comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Hi qui inuitati fuerant adnuptias de
sepibus & angulis et plateis & diuersis
locis cȩnam regis impleuerant : sed postea
cum uenisset rex ut uideret discũbentes
in conuiuio suo hoc est in sua quasi fide
requiescentes ut in die iudicii uisitaret
conuiuaᷤ et discerneret merita singuloꝵ.
inuenit unum qui ueste non erat indutꝰ
nuptiali. Unus iste. om̃s qui sociati st̃
malitiȩ intelliguntur: uestis autẽ nup¬
tialis p̃cepta sunt dñĩ & opera quae
complentur exlege et euangelio. nouiq
hominiꝰ efficiunt uestimentũ. Siquis
igitur in tempore iudicii inuentu fuerit
sub nomine xpĩano non habere uestim̃
hominis exuuias. hic statim corripitur
et dicitur ei: Amice. quomodo huc in¬
trasti: Amicum uocat quod inuitatus
adnuptiaᷤ est : arguit impudentiȩ qł
uestesordida munditiaᷤ pulluerit nup¬
tiales: At ille obmutuit. In tempore
enim illo non erit locus impudentiae.
nec negandi facultaᷤ: cum om̃s angeli et

Expanded text:
Hi qui invitati fuerant ad nuptias, de Hi qui invitati fuerant ad nuptias, de sepibus et angulis, et plateis, et diversis locis, coenam regis impleverant. Sed postea cum venisset rex, ut videret discumbentes in convivio suo hoc est, in sua quasi fide requiescentes; ut in die judicii visitare convivas, et discerneret merita singulorum, invenit unum qui veste indutus non erat nuptiali. Unus iste, omnes qui sociati sunt malitia intelliguntur. Vestis autem nuptialis, praecepta sunt Domini, et opera quae complentur ex lege et Evangelio, novique hominis efficiunt vestimentum. Si quis igitur in tempore judicii inventus fuerit sub nomine Christiano non habere vestem nhominis exuvias, hic statim corripitur, et dicitur ei: Amice, quomodo huc intrasti? Amicum vocat, quod invitatus ad nuptias est: arguit impudentiae, quod veste sordida munditias polluerit nuptiales. At ille obmutuit. In tempore enim illo non erit locus poenitentiae, nec negandi facultas, cum omnes angeli et
Abbreviated transcription (Latin):
citus seu ultores angelos de quib in psal¬
mis scribitur in termissionem ꝑ angelos
pessimos. seu romanos intelligamus sub
duce uespassiano & tito : qui occisis iudeȩ
populis prȩuaric atricẽ succenderunt ci¬
uitatem. Tunc ait seruis suis. Nuptiae
quidem paratę sunt : sed qui inuitati erant
non fuerunt digni Ite ergo ad exitus ui¬
arum. et quoscumq inueneritis uocate
adnuptias. Gentilium populus non erat¬
inuiis. sed inexitib uiarum. Quęrit᷑ autẽ
quomodo in his qui foris erant inter maloᷤ
et boni aliqui sunt reꝑti. Hunc locum
gentes naturaliter facientes ea quȩ legis
sunt condempnent iudȩos. qui scriptam
legem non fecerint. Inter ipsos quoq et
mala. alios obhonestatem moꝵ uirtuti¬
bus deditos. Intrauit autem rex ut ui¬
deret discumbentes. & uidit ibi hominẽ
non uestitum ueste nuptiali: & ait illi:
Amice. quomodo huc intrasti non haben
uestem nuptialem. At ille obmutuit:

Expanded text:
citus, seu ultores angelos, de quibus in Psalcitus, seu ultores angelos, de quibus in Psalmis scribitur: Immissiones per angelos pessimos Al. malos  ; seu Romanos intelligamus, sub duce Vespasiano et Tito, qui occisis Judaeae populis, praevaricatricem succenderint civitatem. Tunc ait servis quidem paratae sunt, sed qui erant inuitati non fuerunt digni; ite ergo ad exitus uiarum et quoscumque inueneritis uocate ad nuptias. et in viis, sed in exitibus viarum. Quaeritur autem quomodo in his qui foris erant inter malos, et boni aliqui sint reperti? Hunc locum gentes naturaliter facientes ea quae legis sunt, condemnent Judaeos, qui scriptam legem non fecerint. Inter ipsos quoque ethmala: alios ob honestatem morum virtutibus deditos. Intravit autem rex, ut videret discumbentes: et vidit ibi hominem non vestitum veste nuptiali, et ait illi: Amice, quomodo huc intrasti non habens vestem nuptialem? At ille obmutuit.
Abbreviated transcription (Latin):
uel certe dogmatũ magnitudo & doctri¬
na dĩ lege plenissima sentiri potest Et
abierunt alius in uillam suam. alius ad
negotiationem: alii uero tenuerunt ser¬
uos eius. & contumeliis affectos occider̃t᷑
Inter eos qui non recipiunt euangelii ue¬
ritatem multa diuersitas est. Minoris
enim criminis sunt qui occupati aliis reb
uenire noluerunt his qui contempto in¬
uitantis affectu uerterunt humanitatẽ
in crudelitatem. & tentos seruos regis uel
contumeliis affecerunt uel occiderunt:
In hac parabola sponsi siletur occasio. &
ꝑseruorũ mortes contemptus ostenditur
nuptiarum. Rex autem cum audisset.
iratus est. De quo supra dixerat. simile
factum est regnum cȩloꝵ homini regi.
Quando inuitabat adnuptias. & agebat
opera clementię: hominis nomen est appo¬
situm. Nunc quando adultionem uenit.
homo siletur: et rex tantũ dicitur. Et
missis exercitib suis ꝑdidit homicidas
illos. et ciuitatẽ illorum succendit. Exer¬

Expanded text:
vel certe dogmatum magnitudo, et doctrivel certe dogmatum magnitudo, et doctrina Dei lege plenissima sentiri potabierunt alius in villam suam, alius ad negotiationem suam; reliqui vero tenuerunt servos ejus, et contumeliis affectos, occiderunt. Inter eos, qui non recipiunt Evangelii veritatem, multa diversitas est. Minoris enim criminis sunt qui occupati aliis rebus venire noluerunt, his qui, contempto invitantis affectu, verterunt humanitatem in crudelitatem, et tentos servos regis, vel contumeliis affecerunt, vel occiderunt. In hac parabola sponsi siletur occisio: et per servorum mortes, contemptus ostenditur nuptiarum. Rex autem cum audisset, iratus est. De quo dictum supra fuerat: Simile factum est regnum coelorum homini regi, quando invitabat ad nuptias, et agebat opera clementiae, hominis nomen appositum est, nunc quando ad ultionem venit, homo siletur, et rex tantum dicitur. Et missis exercitibus suis, perdidit homicidas illos, et civitatem illorum succendit. Exer
Abbreviated transcription (Latin):
harisçi intelligentes de se dici pa¬
rabolas. quęrebant eũ tenere &
occidere. Hanc eoꝵ sciens d̾ns
uoluntatẽ. nichil ominus in¬
crepat seuientes. Nec timore superatur.
quo minus arguat peccatores. Rex iste
qui facit nuptias filio suo. ds omp̃s est.
gregata est. Mittitꝙ seruũ suũ uocare
inuitatos adnuptias. haud dubium quin¬
moysen: ꝑ quem legem inuitatis dedir.
Si autem seruos legerimus ut pleraq habent
ex emplaria. ad ꝓphetas referendum est:
quod inuitati ꝑ eos uenire contempserint.
lterũ misit alios seruos dicens. Dicite in¬
uitatis. Ecce prandium meũ paraui. tau
nite adnuptias. Serui qui secundo orissi
sunt: melius est ut ꝓphetȩ intelligantur
quam apłi. Ita tamen: si supra seruuᷤ scrip¬
tus fuerit: Sin autem seruos ibidem legaᷤ.
hic secundi serui apłi in telligendi sunt:
Prandiũ paratũ & tauri et altilia occisa
uel ꝑmetaforam opes regiȩ describuntur.
ut ex carnalib in telligantur spiritualia:

Expanded text:
harisaei intelligentes de se dici parabolas, quaerebant eum tenere et occidere. Hanc eorum sciens Dominus voluntatem, nihilominus increpat saevientes, nec timore superatur, quo minus arguat peccatores. Rex iste qui fecit nuptias filio suo, Deus omnipotens est. gregata est. Et misit servum suum vocare invitatos ad nuptias, et Moysen, per quem Legem invitatis dedit. Si autem servos legerimus, ut pleraque habent exemplaria, ad prophetas referendum est, quod invitati per eos venire contempserint. Iterum misit alios servos, dicens: Dicite invitglexerunt. Servi qui secundo missi sunt, melius est ut prophetae intelligantur, quam apostoli: ita tamen si supra, servus, scriptus fuerit. Sin autem servos, ibidem legas, hic secundi servi, apostoli intelligendi sunt. Prandium paratum, et tauri, et altilia occisa, vel per metaphoram 175 opes regiae describuntur, ut ex carnalibus intelligantur spiritualia;
Abbreviated transcription (Latin):
dammodo nos admonunt. quemadmodũ
& mactet & ꝑdat. ego ueni ut uitam ha¬
beant. & abundantius habeant. Uidet᷑
enim michi dixisse ut uitam habeant in¬
gredientes. & abundantius habeant egre
est ouile eius intrauerit aduitã tẽporalẽ
quȩ est infide. Ideo ait. Ego ueni ut ui¬
tam habeant. hoc est fidem quȩ ꝑdilec¬
tionem operatur. Per quam fidem in
ouile in grediuntur ut uiuant. quia us¬
tus exfide uiuit. & abundantius habe¬
ant qui ꝑseuerando usq infinem ꝑ illus
ostium idest ꝑfidem xp̃i egrediuntur.
qm̃ uiri fideles moriuntur & abundan¬
tius habebunt uitam ueniendo quo
pastor ille prȩcessit.ubi numqũa dein¬
de moriantur. Quamuis ergo & hie in
ipso ouili non desunt pascua. qm̃ adutrẽ¬
q possumus in telligere quod dictum ẽ
& pascua inuenient idest & ad ingressum¬
& adegressum: tamen tunc uera pascua
inuenient ubi saturentur qui esuriunt
& sitiunt iustitiam. qualia pascua inuenit

Expanded text:
dammodo nos admonuit: secundum quedammodo nos admonuit: secundum queet mactet, et perdat: ego veni ut vitam habeant, et abundantius habeant. » Videtur enim mihi dixisse, Ut vitam habeant ingredientes, et abundantius habeant egredest ovile ejus, intraverit ad vitam temporalem, quae est in fide. Ideo ait, Ego veni, ut vitam habeant, hoc est fidem, quae per dilectionem operatur ; per quam fidem in ovile ingrediuntur ut vivant, quia justus ex fide vivit : et abundantius habeant, qui perseverando usque in finem, per illud ostium, id est, per fidem Christi egrediuntur, quoniam veri fideles moriuntur; et abundantius habebunt vitam, veniendo quo pastor ille praecessit, ubi nunquam deinde moriantur. Quamvis ergo et hic in ipso ovili non desunt pascua, quoniam ad utrumque possumus intelligere quod dictum est, et pascua invenieet ad egressum, tamen tunc vera pascua invenient, ubi saturentur qui esuriunt et sitiunt justitiam ; qualia pascua invenit
Abbreviated transcription (Latin):
e illuorinato illo eui cȩcus Tin
natus est sermo adiudȩos
dñi ex ortus est:
Huic
itaq lectioni ho diernã
ẽẽ contextam scire debuit & commone-¬
ri caritas ur̃a. Cum enim dñs dixisset
inuidicium enim ego ueni in hunc mun-¬
dum. ut qui non uident uideant. & qui
uident cȩci fiant. quod eo tempore qͦn¬
do lectum est ut potuimus exposuimus.
Quidam exphariseis dixerunt. Nũquid
& nos cęxi sumus: Quibus respondit.
Sicȩci essetis. non haberetis peccatũ. Nunc

Expanded text:
e illuminato illo qui natus est caecus, sermo ad Judaeos Domini exortus est. Huic itaque lectioni hodiernam esse contextam, scire debuit et commoneri Charitas vestra. Cum enim Dominus dixisset, In judicium ego veni in hunc mundum, ut qui non vident, videant; et qui vident, caeci fiant; quod eo tempore, quando lectum est, ut potuimus exposuimus: quidam ex Pharisaeis dixerunt, Numquid et nos caeci sumus? Quibus respondit: Si caeci
Abbreviated transcription (Latin):
do alienos oues non audiunt: Si oues
non erant. quare obiurgantur illi qͥb
dicitur. errantem non reuocastis : In ip
delibus. aliquando mala contingunt.
seducuntur in errorem. & post errorẽ
reuocantur. Quando seducti sunt in
errorem & rebaptizati sunt. aut post
ouilis dominici societatem rursus in er¬
rorem pristinum reuoluti sunt. oues
erant. annon erant: Utiq catholici eram
Si catholici fideles erant. oues erant e
oues erant. quomodo uocem alicni audi¬
re potuerunt: cum dñs dicat non aid¬
erunt eos oues : Audistis fr̃s altituand̃
questionis: dico ergo. Nlouit dñs qui sune
eius. Nouit prȩscitos nouit prȩdestinat
De illo quippe dicitur. Quos autt̃ prec̃¬
uit & prȩdestinauit conformes fieri ima¬
ginis filii eius. ut sit ipse primogenitus
inmultis fr̃ibus. Quos autem prȩdesti¬

Expanded text:
do alienos oves non audiunt? si oves do alienos oves non audiunt? si oves non erant, quare objurgantur illi quibus dicitur, Errantem ovem non revocastis? In ipsidelibus, aliquando mala contingunt; seducuntur in errorem, et post errorem revocantur: quando seducti sunt in errorem, et rebaptizati sunt, aut post ovilis dominici societatem rursus in errorem pristinum revoluti sunt, oves erant an non erant? Utique catholici erant. Si catholici fideles erant, oves erant. Si oves erant, quomodo vocem alieni audire potuerunt, cum Dominus dicat, non audierunt eos oves? 12. Audistis, fratres, altitudinem quaestionis. Dico ergo: Novit Dominus qui sunt ejus . Novit praescitos, novit praedestinatos: de illo quippe dicitur, « Quos autem praescivit, et praedestinavit conformes fieri imaginis Filii sui, ut sit ipse primogenitus in
Abbreviated transcription (Latin):
latrones. & non audierunt eos oues.
Dñe. si non audierunt eos oues. quomodo
errant oues. si oues non audiunt nisi te :
Tu autem ueritaᷤ es. Quisquis ueritatem
audit. non utiq errat. Illi autem errant.
et oues appellantur. Nam si inerrore
ipso oues non appellarentur. non diceret᷑
Piezechielem. errantem ouem non re¬
uocastis. Quomͦ & errat. & ouis est:
Uocem alieni audiuit. certe non audie¬
runt eos oues. Demde modo multi colli¬
guntur adouile xp̃i. & ex hereticis
fiunt catholici: Afuribus tolluntur.
pastori redduntur. Et aliquando mur¬
murant. tedium patiuntur a reuocan¬
te: & non intelligunt iugulantem. Ue¬
rumtamen & iam cum renitentes uene¬
rint. quae oues sunt agnoscunt uocem
pastoris: & se uenisse lȩtantur. & errasse
erubescunt. Quando ergo in errore¬
illo tamquam inueritate gloriabant᷑.
& utiq non audiebant uocem pastoris
& alienum ideo sequebantur oues erant.
annon erant: Si oues erant. quomo¬

Expanded text:
latrones, et non audierunt eos oves. latrones, et non audierunt eos oves. Domine, si non audierunt eos oves, quomodo errant oves? Si oves non audiunt nisi te; tu autem veritas es: quisquis veritatem audit, non utique errat. Illi autem errant, et oves appellantur. Nam si in errore ipso oves non appellarentur, non diceretur per Ezechielem, Errantem ovem non revocastis. Quomodo et errat, et ovis est? Vocem alieni audivit? Certe non audierunt eos oves. Deinde modo multi colliguntur ad ovile Christi, et ex haereticis fiunt catholici; a furibus tolluntur, pastori redduntur: et aliquando murmurant, taedium patiuntur ad revocantem, et non intelligunt jugulantem; verumtamen etiam cum renitentes venerint quae oves sunt, agnoscunt vocem pastoris, et se venisse laetantur, et errasse erubescunt. Quando ergo in illo errore tanquam in veritate gloriabantur, et utique non audiebant vocem pastoris, et alienum ideo sequebantur, oves erant an non erant? Si oves erant, quomo
Abbreviated transcription (Latin):
erant: tunc lupi erant. Uox audita
eos mutauit. & exlupis oues fecit. Quan¬
do ergo factae sunt oues. audierunt et
pastorem inuenerunt. pastoremq secutȩ
sunt: & pastoris ꝓmissa sperauerunt.
quia iussa fecerunt. Soluta est ut cumq
ista quęstio. & cuiquam forte sufficiat.
me autem adhuc mouet. & quid me mo¬
ueat communico uõbiscum. ut quodam¬
modo quęrens uobiscum reuelante illo
uobiscum merear inuenire. Quid ergo
me moueat. accipite. Ser iezechielem ꝓ¬
phetam dñs obiurgat pastores. & dicit
inter cȩtera de ouibus. Errantem non re¬
uocastis. & errantem dicit. & ouem ap¬
pellat. Si quando errabat ouis erat.
cuius uocem ut erraret audiebat:
Procul dubio enim non erraret. si uocẽ
pastoris audiret. Sed ideo errauit:. qͥa
uocem audiuit alieni: uocem furis et
latronis audiuit. Certe latronũ uocẽ
non audiunt oues. Qui uenerunt in¬
quit. & intelligimus prȩter me idest
qui uenerunt prȩter me. fures sunt et

Expanded text:
erant, tunc lupi erant; vox audita erant, tunc lupi erant; vox audita eos mutavit, et ex lupis oves fecit: quando ergo factae sunt oves, audierunt, et pastorem invenerunt, pastoremque secutae sunt; pastoris promissa speraverunt, quia jussa fecerunt. 11. Soluta est utcumque ista quaestio, et cuiquam forte sufficiat. Me autem adhuc movet, et quid me moveat communico vobiscum, ut quodammodo quaerens vobiscum, revelante illo vobiscum merear invenire. Quid ergo me moveat, accipite. Per Ezechielem prophetam Dominus objurgat pastores, et dicit inter caetera de ovibus, Errantem ovem non revocastis . Et errantem dicit, et ovem appellat. Si quando errabat ovis erat, cujus vocem ut erraret audiebat? Procul dubio enim non erraret, si vocem pastoris audiret: sed ideo erravit, quia vocem audivit alieni; vocem furis et latronis audivit. Certe latronum vocem non audiunt oves: Qui venerunt, inquit, et intelligimus, Praeter me; id est, Qui venerunt praeter me, fures sunt et
Abbreviated transcription (Latin):
errantes. falsa dicentes. in ania garrientes.
uana fingentes. miseros seducentes. Quid
est ergo quod dixi: Maior hȩc questio¬
est. Quid habet obscurum & ad intelli¬
gendum difficile. audite obsecro. Ecce
ipso ore pastoris. Si enim ꝑprophetas
uox pastoris erat. quantõ magis uocem
pastoris ꝓferebat lingua pastoris : Non
om̃s audierunt. Sed quid putamus. Qui
audierunt. oues erant: Ecce audiuit
iudas. & lupus erat. Sequebatur. sed pelle
ouina tectus pastori insidiabatur: Aliqͥ
uero illoꝵ qui xp̃m crucifixerunt non
audiebant. & oues erant. Ipsos enim uide¬
bat inturba. quando dicebat. Cum exal¬
taueritis filium hominis. tunc cognoscetis
quia ego sum. Quomodo enim ista soluit᷑
questio : audunt non oues. & non audiunt
oues: Sequuntur uocem pastoris quidã
lupi. & ei quȩdam contra dicunt oues. po¬
stremo pastorem occidunt oues. Soluit᷑
questio. Respondet enim aliquis. & dicit.
Sed quando non audiebant. oues nondũ

Expanded text:
errantes, falsa dicentes, inania garrientes, errantes, falsa dicentes, inania garrientes, vana fingentes, miseros seducentes. 10. Quid est ergo quod dixi, Major haec est quaestio? Quid habet obscurum et ad intelligendum difficile? Audite, obsecro. Ecce ipso ore pastoris. Si enim per Prophetas vox pastoris erat, quanto magis vocem pastoris proferebat lingua ipsa pastoris? Non omnes audierunt. Sed quid putamus? qui audierunt, oves erant? Ecce audivit Judas, et lupus erat: sequebatur, sed pelle ovina tectus pastori insidiabatur. Aliqui vero eorum qui Christum crucifixerunt, non audiebant, et oves erant: ipsos enim videbat in turba, quando dicebat, Cum exaltaveritis Filium hominis, tunc cognoscetis quia ego sum . Quomodo enim ista solvitur quaestio? Audiunt non oves, et non audiunt oves; sequuntur vocem pastoris quidam lupi, et ei quaedam contradicunt oves; postremo pastorem occidunt oves. Solvitur quaestio: respondet enim aliquis, et dicit, Sed quando non audiebant, oves nondum
Abbreviated transcription (Latin):
sed illi uentura esse : nos autem uenisse. Ideo
& sic ait. Cundem potum spiritualem bi¬
berunt: Si spiritualem. eundem:nam cor¬
poralem. non eundem: Quid enim illibi:¬
bebant: Bibebant enim illi despirituali.
sequente petra. Petra autem erat xp̃c. Ui
dete ergo fidem ante signa uariata. Ibi pe
Et illi ꝓmagno sacramento eiusdem xp̃i
biberunt aquam ꝓfluentem depetra. nos
quid bibamus. norunt fideles. Si speciẽ
uisibilem intendis. aliud est. si intelligibilẽ
significationem. eundem potum sp̃ualem
biberunt. Quot quot ergo illo tempore
crediderunt uel abrahae uel isaac uł iacob
uel moysi uel aliis patriarchis. aliisq pro¬
phetis xp̃m pręnuntiantib. oues erant. &
xpm̃ audierunt. Non alienam uocem. sed
ipsius audierunt. ludex fuerat in precõne.
quia & quando uidex loquit᷑ ꝑ preconem:
exceptor non facit. Preco dixit. sed iu .luii.¬
dex dixit. Alii sunt ergo quos non au¬
dierunt oues. in quib non erat uox xp̃i.

Expanded text:
sed illi ventura esse, nos autem venisse. Ideo sed illi ventura esse, nos autem venisse. Ideo et sic ait, Eumdem potum spiritualem biberunt. Spiritualem eumdem, nam corporalem non eumdem. Quid enim illi bibebant? Bibebant enim de spirituali sequente petra: petra autem erat Christus . Videte ergo, fide manente, signa variata. Ibi petEt illi pro magno sacramento ejusdem Christi biberunt aquam profluentem de petra; nos quid bibamus norunt fideles. Si speciem visibilem intendas, aliud est: si intelligibilem significationem, eumdem potum spiritualem biberunt. Quotquot ergo illo tempore crediderunt vel Abrahae, vel Isaac, vel Jacob, vel Moysi, vel aliis Patriarchis, aliisque Prophetis Christum praenuntiantibus, oves erant, et Christum audierunt: non alienam vocem, sed ipsius audierunt. Judex fuerat in praecone. Quia et quando judex loquitur per praeconem, exceptor non facit, Praeco dixit; sed, dex dixit. Alii sunt ergo quos non audierunt oves, in quibus non erat vox Christi,
Abbreviated transcription (Latin):
cundem spm̃fidei. & nos credimus. Sic
a alio loco. Nolo enim ignorare uos fr̃s.
quia patres nrĩ omnes sub nube fuerunt.
& omnes ꝑmare transierunt: & omnes
in moyse baptirati sunt innube & in ma-¬
ri. Et omnes eandem ȩscam spiruualem
manducauerunt. & om̃s eundem potũ
spiritualem biberunt. Mare rubrum
significat baptismum. moyses ductor per
mare rubrum significat xp̃m: populus
transiens significat fideles. mors egẏptioꝵ
significat abolitionem peccatorum. In
signis diuersis ẽadem fides. Sic insignis di¬
uersis. quomodo inuerbis diuersis: quia
uerba sonos mutant ꝑ tempora. & utiq
nichil sunt aliud uerba quam signa. Sig¬
nificando enim uerba sunt. tolle significa¬
tionem uerbo. strepitus inanis est. Signi¬
ficata sunt ergo omnia. Numquid non
eadem credebant per quos hȩc signa mini¬
strabantur. ꝑ quos eadem credimꝰ quȩ ꝓphe¬
tata pręnuntiabantur : Utiq credebant.

Expanded text:
eumdem spiritum fidei, et nos credimus. Sic eumdem spiritum fidei, et nos credimus. Sic et alio loco, Nolo enim vos ignorare, fratres, quia patres nostri omnes sub nube fuerunt, et omnes per mare transierunt, et omnin nube et in mari, et omnes eamdem escam spiritualem manducaverunt, et omnes eumdem potum spiritualem biberunt. Mare Rubrum significat Baptismum; Moyses ductor per mare Rubrum significat Christum; populus transiens significat fideles; mors Aegyptiorum significat abolitionem peccatorum. In signis diversis eadem fides: sic in signis diversis, quomodo in verbis diversis; quia verba sonos mutant per tempora, et utique nihil aliud sunt verba quam signa. Significando enim verba sunt: tolle significationem verbo, strepitus inanis est. Significata ergo sunt omnia. Numquid non eadem credebant, per quos haec signa ministrabantur, per quos eadem quae credimus, prophetata praenuntiabantur? Utique credebant:
Abbreviated transcription (Latin):
sonum habet uenturus est. alium sonũ
habet uenit. Mutatus est sonus. uen¬
turus est & uenit: eadem tamen fides
utrosq coniungit. & eos qui uerturũ
esse & eos qui eum uenisse crediderunt
Diuersis quidem temporibus sed utrosq
ꝑunum fidei ostium. hoc est ꝑ xp̃m ui¬
demus ingressos. Nos credimus dnm iħm
passum e̾ẽ. resurrexisse. in caelum ascen¬
disse. totum hoc sicut uerba audistis p̃¬
teriti temporis impletum esse iam credi¬
mus. In eius sunt fidei societate nobiscum
& illi patres qui crediderunt deuirgine
nasciturum. passurum. resurrecturum.
in caelum ascensurum: Illos enim osten¬
dit apłs ubi ait. Habentes autem eun¬
dem spm̃ fidei. sicut seriptum est. Cre¬
didi ꝓpter quod locutus sum: & noscre¬
dimus ꝓpter quod & loquimur. Propħa
dixit. credidi ꝓpter quod locutus sum:
apłs dicit. & nos credimus ꝓpter quod
& loquimur. Ut scias autem qđ una
sit fides. audi apłm dicentem. Habemus

Expanded text:
sonum habet, Venturus est; alium sonum sonum habet, Venturus est; alium sonum habet, Venit: mutatus est sonus, venturus est, et venit: eadem tamen fides utrosque conjungit, et eos qui venturum esse, et eos qui eum venisse crediderunt. Diversis quidem temporibus, sed utrosque per unum fidei ostium, hoc est per Christum, videmus ingressos. Nos credimus Dominum passum esse, resurrexisse, in coelum ascendisse: totum hoc, sicut verba auditis praeteriti temporis, impletum esse jam credimus. In ejus sunt fidei societate nobiscum et illi patres, qui crediderunt de Virgine nasciturum, passurum, resurrecturum, in coelum ascensurum: illos enim ostendit Apostolus ubi ait, Habentes autem eumdem spiritum fidei, sicut scriptum est, Credidi, propter quod locutus sum; et nos credimus, propter quod et loquimur . Propheta dixit, Credidi, propter quod locutus sum : Apostolus dicit, Et nos credimus, propter quod et loquimur. Ut scias autem quod una sit fides, audi dicentem, Habentes
Abbreviated transcription (Latin):
Omnes quot quot uenerunt dixi utiq
preter me. Recolamus ergo. Ante ad¬
uentum ipsius uenerunt prophetȩ.
Numquid fures & latrones fuerunt :
Absit. Non prȩter illum uenerunt. qͥa
eum illo uenerunt. Uenturus precones
mit tebat. sed corum corda quos insscon
possidebat. Uultis nosse. quia cum Ila
uenerunt: Quis est ipse: Semper.
nem quippe accepit extempore. Quide
ergo semper: In principio erat uerbum.
Cum ergo illo uenerunt. qui cum uerbo q̃
uenerunt. Ego sum inquit uia. & uenas
& uita: Si ipse est ueritas. cum illo uenert
qͥa ueraces fuerunt. Quot quot ergo
prȩter illum. fures & latrones: id est ad
furandum & occidendum. Sed non audi¬
erunt eos oues. Maior hȩc questio est.
non audierunt eos oues. Ante aduentũ
carne prȩcesserunt iusti. sic in eum cre¬
dentes uenturum: quomodo nos credi¬
mus incum qui uenit. Tempora uariata
sunt non fides. quia & ipsa uerba ꝓtẽpore
uariantur. cum uarie declinantur. Aliõ

Expanded text:
Omnes quotquot venerunt dixi, utique Omnes quotquot venerunt dixi, utique praeter me. Recolamus ergo. Ante adventum ipsius venerunt Prophetae; numquid fures et latrones fuerunt? Absit. Non praeter illum venerunt, quia cum illo venerunt. Venturus praecones mittebat, sed eorum corda quos miserat, possidebat. Vultis nosse quia cum illo venerunt, qui est ipse semper? Carnem quippe accepit ex tempore. Quid est ergo semper? In principio erat Verbum . Cum illo ergo venerunt, qui cum verbo Dei venerunt. Ego sum, inquit, via et veritas et vita . Si ipse est veritas, cum illo venerunt qui veraces fuerunt. Quotquot ergo praeter illum, fures et latrones; id est, ad furandum et occidendum. 9. Sed non audierunt eos oves. Major haec quaestio est, non audierunt eos oves. Ante adventum carne, praecesserunt justi, sic in eum credentes venturum, quomodo nos credimus in eum qui venit. Tempora variata sunt, non fides. Quia et ipsa verba pro tempore variantur, cum varie declinantur: alium
Abbreviated transcription (Latin):
huc audiat nisi credideritis. non intelli¬
getis. Quare ista commendo: Qui aĩã
cum uerba hȩc obscura sicut possum ex¬
posuero. aut quia ualde sunt abdita uel
ego eorum non apprehendero in telli¬
gentiam. uel explicandi quod intelli¬
go non habuero facultatem. uel tam
fuerit quisquis tardus ut &iam expo¬
nentem non sequatur: non dese despẽ.¬
ret. Maneat infidẽ. ambul& inuia. au¬
diat apłm dicentem. Et si quid aliter
sapitis. hoc quoq uobis ds̃ reuelauit.
Uerumtamen in quod ꝑuenimus. in eo
ambulemus: Incipiamus ergo audire
exponentem. quem audiuimus ꝓponen¬
tem. Dixit ergo eis iterum iħc. Amen
amen dico uobis. quia ego sum ostium
ouium. Eece ipsum ostium quod clau¬
sum posuerat aperuit. ipse est ostium.
Agnouimus. intremus: aut nos intrasse gau¬
deamus. Omnes quot quot uenerunt.
fures sunt & latrones. Quid est hoc
dñẽ. omnes quot quot uenerunt: Quid
enim: Tu non uenisti: Sed in tellige

Expanded text:
huc audit, Nisi credideritis, non intellihuc audit, Nisi credideritis, non intelligetis . Quare ista commendo? Quia etiam cum verba haec obscura, sicut possum, exposuero, aut quia valde sunt abdita, vel ego eorum non apprehendero intelligentiam, vel explicandi quod intelligo non habuero facultatem, vel tam fuerit quisque tardus, ut etiam exponentem non sequatur; non de se desperet: maneat in fide, ambulet in via, audiat Apostolum dicentem, Et si quid aliter sapitis, hoc quoque vobis Deus revelabit: verumtamen in quod pervenimus, in eo ambulemus . 8. Incipiamus ergo audire exponentem, quem audivimus proponentem. Dixit ergo iterum eis Jesus: Amen, amen dico vobis, quia ego sum ostium ovium. Ecce ipsum ostium quod clausum posuerat, aperuit. Ipse est ostium. Agnovimus, intremus, aut nos intrasse gaudeamus. Omnes quotquot venerunt, fures sunt et latrones. Quid est hoc, Domine, Omnes quotquot venerunt? Quid enim? tu non venisti? Sed intellige:
Abbreviated transcription (Latin):
Tecta sunt plena haec questionibus. gra-¬
uida sacramentis. Sequamur ergo. et
audamus magistrum ex his obscuris ali¬
quid aperientem: & ꝑ id quod aperit
nos forte intrare facientem. Hoc ꝓuer¬
bium dixit illis iħe. illi autem non cog¬
nouerunt quid loqueret᷑ eis. Forte nec
nos. Quid ergo interest inter illo & noꝰ
antequam ista uerba agnoscamus & noᷤ:
Quia nos pulsamus ut aperiatur nobis. illi
autem negando xp̃m nolebant intrare
seruandi. sed foris remanere perdendi.
Quod ergo nos audimus haec pie. quod
antequam illa in telligamus credimus
uera esse atq diuina: magna ab istis di¬
uersitate distamus. Cum enim duo au¬
diunt uerba euangelii unus impius et
alter pius. & talia sunt ut forte ambon̾
intelligant. unꝰ dicit nihil dix̃. aliu̾ dicit uerũ
dix̃ & bonũ ẽ qͦđ dix̃. sed nos ñ intelligimꝰ. iste
quia credit iam pulsat. & dignꝰ ẽ cui ape¬
riatur si pulsare persistat. ille uero ad¬

Expanded text:
Tecta sunt haec, plena quaestionibus, graTecta sunt haec, plena quaestionibus, gravida sacramentis. Sequamur ergo et audiamus magistrum ex his obscuris aliquid aperientem; et per id quod aperit, nos forte intrare facientem. 7. Hoc proverbium dixit illis Jesus; illi autem non cognoverunt quid loqueretur eis. Forte nec nos. Quid ergo interest inter illos et nos, antequam ista verba agnoscamus et nos? Quia nos pulsamus ut aperiatur nobis; illi autem Christum negando nolebant intrare servandi, sed foris remanere perdendi. Quod ergo nos audimus haec pie, quod antequam illa intelligamus, credimus vera esse atque divina, magna ab istis diversitate distamus. Cum enim duo audiunt verba Evangelii, unus impius, alter pius, et alia sunt ut forte ambo non intelligant, unus dicit, Nihil dixit; alius dicit, Verum dixit, et bonum est quod dixit, sed nos non intelligimus: iste quia credit jam pulsat, et dignus est cui aperiatur, si pulsare persistat; ille vero ad
Abbreviated transcription (Latin):
Qui non intrat ꝑ ostium inouile ouium.
sed ascendit aliunde: uẽ misero. quia ca¬
surus est. Sit ergo humilis. per ostium
intr&. plano pede ueniat. & non offendit
Ille inquit fur est & latro. Oues suaᷤᷤ uult
dicere oues alienas: Adhoc suas id est fur¬
to ablatas. non ut saluet. sed occidat. Ergo
fur est: quia quod alienum ẽ suũ dicit.
Latro quia & quod est furatꝰ occidit. Qui
autem intrat ꝑ ostium. pastor est ouium:
huic ostiarius aperit. De ostiario isto tẽ
quęramus. quando abipso dño audierimꝰ
qͦđ sit ostium. & quis sit pastor. Et oues
uocem eius audiunt. & ꝓprias oues uocat
nominatim. Habet enim nomina earũ
scripta in libro uitae. Proprias oues uocat
nominatim. Hinc dicit apł̃s. Nouit dñs
qui sunt eius. Ꝙ adducit eas. & cũ ꝓpriaᷤᷤ
oues emiserit: ante eas uadit. & oues illũ
sequuntur: quia sciunt uocem eius. Alie¬
num autem non sequuntur. sed fugiunt
ab eo: quia non nouerunt uocem alienoꝵ

Expanded text:
Qui non intrat per ostium in ovile ovium, Qui non intrat per ostium in ovile ovium, sed ascendit aliunde. Vae misero, quia casurus est! Sit ergo humilis, per ostium intret: plano pede veniat, et non offendet. Ille, inquit, fur est et latro. Oves suas vult dicere oves alienas: ad hoc suas, id est, furto ablatas, non ut salvet, sed ut occidat. Ergo fur est, quia quod alienum est, suum dicit: latro, quia et quod est furatus, occidit. Qui autem intrat per ostium, pastor est ovium: huic ostiarius aperit. De ostiario isto tunc quaeramus, quando ab ipso Domino audierimus quod sit ostium, et qui sit pastor. Et oves vocem ejus audiunt, et proprias oves vocat nominatim. Habet enim nomina earum scripta in libro vitae. Proprias oves vocat nominatim. Hinc dicit Apostolus: Novit Dominus qui sunt ejus . Et educit eas. Et cum proprias oves emiserit, ante eas vadit: et oves illum sequuntur, quia sciunt vocem ejus. Alienum autem non sequuntur, sed fugiunt ab eo; quia non noverunt vocem alienorum.
Abbreviated transcription (Latin):
ipse ergo per ostium intrat. Prȩdicat eñi
xpm̃ qualem sibi fingit. non qualem ue¬
ritas dicit. Nomen habet. rem non haba.
Alicuius rei nomen est xpc̃. Tene ipsam rem:
siuis prodesse tibi nomen. Alius nescio unde¬
sit. sicut fotinus xp̃c homo est inquit. ds̃
non est. Nec ipse intrat ꝑ ostium. quia
multa ꝑcurrere. & multa uana heresim
enumerare: Hoc tenete. ouile xp̃i esse
potiusquam congregauerunt. Humilis ẽ
possit intrare. Qui autẽ ñ se humiliat
sed extollit. ꝑ macheriam uult ascendere
Qui autẽ ꝑmacheriã ascendit. ideo exal¬
tatur ut cadat. Tecte tamen adhuc
loquitur dñs iħo. non dum intelligitur.
Nominat ostium. nominat ouile. nomi¬
nat oues. Commendat haec omnia. sed
non dum exponit. Legamus ergo. quia
uenturus est ad ea uerba in quib nobis
aliqua quȩ dixit dignetur exponere.
ex quoꝵ expositione dabit nobis fortasse
&iam illa quae non exposuit intelligere.
Pascit enim manifestis. exercet obscuris.

Expanded text:
ipse ergo per ostium intrat: praedicat enim ipse ergo per ostium intrat: praedicat enim Christum qualem sibi fingit, non qualem veritas dicit. Nomen habes, rem non habes. Alicujus rei nomen est Christus: tene ipsam rem, si vis prodesse tibi nomen. Alius nescio unde, sicut Photinus: Christus homo est, inquit; Deus non est. Nec ipse intrat per ostium, quimulta percurrere, et multa vana haeresum enumerare? Hoc tenete, ovile Christi espotius quam congregaverunt. Humilis estpossit intrare. Qui autem se non humiliat, sed extollit, per maceriam vult ascendere: qui autem per maceriam ascendit, ideo exaltatur ut cadat. 6. Tecte tamen adhuc loquitur Dominus Jesus, nondum intelligitur: nominat ostium, nominat ovile, nominat oves; commendat haec omnia, sed nondum exponit. Legamus ergo, quia venturus est ad ea verba in quibus nobis aliqua quae dixit dignetur exponere: ex quorum expositione dabit nobis fortasse etiam illa quae non exposuit, intelligere. Pascit enim manifestis, exercet obscuris.
Abbreviated transcription (Latin):
Quuid dentis dicam: fcee ipsi pharisei lege¬
bant & in eo quod legebant xp̃m sona¬
bant uenturum sperabant. & pręsentẽ
non agnoscebant. Iactabant se & iam
ppsi inter uidentes hoc est inter sapien¬
tes. & negabant xpm. & non intrabant
perostium. Ergo et ipsi si quos forte
seducerent. mactandos & occidendos
non liberandos seducerent: & hos dimit¬
tamus. Uideamus illos si forte ipsi intrant
ꝑ ostium. qui ipsius xp̃i nomine glori¬
antur. Innumerabiles enim sunt: qui
se uidentes non solum iactant. sed axp̃o
inluminatos uideri uolunt. Sunt autem
heretici. forte ipsi ꝑianuam intrauerunt:
Absit. Sabellius dicit. Qui filius est: ipse
est pater. Sed si filius non est pater. non
intrat per ostium: qui filium dicit patrẽ
Arrius dicit. Aliud est pater. aliud ẽ filius.
Recte diceret. si dicer& alius. non aliud.
Quando enim dicit aliud. ei contra dicit a
quo audit. ego & pater unum sumus. Nec

Expanded text:
4. Quid de istis dicam? Ecce ipsi Pharisaei lege4. Quid de istis dicam? Ecce ipsi Pharisaei legebant, et in eo quod legebant, Christum sonabant, venturum sperabant, et praesentem non agnoscebant: jactabant se etiam ipsi inter videntes, hoc est inter sapientes, et negabant Christum, et non intrabant per ostium. Ergo et ipsi, si quos forte seducerent, mactandos et occidendos, non liberandos seducerent. Et hos dimittamus: videamus illos si forte ipsi intrant per ostium, qui ipsius Christi nomine gloriantur. 5. Innumerabiles enim sunt, qui se videntes non solum jactant, sed a Christo illuminatos videri volunt: sunt autem haeretici. Forte ipsi per januam intraverunt? Absit. Sabellius dicit, Qui Filius est, ipse est Pater: sed si Filius, non est Pater. Non intrat per ostium, qui Filium dicit Patrem. Arius dicit: Aliud est Pater, aliud est Filius. Recte diceret, si diceret Alius; non, aliud. Quando enim dicit, Aliud, ei contradicit a quo audit, Ego et Pater unum sumus . Nec
Abbreviated transcription (Latin):
grege suo & de ostio qua intratur ad ou¬
le similitudinem ꝓposuit in hodierna
lectione. Dicant ergo pagani. bene ui¬
uimus. Si ꝑ ostium non intrant. quid¬
eis prodest unde gloriantur: Ad hoc eñi
debet unicuiq prodesse bene uiuere.
ut detur illi semꝑ uiuere. Nam cui non
datur semꝑ uiuere. quid prodest bene
uiuere: Quia nec bene uiuere dicendi
cęcitate nesciunt. uel inflatione contẽp¬
nunt. Non est autem. cuiquam spesuera
& certa semꝑ uiuendi. nisi agnoscat uitã
Querunt ergo plerumq tales homines
& iam persuadere hominibus ut bene
uiuant. & xp̃iani non sint. Per aliam par¬
tem uolunt ascendere. rapere & occidere.
lia diuidentes. definientes. ratiocinationes
acutissimas concludentes. libros implentes.
suam sapientiam buccis crepantib uenti:¬
lantes. qui ꝙiam dicere auderent hominib
Nos sequimini sectam nram tenete. siuuili
beate uiuere. Ded non intrarant ꝑostiũ
Perdere uolebant. mactare & occidere.

Expanded text:
grege suo, et de ostio quo intratur ad ovgrege suo, et de ostio quo intratur ad ovile, similitudinem proposuit in hodierna lectione. Dicant ergo Pagani: Bene vivimus. Si per ostium non intrant, quid prodest eis unde gloriantur? Ad hoc enim debet unicuique prodesse bene vivere, ut detur illi semper vivere: nam cui non datur semper vivere, quid prodest bene vivere? Quia nec bene vivere dicendi caecitate nesciunt, vel inflatione contemnunt. Non est autem cuiquam spes vera et certa semper vivendi, nisi agnoscat vitam,Quaerunt ergo plerumque tales homines etiam persuadere hominibus ut bene vivant, et christiani non sint. Per aliam partem volunt ascendere, rapere et occidere;  dividentes, definientes, ratiocinationes acutissimas concludentes, libros implentes, suam sapientiam buccis crepantibus ventilantes; qui etiam dicere auderent hominibus, Nos sequimini, sectam nostram tenete, si vultis beate vivere. Sed non intrarant per ostium: perdere volebant, mactare et occidere.
Abbreviated transcription (Latin):
amen dico uobis. qui non intrat ꝑ ostiũ
in ouile ouium. sed ascendit aliunde :
ille fur est et latro. Dixerunt enim se
cȩcos non eẽ. Uidere autem tunc pos¬
sent. si oues xp̃i essent. Unde sibi usur¬
pabant lunen qui furebant contia de.
Propter illorum uanam & supbam e. qie¬
fanabilem arrogantiam dñs iħo ista con¬
teruit in quib nos salubriter si aduesor¬
mus ad monuit. Multi enim sunt qui
scđm quandam uite huius consuctuint
dicuntur boni homines. boni uiri bon
feminȩ. in nocentes & quasi obseriante
ea quȩ inlege prȩcepta sunt. defercires
honorem parentibus suis. non mȩchants
non homicidium ꝑpetrantes. non furtũ
facientes. non falsum aduersus quem qua¬
testimonium phibentes. & cȩtera quȩ lege
mandata sunt uelut obseruantes xpĩant
non sunt: & plerumq se iactant. quomodo
isti. Numquid & nos cȩcisumus: Quia a
ista omnia quę faciunt: & nesciunt ad quẽ
finem referant in aniter faciunt: dñs de

Expanded text:
amen dico vobis, qui non intrat per ostium in ovile ovium, sed ascendit aliunde, ille fur est et latro. Dixerunt enim se caecos non esse: videre autem tunc possent, si oves Christi essent. Unde sibi usurpabant lumen qui furebant contra diem? Propter illorum ergo vanam et superbam et insanabilem arrogantiam Dominus Jesus ista contexuit: in quibus salubriter nos, si advertamus, admonuit. Multi enim sunt qui secundum quamdam vitae hujus consuetudinem dicuntur boni homines, boni viri, bonae feminae, innocentes, et quasi observantes ea quae in lege praecepta sunt; deferentes honorem parentibus suis, non moechantes, non homicidium perpetrantes, non furtum facientes, non falsum testimonium adversus quemquam perhibentes, et caetera quae lege mandata sunt velut observantes, christiani non sunt: et plerumque se jactant quomodo isti, Numquid et nos caeci sumus? Quia vero ista omnia quae faciunt, et nesciunt ad quem finem referant, inaniter faciunt, Dominus de
Abbreviated transcription (Latin):
et abhoc errore liberatum iam illa non
sapere : Quis tam impio sensu se indue Ius¬
rit: Restat igitur. ut secundum id
quod etiam ipse inmundo prius erat
in mundo se dixerit etiam non esse pro¬
fecto praesentia corporali. amundo sci¬
licet absentiam suam cito futuram: illoꝵ
autem tardius : per hoc ostendens qđ
se iam non hic esse illos autem hic esse
dixit. cum et ipse hic et illi adhuc e̾ent.
Dic enĩ ẽ locutus homo congruens ho Tii¬
minibus. ut mos loquendi sese habet
humanus. An non cotidie dicimus iam
non est hic de aliquo hinc quantotius
abituro: Et maxime hoc demorituris
solet dici. quamquam et ipse dns tam¬
quam praeuidens quid lecturos mouẽ¬
re posset adiecit. ego ad te ueniosic ex¬
ponens quodammodo cur dixerit iam
non sum in mundo

Expanded text:
et ab hoc errore liberatum, jam illa non et ab hoc errore liberatum, jam illa non sapere? Quis tam impio sensu se induerit? Restat igitur ut secundum id quod etiam ipse in mundo prius erat, in mundo se dixerit jam non esse, profecto praesentia corporali, a mundo, scilicet, absentiam suam jam cito futuram, illorum autem tardius: per hoc ostendens, quod se jam non hic esse, illos autem hic esse dixit, cum et ipse hic, et illi hic, adhuc essent. Sic enim est locutus homo congruens hominibus, ut mos loquendi sese habet humanus. An non quotidie dicimus: Jam non est hic, de aliquo quantocius abituro? Et maxime hoc de morituris solet dici, quanquam et ipse Dominus, tanquam praevidens quid lecturos movere posset, adjecit: Et ego ad te venio. Sic exponens quodammodo cur dixerit: Jam non sum in mundo
Abbreviated transcription (Latin):
sunt patris. Per hoc utiq quod & iam
ipse ds̃ est: et de patre patri est natus
in eis. Nunc suam clarificationem tam¬
quam facta sit dicit: cum ad huc esser
futura. Dicendo enim esse iam factum.
ostendit iam fuisse predestinatum. et
certum haberi uoluit quod esset futurũ.
Wiam inquit non sum in mundo. et hi in
mundo sunt. Si horam prorsus illam
qua loquebatur attendas: utriq ad huc
inmundo erant. & ipse scilicet & illi
de quibus hoc dicebat. Non enim
secundum prouectum cordis & uitae
id accipere possumus uel debemus: ut
illi propterea esse adhuc dicantur
inmundo quod mundana adhuc sapi¬
ant: ille. autẽ iã non esse in mundo sapi¬
endo diuina. Positum est enim hic unõ
uerbum. quod nos ita intelligere om¬
nino non sinit: quia non ait & non su
in mundo sed iam non sum inmundo.
se ꝑ hoc ostendens fuisse inmundo. iam
non esse. Numquid ergo fas est. ut eũ
credamus aliquando mundana sapuisse.

Expanded text:
sunt Patris; per hoc utique, quod etiam sunt Patris; per hoc utique, quod etiam ipse Deus est, et de Patre Patri est natus in eis. Nunc suam clarificationem, tanquam facta sit, dicit, cum adhuc esset in eis? Dicendo enim esse jam factum, ostendit jam fuisse praedestinatum, et certum haberi voluit quod esset futurum. Et jam, inquit, non sum in mundo, et hi in mundo sunt. Si horam prorsus illam qua loquebatur attendas, utrique adhuc in mundo erant, et ipse, scilicet, et illi de quibus hoc dicebat. Non enim secundum profectum cordis et vitae id accipere possumus vel debemus, ut illi propterea esse adhuc dicantur in mundo, quod mundana adhuc sapiant; ille autem jam non esse in mundo, sapiendo divina. Positum est enim hic unum verbum quod nos ita intelligere omnino non sinat, quia non ait: Et non sum in mundo, sed: Jam non sum in mundo, per hoc ostendens se fuisse in mundo, jam non esse. Nunquid ergo fas est ut eum credamus aliquando mundana sapuisse,
Abbreviated transcription (Latin):
Tunc enim uerbum accipitur. quando
mente percipitur. Et cognouerunt
inquit uere quia ate exiuii. & credide¬
runt quia tu me misisti. Et hic subau¬
diendum est uere. Quod enim dixit
cognouerunt uere. exponere uoluit
adiungendo: & crediderunt. Hoc itaq
crediderunt uere: quod cognouerunt
uere. Id enim est ate exii. quod est
tu me misisti. Ego pro eis non ꝓmundo
rogo. sed pro his quos dedisti michi
Mundum uult modo intelligi qui uiuunt
secundum concupiscentiam mundi. et
non sunt in ea sorte gratiae ut ab illo
eligantur ex mundo. Non itaq pro
mundo sed pro his quos ei pater dedit
rogare se dicit. Per hoc enim quod eos
illi pater iam dedit: factum est ut non
pertineant ad eum mundum pro quo
non rogat. Demde subiungit. quia tui
sunt. Neq enim quia pater eos filio de¬
dit amisit ipse quos dedit: cum adhuc
filius sequatur ac dicat. Et mea omnia
tua sunt: et tua mea. Ubi satis apparet
quomodo unigeniti filii sunt: omnia ꝗͦ

Expanded text:
Tunc enim verbum accipitur, quando Tunc enim verbum accipitur, quando mente percipitur. Et cognoverunt, inquit, vere quia a te exivi, et crediderunt quia tu me misisti. Et hic subaudiendum est, vere: quod enim dixit, cognoverunt vere, exponere voluit adjungendo, et crediderunt. Hoc itaque crediderunt vere, quod cognoverunt vere: id enim est a te exivi, quod est, tu me misisti. Cum ergo dixisset, cognorogo, sed pro eis quos dedisti mihi. Mundum vult modo intelligi, qui vivunt secundum concupiscentiam mundi, et non sunt in ea sorte gratiae, ut ab illo eligantur ex mundo. Non itaque pro mundo, sed pro his quos ei Pater dedit rogare se dicit. Per hoc enim quod eos illi Pater jam dedit, factum est ut non pertineant ad eum mundum, pro quo non rogat. Deinde subjungit: Quia tui sunt. Neque enim quia Pater eos Filio dedit, amisit ipse, quos dedit, cum adhuc Filius sequatur, et dicat: Et mea omnia tua sunt, et tua mea. Ubi satis apparet quomodo unigeniti Filii sint omnia quae
Abbreviated transcription (Latin):
di filius. quod nondum habuit idẽ ipse
hominis filius: quia non dum erat ho¬
mo factus ex matre. quando tamen ha¬
bebat uniuersa cum patre. Qua ꝓpter¬
quod dixit tui erant. non se inde separa¬
uit dĩ filius sine quo nichil umquam
pater habuit : sed solet ei tribuere om̃e
numquam sine illo pater fuit. Quod
itaq ait et michi eos dedisti: hominem
se accepisse hanc potestatem ut eos ha¬
beret ostendit: quoniam qui semper
omnipotens fuit. non semper homo fuit:
Quam obrem cum patri potius tribuisse
uideatur. ut ab eo illos acceperit qm
ex ipso est quicquid est de quo est: & ĩa
ipse sibi eos dedit. hoc est cum patre ds̃¬
Et sermonem tuum seruauerunt. Nunc
cognouerunt. quia omnia quae dedisti
michi abste sunt: id est cognouerunt
quia abste sum. Simul enim pater
dedit omnia. cum geniit qui haber&
omnia. Quia uerba inquit quae
dedisti michi dedi eis: & ipsi accȩpert̃
idest intellexerunt. atq tenuerunt

Expanded text:
Deus Filius, quod nondum habuit idem ipse Deus Filius, quod nondum habuit idem ipse homo Filius, quia nondum erat homo factus ex matre, quando tamen habebat universa cum Patre; quapropter dixit Tui erant. Non se inde separavit Deus Filius, sine quo nihil unquam Pater habuit; sed solet ei tribuere omne nunquam sine illo Pater fuit. Quod itaque ait: Et mihi eos dedisti, se accepisse hanc potestatem ut eos haberet, ostendit; quoniam qui semper omnipotens fuit, non semper homo fuit. Quamobrem, cum Patri potius tribuisse videatur ut ab eo illos acceperit quoniam ex ipso est quidquid est de quo est; etiam ipse sibi eos dedit, hoc est, cum Patre DEt sermonem tuum servaverunt: nunc cognoverunt quia omnia quae dedisti mihi, abs te sunt: id est, cognoverunt quia abs te sum. Simul enim Pater dedit omnia, cum genuit qui haberet omnia. Quia verba, inquit, quae dedisti mihi, dedi eis, et ipsi acceperunt: id est, intellexerunt atque tenuerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
palam de patre meo adnuntiabo uobis:
An uero adnuntiatio manifesta putabi¬
tur in prouerbiis: Cur ergo dictum
est palam adnuntiabo. nisi quia in pro¬
uerbiis non est palam: Quod autẽ
non inprouerbiis occultatur. sed uer¬
bis manifestatur: procul dubio palam
est. Quomodo ergo manifestauit qđ
non dum palam dixit: Proinde sic
intelligendum est protempore futuro
prȩteritum positum: quemadmodum
illus. Omnia quae audiui apatre meo
nota feci uobis. Quod non dum fecerat.
sed loquebatur quasi fecisset. quod im¬
mutabiliter esse prȩfixum sciebat ut
faceret. Quid est autem quos dedisti
michi demundo: Dictum est enim
de illis. quod non essent demundo. Sed
hoc eis regeneratio prȩstitit: non gene¬
ratio. Quid est etiam quod sequitur.
tui erant et michi eos dedisti : An ali¬
quando erant patris quando non eranT
unigeniti filii eius. & habuit aliquan¬
do pater aliquid sine filio: Absit. Ue¬
runitamen habuit aliquid aliquando

Expanded text:
palam de Patre meo annuntiabo vobis? palam de Patre meo annuntiabo vobis? An vero annuntiatio manifesta putabitur in proverbiis? Cur ergo dictum est, palam annuntiabo, nisi quia in proverbiis non est palam? Quod autem non proverbiis occultatur, sed verbis manifestatur, procul dubio palam dicitur. Quomodo ergo manifestavit, quod nondum palam dixit? Proinde sic intelligendum est pro tempore futuro praeteritum positum, quemadmodum illud. Omnia quaecunque audivi a Patre meo, nota feci vobis, quod nondum fecerat, sed loquebatur quasi fecisset quod immobiliter esse praefixum sciebat ut faceret. Quid est autem Quos dedisti mihi de mundo? Dictum est enim de illis quod non essent de mundo. Sed hoc regeneratio praestitit, non generatio. Quid est etiam, quod sequitur: Tui erant, et mihi eos dedisti? An aliquando erant Patris, quando non erant unigeniti Filii ejus? et habuit aliquando Pater aliquid sine Filio? Absit; veruntamen habuit aliquando aliquid