetiam. Quaerimus ergo quis sit iste Edom, vel Idumaea, ad quam nunc per Abdiam Dominus loquitur. In libro Geneseos Esau filium Isaac appellatum fuisse Edom, quia propter rufum lenticulae cibum primogenita vendiderit, manifestissime
Abbreviated transcription (Latin):
bat᷑ uidisse se dicit. Si gͦ post uisionẽ inferun¬
t̃ quȩ dicta sunt. & uident᷑ mentis oculis
quȩ aurib ꝑcipi solent. recte uidens. qͥa
ꝓphȩ antea uocabant᷑ uidentes. titulo p̾no
sensuũ. Alioqͥn. ut in trib uoluminib sa¬
lomonis canticũ canticoꝵ quanto breuius
ẽ tanto difficilius. & epła ad philemonẽ
quẽ sensũ haber& expressimꝰ. euangelicꝰ

Expanded text:
sse se dicit . Si ergo post visionem inferuntur quae dicta sunt, et videntur mentis oculis quae auribus percipi solent, recte videns, quia prophetae antea vocabantur videntes, titulo praensensuum. Alioquin ut in tribus voluminibus Salomonis, Canticum canticorum quanto brevius est, tanto difficilius. Et Epistola ad Philemonem quem sensum haberet, expressim
Abbreviated transcription (Latin):
d idumeȩ̨ uid& scđm regulã & distincꝰ¬
tionẽ quã in naum scripsimꝰ illud in
neis gentib cõputat᷑. filius isaac &
fr̃ iacob: unde & terra illius non dat᷑
in possessionẽ isrł nec dimittit᷑ bella¬
re contra eũ & aduersũ fr̃em arma
ꝓhibent᷑ : uł certe uisio ẽ ñ idumeȩ qđ
poterat si ita scriptũ ẽ facere questionẽ.
sed abdiȩ id. ẽ serui dñi. quã uid& gen¬
onũ ẽ. Sin autẽ querit᷑ quare ponat᷑
in titulo uisio abdiȩ & nichil postea qđ
uisũ ẽ demonstret᷑. scđm illud isaię.
uidi dñm sabaoth sedentẽ suꝑ tronũ
excelsũ & eleuatũ. & iez echiel. aꝑti st̃
celi & uidi uisiones dĩ. statĩq subiungit᷑.

Expanded text:
 Idumaeae videt secundum regulam et distinctionem, quam in Nahum scripsimus, illud in neis gentibus computatur, filius Isaac et frater Jacob: unde et terra illius non datur in possessionem Israel, nec dimittitur bellare contra eam, et adversus fratrem armari prohibetur : vel certe visio est, non Idumaeae, quod poterat, si ita scriptum esset, facere quaestionem; sed Abdiae, id est, servi Domini, quam videt genhum est. Sin autem quaeritur quare ponatur in titulo, Visio Abdiae; et nihil postea quod visum est demonstretur, secundum illud Isaiae: Vidi Dominum sabaoth sedentem super thronum excelsum et elevatum . Et Ezechiel: Aperti sunt coeli, et vidi
Abbreviated transcription (Latin):
ecce paruulũ te dedi in gentib: de deutero
nomio sumemꝰ exẽplũ. in qͦ ñ res sed uer¬
ba cernunt᷑. Attende inqͥt tibi. & conser¬
ua animã tuã uehement̾. ne forte obliuis¬
caris sermonũ qͦs uidert̃ oculi tui. & io
hannes in epła. Qͦd uidimꝰ in qͥt oculis nr̃is.

Expanded text:
Ecce parvulum te dedi in gentibus , » stnomio sumemus exemplum, in quo non res, sed verba cernuntur: Attende, inquit, tibi, et conserva animam tuam vehementer, ne forte obliviscaris sermonum, quos viderunt oculi tui . Et Joannes in Epistola: Quod vidimus, inquit, oculis nostris,
Abbreviated transcription (Latin):
ISIO
AB DIE
unc aiunt
esse hebrei qͥ sub
rege samarie
ahab & impussi¬
ma iezabel pauit
centũ ꝓphetas in specub qͥ ñ curuauere
genu baal & de septẽ milib erant quos
helias arguit᷑ ignorasse. sepulcrũq eiꝰ

Expanded text:
isio Abdiae. Hunc aiunt esse Hebraei, qui sub rege Samariae Achab, et impiissima Jezabel pavit centum prophetas in specubus, qui non curvaverunt genu Baal, et de septem millibus erant, quos Elias arguitur ignorasse III Reg.
Abbreviated transcription (Latin):
Hanc herodes rex iudeȩ antipatri fi.¬
lius in honorẽ augusti cesaris greco
sermone uocauit augustã. Igit᷑ qͥa centũ
ꝓphetas aluerat. accipit gr̃ãm ꝓpheta¬
lẽ. & de duce exercitꝰ fit dux ecclesię.
Tunc in samaria paruũ gregẽ pauit.
nẽ in toto orbe xp̃i pascit ęccłam. Ꝙ¬

Expanded text:
e Antipatri filius, in honorem Augusti Caesaris Graeco sermone vocavit Augustam. Hic igitur, quia centum prophetas aluerat, accepit gratiam prophetalem, et de duce exercitus, fit dux Ecclesiae. Tunc in Samaria parvum gregem paverat: nunc in toto orbe Christi pascit Ecc
Abbreviated transcription (Latin):
non patiar. & dñs habitabit in sion.
on utiq hȩc iudea in ȩternũ habitabit᷑
quã uidemus eẽ desertã. ñ ista ierłm cuiꝰ
ruinas cernimꝰ. sed illa iudea cuiꝰ filiȩ
exultauert̃ & letatȩ sunt in om̃ib iudiciis
dñi. & de qua in fine qͥnquagesimi psalmi
legimꝰ. Benigne fac dnẽ in bona uoluntate
tua sion. & edificent᷑ muri ierlm̃. In hac
ꝓuintia confessionis & głȩ & in hac urbe
in qua paa dñi cernit᷑ erit ȩterna habita¬
tio non in unã uł in tres aut in plures ge¬
nerationes sed in generationẽ & generati¬
one. hoc ẽ in duab generationib eoꝵ qͥ
de iudeis & gentib crediderunt. Q
mundabit dñs sanguinẽ om̃iũ peccatoꝵ
quẽ prius ñ mundauerat. ut mund&
in euangłio qͦs in lege peccantes immun¬
dos reliquerat. Ideo enĩ conclusit om̃ia
sub peccato. ut om̃ium misereat᷑. Siue ul¬
ciscet᷑ seruoꝵ suoꝵ sanguinẽ. quẽ in marti¬
rio ꝓ nominis eiꝰ confessione fuderunt. &

Expanded text:
t in Sion. Non utique haec Judaea in aeternum habitabitur, quam videmus esse desertam: non ista Jerusalem, cujus ruinas cernimus: sed illa Judaea, cujus filiae exsultaverunt et laetatae sunt in omnibus judiciis Domini. Et de qua in fine quinquagesimi psalmi legimus: Benigne fac, Domine, in bona voluntate tua Sion, ut aedificentur muri Jerusalem. In hac provincia confessionis et gloriae, et in hac urbe in qua pax Domini cernitur, erit aeterna habitatio, non in unam, vel in tres, aut plures generationes, sed in generatione et generationem, hoc est, in duabus generationibus eorum, qui de Judaeis et de gentibus crediderunt. Et mundabit Dominus sanguinem omnium peccatorum, quem prius non mundaverat, ut mundet in Evangelio, quos in Lege peccantes immundos reliquerat. Ideo enim conclusit omnia sub peccato, ut omnibus misereatur ; sive ulciscetur servorum suorum sanguinem, quem in martyrio pro nominis ejus confessione fuderunt. Et
Abbreviated transcription (Latin):
moab. & qͥd responderit balaã filius
beor. de sethĩ usq ad galgalã. Pro qͦ & ibi
septuaginta transtulert̃ apotoris coi¬
noni. hoc ẽ a funiculis usq ad galgalã.
Ergo egrediet᷑ fons de domo dñi quȩ int̾¬
pretatur eccła. de qͦ & iezechiel & zacha¬
rias ponunt in fine uoluminũ suoꝵ. ut
spinas nr̃as & uitia atq peccata quȩ nul¬
lã frugẽ habuere iustitiȩ cõmutent in
dñi noualia. & ariditatẽ nr̃am rigent
aquis largissimis & ꝓspinis ac ueprib
flores uirtutũ multiplices germinemꝰ.
& in eo loco ubi quondã fornicatꝰ ẽ isrł
& initiatꝰ ẽ beelphegor. lilia castitatis &
rosȩ pudoris ac uirginitatis exuberent.
egiptꝰ in desolationẽ erit. & idumea¬

Expanded text:
Moab, et quid responderit Balaam filius Moab, et quid responderit Balaam filius Beor de Settim usque ad Galgalam . Pro quo et ibi Septuaginta transtulerunt, ἀπὸ τῶν σχοίνων, hoc est, a funiculis usque ad Galgalam. Ergo egredietur fons de domo Domini, quae interpretatur Ecclesia. De quo et Ezechiel et Zacharias ponunt in fine volum vitia atque peccata, quae nullam frugem habuere justitiae, commutent in Domini novalia, et ariditatem nostram rigent aquis largissimis, et pro spinis ac vepribus, flores virtutum multiplices germinemus. Et in eo loco, ubi quondam fornicatus est Israel, et initiatus est Beelphegor, lilia castitatis et rosae pudoris ac virginitatis exuberent. Aegyptus in desolatione Vulg. de
Abbreviated transcription (Latin):
spatia suis appell& nominib. cũ & latini
mille passus uocent & gallileugas & ꝑse
parasangias. & rastas uniuersa germa¬
nia. atq in singulis nominib diuersa
Ceterũ nulli dubiũ ẽ omĩa quȩ in tab̾na¬
culo dĩ legimꝰ de lignis sethĩ fuisse ꝑfec¬
ta. quȩ lacoc int̾pretati sunt ligna impu¬
tribilia. Est autẽ sethĩ genꝰ arboris in
heremo spinȩ albȩ similis colore & foliis.
ñ magnitudine. Alioqͥn.tã grandes
arbores sunt. ut latissima ex illis tabu¬
lata cedant᷑. Lignũq fortissimũ est &
incredibilis leuitatis ac pulcritudinis.
ita ut ex his etiã uasa torculariũ quȩ
& studiosissimi faciant. Quȩ ligna in
locis cultis & in romano solo absq arabiȩ
solitudine ñ inueniunt᷑. ꝓtorrente fu¬
niculoꝵ siue spinarũ symmachus int̾pre¬
liuiadẽ transmare mortuũ sexto ab eo
distans miliario. ubi qͦndã cũ madianitis
memento queso qͥd cogitauerit balac rex

Expanded text:
spatia suis appellet nominibus, cum et Latini spatia suis appellet nominibus, cum et Latini mille passus vocent, et Galli leucas, et Persae parasangas, et rastas universa Germania, atque in singulis nominibus diversa Caeterum nulli dubium est, omnia quae in tabernaculo Dei legimus, de lignis Settim fuisse perfecta: quae LXX interpretati sunt ligna imputribilia. Est autem genus arboris in eremo, spinae albae simile, colore et foliis, non magnitudine. Alioquin tam grandes arbores sunt, ut latissima 216 ex illis tabulata caedantur, lignumque fortissimum est, et incredibilis levitatis ac pulchritudinis, ita ut ex his etiam vasa torcularium, quae et studiosissimi faciant, quae ligna in locis cultis, et in Romano solo, absque Arabiae solitudine non inveniuntur. Pro torrente funiculorum, sive spinarum, Symmachus interpreLiviadem trans mare Mortuum, sexto ab ea distans milliario, ubi quondam cum Madianitis memento, quaeso, quid cogitaverit Balach, rex
Abbreviated transcription (Latin):
fluent lacte. & emhissiones uidȩ fluent aqͥs.
Sabitante dño in sion & in monte sc̃o
ad uirtutũ excelsa ꝑuenerit. dulcedine
gutturi meo eloquia tua suꝑ mel ori meo.
Qui autẽ inferior montib ẽ. & necdũ
ad ꝑfectionis culmen ascenderit. uocabit᷑
collis. & fluent de eo riui lactis. qͥb: rudis
in xp̃o nutrit᷑ infantia. & aquarũ flu¬
mina quȩ de uentre suo dñs manare te¬
statꝰ ẽ. Om̃s enĩ riui siue emissiones iudȩ̨.
implebunt᷑ aquis. & nihil in eis siccũ erit:
redundantib cunctis gratia sp̃uali.
t fons de domo dñi egrediet᷑. & irri¬
gabit torrentẽ spinarũ. Pro torren
los significat. aut iuata egiptios mensurã
certi itineris. psalmista dicente. Semitã
meã & funiculũ meũ tu inuestigasti. In
illo enĩ flumine siue in riuis eiꝰ solent na¬
ues funib trahere. certa habenteᷤ spatia¬
quȩ appellant funiculos. ut labori defes¬
soꝵ recentia trahentiũ colla succedant.
Nec mirũ si unaqueq gens certa uiarũ

Expanded text:
fluent lacte, et omnes emissiones Judae fluent aquis. Habitante Domino in Sion et in monte sancto ad virtutum excelsa pervenerit, dulcedine gutturi meo eloquia tua, super mel ori meo ! Qui autem inferior montibus est, et necdum ad perfectionis culmen ascenderint, vocabitur collis, et fluent de eo rivi lactis, quibus rudis in Christo nutritur infantia, et aquarum flumina, quae de ventre suo Dominus manare testatus est . Omnes enim rivi, sive emissiones Juda, implebuntur aquis, et nihil in eis siccum erit, redundantibus cunctis gratia spirituali. Et fons de domo Domini egredietur, et irrigabit torrentem Al. fontlos significat, aut juxta Aegyptios mensuram certi itineris, Psalmista dicente: Semitam meam et funiculum meum tu investigasti . In Nilo enim flumine, sive in rivis ejus, solent naves funibus trahere, certa habentes spatiaquae appellant funiculos, ut labori defessorum, recentia trahentium colla succedant. Nec mirum si unaquaeque gens certa viarum
Abbreviated transcription (Latin):
in sion & in ierłm aureã atq gẽmatã sc̃oꝵ
popłos congregandos. ut qͥ in isto seculo op¬
pressi st̃ ab uniuersis gentib. in hoc eodem
cunctis imperent nationibus.
Et erit in die illa stillabunt montes dulce¬
dinẽ. & colles fluent lacte. & ꝑ om̃s riuos

Expanded text:
in Sion, et in Jerusalem aurea atque gemmata sanctorum in Sion, et in Jerusalem aurea atque gemmata sanctorum populos congregandos, ut qui in isto saeculo oppressi sunt ab universis gentibus, in hoc eodem cunctis imperent nationibus. 215 Et erit in die illa, stillabunt montes dulcedinem, et colles fluent lacte, et per omnes rivos
Abbreviated transcription (Latin):
rũq stellarũ splendor tenebris fuerit
comitatꝰ. dñs de sion instar leonis rugi&.
siue clamabit. & tã excelsa uox eiꝰ erit
atq terribilis. ut cęloꝵ cardines & ter¬
rarũ fundamenta quatiant᷑. Cũq tã se¬
uerꝰ in eos fuerit qͥ puniendi sunt. erit
clemens erga popłm suũ & dabit eis for¬
titudinẽ qͥ appellant᷑ filii isrł mens scili
ꝑ prauas semitas. sed gradientes in uia xp̃i
omĩa recta fecerunt. Tunc scient & hi
xp̃o monte scõ suo. siue in eo qͥ se dignũ dĩ
habitaculũ p̃parauit. Tunc erit scã ierłin
uisio pacis. a qua & salomon nom̃ accepit.
Ꝙ alieni ñ transibt̃ ꝑ eã ãplius. Alienos.
uł demones intellige qͥ externi a dõ st̃.
uł om̃s pessimas cogitationes atq peccata
de qͥb ꝓpħa loqͥt᷑. ab alienis parce seruo tuo.
si habuerimus dĩ pacẽ. & cor nr̃m aduersa¬
riis ñ patuerit. Hȩc iudei & nr̃i ut diximꝰ
iudaizantes ad mille annoꝵ fabulã refe¬
runt. quando putant xp̃m habitaturũ

Expanded text:
que stellarum splendor tenebris fuerit commutatus, Dominus de Sion instar leonis rugiet, sive clamabit, et tam excelsa vox ejus erit atque terribilis, ut coelorum cardines et terrarum fundamenta quatiantur. Cumque tam severus in eos fuerit qui puniendi sunt, erit clemens erga populum suum, et dabit eis fortitudinem qui appellantur filii Israel, mens scilicnt per pravas semitas, sed gradientes in via Christi, omnia recta fecerunt. Tunc scient et hiChristo monte sancto suo, sive in eo qui se dignum Dei habitaculo praeparavit. Tunc erit sancta Jerusalem visio pacis, a qua et Salomon nomen accepit, et alieni non pertransibunt per eam amplius. Alienos vel daemones intellige, qui externi a Deo sunt: vel omnes pessimas cogitationes atque peccata, de quibus propheta loquitur: Ab alienis parce servo tuo : si habuerimus Dei pacem, et cor nostrum adversariis non patuerit. Haec Judaei et nostri, ut diximus, judaizantes, ad mille annorum fabulam referunt, quando putant Christum habitaturum
Abbreviated transcription (Latin):
igit᷑ populũ dĩ ꝑsecutꝰ ẽ & terrenis ua-¬
cauit oꝑib ac multitudine delictorum
cotidie fuderit ẜ sanguinẽ in nocentem.
eoꝵ scilic& qͦs decepit. erit in ꝑditionẽ.
ut animas quoq martirũ sub altari cla¬

Expanded text:
igitur Dei populum persecutus est, et terrenis vaigitur Dei populum persecutus est, et terrenis vacaverit operibus, ac multitudine delictorum quotidie fuderit sanguinem innocentem, eorum scilicet, quos decipit , erit in perditionem, ut animas quoque martyrum sub altari cla
Abbreviated transcription (Latin):
t in hoc loco iudei¬
qͥrauissimo sõno dormiunt. in ultimo tẽ¬
meos spe uanissima confingentes. ut scilic&
qͦmͦ pharao & om̃is eiꝰ exercitꝰ qͥ ꝑ quadrin¬
gentos & triginta annos popłm dĩ capti¬
uũ tenuit in mari rubro submersus est :
sic etiã romani qͥ eodẽ annoꝵ spatio iude¬
os possessuri sunt. ultione dñi deleantur.
hoc illi spe sibi cassa ꝓmittunt. Neq enĩ
possunt exponere quare cũ in orbe tantȩ
sint nationes cur duȩ solũ gentes egiptioꝵ
& idumeoꝵ expectent᷑ ad penã. aut cur
ꝓ idumeis intelligant᷑ romani. cũ eadẽ
licentia mentiendi diuersa possimꝰ asse¬
rere. sub idumeoꝵ uocabulo uł ꝑsas uel
elamitas uł francos alamannosq & gen¬
tes alias significari. N os autẽ dicamꝰ tẽpr̃
dñicȩ resurrectionis uł diei iudicii. u¬
trũq enĩ recipimꝰ. & egiptũ & idum eã in
eo qd̃ egiptii & idumei sunt destruendas.
idumea. terrena & cruenta. Quicũq

Expanded text:
t in hoc loco Judaevissimo somno dormiunt: in ultimo temmaeos, spe vanissima confingentes. Ut scilicet quomodo Pharao et omnis ejus exercitus, qui per quadringentos et triginta annos populum Dei captivum tenuit, in mari 217 Rubro submersus est: sic etiam Romani qui eodem annorum spatio Judaeos possessuri sunt, ultione Domini deleantur. Hoc illi spe sibi cassa promittant. Neque enim possunt exponere quare cum in orbe tantae sint nationes, duae solum gentes, Aegyptiorum et Idumaeorum expetantur ad poenam; aut cur pro Idumaeis intelligantur Romani, cum eadem licentia mentiendi e diverso possimus asserere, sub Idumaeorum vocabulo vel Persas, vel Elamitas, vel Francos, Alemannos, gentesque alias significari. Nos autem dicamus tempore Dominicae resurrectionis, vel die judicii utrumque enim recipimus et Aegyptum et Idumaeam, in quod Aegyptus et Idumaea sunt, destruendas. Idumaea, terrena, vel cruenta. Quicumque
Abbreviated transcription (Latin):
causȩ & iudicii transtulert̃. Pro qͦ i he¬
breo scriptũ ẽ karus qđ hebrei ñ solũ con¬
cisionẽ sed & aurũ int̾pretari putant.
qͦscilic& in ualle iudicii quã supicant᷑
gehennã excoctis sordib peccatoꝵ pu¬
rũ aurũ remaneat. Idcirco autẽ gentiũ
de qͥb supͣdiximꝰ in ualle concisionis siue
iudicii popłi congregant᷑. ut int̾ficiant᷑
rorẽ diei & tormenta pereuntiũ ne sol
quidẽ & luna astraq cetera poterunt
intueri. sed rethrahent splendorẽ suum:
& seueritatẽ iudicantis reddentisq uniꝰ¬
cuiusq opus in caput suũ aspicere ñ au¬
sed qͦ omnis creatura in tormentis alioꝵ
de suo iudicio ꝑtimescat.
t dñs de sion rugi&. & de ierłm dabit
uocẽ suã. & mouebunt᷑ celi & terra. &
dñs spes popłi sui & fortitudo filioꝵ isrł.¬

Expanded text:
ii transtulerunt: pro quo in Hebraico scriptum est HARUS  , quod Hebraei non solum concisionem; sed et aurum interpretari putant, quo scilicet in valle judicii, quam suspicantur gehennam, excoctis sordibus peccatorum, purum aurum remaneat. Idcirco autem gentium, de quibus supra diximus in valle judicii, sive concisionis, populi congregantur, ut interficrorem diei et tormenta pereuntium ne sol quidem et luna, astraque caetera poterunt intueri, sed retrahent fulgorem suum, et severitatem judicantis, reddentisque uniuscujusque opus in caput suum, aspicere non aused quod omnis creatura in tormentis aliorum de suo judicio pertimescat. Et Dominus de Sion rugiet, et de Jerusalem dabit vocem suam, et movebuntur coeli et terra, et Dominus spes populi sui, et fortitudo filio
Abbreviated transcription (Latin):
in monte sc̃o meo. Q erit ierlm̃ sc̃a. &
alieni non transibunt ꝑ eã ãplius. Lxx.
ñs autẽ de sion clamabit. & de ierłm
dabit uocẽ suã. & mouebit᷑ celũ & terra.
& dñs parc& popłõ suo. & confortabit
filios isrł. & scͥetis quia ego dñs ds̃ ur̃. ha

Expanded text:
in monte sancto meo, et erit Jerusalem sancta, et alieni non transibunt per eam amplius. LXX: Dominus autem de Sion clamabit, et de Jerusalem dabit vocem suam, et movebitur coelum et terra, et Dominus parcet populo suo, et confortabit fi
Abbreviated transcription (Latin):
in uinculis caritatis. iuxta illuo
qđ in eugłio scriptũ est. Nemo ue
nit ad me. nͥ pat̾ qͥ misit me
trarerit eũ. Q arbitrati sunt
iugũ meũ leue: esse grauissimũ.
Et declinaui ad eos deserens regna
cȩloꝵ. ut cũ eis uersarer assũpta
forma hominis. Siue dedi eis esũ

Expanded text:
in vinculis charitatis, juxta illud in vinculis charitatis, juxta illud quod in Evangelio scriptue, nisi Pater qui misit me traxerit eum . Et arbitrati sunt jugum meum leve, esse gravissimum: et declinavi ad eos deserens regna coelorum, ut cum eis vescerer, assumpta forma hominis, sive dedi eis esu
Abbreviated transcription (Latin):
pristinę redderẽ sanitati. Curaui
autẽ eos. ꝓpt̃ funiculos & iuncu¬
la caritatis. quib mͥ abrahã isaac &
iacob astrinxeram. Ero adã enĩ. aqͥla
uersi homines transtulert̃. ut dice¬
rent infuniculis hominũ traham
eos. in uinculis caritatis. Quodq
sequit᷑. ero eis quasi exaltans iugũ
ꝓquo interp̃tatꝰ ẽ symmachus &
putauert̃ qđ imponerẽ uigũ suꝑ
maxillã eoꝵ. duplicit̾ accipitur.
Aut abstuli iugũ ab eis cunctarũ
ꝑ circuitũ nationũ. aut legẽ meã
quasi grauissimũ iugi pondus ar¬
bitrati sunt. Et dedi eis ȩscã man¬
na in deserto quo uesceret᷑. Hoc ẽ
eñi quod ait. De clinaui ad eũ ut ues¬
cibũ mannę ad eũ fecerit declinare.
Aliter. In tantũ dileri eos & tantũ
clemens pastor fui. ut morbidam
ouẽ humeris meis ipse portarẽ. ĩpsi
uero ignorauert̃ cũ ea illos passio.¬
ne curarẽ. & qui amator sũ om̃iũ
hominũ traherẽ eos ad credendũ

Expanded text:
pristinae redderem sanitati. Curavi pristinae redderem sanitati. Curavi autem eos propter funiculos et vincula charitatis, quibus mihi Abraham, Isaac, et Jacob astrinxeram. Pro Adam enim Aquila dotio, homines transtulerunt: ut dicerent, in funiculis hominum traham eos, in vinculis charitatis. Quodque sequitur: Ero eis quasi exaltans jugum, pro quo interpretatus est Symmachus: et putaverunt quod imponerem jugum super maxillam eorum, dupliciter accipitur: aut abstuli ab eis jugum cunctarum per circuitum nationum: aut Legem meam quasi gravissimum jugi pondus arbitrati sunt. Et dedi eis escam manna in deserto , quo vescerentur, hoc est enim, quod ait, declinavi ad eum, ut vescibum mannae ad eum fecerit declinare. Aliter: Intantum dilexi eos, et tam clemens pastor fui, ut morbidam ovem humeris meis ipse portarem : ipsi vero ignoraverunt quod mea illos passione curarem: et qui amator sum omnium hominum, traherem eos ad credendum
Abbreviated transcription (Latin):
rat puer isrł & dilexi eũ. & ex egip¬
to uocaui filiũ meũ. & postea in tu-¬
lit quod ꝑ petrauerit nefas. bahalĩ
immolabant. & simulachris sacrifi¬
cabant : nc̃ narrat quo isrł amore
dilexerit scđm illud qđ in deutero¬
nomio legimꝰ. Portauit te dñs ds̃
tuus ut solet homo gestare paruu¬
lum filiũ suũ in om̃i uia ꝑ quã am¬
bulasti. donec uenires ad locũ istũ.
Et in alio loco. Expandit alas suas
& assũpsit eũ. atq portauit in hu¬
meris suis. Ego inquit qͥ pat̾ erã.
nutriciꝰ factus sũ. & paruulũ meũ
in ulnis meis ipse portabã. ne ledere¬
tur in solitudine. Et ne uel ȩstu
uel tenebris terreret᷑. in die nubes
erã. in nocte ignis colũma: ut quos
ꝓtexerã: meo illustrarẽ & sanarem
lumine. Cũq peccassent & fecisseđ
sibi uituli caput. dedi locũ pęni-¬
tentiȩ. & ignorauert̃ qđ curarẽ
eos & uulnus idolatrię quadra¬
ginta annoꝵ spatio obducerẽ. &

Expanded text:
rat: puer Israel et dilexi eum, et ex Aegyprat: puer Israel et dilexi eum, et ex Aegypto vocavi filium meum; et postea intulit quod perpetraverit nefas, Baalim immolabant, et simulacris sacrificabant, nunc narrat quo Israel amore dilexerit, secundum illud quod in Deuteronomio legitur: Portavit te Dominus Deus tuus, ut solet homo gestare parvulum filium suum, in omni via, per quam ambulasti, donec venires ad locum istum . 125 Et in alio loco: Expandit alas suas et assumpsit eum, atque portavit in humeris suis . Ego, inquit, qui pater eram, nutritius factus sum, et parvulum meum in ulnis meis ipse portabam, ne laederetur in solitudine, et ne vel aestu vel tenebris terreretur, in die nubes eram, in nocte ignis columna : ut quos protexeram, meo illustrarem et sanarem lumine, cumque peccassent, et fecissent sibi vituli caput, dedi locum poenitentiae, et ignoraverunt quod curarem eos, et vulnus idololatriae quadraginta annorum spatio obducerem, et
Abbreviated transcription (Latin):
qui ex parte typi fuert̃ dñi salua¬
toris. non om̃ia quȩ fecisse narrant᷑
in typo eiꝰ fecisse credendi sunt.
Typus enĩ partẽ in dicat. Quoo si
totũ p̃cedat in tẏpo. iã non est
tẏpus : sed historię ueritas appel¬
landa est. Hȩc breuiter ut in cõ¬
t ego quasi nutricius ramus.¬
epħraim portabã eos in brachiis
meis. & nescierunt quod curarẽ
eos. Infuniculis adã trahã eos.
in uinculis caritatis. & ero eis qͣsi
exaltans iugũ suꝑ maxillas eorũ.
& declinaui ad eũ ut uesceret᷑. Sept̃.¬
t ego colligaui ephraim suscepi eũ suꝑ
brachiũ meũ. & ñ cognouert ut sana¬
rẽ illos incorreptione hominũ. Ex¬
tendi eos in uinculis caritatis meę. Et
ero illis quasi dans a lapas homo suꝑ
marillas eiꝰ. & respiciã ad eũ p̾ualenᷤ
ultũ inter se hebraicũ & larr ei
interp̃tũ ȩditio dissonat. Tẽptemꝰ
gͥ iurta hȩbreos historiã. iuxta larr
anagogen terere. Qui supra dixe¬

Expanded text:
qui ex parte typi fuerunt Domini Salvaqui ex parte typi fuerunt Domini Salvatoris, non omnia quae fecisse narrantur, in typo ejus fecisse credendi sunt. Typus enim partem indicat: quod si totum praecedat in typo, jam non est typus, sed historiae veritas appellanda est. Haec breviter ut in Comurramus. Et ego quasi nutritius Ephraim, portabam eos in brachiis meis, et nescierunt quod curarem eos. In funiculis Adam traham eos, in vinculis charexaltans jugum super maxillas eorum, t declinavi ad eum ut vesceretur. LXX: Et ego colligavi Al. collocavi Ephraim, suscepi eum super brachium meum; et non cognoverunt ut sanarem illos in corruptione hominum: extendi eos in vinculis charitatis meae. Et ero illis, quasi dans alapas homo super maxillas ejus: et respiciam ad eum praevalens ei. Multum inter se Hebraicum et Septuaginta interpretum editio dissonant. Tentemus igitur juxta Hebraeos historiam; juxta LXX, ἀναγωγὴν texere. Qui supra dixe
Abbreviated transcription (Latin):
excusat. qđ prudenter ordinat̾ĩq
cõpositũ est. Imperitũ non possumꝰ
dicere. quẽ ex aliis testimoniis scrip¬
turarũ scientiã legis habuisse cog¬
noscimꝰ. Suꝑ est ut illud dicamꝰ qđ ea
quȩ typicos p̾̃cedunt in aliis. iuxta
ueritatẽ & ad impletionẽ referant᷑¬
tib syna & syon. & in sara & agar
fecisse cognouimꝰ. Neq eni non est
syna mons & non est syon. ñ fuit
Sic gͥ hoc qđ scriptũ est paruul
isrł & dilexi eũ. & ex egypto uoca¬
ui filiũ meũ. dicit᷑ quidem de popło
isrł qui uocat᷑ eir egypto qui dili¬
gitur. qui eo tẽpore post errorẽ
idolatriȩ quasi in fans & paruulus
est uocatꝰ.s ꝑfecte refertur ad
xp̃m. Nã & isaac in tipo xp̃i fuit.
quod futurȩ mortis ligna sibi ipse
portauerit: & iacob qͥ liam dolentẽ
oculos & rachel pulchrã habuerit¬
in uxorẽ. In lia quȩ maior erat. cȩ¬
citatẽ intelligimus synagoge. in
rachel pulchritudinẽ eccłȩ. Et tam̃

Expanded text:
excusat, quod prudenter ordinateque excusat, quod prudenter ordinateque compositum est: imperitum non possumus dicere, quem ex aliis testimoniis Scripturarum scientiam Legis habuisse cognoscimus. Superest ut illud dicamus quod ea quae τυπικῶς praecedunt in aliis, juxta veritatem et adimpletionem referanttibus Sina et Sion, et in Sara et Agar fecisse cognovimus. 124 Neque enim non est Sina mons, et non est Sion: non fuit Sic igitur hoc quod scriptum est: Parvulus Israel, et dilexi eum, et ex Aegypto vocavi filium meum, dicitur quidem de populo Israel, qui vocatur ex Aegypto, qui diligitur, qui eo tempore post errorem idololatriae quasi infans et parvulus est vocatus: sed perfecte refertur ad Christum. Nam et Isaac in typo Christi fuit quod futurae mortis ligna sibi ipse portaverit : et Jacob quia Liam dolentem oculos, et Rachel pulchram habuerit uxorem . In Lia quae major erat, caecitatem intelligimus Synagogae, in Rachel pulchritudinem Ecclesiae: et tamen
Abbreviated transcription (Latin):
oni dent scripturã de qua euglista
hoc testimoniũ sũpserit. & interp̃¬
tatus sit in dño saluatore. qͣndo
de ȩgypto reductꝰ est in terram
isrł. Et cũ inuenire ñ quiuerint.
desinant rugare frontẽ. adducere
suꝑciliũ. crispare nares. digitis con¬
crepare. Hc̃ locũ in septimo uolu¬
mine iulianꝰ augustꝰ qđ aduersũ
nos id ẽ xp̃ianos euomiuit. calũni¬
atur & dicit qđ de isrł scriptũ est.
matheus euangłista ad xp̃m trans¬
tulit. ut simplicitati eoꝵ qui de gen¬
tib crediderant illuderet. Cui
nos breuit̾ respondebimꝰ. primũ
mat heũ euangeliũ hebraicis lit¬
teris edidisse qđ ñ poterant lege¬
re nͥ hi qͥ ex hebreis erant. Ergo ñ
propterea fecit. ut illuderet ȩthniciᷤᷤ.
Sin autẽ hebreis illudere uoluit: aut
stultꝰ aut imperitꝰ fuit. Stultus
si apertũ finxit mendaciũ. impe¬
ritus si non intellexit de quo hȩc
dicerent᷑. Stultitiã: ipsũ uolumen

Expanded text:
oni, dent Scripturam, de qua Evangelista oni, dent Scripturam, de qua Evangelista hoc testimonium sumpserit, et interpretatus sit in Domino Salvatore, quando de Aegypto reductus est in terram Israel. Et cum invenire non quiverint, desinant rugare frontem, adducere supercilium, crispare nares, digitis concrepare. Hunc locum in septimo volumine Julianus Augustus quod adversum nos, id est, Christianos evomuit, calumniatur, et dicit: quod de Israel scriptum est, Matthaeus evangelista ad Christum transtulit, ut simplicitati eorum, qui de gentibus crediderant, illuderet. Cui nos breviter respondebimus: Primum Matthaeum Evangelium Hebraeis litteris edidisse, quod non poterant legere nisi hi qui ex Hebraeis erant. Ergo non propterea fecit, ut illuderet ethnicis. Sin autem Hebraeis illudere voluit, aut stultus, aut imperitus fuit: stultus, si apertum finxit mendacium: imperitus, si non intellexit, de quo haec dicerentur. Stultitiam ipsum volumen
Abbreviated transcription (Latin):
post ea in terra sca bahalim & as¬
taroth & cȩteris idolis seruierint.
Ransire hereticos instar diluculi
& regẽ eoꝵ diabolũ uel heresi arcen
intelligimꝰ. Quos in infantia qͣn¬
do credidert in ȩccła. & erant
paruuli & xp̃i nomine censebant᷑
bulatione & tenebris ȩgẏpti.
Uocauit autẽ ꝑ apłos &e doctoriᷤ
ȩccłȩ. Cũq a meis inquit duci¬
bus sint uocati. recessert a facie
eoꝵ & ad orauert̃ beel phegor.
hoc ẽ suis uitiis & libidini seruie¬
runt. & postea immolabant ba¬
halim & simulachris quȩ sibi con¬
finxerant. Singuli eñĩ hereticoꝵ
habent deos suos. & quod cũq simula¬
uerint quasi sculptile colunt atq
conflatile. Pro eo quod nos diximꝰ ex
ȩgypto uocaui filiũ meũ. lai trans
tulert̃ ex egipto uocaui filios eius.
qđ in hebraico ñ habet᷑. Nulliq du¬
biũ est matheũ de hoc loco sũpsisse
testimoniũ. iuixta hebraicã ueritatẽ.
Ergo qui detrahunt nr̃ȩ interp̃tati¬

Expanded text:
postea in terra sancta Baalim et Aspostea in terra sancta Baalim et Astaroth, et caeteris idolis servierint. Et transire haereticos instar diluculi, et regem eorum diabolum, vel haeresiarcham intelligimus, quos in infantia quando crediderunt in Ecclesia, et erant parvuli, et Christi nomine censebanturbulatione et tenebris Aegypti. Vocavit autem per apostolos et doctores Ecclesiae. Cumque a meis, inquit, ducibus sint vocati, recesserunt a facie eorum, et adoraverunt Beelphegor, hoc est, suis vitiis et libidini servierunt, et postea immolabant Baalim et simulacris, quae sibi confinxerant. Singuli enim haereticorum habent deos suos, et quodcumque simulaverint, quasi sculptile colunt  Al. ponunt atque conflatile. Pro eo quod nos diximus: Ex Aegypto vocavi filium meum , SEx Aegypto vocavi filios ejus, quod in Hebraico non habetur: nullique dubium est, Matthaeum de hoc loco sumpsisse testimonium juxta Hebraicam veritatem. Ergo qui detrahunt nostrae translati
Abbreviated transcription (Latin):
isrł. Et qr isrł singulariter qͥdẽ
dr̃. sed pluraliter intelligitur
quomͦ & popłs & ephraim & iudaᷤ.
si quidẽ in numero singulari mul¬
tus ẽ ninnerus qͥ in hoc numero
continetur: ueteris recordatur histo¬
riȩ. qđ uocauerit quidẽ eos ꝑ moysen
& aaron qͥ uocauert̃ eos. ut egrede-¬
rentur de ȩgypto. Ipsi uero uocati
ab eis recesserunt a facie eoꝵ. uer¬
tentes eis terga & mentis duritiã
gestu corporis indicantes. Nec eis
suffecit uocantes contẽnere nͥ i
molarent bahal. & sculptilib siue
simulacrhis adolerent incensum.
Adorasse eos bahal primũ sub aab
rege isrł legimꝰ. qͥ sidonii regis filiã
hierabel duxit uxorẽ. & babiloniũ
ac phęnicis idolũ transtulit in
samariã. Ergo distantia peccata
tẽporib uno sermone conuingit.
quomͦ primũ uocati sunt de egip¬
to & appellati filii. de inde in so¬
litudine recesserint a dõ. beelphe¬
gor magis colentes quã dm̃ &

Expanded text:
Israel . Et quia Israel singulariter quidem Israel . Et quia Israel singulariter quidem dicitur, sed pluraliter intelligitur: quomodo et populus et Ephraim et Judas: siquidem in numero singulari multus est numerus, qui hoc numero continetur, veteris recordatur historiae, quod vocaverit quidem eos per Moysen et Aaron, qui vocaverunt eos, ut egrederentur de Aegypto: ipsi vero vocati ab eis recesserunt a facie eorum, vertentes ei terga, et mentis duritiam gestu corporis indicantes. Nec eis suffecit vocantes contemnere, nisi immolarent Baal et sculptilibus suis, sive simulacris adolerent incensum. Adorasse eos Baal primum sub Achab rege Israel legimus, qui Sidonii regis filiam Jezabel duxit uxorem, et Babylonium ac Phoenicis idolum transtulit in Samariam. Ergo distantia peccata temporibus, uno sermone conjungit: quomodo primum vocati sint de Aegypto et appellati filii, deinde in solitudine recesserint a Deo, Beelphegor magis colentes, quam Deum, et
Abbreviated transcription (Latin):
ane ꝓiectꝰ ẽ rex isrł. Quia paruuł
isrł. & ego dilexi eũ. & ex egypto
uocaui filios eiꝰ. Sicut uocaui eos.
ita abierunt a facie mea. Ip̃si bahal
immolabant. & sculptilibus ado¬
iuersis figuris eundẽ explicat sen¬
sum. Qui supra dixerat transire
fecit samaria regẽ suũ quasi spu¬
mã suꝑ faciẽ aquȩ. eoquod spumȩ
& bullę in aquarũ sũmitatibus
natantes celeriter dissoluantur:
nc̃ eandẽ rẽ sub alia ponit simi¬
litudine. Sicut enĩ ortꝰ aurorȩ
& diluculũ & principiũ diei qđ
appellatur mane inter noctis
solisq uiciniã transit celeriter.ita
ut fimatur nox & clarescat dies:
sic rer isrł id est decẽ tribuũ ue¬
lociter transiet. Exponitq bene.¬
ficia. quȩ in ipsũ contulerit ds̃.
Dũ inquit eẽt puer & paruulus.
& captus in egipto teneretur.
in tantũ eũ dilexi ut mitterẽ
seruũ meũ moysen. & ex ȩgypto
uocarẽ filiũ meũ. de quo dixi &¬
in alio loco. filiꝰ primogenitꝰ m̃s

Expanded text:
 est rex Israel, quia parvulus Israel, et ego dilexi eum, et ex Aegypto vocavi 122 filios suos. Sicut vocavi eos, ita abierunt a facie mea ipsi: Baalim immolabant, et sculptilibus adoDiversis figuris eumdem explicat sensum. Qui supra dixerat: Transire fecit Samaria regem suum quasi spumam super faciem aquae; eo quod spuma et bullae in aquarum summitatibus natantes celeriter dissolvantur: nunc eamdem rem sub alia ponit similitudine. Sicut enim ortus aurorae et diluculum et principium diei, quod appellatur mane, inter noctis solisque viciniam transit celeriter; ita ut finiatur nox et clarescat dies: sic rex Israel, id est, decem tribuum velociter transiet. Exponitque beneficia quae in ipsum contulerit Deus. Dum, inquit, esset puer et parvulus, et captus in Aegypto teneretur, intantum eum dilexi, ut mitterem servum meum Moysen, et ex Aegypto vocarem filium meum, de quo dixi in alio loco: Filius primogenitus meus
Abbreviated transcription (Latin):
Quodq sequit᷑. sic fecit uobis bethel
a facie malitię nequitiarũ ur̃arũ.
ꝓprie hereticoꝵ principib coaptat᷑.
quid eis fecerit bethel quã ipsi uo¬
cant bethel hoc est domũ dĩ. &
falsam ȩccłam. ut sensus: sit. Sic
uobis faciet eccła ur̃a. quã uocatis
domũ dĩ. Cęterũ ex quo a uobis te¬
netur. appellanda est bethauen
id est domꝰ idoli. ꝓpter multitu¬
dinẽ malitiarũ ur̃arũ.
icut mane transit. ꝑ transiit rex isrł.

Expanded text:
 fecit vobis, Bethel, a facie malitiae nequitiarum vestrarum, proprie haereticorum principibus coaptatur, quod eis fecerit Bethel quam ipsi vocant Bethel, hoc est, domum Dei, et falsam Ecclesiam; ut sit sensus: Sic vobis faciet Ecclesia vestra quam vocatis domum Dei: caeterum ex quo a vobis tenetur, appellanda est Bethaven, id est, domus idoli, propter multitudinem malitiarum vestrarum. icut mane transiit, pertrans
Abbreviated transcription (Latin):
ñ habet sententias explicantẽ: sed
tumultũ clamorẽq & sonitum.
Et om̃s munitiones tuȩ siue quȩ mu¬
rata sunt. uastabunt᷑. Non eni tes¬
timoniis scripturarũ. sed arte dialec¬
tica & argum̃tis philopͦhoꝵ munita
uastatꝰ est salmana a gedeone matre
suꝑ filiis int̾fecta. cuiꝰ historiȩ & oc¬
togesimꝰ scd̾s psalmꝰ memunit ubi int̾
cȩteros duces madian etiã salmana
fuisse cõmemorat dicens. fac eis dñe.
haud dubiũ quin eos significet qui
contra dm̃ inierunt pactũ siue
testam̃tũ. sicut madian & sisarȩ.
Et post reliqua pone inquit prin-¬
cipes eoꝵ sicut oreb & zeb & rebee
& salmana: om̃s principes eoꝵ qui
dixerunt. hereditate possideamus

Expanded text:
nt vocem sententias explicantem, sed tumultum clamoremque et sonitum. Et omnes munitiones tuae, sive quae murata sunt, vastabuntur non enim testimoniis Scripturarum, sed arte dialectica, et argumentis philosophorum munita s est quondam Salmana a Gedeone, matre super filiis interfecta. Cujus historiae et octogesimus secundus psalmus meminit: ubi inter caeteros duces Madian etiam Salmana fuisse commemorat, dicens: Fac eis, Domine, haud dubium quin eos significet qui contra Dominum inierunt pactum sive testamentum, sicut Madian et Sisarae . Et post reliqua: Pone, inquit, principes eorum sicut Oreb et Zeb, et Sebee, et Salmana, omnes principes eorum qui dixerant: haereditate poss
Abbreviated transcription (Latin):
er osos habui eos. Septuag̾ similit̃.
N galgal saul in regẽ unctꝰ est. Sa¬
muhele irã dĩ popło nutiliante.
Ibi inquit exosos habui eos. & ibi regẽ
hominẽ postulantes. a meo imperio re-¬
cesserunt. Siue qr galgala idolatriȩ
locus est: ibi om̃a scelera cõmiserunt.
Uerũ qr galgala interp̃tat᷑ reuesa

Expanded text:
exosos habui eos. LXX similiter. exosos habui eos. LXX similiter. In Galgal Saul unctus in regem est, Samuele iram Dei populo nuntiante . Ibi, inquit, exosos habui eos, et sibi regem hominem postulantes, a meo imperio recesserunt. Sive quia Galgala idololatriae locus est, ubi omnia scelera commiserunt. Verum quia Galgala interpretatur revela
Abbreviated transcription (Latin):
Da cis dñe. Sibiq ipse respondet. Quio
dabis eis  Estatim in fert. Da eis
uuluã sterilẽ & ubera arentia. ne ha¬
beant causã suꝑbiȩ. & in quo sibi glo¬
riari solent in eo confundantur.
uod ut de magistris contrarioꝵ dog.
teritũ ut educerent eos de ȩccła. et
educerent ad interfectorẽ. Tot enim
diabolus uigulat. quot heretici in er¬
rore genuerint. De istiꝰ modi anima dr̃.
Beata sterilis immaculata. quȩ non cog¬
nouit cubile in peccato. Beatꝰ enĩ estꝰ
uir ęccłasticꝰ. qui cõparatione hereti¬
ci in errore filios non crearit. Et alio
loco legimꝰ. Meliꝰ est filios. habere cũ
uirtute. Ex iniquo eñĩ concubitu sem̃
peribit. & cũ longi fuerint tẽporis
reputabunt᷑ in nihili. & ignobilis inno¬
uissimis erit senectꝰ eoꝵ. Fȩciunda eñi
impioꝵ multitudo. ad nihil est utilis.
Neq enĩ existimare debemꝰ qđ uul¬
uam sterilẽ & ubera arentia corpo¬
raliter deprecatus sit.
m̃s nequitię eoꝵ in galgal. qr ibi

Expanded text:
Da eis, Domine. Sibique ipse respondit: Quid dabis eis? et statim infert: Da eis vulvam sterilem, et ubera arentia, ne habeant causas superbiae, ut in quo sibi gloriari solent, in eo confundantur. Quod et de magistris contrariorum dogteritum, ut educerent eos de Ecclesia et inducerent ad interfectorem. Tot enim diabolus jugulat, quot haeretici in errore genuerint filios. De istiusmodi anima dicitur: Beata sterilis immaculata, quae non cognovit cubile in peccato . Beatus est enim vir Ecclesiasticus, qui comparatione haeretici in errore filios non procrearit. Et in alio loco legimus. Melius est filios non habere cum virtute. Ex iniquo enim concubitu semen peribit : et cum longi fuerint temporis, reputabuntur in nihilum et ignobilis in novissimis erit senectus eorum: fecunda enim impiorum multitudo ad nihilum est utilis; neque enim aestimare debemus, quod vulvam sterilem, et ubera arentia corporaliter deprecatus sit. Omnes nequitiae eorum in Galgal: quia ibi
Abbreviated transcription (Latin):
uenationẽ p̾buit filios suos. inuenati¬
onẽ autẽ eoꝵ de qͥb scriptũ est. anima
nr̃a sicut passer erepta est de laqueo
uenantiũ. E eduxit de eccła liberos
suos ad occisionẽ siue ad uulnerandũ.
ut uulnerent᷑ ab his qui mittunt
ardentes sagittas. ut ꝑcutiant pa
ꝓbenedictione donauit male abu¬
tamur. & in contrariũ quã ab eo da¬
ta sunt conuertant᷑. erpedit ut au¬
ferantur a nob̾. Deniq lingua data
sunt eloquenda. Si qͥs ea ab utatur
in blasphemiã. contra hunc psalmis¬
ta dñm dep̃cat᷑. Multa fiant labia
dolosa. quȩ loquunt᷑ aduersus iustũ
iniquitatẽ in suꝑbia & in abusione.

Expanded text:
nationem autem eorum, de quibus scriptum est: Anima nostra sicut passer erepta est de laqueo venantium . Et eduxit de Ecclesia liberos suos, ad occisionem, sive ad vulnerandum: ut vulnerentur ab his qui mittunt ardentes sagittas, ut percutiant ppro benedictione donavit, male abutamur, et in contrarium quam ab eo data sunt convertantur, expedit ut auferantur a nobis. Denique lingua data sunt eloquenda: Si quis ea abutatur in blasphemiam, contra hunc Psalmista Dominum deprecatur: Muta fiant labia dolosa, quae loquuntur adversus justum iniquitatem in superbia
Abbreviated transcription (Latin):
ad interfectorẽ hoc est ad idolum.
Et pulche dixit educit. id est de ȩccła
facit exire foras. Possumꝰ filios ephraim
cogitationes pessimas dicere & contra¬
ria dogmata ueritati. quȩ interficit
dñs sp̃u oris sui & eos tales liberos ha-¬
bere non patit᷑. & ȩterno in teritui
in uenationẽ p̃buit filios suos. ita in¬
telligimꝰ. Si xp̃c caput est corporis.

Expanded text:
ad interfectorem: hoc est, ad diabolum. Et pulchre dixit, educit, id est, de Ecclesia facit exire foras. Possumus filios Ephraim, cogitationes pessimas dicere, et contraria dogmata veritati, quae interficit Dominus spiritu oris sui, et eos tales liberos habere non patitur, et aeterno interitui in venationem praebuit filios suos, ita intelligimus: Si Christus caput est corporis,
Abbreviated transcription (Latin):
Si quando uiderimꝰ aliquos consurgere
aduersũ nos. & auidis faucib nr̃m sitire
sanguinẽ. & ex ꝓuisa dispensatione dĩ
ꝓ nobis fieri eos qͥ contra nos uenerant.
dicamꝰ. Bala ã de funiculis uenit usq ad
galgala: ut cognoscant᷑ iudicia dĩ.
uid dignũ offerã dño: Curue̾ genu dõ
eccelso Nũquid offerã tibi holo causto¬
mata & uitulos anniculos: Nũquid
placari potest ds̃ in milib arietũ: aut
in multis milib hircoꝵ pinguiũ: Nũꝗͥd
dabo primogenitũ meũ ꝓ scelere meo. fruc¬
tꝰ uentris mei ꝓ peccato animȩ meȩ. Ixx.¬
excelsũ Si app̃hendã eũ in holocausto:
in uitulis anniculis: Si suscipiat dñs in
milib arietũ : uł in decẽ milib hircorum
pinguiũ: Si dabo pͥmogenita mea ꝓ ĩpietate :¬
fructꝰ uentris mei ꝓ peccato animȩ meȩ :¬
Os̃ popłm ad iudiciũ ꝓuocat᷑. Ille sciens
peccatũ suũ non uult contendere sed ro¬
gare: nec tamen in ipsis p̾cib hab& fidu¬

Expanded text:
Si quando viderimus consurgere aliquos adversum nos, et avidis faucibus nostrum sitire sanguinem, et ex improvisa dispensatione Dei, pro nobis fieri eos, qui contra nos venerant, dicamus, Balaam de funiculis venit usque ad Galgal, ut cognoscatur justitia Dei. Quid dignum offeram Doexcelso? numquid offeram ei holocautomata, et vitulos anniculos? Numquid placari potest Dominus in millibus arietum, aut in multis millibus hircorum pinguium? Numquid dabo primogenitum meum pro scelere meo, fructum ventris mei pro peccato animae meae? Iexcelsum? Si adprehendam illum in holocaustis, in uitulis anniculis? Si acceptauerit Dominus in milibus arietum aut in denis milibus hircorum pinguium? Si dedero primogenita mea ifructus ventris mei pro peccato animae meae. Deus populum ad judicium provocarat: ille sciens peccatum suum non vult contendere, sed rogare, nec tamen in ipsis precibus habet fidu
Abbreviated transcription (Latin):
idoli. & sanctificationes isrł desolabunt᷑:
& consurgã suꝑ domũ ieroboã in gladio.
Sic ostendit mͥ dñs. Et ecce IL ax.¬
uir stabat suꝑ murũ ad amantuiũ. &
in manu eius adamas. Q dix̃ dñs ad me.
Quid tu uides amos: & dixi. Ad amantẽ.
& ait dñs. Ecce ego iniciã acl amantem
in medio popłi mei isrł. Nequaquã ultra
addã ut transeã eũ. & dissipabuntur
arę risus. & sacrificia isrł desolabunt᷑.
& consurgã suꝑ domũ ieroboã in gladio.
Riusquã de ad amante disseramus
quẽ simmachus & lade ꝓ eo qd in hebraicos
õac scriptũ ẽ transtulerunt. dicendũ

Expanded text:
s Israel desolabuntur, et consurgam super domum Jeroboam in gladio. LXX: Sic ostendit mihi Dominus: Et ecce vir stabat super murum adamantinum, et in manu ejus adamas. Et dixit Dominus ad me: Quid tu vides, Amos? Et dixi: Adamantem.Ecce ego injiciam adamantem in medio populi mei Israel. Nequaquam ultra addam ut pertranseam eum, et dissipabuntur arae risus, et sacrificia Israel desolabuntur, et consurgam super domum Jeroboam in gladio. Priusquam de adamante disseramus, quem Symmachus et LXX, pro eo quod in Hebraico ENACH   scriptum est, transtulerunt, dicendu
Abbreviated transcription (Latin):
sũ id est omĩa genera peccatoꝵ. ligna.
fenũ. stipulã : & post ea comedit simul
partẽ hoc ẽ ad scõs illius ꝑuenit. qui in
peculiũ dñi & in eius parte reputant᷑.
Tẽpus ẽ enĩ ut incipiat iudiciũ a domo
dñi. & in iezechihel precipit̾ his qͥ penas
illaturi sunt. a scĩs meis incipite. Q in
apło legimꝰ. Sicuius opus arserit. detri¬
mentũ patiet᷑. ipse autẽ saluus erit sic
sumꝰ. resurrectionis nos tẽpore suscitabit.
Siue suscitabit ꝑ uirtutes qͥ uicus iace¬
bamꝰ. hoc dño ꝓmittente atq dicente :
sed & istud ñ erit. Pulcre autẽ dixit
sed & istud. quia supra iã dixerat. hoc
ñ erit. Non enĩ in finẽ irafet᷑. neq in
ȩternũ cõminabit᷑ : non scdm̃ peccata
nr̃a fecit nobis. sed quantũ distat ortꝰ

Expanded text:
sum, id est, omnia genera peccatorum, ligna, sum, id est, omnia genera peccatorum, ligna, fenum, stipulam, et postea comedit simul partem, hoc est, ad sanctos illius pervenit, qui in peculium Domini et in ejus parte reputantur; tempus enim est ut incipiat judicium a domo Domini. Et in Ezechiele praecipitur his qui poenas illaturi sunt: A sanctis meis incipite . Et in Apostolo legimus: Si cujus opus arserit, detrimentum patietur: ipse autem salsumus, resurrectionis nos tempore suscitabit, sive suscitabit per virtutes qui in vitiis jacebamus, hoc Domino promittente, atque dicente: Sed et istud non erit. Pulchre autem dixit, sed et: quia jam supra dixerat: hoc non erit. Non enim in finem irascetur, neque in aeternum comminabitur . Non secundum peccata nostra fecit no
Abbreviated transcription (Latin):
mittentes arcũ conuersi sunt in die bel¬
li. decẽ trib ad hereticoꝵ ꝑsonã retu¬
limꝰ quȩ appelabant᷑ isrł & duas qͥb
iudas prȩerat ad eccłiam. & ecclesiȩ
predicatores. qui confit ent̾ quidẽ rec¬
tã fidẽ. sed ꝓpt̃ uitioꝵ sordes purgan¬
tib se indigent flãmis. id cirto nc̃ dns
uniuscuiusq opus quale sit ignis ꝓbae.
& impleatur illud qđ scriptũ ẽ. ambula¬
te in lumine ignis ur̃i. & in flãma quam
sucen distis. Unde & ad babilonẽ dicitur
habes carbones ignis. sedebis suꝑ eos. hi
ert̃ tͥ in adiutoriũ. Q in psalmo lingua
dolosa & plena mendaciis igne carbonũ
dr̃ esse purganda. Quid det᷑ tͥ aut quid
apponatur tͥ ad linguã dolosã: Sagittȩ
potentis acutȩ cũ carbonib desolatoriis.
De his altaris carbonib desolator. carbo
duoꝵ testamentoꝵ forcipe prenditur.
& ipsa isaiȩ labia purgat ĩmunda. ut
possit uerbũ dñi ꝓphetare. Uocatus
autẽ ignis ad iudiciũ. deuorat pͥmũ abis¬

Expanded text:
in die belli , decem tribus ad haereticorum personam retulimus, quae appellabantur Israel, et duas, quibus Judas praeerat, ad Ecclesiam et Ecclesiae peccatores, qui confitentur quidem rectam fidem, sed propter vitiorum sordes purgantibus se indigent flammis: idcirco nunc Dominus uniuscujusque opus quale sit ignis probet , et impleatur illud quod scriptum est: Ambulate in lumine ignis vestri, et in flamma quam succendistis . Unde et ad Babylonem dicitur: Habes carbones ignis, sedebis super eos; hi erunt tibi in adjutorium . Et in psalmo, Lingua dolosa et plena mendaciis, igne carbonum dicitur esse purganda: 327 Quid detur tibi, aut quid apponatur tibi ad linguam dolosam? Sagittae potentis acutae, cum carbonibus desolatoriis . De his altaris carbonibus desolator carbo duorum Testamentorum forcipe prenditur, et Isaiae labia purgat immunda, ut possit verbum Domini prophetare . Vocatus autem ignis ad judicium, devorat primum abys
Abbreviated transcription (Latin):
deam. tacitũ eruditionis tuȩ iudiciũ ꝑ¬
timesco. magisq te laudantẽ quã ad uer¬
sarios detrahentes metuo. Illis enĩ emu¬
latio detrahit fidẽ. & ñ tã iudices quam
gis nequaquã ꝑ sone sed rerũ ꝓmis sen¬
tentiã. quãquã & amor recipiat errorẽ.

Expanded text:
deam, tacitum eruditionis tuae judicium pertimesco: magisque te laudantem, quam adversarios detrahentes metuo. Illis enim aemulatio detrahit fidem, et non tam judices quam gis, nequaquam personarum, sed rerum promis sententiam: quamquam et amor recipiat errore