comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rent. poscentis t᷑pia. etiã maligna gesser̃:
tito latinio auferentesfilix̃. & inmitten¬
morbu retͣhentes cũ iussa ẽpless. Iste aut̃
illos nec tã malos tim̃dosputat.s sue sen¬
tentie robur ẽstantissime retinens. om̃s
poetarũ saclegas nugas. qͥbꝰ illi in mun¬
to. remouere ñ dubitat. Nunc aũ plato¬
nẽ ꝗͥ iã in scđo libro cõmemoraui. int̾se¬
mideoᷤᷤ labeo ponit. qͥlabeo numina ma¬
la uictimiꝰ eruentis atꝙ huiꝰmͦi suppli¬
cationib placari existimat. bona uero
s. de̾is & hoc boniᷤᷤ. illa oblectam̃ta qr uidi¬
cat tͦpia.tã ẽstant᷑ audet auferre:
Quisane du refellt sententiã labeonis:
Nã se inlatinio ñ lasciuos tantũ atq ludi¬
bundoᷤ.s etiã seuos t̾ribilesq: monstrauer̃.
Exponant gͦ nob̃ ista platoniei. ꝗͥ om̃s de¬
os seđm auctoris sui sententiã.bonos &
honestos & uͥtutib sapientiũ socios ẽẽar¬

Expanded text:
rent, poscentes turpia etiam maligna gesserunt, rent, poscentes turpia etiam maligna gesserunt, Tito Latinio auferentes filium et inmittenmorbum retrahentes, cum iussa conplesset; iste autem illos nec tam malos. timendos putat, sed suae sententiae robur constantissime retinens omnes poetarum sacrilegas nugas, quibus illi inmunto remouere non dubitat. Hunc autem Platonem, quod iam in secundo libro commemoraui, inter semideos Labeo ponit. Qla uictimis cruentis atque huius modi supplicationibus placari existimat, bona uero ed deis, et hoc bonis, illa oblectamenta, quia iudicat turpia, tam constanter audet auferre? Qui sane di refellunt sententiam Labeonis; nam, se in Latinio non lasciuos tantum adque ludibundos, sed etiam saeuos terribilesque monstrarunt. Exponant ergo nobis ista Platonici, qui omnes deos secundum auctohonestos et virtutibus sapientium esse socios ar
Abbreviated transcription (Latin):
intellegant᷑. Tunc enĩ diis erhibent᷑. qm̃
nec diiert̾. si boni ñ er̃. Hoc si ita ẽnã dedus
qͥd aliud dee credere᷑ illa ꝓfecto uacuat᷑
opinio. qͣ n̾nulli putant deo maloᷤ saespla¬
candoᷤ ẽẽ neledant̾. bonos aut̃ ut adiuuent
inuocando. Mali enĩ nulli s̃ dii. Boniᷤᷤ porro
debitꝰ ut diet̃ honor sacroꝵ ẽ deferñdꝰ. Qui
s̃ gͦ illi qͥ ludoᷤᷤ sceniceoᷤᷤ amant. eosq diuinis
rebꝰ adiungi. ⁊ suiᷤᷤ honoribꝰ flagitant ex hi¬
b̃i: quoꝵuis ñ coᷤᷤ udieat nullos.s iste affectꝰ
nimirũ indicat maloᷤ. Qd enĩd̾ ludissec¬
nieis platosenserit. notũ ẽ. Notũ ẽ eũ poe¬
tas ipsos. qđ tã indigna deoꝵ maiestate
atq bonitate carmina ẽ posueruit. eenset
ludis cũ ipso platone etenđt. Ille qͥppe
ñ patit᷑ deosfalsis eminibꝰ infamari. isti
cisdẽ eͥminibꝰ suos honores cel ebrari iubent.
Deniq: isti eũ cosdẽ ludos instaurari p̃cipe¬

Expanded text:
 tunc enim dis exhibentur, quoniam nec di erunt, si boni non erunt. Hoc si ita est, nam de dis quid aliud decet credere? illa profecto uacuatur opinio, qua nonnulli putant deos malos sacris placandos esse, ne laedant, bonos autem, ut adiuuent, inuocandos. Mali enim nulli sunt di; bonis porro debitus, ut dicunt, honor sacrorum est deferendus. Qui sunt ergo illi, qui ludos scaenicos amant eosque diuinis rebus adiungi et suis honoribus flagitant exhiberi? quorum uis non eos indicat nullos, sed iste adfectus nimirum indicat malos. Quid enim de ludis scaenicis Plato senserit, notum est, cum poetas ipsos, quod tam indigna deorum maiestate adque bonitate carmina conposuerint, censet ludis cum ipso Platone contendunt? Ille quippe non patitur deos falsis criminibus infamari; isti eisdem criminibus suos honores celebrari iubent. Denique isti cum eosdem ludos instaurari praecipe
Abbreviated transcription (Latin):
ab illa adferendu ẽ. qđ qͣle sit. si ds̃ ipseadiu¬
uerit. alio loco qͣntũ ꝑ nosfieri pot̾it appareb.
Nune satis sit cõmemorare platon ẽ det̾minas¬
se finẽ boni eẽ. scđm uͥtutẽ uiie: & cisoli eue¬
nire posse. qͥ noticiã dihabeat & imitationẽ:
nec eẽ aliã obcausã beatũ. lđoq ñ dubitat.
hoc eẽ phylosophari.amare đm. cuiꝰ nat᷑a sit
incorporaliᷤ. Uñ utiq colligit᷑. tuncfore beatũ¬
in studiosũ sapientie idẽ enĩ phẏ losophus¬
deb cũ frui dõ ecꝑit. Quãuis enĩ ñ ẽtinuobe¬
atussit qͥ eo fruit᷑ qđ amat. multi enĩ aman¬
do ea ꝗͥ amanda ñ s̃. miscris̃ & miseriores
cũ fruunt᷑: nemo tam̃ beatꝰ ẽ. qͥeo qđ amat
ñ fruit᷑. Nã & ipsi qͥres ñ amandasamant. ñ
sebeatos putant amandos fruendo. Qs qͥs
gͦ fruit᷑ eoqđ amat. uerũq & sũmũ bonũ
amat. ꝗͥs eũ beatũ nͥ miserrimꝰ negat. Ipsũ aũ¬

Expanded text:
 adferendum est, quod quale sit, si Deus ipse adiuuerit, alio loco, quantum per nos fieri poterit, apparebit. Nunc satis sit commemorare Platonem determinasse finem boni esse secundum uirtutem uiuere et ei soli euenire posse, qui notitiam Dei habeat et imitationem nec esse aliam ob causam beatum; ideoque non dubitat hoc esse philincorporalis; unde utique colligitur tunc fore beatum studiosum sapientie, id enim est philosophum, cum frui Deo ceperit. 13 Quamvis enim non continuo beatus sit qui eo fruitur quod amat — multi enim amando ea que amanda non sunt, miseri sunt et miseriores cum fruuntur — nemo tamen beatus est qui eo quod amat non fruitur. 14 Nam et ipsi qui res non amandas amant, non se beatos putant amando sed fruendo; quisquis ergo fruitur eo quod amat verumque et summum bonum amat, quis eum beatum nisi miserrim
Abbreviated transcription (Latin):
sistere potuer: necstilo uarronis. qͦ ea qͦde
haere gesta sunt in nrãm memoriã ꝑuener̃:
Noneni possunt qđ ñ sinunt᷑ effic̃e. Sinunt᷑
aut᷑ alto dĩ sũmi iustoq iuditio. ꝓmeritis¬
uinitatis aliene illȩ litt̾e iudicate sint. hinc
intelligi pot̃: qđ eas maluit senatꝰ incen¬
dere ꝗs põpiliꝰ occultauit. quã timere qđ
timuit. ꝗͥ hoc audire ñ potuit. Quigͦ uitã
necmͦ habere uult pia talibꝰ saeris querat
ct̃nã. Qui aut̃ cũ malignis demonib ñuult
habere societatẽ. ñ suꝑstitionẽ ꝗͣcolunt᷑
naxiã ꝑtimescat. s uerã religionẽ qua ꝓ¬
agnoseat.. Ex plic̃

Expanded text:
sistere potuerunt, nec stilo Varronis, quo ea, quae de sistere potuerunt, nec stilo Varronis, quo ea, quae de hac re gesta sunt, in nostram memoriam peruenerunt. Non enim possunt quod non sinuntur efficere; sinuntur autem alto Dei summi iustoquinitatis alienae illae litterae iudicatae sint, hinc intellegi potest, quod eas maluit senatus incendere, quas Pompilius occultauit, quam timere quod timuit, qui hoc audere non potuit. Qui ergo uitam nec modo habere uult piam, talibus sacris quaerat aeternam; qui autem cum malignis daemonibus non uult habere societatem, non superstitionem, qua coluntur, noxiam pertimescat, sed ueram religionem, qua pag
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ ẏdromantia curiosissimꝰ rex ille roma¬
nus. & saera didicit. qͤ in librissuis pon
minũ notieie sepeliendasq curauit.
Aut gͦ demonũ illic tã sordide & noxie
cupidit tes erant ẽscripte. ut exhis tota
illa thiologia eiuilis. etiã apͣtales homi¬
nes execrabilis appareret. qͥ tã multa in
ipsis saeris crubescenda susceꝑant. aut
illi om̃s nihil aliud quã homines mor¬
tui ꝓdebant᷑. qͦs tã plini tẽporis uetusta¬
te.ferẽ om̃s ppłi gentiũ deos in morta¬
les eẽ eredider᷑: eu & talibꝰ sac̾s idẽ illi
demones oblectarent᷑. qͥse colendo ꝓiplis
mortius ꝗs d eosputari feectant. ꝗͥbda falla¬
nũ miraiculoꝵ ad testanonib subponebant.
s occulta di ueri ꝓuidentia fictũ ẽ. ut & põ¬
pilio amieosuo illis c̃ciliati artibꝰ. qͥb ydro¬
mantia fieri potuit. euncta illa ẽfiteri ꝑmit
quã obrueret. ad monere ñ ꝑmitterent. qui
nec innotescerent. nec aratro qͦs eruta ob¬

Expanded text:
igitur hydromantia curiosissimus rex ille Romaigitur hydromantia curiosissimus rex ille Romanus et sacra didicit, quae in libris suis ponminum notitiae sepeliendasque curauit. Aut ergo daemonum illic tam sordidae et noxiae cupiditates erant conscriptae, ut ex his tota illa theologia ciuilis etiam aput tales homines execrabilis appareret, qui tam multa in ipsis sacris erubescenda susceperant; aut illi omnes nihil aliud quam homines mortui prodebantur, quos tam prolixa temporis uetustate fere omnes populi gentium deos inmortales esse crediderant, cum et talibus sacris idem illi daemones oblectarentur, qui se colendos pro ipsis mortuis, quos deos putari fecerant, quibusdam fallacium miraculorum adtestationibus subponebant. Sed occulta Dei ueri prouidentia factum est, ut et Pompilio amico suo illis conciliati artibus, quibus hydromantia fieri potuit, cuncta illa confiteri permquam obrueret, admonere non permitterentur; qui ne innotescerent nec aratro, quo sunt eruta, ob
Abbreviated transcription (Latin):
cromantia dicat᷑. idipsũ ẽ. ubi uident᷑ mor¬
tui diuinare. Quib hec artibꝰ fiant. ipsi
uiderint. Nolo enĩ dic̾e has artes. etiã ante
nr̃i saluatoris aduentũ. in ipsiseiuitatibꝰ
gentiũ legibꝰ solere ꝓhiberi. & pęna seut¬
rissima uindicari. Nolo inquã hoc diẽc.
fortassis enĩ talia tunc licebant. His tamen
artibꝰ didicit sacra illa põpiliꝰ. quoꝵ saeroꝵ
facta ꝓdidit. causas obruit. Ita timuit &
ipse qđ diẽ. quarũ causarũ ꝓditos libras.
senatꝰ incendit. Qd mͥgͦ uarro illoꝵ sacroꝵ
alias nescio ꝗͥͣs causas uelut physicas int̃¬
arsissent. Aut & istos uarronis ad eesarem
pontificẽ seriptos atq editos. patres ẽsempti
similit᷑ incendissent. Qđ̃ gͦaquã egesserit.
id ẽ exportau̾it numa põpiliꝰ un ẏdroman
tiã faceret. ido nĩpħa egeriã ẽiugẽ dicit᷑
habuisse: quẽ ad mođu in supͣdicto libro
uarronis exponit᷑. Ita enĩsolent resgeste
asꝑsione m̃datiorũ infibulas u̾ti In illa

Expanded text:
cromantia dicatur, id ipsum est, ubi uidentur mortui diuinare. Quibus haec artibus fiant, ipsi uiderint. Nolo enim dicere has artes etiam ante nostri Saluatoris aduentum in ipsis ciuitatibus gentium legibus solere prohiberi et poena seuerissima uindicari. Nolo, inquam, hoc dicere; fortassis enim talia tunc licebant. His tamen artibus didicit sacra illa Pompilius, quorum sacrorum facta prodidit, causas obruit ita timuit et ipse quod didicit, quarum causarum proditos libros senatus incendit. Quid mihi ergo Varro illorum sacrorum alias nescio quas causas uelut physicas intearsissent, aut et istos Varronis ad Caesarem pontificem scriptos adque editos patres conscripti similiter incendissent. Quod ergo aquam egesserit, id est extian faceret, ideo nympham Egeriam coniugem dicitur habuisse, quem ad modum in supradicto libro Varronis exponitur. Ita enim solent res gestae aspersione mendaciorum in fabulas uerti. In illa
Abbreviated transcription (Latin):
ñ inmerito qͥđa exeellentissima gła elaruit:
ꝗom̃ino cct̾os obscuraret plato. Qͥcũ cc̃t atbe¬
niensis hon esto ap̃suos loconat̾ & ingenio
mirabili longe suos ẽ disepłos ante iret. par̃
tam̃ putans ꝑficiendȩ philosophiȩ sufficc¬
re se ipsũ ad soc̃ticã disciplinã. quã longe
lateq potuit ꝑegͥnatꝰ c̃ qͣqua u̾sũ cũ aliꝰcuiꝰ

Expanded text:
 immerito, excellentissima gloria claruit, qui omnino caeteros obscuraret, Plato. Qui cum esset Atheniensis, honesto apud suos loco natus, et ingenio mirabili longe suos condiscipulos anteiret; parum tamen putans perficiendae philosophiae sufficere se ipsum ac Socraticam disciplinam, quam longe la
Abbreviated transcription (Latin):
dircr̃. Nouit sane etiã ipsos eriant cauere. Ubi
uit intellectii ẽspicienda inuisibilia sua
ibi etiã dietũ ẽ ñ illos ipsũ đm recte co¬
luisse. qr & aliisreb qͥbꝰ ñ oportebat diumno
honores. illi uni tantẽ debitos detuler̃: Qm̃
cognoscentesđm. ñ siẽ dm̃ glorificauer᷑. aut
grãs eger: s cuanuer in cogitationib suis.¬

Expanded text:
dixerunt. Nouit sane etiam ipsos, in quibus errant, cauere; ubi uit intellectu conspicienda inuisibilia sua: ibi etiam dictum est non illos ipsum Deum recte coluisse, quia et aliis rebus, quibus non oportebat, diuinos honores illi uni tantum debitos detulerunt: Quoniam cognoscentes Deum non sicut Deum glorificauerunt aut gratias egerunt, sed euanuerunt in cogitationibus sui
Abbreviated transcription (Latin):
una parsciꝰ actiua. alta c̃tt̃platiua diei¬
pot᷑. qͣrũ actiua ad agendã uitã iđ ad mores in¬
strmuendo̾ ꝑtinet: c̃tẽplatiua aũ adẽspiciendaᷤᷤ
nat̾e causas & sincerissimã ueritatt᷑. Soẽtes in
uetiua excelluisse memorat᷑: pytagora suͦ ma¬
gisc̾it̃platiuę qͥbꝰ potuit intellegentiȩ uirbꝰ
institisse. Piñ plato utrũq: iungendo. phy¬
losophiã ꝑfecissc laudat᷑. Quã intrespartes
distribuit. unã morałẽ qͣ maxime in acti¬
one u̾sat᷑ alt̾am nat᷑ase que ẽtẽplationi de¬
putata ẽ: t̃eiã rationałẽ ꝗͦ uerũ distminat᷑¬
studiũ sapientie inactione ⁊ ẽtẽplatione

Expanded text:
us pars activa, altera contemplativa dicitur, quarum activa ad agendam vitam, id est ad mores instruendos pertinet, comtemplativa vero ad conspiciendas naturae causas sincerissimamque veritatem, Socrates in actiua excelluisse memoratur; Pythagoras uero magis contemplatiuae, quibus potuit intellegentiae uiribus, institisse. Proinde Plato utrumque iungendo philosophiam perfecisse laudatur, quam in tres partes distribuit: unam moralem, quae maxime in actione uersatur; alteram naturalem, quae contemplationi deputata est; tertiam rationalem, qua uerum disterminatstudium sapientiae in actione et contemplatione
Abbreviated transcription (Latin):
refitare susecpi.s eas tantũ quȩ ad theologia
ꝑtinent: qͥ u̾bo geosignificari intellegimꝰ. de
diuinitate rationẽ siue sermonẽ. nec eas om̃iỹ
s coꝵ tantũ mͦ. qͥcũ & cẽ diuinitatẽ & humana
curare ẽsentiant. ñ tam̃ sufficere uniꝰ in cõ¬
mittabilisdĩ cultũ ad uitã adipiscenda. ctiã
ptꝰ mortẽ beatã .s. multos ab illo sane uno ẽdi¬
tos atꝙ institutos. obeã causã eolendos pittant.
Hi iã etiã uarronis opinionẽ ueritatis ꝓpin¬
qͥtate transcenđt̃. Si qͥde ille totã theologiã
nat᷑asc. usq ad munđu istũ ł animã eiꝰ exten

Expanded text:
refutare suscepi, sed eas tantum quae ad theologiam refutare suscepi, sed eas tantum quae ad theologiam pertinent, quo verbo graeco significari intelligimus de divinitate rationem sive sermonem: nec eas omnium, sed eorum tantum, qui cum et esse divinitatem et humana curare consentiant, non tamen sufficere unius incommutabilis Dei cultum ad vitam adipiscendam, etiam post mortem, beatam, sed multos, ab illo sane uno conditos atque institutos, ob eam causam colendos putant. Hi jam etiam Varronis opinionem veritatis propinquitate transcendunt: siquidem ille totam theologiam naturalem usque ad mundum istum
Abbreviated transcription (Latin):
ne libroꝵ. De theologia qͥppe quã nat᷑asc
uocant. ñ cũ qͥb libet licet hominibꝰ. ñ enĩ
fabulosa ẽ ł eiuilis. hoc ẽ ł theatͥca ł urba¬
na. quarũ altera iaetitat doꝵ eͥmina.
alta indicat deoꝵ desidia eͥminosiora. ac
ꝑ hoc malignoꝵ potiꝰ demonũ quã deoꝵ:
s: eũ philosophis ẽ habenda collatio. quoꝵ
ipsũ nom̃ si latine int̾ pͣtemͣ. amorem
sapientie ꝓfitet᷑. Porro si sapientia
ds̃ ẽ. ꝑ quẽ facta s̃ om̃a.siẽ diuina aue¬
toritas ueritasq monstrauit: uerꝰ phy¬
lophopbꝰ ẽ amator đi. S qr resipsa cuius
hoc nom̃ ẽ. ñ ẽ ino aa m̃ibꝰ qͥ hoe nomi¬
negłant᷑. neꝙ enĩ ͥ ẽtinuo uere sapi¬
e̾ntie s̃ amatores: qͥeũ cũq appellant᷑ phi
losophi. ꝓfecto ex om̃ibꝰ quoꝵ sententiaᷤ
lit̾tis nosse potiumꝰ eligendi s̃. eũ qͥbꝰ non
indigne questio ⁊ sta traetit᷑. Neq enĩ hoe
ope om̃s om̃iũ phylosophoꝵ uanasopiniones

Expanded text:
. De theologia quippe, quam naturalem uocant, non cum quibuslibet hominibus non enim fabulosa est uel ciuilis, hoc est uel theatrica uel urbana; quarum altera iactitat deorum crimina, altera indicat deorum desideria criminosiora ac per hoc malignorum potius daemonum quam deorum, sed cum philosophis est habenda conlatio; quorum ipsum nomen si Latine interpretemur, amorem sapientiae profitetur. Porro si sapientia Deus est, per quem facta sunt omnia, sicut diuina auctoritas ueritasque monstrauit, uerus philosophus est amator Dei. Sed quia res ipsa, cuius hoc nomen est, non est in omnibus, qui hoc nomine gloriantur neque enim continuo uerae sapientiae sunt amatorlosophi: profecto ex omnibus, quorum sententias et litteris nosse potuimus, eligendi sunt cum quibus non indigne quaestio ista tractetur. Neque enim hoc ere omnes omnium philosophorum vanas opiniones
Abbreviated transcription (Latin):
inusibilia eiꝰ ꝑea qͦfacta s̃ intelleeta con¬
specta s̃. sempit̾na qͦq utꝰ eiꝰ & diuinitas.
aqͦctiã usibilia & tẽporalia cuneta erea¬
tas. Hec de illa parte quã phẏsicã .i. nat᷑¬
ałẽ nuncupant. dictas. Qđ aut̃ attinet¬
ca i. rationalis uocat᷑. absit ut his cõpa¬
randi uideant᷑ ꝗͥ posuer̃ iudiciũ ueritatis
insensibꝰ corꝑis. coꝵq infidis & fallacibꝰ re¬
głis. om̃a qͥ diseunt᷑ metuenda eẽ censuer.
ut epicurei.&. qͥcũq alii tales. ut etiã ipsi
stoiei. qͥcũ uehemt᷑ amau̾int sollertiã dispu¬
tandi. quã dẏaleticã nominant. a corꝑis
sensib. tã ducenda putar: hine asseu̾antes
animũ ẽciꝑe notiones. ꝗs appellant en noci.
carũ rerũ sciliect. ꝗsͣ definiendo explicant.
hinc ꝓpagari atq coneeti totã discendi do¬
cendiꝙ rationẽ. Ubi gͦ multũ mirari soleo.

Expanded text:
ius per ea, quae facta sunt, intellecta conspecta sunt: sempiterna quoque uirtus eius et diuinitas; a quo etiam uisibilia et temporalia cuncta creata sunt. Haec de illa parte, quam physicam, id est naturalem, nuncupant, dicta sint. ca, id est rationalis, vocatur; absit ut his comparandi videantur, qui posuerunt judicium veritatis in sensibus corporis, eorumque infidis et fallacibus regulis omnia, quae discuntur, metienda esse censuerunt, ut Epicurei et quicumque alii tales, ut etiam ipsi Stoici, qui cum uehementer amauerint sollertiam disputandi, quam dialecticam nominant, a corporis sensibus eam ducendam putarunt, hinc adseuerantes animum concipere notiones, quas appellant Ivvoiac, earum rerum scilicet quas definiendo explicant; hinc propagari adque conecti totam discendi docendique rationem. Ubi ego multum mirari soleo,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑangłosp̃dicatũ ẽ. Deinde̾ ppls hebreus in
unã qͣnđa rẽpublicã ꝗͥ hoc sacm̃tũ ageret
ẽ gregatꝰ ẽ. ubi ꝑ ꝗͦs da scientes. ꝑ qͦs dã nescien¬
tes. id qđ exaduentu.xp̃i. usq: nunc. & dein¬
cepsagit᷑. pͣnuntiaret᷑ eẽ uenturũ Sparsa
gͥ postea eade gente ꝑgentes. ꝓpt̾ testimoniũ
scripturarũ. qͥbꝰ et̃na salꝰ in xpõ fut᷑a p̃dicta ẽ.¬

Expanded text:
in unam quamdam Rempublicam, quae hoc Sacramentum ageret, congregatus est; ubi per quosdam scientes, per quosdam nescientes, id quod ex adventu Christi, usque nunc, et deinceps agitur, praenuntiaretur esse venturum; sparsa etiam postea eadem gente, per gentes propter testimonium Scripturarum, q
Abbreviated transcription (Latin):
qđ sumꝰ. qđ iuium. qđ celu t̾rãq c̃spicimꝰ.
qđ habemꝰ m̃tẽ atq rationẽ qͣut ipsum
qui hec om̃a c̃didit in qͥramꝰ. neꝗqͣqm̃ ua¬
leamꝰ actioni sufficerẽ gr̃arũ : tam̃ qđ nõ
oneratos obrutosq peecatis. & a ẽtẽplati¬
onesuȩ lucis auersos. actenebrarũ id ẽ
inigͥtatis dilectione cecatos. ñ om̃ino de¬
quanti ds̃ hominẽ penderet nosct̾remus.
atq illo sae̾ficio singłari apeccatis om̃ib
mundarem. eiꝰq: spũ in cordibꝰ nñs dilee¬
tione diffusa. om̃ibꝰ difficultatibꝰ suꝑatiꝰ

Expanded text:
spicimus, quod habemus mentem adque rationem, qua eum ipsum, qui haec omnia condidit, inquiramus, nequaquam ualeamus actioni sufficere gratiarum: tamen quod nos oneratos obrutosque peccatis et a contemplatione suae lucis auersos ac tenebrarum, id est iniquitatis, dilectione caecatos non omnino dequanti Deus hominem penderet, nosceremus adque illo sacrificio singulari a peccatis omnibus mundaremur eiusque spiritu in cordibus nostris dilect
Abbreviated transcription (Latin):
& ueri dĩ oꝑa ꝑeurrere. ꝓpt̃ que istisibi du
ꝗͣsi honeste conant᷑ saem̃ta turpissima &
scelest ma int᷑ pͣtari deos multos falsosq
fecet᷑: ilsu đicolimꝰ qͥ nat̾isase creatis. &
subsistendi& mouendi inttia finesꝙ con¬
stituit. qͥrerũ causas habet. nouit atq dis
indidit. qͥ sermonis facultatẽ usũq dona¬
uit. qͥ mun fut᷑a dicendi qͥbꝰ placuit spiri¬
& ꝑ ꝗͦs placet malas ualctudinespellit.
gandũ ẽ gen humanũ. exordus. ꝓgressi¬

Expanded text:
et ueri Dei opera percurrere, propter quae isti sibi, dum quasi honeste conantur sacramenta turpissima et scelestissima interpretari, deos multos falsosque fecerunt: illum Deum colimus, qui naturis a se creatis et subsistendi et mouendi initia finesque constituit; qui rerum causas habet, nouit adque disindidit; qui sermonis facultatem usumque donauit; qui munus futura dicendi quibus placuit spiriit et per quos placet malas ualetudines pellit; gandum est genus humanum, exordiis progressi
Abbreviated transcription (Latin):
uarro. siue qͤ aliunde accepit. siue qͥ ipse ẽ¬
iecit distribuere laborauit. Hec aut̃ fiẽ
atq agit unꝰ uerusds̃. sed siẽ ds̃ ide ubiq
totus. nullis inclusus locis. nullis uineuliꝰ
alligatꝰ. innullas partes sectilis. exnulla
parte mutabilis. implenꝰ cełu & t̾rã p̃sen¬
te potentia. ñ indigente nat᷑a. Sic itaq
administrat om̃a qͦuȩ creauit. ut etiã ĩp¬
sa ꝓprios exerere & agere motꝰ sinat. Quã¬
uis enĩ nihil ẽẽ possint sine ipso. ñ tam̃
s̃ qd ipse Agit aut̃ multa etiã ꝑ angłos:
s ñ nisi exse ipso beatificat angłos. Ita
quãus ꝓpt̃ aliꝗs causas hominibꝰ angłõ mt
ñ tam̃ ex angłis homines. s exscipsosiẽ
angłos beatificat. Ab hoc uno & uero đo.

Expanded text:
Varro, siue quae aliunde accepit, siue quae ipse conVarro, siue quae aliunde accepit, siue quae ipse coniecit, distribuere laborauit. Haec autem facit adque agit unus uerus Deus, sed sicut Deus, id est ubique totus, nullis inclusus locis, nullis uinculis adligatus, in nullas partes sectilis, ex nulla parte mutabilis, inplens caelum et terram praesente potentia, non indigente natura. Sic itaque administrat omnia, quae creauit, ut etiam ipsa proprios exerere et agere motus sinat. Quamuis enim nihil esse possint sine ipso, non sunt quod ipse. Agit autem multa etiam per angelos; sed non nisi ex se ipso beatificat angelos. Ita quamuis propter aliquas causas hominibus angelos mittat, non tamen ex angelis homines, sed ex se ipso, sicut angelos, beatificat. Ab hoc uno et uero Deo
Abbreviated transcription (Latin):
sose corporaliũ feẽ clarissimũ luminũ.
eiq uĩ ẽgruã & motũ dedit. qͥ ipsis etã
inferis dominationẽ suã. potestatẽꝗ: ñ sub¬
ttabitꝰ ꝗͥsemina & alim̾ta mortaliũ siue ari¬
da siue liꝗda. natis cõpetentibꝰ attbuta sub¬
strtuit. qͥ t̾rã fundat atꝙ: fecundatꝰ. qͥfructꝰ
ciꝰ animalib hominibꝰq: largit᷑ qͥeausas non
sołũ pͥncipales. s etiã subsequentes nouitatꝗ
ordinat: qlune statuit modũ suũ. qͥuias cȩ¬
lestes atꝙ t̾restres locoꝵ mutationibꝰ prebet.
qͥhumanis ingeniis ereauit etiã seientiã artiẽ
uariarũ. ad adiuuandã uitã nat᷑amq: c̃ces¬
sit. qͥ c̃iunctionẽ maris & femine adadiuto¬
riũ ꝓpagande ꝓlisinstituit. ꝗͥ hominũ ee¬
tib que focis& luminibꝰ adhiberent adfa¬
cillimosusus. munꝰ t̃reniignis indulsit. Ista
s̃certe qͦ disselectis ꝑnescio ꝗs phisicas in¬
t̃p̃tationes uiracutissimꝰ atq doctissimus

Expanded text:
 corporalium clarissimum luminum eique uim congruam et motum dedit; qui ipsis etiam inferis dominationem suam potestatemque non subtrahit; qui semina et alimenta mortalium, siue arida siue liquida, naturis conpetentibus adtributa substituit; qui terram fundat adque fecundat; qui fructus eius animalibus hominibusque largitur; qui causas non solum principales, sed etiam subsequentes nouit adque ordinat; qui lunae statuit modum suum; qui uias caelestes adque terrestres locorum mutationibus praebet; qui humanis ingeniis, quae creauit, etiam scientias artium uariarum ad adiuuandam uitam naturamque concessit; qui coniunctionem maris et feminae ad adiutorium propagandae prolis instituit; qui hominum coetibus, quem focis et luminibus adhiberent, ad facillimos usus munus terreni ignis indulsit. Ista sunt certe, quae dis selectis per nescio quas physicas interpretationes uir acutissimus adque doctissimus
Abbreviated transcription (Latin):
fiat. Qua inre omiito dicere qđ plato illas
idẽas tantã uĩ habere diẽ. ut seđdm cas non
celu aliqͥd fecit.s etiã celũ factũ sit. Hoc
dico istũ in hoc libro selectoꝵ deoꝵ. rationẽ
illa triũ deoꝵ qͥbꝰ quasi cuneta cõplexus
ẽ ꝑdidisse . Celo enĩ tͥbuit masculos deos.
feminas t̾re. int̾ quas posuit mineruã.
qmͣ supͣ ipsũ cęłu ante posuerat. Dc̃inde
masculus đs neptunꝰ inmari ẽ. qđ ad trã
potꝰ quã adecłũ ꝑtinet. Dispat̾ postremo
tenens. in inferiore habens ꝓserpinã ẽiugẽ.
Quomͦ gͦ deos adccłũ. deasadt̾rã referre co¬
nant᷑. Qd soliđu. qͥd c̃stans. qͥd sobriũ. qͥd¬

Expanded text:
fiat. Qua in re omitto dicere, quod Plato illas fiat. Qua in re omitto dicere, quod Plato illas ideas tantam vim habere dicit, ut secundum eas non coelum aliquid fecerit, sed etiam coelum fatum sit. Hoc dico, istum in hoc libro selectorum deorum, rationem illam trium deorum, quibus quasi cuncta complexus est, perdidisse. Coelo enim tribuit masculos deos, feminas terrae: inter quas posuit Minervam, quam supra ipsum coelum ante posuerat. Deinde masculus deus Neptunus in mari est, quod ad terram potius quam ad coelum pertinet. Dispater postremo,tenens, in inferiore habens Proserpinam conjugem. Quomodo ergo deos ad coelum, deas ad terram referre conantur? Quid solidum, quid constans, q
Abbreviated transcription (Latin):
ribꝰ initiũ fecimꝰ acelo cũ diximꝰ de iano.
quẽ alii cełu. alii dixert̃ eẽ mundu. sic¬
de feminis seribendi farimꝰ in itiũ atellu¬
re. Sentio quantã molestiã tale actantũ
patiat᷑ ingeniũ. Ducit᷑ enĩ quadã ratione
ueri simili celũ eẽ qđ faciat. trã ꝗͣ patiat᷑.
Et iđo illi masculinã uĩ tͥbuit. huic femi¬
ninã. & ñ ad tendit eũ potiꝰ eẽ qͥ hec facit.
ꝗͥ utrũq fec̃. Hinc etiã samotharcũ nobi¬
lia mysteria. insuꝑiore libro sic int̃ pͣta¬
t᷑ eaq se. que nec sius nota s̃ sebendo ex¬
positurũ. eisq missurũ ꝗͣsi religiosissime
polliect᷑. Diẽ enĩ seibi mułtis inditiis col¬
legisse insimulaeris. aliud significare
ecłi. aliud t̾rã aliud exemplarerũ. qua ᷤ
plato apellat. idẽas. Cełiu iouẽ. t̾rã iunonẽ.
id eas mineruã uult intellegi: ecsu aquo
fiat aliꝗͥd. t̾rã de ꝗͣfiat. exempsu seđm qđ

Expanded text:
ribus initium fecimus a caelo, cum diximus de Iano, ribus initium fecimus a caelo, cum diximus de Iano, quem alii caelum, alii dixerunt esse mundude feminis initium scribendi facimus a Tellure. » Sentio quantam molestiam tale ac tantum patiatur ingenium. Ducitur enim quadam ratione verisimili, coelum esse quod faciat, terram quae patiatur; et ideo illi masculinam vim tribuit, huic femininam: et non attendit eum potius esse qui haec facit, qui utrumque fecit. Hinc etiam Samothracum nobilia mysteria in superiore libro sic interpretatur, eaque se quae nec suis nota sunt scribendo expositurum eisque missurum quasi religiosissime pollicetur. Dicit enim se ibi multis indiciis collegisse in simulacris aliud significare coelum, aliud terram, aliud exempla rerum, quas Plato appellat ideas: coelum Jovem, terram Junonem, ideas Minervam vult intelligi: coelum a quo fiat aliquid, terram de qua fiat, exemplum secundum quod
Abbreviated transcription (Latin):
& rebꝰ talibꝰ idẽ turpibꝰ & scelestis. & non
đm uerũ id ẽ animȩ corpisq: factorẽ. sed
creaturã quã uis ñ uitiosã colit. siue illa sit
anima. siue corpꝰ. siue anima simul & corpꝰ.
bis peecat in dm̃. qđ & ꝓ ipso colit qđ ñ ẽ
ipse & talibꝰ reb colit. qualibꝰ nec & ipse
colendusẽ. nec ñ ipse. qđ hi qͦnã mͦ. idẽ quã
tͣpit᷑ ne farieq coluerint. in ꝓmptuẽ. Qd
ẽ fitent᷑ numinibꝰ tͣribilit᷑ exigentibꝰ red¬
dita. Uñ remotis ẽstat ambagib nefarios
demonesatq in mundissimos sp̃s. ac om̃i
eiuili theologia in uisendis stolidis ima¬
ginibꝰ. & ꝑ eas possidendis etiã stultis cor¬
mꝰ & acitissimꝰ uarro uelut subtili dispu¬
tatione hos om̃s deos. in ccłu & t̾rã redire
ac referre conat᷑ & ñ potest . Fluunt de ma¬
nibꝰ resiliunt. labunt᷑ & decidunt. Die¬
deoꝵ anĩ adu̾sa decelo & t̾ra: aqͦ du partĩ
dicunt᷑ celestes. parti t̾restres. ut insuꝑio¬

Expanded text:
pibus et scelestis, et non Deum uerum, id est animae corporisque factorem, sed creaturam quamuis non uitiosam colit, siue illa sit anima siue corpus siue anima simul et corpus. bis peccat in Deum, quod et pro ipso colit, quod non est ipse, et talibus rebus colit, qualibus nec ipse colendus est nec non ipse. Sed hi quonam modo, id est quam turpiter nefarieque coluerint, in promtu est; confitentur, numinibus terribiliter exigentibus reddita; unde remotis constat ambagibus nefarios daemones adque inmundissimos spiritus hac omni ciuili theologia inuisendis stolidis imaginibus et per eas possidendis etiam stultis cormus et acutissimus Varro uelut subtili disputatione hos omnes deos in caelum et in terram redigere ac referre conatur? Non potest; fluunt de manibus, resiliunt, labuntur et decidunt. Dicdeorum animaduersa de caelo et terra, a quo di partim dicuntur caelestes, partim terrestres: ut in superio
Abbreviated transcription (Latin):
tellus. initiũ dearũ. mat̾ seilie magna:
apit quã molliũ & abseisoꝵ sc̃seq secantiũ
atq iactantiũ insana ꝑͣstrepit turpitudo.
Cur gͦ hee frustra referre nitunt᷑ ad mundõ.
Qđ & si possent. ꝓdõ uero mundu nemo
piuscolit: & tam̃ eos nec hoc posse ueritas
aꝑta c̃uincit. Referant hec potiꝰ ad homi¬
nes mortuos. & addemones pessimos. & nul¬

Expanded text:
dearum, Mater scilicet magna, apud quam mollium et abscisorum seseque secantium atque jactantium insana perstrepit turpitudo: Cur haec frustra referre nituntur ad mundum? Quod etsi possent, pro Deo vero mundum nemo pius colit: et tamen eos nec hoc posse, veritas aperta convincit. Referant haec potius ad homines mortuos, et ad daemones pessimos, et nul
Abbreviated transcription (Latin):
debet᷑. Si aut̃ stoliditate. ł monstruositate
si mulaeroꝵ. saeͥficus homicidioꝵ corona¬
tione uriliũ pudendoꝵ. mercede stuproꝵ.
sectione m̃broꝵ. abscisione genitaliũ. con¬
sec̃tione molliũ. festis impuroꝵ. obscenoꝵ&
ludoꝵ. unũ uerũ đm. id c̃omnis animȩ̨
corꝑisq creatorẽ. colere se ꝗͥsꝙ: ẽtendat.

Expanded text:
debetur. Si autem stoliditate uel monstrositate debetur. Si autem stoliditate uel monstrositate simulacrorum, sacrificiis homicidiorum, coronatione uirilium pudendorum, mercede stuprorum, sectione membrorum, abscisione genitalium, consecratione mollium, festis inpurorum obscenorumque ludorum unum uerum Deum, id est omnis animae corporisque creatorem, colere s
Abbreviated transcription (Latin):
nenttia c̃secunt᷑. totã de hoc euemerꝰ panđ
hystoriã. quã enniꝰ inlatinũ u̾tit eloqͥum.
ante nos ł greco sermonẽ ł latino seripserͣ.
ñ in eo plaeuit m immorari: ipsasphẏsiolo¬
gicas eũ ẽsido. qͥbꝰ docti& acuti homines
ad res humanas. conant᷑ u̾tere res diuinas.
nihil uideo nisi ad tẽporalia tͣrenaq: oꝑa.
nat᷑amq: corporeã ł etiã sun uisibisẽ tam̃
mutabise potuisse reuocari: ꝗđ nullomͦ ẽ
uerusds. Hoc aut̾ si saltĩ religiositati con¬
gruis significationibꝰ ageret: eẽt qͥd̃e dolen¬
au ñ his uerũ đm adnuntiari atq: p̾dicari.
tam̃ aliꝗͦmͦ ferendu. tam̃ feda & tͣpia ñ ficri
nec iuberi. At nunc cũ pđo uero qͥ solo
anima se in habttante fit felix. ne fassit
colere aut corpꝰaut animã: ꝗͣntõ magis
nefariũ ẽ ista sic colere. ut nec salutem.
nec decꝰ humanũ corpꝰ aut anima colen¬
tis obtineat: Quã obrẽ si templo. sac̾dote
solus ille colendꝰ sit. euitaliscultꝰ seruitqͦ

Expanded text:
nentia consequuntur, totam de hoc Euhemerus pandit historiam, quam Ennius in Latinum uertit eloquium; ante nos uel Graeco sermone uel Latino scripserunt, non in eo mihi placuit inmorari. Ipsas physiologias cum considero, quibus docti et acuti homines has res humanas conantur uertere in res diuinas, nihil uideo nisi ad temporalia terrenaque opera naturamque corpoream uel etiamsi inuisibilem, tamen mutabilem potuisse reuocari; quod nullo modo est uerus Deus. Hoc autem si saltem religiositati congruis significationibus ageretur, esset quidem dolendum non his uerum Deum adnuntiari adque praedicari, tamen aliquo modo ferendum tam foeda et turpia non fieri nec iuberi; at nunc cum pro Deo uero, quo solo anima se inhabitante fit felix, nefas sit colere aut corpus aut animam, quanto magis nefarium est ista sic colere, ut nec salutem nec decus humanum corpus aut anima colentis obtineat! Quam ob rem si templo sacerdote ille solus colendus sit, cui talis cultus seruitusque
Abbreviated transcription (Latin):
mini. Defeẽ enĩ int̾pͣtatio. erubuit ratio.
filios. ñ numninis magn̾itudo s cͥminis.
Nuie monstro nec iã monstruositas cõpa¬
rat᷑ Alle insimulaeris habebat soła de¬
formitatẽ. ista insae̾s deformẽ crudelita¬
corruptelas uno ganimede ccłu infama¬
uit: ista tot mollibꝰ ꝓfessis & publicis. &
fortasse possemꝰ huic in isto gen̾e̾ t᷑pissime
etudelitatissiue ẽferre. siue p̃ferre: ꝗͥ pa¬
trẽ castrasse ꝑhibet᷑. S in sat᷑ni sac̾s homi¬
nes asienismanib potiꝰ occidi. quã suis
abscidi potuet᷑: Deuoraũ illẽ filios ut po¬
ete fert᷑. & physici exhoc intͣ pͣtant᷑ qđ uo¬
lunt: ut aut̃ historia ꝑdit necauit. S qđ
ei poeni suos filios saerificar̾: ñ recepe̾re
romani. At uͦ ista magna deoꝵ mat̾ etiã
romanis tẽplis castratos intulit. atq istã
seuitiã morẽꝙ seruauit. credita uires ad¬
uiuare romanoꝵ. ex secando uirilia uiroꝵ.

Expanded text:
mini: defecit interpretatio erubuit ratio, mini: defecit interpretatio erubuit ratio, filios non numinis magnitudo, sed criminis. Huic monstro nec Iani monstrositas conparatur. Ille in simulacris habebat solam deformitatem, ista in sacris deformem crudelitacorruptelas uno Ganymede caelum infamauit; ista tot mollibus professis et publicis et fortasse possemus huic in isto genere turpissimae crudelitatis siue conferre siue praeferre, qui patrem castrasse perhibetur; sed in Saturni sacris homines alienis manibus potius occidi quam suis abscidi potuerunt. Deuorauit ille filios, ut poetae ferunt, et physici ex hoc interpretantur quod uolunt; ut autem historia prodit, necauit; sed quod ei Poeni suos filios sacrificati sunt, non recepere Romani. At uero ista Magna deorum Mater etiam Romanis templis castratos intulit adque istam saeuitiam moremque seruauit, credita uires adiuuare Romanorum exsecando uirilia uirorum.
Abbreviated transcription (Latin):
qr flos decidit ante fruetũ. Nongͦ ipsũ
hominẽ ł qua si hominẽ qͥ ẽ uocat᷑
aitis. s uirilia ei flori eõparauer̃: Ipsa
quippe illo uiuente decider̃: immo uͦ
ñ decider: neq decerpta s̃.s. plane disecip¬
ta sͣ. Nec illo flore amisso. quisꝗͣm postra
cos ignificari dicit᷑. Quo refert᷑. quȩ int̃¬
pͣtatio inde ꝓfert᷑. Anhec frustra moli¬
endo nihilq inueniendo ꝑsuadent. illut
potiꝰ eẽ credenđu. qđ de homine castrgto
fama iaetauit. litt̾isq: mandatũ ẽ. Me¬
rito hine u̾satꝰ ẽ uarro nr̃: neq: hoc dice
uoluit. non enĩ doctissimũ homine̾
latuit. Itẽq:
de mollibꝰ cdẽ matri
magne ẽ¬
tra omnẽ uiroꝵ muli¬
erũq uere cundiã ẽsec̃tis. quiusꝙ
inhẽsternũ diẽ madidis capillis. faciẽ
de albata. fluentibꝰ m̃bris. in cessu femi¬
neo ꝑplatẽas uieosq Rartaginis. etiã applis
unde t᷑pit̃ uiuerent exigebant: nihil uar¬
ro diẽe uoluit. nec uspia melegisse cõme¬

Expanded text:
ructum. Non ergo ipsum hominem uel quasi hominem, qui est uocatus Attis, sed uirilia eius flori conparauerunt. Ipsa quippe illo uiuente deciderunt; immo uero non deciderunt neque decerpta, sed plane discerpta sunt; nec illo flore amisso quisquam postea eo significari dicitur? quo refertur? quae interpretatio inde profertur? An haec frustra moliendo nihilque inueniendo persuadent illud potius esse credendum, quod de homine castrato fama iactauit litterisque mandatum est? Merito hinc auersatus est Varro noster, neque hoc dicere uoluit; nlatuit. Idemque de mollibus, eidem matri magne, contra omnem virorum mulierumque verecundiam consecratis, qui usque in hesternum diem, madidis capillis, facie dealbata, fluentibus membris, incessu femineo, per plateas vicosque Carthaginis, etiam populis unde turpiter viverent exigebant, nihil Varro dicere voluit, nec uspiam me legisse comme
Abbreviated transcription (Latin):
iudicat᷑. Hec mens hominis & rationalis
poris similitudo.cũ in animo cogitantis
aspicit᷑ atq uidicat᷑. nec ipsa corpus ẽ. Non
ẽ gͦ nec t̾ra. nec aqͣ. nec aer: nec ignis. qͥbꝰ.iiii.¬
portũ uidemꝰ cẽ ẽpactũ. Porrosinr̾animus
ꝗͦ qͥdẽ puduit dieẽ dm corpꝰ eẽ. ueruntam̃
ciꝰdẽ nate cuiꝰ ille ẽ animos nr̃osẽẽ putauer:
Ita ñ eos mouit tanta mutabilitas animę.:
qͣm dĩ nat᷑e tͥbuere nefas ẽ.S diet̃ Corꝑe mu¬
tat᷑ anime nat᷑a. nã ꝑse ipsã in cõmutabiliᷤ
ẽ. Pot̾ant isti dice. Corꝑe aliqͦ uulnat᷑ caro:
nãq ꝑse ipsã inuulnabilis c̃ rsus qđ mu¬
tari ñ pot. nullare pot̾. Ac ꝑhoc qđ corꝑe
mutari pot̾. & aliõre pot̃. ⁊ iđo in cõmu¬

Expanded text:
nis et rationalis poris similitudo, cum in animo cogitantis aspicitur atque judicatur, nec ipsa corpus est. Non est ergo nec terra, nec aqua, nec aer, nec ignis: quiporeum uidemus esse conpactum. Porro si noster animus quos quidem puduit dicere Deum corpus esse, uerum tamen eiusdem naturae, cuius ille est, animos nostros esse putauerunt; ita non eos mouit tanta mutabilitas animae, quam Dei naturae tribuere nefas est. Sed dicunt: Corpore mutatur animae natura, nam per se ipsa incommutabilis est. Poterant isti dicere: corpore aliquo uulneratur caro, nam per se ipsa inuulnerabilis est. Prorsus quod mutari non potest, nulla re potest, ac per hoc quod corpore mutari potest, aliqua re potest et ideo incommu
Abbreviated transcription (Latin):
anime mundi. Quiᷤ tta desipiat utͣm. ut
hoc sapiat:Cur gͦ uob̃ duas deas fecer: nisi
plures uos regerent. s ut ea qͣ istis uanitatibꝰ
& falsitatib guident. plura uosdemonia
possiderent: Cur gͦ illa falatia ꝑhanc int᷑¬
pͣtationẽ. inferiorẽ maris partẽ. ꝗͣ uiro erat
subdita ꝑdiditꝰ Nã ilła mͦ cũ refluentẽ fiue¬
tũ cẽ ꝑhibetis. insuꝑfieie posustis. An qa ue¬
niliã peliee̾ iccepit. irata suũ maritũ de su¬

Expanded text:
animae mundi? Quis uestrum ita desipiat, ut animae mundi? Quis uestrum ita desipiat, ut hoc sapiat? Quur ergo uobis duas deas fecerunt, nitris, non ut di plures uos regerent, sed ut ea, quae istis uanitatibus et falsitatibus gaudent, plura uos daemonia possiderent? Quur autem illa Salacia per hanc interpretationem inferiorem maris partem, qua uiro erat subdita, perdidit? Namque illam modo, cum relluentem fluctum esse perhibetis, in superficie posuistis. An quia Veniliam pellicem accepit, irata suum maritum de su
Abbreviated transcription (Latin):
necessarioꝵ sacroꝵ. sola libidine animȩ ꝓ¬
stitute. multiplicaret᷑ inuitanio demoni&.
S. ꝓferat᷑ intͣpͣtatio pelare theologiȩ quȩ
nos abista rep̃hensione reddita ratione ẽ
pescat. Henilia inꝗͥt unda ẽ que adlitꝰ uenit.
salatia quȩ insałũ redit. Cur gͦ dec fiunt
due. cũ sit una unda que uenit & redit. Nẽ¬
pe ipsa ẽ exestuans inmulta numina libi¬
do uesana. Quã uis enĩ aqua ñ geminetur
que it & redit. huiꝰ tam̃ occasione u anita¬
tis. duobꝰ demoniis inurtatis. ampliꝰ cõma¬
culat᷑ anima que it & ñ redit. Queso te uar¬
ro. ł uos gͥtã doctoꝵ hominũ talia scripta
legistis. & aliqͥd magnũ uosdidieisse iac¬
tatis. int̃pͣtamini hoc. nolo dicere. scđm illi
mundi que mare ꝑmẽat. đm uob̃ fecisse
neptunũ. ut cũq tollerabilioris erroris ẽ.
ltane unda adlitus ueniens ⁊ insałũ redi¬
ens. due s̃ partes mundi: aut due partes

Expanded text:
necessariorum sacrorum sola libidine animae pnecessariorum sacrorum sola libidine animae prostitutae multiplicaretur inuitatio daemoniorum? Sed proferatur interpretatio praeclarae theologiae, quae nos ascat. \'Venilia, inquit, unda est, quae ad litus uenit; Salacia, quae in salum redit. Quur ergo deae fiunt duae, cum sit una unda quae uenit et redit? Nempe ipsa est exaestuans in multa numina libido uesana. Quamuis enim aqua non geminetur quae it et redit, huius tamen occasione uanitatis duobus daemoniis inuitatis amplius commaculatur anima, quae it et non redit. Quaeso te, Varro, uel uos, qui tam doctorum hominum talia scripta legistis et aliquid magnum uos didicisse iactatis, interpretamini hoc, nolo dicere secundum ilmundi, quae mare permeat, deum uobis fecisse Neptunum utcumque tolerabilioris erroris est. Itane unda ad litus ueniens et in salum rediens duae sunt partes mundi aut duae partes
Abbreviated transcription (Latin):
m̃brũ ꝑforũ tͣnsuectũ ec̃tͣ.atq in loco suo
quiesceret. Cuim̃bro in honesto matrẽ
familias honestissimã. pała coronã ne¬
cesse erat inponere.Sie uidelie lib̃ dđs
placandus fuerat ꝓuentibꝰ seminũ. Sic
ab agris fascinatio repellenda. ut matͦ¬
na facete cogeret᷑ inpublieo. qđ nec me¬
retͥx simatͦne spectarent. ꝑmitti debuit
inthegtro. ꝓpt̾ hec sat᷑nus soluscreditus
ñ ẽ sufficere posse seminibꝰ. ut occasi one
multi plicandoꝵ deoꝵ inmunda anima
repperiret.: ab uno uͦ dõ. merito inmun¬
ditiȩ destituta. ac ꝑmultos falsos auidnaie
maioris inmunditię ꝓstituta. ista saeri¬
legia sacra nominare seqͣ spureoꝵ de monỹ
turbis. ẽ iolanda polluendãq p̃beret. Lã¬
utiq habeat salatiã neptunꝰ uxorẽ: quã in¬
feriorẽ aquã maris eẽ dixert̃. Utqͥd illi ad¬
iuneta ẽ & uenilia: nisi ut sine ulla causa

Expanded text:
membrum per forum transuectum esset adque in loco suo membrum per forum transuectum esset adque in loco suo quiesceret. Cui membro inhonesto matrem familias honestissimam palam coronam necesse erat inponere. Sic uidelicet Liber deus placandus fuerat pro euentibus seminum, sic ab agris fascinatio repellenda, ut matrona facere cogeretur in publico, quod nec meretrix, si matronae spectarent, permitti debuit in theatro. Propter haec Saturnus solus creditus non est sufficere posse seminibus, ut occasiones multiplicandorum deorum inmunda anima reperiret, et ab uno uero Deo merito inmunditiae destituta ac per multos falsos auiditate maioris inmunditiae prostituta ista sacrilegia sacra nominaret seseque spurcorum daemonum turbis conuiolandam polluendamque praeberet. CAutique habebat Salaciam Neptunus uxorem, quam inferiorem aquam maris esse dixerunt: ut quid illi adiuncta est et Venilia, nisi ut sine ulla causa
Abbreviated transcription (Latin):
dẽ fecunditas rediit: ꝓserpina reddita. ex¬
ortã ẽẽ letieiã. & exhoe solłepnia ẽstituta.
Diẽ deinde multa in misteriis eiꝰ tradita:
que nisi ad frugũ inuentionẽ non
tuũ. quoꝵ quođamꝰ pͥmatũ uinũ tenet. ue¬
rũ etiã seminib animaliuĩ p̾fecert᷑. ad qͣn¬
tã turpitudinẽ ꝑuenerint. piget qͥdem
dicere. ꝓpt̾ sermonis longitudinẽ .s. ꝓpt̾
prtis dic̃ quedã saera libi celebrata. euͣ tan¬
ta licentia turpitudinis: ut in eiꝰ hono¬
re̾ pudenda uirilia colerent᷑: ñ saltim
aliqͣntũ uerecundiore secreto .s in ꝓpatu¬
lo exultante neqͣtia. Nã hoc turp̾e m̃brũ
ꝑ lib̾i dies festos cũ honorẽ magno ꝓstellis
imposttũ.priꝰrure in cͣpłtis. & usq in urbe
postea meotabat᷑. In opido aut̃ laniuno.
unꝰ lib̃o totꝰ m̃sis tͥbuebat᷑. euiꝰ diebꝰ om̃s
ubis flagitiosissimis uterent᷑ donec illud

Expanded text:
dem fecunditas rediit, Proserpina reddita exdem fecunditas rediit, Proserpina reddita exortam esse laetitiam, et ex hoc solemnia constituta. Dicit deinde multa in mysteriis ejus tradi, quae nisi ad frugum inventionem non  modo primatum uinum tenet, uerum etiam seminibus animalium praefecerunt, ad quantam turpitudinem peruenerint, piget quidem dicere propter sermonis longitudinem; sed propter pitis quaedam dicit sacra Liberi celebrata cum tanta licentia turpitudinis. ut in eius honorem pudenda uirilia colerentur, non saltem aliquantum uerecundiore secreto, sed in propatulo exultante nequitia. Nam hoc turpe membrum per Liberi dies festos cum honore magno plostellis inpositum prius rure in compitis et usque in urbem postea uectabatur. In oppido autem Lauinio unus Libero totus mensis tribuebatur, cuius diebus omnes uerbis flagitiosissimis uterentur, donec illud
Abbreviated transcription (Latin):
uocabulo significat tẽporis spacrum:
sine qͦ sem̃ ingt̾ ñ pot̃ eẽ fecunđũ. Hec¬
alia de sat̾no multa dicunt᷑. ⁊ ad sem oma
referunt᷑.S. saltĩ sat᷑nꝰ seminib cũ tanta
ista potestate sufficeret. Quid adhee du alii
requirunt᷑ maxime lib: libera idẽ ccres.
de quibꝰ rursꝰ qđ ad sem̃ attinet tanta diẽ.
quasi de sat᷑no nihil dixerit. Incerereris aut̃
enses nobilissima fuer̾: De quib iste nihil in¬
t̃ p̃tat᷑. nisi qđ attinet ad frumͣtũ qđ eeres in¬
uenit: q ad pserpinã quã rapientẽ orco ꝑdi¬
dit. & hane ipsã diẽ significare fecunditatẽ
seminũ. Que cũ defuisset qͦda tẽpore eadẽq
sterilitatẽ t̾ra merẽret: exortã ee̾ opinionẽ
qđ filiã cereris idẽ ipsã fecunditatẽ que
apserpendo ꝓserpina dieta eẽt. ore abstule¬
tat. ⁊ aput inferos detinuerat. Quȩ reseũ
fuisset luctu publico celebrata. ꝙi rurso ea¬

Expanded text:
uocabulo significat temporis spatium, uocabulo significat temporis spatium, sine quo semen, inquit, non potest eet alia de Saturno multa dicuntur, et ad semen omnia referuntur. Sed saltem Saturnus seminibus cum tanta ista potestate sufficeret: quid ad haec dii alii requiruntur, maxime Liber et Libera, id est Ceres? De quibus rursus, quod ad semen attinet, tanta dicit, quasi de Saturno nihil dixerit. CAPUT XX.-- De saenses nobilissima fuerunt. De quibus iste nihil interpretatur, nisi quod attinet ad frumentum, quod Ceres invenit, et ad Proserpinam, quam rapiente Orco perdidit. Et hanc ipsam dicit significare fecunditatem seminum: quae cum defuisset quodam tempore, eademque sterilitate terra moereret, exortam esse opinionem, quod filiam Cereris, id est ipsam fecunditatem, quae a proserpendo Proserpina dicta esset, Orcus abstulerat, et apud inferos detinuerat: quae res cum fuisset luctu publico celebrata, quia rursus ea
Abbreviated transcription (Latin):
seminibꝰ. que t̾ra sponte gignebat. Anscep
rex fuerat ociosꝰ. filio regnante fieret oꝑari
laborios.: Deinde idodic̃a qͥbꝰđa pueros ei
solitos immolarisie̾ apenis. & aqͥbđã t̾tiã
maiores. sic̃ agallis: ꝙ om̃iũ seminũ opti¬
mũ ẽ genꝰ humanũ. De hac crudelissima
uanitate. qͥd opꝰẽ plura dicere :Hoc potius
aditamꝰ. atq: teneamꝰ has intͣp̃tationes ñ
referri addm uerũ. uiuã. in corporea. in¬
cõmutabiłẽq nat᷑am: aqͦuita in etͣnũ be¬
ata poseenda ẽ.s earũ eẽ fines in rebꝰ corpo¬
ralibꝰ. tẽporalibꝰ. mutabilibꝰ.atq: mortalib.
Qđ celu inqͥt patrẽ samꝰ castrasse infabulis
oiett᷑. hoc significat penessatͣnũ. ñ pene̾s
cełũ sem̃ eẽ diuinũ. Hoe ꝓpt̾ea qñtũ intel¬
legi dat᷑ qr nihil incelo de seminibꝰ nas
unt. plerũq ⁊ nullo inpellente. se ipsa sub¬
uertunt. Chronon apellatũ dic̃ qđ greco

Expanded text:
seminibus, quae terra sponte gignebat. An falcseminibus, quae terra sponte gignebat. An falcibus rex fuerat otiosus, filio regnante fieret operarius laboriosus? Deinde ideo dicit a quibusdam pueros ei solitos immolari, sicut a Poenis, et a quibusdam etiam maiores, sicut a Gallis, quia omnium seminum optimum est genua humanum. De hac crudelissima uanitate quid opus est plura dicere? Hoc potius aduertamus adque teneamus, has interpretationes non referri ad Deum uerum, uiuam, incorpoream incommutabilemque naturam, a quo uita in aeternum beata poscenda esralibus, temporalibus, mutabilibus atque mortalibus. Quod Coelum, inquit, patrem Saturnus castrasse in fabulis dicitur, hoc significat penes Saturnum, non penes Coelum, semen esse divinum. Hoc propterea, quantum intelligi datur, quia nihil in coelo de seminiunt, plerumque et nullo inpellente se ipsa subuertunt. Chronon appellatum dicit, quod Graeco
Abbreviated transcription (Latin):
etiã homines acutissimi tantas patiunt᷑
angustias. ut coꝵ qͦq uanitatẽ dolere eo¬
ceñt solitũ deuorare: qđ eosemina unde
nascerent᷑ redirent. Et qđ illi ꝓ ioue gleba
obiecta ẽ deuoranda. significat inqͥt᷑ manib
humanis obrui cęptas serendo fruges. ante¬
quã utilitas arandi eet inuenta. Satͣnꝰ gͦ di¬
ei debuit ipsa t̾ra ñ semina. Ipsa enĩ quo
đamͦ deuorat qđ genuerit. eũ exea semina
incã nata rurso recipienda redirent. Et qđ
opposuit. sem̃ abstulerit. sic̾ sat̾no ꝑhibent
oblata gleba ablatũ iouẽ. ac ñ potius gleba
sem̃ oꝑiendo. fecerit illud diligentiꝰ deuo¬
rari. Deinde isto mͦ sem̃ ẽ iuppit᷑ ñseminis
causa: qđ paulo ante dicebat᷑ S qͥd faciant
homines. qui eũ resstultas int̾ p̃tantur:
te ñ dũ erat agri cultura: & iđo pͥora cius
tẽpͥ ora ꝑhibent᷑. siẽ iđe ipse fabellas inter¬
pͣtat᷑ : quia pͥmi homines exhis uiuebant

Expanded text:
etiam homines acutissimi tantas patiuntur etiam homines acutissimi tantas patiuntur angustias, ut eorum quoque uanitatem dolere coessent, solitum deuorare, quod eo semina, unde nascerentur, redirent. Et quod illi pro Ioue gleba obiecta est deuoranda, significat, inquit. manibus humanis obrui coeptas serendo fruges, antequam utilitas arandi esset inuenta. Saturnus ergo dici debuit ipsa terra, non semina; ipsa enim quodam modo deuorat quae genuerit, cum ex ea nata semina in eam rursus recipienda redierint. Et quod obposuit semen abstulerit, sicut Saturno perhibent oblata gleba ablatum Iouem, ac non potius gleba semen operiendo fecerit illud diligentius deuorari. Deinde isto modo semen est Iuppiter, non seminis causa, quod paulo ante dicebatur. Sed quid faciant homines, qui, cum res stultas interpretantur,te nondum erat agricultura, et ideo priora eius tempora perhibentur, sicut idem ipse fabellas interpretatur, quia primi homines ex his uiuebant