comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lata & recoepta nomina legatorum eius .a. &. l. hostiliorum
catonum & .C. furiacii leonis quaestoris. & ut omnia contracta
societate peculatus uiderentur. scribae quoq duo & accensus.
hostilius & scribae & accensi. prius ꝗͣ de scipione iudicium fieret
absoluti sunt. Scipio & hostilius legatus & .C furius damnati
quo commodior pax antiocho daretur scipionem sex milia pon¬
do auri quadrigentum octoginta argenti plus accoepisse ꝗͣ in
erarium retulerat. A. hostilium octoginta pondo auri argen¬
ti . cccc.iii. pondo. furium quaestorem auri centum triginta ar¬
genti.cc. pondo. has ego summas auri & argenti relatas apud
antiatem inueni. In.L. scipione malim equidem librarii men¬
dum ꝗͣ mendacium scriptoris esse in summa auri atq argenti.
similius enim ueri est argenti ꝗ̃ auri mauis pondus fuisse. & po¬
tius quadragies ꝗͣ ducenties quadragies litem estimatam. eo

Expanded text:
lata et recepta nomina legatorum eius, A. et L. Hostiliorum lata et recepta nomina legatorum eius, A. et L. Hostiliorum Catonum , et C. Furii Aculeonis quaestoris et, ut omnia contacta societate peculatus viderentur, scribae quoque duo et accensus. L. Hostilius et scribae et accensus, priusquam de Scipione iudicium fieret, absoluti sunt, Scipio et A. Hostilius legatus et C. Furius damnati: quo commodior pax Antiocho daretur, Scipionem sex milia pondo auri, quadringenta octoginta argenti plus accepisse, quam in aerarium retulerit, A. Hostilium octoginta pondo auri, argenti quadringenta tria, Furium quaestorem auri pondo centum triginta, argenti ducenta. has ego summas auri et argenti relatas apud Antiatem inveni. in L. Scipione malim equidem librarii mendum quam mendacium scriptoris esse in summa auri atque argenti: similius enim veri est argenti quam auri maius pondus fuisse, et potius quadragiens quam ducentiens quadragiens litem aestimatam, eo
Abbreviated transcription (Latin):
cius de pecunia regis antiochi & mummios tribunos auctorita¬
te deterruit ne aduersarentur rogationi. remittentibus ergo his
intercessionem omnes tribus uti rogasset uisserunt. seruio sulpicio
deinde referente quem rogationem pecuniarum quaerere uellent
.Q. terentium culleonem patres iusserunt. Ad hunc pratorem adec
amicum cornelie familie ut qui rõmae mortuum clatumq .p. sci¬
pionem. est enim ea quoq fama. tradunt pileatum sicut in tri¬
umpho ierat in funere quoq ante lectum isse memorie prodide¬
rint & ad portam capenam mulsum prosecutis funus dedise.
quod ab eo inter alios captiuos in africa ex hostibus recoeptus esset
aut adeo inimicum eundem ut propter insignem simultatem ab
ea factione quae aduersa scipionibus erat delectus sit potissimu
ad quaestionem exercendam. ceterum ad hunc nimis equum aut
iniquum praetorem reus extemplo factus. L. scipio. simul & de¬

Expanded text:
eius de pecunia regis Antiochi — et Mummios tribunos auctoritaeius de pecunia regis Antiochi — et Mummios tribunos auctoritate deterruit, ne adversarentur rogationi. remittentibus ergo his intercessionem omnes tribus uti rogassent iusserunt. Ser. Sulpicio deinde referente, quem rogatione Petillia quaerere vellent, Q. Terentium Culleonem patres iusserunt. ad hunc praetorem, adeo amicum Corneliae familiae, ut, qui Romae mortuum elatumque P. Scipionem — est enim ea quoque fama — tradunt, pilleatum, sicut in triumpho ierat, in funere quoque ante lectum isse memoriae prodiderint, et ad portam Capenam mulsum prosecutis funus dedisse, quod ab eo inter alios captivos in Africa ex hostibus receptus esset, aut adeo inimicum eundem, ut propter insignem simultatem ab ea factione, quae adversa Scipionibus erat, delectus sit potissimum ad quaestionem exercendam — ; ceterum ad hunc nimis aequum aut iniquum praetorem reus extemplo factus L. Scipio . simul et de
Abbreviated transcription (Latin):
bant. senatum quaerere de pecunia non relata in publicum.ita ut
antea semper factum esset equum censebant petilu. nobilitatem
& regnum in senatu scipionum accusabant.L. furius purpureo
consularis qui in decem legatis in asia fuerat latius rogandum cẽ¬
sebat non quae ab antiocho modo pecunie captae forent. sed qua
ab alus regibus gentibusq en. manlium inimicum incessent &
I. scipio quem magis pro se ꝗͣ aduersus legem dicturum appare¬
bat. dissuasor processit. Is morte.p. africani fratris uiri omnium
fortissimmi clarissimiq eam exortam rogationem est conquestus.
parum enim fuisse non laudari pro rostris.p. africanum post mor¬
tem nisi etiam accusaretur. & carthaginenses exilio hannibalis
contentos esse. populum romanum ne morte quidem.p.scipionis
ex satiari nisi ipsius fama sepulti laceretur. & frater insuper acces¬
sio inuidiae mactetur.M. cato suasit rogationem esse. & oratio

Expanded text:
bant; senatum quaerere de pecunia non relata in publicum, ita ut bant; senatum quaerere de pecunia non relata in publicum, ita ut antea semper factum esset, aequum censebant. Petillii nobilitatem et regnum in senatu Scipionum accusabant. L. Furius Purpureo consularis, qui in decem legatis in Asia fuerat, latius rogandum censebat, non quae ab Antiocho modo pecuniae captae forent, sed quae ab aliis regibus gentibusque, Cn. Manlium inimicum incessens. et L. Scipio , quem magis pro se quam adversus legem dicturum apparebat, dissuasor processit. is morte P. Africani fratris, viri omnium fortissimi clarissimique, eam exortam rogationem est conquestus: parum enim fuisse non laudari pro Rostris P. Africanum post mortem, nisi etiam accusaretur; et Carthaginienses exilio Hannibalis contentos esse, populum Romanum ne morte quidem P. Scipionis exsatiari, nisi et ipsius fama sepulti laceretur et frater insuper, accessio invidiae, mactetur. M. Cato suasit rogationem — exstat oratio
Abbreviated transcription (Latin):
sulatum secundo etiam si censuram adicias. quid asiatica legatio
& ualitudine aduersa inutilis. & filii casu deformata. & post re¬
ditum necessitatem aut subeundi uidicii aut simul. cum patria de¬
serendi: punici tamen belli perpetrati quo nullum neq periculo
suis romani gessere unam praecipuam gloriam tulit. Morte afri¬
cani creuere inimicorum animi quorum princeps fuit .M. por¬
cuis cato qui uiuo quoq eo lacerare magnitudinem cius solitus
erat. hoc auctore existimantur petilu & uiuo africano rem in¬
grato & mortuo rogationem promulgasse. fuit autem rogatio
talis uelitis iubeatis quaeraturq pecunia capta ablata coacta ab
rege antiocho est. quiq sub imperio eius fuerunt. quod eius in
publicum relatum non est. uti de ea re. ser. sulpicius pr. urbis ad
senatum referat quem eam rem uelit senatus quaerere de his qui
praetores nunc sunt. huic rogationi. Q. &.l. mummii intercede¬

Expanded text:
sulatum secundus, etiam si censuram adicias? quid Asiatica legatio, sulatum secundus, etiam si censuram adicias? quid Asiatica legatio, et valetudine adversa inutilis et filii casu deformata et post reditum necessitate aut subeundi iudicii aut simul cum patria deserendi? Punici tamen belli perpetrati, quo nullum neque maius neque periculosius Romani gessere, unus praecipuam gloriam tulit. morte Africani crevere inimicorum animi, quorum princeps fuit M. Porcius Cato , qui vivo quoque eo adlatrare magnitudinem eius solitus erat. hoc auctore existimantur Petillii et vivo Africano rem ingressi et mortuo rogationem promulgasse. fuit autem rogatio talis: ”velitis iubeatis, Quirites, quae pecunia capta ablata coacta ab rege Antiocho est quique sub imperio eius fuerunt, quod eius in publicum relatum non est, uti de ea re Ser. Sulpicius praetor urbanus ad senatum referat, quem eam rem velit senatus quaerere de iis, qui praetores nunc sunt. “ huic rogationi primo Q. et L. Mummii intercede
Abbreviated transcription (Latin):
ritis suis. nullis uestris honoribus senectus eius concidat. mouit
& decretum & adiccta oratio non ceteros modo. sed ipsos etiam
accusatores. & deliberaturos se quid sui uiris & officu esset dixe¬
runt. senatus deinde concilio plebis dimisso. haberi est ceptus.
ibi gratiae ingentes ab uniuerso ordine praecipue ab consularib
senioribusq ti. graccho actae sunt. quod rem publicam priuatis si¬
multatibus potiorem habuisset. & petilii uexati sunt probris. quod
splendere aliena inuidia uoluissent & spolia ex africani triumpho
peterent. silentium deinde africano fuit uitam linterni egit sine
desiderio urbis. morientem rure. eo ipso loco sepeliri se uississe fe¬
runt: monumentumq ibi aedificari: ne funus sibi in ingrata pa¬
tria fieret. Uir memorabilis bellicis tamen ꝗͣ pacis artibus inemo¬
rabilior. cui par habita est materia ingenio. qui ad primum cõ

Expanded text:
ritis suis, nullis vestris honoribus umquam in arcem tutritis suis, nullis vestris honoribus umquam in arcem tutet decretum et adiecta oratio non ceteros modo, sed ipsos etiam accusatores, et deliberaturos se, quid iuris sui et officii esset, dixerunt. senatus deinde concilio plebis dimisso haberi est coeptus. ibi gratiae ingentes ab universo ordine, praecipue a consularibus senioribusque, Ti. Graccho actae sunt, quod rem publicam privatis simultatibus potiorem habuisset, et Petillii vexati sunt probris, quod splendere aliena invidia voluissent et spolia ex Africani triumpho peterent. silentium deinde de Africano fuit. vitam Literni egit sine desiderio urbis; morientem rure eo ipso loco sepeliri se iussisse ferunt monumentumque ibi aedificari, ne funus sibi in ingrata patria fieret. vir memorabilis; bellicis tamen quam pacis artibus memorabilior, prima pa
Abbreviated transcription (Latin):
expectarent. ita decreuit. cum .I. scipio excuset morbum causa
esse fratri satis id sibi uideri. se publium scipionem prius ꝗͣ
romam redisset accusari non passurum. tum quoq si se appel¬
let auxilio ei futurum. ne causam dicat. ad id fastigium reb
gestis honoribus populi romani .E scipionem deorum hominus
consensu peruenisse. ut sub rostris reum stare & praebere auinsia¬
dolescentium conuitus populo romano magis deforme ꝗͣ ipsi sit
adiecit decreto indignationem. sub pedibus uestris stabit tribi¬
ni domitor ille africa scipio: ideo quatuor nobilissimos duces
penorum in hispania quatuor exercitus fudit: fugauit: ideo si¬
phacem coepit: hannibalem deuicit: carthaginem uectigalem
nobis fecit: antiochum recoepit: eius fratrem consors huius glo¬
riae. L. scipionem ultra uiga tauri emouit. ut duobus petilus suc¬
cumberet : uos de pace africani palmam peteritis. nullis ne me¬

Expanded text:
expectarent, ita decrevit: cum L. Scipio excusasset morbum esse expectarent, ita decrevit: cum L. Scipio excusasset morbum esse causae fratri, satis id sibi videri; se P. Scipionem , priusquam Romam redisset, accusari non passurum; tum quoque, si se appellet, auxilio ei futurum, ne causam dicat: ad id fastigium rebus gestis, honoribus populi Romani P. Scipionem deorum hominumque consensu pervenisse, ut sub Rostris reum stare et praebere aures adolescentium conviciis populo Romano magis deforme quam ipsi sit. adiecit decreto indignationem: sub pedibus vestris stabit, tribuni, domitor ille Africae Scipio ? ideo quattuor nobilissimos duces Poenorum in Hispania, quattuor exercitus fudit fugavit; ideo Syphacem cepit, Hannibalem devicit, Carthaginem vectigalem nobis fecit, Antiochum — recepit enim fratrem consortem huius gloriae L. Scipio — ultra Tauri iuga emovit, ut duobus Petilliis succumberet, vos de P. Africano palmam peteretis ? nullisne me
Abbreviated transcription (Latin):
buni qui diem dixerant non acciperent. & ab eadem superbia
non uenire ad causam dicendam arguerent qua uidicium &
tr.pl. & contionem reliquissent & quibus uis sententiae de se
dicendae est libertatem ademisset his comitatus uelut captos
trahens triumphum populi romani egisset. secessionem Eo die¬
illius mercedem. quo duce & auctore nos reliquistis ab eo ip¬
si relicti estis. & tantum animorum in dies nobis decrescit ad
mittere in siciliam ausi sumus qui prenderent eum & romã
reducerent ad eum priuatum ex uilla sua extrahendum ad
causam dicendam mittere non audemus. tr. pl. appellati. a.
.l. scipione ita decreuerunt ut si morbi causa excusaretur. si¬
bi placere accipi eam causam. diemq ab collegis produci.tr.
ciae cum. P. scipione intercedebant. is cum uetuisset suum no
men de creto collegarum adscribi. tristioremq omnes sententiã

Expanded text:
buni, qui diem dixerant, non acciperent, et ab eadem superbia buni, qui diem dixerant, non acciperent, et ab eadem superbia non venire ad causam dicendam arguerent, qua iudicium et tribunos plebis et contionem reliquisset, et, quibus ius sententiae de se dicendae et libertatem ademisset, his comitatus, velut captos trahens, triumphum de populo Romano egisset secessionemque eo dieillius mercedem; quo duce et auctore nos reliquistis, ab eo ipsi relicti estis, et tantum animorum in dies nobis decrescit, ut, ad edilemque mittere in Siciliam ausi sumus, qui prenderent eum et Romam reducerent, ad eum privatum ex villa sua extrahendum ad causam dicendam mittere non audeamus‘ —; tribuni plebis appellati ab L. Scipione ita decreverunt: si morbi causa excusaretur, sibi placere accipi eam causam diemque a collegis prodici. tritiae cum P. Scipione intercedebant. is, cum vetuisset nomen suum decreto collegarum adscribi, tristioremque omnes sententiam
Abbreviated transcription (Latin):
scipionem est. adeo ut postremo scribae uiatoresq tribunos re¬
linquerent: nec cum his praeter seruilem comitatum & praeconẽ
qui reum ex rostris citabat quisꝗͣ esset. Scipio non in capitolio
modo sed per totam urbem omnia templa deum cum populo
romano circumiit. celebratior is prope dies fauore hominum
& estimatione uere magnitudinis cius fuit q̃ quo triumphans
de syface rege & carthaginensibus urbem est inuectus. hic spe¬
ciosus ultimus dies. P. scipioni illuxit. post quem cum inuidiam
& certamina cum tribunis prospiceret. die longiore producta in
liternum concessit. certo consilio ne ad causam dicendam ades¬
set. maior animus & natura erat ac maiori fortunae ad suetus ꝗͣ
ut reus esse sciret. & summittere se in humilitatem causam dicẽ¬
tium. ubi dies uenit citariq absens est coeptus. L. scipio morbũ
causae esse cur abesset excusabat. quam excusationem cum tri¬

Expanded text:
Scipionem est, adeo ut postremo scribae viatoresque tribunos reScipionem est, adeo ut postremo scribae viatoresque tribunos relinquerent, nec cum iis praeter servilem comitatum et praeconem, qui reum ex Rostris citabat, quisquam esset. Scipio non in Capitolio modo, sed per totam urbem omnia templa deum cum populo Romano circumiit. celebratior is prope dies favore hominum et aestimatione verae magnitudinis eius fuit, quam quo triumphans de Syphace rege et Carthaginiensibus urbem est invectus. hic speciosus ultimus dies P. Scipioni illuxit. post quem cum invidiam et certamina cum tribunis prospiceret, die longiore prodicta in Literninum concessit certo consilio, ne ad causam dicendam adesset. maior animus et natura erat ac maiori fortunae adsuetus, quam ut reus esse sciret et summittere se in humilitatem causam dicentium. ubi dies venit citarique absens est coeptus, L. Scipio morbum causae esse, cur abesset, excusabat. quam excusationem cum tri
Abbreviated transcription (Latin):
producta dies est. ubi ea uenit tribuni in rostris prima luce cõ¬
sederunt. citatus reus magno agmine amicorum clientiumq
per mediam contionem ad rostra subiit: silentioq facto. hoc in
signis conlatis in africa bene ac feliciter pugnaui. Itaq cum ho¬
die litibus & uirgiis supersederi equum sit ego hinc extemplo
in capitolium ad iouem optimum. M. uinonemq & mineruam
ceteros deos qui capitolio atq arci praesident salutandos ibo. his¬
q gratias agam quod mihi & hoc ipso die & saepe alias egregiae
gerendae rei publicae mentem facultatemq dederunt. uestrum
quoq quibus commodum est. Q. ite mecum. & orate deos ut
mei similes principes habeatis. ita si ab annis septem & decem
ad senectutem semper uos etatem meam honoribus uestris ante¬
istis ego uestros honores rebus gerendis praeces si. ab rostris in ca¬
pitolium escendit. simul se uniuersa contio auertit. & secuta

Expanded text:
prodicta dies est. ubi ea venit, tribuni in Rostris prima luce conprodicta dies est. ubi ea venit, tribuni in Rostris prima luce consederunt; citatus reus magno agmine amicorum clientiumque per mediam contionem ad Rostra subiit silentioque facto “ hoc” inqsignis collatis in Africa bene ac feliciter pugnavi. itaque, cum hodie litibus et iurgiis supersederi aequum sit, ego hinc extemplo in Capitolium ad Iovem optimum maximum Iunonemque et Minervam ceterosque deos, qui Capitolio atque arci praesident, salutandos ibo, hisque gratias agam, quod mihi et hoc ipso die et saepe alias egregie gerendae rei publicae mentem facultatemque dederunt. vestrum quoque quibus commodum est, Quirites, ite mecum, et orate deos, ut mei similes principes habeatis, ita, si ab annis septemdecim ad senectutem semper vos aetatem meam honoribus vestris anteistis, ego vestros honores rebus gerendis praecessi. ” ab Rostris in Capitolium ascendit. simul se universa contio avertit et secuta
Abbreviated transcription (Latin):
riculo non in gloriam referebantur. tribuni uetera luxuriae cri¬
mina siracusanorum hibernorum & locris: pleminianum tumul¬
tum cum ad fidem praesentium criminum retulissent. suspicio¬
nibus magis ꝗͣ argumentis pecunia&e captae reum accusarunt. fili¬
um captum sine precio redditum. omnibusq aliis rebus scipionẽ
tamq̃ in eius unius pax manu romana bellumq esset ab antiocho
cultum. dictatorem cum consuli non legatum in prouincia fu¬
isse. nec ad aliam rem eo profectum q̃ ut id quod hispaniae ga¬
uae siciliae africae iam pridem persuasum esset hoc graecie asiaa
& omnibus ad orientem uersis regibus gentibusq appareret. u¬
num hominem caput columenq imperii romani esse. subum¬
bra scipionis ciuitatem dominam orbis terrarum latere. nutus
eius pro decretis patrum pro populi iussis esse. in famia intactũ
inuidia qua possunt urgent. orationibus in noctem perductis

Expanded text:
riculo, non in gloriam referebantur. tribuni plebis vetera luxuriae cririculo, non in gloriam referebantur. tribuni plebis vetera luxuriae crimina Syracusanorum hibernorum et Locris Pleminianum tumultum cum ad fidem praesentium criminum retulissent, suspicionibus magis quam argumentis pecuniae captae reum accusarunt: filium captum sine pretio redditum, omnibusque aliis rebus Scipionem, tamquam in eius unius manu pax Romana bellumque esset, ab Antiocho cultum; dictatorem eum consuli, non legatum in provincia fuisse; nec ad aliam rem eo profectum, quam ut, id quod Hispaniae Galliae Siciliae Africae iam pridem persuasum esset, hoc Graeciae Asiaeque et omnibus ad orientem versis regibus gentibusque appareret, unum hominem caput columenque imperii Romani esse, sub umbra Scipionis civitatem dominam orbis terrarum latere, nutum eius pro decretis patrum, pro populi iussis esse. infamia intactum invidia, qua possunt, urgent. orationibus in noctem perductis
Abbreviated transcription (Latin):
in gratiorem. siquidem uicta carthago. uictum hannibalem in
exilium expulisset. roma uictrix uictorem africanum expel¬
lat. alii neminem unum tantum eminere ciuem debere. ut le¬
gibus interrogari non possit. nihil tam equandae libertatis esse
qͣ potentissimum quemq posse dicere causam. quid autem tuto
cuiꝗͣ ne dum suminam rem p. permitti si ratio non sit reddenda:
qui uis equum pati non possit in eum uim haud iniustam esse.
haec agitata sermonibus donec dies causae dicendae uenit. nec
alius antea quisꝗͣ nec ille ipse scipio consul censorue maiore
omnis generis hominum frequentia ꝗͣ reus illo die in forum
est deductus. Iussus dicere causam sine ulla criminum menti¬
one. orationem adeo magnificam de rebus abse gestis est ex¬
orsus ut satis constaret neminem umquam neq melius neq ue¬
rius laudatum esse. Dicebantur enim ab eodem animo ingenio¬
q a quo gesta erant. & aurium fastidium aberat. quia pro pe¬

Expanded text:
ingratiorem, si quidem victa Carthago victum Hannibalem in ingratiorem, si quidem victa Carthago victum Hannibalem in exilium expulisset, Roma victrix victorem Africanum expellat. alii, neminem unum tantum eminere civem debere, ut legibus interrogari non possit; nihil tam aequandae libertatis esse quam potentissimum quemque posse dicere causam. quid autem tuto cuiquam, nedum summam rem publicam, permitti, si ratio non sit reddenda? qui ius aequum pati non possit, in eum vim haud iniustam esse. haec agitata sermonibus, donec dies causae dicendae venit. nec alius antea quisquam nec ille ipse Scipio consul censorve maiore omnis generis hominum frequentia quam reus illo die in forum est deductus. iussus dicere causam sine ulla criminum mentione orationem adeo magnificam de rebus ab se gestis est exorsus, ut satis constaret neminem umquam neque melius neque verius laudatum esse. dicebantur enim ab eodem animo ingenioque, a quo gesta erant, et aurium fastidium aberat, quia pro pe
Abbreviated transcription (Latin):
bus uerbis uos q̃ uolui fatigaui ueniam a uobis petitam impetra¬
altercationẽ in serum perduxissent. dimittitur senatus in ea opi¬
nione ut negaturus triumphum fuisse uideretur. Postero die a
cognati amiciq. EN. manlii summis opibus adnisi sunt & auctori¬
tas seniorum ualuit negantium exemplum proditum memoriae
esse: ut imperator qui deuictis perduellibus. confecta prouincia exer¬
citum reportasset. sine curru & laurea priuatus in honoratusq urbẽ
iniret. hic pudor malignitatem uicit. triumphumq frequentes
decreuerunt. oppressit deinde mentionem memoriamq omnẽ
.P. scipioni africano. ut ualerius antias auctor est. duo.&. pe¬
tilii diem dixerunt. id prout cuiusq ingenium erat interpre¬
tabantur. alii non tribunos plebis sed uniuersam ciuitatem
quae id pati posset incusabant. duas maximas orbis terrarum
urbes ingratas uno prope tempore in principes inuentas. romã

Expanded text:
bus verbis vos quam vellem fatigavi, veniam a vobis petitam impetrabus verbis vos quam vellem fatigavi, veniam a vobis petitam impetraaltercationem in serum perduxissent. dimittitur senatus in ea opinione, ut negaturus triumphum fuisse videretur. postero die et cognati amicique Cn. Manlii summis opibus adnisi sunt, et auctoritas seniorum valuit, negantium exemplum proditum memoriae esse, ut imperator, qui devictis perduellibus, confecta provincia exercitum reportasset, sine curru et laurea privatus inhonoratusque urbem iniret. hic pudor malignitatem vicit, triumphumque frequentes decreverunt. oppressit deinde mentionem memoriamque omnem . P. Scipioni Africano , ut Valerius Antias auctor est, duo Q. Petillii diem dixerunt. id, prout cuiusque ingenium erat, interpretabantur. alii non tribunos plebis, sed universam civitatem, quae id pati posset, incusabant: duas maximas orbis terrarum urbes ingratas uno prope tempore in principes inventas, Romam
Abbreviated transcription (Latin):
angusti erant & plana ex arduis & culta ex siluestribus facere
potui: & praestare ne qui ibi latebris delitescerent latrones thre¬
ces: nequid sarcinarum raperetur: ne quod uimentum ex tan¬
to agmine abstraheretur: nequis uulneraretur. ne ex uulne¬
re uir fortis ac strenuus .o. minucius moreretur. in hoc quo cã
su infeliciter incidit ut talem ciuiem amitteremus. herent quod
saltu iniquo. loco alieno cum adortus nos hostis esset due simul
acies primi & nouissimi agminis herentem ad impedimenta nos¬
tra exercitum barbarorum circumuenerunt. quod multa milia
ipso die. plura multa post dies paucos ceciderunt & coeperunt.
hoc si ipsi tacuerint uos scituros cum testis orationis meae totus ex¬
ercitus sit. non credunt. si gladium in asia non strinxissem si hos¬
tem non uidissem. tamen per triumphum in threcia duobus proc¬
lus merueram. sed iam dictum satis est. quin pro co quod pluri¬

Expanded text:
angusti erant, et plana ex arduis et culta ex silvestribus facere angusti erant, et plana ex arduis et culta ex silvestribus facere potui et praestare, necubi notis sibi latebris delitescerent latrones Thraces, ne quid sarcinarum raperetur, ne quod iumentum ex tanto agmine abstraheretur, ne quis vulneraretur, ne ex vulnere vir fortis ac strenuus Q. Minucius moreretur? in hoc casu, quo infeliciter incidit, ut talem civem amitteremus, haerent; quod saltu iniquo, loco alieno cum adortus nos hostis esset, duae simul acies primi et novissimi agminis haerentem ad impedimenta nostra exercitum barbarorum circumvenerunt, quod multa milia ipso die, plura multo post dies paucos ceciderunt et ceperunt, hoc, si ipsi tacuerint, vos scituros, cum testis orationis meae totus exercitus sit, non credunt? si gladium in Asia non strinxissem, si hostem non vidissem, tamen proconsul triumphum in Thracia duobus proeliis merueram. sed iam dictum satis est; quin pro eo, quod pluri
Abbreviated transcription (Latin):
eundum ad hostis erat si uincere uellem. quid si urbem colo¬
co haberent & moenibus se tenerent: nempe oppugnandi er¬
ant. quid ad thermopilas equone loco. M. acilius cum rege
antiocho pugnauit: quid philippum non eodem modo supera
tum amnem iuga tenentem montium.T. quintius deiecit:
cquidem ad huc qualem aut sibi fingant aut uobis uideri ue¬
unt hostem fuisse non inuenio. si degenerem & emollitum a¬
menitate asiae. quid periculi uel iniquo loco subeuntibus fuit.
si tinendum efferitate animorum & robore corporum. huie ne
cantae uictoriae triumphum negatis: ceca inuidia est patres
nec quicꝗ̃ aliud scit q̃ detractare uirtutes. corrumpere honores
ac praemia corum. mihi quaeso ita ignoscatis patres conscripti si
longiorem orationem non cupiditas gloriandi. sed necessana en¬
minum defensio fecit. an etiam per threciam saltus patentis ꝗ

Expanded text:
eundum ad hostes erat, si vincere vellem. quid? si urbem eo loeundum ad hostes erat, si vincere vellem. quid? si urbem eo loco haberent et moenibus se tenerent? nempe oppugnandi erant. quid? ad Thermopylas aequone loco M'. Acilius cum rege Antiocho pugnavit? quid? Philippum non eodem modo super Aoum amnem iuga tenentem montium T. Quinctius deiecit? equidem adhuc, qualem aut sibi fingant aut vobis videri velint hostem fuisse, non invenio. si degenerem et emollitum amoenitate Asiae, quid periculi vel iniquo loco subeuntibus fuit? si timendum et feritate animorum et robore corporum, huicine tantae victoriae triumphum negatis? caeca invidia est, patres conscripti, nec quicquam aliud scit quam detractare virtutes, corrumpere honores ac praemia earum. mihi quaeso ita ignoscatis, patres conscripti, si longiorem orationem non cupiditas gloriandi de me, sed necessaria criminum defensio fecit. an etiam per Thraciam saltus patentes, qui
Abbreviated transcription (Latin):
quidem causae meae etiam si non apud romanum sed apud car¬
taginensem senatum agerem. ubi in crucem tolli imperatores
dicuntur. si prospero euentu prauo consilio rem gesserunt. sed
ego in ea ciuitate quae ideo communibus incipiendis gerendis¬
ꝙ deos adhibet quia nullius calumniae subicit ea quae dii com¬
probauerunt & in solemnibus uerbis habet. cum supplicationẽ
aut triumphum decernit quod bene ac feliciter rem publicam
administrarit. si nollem. si graue ac superbum existimarem uir¬
tute gloriari. pro felicitate mea exercitusq mei quod tantam
nationem sine ulla militum iactura deuicimus postularem u¬
ti dus immortalibus honos haberetur. & ipse triumphans in ca¬
pitolium escenderem: unde uotis rite nuncupatis profectus
sum. negaretis haec militiae cum diis immortalibus. iniquo enĩ
loco dimicaui. dic igitur quo equiore potuerim dimicare cũ
hostes montem coepissent. loco se munito tenerent. nempe

Expanded text:
quidem causae meae, etiam si non apud Romanum sed apud Carquidem causae meae, etiam si non apud Romanum sed apud Carthaginiensem senatum agerem, ubi in crucem tolli imperatores dicuntur, si prospero eventu, pravo consilio rem gesserunt; sed ego in ea civitate, quae ideo omnibus rebus incipiendis gerendisque deos adhibet, quia nullius calumniae subicit ea, quae dii comprobaverunt, et in sollemnibus verbis habet, cum supplicationem aut triumphum decernit, “ quod bene ac feliciter rem publicam administrarit”, si nollem, si grave ac superbum existimarem virtute gloriari, pro felicitate mea exercitusque mei, quod tantam nationem sine ulla militum iactura devicimus, postularem, ut diis immortalibus honos haberetur et ipse triumphans in Capitolium ascenderem, unde votis rite nuncupatis profectus sum, negaretis hoc mihi cum diis immortalibus? iniquo enim loco dimicavi. dic igitur, quo aequiore potuerim dimicare. cum montem hostes cepissent, loco munito se tenerent, nempe
Abbreviated transcription (Latin):
eos in cornu utroq. id enim roboris esse uidebatur locatos. pug¬
naueritis ut cum hostibus uistis. cecideritis. spolia corum retule¬
uisserat. sed simul ut opinor cum his decreuerant uisserantq
qui intra praesidia eius fuissent. ex quibus praeter antiochum cũ
quo pacem pepigerat scipio & cum quo nominatim foedus fiert
mandaueratis. omnes hostes erant qui pro antiocho arma aduer¬
sus nos tulerunt. in qua causa cum galli ante omnes fuissent. &¬
reguli quidam & tyranni. ego tamen & cum aliis pro dignitate
imperu uestri coactis luere peccata sua pacem pepigi. & gallo¬
rum animos si possent iitigari a feritate insita tentaui. & post¬
q̃ indomitos atq implacabilis cernebam. tum demum ui atq ar¬
mis coercendos ratus sum. Nunc quoniam suscoepti belli purga¬
tum est crimen. gesti reddenda est ratio. in quo confiderem e¬

Expanded text:
eos, in cornu utroque — id enim roboris esse videbatur — locatos, pugeos, in cornu utroque — id enim roboris esse videbatur — locatos, pugnaveritis ut cum hostibus iustis, cecideritis, spolia eorum retulereverat et populus iusserat. sed simul, ut opinor, cum his decreverant iusserantque, qui intra praesidia eius fuissent; ex quibus praeter Antiochum, cum quo pacem pepigerat Scipio, et cum quo nominatim foedus ut fieret mandaveratis, omnes hostes erant, qui pro Antiocho arma adversus nos tulerunt. in qua causa cum Galli ante omnes fuissent et reguli quidam et tyranni, ego tamen et cum aliis, pro dignitate imperii vestri coactis luere peccata sua, pacem pepigi, et Gallorum animos, si possent mitigari a feritate insita, temptavi et, postquam indomitos atque implacabiles cernebam, tum demum vi atque armis coercendos ratus sum.” “nunc, quoniam suscepti belli purgatum est crimen, gesti reddenda est ratio. in quo confiderem e
Abbreviated transcription (Latin):
quo libertatem. immunitatem ciuitatibus datis. quo aliis finis a¬
dicitis. alias agro mulctatis uectigal imponitis. regna augetis.
minuitis. donatis. adimitis. curae uestrae censetis esse ut pacẽ
terra mariq habeant. an nisi presidia deduxisset antiochus qua
quieta in suis partibus erant putaretis liberatam asiam si gallo¬
rum exercitus effusi uagarentur: rata dona uestra quae dedis¬
tis regi eumeni: rata libertas ciuitatibus esset: sed quid ego hec
ita argumentor tamꝗ̃ non accocperim sed fecerim hostis gallos:
te. L. scipio appello. cuius ego mihi succedens inuicem imperu
tui uirtutem felicitatemq pariter non frustra ab dus immorta¬
libus precatus sum. te. P. scipio qui legati ius. collegae maiestatẽ
& apud fratrem consulem & apud exercitum habuisti. scitis ne
in exercitu antiochi gallorum legiones fuisse: uideritis in acie

Expanded text:
quo libertatem, immunitatem civitatibus datis, quo aliis fines aquo libertatem, immunitatem civitatibus datis, quo aliis fines adicitis, alias agro multatis, aliis vectigal imponitis, regna augetis minuitis donatis adimitis, curae vestrae censetis esse, ut pacem terra marique habeant. an, nisi praesidia deduxisset Antiochus, quae quieta in suis arcibus erant, non putaretis liberatam Asiam; si Gallorum exercitus effusi vagarentur, rata dona vestra, quae dedistis, regi Eumeni, rata libertas civitatibus esset? sed quid ego haec ita argumentor, tamquam non acceperim, sed fecerim hostes Gallos? te, L. Scipio , appello, cuius ego mihi, succedens in vicem imperii tui, virtutem felicitatemque pariter non frustra ab diis immortalibus precatus sum, te, P. Scipio , qui legati ius, collegae maiestatem et apud fratrem consulem et apud exercitum habuisti, sciatisne in exercitu Antiochi Gallorum legiones fuisse, videritis in acie
Abbreviated transcription (Latin):
ti sint. quotiens agri eorum uastati sint quotiens praedae ab acte
referam cum uix redimendi captiuos copia esset: mactatas huma¬
nas hostias immolatosq liberos suos audirent: stipendium scito¬
te pependisse socios uestros gallis. & nunc liberatos peruos regio
imperio pensuros fuisse. si a me foret cessatum. quo longius antio¬
chus emotus esset hoc impotentius in asia galli dominarentur.&
quicquid est terrarum citra tauri iuga gallorum imperio non
uestro adiecissetis. At enim sunt haec ita. uerum etiam delphos
quondam commune humani generis oraculum umbiculum or¬
bis terrarum galli spoliauerant. nec ideo populus romanus his
bellum indixit aut intulit. equidem aliquid interesse rebar in¬
ter id tempus quo non dum in uire ac ditione uestra graecia atq
asia erat ad curandum animaduertendumq quid in his terris s̃i¬
eret. & hoc. quo finem imperu romani taurum montem statuistis.

Expanded text:
ti sint: quotiens agri eorum vastati sint, quotiens praedae abactae, ti sint: quotiens agri eorum vastati sint, quotiens praedae abactae, referant, cum vix redimendi captivos copia esset, et mactatas humanas hostias immolatosque liberos suos audirent. stipendium scitote pependisse socios vestros Gallis et nunc, liberatos per vos regio imperio, fuisse pensuros, si a me foret cessatum. quo longius Antiochus emotus esset, hoc impotentius in Asia Galli dominarentur, et, quidquid est terrarum citra Tauri iuga, Gallorum imperio, non vestro adiecissetis. at enim sunt quidem ista, verum etiam Delphos quondam, commune humani generis oraculum, umbilicum orbis terrarum, Galli spoliaverunt, nec ideo populus Romanus his bellum indixit aut intulit. equidem aliquid interesse rebar inter id tempus, quo nondum in iure ac dicione vestra Graecia atque Asia erat, ad curandum animadvertendumque, quid in his terris fieret, et hoc, quo finem imperii Romani Taurum montem statuistis,
Abbreviated transcription (Latin):
coepi aut occidi. qui bina castra corum expugnaui. qui citra
uiga tauri omnia pacatiora quam terra italia est. reliqui. non tri¬
umpho modo fraudor. sed causam apud uos patres.c. accusantib
accusatio fuit. nam nec gerendum mihi fuisse. bellum cum gal¬
iis & gestum temere atq imprudenter dixerunt. non erant gal¬
l hostes. sed tu cos pacatos imperata facientes uiolasti: non sum
postulaturus a uobis p.c. ut quae communiter de inmanitate
gentis gallorum de infestissimo odio in nomen romanum scitis
ea de illis quoq qui has terras in colunt existimetis gallis. remo¬
ta uniuersa gentis infamia atq inuidia perse ipsos extimate. ut¬
inam rex eumeunes. ut in amasiae omnes ciuitates adessent. & il¬
ios potius quaerentis ꝗͣ me accusantem audiretis. mittite agedum
legatos circa asiam ad omnes urbes. & quaerite utrum a grauiori
seruitute antiocho ultra tauri uiga mota an gallis subactis libera¬

Expanded text:
cepi aut occidi, qui bina castra eorum expugnavi, qui citra iuga Tauri omnia pacatiora, quam terra Italia est, reliqui, non triumpho modo fraudor, sed causam apud vos, patres conscripti, aces conscripti, accusatio fuit: nam nec gerendum mihi fuisse bellum cum Gallis, et gestum temere atque imprudenter dixerunt. “non erant Galli hostes, sed tu eos pacatos imperata facientes violasti. ” non sum postulaturus a vobis, patres conscripti, ut, quae communiter de immanitate gentis Gallorum de infestissimo odio in nomen Romanum scitis, ea de illis quoque, qui has terras incolunt, existimetis Gallis: remota universae gentis infamia atque invidia per se ipsos aestimate. utinam rex Eumenes, utinam Asiae civitates omnes adessent, et illos potius querentes quam me accusantem audiretis. mittite, agedum, legatos circa omnes Asiae urbes et quaerite, utra graviore servitute, Antiocho ultra Tauri iuga emoto an Gallis subactis, libera
Abbreviated transcription (Latin):
le passus. nisi sacrorum publicorum causa. ueheretur. marcus & titus
iunius & brutus tribuni plebis legem oppiam tuebantur. nec ea
se abrogari passuros aiebant. ad suadendum dissuadendumq i¬
ulti nobiles prodibant. Capitolium turba hominum fauentium
aduersantiumq legi complebatur. matronae nulla nec auctori¬
tate. nec uerecundia. nec imperio uirorum contineri limine pote

Expanded text:
le passus nisi sacrorum publicorum causa veheretur. M. et P. Iunii Bruti tribuni plebis legem Oppiam tuebantur nec eam se abrogari passuros aiebant; ad suadendum dissuadendumque multi nobiles prodibant; Capitolium turba hominum faventium adversantiumque legi complebatur. matronae nulla nec auctoritate nec verecundia nec imperio virorum contineri limine pote
Abbreviated transcription (Latin):
procedebat. circum ire a cornibus. & amplecti hostium aciem. quod
multitudine aduersus paucos facile uidebatur. conati sunt. Id ubi
uidit pretor & ut ipse dilataret aciem duas legiones ex subsidus dex¬
tra leuaq ale quae in prima acie pugnabat circuidat. edemq deo¬
ioui uouit si eo die hostis fudisset. L ualerio imperat ut parte duau
legionum equites altera sociorum equitatum in cornua hostium emit¬
tat. nec circumire eos aciem patiatur. Simul & ipse ut extenuatam
mediam diductis cornibus aciem gallorum uidit signa inferre con¬
fertos milites & perrumpere ordines iubet. Et cornua ab equitibus &
medu a pedite pulsi: ac repente cum omni parte cede ingentisterne¬
rentur galli terga uertunt. fugaq effusa repetunt castra. Fugientes
persecutus eques: mox & legiones insecutae in castra impetum fece¬
runt. minus sex milia hominum inde effugerunt. caesa aut capta

Expanded text:
procedebat, circuire a cornibus et amplecti hostium aciem, quod in procedebat, circuire a cornibus et amplecti hostium aciem, quod in multitudine adversus paucos facile videbatur, conati sunt. id ubi vidit praetor, ut et ipse dilataret aciem, duas legiones ex subsidiis dextra laevaque alae, quae in prima acie pugnabat, circumdat aedemque Diiovi vovit, si eo die hostis fudisset. L. Valerio imperat, ut parte una duarum legionum equites, altera sociorum equitatum in cornua hostium emittat nec circuire eos aciem patiatur; simul et ipse, ut extenuatam mediam diductis cornibus aciem Gallorum vidit, signa inferre confertos milites et perrumpere ordines iubet. et cornua ab equitibus et medii a pedite pulsi. ac repente, cum in omni parte caede ingenti sternerentur, Galli terga verterunt fugaque effusa repetunt castra. fugientes persecutus eques; mox et legiones insecutae in castra impetum fecerunt. minus sex milia hominum inde effugerunt; caesa aut capta
Abbreviated transcription (Latin):
uia ad castra oppugnanda duxisset. palati passim uagabantur peragros
nullo satis firmo relicto presidio. lassitudini militum timuit: quod rap¬
tim ductum agmen erat. Ealli clamore suorum ex agris reuocati omis¬
sa praeda quae in manibus erat castra repetiuere & postero die in aciẽ
progressi. nec romanus moram pugnandi fecit sed uix spacium instru¬
endi fuit. eo cursu hostes in proelium uenerunt. dextra ala quae in
alas diuisum socialem exercitum habebat in prima acie locata est. in
subsidus duae romanae legiones. M. furius dextrae alae begionibus. M.
cecilius equitibus. L. ualerius flaccus. legati omnes erant prepositi. pre¬
tor secum duos legatos. C. letorium & .p. titinium habebat. cum quib
circunspicere & obire ad omnis hostium subitos conatus posset. primo
galli omni multitudine in unum locum connixi obruere atq obterre¬
re sese dextram alam quae prima erat. sperarunt posse. ubi id parum

Expanded text:
via ad castra oppugnanda duxisset; palati passim vagabantur per agros via ad castra oppugnanda duxisset; palati passim vagabantur per agros nullo satis firmo relicto praesidio. lassitudinem militum timuit, quod raptim ductum agmen erat. Galli clamore suorum ex agris revocati omissa praeda, quae in manibus erat, castra repetivere. et postero die in aciem progressi; nec Romanus moram pugnandi fecit. sed vix spatium instruendi fuit; eo cursu hostes in proelium venerunt. dextra ala—in alas divisum socialem exercitum habebat—in prima acie locata est, in subsidiis duae Romanae legiones. M. Furius dextrae alae, legionibus M. Caecilius , equitibus L. Valerius Flaccus —legati omnes erant—praepositi. praetor secum duos legatos, C. Laetorium et P. Titinium , habebat, cum quibus circumspicere et obire ad omnis hostium subitos conatus posset. primo Galli omni multitudine in unum locum conixi obruere atque obterere sese dextram alam, quae prima erat, sperarunt posse. ubi id parum
Abbreviated transcription (Latin):
in senatu res ab se per multos annos fortiter feliciterq gestas exposuisset
postulassetq ut triumphanti sibi inuehi liceret urbem res triumpho dig¬
nas esse censebat senatus: sed exemplum a maioribus non accepisse ut ꝗ
neq dictator neq consul neq praetor res gessisset triumpharet. proconsu¬
lem illum hispaniam prouinciam non consulem aut praetorem obtinuis¬
se. Decurrebatur tamen eo ut ouans urbem iniret intercedente.I.sem¬
pronio longo tribuno pł. qui nihilo magis id more maiorum. aut ullo
exemplo futurum diceret. postremo uictus consensu patrum tribunus
cessit & ex senatus consulto.L. lentulus ouans urbem est ingressus. argẽ¬
ductus erat & quinq milia socium latini nominis ex gallia in etruriam
transierant. itaq l. furus magnis itineribus ab arimino aduersus gallos
uallo ab hoste posuit. Occasio egregiae rei gerendae fuit. si protinus de

Expanded text:
in senatu res ab se per multos annos fortiter feliciterque gestas exposuisset in senatu res ab se per multos annos fortiter feliciterque gestas exposuisset postulassetque, ut triumphanti sibi invehi liceret in urbem, res triumpho dignas esse censebat senatus, sed exemplum a maioribus non accepisse, ut, qui neque dictator neque consul neque praetor res gessisset, triumpharet: pro consule illum Hispaniam provinciam, non consulem aut praetorem obtinuisse. decurrebatur tamen eo, ut ovans urbem iniret, intercedente Ti. Sempronio Longo tribuno plebis, qui nihilo magis id more maiorum aut ullo exemplo futurum diceret. postremo victus consensu patrum tribunus cessit, et ex senatus consulto L. Lentulus ovans urbem est ingressus. argenductus erat et quinque milia socium Latini nominis ex Gallia in Etruriam transierant. itaque L. Furius , magnis itineribus ab Arimino adversus Gallos vallo ab hoste posuit. occasio egregie rei gerendae fuit, si protinus de
Abbreviated transcription (Latin):
est nihil ultra se facere posse ꝗͣ ut exilio eum mulctarent bonaq eius
publicarent. perfugas & fugitiuos quos inquirendo uestigare potue¬
rint reddidissent. & de ea re missuros legatos romam qui senatiu sa¬
tisfacerent ducenta milia modium tritici romam ducenta ad exer¬
citum in macedoniam miserunt. Inde in numidiam ad regem pro¬
fecti legati dona data masinisse mandataq edita: equites.cccͣ. numi
diae cum daret accepti. ipse in nauis imponendos curauit: & cum du¬
centis milibus modium tritici ducentis ordei in macedoniam misit.
tertia legatio ad uerminam erat. Is ad primos finis regni legatis ob¬
uiam progressus ut scriberent ipsi quas uellent pacis conditiones per¬
misit. omnem pacem bonam uistamq fore sibi cum populo .r. date¬
leges pacis uissusq ad eam confirmandam mittere legatos romam. Per
idem tempus.L.cornelius lentulus proconsul ex hyspania reduit. qui cũ

Expanded text:
est nihil ultra se facere posse, quam ut exilio eum multarent, bona eius est nihil ultra se facere posse, quam ut exilio eum multarent, bona eius publicarent; perfugas et fugitivos, quos inquirendo vestigare potuerint, reddidisse et de ea re missuros legatos Romam, qui senatui satisfacerent. ducenta milia modium tritici Romam, ducenta ad exercitum in Macedoniam miserunt. inde in Numidiam ad reges profecti legati. dona data Masinissae mandataque edita. equites mille Numidae, cum duo milia daret, accepti. ipse in navis imponendos curavit et cum ducentis milibus modium tritici, ducentis hordei in Macedoniam misit. tertia legatio ad Verminam erat. is ad primos fines regni legatis obviam progressus, ut scriberent ipsi, quas vellent, pacis condiciones permisit: omnem pacem bonam iustamque fore sibi cum populo Romano. dataleges pacis, iussusque ad eam confirmandam mittere legatos Romam. per idem tempus L. Cornelius Lentulus pro consule ex Hispania rediit. qui cum
Abbreviated transcription (Latin):
us alii exprobrantes. & sacerdotibus maxime qui quos ad mortem de¬
uouissent corum deditionem uiuorum hosti fecissent repente omnes
ad cedem coniugum liberorumq discurrerent. seq ipsi per omnes uias
leti interficerent. Obstupefactus eo furore rex. suppressit impetum mi¬
litum & triduum se ad moriendum abydenis dare dixit. pro quo spa¬
cio plura facinora in se uicti ediderunt. quam infesti edidissent uicto¬
res. nec nisi quem uincula aut alia necessitas mori prohibuit quisquã
uiuus in potestatem uenit. Philippus imposito abydi praesidio. in reg¬
num redut. Cum uelut sagunti excidium hannibali sic phylippo aby¬
denoꝵ clades ad romanum bellum animos fecisset nunti occurrerunt
consulem iam in epyro esse. & apolloniam terrestris copias naualis
corciram in hiberna deduxisse. Inter haec legatis qui in africam misi
erant de hamilcare gallici exercitus duce responsum a cartaginensib

Expanded text:
us alii exprobrantes et sacerdotibus maxime, qui, quos ad mortem deus alii exprobrantes et sacerdotibus maxime, qui, quos ad mortem devovissent, eorum deditionem vivorum hosti fecissent, repente omnes ad caedem coniugum liberorumque discurrerent seque ipsi per omnes vias leti interficerent. obstupefactus eo furore rex suppressit impetum militum et triduum se ad moriendum Abydenis dare dixit. quo spatio plura facinora in se victi ediderunt, quam infesti edidissent victores, nec, nisi quem vincula aut alia necessitas mori prohibuit, quisquam vivus in potestatem venit. Philippus imposito Abydi praesidio in regnum rediit. cum velut Sagunti excidium Hannibali, sic Philippo Abydenorum clades ad Romanum bellum animos fecisset, nuntii occurrerunt consulem iam in Epiro esse et Apolloniam terrestris copias, navalis Corcyram in hiberna deduxisse. inter haec legatis, qui in Africam missi erant, de Hamilcare, Gallici exercitus duce, responsum a Carthaginiensibus
Abbreviated transcription (Latin):
deditionem ex hus legatis romanis. qui alexandream missi erant.
Marcus emilius trium consensu minimus natu audita obsidione aby¬
denorum ad phylippum uenit qui quaestus attalo rhodisq arma il¬
lata & quod tum maxime abydum oppugnaret cum rex ab attalo
& rhodus ultro se bello lacessitum diceret num abydemiquoq inꝗt
ultro tibi intulerunt arma: insueto uera audire ferocior oratio ui¬
sa est ꝗ̃ quae habenda apud regem esset. etas inquit & forma & super
omnia romanum nomen te ferociorem facit ego autem primum ue¬
lim uos foederum memores seruare mecum pacem. si bello lacessitis.
mihi quoq animo est facere. & regnum & macedonum nomen haud
minus ꝗͣ romanum nobile bello sentietis. Ita dimisso legato philip¬
pus auro argentoq quae coaceruata erant. accepto. hominum praedã
omnem amisit: tanta enim rabies multitudinem inuasit ut repente
proditos rati. qui pugnantes mortem occubuissent. peruiriumq ali¬

Expanded text:
deditionem ex iis legatis, qui Alexandream missi erant, deditionem ex iis legatis, qui Alexandream missi erant, M. Aemilius trium consensu, minimus natu, audita obsidione Abydenorum ad Philippum venit. qui questus Attalo Rhodiisque arma illata, et quod tum maxime Abydum oppugnaret, cum rex ab Attalo et Rhodiis ultro se bello lacessitum diceret, ‘num Abydeni quoque’ inquit ‘ultro tibi intulerunt arma?’ insueto vera audire ferocior oratio visa est, quam quae habenda apud regem esset. ‘aetas’ inquit ‘et forma et super omnia Romanum nomen te ferociorem facit. ego autem primum velim vos foederum memores servare mecum pacem; sin bello lacessitis, mihi quoque animos facere et regnum et Macedonum nomen haud minus quam Romanum nobile sentietis. ’ ita dimisso legato Philippus auro, argento quaeque coacervata erant acceptis hominum praedam omnem amisit. tanta enim rabies multitudinem invasit, ut repente, proditos rati qui pugnantes mortem occubuissent periuriumque ali