comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
&xultant media &caua tristantur f&os quos amant ante se
gestant neglesti circamatrem haerent. Horum genera quinq:
sunt ex quib circop&ici caudas habent simia enĩ cũ cauda est
quam quidam clunam uocant: spinguȩ uillosae sunt comis.
mammis prominentib: dociles aferitatis obliuione. Ceno fali
motib: inqui&i: Collitrices totopene aspectu ac&eris distant
sunt enim infacie producta barba & lata cauda: I eonto fonos
bestia modica & ex eoita uocata quia capta euritur eius que
cinere aspersae carnes & positȩ ꝑ comp&a semitarũ leones
necant siquantulũ cũq: ex illis sumpserint. Etrix animal¬
inmite in a frica erenacii simile uocatum astriðore spinarum
quas tergo laxatas emittit ut canes uulner& insequentes.
nidros bestiola ex eonuncupata quod in aquis uers&ur & ma¬
xime innilo quaesi inuenerit dormientẽ corcodrillũ uolutat

Expanded text:
exultant, media et cava tristantur. Fetus, quos amant, ante se exultant, media et cava tristantur. Fetus, quos amant, ante se gestant; neglecti circa matrem haerent. Horum genera quinque sunt, ex quibus cercopitheci caudas habent; simia enim cum cauda est, quam quidam cluram vocant. Sphingae villosae sunt comis, mammis prominentibus, dociles ad feritatis oblivionem. Cynocephali motibus inquieti. Callitriches totu paene aspectu a ceteris distant. Sunt enim in facie producta barba et lata cauda. Leontophonos bestia modica; et ex eo ita vocata quia capta exuritur, eiusque cinere aspersae carnes et positae per conpita semitarum leones necant, si quantulumcumque ex illis sumpserint. Histrix animal in Africa erinacii simile, vocatum ab stridore spinarum, quas tergo laxatas emittit ut canes vulneret insequentes. Enhydros bestiola ex eo nuncupata, quod in aquis versetur, et maxime in Nilo. Quae si invenerit dormientem corcodilum, volutat
Abbreviated transcription (Latin):
bestiarũ filii nam proprie catuli canũ sunt ꝑdeminutionẽ dicti
nib cum interse forte misceantur. solent &inde feminas canes
noctu insiluis alligatas admitti adtigres bestias aquibus insiliri
& nasci ex eodem f&lu canes acerrimos adeo &fortes ut complexu
leones prosternent: Tulpes dicta quasi uolupes est enim uolu¬
bilis. pedibus &nũ quã rectis it inerib: sed tor tuosis anfractibus.
currit fraudulentũ animal insidiisꝰ decipiens. namdũ non habu¬
erit escam fingit mortem. sicquedescendentes quasi ad cadauer
aues rapit & deuorat. Simiae grecum nomen est
id est presis naribus. unde &simias dicimus quod suppressis
naribus sint & faciefeda rugis turpiter follicantib lic& & ca¬
pellarum sit pressum habere nasũ. Alii simias latino sermone
uocatas arbitrantur eo quod multa in eis similitudo rationis
humanȩ sentitur sed falsum est. Hi elementorũ sagaces noua luna

Expanded text:
bestiarum filii. Nam proprie catuli canum sunt, per diminutionem dicti. bestiarum filii. Nam proprie catuli canum sunt, per diminutionem dicti. et canibus, cum inter se forte miscuntur. Solent et Indi feminas canes noctu in silvis alligatas admitti ad tigres bestias, a quibus insiliri, et nasci ex eodem foetu canes adeo acerrimos et fortes ut in conplexu leones prosternant. Vulpes dicta, quasi volupes. Est enim volubilis pedibus, et numquam rectis itineribus, sed tortuosis anfractibus currit, fraudulentum animal insidiisque decipiens. Nam dum non habuerit escam, fingit mortem, sicque descendentes quasi ad cadaver aves rapit et devorat. Simiae Graecum nomen est, id est pressis naribus; unde et simias dicimus, quod suppressis naribus sint et facie foeda, rugis turpiter follicantibus; licet et capellarum sit pressum habere nasum. Alii simias Latino sermone vocatos arbitrantur, eo quod multa in eis similitudo rationis humanae sentitur; sed falsum est. Hi elementorum sagaces nova luna
Abbreviated transcription (Latin):
& subito tacentidicitur. lupus infabula. Certe sise ꝑuisum senserit
deponit feritatis audaciam. Lupi toto anno p̃iamplius quam dies¬
.xii. coeunt famem diuportant & postlonga ieiunia multũ deuorañ
upos & hiopia mittit ceruice iubatos & tanto uarios utnullum
logiam habere uid&ur. grece
enim cenos dicitur lic& quidam
eum a canore latratus appellatũ existiment eoquod insonat
unde & canere nihil autem sagacius canibus plus enim sensus c&eris
animalibus habent. Nam soli suic nomina recognoscunt. dominos
suos diligunt dominorũ tecta defendunt prodominis suis se
morti obiciunt uoluntarie cum domino ad praedam currunt.
orpus domini sui &iam mortuũ non relinquunt. quorũ postre¬
mo. naturȩ est extrahomines essenon posse. Incanib: duosunt
aut fortitudo autuelocitas. Catuli ab usiue dicuntur quarũ lib&

Expanded text:
et subito tacenti dicitur: 'Lupus in fabula.' Certe si se praevisum senserit, et subito tacenti dicitur: 'Lupus in fabula.' Certe si se praevisum senserit, deponit feritatis audaciam. Lupi toto anno non amplius dies duodecim coeunt; famem diu portant, et post longa ieiunia multum devorant. Lupos Aethiopia mittit cervice iubatos, et tanto varios ut nullumlogiam habere videtur; Graece enim κύων dicitur. Licet eum quidam a canore latratus appellatum existiment, eo quod insonat; unde et canere. Nihil autem sagacius canibus; plus enim sensus ceteris animalibus habent. Namque soli sua nomina recognoscunt; dominos suos diligunt; dominorum tecta defendunt; pro dominis suis se morti obiciunt; voluntarie cum domino ad praedam currunt; corpus domini sui etiam mortuum non relinquunt. Quorum postremo naturae est extra homines esse non posse. In canibus duo sunt: aut fortitudo, aut velocitas. Catuli abusive dicuntur quarumlibet
Abbreviated transcription (Latin):
pontici canes uocantur: Vrsus fertur dictus quodore suos
formet f&us. quasi orsus. Namaiunt eos informes generare
partus & carnem quandam nasciquam ma terlam bendo in
membra componit: Vnde estillud sic format lingua fecum
cum protulit ursa. Sed hoc inmaturitas partus facit.
deniq xxx. die generat unde euenit ut precipitata
fecunditas in formis procreetur. ursorũ caput inualidum.
uismaxima in braxhiis & lumbis unde interdũ erecti insistuNt:
upus greca diriuatione in linguãnr̃am trans fertur.
lupos enim illili cosdicunt. Licos enim grecaeamoribus.
appellatur quodrabie rapacitatis quaeque in uenerit trucidet
Alii lupos uocatos aiunt quasi leopus quod quasi leonif
itasitilli uirtus inpedibus. unde & quicquid pede presserit
non uiuit. Rapax autẽ bestia & cruoris app&ens dequo rustici
aiunt uocem hominẽ ꝑdere sieum lupus prior uiderto. unde

Expanded text:
Pontici canes vocantur. Ursus fertur dictus quod ore suo Pontici canes vocantur. Ursus fertur dictus quod ore suo formet fetus, quasi orsus. Nam aiunt eos informes generare partus, et carnem quandam nasci quam mater lambendo in membra conponit. Unde est illud: Sic format lingua fetum cum protulit ursa. Sed hoc inmaturitas partus facit: denique tricesimo die generat. Unde evenit ut praecipitata fecunditas informes procreet. Ursorum caput invalidum; vis maxima in brachiis et lumbis; unde interdum erecti insistunt. Lupus Graeca derivatione in linguam nostram transfertur. Lupos enim illi λύκους dicunt: λύκος autem Graece a moribus appellatur, quod rabie rapacitatis quaequae invenerit trucidet. Alii lupos vocatos aiunt quasi leopos, quod quasi leonis, ita sit illi virtus in pedibus; unde et quidquid pede presserit non vivit. Rapax autem bestia et cruoris appetens; de quo rustici aiunt vocem hominem perdere, si eum lupus prior viderit. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
as parsuscollo e quo similis pedibus bobalis capite tamen
camelo estsimilis. hunc & hiopia gignit. Lincisdictus quia in
luporum generenumeratur bestia maculis terga distincta
ut pardus sed similis lupo. unde &illelicos istelincis
huius urinam conuerterem duritiam praetiosilapidis
dicunt quiligarius appellatur quod &ipsas linces
sentire hoc documento probatur : Nam egestũ liquorem
harenis inquantũ potuerint contegunt inuidia quadam
naturaenetalis egestio transeat inhusum humanum:
Linces dicit plinius secundus ex traunum non admittere
Castores a castrando dictisunt nam testiculi eorũ aptisuNđ.
medicaminibus pp̃t quos cumpersenserint uenatorem¬
ipsi secastrant & morsibus uiressuas amputant. dequibus
cicero inscauriana. redimuntse a parte corporis pp̃t quod
maxime expetuntur. Iuuenalis quise eunuchum ipse facit
cupiens euadere donno testiculi. ipsi sunt & fibri qui &iam

Expanded text:
aspersus, collo equo similis, pedibus bubulis, capite tamen camelo est similis. Hunc Aethiopia gignit. Lyncis dictus, quia in luporum genere numeratur; bestia maculis terga distincta ut pardus, sed similis lupo: unde et ille λύκος, iste lyncis. Huius urinam convertere in duritiam pretiosi lapidis dicunt, qui lyncurius appellatur, quod et ipsas lynces sentire hoc documento probatur. Nam egestum liquorem harenis, in quantum potuerint, contegunt, invidia quadam naturae ne talis egestio transeat in usum humanum. Lynces dicit Plinius Secunduscf. N. H. 8, 43 extra unum non admittere Castores a castrando dicti sunt. Nam testiculi eorum apti sunt medicaminibus. Propter quos cum persenserint ipsi se castrant et morsibus vires suas amputant. De quibus Cicero in Scauriana2, 7: 'Redimunt se ea parte corporis, propter quod maxime expetuntur.' Iuvenalis12, 34: Qui se eunuchum ipse facit, cupiens evadere damno testiculi. Ipsi sunt et fibri, qui etiam
Abbreviated transcription (Latin):
rillus nomen asono uocis hab& hic r&ro ambulat terram.
terebrat stridit noctibus. uenatur eum formica circum ligata
capillo in cauernam coniecta. a flato prius puluere nese abscon¬
dat. lta formicȩ complexibus trahitur: Pormicadicta ab eo
quod ferat micas farris cuius sollertia multa prouid& enĩ
infuturũ & praeparat aestate quod hieme comedat Inmesseqũ
eligit triticũ ordeum non tangit dũ pluit eis suꝑ frumentũ totũ
eicit. dicuntur in aethiopia esse formicȩ ad formam canis quae
harenas aureas pedibus eruunt quas custodiunt nequis auferat
captantesq: adnecem ꝑsequuntur. Pormi caleon obhoc uocatus
quia est uel formicarũ leo uel certe formica pariter & leo
Est enim animal paruum formicis satis infestũ quod se inp̾ul¬
uere abscondit & formicas frumenta gestantes interficit.
Pro inde autẽ formica & leo uocatur quia aliis animalib: ut formi¬
caest formicis autem itleo est.
DESER PEN TIBUS

Expanded text:
rillus nomen a sono vocis habet. Hic retro ambulat, terram terebrat, stridet noctibus. Venatur eum formica circumligata capillo, in cavernam ejus conjecta, afflato prius pulvere, ne se abscondat: ita formicae complexibus trahitur. Formica dicta ab eo, quod ferat micas farris, cujus solertia multa. Providet enim in futurum, et praeparat aestate quod hieme comedat. In messe autem elegit triticum, hordeum non tangit: dum pluit ei super frumentum, totum ejicit. Dicuntur in Aethiopia esse formicae ad formam canis, quae arenas aureas pedibus eruunt, quas custodiunt ne quis auferat, captantesque ad necem persequuntur. Formicoleon ob hoc vocatus, quia est vel formicarum leo vel certe formica pariter et leo. Est enim animal parvum formicis satis infestum, quod se in pulvere abscondit, et formicas frumenta gestantes interficit. Proinde autem leo et formica vocatur, quia aliis animalibus ut formica est, formicis autem ut leo est. De serpentibus
Abbreviated transcription (Latin):
*Di Deocletianus añ .xx. istediuinis libris adustis martyria facit.
V DLUII : Constantius añ .xiiii. antropomorphitarũ heresis oritur:
V dLuiuii. Iulianus añ .Ii. hic excristiano paganus efficitur.
Ũ DIX Iouianus. añ .i. isteiterũ xp̃ianus effectus est:
*dlxxiiii. ualentinianus añ .xiiii. gothiheretici efficiuntur.
GDlxxx. Gratianus añ .vi. priscillianus agnoscitur:
ũ. dlxxxuii. T̃ lalentinianus añ.vii. hieronimus ibedlẽ p̃dicitur
Tdexuiii. honoriusañ .xu. augustimus ep̃s claruit :
udcxlu Theodosius añ .Xxuii. nestorius heresi archei
u dclxvii ł eomaior añ .xui. aegyptus errore diascorilatrat
u Dccauini. Iustinus añ .viii. achefalorum heresi sabdicatur.
udcCluiii. Iustinianus añ . xxxuiiii. uuandalia frica extinguuntur
Gdcc lxuiii Iustinus añ .xi. armaeni fidem xp̃i suscipiunt.
u Dcexvii. Mauricius añ .xxi. gothi catholici efficiuntur.

Expanded text:
CCCLXXXII. Diocletianus ann. XX. Iste divinis libris adustis, martyria facit. CCCLXXXII. Diocletianus ann. XX. Iste divinis libris adustis, martyria facit. VMDXXXIV. Constantius ann. XXIV. Anthropomorphitarum haeresis oritur. VMDLVIII. Iulianus ann. II. Hic ex Christiano paganus efficitur. VMDLX. Iovianus ann. I. Iste iterum Christianus effectus est. VMDLXI. Valentinianus ann. XIV. Gothi haeretici efficiuntur. VMDLXXV. Gratianus ann. VI. Priscillianus agnoscitur. VM.DLXXXIII. Valentinianus, an. VII. Hieronymis in Bethleem praedicatur, VM. DCVI. 239 Honorius, an. XV. Augustinus episcopus claruit, VM. DCXXI. Theodosius, an. XXVII. Nestorius haeresiarcha eVM.DCLIV. Leo major, an XVI. Aegyptus errore Dioscori latratVM.DCCXIV. Justinus, an. VIII. Acephalorum haeresis abdicatur, VM. DCCXXII. Justinianus, an. XXXIX. Vandali in Africa exstinguuntur, VM.DCCLXI. Justinus, an. XI. Armenii fidem Christi suscipiunt, VMDCCLXXIX. Mauricius ann. XXI. Gothi catholici efficiuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
uccccxiuil. Antoninus . añ .uii. quinta editio hieru solimis inuenitur
vCCCCXU Macrinus añ .i. huius breuita suitȩnihilgestorũ habet:
ũ ccccxuiii aurelius añ .iii. sabellius oritur.
VCCCCXXXΙ. Alexander añ .xiii. Origenis insignis habetur :¬
uccccxxxin Maximusan.ii. iste germanos uicit:
ueccc .xL Gordianus añ .vi. hic depersis & parthis trium phauit:
Vcccexluii Philippus añ .vii. hicprimus xp̃ianus imperator fuit :
u ecccxlviii. Decius añ .i. antonius monachus claruit :
ũeccc H. Gallus añ .ii. Nouatus heresim conddit
CCCClXV. Valerianus añ .XU. Ciprianus martyrio coronatur
U cccclxuii. Claudius añ .ii. istegothos abilirico expulit .:
V eccclxxii Aurelianus. añ .u. istexp̃i anos per sequitur
vcccclxxuiii. Probus añ .ui. manicheorum heresis orta est
v cccclxxxi Carus añ .E. istede persis trium ꝓhauit:

Expanded text:
VMCCCCVII. Antoninus ann. VII. Quinta editio Hierosolymis invenitur. VMCCCCVII. Antoninus ann. VII. Quinta editio Hierosolymis invenitur. VMCCCCXIV. Macrinus ann. I. Huius brevitas vitae nihil gestorum habet. VMCCCCXV. Aurelius ann. III. Sabellius oritur. VMCCCCXVIII. Alexander ann. XIII. Origenes insignis habetur. VMCCCCXXXI. Maximus ann. III. Iste Germanos vicit. VMCCCCXXXIV. Gordianus ann. VII. Hic de Parthis et Persis triumphavit. VMCCCCXLI. Philippus ann. VII. Hic primus Christianus imperator fuit. VMCCCCXLVIII. Decius ann. I. Antonius monachus claruit. VMCCCCXLIX. Gallus ann. II. Novatus haeresim condidit. VMCCCCLI. Valerianus ann. XV. Cyprianus martyrio coronatur. VMCCCCLXVI. Claudius ann. II. Iste Gothos ab Illyrico expulit. VMCCCCLXVIII. Aurelianus ann. V. Iste Christianos persequitur. VMCCCCLXXIV. Probus ann. VI. Manichaeorum haeresis orta est. VMCCCCLXXX. Carus ann. II. Iste de Persis triumphat. VMC
Abbreviated transcription (Latin):
Ũ xCUIui Soter añ .xuii. traces romanis subiciunt᷑ :
V Cxluii Dionisius. anñ .xxx. pompeius iudeam capit:
U CXLUIIII. Ceo patra. añ .ii. a egyptus romanis subditur.
ctauianus. añ lui. Ap̃s nascitur.
ũccxxxiui. Tiberius. añ .xxiii.. Ap̃s crucifigitur.
ũCcxxxuii. Gaius gallicula. añ .iiii. matheus euangelium scribit:¬
ũcCli Claudius. añ .xiiii. marcus euangelium edidit :¬
ΥCCLXU Nero añ .Xiiii. P&rus & paulus necantur
VCClXX Vespasianus añ .X. hierusolima atito subuertitur¬
ũcclxxuii. Titus añ.ii. hic facundus &pius fuit :¬
UCCXCIII. Domitianus añ .xui. Iohannes inpathmos relegatur.
ũcExciuii. Nerua. añ .i. lohannes effesum redit :
uccc .xiii. Traianus . añ xuiiii. lohannes a postolus requiescit :
uCCcXXXIIii Adrianus añ .xXI. aquila interpraes habetur:
vccc lxxv. Antoninus añ .XUIIII. cata frigarum heresis oritur:
cCClXXXUIII. commodus. añ .Xiii. theo dotion in
ũCCCCVII. Seuerus. añ .xuiii. Simmachus interpraes habetur:

Expanded text:
XIII. Soler, an. XVII. Thraces Romanis subjiciuntur,VM. CXVIII. Dionysius, an. XXX. Pompeius Judaeam capit, VM.CXLVIII. Cleopatra, an. II. Aegyptus Romanis subditur, ctavianus, annis LVI. Christus nascitur, VM. CCXI. Tiberius, an. XXIII. Christus crucifigitur, VM. CCXXXIV. Caius Caligula, an. IV. Matthaeus Evangelium scripsit Claudius, an. XIV. Marcus Evangelium edidit, DM.CCLII. Nero, an. XIV. Petrus et Paulus necantur, VM.CCLXVI. Vespasianus, an. X. HierosolVMCCLXXV. Titus ann. II. Hic facundus et pius fuit. VMCCLXXVII. Domitianus ann. XVI. Iohannes in Pathmos relegatur. VMCCXCIII. Nerva ann. I. Iohannes Ephesum redit. VMCCXCIV. Traianus ann. XIX. Iohannes apostolus requiescit. VMCCCXIII. Hadrianus ann. XXI. Aquila interpres habetur. VVMCCCLVI. Antoninus Verus ann. XIX. Cataphrygarum haeresis oritur. VMCCCLXXV. Commodus ann. XIII. Theodotion inteVMCCCLXXXIX. Severus ann. XVIII. Symmachus interpres habetur.
Abbreviated transcription (Latin):
autem trium librorum carmina exa metris & penta metris uersibus.
apud suos composita perhibentur utiosephus hieronimusque scribunt :
contextum eloquentiae prosa incedit. Canticum uero exametro uersu : & pe
lamenta uocamus eoquod in tristioribus rebus funeribusq adhibebantur:
in quibus quadruplicem diuerso metroconposu it Afabetum quorũ duo.
prima quasi saphicom etroscripta sunt quiatios uersiculsꝰ quiubi nexi sunt
& ib una tantum littera. incipiunt heroicum. comma includit.
ertium alphabetum trime troscriptumest & ternis litteris item terni

Expanded text:
autem trium librorum carmina exametris, et pentametris versibus autem trium librorum carmina exametris, et pentametris versibus apud suos composita perhibentur, ut Josephus, Hieronymusque scribunt. Iis textus eloquentiae prosa incedit; canticum vero exametro et pentametroLamenta vocamus, eo quod in tristioribus rebus funeribusque adhibeantur, in quibus quadruplex diverso metro composuit alfabetum, quorum duo prima quasi Saffico metro scripta sunt, quia tres versiculos, qui sibi nexi sunt, et ab una tantum littera incipiunt, heroicum comma concludunt. Tertium alfabetum trimetro scriptum est, et a ternis litteris, id est, terni
Abbreviated transcription (Latin):
Salomonfilius dauid regis isra heliuxtanumerũ uocabulorũ suorũ triauolum in a
edidit. Horũ primus estinas loth quemgreciparabolas latini pro uerbiorum
nominant eoquod in ipso sub conparatiua similitudine figuras uerborum
&imagines ueritatis ostenderit ipsam autem ueritatem ad intellegendum
legentibus reserauit. Secundum librum coeleth uocauit quigrecȩ
ecclesiastes. dicitur latine contionator eoquod sermo eius nonspecia¬
liter adunum sicut in pro uerbiis sed aduniuersos generali ter
dirigatur docensomnia quae inmundo cernimus. cadicaẽ e & breuia & obhoc
minime appetenda : Tertium librum sirasyrim. p̃notauit qui inlatinam.
linguam uertitur cantica canticorum ubiper epitalamium carmen coniunc¬
eo quod omnibus canticis p̃feratur quae inscripturis sacris habentur.
sicut quaedam in lege dicuntur scã quibus maiora sunt scã scõrum horum

Expanded text:
Salomon, filius David, rex Israel iuxta numerum vocabulorum suorum tria volumina Salomon, filius David, rex Israel iuxta numerum vocabulorum suorum tria volumina edidit, quorum primus est Masloth: quem Grnominant, eo quod in ipso sub comparativa similitudine figuras verborum et imagines veritatis ostenderit; ipsam autem veritatem ad intelligendum legentibus reservavit. Secundum librum Coeleth vocavit, qui Graece Ecclesiastes dicitur, Latine Concionator, eo quod sermo ejus non specialiter ad unum, sicut in Proverbiis, sed ad universos generaliter dirigatur, docens omnia, quae in mundo cernimus, caduca esse et brevia, et ob hoc minime appetenda. Tertium librum Syrasyrin Isid., sir hysirim  praenotavit, qui in Latinam linguam vertitur Cantica Canticorum, ubi per epitalamium carmen conjunceo quod omnibus canticis praeferatur, qui in Scripturis sacris habentur; sicut quaedam in Lege dicuntur sancta, quibus majora sunt sancta sanctorum. Horum
Abbreviated transcription (Latin):
contexta sunt . media. autẽ ipsius ab eolo co inquo ait pereatdies inquanatussum
usqueadeum locum. id circo egomerep̃hendõ &ago poenitentiam omnia
heroico metrodiscurrunt : Psalmorum liber grecae psalterium hebis
nabla. latinae organum dicitur : Vocatur autem psalmorum liber quod
uno proph&a canente ad psalteriumcorus consonando responderet :
Titulus autem in psalmis hebreicuis ita est isphir tallim quod interp̃tatur
uolumen ymnorum. Auecores autem psalmorũ qui ponuntur htitulis
moyses scilicet &dauid & salomon a saph & han. ididun. & filii corae
eman et rahelitȩ. &reliqui᷑ quos hes drasuno uolumine conpraehendit.
Omnes autempsalmi apudhebreos metrico carmine constant ẽẽ conposit
Nam inmore romani flacci & grect pindari. Nunc alii iambo currunt
nuncalcaico personant nunc saphi conitent. trimetro uel te tram etropede incedentes

Expanded text:
contexta sunt, media autem ipsius ab eo loco, quo ait3, 3: 'pereat dies in qua natus sum,' contexta sunt, media autem ipsius ab eo loco, quo ait3, 3: 'pereat dies in qua natus sum,' usque ad eum locum42, 6: 'idcirco ego me reprehendo et ago poenitentiam,' omnia heroico metro discurrunt. Psalmorum liber Graece psalterium, Hebraice nabla, Latine organum dicitur. Vocatus autem Psalmorum liber quod, uno propheta canente ad psalterium, chorus consonando responderet. Titulus autem in psalmis Hebraicus ita est, Sepher Thehilim, quod interpretatur volumen hymnorum. Auctores autem psalmorum qui ponuntur in titulis: Moyses scilicet et David et Salomon, Asaph, Ethan et Idithun et filii Core, Eman, Ezraithae et reliquorum, quos Esdras uno volumine conprehendit. Omnes autem psalmi apud Hebraeos metrico carmine constant esse conpositi. Nam in more Romani Flacci et Graeci Pindari, nunc alii iambo currunt, nunc Alcaico personant, nunc Sapphico nitent trimetro, vel tetrametro pede incedentes.
Abbreviated transcription (Latin):
sequentia uero eius usq ad calcem scripsitdauid. Malachim liber pro inde ap¬
pellatur eoquod reges iudae &israheliticae gentis. gestaq eorum perordinẽdigerat
temporum. malacenim haebreicae. latine regum inter p̃tatur. hunc librum
primus heremias in unũ uolumen coegit. Nam antea sparsuserat ꝑ singulorũ
regum historias: Paralipomenon. grecȩdicitur quod nos p̃termissorũ uel peli¬
quorum dicere possumus quia ea qua e inlege uel inpegum libris uel omissa uel
non plene relate sunt inisto summatim acbreuiter explicantur.
Lbrum iobquidam moysen scripsis searbitrantur. Alii unum exproph &is.
Non nulliuero eundem iobpostplagam passionessuae scriptorem existimant¬
arbi trantes ut quicertamina spiritalis pugnae sustinuit ipsenarraret quasuicto¬
rias ex pediuit. Principia autem & fines libri iob. apud hebreos prosa oratione

Expanded text:
sequentia vero eius usque ad calcem scripsit David. Malachim liber proinde apsequentia vero eius usque ad calcem scripsit David. Malachim liber proinde appellatur, eo quod reges Iudae et Israeliticae gentis gestaque eorum per ordinem digerat temporum. Melachim enim Hebraice, Latine Regum interpretatur. Hunc librum Ieremias primus in unum volumen coegit. Nam antea sparsus erat per singulorum regum historias. Paralipomenon Graece dicitur, quod nos praetermissorum vel reliquorum dicere possumus, quia ea, quae in lege vel regum libris vel omissa vel non plene relata sunt, in isto summatim ac breviter explicantur. Librum Iob quidam Moysen scripsisse arbitrantur, alii unum ex prophetis, nonnulli vero eundem Iob post plagam suae passionis scriptorem fuisse existimantarbitrantes ut, qui certamina spiritalis pugnae sustinuit, ipse narraret quas victorias expedivit. Principia autem et fines libri Iob apud Hebraeos prosa oratione
Abbreviated transcription (Latin):
tamen noua sintomnia quae in eoreplicantur : Io sue liber nomen accepit ab
iesu filionaue cuius historiam continet scriptorem uero eius eundem iesuehebrei
ad serunt in cuius contextus postiordinis transitum regna hostium subuertuntur
terrapopulo diuiditur & persingula surbes uiculos montes atq confinia ec lesia e
caelestisq hierusilem spiritalia regna p̃figurantur. Iudicum nominatur
a principibus populi qui p̃fuerunt inisrahel postmoyse &iosue antequam dauid¬
& ceteri reges existerent hunc librum edidisse creditur samuhel:
Liber simuel eiusdem samuhelis natiuitatem & sacerdotium & gesta disscribit.
id circo & ab eonomen accepit. & quam uis hic liber saul & dauid historiam con¬
tineat. tamen utriq ad samuhel ieferuntur quia ipseunxit saul in regnum.
ipsed auid in regẽ futurũ cuius libri primã partẽ conscripsit. idem samu hel

Expanded text:
tamen nova sint omnia quae in eo replicantur. 8. Josue liber nomen accepit a tamen nova sint omnia quae in eo replicantur. 8. Josue liber nomen accepit a Jesu filio Nave, cujus historiam continet, scriptorem vero ejus eumdem Josue Hebraei asseverant, in cujus textu post Jordanis transitum regna hostium subvertuntur, terra populo dividitur, et per singulas urbes, viculos, montes atque confinia Ecclesiae coelestisque Jerusalem, spiritualia regna praefigurantur. 9. Judicum nominatur a principibus populi, qui praefuerunt in Israel post Moyseet ceteri reges existerent. Hunc librum edidisse creditur Samuel. Liber Samuel eiusdem Samuelis nativitatem et sacerdotium et gesta describit; idcirco et ab eo nomen accepit. Et quamvis hic liber Saul et David historiam contineat, utrique tamen ad Samuel referuntur, quia ipse uncxit Saul in regnum, ipse David in regem futurum. Cuius libri primam partem conscripsit idem Samuel,
Abbreviated transcription (Latin):
eteris testamenti secundum hebreorum traditionem hi perhibentur auctores.
Primus moyses diuinae historiae cosmografiam inquinq uoluminibus edidit
qui & pentateuchum nominatur. Penta teuchus autem aquinq uoluminibus
dicitur penta enim grece quinque teuchus uolumen uocatur. Genesis liber
indeappellatur eoquod ex ordium mundi & generationes saeculi in eo conti¬
neatur. Exodus uero exitum ex aegẏpto uelegressum populisrahel degerit
& ex ea causa nomen accepit: Leuiticus appellatus eo quod leuitarum
ministeria & diuersitatem uictimarum ex sequitur totusq in eo ordoleuiticus
adnotatur : Numerorum liber uocatur eoquod in eo egressae dea egypto tribus
Seutero nomium grecosermone appellatur quodlatine interp̃tatur secunda lex
idest repectio & euangelicae legis p̃figuratio quaesic ea habet quepriora sunt ut

Expanded text:
ctorum librorum. 1. Veteris Testamenti secundum Hebraeorum traditionem hi perhibentur auctores. ctorum librorum. 1. Veteris Testamenti secundum Hebraeorum traditionem hi perhibentur auctores. Primus Moyses Divinae Historiae cosmographiam in quinque voluminibus edidit, quod Pentateuchum nominatur. 2. Pentateuchum autem a quinque voluminibus dicitur: πέντε enim Graece quinque, τεῦχος volumen vocatur. 3. Genesis liber inde appellatur, eo quod exordium mundi et generatio saeculi in eo contineatur. 242 4. Exodus vero exitum ab Aegypto vel egressum populi Israel digerit, et ex ea causa nomen accepit. 5. Leviticus appellatur, eo quod Levitarum ministeria et diversitatem victimarum exsequitur, totusque in eo ordo Leviticus annotatur. 6. Numerorum liber vocatur, eo quod in eo egressae de Aegypto tribus Deuteronomium Graeco sermone appellatur, quod Latine interpretatur secunda lex, id est, repetitio, et evangelicae legis praefiguratio, quae sic ea habet quae priora sunt, ut
Abbreviated transcription (Latin):
hebyeicononsunt quorũ primus sipientia e liber est. Secundus ecclesi asticus. Tertius
tobi. Quartu siudith Quintus & sextus machabeorum. quosscilic & uida ei. inter
a pogripha separant. ecclesia tamen xp̃i interdiui nos libros &honorat & p̃dicat :
IN nouo autẽ testamento duo suntor dines primus euangelicus. inquo sunt matheus
marcus lucas &iohannis. Secundus a postolicus inquosunt paulus inquatuor decim¬
epistolis. P&rus indudbus. lohannis intrib lacobus &iudas insingulis actus a posto
Id est in historia in moribus in allegoria rursus istatria multi faria ediuiduntur:
idest quida dõ quid ab angelis uel hominibus gestum dictum quesit . quid aꝓph&is¬
nuncupatum uel pronuntiatum dexp̃o & corpore eius quid dediabulo &
membrisipsius. Quid deueteri & nouo populo quid dep̃senti scło & futuro regnoatq iudicio

Expanded text:
Hebraico non sunt. Quorum primus Sapientiae liber est; secundus Ecclesiasticus; tertius Hebraico non sunt. Quorum primus Sapientiae liber est; secundus Ecclesiasticus; tertius Thobias; quartus Iudith; quintus et sextus Macchabaeorum; quos licet Iudaei inter apocrypha separant, ecclesia tamen Christi inter divinos libros et honorat et praedicat. In Novo autem Testamento duo sunt ordines. Primus evangelicus, in quo sunt Matthaeus, Marcus, Lucas et Iohannes. Secundus apostolicus, in quo sunt Paulus in quatEpistolis, Petrus in duabus, Joannes in tribus, Jacobus et Judas in singulis. Actus apostolid est, in historia, in moribus, in allegoria. Rursus ista tria multifarie dividuntur, id est, quid a Deo, quid ab angelis, vel hominibus gestum dictumque sit, quid a prophetis praenuntiatum de Christo et corpore ejus; quid de diabolo et membris ipsius; quid de veteri et novo populo; quid de praesenti saeculo, et futuro regno, atque judic
Abbreviated transcription (Latin):
Septimus er echiel. Octauus tarasra quidiciturxii. proph& arum quilibri quia sibi
probreuitate coniunetisunt pro unuaccipiuntur : Tertius eordo agio graphorum
id est sc̃a scribentium inquo sunt librinouem. Quorum primus iob. gecundus psal¬
terium. Tertius masi loth quod est pro uerbia silomonis: Quartus caeleth.
quod est ecclesiastes. Quintus. sirasi rim quodest canticum canticorum: Sextus
danihel. Septimus dabreamin quod est uerba dierum hoc̃parali pominon :
Detauus heschras. Nonus hester qui simulomnesquinq & octo & nouem fiunt uiginti¬
& duosicut iuperius conp̃hensisunt. Quidam autemruth & cinoth quodlatine
dicitur limentatio hieremiae agiographis. adiciunt & uiginti quatuor uolumina
testam enti ueteris faciunt iux ta ũ igintiquatuor senioresquiante conspectudĩ
adsistunt: Quartus apud nos ordo ueteris testamenti librorum suorum quu in canone

Expanded text:
septimus Ezechiel; octavus Thereazar, qui dicitur Duodecim Prophetarum, qui libri, quia sibi septimus Ezechiel; octavus Thereazar, qui dicitur Duodecim Prophetarum, qui libri, quia sibi pro brevitate adiuncti sunt, pro uno accipiuntur. Tertius est ordo Hagiographorum, id est sancta scribentium, in quo sunt libri novem, quorum primus Iob; secundus Psalterium; tertius Masloth, quod est Proverbia Salomonis; quartus Coheleth, quod est Ecclesiastes; quintus Sir hassirim, quod est Canticum canticorum; sextus Daniel; septimus Dibre haiamim, quod est verba dierum, hoc est Paralipomenon; octavus Esdras; nonus Hester; qui simul omnes quinque, octo et novem fiunt viginti duo, sicut superius conprehensi sunt. Quidam autem Ruth et Cinoth, quod Latine dicitur Lamentatio Ieremiae, Hagiographis adiciunt, et viginti quattuor volumina Testamenti Veteris faciunt, iuxta viginti quattuor seniores qui ante conspectum Dei adsistunt. Quartus est apud nos ordo Veteris Testamenti eorum librorum qui in canone
Abbreviated transcription (Latin):
Yetus testamentũ. ideo dicitur quia uenientenouo cessauit
dequo a postolus meminit dicens. uetera transierunt & ecce
omnia facta suntnoua. testamentum nouum ideonuncupatur
quia innouat. Non enim illud discunt nisi homines renouati exuetus¬
tate pergratiam & pertinentes iam ad testamentũ nouum quodest
regnum caelorum. Hebrei autem uetus testamentum esdra auctore
iux tanũ merum litierarum suarum inuiginti duobus libros accipiunt
genesis. Secundus elismoth quod est exodus. Tertiais uaigra quod est leuiticus
uartus uagetaber quod estnumerus : Quintus eldabarim quod est deutero nomium
hi sunt quinq librimoysi quog hebreitorath. latinilegem appellant ꝓpria eautẽ
lex appellatur qua epermoysendata est. Secundus ordo proph& arum ẽ in quo
continentur libriocto quorũ primusiosũẽ. bennun quilatine iesuna uedicitur:
Secundus sobtim quod estiudicum. Tertius samuhel qui est regum primus.
quartus malachim qui estregum secundus. Quintus esuas. Sextus hieremias:

Expanded text:
etus Testamentum ideo dicitur, quia veniente Novo cessavit, de quo Apostolus meminit dicens: Vetera transierunt, ecce nova facta sunt omnia . Testamentum autem Novum ideo nuncupatur, quia innovat. Non enim illum discunt nisi homines renovati ex vetustate per gratiam, et pertinentes jam ad Testamentum Novum, quod est regnum iuxta numerum litterarum suarum in viginti duos libros accipiunt, Genesis; secundus Veelle Semoth, quod est Exodus; tertius Vaiicra, quod est Leviticum; quartus Vaiedabber, quod est Numerus; quintus Elleaddebarim, quod est Deuteronomium. Hi sunt quinque libri Moysi, quos Hebraei Thora, Latini Legem appellant. Proprie autem Lex appellatur, quae per Moysen data est. Secundus ordo est prophetarum, in quo continentur libri octo, quorum primus Iosuae Benun: qui latine Iesu Nave dicitur; secundus Sophtim, quod est Iudicum; tertius Samuel, qui est Regum primus; quartus Malachim, qui est Regum secundus; quintus Esaias; sextus Ieremias;
Abbreviated transcription (Latin):
iũl dccxiii. Sarius anñ .xxx .iiii. iudeorum captiuitas solurtirnt
nil dccxxin. &eracesi añ .xx. sofodes & euripides trago edi celebrantur
uui dcc lexii. Artarxerxes añ .xl. hestras incensam legẽ penouauit
uIcci. Artarxerxes añ xl hester tastoria capleuir
tui epifanestañ Xxiii. romani grecoobnuerunt ũ¬
u Luii ꝑ domater añ xxxv scipio africam uictt
ULxxXII E uergetes añ xxuiii. brutus hispaniam subegit:¬

Expanded text:
IVMDCLXXIX. Darius ann. XXXIV. Iudaeorum captivitas solvitur. IVMDCLXXIX. Darius ann. XXXIV. Iudaeorum captivitas solvitur. IVMDCCXIII. Xerxes ann. XX. Sophocles et Euripides tragoedi celebrantur. IVMDCCXXXIII. Artaxerxes ann. XL. Esdras incensam legem renovat. IIVMDCCXCII. Artarxerxes ann. XL. Hester historia expletur. CIV. Epiphanes ann. XXIV. Romani Graecos obtinuerunt. VMXVIII. Philometer ann. XXXV. Scipio Africam vicit. VMLIII. Euergetes ann. XXIX. Brutus Hispaniam subegit
Abbreviated transcription (Latin):
losaphat. a nñ .xxu. proph & auit helias abdias & micheas
II CCxCuII. Ioram. an .uiii. proph&auithelias & heliseus.
IuI cexcviii. Ochorias. añ .i. helias rapitur.
IIICCCUI. Athalia. añ .uii. ioiada sacerdos cla¬
IIII CCCXIUI Iohas. añ. XL. heliseus moritur:
ĨCCCLXXU. Amassias añ .XXUIIII. cartago condita:
iũIcCCCXxuii. Orias anñ .lii. olimpias igrecis constituitur esatas ꝓph&auit¬
Iũiccccxliii. Ioatham . añ .XUi. romulus nascitur.
iñ ccccluiii. Achar añ .XUi. roma conditur:
iũl cccclxaxuiii. Et echias. añ .xxuiiii. senatus romae fit.
ĩi dxliii. Mannas ses. añ lu. sibꝗlla samia claruit :
iuł DLU. Ammon. añ .xii. census primum agitur.
iũ dlacxuii. Iosias añ .xxxii. talesphilo sophus agnoscitur :
IuII DXCUIII Ioachim añ .xi. nabu codo nosor iudeã capit:
iIIDc uiiii. Sedechias. añ .xi. templum hierusolimis incensum est.
iũi de hexuiii. Nebreorũ captiuitas añ Ixx. iudithhistoria conseribitur

Expanded text:
Iosaphat ann. XXV. Prophetavit Helias, Abdias, et Micheas. IVMCCXC. Ioram ann. VIII. Prophetavit Helias et Heliseus. IVMCCXCVIII. Ochozias ann. I. Helias rapitur. IVMCCXCIX. Athalia ann. VII. Ionadab sacerdos claruit. IVMCCCVI. Ioasann. XL. Heliseus moritur. IVMCCCXLVI. Amasias ann. XXIX. Carthago condita. IVMCCCLXXV. Ozias ann. LII. Olympias a Graecis instituitur. IVMCCCCXXVII. Ioathan ann. XVI. Romulus nascitur. IVMCCCCXLIII. Acaz ann. XVI. Roma conditur. IVMCCCCLIX. Ezechias ann. XXIX. Senatus Romae fit. IVMCCCCLXXXVIII. Manasses ann. LV. Sibylla Samia claruit. IVMDXLIII. Amon ann. XII. Census primum agitur. IVMDLV. Iosias ann. XXXII. Thales philosophus agnoscitur. IVMDLXXXVII. Ioachim ann. XI. Nabuchodonosor Iudaeam capit. IVMDXCVIII. Sedechias ann. XI. Templum Hierosolymis incensum est. Quinta aetas. Hebraeorum captivitas ann. LXX. Iudith historia conscribitur.
Abbreviated transcription (Latin):
ut adtantum fastigium euecti medio critatis humane commonerentur
Duobus autem generibus deletur exercitus. aut internetione aut dispersiome:
denite urione submeriasq: obrue puppes de dispersione aut age diuersosa
dissice corporaponto: expolia hostium praeda manubiae exuuiac partes
piacda a predando uocata : manubiae eo quod manibus detrahantur:
hne cl exuuiae abexuendo dictae quia exuuntur. hac & partesa pariduis
quasi ex pallia : uictis enim detrahuntur

Expanded text:
ut ad tantum fastigium evecti mediocritatis humanae commonerentur. ut ad tantum fastigium evecti mediocritatis humanae commonerentur. Duobus autem generibus deletur exercitus; aut internicione, aut dispersione. internecione, ut: Submersasque obrue puppes; dispersione, ut: Aut age diversos, et disjice corpora ponto. 8. Spolia hostium: praeda, manubiae, exuviae, partes. Praeda a praedando vocata. Manubiae, eo quod manibus detrahuntur. Hae et exuviae ab exuendo dictae, quia exuuntur. Hae et partes a pari divutem a palliis, quasi ex pallia, victis enim detrahuntur
Abbreviated transcription (Latin):
iudicare solitumerat: Secundo senatum: tertio populum: erat autem roma¬
norum mos ut trium phantes qua drigis ueherentur exillo quod soliti sint prio¬
res duces hochabitu bella in ire. Quicum que autem in conflictu uicissent palma
aurta coronabantur qui a palma stimulos habe t. qui uero sine conflictu fugi¬
entem prostras s&. laurea coquod haec arbor sine spinis est . nam que & purpu¬
ream & palma tam togam triumphantes induebantur & scipionem cum scep
tro in manu gerebant adimitationem uictoriae scipionis Licet &scipio baculu
sit quo homines innituntur : Vnde & ille primus cornelius scipio appellatus est
quia in foro pater eius caccus innixus eo ambu labat: superscipionem autemaqͥ¬
la super sedebat obindicium quod peruictoriam quasi ad supernam magnitu¬
dinem accederent undȩ & colore rufoper linebantur quasiimita rentu diui¬
nignis esfigiem quod uero a carnifice contingebantur idesse indicium

Expanded text:
iudicare solitum erat, secundo senatum, tertio populum. Erat autem Romaiudicare solitum erat, secundo senatum, tertio populum. Erat autem Romanorum mos ut triumphantes quadrigis veherentur, ex illo quod soliti sint priores duces hoc habitu bella inire. Quicumque autem in conflictu vicisset, palma aurea coronabatur, quia palma stimulos habet; qui vero sine conflictu fugientem prostrasset, laurea, eo quod haec arbor sine spinis est. Namque et purpuream tro in manu gerebant ad imitationem victoriae Scipionis, licet et scipio baculusit quo homines innituntur. Unde et ille primus Cornelius Scipio appellatus est, quia in foro pater eius caecus innixus eo ambulabat. Super scipionem autem aquila supersedebat, ob indicium quod per victoriam quasi ad supernam magnitudinem accederent. Inde et colore rufo perliniebantur, quasi imitarentur divini ignis effigiem. Quod vero a carnifice contingebantur, id esse indicium
Abbreviated transcription (Latin):
ui expellere namturpis est dolo quaesita uictoria : Certa autẽ uictoria ẽ
uel occisio hostis uel expoliatio uel utrum que. non est autem locundauic¬
toria quae perinmensa derimenta contingit: & hocest quod laudat salustius
duces uictoriam incruento exercitu deportasse: pompa dicta est greca signi¬
ficatione AΠΟtΟΥΠΟΝΠΟΝΥΝ hoc est publice ostentari: praecedet autẽ
uotum: Tropheum dictum a potes tropes id esta conuersione hostis& fuga:
nam abeo quod hostemquis fugas set merebatur tropheum qui occidisset
enim uictoriae trium phus debetur semi plene tropheum. quia nondumple¬
nã est uictoriã consecutus: non enim optinuit sed fugauit exercitum : Haecta¬
men nomina scriptores confundunt : Tranquillus autem trium phum latinae
dicit potius appellatum. quod his quitrium phans urbem ingredereturtrip¬
tito iudicio honora retur: nam primum detrium phoduci concedendo exercitũ

Expanded text:
vi expellere. Nam turpis est dolo quaesita victoria. Certa autem victoria est vi expellere. Nam turpis est dolo quaesita victoria. Certa autem victoria est vel occisio hostis, vel exspoliatio, vel utrumque. Non est autem iucunda victoria quae per inmensa detrimenta contingit: et hoc est, quod laudat Sallustius Hist. 3, 29 duces victoriam incruento exercitu deportasse. Pompa dicta est Graeca significatione, ἀπὸ τοῦ πομπεύειν, hoc est publice ostentari. Praecedit autem votum. 3. Trophaeum dictum ἀπὸ τῆς προπῆς, id est, conversione hostium et fuga. Nam ab eo quod hostem quis fugasset, merebatur trophaeum; qui occidisset, enim victoriae triumphus debetur; semiplenae trophaeum, quia nondum plenam est victoriam consecutus. Non enim obtinuit, sed fugavit exercitum. Haec tamen nomina Scriptores confundunt. Tranquillus autem triumphum Latine dicit potius appellatum, quod tito iudicio honoraretur: nam primum de triumpho duci concedendo exercitum
Abbreviated transcription (Latin):
postea motata & de tracta littera dictum bellum: bellum alii peran¬
ti fra simputant dictum eoquod sit orridum unde illud bella orrida
bella cũ bellũ contrasit pessimum: Proelia dicuntur abimprimendo hostẽ.
unde & proela ligna quibus uua prȩmitur : Pugna uocata coquod mi¬
cio usus fuiss& inbellopugnis contendere uelquia primo bellũ pugnis
incipiebant : Vnde & pugna &iam duorum est aliquando & sine ferro:
Quattuor autem in bello aguntur pugna fuga uictoria pax
uocabulum uidetur a pacto sumptum. posterius autẽ p
accipitur. foedus primum initur: E oedus est pax quae fit interdi¬
micantes uel a fide uela ficialibus idesta sacerdotibus dictum. peripsos
enim fiebant foedera sicut persecula res bella: Alii foe dera dicta putant
aporca foede & crudeliter occisa. cuius morsopta batur eiquia paceresilis
& dictat indutiae quasi in dies otia : I detriu phis

Expanded text:
Postea mutata et detracta littera dictum est bellum. Alii per anPostea mutata et detracta littera dictum est bellum. Alii per antiphrasin putant dictumeo quod sit bella, cum bellum contra sit pessimum. Prelia dicuntur ab inpremendo, hostis hostem. Unde et prela ligna quibus uva premitur. Pugna vocata eo quod initio usus fuisset in bello pugnis contendere, vel quia primo bellum pugnis incipiebant. Unde et pugna etiam duorum est aliquando et sine ferro. Quattuor autem in bello aguntur: pugna, fuga, victoria, pax. Pacis vocabulum videtur a pacto sumptum. Posterius autem pax accipitur, foedus primum initur. Foedus est pax quae fit inter dimicantes, vel a fide, vel a fetialibus, id est sacerdotibus, dictum. Per ipsos enim fiebant foedera, sicut per saeculares bella. Alii foedera dicta putant a porca foede et crudeliter occisa, cuius mors optabatur ei qui a pace resiliset dictae indutiae quasi in dies otia. De triumphis
Abbreviated transcription (Latin):
citatur : Nam sedicio est dis sensio ciuiumdicta quod seor sum alii ad alios
eant alii existimant dis sensionem animorum seditionem uocari quã grec
inquit es se bellum ut tumultus non sit: Tumultus autem esse sine bello
non potest: quid est enim aliud tumultus nisi pertur batiotanta ut
ma iortimororiatur : Vnde &iam dictus tumultus quasitimormultꝰ:
Crauius autemes se tumultum quam bellum : Nam in bello uocationes
ualent intumultu non ualent: Dif fert autem bellum pugna & proe¬
lium: Nam bellum uniuersum dicitur ut punicum huius partes sunt
pugnae ut cannens is termensis: Rursum inuna pugna multa sunt
proelia : Aliudenim est in cormibus aliud in media. aliud in extrema
acie geritur: Bellum igitus est totum pugna unius diei:. proelium pars
pugnȩ est : Hellum ante aduellum uocatum eo quod duae sunt partes
demicantium: uel quod alterum faciat uicto rem & alterum uictum:

Expanded text:
citatur. Nam seditio est dissensio civium, dicta quod seorsum alii ad alios citatur. Nam seditio est dissensio civium, dicta quod seorsum alii ad alios eant. Alii aestimant dissensionem animorum seditionem vocari, quam Graeci Potest enim,' inquit, 'esse bellum ut tumultus non sit. Tumultus autem esse sine bello non potest. Quid est enim aliud tumultus nisi perturbatio tanta ut maior timor oriatur?' Unde etiam dictus tumultus, quasi timor multus. 'Gravius autem esse tumultum quam bellum; nam in bello vacationes valent, in tumultu non valent.' Differt autem bellum, pugna et proelium. Nam bellum universum dicitur, ut Punicum. Huius partes sunt pugnae, ut Cannensis, Thermensis. Rursus in una pugna multa sunt proelia. Aliud enim in cornibus, aliud in media, aliud in extrema acie geritur. Bellum igitur est totum, pugna unius diei, proelium pars pugnae est. Bellum antea duellum vocatum eo quod duae sint partes dimicantium, vel quod alterum faciat victorem, alterum victum.
Abbreviated transcription (Latin):
orta sedicio & concitatitumultus sicut intersillam & mariũ qui
bellum cuile inuicẽ in unagente gesserunt: Plus quã ciuile
bellum est ubi non solum ciues certant sed& cognatiqualeactũ
est intercesarẽ & pompeium quando gener & socer. inuicem di¬
mica uerunt. si quidem in hac pugna frater cum fratredimica¬
uit e pateraduersus filium arma portauit lucanus infratrũ
eeciderunt praemia fratris. Itẽ cuicer uix caesa parenis cede ret
Bella itaꝙ dicuntur interna & ea terna seruilia socialia pira¬
tica Nam piratica bella sunt sparsalatronum permatsa inmo¬
paromibus leuibus & sugacibus. non solum na uibus cõmeatus sed
& iam insulas prouinciasq uastantibus quos primum gneis
pompeius post multam uastationem quamterramarique
diuegerat mirace leritate compressit ac superauit: sicut autem bellũ
uocatur quod contra hostes agitur itatumultus quiciuili sedicione con¬

Expanded text:
orta seditio et concitati tumultus, sicut inter Syllam et Marium, qui orta seditio et concitati tumultus, sicut inter Syllam et Marium, qui bellum civile invicem in una gente gesserunt. Plus quam civile bellum est ubi non solum cives certant, sed et cognati; quale actum est inter Caesarem et Pompeium, quando gener et socer invicem dimicaverunt. Siquidem in hac pugna frater cum fratre dimicavit, et pater adversus filium arma portavit. Lucanus2, 151: In fratrum ceciderunt praemia fratres. Item2, 150: Cui cervix caesa parentis cederet. Bella itaque dicuntur interna, externa, servilia, socialia, piratica. Nam piratica bella sunt sparsa latronum per maria mioparonibus levibus et fugacibus, non solum navibus commeatus, sed etiam insulas provinciasque vastantibus. Quos primum Gnaeus Pompeius post multam vastationem, quam terra marique diu egerant, mira celeritate conpressit ac superavit. Sicut autem bellum vocatur quod contra hostes agitur, ita tumultus quod civili seditione con
Abbreviated transcription (Latin):
DE BEI LIS
mus bella instituit ninus assiriorum rex: ipse enim finibus
suis ne qua quam contentus humanȩ societatis foedus
inrumpens exercitus ducere . aliena uastare. liberos populos aut
trucidare. aut subicere coepit.: uniuersamq: asiam usq alli¬
biae fines noua seruitute per domuit: Hinc &iam studuit orbem
in mutuo sanguine alterna¬
terna gras sari caede: Quattuor autẽ
sunt genera bellorum idẽ iustum & in iustum ciuile &plusquã
ciuile: Iustum bellum ẽ quod ex edicto geritur derebus repeti¬
tis aut propulsandorum hostium causa Mlustum bellum est quod
de furore non de legitima ratione initur dequo in rẽpuplicacicero
dicit: illa in iusta bella sunt quae sunt sine causa suscepta : nam
extraulciscendi aut propulsandorum hostium causa bellum
geri iustum nullum potest. & hoc idem tullius paruis inter¬
iectis sub didit nullum bellum iustum hab&ur niside nunciatũ
nisidictum. nisi derepetitis rebus: Ciuile bellum est interciues

Expanded text:
De bellis. Primus bella intulit Ninus Assyriorum rex. Ipse enim finibus suis nequaquam contentus, humanae societatis foedus inrumpens exercitus ducere, aliena vastare, liberos populos aut trucidare aut subicere coepit, universamque Asiam usque ad Libyae fines nova servitute perdomuit. Hinc iam studuit orbis in mutuo sanguine alterna crassare caede. Quattuor autem sunt genera bellorum: id est iustum, iniustum civile, et plus quam civile. Iustum bellum est quod ex praedicto geritur de rebus repetitis aut propulsandorum hostium causa. Iniustum bellum est quod de furore, non de legitima ratione initur. De quo in Republica Cicero dicit3, 35: 'Illa iniusta bella sunt quae sunt sine causa suscepta. Nam extra ulciscendi aut propulsandorum hostium causa bellum geri iustum nullum potest.' Et hoc idem Tullius parvis interiectis subdidit: 'Nullum bellum iustum habetur nisi denuntiatum, nisi dictum, nisi de repetitis rebus.' Civile bellum est inter cives
Abbreviated transcription (Latin):
figuram in quam illud uel profluens riuus uel excipiens lacuna formaue rat quarũ
rerum splendore captiho mines cumligatas attollerent mas sasuiderunt in ea.
terrae uestigia figurata inde excogita uerunt lique factas adomnem formã
posse deduci.
DE AR CEATO

Expanded text:
figuram, in quam illud vel profluens rivus vel excipiens lacuna formaverat. Quarum figuram, in quam illud vel profluens rivus vel excipiens lacuna formaverat. Quarum rerum splendore capti homines quum ligatas adtollerent massas, viderunt in ea terrae vestigia figurata; hincque excogitaverunt liquefactas ad omnem formam posse deduci. De argento