comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Qui autem tales docot. quomodo nondis rumpa¬
tur indignando &sto machando non uideo
utrumq autem animal inmundum ẽ. &canis
& porcus: Cauendũmest ergo nequid ape¬
riatur ei qui non capit: Meliusenim quaerit
quodeliusumest quamid quod aꝑ tumeht.
Aut infestet. aut neglegat: Neq uero aliacau¬
sa repperitur cureaquae manifesta & magna
sunt non accipiantur p̃terodium. aut con¬
temptum. quorum propter unum canes:
propter alterum porcinominat sunt
Quae tamen omnis inmunditia rerum tem¬
poralium dilec tione concipitur. Idest dilec¬
tione huius saeculi. cui iubemur renuntiare
ut mundaeẽ possimus. Qui ergosimplex
&mundum cor habere appetit non deb&
sibi reus uideri si aliquid occultat quod ille
cuioccultit caperȩ non potest: nec exeo arbi¬
trandũ est licere mentiri: Nonest enim con¬
sequens. ut cum uerum occultatur falsum dica¬
tur Agendum ergo primum est ut inpedi¬
menta detrahantur quibus efficitur ut non

Expanded text:
Qui autem tales docet quomodo non disrumpaQui autem tales docet quomodo non disrumpatur indignando et stomachando, non video. Utrumque autem animal immundum est, et canis et porcus. Cavendum est ergo ne quid aperiatur ei qui non capit: melius enim quaerit quod clausum est, quam id quod apertum est aut infestat aut negligit. Neque vero alia causa reperitur cur ea quae manifesta et magna sunt, non accipiant praeter odium et contemptum, quorum propter unum canes, propter alterum porci nominati sunt. Quae tamen omnis immunditia rerum temporalium dilectione concipitur, id est, dilectione hujus saeculi, cui jubemur renuntiare ut mundi esse possimus. Qui ergo mundum et simplex cor habere appetit, non debet sibi reus videri, si aliquid occultat, quod ille qui occultat, capere non potest. Nec ex eo arbitrandum est licere mentiri: non enim est consequens ut cum verum occultatur, falsum dicatur. Agendum ergo primum est ut impedimenta detrahantur, quibus efficitur ut non
Abbreviated transcription (Latin):
re scm̃ canibus. Quia & sidilacerari &corrumpi
ne potest. & manet in tegrum atq iniuolabi¬
le : Illi tamen quid uelint cogitandumẽ. qui acri¬
ter atq inimicissime resistunt ⁊ Et quantũ
impsis est. si fieriposset conantur perimere
ueritatem: Porciuero quãmuis nonita ut ca¬
nes mor suappetant. passimtamen calcan¬
do iniquinantNonergo miseritis inquit¬
margaritas urãs ante porcos: ne forte con¬
culcenteas pedibus suis. & conuersi disrum¬
pant uos. Canes ergo proobpugnatoribus
ueritatis. porcos pro contemptoribus positos
non in congruenter existimo. Quod autem
ait conuersidis rumpantuos:. Non ait ipsas
margaritas disrumpant: Illa senim concul¬
cindo &iam cum conuertuntur ut ad huc
Aliquid audiant dis rumpunt tamen eum
a quoiam missas margaritas conculcauerunt:
Nonenim facile inueneris quideigratum eẽ
possit qui margaritas calcauerit: Id est cum
magnolabore diuina inuenta contempserit.

Expanded text:
nctum dare canibus: quia etsi dilacerari et corrumpi nctum dare canibus: quia etsi dilacerari et corrumpi non potest, et manet integrum atque inviolabile; illi tamen quid velint cogitandum est, qui acriter atque inimicissime resistunt, et quantum in ipsis est, si fieri possit, conantur perimere veritatem. Porci vero quamvis non ita ut canes morsu appetant, passim tamen calcando coinquinant: « Non ergo miseritis margaritas vestras ante porcos, ne forte conculcent eas pedibus suis, et conversi disrumpant vos. » Canes ergo pro oppugnatoribus veritatis, porcos pro contemptoribus positos non incongrue accipimus. 69. Quod autem ait, Conversi disrumpant vos, non ait, ipsas margaritas disrumpant. Illas enim conculcando, etiam cum convertuntur ut adhuc aliquid audiant, disrumpunt tamen eum a quo jam missas margaritas conculcaverunt. Non enim facile inveneris quid gratum ei esse possit, qui margaritas calcaverit, id est, cum magno labore divina inventa contempserit.
Abbreviated transcription (Latin):
enim estiscar nales: In hoc autem p̃cepto quop¬
hibemur dare sc̃m canibus & mittere ante. porcos
margaritas nr̃as: Diligenter quirendum est
quid sit scm quid margarite. quid canes. quid
porci: Sc̃m ẽ quod inolare atq corrum pere
ne fasse ẽ: Cuius utiq sceleris conatus & uolim¬
tas tenetur rea. quam uis illud scm̃ natura inui¬
olabile atq incorruptibile maneat: Margaritas
autem quaecumq sp̃alia magna aestim andasunt.
& qui a m abditolatent tamquam deprofundo
eruuntur . & allegoriarum integumentis quasi
sed sc̃m exeo quod non deb& corrumpi mar¬
garita ex eo quod non ddeb& contempni. Conatur
autem quisq corrum pere. quod nonuult eẽ
in tegrum: Contemnit uero quod uile ducit
& quasi infrase eẽ existimat & id eocalcari dicitur
quic quid contemnitur: Qua proptercanes qm̃
insilut addilacerandum. quod autem dila ce¬
rant in tegrum eẽ nonsiriunt Nolite inquit di¬

Expanded text:
enim estis carnales . 68. In hoc autem praecepto quo penim estis carnales . 68. In hoc autem praecepto quo prohibemur sanctum dare canibus, et mittere ante porcos margaritas nostras, diligenter quaerendum est quid sit sanctum, quid margaritae, quid canes, quid porci. Sanctum est, quod violare atque corrumpere nefas est: cujus utique sceleris conatus et voluntas tenetur rea, quamvis illud sanctum natura inviolabile atque incorruptibile maneat. Margaritae autem, quaecumque spiritualia magni aestimanda sunt; et quia in abdito latent, tanquam de profundo cruuntur, et allegoriarum integumentis quasi sed sanctum ex eo quod non debet corrumpi, margarita ex eo quod non debet contemni. Conatur autem quisque corrumpere quod non vult esse integrum: contemnit vero quod vile ducit, et quasi infra se esse existimat; et ideo calcari dicitur quidquid contemnitur. Quapropter canes quoniam insiliunt ad dilacerandum, quod autem dilacerant integrum esse non sinunt; Nolite, inquit, sa
Abbreviated transcription (Latin):
deoculo frñs : Uidebimus enim eam oculis colum¬
bȩ quales insponsaxp̃i p̃dicantur. quam sibiele¬
git dĩ gloriosam ecdesiam non haben temmacu¬
lam neq rugam: Id est mundam & simplicẽ
re cupientes nomensimplicitatis decipere: ut
sic putent uitiosumeẽ aliquando uerum
occultare. Quomodo uitiosum est aliquando
filsum dicere: Atq hoc modo aperiendo ei
quae hi quibus aperiuntur sustinere non poss
amplius noceant: quamsi eapenitus semꝑque
occul tarent: Rectissime fubiungit:
uras ante porcos . Neforte conculcent eas pe¬
dibus suis. & conuersi disrumpant uos: Qui a &i
dñs quam uis nihilmentitus sit: ueratamen aliqua
occultare seostendit dicens.: Ad huc multa ha¬
beo uobis dicere: sed acdhuc non potestis illaporta
qui quasi spãlibus sed quasi carnalibus. tam quã
paruulis in xp̃o lac uobis potum dedi nonescam:
Neq enim poteratis. sed neq nunc potestis: Adhuc

Expanded text:
de oculo fratris. Videbimus enim eam oculis columde oculo fratris. Videbimus enim eam oculis columbae, quales in sponsa Christi praedicantur , quam sibi elegit Deus gloriosam Ecclesiam, non habentem maculam neque rugam , id est mundam et simplicemre cupientes nomen simplicitatis decipere, ut sic putent vitiosum esse aliquando verum occultare, quomodo vitiosum est aliquando falsum dicere, atque hoc modo aperiendo ea quae hi quibus aperiuntur sustinere non possunt, amplius noceant quam si ea penitus semperque occultarent, rectissime subjungit: ante porcos, ne forte conculcent eas pedibus suis, et conversi disrumpant vos. Quia et Dominus quamvis nihil mentitus sit, vera tamen aliqua occultare se ostendit, dicens: Adhuc multa habeo vobis dicere; sed adhuc non potestis illa portare qui quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus. Tanquam parvulis in Christo, lac vobis potum dedi, non escam; neque enim poteratis: sed neque nunc potestis; adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
caritate. qua eius infirmitatem cui uolebit
sub uenire tamquam suam cogitibat. Hocenĩ
& prestruit dicendo: Cumenimlibsim ex
omnibus omnium meseruum feci. ut plures lu¬
crifacerem: Quoduti intellegas non simulatio¬
ne sed caritate fieri. Quimfirmis hominibus
tam quam nossimus conpatimur.Ita mo¬
ner aliolocodicens: uos in libertitem uociti
estis fr̃sTantum ne libertate m inoccasionem
carnis detis: sed ꝑcaritatemser uite inuicem:
Quod fieri non potest. nisi alterius in firmititem
quisq habeat quasisuam. uteam e quanimiter
ferat donec ab aliberetur illecuius curat salutẽ
Raro ergo & magna necessitate obiur gationes
adhibendae sunt. iti tamen ut &iam mhis ipsis
non nobis sed dõ ut seruiatur instemus: Ipseẽ
enim finis ut nihil duplici corde faciamus Au¬
ferentes trabem deoculo nr̃o inundentue uelma¬
litiae uel simulationes. ut uideamus eicere festucĩ

Expanded text:
charitate; qua ejus infirmitatem, cui volebat charitate; qua ejus infirmitatem, cui volebat subvenire, tanquam suam cogitabat. Hoc enim et praestruit dicendo: Cum enim liber sim ex omnibus, me omnium servum feci, ut plures lucrifacerem . Quod ut intelligas non simulatione, sed charitate fieri, qua infirmis hominibus tanquam nos simus compatimur, ita monet alio loco, dicens: Vos in libertatem vocati estis, fratres; tantum ne libertatem in occasionem carnis detis, sed per charitatem servite invicem . Quod fieri non potest, nisi alterius infirmitatem quisque habeat quasi suam, ut eam aequanimiter ferat, donec ab ea liberetur ille cujus curat salutem. 66. Raro ergo et in magna necessitate objurgationes adhibendae sunt, ita tamen ut etiam in his ipsis non nobis, sed Deo ut serviatur instemus. Ipse est enim finis: ut nihil duplici corde faciamus, auferentes trabem de oculo nostro, invidentiae, vel malitiae, vel simulationis, ut videamus ejicere festucam
Abbreviated transcription (Latin):
facimus siue adꝑuersione m ualuerit Nam
in certus est exitus. nos tamen de simplicita
te oculinr̃i securisimus: Si autem cogitin¬
tes nos metipsos inuenerimus in eo ee uitio
inquo est ille quem rep̃hen dereparabamus.
non rep̃hendamus neq obiurgemus. sed tam̃
congemi scamus : Et non illum ad obtempe¬
randum nobis. sed ad pariter conindum in¬
ui temus: Nam & illud quod dicit apłs
factus sum iudaeis quasi iud aeus ut iuda eos
lucrifacerẽ : Hisqui sublege sunt quasi
sublege: cum non sim ipse sublege ut eos
qui sublege erant lucri facerẽ: his quisinele¬
gẽsunt quasi sinelege cumsine lege dĩñ
sim: sed sim in lege xp̃i ut lucrifacerem eos
quisinelegesunt: factus sum infirmis in¬
firmus & infirmos lucrifacerem : omnib
omni a factussum ut om̃s lucrifacerem:
Non utiq simulatione facieb at quem ad¬
modum quidam intellegiuoluit ut eo¬
rum de testanda simulatiotanti exempli
aut toritate muniatur sed hoc faciebat

Expanded text:
facimus, sive ad perversionem valuerit nam facimus, sive ad perversionem valuerit nam incertus est exitus, nos tamen de simplte oculi nostri securi simus. Si autem cogitantes nosmetipsos invenerimus in eo esse vitio, in quo est ille quem reprehendere parabamus, non reprehendamus neque objurgemus, sed tamen congemiscamus, et non illum ad obtemperandum nobis, sed ad pariter conuitemus. Nam et illud quod dicit apostolus: factus sum Iudaeis quasi Iudaeus, ut Ilucrifacerem; his qui sub Lege sunt, quasi sub Lege, cum non sim ipse sub Lege, ut eos qui sub Lege erant lucrifacerem; his qui sine Lege sunt, quasi sine Lege, cum sine lege Dei non sim, sed sim in lege Christi, ut lucrifacerem eos qui sine Lege sunt. Factus sum infirmis infirmus, ut infirmos lucrifacerem: omnibus omnia factus sum, ut omnes lucrifacerem: » non utique simulatione faciebat, quemadmodum quidam intelligi volunt, ut eorum detestanda simulatio tanti exempli auctoritate muniatur; sed hoc faciebat
Abbreviated transcription (Latin):
odium & deinde poteris iameum quemdili¬
gis emendare: Etbene ait ypocrita: Accusa¬
re enimuitia officium ẽiurorum bonorum.
& beni uolorum: Quod cum mali faciunt ali¬
enas partes agunt : Sicut yporrite qui tegins
subꝑsona quod sunt. &ostentant in ꝑsona quod
non sunt: ypocritarum ergo nomine simu¬
latores acceperis. uestuere multum ciuen¬
dum & molestum simulatorum genus
Qui omnium uitiorum accusationes odio & liuo¬
re sciscipiant. &iam consultores uideri seuo¬
lunt: Etideopie cauteq uigilandum ẽ . ut cũ
aliquem rep̃henderẽ uel obiurgare necessi¬
tas coegerit primo cogitemus utrũ talesit
intium quod num quam habuimus uel quođ
iam caruimus: & sinum quam habimus:
cogitemus & nos homines eẽ & haberepo¬
tuisse : Siuero habuimus & non habemus.
tangat memoriam communis infirmi¬
tis. ut illam rephensionem. autobiurgatio¬
nem: nonodium sed misericordia p̃cedat:
ut siue ad cor rectionẽ eius propter que mid

Expanded text:
odium, et deinde poteris jam eum quem diliodium, et deinde poteris jam eum quem diligis, emendare. Et bene ait, Hypocrita. Accusare enim vitia, officium est bonorum virorum et benevolorum: quod cum mali faciunt, alienas partes agunt; sicut hypocritae, qui tegunt sub persona quod sunt, et ostentant in persona quod non sunt. Hypocritarum ergo nomine simulatores acceperis. Et est vere multum cavendum et molestum simulatorum genus, qui cum omnium vitiorum accusationes odio et livore suscipiant, etiam consultores videri se volunt. Et ideo pie cauteque vigilandum est, ut, cum aliquem reprehendere vel objurgare nos necessitas coegerit, primum cogitemus utrum tale sit vitium, quod nunquam habuimus, vel quo jam caruimus: et si nunquam habuimus, cogitemus nos homines esse, et habere potuisse; si vero habuimus, et non habemus, tangat memoriam communis infirmitas, ut illam reprehensionem aut objurgationem non odium, sed misericordia praecedat: ut sive ad correctionem ejus, propter quem id
Abbreviated transcription (Latin):
incertum est quocorde fiant dequibus iudicar e.
temerarium est: Maxime autem hitemere u¬
dicant demcertis. & facile rep̃hendunt quimagis
aniant uituperare & damnare. quame mendare
atq corrigere: Quoduitium uel supbi ae ẽ uelinui¬
dentiae: Consequenter subicit & dicit.
Qiidaũ uides festucã moculo fr̃is tui: trabẽ aũ
in oculotuo ñ uides : Ut si forte uerbi gratia ira
ille peccauit tuodio rep̃hendas. Quantum autẽ
inter festucam & trabem: quasi tantum interirã
distit atq odium: Odium est enim ira inueterata:
Quasiquae uetustate ipsatantum robur acceperit
ut merito xppelletur trabes: Fieri autem potest.
ut surascaris homini ueliseum corrigi: Si auoderis
hominẽ non potes eum uelle corrigere
Quomodo enĩ dicis frĩtuo sine eiciã festucã deocu
tuo et ecce trabes ẽ moculotũoꝰ pocrita. eiceprimum tra¬
bem deoculotuo: & tunc uidebiseicere festu¬
cam deoculo fr̃is tin: Id est primo abste expelle

Expanded text:
incertum est quo corde fiant, de quibus iudicare incertum est quo corde fiant, de quibus iudicare temerarium est. maxime autem hi temere iudicant de incertis et facile reprehendunt, qui magis amant uituperare et damnare quam emendare atque corrigere: quod uitium uel superbiae est uel inuidentiae — consequenter subicit et dicit: quid autem uides festucam.in oculo fratris tui, trabem autem in tuo oculo non uides? ut si feruenti uerbi gratia ira ille peccauit, tu odio reprehendas. quantum autem inter festucam et trabem, quasi tantum inter iram distat et odium. odium est enim ira inueterata, quasi quae uetustate ipsa tantum robur acceperit, at merito appellaretur trabes. fieri autem potest, ut, si irascaris homini, uelis eum corrigi; si autem oderis hominem, non potes eum uelle corrigere. Quomodo enim dicis fratri tuo: sine eiciam festucam de oculo tuo, et ecce trabes est in oculo tuo? hypocrita, eice primum trabem de oculo tuo, et tunc uidebis eicere festucam de oculo fr
Abbreviated transcription (Latin):
se est ut noceat: Ista regula &iam illud dictum ar¬
bitror: Omnis qui ꝑcusserit gladio gladiomori¬
etur : Quam multi enim gladio ꝑcutiunt: nec
tamengladio moriuntur: sicut nec ipse petrus:
Sedneistum uenia peccatorum talem poenam
cuasisse quisputet: Quam quam nihil ab surdius
quamutm aiorem putet gladii poenam eẽ potuis¬
sequae petro non accidit. quamerucis quae ac¬
adit: Quid tamen de latronibus dic turus est
qui cum dño crucifixisunt: Qui a & ille qui me¬
ruit ueniam postea quam cruci fixus est meruit¬
& alter omnino non meruit: Anforte om̃s quos
occiderant crucifixerant: & propterea hoc ipsi
patimeruerunt Ridueulum est hoc putare:
Quidergo aliud dictum est: Omnis enimquigladio
ꝑrusserit gladiomorietur. nisi qui aipso pecca¬
to animamoritur quod cumq cõmiserit
Etqm̃ detemerario & miquo iudicio nos hoc loco dñs
mon& Vultenim ut simplici corde: & inunum
dm̃ intento facimus quaecumq facimus: Et multa

Expanded text:
se est ut noceat. Ista regula etiam illud dictum arse est ut noceat. Ista regula etiam illud dictum arbitror: Omnis qui percusserit gladio, gladio morietur . Quam tamen gladio moriuntur, sicut nec ipse Petrus? sed ne istum uenia peccatorum talem poenam euasisse quis putet — quamquam nihil absurdius, quam ut maiorem putet gladii poenam esse potuisse, quae Petro non accidit, quam crucis, quae accidit — quid tamen de latronibus dicturus est, qui cum domino crucifixi sunt, quia et ille qui meruit ueniam, posteaquam crucifixus est meruit et alter omnino non meruit? an forte omnes, quos occiderant, crucifixerant et propterea hoc etiam ipsi pati meruerunt? ridiculum est hoc putare. quid ergo aliud dictum est: omnis enim, qui gladio percusserit, gladio morietur, nisi quia ipso peccato anima moritur, quodcumque commiserit? Et quoniam de temerario et iniquo iudicio nos hoc loco dominus monet — uult enim, ut simplici corde et in unum deum intentione faciamus quaecumque facimus; et multa
Abbreviated transcription (Latin):
in iudicio temeratio iudi cauerimus. tenere de nobis
&iam ds̃ iudicabit :. Aut mumquid simensura
inquamensi fuerimus & aput dm̃ iniqua mensura ẽ
unde nobis nemetietuir: Nam & mensurȩ nomi¬
nae . Ipsum iudicium significatum arbitror: nulld̃
ds̃ uel temere iudicat: ueliniquamensura cuiquã
rependit: Sed hoc dictumest qm̃ tem eritas qua
punis alienum. eadem ipsa tepuniat necesse est
Uisi forte arbitrandũ est quod iniquitas ei noceat
aliquid inquem procedit: ei autem nihil. a quo
procedit Immouero saepe nihil noceteiqui
patitur iniuriam: ei autem qui facit necesse ẽ ut
noceat Qurd enim nocuit martiribus iniqui¬
tas ꝑsequentium: Ipsis autemꝑ se cutor ibus plu¬
ramum Quia & si aliqui eorum correcti sunt.
eotamen tempore quo ꝑ sequebantur excecabat
illos malitia eorum : Sic & temerarium iudiciũ.
plerumq nihil nocet ei dequo temere iudicatur
Si autem qui temere iudicat. ipsa temeritas neces¬

Expanded text:
in judicio temerario judicaverimus, temere de nobis in judicio temerario judicaverimus, temere de nobis etiam Deus judicabit? Aut nunquid si mensura iniqua mensi fuerimus, apud Dominum mensura iniqua est unde nobis remetietur? Nam et mensurae nomine ipsum judicium significatum arbitror. Nullo s uel temere iudicat uel iniqua mensura cuiquam rependit, sed hoc dictum est, quoniam temeritas, qua punis alium, eadem ipsa te puniat necesse est. nisi forte arbitrandum est, quod iniquitas ei noceat aliquid in quem procedit, ei autem nihil a quo procedit. immo uero saepe nihil nocet ei qui patitur iniuriam, ei autem qui facit necesse est ut noceat. qutas persequentium? ipsis autem persecutoribus plurimum. Quia etsi aliqui eorum correcti sunt, eo tamen tempore quo persequebantur, excaecabat illos malitia eorum. Sic et temerarium judicium pierumque nihil nocet ei de quo temere judicatur; ei autem qui temere judicat, ipsa temeritas neces
Abbreviated transcription (Latin):
relinquamus: Qui a & ipsa. abscondinon possunt
siue mala siuebona cum tempus aduenerit quo
manifestentur. Duo sunt autem in quibus teme
rarium iudicium cauere debemus Cumincertum
est quo animo quidq fac tumsit uelcum in certũ
est qualis futurussit qui nunc uelmalus uelbonus
ippar& Siergo quispum uerbi gratia conquestus
destomacho ieiunare noluit: & tuid noncredens ela¬
citatis uitio tribueris temere iudicibis: Item sim anifes¬
tam edacitatem ebriosi tatemq cognoueris. & itare¬
phenderis quasinumquam ille pos sit corrigi atq
mutari. nihilominus temere iudicabis: Nonergo
rep̃hend amus ea quae nescimus quo animo fiant: neq
ita rep̃hendamus quaem anifesti sunt u̾desperem
sanitatem. & ui tabimus iudicium dequo nunc dicit᷑
Nolite iudicare. neiudicetur deuobis: Potest autem
mouere quod ait: In quo enim iudicio iudicaueri¬
tis iudicabitur de uobis: & in quamensura mensi
fueritis inei remenetur uobis: Numquid enimsinos

Expanded text:
relinquamus: quia et ipsa abscondi non possunt, relinquamus: quia et ipsa abscondi non possunt, sive mala sive bona, cum tempus advenerit quo manirarium iudicium cauere debemus: cum incertum est, quo animo quidque factum sit, uel cum incertum est, qualis futurus sit qui nunc uel malus uel bonus apparet. si ergo quispiam uerbi gratia conquestus de stomacho ieiunare noluit et tu id non credis edacitatis id uitio tribuens, temere iudicabis. item si manifestam edacitatem ebriositatemque cognoueris et ita reprehenderis, quasi numquam ille possit corrigi atque mutari, nihilo minus temere iudicabis. non ergo reprehendamus ea quae nescimus quo animo fiant, neque ita reprehendamus quae manifesta sunt, ut desperemus sanitatem, et uitabimus iudicium, de quo nunc dicitur: nolite iudicare, ne iudicetur de uobis. Potest autem mouere quod ait: in quo enim iudicio iudicaueritis, iudicabitur de nobis, et in qua mensura mensi fueritis, remetietur no
Abbreviated transcription (Latin):
brarum: & manifestabit cogitationes cordis & tunc
lau̾serit unicuiq adõ. Sunt ergo quaedam factai
media quae ignoramus quo animofiant: Quia &bo¬
no & malo fieripossunt: De quibus temerarium ẽ
iudicare maxime ut condemnemus: Horum. autem
ueni& tempus ut iudicetur. cum dñs in luminabit abs¬
condita tenebrarum & manifestibit cogitationes
cordis: Item alioloco dixit idem apłs: Quorundĩ¬
autem hominum peccata manifesta sunt p̃ceden¬
tia adiudicium quaed am autem & subsequuntur:
Manifesta ea dic̃ de quibus clarum est quo animo
fiant hȩc p̃cedunt adiudicium: Id est quiasi fuerut
ista subsequitum iudicium. non est temerarium
Subsecuntur autemilla quae occulta sunt: qui a
nec ipsa latebunt tempore suo: Sic & debonis
factis in tellegendumest. Namita subiungit:
Similiter & facta bonamanifesta sunt. & quȩ cũq
aliter sehabent abscondi non possunt: De manifes¬
tisergo iudicemus deoccultis uero dõ iudicium

Expanded text:
brarum et manifestet cogitationes cordis; et tunc brarum et manifestet cogitationes cordis; et tunc laus erit unicuique a deo. sunt ergo quaedam facta media, quae ignoramus quo animo fiant, quia et bono et malo fieri possunt; de quibus temerarium est iudicare, maxime ut condemnemus. horum autem ueniet tempus ut iudicentur, cum deus inluminabit abscondita tenebrarum et manifestabit cogitationcordis. Item alio loco dicit idem apostolus: Quorumdam hominum peccata manifesta sunt, praecedentia ad judicium; quaedam autem et subsequuntur. Manifesta ea dicit, de quibus clarum est quo animo fiant: haec praecedunt ad judicium; id est, quia si fuerit ista subsecutum judicium, non est temerarium. Subsequuntur autem illa quae occulta sunt; quia nec ipsa latebunt tempore suo. Sic et de bonis factis intelligendum est. Nam ita subjungit: Similiter et facta bona manifesta sunt; et quaecumque aliter se habent, abscondi non possunt . De manifestis ergo judicemus; de occultis vero Deo judicium
Abbreviated transcription (Latin):
Dicente apło: Quidenim mihi eosquiforis sunt iu¬
dicare : Nondhis quiintus sunt uos iudicatis:
Degenerc autem ciborum qui a possunt bono animo
& simplicicor de sineuitio concupistentiae quicũ¬
ꝙ humani cibi in differenter sumi. prohib& idem
apłs iudicari eos qui carnibus uescebantur &uinũ
bibebant. ab eis quisehunis modi alimentis tempe¬
tibant. Quimanducat inquit nonmanducantẽ
nonsꝑnat : & qui nonmanducat manducantem ñ
iudicet: Ibi &iamait: Tuquies qui udices alienũ
seruum Suodño stat aut cadit: Detalibus enim reb
quae possunt bono & simplici & magno animo fieri
quamuis possint &iamnonbono. uoleb. ant illicũ homi¬
nes eent in occulta cordis ferre sententiam. Dequi¬
bus solus dr̃ iudicat: Ad hocꝑtinet & iamillud quod
alio locodicit: Nolite antempus quem qua miudica
re.adusq ueniatdñs & in luminet absconditatenc¬

Expanded text:
dicente apostolo: quid enim mihi eos qui foris sunt iudicente apostolo: quid enim mihi eos qui foris sunt iudicare? nonne de eis qui intus sunt uos iudicatis? de genere autem ciborum, quia possunt bono animo et simplici corde sine uitio concupiscentiae quicumque humani cibi indifferenter sumi, prohibet idem apostolus indicari eos qui carnibus uescebantur et uinum bibebant ab eis qui se ab huius modi alimentis temperabant: qui manducat, inquit, non manducantem non spernat, et qui non manducat, manducantem non indicet. ibi etiam ait: tu quis es, ut iudices alienum seruum? suo domino aut stat aut cadit. de talibus enim rebus, quae possunt bono et simplici et magno animo fieri, quamuis possint etiam non bono, nolebant illi, cum homines essent, in occulto cordis ferre sententiam: de quibus deus solus iudicat. Ad hoc pertinet etiam illud quod alio loco dicit: nolite ante tempus quicquam iudicare, quoad usque ueniat dominus et inluminet abscondita tene
Abbreviated transcription (Latin):
dos & exercendos in hacuita. & post hancuitamin
ꝑpetua requie stabiliendos atq firmandos gubes¬
nat & dirigit : Nonenim & homo cumplerumq
umento suo cibaria detrahit deserit illud cu¬
rasua: Ac non potius curando haec facit : Et qm̃
est quare illa inpendas reseruantur. incertumẽ
quo animosiat. cumpossit simplici corde fieri possit¬
& duplici. Oportunohocloco subiecit:
Nolite iudicare. neiuiditet᷑ uob̃. In quo enim
iudicio iudicaueritis iudicabitur deuobis: & inqua
mensura mensi fueritis: remetietut uobis: Hoclo co
nihil aliud nobis p̃cipi existimo: nisi utea factaquȩ
dubium est quo animofiant. in meliorem partem
in terp̃temur : Quod enim scriptumest: Exfruc¬
tibuseorum cognoscetiseos. De manifestis dic tũ ẽ
quae non possunt bono animo fieri: sicuti sunt
stupra uelblas phemiae. uel furta uelebrositas:
Et siqua sunt alia dequibus nobis iudicare ꝑmittitur

Expanded text:
dos et exercendos in hac vita, et post hanc vitam in dos et exercendos in hac vita, et post hanc vitam in perpetua requie stabiliendos atque firmandos gubernat, ac dirigit. Non enim et homo, cum plerumque jumento suo cibaria detrahit, deserit illud cura sua, ac non potius curando haec facit. CAPUT XVest quare illa impendas, reservantur, incertum est quo animo fiat, cum possit simplici corde fieri, possit et duplici, opportune hoc loco subjecit: Nolite judicare, ne judicetur de vobis: in quo enim iudicio iudicaueritis, iudicabitur de nobis, et in qua mensura mensi fueritis, remetietur uobis. hoc loco nihil aliud nobis praecipi existimo, nisi ut ea facta, quae dubium est quo animo fiant, in meliorem partem interpretemur. quod enim scriptum est: ex fructibus eorum cognoscetis eos, de manifestis dictum est, quae non possunt bono animo fieri, sicuti sunt stupra uel blasphemiae uel furta uel ebriositas et si qua sunt alia, de ..quibus nobis iudicare permittitur
Abbreviated transcription (Latin):
&iam si aliquando defuerit quod plerumq
propter exercitationem nrãmds̃ sinit nonso¬
lum non debilitant propositum nr̃m: sed &iam
examinatum probatumq confirmant : Glo¬
riamur enim inquit intribulationibus. scien¬
tes quia tr ibulatio patientiam operatur: patien¬
tiam uero probationem: probatio autem spem
In commem oratione autem tribulationem aclobo¬
rum scõrum idem apłs: non tantum incarcerib
& naufragiis atq huius modi multis molestus.
sed &iam in fame ac siti infrigore & nuditate sela¬
boras secommemorat: Quod cum legimus. non existi¬
memus dñi promissa ti tub asse ut famem acsitim
& miditatem pateretur apłs quaerens regnum &
iustitiam dĩ. cumdictum sit nobis. primum quȩri
uit ille medicus cuisimul nos totos conmisimus
& a quohabemus ꝓ missionem uitae p̃sentis &
futurae : Quando ad ponat quando detrahat
sicut nobis iudicat expedire: Quos & conso lan¬

Expanded text:
etiamsi aliquando defuerint, quod plerumque etiamsi aliquando defuerint, quod plerumque propter exercitationem nostram Deus sinit, non solum non debilitant propositum nostrum, sed etiam examinatum probatumque confirmant. « Gloriamur enim, inquit, in tribulationibus, scientes quod tribulatio patientiam operatur, patientia autem probationem, probatio autem spem, » . In commemoratione autem tribulationum ac laborum suorum idem apostolus non tantum in carceribus et naufragiis, atque hujusmodi multis molestiis, sed etiam in fame et siti, in frigore et nuditate se laborasse commemorat . Quod cum legimus, non aestimemus Domini promissa titubasse, ut famem ac sitim et nuditatem pateretur Apostolus, quaerens regnum et justitiam Dei, cum dictum sit nobis, Quaerite primuvit ille medicus, cui semel nos totos commisimus, et a quo habemus promissionem vitae praesentis et futurae, quando apponat, quando detrahat, sicut nobis judicat expedire; quos et consolan
Abbreviated transcription (Latin):
lia cacli qm̃ non serunt neq metunt neq con¬
gregant mhorrea: & considerate lilia agriquo¬
modo crescunt: non liborant neq nent. cumis¬
tis p̃cepit ut laborent operanter manib: suis
ita uthabeant quod alius & iam possint tribuere.
& quod saepedeipsodict quod manibus suisope¬
ratus est nequem grauaret. & de illo scriptum
est quod coniuncxeritse aquilae propter artis
similitudinem. ut simuloperarentur unde uic¬
tum transigerent: Nonin detur iitatus
auescieli & lilia agri: his & hinus modi scrip¬
turarum locis. satis apparet dñm nr̃m non hoc
in probare: Siquis huma nomore ista procu¬
ret. sed siquis ꝓpter ista dõ militet. ut inope¬
ribus suis non regnumdĩ. sedistorum ad quisi¬
tionem intueatur: Ad hanc ergo regulam
hocto tum p̃ceptum redigitur. ut &iam in
istorum proruisione regnumidĩ cogitemus :
Inmilitia uero regnidĩ ista non cogitemus: Itaem̃

Expanded text:
lia coeli, quoniam non serunt, neque metunt, neque conlia coeli, quoniam non serunt, neque metunt, neque congregant in horrea; et, Considerate lilia agri quomodo crescunt; non laborant neque nent; cum istis praecipit ut laborent, operantes manibus suis, ita ut habeant quod etiam aliis possint tribuere. Et quod saepe de scipso dicit, quod manibus suis operatus sit, ne quem gravaret ; et de illo scriptum est quod conjunxerit se Aquilae propter artis similitudinem, ut simul operarentur unde victum transigerent : non videtur imitatus aves coeli et lilia agri. His et hujusmodi Scripturarum locis, satis apparet Dominum nostrum non hoc improbare, si quis humano more ista procuret; sed si quis propter ista Deo militet, ut in operibus suis non regnum Dei, sed istorum acquisitionem intucatur. 58. Ad hanc ergo regulam hoc totum praeceptum redigitur, ut etiam in istorum provisione regnum Dei cogitemus, in militia vero regni Dei ista non cogitemus. Ita enim
Abbreviated transcription (Latin):
quae aduictum sunt necessaria procurata ẽẽ infu¬
turum propter inminentem famem: Sicenĩ
legimus. In illis autem diebiis descenderunt ab
hiero solima prophetae: anthio chiã. eratq mag¬
naexultatio. Congregatis autem nobis. surgens
unus exillis nomine agabus. significabat ꝑ sp̃m
famem magnam futuram inuni uerso or be
quae & factaest sub claudio: Dicentium auit̃
utquisq ab undabat. statuerunt unus quisq eo¬
rum ministerium mit tere presbiteris hatantib
iniud ea fr̃ibus. Qui & miserunt ꝑmanum
barnabae & sauli . & quod nauiganti eidem apło
paulo: Inponta sunt utensilia quac offerebantͥ
Non ad unum tantum diem uidetur uctus iste procu¬
ritus. Et quodidem scribit Quifurib atur iam
non furetur. magis autem laboret operins mani¬
bus suis bonum: uthabeam unde tribuere cui
opus est: male in tellegentibus nonuidetur ser¬
uare praeceptum dñiqui ait Respicite uolati¬

Expanded text:
quae ad victum sunt necessaria, procurata esse in fuquae ad victum sunt necessaria, procurata esse in futurum propter imminentem famem. Sic enim legimus: « In illis autem diebus descenderunt ab Jerosolymis prophetae Antiochiam, eratque magna exsultatio. Congregatis autem nobis, surgens unus ex illis nomine Agabus, significabat per Spiritum, famem magnam futuram in universo mundo, quae et facta est sub Claudio Caesare. Discentium autem ut quisque abundabat, statuerunt unusquisque eorum in ministerium mittere presbyteris habitantibus in Judaea fratribus, qui et miserunt per manum Barnabae et Sauli » . Et quod naviganti eidem apostolo Paulo imposita sunt utensilia, quae offerebantur , non ad unum tantum diem videtur victus esse procuratus. Et quod idem scribit, Qui furabatur, jam non furetur; magis autem laboret operans manibus suis bonum, ut habeat unde tribuere cui opus est : male intelligentibus non videtur servare praeceptum Domini, quod ait, Respicite volati
Abbreviated transcription (Latin):
angeli tamen propter exemplum nequis postea
scandalum pateretur: cum aliquem seruor um
eius animaduertisset istanecessaria procura¬
re: loculos: dignatus est cumpetuniaꝰ undeu¬
sibus necessanis quicquid opus fuisset pberet᷑:
Quorum loculorum custos & fur sicut scriptum
est iudas fuit qui eum tradidit. sicut & apłs
paulus potest uideri decrastino cagitasse cum
dixit: Decollectas autem in scõs sicut ordina¬
untcclesiis galatiaẽ: ita & uos facite: secundũ
unam sabbati unusquisq ur̃m apudse ponat
thes auri tans quod sibi placuerit. ut non cum ue¬
nero tunc collecta fiant: Cum aute maduenero.
quoscumq probaberitis ꝑepistolas. hos mit¬
tam ꝑ ferre gratiam urãm in hierusalem: Quod
sidignum fuerit ut ego eam meum ibut: ueniã
autem aduos cum macedoniam transiero. aput
aliquod temporis manere aputuos siꝑmiserit
dñs: ꝑ manebo autem ephesi usq ad pente cos¬
ten : Item in actibus apłorum scriptumẽ fa

Expanded text:
angeli, tamen propter exeangeli, tamen propter exescandalum pateretur, cum aliquem servorum ejus animadvertisset ista necessaria procurare, loculos habere dignatus est cum pecunia, unde usibus necessariis quidquid opus fuisset praeberetur: quorum loculorum custos et fur, sicut scriptum est, Judas fuit, qui eum tradidit . Sicut et apostolus Paulus potest videri de crastino cogitasse, cum dixit: « De collectis autem in sanctos, sicut ordinavi Ecclesiis Galatiae, ita et vos facite: secundum unam sabbati unusquisque vestrum apud se ponat thesaurizans, quod ei placuerit, ut non cum venero, tunc collectae fiant. Cum autem advenero, quoscumque probaveritis per epistolas, hos mittam perferre gratiam vestram in Jerusalem: quod si dignum fuerit ut et ego eam, mecum ibunt. Veniam autem ad vos, cum Macedoniam transiero; nam Maliquod temporis manere apud vos, si permiserit Dominus. Permanebo autem Ephesi usque ad Pentecosten » . Item in Actibus Apostolorum scriptum est, ea
Abbreviated transcription (Latin):
bomioperamur. non temporalia sed aeterna
cogitemus: Tuncerit illudbonum & ꝑfectũ
opus: Crastinus enim dies inquit sollicitus
erit sibi ipse. Idẽ ut cumoportuerit sumasci¬
bum uel potum. uel indumentum: Cũ ipsa
scilicet necessitas urguere coeperit: aderunt eñ
h aec qui a nouit pater nr̃ quodhorum omnium indigetis
Sufficit enim inquit malitia sua Idest sufficit
quodista sumere urgebit ipsa necessitas: Quã
proptereim ilitim nominatam arbitror: quia
poenalisest nobis: pertinet enim adhanc fra
ergo poene temporalis necessitatis: noli adde¬
re aliquid grauius. ut non solum patiaris harum
rerum indigentiam: sed &iam propterhanc ex¬
plendam militesdõ: Hoc autemloco uehemen¬
ter cauendum est. ne for tecum uiderimus aliquẽ
seruum di proudere nei sta necessaria desint uel
sibi ueleis quorum sibi commissa est iudicemus
eum contra p̃ceptum dm̃ facere : & decrastino
ẽẽ sollicitum: Nam & ipsedñs cuiministra ban

Expanded text:
boni operamur, non tempboni operamur, non tempcogitemus: tunc erit illud bonum et perfectum opus. Crastinus enim dies, inquit, sollicitus erit sibi ipsi: id est ut cum oportuerit sumas cibum vel potum, vel indumentum, cum ipsa scilicet necessitas urgere coeperit. Aderunt enim haec, quia novit Pater noster quod horum omnium indigeamus. Sufficit enim, inquit, diei malitia sua: id est, sufficit quod ista sumere urgebit ipsa necessitas. Quam propterea malitiam nominatam arbitror, quia poenalis est nobis: pertinet enim ad hanc fragergo poenae temporalis necessitatis noli addere aliquid gravius, ut non rerum indigentiam, sed etiam propter hanc explendam milites Deo. Hoc autem vehementer cavendum est ne forte cum viderimus aliquem servum Dei providere ne ista necessaria desint vel sibi vel eis quorum sibi cura commissa est, judicemus eum contra praeceptum Dei facere et de crastino esse sollicitum. Nam et ipse Dominus, cui ministrabant
Abbreviated transcription (Latin):
dõ seruire: nisiquaecumq sunt cetera si sunt
necessaria: propter hoc imum adsumat : id est
propter regnumdĩ : Sic̃ autem om̃s militantes
accipiunt a nonam & stipendium. sic om̃s euan¬
gelizantes Accipiunt uictum & tegumentum:
Sed nonom̃s propter salutem rei publice militant:
sed propter illa quae accipiunt: Sic nonomnes
propter salutem eccłae ministrant dõ sed propt̃
haec temporalia: quae tamquam a nonam &
stipendia consequuntur: Aut & propter hoc
& propter illud: Sed supra iam dictumẽ: non
potestis duobus dominis seruire: Ergo simplici
corde tantum modo propter regnumdĩ debe
nius operari bonum adom̃s. Non autem in hac
operatione uel solam uel cum regnodĩ mer¬
cedem temporaliũ cogitare: Quorum omni¬
um temporalium nomine. crastinum posuit
dicens : Nolite ergo sollicitiẽe decrastino:
Non enim dicitur crastinus dies: nis untempore
ubi p̃terito succedit futurum. Ergo cuma liquid

Expanded text:
Deo servire, nisi quaecumque sunt caetera, si sunt Deo servire, nisi quaecumque sunt caetera, si sunt necessaria, propter hoc unum assumat, id est propter regnum Dei. Sicut autem omnes militantes accipiunt annonam et stipendium, sic omnes evangelizantes accipiunt victum et tegumentum. Sed non omnes propter salutem reipublicae militant, sed propter illa quae accipiunt: sic et non omnes propter salutem Ecclesiae ministrant Deo, sed propter haec temporalia, quae tanquam annonam et stipendia consequantur; aut et propter hoc, et propter illud. Sed supra jam dictum est, Non potestis duobus dominis servire. Ergo simplici corde tantummomus operari bonum ad omnes, non autem in hac operatione vel solam, vel cum regno Dei mercedem temporalium cogitare. Quorum omnium temporalium nomine, crastinum posuit, dicens: Nolite ergo solliciti esse de crastino. Non enim dicitur crastinus dies, nisi in tempore, ubi praeterito succedit futurum. Ergo cum aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
rerecibum & deinde regnumdĩ : Idest hoc prio¬
relocoponere illud posteriore : Si. autem idẽo
quȩ ramus cibum ut habeamus regnum dĩ faci¬
mus quod dictumest: Quaerite primum regnũ
p̃ponentibus ceteris rebus ut propter hoc aetera
quaeramus. non deb & subeẽ solliatudo neilla de¬
sint quaehuic uitae propter regnumdi necessa¬
ria: Dixit enim superius. seit paterũr quiahorũ
omnium indigetis. Etideo cum dixisset quaero¬
te primum regnumdĩ & iustitiam dĩ: nonxit
deinde ista quierite quamuis sint necessaria
Sedait. hiec om̃a ad ponentur uobis:. Idẽ consequen¬
tłr sulla quaeratis sine ullo ur̃o in pedimento
Necum ista quieritis. illinc auertaminiut ne
duos fines constituitis: ut & regnum dĩ propterꝰ
se appetatis & istanecessari Sed haec potius ꝓ¬
seruire conatur: qui & regnum dĩ promagnobo¬
no appetit & haec temporalia: Non poterit
autem simplicem habereoculum & unidño

Expanded text:
rere cibum, et deinde regnum Dei, id est, hoc priorere cibum, et deinde regnum Dei, id est, hoc priore loco ponere, illud posteriore. Si autem ideo quaeramus cibum, ut habeamus regnum Dei, facimus quod dictum est, Quaerite primum regnum d est, hoc praeponentibus caeteris rebus, ut propter hoc caetera quaeramus, non debet subesse sollicitudo ne illa desint quae huic vitae propter regnum Dei sunt necessaria. Dixit enim superius, Scit Pater vester quod horum omnium indigetis. Et ideo cum dixisset, Quaerite primum regnum Dei et justitiam ejus, non dixit, Deinde ista quaerite; quamvis sint necessaria: sed ait, haec omnia apponentur vobis, id est consequentur, si illa quaeratis, sine ullo vestro impedimento: ne cum ista quaeritis, illinc avertamini; aut ne duos fines constituatis, ut et regnum Dei propter se appetatis, et ista necessaria; sed haec potius pservire conatur, qui et regnum Dei pro magno bono appetit, et haec temporalia. Non poterit autem simplicem habere oculum, et uni Domino
Abbreviated transcription (Latin):
seruus cindispensatio creditaest: ut tamquam
alienum eroget nihil inde ipse capiat p̃ter
cibaria quae non de participatione regni sed sus¬
tenticulum miserȩ seruitutis dantur extrinse¬
cus Quam quam alio loco & dispensatorem se
dicat: Potest enim & seruus infiliorum nume¬
rum adoptatus eamrem inqua cohere dissor¬
temmeruit. fideliter dispensare particibus suis
Sed nuncubi. aiN Si autem inuitus dispensatio
mihi creditaest. Talem dispensatorem intelli¬
gi uoluit qui alienum dispensat: undeipse ni¬
hl accipiat. Ergo quae cumq respropterali¬
ud aliquid quaeritur: sine dubio inferior est.
quam id p̃ter quod quaeritur: Et ideo illud pri¬
mum est propter quod istam remquaeris. non isti
res quam propteraliud quaeris: Qua propt̃
sieuangelium & regnumdĩ propter cibum
querimus priorem facimus cibum & pos¬
terius regnumdi. Ita ut si nondesit cibus. non
quaeramus regnumdĩ: Hoc est ergo primum quȩ¬

Expanded text:
servus cui dispensatio credita est; ut tanquam servus cui dispensatio credita est; ut tanquam alienum eroget, nihil inde ipse accipiat praeter cibaria, quae non de participatione regni, sed ad sustentaculum miserae servitutis dantur extrinsecus. Quanquam alio loco et dispensatorem se dicat. Potest enim et servus in filiorum numerum adoptatus, eam rem in qua cohaeredis sortem meruit, fideliter dispensare participibus suis. Sed nunc ubi ait, Si autem invitus, dispensatio mihi credita est; talem dispensatorem intelligi voluit, qui alienum dispensat, unde ipse nihil accipiat. 55. Ergo quaecumque res propter aliud aliquid quaeritur, sine dubio inferior est, quam id propter quod quaeritur: et ideo illud primum est propter quod istam rem quaeris, non ista res quam propter illud quaeris. Quapropter si Evangelium et regnum Dei propter cibum quaerimus, priorem facimus cibum, et posterius regnum Dei; ita ut si non desit cibus non quaeramus regnum Dei: hoc est primum quae
Abbreviated transcription (Latin):
Sed quare non est eigloria: Necessita senim
mihi inquit incumbit. Idest ut ideo euan¬
gelizem qui aundeuiuam non habeo: Aut
ut adquiram temporalem fructum de p̃di¬
catione aeternorum: Sic enimiam neces¬
sitas erit ineuangelio non uoluntas: Uae enĩ
mihi erit inquit. si non euangelizauero : Sed
quomodo deb& euangelizare : scilicet ut
in ipso eu angelio: & in regnodĩ ponat merce¬
dem: Ita enim potest non coactus euangeli¬
zare sed uolens: Si enim uolens inquit hoc
fatio. mercedem habeo: Si autem inuitus.
dispensatiomihicreditaẽ. Id est sico actus
inopiae arum. rerum quae temporali uite
sunt necessariae p̃dico euangelium:
Alii ꝑme habebunt mercedem euangelii qui
euangelium ipsum mep̃dicante diligent: Ego
autem non habebo qui a nonipsum euangeliũ
diligo sed eius p̃tium in illis temporalibus con¬
sti tutum: Quod nefas est fieri ut nontam quã
filius ministret quisq eu ingelium: sed tamquã

Expanded text:
Sed quare non est ei gloria? Necessitas enim, Sed quare non est ei gloria? Necessitas enim, inquit, mihi incumbit; id est, ut ideo evangelizem, quia unde vivam non habeo, aut ut acquiram temporalem fructum de praedicatione aeternorum: sic enim jam necessitas erit in Evangelio, non voluntas. Vae enim mihi est, inquit, si non evangelizavero. Sed quomodo debet evangelizare? Scilicet ut in ipso Evangelio et in regno Dei ponat mercedem: ita enim potest non coactus evangelizare, sed volens. Si enim volens, inquit, hoc facio, mercedem habeo; si autem invitus, dispensatio mihi credita est : id est, si coactus inopia carum rerum, quae temporali vitae sunt necessariae, praedico Evangelium, alii per me habebunt mercedem Evangelii, qui Evangelium ipsum me praedicante diligent; ego autem non habebo, quia non ipsum Evangelium diligo, sed ejus pretium in illis temporalibus constitutum. Quod nefas est fieri, ut non tanquam filius ministret quisque Evangelium, sed tanquam
Abbreviated transcription (Latin):
Sedideo ista sumeret ut illud impleret. ne non
uolens sed necessitate euangeliraret : Hoc enĩ
in probat cumdicit Nescitisqm̃ qui intemplo
operantur. quaedetemplosunt edunt : quial¬
tario deseruiunt. Altario conpartiuntur:
Sic & dñs ordinauit hisqui eu angelium ad nun¬
tunt deeuangelio ui uere: Ego autem nullius
horum usussum : Hinc ostendit ꝑ missumẽẽ
nomussum Alio quin contra preceptum dũ
fecisse tenebitur: Deinde sequi tur et dicit:
Non autem scripsihaec utita fiant inme: Bonũ
est mihi magis mortquamglorim meam
quis quam in anem faciat: Hoc dixit. quiaiã
statuerat propter quosdam occasionem que¬
rentes manibus suis uictum transigere
Sienim euangeli ⁊auero inquit: nonẽ mihi
gloria. Idest si euangeli ⁊auero ut ita fiaNT
inme. Idẽs si propter ea euangeliraue¬
ro ut ad illa ꝑueniam. & finem euange¬
lii incibo & potu & uestitu conlocauero:

Expanded text:
sed ideo ista sumeret, ut illud impleret, ne non sed ideo ista sumeret, ut illud impleret, ne non volens, sed necessitate evangelizaret. Hoc enim improbat, cum dicit: « Nescitis quoniam qui in templo operantur, quae de templo sunt edunt; et qui altario deserviunt, altario compartiuntur: sic et Dominus ordinavit iis qui Evangelium annuntiant, de Evangelio vivere: ego autem nullius horum usus sum. » Hinc ostendit permissum esse, non jussum; alioquin contra praeceptum Domini fecisse tenebitur. Deinde sequitur, et dicit: « Non autem scripsi haec, ut ita fiant in me. Bonum est mihi magis mori, quam gloriam meam quisquam inanem faciat. » Hoc dixit, quia jam statuerat, propter quosdam occasionem quaerentes, manibus suis victum transigere. Si enim evangelizavero, inquit, non est mihi gloria: id est, si evangelizavero, ut ista fiant in me, id est, si propterea evangelizavero, ut ad illa perveniam, et finem Evangelii in cibo et potu et vestitu collocavero.
Abbreviated transcription (Latin):
ideo debemus euangeli zare ut manducemus.
sedideo manducare ut euangeliremus: Nam
si propterea eu angeli zamus ut manducemus.
uilius habemus eu angelium quamcibum : Et
eritumbonum nr̃m inmanducando: necessa¬
rium autem ineuangelizando: Quod &iam
apłs prohib&r cum dicit. licere sibi quidem &
ꝑ missum eẽ adño. utqui cuangelium adnun¬
tiant de euangelio uiuant : Idestdecu angelio
habeant ea quae hinc uitae sunt necessaria:
Sed tamen senonẽẽ abusum hac potestate :
Grant enim multi qui occasionem habere cupi¬
ebant ad qui rendi & uendendi euangelium.
quibus eam uolens amputare apłs manibus
suis uictum suum tolerauit: De his enimalio
loco dicit: ut amputem occasionem his qui
quaerunt occasionem : Quã quam &iam
euang̃elirandi sed magis ipsius uictus sui
finemꝰ in euangelio conlocaret: Id est ut su¬
perius dixi non ideo eu angeli ⁊aret ut ꝑueni¬
r& adcibum : & siqua sunt alia necessaria :

Expanded text:
ideo debemus evangelizare, ut manducemus; ideo debemus evangelizare, ut manducemus; sed ideo manducare, ut evangelizemus: nam si propterea evangelizamus, ut manducemus, vilius habemus Evangelium quam cibum; et erit jam bonum nostrum in manducando, necessarium autem in evangelizando. Quod etiam Apostolus prohibet, cum dicit licere sibi quidem, et permissum esse a Domino, ut qui Evangelium annuntiant, de Evangelio vivant, id est, de Evangelio habeant ea quae huic vitae sunt necessaria; sed tamen se non esse abusum hac potestate. Erant enim multi qui occasionem habere cupiebant acquirendi et vendendi Evangelium, quibus cam volens amputare Apostolus, manibus suis victum suum toleravit . De his enim alio loco dicit, « Ut amputem occasionem, iis qui quaerunt occasionem » . Quanquam etiam evangelizandi, sed magis ipsius victus sui finem in Evangelio collocaret: id est, ut superius dixi, non ideo evangelizaret, ut perveniret ad cibum, et si qua sunt alia necessaria;