comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
utent .s . in eo iob̃ dissimiles. in mani¬
hei grege numeratis. qͥ ĩa istos eacse
que ficitis facientes Potiꝰq feminã
quȩ inmanicheũ crediderit ur̃am
dicitis etiã parientẽ: quã sibillã nec
saltẽ iubentẽ. At enĩ multi xp̃iani ca¬
tholici uocant᷑.⁊ sunt adulteri. rapto¬
res. auari. ebriosi: ⁊ quicqͥd aliud sane
doctrinȩ aduersat᷑. Quid aũt int̾ ues
intam exiguo ac pene nullo mimero
ur̃o. nonne pleriq sunt tales: ⁊ qͥdã
inpaganis non sunt tales: Non ido
paganos qͥ tales ñ sunt dicitis melices
uob̃. cũ tam̃ ꝓpt̾ sacrilegã uanitatẽ
sectȩ ur̃ȩ. etiam qͥ in uob̃ tales ñsint.
paganis etiã talib deteriores sint :
Uñ manifestũ ẽ. non idõ derogari
sane doctrinȩ. quȩ sola catholica est:
quia multi ex eius nomine censeri
uolunt. ⁊ ꝑ illã sanari nolunt. Agno¬
cenda ẽ. em̃ paucitas illa: quã dñs p̃¬
cipue cõmendat in ingenti atq in¬
numerabili multitudine toto orbe

Expanded text:
utentes, et in eo vobis dissimiles, in Manichaei grege numeratis, quam istos eadem quae facitis facientes: potiusque feminam quae in Manichaeum crediderit, vestram dicitis, etiam parientem, quam Sibyllam nec saltem nubentem. At enim multi Christiani catholici vocantur, et sunt adulteri, raptores, avari, ebriosi, et quidquid aliud sanae doctrinae adversatur? Quid autem inter vos, in tam exiguo ac pene nullo numero vestro, nonne plerique sunt tales, et quidam in Paganis non sunt tales? Num ideo Paganos, qui tales non sunt, dicitis meliores vobis? Cum tamen propter sacrilegam vanitatem sectae vestrae etiam qui in vobis tales non sunt, Paganis etiam talibus deteriores sint. Unde manifestum est, non ideo derogari sanae doctrinae, quae sola catholica est, quia multi ejus nomine censeri volunt, et per illam sanari nolunt. Agnoscenda est enim paucitas illa, quam Dominus praecipue commendat in ingenti atque innumerabili multitudine toto orbe
Abbreviated transcription (Latin):
tu pene ieram consiliũ iudeus fieri.
Nec immerito. Et enĩ xp̃c si legẽ
non uenit soluere s implere. adim¬
pletio aũt ñꝙͣ in uase in ani dicitur
s in semo: solus mͥ uidebat᷑ isrłita
posse xp̃ianꝰ fieri. qui refertꝰ maxina
ret replendus. eo cuiꝰ adhuc uide¬
retur ẽẽ capatior. si tam̃ ⁊ ipse pͥo¬
ra non solueret. Alioquin nec cirta
eũ adimpletio hoc eẽt: s ex haus¬
tio. At ego ex gentibꝰ ueniens mas¬
sum me accessisse putabã ad xp̃m.
quia nichil tale auferrẽ. quod in
me de suis posset adiectionib ad¬
implere. Querens gͦ quȩ nã eẽt
pͥor illa mensura. inuemo sabb̃a
pitomen. saerificia. neomenias. bap¬
asma. arimofegias. ciboꝵ discretiones.
potuũ. uestimentoꝵ ⁊ alia quȩ ꝑcur¬
ere longũ ẽ. Arbitratꝰ gͦ sum hoc
r̃e: nec aliud quicquã quod se xp̃c
non uenisse soluere dixerit. sed ad¬
mplere. Nec immerito. Quid en̾i
sex sine mandatis: qͥuid ꝓpħ̃e sine

Expanded text:
tu paene ieram in consilium Iudaeus fieri. tu paene ieram in consilium Iudaeus fieri. nec inmerito; etenim si Christus legem non uenit soluere, sed adinplere, adinpletio autem numquam in uase inani dicitur, sed in semo, solus mihi uidebatur Israhelita posse christianus fieri. qui refertus maxima ret replendus eo. cuius adhuc uideretur esse capacior, si tamen et ipse priora non solueret; alioquin nec circa eum adinpletio haec esset, sed exhaustio. at ego ex gentibus ueniens incassum me accessisse putabam ad Christum, quia nihil tale adferrem, quod in me de suis posset adiectionibus adinplere. quaerens ergo, quaenam esset prior illa mensura, inuenio sabbata. peritomen, sacrificia, neomenias ac baptismata. azymophagias ciborum, discretiones potuum, uestimentorum et alia, quae percurrere longum est. arbitratus ergo sum hoc esse nec aliud quicquam. quod se Christus non uenisse soluere dixerit, sed adinplere. nec inmerito; quid enim lex sine mandatis? quid prophetae sine
Abbreviated transcription (Latin):
tamen: donec capituli huiꝰ a me
molestiã demolirer. Tibi uͦ nequa-¬
quã congredi metuã. nullis confiso
uirib ⁊ impudentia potiꝰ lacessenti:
ut facilius tẽptari me putẽ abste.
quã cogi ut credã dixisse xp̃m̃. qͦd
nec te uideã credidisse. Nec enim
quicquã eoꝵ p̃feres quib lex ⁊ ꝓ-¬
phe non solui uideant᷑ s adimple-¬
ri: me tanquã desidem obiurgas.
ac preuaricatorẽ. ex huius obiecti¬
one capituli. An ⁊ tu iam de trunca¬
toꝵ inguinũ obsceno illo signacło
głaris: tͥan quã uideus aut nazare¬
us. An suꝑciliũ de obseruatione
erigis sabbatoꝵ : An de porcine ab¬
stinentia tͥ conscius gaudes : An de¬
niq de uictimarũ sanguine ⁊ holo¬
caustorũ nidorib uidȩoꝵ de ersatu¬
rasse dm exultas: Quod si horũ ni
legem soluere s adimplere conten¬
dis: Quare indeficientes ego pre¬
ceptori meo refero grãs: quime simi¬
lit̃ labantẽ retinuit. ut ẽẽm hodie

Expanded text:
tamen, donec capitulij huius a me tamen, donec capitulij huius a me molestiam demolirer, tibi uero nequaquam congredi metuam nullis confiso uiribus et inpudentia potius lacessenti, ut facilius temptar, me putem abs te quam cogi, ut credam dixisse Christum, quod nec te uideam credidisse. nec enim quicquam eorum praeferens, quibus lex et prophetae non solui uideantur, sed adinpleri, me tamquam desidem obiurgas ac praeuaricatorem ex huius obiectione capituli. an et tu iam de truncatorum inguinum obscaeno illo signaculo gloriaris, tamquam Iudaeus aut Nazaraeus? an supercilium de obseruatione erigis sabbatorum? an de porcinae abstinentia tibi conscius gaudes? an denique de uictimarum sanguine et holocaustorum nidoribus Iudaeorum te exsaturasse deum exultas ? quodsi horum feclegem soluere. sed adinplere contendis? Quare indeficientes ego praeceptori meo refero gratias, qui me similiter labantem retinuit, ut essem hodie
Abbreviated transcription (Latin):
& illud dixisse iħm. quia nonuenit
soluere legẽ. s adimplere. Sin hȩc tͥ
nr̃a displicet expositio. aliam quere.
tantũne iħm mentitũ dicere coga¬
ris: aut te necesse sit iudeũ fieri ne
etiam nunc legẽ soluere ꝑseueres.
quam ipse non soluit. Et tamenhoc
simͥ nazareorũ obiceret quisꝙͣ. qͦs
alii simmachianos appellant. quod
ih̃c dixerit non se uenisse legem sol¬
uere si aliquantisꝑ hesissem: incertꝰ
quid ei responderẽ. Nec immerito.
Ueniebat enĩ corpore atq animo:
simul lege obsitus ac ꝓphis. Nam
huiꝰmodi quos aio ⁊ circuncisionẽ
portant. ⁊ obseruant sabb̃m. ⁊ por¬
cina atq reliquis abstinent huiꝰ¬
modi quȩ precepit lex sub. xp̃i¬
ani quanuis nominis ꝓfessione
decepti. etiã ipsi ut intelligidat᷑
hoc ipso capitulo quo ⁊ tu: qͥa xp̃c
non ad soluendã legem se uenisse
dixerit. s ad implendã. Quare cũ
tali ẽẽt mͥ non pusillũ ut dixi cer¬

Expanded text:
et illud dixisse Iesum, quia non uenit et illud dixisse Iesum, quia non uenit soluere legem, sed adinplere. sin haec tibi nostra displicet expositio. aliam quaere: tantum ne Iesum mentitum dicere cogaris, aut te necesse sit Iudaeum etiam nunc Legem solvere perseveres, quam ipse non solvit. CAPUT IV. Et tamen hoc si mihi Nazaraeorum objiceret quisquam, quos alii Symmachianos appellant, quod Jesus dixerit, non se venisse solvere Legem; aliquantisper haesissem incertus quid ei responderem. Nec immerito: veniebat enim corpore atque animo simul Lege obsitus ac Prophetis. Nam hujusmodi, quos aio, et circumcisionem portant, et observant sabbatum, et porcina ac reliquis abstinent hujusmodi quae praecepit Lex, sub christiani quamvis nominis professione, decepti etiam hoc ipso capitulo, duo et tu, quia Christus non ad soluendam legem se uenisse dixerit. sed ad inplendam. quare cum talibus esset mihi non pusillum, ut dixi, cer
Abbreviated transcription (Latin):
cupiscatis. E quidẽ adimpletio est.
Dictũ ẽ. non ꝑiurabis. Ego aũt dico:
ne uiretis. Equidẽ eque adimpletio
ẽ. In his enĩ ⁊ priora roborat: ⁊ de quo
fuit adicit. Ubi uͦ uidȩoꝵ quȩ dam
uisus est nommnasse. illa quidẽ nec
adimpleuit: s etiã penitus eradica¬
uit. preceptione contrarioꝵ. Quid
eñi sequar : Audistis dictum ẽẽ. ocu¬
lũ ꝓ ocło: dent̾e ꝓdente. Ego autẽ
dico uob̃: qui te ꝑcusserit im maxil¬
la. prebe illi ⁊ alteram. Hoc iam de¬
structio ẽ. Dictũ est. inquit amabis
amicũ tuũ: et oderis inimicũ tuũ.
Ego aũt dico uob̃. Amate inimicos
uxorẽ dimittere: det ei libellũ repudii.
Ego autẽ dico. Quicunq uxorẽ suã
dimiserit excepta causa fornicationis:
& ipsam mechari faciet: uis er it mecꝰ si
postea alteram duxerit. Hec gͥ sunt
de manifesto moyseos precepto. idcir¬
coq destructa: illa ueterũ iustorum.
⁊ ob hoc adimpleta. Quod si & tibi
ita intelligere placet.: non abre erit

Expanded text:
est. dictum est: non peierabis; ego autem dico uobis, ne iuretis quidem: aeque adinpletio est. in his enim et priora roborat et quod defuit, adicit. ubi uero Iudaeorum quaedam uisus est nominasse, illa quidem nec adinpleuit. sed etiam penitus eradicauit praeceptione contrariorum. quid enim sequitur? audistis dictum esse: oculum pro oculo, dentem pro dente; ego autem dico uobis: qui te percusserit in maxilla, praebe illi et alteram: hoc iam destructio est. dictum est, inquit. amabis amicum tuum et oderis inimicum tuum; ego autem dico uobis: amate inimicos uxorem dimittere, det ei repudium; ego autem dico: quicumque uxorem suam dimiserit excepto causa fornicationis, et ipsam moechari faciet, et is erit moechus, si postea alteram duxerit. haec igitur sunt de manifesto Moyseos praecepta idcircoque destructa, illa ueterum iustorum et ob hoc adinpleta. quod si et tibi ita intellegere placet, non ab re erit
Abbreviated transcription (Latin):
lim ꝓmulgata ꝑ enoch ⁊ sech. ⁊ cete¬
ros eoꝵ sumles iustos. quib eadẽ illu¬
stres tradiderint angłi. temꝑande
i hominib gr̃a feritatis: eui non
iideatur hoc eum de ueritatis dixisse
ꝓbatur eius: circa hȩc eadem quȩ
ꝓmpsit. Quid enĩ dicit: Audistis di¬
ctũ ẽ antiquis: non occides. Ego aũt

Expanded text:
olim promulgata per Enoch et Seth et ceteolim promulgata per Enoch et Seth et ceteros eorum similes iustos. quibus eadem inlustres tradiderint angeli temperandae in hominibus gratia feritatis — cui non uideatur hoc eum de ueritatis dixisse npletio probatur eius. circa haec eadem quam promisit. quid enim dicit? audistis dictum esse antiquis: non occides: ego aut
Abbreviated transcription (Latin):
ie bestiȩ. uentris pigri. Ac ꝑ hoc du¬
bitandũ non ẽ: ⁊ gentes suos habere
ppħas. Necnon & ueritatẽ habere
pph̃as suos: tam idẽ paulus significat.
quã etiam iħc. Et ih̃c quidẽ ubi di¬
est. ecce mitto ad uos sapientes ⁊ pro¬
ph̃as: ⁊ ex ipsis int̾ficietis in singulis
lcis. Paulus uͦ cũ dicit: ipse dñs con¬
lituit pͥmo apłos. deinde ꝓpħas.
lege gͦ triꝑtita ⁊ triꝑtitis ꝓpħis. de
quonã eoꝵ iħc dixerit non satis liquet.
Gst tamen conicere ex consequentibꝰ.
Et eni circuncisionẽ statim nomina¬
ret & sabbata et sacrificia ⁊ obserua¬
uones hebraicas. inq eas aliquid ad
impletionis gr̃a ꝓtulisset: dubium
non erat qͥa de iudȩoꝵ lege dixisset ⁊
adimplere. U uͦ horũ quidẽ nichil
memorat. sola recenset antiquiora
precepta. id ẽ ñ occides non mechabe¬
iss ñ ꝑiurabis. hȩc aũt erant antiqͥtꝰ
innationib ut ẽ. imꝓmptu ꝓbare.

Expanded text:
ae bestiae, uentres pigri. ac per hoc duae bestiae, uentres pigri. ac per hoc dubitandum non est et gentes suos habere prophetas. necnon et ueritatem habere prophetas suos tam idem Paulus significat quam etiam Iesus. et Iesus quidem ubi dicit: ecce mitto ad uos sapientes et prophetas, et ex ipsis interficietis in singulis locis: Paulus uero cum dicit: ipse dominus constituit primo apostolos, deinde prophetas. Lege ergo tripertita et tripertitis prophetis. de quonam eorum Iesus dixerit. non satis liquet, est tamen conicere ex consequentibus. etenim si circumcisionem statim nominaret et sabbata ac sacrificia et obseruationes Heimpletionis gratia protulisset; dubium non erat quin de Judaeorum Lege dixisset et adimplere. Ubi vero horum quidem nihil memorat, sola vero recenset antiquiora praecepta, id est, Non occides, Non moechaberis, Non pejerabis; Haec autem erant antiquitus in nationibus. ut est in promptu probare,
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ipsum mentitꝰ est: nec fefellit.
Indifferent̃ enĩ & absolute nomina¬
uit legẽ. Sunt aũt legũ generatͥa.
Unũ quidẽ hebreoꝵ. quod peccati
⁊ mortis paulus appellat: aluid uero
gentiũ quod naturale uocat. Gen¬
sunt faciunt: ⁊ eiusmodi legem ñ
habentes ipsi sibi sunt lex. qͥ osten¬
dunt opus legis scͥptũ in cordib sius.
Tertiũ uero genꝰ legis est: ueritas
quod ꝑinde significans apł̃s dicit.
me a lege peccati & mortis. Trib gͦ
existentib legibꝰ ⁊ iħu asseuerante
nob̃ qͥa non uenit soluere legẽ sed
adimplere: non parua cura ac di¬
ligentia opus est. de qua eoꝵ dixers
ntelligere. Item ꝓphȩ alii sunt iudȩoꝵ:
ilii gentium. alii ueritatis. S de iudȩ¬
orũ quidẽ nullus quesiuerit. Notũ ẽ
iñ. De gentiũ uͦ siquis ambigit: au-¬
liat paulũ qui scribens ad titũ de
cretensib dicit. Dixit quidã ꝓpͥus eoꝵ
pph̃a. Cretenses semꝑmendaces: ma-¬

Expanded text:
hoc ipsum mentitus est nec fefellit: hoc ipsum mentitus est nec fefellit: indifferenter enim et absolute nominauit legem. Sunt autem legum genera tria: unum quidem Hebraeorum, quod peccati et mortis Paulus appellat; aliud uero gentium, quod naturale uocat. genn habentes ipsi sibi sunt lex, qui ostendunt opus legis scriptum in cordibus suis. tertium uero genus legis est ueritas, quod perinde significans apostolus dicit: me a lege peccati et mortis. tribus ergo existentibus legibus et Iesu . adseuerante nobis, quia non uenit soluere legem, sed adinplere,. non parua cura ac diligentia opus est. de qua earum dixerit intellegere. item prophetae alii sunt Iudaeorum, alii gentium. alii ueritatis. sed de Iudaeorum quidem nullus quaesiuerit: notum est enim. de gentium uero si quis ambigit, audiat Paulum, qui scribens ad Titum de Cretensibus dicit: dixit quidam proprius eorum propheta: Cretenses semper mendaces, mal
Abbreviated transcription (Latin):
soluere legem ⁊ ꝓpħas s adim¬
plere. ecce iã consentio dictũ. Que¬
rentũ tam̃ ẽ: cur hoc dixerit iħ̃s.
Utrũ ne compalpandi uidȩorũ
furoris causa quia ide sacrosc̃a sua
ab eodem conculcari uidentes in-¬
dignarent᷑. eũq ac summpiũ ac ma-¬
le sanũ ne audiendũ quidẽ existi¬
marent. nedũ sequendũ: an ut
nos qui ei credebamꝰ ex gentib
inftrtueret atq informaret pati¬
enter ac morigere mandatoꝵ subire
iugũ. quod ceruicib nr̃is udeorũ sex
imponeret ac ꝓpħ̃ȩ: S hoc quidẽ
nec te ipsũ putare credo: quod iħt
ad hoc uerbũ ptulerit. ut nos hebi¬
orũ legi addiceret. ac ꝓpħis. Ac per
hoc si hȩc non fuit causa dicendi:
illa alia debet ẽẽ. quã dixi. Iudȩos
ciat. Ex quib cũ idẽ colligerent le¬
gem. ac ꝓpħ̃as suos ab eodem solui:
indignarent᷑ necesse ẽ. Ac ꝑhoc repͥ¬
mendi furoris eorũ gr̃a. ñ abre fue¬
rit dixisse: utine putarent qͥa uenis¬
set legẽ soluere sed adimplere. Nec

Expanded text:
soluere. legem et prophetas, sed adinplere. ecce iam consentio dictum. quaerendum tamen est, cur hoc dixerit Iesus. utrumne conpalpandi Iudaeorum furoris causa. quia idem sacrosancta sua ab eodem conculcari uidentes indignarentur eumque ac si inpium ac malesanum ne audiendum quidem existimarent, nedum sequendum, an ut nos, qui ei credebamus ex gentibus, institueret atque informaret patienter ac morigere mandatorum subire iugum, quod ceruicibus nostris Iudaeorum lex inponeret ac prophetae. sed hoc quidem nec te ipsum putare credo, quod enim Iesus hoc uerbum protulerit, ut nos Hebraeorum legi addiceret aut prophetis. ac per hoc, si haec non fuit causa dicendi, illa alia debet esse, quam dixi. Iudaeos ciat. ex quibus cum idem colligerent legem ac prophetas suos ab eodem solui, indignarentur necesse est, ac per hoc reprimendi furoris eorum gratia non ab re fuerit dixisse, uti ne putarent, quia uenisset legem soluere, sed adinplere. nec
Abbreviated transcription (Latin):
natꝰ Cur ⁊ sacrificioꝵ legitima
quȩ nec moyses ac ꝓpħa sub lege:
nec sub fide sua in scđis habuit a¬
braham: uos sꝑnitis: Cur uͦ ⁊ ciboꝵ
indifferentia animas polluitis ur̃as :
si hȩc ut creditis om̃ia xp̃c nonue¬
nit soluere sed adimplere. Tur &
arimoꝵ anniu̾sale ius ⁊ mactatiõis
agninȩ sacrũ qͦd in ȩternũ seruare
lex ⁊ ꝓpħȩ p̃cipiunt: uos impiatis.
Cur deniq neomenias ⁊ baptisma¬
ta ⁊ scenophegia. ac reliqua huius¬
modi le ⁊gis atq ꝓpħarũ sacra¬
m̃ta car.Inalia p̾arũ deuitatis
struxit. Quare ñ immerito di¬
xerĩ quia si uultis ut ratio uob̃ con¬
tẽptꝰ istiꝰ constet: oportet aut uos
negare.xp̃i ẽẽ discipłos: aut tandẽ
fateri ipsũ om̃ia hȩc destruxisse pͥ¬
hꝰ orẽ. Qͦd cũ fut᷑is confessi. tẽ ⁊ illud
quid̾ẽ sequit᷑. ut aut falso fateami¬
ni scͥptũ ẽẽ. tanquã ide dixerit ñ
se uenisse soluere legẽ s adimple¬

Expanded text:
natus ? cur et sacrificiorum legitima. natus ? cur et sacrificiorum legitima. quae nec Moyses ac prophetae sub lege nec sub fide sua in secundis habuit Abraham, uos spernitis? cur uero et ciborum indifferentia animas polluitis uestras, si haec, ut creditis, omnia Christus non uenit soluere, sed adinplere ? cur et azymorum anniuersale ius et mactationis agninae sacrum, quod in aeternum seruare lex et prophetae praecipiunt, uos inpiatis? cur denique neomenias et baptismata et scenopegiam ac reliqua huiusmodi legis atque prophetarum sacramenta carnalia parum deuitatis struxit? quare non inmerito dixerim, quia, si uultis. ut ratio uobis contemptus istius constet, oportet aut uos negare Christi esse discipulos aut tandem fateri ipsum omnia haec destruxisse priorem. quod cum fueritis confessi. tunc et illud. quod sequitur, ut aut falso fateamini scriptum esse, tamquam idem dixerit non se uenisse soluere legem, sed adinple
Abbreviated transcription (Latin):
ierit eade sed adimplere: uide siqͥd
mpedire iam poterat. quin factus
ĩem iudȩus. S huic ꝑiculo mema¬
nichei ueneranda fides eripuit. Tu
tamen qui fidutiȩ gerens hȩc obi¬
cias quero: aut quare contra me id
rẽ putes solũ. quod tͥ ñ minꝰ uideat᷑
eẽ contrariũ. Si xp̃i non ẽ. legem
soluere ⁊ ꝓpħas: utiq nec xp̃ianorũ.
Cur gͦ uos eade soluitis : An sensim
fateamini uos non ẽẽ xp̃ianos:. Qd
legi ⁊ ꝓpħ̃is om̃ib sacroscm̃ illũ sab¬
batoꝵ diem. in quo ⁊ mundi ipsum
opificẽ dm requieuisse testantur.:
ios om̃i oꝑe ꝓfanatis. nec penã mor¬
is quã aduersũ uiolatores eiꝰ statu¬
it. nec male dicti ꝑtimescentes infa¬
niam: Qͥd ⁊ a circuncisionis deco¬
tos illo signaculo. legi ac ꝓph̃is õĩbꝰ
honorato. ⁊ maxime abrahȩ post
opmat̾a suam fidẽ. sinus defenditis
uros: pͥresertim cũ ⁊ ꝑiturũ omnẽ
de plebe sua ꝑhibeat deorũ ds̃. qui¬
cũq ñ hac fuerit ignominia p̃sig¬

Expanded text:
ere, sed adinplere. uide. si quid inpedire iam poterat. quin factus essem Iudaeus. sed huic periculo me Manichaei ueneranda fides eripuit. Tu tamen quid fiduciae gerens haec obicias quaero, aut quare contra me id esse putes solum, quod tibi non minus uideatur esse contrarium. si Christi non est legem soluere et prophetas, utique nec christianorum. cur ergo uos eadem soluitis? an sensim fatemini uos non esse christianos? quid legi et prophetis omnibus sacrosanctum illum sabbatorum diem, in quo et mundi ipsum opificem deum requieuisse testantur. uos omni opere profanatis nec poenam mortis. quam aduersum uiolatores eius statuit, nec maledicti pertimescentes infamiam r quid et a circumcisionis dedecoroso illo signaculo legi ac prophetis omnibus honorato et maxime Abrahae post opinatam suam fidem sinus defenditis uestros. praesertim cum et periturum omnem de plebe sua perhibeat Iudaeorum deus, quicumque non hac fuerit ignominia praesig
Abbreviated transcription (Latin):
ligerent etiã illa p̾cepta uitȩ signi¬
ficandȩ. qͥb eoꝵ oblatrat offensio.
ere. Nos aut quomͦ uetꝰ testam̃tũ.
tanquã alienũ concupiscimꝰ: cͥum
cupiscit alienũ: qui hoc legit qđ scrip¬
tũ ẽ propter ipsum.

Expanded text:
legerent etiam illa praecepta uitae signilegerent etiam illa praecepta uitae significandae, quibus eorum oblatrat offensio, ere. nos autem quomodo uetus testamentum tamquam alienum concupiscimus. cum ecupiscit alienum. qui hoc legit. quod scriptum est propter ipsum.
Abbreviated transcription (Latin):
tos etiam ex ueteri didicisse: quod
certe a suo cdo non posset discere. Iile
qͥppe si non concupiuit aliena: quare.
suꝑterrã tenebrarũ ubi nunquãfuert̃
noua scła construit: Andicturꝰ ẽ pͥor
ipsa gens tenebrarũ regnũ meũ con¬
cupiuit: qͦd ab illaerat alienũ: Ergo
imitatꝰ est gentẽ tenebrarũ ut & ip¬
se concupisceret aliena: an angustũ
antea fuerat regnũ lucis: Optan¬
dũ gͥ erat bellũ: ut acquireret᷑ de
uictoria latitudo regnandi. Qđ si
bonũ ẽ. & ante potuit concupisci:
s expectabat᷑ ut gens hostilis in bel¬
lũ pͥor erũꝑet. quo quasi iustius ex¬
pugnaretur. Si aũt non ẽ bonum
quare inmico uicto suꝑ alienam
t̃rã crescere uoluit regnũ suũ. cũ
prius contentꝰ suis finib plena fe¬
licitate uixisset : S utinã uere
isti hȩc ipsa p̃cepta uitȩ agendȩ
qđ est unũ ne concupiscamꝰ alie¬
nũ. uellent ex illis litteris discere:
ꝓfecto mansuescerent ⁊ mitdes intel¬

Expanded text:
 etiam ex uetere didicisse: quod certe a suo deo non posset discere. ille quippe. si non concupiuit aliena. quare super terram tenebrarum, ubi numquam fuerunt, noua saecula construxit? an dicturus est: prior ipsa gens tenebrarum regnum meum concupiuit. quod ab illa erat alienum? ergo imitatus est gentem tenebrarum, ut et ipse concupisceret aliena? an angustum antea fuerat regnum lucis? optandum igitur erat bellum, ut adquireretur de uictoria latitudo regnandi. quod si bonum est, et ante potuit concupisci, sed expectabatur, ut gens hostilis in bellum prior erumperet. quo quasi iustius expugnaretur. si autem non est bonum, quare inimico uicto super alienam terram crescere uoluit regnum suum, cum prius contentus suis finibus plena felicitate uixisset? sed utinam uere isti haec ipsa praecepta uitae agendae, quorum est unum. ne concupiscamus alienum, uellent ex illis litteris discere, profecto mansuescerent et mites intel
Abbreviated transcription (Latin):
bus seminauit. quẽq etiam osten¬
dit ex dõ non ẽẽ. cum illũ solum
monstrauit ẽẽ exdo. Nec non & ad
colosenses id ipsũ denuo dicit. Ex¬
poliati ueterẽ hominẽ cũ actib eiꝰ:
induite nouu̾ qui renouatur in
agnitione dĩ scd̾m imaginẽ eiꝰ. qui

Expanded text:
bus seminauit quemque etiam ostenbus seminauit quemque etiam ostendit ex deo non esse, cum illum solum monstrauit esse ex deo. necnon et ad Colossenses id ipsum denuo dicit: expoliate ueterem hominem cum actibus eius et induite nouum, qui renouatur in agnitione dei secundum imaginem ei
Abbreviated transcription (Latin):
I& ex ipso uobis queminã & quan¬
& do & quẽad modũ d̾s hominem
faciat ostendemꝰ. Dicit ad ephesios.
Ut deponatis scđm pͥorẽ conuer¬
sationẽ ueterẽ hominẽ: qui corrũ¬
pitur ꝑ desideria erroris. Renoua¬
mini aut sp̃ti mentis ur̃e. & indu
ite nouũ hominẽ qui scđm d̃m̃
creatꝰ ẽ. in iusticia & sc̃itate ue¬
ritatis. Uides gͦ quando ereatur
homo ad imaginẽ d̃i. uides hic &
hominẽ ostendi alterũ. & natiui¬
tatẽ aliam: & aliũ nascendi mo¬
dum. Nam cũ exuite uos & induite
dicit: tempꝰ utiq crudelitatis sig¬
nificat. Cũ uͦ hominẽ nouũ ado
creari testatur : tum indicat ue¬
terẽ nec ap ipso ẽẽ nec scđ̾m d̾m for¬
matũ. Et cum ꝓsequit᷑. dicens illũ
quidẽ fieri in sc̃itate & iusticia ⁊
ueritate: tunc designat atq de mon¬
strat alterum illũ natiuitatis morẽ.
quẽ dixi longe dissimilẽ huic. qui
corpora nr̃a furiosis genitoꝵ cõplexi¬

Expanded text:
, ex ipso uobis quemnam et quan, ex ipso uobis quemnam et quando et quemadmodum deus hominem faciat, ostendemus. dicit ad Ephesios: ut deponatis secundum priorem conuersationem ueterem hominem, qui corrumpitur per desideria erroris; renouamite nouum hominem. qui secundum deum creatus est in iustitia et sanctitate ueritatis. uides ergo, quando creatur homo ad imaginem dei, uides hic et hominem ostendi alterum et natiuitatem aliam et alium nascendi modum. nam cum "exuite uos et induite" dicit. tempus utique credulitatis significat; cum uero hominem nouum a deo creari testatur, tum indicat ueterem nec ab ipso esse nec secundum eum formatum. et cum prosequitur dicens illum quidem fieri in sanctitate et iustitia et ueritate, tunc designat atque demonstrat alterum illum natiuitatis morem, quem dixi longe dissimilem huic, qui corpora nostra furiosis genitorum conplexi
Abbreviated transcription (Latin):
quitur. Quod nascitur de carne
caro est: & quod nascitur de spũ sp̃s
ẽ. quam corpore gignim᷑. s & illa alia
qua renascimur sp̃ũ: non minor egͦ
cura ẽ. ⁊ hoc ipsum querere. in qua¬
nã earũ nos faciat d̾s. Modus quoq
nascendi duplex ẽ. Unus ille furoris
& intẽperantiȩ ꝓprius. quo sumus
a genitorib curpit᷑ ⁊ ꝑ libidinẽ sati
doctrinis disciplinati sumꝰ ad fidẽ
Uñ om̃is etiam religio. ⁊ maxime
xp̃iana ad sacramentũ rudes infan
in utero fingim᷑. ut fere gentibus
placet ⁊ uideis & ipsis uob̃. tunc no̾
ds format ad imaginẽ suam & ue¬
teres nos facit & ꝑfurorẽ ac libidi¬
nẽ creat: quod haut scio utrũ di¬
uinitati eius conueniat. Si uͦ cũ
credimꝰ ⁊ ad meliorẽ uitȩ conuer¬
timur statũ. tunc formam᷑ ado ut
facit ac pure. quo quid consenta¬
neum quid ue conueniens magis
scẽ eiꝰ est uenerabili maiestati: Qđ¬
si & uos auctoritatẽ pauli ñ sꝑniils¬

Expanded text:
quitur: quod nascitur de carne, quitur: quod nascitur de carne, caro est: et quod naest qua in corpore gignimur, sed et illa alia qua renascimur spiritu, non minor aeque cura est et hoc ipsum quaerere, in quanam earum nos faciat deus. modus quoque nascendi duplex est: unus ille furoris et intemperantiae proprius, quo sumus a generatoribus turpiter et per libidinem sati;doctrinis discipulati sumus ad fidem: unde omnis etiam religio et maxime christiana ad sacramentum rudes infantin utero fingimur, ut fere gentibus placet et Iudaeis et ipsis uobis. tunc nos deus format ad imaginem suam et ueteres nos facit et per furorem ac libidinem creat — quod haud scio utrum diuinitati eius conueniat — si uero cum credimus et ad meliorem uitae conuertimur statum, tunc formamur a deo,facit ac pure. quo quid consentaneum quidue conueniens magis sanctae eius est ac uenerabili maiestati? quodsi et uos auctoritatem Pauli non spernitis
Abbreviated transcription (Latin):
ei qui me segregauit de utero
matris meȩ. ut reuelaret filium
suum in me. ut annuntiarem in
gentes: continuo ñ acquieui carni
⁊ sangumi. Uides gͦ ubiq eum in
hac altera natiuitate nr̃a sp̃ali dũ¬
taxat. asseuerantẽ nos adõ formari:
non in pͥore illa obscena ac ꝓpudio¬
sa quȩ nos nichilo p̾stantius. neq
mundius animalib ceteris inute¬
ro mat̾no & concepit & formauit¬
& genuit. Qua de re animaduer¬
tere si solueritis: inuenietis hac
in parte nos non tam ꝓfessione a
uob̃ distare. quã intellectu. Siqͥdẽ
uobis placuerit hoc ueteri ⁊ exte¬
riori homini ac terreno tribuere.
ut sit a dõ formatꝰ: nos uͦ contra ce¬
lesti hoc dederimꝰ. ⁊ interiori a no-¬
uo homini deferemꝰ. Neq id teme¬
re. aut p̃sumptiue s ã xp̃o discen¬
tes & eius apłis: qui primi eadẽ
in mundo docuisse monstrantus.

Expanded text:
ei, qui me segregauit de utero ei, qui me segregauit de utero matris meae, ut reuelaret filium suum in me, ut eum adnuntiarem in gentes, continuo non adquieui carni et sanguini. uides ergo ubique eum in hac altera natiuitate nostra, spiritali dumtaxat adseuerantem nos a deo formari, non in priore illa obscaena ac propudiosa, quae nos nihilo praestantius neque mundius animalibus ceteris in utero materno et concepit et formauit et genuit. qua de re animaduertere si uolueritis, inuenietis hac in parte nos non tam professione a uobis distare quam intellectu, siquidem uobis placuerit hoc ueteri et exteriori homini ac terreno tribuere, ut sit a deo formatus, nos uero contra caelesti hoc dederimus et interiori ac nouo homini deferamus neque id temere aut praesumptiue, sed a Christo discentes et eius apostolis, qui primi eadem in mundo docuisse monstrantur.
Abbreviated transcription (Latin):
modis formetur edocuit: in agnitio
ne quod significat cruͤdelitatis tẽpꝰ.
creauit eum: ut ex hoc liqueat uete¬
rem hominẽ nec unaginẽ di nec ab
ipso formatũ. Nam & illud quidẽ qͦd
sequit᷑ dicens. ubi non ẽ masculus
& femina uideus & grecus. barbarꝰ
& scita. magis ac magis ostendit na¬
tiuitatẽ hanc quȩ nos mares fecit
ac feminas. grecos ⁊ iuideos. scytas ac
barbaros. non eam ẽẽ. in qua d̾s oꝑa¬
tur cũ hominẽ format: s illud que
nos om̃i exutos nationũ uarietate
idem rursus apłs dicit. Quot qͦt in
Non ẽ iudeus neq grecus. non est
masculus neq femina. non ẽ seruus
& liber : s om̃s in xp̃o unũ sunt.
Ergo tunc fit homo a do: cum fit
unus ex multis. ñ cũ ex uno ẽ. diuisꝰ
in multa. Diuisit aut̃ nos pͥmꝰ ortꝰ
idẽ corporalis. scd̾s adimat intelli¬
gibilis ac diuinꝰ: eoq rectissime nos
hunc quide corporis nature ascriben¬
dum putamꝰ. illũ uͦ suꝑnę maiesta
thas de semetipso. Cum placuit

Expanded text:
t, in agnitione Dei, quo significatur credulitatis tempus. creavit eum: ut ex hoc liqueat veterem hominem nec imaginem esse Dei, nec ab ipso formatum. Nam et illud quidem quod sequitur, dicens, Ubi non est masculus et femina, Judaeus et Graecus, Barbarus et Scytha : magis ac magis ostendit nativitatem hanc, quae nos mares fecit ac feminas, Graecos et Judaeos, Scythas et Barbaros, non eam esse in qua Deus operatur, cum hominem format; sed illam quae nos omni exutos nationum varietate idem rursus apostolus dicit, Quotquot in non est Judaeus neque Graecus, non est masculus neque femina, non est servus et liber; sed omnes in Christo unum sunt . Ergo tunc fit homo a Dunus ei multis, non cum ex uno est diuisus in multa. diuisit autem nos primus ortus, id est corporalis; secundus adunat, intellegibilis ac diuinus: eoque rectissime nos hunc quidem corporis naturae ascribendum putauimus, illum uero supernae maiestattas de semet ipso: cum placuit
Abbreviated transcription (Latin):
de uenientẽ aut ex maledictioe.
Si ex benedictione uenit pena
peccati: opta ẽe semꝑi pena pec¬
cati. Si aut̃ optas inde liberari :
crede ꝑdiumnȩ sententiȩ iusticiã¬
uenisse. Confitere gͦ maledictũ
suscepisse ꝓ nob̃. quẽ confiteris mor

Expanded text:
de uenientem aut ex maledictione. de uenientem aut ex maledictione. si ex benedictione uenit poena peccati, opta esse semper in poena peccati; si autem optas inde liberari, crede per diuinae sententiae iustitiauenisse. confitere ergo maledictum s
Abbreviated transcription (Latin):
pena nr̃a. Ac ꝑ hoc additũ ẽ. om̃is:
ne xp̃c adueram mortẽ non ꝑti¬
nere diceret᷑. s a maledicto quod
morti adiunctũ ẽ. insipienti hono¬
rificentia se ꝑaret᷑. Qui aũt ex ue¬
ritate eũgłica fidelis ẽ. intelligit
tam non ẽẽ contumeliam. xp̃i ex ore
moysi. cũ eum dixit maledictũ ũ
ex diuinitate maiestatis sue. s ex
conditione pene nr̃e. ex qua in
ligno suspensus ẽ: quã non ẽ. laus
xp̃i exore manicheoꝵ. cũ eum ne¬
gant carnẽ habuisse mortalem.
in qua uerã mortẽ pateret᷑. quia
ex illo ꝓpħico maledicto laus in¬
telligitur humilitatis. ex istohe¬
retico quasi honore crimen obici¬
tur falsitatis. Si gͦ maledictum¬
negas: negas mortuũ. Si negas
mortuũ: iam ñ contra moysen.
s contra apłos dimicas. Si autẽ¬
s confiteris mortuũ: confitere sus¬
cipe penam peccati nr̃i sine pecca¬
to nr̃o. Iam uero ubi audis penã
peccati: aut ex benedictione cre¬

Expanded text:
poena nostra. ac per hoc additum est: omnis, poena nostra. ac per hoc additum est: omnis, ne Christus ad ueram mortem non pertinere diceretur, si a maledicto, quod morti coniunctum est, insipienti honorificentia separaretur. Qui autem ex ueritate euangelica fidelis est, intellegit tam non esse contumeliam Christi ex ore Moysi, cum eum dixit maledictum, non ex diuinitate maiestatis suae, sed ex condicione poenae nostrae, ex qua in ligno suspensus est, quam non est laus Christi ex ore Manichaeorum, cum eum negant carnem habuisse mortalem, in qua ueram mortem pateretur, quia ex illo prophetico maledicto laus intellegitur humilitatis, ex isto haeretico quasi honore crimen obicitur falsitatis. si ergo negas maledictum, nega mortuum; si negas mortuum, non iam contra Moysen, sed contra apostolos dimicas. si autem confiteris mortuum, confitere suscepisse poenam peccati nostri sine peccato nostro. iam uero ubi audis poenam peccati, aut ex benedictione cre
Abbreviated transcription (Latin):
crucifixo pependit in ligno: qͥa
nec uere crucifixus ẽ. S contra
longe futuros hereticos. quam di
longe clamat moyses: sine cauli
tergiuer samini.o quib displicet
ueritas mortis xp̃i. Maledictꝰ oms
qui pendet in ligno. Non ille alt
ille: s om̃is om̃ino. Etiã ne ⁊ fill
dĩ: Etiã ꝓrsus. Nã hoc ẽ. quod
ñ uultis. Inde satagitis: inde se¬
ducitis. Displicet enĩ maledictꝰ¬
ꝓ nob uob̃: quia difplicet mortis
pro nob̃. Tunc enĩ extra maledictũ
illius adam: si extra illiꝰ mortẽ. Cũ
uͦ ex homine ⁊ ꝓ homine mortem
suscepit. ex illo ⁊ ꝓ illo etiã male¬
dictũ. quod mortẽ comitatur sus¬
ciꝑe non dedignatꝰ ẽ: etiã ille pror¬
sus etiã ille filius dei semꝑ uiuus
insua iusticia. mortuus aut ꝓpt̃
delicta nr̃a. in carne ur̃a suscepta
expena nr̃a. Sic ⁊ semꝑ benedictꝰ
in sua iusticia: maledictꝰ aut ꝓpt̃
delicta nr̃a. in morte susceptã ex

Expanded text:
crucifixo pependit in ligno, quia crucifixo pependit in ligno, quia nec uere crucifixus est. sed contra longe futuros haereticos quam de longe clamat Moyses " sine causa tergiuersamini," quibus displicet ueritas mortis Christi. maledictus omnis, qui pendet in ligno; non ille aut ille, sed omnis omnino! etiamne et filius dei ? etiam prorsus. nam hoc est, quod non uultis: inde satagitis, inde seducitis. displicet enim uobis maledictus pro nobis, quia displicet mortuus pro nobis: tunc enim extra maledictum illius Adam, si extra illius mortem. cum uero ex homine et pro homine mortem suscepit, ex illo et pro illo etiam maledictum, quod morti comitatur, suscipere non dedignatus est etiam ille, prorsus etiam ille filius dei semper uiuus in sua iustitia, mortuus autem propter delicta nostra in carne suscepta ex poena nostra. sic et semper benedictus in sua iustitia, maledictus autem propter delicta nostra in morte suscepta ex
Abbreviated transcription (Latin):
dixisse maledictũ: cogitur rep̃¬
hendere apłm dixisse peccatũ.
Nã utiq maledictũ: comes peccati
ẽ. Nec ido maior inuidia ẽ quoda¬
diderit qo: ut diceret maledictꝰ
dõ om̃is qͥ pependerit in ligno.
Nisi enĩ ds odisset peccatũ ⁊ mo¬
tẽm nram: non ad eam suscipien¬
dã atq delendã filiũ suũ mitte¬
ret. Quid gͦ mirũ simaledictũ ẽ.
do. quod odit ds. Tanto eñ libei¬
tius nob̃ donat immortalitatẽ
quȩ futura ẽ. xp̃o ueniente: qua¬
to misericordius odit mortẽ nr̃a
que in ligno pependit. xp̃omon¬
ente. Quod aut̃ additũ est om̃is.
ut diceret᷑ maledictꝰ om̃is qui in
ligno pependerit. ñ sane moyses
minꝰ p̃uidit etiã iustos in cruce fu¬
turos s bene p̃uidit hereticos ue¬
ram mortẽ dñi negaturos: ⁊ iq̃o
uolentes ab hoc maledicto xp̃m
seiungere. ut a mortis etiã uerii¬
te seiungerent. Si enĩuera illo
mors ñ erat. nullũ maledictũ xp̃i

Expanded text:
dixisse maledictum, cogitur reprdixisse maledictum, cogitur reprehendere apostolum dixisse peccatum; nam utique maledictum comes peccati est. Nec ideo maior inuidia est, quod addiderit: deo, ut diceret: maledictus deo omnis qui pependerit in ligno. nisi enim deus odisset peccatum et nostram mortem, non ad eam suscipiendam atque delendam filium suum mitteret. quid ergo mirum si maledictum est deo quod odit deus? tanto enim libentius nobis donat immortalitatem, quae futura est Christo ueniente, quanto misericordius odit mortem nostram, quae in ligno pependit Christo morente. quod autem additum est: omnis, ut diceretur: maledictus omnis qui in ligno pependerit, non sane Moyses minus praeuidit etiam iustos in cruce futuros, sed bene praeuidit haereticos ueram mortem domini negaturos et ideo uolentes ab hoc maledicto Christum seiungere, ut a mortis etiam ueritate seiungerent. si enim uera illa mors non erat. nullum maledictum Christo
Abbreviated transcription (Latin):
Ex ingenio meo ista dixerĩ: si ñ
apłs tociens hoc inculcat. ut et
dormientes excitet et calũpni¬
antes offocet. Misit inquit ds̾
filiũ suũ insimilitudinẽ carnis
peccati: ut de peccato dampna¬
ret peccatũ in carne. Non erat
gͦ illa caro peccati: quia non
de traduce mortalitatis in ma¬
riam ꝑ mascłm uenerat. S ta¬
men quia de peccato ẽ mors. illa
aũcaro ꝗͣiĩ ex uirginẽ tn mortał fuit. ẽo ipso
qͦ mortalis erat: similitudinẽ
carnis peccati habebat. Hoc ap¬
pellat etiã peccatũ consequent
dicens: ut de peccato dãpnaret
peccatũ in carne. Itẽ alio loco
eũ inquit qͥ non nõuerat pecca¬
tũ. peccatum ꝓ nob̃ fecit: ut nos
simꝰ iusticia di in ipso. Cur gͦ ti¬
meret moyses dicere maledictũ:
qͦd paulus non timuit dicere
peccatũ : Plane hoc ꝓpħa ⁊ p̃ui¬
dere debuit ⁊ p̃dicere: ꝑatꝰ ab
hereticis cũ apł̃o rep̃hendi. Qͥs¬
quis enĩ rep̃henderit ꝓpħam

Expanded text:
E; ingenio meo ista dixerim, si non E; ingenio meo ista dixerim, si non apostolus totiens hoc inculcat, ut et dormientes excitet et calumniantes offocet. misit, inquit, deus filium suum in similitudinem carnis peccati, ut de peccato damnaret peccatum in carne. non erat ergo illa caro peccati, quia non de traduce mortalitatis in Mariam per masculum uenerat; sed tamen quia de peccato est mors, illa autem caro quamuis ex uirgine, tamen mortalis fuit, eo ipso, quo mortalis erat, similitudinem habebat carnis peccati. hoc appellat etiam peccatum consequenter dicens: ut de peccato damnaret peccatum in carne. item alio loco: eum, inquit, qui non nouerat peccatum, peccatum simus justitia Dei in ipso . Cur ergo timeret Moyses dicere maledictum, quod Paulus non timuit dicere peccatum? Plane hoc propheta ei praevidere debuit et praedicere, paratus ab haereticis cum apostolo reprehendi. quisquis enim reprehenderit prophetam
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ mortalitatẽ carnis: sine peccato
xp̃i. expeccato tam̃ hominis. etiã
in xp̃o factã: Ex adam qͥppe corpꝰ
assumpsit: quia exadã uirgo ma¬
ria quȩ peꝑit. xp̃m. Dixerat aũt
ds in paradyso. Qua die tetigeri¬
tis: morte moriemini. Hoc ẽ. male¬
dictum: quod pependit in ligno.
Ille neget. xp̃m maledictũ: qui
negat & mortuũ. Qui aũt confi¬
tetur ⁊ mortuu̾t negare ñ potest
mortẽ de peccato ẽẽ. ⁊ obhoc etiam
ipsam peccatũ uocari audiat apłor
dicentẽ. qm̃ uetꝰ homo nr̃ simul
cũ illo crucifixus ẽ: ⁊ intelligat
quẽ maledictũ moyses dixerit.
miiit dicere ꝓ om̃ib mortuus est.
hoc ẽ enim mortuus ẽ quod male¬
dictꝰ. qm̃ mors ipsa ex maledicto ẽ.
⁊ maledictũ ẽ. omne peccatũ siue ipsũ
quod fit ut sequat supplitiũ. siue
ipsum supplitiura quod alio modo
uocat᷑ peccatũ quia fit ex peccato.
Suscepit aũt x p̃c sine reatu sup¬
pliciũ nr̃m: ut inde solueret re

Expanded text:
esse mortalitatem carnis sine peccato esse mortalitatem carnis sine peccato Christi, ex peccato tamen hominis etiam in Christo factam? ex Adam quippe corpus assumpsit, quia ex Adam Virgo Maria quae peperit Christum. Dixerat autem Deus in paradiso, Qua die tetigeritis, morte moriemini. Hoc est maledictum quod pependit in ligno. Ille neget Christum maledictum, qui negat et mortuum, qui autem confitetur mortuum, et negare non potest mortem de peccato esse, et ob hoc etiam ipsam peccatum vocari. Audiat Apostolum dicentem quoniam vetus homo noster simul cum illo crucifixus est, et intelligat quem maledictum Moyses dixerit. muit dicere Pro omnibus mortuus est. Hoc est enim, mortuus est quod maledictus quoniam mors ipsa ex maledicto est et maledictum est omne peccatum, siue ipsum, quod fit, ut sequatur subplicium, siue ipsum subplicium, quod alio modo uocatur peccatum, quia fit ex peccato. suscepit autem Christus sine reatu subplicium nostrum, ut inde solueret rea
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ modũ dicit᷑ alia lingua gre¬
caralia latina. Et manꝰ alio modo
uenuis ad oꝑandũ: ⁊ alio mͦ manꝰ
dr scriptura quȩ fit ꝑ manũ. Dici¬
mꝰ enĩ ꝑlata ẽ manꝰ enis: lecta est.
aduersus eũmanꝰ eiꝰ. Habeo manũ
niã: recipe manũ tuã. Manꝰ utiq:
qpe mẽbrũ ẽ hominis. Non autem
opinor illam scripturã m̃brũ ẽẽ
hominis: & tam̃ dr̃ manꝰ eo qͦd ma¬
nufacta sit. Sic ⁊ peccatũ ñ tantũ
isuꝰ opꝰ malũ. quod pena dignũ ẽ:
sed etiã ipsa mors quȩ peccato facta
ẽ. peccatũ appellata ẽ. Illud itaq
peccatũ quo reus eẽt mortis ñ com¬
tem quȩ peccato inflicta ẽ. humane
nature suscepit ꝓ nob̃. Hoc suspen¬
dit in ligno: hoc maledictũ est ꝑ
moysen. Ibi mors dampnata est.
ut nos liberaremͣ: ne regnante pec¬
cato. nos dãpnati remaneremꝰ. Qͥd
gͦ mirat᷑ faustꝰ maledictũ peccatũ¬
ẽẽ. maledictã ẽẽ mortẽ. maledictã

Expanded text:
quem modum dicitur alia lingua graequem modum dicitur alia lingua graeca, alia latina. et manus alio modouemus ad operandum, et alio modo manus dicitur scriptura, quae fit per manum; dicimus enim: "probata est manus eius" "lecta est aduersus eum manus eius" "habeo manum tuam" "recipe manum tuam". manus utique proprie membrum est hominis. non autem opinor illam scripturam membrum esse hominis; et tamen dicitur manus eo quod manu facta sit. sic et peccatum non tantum ipsum opus malum, quod poena dignum est, sed etiam ipsa mors, quae peccato facta. Illud itaque peccatum, quo reus esset mortis, non comtem, quae peccato inflicta est humanae naturae, suscepit pro nobis. Hoc suspendit in ligno, hoc maledictum est per Moysen. Ibi mors damnata est, ut nos liberaremur: ne regnante peccato nos damnati remaneremus. Quid go miratur Faustus maledictum esse peccatum, maledictam esse mortem, maledictam
Abbreviated transcription (Latin):
a mnoyse: ⁊ obhoc odit moysen qui
am magno sacram̃to. ⁊ quã pie dict̃
sit maledictꝰ om̃is qui in ligno pepe¬
derit: istos pios homines int̾rogo.
cur irascant᷑ moysi. quando quicde
ipsas cicatrices post resurrectionꝰ
disc ipło minꝰ credulo de monsti¬
uit. Quo si ita ẽ: utiq uulner¬
bile atq mortale corpꝰ habuit qͥl
isti nolunt fateri. Sigͦ ⁊ illa uilis¬
ra ⁊ illȩ cicatrices falsȩ erant: fal¬
sum ẽ ⁊ quod pependit in ligno.
Non itaq potuit ad eũ illa male¬
dictio ꝑuenire. Non ẽ quo succei¬
seant ei: acuiꝰ ore ꝓcessit. Itaqlis
irafi se fingunt ei qui male dixerit
fase morti. xp̃i. quod scdm ipsos dixe¬
quomꝰ ẽ. detestandus. qͥ fallatiã obi¬
cit ueritati: S iã uideamꝰ ex occa¬
sione calũpniantiũ hereticoꝵ: qͦmͦ
llud sacram̃tũ fidelib exponatur.
Nors hominis: ex pena peccati est.
tis sub palat᷑o mouet᷑: ⁊ alio mͦ dr̃
ingua quod ꝑ linguã fit. Scđ̃m

Expanded text:
a Moyse et ob hoc odit Moysen, quia eriam, in quam magno sacramento et quam pie dictum sit: maledictus omnis, qui in ligno pependerit, istos pios homines interrogo, cur irascantur Moysi. quandoquidem mipsas cicatrices post resurrectionem discipulo minus credulo demonstrauit. quod si ita est, utique uulnerabile atque mortale corpus habuit, quod isti nolunt fateri. si ergo et illa uulnera et illae cicatrices falsae erant, falsum est et quod pependit in ligno. non itaque potuit ad eum illa maledictio peruenire, non est, quod suscenseant ei, a cuius ore processit. itaque si ipsi irasci se fingunt ei, qui maledixerit falsae morti Christi, quod secundum ipsos dixequomodo est detestandus, qui fallaciam obicit ueritati? sed iam uideamus ex occasione calumniantium haereticorum. quomodo illud sacramentum fidelibus exponatur. Mors hominis ex poena peccati est: tes sub palato mouetur. et alio modo dicitur lingua. quod per linguam fit; secundum
Abbreviated transcription (Latin):
hic eis placeat si ille displicet. non
ẽ parum aduersus istos. Nob̃ aut̃
sufficit scire unũ dm locũtũ ⁊ ꝑ
moysen ⁊ ꝑ ysaiam.⁊ maledictũ eẽ.
omnẽ qui non suscitauerit semen
in isrł. siue tunc cũ popło scdm
carnẽ ꝓpagando etiam carnalis
prolis oꝑatio. inconuigali casti¬
tate ad officiũ coniugũ ꝑtinebat:
siue nunc. ne quisquã spiritalit̾
natꝰ putet sibi debere sufficere.
nec instet dominicis lucriẜ quib
quisq ꝓ modulo suo p̃dicando
xp̃m debet generare.xp̃ianos.
Ita illa diuina sententia temꝑa

Expanded text:
hic eis placeat, si ille displicet, non hic eis placeat, si ille displicet, non est parum aduersus istos. nobis enim sufficit scire unum deum locutum et per Moysen et per Esaiam. et maledictum esse omnem, qui non suscitauerit semen in Israhel, siue tunc, cum populo secundum carnem propagando etiam carnalis prolis operatio in coniugali castitate ad officium ciuicum pertinebat, siue nunc, ne quisquam spiritaliter natus putet sibi debere sufficere. nec instet dominicis lucris, quibus quisque pro modulo suo praedicando Christum debet generare christianos. ita illa diuina sententia tem
Abbreviated transcription (Latin):
fecit ⁊ multa huiꝰmodi. Uos autẽ
cũ horretis maledictũ. xp̃m: fate¬
mini uos horrere mortẽ. xp̃i. Ubi
apparet ur̃a non anicularis maledi¬
ctio. s diabolica simulatio: qui mor¬
tẽ corporis .xp̃i animȩ ur̃e mortẽ
non creditis. Quã tam̃ mortẽ xp̃i
non uerã s simulatã suadetis. qua¬
siñ audeatis ꝑ nom̃. xp̃ianũ homi¬
nes fallere. nisi ipsum xp̃m magi¬
strũ fallatiȩ faciatis. Quod autẽ
inuidus continentiȩ uel uirgini¬
tati fausto moyses uisus ẽ. quia
dixit. maledictus om̃is qͥ ñ suscita¬
uerit semen misrł: legant ysai¬
am clamantẽ. Hȩc diete dñs spa¬
donib om̃ib qui obseruauerint.
precepta mea. ⁊ elegerint quȩ
ego uolo. ⁊ custodierint testam̃tũ
meũ: dabo illis in domomea. et
in muro meo locũ nommatũ me¬
liorẽ filioꝵ ⁊ filiarũ nom̃ ȩt̾num
dabo illis. ⁊ non deerit illis. At si
contrariũ putant ysaiam moysi:

Expanded text:
fecit et multa huiusmodi. uos autem fecit et multa huiusmodi. uos autem cum horretis maledictum Christum, fatemini uos horrere mortem Christi. ubi adparet uestra non anicularis maledictio, sed diabolica simulatio, qui mortem corporis Christi animae uestrae morte non creditis. quam tamen mortem Christi non ueram, sed simulatam suadetis. quasi non audeatis per nomen christianum homines fallere, nisi ipsum Christum magistrum fallaciae faciatis. Quod autem inuidus continentiae uel uirginitati Fausto uisus est, quia dixit: maledictus omnis, qui non suscitauerit semen in Israhel, legant Esaiam clamantem: haec dicit dominus spadonibus omnibus: qui obseruauerint praecepta mea et elegerint, quae ego uolo. et custodierint testamentum meum, dabo illis in domo mea et in muro meo locum nominatum, meliorem filiorum et filiarum; nomen aeternum dabo illis et non deerit illis. aut si contrarium putant Esaiam Moysi,
Abbreviated transcription (Latin):
te. ne cũ suo corꝑe in et̾no igne dãp¬
netur. Hanc enĩ questionẽ nob̃ dns
soluit dicens. Nolite timere eos qͥ
corpꝰ occidunt animã aut̃ ñ posst̃
occidere: sed eũ timete qͥ habet po
testatẽ ⁊ animã ⁊ corpꝰ oceidere in
gehennã ignis. Tanquã diceret.
Nolite timere maledictũ corꝑalis
mortis qͦd temporalit̾ soluit᷑ : sed
tuete maledictũ sp̃italis mortis.
ꝑ quod anima in et̃nũ cũ suo cor¬
pore eruciatur. Ecce non ẽ ameu¬
iaris maledictio. s ꝓphetica predica¬
tio: maledictꝰ om̃is qui pendet in
ligno. Sic enĩ aufert. xp̃c de male¬
dictione maledictũ: quomͦ de mor¬
te mortẽ de peccato peccatũ. Sic gͦ
non blasphemauit moyses dicendo
maledictꝰ om̃is qui pendet in lig¬
no: quomͦ non blasphemauert apłi
dicendo mortuus est ⁊ uetꝰ homo
nr̃ confixus est cruci cũ illo. et de
peccato dampnauit peccatũ &eum
qͥ ñ nouerat peccatũ. peccatũ ꝓ nob̃

Expanded text:
te, ne cum suo corpore in aeterno igne damte, ne cum suo corpore in aeterno igne damnetur. hanc enim quaestion m nobis dominus soluit dicens: nolite timere eos, qui corpus occidunt, animam autem non possunt otestatem et animam et corpus occidere in gehennam ignis . Tanquam diceret, Nolite timere maledictum corporalis mortis, quod temporaliter solvitur: sed timete maledictum spiritualis mortis, per quod anima in aeternum cum suo corpore cruciatur. Ecce non est anicularis maledictio, sed prophetica praedictio, Maledictus omnis qui pendet in ligno. Sic enim aufert Christus de maledicto maledictum, quomodo de morte mortem, de peccato peccatum. sic ergo non blasphemauit Moyses dicendo: maledictus omnis qui pendet in ligno, quomodo non blasphemauerunt apostoli docendo: mortuus est et: uetus homo noster confixus est cruci c um illo et: de peccato damnauit peccatum et: eum, qui non nouerat peccatum, peccatum pro nobis