comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nans. Iepte aperiens uelapertus : Esebon cogitatio siueuinculum meroris.
Abdo. seruus eius. Samson soleorum uelsolis fortitudo fuitenim uirtute clarus.
&liberauit filios israhel dehostibus ÷ Dalila paupercula uelsitula. Bo or
in fortitudine siue in quo robor: Noemi quam interp̃tari possumus consolatam eoqđ
marito & liberis peregrine mortũis nurum moabditen in consolationesua aentenuit:
Ruth. interp̃tatur festinans alienigena enim erat expopulo gentili quaerelicta
patria sua. festinauit transire interram ifraheldicens. socruisuae quocumq prexeris.
pergam: Anna gratia eiusinterp̃tatur quiadum prius eẽt. sterilis natura postea dĩ:
gratia fecundata est ł. Ofnii discalciatus filiu senim fuit eli. lectus inministerium

Expanded text:
nans. Iephte aperiens, vel apertus. Esebon cogitatio, sive vinculum maeroris. nans. Iephte aperiens, vel apertus. Esebon cogitatio, sive vinculum maeroris. Abdo servus eius. Samson sol eorum, vel solis fortitudo. Fuit enim virtute clarus, et liberavit Israel de hostibus. Dalila paupercula, vel situla. Booz in fortitudine, sive in quo robur. Noemi, quam interpretare possumus consolatam, eo quod marito et liberis peregre mortuis, nurum Moabitidem in consolatione sua tenuit. Ruth interpretatur festinans. Alienigena enim erat ex populo gentili, quae relicta patria festinavit transire in terram Israel, dicens socrui suaeRuth 1, 16: 'Quocunque perrexeris, pergam.' Anna gratia eius interpretatur, quia, dum prius esset sterilis natura, postremo Dei gratia fecundata est. Heli Deus meus. Ophni discalciatus. Filius enim fuit Heli electus in ministerium
Abbreviated transcription (Latin):
Balac p̃cipitans si uedeuorans.
Bala am. uanus populus . Finees oriparcens trans fixit enimpugione
⁊ ambri cum scorto madianitide & d̃i furoremplacuit ut parceret:
Sambri istela cescens uel amaricans proprie enim nomen ab a maritudine
figuratum quod peccando a maricauerit populum.
Raablatitudo uelfames siue impetus. Iosue interp̃tatur saluatori pse enim
infigurama p̃i populum a desertosaluauit &interrã repromissionis induattat
GAl eph. quasi cor iutcarnis. Othoniel tempuseius ds̃ uel responsiodi: Msh
gloriosus Puracfulgorains. Deborra ap̃is uello quat apisquia suit adbellio
promptis sima dimicans aduersussi sarram quo perempto cecinit canticum inde
lo quate abel: ascensio. Cedeon ex perimentum iniquitatis eorum fiequentib
enim documentis eorum in formatus est qual iprȩsagio contrahostes futuram
und foqm ex pediret ex quo futuro experimento & himologiã nominis sumpsit :
Abimelech patermeus rex stͣ ꝥ ola uermiculum uel coccinnum. Ixir in lumi¬

Expanded text:
BALAC, praecipitans, sive devorans. BALAAM, vanus populus. 49. PHINEES, ori parcens, transfixit enim pugione Zambri, cum scorto Madianitide, et Domini furorem placavit, ut parceret. 50. ZAMBRI, iste lacessens, vel amaricans. Proprie enim nomen ab amaritudine praefiguratum, quod peccando amaricaverit populum. vel fames, sive impetus. Josue interpretatur salvator. Ipse enim in figura Christi populum a deserto salvavit, et in terram repromissionis induxit. 52. CALEB, quasi cor, aut canis. OTHONIEL, tempus ejus Deus, vel responsio Dei. AOTH, gloriosus. BARACH, fulgurans 53. DEBBORA, apis, vel loquax. Apis, quia fuit ad bellum promptissima, dimicans adversus Sisarloquax. Iahel ascensio. Gedeon experimentum iniquitatis eorum. Frequentibus enim documentis informatus est quali praesagio contra hostes futuram victoriam expediret, ex quo futuro experimento etymologiam nominis sumpsit. Abimelech pater meus rex. Tola vermiculum, vel coccinum. Iair inlumi
Abbreviated transcription (Latin):
Conon figura quae ab amplo in angustum finit sicut ortogonr
Hiramis estfigura quae himodum ignis ab amplo in acumen con¬
surgĩt ignis enima pud grecos pirin appaellaturita  Sicut autem
insra xomnis estnumerus ita intrahunc circulum om̃nium figurarum
concduditur abitus ita ¶ Prima autem figura hiuusartis punctꝰ
ist cuius pars nulla est : Secunda linea preterlatitu dinem longitudorecta
linta est quae ex aequo insuis punctus iaca Superficies uero quo longitu dines
a lititudines solas hab&. Superficies uero fines lineae sunt quorum for¬
maeideo in superioribus decimfiguris positae non sunt quia intneis inue
niuntur. Numerum autem secundum geometricam ita quaeris extrema
quippe eius multiplicata tantum faciunt quantum & media duplicata
ut puta .vi. & xii. multiplicata faciunt septuagies dipondius mediav¬
& uiiii multiplicata tantundem faciunt. DEMUST EX¬

Expanded text:
Conon, figura est que ab amplo in angustum finit, sicut orthogonium. Pyramis est figura, que in modum ignis ab amplo in acumen consurgit. Ignis enim apud Grecos pyr appellatur. Sicut autem infra decem omnis est numerus, ita intra circulum, omnis figurarum concluditur ambitus. Prima autem figura huest, cuius pars nulla est. Secunda linea, praeter latitudinem longitudo. Recta linea est, quae ex aequo in suis punctis iacet. Superficies vero, quod longitudines et latitudines solas habet. Superficiei vero fines lineae sunt, quorum formaniuntur. Numeros autem secundum geometriam ita queris. Extrema quippe eius multiplicata tantum faciunt, quantum et media duplicata, utputa VI et XII. Multiplicata, faciunt septuagies dipondo dipondius . Media VIII et IX multiplicata, tantumdem faciunt. DE UNIVE
Abbreviated transcription (Latin):
cui seruiret: Centes autem unicuique animalium ex propitia.
lingua dederunt uocabula non autem secundum latinã
linguam atque grecam autquarum lib& gentium barbarirũ
nominaꝰ imposuit adam. sed illa lingua quae antediluuium
omnium una fuit qua ehebrea nuncupatur: Latina autem
animalia siue animantia dicta quod animentur uita.
&mnoueantur sp̃ũ : Qua drupedia uocata quod quatu or
pedibus gradiantur qua edum similia sint pecoribus
tamen subcura humana non sunt ut cerui . dammae onagri:
& cetera. sed nequebestiae sunt utleones neque ut iumena
ut usus hominum iuuare possint : Pecus dicimus omne
quodhumana lingua & effigiae careo : Proprie autem
pecorum nomen his animantibus a commodarisolet :¬
quae sunt aut aduescendum apta ut oues & sues:
aut inusu hominum commoda ut equi & boues. differt
autem interpecora & pecudes. Nam ueteres communiter
insignificatione omnium animalium pecora dixerunt:
pecudes tantum illa animalia quae eduntur quasi pecuaedes:

Expanded text:
cui serviret. Gentes autem unicuique animalium ex propria lingua dederunt vocabula. Non autem secundum linguam Latinam atque Graecam aut quarumlibet gentium barbararum nomina illa imposuit Adam; sed illa lingua, quae ante diluvium omnibus una fuit, quae et Hebraea nuncupata est. Latine autem animalia sive anet moveantur spiritu. Quadrupedia vocata, quia quattuor pedibus gradiuntur: quae dum sint similia pecoribus, tamen sub cura humana non sunt; ut cervi, dammae, onagri, et cetera. Sed neque bestiae sunt, ut leones; neque iumenta, ut usus hominum iuvare possint. Pecus dicimus omne quod humana lingua et effigie caret. Proprie autem pecorum nomen his animalibus adcommodari solet quae sunt aut ad vescendum apta, ut oves et sues; aut in usu hominum commoda, ut equi et boves. Differt autem inter pecora et pecudes: nam veteres communiter in significatione omnium animalium pecora dixerunt; pecudes autem tantum illa animalia quae eduntur, quasi pecuedes
Abbreviated transcription (Latin):
Aurium indedictum nomen a uocibus hauriendis unde & uirgilius uocẽq¬
Perinmutationem enim litterae aures quasi audes nuncupatesunt. Vox enĩ
repercussa per anfractus earum sonum facit. quo sensum excipiant. audiendi:
Pmnula summa pars auris ab acum inedicta. Pinnum enim antiqui a cutum.
dicebant. unde &bi pennis &pinna. Nares id circo nominantur quia ꝑ eas,
uelodor uel sp̃s manare nondesinit siuequia & nos odore ad monent. ut odoremꝰ
aliquid acsciamus unde & contra in sei acrudes. ignaridicuntur. Olfecisse

Expanded text:
Aurium indiAurium indiPer immutationem enim litterae aures quasi audes nuncupatrepercussa per anfractus earum sonum facit quo sensum excipiant audiendi. Pinnula summa pars auris, ab acumine dicta. Pinnum enim antiqui acutum dicebant, unde et bipinnis et pinna. Nares idcirco nominantur quia per eas vel odor vel spiritus nare non desinit, sive quia nos odore admonent ut norimus aliquid ac sciamus. Unde et e contra inscii ac rudes ignari dicuntur. Olfecisse
Abbreviated transcription (Latin):
ideo quod greci larsiria uocant: Cilia sunt tegmina quibus cooperiutt
oculi. & dicta cilia quod celent oculos tegant que tuta custodia:
Supercilia dicta quia superposita sunt ciliis quae id circopilis uestita sunt.
ut oculis monimenta p̃tendant & sudorem a capite defluentem depellant:
Inter cilium uero ẽ. medium illud inter supercilia quod sinepilis est:
Cenȩ sunt inferiores oculorum partes unde barbae in choant : Nam grece
genos barbae hinc & genae quod inde incipiant barba egigni : Malae sunt
eminentes. sub oculis partes. ad protectionem eorum subpositae:
Vocate autem malae siue quod infraoculos. prominent. in rotunditatem.
qua e greci mela appellant siue quod sint supra maxillas.
Maxille perdiminutionem amalis sicuti paxillus. apalotaxillus atalo:
Medibulae sunt maoillarum partes ex qua no men factum. Barbam
ueteres. uocauerunt quod uirorum sit non mulierum :

Expanded text:
ideo quod Graeci δάκρυα vocant. Cilia sunt tegmina quibus operiuntur ideo quod Graeci δάκρυα vocant. Cilia sunt tegmina quibus operiuntur oculi, et dicta cilia quod celent oculos tegantque tuta custodia. Supercilia dicta, quia superposita sunt ciliis; quae idcirco pilis vestita sunt ut oculis munimenta praetendant, et sudorem a capite defluentem depellant. Intercilium vero est medium illud inter supercilia quod sine pilis est. Genae sunt inferiores oculorum partes, unde barbae inchoant. Nam Graece γένειον barbae. Hinc et genae, quod inde incipiant gigni barbae. Malae sunt eminentes sub oculis partes ad protectionem eorum suppositae. Vocatae autem malae sive quod infra oculos prominent in rotunditatem, quam Graeci μῆλα appellant, sive quod sint supra maxillas. Maxillae per diminutionem a malis; sicuti paxillus a palo, taxillus a talo. Mandibulae sunt maxillarum partes, ex quo et nomen factum. Barbam veteres vocaverunt, quod virorum sit, non mulierum.
Abbreviated transcription (Latin):
irculus uero quo apupilla albae partes oculi separintur disere tanigridine :
Corona dicitur quod rotunditate sui ornet ambitum pupillae: Voluos
autem quidim appellant ipsos uertices oculorum a similitudine ualuarũ.
Palpebrae sunt sinus oculorum a palpationedictae quia sempermouentur.
concurrunt enim inuicem ut adsiduo motu resiciant obtutum:
Munitae sunt autem uallo capillorum. ut &apertis oculis siquid inciderit.
repellatur & somno cohibentibus tam quam in uoliti quiescant latentes.
Insum mitate autem padpebrarum locis quibus se utraque clausa continguñ.
ex stant ad noti ordine seruato. capilli tutelam ciculis ministrantes.
ne in ruentes facile iniurus excipiant. & ex eo noceantur ut pulderis.
uelcuius quam crassiores materiae arceant contactum. Autipsum quoq.
a erem concidendo imitificent quo tenuem atque serenum faciantui sũ
Lacrimas ala ceritione mentis quidam putant dictas. Alii. existimant

Expanded text:
Circulus vero, quo a pupilla albae partes oculi separantur discreta nigredine, Circulus vero, quo a pupilla albae partes oculi separantur discreta nigredine, corona dicautem quidam appellant ipsos vertices oculorum ex similitudine bolborum. Palpebrae sunt sinus oculorum, a palpitatione dictae, quia semper moventur. Concurrunt enim invicem, ut assiduo motu reficiant obtutum. Munitae sunt autem vallo capillorum, ut et apertis oculis si quid inciderit repellatur, et somno coniventibus tamquam involuti quiescant latentes. In summitate autem palpebrarum locis, quibus se utraque clausa contingunt, extant adnati ordine servato capilli tutelam oculis ministrantes, ne inruentes facile iniurias excipiant et ex eo noceantur, ut pulveris vel cuiusquam crassioris materiae arceant contactum, aut ipsum quoque aerem concidendo mitificent, quo tenuem atque serenum faciant visum. Lacrimas quidam a laceratione mentis putant dictas; alii existimant
Abbreviated transcription (Latin):
qualitatem significat. Frons ab oculorum foraminibus nominata est
haec imago quiedam animi mentis motum speciesua ex primit dũ uella &a
cedentis. iniuriae offensione laedintur siue quia occultum lumen habent
id est secretum. uel intus positum. hi inter omnes sensus uiciniores aninae ex
istunt. In oculis enimomine mentis indiciumẽ unde & animi perturbatio
uelhilaritas moculis apparet. Oculi autem itemelumina & dicta lumina quod
exeis lumenmanat. uel quod ex in itio suiclausam teneant lucem autex trinsecus
acceptam uisui p̃ponendo refundant: Pupilla est medius punctus oculi
in quouis est uidendi ubiquia paruae imagines nobis uidentur pp̃terea.
pupillae appellantur. Nam paruuls pupillidicuntur. hanc pleriq
pupulam uocant. Vocatur autem pupilla quod sit pura. atq. inpolluta
ut sunt puellae. Fimci dicunt easdem pupillas. quas uidemus in oculis.
morituros ante triduum non habere quibus nom uisis certa est disperatio

Expanded text:
qualitatem significat. Frons ab oculorum foraminibus nomqualitatem significat. Frons ab oculorum foraminibus nomHaec imago quaedam animi, mentis motum specie sua exprimit, dum, vel laetcidentis injuriae offensione laedantur, sive quia occultum lumen habent, id est, secretum, vel intus positum. Hi inter omnes sensus viistunt. In oculis enim omne mentis indicium est, unde et animi perturbatio vel hilaritas in oculis apparet. Oculi autem idem et lumina. Et dicta lumina, quod ex eis lumen manat, vel quod ex initio sui clausam teneant lucem, aut extrinsecus acceptam visui proponendo refundant. Pupilla est medius punctus oculi, in quo vis est videndi; ubi quia parvae imagines nobis videntur, propterea pupillae appellantur. Nam parvuli pupilli dicuntur. Hanc plerique pupulam vocant: vocatur autem pupilla quod sit pura atque inpolluta, ut sunt puellae. Physici dicunt easdem pupillas, quas videmus in oculis, morituros ante triduum non habere, quibus non visis certa est desperatio.
Abbreviated transcription (Latin):
apila ubi pigmentuntunditur : Cesaries acedendo uocata io eoq. tantum
uirorũ ẽ iurum enun tonsum cẽdecet mulierem nondecet. Comae sunt proprie
non cesi capilli. & est grecus sermo nam comas greci. RaixoC asecando
nominant unde & RipiN tonderedicunt inde &cirri uocantur quod &ia
idem greci raMonex uocant. Crines propriae mulierum sunt. dicti
autem crines eo quod uitus discernantur. unde & discriminalia dicuntur
a quibus diuisi religantur. Timpora sunt quae caluaȩ deatera leuã que :¬
subiacent. quaeideo sic nuncupantur quia mouentur ipsq mobilstatequasi
tempora quiburdam interuallis mutintur. Facies dicta ab effigiae ibi est
enim tota figura hominis. & unius cuiusq personȩ cognitio: Vultus uero
dictus eoquod pereum inimi uoluntas ostenditur secundum uoluntatem
enim inuarios. motus mutatur. unde & differunt sibi utraq ream ficies.
simpliciter accipitur deuniusciuusq naturali aspectu. Vultus autem animorũ

Expanded text:
pila, ubi pigmentum contunditur. Caesaries a caedendo vocata, ideoque tantum virorum est. Virum enim tonsum decet, mulierem non decet. Comae sunt proprie non caesi capilli, et est Graecus sermo. Nam comas Graeci caimos a secando nominant, unde et χείρειν tondere dicunt. Inde et cirri vocantur, quod etiam idem Graeci μαλλὸν vocant. Crines proprie mulierum sunt. Dictae autem crines eo quod vittis discernantur. Unde et discriminalia dicuntur, a quibus divisae religantur. Tempora sunt, quae calvariae dextra laevaque subiacent. Quae ideo sic nuncupantur quia moventur, ipsaque mobilitate quasi tempora quibusdam intervallis mutantur. Facies dicta ab effigie. Ibi est enim tota figura hominis et uniuscuiusque personae cognitio. Vultus vero dictus, eo quod per eum animi voluntas ostenditur. Secundum voluntatem enim in varios motus mutatur, unde et differunt sibi utraque. Nam facies simpliciter accipitur de uniuscuiusque naturali aspectu; vultus autem animorum
Abbreviated transcription (Latin):
& duo sunt insinistra. Dicti canini quia insimilitudinem caninorum
existunt. & canis exipsis ossa frangit sicut &homo ut quod nom possunt.
priores prrecdere illis tradint ut confringint. Hos uulgus prolungitudine
&rotunditate tolomellos uocant Vtimi sunt molares qui concisa a priorib:
atque confracta. subigunt & nolent atq. inmas sant unde & molares.
uocati sunt i Qentium autemnum erum discerniti qualitas sexus Nam
in uiris plures. infeminis pauciores existunt. Cinglie agignendis. dentib.
nominatȩ. factaesunt autem &iam ad decorem dentium nenudi
horrori. potius quam ornamento existereno

Expanded text:
et duo in sinistra sunt. Et dicti canini quia ad similitudinem caninorum et duo in sinistra sunt. Et dicti canini quia ad similitudinem caninorum existunt, et canis ex ipsis ossa frangit, sicut et homo; ut quod non possunt priores praecidere, illis tradunt ut confrangant. Hos vulgus pro longitudine et rotunditate colomellos vocant. Ultimi sunt molares, qui concisa a prioribus atque confracta subigunt et molent atque inmassant; unde et molares vocati sunt. Dentium autem numerum discernit qualitas sexus. Nam in viris plures, in feminis pauciores existunt. Gingivae a gignendis dentibus nominatae. Factae sunt autem etiam ad decorem dentium, ne nudi horrori potius quam ornamento existeren
Abbreviated transcription (Latin):
olfecissent quam illeadeperit. Narium recta pars propterquod aequa¬
liter sit in longitudine & rotunditate porrecta columna uocatur.
extremitas eius pirula a formula pomipiri. Quae uero deatera
leuaq sunt pennulae ab alarum similitudine Mediũ autẽ interfiniũ
Os dictũ quod ꝑ ipsum quasi perostium & eibos intus mittimus &sputim
foris proicimus uel quia inde in grediuntur cibi. inde e grediuntur
sermones: Labia alimbendo nominata. quod autem superius est labiũ
dicimus. Quod inferius eo quod grossius sit labrum. Alii uirorum
labra mulierum labia dicunt. Einguae alinguendo cibo. uarra putat
nomen in positum. Abi quod perarti culctos sinos uerba ligat. Sicut¬
enim plectrum cordis. italingua in liditur dentibus &uocalem trefficit
sonum. Dentes greci odentes dicunt &inde inlatinum traherenomen
uidentur horum primi precisores dicuntur quia omne quod accipitur ipsi
prius incidunt. Sequentes canim uocantur quorum duo indeatera maxilla

Expanded text:
olfecissent, quam ille quidquam coeperit. Narium recta pars, propter quod aequaliter sit in longitudine et rotunditate porrecta, columna vocatur; extremitas eius pirula, a formula pomi piri; quae vero dextra laevaque sunt, pinnulae, ab alarum similitudine: medium autem interfinium. Os dictum, quod per ipsum quasi per ostium et cibos intus mittimus et sputum foris proicimus; vel quia inde ingrediuntur cibi, inde egrediuntur sermones. Labia a lambendo nominata. Quod autem superius est, labium dicimus; quod inferius, eo quod grossior sit, labrum. Alii virorum labra, mulierum labia dicunt. Linguae a ligando cibo putat Varro nomen impositum. Alii, quod per articulatos sonos verba ligat. Sicutenim plectrum cordis, ita lingua inliditur dentibus et vocalem efficit sonum. Dentes Graeci ὀδόντες vocant, et inde in Latinum trahere nomen videntur. Horum primi praecisores dicuntur, quia omne, quod accipitur, ipsi prius incidunt. Sequentes canini vocantur, quorum duo in dextra maxilla
Abbreviated transcription (Latin):
nitatem ciuiũ romanorũ non peruenerunt. Latiniuero anteromũ conditam
apud latinos fiebant nũ quam ꝑ testam̃tũ. sed perepistolã libertatẽ sumentes.
indequia pertestamentum nonfiebant Necex testamento aliquid capere necsuos
heredes facere poterant. Nomani postea ciues sub consulibus pertestamenta
in urbe romana effecti sunt. Dictiautẽ ciues romani. quia testam̃to liberi effecti.
innumerũ romanorũ cuiium crediuntur his primũ aditus erat in urbe roma
commorari. Ceteris uitẽ libertis prohibebatur neuel mnurbe roma uelii fra
septimum ab urbe miliarium commanerent:
DEAD PINITATIBUS ET ERADIBUS
eredis nomen in posuit censusaeris saluit enim tributũ auctoris. in hoc
enĩ uocabulo prima successio ẽ hereditatis & generis ut sunt filii &

Expanded text:
nitatem civium Romanorum non pervenerunt. Latini ante Romam conditam nitatem civium Romanorum non pervenerunt. Latini ante Romam conditam apud Latinos fiebant, numquam per testamentum, sed per epistolam libertatem sumentes. Inde quia per testamentum non fiebant, nec ex testamento aliquid capere, nec suos heredes facere poterant, cives Romani postea sub consulibus per testamenta in urbe Romana effecti sunt. Dicti autem cives Romani, quia testamento liberi effecti in numerum Romanorum civium rediguntur. His primum aditus erat in urbe Roma commorari; ceteris autem libertis prohibebatur ne vel in urbe Roma, vel infra septimum ab urbe miliarium commanerent. De adfinitatibus et gradibus . Heredis nomen inposuit census aeris. Solvet enim tributum auctoris. In hoc enimvero vocabulo prima successio est hereditatis et generis, ut sunt filii
Abbreviated transcription (Latin):
quia in genere habent libertatem non infacto sicu tliberti. unde & cosgreci.
eugenes uocant quod sintbonigeneris : Libertus utem uocitus quasi.
liberatus. erat enĩ priusiugo seruitutis ad dictus libertorũ autẽ filii apudantiquos
libertini appellibintur quasi delibertisnati. Nunc uero libertinusaut aliberto
factus aut possessus. Manumissus dr̃ quasi manu emissus. apud ueteres en im
quotiens manu mittebintur alapa percus sos circum agebant & liberos con¬
firmabant. unde & manumissi dicti eo quod manumitterentur.
Dediticii primũ ad edicione sunt nuncupati dedicio enim dr̃. quando seuict.
aut uincendi hostes uictorib tradunt. quib: haec origo nominis fuit dum
quondam aduersus populum romanorum serui armis sumptis dimicas sen
Victi sedederunt conp̾hensiq uaria turpitudine affectisunt. ex his quidãpostea
ad ominis manu missi pp̃t suppliciorũ notas quas manifeste perpessi sunt ad dig¬

Expanded text:
quia in genere habent libertatem, non in facto sicut liberti. Unde et eos Graeci quia in genere habent libertatem, non in facto sicut liberti. Unde et eos Graeci εὐγενεῖς vocant, quod sint boni generis. Libertus autem vocatus quasi liberatus. Erat enim prius iugo servitutis addictus. Libertorum autem filii apud antiquos libertini appellabantur, quasi de libertis nati. Nunc vero libertinus aut a liberto factus, aut possessus. Manumissus dicitur quasi manu emissus. Apud veteres enim quotiens manu mittebant, alapa percussos circumagebant, et liberos confirmabant; unde et mDediticii primum a deditione sunt nuncupati. Deditio enim dicitur quando se victi aut vincendi hostes victoribus tradunt: quibus haec origo nominis fuit. Dum quondam adversus populum Romanum servi armis sumptis dimicassent, victi se dederunt, conprehensique varia turpitudine affecti sunt. Ex his quidam postea a dominis manumissi, propter suppliciorum notas, quas manifeste perpessi sunt, ad dig
Abbreviated transcription (Latin):
sed permanentes . & incolae quia iam habitatores sunt ab in colendo :
Indigenae sunt indegeniti. & in eodem loconati ubi inhabitant:
Incola autem non indigenam sed aduenam indicat: Peregrini dictieo quod.
ignorentur eorũ parentes aquibus ortiex istunt sunt enim delonginqua regi¬
one: Vrbaniuocantur qui romae habitant quiuero inceteris locis oppi¬
dani Nam sola urbs roma cetera oppida : Famuli sunt ex propria
seruorum familia orti. Serui autem uocabulum inde traxerunt quod hi
qui iu rebelli possint occidi auictoribus cum seruabantur serui fiebant a ser¬
uando scilicet serui appellati. Ancillae a sustenta culo uocatae. Ancon. enĩ
grece cubitus dicitur. unde & in conedicimus. Mancipium est quicquid.
mana capit subdiq: potest ut homo equus ouis: Haec enim animalia statim
utnata sunt mancipium eẽ putantur nã & ea quae inbestiarũ numero sunt
tuncuidentur mancipium ẽẽ quando capi siued omari coeperint. Ingenui dicti

Expanded text:
sed permanentes; et inde incolae, quia iam habitatores sunt, ab incolendo. Indigenae sunt inde geniti, et in eodem loco nati, ubi inhabitant. Incola autem non indigenam, sed advenam indicat. Peregrini dicti eo quod ignorantur eorum parentes, a quibus orti existunt. Sunt enim de longinqua regione. Urbani vocabantur, qui Romae habitabant. Qui vero in ceteris locis, oppidani. Nam sola urbs Roma, cetera oppida. Famuli sunt ex propria servorum familia orti. Servi autem vocabulum inde traxerunt, quod hi, qui iure belli possint occidi a victoribus, cum servabantur, servi fiebant, a servando scilicet servi appellati. Ancillae a sustentaculo vocatae. Ἀγκὼν enim Graece cubitus dicitur. Unde et anconem dicimus. Mancipium est quidquid manu capi subdique potest, ut homo, equus, ovis. Haec enim animalia statim ut nata sunt, mancipium esse putantur. Nam et ea, quae in bestiarum numero sunt, tunc videntur mancipium esse, quando capi sive domari coeperint. Ingenui dicti,
Abbreviated transcription (Latin):
semente dirigunt sulcos in quo omnis seges decurrit :
Demensidem qui & amensio efisinemente uedl quod deminutionẽ habeatmentis
Desipiens eoquod minus sapere incipit quam quo dsolebat
Damnatus & damnabilis quorũ prioriam addictussequens patest addici
Deglutator quodgula e sit deditus:
Vloquens profusus eloquio Exertus in loquendo ex peditus
exherere enimproferre uel expedire est:
Eruditus qua non rudis sed &iam doctus
Expertus multum peritus .ex enim hic pro ualde ponitur.
Expers uero qui est ex traperitiam & intellectum
Exornatus uilde onoratus ex enim proual deponitur sicut ex celsus
quasi ualde celsus & eximius quasi ualde eminens:
Efficax dictus quianullam difficultatem hab & in qualibe
r̃e faciendi hinc & efficens a faciendo dictus
Exspesquo dsit sinespe ut expersqua ex tripastẽ carui tenim paste
Ex sors quia extra sortem est

Expanded text:
semente dirigunt sulcos, in quos omnis seges decurrit. semente dirigunt sulcos, in quos omnis seges decurrit. Demens, idem qui amens; id est sine mente, vel quod diminutionem habeat mentis. Desipiens, eo quod minus sapere incipit quam quod solebat. Damnatus et damnabilis: quorum prior iam addictus est, sequens potest addici. Degulator, quod gulae sit deditus. E Eloquens, profusus eloquio. Exertus, in loquendo expeditus. Exerere enim proferre vel expedire est. Eruditus, quia non rudis, sed iam doctus. Expertus, multum peritus. 'Ex' enim hic pro valde ponitur. Expers vero, qui est extra peritiam et intellectum. Exornatus, valde ornatus. 'Ex' enim pro valde ponitur, sicut excelsus, quasi valde celsus, et eximius, quasi valde eminens. Efficax dictus, quia nullam difficultatem habet in qualibet re facienda. Hinc et efficiens a faciendo dictus. Exspes, quod sit sine spe. Expers, quia extra partem; caruit enim partem. Exsors, quia extra sortem est.
Abbreviated transcription (Latin):
obtimonatus in honeste tamen uiuit:
Dec repitus quod morti sit propior quasi admoriis tenebras uertat sicut
crepusculũ tempus noctis Aiidicunt decrepitum nonqui senec tute
auulsus est sed quiiam crepare desierit id estloqui cessa uerit.
Depraeciatus ab eo quod sit uilis nec aliquo praetio dignus :
Dirus preparcus & teter qua si diuina ira in id. actus nam dirum
dicitur quod diuina ira infertur alias dirus magnus :
Despiciens eo quod deorsum aspiciat uel contemtuͥ habeat:
Dolosus insidiosus uel malignus ab eo quod diludat utenim decipiat.
occultam maliciam blandis sermonibus ornat :
Dubius incertus quasi duarum uiarum:
Dela tordictus eo quod detegit quod la tebat:
Dilator qđoddiffert adproferendum:
Desidiosus tardus piger adesidendo uocatus o est ualdesedendo:
idem & residens aresidendo de enimhic augentis est
quasi alira aberretliraenim a rationis genus cum agricolae facta

Expanded text:
optimo natus, inhoneste tamen vivit. optimo natus, inhoneste tamen vivit. Decrepitus, quod morti propior quasi ad mortis tenebras vertat, sicut crepusculum tempus noctis. Alii dicunt decrepitum non qui senectute avulsus est, sed qui iam crepare desierit, id est loqui cessaverit. Depretiatus, ab eo quod sit vilis nec aliquo pretio dignus. Dirus, praeparcus et teter, quasi divina ira in id actus. Nam dirum dicitur quod divina infertur ira. Alias dirus, magnus.  Syre.' Despiciens, eo quod deorsum aspiciat vel contemptui habeat. Dolosus, insidiosus vel malignus, ab eo quod deludat. Ut enim decipiat, occultam malitiam blandis sermonibus ornat. Dubius, incertus; quasi duarum viarum. Delator dictus eo quod detegit quod latebat. Dilator, quia differt ad proferendum. Desidiosus, tardus, piger, a desidendo vocatus, id est valde sedendo. Idem et resides a residendo. 'De' enim hic augentis est. quasi a lira aberret. Lira est enim arationis genus, cum agricolae facta
Abbreviated transcription (Latin):
Decens compositus & anumero decimdictus hic& decorus & decibilis:
Directus eo quod in rectũ uadit : Dilectus a diligentia haec suntenĩ signa diligenti
delibutum gaudio id est perfusum ud plenum :
Delicatus quod sit diliciis pastus uiuens in epulis &nitore corporis:
Defessus semper infirmus quasi diufessus :
Debilis quod ꝓbilem factus sit fragilis bilis enimhumor est afficiens corpus
Decolor quod desit illicor:
Desperatus uulgo uocatur malus acperditus necum ullus prospere
speidicitur autem persimilitudinem aegrorum quia ffecti & si ne
spe deponuntur. Consuetudo autem erat apud ueteres ut disperati
ante ianuas suas conloquerentur uelut extremum usum sp̃m
redderea terrae uel ut possint a transcuntibus fortecurariquiali¬
quando simili labora uerunt morbo :
Degener autignobilis aut quod sit imparigenere aut sidum sit genere

Expanded text:
Decens, conpositus, a numero decem dictus. Hinc et decorus et decibilis. Decens, conpositus, a numero decem dictus. Hinc et decorus et decibilis. Directus, eo quod in rectum vadit. Dilectus a diligentia. Haec sunt enim signa diligendi. c etTer. Phorm. 856 'delibutum gaudio,' id est perfusum vel plenum. Delicatus, quod sit deliciis pastus, vivens in epulis et nitore corporis. Defessus, semper infirmus, quasi diu fessus. Debilis, quod per bilem factus sit fragilis. Bilis enim humor est afficiens corpus. Decolor, quod desit illi color. Desperatus vulgo vocatur malus ac perditus nec iam ullius prosperae spei. Dicitur autem per similitudinem aegrorum qui affecti et sine spe deponuntur. Consuetudo autem erat apud veteres ut desperati ante ianuas suas conlocarentur, vel ut extremum spiritum redderent terrae, vel ut possent a transeuntibus forte curari, qui aliquando simili laboraverant morbo. Degener, aut ignobilis, aut quod sit inpari genere, aut si dum sit genere
Abbreviated transcription (Latin):
qui utroq oculonon uidet : Caducus a cadendo dictus idem &lunaticus
Conuulsus dicitur cui suaui aliqua adimuntur unde & conuulsanauis.
cui eminentia ui tempestatis adimuntur. unde uirgiliusait uix septem
comuulsae undqs quasi matilatȩ : Consumptus totus sumptus & deuoratus.
Conciliatria obsocietatem flagitiosae consensionis dicta eo quod intercurrat
alienumq nundinet corpus hanc etiam & la enam uocanT :
Circum foranus qui ad uocationum causa eircum fora & conuentus uagitur.
Collenatus carpentarius.
sed quod doceripotest estenim ingeniosus & ad discendum aptus.¬
Discipulus adisciplina dictus disciplina autem adiscendo uocata :
Nispensator uocatur cui cieditur dispensatio &ministratio pecuniarum
&ideo dispensattir quia prus quidabant pecuniã non numerabañ eã seda dpendebant
Diues abaere uocatus : Decorus perfectus ad ecqm. Dulcis :

Expanded text:
qui utroque oculo non videt. 61. Caducus a cadendo dictus, idem lunaticus, qui utroque oculo non videt. 61. Caducus a cadendo dictus, idem lunaticus, tus. Inde et confusio. Convulsus dicitur, cui sua vi aliqua adimuntur. Unde et convulsa navis, cui eminentia vi tempestatis adimuntur, ut VergiliusAen. 1, 383: Vix septem convulsae undis, quasi mutilatae. Consumptus, totus sumptus et devoratus. Conciliatrix ob societatem flagitiosae consensionis dicta, eo quod intercurrat alienumque nundinet corpus. Hanc etiam et lenonem vocant. Circumforanus, qui advocationum causa circum fora et conventus vagatur. Collegiatus. Carpentarius. sed quod doceri potestDiscipulus a disciplina dictus, disciplina autem a discendo vocata. 67. Dispensator vocatur, cui ereditur administratio pecuniarumEt ideo dispensator quia prius qui dabant pecuniam non numerabant eam, sed adpendebant. Dives ab aere vocatus. Decorus, perfectus, a decem. Dulcis.
Abbreviated transcription (Latin):
Clientes prius colentes dicebantur a colendis patronis
Captus captiuus dictus quasi capite deminitũs ingeniitatis fortana enim
dicitur ab eo quod excidit unde & abiuris peritis capitedeminutus dicitur:
Colomis a columna uocitus eo quod erectus & firmissimuss sit:
Comptus a coma dictus quod formosus capillis uel quia comam nutrit l
Calamistratus a calamistro id est acu ferrea in calami similitudinem facta
in quacrines obtorquentur ut crispisut quiã incinere calefaere solent qui
capillos crispan. ut calamistratisint :
Corpalentus quod sit corpore ualidus &lentus carnibus :
Crassus a sagina corporis a creando carnes.
Comesor a comedendo satis est enĩgulae acuentri in moderatededitus.
Caupo pessimus deuino a quam faciens:
Candidus canus dictus a candido & candidus quasi candordatus studio enim
Caecus appellatus quod careat uisu estenimluminibus amissis caecus est

Expanded text:
Clientes, prius colentes dicebantur, a colendis patronis. 54. Clientes, prius colentes dicebantur, a colendis patronis. 54. Captus . . . . . Captivus dicitur qufortuna ab eo excidit, unde et ab iuris peritis capite deminutus dicitur. Colomis a columna vocatus, eo quod erectus et firmissimus sit. Comtus a coma dictus, quod Calamistratus a calamistro, id est, acu ferreo in calami similitudine facto, in quo crines obtorquentur, ut crispi sint, quem in cinere calefacere solent qui capillos crispant, ut calamistrati sint. 58. Corpulentus, quod sit corpore validus, et lentis carnibus. Crassus, a sagina corporis, a creando carnes. Comessor, a comedendo satis. 466 Est enim gulae ac ventri immoderate deditus. Caupo pessimus, de vino aquam faciens. 59. Candidus: canus dictus a candore, et candidus quasi candor datus; studio enim . Caecus appellatus, quod careat visu. Est enim luminibus amissis. Caecus est,
Abbreviated transcription (Latin):
Contentiosus ab intentione uocatus quin onratione aliquids xsola ꝑtinatia uendicit :
Contem ptibilis uel quia contemptui habilis uelquia contẽptus &iulis io est sinchomore
Crudelis hoc est crudus quem greci homon appellant pentrans lationem quasi
non costus nec est essui habilis est enim asper & durus:
Carnifex quod carnem afficiat:
Cruciarius eoquod sit crucedignus:
Colliga a colligatione societatis &amicitiae conplexu dictus.
Coetaneus quasi conparis a atis.:
Complex quia uno peccato uel crimine alteri est ad plicatus admalum
Celer appellatus aceleritate quia quodusus exigit uelocius facit.
Consors eo quod sit communi sorte sicut dissors dissimilis sorte:¬
Confinialis ab eoquod genere uelloco adfinis.
Curator quod curã ferat pueris quiadhuc eius a &atis suntut negotia sua satis
administrare non possint:
Cognitora cognoscendum causam dictus:

Expanded text:
Contentiosus ab intentione vocatus, qui non ratione aliquid, sed sola pertinacia vindicat. Contentiosus ab intentione vocatus, qui non ratione aliquid, sed sola pertinacia vindicat. Contemptibilis, vel quia contemptui habilis, vel quia contemptus et vilis, id est sine honore. Crudelis, hoc est crudus, quem Graeci ὠμὸν appellant per translationem, quasi non coctus nec esui habilis. Est enim asper et durus. Carnifex, quod carnem afficiat. Cruciarius, eo quod sit cruce dignus. Collega a conligatione societatis et amicitiae conplexu dictus. Coaetaneus, quasi conpar aetatis. Conplex, quia uno peccato vel crimine alteri est adplicatus ad malum; Celer appellatus a celeritate, quia quod usus exigit velocius facit. Consors ergo, quod sit communis sorte, sicut dissors dissimilis sorteConfinalis, ab eo quod sit genere vel loco adfinis. Curator, quod curam ferat pueris, qui adhuc eius aetaadministrare non possint. Cognitor, a cognoscendo causam dictus.
Abbreviated transcription (Latin):
Cupidus acapiendo multum idest accipiendo uocatus :
Clamosus quasi calamosus a calamoscilic& quoͦ sonet :
C alumniator falsi crimini saccusatora caluendo to estfrustrando & decipien
E alculatora calculis i destlapillisminutis quod antiqui inmanudodictus
tenentes numeros conponebant :
Conpulator quiali ena dicta suis permis tet & sicut solent pigmentarii.
inpila diuersa mixta contundere hoc scelere quondam accusabatur
mantuanus illeuates cum quosdam uersus homeri tra is ferens suis per¬
miscuis set &compilator ueterum ab aemulis dpceretur ille respondit mag¬
narum eẽ uirium clauam herculis extorquere demanu:¬
Contumax eo quod contempnat:
Cromaticus quiancor confunditur nec colo rẽmutat grecceni croma color uocitur :
Contumeliosus quia uelox est &tum & uerbis in iuriae:

Expanded text:
nimum cito vertat. Cupidus a capiendo multum, id est accipiendo, vocatus. nimum cito vertat. Cupidus a capiendo multum, id est accipiendo, vocatus. Clamosus, quasi calamosus, a calamo; scilicet quod sonet. Calumniator, falsi criminis accusator; a calvendo, id est frustrando et decipiendo, dictus. Calculator, a calculis, id est lapillis minutis, quos antiqui in manu tenentes numeros conponebant. Conpilator, qui aliena dicta suis praemiscet, sicut solent pigmentarii in pila diversa mixta contundere. Hoc scelere quondam accusabatur Mantuanus ille vates, cum quosdam versus Homeri transferens suis permiscuisset et conpilator veterum ab aemulis diceretur: Ille respondit: 'Magnarum esse virium clavam Herculi extorquere de manu'Contumax, ab eo quod contemnat. Chromaticus, quia non confunditur nec colorem mutat. Graece enim χρῶμα color vocatur. Contumeliosus, quia velox est et tumet verbis iniuriae.
Abbreviated transcription (Latin):
ael ebs. conubii expers qualiua sunt numina in caclo qui absq. comuugus
sunt & celebsdictus. quasi calo bettus.
Caeli cola eo quod caelum colat. estenim angelus:
uexatione mentis & detrahendi libidine & continens qđ seamultis inalis ibstneat :
Clemen smisericorseo quod eli uat io estptegit &tueatursi citsolet pironusclientẽ.
Concors a coniunctione cordis est appellatus. nam sicut congors dicitur
qui sortem iungit ita ille concors dicitur qui corde coniungitur :¬
Concionator
Adlocutor¬
Consolator & indedictus cosolator quod solise ad plicat qui loquitur
& sollicitudinem leuat alloquio suo hinc & solatium.
Consultus est qui consulitur cui contrarius in consultus quinonaccipit consiliũ
Constans dictus quodundiq astat  liquam pastem declinari potest:
Confidens quod sit incunstis siduciaplenus unde&cicilius si confidentiã habes¬
Callidus fraudulentus qua celarenouit & maleperitus callidũ autẽ ueteres

Expanded text:
aelebs, conubii expers, qualia sunt numina in caelo, quae absque coniugiis sunt. Et caelebs dictus quasi caelo beatus. Caelicola, eo quod caelum colat; est enim angelus. vexatione mentis et detrahendi libidine. Et continens, quod se a multis malis abstineat. Clemens, misericors, ab eo quod cluat, id est protegat et tueatur, sicut solet patronus clientem. Concors a coniunctione cordis est appellatus. Nam sicut consors dicitur qui sortem iungit, ita ille concors dicitur qui corde iungiturConsolator, adlocutor. Et inde dictus consolator, quod soli se adplicat cui loquitur, et solitudinem levat adloquio suo. Hinc et solacium. Consultus est qui consulitur; cui contrarius est inconsultus, qui non accipit consilium. Constans dictus quod undique stat, nec in aliquam partem declinari potest. Confidens, quod sit in cunctis fiducia plenus. Unde et Caecilius 246: Si confi. Cautus a cavendo dictus. Callidus, fraudulentus, quia celare novit, et male peritus. Callidum autem veteres
Abbreviated transcription (Latin):
sunt ut palmus pes passus & rł sola pertica portatur est enim x pedũ
ad instarcalami in ex echielo templum men surantis: Actus minimus
Actus duplicatus iugerum facit ab eo quod est uinetum iugeri nomenac¬
cepit Iugerum autem actum constat longitudine pedum. CxI. latitu¬
ne definiunt itaPI Sedporca est quod inarando exstat quod
diffusum lira: Calli candetum appellant in areis urbanis spatium cen¬
agrorum iustum candetum uocant. Porro stadialis ager hab& passus
CXXU. id est pedes DCXXV. Cuius mensuraecties computata miliarium
facit qui constat quinq milia pedibus. Centuria autem ager est ducentorum
iugerum quiapud antiquos acentum iugerib uocabatur sed postea duplica¬
ta est nomenq pristinum retinuit innumero enim centuriae multiplica¬
tȩsunt nomen mutare non potuerunt.

Expanded text:
sunt, ut palmus, pes, passus, et reliqua; sola pertica portatur. Est enim decem pedum sunt, ut palmus, pes, passus, et reliqua; sola pertica portatur. Est enim decem pedum ad instar calami in Ezechielo templum mensurantis. Actus minimus Actus duplicatus iugerum facit; ab eo quod est iunctum iugeri nomen accepit. Iugerum autem cne definiunt. Sed porca est, quod in arando exstat. Quod defossum est, lira. Galli candetum appellant in areis urbanis spatium centa quadratum iustum candetum vocant. Porro stadialis ager habet passus CXXV, id est pedes DCXXV; cuius mensura octies conputata, miliarium facit, qui constat quinque milia pedibus. Centuria autem ager est ducentorum iugerum, qui apud antiquos a centum iugeribus vocabatur, sed postea duplicata est nomenque pristinum retinuit. In numero enim centuriae multiplicatae sunt, nomen mutare non potuerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
adiriprohib&. Trifinium dictum eo quodtrium possessionum fines ad¬
stringit. Hinc & quadrifinium quod quatuor reliqui limites angustio¬
res & inter sedistant in parib: inter uallisnominib: designatis . XU
en sura est quicquid ponde EINGUNS ACRORU
re capacitate longitudine altitudine latitudine animoq finit᷑.
Maiores itaq: orbem in partibus. Partes in pro uinciis. prouin
cias inregionibus : Regiones in locis. Loca interritoriis. Territoria
inagris. Agros incenturiis. Centurias iniugeribus : Iugera inclimati¬
bus Deinde climata inactus. Perticas passus gradus cubitos. pedes.
palmos uncias & digitos diuiserunt. Tanta enim fuit solertiaeorum.
Digitus est parsminima agrestium mensurarum inde uncia habens
digitos tres. Palmus autem quatuor digitos hab&. pes xui. Passus
pedes .u. Pertica passus .Ii. Idest pedes .X. Pertica autem a portando
dicta quã siportica. Omnes autem praecedentes mensure in corpore

Expanded text:
adire prohibet. Trifinium dictum eo quod trium possessionum fines adadire prohibet. Trifinium dictum eo quod trium possessionum fines adstringit. Hinc et quadrifinium, quod quattuor. Reliqui limites angustiores et inter se distant inparibus intervallis et nominibus designatis. De mense, capacitate, longitudine, altitudine, latitudine, imo, finitur. Maiores itaque orbem in particias in regionibus, regiones in locis, loca in territoriis, territoria in agris, agros in centuriis, centurias in iugeribus, iugera in climatibus, deinde climata in actus, perticas, passus, gradus, cubitos, pedes, palmos, uncias et digitos dividerunt; tanta enim fuit illorum sollertia. Digitus est pars minima agrestium mensurarum. Inde uncia habens digitos tres. Palmus autem quattuor digitos habet, pes sedecim, passus pedes quinque, perticas passus duos, id est pedes decem. Pertica autem a portando dicta, quasi portica. Omnes enim praecedentes mensurae in corpore
Abbreviated transcription (Latin):
nes dicti eo quod agri defuniculis sint diuisi mensurarumenĩ
lineae interrarum particione tenduntur ut dimensiones aequi¬
tas teneatur. Limites appellati antiquo uerbo transuersi Nam
transuersa omnia antiqui lima dicebant a quo & limina ostiorum
perquȩ foris uelintus itur & limites quod pereos inagros foris eatur
Hinc & limus uocabulum accepit. Cingulum quo serui publicicin¬
gebantur obliqua purpura. Termini dicti quod terre mensuras dis¬
tingunt atq declarant. His enimtesti monia finium intelliguntur dagro¬
rum intentio & certamen aufertur. Limites maximi in agris duo sunt cardo
a decumanus. Cardo quia septem trione directus a cardine caeli est Nam
si ne dubio caelum uertitur in septem triona li orbe. Decumanus est quiabo¬
riente inoccidentem pertrans uersum dirigitur qui pro eo quod formã
.x. faciat decumanus est appellatus. Ager enimbis diuisus figuram dena¬
riinumeri efficit: Arca ab arcendo uocata fines enim agricustodit eaq

Expanded text:
nes dicti eo quod agri funiculis sint divisi. Mensurarum enim lineae in terrarum partitione tenduntur ut dimensionis aequalitas teneatur. Limites appellati antiquoo verbo transversi, nam transversa omnia antiqui lima dicebant; a quo et limina ostiorum, per quae foris vel intus itur, et limites, quod per eos in agros foris eatur. Hinc et limus vocabulum accepit, cingulum quo servi publici cingebantur obliqua purpura. Termini dicti quod terrae mensuras distinguunt atque declarant. His enim testimonia finium intelleguntur, et agrorum intentio et certamen aufertur. Limites maximi in agris duo sunt: cardo et decumanus. Cardo, qui a septentrione directus a cardine caeli est; nam sine dubio caelum vertitur in septentrionali orbe. Decumanus est qui ab oriente in occidentem per transversum dirigitur, qui pro eo quod formam X faciat decumanus est appellatus. Ager enim bis divisus figuram denarii numeri efficit. Arca ab arcendo vocata: fines enim agri custodit eosque
Abbreviated transcription (Latin):
turribus. collocatis tamquam demuro iaculis demicant:
Intellectu autem &memoria multa uigent gregat ̃ncedun
motu quoualent saluteent murem fugiunt auersi coeunt.
Quando autẽ pariunt in aquis uelininsulis dimittunt f&us. pp̃t
dracones quia inimicisunt &ab eis implicati necantur:
Biennio autem portant f&us. necamplius quã semel gignunt
necplures sed tantũ unum. uiuunt autem annos .ccc. pꝑsolam
affricam & indiam elifantiprius nascebantur nunc sola in dia eosgignit:
rifes uocatur quod sit animal pennatũ & quadrupes hoc
genus ferarum in hiberboreis nascitur montibus: omni partae
corporis leones sunt alis & facie aquilis similes. equis uehem̃ ter
infesti. Nam & homines uisos discerpunt: Camel eonnon
habetunum colorem sed diuersa est uarietate consparsu s ut pardus.
Dictum autẽ ita huius cameletis corpusculũ ad colores quos.
uidet facillima conuersione uariatur quod aliorũ animalium.

Expanded text:
turribus conlocatis, tamquam de muro iaculis dimicant. turribus conlocatis, tamquam de muro iaculis dimicant. Intellectu autem et memoria multa vigent. Gregatim incedunt; motu, quo valent, salutant; murem fugiunt; aversi coeunt; quando autem parturiunt, in aquis vel insulis dimittunt fetus propter dracones, quia inimici sunt et ab eis inplicati necantur; biennio autem portant fetus, nec amplius quam semel gignunt nec plures, sed tantum unum; vivunt autem annos trecentos. Apud Africam et Indiam elephanti prius nascebantur; nunc sola eos India gignit. Grypes vocatur, quod sit animal pinnatum et quadrupes. Hoc genus ferarum in Hyperboreis nascitur montibus. Omni parte corporis leones sunt; alis et facie aquilis similes; equis vehementer infesti. Nam et homines visos discerphabet unum colorem, sed diversa est varietate conspersus, ut pardus. Dictus autem ita, quod hujus cameleontis corpusculum ad colores, quos videt, facillima conversione variatur, quod aliorum animalium
Abbreviated transcription (Latin):
aut uentilet autperforet. Nam cumelefaintis sepe certamen.
habet . & inuentre uulneratũ prosternit: tantȩ autẽ. eẽ. forti¬
tudinis. utnulla uenantium uirtute capiatur. Sed sicut
adserunt quinaturas animalium scripserunt :
Uirgo puella proponitur quaeuenientisinũ aperit in quo
illxe omni ferocitate deposita caput ponit sicq soporatus
uelut inermis capitur: Ele fantem greci amagnitudine
corporis uoca tũ putant quod formã montis praeferat.
grecae enim mons elefiodicitur. Apud indos autem auoce
barro uocatur. Vnde est & uox eius barritus &dentes ebur.
ori. ad monet & est angui similis uallomunitur eburneo:
Hos boues lucas dictos ab antiquis romanisboues quianullum.
animal grandius uidebant. Lucas quia in lucania illosprimos.
pyrrus inproelio obiecit romanis. Nam hoc genus animantis
inyebus bellicis aptum est. in eis enim persae&indi ligneis.

Expanded text:
aut ventilet, aut perforet. Nam et cum elephante saepe certamen aut ventilet, aut perforet. Nam et cum elephante saepe certamen habet, et in ventre vulneratum prosternit. 13. Tantae autem est fortitudinis, ut nulla venantium virtute capiatur; sed, sicut asserunt qui naturas animalium scripserunt, virgo puella proponitur, quae venienti sinum aperit, in quo ille, omni ferocitate deposita, caput ponit, sicque soporatus, velut inermis capitur. 14. Elephantem Graeci a magnitudine corporis vocatum putant, 54 quod formam montis praeferat. Graece enim mons λόφος dicitur. Apud Indos autem a voce barrus vocatur. Unde, et vox ejus barritus dicitur, et deori admovet; et est angui similis, vallo munitus eburno. Hos boves Lucas dictos ab antiquis Romanis: boves, quia nullum animal grandius videbant: Lucas, quia in Lucania illos primus Pyrrhus in proelio obiecit Romanis. Nam hoc genus animantis in rebus bellicis aptum est; in eis enim Persae et Indi ligneis