comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
execrabilis appareret. qui tam multa in ipsis sacris
erubescenda susceꝑant. aut illi om̃s nicħ aliud qͣm
homines mortui ꝓdebant᷑. quos tam ꝓlixa tp̃ris ui¬
tustate fere om̃s ppłi gentium dõs inmortales ẽẽ crt¬
did̾ant. cum ⁊ talibꝰ sacͥs idẽ illi demones obiectan¬
tur. qui se colendos ꝓipsis mortus quos dõs pittan
fecerat. quibꝰdam fallacium miraculoꝵ attestacionb
susponebant. S occulta di u̾i ꝓ uidentia factume.
ut ⁊ pompilio amico suo ilł conciliati artibꝰ quibis
⁊ tñ ut moriturus incendet ea potius qͣm obruente
ad mon̾e ñ ꝑmitt̾entur. qui ne uinotescerent nes
aratro quo sunt eruta obsistẽ potuer̃. nec stilo uar̾¬
Sinuntur aut̃ alto dĩ summo iustoq uidicio. ꝓmers
crum quod ab eisł̃ affligi tantum uel etiam subici
ac decipi iustum ẽ. Quam u̾o ꝑnitiose uel cultu u̾e
auunitatis aliene ille litt̾e iudicate sint. hinc intel¬

Expanded text:
execrabilis appareret, qui tam multa in ipsis sacris execrabilis appareret, qui tam multa in ipsis sacris erubescenda susceperant; aut illi omnes nihil aliud quam homines mortui prodebantur, quos tam prolixa temporis uetustate fere omnes populi gentium deos inmortales esse crediderant, cum et talibus sacris idem illi daemones oblectarentur, qui se colendos pro ipsis mortuis, quos deos putari fecerant, quibusdam fallacium miraculorum adtestationibus subponebant. Sed occulta Dei ueri prouidentia factum est, ut et Pompilio amico suo illis conciliati artibus, quibus tterentur, et tamen, ut moriturus incenderet ea potius quam obrueret, admonere non permitterentur; qui ne innotescerent nec aratro, quo sunt eruta, obsistere potuerunt, nec stilo Varsinuntur autem alto Dei summi iustoque iudicio pro meritis eorum, quos ab eis uel adfligi tantum, uel etiam subici ac decipi iustum est. Quam uero perniciosae uel a cultu uerae diuinitatis alienae illae litterae iudicatae sint, hinc intel
Abbreviated transcription (Latin):
ułut phisicas int̾p̾tatur: Quales si illi libri habuiꝰ¬
sent. non utiq arsissent. aut ⁊istos uaironis ad
cȩsarem pontificem scͥptos atq editos. patres con¬
scͥpti similit̾ incendissent. Qd̃ gͦ aqͣm egesserit idẽ
exportauerit numa pompiliꝰ uñ ydromantiã
face̾t. idõ nẏpham egeriã coniugẽ dr̃ habuisse.
quẽ admodũ insupͣdicto libro uarronis exponit᷑.
Ita enĩ solent res gestȩ. asꝑsione m̃datiorum in fabu¬
las uerti. Illa gͥ ydromantia curiosissimus rex ille
romanis. ⁊ sacra didicit quȩ in libris suis pontifi¬
ces hr̃ent ⁊ eoꝵ causas quas p̾t̾ se neminẽ scire
uoluit. Itaq eas seorsum scriptas secum quodã mͦ
morifec̃. quõ ita subtrahendas hominum noticis
sepeliendasq curauit. Aut gͦ demonum illic tam
sordide ⁊ nociȩ cupiditates erat conscͥptȩ ut ex
his tota illa theologia ciuilis ętiam ap̃d tales homines

Expanded text:
velut physicas interpretatur; quales si libri illi habuisvelut physicas interpretatur; quales si libri illi habuissent, non utique arsissent; aut et istos Varronis ad Caesarem pontificem scriptos atque editos patres conscripti similiter incendissent. Quod ergo aquam egesserit, id est exportauerit, Numa Pompilius, unde hydromantian faceret, ideo nympham Egeriam coniugem dicitur habuisse, quem ad modum in supradicto libro Varronis exponitur. Ita enim solent res gestae aspersione mendaciorum in fabulas uerti. In illa igitur hydromantia curiosissimus rex ille Romanus et sacra didicit, quae in libris suis pontifices haberent, et eorum causas, quas praeter se neminem scire uoluit. Itaque eas seorsum scriptas secum quodam modo mori fecit, quando ita subtrahendas hominum notitiae sepeliendasque curauit. Aut ergo daemonum illic tam sordidae et noxiae cupiditates erant conscriptae, ut ex his tota illa theologia ciuilis etiam aput tales homines
Abbreviated transcription (Latin):
ut in aqua uideret ymagines dõꝵ.uł potiꝰ ludifi¬
cationes demonũ. aquibꝰ audiret qͥd in sacris consti¬
tuere atq seruare deb̾et. Qd̃ genus diunationiᷤ
idẽ uano a ꝑsis dicit allatum. quo ⁊ ipsum numã¬
⁊ pꝰea phitagoram philosophu usũ fuissȩ cõme¬
morat. uͥ adhibito sanguine ȩtiam inferos ꝑhibet¬
nicromantia dicat᷑ id ipsum ẽ. ubi uidentur mor¬
tui diunare. Quibꝰ ħ artibꝰ fiant ipsi uid̾int. nolo
enim dice̾ has artes ętiã ante nr̃i saluatoris aduẽ¬
tum in ipsis ciuitatibꝰ gentium legibꝰ solere ꝓhibi.
⁊ pena seu̾issima uindicari. Nolo in quã hoc dic̾e
fortassis etiam talia tc̃ licebant. his tam̃ artibis
didicit sacra illa pompiliꝰ. quoꝵ sacroꝵ facta ꝑdi¬
dit. causas obruit. ita timuit ⁊ ipse qd̃ didicit. qͦꝵ
causarum ꝓditos libros senatꝰ incendit. Quid mͥ gͦ
uarro illorum sacrorum alias nescio quas causas

Expanded text:
ut in aqua uideret imagines deorum uel potius ludifiut in aqua uideret imagines deorum uel potius ludificationes daemonum, a quibus audiret, quid in sacris constituere adque obseruare deberet. Quod genus diuinationis idem Varro a et postea Pythagoram philosophum usum fuisse commemorat: ubi adhibito sanguine etiam inferos hydromantia siue necromantia dicatur, id ipsum est, ubi uidentur mortui diuinare. Quibus haec artibus fiant, ipsi uiderint. Nolo enim dicere has artes etiam ante nostri Saluatoris aduentum in ipsis ciuitatibus gentium legibus solere prohiberi et poena seuerissima uindicari. Nolo, inquam, hoc dicere; fortassis enim talia tdicit sacra illa Pompilius, quorum sacrorum facta prodidit, causas obruit; ita timuit et ipse quod didicit: quarum causarum proditos libros senatus incendit. Quid mihi ergo Varro illorum sacrorum alias nescio quas causas
Abbreviated transcription (Latin):
pompiliũ curiositate illicita ad ea demonum ꝑue¬
nisse secreta. quȩ ipsȩ qͥdẽ scb̾et ut hr̃ẽt uñ legendo
cõmoneret᷑. s ea tñ cum rex ȩẽt qui minimȩ quẽqͣm
metueret. nec docet aliquẽ. nec delendo uł quo qͦmͦ
ne hoĩes nȩfariȩ doc̾et. uiolare aut̃ timuit ne demo¬
nes iratos hrẽt. obruit uͥ tutũ putauit. sepulcͦ suo
ꝓpinqͣre aratrũ posse ñ credens. Senatus enĩ aut̃ cũ
religiones formidaret dampnare maioꝵ ⁊ idõ nu¬
mȩ assentiri cogeret᷑. illos tam̃ libros tam ꝑniciosoᷤᷤ
ȩ̃ẽ iudicauit. ut nec obrui rursus iub̾et ne hu¬
mana curiositas multo uehem̃tiꝰ re iam ꝓditã
quereret. s fãmis aboleri nefanda monuñta. ut qr
iam necesse ẽȩ excistimabant sacͣ illa face tołabiliꝰ
erraret᷑ cansis eoꝵ ignoratis. qͣm cognitis ciuitas tur¬
scõ angłs mittebatur. ydromantia fac̾e compulsus ẽ.

Expanded text:
Pompilium curiositate inlicita ad ea daemonum peruePompilium curiositate inlicita ad ea daemonum peruenisse secreta, quae ipse quidem scriberet, ut haberet unde legendo commoneretur; sed ea tamen, cum rex esset, qui minime quemquam metueret, nec docere aliquem nec delendo uel quoquo mne homines nefaria doceret, uiolare autem timuit, ne daemones iratos haberet, obruit, ubi tutum putauit, sepulcro suo propinquare aratrum posse non credens. Senatus autem cum religiones formidaret damnare maiorum et ideo Numae adsentiri cogeretur, illos tamen libros tam perniciosos esse iudicauit, ut nec obrui rursus iuberet, ne humana curiositas multo uehementius rem iam proditam quaereret, sed flammis aboleri nefanda monumenta, ut, quia iam necesse esse existimabant sacra illa facere, tolerabilius erraretur causis eorum ignoratis, quam cognitis ciuitas turs angelus mittebatur, hydromantian facere conpulsus est,
Abbreviated transcription (Latin):
seram. Nam sicut apud eundẽ uairone legitur in libͦ
de cultu dorum. terentius quidã cũ hr̃et ad ianicłm
fundũ ⁊ bubulcꝰ ens uiceta sepulerũ numȩ pompi¬
lii traiciens aratrum eruisset ex t̾ra libros eiꝰ. ubi
sacrorum institutorum scͥptȩ erant causȩ. in urbẽ
ꝑtulit ad p̾torem. at ille cum inspexisset pͥncipia.
rem tantam detulit ad senatũ. Uͥ cum pͥmo res
quasdam causasq legissent. cͣ qͥdq in sae̾s fu̾it insti¬
tutum. numȩ mortuo senatꝰ assensꝰ ẽ eosq libros
tanqͣm religiosi patres conscͥpti. p̾tor ut cõbureret
censuer̃. Credat quisq qd putat. ymino u̾o dicat
qd̃ dicendum suggesserit uesana contencio. quilib
tante impietatis defensor egreguis me ad monere
sufficiat sacrorum causas a rege pompilio romanoꝵ
sacroꝵ institutore conscͥptas. nec ppło nec senatui nec
saltem ipsis sac̾dotibꝰ imnotesce̾ debuissȩ. ip̃mq numã

Expanded text:
seram. Nam, sicut aput eundem Varronem legitur in libro seram. Nam, sicut aput eundem Varronem legitur in libro de cultu deorum, <Terentius quidam cum haberet ad Ianiculum fundum et bubulcus eius iuxta sepulcrum Numae Pompilii traiciens aratrum eruisset ex terra libros eius, ubi sacrorum institutorum scriptae erant causae, in Urbem pertulit ad praetorem. At ille cum inspexisset principia, rem tantam detulit ad senatum. Ubi cum primores quasdam causas legissent, quur quidque in sacris fuerit institutum, Numae mortuo senatus adsensus est, eosque libros tamquam religiosi patres conscripti, praetor ut combureret, censuerunt\'. Credat quisque quod putat; immo uero dicat, quod dicendum suggesserit uesana contentio, quilibet tantae inpietatis defensor egregius. Me admonere sufficiat sacrorum causas a rege Pompilio Romanorum sacrorum institutore conscriptas nec populo nec senatui nec saltem ipsis sacerdotibus innotescere debuisse ipsumque Numam
Abbreviated transcription (Latin):
ipsȩ uerum ȩtiam quelibet aliȩ huiꝰ gen̾is eẽnt
qͣmuis nicħ add̾m uerum uitamq ęt̾nam quȩ i
religione querenda ẽ ꝑtin̾ent. tam̃ qualieumq de
rerum natura reddita ratione aliqͣntulum mite¬
garent offensionẽ. qm̃ ñ intellecta in sacris aliqͣ
uelut turpitudo aut absurditas fec̾at. sic̃ in quib̾dã
theatroꝵ fabuł uł delubroꝵ misf̾iis fac̃ẽ conatus ẽ.
ũ non theat᷑ deluborum similitudine ab soluit sed
theatroꝵ potius similitudine delubͣ dampnauit.
⁊ añ uteumq conatus ẽ ut sensum horribilibꝰ rebꝰ
offensum ułut nat᷑alium causaꝵ ratio reddita de¬
mus ꝓdiit de numa pompilii libris redditas
sacirrum causas nullomͦ potuisse tolerari. nec dignaᷤᷤ
habitas quȩ non solum lecte innotesc̾e̾nt religiosis.
s saltem sc̃ͥptȩ recond̾ent᷑ intenebris. Iam enĩ dicã.
qd̃ int̾cio huiꝰ oꝑis libro me suo loco dicturũ eẽ ꝓmi¬

Expanded text:
ipsae, uerum etiam quaelibet aliae huius generis essent, ipsae, uerum etiam quaelibet aliae huius generis essent, quamuis nihil ad Deum uerum uitamque aeternam, quae in religione quaerenda est, pertinerent, tamen qualicumque de rerum natura reddita ratione aliquantulum mitigarent offensionem, quam non intellecta in sacris aliqua uelut turpitudo aut absurditas fecerat; sicut in quibusdam theatrorum fabulis uel delubrorum mysteriis facere conatus est, ubi non theatra delubrorum similitudine absoluit, sed theatrorum potius similitudine delubra damnauit; tamen utcumque conatus est, ut sensum horribilibus rebus offensum uelut naturalium causarum ratio reddita demus prodidit, de Numae Pompilii libris redditas sacrorum causas nullo modo potuisse tolerari nec dignas habitas, quae non solum lectae innotescerent religiosis, sed saltem scriptae reconderentur in tenebris. Iam enim dicam, quod in tertio huius operis libro me suo loco dicturum esse promi
Abbreviated transcription (Latin):
occassionibꝰ animaꝵ uł c̾aturaꝵ speciȩ mundanaꝵ.
dõs se putari cupientes.⁊ quasi diuinis honoribꝰ
eisdemq scȩlestis ac turbibꝰ rebꝰ suꝑba impuritate
letantes. atq ad uerz dm̃ conu̾sionẽ humanis aĩs
inuidentes. Ex quoꝵ in manissimos ⁊ impiissimo do¬
minatu homo lib̾atur. cum credit in eu qui p̾buit
ad exurgendũ tante humilitatis exemplũ. qͣnta illi
suꝑbia ceciderunt. hinc sunt ñ solũ illi de quibꝰ ia
multa diximus.⁊ alii atq alii similes cȩt̾ar gentiũ
atq t̾rarum. s exiam hi de quibꝰ nc̃ agimus. tanꝙͣ
in senatũ dõꝵ selecti. s plane electi nobilitate cͥmi¬
num ñ dignitate uͥtutum quorum saera uano dũ
quasi ad naturales rõnes refferre conat᷑. querens
honestare res turpes. quomͦ his quadret ⁊ consonet
ñ pot̾ inuenire. qm̃ ñ sunt ipse illoꝵ saeroꝵ causa
quas putat. uł potius uult putari. Nam si ñ solũ

Expanded text:
occasionibus animarum uel creaturarum specie mundanarum occasionibus animarum uel creaturarum specie mundanarum deos se putari cupientes et quasi diuinis honoribus eisdemque scelestis ac turpibus rebus superba inpuritate laetantes adque ad uerum Deum conuersionem humanis animis inuidentes. Ex quorum inmanissimo et inpiissimo dominatu homo liberatur, cum credit in eum, qui praebuit ad exsurgendum tantae humilitatis exemplum, quanta illi superbia ceciderunt. Hinc sunt non solum illi, de quibus multa iam diximus, et alii adque alii similes ceterarum gentium adque terrarum, sed etiam hi, de quibus nunc agimus, tamquam in senatum deorum selecti; sed plane selecti nobilitate criminum, non dignitate uirtutum. Quorum sacra Varro dum quasi ad naturales rationes referre conatur, quaerens honestare res turpes, quo modo his quadret et consonet non potest inuenire, quoniam non sunt ipsae illorum sacrorum causae, quas putat uel potius uult putari. Nam si non solum
Abbreviated transcription (Latin):
p̃dicatum e. Deiñ ppłs hebieus in unã q̃nda rem
publicam que ħ sacramituĩ aget congregatꝰ e. uͥ ꝑ
quosdã scientes. ꝑ quas dã nescientes. io quod ex
ẽẽ uenturiĩ. Sparsa ȩtiam pꝰea eadem gens. ẽ ꝑ gẽ¬
tes ꝓpt̾ testimonium scͥpturaꝵ quibꝰ ęt̾na salus in
xͦ futura p̾dicta ẽ. Om̃s enim ñ solum ꝓpħiȩ quȩ ĩ
uerb̾ sunt nec tantum p̾cepta uitȩ quȩ mores pie¬
tatemq conformant. atq illis litt̾is continentur. ueꝵ
ȩtiam sacra. sacerdotia. tab̾nacłm suiȩ templum.
altaria. sacͥficia. cerimoniȩ. dies festi.⁊ quicquid
aliud ad eam seruitutẽ ꝑtinet quȩ dõ debetur. ⁊ g̾ce
ꝓpͥe latria dr̃. ea significata ⁊ p̃nunciata sunt quȩ
ꝓpt̾ ęt̾nam uitam fidelium in xͦ ⁊ impleta credimꝰ.
⁊ impleri cernimus. ⁊ implenda confidimus. ꝑ hãc
gͦ religionem unam ⁊ ueram potuit aꝑire dõs gen¬
tium eẽ inmundissimos demones. subdefunctaꝵ

Expanded text:
rem publicam, quae hoc sacramentum ageret, congregatus est, ubi per quosdam scientes, per quos dam nescientes id, quod ex esse uenturum; sparsa etiam postea eadem gente per gentes propter testimonium scripturarum, quibus aeterna salus in Christo futura praedicta est. Omnes enim non solum prophetiae, quae in uerbis sunt, nec tantum praecepta uitae, quae mores pietatemque conformant adque illis litteris continentur, uerum etiam sacra, sacerdotia, tabernaculum siue templum, altaria, sacrificia, ceremoniae, dies festi et quidquid aliud ad eam seruitutem pertinet, quae Deo debetur et Grae dicitur, ea significata et praenuntiata sunt, quae propter aeternam uitam fidelium in Christo et inpleta credimus et inpleri cernimus et inplenda confidimus. Cergo religionem unam et ueram potuit aperiri deos gentium esse inmundissimos daemones, sub defunctarum
Abbreviated transcription (Latin):
mundaremur. eiusq sp̃n in cordibꝰ nr̃is dilectione
diffusa omnibꝰ difficultatibꝰ suꝑatis in ęt̾nã reqͥẽ.
⁊ contemplationis eiꝰ in effabile dulcedinẽ ueni¬
remus. quȩ corda. quot linguȩ ad agendas ei gr̾as

Expanded text:
mundaremur eiusque spiritu in cordibus nostris dilectione mundaremur eiusque spiritu in cordibus nostris dilectione diffusa omnibus difficultatibus superatis in aeternam requiem et contemplationis eius ineffabilem dulcedinem ueniremus, quae corda, quot linguae ad agendas ei gratias
Abbreviated transcription (Latin):
Quamuus enim nicħ eẽ possit sine ipso. nõ tm̃ sunt
qõ ipse. agit aut̃ multa etiam ꝑ angłos. s non nͥ
ex se ipso beatificauit angłos. Itaq qͣmuis ꝓpt̾
aliquas causas hominibꝰ angłos mittat. nõ tĩ¬
ex angłis homines. s ex se ipso sic̃ angłos bificat.
enim ab illo p̾t̾ huiꝰ cemodi bñficia quȩ ex hac
de qua non nulla diximus administracione
nature bonis malisq largitur. magnũ ⁊ bonoꝵ ꝓ
pͥum magne dilectionis inditũ. Quaqͣm enim
cimus. q̃ habemus m̃tem atq rõnẽ. qua eũ ipsũ
qͥhȩc om̃ia condidit inquiramus. neqͣqͣm ualemꝰ
rutosq pecẽis.⁊ a contemplatione suȩ lucis ad¬
cecatos non omnino deseruit. misitq nob̾ u̾bũ
suum qui ẽ enis unicꝰ filus. quo ꝓ nob̾ assũpta
carne nato atq passo. qͣnti d̾s hominẽ pend̾ et
nosceremus atq illo sacͥficio singłari a peccis om̃ibꝰ

Expanded text:
Quamuis enim nihil esse possint sine ipso, non sunt Quamuis enim nihil esse possint sine ipso, non sunt quod ipse. Agit autem multa etiam per angelos; sed non nisi ex se ipso beatificat angelos. Ita quamuis propter aliquas causas hominibus angex Angelis homines, sed ex se ipso, sicut Angelos, beatificat. enim ab illo praeter hujusmodi beneficia, quae ex hac, de qua nonnulla diximus, administratione naturae, bonis, malisque largitur, magnum, et bonorum proprium magnae dilectionis indicium. Quanquam enim, cimus, quod habemus mentem adque rationem, qua eum ipsum, qui haec omnia condidit, inquiramus, nequaquam ualearutosque peccatis et a contemplatione suae lucis aone caecatos non omnino deseruit misitque nobis Verbum suum, qui est eius unicus filius, quo pro nobis adsumta carne nato adque passo, quanti Deus hominem penderet, nosceremus adque illo sacrificio singulari a peccatis omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
subsequentes nouit atq ordinat. qui lunȩ statiss
modum suum. qui uias celestes atq t̾restres locoꝵ
mutationibꝰ p̃bet. qui humanis ingeniis que
creauit etiam scientiam artiũ uariaꝵ ad adul¬
uandam uitam naturamq concessit. qui conus¬
Itionl
maris ⁊ feminȩ. ad adiutorium ꝓpagande ꝓlis
instituit. qui hominum cetibꝰ quȩ focis ⁊ lumi¬
nibꝰ adhib̾ent ad facillimos usus munus t̾reni
ignis indulsit. Ista sunt certe quȩ diis selectis ꝑ
nescio quas phisicas int̾ptationes. uir accutissimus
atq doctissimus uaio siiȩ quȩ aliunde accepit. siuȩ
que ipsȩ c̃iecit distribuere laborauit. Hec aut̃ fac̃
nuillis inclusus locis. nullis iuncłis alligatus. in
nullas partes sectilis. ex nulla parte mutabilis.
implens celum ⁊ t̾ram p̾sente potentia. nõ indigẽ¬
te natura. Sic itaq ad ministrat omnia quȩ crea-¬
uit. ut etiã ipsa ꝓpͥos exerere ⁊ ag̾e̾ motus sinat.

Expanded text:
subsequentes nouit adque ordinat; qui lunae statuit subsequentes nouit adque ordinat; qui lunae statuit modum suum; qui uias caelestes adque terrestres locorum mutationibus praebet; qui humanis ingeniis, quae creauit, etiam scientias artium uariarum ad adiuuandam uitam naturamque concessit; qui coniunctionem maris et feminae ad adiutorium propagandae prolis instituit; qui hominum coetibus, quem focis et luminibus adhiberent, ad facillimos usus munus terreni ignis indulsit. Ista sunt certe, quae dis selectis per nescio quas physicas interpretationes uir acutissimus adque doctissimus Varro, siue quae aliunde accepit, siue quae ipse coniecit, distribuere laborauit. Haec autem facubique totus, nullis inclusus locis, nullis uinculis adligatus, in nullas partes sectilis, ex nulla parte mutabilis, inplens caelum et terram praesente potentia, non indigente natura. Sic itaque administrat omnia, quae creauit, ut etiam ipsa proprios exerere et agere motus sinat.
Abbreviated transcription (Latin):
didit. qui rationalẽ animã qd̃ dr̃ animus quibꝰ
uoluit uuentibꝰ indidit. qui sermonis facultati
usumq donauit. qui munus futura dicendi qͥꝰ
placuit sp̃ĩbꝰ inꝑtiuit. ⁊ ꝑ quos placet ipse futura
p̾̃dic̃. ⁊ ꝑ qͦs placet malas ualitudines pellit. qui¬
belloꝵ quoq ipsorum cum sic em̃dandum ⁊ casti¬
gandum ẽ genus humanum. excordiis ꝓgressib.
finibꝰq mod̾atur. qui mundi huius ignẽ uebem¬
mento ⁊ creauit ⁊ reg̾. qui uniu̾sarum aquar
c̾ator ⁊ gub̾nator ẽ. qui solem fecit corp̃raliũ a¬
rissimum luminum. eiq um ꝯgruam ⁊ moti
dedit. qui ipsis ȩtiam inferis dñationem suam
potestatemq nõ subtͣhit. qui semina ⁊ alim̃ta
mortalium ⁊ sine arida siuę liquida naturis cosl¬
petentibꝰ attributa substituit. qui t̾ram fundit
atq fecundat. qui fructꝰ eius aĩalibꝰ hominibꝰq
largitur. qui causas ñ solum pͥncipales sed etiã

Expanded text:
didit; qui rationalem animam, quod dicitur animus, quibus didit; qui rationalem animam, quod dicitur animus, quibus uoluit uiuentibus indidit; qui sermonis facultatem usumque donauit; qui munus futura dicendi quibus placuit spiritibus inpertiuit et per quos placet ipse futura praedicit et per quos placet malas ualbellorum quoque ipsorum, cum sic emendandum et castigandum est genus humanum, exordiis, progressibus, finibusque moderatur, qui mundi huius ignem vehemramento et creavit et regit, qui universarum aquarum creator et gubernator est, qui solem fecit corporalium clarissimum luminum, eique vim congruam et motum dedit, qui ipsis etpotestatemque non subtrahit; qui semina et alimenta mortalium, siue arida siue liquida, naturis conpetentibus adtributa substituit; qui terram fundat adque fecundat; qui fructus eius animalibus hominibusque largitur; qui causas non solum principales, sed etiam
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ia quȩ ab eis existoꝵ dõꝵ theologia ułut phi¬
sicis rõnibꝰ referuntur ad mundum qͣm sine ullo
scrupulo sacrilege opinionis dõ potiuis uero quifes
mundum omnis anmȩ ⁊ om̃is corporis conditoꝵ
tͥbuantur. adu̾tamis ħ mͦ. Nos dm̃ colimus. ñ cei
⁊ tr̾am quibꝰ duabꝰ partibꝰ mundus hic constat.
nec animam uł animas ꝑuiuentia quęcumq diffi¬
sas. s dm̃ qui fecit celumꝰ ⁊ t̾ram.⁊ omĩa quȩ inei
sunt. qui fecit omnẽ animã siue quocumq modo
uiuentem et sensus ac rõnis exꝑtẽ. siue etiam sen¬
illa unius ⁊ ueri dĩ oꝑa ꝑciurere. ꝓpt̾ quȩ isti sibi
dũ quasi honeste conantur sacramenta turpissima
⁊ scelestissima int̾ptari dos multos falsosq fecer̃.
illum dm̃ credimus qui nat᷑is a se creatis ⁊ subsistẽ¬
di ⁊ mouendi initia finesq constituit qui rerũ
causas ht̃ nouit atq disponit. qui uĩ seminũ con¬

Expanded text:
omnia quae ab eis ex istorum deorum theologia velut phyomnia quae ab eis ex istorum deorum theologia velut physicis rationibus referuntur ad mundum, quam sine ullo scrupulo sacrilegae opinionis Deo potius vero, qui fecit mundum, omnis animae et omnis corporis conditori tribuantur, advertamus hoc modo: Nos Deum colimus, non coelum et terram, quibus duac animam vel animas per viventia quaecumque diffusas; sed Deum qui fecit coelum et terram et omnia quae in eis sunt: qui fecit omnem animam, sive quocumque modo viventem et sensus ac rationis expertem, sive etiam senilla unius et ueri Dei opera percurrere, propter quae isti sibi, dum quasi honeste conantur sacramenta turpissima et scelestissima interpretari, deos multos falsosque fecerunt: illum Deum colimus, qui naturis a se creatis et subsistendi et mouendi initia finesque constituit; qui rerum causas habet, nouit adque disponit; qui uim seminum con
Abbreviated transcription (Latin):
cłos dõs. feminas t̾rȩ. int̾ quas posuit mineruã
qͣm supͣ ipsum cęlum aute posuerat. Dein mascłs
ds̃ neptunus in mari ẽ. qd ad t̾r̾am potius qͣm
ꝑhibetur. suꝑiorem t̾ram tenens. ininferiore hñs
ꝓserpinam coniuigem. Quomͦ gͦ dõs ad cęlum. dãs
ad t̾ram refene conatur: Quid solidum. quid conꝰ¬
tans. quid sobrium. quid definitum ht̃ hec dis¬
putatio: Illa ẽ aut̃ tellus initium daꝵ mat̾ scilie
magna. apud qͣm mollium ⁊ abscisoꝵ. seseq secan¬
tium atq iactantium insana ꝑstrepit turpitudo
Quid ẽ gͦ quod dr̃ caput doꝵ ianus. caput daꝵ tellꝰ
Nec ibi facit unum caput error. nec hic sanum furor
Cur hȩc frustra refeire nituntur ad mundum: Qd̃
⁊ si possent. ꝓ dõ uero mundum nemo piꝰ colit.¬
⁊ tamen eos nec hoc posse ueritas aꝑta conuneit.
Referant ħ potius ad homines mortuos:⁊ ad demo¬
nes pessimos: ⁊nulla questio remanebit. Namq¬

Expanded text:
culos deos, feminas terrae; inter quas posuit Mineruam, culos deos, feminas terrae; inter quas posuit Mineruam, quam supra ipsum caelum ante posuerat. Deinde masculus deus Neptunus in mari est, quod ad terram potius quam perhibetur, superiorem terram tenens, in inferiore habens Proserpinam coniugem. Quo modo ergo deos ad caelum, deas ad terram referre conantur? Quid solidum quid constans, quid sobrium quid definitum habet haec disputatio? Illa est autem Tellus initium dearum, Mater scilicet Magna, aput quam mollium et abscisorum seseque secantium adque. iactantium insana perstrepit turpitudo. Quid est ergo quod dicitur caput deorum Ianus, caput dearum Tellus? Nec ibi facit unum caput error, nec hic sanum furor. Quur haec frustra referre nituntur ad mundum? Quod etsi possent, pro Deo uero mundum nemo pius colit; et tamen eos nec hoc posse ueritas aperta conuincit. Referant haec potius ad homines mortuos et ad daemones pessimos, et nulla quaestio remanebit. CA
Abbreviated transcription (Latin):
de iano que alii cęlum. alii dixer̃ eẽ mundum.
sic de feminis scribendi facimus initiũ a tellure.
Sentio qͣntam molestiã tale ac tantum paciatur
ingenium. Dr̃ enĩ quadã ratione ueri simili
celum eȩ quod faciat. t̾ram quȩ paciatur. ⁊ iõ illi
mascłinam ium tͥbuit huic femĩneam.⁊ nõ atten¬
dit eum potiuis eẽ qui hȩc facit qui utrumq fecit.
Hinc etiã samotracũ nobilia mist̾ia. in suꝑiore libro
sic int̾ptatur. ea quȩ nec suis nota sunt scͥbendo
exposit᷑m eisq missurum quasi religiosissimȩ po¬
licetur. Dicit enim se ebi multis indiciis collegisse.
insimulac̾s aliud significare celum. aliud t̾ram.
aluid exempla rerum. quas plato appellat ideas¬
hrẽ dicit. ut scd̾m eas non celum aliquid fec̾it. s &̃
celum factum sit. hoc dico. istum inħ libro selec¬
torum dõrum rõnem illam trium doꝵ quibꝰ qͣsi
cuncta compleacus ẽ. ꝑdidisse. Cęlo enĩ tͥbuit mas¬

Expanded text:
de Iano, quem alii caelum, alii dixerunt esse mundum, de Iano, quem alii caelum, alii dixerunt esse mundum, sic de feminis scribendi facimus initium a Tellure. Sentio quantam molestiam tale ac tantum patiatur ingenium. Ducitur enim quadam ratione uerisimili, caelum esse quod faciat, terram quae patiatur, et ideo illi masculinam uim tribuit, huic rem femininam, et non adtendit eum potius esse qui haec facit, qui utrumque fecit. Hinc etiam Samothracum nobilia mysteria in superiore libro sic interpretatur eaque se, quae nec suis nota sunt, scribendo expositurum eisque missurum quasi religiosissime pollicetur. Dicit enim se ibi multis indiciis collegisse in simulacris aliud significare caelum, aliud terram, aliud exempla rerum, quas Plato appellat ideasre dicit, ut secundum eas non caelum aliquid fecerit, sed etiam caelum factum sit. Hoc dico, istum in hoc libro selectorum deorum rationem illam trium deorum, quibus quasi cuncta conplexus est, perdidisse. Caelo enim tribuit mas
Abbreviated transcription (Latin):
nec nõ ipsȩ. S hi quodam. id est qͣm turpit̾ nefarieq
coluerint. in ꝓmptu ẽ. Quid aut̃ uł quos coluerint
eẽt obscurum᷑. nisi eorum testaret᷑ historia ea
ipsa quȩ feda ⁊ turpia confitent᷑. numinibꝰ t̾ribi¬
liter exigentibꝰ reddita. Uñ remotis cõstat amba¬
gibus. nefarios demones atq inmundissimos sp̃s.
ac omm eiuili theologia iniusendis stolidis ima¬
gnibus ⁊ peas possgoend̃ ȩciam stultis cordibꝰ
inuitatos. Quid gͥ ualet. quod uir doctissimus
⁊ accutissimus uano uelut subtili disputatione
hos om̃s dõs in cęlum ⁊ t̾ram redige̾ ac refeire co¬
natur ⁊ ñ pot̾: Fluunt demanibꝰ resiluint. la¬
buntur ⁊ decidunt. Dicturus enim de feminis
duo sunt pͥncipia doꝵ animadu̾sa de cęlo ⁊ t̾ra.
a quo dii partim dicunt᷑ celestes. parti t̾restres.
ut insuꝑioribꝰ initiũ fecimus a cęlo cum diximꝰ

Expanded text:
nec non ipse. Sed hi quonam modo, id est quam turpiter nefarieque, nec non ipse. Sed hi quonam modo, id est quam turpiter nefarieque, coluerint, in promptu est. Quid autem vel quos coluerint, esset obscurum, nisi eorum testaretur historia, ea ipsa quae foeda et turpia confitentur numinibus terribiliter exigentibus reddita. Unde remotis constat ambagibus, nefarios daemones atque immundissimos spiritus hac omni civili theologia in visendis stolidis imaginibus, et per eas possidendis etiam stultis cordibus, t. Quid igitur ualet, quod uir doctissimus et acutissimus Varro uelut subtili disputatione hos omnes deos in caelum et in terram redigere ac referre conatur? Non potest; fluunt de manibus, resiliunt, labuntur et decidunt. Dicturus enim \' de feminduo sunt principia deorum animaduersa de caelo et terra, a quo di partim dicuntur caelestes, partim terrestres: ut in superioribus initium fecimus a caelo, cum diximus
Abbreviated transcription (Latin):
nefas sit colere aut corpus aut am̃ã. qͣntomagis
nefarium ẽ ista sic colere. ut nec salutẽ nec decus
humanum corpus ut am̃a colentis optineat: Quã
ob rem si templo sac̾dote. sacͥficio qd̾ uͦ dõ debet᷑
colatur aliqd̃ elementũ mundi. uł creatus aliqͥs
sp̃s ȩtiam si ñ inmundus ⁊ malus nõ ido malum
ẽ quia illa mala sunt quibꝰ colitur. s quia illa talia
sunt quibꝰ solus ille colendus sit. eui talis cultus
seruitusq debetur. Si aut̃ stoliditate uł monstruo¬
sitate simulacroꝵ. sacrificiis homicidioꝵ. coro¬
natione uirilium pudendoꝵ. mercede strupoꝵ.
sectione m̃broꝵ. abscisione genitaliũ. consecratiõe
s qi colendum ñ ut colendus ẽ colit. Qui uero ⁊ reb̾
talibus id est turpibꝰ ⁊ scęlestis.⁊ ñ uerũ dm idẽ¬
animȩ corporisq factorem. s creaturam qͣmius nõ
ñ ẽ ipse. ⁊ talibꝰ rebꝰ colit qualibꝰ nec ipse colendus ẽ

Expanded text:
nefas sit colere aut corpus aut animam, quanto magis nefas sit colere aut corpus aut animam, quanto magis nefarium est ista sic colere, ut nec salutem nec decus humanum corpus aut anima colentis obtineat! Quam ob rem si templo sacerdote sacrificio, quod uero Deo debetur, colatur aliquod elementum mundi uel creatus aliquis spiritus, etiamsi non inmundus et malus: non ideo malum est, quia illa mala sunt, quibus colitur, sed quia illa talia sunt, quibus ille solus colendus sit, cui talis cultus seruitusque debetur. Si autem stoliditate uel monstrositate simulacrorum, sacrificiis homicidiorum, coronatione uirilium pudendorum, mercede stuprorum, sectione membrorum, abscisione genitalium, consecratione sed quia colendum non ut colendus est colit. Qui uero et rebus talibus, id est turpibus et scelestis, et non Deum ueanimae corporisque factorem, sed creaturam quamvis non non est ipse; et talibus rebus colit, qualibus nec ipse colendus est,
Abbreviated transcription (Latin):
adit. pͥmus ab echȩreo uenit saturnus olimpo. arma
iouis fugiens ⁊ regnis excul ademptis: ⁊ quȩ ad
hanc rem ꝑtinentia consecunt᷑. totam de ħ euemerꝰ
pandit historiam qͣm enniꝰ in latinum uertit eloqͥũ.
U ñ quia plurima posuerunt qui contra hꝰ modi eirores
añ nos uł g̾co sermone. uł latino scͥpserunt. nõ in eo
mͥ placuit inmorari. Ipsas phisiologias cum consid̾o.
quibꝰ docti ⁊ acuti homines has res humanas conãt᷑
uert̾e in res diuinas. nicħ uido ñ ad temporalia t̾re¬
naq oꝑa naturamq corporeã uł etiã si inuisibilẽ
tamen mutablem potuisse reuocari. qd nullomͦ est
uerꝰ ds. Hoc aut̃ si saltem religiositati congrius si¬
gnificacionibꝰ aget᷑. eȩt quidẽ dolendum ñ his uer̃
ãm annunciari atq p̾dicari. tam̃ aliquo mͦ feren¬
dum tam feda ⁊ turpia nõ fieri nec iub̾i. at nẽ
cum ꝓ uͦ dõ quo solo am̃a se in habitante fit felix.

Expanded text:
ait: Primus ab aetherio uenit Saturnus Olympo, Arma ait: Primus ab aetherio uenit Saturnus Olympo, Arma Iouis fugiens et regnis exul ademtis, et quae ad hanc rem pertinentia consequuntur, totam de hoc Euhemerus pandit historiam, quam Ennius in Latinum uertit eloquium; unde quia plurima posuerunt, qui contra huius modi errores ante nos uel Graeco sermone uel Latino scripserunt, non in eo mihi placuit inmorari. Ipsas physiologias cum considero, quibus docti et acuti homines has res humanas conantur uertere in res diuinas, nihil uideo nisi ad temporalia terrenaque opera naturamque corpoream uel etiamsi inuisibilem, tamen mutabilem potuisse reuocari; quod nullo modo est uerus Deus. Hoc autem si saltem religiositati congruis significationibus ageretur, esset quidem dolendum non his uerum Deum adnuntiari adque praedicari, tamen aliquo modo ferendum tam foeda et turpia non fieri nec iuberi; at nunc cum pro Deo uero, quo solo anima se inhabitante fit felix,
Abbreviated transcription (Latin):
canere maluer̃. His ne diis selectis quis qͣm consecͣn¬
dus ẽ ut pꝰ mortem uiuat bẽ. quibꝰ consecratꝰ añ
mortem honeste ñ pot̾ uiuere. tam fedis suꝑsticionibꝰ
subditis ⁊ inmundis demonibꝰ obligatus: S ħ omia
inquit. referunt᷑ ad mundum. Uideat ne potius
ad ĩmundum. Quid aut̃ : Ergo ñ pot̾ referri ad mũ¬
dum. quod eẽ demonstrat᷑ inmundo. Nos aut̃ ani¬
mum q̃rimus. qui uera religione confisꝰ ñ tanqͣm
dm suum adoret mundum. s tanqͣm opꝰ dĩ ꝓpt̾
d̾m laudet mundum ⁊ mundanis sordibꝰ expiatꝰ.
mundus ꝑueniat ad dm̃ qui condidit mundum.
Istos uͦ dos selectos uidemꝰ quidẽ elarius in notuissȩ
qͣm cet̾os. nõ tamen ut eoꝵ illustrarent᷑ merita.
s nec occultarentur obꝓbria. uñ eos magis homi¬
nes fuisse incredibile ẽ sieut nõ solum poeticȩ litt̾e̾.
ueꝵ ȩtiam historicȩ tradid̾unt. Nam qd̾ uirgilius

Expanded text:
canere maluerunt. Hisne dis selectis quisquam consecrancanere maluerunt. Hisne dis selectis quisquam consecrandus est, ut post mortem uiuat beate, quibus consecratus ante mortem honeste non potest uiuere, tam foedis superstitionibus subditus et inmundis daemonibus obligatus? Sed haec omnia, inquit, referuntur ad mundum. Videat ne potius ad inmundum. Quid autem non potest referri ad mundum, quod esse demonstratur in mundo? Nos autem animum quaerimus, qui uera religione confisus non tamquam deum suum adoret mundum, sed tamquam opus Dei propter Deum laudet mundum, et mundanis sordibus expiatus mundus perueniat ad Deum, qui condidit mundum.Istos uero deos selectos uidemus quidem clarius innotuisse quam ceteros, non tamen ut eorum inlustrarentur merita, sed ne occultarentur obprobria; unde magis eos homines fuisse credibile est, sicut non solum poeticae litterae, uerum etiam historicae tradiderunt. Nam quod Vergilius
Abbreviated transcription (Latin):
gna doꝵ mat̾ etiam romanis templis castratos
intulit. atq istam seuiciam moremq seruauit.
credita uires adiuuare romanoꝵ ex secando uirilia
uitorum. Ed sunt ad ħ maliĩ furta mercurii uen̾i
laseuua stupͣ. ac turpitudines cet̾oꝵ. quȩ ꝓfeiremꝰ
de libris. nisi cotidiȩ cantarentur ⁊ saltarentur
in theatris: S hec quid sunt ad tantum malũ.
euius magnitudo matri tantũmͦ competebat. p̃¬
sertim quod illa dicuntur a poetis eẽ conficta. qͣsi
poete id ętiam finxerint. qd̾ ea sint diis grata ⁊ ac¬
cepta: Ut gͦ canerentur uł scb̾ent᷑. sit audatia uł
petulantia poetarum. Ut uͦ diuinis rebus ⁊ ho¬
noribꝰ eisoem imꝑantibꝰ ⁊ extorquentibꝰ niminibꝰ
adc̾entur. quid ẽ nisi cͥmen dõrum. ymino uͦ con¬
fessio demonioꝵ. ⁊ deceptio miseroꝵ: Uerũ illud
quod de abscisorum consecratione mat̾ dnĩ coli me¬
ruit. non poetȩ confinacer̃. s hoirere magis qͣm

Expanded text:
gna deorum Mater etiam Romanis templis castratos gna deorum Mater etiam Romanis templis castratos intulit adque istam saeuitiam moremque seruauit, credita uires adiuuare Romanorum exsecando uirilia uirorum. Quid sunt ad hoc malum furta Mercurii, Veneris lasciuia, stupra ac turpitudines ceterorum, quae proferremus de libris, nisi cottidie cantarentur et saltarentur in theatris? Sed haec quid sunt ad tantum malum, cuius magnitudo Magnae Matri tantummodo conpetebat? Praesertim quod illa dicuntur a poetis esse conficta, quasi poetae id etiam finxerint, quod ea sint dis grata et accepta. Ut ergo canerentur uel scriberentur, sit audacia uel petulantia poetarum; ut uero diuinis rebus et honoribus eisdem imperantibus et extorquentibus numinibus adderentur, quid est nisi crimen deorum, immo uero confessio daemoniorum et deceptio miserorum? Verum illud, quod de abscisorum consecratione Mater deum coli meruit, non poetae confinxerunt, sed horrere magis quam
Abbreviated transcription (Latin):
bant. nicħ uairo dic̃e uoluit. nec uspiam me legilli
commemini. Defecit int̾pretatio. erubuit ratio. o¬
tieuit oratio. Uic̃ matris magnȩ om̃s dõs filios. ñ
nõnis magnitudo s cͥminis. Huic monstro noe ã
monstruositas comparat᷑. Ille in simulaeris habebas
solam deformitatem. ista in sac̾s deformem erude¬
litatem. Ille membra in lapidibꝰ addita hȩç in ho¬
minibꝰ ꝑd̾ita: hoc dedecus tot ious ipsius itansa
stupra non uncunt. Ille it̾ femineas corruptelas
uno ganimede cęlum infamauit. ista tot mollibꝰ
ꝓfessis ⁊ publicis ⁊ inquinauit t̾ram ⁊ celo feest
inuriam. Saturnum fortasse possemus hiuc in isto
gene turpissimȩ crudelitatis siue confere. siue pͥ¬
feire. qui patrem castrasse ꝑhibetur. s in saturni
saes homines alienis manibꝰ potius occidi. quam
suis abseidi potuerunt. Deuorauit ille filios ut
poete ferunt. ⁊ phispci ex ħ int̾p̃tant᷑ qd̾ uolunt.

Expanded text:
ebant, nihil Varro dicere voluit, nec uspiam me legisse ebant, nihil Varro dicere voluit, nec uspiam me legisse commemini. Defecit interpretatio, erubuit ratio, conticuit oratio. Vicit Matris magnae omnes deos filios, non numinis magnitudo, sed criminis. Huic monstro nec Jani monstrositas comparatur. Ille in simulacris habebat solam deformitatem, ista in sacris deformem crudelitatem; ille membra in lapidibus addita, haec in hominibus perdita. Hoc dedecus tot Iouis ipsius et tanta stupra non uincunt. Ille inter femineas corruptelas uno Ganymede caelum infamauit; ista tot mollibus professis et publicis et inquinauit terram et caelo fecit iniuriam. Saturnum fortasse possemus huic in isto genere turpissimae crudelitatis siue conferre siue praeferre, qui patrem castrasse perhibetur; sed in Saturni sacris homines alienis manibus potius occidi quam suis abscidi potuerunt. Deuorauit ille filios, ut poetae ferunt, et physici ex hoc interpretantur quod uolunt;
Abbreviated transcription (Latin):
Non gͦ ipsum hominem uel quasi hominẽ qͥ ẽ uocatꝰ
aitis. s uirilia eiꝰ flori comparauer̃. Ipsa quippe illo
uiuente deciderunt. Immo uero ñ deciderunt nop
decerpta. s plane discerpta sunt. Nec ullo flore ami¬
so. quisꝗͣ postea fructus. s potius stilitas consecuta
ẽ. Qͥd gͦ ipse reliquus. ⁊ quicqͥd remansit absciso. quio
significari dicit᷑: & refertur: Quȩ int̾pretatio iñ ꝓ¬
fertur: An hȩc frustͣ moliendo nicħq inueniendo
ꝑsuadendũ illo̾ potiꝰ eẽ credendũ. quod de homine
castratofama iactauit litt̾isq mandatum ẽ: Merito
hinc aduersatꝰ ẽ. ⁊ uairo nr̃ neq hoc dicere uoluit.
non enĩ hominem doctissimum latuit. Itemq de
mulierumq u̾ecundiam consecratis. qui usq in hef¬
num diem madidis capillis. facie dealbata: fluen¬
tibus membris. incessu femineo. ꝑ plateas uicoso
carthaginis. etiam appłis uñ turpit̾ uiuerent eais¬

Expanded text:
Non ergo ipsum hominem uel quasi hominem, qui est uocatus Non ergo ipsum hominem uel quasi hominem, qui est uocatus Attis, sed uirilia eius flori conparauerunt. Ipsa quippe illo uiuente deciderunt; immo uero non deciderunt neque decerpta, sed plane discerpta sunt; nec illo flore amisso quisquam postea fructus, sed potius sterilitas consecuta est. Quid ergo ipse reliquus, et quidquid remansit absciso? quid eo significari dicitur? quo refertur? quae interpretatio inde profertur? An haec frustra moliendo nihilque inueniendo persuadent illud potius esse credendum, quod de homine castrato fama iactauit litterisque mandatum est? Merito hinc auersatus est Varro noster, neque hoc dicere uoluit; non enim hominem doctissimum latuit. CAPUT XXVImulierumque uerecundiam consecratis, qui usque in hesternum diem madidis capillis facie dealbata, fluentibus mCarthaginis, etiam a populis unde turpiter viverent exig
Abbreviated transcription (Latin):
forsitan ⁊ maritꝰ. ⁊ quod in celebratione nuptiaꝵ
suꝑ pͥapis caput noua nupta sedere ubebat᷑.
longe contemptibiliora atq leuiora sunt. p̃ista tur¬
pitiroine crudelissima. uł crudelitate turpissima. Ibi
demonici ᷤ ritibus sic ut̾q sexxus illuditur. ut neut̾ suo
uuln̾e ꝑimat᷑. Ibi fascinatio timet᷑ agroꝵ hic m̃broꝵ
amputatio ñ timetur. Ibi sic dehonestat᷑ noue nupte
uerecundia. ut ñ solum fecunditas s nec uirginitas
adimatur. hic ita amputat᷑ uirilitas. ut nec conuer¬
tatur infeminam. nec uir relinquat᷑. Nlos etatis ill¬
ñ est commemoratꝰ. nec eiꝰ ab isto int̃ptatio requi¬
sita est. in cuiꝰ dilectionis memoriam gallus abs¬
ciditur. S docti greci atq sapientes nequaqͣm
rõnẽ tam sc̃ãm p̾claramq tacuerunt. ꝓpt̾ uerna¬
Porphirius philosoph nobilis. antinflores significare
ꝑhibuit. ⁊ iõ abscisum. quia flos decidit añ fructũ.

Expanded text:
forsitan et maritus; et quod in celebratione nuptiarum, forsitan et maritus; et quod in celebratione nuptiarum, super Priapi scapum nova nupta sedere jubebatur: longe contemptibiliora atque leviora sunt prae ista turpitudine crudelissima vel crudelitate turpissima, ubi daemoniacis artibus sic uterque sexus illuditur, ut neuter suo vulnere perimatur. Ibi fascinatio timetur agrorum, hic membrorum amputatio non timetur: ibi sic dehonestatur novae nuptae verecundia, ut non solum fecunditas, sed nec virginitas adimatur; hic ita amputatur virilitas, ut nec convertatur in feminam, nec vir relinquatur. CAPUT non est commemoratus, nec ejus ab isto interpretatio requisita est, in cujus dilectionis memoriam Gallus absciditur. Sed docti Graeci atque sapientes nequaquam rationem tam sanctam praeclaramque tacuerunt. Propter uernahrior, Porphyrius, philosophus nobilis, Attin flores significare perhibuit, et ideo abscisum, quia flos decidit ante fructum.
Abbreviated transcription (Latin):
ȩt̾nam: Itane ꝓpterea galli abscisi huic magne
dee seruiunt. ut significent qui semine indigeat.
t̾ram sequi oportere: quasi non eos ipsa potius ser¬
uitus. semine faciat indigere : Utrum enim sequen¬
do hanc deam cum indigeant semen ad quirunt.
an potuis sequendo hanc deam eum hant semen am¬
mittunt: Hoc interpretari est an detestari : Ho̧c
attenditur quantum maligni demones p̃ualuerit.
qui nec aliqua magna insacͥs polliceri ausi sunt.⁊
tam erudelia exigere potuer̃. Si dea t̾ra ẽẽt. manꝰ
ei homines oꝑando inferrent. ut semina conseque¬
rentur ꝑ illam. ñ ⁊ sibi seuiendo ut semina ꝑd̾ent.
ꝓpt̾ illam. Si dea eẽt. ita fecunda fieret manibꝰ
alienis. ut ñ coge̾t hominẽ sterilem manibꝰ suis¬
fieri. Iam quod in lib̾i sacͥs honesta mat̾na puden¬
da uirilia coronabat spectante multitudine. ubi
rubens ⁊ fudans si ẽ ulla frons in hominibꝰ astabat

Expanded text:
aeternam? itane propterea Galli abscisi huic Magnae aeternam? itane propterea Galli abscisi huic Magnae deae serviunt, ut significent qui semine indigeant, terram sequi oportere; quasi non eos ipsa potius servitus semine faciat indigere? Utrum enim sequendo hanc deam, cum indigeant, semen acquirunt; an potius sequendo hanc deam, cum habeant, semen amittunt? Hoc interpretari est, an detestari? Nec attenditur, quantum maligni daemones praevaluerint, qui nec aliqua magna his sacris polliceri ausi sunt, et tam crudelia exigere potuerunt. Si dea terra non esset, manus ei homines operando inferrent, ut semina consequerentur per illam; non etiam sibi saeviendo, ut semina perderent propter illam. Si dea non esset, ita fecunda fieret manibus alienis, ut non cogeret hominem sterilem fieri manibus suis. Jam quod in Liberi sacris honesta matrona pudenda virilia coronabat, spectante multitudine, ubi rubens et sudans, si est ulla frons in hominibus, astabat
Abbreviated transcription (Latin):
tium maiorũ auctoritas depͥmit. ⁊ eundẽ uaronẽ pꝰ
hanc sententiam trepidare compellit. Adiungit enĩ
⁊ dicit. cum quibꝰ opinio maioꝵ de his deabꝰ qd̾ plu¬
res eas putar̃ eẽ. non pugnat. Quomͦ ñ pugnat. cũ
ualde sit unam deam nomina hr̃e multa. aliud eẽ
deas multas: S pot̾ inquit fieri ut eadem res
una sit: ⁊ in ea quedam res sit plures. Concedo ut in
uno homine eẽ res plures. Numquid idõ ⁊ hom̃es
plures: Sic in una dea eẽ res plures. numquid idõ
⁊ deas plures: Uerum sic̃ uolunt diuidant. conflẽt.
multiplicent. replicent. implicent. Hec sunt telluriᷤᷤ
⁊ matris magne p̾clara misteria uñ omĩa referun¬
tur ad mortalia semina. ⁊ exercendã agͥ culturam.
Itane ad hȩc relata ⁊ h̃c finẽ hñtia tẏmpanum. tur¬
res. galli. iactatio insana membroꝵ. crepitꝰ cimba¬
lorum. cõfictio leonum uitam cuiquam pollicent᷑

Expanded text:
tium maiorum auctoritas deprimit et eundem Varronem post tium maiorum auctoritas deprimit et eundem Varronem post hanc sententiam trepidare conpellit. Adiungit enim et dicit: Cum quibus opinio maiorum de his deabus, quod plures eas putarunt esse, non pugnat.\' Quo modo non pugnat, cum ualde aliud sit unam deam nomina habere multa, aliud edeas multas? Sed potest, inquit, fieri ut eadem res et una sit, et in ea quaedam res sint plures. Concedo in uno homine esse res plures, numquid ideo et homines plures? sic in una dea esse res plures, numquid ideo et deas plures? Verum sicut volunt, dividant, conflent, multiplicent, replicent, implicent. 2. Haec sunt Telluris et Matris magnae praeclara mysteria, unde omnia referuntur ad mortalia semina et ad exercendam agriculturam. Itane ad haec relata et hunc finem habentia tympanum, turres, Galli, jactatio insana membrorum, crepitus cymbalorum, confictio leonum, vitam cuiquam pollicentur
Abbreviated transcription (Latin):
ne sedeant. semꝑ enim ẽẽ quod agant. Cimbalorum
sonitus ferram̃torum iactatandoꝵ ac maniũ. & eiꝰ
rei crepitus incolendo agͦ qui fit significant. Id̃o aere.
qd̃ eam antiqui colebant aere. ante quam ferum
eẽt inuentum. Leonẽ inquit ad uingunt solutũ ac
mansuetum. ut ostendant nullum genus ẽẽ t̾rȩ
tam remotũ ac uehement̾ ferũ qd̾ ñ subigi coliq
conueniat. Dem̃ adiungit et dicit. tellurẽ matrẽ
et nominibꝰ płibꝰ ⁊ cognominibꝰ quod nominar̃ dõs
existimatos ẽẽ complures. Tellurem inquit putant
eẽ opẽ. quod ope fiat melior. matrem. qd̾ płima pa¬
riat. magnã quod cibum pariat. ꝓserpinam qd̾ ex
ea ꝓserpant fruges. uestam. qd̾ uestiatur herbis. Sie
alias deas inquit non absurde ad hanc reuocant.
Si gͦ una dea ẽ. quȩ quidem consulta u̾itate. nec ipsa
ẽ urt̾m. quid gͥ in multas:: Unius sint multa no¬
mina. non tam dee multe quam nomina. S erran¬

Expanded text:
ne sedeant; semper enim esse quod agant. Cymbalorum ne sedeant; semper enim esse quod agant. Cymbalorum sonitus ferramentorum iactandorum ac manuum et eius rei crepitum in colendo agro qui fit significant; ideo aere, quod eam antiqui colebant aere, antequam ferrum esset inuentum. Leonem, inquit, adiungunt solutum ac mansuetum, ut ostendant nullum genus esse terrae tam remotum ac uehementer ferum, quod non subigi colique conueniat.1 Deinde adiungit et dicit, Tellurem matrem et nominibus pluribus et cognominibus quod nominarunt, deos existimatos esse conplures. Tellurem, inquit, putant esse Opem, quod opere fiat melior; Matrem, quod plurima pariat; Magnam, quod cibum pariat; Proserpinam, quod ex ea proserpant fruges; Vestam, quod uestiatur herbis. Sic alias deas, inquit, non absurde ad hanc reuocant.\' Si ergo una dea est, quae quidem consulta ueritate nec ipsa est, interim quid itur in multas? Unius sint ista multa nomina, non tam deae multae quam nomina. Sed erran
Abbreviated transcription (Latin):
unus iuppit̾. tot cognominibꝰ una uino. in quibꝰ
om̃ibꝰ uis multiplex eẽ dr̃ ad unũ dm̃ uel unã
deam ꝑtinens. ñ multitudo cognominũ dõꝵ &
multitudinẽ faciens. S ꝓfecto sic̃ aliq̃no etiã ipsaᷤᷤ
uilissimas feminas eaꝵ quas libidine quesier̃
tedet penitetq turbaꝵ. sic am̃ã uilẽ factam ⁊
in mundis sp̃ibꝰ p̾stitutã. dõs sibi multiplicare
quibꝰ contaminanda ꝓsteñet᷑. sic̃ płimũ libuit. sic
aliqño ⁊ piguit. Nam ⁊ ipse uairo qͣsi de ipsa turba
u̾ecundatus. unam deam uult ẽẽ tellurẽ. E andem
inquit dicunt matrem magnã. qd̾ tĩpanũ hãt si¬
gnificari ẽẽ orbem t̾re. quod turis in capite oppidũ.
qd̃ sedes fingant᷑ circa eam. cum om̾ĩa moueantur
ipsam non moueri. Qd̃ gallos huic dee ut seruirent
fecerunt. significat qui semine indigeant t̾ram
sequi oportẽ. in ea quippe omĩa repperiri quod se
aput eam iactant. Precipit᷑ inquit᷑ qui t̾ram colunt

Expanded text:
nominibus una Juno; in quibus omnibus vis multiplex esse dicitur ad unum deum vel unam deam pertinens, non multitudo cognominum, deorum etiam multitudinem faciens. Sed profecto sicut aliquando etiam ipsas vilissimas feminas earum, quas libidine quaesierunt, taedet paenitetque turbarum: sic animam uilem factam et inmundis spiritibus prostitutam deos sibi multiplicare, quibus contaminanda prosterneretur, sicut plurimum libuit, sic aliquando et piguit. Nam et ipse Varro quasi de ipsa turba uerecundatus unam deam uult esse Tellurem. \'Eandem, inquit, dicunt Matrem Magnam; quod tympanum habeat, significari esse orbem terrae; quod turres in capite, oppida; quod sedens fingatur, circa eam cum omnia moueantur, ipsam non moueri. Quod Gallos huic deae ut seruirent fecerunt, significat, qui semine indigeant, terram sequi oportere; in ea quippe omnia reperiri. Quod se aput eam iactant, praecipitur, inquit, qui terram colunt,