comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rio ac minis expulissent. Itaq apud infensos ob interpolatam dulcedinẽ
re confestim oratio habita est. Ut doceretur miles minime cuiꝗͣ militũ
onsules odio in hostes cessisse. aut cessuros. quin duces sicut belli ita in¬
satiabilis supplicii futuros fuisse. Ni respectus equitum sexcentoꝵ qui
luceriae obsides tenerentur prepedisset animos ne desperata uenia hos¬
tes cecos in supplicia eorum ageret. perdere prius q̃ perire optantes. Lau¬
dare ea milites. laetariq obuiam itum ire sue esse. Ac fateri omnia pati¬
enda potius q̃ proderetur salus tot principum romanae iuuentutis. Di¬
missa contione consilium habitum omnibus ne copiis luceriam preme¬
rent an altero exercitu & duce apuli circa gens dubie ad id uoluntans
tentarentur. Publius consul ad peragrandam apuliam profectus aliquot
expeditione una populos aut ui subegit aut conditionibus in sotietatẽ

Expanded text:
rio ac minis expulissent. itaque apud infensos ob interpellatam dulcedinem rio ac minis expulissent. itaque apud infensos ob interpellatam dulcedinem irae confestim oratio habita est, ut doceretur miles minime cuiquam militum consules odio in hostes cessisse aut cessuros; quin duces sicut belli ita insatiabilis supplicii futuros fuisse, ni respectus equitum sescentorum qui Luceriae obsides tenerentur praepedisset animos, ne desperata uenia hostes caecos in supplicia eorum ageret perdere prius quam perire optantes. laudare ea milites laetarique obuiam itum irae suae esse ac fateri omnia patienda potius quam proderetur salus tot principum Romanae iuuentutis. dimissa contione consilium habitum omnibusne copiis Luceriam premerent an altero exercitu et duce Apuli circa, gens dubiae ad id uoluntatis, temptarentur. Publilius consul ad peragrandam profectus Apuliam aliquot expeditione una populos aut ui subegit aut condicionibus in societatem
Abbreviated transcription (Latin):
descendere in aciem nec extra uallum arma facere. deceptos po¬
uis quod cumq casus ferat passuros ꝗͣ ut spreuisse pacis auctores taren¬
tinos uidcantur. Accipere se omen consules auint. & eam precari mentẽ
hostibus ut ne uallum quidem defendant. Ipsi inter se partitis copus
succedunt hostium munimentis & simul undiq adorti cum pars fossas
explerent pars uellerent uallum atq in fossas proruerent nec uirtus
modo insita sed ira etiam exulceratos ignominia stimularet animos
castra inuasere. Et pro se quisque non hic furculas nec caudium nec
altus inuios esse ubi errorem fraus superbe uicisset. Sed uirtutem ron¬
nam quam nec uallum nec fosse arceant memorantes cedunt pariter
resistentes fusosq. inerines atq armatos seruos. liberos. puberes. impu¬
beres. homines uimentaq. nec ullum superfuisset animal ni consules
receptui signum dedissent auidosq cedis milites e castris hostium impe¬

Expanded text:
descendere in aciem nec extra uallum arma ferre; deceptos podescendere in aciem nec extra uallum arma ferre; deceptos potius quodcumque casus ferat passuros quam ut spreuisse pacis auctores Tarentinos uideantur. accipere se omen consules aiunt et eam precari mentem hostibus ut ne uallum quidem defendant. ipsi inter se partitis copiis succedunt hostium munimentis et simul undique adorti, cum pars fossas explerent, pars uellerent uallum atque in fossas proruerent, nec uirtus modo insita sed ira etiam exulceratos ignominia stimularet animos, castra inuasere; et pro se quisque non haec Furculas nec Caudium nec saltus inuios esse, ubi errorem fraus superbe uicisset, sed Romanam uirtutem, quam nec uallum nec fossae arcerent, memorantes caedunt pariter resistentes fusosque, inermes atque armatos, seruos liberos, puberes impubes, homines iumentaque; nec ullum superfuisset animal, ni consules receptui signum dedissent auidosque caedis milites e castris hostium impe
Abbreviated transcription (Latin):
dictis eorum cum collega se communicaturum respondit. Accitoq
eo cum tempus omne in apparatu pugnae consumpsisset collocutus de
re haud dubia signum pugnae proposuit. Agentibus diuina quaq as
lent cum dimicandum est consulibus tarentini legati occursare respon¬
sum expetentes. Quibus papirius ait auspicia secunda esse tarentim pul¬
larius nuntiat. litatum preterea est egregie. auctoribus dus ut uidetis
ad rem gerendam proficiscimur. Signa inde ferri uissit & copias edux¬
t. uanissimam increpans gentem quae suarum upotens rerum pre
domesticis seditionibus discordusq aliis modum pacis ac belli facere e¬
quum censeret. Sannites ex parte altera cum omnem curam belli re¬
misissent quia aut pacem uere cupiebant aut expediebat simulare ut
tarentinos sibi conciliarent cum instructos repente ad pugnam roman¬
os conspexissent uociferari se in auctoritate tarentinoꝵ manere. nec

Expanded text:
dictis eorum cum collega se communicaturum respondit; accitoque dictis eorum cum collega se communicaturum respondit; accitoque eo, cum tempus omne in apparatu pugnae consumpsisset conlocutus de re haud dubia, signum pugnae proposuit. agentibus diuina humanaquuae adsolent cum acie dimicandum est, consulibus Tarentini legati occursare responsum exspectantes; quibus Papirius ait: 'auspicia secunda esse, Tarentini, pullarius nuntiat; litatum praeterea est egregie; auctoribus dis, ut uidetis, ad rem gerendam proficiscimur'. signa inde ferre iussit et copias eduxit uanissimam increpans gentem, quae, suarum impotens rerum prae domesticis seditionibus discordiisque, aliis modum pacis ac belli facere aequum censeret. Samnites ex parte altera, cum omnem curam belli remisissent, quia aut pacem uere cupiebant aut expediebat simulare ut Tarentinos sibi conciliarent, cum instructos repente ad pugnam Romanos conspexissent, uociferari se in auctoritate Tarentinorum manere nec
Abbreviated transcription (Latin):
exigue ut militi occupato stationibus uigiluisq & opere eques follicu¬
lis in castra ab arpis frumentum ueheret. Interdum occursu hostium
cogeretur abiecto ex equo frumento pugnare. Obsessis prius ꝗ̃ alter
consul uictoriae exercitu aduenit & comeatus ex montibus sannitiũ
inuecti erant. & auxilia intromissa. Artiora omnia aduentus publu
fecit. qui obsidione delegata in curam college uacuos per agros cunc¬
ta infesta comeatibus hostium fecerat. Itaq cum nulla spes esset diu¬
tius obsessos in opiam laturos coacti sannites qui ad luceriam castra
habebant undiq contractis uiribus signa cum papirio conferre. Per
idem tempus parantibus utrisq se ad proelium legati tarentini inter¬
ueniunt. denuntiantes saunitibus romanisq ut bellum omitterent.
per utros stetisset quo minus discederetur ab armis aduersus eos se pro
alteris pugnaturos. Ea legatione papirius audita perinde ac motus

Expanded text:
exigue ut militi occupato stationibus uigiliisque et opere eques follicuexigue ut militi occupato stationibus uigiliisque et opere eques folliculis in castra ab Arpis frumentum ueheret, interdum occursu hostium cogeretur abiecto ex equo frumento pugnare: obsessis priusquam alter consul uictore exercitu aduenit, et commeatus ex montibus Samnitium inuecti erant et auxilia intromissa. artiora omnia aduentus Publili fecit, qui obsidione delegata in curam collegae uacuus per agros cuncta infesta commeatibus hostium fecerat. itaque cum spes nulla esset diutius obsessos inopiam laturos, coacti Samnites, qui ad Luceriam castra habebant, undique contractis uiribus signa cum Papirio conferre. per id tempus parantibus utrisque se ad proelium legati Tarentini interueniunt, denuntiantes Samnitibus Romanisque ut bellum omitterent: per utros stetisset quo minus discederetur ab armis, aduersus eos se pro alteris pugnaturos. ea legatione Papirius audita perinde ac motus
Abbreviated transcription (Latin):
tamen coacto rursus in unum agnine est peruentum . Romanos ira
cadem quae per mediam aciem hostium tulerat & in castra pertosit
Ibi plus q̃ in acic sanguinis ac cedis factum. Praedeq pars maior ua
corrupta. Exercitus alter cum papirio consule locis maritimis per¬
uenerat arpos. peromnia pacata sannitium magis iniuris & odio q̃
beneficio ullo populi .r. Nam sannites ea tempestate in montibus ui¬
catim habitantes campestria & maritima loca contempto cultorum
molliore atq ut euenit fere loci simili genere ipsi montani atq agres¬
tes depopulabantur. Quae regio si fida sannitibus fuisset aut peruem¬
re arpos exercitus romanus nequisset aut interiecta inter romam &
arpos penuria reꝵ omnium exclusos a commeatibus absumpsisset.
Tum quoq profectos inde ad luceriam iuixta obsidentes obsessosq ino¬
pia uexauit. Omnia ab arpis romanis suppeditabant. Ceterum adeo

Expanded text:
tamen coacto rursus in unum agmine est peruentum. Romanos ira tamen coacto rursus in unum agmine est peruentum. Romanos ira eadem, quae per mediam aciem hostium tulerat, et in castra pertulit. ibi plus quam in acie sanguinis ad caedis factum praedaeque pars maior ira corrupta. exercitus alter cum Papirio consule locis maritimis peruenerat Arpos per omnia pacata Samnitium magis iniuriis et odio quam beneficio ullo populi Romani; nam Samnites, ea tempestate in montibus uicatim habitantes, campestria et maritima loca contempto cultorum molliore atque, ut euenit fere, locis simili genere ipsi montani atque agrestes depopulabantur. quae regio si fida Samnitibus fuisset, aut peruenire Arpos exercitus Romanus nequisset aut interiecta inter Romam et Arpos penuria rerum omnium exclusos a commeatibus absumpsisset. tum quoque profectos inde ad Luceriam iuxta obsidentes obsessosque inopia uexauit: omnia ab Arpis Romanis suppeditabantur, ceterum adeo
Abbreviated transcription (Latin):
luceria interim amitteretur satis audebat. Optimum uisum est com¬
mittere rem fortuna. & transigere cum publio certamen. Itaq in aciẽ
copias educunt. Aduersus quos publius consul cum dimicaturus esset
prius alloquendos milites ratus contionem aduocari uissit. Ceterum
sicut ingenti alacritate ad praetorium concursum est ita pre clamore
poscentium pugnam nulla adhortatio imperatoris audita est. Suus
cuiq animus memor ignominie adhortator erat. Uadunt igitur in pr¬
oelium urgentes signiferos. & ne mora in concursu pilis emittendis
ringendisq inde gladus esset pila uelut dato ad id signo abiciunt
strictisq gladus cursu in hostem feruntur. Nihil illic imperatorie ar¬
tis ordinibus aut subsidus locandis fuit. Omnia ira militaris prope ue¬
sano impetu egit. Itaq non fusi modo hostes sunt sed ne castris qui¬
dem suis fugam impedire ausi apuliam dissipati petiere. Luceriam

Expanded text:
Luceria interim amitteretur, satis audebant. optimum uisum est comLuceria interim amitteretur, satis audebant. optimum uisum est committere rem fortunae et transigere cum Publilio certamen; itaque in aciem copias educunt. aduersus quos Publilius consul cum dimicaturus esset, prius adloquendos milites ratus contionem aduocari iussit; ceterum sicut ingenti alacritate ad praetorium concursum est, ita prae clamore poscentium pugnam nulla adhortatio imperatoris audita est; suus cuique animus memor ignominiae adhortator aderat. uadunt igitur in proelium urgentes signiferos et, ne mora in concursu pilis emittendis stringendisque inde gladiis esset, pila uelut dato ad id signo abiciunt strictisque gladiis cursu in hostem feruntur. nihil illic imperatoriae artis ordinibus aut subsidiis locandis fuit; omnia ira militaris prope uesano impetu egit. itaque non fusi modo hostes sunt sed ne castris quidem suis fugam impedire ausi Apuliam dissipati petiere; Luceriam
Abbreviated transcription (Latin):
nutuus utrosq usque ad lucem quietos tenuit. Lux pugnae initium
fuit. quam aliquamdiu equam & quia pro aris dimicabatur ac focis¬
& quia ex tectis adiuuabat imbellis multitudo tamen fregellam sus¬
tinuerunt. Fraus deinde rem inclinauit quod uocem preconis audiri
passi sunt. Incolumen abiturum qui arma posuisset. Ea spes remisit
a certamine animos. & passim arma iactari cepta. Pertinacior pars ar¬
iata per auersam portam erupit tutiorq eis audacia fuit. ꝗͣ incautu
ad credendum ceteris pauor. quos circumdatos igni nequicꝗ̃ deos fi¬
demq inuocantes sannites concremauerunt. Consules inter se parti¬
ti prouincias. Papirius in apuliam ad luceriam pergit. Ubi equites
romani obsides ad caudium dati custodiebantur. Publius in sannio sub¬
stitit aduersus caudinas legiones. Distendit ea res sannitium animos.
quod nec ad luceriam ire ne ab tergo instaret hostis nec manere ne

Expanded text:
mutuus utrosque usque ad lucem quietos tenuit; lux pugnae initium mutuus utrosque usque ad lucem quietos tenuit; lux pugnae initium fuit, quam aliquamdiu aequam—et quia pro aris ac focis dimicabatur et quia ex tectis adiuuabat imbellis multitudo—tamen Fregellani sustinuerunt; fraus deinde rem inclinauit, quod uocem audiri praeconis passi sunt incolumem abiturum qui arma posuisset. ea spes remisit a certamine animos et passim arma iactari coepta. pertinacior pars armata per auersam portam erupit tutiorque eis audacia fuit quam incautus ad credendum ceteris pauor, quos circumdatos igni nequiquam deos fidemque inuocantes Samnites concremauerunt. consules inter se partiti prouincias, Papirius in Apuliam ad Luceriam pergit, ubi equites Romani obsides ad Caudium dati custodiebantur, Publilius in Samnio substitit aduersus Caudinas legiones. distendit ea res Samnitium animos, quod nec ad Luceriam ire, ne ab tergo instaret hostis, nec manere, ne
Abbreviated transcription (Latin):
tra romana iniuolati redierunt. Sannitibus prosuperba pace infestissi¬
mum cernentibus renatum bellum omniaq quae deinde uenerunt nõ
in animis solum sed prope in oculis esse. & sero ac nequicꝗͣ laudare se¬
nis pontu utraq consilia. Inter quae se media lapsos uictoriae possessi¬
onem pace incerta mutasse. & beneficii occasione amissa pugnaturos
cum eis quos potuerint in perpetuum uel inimicos tollere uel amicos
facere. Adeoq nullo dum certamine inclinatis uiribus post caudinã
pacem animum mutauerant ut clariorem inter romanos deditio pos¬
tumium ꝗͣ pontium incruenta uictoria inter sannites faceret. Et ge¬
ri posse bellum romani pro uictoria certa haberent. Sannites simul
rebellasse & uicisse crederent romanum. Inter haec satricam ad sanni¬
tes defecerunt. Et fregelle colonia nec opinato aduentu sannitium fu¬
isse & satricanos cum his satis constat. nocte occupata est. Tunor inde

Expanded text:
tra Romana inuiolati redierunt. Samnitibus pro superba pace infestissitra Romana inuiolati redierunt. Samnitibus pro superba pace infestissimum cernentibus renatum bellum omnia quae deinde euenerunt non in animis solum sed prope in oculis esse; et sero ac nequiquam laudare senis Ponti utraque consilia, inter quae se medio lapsos uictoriae possessionem pace incerta mutasse; et beneficii et maleficii occasione amissa pugnaturos cum eis quos potuerint in perpetuum uel inimicos tollere uel amicos facere. adeoque nullodum certamine inclinatis uiribus post Caudinam pacem animi mutauerant, ut clariorem inter Romanos deditio Postumium quam Pontium incruenta uictoria inter Samnites faceret, et geri posse bellum Romani pro uictoria certa haberent, Samnites simul rebellasse et uicisse crederent Romanum. inter haec Satricani ad Samnites defecerunt, et Fregellae colonia necopinato aduentu Samnitium—fuisse et Satricanos cum iis satis constat—nocte occupata est. timor inde
Abbreviated transcription (Latin):
tu quidem quod petisti per pactionem habeas tot ciues incolumes. Ego
pacem quas hos tibi remittendo pactus sum non habeam. Hoc tu a cor¬
neli hoc uos feciales uiris gentium dicitis. Ego uero istos quos dedi simu¬
latis nec accipio nec dedi arbitror. nec moror quo minus in cuutatem
obligatam sponsione commissa iratis diis omnibus quoꝵ eluditur numẽ
redeant. Gerite bellum quando sp. postumius modo legatum fecialẽ
genu perculit. Ita dii credent sannitem ciuiem postumium non ciuem
romanum uiolatum eo uobis iuistum in nos factum esse bellum. Haec
ludibria religionum non pudere in lucem proferre. & uix pueris dig¬
nas ambages senes ac consulares fallenda fidei exquirere. Ilictor de me
uincula romanis moratus sit nemo. quo minus ubi uisum fuerit abeant
Et illi quidem forsitan ex publica sua certe liberati fide ab caudio in cas¬

Expanded text:
t quidem tu quod petisti per pactionem habeas, tot ciues incolumes, ego t quidem tu quod petisti per pactionem habeas, tot ciues incolumes, ego pacem quam hos tibi remittendo pactus sum non habeam, hoc tu, A. Corneli , hoc uos, fetiales, iuris gentibus dicitis? ego uero istos quos dedi simulatis nec accipio nec dedi arbitror, nec moror quo minus in ciuitatem †oblactam† sponsione commissa iratis omnibus dis, quorum eluditur numen, redeant. gerite bellum, quando Sp. Postumius modo legatum fetialem genu perculit. ita di credent Samnitem ciuem Postumium, non ciuem Romanum esse et a Samnite legatum Romanum uiolatum; eo uobis iustum in nos factum esse bellum. haec ludibria religionum non pudere in lucem proferre et uix pueris dignas ambages senes ac consulares fallendae fidei exquirere. i, lictor, deme uincla Romanis; moratus sit nemo quo minus ubi uisum fuerit abeant.' et illi quidem, forsitan et publica, sua certe liberata fide ab Caudio in cas
Abbreviated transcription (Latin):
fuerunt. Nemo quemꝗͣ deceperit. omnia pro infecto sint. Recipiant
arma quae per pactionem tradiderunt. Redeant in castra sua. quicꝗd
pridie habuerunt ꝗͣ in colloquium uentum est habeant. Tum bellu
& fortia consilia placeant. tunc sponsio & pax repudietur. Ea fortu¬
na us locis quae ante pacis mentionem habuimus geramus bellum. nec
populus.r. consulum sponsionem nec nos fidem populi .r. accusenus.
Numquam ne causa deficiet eur uicti pacto non stetis: obsides porseme
dedistis. furto eos subduxistis. Auro ciuitatem agallis redemistiscm
ter accipiendum aurum cesi sunt. Pacem nobiscum pepigistis ut legio¬
nes captas uobis restitueremus. Fam pacem irritam facitis. & semper
aliquam fraudis speciem iuri imponitis. Non probat. p.r ignomiimos.
pace legiones seruatas. pacem sibi habeat legiones captas inctori rou¬
tuat. hoc fide hoc federibus hoc fecialibus cerimonus dignum erat ut

Expanded text:
fuerunt. nemo quemquam deceperit; omnia pro infecto sint; recipiant fuerunt. nemo quemquam deceperit; omnia pro infecto sint; recipiant arma, quae per pactionem tradiderunt; redeant in castra sua; quidquid pridie habuerunt quam in conloquium est ventum habeant: tum bellum et fortia consilia placeant, tum sponsio et pax repudietur. ea fortuna, iis locis, quae ante pacis mentionem habuimus, geramus bellum, nec populus Romanus consulum sponsionem nec nos fidem populi Romani accusemus. nunquamne causa defiet cur victi pacto non stetis? obsides Porsinnae dedistis: furto eos subduxistis; auro civitatem a Gallis redemistis: inter accipiendum aurum caesi sunt; pacem nobiscum pepigistis, ut legiones vobis captas restitueremus: eam earn pacem inritam facitis. et semper aliquam fraudi speciem iuris imponitis. non probat populus Romanus ignominiosa pace legiones servatas? pacem sibi habeat, legiones captas victori restituat; hoc fide, hoc f
Abbreviated transcription (Latin):
in cetum sannitium & ad tribunal uentum est pontii.A. cornelius arui¬
na fecialis ita uerba fecit. Quandoquidem hisce homines inuissu populi
r. quiritium foedus ictum iri spoponderunt atq obeam rem noxa no
cuere quo populus.r. scelere impio sit solutus hosce homines uobis dedo.
laec dicenti feciali postumius genu femur quanta maxime ui poterat
culit & clara uoce ait se sannitem ciuem esse. illum legatum fecialem
ab se contra ius gentium uiolatum. Eo iustius bellum gesturos. Tum
pontius nec ego istam deditionem accipiam inquit. nec sannites ratam
habebunt. Quin tu sp. postumi si deos esse censes aut omnia irrita facis
aut pacto stas. Sanniti populo omnes quos in potestate habuit aut pro
his pax debetur. Sed quid ego te appello : qui te captum uictori cum
qua potes fide restituis. Populum .r. appello. quem si sponsionis ad fur¬
culas caudinas facte poenitet restituat legiones intra saltum quo septe

Expanded text:
in coetum Samnitium et ad tribunal uentum Ponti est, A. Cornelius Aruiin coetum Samnitium et ad tribunal uentum Ponti est, A. Cornelius Aruina fetialis ita uerba fecit. 'quandoque hisce homines iniussu populi Romani Quiritium foedus ictum iri spoponderunt atque ob eam rem noxam nocuerunt, ob eam rem quo populus Romanus scelere impio sit solutus hosce homines uobis dedo.' haec dicenti fetiali Postumius genu femur quanta maxime poterat ui perculit et clara uoce ait se Samnitem ciuem esse, illum legatum fetialem a se contra ius gentium uiolatum; eo iustius bellum gesturos. tum Pontius 'nec ego istam deditionem accipiam' inquit, 'nec Samnites ratam habebunt. quin tu, Sp. Postumi , si deos esse censes, aut omnia inrita facis aut pacto stas? Samniti populo omnes quos in potestate habuit aut pro iis pax debetur. sed quid ego te appello, qui te captum uictori cum qua potes fide restituis? populum Romanum appello; quem si sponsionis ad Furcula
Abbreviated transcription (Latin):
cerent fore potestate. magistratu inde se extemplo abdicauerunt. Tra¬
ditiq fecialibus cum ceteris caudium ducendi. Hoc senat̾ consult̃
facto lux quaedam ciuitati affulsisse uisa est. Postumius in ore omniu¬
erat. fum laudibus ad celum ferebant. Deuotioni. P. decii consulis aluisq
claris facinoribus equabant. Emersisse ciuitatem ex obnoxia pace illius
consilio & opera. Ipsum se cruciatibus & hostium irae offerre. piaculaq
pro populo.r. dare. arma cuncti spectant & bellum. En unquam futuꝵ
t congredi armatis cum sannite liceat: In ciuitate ira odioq ardente
delectus prope omnium uoluntarioꝵ fuit. Rescriptae ex eodem milite
nouae legiones. ductusq ad caudium exercitus. Praegressi feciales ubi
ad portam uenere uestem detrahi pacis sponsoribus iubent. manus po¬
st tergum uinciri. Cum apparitor uerecundia maiestatis postumu lax¬
e unciret quin tu inquit adduces lorum. ut iusta fiat deditio. Tum u

Expanded text:
cerent fore potestate. magistratu inde se extemplo abdicauerunt tracerent fore potestate. magistratu inde se extemplo abdicauerunt traditique fetialibus cum ceteris Caudium ducendi. hoc senatus consulto facto lux quaedam adfulsisse ciuitati uisa est. Postumius in ore erat; eum laudibus ad caelum ferebant, deuotioni P. Deci consulis, aliis claris facinoribus aequabant: emersisse ciuitatem ex obnoxia pace illius consilio et opera; ipsum se cruciatibus et hostium irae offerre piaculaque pro populo Romano dare. arma cuncti spectanut congredi armatis cum Samnite liceat? in ciuitate ira odioque ardente dilectus prope omnium uoluntariorum fuit. rescriptae ex eodem milite nouae legiones ductusque ad Caudium exercitus. praegressi fetiales ubi ad portam uenere, uestem detrahi pacis sponsoribus iubent, manus post tergum uinciri. cum apparitor uerecundia maiestatis Postumi laxe uinciret, 'quin tu' inquit 'adduces lorum, ut iusta fiat deditio?' tum ubi
Abbreviated transcription (Latin):
re possent nequicꝗͣ eluderentur. & nostrum exercitum eadem quȩ
impedierat fortuna expediret. & uanam uictoriam uanior irritam
faceret pax. Sponsio interponeretur quae neminem praeter sponsore
obligaret. Quid enim uobiscum patres conseripti: quod cum populo
.r. actum est: quis uos appellare potest: quis se a uobis dicere decep¬
tum: hostis an cuiis: hosti nihil spopondistis. cui neminem spondere
nos sumus. rei satis locupletes in id quod nostrum est. in id quod pres¬
tare possumus. corpora nostra & animas in haec seuiant. in haec ferrum
in haec iram acuant. Quod ad tribunos attinet consulite. utrum praesens
deditio eoꝵ fieri possit. an in diem differatur. Nos interim .T. ueturi uos¬
que ceteri uilia haec capita luendae sponsionis feramus. & nostro sup¬
plicio liberemus romana arma. Mouit patres conscripti cum causa tũ
auctor. nec ceteros solum sed tribunos etiam pleb̾ ut se in senatus di¬

Expanded text:
re possent nequiquam eluderentur, et nostrum exercitum eadem quae re possent nequiquam eluderentur, et nostrum exercitum eadem quae impedierat fortuna expediret, uanam uictoriam uanior inritam faceret pax, sponsio interponeretur quae neminem praeter sponsorem obligaret. quid enim uobiscum, patres conscripti, quid cum populo Romano actum est? quis uos appellare potest, quis se a uobis dicere deceptum? hostis an ciuis? hosti nihil spopondistis, ciuem neminem spondere nos sumus rei satis locupletes in id quod nostrum est, in id quod praestare possumus, corpora nostra et animos; in haec saeuiant, in haec ferrum, in haec iras acuant. quod ad tribunos attinet, consulite utrum praesens deditio eorum fieri possit an in diem differatur; nos interim, T. Ueturi uosque ceteri, uilia haec capita, luendae sponsionis feramus et nostro supplicio liberemus Romana arma.' mouit patres conscriptos cum causa tum auctor, nec ceteros solum sed tribunos etiam plebei, ut se in senatus di
Abbreviated transcription (Latin):
ondere pacem quae mei non erat arbitrii nec pro uobis qui nihil mã¬
daueratis possem. Nihil ad caudium patres conscripti humanis con¬
silus gestum est. Du immortales & uestris & hostium imperatoribus
mentem ademerunt. Nec nos in bello satis cauimus & illi male partĩ
uictoriam male perdiderunt. Dum uix locis quibus uicerant eredint
Dum quacumq conditione arma uiris in arma natis auferre festuiant
Ansi sana mens fuisset difficile illis fuit dum senes ab domo ad consus¬
tandum accersierunt mittere romam legatos: cum senatu cininsui¬
lo de pace ac federe agere:. Tridui iter expeditis erat. interea in mau¬
tus res fuisset. donec ab roma legati aut uictoriam certam ulis aut pau
afferrent. Ea demum sponsio esset quam populi uissu spopondissemus.
Sed neq uos tulissetis nec nos spopondissemus nec fas fuit alium ierim
exitum esse q̃ ut illi uelut somnio letiore q̃ quod mentes eorum cape¬

Expanded text:
ondere pacem quae mei non erat arbitrii, nec pro uobis qui nihil manondere pacem quae mei non erat arbitrii, nec pro uobis qui nihil mandaueratis possem. nihil ad Caudium, patres conscripti, humanis conis gestum est; di immortales et uestris et hostium imperatoribus mentem ademerunt. nec nos in bello satis cauimus et illi male partam uictoriam male perdiderunt, dum uix locis quibus uicerant credunt, dum quacumque condicione arma uiris in arma natis auferre festinant. an, si sana mens fuisset, difficile illis fuit, dum senes ab domo ad consultandum accersunt, mittere Romam legatos? cum senatu, cum populo de pace ac foedere agere? tridui iter expeditis erat; interea in indutiis res fuisset, donec ab Roma legati aut uictoriam illis certam aut pacem adferrent. ea demum sponsio esset quam populi iussu spopondissemus. sed neque uos tulissetis nec nos spopondissemus; nec fas fuit alium rerum exitum esse quam ut illi uelut somnio laetiore quam quod mentes eorum cape
Abbreviated transcription (Latin):
presserunt nobis sannites coegissent nos uerba legitima dedentiur
urbes nuncupare deditum populum .r. uos tribuni diceretis: & hãc
urbem templa delubra fines aquas sannitium esse: Omitto deditio¬
nem quoniam de sponsione agitur. Quid tandem si spopondissemus
urbem hanc relicturum populum .r: Si incensurum: si magistratus
si senatum si leges non habiturum: si sub regibus futurum: Du me¬
liora inquis: Atqui non indignitas rerum sponsionis uinculum le¬
uat. Si quid est in quo obligari populus possit in omnibus potest.
Et ne illud quidem quod quosdam forsitan moueat refert. consul an
dictator an pretor spoponderit. Et hoc ipsi etiam sannites iudicauer¬
unt. quibus non fuit satis consules spondere. Sed legatos quaestores
tribunos militum spondere coegerunt. Nec a me nunc quisquam q¬
esiuerit quid ita spoponderim. cum id nec consulis ius esset. nec illis sp¬

Expanded text:
presserunt nobis Samnites, coegissent nos uerba legitima dedentium presserunt nobis Samnites, coegissent nos uerba legitima dedentium urbes nuncupare, deditum populum Romanum uos tribuni diceretis et hanc urbem, templa, delubra, fines, aquas Samnitium esse? omitto deditionem, quoniam de sponsione agitur; quid tandem, si spopondissemus urbem hanc relicturum populum Romanum? si incensurum? si magistratus, si senatum, si leges non habiturum? si sub regibus futurum? di meliora, inquis. atqui non indignitas rerum sponsionis uinculum leuat; si quid est in quo obligari populus possit, in omnia potest. et ne illud quidem, quod quosdam forsitan moueat, refert, consul an dictator an praetor spoponderit. et hoc ipsi etiam Samnites iudicauerunt, quibus non fuit satis consules spondere, sed legatos, quaestores, tribunos militum spondere coegerunt. nec a me nunc quisquam quaesiuerit quid ita spoponderim, cum id nec consulis ius esset nec illis sp
Abbreviated transcription (Latin):
religione populum aiebant deditione sua nisi omnia sannitibus qualia
apud caudium fuissent restituerentur neq se pro eo quod spondendo
pacem seruassent exercitum populi.r. penam ullam meritos esse. neq
nquit prophanos nos: quod salua religione potestis. Dedetis deinde
& istos sacrosanctos cum primum magistratu abierint. Sed si me au¬
diatis prius ꝗͣ dedantur hic in comitio uirgis cesos. hanc iam ut inter¬
calate pene usuram habeant. Nam quod deditione nostra negant
exolui religione populum id istos magis ne dedantur ꝗͣ quia ita se res
habeat dicere quis adeo uiris fecialium expers est qui ignoret: Ne¬
que ego in inficias co patres conscripti tam sponsores ꝗͣ federa sanc¬
ta esse apud eos homines apud quos iuxta diuinas religiones fides
humana colitur. Sed iniussu populi nego quicꝗͣ sanciri posse quod
populum teneat. Nam si eadem superbia qua sponsionem istam ex¬

Expanded text:
eque exsolui religione populum aiebant deditione sua, nisi omnia Samnitibus qualia eque exsolui religione populum aiebant deditione sua, nisi omnia Samnitibus qualia apud Caudium fuissent restituerentur, neque se pro eo quod spondendo pacem seruassent exercitum populi Romani poenam ullam meritos esse, neque inquit 'profanos nos, quos salua religione potestis; dedetis deinde et istos sacrosanctos cum primum magistratu abierint, sed, se me audiatis, priusquam dedantur, hic in comitio uirgis caesos, hanc iam ut intercalatae poenae usuram habeant. nam quod deditione nostra negant exsolui religione populum, id istos magis ne dedantur quam quia ita se res habeat dicere, quis adeo iuris fetialium expers est qui ignoret? neque ego infitias eo, patres conscripti, tam sponsiones quam foedera sancta esse apud eos homines apud quos iuxta diuinas religiones fides humana colitur; sed iniussu populi nego quicquam sanciri posse quod populum teneat. an, si eadem superbia, qua sponsionem istam ex
Abbreviated transcription (Latin):
fines ꝗͣ omnia iusta in deditionem nostram perfecta erunt permit¬
tatis. Uos dii immortales precor quaesoq si uobis non fuit cordi sp.
postumium.T. ueturium consules cum sannitibus prospere bellum
gerere at uos satis habeatis uidisse nos sub iuigum missos. Uidisse
sponsione infami obligatos. Uidere nudos uinctosq hostibus dedi¬
tos. omnem iram uestram nostris capitibus excipientes. Nouos cõ-¬
sules legionesq romanas ita cum sannite gerere bellum uelitis ut
omnia ante nos consules bella gesta sunt. Quae ubi dixit tanta simul
admiratio miseratioq uiri incessit omnes ut modo uix crederent
illum eundem esse . sp̃. postumium qui auctor tam fede pacis fuisset
modo miserarentur quod uir talis etiam precipuum apud hostes sup¬
plicium passurus esset obiram dirempte pacis. Cum omnes laudib
modo prosequentes uirum in sententiam eius pedibus irent tentata

Expanded text:
fines quam omnia iusta in deditionem nostram perfecta erunfines quam omnia iusta in deditionem nostram perfecta erunt. uos, di immortales, precor quaesoque, si uobis non fuit cordi Sp. Postumium T. Ueturium consules cum Samnitibus prospere bellum gerere, at uos satis habeatis uidisse nos sub iugum missos, uidisse sponsione infami obligatos, uidere nudos uinctosque hostibus deditos, omnem iram hostium nostris capitibus excipientes; nouos consules legionesque Romanas ita cum Samnite gerere bellum uelitis, ut omnia ante nos consules bella gesta sunt.' quae ubi dixit, tanta simul admiratio miseratioque uiri incessit homines ut modo uix crederent illum eundem esse Sp. Postumium qui auctor tam foedae pacis fuisset, modo miserarentur quod uir talis etiam praecipuum apud hostes supplicium passurus esset ob iram diremptae pacis. cum omnes laudibus modo prosequentes uirum in sententiam eius pedibus irent, temptata
Abbreviated transcription (Latin):
nie non honoris causa me primum excitatum. iussumq dicere nõ
tamquam senatorem sed tamquam reum qua infelicis belli. qua lo¬
nominiose pacis. Ego tamen quando neq de noxa nostra neq de
poena retulistis omissa defensione quae non difficillima esset apua
haud ignaros fortunaꝵ humanaꝵ necessitatumq sententiam de
eo de quo retulistis paucis peragam. quae sententia testis mihine an
legionibus uestris pepercerim. cum seu turpi seu necessaria sponsione
obstrinxi. Qua tamen quando inuissu populi facta est non tenet᷑
populus. nec quicquam ex ea praeter corpora nostra debetur sanni¬
tibus dedamur per feciales nudi uinctiq ex oluamus religione po¬
pulum siqua obligauimus. nequid diuini humaniue obstet quo mi¬
nus iustum piumq deintegro in eatur bellum. Interea consules ex¬
ercitum scribere armare educere placet. nec prius ingredi hostiui

Expanded text:
niae non honoris causa me primum excitatum iussumque dicere, non niae non honoris causa me primum excitatum iussumque dicere, non tamquam senatorem sed tamquam reum qua infelicis belli qua ignominiosae pacis. ego tamen, quando neque de noxa nostra neque de poena rettulistis, omissa defensione, quae non difficillima esset apud haud ignaros fortunarum humanarum necessitatiumque, sententiam de eo de quo rettulistis paucis peragam; quae sententia testis erit mihine an legionibus uestris pepercerim, cum me seu turpi seu necessaria sponsione obstrinxi; qua tamen, quando iniussu populi facta est, non tenetur populus Romanus, nec quicquam ex ea praeterquam corpora nostra debentur Samnitibus. dedamur per fetiales nudi uinctique; exsoluamus religione populum, si qua obligauimus, ne quid diuini humaniue obstet quo minus iustum piumque de integro ineatur bellum. interea consules exercitum scribere, armare, educere placet, nec prius ingredi hostium
Abbreviated transcription (Latin):
abditi nihil pro magistratu agere. nisi quod expressum senat̾ consult̃
est ut dictatorem dicerent. comitioꝵ causa qui furium ambustum
dixerunt. & .p. emilium petum magistrum equitum. Quibus uitio e¬
atis suffecti. M. aemilius papus dictator. L. ualerius flaccus magister e¬
quitum. Nec per eos comitia habita. Et quia tedebat populum omni¬
um magistratuum eius anni res ad interregnum reduit. Interreges
.Q fabuis maximus. M. ualerius coruus. Is consules creauit. P. philonẽ
& .L. papirium cursorem iterum. haud dubio consensu ciuitatis. que
nulli ea tempestate duces clariores essent. Quo creati sunt die eo sic
enim placuerat patribus magistratum inierunt solemnibusq sanc
tis perfectis de pace caudina retulerunt. Et .P. penes quem fasces e¬
rant. Dictator .sp. postumi inquit. Qui ubi surrexit codem ilo uultu
quo sub ugum missus erat haud sum ignarus inquit consules ignomi¬

Expanded text:
abditi nihil pro magistratu agere nisi quod expressum senatus consulto abditi nihil pro magistratu agere nisi quod expressum senatus consulto est ut dictatorem dicerent comitiorum causa. Q. Fabium Ambustum dixerunt et P. Aelium Paetum magistrum equitum; quibus uitio creatis suffecti M. Aemilius Papus dictator, L. Ualerius Flaccus magister equitum. nec per eos comitia habita; et quia taedebat populum omnium magistratuum eius anni, res ad interregnum rediit. interreges Q. Fabius Maximus M. Ualerius Coruus . is consules creauit Q. Publilium Philonem et L. Papirium Cursorem iterum haud dubio consensu ciuitatis, quod nulli ea tempestate duces clariores essent. quo creati sunt die, eo—sic enim placuerat patribus— magistratum inierunt sollemnibusque senatus consultis perfectis de pace Caudina rettulerunt; et Publilius, penes quem fasces erant, 'dic, Sp. Postumi ' inquit. qui ubi surrexit, eodem illo uoltu quo sub iugum missus erat, 'haud sum ignarus' inquit, 'consules, ignomi
Abbreviated transcription (Latin):
fuit. Ad famam obsidionis delectis haberi ceptus erat. Dimissus deinde¬
auxilioꝵ apparatus. postꝗͣ deditionem tam federe factam acceperunt.
Extemploq sine ulla publica auctoritate consensum in omnem formã
luctus est. Taberne circa forum clausae. Iustitiumq in foro ceptum
priusꝗͣ indictum. lati claui anuli aurei positi. Pene exercitu ipso mes¬
tior ciuitas esse. Nec ducibus solum atq auctoribus sponsoribusq pa¬
cis irasci. sed innoxios etiam milites odisse. & negare urbe tectis ue
accipiendos. Quam concitationem animoꝵ fregit aduentus exercitus
etiam iratis miserabilis. Non enim tamquam in patriam reuertẽtes
ex insperato incolumes sed captoꝵ habitu uultuq ingressi sero urbem
ita se in sius quisq tectis abdiderunt ut postero atq in sequentibus die¬
bus nemo eoꝵ foꝵ aut publicum aspicere uellet. Consules in priuato

Expanded text:
 nuntius fuit. ad famam obsidionis dilectus haberi coeptus erat; dimissus deinde nuntius fuit. ad famam obsidionis dilectus haberi coeptus erat; dimissus deindeauxiliorum apparatus, postquam deditionem tam foede factam acceperunt; extemploque sine ulla publica auctoritate consensum in omnem formam luctus est. tabernae circa forum clausae iustitiumque in foro sua sponte coeptum prius quam indictum; lati claui, anuli aurei positi; paene maestior exercitu ipso ciuitas esse; nec ducibus solum atque auctoribus sponsoribusque pacis irasci sed innoxios etiam milites odisse et negare urbe tectisue accipiendos. quam concitationem animorum fregit aduentus exercitus etiam iratis miserabilis. non enim tamquam in patriam reuertentes ex insperato incolumes sed captorum habitu uoltuque ingressi sero in urbem ita se in suis quisque tectis abdiderunt, ut postero atque insequentibus diebus nemo eorum forum aut publicum aspicere uellet. consules in priuato
Abbreviated transcription (Latin):
etiam perpetuam cepisse enim eos non romam sicut ante gallos sed qua
multo bellicosuis fuerit romanam uirtutem ferociamq. Cum hec dice¬
rentur audirenturq & deploratum pene romanum nomen in concilio
aetate reuerendus longe aliter habere se rem dixisse. Silentium illud
obstinatum fixos in terram oculos & surdas ad omnia solatia aures &
pudorem intuendae lucis ingentem molem iraꝵ ex alto animo cientis
indicia esse. Aut romana se ignorare ingenia aut silentium illud sanniti¬
bus flebiles breui clamores gemitusq excitaturum. caudineq pacis aliꝗͣ¬
to sannitibus ꝗͣ romanis tristiorem memoriam fore. Quippe suos quẽq
eoꝵ animos habiturum. ubicumq congressuri sint. Saltus caudinos nor
ubiq sannitibus fore. lam romae expersa infamis clades erat. obsessos
primum audierunt. Tristior deinde ignominiose pacis magis ꝗͣ periculi.

Expanded text:
etiam perpetuam; cepisse enim eos non Romam, sicut ante Gallos, sed, quod etiam perpetuam; cepisse enim eos non Romam, sicut ante Gallos, sed, quod multo bellicosius fuerit, Romanam uirtutem ferociamque,— cum haec dicerentur audirenturque et deploratum paene Romanum nomen in concilio aetate uerendus, longe aliter se habere rem dixisse: silentium illud obstinatum fixosque in terram oculos et surdas ad omnia solacia aures et pudorem intuendae lucis ingentem molem irarum ex alto animo cientis indicia esse; aut Romana se ignorare ingenia aut silentium illud Samnitibus flebiles breui clamores gemitusque excitaturum, Caudinaeque pacis aliquanto Samnitibus quam Romanis tristiorem memoriam fore; quippe suos quemque eorum animos habiturum, ubicumque congressuri sint; saltus Caudinos non ubique Samnitibus fore. iam et Romae sua infamis clades erat. obsessos primum audierunt; tristior deinde ignominiosae pacis magis quam periculi
Abbreviated transcription (Latin):
omnibus hospitalibus priuatisq & publicis fungitur officus. Neꝙ ilis
socioꝵ comitas uultusq benigni & alloquia non modo sermonem elice¬
re sed ne ut oculos quidem attollerent aut consolantes amicos contra ĩ¬
tuerentur efficere poterant. Adeo eos super merorem pudor quidam fu¬
gere colloquia & cetus hominum cogebat. Postero die cum uuenes no¬
biles missi a capua ut proficiscentes ad finem campanum prosequerent᷑
reuertissent uocatiq in curiam percontantibus maioribus natu multo
sibi mestiores & abiectioris animi uisos referrent adeo silens ac prope mu¬
tum agmen incessisse. tacere indolem illam. ablatosq cum armis anim¬
os non reddere salutem non salutantibus dare responsum non hiscere
quemꝗͣ pre metu potuisse tamꝗͣ ferentibus adhuc ceruicibus uigum sub
quod missi essent habere sannites uictoriam non preclaram solum sed

Expanded text:
omnibus hospitalibus priuatisque et publicis fungitur officiis. neque illis omnibus hospitalibus priuatisque et publicis fungitur officiis. neque illis sociorum comitas uoltusque benigni et adloquia non modo sermonem elicere sed ne ut oculos quidem attollerent aut consolantes amicos contra intuerentur efficere poterant; adeo super maerorem pudor quidam fugere conloquia et coetus hominum cogebat. postero die cum iuuenes nobiles missi a Capua ut proficiscentes ad finem Campanum prosequerentur reuertissent uocatique in curiam percontantibus maioribus natu multo sibi maestiores et abiectiores animi uisos referrent: adeo silens ac prope mutum agmen incessisse; iacere indolem illam Romanam ablatosque cum armis animos; non reddere salutem, non salutantibus dare responsum, non hiscere quemquam prae metu potuisse, tamquam ferentibus adhuc ceruicibus iugum sub quod missi essent; habere Samnites uictoriam non praeclaram solum sed
Abbreviated transcription (Latin):
mis hostes. exprobrantes illudentesq. gladii etiam plerisq intentati
& uulnerati quidam. necatiq si uultus eoꝵ indignitate reꝵ acrior
uictorem osffendisset. Ita traducti subiugum & quod pene grauus
rat per hostium oculos cum e saltu euasissent & si uelut ab intenlient
acti tum lucem aspicere uisi sunt tamen ipsa lux ita deforme intuenti¬
bus agmen omni morte tristior fuit. Itaq cum ante noctem capuani
peruenire possent incerti de fide socioꝵ & quod pudor prepediebat ar¬
Ca uiam haud procul capua omnium egena corpora prostrauerant iui¬
mi. Quod ubi est capuam nuntiatum euicit miscratio usta socioꝵ super¬
biam ingenitam campanis confestim insignia sua consulibus fasces uc¬
tores arma equos uestimenta commeatus militibus benigne mittunt
& uenientibus capuam cunctus senatus populusq obuiam egressus ustis

Expanded text:
mati hostes, exprobrantes eludentesque; gladii etiam plerisque intentati, mati hostes, exprobrantes eludentesque; gladii etiam plerisque intentati, et uolnerati quidam necatique, si uoltus eorum indignitate rerum acrior uictorem offendisset. ita traducti sub iugum et quod paene grauius erat per hostium oculos, cum e saltu euasissent, etsi uelut ab inferis extracti tum primum lucem aspicere uisi sunt, tamen ipsa lux ita deforme intuentibus agmen omni morte tristior fuit. itaque cum ante noctem Capuam peruenire possent, incerti de fide sociorum et quod pudor praepediebat circa uiam haud procul Capua omnium egena corpora humi prostrauerunt. quod ubi est Capuam nuntiatum, euicit miseratio iusta sociorum superbiam ingenitam Campanis. confestim insignia sua consulibus, fasces, lictores, arma, equos, uestimenta, commeatus militibus benigne mittunt; et uenientibus Capuam cunctus senatus populusque obuiam egressus iustis
Abbreviated transcription (Latin):
lem uiam. per socioꝵ urbes. Reditum in patriam ad parentes. quo
sepe ipsi maioresq eoꝵ triumphantes uenissent. Se solos sine uulnere
sine ferro sine acie uictos. Sibi non licuisse stringere gladios. non
mentibus hora fatalis ignominie aduenit. omnia tristiora experiun¬
do factura ꝗͣ quae perceperant animis. lam primum cum singulis
uestimentis inermes extra uallum exire uissi. Et primi traditi obside
atq in custodiam abducti. Tum ab consulibus abire lictores uissi pa¬
ludamentaq detracta tantam inter ipsos qui paulo ante eos execran¬
tes dedendos lacerandosq censuerant miserationem fecit ut suae quis¬
que conditionis oblitus ab illa deformatione tantae maiestatis uelut
ab nefando spectaculo auerteret oculos. Primi consules prope semi-¬
nudi sub uigum missi. Tum ut quisq gradu proximus erat ita igno¬
minie obiectus. Tum deinceps singulae legiones. Circumstabant ar¬

Expanded text:
lem uiam per sociorum urbes, reditum in patriam ad parentes, quo lem uiam per sociorum urbes, reditum in patriam ad parentes, quo saepe ipsi maioresque eorum triumphantes uenissent: se solos sine uolnere, sine ferro, sine acie uictos; sibi non stringere licuisse gladios, non mentibus hora fatalis ignominiae aduenit, omnia tristiora experiundo factura quam quae praeceperant animis. iam primum cum singulis uestimentis inermes extra uallum exire iussi; et primi traditi obsides atque in custodiam abducti. tum a consulibus abire lictores iussi paludamentaque detracta; tantam <id> inter eos qui paulo ante eos exsecrantes dedendos lacerandosque censuerant miserationem fecit, ut suae quisque condicionis oblitus ab illa deformatione tantae maiestatis uelut ab nefando spectaculo auerteret oculos. primi consules prope seminudi sub iugum missi; tum ut quisque gradu proximus erat, ita ignominiae obiectus; tum deinceps singulae legiones. circumstabant ar
Abbreviated transcription (Latin):
minus dictis legibus stetur ut eum ita iupiter feriat quemad modũ¬
a fecialibus porcus feriatur. Spoponderunt consules. legati. quaesto¬
res. tribuni mił. nominaq omnium qui spoponderunt extant. Ubi
si ex foedere acta res esset praeterꝗͣ duoꝵ fecialium non extarent.
Et propter necessariam foederis dilationem obsides etiam: dc. equitũ
mperati. qui capite luerent si pacto non staretur.Tempus inde stati¬
tum tradendis obsidibus exercituiq inermi mittendo. Red integra¬
uit luctum in castris consulum aduentus. Ut uix ab his abstinerẽt
non ducem locoꝵ non exploratorem fuisse. beluaꝵ modo cecos in
oueam missos. Alii alios intueri. contemplari arma mox tradenda
& inermes futuras dextras. obnoxiaq corpora hosti. proponere sibi¬
met ipsi ante oculos iugum hostile. & ludibria uictoris. & uultus su¬
perbos. & perarmatos inermium iter. Inde foedi agminis miserabi¬

Expanded text:
minus legibus dictis stetur, ut eum ita Iuppiter feriat quemadmoduminus legibus dictis stetur, ut eum ita Iuppiter feriat quemadmodua fetialibus porcus feriatur? spoponderunt consules, legati, quaestores, tribuni militum, nominaque omnium qui spoponderunt exstant, ubi, si ex foedere acta res esset, praeterquam duorum fetialium non exstarent; et propter necessariam foederis dilationem obsides etiam sescenti equites imperati, qui capite luerent, si pacto non staretur. tempus inde statutum tradendis obsidibus exercituque inermi mittendo. redintegrauit luctum in castris consulum aduentus, ut uix ab iis abstinerent non ducem locorum, non exploratorem fuisse; beluarum modo caecos in foueam missos. alii alios intueri; contemplari arma mox tradenda et inermes futuras dextras obnoxiaque corpora hosti; proponere sibimet ipsi ante oculos iugum hostile et ludibria uictoris et uoltus superbos et per armatos inermium iter, inde foedi agminis miserabi
Abbreviated transcription (Latin):
tudo. Tam herele ꝗͣ agalloꝵ impetu defendit. An auehus exercitum
camillumq ducem implorabunt : hic omnes spes opesq sunt quas ser¬
uando patriam seruamus. dedendo ad necem patriam deserimus.
At feda atq ignominiosa deditio est. Sed ea caritas patriae est ut tam
ignominia eam quam morte nostra si opus sit seruemus. Subeatur
ergo ista quantacumq est indignitas. & pareatur necessitati quam ne
dii quidem superant. Ite consules redimite armis ciuitatem. quam au¬
ro maiores nostri redemerunt. Consules profecti ad pontium in col¬
loquium cum de federe uictor agitaret negarunt inuissu populi fe¬
dus fieri posse nec sine fecialibus cerimoniaq alia solemni. Itaq nõ
ut uulgo credunt claudiusq etiam scribit federe pax caudina sed p
deditionem facta est. Quid enim aut sponsoribus in federe opus esset
aut obsidibus : ubi pactione res transigit. per quem populum fiat qͦ

Expanded text:
tudo. tam hercule quam a Gallorum impetu defendit. an a Ueiis exercitum tudo. tam hercule quam a Gallorum impetu defendit. an a Ueiis exercitum Camillumque ducem implorabunt? hic omnes spes opesque sunt, quas seruando patriam seruamus, dedendo ad necem patriam deserimus ac prodimus. at foeda atque ignominiosa deditio est. sed ea caritas patriae est ut tam ignominia eam quam morte nostra, si opus sit, seruemus. subeatur ergo ista, quantacumque est, indignitas et pareatur necessitati, quam ne di quidem superant. ite, consules, redimite armis ciuitatem, quam auro maiores uestri redemerunt.' consules profecti ad Pontium in conloquium, cum de foedere uictor agitaret, negarunt iniussu populi foedus fieri posse nec sine fetialibus caerimoniaque alia sollemni. itaque non, ut uolgo credunt Claudiusque etiam scribit, foedere pax Caudina sed per sponsionem facta est. quid enim aut sponsoribus in foedere opus esset aut obsidibus, ubi precatione res transigitur, per quem populum fiat quo