comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑficiat uel quod peccant̾e .i. aut abinieũ
sius sese ad ꝑfechonem aitollere recusan¬
tem. aut iam exꝓfectu aliquo relabentẽ.
iustissima dampnatione ꝓm̃itis ordinat.
Nem enĩ ꝓpt̃ea malã ereauit qu̾a non¬
dum canta ẽ. quanta ut ꝓficiendo ẽẽ pos¬
set accepit. cum eiꝰ exoroio ꝑfectionesõs
corpoꝵ longe inferiores sint. quas cam̃
in suo genere laudabiles eẽ iudicat. qͥsqͥs
dereb sanissime iudicat. Co gͦ ignorat
quido sibi agendum sit. exeo ẽ. quod ñdũ
accepit. S hoc quoq accipiet. si hoc quod
accepit. bene usa fuerit. Accepit aut̃ ut
oiligent̃ & pie querat si uolet. Q quod
agnoscrns qͥd sibi agendum sit. ñ continuo
ualet implere. hoc quoq ñdam accepit.
Precessit enim pars quedam eiꝰ sublimior
ad sentiendum recte facit bonum. s que¬
dam cardior atq earnalis ñ consequenter
insententiam ducitur. ut exipsa difficul¬
cate ammoneat᷑ eundẽ implorare. ad iuto¬

Expanded text:
perficiat, vel quod peccantem, id est aut ab initiis perficiat, vel quod peccantem, id est aut ab initiis suis sese ad perfectionem attollere recusantem, aut jam ex profectu aliquo relabentem, justissima damnatione pro meritis ordinat. Non enim propterea malam creavit, quia nondum tanta est, quanta ut proficiendo esse posset accepit; cum ejus exordio perfectiones omnes corporum longe inferiores sint, quas tamen in suo genere laudabiles esse judicat, quisquis de rebus sanissime judicat. Quod ergo ignorat quid sibi agendum sit, ex eo est quod nondum accepit: sed hoc quoque accipiet, si hoc quod accepit, bene usa fuerit. Accepit autem ut pie et diligenter quaerat, si volet. Et quod agnoscens quid sibi agendum sit, non continuo valet implere, hoc quoque nondum accepit: praecessit enim quaedam pars ejus sublimior ad sentiendum quod recte faciat bonum: sed quaedam tardior atque carnalis non consequenter in sententiam ducitur; ut ex ipsa difficultate admoneatur eumdem implorare adjuto
Abbreviated transcription (Latin):
ullo uicio illam facultatẽ comparare ne¬
glexit. aut ullo uicio qũã cõpararat
amisit. Itaq si nobis ineloquentia eẽt
beaticudo consticuta. atq ita cͥmini du¬
ceret᷑. cum peccatur in lingue sonis.
quẽ admodum cum peccatur in actib
uite. nullus utiq argueret᷑ unfantiȩ
qͦo abea eẽt ex orsus ad consequendam
eloquentiã. s plane merito dampnare¬
cur. si sue uoluntatis ꝑũsitate uel ad eam
recidisset. uł in ea remansisset. Sic etz am
hune. si ignorantia ueri & difficultas
recti naturalis est homini. unde incipiat
insapienti ȩ quietsq beatitudinem sur¬
gere. nullus hanc ex initio nat᷑ali recte
arguit.s si ꝓficere noluerit. aut aꝓfectu
retrorsum relabi uoluerit. uire meritoq
penas luet. Creator uͦ eiꝰ ubiq laudat᷑. uł qͦd
eam abipsis exordiis ad sũmiboni capaci¬
tatẽ inchoauerit. uł quod eius ꝓfectum ad¬
uiuet. uel quod impleat ꝓficientẽ atq

Expanded text:
ullo vitio illam facultatem comparare neullo vitio illam facultatem comparare neglexit, aut ullo vitio quam compararat amisit. Itaque, si nobis in eloquentia esset beatitudo constituta, atque ita crimini duceretur cum peccatur in linguae sonis, quemadmodum cum peccatur in actibus vitae; nullus utique argueretur infantiae, quod ab ea esset exorsus ad consequendam eloquentiam: sed plane merito damnaretur, si suae voluntatis perversitate vel ad eam recidisset, vel in ea remansisset. Sic etiam nunc, si ignorantia veri et difficultas recti naturalis est homini, unde incipiat in sapientiae quietisque beatitudinem surgere, nullus hanc ex initio naturali recte arguit: sed si proficere noluerit, aut a profectu retrorsum relabi voluerit, jure meritoque poenas luet. 65. Creator vero ejus ubique laudatur, vel quod eam ab ipsis exordiis ad summi boni capacitatem inchoaverit, vel quod ejus profectum adjuvet, vel quod impleat proficientem atque
Abbreviated transcription (Latin):
lntati earum tͥbuenda sunt. nec ul¬
la ulterior peccatoꝵ eausa qͥrenda.
Ignorantia uͦ et difficultas si nat᷑alis ẽ: in¬
de incipit anima ꝓficere et ad cognitio¬
nem et requiem donec in ea ꝑficiatur
uita beata. ꝓmoueri. Quem ꝓfectum
instudiis opͣtimis atq pietate. quor fa¬
culcas ei non negata est. si ꝓpͥa uolunta¬
te neglexerit. iuste in grauiorem que
iam penalis est ignorantiam difficulta¬
temq p̃cipitat᷑ decentissimo et conue¬
mentissimo rerum moderamine in in¬
feriorb ordinata. Non enĩ qͦo naturali¬
ter nescit. & naturalit non potest. hoc
anime deputat᷑ in reatum. s quod scire
ñ studuit. & quod dignam facilitati com¬
parande ad recte faciendum oꝑam non
oedit. Loqui enim non nosse atq ñ posse
infanti naturale est. Que ignorantia dif¬
ficulcasq sermonis non modo in culpa¬
bilis subgͣmaticor legib s etiam humanis
affectib blandã atc grata est. Non enĩ

Expanded text:
luntati earum tribuenda sunt, nec ulluntati earum tribuenda sunt, nec ulla ulterior peccatorum causa quaerenda. 64. Ignorantia vero et difficultas si naturalis est, inde incipit anima proficere, et ad cognitionem et requiem, donec in ea perficiatur vita beata, promoveri. Quem profectum in studiis optimis atque pietate, quorum facultas ei non negata est, si propria voluntate neglexerit, juste in graviorem, quae jam poenalis est, ignorantiam difficultatemque praecipitatur, decentissimo et convenientissimo rerum moderamine in inferioribus ordinata. Non enim quod naturaliter nescit et naturaliter non potest, hoc animae deputatur in reatum; sed quod scire non studuit, et quod dignam facilitati comparandae ad recte faciendum operam non dedit. Loqui enim non nosse atque non posse, infanti naturale est: quae ignorantia difficultasque sermonis non modo inculpabilis sub grammaticorum legibus, sed etiam humanis affectibus blanda et grata est; non enim
Abbreviated transcription (Latin):
ansuo citiq animanti singłe in ipso fi¬
ant. an ad regendum animandũq corpꝰ
diuino nutu alicunde muittant᷑. uł ꝓpͥa
uoluntate se insinuent. siue alicuius ex¬
ped̾ende necessarie questionis ratio fla¬
gitat ista consid̾are atq discutere. uł
areb magis necessariis ocium adhec que¬
renda et disserenda concedit᷑. Uerum
adid potius ista dicerim. ne quis inre
cali uł cemere succenseat ei qui sue
opinioni humaniore fortasse oubitati¬
one ñcedit. aut etiam siquid hinc cer¬
n quisquam et liqͥdi cõp̃henderit. Pd̾o
putet alium spem ꝑdidisse futuroꝵ. qr
habeat. siue om̃ino omittendũ. siue nẽ
differendũ. et alias consid̾andum sit.
p̃sens tam̃ questio ñ impeditur. qͦ minꝰ
appareat incegerrima niustissima. &
inconcussa atq in cõmutabili maiesta¬
te. et substantia creatoriꝰ. supplicia pec¬
cator suoꝵ animas luere. que peccata
ut iam diu disseruimꝰ ñ nisi ꝓpͥe uo¬

Expanded text:
an suo cuique animanti singulae in ipso fian suo cuique animanti singulae in ipso fiant, an ad regendum animandumque corpus divino nutu alicunde mittantur, vel propria voluntate se insinuent; si vel alicujus expediendae necessariae quaestionis ratio flagitat ista considerare atque discutere, vel a rebus magis necessariis otium ad haec quaerenda et disserenda conceditur. Verum ad id potius ista dixerim, ne quis in re tali vel temere succenseat ei qui suae opinioni humaniore fortasse dubitatione non cedit: aut etiam si quid hinc certi quisquam et liquidi comprehenderit, ideo putet alium spem perdidisse futurorum, qhabeat, sive omnino omittendum, sive nunc differendum et alias considerandum sit, praesens tamen quaestio non impeditur, quominus appareat integerrima et justissima et inconcussa atque incommutabili majestate et substantia Creatoris, supplicia peccatorum suorum animas luere: quae peccata, ut jam diu disseruimus, nonnisi propriae vo
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ si fucurum frigꝰ immnere noncri¬
derem. ita nichil oberit anime mee.
si oblita ẽ quid forte ꝑtulerit. si mͦ ciligia¬
ter aduertat & teneat quo se de inceps
parare moneatur. & sicuti ũbi gr̃a ronq̃
nauiganti niebil noceret. si exeidisses
animo aqͥ lutore nauem soluerit. dimi
tamen abeo loco ubi eẽt ñ ignoraret.
qͦ ꝓram dirigeret. nichil aut̃ ꝓdesse
meminisse littoris unde itẽ exorsus si.
si oeromano portu falsum aliqͥa exism
insaxa incidisset: ita neq si ñ tenuero ini¬
tium temꝑis iute meȩ qͥcquam mͥ obe¬
rit. scienti quo fine requiescam. nec ꝓ¬
desset aliquid illa siue memoria. siue
coniectura incoate uitȩ. si deipso d̾o qui
unus laboꝵ anime finis est. aliter quam
dignum ẽ. opinatꝰ inscopolos er̃roris ir¬
ruerem. Nec iste sermo ad id ualuerit.Ii
ut quisqũa nos ꝓhibere arbitret᷑. ut quesant
qui pottierunt sed̾m scͥpt᷑as diuinitus in¬
piratas utrum anima de anima ꝓpaget᷑.

Expanded text:
autem si futurum frigus imminere non creautem si futurum frigus imminere non crederem: ita nihil oberit animae meae, si oblita est quid forte pertulerit, si modo diligenter advertat et teneat quo se deinceps parare moneatur. Et sicut, verbi gratia, Romam naviganti nihil noceret si excidisset animo, a quo littore navem solverit, dum tamen ab eo loco ubi esset non ignoraret quo proram dirigeret; nihil autem prodesset meminisse littoris unde iter exorsus sit, si de Romano portu falsum aliquid existimans, in saxa incidisset: ita neque si non tenuero initium temporis vitae meae, quidquam mihi oberit scienti quo fine requiescam; nec prodesset aliquid illa sive memoria sive conjectura inchoatae vitae, si de ipso Deo, qui unus laborum animae finis est, aliter quam dignum est opinatus, in scopulos erroris irruerem. 62. Nec iste sermo ad id valuerit, ut quisquam nos prohibere arbitretur ut quaerant qui potuerint secundum Scripturas divinitus inspiratas, utrum anima de anima propagetur,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓsꝑis. adũsis ue reb. qͥd qͥsq fuerit. ñ saiꝰ
curat. In id uͦ quod futurum sperat᷑. sese
om̃is curaruni estus agglomerat. Nescs
qͦ qͥppẽ intnno naturaliq sensu ea qu
nobis acciderunt qm̃ cransacta sunt.
sic habentur admonientũ felicitatis et
miseriȩ. quasi nunꝗͣ accidissent. Qo qͥ¬
mͥ obest. si eẽ quando ceꝑim nescio. cum
esse me nouerim. nec futurũ ẽẽ desꝑn
Non eñi inp̃t̾ita me aitendo ut tamquã
errorem ꝑniciosissimũ uerear. si aliter
de his sensero quamfuerunt. s in id quos
futurꝰ sum cursum dirigo. duce miscd̾u
conditoris mei. De hoc gͥ qͦd futurus su.
et de illo apud quem futurꝰ sum. si aliter
quam ueritas sese habet credid̾o aut len¬
sero uehement̃ cauendꝰ est error. ne mͥ
aut necessaria ñ p̃ꝑem. aut ad eum ipsi
finem ꝓpositi mei dum aliud ꝓ alio nͥ
uid etur ꝑ uenire non possim. Quam obũ
sicut ad comꝑandam bestem nichil mͥ
obeẽt. si p̃c̾ite hiemis oblitꝰ eẽm. obeẽt

Expanded text:
is adversisque rebus, quid quisque fuerit non satis curat: in id vero quod futurum speratur, sese omnis curarum aestus agglomerat. Nescio quo quippe intimo naturalique sensu, ea quae nobis acciderunt, quoniam transacta sunt, sic habentur ad momentum felicitatis et miseriae, quasi nunquam accidissent. Q obest, si esse quando coeperim nescio, cum esse me noverim, nec futurum esse desperem? Non enim in praeterita me attendo, ut tanquam errorem perniciosissimum verear, si aliter de iis sensero quam fuerunt: sed in id quod futurus sum, cursum dirigo duce misericordia Conditoris mei. De hoc igitur quod futurus sum, et de illo apud quem futurus sum, si aliter quam veritas sese habet credidero aut sensero, vehementer cavendus est error; ne mihi aut necessaria non praeparem, aut ad eum ipsum finem propositi mei, dum aliud pro alio mihi videtur, pervenire non possim. Quamobrem, sicut ad comparandam vestem nihil mihi obesset, si praeteritae hiemis oblitus essem, obesset
Abbreviated transcription (Latin):
mi naturam mucabilitate corꝑis ñ
mutari. At uͦ crudelissimi latroniᷤᷤ
menbra. cum tali supplicio confici coũ¬
spicimus. approbamꝰ ordinem legum.
Ornant gͦ ambo illa torm̃ta. s ille
merito uirtutis. iste peccati. At si
post illos ignes uł etiam ante illos op¬
qmũ illũ uirũ cõmutatũ. ad congru¬
entiam celestiᷤ. habitationis ad sydera
uideremꝰ attolli. utiq letaremur.
Si aut̃ sceleratũ latronẽ. siue ante
suppliciũ siue post supplicium. cũ ea¬
dem malicia uoluntatis ad sedem ho¬
noris sempit̾nam leuari uideremꝰ
incelum. quis non offenderet᷑: Ita
fit ut inferiores creaturas ambo
ornare potuerint. suꝑiores aut̃ unꝰ
illor. Ex quo admonem̃ aduertere mor¬
talitatẽ carnis huius. et pͥmũ homunẽ
ornasse. ut peocato pena congrueret.
et dñm nr̃m ut apeccato miscd̾ia
lib̾aret. Non aut̃ sicut iustꝰ potuit
in ipsa iusticia ꝑmanens. corpꝰ habe¬
re moitale. ita miquus potest dum

Expanded text:
mi naturam mutabilitate corporis non mi naturam mutabilitate corporis non mutari. At vero crudelissimi latronis membra cum tali supplicio confici aspicimus, approbamus ordinem legum. Ornant ergo ambo illa tormenta; sed ille merito virtutis, iste peccati. At si post illos ignes, vel etiam ante illos, optimum virum illum commutatum ad congruentiam coelestis habitationis ad sidera videremus attolli, utique laetaremur. Si autem sceleratum latronem, sive ante supplicium, sive post supplicium, dem malitia voluntatis ad sedem honoris sempiternam levari videremus in coelum, quis non offenderetur? Ita fit ut inferiores creaturas ambo ornare potuerint, superiores autem unus illorum. Ex quo admonemur advertere, mortalitatem carnis hujus et primum hominem ornasse, ut peccato poena congrueret, et Dominum nostrum, ut a peccato misericordia liberaret. Non autem sicut justus potuit in ipsa justitia permanens corpus habere mortale; ita iniquus potest, dum
Abbreviated transcription (Latin):
tis decentissimis partib ordinata.
cuiꝰ est conditor ⁊ ãministrator o̾s.
Namq optime anime ẽ in infimis
creaturis habitant. ñ eas ornant mi¬
seria sua quam ñ habent. s usu ear̃
bono. Si aut̃ peccatͥces anime ꝑmit¬
tantur habitare insublimib locis. in¬
honestum ẽ. qr ñ conueniunt illis. qͥb
nec bene uti possunt. nec ornam̃ci ali¬
quid conferunt. Iõo qũaqu̾ã orbis is¬
te terrenus. reb corruptibilib depu¬
tatꝰ sit. tam̃ sertians quantũ potest
imaginem suꝑioꝵ exempla nobis et
indicia quedam demonstrare ñcessat.
Si enm bonum et magnum ali qũe
uirum hortante honestatis officio. ui¬
deamus ignib quantũ ad corpꝰ atti¬
net concremari. non hoc uocamus pe¬
nam peccati. s forcituoinis et pacien¬
te documentũ. eumq magis diligi¬
mus cum fedissima corruptio corporea
menbra eiꝰ absumat. quam si nichil
eiꝰmodi pateret᷑. Miramͣ quipe ani¬

Expanded text:
tas decentissimis partibus ordinata, tas decentissimis partibus ordinata, cujus est conditor et administrator Deus. Namque optimae animae cum in infimis creaturis habitant, non eas ornant miseria sua, quam non habent, sed usu earum bono. Si autem peccatrices animae permittantur habitare in sublimibus locis, inhonestum est; quia non conveniunt illis, quibus nec bene uti possunt, nec ornamenti aliquid conferunt. 28. Ideo quanquam orbis iste terrenus rebus corruptibilibus deputatus sit, tamen servans quantum potest imaginem superiorum, exempla nobis et indicia quaedam demonstrare non cessat. Si enim bonum et magnum aliquem virum, hortante honestatis officio, videamus ignibus, quantum ad corpus attinet, concremari; non hoc vocamus poenam peccati, sed fortitudinis et patientiae documentum, eumque magis diligimus, cum foedissima corruptio corporea membra ejus absumat, quam si nihil hujusmodi pateretur; miramur quippe ani
Abbreviated transcription (Latin):
aturpib animis possint. atq ita de¬
aori uniu̾sitatis congruere. Qͥd enĩ
cam magnum indomo ẽ quam homo.
et quid tam abiectum et infimũ. quã
eloaca domus e Seruus camen inta¬
li peccato decectus ut mundande clo¬
ace dignus habeat᷑. ornat eam etiam tur¬
tudo serui et mundatio cloace iam
conunctum et redactũ inquandam
sui generis unitatẽ. ita disposite do¬
mui coaptat᷑. atq subtexitur. ut eiꝰ
uniu̾sitati ordinastissimo decore con¬
ueniat. Qͥ tamen seruus si peccare
noluisset. ñ defuisset domestice disci¬
pline alia ꝓuisio. qua necessaria mũ¬
darent᷑. Quid itaq tam infimum in
reb quam omne corpꝰ t̾renum: hane
tam̃ corruptibilem carnẽ et camen
peccatrix anuma sic ornat. ut ei spe¬
ciem decentissimã p̃beat. motũq
uitalem. Habitationi gͥ celesti calis
auima ñ congruit ꝑpeocatũ. terres¬
tri aut̃ congruit ꝑ supplicium. ut qͦd¬
libet elegerit semꝑsit pulera. uniulitã¬

Expanded text:
a turpibus animis possint, atque ita dea turpibus animis possint, atque ita decori universitatis congruere. Quid enim tam magnum in domo est quam homo? et quid tam abjectum et infimum quam cloaca domus? Servus tamen in tali peccato detectus, ut mundandae cloacae dignus habeatur, ornat eam etiam turtudo servi, et mundatio cloacae, jam conjunctum et redactum in quamdam sui generis unitatem, ita dispositae domui coaptatur atque subtexitur, ut ejus universitati ordinatissimo decore conveniat. Qui tamen servus si peccare noluisset, non defuisset domesticae disciplinae alia provisio, qua necessaria mundarentur. Quid itaque tam infimum in rebus quam corpus omne terrenum? Hanc tamen corruptibilem carnem etiam peccatrix anima sic ornat, ut ei speciem decentissimam praebeat, motumque vitalem. Habitationi ergo coelesti talis anima non congruit per peccatum, terrestri autem congruit per supplicium; ut quodlibet elegerit, semper sit pulchra universi
Abbreviated transcription (Latin):
formari dicitur ordo atq anminstra¬
tio unu̾sitatis. Rursus si peccata fiant
et desit miseria. nichilominꝰ de hones¬
tat ordinem iniqͥtas. Cum aut̃ non pec¬
eantib ad ẽ beaticudo. ꝑfecta ẽ uniũsitd̃.
Cum uͦ peceantib ad ẽ miseria. nichilo¬
minus ꝑfecta ẽ uniu̾sitas. Quod autẽ¬
autem ipse ñ desunt anime quas uel
eccantes sequit᷑ miseria. uł recte facien¬
es beattudo semꝑ naturis om̃ib uni¬
persitas plena atq ꝑfecta est. Hon enĩ seccitũ
et supplieium peccati nature sunt quȩ¬
dam s affectiones naturarum. illa uo¬
iuntaria ista penalis. S uoluntaria
que inpeccato fit. curpis affectio est.
Cin ꝓpt̃ẽa penalis adhibetur ut ordinet
cam ubi talem ẽẽ ñ curpe sit. et deco¬
ri uniũsitatis congruere cogat. ut pec¬
citi dedecus emendet pena peceati.
hinc fit ut peccans creatura suꝑior i
creaturis in feriorib puniatur. quia
ile tam sunt infime ut ornari eti am

Expanded text:
formari dicitur ordo atque administraformari dicitur ordo atque administratio universitatis. Rursus, si peccata fiant, et desit miseria, nihilominus dehonestat ordinem iniquitas. Cum autem non peccantibus adest beatitudo, perfecta est universitas. Cum vero peccantibus adest miseria, nihilominus perfecta est universitas. Quod autem ipsae non desunt animae, quas vel peccantes sequitur miseria, vel recte facientes beatitudo, semper naturis omnibus universitas plena atque perfecta est. Non enim peccatum et supplicium peccati naturae sunt quaedam, sed affectiones naturarum, illa voluntaria, ista poenalis. Sed voluntaria quae in peccato fit, turpis affectio est. Cui propterea poenalis adhibetur, ut ordinet eam, ubi talem esse non turpe sit, et decori universitatis congruere cogat, ut peccati dedecus emendet poena peccati. 27. Hinc fit ut peccans creatura superior, a creaturis inferioribus puniatur, quia illae tam sunt infimae, ut ornari etiam
Abbreviated transcription (Latin):
quę misere fieri debuerunt. quia p̃eẽ¬
catrices ẽẽ uoluerunt. Tantumq ab est
ut ds cales facere ñ debueriit. ut etiam
cet̾as ereaturas landabilit̾ fecerit longe
inferiores animis miseris. S adhuc ui¬
detur. minus in telligens quod dictũ est
habere quod contra dicat. Dieit enĩ. Si
unuĩsitatis ꝑfechonẽ cõplet etiam nt̃a
mniseria defuisset aliquid hiuie ꝑfecho¬
tu. si beati semꝑ essemus. Qua ꝓpter
si ad miseriam nisi peceando ñ ꝑuenit
anima. etiam peccata nr̃a necessaria
sunt ꝑfectioni uniũsitatiᷤ quam condiot
si de fuissent. ereatura eius plena et per¬
fecta none̾e̾t. hic respondet᷑. ñ ipsa per¬
cata uel ipsam miseriam ꝑfectioni un¬
uersitatis ẽẽ necessaria. s animas in ꝗͦ¬
tum anime sunt. Que sr uelint. peceñ.
Si peccauerint. misere fiunt. Si enĩ
peccatis earum detrachs miseria ꝑseui¬
rat. aut etiam peccata p̃cedit. recbe de¬

Expanded text:
quae miserae fieri debuerunt, quia pecquae miserae fieri debuerunt, quia peccatrices esse voluerunt. Tantumque abest ut Deus tales facere non debuerit, ut etiam caeteras creaturas laudabiliter fecerit longe inferiores animis miseris. 26. Sed adhuc videtur minus intelligens quod dictum est, habere quod contradicat. Dicit enim: Si universitatis perfectionem complet etiam nostra miseria, defuisset aliquid huic perfectioni, si beati semper essemus. Quapropter si ad miseriam nisi peccando non pervenit anima, etiam peccata nostra necessaria sunt perfectioni universitatis quam condidit si defuissent, creatura ejus plena et perfecta non esset? Hic respondetur, non ipsa peccata vel ipsam miseriam perfectioni universitatis esse necessaria, sec animas in quantum animae sunt; quae si velint, peccant; si peccaverint, miserae fiunt. Si enim peccatis earum detractis miseria perseverat, aut etiam peccata praecedit, recte de
Abbreviated transcription (Latin):
ñ obscuritate. s miseria se dolere. se¬
dulo cogitet. ita lunȩ splendorem ñesse
miserum. ut nec splendor solis sit beatꝰ.
Qũaus enĩ corꝑa celestia sint. corꝑa
Hulla autem corꝑa quantũ ad sese ꝑ¬
qnet. uel beata possunt ẽẽ uł misera.
quamquã beatoꝵ uł miseroꝵ corpora
possint eẽ. S de illis luminib similitu¬
do ad hibita id docet. que ad modum cor¬
poꝵ differentias contemplando. uidenꝰ
alia clariora in iuste petis auferri. qͦ
obscuriora conspexeris. aut clariorib
ad equari. S adꝑfectonem uniũsitatis
referens omĩia. quantomagis minusue
int̃ se elara sunt. cantomagis cernis
eẽ om̃ia. Nec tibi occurrit ꝑfecta¬
Da
uniũsitas. nisi ubi maiora sic p̃sto sunt.
ut minora ñ desint. Sic etiam diffe¬
rentias animarũ. cogites inqͥb hocqu¬
q inuenies. ut miseriam quam doles.
adid quoq ualere cognoscas. ut unũ¬
sitatis ꝑ fechoni nec ille desint anime

Expanded text:
non obscuritate, sed miseria se dolere. Senon obscuritate, sed miseria se dolere. Sedulo cogitet, ita lunae splendorem non esse miserum, ut nec splendor solis sit beatus. Quamvis enim corpora coelestia sint, corpora Nulla autem corpora, quantum ad sese attinet, vel beata possunt esse, vel misera; quanquam beatorum aut miserorum corpora possint esse. Sed de illis luminibus similitudo adhibita id docet, ut quemadmodum corporum differentias contemplando, videns alia clariora, injuste petis auferri quae obscuriora conspexeris, aut clarioribus adaequari; sed ad perfectionem universitatis referens omnia, quanto magis minusve inter se clara sunt, tanto magis cernis esse omnia; nec tibi occurrit perfecta universitas, nisi ubi majora sic praesto sunt, ut minora non desint: sic etiam differentias animarum cogites, in quibus hoc quoque invenies, ut miseriam quam doles, ad id quoque valere cognoscas, ut universitatis perfectioni nec illae desint animae,
Abbreviated transcription (Latin):
tus. aut istã uult interimere. et erit
qua inferiorem laudare ad hue cogi¬
tur. uelut si dicat. non eẽt luna. ẽ etiã
lucernȩ claritatẽ longe inferiorem.
in suo tam̃ genere pulcram & t̾renis te¬
nebrũ. s decoram. atq aptam noc tͣnis
usib atq inhis om̃ib ꝓsuo modulo
utiq laudabilem aut fateatur aut stul¬
tissime uł contentiose neget. Q mͦ gͦ
recte dicere audebit. lima ñ eẽt in reb.
qui si dic̾et lucerna non esset. deriden¬
dum se ẽẽ sentiret.. Qo si ñ dicit. luna
noneẽt. s qualem solem uid et. talem
dicit lunam eẽ debuisse. ñ intelligit ni¬
chil aliud se dice̾ quam ñ eẽt luna. s
eẽnt soles duo. In qͦ dupplicit᷑ errat.
quod rerum ꝑfectoni et addere ali¬
quid cupit eũ desid̾at alterum solem.
et minuere. cũ lunam̃ uult dethi. hie
fortasse dicat. ideo niehil se deluna
conqueri. qr splendor eius ica minor
est ut miser ñsit. de animarũi aut̃e

Expanded text:
tus; aut istam vult interimere, et erit tus; aut istam vult interimere, et erit qua inferiorem laudare adhuc cogitur. Velut si dicat, Non esset luna, cum etiam lucernae claritatem longe inferiorem, in suo tamen genere pulchram, et terrenis tenebris esse decoram atque aptam nocturnis usibus, atque in his omnibus pro suo modulo utique laudabilem aut fateatur, aut stultissime vel contentiose neget. Quomodo ergo recte dicere audebit, Luna non esset in rebus, qui si diceret, Lucerna non esset, deridendum se esse sentiret? Quod si non dicit, Luna non esset, sed qualem solem videt, talem dicit lunam esse debuisse, non intelligit nihil aliud se dicere quam, Non esset luna, sed essent soles duo. In quo dupliciter errat, quod rerum perfectioni et addere aliquid cupit, cum desiderat alterum solem; et minuere, cum lunam vult detrahi. 25. Hic fortasse dicat, ideo nihil se de luna conqueri, quia splendor ejus ita minor est, ut miser non sit; de animarum autem
Abbreviated transcription (Latin):
appecitus in uoluntate mortis. ñ ut qui
moritur ñ sit. s ut reqͥescat intenditur.
Ita cum errore credat ñse fucurum.
nat᷑a cam̃ quietꝰ eẽ. hoc ẽ magis ẽẽ desi¬
derat. Qua ꝓpt̾ sicut nullo pacto fieri
potest. ut ñ eẽ. aliquẽ libeat. ita nullo pac¬
tõ fierĩ potest. ut exeo quod ẽ qͥsq erea¬
nipotenti deo. ut om̃ia queẽq fecit. sic
haberent ordinem suum. ut nulla cre¬
atura usq admiseriam ꝑueniret. ñ
enĩ hoc aut om̃ips ñ potuit. aut bonus
inuidit. respondebo ordinẽ creaturar̃.
asũma usq ad infimã gradib iustis ita
decurrere. ut ille inuideat qui dixerit.
ista ñ eẽt. inuideat etiã ille qͥdixerit.
ista talis eẽt. Si enĩ talem uult esse.
quał ẽ suꝑior. iã illa ẽ. Ꝙ canta est ut ad¬
dici ñ oporceat. qr ꝑfecta ẽ. Qͥ gͦ dic̃ etiã
ista talis eẽt. aut ꝑfecte suꝑiori uult
addere. et erit immoderatus et in uis¬

Expanded text:
appetitus in voluntate mortis, non ut qui appetitus in voluntate mortis, non ut qui moritur non sit, sed ut requiescat intenditur. Ita cum errore credat non se futurum, natura tamen quietus esse, hoc est magis esse desiderat. Quapropter, sicut nullo pacto fieri potest ut non esse aliquem libeat; ita nullo pacto fieri oportet ut ex eo quod est quisque,nipotenti Deo, ut omnia quaecumque fecit sic haberent ordinem suum, ut nulla creatura usque ad miseriam perveniret; non enim hoc aut omnipotens non potuit, aut bonus invidit. Respondebo, ordinem creaturarum a summa usque ad infimam gradibus justis ita decurrere, ut ille invideat qui dixerit, Ista non esset; invideat etiam ille qui dixerit, Ista talis esset. Si enim talem vult esse qualis est superior, jam illa est, et tanta est ut adjici ei non oporteat, quia perfecta est. Qui ergo dicit, Etiam ista talis esset, aut perfectae superiori vult addere, et erit immoderatus et injus
Abbreviated transcription (Latin):
cum reuera oberit. et cam̃ bibere delec¬
tet. Aliquando utrũq inueritate ẽ. eũ
id qͦd ꝓdest. ñ solum ita credit᷑. s etiam li¬
det. Aliquando utrũq inerrore. cum id
qͥo nocet et ꝓdesse eredit᷑. et lib̾e non desi¬
nit. Solet aut̃ et recta opinio prauam
corrig̾e consuetudinẽ. et pͣua opinio rec¬
tam deprauare naturam. Tanta uisẽ
indominatu et pͥncipatu rationis. Cũ
gͦ qͥsq eredens qͦd pꝰ mort̾e ñ erit. in tole¬
rabilib tam̃ molestias ad totã eupiditafe
mortis unpellit᷑. et decernit atq arripit
mortẽ. in opinione habet errorem om̃i¬
mode defectionis. insensu aut̃ nat᷑ale de¬
sideriũ quiecis. Qd aut̃ quietũ est. ñ est
nichil. Immo etiã magisẽ. quã id qͦd in¬
quietum ẽ. In quietudo eñĩ uariat af¬
fectiones. ut altera alteram ꝑinat. qͥ es
aut̃ habet constantiam. in qua maxime
intelligit᷑ quod dicit᷑ ẽ. Om̃is itaq ille

Expanded text:
cum revera oberit, et tamen bibere deleccum revera oberit, et tamen bibere delectet: aliquando utrumque in veritate est, cum id quod prodest, non solum ita creditur, sed etiam libet; aliquando utrumque in errore, cum id quod nocet, et prodesse creditur, et libere non desinit. Solet autem et recta opinio pravam corrigere consuetudinem, et prava opinio rectam depravare naturam: tanta vis est in dominatu et principatu rationis. Cum ergo quisque credens quod post mortem non erit, intolerabilibus tamen molestiis ad totam cupiditatem mortis impellitur, et decernit atque arripit mortem; in opinione habet errorem omnimodae defectionis, in sensu autem naturale desiderium quietis. Quod autem quietum est, non est nihil; imo etiam magis est quam id quod inquietum est. Inquietudo enim variat affectiones, ut altera alteram perimat: quies autem habet constantiam, in qua maxime intelligitur quod dicitur, est. Omnis itaque ille
Abbreviated transcription (Latin):
aquo siq̃ram quid eligat.i espondebit.
Nichil : Nam qui eligit ñ esse. ꝓfecto
se nichil elig̾e. etiam si hoc nolit respõ¬
dere conuincitur. Uerumtam̃ ut de hac
totã se si potero dicam qͦd sentio. nemo mͥ
mnoet᷑ cum se ipsum necat aut qͦlibet mͦ
emori cupit. habere insensu quod post
mort̾e nonsit futurꝰ. tam et si aliquantũ
hoc inopione habeat. Nam opinio aut
merrore aut inueritate ratiocinantis ẽ.
uł eredentis. Sensus aut̃ aut consuecu¬
dine. aut natura ualet. Posse aut̃ fie¬
ri ut aliud sit inopinione. aliuo insensu
uel ex hoc cognoscere facile est. quod ple¬
rumq aliud faciendum ẽẽ credimꝰ. et a¬
luud facile delectat. et aliquando ueraci¬
or ẽ sensus quam opinio. si illa de errore.
ille de natura ẽ. uelut eũ eger plerũq
aqua frigida cum dulcibilit᷑ delectat᷑.
quam cam̃ credit si biberit ẽẽ nocit᷑am.
Aliquando ueracior opinio quam sensus.
si credat arti medicine. ob ẽẽ frigidam

Expanded text:
a quo si quaeram quid eligat, respondebit, a quo si quaeram quid eligat, respondebit, Nihil? Nam qui eligit non esse, profecto se nihil eligere, etiamsi hoc nolit respondere, convincitur. 23. Verumtamen ut de hac tota re, si potero, dicam quod sentio: nemo mihi videtur cum seipsum necat, aut quolibet modo emori cupit, habere in sensu quod post mortem non sit futurus; tametsi aliquantum hoc in opinione habeat. Nam opinio aut in errore, aut in veritate ratiocinantis est, vel credentis: sensus autem aut consuetudine, aut natura valet. Posse autem fieri ut aliud sit in opinione, aliud in sensu, vel ex hoc cognoscere facile est, quod plerumque aliud faciendum esse credimus, et aliud facere delectat. Et aliquando veracior est sensus quam opinio, si illa de errore, ille de natura est: velut cum aeger plerumque aqua frigida conducibiliter delectatur, quam tamen credit, si biberit, esse nocituram. Aliquando veracior opinio quam sensus, si credit arti medicinae, obesse frigidam,
Abbreviated transcription (Latin):
conuenient̃ dicat᷑. mallem ñ esse. qu̾i
miser eẽ. Qͥ enĩ cdieit mallem hoe quan
illud. eligit aliqͥd. Non eẽ aut̃ ñ est aliꝙͥ
si nichil. Et ideo nullo pacto potes rer¬
IA te elig̾e. quandoq̾d eligas non est. Dĩcis
uelle ce qͥdem ẽẽ cũ sis miser. s ñ hoe uel¬
le debuisse. Eͥd gͥ uelle debiusti: Hon
ẽ melius. Quod aut̃ nonẽ : melius ẽẽ ñ
potest. Non gͦ id uelle debiuisti. Ueracia¬
q sensus est. quod id ñ uis. quam opina¬
tio ꝑquam te id uelle debuisse arbit᷑ris.
De inde quod qͥsq recte eligit appetendũ
moueri nos oportet eoꝵ uidicio. qui ur¬
gente miseria sese interimerunt. Ant
enum eo confugerunt. ubi meliꝰ sibi fo¬
re putarunt. et nonẽ contͣrium ratio¬
ni nr̃e. quoquo modo puitauer uit. autꝰ
si nullos se fucuros om̃inõ c̃rediderunt. mul¬
dominus falsa electio nichil eligentium
cõmouebit. Quom enĩ sequar eligentẽ

Expanded text:
convenienter dicatur: Mallem non esse quam convenienter dicatur: Mallem non esse quam miser esse. Qui enim dicit, Mallem hoc quam illud, eligit aliquid. Non esse autem non est aliquid, sed nihil; et ideo nullo pacto potes recte eligere, quando quod eligas non est. Dicis velle te quidem esse, cum sis miser, sed non hoc velle debuisse. Quid igitur velle debuisti? Non d autem non est, melius esse non potest: non ergo id velle debuisti; veraciorque sensus est quo id non vis, quam opinatio per quam te id velle debuisse arbitraris. Deinde quod quisque recte eligit appetendum,moveri nos oportet eorum judicio, qui urgente miseria sese interemerunt. Aut enim eo confugerunt, ubi melius fore sibi putarunt; et non est contrarium rationi nostrae, quoquo modo putaverint: aut si nullos se futuros omnino crediderunt, multo minus falsa electio nihil eligentium commovebit. Quomodo enim sequar eligentem,
Abbreviated transcription (Latin):
Itaq cum fut᷑a sint: nondum sunt.
nebuntur ut maneant. quib hoc est. in¬
ciꝑe ut sint. quod ẽ ꝑgere. ut nonsint.
Qͥ aut̃ amat eẽ. ꝓbat ista inquantũ st̃.
et amat qͦd semꝑ ẽ. Et si uariabat᷑ in
amore istoꝵ. munitur in illius. et si õẽ¬
fluebat in amore cranseutium. imꝑ
manentis amore solidabitur. et stabit
& aptinebit ipsum eẽ. qͦd uolebat eũ
cimebat. ñ ẽẽ. & stare non pot̾at irretitꝰ¬
amore fugientium. N gͦ tͥ displiceat.
as magis magisq ẽẽ. consurgis atq e¬
strueris. in id qͦo sũme ẽ. Atq ita te aͥb
omni labe coibebis. qua cransit ut ñ
sit quod infime est. et secũ amantes ui¬
res subruit. Hinc fiet ut qui mauilt
ñeẽ. ne nuiser sit. quia ñ eẽ potest rec̃¬
te ut miser sit. Qͥ aut̃ plus amat ẽt̃ qũi
odit miser ẽẽ et adiciendo ad id qͦd amg
quod odit excludat. Cum enĩ in suo ge¬
nere ꝑfecte ẽẽ ceꝑit. miser a ñerit.

Expanded text:
Itaque cum futura sunt, nondum sunt; Itaque cum futura sunt, nondum sunt; tenebuntur ut maneant, quibus hoc est incipere ut sint, quod est pergere ut non sint? Qui autem amat esse, probat ista in quantum sunt, et amat quod semper est. Et si variabatur in amore istorum, munietur in illius; et si diffluebat in amore transeuntium, in permanentis amore solidabitur, et stabit, et obtinebit ipsum esse, quod volebat cum timebat non esse, et stare non poterat irretitamore fugientium. Non igitur tibi displiceat, as magis magisque esse, consurgis atque exstrueris in id quod summe est; atque ita te ab omni labe cohibebis, qua transit ut non sit quod infime est, et secum amantis vires subruit. Hinc fiet ut qui mavult non esse, ne miser sit, quia non esse non potest, restet ut miser sit. Qui autem plus amat esse quam odit miser esse, adjiciendo ad id quod amat, quod odit excludat: cum enim in suo genere perfecte esse coeperit, miser non erit.
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ꝓpinquas ei quod summe est. in tan¬
cum aut̃ putare melicis ẽẽ ut quisq
nonsit. quã ut miser sit. in quantũ
ñ uides quod sũme est. et id̾o camen
esse te uelle. qm̃ abillo es qͥ sũme est.
Siius itaq nuseriam fugere. ama inte
hoc ipsum. qr ẽẽ uis. Si enĩ magis ma¬
gisq ẽẽ uolueris. ei quod sũme ẽ ꝓpin¬
quabis. & gr̃as age nunc qr es. Qũauis
enim sis beatis inferior. suꝑior cam̃ es
quam ea que ñ habent uł beatitudiniᷤᷤ
uoluntate. Quoꝵ cam̃ multa etiam a
miseris laudant᷑. Om̃ia cam̃ eo ipso
qͦ st̃. iure laudanda sunt. qr eo ipso
quo sunt. bona sunt. Quanto enim am¬
plius esse amaueris. canto amplius
uitam et̾nam desid̾abis. ceq ita forma¬
ri ex optabis. ut affectiones tuȩ ñ sint
temꝑales. de cẽꝑalium rerum amorib
iniuistẽ et impresse. Que temꝑalia &
ante qũa sint. non sunt. et cum sunt.
fuguint. et cum fugerint ñ erunt.

Expanded text:
non propinquas ei quod summe est; in tannon propinquas ei quod summe est; in tantum autem putare melius esse, ut quisque non sit quam ut miser sit, in quantum non vides quod summe est: et ideo tamen te esse velle, quoniam ab illo es qui summe est. 21. Si vis itaque miseriam fugere, ama in te hoc ipsum, quia esse vis. Si enim magis magisque esse volueris, ei quod summe est propinquabis: et gratias age nunc quia es. Quamvis enim beatis sis inferior, superior tamen es quam ea quae non habent vel beatitudinis voluntatem; quorum tamen multa etiam a miseris laudantur. Omnia tamen eo ipso quo sunt, jure laudanda sunt; quia eo ipso quo sunt, bona sunt. Quanto enim amplius esse amaveris, tanto amplius vitam aeternam desiderabis, teque ita formari exoptabis, ut affectiones tuae non sint temporales, de temporalium rerum amoribus inustae et impressae: quae temporalia et antequam sint non sunt, et cum sunt fugiunt, et cum fugerint non erunt.
Abbreviated transcription (Latin):
bit in potestate. nullomͦ tam rectam ordi¬
nationem recte iniustã putabis. Heris¬
sime gͥ dictum ẽ. Si hoc inustum ẽ.
ñ sic eris. Si aut̃ iustum. laudemꝰ eñ
sem consuli eligerem non ẽẽ potuis
quam ut essem miser. nunc enum qͦd
qmeo non esse cĩ miser sim. ad ipsam
miseriam ꝑtinet. qr ñ id uolo quod uel¬
le deberem. magis enĩ uelle deberẽ.¬
qͥdem malle uł miserũ esse. quã ni¬
chil. s tanto stulqus id uolo quanto
miserus. canto aut̃ miseriꝰ. quanto
uerius iudeo ñ hoc me uelle oebuisse
respondebo. Caue potius ne hic erreᷤ.
ubi te uidere uerum putas. Nam si
beatꝰ esses. utiq ẽẽ. qu̾a ñ e̾e̾ malles.
Et nune miser cum sis. maiscamen
ẽẽ uł miser. qu̾a omĩno ñeẽ. cũ esse
nolis miser. Consid̾a gͥ quantũ po¬
ces. qũa magnũ bonũ sit ipsũ esse.
quod et beati et miseri uolunt. Ham
si hoc bene consid̾aueris. uidebis in
tancum te ẽẽ miserum in quantum

Expanded text:
bit in potestate, nullo modo tam rectam ordibit in potestate, nullo modo tam rectam ordinationem recte injustam putabis. Verissime igitur dictum est: Si hoc injustum est, non sic eris; si autem justum, laudemus eum sem consuli, eligerem non esse potius quam ut essem miser. Nunc enim quod timeo non esse cum miser sim, ad ipsam miseriam pertinet, qua non id volo, quod velle deberem; magis enim non esse,quidem malle vel miserum esse quam nihil; sed tanto stultius id volo, quanto miserius: tanto autem miserius, quanto verius video non hoc me velle debuisse. Respondebo: Cave potius ne hic erres, ubi te videre verum putas. Nam si beatus esses, utique esse quam non esse malles; et nunc miser cum sis, mavis tamen esse vel miser quam omnino non esse, cum esse nolis miser. Considera igitur, quantum potes, quam magnum bonum sit ipsum esse, quod et beati et miseri volunt. Nam si hoc bene consideraveris, videbis te in tantum esse miserum, in quantum
Abbreviated transcription (Latin):
ligib sic eris. Si dixeris unde p̾simiã.
quoo si hoc in iustum ẽ ñsie ero. res¬
pondebo. qr sieris in tua potestate. aut
miser non eris. aut cu ipse ce inius¬
te regendo. iuste eris miser. aut uo¬
lendo ⁊ ñ ualendo te iuste regere
non eris in tua potestate. et aut in
nullius eris. aut in alterius. Si in nul¬
lius. aut inuitꝰ. aut uolens. S in uitꝰ
e nichil potes. nisi te uis aliqua sape¬
rauerit. Forro nulla ui suꝑari potest.
quiẽ innulliꝰ potestate. Si aut̃ uolens
innulliꝰ eris potestate. ad hoc racio re¬
currit. ut sis in tua. et aut te iniuste
regendo. iuste nuser sis. aut qm̃ qͦdlibet
uolens eris. habes adhue unde gr̃as agaᷤᷤ
bonicati condicoris tui. Quodsi intua po¬
testate neris. aut potentior ꝓfecto aut
infirmior. te habebit in potestate. Quod
si infirmior. cua culpa et iusta miseria.
Poteris enum infirmiorem suꝑare si uoles.
Si aut̃ potentior te infirmiorem habe¬

Expanded text:
legibus sic eris. Si dixerit, Unde praesumam legibus sic eris. Si dixerit, Unde praesumam quod si hoc injustum est, non sic ero? respondebo, Quia si eris in tua potestate, aut miser non eris, aut tu ipse te injuste regendo, juste eris miser; aut volendo et non valendo te juste regere, non eris in tua potestate, et aut in nullius eris, aut in alterius: si in nullius, aut invitus, aut volens: sed invitus esse nihil potes, nisi te vis aliqua superaverit; porro nulla vi superari potest, qui est in nullius potestate: si autem volens in nullius eris potestate, ad hoc ratio recurrit, ut sis in tua; et aut te injuste regendo juste miser sis; aut quoniam quodlibet volens eris, habes adhuc unde gratias agas bonitati Conditoris tui. Quod si in tua potestate non eris, aut potentior profecto, aut infirmior te habebit in potestate. Quod si infirmior, tua culpa, et justa miseria: poteris enim infirmiorem superare si voles. Si autem potentior te infirmiorem habe
Abbreviated transcription (Latin):
quieqͥd ineiꝰ creatura fieri necesse est.
ego contra ñ inueniam modũ neq in¬
ueniri posse atq om̃ino ñ ẽẽ confirmẽ.
quod ei deputet᷑ qͥcqͥo in eiꝰ creat᷑a ita
fieri necesse est. ut uoluntate peccan¬
tum fiat. Si enĩ qͥs dꝑxerit non eẽ.
quam miserum me esse mallem. res¬
pondebo mentiris. Nam et nune mi¬
ser es: nec obaliuo mori ñ uis: nͥ ut sis.
Ita eũ miser nolis ẽẽ. eẽ. ius camen. A
gegͥ gr̃as exeo qͦd es uolens. ut quod in¬
uitus es. auferat᷑. Uolens enĩ es. et
misser intutꝰ es. Quodsi ingͣtus es in
co quod eẽ uis. iure cogeris esse quod
non uis. Ex illo gͥ quod etiam ingratꝰ
habes quod ius: creatoris laudo bõnitatẽ.
nonus: ordinatoris laudo iusticiam.
Si diceris non ideo mori nolo qͦd mã¬
sum miser e̾ẽ. quam om̃ino ñ eẽ. s
ne post mortem miser ior sim. respon¬
debo. Si hoc iniustũ ẽ. non sic eris.
Si aut̃ hoc ustũ ẽ. laudemꝰ eum cuiꝰ

Expanded text:
quicquid in ejus creatura fieri necesse est, quicquid in ejus creatura fieri necesse est, ego contra non inveniam modum, neque inveniri posse, atque omnino non esse confirmem, quo ei deputetur, quicquid in ejus creatura ita fieri necesse est, ut voluntate peccantium fiat. Si enim quis dixerit, Non esse, quam miserum me esse mallem: respondebo, Mentiris. Nam et nunc miser es, nec ob aliud mori non vis, nisi ut sis: ita cum miser nolis esse, esse vis tamen. Age igitur gratias ex eo quod es volens, ut quod invitus es auferatur. Volens enim es, et miser invitus es. Quod si ingratus es in eo quod esse vis, jure cogeris esse quod non vis. Ex illo igitur quod etiam ingratus habes quod vis, Creatoris laudo bonitatem: non vis, ordinatoris laudo justitiam. 19. Si dixerit, Non ideo mori nolo, quod malim miser esse quam omnino non esse, sed ne post mortem miserior sim: respondebo, Si hoc injustum est, non sic eris; si autem hoc justum est, laudemus eum cujus
Abbreviated transcription (Latin):
uuloꝵ. qͥ exceptis quib dam quoꝵ amac
letant᷑. quemlibet hominũ ceteroꝵ meu
malunt. quam passerem suum. & mil¬
tomagis si homo sit ille terribilis. pis¬
ser aut̃ canorꝰ et pulcher. ita hii quip¬
uectu animi ad sapientiam ꝓfecerim
imꝑitos rerum existimatores cũ inue¬
nerint dm̃ laudantes increatur is mi¬
norib. qui eas carnalib suis sensib a¬
cõmodatiꝰ adhibent. insuꝑiorib uͦ ati
meliorib partim eum ñ laudantes. mi¬
misue laudantes. partim etiã uituꝑare
aut emendare conantes. partimꝰ non
credentes qͦd earum ille sit conditor.
caliũ iudicia uł omĩno contempnere
si corrigere ne queunt. uel donee eo¬
rigant equo animo colerare ac susli¬
nere consuescant. Que cũ ita sese ha¬
beant tantum abest auero quod ere¬
atori deputanda existimant peccata
creature. qũauis necesse est. fiant quȩ
ipse futura p̾seuit. ut cum tu dixeriᷤᷤ
non te inuenire quomꝰ ei ñ deputet᷑

Expanded text:
vulorum, qui exceptis quibusdam quorum amore vulorum, qui exceptis quibusdam quorum amore laetantur, quemlibet hominum caeterorum mori malunt, quam passerem suum; et multo magis si homo sit ille terribilis, passer autem canorus et pulcher: ita ii qui provectu animi ad sapientiam profecerunt, imperitos rerum aestimatores cum invenerint Deum laudantes in creaturis minoribus, qui eas carnalibus suis sensibus accommodatius adhibent, in superioribus vero atque melioribus partim eum non laudantes, minusve laudantes, partim etiam vituperare aut emendare conantes, partim non credentes quod earum ille sit conditor; talium judicia vel omnino contemnere, si corrigere nequeunt, vel donec corrigant, aequo animo tolerare ac sustinere consuescant. CAPUT beant, tantum abest a vero, quod Creatori deputanda existimantur peccata creaturae, quamvis necesse est fiant, quae ipse futura praescivit, ut, cum tu dixeris, non te invenire, quomodo non ei deputetur,
Abbreviated transcription (Latin):
ordine corporearum creaturarũ ab
ipsis sydereis cħoris usq ad numerũ
capilloꝵ nr̃oꝵ. ita gͣdatim bonarum
rerum pulc̾tudo contexit᷑. ut imꝑi¬
tissime dicat᷑. quid ẽ hoc. ut quid hoc.
Om̃ia enim in ordine suo creata sunt.
quantum imꝑitius dequacumq
anima dicitur. que ad quantã siũ¬
libet decoris diminutionem defectũq
enĩ estimat ratio. alit̃ usus. Ratio es¬
timat luce ueritatis. ut recto uidiei
subdat minora maiorib. Usus aut̃
consuetudine cõmoditatis plerumq
inclinat᷑. ut ea pluris estimet que ue¬
ritas minora esse conuincit. Cũ enin
corpora celestia corꝑib terrestrib mag¬
na differentia ratio p̃ponat. quis tam̃
carnalium hominũ ñ mallet uł plu¬
ra de ẽẽ incelo sydera. quã unam ar¬
busculam in agro suo. aut uaccam in
armento: S sicut etate maiores hom¬
nes uel omnino contẽpnunt. uł certe pu¬
tient̃ corrigenda expectant iudicia par¬

Expanded text:
ordine corporearum creaturarum ab ordine corporearum creaturarum ab ipsis siderum choris usque ad numerum capillorum nostrorum, ita gradatim bonarum rerum pulchritudo contexitur, ut imperitissime dicatur, Quid est hoc? utquid hoc? omnia enim ordine suo creata sunt: quanto imperitius de quacumque anima dicitur, quae ad quantamlibet sui decoris diminutionem defectumqueliter enim aestimat ratio, aliter usus. Ratio aestimat luce veritatis, ut recto judicio subdat minora majoribus: usus autem consuetudine commoditatis plerumque inclinatur, ut ea pluris aestimet quae veritas minora esse convincit. Cum enim corpora coelestia corporibus terrestribus magna differentia ratio praeponat, quis tamen carnalium hominum non mallet, vel plura deesse in coelo sidera, quam unam arbusculam in agro suo, aut vaccam in armento? Sed sicut aetate majores homines vel omnino contemnunt, vel certe patienter corrigenda exspectant judicia par
Abbreviated transcription (Latin):
pore ẽ melior. om̃isq peccatrix ani¬
ma. quoẽq cecid̾it nulla cõmutatio¬
ne corpꝰ efficitur. nec om̃ino illi aufer¬
tur quod anima ẽ. et id̾o nullo pacto
amittit quod corꝑe est melior. incor¬
porib aut̃ luxtenet pͥmũ locum. con¬
sequens ẽ. ut pͥmo corpori anima ex¬
crema p̾ponatur. fieriq possit ut
corpori alicuiꝰ anime. aliquod aliud
corpus ante ferat᷑. ut aut̃ ipsi anime
nullomͦ. Cur gͦ ñ laudet᷑ ds̃. et inef¬
fabili p̾dicatione laudet᷑. qui cum fe¬
cerit eas que in legib e̾e̾nt iusticie
ꝑmansure. fecit etiam alias animas
quas uł peccaturas uł inpeccatis etam
ꝑseueraturas ẽẽ p̃uidebat. cum adhuc¬
et tales melioress int eis que qm̃ nullũ
habent rationale acliberum uolunta¬
tis arbitrium. peccare non possunt :
Que cam̃ ad huc etiam ipse meliores
sunt qua corpor quor libet qualibet
splendidissimus fulgor. quem ꝓ ipsuiᷤᷤ
sũmi d̾i substantia quidã ꝗͣuis cum
magno errore uenerant᷑. Quod si in

Expanded text:
pore est melior, omnisque peccatrix anima quocumque ceciderit, nulla commutatione corpus efficitur, nec omnino illi aufertur quod anima est, et ideo nullo pacto amittit quod corpore est melior, in corporibus autem lux tenet primum locum; consequens est ut primo corpori anima extrema praeponatur, fierique possit ut corpori alicujus animae aliquod aliud corpus anteferatur, ut autem ipsi animae nullo modo. Cur ergo non laudetur Deus, et ineffabili praedicatione laudetur, qui cum fecerit eas quae in legibus essent justitiae permansurae, fecit etiam alias animas, quas vel peccaturas, vel in peccatis etiam perseveraturas esse praevidebat; cum et tales adhuc meliores sint eis, quae quoniam nullum habent rationale ac liberum voluntatis arbitrium, peccare non possunt? Quae tamen adhuc etiam ipsae meliores sunt, quam corporum quorumlibet quamlibet splendidissimus fulgor, quem pro ipsius summi Dei substantia quidam, quamvis cum magno errore, venerantur. Quod si in
Abbreviated transcription (Latin):
uiciũ. cuq magis emendandꝰ es. ut
recte uituꝑare noueris. quam illud qͦo
non recte uicuꝑas. aut si uicium ẽ ut
recte uituꝑari possit. etiam contͣ na¬
turam sit. necesse ẽ. Onine quippe ui¬
cium eo ipso quo uieumẽ. contra na¬
turam ẽ. Si eium nature ñ nooet. Nec

Expanded text:
vitium, tuque magis emendandus es, ut vitium, tuque magis emendandus es, ut recte vituperare noveris, quam illud quod non recte vituperas; aut si vitium est, ut recte vituperari possit, etiam contra naturam sit necesse est. Omne quippe vitium, eo ipso quo vitium est, contra naturam est. Si enim naturae non nocet, ne