comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
diũ quod messoribus ab al¬
culz parauerat in iudea:da¬
meli misit in chaldea. Ipse
panes in deserto multiplii¬
cauit: ex quibus tantam
hominũ multitudinẽ satia¬
iit. Ipse dat iumentis escã
ipsorũ: et pullis coruorũ.
inuocantibus eum: Epse
pascit uolatilia celi: que
non serũt neq metũt: ne¬
q congregant in horrea
slonne ⁊nos. magis plu¬
ris sumus illis: Non itaq
eciam si nobis defuerint
humana solacia: de dei
presencia diffidimus et
prouidencia. Cum potẽs
sit. de lapidibus istis quos
uidemus panes facere:
et aquã in uinũ cõuertere:
qui eciam cum uoluerit
potens est dare niuem si¬
eut lanã: et nẽbulam. ut
cinerem spirgere: De tã¬
ta igitur eius potencia et
bonitate confisi: iterũ ac
iterũ humiliter supplicamꝰ:
ne desideriũ nostrum ultra
differas: aut nos in hac
nostra petitione cõfundas:
Tunc beatus hugo: eorũ
cõstanciam. et incepto pro¬
posito perseueranciã. con¬

Expanded text:
dium, quod messoribus Habadium, quod messoribus Habacuc paraverat in Judaea, Danieli misit in Chaldaeam. Ipse panes in deserto multiplicavit, ex quibus tantam hominum multitudinem satiavit. Ipse dat jumentis escam ipsorum, et pullis corvorum invocantipascit volatilia coeli, quae non serunt, neque metunt, neque congregant in horrea. Nonne et nos Domino pluris sumus illis? Non itaque, etiamsi nobis defuerint humana solatia, de Dei praesentia diffidemus, et providentia, cum potens sit de lapidibus istis, quos vidimus, panes facere, et aquam in vinum convertere. Qui etiam, cum voluerit, potens est dare nivem sicut lanam, et nebulam sicut cinerem spargere. De tanta igitur ejus potentia et bonitate confisi, iterum ac iterum humiliter supplicamus, ne desiderium nostrum ultra differas, aut nos in hac nostra petitione confundas. Tunc beatus Hugo, eorum constantiam, et in coepto proposito perseverantiam con
Abbreviated transcription (Latin):
penitendũ querimus: Et
quãuis infirmisimus ⁊ fra¬
giles: in dei tamen qui po¬
tens est. misericordia con¬
fidimus. et speramus: ut
qui nobis dedit huc uemi¬
endi uoluntatẽ: dabit et
perseuerandi potestatem:
Cum non sit abreuiata ma¬
nus eius: quominus sicur
olimĩta ⁊ in nobis nũne:
Sumagnalia sua possit osten.¬
dere. ꝑpse enim scopulos
torrentiũ inclinauit: ut re¬
quiesceret populus ĩ arnon:
et recumberet in finbus
moabitarũ gpse ionathã
et armigerũ eius: reptãtes
omambus ⁊ pedibus: peri
eminentes petras ⁊ scõpul¬
los in modum dentiũ prer¬
ruptos: de bostiũ maniby.
data sibi de eis nictoria liz¬
berauit: Ipse tantã multi¬
tudinem filiorũ isrãel. ete
uulgus imimerabile in
deserto:mãna dẽ celo mĩs¬
so nutriuit. Uunquid et
nunc panem dare. non po¬
sterit: aut parare mensain
populo suo: Ipse cornis
precepit ut pascerẽt heliã
incarmelo: qui ⁊ pauerũt
paulũ in egipto: ꝑpse prã¬

Expanded text:
poenitendum quaerimus. Et poenitendum quaerimus. Et quanquam infirmi sumus et fragiles, in Dei tamen, qui potens est, misericordia confidimus, et speramus, ut qui nobis dedit huc veniendi voluntatem, dabit et perseverandi potestatem cum non sit abbreviata manus ejus, quominus, sicut olim, ita et nobis nunc magnalia sua possit ostendere. Ipse enim scopulos torrentium inclinavit, ut requiesceret populus in Arnon, et recumberet in finibus Moabitarum. Ipse Jonathan et armigerum ejus, reptantes manibus et pedibus, per eminentes petras et scopulos, in modum dentium praeruptos, de hostium manibus, data ipsis de illis victoria, liberavit. 33. Ipse tantam multitudinem filiorum Israel et vulgus innumerabile in deserto manna de coelo misso nutrivit. Nunquid et nunc panem dare non poterit, aut parare mensam populo suo? Ipse corvis praecepit ut pascerent Eliam in Carmelo, qui et paverunt Paulum in Aegypto. Ipse pran
Abbreviated transcription (Latin):
mire altitudinis rupes:
que uelut recte linee sur¬
sum se erigunt: et ĩ cul¬
men tandem pene coeũt:
ita ut introeuntibus hor¬
rori sint ⁊ terroriz Et ut
paucis agam : tanta esti
loci illius asperitas: tan¬
tus horror: ut career po¬
tius aut purgatorii locus:
ꝙͣ humane uite habitacu¬
lum dici possit. Unde
difficile uidetur. sine sin¬
gulari dono dei:apud quẽ
nichil est ĩpossibile. hoĩes
illuc habitare posse: aut¬
i saltem dui perseuerare,
Scitis autem fratres mer:
ꝙͣ graue sit post missã ma¬
nũ ad aratrũ: retro aspicere.
Unde metuendũ est exem¬
plum uxoris loth. que rea¬
tro respexit: et ubi respexit.
ibi remansit: et in salem cõ¬
uersa est: ut suo prudentes
condiret exemplo: C um
itaq uerbis istis. finem de¬
disset beatissimus episco:¬
pus: beatus bruno respõ¬
dit :Reuerendissime pa¬¬
ter. terribilis prõfecto est
ut audiuimus: et iam inl
parte cernimus: locus iste
Nos antemlocũ talem ad

Expanded text:
mirae altitudinis rupes, mirae altitudinis rupes, quae velut rectae lineae sursum se erigunt, et in culmen tandem pene coeunt, ita ut introeuntibus horrori sint et terrori. 32. Et ut paucis agam, tanta est loci illius asperitas, tantus horror, ut carcer potius aut purgatorii locus, quam humanae vitae habitaculum dici possit. Unde difficile videbitur sine singulari dono Dei, apud quem nihil est impossibile, homines illic habitare posse, aut saltem diu perseverare; scitis autem, fratres mei, quam grave sit post missam manum ad aratrum retro aspicere. Unde metuendum est exemplum uxoris Lot, quae retrospexit, et ubi aspexit, ibi remansit, et in salem conversa est, ut suo prudentes condiret exemplo. Cum autem verbis illis finem fecisset beatissimus episcopus, B. Bruno respondit: Reverendissime Pater, terribilis profecto est, ut audivimus, et jam in parte cernimus, locus iste. Nos autem locum talem ad
Abbreviated transcription (Latin):
non sunt sicut egiptus.
thebais. scithis. aut pale¬
stina: Est enim in monti¬
bus istis altissimis: quos
cernitis inter ceteras soli¬
tudines : heremus quedã.
que cartiisi a nuncupatur:
decem fere miliaribus a
ciitate distans: ⁊ampla
quidem. sed penitus in ha¬
bitata⁊ solis  feris  peruia:
chominibus uero ⁊ cẽteris
domesticis animãtibus
propter loci asperitatẽ:
pene incognita: Altis et
tanꝙͣ excisis hinc inde
rupibus ⁊ scopulis circũ¬
uallata: infructuosis ar¬
boribus consita: supran
modũ frigida: et proma¬
iori parte temporis. niui¬
bus operta Et adeo pro¬
ꝑtereasterilis ⁊ infructu¬
osa: ut nichil in ea seriua¬
leat siue meti: In cuius
medio est quidam par¬
uus fliuuius: qui guerus
mortuus. quasi quedam
ymago mortis dicitur:
ex circũstantibus undiq
montibus collectus: et
cũ strepitu maximo: tor¬
rentiũ aut inund antium
aquarũ more fluens: Ad
uero difficilis ⁊ periculo¬
sus: utpote inter duas

Expanded text:
non sunt sicut Aegyptus, non sunt sicut Aegyptus, Thebais, Scythia, aut Palaestina. Est enim in montibus istis altissimis, quos cernitis inter caeteras solitudines, eremus quaedam, quae Carthusia nuncupatur, decem fere milliaribus a civitate distans, ampla quidem, sed penitus inhabitata, solis feris pervia; hominibus vero et caeteris mansuetis animantibus propter loci asperitatem pene incognita, altis et tanquam excisis hinc inde rupibus et scopulis circumvallata, infructuosis arboribus consita, supra modum frigida, et pro majore parte temporis nivibus operta, et adeo praerupta, sterilis, et infructuosa, uti nihil in ea seri valeat sive meti. In cujus medio est quidam parvus fluvius, qui Gnerus mortuus, quasi quaedam imago mortis, dicitur, ex circumstantibus undique montibus collectus et cum strepitu maximo, torrentium aut inundantium aquarum more, fluens. Ad vero difficilis et periculosus, utpote inter duas
Abbreviated transcription (Latin):
constituũt: que sibi inui¬
cem aduersantur: dei scili¬
cet et diaboliz. Deus au.¬
tembonus ymino sũmũ
bonũ est: Mundus uero.
totus in maligno positꝰ ẽ
Hinc pre ceteris magis
dilectus apostolus ait.
Quod siquis diligit mũ¬
dum: non est caritas pa¬
tris in eoz Onde cũ decre¬
uisset deus sodomorũ ci¬
uitates delere: Ait ange¬
olus ad beatum loth qui
iad dei ciuitatem pertine.¬
bat: salua inquit animã
tuã: noli respicere post
tergũ: nec stes in omni
circa regione: sed in mõ¬
⁊te saluum te fac: ne ⁊ tuz
simł pereas: Mancti enĩ
illi. quibus dignus non
erat mundus apostolo
teste: egentes. angusti ati.
afflicti. circuierũt in me¬
lotis: in pellibus caprinis:
in solitudimbus errantes:
in montibus et speliincis:
et in cauernis terre. Et
ideo testimonio  fidei: pro¬¬
batr inuenti sunt. Quoꝵ
uestigia sequi. et imitari
landabile est ⁊ uitile: sed
difficile: In regionibus
istis frigidis maxue: que

Expanded text:
constituunt, quae sibi inviconstituunt, quae sibi invicem adversantur, Dei scilicet et diaboli. Deus autem bonus, imo summum bonum est. Mundus vero totus in maligno positus est. Hinc prae caeteris magnis dilectus apostolus ait: « Si quis diligit mundum, non est charitas Patris in eo. » Unde cum decrevisset Deus Sodomorum civitates delere, ait angelus ad beatum Lot, qui ad Dei civitatem pertinebat, « Salva, inquiens, animam tuam, et noli respicere post tergum, nec stes in omni loco circa regionem, sed in monte salvum te fac, ne et tu similiter pereas. » Sancti enim illi, quibus dignus non erat mundus, Apostolo teste, « egentes, angustiati, afflicti, circuierunt in melotis, in pellibus caprinis, in solitudinibus errantes, in montibus et speluncis, et in cavernis terrae. » 31. Et ideo testimonio fidei probati inventi sunt. Quorum vestigia sequi et imitari laudabile est et utile, sed difficile in regionibus istis frigidis maxime, quae
Abbreviated transcription (Latin):
et sua benigna clemencia.
pia erogatione cõcedere:
in quo a mundi huius
periculis. et ab hominũ
ceterorũ consortio segre¬
gati. desideriũ suũ perfi¬
cere :soli deo digne ser¬¬
uire: et dignũ sibi habita¬
culũ possent construerez
Hec audiens beatissimus
episcopus: tãꝙͣ non am¬
plius de uisione. quã i.am
impletã indebat sollicitus:
eos cum ingenti gaudio.
non solum gratanter. sed
eciam reuerenter suscepit:
et benigne tractauit. Oi¬
bus ⁊ insionẽ illam quam
nocte illa per somũ uide¬
rate en arraiit. Etiait. Fra¬
tres ⁊ filiimei in xp̃o dilec¬
tissum: propositũ et desi¬
deriũ uestrum. nedũ non
reprimo: sed potius uehe¬
menter accendo: Mũdus
enim iste. talibus ⁊ tantis
plenus est laqueis: peri¬
culis. calamitatibus ⁊ mi¬
seriis: ut electos plerũq
cogat prospera queq des¬
picere: et deum per aduer¬
sa querere: cum non pos¬
sint. deũ suul cum mũdo
diligere. Mam duo isti¬
amores. duas ciuitites

Expanded text:
et sua benigna clementia, pia erogatione concedere; in quo a mundi hujus periculis, et ab hominum caeterorum consortio segregati, desiderium suum perficere, soli Deo digne servire, et dignum ipsi habitaculum possent exstruere. 30. Haec audiens beatissimus episcopus, tanquam non amplius de visione, quam jam impletam videbat, sollicitus, eos cum ingenti gaudio, non solum gratanter, sed etiam reverenter suscepit, et benigne tractavit. Quibus et visionem illam, quam nocte illa per somnum viderat, enarravit, et ait: Fratres et filii mei in Christo dilectissimi, propositum et desiderium vestrum non solum non reprobo, sed etiam vehementer commendo. Mundus enim iste, talibus et tantis plenus est laqueis, periculis, calamitatibus et miseriis, ut electos plerumque cogat prospera quaeque despicere, et Deum per adversa quaerere, cum non possint Deum simul cum mundo diligere. Nam duo isti amores duas civitates
Abbreviated transcription (Latin):
cum fitiret populus inde¬
orum: et murmuraret
ꝙ aquam inuenire non
posset: iussit dñs moysi
ut tangeret petram cum
uirga: Tetigit petram: et
petra undam maximam
fudit: sicut apostolus di¬
citz Bibebant autem: de
consequenti eos petraz Pe¬
tra autem erat xp̃s: Non
ĩmobilis petra: que ppłm
sequebatur. Et tu bĩoe: ut
te xp̃s sequatur. Uide my¬
sterium: Moyses hoc est
ꝓpheta. Pirga hoc est uerbũ
deiz Sacerdos uero dei tan¬
git petram et fluit aqua:
et bibit populus dei. Tan¬
git ergo sacerdos calicem:
redundat aqua in calice¬
et salit in uitam eternã:
et bibit populus dei. qui
dei gr̃am consecutus estz
Didicisti ergo hec: accipe ⁊
aliud: In tempore passioĩs
dñice cum sabbatũ magnũ
uiuebat dñs noster ih̃e
xpp̃s et latrones: missi fũt
qui ꝑtuterent eos: Qui¬
uenientes: inuenerũt de¬
xp̃m Tunc unus de mili¬
tibus lancea tetigit latus
enus: et de latere eius aqua
fluxit et sanguis: Aqua
guis ut redimeretz Qua¬
re de latere: Qma unde cul¬

Expanded text:
Cum sitiret populus Judaeorum, et murmuraret quod aquam invenire non posset, jussit Deus Moysi ut tangeret petram de virga. Tetigit petram, et petra undam maximam fudit, sicut Apostolus ait: Bibebant autem de consequenti petra, petra autem erat Christus. Non immobilis petra, quae populum sequete Christus sequatur. Vide mysterium. Moyses, hoc est Propheta; virga, hoc est verbum Dei. Sacerdos verbo Dei tangit petram, et fluit aqua, et bibit populus Dei. Tangit ergo sacerdos calicem, redundat aqua in calice, salit in vitam aeternam, et bibit populus Dei, qui gratiam consecutus est. Didicisti ergo hoc? Accipe et aliud. In tempore Dominicae passionis cum sabbatum magnum bat Dominus noster Jesus Christus vel latrones, missi sunt qui percuterent eos: venientes autem invenerunt detum; tunc unus de miltiibus lancea tetigit latus ejus, et de latere ejus aqua fluxit et sanguis . Quarguis, ut redimeret. Quare de latere? Quia unde cul
Abbreviated transcription (Latin):
ram oꝑata est gracia: nt
aquã uomeret petra. quã
nõ habebat natura: Sctañ¬
arath flimius lc̃o¬
amarissimꝰ erat. ut
litiens ppłs bibere nõ poss.
Moyses misit lignum in
aquã: et amaritudinẽ suã-
aquar natura deposint:quã
infusa subito gracia tempe¬
rauit. Sub helyseo ꝓpheta
uni ex filiis ꝓpħaꝵ excustũ
est ferrũ de securr. et statiz
ĩmersũ est: Rogauit hely¬
seũ qui amiserat ferrirr:
misit etiam helysus lignũ
in aquã: et ferrũ natait
Utiq etiam hoc pret̾ natu¬
ram factũ cognonimus:
Granior est eñ ferti speciẽ:
ramus gr̃am. Quod si tan
tum ualuit humana bñdic¬
tio ut naturã comuiteret
quid dicemus de ip̃a conse¬
cracione diuina: ubi uerba
dñ saluatoris oꝑantur q̃
Nam sacramẽtũ istud quod
citur. Quod si tantum̃ na¬
luit sermo helye ut ignez
de celo depõneret: nõ ualebit¬

Expanded text:
ram operata est gratia, ut ram operata est gratia, ut aquam vomeret petra, quam non habebat natura? Marath fluvius amarissimus erat, ut sitiens populus bibere non posset; misit Moyses lignum in aquam, et amaritudinem suam aquarum natura deposuit, quam infusa subito gratia temperavit. Sub Helisaeo propheta uni ex filiis prophetarum excussum est ferrum de securi et statim mersum est; rogavit Helisaeum qui amiserat ferrum; misit etiam Helisaeeus lignum in aquam et enatavittique et hoc praeter naturam factum cognoscimus; gravior est enim ferri species, ramus gratiam? Quod si tantum ualuit humana benedictio ut naturam conuerteret, quid dicimus de ipsa consecratione diuina ubi uerba ipsa domini saluatoris operantur? Nam sacramentum istud quod citur. Quod si tantum ualuit sermo Helie ut ignem de celo deponeret
Abbreviated transcription (Latin):
umbra: u̾itas qͣm figura.
corpꝰ auctoris q̃ mãna de celo
Aliud uideo. Quom
mauit. sz quod bñdictio cõ¬
secrauit: maiorẽq uim ẽẽ
bñdictionis qͣm nature: qr
bñdictione etiã natura ip̃a
mutat᷑ : Unde uirgã tene¬
bat moyses: ꝓiecit eam et
facta est serpens. Rursus
apprehẽdit caudam serpẽtis.
et in u̾ge naturã reu̾titur.
bides ergo ꝓphetica gr̃a bis
mutatã naturã esse: et ser¬
pentis et uirge. Currebãt
egypti flumina puro me
to uenit sanguis: cepit erũ
uus. Rursus ad ꝓph̃e pre
pplus hebreoꝵ: hinc egipci¬
is uallatus: inde mari con¬
cliisus. Uirgam leuauit mo-¬
yses: separaint se aqua: et
in murorũ speciẽ se congelã¬
uit: atq inter undas ua
pedestris apparint: Iordanis
retrorsũ conuersus: contra
naturã in sui fontis reu̾tit
exordiũ. Ronne uides na¬
turã uel maritimoꝵ fluc¬
esse mutatam: Sitiebat
ppłs patrũ: tetigit moyses
petram: et aqua de petra flũ¬
xit. Rũquid nõ preter natu¬

Expanded text:
umbra, ueritas quam figura, corpus auctoris, quam manna de celo. Aliud uideo quommavit, sed quod benedictio consecravit: majoremque vim esse benedictionis quam naturae; quia benedictionmutatur? Virgam tenebat Moyses, projecit eam et facta est serpens. Rursus apprehendit caudam serpentis et in virgae naturam revertitur. Vides igitur, prophetica gratia bis mutatam esse naturam et serpentis et virgae. Currebant Aegypti flumina puro aquum venis sanguis coepit erumpiis; rursus ad Prophetae precpulus Hebraeorum, hinc Aegyptiis vallatus, inde mari clausus. Virgam levavit Moyses; separavit se aqua, et in murorum speciem congelavit, atque inter undas via pedestris apparuit. Jordanis retrorsum conversus contra naturam in sui fontis revertitur exordium. Nonne claret, naturam vel maritimorum flucesse mutatam? Sitiebat populus patrum, tetigit Moyses petram, et aqua de petra fluxit. Numquid non praeter natu
Abbreviated transcription (Latin):
actum est autẽ
cum exissent
sacerdotes de
sanctuario: ne¬
bula impleuit
domum dñi: et non pote¬
rant sacerdotes stare et mi¬
nistrare propter nebulam:
Impleuerat enim gła dñi:
domum dñi: Tunc ait salo.¬
mon: Dñs dixit: ut habita

Expanded text:
actum est, cum exissent sacerdotes de sanctuario, nebula implevit domum Domini. Et non poterant sacerdotes stare, et ministrare propter nebulam. Impleverat enim gloria Domini domum Domini. Tunc ait Salomon. Dominus dixit, ut habita
Abbreviated transcription (Latin):
ait ut ubi ego sumet
uos sitis: ubi erant futuri
nisi in ipso: Ac per hoc est
etiam ipse in se ipso: et ideo
ibi illi ubi et ipse: hoc est
in ipso: Ipse est igitur uita
eterna: in qua futuri sumuꝰ
cum acceperit nos ad se: et
ipsa uita ȩterna quod ipse
est. in ipso est: ut ubi est
ipse et nos simus. hoc est
in ipso: Sicut enim pater
habet uitam in semetipso
et utiq non aliud est uita
quam habet nsi quod est
ipse qui hanc habet: sic
re in semetipso: cum ipse
sit eadem uita: quã habet
in semetipso: Nunquid au¬
tem nos uita quod est ipse
hoc erimus: cum in illa ui¬
ta hoc est in ipso esse ceperi.¬
mus: Non utiq: quia ipse
existendo uita habet uitã:
et ipse est quod habet: et
quod uita est in ipso: ipse
est in se ipso: nos autẽ nos
ipsa uita. sed ipsius uitȩ
participes sumus: Atq ita
ibi erimus: ut in nobis ip¬
sis non quod ipse est esse
possimus: sed nos ipsi non
uita. ipsum habeamus ui.¬
tam: qui se ipsum habet
uitam: eo quod ipse sit uita:

Expanded text:
ait, Ut ubi ego sum, et vos sitis, ubi erant futuri nisi in ipso? Ac per hoc est etiam ipse in seipso, et ideo ibi illi ubi et ipse, id est, in ipso. Ipse est igitur vita aeterna in qua futuri sumus, cum acceperit nos ad se: et ipsa vita aeterna quod ipse est in ipso est, ut ubi est ipse, et nos simus, hoc est, in ipso. Sicut enim habet Pater vitam in semetipso, et utique non aliud est vita quam habet, nisi quipse qui hanc habet. Sic am in semetipso, cum ipse sit eadem vita, quam habet in semetipso. Nunquid autem nos vita quod est ipse, hoc erimus, cum in illa vita, hoc est in ipso esse coeperimus? Non utique, quia ipse existendo vita, habet vitam, et ipse est quod habet; et quod vita est in ipso, ipse est in seipso. Nos autem non ipsa vita, sed ipsius vitae participes sumus; atque ita ibi erimus, ut in nobis ipsis non quod ipse est, esse possimus, sed nos ipsi non vita, ipsum habeamus vitam, qui seipsum habet vitam, eo quod ipse est vita.
Abbreviated transcription (Latin):
defimiuit dñs: dicens: Maio¬
rem hac dilectionẽ nemo ha¬
bet: ut animã suam ponat
quis pro amicis sins: Quia er¬
go superius dixerat. hoc est
mandatũ meum ut diligatis
muicem sicut dilexi uos: qui¬
bus uerbis addidit quod nunc
audistis: maiorẽ hacdilectio¬
nem nemo habet ut animã
suam ponat quis pro amicis
sins: fit ex hoc consequens.
quod idem iste euanglista

Expanded text:
inus dicens: Majorem hac dilectionem nemo habet, quam ut animam suam ponat quis pro amicis suis. Quia ergo superius dixerat: Hoc est mandatum meum ut diligatis invicem, sicut dilexi vos, quibus verbis addidit quod nunc audistis: Majorem hac dilectionem nemo habet, quam ut animam suam ponat quis pro amicis suis, fit ex hoc consequens, quod idem iste evangelista
Abbreviated transcription (Latin):
me: accipiet in hoc seculo.
centies tantum. Habebat
ergo ille discipulus.cen¬
tupliciter plura quã dimi¬
serat: in que eius ma¬
illi donauerat: sed ĩ illa
societate. beatus iohannes
acceperat centuplũ: ubi
nemo dicebat aliqͥd suũ:
sed erant illis omnia
cõmunia : sicut in actibꝰ
apostolorum scriptũ est.
enĩ apostoli quasi
nichil habentes: et oĩa
possidentes. Quomodo
ergo matrem magistri
et domini sui. discipulus
et famulus accepit in
sũa: urbi aliquid suum
nemo dicebat: An quia
paulopost. in eodẽ libro
legitur. quotquot enim
possessores prediorũ aut
domoꝵ erant: uendẽtes
afferebant precia illorũ.
et ponebant ante pedes
apostolorũ: distribuebat᷑
autem unicuiq. sicut¬
cuiq opus erat: intelli¬
gendũ est sic distributũ
fuisse huic discipulo. quod
opus erat: ut illic etiã
beate marie. tanꝙͣ ma¬
tris eius portio p̾oneret᷑:
Magis itaq sic debemius
accipere. quod dictũ est.
ex illa hora accepit disci¬

Expanded text:
me, accipiet in hoc saeculo me, accipiet in hoc saeculo centies tantum . Habebat ergo ille discipulus centupliciter plura quam dimiserat, in quae susciilla donaverat. Sed in ea societate beatus Joannes perceperat centuplum, ubi nemo dicebat aliquid suum, sed erant illis omnia communia, sicut in Actibus apostolorum scriptum est . enim Apostoli erant, quasi nihil habentes, et omnia possidentes . Quomodo ergo matrem magistri et Domini sui discipulus et famulus accepit in sua, ubi aliquid suum nemo dicebat? An quia paulo post in eodem libro legitur, Quotquot enim possessores praediorum vel domorum erant, vendentes afferebant pretia eorum, et ponebant ad pedes Apostolorum: distribuebatur autem unicuique prout opus erat , intelligendum est sic distributum fuisse huic discipulo quod opus erat, ut illic etiam beatae Mariae tanquam matris ejus portio poneretur; magisque sic debemus accipere quod dictum est, Ex illa hora suscepit eam disci
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ domesticũ:. quã pa¬
rentes. filiis. aut parenti
bus filiis Huius itaq
saluberrinii: precepti. ipse
magister bonus suis de
se ipsor constituebat exẽm¬
plũ: quande nõ ut fa¬
mule deus quã creaue¬
u rat et regebat . i sed ut
matei homo de qua crea-¬
tus fuerat. et quam re¬
linquebat : alterũ pro
se quodãmodo filium
prouidebat. Nani cur
hoc fecerit : quod sequit᷑
indicat. Nit enĩ euan¬
gelista. Ex illa hora
accepit eam discipulus
in sua: de seipso dicens.
cõmemorare solet.
quod eum diligebat ih̃s:
qui utiq omnes: sed
ipsum pre ceteris et fa¬
miliarius diligebat: ita
ultimo super pettus suũ
discumbere faceret. Et¬
quod per eum fuerat¬
mundo predicaturus:
diuinã excellentiam hoc
modo altius cõmendaret.
Sed in que sua. iohãnes
matrem domini accẽpit:
Neque eiũ non ex eis
erat:. qui dixerunt ei.
ecce nos dimisimus oĩa:
et secuti sumus te. Sed
ibi quoq audierat: qui¬
cunq ista dimiserit ꝓpter

Expanded text:
cuique domesticum quam pacuique domesticum quam parentes bus filii? Hujus itaque saluberrimi praecepti, ipse magister sanctorum, de seipso constituebat exemplum, quando non ut famulae Deus, quam creaverat et regebat, sed ut matri homo de qua creatus fuerat, et quam relinquebat, alterum pro se quodammodo filium providebat. Nam cur hoc fecerit, quod sequitur indicat. Ait enim evangelista: Ex illa hora accepit eam discipulus in sua, de seipso dicens; commemorare solet, quod eum diligebat Jesus, qui utique omnes, sed ipsum prae caeteris et familiarius diligebat, ita super pectus suum discumbere faceret. quod per eum fuerat praedicaturus, divinam excellentiam hoc modo altius commendaret. Sed in quae sua Joannes matrem Domini accepit? Neque enim non ex eis erat qui dixerant ei: Ecce nos dimisimus omnia, et secuti sumus te; sed ibi quoque audierat: Quicunque ista dimiserit propter
Abbreviated transcription (Latin):
ec niimirũ illa
est hora :. de qua
ihesus aquai
conuersurus in uinũ:
dixerat matri. Quid mi¬
chi et tibi est mulier
Nondũ uenit hora mea.
Hanc utiq horã p̃dixerat:
que tunt nondũ uenerat:
in qua deberet agnostua
matre moriturus: De qua
fuerat mortaliter uatus.
Tunt ergõ diuina factã¬
rus: non diuinĩtatis. sed
infirmitatis matrẽ. uelut
incognitã repellebat: In tĩc
tiens: ex. qua fuerat fãc¬
tus homo. affectu cõmẽ¬
dabat humano. Tuncu
enĩ qũi mariã creauetat.
ĩnotescebat uirtũte: am̃t
uero quod maria pepere
facit quod faciendum
admonet:L et exemplo
suo. silos instruit p̾ceptor
bonus it a filiis piis im¬
pendatur cura parentibus:
tanquã lignũ illud cru-¬
cis ubi erant fixa mẽbra¬
a morientis: etiam cathe¬
dra fuerit magistri do
centis. Ex haci doctrina
stolus paulus. quod docẽ¬
bati: quando dicebat.
Siquis autõ suis. et ma¬
xiie domesticis nõ pro¬
uidet: fidem negauit:
ret est. infideli deterior
Quid autem cuiquam

Expanded text:
ec nimirum est illa hora, de qua Jesus aquam conversurus in vinum dixerat matri: Quid mihi et tibi est mulier? Nondum venit hora mea . Hanc itaque horam praedixerat, quae tunc nondum venerat, in qua deberet agnosci a matre moriturus, de qua fuerat mortaliter natus. Tunc ergo divina facturus, non divinitatis, sed infirmitatis matrem, velut incognitam refellebat  Aug., rtiens, ex qua fuerat factus homo, affectu commendabat humano. Tunc enim qui Mariam creaverat, innotescebat virtute; nunc vero quem Maria pepererFacit quod faciendum admonet, et exemplo suo suos instruxit praeceptor bonus, ut a filiis piis impendatur cura parentibus: tanquam lignum illud ubi erant fixa membra morientis, etiam cathedra fuerit macentis. Ex hac sana aulus apostolus quod docebat, quando dicebat: Si quis autem suis, et maxime domesticis non providet, fidem negavit, et est infideli deterior . Quid autem tam
Abbreviated transcription (Latin):
generatis prestari debet. Cor¬
antiquũ ad terra ꝓmissio¬
ins per desertũ adduxit:
Hec esca telestis. fideles hu¬
ius setuli desertũ transeũ¬
tes: in celum subuehit. Un¬
de recte uiaticum appella

Expanded text:
corantiquum ad terram promissionis per desertum eduxit. Haec esca coelestis fideles hujus seculi per desertum transeuntes in coelum subvehit. Unde recte viaticum appella
Abbreviated transcription (Latin):
eis ab iherusolimis ne disce¬
derent: Et post pauca: Ui¬
dentibus illis eleuatus est:
et nubes suscepit eum ab
oculis eorum: Notate uerba:
signate mysteria: Conuescen.
eleuatus est: Comedit et as¬
cendit: ut uidelicet per ef¬
fectum comestionis. ueritas
patesceret caris: Marcus
uero prius quam celum dñs
ascenderet: eum de cordis
atq infidelitatis duritia in¬
crepasse discipulos memorat:
Qua inre quid consideran¬
dum est. nisi quod id circo
dñs tunc discipulos incre¬
pauit cum corporaliter reli.¬
quit: ut uerba que rece¬
dens diceret: in corde audi¬
entium artius impressa re¬
manerent: Increpata igitur
eorum duritia: quid ad mo¬
nendo dicat audiamus. Eun.¬
tes in mundum uniuersum:
prȩdicate euangeliũ omni

Expanded text:
olymis ne discederent . Et post pauca: Videntibus illis, elevatus est, et nubes suscepit eum ab oculis eorum . Notate verba, signate mysteria. Convescens elevatus est. Comedit, et ascendit, ut videlicet per effectum comestionis veritas patesceret carnis. Marcus vero priusquam 1569 coelum Dominus ascendat, eum de cordis atque infidelitatis duritia increpasse discipulos memorat. Qua in re quid considerandum est, nisi quod idcirco Dominus tunc discipulos increpavit, cum eos corporaliter reliquit, ut verba quae recedens diceret in corde audientium arctius impressa remanerent? Increpata igitur eorum duritia, quid admonendo dicat, audiamus: Euntes in mundum universum, praedicate Evangelium omni
Abbreviated transcription (Latin):
modo desuper ipsorum qua¬
tuor esse describitur.: nsi quia
iohes per hoc quod in prin¬
cipio uerbum iidit: ẽtram
super semet ipsum transiit:
Nam nisi et super se transisset:
uerbum in principio non ui-¬
disset: Qui ergo et seipsum
transgressus est. non ram so¬
lummodo super tria: sed ad¬
tuncto et se super quatuor
funit:

Expanded text:
modo desuper ipsorum quamodo desuper ipsorum quatuor esse discribitur, nisi quia Joannes per hoc, quod in principio Verbum vidit, etiam super semetipsum transiit; nam nisi et se transiisset, Verbum in principio non vidisset. Qui ergo et semetipsum transgressus est, non jam solummodo super tria, sed adjuncto et se, super quatuor fuit.
Abbreviated transcription (Latin):
et resurrectio leticiam discipu-¬
lis prebuit: quos ens passio
contristaiit: homo et leo a
dextris: uitulus uero a sinistriᷤ
enus fuisse describitur: Ipsi
namq euangliste scĩ de etus
humanitate gauisi sunt: de
eius resurrectione confirma¬
ti: qui de eius passione fuerãt
contristati: homo ergo et
leo eis a dextris est: quia re¬
demptoris nr̃i eos incarnãtio
uruificaiit: resurrectio con¬
firmauit: Sed uitulus a sini.¬
stris est: qura mors illius eqᷤ
ad momentum temporis in
infidelitate prostrauit: Iure
erutem locus aquilȩ non tuxta
sed desuper esse describitur:
quia siue per hoc quod eius
eiscensionem signat: seu qura
uerbum patris deum apud
patrem esse denuncrat: super
euangłistas cȩteros uirtite coi¬
templationis excreuit: Cum
quibus etsi simul de enis decta-¬
te loquitur: hanc tamen om¬
nibus subtilius contemplat᷑:
Sed si aquila cum tribus aliis
aduncta quatuor antmalia es¬
se memorantur: mirum quo

Expanded text:
et resurrectio laetitiam discipuet resurrectio laetitiam discipulis praebuit, quos ejus passio contristavit, homo et leo a dextris, vitulus vero a sinistris ejus fuisse 1202 describitur. Ipsi namque evangelistae sancti de ejus humanitate gavisi sunt, de ejus resurrectione confirmati, qui de ejus passione fuerant contristati. Homo ergo et leo eis a dextris est, quia Redemptoris nostri eos incarnatio vivificavit, resurrectio confirmavit. Sed vitulus a sinistris, quia mors illius eos ad momentum temporis in infidelitate prostravit. Jure autem locus aquilae non juxta, sed desuper esse describitur, quia sive per hoc quod ejus ascensionem signat, seu quia Verbum Patris Deum apud Patrem esse denuntiat, super evangelistas caeteros virtute contemplationis excrevit; cum quibus etsi simul de ejus Deitate loquitur, hanc tamen omnibus subSed si aquila cum tribus aliis adjuncta, quatuor animalia esse me
Abbreviated transcription (Latin):
Sed magna nobis de eisdem
euanglistis. et scĩs predicato¬
ribus questio oritur: cur ho¬
mo et leo a dextris ipsorum
quatuor: uitulus uero a sini¬
stris ipsorum quatuor esse
perhibetur: Neq enim sine ad¬
miratione est. cur duo illa a
dextris: et unum hoc esse a
sinistris dicitur: Et rursum
querendum cur aquila non a
dextris uel sinistris: sed desu¬
per iꝑsorum quãtuor esse me¬
moratur: Duas itaq nobis quȩ¬
tiones obieciius: quas opor¬
tet ut aperiente dño dissolua¬
mus: homo igitur et leo a dex¬
tris: uitulus uero a sinistris es¬
se perhibetur: Adextris etenm
leta: a sinistris uero tristra ha-
bemus: Unde et sinistrum no¬
bis esse dicimus: hoc quod ad¬
uersum esse deputamus: Et sicut
prefati sumus per hominem in¬
carnatio: per uitulum passio:
per leonem uero auctoris nr̃i
red empti sumus: omnes electi
letati sunt: De morte uero illiuᷤ
ipsi electorum primi apłi con¬
resurrectione gauisi sunt:
Qura ergo eius et natiitaᷤ

Expanded text:
3. Sed magna nobis de eisdem 3. Sed magna nobis de eisdem evangelistis et sanctis praedicatoribus quaestio oritur, cur homo et leo a dextris ipsorum quatuor, vitulus vero a sinistris ipsorum quatuor esse perhibetur. Neque enim sine admiratione est cur duo illa a dextris et unum hoc esse a sinistris dicitur. Et rursum quaerendum cur aquila non a dextris, vel sinistris, sed desuper ipsorum quatuor esse memoratur. Duas itaque nobis quaestiones objecimus, quas oportet ut aperiente Domino dissolvamus. Homo igitur et leo a dextris, vitulus vero a sinistris esse perhibetur. A dextris etenim lbemus. Unde et sinistrum nobis esse dicimus hoc quod adversum esse deputamus. Et sicut praefati sumus, per hominem incarnatio, per vitulum passio, per leonem vero auctoris nostr, qua redempti sumus, omnes electi laetati sunt. De morte vero illius ipsi electorum primi, sciliceresurrectione gavisi sunt. Quia ergo ejus et nativitas
Abbreviated transcription (Latin):
est bestia: sicut scriptum est:
Leo fortissimus bestiarum:
ad nullius pauebit occursutm:
Aquila ad sublimia euolat:
et irreuerberatis oculis solis
radiis intendit: Omnis itaꝙ
qui in ratione perfectus est
homo est. Et qm̃ semetipsum
ab huius mundi uoluptate
mortificat. uitulus est: Qui
uero iꝑsa sua spontanea morti¬
ficatione contra aduersa omr̃a
fortitudinem securitatis habet:
leo est: Unde scriptum est: Iu¬
stus autem quasi leo confidẽs:
absq terrore erit: Qui uero sub.¬
limiter contemplatur ea quȩ
cȩlestia atq ȩterna sunt: ãqui¬
gitur qm̃ iustus quisq per ra-¬
tionem homo: ꝑer sacrificiũ
mortificationis suȩ uitulus:
per fortitudinẽ securitatis
leo: per contemplationẽ uero
efficitur aquila: recte per hȩc
scã animalia signari unusquiq
perfectus potest: Quod idcir¬
co dicimus: ut ea quȩ de qua¬
tuor animalibꝰ dicta sunt: per¬
tinere quoq etram ad perfec.¬
torum singulos demonstremu.

Expanded text:
est bestia, sicut scriptum est: est bestia, sicut scriptum est: Leo fortissimus bestiarum, ad nullius pavebit occursum . Aquila ad sublimia evolat, et irreverberatis oculis solis radiis intendit. Omnis itaque qui in ratione perfectus est, homo est. Et quoniam semetipsum ab hujus mundi voluptate mortificat, vitulus est. Quia vero ipsa sua spontanea mortificatione contra adversa omnia fortitudinem securitatis habet, leo est. Unde scriptum est: Justus autem quasi leo confidens, absque terrore erit . Quia vero sublimiter contemplatur ea quae coelestia atque aeterna sunt, aquiniam justus quisque per rationem homo, per sacrificium mortificationis suae vitulus, per fortitudinem securitatis leo, per contemplationem vero efficitur aquila, recte per haec sancta animalia signari unusquisque perfectus potest. Quod idcirco dicimus, ut ea quae de quatuor animalibus dicta sunt, pertinere quoque etiam ad perfectorum s
Abbreviated transcription (Latin):
homo: Ipse in sacrificio nostrȩ
redemptionis: dignatus est
mori ut uitulus: Ipse per uir-¬
tutem suȩ fortitudinis: surrexit
ut leo: Leo. etiam apertiꝰ oculiᷤ
dormire perhibetur: Qura in
psa morte in qua ex humanita¬
te redemptor. nr dormire potu¬
it: ex diuinitate sita immorta¬
lis permanendo uigilant: Ip¬
se etram post resurrectionem
siram ascendens ad cȩlos: in su¬
perioribus est eleuatus ut aqui¬
la: Totum ergo simul nobis est:
qui et nascendo homo. et mori¬
endo uitulus: et resurgendo
ed quia per hec antma¬
lia euangłistas quatuor:
et sub eorum specie simul om¬
nes perfectos iam supertus sig.¬
inficari diximus: restat ut quo¬
modo imnusquisq electorum istiᷤ
antmalium uisiõnibus expri¬
mitur ostendamus: Omniᷤ ete¬
nim electus. atq in uia dm̃i per¬
fectus: et homo et uitulus et
leo simul. et aquila est: homo
etenm. racionale est antmal:
llitulus autem: in sacrificio
mactari solet. Leo uero fortis¬

Expanded text:
homo, ipse in sacrificio nostrae homo, ipse in sacrificio nostrae redemptionis dignatus est mori ut vitulus. Ipse per virtutem suae fortitudinis surrexit ut leo. Leo etiam apertis oculis dormire perhibetur, quia in ipsa morte in qua ex humanitate redemptor noster dormire potuit, ex divinitate sua immortalis permanendo vigilavit. Ipse etiam post resurrectionem suam ascendens in coelos, in superioribus est elevatus ut aquila. Totum ergo simul nobis est, qui et nascendo homo, et moriendo vitulus, et resurgendo ed quia per haec animalia Evangelistas quatuor, et sub eorum specie simul perfectos omnes jam superius significare diximus, restat ut quomodo unusquisque electorum istis animalium visionibus exprimitur ostendamus. Omnis etenim electus atque in via Domini perfectus, et homo et vitulus, et leo simul et aquila est. Homo enim rationale est animal. Vitulus autem in sacrificio mactari solet; « leo
Abbreviated transcription (Latin):
ipsorum quatuor: Fa̾cies autẽ
bouis: a sinistris ipsorum qua¬
tuor: Et facies aquilȩ: desuper
ipsorum quatuor: Quod em̃
quatuor hȩc pennata antina.¬
lia scõs quatuor euangłistas
designent: ipsa unius cuiusq
libri euangłici exordia testant᷑.
Nam quia ab humana gene¬
ratione cepit. iure per homi¬
nem matheus: qura a clamore.
in deserto. recte per leonem mar¬
chus: quia a sacrificio exorsus
est. bene per uitulum lucas:
qura uero a diumitate uerbi
cepit: digne per aquilam sig¬
nficatur ioħes: Qui dicens. in
principio erat uerbum: et uer.¬
bum erat apud deum: et deus
erat uerbum: dum in ipsam di-¬
uinitatis substantiã intendit:
quasi more aquilȩ oculos in
solem fixit: Secunda lectio.
ed quia electi omnes mẽ¬
bra sunt redemptoris
nr̃i: ipse autem redemptor nͣr
caput est ommum electorũ:
per hoc quod membra etus
figurata sunt: nil obstat sieti.¬
am tn his omnibꝰ et ipse sig¬
netur: Ipse entm unigenitus
dei filius: ueraciter factus est

Expanded text:
um quatuor; facies autem bovis a sinistris ipsorum quatuor; et facies aquilae desuper ipsorum quatuor. Quod enim quatuor haec pennata animalia sanctos quatuor Evangelistas designent, ipsa uniuscujusque libri evangelici exordia testantur. Nam quia ab humana generatione coepit, jure per hominem Matthaeus; quia per clamorem in deserto, recte designatur per leonem Marcus; quia a sacrificio exorsus est, bene per vitulum Lucas; quia vero a divinitate Verbi coepit, digne per aquilam significatur Joannes, qui dicens: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum , dum in ipsam Divinitatis substantiam intendit, quasi more aquilae oculos in solem fixit. Sed quia electi ed quia electi omnes mebra sunt redemptoris nostri, ipse autem redemptor noster caput est omnium electorum per hoc quod membra ejus figurata sunt, nil obstat si etiam in his omnibus et ipse signetur, ipse enim unigenitus Dei filius veraciter factus est
Abbreviated transcription (Latin):
er scm prophetiȩ sp̃m
pennata animalia sub¬
tiliter describuntur:
ut hec euangłistarũ
significare personas ipsa nobis
subtilitas descriptionis aperi¬
at: nichilq sermo dei nr̃o intel.¬
lectin dubietatis relinguat: Et.¬

Expanded text:
er sanctum prophetiae spiritum pennata animalia subtiliter describuntur, ut per haec Evangelistarum significari personas ipsa nobis subtilitas descriptionis aperiat, nihilque sermo Dei nostro intellectui dubietatis relinquat. Ec
Abbreviated transcription (Latin):
Sicut iacob isrł dicitur quia
natus: cui non angłs sed pa¬
ter nomen imposuit: Afataᷤᷤ¬
arcn: Reuelabitur enim fi
lius meus iħs. cum his qui
cum eo iocundabuntur: qui
relicti sunt in annis qua.¬
dringentis: Et erit post an¬
nos hos. et morietur filius
meus xp̃s: et conuertetur
ides angelos que au.¬
dierint. non quȩ usur¬
pauerint nuntiare: Nec mi¬
reris: si nomen mulier quod
non audiuit asseruit: quan.¬
do sp̃s ei sc̃s. qui angło man¬
dauerat reuelauit: Neq po¬
terat dñi ignorare prȩnun
tium: quȩ prophauerat
xp̃m: Et bene additur: quia
nemo in cognatione eius uo¬
catur hoc nomine: ut intel
ligas nomen non generis es¬
se seb uatis: Tacharias quoq
nutu interrogatur: sed quia
incredulitas ei affatũ eripi¬
erat et auditũ: quod uoce
non poterat. manu et litte¬
ris est locutus: Scripsit eñi:
hic nomen non imponitur:
sed astrintur: Meritoq con

Expanded text:
sic Iacob Israhel dicitur, quia sic Iacob Israhel dicitur, quia equam natus, cui non angelus, sed pater nomen inposuit. reuelabitur enim inquit filius meus Iesus cum his qui cum eo iocundabuntur, qui relicti sunt in annis quadringentis. et erit post annos hos et morietur filius meus Christus et conuertetur ides angelos quae audierint, non quae usurpauerint nuntiare. nec mireris si nomen mulier quod non audiuit adseruit, quando spiritus ei sanctus, qui angelo mandauerat, reuelauit. neque poterat domini ignorare prtium quae prophetaverat Christum, et bene additur, quia nemo in cognatione ejus vocatur hoc nomine, ut intligas nomen non generis esse, sed vatis. Zacharias quoque nutu interrogatur, sed quia incredulitas ei affatum eripuerat et auditum, quod voce non poterat, manu et litteris est locutus; scripsit enim dejus. Et hoc nomen non imponitur, sed astruitur: meritoque con
Abbreviated transcription (Latin):
hoc nomine: Et respondit
mater enis: et dixit: Non:
sed uocabitur ioħes: Et res¬
ponderunt ad illã: Nemo
est in cognatione tua: qui
uocetur hoc nomine: Aetit¬
nnuebant ergo patri eius.
quem uellet uocari eum:
Et accepit pugillarẽ et scrip
tinuo autem resoluta est
Ilingua eius: et apertũ est
os eius: et loquebatur ber¬
nedicens deum: Mire sc̃s
euangłista premittendũ pu¬
tauit: quod plurimi infan¬
tem patris nomine zacha¬
riam appellandũ putaue¬
runt: ut aduertas matri
non nomen alicinus displi¬
cuisse degeneris: sed id scõ
infusum spũ: quod ab ange¬
lo ante tachariȩ fuerat prȩ¬
nuntiatũ: Et quidem ille mu¬
tus. intimare uocabulum
filii nequiuit uxori: sed per
prophetiã helisabeth didicit:
quod non didicerat a mari-¬
to: Iohes est inquit nomen
eius: Hoc est. nos nomen ei
non impomimus: qui iam
a deo nomen accepit: Habet
uocabulũ suum. quod agno¬
uimus: non quod elegimus.
habent hoc merita sc̃orum.
ut a deo nomen accipiant:

Expanded text:
hristi. ! Et respondit mater eius et dixit: non, sed uocabitur Iohannes.. et responderunt ad illam: nemo est in cognatione tua qui uocetur hoc nomine. adnuebant ergo patri eius quem uellet uocari eum. et accepit pugillarem et scripsnes. continuo autem resoluta est lingua eius et apertum est os eius, et loquebatur benedicens deum. mire sanctus euangelista praemittendum putauit quod plurimi infantem patris nomine Zacchariae adpellandum putarunt, ut aduertas matri non nomen alicuius displicuisse degeneris, sed id sancto infusum spiritu, quod ab angelo ante Zacchariae fuerat praenuntiatum. et quidem ille mutus intimare uocabulum fili nequiuit uxori, sed per prophetiam Elisabet didicit quod non didicerat a marito. Iohannes est inquit nomen eius, hoc est: non ei nos nomen inponimus, qui iam a deo nomen accepit. habet uocabulum suum quod agnouimus, non quod elegimus. habent hoc menta sanctorum, ut a deo nomen accipiant.
Abbreviated transcription (Latin):
alicubi cotidie. alicubi certiᷤ
interuallis dierũ in dñica
mensa preparatur: ⁊ de mẽ¬
sa dñi sumitur: Quibusdã
ad uitamr: quibusdã ad exi¬
cium. Res uero ipsa cuius
sacramentũ est. omni homĩ
ad uitam. nulli ad exitium:
Ne autem putarent sic m
isto cibo et potu ꝓmitti initã
eternaur: ut qui eam sũme¬
rent iam non corpore more¬
rentur: huic cogitatiom dig¬
natus est occurrerez Nam
cum dixisset qui manducat
meam carnem et bibit me¬
um sangumẽ habet intam
eternã: continuo subiecit:
Et ego resuscitabo eum in
nouissimo die: Ut habeat
interim scd̃m sp̃m intani
eternã: in requie que scõꝵ
sp̃us suscipit. Quod autem
ad corpus attinet necieo ui¬
ta eterna frandetur: sed in
resurrectione mortuoꝵ no

Expanded text:
alicubi quotidie, alicubi certis alicubi quotidie, alicubi certis intervallis dierum in Dmensa praeparatur, et de mensa dominica sumitur; quibusdam ad vitam, quibusdam ad exitium: res vero ipsa cujus sacramentum est, omni homini ad vitam, nulli ad exitium, Ne autem putarent sic in isto cibo et potu promitti vitam aeternam, ut qui eam sumerent, jam nec corpore morerentur; huic cogitationi dignatus est occurrere. Nam cum dixisset, Qui manducat meam carnem, et bibit meum sanguinem, habet vitam aeternam; continuo subjecit, Et ego resuscitabnovissimo die. Ut habeat interim secundum spiritum vitam aeternam in requie, quae sanctorum spiritus suscipit. Quod autem ad corpus attinet, nec ejus vita aeterna fraudatur, sed in resurrectione mortuorum no
Abbreviated transcription (Latin):
eternam. Non ita est in
hac esca: quam fustentãde
huius tp̃ralis inte causa fu¬
mimus. Nam qui eam nõ
sumpserit: non uiuet. Nec
tamen qui eam sumpserit.
uiuet. Fieri enim potest: ut
senio uel morbo uel aliquo
casu. plurimi et qui eã sup̃¬
serint moriantur: In hoc
uero cibo et potu id est cor¬
pore et sanguine dñr: non
ita est. Nam et qui eam nõ
sumunt. non habent uitã:
et qui eam sumit habet nn¬
tam: et hanc utiq eternã
Hunc itaq cibum ⁊ potũ
societatẽ nult intelligi cor¬
poris et membroꝵ suorũ:
quod est sancta eccl̃ia in pre¬
destinatis: et uocatis et iu¬
stificatis et glorificatis scĩs
et fidelibus enis.Quoꝵ pri¬
mum iam factum est. id ẽ
predestinatio: scd̃m et terci
um et factũ est. et fit. ⁊ fiet.
id est uocatio et iustifica¬
tio. Quartum uero nũc in
spe est: in re autem futurũ¬
est. id est glorificatio. Hinꝰ
rei sacramentũ. id est unita¬
tis corporis et sangumis xp̃i

Expanded text:
aeternam. Non ita est in aeternam. Non ita est in hac esca, quam sustentandae hujus temporalis vitae causa sumimus. Nam qui eam non sumpserit, non vivet: nec tamen qui eam sumpserit, vivet. Fieri enim potest ut senio, vel morbo, vel aliquo casu, plorimi et qui eam sumpserint moriantur. In hoc vero cibo et potu, id est corpore et sanguine Domini, non ita est. Nam et qui eam non sumit, non habet vitam: et qui eam sumit, habet vitam, et hanc utique aeternam. Hunc itaque cibum et potum societatem vult intelligi corporis et membrorum suorum, quod est sancta Ecclesia in praedestinatis et vocatis, et justificatis, et glorificatis sanctis, et fidelibus ejus. Quorum primum jam factum est, id est, praedestinatio: secundum et tertium factum est et fit et fiet, id est vocatio et justificatio; quartum vero nunc in spe est, in re autem futurum, id est glorificatio. Hujus rei sacramentum, id est unitatis corporis et sanguinis Christi
Abbreviated transcription (Latin):
quomodo possit dñs carnẽ
suam dare ad manducandũ.
non statim audiunt: sed
adhuc eis dicitur. Amen ame
dico uobis: insi manduca¬
ueritis carnem filii homĩs
et bibentis eius sanguinẽ:
non habebitis uitant in
tur. et quisnam sit¬
modus manducãdi istũ
panem: ignoratis. Uerũ¬
tamen nisi manducaue¬
ritis carnem filii hominis¬
non habebitis uitam ĩ uo¬
bis. Hec non utiq cada¬
ueribus: sed uiuentibus
loquebatur. Unde ne istã
uitam intelligentes de hac
re litigarent: secutus adiũ¬
xit. Qui manducat meã
carnem. et bibit meũ san¬
guinem: habet uitam eter¬
nam. Hanc ergo non ha¬
bet qui istũ panem non
manducat: nec istum san¬
gumem bibit. Nam tem¬
poralem uitam sine illo
habere homines possũt: eter¬
nam uero omĩno non pol¬
sunt. Qui ergo non man¬
dutat enis tamem nec bi¬
bit eius sanguineur: non
manducat eius carnem. ⁊
bibit eius sangumẽ: babet
uitam. Ad utrumq antẽ
autem respondet: ꝙ dixit

Expanded text:
quomodo possit Dominus carnem quomodo possit Dominus carnem suam dare ad manducandum, non statim audiunt: sed adhuc eis dicitur, Amen, amen dico vobis, nisi manducaveritis carnem Filii hominis, et biberitis ejus sanguinem, non habebitistur et quisnam modus sit manducandi istum panem, ignoratis: verumtamen nisi manducaveritis carnem filii hominisnon habebitis vitam in vobis. Haec non utique cadaveribus, sed viventibus loquebatur. Unde, ne istam vitam intelligentes et de hac re litigarent, secutus adjunxit, Qui manducat meam carnem, et bibit meum sanguinem, habet vitam aeternam. Hanc ergo non habet, qui istum panem non manducat, nec istum sanguinem bibit: nam temporalem vitam sine illo habere homines possunt, aeternam vero omnino non possunt. Qui ergo non manducat ejus carnem, nec bibit ejus sanguinem, non manducat ejus carnem, et bibit ejus sanguinem, habet vitam. Ad utrumque autem respondet quod dixit,