comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quo nascuntur intelligentia dici potest. Un¬
at autem impso tantȩ salutis p̃sidio quando
tis axp̃iana gr̃a subuenitur. qđ uocibus qui¬
bus possunt & motibus reluctantur nontis
imputatur. atq om̃is renisus ipsoꝵ nichili
penduur. donte intis sacram̃ta ꝑagantur.
quibus ia qđ deoriginali damnatione tra¬
aumẽ eapietur. isi quia in tantum nesci¬
unt quid faciunt ut nec facere iudicentur:
Porro suam uterentur rationis & uoluntatis
arburio quo illi scĩficatiom adhiberi debe¬
ret assensus. quantum mali ect resistere tan¬
tȩ gr̃ȩ. quamꝙ ñsolum nichil ꝓdesset qd fi¬
ent. uerum ctiam inde rtatus accrescert.
quis cep̃ianis ignoret: Dicimus gͦ inbapti¬
natis paruulis quamuis id nesciant inhabita¬
re spm̃ scm̃. Sic enim eum nescint quam¬
uis sit intis. quẽ admodum nesciunt & men¬
tem suam. Cuius ineis ratio qua ut nͣdum
possunt. uelut quȩdam scintilla sopita est.

Expanded text:
quo nascuntur, intellegentia dici potest. unquo nascuntur, intellegentia dici potest. unde autem in ipso tantae salutis praesidio, quando eis Christiana gratia subuenitur, quod uocibus, quibus possunt, et motibus reluctantur, non eis inputatur atque omnis renisus ipsorum nihili penditur, donec in eis sacramenta peragantur, quibus id, quod de originali damnatione tractum est, expietur, nisi quia in tantum nesciunt, quod faciunt, ut nec facere iudicentur? porro si iam uterentur rationis et uoluntatis arbitrio, quo illi sanctificationi adhiberi deberet adsensus, quantum mali esset resistere tantae gratiae quamque non solum nihil prodesset, quod fieret, uerum etiam inde reatus adcresceret, quis Christianus ignoret?. Dicimus ergo in baptizatis paruulis, quamuis id nesciant, habitare spiritum sanctum. sic enim eum nesciunt, quamuis sit in eis, quem ad modum nesciunt et mentem suam, cuius in eis ratio, qua uti nondum possunt, uelut quaedam scintilla sopita est
Abbreviated transcription (Latin):
siguratos. Nescire autem diuina paruulos
qui nec humana adhuc nouerint si utrbis
uelimus ostendere. uereor ne ipsis sensibus
nr̃is facere ui deamur iniuriam. quandoia
loquendo suademus ubi om̃s nires officiumꝙ
sermonis facillunt suptrat cudentia uerita¬
tis. Annon uidemus etiam cum articulatȩ
uocis qualiacumq signa edere ceperint. atq
adinitium fandi transire abinfantia. adhuc
cos talia sentire ac dicere. in quibus si reman¬
fissent annis ꝙ accedentibus tales ẽẽ psiste¬
rent. nullus eos uł fatiis nimium fatuos
cẽ dubitaret: Pasi forte idrestat. ut inuagi¬
tu infantiȩ uł impso adhuc uteri sibentio
credamus paruulos fuisse sapientes. postea
uͦ quam nobiscum cȩperunt loqui adhanc
ignorantiã quam ridemus crescendo uenis¬
se. Qđ opinari uides quam sit absurdum.
cum purroꝵ sensus in qualiacum ꝙ uerba
ꝓrumpens qui certe adta quȩ maiores sapi¬
unt pent nullus ẽ. tam̃ comparatus illi in

Expanded text:
figuratos.- i Nescire autem diuina paruulos, figuratos.- i Nescire autem diuina paruulos, qui nec humana adhuc nouerint, si uerbis uelimus ostendere, uereor. ne ipsis sensibus nostris facere uideamur iniuriam. quando id loquendo suademus, ubi omnes uires officiumque sermonis facillime superat euidentia ueritatis. annon uidemus, etiam cum articulatae uocis qualiacumque signa edere coeperint atque ad initium fandi transire ab infantia, adhuc eos talia sentire ac dicere, in quibus si remansissent annisque accedentibus tales esse persisterent, nullus eos uel fatuus nimium fatuos esse dubitaret? nisi forte id restat, ut in uagitu infantiae uel in ipso adhuc uteri silentio credamus paruulos fuisse sapientes, postea uero. quam nobiscum coeperunt loqui, ad hanc ignorantiam, quam ridemus, crescendo uenisse. quod opinari uides quam sit absurdum. cum puerorum sensus in qualiacumque uerba prorumpens, qui certe ad ea, quae maiores sapiunt. paene nullus est, tamen comparatus illi, in
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ diumitus iinfante. ñhumanitus ab infan¬
te. Quamquã etiã siusꝙ adeo t̃ in illo puero
acceleratus usus rationis & uoluntatis. ut
intra uiscera mat̾na iam posset agnoscere.
eredere. consentire. qd in aliis paruulis ctas
tacpectatur ut possint. etiam hoc inmira
culis habendum aiuinȩ potentiȩ. ñ ad hu¬
manȩ trahendum ẽ exemplar naturae.
slam quando ds̃ uoluit. etiam uim̃tum mu¬
tum rationabilit̃ eͣ locutum. nec ideo sunt
admoniti suꝑt homines indeliberationibus
suis asinina eci amasmina. expectare c̃silia.
Quo circa nte qđ factum ẽ iniohanne contem¬
no. nec inde regulam quid sentiendum sit
de pariulis figo. immo iaiillo ꝓpterea
mirabilit̃ p̃dico. quia in aliis non inuemo.
Laber nuidem aliquia simile etiam illa in
rebecoe utero lucta geminoꝵ. Uerum &
hoc usq adeo ꝓdigium fuit. ut diuinum
ꝓpterea mulier oraculum quereret. &audi¬
ret duobus illis infantulis auos pulos fuisse

Expanded text:
est diuinitus in infante, non humanitus ab infanest diuinitus in infante, non humanitus ab infante. Quamquam etiam si usque adeo est in illo puero acceleratus usus rationis et uoluntatis, ut intra uiscera materna iam posset agnoscere, credere, consentire, quod in aliis paruulis aetas expectatur ut posculis habendum divinae potentiae, non ad humanae trahendum est exemplar naturae. Nam quando Deus voluit, etiam jumentum mutum rationabiliter admoniti homines in deliberationibus guis etiam asinina expectare consilia. quocirca nec, quod factum est in Iohanne, contemno nec inde regulam, quid sentiendum sit de paruulis, figo; immo id in illo propterea mirabiliter praedico, quia in aliis non inuenio. habet quidem aliquid simile etiam illa in Rebeccae utero lacta geminorum; uerum et hoc usque adeo prodigium fuit, ut diuinum propterea mulier oraculum quaereret et audiret duobus illis infantulis duos populos fuisse
Abbreviated transcription (Latin):
euangłista p̃locutus ẽ. repleta est spũ scõ.
Quo ꝓculdubio reuclante. cognouit quid illa
exultatio significasset infantis. idẽ illius uenis¬
se matrem. cuuis ipse p̃cursor & dimonstrator
ec̃t futurus. Potuit gͦ ee̾ ista significatio reitan¬
te amaioribus cognoscende. ñ aparuilo cogni¬
tȩ. Nam neq eum hoc ante inruangłio narra¬
retur dictumt᷑. eredidit infans inutero euis. ẜ
exultauit. neꝙ ipsa dixit exultauit in fide
infans mutero meo. sedexultauit ingaudio.
llidemus autẽ exultationẽ ñsolum paruuloꝵ
sed etiam pecorum. ñ utiq de aliqua fide uł re¬
ligione. uł quacumꝙ rationali cognitione
uenientem. Sedbte plane inusitata & noua
ertitit quia inutero. & ad eiuus aduentum quȩ
hominum saluatorẽ fuerat paritura. laeo
mira. ideo inmagnis signis deputanda. Ideo
hȩc exultatio & tamquam matri dñi reddita
resultatio. sicut solent miracula fieri facta

Expanded text:
euangelista praelocutus est, repleta est spiritu sancto, euangelista praelocutus est, repleta est spiritu sancto, quo procul dubio reuelante cognouit, quid illa exultatio significasset infantis, id est illius uenisse matrem, cuius ipse praecursor et demonstrator esset futurus. potuit ergo esse ista significatio rei tantae a maioribus cognoscendae, non a paruulo cognitae. nam neque, cum hoc ante in euangelio narraretur, dictum est: \'Credidit infans in utero eius\', sed \'exultauit\', neque ipsa dixit: \'Exultauit in fide infans in utero meo\', sed \'exultauit in gaudio\'. uidemus autem exultationem non solum paruulorum sed etiam pecorum non utique de aliqua fide uel religione uel quacumque rationali cognitione uenientem; sed haec plane inusitata et noua extitit, quia in utero et ad eius aduentum, quae hominum saluatorem fuerat paritura. ideo mira, ideo in magnis signis deputanda, ideo haec exultatio et tamquam matri domini reddita resalutatio, sicut solent miracula fieri, facta
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtinent pariuuili sc̃ificati sacram̃to xp̃i. re
sunt cognoscert dm̃. Undr quem potuerunt
illi nosse nechabere. isti potutrunt habere
antequã nosse. Beatissimi sunt autẽ. quibus
hocẽ dm̃ habere qđ nosse. Illa quippe noti¬
tia. plenissima. uerissima. felicissima eͣ. Nic
iam oportet etiam illam quam post epłe iuȩ
subscriptiont̃ addidisti ꝑtractare questionẽ
tiam matris dm̃ in suȩ matris utero potuit
exultare . Cum eium comnemorasses legis¬
se te librum mrum de baptismo paruuloꝵ.
addidisti & aisti. De pregnantibꝰ quid sentias
opto cognoscere. cum credulitatis fidẽ ꝓ pue¬
ro mater ioħis bapustȩ responderit. stec st̃
certe urrba elisabeth matris ioħis. Beata
uunt᷑ mulitres. & beatus fructus uentris tui.
Et unde hoc mͥ ut ueniat mater dñimei ad
me : Ecce enim ut facta ẽ uoco salutationis
tuȩ mauribus incis. exultauit in gaudio in¬
fans inutero meo. hoc autẽ ut diceret. sicut

Expanded text:
pertinent parvuli pertinent parvuli sunt cognoscere Deum. Igitur quem potuerunt illi nosse, nec habere, isti potuerunt habere antequam nosse. Beatishoc est deum habere quod nosse; ipsa quippe notitia plenissima, uerissima, felicissima est. Hie iam oportet etiam illam, quam post epistulae tuae subscriptionem addidisti, pertractare quaestionem: tiam matris domini in suae matris utero potuit exultare?\' cum enim commemorasses legisse te librum meum de baptismo paruulorum, addidisti et aisti: De praegnantibus quid sentias opto cognoscere, cum credulitatis fidem pro puero mater Iohannis Baptistae responderit\'. Haec sunt certe uerba Elisabeth, matris Iohannis: Beata tu inter mulieres et beatus fructus uentris tui. et unde hoc mihi, ut ueniat mater domini mei ad me? ecce enim, ut facta est uox salutationis tuae in auribus meis, exultauit in gaudio infans in utero meo. hoc autem ut diceret, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
sis officiis concorait̃ distributa. Quꝑ tamen
cum sani sumus una neq diuersa. nec alibi
maiore alibi minore. sed eum sint ipsa dispa¬
ria. cominuni & parili salute congaudent.
liius corporis caput ẽ x̃pc. huius corporis
unitas. nr̃o sacrificio comm̃datur. Qđ breait̃
significauit apłs dicens. Alnus panis. unum
corpus multi sumus. E caput nr̃m reconeili¬
amur dõ. quia in illo ẽ diuinitas unigeniti
facta particeps mortalitatis nr̃e. ut & nos
participes cuis immortalitatis ec̃mus. Hoc sa¬
cram̃tum longe ẽ a cordibus sapientium su
cognouerunt dm̃. quia cognoscentes dm̃ sicut
grãs egerunt. Nosti autem in quo sacrificio di
illoꝵ. Et ideo multum mirabilis rese̾. quẽ ad¬
modum quoꝵdam ñdum cognoscentium dm̃
sit inhabitator d̃. &. quoꝵdam cognoscenti¬
um ñsit. Nec illi enim ad templum dĩ perti¬
nent qui cognoscentes dm̃ ñsicut dm̃ glorifi¬
cauerunt aut gr̃ãs egerunt. & ad tẽplum dĩ

Expanded text:
sis officiis concorditer distributa. quae tamen, sis officiis concorditer distributa. quae tamen, cum sani sumus, una neque diuersa nec alibi maiore alibi minore sed, cum sint ipsa disparia, communi et parili salute congaudent. huius corporis caput est Christus, huius corporis unitas nostro sacrificio commendatur, quod breuiter significauit apostolus dicens: Unus panis is, unum corpus multi sumus. per caput nostrum reconciliamur deo. quia in illo est diuinitas unigeniti facta particeps mortalitatis nostrae, ut et nos participes eius inmortalitatis essemus. ; Hoc sacramentum longe est a cordibus sapientium supcognouerunt deum, quia cognoscentes deum, sicut gratias egerunt . Nosti autem in quo sacrificio dicillorum. Et ideo multum mirabilis res est quemadmodum quorumdam nondum cognoscentium Deum sit inhabitator Deus, et quorumdam cognoscentium non sit. Nec illi enim ad templum Dei pertinent, qui cognoscentes Deum, non sicut Deum glorificaverunt, aut gratias egerunt; et ad templum Dei
Abbreviated transcription (Latin):
ipse manens totus adẽe rebus om̃ibus potest.
.e singulis totus. quamuis in quibus habitat
habeant cum ꝓsuȩ capacitatis diuersitate.
alii amplius. alii minus. quos ipse sibi dilectis¬
simum tcͣplum gr̃a suȩ bonitatis clisicat. Et
donationum quidem dictȩ sut dinisiones.
tam quã ꝑpartes & membra unius corporis.
ubi & simul om̃s unum ⁊t̃plum & singuli
singula templa sumus. quia ñẽ ds̃ iom̾̃ibꝰ
quamin singulis maior. Et fit plerumq ut
plures eumminus capiant. unus amplius.
Sedcum dixisset apłs diuisiones autẽ dona¬
tionum sunt. continuo subireit. idẽ aut̃ sp̃c
Item cum ipsas donationum diuisiones com¬
memorasset. om̃a autẽ hȩc inquit operatur
unus atꝙ idem sp̃ẽ. dindens ꝓpͥa uni cuiq
ꝓut nult. Diuidens gͦ ñ ipse diuisus. q ipse
unus atꝙ idem. Ille uͦ diuisiones dictȩ sunt.
sicut memboꝵ incorpore. quia ñidẽ ualent
aures qđ oculi. att ita membra cętera diuer¬

Expanded text:
ipso manens totus adesse rebus omnibus potest ipso manens totus adesse rebus omnibus potest et singulis totus, quamuis, in quibus habitat, habeant eum pro suae capacitatis diuersitate alii amplius alii minus, quos ipse sibi dilectissimum templum gratia suae bonitatis aedificat! Et donationum quidem dictae sunt diuisiones tamquam per partes et membra unius corporis, ubi et simul omnes unam templum et singuli singula templa sumus, quia non est deus in omnibus quam in singulis maior et fit plerumque, ut plures eum minus capiant, unus amplius. sed cum dixisset apostolus: Diuisiones autem donationum sunt, continuo subiecit: Idem autem spiritus; item cum ipsas donationum diuisiones commemorasset, omnia autem haec, inquit, operatur unus atque idem spiritus diuidens propria unicuique, prout uult; diuidens ergo, non ipse diuisus, quia ipse unus atque idem. illae uero diuisiones dictae sunt sicut membrorum in corpore, quia non idem ualent aures quod oculi atque ita membra cetera diuer
Abbreviated transcription (Latin):
cut aut᷑ nec ab illo abẽ in quo ñ habitat. & totus
adẽ quamuis eum ille ñhabeat. ita & illi in qͦ
babitat totusẽ p̃sens. quamuis eac toto eum nõn
capiat. Neq enim ad habitandum diuidit
ser ꝑ hominum corda seu corpora. aliã sui
partem hiue tribuens illi aliam. sicut luco
ista ꝑ aditus & fenestras domoꝵ. sed potius
siquelibet sonum cum corporea ressit ac
transtidria surdus ñ capit. surdaster ñ totũ
capit. attinhis qui audiunt cum parit ei
ꝓpinquent tantomagis alius alio capit quan¬
toest acutioris. tanto autem minus. quanto
ẽ obtunsioris auditus. cum ille ñuarie ma¬
gis minusue insonet. sea ieo loco inqͦ sunt
om̃ibus ꝑqualit̾ p̃sto sit. quanto eaxcellentius ds
natura incorporea & immutabilit᷑ uiua Qui
ñ sicut sonus ꝑmoras tempoꝵ tendi & diuidi
potest. nec spacio aerio tamquã loco suo indiget
ubi p̃sentibus p̃stosit. sea eĩna stabilitate inse

Expanded text:
cut autem nec ab illo abest, in quo non habitat, et totus cut autem nec ab illo abest, in quo non habitat, et totus adest, quamuhabitat, totus est praesens, quamvis eum non ex toto capiat. 19. Neque enim ad habitandum dividit se per hominum corda seu corpora, aliam sui partem huic tribuens, illi aliam, sicut lux ista per aditus et per fenestras domorum: sed potius, si quemlibet sonum, cum corporea res sit ac transitoria, surdus capit atque in his, qui audiunt, cum pariter ei propinquent, tanto magis alius alio capit, quanto est acutioris, tanto autem minus, quanto est obtunsioris auditus, cum ille non uarie magis minusue insonet, sed in eo loco, in quo sunt, omnibus aequaliter praesto sit, quanto excellentius deus natura incorporea et inmutabiliter uiua, qui non sicut sonus per moras temporum tendi et diuidi potest nec spatio aerio tamquam loco suo indiget, ubi praesentibus praesto ait, sed aeterna stabilitate in se
Abbreviated transcription (Latin):
nec erunt. Tolle ipsa corpora qualitatibus cor¬
porum. ñerit ubi sint. & ideo necesse ẽ ut ñ
sint. Citnim eum ꝑ totam suam molẽ corpus
equalit᷑ sanumẽ. aut ȩqualit̃ candidum. nͣe
mulla quam inalia parte euis sanitas maior
aut candor. nec maior in toto quam inparie.
quia ñ sanuis aut candidius totum constat ẽẽ
quã partẽ. Si autem in ȩqualit̾ sit sanum.
ant inequalit̃ candidum. fieri potest ut in
minore parte sit sanitas maior aut candor
cum minora quam maiora samiora uł candi¬
diora sunt membra. Ilsꝙ adeo ñmole c̃stat.
qd inqualitatibus magnum dr̃ ẽẽ uł paruũ.
Uerumtam̃ simoles ipsa corporis quanta cũq
uł quantula cumq sit penius auferat᷑. qua¬
utates eius ñerit ubi sint. quamius ñ moleme
ẽ. ideo ipseminor ẽ. Totꝰ enĩ in seipso ẽ. nec in qͥbꝰ
ẽ itat̃ ut indigeat eis. tã ꝗͣ nͥ possit ẽẽ nͥin eis. Si¬

Expanded text:
nec erunt. tolle ipsa corpora qualitatibus cornec erunt. tolle ipsa corpora qualitatibus corporum, non erit, ubi sint, et ideo necesse est, ut non sint. etenim cum per totam suam molem corpus aequaliter sanum est aut aequaliter candidum, non est in ulla quam in alia parte eius sanitas maior aut candor nec maior in toto quam in parte, quia non sanius aut candidius totum constat esse quam partem. si autem inaequaliter sit sanum aut inaequaliter candidum, fieri potest, ut in minore parte sit sanitas maior aut candor, cum minora quam maiora saniora uel candidiora sunt membra: usque adeo non mole constat, quod in qualitatibus magnum dicitur esse uel paruum. uerum tamen si moles ipsa corporis, quantacumque uel quantulacumque sit, penitus auferatur, qualitates eius non erit ubi sint, quamuis non mole meest, ideo ipse minor est. totus enim in se ipso est nec, in quibus est, ita est, ut indigeat eis, tamquam non possit esse nisi in eis. si
Abbreviated transcription (Latin):
turȩ. uerum etiã cuilibet parti cus totus pa¬
rit̃ adẽ. hiq ab eo longe eẽ dicuntur. qui pre¬
cando dissimillimi facti sunt. & hi ei ꝓpinqua¬
re qui eius similitudinẽ pie uiuendo recipũ.
Sicut recte dicuntur oculi tanto cẽ abhac luce
longuis quanto fuerint cȩciores. Quid enim
tam longe ẽ aluce quam cęcitas. etiã silua p̃sto
sit. oculosq ꝑsundat extinctos : ꝓpinquare
autẽ luici merito ꝑhibentur oculi. qui sanita¬
tis accessu aciem recipiendo ꝓficiunt. Porro
autẽ qđ parum distincte putauimus posse in¬
tellegi. cum dicercinus dm̃ eẽ ubiꝙ totum. nͥ
adderemus inscipso. uidro diligentius expo¬
nendum. Quomͦ enim ubiq si inseipso ubiꝙ
scilicet quia nusquam ẽ absens. inse ipso autem
quia ñ continetur abtis quibus t̃ p̃sciis. tamꝗͣ
sine his cẽ ñpossit. Nam spacia locoꝵ tolle cor¬
poribus. nusquam erunt. Et quia nusꝗͣ erunt

Expanded text:
turae uerum etiam cuilibet parti eius totus paturae uerum etiam cuilibet parti eius totus pariter adest. hique ab eo longe esse dicuntur, qui peccando dissimillimi facti sunt, et hi ei propinquare, qui eius similitudinem pie uiuendo recipiunt, sicut recte dicuntur oculi tanto esse ab hac luce longius, quanto fuerint caeciores; quid enim tam longe est a luce quam caecitas, etiamsi lux praesto sit atque oculos perfundat extinctos? propinquare autem luci merito perhibentur oculi, qui sanitatis accessu aciem recipiendo proficiunt. Porro autem, quod parum distincte putauimus posse intellegi, cum diceremus deum esse ubique totum, nisi adderemus in se ipso\', nideo diligentius exponendum. quo modo enim ubique, si in se ipso? ubique scilicet, quia nusquam est absens; ia se ipso autem, quia non continetur ab eis. quibus est praesens, tamquam sine his esse non possit. nam spatia locorum tolle corporibus, nusquam erunt et, quia nusquam erunt,
Abbreviated transcription (Latin):
cȩlis ubi ẽ popłs angłõꝵ. quibꝰ aggregandi &e coe¬
quandi sumus. cum finita peregrinatione. qđ
ꝓmissum ẽ sumpserimus : Cum gͥ qui ubiq ẽ ñ
in om̃ibus habitet. ctiam in quibus habitat non
ȩqualit̾ habitat. Nam unde ẽ illud qd hebyscus
poposcit. ut duplicit in eo fieret spc̃dĩ quierat.
inhełya. Et unde inom̃ibus scĩssunt alii alus¬
sanctiores. nͥ habundantius habendo habitato¬
rem dm̃: Quomꝰ gͦ utrum supra diximus. qđ
ds̃ ubiꝙ sit totus. quando in aliis ẽ amplius in
aliis minus : Sednͣẽ neglegent᷑ intuendum qđ
diocimus. inscipso eẽ ubiꝙ totum. Non gͦ in
eis. quia alia plus cum capiunt alia minus.¬
ldco enim ubiq eẽ dr̃. quia nulli parti rerum
absens ẽ. Ideo totus. quia ñ parti rerum partẽ
suam p̃sentem p̃bet. & alteri parti alteram par¬
tem. ȩquales equalibus. minori uͦ minorem ma¬
ioriꝙ maiorem. Sedñsolum uniuersitati erea¬

Expanded text:
caelis, ubi est populus angelorum. quibus adgiegandi et coaecaelis, ubi est populus angelorum. quibus adgiegandi et coaequandi sumus, cum finita peregrinatione, quod promissum est, sumpserimus! Cam igitur. qui ubique est, non in omnibus habitet, etiam ia quibus habitat, non aequaliter habitat. nam unde est illud, quod Helisaeus poposcit, ut dupliciter in eo fieret spiritus dei. qui erat in Hesanctiores, nisi abundantius habendo habitatorem Deum? Quomodo ergo verum supra diximus, quod Deus ubique sit totus, quando in aliis est amplius, in aliis minus? Sed non est negligenter intuendum quod diximus, in seipso esse ubique totum. Non ergo in eis quia alii plus ideo enim ubique esse dicitur, quia nulli parti rerum absens est, ideo totus, quia non parti rerum partem suam praesentem praebet et alteri parti alteram partem, aequales aequalibus, minori uero minorem maiorique maiorem, sed non solum uniuersitati crea
Abbreviated transcription (Latin):
bi trinitatem. ut pater & filius &. sp̃c sc̃s ubiq
simul eẽ ñ possint. llerum ilua ẽ multo mira¬
bilus. qđ cum ds̃ ubiq sit totus. ñ tam̃ in om̃i
bus habitat. Non enim om̃ibus dici porest qđ
quia templum dĩ estis. & spc̃ di habitat inuobiᷤ
Und̃ e econtrario de quibusdam idem dicit. Quas
c̃ ubiq ec̃ dm̃ ꝑdiuinitatis p̃sentiã. sed ñubiꝙ¬
ꝑhabitationis grãm. pt̃ hant enim habitati¬
onem ubi ꝓculdubio gr̃a dilectionis eius agno¬
scitur. ñ dicimus pat̃ nr qui es ubiq cum & hoc
utrum sit. sed pat̾ nr̃ quies in cęlis. ut templum
cius potiusin oratione commemoremus. qđ &
nos ipsi ẽẽ debenius. Et in quantum sumus. intan¬
tum adens socittatẽ & adoptionis familiam p¬
tinemus. Si enim popłs dĩ ñdum factus equalis
angelis eius adhuc inista peregrinatione dicitur
templum eus. quantomagis ẽ templum eius in

Expanded text:
bi trinitatem, ut pater et filius et spiritus sanctus ubique bi trinitatem, ut pater et filius et spiritus sanctus ubique simul esse non possint! Verum illud est multo mirabilius, qbus habitat. Non enim omnibus dici potest quoquia templum Dei estis, et Spiritus Dei habitat in vobis? Unde e contrario de quibusdam dicit idem: Quisqest ubique esse Deum per divinitatis praesentiam sed non ubiqper habitationis gratiam. propter hanc enim habitationem, ubi procul dubio gratia dilectionis eius agnoscitur, non dicimus: Pater noster, qui es ubique\', cum et hoc uerum sit, sed: Pater noster. qui es in caelis. ut templum eius potius in oratione commemoremus, quod et nos ipsi esse debemus et, in quantum sumus. in tantum ad eius societatem et adoptionis familiam pertinemus. si enim populus dei nondum factus aequalis angelis eius adhuc in ista peregrinatione dicitur templum eius, quanto magis est templum eius in
Abbreviated transcription (Latin):
diffusus. ut ñ sit qualitas mundi sea substan¬
tia ereatria mundi. sint labore regens. & si¬
ne onere continens mundum. ñ tam̃ ꝑspacia
locoꝵ quasi mole diffusa. ita ut indimi dio
mundi corpore sit dimiduis. & inalio dimi¬
dio dimidius. atꝙ ita ꝑtotum totus. sedinso¬
locelo totus. & in sola tra totus. & incelo & in¬
terra totus. & nullo contentus loco. sed inscipso
ubiꝙ totus. Ita pater. ita filius. ita spc̃ scs̃.
intres partes diuiserunt. quas singulas singu¬
ita se habet uera incorporea immutabilis ꝙ di¬
uinitas. Nonenim corpora sunt. quoꝵ amplior
sit in tribus quam insingulis magnitudo. nec
loca sinsmolibus tenent. ut distantibus spacis
simul eẽ ñ possint. Si enim anima in corpore
constituta ñsolum nullas angustias uerum etĩã
quandam latitudinem inuenit. ñ corporalium
stultissime potest ñhabere locum inñro corpore
Quanto stultius dr̃ illis angustus impediri alicu¬

Expanded text:
diffusus, ut non sit qualitas mundi; sed substandiffusus, ut non sit qualitas mundi; sed substantia creatrix mundi, sine labore regens, et sine onere continens mundum. Non tamen per spatia locorum, quasi mole diffusa, ita ut in dimidio mundi corpore sit dimidius, et in alio dimidio dimidius, atque ita per totum totus; sed in solo coelo totus, et in sola terra totus, et in coelo terra totus, et nullo contentus loco, sed in seipso ubique totus. 15. Ita Pater, ita Filius, ita Spiritus sain tres partes diuiserunt, quas singulas singuita se habet uera incorporea inmutabilisque diuinitas. non enim corpora sunt, quorum amplior sit in tribus quam in singulis magnitudo, nec loca suis molibus tenent, ut distantibus spatiis simul esse non possint. si enim anima in corpore constituta non solum nullas angustias uerum etiam quandam latitudinem inuenit non corporalium stultissime potest non habere locum in nostro corpoquanto stultius dicitur ullis angustiis impediri alicu
Abbreviated transcription (Latin):
it qualitas. Nam ita distantibus partibus quȩ
tenent. minores minora & maiora maiores.
ñ potiit ec̃ infingulis quibusꝙ partibus tota
uł tanta. scã amplior ẽ quantitas inampliori¬
bus partibus. breuior inbrcuioribus. & mnulla
parte tanta quanta ꝑtotum. Qualitas uͦcor¬
poris quȩ sanitas dr̃ cum sanum corpus ẽto¬
tum. tanta ẽ inmaioribus quanta inminori¬
bus partibus. Non enim quȩ minus magnę
sunt ideo minus sanȩ sunt. aut quȩ ampliores
ideo samores. Absit gͦ ut qđ potest incorpore
qualitas creati corporis. ñ possit inseipsa sub
Ipse quippe ait ꝑ ꝓpħam. Celum & terrã ego
impleo. Et qd panlo ante posin de sapientia
cuis. auingit a fint usꝙ ad finem forut̃. & dis¬
ponit om̃a suauit̃. Itemꝙ scriptumẽ. Spͣc dm̃
mo. Quo abibo aspñ tuo. & afacie tua quofa¬
giam : Si ascendero incȩlum tu ibies. si descen¬
dero ininfernum ades. Sedsic ẽ ds̃ ꝑ euneta

Expanded text:
it qualitas. Nam ita distantibus partibus, quaeit qualitas. Nam ita distantibus partibus, quaea locorum tenent, minores minora et maiorcs maiora, non potuit esse in singulis quibusque partibus tota uel tanta. Sed amplior est quantitas in amplioribus partibus, breuior in breuioribus et in nulla parte tanta, quanta per totum. Qualitas uero corporis, quae sanitas dicitur, cum sanum corpus est totum, tanta est in maioribus, quanta est in minoribus pasunt, ideo minus sanae sunt, aut quae ampliores ideo saniores. Absit ergo ut quod potest in corpore qualitas creati corporis, non possit in seipsa subsIpse quippe ait per prophetam, Coelum et terram ego impleo ; et quod paulo ante posui de sapientia ejus, Attingit a fine usque ad finem fortiter, et disponit omnia suavimo, Quo abibo a spiritu tuo, et a facie tua quo fugiam? Si ascendero in coelum, tu ibi es; si descendero ad infernum, ades . Sed sic est Deus per cuncta
Abbreviated transcription (Latin):
tia ẽ. Nam cum ipsum immortale corpus minuᷤ
sit in parte quamintoto. immortalitas eus
tam plenaẽ in parte quam in toto. Et cumsĩ
aliis aliamaiora. ñtam̃ aliis alia immortalio¬
ra sunt membra. Sicuti nunc quando om̃i ea
parte samsumus. scđm modum p̃sentis incor¬
pore sanitatis. ñ quia maior ẽ manus tota quã
digitus. ideo manus totuis sanitatemmaiorẽ
dicimus eẽ quam digiti. sedinillis intqualibus
equalis ẽ ipsa. Quando ita breuiora grandio¬
ribus comparantur. ut qd tam magnum ce̾nͣ
potest quamẽ aliua. possit tam̃ ẽc̃ tam sanum
Essct autem maior santas inmaioribus membris.
su At maiora samora. Cumu̾ ñitac̃. sed maio¬
ra atꝙminora tam sana sunt. dispar ẽ ꝓfectom
membroꝵ molibus quantitas. sed par ẽ indispa¬
ribus sanitas. Cum gͦ sit corpus aliqua substan¬
tia. quantitas einsẽ inmagnitudint molis eius.
gͦ potuit obiinere quantitas corporis. qđ potu¬

Expanded text:
tia. nam cum ipsum inmortale corpus minus tia. nam cum ipsum inmortale corpus minus sit in parte quam in toto, inmortalitas eius tam plena est in parte quam in toto et, cum sint aliis alia maiora, non tamen aliis alia inmortaliora sunparte sani sumus secundum modum praesentis in corpore sanitatis, non quia maior est manus tota quam digitus, ideo totius manus sanitatem maiorem dicimus esse quam digiti; sed in illis inaequalibus aequalis est ipsa, quando ita breuiora grandioribus comparantur, ut, quod tam magnum esse non potest, quam est aliud, possit tamen esse tam sanum. Esset autem maior sanitas in maioribus membris, si essent maiora saniora. Cum uero non ita est, sed maiora atque minora tam sana sunt, dispar est profecto in membrorum molibus quantitas, sed par est in disparibus sanitas. Cum ergo sit corpus, aliqua substantia, quantitas eius est in, magnitudine molis eius. ergo potuit obtinere quantitas corporis, quod potu
Abbreviated transcription (Latin):
nali resistendum ẽ cogitationi. & mens a corpo¬
ris sensibus auocanda: nt quasi spaciosa magni¬
tudine opinemur dm̃ ꝑcuncta diffundi sicut
humus aut humor. aut aer. aut luao ista diffum¬
ditur. Om̃is enim huuiscemodi magiutudo. mi¬
nor ẽ insi parte quam in toto. Sed ita potuis
sicutiẽ magna sapientia etiam in homine. cuiꝰ
corpusẽ paruum. Et sint duo sapientes quoꝵ
sit alt᷑ corpore grandior. neuter sapientior. ñ
c̃ illa inmaiore maior minor inminore. aut
minor inuno quam induobus. sed tanta in hoc
quanta in illo. & tanta inuno quoq quanta in
uroꝙ. seq enim si equalit̃ sunt om̃mno sapien¬
tes. plus sapunt ambo quam singuli. quemad
modum siȩqualit̾ sint immortales. non plus
uiuunt ambo quam singuli. Ipsa deniꝙ im¬
mortalitas corporis quȩ in cxp̃i carne p̃cessit.
nobisꝙ infine futura ꝓmutitur. cum magna
sit res. ñtͣ ꝓfecto mole magna. sed licet corpo¬
ralit̃ habeatur. incorporea quadam excellen¬

Expanded text:
nali resistendum est cogitationi et mens a corporis sensibus auocanda. ne quasi spatiosa magnitudine opinemur deum per cuncta diffundi, sicut humus aut humor aut aer aut lux ista diffunditur — omnis enim huiusce modi magnitudo minor est in sui parte quam in toto —, sed ita potius. sicuti est magna sapientia etiam in homine, cuius corpus est paruum. et, si duo sint sapientes, quorum sit alter corpore grandior neuter sapientior, non est illa in maiore maior, minor in minore aut minor in uno quam in duobus, sed tanta in hoc quanta in illo et tanta in unoquoque quanta in utroque: neque enim. si aequaliter sunt omnino sapientes, plus sapiunt ambo quam singuli, quem ad modum, si aequaliter sint inmortales, non plus uiuunt ambo quam singuli. Ipsa denique inmortalitas corporis, quae in Christi carne praecessit nobisque in fine futura promittitur, cum magna sit res, non est profecto mole magna sed, licet corporaliter habeatur. incorporea quadam excellen
Abbreviated transcription (Latin):
tum nescio cuius angelicȩ religionis quasiiusa
&e compta doceat quȩ ñuidit : Sine dubiohe¬
retici. qui doctrinas demonioꝵ & sequuntur
& ꝓmunt. concrptis ab eoꝵ spũ adinuentio¬
nibus quȩ ñinderunt baptismata quasiuisa
fingentes. & pestiferis disputationibus in cor¬
damalecredula seminantes. Ni sunt quiñte¬
nent caput. idẽ xpm̃ fontem ueritatis. cuuis
doctrinȩ quicquid aduersatur insanum ẽ. Et
hi cçei duces cecoꝵ. de quibus dici puto. Me
dereliquerunt fontẽ aquȩ uiuȩ. & foderuis
sibi lacus contritos qui ñ tenent aquã. Dei¬
de insubsequenti capite adircit. Ne tetige¬
ritis neq gustaueritis. neq contrectaucritis.
quȩ sunt om̃a minteritum ipso usu sedm̃

Expanded text:
tum nescio cuius angelicae religionis quasi uisa tum nescio cuius angelicae religionis quasi uisa et comperta doceat, quae non uidit? sine dubio haeretici, qui doctrinas daemoniorum et sequuntur et promunt, conceptis ab eorum spiritu adinuentionibus, quae non uiderunt phantasmata, quasi uisa fingentes et pestiferis disputationibus in corda male credula seminantes hi sunt, qui non tenent caput, id est Christum fontem ueritatis, cuius doctrinae quicquid aduersatur, insanum est, et hi caeci duces caecorum, de quibus dici puto: Me dereliquerunt fontem aquae uiuae et foderunt sibi lacus contritos, qui non tenent aquam. Deinde in subsequenti capite adiecit: Ne tetigeritis neque gustaueritis neque contrectaueritis, quae sunt omnia in interitum ipso usu secundum
Abbreviated transcription (Latin):
nimis honorificati sunt amici tui as̃. nimis
confortati sunt principatus eoꝵ. Quid aut̃
illis ꝓdest ad salutem quȩ ĩmͥ ꝑsidem & grãm¬
xp̃i capitur. s ꝓpt̃ sidem paires carissimi
dõfint: Cm bono diliguntur. quos neccesse
ẽ ꝓpt̃ hoc damnari. qđ ꝓpt̃ suam infideli
tum fide discrepantes. imici sunt euange¬
lio xp̃i : Si gͦ carissim dd̃. quomͦ peribunt.:
Et siñ credunt. quomͦ ñperibunt: Si ꝓpt̃ pa¬
danihel & iob inmedio eoꝵ filios impios ñ salua
bunt. soli salui erunt. Adhuc alind obscuruis
mͥ erue de ꝓfundo. & inuadum ꝓfer. In epła
colosensium. om̃ino colligere ñpossum qđ ait.
Ncino uos seducat uolens in humilitate & religi¬
ont angłoꝵ quȩ ũuidit. ambulans frustram
flatus sensu carnis suꝑ̧. & ñ tenens caput. De
quibus angłis dicit : Si de ininucis & malis.
quȩ illoꝵ religio. aut quȩ humilitas: Et qui
sit magister seductionis huius. qui ꝑ obten¬

Expanded text:
nimis honorificati sunt amici tui, deus, nimis nimis honorificati sunt amici tui, deus, nimis confortati sunt principatus eorum. quid autem illis prodest ad salutem, quae non nisi peri capitur, si propter patres carissimi deo sint? cui bono diliguntur, quos necesse est propter hoc damnari, quod propter suam infidelittum fide discrepantes inimici sunt euangelio Christi? si ergo carissimi deo, quo modo peribunt? et si non credunt, quo modo non peribunt? si propter paDanihel et Iob in medio eorum, filios impios non sbunt, soli salui erunt. Adhuc aliud obscurius mihi erue de profundo et in uadum profer. in epistola Colosensium omnino colligere non possum quod ait: nemo uos seducat uolens in humilitate et religione angelorum, quae non uidit ambulans frustra inflatus sensu carnis suae et non tenens caput. de quibus angelis dicit? si de inimicis et malis, quae illorum religio aut quae humilitas et qui sit magister seductionis huius, qui per obten
Abbreviated transcription (Latin):
minibus queso ea ponas mͥ qđ discrimensit
in hac diuersitate uerboꝵ. cum om̃a mͥ quȩ
gerenda diocit orationis officio conuenire
udeantur. Itẽ qđ ad romanos ait intͣrogo.
& rogo ut edisseras mͥ. Multum enim cȩcut¬
re me faitor inbac apłi sententia deudeis
qd ait. Scdm euangłim quidem iniici ꝓpt̃
Qnomͦ idem & inmici ꝓpt̃nos. qui eredidimus
Ex gentibus. tamquã ñ potuerint gentes
crtdere nudei ñ credidissent. aut ipse unus
om̃ium ereator as̃ qui om̃s homines saluos
fieri uult & inagnitionem ueritatis uenire.
capax ñ suit ad quisitionis utriusq nͥalitrũ
tres si quomͦ aut unde carissimi sinoti cre¬
dant. & munici dõ ẽẽ ꝑsistant Nonne in¬
quit qui oderant teds̃ oderam illos. & suꝑ
inunicos tuos tabescebam: Esteto odio ode¬
ramillos. Certe hoc puto pat̾na uax loquit᷑.
ad filium ꝑ ꝓpħam in todem psalmo. ubi
supra de parte credentium dixerat. mͥautẽ

Expanded text:
minibus, quaeso exponas mihi, quod discrimen sit minibus, quaeso exponas mihi, quod discrimen sit in hac diuersitate uerborum, cum omnia mihi, quae gerenda dixit, orationis officio conuenire uideantur. Item, quod ad Romanos ait, interrogo et rogo, ut edisseras mihi; multum enim caecutire me fateor in hac apostoli sententia de Iudaeis, quod ait: Secundum euangelium quidem inimici propter quomodo idem et inimici propter nos, qui credidimus ex gentibus, tamquam non potuerint gentes credere, nisi Iudaei non credidissent? aut ipse unus omnium creator deus, qui omnes homines saluos fieri uult et in agnitionem ueritatis uenire, capax non fuit adquisitionis utriusque, nisi alttres quomodo aut unde carissimi, si non credant et inimici deo esse persistant? nonne, inquit, qui oderant te, deus, oderam illos et super inimicos tuos tabescebam? perfecto odio oderam illos. certe hoc puto paterna uox loquitur ad filium per prophetam in eodem psalmo, ubi supra de parte credentium dixerat: mihi autem
Abbreviated transcription (Latin):
sumationem scõꝵ. & reliqua. stoc opto distin¬
guas mͥ. in hac diuersitate nominum quȩ sit
cuiq nomini officioꝵ uł gr̃arum ꝓprictas. qͥd
listarum. quid pastoꝵ. qͥdue doctoꝵ. In om̃ibꝰ
enim his diuersis nominibus simͥ le &e prope
unum doctrinꝑ officium udeo suisse tracta¬
puto illos ct̃ qui ordure tͥmpoꝵ ante apłõs
fuerunt. sedistos quibus iam sub apłis ꝑgr̃am
donabatur. ut int̃pretatio scripiurarum &
inspectio m̃tium. aut p̃dicatio temporis se¬
cuiuri ut agabus cernebat qui &e famem in¬
stantẽ p̃diacit. & que beatus paulus mihero¬
solunis passurus eẽt & uerbo denuntiauit.
&e signo ⁊ onȩ euis ostendit. Int̾ pastores
specialit᷑ & doctores quid int̾ sit dinoscere
uolo. quia p̃posits ꝑccłit utrumꝙ nom̃ ascri¬
bi solet. ltem q ait adtimothcum. obsecro gͥ
pͥmum om̃ium fieri obseerationes. orationes.
postulationes. gr̃arum actiones. ꝓom̃ibus ho¬

Expanded text:
sumsumguas mihi in hac diuersitate nominum, ■ quae sit cuique nomini officiorum uel gratiarum proprietas, quid id euangelistarum, quid pastorum quidue doctorum; in omnibus enim his diuersis nominibus simile et prope unum doctrinae officium uideo fuisse tractaputo illos esse, qui ordine temporum ante apostolos fuerunt, sed istos, quibus iam sub apostolis per gratiam donabatur aut interpretatio scripturarum et inspectio mentium aut praedictio temporis secuturi, ut Agabus cernebat, qui estantem praedixit et, quae beatus Paulus in Hierosolymis passurus esset, et uerbo denuntiauit et signo zonae eius ostendit. inter pastores specialiter et doctores quid intersit, dinoscere uolo, quia praepositis ecclesiae utrumque nomen adscribi solet. Item, quod ait ad Timotheum: Obsecro igitur primum omniumpostulationes, gratiarum actiones pro omibus ho
Abbreviated transcription (Latin):
mͥẽ qđ ait. lerumtam̃ ds̃ conquassabit capi¬
ta inimicoꝵ suoꝵ. uertictm capilli ꝑambulan¬
tium indelietis suis. Quidẽ uerticẽ capilli ꝑam¬
bulare in delictis:: Non enim dixcit uerticem ea¬
pitis. sed uerticem capilli qui sine sensut. An re¬
pletum peccatis hominem uult ostendere: Sri¬
ptumẽ. Om̃e cor indolore. apedibus usꝙ usqꝙ
adcaput. Et paulo infra qđ ait. lingna canum
tuoꝵ exmimicis abipso. Aquo ipso  Et num¬
quid canes dĩ possunt dici gentiles. quos ipse
ineuangłio canes nominat: anne forte ipsos
canes dĩ dicat. quales estimari possunt si qui
innomine xp̃iano gentilit̃ uiuant. quoꝵ pars
cum infidelibus ponitur. quia am̃ quem uerb̃
colunt factis negant: stec interim de psal
uł ordinibus dispositionum dĩ. operante spũ
scõ diuisiones grãrum. Et quosdã quidem de¬
dit apłãs. quosdam autẽ ꝓpheias. alios uͦ euan¬
gelistas. alios autẽ pastores & doctores. ad con¬

Expanded text:
est, quod ait: Verumtamen Deus conquassabit capiest, quod ait: Verumtamen Deus conquassabit capita inimicorum suorum uerticem capilli perambulantium in delictis suis, quid sit uerticem capilli perambulare in delictis. non enim dixit \'uerticem capitis\' sed \'uerticem capilli\', qui sine sensu est. an repletum peccatis hominem uult ostendere? scriptum est: Omne corin dolore a pedibus usque ad caput. et paulo infra quod ait: Lingua canum tuorum ex inimicis ab ipso, a quo ipso? et numquid canes dei possunt dici gentiles. quos ipse in euangelio canes nominat? aut ne forte ipsos canes dei dicat. quales aestimari possunt, si qui in nomine Christiano gentiliter uiuant, quorum pars cum infidelibus ponitur, quia deum, quem uerbis colunt, factis negant? Haec interim de psalmuel ordinibus dispositionum dei operante spiritu sancto diuisiones gratiarum: Et quosdam quidem dedit apostolos, quosdam autem prophetas, alios uero euangelistas, alios autem pastores et doctores ad con
Abbreviated transcription (Latin):
de queritur ꝓdest in legis memoria. & medi¬
tationt uersari:: nisi forte ꝓpt̃ honorem le¬
gis ipsius uł generis abraham. ut etiam in par¬
te t̃rena carnalis seminis eius quȩ uidetur
scd̾m harenam maris computari legis anti¬
quȩ littera ꝑseueret. ne forte aliqui legen¬
do legem illuminentur ad fidem xp̃i. qui &
legis & ꝓpħarum sinisẽ. & inom̃ibus eoꝵ li¬
bris p̃figuratus ac ꝓphetatus elucet. aut quia
ea ipsis impus roꝵ generatio uentura ẽ ele¬
ctoꝵ. qui de singulis tribubus electi in duo¬
dens milibus signabuntur. quibꝰ ipsa reuela¬
tio beati ioħis exuoce angłi p̃nuntiantis
hoc testimonium ꝑhibet. qua comitatui re¬
gis et̃m familiarius adherebunt. penitus
immaculati. & humane comunctionis exꝑ¬
tes. De quibꝰ specialit᷑ ait. sequunt᷑ agnum
quocumꝙ ierit. quia cum mulieribus se nͣ
comquinauerunt. uirgines enim sunt. In
sexagesimo .uiͦi. p̃ter alia illud obscurissimũ

Expanded text:
de quaeritur, prodest in legis memoria et medide quaeritur, prodest in legis memoria et meditatione versari, nisi forte propter honorem legis ipsius, vel generis Abraham; ut etiam in parte terrena carnalis seminis ejus, quae videtur secundum arenam maris computari, legis antiquae littera perseveret; ne forte aliqui legendo legem illuminentur ad fidem Christi, qui et legis et prophetarum finis est, et in omnibus eorum libris praefiguratus ac prophetatus elucet. Aut quia ex ipsis impiis eorum generatio ventura est electorum, qui de singulis tribubus electi, in duodenis millibus designantur, quibus ipsa revelatio beati Johannis ex voce angeli praenuntiantis hoc testimonium perhibet, quia comitatui Regis aeterni familiarius adhaerebunt penitus immaculati, et humanae conjunctionis expertes? De quibus specialiter ait: Sequuntur Agnum quocumque ierit, quia cum mulieribus se non coinquinaverunt, virgines enim sunt. 8. In sexagesimo septimo praeter alia illud mihi obscurissimum
Abbreviated transcription (Latin):
uł sicut inquibusdã psalterus scriptum au¬
dio saturati sunt filus. & reliquerunt quȩ
suꝑfuerunt paruulis suis. Rursus in alio
psalmo admirari soleo filium ad patrẽ lo¬
is mmmicis de quibus supra dixerat. ecce ipsi
loquentur inore suo. & gladius in labus eoꝵ
paulo infra dicit. nt occideris cos ntquando
obliuiscantur legistuȩ. disꝑge illos inuirtu¬
te tua. & destrue cos dnt̾. Qđ inhis usq in
hoditrnum diem uidemus impleri. Destructi
sunt enim aueteri sua gła. sine templo ac
sine sacrificus. ac sine ꝓpħis in omium gen¬
tium disꝑsione uiuentes. Sed quid miramur
ꝓ quibus & sub ipso tempore passionis iam ad
erucem eum ducentibus p̃cabatur dicens: pa¬
ter dimiite eis. ñ enim sciunt quid faciunt:
Uerum qđ adircit neumquã obliuiscant᷑ le¬
gistuȩ. tamquã ꝓpt̃ hoc necessaria cẽtetiã
sine fide euangłu uita eorum. obscurummͥ
fateor. Quid enm his ad salutẽ quȩ sola fi

Expanded text:
uel, sicut in quibusdam psalteriis scriptum auuel, sicut in quibusdam psalteriis scriptum audio, saturati sunt filiis et reliquerunt, quae superfuerunt, paruulis suis. iiursus in alio psalmo admirari soleo filium ad patrem loo, ubi de Iudaeis inimicis, de quibus supra dixerat: Ecce ipsi loquentur in ore suo et gladius in labiis eorum, paulo infra dicit: Ne occideris eos, ne quando obliuiscantur legis tuae. disperge illos in uirtute tua et destrue eos, domine. quod in his usque in hodiernum diem uidemus impleri; destructi sunt enim a ueteri sua gloria sine templo et sine sacrificiis ac sine prophetis in omnium gentium dispersione uiuentes. sed quid miramur,pro quibus et sub ipso tempore passionis iam ad crucem eum ducentibus precabatur dicens: Pater, dimitte eis; non enim sciunt, quid faciunt? uerum quod adiecit: Ne umquam obliuiscantur legis tuae, tamquam propter hoc necessaria esset etiam sine fide euangelii uita eorum, obscurum mihi fateor. quid en
Abbreviated transcription (Latin):
mẽ ea impietate scelerum mortiferis languo¬
ribus occupatȩ: xp̃c &enim lum̃ & uita
credentium ẽ. & sanitas subpennis eurs.
llnde nilmirum si & tenebrȩ & infirmitates
sunt multiplicatȩ eorum ininteritum. qui
uitam & lucem ñ receperunt. neq subpennis
cuis manere uoluerunt. Quos ut ipse flenᷤ
menangłio suo ꝓtestatur sepe uoluit con¬
gregare sub alas suas. sicut gallina congre¬
gat pullos suos & noluerunt. Alultiplica¬
tis gͦ infirmitatibus quo accelerauerunt:
Forte incrucẽ dñi conclamandam. & inuto
pilato nefaris uocibus extorquendam. ut
uator cẽ uenturus nuntiabatur. Postea ac¬
celerauerunt. Ueloces enim pedes coꝵ ad
effundendum sanguinem. contritio a infe¬
licitas inuiis coꝵ. & uiam pacis ñ agnoue¬
runt. idẽ axp̃m qui dicit egosum ia. In
consequenti psalmo illud mͥ eaponi desi¬
dero. quid dicat de absconditis tius adim¬
pletus ẽ uenter eoꝵ. saturati sunt porcina.

Expanded text:
mae ex impietate scelerum mortiferis languomae ex impietate scelerum mortiferis languoribus occupatae? Christus etenim lumen et uita credentium est et sanitas sub pennis eius. unde non mirum, si et tenebrae et infirmitates eorum multiplicatae sunt in interitum, qui uitam et lucem non receperunt neque sub pennis eius manere uoluerunt, quos, ut ipse flens in euangelio suo protestatur, saepe uoluit congregare sub alas suas, sicut gallina congregat pullos suos, et noluerunt. multiplicatis ergo infirmitatibus quo accelerauerunt? forte in crucem domini conclamandam et inuito Pilato nefariis uocibus extorquendam, ut uator esse uenturus nuntiabatur. postea accelerauerunt; ueloces enim pedes eorum ad effundendum sanguinem. contritio et infelicitas in uiis eorum et uiam pacis non cognouerunt, id est Christum, qui dicit: Ego sum uia. In consequenti psalmo illud mihi exponi desidero, quid dicat: De absconditis tuis adimpletus est uenter eorum. saturati sunt porcina
Abbreviated transcription (Latin):
mas suas moysi. & filus isrł uoluntates suas
Deinde ipsum pictatis suȩ sacram̃tum inipsis
operatus ẽ. natus incarne ex uirgint ds̃ in
gente ipsoꝵ. & decarne ipsoꝵ factus ea se¬
mine dauid homo. Dcinde uirtutes sanita¬
tum. quas in ipsis & coram ipsis ꝑfecit. Iup¬
pe hȩc ñmͦ creditus sea & blasphematus ab
eis. cum dicerent. Nic homo si adõ cẽt. ñ
curasset sabbatis. Et ñ tircit demonia. nͥin
bcelzebub principe demonioꝵ. ꝓptͣ hanc
m̃tem obdurata impietate cęcatam mul¬
tiplicatȩ sunt infirmitates & tenebre coꝵ
Sed quid ẽ qđ ait postca acceltrauerunt:
litrum impenitentiam sicut illi in actibus apłoꝵ
qui beati pttri p̃dicatione compuncti credide¬
runt inrum quẽ crucifixerunt. & festinan¬
tes tanto expiari peocato addonum gr̃e cu¬
currerunt: Anuͦ quia uirtutes animę ea fi¬
de & caritate dĩ roborantur. illis impus utroq
uacius multiplicate sunt infirmitates ani¬

Expanded text:
uias suas Moysi et filiis Israhel uoluntates suas. uias suas Moysi et filiis Israhel uoluntates suas. deinde ipsum pietatis suae sacramentum in ipsis operatus est natus in carne ex uirgine deus in gente ipsorum et de carne ipsorum factus ex semine Dauid homo, deinde uirtutes sanitatum, quas in ipsis et coram ipsis perfecit quippe haec non modo creditus sed et blasphematus ab eis, cum dicerent: Hic homo si a deo esset, non curaret sabbatis et: Non eicit daemonia nisi in Beelzebub principe daemoniorum. propter hanc mentem obdurata impietate caecatam multiplicatae sunt infirmitates et tenebrae eorum. Sed quid est, quod ait: Postea accelerauerunt? utrum in paenitentiam sicut illi in actibus apostolorum, qui beati Petri praedicatione compuncti crediderunt in eum, quem crucifixerant, et festinantes tanto expiari peccato ad donum gratiae cucurrerunt? an uero, quia uirtutes animae ex fide et caritate dei roborantur, illis impiis utroque uacuis multiplicatae sunt infirmitates ani
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt᷑ grãm humilitatis sc̃õ illo pharisco qua¬
les iudei sunt reportante saremam peccatoꝵ
de iactantia sc̃itatis ipsius. Nimirum sunt
forma uidei illi dequibus apłs ait. qd suã
ustitiam statuere cupientes que ca lege ẽ.
iustitiȩ dĩ ñsunt subiecti. quȩ ẽ ex fide:
quȩ reputata ẽ abrabam patrinr̃o adiusti¬
tiam ñea operibus. quia scđm om̃i potenti¬
am dĩ credidit dõ. apud quem ille uere ui¬
stusẽ qui ex fide uiuit. Nec sẽs int̾ra ẽ sed
in cȩlo. quia ñ carne sed sp̃ti ambulat cuius
conuersatio incęlis ẽ. ñ gloriantis in concisi¬
one carnis sed incireum cisiont cordis. quȩ
ñlitera sed spũ dĩ aguur inuisibilit᷑. unde
laus cuis nẽ ea hominibus sed cadõ. Demiq
qd uingit in eodem uersiculo. miras fecit¬
uoluntates suas int̾ illos. credo exreo dicit qd
ipsis pͥmum lucernam legis accendit. & p̃ce¬
pta iuiuendi dedit. Notas enim fecit inquit

Expanded text:
propter gratiam humilitatis sancto illo Pharisaeo, quapropter gratiam humilitatis sancto illo Pharisaeo, quales Iudaei sancti sunt, reportante sarcinam peccatorum de iactantia sanctitatis. ipsius nimirum sunt forma Iudaei illi, de quibus apostolus ait, quod suam iustitiam statuere cupientes, quae ex lege est, iustitiae dei non sunt subiecti, quae est ex fide, quae reputata est Abraham patri nostro ad iustitiam non ex operibus, quia secundum omnipotentiam dei credidit deo, apud quem ille uere iustus est, qui ex fide uiuit nec sanctus in terra est sed in caelo, quia non carne sed spiritu ambulat, cuius conuersatio in caelis est non glorianti in concisione carnis sed in circumcisione cordis, quae non littera sed spiritu agitur inuisibiliter, unde laus eius non est ex & hominibus sed ex deo. Deinde quod iungit in eodem uersiculo: Mirasfecituoluntates suas inter illos, credo ex eo dicit, quod ipsis primum lucernam legis accendit et praecepta uiuendi dedit. notas, enim inquit, fecit