comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cons cũindoctisambitione potius his preceptis editis ostendã nrãescientie uirtu¬
tem taq imperator in primo uolumine tibidearte &quas hubeat eauirtu¬
tes quibq disciplinis oporteat cẽ auctũ architectũ exposui. & subiccicausas ꝗͥd
ita carũo porteat cũ eẽ pcritũ rationesq sũ mȩ architectunȩ pastitione distri¬
buifinitionibq terminaui: Deinde qđ erat primũ & necessariũ demoenib
&equibi singuli spirant deformationib grãmiticis ostendi plattarũq & uicorũ
utiemenditefiant distributiones in moenib docui &itafinitionẽ primo uolu¬
mine constituir Itẽ in secundo demateria quas habeat in operibi utilitates de
ꝗbui tutib enatura yerũ ÷ comparata ꝑegi: Nuncinttio dedeorũ in mortali
uedib sicrisdicã &utioporteat ꝑscriptas exponĩAedium composito

Expanded text:
cans cum indoctis ambitione, potius his praeceptis editis ostendam nostrae scientiae virtucans cum indoctis ambitione, potius his praeceptis editis ostendam nostrae scientiae virtutem. Itaque, imperator, in primo volumine tibi de arte et quas habeat ea virtutes quibusque disciplinis oporteat esse auctum architectum, exposui et subieci causas, quid ita earum oporteat eum esse peritum, rationesqnitionibusque terminavi. deinde, quod erat primum et necessarium, de moenibus, t et e quibus regionibus singuli spirant, deformationibus grammicis ostendi, platearumque et vicorum uti emendate fiant distributiones in moenibus, docui et ita finitionem primo volumine constitui. item in secundo de materia, quas habeat in operibus utilitates et quibus virtutibus e natura rerum est comparata, peregi. nunc in tertio de deorum inmortalium aedibus sacris dicam et, uti oportet, perscriptas exponam. Aedium compositio
Abbreviated transcription (Latin):
us polides & andra mithes nitheo magnisc&̧erisq quos neq industria nequeartis
studiũ neq sollertia defecit sedaut rei familiaris exiguitas autinbecillitis fortunȩ
scuinimbitione certationis c̃trariorũ superati obstitit eorũ dignitati. Necta¬
m̃ẽ ad mirandũ siꝓpt̃ ignotitiã artis uirtutes obscurantur. sed maxime indig¬
nandũ cũ &iã sepe blandiatur gratia conuiuiorũ aueris iudicus ad falsim ꝓbatio¬
nẽ Ergoutisocrati placuit suta sensus & sententiȩ scientiaq disciplinis a uo¬
tȩ ꝑspicuȩ & ꝑlucidȩfuissent nongratu nequambitio ualer& seds̃ quiueris cercis¬
q laborib dostrinarũ peruenissent adscientiãsũmã. eis ultro opera traderent᷑
Quo uitẽ eanon sunt in lustru neq apparentia inispectu ut putamꝰ oportunsse. &
añiaduerto potius indoctos quĩ doctos gratiu superare. ponesse certandũ iudiri¬

Expanded text:
us, Polycles et Androcydes Cyziceni, Theo Magnes ceterique, quos neque industria neque artis us, Polycles et Androcydes Cyziceni, Theo Magnes ceterique, quos neque industria neque artis studium neque sollertia defecit, sed aut rei familiaris exiguitas aut inbecillitas fortunae seu in ambitione certationis contrariorum superatio obstitit eorum dignitati. Nec tamen est admirandum, si propter ignotitiam artis virtutes obscurantur, sed maxime indignandum, cum etiam saepe eblandiatur gratia conviviorum a veris iudiciis falsam probationem. ergo, uti Socrati placuit, si ita sensus et sententiae scientiaeque disciplinis auctae perspicuae et perlucidae fuissent, non gratia neque ambitio valeret, sed si qui veris certisque laboribus doctrinarum pervenissent ad scientiam summam, eis ultro opera traderentur. quoniam autem ea non sunt inlustria neque apparentia in aspectu, ut putamus oportuisse, et animadverto potius indoctos quam doctos gratia superare, non esse certandum iudi
Abbreviated transcription (Latin):
gratia forensi & eloquentu cũ fuerint pariti ꝓindustru studiorũ auctoritates
possunt habere ut eis qꝗđpfitent᷑ scire id creder&᷑ Maxi meiutẽ idanĩ aduestere
ditionis gratuã habuer̃ a&erna memoria ad posteritatẽ sun ꝑmanentes. utimyron
polyl&us phydias lysippus c&eriq: qui nobilitatẽ exartesunt consecuti
Nãq uteiutatibus magnis autregib autciuibus nobilib operafecerup̃. ita
id sunt adepti Atqui n on minoristudio & ingenio sollertuq fuer nobilibus
& humili fortuna ciuibus nonminus egregie ꝑfecta fecer̃ opera nullã memoriã
s̃ ad secuti qđ hinon ab industria neq artis sollertia sedafelicitate fuer̃ desepti.
uthellas atheniensis chion corynthius . iyagrus. phoceus. pharax. ephesius bo¬
edas byzantius &ĩq alii plures nonminus: Itẽpictores utiaristomenes. thasi¬

Expanded text:
gratia forensi et eloquentia, cum fuerint parati, pro industria studiorum auctoritates gratia forensi et eloquentia, cum fuerint parati, pro industria studiorum auctoritates possent habere, ut eis, quod profitentur scire, id crederetur. igitur quoniam haec ndationis gratiam habuerunt, aeterna memoria ad posteritatem sunt permanentes, uti Myron, Polycletus, Phidias, Lysippus ceterique, qui nobilitatem ex arte sunt consecuti. namque ut civitatibus magnis aut regibus aut civibus nobilibus opera fecerunt, ita id sunt adepti. at qui non minore studio et ingenio sollertiaque fuerunt nobilibus t humili fortuna civibus non minus egregie perfecta fecerunt opera, nullam memoriam sunt adsecuti, quod hi non ab industria neque artis sollertia sed a felicitate fuerunt deserti, ut Hegias Atheniensis, Chion Corinthius, Myagrus Phocaeus, Pharax Ephesius, Boedas Byzantius etiamque alii plures. non minus item pictores, uti Aristomenes Thasi
Abbreviated transcription (Latin):
tur: & primũ ded eorũ immortaliũ edib: sacris & decarũ symm&riis & pro¬
portionib utiordo postulat. insequenti ꝑscribum. LIBER SECUNDUS¬
ELPNICUS APOLLO SOCRATEM OMNIV SAPIENTIS SIMŨ PUTHIERES¬
ponsis ÷ ꝓfessus. Is utẽ memorat᷑ prudent̃ doctissimeq dixisse oportuis se
hominẽ pectora fenestrata &apertaeẽ utinon occultos haberent sensus. sed pa¬
tentes ad considerandũ. Utinã uero rerũnatura sententiuã ciussecuta explicata &
apparentiaea constituiss&. Sienĩita fuiss&. non solũ laudes autuitia animorũ ad ma¬
nũ aspicerentur. sed &iã disciplinirũ scientiȩ suboculorũ consideratione subiectae
non incestis iudiciis ꝓbarentur. sed & doctis & scientibus auctorita s egregu & stabilis
ficitur ut possint homines obscuratis subpectorib: ingeniisscientus artificiorum
sinom pecunusint copiosi sedu&ustate officinarũ habuerinT notitũ. aut&uam

Expanded text:
tur; et primum de deorum inmortalium aedibus sacris et de earum symmetriis et protur; et primum de deorum inmortalium aedibus sacris et de earum symmetriis et proportionibus, uti ordo postulat, insequenti perscribam. Delphicus Apollo Socratem omnium sapientissimum Pythiae responsis est professus. is autem memoratur prudenter doctissimeque dixisse, oportuisse hominum pectora fenestrata et aperta esse, uti non occultos haberent sensus sed patentes ad considerandum. utinam vero rerum natura sententiam eius secuta explicata et apparentia ea constituisset! si enim ita fuisset, non solum laudes aut vitia animorum ad manum aspicerentur, sed etiam disciplinarum scientiae sub oculorum consideratione subiectae non incertis iudiciis probarentur, sed et doctis et scientibus auctoritas egregia et stabilis ficitur, ut possint homines obscuratis sub pectoribus ingeniis scientias artificiorum si non pecunia sint copiosi seu vetustate officinarum habuerint notitiam aut etiam
Abbreviated transcription (Latin):
locis ꝓcreantur: non habentes interuenarũ raritates. siccitatib ex suctȩ solidan¬
tur quia sol non modo ex terra lãbendo sed&ã exarborib educit humores
exhumore riritatẽ que cũinmateriem perdolantur reddunt magnas utilitates
adu&ustatẽ. Id eo in fernates qđ exipricis locis ad portant᷑ meliores s̃ quã qua abopa¬
cis desuꝑnatib aduchuntur. quantũ animo c̃siderare potui decopiis quae sunt neces¬
sariȩ in edificiorũ comparationib: : & quibus tẽperaturis ererũ natura principiorũ
habereuideantur mixtionẽ quaeq insunt insingulis generib uirtutes &uitia uti
non sint ignota edificantib exposui. Ita qui potuerint eorũ preceptorũ sequi prae¬
scriptiones er̃ prudentiores singulorũq generũ usũ eligere poter̃. Inoperibus
ergo quõd eapparitionib est explicatũ inc&eris uoluminib: deipsis edificiis exponi¬

Expanded text:
locis procreantur, non habentes interveniorum raritates siccitatibus exsuctae solidanlocis procreantur, non habentes interveniorum raritates siccitatibus exsuctae solidantur, quia sol non modo ex terra lambendo sed etiam ex arboribus educit umores. que non habentes ex umore, cum in materiem perdolantur, reddunt magnas utilitates ad vetustatem. ideo infernates, quod ex apricis locis adportantur, meliores sunt, quam quae ab opacis de supernatibus advehuntur. Quantum animo considerare potui, de copiis, quae sunt necessariae in aedificiorum comparationibus, et quibus temperaturis e rerum natura principiorum habere videantur mixtionem quaeque insunt in singulis generibus virtutes et vitia, uti non sint ignota aedificantibus, exposui. ita, qui potuerint eorum praeceptorum sequi praescriptiones, erunt prudentiores singulorumque generum usum eligere poterunt in operibus. ergo quoniam de apparitionibus est explicatum, in ceteris voluminibus de ipsis aedificiis expone
Abbreviated transcription (Latin):
tiemas etruriȩ regiones oriuntur Liusuero montis iugumse circũagens
& meducuruatura ꝓpetangens oras maris hadruni pertingit circumitionib
contrafretũ. ltaq citerioreius curuatura quȩ uergit adetruriȩ cam paniȩq regio¬
nes apricis ÷ potestatib Nãq imp&us hab& perp&uos ad solis cursum Vlteri¬
orautem quac ÷ ꝓclinata ad superũ mare septentrionali regione subiecta conti¬
n&ur umbrosis & opacis perpetuitatib Itaq que inea paste nascuntur ar¬
bores humida potestate nutrita. non solũ ipse augentur amplissimis magnitudi¬
nib: sed earũ quoq uenȩ humoris copia repl&ȩ turgentes liquoris ab un¬
dantia saturantur. Cũ autẽ excisȩ & dolatȩ uitalẽ potestatẽ amiserunt uena¬
rũ rigo ꝑmanentes siccescendo ꝓpter raritatẽ fiunt in anes & cuanidȩ. ideoq
inȩdificus non possunt habere dniturnitatẽ. Queautẽ adsoliscursũ spectantib

Expanded text:
tremas Etruriae regiones oriuntur. eius vero montis iugum se circumagens tremas Etruriae regiones oriuntur. eius vero montis iugum se circumagens et media curvatura prope tangens oras maris Hadriani pertingit circumitionibus contra fretum. itaque citerior eius curvatura, quae vergit ad Etruriae Campaniaeque regiones, apricis est potestatibus; namque impetus habet perpetuos ad solis cursum. ulterior autem, quae est proclinata ad superum mare, septentrionali regioni subiecta continetur umbrosis et opacis perpetuitatibus. itaque quae in ea parte nascuntur arbores, umida potestate nutritae non solum ipsae augentur amplissimis magnitudinibus, sed earum quoque venae umoris copia repletae turgentes liquoris abundantia saturantur. cum autem excisae et dolatae vitalem potestatem amiserunt, venarum rigore permanente siccescendo propter rin aedificiis non possunt habere diuturnitatem. Quae autem ad solis cursum spectantibus
Abbreviated transcription (Latin):
certe tabulȩ insubgrundiis circũ insulas siessent exea conlocate abtra iectionib
incendiorũ edificupericulo liberarentur. qđ eaneq flãmã nec carbonẽ possunt
recipere necfacere ꝑse. Sunt uitẽ hearbores foliis similib pini. materiesearũ
ꝓlixa tractabilis ad intestinũ opus nonminus quã sappina. hab&q resinã liquidam
mellis attici colore. quȩ &iã med& thisicis. Desingulis generib quib ꝓpri&atib
enatura rerũ uideantur eẽ conparatȩ quibq ꝓcieantur rationib: exposui inse¬
qͥt̃ animaduersio quiditaq in urbe suꝑnas dicitur abiesdeterior ÷ quaȩ infernas.
egregios in ȩdificuis ad diuturnitatẽ prestatusus. & dchis rebus quẽ ad modũ uidean¬
tur elocorũ ꝓpri&atib habereuitia autuirtutes utiesseNt considerantib aꝑtiora
exponerem IMontes appennini primȩ radices abtyrrenico mari in alpis & in ex¬

Expanded text:
certe tabulae in subgrundiis circum insulas si essent ex ea conlocatae, ab traiectionis certe tabulae in subgrundiis circum insulas si essent ex ea conlocatae, ab traiectionis incendiorum aedificia periculo liberarentur, quod eae neque flammam nec carbonem possunt recipere nec facere per se. Sunt autem eae arbores foliis similibus pini; materies earum prolixa, tractabilis ad intestinum opus non minus quam sappinea, habetque resinam liquidam mellis Attici colore, quae etiam medetur pthisicis. De singulis generibus, quibus proprietatibus e natura rerum videantur esse comparatae quibusque procreantur rationibus, exposui. insequitur animadversio, quid ita quae in urbe supernas dicitur abies, deterior est, quae infernas, egregios in aedificiis ad diuturnitatem praestat usus, et de his rebus, quemadmodum videantur e locorum proprietatibus habere vitia aut virtutes, uti ea sint considerantibus apertiora, exponere. Montis Appennini primae radices ab Tyrrenico mari inter Alpis et ex
Abbreviated transcription (Latin):
accedentes mit tere ltaq cleriter milites congesseruNt. posteaquã flãma cir¬
caillã materĩ uir conprehendiss&. ad cȩlũ sublatã efficit opinionẽ. ut iuideretur
iamtotamolis concedisse. Cũ autẽ ea ꝑse extincta e&. &requi&a turris intac¬
ta apparuiss&. ad miranscaesar iussit extratelorũ missioneeos circũ uallari
ltaq timore coacti oppidani. cũ se dedissent quaesitũ unde essent ea ligna quae
abigni non lederentur. tunc ei demonstrauer̃ eas arbores quarũ in hislocis ma¬
deimesuñ copiȩ. &ideo id castellũ larignũ. Item miteries larigni ẽ appellata
Hecautem ꝑpadĩ rauennã deportitur in coloniã fanestripisiuri ancone reliquis¬
q que suntinea regione municipiis preb&uro cuius materies siess& facultas ad¬
portationib: adurbẽ maxime haberentur in edificiis utilitates. Et sinon in omne

Expanded text:
accedentes mittere. Itaque celeriter milites congesserunt. posteaquam flamma ciraccedentes mittere. Itaque celeriter milites congesserunt. posteaquam flamma circa illam materiam virgas comprehendisset, ad caelum sublata effecit opinionem, uti videretur iam tota moles concidisse. cum autem ea per se extincta esseta apparuisset, admirans Caesar iussit extra telorum missionem eos circumvallari. itaque timore coacti oppidani cum se dedidissent, quaesitum, unde essent ea ligna, quae ab igni non laederentur. tunc ei demonstraverunt eas arbores, quarum in his locis maximae sunt copiae. et ideo id castellum Larignum, item materies larigna est appellata. haec autem per Padum Ravennam deportatur, in colonia Fanestri, Pisauri, Anconae reliquisque, quae sunt in ea regione, municipiis praebetur. cuius materies si esset facultas adportationibus ad urbem, maximae haberentur in aedificiis utilitates, et si non in omne,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpterq: pondus abaqua non sustin&ur sed cũ portatur autin nauibus aut supra
abiegnas ratesconlocatur. Eaautẽ materies quẽ ad modũsit inuenta est causi
cognoscere. Diuuscesar cum exercitum habuiss& circaalpes. imperauis s&q
municipus prestare cõmeatus. ibiq e& castellũ munitũ qđ uocaretur larignum
Tuncqui ineo fuer̃ naturali munitione confisi. noluer̃ imperio pirere
Itaq: imperator copias iussitadmoueri: eratautemcente eius castelli postãturris
ex hac materia alternis trabibus transuersis utipira int̃se composita alteuti poss&
desũmo sudib & lapidibus accedentes repellere. Tuncuero cũ anĩ aduersũ est alia
costela pretersudes non habere . neq posselongius a muro ꝓpterpondus iaculari.
imperatũ est fasciculos exuirgis alligatos & faces ardentes ad eam munitionem

Expanded text:
propterque pondus ab aqua non sustinetur, sed cum portatur, aut in navibus aut supra propterque pondus ab aqua non sustinetur, sed cum portatur, aut in navibus aut supra abiegnas rates conlocatur. Ea autem materies quemadmodum sit inventa, est causa cognoscere. divus Caesar cum exercitum habuisset circa Alpes imperavissetque municipiis praestare commeatus, ibique esset castellum munitum, quod vocaretur Larignum, tunc, qui in eo fuerunt, naturali munitione confisi noluerunt imperio parere. itaque imperator copias iussit admoveri. erat autem ante eius castelli portam turris ex hac materia alternis trabibus transversis uti pyra inter se composita alte, uti possent de summo sudibus et lapidibus accedentes repellere. tunc vero cum animadversum est alia eos tela praeter sudes non habere neque posse longius a muro propter pondus iaculari, imperatum est fasciculos ex virgis alligatos et faces ardentes ad eam munitionem
Abbreviated transcription (Latin):
sed quẽ admodũ excupressu pinu resina excedro oleum qđ cidreũ dicitur¬
materies uenadirecta aephesi inaede: simulacrũ dianae &iã lacunaria. &ibi & ince¬
teris nobilibus fanis propterȩternitatẽ sunt facta: Nascuntus autẽ hae arbores
maximecretȩ &africȩ & non nullis syriȩ regionibus. Larixuero qui non est
notus nisihis municipalibus qui s unteirca ripã fluminis padi& litoramaris hadri¬
ani. Non solũ absuco uehementi a maritate abcarie auttinea non nocetur.
sed &iã flãmã ex igni nonrecipit. necipseꝑse potestardere. nisiuti saxũ infornace
ad celcem coquendã aliis lignis uratur. nectamen tuncflãmã recipit nec carbonẽ
tẽperatura. humor eautẽ & terreno est spissesolidata non hab& spatia forami¬
nũ quapossit ignis pen&rare reicitq eius uim siecpatitur ab eo sibicito noceri

Expanded text:
sed quemadmodum ex cupressu et pinu resina, ex cedro oleum, quod cedrium dicitused quemadmodum ex cupressu et pinu resina, ex cedro oleum, quod cedrium dicitumateries vena directa. Ephesi in aede simulacrum Dianae ex ea, lacunaria et ibi et in ceteris nobilibus fanis propter aeternitatem sunt facta. nascuntur autem eae arbores maxime Cretae et Africae et nonnullis Syriae regionibus. Larix vero, qui non est notus nisi îs municipalibus, qui sunt circa ripam fluminis Padi et litora maris Hadriani, non solum ab suci vehementi amaritate ab carie aut tinea non nocetur, sed etiam flammam ex igni non recipit, nec ipse per se potest ardere, nisi uti saxum in fornace ad calcem coquendam aliis lignis uratur; nec tamen tunc flammam recipit nec carbonem temperatura, umore autem et terreno est spisse solidata, non habet spatia foraminum, qua possit ignis penetrare, reicitque eius vim nec patitur ab eo sibi cito noceri,
Abbreviated transcription (Latin):
& in commissuris & coagmentationib ablenitudine firmas recipiunt cate¬
nationes Item carpinus qđ ÷ minima ignis & terreni mixtione aeris
autem &humoris summa contin&ur tẽperatura. Non est fragilis sedha¬
b&utilissimã tractabilitatem. Itaq greci qđ excamateria iuga iumentis
conparant qđ apudcos iuga ⁊yra uocitantur. Item riga eam appellant
non minus ÷ admirandum. decupresso & pinu qđ hehabentes humoris abun¬
dantũ equamq ceterorũ mixtionẽ ꝓpterhumoris saci&itẽ in operibus so
lent cẽ pandȩ sedinu&ustatẽ sincuitiis conseruantur. qđ hifliquor quim:
penitus in corporib earũ hab&amarũ saporem. quiꝓpteracritudinem
non patitur penetrare cariem. Neq eas bestiolas quaesunt nocentes.
deoq queexhis generib opera constituuntur. ꝑmanent ad eernã diut᷑¬
nitatẽ  Item cadrus &iuniperus easdem habentuir tutes &utilitates

Expanded text:
et in commissuris et coagmentationibus ab lentitudine firmas recipiunt cateet in commissuris et coagmentationibus ab lentitudine firmas recipiunt catenationes. Item carpinus, quod est minima ignis et terreni mixtione, aeris autem et umoris summa continetur temperatura, non est fragilis, sed habet utilissimam tractabilitatem. itaque Graeci, quod ex ea materia iuga iumentis comparant, quod apud eos iuga zuga/ vocitantur, item zugi/hn eam appellant. non minus est admirandum de cupresso et pinu, quod eae habentes umoris abundantiam aequamque ceterorum mixtionem, propter umoris satietatem in operiitiis conservantur, quod is liquor, qui inest penitus in corporibus earum, habet amarum saporem, qui propter acritudinem non patitur penetrare cariem neque eas bestiolas, quae sunt nocentes. ideoque quae ex his generibus opera constituuntur, permanent ad aeternam diuturnitatem. Item cedrus et iuniperus easdem habent virtutes et utilitates;
Abbreviated transcription (Latin):
cõmodam prestant tractabilitatem. Anusuitẽ que ꝓxima fluminũ ripis
ꝓcreatur. & minimemateries utilis uidetur. hab& in se egregias rationes
Ftenĩaere &igniplurimo tẽperata non multum terreno humore paulo
ta edificiorũ palationib crebrȩ fixa recipiens in se quodminus hab& incorpora
liquoris perman& in mortalitatis ad &ernitatem. & sustin& in mania pondera
structure & seuitiis conseruat. Itaq non potest extraterrã paulũ tem p̃
durare ea in humore obruta perman& ad diuturnitatẽ. Estautẽ maxi¬
mũ id considerure rauennȩ qđibiomnia opera &publica & priuata sub
fundam̃tis eius generis habeant palos. Vlmus uero & fraxinus maximos
habent humores minimũq aeris &ignis terreni tẽperata emixtione com¬
parate sunt in operibus. cũ fabricantur lente &ibpondere humoris nonba¬
bentrigorẽ &celeriter pandant: Simulaut ẽu&ustatesunt aridefacte
aut inagro perfecto quiesteis liquor stantes emoriuntur fiunt duriores

Expanded text:
 usu rigiditatem. Alnus autem, quae proxima fluminum ripis procreatur et minime materies utilis videtur, habet in se egregias rationes. etenim est aere et igni plurimo temperata, non multum terreno, umore paulo. nta aedificiorum palationibus crebre fixa, recipiens in se quod minus habet in corpore liquoris, permanet inmortalis ad aeternitatem et sustinet inmania pondera structurae et sine vitiis conservat. ita quae non potest extra terram paulum tempus durare, ea in umore obruta permanet ad diuturnitatem. Est autem maxime id considerare Ravennae, quod ibi omnia opera et publica et privata sub fundamentis eius generis habeant palos. ulmus vero et fraxinus maximos habent umores minimumque aeris et ignis, terreni temperate. ea e mixtione comparatae, sunt in operibus, cum fabricantur, lentae et ab pondere umoris non habent rigorem et celeriter pandant; simul autem vetustate sunt aridae factae aut in agro perfecto qui est eis liquor stantes emoriuntur, fiunt duriores
Abbreviated transcription (Latin):
& de earũ generũ uari&ate quasq & qđ habeat speties earũq quesuNt in singulis
generib distributiones extrib generib que subtilissimas haberent ꝓportionib
modulorũ quantitates tonici generis morib docui: Nunchocuolumine dedoricis
corinthisq constitutis & omnib: dicã corũ discrimina & ꝓpri&ates explicabo
Cołũnetorinthiţ preter capitula om̃s symm&rus habent uti ionice sed capitulori
altitudines efficiunt eas prata excelsiores & griciliores qđ iopici capituli altitudo
tertia pars÷ crassitudinis colũnat corinttnȩ tota crassitudo scapi. Igitur qđ
duȩ pastes ecrassitudine corinthidrũ adiciunt᷑ efficiun exclsitite speciem
carũ graciliorẽ ceteramẽbra quiae supracolũnas inponunt᷑ Autedoricis sỹmetruis
autionicis morib: incorinthiis colũnis conlocantur . qđ ipsũ corinthiũ genuspropͥa¬

Expanded text:
et de earum generum varietate quasque et quot habeant species earumque quae sunt in singulis et de earum generum varietate quasque et quot habeant species earumque quae sunt in singulis generibus distributiones. Ex tribus generibus quae subtilissimas haberent proportionibus modulorum quantitates ionici generis moribus, docui; nunc hoc volumine de doricis corinthiisque constitutis et omnibus dicam eorumque discrimina et proprietates explicabo. Columnae corinthiae praeter capitula omnes symmetrias habent uti ionicae, sed capitulorum altitudines efficiunt eas pro rata excelsiores et graciliores, quod ionici capituli altitudo tertia pars est crassitudinis columnae, corinthii tota crassitudo scapi. igitur quod duae partes e crassitudine corinthiarum adiciuntur, efficiunt excelsitate speciem earum graciliorem. Cetera membra, quae supra columnas inponuntur, aut e doricis symmetriis aut ionicis moribus in corinthiis columnis conlocantur
Abbreviated transcription (Latin):
antur emittere uomentia ructus aquarũ exoreȩdiũ ionicarũ: quã aꝑtissime
potui dispositiones. hoc uolum inescripsi. Doricarũ autem &chorinthiarum
que sint proportiones. in sequentilibro explicabo. VITRUVII LIBER TERTI¬
VS EXPLICIT INCIPIT LIBER QUARTUS
TUM ANEADUER TISIEA IMPERATOR PLURES DEARCHITECTUR A
prȩcepta uolummaq comm̃tariorũ nonordinata sed incepta ut ipasticu¬
las errabundos reliquisse. Dignam &utilissimã rem putaui antea disciplinȩ
corpus ad perfectã ordinationẽ perducere. & prescriptas insingulis uoluminib
singulorũ qualitates explicare : Itaq cesar primouolumine tibideofficio eius.
& quib cruditũ esse reb architectũ oporteat exposui. Secundo de copus mate¬
riȩ equib: edificia constituunt᷑ disputaui. Tertio autẽ deȩdiũ sacrarũ dispositionib:

Expanded text:
antur emittere vomentia ructus aquarum ex ore. Aedium ionicarum, quam apertissime antur emittere vomentia ructus aquarum ex ore. Aedium ionicarum, quam apertissime potui, dispositiones hoc volumine scripsi; doricarum autem et corinthiarum quae sint proportiones, insequenti libro explicabo. LIBER QUART explicabo. LIBER QUARTUS Cum animadvertissem, imperator, plures de architectura praecepta voluminaque commentariorum non ordinata sed incepta uti particulas errabundas reliquisse, dignam et utilissimam rem putavi tantae disciplinae corpus ad perfectam ordinationem perducere et praescriptas in singulis voluminibus singulorum generum qualitates explicare. itaque, Caesar, primo volumine tibi de officio eius et quibus eruditum esse rebus architectum oporteat, exposui. secundo de copiis materiae, e quibus aedificia constituuntur, disputavi; tertio autem de aedium sacrarum dispositionibus
Abbreviated transcription (Latin):
suprascriptũ est infronte inclinata fuerit. tuncinaspectu uidebuntur eẽ
ad ꝑpendiculũ & normã: Colũ narũ strie faciendae s̃ xxiiii. itaexcauate
uti norma in cauostriȩ cũ fuerit amiecta circũ acta ac conibus striarum
dextra ac sinistra tangitacum̃ que nor ine circã rotunditione tangendo periugiri
possit crassitudinis striarũ factendȩfunt. quantũ adiectio inmediacolũna exde¬
scriptione inueni&r Insimis quae supracoronam in laterib suNt ediã capita
leonina s̃ scalpenda disposita uti contra colũnas singulas primũ sint designata. cȩ
terequili modo disposita uti singula singulismedns tegulis respondeant. Haec
autẽ quaeerunT contracolũnas perterebrata sint ad canalem qui excipit & egulis aquã
celestẽ. meduna autẽsint solida utiquȩ cadituisa quaepertegulas inamnalẽ ned eicat
ꝑintercolumnia. neq transeuntes perfundant. sedquȩ sunt contracolũ nas uide¬

Expanded text:
supra scriptum est, in fronte inclinata fuerint, tunc in aspectu videbuntur esse supra scriptum est, in fronte inclinata fuerint, tunc in aspectu videbuntur esse ad perpendiculum et normam. Columnarum striae faciendae sunt XXIIII ita excavatae, uti norma in cavo striae cum fuerit coniecta, circumacta anconibus angulos striarum dextra ac sinistra tangat cacumenque normae circum rotundationem tangendo pervagari possit. crassitudines striarum faciendae sunt, quantum adiectio in media columna ex descriptione invenietur. In simis, quae supra coronam in lateribus sunt aedium, capita leonina sunt scalpenda, dispostera aequali modo disposita, uti singula singulis mediis tegulis respondeant. haec autem, quae erunt contra columnas, perterebrata sint ad canalem, qui excipit e tegulis aquam caelestem; mediana autem sint solida, uti, quae cadit vis aquae per tegulas in canalem, ne deiciatur per intercolumnia neque transeuntes perfundat, sed quae sunt contra columnas, vide
Abbreviated transcription (Latin):
& exeis una pars inmedio cacumine tympani constituatur : dũ contra epystilii
colũnarũq hypo trachelia ad ꝑpendiculũ respondeanł coronȩ que supra ȩqua¬
liter imis prȩtersimas suntconlocandȩ. insupercoronissimȩ quas greciepyti¬
das dicunt faciendesert altiores octaua paste coronarũ abtitudinis. Aorxteria
angularia tã alta quantũ ÷ tympanũ mediũ mediana. altiora octaua paste
quĩ angularia. Membraomnia quasupra capitula colũnarũ fuÑ futura
id ÷ epystilia ⁊ophoracorona & tympana fastigia acroteria inclinanda suiN
infrontis suae cuiusq altitudinis paste xii. Ideo qđ cũsteterimus contra
frontes ab oculo lineȩduȩ siextensȩfuerint & unatetigerit imã operis
pastem altera sũmã qua sũ mã tetigerit longiorfi&. ita quolongior uisus
lineȩ insuperiorẽ pastẽ ꝓcedit resopinatã faciteius speciem: Cũ autẽuti

Expanded text:
et ex eis una pars in medio cacumini tympani constituatur, dum contra epistylia et ex eis una pars in medio cacumini tympani constituatur, dum contra epistylia columnarumque hypotrachelia ad perpendiculum respondeant. coronaeque supra aequaliter imis praeter simas sunt conlocandae. insuper coronas simae, quas Graeci epaieti/des dicunt, faciendae sunt altiores octava parte coronarum altitudinis. acroteria angularia tam alta, quantum est tympanum medium, mediana altiora octava parte quam angularia. Membra omnia, quae supra capitula columnarum sunt futura, id est epistylia, zophora, coronae, tympana, fastigia, acroteria, inclinanda sunt in fronte suae cuiusque altitudinis parte XII, ideo quod, cum steterimus contra frontes, ab oculo lineae duae si extensae fuerint et una tetigerit imam operis partem, altera summam, quae summam tetigerit, longior fiet. ita quo longior visus linea in superiorem partem procedit, resupinatam facit eius speciem. cum autem, uti
Abbreviated transcription (Latin):
ritatẽ habeant scalpture cymatiũ suȩ altitudinis pastis septimȩ ꝓiccturȩ cymati¬
ũ quã crassitudo Suprazophorũ denticudus ÷ faciendus tãaltus quã epistilii me¬
dia fastigia ꝓiecturaeius quantũ altitudo Intersectio quegrece m&oce dicitur
sic ÷ diuidenda utidenticulus altitudinissuȩ dimidũ pastẽ habeat infronte.
Cauus autẽ int̃ sectiones huius frontis etribus dua spastes huiuscimatiũ altitudinis
eius sextã pastem corona cũ suo cymatio pretersimã quantũ medi fascuepystilii
Proiecturacorone cũdenticulo faciendaest quantũ erit altitudo azophoro ad sum¬
mũ corone cymatiũ. Etomnino om̃s etphoreuenustiorẽ habeantspeciem quae
quantũ altitudine tantundẽ habeant ꝓiecturȩ. Tympaniautẽ qđ ÷ infastigio
sic ÷ facienda uti fronscoro ebextremis cymatis totadimetiatur in pastes nouẽ

Expanded text:
ritatem habeant scalpturae. cymatium suae altitudinis partis septimae; proiecturae cymatiritatem habeant scalpturae. cymatium suae altitudinis partis septimae; proiecturae cymatiûm quantum crassitudo. Supra zophorum denticulus est faciendus tam altus quam epistylii media fascia; proiectura eius quantum altitudo. intersectio, quae graece meto/ph dicitur, sic est dividenda, uti denticulus altitudinis suae dimidiam partem habeat in fronte, cavus autem intersectionis huius frontis e tribus duas partes; huius cymatium altitudinis eius sextam partem. corona cum suo cymatio, praeter simam, quantum media fascia epistylii; proiectura coronae cum denticulo facienda est, quantum erit altitudo a zophoro ad summum coronae cymatium; et omnino omnes ecphorae venustiorem habeant speciem, quae quantum altitudinis tantundem habent proiecturae. Tympani autem, quod est in fastigio, altitudo sic est facienda, uti frons coronae ab extremis cymatiis tota dimetiatur in partes novem
Abbreviated transcription (Latin):
usenĩ scandit oculi species non facileꝑsccat aeris crebritatem : dilapsa itaque
altitudinisspatio & uirib: extrustam incestã modulorũ renũntiat sensib: quantita¬
tem:: Quare sẽꝑ adiciendũ ÷ rationi supplem̃tũ insyminetriarũ membris cũfu¬
erint utacit altiorib locis opera. aut&iã ipsa colossi ca&era habeant magnitudi¬
nẽ rationem rationẽ: Epystiliilatitudo inimo qđ supra capitulũ erit. quan¬
tacrassitudo sũmuecolũ nae subcapituloerit: tantafiat sũmũ quantũ imis scapus¬
Cymitii egyptii septimipiste suȩ alatudinis ẽ faciendũ &inpicetura tantundẽ reliqͥ
pirs preter cymatiũ diuidendaest in pastes .xii. & carũ triũ um fascu ÷ facienda secun¬
da .iiii. sũma v. Item zophorus supraepystiliũ quasta parte minus quã epistiliũ
Sinautẽ sigilla designario portuerit. quartaparte altiorẽ quã cpistiliũ utiausto¬

Expanded text:
us enim scandit oculi species, non facile persecat aeris crebritatem; dilapsa itaque us enim scandit oculi species, non facile persecat aeris crebritatem; dilapsa itaque altitudinis spatio et viribus exuta incertam modulorum renuntiat sensibus quantitatem. quare semper adiciendum est rationis supplementum in symmetriarum membris, ut, cum fuerint aut altioribus locis opera aut etiam ipsa colossicotera, habeant magnitudinum rationem. epistylii latitudo in imo, quod supra capitulum erit, quanta crassitudo summae columnae sub capitulo erit, tanta fiat; summum, quantum imus scapusCymatium epistylii septima parte suae altitudinis est faciendum, et in proiectura tantundem. reliqua pars praeter cymatium dividenda est in partes XII, et earum trium ima fascia est facienda, secunda IIII, summa V. item zophorus supra epistylium quarta parte minus altus quam epistylium; sin autem sigilla designari oportuerit, quarta parte altior quam epistylium, uti aucto
Abbreviated transcription (Latin):
tractũ eoneminus habeat capitulũ suae symmetriȩ ꝓiecturã & inaltitudine suae
pastis adiectionẽ: Deuolutarũ descriptionib uti adcircinũ sint rectae in uolutȩ.
quemad modũ describantur in extremolibro forma&ratio ercrũerit subscripta:
tis. utq adiectio insty lobatis facta fuerit. insuperiorib mẽbris respondeat symme¬
tria xpystiliorũ. Epystiliorũ ratio sic est habenda uti sicolũne fuerint aminima
XII. pedũ ad quindecĩ pedes epystilia sit altitudo dimidia crassitudinis imaȩ colũ nae
Itẽ abxv pedib ad xx colũnae altitudo demetiarũ in partes tredecĩ. & unius pastis
altitudo epistylu fiat. Itẽ siaxx ad xxx pedes diuidat᷑ altitudo in pastes .xii.
& semissem &eius una pars epystiliũ in altitudinefiat:. I Itẽ si ab XXUpedib: ad
XXX diuidat᷑ in pastes .xii. &eius una pars altitudo fiatItẽratã pastẽ ad eundem

Expanded text:
tractum, eo ne minus habeat capitulum suae symmetriae proiecturam et in latitudine suae tractum, eo ne minus habeat capitulum suae symmetriae proiecturam et in latitudine suae partis adiectionem. De volutarum descriptionibus, uti ad circinum sint recte involutae, quemadmodum describantur, in extremo libro forma et ratio earum erit subscripta. tis, ut, quae adiectio in stylobatis facta fuerit, in superioribus membris respondeat symmetria epistyliorum, epistyliorum ratio sic est habenda, uti, si columnae fuerint a minima XII pedum ad quindecim pedes, epistylii sit altitudo dimidia crassitudinis imae columnae; item si ab XV pedibus ad XX, columnae altitudo dimetiatur in partes tredecim, et unius partis altitudo epistylii fiat; item si XX ad XXV pedes, dividatur altitudo in partes XII et semissem, et eius una pars epistylium in altitudine fiat; item si ab XXV pedibus ad XXX, dividatur in partes XII, et eius una pars altitudo fiat. item si quae altiores eru
Abbreviated transcription (Latin):
Capituliautẽ crissitudo sic estfaciendi utex nouẽpastib &dimidu trespistes prepen¬
deunt in sri astrigalũ sũmiscipi eymatio adepto abaco & cinali reliquasit parisio
ordiectura aut̃ cymatii hab& exetra abici quad rã oculi mignitudinẽ: puluinorũ
piltti abaco hanc habeant ꝓiecturã uticircini centrũ unũ cũ sitpositũ incapituli
tetrante. & alterũ deducatur ad extremũ cymaitiũ circũactũ palteorũ extremas
pastes tangat: Axesuo lutarũ neccrassioressiNt quã oculi magnitudo uolutaequȩ
ipsȩ siccedent᷑ altitudinis suȩ duo decimã pastẽ hecerunt symmetriȩ capitulo¬
rũq colũnȩ future sunt abminimo ad pedes xxv. quaesu praeruNt. Reliqua habe¬
buNt ad eundem modũ symmetrias. Abacus autemerit longus & latus quã cras¬
sacolũ na ẽ : imaadiecta parte .viiii. uti quominus habuerit altior columna con¬

Expanded text:
Capituli autem crassitudo sic est facienda, ut ex novem partibus et dimidia tres partes praepenCapituli autem crassitudo sic est facienda, ut ex novem partibus et dimidia tres partes praependeant infra astragalum summi scapi; cymatio, adempto abaco et canali, reliqua sit pars. proiectura autem cymatii habeat extra abaci quadram oculi magnitudinem. pulvinorum baltei ab abaco hanc habeant proiecturam, uti circini centrum unum cum sit positum in capituli tetrante et alterum diducatur ad extremum cymatium, circumactum balteorum extremas partes tangat. axes volutarum ne crassiores sint quam oculi magnitudo, volutaeque ipsae succidantur altitudinis suae duodecimam partem. haec erunt symmetriae capitulorum, quae columnae futurae sunt ab minimo ad pedes XXV. quae supra erunt, reliqua habebunt ad eundem modum symmetrias, abacus autem erit longus et latus, quam crassa columna est ima adiecta parte VIIII, uti, quo minus habuerit altior columna con
Abbreviated transcription (Latin):
frontib uolutarũ pastemduo deuigesima &eiusdimidia tunc crassitudo diuiden¬
diest in pastes nouem &dimidiã & secundũ abacũ inquattuor pastib uolutarũ secun¬
dũ extremi abaci quadrã lineȩ dimittendȩ quecathe s oedicuntur. Tunc ex no¬
uem pastib & dimidia una pars. & dimidia abici crassitudo relinquatur. relique
octouolutis constituant᷑. Tuncablinea quae sȩcdm abaci extremã pastem dimissa
erit in interiorem pastẽ recedat unius & dimidiate pastis latitudine. Deindebȩli¬
turq ex eocentro rotunda circinatio tã magna indiam&ro. quã una pass exocto
pastibus est. eaerit oculi magnitudine &inea cathecton respondens diametros
agatur. Tuncabsũ mo subabaco inceptũ insingulis tetrantorũ actionib dimidia¬
tũ oculi spatiũ minuatur. Deniq in eundẽ tetrantẽ qui est subiba conuenut

Expanded text:
frontibus volutarum parte duodevicensima et eius dimidia. tunc crassitudo dividenfrontibus volutarum parte duodevicensima et eius dimidia. tunc crassitudo dividenda est in partes novem et dimidiam, et secundum abacum in quattuor partibus volutarum secundum extremi abaci quadram lineae demittendae, quae cathetoe dicuntur. tunc ex novem partibus et dimidia una pars et dimidia abaci crassitudo relinquatur, reliquae octo volutis constituantur. Tunc ab linea, quae secundum abaci extremam partem demissa erit, in interiorem partem alia recedat unius et dimidiatae partis latitudine. deinde hae li conlocetur signeturque ex eo centro rotunda circinatio tam magna in diametro, quam una pars ex octo partibus est. ea erit oculi magnitudine, et in ea catheto respondens diametros agatur. tunc ab summo sub abaco inceptum schema volutae in singulis tetrantorum actionibus dimidiatum oculi spatium minuatur, doneque in eundem tetrantem, qui subest, conveniat.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓiecturaerit spinȩ parsoctaua & sextadecima apars crassitudinis columnae spiris
perfectis & collocatis colũnesun mediane in ꝑnao & postico ad perpendiculũ me¬
ducentri conlocandȩ. Angulares autẽ quaeq eregione earũ futura sunt in la¬
teribus aedis dextra acsinistra utipartes interiores quaead pari& es cellȩ spectant ad
ꝑpendiculũ latais habeant conlocatũ. Exteriores autẽ pastes utidicantse ea¬
rũ contracturarũ. sicenĩerunt figure compositionis aediũ contractura ciustali
ratione exactae. Scapiscolũnarũ statutis capitulorũ ratio sipuluinataerunt
hys syminetriis conformabuntur utiquã crasissimꝰ scapus fuerit addita octaua
decima parte scapi abacus habeat longitudinem & latitudinẽ crassitudinẽ cũ
uolutis eius dimedum. Recedendũ autẽ ÷ ab extremo abaco in interiorẽ pastem

Expanded text:
proiectura erit spirae pars octava et sexta decuma pars crassitudinis columnae. Spiris proiectura erit spirae pars octava et sexta decuma pars crassitudinis columnae. Spiris perfectis et conlocatis columnae sunt medianae in pronao et postico ad perpendiculum medii centri conlocandae, angulares autem quaeque e regione earum futurae sunt in lateribus aedis dextra ac sinistra, uti partes interiores, quae ad parietes cellae spectant, ad perpendiculum latus habeant conlocatum, exteriores autem partes †uti dicant se earum contracturam. sic enim erunt figurae compositionis aedium contractura eius tali ratione exactae. Scapis columnarum statutis capitulorum ratio sic est habenda. si pulvinata erunt, his symmetriis conformabuntur, uti, quam crassus imus scapus fuerit addita octava decuma parte scapi, abacus habeat longitudinem et latitudinem; crassitudinem cum volutis eius dimidiam. recedendum autem est ab extremo abaco in interiorem partem
Abbreviated transcription (Latin):
gurges erit itidiuiditur ut superior pars tertu paste sit crassitudinis columnae
creliquũ plintho relinquat᷑. Dempta plintho reliquũ diuidatur in partes
londicunT Sinautẽ ioniceer̃ faciende symmetriȩ earũ sicert̃ constituendae
uti latitudo spirȩ quoq uersussit colũ nȩ crassitudinis adiecta crassitudine quaista
&octiua Altitudo iti utiadtigurges. itaut eius plinthos reliquũq prȩter plin¬
thũ qđ ciad tertiapars crassitudinis colũnae. Diuidatur in pastes septẽ in de
triũ partiũ thorus quiẽ in sũ moreliquae quattuor pastes diuidende sunt
equalit̃. &una parsfiat cũ suis astragalis & suꝑcilio superior trochilus. altera pars
inferior trochilo relinquatur. sed inferior maior apparebit ideo qđ habebit ad
extremã plinthuũ ꝓiecturã. Astragali faciendi suNt octaue partis trochili

Expanded text:
curges erit, ita dividatur, ut superior pars tertia parte sit crassitudinis columnae, curges erit, ita dividatur, ut superior pars tertia parte sit crassitudinis columnae, reliquum plintho relinquatur. dempta plintho reliquum dividatur in partes lon dicunt. Sin autem ionicae erunt faciendae, symmetriae earum sic erunt constituendae, uti latitudo spirae quoqueversus sit columnae crassitudinis adiecta e crassitudine quarta et octava. altitudo ita uti atticurges; item et eius plinthos; reliquumque praeter plinthum, quod erit tertia pars crassitudinis columnae, dividatur in partes septem: inde trium partium torus, qui est in summo; reliquae quattuor partes dividendae sunt aequaliter, et una pars fiat cum suis astragalis et supercilio superior trochilus, altera pars inferiori trochilo relinquatur; sed inferior maior apparebit, ideo quod habebit ad extremam plinthum proiecturam. astragali faciendi sunt octavae partis trochili.
Abbreviated transcription (Latin):
ses quipediles pecplus quãbi pediles faciendȩuidentur Itẽsicirca ȩdem gradusfu¬
turis unt adcundẽmodũ ficridebeN sinautẽ circaȩdẽ extribus lateribus podiũ
faciendũ crit idid constituatur ut i quadxspirȩ truncicaronȩ lysis adipsũ stylo¬
patã quierit scibcolũna spirisconuenunt. Stylobatã itaoport& ex iequari
utihabeat ꝑpediũ adinicctionẽ ꝑscabellos in pares: Sienĩ ad libellã dirigetur alueo¬
latũ oculõ uidebitur : Hocautẽ ut scabelli adidconuenienter fiant: Item in
extremo libro forma & demonstratio erit descripta hisꝑfectis in suis locis
spire conlocentur heq ad sũ m&rũ sic ꝑficunt᷑ uticrassitudo cũplintho sitcolũnȩ
ex dimiducrassitudine ꝓiccturãq quãgreci eh GoꝑAN uocitant habeant sextan¬
tẽ tatulla aslonguerit colũnȩ crassitudinis unius & dimidiȩ Altitudo eius suiti¬

Expanded text:
sesquipedales nec plus quam bipedales faciendae videntur. item si circa aedem gradus fusesquipedales nec plus quam bipedales faciendae videntur. item si circa aedem gradus futuri sunt, ad eundem modum fieri debent. Sin autem circa aedem ex tribus lateribus podium faciendum erit, id constituatur, uti quadrae, spirae, trunci, coronae, lysis ad ipsum stylobatam, qui erit sub columnarum spiris, conveniant. stylobatam ita oportet exaequari, uti habeat per medium adiectionem per scamillos inpares; si enim ad libellam dirigetur, alveolatum oculo videbitur. hoc autem, ut scamilli ad id convenientes fiant, item in extremo libro forma et demonstratio erit descripta. His perfectis in suis locis spirae conlocentur, eaeque ad symmetriam sic perficiantur, uti crassitudo cum plintho sit columnae ex dimidia crassitudine proiecturamque, quam Graeci ekfora/n vocitant, habeant S extantem: ita tum lata et longa erit columnae crassitudinis unius et dimidiae. Altitudo eius, si atti
Abbreviated transcription (Latin):
lo meteu st plo quea dmodũ suprascriptasiunt &constituta inareostylis enĩ libertis est
quantũ cuiq lib & constituendi sedita colũne inperypteris conlocentur uti qđ inrt̃ co¬
lũ nusuint̃ in fronte totidembis int̃colũnufunt in laterib Itienim erit duplexlon¬
gitudo operis adlatitudinẽ : Naq quicolũnirũ duplicationes fecer̃ errauisseuidentur
qđ unũ int̃ colũnũ in longitudine plusquĩ oporteit ꝓcurrereiude turede c padusin
stonte constrtuendi ita sint : utisint semper impires. Nãq cũ dextropede primus
gradus ascendit᷑. item in sumo tẽplo primuscritponendus: Crassitudin esautẽ corũ
graiduum ita finiendis censeo ut neq erissiores extante nectenu iores dodrante sint col¬
locat: sicenĩdurus noneritascensus. Retractationes autẽ griduũ piecminus quã

Expanded text:
lo aut eustylo, quemadmodum supra scripta sunt et constituta. in araeostylis enim libertas est lo aut eustylo, quemadmodum supra scripta sunt et constituta. in araeostylis enim libertas est quantum cuique libet constituendi. sed ita columnae in peripteris conlocentur, uti, quot intercolumnia sunt in fronte, totidem bis intercolumnia fiant in lateribus; ita enim erit duplex longitudo operis ad latitudinem. namque qui columnarum duplicationes fecerunt, erravisse videntur, quod unum intercolumnium in longitudine plus quam oporteat procurrere videtur. Gradus in fronte constituendi ita sunt, uti sint semper inpares; namque cum dextro pede primus gradus ascendatur, item in summo templo primus erit ponendus. crassitudines autem eorum graduum ita finiendas censeo, ut neque crassiores dextante nec tenuiores dodrante sint conlocatae; sic enim durus non erit ascensus. retractiones autem graduum nec minus quam
Abbreviated transcription (Latin):
amnsolidũ quantũ ex implitudint operispratione udebitꝰ etrut Questrueta¬
⁊ rotuisolũ quẽ solidissimi supriq terrã piri&es e&ẽtriuntur sub colupi dlitist¬
dio cesiols quico liunesunt futunȩ utifirmiorasit̃ in feriora suꝑcnorb qee aut¬
Aoco fltes appellantur i Na excipiunt̃ omeraspirrũq picture nonprocetdĩt
concaonurinda autsolidandi festucationib utidestinent᷑ Sorurtẽ soldũ nonin¬
cemn&us seddlo cuserit coniesticius adimũ autplaut̃ tuncis locus foditur en¬
iranturq ecpilis si ligncis autol cigmneis robusteis astilatis configuratur¬
subligiq michinis adigitur quĩ rebherrimȩ cirbonibi q ex plcontur interulla pilorũ
auum estructuris solidissimis fundim̃ti implcantur Fxtructisate samndoñtis
alicsrentũst lobitesir̃ conlocindȩ supristrlolitis colimnȩ disponende quens¬
aAmodiũ supriscriptũ ÷ siuempygiostylo qut̃i dmodũpygnostyla siues ystylo authasto¬

Expanded text:
pro ratione videbitur, extruaturque structura totum solum quam solidissima. supraque terram parietes extruantur sub columnas dimidio crassiores quam columnae sunt futurae, uti firmiora sint inferiora superioribus; quae stereobates appellantur, nam excipiunt onera. spirarumque proiecturae non procedant a autem concamaranda aut solidanda festucationibus, uti distineantur. Sin autem solidum non invenietur, sed locus erit congesticius ad imum aut paluster, tunc is locus fodiatur exinaniaturque et palis alneis aut oleagineis aut robusteis ustilatis configatursublicaque machinis adigatur quam creberrime, carbonibusque expleantur intervalla palorum, et tunc structuris solidissimis fundamenta impleantur. extructis autem fundamentis ad libramentum stylobatae sunt conlocandi. Supra stylobatas columnae disponendae, quemadmodum supra scriptum est, sive in pycnostylo, quemadmodum pycnostyla, sive systylo aut diasty
Abbreviated transcription (Latin):
Itelatitudo diuidat᷑ in partes decim ex histernae pastes dextraacsinistra cellis minorib:
siueibialiȩ future sunt dentur. Rliquequattuor medie edi adtribuantur. spa¬
tium qđerit antecellas in ꝓnao itacolũnis design&ur utangula res contra antas pari¬
etum extremorũ regione collocentur. Ouemediȩ eregione pari&um quunt̃
anta & nedimaedem fuerint i ta distribuantur & interantas & colũnas priores per
mediũ hisdemregionibus altera aedisponatur. eques intima crissitudine altitudinis
pasteuii altitudo tertu paste latitudinis templi sũmaq colũna quasta paste crassitudinis

Expanded text:
item latitudo dividatur in partes X. Ex his ternae partes dextra ac sinistra cellis minoribus, item latitudo dividatur in partes X. Ex his ternae partes dextra ac sinistra cellis minoribus, sive ibi alae futurae sunt, dentur; reliquae quattuor mediae aedi attribuantur. spatium, quod erit ante cellas in pronao, ita columnis designetur, ut angulares contra antas, parietum extremorum e regione, conlocentur; duae mediae e regione parietum, qui inter antas et mediam aedem fuerint, ita distribuantur; et inter antas et columnas priores per medium isdem regionibus alterae disponantur. eaeque sint ima crassitudine altitudinis parte VII; altitudo tertia parte latitudinis templi; summaque columna quarta parte crassitudinis