comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
amarum poculum sumimus pur¬
gationis. Amaritudo quidem inpoculo
displicet: sed restituenda ꝑ amaritudinem
salus placet. Am auit ergo iuxta carnẽ
felicitas filios: sed prę amore cęlestis patriȩ
mori coram se uoluit quos amauit. Ipsa
eoꝵ uulnera accepit. sed ipsa in eisdem ad
regnum prȩuenientibus excreuit. Recte
ergo hane feminã ultra martyrẽ dixerim:
quȩ & totiens infilus & desiderabiliter ex¬
tincta dum multiplex martẏriũ optinuit.
ipsam quoq martyrii palmã uicit. fertur
apud urteres mos fuisse. ut quisquis consul
ex ister& iuxta ordinem temporũ hono¬
ris sui locum tener&: at siquis posterior
ad consulatũ ueniens consul non semel
sed bis fortasse aut tertio fier&. & iam illos
laude & honore transcenderet qui non
plus quam semel consules extitissent
Uicit ergo brata felicitas martyres. quȩ
tot ante se morientib fili is pro xp̃o fre¬
quenter occubuit: quia ad amorem illius
sola sua mors minime sufficit. Considere¬

Expanded text:
amarum poculum sumimus puramarum poculum sumimus purgationis. Amaritudo quidem in poculo displicet, sed restituenda per amaritudinem salus placet. Amavit ergo juxta carnem Felicitas filios suos, sed pro amore coelestis patriae mori etiam coram se voluit quos amavit. Ipsa eorum vulnera accepit, sed ipsa in eisdem ad regnum praevenientibus excrevit. Recte ergo hanc feminam ultra martyrem dixerim, quae toties in filiis desiderabiliter exstincta, dum multiplex martyrium obtinuit, 1446 ipsam quoque martyrii palmam vicit. Fertur apud veteres mos fuisse ut quisquis consul existeret juxta ordinem temporum honoris sui locum teneret; at si quis posterius ad consulatum veniens consul non semel, sed bis fortasse aut tertio fieret, etiam illos laude et honore transcenderet qui non plus quam semel consules exstitissent. Vicit ergo beata Felicitas martyres, quae, tot ante se morientibus filiis, pro Christo frequenter occubuit, quia et amori illius sola sua mors minime suffecit. 4. Considere
Abbreviated transcription (Latin):
feminam martyrem sed plus quã marty¬
rem dixerim: quȩ septem pignerib ad
regnum p̃missis totiens ante se mortu a
ad poenas primauenit. sed ꝑuenit octaua.
Aspexit mater & cruciata & in ꝑterrita
filioꝵ mortẽ. Spei gaudium debuit. dolo¬
rem naturae. Timuit uiuentib gauis a
morientibus. Optauit nullum post se
morientib fili is &iam carnalis affectus
minime pulsauit. Neq enim filios quos
carnem suam ẽẽ nouerat sine dolore pote¬
rat morientes uidere. Sed erat uis amoris
interior: que dolorem uincer& carnis.
Vnde & passuro petro dicitur. Cũ senueris.
ex tendes manus tuas: & alius te cinget. &
ducet quo tu non uis. Neq enim si plenis¬
sime petrus nollet ꝓ xp̃o pati potuisset.
Sed martẏrium qđ ꝑ infirmitatẽ carnisno¬
luit. ꝑ uirtutem xp̃i amauit. Qui dum
ꝑ carnem ad poenas trepidat. ꝑ sp̃m ad
martẏrii nolendo uoluisset. sicut noᷤ quoq
cum gaudium quȩrimus salutis.

Expanded text:
feminam martyrem, sed plus quam martyfeminam martyrem, sed plus quam martyrem dixerim, quae, septem pignoribus ad regnum praemissis, toties ante se mortua, ad poenas prima venit, sed pervenit octava. Aspexit mater et cruciata et imperterrita filiorum mortem, spei gaudium adhibuit dolori naturae. Timuit viventibus, gavisa est morientibus. Optavit nullum post se morientibus filiis, etiam carnalis affectus minime pulsarit. Neque enim filios quos carnem suam esse noverat sine dolore poterat morientes videre, sed erat vis amoris interior quae dolorem vinceret carnis. Unde et passuro Petro dicitur: Cum senueris, extendes manus tuas, et alius te cinget, et ducet quo tu non vis . Neque enim si plenissime Petrus nollet pro Christo pati potuisset, sed martyrium, quod per infirmitatem carnis noluit, per virtutem spiritus amavit. Qui dum per carnem ad poenas trepidat, per spiritmartyrii nolendo voluisset. Sic nos quoque cum gaudium quaerimus salutis,
Abbreviated transcription (Latin):
tia celebramus. Quȩ credendo extitit
ancilla xp̃i: & prȩdicando facta ẽ mater
xp̃i. Septem quippe filios sicut ingestis
eius emendatiorib legitur sic post se ti¬
muit uiuos in carne relinquere: sicut
carnales parentes solent metuere ne mor¬
tuos p̃mittant. In ꝑsecutionis enĩ labore
de prehensa filioꝵ corda in amorẽ suꝑnȩ
patriȩ prȩdicando roborauit. Et partu¬
riuit sp̃ũ. quos carne pepererat: ut prȩdi¬
catione parer& dõ. quos carne
pepererat mundo. Considera
te fr̃s km̃i infemineo corpore uirile pec¬
tus. Ad mortẽ stetit in ꝑterrita. Amit¬
tere se in filiis lumen ueritatis timuit. si
non fuiss& orbata. Num quid ego hane
feminam martẏrem dixerim: Certe dñs
cum de iohanne loqueretur dixit. Quid
existis uidere in deserto: Prophetam:
Utiq dico uobis. & plusquam ꝓphetam
Et iohannes ipse requisitus respondit di¬
cens. Non sum ꝓpheta. Quia enim se
plus qũa ꝓphetam nouerat: ẽe se ꝓphe¬
dixit. digito ostendit. Non ergo hanc

Expanded text:
tia celebramus, quae credendo exstitit ancilla Christi, et praedicando facta est mater Christi. Septem quippe filios, sicut in gestis ejus emendatioribus legitur, sic post se timuit vivos in carne relinquere, sicut carnales parentes solent metuere ne mortuos praemittant. In persecutionis enim labore deprehensa, filiorum corda in amore supernae patriae praedicando roboravit, et parturivit spiritu quos carne pepererat, ut praedicatione pareret Deo quos carne pepererat mundo. Considerate, fratres charissimi, in femineo corpore virile pectus. Ad mortem stetit 1445 imperterrita. Amittere se in filiis lumen veritatis timuit, si non fuisset orbata. Nunquid ergo hanc feminam martyrem dixerim? sed pluscum de Joanne loqueretur, dixit: Quid existis in desertum videre? Prophetam? utique dico vobis, et plus quam prophetam Et Joannes ipse requisitus respondit, dicens: Non sum propheta . Qui enim se plus quam prophetam noverat, esse prophedixit digito ostendit. Non ergo hanc
Abbreviated transcription (Latin):
autem saxo quo sacra contegit᷑ ȩdes ad aqͥlo¬
nem altaris dulcis ac nimium lucida gus¬
tatim aqua delabitur: qũa incolȩ stillam
uocant. Ob hoc & uitrcum uas eiusdem
receptui p̃paratum argentea pend& catena
suspensũ: Morisq est populo cõmunica¬
to: singubos ad hoc uasculũ ascendere ꝑ
gradus: donũq cęlestii degustare liquo¬
ris. Nam & gustu suauis est: & haustu sa¬
lubris. Deniq non nulli post longas febri¬
um flãmas hac hausta stilla. celeri con¬
festim refrigerio potiuntur salutis. Innu¬
meris quoq & aliis modis ibi & crebro sa¬
nantur ȩgroti: & multa que angłica tan x̃¬
tum licet potestate geri miracula cõꝓbant᷑:
maxime tamen eiusdem die natalis cũ
& de ꝓuintiis circumpositis plus solito con¬
flua turba recurrat. & angłicę uirtutis
maior quod ãmodo credatur ad e̾e fre¬
quentia. ut quod spiritaliter dixit apłs
& corporaliter agi uid eat᷑. quia angłi st̃

Expanded text:
autem saxo, quo sacra contegitur aedis, ad aquiloautem saxo, quo sacra contegitur aedis, ad aquilonem altaris dulcis et nimium lucida guttatim aqua delabitur, quam incolae stillam vocant. Ob hoc et vitreum vas eiusdem receptui preparatum argentea pendit catena suspensum, morisque est populo communicato singulos ad hoc vasculum ascendere per gradus donumque caelestis degustare liquoris. Nam et gustu suavis est et tactu salubris. Denique nonnulli post longas foebrium flammas hac austa stilla celeri confestim refrigerio potiuntur salutis. Innumeris quoque et aliis modis ibi et crebri sanantur aegroti, et multa quae angelicae tantum licet potestati geri miracula conprobantur. Maxima tamen eiusdem die natalis, cum et de provinciis circumpositis plus solito conflua turba recurrat et angelicae virtutis maior quodammodo credatur adesse frequentia, et quod spiritaliter dixit apostolus et corporaliter agi videtur: 'Quia angeli sunt
Abbreviated transcription (Latin):
ditur. Hȩc cum ipsa porticu sua quingentoᷤᷤ
fere homines capere uidebatur: altare uene¬
randum rubroque contectũ palliolo prope
medium parietis meridiani ostendens. Crat
aut̃ ipsa domꝰ angulosa. non in morẽ operis hu¬
mani parietib crectis: sed instar speluncȩ p̃¬
ruptis & sepius eminentibus asperata scopuliˢ.
uertice tangii alibi manu uix poss& attingi.
Credo docente archangło. dm̃ non ornatus
lapidum: sed cordis quęrere & diligere puri¬
tatem. Uertex uero montis extrinsecus par¬
tim cornea silua tegitur: partim uirenti pla¬
nitie dilatat᷑. Missarũ itaq celebratione cõ¬
pleta: magno attoniti gaudio quiq rediert̃
torum. sacerdotumq officio. & mansione con¬
structa: omnẽ ibidem cotidie psalmorũ mis¬
sarumq cursum congruo p̃cepit ordine
celebrari. Nullus autẽ huc nocturno est¬
tempore ausus ingredi: sed aurora trans acta
matutinos ibi decantant ymnos. Exipso

Expanded text:
ditur. Haec cum ipsa porticu sua quingentos ditur. Haec cum ipsa porticu sua quingentos fere homines capere videbatur altare venerandum, rubroque contectum palliolo, prope erat medium parietis, meridiem ostendens: in gyro autem ipso domus angulosa, non in morem operis humani parietibus erectis, sed instar speluncae praeruptis, et saepius eminentivertice tangi, alibi manu vix posset adtingi; credo docente archangelo Domini, non ornatus lapidum, sed cordis quaerere et diligere puritatem. Vertex vero montis extrinsecus partim cornea silva tegitur, partim virenti planitiae dilatatur. 6. Missarum itaque caelebratione conpleta, magno attoniti gaudio quique redieruntorum sacerdotumque offitio, et mansione constructa, omnem ibidem cotidie psalmorum missarumque cursum congruo precepit ordine celebrari. Nullus autem huic nocturno tempore est ausus ingredi, sed aurora transacta matutinos ibidem cantant ymnos. Ex ipso
Abbreviated transcription (Latin):
scam trinitatẽ rogantes: ut munera quae¬
ꝑ summũ sue sedis ministrũ conferre digna¬
tus est ad certum usq finem ꝑducat. Factũq
est ut suggesserat antistes. Nocte uero con¬
stituti ieiunii suprema angłs dñi michahel
ep̃o sepontino ꝑuisionẽ apparens: non est
in quit uobis opus hanc quã ego ȩdificaui
dedicare basilicam. Ipse enim qui condidi.
&iam & dedicaui. Uos tantũ intrate: et
me asstante patrono precib locũ frequenta¬
te. Et te quidem cras ibi missas celebrante:
populus iuxta morẽ communicet. Meum
autem erit ostendere. quomodo ꝑ memet ipsũ
Locum consecrauerim illũ. Adueniunt aũt
mane cum oblationibus & magna instantia
precum intrant regiam australem: & ecce
longa porticus ab aquilone porrecta. atq¬
illam attingens posterulã extra ianuam
qua uestigia marmori diximus in pressa.
Sed prius quã huc ꝑueniasꝰ appar& adorien¬
tem basilica prȩgrandis. qua ꝑ gradus ascen¬

Expanded text:
sanctam Trinitatem rogantes, ut munera quaesanctam Trinitatem rogantes, ut munera quae summo suae sedis ministro conferre dignatus est, ad certum usque finem perducat. Factum est ut suggesserat antistes. Nocte vero instituti ieiunii supprema angelus Domini Michael episcopo Sepontino per visionem apparens: 'Non est inquit, 'opus hanc quam ego edificavi dedicare basylicam. Ipse enim qui condidi etiam dedicavi. Vos tantum intrate et me adstante patrono precibus locum frequentate. Et te quidem cras ibi missas caelebrante, populus iuxta morem communicet; meum autera erit ostendere, quomodo per memet ipsum locum consecraverim illum'. 5. At veniunt mane cum oblationibus et magna instantia precum, intrant regiam australem, et ecce longa porticus in aquilonem porrecta atqillam attingens posterulam januam extra quam vestigia marmore diximus impressa. Sed priusquam huc pervenias, apparet ad orientem basilica praegrandis, ad quam per gradus ascen
Abbreviated transcription (Latin):
men appositũ & altare impositũ: ipsa ȩccła
obsigna uestigioꝵ apodonia ẽ uocata. Multa¬
uero dubitatio inter sepontinos ẽ ex orta:¬
uidelicet quid deloco agerent uel quomo¬
Unde collatione facta: ad orientẽ loci illius
beati petri apłorũ principis nomine condt̃
eccłam & dedicant. In qua & iam beatae
altaria statuunt. Tandem autẽ antistitis
salubri reꝑto consilio: romanũ epm quid
de his agendum sit ꝑnuntios sciscitabant᷑.
qui tunc forte in monte soracti quinquage¬
simo fere miliario aromana urbe distante
cognomine uocant: eo qđ & ipse ibi aliqͣn¬
erat. Taliaq mandata remittit. Si hominiᷤ uii
ẽ illam dedicare basilicã. hoc maxime die qͦ
uictoria data est fieri oport&. Sin autem
alias scõ ꝓuisori loci illius placuerit: eodem
prȩcipue dic illius est in hoc uoluntaᷤ requi¬
renda. Hoc ergo tempore imminente: aga¬
mus ambo triduanũ cũ ciuib nr̃is ieiuniũ

Expanded text:
men appositum et altare impositum, ipsa ecclesia men appositum et altare impositum, ipsa ecclesia ob signa vestigiorum Appodonia est vocata. Multa dubitatio inter Sepontinum et Beneventanum quid de loco agerent, utrumUnde collatione facta, ad meridiem loci illius beati Petri apostolorum principis nomine condunt ecclesiam et dedicant. In qua etiam beatae altaria statuunt. Tandem antistites salubri reperto consilio Romanum episcopum quid de his agendum sit per nuntios sciscitantur, qui tunc forte in monte Soracti quinquagesimo fere milliario a Romana urbe distante cognomine vocant, eo quod ipse ibi quonsuis. Taliaque mandata remittit: Si hominis est, dilectissimi, illam dedicare basilicam, hoc maxime die quo victoria data est fieri oportet. Sin autem alias sancto provisori loci placuerit, eodem praecipue die illius in hoc voluntas est requirenda. Hoc ergo tempore imminente, agamus ambo triduanum cum civibus nostris jejunium,
Abbreviated transcription (Latin):
crebra uolant: & caligo tenebrosa totum
montis cacumen obduxit: impleta ꝓphe¬
tia quȩ dñm laudans ait. Qui facit angło
suos sp̃s. & ministros suos flammã ignis
fugiunt pagani partĩ ferro hostiũ. partim
igniferis impulsi sagittis: & neapolim usq
sequentib atq extrema quȩq cȩdentibus
aduersariis moenia tandẽ suȩ urbis mori¬
bundi sub intrant. Qui autẽ cuaserunt
periculũ. cõꝑto qđ angłs dĩ in adiutoriũ
uenerit xp̃ianis. nam & sex centos ferme
suoꝵ fulmine uidebant interemptos. regi
untur cçlestis fidei. Cumq domũ reuersi
uictores c̾ent: uota dño gr̃arũ ad tẽplum
refcrunt archangłi. Uidentes deniq ma vi¬
ne iuxta ianuã septemtrionałe quã p̃dixi
instar posterulȩ pusillȩ. quasi hominis ues¬
tigia marmori artius in pre̾sa: agnoscunt¬
beatũ michahełe hoc prȩsentiȩ suȩ signum
uoluisse monstrare. Ubi uero ẽ postea cul¬

Expanded text:
crebra volant, et caligo tenebrosa totum crebra volant, et caligo tenebrosa totum montis cacumen obduxit, impleta prophetia quae Dominum laudans ait: Qui facit angelos suos spiritus, et ministros suos flammam ignis . Fugiunt pagani, partim ferro hostium, partim igniferis impulsi sagittis, ad Neapolim usque sequentibus, atque extrema quaeque caedentibus adversariis, moenia tandem suae urbis moribundi subintrant. Qui autem evasere periculum, comperto quod angelus Dei in adjutorium venerit Christianis, nam et sexcentos ferme suorum fulmine videbant interemptos, Regi untur fidei. Cumque domum reversi victores vota Domino gratiarum ad templum referebant archangeli, videntes mane iuxta ianuam septemtrionalem, quam predixi, instar posteruli pusilla quasi hominis vestigia marmori artius inprebeatum Michaelem hoc praesentiae suae signum voluisse monstrare. Ubi postea cul
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cib scm̃q deposcere michahelẽ. Duas qͥdẽ¬
ibi ianuas cernentes quarũ australis quae
& maior erat aliquot gradibus in occasum
uergentib adiri poterat: sed nec ultra criptã¬
pręruptã intrare ausi. ꝓforib cotidie ora¬
tioni uacabant. Hȩc inter ne apolitani pa¬
ganis adhuc ritib oberrantes: se pontinoᷤ
& bene uentinos qui ducentis quinquaginta
milib aseponto distant bello lacessere tẽp¬
tant. Qui antistitis sui monitis edocti.
triduo petunt inducias: ut triduano ieiu¬
nio licerer quasi fidele patrociniũ scĩ micha¬
helis implorare pręsidiũ. Quo tẽpore pa¬
gani ludis schenicis falsoꝵ inuitant auxilia
deoꝵ. Ecce autẽ nocte ipsa quȩ belli prę¬
ceder& diem. ad est inuisione sc̃s michahel
antistiti. Preces eoꝵ dixit exauditaᷤ. uic¬
toriã spopondit ꝓfuturã. & quarta dici
hora p̃monet hostib occurrendũ. Lacti
paganis: atq in primo belli apparatu gar¬
ganus immenso tremore concutit᷑ fulgura

Expanded text:
ctum deposcere Michaelem. Duas quippe januas ibi cernentes, quarum australis, quae et major erat, aliquot gradibus in occasum vergentibus, adiri poterat, sed nec ultra cryptam intrare ausi, prae foribus quotidie orationi vacabant. Inter haec Neapolitani paganis adhuc ritibus aberrantes, Sepontinos et Beneventanos, qui centum quinquaginta milliaribus a Seponto distant, bello lacessere tentant. Qui antitriduo petunt indutias, ut triduano ieiunio liceret eis quasi fideli patrocinio sancti Michaelis implorare presidium. Quo tempore pagani ludis scenicis falsorum invitant auxilia deorum. Ecce autem nocte ipsa quae belli precederet diem adest in visione sanctus Michael antistiti, preces dixit exauditas, spopondit se affuturum, et quarta diei hora bello premonet hostibus occurrendum. Laeti paganis, atqganus immenso tremore concutitur, fulgura
Abbreviated transcription (Latin):
pascerent᷑: contigit taurũ arm̃ticũ gregis
domũ non ẽẽ regressũ. Quẽ dñs collecta¬
inuenit tande inuertice montis inforibus
cuiꝰdã assistere speluncȩ. Iraq ꝑ motꝰ cur
soliuagus inceder&: arrepto arcu appetit
illũ sagitta toxicata. Quȩ uelut uenti
flamine retorta: eũ aquo iacta est mox
reuersa ꝑ cussit. Turbari ciues & stupefac¬
ti qualiter res fuerit effecta. non enĩ acce¬
dere ꝓpius audebant: consulunt ep̃m
quid facto opussit. Qui in dicto ieiunio¬
triduano a dõ monuit e̾ẽ quȩrendũ. Quo
ꝑuisionẽ alloquit᷑ dicens. Bene fecistis
cũ qđ homines latebat ado quęrendum
uoluntate. Ego enĩ sũ michahel archangłs.
qui in conspectu dnĩ semꝑ assisto: locũq
hunc interris incolere tutumq seruare

Expanded text:
pascerentur, contigit taurum armenti communis gregis pascerentur, contigit taurum armenti communis gregis domum non esse reversum. Quem dominus collectainvenit tandem in vertice montis foribus cuiusdam adsistere speluncae, iraque permotus, cur solivagus incederet, arrepto arcu appetit illum sagitta toxicata. Quae velud venti flamine retorta, eum a quo iecta est mox reversa percussit. Turbati cives et stupefacti, qualiter res fieret effecta – non enim accedere propius audebant –, consulunt episcopum, quid facto opus esset. Qui, indicto ieiuniotriduano, a Deo monuit esse quaerendum. Quo visionem alloquitur, dicenquod homines latebat, a Deo quaerendo voluntate. Ego enim sum Michael archangelus, qui in conspectu Domini semper assisto, locumque hunc in terris incolere, tutumque servare
Abbreviated transcription (Latin):
beati michahelis archangeli
toto orbe uenerandã ipsius oꝑe
condita et consecrata nomine
demonstrat eccła: quȩ non
met alloꝵ fulgore sed priuilegio cõmendata
est signoꝵ: uili facta schemate sed cȩlesti
p̃dita uirtute: ut pote quã fragilitatis hu¬
mane memor archangłs cȩlo ueniens adꝓ
merendã ibi mortalib suꝑnoꝵ societatem iiii.¬
ꝓpria manu condere dignatꝰ ẽ. Uertice
si quide montis excelsi posita. de corpore
eiusdem saxeo speluncȩ instar p̃cauata
ostendit᷑. Est autẽ locus in cãpaniȩ finib.
ubi inter sinũ hadriaticũ & montẽ garganõ
ciuitas sepontus posita ẽ. Qui amoenibus
in cacumine supp̃mo beati archangeli qũa
p̃fatꝰ sũ gestat ȩccłam. Hanc mortalibus
hoc modo cõgnitã libellus in eadem ȩccła
positus indicat. Erat autẽ in ea ciuitate qͥ¬
ex euentu suo monti uocabulũ in didit.
Huius dũ pecora quoꝵ infinita multitudi¬
ne pollebat passim ꝑ deuexi montis latera

Expanded text:
beati Michaelis archangeli toto orbe venerandam, ipsius et opere condita, et consecrata nomine demonstrat ecclesia, quae non metallorum fulgore et privilegio commendata est signorum. Vilifacta schemate, sed coelesti praedita virtute, utpote quam fragilitatis humanae memor archangelus e coelo veniens, ad promerendam ibi mortalibus supernorum societatem, propria manu condere dignatus est. Vertice siquidem montis excelsi posita, de corpore ejusdem saxi speluncae instar praecavata ostenditur. Est autem locus in Apuliae finibus, ubi inter sinum Adriaticum et montem Garganum civitas Sepontus posita est. Qui mons civiin cacumine supremo beati archangeli, quam praefatus sum, gestat ecclesiam. Hanc mortalibus hoc modo cognitam, libellus in eadem ecclesia positus indicat. Erat in ea civitate ex eventu suo monti vocabulum indidit. Hujus dum pecora, quorum infinita multitudine pollebat, passim per devexi montis latera
Abbreviated transcription (Latin):
multa eximius ipsoꝵ cõmemorauit iohanneᷤ.
sed nos in prȩsenti quia sermo claudendus
ẽ unũ ioħis testimoniũ cõmemorare sufficiat.
Et cũ darent inquit quattuor animalia głam
& honorẽ & benedictionẽ sedenti suꝑ thronũ
uiuenti in scła scłoꝵ: ꝓcidebant uiginti quat.

Expanded text:
multa eximius ipsorum commemoravit Joannes; multa eximius ipsorum commemoravit Joannes; sed nos in praesenti, quia sermo claudendus est, unum Joannis testimonium commemorare sufficiat: Et cum darent, inquit, quatuor animalia gloriam et honorem, et benedictionem sedenti super thronum, viventi in s
Abbreviated transcription (Latin):
& heze chiel ꝓpheta quantũ idẽ matheus inter
p̃cipua sc̃ẽ ȩccłȩ mẽbra effulserit: dũ subfigura
quattuor animaliũ ad mirabiles om̃iũ euange¬
listarũ uirtutes quas cęlesti uisione didicerat
plenissimo sermone describit. Sed & ioħs apłs
qui erat unus ex eis & ipse uisione doctus spiri¬
tali inter prima ęccłȩ sacram̃ta coꝵdẽ euange¬
listarũ facit mentionẽ. Lantȩ quippe erant
dignitatis illi qui redẽptoris nr̃i facta et
dicta scribendo memoriȩ tradidert̃: ut ñ
solũ ꝓphetico sed apłico eent testimonio cõ¬
mendandi. Tantȩ erant dignitatis. ut utri¬
usq testam̃ti scriptura eis merito testimoniũ
dar&: eoꝵq głam cęli ciues non ante exortũ
tantũmodo eoꝵ uerũ &ia post in choatũ uel
expletũ scĩssimi munꝰ oꝑis hominib ad memo¬
riã referrent. & quanti apud dm habeant᷑
ostenderent. Multa ergo de illis hiezechiel

Expanded text:
et Ezechiel propheta, quantum idem Matthaeus inter et Ezechiel propheta, quantum idem Matthaeus inter praecipua sanctae Ecclesiae membra effulserit, dum sub figura quatuor animalium admirabiles omnium Evangelistarum virtutes, quas coelesti visione didicerat, plenissimo sermone describit. Sed et Joannes Apostolus, qui erat unus ex eis, et ipse visione doctus spirituali, inter prima ecclesiae sacramenta eorumdem evangelistarum facit mentionem. Tantae quippe erant dignitatis illi qui Redemptoris nostri facta et dicta scribendo memoriae tradiderunt, ut non solum prophetico, sed et apostolico essent testimonio commendandi. Tantae erant dignitatis, ut utriusque Testamenti Scriptura eis merito testimonium daret, eorumque gloriam coeli cives non ante exortum tantummodo eorum, verum etiam post inchoatum vel expletum sanctissimi munus operis, hominibus ad memoriam referret, et quanti apud Deum habeantur ostenderent. Multa ergo de illis Ezechiel,
Abbreviated transcription (Latin):
bus t̾rę ultimis ad sc̃e ȩccłȩ societatẽ p̃dicando
conuertit: ablutãq fonte baptismatis defusca
formosã reddidit. quã uitioꝵ nigredine exuit
ac uirtutũ decorauit ornatu. Doc& ipsũ euan¬
geliũ. in quo scribendo noui testam̃ti consecra¬
uit exordiũ. Qui speciali priuilegio donatũ
est : ut dominicȩ in carnationis mẏsteria quȩ
cuncti a scło ꝓphetȩ futura prȩ̨cinebant ipse
primus om̃iũ iã facta descripserit. & creden¬
tibus legenda transmiserit. Qđ uidelicet
euangłm ad ȩdificandã fidẽ ȩccłȩ primitiuȩ
quę ex hebreoꝵ maxime popło collecta ẽ hebreo
sermone cõposuit. Dilatata aut̃ ꝑ orbẽ ȩccła.
& grecis ac barbaris in eiusdẽ fidei unitatẽ con¬
fluentibus: curauerunt p̃sules fideliũ ut idem
de inceps greca lingua edidert̃ mox in latinum
transfudere sermonẽ. quatinus hȩc om̃s ꝑ orb̃e
nationes legere & in telligere possent. Testatur

Expanded text:
bus terrae ultimis ad sanctae Ecclesiae societatem praedicando bus terrae ultimis ad sanctae Ecclesiae societatem praedicando convertit, ablutamque fonte baptismatis, de fusca formosam reddidit, quia vitiorum nigredinem exuit, ac virtutum decoravit ornatu: docet ipsum Evangelium, in quo scribendo Novi Testamenti consecravit exordium, cui speciali privilegio donatum est ut dominicae incarnationis mysteria, quae cuncti a saeculo prophetae futura praecinebant, ipse primus omnium jam facta descripserit, et credentibus legenda transmiserit. Quod, videlicet, Evangelium ad aedificandam fidem Ecclesiae primitivae, quae ex Hebraeorum maxime populo collecta est, Hebraeo sermone composuit. Dilatata autem per orbem Ecclesia, et Graecis ac Barbaris in ejusdem fidei unitatem confluentibus, curaverunt praesules fidelium, ut idemdeinceps Graeca lingua ediderunt, mox in Latinum transfudere sermonem, quatenus haec omnes per orbem nationes legere et intelligere possent. Testatur
Abbreviated transcription (Latin):
magis magisq istificent᷑. Quãuis & ita
recte possit intelligi qđ ait. non ueni uoca¬
re iustos sed peccatores: quia non illos uo¬
cauerit qui suã iustitiã uolentes constitue¬
re iustitię dĩ non sunt subiecti. sed cospo-¬
tius qui fragilitatis suȩ conscii non erubesẽt
ꝓfiteri quia in multis offendimꝰ om̃s Si quoᷤ
aut̃ & de illis qui fallacit̾ sunt iusti correctos
uocat adueniã: &iã in illis implebit᷑ eiꝰ sermo
quia non uenerat uocare iustos sed peccatores.
id ẽ. non clatos sed humiles. non de sua iusti¬
tia inflatos sed ei qui iustificat impiũ deuota
m̃te substratos. Nlam & tales ubi conuertunt᷑:
nequa quã se iustos sed peccatores necesse est
sincero corde testantur. Libet aũt meminisse
quẽ depublicanis actib elegit ut spem remissi¬
onis peccatorib ampliar& aduexerit. Qualis
namq sit factus: ipse apłoꝵ numerꝰ cui insertꝰ
est docet. doc& & ipsa gens & hiopũ quã defini¬

Expanded text:
isque justificentur. Quamvis et ita recte possit intelligi quod ait: Non veni vocare justos, sed peccatores, quia non illos vocaverit qui, suam justitiam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti, sed eos potius qui fragilitatis suae conscii non erubescunt profiteri, quia in multis offendimus omnes. Si quos autem et de illis qui fallaciter sunt justi correctos vocat ad veniam, etiam in illis implebitur ejus sermo, quia non venerit vocare justos, sed peccatores, id est, non elatos, sed humiles; non de sua justitia inflatos, sed ei qui justificat impium devota mente substratos. Nam et tales ubi convertuntur, nequaquam se justos, sed peccatores necesse est sincero corde testentur. Libet autem meminissequem de publicanis actibus elegit, ut spem remissionis peccatoribus ampliaret, advexerit. Qualis namque sit factus, ipse apostolorum numerus cui insertus est, docet: docet et ipsa gens Aethiopum, quam de fini
Abbreviated transcription (Latin):
qđ scriptũ est iustus prior accusator ẽ sui
minat. thomas in quiens et matheus pu¬
blicanus: quatinus maiorẽ ꝑ hoc publi¬
canis & peccatoribus adipiscendȩ salu¬
tis confidentiã prębeat. Quã docendi
formulã paulus quoq secutus ait. Quia

Expanded text:
quod scriptum est, justus prior accusator est suiquod scriptum est, justus prior accusator est suiminat. Thomas, inquit, et Matthaeus publicanus, quatenus majorem per hoc publicanis et peccatoribus adipiscendae salutis confidentiam praebeat. Quam docendi formulam Paulus quoque secutus, ait: Quia
Abbreviated transcription (Latin):
necdumq angłico nomine dignꝰ extiterat.
Uidit sedentẽ in theloneo. ꝑtinaci uidelic &
animo tẽporalibus lucris in hi antẽ. Matħor
in quit nomine. Matheus hebraice. lati¬
ne dicit᷑ donatus. Qđ ꝓfecto nomen illi apte
congruit: qui tantũ grãe suꝑnȩ munus
accepit Nec prȩtereundũ qđ idẽ matheruᷤ
erat dyonymos Nam & leui uocabatur.
Qđ xiã nomen eidem gr̃ẽ qua donatuᷤ est
testimoniũ ꝑhibet. Interpretat᷑ enĩ additꝰ
siue assumptus. significans quia assũptuᷤ est
ꝑ electionem adño. et additus ad numerũ
gradus apostolici. Hoc autẽ illũ nomine
marcus & lucas in hac lectione magis ap¬
pellare uoluerunt: ne consortẽ operis euan¬
głici de prisca conuersatione palã notabi¬
lẽ redderent. At uero ubi ad describendu
duodecim apłoꝵ catalogũ ꝑuenerunt. taci¬
to leui uocabulo matheũ illũ aꝑte nuncu¬
pauerunt. Porro ipse matheus iuxta hoc

Expanded text:
necdum angelico nomine dignus exstiterat. necdum angelico nomine dignus exstiterat. Vidit sedentem in telonio, pertinaci, videlicet, animo temporalibus lucris inhiantem, Matthaeum, inquit, nomine. Matthaeus Hebraice, Latine dicitur donatus: quod profecto nomen illi apte congruit qui tantum gratiae supernae munus accepit. Nec praetereundum est quod idem Matthaeus erat binomius, nam et Levi vocabatur, quod etiam nomen eidem gratiae, qua donatus est, testimonium perhibet. Interpretatur enim additus, sive assumptus, significans quia assumptus est per electionem a Domino, et additus ad numerum gradus apostolici. Hoc autem illum nomine Marcus et Lucas in hac electione magis appellare voluerunt, ne consortem operis evangelici de prisca conversatione palam notabilem redderent. At vero ubi ad describendum duodecim apostolorum catalogum pervenerunt, tacito Levi vocabulo, Matthaeum illum aperte nuncupaverunt. Porro ipse Matthaeus, juxta hoc
Abbreviated transcription (Latin):
blicano iustum. de theloneario discipłm fecit.
Quẽ xĩa ꝓficientib ciusdem gr̃ẽ crementis de xii¬
cõmuni discipłoꝵ numero ad apłatus gradũ
ꝓmouit. nec solũ prędicandi uerũ xĩã scri¬
bendi euangłm illi ministeriũ cõmisit: ut
randa uenia reuocaret.cũ hunc tantis mun¬
di nexibus absolutũ tam cęlestẽ factũ con¬
spiceret. ut cominunicato cũ angłicis spiri¬
tibus uocabulo euangłista nominaret & cet
Uidit in quit iħc hominẽ sedentẽ inthelo
neo matheũ nomine. et ait illi. Sequere me
Uidit autẽ non tam corporeo in tuitu quã
internę miserationis aspectibus. quib & pe¬
trum negantẽ ut reatum suum cognoscere
ac deflere posset respicere dignatus ẽ: quib
populum suũ egyptia seruitute depressũ
ut eriperet aspexit. dicens ad moysen.
Uidens uidi afflictionẽ popłi mei qui ẽ in
egẏpto. & gemitũ eoꝵ audiui: & descendi
liberare cos. Uidit ergo hominẽ. miseratꝰ
est eum qui humanis tantũ studis deditꝰ

Expanded text:
cano justum, de telonario discipulum fecit: quem etiam proficientibus ejusdem gratiae incrementis, de communi discipulorum numero ad apostolatus gradum promovit, nec solum praedicandi, verum etiam scribendi Evangelium illi ministerium commisit, ut randa venia revocaret, cum hunc tantis mundi nexibus absolutum, tam coelestem factum conspiceret, ut, communicato cum angelicis spiritibus vocabulo, evangelista nominaretur et esset. Vidit, inquit, Jesus hominem i: Sequere me. Vidit autem non tam corporei intuitus, quam internae miserationis aspectibus, quibus et Petrum negantem ut reatum suum cognoscere ac deflere posset, respicere dignatus est: quibus populum suum Aegyptia servitute depressum, ut eriperet aspexit, dicens ad Moysen: Videns vidi afflictionem populi mei, qui est in Aegypto, et gemitum ejus audivi, et descendi liberare eum . Vidit ergo hominem et miseratus est eum qui, humanis tantum studiis deditus,
Abbreviated transcription (Latin):
coronas suas ante thronũ. Oport& namq
ut quotiens aeterni regis magnificentiã in
scĩs euangłioꝵ libris p̃dicari cognouerimus
ꝓcidamus humiles ante illius miscđam. deuo

Expanded text:
uas ante thronum. Oportet namque ut quoties Regis aeterni magnificentiam in sanctis Evangeliorum libris praedicari cognoverimus, procidamus humiles ante illius misericordiam,
Abbreviated transcription (Latin):
bo uocauit intus inuisibili instinctu ut
sequeret᷑ ed ocuit. infundens menti illius
lumen grãẽ spiritualis: qua intelligeret
incorruptibiles in caelis dare thesauros ua¬
leret. Surgens in quit secutus est eũ. Sur¬
rexit. ut sequeretur. Dimisit caduca quae
gerebat. ut consequeret᷑ aeterna adquȩ
illũ ueritas in uitabat. Quale est illud

Expanded text:
bo vocavit, intus invisibili instinctu ut bo vocavit, intus invisibili instinctu ut sequeretur edocuit, infundens menti illius lumen gratiae spiritualis, qua intelligeret,incorruptibiles in coelis dare thesauros valeret. Surgens, inquit, secutus est eum. Surrexit, ut sequeretur; dimisit caduca quae gerebat, ut consequeretur aeterna, ad illum veritas invitabat, quale est illud
Abbreviated transcription (Latin):
ostender& xp̃c iħc omnẽ patientiã ad
exempłu eoꝵ qui credituri sunt illi in ui¬
tam aeternã. Uidit ergo publicanũ. et
quia miserando atq eligendo uidit: ait illi
Sequere me. Sequere autẽ dixit. imitare.
Sequere dixit. non tam incessu peđii quam
exsecutione moꝵ. Qui enĩ dicit se in xp̃o
manere. debet sicut ille ambulauit & ipse
ambulare. Qđ est non ambire terrena.
non caduca lucra sectari. fugere honores¬
infimos. contentum mundi omnẽ ꝓcȩlesti
gła libenter amplecti. cunctis ꝓdesse.ama¬
re. in iurias nulli inferre. at sibi inlatas pa¬
tienter sufferre sed et inferentibus a d ño
secum ad amorẽ suꝑnoꝵ erigere. Haec &
huiusmodi gerere. xp̃i est uestigia sequi.
Et surgens secutus est eum. Non ẽ miran¬
dum quod publicanus ad primã iubentis
dñi uocem terrena quae curabat lucra re¬
liquerit: opibusq neglectis illius comita¬
tui quem nil diuitiarũ habere cernebat
adheserit. Ipse cnm dñs qui cum foris uer¬

Expanded text:
omnem patientiam, ad exemplum eorum qui credituri sunt illi in vitam aeternam . Vidit ergo Jesus publicanum, et quia miserando atque eligendo vidit, ait illi, Sequere me. Sequere autem dixit imitare. Sequere dixit non tam incessu pedum, quam executione morum. Qui enim dicit se in Christo manere, debet sicut ille ambulavit, et ipse ambulare: quod est non ambire terrena, non caduca lucra sectari, fugere honores, contemptum mundi omnem pro coelesti gloria libenter amplecti, cunctis prodesse, amare, injurias nulli inferre, at sibi illatas patienter sufferre, sed et inferentibus a Dominosecum ad amorem supernorum erigere. Haec est hujusmodi gerere, Christi est vestigia sequi. Et surgens, inquit, secutus est eum. Non est mirandum quod publicanus ad primam jubentis Domini vocem terrena quae curabat lucra reliquerit, opibusque neglectis, illius comitatui, quem nil divitiarum habere cernebat, adhaeserit. Ipse enim Dominus, qui eum foris ver
Abbreviated transcription (Latin):
peccauerunt & egent gła dĩ. iustifica¬
ti gratis ꝑ grãm ipsius. Qui & iterum
estimabilem eiusdem grãe magnitu¬
dinem cominendans ait. ubi aũt abundauit
peccatũ suꝑ abundauit grã: quia nimirum
quanto grauiorẽ dñs in electis suis peccatoꝵ
languorẽ curauit. tanto ampliorẽ cunctis
gr̃ȩ medentis potentiã monstr̾auit. Unde¬

Expanded text:
peccaverunt et egent gloria Dei. Iustificati gratis per gratiam ipsius. Qui iterum inestimabilem eiusdem gratiae magnitudinem commendans, ait: Ubi autem habundavit peccatum, superhabundavit gratia, quia nimirum quanto graviorem Dominus in electis suis peccatorum languorem curat, tanto ampliorem cunctis gratiae medentis potentiam monstrat, u
Abbreviated transcription (Latin):
micis gentibus iugo miserȩ captiuitatis
addicunt. Hi mores armatos dissipant
populos. & munitas diruunt ciuitates.
t quid plura hemĩ: Quic quid potentiȩ.
quic quid uirium uidemus in hostibus: cor¬
ruptione uitȩ nrae nr̃aq infidelitate nu¬
tritur. Et inde est quod nichil fusa ad
dm̃ supplicatione ꝓficimus : quia in ces¬
monita non prȩparamus. Propter qđ
reuertentes ad beatissimi prȩcepta ioħis
paremus dño uiam. rectas faciamus sẽ¬
mitas dĩ nri : quatinus uidens in nobis
dñs itinera bonȩ uoluntatis ouiculas suas
multis iam periculis fessa ᷤᷤ benignissimus
pastor inquirat. ut sicut de baptistȩ do.¬
minici hodie natiuitate gaudemus. ita
de dĩ nr̃i reconciliatione laetemur: Ser¬

Expanded text:
micis gentibus jugo miserae captivitatis micis gentibus jugo miserae captivitatis addicunt. Hi mores armatos dissipant populos, et munitas diruunt civitates. Ecquid plura, carissimi? Quidquid potentiae, quidquid virium videmus in hostibus, corruptione vitae nostrae, nostraque infidelitate nutritur; et inde est, quod nihil fusa ad Deum supplicatione poscimus; quia incesmonita non praeparamus. Propter quod revertentes ad beatissimi praecepta Joannis, paremus Domino viam, rectas faciamus semitas Dei nostri; quatenus videns in nobis interea Dominus itinera bonae voluntatis, oviculas suas, multis jam periculis fessas, benignissimus pastor inquirat: ut, sicut de Baptistae dominici hodie nativitate gaudemus, ita de Dei nostri reconciliatione laetemur:
Abbreviated transcription (Latin):
dño suo parat : qui luxuriantis carnis res¬
puens uoluptates toto mentis suȩ sp̃ũ sus¬
pensus ad dm uigore se castitatis accin¬
git. Optimã parat dño uiam: qui cogi¬
tationes suas auaritiȩ fluctib ȩstuantes
serenȩ conscientiȩ tranquillitate cõpescit.
Uiam dño parat : qui idolorũ uana atꝙ om¬
nium suꝑstitionum figmenta conculcans.
unum dĩ uiui cultum & fidem ueritatis in¬
quirit. Quicumq uero uoluptuosis sȩcłi
huius languet inlecebris. cupiditatibus
auaritiȩ feruentis insanit. infratern a
odia feralis inuidiȩ facibus in ardescit.
atq ad contumeliam di omnipotentis
ꝑ anfractas demonum semitas erraticus
uiator incędit: non parat uiam dño. sed
inimico miser suo exitiabilem insemerip¬
sũ patefacit ingressũ. Hi mores & uita huiuᷤn¬
modi ampla itinera & largissimas uias
barbaris nationibus in exitium communis
salutis aperiunt. Hi mores plebem dĩ ini¬

Expanded text:
mino suo parat, qui luxuriantis carnis resmino suo parat, qui luxuriantis carnis respuens voluptates, toto mentis suae spiritu suspensus ad Deum, vigore se castitatis accingit. Optimam parat Domino viam, qui cogitationes suas avaritiae fluctibus aestuantes, serenae conscientiae tranquillitate compescit. Viam Domino parat, qui idolorum vana, atque omnium superstitionum figmonta conculcans, unum Dei vivi cultum, et fidem veritatis inquirit. Quicunque vero voluptuosis saeculi hujus languet illecebris, cupiditatibus avaritiae ferventis insanit, in fraterna odia feralis invidiae faucibus inardescit atque ad contumeliam Dei omnipotentis, super anfractas daemonum semitas erraticus viator 210 incedit: non parat Domino viam, sed inimico miser suo exitiabilem in semetipsum patefacit ingressum. Hi mores, et vita hujusmodi ampla itinera, et largissimas vias barbaris nationibus in exsilium communis salutis aperiunt. Hi mores plebem Dei ini
Abbreviated transcription (Latin):
tias increparet nec regem timuisset offen¬
dere. nec squaloren carceris declinasset.
nec tyrannico gladio refugisset occidi Au¬
diamus adhuc paululum fr̃s. quid ad ꝓ¬
fectum omnium nrm̃ saluatoris nuntius
prȩdicabat. Parate inquit uiam dño. rec¬
tas facite semitas dĩ nr̃i. Uere dignus be¬
atus iohannes cuius ꝓphetica eẽt natiui¬
tas. qui et illis deparentib quoꝵ ẽet de¬
sperata posteritas dĩ munere nasceret᷑.
Nam tanta auctoritate tantoq docendi
pondere inuocem sc̃ȩ prȩdicationis erupit:¬
ut et instantem dnĩ nuntiaret aduentũ.
et in semitas rectas male uiuentiũ dirige¬
ret prauitatem: Quid est enim pararẽ
dño uiam. nisi aduenienti de cęlo iudici
purgato auitiis pectorȩ simplicis cordis ha¬
bitaculum prȩparare: Quid est rectas
facite semitas dĩ nisi ut tales actuum tuoꝵ
tibi munias uias. quas ꝑambulare ꝓpitius
ueniens adte dñs delectetur: Ille uiam ii¬

Expanded text:
tias increparet, nec regem timuisset offentias increparet, nec regem timuisset offendere, nec squalorem carceris declinasset, nec tyrannico gladio refugisset occidi. Audiamus adhuc paululum, fratres, quid ad profectum omnium nostrum Salvatoris nuntius praedicabat: Parate, inquit, viam Domino, rectas facite semitas Dei nostri. Vere dignus beatus Joannes, cujus prophetica esset nativitas, qui et illis de parentibus, quorum esset desperata posteritas, Dei munere nasceretur. Nam tanta auctoritate, tantoque docendi pondere in vocem sanctae praedicationis 209 erupit, et instantem Domini nuntiaret adventum, et in semitas rectas male viventium dirigeret pravitatem. Quid est enim, parate viam Domino, nisi adventanti de coelo judici, purgato a vitiis pectore, simplicis cordis habitaculum praeparare? Quid est, rectas facite semitas Dei, nisi ut tales actuum tuorum tibi munias vias; quas perambulare propitius veniens ad te Dominus delectetur? Ille viam Do
Abbreviated transcription (Latin):
tatis grãm nouum saluti omniũ mysteri¬
um parabatur. Hic ergo est iohannes.
de quo ꝓphetauit isaias dicens. Uox in¬
quit clamantis in deserto. parate uiam
dño. rectas facite semitas dĩ nr̃i. Uox in¬
quit clamantis. Quam bene uox dicitur.
qui uenientem de cȩlestib in carne homi¬
nis unigenitum dĩ pleno lȩtus ore clama¬
bat. Rec̾te uox dicitur : cuius intonante
preconio sacramentum redemptionis hu¬
mane surda dudum cȩpit audire morta¬
litas. Ut enim uenerandus baptista mu¬
to patri aperuit linguam: ita aures ho¬
minum salutaris gratiȩ innouauit au¬
ditu. Clamabat autem in deserto: ubi¬
ad prędicationem eius nec insolens turba
ꝑstreperet nec in fidelis rideret auditor.
sed hi tantũ audire po̾sent qͥ p̃dicantẽ ũbũ salutiᷤᷤ
cura tantũ diuini cultꝰ expeterent. et aduerte¬
rent eum uera adnuntiare de xp̃o. qui ꝑ
assertionem iustitiȩ ut illicita ᷤ herodis nup¬

Expanded text:
tatis gratiam, novum saluti omnium mysteritatis gratiam, novum saluti omnium mysterium parabatur. Hic ergo est Joannes, de quo prophetavit Isaias dicens: Vox clamantis in deserto: Parate viam Domini, rectas facite semitas Dei nostri . Vox, inquit, clamantis; quam bene vox dicitur, qui venientem de coelestibus in carne hominis Unigenitum Dei pleno laetus ore clamabat. Recte vox dicitur, cujus intonante praeconio sacramentum redemptionis humanae, surda dudum coepit audire mortalitas. Ut enim venerandus Baptista muto patri aperuit linguam, ita aures hominum salutaris gratiae innovavit auditum. Clamat autem in deserto, ubi praedicationem ejus nec insolens turba perstreperet, infidelis rideret auditor, sed hi tantum audire possunt, qui praedicantem verbum salutis, cura tantum divini cultus expeterent, et adverterent eum vera enuntiare de Christo, qui per assertionem justitiae, ut illicitas Herodis nup
Abbreviated transcription (Latin):
didit usus loquentis amisit. donec ꝓmissione
completa natus noui hominis preco pater¬
nȩ linguȩ uincula relaxaret. Os enim qđ
angelus clauserat. ꝓmissus ab angelo filiuᷤ
reserauit. Nam cum de nuncupatione
paruuli cognatoꝵ uicinorũq hesitaret
arbitrium. ꝓprietatem ueri nominis eius
qũa angelo dictante didieerat recepta
mutus aperuit. ut cuius natiuitatẽ prȩcep¬
tione cȩlesti tacitus expectabat nati uoca¬
bulum loqueretur. et agnosceret anxius
senex per eum se sibi redditũ quem de se
non crediderat nasciturũ nec dubitaret
ultra cęlitus illum uel ꝓmissum fuisse uel
natum. cuius causa se & amisisse ꝓbabat
Quidhac fr̃s re¬
ligionc gloriosius. quid hac insignius fide
mutus loquitur. et in secreto maternorũ
uiscerum paruuli totius mundi gaudia
futura pręludunt: Nec enim põterat
ueteri sub lege ordinem suum mortalis
seruare natura. quando ꝑ nouam diuini¬

Expanded text:
didit, usum loquentis amisit, donec, promissione didit, usum loquentis amisit, donec, promissione completa, natus novi hominis praeco paternae linguae vincula relaxaret. Os enim quod angelus clauserat, promissus ab angelo filius reseravit. Nam cum de nuncupatione parvuli cognatorum, vicinorumque haesitaret arbitrium, proprietatem veri nominis ejus, quam angelo dictante didicerat, receptamutus aperuit; ut ejus nativitatem praeceptione coelesti tacitus exspectabat, nati vocabulum loqueretur, et agnosceret anxius senex, per eum se sibi redditum, quem de se non crediderat nasciturum. Nec dubitaret ultra coelitus illum vel promissum fuisse, vel natum, cujus causa, et amisisse probabatQuid hac, fratres, religione gloriosius? Quid hac insignius fide? mutus loquitur, et in secreto maternorum viscerum parvuli totius mundi gaudia futura praeludunt; nec enim poterat veteri sub lege ordinem suum mortalis servare naturam, quando per novam Divini
Abbreviated transcription (Latin):
lutationis occursu ait. Ecce ex quo facta
tauit infans in utero meo. Quid hoc est
miraculi fr̃s. quȩ tantoꝵ nouitas gaudioꝵ.
ut habere se inutero elisabeth testaretur
infantem: qui necdum semet ipsum senti¬
ens dominicũ iã sentiret aduentum: Uere
hic omniũ beatissimus paruulorum. qui
intra uiscera adhuc materna conelusus
ad ẽẽ saluatorem mundi quia nec dum ser¬
mone poterat ꝓphetico gaudio reuel auit.
Nullus ignorat kemĩ omnẽ paruulũ materno
ab utero ꝓdeuntem in ter ipsa lucis exordia
mestis concrepare uagitib: solus baptista
dñi ultra legem nascentium natiuitatem
suã lȩtitiȩ exultatione prȩuenit. Et quam
decuit fr̃s. ut de matre sterili nasceretur
qui fecunditatẽ uirginis reuelabat: quati¬
nus mirabilem partum mirabiliter natus
ostenderet. Illud etiam qu̾a stupendum
quamq magnificum. quod zacharias sa¬
cerdos pater futurus ꝓphetę qui hoc ipsũ
quod gerebatur angelo loquenti non cre¬

Expanded text:
lutationis occursu, ait: Ecce, ex quo factalutationis occursu, ait: Ecce, ex quo factait in gaudio infans in utero meo . Quid hoc est miraculi, fratres; quae tantorum novitas gaudiorum, ut habere se in utero Elisabeth testaretur infantem, qui nec dum semetipsum sentiens, dominicum jam sentiret adventum? Vere hic omnium beatissimus parvulorum, qui intra viscera adhuc materna conclusus, adesse Salvatorem mundi, quia nec tum sermone poterat, prophetico gaudio revelavit. Nullus ignorat, carissimi, omnem parvulum, materno ab utero prodeuntem, intra ipsa lucis exordia moestis concrepare vagitibus; solus Baptista Domini ultra legem nascentium nativitatem suam laetitiae exsultatione praevenit. Et quam decuit, fratres, ut de matre sterili nasceretur, qui fecunditatem virginis revelabat; quatenus mirabilem partum mirabiliter natus ostenderet. Illud etiam quam stupendum, quamque magnificum, quod Zacharias sacerdos, pater futurus prophetae; quia hoc ipsum, quod gerebatur, angelo loquenti non cre
Abbreviated transcription (Latin):
ollernitates nobis diuersorum
occasus et suscepta ab eis ꝓ xp̃i
nomine passio consecrauit. Mul¬
timoda namq ueterum relati¬
one didicimus non nullos martẏrum ꝓstra¬
tos gladio. igni alio̾ c̃crematos. conplures
bestiarum dilaceratos dentib. innumeros
etiam uariis tormentorũ cruciatib affectoᷤ
spreta sui corporis morte xp̃ianȩ fidei testi¬
monium reddidisse : beatus uero baptista
iohannes cuius nunc festiuitate lȩtamur
cȩlestia mundo gaudia sterili ab utero hodie
natus inuexit. Et illi quidem in dubitata
iam gła regnantẽ confessi sunt dĩ filium:
hic autem et nasciturum dnm ꝓphetali
priuilegio gratiȩ singularis ostendit.
Intantum autem specialis in eo prȩfulsit elec¬
tio : ut ante mereretur ad nuntiare dñm.
quam nascendi initium uel linguam qua
enuntiare posset acciperet. Deniq elis abeth
illa uetus mulier & noua mater quȩ ante
partum suum de futuri filii lȩtabatur offi¬
cio. uenienti adse beatȩ orariae in ipso sa¬

Expanded text:
olemnitatem nobis diversorum occasus, et suscepta ab eis pro Christi nomine passio consecravit. Multimoda namque veterum relatione didicimus nonnullos martyrum prostratos gladio, igni alios concrematos, complures bestiarum dilaceratos dentibus, innumeros et jam variis tormentorum cruciatibus affectos, spreta sui corporis morte Christianae fidei testimonium reddidisse. Beatus vero Baptista Joannes, cujus 207 nunc festivitate laetamur, coelestia mundo gaudia sterili ab utero hodie natus invexit. Et illi quidem indubitata jam gloria regnantem confessi sunt Dei Filium; hic autem et nasciturum Dominum prophprivilegio gratiae singularis ostendit. In tantum autem specialis in eo praefulsit electio, ut ante mereretur annuntiare Dominum quam nascendi initium vel linguam, quam enuntiare posset, acciperet. Denique Elisabeth illa vetus mulier, et nova mater, quae ante partum suum de futuri filii laetabatur officio, venienti ad se beatae Mariae in ipso sa