comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
facit: & quidat nuptum benefacit: Ibibeatior sit melier sic permanendo. que
mortuo uiro suo in potestatehab& cui uult nubere tantũ inm̃o: Quad duobus
modis accipipotest: aut xp̃iana permanens. aut xp̃ianonubens. Nonenim
tẽpors reuelati testamenti noui. in euangelio uelullis a postolicis litteris sine ambigu¬
tate declaratũ eẽ. recolo. utrũ dñs ꝓhibuerit fideles infidelib iungi: quãuis bta¬
tissimus crprianus inde non dubit&. nec in leuibus peccatis constituat. iungere c
infidelibus uinculum matrimonii.: ađd que ideẽ dicat prostituere gentilibus mẽnb
xp̃i: Ced qui ad eeis quiiam coniuncti sunt alia quaestio est audiatur & hic apt
dicens: siquis frater hab& uxorem in fidelem. & haec consentit habitare cũ illo
nondimittat illã &siquamulier hab& uirum in fidelem & hic consentit habitare
cumilla nendimittatuirum: & sic audiatur. ut quãuis fieri inlicitum sit quia

Expanded text:
facit; et qui dat nuptum, bene facit. ibi beatior sit mulier sic permanendo, quae mortuo uiro suo in potestate habet, cui uult nubere, tantum in domino. quod duobus modis accipi potest: aut christiana permanens aut christiano nubens. non enim tempore reuelati testamenti noui in euangelio uel ullis apostolicis litteris sine ambiguitate declaratum esse recolo, utrum dominus prohibuerit fideles infidelibus iungi, quamuis beatissimus Cyprianus inde non dubitet nec in leuibus peccatis constituat, iungere cum infidelibus uinculum matrimonii, atque id esse dicat prostituere gentilibus membra Christi. sed quia de his, qui iam coniuncti sunt, alia quaestio est, audiatur et hic apostolus dicens: s i quis frater habet uxorem infidelem et haec consentit sentit habitare cum illo, non dimittat illam; et qua mulier habet uirum infidelem et hic consentit habitare cum illa, non dimittat uirum, et sic audiatur, ut, quamuis fieri licitum sit, quia
Abbreviated transcription (Latin):
causa cumuxor e. non expeditnubere: quibus & nos quidrespondeam us nisi
quodipseres pondit: non omnes capiunt uerbu hoo sed quibus datuest: Sunt
enim eunuchi qui dematris utero sicnati sunt: Et sunt eunuchi: qui scipsos
castrauerunt propterregnum cȩlorum: qui potestcaperecapiat: ergo qui pt est
capiat. quid non omnes capiunt: Possunt autẽ caperehiquibus hoc prestat dĩ

Expanded text:
causa cum uxore, non expedit nubere. quibus et nos quid respondeamus, nisi causa cum uxore, non expedit nubere. quibus et nos quid respondeamus, nisi quod ipse respondit? non omnes capiunt uerbum hoc, sed quibus datum est. sunt enim eunuchi, qui de matris utero sic nati sunt; et sunt. eunuchi. qui facti scastraverunt propter regnum coelorum. Qui potest capere, capiat . Ergo qui potest capiat, quod non omnes capiunt. Possunt autem capere hi quibus hoc praestat Dei
Abbreviated transcription (Latin):
bidicenti. muliere fornicante. licereuiro eius alterã ducere. quisquis uoluerit
propter alias quas lib& molestias carercuxore cui iunctus est. prius cam moechari
facit sinefornicationedimittendo. uttur ducat alteram cũ fuerit illa moccha
nubendo: Acsic a priorepeccato quo eam moechari fecitsiue ꝑbaptismum siue perpe¬
nitentiam liberatur. sincsuo adulterio. sibi habercuideatur. quam postprioris adulte¬
rium tam quam hinc solutomatrimonii uinculo alteram duxerit: Quod quidem
si fuerit machinatus. &uxorem suam moecham faci&. &ipsequam inspostadul¬
terium coniugis aliam ducendo mocchuserit: nihilque proderit quod tibicre¬
didit & noncipotius qui nullo excepto ait. Omnis quire liquerit uxorem suã
& aliam duxerit moethatur : quibus omnibus consideratis at quetractatis. restat
ut ab cis qui haec fideliter audiunt. dicatur nobis quodd nõ dictum est: sitalis est

Expanded text:
bi dicenti muliere fornicante licere uiro eius alteram ducere, quisquis uoluerit bi dicenti muliere fornicante licere uiro eius alteram ducere, quisquis uoluerit propter alias quaslisbet molestias carere uxore, cui iunctus est, prius eam moechari faciat sine fornicatione dimittendo, ut tunc ducat alteram, cum fuerit illa moecha nubendo, ac sic a priore peccato, quo eam moechari fecit, siue per baptismum siue per paenitentiam liberatus sine suo adulterio sibi habere uideatur, quam post prioris adulterium tamquam hinc soluto matrimonii uinculo alteram duxit. quod quidem si fuerit machinatus, et uxorem suam moecham faciet et ipse quamuis post adulterium coniugis aliam ducendo moechus erit nihilque illi proderit, quod tibi. credidit et non ei potius, qui nullo excepto ait: omnis qui reliquerit uxorem suam et aliam duxerit, moechatur. Quibus omnibus consideratis atque tractatis restat, ut ab eis, qui haec fideliter audiunt, dicatur nobis, quod domino dictum est: si talis est
Abbreviated transcription (Latin):
uiuent si prĩcab p̃tercausam formcitionis repudiatis alterasduxerit.
nisi forte quis hcat neminem posse uxremsuam moeharficeresi pudic
est: Citam̃ dñs. Omnis qui dim̃isserit inquituxorẽ suaptercui sam stim
tã dimissacogitur per in continentiam. uiuopriore alteri copular. & hocest
mocchari: Quod si hoc istanon fecerit: tamep illequantũ in ipso est facere compu¬
lit: & hoc eidĩ peccatũ &iã sulla casta ꝑmaneat imputaebit: Sedquis nesciat quã
sint rarissimȩ quaeita pudice uiuant cumuiris ut &iam siab eis dimittantur.
alios non requirant: In comparabiliter quippenumerus est amplior femina¬
rũ quaecũ pudice adhȩreant maritis. tamen sidimissȩfuerint amaritis. p̃diffe¬
runt pubere, Cumuesd crediderint homines dñodicenti Omnis qui dimiserit
ux orem suã praeter causam fornicationis. facit eãmoechari: sicrediderint &ti¬

Expanded text:
uiuent, si prioribus praeter causam fornicationis repudiatis alteras duxerint? uiuent, si prioribus praeter causam fornicationis repudiatis alteras duxerint? nisi forte quis dicat neminem posse uxorem suam moechari facere, si pudica est. et tamen dominus, omnis qui dimiserit, inquit, uxorem suam praeter tamen dimissa cogitur per incontinentiam uiuo priore alteri copulari, et hoc est moechari. quodsi hoc ista non fecerit. tamen ille, quantum in ipso est, facere conpulit; et hoc ei deus peccatum, etiamsi illa casta permaneat, inputabit. sed quis nesciat, quam sint rarissimae, quae ita pudice uiuant cum uiris, ut, etiamsi ab eis dimittantur, alios non quaerant? incomparabiliter quippe numerus est amplior feminarum, quae cum pudice adhaereant maritis, tamen, si dimissae fuerint a maritis, non differunt nubere. cum ergo crediderint homines domino dicenti: omnis qui dimiserit uxorem suam praeter causam fornicationis facit eam moechari, si crediderint et ti
Abbreviated transcription (Latin):
spe ducehdarum. sanarum . opulentcerum. fecundarũ. pulcherrimarũ. qr eces
quas ꝑp&i nolunt. p̃tc̃ausam sorni tationis repudiarenonlic& & alterasduct
ne ꝑ p&uo deuincti adulttrio nedaptidari possint nec penitendo sanari: num¬
quid proptereto neis tahomicidioum scder ꝑpetrent᷑ dicturi sumus non et̃
adulteria. repudiatis ptcausam fornicationis uxoribus sibi alteras copulare.
uero exhoc quod sipis ñ esse adulteriũ siuiruxonẽ formcationis causa¬
abieert et alterĩ duxerit. nonne arbitraris cauendũ nediscant unriuxonres sua
quas propt̃ alias innumerabiles. causas ferre non possunt enochari cogere.
ut ab eis unculo coniugoliꝑ fornicationem sicut putassolato. liceateis alteris
ducerr. & ixco quod illas moechari coegerunt. aud uptis matc ablui. aut pem¬
tendosinari qmillis & gratiaa & medicina negibitur quadiucum adultens

Expanded text:
spe ducendarum, sanarum, opulentarum, fecundarum, pulcherrimarum, quia eas, spe ducendarum, sanarum, opulentarum, fecundarum, pulcherrimarum, quia eas, quas perpeti nolunt, praeter causam fornicationis repudiare non licet et alteras ducere, ne perpetuo deuincti adulterio nec baptizari possint nec paenitendo sanari, numquid propterea, ne ista homicidiorum scelera perpetrentur, dicturi sumus non esse adulteria repudiatis. praeter causam fornicationis uxoribus sibi alteras copulare? Iam uero ex hoc, quod sapis non esse adulterium, si uir uxorem causa fornicationis abiecerit et alteram duxerit, nonne arbitraris cauendum, ne discant uiri uxores suas, quas propter alias innumerabiles causas ferre non possunt, moechari cogere, ut ab eis uinculo coniugali per fornicationem, sicut putas, soluto liceat eis alteras ducere, et ex eo, quod illas moechari coegerunt, aut baptismate ablui aut paenitendo sanari, quoniam illis et gratia et medicina negabitur, quamdiu cum adulteris
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ icusemus. Dicentes non debere adulcerium uindicari &iam sip̃t̃ causim
fornicitionis repudiataauiro alteri coniug&ur. nemiritũ qus aquo dimissast
compellat᷑ excidere. dum id ulterium in conubium cupituiri prioris morte con¬
uertere : Sciotibi hoc non placere. ut propt᷑ hunc uanis simam inuidiam. lex xpi
cũueriinueniatur &sina. dura & inhumana dicatur: Sic itaq nontibi deb&i¬
deri ideo negandum esse adulcerium: quando uxore idultera uiuente. alteradi
citur quia potest miritus ꝑ hoccosi adulterit occidere: dumcupit sibilicere
illa extincta alteram ducere: si hocet uiuente non lic& facere: Quid sienim et
illud dicant xpĩ anȩsidei d& ractores. cogihomines occidere uxoressuas insidian
scleribus quasmlestas ferre non possunt: siuediuturno languore laborantes
& paticontubitũ p̃ualentes. siue pauperes siuesteriles. siuedeformes. aliarum

Expanded text:
super accusemus, dicentes non debere adulterium iudicari, etiamsi praeter causam super accusemus, dicentes non debere adulterium iudicari, etiamsi praeter causam fornicationis repudiata a uiro alteri coniugetur, ne maritum eius, a quo dimissa est, conpellatur occidere, dum adulterium in conubium cupit uiri prioris morte conuertere? scio tibi hoc non placere, ut propter hanc uanissimam inuidiam lex Christi, cum uera inueniatur et sana, dura et inhumana dicatur. sic itaque non tibi debet uideri ideo negandum esse adulterium, quando uxore adultera uiuente ducitur altera, quia potest maritus per hoc cogi adulteram occidere, dum cupit sibi licere illa extincta alteram ducere, si hoc ea uiuente non licet facere. quid? si enim et illud dicant christianae fidei detractores, cogi homines occidere uxores suas insidiarum sceleribus, quas molestas ferre non possunt, siue diuturno languore laborantes et pati concubitum non ualentes siue pauperes siue steriles siue deformes, aliarum
Abbreviated transcription (Latin):
dixisti: Nonmihiuid& amantissimepater. hic diuinuscẽsensus: ubi benignitas
&pi&as excluditur: Siergo quispiã nolens credere cẽ ad ulterium quando a mari¬
tosine fornicationis criminerepudiata ab alteroducit᷑. & hoc contrateiueniat. quia
istaratione suad&ur hominibus homicidia ꝑp&rare. & earũ maritos quas comedo
repudiatasduxerint. uel insidis quib. potuerint uel calumniis appecete uel aliquibus
ueris criminib: accusare &occidere. ut eis mortuis possint ẽẽ coniugia qua euiuis fue¬
rant adultena: Nonneid ex aggerandõ tibidictũ sest. Nonmihiuid&̃ amantiss me¬
frater hicdiuinus eẽ sensus. ubi p̾solũ benignitas & pi&is exludit᷑. sed &iã ingens
malignitas & impi&as excitatur: Quando quidẽmulto estlcuius & tolerabilius ut
adulteras manti quãutmartos ad ulterȩaxcidant: Plac& pctibiut propter¬
uanis simam inuidum dominie defensionem sententiȩ deseramus ł eam in¬

Expanded text:
dixisti: \'non mihi uidetur, amantissime pater, hic diuinus esse sensus, ubi benignitas dixisti: \'non mihi uidetur, amantissime pater, hic diuinus esse sensus, ubi benignitas et pietas excluditur\'. si ergo quispiam nolens credere esse adulterium. quando a marito sine fornicationis crimine repudiata ab altero ducitur, et hoc contra te inueniat, quia ista ratione suadetur hominibus homicidia perpetrare et earum maritos, quas eo modo repudiatas duxerint, uel insidiis, quibus potuerint, uel calumniis adpetere uel aliquibus ueris criminibus accusare et occidere, ut eis mortuis possint esse coniugia, quae uiuis fuerant adultefrater, hic divinus esse sensus, ubi non solum benignitas et pietas excluditur, sed etiam ingens malignitas et impietas excitatur? Quandoquidem multo est levius et tolerabilius, ut adulteras mariti, quam ut maritos adulteri occidant. Placuanissimam inuidiam dominicae defensionem sententiae deseramus uel eam in
Abbreviated transcription (Latin):
sicaticuminus. ecutiliter agerepenitentiam sibaptitatus hocfecit. Noncorrigendo
& relinquendo quod fecit: si cũ uoluerit & potuerit occidere cuius duxit uxorẽ. ut hoc
idus uelluptis matediluatur. uel penitendo soluatur : atq ita &iã illud adulteriũ non
permaneat euacuata muliere alegeuiri postmortẽuiri: sed detrans acto quod factũ est
ppenitentiã satis fiat uel regenerati oned eleatur : Nũquid propterea est accusandalex
ap̃i tãquã compulerit fieri homicdium. cũ sinecriminefornicationis repudiatam du¬
arediciteẽ adulterium hicenim siparum quidloquimur ađtendimus: multo gra¬
uiora dicipossunt quã ipsed ixisti: Namtudũ nonuis eẽ adulteria si alia educantur
dimissis adulteris hoc inuenisti. Quõ sihaec adulteria dixerimus cogent᷑ manti
occidere adulteras. quarũ uita inpediunt᷑ ad alteraesducere. atq ut hoc exaggerares

Expanded text:
si catechumenus, nec utiliter agere poenitentiam, si baptizatus hoc fecit, non corrigendo si catechumenus, nec utiliter agere poenitentiam, si baptizatus hoc fecit, non corrigendo et relinquendo quod fecit, si eum voluerit et potuerit occidere cujus duxit uxorem, ut hoc scelus vel Baptismate diluatur, vel poenitendo solvatur, atque ita etiam illud adulterium npermaneat euacuata muliere a lege uiri post mortem uiri. sed de transacto quod factum est per paenitentiam satis fiat uel regeneratione deleatur: numquid propterea est accusanda lex Christi, tamquam conpulerit fieri homicidium, cum sine crimine fornicationis repudiatam ducere dicit esse adulterium? Hic enim, si parum quid loquamur adtendimus, multo grauiora dici possunt quam ipse dixisti. nam tu dum non uis esse adulteria, si aliae ducantur dimissis adulteris, hoc inuenisti: quoniam si haec adulteria dixerimus. cogentur mariti occidere adulteras, quarum uita inpediuntur alteras ducere\'. atque, ut hoc exaggerares.
Abbreviated transcription (Latin):
quidelici abicontinentib possit. Quo diundlica qui dimittit & uiuere pmit¬
tit ad ulteremi. sulaeram duxerit. quamdiu illuiuit ꝑpauus adulterest
parait pententium frutuosam aflagitio ñretedens Necsicathi cuminus ait
adbiptis mun ad mittitur qm̃ ileo quodimpedit nonmutatur. pecrtan¬
cilur penitens potest in eadẽnequitia perscucrans: Siautẽ accusando adulteram occide¬
rit hocpeccitũ quõ trans actumest &ineo non ꝑman&. & si caticum inofactũ est baptis¬
mateabluitur: &sia baptizato penitentia & reconciliationesanatur. sednũ quid ppt̃ea
dicturi sumus ad ulteriũ noncẽ adulterium : quod sin edubio commitat᷑. si coniuge
adulterauiuente adaltera dicit᷑. Sed hoc adulterii genere excepto. Nẽpenon dubites
ee adulterium: siquisquã ducat uiuentis ux orem auirosuo ꝑlibellũ repudii sine
ulla mulieris fornicatione dimissã : Quidergo cũ uident se nec adbaptismũ admitt

Expanded text:
id dici ab incontinentibus possit: quod videlicet qui dimittit et vivere permittit adulteram, si alteram duxerit, quamdiu prior illa vivit, perpetuus adulter est, nec agit poenitentiam fructuosam a flagitio non recedens; nec si catechumenus est, ad Baptismum admittitur, quoniam ab eo quod impedit non mutatur; nec reconciliari poenitens potest in eadem nequitia perseverans: si autem accusando adulteram occiderit, hoc peccatum quoniam transactum est, et in eo non permanet, et si a catechumeno factum est, Baptismate abluitur; et si a baptizato, poenitentia et reconciliatione sanatur. Sed numquid propterea dicturi sumus adulterium non esse adulterium, quod sine dubio committitur, si conjuge adultera vivente altera ducitur? Sed hoc adulterii genere excepto, nempe non dubitas esse adulterium, si quisquam ducat viventis uxorem a viro suo per libellum repudii sine ulla mulieris fornicatione dimissam. Quid ergo, cum viderit se nec ad Baptismum admitti,
Abbreviated transcription (Latin):
porro sibonaẽ quadementia negat ds̃ bonus quidedit legebonã : quȩpotest uideri sufficere
danatio his hominib quilege quasic apostolus laudat. Aniliũ fabularũ nomine accusant.
& hoc scexistimant facere eiusdem epistolȩ testimonio ubieã sic apostolus laudat. Volentes
Curfieri non potuit cũdicat a postolus qr creditas illis aeloquiadi: sed ante saluatoris aduert
moraui. paulus seruus xp̃ihũ uocatus a postoł segregatus ineuangelio qd ante ꝓmiserat ꝑs

Expanded text:
Porro si bona est, qua dementia negatur Deus bonus, qui dedit Legem bonam? Quae potest videri sufficere Porro si bona est, qua dementia negatur Deus bonus, qui dedit Legem bonam? Quae potest videri sufficere damnatio his hominibus, qui Legem quam sic Apostolus laudat, anilium fabularum nomine accusant? et hoc se existimant facere ejusdem Epistolae testimonio, ubi eam sic Apostolus laudat: volentes esse Cur fieri non potuit, cum dicat Apostolus, Quia credita sunt illis eloquia Dei ? Sed ante Salvatoris adventuemoravi: Paulus servus Christi Jesu, vocatus apostolus, segregatus in Evan
Abbreviated transcription (Latin):
hoc obsequiũ hȩꝓmissiones hipatres ex quib xp̃s secundũ carniẽ quiest supom̃ads benedictus
inscula fabules aniles : q̃diub&ur prȩcipuȩ tenere quiub&ur deuitare fabulas aniles fabu¬
le suntaniles sed quid mirũ sitanta impieate dlerat quilegis uultee destructor si quosdam
de a postolus dieit. Volentes elogis non destructores seddoctores ponintellegere net quȩloꝓ pt
ne quedequib affirmant Verũnos illud qđ secutus adiunxit aduersus utrosq tencamus
Continuo quippe nequis existimar& ideo illos non intellegere quȩ locuntur. Neq dequibus
affirment qm legis maleuolunt eẽ doctores. scimus autẽ inquid qrbonaelex siquis e a legt
utatur: haec sentertia & illos refutat quilege utunt᷑ male: & illos qui eam opinant᷑ malã:

Expanded text:
hoc obsequium, hae promissiones, hi patres ex quibus Christus secundum carnem, qui est super omnia Deus benedictus hoc obsequium, hae promissiones, hi patres ex quibus Christus secundum carnem, qui est super omnia Deus benedictus in saecula, fabulae sunt aniles? Quod jubetur praecipue tenere, qui jubetur devitare fabulas aniles, fabulae sunt aniles? 8. Sed quid mirum si tanta impietate delirat, qui Legis vult esse destructor; si quosdam idem apostolus dicit volentes esse Legis, non destructores, sed doctores, non intelligere neque quae loquuntur, neque de quibus affirmant? Verum nos illud quod secutus adjunxit, adversus utrosque teneamus. Continuo quippe ne quis existimaret ideo illos non intelligere quae loquuntur, neque de quibus affirmant, quoniam legis malae volunt esse doctores: Scimus autem, inquit, quia bona Lex est, si quis ea legitime utatur . Haec sententia et illos refutat qui Lege utuntur male, et eos qui illam opinantur malam.
Abbreviated transcription (Latin):
itancuero fallacit dicebat apostolus. Veritate dico inxp̃o nonmentior contestantemihi conscientia
nea inspusco quristitia est mihimagna & continuus dolor cordemeo: Optabãenim ego ipse
anathema eẽ axp̃o ꝓfratribi meiscognatis secundũcarnẽ qui sunt is rahelitȩ. quoru est adoptio
&goria & testamta & legis constitutio & obsequiũ & ꝓmissiones quoiũ patres & ex quib xp̃s secun
dũ carnẽ qui est suꝑomã ds̃ benedictus in sȩcula amen: Veritate se dicere clamat apostolus incapite
huiu sce sententiȩ & hoc inxp̃o qui est ipsaueritas contestante sibi conscientia sua in spusco. Eã que
sententiã ꝑ amen condudit in finem : & dicit iste non sunt uera quȩhicapostolus loquitur. fallit
in firmosqr nompossunt capere ueritatẽ, paruulos uanitatib: lactat &esurientib: filiis diab oli¬
ismib: xpianiorbis arcendũ: hȩcine adoptio haecgloria hȩctestamenta. hȩdegis constitutio

Expanded text:
Itane vero fallaciter dicebat Apostolus: Veritatem dico in Christo, non mentior, contestante mihi conscientia mea in Spiritu sancto, quia tristitia est mihi magna, et continuus dolor cordi meo: optabam enim ego ipse anathema esse a Christo pro fratribus meis cognatis secundum carnem, qui sunt Israelitae, quorum est adoptio, et gloria, et testamenta, et Legis constitutio, et obsequiudum carnem, qui est super omnia Deus benedictus in saecula, Amen ? Veritatem se dicere clamat Apostolus in capite hujusce sententiae, et hoc in Christo qui est ipsa veritas, contestante sibi conscientia sua in Spiritu sancto, eamque sententiam per Amen concludit in fine: et dicit iste, Non sunt vera quae hic Apostolus loquitur, fallit infirmos, quia non possunt capere veritatem; parvulos vanitatibus lactat, et esurientibus filiis diaboli etiam a finibus christiani orbis arcendum! Haeccine adoptio, haec gloria, haec testamenta, haec Legis constitutio,
Abbreviated transcription (Latin):
aut quomodo credunt quẽ non audier̃ degentib dix̃ nondȩiudeis sicuthic soniat: cosenĩ¬
uolebat refellere doctorgentiũ : quiputabant gentitantũ modo iudȩorũ non&iã inerrcũ

Expanded text:
? aut quomodo credunt quem non audierunt ? quomodo auvolebat refellere Doctor Gentium, qui putabant genti tantummodo Judaeorum, non etiam incircu
Abbreviated transcription (Latin):
ut nonuideat ipsũ saltetimotheũ cuiputat auctoritate a postolica fuisse prȩceptũ. ut taquam
fabulas aniles u&ere lege ꝓph&xas qued euit & ab eodẽ a postolo non fuisse fallendũ & milla quinta
ofettouũ ꝑsona fuisse deputanda ut ei nonin dacit loquer&ur dicens. Memor esto xpinibm resur¬
ueracit predicatur ibi est radix in quo olecusterin serit: Necanilessunt fabulȩ nisi preerillas scripturas
ddiramenta iudeoiũ ad eĩ quauocant deutero sin ꝑtinentia: Nonilla eloquiadi quȩc reditas circucis.¬
oni ubi&iua carnales iuderxp̃m ex semine dduenturũ cẽdidicerant. sicut interrogantid ño responde¬

Expanded text:
ut non videat ipsum saltem Timotheum, cui putat auctoritate apostolica fuisse praeceptum, ut tanquam ut non videat ipsum saltem Timotheum, cui putat auctoritate apostolica fuisse praeceptum, ut tanquam fabulas aniles veterem Legem Prophetasque devitet, ab eodem apostolo non fuisse fallendum, et in illa quinta perfectorum persona fuisse deputandum, ut ei non mendaciter loqueretur, dicens: Memor esto Jesum Chrveraciter praedicatur; ibi est radix in qua oleaster inseritur, nec aniles sunt fabulae, nisi praeter eas Scripturas deliramenta Judaeorum, ad eam quam vocant deuterosin pertinentia: non illa eloquia Dei quae credita sunt circumcisioni, ubi etiam carnales Judaei Christum ex semine David venturum esse didice
Abbreviated transcription (Latin):
in xp̃o. lacuobis potũ dedi p̃escam. p̃dũ enĩ poteratis: & sapienti ã loquim᷑ int̃ꝑfectos & animalis¬
homoñ ꝑcipitquaes sp̃sdĩ. absitutputemꝰ inanit̃ cũ necueracit̃istadixisse: nũ qͥd tam̃ ideo credend
ẽ quẽ quã sibi credentiũ fallereuoluisse. Deditgit paruulis paruap̃falsa. Lactca p̃noxia: Nutritori a p̃
pp̃tincredulitatẽ fractis̃ ut in radicescĩ israhelitarũ exgentib. uemes fidelis inserer&ol cast̃. & fier& pasti¬
cepspinguedinis oleic si p̃ seloqͥ adĩ sednesciocuius utis teblasphemat pessimidemonis dequib. dict. Primũ
quid ẽqrereditas illis doqui adi. ꝓfetoqui haec paruulis dabat. quihaeetãquãuera praedicabat qui
crediulebat. delebat miseros pon alebat
peste atq hoste fideixpiane uebemtissime deestemur: quitanta excȩcat &p̃cipitatura m̃tia

Expanded text:
in Christo, lac vobis potum dediin Christo, lac vobis potum dedint Spiritus Dei ? Absit ut putemus eum inaniter nec veraciter ista dixisse. Numquid tamen ideo credendus est quemquam sibi credentium fallere voluisse? Dedit igitur parvulis parva, non falsa; lactea, non noxia; nutritoria, nonpropter incredulitatem fracti sunt, ut in radice sancta Israelitarum ex Gentibus veniens fidelis insereretur oleaster, et fieret particeps pinguedinis oleae; si non sunt eloquia Dei, sed nescio cujus, ut iste blasphemat, pessimi daemonis, de quibus dicit, Primum quidem quia credita sunt illis eloquia Dei : profecto qui haec parvulis dabat, qui haec tanquam vera praedicabat, qui credi volebat, delebat miseros, non alebat. pestem atque hostem fidei christianae vehementissime detestemur, qui tanta excaecatur et praecipitatur amentia,
Abbreviated transcription (Latin):
istud & estmirabil cinoculis nr̃is. Haecergo omnia mendaciter xp̃s exlegeac ꝓfecis
mendaciter a postoli ꝓferebant. sicut isteblasphemat: qui a uidelic& in firmi nondũ
poterant solidã capereueritatem: Itã necaecus ignorat quod aliud sit nutrire paruulos.
aliud decipere credulos: Aliud alereut crescant. aliud agereneuiuant: Talia quippeiste
dicit acsentit dedõ legis & ꝓph&arũ Acdcipsis omninolitteris: ut secundũ cius sententiã
quãd eillis hab&. quando a postoli prȩdicabunt credentib. legis & proph&arũ dm̃ & confirma¬
bunt auctoritatem talium scripturarum. nonlac potandũ uideantur dedisse paruulis sedue¬
nenũ. Quod deillis quisquis credit: desipit. uanescit. in sanit. Ergonea it aliquis frustra
dixitapostolus. Non potui uobis loquiquasi spiritalib. sed quasi carnalib. quasi paruulis

Expanded text:
istud, et est mirabile in oculis nostris ? Haec ergo omnia mendaciter Christus ex Lege ac Prophetis, istud, et est mirabile in oculis nostris ? Haec ergo omnia mendaciter Christus ex Lege ac Prophetis, mendaciter Apostoli proferebant, sicut iste blasphemat, quia videlicet infirmi nondum poterant solidam capere veritatem? Itane caecus ignorat quod aliud sit nutrire parvulos, aliud decipere credulos; aliud alere ut crescant, aliud agere ne vivant? Talia quippe iste dicit ac sentit de Deo Legis et Prophetarum, ac de ipsis omnino Litteris, ut secundum ejus sententiam quam de illis habet, quando Apostoli praedicabant credentibus Legis et Prophetarum Deum, et confirmabant auctoritatem talium Scripturarum, non lac potandum videantur dedisse parvulis, sed venenum. Quod de illis quisquis credit, desipit, vanescit, insanit. 6. Ergone, ait aliquis, frustra dixit Apostolus, Non potui vobis loqui quasi spiritualibus; sed quasi carnalibus: quasi parvulis
Abbreviated transcription (Latin):
alias exals faller& fingendo seeẽ quod p̃erat: Cũ uideat cũ gentib qui longefucrant adõ isra¬
helitarũ eundẽ dm̃. eandelegẽ. eosdẽ proph&as testam̃ta eadẽq praedicare : Qui sdeangulari
lapide prior locutus est : Non ne proph&aspũdĩplenus. quẽ pestis i steblasphemat aiteñ
Eccepono in sion lapidẽ angula rẽelectũ pr&iosũ & qui credi deritincũ p̃erubesc&: quod testi¬
moniũ cominemoriuit . & apostolus p&rus: põne patius npsalmo pertinente adlitteris
sacras populi prioris dictũ est. Lapidẽquẽ reprobauerunt aedificantes hic factus estinca¬
put anguli.  hiseni litteris eruditus paulus apostolus posuit quod paulo ante commemo¬
caecitas expaste factaẽ conuicit. confusosquerad didit dicens. Nũqua legistis in scmp¬
turis. lapidẽquẽreprobauer̃ a edificantes. hic factus est incaput anguli:: adnõ factũ ẽ

Expanded text:
alias ex aliis falleret, fingendo se esse quod non erat: cum videat eum Gentibus quae longe fuerant a Deo Israalias ex aliis falleret, fingendo se esse quod non erat: cum videat eum Gentibus quae longe fuerant a Deo Israelitarum, eumdem Deum, eamdem Legem, eosdem Prophetas, Testamenta eadem praedicare. Quis de angulari lapide prior locutus est? Nonne propheta Spiritu Dei plenus, quem pestis ista blasphemat? Ait enim: Ecce pono in Sion lapidem angularem, electum, pretiosum; et qui crediderit in eum, non erubescet . Quod testimonium commemoravit et apostolus Petrus . Nonne prius in Psalmo pertinente ad Litteras sacras populi prioris dictum est: Lapidem quem reprobaverunt aedificantes, hic factus est in caput anguli ? His enim Litteris eruditus Paulus apostolus posuit, quod paulo ante commemocaecitas ex parte facta est, convicit, confusosque reddidit, dicens: Numquid legistis in Scripturis, Lapidem quem reprobaverunt aedificantes, hic factus est in caput anguli; a Domino factum est
Abbreviated transcription (Latin):
un acorpore dõ pererucẽ int̃ficiensinimicitias in sem&ipso: & ueniens uangeliz abit pac̃euõ
quieratislonge & pac̃chis quiprope. quia pipsũ habemꝰ accessũ amboinunospũ ad patrem:
gt ãnonestis peregrimi& in quilini. sedestis ciuesc̃orũ & domesticidi suꝑ edificati supra fun¬
dimñtũ aplorũ & ꝓphexarũ ipsosũmo angulari lapide ex sistente xp̃oihũ : Dicatisteblasphe¬
m quomaloppedic inuentosi s rahditas quipeiomiqũe id madũblas phemat demoni seruiebun
&on geerant gentes quaemitiorib de nonib: subditaefuerant. Quoma dodicit alienatos fu¬
issea soci&atei srahed & peregri nos testam̃torũ & ꝓmissionis quandoerant spem p̃habentes
&sinedõ in hamundo si srahd p̃dĩpopulus erat: Contrustãti bũ clarissimã eexcellen¬
tissimã ueritatis. perstrepitit atq insultat in sanus dicens In ꝑsonis quinq. locutũ a postolũ ut

Expanded text:
ucem interficiens inimicitias in semetipso: et veniens evangelizavit pacem vobis qui eratis longe, et pacem his qui prope; quia per ipsum habemus accessum ambo in uno spiritu ad Patrem. Igitur jam non estis peregrini et inquilini: sed estis cives sanctorum et domestici Dei, superaedificati supra fundamentum Apostolorum et Prophetarum, ipso summo angulari lapide existente Christo Jesu ? Dicat iste blasphemus, quomodo prope dicit inventos Israelitas, qui pejori, quemadmodum blasphemat, daemoni serviebant, et longe erant Gentes, quae mitioribus daemonibus subditae fuerant? Quomodo dicit alienatos fuisse a societate Israel et peregrinos testamentorum et promissionis, quando erant spem non habentes, et sine Deo in hoc mundo, si Israel non Dei populus erat? Contra istam tubam clarissimam et excellentissimam veritatis perstrepitat atque insultat insanus, dicens in personis quinque locutum Apostolum, ut
Abbreviated transcription (Latin):
tur prtaer ibet : decius cuitalia iuidiciadisplicent uerba in sinacontemint. quiu a mipso
pormiphuraonis hocst indurat cordsagnoset: Sienim quorda qui non probuuer unt

Expanded text:
turpiter libet; et ejus cui talia judicia displicent, verba insana contemnit, quia in ipso turpiter libet; et ejus cui talia judicia displicent, verba insana contemnit, quia in ipso poenam Pharaonis, hoc est, indurati cordis agnoscit. Si enim quosdam q
Abbreviated transcription (Latin):
uelletex his uerbis calia dicere qualiadiat ex librorum u&crũ quibus dã locis isteblas¬
phemus. ponnehaberec amplam materiã inqualo quaciter in sanire. & quanto sibi
uider&ur disertiora dicta tanto decestabiliora maledictaiactare. Maximequia die¬
cũ est mercedẽmutiuã quã opostuiterrorissui in sem& ipsis recipientes: Oportuis sequip¬
pe ponestuentus dicerca postolus: ut qui creaturaepotius quã ereatori seruierunt.
Erronsui meredẽ. p oninuiti haceturpiapatiendo. sedlibent̃ faciendo reciperent u
Iudicio sclic& p onalicuius hominis in mundissimi. qu̾e taliad dectarene: sediustin¬
midĩ quitradiditeos in passiones ignominiae. uterimina criminibus uindicent᷑. &sup¬
plidapertantiũ p onsinteormenta sedinerementauitiorũ: Sapiens autẽtum huctandit
psĩmnagis in huciuita nrum ditime quahomononpatitur quad aenterdol&. sedfacit qo

Expanded text:
vellet ex his verbis talia dicere, qualia dicit ex Librorum veterum quibusdam locis iste blasvellet ex his verbis talia dicere, qualia dicit ex Librorum veterum quibusdam locis iste blasphemus, nonne haberet amplam materiam in qua loquaciter insaniret; et quanto sibi viderentur disertiora dicta, tanto detestabiliora maledicta jactaret; maxime quia dictum est, Mercedem mutuam quam oportuit erroris sui, in semetipsis recipientes? Oportuisse quippe non est veritus dicere Apostolus, ut qui creaturae potius quam Creatori servierunt, erroris sui mercedem, non inviti haec turpia patiendo, sed libenter faciendo, reciperent: judicio scilicet, non alicujus hominis immundissimi, quem talia delectarent, sed justissimi Dei, qui tradidit eos in passiones ignominiae; ut crimina criminibus vindicentur, et supplicia peccantium non sint tormenta, sed incrementa vitiorum. Sapiens autem cum haec audit, ipsam magis in hac vita iram Dei timet, qua homo non patitur quod acriter dolet, sed facit quod
Abbreviated transcription (Latin):
autem digne eloqui possit: quam sitmentis ex secrabilior foeditus. poenas & horrere meritorũ.
& merita non cauere poenarum: Dicat planes p̃ssc̃s intaminatus & in tamin abilis quod
audire apimarecuscit in munda : & eẽnonrecusat in munda : In mupditiam qui ppeaũstũ
cunis offensis sensibus camis : & in munditiã diligit suam extinctis sensib cordis: di¬
cithaec spĩdĩ: & perhorrorem taliamala patiendi incutiat timorem malficiendi. Ioẽ
piosuell& instituere: Ubi commemorati impi& itequorundã quacoluerunt & serui¬
erunt creaturie potius quã creatori: subiunxit atqueait: Propterhoc tradidit illosdĩ
in passiones ignominiae : Nam feminçeorũ inmutauerunt paturaleusum. qui et
serunt in app&citũ suũ inuicẽmasculi inmasculos deformitatẽo perantes. & mercedẽ
mutuã qua oportuit etrorissui in sem& ipsis recipientes: Siquis quãmimicus aplĩ

Expanded text:
autem digne eloqui possit, quam sit mentis exsecrabilior foeditas, poenas exhorrere meritorum, autem digne eloqui possit, quam sit mentis exsecrabilior foeditas, poenas exhorrere meritorum, et merita non cavere poenarum? Dicat plane Spiritus sanctus intaminatus et intaminabilis, quod audire anima recusat immunda, et esse non recusat immunda. Immunditiam quippe aversatur carnis offensis sensibus carnis, et immunditiam diligit suam exstinctis sensibus cordis. Dicat haec Spiritus Dei, et per horrorem talia mala patiendi, incutiat timorem malefaciendi. 51. pios vellet instruere: ubi commemorata impietate quorumdam, qua coluerunt et servierunt creaturae potius quam Creatori, subjunxit, atque ait, Propter hoc tradidit illos Deus in passiones ignominiae. Nam feminae eorum immutaverunt naturalem usum in eumserunt in appetitum suum in invicem, masculi in masculos deformitatem operantes, et mercedem mutuam quam oportuit erroris sui, in semetipsis recipientes. Si quisquam inimicus Apostoli
Abbreviated transcription (Latin):
quã radicitus generat : Non ergo deistodõ dñ sait. arbormala malos fructus facit. quõ
creatmala iste non facit: Eccequiaud& accusarepph&as: qui ex cuangelio ꝓductis a se¬
testibus refragatur : Item uerbaquedam ex librod eutero nomio. uelut impura exhor¬
rescens impurus exagitat : Quasids̃ uerecundari debuerit pudenda impiis in rogare.
uel praenuntia recormenta : Neceo comminari modo ut dicer& quaemollis in uobis &
teneranimis fuerit. cuius experimentũ nonaccepit peseius ambulare suꝑ terrã. prac
quod exierit perfemora eius comed&. Immo uero quanto est. horribilius. tanto estuerrbilus
Neq a proph&a monendo dictum est. sedminando: Nonuthȩc homines facerent. sed neilla face¬
rent quae sensus puersus exerc&. &ad haec ꝑuenirent quae sepsus humanus xhorr&: Quis

Expanded text:
quam radicitus generat? Non ergo de isto Deo Dominus ait, Arbor mala malos fructus facit: quoniam quam radicitus generat? Non ergo de isto Deo Dominus ait, Arbor mala malos fructus facit: quoniam creat mala iste, non facit. Ecce qui audet accusare Prophetas, qui ex Evangelio a se productis testibus refragatur. CAPUT XXIV. 50. Item verba quaedam ex libro Deuteronomio, velut impura exhorrescens, impurus exagitat: quasi Deus verecundari debuerit, pudenda impiis irrogare vel praenuntiare tormenta, nec eo comminari modo, ut diceret, Quae mollis in vobis et tenera nimis fuerit, cujus experimentum non accepit pes ejus ambulare super terram prae quod exierit per femora ejus comedet . Imo vero quanto est horribilius, tanto est terribilius. Neque enim a Propheta monendo dictum est, sed minando: non ut haec homines facerent; sed ne illa facerent quae sensus perversus exercet, et ad haec pervenirent quae sensus humanus exhorret. Quis
Abbreviated transcription (Latin):
dũ istũ creatdixit non facit. si ueraesteius differentia qua facientẽ acreante distinguit
dicens quod fitalienũ eẽ a faciente. quõ deforis accidit. quod autẽ nascitur ꝓpriũcius
eẽqui generat: Hincenĩ exestimat dm̃ generatorẽ malorũ quiadictũ esterc ans mala
Putans quod & arriani putauer̃ inscripturis illis nihilinteressc utrũ generari dicat᷑
aliquid ancreari: Sed cesteinco quod dnis arborem fructus bonãbonos. malã malos pon
dixit creare sed facere. uid eatistesuã regulã fractam: & comprimatlinguã: Quidenĩ
stultius quã diceredm̃ ꝓphetarũ esscarborẽ malã. & id uelle intellegi in eoquad dñsait
Arbormala fructus malos facit & rursus dicere. nonfacit mala sedereat: quiasi fa¬
cer& aliena ab illo essent. eiqueforinsccus accederent: Cũ uero creatipseilla descipsotã¬

Expanded text:
dum istum, Creat, dixit; non, facit; si vera est ejus differentia, qua facientem a creante distinguit dum istum, Creat, dixit; non, facit; si vera est ejus differentia, qua facientem a creante distinguit dicens, quod fit, alienum esse a faciente, quoniam de foris accedit; quod autem nascitur, proprium ejus esse qui generat? Hinc enim existimat Deum generatorem malorum, quia dictum est, creans mala; putans quod et Ariani putaverunt, in Scripturis illis nihil interesse, utrum generari dicatur aliquid, an creari: sed certe in eo quod Dominus arborem bonam fructus bonos, malam malos non dixit creare, sed facere, videat iste suam regulam fractam, et comprimat linguam. Quid enim stultius, quam dicere, Deum Prophetarum esse arborem malam, et id velle intelligi in eo quod Dominus ait, Arbor mala fructus malos facit: et rursus dicere, Non facit mala, sed creat; quia si faceret, aliena ab illo essent, eique forinsecus accederent; cum vero creat, ipse illa de seipso tan
Abbreviated transcription (Latin):
&cuangelico testimonio quodipseposuit ꝑcussa frangatur: sicds̃ loquitur ꝑꝓ
phe&am: Ego crcanslucẽ & faciens tenbras: faciens pacẽ & creansmala: quod
ipsenectotũ pccsicut illiclegitur posuit: Atqueillud quidẽ faciledissimulandũ
huus sententiae pastẽ superiorem dolo potuit practerire. nedicer& ereans lucc̃:
Quacũsitlex &ciã confitenttipso utiq bona ab eocreatam poluit aom fiter:
quẽ nonuultertarenisimala : Magi sergo in differenter iopositũ debemus accipere &
creare & facere: Diftinctionis tamon quã sibii stefecit regula fractaest: Quod s̃ ꝓpheta
rum que uerbo quod non intellegit culpat. ibilegitur creatorbonorũ quod negat. Itẽq
excuangelionẽ penobis tãquã plurimũ suis pastibus fauer& opposuit quod dñs ait.
Arborbona. bonos fructus facit : & arbormala malos fructus facit: Cur ergo non secun¬

Expanded text:
et evangelico testimonio, quod ipse posuit, percussa frangatur; sic Deus loquitur per et evangelico testimonio, quod ipse posuit, percussa frangatur; sic Deus loquitur per prophetam: Ego creans lucem et faciens tenebras, faciens pacem et creans mala . Quod ipse nec totum, nec sicut illic legitur, posuit. Atque illud quidem facile dissimulandum hujus sententiae partem superiorem dolo potuit praeterire, ne diceret, creans lucem: quia cum sit lux etiam confitente ipso utique bona, ab eo creatam noluit confiteri, quem non vult creare nisi mala. Magis ergo indifferenter id positum debemus accipere, creare et facere: distinctionis tamen, quam sibi iste fecit, regula fracta est; quoniam Deus Prophetarum, quem de verbo quod non intelligit culpat, ibi legitur creator bonorum, quod negat. Itemque ex Evangelio. Nempe nobis tanquam plurimum suis partibus faveret, opposuit quod Dominus ait, Arbor bona bonos fructus facit, et arbor mala malos fructus facit . Cur ergo non secun
Abbreviated transcription (Latin):
ordinando aliquid constituere : Ineoq hod o codictu sest ds̃ creans mala: quõ peccap¬
tibus ea conuestit inmalũ dispositione seueritatis suae : quaebonitatiscius largitate
bona facta sunt: Vpdedicit apostolus paulus: Xp̃ibonus odor sumus in omniloco:
& inhis qui salui fiunt . & in his quipereunt: quibusdã quidẽ odoruita e inuitã:
quibusdã uero odor mortis inmostẽ: Sed cũ continuo sequatur &dicat. & ad
hec qui sidoncus  Non nem postuni quodam modo sumus ingerereista carnalib.
nonstudiosis sed contentiosis. Nullo modo idoneis ea caperequacutinã saltm de¬
sinerent carpere : Quantus quippeconflictus aduersus arrianos fuerat excitatus
peunigenitũ filiũ dicerent cẽcreaturam. Idem putantes creatũ eẽ quod genitum:
istefortassi signorat Seduteius regula fallax atquedistorta. & eodẽprophecico

Expanded text:
ordinando aliquid constituere. Ideoque hoc loco dictus est Deus creans mala, quoniam peccanordinando aliquid constituere. Ideoque hoc loco dictus est Deus creans mala, quoniam peccantibus ea convertit in malum dispositione severitatis suae, quae bonitatis ejus largitate bona facta sunt. Unde dicit apostolus Paulus: Christi bonus odor sumus in omni loco, et in iis qui salvi fiunt, et in iis qui pereunt: quibusdam quidem odor vitae in vitam, quibusdam vero odor mortis in mortem. Sed cum continuo sequatur, et dicat, Et ad haec quis idoneus ? nonne importuni quodam modo sumus ingerere ista carnalibus non studiosis, sed contentiosis, nullo modo idoneis ea capere, quae utinam saltem desinerent carpere? 49. Quantus quippe conflictus adversus Arianos fuerat excitatus, ne unigenitum Filium dicerent esse creaturam, idem putantes creatum esse quod genitum, iste fortassis ignorat. Sed ut ejus regula fallax atque distorta, ex eodem prophetico
Abbreviated transcription (Latin):
haccuerbiaut intellegeremus id ficri quod s̃i non ficr& omminoponaẽt. Creariautẽ
excoquoderat condi aliquid atq constitui: sicutdiximus creari magistratus
atqueurbes : Nam & illiex his quiiã homineserant constituuntur in honoribus
cũ magistratus creantur: &ligna & lapides quib. conftruuntur urbes utiq iã
erant: Sed nondũ in illã rerũ faciem quã uidemus in urbib: quod ã ordine& cõ¬
positione uenerant: Quodcũ fit. ereari urbesdicunt᷑: quod enĩ greci appellant
EUITIN hoc pr̃i aliquando eitare . aliquando constituere. aliquando conde¬
rent̃p̃tantur: Quod sepissime idem significat in illis litteris quod est facere:
nam & fecitds̃ hominẽ adimaginẽdĩ. & ds̃ creauithominẽ in exterminabilẽ legi¬
mus : & si aliquando cũ aliquadifferentiadicitur. hocrectius potest interesse
quod dixi : ut faceres it quodomninononerat. creareautẽ ex eoquodi amerat

Expanded text:
haec verba, ut intelligeremus id fieri, quod si non fieret, omnino non esset; creari autem, ex eo quod erat condi aliquid vel constitui, sicut diximus creari magistratus atque urbes: nam et illi ex iis qui jam homines erant constituuntur in honoribus, cum magistratus creantur; et ligna et lapides quibus construuntur urbes, utique jam erant, sed nondum in illam rerum faciem, quam videmus in urbibus, quodam ordine et compositione venerant; quod cum fit, creari urbes dicuntur. Quod enim Graeci appellant κτίζειν, hoc nostri aliquando creare, aliquando constituere, aliquando condere interpretantur, quod saepissime idem significat in illis Litteris quod est facere. Nam et fecit Deus hominem ad imaginem Dei, et Deus creavit hominem inexterminabilem , legimus: et si aliquando cum aliqua differentia dicitur, hoc rectius potest interesse quod dixi, ut facere sit quod omnino non erat; creare autem, ex eo quod jam erat
Abbreviated transcription (Latin):
quamiserorũ animac ipopes ueritatis. eapueritate comedunt. quȩ carnalib. sensibus
pariunt : usquequaque plenasunt omnia: tanto in flicius. quanto noc &implius.
&horreturminus: Sed putomeuni libro illius quẽ misi stis. Nostronon uno peni¬
miũ plixussit respondere debere: Proindehiefaciã huius finẽ. utexhis quaedi scu¬
tienda restant alius incho&ur: Nescio quoenĩ modo italibri termino reficit᷑ lecto¬
ris intentio. sicut laboruiatoris hospitio. EXP̃L LIB PRIMUS

Expanded text:
qua miserorum animae inopes veritatis ea pro veritate comedunt, quae carnalibus sensibus qua miserorum animae inopes veritatis ea pro veritate comedunt, quae carnalibus sensibus pariunt, usquequaque plena sunt omnia, tanto infelicius, quanto nocet amplius, et horretur minus. 53. Sed puto me uni libro illius quem misistis, nostro non uno, ne nimium prolixus sit, respondere debere: proinde hic faciamus hujus finem, ut ex his quae discutienda restant, alius inchoetur. Nescio quo enim modo ita libri termino reficitur lectoris intentio, sicut labor viatoris hospitio. LIBER S
Abbreviated transcription (Latin):
uerbudiuina quȩ non intellegebunt. non in maledictione sed inbenedictione horribili non ferebu
Miruem non est simaledictũ quando auditur horraur. Nec exigenduest ut uerbis non horrendisdica
entia uerbis sacramento congruis pascens animã credentẽ. Noncuriuit insipientiã
nausiantẽ : quantomagis eadẽ ipsa sapientia ubilocus &tẽpus timoris fucrat pamoris.
salubrẽ uolens in portarterrorẽ. poncurauit in sipientis errorẽ. qu auiscius p̃uider&
horrorẽ : Quis autẽistorũ sp̃italẽ nouit horrere amimae feditatẽ. cũ udut suaquadam
fimeatq egefstate rompellitur comedere. quaede suis carnalib. cogitationib. tãquã de
stmorib excunt: pã illius maledicti quo disteudut turpe rephendit rarus effectusẽ
uix eni aliquando tãmagnũ flagellũ famis: ut adnefandailla compellat: Ista uero fame.

Expanded text:
verba divina quae non intelligebant, non in maledictione, sed in benedictione horribilia non ferebant. verba divina quae non intelligebant, non in maledictione, sed in benedictione horribilia non ferebant. Mirum enim non est, si maledictum quando auditur, horretur; nec exigendum est ut verbis non horrendis dicatur, entia, verbis sacramento congruis pascens animam credentem, non curavit insipientiam nauseantem; quanto magis eadem ipsa Sapientia, ubi locus et tempus timoris fuerat, non amoris, salubrem volens importare terrorem, non curavit insipientis errorem, quamvis ejus praevideret horrorem? Quis autem istorum spiritualem novit horrere animae foeditatem, cum velut sua quadam fame atque egestate compellitur comedere, quae de suis carnalibus cogitationibus, tanquam de femoribus exeunt? Nam illius maledicti, quod iste velut turpe reprehendit, rarus effectus est; vix enim aliquando tam magnum est flagellum famis, ut ad nefanda illa compellat: ista vero fame,
Abbreviated transcription (Latin):
gis resquȩ uerbo eodem recte significatur ut abaudiente possit intellegi suo uerbo enunciatur
Atque ut adillud redcamus qđ iste indeutero nomio reprehendit : silicero uir eloquentissimus & uer¬
borum uigilantissimus appensor & mensor quod dici noluit dix nedicer&ur : quanto melius ds̃
magis morum qua uerborũ pulchritudine querens atq munditic turpe aliquid nonturpiter sed
minacit̃ dixit ut hoc horreraur pe aliud comitteroxur ꝓpt̃ qdđ afila quȩ audite horrorisẽ uenira
& camencũ legit aures infidelitas claudit a uestit faciẽ ex asperat uultũ. linguã uibrat. blasphemius
uculatur: Videxe sinon sunt isti ex illo ge nere hominũ quilo quente xp̃o desacra mento corporis &
sanguinis suidixerunt. Duru s est hic sermo. quis potestcũ audire Nisi qđ excusabiliores sunt qui

Expanded text:
gis res quae verbo eodem recte significatur, ut ab audiente possit intelligi, suo verbo enuntiatur? gis res quae verbo eodem recte significatur, ut ab audiente possit intelligi, suo verbo enuntiatur? Atque ut ad illud redeamus, quod iste in Deuteronomio reprehendit: si Cicero vir eloquentissimus et verborum vigilantissimus appensor et mensor, quod dici noluit, dixit, ne diceretur; quanto melius Deus magis morum quam verborum pulchritudinem quaerens atque munditiam, turpe aliquid non turpiter, sed minaciter dixit, ut hoc horreretur, ne illud committeretur, propter quod ad illa quae audire horroris est, veniretur? Et tamen cum legitur, aures infidelitas claudit, avertit faciem, exasperat vultum, linguam vibrat, blasphemias jaculatur. Videte si non sunt isti ex isto genere hominum, qui loquente Christo de Sacramento corporis et sanguinis sui dixerunt: Durus est hic sermo; quis potest eum audire? Nisi quod excusabiliores sunt, qui