comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
adnumerũ suũ uł tricenũ uł sexa genũ uel
cent̾enũ uno quoq: eor ũ ꝑueniente multi
remaneant ꝗeruiiam depoenis illor ũ inter¬
cessione ñ possint : et ineis inueniat̃ quis quissibi
spem fructus alieni temeritate uanissima
pollicet̃ : Haec meillis res pondisse suffecerit:
qui sacrarũ litterarũ quas cõmunes habemus
a uct oritatẽ ñsꝑnunt sed ea smale in telle¬
gendo ñ quod illȩ loquunt̃ sed hoc potius pu¬
tant futurũ eẽ qđ ipsi uolunt: hic itaq respon¬
si onereddita: librũ sicut ꝓmisimus terminamus¬
Sicut in proximo libro superiorȩ ꝓmisimꝰ
Iste huius totius operis ultimꝰ disputationẽ
Ideciuitatis di aet̾nabeatitudine c̃tinebit:
que ñ ꝓpt̃ aetatis ꝑmulta scła logitudinẽ : tam̃
quando cũq finiendã aet̾nitatis nom̃ accepit :
sed quẽ ad modũ scriptũ ẽ. in euangelio regñi eĩ
non erit finis Nec itaualiis moriendo deceder¬

Expanded text:
ad numerum suum uel tricenum uel sexagenum uel ad numerum suum uel tricenum uel sexagenum uel centenum unoquoque eorum perueniente multi remaneant, qui erui iam de poenis illorum intercessione non possint et in eis inueniatur quisquis sibi spem fructus alieni temeritate uanissima pollicetur. Haec me illis respondisse suffecerit, qui sacrarum litterarum, quas communes habemus, auctoritatem non spernunt, sed eas male intellegendo non quod illae loquuntur, sed hoc potius putant futurum esse quod ipsi uolunt. Hac itaque responsione reddita librum, sicut promisimus, terminamusSicut in proximo libro superiore promisimus, iste huius totius operis ultimus disputationem de ciuitatis Dei aeterna beatitudine continebit, quae non propter aetatis per multa saecula longituquandocumque finiendam aeternitatis nomen accepit, sed quem ad modum scriptum est in euangelio, regni eius non erit finis; nec ita ut aliis moriendo deceden
Abbreviated transcription (Latin):
prosiciendi orandore tit tauoo uigllantius
adhabeicos eifadiendi dema mona ina quitatis
scosamieos eura ñ sꝑnit Geru istulaboratiso liberatio
quae fit siue sius quib: que operationib: siuennt¬
cedentib sc̃is idagit: ut inignẽ quisq nonmit¬
tat̃ aet̃nũ non ut cum fuerit missus post quan¬
tũ cũque inde tempuseruatur : Nametilliꝗ putant
sic intellegendũ eẽ quod scriptũe ad ferrȩ
terrãbonã uberẽ fructũ aliã tricenũ aliã
sexagenũ aliã centenũ : ut sc̃ĩ ꝓsuorũ diũsitate
meritorũ alii tricenos homines liberet alii
sexagenos alii cetenos ttoc indie iudicusi
turũ suscipiari solent ñ p̃iudiciũ : Quao pinione
quida cĩtuideret homines in punitatẽ sibi ꝑuer¬
sissime polleicentes eo ꝗdomnesisto modo a ddi¬
berationẽ ꝑtinere posse uideant᷑ elegantissime
respondisse ꝑ hibet̃ bene potius ẽẽ uii endũ
ut in t̃eos quisq repperiat̃ ꝗ proaliis interces¬
suri sunt liberandis: Netam̃ pauci sint utcito

Expanded text:
proficiendi orando et instando uigilantius adhibetur et faciendi de mammona iniquitatis sanctos amicos cura non spernitur. Verum ista liberatio, quae fit siue suis quibusque orationibus siue intercedentibus sanctis, id agit ut in ignem quisque non mittatur aeternum, non ut, cum fuerit missus, post quantumcumque inde tempus ematur. Nam et illi, qui putant sic intellegendum esse quod scriptum est, adferre terram bonam uberem fructum, aliam tricenum, aliam sexagenum, aliam centenum, ut sancti pro suorum diuersitate meritorum alii tricenos homines liberent, alii sexagenos, alii centenos, hoc in die iudicii futurum suspicari solent, non post iudicium. Qua opinione quidam cum uideret homines inpunitatem sibi peruersissime pollicentes, eo quod omnes isto modo ad liberationem pertinere posse uideantur, elegantissime respondisse perhibetur, bene potius esse uiuendum, ut inter eos quisque reperiatur, qui pro aliis intercessuri sunt liberandis, ne tam pauci sint, ut cito
Abbreviated transcription (Latin):
ẽecce platonicus in melius aplatune dissentit.
ecce uidit qđ ille nonuidit. nec posttale actantum
magistrum restgit correstionẽ sedbio uoip̃posuit

Expanded text:
ecce Platonicus in melius a Platone dissentit; ecce uidit, quod ille non uidit, nec post talem ac tantum magistrum refugit correctionem, sed homini praeposuit
Abbreviated transcription (Latin):
frustra sacerdotesuel utsacris ritib: conantur¬
fingere deorũ quaenulla ẽ honestatẽ : Sacra
sunt iunonis ethaec in eiꝰ dilecta insula samo¬
celebrabant᷑ ub inuptum data ẽ ioui: Sacra

Expanded text:
frustra sacerdotes uelut sacris ritibus conanturfingere deorum quae nulla est honestatem. Sacra sunt Iunonis, et haec in eius dilecta insula Samocelebrabantur, ubi nuptum data est Ioui; sacra
Abbreviated transcription (Latin):
sociis opp̃sio et extincto ingentẽ ciuium
stragẽ fecerat cum questionẽ haberet
iam iudiciaria in quintione ceteros
ꝑsequens : triamila hominũ ꝯceidisse ꝑhi¬
betur: ex quo intellegi potest: quantam
multitudinẽ mortiũ habere potuerit
turbidus conflictus armorũ quando tan¬
tã habuit ii diciorũ uelut examinata
cognitio. Percussor gracchi ipsius caput
quantũ graueerat. tanto auripondere
consuliuendidit. Haec enĩ pactio caedẽ
p̃cesserat. In qua etiã occisus ẽ cũ liberis
senatus consulto eo ipso loco : ubi funereu
tumultus ille cõmissusẽ : Vbi tot ciues
ordinis cuiusq: cecider̃ edes concordia
facta ẽ ungracchorũ poenetestis contio¬
nantiũ oculos feriret : memoriãq: com¬
punger et: Sed hoc quid aliud fuit quã
inrisio de orũ illi doȩ tẽplũ conseruere
quae siesset inciuitate: non tantis dissen¬
nonib dilacerata conrueret : nisi forte

Expanded text:
sociis oppresso et exstincto ingentem civium sociis oppresso et exstincto ingentem civium stragem fecerat, cum quaestionem haberet jam judiciaria inquisitione caeteros persequens, tria millia hominum occidisse perhibetur. Ex quo intelligi potest, quantam multitudinem mortium habere potuerit turbidus conflictus armorum, quando tantam habuit judiciorum velut examinata cognitio. Percussor Gracchi ipsius caput quantum consuli uendidit; haec enim pactio caedem praecesserat. In qua etiam occisus est cum liberis senatus consulto eo ipso loco, ubi funereus tumultus ille commissus est, ubi tot ciues ordinis cuiusque ceciderunt, aedes Concordiae facta est, ut Gracchorum poenae testis contionantium oculos feriret memoriamque conpungeret. Sed hoc quid aliud fuit quam inrisio deorum, illi deae templum construere, quae si esset in ciuitate, non tantis dissensionibus dilacerata conrueret? Nisi forte
Abbreviated transcription (Latin):
libera uagabantur: etomnẽ non solũ aliorun
uerũ etiã dominorũ auers abant᷑ accessum.
non sine ecitio uel periculo audentis.
Siquis depximo urgueret: quanti in ali signũ
fuit si hoc signũ fuit quod tantũ malũ
fuit: netiã ngnũ non fuit hocs iñris tẽpo¬
rib accidisset rabidiores istos quã sua illi
agrariis legib excitate uolebant enĩ agros
populo diuidere : quos nobilitas ꝑperã possi¬
debat: Sedtam uetustam iniqui tatem
audere conuellere. periculo sissimũ immo
uero ut resipsa docuit ꝑniciosissimum
fuit: Quaef unera facta sunt : cũ prior grac¬
chus occisus estꝰ Quae etiã cũ alius fratercius
non longo interposito tẽpore : neq enĩ
legib et ordine potestatũ sed turbis armo¬
rũq conflictib: niobiles ignobilesq: neca¬
bantur: Post gracehi alterius interfecti¬
onẽ lucius opimius consul.qui aduersus
eũ intra urbẽ arma cõmoueret: eoq cũ

Expanded text:
libera uagabantur et omnem non solum aliorum, libera uagabantur et omnem non solum aliorum, uerum etiam dominorum auersabantur accessum, non sine exitio uel periculo audentis, si quis de proximo urgeret. Quanti mali signum fuit, si hoc signum fuit, quod tantum malum fuit, si etiam signum non fuit! Hoc si nostris temporibus accidisset, rabidiores istos quam sua illi agrariis legibus excitatae. Volebant enim agros populo dividere, quos nobilitas perperam possidebat. Sed tam vetustam iniquitatem audere convellere, periculosissimum; imo vero, ut ipsa res docuit, perniciosissimum fuit. Quae funera facta sunt, cum prior Gracchus occisus est? quae etiam, cum alius frater ejus non longo interposito tempore? Neque enim legibus et ordine potestatum, sed turbis armorumque conflictibus nobiles ignobilesque necabantur. Post Gracchi alterius interfectionem, Lucius Opimius consul, qui adversus eum intra Urbem arma commoverat, eoque cum
Abbreviated transcription (Latin):
conquerant : olim romani haec uana contẽpniut:
Siaũt consuluer̃ respondeatur quidista ꝓfuer̃.
quando ꝑhumanas dumtaxat leges ne mine
prohibente licuerunt: Sed iam illa malabre ꝓxix
uiter quantũ possumus cõmemoremus: quae
quanto interiora tanto miseriora extiterunt
discordiae ciuiles uel potius inciuiles: Netiam ĩuls
seditiones sedetiã ipsabella urbana ubitan¬
tus sanguis effusus est ubi partiũ studia non
contionũ dissensionib uariisq uocib In alteru¬
trũ sed plane iamferro armisq: seuiebant.
bella socialia : bella seruilia. bella ciuilia:
quantũ romanũ cruorem fuder̃ : quantã
it aliae uastationẽ desertionẽq fecer nãq
ante quã seaduersum romam sociale latium
cõmoueret: cuncta animalia humanis usibus
subdita canes etui asin boues et quaeq aliapeco¬
ra sub hominũ dominiofuerunt subito esferata
et domesticae lenitatis oblita : relictis tectis

Expanded text:
conquerantur; olim Romani haec uana contemnunt. conquerantur; olim Romani haec uana contemnunt. Si autem consuluerunt, respondeatur, quid ista profuerunt, quando per humanas dumtaxat leges nemine prohibente licuerunuiter, quantum possumus, commemoremus, quae quanto interiora, tanto miseriora exstiterunt: discordiae ciuiles uel potius inciuiles, nec iam seditiones, sed etiam ipsa bella urbana, ubi tantus sanguis effusus est, ubi partium studia non contionum dissensionibus uariisque uocibus in alterutrum, sed plane iam ferro armisque saeuiebant; bella socialia, bella seruilia, bella ciuilia quantum Romanum cruorem fuderunt, quantam Italiae uastationem desertionemque fecerunt! Namque antequam se aduersus Romam sociale Latium commoueret, cuncta animalia humanis usibus subdita, canes equi, asini boues, et quaeque alia pecora sub hominum dominio fuerunt, subito efferata et domesticae lenitatis oblita relictis tectis
Abbreviated transcription (Latin):
copia suis negotiis intentos uno die occidi
iussit et factũ est : quã illa miserabilis rerũ
facieserat: subito quẽq ubicũq fuisset
inuentus in agro in uia. in oppido: indomo
inuico. inforo. intẽplo inlecto in conuiuio.
inepinate atq impie fuisse trucidatũ. Quis
gemitus morientiũ quae lacrimȩ spectantiũ
fortasse etiã ferientiũ fuer̃ s quãdura necessi¬
tas hospitũ : non solũ uidendinefarias illascȩdes
domisuae : uerũ etiã perpe trandi abillablanda
comitate humanitatis repente mutatis uul¬
tib adhostile negotiũ inpace ꝑagendũ: mu¬
tuis dicam omnino uulnerib: cũ ꝑcussus in
corpore e ꝑcussorinanimo feriretur:
Num &isti om̃s auguria contẽpserant : Num
deos et domesticos etpublico : cum de sedibus
suis adillã in remeabilẽ peregrinationẽ ꝓfecti¬
s sunt quos consulerent ñ habebant: hoc sutaẽ
non habent curisti in hac causa de nr̃is tẽporib

Expanded text:
copia suis negotiis intentos uno die occidi copia suis negotiis intentos uno die occidi iussit; et factum est. Quam illa miserabilis rerum facies erat, subito quemque, ubicumque fuisset inuentus, in agro in uia in oppido, in domo in uico in foro, in templo in lecto in conuiuio inopinate adque inpie fuisse trucidatum! Quis gemitus morientium, quae lacrimae spectantium, fortasse etiam ferientium fuerunt! Quam dura necessitas hospitum non solum uidendi nefarias illas caedes domi suae, uerum etiam perpetrandi, ab illa blanda comitate humanitatis repente mutatis uultibus ad hostile negotium in pace peragendum, mutuis dicam omnino uulneribus, cum percussus in corpore et percussor in animo feriretur! Num et isti omnes auguria contemserant? Num deos et domesticos et publicos, cum de sedibus suis ad illam inremeabilem peregrinationem profecti sunt, quos consulerent, non habebant? Hoc si ita est, non habent quur isti in hac causa de nostris temporibus
Abbreviated transcription (Latin):
isse monstret᷑: tam cito euersa quã prius
nocuerat. iam diuaduersa carthago hoc
toto tẽpore usq ad caesarẽ augustũ : ꝗuidet᷑
non ad huc uel ipsorũ opinione gloriosam¬
ͥ sed contentiosã et exitiosã & planeiã eneruem
aclanguidã libertatẽ omnimodo extorsisse
romanis et adregale arbitriũ cuncta reuo¬
casse et quas imorbida uetustate conlapsam
uel utĩ instaurasse acrenouasse rem publicã:
Toto ergo isto tẽpore omnto exaliisatq aliis.
renda ignominia maculosũ: uolauerant
enĩ pulli destauea et mancino consuli utaust
auguriũ malũ fecerant: quasi ꝑtot annos
quib illa exigua ciuitas romanũ circũ septa
exercitũ afflixerat : ipsiq: romanae reipubli¬
ce terrori eẽ iã coeperat: alii contra eã malo
augurio ꝓcesser̃: Sed haec inquam mitto.¬
quamuis illud nequaquã tacuerim: quod
mitridates rexasiȩ ubiq: inasia peregri¬
nantes ciues romanos atꝙ: innumerabili

Expanded text:
isse monstretur tam cito euersa, quam prius isse monstretur tam cito euersa, quam prius nocuerat tam diu aduersa Carthago. Hoc toto tempore usque ad Caesarem Augustum, qui uidetur non adhuc uel ipsorum opinione gloriosam, sed contentiosam et exitiosam et plane iam eneruem ac languidam libertatem omni modo extorsisse Romanis et ad regale arbitrium cuncta reuocasse et quasi morbida uetustate conlapsam ueluti instaurasse ac renouasse rem publicam; toto ergo isto tempore omitto ex aliis adque aliirenda ignominia maculosum; uolauerant enim pulli de cauea et Mancino consuli, ut aiunt, augurium malum fecerant; quasi per tot annos, quibus illa exigua ciuitas Romanum circumsessa exercitum adflixerat ipsique Romanae rei publicae terrori esse iam coeperat, alii contra eam alio augurio processerquamuis illud nequaquam tacuerim, quod Mithridates rex Asiae ubique in Asia peregrinantes ciues Romanos adque innumerabili
Abbreviated transcription (Latin):
putaui : ut intellegat᷑ enã illud asallustio in cõ¬
paratione aliorũ temporũ dictũ quib: temporibus
peiores utiq: ingrauissimis discordũs mores fuer᷑
Nam tunc idẽ inter secundũ & postremũm
bellũ carthagini ensẽlata ẽ. etiã lexilla uoconia
ne quis heredẽ feminã faceret : nec unicam
filiã Qualege quidiniquius. dici aut cogitari
possit ignoro : uerũ tam̃ toto illo interuallo
duor̃ bellor̃ punicorũ tolerabilior infeli¬
citas fuit: Bellis tantũ modoforis contere¬
batur exercitus seduictoriis consolabatur
Domi aũt nullȩ sicut alias discordiae sȩue¬
bant : sed ultimobellopunico. uno impetu
alterius scipionis: qui obho etiã ipse africani
cognom̃ inuenit: Emula imperii romani ab
stirpoedeleta ẽ: ac de inde tantis malor̃ agge¬
rib: oppressa romana respublica ut ꝓsperitate
acsecuritate rerum: undenimiũ corrup¬
tis morib mala illa cogesta sunt: plus nocu¬

Expanded text:
putavi, ut intelligatur etiam illud a Sallustio in computavi, ut intelligatur etiam illud a Sallustio in comparatione aliorum temporum dictum, quibus temporibus pejores utique in gravissimis discordiis mores fuerunt. Nam tunc, id est inter secundum et postremum bellum Carthaginense, lata est etiam illa lex Voconia, ne quis haeredem feminam ffiliam. Qua lege quid iniquius dici aut cogitari possit, ignoro. Verum tamen toto illo interuallo duorum bellorum Punicorum tolerabilior infelicitas fuit. Bellis tantummodo foris conterebatur exercitus, sed uictoriis consolabatur; domi autem nullae, sicut alias, discordiae saeuiebant. Sed ultimo bello Punico uno impetu alterius Scipionis, qui ob hoc etiam ipse Africani cognomen inuenit, aemula imperii Romani ab stirpe deleta est, ac deinde tantis malorum aggeribus obpressa Romana res publica, ut prosperitate ac securitate rerum, unde nimium corruptis moribus mala illa congesta sunt, plus nocu
Abbreviated transcription (Latin):
nullo illius urbis captus de siderio Ita utussisse
ꝑ hibeat᷑ nesaltẽ mortuo iningrata patria
funus sieret : deinde tunc primũ ꝑgneũ mal¬
lium proconsulem degallo graecis triumphantẽ.
asiatica luxuria romã omnihoste peior iñrepsit:
Tunc enĩ primũ lecti ęrati: epp̃tiosa stragula
uisa ꝑhibentur: tunc inductȩ in conuiuia¬
ͥ ps altriae. etulia licentiosa nequitia. ssed nc̃¬
dehis malis quae sintolerabiliter homine spa¬
tiuntur. non dehis quaelibent̃ faciunt
dicere instituiꝰ: unde illud magis quod des
scipione cõmemoraui : quod cedens inimicis
extra patriã quãliberauit mortuus ẽ: ad p̃sen¬
tẽ ꝑtinet disputationẽ quo de iro mana
numina aquor̃ templis aũtit hannibalem:
non red dider̃ iucẽ : quȩ ꝓpt̃ istam tantu modo
coluntur felicitatẽ: Sed quia sallustius eo
tẽporesibi dixit mores optimos fuisse:
propterea hoc deasiana luxuria cõmemorandũ

Expanded text:
nullo illius urbis captus desiderio, ita ut iussisse nullo illius urbis captus desiderio, ita ut iussisse perhibeatur, ne saltem mortuo in ingrata patria funus fieret. Deinde tunc primum per Gn. Manlium proconsulem de Gallograecis triumphantem Asiatica luxuria Romam omni hoste peior inrepsit. Tunc enim primum lecti aerati et pretiosa stragula uisa perhibentur; tunc inductae in conuiuia psaltriae etde his malis quae intolerabiliter homines patiuntur, non de his quae libenter faciunt, dicere institui. Unde illud magis quod de Scipione commemoravi, quod cedens inimicis extra patriam, quam liberavit, mortuus est, ad praesentem pertinet disputationem, quod ei Romana numina a quorum templis avertit Annibalem, non reddiderunt vicem, quae propter istam tantummodo coluntur felicitatem. Sed quia Sallustius eo tempore ibi dixit mores optimos fuisse, propterea hoc de Asiana luxuria commemorandum
Abbreviated transcription (Latin):
putant: Possente uĩ illis non solũ manentibus.
uerũ etiã fauentib non sic ut modo demi¬
seria murmurare. sedsicut tunc regulus
et saguntini excruciati horribiliter etiam
penitus interire : porro inter secundum erpos¬
tremũ bellũ carthaginiense : quando sallus¬
tius optimis morib: et maxiina concordia dix̃
egisse romanos. Multa enĩ praetereo suscepti
operis modũ cogitans: eodẽ ipso ergo tẽpore
morũ optimortũ maximȩq concordiȩ scipio
ille romae it aliaeq: liberator eiusdemq belli
punici secunditam horrendi tã exitiosi : tam
periculosi p̃clarus mirabilisq: confector. uictor
hannibalis dominatorq: carthaginis: cuius ab ad¬
blescentia uita describit̃ diis dedita : templisq
nutrita : inimicor ũ acusanonib cessit: carełq
patria quã sua uirtute saluã etliberã red¬
didit: in oppido linternensi egit reliquam
cõpleuitq uitã post insignẽ suũ irium ꝓhum

Expanded text:
putant. Possent enim illis non solum manentibus, putant. Possent enim illis non solum manentibus, uerum etiam fauentibus non sicut modo de miseria murmurare, sed sicut tunc Regulus et Saguntini excruciati horribiliter etiam penitus interire. tremum bellum Carthaginiense, quando Sallustius optimis moribus et maxima concordia dixit egisse Romanos multa enim praetereo suscepti operis modum cogitans, eodem ipso ergo tempore morum optimorum maximaeque concordiae Scipio ille Romae Italiaeque liberator eiusdemque belli Punici secundi tam horrendi, tam exitiosi, tam periculosi praeclarus mirabilisque confector, uictor Hannibalis domitor que Carthaginis, cuius ab adulescentia uita describitur dis dedita templisque nutrita, inimicorum accusationibus cessit carensque patria, quam sua uirtute saluam et liberam reddidit, in oppido Linternensi egit reliquam conpleuitque uitam, post insignem suum triumphum
Abbreviated transcription (Latin):
quia in xp̃m crediderat : non mercedebre¬
runt᷑: utharũ labentiũ atq transeuntium
rerũ felicitas tutasit : quid nob̵ defensores
etex cusatores eorũ desaguntinis ꝑeuntib
respondebunt nisi quod deillo regulo ex¬
tincto : hoc quippe interẽ quodille unus
homo hec tota ciuitas utriusq tam̃ interi¬
tus causa conseruatio si deifuit propter
hanc enĩ ad hostes etredire ille uolurt
et noluit ist transire: conseruata ergo pro¬
xxuii. uocat deorũ iramsides: anpossunt et diis
propitiis perire : non solũ quiq homines
uerũ etiã intȩ grȩciuitate : Utrum uolunt
eligantꝰ Si enĩ sidei seruate irascuntur illi
dii: quaerant ꝑfidos aquibus colantur.
Siaut̃ etiã illis propitiis multis grauibusq¬
cruciatib afflict Interire homines ciuita¬
tesq possunt nullo fructu felicitatis huius
coluntur: Desinant igitur suscensere: quisa cris
deorũ suorũ perditis sesinselices eẽ factos

Expanded text:
qua in Christum crediderat, non mercede brequa in Christum crediderat, non mercede breruntur, ut harum labentium adque transeuntium rerum felicitas tuta sit, quid nobis defensores et excusatores eorum de Saguntinis pereuntibus respondebunt, nisi quod de illo Regulo extincto? Hoc quippe interest, quod ille unus homo, haec tota ciuitas; utriusque tamen interitus causa conseruatio fidei fuit. Propter hanc enim ad hostes et redire ille uoluit, et noluit ista transire. Conseruata ergo prouocat deorum iram fides? an possunt et dis propitiis perire non solum quique homines, uerum etiam integrae ciuitates? Utrum uolunt. eligant. Si enim fidei seruatae irascuntur illi di, quaerant perfidos, a quibus colantur; si autem etiam illis propitiis multis grauibusqruciatibus adflicti interire homines ciuitatesque possunt, nullo fructu felicitatis huius coluntur. Desinant igitur suscensere, qui sacris deorum suorum perditis se infelices esse factos
Abbreviated transcription (Latin):
fulminib: hanniimabilẽ postea romanis proxi¬
mũ moenib: terruerunt longeq miserunt:
tunc primũ tale aliquid facerent: audeo ꝑ¬
quippe dicere honestius illos proamicis roma.¬
norũ ideo periclitantib neromanis frange¬
rent fidẽ : epnullã opẽ tunc habentib: quã
proipsis romanis qui ꝓse pugnabant : atq
aduersus hannibalẽ opulenti erant: potu¬
isse tẽpestate seuirȩ. Siergo tutoreseẽnt¬
romanae felicitatis etgłȩ : tam graue
ab ea crimen saguntinȩ calamitatis auer¬
terent Nunc uero quãstulte creditur
dũsillis defensorib romam uictore hanni¬
bale non perisse : ꝗsaguntinȩ urbi non po¬
tuer̃ ne ꝓeĩ periret amicitia sub uenire:
si saguntinorũ christianus populus esset
et huius modi aliquid proside euangelica
pateretur: quã quã seips ȩ nec ferro neq igni.¬
bus corrupisset sed tamenssi profide euan¬
gelica excidiũ pateretur. easpe pateretur

Expanded text:
fulminibus Annibalem postea Romanis proxifulminibus Annibalem postea Romanis proximum moenibus terruerunt, longeque miserunt; tunc primum tale aliquid facerent. Audeo quippe dicere, honestius illos pro amicis Romanorum, ideo periclitantibus ne Romanis frangerent fidem, et nullam opem tunc habentibus, quam pro ipsis Romanis, qui pro se pugnabant, atque adversus Annibalem opulenti erant, potuisse tempestate saevire. Si ergo tutoresRomanae felicitatis et gloriae, tam graue ab ea crimen Saguntinae calamitatis auerterent; nunc uero quam stulte creditur, dis illis defensoribus Romam uictore Hannibale non perisse, qui Saguntinae urbi non potuerunt, ne pro eius periret amicitia, subuenire! Si Saguntinorum Christianus populus esset et huius modi aliquid pro fide euangelica pateretur, quamquam se ipse nec ferro nec ignibus corrupisset, sed tamen si pro fide euangelica excidium pateretur: ea spe pateretur,
Abbreviated transcription (Latin):
magis scribere horroris est breuit̃ tam̃ eũ cõme¬
morabo adrẽ qui ppe quadeagitur multũ ꝑtinet
Primo fame contabuit: nametiã suorũ cadaue¬
rib a non nullis pasta ꝑhiberur: Deinde omnium
fesia rerumnes altẽ captiua Inmanus hannibalis
ꝑueniret ingente mrogum publice struxit.
inquẽ ardentẽ ferro etiã trucidatos om̃s sesuosq
miserunt: Hic aliquid agerent diihelluones atq ndbiule¬
irsacrificiorum adipib inhiantes. et fallaciũ diui¬
nationũ caligine decipientes: Hicali quid age¬
rent ut ciuitati populi romani amicissime sub¬
uenirent: et sidei conseruatione ꝑeuntẽ perire
nonsinerent : ipsi utiq medii p̃fuerunt cum
romanae rei publicae interiecto foedere
copulata ẽ : Custodiens itaq fideliter
quodipsis p̃sidib placito iunxerat side uinxerat
iuratione constrinxerat : aꝑfido obsessa op¬
presia consumpta est: si ipsi dii tempestate atq

Expanded text:
magis scribere, horroris est. Breviter tamen eum commemagis scribere, horroris est. Breviter tamen eum commemorabo: ad rem quippe quae agitur, multum pertinet. Primo fame contabuit: nam etiam suorum cadaveribus a nonnullis pasta perhibetur. Deinde omnium fessa rerum, ne saltem captiva in manus Annibalis perveniret, ingentem rogum publice struxit, in quem ardentem ferro etiam trucidatos omnes se suosque miserunt. Hic aliquid agerent dii helluones atque nebulones, sacrificiorum adipibus inhiantes, et fallacium divinationum caligine decipientes: hic aliquid agerent, civitati populi Romani amicissimae subvenirent, fidei conservatione pereuntem perire non sinerent. Ipsi utique medii praefuerunt, cum Romanae reipublicae interjecto foedere copulata est. Custodiens itaque fideliter quod ipsis praesidibus placito junxerat, fide vinxerat, juratione constrinxerat, a perfido obsessa, oppressa, consumpta est. Si ipsi dii tempestate atque
Abbreviated transcription (Latin):
sinr̃is tẽporib ad hanc in opiã dogerent᷑ cũ eos
modo uixferamus quando prosuꝑflua uolup¬
tate plura donantur histrionib: quam tunc legi¬
onib: proextrema s alute conlata sunt :ssedinhis xxp¬
omnib: bellipunici secundi malis. nihil misera¬
bilius. ac miserabili quaerela dignius. quã exmũ
saguntinorũ fuit haec quippe hispaniȩ cuui¬
tas amicissima populi romani: dũ eidẽ populo
sidẽ seruat euersa est: Hinc enĩ hannibal
fracto foedere romanorũ causas quaesiuit: quib
eos inritaret adbellum: Saguntũ ergo ferocit̃
obsidebat: q đ ubi romae auditũ ẽ missilegati
adhannabalẽ utabeius obsidione discederet:
contempti carthaginẽ ꝑgunt: querimoniamq
deponunt foederis rupti : Infectoq negotio
romam redeunt. Dum haemorȩ aguntur. misera
illaciuitas opulentissima suae rei publicae
romaneq carissima. octauo uel nono a poenis
mense deleta est: Cuius interitũ legere quanto

Expanded text:
si nostris temporibus ad hanc inopiam cogerentur. cum eos si nostris temporibus ad hanc inopiam cogerentur. cum eos modo uix feramus, quando pro superflua uoluptate plura donantur histrionibus, quam tunc legionibus pro extrema salute conlata sunt? CAPUT XXomnibus belli Punici secundi malis, nihil miserabilius ac miserabili querela dignius, quam exitium Saguntinorum fuit. Haec quippe Hispaniae civitas amicissima populi Romani, dum eidem populo fidem servat, eversa est. Hinc enim Annibal fracto foedere Romanorum, causas quaesivit quibus eos irritaret ad bellum. Saguntum ergo ferociter obsidebat: quod ubi Romae auditum est, missi legati ad Annibalem, ut ab ejus obsidione discederet. Contempti Carthaginem pergunt, querimoniamque deponunt foederis rupti, infectoque negotio Romam redeunt. Dum hae morae aguntur, misera illa civitas opulentissima, suae reipublicae Romanaeque charissima, octavo vel nono a Poenis mense deleta est. Cujus interitum legere, quanto
Abbreviated transcription (Latin):
anda putaretur: Deniq: tanta militũ inopiã secucada uerib: s¬
taẽ utromanir e osfacinorũ postposita impuni uesci ꝑhib¬
tate colligerent. seruitia libertate donarent:
Atq illis pudendus nonitã suppleretur quã
institueretur exercitus. Seruis itaq immone
faciamus iniuriã iam libertis proromana
re publica pugnaturis. armadefuerunt
Detracta sunt tẽplis. tãquã romani diis suis. s
dicerent. Ponite quȩ tã diuinaniter habu¬
istis ut forte aliquid utileinde facerepos¬
sint nr̃a mancipiacunde nr̃a numinanihil
ufacere potuistis. Tunc etiã stipendis sufsi¬
ciendis cũ defecisset erariũ: in usus publicos opes
uenere priuatȩ adeo uno quoq iel quod habuit
conferente : ut praeterssingulos anulos aureos:¬
singulasq: bullas miser abilia dignitatis in signia:
nihil sibi aurisenatus ipse: quanto magis ceteri
ordines tribusq relinquerent: Quis ferretistos

Expanded text:
da putaretur. Denique tanta militum inopia secuta esda putaretur. Denique tanta militum inopia secuta est, ut Romani reos facinorum proposita impunitate colligerent, servitia libertate donarent, atque ex illis pudendus non tam suppleretur quam institueretur exercitus. Seruis itaque, immo, ne faciamus iniuriam, iam libertis, pro Romana re publica pugnaturis arma defuerunt. Detracta sunt templis, tamquam Romani dis suis dicerent: Ponite quae tam diu inaniter habuistis, ne forte aliquid utile inde facere possint nostra mancipia, unde uos nostra facere non potuistis. Tunc etiam stipendiis sufficiendis cum defecisset aerarium, in usus publicos opes uenere priuatae, adeo unoquoque id quod habuit conferente, ut praeter singulos anulos singulasque bullas, miserabilia dignitatis insignia, nihil sibi auri senatus ipse, quanto magis ceteri ordines tribusque relinquerent. Quis ferret istos,
Abbreviated transcription (Latin):
iorn tib: superatis gallia transcursa alpibusq disrup¬
tis tam longo circuitu auctis uirib cuncta
uastando : aut subigendo torrentis modo ita¬
liae faucib: inruente : quã cruenta proelia¬
gesta sunt : quotiens romanis uperati quã mul¬
ta adhostẽ oppida defecerunt. quã multa cap¬
ta etoppressa: quãdire pugnȩ: ettotiens han¬
nibali roma naclade gloriosȩ :De cannensi
aut̃ mirabiliter horrenda malo quid dicã :
Vbi hannibal cũ esset crudelissimus. tam̃ tantã
inimicorũ a trocissimorũ cȩde satiatus parci
iussisse ꝑhibetur: Vnde tres modios anulorũ bit¬
aureorũ carthaginẽ misit : quo intellege¬
rent tantã in illo proelio dignitatẽ cecidisse
romanã : ut facilius eã caperet mensura. quãnu
merus. Atq: hinc strages turbȩ ceterȩ tanto
utiq: numerosioris quanto in sirmioris quaesi¬
neanuliis iacebat conicienda. potius quãnunti ha¬

Expanded text:
montibus superatis, Gallia transcursa Alpibusque disrupmontibus superatis, Gallia transcursa Alpibusque disruptis, tam longo circuitu auctis uiribus cuncta uastando aut subigendo torrentis modo Italiae faucibus inruente quam cruenta proeligesta sunt, quotiens Romani superati! quam multa ad hostem oppida defecerunt, quam multa capta et obpressa! quam dirae pugnae et totiens Hannibali Romana clade gloriosae! De Canr.ensi autem mirabiliter horrendo malo quid dicam, ubi Hannibal, cum esset crudelissimus, tamen tanta inimicorum atrocissimorum clade satiatus parci iussisse perhibetur? Unde tres modios anulorum aureorum Carthaginem misit, quo intellegerent tantam in illo proelio dignitatem cecidisse Romanam, ut facilius eam merus; atque hinc strages turbae caeterae, tanto utique numerosioris, quanto infimioris, quae sine annulis jacebat, conjicienda potius quam nunti
Abbreviated transcription (Latin):
nequaquã obicerentur a nob̵ sulla sacra
dicerent nontuendis hisbonis tẽporalib
instituta sed signisicandis aeternis: etideo
cũ ea quod corporalia uisibiliaq essent
perire contingeret: nihulhis rebus minui
propter quas fuerant instituta: et posse
ad eosdẽ usus denuo reparari : Nunt uero
cecitate mirabili eissacris quae perire.
possent fieri potuisse existimant ut salus
terraena : et tẽporalis felicitasciuitatis perire
non posset proinde cũ illis etiã manentibus
sacris uel salutis contritio uel infelicitas in¬
ruisse monstratur. mutare sententiã quã¬
xxiiii defendere nequeunt erubescant. FSecundo¬
aut punico bellonimis longum est cõme¬
morare clades duorũ populorũ tam longe
secum lateq pugnantiũ : Ita ut his quoq
fatentib: quiñ tam narrarebella romana:
quã romanũ imperiũ laudare instituerunt.
similior uictofuerit ille quuict: annibale
quippe abhis pania surgente & prreneismon

Expanded text:
nequaquam objicerentur a nobis, si illa sacra nequaquam objicerentur a nobis, si illa sacra dicerent, non tuendis his bonis temporalibus instituta, sed significandis aeternis; et ideo, cum ea quod corporalia visibiliaque essent, perire contingeret, nihil his rebus minui, propter quas fuerant instituta, et posse ad eosdem usus denuo reparari. Nunc vero caecitate mirabili, eis sacris quae perire possint, fieri potuisse existimant, ut salus terrena et temporalis felicitas civitatis perire non posset. Proinde cum illis etiam manentibus sacris, vel salutis contritio, vel infelicitas irruisse monstratur, mutare sententiam, quam defendere nequeunt, erubescunt. CAautem Punico bello nimis longum est commemorare clades duorum populorum tam longe secum lateque pugnantium. ita ut his quoque fatentibus, qui non tam narrare bella Romana quam Romanorum imperium laudare instituerunt, similior uicto fuerit ille qui uicit. Hannibale quippe ab Hispania surgente et Pyrenaeis
Abbreviated transcription (Latin):
forum quibusq celsiorib: etiã tẽplo uestȩ
suo familiarissimo non pepercit : ubi ei ueluti
uitã ꝑpetuam diligentissima substitutione
lignorũ nontam hon oratȩ quã damnate
uirgines donare consueuerat: Tum uero
illic ignis non tantũ uiuebat. sed etiam
saeuiebat: Cuius impetu exterritȩ uirgi¬
nes facra illa fatalia quaeriam tresinquib
fuerant praesserant ciuitates: cũ ab illo in¬
cendio liberare non possent: metellus pon¬
tifex suae quodam modo salutis oblitus inru¬
ens: ea semi iustilatus arripuit. Neq: enim
uel ipsũ ignis agnouit. haut uõ erat ibi num̃
quodnoneniã sifuisset fugisset: homo igit᷑
potiussa cris uestae quã illa homini ꝓdeẽ
potuerunt: Siaut̃ ascipsis ignem non re¬
pellebant ciuitatẽ cuius salutẽ tueriputa¬
bant᷑: quid contra illas aquas flammasq po¬
terant adiuuare : Sicut etiã resipsa nichil
nea prorsus potuisse patefecit: Haec istis

Expanded text:
forum quibusque celsioribus etiam templo Vestae forum quibusque celsioribus etiam templo Vestae suo familiarissimo non pepercit, ubi ei ueluti uitam perpetuam diligentissima substitutione lignorum non tam honoratae quam damnatae uirgines donare consuerant. Tunc uero illic ignis non tantum uiuebat, sed etiam saeuiebat. Cuius impetu exterritae uirgines sacra illa fatalia, quae iam tres, in quibus fuerant, presserant ciuitates, cum ab illo incendio liberare non possent, Metellus pontifex suae quodam modo salutis oblitus inruens ea semiustus abripuit. Neque enim uel ipsum ignis agnouit, aut uero erat ibi numen, quod non etiam, si fuisset, fugisset. Homo igitur potius sacris Vestae quam illa homini prodesse potuerunt. Si autem apellebant, civitatem, cujus salutem tueri putabantur, quid contra illas aquas flammasque poterant adjuvare? sicut etiam res ipsa nihil ea prorsus potuisse patefecit. Haec istis
Abbreviated transcription (Latin):
rias : magnosagerent ludos daemonũ eto
pimas epulas inferorũ: Nihilsane misera
caperetur : cuius inprimo et altero libro
mentionẽ fecimus uir plane magnus
equictor antea domitorq poenorum:
quietiã ipsum primumbellũ punicum l¬
confecisset : nisi auiditate nimia laudis
engłẽ duriores condiciones quãferre .i atutu¬
possent fessis carthaginiensib imperasset:
Illius uiri et captiuitas in opinatissima et
seruitus in dignissima. etiuratio fide lissima
etmors crudelissima : si deos illos ñ cogiteru¬
bescere : uerũ ẽ quodaeru sunt et non habent
sanguinẽ : nec mala illo tẽpore grauissima.
intra moenia defuerunt: Nam exundante
nimis ultramorẽ fluuio tyberino: poeneom̃a iundacionẽ
urbis plana subũs as̃ aliis impetu quas torrentis tiberis¬
impulsis: aliis uel ustagno diuturnomade¬
factis atq sublapsis. Nstã deinde pestẽ ignis
ꝑniciosior subsecutus est : quicorreptis circa

Expanded text:
rias magnos agerent ludos daemonum et orias magnos agerent ludos daemonum et oopimas epulas inferorum. Nihil sane miserabcaperetur, cuius in primo et in altero libro fecimus mentionem, uir plane magnus et uictor antea domitorque Poenorum, qui etiam ipsum primum bellum Punicum confecisset, nisi auiditate nimia laudis et gloriae duriores condiciones, quam ferre possent, fessis Carthaginiensibus imperasset. Illius uiri et captiuitas inopinatissima et seruitus indignissima, et iuratio fidelissima et mors crudelissima si deos illos non cogit erubescere, uerum est quod aerei sunt et non habent sanguinem. Nec mala illo tempore grauissima intra moenia defuerunt. Nam exundante nimis ultra morem fluuio Tiberino paene omnia urbis plana subuersa sunt, aliis impetu quasi torrentis inpulsis, aliis uelut stagno diuturno madefactis adque sublapsis. Istam deinde pestem ignis perniciosior subsecutus est. qui correptis circa
Abbreviated transcription (Latin):
uastatȩ sunt: quotiens uicti hincatq indeuicto¬
res quid hominũ consũptum ẽ. uel pugnantiũ
militũ uel ab armis uacantium populorum:
quanta uis nauiũ marinis etiã proeliis oppressa.
ut diuersarũ tẽpestatũ uarietate sũ mersa est:
sie narrare uel cõmemorare conemur: nihil
aliud quã scriptores etiã nos erimꝰ historiae: a¬
Tunc magno moetu ꝑturbata romana ciuitas:
adremedia uana etridenda currebat: Insta¬
uratis unt ex auct oritate librorũ fybyllino s¬
rum ludi saeculares: quorũ celebritas int̃
centũ annos fuerat instituta felicioribusq
tẽporib: memoria neglegente perierat:
Renouarunt etiã pontifices ludos sacros
inferis et ipsos ab olitos annis retrorsũ meli¬
orib: Nimirũ enim quando renouatis.
tanta copiamorientium ditatos inferos
etiã ludere delectabat. cum profectomi¬
serihomines ipsa rabida bella et eruentas
animositates funereasq: hincatq: in deuicto¬

Expanded text:
uastatae sunt! Quotiens uicti hinc adque inde uictouastatae sunt! Quotiens uicti hinc adque inde uictores! Quid hominum consumtum est uel pugnantium militum uel ab armis uacantium populorum! Quanta uis nauium marinis etiam proeliis obpressa et diuersarum tempestatum uarietate submersa est! Si enarrare uel commemorare conemur, nihil aliud quam scriptores etiam nos erimus historiae. Tunc magno metu perturbata Romana ciuitas ad remedia uana et ridenda currebat. Instaurati sunt ex auctoritate librorum Sibyllinorum ludi saeculares, quorum celebritas inter centum annos fuerat instituta felicioribusque temporibus memoria neglegente perierat. Renouarunt etiam pontifices ludos sacros inferis et ipsos abolitos annis retrorsum melioribus. Nimirum ergo, quando renouati sunt, tanta copia morientium ditatos inferos etiam ludere delectabat, cum profecto miseri homines ipsa rabida bella et cruentas animositates funereasque hinc adque inde uicto
Abbreviated transcription (Latin):
liberatus estꝰ unde autẽ a multis aedes
ullȩ fuerant occupate nemine prohibente.¬
ã quͥnisi quia tantȩ numinum turbȩ dui frustra¬
tegeret ouerat supplicatum : atq ita paulatim loca
deserebantur accultoribus ut tamquã uacua
sine ullius offensione possent humanis saltẽ
osibus uindicari: Namq tunc uelut ad se¬
dandã pestilentiam diligent̃ repetita atq
reparata : nisi postea eadem modo neglecta
atq usurpata latitarent: non utiq magnae
peritiȩ uarronis tribueretur : qđ scribans
deaedib sacris tam multa ignorata cõme¬
morat: Sed tunc interim elegans non pesti¬
lentiȩ depulsio sed deorũ exusatio ꝓcurata est:
um uictoria diuanceps atq: incerta penderet.
populiq duo p̃ualidi impetus in alterutrũ
fortissimos eropulentissimos agerent: quot
minutiora regna contritas unt: quae nrbes
amplȩ nobilesq deletae quotafflictȩ: q̃t ꝑlitae
ciuitates. quã longelateq: totregiones terrȩq:

Expanded text:
liberatus est. Unde autem a multis aedes liberatus est. Unde autem a multis aedes illae fuerant occupatae nemine prohibente. nisi quia tantae numinum turbae diu frustra fuerat supplicatum, adque ita paulatim loca deserebantur a cultoribus, ut tamquam uacua sine ullius offensione possent humanis saltem usibus uindicari? Namque tunc uelut ad sedandam pestilentiam diligenter repetita adque reparata nisi postea eodem modo neglecta adque usurpata latitarent, non utique magnae peritiae Varronis tribueretur, quod scribens de aedibus sacris tam multa ignorata commemorat. Sed tunc interim elegans non pestilentiae depulsio, sed deorum excusatio procurata est. um uictoria diu anceps adque incerta penderet populique duo praeualidi impetus in alterutrum fortissimos et opulentissimos agerent, quot minutiora regna contrita sunt! quae urbes amplae nobilesque deletae, quot adflictae, quot perditae ciuitates! Quam longe lateque tot regiones terraeque
Abbreviated transcription (Latin):
chiatrũ non obstetricẽ prositebatur:
pecudes quoq: similiter interibant : Ita utiã
defecturũ genus animaliũ crederetur. de tiui¬
Quidhiems illa memorabilis tã incredibilis anu¬
immanitate saeuiens: utmiuib: horrenda
altitu dine etiã inforo ꝑdies quadraginta
bmanentib: trberis quoq: glacie duraretur:
Sinr̃is tẽporib accidisset: quaeisti et quanta
dixissent : quidilla itidẽ ingens pestilentia
quã diu seuiuit quã multos ꝑemit: quaequũ
in annũ aliũ multo grauius tenderet᷑ frustra
p̃sente esculapio aditumẽ adlibros sybillinos
in quogenere oraculorũ : sicut cicero in libris
dediuinatione cõmemorat : magis int̃p̃tib ut
possunt seu uolunt dubia coniectantib credi
solet: Tunc ergo dictũ ẽ eã ẽẽ causã pestilen¬
tiae : quod plurima sedes sacłs multi occupa¬
tas priuatim tenerent: Sic interim a mag¬
fo imperitiȩ ł desidiae crimine ȩsculapius

Expanded text:
chiatrum, non obstetricem profitebatur. chiatrum, non obstetricem profitebatur. Pecudes quoque similiter interibant, ita ut etiam defecturum genus animalium crederetur. Quid? hiems illa memorabilis tam incredibili inmanitate saeuiens, ut niuibus horrenda altitudine etiam in foro per dies quadraginta manentibus Tiberis quoque glacie , duraretur, si nostris temporibus accidisset, quae isti et quanta dixissent! Quid? illa itidem ingens pestilentia, quamdiu saeuiit, quam multos peremit! Quae cum in annum alium multo grauius tenderetur frustra praesente Aesculapio, aditum est ad libros Sibyllinos. In quo genere oraculorum, sicut Cicero in libris de diuinatione commemorat, magis interpretibus ut possunt seu uolunt dubia coniectantibus credi solet. Tunc ergo dictum est eam esse causam pestilentiae, quod plurimas aedes sacras multi occupatas priuatim tenerent: sic interim a magno inperitiae uel desidiae crimine Aesculapius
Abbreviated transcription (Latin):
proletarũ illi quieo qđ ꝓligigendȩ uaca so¬
bant obegestatẽ militare non ualentes¬
hoc nomen acceperat : militiae conscribe¬
rent᷑: accitus etiã atarentinis prrrus rex
greciae tunc ingenti gła celebratus roma¬
norũ hõstis effectus ẽ. cuisane derrerum
futuro euentu consulenti satis urbane a pollo
sic ambiguũ oraculũ edidit: ute duob quic¬
quid accĩdisset : ipse diuinus haberet᷑: Aitenĩ:
Dico teprrre uincere posse romanos.
atq ita siue prrrus a romanis: siue romani
a pyrro uincerent᷑ securus fatidicus utrũ¬
libet expectaret euentũ : qua et unc et quam
horrenda utriusq exercitus clades in qua
tamen superior pyrrus extitit: utiam pos¬
set apollinẽ prosuo intellectu praedicare
diuinũ : nisi proxime alio proelio romani
abscederent superiores: atq: intanta strage
bellorũ etiã pestilentia grauis exorta est
mulierum: nam prius quã maturos
partus ederent. grauidȩ moriebantur
ubi secredo ȩsculapius excusabat: quodar¬

Expanded text:
proletarii illi, qui eo, quod proli gignendae uacabant, ob egestatem militare non ualenteshoc nomen acceperant, militiae conscribrentur. Accitus etiam a Tarentinis Pyrrhus, rex Graeciae, tunc ingenti gloria celebratus, Romanorum hostis effectus est. Cui sane de rerum futuro euentu consulenti satis urbane Apollo sic ambiguum oraculum edidit, ut, e duobus quidquid accidisset, ipse diuinus haberetur ait enim: <Dico te, Pyrrhe, uincere posse Romanos\' adque ita, siue Pyrrhus a Romanis siue Romani a Pyrrho uincerentur, securus fatidicus utrumlibet expectaret euentum. Quae tunc et quam horrenda utriusque exercitus clades! In qua tamen superior Pyrrhus extitit, ut iam posset Apollinem pro suo intellectu praedicare diuinum, nisi proxime alio proelio Romani abscederent superiores. Adque in tanta strage bellorum etiam pestilentia grauis exorta est mulierum. Nam priusquam maturos partus ederent, grauidae moriebantur. Ubi se, credo, Aesculapius excusabat, quod ar
Abbreviated transcription (Latin):
steleris huiusrea concordia : quia deseruerat
animos ciuiũ meruit in illa aedetamquam
incarcere icludi curenĩ sineb gestis congru¬
ere uoluer̃ ñibi potius a edẽ discordiȩ fabri

Expanded text:
sceleris huius rea Concordia, quia deseruerat animos ciuium, meruit in illa aede tamquam in carcere includi. Quur enim, si rebus gestis congruerunt, non ibi potius aedem Discordiae fabri
Abbreviated transcription (Latin):
et graues romae seditiones: quib ad ulti nl calamũtis¬
mũ plebs in ianiculũ hostili dirẽptione defait ror¬
sec esserat: huius malitiae tam dira cala us¬
mitas erat: ut eĩ rei causa quodinextremis n¬
periculis fieri solebat dic tator crearet᷑
hortensius : quiplebe reuocata in eodẽ magis or¬
tratu expirauit : quod nulli deatori ante contos¬
tingerat: et qđ illis diis iamp̃sente ȩscula¬
pio grauius crim̃fuit. I Tum uero tã multa
bella ubiq crebruer̃. ut in opia militum . Multã ora¬

Expanded text:
et graues Romae seditiones, quibus ad ultimuet graues Romae seditiones, quibus ad ultimum plebs in Ianiculum hostili diremtione ecesserat, huius mali tam dira calamitas erat, ut eius rei causa, quod in extremis periculis fieri solebat, dictator crearetur Hortensius, qui plebe reuocata in eodem magisatu exspirauit, quod nulli dictatori ante contigerat, et quod illis dis iam praesente Aesculapio grauius crimen fuit? Tum uero tam multa bella ubique crebruerunt, ut inopia militum proletar
Abbreviated transcription (Latin):
re coacti sunt: Ita ut equitib romanis sescen¬
tis obsidib datis : ceteriamissis armis aliisq
spoliati priuatiq: tegminib: subiugũ hos¬
nũ cũ uestim̃tis singulis mitterent᷑: uel¬
quando graui pestilentia ceteris laboran¬
tib multi etiã in exercitu lctifulminespe¬
rerunt: Vel quando itẽ alia intolerabili
pestilentia esculapiũ ab epidauro quasi¬
medicũ deũ roma aduocare atq ad hibere
cõpulsaẽ : Qm̃ regẽ omniũ iouẽ ꝗiã diuinca¬
pitolio sedebat: multa stupra quib adules¬
cens uacauerat. ñ ꝑmiserat fortasse discere urba nari¬
me dicinã uel cũ conspirantib uno tẽpore s¬
hostib: lucanis brutniis : samnitib: etruscis:
et senonib: gallis. primo abeis legati ꝑemp¬
tis̃ : deinde cũ praetore oppressus ecerci¬
tus : septẽ tribunis cũ illo pereuntib: etini lis hiemis¬
litũ tredecĩ milibus: uel quando p̾longas spo¬

Expanded text:
re coacti sunt; ita ut equitibus Romanis sexcenre coacti sunt; ita ut equitibus Romanis sexcenobsidibus datis, caeteri amissis armis aliisque spoliati privatique tegminibus, sub jugum hostium cum vestimentis singulis mitterentquando graui pestilentia ceteris laborantibus multi etiam in exercitu icti fulmine perierunt? uel quando item alia intolerabili pestilentia Aesculapium ab Epidauro quasmedicum deum Roma aduocare adque adhibere conpulsa est, quoniam regem omnium Iouem, qui iapitolio sedebat, multa stupra, quibus adulescens uacauerat, non permiserant fortasse discere medicinam P uel cum conspirantibus uno tempore hostibus Lucanis, Bruttiis, Samnitibus, Etruscis et Senonibus Gallis primo ab eis legati pel\'emti sunt, deinde cum praetore obpressus exercitus septem tribunis cum illo pereuntibus et militum tredecim milibus? uel quando post longas
Abbreviated transcription (Latin):
nando crebras et magnas clades apud ueios¬
ñ tacente eercitus romands acceperat : nisi ꝑfurium¬
b̃ sid nacamillũ tandẽ subueniretur quẽ poste a¬
ñ in patoi. ciuitas ingrata damnauit: Ubi erant
quando galli romã ceper̃spoliauer̃: inceder
caedib impleuer̃: Ubi erant cũ illa insignis
pestilentia tã ingentẽ stragẽ dedit: quaet
ille furius camillus extinctus ẽ : quirẽ publicã
in gratã et aueientib ante defendit : et de
gallis postea uindicauit: In hac pestilen¬
tia scaenicos Pudos aliã nouã pestẽ noncor¬
porib: romanorũ sed quodẽ multo perni¬
ciosius morib intuler̃: ubi erant : quando
alia pestilentia grauis deuenenis matrona¬
rũ exorta creditaẽ : quarũ supra fidem
multarũ atq nobiliũ mores dep̃hensi sunt:
omni pestilentia grauior es : Vel quando in ca¬
udinas surculas a samnitib obsessi ambocũ
exercitu consules foedus cũ eis foedũ face¬

Expanded text:
nando crebras et magnas clades apud Veiosnando crebras et magnas clades apud Veios exercitus Romanus acceperat, nisi per Furium Camillum tandem subveniretur, quem postea civitas ingrata damnavit? Ubi erant, quando Galli Romam ceperunt, spoliaverunt, incenderunt, caedibus impleverunt? Ubi erant, cum illa insignis pestilentia tam ingentem stragem dedit, qua et ille Furius Camillus exstinctus est, qui rempublicam ingratam et a Veientibus ante defendit, et de Gallis postea vindicavit? In hac pestilentia scenicos ludos, aliam novam pestem, non corporibus Romanorum, sed, quod est multo perniciosius, moribus intulerunt. Ubi erant, quando alia pestilentia gravis de venenis matronarum exorta credita est, quarum supra fidem multarum atque nobilium mores deprehensi sunt omni pestilentia graviores? Vel quando in Caudinas furculas a Samnitibus obsessi ambo cum exercitu consules foedus cum eis foedum face