comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
moriebat᷑ : uocauit nom̃ eiꝰ
filius doloris mei. Pater uero
uocauit nomen eius benya¬
min. In hebreo siłitudo no¬
minis resonat. Filius enim¬
doloris mei. qd̾ nomen mori¬
ens mater imposuit. dicit᷑ be¬
noni. filius uero dext̾e hoc
est uirtutis. qd̾ iacob muta
de errant : qui putant ben¬
yamin filiũ dierũ int̾preta¬
ri. Cum enim dextã appelle¬
tur. iamin.⁊ finiat᷑ in .N.
litterã. dies quidem appellã¬
tur ⁊ ip̃i. Iamim. sed in .i.
litt̾am t̾minant᷑.
t profectus est isrł. et
cxtendit tab̾nacłm su¬
um trans turrem ader. Hũc
locum esse hebrei uolũt. ubi
postea templũ edificatũ est:
⁊ turrem ader. turrem gre¬
gis significari. hoc est con¬
Sregationis ⁊ cetus. qd̾ ⁊ mi¬
cheas ꝓpheta testeͣt̾ dicens.
Et tu turris gregis nebulo¬
sa filia syon. ⁊ cet̾a. illoq
tempore iacob trans locum
ubi postea templũ edificatũ est
habuisse tentoria. Sed si seqͣ¬
mur ordiẽm uie pastoꝵ. iuxta

Expanded text:
moriebatur, vocavit nomen ejus moriebatur, vocavit nomen ejus filius doloris mei. Pater vero vocavit nomen ejus Benjamin. In Hebraeo similitudo omnis resonat. Filius doloris mei, quod nomen moriens mater imposuit, dicitur Ben oni: filius vero dexterae, hoc est virtutis, quod mutavit de errant qui putant Benjamin filium dierum interpretari. Cum enim dextera appelletur iamin, et finiatur in n litteram, dies quidem appellantur et ipsi iamim, sed in m litteram terminantur. Et profectus est Israel: et extendit tabernaculum suum trans turrim Ader. Hunc locum Hebraei esse volunt, ubi postea templum aedificatum est: et turrim Ader, turrim gregis significare, hoc est, congregationis et coetus: quod et Michaeas Propheta testatur, dicens: Et tu turris gregis nebulosa, filia Sion , et caetera: illoque tempore Jacob trans locum, ubi postea templum aedificatum est, habuisse tentoria. Sed si sequamur ordinem viae, pastorum juxta
Abbreviated transcription (Latin):
effratha: nescio quid uolen¬
tes. hippodroniũ septuagĩta
int̾pretes transtulerunt. Et
statim ibi ubi in hebreo dici¬
t̃. ⁊ sepelierunt eam in uia
effratha. hec est bethleem:
tes pro effratha posuerunt
hippodroniũ: cum utiq si cha¬
bratha. hippodromꝰ est: effra¬
cha hippodromiꝰ esse non pos¬
sit. Aquila autem ħ ita tnͣs¬
Nitticttic. id est in itinere
t̾re. introieus in effratha. Sed
melius est si transferat᷑. in ełc¬
to t̾re tempore cum introiret
effracha. Porro uernũ temp
significat. cum in florem cũc¬
ta rumpunt̾. ⁊ anni tempus
electũ est: uel cum transeũ¬
tes ꝑ uiam carpunt ⁊ eligunt
e uicis agris qd̾cũq ad ma¬
nũ uenerit. diu̾sis florib in¬
uitati. Effracha uero ⁊ beth
leem. unius urbis uocabulũ
est: sub int̾pretatõne consiłi.
Siquidem in frugiferã ⁊ in
domũ panis uertit᷑: ꝓpter eũ
panem qui de celo descendis
se dicitur.
t factũ est cum dimicre¬
ret eam aĩa. siquidem

Expanded text:
Ephrata : nescio quid volenEphrata : nescio quid volentes, Hippodromum Septuaginta Interpretes transtulerunt: et statim ibi, ubi in Hebraeo dicitur: Et sepelierunt eam in via Ephrata, haec est Bethleem , ta pro Ephrata posuerunt Hippodromum: cum utique si CHABRATHA Hippodromus est, Ephrata Hippodromus esse non possit. Aquila autem hoc ita transον τῆς γῆς, id est, in itinere terrae, introiens in Ephrata. Sed melius est si transferatur, in electo terrae tempore cum introiret Ephratha. Porro vernum tempus significat, cum in florem cuncta rumpuntur, et anni tempus electum est: vel cum transeuntes per viam carpunt, et eligunt e vicinis agris quodcumque ad manus venerit, diversis floribus invitati. Ephrata vero et Betlehem unius urbis vocabulum est, sub interpretatione consimili, siquidem in frugiferam et domum panis vertitur, propter eum panem qui de coelo descendisse se dicit. t factum est cum dimitteret eam anima, siquidem
Abbreviated transcription (Latin):
Ecce manifestissime ꝯprobat᷑.
rethel nõ ulam. maula ut su¬
pra dictũ est: sed luzam id est
amigdalon aute uocitatam.
t mortua est
delbora nutrix rebecce: ⁊
sepulta est subtus bethel. Mi
mortua est nutrix rebecce no¬
mine delbora. ut septuaginta
quoq hic int̾pretes tnͣstule¬
runt. ⁊ ipm̃ uerbũ est hebra¬
icũ. menecath. scire non pos¬
slimꝰ quare ibi sb̾stantiã po¬
suerint. hic nutricem.
t dixit ei deus. Iam non
uocabit᷑ nomenꝰ tuuz ia
cob. sed israel erit nomen tu¬
um. Et uocauit nomen eius
israel. Dudũ nequaqmͣ ei ab
imponend̾ a deo sit predicit᷑.
Auod igit̾ ibi futurũ ꝓmit¬
tit᷑: hic docet᷑ expletum.
t facrũ est cum appropin¬
quaret chabratha. in ter
la ut ueniret effratha: pepe¬
rit rachel. uerbũ hebraicu
chabratha. in ꝯseqñtib ubi
iacob loquit᷑ ad ioseph. ego at
cum uenirem de mesopõta¬
mia syrie. mortua est mater
tua rachel in t̾ra chanaan.
in uia hippodromi ut uenirẽ

Expanded text:
Ecce manifestissime comprobatur, Ecce manifestissime comprobatur, Bethel non Ulammaus, ut supra dictum est, sed Luzam, id est, amygdalon ante vocitatam. Et mortua est Debbora nutrix Rebeccae, et sepulta est juxta Bethel. Si mortua est nutrix Rebeccae nomine Debbora, ut Septuaginta quoque hic Interpretes transtulerunt, et ipsum verbum est Hebraicum   MENECETH: scire non possumus, quare ibi substantiam posuerunt, hic nutricem. Et dixit ei Deus, jam non vocabitur 360 nomen tuum Jacob, sed Israel erit nomen tuum: et vocavit nomen illius Israel. Dudum nequaquam imponendum erat praedicatur. Quod igitur ibi futurum promittitur, hic docetur expletum. Et factum est dum appropinquaret Chabratha in terra Chanaan, ut veniret Ephratha, peperit Rachel Verbum Hebraicum   CHABRATHA, in consequentibus, ubi Jacob loquitur ad Joseph: Ego autem cum venirem de Mesopotamia Syriae, mortua est mater tua Rachel in terra Chanaan, in via Hippodromi, ut venirem
Abbreviated transcription (Latin):
minat᷑. dicemꝰ hic int̾preta¬
ri ꝯsũmatam atq ꝑfectam:
⁊ illam que postea ihrl̾m dic¬
ta est : pacificam nr̃o sermo¬
ne transferri. utrũq enim
accentu paululũ declinato
hoc uocabulũ sonat. Tradũt
hebrei. ꝙ claudicantis femur
iacob ibi cõualuerit. et sana¬
tũ sit : ⁊ propt̾ea cand̾ ciuita¬
cem curati atq ꝑfecti uoca¬
bulũ consecutam.
tatis sue : ⁊ locuti sũt ad ui¬
ros ciuitatis dicentes. uiri
isti pacifici nobis st̃. ubi nũc
cos transtulerunt: aquila in¬
Nore. id est ꝯsũmatos atq
ꝑfectos: ꝑro quo in hebreo le¬
oit᷑. salamin. Ex quo ꝑspi¬
cuũ est uerum esse illud qd̾
supra de salem diximꝰ.
t introgressi sunt ciui¬
tatem diligent: ⁊ int̾fe¬
c̾unt omnẽ masculinũ. Pro
eo qd̃ in grecis legit᷑. ac ẜa¬
acpe. id est diligẽnt᷑: in he¬
breo scriptum est. bete. idẽ
audact̃ ⁊ confident̃.
t ueuit iacob in luza. in
terra chauaan. que est bethel.

Expanded text:
minatur, dicimus hi interpretaminatur, dicimus hi interpretari consummatam atque perfectam, et illam quae postea Jerusalem dicta est, pacificam, nostro sermone transferri. Utrumque enim accentu paululum declinato hoc vocabulum sonat. Tradunt Hebraei quod claudicantis femur Jacob ibi convaluerit, et sanatum sit, propterea eamdem civitatem curati atque perfecti vocabulum consecutam. tatis, et locuti sunt ad viros civitatis dicentes: Viri isti pacifici nobis sunt . Ubi nunc cos transtulerunt, Aquila inνους, id est, consummatos atque perfectos; pro quo in Hebraeo legitur Salamin. Ex quo perspicuum est verum esse illud qsupra de Salem diximus. Et introgressi sunt civitatem diligenter, et interfecerunt omne masculum. Pro eo quod in Graecis legitur ἀσφαλὼς, id est, diligenter: in Hebraeo scriptum est, BETE  , id est, audacter et confidenter. Et venit Jacob in Luzam in terram Chanaan, quae est Bethel.
Abbreviated transcription (Latin):
fac̾et ancillarũ cum paruu¬
lis suis: ⁊ aliũ lye ⁊ rachel¬
que libere erant cum filuis
carũ : pͥmasq ire fac̾et an¬
cillas. scd̾as liberas: ip̃e aũt
ante utrũq gregem fratrez
adoraturꝰ occurret.¬
mũ: ⁊ pecorib suis edifi¬
cau̾it tab̾nacula. Ideo uoca¬
uit nomen loci illius tab̾na¬
cula. ubi nos tab̾nacula ha¬
bemꝰ: in hebreo legit᷑. soc.
chot. Est autem usq hodie
ciuitas trans iordanẽ hoc uo¬
cabulo. int̾ partes scythopo¬
leos: de qua in libro locorũ
scripsimus.
t uenit iacob in salem ci¬
uitatem sychen. in terra
chanaan: cumn ueniss de me¬
sopotamia syrie. Error obori
tur. quomodo salem sychem
ciitas appellat̾ : cumi ihrłm
in qua regnauit melchisedech.
salem ante sit dicta. Aut gͥ
unius urbs utraq noĩs est.
quod etiam de plurib iudee
locis possumꝰ inuenite ut idẽ
urbis ⁊ loci nom̃ in alia atq
alia tribu sit : aut certe ista
salem que nũc pro sycheni no¬

Expanded text:
faceret ancillarum cum parvufaceret ancillarum cum parvulis suis, et aliuquae liberae erant cum filiis earum; primasque ire faceret ancillas, secundas liberas, ipse autem ante utrumque gregem, fratrem adoraturus occurremum, et pecoribus suis aedificavit tabernacula: ideo vocavit nomen loci illius Tabernacula. Ubi nos tabernacula habemus, in Hebraeo legitur   SOCHOTH. Est autem usque hodie civitas trans Jordanem hoc vocabulo in parte Scythopoleos, de qua in libro Locorum scripsimus. Et venit Jacob Salem civitatem Sichem in terram Chanaan, cum venisset de Mesopotur quomodo Salem Sichem civitas appelletur, cum Jerusalem in qua regnavit Melchisedech, Sale ante sit dicta. Aut igitur unius urbs utraque nominis est, quod etiam de pluribus Judaeae locis possumus invenire, ut idem urbis et loci nomen in alia atque alia tribu sit. Aut certe ista salem, quae nunc pro Sichem no
Abbreviated transcription (Latin):
mech. ⁊ int̾pretat᷑ deus. siue
fortis. Qinͣuis igit̾ grandis
aucroritatis sunt: ⁊ eloqũtie ipõ¬
rũ umbra nos opprimat. qui is¬
rael uirũ siue mentẽ uidentẽ
deum transtulerũt: nos mag̃
scripture. ⁊ angeli uel dei qui
isrł ipm uocauit auctoritate
ducim̃: qm̃ cuiuslib eloqñti¬
e scłaris. Illud quoq quod pꝰ¬
ca sequitur.
t bñdixit eum ibi. ⁊ uoca
es dei. iudi enim deum facie
ad faciem. ⁊ salua facta est a¬
nima mea: in hebreo dicit᷑
Fan. uel ut sciamꝰ ipm̃ esse
locum qui in ceteris scriptu¬
re sancte uolumĩb ita ut in
hebreo scriptum est. fanuel
legit᷑ in greco.
t diuisit puero super ly¬
am ⁊ suꝑ rachel. et suꝑ
duas ancillas: ⁊ posuit ancil¬
las ⁊ filios earũ pͥmas lẏam
uero ⁊ pueros nouissinios. ⁊
rachel ⁊ ioseph nouissimos:
⁊ ip̃e transiuit aute eos. Non
ut pleriq estimãt tres tur¬
mas fecit: sed duas. Deniq u¬
bi nos halemꝰ diuisit: aqui¬
dimidiauit : ut unũ cueũ

Expanded text:
et interpretatur Deus, sive fortis. Quamvis igitur grandis auctoritatis sint, et eloquentiae ipsorum umbra nos opprimat, qui Israel virum, sive mentem videntem Deum transtulerunt: nos magis Scripturae, et Angeli, vel Dei, qui ipsum Israel vocavit, auctoritate ducimur, quam cujuslibet eloquentiae saecularis. Illud quoque quod postea sequitur: Et benedixit eum ibi, et vocaes Dei: vidi enim Deum facie ad faciem, et salva facta est anima mea; in Hebraeo dicitur PHANUEL  , ut sciamus ipsum esse locum, qui in caeteris Scripturae sanctae voluminibus, ita ut in Hebraeo scriptum est, Phanuel legitur in Graeco. Et divisit pueros super Liam et super Rachel, et super duas ancillas, et posuit ancillas et filios earum primos: Liam vero et pueros ejus novissimos, et Rachel et Joseph novissimos, et ipse transivit ante eos. Non, ut plerique aestimant, tres turmas fecit, sed duas. Denique ubi nos habemus, divisit, Aquidimidiavit: ut unum cuneum
Abbreviated transcription (Latin):
u̾sum eos gentium uicina¬
rum grande reꝑerit. ⁊ uic¬
tis hostib fortit᷑ dimicarit.
Lege librum ih̃u naue. et
ꝑa lipomienon. Non igno¬
ro plura in bñdicrõnib pa¬
triarcharũ esse misteria:
sed ad presens opuscłm nõ
ꝑtinent.
eptalu uirgultum
resolutum: dans in ge¬
neratõne pulcritudĩem. In
hebreo ita scriptũ est. Nep¬
talim ager irriguus: dans
eloquia pulcritudinis.sig¬
inficans ꝙ aque calide in
ip̃a nascant᷑ tribu. siue ꝙ¬
suꝑ lacum genesareth: flu¬
ento iordamis urigua sit.
Hebrei autem uolunt ꝓpt̾
tyberiadem que legis uide¬
atur habe noticiam: agrũ
irriguum. ⁊ eloquia pulcͥ¬
tudinis ꝓphetari. Porro u¬
bi nos agrum iniguum.¬

Expanded text:
versum eos gentium vicinaversum eos gentium vicinarum grande repererit, et victis hostibus, fortiter dimicarit. Lege librum Jesu Nave , et Paralipomenon I, V. Non ignoro plura in benedictionibus patriarcharum esse mysteria, sed ad praesens opusculum non pertinet. Nephthalim virgultum resolutum, dans in generatione pulchritudinem. In Hebraeo ita scriptum est: Nephthalim ager irriguus, dans eloquia pulchritudinis, significans, quod aquae calidae in ipsa nascantur tribu: sive super lacum Genesareth et fluento Jordanis irrigua sit. Hebraei autem volunt propter Tiberiadem, quae legis videbatur habere notitiam, agrum irriguum, et eloquia pulchritudinis prophetari. Porro ubi nos agrum irriguum
Abbreviated transcription (Latin):
si equi uelocitate confisus.
eam uoluerit predoniꝰ mo¬
re populare: effug̾e non
ualebit. Totum autem ꝑ
metaphoram serpentis et
equitis loquit᷑. Uidens er¬
go tam fortem nazareuz
tuum. ꝙ et ip̃e propt̾ me¬
retricem mortuus est. et
moriens nrõs occidit ini¬
micos: putaui o deus ip̃
esse xp̃m filium tuum.
uerum quia mortuus est¬
⁊ non resurrexit. et rur¬
sum captus ductus est is¬
rael: alius michi salua¬
ut uemiat cui repositum
est. et ipse erit expecratio
geutium.
ad. latrunculus latro¬
cinabit᷑ eum : et ip̃e
latiocinabit᷑ plantam. sux¬
tu bebreum int̾pretati su¬
nius. sed ubi nos latrũcu¬
lum posuimus: ibi scrip¬
cum est. gedud. ut ad gad
nom̃ allud̾e̾t. qui signifi¬
accinctus siue expeditus:
ex primi potest. Sotum au¬
tem illud est. ꝙ aute ruben
⁊ dimidiam tribum manaᷤ¬
se ad filios quos trans ior¬
dauem in possessione dimi¬
serat: post qͣtuordecim an¬
nos reuertens. prelium ad¬

Expanded text:
si equi velocitate confisus, si equi velocitate confisus, eam voluerit praedonis more populari, effugere non valebit. Totum autem per metaphoram serpentis et equitis loquitur. Videns ergo tam fortem Nazaraeum tuum, quod et ipse propter meretricem mortuus est, et moriens nostros occidit inimicos, putavi, O Deus, ipsum esse Christum Filium tuum; verum quia mortuus est, et non resurrexit, et rursum captivus ductus est Israel, alius mihi SalvaUt veniat cui repositum est et ipse erit exspectatio gentium. Gad latrunculus latrocinabitur eum, et ipse latrocinabitur plantam. Juxta Hebraeum interpretati sumus. Sed ubi nos latrunculum posuimus, ibi scripum est GEDUD  , ut ad GAD nomen alluderet, qui signifiaccinctus, sive expeditus exprimi potest. Totum autem illud est, quod Ruben, et dimidiam tribum Manasse, ad filios, quos trans Jordanem in possessionem dimiserat, post quatuordecim annos revertens, praelium ad
Abbreviated transcription (Latin):
in galilea regionem pos¬
sessurus est: benedicrõne
sua hĩtatorem facit. Asinũ
autem osseum uocat: ⁊ hu¬
merũ ad portandũ deditũ.
quia in labore terre. et ue¬
hendis ad mare que in su¬
is finibus nascebant᷑: plu¬
rimũ laborarit. regibꝰ quo¬
q tributa cõportans. Aiũ
hebrei ꝑ metaphoram sig¬
nificari: ꝙ scripturas scãs
die ac nocte meditan ᷑. stu¬
dium suum dederit ad labo¬
randũ. et idcirco omnes ei¬
tribus seruiant: quasi ma¬
gr̃o dona portantes.
an iudicabit ppłm su¬
um: sicut unũ descep¬
tris israel. Fiat dan coluber
in uia: regulus in semita.
mordens ungulas equi: ⁊
sum. Saluatorem tuum ex¬
pectabo dñc. Eanson iudex
israel: de tribu dan fuit.
Hoc ergo dicit. nũc uidens
in spũ comam nutrire sã¬
sonem nazareum. tunc ce¬
sis hostibꝰ triumphare: ꝙ
in sisitudĩem colubri.regu¬
liq obsidentis uias: nullũ
ꝑ terram israel transire ꝑ
merarius uirtute sua qua¬

Expanded text:
in Galilaea regionem posin Galilaea regionem possessurus est, benedictione sua habitatorem facit. Asinum autem osseum vocat, et humerum ad portandum deditum, quia in labore terrae, et vehendis ad mare oneribus, quae in suis finibus nascebantur, plurimum laboraret, regibus quoque tributa comportans. Aiunt Hebraei, per metaphoram significari, quod Scripturas sanctas die ac nocte meditans, studium suum dederit ad laborandum, et ideo ei omnes tribus serviant, quasi magistro dona portantes. Dan judicabit populum suum, sicut 377 unum de sceptris Israel. Fiat Dan coluber in via, regulus in semita, mordens ungulas equi, utsum: salvatorem tuum exspectabo, Domine. Samson judex in Israel, de tribu Dan fuit. Hoc ergo dicit: Nunc videns in spiritu comam nutrire Samson Nazaraeum tuum, caesisque hostibus triumphare; quod in similitudinem colubri regulique obsidentis vias, nullum per terram Israel transire pemerarius virtute sua, qua
Abbreviated transcription (Latin):
eccłiam de nationib cong̾¬
gatam. Quod autem dicit
mus. alligans ad uitez pul¬
lum suum: pro pullo in he¬
breo possit legi urbem suã.
iuxta eunde sensum aliis
uerbis eccłia demonstrata:
de qua scriptũ est alibi. Nõ
potest ciuitas abscondi suꝑ
montem posita: et flumi¬
nis impetus letificat ciui¬
tatem dei.
sachar bonũ de sid̾auit:
requiescens inter medi¬
õs cleros. Et uidens requiez
quia bona.⁊ t̾ram quia pĩ¬
guis: supposuit humeru
suum ad laborandũ. et fac¬
tus est uir agricola. In he¬
breo ita scriptũ est. ysachar
asimis ossens recumbens
int̾ terminos. ⁊ uidens reqͥ¬
em quia bona est. et t̾ram
quia pulcra: inclinauit
bumerũ suum ad portand̾.
et factus est in tributũ ser¬
uiens. Quia supra de zabu¬
lon dix̾at ꝙ maris magni
esset lictora possessurus. sy¬
donem quoq ⁊ reliq̃s phe¬
nicis urbes continget: nc̃
ad medit̾ranea ꝓuintia
redit. ⁊ ysachar qui iuxta
neptalim pulcherrimam

Expanded text:
esiam ex nationibus congreesiam ex nationibus congregatam. Quod autem dicit,mus: Alligans ad vitem pullum suum, pro pullo in Hebraeo possit legi, urbem suam, juxta eumdem sensum aliis verbis Ecclesia demonstrata, de qua alibi scriptum est: Non potest civitas abscondi supra montem posita . Et Fluminis impetus laetificat civitatem Dei . Issachar bonum desideravit, requiescens inter medios cleros, et videns requiem, quia bona est, et terram, quia pinguis: supposuit humerum suum ad laborandum, et factus est vir agricola. In Hebraeo ita scriptum est: Issachar asinus osseus, recumbens inter terminos, et videns requiem, quia bona est, et terram, quia pulchra est: inclinavit humerum suum ad portandum, et factus est in tributum serviens. Quia supra de Zabulon dixerat, quod maris magni esset littora possessurus, Sidonem quoque et reliquas Phoenicis urbes contingeret; nunc ad mediterraneam provinciam redit, et Issachar, quia juxta Nephthalim, pulcherrimam
Abbreviated transcription (Latin):
uda: te lauda¬
bunt frẽs tui. Quia iu¬
Da confessio suie laus inter¬
pretat᷑: consequent̾ scrib̾r.
Iuda tibi confitebunt᷑ fra¬
tres tui: uł te laudabunt
ascendisti ꝓcumbens: et qͣ
si catulus leonis. Quic sus¬
citauit eum : Licet de xp̃o
grande misterium sit: ta¬
men et iuxta litr̾am per da¬
uid ex hac stirpe generat᷑.
Et ꝙ adorent eum om̃s tribꝰ
Nou enim ait filii matris
tue: sed filii patris tui. Et
quod sequit᷑. ex germĩe fili
mi: in hebreo habet. De cap¬
tiuitate fili mni ascendisti.
ut ostende̾t eum captiuos
ppłos esse educturũ: ⁊ iuxta
intelligentia sacratiorem
ascendisse in altum.capti¬
uanq duxisse captiuita¬
captiuitas passionem: ascẽ¬
sus resurreccõm significat.
lligans ad ui¬
tem pullum suum: ⁊
funiculo pullum asine. In
bebreo ita habet. Alligans
ad uitem pullum suum: ⁊
in sorech fili mi asina su¬
am. Quod uidelicet pullũ
copulau̾it.⁊ ad sorech. id ẽ
electam uitam alligauit
asinam cui suꝑsedit. id est¬

Expanded text:
Juda, te laudabunt fratres tui. Quia Juda, confessio, sive laus interpretatur, consequenter scribitur: Juda, tibi confitebuntur fratres tui: vel, te laudabunt ascendisti; procumbens ut leo, et quasi catulus leonis, quis suscitavit eum? Licet de Christo grande mysterium sit, tamen juxta litteram per David stirpem generentur, et quod adorent eum omnes tribus. Non enim ait: Filii matris tuae, sed filii patris tui. Et quod sequitur: Ex germine, fili mi, in Hebraeo habet: De captivitate, fili mi, ascendisti, ut ostenderet eum captivos populos esse ducturum. Et juxta intelligentiam sacratiorem, ascendisse in altum, captivitatem duxisse captivacaptivitas passionem, ascensus resurrectionem signat. Alligans ad vitem pullum suum, et funiculo pullum asinae. In Hebraeo ita habet, Alligans ad vitem pullum suum, 376 et in Sorec, filimi, asinam suam: quod videlicet pullum copulaverit. Et ad Sorec, id est, electam vitem, alligaverit asinam, cui supersedit, Eccl
Abbreviated transcription (Latin):
pellata. husdem enim scri¬
⁊ nũc hic sermo descriptꝰ est:
⁊ uolunt illum dum pascit
rũ ꝯgregatõnes reꝑisse: q̃
iuxta ydioma lingue hebra¬
ice maria nũcupent᷑. qd̾ sci¬
licet stagnũ reperit: cuius
rei inuentio in heremo dif¬
ficilis est. Non nulli putant
aquas calidas iuxta punice
lingue uicinam que hebree
cõtermina est: hoc uocabło
significari. Sunt qui arbi¬
trent᷑ onagros ab hoc admiᷤ¬
sos esse ad asinas: ⁊ ip̃m istiꝰ¬
modi reꝑisse concubitũ: ut
uelocissimi ex hiis asini nas¬
c̾ent᷑. qui uocant᷑ iammim.
p̾leriq putant ꝙ equaꝵ gre¬
ges ab asinis in deserto ip̃se
fecerit primꝰ ascendi: ut
muloꝵ inde noua contra na¬
turã animalia nascerent᷑.
Aquila hunc locũ transtulit.
ip̃e est ana. qui inuenit. cru¬

Expanded text:
pellata. Iisdem enim litteripellata. Iisdem enim litteriet nunc hic sermo descriptus est. Et volunt illum, dum pascit congregationes reperisse, quae juxta idioma linguae Hebraicae maria nuncupantur, quod scilicet stagnum repererit, cujus rei inventio in eremo difficilis est. Nonnulli putant aquas calidas, juxta Punicae linguae viciniam, quae Hebraicae contermina est, hoc vocabulo significari. Sunt qui arbitrantur onagros ab hoc admissos esse ad asinas, et ipsum istiusmodi reperisse concubitum, ut velocissimi ex his asini nascerentur, qui vocantur iamim. Plerique putant quod equarum greges ab asinis in deserto ipse fecerit primus ascendi, ut mulorum inde nova contra naturam animalia nascerentur. Aquila hunc locum ita transtulit: Ipse est Ana, qui invenit
Abbreviated transcription (Latin):
autem sequit᷑. ⁊ horrei hĩ¬
tantes t̾ram.⁊ reliqua: pꝰ¬
qmͣ enu̾auit filios esau. al¬
tius repetit ⁊ expouit qͥ an¬
te esau in edom t̾ra. princi¬
pes fuerint ex gen̾e chor¬
ra eoꝵ. qui in lĩngua nr̃a ĩ¬
t̾pretant᷑ liberi. Legamꝰ di
rint chorreos: ac t̾ram eoꝵ
hereditate possed̾int.
t fuerunt filii lochan.
sor. lutan. tenna. Hec est
temna. de qua supradicrũ
est. ⁊ temna erat concubi¬
na elifa. filii pͥmogeniti
esau: ⁊ ex ip̃a natus ẽ ama¬
lech. Idciito autem chorreorũ
recordatꝰ est: quia pͥmogeni¬
tus filioꝵ esau. ex filiab eoꝵ
acceꝑat ꝯcubinã. Quod autẽ
dicitur theman.⁊ cenez. et a¬
malech. ⁊ reliqua: sciamus
postea regionib ydumeorũ
ex hiis uocabula imposita.
pse est ana. qui inueiit
iammim in deserto: cum
pasce̾t asinos sebeon patris
sui. Multa ⁊ uaria apd̾ hebre¬
os de hoc capło disputant᷑. A¬
pud grecos quippe et nr̃os:
suꝑ hoc silentium est. Alii
putant iamnim. maria ap¬

Expanded text:
autem sequitur: Et Chorraei habitantis terram, et reliqua. Postquam enumeravit filios Esau, altius repetit, et exponit, qui ante Esau, in Edom terra principes fuerint ex genere Chorraeorum, qui in lingua nostra interpretantur liberi. Legamus dirint Chorraeos, ac terram eorum haereditate possederint. Et fuerunt filii Lothan, ror Lothan Thamna. Haec est Thamna, de qua supra dictum est. Et Thamna erat concubina Eliphaz filii primogeniti Esau, et ex ipsa natus est Amalech. Idcirco autem Chorraeorum recordatus est, quia primogenitus filiorum Esau ex filiabus eorum acceperat concubinam. Quod autem dicitur, Theman et Cenez et Amalech, et reliqua: sciamus postea regionibus Idumaeorum ex his vocabula imposita. Ipse est Ana, qui invenit Jamin in deserto, cum pasceret asinos Zebeon patris sui. Multa et varia apud Hebraeos de hoc capitulo disputantur: apud Graecos quippe et nostros super hoc silentium est. Alii putant AJAMIM   maria ap
Abbreviated transcription (Latin):
lram copulauerũt.
t respondit io seph phara¬
om diçens. Sine deo nõ
respondebit᷑ salutare phara¬
oni. In hebreo alit̾ habet. si¬
ne me deus respondebit pacẽ
pharaoni. Deniq symachus
more suo aꝑtius transtulit.
Non ego sed deus respõdebit
pacem pharaoni.
cre septem anni ueĩent
huñdantie magne: in
omni t̾ra egipti. Miror quõ
u̾bum hebraicũ. sale. qd̾ nos
supra hundantiam siue saci¬
etatem in puteo quem fode¬
runt extremũ ẜui ysaac. in¬
t̾pretati sumus: nũc septua¬
ginta reccissime tnͣsferẽtes
ibi iuramentũ int̾pretati st̃.
cum ⁊ iuramencũ. ⁊ seꝑtem.

Expanded text:
ram copulaverunt. Et respondit Joseph Pharaoni, dicens: Sine Deo non respondebitur salutare Pharaoni. In Hebraeo aliter habet: Sine me Deus respondebit pacem Pharaoni. Denique Symmachus more suo apertius transtulit: Non ego, sed Deus respondebit pacem Pharaoni. Ecce septem anni venient abundantiae magnae in omni terra Aegypti. Miror quomodo verbum Hebraicum   SABEE, quod nos supra, abundantiam, sive satietatem, in puteo quem foderunt extremum servi Isaac, interpretati sumus: nunc Septuaginta rectissime transferentes, ibi juramentum interpretati sunt, cum et juramentum, et septem,
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ audiuit deus uocem pueri de
loco ubi erat. Et dixit angelꝰ
dei ad agar de celo. et reliqua.
N ullũ moueat. In hebreo e¬
uim post hoc qd̾ scriptum est.
non uidebo mortẽ pueri mei:
ita legit̾ ꝙ ip̃a agar sederit cõ¬
tra puerũ.⁊ leuaũt uoce su¬
am ⁊ fleu̾it. ⁊ exaudierit deus
uocem paruili. Flente eium
matre.⁊ mortem filu usera¬
bilit̾ prestolante: deus exau¬
diuit puerũ. de quo pollicitus
fuerat abrahe dicens. Ged et
filiũ ancille tue: in gentez
magnã faciam. Alioquin et
ip̃a mater: non suam mortẽ
sed filu deplorabat. Peꝑcit gͥ
ei deus: pro quo fuerat ⁊ fle¬
tus. Deniq in ꝯsequentib di¬
cit᷑. Gurge ⁊ tolle puerũ: et
true manũ eius. Ex quo ma¬
nifestũ est : eum qui tenet᷑
non honeri matri fuisse. sed
comitem. Quod autem ma¬
nu parentis tenet᷑: sollicitꝰ
monstrat̾ affectus.
t dixit abymelech ⁊ ocho¬
zath pronubꝰ eius. ⁊ phi¬
col princeps ex̾citus eiꝰ. Excep

Expanded text:
et exaudiuit deus uet exaudiuit deus uloco ubi erat. Et Dixit Angelus Dei ad Agar de coelo, et reliqua, nullum moveat. In Hebraeo enim post hoc, quod scriptum est, Non videbo mortem parvuli mei, ita legitur, quod ipsa Agar sederit contra puerum, et levaverit vocem suam, et fleverit, et exaudierit Deus vocem parvuli. Flente enim matre, et mortem filii miserabiliter praestolante, Deus exaudivit puerum: de quo pollicitus fuerat Abrahae, dicens: Sed et filium ancillae tuae in gentem magnam faciam . Alioquin et ipsa mater non suam mortem, sed filii deplorabat. Pepercit igitur ei Deus, pro quo fuerat et fletus. Denique in consequentibus dicitur: Surge et tolle puerum, et tene manum ejus . Ex quo manifestum est, eum qui tenetur, non oneri matri fuisse, sed comitem. Quod autem manu parentis tenetur, sollicitus monstratur affectus. Et dixit Abimelech et Ochozath pronubus ejus, et Phicol princ
Abbreviated transcription (Latin):
uaria opinio est: asẜentib ali¬
is quinto anno ablactatõnis
tempꝰ statutũ. ⁊ alis duodeci¬
mũ annũ uendicantib. Nos
igit᷑ ut breuiorẽ eligamus eta¬
tem: post decem ⁊ ocro annos
ysmael supputauimꝰ eiectũ
esse cum matre: ⁊ nõ ꝯueni¬
re.iam adolescentẽ matris se¬
disse ceruicib. uerũ est igit᷑
illud hebreoꝵ lingue ydioma:
ꝙ omnis filius ad ꝯꝑatione
parentũ infans uocet᷑ et par
uulus. Nec mirem̃ hab̾e barba¬
ram linguam ꝓprietates suas:
cum hodieq rõme omne ᷤᷤ filui
uocent᷑ infautes. Posuit ergo
abraham panes ⁊ utrem suꝑ
humerũ agar: ⁊ hoc facto de¬
dit puerũ matri: hoc est ĩ ma¬
nu eius eum tradidit. ꝯmen¬
dauit: ⁊ ita emisit e domo. ⁊¬
Quod autem sequit᷑. ⁊ proie¬
cit puerum subt̾ abietem. ⁊
abiens sedit decontͣ. clh. lõge
quasi iactu sagitte. Dixit enim.
Non uidebo morientem puerum.
Et sedit coutra eũ. Et statĩ iũ¬

Expanded text:
varia opinio est, asserentibus alivaria opinio est, asserentibus aliis, quinto anno ablactationis tempus statutum, aliis duodecimum annum vendicantibus. Nos igitur ut breviorem eligamus aetatem, post decem et octo annos Ismael supputavimus 336 ejectum esse cum matre, et non convenire jam adolescenti matris sedisse cervicibus. Verum est igitur illud Hebraeorum linguae idioma, quod omnis filius ad comparationem parentum, infvulus. Nec miremur habere barbaram linguam proprietates suas, cum hodieque Romae omnes filii vocentur infantes. Posuit ergo Abraham panes et utrem super humerum Agar. Et hoc facto dedit puerum matri, hoc est, in manu ejus eum tradidit, commendavit, et ita emisit e domo. Quod autem sequitur: Et projecit puerum subter abietem, et abiens sedit de contra longe quasi jactu sagittae. Dixit ennon uidebo mortem filii mei. et sedit contra eum. exclamans au
Abbreviated transcription (Latin):
filia: non sororis. Sed qr in
hebreo habet. uere soror mea
est filia prĩs mei. sed nõ filia
matris mee.⁊ magis sonat ꝙ¬
soror abrahe fuerit: in excusa¬
tõem eius dicimꝰ necdum illo
tempore tales nuptias lege ꝓ¬
hibitas.
t iudit sara filium agar
dentem. Quod sequit᷑ cũ ysaac
filio suo: non habet in hebreo.
duplicit̾ itaq ab hebreis expo¬
int̾. siue ꝙ ydola luto fec̾it. iux¬
ta illud qd̾ alibi scriptũ est. se¬
dit ppłs comede̾ ⁊ bib̾e. ⁊ surreye¬
runt lude̾̃. siue ꝙ adũsum ysa¬
ac quasi maioris etatis. loco si¬
bi ⁊ ludo pͥmogenita uendica¬
rit. Quod quidem sara audiẽs
non tulit: ⁊ hoc ex ip̃ius appro¬
heres filius ancille: cum fili¬
o meo ysaac.
t sumpsit panes ⁊ utrem¬
aque. ⁊ dedit agar. poneus
suꝑ humerũ eius. ⁊ paruilũ:
et dimisit eam. Quando ysa¬
ac natus est. tresdecim armoꝵ
erat ysmael : ⁊ post ablactatio¬
nem eius iste cum matre ex¬
pellit̾ domo. Int̾ hebreos autẽ

Expanded text:
filia, non sororis. Sed quia in filia, non sororis. Sed quia in Hebraeo habet, Vere soror mea est, id est filia patris mei, sed non filia matris meae, et magis sonat quod Abrahae soror fuerit; in excusationem ejus dicimus, necdum illo tempore tales nuptias lege prohibitas. t vidit Sara filium Agar dentem: quod sequitur, cum Isaac filio suo, non habetur in HebrDupliciter itaque ab Hebraeis exponitur, sive quod idola luto fecerit, juxta illud quod alibi scriptum est: Sedit populus comedere et bibere, et surrexerunt ludere; sive quod adversum Isaac quasi majoris aetatis, loco sibi et ludo primogenita vindicaret. Quod quidem Sara audiens non tulit, et hoc ex ipsius approerit filius ancillae cum filio meo Isaac . Et sumpsit panes et utremaquae, et dedit Agar, ponens super humerum ejus, et parvulum, et dimisit eam. Quando Isaac natus est, tredecim annorum erat Ismael. Et post ablactationem ejus, iste cum matre expellitur domo. Inter Hebraeos autem
Abbreviated transcription (Latin):
fecisse humanũ genus. ⁊ ideo
cum patre ꝯcubuerint: nõ ex¬
cusat pr̃em. Deniq hebrei qͥd̾
sequit᷑. et nesciuit cum dormi¬
ret cum eo.⁊ cum siurrexisset
ab eo: adpungũt desuꝑ. quasi ĩ¬
credibile.⁊ ꝙ rerũ natura non
caꝑiat: coire ꝙ̃pia nescientẽ.
t ꝯceꝑunt due fi¬
lie loth: de patre suo. Et ge¬
nuit pͥmogenita filium: ⁊ uo
cauit nomen eius moab. Iste
pater moabitaꝵ: usq in hunc
diem. Et minor ⁊ ip̃a peꝑit fi¬
liũ: ⁊ uocauit nomen eius. fi¬
lius ppłi mei. Ip̃e pacer filioꝵ
amon.
oab int̾pretat᷑ ex patre: et
totũ nomen. ecomoaoti¬
an. habet. amon uero cuius qͣ¬
si causa nom̃is reddit᷑. Filiꝰ ge¬
neris mei. siue ut melius est
in hebreo filius ppłi mei: sic
deriuat᷑ ut ex parte sensus no¬
minis. ex parte ip̃ẽ sit sermo.
Ammi enim a quo dicti sunt
ammanite: uocat᷑ ppłs meus.
cenĩ uere soror
mea est de patre: sed nõ
ex matre: id est frĩs est aram

Expanded text:
fecisse humanum gentis, et ideo fecisse humanum gentis, et ideo cum patre concubuerint, non excusat patrem. Denique Hebraei, quod sequitur: Et nescivit cum dormisset cum eo, et cum surrexisset ab eo, appungunt desuper, quasi incredibile, et quod rerum natura non capiat, coire quempiam nescientem. Et conceperunt duae filiae Lot de patre suo, et genuit primogenita filium, et 335 vocavit nomen ejus Moab. Iste est pater Moabitarum usque in hanc diem. Et minor, et ipsa peperit filium, et vocavit nomen ejus lius populi mei. Ipse est pater filiorum Ammon. oab interpretatur, ex patre: et totum nomen etymologiam habet. Ammon vero, cujus quasi causa nominis redditur, filius generis mei, sive ut melius est in Hebraeo  , filius populi mei, sic derivatur, ut ex parte sensus nominis, ex parte ipse sit sermo: AMMI enim, a quo dicti sunt Ammonitae, vocatur populus meus. Etenim vere soror mea esex matre, id est, fratris est Aran
Abbreviated transcription (Latin):
hebreo. ecte ascendebat cĩtor.
quod nos uaporem uel fumũ
siue fauillam possumꝰ dic̾e.
t ascendit loth de
segor.⁊sedit in monte:
⁊ due filie eius cũ eo. Gimunt
enim sede̾ in segor. Querit̾ qͣir
cum pͥmũ fuge montis segor
pretulerit. ⁊ eam in hĩtacłin
suũ uoluit lib̾ari: nunc de se¬
gor rursum ad moutẽ migret.
Respondebiniꝰ ueram eẽ illã
hebreoꝵ ꝯiecturã de segor. ꝙ
frequent̾ terre motu sb̾ruta.
bale pͥmũ.⁊ postea salisa. appł¬
lata sit: tuueritq loch dicẽs.
si cum cete̾ adhuc urbes staret̃
ista sepe subu̾sa est. quͣto ma¬
gis nũc in cõmuni riuna nõ
poterit lib̾ari: ⁊ hanc occasionẽ
infidelitatis: etiam in filias co¬
itus dedisse principium. Qui eĩ
cet̾as uiderat subrui ciuitates.
⁊ hanc stare. seq dei auxilio eru¬
tum : utiq de eo quod sibi con¬
cessũ audierat. ambig̾e non de¬
buit. Illud quod pro excusatõne
dicit̾ filiaꝵ. eo ꝙ putauerint de¬

Expanded text:
Hebraeo: Ecce ascendebat CITOR  , Hebraeo: Ecce ascendebat CITOR  , quod nos vaporem, vel fumum, sive favillam possumus dicere. Et ascendit Lot de Segor, et sedit in monte: et duae filiae ejus cum eo. Timuit enim sedere in Segor. Quaeritur quare cum primum fugae montis Segor praetulerit, et eam in habitaculum suum voluerit liberari, nunc de Segor rursum ad montem migret? Respondebimus veram esse illam Hebraeorum conjecturam de Segor, quod frequenter terrae motu subruta, Bale primum, et postea Salisa appellata sit: timueritque Lot, dicens, Si cum caeterae adhuc urbes starent, ista saepe subversa est: quanto magis nunc in communi ruina non poterit liberari? Et ob hanc occasionem infidelitatis, etiam in filias coitus dedisse principium. Qui enim caeteras viderat subrui civitates, et hanc stare, seque Dei auxilio erutum: utique de eo, quod sibi concessum audierat, ambigere non debuit. Illud igitur, quod pro excusatione dicitur filiarum, eo quod putaverint de
Abbreviated transcription (Latin):
re responso: tempera ᷑ p̃fatio¬
ne qd̃ querit.
t locutus est ad gen̾os su¬
os : qui acceꝑant filias eius. Qui¬
a postea duc filie loch uirgines
fuisse dicunt᷑. de quib et ip̃e du¬
dũ ad sodomenos dixerat. ecce
due filie mee que non cognoue¬
runt uirũ.⁊ nũc scriptura com¬
memorat cum hiũsse generos:
nõ nulli arbitrant̾ illas que ui¬
ros hũerint in sodomis reman¬
sisse: ⁊ eas exisse cum pre: que
uirgines fuerint. Quod cum
scriptura non dicat: hebrea ue¬
ritas exponenda est. in qua scui¬
bit᷑. Egressus est loch: ⁊ locut᷑
est ad sponsos qui accepturi er¬
ant filias eius. Necdum ergo
u̾gines filie: matrimonio fue¬
rant copulate.
t dixit ei. Ecce admiratus
sum faciem tuam. In he¬
breo habet. ecce suscepi faciem
tuam: id est. acquiesco precib
tuis. Quod symachus scd̾m sen¬
sum int̾pretans ait. opaei ear
t ecce ascendebat
flãma de terra: quasi ua¬
por fornacis. P̾ro quo legimꝰ ĩ

Expanded text:
re responsione, temperat praefatiore responsione, temperat praefatione quod quaerit. Et locutus est ad generos suos, qui acceperant filias ejus. Quia postea duae filiae Lot virgines fuisse dicuntur de quibus et ipse dudum ad Sodomaeos dixerat: Ecce duae filiae meae, quae non cognoverunt virum , et nunc Scriptura commemorat eum habuisse generos; nonnulli arbitrantur illas, quae viros habuerunt, in Sodomis remansisse, et eas exisse cum patre, quae virgines fuerunt. Quod cum Scriptura non dicat, Hebraea veritas exponenda est, in qua scribitur: Egressus est Lot, et locutus est ad sponsos, qui accepturi erant filias ejus. Necdum igitur virgines filiae matrimonio fuerant copulatae. 334 Et dixit ei: Ecce admiratus sum faciem tuam. In Hebraeo habet: Ecce suscepi faciem tuam: id est, acquiesco precibus tuis. Quod Symmachus secundum sensum interpretans ait, ὁράσει Et ecce ascendebat flamma de terra quasi vapor fornacis. Pro quo legimus in
Abbreviated transcription (Latin):
cognoscat᷑.
ixit autem. Reu̾tens ue¬
niam ad te in tempore ħ
in hora: ⁊ habebit filium sara.
Pro hora uitam legimꝰ in heb ͤ¬
o: ut sit ordo uel sensus. Reuer¬
tar ad te i tempore uite. Qua¬
si dix̾it. si uixero: si fui̾t uita
comitata. Hec autem. a nopc¬
isit autem sara in se¬
met ip̃a dicens. Necdum
michi factũ est usq nĩc: et
dũs meus senex est. Alit̾ mul¬
to legit᷑ in hebreo. Et risit sa¬
ra in semet ip̃a.⁊ ip̃a dicens.
postqmͣ actrita sum. facta est
michi uoluptas : Simł nota.
ꝙ ubi nos posuimꝰ uoluptatẽ.
ẽden. scriptũ est in hebreo. Sy¬
machus hunc locũ ita trãstu¬
lit. Postqmͣ uetustate ꝯsenui.
fcã est michi adolescentia :¬
t dixit. Nũquid est dñe si
co. Secundo abraham sic est
locucus ad dñm. quod non ui¬
det᷑ manifeste sonare quid di¬
cat. In hebreo igit̾ plamꝰ scri¬
bit᷑. Ne queso irascaris dũe:
si locutus fuero. Quia enm
uidebat᷑ in t̾rogans dnm̃ arta¬

Expanded text:
cognoscamus . cognoscamus . 333 Dixit autem: Revertens veniam ad te in tempore hoc, et in hora, et habebit filium Sara. Pro hora, vitam legimus in Hebraeo: ut sit ordo vel sensus: Revertar ad te in tempore vitae: quasi dixerit, si vixero, si fuerit vita comitata: haec autem Risit autem Sara in semetipsa, dicens: Necdum mihi factum est usque nunc, et dominus meus senex est. Aliter multo legitur in Hebraeo: Et risit Sara in semetipsa, dicens: Postquam attrita sum, et facta est mihi voluptas? Simul nota quod ubi nos posuimus, voluptatem EDEN scriptum est in Hebraeo. Symmachus hunc locum ita transtulit: Postquam vetustate consenui, facta est mihi adolescentia? Et dixit: Numquid est, Domine, si λήσω. Secundo Abraham est locutus ad Dominum: quod non videtur manifeste sonare quid dicat. In Hebraeo igitur planius scribitur: Ne, quaeso, irascaris, Domine, si locutus fuero. Quia enim videbatur interrogans, Dominum arcta
Abbreviated transcription (Latin):
xitꝰ in corde suo. Sicentena¬
rio nascet᷑ filius: ⁊ si sara no¬
nagenaria pariet : Et post
paululũ. Et uocabis nom̃ eiꝰ
ysaac. Diũsa opinio. sed una
et ouuoaoria. quare applła¬
tus sit ysaac. Int̾pretat᷑ eñ
ysaac risus. Alii dicunt. quia
sara riserit ideo eum risum
uocatũ esse. qd̾ falsum est:
alii uero ꝙ riserit abraham.
qd̃ ⁊ nos probamꝰ. Postꝙͣ enĩ
ad risum abrahe uocatus est
filius eius ysaac : tũc legimꝰ
risisse ⁊ saram. Sciend̾ aute
ꝙ quatuor in ueteri testam̃¬
to absq ullo uelamĩe noĩbuᷤ
sius auteꝙͣ nasce̾nt̾ uocati sũt:
ysmael. ysaac. salomon. ⁊ iosi¬
as. Lege scripturas.
t dixit ei. Festina: tres mẽ¬
suras farine simile cõmis¬
ce. Quia tres mensure absolute
hic dicte uident᷑. ⁊ est inc̾ta mẽ¬
sura: propt̾ea addidi ꝙ in hebre¬
o tria sata habeat. id ẽ tres am¬
phoras: ut idem misterium ⁊
hic ⁊ in euangelio ubi młier
tria sata fermentare dicitur.

Expanded text:
xit in corde suo, Si centenaxit in corde suo, Si centenario nascetur filius, et Sara nonagenaria pariet? Et post paululum: Et vocabis nomen ejus Isaac. Diversa opinio, sed una est etymologia, quare appellatus sit Isaac. Interpretatur enim Isaac, risus. Alii dicunt, quod Sara riserit, ideo eum risum vocatum esse, quod falsum est. Alii vero quod riserit Abraham, quod et nos probamus. Postquam enim ad risum Abrahae, vocatus est filius ejus Isaac, tunc legimus risisse et Saram. Sciendum tamen quod quatuor in veteri Testamento absque ullo velamine, nominibus suis antequam nascerentur, vocati sunt: Ismael, Isaac, Salomon, et Josias. Lege Scripturas. Et dixit ei: Festina, tres mensuras farinae similae commisce. Quia tres mensurae absolute hic dictae videntur, et est incerta mensura: propterea addidi, quod in Hebraeo tria sata habeat, id est tres amphoras: ut idem mysterium et hic, et in Evangelio, ubi mulier tria sata farinae fermentare dicitur,
Abbreviated transcription (Latin):
nominis ĩmutati hec est: ꝙ an¬
tea dicebat᷑ princeps mea. uni¬
us tĩmodo domꝰ mater et fa¬
milie: postea uero dicit᷑ abso¬
lute princeps. id est. apxarca.
cs equit᷑ enii.
abo tibi ex ea filium: ⁊ be¬
uedicani ei ⁊ erit in gen¬
tes: ⁊ reges ppłoꝵ erunt ex ea.
Signant̾q non ut in greco
legimꝰ. dixit deus ad abrahã.
saray uxor tua. non uocabit᷑
nomen eius saray. In hebreo
habet᷑. non uocabis nomẽ eius
saray: id est. non dices ei prin¬
ceps mea es. omniũ quippe gẽ¬
tium futura iam princeps ẽ.
Quidã pessime suspicant᷑ ante
cam lepram fuisse uocatam.
⁊ postra principẽ: cum lepra sa¬
rath dicat᷑: que in urã quidẽ
lingua uidet᷑ aliqmͣ hr̃e siłĩ¬
tudĩem: in hebreo autem pe
quod multũ a suꝑiorib tribꝰ
litteris. id est. sin.res. et .ẽ.
quibus sara scribit᷑. discrepa¬
re manifestũ est.
It cecidit abraham suꝑ fa¬
ciem suam: ⁊ risit. Et di¬

Expanded text:
nominis immutati haec est quod annominis immutati haec est quod antea dicebatur princeps mea, unius tantummodo domus materfamilias. Postea vero dicitur absolute princeps, id est, ἄρχουσα. Sequitur enim: Dabo tibi ex ea filium, et benedicam ei, et erit in gentes, et reges populorum erunt ex eo. Signanterque non ut in Graeco legSarai uxor tua non vocabitur nomen ejus Sarai: in Hebraeo habetur: non vocabis nomen ejus Sarai, id est, non dices ei, princeps mea es: omnium quippe gentium futura jam princeps est. Quidam pessime suspicantur, ante eam lepram fuisse vocitatam, et postea principem: cum lepra SARATH   dicatur, quae in nostra quidem lingua videtur aliquam habere similitudinem; in Hebraeo autem penquod multum a superioribus tribus litteris, id est, SIN, RES, et HE, quibus SARA scribitur, discrepare manifestum est. Et cecidit Abraam super faciem suam, et risit: et di
Abbreviated transcription (Latin):
nos .ã. licrera uideat᷑ addita:
nos. ẽ. litterã hebraicam addi¬
tam dixerimꝰ. ydioma enim
lingue illius est ꝑ .ẽ. quidem
scriłr: sed ꝑ .ã. leg̾e. sicut e
contrario .a. litt̾am sepe ꝑ .e.
pronũciant.
t dixit deus ad abraham.
Sara uxor tua. non uoca¬
bis eam saray: sed sara ent
nomen eius. Errant qui pu¬
tant pͥmũ saram ꝑ uium .i.
scriptã fuisse. ⁊ postea ei alte¬
rum .r. additũ. ⁊ quia .r. apd̃
grecos centenarius munerus
est: multas suꝑ nomĩe eius
meptias suspicant̾. cum utiq
ut cũq uolent ei uocabłm cõ¬
mutatũ. non grecam s hebre¬
aui .a. debeat hab̾e ratom̃: cũ
ip̃m nomen hebraicũ sit. Ne¬
mo autem altera lingua ꝙ̃¬
piam uocans. eoi moaot ian.
uocabuli sumit ex altera. Sa¬
rai igit̾ pͥmũ uocata ẽ. ꝑ sin
rẽsiõd. Sublato ergo. iod. idẽ¬
.l. elemento. addita est.ẽ. lit¬
tera: que ꝑ .ã. legit᷑. ⁊ uoca¬
fa est sara. Causa autem ita

Expanded text:
nos Α littera videatur addita: nos Α littera videatur addita: nos HE litteram Hebraeam additam dixerimus; idioma enim linguae illius est, per HE   quidem scribere, sed per A   legere: sicut e contrario A litteram saepe per HE pronuntiant. Et dixit Deus ad Abraam: Sarai uxorem tuam non vocabis eam Sarai, sed Sara erit nomen ejus. Errant qui putant primum Saram per unum R scriptam fuisse, et postea ei alterum R additum. Et quia R apud Graecos centenarius numerus est, multas super nomine ejus ineptias suspicantur: cum utique utcumque volunt ei vocabulum commulatum, non Graecam, sed Hebraeam debeat habere raipsum nomen Hebraicum sit. Nemo autem in altera lingua quempiam vocans, etymologiam vocabuli sumit ex altera. Sarai igitur primum vocata est per sin, res, iod: sublato ergo iod, id est, i elemento, addita est he littera, quae per a legitur, et vocata est Saraa. Causa autem ita
Abbreviated transcription (Latin):
ic erit rusticus homo. Manꝰ
eius suꝑ om̃s: ⁊ manꝰ om¬
mũ suꝑ eum: ⁊ contͣ faciem os¬
um fratrũ suoꝵ hĩtabit. P̾ro rus¬
tico in hebreo scriptũ habet. fã¬
ra. qd̾ int̾pretat᷑ onag̃. Gigni¬
ficat autẽ semen eius habita¬
turũ in heremo: id est sarrace¬
nos uagos incertisq sedibus
qui unnũsas gentes quib de¬
sertũ ex lat̾e̾ iũgit̾ incursãtes.
ĩpugnant᷑ ab omĩb.
camentũ meum tetũ: ⁊ eris pa¬
ter multitudinis gentiũ. Et nõ
uocabit᷑ adhuc nom̃ tuũ abiam.
sed erit nomĩ tuũ abraham: qr
patrẽ multaꝵ gentiũ posui te.
tamentũ legimꝰ.ibi in hebra¬
ico ẜmone sit fedus siue pactũ.
id est. berith. Dicunt aucem he¬
brei. ꝙ ex nomĩe suo deus. qd̾ a
pud illos tetragramũ est. ẽ.
lict̃am abrahe ⁊̃ sare addid̾it.
⁊ postea uocatus est abraham
pater multaꝵ: nam qd̃ sequi¬
tur gentiũ. non habet᷑ in no¬
mine. sed sb̾audit᷑. Nec miran¬
dũ quare. cum apud grecos⁊

Expanded text:
ic erit rusticus homo: manus ejus super omnes, et manus omnium super eum, et contra faciem omnium fratrum suorum habitabit. Pro rustico in Hebraeo scriptum habet, phere , quod interpretatur onager. Significat autem semen ejus habitaturum in eremo, id est, Saracenos vagos incertisque sedibus, qui universas gentes, quibus desertum ex latere jungitur incursantes, impugnantur ab omnibus. stamentum meum tecum: et eris pater multitudinis gentium, et non vocabitur ultra nomen tuum Abram, sed erit nomen tuum Abraam, quia patrem multarum gentium posui te. tamentum legimus, ibi in Hebraeo sermone sit foedus, sive pactum, id est, BERITH  . Dicunt autem Hebraei, quod ex nomine suo, Deus, quod apud illos tetragrammaton est, h litteram Abrahae, et Sarae addiderit. ; postea dictus est Abrahampater multarum: nam quod sequitur gentium, non habetur in nomine, sed subauditur. Nec mirandum, quare cum apud Graecos et
Abbreviated transcription (Latin):
de angustus lib̾atus est isrł.
doccasũ autẽ solis. ẽlc̃ctac¬
ĩc. cecidit suꝑ abraham. Pro
electaci. in hebreo. t̃hardẽma.
suꝑra u̾timnꝰ in soporem.
eneratõne autem quarta
reu̾tent᷑ huc. haud dubiũ
quin hu qui de semĩe fuerint a¬
brahe. Quere igit̾ quõ in exodo
scriptũ sit. Quinta autem gen̾a¬
tione egressi sunt filii isrł de t̾¬
ra egipti. Suꝑ quo capitulo par¬
uũ uolum̃ edidimꝰ
cce conclusit me dñs: ut nõ
pariam. Ingredẽ ergo ad ã¬
cillã meam: ut habeam filio ᷤ ex
ea. Diligent̾ nota.ꝙ ꝓcreatõ fi¬
lioꝵ: in hebreo edificatio scripta
est. Legit̾ enim ibi. Ingrede
ad ancillam meã: si quo modo
edificer ex ea. Et ne forte hoc
sit: qd̾ in exodo dicit᷑. Bñdixit
deus obstetricib: ⁊ edificarunt
sibi domos.
t inueint eam angelꝰ dñi
suꝑ fontem aque in deser¬
to ad fontẽ in uia sur. cõseqũ¬
t̾ egiptia in uia sur que ꝑ he¬
remũ ducit ad egiptum: ire e¬

Expanded text:
s liberatus est Israel. Ad occasum autem solis ecstasis cecidit super Abram. Pro ecstasi in Hebraeo THARDEMA  , supra vertimus in soporem. Generatione autem quarta revertentur huc. Haud dubium quin hi, qui de semine fuerint Abrahae. Quaeritur quomodo in Exodo scriptum sit: Quinta autem generatione egressi sunt filii Israel de terra Aegypti . Super quo capitulo parvum volumen edidimus. Ecce conclusit me Dominus, ut non pariam: ingredere ergo ad ancillam meam, ut habeam filios ex ea. Diligenter nota, quod procreatio filiorum, in Hebraeo aedificatio scripta est. Legitur enim ibi: Ingredere ad ancillam meam, si quo modo aedificer ex ea. Et vide, ne forte hoc sit, quod in Exodo dicitur: Benedixit Deus obstetricibus, et aedificaverunt sibi domos . Et invenit eam Angelus Domini super fontem aquae in deserto ad fontem in via Sur. Consequenter Aegyptia in via Sur, quae per eremum ducit ad Aegyptum, ire
Abbreviated transcription (Latin):
uirent scĩfierent. Unde ⁊penas lu¬
ent qui ista comiserunt nõ qͣiͣ hõie
s qͣiͣ deum spernentes. Et ut sciamꝰ
qui inducit ad quempiam dicentẽ
dedi in os tuum. Ostenditur eĩ ex
smone presenti qõ qui accepent
sp̃m dei simul cum eo et dei uerba ps¬
sideat sermones u̾idelicet ꝯapiẽdie
atq sciencie. Ideo ñ in alio loco eiꝰ¬
scĩficatum eẽ cõmemorat sine il¬
lum illustre uirum ⁊ msterioꝵ
dei nuciatore de quo adiẜ̾i fil¬
umi naue dn̾s ait moyses famu¬
lus meus. siue legem suam que
inuet̾i scriptae̾ instrumento. Ni
crebro legisse me mem̾mi moy sen
applłatum ẽẽ prolege ut ibi. Usq¬
ad odiemãdie quando legit moy¬
ses ⁊abraam ad diuitem insuplici¬
is costitutum habent inquit mo¬
ysen ibi ⁊ ꝓph̾as. Et certe liqͥde cõ¬
probatur ibi moysen ñ supradic
tum signisicatum esse set legez.
orro que ẽ dextera dei que addux̃
moysen nͥ dominꝰ ⁊ saluator nr̃

Expanded text:
ut sanctificarentur. Unde poenas luent qui ista commiserunt, non quasi hominem, sed quasi Deum spernentes. Et ut sciamusqui inducit ad quempiam dicentem dedi in os tuum . Ostenditur enim ex sermone praesenti, quod qui acceperit Spiritum Dei, simul cum eo et verba Dei possideat, sermones videlicet scientiae et sapientiae. Necnon et in alio loco ejusanctificatum esse commemorat: sive illum illustrem virum, et mysteriorum Dei initiatorem, de quo ad Jesum filium Nave Dominus ait: Moyses 157 famulus meus, sive Legem suam, quae in veteri scripta est Instrumento. Nam crebro legisse me memini Moysen appellatum esse pro Lege, ut in  diem, quando legitur Moyses . Et Abraham ad divitem in suppliciis constitutum, Habent, inquit, Moysen et Prophetas . Et certe liquido comprobatur ibi Moysen, non supradictum virum significatum esse, sed Legem. 51. Porro quae est dextera Dei, quae adduxit Moysen, nisi Dominus