comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bus. quibus nondũ de monitrata sunt. Ad aliud aliquid approbandũ argumenta
ẽẽ non possunt : Ni aut̃ qui prioribus rationibus eorũ quibus non ad qui escebant

Expanded text:
bus quibus nondum demonstrata sunt, ad aliud aliquid approbandum argumenta esse non possunt; his autem qui prioribus rationibus eorum quibus non acquiescebant
Abbreviated transcription (Latin):
& coniunctũ coniuncto c̃iunctũ & paria paribus
paria & differentia differentib: differentia
& maiora minorib: maiora. & minora maiorbus
minora stꝰ & c̃ craria contrarus c̃traria & repug¬
nantia repugnantib repugnantiast᷑ Affecta

Expanded text:
 conjunctum conjuncto conjunctum, et paria paribus paria, et differentia differentibus differentia, et majora minoribus majora, et minora majoribus minora sunt, et contraria contrariis contraria, et repugnantia repugnantibus repugnantia sunt. Affecta
Abbreviated transcription (Latin):
qͦq gnris laudẽ iã languenti grecie eripiant.
& transferant in hancurbe sicut reliquas om̃s quȩ
quidẽ erant expetendae studio atq industriasua
maiores nr̃i transtuler̃ Etrursus nos qͥ sequimur

Expanded text:
que generis laudem jam languenti Graeciae eripiant, et transferant in hanc urbem, sicut reliquas omnes, quae quidem erant expetendae studio atque industria sua majores nostri transtulere. Et rursus, nos qui sequimur
Abbreviated transcription (Latin):
causas oportuisse ñ aestiment : S contra pͥores quidẽ
& auitullio ⁊ abipsa qͦdãmͦ humana ratione quȩ in
motu posita aliqͥd sẽꝑ in qͥrit. atq: a morescientiae
neq decipi patit᷑ neq ullom aueritatis ratione
traduer saepemultũq responsũ est hisu qͥsequestran¬
das aboratoria facultate philosophiae disciplinas putaã
endi ars facilitatẽ atq elegantiã cõparat In arga¬

Expanded text:
rtuisse non existiment. Sed contra priores quidem, et a M. Tullio, et ab ipsa quodammodo humana ratione, quae in motu posita aliquid semper inquirit, atque amore scientiae neque decipi panitur, neque ullo modo a veritatis ratione traduci, saepe multumque responsum est. His vero qui sequestrandas ab oratoria facultate philosophiae disciplinas putant, endo artis facultatem atque elegantiam comparet. In argu
Abbreviated transcription (Latin):
Naq: ex conexo negatione addita. fitrepugnans
Conexũ uͦ nulla eque ut si c̃iunctio poss& ostende¬
re. quã ꝗi demefficiat &iã copulatiua c̃iunctio a

Expanded text:
nti connexo negatione addita fit repugnans. Connexum vero nulla aeque ut sit conjunctio posset ostendere, quanquam idem efficiat et copulativa conjunctio
Abbreviated transcription (Latin):
tentia quidem. Quȩstio de accidenti. ꝑropositio maxima. Cuinoni est a li¬
quid tinẽ illud quidem quod eius est corsequens in esst potest. Locus a cõ
secus positi. argumentationẽ quȩstionibus sub ministrant. Hiuero sunt.
uel ex rei iuditio. uel ex similibus. uel amaiore. uel aminore. uel propor¬
tione. uel ex oppositis. uel extransũptione. Et ille quidem locus. qui rei¬
udiciũ tenet. huius mođi est. ut id dicamus esse quod uel omnes iudicant. uel
ires. et hi uel sapientes. uel scđm unãquãq artẽ penitio

Expanded text:
tentia quidem. Quaestio de accidente. Maxima propositio: Cui non inest aliquid ei, nec illud quod eius est consequens inesse potest; locus a commsecus positi, argumenta tamen quaestionibus subministrant. Hi vero sunt vel ex rei iudicio, vel ex similibus, vel a maiore, vel a minore, vel a proportione, vel ex oppositis, vel ex transujudicium tenet, hujusmodi est; ut id dicamus esse, vel quod omnes judicant, vel plures, et hi vel sapientes, vel secundum unamquamque artem penitus
Abbreviated transcription (Latin):
est at inuenire qđ dicas. deinde qđ inue¬
neris disponere. tum ꝙ disposueris uerbis
explicare. Quarto qued inueneris & dispo¬
sueris & oratione uestieris memoria conp̃¬
hendere. ultimum acsũmũ ꝙ memoria con¬
nera quae uoluissẽ scire exemplisq mihi
monstrari.

Expanded text:
est enim invenire, quod dicas; deinde quod inveest enim invenire, quod dicas; deinde quod inveneris, disponere; tum quod disposueris, verbis explicare; quarto quod inveneris et disposueris, et oratione vestieris, memoria comprehendere; ultimum ac summum, quod memoria comnera, quae voluissem scire, et exemplis mihi monstrari.
Abbreviated transcription (Latin):
naturale ẽ omnib: setueri & aliũ ferire &iã¬
si armis & exercitatione nondi dicerit. Ita
naturale fere ẽ omnibus alios accussare
dicerint. Sed utilius & prumtius utunt oratio¬
ne . qui disciplinis instruuint᷑ &usu exercent᷑.
Nam omnibus naturale ẽ. loqui at tam̃ multũ
excellit a lios quigrã maticã loquitur. RA
Bene dicis magist̃ &iamomnis uita nr̃a disci¬
iam cotidiana occupationũ necessitas co¬
illius artis partes dic positio. e locutio¬
Artis rethoricae partem .v.s̃. inuentio dis
memoria. pronuntiatio. Inuentio est ex¬
cogitatio rerum uerarũ aut uerisimilium
quae causã probabilẽ reddant. Dispositio ẽ.
rerum inuentarum in ordinc̃ distributio.
Elocutio ẽ idoneorũ uerborum ad inuentionẽ
a comodatio. Memoriaẽ firma animi rerũ
ac uerborum ad inuentionem perceptio.
Pronuntiatio ẽ. ex rerum & uerborũ digni¬
tate uocis & corporis moderatio. primum

Expanded text:
naturale est omnibus se tueri et alium ferire, etiamnaturale est omnibus se tueri et alium ferire, etiamsi armis et exercitatione hoc non didicerint, ita naturale fere est omnibus, alios accusare rcitatione hoc non didicerint. Sed utilius et promptius utuntur oratione, qui disciplinis instruuntur, et usu exercentur. Nam omnibus naturale est loqui, attamen multum excellit alios qui per grammaticam loquitur. CAR. Bene dicis, magister; etiam omnis vita nostra disciNam quotidiana occupationum necessitas coillius artis partes dicito. DE PARTIr rhetoricae sunt V: inuentio dispositio elocutio memoria pronuntiatio. Inuentio est excogitatio rerum uerarum aut uerisimilium, quae causam probabilem rerum inventarum in ordinem distributio. Elocutio est idoneorum verborum ad inventionem accommodatio. Memoria est firma animi rerum ac verborum ad inventionem perceptio. Pronuntiatio est ex rerum et verborum dignitate vocis et corporis moderatio. Primum
Abbreviated transcription (Latin):
religionis non humani offitii ratio coleba¬
tur. sed catca & temeraria dominatra¬
cupiditas ad se explendam corporis uirib
ab utebatur. Quo tempr quidã magnus
uidelic& uir & sapiens cognouit quae
materia & quanta ad maximas res opor¬
tunitas animis iness& hominum. Siquis
eam poss & dicere & p̃cipiendo meliorẽ
reddere. Qui disꝑsos homines inagris &
intectis siluestribus abditos ratione qua¬
atq honestam. primo ꝑꝑ insolentiã reda¬
mantes. delnde ꝑꝑrationem atq: orati¬
ont studiosius audientes. ex inferis &
immanibus mites reddidit acmansuetos
Acmihi quidem uidetur domine mirex hoc
nec tacita. nec inops dicendi sapientia per¬
ficere potuisse ut homines a consuetudi¬
ne subito conuerteret & ad diuersasra
tionis R Ad quem finem spectat A Ad bene
dicendi scientiam R In quib: uersatur rebus¬
nciuilibus id est doctis questionibus quae na¬
turali animi ingenio concipi possunt. Nã sic̃

Expanded text:
religionis, non hu- mani offireligionis, non hu- mani offitur, sed caeca et temeraria dominatrcupiditas ad se explendam viribus corporis abutebatur. Quo tempore quidam vir magnus et sapiens cognovit, quae materia et quanta ad maximas res opportunitas animis inesset hominum, si quis eam posset elicere et praecipiendo meliorem reddere. Qui dispersos homines in agris et in tectis sylvestribus abditos ratione quaatque honestam; primo propter insolentiam reclamantes, deinde propter rationem atque orationem studiosius audientes, ex feris et immanibus mites reddidit et mansuetos. Ac mihi quidem videtur, domine mi rex, hoc nec tacita  Edit., tanta, nec inops dicendi sapientia perficere potuisse, ut homines a consuetudine subito converteret, et ad diversas tionis.--CAR. Ad quem finem spectat?--ALB. Ad bene dicendi scientiam. CAR. In quibus versatur rebusIn civilibus id est, doctis quaestionibus, quae naturali animi ingenio concipi possunt. Nam sicut
Abbreviated transcription (Latin):
Quia te uenerande magister albi ne ds̃
adduxit & reduxit. quaeso ut liceat mihi
tae derethoricȩ rationis p̃ceptis parumꝑ
interrogare. Nam te olim memini docis¬
se totam eius artis uim Inciuilibus uer¬
sari questionibus. Sed ut optime nosti
ꝑꝑoccupationes regni & curas palatii
inhuiusce modi questionibus adsiduae
nos uersari solere. & ridiculum uidetur
me occupationẽ uolui necesseẽ.. Uerum
me in eas rationes fecisti intentũ. Maxi¬
me ꝙ mȩ incelaria archi mette discipli¬
nae pridiae sagacit̃ induxisti. uel astro¬
ne inluminauit. & scientiae claritate ornaũ.
it non solũ magistroꝵ ingenia promte sub¬
sequi sed &iã in multis uel ocit̃ p̃currere pos¬
sis. & lic& flammiuomo tuae sapientie
lumini scintilla ingenioli mei. nil adde¬
re possit. tñneme aliqui in obedientẽ
quam obedienter.
Primum mihi magister huius artis uel stu¬
tempus cum in agris homines passimbes
animi quicquã. sed pleraque uirib corpo¬
ris amminis trabant. Nondum diuinae

Expanded text:
Quia te, venerande magister Albine, Deus adduxit et reduxit, quaeso, ut liceat mihi te de rhetoricae rationis praeceptis parumper interrogare. Nam te olim memini dixisse, totam ejus artis vim in civilibus versari quaestionibus. Sed, ut optime nosti, propter occupationes regni et curas palatii in hujuscemodi quaestionibus assidue nos versari solere, et ridiculum videtur e occupatione involvi necesse est. Verum me in eas rationes fecisti intentum; maxime, quia me in cellaria arithmeticae disciplinae pridie sagaciter induxisti, vel astrone illuminavit et scientiae claritate ornavit, ut non solum magistrorum ingenia prompte subsequi, sed etiam in multis velociter praecurrere possis; et licet flammivomo tuae sapientiae lumini scintilla ingenioli mei nil addere possit, tamen, ne me aliqui inobedientem quam obedienter. Primum mihi, magister, hujus artis vel stutem- pus, cum in agris homines passim besanimi quicquam, sed pleraque viribus corporis administrabant, nondum divinae
Abbreviated transcription (Latin):
ad hibitis quid sit. relinquere nauem & quid¬
sit remanere innaui. Item ambiguitas sae¬
upe inscripta lege facit qua estionẽ hoc modo.
hic ambi guitas inscripto ẽ. anmere trixl
alia lex aliter cau& alit̃ & altera. Lex qui
tyrannum occiderit rem qua in uol& p̃mii
loco a magistratu rog& & accipi&. Altera
ty rañno occiso.v. qq̃ eiꝰ proximos cognatione
occidentur. Alex andrum qui lnthefalia
tyrannidẽ occuparat. thebȩ uxorsua noctu
occidit. haec filium suũ: habebat sibi in p̃mu¬
ul loco deposcit. Sunt qui exlege occidipuerũ¬
ur dicant oportere s̃. qui dicant opertere red¬

Expanded text:
adhibitis, quid sit relinquere navem, et quidadhibitis, quid sit relinquere navem, et quid remanere in navi? Item ambiguitas saepe in scripta lege facit quaestionem, hoc modo: Hic ambiguitas in scripto est, an meretrix, aliter alia lex cavet, aliter altera. LEX: Qui tyrannum occiderit, rem quam volet praemii loco a magistratu roget, et accipiat. Altera LEX: Tyranno occiso quinque etiam proximi cognatione occidantur. Alexandrum, qui in Thessalia tyrannidem occuparat, Thebe uxor sua noctu occidit. Haec filium suum, quem ex tyranno habebat, sibi in praemii loco deposcit. Sunt qui ex lege occidi puerum dicant oportere: sunt qui dicant reddi oportere
Abbreviated transcription (Latin):
Statu causae inuento quomodo tuncstatus.
siderare utrũ quȩstio cause simplex sit an
iuncta. Simplex ẽq: unam inse continet q sti¬
onẽ hoc modo. corintheis bellũ indicamus
an ñ. coniunctaẽ questioq ex plurib questio nib
constat hoc pacto utrum cartago diruatur
an cartaginiens ibus reddatur. aneo coloma
inratione an inscriptosit controuersia. nã
scripti contro uersia ẽ. eaq: ex scripta lege
nascitur hoc modo. lex qui in aduersa tempes¬
tate nauẽ reliqrint. omnia amittant &
duo qͥdã cũ in alto nauigarent. cum alterius
nauis. & alterius onuse& naufragũ quendã
uẽ post ea cum aliquanto plus ipsosꝗꝗ tempes
ut dominus nauis cumidem gubernator aẽt
bat. & in de quantũ potuit naui opitu labatꝰ
nacula accessit nauem regebat. Sed ata
N auem cum onere horum triumuiuxtascrip¬
ubeitam legem quisq: suã dixit. & hic exscripto
riquestio nascitur cuius sit nauis. definitionib

Expanded text:
Statu causae invento, quomodo tunc status siderare, utrum quaestio causae simplex sit, an conjuncta. Simplex est, quae unam in se continet quaestionem, hoc modo: Corinthiis bellum indicam  Ms., indicamus, an non? Conjuncta est quaestio, quae ex pluribus quaestionibus constat, hoc pacto: Utrum Carthago diruatur, an Carthaginensibus reddatur, an eo colonia cut jam dixi, in ratione, an in scripto sit controversia? Nam scripti controversia est ea, quae ex scripta lege nascitur, hoc modo. LEX: Qui in adversa tempestate navem reliquerint, omnia amittant, et Duo quidam, dum in alto navigarent, cum alterius navis, et alterius onus esset, naufragum quemdam runt. Postea, cum aliquanto plus ipsos quoque teut dominus navis, cum idem gubernator essetbat, et inde, quantum potuit, navi opitulabatur. nacula accessit, navem regebat. Sedata tNavem cum onere, horum trium juxta scriptam legem quisque suam dixit. Et hic ex scripto quaestio nascitur, cujus sit navis, diffinitionibus
Abbreviated transcription (Latin):
quae habuiss& legis latores. Ex scripto & seri¬
tentia controuersiã consistit . cum alter uerbis
micos in oppidum accipit. ne abostibus opprime¬
trentur siforis mansissent. Accussator solam
intendit litteram. defensor sententiam scrip¬
torem legis pro inimicis caudi non amicis ius¬

Expanded text:
que habuerit legislatores. Ex scripto et sententia controversia consistit, cum alter verbis micos in oppidum suscipit  Ms., accipit, ne ab hostibus opprimerentur, si foris mansissent. Accusator solam attendit litteram; defensor sententiam: scriptorem legis pro inimicis claudi porta
Abbreviated transcription (Latin):
difimen dum ẽ. ratione & uidendum incu¬
ius difinitionem cadat quisa crum depͥua¬
to loco subripuit. Siuero int̃ accussatorem
& defensorem conuenit defacto & de nomine
facti. tũ querendaẽ. aestimatio facti .i. qua¬
lesit factum iustũ. an iniustum. utile an
in utile. & haec constitutio generalis dr̃
cũ obsideretur ab inimicis nec ullo modo eua
dar&. armis uͦ datis saluũ eduxit exercitũ.
Accussatur aqͥb dã reus eẽ maiestatis. hic de
facto & de factinomint conuenit int̃ ambas
partes. sed quale sit factumq ritur hoc modo
utrũ satius e&. amittere milites an adhanc
conditionẽ turpissimã uenire. Cuius consti¬
fecit. aut eo tempr̃. ł eomodo .ł. in eoloco. aut
cum illis cum qͥb fecit. ut si o restes accusset̃
clemestram matrem suã occidisse. Non iuste
filium occidisse matrem. lic& illa occidiss&
agamem nonẽ patremsuũ regem grecorũ.
hicq ri deb& ꝑtrans lationẽ siiuste feciss &

Expanded text:
diffiniendum est ratione; et videndum, in cudiffiniendum est ratione; et videndum, in cujus diffinitionem cadat, qui sacrum de privato loco subripuerit. Si vero inter accusatorem et defensorem convenit de facto et de nomine facti, tunc quaerenda est aestimatio facti, id est, quale sit factum, justum an injustum, utile an inutile. Et haec constitutio generalis dicicum obsideretur ab inimicis, nec ullo modo evaddaret. Armis vero datis salvum eduxit exercitum. Accusatur a quibusdam reus esse majestatis. Hic de facto et de facti nomine convenit inter ambas partes; sed quale sit factum quaeritur, hoc modo: Utrum satius esset amittere milites, an ad hanc conditionem turpissimam venire? Cujus constifecit, aut eo tempore, aut eo modo, aut loco, aut cum illis cum quibus fecit? Ut si Orestes accusetur Clytemnestram  Ms., Clemestram matrem suam occidisse: non juste filium occidisse matrem, licet illa occiderit Agamemnonem patrem suum regem Graecorum. Hic quaeri debet per translationem, juste fe
Abbreviated transcription (Latin):
ideo facere uoluit. nec talis homo talem
habuit potestatem ut hoc facere potuiss&.
Loci contra uersiapum quot sunt.
ULoci contro uersiarum quos rehores status
causarum appellant .i. ubi quȩstio consis¬
tit. & primum non conuenerit int̃partes
trans lationis. K si gnerum exempla profer.
Prima ẽ. factuipsius controuersia. ut est fecisti
ñ feci. & haec prima contro uersiaq: infacto
constat. dicitur comecturalis constitutio.
ꝙ conlecturis exploranda resẽ siferisi&.
an .n. at cum de facto conuenit litigato res
tum sepe nominis contro uersiam Introdu¬
cunt quia accussat& augere crim̃ ex no¬
mine nititur & defensor minuere. ut si
quis sacrum expriuato subripuerit utrũ
fursit nominandus ansacrilegus. Defen¬
sor uult furẽ eẽ. quia fur quadruplũ soluat.
accussator sacrilegum quia sacrilegus capi¬
te plectitur. & haec constitutio difinitiua
dr̃ quia & quidsit fur & quid sacrilegus

Expanded text:
ideo facere voluit, nec talis homo talem ideo facere voluit, nec talis homo talem habuit potestatem, ut hoc facere potuisset. CAR. Loci controversiarum quot sunt?--ALB. Loci controversiarum, quos rhetores status causarum appellant, id est, ubi quaestio consistit et primum non convenerit inter partes, translationis. CAR. Singulorum exempla profer.--ALB. Prima est facti ipsius controversia; ut est: Fecisti; non feci. Et haec prima controversia, quae in facto constat, dicitur conjecturalis constitutio, quia conjecturis res exploranda est si fecisset, an non. At cum de facto convenit inter litigatores, tunc saepe nominis controversiam introducunt, quia accusator augere crimen ex nomine nititur, et defensor minuere; ut, si quis sacrum e loco privato subripuerit, utrum fur sit nominandus, an sacrilegus? Defensor ait, furem esse, quia fur quadruplum solvit: accusator sacrilegum, quia sacrilegus capite plectitur. Et haec constitutio diffinitiva dicitur; quia quid sit fur, et quid sacrilegus
Abbreviated transcription (Latin):
dere & quomodo churai disuasit consilium
eius ut regẽ saluar&. Iudiciale. ẽ in quo est
accus satio & defensio. ut inactib legimus
a postolorũ. quomodo iudaei cumtertulia¬
no quod amoratorae paulum accusabant
aput felicem p̃sidẽ. & quo modo paulus se
diciis sepius quid a equum sit quaeritur. In
demonstratione quidhonestumsit intellegitur
Plenaria causa . uii. hab& circum stantias.
personam. factum. tempus. locũ. modũ. oc¬
casionem. facultatẽ. In ꝑsona quaerit̃ quis
fecerit. in facto quid fecerit. intemp̃r quan¬
dofeterit. In loco ubi factum sit. In modo
quo modo fieri potuiss&. In occasione cur
facere uoluiss&. In facultate siei subpedita¬
r& potestas faciendi. Perhasi & confirma
in contra uersiis quid factumsit si ꝑsona fa¬
cientis deerit. & iterũ personã frustra osten¬
dis si factum non aderit ꝑsonae. Item tali
intempr̃ uel tali in loco talisees fieri non potuit
Itemnon eo modo fieri potuit ut asseris. nec

Expanded text:
deret; et quomodo Chusai dissuasit consilium ejus, ut regem salvaret. Judiciale est, in quo est accusatio et defensio, ut in Actibus legimus Apostolorum, quomodo Judaei cum Tertullo quodam oratore Paulum accusabant apud praesidem Felicem; et quomodo Paulus se  judiciis saepius, quid aequum sit, quaeritur; in demonstratione, quid honestum sit, intelligitur;Plenaria causa septem habet circumstantias, videlicet, personam, factum, tempus, locum, modum, occasionem, facultatem. In persona quaeritur quis fecerit; in facto quid fecerit; in tempore, quando fecerit; in loco, ubi factum sit; in modo, quomodo fieri potuisset; in occasione, cur facere voluisset; in facultate, si ei suppeditaret potestas faciendi. Per has enim circumin controversia quaeris quid factum sit, si persona facientis deerit. Et iterum personam frustra ostendis, si factum non aderit personae. Item tali in loco vel tali tempore talis res fieri non potuit, item non eo modo fieri potuit, ut asseris, nec
Abbreviated transcription (Latin):
Ille recessit ouans flens redit ille puto
Opto tamen flentem cuculũ habeamus ut illũ
& nos plangamus cum cuculo pariter
Plange tuos casus lacrimis puer inclite plange
& casus plangunt uiscera tota tuos
Rumpitur Inuidia quidam carissime iuli
Quod me roma legit. rumpitur in uidia¬
Rumpitur inuidia. quod turba semper inomui
M onstr̃amur̃ digito. rumpitur inuidia
Rumpitur inuidia. tribuit qđ caesar uterq
ius mihi natorum . rumpitur inuidia
umpitur inuidia qđ rusmihi dulce suburbe ẽ
Paruaq: in urbe domus. rumpitur inuidia
umpitur inuidia. quod sum iocundus amicis
quod conuiua frequens. rumpitur inuidia
Rumpitur inuidia. qđ amamur qđq probamur
Rumpatur quis quis. rumpitur inuidia

Expanded text:
Ille recessit ovans, flens redit ille puto. Ille recessit ovans, flens redit ille puto. Opto tamen flentem cuculum habeamus ut illum, Et nos plangamus cum cuculo pariter. Plange tuos casus lacrymis, puer inclyte, plange: Et casus plangunt viscera tota tuosRumpitur invidia quidam, carissime Iuli, Quod me Roma legit, rumpitur invidiaRumpitur invidia, quod turba semper in omni Monstramur digito, rumpitur invidia. Rumpitur invidia, tribuit quod Caesar uterque Ius mihi natorum, rumpitur invidia. Rumpitur invidia, quod rus mihi dulce sub urbe est Parvaque in urbe domus, rumpitur invidia. Rumpitur invidia, quod sum iucundus amicis, Quod conviva frequens, rumpitur invidia. Rumpitur invidia, quod amamur quodque probamur: Rumpatur, quisquis rumpitur invidia
Abbreviated transcription (Latin):
Heu cuculus cuculus qua teregione: reliqui
Infelox nobis illa dies fuerat
Omne genus hominum cuculũ conplangat ubiq
Perditus est cuculus heuperit ecce meus
Non pereat cuculus ueni& subtemp̃r ueris
& nobis ueniens carmina letaci&
IQuiscit siueniat timeo est sum mersus inundis
Vorticibus raptus atq necatus aquis
Heu mihi sicuculũ bachus dimersit inundis
Qui rapi& iuuenes uortice pestifero
S iuiuat redeat nidosq recurrat ad almas
N et coriuis cuculum dissec& unguefero
heu quiste cuculus nidorapit eccepater no
Neu rapuit rapuit nescio siueniat
Nontardare p̃cor cuculusdum currere possis
Te dafnin iuuenis. optat habere tuus
Tempus adẽ ueris cuculus modo rumpe soporẽ
Le cupit ensenior atque menalcha pater
En tondent nr̃i librorum prata iuuenci
Solus ab est cuculus. quis rogo parcit eum
heu male pascit eum bachus reor impius ille
Q ui sub cuncta cupit uertere corda male
Plangite ñc̃ cuculũ. cuculũ nc̃ plangite cuncti

Expanded text:
Heu! cuculus, cuculus, qua te regione reliqui, Infelix nobis illa dies fuerat: Omne genus hominum cuculum cum plangat ubique, Perditus est; cuculus, heu! perit ecce meus! Non pereat cuculus, veniet sub tempore veris, Et nobis veniens carmina laeta ciet. Quis scit, si veniat? Timeo est submersus in undis, Vorticibus raptus, atque necatus aquis. Heu mihi! si cuculum Bacchus demersit in undis Qui rapiet juvenes vortice pestifero. 238 Si vivat, redeat, nidosque recurrat ad almos, Nec corvus cuculum dissecet ungue fero. Heu! quis te, cuculus, nido rapit ecce paterno? Heu! rapuit, rapuit, nescio si veniat. cuculus, dum currere possis, Te Daphnin juvenis optat habere tuus. Tempus adest veris, cuculus, modo rumpe soporem, Te cupit et senior atque Menalca pater. En tandem nostri librorum prata juvenci, Solus abest cuculus, quis, rogo, pascit eum? Heu! male pascit eum Bacchus, reor, impius ille, Qui sub cuncta cupit vertere corda male. Plangite nunc cuculum, cuculum nunc plangite cuncti,
Abbreviated transcription (Latin):
EPITA phyum scĩ GREGΟRI papę
Suscipe terra tuo corpus decorpore suptũ
Redere quod ualeas uiuificante dõ
Sp̃s astra petit laeti niliura nocebunt
Cui uite alterius mors magis ipsa uia est
Pontificis summi hoc dauduntur m̃bra sepul
Qui innumeris sẽꝑ uiuit ubiq bonis sbro
Esuriem dapibus superauit frigoraueste
Atq animas monitis. munit ab oste sacris.
Implebatq actu quicquid sermone docebat
E&̃ ut exemplum mistica uerba loquens
Ad xp̃m anglos conuertit pietate ministra
Ad qui rens fidei agmina gente noua
Hic labor hocstudium haec tibicura hoc pastor
Hisque dĩ consul factus laetyre triumphis
Nam mercedemoperum iamsine fine tenes

Expanded text:
EPITAPHIVM SANCTI GREGORII PAPAE Suscipe terra tuo corpus de corpore sumptum, Reddere quod valeas vivificante deo. Spiritus astra petit, leti nil iura nocebunt, Cui vitae alterius mors magis ipsa via est. Pontificis summi hoc clauduntur membra sepulchro. Qui innumeris semper vivit ubique bonis. Esuriem dapibus superavit, frigora veste, Atque animas monitis texit ab hoste sacris. Implebatque actu, quidquid sermone docebat, Esset ut exemplum mystica verba loquens. Ad Christum Anglos convertit pietate magistri Adquirens fidei agmina gente nova. Hic labor, hoc studium, haec tibi cura, hoc pastorHisque dei consul factus laetare triumphis; Nam mercedem operum iam sine fine tenes
Abbreviated transcription (Latin):
he diffinitiones maxime iungendes.
origines dictionum R IN qt̃ species diuiduntꝰ
topicorũ argum̃tationes. Aopicorũ idẽ
localiũ argum̃tatio triplex est ꝙ s̃ argum̃ta
aut in ipso negotio de qͦ agit᷑. aut ex rebus aliis
tracta nascuntur aut certe ex trinsecus ad su¬
muntur. R Primamex pone speciem
ATribus modis ab ipso negotio scđ dialecticos su¬
muntur argum̃ta. a toto. a partib: a fine.

Expanded text:
e diffinitiones maxime jungendae se diffinitiones maxime jungendae sigines dictionum.-- C. In quot species dividuntur topicorum argumentationes?-- A. Topicorum, id est, localium argumentatio triplex est, quia sunt argumenta, aut in ipso negotio, de quo agitur; aut ex rebus aliis tracta nascuntur; aut certe extrinsecus assumuntur. C. Primam expone speciem.-- A. Tribus modis ab ipso negotio, secundum dialecticos, sumuntur argumenta. A toto, a partibus, a fine
Abbreviated transcription (Latin):
abitur peccator & non soluit. lustus aut̃ mise¬
retur & tribuit. Item fit diffinitioq: dã ꝑpͥ¬
uantiam utsiq ratur quid sit substantia dicat.¬
Substantia ÷ quia neq qualitas ÷. neq quanti¬
tas Neq aliq accidens. Hocit genere diffinii¬
tionis & ds̃ ut cumq intellegipotest. dũ it qͥd
sit ds̃ nullo modo conp̃hendere ualeamus .i.
naturã eius ut est nullus effari potest. sed exeo
tum.
Neq: sensus nr̃. Neq intellectus. Neq aliquid
quia ex his capi possit. Itemq dã diffinitio ẽ
ꝑ indigentiã pleni in eodem genere. ut si
quȩratur quid sit quadrans respondeatur.
cui dodrans de est ut sit assis. Item diffinitio ÷¬
plaudem utlex est animus consilium & dis¬
ciplina ciuitatis & in psalmo. Lex dñi in re¬
p̃hensibilis conuertens animas & reł. item
quȩ dam diffinitio ẽ quasi iuxtarationẽ .I. cũ
maioris rei nomine minor res ostenditur.
ut homo est minor mundus. & edictum est

Expanded text:
atur peccator et non solvit: justus autem miseatur peccator et non solvit: justus autem miseretur et tribuit. Item fit diffinitio quaedam put si quaeratur quid sit substantia, dicatur quod neque qualitas est, neque quantitas, neque aliquod accidens; hoc enim genere diffinitionis et Deus utcunque intelligi potest; dum enim, quid sit Deus, nullo modo comprehendere valeamus, id est, naturam ejus, ut est, nullus effari potest; sed ex eontum, neque sensus noster, neque intellectus, neque aliquid, quod ex his capi possit. Item quaedam diffinitio est per indigentiam pleni in eodem genere; ut, si quaeratur, quid sit quadrans; respondetur, cui dodrans deest, ut sit assis. Item quaedam diffinitio lium est animus, consilium et disciplina civitatis. Et in psalmo: Lex Domini irreprehensibilis, convertens animas, testimquaedam diffinitio est quasi juxta rationem, id est, cum majoris rei nomine  Al., in homine minor res ostenditur; ut, Homo est minor mundus; et: Edictum es
Abbreviated transcription (Latin):
alie ex his addia lecticor ꝑtinent. ab & ad rethores
R Illas maxime uelim audireq: magis ad dialec¬
ticos pertinent. AEst enim principalis diffi
demonstrat. qua maximae philo sophi utunt.
Vt homo ẽ animal rationale mortale sen¬
sus disciplineq: capax. Haec it diffinitio per
species & diffenentias descendens uenit ad
proprium & designauit plenissime qͥd sit homo.
Item ẽ species diffinitionisq: a notitia dr̃ &
mo ẽ. ꝙ rationali conceptione & exercitatione
naturali p̃est animabus cunctis. hicit actum
hominis sig̃ t̃ substantiã. Item in psalmis
Beatus uir qui in lege dñi meditabitur die ac
nocte. hic it peractum sig̃. quid agat beatus
queratur qualis sit homo respondeatur. homo:
qui ingenio ual& artibus poll&. interbonum
malumq discernit. Item in psalmis profecta
ostendit qualis sit xp̃s dicendo. Speciosus for
nitur hoc modo. Rex est pius & modestus. trrat¬
nus uero impius & inmitis ut in psalmo mutu¬

Expanded text:
aliae ex his ad dialecticos pertinent, aliae ad rhetores.-- C. Illas maxime velim audire, quae magis ad dialecticos pertinent.-- A. Est enim principalis diffindemonstrat, qua maxime philosophi utuntur, ut: Homo est animal rationale, mortale, sensus disciplinaeque capax; haec enim diffinitio per species et differentias descendens venit ad proprium, et designat plenissime quid sit homo. Item est species diffinitionis, quae a notitia dicitur, et od rationale conceptione et exercitatione naturali praeest animalibus cunctis; hic enim actum hominis significat, non substantiam. Item in Psalmis: Beatus vir, qui in lege Domini meditabitur die ac nocte: hic enim per actum significatur quid agat beatus quaeratur, qualis sit homo, respondetur: Homo est, qui ingenio valet, artibus pollet, inter bonum malumque discernit. Item in psalmis propheta ostendit, qualis sit Christus, dicendo: Speciosus formnitur hoc modo: Rex est pius et modestus; tyrannus vero impius et immitis. Et in psalmo: Mutu
Abbreviated transcription (Latin):
prudentia iagnitionem ueritas inducit hominẽ.
ustitia di lectionem dĩ & proximi seruat. Forti¬
tudo uincit aduersa mortemq contẽpnit. Tem¬
perantia uiciosas uoluptates reprimit. & omnia
moderat. haec s̃ quattuor uirtutes principalesq
mores ornant. merita p̃bent. diabolũ uincunt
caelum aperiant. prima intellegit. secunda
diligit. tercia. uictoriamdat. quarta modũ inponit.

Expanded text:
unt, in agnitionem veritatis inducit hominem; justitia dilectionem Dei et proximi servat; fortitudo vincit adversa, mortemque contemnit; temperantia vitiosas voluptates reprimit, et omnia moderatur. Hae sunt quatuor virtutes principales, quae mores ornant, merita praebent, diabolum vincunt, coelum aperiunt. Prima intelligit, secunda diligit, tertia victoriam dat, quarta modum imponit.
Abbreviated transcription (Latin):
odo it uelim ut diffinitionum modos &
diuisiones enucleas mihi. & primum dicito
reb: diuisam propria significatione ⁊ cludens.
agenere dehinc paulatim currendo ꝑpar¬
tes ꝑ uenire deb& adid. in quo solũ ẽ id ꝙ
diffinitum est. ut hi qui signa formant. id¬
primum in m̃sum sub deligunt lapidem. de¬
hinc paulatim minuendo & abscidendo su¬
ꝑflua adformandos uultus & membra
ꝑueniunt. sic diffinitio a genere incipiens
depulsa paulatim generalitate uerborũ
ad proprium de monstrande reicubile
substantia animatarationalis. mortalis
risus capax a latitudine substantiae
primo haec incipit diffinitio. ꝙ quicquid
naturarũ ÷ substantia dicipotest. Delnde
dic̃ hominem substantiã animatam. in eo ꝙ dt̃
non habent . In eo ꝙ dic̃ rationalis. segregat eũ
ab omnibus rationẽ non habentib: In eo ꝙ dt̃
untur . & sic ꝑuenit ad proprietatẽ hominis.
.i. risus. capax quia solius est hominis.
Quot species sunt diffinitionum.¬

Expanded text:
odo enim velim ut diffinitionum modos et divisiones enuclees mihi. Et primum dicito,divisam propria significatione concludens.-- C. ncipientem a genere, dehinc paulatim currendo per partes devenire debet ad id, in quo solum est id, quod diffinitum est: ut hi qui signa formant, primo immensum sibi deligunt lapidem, dehinc paulatim minuendo et abscindendo superflua ad formandos vultus et membra perveniunt. Sic diffinitio a genere incipiens, depulsa paulatim generalitate verborum ad proprium demonstrandae rei cubilesubstantia animata, rationalis, mortalis, risus capax. A latitudine substantiae primo haec incipit diffinitio; quia quidquid naturarum est, substantia dici potest. Deinde dicit hominem substantiam animatam; in eo, quod d est vitam, non habent. In eo, quod dicit, rationalis, segregat eam ab omnibus rationem non habentibus. In eo, quountur. Et sic pervenit ad proprietatem hominis, id est, risus capax, quod solius est hominis. Quot species sunt diffinitionum
Abbreviated transcription (Latin):
nus diligent̃ agnoscat . N euots̃ causarũ genera.¬
A Qumq: honestũ. amirabilet humile anceps
obscrirũ honestũ cause genus ẽ. cuistã tim sine
oratione nr̃a fauet auditoris animt ammirabile
glegitur ab auditore & ñ magnopere adtenden¬
dũ uidetur. anceps in quo aut iudicatio dubia ẽ.
aut causa & honestatis & tupitudinis particeps
ut bene uolentiã pariad & offensionẽ. obscurũ
inquo aut tardi auditores̃. aut difficilioribus
ad cognoscendũ negotus causa ẽ. inplicata.

Expanded text:
nus diligenter agnoscat. CAR. Quot sunt causarum genera?nus diligenter agnoscat. CAR. Quot sunt causarum genera?inque: honestum ammirabile humile anceps obscurum. Honestum causae genus est, cui statim sine oratione nostra fauet auditoris animus. Ammirabile, glegitur ab auditore, et non magnopere attendendum uidetur. Anceps est in quo aut iudicatio dubia est, aut causa et honestatis et turpitudinis particeps, ut beniuolentiam pariat et offensionem. Obscurum in quo aut tardi auditores sunt, aut difficilioribus ad cognoscendum negotiis causa cernitur implicata.
Abbreviated transcription (Latin):
uia desidiosũ studiũ & lixoriosũ oum ꝓferetꝰ.
Abauditorũ ꝑsona bene uolentia captabit᷑. Sires
ab his fortit̃. sapient̃ mansuete . geste ꝓferent᷑
Vtnequaquã assenteatio nimia signific&ur. side
his quã honesta ex istimatio. quantaq: eox iudi
cii & auctoritatis exspectatiosit ostendit᷑. abreb
si nr̃am causã laudando extollimus. alioꝵ causã
ꝑstẽptũ depͥmemo attentos ł faciem: side mon¬
strabim: eaquae dicturi erim: magna noua
incredibila eẽ. aut ad om̃s. aut adeos qui audi¬
ent: aut ad aliquos in lustres homines. aut addeos
inmortales. aut ad sumã reipuplicȩ ꝑtinere.
& si pollicemur nos braeui nr̃am causã demon¬
straturos. atq: exponem: Indicationẽ. aut iudica¬
tiones. si plures erant dociles auditores faciemus.
Si aꝑte ac breuit̃ sũmã causȩ exponemus. hocẽ.
in quo consistat controuersia Sed quibene ex¬
ordiri uol&. primo nec esse . ẽ: ut suue causae ge¬

Expanded text:
via, desidiosum studium et luxuriosum otium profe- retur. via, desidiosum studium et luxuriosum otium profe- retur. ab auditorum persona benivolentia captabitur, si res ab iis fortiter, sapienter, mansuete gestae profe- rentur, ut ne qua assentatio nimia significetur, si de iis quam honesta existcii et auctoritatis exspectatio sit, ostenditur. A rebus, si nostram causam laudando extollimus, aliorum causam per contemptum deprimemus. Attentos autem faciemus, si demonstrabimus ea quae dicturi sumus, magna, nova, incredibilia esse; aut ad omnes, aut ad eos qui audient, aut ad aliquos illustres homines, aut ad deos immortales, aut ad summam reipublicae pertinere: et si pollicemur nos brevi causam nostram demonstraturos, atque exponemus judicationem aut judicationes, si plures fuerint. Dociles auditores faciemus, si aperte et breviter summam causae exponemus; hoc est, in quo consistat controversia? Sed qui bene exordiri volet, primo necesse est, ut suae causae ge
Abbreviated transcription (Latin):
it mibi uid&ur hoc summe curandũ est
ut beneuolus attentus docilis efficiat᷑ auditor¬
Κ S ed quonam modo hocidẽ effici possit uelĩ stire
Quattuor ex locis bene uolentia comparat ab nr̃a
ab aduersiorũ. abiudicũ ꝑsona. a causa. ab nr̃a
fide nris factis & officiis sine arrogantia dicemus
Si crimina in lata & aliquas minus honestas suspici¬
ones iniectas diluemosiq in cõmoda acciderint
autq instent difficultates ꝓferimꝰ sip̃ce & obse
cratione humili ac suppliciutemur. Abuersariorũ
autẽ. sieos aut inodiũ. aut inuidiã. aut incontẽp¬
tũ adducemus. In odiũ ducent̾ siꝙ eoꝵ spurce. suꝑ¬
be. crudelit̃ malitiose factũ ꝓferetꝰ. In iudiã si
uis eorũ potentia. diuitiae. cognatio. pecuniae.
ꝓferent᷑ a tq eoꝵ usus arrogans & intollerabilis¬
& ut his reb magis uideant᷑ quã causae sua ⁊ fidere.
Nteptũ adducent̃ si coꝵ inercia. neglegentia. igna

Expanded text:
Ut mihi videtur, hoc summe curandum est, Ut mihi videtur, hoc summe curandum est, ut benevolus, attentus, docilis efficiatur auditor. Sed quonam modo hoc idem effici possit, velim scire.--ALB. Quatuor ex locis benevolentia comparatur. A nostra, ab adversariorum, a judicum persona, a causa. A nostra: si de nostris factis et officiis sine arrogantia dicemus; si crimina illata et aliquas minus honestas suspiciones injectas diluemus; si quae incommoda acciderint, aut cratione humili ac supplici utemur. ab ad- versariorum autem, si eos aut in odium aut in invidiam aut in contemptionem adducemus. in odium ducentur, si quod eorum spurce, superbe, crudeliter, malitiose factum proferetur; in invidiam, si vis eorum, potentia, divitiae, cognatio pecuniae proferentur atque eorum usus arrogans et intolerabilis, ut his rebus magis vi- deantur quam causae suae confidere; nem adducentur, si eorum inertia, neglegentia, igna-
Abbreviated transcription (Latin):
Siaut cõmodũ nullũ fuisse. aut paruũ aut aliis
in cõmodũ sibi maius quã commodũ dic&.
ut nequaquam fuerit illius cõmodiꝙ expeti¬
tum dicatur magnitudo. aut cũ eo in cõmodo
ꝙ acciderit. aut cũ illo periculo ꝙ subeatur
comparandum. qui omnes loci similit̃ in in cõ¬
mod quoq: uitatione tractabuntur.
singul arũ ꝑsonarũ. quantũ ad officiidecorẽ.
Iudex intribunali causa in medio ante eum
adlaudem uel poenam posita ut forte patriae
defensio ł perditio. accussator adsinistrã
causae & defensor addexterã testes retro.
A Nabent iudex sceptro aequitatis armandus ẽ
Accussator pugione malitiae. defensor clỹ¬
peo pietatis. Testes tuba ueritatis. stantiis
Aꝗuid nisi singulae totius causae partes.
daẽ. oratio causae. ex ordiũ . narratio. par
ris idoneae canparans ad reliquã dictionẽ.
Κ ꝗ uomodo hoc efficitur. A primo ut beni¬
uolũ attentũ docilem efficias auditorẽ.

Expanded text:
si aut commodum nullum fuisse, aut parvum, aut aliis si aut commodum nullum fuisse, aut parvum, aut aliis incommodum sibi majus quam commodum dicet, ut nequaquam fuerit illius commodi, quod expetitum dicatur, magnitudo; aut cum eo incommodo, quod acciderit, aut cum eo periculo, quod subeatur, comparandum: qui omnes loci similiter incommodi quoque vitatione tractabuntur. singularum personarum.--ALB. Judex in tribunali, causa in medio ante eum ad laudem vel ad poenam posita, ut forte patriae defensio vel proditio. Accusator ad sinistram. Causae defensor ad dextram. Testes retro --ALB. Habent. Judex sceptro aequitatis armandus est, accusator pugione malitiae, defensor clypeo pietatis, testes tuba veritatis. DE PARTIBQuid, nisi singulae totius causae partes. da est oratio. Causae exordium, naris idonee comparans ad reliquam dictionem CAR. Quomodo hoc efficitur?--ALB. Primo, ut benevolum, attentum, docilem efficias auditorem. CAR.
Abbreviated transcription (Latin):
affectionẽ uerbis & sententiis amplificare de¬
bebit. & ostendere quantauis sit amoris. quani¬
ta animi ꝑturbatio ex iracundia fiat. aut ex
aliqua causa earũ.q in pulsum aliquẽ id fe
tali ꝑ turbatione cõmotus animus accesserit.
inpulsu aliquid simile cõmiser̃. Cum aut̃ ñ
inpulsione uerũ ratiocinatione aliquẽ cõmi¬
sisse . quid dic&. quid commodi sit secutus.
A ut quid in cõmodi fugerit de monstrabit. &¬
id augebit quam maximae ut sigloriae causa
quantã gloriã consecuturam existimanrit.
Item si dominationis. sipec uniae . si amicitiae.
si inimicitiarũ. & omnino quicquiderit ꝙ cau¬
se prodesse dic&. idsummae augere debebit.
Defensor aut̃ ex ꝯtrario primum inpulsionẽ aut
nullã fuisse dic&. aut si fuisse conced& extiriũ¬
abit. & paruulam quandã fuisse de monstra¬
bit. aut ñ ex ea solere huius modi facta nascido¬
cebit. Ratio cinationis i suspiciones infirmabit.

Expanded text:
affectionemque verbis et sententiis amplificare deaffectionemque verbis et sententiis amplificare debebit, et ostendere quanta vis sit amoris, quanta animi perturbatio ex iracundia fiat, aut ex aliqua causa earum, quae impulsum aliquem ad itali perturbatione commotus animus  Edit., quiimpulsu aliquid simile commisere. Cum autem non impulsione, verum ratiocinatione aliquem commisisse quid dicet, quid commodi sit secutus, aut quid incommodi fugerit, demonstrabit, et id augebit quam maxime. Ut si gloriae causa, quantam gloriam se consecuturum existimarit. Item si dominationis, si pecuniae, si amicitiae, si inimicitiarum, et omnino quidquid erit, quod causae prodesse dicet, id summe augere debebit. Defensor autem ex contrario. Primum impulsionem aut nullam fuisse dicet; aut si fuisse concedet, extenuabit, et parvulam quamdam fuisse demonstrabit; aut non ex ea solere hujusmodi facta nasci docebit. Ratiocinationis autem suspiciones infirmabit,
Abbreviated transcription (Latin):
Duobus himpulsione .ł. ratiocinatione. In pul¬
sio ẽ. quȩ sine cogitatione. ꝑ quandam affec
tionem animi facere aliquid hortatur. ut
amor. iracundia. aegritudo ui nolentia: & om¬
nino omnia. in quibus animus it auidetur.
affectus fuisse ut remꝑ spicere cũ consilio
& cura non poterit. & id qđ facit impetu
quoda manimi pocius quam cogitatione fe¬
cerit. Ratio cinatio l ẽ. diligens & conside¬
rata faciendi a liquid aut ñ faciendi ex cogi
tatio. ea dicetur inter fuisse tũ cum facien¬
di aliquid aut non faciendi certa de causa
uit asiasse aut secutus eẽ. animus uidebitur.
Si amicitiae quid causa factũ dr̃. si inimici
ul ciscendi. Si metus. sigloriae. si peniae:
deniq: ut omnia generatĩ amplectamur. ali¬
cuius retenendi augendi ad ipiscendiue cõmodi
aut gõ. reieciundi diminuendi. deuitandiue
inpulsione seuratiocinatione utideb&.¬
A Ergo accus sator cum inpulsione aliquid factũ
eẽ dic&. illi impetũ & quandã cõmotionẽ animi

Expanded text:
ur in inpulsionem et in ratiocinationem. inpulsio est, quae sine cogitatione per quandam affec- tionem animi facere aliquid hortatur, ut amor, iracun- dia, aegritudo, vinolentia et omnino omnia, in quibus animus ita videtur affectus fuisse, ut rem perspicere cum consilio et cura non potuerit et id, quod fecit, impetu quodam animi potius quam cogitatione fecerit. ratiocinatio est autem diligens et considerata faciendi aliquid aut non faciendi extatio. Ea dicetur interfuisse tunc, cum faciendi aliquid aut non faciendi certa de causa vitasse, aut secutus esse animus videbitur: si amicitiae causa quid factum dicitur; si inimici ulciscendi; si metus, si gloriae, si pecuniae, denique, ut omnia generatim amplectamur, alicujus retinendi, augendi, adipiscendive commodi; aut contra rejiciendi, diminuendi, devitandive ensor impulsione seu ratiocinatione uti debet?--ALB. Ergo accusator, cum impulsione aliquid factum esse dicet, illum impetum et commotionem animi,
Abbreviated transcription (Latin):
quid sit dialectica. A Dia lectica ẽ. disciplina
rationalis quaerendi. difiniendi. & disserendi
& iamuera a falsis discernendi potens.
R Unde dicta dialectica. ADicta ẽ. dialectica
quia in ea dedictis disputatur. nam lectori dic
MDialectica & rethoricaest quia in manu homi¬
facundiae campos copioso sermone discurrit.
illa uerba contrahit. ista discendit. dialectica
siquidem ad inueniendas res acutior. rethorica
ad inuentas dicenda facundior. illa ra

Expanded text:
quid sit dialectica?-- A. Dialectica est disciplina quid sit dialectica?-- A. Dialectica est disciplina rationalis quaerendi, diffiniendi et disserendi, etiam et vera a falsis discernendi potens.-- C. Unde dicta est dialectica?-- A. Dicta est dialectica, quia in ea de dictis disputatur. Nam lecton  λέξA. Dialectica et rhetorica est, quod in manu homifacundiae campos copioso sermone discurrit. Illa verba contrahit; ista distendit. Dialectica siquidem ad inveniendas res acutior; rhetorica ad inventas dicendas facundior. Illa ra
Abbreviated transcription (Latin):
phisica diuiditur. A N .iiii. arit meticã. Geo¬
metricam musicam. astronomiam. KI N qt̃
cam&retharicam. in his quoq: generib trib:
philo sophiae. & iam eloquia diuina consistunt.
E Quomodo. ANam aut denatura dis putare soleñ
ut ingenesi & in ecclesiasten. aut demoribus
ut in prouerbus & in omnibus sparsim libris
aut deloica. proqua nr̃i theo loicam sibi uindi¬
cant ut icantico canticorum & sc̃o euangłio
Theoloic a quid est. Aheo loica ẽ q latine laa¬
spectiua dr̃ qua suꝑ gressi uisibilia dediuinis
& caelestibus a liquid mente solum contempla¬
mur Nam inhas quoque duas partes philoso¬
phia uera diuiditur .i. inspectiuam & actualẽ.
R Actualis q: est. A Actualisẽ q in operationib:
huic uitae mortali necessarius consistit. ꝑ
per illam uero ds̃. amatur spem & fide colitus.
Nullus sapiens ΚUere nullus sapiens. sed ꝑgami

Expanded text:
physica dividitur?-- A. In quatuor: arithmeticam, geophysica dividitur?-- A. In quatuor: arithmeticam, geometriam, musicam, astronomiam.-- C. In quot rhetoricam. In his quippe generibus tribus philosophiae etiam eloquia divina consistunt. C. Quomodo?-- A. Nam aut de natura disputare solent, ut in Genesi et in Ecclesiaste; aut de moribus, ut in Proverbiis et in omnibus sparsim libris; aut de logica, pro qua nostri theologicam sibi vindicant, ut in Canticis canticorum et sancto Evangelio. C. Theologica quid est?-- A. Theologica est, quae Latine inspectiva dicitur, qua supergressi visibilia de divinis et coelestibus aliquid mente solum contemplamur. Nam et in has quoque duas partes philosophia vera dividitur, id est, in inspectivam et actualem. C. Actualis quae est?-- A. Actualis est, quae in operationibus huic vitae mortali necessariis consistit. Per per illam vero Deus amatur, spe et fide colitur.-Nullus sapiens.-- C. Vere nullus sapiens. Sed pergamus
Abbreviated transcription (Latin):
ne fecimus. uidetur condignum
one de ea disputare incipiamus. dignum.
rimo omnium dic unde dictasit philosophi a
Ab amore sapientiae. Namphilo sophia amor
onem. A P hilo sophia ẽ. naturae inquisitio
rerum humanarum diuinarumq cognitio
quantum homini possibile est aestimare.
bene uiuendi. meditatio mortis. contemptus
seculi. quod magis conuenit. xp̃ianis. qui
seculi ambitione calcata. disciplinabili simi¬
litudine futurae patriae uiuunt. R Ex qua
materia constat. AScientia & opinatione.¬
Rscientia quidẽ. Scientia ẽ cũ res aliqua
certaratione percipitur. ut eclipsin solis luna¬
ri corporis obiectum est. R O pinatio quid est.
AOpinatioẽ cum incertares lat& & nulla firma
ratione diffiniri potest. ut magnitudo cacli
ethica. moralis. loicarationalis. R Officia sin¬
gularũ specierum pende. A INphisica igitur
causaq: rendi. In ethica ordo uiuendi. In lo ica
ratio intellegendi uersatur . R IN quot species

Expanded text:
 fecimus, videtur condignum,one de ea disputare incipiamus.-- Albinus. dignum.-- C. Primo omnium dic unde dicta sit philosophia?-- A. Ab amore sapientiae. Nam philosophia amor onem.-- A. Philosophia est naturarum inquisitio, rerum humanarum divinarumque cognitio, quantum homini possibile est aestimare. bene vivendi, meditatio mortis, contemptus saeculi; quod magis convenit Christianis, qui saeculi ambitione calcata disciplinabili similitudine futurae patriae vivunt. C. Ex qua materia constat?-- A. Scientia et opinioneC. Scientia quid est?-- A. Scientia est cum res aliqua certa ratione percipitur, ut, eclipsis solis lunaris, corporis objectu est.-- C. Opinio quid est?-- A. Opinio est, cum incerta res latet et nulla firma ratione diffiniri potest, ut, magnitudo coeli, ethica moralis, logica rationalis.-- C. Officia singularum specierum pande.-- A. In physica igitur causa quaerendi, in ethica ordo vivendi, in logica ratio intelligendi versatur. C. In quot species
Abbreviated transcription (Latin):
GICAM:
phis natura. phisica naturalis que denatura omniũ
g̃. moralis latine q: in actione & in causa recte uiuendi
uensatur. lo is g̃. Ratio latine loicarationalis quae
uad discernendum uerum a falsis disponitur.

Expanded text:
gica. Physis natura; Physica naturalis, quae de natura omniumEthica Graece, moralis Latine, quae in actione et in causa recte vivendi versatur. Logos Graece, ratio Latine. Logica rationalis; quae ad discernendum verum a falsis disponitur.