comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ducendum qd est uiciosissiũ. Nã questio nuilla non
habet itiq statũ constat cũm ex intẽcione et depulsiõe
sed alie sumt ꝓprie cansaꝵ de quibus ferenda sentẽtia est.
alie aducte extrinseais: aliquid tamẽ ad sũmã conse cõ¬
ferentes uelur anxilia quedã. quo fit ur in cõtroneisia¬
una plines questioẽs esse dicant᷑: Haꝵ porio plerũq le¬
iunssima queq primo loco furgit᷑. nãq et illud frequẽs
est ut ea quibus minꝰ confidimꝰ. quom tractara sunt
omictanius. interim sponte nostra uelut donãtes: iceum
ad ea que sunt potẽciora gradũ ex his feasse contenti.
Sunplox autem cansa eciam si uarie deffendit᷑ non

Expanded text:
ducendum; quod est vitiosissimum. nam quaestio nulla non ducendum; quod est vitiosissimum. nam quaestio nulla non habet utique statum, constat enim ex intentione et depulsione; sed aliae sunt propriae causarum, de quibus ferenda sententia est, aliae adductae extrinsecus, aliquid tamen ad summam causae conferentes, velut auxilia quuna plures quaestiones esse dicantur. harum porro plerumque levissima quaeque primo loco fungitur. namque et illud frequens est, ut ea, quibus minus confidimus, cum tractata sunt, omittamus, interim sponte nostra velut donantes, interim ad ea quae sunt potentiora gradum ex iis fecisse contenti. simplex autem
Abbreviated transcription (Latin):
dicitiu ducta: uel ex eo qd̾ ibi fit primus canse cõgressus.
uel qd̾ in hac cania consistat: et nomĩs quidẽ hec orge
nũe quid sit. Statũ quidã dixerũt primã cansaꝵ cõflie¬
tionem quos recte sentissẽ: parũ eloquitos puro. Nõ eñm̃
est status prima cõfliccio. fecisti non feci: sed qd̾ ex pma
onsliccione nastitur idest gemus q̃stionis fecsti nõ fea
an fecerit. hoc feasti: non hoc fea. quis quid fecerit quia
ex his apparet illud cõiectina hoc finicione querendum
arq in eo pars utiaq insistit. Grit questio cõiectialis
el finituu status. quid si cũm dicat quis somis est duoꝵ
incerse corpoꝵ conflictio: eiret ut opinor. Non cñm semis
est conflictio. sed ex conflictione: sed hoc leuius: intelli¬
giui cĩm ut aĩq dictum inde uero ingens male inter¬
oretamibus m̃natus est error qui quia pnã cõflictioni
legerant crediderũt statũ semper ex prima questione

Expanded text:
dicitur ducta vel ex eo, quod ibi sit primus causae congressus, dicitur ducta vel ex eo, quod ibi sit primus causae congressus, vel quod in hoc causa consistat. et nominis quidem haec origo; nunc quid sit. statum quidam dixerunt primam causarum conflictionem; quos recte sensisse, parum elocutos puto. non enim est status prima conflictio, fecisti, non feci; sed quod ex prima conflictione nascitur, id est genus quaestionis, fecisti, non feci, an fecerit? hoc fecisti, non hoc feci, quid fecerit? quia ex his apparet, illud coniectura, hoc finitione quaerendum, atque in eo pars utraque insistit, erit quaestio coniecturalis vel finitivi status. quid si enim dicat quis, sons est duorum inter se corporum conflictio: erret, ut opinor, non enim sonus est conflictio sed ex conflictione. sed hoc levius; intelligitur enim utcunque dictum. inde vero ingens male interpretantibus innatus est error, qui, quia primam conflictionem legerant, crediderunt statum semper ex prima quaestione
Abbreviated transcription (Latin):
ROO quom om̃is causa contineat᷑ aliquo
statu: prine ꝙͣ dicere aggredior quo modo
genue qdq canse sir tractandum id qd̾ est
coninẽ om̃ib. quid sit status et unde ducat᷑.
e quod et qui fuit intuẽdum puto. Quãꝙͣ̃ id nõmil
ad iudiciales tantuꝰ pertuere macerias putanerintꝰ
quoꝵ in stiaa quom omniã tria gentia fuero exsequmꝰ
ice ipsa deprehendet. quod nos statuꝰ: id quidã ꝯstitucioẽ¬
uocant aln questionẽ: alii quod ex questione apparcat.
refferãt omnia quoꝵ diueisa appellacio is eadem est. nec
interest discenciũ quib quidq nomĩb appellet᷑ dum res
ip̃a manifesta sie statũ greci cooir nocant quod nou
nõ puimũ ab hermagora tradicũ putant. sed alii. ouerate
isocranis discipulo. Alii a zopiro dya zomemo ꝙ quã uidet ᷑
schinee quoq in orõne contia ctesiphongin uti hoc ꝟbo
quom a iudicibus petit. ur demosthem ꝑmiitãt enagari.
sed eum dicere de ipso canse statu cogant que appellacio

Expanded text:
rgo cum omnis causa contineatur aliquo statu, priusquam dicere aggredior, quo modo genus quodque causae sit tractandum, id quod est commune omnibus, quid sit status et unde ducatur et quot et qui sint, intuendum puto. quanquam id nonnulli ad iudiciales tantum pertinere materias putaverunt, quorum inscitiam, cum omnia tria genera fuero exsecutus, res ipsa deprehendet. quod nos statum, id quidam constitutionvocant, alii quaestionem, alii quod ex quaestione appareat, referantur omnia. quorum diversa appellatio, vis eadem est; nec interest discentium, quibus quidque nominibus appelletur, dum res ipsa manifesta sit. statum Graeci στάσιν vocant, quod nomen non primum ab Hermagora traditum putant, sed alii ab Naucrate, Isocratis discipulo, alii a Zopyro Clazomenio; quanquam videtur Aeschines quoque in oratione contra Ctesiphontem uti hoc verbo, cum a iudicibus petit, ne Demostheni permittant evagari, sed eum dicere de ipso causae statu cogant. quae appellatio
Abbreviated transcription (Latin):
testimonia uocant ex responsis oraculis omĩb du¬
plicem stiat esse eoꝵ tractatũ generale᷑ alreꝵ in
niter stoicos et epicirri seccã sequutos. pugna per¬
petua est. reguat᷑ ne proidẽcia mũdꝰ. spalẽ alterũ
contra partis diuinacõem: ut queq in qoẽm cadit alĩ
eim oratuloꝵ. alicer aruspicũ. angurũ. cõreccoꝵ:
thematicoꝵ fides cõfirmari ant refelli põt. quom sit
reꝵ iparum racio diuersa circa eiusmodi quoq instru¬
menta firnãda uel destruẽda multũ habet operis o¬
oracio. Si que sune uoces ꝑ uimã: sominũ. demẽc
emisse uel excepta puuloꝵ indicia: quee pars ala
nihil fingere. altera nohil indicare dictura est: ne
tantũ prestare hoc genus poterint. sed eciã ubi non
st disiderari solet. Pecumiã dedisti. Quis nimeran
Ubi. unde Uenenũ arguis: ubi eni. a quo quãt
per quẽ dedi. quo couscio. Que ferc omĩa pro clne¬

Expanded text:
testimonia vocant, ex responsis, oraculis, ominibus, dutestimonia vocant, ex responsis, oraculis, ominibus, duplicem sciat esse eorum tractatum; generalem alterum, in quo inter Stoicos et Epicuri sectam secutos pugna perpetua est, regaturne providentia mundus; specialem alterum circa partes divinationis, ut quaeque in quaestionem cadit. aliter enim oraculorum aliter haruspicum augurum, coniectorum, mathematicorum fides confirmari aut refelli potest, cum sit rerum ipsarum ratio diversa. circa eiusmodi quoque instrumenta firmanda vel destruenda multum habet operis oratio, si quae sint voces per vinum, somnum, dementiam emissae, vel excepta parvulorum indicia, quos pars altera nihil fingere, altera nihil iudicare dictura est. nec tantum praestari hoc genus potenter, sed etiam, ubi non est, desiderari solet: pecuniam dedisti; quis numeravit? ubi? unde? venenum arguis; ubi emi? a quo? quanti? per quem dedi? quo conscio? quae fere omnia pro Cluen
Abbreviated transcription (Latin):
stria multa ĩnodeste. acq intẽperanter ꝑ que nõ a se
dicti tantũ detrahar fidẽ sed ceteris quõq qui profugerãt
iferat utilitatẽ quoꝵ mẽcionẽ habui nõ fierẽt sedu
uitarent᷑ saepe inter se collidi solẽt inde testacio: huic
testes: locus uerinq hec cr̃m se pars iremrãdo illa cõ¬
sensu signãciũ tuetur. Sepe mier testes et arguniẽta
quisitũ est indestiẽtiã in testib et religionẽ ingenia esst
arguiiẽtis dicitur. Hinc testẽ gracia metu pecio¬
ma: ira odio: amicicia ambitu ficri argumẽta ex na¬
tura duai in his iudicẽ sibi in illis alii credere cominõ
hec pluribus caniis mltũq iactata suie. semp tamẽ
iaccabunt᷑ aliquãdo utrinq sunt testes. sed questio se¬
quit ex ip̃is urr melioree uiri ex cansis utri magis
credibilia dixeruit ex litigatoribus utrigracia ma¬
gis ualuerĩt. his aliicere si qui uolet ea que diuina

Expanded text:
stria multa immodeste atque intemperanter, per quae non a se stria multa immodeste atque intemperanter, per quae non a se tantum dictis detrahat fidem, sed ceteris quoque, qui profuerant, auferat auctoritatem; quorum mentionem habui, non ut fierent, sed ut vitarentur. saepe inter se collidi solent inde testatio hinc testes; locus utrinque; haec enim se pars iureiurando, ilia consensa signantium tuetur. saepe inter testes et argumenta quaesitum est. inde scientiam in testibus et religionem, ingenia esse in argumentis dicitur; hinc testem gratia, metu, pecunia, ira, odio, amicitia, ambitu fieri; argumenta ex natura duci, in his iudicem sibi, in illis alii credere. communia haec pluribus causis, multumque iactata sunt et semper tamen iactabuntur. aliquando utrinque sunt testes, et quaestio sequitur ex ipsis, utri meliores viri; ex causis, utri magis credibilia dixerint; ex litigatoribus, utri gratia magis valuerint. his adiicere si qui volet ea, quae divina
Abbreviated transcription (Latin):
rani iurer̃ qd̾ saepine euenit: ut testis cesti diuersa
dicat. Acrita auie irerrogatio ad hoc qd̾ casu ca ficri
Iolet eciã rõne ꝑducar ¶ Extia cam̃ quoq młta que pro¬
siur rogari solent. de uira testrii alioꝵ de sua quisgo. fi
cupimndosi hũĩluas. si anacia accusatoris si mimia¬
cre cum reo. in quib aut dicant aliquid quod profir
ir ĩmendaciõ. uel cupiditate ledeudi deprehendant.
Sed in prinus mrerrogacio deber esse arcũspeita. quia
mlĩa conrra patronos uenuste testis sepe respondet.
eiq precipue uulgo fanet᷑ tum ubis quã maxuue ex
dio sũptis: ut qui rogatur. ie aurẽ est sepius: et ĩp¬
ritus muelligat aut ne intelligere se neget ⁊ quod mnt̾¬
rogantis nõ lent frigus est. ille uero pessune artes testr̾
suboruatũ in subselbia adueriarii mutere ueinde exci¬
tus plus noceat uel dicendo contra cũ cũ quo seder
uel cum audiuisse testimonio uidebit᷑. Iaciendo ex indu-¬

Expanded text:
catur; interim, quod saepius evenit, ut testis testi diversa catur; interim, quod saepius evenit, ut testis testi diversa dicat. acuta autem interrogatio ad hoc, quod casu fieri solet, etiam ratione perducet. extra causam quoque multa, quae prosint, rogari solent, de vita testium aliorum, de sua quisque, si turpitudo, si humilitas, si amicitia accusatoris, si inimicitiae cum reo, in quibus aut dicant aliquid quod prosit, aut in mendacio vel cupiditate laedendi deprehendantur. Sed in primis interrogatio cum debet esse circumspecta, quia multa contra patronos venuste testis saepe respondet, eique praecipue vulgo favetur; tum verbis quam maxime ex medio sumptis, ut qui rogatur is autem est saepius imperitus intelligat aut ne intelligere se neget, quod interrogantis non leve frigus est. illae vero pessimae artes, testem subornatum in subsellia adversarii mittere, ut inde excitatus plus noceat vel dicendo contra reum cum quo sederit, vel, cum adiuvisse testimonio videbitur, faciendo ex indu
Abbreviated transcription (Latin):
aliquo si cõtinget uibane dicco ri frigerãdus est auise
qua in eius uira dia poterit intanna c̾iini destrudeꝰ
probos quosdã et uerecũdos nb̃ aspere incessere profit
Nam sepe qui aduersue insectante pugnassent mns¬
destia munigant᷑ ¶ Qunẽ antẽ interroganio : ant ot
causa est: aut extra causam in cania sicuit accusaroi
precepinius pationus quoqz alcuis et unde ihil sus.¬
pecti sit repetita pen contacione priora sequentibat
applicando saepe eo perducit homnic̃e ur ĩuine qd profi¬
exrorqueat. Quis rer sine dubio neqr dis aplura ulla in
scholis ntq excercitacio tiadu et uotal agie atu¬
mut ant usũ cõtingit hec u̾tus si quod tanit̃ ꝓxemplit
adimatotm dẽmõstiandũ sir solũ est qd̾ ex dialogtie iocia¬
aior maximeq platonis dua põt in quib adeo icite suu
mirogaciones ut quom plerisq bene telpondear᷑. ies
ranit᷑ ad id qd uolũt efficere ꝑueniat illud fortuã ĩrerĩ
prestot ut aliquid qd̾ inrer se parũ cõsenciat a teste di¬

Expanded text:
tinget, urbane dicto refrigerandus aut, si quid in eius vitam dici poterit, infamia criminum destruendus. probos quosdam et verecundos non aspere incessere profuit; nam saepe, qui adversus insectantem pugnassent, modestia mitigantur. omnis autem interrogatio aut in causa est aut extra causam. In causa, sicut accusatori praecepimus, patronus quoque altius et unde nihil suspecti sit repetita percontatione, priora sequentibus applicando saepe eo perducit homines, ut invitis quod prosiextorqueat. eius rei sine dubio neque disciplina ulla in scholis neque exercitatio traditur, et naturali magis acumine aut usu contingit haec virtus. si quod tamen exemplum ad imitationem demonstrandum sit, solum est, quod ex dialogis Socraticorum maximeque Platoniinterrogationes, ut, cum plerisque bene respondeatur, res tamen ad id quod volunt efficere perveniat. illud fortuna interim praestat, ut aliquid, quod inter se parum consentiat, a teste di
Abbreviated transcription (Latin):
ledant expouere que sunt uarit et pro cõdicõne quoiuisi
lus: ani linitatoris. nã conrra illa que iupradiximue
sumli ⁊õue tesponderi locis coroue soleur quia ut in pance
arq hñ libus accusaroi simplicitare gloriari potist⁊qd
miinẽ preter eos qui possunt stire quefierit : et młtos
arq honestos cõmendare aliqũ sit faciliꝰ. Uerũ nurũ
et fingulos ⁊ in ecoruare. ira destruere cõtingit aut re¬
quib testis nõ post suuras accõnce rogabatur faciliꝰ et fic¬
quẽtius suit. Quid aurẽ in quẽq testiũ dicenduum sit
suim insi ex ip̃oꝵ ꝑsome nõ potest. Relique iuẽrogade
sũt ꝑtes qua in re pͥmũ est nosse testem. Nã trundire
terieri stulme decipi: nacũdꝰ cõcitari ambrootisau
flari potest. Prudens u̾o et cõstans uel tãꝙͣ mumais¬

Expanded text:
laedant, exponere; quae sunt variae et pro condicione cuiusque laedant, exponere; quae sunt variae et pro condicione cuiusque litis aut litigatoris. nam contra illa, quae supra diximus, simili ratione responderi locis communibus solet, quia ut in paucis atque humilibus accusator simplicitate gloriari potest, quod neminem praeter eos, qui possint scire, quaesierit et multos atque honestos commendare aliquanto est facilius. verum interim et singulos ut exornare, ita destruere contingit, aut reilius et frequentius fuit. quid autem in quemque testium dicendum sit, sumi nisi ex ipsorum personis non potest. reliquae interrogandi sunt partes. qua in re primum est nosse testem. nam timidus terreri, stultus decipi, iracundus concitari, ambitiosus inflari potest; prudens vero et constans vel tanqua
Abbreviated transcription (Latin):
cendo suspertus indici fia̾r. quo nõ mmi ꝰnocebit᷑ quã
siutio in reũ dixisset At si utro qd̾ secũto loco diximꝰ
erstied andi qũ proposun testis actulent pariatim
cona nõirãp sudra het quoq testiũ artee ut piio a
uolur̃arẽ ⁊ espondeant quo maiore fiat dint isa posta
dicant. Est oratone iuspectũ testem dũ prodest dimutte
quid testre diciuꝰ sir expedicior quod quom nãrogãdus
est sciũ quid dixeru. Icaq qd̵ in eo intertũ est cona. et
inquisicõne opns est quis ieũ premat quas er quibas
ex cansie imnuacias habeat. ea que in orõios p̾dicenda
atq amollienda suur. Sint odio cõflaroe testes saic ĩui.¬
diaa sine gracia sit pecinã uider uolumꝰ et sodesfia¬
miero parẽ diueria panciratẽ si habũdabit cõspnacões
sr himinlos producet uilirare᷑. si poret̃rs graciã oportebit
incessere. plus tamẽ proderit causas ꝓpter quas reum

Expanded text:
cendo suspectus iudici fiat; quo non minus nocebit, quam cendo suspectus iudici fiat; quo non minus nocebit, quam si vera in reum dixisset. At si quod secundo loco diximus nesciet actor, quid propositi testis attulerit, paulatim nonnunquam sunt hae quoque testium artes, ut primo ad voluntatem respondeant, quo maiore fide diversa postea dicanti est actoris suspectum testem, dum prodest, dimittequid testis dicturus sit; expeditior, quod, cum interrogandus est, sciunt quid dixerit. itaque , quod in eo incertum est, cura et inquisitione opus est, quis reum premat, quas et quibus ex causis inimicitias habeat: eaque in oratione praedicenda atque amolienda sunt, sive odio conflatos testes sive invidia sive gratia sive pecunia videri volumiversa, paucitatem; si abundabit, conspirationem; si humiles producet, vilitatem; si potentes, gratiam oportebit incessere. plus tamen proderit causas, propter quas reum
Abbreviated transcription (Latin):
muntꝰ dictiꝰ est prima felicitas int̾rogãtis extorq̃re
quod is uoluerit. hoc nõ aliomodo fieri põt: quã lõgiꝰ
mi̾rogacõne repetita. Respondebit em̃ que nocere
uise nõ arbitrabit᷑ explinib deinde que cõfessus ei
eo perducet᷑. ut qd̾ dicere nõ uult negare nõ possit. Nã
ut in orõne prosa plerũq̃ colligimꝰ arguiuẽta que ꝑse
inhil reũ agrauare uideant᷑. congregacone deinde eoꝵ
factũ cõm̃gimꝰ. ita huiꝰ modi testis młra de ance actis.
mulra deinde sequitis loco tempore. ꝑsona. ccterie̾q
est mi̾rogandꝰ. ut in aliquod responiũ madar. Post qd̾
illi uel faceri que uolumꝰ neccesse sit. uel neͣ que iã dixe¬
riut repugnare id si nõ cõtingit relictũ ert ut erm
nole dicere maifestũ sit protiahendꝰ ꝙ: in in aliquo
quod uel extra cansas sit de prehendar tenendus etiã
diuciꝰ. ut onña ac pluia quã res de sideiat proreo di¬

Expanded text:
rum invitus dicturus est, prima felicitas interrogantis extorquere rum invitus dicturus est, prima felicitas interrogantis extorquere quod is noluerit. hoc non alio modo fieri potest quam longius interrogatione repetita. respondebit enim, quae nocere causae non arbitrabitur; ex pluribus deinde, quae confessus erit, eo perducetur ut quod dicere non vult negare non possit. nam , ut in oratione sparsa plerumque colligimus argumenta, quae per se nihil reum aggravare videantur, congregatione deinde eorum factum convincimus, ita huiusmodi testis multa de anteactis, multa de insecutis, loco, tempore, persona, ceteris est interrogandus, ut in aliquod responsum incidat, post quod illi vel fateri quae volumus necesse sit vel iis quae iam dixerit repugnare. id si non contingit, reliquum erit, ut eum nolle dicere manifestum sit, protrahendusque, ut in aliquo, quod vel extra causam sit, deprehendatur; tenendus etiam diutius, ut omnia ac plura quam res desiderat pro reo di
Abbreviated transcription (Latin):
qui ea que dictari uident̾ ee uera sciũt necessarũ est pre¬
cantiꝰ tarut młto magis in lus qui se dictios que
falsa funt pollicent᷑. Nã et freꝙ̃ nor eoꝵ perrẽcia es
et promissum suspectuuis et si ꝑsencrauenĩt rep̾hẽsio
fatilior¶ Coꝵ uo quibus deuũciar᷑ pars testiũ est que
reum ledere uelit pare que nolir idq interim fir accu¬
sator interim nescit fungamꝰ i pretencia sare ĩ nc̃q
caniẽ genere sũmus artibus mi̾rogantis opus est
Masi haber testẽ apidũ ledendi cauere debet hoc ip̃m
ne cupiditae ems appartar: nec stanĩ de eo quod in
udicuuĩ uemit rogare. sed aliquo circuitu ad id perue¬
mt̃t ur illi quod maxime dicere uolinit uideatur
expressum Nec niuũ sustare rogacõni ue ad omĩã
respondendo testis fidẽ suã mincit. sed in tãtũ euocare
i quãtũ sumere ex uno sacis sit. at in eo qui ue

Expanded text:
qui ea, quae dicturi videntur, re vera sciunt, necessarium est praequi ea, quae dicturi videntur, re vera sciunt, necessarium est praecavere; multo magis in iis, qui se dicturos, quae falsa sunt, pollicentur. nam et frequentior eorum paenitentia est et promissum suspectius et, si perseverarint, reprehensio facilior. eorum vero, quibus denuntiatur, pars testium est quae reum laedere velit, pars quae nolit, idque interim scit accusator interim nescit. fingamus in praesentia scire; in utroque tamen genere summis artibus interrogantis opus est. nam si habet testem cupidum laedendi, cavere debet hoc ipsum, ne cupiditas eius appareat, nec statim de eo, quod in iudicium venit, rogare, sed aliquo circuitu ad id pervenire, ut illi, quod maxime dicere voluit,videatur expressum; nec nimium instare interrogationi,ne ad omnia respondendo testis fidem suam minuat, sed in tantum evocare eum, quantum sumere ex uno satis sit. At in eo, qui ve
Abbreviated transcription (Latin):
in orõnibus plurimis et separatim editum. ficur in ua
poscit. prouidendũq ne trumdus ne incõstans ne ip̃ru¬
deus testis sir. Imbant euñ et a parrons diuerse
parne inducũt᷑ in laqueũ. sed et plus depreheusi nocat¬
iã furiui et interiti profuissent: mulm᷑ igit᷑ domi
ame uersandi uaris percõtacõmbus quales haberi ab
aduersano possint explorandi sunt. Sic fit ut aut cõstit
sibĩ. aut si quid tiuibauerint oportuã rursus eiꝰ a quo
producti sunt me̾rogatõne uelur in gradũ reponan
In his quoq ad hũc qui constiterũt sibi uitande ĩsidie.
nam freꝙ̃ter subuci ab aduersauo solent et omiã pio-¬
futurae polliati diuersa respondence et ancrorirarẽ ha¬
bent nõ arguẽciũ illas sed confitẽtiũ. Explorandu
igie quae cauias ledendi aduersariũ a ferant. nec id sac
est inimicos fuisse sed an de sierint. an per hoc ipsum re¬
conciliari ueliut. ne cormpti suit: ne peinitencia pro¬
positum mutantrnt. Quod quom et in ne quoq¬

Expanded text:
 orationibus plurimis et separatim editum, sicut in Vatconstans, ne imprudens testis sit; turbantur enim et a patronis diversae tinium testem. totum igitur excutiamus locum, quando uniquam firmi et interriti profuissent. multum igitur domi ante versandi, variis percontationibus, quales haberi ab lescentulus senem colui, ut non lecta mili tantum ea, sibi aut, si quid titubaverint, opportuna rursus eius a quo producti sunt interrogatione velut in gradum reponantur. familiariter norit; quod sine dubio ad omnia pertinet. id nam frequenter subiici ab adversario solent et omnia profutura polliciti diversa respondent et auctoritatem habent non arguentium illa, sed confitentium. explorandum igitur, quas causas laedendi adversarium adferant; nec id sat est inimicos fuisse, sed an desierint, an per hoc ipsum reconciliari velint, ne corrupti sint, ne paenitentia propositum mutaverint. quod cum in iis quoqu
Abbreviated transcription (Latin):
AXIM S tauit̃ parionis circa testiõmia
sudor est: ea dicũt᷑ ant ꝑ rabulas aur a prese¬
cibus simplicior. Contra tabulas pugna.
nã et minꝰ obstuisse uidet᷑ pudor inter paucos
Iignatoris et pro diffide̾tia premitur absencia. si re¬
prehensiocm nõ capit ip̃a ꝑstã intamare signatora
licet tatira preterea quedã cogitacio ⁊ efragat᷑. his oĩb
quod nemo ꝑ tabulas dat testiõniũ insi sua uolut̾ate
quo ip̃e nõ esse amicũ ei conera quẽ dicr facetur. No
tame protinꝰ cesserit oraror quommꝰ et amicꝰ pro amito
etiminicus cõtraimmmicũ possit ueꝵ si inregra fir ei fidee
dicere. sed lace locus uterq tractat᷑ cum p̾sentibus uero
inigens dimicacio est: Ideoq uelut duplia contra eos
pro que hũs acre confligitur acconũ et merogacõnũ.
in accõnib p̾mũ generaluei pro testibus arq̃ in tẽstos
dia solet. Est hic coĩs locus quom pars alcera nullã fu¬
miorem probacõem esse cõtendie quã quet sie hominũ

Expanded text:
aximus tamen patronis circa testimonia sudor est. ea dicuntur aut per tabulas aut a praesentibus. simplicior contra tabulas pugna. nam et minus obstitisse videtur pudor inter paucos signatores, et pro diffidentia premitur absentia. si reprehensionem non capit ipsa persona, infamare signatores licet. tacita praeterea quaedam cogitatio refragatur his omnibus, quod nemo per tabulas dat testimonium nisi sua voluntate; quo ipso non esse amicum ei se, contra quem dicit, fatetur. neque tamen protinus cet inimicus contra inimicum possit verum, si integra sit ei fides, dicere. Sed late locus uterque tractatur. cum praesentibus vero ingens dimicatio est, ideoque velut duplici contra eos proque iis acie confligitur actionum et interrogationum. In adici solet. et hic communis locus, cum pars altera nullam firmiorem probationem esse contendit, quam quae sit hominum
Abbreviated transcription (Latin):
nua subtilitatis affectatone frãgunt acq conadiũ qͥtqͥd
est in orõne genciosius et om̃e succũ ĩgeimi bibut et ossã
deregũt. que ue esse et astungi nerue sins debens: sic
corpore operenda sunt. Ideoq noudibiapaitiala illa ficut
pleriq: sad qͥcqͥd utile ad insertuẽoũ oratore purabamus. in
hos .xii. libros cõculimꝰ bieuner omĩa deuõstrando. Nam
si quãtũ de quaq Re dici potest ꝑsequam. funs operie nõ reꝑiet᷑
Illud taniẽ in p̾mis testandũ est in hil p̾cepta atq arces uale
nisi adinuãte natura. Qu a ꝓpter ei quoi deerit igeniu
nõ magis hec stripta sunit quã de agroꝵ cultu sterilib terris.
sunt et alia ingenita quedã q̃ adiuuãt . uox latus pacieus
iaboris ualetudo cõstancia decor que si modica obtigerunt.
possunt Racione ampliari. Ded nõ nuĩꝙͣ ita desunt. ut bon
eciam ingeni studii qz corrupant sicut et hec ipsa sine doctors

Expanded text:
mia subtilitatis adfectatione frangunt atque concidunt quidquid mia subtilitatis adfectatione frangunt atque concidunt quidquid est in oratione gdetegunt: quae ut esse et adstringi nervis suis debent, sic corpore operienda sunt. ideoque nos non particulam illam, sicut plerique, sed quidquid utile ad instituendum oratorem putabamus, in hos duodecim libros contulimus breviter omnia demonstraturi. nam si quantum de quaque re dici potest persequae nisi adiuvante natura. quapropter ei, cui deerit ingenium, non magis haec scripta sint quam de agrorum cultu sterilibus terris. sunt et alia ingenita cuique adiumenta, vox, latus patiens laboris, valetudo, constantia, decor; quae si modica obtigerunt, possunt ratione ampliari, sed nonnunquam ita desunt, ut bona etiam ingenii studiique corrumpant; sicut et haec ipsa sine doctore
Abbreviated transcription (Latin):
si ne minora quidẽ illa ueꝵ operi quod instituumꝰ neccessaria
preteribo. Nam liber primꝰ ea que sunt ante officiũ rethorgs
continebit. Secũdo prima apud rechore elementa: et qu
de ip̃a rethorice substancia q̃rũt᷑ tractabimꝰ Quinque
deinde ĩuenciomi: nã huic et disposicio subiũgit. Quatuor
eloquutioni in quons pareẽ memona ac pronĩciacis ue¬
niũt dabunt᷑. Unus accedet in quo nobis orator ipse infor¬
mãdus eit: ut qui mores eius: que in sustipiendis discẽdis
agendis cansis rõ: qued eloquẽtie gemus: quie agẽdi debeat
Ne finis: que posi sine studia quãtũ nostra infirmitas ua¬
lobit disseremus. Hue om̃ibz admiscebit᷑. ut quisq locus
postulabit decendi Racio. que non eoꝵ mõ stiencia quibus
ius ipsuz Rahorices inieipretent᷑. sed alcre facũdiam uires
angere eloquecie possit. Nam plerũq nude ille artes in¬

Expanded text:
si ne minora quidem illa, verum operi, quod instituimus, necessaria si ne minora quidem illa, verum operi, quod instituimus, necessaria praeteribo. nam liber primus ea, quae sunt ante officium rhetoris, continebit. secundo prima apud rhetorem elementa et quae de ipsa rhetorices substantia quaeruntur tractabimus. quinque deinceps inventioni nam huic et dispositio subiungitur, quattuor elocutioni, in cuius partem memoria ac pronuntiatio veniunt, dabuntur. unus accedet, in quo nobis orator ipse informandus est, ubi, qui mores eius, quae in suscipiendis, discendis, agendis causis ratio, quod eloquentiae genus, quis agendi debeat esse finis, quae post fine studia, quantum nostra valebit infirmitas, disseremus. his omnibus admiscebitur, ut quisque locus postulabit, docendi ratio, quae non eorum modo scicntia, quibus ius ipsum rhetorices interpretetur, sed alere facundiam, vires augere eloquentiae possit. nam plerumque nudae illae artes ni
Abbreviated transcription (Latin):
qui deserca ut dixi parte oratorie aitis meliorẽ psertim ocai¬
pauerũt et uelut nrũm reposcere non ut nos illoꝵ utanin
inniẽtis sed ut illos alieuis usõs esse doceamꝰ Sitigr̃ orator
uir talis qualisuere sapiens appellari possit: nec moribus
nido perfectus: Nam id mea qͥdem opinont qͣ qͣ sint qui
dissentiant satis nõ est: sed eciã strencia et om̃i facultate
dicendi qualis ad huc forrasse nemo fuerit. ded non ideo
minꝰ nobis ad sũma tendendũ est. quod fecerũt pleriq ueteꝵ
qui et si nõdũ quẽꝙͣ sapientẽ repertũ putabat pccptu tame
sapiẽ tradiderũt. nam est certe aliquid cõsunata eloquẽcia
neq ad eam peruenire natura humani ingenn prohibet.
Quod si nõ ꝯtingat alans camẽ ibũt qui ad sũmũ nitẽ¬
tui quã qͥ prisũpta desperacõne quo uelint euadendi protinꝰ
circa mmia substiterint. quo magis impetiãda ert ueria.

Expanded text:
qui desertam, ut dixi, partem oratoriae artis, meliorem praesertim, occuqui desertam, ut dixi, partem oratoriae artis, meliorem praesertim, occupaverunt, et velut nostrum reposcere; non ut nos illorum utamur inventis, sed ut illos alienis usos esse doceamus. sit igitur orator vir talis, qualis vere sapiens appellari possit; nec moribus modo perfectus nam id mea quidem opinione, quanquam sunt qui dissentiant, satis non est sed etiam scientia et omni facultate dicendi, qualis fortasse nemo adhuc fuerit; sed non ideo minus nobis ad summa tendendum est; quod fecerunt plerique veterum, qui, etsi nondum quemquam sapientem repertum putabant, praecepta tamen sapientiae tradiderant. nam est certe aliquid consummata eloquentia, neque ad earn pervenire natura humani ingenii prohibet. quod si non contingat, altius tamen ibunt, qui ad summa nitentur, quam qui, praesumpta desperatione quo velint evadendi, protinus circa ima substiterint. quo magis impetranda erit venia,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ̃ prouintere maluerũt ac ueteꝵ quidẽ sapiẽçie professoꝵ
multos et honesta precepisse et ue precepeiũt ecĩã uixisse
facile concesserm. Nostris uero temporibus sub hoc noĩe
mayenna in plerisq uicia latuerũt. Non eñ u̾tute ac
studus: ut haberent᷑ philosophi laborabant: sid uultum
et tusticiã et dissencientẽ a ceterie habitũ pessinuis morib
precendebant Nunc autc̃ que ulut ꝓpria pħie asserĩt᷑¬
passim tractamꝰ om̃es. Quis enĩ nõ de iusto equo ac bono
modo nõ et un pessimus loquit᷑. Quie nõ eciã instiiorũ¬
aliqua de cargle ua iedits querit: Nam uboꝵ proprieras ac
differenna om̃ib qui sermont̃ cure habent debet esse comũs
ded ea et sciet optune et eloquet᷑ orator. Qui si fuisset ali¬
quãdo perfectus non a philosophoꝵ stolis ꝟtutis precepta
peterent. Nũt neccesse est ad eos aliquãdo auctores Recrere

Expanded text:
quam promittere maluerunt. ac veterum quidem sapientiae professorum quam promittere maluerunt. ac veterum quidem sapientiae professorum multos et honesta praecepisse et, ut praeceperint, etiam vixisse, facile concesserim; nostris vero temporibus sub hoc nomine maxima in plerisque vitia latuerunt. non enim virtute ac studiis, ut haberentur philosophi, laborabant, sed vultum et tristitiam et dissentientem a ceteris habitum pessimis moribus praetendebantpassim tractamus omnes. quis enim non de iusto, aequo ac bono, modo non et vir pessiius, loquitur? quis non etiam rusticorualiqua de causis naturalibus quaerit? nam verborum proprietas ac differentia omnibus, qui sermonem curae habent, debet esse communis. sed ea et sciet optime et eloquetur orator; qui si fuisset aliquando perfectus, non a philosophorum scholis virtutis praecepta peterentur. nunc necesse est ad eos aliquando auctores recurrere,
Abbreviated transcription (Latin):
postulat᷑. ibi partes oracõnis esse pcipuas. Suerũtq
hec ut cicero apertissime colligit quẽadinodũ m̃ta nat᷑a
sic quoq officio copulata: ut iidem sapiẽtes acq eloquẽ
haberent᷑. Saidit deinde se studiũ. acq mercia factum est:
ut arces esse plures uiderent᷑. Nam ut pmiũ lingua esse cepit
in questu istitutũq eloquẽtie bonis male uti: curã morũ
qui diserti habebant᷑ reliquerũt. Ea uero destituta infrr¬
oribus ingenuis uelur prede fuit. Inde qͥdam cõtempto bene
dicendi labore ad formãdos añnos statuẽdas qz uite leges
regressi: partẽ quidẽ pociorẽ: si dundi posset Retinueuĩt.
nome tame sibi insolentissimũ auogauerũt. ue soli saz¬
studiosi uocarent᷑. qd̾ neq sũmi imꝑatores neq ĩ consilus
reꝵ maximaꝵ ac tocius admĩstracõe reip. preclarissime
uersati. sibi uniquã uendicare sunt ansi. facere eĩm optĩa

Expanded text:
postulatur, ibi partes oratoris esse praecipuas? fueruntque postulatur, ibi partes oratoris esse praecipuas? fueruntque haec, ut Cicero apertissime colligit, quemadmodum iuncta natura sic officio quoque copulata, ut iidem sapientes atque eloquentes haberentur. scidit deinde se studium, atque inertia factum est, ut artes esse plures viderentur. nam ut primum lingua esse coepit in quaestu institutumque eloquentiae bonis male uti, curam morum, qui diserti habebantur, reliquerunt. ea vero destituta infirmioribus ingeniis velut praedae fuit. inde quidam, contempto bene dicendi labore, ad formandos animos statuendasque vitae leges regressi partem quidem potiorem, si dividi posset, retinuerunt; nomen tamen sibi insolentissimum arrogaveruntd neque summi imperatores neque in consiliis rerum maximarum ac totius administratione rei publicae clarissime versati sibi unquam vindicare sunt ausi. facere enim optima
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ institumꝰ illũ perfectũ qui esse iusi uir bon/ nõ potest.¬
Ideoq non dicendi modo eximuã in eo sacultatẽ. sed omẽs
anini u̾tutes exigimꝰ Neq enĩ hoc cõcisserim Racionẽ
Recte honeste q uitẽ ut quidã putancĩt ad philosophos
relegandã. quom uir ille uere ciuilis et publicaꝵ pͥnataꝵ¬
q Rerũ admĩstracomi accomodatus qui Regere cõsilus urbe
fundare legibus: emendare iudicus possit: nõ aluus sit
profecto ꝙͣ orator. Quare tam et si me satror usuz qui¬
busdam que philosophoꝵ libris ꝯtiuent tamẽ ea Iure
uereq contẽderĩ esse operis nostri proprieq ad arte orato¬
riam pertinere. An si frequẽtissime de iusticia fortitu¬
dine temperãcia: ceterisq similib disserendũ est: adco
ut uix ulla possit cauia reperiri in qua nõ aliqua questio
explicanda: dubitabit᷑ ubicũqius ingrii et copia dicc̃di

Expanded text:
autem instituimus illum perfectum, qui esse nisi vir bonus non potestautem instituimus illum perfectum, qui esse nisi vir bonus non potestideoque non dicendi modo eximiam in eo facultatem sed omnes animi virtutes exigimus. neque enim hoc concesserim, rationem rectae honestaeque vitae ut quidam putaverunt ad philosophos relegandam, cum vir ille vere civilis et publicarum privatarumque rerum administrationi accommodatus, qui regere consiliis urbes, fundare legibus, emendare iudiciis possit, non alius sit profecto quam orator. quare , tametsi me fateor usurum quibusdam, quae philosophorum libris continentur, tamen ea iure vereque contenderim esse operis nostri proprieque ad artem oratoriam pertinere. an , si frequentissime de iustitia, fortitudine, temperantia ceterisque similibus disserendum est, adeo ut vix ulla possit causa reperiri in quam non aliqua ex his utione sunt explicanda, dubitabitur, ubicunque vis ingenii et copia dicendi
Abbreviated transcription (Latin):
modo quãꝙͣ sunit magua dignissimũ hoc iutue iter
nos caritatis pignore indicabamꝰ  Sed qd̾ eiudiendo nato
tuo. quius prima etas maĩfestũ iter ad ingenii lumen
ostendit: nõ mutiles sore libri uidebant᷑. quos ab ipsis di¬
cendi uelut in cunabulis per om̃es que modo aliqͥd oratori
futmo conferant arcet ad sũmã eius opeus perducere desti¬
nabamꝰ. Atq eo magis quod duo Iam sub nonĩe ieo
libri ferebant artis Rechorice neqz editi a me neq in hoc
comparati. Namq alterũ sermone perbidnũ habito pu¬
eri quibus id prestabat᷑ exceperant. alterũ plurib sant
diebus quãtũ notando cõsequi potuerant interceptum
botu iuenes. sed nimiũ amãtes mei temerario edicionis
honore uulgauerant, Quare in hus quoq libris erũt
eadem aliqua multa mutata plurima adiecta omĩa
uero composiciora et quãnos poterimꝰ elaborata: Oratorẽ

Expanded text:
modo quamquam sint magna dignissimum hoc mutuae inter modo quamquam sint magna dignissimum hoc mutuae inter nos caritatis pignore iudicabamus; sed quod erudiendo Getae tuo, cuius prima aetas manifestum iam ingenii lumen ostendit, non inutiles fore libri videbantur, quos ab ipsis dicendi velut incunabulis, per omnes, quae modo aliquid oratori futuro conferant, artis ad summam eius operis perducere destinabamus; atque eo magis, quod duo iam sub nomine meo libri ferebantur artis rhetoricae neque editi a me neque in hoc comparati. namque alterum sermonem per biduum habitum pueri, quibus id praestabatur, exceperant; alterum pluribus sane diebus, quantum notando consequi potucrant, interceptum boni iuvenes, sed nimium amantes mei, temerario editionis honore vulgaverant. quare in his quoque libris erunt eadem aliqua, multa mutata, plurima adiecta, omnia vero compositiora et, quantum nos poterimus, elaborata. oratorem
Abbreviated transcription (Latin):
Nam cereri fere qui artẽ orandi luteris tradiderũt. ita sũt
exorsi quasi ꝑfectie omi alio genere doccrine sumã in elo¬
quẽcia manũ imponerẽt. sune ꝯtẽpnẽtes tãꝙͣ parna que
prius discimꝰ studia siue nõ ad suũ pertitiere officiũ opi¬
nati. quãdo diuise professionũ uices essent. siue qd̾ proxi¬
mũ uero nullã ingrim speranice grãm circa Ree eciã nccias
procul tam̃ ab obstentacõne positas ut operũ fastigia spec¬
tant᷑ latent fudamẽta Ego quom existime inhil arti
oratorie alienũ. sine quo fieri nõ posst oratorẽ sarendũ est:
ad mĩora illa. sed que si negligas nõ sit maioribus locue
demitere me nõ Recusabo nec aluꝰ quã si mͥ tradat᷑ edu¬
candus orator studia eius formare ab infancia mapiam.
Qd̾ opus marce uictor tibi dicamꝰ que cũ amicissimũ
nobis tum exunio luteraꝵ studio flagrante nõ ꝓpter he

Expanded text:
nam ceteri fere, qui artem orandi litteris tradiderunt, ita sunt nam ceteri fere, qui artem orandi litteris tradiderunt, ita sunt exorsi, quasi perfectis omni alio genere doctrinae summam in eloquentia manum imponerent, sive contemnentes tanquam parva, quae prius discimus, studia, sive non ad suum pertinere officium opinati, quando divisae professionum vices essent, seu, quod proximum vero, nullam ingenii sperantes gratiam circa res etiamsi necessarias procul tamen ab ostentatione positas; ut operum fastigia spectantur, latent fundamenta. ego , cum existimem nihil arti oratoriae alienum, sine quo fieri non posse oratorem fatendum est, eniri, ad minora illa, sed quae si negligas, non sit maioribus locus, demittere me non recusabo; nec aliter, quam si mihi tradatur educandus orator, studia eius formare ab infantia incipiam. Quod opus, Marcelle Victori, tibi dicamus; quem, cum amicissimum nobis tum eximio litterarum amore flagrantem, non propter haec
Abbreviated transcription (Latin):
st impetiaram far̃ons meis quattem
que pes uigĩti annos euidierdie innẽib
ompendeiã: quom a me qdã familiautꝰ
postularent ut aliqͥd de Racõne dicendi
componerẽ diu sum eqͥdem Reluctatus
qd̾ anctores uriunq lingere claussimos
non igi orabam mlta que ad hoc opus portieient
dilusontissime stripta posterie Reliquisse. Ded qua
ego ex cauia faciliorem michi ueniã inte de p̾cacõis
arbinabai fore: Hac accẽdebant illi magis qued
nirer diuersas opimiones prioꝵ. et quaidã eciã unei
se ꝯtrarias diffiçilis esset elacio. Ut inͥ si nõ ĩneiendi
noua. at certe indicandi de ueteribus iiũgere laborem non in
iste uidcrẽt. Quãis autẽ nõ tam int uiiceret prestandi
qd̾ exigebat᷑ fiducia: quã negãdi uereꝯdia lacus se tamen
aperience materia plusꝙ̃ imponebat᷑ oueris sponte suscepi.
suł ue plemore obsequio demerer amãtissimos met Iunul
ne uulgarẽ uiam ĩgressus alie̾is demũ uestigne infisterem.

Expanded text:
s meis quietem, quae per viginti annos erudiendis iuvenibus impenderam, cum a me quidam familiariter postularent, ut aliquid de ratione dicendi componerem, diu sum equidem reluctatus, quod auctores utriusque linguae clarissimos non ignorabam multa, quae ad hoc opus pertinerent, diligentissime scripta posteris reliquisse. sed qua ego ex causa faciliorem mihi veniam meae deprecationis arbitrabar fore, hac accendebantur illi magis, quod inter diversas opiniones priorum et quasdam etiam inter se contrarias difficilis esset electio; ut mihi si non inveniendi nova at certe iudicandi de veteribus iniungre lablorem derentur. quamvis autem non tam me vinceret praestaudi, quod exigebatur, fiducia quam negandi verecundia, latius se tamen aperiente materia plus quam imponebatur oneris sponte suscepi, simul ut pleniore obsequio demererer amantissimos mei, simul ne vulgarem viam ingressus alienis demum vestigiis insisterem.
Abbreviated transcription (Latin):
composinsse sed ad exemplũ uidebunt᷑ brenia quedã de¬
monstrãda nestigia que persequit iam suis iuribz sine
adminiculo progredi possint nõ nuꝙ̃ credi sibi ipsos opor¬
tebit ne mala coniuetudine semꝑ alienũ laborẽ sequẽ di
inhil per se conari et querere sciant qd si prudeuter fans¬
dicenda uideaant iam prope cõsumata fuerit precipionis
optra: si quid enancrint adhuc erũt ad ducc̃ reducendi.
Quoi ra sumile quiddã faciẽtes aues cernimꝰ que tener
infiruus q fetibus cibos ore suo collatos partiũt᷑. Ac
cum uisi sunt adulti pantũ ꝑgredi indis et circũuolare

Expanded text:
se ad exemplum videbuntur, brevia quaedam demonstranda vestigia, quae persecuti iam suis viribus sine adminiculo progredi possint. nonnunquam credi sibi ipsos oportebit, ne mala consuetudine semper alienum laborem sequendi nihil per se conari et quaerere sciant. quodsi satis prudenter dicenda viderint, iam prope consummata fuerit praecipientis opera; at si quid erraverint adhuc, erunt ad ducem reducendi. cui rei simile quiddam facientes aves cernimus, quae teneris infirmisque fetibus cibos ore suo collatos partiuntur; at cum visi sunt adulti, paulum egredi nidis et circumvolare
Abbreviated transcription (Latin):
gore latins dicendo persequebaut nto sela
ꝑrobanonir imiplibunm. sed eciã asfictibus. alni queri
primas modo luntas duxissent post de clamacion eiqu
arcis. quã quom ad diccudũ ip̃i singerent excoleb auit
unbe utuũq et ideo mutiũ ab aliero stpaiõ. sed si facers
tanmõ aliꝵ nocsse sut plus prodent demõstrasse decrã
pionuꝰ uiam quã reuocare ab enore iã lapsos. Prnm̃
quia emĩdaciotm aurib modo accipiit diuisionẽ uero

Expanded text:
gere latius dicendo prosequebantur, nec solum probationibus implebant sed etiam adfectibus. alii , cum primas modo lineas duxissent, post declamationes, quicura, quam cum ad dicendum ipsi surgerent, excolebant. utile utrumque, et ideo neutrum ab altero separo; sed si facere tantum alterum necesse sit, plus proderit demonstrasse rectam protinus viam quam revocare ab errore iam lapsos: primum quia emendationem aurib
Abbreviated transcription (Latin):
potẽcior ediscere tacite. Nã id quoq est quod cũ erar
optimũ si nõ subirent. uelut ociosum añnũ pleꝵq
alie cogitacõnes propter quas exarãdus ẽ uoce. ut
duplia motu iuret᷑ mr̃oria dicẽdi et audiẽdi. seb hec
uox sit modica. et magis nurm. Qui autẽ legẽte
alio ediscit᷑ in parte tardat᷑ quod acrior ẽ oculoꝵ ꝙͣ
auriũ seusus in parte iuuari potest. quod quom semel
ant bis audierit cõtimuo illi mt̃oriã suã experiri
licet. et cum legente concendere, nõ et alioqͥn.
maxime faciendũ est: ut nos subinde tẽptemus
quia cõtinna lectio et que magis et que nnꝰ herent
equaliter traussit in experiendo teneas ne et maior
miẽcio est. et inhil inꝑuacui tẽporis perit quo eciã
que tenemꝰ reperiri solent ira sola que excderũt re¬
tractant᷑ ut crebra reuceracõne firment᷑ Quãquã
solent hoc ipo maxĩe herere quod exciderũt. Illud edis¬

Expanded text:
potentior. ediscere tacite nam id quoque est quaesitum erat potentior. ediscere tacite nam id quoque est quaesitum erat optimum, si non subirent velut otiosum animum plerumque aliae cogitationes; propter quas excitandus est voce, ut duplici motu iuvetur memoria dicendi et audiendi. sed haec vox sit modica et magis murmur. qui autem legente alio ediscit, in parte tardatur, quod acrior est oculorum quam aurium sensus; in parte iuvari potest, quod, cum semel aut bis audierit, continuo illi memoriam suam experiri licet et cum legente contendere. nam et alioqui id maxime faciendum est, ut nos subinde temptemus, quia continua lectio et quae magis et quae minus haerent aequaliter transit. in experiendo teneasne, et maior intentio est et nihil supervacui temporis perit, quo etiam quae tenemus repeti solent; ita sola, quae exciderunt, retractantur, ut crebra iteratione firmentur, quanquam solent hoc ipso maxime haerere, quod exciderunt. illud edis
Abbreviated transcription (Latin):
rec magis ad huc a̾stringũt qui mnt̃oriã ab aliqi
simili trãfferũt ad id quod cõtinendũ est ut ĩ noĩb
si iabius forte sir tenẽdus referamꝰ ad illã cũctatorẽ
qui excidere nõ potest. aut ad aliquẽ amicũ qui idẽ
ocẽtur. quod est faciliꝰ in apris et in usis. et nasi¬
ne aut crispo ut id int̃orie affigatur unde sui noĩa
origo quoq aliqñ declinacoꝵ tenẽdi magis causa ẽ
utin cicerone uerro amelio. si debet inseri. Illud ue¬
minẽ nõ inuabit nsdem quib scripsenit ceris edisce¬
re. sequñt cim uestigus quibusdã mẽoriã et uelur
occulis intuẽt᷑ nõ paginas modo sed uersus prope ip̃os.
que quom dicit similis legenti. Ia uero si litina aut
adiectio aliqua acq iitacio int̾uemat signa sut
quidã que intuẽtes errare nõ possumꝰ est racio ut ẽ
illa de qua primũ loquntꝰ sum arti nõ dissimilis.
Ira si quid me experimẽta docuerũt et expedicior et

Expanded text:
c adstringunt, qui memoriam ab aliquo simili transferunt ad id quod continendum est: ut in nominibus, si Fabius forte sit tenendus, referamus ad illum Cunctatorem, qui excidere non potest, aut ad aliquem amicum, qui idem vocetur. quod est facilius in Apris et in Ursis et Nasone aut Crispo, ut id memoriae adfigatur unde sunt nomina. origo quoque aliquando declinatorum tenendi magis causa est, ut in Cicerone, Verrio, Aurelio. sed hoc miserim. illud neminem non iuvabit, iisdem quibus scripserit ceris ediscere. sequitur enim vestigiis quibusdam memoriam, et velut oculis intuetur non paginas modo, sed versus prope ipsos, estque cum dicit similis legenti. iam vero si litura aut adiectio aliqua atque mutatio interveniat, signa sunt quaedam, quae intuentes deerrare non possumus. haec ratio, ut est illi, de qua primum locutus sum, arti non dissimilis, ta, si quid me experimenta docuerunt, et expeditior et
Abbreviated transcription (Latin):
ere: si propter singula uba ad singulas formas res¬
respiuendum erit. quare et cauieades et septins de
quo moda dixi metrodorus quoe cicero dicit usrs.
hac excercitacõne sibi habeant suas noe sĩpliciora
tradamus. si longior cõpleccenda incõria fuerit o¬
racio proderit per partes ediscere, laborat eñn ma¬
xune onere, et he partes nõ suit ꝑexigne. alioquin
minis multe erũt et eum distinguẽt atq cõcident.
nec utiq certũ impanerĩ modo. sed maeiẽ ut qͥsq
simet᷑ locus in forte tã mui̾osus: ut ip̃e quo dindi
debeat. Dandi sunt cerai quidã terum ut cõtextũ
uerboꝵ qui est disticilimꝰ cõtimet crebra mediracio
partes deinceps ipãs repetitus ordo cõiũgat. nõ est
mucilis quo disficiliꝰ hertant aliquas ad pouere no¬
tas quaꝵ recordacio cõmoneat. et quasi excicet me¬
moriõ nemo eñ̃ fere tã infelix ut quod quoiq loco

Expanded text:
ere, si propter singula verba ad singulas formas resere, si propter singula verba ad singulas formas resciendum erit? quare et Charmadas et Scepsius, de quo modo dixi, Metrodorus, quos Cicero dicit usos hac exercitatione, sibi habeant sua; nos simpliciora tradamus. si longior complectenda memoria fuerit oratio, proderit per partes ediscere; laborat enim maxime onere; et hae partes non sint perexiguae, alioqui rursus multae erunt et eam distinguent attique certum imperaverim modum, sed maxime ut quisque finietur locus, ni forte tam numerosus, ut ipse quoque dividi debeat. dandi sunt certi quidam termini, ut contextum verborum, qui est difficillimus, continua et crebra meditatio, partes deinceps ipsas repetitus ordo coniungat. non est inutile, iis quae difficillimus haereant aliquas apponere notas, quarum recordatio commoneat et quasi excitet memoriam; nemo etiam fere tam infelix, ut, quod cuique loco