comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ legẽ moysi iam habebat: eꝓrabat.
dicens. Legẽ euangłii: constiue mͥ.
Inscͥpturis scĩsde filio suo. Sunt scpͥ¬
ture non scẽ. ut sunt dicta philo¬
sophorum. platonis. et aristotilis.
Carmina poetarum. homẽri siue
lex. et ꝓpħe. atq psalmi: quia scĩfi¬
cant obseruatores suos ꝓhibendo
uitia: et cõmendando uirtutes.
de filio suo. id est de xp̃o sunt: quia
illũ adnuntiant. Multi quidem
sunt filii dei scdm ad oꝑtionem. de
quibꝰ ioħs dicit. quia quot qͦt rece¬
perunt eũ: dedit eis potestatẽ fili¬
os di fieri: ẜ unus ẽ propͥus. natu¬
ralisq dñs iħc xp̃c: de quo ipse pat᷑.¬
hic ẽ inquit filius m̃s Rarissimus.
uid: sccłm carnem. Dñs iħs ex dua¬

Expanded text:
qui legem Mosaicam habebat, exorabat dicens: Legem Evangelii constitue mihi . In Scripturis sanctis de Filio suo. Sunt scripturae non sanctae, ut sunt dicta philosophorum, Platonis seu Aristotelis, carmina poetarum, Homeri seu lex et prophetae atque psalmi, quia sanctificant observationes suas, prohibendo vitia et commendando virtutes. de Filio Patris, id est de Christo sunt, quia illum annuntiant. Multi quidem sunt filii Dei secundum adoptionem, de quibus Joannes dicit: Quia quotquot receperunt eum, dedit eis potestatem filios Dei fieri , sed unus est proprius naturalisque DHic est, inquit, Filius meus charissimus .vid secundum carnem. Dominus Jesus ex dua
Abbreviated transcription (Latin):
id est ex illorum qui ad se ꝑtine¬
bant. quos ipse resuscitat ad ui¬
tam. ec de quibꝰ idem apłs dicit:
ut sit ipse pͥmo genitꝰ in multis frĩ
h. Nam de resurrectione reꝓborum
nichil hic dicit᷑. Pocest et ita con¬
tus apłs: ex resurrectione iħu xp̃i.

Expanded text:
id est illorum qui ad se pertinebant, quos ipse resuscitat ad vitam et de quibus idem Apostolus dicit, ut sit ipse primogenitus in multis fratribus . Nam de resurrectione reproborum nihil hic dicitur. Potest et ita contus apostolus ex resurrectione mortuorum
Abbreviated transcription (Latin):
tinus exponens hanc epłam ad galathas:
pͥmũ ita distinx̃. Quid gͥ S postea relegeis
ea qͣ dictauerat: correxit suũ errorem in libͦ
Qd gͥ lex : id est. ut quid uenit lex : aut qͥd
ꝓfuit. uel quare data ẽ. si abrahe heredi¬
tas ꝑreꝓmissionẽ data ẽ : Ad hec respondit¬
sͥ ipse apłs inqͥens. Propt̃ transgressores po

Expanded text:
tinus, exponens hanc epistolam ad Galatas primum ita distinxit: Quid igitur? sed postea relegens ea quae dictaverat, correxit suum errorem in librot: Quid igitur lex, id est ut quid venit lex? aut quid profuit? vel quare data est, si Abrahae haereditas per repromissionem data est? Ad haec sibi respondit ipse Apostolus, inquiens: Propter tr
Abbreviated transcription (Latin):
intelligendũ sit: qͦd loquit᷑ dñs in genesi.¬
ad abrahã. Scito p̃noscens quod ꝑegͥnũ
erit sem̃ cuũ in t̾ra nõ suã: et afflgent
eos. maleq tractabunt annis qͣdringentis.
Non enĩ possumꝰ inuenire qm ꝑ qͣdringen¬
tos annos sint afflicti: maleq traclati.
rex megipto qͥ ignorabat ioseph: et cepit
afftig̾e filios ifrł.S. sciendum ẽ qr qͦd dicit

Expanded text:
 Deus in Genesi: Scito praenoscens quod peregrinum erit semen tuum in terra non sua, et affligent eos, maleque tractabunt annis quadringentis . Non enim possumus invenire quomodo per quadringentos annos sint afflicti, maleque tractati.rex in Aegypto qui ignorabat Joseph, et coepit affligere filios Israel. Sed sciendum est quia quod dixit
Abbreviated transcription (Latin):
legu omĩa geña hominũ. & om̃s iudeos sub
pecc̃o .i. ostendit quod nullus ẽẽt: qͥillã poss
implere. Dicebat enĩlex: Non occides. ñ adul¬
cerabis. non facies hoe. uł illud. qr si feceritis:
morte aĩe morieris. Eredicebat ista cauenda.
s si cõmitt̾ent᷑. non collebat. Et dũ aliqͥs illa
ppetrabat: ostendebat illũ lex c̃e peccatorẽ.
Sig ostendebat pecc̃a et non collebat. numqͥs¬
ssexerat auctor sceleris et culpe peccantiũ:
minime. Ubi grã. Sic erat ipsa lex sic̃ qͥdam
rex. uel quelibet maiestas cerrena. qͦ statiit
& ꝓponit lege e edictum. ut si qͥs hoc uel il¬
lud fecerit: aut incarcerẽ trudet᷑ aut capi¬
te truncabit᷑. Transgredit᷑ aliqͥs edictũ ilło:
cõmisit: auctorest. sue culpe. Qͦd si inde li¬
batur. grã ce pietasẽ. regis Ita et lex ostende¬
bat pecca. qͦ phibebat: s tam̃ ñ collebat.
Ut ꝓmissio ex fide iħu x. scilicet qͦ factaẽ. ad
afraham daret᷑ credentibꝰ: ut in noĩe eius

Expanded text:
legis omnia genera hominum et omnes Judaeos sub peccato, id est ostendit quod nullus esset qui illam posset implere. Dicebat enim lex: Non occides, non adulterabis, non facies hoc vel illud: quia si feceris, morte animae morieris. Praedicebat ista cavenda: sed si committerentur, non tollebat; et dum aliquis illa perpetrabat, ostendebat illum lex esse peccatorem. Si ergo ostendebat peccata et non tollebat, nunquid erat auctor sceleris et culpae peccantium? minime. Verbi gratia: sic erat ipsa lex sicut quidam rex, vel quaelibet majestas terrena, quae statuit et proponit legem et edictum, ut si quis hoc vel illud fecerit, aut in carcerem detur, aut capite truncetur. Transgreditur aliquis edictum illud uctor est suae culpae? quod si inde liberatur, gratia et pietas est regis. Et lex ostendebat peccata et prohibebat, non tamen tollebat; ut promissio ex fide Jesu Christi, quae facta est ad Abrah
Abbreviated transcription (Latin):
tii. et inclinatist̃ ante illud ꝓtalibꝰ gͦ et huiꝰ¬
cemodi tͣnsgressionibꝰ data ẽ lex: ut talia ꝓ¬
hiberet. dũ minat᷑ mortẽ illis. Ordinata.
ꝑangelos hoc ẽ disposita et descͥpta: atq
dictata ẽ ipsa lex ꝑangłm. Psubiectã siqͥdẽ
creaturã loquebat᷑ ds ad moysen hoc ẽ ꝑ
angłm: sicut stephanus inactibꝰ apłorũ
dicit iidĩs: Hic est. moyses in eccła insoli¬
cudine cũ angło. qui loquebat᷑ ei in mon¬
te sẏna. In manu mediatoris .i. inpotesta¬
te ũbi di. hoc ẽ filii dĩ: qui postea assumen¬
do carnẽ. nobis mediator. factus ẽ. Nisi enĩ
hominẽ assumeret. mediator nob̃ alio mͦ
dirigimus ad dm̃patrẽ. Quidã uoluert̃
interp̃tari in hoc loco mediatorem moy¬
sen: ꝓpt̾ hoc quod ipsedix̃. Ego sequester
et mediator fui int̃ dm̃ ⁊ uos: illo in tem¬
pore .S. meliꝰ est. scdm beatũ augustinum.
ut mꝰ suꝑiori intelligamꝰ. referentes illud
ad xp̃m: cuiꝰ dispositione ipsa lex dataẽ ꝑ

Expanded text:
et hujusmodi transgressionibus data est lex, ut prohiberet talia, Deo minante mortem illis. Ordinata per angelos, hoc est disposita, et descripta, atque dictata est ipsa lex per angelum. Per subjectam siquidem creaturam loquebatur Deus ad Moysen, hoc est per angelum, sicut Stephanus in Actibus apostolorum dicit Judaeis: Hic est Moyses qui fuit in qui locutus est ei in monle Sinai . In manu Mediatoris, id est in potestate Verbi Dei, hoc est Filii Dei, qui postea assumendo carnem, nobis mediator factus est. Nisi enim hominem assumeret, mediator nobis alio modirigimus ad Deum Patrem. Quidam voluerunt interpretari in hoc loco mediatorem Moysen, propter hoc quod ipse dixit: Ego sequester et mediator fui inter Deum et vos in tempore illo. Sed melius est, secundum beatum Augustinum, ut modo superiori intelligamus, referentes ad illum Christum, cujus dispositione ipsa lex data est per
Abbreviated transcription (Latin):
Sabuntate diuine nature penitꝰ eẽ diuisum:
et qi mecliatoris suscepit officium. Licet
enĩ ipse nobis mediator sit ꝑ humanitatẽ:
tam̃ ñẽ. abrutus a nat᷑a diuinȩ pat̾nitatis.
eqͣlis manet patͥ. innat᷑a & potestate diuni¬
tatis. Lexgͥ ad u̾sus ꝓmissa dĩ: absit. Id estnũ¬
qd ꝙͣlex contͣria ẽ. ꝓmissioni omĩpotentis dĩ
qͦ factaẽ. ad abraham de xp̃o. qͦd in semine eiꝰ
benedicende eẽnt om̃s gentes: absit. Id est. ñ
fiat istud ut aliqͥs credat legem contrariã eẽ.
huic ꝓmissioni: ut illã euacuetꝰ. Si enĩdata
eẽt lex qͣ posset uuuficare. idest iustificare:¬

Expanded text:
ab unitate divinae naturae penitus esse divisum, quia mediatoris suscepit officium. Licet enim ipse nobis mediator sit per humanitatem, tamen non est abruptus a natura paternitatis in natura et potestate divinitatis. Lex ergo adversus promissa Dei, id est nunquid ergo lex contraria est promissioni omnipotentis Dei, quae facta est ad Abraham de Christo, quod in semine ejus benedicendae essent omnes gentes? Absit. Non fiat istud ut aliquis credat legem contrariam esse huic promissioni ut illam evacuaret. Si enim data esset lex quae posset vivificare, id est justificare
Abbreviated transcription (Latin):
eo benedicende eẽnt om̃s gentes. Trangredi.
ẽ: uitͣ ire et preuaricati. Ideo gͦ dataẽ. lex pꝰ
repmissionẽ: ut homines compesceret et ꝓ¬
hiberet a peccatis. qui proni erant ad crans¬
gredienda p̃cepta omĩpotentis dĩ: et natu¬
ralem legem. Scatim enĩ ut egressusẽ. ppłs
deergastulo egyptiorum. antequã cransiss
mare murmurauit. rursusq cransito ma¬
ri murmurauit. atq dum ꝑuenissent ad
montẽ syna: pꝰ quã acceꝑunt decẽ precep

Expanded text:
ent omnes gentes. Transgredi, est ultra ire et praevaricari; ideo ergo data est lex post repromissionem, ut homines compesceret et prohiberet a peccatis, qui proni erant ad transgredienda praecepta omnipotentis Dei et naturalem legem. Statim enim ut egressus est populus de ergastulo Aegyptiorum, antequam transiret mare, murmuravit, rursumque transito mari murmuravit; atque dum pervenissent ad montem Sina, postquam acceperunt dece
Abbreviated transcription (Latin):
ginta annorũ. uario modo doctores dis¬
putant : ꝑlongas ambages. et circui¬
tiones illũ colligentes. S nos omĩa illa
succinte ꝑstringentes. compendioso uta¬
mur uł exitu exemplo: cõputantes ip¬
sos annos a uocatione abrahe de terra

Expanded text:
ginta annorum, vario modo doctores disginta annorum, vario modo doctores disputant, et per longas ambages circuitum illum colligentes; sed nos omnia illa succincte perstringentes, compendioso utamur exitu, computantes ipsos annos. A vocatione Abrahae de terra
Abbreviated transcription (Latin):
semine abrahe: p̃dicauit in scło. fecit mi¬
racula. redemit gͦnus humanũ sua pas¬
sione. misit discipulos suos p̃dicare. et bap¬
tizare: & completũ est quod ꝓmisit abra¬
he. quando apłi profecti p̃dicauerunt
ubiq ipso cooꝑante. in tantũ ut inom¬
nẽ t̾ram sonus corũ ꝓcedẽt: et infines
orbis t̾re fama nominis eiꝰ diuulgare¬
tur. Tunc in semine abrahe .i. inxp̃o
cliximꝰ. et ꝓmissio eius ad impleta est.
Lex que pꝰ qͥnad ringentos et cͥginta annoᷤ¬
factaẽ. uel data inmonte syna. non
fecit irritum sub aud̃ cestamentum
ad euacuenclam uel ad destruendã pro¬
missionẽ abrahe. Irrita resẽ: in anis
et uacua. u̾bi grã: sic̃ solent eẽ. follicłi
gͣni frum̃ti aut ciceris siue alicuius
leguminis: uł seminis. Lex gͦ que data¬
ẽ. filiis isrł pꝰ factam repmissionẽ ad a¬
braham. nonfecit uacuũ. et in ane illud
cestam̃tũ: ut illa ꝓmissio euacuaret᷑.
De hoc numero quadringentor et tri¬

Expanded text:
semine Abrahae; praedicavit in saeculo, miracula fecit; redemit genus humanum sua passione; misit discipulos suos praedicare et baptizare, et completum est quod promisit Abrahae quando apostoli profecti praedicaverunt ubique, ipso cooperante, intantum ut in omnem terram sonus eorum procederet, et in fines orbis terrae nominis ejus fama divulgaretur, tunc in semine Abrahae, id est indiximus, et promissio ejus impleta est. Lex quae post quadringentos et triginta annofacta est, vel data in monte Sina, non fecit irritum, subaudis testamentum, ad evacuandam vel ad destruendam promissionem Abrahae. Irrita res est inanis et vacua; verbi gratia: sicut solent folliculi esse grani frumenti, aut ciceris, sive alicujus leguminis vel seminis; lex ergo quae data filiis Israel post factam promissionem ad Abraham, non fecit vacuum et inane illud testamentum, ut illa promissio evacuaretur. De hoc numero quadringentorum et tri
Abbreviated transcription (Latin):
dicte sunt. scilicet ꝓmissiones. quamius apłs
specialit̾ semen abrahe xp̃m intelligat: pos¬
sumus cam̃ simplici modo sem̃ illiꝰ acciꝑe
ysaac filiũ eius. et iacob nepotẽ eiꝰ. ad quos
etiam repmissiones legimus factas. Nam¬
factas. Nam
legimus ingenesi. quod dor mu¬
miente
iacob qͦd am loco. appa¬
ruit ei do
dicens : t̃ram inqua
dormis tͥ dabo
& semini tuo. Dicamꝰ mͦ¬

Expanded text:
dictae sunt promissiones; quamvis Apostolus specialiter semen Abrahae Christum intelligat, possumus tamen simplici modo semen illius accipere Isaac, filium ejus, et Jacob, nepotem ejus, ad quos etiam repromissiones legimus factas. Nam legitur in Genesi quod, dormiente Jacob, quodam loco apparuerit ei Deus, dicens: Terram in qua dormis tibi dabo et semini tuo. Dicamus m
Abbreviated transcription (Latin):
te inueniamꝰ aliquid de nobis gentilibꝰ
ei pmissum. Prima promissio facta est¬
ad eum. quando cum uocauit dñs pro¬
mutens ut si egrederet᷑ de t̾ra sua. fut᷑us
eẽt ingentẽ magnã et dicens. Exi de t̾ra
tua. et de cognatione cua. et uade inter

Expanded text:
te inveniamus aliquid de nobis gentibus ei promissum. Prima promissio facta est quando eum vocavit Dominus, promittens ut si egrederetur de terra sua, futurus esset in gentem magnam dicens: Exi de terra tua et de cognatione tua; et
Abbreviated transcription (Latin):
ome tempꝰ quadringentor annorum est
referendã: qͦ abraham ysaac atq iacob in
t̾ra non sua: ꝑegͥni et ad uene fuerunt. ꝙ¬
filii eor post eos longo temꝑe. Qͦd aũ sub¬
iugit. seruituti eos subicient maleq trac¬
cabunt. annis quadringentis: ad extre¬
mam partẽ et adultimam quadringentoꝵ
annoꝵ ẽ. referendũ. in qͦ illi afflicti st̃: a
morte ioseph.usꝙ ad egressionẽ illor de
egiptiaca seruitute. Nam si ex lege heredi¬
tas: iam ñ ex reꝓmissione. Hoc ẽ. si ꝑlegem
data eẽt abrahe hereditas t̾re reꝓmissio¬
nis qͣm possecdit infiliis suis. uł hereditaᷤᷤ
cotiꝰ mundi. qͣm possidet in xp̃o qͥ de semi¬
ne eiꝰ natus ẽ. iam non eẽt reꝓmissio illa
datio: s. lex. hereditatẽ enĩ cociꝰ mundi:
abraham in xͦ possidet. Abrahe aut̃ ñ ꝑle
gẽ donauit ds̃ hereditatẽ cociꝰ mundi:

Expanded text:
est referendum, quo Abraham, Isaac et Jacob in terra non sua peregrini et advenae fuerunt, filiique eorum post eos longo tempore. Quod autem subjungit, Servituti eos subjicient, maleque tractabunt annis quadringentis, ad extremam partem et ad ultimum quadringentorum annorum est referendum, in quo illi afflicti sunt a morte Joseph, usque ad egressionem illorum de Aegyptiaca servitute. Nam si ex lege haereditas, jam non ex promissione, hoc est: si per legem data esset Abrahae haereditas terrae repromissionis, quam possedit in filiis suis, vel haereditas totius mundi, quam possedit in Christo, qui de semine ejus natus est, jam non esset repromissio illa datio, sed lex. Haereditatem totius mundi Abraham in Christo possidet; Abrahae autem non per legem donavit Deus haereditatem totius mundi,
Abbreviated transcription (Latin):
gentes: s in semine cuo. ut dexͦ intelligamᷤ
dictũ. Si enĩ dixiss: pluralit̃ seminibꝰ. fortal¬
se diceret aliquis contendendo de dauid
et de aliis uidis ẽẽ dictum. Quodam loco di¬
cit beatus iheronimꝰ. quia om̃s scͥpt᷑as sac̾ s
uet̾is ac noui cestamenti sensu & memo
semina. plurali numero pofita: si de pro¬
pagatione filiorum res agit᷑. Siuͦ ad sem̃¬
tem fructuũ ꝑtinet: inuenit᷑ pluraliter
positũ. ut in genesi habet᷑. Precepit inqͥens
ioseph egẏptus. ut acciꝑent semina et se¬
nunarent: neforte t̾ra redigeret᷑ innichi¬
sum quod factũ ẽ. ad abraham: dico con

Expanded text:
ne tuo, ut de Christo intelligamus dictum. Si enim dixisset pluraliter seminibus, fortasse diceret aliquis contendendo de David et de aliis Judaeis esse dictum. Quodam loco, beatus Hieronymus, qui omnes scripturas sacras Veteris et Novi Testamenti sensu et memosemina plurali numero posita, quando de propagatione filiorum res agitur. Si vero ad sementem fructuum pertinet, invenitur pluraliter positum, ut in Genesi habetur: Praecepit, inquiens, Joseph Aegyptiis, ut acciperent semina, et seminarent, ne forte terra redigeretur in nihisum quod fuerat
Abbreviated transcription (Latin):
sic etiã nobis ꝑhaptisma uiam salutis.
ac regni celestis introitum pat̾e sig¬
nauit. Bene atitẽ ait degluciens mor¬
tẽ. Quod enĩ deglutimus. agimus
ut inurtute nr̃i corporis asstumptũ:
nusquã pareat. Et deglutiuit mortẽ
dñs quã resurgens a mortius ita fun¬
ditus consumpsit: ut nichil contͣ se
ult᷑ ꝑ ac̾tactũ alicuiꝰ corruptionis ua¬
leret ac manente specie ueri corꝑis
ab eẽt prorsus labes omĩs pͥsce fragi¬
litatis : quod ipsum et nobis in fine
promutitur fut᷑um. dicente apło
cum de nrã resurrectione loqueret᷑:
tunc fiet sermo qui scͥptꝰ ẽ. Absorta est
mors inuictoria. Bene absorta. qr cũ
et nos uite et̃ne participes fuerimꝰ effec¬
ti. ita nimirũ uirtꝰ corporalis immor¬
talitatis omẽ p̃terite corruptionis ne¬
uum tollet: qͦmꝰ solet flamina ignis
inmissã sͥ aque guitam. ardoris siu

Expanded text:
sic etiam nobis per baptisma viam salutis, sic etiam nobis per baptisma viam salutis, ac regni coelestis introitum patere signavit. Bene autem ait, deglutiens mortem. Quod enim deglutimus, agimus ut virtute nostri corporis assumptum nusquam pareat. Et deglutivit mortem Dominus, quam resurgens a mortuis ita funditus consumpsit, ut nihil contra se ultra per attactum alicujus corruptionis valeret, ac manente specie veri corporis, abesset prorsus labes omnis priscae fragilitatis. Quod ipsum et nobis in fine promittitur futurum, dicente apostolo, cum de nostra resurrectione loqueretur: Tunc fiet sermo qui scriptus est: Abmors, victoria. Bene absorpta, quia et cum nos vitae aeternae participes fuerimus effecti, ita nimirum virtus corporalis immortalis omne praeteritae corruptionis novum tollet, quomodo solet flamma ignis immissam aquae guttam ardoris sui
Abbreviated transcription (Latin):
est caritas. decorde puro et conscientia
bona. et fide non ficta. Qd gͦ aqua di¬
luiriĩ non saluauit extͣ archam posi¬
tos. ẜ occidit: sine dubio p̃figurabat
omẽm hereticũ licet habentẽ baptis¬
matis sacramentũ. ñ aliis seo ipsis aqͥs
ad inferna mergendũ: quib archa sub¬
leuatur ad celũ. Ipse quoq octonariꝰ
numerus anmarũ. que salue facte
sunt ꝑ aquã: significat quia scã eccła
insacramentũ dommice resurrectio¬
regeñationis: in nouitate uite ambu¬
lemꝰ. Octauo namq die hoc ẽ p̾t septi¬
mam sabb̃i. dñs a mortius resurgeis:
et exemplũ nobis fut᷑e refurrectionis.
et mysteriũ noue conu̾sationis. qua
interris positi celestẽuitam ageremꝰ.:
ostendit. Qͥam etiam ipse petrꝰ ex¬
ponendo subiungit: dicens. Presur¬
gluciens mortem. ut uite eternȩ
participes efficeremus: ꝓfectꝰ incelũ.
Sic̃ enim ipse resurgens amortius ascen¬
dit in celum. et sedet ad dext̾am dei:

Expanded text:
est charitas de corde puro et conscientia est charitas de corde puro et conscientia bona, et fide non ficta . Quod ergo aqua diluvii non salvavit extra arcam positos, sed occidit, sine dubio praefigurabat omnem haereticum, licet habentem baptismatis sacramentum, non aliis, sed ipsis aquis ad inferna mergendum, quibus arca sublevatur ad coelum. Ipse quoque octonarius numerus animarum quae salvae factae sunt per aquam significat quia sancta Ecclesia in sacramentum dominicae resurrectioregenerationis, in novitate vitae ambulemus . Octava namque die, hoc est post septimam Sabbati, Dominus, a mortuis resurgens, et exemplum nobis futurae resurrectionis, et mysterium novae conversationis, qua in terris positi coelestem vitam ageremus, ostendit. Quod etiam ipse Petrus exponendo subjungit, dicens: Per resurglutiens mortem, ut vitae aeternae participes efficeremur, profectus in coelum. Sicut enim ipse resurgens a mortuis, ascendens in coelum, et sedet a dextris Dei,
Abbreviated transcription (Latin):
retur archa inqua pauci id est octo
anime salue facte sunt ꝑ aquam. Quod
et uos nunc similis forme: saluos fa¬
cit baptisma. Formam baptismi ad si¬
milatam dicit arche: et aquis dilui¬
uiii. Et recte omĩno: quod et ipsa fabͥ¬
catio arche de lignis leuigatis. construc¬
tionẽ signat eccłe: qͥ fit de collatione
animaꝵ fideliũ ꝑ arthitectos uerbi.¬
Et quod ꝑeunte orbe toto ꝑauci. idẽ.
nificat quod ad comparationẽ peun¬
tium gentiliũ. iudeorum. hereticorũ.
et falsorum fideliũ: multo breuior est
numeruselectorũ. Unde de angusta por¬
ta et arta tua que ducit adiutam dr̃:
et paucift̃ qui inueniunt eã. Et iterum.
Nolite cimere pusillus grex: qr compla¬
cuit patͥ urõ cdare uobis regnũ. Dequo
pufillo grege: et hic apte subiungitur.
Non carnis depositio sordiũ. s. conscientie
bone interrogatio indm̃. Ubiẽ enĩ cons¬
cientia bona: nuͥ ẽ fides nonficta:. Docet
namꝙ apłs paulus quod finis precepti

Expanded text:
in qua pauci, id est, octo animae salvae factae sunt per aquam, quod et vos nunc similis formae salvos facit baptisma. Formam baptismi assimilatam dicit arcae, et aquis diluvii, et recte omnino, quod et ipsa fabricatio arcae de lignis levigatis, constructionem signat Ecclesiae, quae fit de collectione animarum fidelium per architectos et quod pereunte orbe toto pauci, id ester aquam significat quod ad comparationem percuntium, gentilium, Judaeorum, haereticorum et falsorum fidelium multo brevior est numerus electorum. Unde, de angusta porta et arcta via quae ducit ad vitam dicitur: Et pauci sunt qui inveniunt eam, et iterum: Noli timere, pusillus grex, quia complacuit Patri vestro dare vobis regnum. De quo pusillo grege et hic apte subjungitur: Non carnis depositio sordium, sed conscientiae bonae interrogatio in Deum. Ubi est enim conscientia bona, nisi ubi est fides non ficta? Docet namque apostolus Paulus, quod finis praecepti
Abbreviated transcription (Latin):
quid mundo futurum ẽẽt cotidia¬
na oꝑis exsecutione monstrabat. Quia
paulus ait. Anignoras quia pacientia
di adpͫ ͭ ͤ ͫ tiã te adducit: Et cet̾a.¬
Alia trans latio hunc locum ita habet
inspũ. In quo spũ ete is qui incãtee
erant p̃dicauit: qui qud̃dam ñ credi¬
derant. in diebꝰ illis cum expectarent

Expanded text:
Quid mundo futurum esset quotidiaQuid mundo futurum esset quotidiani operis exsecutione monstrabat, quia Paulus ait: An ignoras quia patientia Dei ad poenitentiam te adducit, et caeAlia translatio hunc locum ita habet:in spiritu, in quo spiritu et eis qui in carcere erant praedicavit: qui quondam non crediderant in diebus illis cu
Abbreviated transcription (Latin):
runt: dequa et psalmista. defecert̃
inqͥt ocłi mei in eloquiũ tuũ dicentes.
qñ consolabis me: scĩ quiescentes in in¬
ferno desiderauerunt. Quod descenden¬
te minferna dño. etiã his qͥ in carcẽ
erant & increduli quondã fuerunt.
indiebꝰ noe consolatio uel exhortatio
p̃dicata fuerit. Hec ille dixerit. s. cha¬
tolica fides habet. quod descȩ scendeis
ad inferna dñs non incredulos inde.
s. fides solummꝰ suos educens: ad celes¬
tia secum regna ꝑduxerit. Neq exutis
corpore animah et inferorum carcere
clampnatis. salutẽ quẽ ante mortem
dilexerant p̃dicauerit: s carcere scelerũ
in clusi in hac uita uel ꝑseipsum uel ꝑ
suorum exempla suie uerba fidelium.
cotidie uiam uite demonstrat: de qͥb¬
dic̃. Qui incr ͤ duli fuerant aliquando qñ¬
expectaba t d̃i pacientia indiebꝰ noe.
cum fabricaretur archa. Nam et ipsa
dĩ pacientia p̃dicatio euis erat. cũ noe
centum annos arche oꝑibꝰ insistens:

Expanded text:
runt. De qua et Psalmista: Defecerunt, runt. De qua et Psalmista: Defecerunt, inquit, oculi mei in eloquium tuum dicentes: Quando consolaberis me? Sancti quiescentes in inferno desideraverunt, quod descendente in inferna Domino, etiam his qui in carcere erant, et increduli quondam fuerunt in diebus Noe, consolatio vel exhortatio praedicata fuerit, haec ille dixerit. Sed catholica fides habet quod descendens ad inferna Dominus non incredulos inde, sed fideles solummodo suos educens, ad coelestia secum regna perduxerit; neque exutis corpore animabus et inferorum carcere damnatis salutem quam ante mortem dilexerant praedicaverit, sed carcere scelerum inclusi in hac vita vel per seipsum vel per suorum exempla sive verba fidelium quotidie viam vitae demonstrant, de q Qui increduli fuerant, quando exspectabat Dei patientia in diebus Noe, cum fabricaretur arca. Nam et ipsa Dei patientia praedicatio ejus erat cum Noe centum annos arcae operibus insistens.
Abbreviated transcription (Latin):
to etiam in hac uita in carc̾e conclu
mentis et oꝑibꝰ in iustis grauant᷑: donec
carne soluti. intenebias ext̾̃iores etiã in
carcere proiciant᷑ eterne dampnatioĩs.
Ne quo dñs in euangłio. Et uidex inqͥt tra¬
dat te ministro et incarcerẽ mitaris.
Quamius etiam sci inhac uita se in carcẽ
positos cũ gaudiũ suꝑne pat̾e siciunt.
merito pro clament uixta illud psal¬
miste. E duc decarcere animã meã: ad
confitendum nomini cuo. Distat nãꝙ
multũ: int̾ utrumq cart̾em. Siqͥdem
repbi in carcere sunt peccatoꝵ et igno¬
rantie. Iustiuͦ in carcere licet tͥbulatio¬
nũ positi: lucẽ semꝑiusticie dilatacto
paulus ce sylas: cum media nocte in
imitio carceris horrore uinctilicet et
flagellati: hymnũ deo laudis letissi¬
ma noce canebant. Quidam hunc locũ
ita int̾pretatusẽ. quod consolationẽ
illã de qua dicit apłis dñs. multi ꝓpħe¬
& audire que uos auditis et ñ audie¬

Expanded text:
to etiam in hac vita in carcere concluto etiam in hac vita in carcere conclumentis et operibus injustis gravantur, donec, carne soluti, in tenebras exteriores et in carcerem projiciantur aeternae damnationis; de quo Dominus in Evangelio: Et judex inquit tradat te ministro, et in carcerem mittaris . Quamvis etiam sancti in hac vita se in carcere positos, cum gaudium supernae patriae sitiunt, merito proclament, juxta illud Psalmistae: Educ de carcere animam meam ad confitendum nomini tuo . Distat namque multum inter utrumque carcerem, siquidem reprobi in carcere sunt peccatorum et ignorantiae, justi vero in carcere licet tribulationum positi, luce semper justitiae dilatato Paulus et Silas, cum media nocte in intimo carceris horrore, vincti licet et flagellati, hymnum Deo laudis laetissima voce canebant. Quidam hunc locum ita interpretatus est, quod consolationem illam de qua dicit apostolis Dominus: Multi p audire quae auditis, et non audie
Abbreviated transcription (Latin):
minibꝰ rit ad meliora conuerterent᷑
p̃dicauit. Conclusos namq incarne
dicit: carnalibꝰ desideriis ad grauatos.
Unde de illis scͥptura ait. Quod omĩs
caro corruꝑat uiam suã. Quod autẽ
dic̃ in qͦ: significat ineo quod p̾miserat.
ut nos offerret deo. Quod et tc̃ si qui ad
debat. crecłe uoluissent: et ipsos offerre dõ
patͥ gaudebat. Siqͥ autẽ detrahebant
de bonis. tanquam demalefactoribꝰ:
hii uemente diluuilo. confundebant᷑.
Nam et deutͦq pot̃ intelligi quod ait
inqͦ id est inqͦ. et eis qͥ in carne erant son¬
clusi sp̃c. id est spiritalit̾ ueniens p̃dica¬
uit : ut post eandẽ p̾dicationẽ suam. ꝙ
credentibꝰ corona laudis. et his qui infi¬
delitate ꝑsisterent. confusio nasceret᷑.
Quidam codices habent in quo et his
qui incarce erant spñ ueniens p̃dica¬
irit : qͦd ad eandem prauoꝵ atq in¬
credulor intentionẽ respicit. Qui qͦ
tenebͥs obscuratũ habent sensũ. meri¬

Expanded text:
minibus, ut ad meliora converterentur, minibus, ut ad meliora converterentur, praedicavit. Conclusos namque in carne dicit, carnalibus desideriis aggravatos. Unde de illis Scriptura ait: quod omnis caro corruperat viam suam . Quod autem dicit, in quo, significat in eo, quod praemiserat, ut nos ofdebat, credere noluissent, et ipsos offerre Deo Patri gaudebat. Si qui autem detrahebant de bonis tanquam de malefactoribus, hi veniente diluvio confundebantur; nam et de utroque potest intelligi quod ait, in quo, id est, in quo et eis qui in carne conspiritu, id est, spiritaliter veniens praedicavit, ut post eamdem praedicationem suam et credentibus corona laudis, et his qui in infidelitate persisterent, confusio nasceretur. Quidam codices habent: In quo et his qui in carcere erant, Spiritu veniens praedicavit. Quod ad eamdem pravorum atque incredulorum intentionem respicit, qui quoniam tenebris obscuratum habent sensum, meri
Abbreviated transcription (Latin):
athanasius. alexandrie pontifex. ñ ad
hominis spm̃ qui mortificata carne me¬
lius iuuificat᷑. dicente ꝓpħa de dño: ut
uiuificet spm̃ humiliũ et uuificet cor
contͥcorum. s ad grãm pocus refert spc̃
scĩ: qui mortificatis carne sua uitam
retͥbuit sempit̃nã. Utitͣ enĩ et hoc cesti¬
monio contra arrianos: qui equalita¬
tẽ scẽ tͥnitatis contͣ dicunt. astruens in
diuiduam diuine oꝑationis unitatẽ.
Uinificet pat̾. iuuificet filiꝰ: uiuuificet
hoc testimonio declarat᷑. qͦd dr̃ defilio.
ut nos offerret dõ. mortificatos quidẽ car¬
ne. uiuificatos autẽ spũ. Ideoꝙ: quorũ
una oꝑatioẽ: horũ eẽ dispar substantia
uel essentia non possit. In quo et his qui
in carcere erant spiritalit ueniens p̃di¬
do.Qui nrĩs cemporibꝰ in carne ueniens
iter uite mundo p̃dicauit. ipse etiam
ante diluuiũ eis qui cẽ increduli erant.
bonam conui̾sationẽ praius illiꝰ euii ho¬

Expanded text:
Athanasius Alexandrinae pontifex non ad Athanasius Alexandrinae pontifex non ad hominis spiritum, qui mortificata carne melius vivificatur, dicente Propheta de Domino ut vivificet spiritum humilium, et vivificet cor contritorum , sed ad gratiam potius refert Spiritus sancti, qui mortificantibus carnem suam vitam tribuit aeternam. Utitur enim et hoc testimonio contra Arianos, qui aequalitati sanctae Trinitatis contradicunt, astruens quia individua divinae operationis unitate qua vivificat Pater, vivificet Filius, vivificet hoc testimonio declaratur, quo dicitur de Filio, ut nos offerret Deo, mortificatos quidem carne, vivificatos autem spiritu. Ideoque quorum una operatio est, horum et essentia non possit. In quo et his qui in carne erant conclusi spiritaliter veniens praediostris temporibus carne veniens, iter vitae mundo praedicavit, ipse etiam ante diluvium eis qui tunc increduli erant ebonam conversationem, pravis illius aevi ho
Abbreviated transcription (Latin):
ui gͦ iustus patitur: xp̃m imita¬
tur. Qui inflagellis corrigitur.
Qui nec int̾ flagella desistit aculpis:
sinistrũ imitatur latͦnem qui ꝓpter
peccata ascendit in crucẽ. et post cru¬
cem ruit intartarũ. Ideo autẽ. xp̃m se¬
mel mortuũ eẽ cõmemorat. ut nobisqͦ
in memoriã reuocet: que cemporaneis
nris passionibꝰ merces reddet᷑ et̃na. Ut nos
offerret dõ. mortificatos quidẽ carne: ui¬
uificatos autẽ spũ. De hac mortificatione
carnis et uiuificatione sp̃c. quẽ habent
hii qui ꝓ dño ꝑpacientiã laborant: dic̃
et apłs paulus. Et siext̃ior homo nr̃ cor¬
rumpitur.s tamen his qui intꝰ ẽ: renoua¬
tur de die indiem. Offert gͦ nos dõ patͥ
xp̃c: cum pꝰ mortificationẽ carnis. ꝓ illo
immolari gaudemꝰ: id est uitã nrãm
laudabilem inconspectu patͥs ostendit.
Uel certe offert nos deo: cũ absolutos carne
in et̃nũ nos regnũ introducit. Sane hoc
quod dicitur uiuificatos autẽ spũ: sc̃s

Expanded text:
ui ergo justus patitur, Christum imitatur; qui in flagellis corrigitur, Qui nec inter flagella desistit a culpis, sinistrum imitatur latronem, qui propter peccata ascendit in crucem, et post crucem ruit in tartarum. Ideo autem Christum semel mortuum esse commemorat, ut nobis quoque in memoriam revocet quia temporaneis nostris passionibus merces reddetur aeterna. Ut nos offerret Deo mortificatos quidem carne, vivificatos autem spiritu. De hac mortificatione carnis et vivificatione spiritus, quam habent hi qui pro Domino per patientiam laborant, dicit et apostolus Paulus: Et si exterior homo noster corrumpitur, sed tamen is qui intus est renovatur de die in diem. Offert ergo nos Deo Patri Christus cum post mortificationem carnis pro illo immolari gaudemus, id est, vitam nostram laudabilem in conspectu Patris ostendit, vel certe offert nos Deo cum absolutos carne in aeternum nos regnum introducit. Sane hoc quod dicitur vivificatos autem spiritu, sanctus
Abbreviated transcription (Latin):
dum proficit in nobis opusbonũ. qͥa
quanto intellectus in effectum oꝑis
uertit᷑ : tanto ampliꝰ in nouat᷑. Dica¬
mus et aꝑtius. Erat quis in littera
legis positꝰ: non penetrabat interiora
Tranfuit ad euangłm. didicit quod lex
spĩtalit̾ debeat intelligi: atꝙ itare¬
formatꝰ ẽ in nouitate sensus sui. dũ
lis: ad fructũ transiit spĩcał allegorie.
Sic intelligendũ et de his qui spretis
uitiis ad iurtutes transeunt. et dũ
ꝓficiunt de uirtute inuirtutẽ: co¬
cidie in nouant᷑. Ut ꝓbetis que sit
uoluntas dei. Qui sacras scͥpturas se¬
dulo legit. ille inuenit que sit uolun¬
tas dei : id est quid deo placeat. quio¬
ue displiceat: uł quomͦ uoluntas
eius impleri possit. In omibꝰ et enim

Expanded text:
dum proficit in nobis opus bonum, quia dum proficit in nobis opus bonum, quia quanto intellectus in effectum operibus vertitur, tanto amplius innovatur. Dicamus apertius: erat quis in littera legis positus, non penetrabat interiora: transiit ad Evangelium: didicit quod lex spiritaliter debeat intelligi, atque ita reformatus est in novitate sensus sui, dum tiae ad fructum transiit spiritalis allegoriae. Sic intelligendum et de his qui, spretis vitiis, ad virtutes transeunt, et dum proficiunt de virtute in virtutem, quotidie innovantur: ut probetis quae sit voluntas Dei: qui sacras Scripturas saeculo legit, ille invenit quae sit voluntas Dei, id est quid Deo placeat, quidve displiceat, vel quomodo voluntas ejus impleri possit. In omnibus etenim
Abbreviated transcription (Latin):
ut haberet figuratiua sacͥficia.
longe antequã ueniret. ut ꝑ illa
tipica faciliꝰ ꝑueniret᷑ ad istuo uerũ.
Siue etiã tercia causa misteriĩ fuit.
ut illa offere̾nt᷑ sacͥficia tipioi: qua¬
tinus istud sacͥficium p̃signarent.
qͥd cotidie in eccła ꝓ salute fideliũ
offert᷑. Et nolite conformari huic
gere p̾sentẽ uitã que semꝑ an. nis
cemporibꝰ. dieh noctibꝰ. horis. atq
momentis uoluitur. ẜ hoĩes ꝑ car¬
nalem conu̾sationẽ scło deditos. pa¬
ganos iudelicet. iudeos. hereticos.
falsosq xp̃ianos. qͥbꝰ non debemus
assimilari. & consotiari: ne eorũ
sectant᷑.S. reformamini in nouita¬
te sensus urĩ: ꝑstudiũ lectionis et
meditationis uet̾is cestamenti et
noui quo cotidie sensus nrͣ et in¬
tellectus innouatur et reformatur.
dũ ꝑficimꝰ. et magis ac magis insa¬
pientia crescimꝰ: ea dedeo intelli¬
gendo. que antea ignorabamꝰ. Re¬
format᷑ etiam innouitate sensus nr̃.

Expanded text:
ut haberet figurativa sacrificia ut haberet figurativa sacrificia longe antequam veniret, ut per illa typica facilius perveniret ad istud verum. Sive etiam tertia causa mysterii fuit, ut illa offerrentur sacrificia typica, quatenus istud sacrificium praefiguraretur quod quotidie in Ecclesia pro salute fidelium offertur. Et nolite conformari huic nis, temporibus, diebus, noctibus, horis, atque momentis volvitur, sed homines per carnalem conversationem saeculo deditos, paganos videlicet, Judaeos, haereticos, falsosque Christianos, quibus non debemus assimilari et consociari, ne eorum sectantur; sed reformamini in novitate sensus vestri, per studium lectionis et meditationis Veteris Testamenti et Novi. Quotidie sensus noster et intellectus innovatur et reformatur dum proficimus, et magis ac magis in sapientia crescimus, ea de Deo intelligendo quae antea ignorabamus. Reformatur etiam in novitate sensus noster,
Abbreviated transcription (Latin):
et uirtutibꝰ imbuit᷑: deo utiq pla¬
cet. Rationabile sit obsequiũ ur̃m̃.
Obsequiũ ꝓpͥe dr̃ obedientia. ab eo
uerbo quod est obsequor: ẜ. hic ab
apło procultu diuine religionis
ponit᷑: quod olim apud uideos qͦ¬
dãmͦ irrationabile fuit: quando
putabant in uisibili et incorporeo
deo ꝑ corporales uictimas et san¬
guinolentas se posse placere: et a
peccatis mundari. Neq enĩ ad ra¬
cionẽ ꝑtinet. ut rationabilis crea¬
tura que ẽ hõ: irrationabilia pro
se offerat. Itaq rationabilis cultus
rat᷑: mortificata auitiis. Quando
non reddebatur adeo ut pecõa eis
indulgeret: Cui responclendũ:
obduas p̃cipue cauisas. hoc a deo
p̃ceptũ eẽ: uł q proni erant animi
iudeorũ adydola colenda. atq ido
colerabiliꝰ erat do anmalia ase crea¬
ta sͥ offerri quam demonibꝰ: uel
qr uerum sacͥficium futurũ erat
qͥsua immolatione abstulit pecca¬
cũ mundi. qͦd omĩno dignũ erat

Expanded text:
et virtutibus imbuitur, Deo utique plaet virtutibus imbuitur, Deo utique placet. Rationabile sit obsequium vestrum. Obsequium proprie dicitur obedientia, ab eo verbo quod est obsequor, sed hic ab Apostolo pro cultu divinae religionis ponitur, quod olim apud Judaeos quodammodo irrationabile fuit, quando putabant invisibili et incorporeo Deo per corporales victimas et sanguinolentas se posse placere, et a peccatis mundari. Neque enim ad rationem pertinet ut rationabilis creatura, quae est homo, irrationabilia pro se offerat. Itaque rationabilis cultus ratur, mortificata a vitiis. Quandoc placabilis non reddebatur, adeo ut peccata eis indulgeret? Cui respondendum est, ob duas praecipue causas hoc a Deo praeceptum esse: vel quia proni erant animi Judaeorum ad idola colenda, atque ideo tolerabilius erat Deo a se creata sibi offerri quam daemonibus, vel quia verum sacrificium futurum erat hristus, qui sua immolatione abstulit peccatum mundi, quod omnino dignum erat
Abbreviated transcription (Latin):
simonie existens: omĩsq frugalitatis
Sic iuuit hõ uirtutibꝰ: et moritur
uitiis. hostie appel antͣ in uet̾i testa¬
mento animalia que ad ducebant᷑
adhostiũ domꝰ dnĩ: ibiq sacerdotibꝰ
tradebant᷑. Uictime uͦ dicebantur
a uinciendo: eo qͦd funibꝰ et restibꝰ
iuncta animalia ad sacͥficiũ addu¬
cebantur. Quantũ uͦ ad paganorum
ꝑtinet. ritũ. hostia dicebatur sacͥficiũ
quodofferebatur ydolis: quando contͣ
hostes dimicandũ erat. Uictima uͦ di¬
cebat᷑ sacͥficiũ: quod uictoria potita
diis ꝓgrãtum actione offerebat: Scãm.¬
Corpora nra fieri debent hostia scã. qr
templum sunt sp̃c scĩ: iuxta quod dr̃
alibi. Templũ dĩ scm̃ẽ: quod estisuos.
Et rursum. Nescitis qm̃ menbra urã
templum sunt sp̃c scĩ : Oportet gͦ scã
eẽ corpora: que dĩ sunt habitacula.
Deo placentem. id est a peccatis et uitiis
separatam. Qui a uitiis se subtrahit.

Expanded text:
cimoniae existens, omnisque frugalitatis. cimoniae existens, omnisque frugalitatis. Sic vivit homo virtutibus, et moritur vitiis. Hostiae appellabantur in Veteri Testamento animalia, quae adducebantur ad ostium domus Domini, ibique sacerdotibus tradebantur; victimae vero dicebantur a vinciendo, eo quod funibus et restibus vincta animalia ad sacrificium adducebantur. Quantum vero ad paganorum pertinet ritum, hostia dicebatur sacrificium quod offerebatur idolis, quando contra hostes dimicandum erat: victima vero dicebatur sacrificium, quod, victoria potita, diis pro gratiarum actione offerebatur. Sanccorpora nostra fieri debent hostia sancta, quia templum sunt Spiritus sancti, juxta quod dicitur alibi: Templum Dei sanctum est, quod estis vos . Et rursus: Nescitis quia membra vestra templum sunt Spiritus sancti? Oportet ergo sancta esse corpora, quae Dei sunt habitacula. Deo placentem, id est a vitiis et peccatis separatam, quia qui vitiis se subtrahit
Abbreviated transcription (Latin):
tur: ostendens qd suie uidei cre¬
dentes siue gentiles ñ suis meritis.
s miscłia et grã dei saluatist̃: ob¬
secrat eos mͦ. et om̃s credentes. ꝑ
ab omibꝰ sordibus abluti: ut exhibeant
corpora sua hostiam uiuentẽ et dicit.
appellat. ñ carne s fide: recolens illud
estis. ut exibeatis corꝑa urã hostiam
iuuentẽ. Erant apud romanos iudi
credentes. qui uictimas et hostias le¬
gales deo iherosolimis intemplo ob¬
culerant. Hos hortatur ut iam non
boues. ñ hyrcos. ñ arietes: s semetip¬
sos hostias deo spiritales immolent.
Si qͥdẽ qñ ista scͥbebat apłs. ad huc tem¬
plum iherosolimis constabat: et nec¬
dum erat sub u̾sũ aromanis. hostia
gͥ et immolatur et uiua est qñ hõ
ab hac uita ñ deficit. & carnalibus
uitiis se occidit: mortificando men¬
bra sua. cũ pecc̃is et concupiscentĩs.
U̾bi grã. Fuit suꝑbꝰ: efficit᷑ humilis.
fuit luxuriosus: efficit᷑ castꝰ. fuit gu¬
losus: efficit᷑ cemꝑatꝰ appetitor par¬

Expanded text:
stendens quod sive Judaei credentes, sive gentiles, non suis meritis, sed misericordia et gratia Dei salvati sunt; obsecrat eos modo, et omnes credentes per ab omnibus sordibus abluti, ut exhibeant corpora sua hostiam viventem, et dicit: appellat, non carne, sed fide, recolens illud estis, ut exhibeatis corpora vestra hostiam viventem, quod erant apud Romanos Judaei credentes qui victimas et hostias legales Deo Hierosolymis in templo obtulerant: hos hortatur ut jam non boves, non hircos, non arietes, sed semetipsos hostias Deo spiritales immolent. Siquidem quando ista scribebat Apostolus, adhuc templum Hierosolymis stabat, et necdum erat subversum a Romanis. Hostia igitur et immolatur et viva est, quando homo ab hac vita non deficit, et carnalibus vitiis se occidit, mortificando membra sua cum peccatis et concupiscentiis. Verbi gratia: fuit superbus, efficitur humilis; fuit luxuriosus, efficitur castus; fuit gulosus, efficitur temperatus, appetitor par
Abbreviated transcription (Latin):
tis iam non est seruus. scilicet peccati:
est non suo merito: s grã cłi ꝑ quem
batis: nc̃ aut̃ cũ cognoueritis dm̃. ĩ mo
cogniti sitis adõ. qͦmͦ conu̾timini ite¬
rum ad infirma et egena elem̃ta. qͥb.
denuo seriure uultis: Dies obseruatis
et menses et annos. ꝙ cempora: timeo¬
uos neforte sine causa laborauerĩ in
uobis. Estote sic̃ ego: quia et ego sicut
qͣndo ꝑsequebat᷑ eccłam di: s iam ꝑ¬
Estote uos ꝑfecti infide. sic̃ ego sũ mͦ.
et nolite desꝑare de uenia: qr et ego
quondã fu̾i infidelis. et pecc̃or: sicut
uos estis mͦ et eo amplius. Ad Ro

Expanded text:
isti non est servus, subaudis peccati; est non suo merito, sed gratia Dei per quem stis: nunc autem cum cognoueritis deum, immo cogniti estis a deo, quomodo conuertimini iterum ad infirma et egena elementa, quibus iterum seruire uultis? dies obseruatis et menses et tempora vos, ne forte sine causa laboraverim in vobis. Estote sicut et ego: quoniam et ego sicut quando persequebatur Ecclesiam Dei, sed jam Estote vos perfecti in fide, sicut et ego sum modo, et nolite desperare de venia, quia et ego quondam fui infidelis et peccator, sicut vos estis modo et eo amplius. O
Abbreviated transcription (Latin):
cisionem. Uidete canes .i. cauete: et
declinate. Canes appellat iudeos. ꝙ m.
oꝑarios eodemꝙ appellat circumci¬
sionẽ. quia consuetudo ẽ euis iudeos
appellare circumcisionẽ. et gentiles
p̃putium. Ideoq appellat eos canes. qr
sic̃ canis pͥmũ latrat acdeinde mor¬
det: ita illi loquendo oblatrabant
et seducendo asꝑe mordebant. Mali
oꝑarii erant: quia male suadebant
eis oꝑarii dicentes. non potestis salua¬
ri ꝑbaptismũ. nͥ circundamini sicut
lex precipit: quia sic scͥptum ẽ. Mas¬
culus cuiꝰ caro circũcisa non fuerit.
ꝑibit aĩa illiꝰ de ppło suo: qr pactum

Expanded text:
e. Videte canes, id est cavete et declinate. Canes appellat Judaeos, et malos operarios eosdem appellat circumcisionem, quia consuetudo ejus est Judaeos appellare circumcisionem, et gentiles praeputium. Ideo ergo appellat eos canes, quia sicut canis latrat ac deinde mordet, ita illi loquendo oblatrabant, et seducendo aspere mordebant. Mali operarii erant, quia male suadebant eis operari, dicentes: Non potestis salvari per baptismum, nisi circumcidamini, sicut lex praecipit , quia scriptum est: Masculus cujus caro circumcisa non fuerit, peribit anima illius de populo s
Abbreviated transcription (Latin):
dẽ actum habent: ita multi unũ
corpꝰ sumꝰ in xͦ. Sic̃ enĩ inuno corpore
faciunt: ita multitudo fideliũ con¬
uncta ꝑ fidem ac dilectionẽ capiti
suo quod ẽ xp̃e: unũ corpꝰ sunt cum
illo. Uerũ menbra corꝑis nr̃i. ꝓpͥa ha¬
bent officia: ut ocłi uidendi. aures
audiendi: et reliqua similit̾. Et ficut
unũ menbrũ alt̾ius menbͥ ñ usurpat
officiũ: sic unꝰquisq nr̃m ñ debec in¬
uadẽ alt̾ius ministeriũ. Et tam̃ sic̃
ocłi uident coto corꝑl. et aures au¬
diunt. et os loquit᷑. et manꝰ cooꝑant᷑
suo corpori: sic debent agere et spiri¬
calla menbra eccłẽ. Ocłisunt. qui
aliis ministrant sp̃ale lum̃. sic̃ docto¬
res. auresboni auditores: qͥuerba
magistrorũ humilit̾ audiunt. Na¬
res qͥ scientiam discernendi int̾ feto¬
res uitiorũ. et odores uirtutũ obti¬
nent: os qui alios erudiunt. manus
qͥ aliis ministrant necessaria: sic̃ sunt
elemosinarii boni. Pedes: qͥ pro san¬
gune innoxio liberando. et ad in¬

Expanded text:
abent, ita multi unum corpus sumus in Christo. Sicut in uno corpore faciunt, ita multitudo fidelium conjuncta per fidem et dilectionem capiti suo, quod est Christus, unum corpus sumus cum illo. Verum membra corporis nostri propria habent officia, ut oculi videndi, aures audiendi, et reliqua similiter. Et sicut unum membrum alterius membri non usurpat officium, sic unusquisque nostrum non debet invadere alterius ministerium. Et tamen sicut oculi vident toto corpori, et aures audiunt, et os loquitur, et manus cooperantur suo corpori, sic debent agere et spiritalia membra Ecclesiae. Oculi sunt qui aliis ministrant spiritale lumen sicut doctores: aures, boni auditores, qui verba magistrorum humiliter audiunt; nares, qui scientiam discernendi inter fetores vitiorum et odores virtutum obtinent; os, qui alios erudiunt; manus, qui aliis ministrant necessaria sicut sunt eleemosynarii boni; pedes, qui pro sanguine innoxio liberando, et ad in
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗh sũplicium animos corrumpuit.
non plus saꝑe: quã oportet saꝑe.
entia: ne transgrediaris t̾minos
quos posuerunt patres cui .S. saꝑe
ad sobrietatẽ : id est ad temꝑantiã.
Sobrie namq sapit. qͥ agnoscit quod
ipse sit: et sicut corã deo inxͦ loqͥt᷑
sic deb̾e saꝑe: sic̃ ds̃ diuisit mensu¬
ram fidi. Infide namq mensura ẽ.
quantũ ad nr̃am capacitatẽ ad¬
tinet : quia aliꝰ plus aliꝰ minꝰ credit.
Maiorem enĩ fidem habuerunt apłi
montes transferendo: quã nos
habemꝰ. Siue intelligitur hec men¬
sura in donis fidi. qr habentibꝰ fidẽ
alii datͣ sermo sapientie. alii sermo
scientiȩ. et cet̾a. Et huiꝰ modi men¬
sura scđm rationẽ fidei datur.
qm̃ ñ nͥ fidem tenentib tribuitur.
Intelligitur et de ministeriĩs eccłasti¬
cis: que scđm modũ suũ debent
ꝑagi. et non ultra licitum usurpa¬
x. Uerbi grã. p̃sbit̃ es: ue usurpes
epĩ minsteriũ. Diaconꝰ es: noli tͥ uen¬

Expanded text:
quibus simplicium animos corrumpunt, quibus simplicium animos corrumpunt, non plus sapere quam oportet sapere. entia: Ne transgrediaris terminos quos posuerunt patres tui , sed sapere ad sobrietatem, id est ad temperantiam. Sobrie namque sapit, qui agnoscit quid ipse sit, et sicut coram Deo in Christo lsic debere sapere, sicut Deus divisit mensuram fidei; in fide namque mensura est, quantum ad nostram capacitatem attinet, quia alius plus, alius minus crodit. Majorem enim fidem habuerunt apostoli montes transferendo, quam nos habeamus. Sive intelligitur haec mensura in donis fidei quia habentibus fidem, alii datur sermo sapientiae, alii sermo scientiae , etc. Et hujusmodi mensura secundum rationem fidei datur, quoniam non nisi fidem tenentibus tribuitur. Intelligitur et fidem ministeriis ecclesiasticis, quae secundum modum suum debent peragi, et non ultra licitum usurpari. Verbi gratia: Presbyter es, non usurpes episcopi ministerium; diaconus es, noli tibi vin
Abbreviated transcription (Latin):
phylosophis gentiũ. et simplicibus
eẽt sufficiens. Unde et petrus in epła
qͥ st̃ int̾ uosꝰ et altiori intellectu ut
illos alloqͣtur qui ꝑfidẽ do ad here¬
bant: qui semꝑ habet ẽẽ. Ds̃ enim
solusẽ: qr ipse substantialit̾ habet ẽẽ.
sic̃ ad moysen dicit. Ego sũ qui sum:
et ego sum ds̃ abraham. et cet̾a. Qui¬
cũq illi adherent illi sunt: sic̃ et illi
qͥ ñ adherent ei non sunt. Ergo qͥ st̃
dicit. id est qui ꝑ fidem que ꝑdilec¬
tionem oꝑatur: deo copulentur.
Et quid dico: hoc utiq dico et p̾¬
cipio non plus saꝑe quam oportet
sape: id est non suꝑbire. Hoc dicit
contra gentiles cumentes: qui in¬
sultabant iudeis canquã ramis frac¬
tis. P łs enim quam oportet sapit.
qui ꝓpt̃ alt̾ius miseriam se extollit.
cum potiꝰ humiliari debeat. ne
et ipse cadat. Dicendũ et ꝓpt̾ eosqͥ
sanã doctrinã non sectantes. que¬
dã falsitatis dogmata cõponunt.

Expanded text:
philosophis gentium et simplicibus philosophis gentium et simplicibus esset sufficiens. Unde et Petrus in Epistola qui sunt inter vos, et altiori intellectu, ut illos alloquatur qui per fidem Deo adhaerebant qui semper habet esse, Deus enim solus est quia ipse substantialiter habet esse, sicut ad Moysen dicit : Ego sum qui sum, et Ego sum Deus Abraham, etc. Quicunque ergo illi adhaerent, illi sunt, sicut et qui non adhaerent, non sunt: ergo qui sunt dicit, id est qui per fidem quae per dilectionem operatur Deo copulantur. Et quid dico? Hoc utique dico et praecipio, non plus sapere quam oportet sapere, id est non superbire. Hoc dicit contra gentiles tumentes, qui insultabant Judaeis tanquam ramis fractis. Plus enim quam oportet sapit, qui propter alterius miseriam se extollit, cum potius humiliari debeat, ne et ipse cadat. Dicendum et propter eos qui, sanam doctrinam non sectantes, quaedam falsitatis dogmata componunt,