comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
purũ gaudiũ ẽ. nec illud iã refert᷑
ad aliud. Sed nomina m̾sure.⁊ nume¬
ri. ⁊ ponderis. qͥsqͥs non nͥ uisibiliter
nouit. seruiliter nouit: Ranscendat
itaq omne quod ita nouit. aut si ñ¬
dum potest: nec ipsis nominibus
hereat. de quibꝰ cogitare nͥ sordide nõ
potest. Tanto enĩ magis cuiq ista
in suꝑiorib cara sunt: qͣnto ipse mi¬
nus ẽ in inferioribꝰ caro. Qd̃ si non
uult aliqͥs ea uocabula q̃ in rebus
infimis & abiectissimis didicit tnͣs¬
ferre ad illa sublimia quibꝰ intuendis
mentẽ serenare conat᷑: ñ ẽ urgendꝰ
ut faciat. Dum enĩ hoc intelligat᷑
qd̃ intelligendũ ẽ: non magnoꝑe
curandũ ẽ quid uocet᷑. Scire opor¬
tet tam̃ cuimodi similitudo est. in¬
ferioꝵ ad suꝑiora. Non enĩ alit̾ res
hinc illuc rõ tendit ⁊ nitit᷑. Iam i
si quisqͣm dic̃ creatã ȩẽ mensuram
⁊ numerũ. ⁊ pondꝰ. in qͥb dm̃ om̃ia

Expanded text:
purum gaudium est, nec illud iam refertur purum gaudium est, nec illud iam refertur ad aliud. Sed nomina mensurae et numeri et ponderis quisquis nonnisi uisibiliter nouit, seruiliter nouit. transcendat itaque omne, quod ita nouit, aut si nondum potest, nec ipsis nominibus haereat, de quibus cogitare nisi sordide non potest. tanto enim magis cuique ista in superioribus cara sunt, quanto ipse minus est in inferioribus caro. quodsi non uult aliquis ea uocabula, quae in rebus infirmis et abiectissimis didicit, transferre ad illa sublimia, quibus intuendis mentem serenare conatur, non est urgendus, ut faciat. dum enim hoc intellegatur, quod intellegendum est, non magnopere curandum est. quid uocetur. scire oportet tamen, cuiusmodi similitudo est inferiorum ad superiora. non enim aliter recte hinc illuc ratio tendit et nititur. Jam uero si quisquam dicit creatam esse mensuram et numerum et pondus, in quibus deum omnia
Abbreviated transcription (Latin):
Excedere omnia quȩ numerari posst̃.
ut uideat᷑ numerꝰ sine numero:
Excedere omnia q̃ appendi posit᷑: ut
uideat᷑ pondꝰ sine pondere. Neq ti.
mensura ⁊ nimerꝰ. ⁊ pondꝰ. in lapi¬
dib cantummꝰ: ⁊ lignis. atq hmodi
molibꝰ. ⁊ qͣntiscũq corꝑalib uł terre¬
strib uł celestib aminadu̾ti ⁊ cogi¬
tari potest. Est ⁊̃ mensura aliqͥd agẽ¬
d: ne sit irreuocabilis ⁊ in moderata
ꝓgressio. Et est numerus ⁊ affectio¬
num animi. ⁊ uirtutỹ. quo ab stulti¬
cie deformitate ad sapientie formam.
decusq colligit᷑. Et est pondꝰ uolun¬
tatis. ⁊ amoris: ubi apparet qͣnti qͥsq
in appetendo. fugiendo. p̃ponendo.
alio pondere rapit᷑. Mensura aũ sine
mensura ẽ: cui ȩguat᷑ qd̾ de illa est.
nec aliunde ipsa ẽ. Numerꝰ sine nu¬
mero ẽ: quo formant᷑ om̃ia. nec for¬
matur ipse. Pondus sine pondere ẽ.
quo referunt᷑ ut qͥescant. qͦrum qͥes

Expanded text:
excedere omnia quae numerari possunt, excedere omnia quae numerari possunt, ut uideatur numerus sine numero, excedere omnia, quae pendi possunt, ut uideatur pondus sine pondere. Neque enim mensura et numerus et pondus in lapidibus tantummodo et lignis atque eiusmodi molibus et quantiscustribus vel coelestibus animadverti et cogitari potest. Est etiam mensura aliquid agendi, ne sit irrevocabilis et immoderata progressio; et est numerus et affectionum animi et virtutum, quo ab stultitiae deformitate, ad sapientiae formam decusque colligitur; et est pondus voluntatis et amoris, ubi apparet quanti quidque in appetendo, fugiendo, praeponendo, alio pondere rapitur. Mensura autem sine mensura est, cui aequatur quod de illa est, nec aliunde ipsa est: numerus sine numero est, quo formantur omnia, nec formatur ipse; pondus sine pondere est, quo referuntur, ut quiescant, quorum quies
Abbreviated transcription (Latin):
pondꝰ in quib adm̃ posuise omnia
scͥptum ẽ. erant alicubi ante qͣm crea¬
& si erant antea: ubi erant. Neq enu
ante creaturã erat aliqͥd nͥ creator. In
ipso gͦ erant. S quomͦ: Nam & ista
que creata sunt: in ipso esse legimꝰ.
An illa sic̃ ipse. ista uo̾ sic̃ in illo a quo
regunt᷑. & gub̃nant᷑: Et qͦmodo illa
ipse: Neq enĩ ds m̃sura ẽ. aut nume¬
rus. aut pondus. aut ista om̃ia. An
scđm id qd̾ nouimus m̃surã in eis
q̃ metim᷑. & numerũ in eis que nu¬
mus. non ẽ ds ista. scđm id uo quod
mensura omni rei modũ p̾figit.¬
& numerus omni rei spẽm p̾bet.
et pondus omnẽ rem ad qͥetẽ. ac
stabilitatẽ trahit. ille pͥmitus ⁊ ue¬
racit̾. ⁊ singłarit̾ ista ẽ qͥ t̾minat
omnia in m̃sura. ⁊ numero: ⁊ pon¬
dere disposuisti. nisi om̃ia in te dis¬
posuisti: Magnũ ẽ paucisq con¬
cessum excedere om̃ia que metiri poᷤ¬
sunt: ut uideat᷑ m̃sura sine m̃sura.

Expanded text:
pondus, in quibus deum disposuisse omnia pondus, in quibus deum disposuisse omnia scriptum est, erant alicubi, antequam crea si erant antea, ubi erant. neque enim ante creaturam erat aliquid nisi creator. in ipso ergo erant. sed quomodo? nam et ista. quae creata sunt, in ipso esse legimus . an illa sicut ipse, ista uero sicut in illo, a quo reguntur et guber-_ nantur? et quomodo illa ipse? neque enim deus mensura est aut numerus aut pondus aut ista omnia. an secundum id, quod nouimus mensuram in his, quae metimur, et numerum in his, quae numus, non est Deus ista: secundum id vero quod mensura omni rei modum praefigit, et numerus omni rei speciem praebet, et pondus omnem rem ad quietem ac stabilitatem trahit, ille primitus et veraciter et singulariter ista est, qui terminat Omnia in mensura, et numero, et pondere disposuisti, nisi, Omnia in te disposuisti? 8. Magnum est paucisque concessum, excedere omnia quae metiri possunt, ut videatur mensura sine mensura;
Abbreviated transcription (Latin):
die aqͣrum. alio t̾rarũ. Nec qͥsqͣm ita
demens ẽ ut audeat dr̃e ñ potuisse
am̃ fac̾e̾ uno die cuncta si uellet. aut
si uellet biduo uno die sp̃ualẽ creat᷑am.
⁊i alio corꝑalẽ. siue uno die celum cũ
om̃ib ꝑtinentib ⁊ alio t̾ram cũ oĩbꝰ
que in ea sunt.⁊ om̃ino qñ uellet. ꝙͣ
aui uellet & qͦm uellet. Quis ẽ qͥ dicat
uoluntati eiꝰ aliqͥd potuisse resistere:
Quaꝓpter cũ eũ legimꝰ sex dieb omnia
ꝑfecisse. ⁊ seminarũ numerũ. consi¬
derantes inuenimꝰ eẽ ꝑfectũ. atq ita
creat᷑arum ordinẽ currere. ut ⁊̃ ipsar̾
partiũ quib iste numerꝰ ꝑficit᷑ appa¬
reat qiͣ gradata distĩctio: ueniat etiã
illud in mentẽ. qd̾ alio loco scͥpturarũ
ei dr. om̃ia in mensura inumero ⁊
pondere disposiusti.atq ita cogitet
amma que potest inuocato in auxili¬
um d̾õ. ⁊ inꝑtiente atq inspirante ui¬
res. utrũ ħ tria mensura. numerꝰ.

Expanded text:
die aquarum. alio terrarum. nec quisquam ita die aquarum. alio terrarum. nec quisquam ita demens est, ut audeat dicere non potuisse deum facere uno die cuncta, si uellet, aut, si uellet, biduo: uno die spiritalem creaturam et alio die corporalem, siue uno die caelum cum omnibus pertinentibus et alio terram cum omnibus. quae in ea sunt . et omnino quando uellet et quamdiu uellet et quomodo uellet. quis est, qui dicat uoluntati eius aliquid potuisse resistere? Quapropter, cum eum legimus sex diebus omnia perfecisse et senarium numerum considerantes inuenimcreaturarum ordinem currere, ut etiam ipsarum partium, quibus iste numerus perficitur, adpareat quasi gradata distinctio, ueniat etiam illud in mentem, quod alio loco scripturarum ei dicitur: omnia in mensura et numero et pondere disposuisti, atque ita cogitet anima, quae potest. inuocato in auxilium deo et inpertiente atque. inspirante uires, utrum haec tria, mensura, numerus,
Abbreviated transcription (Latin):
ordinẽ. oꝑ̃m. Sic̃ enĩ idem numerũ
gradatim partibꝰ suis in tͥgonũ sur¬
git: nam ita sequunt᷑ unum. duo.
tria. ut nullus alius int̾poni possit.
q̃ single senarii partes sunt. qͥbus
constat. unũ sexta. duo: tercia tria:
dimidia. ita uno die facta est lix.
duob aũ seq̃ntibꝰ fabrica mundi hꝰ
Uno suꝑior pars. id est firmam̃tũ.
alt̾o inferior. id est mare ⁊ t̾ra. Sed
partẽ suꝑiorẽ nullis alim̃toꝵ corpo¬
ralium gen̾ib impleuit. qr non
in erat positurus corꝑa tali refecti¬
one indigentia. At inferiorẽ qͣm sͥ
congruentibꝰ aminalib ornat᷑us erat:
necessariis eoꝵ indigentie cibis ante
aitauit. Reliqͥs ͤtrib diebꝰ ea creata
sunt: q̃ intra mundũ. idest intͣ istã
uniu̾sitatẽ uisibilẽ ex elem̃tis om̃ibꝰ
factam. usibilia suis ⁊ congrius
motib ag̾ent᷑. Primo in firmam̃to
luminaria: ꝙ pͥus erat factũ firma¬
mentum. Deinde in inferiore ani¬
mantia fic̃ ordo ipse poscebat: uno

Expanded text:
orum. sicut enim idem numerus gradatim partibus suis in trigonum surgit — nam ita sequuntur unum, duo, tria, ut nullus alius interponi possit, quae singulae senarii partes sunt quibus constat: unum sexta, duo tertia, tria dimidia — ita uno die facta est lux, duobus autem sequentibus fabrica mundi huius: uno superior pars, id est firmamentum, altero inferior, id est mare et terra . sed partem superiorem nullis alimentorum corporalium generibus inpleuit, quia non ibi erat positurus corpora tali refectione indigentia. at inferiorem, quam sibi congruentibus animalibus ornaturus erat, necessariis eorum indigentiae cibis ante ditauit. reliquis ergo tribus diebus ea creata sunt, quae intra mundum, id est intra istam uniuersitatem uisibilem ex elementis omnibus factam, uisibilia suis et congruis motibus agerentur . primo in firmamento luminaria, quia prius erat factum firmamentum, deinde in inferiore animantia, sicut ordo ipse poscebat, uno
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ ocłis corꝑa. nec intra nos met ipsos
quẽadmodũ corpoꝵ fantasias. ⁊ iusibi¬
biliũ imagines rerũ. s alio qͦdam
longe differenti mͦ. Qm̃uis enĩ se obie¬
ctent m̃tis aspectui qͣi corpuscłoꝵ q̃dã
simulacͣ cũ senarii numeri cõpositio
uł ordo. uł particio: cogitat᷑. tamen
ualidior & p̃potentior desuꝑ rõ ñ eis
annuit. interiꝰq numeri iuĩ ꝯtuetur
ꝑ quẽ contuitũ fident̾ dic̃. id qd̃ at
unum. innumeris in nullas partes
diuidi posse. nulla aũ corꝑa nͥ in par¬
tes innumerabiles diuidi. ⁊ facilius
celũ ⁊ t̾ram tͣnsire que scđ̃m senariũ.
numerũ fabricata sunt: qͣm effici
posse ut senariꝰ numerus ñ suis par¬
tibꝰ cõpleat᷑. Grãs itaq creatori semꝑ
agat animus humanus. a qͦ ita creatꝰ
ẽ ut hoc possit uidere qd̃ auiũ nulla.
nulla bestiarũ: que tñ nobiscũ uidet̃.¬
⁊ cęlum ⁊ t̾ram. ⁊ luminaria: ⁊ mare
⁊ aridam. ⁊ om̃ia q̃ in eis ft̃. Qmob

Expanded text:
a intra nosmetipsos, quemadmodum corporum phantasias, et visibilium imagines rerum, sed alio quodam longe differenti modo. Quamvis enim se objectent mentis aspectui quasi corpusculorum quaedam simulacra, cum senarii numeri compositio vel ordo vel partitio cogitatur: tamen validior et praepotentior desuper ratio non eis annuit, interiusque numeri vim contuetur; per quem contuitum fidenter dicit, id quod dicitur unum in numeris, in nullas partes dividi posse; nulla autem corpora nisi in partes innumeracaelum et terram transire, quae secundum senarium numerum fabricata sunt, quam effici posse, ut senarius numerus non suis partibus conpleatur. gratias itaque creatori semper agat animus humanus, a quo ita creatus est, ut hoc possit uidere, quod auium nulla, nulla bestiarum, quae tamen nobiscum uident et caelum et terram et luminaria et mare et aridam et omnia, quae in eis sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
meliꝰ aliqͥd in illa sit. qͦ ea facta st̃ qͣm
ipsa q̃ facta fc̃: insinuat᷑ nob̾ ꝑ hãc¬
siuis q̃ fec̃. nullo oꝑe suo sic delectatꝰ qͣ
faciendi eiꝰ eguerit. uł minor futurꝰ nusi
feciss uł beatior cũ fecisset. Qiua enĩ ex
qdꝰ ex ipso ẽ debeat qd̾ beatꝰ e. se rebꝰ qͣs
fec diligendo p̃posuit ñ sc̃ificans diem
ꝗͣ ea facienda inchocuit. nec illũ qͦ ea
ꝑfec. ne ulis uł faciendis ui factis auc¬
tum ciꝰ gaudiũ uderet᷑. s eũ qͦ ab ipsis
in se ipso reqͥeuit. Et ipse qͥdẽ nuĩqͣista
reqͥe caruit: s nob̾ eam ꝑ diẽ septimũ
ostendit. Hinc ⁊̃ significãs ñ ꝑcipi re

Expanded text:
melius aliquid in illa sit, quo ea facta sunt, quam melius aliquid in illa sit, quo ea facta sunt, quam ipsa, quae facta sunt, insinuatur nobis suis, quae fecit, nullo opere suo sic delectatus, quasi faciendi eius eguerit, uel minor futurus, nisi fecisset, uel beatior, cum fecisset. quia enim ex quod ex ipso est, debeat, quod beatus est, se rebus, quas fecit, diligendo praeposuit, non sanctificans diem, quo ea facienda inchoauit, nec illum, quo ea perfecit, ne illis uel faciendis uel factis auctum eius gaudium uideretur, sed eum, quo ab ipsis in se ipso requieuit. et ipse quidem numquam ista requie caruit, sed nobis eam per diem septimum ostendit. hinc etiam significans non percipi
Abbreviated transcription (Latin):
reqͥeuit ab oĩb oꝑibꝰ siuis q̃ fec̃. uoluit
sc̃ĩficare. tanꝗͣ ⁊ apud ipsũ qͥ nicħ in
oꝑe suo laborat. plus qͥes qm̃ oꝑatio ua¬
leat. Hoc qͥdẽ in hominibꝰ euãgłiũ nob
intimat. ubi saluator nr̃ meliorẽ par¬
tẽ dic̃ marie. qd̾ sedens ad pedes eiꝰ reqͥ¬
escebat in u̾bo eiꝰ. ꝙͣ marthe. qͣuis ꝓpter
obseqͥũ qͦ ei ministrabat circa multa
occupate ⁊ licet bonũ opꝰ oꝑantis..
Uerũ hoc in dõ qͦmͦ sit. uł intelligat᷑ dif¬
ficile dictu ẽ. ⁊̃ si cogitatu aliqͣntulũ at
tingi potest. cur ãs scĩficaut̾it diẽ qͥetiᷤ sue
qͥ nullũ scĩficau̾it oꝑis sui. nec ipsũ sex
sentio hȩc duo indubitata p̃loq̃ns. nec
am̃ pꝰ laborẽ desidatũ ue sui negogi fi
nẽ tẽꝑali quadã reqͥe delectatũ. nec has
litteras auctoritate tanta merito p̃mi¬
Nimirũ g̃ q uitiũ ẽ ⁊ infirmitas aiẽ.
ita sius oꝑib delectari. ut potiꝰ in ipsis
qm in se reqͥescat ab eis. cũ ꝓculdubio

Expanded text:
requieuit ab omnibus operibus suis, quae fecit, uoluit sanctificare, tamquam et apud ipsum, qui nihil in opere suo laborat, plus quies quam operatio ualeat. hoc quidem in hominibus euangelium nobis intimat, ubi saluator noster meliorem partem dicit Mariae, quod sedens ad pedes eius requiescebat in uerbo eius, quam Marthae quamuis propter obsequium, quo ei ministrabat, circa multa occupatae et licet bonum opus operantis. uerum hoc in deo quomodo sit uel intellegatur, difficile dictu tingi potest, cur Deus sanctificaverit diem quietis suae, qui nullum sanctificaverit operis sui, nec ipsum sextsentio, haec duo indubitata praeloquens, nec laborem desideratumue negotii sui finem temporali quadam requie delectatum nec has litteras auctoritate tanta merito praemiNimirum ergo, quia uitium est et infirmitas animae ita suis operibus delectari, ut potius in eis quam in se requiescat ab eis, cum procul dubio
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ de sapĩa eiꝰ ꝑtingit a fine usq ad
finẽ fortit̾. ⁊ disponit om̃na suauit̾.
de qͣ itẽ scͥptũ ẽ qd̾ motus eiꝰ agilior
celeriorq sit ommibꝰ motib satis appa¬
ret recte intuentib hũc ipsũ incõꝑa¬
bilẽ ⁊ meffabilẽ. ⁊ si possit intelligi
stabilẽ motũ suũ reb eã p̃bere suaui¬
ter disponendis. qͦ utiq substracto si
ab hac oꝑatione cessauerit. eas ꝯtinuo¬
Ꝙ illud qd̾ ait apłs cũ dm̃ athenien¬
sib p̃dicaret. in illo uiuimꝰ. ⁊ mouem
i sumꝰ. liquide cogitatũ qͣntũ huma¬
na mens ualet. adiuuat hanc senten¬
tiam. ꝗͣ credimꝰ ⁊ dicimꝰ dm̃ in his que
creauit indesment̾ oꝑari. Neq enĩ tã¬
ꝙͣ substantia eiꝰ sic in illo sumꝰ. quẽao¬
modũ dictũ ẽ qd̃ habeat uitã insemet
ipso. S utiq cũ aliud simꝰ qͣm ipse. ñ
ob aliud in illo sumꝰ. nͥ qr id oꝑat᷑. ⁊ hoc

Expanded text:
tingit a fine usque ad finem fortiter et disponit omnia suauiter, de qua item scriptum est, quod motus eius agilior celeriorque sit omnibus motibus: satis adparet recte intuentibus hunc ipsum inconparabilem et ineffabilem, et si possit intellegi, stabilem motum suum rebus eam praebere suauiter disponendis, quo utique subtracto, si ab hac operatione cessauerit, eas continuoet illud, quod ait apostolus, cum deum Atheniensibus praedicaret: in illo uiuimus et mouemur et sumus, liquide cogitatum, quantum humana mens ualet, adiuuat hanc sententiam, qua credimus et dicimus deum in his, quae creauit, indesinenter operari. neque enim tamquam substantia eius sic in illo sumus, quemadmodum dictum est, quod habeat uitam in semet ipso, sed utique, cum aliud sumus quam ipse, non ob
Abbreviated transcription (Latin):
N num aũ ⁊ duo. ⁊ tria. & quatuor.⁊ sex.
in sũmã ducta: xuͦi. faciunt. Et ne
multis morer. in infinita serie nume¬
roꝵ plures numeri reꝑiunt᷑. qͥ tales
partes aut ñ hnͣt nͥ singłas sic̃ t̾nariꝰ
iquinariꝰ. ⁊ cȩt̾i eiꝰmodi. aut ita plures
hñt tales partes ut in unũ ducte atq
in sũmam redacte. uł citra instant
sic̃ ẽ ostonariꝰ. ⁊ nouenarꝰ. ⁊ alii plu¬
rumi uł ultra excedant sic̃ duodecĩ.

Expanded text:
unum autem et duo et tria et quattuor et sex unum autem et duo et tria et quattuor et sex in summam ducta sedecim faciunt. Et ne multis morer, in infinita serie numerorum plures numeri reperiuntur, qui tales partes aut non habent nisi singulas, sicut ternarius et quinarius et ceteri eiusmodi, aut ita plures habent tales partes, ut in unum ductae atque in summam redactae uel citra insistant, sicut est octonarius et nouenarius et alii plurimi, u
Abbreviated transcription (Latin):
habet talẽ partẽ. nisi septimã qd̾ est
unum. Octonariꝰ tres. Octauã. qͣrtam.¬
insistentẽ. Non gͦ cõplent eundẽ octo¬
nariũ. Nouenariꝰ duas ht̃. Nonã qd ÷
qͣternariũ faciunt longe nouenario
minorẽ. Denariꝰ tres habet tales partes
num decimã. duo. qͥntã. qͥnq dimidiã
Qui numeri simul ducti: ad octona¬
rium ꝑueniunt. non ad denarium.
Indenariꝰ ñ habet nisi solam undeci¬
mam. sic̃ septenariꝰ solam septimam.
⁊ quinariꝰ solam qͥntã. ⁊ t̾nariꝰ solam
terciã ⁊ binariꝰ solam dimidiã. qd̾ in
omnib unũ ẽ. Duodenariꝰ uo̾ parti¬
bus suis talib simul ductis ñ ipse cõ¬
sũmat᷑: s excedit. Ampliorẽ qͥppe duo¬
denario mimerũ faciunt. Nam usq
ad xui. ꝑueniunt: habet enĩ eas qͥnq
Duodecimã. sextã qͣrtam. t̾ciã. dimidiã.
Nam duodecima eiꝰ: unũ ẽ sexta: duo.
qͣrta: tria. tercia: qͣtuor. dimidia: sex.

Expanded text:
habet talem partem nisi septimam, quod est habet talem partem nisi septimam, quod est unum. Octonariinsistentem, non ergo inplent eundem octonarium. nouenarius duas habet: nonam, quod est quaternarium faciunt longe novenario minorem. Denarius tres habet tales partes; unum decimam, duo quintam, quinque dimidiam, qui numeri simul ducti ad octonarium perveniunt, non ad denarium. Undenarius non habet nisi solam undecimam, sicut septenarius solam septimam et quinarius solam quintam et ternarius solam tertiam et binarius solam dimidiam, quod in omnibus unum est. duodenarius uero partibus suis talibus simul ductis non ipse consummatur, sed exceditur; ampliorem quippe duodenario numerum faciunt: nam usque ad sedecim perueniunt. habet enim eas quinque: duodecimam, sextam. quartam, tertiam, dimidiam . nam duodecima eius unum est, sexta duo, quarta tria, tertia quattuor, dimidia sex:
Abbreviated transcription (Latin):
dimidium. uł aliqͣm parcẽ. s uere ac
pure. ⁊ simplicit̾ unum sit. Duoꝵ aũ
pars. unũ ẽ ⁊ est dimidia. nec ulla al¬
tera. Ternariꝰ uo duas ht̃. Unã que
dici possit quota sit: qd̃ ẽ unũ. nam
tercia eiꝰ est ⁊ aliam maiorẽ que non
possit dici qͦta sit: idest duo. Nec huiꝰ
Porro quat̾nariꝰ duas ht̃ tales. Nã unũ
qͣrta eiꝰ est: duo dimidia. S ambe in
sũmam ducte. idest unũ ⁊ duo: simul
t̾nariũ faciunt ñ qͣternariũ. Non gͦ¬
eum complent partes sue. qi in sũma
minore consistunt. Quinariꝰ ñ habet
talẽ nisi unam. idest ipsũ unũ quȩ
qͥnta pars eiꝰ ẽ. Nam & duo qͣmius
pars eiꝰ minor sit.⁊ tͥa maior. neutra
tam̃ earum dici potest quota pars ciꝰ fit.
Senariꝰ uõ tres partes tales ht̃. Sextam.
duo. dimidia: tria. Heȩ autẽ partes in
sũmam ducte. idest. unũ ⁊ duo ⁊
tria: simul eundẽ consũmant ꝑfi¬
ciuntq senariũ. Iam septenariꝰ non

Expanded text:
dimidium uel aliquam partem, sed uere ac dimidium uel aliquam partem, sed uere ac pure et simpliciter unum sit. duorum autem pars unum est et ea dimidia nec ulla altera. ternarius uero duas habet, unam, quae dici possit quota sit — quod est unum; nam tertia eius est - et aliam maiorem, quae non possit dici quota sit, id est duo; nec huiusporro quaternarius duas habet tales: nam unum quarta eius est, duo dimidia; sed ambae in summam ductae, id est unum et duo simul, ternarium faciunt. non quaternarium. non eum complent partes suae, quia in summa minore consistunt. Quinarius non habet talem nisi unam, id est ipsum unum, quae quinta pars ejus est: nam et duo quamvis pars ejus minor sit et tria major; neutra tamen earum dici potest quota pars ejus sit. Senarius vero tres partes tales habet, sextam, duo, dimidia, tria. Hae autem partes in summam ductae, id est unum et duo et tria, simul eumdem consummant perficiuntque senarium. 4. Jam septenarius non
Abbreviated transcription (Latin):
i qͣtuor. & octonariꝰ in cria ꝙ quinq
⁊ nouenariꝰ. intria & sex. s nullius
hoꝵ potest dici t̾nariꝰ qͦta sit pars. nisi
tantũ nouenarii cuiꝰ pars tercia ẽ sic̃
senarii dimidia. Itaq hoꝵ omniũ quos
cõmemoraui: nullus consumat᷑ ex ali¬
quot t̾nariis. nisi senariꝰ ⁊ nouenariᷤ.
lam ille constat ex duobꝰ t̾nariis. iste aũ
ex tribꝰ. Senariꝰ gͦ numerus ut dre ce¬
perã partibꝰ suis connumeratis & in
summam aductis in se cõplet᷑. fili nãq
sunt numeri. qͦrũ partes simul duc¬
teminorẽ sũmã faciunt. alii uo̾ ampli¬
orem. Certis u̾o int̾ualloꝵ rõnib pauci¬
ores inueniunt᷑. qui suis partibꝰ cõple¬
antur. qͣrũ sũma nec citra insistat. nec
ult᷑ excrescat. s ad tantũ occurrat: qͣntꝰ
ẽ ipse numerꝰ cuiꝰ partes sunt. Hoꝵ pͥmꝰ
senariꝰ est. Nam uniꝰ in numeris nul¬
le partes sunt. Sic enĩ dr unũ in nu¬
meris quibꝰ numeramꝰ: ut ñ habeat

Expanded text:
tuor et octonarius in tria et quinque et nouenarius in tria et sex; sed nullius horum potest dici ternarius quota sit pars nisi tantum nouenarii, cuius pars tertia est sicut senarii dimidia. itaque horum omnium, quos commemoraui, nullus consummatur ex aliquot ternariis nisi senarius et nouenarius. nam ille constat ex duobus ternariis, iste autem ex tribus. Senarius ergo numerus, ut dicere coeperam, partibus suis connumeratis et in summam ductis ipse conpletur. alii namque sunt numeri, quorum partes simul ductae minorem summam faciunt, alii uero ampliorem; certis autem interuallorum rationibus pauciores inueniuntur, qui suis partibus conpleantur, quarum summa nec citra insistat nec ultra excrescat, sed ad tantum occurrat, quantus est ipse numerus, cuius partes sunt. horum primus senarius est. nam unius in numeris nullae partes sunt. sic enim dicitur et unum in numeris, quibus numeramus, ut non habeat
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpͥos numeros. ⁊ ꝓpͥum pondus. q̃
i eis ꝓ sui cuĩq geni̾s mutabilitate
mutarent᷑. augm̃tis & diminutiõibꝰ
multitudine ⁊ paucitate. leuitate &.
gͣuitate. scd̃m dispositionẽ di. Nũquid
nc ista mutant᷑. ita ipsum dĩ consiliũ
inqͦ ea disposuit mutabile dicimus:
Nuert̾it ipse cantam dem̃tiam. Cũ gͦ
hec ita dispon̾ent᷑: ut hab̾ent m̃suras
& nimeros & pondera sua. ubi ea cer¬
nebat ipse disponens: Neq enĩ extra
se ipsũ. sic̃ cernimꝰ ocłis corꝑa. q̃ utiq
ñdũ erant cũ dispon̾e̾nt᷑ ut fierent.
Ies intͣ se ipsũ ista cernebat. gicut animo¬
cernebat. ut ita dispoñet: Quo. nͥ eo
quo solus potest: Nerũtam̃ nos mor¬
tales ⁊ peccõres quoꝵ animas aggra¬
uant corꝑa corruptibilia. ꝙ quoꝵ sen¬
sũ multa cogitantẽ t̾rena depͥmit ha¬
bitatio qͣmꝗ̃ ⁊ sicorda mundissima
⁊ m̃tes simplicissimas ger ẽmꝰ. sc̃ĩsq
angłis iam essemꝰ ȩquales. ñ utiq no¬

Expanded text:
ondus, quae in eis pro sui cuiusque generis mutabilitate mutarentur, augmentis et diminutionibus, multitudine et paucitate, leuitate et grauitate secundum dispositionem dei: numquid, sicut ista mutantur, ita ipsum dei consilium, in quo ea disposuit, mutabile dicimus? auerterit ipse tantam dementiam! Cum ergo haec ita disponerentur, ut haberent mensuras et numeros et pondera sua, ubi ea cernebat ipse disponens? neque enim extra se ipsum, sicut cernimus oculis corpora, quae utique nondum erant, cum disponerentur, ut fierent. nec ita intra se ipsum ista cernebat, sicut cernimucernebat, ut ita disponeret? quo, nisi eo, quo solus potest? Uerum tamen nos mortales et peccatores, quorum animas adgrauant corpora corruptibilia et quorum sensum multa cogitantem terrena deprimit habitatio — quamquam, et si corda mundissima et mentes simplicissimas gereremus sanctisque angelis iam essemus aequales, non utique no
Abbreviated transcription (Latin):
incongrue dicat᷑ dies. Sic̃ ipsa uita fide¬
lum que in hac carne atq in hoc scło
aucit᷑ incõꝑatione uiteͥ fidelis. atq ĩpie
non irrõnabilit̾ lux ⁊ dies appellat᷑. dicen¬
te apło. fiustis aliq̃n tenebre: nẽ aũ lux
in dño. Et illud. Abitiamꝰ oꝑa tenebra¬
tũ. ⁊ induamus nos arma lucis sic̃ in
die honeste ambulemꝰ. Qui tñ dies nͥ
rursus incõꝑatione illiꝰ diei. qͦ equales

Expanded text:
incongrue dicatur dies. sicut ipsa uita fideincongrue dicatur dies. sicut ipsa uita fidelium, quae in hac carne atque in hoc saeculo ducitur, in conparatione uitae infidelis atque inpiae non inrationabiliter lux et dies appellatte Apostolo, Fuistis aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino ; et illud, Abjiciamus opera tenebrarum, et induamus nos arma lucis; sicut in die honeste ambulemus : qui tamen dies nisi rursus in comparatione illius diei quo aequales
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ qd̾ oꝑatus sit firmam̃tũ. ⁊ ꝑcipien¬
dam de u̾bo eiꝰ cognitionẽ creatẽ q̃ con¬
denda ẽ post firmam̃tũ. Ne ꝑ hoc cum
dic̃ ds̃. congreget᷑ aqͣ q̃ ẽ sub celo incolle¬
ctionẽ unam ⁊ appareat arida. cognose
gata ẽ aqua. ⁊ cęt̾a cũ iam dictũ eẽt
⁊ sic ẽ factũ. in suo gen̾e ipsa creatura
fit. Que itẽ cũ in suo genẽ facta cog¬
noscit᷑. ab ea luce q̃ iã in u̾bo dĩ facien¬
dam cognou̾at: fit cercio uesꝑa. Et
inde hoc mͦ. cet̾a usq ad mane pꝰ uesꝑã
sexti diei. Multum qͥppe int̾ est inter
cognitionẽ rei cꝰq in u̾bo dei. ⁊ cogni¬
tionem eius in nata eiꝰ. ut illud m̃ito
ad diẽ ꝑtineat. hoc ad uesꝑam. Incom¬
patione enĩ lucis illiꝰ q̃ in u̾bo ai con¬
picit᷑ om̃is cognitio qua creat᷑am qͣmli¬
uet in se ipsa nouimꝰ. non in merito nox
dicipotest. Que rursus tantũ differt ab
ipsam sciunt. ut in eiꝰ coꝑatione non

Expanded text:
Deum, quod operatus sit firmamentum, et percipienDeum, quod operatus sit firmamentum, et percipiendam de Verbo ejus cognitionem creaturae, quae condenda est post firmamentum. Ac per hoc cum dicit Deus, Congregetur aqua quae est sub coelo, in collectionem unam et appareat arida, cognoscit gata est aqua, etc. , cum jam dictum esset, Et sic factum est, in suo genere ipsa creatura fit; quae item cum in suo genere facta cognoscitur ab ea luce, quae jam in Verbo Dei faciendam cognoverat, fit tertio vespera: et inde hoc modo caetera usque ad mane post sexti diei. Multum quippe interest inter cognitionem rei cuiusque in uerbo dei et cognitionem eius in natura eius, ut illud merito ad diem pertineat, hoc ad uesperam. in conparatione enim lucis illius, quae in uerbo dei conspicitur, omnis cognitio, qua creaturam quamlibet in se ipsa nouimus, non inmerito nox dici potest: quae rursum tantum differt ab  creaturam sciunt, ut in eius conparatione non
Abbreviated transcription (Latin):
ligit᷑ a sua quadã informitate ad crea¬
torem conu̾sa atq formata: ita post
ad laudandam lucẽ qd̃ ipse ds̃ ẽ. cuius
contẽplatione format᷑. Et qr cȩt̾e crea¬
ture que infra ipsam fiunt sine cog¬
nitione eus non fiunt: ꝓptẽa nimi¬
rum idẽ dies ubiq repetit᷑. ut eiꝰ repe¬
tione fiant dies : quotiens distingun¬
tur rerũ gen̾a creatarum senarii ꝑfe
ctione numeri tͥminanda. Nt uespa
pͥmi diei sit exiam sui cognitio. nonsi
dem referat creatoris. ⁊ ꝑcipiat de u̾bo
dei cognitionẽ creatẽ que post ipsam
& fec̃ ds firmam̃tũ. Deinde fit uesꝑa¬
illius lucis. cum ipsum firmĩtm̃tũ nõ
in u̾bo d̃i sic̃ ante: s in ipsa eiꝰ natura
cognoscit. Que cognitio qm̃ minor est
recte uesꝑe nomine significat᷑. Postẽ
fit mane qͦ concludit᷑ scds dies ⁊ incipt
t̾cius in quo itidẽ mane conu̾sio est
lucis huiꝰ id est diei huiꝰ ad laudandũ

Expanded text:
legitur a sua quadam informitate ad crealegitur a sua quadam informitate ad creatorem conuersa atque formata, ita et post ad laudandam lucem, quod ipse deus est, cuius contemplatione formatur. et quia ceterae creaturae, quae infra ipsam fiunt, sine cognitione eius non fiunt, propterea nimirum idem dies ubique repetitur, ut eius repetitione fiant tot dies, quotiens distinguntur rerum genera creatarum, perfectione senarii numeri terminanda: ut uespera primi diei sit etiam sui cognitio non se dem referat creatoris et percipiat de uerbo dei cognitionem creaturae, quae post ipsam et fecit deus firmamentum. deinde fit uesillius lucis, cum ipsum firmamentum, non in Verbo Dei sicut ante, sed in ipsa ejus natura cognoscit: quae cognitio quoniam minor est, recte vesperae nomine significatur. Post quam fit mane, quo concluditur secundus dies, et incipit tertius: in quo itidem mane conversio est lucis hujus, id est diei hujus ad laudandum
Abbreviated transcription (Latin):
re aꝑta contͣ diuine scͥpte᷑ uerba cone¬
mur. dicendo aliud eẽ septimũ diẽ: qͣm
illius diei quẽ fec̃ ds̃ septimã repetici¬
onẽ. Alioqͥn aut ñ creauit ds̃ diẽ seꝑti¬
mum. aut aliqͥd creauit pꝰ illos sex dies.
id est ipsũ diẽ sabb̃m seꝑtimũ. falsũq
erit qd̃ scͥptũ est in sexto die consũmas¬
se omnia. oꝑa sua. ⁊ in septimo reqͥe¬
uisse ab omnibus oꝑib suis. Qd̃ utiq
qm̃ falsũ eẽ non pot̾: restat ut p̃sen
repetita sit. qͦtiens dies nominatꝰ ẽ. &
in ipso septimo in quo reqͥeuit ab oꝑibꝰ
celum qd̃ firmam̃tũ uocat᷑: in quo ⁊̃
luminaria facta sunt. qͦ circuitu. uł
quo ꝓcessu ⁊ recessu uices diei ⁊ noctis
exhibere potuerit non inuenimꝰ: istã
q̃stionẽ relinq̃re ñ debemꝰ sine aliqua
nr̃a ꝓlatione sententie. ut si lux illa q̃
pͥmitus creata ẽ non corꝑał s sp̃ualis
ẽ: sic̃ post tenebras facta ẽ. ubi intel¬

Expanded text:
in re aperta contra diuinae scripturae uerba conein re aperta contra diuinae scripturae uerba conemur dicendo aliud esse diem septimum quam illius diei, quem fecit deus, septimam repetitionem. alioquin aut non creauit deus diem septimum aut aliquid creauit post illoid est ipsum diem septimum; falsumque erit quod scriptum est, in sexto die consummasse omnia opera sua, et in septimo requievisse ab omnibus operibus suis. Quod utique quoniam falsum esse non potest, restarepetita sit, quoties dies nominatus est, et in ipso septimo in quo requievit ab operibus caelum, quod firmamentum uocatur, in quo etiam luminaria facta sunt. quo circuitu uel quo processu et recessu uices diei et noctis exhibere potuerit, non inuenimus, istam quaestionem relinquere non debemus sine aliqua nostrae prolatione sententiae, ut, si lux illa, quae primitus creata est non corporalis sed spiritalis est, sicut post tenebras facta est, ubi intel
Abbreviated transcription (Latin):
queramꝰ qͦmͦ circiũre potuerit lux. ad
eribendã diurnã nocturnãq uicissitii¬
dinẽ. non solũ ante qͣm celi luminaria.
s anteqͣm ipsũ cȩlũ qd̾ firmam̃tum
appellatũ ẽ. factum eẽt ante qͣm deniq
ulla spẽs t̾rȩ. uł maris q̃ circũitũ lu¬
cis amitt̾et seq̃nte nocte unde illa tran¬
sisset. Cuiꝰ q̃stionis difficultate cõpulsi:
ausi sumꝰ discepͣtionẽ nrãm qiͣ ad hãc
t᷑minare sententiam. ut diceremus
illam lucem q̃ pͥmitꝰ facta ẽ confor¬
mationẽ eẽ create᷑ spualis. noctẽ u̾o
adhuc formandã in reliqͥs oꝑib rer
materiem que fuerat instituta cũ in
pͥncipio fec̃ as celum ⁊ t̾ram: anteqͣm
u̾bo fac̾et diem. S nunc diei septimi
considd̾atione cõmoniti faciliꝰ ẽ. ut
one ⁊ emissione si corꝑalis ẽ. uices
p̃seritata sit. suaq p̃sentia diẽ. noc¬
tem uo̾ absentia. uesꝑam initio ab¬
lentie.
mane initio p̾sentie fec̾it: qmͣ ut

Expanded text:
quaeramus, quomodo circuire potuerit lux ad quaeramus, quomodo circuire potuerit lux ad exhibendam diurnam nocturnamque uicissitudinem, non solum antequam caeli luminaria, sed antequam ipsllatum est, factum esset, antequam denique ulla species terrae vel maris, quae circuitum lucis admitteret, sequente nocte unde illa transisset. Cujus quaestionis difficultate compulsi, ausi sumus disceptationem nostram quasi ad hanc terminare sententiam, ut diceremus illam lucem quae primitus facta est, conformationem esse creaturae spiritualis; noctem vero, adhuc formandam in reliquis operibus rerum materiem, quae fuerat instituta, cum in principio fecit deus caelum et terram, antequam uerbo faceret diem. sed nunc diei septimi consideratione commoniti facilius est, ut one et emissione, si corporalis est, uices praesentata sit suaque ipsa praesentia diem, noctem uero absentia, uesperam initio absentiae, mane initio praesentiae fecerit, quam ut
Abbreviated transcription (Latin):
uerit: An unũ tm̃ diẽ creauit d̾̃s. ut¬
⁊ eiꝰ repeticione multiqͥ dñr dies p̃teri¬
rẽt. atq tͣnscurrerẽt nec opꝰ erat ut seꝑ¬
timũ diẽ crearet. q illius quẽ creau̾ãt
septia repeticio hunc utiq faciebat.
ucẽ qͥppe de qua scͥptum ẽ. ⁊ ꝯͥix̃ ds. fiat
luxx ⁊ facta ẽ lux. discreuit a tenebris.
cãq uocauit diẽ. ⁊ tenebras uocauit
noctẽ. ⁊ unc itaꝙ ẽs diẽ fec̃. cꝰ repeti
cionẽ scͥpt᷑a appellat scđ̃m diẽ. deinde
t̾ciũ. ⁊ usq ad sextum qͦ consũmauit
ãs oꝑa sua. atq inde illius diei pͥmit᷑
creati septima repeticio: septimi. diei
nom̃ accepit. inqͦ reqͥeuit dds̃. Ne ꝑ hoc
nulla creatã septimꝰ dies. nͥ eadẽ ipsa
septies rediens q̃ condita ẽ. qñ uocauit
luce̾ diẽ. ⁊ tenebras uocauit noctem.
Rursus gͦ ad eã qͣstionẽ relabim̃ de qua
in pͥmo libro exisse uidebam̃: ut item

Expanded text:
uerit ? an unum tantummodo diem creauit deus, utuerit ? an unum tantummodo diem creauit deus, ut eius repetitione multi, qui dicuntur dies, praeterirent atque transcurrerent, nec opus erat, ut septimum diem crearet, quia illius, quem creauerat, septima repetitio hunc utique faciebat? lucem quippe, de qua scriptum est: et dixit deus: fiat lux . et facta est lux, discreuit a tenebris eamque uocauit diem et tenebras uocauit noctem. tunc itaque deus diem fecit, cuius repetionem scriptura appellat secundum diem, deinde tertium et usque ad sextum. quo consummauit deus opera sua: atque inde illius diei primitus creati septima repetitio septimi diei nomen accepit, in quo requieuit deus. ac per hoc nulla creatura est septimus dies, nisi eadem ipsa septies rediens, quae condita est, quando uocauit deus lucem diem et tenebras noctem. Rursus ergo ad eam quaestionem relabimur, de qua in primo libro exisse uidebamur, ut item
Abbreviated transcription (Latin):
ppatiũ creatẽ cẽꝑali concreatũ ẽ. ac ꝑ hoc
npsũ sine dubio creatã ẽ. Neq enĩ ul¬
la teꝑa uł sunt uł cẽ potuer̾t. uł pote¬
runt: qrũ dħs̾ ñ sit creator. Fic ꝑ hoc
⁊ istum septimũ diẽ si tẽpꝰ ẽ. qͥs creauit
nsi omniũ teꝑm creator: S illi sex dieᷤᷤ
cũ quib uł in qͥb creat᷑is creati sint:
in his ddieb septem quoꝵ spẽs nota nb
ẽ qui re quidẽ ipsa p̃tereunt. s aliis suc¬
celentib nomina sua qͦdam mͦ tra¬
dunt. ut illi sex dies nominent᷑ nouimꝰ
oꝵ pͥmi qñ creati sunt: septimũ aũ
le qui nomine sabb̃i nuncupat᷑. qñ
ds̃ ereau̾it non uidemꝰ. In ipso qͥppe die
non fec̃ aliquid. immo ab eis q̃ sex dieb
ficerat. in eode septimo reqͥeuit. Quomͦ
gͦ requieuit in die quẽ ñ creauit: Aut
q̃m eum pꝰ sex dies continuo creauit
cuĩ sexto aie consũmauerit omnia qͤ
creauit. nec aliqͥd septimo die creau̾it.
s in eo potiꝰ ab om̃ib q̃ creauerat reqͥe¬

Expanded text:
patium creaturae temporali concreatum est. ac per hoc et ipsum sine dubio creatura est. neque enim ulla tempora uel sunt uel esse potuerunt uel poterunt, quorum deus non sit creator . ac per hoc et istum septimum diem, si tempus est, quis creauit, nisi omnium temporum creator? sed illi sex dies cum quibus uel in quibus creaturis creati sint, in his diebus septem, quorum species nota nobis est, qui re quidem ipsa praetereunt, sed aliis succedentibus nomina sua quodammodo tradunt, ut illi sex dies nominentur, nouimus eorum primi quando creati sint; septimum autem diem, qui nomine sabbati nuncupatur, quando deus creauerit, non uidemus. in ipso quippe die non fecit aliquid, immo ab eis, quae sex diebus fecerat. in eodem septimo requieuit. quomodo ergo requieuit in die, quem non creauit? aut quomodo eum post sex dies continuo creauit, cum sexto die consummauerit omnia, quae creauit, nec aliquid septimo die creauerit, sed in eo potius ab omnibus, quae creauerat, requie
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm facilitas incõꝑabił ⁊ ineffabił est
apud dm̃. Quid restat ut intelligamꝰ
nisi forte create rationali in qua ⁊
hominẽ creauit. in seipso reqͥem pre¬
nr̃is. ut illuc feram᷑ appetitu desiderii.
quo cũ ꝑuenerimꝰ reqͥescamꝰ. id est in¬
chil ampliꝰ reqͥramꝰ: Sic̃ enĩ dr̃ recte

Expanded text:
quam facilitas inconparabilis et 9 ineffabilis est quam facilitas inconparabilis et 9 ineffabilis est apud deum — quid restat, ut intellegamus, nisi forte creaturae rationali, in qua et hominem creauit, in se ipso requiem praeas in cordibus nostris, ut illuc feramur adpetitu desiderii, quo cum uenerimus requiescamus, id est nihil amplius requiramus? sicut enim recte
Abbreviated transcription (Latin):
reqͥeuisse dm̃ in die septimo ab om̃ibꝰ
dixisse ⁊ scĩficasse. quia in ipso reqͥeuit.
ut qͦmodo possumꝰ qͣntũ ab ipso fue¬
rimꝰ aduiti. intellectu conem᷑ attingẽ.
pͥus de hoc carnales hominũ suspiti¬
ones a nr̃is mentib abigamꝰ. Nũquid
enĩ dici uł credi fas ẽ dm̃ laborasse ĩ
oꝑando. cũ ea que supͣ scͥpta ft̃ ꝯdidit
qñ dicebat fiant: Ita qͥppe nec homo
laborat: si aliqͥd faciendũ mox ut di¬
xerit fiat. Qm̃uis enĩ humana u̾ba
sonis adminicłata ita ꝓferantur:
ut sermo duturnꝰ fatiget. tñ cũ tã
pauca sunt. qmͣ pauca legimꝰ in eo
qd̃ scͥptũ est cũ dix̃ ds fiat lux fiat fir¬
serto die consũmauit: nimis absur¬
di deliram̃ti ẽ istũ uł hominis nedũ
dĩ laborẽ putare. An forte quis q̃perit
dicendo quidẽ ut fierẽt q̃ continuo
facta sunt dm̃ ñ laborasse s forte co¬
gitando quid fĩ debuisset. qua cura
libatus rerum ꝑfectione reqͥeuit et
eo merito diẽ qͦ pͥmo factus ẽ ab hac

Expanded text:
requievisse Deum in die septimo ab omnibus dixisse, et sanctificasse, quia in ipso requievit; ut quomodo possumus, quantum ab ipso adjuti fuerimus, intellectu conemur attingere, prius de hoc carnales hominum suspiciones a nostris mentibus abigamus. Numquid enim dici vel credi fas est Deum laborasse in operando, cum ea, quae supra scripta sunt, condidit, quando dicebat, et fiebant? ita quippe nec homo laborat, si aliquid faciendum, mox ut dixerit, fiat. quamuis enim humana uerba sonis adminiculata ita proferantur, ut sermo diuturnus fatiget, tamen, cum tam pauca sunt, quam pauca legimus in eo, quod scriptum est, cum deus dixit: fiat lux, fiat firsexto die consummauit, nimis absurdi deliramenti est istum uel hominis, nedum dei, laborem putare. An forte quis dixerit dicendo quidem, ut fierent, quae continuo facta sunt, deum non laborasse, sed forte cogitando, quid fieri debuisset, qua cura uelut liberatus rerum perfectione requieuerit et eo merito diem, quo primum factus est, ab hac
Abbreviated transcription (Latin):
s omniũ amplioꝵ qm ẽ ipse t̾narius
Iam & quat̾narii. ⁊ qͥnarii pars maior
ternariꝰ est. Potest enĩ diuidi ⁊ quater¬
narius in tria ⁊ unũ:⁊ qͥnariꝰ in tria
ꝙ duo. ⁊ septenarii ⁊ octonarii. & no

Expanded text:
sed omnium ampliorum, quam est ipse ternarius. sed omnium ampliorum, quam est ipse ternarius. nam et quaternarii et quinarii pars maior ternarius est; potest enim diuidi et quaternarius in tria et unum et quinarius in tria et duo. et septenarii et oc
Abbreviated transcription (Latin):
sit. mane autẽ incipientis exordium:
omnis enĩ creata nat᷑a certis suis in¬
ciis ⁊ finibꝰ continet᷑ indagare diffi¬
cile est. S siue hoc siue illud. siue
aliquid ⁊̃ tercium ꝓbabilius quod
dicat᷑ possit inueniri. qd̾ in ꝑgressu
disputationis forsitan apparebit quẽ¬
admodum in illis dieb mox ⁊ueha
considdemus senarii numeri ꝑfecti¬
onẽ in ipsa int̾iori nat᷑a numeroꝵ
qͣm mente intuentes ea que sensib
⁊̃ corꝑis adiacent numeramꝰ. nume¬
ioseq disponimꝰ. Inuenimꝰ gͦ senaruĩ
numerũ pͥmum eẽ ꝑfectũ. ea rõne
qđ suis partibꝰ compleat᷑. Sunt enĩ ꝙ
alii numeri. aliis causis rõnibꝰq ꝑfecti.
roinde istũ senariũ ea rõne ꝑfectum
aitimꝰ: qd̾ sius partib cõpleat᷑. talibꝰ dũ¬
tarat partibꝰ que multiplicate possint
consũmare numerum cuiꝰ partes suns.
Talis enim pars numeri dici pot̾ quota
sit. Nam t̾nariꝰ numerus potest dici
pars. non tantũ senarii cuiꝰ dimidia ẽ

Expanded text:
sit. mane autem incipientis exordium — omnis enim creata natura certis suis initiis et finibus continetur —: indagare difficile est. sed siue hoc siue illud siue aliquid etiam tertium probabilius, quod dicatur, possit inueniri, quod in progressu disputationis forsitan adparebit, quemadmodum in illis diebus et nox etconsideremus senarii numeri perfectionem in ipsa interiore natura numerorum: quam mente intuentes ea, quae sensibus etiam corporis adiacent, numeramus numeroseque disponimus. Inuenimus ergo senarium numerum primum esse perfectum ea ratione, quod suis partibus conpleatur; sunt enim et alii numeri aliis causis rationibusque perfecti. proinde istum senarium ea ratione perfectum diximus, quod suis partibus conpleatur, talibus dumtaxat partibus, quae multiplicatae possint consummare numerum, cuius partes sunt; talis enim pars numeri dici potest quota sit. nam ternarius numerus potest dici pars non tantum senarii, cuius dimidia est,
Abbreviated transcription (Latin):
Que simul ducte: eundẽ duode tͥcesimi
cõplent. fiunt enĩ iuginti octo. Et qn¬
to numeroꝵ ordo ꝓcedit: tanto ꝑduc¬
tioribꝰ ꝓ rata ꝓportione int̾uallis reꝑ¬
unt᷑ hi numeri qͥ suis calibꝰ partibꝰ
in sũmam redactis ad se ipsos occur¬
tales partes simul ducte ñ implent
plus qͣm ꝑfecti appellant᷑. ꝑ fecto gͦ mi¬
mero dierũ hoc senario: ꝑfec̃ ds oꝑa

Expanded text:
. quae simul ductae eundem duodetricesimum conplent; fiunt enim uiginti octo. et qdit, tanto productioribus pro rata portione interuallis reperiuntur hi numeri, qui suis talibus partibus in summam redactis ad se ipsos occurtales partes simul ductae non inplent plus quam perfecti appellantur. Perfecto ergo numero dierum, hoc est senario, perfecit deus opera
Abbreviated transcription (Latin):
irrationale animal aliqͣndo cõp̃hendi.
Sed ⁊̃ ferarum uocabulũ solet in latina
lingua tantũdẽ ualere. Non ideo tam̃
negligenda fuit consid̾atio. qͦmodo
possint ħ nomina q̃ ñ frust᷑ in hoc
scͥpt᷑arũ loco posita sunt. ⁊̃ spetiali
distinctione discerni. qd̾ in usu loqͦn¬
di. cotidiano facile animadu̾ti pot̾.
Non frustra ⁊̃ lectorẽ mouet. utrũ ne
passim & qiͣ fortiuto. an aliqͣ rõne di¬
catur scđm genꝰ: tanqͣm fuerint &¬

Expanded text:
inrationale animal aliquando conprehendi. inrationale animal aliquando conprehendi. sed etiam ferarum uocabulum solet in latina lingua tantumdem ualere; non ideo tamen neglegenda fuit consideratio, quomodo possint haec nomina, quae non frustra in hoc scripturarum loco posita sunt, etiam speciali distinctione discerni, quod in usu loquendi cotidiano facile animaduerti potest. Non frustra etiam lectorem mouet, utrumne passim et quasi fortuito an aliqua ratione dicatur: s
Abbreviated transcription (Latin):
significatione tribueret᷑: An quia
ter dix̃ scđm genꝰ. tria qͦdam gen̾a
nos inuitat attem dere: Primo scd
genꝰ qͣtrupedia ⁊ reptilia ubi arbit᷑r
significatũ que qͣdrupedia dixi̾t: scił
que in genẽ sunt reptiliũ. sic̃ ft̃ lacer¬
ti. stilliones. ⁊ si quid hmodi ẽ. Idõq
in repeticione quadrupedũ nom̃ ñ
It̾auit: qr reptiliũ uocabulo fortasse
cõplȩxus est. Unde ibi ñ simplicit̾
ait reptilia. s addidit omnia reptilia
t̾rȩ. Ideo terre: quia sunt et aquarum.
Et ideo omnna: ut illic intelligant᷑ que
pedum nomine ꝓpͥe significata sunt.
Bestias autẽ de quibꝰ item ait scđm genus:
quiqͥd ore aut etiam unguibꝰ seuit: ex¬
ceptis serpentibꝰ. Peccora uõ de quibus
tercio ait scđm genꝰ. que neutra ui lace¬
rant. s aut cornib aut ne hoc quidem.
Predixi enĩ & quadrupedũ nom̃ qͣm late
pateat ipso pedum num̾o facile agnos¬
ci. & nomine peccoꝵ & bestiarũ omne

Expanded text:
significatione tribueretur? an, quia significatione tribueretur? an, quia ter dixit: secundum genus, tria quaedam genera nos inuitat adtendere? primo secundum genus quadrupedia et reptilia: ubi arbitror significatum, quae quadrupedia dixerit, scilicet quae in genere sunt reptilium, sicut sunt lacerti, steliones et si quid huiusmodi est. ideoque in repetitione quadrupedum nomen non iterauit, quia reptilium uocabulo fortasse conplexus est: unde ibi non simpliciter ait: reptilia, sed addidit: omnia reptilia terrae; ideo terrae, quia sunt et aquarum, et ideo omnia, ut illic intellegantur, querius quadrupedum nomine significata proprie sunt. bestias autem, de quibus item ait: secundum genus, quidquid ore aut etiam unguibus saeuit exceptis serpentibus. pecora uero, de quibus tertio ait: secundum genus, quae neutra ui lacerant, sed aut de cornibus aut ne hoc quidem. praedixi enim et quadrupedum nomen quam late pateat ipso pedum numero facile agnosci et nomine pecorum uel bestiarum omne
Abbreviated transcription (Latin):
t̾rena non ẽ dubitandũ qd̾ om̃s repẽ¬
tes intelligi uoluit. qͣmꝗͣ ⁊ bestie dici
possint. Peccorũ aũ nom̃ ñ usitate ser¬
⁊̃ & simiis. atq id genꝰ cet̾is: usitate
ꝯuenit uocabulũ. bestiarũ. Peccoꝵ aũ
nom̃ his animalib a cõmodatiꝰ aptari
solet: que sunt in usu hominum.
siue adiuuandis laborib ut boues
et equi. ⁊ siqua talia. siue ad lanitiũ.
uł ad uescendũ. ut oues & sues. Quid
cͦ sunt qͣdrupeddia: Quãꝙͣ enĩ ħ om̃ia
p̃ter quedã serpentia. iͦu. pedib gͣdiant᷑:
nͥ tñ hoc nomine ꝓͥe quedã uellet in¬
telligi. ñ utiq hic ⁊̃ qͣdrupedia nomi¬
naret. qͣmuis de his in repeticione ta¬
cuerit. An cerui & clamule:⁊ onagrri
apri. qr neꝙ illis bestiis ubi leones suss
coniungi possunt. similes enĩ sunt
qiͣ reliqua ȩẽnt ħ animalia. quibꝰ ista
appellatio gen̾alis quidẽ cũ multis
ꝓpter numerũ pedũ. s tam̃ spetiali

Expanded text:
terrena non est dubitandum quod omnes serpenterrena non est dubitandum quod omnes serpentes intellegi uoluit, quamquam et bestiae dici possint; pecoruet simiis atque id genus ceteris usitate conuenit uocabulum bestiarum. pecorum autem nomen his animalibus adcommodatius aptari solet, quae sunt in usu hominum, siue adiuuandis laboribus, ut boues et equi et si qua talia, siue ad lanicium uel ad uescendum, ut oues et sues. Quid ergo sunt quadrupedia? quamquam enim haec omnia praeter quaedam serpentia quattuor pedibus gradiantur, nisi tamen hoc nomine proprie quaedam uellet intellegi, non utique hic etiam quadrupedia nominaret, quamuis de his in repetitione tacuerit. an cerui et damae et onagri et apri — quia neque illis bestiis, ubi leones sunt, coniungi possunt; similes enim sunt quasi reliqua essent haec animalia, quibus ista appellatio generalis quidem cum multis propter numerum pedum, sed tamen speciali
Abbreviated transcription (Latin):
deputato: uaporalit̾ inserunt᷑: i auras
itexunt: que nocturnis rigoribus
ageͣuate sereno ĩ rore distillant. si aũ
uehem̃tiꝰ frigꝰ ẽ: ⁊̃ gelu candidiꝰ ĩ al¬
bescunt. Et dix̃ ds. Educat t̾ra aĩam
uiuam. scđm genꝰ qͣdrupedia ⁊ reptilia
ibestias t̾re scđm genꝰ. & peccora scđm
genꝰ. Et factũ ẽ sic. Et fec̃ d̾s bestias
t̾rȩ sc̃m genus. et peccora scđm genus.
et om̃ia reptilia t̾re: scđm genꝰ. Et ui¬
dit dłs q bona funt. Iam nunc conse¬
t̾ra dr infimi huius loci quẽ totum
cũ omnib abyssis ⁊ nebuloso aere
uniu̾salit̾ uoc abulo t̾rȩ alibi sc̃p¬
tura cõplectit᷑: dornaret animalibꝰ
siuis. Et manifesta quidẽ sunt ani¬
malium gen̾a: que in u̾bo di t̾ra pro¬
dux̃. S quia sepe nomine peccorum
uł noĩe bestiarũ. animalia omnia
rõnis exꝑtia solent intelligi: merito
q̃rit᷑. qͣs nunc ꝓpͥe bestias. ⁊ q̃ peccora
dicat. Et repentia quidẽ siue reptilia

Expanded text:
deputato uaporaliter inseruntur et auras deputato uaporaliter inseruntur et auras intexunt, quae nocturnis rigoribus adgrauatae sereno etiam rore destillant, si autem uehementius frigus est, etiam gelu candidius inalbescunt. Et dixit deus: educat terra animam uiuam secundum genus: quadrupedia et reptilia et bestias terrae secundum genus et pecora secundum genus. et factum est sic. et fecit deus bestias terrae secundum genus et pecora secundum genus et omnia reptilia terrae secundum genus. et uidit deus, quia bona sunt. iam nunc conseoprie terra dicitur, infimi huius loci. quem totum cum omnibus abyssis et nebuloso aere uniuersaliter uocabulo terrae alibi scriptura conplectitur, ornaret animalibus suis. et manifesta quidem sunt animalium genera, quae in uerbo dei terra produxit. sed quia saepe nomine pecorum uel nomine bestiarum animalia omnia rationis expertia solent intellegi, merito quaeritur, quas nunc proprie bestias et quae pecora dicat. et repentia quidem siue reptilia