comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
excertituum plurimoꝵ ⁊ ueniet prepa¬
rans ⁊ mundans ⁊ reu̾tetur. ⁊ cõcita¬
bitur ⁊ cõgrediet᷑ cũ robore eius. ⁊ exai¬
selenci callinici duo filii euis seleuchꝰ
cognomento ceraunos ⁊ antiochus qui
appellatus est magnus prouocati sepe
uictorie ⁊ in ultõnem parentis excer¬
citu congregato adn̾sum ꝑtholome¬
um philopatorem arma corripuit. Cũ¬
q seleuchus maior st̃ tercio anno ĩ¬
perii su occisus eẽt infrigia per dolũ
antiochum fratrem eius cognomẽto
magnũ de babylone uocauit ad reg¬
nũ ⁊ propter ea nunc infert quod du¬
o quidem filii prouocati sunt. ⁊ congre
gauerunt multitudinem ⁊ excercĩt
nus uenerit de babylone in syriam q̃
co tempore tenebatur a tholomeo
philopatore filio euergetis qui quartas
regnabat megypto. Cumq pugnasset
ad uesum duces eius immno ꝑditõne
cheodoti obtinuisset syriam q̃ per suc¬
cessionem aregib egypti tenebatur in

Expanded text:
exercituum plurimorum: et veniet propeexercituum plurimorum: et veniet properans, et inundans, et revertetur, et concitabitur: et congredietur cum robore ejus. Seleuci Callinici, duo filii ejus Seleucus cognomento Ceraunus, et Antiochus qui appellatus est Magnus, provocati spe victoriae et ultione parentis, exercitu congregato adversus Ptolemaeum Philopatorem, arma corripiunt. Cumque Seleucus major frater, tertio anno imperii esset occisus in Phrygia per dolum Antiochum fratrem ejus cognomento Magnum de Babylone vocavit ad regnum. Et propterea nunc infert, quod duo quidem filii provocati sunt, et congregaverunt multitudinem exercituum pnus venerit de Babylone in Syriam, quae eo tempore tenebatur a Ptolemaeo Philopatore filio Evergetis, qui quartus regnavit in Aegypto; cumque pugnasset adversum duces ejus, immo proditione Theodotii obtinuisset Syriam, quae per successionem jam a regibus Aegypti tenebatur, in
Abbreviated transcription (Latin):
Octisa berenice. ⁊ mortuo tholo¬
meo philadelpho patre euis in egy¬
pto fr̃ illuis ⁊ ipse ptholomeus cog¬
nomento eieptetes eu̾getes tertius
successit in regnũ deplantatõne ⁊
germine radicis euis eo qd̾ eẽt ger¬
manus. Uenitq cũ magno excerci
tu ⁊ ingressus est prouintiam regis
aquilonis id ẽ seleuci cognomento¬
callinici qui cũ matre laudice regna¬
bat in syria ⁊ ab usus ẽ eis ⁊ obtinuit
intantũ ut sẏriam caperet.⁊ cilitiam
superiores q patres trans eufraten et
proponendum uniu̾sam asyam. Cumq
audisset in egypto seditõnem moueri
drripiens regnum seleuci quadra ginta
milia talentorũ argenti tulit. ⁊ uasap̃
tiosa simulachraq deorũ duo milia qũ¬
genta inquib erant. ⁊ illa que cambi
riam quidem ipse optimuit cilitiam
aut̃ amico suo anciocho gubernandã¬
tradidit. ⁊ xantippo alteri duci proĩ
tias eufraten. Filii aut̃ euiꝰ pronocabũ¬
tur ⁊ congregabunt multitudinem

Expanded text:
Occisa Berenice, et mortuo PtoleOccisa Berenice, et mortuo Ptolemaeo Philadelpho patre ejus in Aegypto, frater illius et ipse Ptolemaeus cognomento Evergetes, tertius successit in regnum, de plantatione et de germine radicis ejus, eo quod esset germanus: et venit cum exercitu magno, et ingressus est provinciam 706 regis Aquilonis, id est, Seleuci cognomentoCallinici, qui cum matre Laodice regnabat in Syria, et abusus est eis, et obtinuit, intantum ut Syriam caperet, et Ciliciam, superioresque partes trans Euphraten, et propemodum universam Asiam. Cumque audisset in Aegypto seditionem moveri, diripiens regnum Seleuci, quadraginta millia talentorum preciosa et simulachra deorum duo milia quingenta, in quibus erant et illa quae Cambisriam quidem ipse obtinuit, Ciliciam vero amico suo Antradidit, et Xanthippo, alteri duci, provincias trans Euphraten. Filii autem ejus provocabuntur: et congregabunt multitudinem
Abbreviated transcription (Latin):
natus erat. icadioni ⁊ genneo anthi¬
ochie principib occidendam tradidit
filium q suũ maiorem selenchum cal¬
linicum in patͥs loco regem cõstituit
Et hoc est qd̾ nunc dicitur. Post mui¬
tos annos ptholomeus philadelphus
⁊ antiochus teos facient amicitias
ueniet ad regem aquilonis id est ad
antiochum ut inter patrem ac uir̃
unguat amicitias. ⁊ nõ potĩt in qͥt
obtinere si semen illius stare ĩ reg¬
no sỹrie. sed ⁊ ipsa berenicen ⁊ qui
eam adduxerant interficientur. Rex
quoq antiochus qui cõfortabat eã
hoc est per quẽ poterat p̃ualere uene¬
no uxoris occisus ẽ. Et stabit de
germine radicum eius plantatio.
⁊ ueniet cũ excercitu ⁊ ingrediet᷑
prountiam regis acͥlonis. ⁊ abute¬
tur eis ⁊ obtinebit in super ⁊ deos e¬
orum ⁊ sculptilia uasa quoq p̃tiosa
tum. Ipse preualebit adu̾sum regẽ
aquilonis. ⁊ intrabit in regnũ rex
austri ⁊ reũtetur ad terram suam

Expanded text:
natus erat, Icadioni et Genneo Antinatus erat, Icadioni et Genneo Antiochiae principibus occidendam tradidit: filiumque suum majorem Seleucum Callinicum in patris loco regem constituit. Et hoc est quod nunc dicitur: Post multos annos Ptolemaeus Philadelphus et Antiochus Θεὸς facient amicitias: veniet ad regem Aquilonis, id est, ad Antiochum, ut inter patrem ac virum jungat amicitias. Et non poterit, inquit, obtinere, nec semen illius stare in regno Syriae; sed et ipsa Berenice, et qui eam adduxerunt, interficientur. Rex quoque Antiochus qui confortabat eam, hoc est, per quem poterat praevalere, veneno uxoris occisus est. Et stabit de germine radicum ejus plantatio: et veniet cum exercitu, et ingredietur provinciam regis Aquilonis, et abutetur eis, et obtinebit. Insuper et deos eorum, et sculptilia, vasa quoque pretiosa tum: ipse praevalebit adversus regem Aquilonis. Et intrabit in regnum rex Austri, et revertetur ad terram suam.
Abbreviated transcription (Latin):
selenchus cognomento nichanor. sed̾s
antiochus qui appellatus ẽ soches. ter¬
tius ⁊ ipse anthiocus qui uocabat᷑
um philadelphum aui sed̾s imperabat
egẏptiis gessit bella aũa pluria t̃
totis babylonis atq orientes uir¬
b dimicauit. Uolens itaq tholome¬
us philadel phus post multos ãnos
molestum fimre certam̃ẽ. filiam su¬
am nomine berenicen antiocho ue¬
orem dedit. qui de priore uxore nomi¬
ne iaudice habebat duos filios. se¬
leucen. aui cognominatus est cal¬
limicus. ⁊ alterum antiochum. De¬
duxitq eum usd ad pelusur tien¬
finita auri ⁊ argenti milia dotis no¬
mine dedit. unde pornoforos id est
dotalis appellatus ẽ. Bitiochus aut
berenicem consortem regni habere
se dicens. ⁊ iaudicen concubmeio
co post multum tempus amiore supe¬
ratus laudicen cũ liberis suis reduxit
in reginam. Que metuens ambiguũ
iuiri animũ ne berenicen reduceret ui¬
rum ꝑ ministros ueneno interficit. be¬
renicem aut cũ filio qui ex antiocho

Expanded text:
eleucos cognomento Nicanor, secundus Antiodius, qui appellatus est Sother, tertius et ipse Antiochus, qui vocabatur um Philadelphum, qui secundus imperabat Aegyptiis, gessit bella quamplurima, et totis Babylonis atque Orientis viribus dimicavit. Volens itaque Ptolemaeus Philadelphus post multos annos molestum finire certamen, filiam suam nomine Berenicen, Antiocho uxorem dedit, qui de priore uxore nomine Laodice, habebat duos filios, Seleucum, qui cognominatus est Callinicus, et alterum Antiochum. Deduxitque eam usque Pelusium: et infinita auri, et argenti millia dotis nomine dedit: Unde φορνοφόρος, id est, dotalis appellatus est. Antiochus autem Berenicen consortem regni habere se dicens, et Laodicen in concubinae locum, post multum temporis amore superatus, Laodicen cum liberis suis reducit in regiam. Quae metuens ambiguum viri animum, ne Berenicen reduceret, virum per ministros veneno interfecit. Berenicen autem cum filio qui ex Antiocho
Abbreviated transcription (Latin):
darii qui subu̾tit chaldeos ⁊ me de
manu inimicorũ quãtũ in se fuit
liberauit. ob custodiam meam etiam
lacum leonũ suo signauit anulo ne
me adu̾sarii interficerent stabam in
conspectu dei ⁊ rogabam eius clemẽ¬
tiam pro eo qui me diligebat ut con¬
fortaretur uł ipse uł regnũ eius ro
loraretur. Cumq in oratõne ꝑstice¬
rem. hec dño respondente cegnoui:

Expanded text:
Darii qui subvertit Chaldaeos, et me de Darii qui subvertit Chaldaeos, et me de manu inimicorum, quantum in se fuit, liberavit ob custodiam meam etiam lacum leonum suo signans annulo, ne me adversarii interficerent, stabam in conspectu Dei, et rogabam ejus clementiam, pro eo qui me diligebat, ut confortaretur, vel ipse, vel regnum ejus, et roboraretur. Cumque in oratione persisterem, haec, Domino respondente, c
Abbreviated transcription (Latin):
cipem grecorũ dixerit. hoc ẽ enomon.
Alexander enĩ rex machedonũ primũ
subuersa gretia ⁊ subiecta pocestati sue
quit angłs ille qui offero deo oratões
tuas. ⁊ nullus ẽ angelus aui adiutor¬
sit meus. rogandi pro uobis dũm̃. nisi
michahel archangłs cui redditus est
populus iudeorũ. Et interim hoc tem¬
pore ego ⁊ princeps grecorũ commu¬
ni labore aduersum persarũ pruipem
dimicamus. Reuoluende sunt ueteres
hystorie ⁊ considerandum ne forte ald̾
tempus significet quãdo ꝑse agrecis
superati sunt. iuxta editõnem uulgafa
usq ad finem libri una putatur uisi¬
O q̃ anno tertio cyri regis ꝑsarũ appa¬
ruit damheli. Porro iuxta hebraicam
ueritatem separata sunt que sequũt᷑¬
⁊ scripta ordine prepostero de causis
cuius supra diximus. Non enĩ sub ꝙͥ¬
ri anno tertio. sed sub darii pͥmo qui
subu̾tit balthasar narrant᷑ ista que
scripta sunt. Et ego aprimo anno

Expanded text:
cipem Graecorum dixerit, hoc est, Ἑλλήνων. cipem Graecorum dixerit, hoc est, Ἑλλήνων. Alexander enim rex Macedonum, primum subversa Graecia, et subjecta potestati suae,quit, angelus ille qui offero Deo orationes tuas, et nullus est alius qui adjutor meus sit rogandi pro vobis Deum, nisi Michael archangelus, cui creditus est populus Judaeorum. Et interim hoc tempore ego et princeps Graecorum communi labore adversum Persarum principem dimicamus. Revolvendae sunt veteres historiae, et considerandum ne forte illud tempus significet quando Persae a Graecis victi sunt. Juxta editionem Vulgatam usque ad finem libri una putatur visio, quae anno tertio Cyri Regis Persarum apparuit Danieli. Porro juxta Hebraicam veritatem, separata sunt quae sequuntur, et scripta ordine praepostero. De cujus causis supra diximus: Non enim sub Cyri anno tertio, sed sub Darii primo qui subvertit Balthasar, narrantur ista quae scripta sunt. Ego autem ab anno
Abbreviated transcription (Latin):
rum id est macedonum ueniebat. ⁊ in¬
gressus est in conspectu d̾i ut accusaret
persarum pͥncipem atq medorũ ut in
loco eorũ regnũ macedonem succederet
Et re uera mira sacramenta dei. Laxa¬
to cni de captiuitate populo iudeorũ ꝑ¬
sarũ regnum atq medorũ interfecto
dario subu̾tit alexander rex macedonĩ
⁊ princeps grecorũ uicit pͥncipem per¬
sarũ. Uerumptamen annũtiabo tibi
qd̃ expressum ẽ. in scͥptura u̾itatis. Hic
ordo est lectõnis. Ad huc res indubiũ
est. Te enim precante dñm. Et me of¬
ferente oratõnes tuas. stat eregione
princeps ꝑsarum ⁊ nõ uult populum
de captiuitate relaxari. Ego aut̃ qͥa
uenit princeps grecorũ. ⁊ interim pu¬
gnat pricipem contͣ persarũ habens
illic michahelem in adiutorio. donec
illi inter se dimicant referam tibi que
d̾s mͥ futura p̃dixerit. ⁊ tibi narranda
p̃ceperit. Nulli q oriat᷑ scrupulus
quare pro pͥncipe machedonum prin¬

Expanded text:
rum, id est, Macedonum, veniebat, et inrum, id est, Macedonum, veniebat, et ingressus est in conspectu Dei, ut accusaret Persarum principem atque Medorum: ut in locum eorum, regnum Macedonum succederet. Et revera mira sacramenta Dei; laxato enim de captivitate populo Judaeorum, Persarum regnum atque Medorum, interfecto Dario, subvertit Alexander, rex Macedonum, et princeps Graecorum vicit principem Persarum. Verumtamen annuntiabo tibi quod expressum est in scriptura veritatis. Hic ordo lectionis est: Adhuc res in dubio est. Te enim precante Dominum, 701 et me offerente orationes tuas, stat e regione princeps Persarum, et non vult populum tuum de captivitate laxari. Ego autem, quia venit princeps Graecorum, et interim pugnat contra principem Persarum, habens illic Michaelem in adjutorium, donec illi inter se dimicant, referam tibi quae Deus mihi futura praedixerit, et tibi narranda praeceperit. Nullique oriatur scrupulus quare pro principe Macedonum, prin
Abbreviated transcription (Latin):
scd̾o psalmo legimus. Benedic anima
mea dum̃: ⁊ omĩa interiora mea nomẽ
scdi eius. Prius enĩ quã dei uisionem ui
dere mereamur. interiora nr̃a foras aspi¬
ciunt. Cum aũt uiderimꝰ uisionem dei
nim confortasset tactus quasi filii hoĩs
⁊ pauor recessiss a corde. sacramẽta di
audire nõ poterat. ⁊ id circo nunc ait.
quia confortasti me. Nunc loquere do¬
mine. tu enim fecisti ut possim. ⁊ au¬
dire ⁊ sentire q̃ loqueris. E ait. Nũ¬
quid scis quare uenerim ad te. ⁊ nunc
reu̾tar ut prelier adu̾sus principẽ ꝑsaꝵ:
Quod dicit hoc est. Ueni quidem ut do¬
cerem te exauditas preces tuas. s reu̾s
sum ut pugnem cõtra principem ꝑsaꝵ
in conspectu dei. qui nõ uult tuũ popu¬
lum de captiuitate laxari. Cum enim
spectu dei. ut tibi nuntiarem que uen¬
tura sunt populo tuo in dieb nouissi
mis. licet ad hut non su securus stãte
ꝑsaꝵ pͥncipe ⁊ contradicente tius p̃cib
ac legatõm mee ⁊ ecce princeps greco¬

Expanded text:
ic, anima mea, Domino, et omnia interiora mea, nomen sanctum ejus. Prius enim quam visionem Dei videre mereamur, interiora nostra foras aspiciunt; cum autem viderimus visionem Dei,nim confortasset eum tactus quasi filii hominis, et pavor recessisset ex corde, sacramenta Dei audire non poterat, et idcirco nunc ait: Quia confortasti me, loquere, Domine. Tu enim fecisti ut possim, et audire, et sentire quae loqueris. Numquid scis quare venerim ad te? et nunc revertar ut praelier adversum principem Persarum. Quod dicit hoc est: Veni quidem ut docerem te exauditas preces tuas: sed reversurus sum rursum ut pugnem contra principem Persarum in conspectu Dei, qui non vult populum tuum de captivitate laxari. Cum enim spectu Dei, ut tibi nuntiarem quae ventura sunt populo tuo in novissimis diebus: licet adhuc non sim securus, stante Persarum principe, et contradicente tuis precibus ac meae legationi. Et ecce princeps Graeco
Abbreviated transcription (Latin):
laborem plus audire mereatur. Quod
aut̃ ait. Et ingressus sum aduerba
tua. hunc habet sensum. Post quam
tu cepisti bonis oꝑib ⁊ lacrimis atq
ieuinio dei in uocare miscdĩam. ⁊ ego
accepi occasionem ut ingrederer in ꝯ¬
spectu dei. ⁊ orarem pro te. Princeps
aũt regni ꝑsarum restitit michi u¬
ginti ⁊ uno dieb. Uidet᷑ mͥ hic esse
angłs cui persis ccedita ẽ. iuxta il¬
lud qd̾ in deutronomio legimus. qͣn¬
do duuidebat altissimus gentes. qͣnͣ¬

Expanded text:
laborem plus audire mereatur. Quod autem ait: Et ego ingressus sum ad verba tua, hunc habet sensum: Postquam tu coepisti bonis operibus, et lacrymis atque jejunio Dei invocare misericordiam, et ego accepi occasionem, ut ingrederer in conspectu Dei, et orarem pro te. Princeps autem regni Persarum restitit mihi viginti et uno diebus. Videtur mihi hic esse angelus cui Persis credita est, juxta illud quod in Deuteronomio legimus: Quando dividebat Altissimus gentes
Abbreviated transcription (Latin):
ie mee. Recessit sonus hẏmnoꝵ ⁊ leti¬
tia psalmorũ. ⁊ successit stridor dentium
⁊ fletus ocłorum. Obmutui ⁊ humili¬
ata sum. ⁊ silui abonis: ⁊ dolor meus¬
cor meum intra me: ⁊ in meditatõne
mea exardescet ignis. Tior ⁊ tremor
uenit super me. ⁊condexerũt me tene¬
bre. Abyssus circũdedit me. postrema
demersit caput meũ infisura inferni.
ra. Quis miserebitur cinerũ meorũ:
Durius offendi quam sodoma. quia le¬
gem nesciens illa deliquit. ego accepta
quiam acerbus fructus luxurie. ama¬
rior felle crudelior gladio. Quomͣ fasta
ter iniquitatẽ meam. uelut sompnium
exurgentiũ do̾ in luitate dĩ. nulli fc̃a
est ymago mea. deletũ est de libro nom̃e
meum. facta sum sicut noctua in domici¬
beate fere quib nullus metꝰ de inferis.
neq post mortem reddenda rat̃o. Nobia
uo̾ manet pena crudelis tartari. quiaha¬

Expanded text:
nem : recessit sonus hymnorum, et laetitia psalmorum, et successit stridor dentium et fletus oculorum. Obmutui et humiliata sum et silui a bonis, et dolor meuscor meum intra me, et in meditatmea exardescet ignis . Timor et tremor venerunt super me, et contexerunt me tenebrae . Abyssus me circumdedit, postremo mersit caput meum, in fissuras montium. rha . Quis miserebitur cineres meos? Durius offendi quam Sodoma, quia illa legem nesciens deliquerat, ego autem accepta quam acerbus fructus luxuriae, amarior felle, crudelior gladio! Quomodo facta ter iniquitatem meam, velut e somno exsurgens, ideo in civitate Domini nullificata est imago mea. Deletum est de libro nomen meum, facta sum sicut noctua in domicibus nullus metus de inferis, neque post mortem reddenda est ratio: in nos manet poena crudelis tartari, quia ha
Abbreviated transcription (Latin):
nõ gustaret mortẽ. Hoc exip̃ius con¬
tinentia loci sciri pot̃. qd̾ scĩ qui in ad¬
uentu dñi saluatoris in corpore fuerĩt
de piehensi in hisdem corporib occur¬
rant el. ita tamen ut in glorium ⁊
coiruptum ⁊ mortale głia ⁊ incorrup¬
rõne ⁊ in mortalitate mutetur. ut
qualia corpora surrectura sint in talẽ
substantiam etiam uiuorũ corpora tnͣs¬
formentur. Unde dicit in alio loco a
per uestiri ut ab sorbeat᷑ mortale hoc
a uita. ne scilicet corpus ab anma
tante fiat ĩ clitũ qd̃ ante in gloriũ fu¬
it. De enoch aut̃ ⁊ helya quos uen¬
turos apochalipsis refert ⁊ ẽẽ mori¬
turos. nõ est istius temporis dispu¬
tatõ cum omĩs ille liber aut spũalr̾
intelligendus ut nos estimamus
aut si carualem int̾pretatõnem seqͥ¬
mur iudaicis fabulis ad quiescend̾
sit. ut rursum edificetur iherlm̃ ⁊
hostie offerant᷑ intemplo ⁊ spũali
cultu iniminuto carnales optine

Expanded text:
non gustauerit mortem. hoc ex ipsius connon gustauerit mortem. hoc ex ipsius continentia loci sciri potest, quod sancti, qui in aduentu saluatoris in corpore fuerint deprehensi, in isdem corporibus occurrant ei, ita tamen, ut inglorium et con-upturn et mortale gloria et incorruptione et inmortalitate mutetur, ut, qualia corpora surrectura sunt, in talem substantiam etiam uiuorum corpora transformentur. unde dicit alio loco apostperuestiri, ut absorbeatur mortale hoc a uita, ne scilicet corpus ab anima orpore fiat inclitum, quod ante inglorium fuit, de Enoch autem et Helia, quos uenturos Apocalypsis refert et esse morituros, non est istius temporis disputatio, cum omnis ille liber aut spiritaliter intellegendus sit, ut nos aestimamus, aut, si carnalem interpretationem sequimur, Iudaicis. fabulis adquiescendum sit, ut rursum aedificeturHierusalem et hostiae offerantur in templo et spiritali cultu inminuto carn
Abbreviated transcription (Latin):
tatur. nõ statim sequit᷑ ut ip̃e aliis reue¬
lauerit. Alioqͥn audiuit ⁊ inꝑadiso u̾ba
in effabilia q̃ aliis narrare nõ poterat
aut si narrauit nequaquã ineffabilia
sunt. Secunda q̃stio fuit. in qua dicis
legisse te pertransitum in opusculis me¬
non potius boni ⁊ mali. nõ memini me
hoc aliquãdo dixisse. ⁊ si dixissem nõ es¬
sem merrore ꝑtinax. Quãtũ a utẽ dic¬
tanti subito occarrit  secñdo uolumi¬
ne contͣ iouinianũ super hoc capitulo
disputasse me noui. ⁊ qon solum super
hoc. sed ⁊ de eo qd̃ in eandem q̃stionem
cadit. uͥ pisces mali a bonis piscib sepa¬
rantur. Quod ergo ibi plene dictũ ẽ.
nunc omittendum udetur.
Ertio in derroganeras cid̾ dicit
apłs in aduentu dñi saluatoris
rapi qͦsdam uiuentes obuiam in nubi¬
b ita ut nõ ꝑueniant᷑ ab his qͥ in xp̃o
dormierunt. Uisq nosse utrũ sic occur¬
rant ĩ corꝑib ut nõ ante moriant᷑. cũ
ri ẽẽ dicantur ne scilicet ullus sit qͥ

Expanded text:
ur, non statim sequitur, ut ipse aliis revelaverit. Alioqui audivit et in paradiso verba ineffabilia, quae aliis narrare non poterat : aut si narravit, nequaquam ineffabilia sunt. 2. Secunda Quaestio fuit, in qua dicis legisse te per ransitum in Opusculis menon potius boni et mali. Non memini me hoc aliquando dixisse, et si dixissem, non essem in errore pertinax. Quantum autem dictanti subito occurrit, in secundo volumine contra Jovinianum super hoc capitulo disputasse me novi, et non solum super hoc, sed et de eo quod in eamdem quaestionem cadit, ubi pisces mali a bonis piscibus separabuntur . Quod ergo ibi plene dictum est, nunc omittendum videtur. 3. Tertio interrogaveras, quod dicit Apostolus in adventu Domini Salvatoris, rapi qbus, ita ut non praeueniantur ab his, qui in Christo dormierunt, uisque nosse, utrum sic occurrant in corporibus et non ante moriantur, cumri esse dicantur, ne scilicet ullus sit, qui
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ si reuelatum ẽ apło. ĩ telligere debea¬
mus ciuod ⁊ ille aliis reuelauerit. Adq̃
breus respontõ ẽ. nõ debere nos q̃rere
quid sit illud. qd̾ noc ocłs uidit nec au¬
ris aisduut nͦ in cor homĩs ascendit. Si
enĩ ignoratur. qͦ mͦ scribi pͭ: Quod pro¬
mutitur in futuro nõ cernit᷑ in presen¬
ti. Spes eni que uidetur nõ est spes
sed iam certa possessio. Quomͦ si ue¬
lit quispiam dicere. ostende mͥ quodĩ¬
uisibile est. loquere qd̾ audiri nõ pͭ
Expone qd̾ cogitatõ nõ conp̃hendit
humana. Ergo hoc sensu apłs dixisse
credendus est. qd̃ carnalib ocłis. ⁊ au¬
it carnali. ⁊ cogitatatõne mortali ñ
possint spũalia conprehendi. Et si eñ
noueramꝰ quondam ihm̃ scdm̃ carũe¬
epłã scribitur. Carissim nũc filii di

Expanded text:
 sireuelatum est apostolo, intellegere debeamus, quomodo et ille aliis reuelant. ad quae breuis responsio est: non debere nos quaerere, quid sit illud, quod nec oculus uidit nec auris audiuit nec in cor hominis ascendit. si enim ignoratur, quomodo sciri potest? quod promittitur in futuro, non cernitur in praesenti. spes enim, quae uidetur, non est spes, sed iam certa possessio, quomodo si uelit quispiam dicere: \'ostende mihi, quod inuisibile est; loquere, quod audiri non potest; expone, quod cogitatio non conprehendit humana! ergo hoc sensu apostolus dixisse credendus est, quod carnalibus oculis et aure carnali et cogitatione mortali non possint spiritalia conprehendi. etsi enim noueramus quondam Iesum secundum carneepistula scribitur: ca
Abbreviated transcription (Latin):
traperat gallicis canterlis. Nos solut᷑
iunculis ⁊ in saluatoris ministerm̃
preparatus ⁊ acharie asellus ille delet¬
tet qui postquam dño terga p̃buit.
cepit ysaie consonare p̃conio. Beatꝰ
qui senui̾at super omnẽ aqͣm ubi bos
⁊ asinus calcat. Epła Io̾mmi ad
marcellam de ꝓeregrins nõib ⁊ u̾b¬
sis ep̃i qui qͦndam. acon¬
stantino imꝑatore subsil¬
uestro ep̃o obcansam m̃õ¬
tem siu missus ẽ romã cõmentauos
in canticũ canticorũ ꝑlegissem. qd̵ he¬
brei uocant. Cyra sirim. uehementer
miratus sum. uirũ eloquentem pre¬
ter ineptias sensuũ tharsis urbem
putasse tharsum ĩ qua paulus apłs
natus sit. ⁊ aurũ ofaz petrũ signifi¬
cari qd̃ chephas in ewangłio petra¬

Expanded text:
ant Gallicis canteriis, nos solutus uinculis et in saluatoris mysterium praeparatus Zachariae asellus ille delectet, qui, postquam domino terga praebuit, coepit Esaiae consonare praeconio: beatus, qui seminat secus omnem aquam, ubi bos et asinus calcant. XXVIII. AD MARCELLAM DE sis episcopi, qui quondam a Constantino Imperatore sub Silvestro Episcopo, ob causam Montensium missus est Romam, Commentarios in Canticum Canticorum perlegissem, quod 172 Hebraei vocant SIR ASSIRIM, vehementer miratus sum, virum eloquentem praeter ineptias sensuum caeterorum Tharsis urbem, putasse Tarsum, in qua Paulus apostolus natus sit, et aurum Ophaz Petrum significare, quia Cephas in Evangelio
Abbreviated transcription (Latin):
lacte pascunt᷑ qr nec dũ poterant
solidum cibum capere. Ephesei au¬
tem in quib nullũ crimen arguit᷑¬
ip̃o dño celesti uescunt᷑ pane ⁊ sacrament
qd̃ ascłis absconditum fuerat agnoscũt
Neq uo̾ eorũ quia me exemplaria acce¬
perunt uł auctoritate uł etate ducaris:
cum ⁊danihel senes uidicent. ⁊ amos
pastor caprarũ in sacerdotum principes
inuehatur. Epła Ionimm ad marcella

Expanded text:
lacte pascuntur, quia necdum poterant lacte pascuntur, quia necdum poterant solidum cibum capere. Ephesii autem, in quibus nullum crimen arguitipso domino caelesti uescuntur pane et sacramentum, quod a saeculis absconditum fuerat, agnoscunt. neque uero eorum, qui a me exemplaria acceperunt, uel auctoritate uel aetate ducaris, cum et Danihel senes iudicet et Amos, pastor caprarum, in sacerdotum principes inuehatur. XXXVIII. AD MARCELLA
Abbreviated transcription (Latin):
licet iosephus. tau. lutera cõmutata
grecos putet appellare tharsum pro
tharsis. In numerabilia sunt. q̃ illus
michi conmentariis sordere uisa st̃
⁊ sermo quidem cõpoĩtus ⁊ gallica¬
no coturno florent. S quid ad int̾¬
terpretem cuiꝰ professio ẽ non qͦmͦ
ip̃e disertus appareat. sed quomͦ eum
qui lecturꝰ est. sic faciat intelligere
quomͦ intellexit ule qui scͥpsit. Ro¬
go nõ habuerat decem ougenis uo¬
lumia̾ nõ interpretes ceteros aut
certe aliquos necessarios hebreorũ
aut ad inderrogare aut ad legere.
Et qͥd sibi uellent. q̃ ignorabat: S
tam male existimasset posteris ut
nemo posset de eius errorib iudica¬
re Frustra igitur ame eiusdem ui¬
riconmentarios postulas. cũ michi
in illis multa displiceant. Quod
si opposueris cur ceteris dederim. au¬
dies. nõ om̃s eod̾ uesci cibo. Ihc̃ in
deserto plures ordeaceis panib pas¬
cit triceis pauciores. Corinthis in

Expanded text:
licet Iosephus tau littera commutata licet Iosephus tau littera commutata Graecos putet Tarsum appellasse pro Tharsis. Innumerabilia sunt, quae in. illius mihi commentariis sordere uisa sunt. est sermo quidem conpositus et Gallicano coturno fluens: sed quid ad interpretem, cuius professio est non, quomodo ipse disertus appareat, sed quomodo eum, qui lecturus est, sic faciat intellegere, quomodo intellexit ille, qui scripsit? rogo, non habuerat decem Origenis uolumina, non interpretes ceteros aut certe aliquos necessarios Hebraeorum aut ad interrogare aut ad legere et, quid sibi uellent, quae ignorabat? sed tam male existimasse de posteris, ut nemo posset de eius erroribus iudicare! Frustra igitur a me eiusdem uiri commentarios postulas, cum mihi in illis multo displisi opposueris, cur ceteris dederim, audies non omnes eodem uesci cibo. Iesus in- deserto plures hordeaceis panibus pascit, triticeis pauciores; Corinthii, in
Abbreviated transcription (Latin):
rum sicut spẽs charsis. Et inter lapi¬
des qui in ornatum sacerdotiũ tubu¬
um nominib sculpti sunt. eisdem
lapidis nomen insertum ẽ. Et om̃is
ferme scͥptura hoc referta uocabulo
persarum post tres eptomadas iem¬
nii atq tͥsticie dicat. Ex tuli oclos
meos ⁊ uidi. ⁊ ecce uir unus in du¬
tus badin. ⁊ renes eius cuncti auro
ofaz: Plura quippe apud hebreos
auri sunt genera. Unde ob distinc¬
tõnem nũc ofaz positũ est. neqͥs
⁊aab putaret quod ingenesi nasci
cum lapide carbunculo predicat᷑
Queras si tharsis lapis chusolitꝰ
sit aut iacunctus ut diu̾si int̾p̃tes¬
uolunt. ad cuus similitudĩem dei sep¬
ties describatur. quare ionas ꝓph̃a thar¬
sis ire uelle dicatur. ⁊ salomon ⁊ io¬
saphat in regnorũ libris naues habu¬
erunt q̃ de tharsis solite suit afferre
uł excercere cõmertia. Ad qd̾ facilis
mare qr ceruleum sit.⁊ sepe solis ra¬
diis reꝑcussum colorem supradcõrũ
lapidum trahat a calore nomẽ accepͣ

Expanded text:
res naues Tharsis. et inter lapides, qui in ornatum sacerdotis tribuum nominibus sculpti sunt, eiusdem lapidis nomen insertum est et omnis ferme scriptura hoc referta uocabulo Persarum, post tres ebdomadas ieiunii atque tristitiae dicat: extuli oculos meos et uidi, et ecce uir unus indutus baddim et renes eius cincti auro Ofaz? plura quippe apud Hebraeos auri sunt genera; unde ob distinctionem nunc Ofaz positum est, ne quis zaab putaret, quod in Genesi nasci cum lapide carbunculo praedicatur. Quaeras, si tharsis lapis chrysolithus sit aut hyacinthus, ut diuersi interpretesuolunt, ad cuius similitudinem dei species describatur, quare Ionas propheta Tharsis ire uelle dicatur et Salomon etlosaphat inRegnorum libris naues habuerint, quae de Tharsis solitae sint adferre uel exercere commercia. ad quod facilis rmare, quia caeruleum sit et saepe solis radiis repercussum, colorem supra dictorum lapidum trahat, a colore nomen acceperit,
Abbreviated transcription (Latin):
NU I Ed fieri uolumus
nũquid reprehendi heredi¬
tarias sepulturas: Ũnũ
miser locutus sum. quod uir¬
gines sepuis deberent cum mulierib ẽẽ
qmͣ cum masculis. Totius ocłos orbis
offendi. scõrũ digitis sc̃orũ. Multiplica¬
ti sunt super capillos capitis mei qui
oderunt me gratis. ⁊ factus sum eisĩ
parabolam. ⁊tu putas aliqua me de¬
inceps ẽẽ dicturũ. Uerũ ne flaccus
de nobis rideat. Anfora cepit institui
currẽre rota cur urceus exit. reu̾timꝰ
ad nrõs bipedes asellos. ⁊ in eorũ aure
bucina magis qͣm cythara cõcrepamꝰ. Il¬
li legant. Sepe gandentes tempori serui¬
entes. Nos legimꝰ. sepe gandentes. dño
seruientes. Illi adu̾sus prbm̃ acc̃atõnẽ
om̃ino putent recipiendam. nos legi
peccantes aũt coram om̃ib argue. Ilł
placeat humanus sermo. ⁊ om̃ĩ accep¬
Ad extremũ illi gaudeant ubiq gallꝰ¬

Expanded text:
divites fieri doluimus? nunquid reprehendi haereditarias sepulturas? Unum miser locutus, quod virgines saepius deberent cum mulieribus esse, quam cum masculis, totius oculos urbis offendi, cunctorum digitis notor. « Multiplicati sunt super capillos capitis mei, qui oderunt me gratis, et factus sum eis in parabolam » : et tu putas me aliquid deinceps locuturum? 3. Verum ne Flaccus de nobis rideat: « Amphora coepit Institui, currente rota, cur urceus exit? » revertimur ad nostros bipedes asellos; et illorum in aure buccinna magis quam cithara concrepamus. Illi legant, « spe gaudentes, tempori servientes: » nos legamus, « spe gaudentes, Domino servientes » . Illi adversus Presbyterum accusationem omnino putent recipiendam: nos legampeccantes autem coram omnibus argue » . Illis placeat, « Humanus sermo et omni accep» Ad extremum illi gaudeant Gall
Abbreviated transcription (Latin):
conu̾sio mea. qui solus potes renouale
om̃i. ⁊ abinferis animas reuoeas. b
solus compeditos. tu allisos erigis. mortu
os suscitas. Erraui sicut ouis perdita q̃re
famulam tũa. ne lupus crudelis glutiat.¬

Expanded text:
conversio; quia solus potes renovare omnia, et ab inferis animas revocas. Tu solvis compeditos: tu, Deus, allisos erigis, caecos illuminas, mortuos suscitas. Erravi sicut ovis perdita : require famulam tuam, ne lupus crudelis glutiat
Abbreviated transcription (Latin):
bona est. s per intelligentiam peccat¬
rũ. atq uirtutum mͥ peccatũ nascitur
qid̃ prius intelligerem peccatũ ẽẽ nõ no¬
ueram. Atq ita factum est. ut qd̃ mͥ peo
bono datum est. meo uitio mutet᷑ ĩma¬
lum. Et ut hẏꝑbolice dicam. nouoq
u̾bo utar ad explicandum sensum me¬
um. pectatũ qd̃ priuo qũa halorem inte¬
ligentiam abscy poccato erat per preuarica¬
iex dicit. nõ concupis ces. Alii putant illd̾
cẽ mandatum. qd̃ in de calogo scriptumẽ.
Non concupisces rem proximi tui. Nos
ant̃ ꝑ concupiscentiam om̃s ꝑturbatõ¬
nes anime significatas putamus: qui¬
b meremꝰ. ⁊ gaudenns. timemus. ⁊ cõ¬
cupiscimꝰ. Et hoc apłs uas elcõnis cuiꝰ
corpus templum erat sp̃s scĩ. ⁊ qui dice¬
bat. an exꝑimentum queritis eius qui

Expanded text:
bona est sed per intelligentiam peccatbona est sed per intelligentiam peccatorum atque virtutum mihi peccatum nascitur, quod priusquam intelligerem, peccatum esse non noveram. Atque ita factum est, ut quod mihi pro bono datum est, meo vitio mutetur in malum; et ut hyperbolice dicam, novoque verbo utar ad explicandum sensum meum: peccatum, quod priusquam haberem intelligentiam, absque peccato erat, per praevaricaLex dicit: Non concupisces. Alii putant illud esse mandatum, quod in Decalogo scriptum est: Non concupisces rem proximi tui . Nos autem per concupiscentiam omnes perturbationes animae significatas putamus, quibus moeremus et gaudemus, timemus et concupiscimus. Et hoc Apostolus vas electionis, cujus corpus templum erat Spiritus Sancti, et qui dicebat: An experimentum quaeritis ejus qui
Abbreviated transcription (Latin):
nouit peccatum suũ dicens. Maior me¬
a cansa est. quã ut dimittar. Et adam
⁊ Eua. cegnouerũt p̾catum suũ. ⁊ pro¬
pterea absconditi sunt sub ligno uite.
Pharao quoq antequam lex daretur ꝑ
moysen. stimu latus lege nature sua
crunĩa confitet᷑ ⁊ dicit. Dñs iustus
Ego aũt ⁊ populus m̃s impii. Hanc le¬
gem nescit pueritia. ignorat infantia ⁊̃
peccans usq ad mandato nõ tenet᷑ lege
entie. mortuũ est in eo peccatũ. Cum
aut mandatũ uenit. hoc ẽ tempus intel¬
ligentie appetentis. bona ⁊ uitantis ma¬
la. tunc incipit p̾catũ reuiuiscere ⁊ ille
mori reusq ẽẽ peccati. Atq ita fit ut tẽ¬
pus intelligentie quo mandata dei cog¬
noscimus. ut perueniamus ad uitam.
operetur in nobis mortem si agamus
negligentius ⁊ occasio sapientie sedu¬
cat nos atq subplantet. ⁊ ducat admoi¬
tem. non quod intelligentia pectatũ
sit. lex enĩ intelligentie sc̃ã. ⁊ iusta ⁊

Expanded text:
gnovit peccatum suum, dicens: Major esgnovit peccatum suum, dicens: Major est causa mea, quam ut dimittar. Et Adam et Eva cognoverunt peccatum suum, et propterea absconditi sunt sub ligno vitae. Pharao quoque, antequam lex daretur per Moysen, stimulatus lege naturae, sua crimina confitetur et dicit: Dominus justus, ego autem et populus meus impii . Hanc legem nescit pueritia, ignorat infantia, et peccans absque mandato non tenetur lege entiae, mortuum est in eo peccatum. Cum autem mandatum venerit, id est, tempus intelligentiae appetentis bona, et vitantis mala; tunc incipit peccatum reviviscere, et ille mori, reusque esse peccati. Atque ita fit ut tempus intelligentiae, quo Dei mandata cognoscimus, ut perveniamus ad vitam, operetur in nobis mortem: si agamus negligentius, et occasio sapientiae seducat nos, atque supplantet et ducat ad mortem: non quod intelligentiae peccatum sit lex enim intelligentiae sancta, et justa, et
Abbreviated transcription (Latin):
populo huic. ⁊ nec sic me exaudient
dicit dñs. Quod iuxta hebraicũ. ⁊ acͥ¬
lam in ysaia scriptũ repperi. Appella
Et extra hec om̃ia. naturalem legẽ.
Cum eñi gentes q̃ legem nõ habent
naturalit̾ ea q̃ legis sunt faciunt. is¬
ti legem nõ habentes. sibi ip̃i sunt lex
Qui indicant opus legis scriptũ in
cordib suis. testimoniũ illis prebente
conscientia. Ista lex que in corde scribi¬
tur. om̃s continet nationes. ⁊ nul¬
lus hominũ est. qui hanc legem nesci¬
at. Unde omĩs mũdus sub peccato
⁊ uniu̾si homines ẜuaucatores legis
sunt. Et iccirto iultũ indiciũ dei et.
scribentis in ccede humani generis. Qd̃
tibi fieri uolu̾s alteri nõ fecis. Quis eñ
ignoret homicidium. adult̾um. furtum.
⁊ omem̃ concupiscentiam ẽẽ malum. ex
eo qd̃ sibi ea nolit fieri : Si eñ mala ẽẽ
nesciret. nũquam sibi doleret esse illata.
Per hanc naturalem legem. ⁊ cain co¬

Expanded text:
populo huic: et nec sic me exaudient, populo huic: et nec sic me exaudient, dicit Dominus . Quod juxta Hebraicum et Aquilam in Isaia scriptum reperi. Appellat. Et extra haec omnia, naturalem legem Cum enim Gentes, quae Legem non habent, naturaliter ea, quae Legis sunt, faciunt: Isti Legem non habentes ipsi sibi sunt Lex: qui indicant opus Legis scriptum in cordibus suis, testimonium perhibente illi conscientia . Ista lex quae in corde scribitur, omnes continet nationes: et nullus hominum est, qui hanc legem nesciat. Unde omnis mundus sub peccato, et universi homines praevaricatores legis sunt: et idcirco justum judicium Dei est scribentis in corde humani generis: Quod tibi fieri nolueris, alteri ne feceris. Quis enim ignoret homicidium, adulterium, furtum, et omnem concupiscentiam esse malum, ex eo qnesciret, nunquam sibi doleret esse illata. Per hanc naturalem legem et Cain co
Abbreviated transcription (Latin):
maledicto sunt. Scriptum est enĩ
¶Maledictus om̃is aui no ꝑmanet
in om̃ib q̃ scripta sunt in libro legis ut
faciat ea. Et rursum in eadem epła. Lex
ꝓpt̾ preuaricatõnem posita est. donec ueni¬
ret semen cui repromissum est: deposita
per angłos in manu mediatoris. Et itmͥ.
Itaq lex pedagogus nr̃ fuit inxp̃o ut
ex fide iustificemur. Post qͣm aũt uenit
fides. nequaquam ultra sub pedagogo
sumus. Om̃s eñĩ filii dei sumus. per
q̃ p̃cepta. nõ cõtinet s qͥd factũ sit refert
ab apło lex appellatur. Dicite mͥ qui
sub lege uultis ẽẽ. nõ audistis legem:
Scriptum est enim qm̃ abraham du¬
os filios habuit: unũ de ancilla. ⁊ al¬
terum de libera. s qui de ancilla scd̃m
carnem natus ẽ. qui aũt de libera ꝑ
repromissionem. S ⁊ psalii lex
appellantur. Ut compleret᷑ sermo qͥ
in lege eorũ scriptus est. quia odert̃
in aliis linguis.⁊ in labiis aliis loqͣr

Expanded text:
maledicto sunt. Scriptum est enim: maledicto sunt. Scriptum est enim: Maledictus omnis qui non permanet in omnibus quae scripta sunt in libro legis, ut faciat ea . Et rursum in eadem Epistola: Lex propter praevaricationes posita est, donec veniret semen cui repromissum est, disposita per angelos in manu Mediatoris . Et iterum: Itaque lex paedagogus noster fuit in Christo, ut ex fide justificemur. Postquam autem venit fides, nequaquam ultra sub paedagogo sumus: omnes enim filii Dei estis per quae praecepta non continet, sed quid factum sit refert, ab Apostolo lex appellatur. Dicite mihi qui sub lege vultis esse, non legistis legem? Scriptum est enim, quia Abraham duos filios habuit, unum de ancilla, et alterum de libera. Sed qui ex ancilla secundum carnem natus est; qui autem de libera, per repromissionem . Sed et Psalmi Lex appellantur: Ut compleretur sermo qui in Lege eorum conscriptus est: Quia odio habuerunt in aliis linguis, et in aliis labiis loquar
Abbreviated transcription (Latin):
cipit desiderii. Unde ⁊ tulluis depar¬
ricidarum suppliciis apud̾ themen¬
ses. solonem scripsisse negat. ne non
tam prohilere quam cõmonere uide¬
retur. Igitur lex apud contemptores
⁊ legũ precepta calcantes. indetur eẽ
occasio delictoram. dum pro hibendo ꝙ
non uilt fieri ligat eos iunculis mã¬
datorum. qui prius absq lege pecc̃ates
nõ tenebantur cͥminib. Hec diximꝰ
legem que ꝑ moysen data est intelli¬
gentes. uerum quia in consequentib.
scriptũ est. lex d̾i. ⁊ lex carnis atq mẽ¬
brorum q̃ pugnat adu̾sum legem mẽ¬
tis nr̃e. ⁊ captiuos nos ducit. in lege
pectati. simulq quatuor leges contͣ
se dimicantes. in uno loco scriptas
cẽ cognosco. non absꝙ re arbitror si
queram qͦt genera legis in scripturis
scĩs ẽẽ memorentur. Dicitur lex
que per moysen data est. scdm̃ illud
qd̾ scriptum ẽ ad galachas. Quot¬
quot enim ex oꝑib iegis sunt. sub

Expanded text:
cipit desiderii. unde et Tullius de parcipit desiderii. unde et Tullius de parricidarum suppliciis apud Athenienses Solonem scripsisse negat, ne non tam prohibere quam commonere uideretur. igitur lex apud contemptores et legum praecepta calcantes uidetur esse occasio delicto- - rum, dum prohibendo, quod non uult fieri, ligat eos uinculis mandatorum, qui prius absque lege peccantes non tenebantur criminibus. haec diximus legem, quae per Moysen data est, intellegentes. uerum, quia in consequentibus scriptum est: \'lex dei et lex carnis atque membrorum, quae pugnat aduersum legem mentis nostrae et captiuos nos ducit in lege peccati\', simulque quattuor leges contra se dimiesse cognosco, non absque re arbitror, si quaeram quot genera legis in Scripturis sanctis esse memorentur; dicitur lex quae per Moysen data est, secundum illud quod scriptum est ad Galatas: Quotquot enim ex operibus legis sunt, sub
Abbreviated transcription (Latin):
nodo medicina non est causa mortis. si
ostendat uenena mortifera. licet his ma¬
li homines abutantur ad mortem ut
uł se inter ficiant. uł insidientur inumni¬
tis. sic lex data est. ut peccatorũ uenena
demoustret. ⁊ hominem male liberta¬
te sua abutentem. qui prius ferebatur
inprouidus.⁊ per precipitia labebatur
teno logio retineat ⁊ copositis ateat᷑i¬
codere gressib ita ut seruiamus in noui¬
tate sp̃s. ⁊ non inuetustate littere idẽ
uiuamus sub poccato. qui prius in mo¬
dum brutorum animalium dicebamꝰ.
Manducemus ⁊ bibamus. cras enĩ
monemus. Quod si sub intrante lege
que docet quid facere. ⁊ prohibet quid
nõ facere debeamus. uitio nr̃o ⁊ incon¬
tinentia feram᷑ contra scita legalia
uidetur lex causa ẽẽ peccati que dum
prõhibet concupiscentiam quodammͦ
eam. in flammare cegnoscitur. Secu¬
laris apud grecos sententia ẽ. Quid¬
quid. minus desideratur. Ergo econ¬
trario anicquid nõ licet fomentũ ac¬

Expanded text:
odo medicina non est causa mortis, si ostendat venena mortifera, licet his mali homines abutantur ad mortem, et vel se interficiant, vel insidientur inimicis; sic lex data est ut peccatorum venena demonstret, ut hominem male libertate sua abutentem, qui prius ferebatur improvidus, et per praecipitia labebatur, freno legis retineat, et compositis doceat incedere gressibus, itaut seruiamus in nouitate spiritus et non in uetustate litterae, id est uiuamus sub praecepto, qui prius in modum brutorum animalium dicebamus: manducemus et bibamus; cras enim moriemur. quodsi subintrante lege. quae docet, quid facere, et prohibet, quid non facere debeamus, uitio nostro et incontinentia feramur contra scita legalia, uidetur lex causa esse peccati, quae, dum prohibet concupiscentiam, quodam modo eam inflammare cognoscitur. saecularis apud Graecos sententia est: quicquid licet, minus desideratur. ergo e contrario, quicquid non licet, fomentum ac
Abbreviated transcription (Latin):
cati mei. Pro hac orabit ad te omĩs
scũs in tempore oportuno. Non damd
⁊ iusto uiro. ⁊ ut simpliciter loquar.
Proph̾e cunꝰ uerba narrantur s pecca¬
tori conuenit. Cumq uistus suꝑso¬
na penitentis talia profudisset. a
deo meret᷑ audire. Intelligere te fa¬
ciam ⁊ docebo de in uia hac qua ambu¬
iabis. confirmabo super te ocło̾s me¬
os. Intricesimo quoq septimo psal¬
mo cuiꝰ titulus ẽ. in conmemora¬
tõnem ut deceat nos semꝑ p̾catoiũ
nr̃orũ memores ẽẽ delere. ⁊ agere peni¬
tentiam tale quid legimus. Non est pax
ossib meis. a facie peccatorum meorũ. qm̃
iniquitates mee eleuate sunt. super capud
meũ. quasi omis graue grauate sunt su
ꝑ me. corrupte sunt. ⁊ putruerunt cicat᷑¬
ces mee a facie insipientie mee. afflictus
sum ⁊̃ incuruatus sumnimis. Totus hic
apłi locus ⁊ in superiorib ⁊ in consequẽ¬
tib. inmo omĩs epła eius ad romanos.

Expanded text:
cati mei. pro hoc orabit ad te omnis cati mei. pro hoc orabit ad te omnis sanctus in tempore oportuno, non Dauid et iusto uiro et — ut simpliciter loquar — prophetae, cuius uerba narrantur, sed peccatori congruit. cumque iustus sub persona paenitentis talia profudisset, a deo meretur audire: intellegere te faciam et docebo te in uia hac, in qua ambulabis; confirmabo super te oculos meos. in tricesimo quoque septimo psalmo, cuius titulus est: in commemorationem, ut doceat nos semper peccatorum nostrorum memores esse debere et agere paenitentiam, tale quid legimus: non est pax ossibus meis a facie peccatorum meorum. quoniam iniquitates meae eleuatae sunt super caput meum, q 25 ruptae sunt et putruerunt cicatrices meae a facie insipientiae meae. adflictus sum et incuruatus sum nimis. totus hic apostoli locus et in superioribus et in consequentibus, immo omnis epistula eius ad Romanos
Abbreviated transcription (Latin):
quit᷑. agit grãs saluatori qd̾ redemptꝰ
sit sanguine eius. ⁊ scordes inbaptismo
deposuerit. ⁊ nouũ xp̃i assumpserit ues¬
timentum. ⁊ mortuo uetere homine
natꝰ sit homo nouus qui dicat. Mi
mortis liberauit. Quodsi cui nõ uide¬
tur. sub persona sua. hoc apłm de aliis
dicere exponat quomͦ danihel quem
iustum fuisse nouimus quasi de sedi¬
cat. cum pro aliis precet᷑. Pectauimꝰ
iniq fecunus. in iuste gessimus. im¬
pie egimus. ⁊ recessimꝰ. ⁊ declinauimꝰ
amandatis tuis. ⁊ iudiciis. ⁊ nõ ob¬
audinimus seruis tuis prophetis qui
locuti sunt in nomĩe tuo. ad reges no¬
stros. ⁊ principes ac patres. ⁊ ad omnẽ
populum terre. Tibi dñe iustitia. no¬
bis aũt confusio. Illud quoq qd̃ in
tricesimo pͥmo psalmo dicitur. Pecca¬
tũ meum cognitum tibi feci. ⁊ ini¬
quitatem meam nõ abscondi. Bixi ꝯ¬
fitebor adu̾sum me. in iustitiam meã
dño: ⁊ tu remisisti impietatem pec¬

Expanded text:
loquitur, agit gratias Salvatori quod redemptus loquitur, agit gratias Salvatori quod redemptus sit sanguine ejus, et sordes in baptismate deposuerit, et novum Christi assumpserit vestimentum, et mortuo vetere homine natus sit homo novus, qui dicat: Mismortis liberavit. Quod si cui non videtur sub persona sua hoc Apostolus de aliis dicere, exponat, quomodo Daniel, quem justum fuisse novimus, quasi de se dicat, cum pro aliis deprecatur: Peccavimus, inique fecimus, injuste gessimus, impie egimus, et recessimus, ac declinavimus a mandatis tuis et iudiciis et non obaudiuimus seruos tuos prophetas, qui locuti sunt in nomine tuo ad reges nostros et principes et patres et ad omnem populum terrae. tibi, domine, iustitia, nobis autem confusio. illud quoqtricesimo primo psalmo dicitur: Peccatum meum cognitum tibi feci, iniquitatem meam non abscondi. Dixi: Confitebor adversum me injustitiam meam domino, et tu remisisti inpietatem pec
Abbreviated transcription (Latin):
s auctoritatẽ sequimur scripturarũ
cid̾ nullus homo absq peccato. s con¬
culusit d̾s omĩa sub peccato. ut om̃i¬
b misereat̾ absq eo solo qui p̾catũ nõ
fecit. nͦ inuentus est dolus in ore eius.
Unde ⁊ ꝑsalomonem dicitur. qd̃ ser¬
pentis uestigia nõ in ueniant᷑ in pe¬
tra. Et ip̃e de se dñs. Ecce inquit ue¬
nit princeps mũdi istius. ⁊ nichil in
me in uenit. id est sui oꝑis. suiq uesti¬
gii. Ob hanc cãm iubetur nobis ne
ex probremus homini reu̾tenti apec¬
catis sius. ⁊ ne ab hominemur egypti¬
um. quia ⁊ ip̃i quõdam in egẏpto fu¬
unus. ⁊ deluto ac laterib pharaoni
ex truximis ciuitates. et quia capti
ui ducti sumus. in babylonem lege
pectati q̃ in menbris nr̃is morabat᷑
Cumq uid̾e̾tur extrema desperatio im¬
mo aperta confessio omñe hominẽ
dẏaboli laq̃is uretiri. conu̾sus in se apłs
iimo homo sub cuius ꝑsona apłs lo

Expanded text:
sed auctoritatem sequimur scripturarum, sed auctoritatem sequimur scripturarum, quod nullus homo absque peccato et conclusit deus omnes sub peccato, ut omnibus misereatur, absque eo solo, qui peccatum non fecit, nec dolus inuentus est in ore eius. unde et per Salomonem dicitur, quod serpentis uestigia non inueniantur in petra. et ipse de se dominus: ecce, inquit, uenit princeps mundi istius et nihil in me inuenit, id est sui operis suique uestigii. ob hanc causam iubetur nobis, ne exprobremus homini reuertenti a peccatis suis et ne abominemur Aegyptium, quia et ipsi quondam in Aegypto fuimus et de luto ac lateribus Pharaoni extruximus ciuitvi ducti sumus in Babylonem lege peccati, quod in membris nostris morabatur. Cumque videretur extrema desperatio, imo aperte confessio omnem hominem diaboli laqueis irretiri, conversus in se Apostolus, imo homo, sub cujus persona Apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
equib scriptũ est. Erat ille homo ue¬
rus. immaculatus. iustus. dei cultor
recedens ab om̃i opere malo. ⁊ de Zacharia
⁊ elizabeth. Erant aut iusti ambo in
conspectu dei. ambulantes in om̃ib mã¬
datis ⁊ iustificatõnib dñi absq q̃rela.
sicut ⁊ pat̾ ur celestis perfestus est. Nũ¬
quam aũt apłi̾s hoc imperaret. isi sci¬
ret hoiẽm posse ẽẽ perfectũ. Nisi foi¬
te hoc dicamus. qd̾ recedens ab om̃i ma
lo. emendatõnem significet. ⁊ de erco¬
rib pueritie ⁊ uitiis lasciuientis eta¬
tis transitum ad correstõnem uirtutis.
Iusticiam quoq que in zacharia. ⁊ eli¬
⁊abeth p̃dicatur. foris eẽ. concupiscen¬
tiam uo̾ q̃ nũc habitare in menbris nos¬
tris dicitur uersari intrinsecus. Sed
⁊ apłis nõ pueris p̃cipit̾. uerũ ĩa etatis
robuste. ut assumant perfectõnem ꝙͣ
⁊ nos confitem᷑ in etate ẽẽ perfecta.
Nec hec dicentes. adulamur uitiis

Expanded text:
de quibus scriptum est: erat homo ille uede quibus scriptum est: erat homo ille uerus, inmaculatus, iustus dei cultor, recedens ab omni opere malo, et de Zacharia et Elisabeth: erant autem iusti ambo in conspectu dei, ambulantes in omnibus mandatis et iustificationibus domini absque q u sicut et pater uester caelestis perfectus est. numquam autem hoc apostolis imperaret, nisi sciret hominem posse esse perfectum. nisi forte hoc dicamus, quod \'recedens ab o m n i m a 10° emendationem significet et de erroribus pueritiae et uitiis lasciuientis aetatis transitum ad correctionem atque uirtutes, iustitiam quoque, quae in Zacharia et Elisabeth praedicatur, foris esse, concupiscentiam uero, quae nunc habitare in membris nostris dicitur, uersari intrinsecus. sed apostolis non pueris praecipitur, uerum iam aetatis robustae, ut adsumant perfectionem, quam et nos confitemur in aetate esse perfecta. nec haec dicentes adulamur uitiis,