comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Namq in modicis tremoribꝰ t̾rarum ut u̾b̾ eius utar
dissiluisse humum ⁊ int̾ceptas urbes cum ppłis
dicit. abruptis etiam ymbribꝰ ꝓsolutas totas eẽ
rogiones. illas ętiam quȩ pͥus fuerãt continenteᷤ
hospitibꝰ atq aduenis fluctibꝰ insulatas. aliasq de¬
sideria maris pedestri accessu ꝑuias factas. uentis
ac ꝓcellis euersas eẽ ciuitates. incendia de nubibus
emicasse. quibꝰ orientis regiones conflagrate ꝑierut.
⁊ inoceidentis plagis scaturigines quasdam ae ꝓlu¬
uiones eadem strages dedisse. sic ex ethine uerticibꝰ
quondã effusis crat̾ibꝰ diuino incendio ꝑ decliuia tor¬
rentis uice flaminaꝵ flumina cucuirisse. Si hȩc atq
huiusmodi quȩ ht̃ historia uñ possem collige̾ uoluiᷤ¬
sem. quando finissem quȩ illis temporibꝰ euenerunt.
ante quam xxpĩ nom̃ ulla istorum uana ⁊ uere salu¬
ti ꝑniciosa compͥm̾et: łmiser am ȩtiam me demõ¬

Expanded text:
Namque inmodicis tremoribus terrarum, ut uerbis eius utar, Namque inmodicis tremoribus terrarum, ut uerbis eius utar, dissiluisse humum et interceptas urbes cum populis dicit; abruptis etiam imbribus prolutas totas esse regiones; illas etiam, quae prius fuerant continentes, hospitibus adque aduenis fluctibus insulatas aliasque desidia maris pedestri accessu peruias factas; uentis ac procellis euersas esse ciuitates; incendia de nubibus emicasse, quibus Orientis regiones conflagratae perierunt, et in Occidentis plagis scaturrigines quasdam ac proluuiones easdem strages dedisse; sic ex Aetnae uerticibus quondam effusis crateribus diuino incendio per decliuia torrentis uice flammarum flumina cucurrisse. Si haec adque huius modi, quae habet historia, unde possem, colligere uoluissem, quando finissem, quae illis temporibus euenerunt, antequam Christi nomen ulla istorum uana et uerae saluti perniciosa conprimeret. Promiseram etiam me demon
Abbreviated transcription (Latin):
dubio nob̃ tͥbuerent. si iam uł illis clareret nr̃a re¬
ligio. uł ita eos a sacris sacͥlegis ꝓhib̾et. Hȩc in .uͦ.
et .iiiͦ. libro satis quantũ existimo absoluimus. ĩ
scd̾o agentes de mał morum. quȩ mala uł sola uł
maximȩ deputanda sunt. In t̾cio aut̃ de his mał.
quȩ stulti sola ꝑpeti exorient. corpris uidelic ext̾¬
narumq rerum. quȩ plerumq patiunt᷑ ⁊ boni.
Illa uero mala nõ dico patient̾ sed libent̾ habent.
quibꝰ ipsi funt mali.⁊ quę pauca dixi de sola ip̃a
ciuitate atq eus imꝑio. nec inde omnia usq ad
cesarem augustum. Quid si cõminemorare uo¬
luissem ⁊ exraggerare illa mala quȩ nõ sibi in¬
uicem homines faciunt sic̃ sunt uastaciones
eu̾sionesq bellantium. s ex ipsiꝰ muidi elem̃tis
t̾renis accidunt rebus: quȩ uno loco apuleiꝰ beuit̾
stringit. in eo libello quem de mundo scͥpsit. t̾rena
om̃ia dicens mutationes. conu̾siones. ⁊ int̾itus hr̃e.

Expanded text:
iam uel illis clareret nostra religio uel ita eos a sacris sacrilegis prohiberet. Haec in secundo et tertio libro satis, quantum existimo, absoluimus, in ecundo agentes de malis morum, quae mala uel sola uel maxima deputanda sunt, in tertio autem de his malis, quae stulti sola perpeti exhorrent, corporis uidelicet externarumque rerum, quae plerumque patiuntur et boni; illa uero mala non dico patienter, sed libenter habent, quibus ipsi fiunt mali. Et quam pauca dixi de sola ipsa ciuitate adque eius imperio! nec inde omnia usque ad Caesarem Augustum. Quid, si commemorare uoluissem et exaggerare illa mala, quae non sibi inuicem homines faciunt, sicut sunt uastationes euersionesque bellantum, sed ex ipsius mundi elementis terrenis accidunt rebus, quae uno loco Apuleius breuiter stringit in eo libello quem de mundo scripsit, terrena omnia dicens mutationes, conuersiones et interitus habere?
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ deam. s dĩ sui munus habuer̃. Sine segetia se¬
getes. sinȩ bobona boues. mella sine mellona. poma
sine pomona.⁊ ꝓrsus omĩa ꝓ quibꝰ tante falsoꝵ doꝵ
turbe romani supplicandum putar̃. ab uero uno dõ
multo felicuis acceꝑunt.⁊ si ñ in eum peccassent
impia curiositate tanqͣm magicis artibꝰ seducti ad
alienos dõs ⁊ ad ydola defluendo.⁊ postremo xp̃m
occidendo. in eodem regno ⁊ si ñ spaciosiore. tamen
feliciore mansissent. & nunc qd̃ ꝑ omnes fere t̾ras
gentesq disꝑsi sunt. illiꝰ unus ueri dĩ ꝓuidentia
ẽ. ut quod dõꝵ falsoꝵ usq quaq simulacra. are. luci.
templa euertunt᷑. ⁊ sacrificia ꝓhibent᷑. de codicibꝰ
eoꝵ ꝓbetur. quemadmodũ hoc fuerit tanto ante
ꝓpħatum. ne forte cum legeretur in nr̃is. a nob̾ puta¬
retur eẽ confictum. Iam qd̾ sequitur in uolumine
sequenti uidendum ẽ.⁊ hic dandꝰ huiꝰ ꝓlixitatis modꝰ.¬

Expanded text:
tamen deam, sed Dei sui munus habuerunt. Sine Segetia setamen deam, sed Dei sui munus habuerunt. Sine Segetia segetes sine Bubona boues, mella sine Mellona poma sine Pomona, et prorsus omnia, pro quibus tantae falsorum deorum turbae Romani supplicandum putarunt, ab uno uero Deo multo felicius acceperunt. Et si non in eum peccassent, inpia curiositate tamquam magicis artibus seducti ad alienos deos et ad idola defluendo, et postremo Christum occidendo: in eodem regno etsi non spatiosiore, tamen feliciore mansissent. Et nunc quod per omnes fere terras gentesque dispersi sunt, illius unius ueri Dei prouidentia est, ut, quotempla euertuntur et sacrificia prohibentur, de codicibus eorum probetur, quem ad modum hoc fuerit tanto ante prophetatum; ne forte, cum legeretur in nostris, a nobis putaretur esse confictum. Iam quod sequitur in uolumine sequenti uidendum est, et hic dandus huius prolixitatis mod
Abbreviated transcription (Latin):
tiplicauit. ⁊ inde signis mirabilibꝰ lib̾auit. Nec lu¬
cina mulieres ille inuocauer̃. qnõ eaꝵ partus ut
miris modis multiplicarent᷑ ⁊ gens illa in credi¬
bilit̾ cresceret ab egiptioꝵ ꝑ sequentium ⁊ infantes
om̃s necare uolentium manibꝰ ipse seruauit. Sinę
dea rumina sucerunt. sine cunina incunis fuer̃.
sine educa ⁊ potina escham potumq sumpser̃. sine
tot diis puerilibꝰ educati sunt. sine diis coniuiga¬
libꝰ coniugati. sine cultu pͥapi conuigibꝰ miaeti. sine
inuocatione neptuni mare transeuntibꝰ diuisum
patuit.⁊ sequentes eorum inimicos fluctibꝰ in se re¬
deuntibꝰ obruit. Nec consecrauer̃ aliqͣm deam mã¬
mam. qnõ de cęlo manna sumpserunt. nec quõ si¬
tientibꝰ aquam ꝑcussa petra ꝓfudit. nimphas lim¬
phasq coluerunt. Sine insanis martis. ⁊ bellonae
bella gesser̃. ⁊ sinȩ uictoria quidem ñ uicer̃. ñ eam

Expanded text:
tiplicauit et inde signis mirabilibus liberauit. Nec Lutiplicauit et inde signis mirabilibus liberauit. Nec Lucinam mulieres illae inuocauerunt, quando earum partus, ut miris modis multiplicarentur et gens illa incredibiliter cresceret, ab Aegyptiorum persequentium et infantes omnes necare uolentium manibus ipse seruauit. Sine dea Rumina suxerunt, sine Cunina in cunis fuerunt, sine Educa et Potina escam potumque sumserunt, sine tot dis puerilibus educati sunt, sine dis coniugalibus coniugati, sine cultu Priapi coniugibus mixti; sine inuocatione Neptuni mare transeuntibus diuisum patuit et sequentes eorum inimicos fluctibus in se redeuntibus obruit. Nec consecrauerunt aliquam deam Manniam, quando de caelo manna sumserunt; nec quando sitientibus aquam percussa petra profudit, Nymphas Lymphasque coluerunt. Sine insanis sacris Martis et Bellonae bella gesserunt, et sine uictoria quidem non uicerunt, non eam
Abbreviated transcription (Latin):
tempoꝵ occulto nob̾. notissimo sibi. Cui tam̃ ordiui
tp̃rm ñ subditus seruit. s eum ipse tanqͣm ds regit.
moderatorq dispoñ. Felicitatem uero nõ dat nͥboniᷤᷤ.
Hanc enim possunt ⁊ ñ hab̾e ⁊ hab̾e seruientes. possũt
⁊ ñ hab̾e ⁊ hab̾e regnantes. quȩ tam̃ plena in ea uita
nis ab illo dantur ⁊ malis. ne euis cultores adhuc
magnum aliquid concupiscant.  ħ ẽ sacram̃tũ
uet̾is testam̃ti. uͥ occultum erat nouũ quod illic
ꝓmissa ⁊ donata t̾rena sunt intelligentibꝰ. ⁊ tunc
spũalibꝰ qͣmus nõdum in manifestatione p̾dicantibꝰ.
⁊ quȩ illis tp̃ralibꝰ rebus significaret᷑ et̾nitas .⁊ in qͥbꝰ
illa t̾rena bona quibꝰ soł ĩhiãt qui meliora cogitare
ñ possunt in ipsius unius dĩ ẽẽ posita potestate. ñ
inmultoꝵ falsoꝵ quos colendos romani antea cre¬
diderunt. ppłm siim in egipto de paucissimis mul¬

Expanded text:
orum ordine occulto nobis, notissimo sibi, cui tamen ordini orum ordine occulto nobis, notissimo sibi, cui tamen ordini temporum non subditus servit, sed eum ipse tanquam dominus regit moderatorque disponit. Felicitatem vero non dat nisi bonis; hanc enim possunt et non habere et habere servientes, possunt et non habere et regnare regnantes, quae tamen plena in ea vita nis ab illo dantur et malis, ne eius cultores adhuc magnum aliquid concupiscant. Et hoc est sacramentum veteris testamenti, ubi occultum erat novum, quod illic promissa et dona terrena sunt intelligentibus et tunc spiritalibus, quamvis nondum in manifestatione praedicantibus, et quae illis temporalibus rebus significaretur aeternitas, in quibus illa terrena bona, quibus solis inhiant qui meliora cogitare non possunt, in ipsius unius Dei esse posita potestate, non in multorum falsorum, quos colendos Romani antea crediderunt, populum suum in Aegypto de paucissimis mul
Abbreviated transcription (Latin):
sacrificium tam sc̃ĩ sanguinis fusi. ⁊ donum sp̃s¬
poetas q̃m ad phisicos fiuissȩ ppłos inclinatos:⁊ udo
⁊ serum ⁊ generationes doꝵ maiores suos ido est
ueteres credidissȩ romanos: ⁊ eorum constituisse con¬
uigia. Quod utiq non aliam ob causam factũ uidet᷑.
nisi qr hominum ułut prudentium ⁊ sapientium
negotium fuit. ppłm in religionibꝰ falłe.⁊ in eo ipso
ñ solum colere. s imitari ȩtiam demones. quibꝰ maxi¬
ma est fallendi cupiditas. Sicut enim demones nͥ
eos quos fallendo deceꝑint possidere nõ possunt. sic
⁊ homines pͥncipes nõ sanȩ uisti. s demonũ similes.
ea quȩ uana ẽẽ nouerant. religionis nomine ppłis
tãqͣm uera suadebant. ħ mͦ eos ciuili societate ułut
aptiꝰ alligantes. quo similit̾ subditos possiderent.
Quis aut̃ infirmus ⁊ indoctus euaderet simł fallaceᷤᷤ
t̾rena: ibonis ⁊ malis. neq hoc temere ⁊ quasi fortui¬

Expanded text:
sacrificium tam sancti sanguinis fusi et donum spsacrificium tam sancti sanguinis fusi et donum sppoetas quam ad physicos fuisse populos inclinatos,. et ideo et sexum et generationes deorum maiores suos, id est ueteres credidisse Romanos et eorum constituisse coniugia. Quod utique non aliam ob causam factum uidetur, nisi quia hominum uelut prudentium et sapientium negotium fuit populum in religionibus fallere, et in eo ipso non solum colere sed imitari etiam daemones, quibus maxima est fallendi cupiditas. Sicut enim daemones nisi eos, quos fallendo deceperint, possidere non possunt, sic et homines principes, non sane iusti, sed daemonum similes, ea, quae uana esse nouerant, religionis nomine populis tamquam uera suadebant, hoc modo eos ciuili societati uelut aptius adligantes, quo similiter subditos possiderent. Quis autem infirmus et indoctus euaderet simul fallaces terrena et bonis et malis, neque hoc temere et quasi fortui
Abbreviated transcription (Latin):
dic̃ animadu̾tissȩ quid ȩẽt ds̃. qui eum cred̾ent am̾ã
mundũ gub̾nantem. castiꝰq existimat sine simula¬
cris obseruari religionẽ. quis nõ uideat quantum
ꝓpinquauerit u̾itati : Si enim aliquid cont᷑ ue¬
tustatem tanti poss enoris. ꝓfecto ⁊ unũ dm̃ a qͦ
mundum cred̾et gub̾nari. ⁊ sinȩ simulaero colen¬
dum ẽẽ censeret. atq intam ꝓximo inuentꝰ. facile
fortassȩ de am̃ȩ mutabilitate cõmon̾et᷑. ut. naturã
potius incõmutabilẽ. quȩ ipsam quoq añam cõ¬
didiss. uerum d̾m ẽẽ sentiret. hȩc cum ita sint.
quecumq tales uiri insuis litt̾is multoꝵ deoꝵ
ludibria posuerunt. confit̾i ea potius occulta dĩ uo¬
luntate compulsi sunt qͣm ꝓsuadere conati. Si qͣg̾
a nob̾ inde testimonia ꝓferunt᷑ ad eos redarguen¬
dos ꝓferunt᷑. qui nolunt adu̾tere de quanta ⁊ qͣm
maligna demonum potestate nos lib̾et singłare

Expanded text:
dicit animadvertisse, quid esset Deus, qui eum crederent animam dicit animadvertisse, quid esset Deus, qui eum crederent animam mundum gubernantem, castiusquecris obseruari religionem, quis non uideat quantum propinquauerit ueritati? Si enim aliquid contra uetustatem tanti posset erroris, profecto et unum Deum, a quo mundum crederet gubernari, et sine simulacro colendum esse censeret; adque in tam proximo inuentus facile fortasse de animae mutabilitate commoneretur, ut naturam potius incommutabilem, quae ipsam quoque animam condidisset, Deum uerum esse sentiret. Haec cum ita sint, quaecumque tales uiri in suis litteris multorum deorum ludibria posuerunt, confiteri ea potius occulta Dei uoluntate conpulsi sunt quam persuadere conati. Si qua igitur a nobis inde testimonia proferuntur, ad eos redarguendos proferuntur, qui nolunt aduertere de quanta et quam maligna daemonum potestate nos liberet singulare
Abbreviated transcription (Latin):
tem. ac ꝑ hoc ⁊ si nodum tenebat qd̾ i̾utas ht̃. ds̃
enim uerꝰ nõ am̃a s am̃ȩ quoq ẽ effector ⁊ conditor.
tam si contra p̃iudicia consuetudinis lib̾ ẽẽ poss
unim ad̃m colendum fat̾et᷑. atq suaderet motu
ac rrõne mundum gub̾nantẽ. ut ea cũ illo de haere
qͣstio remañet. quod eum dic̾et eȩ animã. ñ pociꝰ
⁊ animȩ creatorem. Dicit etiam atiquos romanoᷤᷤ
qd̃ si adhuc inquit mansisset. castiꝰ dii obseruaret᷑.
Cui sententiȩ suȩ testem adhibet int̾ cet̾a ȩtiam gen¬
tem udeam. nec dubitat eum locum ita cõclud̾e
ut dicat. qui pͥmi simulaera dõꝵ ppłis posuerunt.
eos ciuitatibꝰ suis ⁊ metũ dempsissę ⁊ enorẽ addidiᷤᷤ¬
sȩ prudent̾ estimans dõs facile posse ĩsimłacroꝵ
stoliditate contempni. Qd̃ uero nõ ait errorẽ tradi¬
d̾unt. s addiderunt. iam utiq fuisse etiam sinę
simulacris uult intelligi enprẽ. Qua ꝓpt̾ cum soloᷤ

Expanded text:
em; ac per hoc etsi nondum tenebat quod veritas habet Deus enim verus, non anima, sed animae quoque est effector, et conditor, tamen si contra praejudicia consuetudinis liber esse posset, unum Deum colendum fateretur, atque suaderet, motu ac ratione mundum gubernantem, ut ea cum illo de hac re quaestio remaneret, quod eum diceret esse animam, non potius et animae creatorem. Dicit etiam antiquos Romanos p<Quod si adhuc, inquit, mansisset, castius di obseruarentur. Cui sententiae suae testem adhibet inter cetera etiam gentem Iudaeam; nec dubitat eum locum ita concludere, ut dicat, qui primi simulacra deorum populis posuerunt, eos ciuitatibus suis et metum demsisse et errorem addidisse, prudenter existimans deos facile posse in simulacrorum stoliditate contemni. Quod uero non ait \'errorem tradiderunt\', sed \'addiderunt\', iam utique fuisse esimulacris vult intelligi errorem. Quapropter cum solos
Abbreviated transcription (Latin):
sua fecit. s qm̃ eos romȩ natus ⁊ educatꝰ. in diiniᷤ
rebꝰ inuenit. & qm̃ in finem pͥmi libri quȩ dem¬
ceps dicenda ẽẽnt breuit̾ posuimꝰ ⁊ his quedam
in duobꝰ consequentibꝰ diximus. ex pectacioni le¬
gentium quȩ restant reddenda cognoscimus. Pro¬

Expanded text:
sua fecit, sed quoniam eos Romae natus et educatus in diuinis sua fecit, sed quoniam eos Romae natus et educatus in diuinis rebus inuenit. Et quoniam in fine primi libri, quae deinceps dicenda essent, breuiter posuimus et ex his quaedam in duobus consequentibus diximus, expectationi legentium quae restant reddenda cognoscimus.
Abbreviated transcription (Latin):
tñ criminibꝰ delectent᷑. quę sibi celebrari ꝑ sua festa
uoluerunt. ut a ꝑpetͣndis dampnabilibꝰ factis hu¬
mana reuocari ñ posset infirmitas. dum ad hȩc imi¬
tanda ułut diuina p̾betur auctoritas. Hȩc ñ ex nr̃a
comectura ꝓbauimꝰ. s partim ex recenti memoria
qr ⁊ ipsi uidimus talia a talibꝰ numinibꝰ exib̾i. par¬
tim ex litt̾is eorum. qui nõ tanqͣm incontumeliã s
tanqm in honorem dõꝵ suoꝵ. ista oscͥpta postis reli¬
quer̃. ita ut uir doctissumis apud eos uarro. ⁊ gra¬
uissimȩ auctoritatis. cum rerum humanaꝵ atq
diuinaꝵ disꝑtitos fac̾et libros. alios humanis. alioᷤᷤ
diuinis ꝓsua cuiꝰq rei dignitate distribuens. nõ
saltem in rebꝰ humanis. s in rebꝰ diuinis ludos sce¬
nicos pon̾et. cum utiq si tantummͦ boni ⁊ honesti
homines in ciuitate eẽnt. nec in rebꝰ humanis ludi
scenici eẽ debiussẽt. Quod ꝓfecto nõ auctoritate

Expanded text:
tamen criminibus delectentur, quae sibi celebrari per sua festa tamen criminibus delectentur, quae sibi celebrari per sua festa uoluerunt, ut a perpetrandis damnabilibus factis humana reuocari non possit infirmitas, dum ad haec imitanda uelut diuina praebetur auctoritas. Haec non ex nostra coniectura probauimus, sed partim ex recenti memoria, quia et ipsi uidimus talia ac talibus numinibus exhiberi, partim ex litteris eorum, qui non tamquam in contumeliam, sed tamquam in honorem deorum suorum ista conscripta posteris reliquerunt, ita ut uir doctissimus aput eos Varro et grauissimae auctoritatis, cum rerum humanarum adque diuinarum dispertitos faceret libros, alios humanis, alios diuinis pro sua cuiusque rei dignitate distribuens non saltem in rebus humanis, sed in rebus diuinis ludos scaenicos poneret, cum utique, si tantummodo boni et honesti homines in ciuitate essent, nec in rebus humanis ludi scaenici esse debuissent Quod profecto non auctoritate
Abbreviated transcription (Latin):
eciyit ate dei dice¬
RE EXORSUS. PRIYS
rospondendum putaui
eius inunicis. qui t̾rena
gaudia consectantes. rebꝰq
fugacibꝰ inhiantes. quicqͥd
in eis triste miscd̃ia potuiꝰ
ammonentis dei qͣm pu¬
nientis seueritate patiunt᷑. ieligioni merepitant
aepiane. que una e salubris ⁊ uera religio  qm̃¬
cum sit in eis ȩtiam uulgus udoctum. ułut doctoꝵ
auctoritate in odium nrm grauuis uritantur. existi¬
mantibꝰ imꝑitis ea quȩ suis temporibꝰ insolite accid̾uit.
ꝑ alia retro tp̃ra accidere nõ solere. eorumq opinio¬
nem etiam his qui falsam eam nouer̃ ẽẽ ut adu̾sus
nos iusta murmura habere uideantur suȩ scientiȩ
dissimulationẽ firmantibꝰ. de libris quos auctores
moriȩ mandauer̃. longe alit̾ eẽ qͣm putant demõ¬
strandum fuit. ⁊ simił docendum dõs falsos quos
uł palam colebant uł occulte adhuc colunt. eos eẽ
inmundissimos spẽ ⁊ malignissimos ac fallacissimoᷤᷤ
demones. usq adeo ut aut ueris aut fictis ętiã suis

Expanded text:
ciuitate Dei dicere exorsus prius respondendum putaui eius inimicis, qui terrena gaudia consectantes rebusque fugacibus inhiantes, quidquid in eis triste misericordia potius admonentis Dei quam punientis seueritate patiuntur, religioni increpitant Christianae, quae una est salubris et uera religio. cum sit in eis etiam vulgus indoctum, velut doctorum auctoritate in odium nostrum gravius irritantur, existimantibus imperitis ea, quae suis temporibus insolite acciderunt, per alia retro tempora accidere non solere; eorumque opinionem, etiam iis qui eam falsam esse noverunt, ut adversum nos justa murmura habere videantur, suae scientiae dissimulatione firmantibus: de libris quos auctores moriae mandaverunt, longe aliter esse quam putant, demonstrandum fuit et simul docendum deos falsos, quos uel palam colebant uel occulte adhuc colunt, eos esse inmundissimos spiritus et malignissimos ac fallacissimos daemones, usque adeo, ut aut ueris aut fictis etiam, suis
Abbreviated transcription (Latin):
agnosc̾et᷑. sic̃ ñ ẽ uinginis mariȩ diffidentia qͦ
ait qͦmͦ fiet istud qm̃ uirũ ñ cognoseo. q̃ enĩ futũ
libꝰ uiuenca ⁊ capra ⁊ ariete. & duabꝰ uolueribꝰ
ttẽ ⁊ columba. ut scd̾m ħ fut᷑um sciret qd fut᷑m
ẽẽ iam ñ ambigẽt. Siue gͦ ꝑ uiuencã sig̾cata
sit plebs posita sub iugo legis. ꝑ capͣm eadem
plebs peccatͥa futa ꝑ arietẽ eadẽ plebs etiã re¬
gnatura. quȩ aĩalia ꝓpt̾ea tͥma dicunt᷑ qr eñ
sint insignes articłi tp̃rum ab adã usq ad noȩ.
et mñ usq ad abrahã.⁊ iñ usq ad dđ qui reꝓbi¬
to saule pͥmꝰ in regno gentis isrłiticȩ dni ẽ uo¬
luntate fundatꝰ. in ħ ordine t̾cio qͥ tendit᷑ exab¬
ham usq ad dd. tamqͣm t̾eiã partẽ uł ȩtatẽ
gerens ille ppłs ad oleuit. siue aliquid aliud con¬
uenientiꝰ ista significent. nullomꝰ tam̃ dubita¬
u̾m sp̃ales in ea typos p̾figuratos. ad ditam̃to
turturis ⁊ columbe. & id̾õ dictũ ẽ. Aues aũ ñ

Expanded text:
n est uirginis Mariae diffidentia quod ait: Quo modo fiet istud, quoniam uirum non cognosco? quod enim futurum libus, iuuenca et capra et ariete et duabus uolucribus, turture et columba, ut secundum haec futurum sciret, quod futurum esse iam non ambigeret. Siue ergo per iunencam significata sit plebs posita sub iugo legis, per capram eadem plebs peccatrix futura, per arietem eadem plebs etiam regnatura  quae animalia propterea trima dicuntur. quia, cum sint insignes articuli temporum ab Adam usque ad Noe et inde usque ad Abraham et inde usque ad Dauid, qui reprobato Saule primus in regno gentis Israeliticae Domini est uoluntate fundatus, in hoc ordine tertio, qui tenditur ex Abraham usque ad Dauid, tamquam tertiam aetatem gerens ille populus adoleuit, siue aliquid aliud conuenientius ista significent: nullo modo tamen dubitauerim spiritales in ea praefiguratos additamento turturis et columbae. Et ideo dictum est: Aues autem non
Abbreviated transcription (Latin):
uitatẽ dĩ. ñ possumꝰ affirmare illo tp̃r qͦ erat eis
natum fuisse acultu u̾i di. ita ut in solis istis gr̾a¬
tionibꝰ pietas u̾a reman̾et quȩ descendunt de se
bia ȩdificande tiuris usq in cęlũ qua impia sigͥnat᷑
elatio apparet ciuitas ħ ẽ societas impioꝵ. Utr̃ itaq
duobꝰ filiis noȩ qͥ bñdicti s̃ eoꝵq postĩs. impia u̾o
in eo qͥ maledictꝰ ẽ. atq eiꝰ ꝓgeniȩ uͥ ĩ exortꝰ ẽ gigas ue
nator otͣdñm. ñ ẽ diiudicatio facił. F ortassis enĩ
q̃ ꝓfecto ẽ e̾dibiliꝰ ⁊ infiliis duoꝵ illoꝵ iam tc̃ añ¬
qͣm babilona cepiss institui. fuer̃ ꝯtemptores dĩ.
⁊ in filiis cham cultores dĩ. Utrũ tñ hominũ genꝰ
t̾ris numqͣm defuisse c̃dendum ẽ. Si qͥdẽ ⁊ quõ di¬
ctũ ẽ õs declinauer̃ simul inutiles facti s̃. ñ qͥfacit

Expanded text:
vitatem Dei, non possumus affirmare illo tempore quo erat eis natum fuisse a cultu veri Dei, ita ut in solis istis generationibus pietas vera remaneret, quae descendunt de semerbia aedificandae turris usque in coelum, qua impia significatur elatio, apparuit civitas, hoc est, societas impiorum: verum itaduobus filiis Noe, qui benedicti sunt, eorumque posteris; impia vero in eo qui maledictus est, atque ejus progente, ubi etintra Dominum, non est diiudicatio facilis. Fortassis enim, quod profecto est credibilius, et in filiis duorum illorum iam tunc, antequam Babylonia coepisset institui, fuerunt contemtores Dei, et in filiis Cham cultores Dei; utrumque tamen hominum genus terris numquam defuisse credendum est. Si quidem et quando dictum est: Omnes dec
Abbreviated transcription (Latin):
ham ñ se amatorẽ seruũ s lib̾ũ fuisse genitorẽ. ⁊
in agar saire comugi pudicitiã custodisse. nec uo
pisse nec hesisse. seminasse nec amasse. Ait enĩ. Eoce ãcilla
tua in manibꝰ tuis. ut̾e ea qͦmꝰ tͥ placu̾it. Quirũ
uirilit̾ utentẽ feminis. coniuge temꝑant̾. ancilla
hel ex agar. in quo abraham putare poss imple¬
tum qd̃ ei ꝓmissũ fu̾at cũ s̃ u̾nacłm sinĩ ad optare
uoluiss dõ dicente ñ erit heres tuis ħ. s qui exibit
& te ille erit heres tuus.

Expanded text:
aham aham in Agar Sarae conjugis pudicitiam custodisse, nec volssisse, nec cessisse; seminasse, nec amasse. Ait enim, Ecce ancilla tua in manibus tuis, utere ea ut libet. O virum viriliter utentem feminis, conjuge temperanter, ancilla el ex Agar, in. quo putare posset inpletum, quod ei promissum fuerat, cum sibi uernaculum suum adoptare uoluisset. Deo dicente: Non erit heres tuus hic; sed qui exiet de te, ille erit heres tuus.
Abbreviated transcription (Latin):
am hinc tp̃ra consecunt᷑ filioꝵ
abrahȩ. unꝰ de aigar ancilla alt̾iꝰ de sara lib̾a. de
quibꝰ in libro suꝑiore iam dixcimꝰ. Qd̾ aut̃ atinet ad
rem gestam. nullomͦ ẽ ingerendũ de hac cõcubina
cͥm̃ abrahe. Usus ẽ ea quippe ad gn̾andã ꝓlem ñ
ad implendã libidinem. nec insultans s potiꝰ obe¬
diens conuigi. quȩ suȩ st̾ilitatis cdidit eẽ solatiũ.
si fecundũ ancille uteꝵ qm̃ nat᷑a ñ pot̾at uolun
tate face̾t suum.⁊ eo uire quo dic̃ apłs. similit̾ et
uir ñ ht̃ potestatẽ corꝑis su s mulier. ut̾et᷑ mu¬
lier ad parientũ ex alt̾a muliere. q̃ ñ pot̾at exc se
ipsa. Nulla ẽ ħ cupido lascunę. nulla nequitie
turpitudo. Ab uxore causa ꝓł. ancilla marito tͣ¬
ditur. a marito causa ꝓł accipit᷑. ab utͦq ñ culpȩ
luxꝰ s nat᷑e fructꝰ exquirit᷑. Dem̃ cum ancilla gͣ¬
uida dñe stili suꝑbiret ⁊ ħ saira suspitione mulie¬
bri iuro potiꝰ imputaret:ĩ ibi demonstrauit abͣ¬

Expanded text:
am hinc tempora consequuntur filiorum Abrahae, unius de Agar ancilla, alterius de Sarra libera, de quibus in libro superiore iam diximus. Quod autem adtinet ad rem gestam, nullo modo est inurendum de hac concubina crimen Abrahae. Usus est ea quippe ad generandam prolem, non ad explendam libidinem, nec insultans, sed potius oboediens coniugi, quae suae sterilitatis credidit esse solacium, si fecundum ancillae ufaceret suum, et eo iure, quo dicit apostolus: Similiter et uir non habet potestatem corporis sui, sed mulier, uteretur mulier ad pariendum ex altera, quod non poterat ex se ipsa. Nulla est hic cupido lasciuiae, nulla nequitiae turpitudo. Ab uxore causa prolis ancilla marito traditur, a marito causa prolis accipitur; ab utroque non culpae luxus, sed naturae fructus exquiritur. Denique cum ancilla grauida dominae sterili superbiret et hoc Sarra suspicione muliebri uiro potius inputaret, etiam ibi demonstrauit Abr
Abbreviated transcription (Latin):
similẽ dicat. in qͣntum ⁊̃ stelle cęli dinum̾ari ñ¬
ualent. qr nec om̃s eas uidi posse cͥdendĩ ẽ: Nã
qͣnto quisq acutiꝰ intuet᷑. tanto plures uidet. Uñ¬
intuentibꝰ siue aceirime cernentibꝰ aliqͣs occultaᷤᷤ
ẽẽ m̾̃ito exristimat᷑. exceptis eis siđibꝰ quȩ in alia
parte orb̾ a nob̾ remotissima oriri.⁊ occid̾e ꝑbi¬
bent᷑. Postremo quiẽq uniu̾sũ stellaꝵ. numeꝵ
ꝯp̃hendisse ⁊ oscͥpsisse iactant᷑ sic̃ aratꝰ ł eudoxiꝰ.
uł siqͥ alii s̃. cos libri hꝰ ꝯtempint auctoritas. Hic
gr̃am om̃dãdã. Credidit abrahã dõ.⁊ deputatũ ẽ
illiad iusticiam. ne cͥcũcisio głaret᷑. gentesq inc̾cũ¬
cisas ad fidẽ cpĩ nollet admitti. Hoc enĩ qñ factũ
ẽ ut e̾denti abrahȩ deputaret᷑ fides ad iusticiã.
ds: ⁊ ħ ait ad illũ. Ego d̾s qui eduxei de de regione
chaldoꝵ. ut dẽ tͥ t̾ram illã. ut heres sis eiꝰ.

Expanded text:
similem dicat, in quantum etiam stellae dinumsimilem dicat, in quantum etiam stellae dinumualent, quia nec omnes eas uideri posse credendum est. Nam quanto quisque acutius intuetur, tanto plures uidet. Unde et acerrime cernentibus aliquas occultas esse merito existimatur, exceptis eis sideribus, quae in alia parte orbis a nobis remotissima oriri et occidere perhibentur. Postremo quicumque uniuersum stellarum numerum conprehendisse et conscripsisse iactantur, sicut Aratus uel Eudoxus uel si qui alii sunt, eos libri huius contemnit auctoritas. Hic dam, Credidit Abraham Deo, et deputatum est illi ad justitiam : ne circumcisio gloriaretur, gentesque incircumcisas ad fidem Christi nollet admitti. Hoc enim quando factum est, ut credenti Abrahae deputaretur fides ad justitiam, am hoc ait ad illum: Ego Deus, qui eduxi te de regione Chaldaeorum, ut dem tibi terram hanc, ut heres sis eius.
Abbreviated transcription (Latin):
xep̃ianis offert᷑ dõ toto orbe t̾raꝵ implet᷑q illd̃ qͤ
longe pꝰ ħ factũ ꝑ ꝓpħam dr̃ ad xep̃m qui fuerat¬
adhuc uenturꝰ in carne. tu es sac̾dos in ȩt̾num
scd̃m ordinem melchisedech. Non scł scd̾m ordinẽ
aaron qui ordo fuerat auferendꝰ illuscescentibꝰ rebꝰ
quȩ illis umbris p̾notabant᷑.¬
in uisu. Qui cũ ei ꝓtectionẽ m̾cedẽq ꝑmitte¬
ret ualde multã. ille de postitate sollicitꝰ
quendã eliezer u̾nacłm siũ futurũ sͥ dixẽ heredẽ.
Continuoq ꝓmissus ẽ heres. ñ ille u̾nacłs. s qͥ de
ipso abraham fu̾at ecit᷑us. rursꝰq sem̃ ĩnum̃abile
ñ sic̃ arena t̾re. s sic̃ stelle cęli.ũ nicħ mag̾ uidet᷑
ꝓmissa post̾itas cęlesti felicitate sublimis. Nam
qͣntum ad multitudinẽ ꝑtinet qͥd sint stelle cęli
ad arenã t̾re . nͥ quis istã cõꝑationẽ in tantũ ẽẽ

Expanded text:
Christianis offertur Deo toto orbe terrarum, inpleturque illud, quod Christianis offertur Deo toto orbe terrarum, inpleturque illud, quod longe post hoc factum padhuc uenturus in carne: Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech; non scilicet secundum ordinem Aaron, qui ordo fuerat auferendus inlucescentibus rebus. quae illis umbris praenotabanturin uisu. Qui cum ei protectionem mercedemque promitteret ualde multam, ille de posteritate sollicitus quendam Eliezer uernaculum suum futurum sibi dixit heredem, continuoque illi promissus est heresile, non sicut arena terrae, sed sicut stellae coeli : ubi mihi magis videtur promissa posteritas coelesti felicitate sublimis. Nam quantum ad multitudinem pertinet, quid sunt stellae coeli ad arenam terrae, nisi quis et istam comparationem in tantum esse
Abbreviated transcription (Latin):
Tr̃am c̾te illam solã sig̾catã que appellata ẽ chanaan
tͦ scłi a fine p̾sẽtiᷤᷤ ordirinicħ eos mouebit. quia ⁊ si expul¬
si sunt isrłite de iħrłimis manent tñ in aliis enuta¬
tibꝰ t̾re chanaan.⁊ usq infinẽ manebunt ⁊ uniu̾sa
t̾ra illa cum axp̃ianis inhabitat᷑ ĩ ipsũ sem̃ ẽ abͣ¬
mambre quȩ erat chebron.
emñ ab hostibꝰ qui
sodomis uruerant cum quinq reges adu̾sũ
.iiiͬ. bellũ gererent. ⁊ uictis sodomis etiã loth captꝰ
eẽt lib̾auit eũ abrahã adductis secũ in p̾liũ. ccc.¬
.x.⁊.uiii. uernacłis sus ⁊ uictoriã fec̃ regibꝰ sodo¬
moꝵ nicħq spolioꝵ auffeire uoluit cum rex cui
uic̾at obtuliss. S plane tẽ bñdictꝰ ẽ a melchi¬
sedech. qui erat sac̾dos dĩ exccelsi. De quo in epła
quȩ inscͥbitur ad hebreos qͣm plures pauli apłi
ẽẽ dicunt qͥdam uͦ negant. multa ⁊ magna oscͥpta
sunt. Ibi quippe pͥmum apparuit sacͥfitiũ q̃ nẽ a

Expanded text:
Terram certe illam solam significatam, quae appellata est Chanaan,turi saeculi a fine praesentis ordiri, nihil eos mouebit; quia, etsi expulsi sunt Israelitae de Hierosolymis, manent tamen in aliis ciuitatibus terrae Chanaan, et usque in finem manebunt; et uniuersa terra illa cum aMambre, quae erat Chebron. Deinde ab hostibus, qui Sodomis inruerant, cum quinque reges aduersus quattuor bellum gererent et uictis Sodomitis etiam Loth captus esset, liberauit eum Abraham adductis secum in proelium  uernaculis suis et uictoriam fecit regibus Sodomorum nihilque spoliorum auferre uoluit, cum rex cui uicerat obtulisset. Sed plane tunc benedictus est a Melchisedech, qui erat sacerdos Dei excelsi; de quo in epistula, quae inscribitur ad Hebraeos, quam plures Pauli apostoli esse dicunt, quidam uero negant, multa et magna conscripta sunt. Ibi quippe primum apparuit sacrificium, quod nunc a
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtiñe. Quod uͦ adiungit᷑. cum aũ iam sol erat ad oc-
nificat iam infine scłi. ꝑ ignem iudicandos eẽ carꝰ¬
nales. Sic̃ enĩ asflictio ciuitatis di quał antea nũꝗͣ.
fuit quȩ sub antixep̃s futura sꝑatꝰ. sigcat᷑ tenebro¬
so timore abrahȩ cca soł occasũ. ħ ẽ ꝓpinqͣnte iã
fine scłi sic ad soł occasum .i. ad ipsum iam finẽ
sig̾cat᷑ isto igne dies iudicii dirimens carnales
ꝑ ignem saluandos ⁊ in igne damnandos. Dem̾
testam̃tũ factum ad habrahã t̾ram chanaan ꝓpͥȩ
manifestat.⁊ nominat in ea.xci. gs̃ a flumine
egipti usq ad flum̃ magnũ eufraten. Nõ gͦ a
flumine magno egipti ħ ẽ nilo. s a paruo q̃ diui¬

Expanded text:
. Quod vero adjungitur, Cum autem jam sol erat ad occanificat iam in fine saeculi per ignem iudicandos esse carnales. Sicut enim adflictio ciuitatis Dei, qualis antea numquam fuit, quae sub Antichristo futura speratur, significatur tenebroso timore Abrahae circa solis occasum, id est propinquante iam fine saeculi: sic ad solis occasum. id est ad ipsum iam finem, significatur isto igne dies iudicii dirimens carnales per ignem saluandos et igne damnandos. Deinde testamentum factum ad Abraham terram Chanaan proprie manifestat et nominat in ea undecim gentes a flumine Aegypti usque ad flumen magnum Euphraten. Non ergo a flumine magno Aegypti, hoc est Nilo
Abbreviated transcription (Latin):
alt̾am alt̾i. aues aut̃ ñ diusit. S descender̃ sic̃ scͥ¬
ptum ẽ. Aues supͣ corꝑa quȩ diuisa erant. ⁊ c̃sedit
illis abrã. Circa soł aũ occasũ. pauor urint sr̃ abrã.
et ecce timor tenebrosꝰ magnꝰ incidit ei.⁊ dictũ ẽ
ad abrã. Sciendo seies qr ꝑegͥnĩ erit sem̃ tuũ in
eos.xccc. annis. Gentẽ at̃ eui seruierint. iudicabo
ego. Post ħ u̾o excibt̃ huc cũ suppellectile multa.
tu aut̃ ibis ad patres tuos eum pace nutͥtꝰ in sene¬
ctute bona. Quarta uͦ gn̾atione ꝯu̾tent se hue
Nondũ enim impleta s̃ pecc̾a amorreoꝵ usq adhuc
Cũ aũ iam sol erat ad occasũ. Flãma facta .⁊ ecce

Expanded text:
m alteri: aves autem non divisit. Et descenderunt, sicut scriptum est, aves supra corpora quae divisa erant, et consedit illis Abram. Circa solis autem occasum pavor irruit super Abram, et ecce timor tenebrosus magnus incidit ei: et dictum est ad Abram, Sciendo scies, quia peregrinum erit semen tuum in is annis; gentem autem, cui seruierint. iudicabo ego. Post haec uero exibunt hoc cum supellectili multa. Tu autem ibis ad patres tuos cum pace nutritus in senecta bona. Quarta uero generatione conuertent se hoc. Nondum enim inpleta sunt peccata Amorrhaeorum usque adhuc. Cum autem iam sol erat
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ħ qr ꝓpinqͣ erat sanguine. sic̃ etiã loth eadẽ ꝓpil¬
quitate cum fr̃is eiꝰ eẽt filiꝰ. fr̃ eiꝰ ẽ dictꝰ. Itaq ud¬
rem tacuit ñ negaũ. Coniugis tuendã do pudĩc
ꝯmittens.: ⁊ humanas insidias cauens ut hõ. ql¬
si ꝑicłm qͣntum caueri pot̾at nõ cau̾et. mag̃ tẽpta¬
ret dm̃ qͣm sꝑaret in dm̃. De qua re otͣ calumniantẽ
faustũ manicheũ. satis diximꝰ. Demq factũ ẽ qͣ de
dño p̾sumpsit abrahã. Nã pharao reax egipti qͥ eã sͥ
uxorẽ acceꝑat. gͣnit̾ afflictꝰ marito reddidit. Uͥ absit
ut c̾damꝰ alieno concubitu fuisse pollutã. qr multo
ẽ ẽdibiliꝰ ħ pharaonẽ fac̾e afflictionibꝰ magnis n̾
fuisse ꝑmissum.

Expanded text:
 propinqua erat sanguine; sicut etiam Loth eadem propinquitate. cum fratris eius esset filius, frater eius est dictus. Itaque uxorem tacuit, non negauit, coniugis tuendam pudicitiam committens Deo et humanas insidias cauens ut horiculum quantum caueri poterat non caueret, magis tentaret Deum, quam speraret in Deum. De qua re contra calumniantem Faustum ManichaeuDomino praesumpsit Abraham. Nam Pharao rex Aegypti, qui eam sibi uxorem acceperat, graviter afflictus marito reddidit . Ubi absit ut credamus, alieno concubitu fuisse pollutam: quia multo est credibilius, hoc Pharaonem facere afflictionibus magnis non fuisse permissum.
Abbreviated transcription (Latin):
Q uemadmodũ enĩ scͥptum ẽ de thare patre abrahae
ẽ ⁊ in seruitutẽ redigent eos ⁊ affligent eos. cecc.¬
ñ qr uniu̾sꝰ ibi ꝑactꝰ ẽ. Iuadringenti sane dicut᷑
anni ꝓpt̾ num̃i plenitudinẽ. qͣmus aliqͣnto am¬
pluis sint. siue ex ħ tp̃r computent᷑ quo ista ꝓmit¬
tebant᷑ abrahȩ. siue ex quo natꝰ ẽ ysaac ꝓpt̾ sem̃
abrahȩ de quo ista p̾dicunt᷑. Computant᷑ enĩ sic̃
ad eum facta ẽ pͥma ꝓmissio usq ad exxitũ isrł¬

Expanded text:
quemadmodum scriptum est de Thare patre Abrahae,Et in servitutem redigent eos et affligent eos qu uniuersus peractus est. Quadringenti sane dicuntur anni propter numeri plenitudinem, quamuis aliquanto amplius sint, siue ex hoc tempore conputentur, quo ista promittebantur Abrahae, siue ex quo natus est Isaac, propter semen Abrahad eum facta est prima promissio, usque ad exitum Isr
Abbreviated transcription (Latin):
remoueant sic̃ turt᷑ siue int̾ illas degãt sic columba.
U tͣq tam̃ auis ẽ simplex ⁊ innoxeia. sig̃cans ⁊ in ip̃o
isrłitico ppło eui t̾ra illa danda erat. futos indiui¬
duos filios ꝓmissionis.⁊ heredes regni in ȩt̾na
felicitate mansuri. aues aũ descendentes supͣ
corꝑa quȩ diuisa erant. ñ boni aliqͥd. s sp̃s indicãt
aeris hꝰ pastum quendã suũ de carnaliũ diui¬
sione q̃rentes. Ed̾ aũ illis consed̾ abrahã sig̾e̾at ⁊̃
int̃ illas carnaliũ disiones u̾os usq inf̾inem
ꝑseũaturos fideles. S cͥca soł occasũ qͥ pauor ir¬
ruit suꝑ abraha.⁊ timor tenebrosꝰ magnꝰ sig̾eat¬

Expanded text:
degant, sicut columba; utraque tamen auis est simplex et innoxia, significans et in ipso Israelitico populo. cui terra illa danda erat, futuros indiuiduos filios promissionis et heredes regni in aeterna felicitate mansuri. Aues autem descendentes supra corpora, quae diuisa erant, non boni aliquid, sed spiritus indicant aeris huius, pastum quendam suum de carnalium diuisione quaerentes. Quod autem illis consedit Abraham, significat etiam inter illas carnalium diuisiones ueros usque in finem perseueraturos fideles. Et circa solis occasum quod pauor inruit in Abraham et timor tenebrosus magnus sig
Abbreviated transcription (Latin):
xl .iii. qñ natꝰ ẽ abrahã qui erat annꝰ cireit̾ mile¬
simꝰ ducentesimꝰ añ ꝯditã romã. ueluti alt̾am in
occidente babiloniam.
filio fr̃is ⁊ saira coniuige peirexẽ in t̾ram chanaan.
De quo ita scͥptum ẽ. & apparuit dñs abrȩ ⁊ dix̃ illi.
Semini tuo dabo t̾ram hanc. Nicħ ħ de illo semi
ne ꝓmissũ ẽ ĩ quo pat̾ factꝰ ẽ omĩũ gentiũ. s deillo
solo de quo pat̾ ẽ uniꝰ isrłiticȩ gentis. Ab ħ eniꝰ se¬
mine. t̾ra illa possessa est.
einde edificato ibi altari ⁊ inuocato iuo do¬

Expanded text:
 natus est Abraham, qui erat annus circiter millesimus ducentesimus ante conditam Romam, velut alteram in occidente Babyloniam. filio fratris sui et Sara conjuge, perrexit in terram Chanaan, de quo ita scriptum est: Et apparuit Dominus Abrahae, et dixit illi, Semini tuo dabo terram hanc . Nihil ne promissum est, in quo pater factus est omnium gentium; sed de illo solo, de quo pater est unius Israeliticae gentis. Ab hoc semine terra ipsa possessa est. Deinde aedificato ibi altari, et invocato Deo
Abbreviated transcription (Latin):
ȩtatis abrahȩ.tamꝗͣ. mox ut facta ẽ de charra exi¬
S si eo anno facta ẽ ista ꝓmissio. iã utiq ĩ carra ẽpat᷑
suo demorabat᷑ abrahã. Neq enĩ iñ exire posset.
nͥ pͥꝰ ibi habitass: Numqͥd nã gͦ otͣdicit᷑ stephano
dicenti. ds̃ głe apparuit habrahȩ patͥ nr̃o cũ ẽẽt
in mesopotamia. pͥꝰqͣm habitaret in chaira: S
intelligendũ ẽ q eodẽ anno facta sint oĩa ⁊ dĩ ꝓ¬
missio añqͣm in chaira habitaret abrahã. ⁊ ĩchar
in chronicis ab anno hꝰ ꝓmissionis cõputat ⁊ ostñ¬

Expanded text:
etatis Abrahae, tamquam mox, ut facta est, de Carra exi. Sed si eo anno facta est ista promissio, jam utique in Charra cum patre suo demorabatur Abraham. Neque enim inde exire posset, nisi prius ibi habitasset. Numquidnam ergo contradicitur Stephano dicenti: Deus gloriae apparuit Abrahae patri nostro cum esset in Mesopotamia, priusquam habitaret in Charra ? Sed intelligendum est, quod eodem anno facta sint omnia, et Dei promissio antequam in Charra habitaret Abraham, et in Cha Eusebius in Chronicis ab anno hujus promissionis computat et osten
Abbreviated transcription (Latin):
abrahã ex egipto. in locũ uñ uen̾at. tc̃ loth
fr̃is filiꝰ ab illo in t̾ram sodomoꝵ salua caritate
discessit. Diuites quippe facti erant pastoresq mul¬
tos peccoꝵ hr̃e ceꝑant. quibꝰ int̾ se rixantibꝰ. eomͦ
familiaꝵ suaꝵ pugnacẽ discordiã uitauer̃. Pot̾at qͥp̃
hinc ut s̃ humana etiã int̾ ipsos aliqͣ rixa ꝯsurg̾e.
P m̃ ħ malum p̾cauentis abrabe u̾ba ista s̃ ad loth.
U ł si tu indext̾am. ego insinistrã. hinc fortasse effecta
ẽ int̾ hoĩes pacifica ꝯsuetudo. ut qnͣ t̾renoꝵ aliqͥd
parciendũ ẽ. maior diuidat minor eligat.¬
uor gͦ dig̃ssi eẽnt. seꝑatĩq
habitarent abraham ⁊ lod necessitate susten¬
tande familie. ñ feditate discordie.⁊ abrabã in t̾ra
chanaan. loth aut̃ ẽẽt in sodomis. oracło t̾cio dixẽ
dñs ad abrahã. Respiciens ocłis tus uide aloco
in quo nẽ tu es ad aquilonẽ.⁊ affricũ.⁊ orientẽ.¬
⁊ mare. qr om̃ẽ t̾ram qͣm tu uides tͥ dabo eam et

Expanded text:
aham ex Aegypto in locum unde uenerat, nunc Loth fratris filius ab illo in terram Sodomorum salua caritate discessit. Diuites quippe facti erant pastoresque multos pecorum habere coeperant, quibus inter se rixantibus eo modo familiarum suarum pugnacem discordiam uitauerunt. Poterat quippe hinc, ut sunt humana, etiam inter ipsos Proinde hoc malum praecaventis Abrahae verba ista sunt ad Loth: vel si tu in dextram, ego in sinistram. Hinc fortassis effecta est inter homines pacifica consuetudo, ut quando terrenorum aliquid partiendum ergo digressi essent separatimque habitarent Abraham et Loth necessitate sustentandae familiae, non foeditate discordiae, et Abraham in terra Chanaan, Loth autem esset in Sodomis, oraculo tertio dixit Dominus ad Abraham: Respiciens oculis tuis uide a loco, in quo net mare, quia omnem terram quam tu vides, tibi dabo eam et
Abbreviated transcription (Latin):
due teñe. europa.⁊ affrica. aliũ uͦ dimidiũ sola
asia. S idõ ille due partes facte sunt. qr int̾ ut̃ma
ab oceano ing̾dit᷑ qͥcqͥd aquaꝵ t̾ras inrt̾luit ⁊ hoc
mare magnũ nob̾ fec̃. Qua ꝓpt̾ si in duas para
orbem diuidas orientis ⁊ occidentis. asia erit ĩ una.
pꝰ mortẽ patͥs siu beli. qͥ pͥmꝰ illic regnau̾at. Lxxx.¬

Expanded text:
e, Europa et Africa, alium uero dimidium sola Asia. Sed ideo illae duae partes factae sunt, quia inter utramque ab Oceano ingreditur, quidquid aquarum terras interluit; et hoc mare magnum nobis facit. Quapropter si in duas partes orbem diuidas, Orientis et Occidentis, Asia erit in una, post mortem patris sui Beli, qui primus illic regnauerat sex
Abbreviated transcription (Latin):
sig̃eat᷑. Quis enĩ ñ uideat qͣm sit ĩ cõꝑabilit̾ amplior
arenȩ nũs. qͣm pot̾ eẽ omĩũ hoĩuĩ ab ipso adã usq
ad t̾minum scłi: Quanto gͦ mag̾ qͣm sem̃ habrabȩ
om̃ibꝰ gentibꝰ: Qd̾ sem̃ incõꝑatione multitudinis
impioꝵ ꝓfecto in paucis ẽ qͣmis ⁊ ip̃i pauci faciãt.
abrahe ñ dõ. ẽ innum̃abił. s hominibꝰ. dõ aũ nec

Expanded text:
significatur. Quis enim non videat, quam sit incomparabiliter amplior arenae numerus, quam potest esse omnium hominum ab ipso Adam usque ad terminum saeculi? quanto ergo magis quam semen Abrahae; omnibus gentibus? Quod semen, in comparatione multitudinis impiorum, profecto in paucis est. quamvis et ipsi pauci faciant iAbrahae, non Deo est innumerabilis, sed hominibus: Deo autem nec
Abbreviated transcription (Latin):
dic̃s. qͦto quisq anno uitȩ suȩ filiũ gn̾u̾it. ad istũ
gñationũ ordinem ꝑtinentẽ qͥ ꝑtend̾ ad habrabã.
⁊ qͦt annos pꝰ modũ uix̾it. intimans eũ filios fi¬
liasq genuisse. ut intelligamus uñ potu̾int ppłi
accre sc̃e. ne in paucis qui cõmemorant᷑ hoibꝰ occu¬
pati puerilit̾ hesitemꝰ. uñ tanta spatia t̾raꝵ atq
regnoꝵ repleri potu̾int de gñe sem. maxeime ꝓpt̾
assirioꝵ regnum unde minꝰ ille orientaliũ dnãtor
ac fundatissimũ regnũ qd diut᷑no tp̃r duc̾et᷑ suis
postis ꝓpaganit.S nos ne diutiꝰ qͣm opꝰ ẽ immoret᷑.
ñ qͦt annos qͥsq inista gn̾ationũ seriȩ uix̾it. s
qͦto anno uite sue geni̾nt filiũ. ħ ordine memorã¬
dũ tinmꝰ ponimꝰ. ut ⁊ num̃ũ annoꝵ a tͣnsacto
diluio usq ad abrahã colligamꝰ. ⁊ ꝓpt̾ illa in qͥbꝰ
nos cogit necessitas ĩmorari breuit̃ alia cursũq
lech. in cꝰ diebꝰ diuisa ẽ t̃ra. Ipse aut̃ phalec urẽ¬

Expanded text:
lium genuerit ad istum generationum ordinem pertinentem, qui pertendit ad Abraham, et quot annos postmodum uixerit, intimans eum filios filiasque genuisse; ut intellegamus unde potuerint populi adcrescere, ne in paucis qui commemorantur hominibus occupati pueriliter haesitemus, unde tanta spatia terrarum adque regnorum repleri potuerint de genere Sem, maxime propter Assyriorum regnum; unde Ninus ille Orientalium domitor et latissimum ac fundatissimum regnum, quod diuturno tempore duceretur, suis posteris propagauit. Sed nos, ne diutius quam opus est inmoremur, non quot annos quisque in ista generationum serie uixerit, sed quoto anno uitae suae genuerit filium, hoc ordine memorandum tantummodo ponimus, ut et numerum annorum a transacto diluuio usque ad Abraham colligamus et propter illa, in quibus nos cogit necessitas inmorari, breuiter alia cursimque lech, in cujus diebus divisa est terra. Ipse autem Phalec
Abbreviated transcription (Latin):
tas. Haꝵ pͥma ita legit᷑. W dix̃ dñs ad abrahã. Exri
de t̾ra tua et de cognatione tua ⁊ de domo patͥs tui
et uade in t̾ram qͣm tͥ monstrau̾o. ⁊ faciã de ing̾ẽm
magnã. ⁊ bñdicã te ⁊ magnificabo nom̃ tuũ. et
eris bñdictꝰ.⁊ bñdicam bñdicentes de .⁊ maledi

Expanded text:
tas. Harum prima ita legitur: Et dixit Dominus ad Abram: Exi de terra tua et de cognatione tua et de domo patris tui et uade in terram, quam tibi demonstrauero; et faciam te in gentem magnam et benedicam te et magnificabo nomen tuum, et er
Abbreviated transcription (Latin):
ta int̾ se atq nob̾iscũ diu̾sitate tͣdunt᷑. Nam ⁊ symiaᷤ
et ccopedicos. ⁊ hyfingas. si nesciremus ñ hoĩes eẽ
s bestias. possent illi historici de sua enriositate
¶antes ułut g̾s aliꝗͥs hominũ nob impunta
uanitate m̃tiri. Sed si homines sunt de qͥbꝰ illa mira
conscͥpta s̃. quid si ꝓpt̾ea ds̃ uoluit etiam ñ nullas
g̾s ita c̾are. ne in his monstris q̃ ap̃nos oportet ex
hominibꝰ nasci eiꝰ sapĩam qua nat᷑a infing̾ huma¬
nam ułt arte cuꝰpiã minus ꝑfecti opificis putaremꝰ
eirasse: Non itaq nob̾ uid̾i debet absurdum. ut
quẽad modũ in singłis quibꝰq gentibꝰ q̃dã monst᷑
sunt hominũ. ita in uniu̾so gen̾e humano q̃dam¬

Expanded text:
ta inter se adque nobiscum diuersitate traduntur. Nam et simias ta inter se adque nobiscum diuersitate traduntur. Nam et simias et cercopithecoB et sphingas si nesciremus non homines esse, sed bestias, possent illi historici de sua curiositate gloriantes uelut gentes aliquas hominum nobis inpunita uanitate mentiri. Sed si homines sunt, de quibus illa mira conscripta sunt: quid, si propterea Deus uoluit etiam nonnullas gentes ita creare, ne in his monstris, quae aput nos oportet ex hominibus nasci, eius sapientiam, qua naturam fingit humanam, uelut artem cuiuspiam minus perfecti opificis, putaremus errasse? Non itaque nobis uideri debet absurdum, ut, quem ad modum in singulis quibusque gentibus quaedam monstra sunt hominum, ita in uniuerso genere humano qua
Abbreviated transcription (Latin):
iin manꝰ. Si aliqͣ gens tał eẽt. illi curiose atq mi¬
⁊̃ hermafroditos mincupant qͣmus ad modũ rari
sint. difficile ẽ tam̃ ut cempĩbꝰ desint. in quibꝰ sic
ut̾q sexus apparet. ut ex quo potiꝰ debeant acciꝑe
umqͣm androgẏmeas. aut hermafroditas nũcupaũ.
Ante annos aliqͦt nr̃a ẽte memoria. moriente dupplex
homo natꝰ ẽ suꝑioribꝰ m̃bris. inferioribꝰ simplex.
Nam duo erant capita. duo pectora. quatuor manꝰ.
uent̾ aut̃ unus ⁊ pedes duo sic̃ uni homini. S tã
diu uix̃. ut multos ad eum uidendũ forma contͣ¬
longe dissimiles his ex quibꝰ eos natos eẽ c̾tissimũ
ẽ : Sic̃ gͦ hȩc ex uno illo negari non possunt originẽ
naturȩ cursu quȩ płes ⁊ ꝓpe om̃s tenent ułut eaor¬
bitasse tradunt᷑. si diffinitione illa in cludunt᷑. ut
parente omĩum stirpẽ tħere ꝯfitendum ẽ. si tamen
uera sunt quȩ de illarum nationũ uarietate. ⁊ tan¬

Expanded text:
et manus. Si aliqua gens talis esset, illi curiosae adque miet manus. Si aliqua gens talis esset, illi curiosae adque mietiam Hermaphroditos nuncupant, quamuis admodum rari sint, difficile est tamen ut temporibus desint, in quibus sic uterque sexus apparet, ut, ex quo potius debeant accipere umquam Androgynaecas aut Hermaphroditas nuncupauit. Ante annos aliquot, nostra certe memoria, in Oriente duplex homo natus est superioribus membris, inferioribus simplex. Nam duo erant capita, duo pectora, quattuor manus, uenter autem unus, et pedes duo, sicut uni homini; et tam diu uixit, ut multos ad eum uidendum fama contralonge dissimiles his, ex quibus eos natos esse certissimum est? Sicut ergo haec ex illo uno negari non possunt originem naturae cursu, quem plures et prope omnes tenent, uelut exorbitasse traduntur, si definitione illa includuntur, ut patre omnium stirpem trahere confitendum est, si tamen uera sunt quae de illarum nationum uarietate et tan