comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mp̃sentia eoꝵ officialis anhelauit: Quis qd
illi noliussent exactor eregit : Quis eosqͥ
eoꝵ cȩdibus extineti sunt uindicare tẽpta¬
uit. nͥ qđ ꝓpͥa de illis pęnas poscebat insania.
cum alus ꝓuocandis inse gladus homunum
quos ut ab eis ferirentur morte tͣrebant. alu
ꝑuaria p̾cipitia. alii ꝑ aquas. aluꝑignes se
inmortes uoluntarias usquequaꝙ mittebanT.¬
& animas ferales ase sibi illatis supplicus ꝓi¬
ciebant: Ptorrebant ista plurimi. in ipsa
suꝑstitione heretica constituti. Et cum inno¬
centiȩ suȩ sufficere arbitrarentur qđ sibi ta¬
lia displicerent. dicebatur eis acatholicis. Si
innocentiam uram mala ista ñpolluunt. qͦ
modo dicitis orbem xp̃ianum uł falsis ur cer¬
te ignotis ceciliam peccatis eẽ pollittum. Quo
mͦ uos nefario scclere abiuutate catholica tã¬
quã ab arca dominica separatis. quȩ usꝙ ad
tempus uentilationis necesse ẽ ut habeat &

Expanded text:
in praesentia eorum officialis anhelauit? quis, quod in praesentia eorum officialis anhelauit? quis, quod illi noluissent. exactor- tor exegit? quis eos, qui eorum caedibus extincti sunt, uindicare temptauit, nisi quod propria de illis poenas; poscebat insania. cum alii prouocandis in se gladiis hominum, quos, ut ab eis ferirentur, morte terrebant. alii per uaria praecipitia, alii per aquas. alii per ignes se in mortes uoluntarias usquequaque mittebant et animas ferales a se sibi inlatis suppliciis proiciebant? Horrebant ista plurimi in ipsa superstitione haeretica constituti et, cum innocentiae suae sufficere arbitrarentur, quod sibi talia displicerent, dicebatur eis a catholicis: si innocentiam uestram mala ista non polluunt, quo modo dicitis orbem Christianum uel falsis uel certe ignotis Caeciliani peccatis esse pollutum? quo modo uos nefario scelere ab unitate catholica tamquam ab area dominica separatis, quae usque ad tempus uentilationis necesse est ut habeat et
Abbreviated transcription (Latin):
um ꝑturbabant: Quis ñ dñs seruum suum
timere compulsus ẽ. si ad illoꝵ patrocinium
confugisset: Quis euersori minari saltẽ au¬
debat auctori: Quis consumptorẽ apothe¬
carum. quis quelibet poterat exigere debi¬
torẽ. auxilium eoꝵ defensionẽq poscentẽ
Timore fustium & incendioꝵ mortisꝙ p̾sen¬
tis pessimoꝵ seruoꝵ ut liberi abscederent
tabule frangebantur. extorta debitoribus
cyro grapha reddebantur. Quicumq dura
illoꝵ uerba ctempserant. durioribus uerbe¬
ribus qđ uibebant facere cogebantur. In¬
nocentium qui eos offenderant domus aut
ponebantur ad solum. aut ignibus crema¬
bantur. Quidã patresfamilias honesto lo¬
co nati & generoso cultu educati. uix iui
post eoꝵ cedes ablati sunt. uł uineti ad mo¬
lam & eam in gyrum ducere tamquam ui¬
m̃ta contemptibilia uerberibus ad acti st̃.
Qđ enim de legibus auxilium a ciuilibꝰ pote¬
statibus aduersus eos aliquid ualuit:: Quis

Expanded text:
um perturbabant. quis non dominus seruum suum um perturbabant. quis non dominus seruum suum timere compulsus est, si ad illorum patrocinium confugisset? quis euersori minari saltem audebat aut auctori? quis consumptorem apothecarium, quis quemlibet poterat exigere debitorem auxilium eorum defensionemque poscentem? timore fustium et incendiorum mortisque praesentis pessimorum seruorum. ut liberi abscederent, tabulae frangebantur. extorta debitoribus chirographa reddebantur. quicumque dura illorum uerba contempserant, durioribus uerberibus. quod iubebant, facere cogebantur. innocentium, qui eos offenderant. domus aut deponebantur ad solum aut ignibus cremabantur. quidam patres familias honesto loco nati et generoso cultu educati uix uiui post eorum caedes ablati sunt uel iuncti ad molam et eam in gyrum ducere tamquam iumenta contemptibilia uerbere adacti sunt. quod enim de legibus auxilium a ciuilibus potestatibus aduersus eos aliquid ualuit? quis
Abbreviated transcription (Latin):
quocumꝙ tempore scđm ẽsuetudinem
doctrine diabolice adeas quȩ millis mͦ ti¬
m̃tur mortes uoluntarias festinare: Anpo¬
tius conscruat quos potest. & si sponte poe¬
reaut quosc̃scruare ñ potest : Ut cnum om̃s
iuuant ardent᷑ exoptat. sed ne om̃s pereant
plus laborat. Grãs autẽ dño. qđ &e apudnos
ñ quidem in om̃ibus sed ualde in pluribꝰ lo¬
cis &e ꝑ alias affrice partes sine ullis istoꝵ u
sanorum mortibus paa catholica cucurrit
& currit. lbi autẽ illa sunesta c̃tingunt
ubi ẽ tam furiostum & inutile hominum
genus. qui & aliis temporibus cadẽ facere
consuerunt. & prius quidẽ quã iste leges
a catholicis imperatoribus mitterent᷑. pa¬
cis atq unitatis ap̃i paulatim doctrina cre¬
scebat. &. in eam quisq sicut discebat & uole¬
bat &e poterat ex ipsa parte transibat. cum
tam̃ apud illos ꝑditoꝵ hominum dem̃tissi¬
mi greges in diuersis causis quietẽ in nocenti¬

Expanded text:
quocumque tempore secundum consuetudinem quocumque tempore secundum consuetudinem doctrinae diabolicae ad eas. quae in illis modo timentur, mortes uoluntarias festinare? an potius conseruat. quos potest, etsi sponte pereant. quos conseruare non potest? ut enim omnes uiuant, ardenter exoptat: sed ne omnes pereant, plus laborat. gratias autem domino, quod et apud nos non quidem in omnibus sed ualde in pluribus locis et per alias Africae partes sine ullis istorum insanorum mortibus pax: catholica currit et cucurrit. ibi autem illa funesta contingunt, ubi est tam furiosum et inutile hominum genus, qui et aliis temporibus eadem facere consuerunt. Et prius quidem quam istae leges a catholicis imperatoribus mitterentur, pacis atque unitatis Christi paulatim doctrina crescebat et in eam quisque, sicut discebat et nolebat et poterat, ex ipsa parte transibat, cum tamen apud illos perditorum hominum dementissimi greges in diuersis causis quietem innocenti
Abbreviated transcription (Latin):
to eruerentur malo. dum illi quos tunebatꝰ
timere coguntur. & eodẽ timore aut etiã
ipsi corriguntur. aut certe cum se corre¬
ctos ce̾ confingunt correctis parcunt. a qͥbꝰ
antea timebantur: Si autẽ seipsos occide¬
re uoluerint ne illi qui liberandi sunt libe¬
rentur. & eomͦ liberantium t̾rere pietatẽ
ut dum timetur ne quidã ꝑdii pereant.
ñ eruantur ꝑditiom qui uł iã nolebant
perire. uł coiciti poterant ñperire. qͥd hic
agit caritas xpͣiana. p̃sertim cum illi qui
suas mortes uoluntarias. & furiosas minan¬
tur. inpoplõꝵ liberandoꝵ comparatione
ꝑ paueisint : Quid agit gͦ fr̃na dilectio:
Iltrum dum paucis transitorios ignes metu¬
it caminoꝵ dimittit om̃s eĩnis ĩgnibus ge¬
hennarum. & tam multos uł iam uolentes.
nł postea ualentes ꝑcatholicã pace̾ adiutã
uenire ꝑpetuã rdinquit ininteritum sẽ¬
pitͣnum. cauendo ne quidam uoluntario
moriantur interitu. qui uiuunt adimpe

Expanded text:
to eruerentur malo. dum illi. quos time- bant, to eruerentur malo. dum illi. quos time- bant, timere coguntur et eodem timore aut etiam ipsi corriguntur ant certe, cum se correctos esse confingunt! correctis parcunt, a quibus antea timebantur? Si autem se ipsos occidere uoluerint, ne illi, qui liberandi sunt, liberentur, et eo modo liberantium terrere pietatem, ut, dum timetur, ne quidam perditi pereant, non eruantur perditioni, qui uel iam nolebant perire uel coherciti poterant non perire, quid hic agit caritas Christiana, praesertim cum illi, qui suas mortes uoluntarias et furiosas minantur, in populorum liberandorum comparatione perpauci sint? quid agit ergo fraterna dilectio? utrum, dum paucis transitorios ignes metuit caminorum. dimittit omnes aeternis ignibus gehennarum et tam multos uel iam uolentes uel postea non ualentes per catholicam pacem ad uitam uenire perpetuam relinquit in interitum sempiternum cauendo, ne quidam uoluntario moriantur interitu, qui uiuunt ad impe
Abbreviated transcription (Latin):
aliquando mignẽ soleret. Unde magna
in eos fit miscdĩa. cum etiã ꝑ istas impera¬
toꝵ leges abilla secta ubi ꝑdoctrinas de¬
monum mendaciloquorũ mala ista didi¬
cerunt. pͥus eripiuntur inuiti. ut incatho¬
lica postea bonis ꝑceptis & maioribus sa¬
nentur assurti. Nam multi eoꝵ quoꝵ iam
inunitate xpĩ pium fidei feruore̾ carita¬
temq miramur. eum magna lentia dõ
gr̃as agunt. qđ illo errore carurrunt ubi
mala ista bona putauerunt. Quas grãs
m uolentes ñ agerent. nͥ pͥus etiã nolentes
abilla nefaria societate discederent. Quid
de illis dicamus qui nobis cotidie c̃fitent᷑
qđ iam olim uolebant eẽ catholiei. sed in¬
ter eos habitanͣt int̾ quos id qđ uolebant
eẽ ñ poterant ꝑ infirmitatẽ timoris. ubi
siunum uerbum ꝓ catholica dicerent.
e ipsi & domus coꝵ sunditus cuerterent᷑
Quis ẽ tam demens. qui neget istis debius
se ꝑiissa imperialia subuenri ut de tan¬

Expanded text:
aliquando in ignem soleret. Unde magna aliquando in ignem soleret. Unde magna in eos fit misericordia, cum etiam per istas imperatorum leges ab illa secta, ubi per doctrinas daemoniorum mendaciloquorum mala ista didicerunt. prius eripiuntur inuiti, ut in catholica postea bonis praeceptis et moribus sanentur adsueti. nam multi eorum, quorum iam in unitate Christi pium fidei feruorem caritatemque miramur. cum magna laetitia deo gratias agunt, quod illo errore caruerunt, ubi mala ista bona putauerunt. quas gratias modo uolentes non agerent, nisi prius etiam nolentes ab illa nefaria societate discederent. quid de illis dicamus, qui nobis cotidie confitentur, quod iam olim nolebant esse catholici. sed inter eos habitabant, inter quos id, quod uolebant, esse non poterant per infirmitatem timoris, ubi, si unum uerbum pro catholica dicerent, et ipsi et domus eorum funditus euerterentur? quis est tam demens, qui neget istis debuisse per iussa imperialia subueniri, ut de tan
Abbreviated transcription (Latin):
ita eorumimpetum in cruentus & illesus
euaderet. lam uͦ ꝑ abrupta p̃cipitia. per
aquas & flammas occidere se ipsos. cotidi¬
amis illis ludus fuit. Pꝑo cnmtos
tria mortis genera diabolus docuit.
ut mori uolentes quando ñ nuitniebant
quẽ t̾rerent. ut euis gladio ferirentur. ꝑsaxa
se miterent. aut ignibus. gurgnibus ꝙ do¬
narent. Quis autẽ illos hec docuisse creden¬
dus ẽ. possidens cor eoꝵ. nisi ille qui & sal¬
uatori nr̃o ut se de puma templi p̾cipita¬
ret tamquã de lege suggessit: Ciuus sug¬
gestionẽ a se utiꝙ ꝓhiberent. si magistrũ
xpm incorde portarent. Sed quia in se
diabolo potuis dederunt locum. aut sic
pereunt quẽ admodum grea ille porcoꝵ
quẽ de monte inmare demonum turba
deiecit. aut illis mortibus erepti & pio
matris catholicȩ gremio collecti. itali¬
berantur. quẽ ad modum ẽ ad ño liberatꝰ
quẽ pat̾ cius a demonio sanandum optu¬
lit dicens. qđ aliquando cadere in aquã.

Expanded text:
ita eorum impetum incruentus et inlaesus ita eorum impetum incruentus et inlaesus euaderet. iam uero per abrupta praecipitia, per aquas et flammas occidere se ipsos cotidianus illis ludus fuit. haec enim eos tria mortis genera diabolus docuit, ut mori uolentes, quando non inueniebant, quem terrerent, ut eius gladio ferirentur, per saxa se mitterent aut ignibus gurgitibusque donarent. quis autem illos haec docuisse credendus est possidens cor eorum nisi ille, qui et saluatori nostro, ut se de pinna templi praecipitaret, tamquam de lege suggessit? cuius suggestionem a se utique prohiberent, si magistrum Christum in corde portarent. sed quia in se diabolo potius dederunt locum, ant sic pereunt quem ad modum grex ille porcorum, quem de monte in mare daemonum turba deiecit. ant illis mortibus erepti et pio matris catholicae gremio collecti ita liberantur, quem ad modum est a domino liberatus. quem pater eius a daemonio sanandum obtulit dicens, quod aliquando cadere in aquam,
Abbreviated transcription (Latin):
leges quid facere soleant. ñeorum mirant᷑
mortes. sed recordantur mores. maximẽ
quando adhuc eultus fuerat idoloꝵ ad pa¬
ganoꝵ celeberrimas sollemnitates ingentia
turbarum agmina ueniebant. ñut idola
int̾ficerent. sed ut int̾ficeretur acultoribꝰ
idoloꝵ. Nam illud si accepta legitima po¬
testate facere uellent. si quid eis accidisset.
possent habere qualẽcumꝙ umbrã nominis
martirum. Sed adhoc solum ueniebant.
ut integris idolis ipsi ꝑimerentur. Nã sin¬
guli quiꝙ ualentissimi iuuenes cultores
idoloꝵ quis qđ oceideret ipsis idolis uoue¬
re consueuerant. Quidã etiã strucidandos
armatis uiatoribus in gerebant. ꝑcussurdᷤᷤ
eos se nͥ ab eis ꝑimerentur terribilit᷑ comini¬
nantes. Nonnum quã & auidicibꝰ transe¬
untibus extorquebant iuolent᷑. ut a carni¬
ficibus uł ab officio ferirentur. Unde qͥdã
illos fic illusisso phibetur. ut cos tamquã
ꝑcutiendos ligari & dimitti uberet. atꝙ

Expanded text:
leges quid facere soleant, non eorum mirantur leges quid facere soleant, non eorum mirantur mortes, sed recordantur mores. maxime, quando adhuc cultus fuerat idolorum, ad paganorum celeberrimas sollemnitates ingentia turbarum agmina ueniebant, non ut idola frangerent, sed ut interficerentur a cultoribus idolorum. nam illud si accepta legitima potestate facere uellent, si quid eis accidisset, possent habere qualemcumque umbram nominis martyrum: sed ad hoc solum ueniebant, ut integris idolis ipsi perimerentur: nam singuli quique ualentissimi iuuenes cultores idolorum. quot quis occideret, ipsis idolis uouere consueuerant. quidam etiam se trucidandos armatis uiatoribus ingerebant percussuros eos se, nisi ab eis perimerentur, terribiliter comminantes. nonnumquam et a iudicibus transeuntibus extorquebant uiolenter. ut a carnificibus uel ab officio ferirentur. unde quidam illos sic inlusisse perhibetur, ut eos tamquam percutiendos ligari et dimitti iuberet atque
Abbreviated transcription (Latin):
illi uͦ miseri qui ꝑsecutionẽ patiuntur ꝓpt̃
iniustitiã. ꝓinde ista ꝑsequitur diligendo.
illi seiuiendo. Ista ut corrigat. illi ut euer¬
tant. Ista ut reuocet aberrore. illi ut preci¬
pitent merrorẽ. Deniq ista ꝑsequitur inimi¬
cos & compbendit doneo deficiant inuani¬
tate. ut inueritate ꝓficiant. illi autẽ retri¬
buentes mala ꝓbonis quia eis consulimus
ad et̃nã salutẽ. cuiã temporalẽ nobis conan¬
tur auferre. sic amantes homicidia ut in
scipsis ea ꝑficiant. quando in aluis ꝑperra¬
re ñ possunt. Sicut enim caritas laborat
ȩccdiȩ. sic eos ab illa ꝑditione liberare ut eoꝵ
nemo moriatur. sic roꝵ laborat furor aut
nos occidere ut sut crudelitatis pascant li
dendoꝵ hominum potestatẽ. Qui autẽ ne¬
sciunt consuetudinẽ illoꝵ. putant eo mͦ se
ipsos occidere. quando abeoꝵ insanissima
dominatione ꝑ occasione̾ legum istarum
que ꝓunitate sunt constitute tanti popłi
libtrantur: Qui autẽ sciunt & ante ipsas

Expanded text:
illi uero miseri, qui persecutionem patiuntur propter iniustitiam. proinde ista persequitur diligendo, illi saeuiendo, ista ut corrigat. illi ut euertant, ista ut reuocet ab errore, illi ut praecipitent m errorem; denique ista persequitur inimicos et comprehendit. donec deficiant in uanitate, ut in ueritate proficiant. illi autem retribuentes mala pro bonis, quia eis consulimus ad aeternam salutem, etiam temporalem nobis conantur auferre sic amantes homicidia, ut in se ipsis ea perficiant, quando in aliis perpetrare non possunt. sicut enim caritas laborat ecclesiae sic eos ab illa perditione liberare, ut eorum nemo moriatur. sic eorum laborat furor aut nos occidere, ut suae crudelitatis pascant libdendorum hominum potestatem. Qui autem nesciunt consuetudinem illorum, putant eos modo se ipsos occidere, quando ab eorum insanissima dominatione per occasionem legum istarum, quae pro unitate sunt constitutae. tanti populi liberantur; qui autem sciunt. et ante ipsas
Abbreviated transcription (Latin):
fuit inde argum̃ta ueritatis accersere. hȩc
interim occupatus aliis curis quȩ &siuant
sunt cum rerum exitum cogitamus. tam̃
quasi necessarix ꝓnascendi conditione re¬
scripsi. Si ocium fuerit & suꝑstes uita. etiã
de italia rescribam. ut tantȩ doctrinȩ opus
debitis & siñsatisfacientibus remuneretur
osficus. Incolumem lȩtãq sc̃itatem tuã ds̾
om̃ps euo largissimo tueatur. domine me¬
rio desiderabilis. & uere suspiciende pater.

Expanded text:
fuit inde argumenta ueritatis accersere. Haec fuit inde argumenta ueritatis accersere. Haec interim occupatus aliis curis, quae etsi uanae sunt. cum rerum exitum cogitamus. tamen quasi necessariae pro nascendi condicione, rescripsi. si otium fuerit et superstes uita, etiam de Italia rescribam. ut tantae doctrinae opus debitis etsi non satisfacientibus remuneretur officiis. incolumem beatamque sanctitatem tuam deus omnipotens aeuo largissimo tueatur, domine merito uenerabilis et uere suscipiende pater.
Abbreviated transcription (Latin):
quidinillis magis mirer. Sacerdotu ꝑfecti¬
onẽ. pbilosophiȩ dognata. historię plenã
notitiã. an facundie iocunditatẽ. quȩ itaenã
imperitos allicere potest. ut donec expli¬
cent ñ desistant. & cum explicaueruit ad¬
huo requirant. Conuicti namq sunt impu¬
dent̾ ꝑtinaces iaminde abonis quȩ memo¬
rant scłis ꝓnaturȩ rerum obscuritate con¬
tigisse peiora. falsosq om̃s illitis quadam
dulcedine felicitatibus sus. ꝑ quas non ad
beatitudinẽ sed ad prerupta sunt ducti.
l ȩo uͦ nr̃a p̃cepta & simplicis ueriq dĩ myste¬
ria p̃ter uitã ꝑpetitam quã purissimis uir¬
tutibus pollicentur. etiã hee scłaria & ne¬
cessario qui nati sumus euentura mitigare.
Et usus es ualidissimo exemplo recentis cala¬
mitatis. Quo licet firmissime causam muniue¬
ris. tam̃ siutrumus licuisset idtͥ noluerã
suffragari. Sed quando inde orta fuerat
conuincendoꝵ stultitiȩ querela. necesse

Expanded text:
nceps sim, quid in illis magis mirer, sacerdotii perfectinceps sim, quid in illis magis mirer, sacerdotii perfectionem, philosophiae dogmata, historiae plenam notitiam an facundiae iucunditatem, quae ita etiam inperitos allicere potest, ut, donec explicent, non desistant, et, cum explicauerint, adhuc requirant. conuicti namque sunt inpudenter pertinaces iam inde a bonis, quae memorant, saeculis pro naturae rerum obscuritate contigisse peiora falsosque omnes inlitis quadam dulcedine felicitatibus suis, per quas non ad beatitudinem sed ad praerupta sunt ducti, haec uero nostra praecepta et simplicis uerique dei mysteria praeter uitam perpetuam, quam purissimis uirtutibus pollicentur, etiam haec saecularia et necessario, qua nati sumus, euentura mitigare. et usus es ualidissimo exemplo recentis calamitatis, quo licet firmissime causam muniueris, tamen, si utrumuis licuisset, id tibi nolueram suffragari. sed quando inde orta fuerat conuincendorum stultitiae querela, necesse
Abbreviated transcription (Latin):
merito uenerabili & uere suspiciendo
patri augustino ep̃o macedonius. Miro
modo afficior sapientia tua. & in illis quȩ edi¬
disti. & inhis quȩ intͣueniens ꝓ sollicitis mute¬
re ñ grauaris. slam & illa tantum habent
acuminis. scientiȩ. sc̃itatis. ut nichil suprasit.
⁊ hec tantum uerecundiȩ ut nisi faciam ꝗđ
mandas. culpam penes me remanere ñ inne¬
gotio eẽ diuidicẽ. domine merito uenerabiliᷤ¬
& uere suspiciende pater. Non enim instas
qđ pleriq homines istius loci faciunt. ut qđ¬
cumꝙ sollicitus uoluerit extorquras. Sed
qđ ł auidice tot curis obstricto petibile uisũ
fuerit admones subseriuente uerecundia.
quȩ macrie difficilium int̾ bonos efficatia
ẽ. Pinde statim conim̃datis effectum deside¬
ru tribui. Nam sperandi uã ante patestcerã.
Eaplicui libros tuos. Ntq enim tam languidi
aut mertes trant. ut me aliud quã se curareᷤ
paterentur. Iniecerunt manum. ereptũꝙ
aluis sollicitu dinibus suis uinculis illigarutͭ.

Expanded text:
merito venerabili et vere suspiciendo patri AUGUSTINO episcopo, MACEDONIUS. 1. Miro modo afficior sapientia tua, et in illis quae edidisti, et in his, quae interueniens pro sollicitis mittere non grauaris. nam et illa tantum habent acuminis, scientiae, sanctitatis, ut nihil supra sit, et haec tantum uerecundiae, ut, nisi faciam, quod mandas, culpam penes me remanere. non in negotio esse diiudicem, domine merito uenerabilis et suscipiende pater. non enim instas, quod plerique homines istius loci faciunt, ut, quodcumque sollicitus uoluerit, extorqueas; sed quod tibi a iudice tot curis obstricto petibile uisum fuerit, admones subseruiente uerecundia, quae maxima difficilium inter bonos efficacia est. proinde statim commendatis effectum desiderii tribui; nam sperandi uiam ante patefeceram. Explicui libros tuos; neque enim tam languidi aut inertes erant, ut me aliud quam se curare paterentur; iniecerunt manum ereptumque aliis sollicitudinum suis uinculis inligarunt —
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃iamis. ne forte cum eapectat ante li¬
broꝵ scõꝵ fuure questiones. pͥus finiat
istam uitã: quã transeat a morte aduitã.
Ferri enim potest qđ antequã xp̃ianis sa¬
cram̃tis imbuatur querit de resurrecti¬
one mortuoꝵ. Concedendum etiã fortas¬
sis qđ de a p̃o quesiuit cur tantopost ue¬
nerit. uł si quȩ sunt aliȩ paueȩ uł ma¬
gnȩ questiones. quibus cȩtera inseriuunt.
Si autẽ qualis ẽ illa in qua ĩnsura m̃si fueri¬
tis remenetur uobis. uł qualis ista de io¬
na. etiã tales om̃s antequã sit ap̃ianus
finire cogitat. ꝑparum cogitat uł ẽditi¬
one̾ humanã ił etatẽ iam suã. Sunt enĩ
innum crabiles quȩ ñsunt fimiendȩ ante
sidẽ. ne finiatur uita sine fide. sed plane
retenta iam fide ad exercendã piã dele¬
ctationẽ m̃tium fidelium studiosissi me
requirendȩ &e qđ in eis illuxerit sine
tipo arrogantiȩ communi candum. qđ
autẽ latuerit sine salutis uspendio tole¬

Expanded text:
Christianus, ne forte, cum expectat ante liChristianus, ne forte, cum expectat ante librorum sanctorum finire quaestiones, prius finiat istam uitam, quam transeat a morte ad uitam. fieri enim potest, quod ante, quam Christianis sacramentis inbuatur, quaerit de resurrectione mortuorum; concedendum etiam fortassis, quod de Christo quaesiuit, cur tanto post uenerit uel si quae sunt aliae paucae et magnae quaestiones, quibus cetera inseruiunt. si autem qualis est illa: In qua mensura mensi fueritis. metietur uobis, uel qualis ista de Iona, etiam tales omnes ante, quam sit Christianus, finire cogitat, perparum cogitat uel condicionem humanam uel aetatem iam suam. sunt enim innumerabiles, quae non sunt finiendae ante fidem, ne finiatur uita sine fide, sed plane retenta iam fide ad exercendam piam delectationem mentium fidelium studiosissime requirendae et, quod in eis eluxerit, sine typho arrogantiae communicandum, quod autem latuerit, sine salutis dispendio tole
Abbreviated transcription (Latin):
ta manifestatione factum in nouo euangłio
recitatur. sed si in hac humilitate ut dice¬
re cȩperam iste uermis irrisus ẽ. numqͥd
adhȩc irridendus ẽ cum ea complericor¬
nimus. quȩ consequentia psalmus ipse
habet᷑. cominemorabunt᷑ & conuertent᷑
addm̃ uiiuersi fines t̾re. & adorabus
in conspectu eius uniuersȩ patrię gentũ
um. qm̃ dm̃i ẽ regnum & ipse domina¬
bitur gentium : Sic cominemoratistͣ.
niuiuite & conuersi sunt ad dnm. Hanc
salutẽ penitentiȩ gentium tanto ante
p̾figuratam iniona dolebat isrł. sicut
nunc dolet umbra nudatus. & estu sauci¬
atus. Licrat sant culibet quãlibet aliter
dum tam̃ scđm regulã fidei cętera om̃a
quȩ de iona ꝓpħ̃a mysterus oꝑta sunt ape¬
pire. Illud plane qđ inuentre cȩti triduo
fuit. fas ñẽ alit̾ intellegere quã ab ipso
cȩlesti magistro ineuangłio cominemora¬
uimus reuelatum. eꝓposita ex posumus
ut potiumus. sed ille qui ꝓposuit iam sit

Expanded text:
ta manifestatione factum in nouo euangelio ta manifestatione factum in nouo euangelio recitatur, — sed si in hac humilitate, ut dicere coeperam, iste uermis inrisus est, numquid adhuc inridendus est, cum ea compleri cernimus, quae consequentia psalmus ipse habet: Commemorabuntur et conuertentur ad dominum uniuersi fines terrae et adorabunt in conspectu eius uniuersae patriae gentium, quoniam domini est regnum et ipse dominabitur gentium? sic commemorati sunt Nineuitae et conuersi sunt ad dominum. hanc salutem paenitentiae gentium tanto ante praefiguratam in Iona dolebat Israhel, sicut nunc dolet umbra nudatus et aestu sauciatus. liceat sane cuilibet quamlibet aliter dum tamen secundum regulam fidei cetera omnia, quae de Iona propheta mysteriis operta sunt, aperire; illud plane, quod in uentre ceti triduo fuit, fas non est aliter intellegere, quam ab ipso caelesti magistro in euangelio commemorauimus reuelatum. Proposita exposuimus, ut potuimus; sed ille, qui proposuit, iam sit
Abbreviated transcription (Latin):
tum. Nam hoc animal plerumq de carue
ut dequaq re tͣrena sine ullo concubitu
nascitur. Alatutinus ẽ. quia diluculo re¬
surreacit. Poterat utiq illa cucurbita & si¬
ne ullo uermiculo arescere. Postremo si ha¬
bebat ds̃ adhoc uermem necessarium. quid
opus erat addere matutinum. nͥ ut illeuer¬
mis agnosceretur qui cantat ꝓ susceptione
matutina. ego autẽ sum urrinis & nͣ homo:
Quid ista ꝓphetia iam ipso rerum effectu &
adimpletione lucidius Neq eium surri-¬
sus ẽ uermis iste cum penderet in cruce.
sicut in eodẽ psalmo scriptumẽ. locutist̃
labus & mouerunt caput. sperauit in dm̃
cruat rum. saluum faciat eum qm̃ uult
eum. cum completa sunt quȩ ibi p̃diocit
foderunt manus meas & pedes. dinumera¬
uerunt om̃a ossa mea. ipsi uͦ consideraue
runt & conspedcerunt me. diuiserunt si¬
bi uestim̃ta mea & suꝑ uestem meam mise¬
runt sortẽ. qđ tanta manifestatione fu¬
turum in libro antiquo ꝓphetatur. quan¬

Expanded text:
tum; nam hoc animal plerumque de carne tum; nam hoc animal plerumque de carne uel de quaque re terrena sine ullo concubitu nascitur. matutinus est, quia diluculo resurrexit. poterat utique illa cucurbita et sine ullo uermiculo arescere. postremo si habebat deus ad hoc uermem necessarium, quid opus erat addere matutinum, nisi ut ille uermis agnosceretur, qui cantat pro susceptione matutina: Ego autem sum uermis et non homo? , Quid ista prophetia iam ipso rerum effectu et adimpletione lucidius? neque enim si inrisus est uermis iste, cum penderet in cruce, sicut in eodem psalmo scriptum est: Locuti sunt labiis et mouerunt caput: \'Sperauit in deum, eruat eum; saluum faciat eum, quoniam uult eum, cum completa sunt, quae ibi praedixit: Foderunt manus meas et pedes, dinumerauerunt omnia ossa mea; ipsi ueroerunt me, diuiserunt sibi uestimenta mea et super uestem meam miserunt sortem, quod tanta manifestatione futurum in libro antiquo prophetatur, quan
Abbreviated transcription (Latin):
mant siam de om̃ibus talibꝰ isaias ꝓphetat.
dicium. popłs m̃s. in quoꝵ corde lex meae̾.
Obꝓbria hominum nolite metuere. & detra¬
ctione coꝵ nẽ superemni. nec qdđ uossper¬
nant magni duxeritis. Sicut enim uesti
tinea comedentur. iustitia autẽ mea in
ȩtͣnum manet. Nos gͦ agnoscamus uerme̾
matutinum. quia & in illo psalmo ciius
titulus inscribitur ꝓsusceptione matuti¬
na. hoc se ipse nomine appellare digna¬
tusẽ. Ego inquit sum uermis & ñ homo.
obꝓbrium hominum & abiectio plebis.
Noc olꝓꝓbrium de illis obꝓbrus ẽ quȩ uibe¬
mur ñmetuere ꝑ isaiam dicentẽ. obpro¬
bria hominum nolite metuere. Ab isto
uerme tamquã atinea comeduntur. qui
sub eius dente euanglico ꝑ singulos diespau¬
citatẽ sua̾ deficiendo mirantur. Nos hunc
agnoscamus. & ꝓ salute diuina humana
olꝓbria sufferamu̾s. Uermis ẽ ꝓpt̃ humi¬
litate carnis. fortassis etiã ꝓpt̃ urginis par¬

Expanded text:
mat. nam de omnibus talibus Esaias prophetat, mat. nam de omnibus talibus Esaias prophetat, dicium, populus meus, in quorum corde lex mea est; obprobrium hominum nolite metuere, et detractatione eorum ne superemini, nec quod uos spernant, magni duxeritis. sicut enim uestimtinea comedentur, iustitia autem mea in aeternum manet. nos ergo agnoscamus uermem matutinum, quia et in illo psalmo, cuius titulus inscribitur: Pro susceptione matutina, hoc se ipse nomine appellare dignatus est: Ego, inquit, sum uermis et non homo, opprobrium hominum et abiectio plebis. hoc opprobrium de illis opprobriis est, quae iubemur non metuere per Esaiam dicentem: Opprobria hominum nolite metuere. ab isto uermi tamquam a tinea comeduntur, qui sub eius dente euangelico per singulos dies. paucitatem suam deficiendo mirantur. nos hunc agnoscamus et pro salute diuina humana opprobria sufferamus. uermis est propter humilitatem carnis, fortassis etiam propter uirginis par
Abbreviated transcription (Latin):
ueteris testam̃ti. uł ipsa iam munera in qͥ¬
bus erat utiq sicut dicit apłs umbra futu¬
roꝵ. tamquã ab estu temporalium maloꝵ
in t̾ra ꝓmissionis defensaculum prebens.
Uermis autẽ matutinus quo redeunte cucur¬
bita eararuit. idẽ ipse rursus ap̃c occurrit.
ex cuiusore euangłio diffamato cuncta illa
quȩ temporalit᷑ apud isrłitas uelut umbra¬
tili pͥus significatione uiguerunt euacua¬
ta marcescunt. Et nunc ille popłs amisso
iherosolimitano regno & sacerdocio & sa¬
crificio ꝗd totum umbra erat futuri in
captiua disꝑsione magno estu tribulatio¬
nis aduritur. sicut ionas qđ seriptum ẽ
a solis ardore. & dolet grauit᷑. & tam̃ do¬
lori eius atq umbrȩ quã diligebat salus
gentium penitentiumq pponitur. Ad¬
huc cachinnent pagani. etiã uermem
xp̃m. & hanc int̃pretationẽ ꝓphetici sa¬
cram̃ti suꝑbiore garrulitate derideant.
dum tam̃ & ipsossensim paulatiꝙ c̃ fu¬

Expanded text:
ueteris testamenti uel ipsa iam munera, in quiueteris testamenti uel ipsa iam munera, in quibus erat utique, sicut dicit apostolus, umbra futurorum tamquam ab aestu temporalium malorum in terra promissionis defensaculum praebens. uermis autem matutinus, quo rodente cucurbita exaruit, idem ipse rursus Christus occurrit, ex cuius ore euangelio diffamato cuncta illa, quae temporaliter apud Israhelitas uelut umbratili prius significatione uiguerunt, euacuata marcescunt. et nunc ille populus amisso Hierosolymitano regno et sacerdotio et sacrificio, quod totum umbra erat futuri, in captiua dispersione magno aestu tribulationis aduritur, sicut Ionas, quod scriptum est, a solis ardore et dolet grauiter et tamen dolori eius atque umbrae, quam diligebat, salus gentium paenitentiumque praeponitur. Adhuc cachinnent pagani et iam uermem Christum et hanc interpretationem prophetici sacramenti superbiore garrulitate derideant, dum tamen et ipsos sensim paulatimque consu
Abbreviated transcription (Latin):
gitur. in die pͥmo & nouissimo ut toti tres
dies idẽ cum suis noctibus computent᷑. lon¬
gum ẽ disscrei ͤ & in alus sermonibꝰ iã sepis¬
sime dictum ẽ. Sicut gͦ ionas ex naui in
aluuum cęti. ita xp̃c ex ligno inscpulchrũ.
uissum ẽ ut p̃dicaretur niniutis a iona. sed
ñ ad eos ꝑuenit ꝓphetia iont. nisi postta qͣm
eum cętus euomuit. ita ꝓphetia p̃missa ẽ
adgentes. sed nͥ post resurrectionẽ ap̃i ñ ꝑ
uenit adgentes. lam uͦ qd: tabernaculum
sibi constituit. & consedit ex adierso ci¬
tatis niniuȩ quidei futurum eẽt expectanᷤ.
alterius significationis ꝑsonã ꝓpħa gestabat.
Prefigurabat enim carnalem popłm isrłslã
hinc erat & tristitia de salute niauitarũ.
hoc ẽ de redemptione & liberatione genti¬
um. Unde uenit xp̃c uocare ñ uistos sed
peccatores inpęnitentiã. llmbraculum gͦ
encurbitȩ suꝑ caput eus. ꝓmissiones erant

Expanded text:
gitur in die primo et nouissimo, ut toti tres gitur in die primo et nouissimo, ut toti tres dies, id est cum suis noctibus computentur, longum est disserere et in aliis sermonibus iam saepissime dictum est. sicut ergo Ionas ex naui in aluum ceti ita Christus ex ligno in sepulcrum uiussum est, ut praedicaretur Nineuitis a Iona, sed non ad eos peruenit prophetia Ionae, nisi posteaquam eum cetus euomuit, ita prophetia praemissa est ad gentes, sed nisi post resurrectionem Christi non peruenit ad gentes. Iam uero quod tabernaculum sibi constituit et consedit ex aduerso ciuitatis Nineue, quid ei futurum esset, expectans, alterius significationis personam propheta gestabat. praefi- to gurabat enim carnalem populum Israhel. nam huic erat et tristitia de salute Nineuitarum, hoc est de redemptione et liberatione gentium. unde uenit Christus uocare non iustos sed peccatores in paenitentiam. umbraculum ergo cucurbitae super caput eius promissiones erant
Abbreviated transcription (Latin):
est. Sienim mouent adfidẽ quȩ figura¬
te tantum dicta ñ facta sunt. quanto
magis mouere debent quȩ sigurate ñ
tantum dicta sed facta sunt: Nã sicut
humana consuetudo uerbis. ita duuna
potentia etiã factis loquitur. Et sicut
sermoni humano uerba noua uł minus
usitata moderate ac decent̃ aspsa splen¬
dorem addunt. ita in factis mirabilibus
ẽgruent̃ aliquid significantibꝰ qͦdammͦ
luculentior ẽ diuina eloquentia. dinde
qͥd p̃figurauerit qđ ꝓpħam belua illa de¬
uoratum t̾cio die uiuum reddidit. cura nob̾
queritur. cum ap̃e hoo exponat.: Genera¬
tio inquit praua & adultera signum querit.
& signum ñ dabitur einͥ signum ione ꝓpħe.
Sicut enim fuit ionas inuentre cęti tribus
diebus & tribꝰ noctibꝰ. sic erit filius homi¬
nis in corde t̾rȩ tribus diebꝰ & tribꝰ noctibꝰ.
De ipso autẽ triduo mortis dñi xp̃i quomͦ
ratio reddatur cum a parte totum intelli¬

Expanded text:
est. si enim mouent ad fidem, quae figuraest. si enim mouent ad fidem, quae figurate tantum dicta, non facta sunt, quanto magis mouere debent, quae figurate non tantum dicta sed facta sunt! nam sicut humana consuetudo uerbis ita diuina potentia etiam factis loquitur et, sicut sermoni humano uerba noua uel minus usitata moderate ac decenter aspersa splendorem addunt, ita in factis mirabilibus congruenter aliquid significantibus quodam modo luculentior est diuina eloquentia. Proinde quid praefigurauerit, quod prophetam belua illa deuoratum tertio die uiuum reddidit, cur a nobis quaeritur, cum hoc Christus exponat? generatio, inquit, praua et adultera signum quaerit et signum non dabitur ei nisi signum Ionae prophetae; sicut enim Ionas fuibus noctibus, sic erit filius hominis in corde terrae tribus diebus et tribus noctibus. de ipso autem triduo mortis domini Christi quo modo ratio reddatur, cum a parte totum intelle
Abbreviated transcription (Latin):
cre. ñ sapientia sed planȩ fallacia. tam̃ si
de istis ut dicci quos magos uł philosophos
laudabilit᷑ nominant tale aliquid narra¬
retur. nͣiam in buccis creparet risus sead ty¬
pus. lta rideant scripturas nr̃as. quantũ
possunt rideant. dum ꝑ singulos dies ra¬
riores paucioresꝙ se uideant. ut morien¬
do uł credendo. dum implentur om̃a quȩ
dixerunt. qui hos contra ueritatẽ inaniͣt
pugnaturos. uane latraturos. paulatim
defecturos tanto ante riserunt. nobisꝙ
posteris suis ñsolum ea legenda dimisert᷑.
uerum experienda ꝓmiserunt. Non sa¬
ne absurde neq importune requiritur
quid ista signisicent. ut cum hoc exposi¬
tum fuerit. ñ tantum gesta sed etĩã ꝓpt̾
aliquã significationẽ conscripta ec̃ credan¬
tur. Prus gͦ ñ dubitet ionã ꝓpħam in al¬
uo ingenti marinȩ beluȩ triduo fuisse.
qui uult scrutari eur hoc factum sit.
Nonenim frustra factum ẽ. sed tam̃ factũ

Expanded text:
cie, non sapientia sed plane fallacia, tamen, si cie, non sapientia sed plane fallacia, tamen, si de istis, ut dixi, quos magos uel philosophos laudabiliter nominant, tale aliquid narraretur, non iam in buccis creparet risus sed typhus. ita rideant scripturas nostras; quantum possunt, rideant, dum per singulos dies rariores paucioresque se uideant uel moriendo uel credendo, dum implentur omnia, quae praedixerunt, qui hos contra ueritatem inaniter pugnaturos, uane latraturos, paulatim defecturos tanto ante riserunt nobisque posteris suis non solum ea legenda dimiserunt, uerum experienda promiserunt. Non sane absurde neque importune requiritur, quid ista significent, ut, cum hoc expositum fuerit, non tantum gesta sed etiam propter aliquam significationem conscripta esse credantur. prius. ergo non dubitet Ionam prophetam in aluo ingenti marinae beluae triduo fuisse, qui uult scrutari, cur hoc factum sit; non enim frustra factum est, sed tamen factum
Abbreviated transcription (Latin):
homines de ꝓphȩ huuis ueste solliciti. quasi
aut ꝑfenestram paruã repsisse. aut ibalne¬
as intrasse dicatur. Quoetiã sinecesse esset
intrare uestitum.uix.molestum eẽt nͣtam
mirum. Sedhabent re utra qđ ñcredant
indiuino miraculo uaporem uentris qͦ cibi
madescunt potuisse ita temperari. ut uitã
hominis conseruaret. Quanto incredibilius
gͦ ꝓponerent tres illos uiros ab impio rege
in camim̃imissos deambulasse in medio ignis
illesos. Qua ꝓpt̾ si nulla isti diuina muira¬
cula uolunt credere. alia disputatione re¬
fellendi sunt. Neq cium debent unum
aliquid tamquã incredibile ꝓponero. &
in questionẽ uocare. sed om̃a que uł talia
uł etiam mirabiliora narrantur. Et tam̃si
hoc qđ de iona seriptum ẽ apultuis madau¬
rensis ut apollonuis tẏnatus fecisse diceret᷑.
quorum multa mira nullo fideli auctore
iactitant. quamuis & demones ñnulla fa¬
ciant angłis scĩs similia. ñ ueritate sed spe¬

Expanded text:
homines de prophetae huius ueste solliciti, quasi homines de prophetae huius ueste solliciti, quasi aut per fenestram paruam repsisse aut in balneas intrasse dicatur, quo etiam si necesse esset intrare uestitum, uix molestum esset, non tamen mirum. Sed habent re uera, quod non credant in diuino miraculo uaporem uentris, quo cibi madescunt, potuisse ita temperari, ut uitam hominis conseruaret. quanto incredibilius ergo proponerent tres illos uiros ab impio rege in caminum missos deambulasse in medio ignis inlaesos! quapropter si nulla isti diuina miracula uolunt credere, alia disputatione refellendi sunt. neque enim debent unum aliquid tamquam incredibile proponere et in quaestionem uocare sed omnia, quae uel talia uel etiam mirabiliora narrantur. et tamen si hoc, quod de Iona scriptum est, Apuleius Madaurensis uel Apollonius Tyaneus fecisse diceretur, quorum multa mira nullo fideli auctore iactitant, quamuis et daemones nonnulla faciant angelis sanctis similia non ueritate sed spe
Abbreviated transcription (Latin):
nisi forit putat. facilius mortuum de sepul¬
chro resuseitari quam uiuum urtam uasto
uenire beluȩ potiusse scruari. At cnim omit¬
tam comineinorare quanta magnitudo be¬
luarum marinariim ab eis qui eaꝑtisunt in¬
diectur. uenter quẽ costȩ illȩ munitbant.
quȩ hartagini in puplico fixȩ popłõ notȩ st̃.
quot homines inspatio suo capere posset
quis ñconitiat: Quanto hiatu patebat os
illud. qđ uelut ianua speluncę illius fuit:
Nlisi forte ut posuit uestis ce̾t inpedimͣto ne
ionas uorari posset illesus. quasi ꝓer angusta
sese coartaurrit qui ꝑ abruptum aeris p̃cipi¬
tatus sic excepius ẽ. ut prius reciperet᷑ uen¬
tre bestiȩ. quã dente laceraretur. Quãquã
scriptura neꝙ nudum neq uestitum in illud
antrum deiectum ẽẽ dixerit. ut possit intel¬
legi illuc etiam nudus irriusse si forte opus
erat tainquã ouo corium ita illi uestem de¬
trabi. quo facilus sorberet᷑. Sic enim sunt

Expanded text:
nisi forte facilius putat mortuum de sepulnisi forte facilius putat mortuum de sepulcro resuscitari quam uiuum in tam uasto uentre beluae potuisse seruari. ut enim omittam commemorare, quanta magnitudo beluarum marinarum ab eis, qui experti sunt, indicetur, uenter, quem costae illae muniebant, quae Carthagine in publico fixae populo notae sunt, quot homines in spatio suo capere posset, quis non coniciat? quanto hiatu patebat os illud, quod uelut ianua speluncae illius fuit! nisi forte, ut posuit, uestis esset impedimento, ne Ionas uorari posset inlaesus, quasi per angusta sese coartauerit, qui per abruptum aeris praecipitatus sic exceptus est, ut prius reciperetur uentre bestiae, quam dente laceraretur. quamquam scriptura neque nudum neque uestitum in illud antrum deiectum esse dixerit, ut possit intellegi illuc etiam nudus inruisse, si forte opus erat tamquam ouo conum ita illi uestem detrahi, quo facilius sorberetur. sic enim sunt
Abbreviated transcription (Latin):
ostrema questio ꝓposita ẽ de iona. nec
ipsa quasi ex porphirio. sed tamquã
eax irrisione pagãnoꝵ. Sic enim posita ẽ.
na. qui dr̃ inuentre cęti triduo fuisse :
Qđ satis aptum nẽ. & incredibile transuo¬
ratum cum ueste hominẽ fuisse in corde pi¬
scis. Aut si figura ẽ. hanc dignaberis pande¬
re. Deinde quid sibi etiã illud uult supra
euomitum ionã eucurbitam natã : Quid
causȩ fuit. ut hȩc nasceretur: Hoc enim ge¬
nis questionis multo cachinno apaganis
grauit᷑ irrisum ammaduerti. Ad hoc re¬
spondetur. qđ aut om̃a diuna miracula
credenda ñsint. aut hoc cur ñcredat᷑ cau¬
sa nulla sit. In ipsum autẽ xp̃m qđ t̾cio
anoꝵ cachinnum meturet paganoꝵ Cum
autẽ hinc questionẽ ñꝓposuerit amicus
nrͣ. utrum credendum sit ut lazarum quar¬
to die resuscitatum ẽẽ u ipsum xp̃m t̾cio
die resurreaisse. multum miror hoc qđ
factumẽ de iona. cum ꝓmeratibili posuisse.

Expanded text:
Postrema quaestio proposita est de Iona nec Postrema quaestio proposita est de Iona nec ipsa quasi ex Porphyrio sed tamquam ex inrisione paganorum; sic enim posita est: na, qui dicitur in uentre ceti triduo fuisse? quod satis ἀπίθανον est et incredibile transuoratum cum ueste hominem fuisse in corde piscis; aut si figura est, hanc dignaberis pandere. deinde quid sibi etiam illud uult supra euomitum Ionam cucurbitam natam? quid causae fuit, ut haec nasceretur? hoc enim genus quaestionis multo cachinno a paganis grauiter inrisum animaduerti.» Ad hoc respondetur, quod aut omnia diuina miracula credenda non sint aut, hoc cur non credatur, causa nulla sit. in ipsum autem Christum, quodstianorum cachinnum metueret paganorum. cum autem hinc quaestionem non proposuerit amicus noster, utrum credendum sit uel Lazarum quarto die resuscitatum esse uel ipsum Christum tertio die resurrexisse, multum miror hoc, quod factum est de Iona, eum pro incredibili posuisse,
Abbreviated transcription (Latin):
enim sapientia loquens ait. Ante om̃s col¬
docuit me sapientiã. & scientiã scõꝵ cogno¬
III.Quis ascendit incȩlum & descendit:
Quis collegit uentos insinu : Quis ẽuertit
a quam inuestim̃to : Quis tenuit fines ter¬
ltorum duoꝵ quȩ meatremo commemora
aut qđ nom̃ ẽ fili ruis. ꝓpt̃ cȩtera que de fi¬
lio magis intelleguntur. hoc ẽ quis ascendit
in cęlum & descendit. Qd paulus ita comme¬
morat. Qui descendit ipseẽ & qui ascendit
suꝑ om̃s cęlos. Quis colligit uentos insinum.
idẽ animas credentium in occultum. atq se¬
cretum. quibꝰ dr̃. Mortui enim estis. & u¬
ta ur̃a abscondita t̾ cum xp̃o indõ. Quis
conuertit aquam inuestim̃to. ut dici pos¬
set. quotqͦt in xp̃o baptizati estis xpm in¬
diustis. Quis tenuit fines terrȩ. qui dixit
discĩpulis suis. erits mͥ testes in iherłm. &
in tota uidea & samaria. & usꝙ infines tͣrȩ
DEIOITA PROPEETA

Expanded text:
enim sapientia loquens ait: Ante omnes colenim sapientia loquens ait: Ante omnes coldocuit me sapientiam et scientiam sanctorum cognoui. quis ascendit in caelum et descendit? quis colligit uentos in sinu? quis conuertit aquam in uestimento? quis tenuit fines terhorum duorum, quae in extremo commemorau\'aut quod nomen est filii ius\', propter cetera, quae de filio magis intelleguntur, hoc est \'quis ascendit in caelum et descendit, quod 20 Paulus ita commemorat: Qui descendit, ipse est, et qui ascendit super omnes caelos; quis colligit uentos in sinum? id est animas credentium in occultum atque secretum, quibus dicitur: Mortui enim estis et uita uestra abscondita est cum Christo in deo; quis conuertit aquam in uestimento? ut dici posset: Quotquot in Christo baptizati estis, Christum induistis; quis tenuit fines terrae? qui dixit discipulis suis: Eritis mihi testes in Hierusalem et in tota Iudaea et Samaria et usque in fines terrae. VI. DE IONA PROPHETA.
Abbreviated transcription (Latin):
crit. quamuis qđ uidicauit gtͣnum ẽe neqͥ¬
uerit. In eadẽ gͥ m̃surã quanuais ñetͣnoꝵ
malefactoꝵ et̾na suppliciasmnetiuntur.
ut quia ctͣniam tioluit habere peccati ꝑfru¬
icionẽ. eĩnam inueniat uindictae seutrita¬
tẽ. Non autẽ sinit ꝓposita breuitas respon¬
sionis meȩ. ut colligam om̃a uł certe quã
plurima quȩ dt peccatis & de peccatoꝵ
prius sc̃i libri habent. atꝙ eachis unã cru¬
am sint ulla ambiguitate sententiã. si ta¬
men idualtã uiribus m̃tis. etiã si ẽgruum
nanciscar ocium. Nune tam̃ arbitror saus
cẽ monstratum. ñẽe contrarium et̾nitati
supplicioꝵ. qđ in eadem̃ m̃sura redduntur
in qua peocata commissa sunt.
De filio dĩ secundum salomonem.
ost hanc questionẽ quieas exporphyrio
proposuit hoc adiunait. Sane etiã de
illo inquit me dignaberis instrurre. siuere
diarit salomon filium ds̃ ñhabet. Ctto re¬
sponactur. Non solum hoc dixit. utrum
etiã diait qđ ds̃ habeat filium. Apud eũ

Expanded text:
udicauit, aeternum esse nequiuerit. in eadem igitur mensura quamuis non aeternorum malefactorum aeterna supplicia remetiuntur, ut, quia aeternam uoluit habere peccati perfruitionem, aeternam inueniat uindictae seueritatem. non autem sinit proposita breuitas responsionis meae, ut colligam omnia uel certe quam plurima, quae de peccatis et de peccatorum poenis sancti libri habent, atque ex his unam eruam sine ulla ambiguitate sententiam, si tamen id ualeam uiribus mentis, etiam si congruum nanciscar otium. nunc tamen arbitror satis esse monstratum non esse contrarium aeternitati suppliciorum, quod in eadem mensura redduntur, in qua peccata commissa sunt. V. DE FILIO DEI SECUNDUM SALOMONEM. Post hanc quaestionem, qui eas ex Porphyrio proposuit, hoc adiunxit: "Sane etiam de illo", inquit, me dignaberis instruere, si uere dixit Salomon: Filium deus non habet.\' Cito respondetur: Non solum hoc non dixit, uerum etiam dixit, quod deus habeat filium. apud eum
Abbreviated transcription (Latin):
tunt qui faciebant ñpatiebantur. Sedut di¬
xri omtito illud dico. Sieccłĩa uera ipsa est
quȩ ꝑsccutionẽ patitur ñ quȩ facit. querant
ab apło quã eccłiam significabat sara quan¬
do ꝑsecutionẽ faciebat ancillȩ. Liberã quip¬
pe matrem nrãm celestem iherusalẽ idẽ uerã
dĩ ecclĩam in illa muliere dicit fuisso figu¬
ratã. quȩ affligebat ancillã. Si autem meliꝰ
discutiamiis. magis illa ꝑsequebatur sarã
suꝑbiendo. quã illã sara coercendo. Illa aut̃¬
ponebat suꝑbie disciplinam. Deinde quero
siboni & scĩ nemini faciunt ꝑsecutiont̃ sed
tantummꝰ patiuntur. cuiuis putant ẽe̾ in
psalmo uocẽ ubi legitur. ꝑsequar inimicos
meos & comp̃hendam illos. & ñ conuertar
donec deficiant. Sigͦ uerum dicere uł agno¬
scere uolumus. c̃ ꝑsecutio iniusta quã faci¬

Expanded text:
tunt, qui faciebant, non patiebantur. Sed hoc, ut ditunt, qui faciebant, non patiebantur. Sed hoc, ut dixi, omitto: illud dico: si ecclesia uera ipsa est, quae persecutionem patitur, non quae facit, quaerant ab apostolo, quam ecclesiam significabat Sarra, quando persecutionem faciebat ancillae. liberam quippe matrem nostram, caelestem Hierusalem, id est ueram dei ecclesiam in illa muliere dicit fuisse figuratam, quae affligebat ancillam. si autem melius discutiamus, magis illa persequebatur Sarram superbiendo quam illam Sarra cohercendo: illa ponebat superbiae disciplinam. deinde quaero. si boni et sancti nemini faciunt persecutionem. sed, tantum modo patiuntur, cuius putant esse in psalmo uocem. ubi legitur: Persequar inimicos meos et comprehendam illos et non conuertar. donec deficiant. Si ergo uerum dicere uel agnoscere uolumus, est persecutio iniusta. quam faci
Abbreviated transcription (Latin):
sit uste aliquẽ ꝑsequi. sicut incollatione
dixcerunt. illã ẽẽ uerã ęccłiam que psecuti¬
onẽ patitur ñquȩ facit. omitto dicere qđ
superus comiemoraui. quia suta ẽ ut di¬
cunt. cecilianus ad uerã ȩccłiam ptinebat.
quando eum maiores illoꝵ usq adimperato¬
ris udicium accusando ꝑsequebant᷑. Nos
enim dicimus ideo illum aduerã ȩccłiam ꝑ¬
tinusse. ñ qr ꝑsecutionẽ patiebat᷑. sed qr ꝓpt
iustitiã patiebatur. illos auttẽ ideo fuisse ab¬
alienatos ab ȩccłia ñ qr psequebantur. sed qr
inuiste ꝑsequebantur. Nos itaq hoc dicimus
llli uͦ si nͣquerunt causas quart quisꝙ faciat
ꝑsecutionẽ. uł quare patiatur sedhoc putans
tẽ signum ueri ap̃iani si ꝑsecutiont̃ ñ faciat
sea patiatur. sine dubio cccilianum in ea de̾fini.¬
tione ẽstitiuint. qui ñ faciebat sed patrebatur.
maiores autẽ suos ab ea diffinitione foras mit¬

Expanded text:
sit iuste aliquem persequi, sicut in conlatione sit iuste aliquem persequi, sicut in conlatione dixerunt illam esse ueram ecclesiam, quae persecutionem patitur, non quae facit, omitto dicere, quod superius commemoraui, quia, si ita est, ut dicunt, Caecilianus ad ueram ecclesiam pertinebat, quando eum maiores illorum usque ad imperatoris iudicium accusando persequebantur. nos enim dicimus ideo illum ad ueram ecclesiam pertinuisse, non quia persecutionem patiebatur, sed quia propter iustitiam patiebatur; illos autem ideo fuisse abalienatos ab ecclesia, non quia persequebantur, sed quia iniuste persequebantur. nos itaque hoc dicimus; illi uero si non quaerunt causas, quare quisque faciat persecutionem uel quare patiatur, sed hoc putant esse signum ueri Christiani, si persecutionem non faciat, sed patiatur, sine dubio Caecilianum in ea definitione constituunt, qui non faciebat, sed patiebatur; maiores autem suos ab ea definitione foras mit