comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pit uq in fine ꝑdurat. Taui dui iste stat
quousq cadat. Ille diu male iuuento in
fine saluatur: respectus que ꝯuertit᷑. un
ꝑdẽe in bono iustus: nõ p̾ualet. ult no¬
cere malꝰ et nõ ualz. Iste uult deo uacare
pͥ: nec ꝑficit. Dñatur malus bono. bonꝰ
dampnatur ꝓ impio. Impius honorat
piuisto. Et in has tantu obscuritate uon
ualet homo diuma perscrutar homo
dispositõne et occultu p̃destinatõnis per¬
pendere orclinez¬

Expanded text:
pit, usque in finem perdurat. Tandiu iste stat, pit, usque in finem perdurat. Tandiu iste stat, quousque cadat; ille diu male vivendo in fine salvatur despectusque convertitur. Vult prodesse in bono justus, nec praevalet; vult nocere malus, et non valet. Iste vult Deo vacare, nec perficit. 6. Dominatur malus bono, bonus damnatur pro impio, impius honoratur pro justo. Et in hac tanta obscuritate non valet homo divinam perscrutari dispositionem, et occultum praedestinationis perpendere ordine
Abbreviated transcription (Latin):
su reꝑboꝵ ad morte. utraq diuino ag̾
iuditõ. ut semper electos suꝑna et int̾io¬
ra sequi fuciat semꝑ reꝓbos ut infima
ignorat hõ t̾minũ lucis et tenebrarũ ł
utriusq rei quis finis sit. Ita plemꝰ nes¬
cit quis aũt suũ finẽ luce iusticie p̾ueni¬
atur. uł quis pcc̃oꝵ teneb̾s usq in suũ t̾¬
minũ obscuretur atq quis post lapsũ tene¬
braꝵ conuersꝯ resurgat ad lucez. Cuncta
hec do patent homini u̾o latent. ꝙͣiuis ius¬
toꝵ ꝯuersatõ in hac uita ꝓbabił sit. Inc̾tũ
au̾t hominib ẽẽ ad ꝙ̃ sint finẽ p̾destina¬
ti: s omia resuari futurd examimi. Mira
dispositõ est suꝑne listributõnis: ꝑ quã
hic ustus ampliꝰ iustificatur impius am¬
plius sordidatur. malus ad bonũ aliqũ ꝯ
uertitur. bonus ad malũ aliqũ refletit᷑.
int̾imi. Datur ei qui uult ẽẽ bonis alius
nec iuilt nec eidatur ut sit bonꝰ. iste uasci¬
tur in errore: et morit᷑. Ille i bono ꝙ ce¬

Expanded text:
um ad mortem. Utraque divino agitur judicio, ut semper electos superna et interiora sequi faciat, semperque reprobos ut infimisignorat homo terminum lucis et tenebrarum, vel utriusque rei quis finis sit, ita plenius nescit quis ante suum finem luce justitiae praeveniatur, vel quis peccatorum tenebris usque in suum terminum obscuretur, aut quis post lapsum tenebrarum conversus resurgat ad lucem. Cuncta haec Deo patent, homini vero latent. 3. Qubilis sit, incertum tamen hominibus esse ad quem sint finem praedestinati; sed omnia reservari futuro examini. Mira dispositio est supernae distributionis, per quam hic justus amplius justificatur, impius amplius sordidatur? Malus ad bonum aliquando convertitur, bonus ad malum aliquando reflectitur. interire; datur ei, qui vult esse bonus, alius nec vult, nec ei datur, ut sit bonus. Iste nascitur in errore, et moritur; ille in bono, quo coe
Abbreviated transcription (Latin):
minẽt apicibꝰ fastigiatis. Alam ho¬
rrent: et male tecti cũ latratoribꝰ lĩ¬
gus scoti. Sagati st̃ alamãni. linci¬
ati indi. gẽmati ꝑse. sericatiseres
fasecrati armem. Nõ ulłe etiã gẽ¬
tes nõ solũ ĩ uestibꝰ. s ĩ corpore aliqͣ
sibi ꝓpͥa qͣsi ĩsignia uẽlicãt. ut uide
nꝰ circi germͣuoꝵ. granos et cinna¬
bar gothoꝵ stigmͣta britonũ. cirtũci¬
dũt q uidei p̃pucia ꝑ tondũt arabes
aures flauẽt capitibꝰ textis gete ii¬
tent albani albentibꝰ crimbꝰ. Mauos
ht̃ tetra nox corpoꝵ gallos cãdia
cutis. sñ eqib ĩertes extãt alani. s
abest genti pictoꝵ nom̃ a corpore ꝙ
minutis opifex acꝰ pũctis et exp̾so
natiui graminis succꝰ includit. ut
has ad suis septimen cicatrices fat.
pictis artubꝰ maculosa nobilitas ħt
et sexꝰ instructã spẽ hitꝰ. ut ĩ uiris
tonsi capilli ĩ młieribꝰ redũdãcia c¬

Expanded text:
minent apicibus fastigiatis Alani; hominent apicibus fastigiatis Alani; horrent et male tecti cum latratoribus linguis Scotti; sagati sunt Alamanni, linteati Indi, gemmati Persae, sericati Seres, pharetrati Armenii. Nonnullae etiam gentes non solum in vestibus sed et in corpore aliqua sibi propria quasi insignia vindicant, ut videmus 455 cirros Germanorum, granos et cinnabar Gothorum, stigmata Britonum. Circumcidunt Judaei praeputia; pertundunt Arabes aures; flavent capitibus intectis Getae, nitent Albani albentibus crinibus. Mauros habet tetra nox corporum, Gallos candida cutis, sine equis inertes exstant Alani, nec abest genti Pictorum nomen a corpore, quod minutis opifex acus punctis, et expressus nativi graminis succus illudit, ut has ad sui specimen cicatrices ferat, pictis artubus maculosa nobilitas. 8. Habet et sexus institutam speciem habitus, ut in viris tonsi capilli, in mulieribus redundantia c
Abbreviated transcription (Latin):
onbꝰ sua ciuiq ꝓpͥa uestis ẽ. ut
partis sarabare galł linee germͣ¬
ns renoues. hisꝑanis stͥnges sar
sinuosa uestim̃ta st̃ de qͥbꝰ legit᷑ ĩ du¬
miele. et sarabare coꝵ nõ st̃ nmu¬
tate. et publiꝰ. ut qͥd ergo ĩuẽtre tu
o ꝑthi sarabara suspẽderũt: Apd̾ qͦs¬
da ã saralure q̃da capitũ tegmĩa
nũcupint᷑. qͣlia uidemꝰ ĩ capite ma¬
goꝵ picta. ¶Linne saga qͣcdra et
mollia st̃. de qͥbꝰ plaut᷑. Luna cooꝑta
est. testrino gallia. ¶ Eenones st̃ q̃¬
dam uelamina hum̾oꝵ et pectoris
usq ũbilicũ: atq in tortis uilł: adeo
hispide ut mbre respuãt: qͦs ułgo
reptos uocãt. co qd̾ lõgitudo ulloꝵ
his freq̃t̾ utũt᷑. ¶ Mastruca: uestis
sardonica ex pellicuł feraꝵ. de qͣci¬
uit. Mastruca ãt: qͣi mõstruosa. co
forͣnt᷑. Dinoscũt᷑ et g̾s iͣ ħitu: sic̾ et¬
lĩgͣ cliscordes. ¶Perse brachia et cru¬
ra liniam̃tis. capd̾ thiara tegũt: e¬

Expanded text:
onibus sua cuique propria vestis est, ut Parthis sarabara, Gallis lenae, Germanis rhenones. Hispanis stringes. Sardsinuosa vestimenta, de quibus legitur in Daniele: Et sarabara eorum non sunt immutata. Et Publius: Ut quid ergo in ventre tuo Parthi sarabara suspenderunt? Apud quosdam autem sarabara quaedam capitum tegmina nuncupantur, qualia videmus in capite magorum picta. 3. Lenae, saga quadra et mollia sunt. De quibus Plautus: Lena cooperta est textrina Gallia. 4. Rhenones sunt velamina humerorum et usque umbilicum, atque intortis villis adeo hispida ut imbrem respuant. Quos vulgo reptos vocant, eo quod longitudo villorum his frequenter utuntur. Mastruca vestis Germanica ex pelliculis ferarum, deo qua Civit?' Mastruca autem quasi monstruosa, eo formantur. Dinoscuntur et glingua discordes. Persae brachia et crura lineamentis, caput tiara tegunt; e
Abbreviated transcription (Latin):
on faciet in futurũ cor miseꝵ iustoꝵ
ex passione clãpnatoꝵ condolendi:
introitus. Sicut ꝯparatus color candidꝰ
nigro colori fit pulcͥor. Ita et scõꝵ reqͥes
ꝯparata dampnatõni maloꝵ głiosior erit
Sicut iusticia iniusticie: sic uirtꝰ uitio
Crescit ergo scõꝵ głia: dũ debita dãpnãt᷑
impii pena. post resurroctõnez sc̃s ĩ carne
ꝓmissa est celoꝵ ascentõ. Dicente. Ad pa¬
trem xp̃o uolo ut uͥ ego sum: et ip̃i sũt
mecũ. Si enĩ menbra capitis sumꝰ: et u¬
nus in se et in uob̾ est xp̃c. utiq uͥ ip̃e as¬
cendit: et nos ascensim sumꝰ. Regnare¬

Expanded text:
on faciet in futurum cor miserum justorum ex compassione damnatorum condolendi aintroitum. Sicut comparatus color candidus nigro colori fit pulchrior, ita sanctorum requies comparata damnationi malorum gloriosior erit; sic justitia injustitiae, sic virtus vitio. Crescit ergo sanctorum gloria, dum debita damnantur impii poena. Post resurrectionem sanctis in carne promissa est coelorum ascensio, dicente ad Patrem Christo: Volo ut ubi ego sum, et ipsi sint mecum . Si enim membra capitis sumus, et unus in se et in nobis est Christus, utique ubi ipse ascendit, et nos ascensuri sumus. CA
Abbreviated transcription (Latin):
scẽ st̾. uñ et nũcupate. Postea in u¬
sũ uini tnͣsierũt manẽte greco uo¬
cibulo uñ sũpserũt iiciũ. ¶ Lage¬
u et situla greca noĩa st̃ enoforũ¬
ci laginos: nos lagena. Illi sichile

Expanded text:
nuncupatae. Postea in usum vini transierunt, manente Graeco vocabulo, unde sumpserunt initium. Lagena et situla Graeca nomina sunt, infenim lagenos, nos lagenas, illi sicile,
Abbreviated transcription (Latin):
uir ad triplice ꝑueniat fiuctũ cũ
urũ iminitũ. Nam pis aurũ dr.
¶Erbũ a greco tralnt uocabulũ
Ioc enĩ illi orabũ clñt. Q̃ dũ sit
ibida pecorib infestũ: tauros

Expanded text:
vix ad triplicem perveniat fructum, cum auri minutum. Nam pis aurum dicitur. Ervum a Graeco trahit vocabulum; hoc enim illi ὅροβον dicunt; quod dum sit quibusdam pecoribus infes
Abbreviated transcription (Latin):
Egumina a legendo clicta: qͣsi
electa. Uet̾es eĩ meliora q̃q le¬
gebañt: sũ qr manu legant᷑ nͨ secti¬
onẽ reqͥrãt. Leguminũ płima ge¬
nera st̃: ex qͥb fuba. lenticła pisu
faselũ. cicer luꝑinũ gratiora ĩ usu¬

Expanded text:
egumina a legendo dicta, quasi electa; veteres enim meliora quaeque legebant; sive quod manu legantur nec sectionem requirant. Leguminum plurima genera, ex quibus faba, lenticula, pisum, faselum, cicer
Abbreviated transcription (Latin):
est. quociẽs in u̾bra terre
luna incurit nõ cuĩ suuĩ lumẽ
here. S a sole illuminari pura¬
tur. Uñ et defectũ patitur. s
int̾ ip̃am et solem umubra t̾re
deatq solez uł a sole uidcatur.
xxxuii. de clifferencia stellaꝵ m

Expanded text:
est, quotiens in umbram terrae luna incurrit. Non enim suum lumen habere, sed a sole inluminari putatur, unde et defectum patitur si inter ipsam et solem umbra terrae deatque solem, vel a sole videatur. § 60 De differentia stellarum
Abbreviated transcription (Latin):
cia xp̃m. et qui antea celsitudine mun¬
diali tumebant. postea ip̃am elatõnem
stucdio humulitatis comnutãt. Q̾ͥdã st̾
qui iam secreto conu̾si st̃. Qͦ ꝵ ꝯu̾satõ
qr nõ ꝓceclit ad publicũ apd̃ existumati¬
onez humana quales fuerũt: tales ad¬
huc ẽẽ putantur. Iam tñ indei occulis
surrexerunt. Itez quidã ad huc humauo
iudic̾o stare cermĩtur. Iam tam̃ in clei
occuł ceciderũt. Multi apud hommes ie

Expanded text:
Christum; et qui antea celsitudine munChristum; et qui antea celsitudine mundiali tumebant, postea ipsam elationem in studio humilitatis commutant. 12. Quidam sunt qui jam secrete conversi sunt, quprocedit ad publicum, apud aestimationem humanam, quales fuerunt, tales adhuc esse putantur; jam tamen in Dei oculis surrexerunt. Item quidam adhuc humano judicio stare cernuntur; jam tamen in Dei oculis ceciderunt. 13. Multi
Abbreviated transcription (Latin):
ent actib ex̾ceri. Multis modis terret deꝰ
homines: ut uł sero comitunt᷑ atq er ĩ de
magis erubescant: ꝙ tam clui expectati
sũt ut reclirent: Nam nũc minis. nũc
plagis. nũc reuelatõnib quosdaz ꝯcu¬
tit. ut qui uoluntate conuerti despici
ũt: t̾rorib cogantur. Pleriq ex sola ñ¬
tis deuotõne conuertũtur ad cłm. Non¬
nulli u̾o coacti plagis comiertũtur qui
et deuotõe nõ conuertebantur: iuxͣ ca¬
pud psalmi dicentis. In freno ⁊ chamo
maxillas eoꝵ constringes: qui nõ ap¬
ꝓrimant ad te. Plerisq aũt dũ deuoti¬
ouem nõ conuertũtur: plage stiminis
feriũtur. Qͥ tñ nec sb̾ uerbere senciũt ut
aliqͣtenus corrigantur sic̾ egipcii quibꝰ
et penas declit et emendari nequiuer̃t
Detalib enĩ ait ꝓpħa: ꝑcusisti eos et
nõ doluerũt. Atriuisti et renuerũt acci¬
pere disciplina. Non nulli uiri sclares
elatõne mentis tumentes post mod̾ con¬
uersi ad cłm religiosa secuntur obedien

Expanded text:
tas saeculi. Multis modis terret Deus homines, ut vel sero convertantur, atque inde magis erubescant quod tandiu exspectati sint ut redirent. Nam nunc minis, nunc plagis, nunc revelationibus quosdam concutit, ut qui voluntate converti despiciterroribus corrigantur. 9. Plerique ex sola mentis devotione convertuntur ad Deum; nonnulli vero coacti plagis convertuntur, qui ex devotione non convertebantur, juxta capitulum psalmi dicentis: In freno et camo maxillas eorum constringe, qui non approximant ad te . 10. Plerique autem, dum devotione non convertuntur, plagae 201 stimulis feriuntur; qui tamen nec sub verbere sentiunt, ut aliquatenus corrigantur, sicut Aegyptus, qui et poenas luit, et emendari nequivit. De talibus enim ait propheta: Percussisti eos, et non doluerunt; attrivisti eos, et renuerunt suscipere disciplinam 11. Nonnulli viri saeculares elatione mentis tumentes, postmodum conversi ad Deum, religiosa sequuntur obedientia
Abbreviated transcription (Latin):
quid. ut uir fortis petat p̃¬
miũ. aut uetat: ut sacraꝵ uir¬
ginũ nupcias nilli pet̾e̾ liceat.
aut punit. ut qiui cedem fec̾it.¬
capite plectatur. E ius eĩ p̃mio
aut pena uita moderat᷑ hũana¬

Expanded text:
quid, ut: vir fortis petat praemium; aut vetat, ut: sacrarum virginum nuptias nulli petere liceat; aut punit, ut: qcapite plectatur. Eius enim premio aut pena, vita moderatur humana
Abbreviated transcription (Latin):
sensꝯ hebitudo sit frequẽs tñ lectõ: in¬
telligencia adhib. Sicut qui turtlꝰ est
ad cupiend̾ ꝑro intent̾one tũ boni studii
p̾miũ pcpit. itu ꝙ p̃stitũ sibi exdo̾ in¬
geniũ intelligencie uegligit. Cõcepna¬
toiis reus existit. q domũ ꝙ accep. des¬
picit et per desiclia dereluqͥd. ¶ Qͥ da
dei udicio donũsciencie ꝙ negligunt
accipũt ut chiuriꝰ de reb creditis piũ¬
antur. ¶arcliores aũt ido ꝙ scire cu¬
piũt: difficultũ iucniũt: ut ꝓ maxĩo¬

Expanded text:
 frequens tamen lectio intelligentiam auget. 7. Sicut qui tardus est ad capiendum, pro intentione tamen boni studii praemium percipit, ita qui praestitum sibi ex Deo ingenium intelligentiae negligit, condemnationis reus existit, quia donum quod accepit despicit, et per desidiam delinquit. 8. Quidam Dei judicio donum scientiae quod negligunt accipiunt, ut durius de rebus creditis puniantur. Tardiores autem ideo quod scire cupiunt difficulter in
Abbreviated transcription (Latin):
sedula fumiliaritate scripturis scĩs in¬
heserit. ¶Naui siout cecuset uidens
põt quid ut̾q ambulares nõ cõsimi¬
li libertate: dũ sec cecus ꝑgens quo nõ
uidet offendat. iudens uo offendicula
caueat: et quo sit ꝑgend̾ agnoscut. sic
et qui nubilo terrene cure fuscatur si
efficere ualet. Qͥ se de exc̾iorib scli cu¬

Expanded text:
liaritate Scripturis sanctis inhaeserit. Nam sicut caecus et videns potest quidem uterque ambulare, sed non consimili libertate, dum caecus pergens quo non videt offendat, videns vero offendicula cavet, et quo sit pergendum 291 agnoscat; sic et qui nubilo terrenae curae fuscatur, siefficere valet, qui sese de exterioribus saeculi cu
Abbreviated transcription (Latin):
pleratus. Quanto quisq mag̃ ĩ sacͥs
elequiis assicluus fuerit: tanto ex eis
uberiore intelligencia cupit. Sic̃ t̾ra¬
que quanto amplius excolr: tanto u
berius fructificat. Quanto ampliꝰ ad ꝙͣ¬
lib artem hõ conscendit: tanto magis
ad hominem ars illa descendit. Sicut
ui lege scribe. Moyses ascendit in mon¬
tem: et clñs descendit. ¶ Uerũ est de o

Expanded text:
erit. Quanto quisque in sacris eloquiis magis assiduus fuerit, tanto ex eis uberiorem intelligentiam capit; sicut terra quanto amplius excolberius fructificat. 3. Quanto amplius ad quamlibet artem homo conscendit, tanto magis ad hominem ars ipsa descendit, sicut in Lege scribitur: Moyses ascendit in montem, et Dominus descendit . 4. Verum es
Abbreviated transcription (Latin):
clicta: appellantes eam uõibꝰ plu¬
rimis. dñt ĩ eam oꝑez. qd̾ opere
melior fiat t̾ra. ¶ Proserpina: q¬
er ca proserpant fruges. Uestaz
ꝙ herbis uł uariis uestita sit reb
uł aui uastando. Eandez ⁊ tellu¬
rez et matrez magnaz fingũt. tur¬
tu simbalor. Matre uocatã: ꝙ
plurima paria. magna ꝙ cibum
gignit. Almã ꝙ uniu̾sa .nalia⁊
fructib suis alit. Est enĩ alimẽ¬
toꝵ nu trre t̾ra ꝙ simulacrũ
euis cũ claui pingitur. qr teltꝰ
hieme. elaudr uere aperit᷑ ut
fruges nascantur. Q tympanũ
ħt significare uolũt orbẽ terre
pendet in aere. qd̾ sustines¬

Expanded text:
dictam, appellantes eam nominibus pludictam, appellantes eam nominibus plurimis. Dicunt eam et opem, quod opere melior fiat tex ea proserpiant fruges: Vestam, quod herbis vel variis vestita sit rebus, vel a vi sua stando. Eandem et Tellurem et Matrem magnam fingunt, turtu cymbalorum. Matrem vocatam, quod plurima pariat: magnam, quod cibum gignat. Almam, quia universa animalia fructibus suis alit. Est enim alimentorum nutrix terra. Simulacrum ejus cum clavi fingitur, quia tellus hieme clauditur, vere aperitur, ut fruges nascantur. Quod tympanum habet, significare volunt orbem terrae: pendet in
Abbreviated transcription (Latin):
magis uenena ꝙͣ magnitudo te¬
rrebat. Hũc apollo sagittarũ ic¬
tib sternens. noĩs quoq spolia re¬
portauit ut phitius uocaret᷑. uñ
et ob insigne uctorie plutia sacra
celebranda constituit. ¶Dianã ꝙͦ
clem auĩt. Uñ et uirginẽ uolũt qđ̵
pia nichil pariat. ꝙ ido ambo sa¬
gittus here fingũt᷑. qd luo ip̃a si¬
dera de celo rachos usq ad t̾ras em̃¬
tant. Diana aut uocata qͣsi lua¬
naui. qr luna lie ac uocte appa¬
ret: ip̃am ⁊ lucina asseuerũt eoꝙ
luceat. Eandez et trinar eo ꝙ tri¬
bus fungatur figuris. De qͣ uir¬
gilius: tria uirgius ora cliane qr
eadem luna. cade diana eadẽ pro¬
serpina uocat᷑. S cũ luna pingit᷑
sb̾ lustri splendet amuctu. Cũ suc¬
cincta iacit calamos latonia uir¬
go est. Cũ sb̃mxa sedet solio plu¬
tonia ꝯuix. Latonia aũt diana:¬
co ꝙ latone fu̾it filia. ¶Cerercm
.i. t̾ra a creanclis frugib asserunt

Expanded text:
magis venena quam magnitudo temagis venena quam magnitudo terrebat. Hunc Apollo sagittarum ictibus sternens nominis quoque spolia reportavit, ut Pythius vocaretur. Unde et ob insigne victoriae Pythia sacra celebranda constituit. Dianam quoque dem aiunt, unde et uirginem uolunt quod uia nichil pariat. Et ideo ambos sagittas habere fingunt quod ipsa duo sidera de celo radios usque ad terras emittunt. Dianam autem uocatam quasi duanam quod Luna die ac nocte appareat, ipsam et Lucinam asseuerant eo quod luceat, eandem et Triuiam eo quod tribus fingitur figuris, unde et Virgilius: Tria uirginis ora Diane, quia eadem Luna, eadem Diana, eadem Proserpina dicitur, sed cum Luna fingitur, sublustri splendei amictu, Cum succincta iacet calamis, Latonia uirgo est, Cum subnixa sedet solio, Plutonia eo quod Latonae fuerit filia. Cererem, id et a creandis frugibus asserunt
Abbreviated transcription (Latin):
cissimũ genus et ꝑspicax ħ̾eatur
¶Marte d̃m belli ẽẽ clñt ⁊ mar¬
te appellatũ. q per uiros pugnͣ¬
tur: ut sit mars. mas l tria sint i¬
genera cõsuetudinũ sic̾ scitarum
uͥ et femine ⁊ uiri in pugnã eũt
Amazonũ uͥ sole femine romano¬
rũ. aliaꝵq genciũ uͥ soli mares. It̾
marte qͣsi effectore morciũ. Nã
a marte mors nũcupat᷑. Hũc ⁊ ad¬
u̾terũ dñt. qr belligerantib ĩc̾tꝯ
est. Qd̃ uero nudo pectore stat.
ut bello se quisq sũ formiline
cordis obiciat. Mars aũt apud
lo gradum inferũt qui pugnãt
aut qd̃ impigre gradiũtur.
polline ꝙͣuis liuinatore ⁊ medi¬
qͣsi solũ. Ip̃m titan: qͣsi unũ ex ti¬
tanis qui aduersũ iouẽ nõ fecit.
Ip̃m phebũ qͣsi efebũ hoc ẽ adoles¬
centez. Uñ et sol puer pingitur
eo qd̃ cotidie oriatur ⁊ noua luce
nascatur. Phithiũ eũde quoq
apolline uocari auĩt aphitone

Expanded text:
cissimum genus et perspicax habeatur. cissimum genus et perspicax habeatur. Martem deum belli esse dicunt, et Martem appellatum quia per viros pugnatur, ut sit Mars mas; licet et tria sint genera consuetudinum, sicut Scytharum, ubi et feminae et viri in pugna eunt: Amazonum, ubi solae feminae: Romanorum aliarumque gentium, ubi soli mares. Item Martem quasi effectorem mortium. Nam a Marte mors nuncupatur. Hunc et adulterum dicunt, quia belligerantibus incertus est. Quod vero nudo pectore stat, ut bello se quisque sine formidine cordis obiciat. Mars autem apudlo gradum inferant qui pugnant, aut quod inpigre gradiantur. Apollinem quamvis divinatorem et medisi solum; ipsum Titan, quasi unum ex Titanis qui aduersum Iouem non fecit; ipsum Phoebum, quasi ephoebum, hoc est adolescentem — unde et Sol puer pingitur, eo quod cotidie oriatur et noua luce nascatur. Pythium quoque eundem Apollinem uocant a Pythone,
Abbreviated transcription (Latin):
nutritus. Ceterũ est ⁊ enisa cuu¬
tas in qͣ cołr. idez lib̾. uñ nisens
clictus est. ¶ Mercuniũ ẜmonem
int̾pretant᷑. Nam ideo merturiꝰ
qͣsi mecliꝰ currens dr appellatus.
qd̾ sino currit int̾ hoĩes medius
terpretato q̃ ad ẜmone utiq ꝑ¬
tinet. ermenia dr. ¶ Id̾o ⁊ mercibꝰ
preesse: qr int̾ uendentes ⁊ em̃tes
sermo fit mecliꝰ. Qͥ id̾o fingitur
h̾ere pennas qr ciciꝰ uerba cliscu¬
rrũt: uñ et uelox ⁊ errãs indu¬
citur. Alas cius in capite ⁊ ĩ pedi¬
bus significare uolucre fieri per
aios audiẽciũ fallit. Uirga ten.
serpentes cluidit .i. uenena. nã
bellantes ac cdissidentes int̾pretũ
oroue sedantur. uñ sccłm libiũ
egati pacis cauduciatores clãr
Sicut enĩ per sectiales bella ĩclu¬
cebant᷑. ita pax per cauduciato
ne int̾pres. qͥob uirtute młtaꝵ¬
q arciũ scĩam trimegistꝰ: id ẽ t̾
maximꝰ uoiatꝯ ẽ. Cur aũt eũ ca¬
pite canino ꝓingũt. Hec ratio:

Expanded text:
nutritus. Ceterum est et Nysa civitas, in qua colitur idem Liber, unde Nysaeus dictus est. Mercurium sermonem interpretantur. Nam ideo Mercurius quasi medius currens dicitur appellatus, quod sermo currat inter homines medius. terpretatio, que ad sermonem utique pertinet, hermenia dicitur. Ideo et mercibus preesse quia inter vendentes et ementes sermo fit medius. Qui ideo fingitur habere penas, quia citius verba discurrunt; unde et velox et erras inducitur. Alas eius in capite et in pedibus, significare volucrem ferri per os audientium fallit. Virgam tenet, qua serpentes diuidit, id est uenena; nam bellantes ac dissidentes interpretum oratione sedantur, unde secundum Liuium legati pacis caduceatores dicuntur — sicut enim per fetiales bella indicebantur, ita pax per caduceatorne interpres. Qui ob uirtutem multarumque artium scientiam Trimegistus — id est ter maximus — nominatus est. Cur autem eum capite canino fingunt, haec ratio
Abbreviated transcription (Latin):
recusat ⁊ cui delct̾ ofs ostẽclit.
u̾dolũ aũt est simulachrũ ꝙ hu¬
mana effigie fc̃m ⁊ ꝯsectatũ est
iuxta uocabuli int̾pretatonem
Idos enĩ groce forma sonat: ⁊ ab¬
lici exposcit. Inde idolatria oĩs
cirta om̃e ydolũ fam̾iliatꝰ uł se¬
uitꝰ. Qͥdam uero latini ignor¬
dolum er dolo sũpsisse nom̃ quo
cliabolũ creature cultũ cliuuim uol¬

Expanded text:
recusavit, et cui deberentur ostendit.dolum est simulacrum, quod humana effigie factum, et consecratum est juxta vocabuli sui interpretationem: Idos enim Graece forma sonat, et iddici exposcit. Inde idolatria omnis circa omnem idolum famulatus et servitus. Quidam vero Latini ignoridolum ex dolo sumpsisse nomen, quod diabolus creaturae cultum divi
Abbreviated transcription (Latin):
rũt: significat ꝙ seminune meli¬
geant t̾raz sequi oport̾e in ea qͥp¬
pe omĩa repperire. O. se apd̾ cam
iactant. precipitur inqͥũt ut qui
t̾ram colunt ne secleãt semper ei

Expanded text:
unt, significat, qui semine indigeant, terram sequi oportere; in ea quippe omnia reperiri. Quod se aput eam iactant, praecipitur, inquit, qui terram colunt, ne sedeant; semper enim
Abbreviated transcription (Latin):
capitib sucancta caninis cim
latratibꝰ magnis. ꝓpt̾ fretũ sicłi
maris. in quo naiugantes uorti¬
cib in se concurrenciũ undarit
ext̾riti latrare estimant undas:
quas sorbente estu uorago colli¬
dit. Eingũt et mõstra q̃dã irra¬
tõnaliũ aĩanciũ ut cerberũ ĩfer¬
uoꝵ canem. tria capita hñtem:
Significantes ꝑ eũ tres etates
ꝑ qͣs mors hoĩem deuorat .i. in
fanciam iuuentute ⁊ senectu

Expanded text:
capitibus succinctam caninis cum capitibus succinctam caninis cum latratibus, magnis propter fretum Siculi maris, in quo navigantes verticibus in se concurrentium undarum exterriti latrare existimant undas, quas sorbentis aestus vorago collidit. Fingunt et monstra quaedam irrationabilium animantium, ut Cerberum inferorum canem tria capita habentem: significantes per eum tres aetates, per quas mors hominem devorat, id est, infantiam, juventutem, senec
Abbreviated transcription (Latin):
portenta: que nõst̃. s ficta in
causis rerũ int̾pretãtur: ut ge¬
nonez hispanie regem triplici
for ꝓditũ. Fuerũt enĩ tres frẽs
tante concordie: ut in tribꝰ cor¬
porib: qͣi una aĩa eẽt. Gorgões
quoq meretuces crinitas spen¬
tibꝰ q̃ aspicientes conuertebant
in lapidos: hũtes uniũ ocłm qͦ
iuicem utebant᷑. Fucerũt aũt
tres sorores uniꝰ pulchritudinis
qͣi uniꝰ ocłi: que ita spectatoros
suos stupesce̾ faciebant. ut uer¬
tere eos putarent᷑ in lapides.:
Sireuas tres fingũt fuisse ex ꝑ¬
te uirgines et ex ꝑte uolucres
hñtes alas ⁊ ungulas qͣr una
uoce Alt̾a tibus. Tercia lira ca¬
nebat: que illectos nauigãtes
sb̾ cantu in naufragiũ trahebũt
ducebant ad egestate. Hus fa¬
bule ficte st̃ inferte naufragia.
Alas aũt hũisse ⁊ ungulas: qr
amor uolat et uuluerat. Que¬
inde in fluctib ꝯmemorasse cli¬
cuntur. qr fluctus uenerem cre
auerũt. Scillam qͦ ferũt feĩam

Expanded text:
portenta, quae non sunt, sed ficta in causis rerum interpretantur, ut Geryonem Hispaniae regem triplici forma proditum. Fuerunt enim tres fratres tantae concordiae ut in tribus corporibus quasi una anima esset. Gorgones quoque meretrices crinitas serpentibus, quae aspicientes convertebant in lapides, habentes unum oculum quem invicem utebantur. Fuerunt autem tres sorores unius pulchritudinis, quasi unius oculi, quae ita spectatores suos stupescere faciebant ut vertere eos putarentur in lapides. Sirenas tres fingunt fuisse ex parte virgines, ex parte volucres, habentes alas et ungulas: quarum una voce, altera tibiis, tertia lyra canebat; quae illectos navigantes sub cantu in naufragia trahebant. niam deducebant ad egestatem, his fictae sunt inferre naufragia. Alas autem habuisse et ungulas, quia amor et volat et vulnerat; atque in fluctibus commorasse dicuntur, quia flunt. Scyllam quoque ferunt feminam
Abbreviated transcription (Latin):
s ꝯͣ qd̾ est nota natura. Portẽ¬
tu aũt̃ et ostenta mostͣ atq ꝓ¬
digia idõ nũcupantur: ꝙ portẽ¬
dere atq ostende monstrare ac
predic̾e. aliqͣ futura uident᷑. Nã
portenta clicta ꝑhibent: a portẽ¬
dendo .i. pre ostendendo. Ostẽta
uideantur. Procligia qd porro
dicant : id est futura predicãt.
¶Monstͣ u̾o a monitu clicta. qd̾
ad significandũ demonstnͣt. sũ
statim mostnͣt. quid appareat.

Expanded text:
tra quam est nota natura. Portenta autem et ostenta, monstra atque prodigia ideo nuncupantur, quod portendere atque ostendere, monstrare ac praedicere aliqua futura videntur. Nam portenta dicta perhibentur a portendendo, id est praeostendendo. Ostenta videantur. Prodigia, quod porro dicant, id est futura praedicant. Monstra vero a monitu dicta, quod aliquid significando demonstrent: sive quod statim monstrent quid ap
Abbreviated transcription (Latin):
Prisca est. qua uetutissum
lie sb̾ iano ⁊ saturno st̃ usi. Ind¬
clita ut se hũt carmuina sabin
Latina: que sb̾ latino et regibi
tuscie et ceteri in latio st̃ locu
ex qua fuerũt.xiiͫ tabule stpte
Romana que post reges era¬
tos appłõ romano cepta est.
neuiꝰ. plaustus enniꝰ. uirgiliꝰ
poete. et eraoratorib gractub̾
Mixta que post imperiũ lacie
sansmos corrupes. Ouis at ori¬
euas g̾s ingutture lraguas. et
cer collidũt: sicut hebrei et
s. Diĩs melit̾ranee gentes ĩ
pulato smones feruit. sicut gre

Expanded text:
t, quam vetustissimi Italiae sub Iano et Saturno sunt usi, incondita, ut se habent carmina Saliorum. Latina, quam sub Latino et regibus Tusci et ceteri in Latio sunt locuti, ex qua fuerunt duodecim tabulae scriptae. Romana, quae post reges exactos a populo Romano coepta est, qua Naevius, Plautus, Ennius, Vergilius poetae, et ex oratoribus Gracchus Mista, quae post imperium latiusbarismos corrumpens. Omnes autem Orientis gentes in gutture linguam et verba collidunt, sicut Hebraei et Syri. Omnes Mediterraneae gentes in palato sermones feriunt, sicu
Abbreviated transcription (Latin):
.ix. de linguis gencium.
uersitas exorta est in
edificatõne turris post
diluuiũ. Nam prius
quam superbia turris
illiꝰ in liuersos signo¬
rum sonos huma¬
na cliuideret societate: una oĩ¬
um nationũ lingͣ fuit lque he¬
brea uocatur. qua patriarche ⁊
ꝓphe usi st̾: nõ solũ in sermonibꝰ

Expanded text:
. De linguis gentium. 1. versitas exorta est in aedificatione turris post diluvium; 396 nam prius quam superbia turris illius in diversos signorum sonos humanam divideret societatem, una omnium nationum lingua fuit, quae Hebraea vocatur, qua patriarchae et prophetae usi sunt, non solum in sermonibus
Abbreviated transcription (Latin):
nouerãt doceri iubent᷑. Oñez aũt
lingua un Nͥsq hominũ sũ grecã
sũ latina sũ ceteraꝵ genciũ aut
audiendo potest tenere aut legẽ¬
do ex preceptore accipe. Cũ aũt
oĩm lingͣr scic̃cia clifficił sit cuiꝙͣꝵ
Nemo tñ tã clesiclioso est. ut in
sua gente posito. sue gentis lĩgͣm
nesciat. Nũqͥd aliud putandus
enĩ ꝓpͥe uocis clamore erpͥmũt:
iste det̾ior qͥ ꝓp̾e lingue caret uoti
ca. Cuiꝰmodi aũt lingͣm locutus
lux: inuenire clifficile est. Nõctũ
eni euit lingue. Itez qr lingͣ ĩso¬
nuit pꝰea exteriorib homũ auri¬
b maxĩe ad pͥmũ hoĩe loq̃us. uł
uox dicentis clĩ. tu es filsꝰ mis cliłctꝰ

Expanded text:
doceri jubentur? Omnem autem linguam unusquisque hominum, sive Graecam, sive Latinam, sive caeterarum gentium, aut audiendo potest tenere, aut legendo ex praeceptore accipere. Cum autem omnium linguarum scientia difficilis sit cuiquam, nemo tamen ita desidiosus est, ut in sua gente positus, suae gentis linguam nesciat. Nam quid aliud putandus enim propriae vocis clamorem exprimunt: iste deterior, qui propriae caret litiam. Cuiusmodi autem lingua locutus lux,' inveniri difficile est. Nondum enim erant linguae. Item qua lingua insonuit postea exterioribus hominum auribus, maxime ad primum hominem loquens, vel vox dicenti
Abbreviated transcription (Latin):
in hoc loco pro uerb̾ que per li¬
gua fuĩt gen̾e locutonis illo qͣ
is qui efficit ꝑ id ꝙ efficit᷑ uoĩa¬
que toto orbe marue que to¬
excellũt. Hus enĩ trib luigi
sr̃ crucẽ diũi a pilato fuit es
scͥpta. Uñ et ꝓpt᷑ obscuritatem
cognit̾o necessana est: ut ad ai¬
ram recurrat᷑. dũ si ꝙͣ lubitati¬
uniꝰ lingue attulerit. ¶ Gretait
lingͣ int̾ ceteras linguas gencũ
clarior hetur. Est enĩ et latini
et om̃ĩb linguis sonancior: auo
uarietas in qͥnq partib discemit

Expanded text:
c loco pro verbis quae per linguam fiunt, genere locutionis illo quo is qui efficit per id quod efficitur nominaquae toto orbe maxime excellunt. His enim tribus linguis super crucem Domini a Pilato fuit causa eius scripta. Unde et propter obscuritatem cognitio necessaria est, ut ad alteram recurratur, si aliquam dubitatiunius linguae attulerit. Graeca autem lingua inter caeteras gentium clarior habetur. Est enim et Latinis et omnibus linguis sonantior. Cujus varietas in quinque partibus discernitur,
Abbreviated transcription (Latin):
q̈ndaz gentiles
mltis ingenus:¬
Hanc eĩ pͥmã la¬
inficii usũ mõst᷑¬
sse. hanc etiaz telaz ordinasse et colo¬
rasse lanas ꝑhibẽt. Oliue qͦ hãc clñt
iuẽtricẽ. et fabrice multarũq ar¬
ciũ reꝑtriscẽ. Idõq illi ułgo opifices¬

Expanded text:
quamdam gentiles multis ingeHanc enim primam lanificii usum monstrasse, hanc etiam telam ordisse et colorasse lanas perhibent. 2. Olivae quoque hanc dicunt inventricem, et fabricae, multarumque artium repertricem. Ideoque illi
Abbreviated transcription (Latin):
petitis. aut ꝓpulsãdoꝵ hostiũ cã.
mꝰtũ bellũ est: ꝙ de furore ñ dẽ legi¬
timͣ rõe initit᷑. cde qͦ in te publica cico
ꝓpulsandoꝵ hostiũ cã bellũ gi ꝰtũ mil¬
lũ põt. & hoc id̾ tulliꝰ ꝑuis int̾iectis
sb̾clilit. Nullũ bellũ iustũ het᷑. nͥ de¬
nũciatũ nͥ dictũ. nͥ de repetitis rebꝰ.
Cuuile bellũ ẽ int̾ ciues orta seditio
et cõcitati tumultꝰ. sic̃ uit̾ sillã ⁊ ma¬
riũ. qͥ bellũ ciuile ĩuice ĩ una gente
solũ ciues: certãt. s et cognati qͣle ẽ
actũ ĩt̾ cesarẽ ⁊ pompeiũ. qñ gen̾ et
soc inuicẽ climicauert. Siqͥd̾ in has
pugnͣ fr̾ cũ frẽ dimicauit. & pat̾ ad¬
u̾sꝯ filiũ arma portauit. Lucuis¬
dic̾. In fr̾em ceciderũt p̃mia fratia
Iem cui ceriur cesa parentis cederet
socialia. piratica. Na piraticu
sella st̃. sparsa latronũ ꝑ maria ag
mini. Inimo paronibꝰ leuibꝰ et fuga¬

Expanded text:
pulsandorum hostium causa. Iniustum bellum est quod de furore, non de legitima ratione initur. De quo in Republica Cicerpropulsandorum hostium causa bellum geri iustum nullum potest.' Et hoc idem Tullius parvis interiectis subdidit: 'Nullum bellum iustum habetur nisi denuntiatum, nisi dictum, nisi de repetitis rebus.' Civile bellum est inter cives orta seditio et concitati tumultus, sicut inter Syllam et Marium, qui bellum civile invicem in una gente solum cives certant, sed et cognati; quale actum est inter Caesarem et Pompeium, quando gener et socer invicem dimicaverunt. Siquidem in hac pugna frater cum fratre dimicavit, et pater adversus filium arma portavit. 372 Lucanus: In fratrem ceciderunt praemia fratris. Item: Cui cervix caesa parentis cederet.erna, servilia, socialia, piratica. Nam piratica bella sunt sparsa latronum manus per maria myoparonibus levibus, et fug
Abbreviated transcription (Latin):
riat mea lumiina sistro. Ideo
et hoc mulieres ꝑcuciũt.q ĩ
uentrir huiꝰ generis mułr.¬
¶ Uñ et apd̾ amazonas sistro ad
bellũ feminaꝵ ex̾citꝰ uocala¬
tur. ¶Cintinabłin de sono

Expanded text:
riat mea lumina sistro. Inde et hoc mulieres percutiunt, quia inventrix huius generis mulier. Unde et apud Amazonas sistro ad bellum feminarum exercitus vocabatur. Tintinabulum de sono
Abbreviated transcription (Latin):
sonos efficiat. Lirã pͥmũ am̾¬
curio inuẽtam fuisse clñt hoc
mͦ. Cum regrediens nilus ĩ sus
meatus uaria in cãpis reliqͥss
aninalia: relicta etiam testu¬
do est. que cũ putre f̃ eẽt et
nemi eiꝰ remansissent extẽ¬
ti intra coriũ: perussa amer¬
curio sonitũ dedit. Ad cuius
spẽm mercuriꝰ liram fecit i
orpheo trad̾dit. qui huiꝰ rei
cristimatur eade arte nõ fera
tñimͦ. s et saxa atq siluas
cantus modulatõne applicuis¬
stuclii amore ⁊ carminis lau
dem etiam int̾ sidera suarũ
xerũt. ¶ Tympanũ est:pelł
uł coriũ ligno ex una parte
extensũ. Est enĩ ꝑs meclia
simphonie in similitudine
cribri. Tympanũ aũt clictũ
qd̾ mecliũ est. uñ et margare¬
cũ mediũ tẏmpanũ cłr. ⁊̃ ip¬
sũ ut simphonia ad uirgulã
la quedam st̃: que ꝑcussa in¬
uicem se tangũt et faciũt so¬
ballemacia simł ꝑcutiũt᷑. Sym

Expanded text:
sonos efficiat. Lyram primum a Mercurio inventam fuisse dicunt hoc modo: cum regrediens Nilus in suos meatus varia in campis reliquisset animalia: relicta etiam testudo est, quae cum putrefacta esset, et nervi ejus remansissent extenti, intra corium percussa a Mercurio sonitum dedit, ad cujus speciem Mercurius lyram fecit, et Orpheo tradidit, qui ejus rei  et aestimatur eadem arte non feras tantum, sed et saxa atque silvas cantus modulatione applicuisstudii amorem, dem etiam inter sidera suarum nxerunt. Tympanum est pellis vel corium ligno ex una parte extentum. Est enim pars media symphoniae in similitudinem cribri. Tympanum autem dictum quod medium est, unde et margaritum medium tympanum dicitur; et ipsud, ut symphonia, adla quedam sunt que percussa invicem se tangunt et faciunt soballematia simul percutiuntur. C
Abbreviated transcription (Latin):
dat. S id̾o .uii. corde uł qr totã¬
tib sonat celũ. C ordas autez
lictas a corde. qr sicut pulsꝰ
est cordis in pectore. ita ĩpulsꝰ
corde incithara. Has p̾mꝰ uier¬
curiꝰ excogitauit. Idemq pͥor
in nemos sonitũ strixit. ¶psal¬
teriũ uulgo canticũ łr apsal¬
lendo nominatũ. qd ad eius uo¬
cem chorius ꝯsonando respõde¬
at. Est aut similitudo cithare
barbarice in modũ delte littere
S psalt̾i ⁊ cithare hec differẽ¬
teriũ aũt hebrei de cacordon ub
st̃ ꝓpt̾ numeꝵ decalogũ legis

Expanded text:
dat, sed iddat, sed idtibus sonat caelum. Chordas autem dictas a corde, quia sicut pulsus est cordis in pectore, ita pulsus chordae in cithara. Has primus Mercurius excogitavit, idemque prior in nervos sonum strinxit. Psalterium, quod vulgo canticum lendo nominatum, quod ad eius vocem chorus consonando respondeat. Est aute similitudo cithare barbarice in modum delte litere. Sed psalterii et cithare hec differenterium autem Hebraei decachordon usi sunt propter numerum decalogum legis
Abbreviated transcription (Latin):
est richinica pertines ad
ueruos et pulsus: cui clantur
panũ quoq ambalũ. cistrũ ac¬
antabłiue. aenea. uł argentea
uł alia que metallico rigore
reꝑcussa reddant cũ suauitate
tinnitũ et cet̾a huiꝰcemodi.
Cithare ac psalt̾ii repertor tu¬
bal ut predictũ est. ꝑhibetur.
Iuxta aut̃ opinione grecoꝵ ai
chithare usꝰ reperto fuisse ab
appolline creditur. Forma citha¬
re mitõ sinuł fuisse traditur
pectori humano quo ueluti
uox ex pectore ita ex ip̃a cantͦ
ederetur. appellatãq ea de ca
Nam pectꝰ dorica lingͣ: citha
ra d̾r. Paulatim au̾t plures
eius sp̃es extiterũt. ut psalte¬
tia. lire. barbite. foenices.⁊ p᷑¬
tides. i que cłãr indice ⁊ feriũ¬
tur a uocib simł. Itẽ alie atq
alie ex quadrata formͣ uł tri
qr tam ꝯciinũt int̾ se corde
fides sic. ¶Antiqͣ aũt cithara
uii. cortis erat : uñ uirgilius
septez discrimina uocũ. Discu¬
mina aũt id̾o: qr nilla corda
icine corde sumuilez sonũ red¬

Expanded text:
 rythmica, pertinens ad nervos et pulsum, cui dantur panum quoque, cymbalum, sistrum, acetabula aenea et argentea, vel alia quae metallico rigore percussa reddunt cum suavitate tinnitum et cetera huiuscemodi. Citharae ac psalterii repertor Tubal, ut praedictum est, perhibetur. Iuxta opinionem autem Graecorum citharae usus repertus fuisse ab Apolline creditur. Forma citharae initio similis fuisse traditur pectori humano, quo uti vox a pectore, ita ex ipsa cantus ederetur, appellatamque eadem de causa. Nam pectus Dorica lingua κιθάρα vocari. Paulatim autem plures eius species extiterunt, ut psalteria, lyrae, barbitae, phoenices et pectides, et quae dicuntur indicae, et feriuntur a duobus simul. Item aliae, atque aliae, et quadrata forma, et triquia tam concinunt inter se chordae fides sit. Antiqua autem cithara septem chordis erat; unde Virgilius: Septem discrimina vocum. 5. Discrimina autem ideo, quod nulla chorda vicinae chordae similem sonum red
Abbreviated transcription (Latin):
infra teatrũ in mod̾ lomꝰ ins¬
siucta cũ pulpito qͥ pulpitꝰ orcistͣ
uocalut᷑: uͥ cantabãt comici tragi¬
iatq saltabant histriones ⁊ mimi
acta aũt scena: greca appelłone. co
d in spẽm tomꝰ erat instructa. uñ
it apd hebreos tab̾nacłoꝵ dedica¬
ho oNia appellabatur.

Expanded text:
infra theatrum in modum domus instructa cum pulpito, qui pulpitus orcistra vocabatur, ubi cantabant comici, tragici, atque saltabant histriones et mimi. Dicta autem scena greca appellatione, eo quod in speciem domus erat instructa: unde et apud hebreos tabernaculorum dedicanophegia appellabatur.
Abbreviated transcription (Latin):
et manut̾giũ a t̾gẽdo faciẽ ł manꝰ
uocatũ. ¶Uela licta: qd̾ obi̾tu
suo ĩt̾iora domoꝵ uelẽt ¶ Aulea:
uela clicta picta et grãclia. q̃ ideo
tͥusecꝰ tegebat᷑. Dicte aut cortine
a corus. eo qd̾ pꝰ ex pellibꝰ fuissẽt
fcẽ. Uñ et ĩ eod̾ tab̾naculo legis
iubetur cortinas fi̾ ex pellibꝰ arie¬
tũ rubs: et ex pellibꝰ iacĩctmis.
Cilicia: arcibes nũcupãt uolam̃ta
pił capraꝵ ꝯterta ex qͥbꝰ sibi tẽto¬
ria faciũt.¬
.uiii. de lanis

Expanded text:
gendo faciem. vel manus vocatur. Vela dicta, quod obiectu suo interiora domorum velent. 8. Aulaea, vela picta, et grandia, quae ideo us tegebatur. Dictae autem cortinae a coreis, eo quod prius ex pellibus fuissent factae. Unde et in eodem tabernaculo legis iubetur cortinas fieri ex pellibus arietum rubris et ex pellibus iacintinis. Cilicia Arabes nuncupant velamenta pilis caprarum contexta, ex quibus sibi tentoria faciunt. De lanis
Abbreviated transcription (Latin):
color. qd manu artificis cliu̾sa
uarietate listĩgũt᷑. Dictũ a̾: ꝙ et
ĩ stratu et ĩ amictu aptũ sit. De qͦ sa
Ludices a lulis .i. teatris uoca¬
tas. qͥd̾ existimãt. Cũ eĩ egreclie¬
b̃t᷑ de lucli ꝓstibło iuuenes. Hoꝵ¬

Expanded text:
color quod manu artificis diversa varietate distinguitur: dictum autem quod et in stratu et in amictu aptus sit. De quo SaLudices a ludis, id est theatris, vocatos quidam existimant: quum enim egrediebantur de ludi prostibulo iuvenes, ho
Abbreviated transcription (Latin):
uplex dampnatoꝵ pena est in gehen¬
ua quoꝵ et mente urit tristicia: et
corpus flamina iuxta iascitudinem. ut
qui mente tractauerũt ꝙ ꝑfic̾ent: corpo¬
est ħere lum̃ ad dampnatõnẽ: ut uideãt
impi unde doleant et nõ here ad ꝯsolato¬
nem ne iideant. uñ gaudeant. Apta sit
cõparatõ de caminotriũ pueroꝵ ad extẽ¬
non arsit ad triũ pueroꝵ suppliciũ et ar¬
sit. ad ꝯburend̾ ligamina uniculoꝵ itag
ins gehenne et lucebit miẜis ad.iuginẽ¬
tum penaꝵ: ut uideant ũtle doleant: et
nõ lucebit ad consolatõnẽ ne uideãt ũde
gandeant. Inter huiꝰ uite et future infẽ¬
licitatis miẜiam: młta discretõ est. Illuc

Expanded text:
uplex damnatorum poena est in gehenna, quorum et mentem urit tristitia, et corpus flamma juxta vicissitudinem, ut qui mente tractaverunt quod perfecerunt corpoest habere lumen ad damnationem, ut videant impii unde doleant et non habere ad consolationem, ne videant unde gaudeant. Apta fit comparatio de camino trium puerorum ad exemnon arsit ad trium puerorum supplicium, et arsit ad comburenda ligamina vinculorum ; ita ignis gehennae et lucebit miseris ad augmentum poenarum, ut videant unde doleant; et non lucebit ad consolationem, ne videant unde gaudeant. Inter hujus vitae et futurae infelicitatis miseriam grandis discretio est. Illuc
Abbreviated transcription (Latin):
ulgor et fulm̃. ictꝯ celestis
iaculi a feriendo dicti. Fulge¬
gere enĩ ferire est atq ꝑcutere
Fulmina aũt collisa lumina fa¬
cuĩt. Nam omĩu r̾r̾. collisio: ig¬
ue creat. ut in lapidib cernimꝰ
uł attritu rotaꝵ. uł in siluis ar¬
boꝵ simili modo in nubib ig¬
nes. Uñ pͥus nubila st̃. deinde
ignes. Ex uento aũt et igne ĩ¬
nubib fuliina fieri: et ĩpul¬
su uentoꝵ emtti. Ideo aut̃ ful¬
minis ignem uim h̾ere maiorẽ
ad penetranclũ qͥ a sb̾tilioribꝰ ele¬
gur qr tangit: Fulgor: q ĩcẽdit
ternis radiis pingsitur.
arcu. ⁊ nubium effectibus.

Expanded text:
ulgur et fulmen, ictus caelestis iaculi, a feriendo dicti; fulgere enim ferire est atque percutere. Fulmen autem conlisa nubila faciunt. Nam omnium rerum conlisio ignem creat, ut in lapidibus cernimus, vel attritu rotarum, vel in silvis arborum: simili modo in nubibus ignis, unde et prius nubila sunt, deinde ignes. Vento autem et igni fulmina in nubibus fieri et inpulsu ventorum emitti. Ideo autem fulminis ignem vim habere maiorem ad penetrandum, quia subtilioribus elegur, quia tangit; fulgor, quia incendit o et cum ternis radiis finguntur. arcu et nubium effectibus.
Abbreviated transcription (Latin):
Am u̾o mnelocutõnib illud
uti oportebit. ut res locus
tp̃s ꝑsona auclientis efflagiter
ne ꝓphana religioni. nec mue¬
recunclia castis. ne leuia graui¬
bus. ne lasciua seris ne rilicła
tristib misceantur. Latine eĩ¬
pat. Huic nõ sit satis uid̾e qͥd
clicat nisi id qͦ apte et suauit̾
dicere. nec id quide tm̃ nͥ id qd
clicut et fac̾e.¬

Expanded text:
am vero in elocutionibus illud uti oportebit, ut res, locus, tempus, persona audientis efflagitat, ne profana religiosis, ne inverecunda castis, ne levia gravibus, ne lasciva seriis, ne ridicula tristibus misceantur. Latine autpat. Huic non sit satis videre quid dicat, nisi id quoque aperte et suaviter dicere; ne id quidem tantum, nisi id quod dicat et face
Abbreviated transcription (Latin):
pite. et alia ꝑs eoꝵ in uesica:¬
guis feruet huĩdus et clulas
Colera sanc id ẽ rubea a mara
id est nigra. accida. frigida et
sicca. Flegmͣ u̾o frigida. salsa
⁊ huĩda. ¶ Hec omĩa crescunt
in tp̃rib suis. ¶Sanguis cres¬

Expanded text:
pite, et alia pars eius in guis fervens humidus et dulcis. cholera xanthe id est rubea amara vid est nigra acida frigida et sicca, flegma frigidum salsum et umidum. Haec omnia crescunt suis temporibus. Sanguis cres
Abbreviated transcription (Latin):
na. ¶ Sec oĩa hñt respiratio¬
nes suas per singulas partes
corporis. Sanguis ꝑ nares. Co¬
lera rubea per aures. Colera
pueris cũ sanguie. ab meunte
Ex inde colera rubea clñat᷑ us¬

Expanded text:
na. Haec omnia habent respirationes suas per singulas partes corporis, sanguis per nares, cholera rubea per aures, cholerapueris cum sanguine ab ineunte exinde cholera rubea dominatu
Abbreviated transcription (Latin):
si humane fingłitate pcc̃m surrepserit
confestim erit corrigend̾: ꝙ nequit̾ sen¬
titur ꝯmissũ. Cito enĩcorrigitur culpa:
que cito cognoscitur. Tarclius au̾t sana¬
tur uuluꝰ ꝙ iam putrescentibꝰ mẽbris lõ¬
go pꝰt tp̃r curatõnibꝰ adhibetur. A iora pꝰ¬

Expanded text:
si humana fragilitate peccatum subrepserit, si humana fragilitate peccatum subrepserit, confestim erit corrigendum, quod nequiter sentitur commissum. Cito enim corrigitur culpa quae cito cognoscitur; tardius autem sanatur vulnus quod jam putrescentibus membris longo post tempore curationibus adhibetur.
Abbreviated transcription (Latin):
cuncli consuetudinez face. Ab illo facile.
ab isto cum laborc surgitur: dũ male cõ
suetudini repugnatur. Male agencli
consuetudine: recessũ eẽ ꝓpħ̾a asẜit in
ꝓfunclũ. Cuiꝰ usu qͣdam lege homo tene¬
tur astrictꝰ ut etiam qũ nõ uult peccatũ
amictat. A lapsu u̾o cito resurg̾e nõ est
in ꝓfunclũ ire. Apłs legem pcc̃i ẽẽ clicit
in menbris mĩs: que lex consuctudo est
ꝙͣ peccando concipimꝰ: et nõ ab ea cũ uo¬
mor agit in hominẽ: S resultat caro ma¬
le consuetucduus lege. Bene aũt audactͤ
pro bona conscĩa exultat qui ualent̾ in
se repͥmit: ꝙ insollenter inpugnat. fre¬
quent̾ pecrure cauendũ est. Nam hoc ip
ꝑmirũ est. Propt̾ea metuendũ est cõ¬
fidere ita saluari. Ne forte dũ expectamꝰ
a uiciis sanari: et uicia multiplicemus
et salutem nõ adipiscam᷑. Ergostude.miꝰ
aut nõ cudere: aut ato conuersi alapsu ꝯ¬
surgere. Omĩno pectare cauend̾ est. qd̾

Expanded text:
candi consuetudinem facere: ab illo facile, candi consuetudinem facere: ab illo facile, ab hoc cum labore resurgitur, dum fortiter male consuetudini repugnatur. Male agendi consuetudinem secessum esse propheta asserit in profundum, cuius usu quasi quadam lege homo tenetur astrictus, ut etiam quando non vult, peccatum admittat. A lapsu vero cito resurgere, non est in profundum ire. Apostolus legem peccati dicit in membris nostris, que lex consuetudo estquam peccando concipimus, et non ab ea, cum vomor agit in homine, sed resultat caro malae consuetudinis lege. Bene autem audacter pro bona conscientia exsultat, qui valenter in se reprimit quod insolenter impugnat. 9. Frequenter peccare cavendum est; nam hoc ipsperrarum est. Propterea metuendum est confidere ita salvari, ne forte dum exspectamus a vitiis sanari, et vitia multiplicemus, et salutem non adipiscamur. Ergo studeamus aut non cadere, aut cito conversi a lapsu consurgere. 10. Omnino peccare cavendum est, quod
Abbreviated transcription (Latin):
aimur. ¶ Om̃e peccatũ anteꝙͣ admuit¬
tatur: amplius ꝑtimescitur. Quãius
aut graue sit dum ĩ usũ uenerit: leue
existimatur. & sũ ullo metu ꝯmittitur
Istis fomitib: qͣi quib graclib coales¬
cit om̃e pcĩm. Cogitatõ namq praua
delectatõne parit. Delectatõ consensi¬
onez. Consentõ actõnez. Accõ: consue¬
tuclinez. Consuetudo: nccͣitez. Sicq
hiis uincuł horno inplicatus. qͣdã ca¬
thena intõꝵ tenetur adstrictꝰ: ita ut
ab ea euelli neqͣꝙͣ ualeat: nͥ cliuina
gr̃a manũ iacentis ad p̾bendat. ¶Poc¬
catum admitt̾e: cadere est in puteum
Consuetuclinez u̾o peccandi face̾: os
putei est coangustari: ne hiis qui ceci¬
dit ualeat exire. S int̾clũ etiam tales
deus liberat: dũ eoꝵ desperatõnez ad cõ¬
uersione lib̾tatis cõmutat. Ip̃o enĩ mi¬
serante peccata climittũtur: quo ꝓte¬
gente fit ne indeteriꝰ pecrando eãtur
Nequissimũ est pectare. peius est pec¬

Expanded text:
it. Omne peccatum antequam admittatur, amplius pertimescitur. Quamvis autem grave sit, dum in usum venerit, leve existimatur, et sine ullo metu committitur. Istis fomitibus quasi quibusdam gradibus coalescit omne peccatum. Cogitatio namque prava delectationem parit, delectatio consensionem, consensio actioneconsuetudo necessitatem, sicque his vinculis homo implicatus quasi quadam catena vitiorum tenetur astrictus, ita ut ab ea evelli nequaquam valeat, nisi divina gratia manum iacentis apprehendat. Peccatum admittere cadere est in puteum, consuetudinem vero peccandi facere os putei est coangustare, ne is qui cecciderit valeat exire. Sed interdum etiam tales Deus liberat dum eorum desperationem ad conversionem libertatis commutat. Ipso enim miserante, peccata dimittuntur, quo protegente fit ne in <de>terius peccando eatur. Nequissimum est peccare, peius est pec