comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sub suo terrore redactos homines seruos effecit:
ꝙ inde sp̃m seruitutis habuisse pͥorem ppłm
apłs docuit. Euangłm uͦ ueniens crudelita¬
tem legis amouit: peccata quȩ lex puniebat
ꝑ sp̃m seruitutis. laxauit ꝑ sp̃m adoptionis:
filios ex seruis reddidit: amor̃e implendȩ le-¬
gis omnib donauit: ꝙ si deinceps punienda
cõmisexint. ꝑ eundẽ adoptionis sp̃m indul¬
get. form̃ã bene agendi prebuit: & ut possĩt
agi quȩ docuit. adutorem sp̃m infundit. Nã
p̃cepta legalia comparatione ȩuangelii etiã
ñ bona dicunt᷑: qͥa qͦd p̾cipiunt ñ ꝑficiunt:
Gr̃a uͦ euangelii qͦd excerius imꝑat: interius
ut ꝑficiatur iuuat. Erechielis enĩ testimonio
dicit᷑. Dedi eis p̾cepta ñ bona. Utiq ñ bona.
ȩuangl̃io comparata: qͥa in eis queda inuti¬
lia infirmiorib sensib agenda ꝑmissa sunt:
sicut illud. uͥ ds̃ israhelitarũ cupiditatẽ spoli¬

Expanded text:
sub suo terrore redactos homines servos effecit, sub suo terrore redactos homines servos effecit, et inde spiritum servitutis habuisse priorem populum Apostolus docuit . Evangelium vero veniens, crudelitatem legis amovit, peccata quae lex puniebat per spiritum servitutis laxavit, per spiritum adoptionis filios ex servis reddidit, amorem implendae legis omnibus donavit: et si deinceps punienda commiserint, per eumdem adoptionis spiritum indulget. Formam bene agendi praebuit, et ut possint agi quae docuit, adjutorem Spiritum infundit. Nam praecepta legalia comparatione Evangelii etiam non bona dicuntur, quia quod praecipiunt, non perficiunt; gratia vero Evangelii quod exterius imperat, interius ut perficiatur, juvat. Ezechielis enim testimonio dicitur: Dedi eis praecepta non bona . Utique non bona, Evangelio comparate; quia in eis quaedam inutilia infirmioribus sensibus agenda permissa sunt, sicut illud ubi Deus Israelitarum cupiditatem spoli
Abbreviated transcription (Latin):
uenite ad me om̃s qͥ laboratis & onerati
estis. et ego uos reficiam: & inuenietis requiem
animab ur̃is̃. Iilic a scĩs animalia inmũda
prohibent᷑: hic in corpore xp̃i. so est in scĩs suis
ñ amittit᷑. quicqͥd ꝑ illa iniunda animnalia
in mores hominũ significat᷑. Iuic pecorib
immolatis carnis & sanguinis hostiȩ of¬
ferebant᷑: hic sacrificiũ carnis et sanguinis
Illic ex carne agni pascha celebrat᷑: hic pascha
maculatus. Illic neo meniȩ. idest nouȩ lunȩ
principia colebant᷑: hic noua ciratura in xp̃o
accipit᷑. ut paulus ait. Siqua notia in xp̃o
creatura uetera transierunt: ecce facta st̃ no
ua. Quid plura: In lege quippe res gestȩ ꝓ
figura. in significationẽ futuroꝵ annuntia¬
bant᷑: in grã uͦ euangłice ueritatis quȩ enun¬
tiata fuerunt explent᷑. Item in lege mandata
scͥpta sunt. & ꝓmissa: s in lege mandata de¬
nent᷑. quȩ legem implere uł conseruare iubent:
tur. Item lex peccatũ monstrauit ñ abstulit: et

Expanded text:
nerati estis, et ego vos reficiam, et invenietis requiem animabus vestris . Illic a sanctis animalia immunda prohibentur, hic in corpore Christi id est in sanctis suis, non admittitur, quidquid per illa immunda animalia in mores hominum significatur. Illic pecoribus immolatis carnis et sanguinis hostiae offerebantur, hic sacrificium carnis et sanguinis Illic ex carne agni pascha celebratur, hic pascha s Agnus immaculatus. Illic neomeniae id est, novae lunae principia celebrantur, hic nova creatura in Christo accipitur, ut Paulus ait: Si qua nova in Christo creatura, vetera transierunt, ecce facta sunt omnia nova . Quid plura? In lege quippe res gestae pro figura in significationem futurorum annuntiabantur, in gratia uero euangelicae ueritatis, quae illic enuntiata fuerunt, explentur. Item in lege mandata scripta sunt et promissa, sed mandata legem implere uel conseruare iubebant, tur. Item: Lex peccatum monstravit, non abstulit; sed
Abbreviated transcription (Latin):
ad hominẽ assumptũ: ut inconfusas eor ꝓpri¬
etates ostendat. Nonñqũa etiam simul utrũq
cõmemorat: ut unitatẽ asserat. Ad diuinitatem
refert᷑: ut ẽ. anteqũa abraham fieret ego sum. Ad
humanitatem ꝑtinet: ut est. tradent eum genti¬
b ad crucifigendũ. Utrumq cõmemorat᷑: ut ibi
Uerbũ caro factum ẽ. Unde sequit᷑. Plenũ gr̃ȩ et
ueritatis Nonnũ qũa ad humanitatẽ iuidentur
dicta. quȩ ad deitatem sunt pͥncipalit̾ referenda:
ut ẽ. filius hominis qui ẽ in celo. Rursũ diuni¬
tati ñnunquã uident᷑ ad scͥpta. quȩ spetialit̾ refe¬
runt᷑ ad carnẽ: ut est. Si enĩ cognouissent: nũꝙͣ.
xp̃i: queda sidł̃m corpus intelligunt᷑. Ad animã
Sp̃ualis enim ñ corporalis fuit unctio illa. De cor¬
pore accipienda sunt: ut hec. Erit filiꝰ hominis
in corde terrȩ. Si exattatus fuero aterra. Tulerunt
dũm meũ: ꝙ nescio uͥ posuerunt eũ. Idem iuxta

Expanded text:
ad hominem assumptam, ut inconfusas eorum propriad hominem assumptam, ut inconfusas eorum proprietates ostendat. Nonnunquam etiam simul utrumque commemorat, ut unitatem asserat. Ad divinitatem refertur, ut est: Antequam Abraham fieret, ego sum . Ad humanitatem pertinet, ut est: Tradent eum gentibus ad crucifigendum . Utrumque commemoratur, ut ubi: Verbum caro factum est . Unde sequitur: Plenum gratiae et veritatis . Nonnunquam ad humanitatem videntur dicta, quae ad deitatem sunt specialiter referenda, ut est: Filius hominis qui est in coelo . Rursum, divinitati nonnunquam videntur ascripta, quae specialiter referuntur ad carnem ut est: Si enim cognovissent, nunquamChristi, quaedam secundum corpus intelliguntur. Ad animam Spiritualis enim, non corporalis fuit unctio illa. De corpore accipienda sunt, ut haec: Erit Filius hominis in corde terra . Si exaltatus fuero a terra . Tulerunt Dominum meum, et nescio ubi posuerunt eum . Item, juxta
Abbreviated transcription (Latin):
fui abrahe quilibet boni: mali uͦ quilibet
filii diaboli. Unde illuo. Uos ex patre di¬
abolo estis. adoptione: om̃s pacifici filii di
uocabunt᷑. Natura. sunt patres & fibir: ut
dũs dicit. Suꝑ cathedr̃a moysi sedent: quȩ di¬
cunt facite. que faciunt facere nolite: ꝙ. si ñ ex¬
emplo. doctrina tam̃ filios generant. Prẽs qͦ
qͣtuor modis dicunt᷑. Natura: ut p̃dicti iacob
& iohes. Gente: ut om̃s iudei. inter se frẽs uocan¬
tur. Unde illio in deuteronorio. Si emeris frẽm
tuũ qui ẽ hebreus uel quȩ ẽ hebrea. seruiet tibi
sex annis: in septimo dimittes eum liberũ. Cog¬
natione: ut illi qui de una familia sunt. Unde
sorore mat̾s dñi natus eẽ monstrat᷑. Affectu etiam
frẽs dicunt᷑: qui in duo scindit᷑. in sp̃uale & com¬
patre nati st̃. Unde apłs. Siquis frat̃ nominat᷑.
forncator: ꝙ cetera: xiii IN his que de xp̃o
legunt᷑ scͥptura queda refert ad diuinitatẽ. quedã

Expanded text:
filii Abrahae quilibet boni, mali vero quilibet, filii Abrahae quilibet boni, mali vero quilibet, filii diaboli. Unde illud: Vos ex patre diabolo estis . Adoptione, omnes pacifici filii Dei vocabuntur . Natura sunt patres et filii, ut Dominus dicit: Super cathedram Moysi sedent, quae dicunt, facite: quae faciunt, nolite facere : et si non exemplo, doctrina tamen filios generant. Fratres quoque quatuor modis dicuntur: Natura, ut praedicti Jacobus et Joannes; gente, ut omnes Judaei, inter se fratres vocantur. Unde illud in Exodo: Si emeris fratrem tuum qui est Hebraeus, vel quae est Hebraea, serviet tibi sex annis: in septimo dimittes eum liberum ; cognatione, ut illi qui de una familia sunt: unde sorore matris Domini, natus esse monstratur. Affectu etiam fratres dicuntur, qui in duo scinditur, in spirituale et compatre nati sunt. Unde apostolus: Si quis frater nominatur fornicator, etc. In his quae de Christo leguntur, Scriptura quaedam refert ad divinitatem, quaedam
Abbreviated transcription (Latin):
demonia:. idest uniuersa uicia. Sic cetera:
on nusqua re perit᷑ in ȩuangłio plurale ꝓ sin¬
gulari. Qd̃ math̃s qꝙ marcus dicunt. Latro¬
nes qͥ crucifixi erant cũ dño: coniuiciabant᷑ ei
Lucas sic exponit. Unus de his qͥ pendebant la¬
tronib: blasphemabat eum. Qd̃ lucas ait mili¬
tes accedere. ꝙ acetũ offerre: math̃s ꝙ marcus
dicunt unũ currere. ꝙ acetũ ꝓpinare. Uniuersa¬
lis etiam loquitio ad solos electos interdũ sin¬
gulariter refertur. tacita repborũ multitudine:
quasi nichil sit. Hinc est illito. Illuminat omñe
hominẽ uenientẽ in hunc mundũ: omnẽ ui¬
delica. ȩterna luce illuminandũ. Item. Cum exal¬
tatus fuero a t̾ra. om̃ia traham ad me: omma
scilieꝵ trabenda ꝑ me. ad uisionẽ patris. Simi¬
leẽ illud. Omnia quȩ audiuu a patre meo: no¬
ta feci uobis. Ae si diceret. Om̃ia mͥ ex patre
diuina scͥptura dicunt᷑: imitatione. adop¬
tione. natura &r doctrina. Imitatione sunt

Expanded text:
universa vitia. Sic caetera. Nonnunquam reperitur in Evangelio plurale pro singulari. Quod Matthaeus et Marcus dicunt: Latrones qui crucifixi erant cum Domino, conviciabantur ei , Lucas sic exponit: Unus de his qui pendebant latronibus, blasphemabat eum . Quod Lucas ait, milites accedere et acetum offerre, Matthaeus et Marcus dicunt, unum currere et acetum propinare. Universalis etiam locutio ad solos electos interdum singulariter refertur, tacita reproborum multitudine, quasi nihil sit. Hinc est illud: Illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum , omnem videlicet aeterna luce illuminandum. Item: Cum exaltatus fuero a terra, omnia traham ad meipsum , omnia scilicet trahenda per me ad visionem Patris. Simile est illud: Omnia quae audivi a Patre meo, nota feci vobis . Ac si diceret: Omnia mihi ex Patre divina Scriptura dicuntur imitatione, adoptione, natura, et doctrina. Imitatione sunt
Abbreviated transcription (Latin):
in eodem tab̾naculo societatẽ habentes solent¬
dici contubnales. Quinq panes ft̃ quinq
libri moysi: qͥa in oꝑib legis tamqũa ex pane
erat uita. ꝑ legem enĩ diuinȩ et̾nitatis cognitio.
mundi creatio. cursus labentis seculi. & uera
deo seruiendi religio: humano generi ĩnotuit:
IN duob autẽ piseib¬

Expanded text:
in eodem tabernaculo societatem habentes dici solentin eodem tabernaculo societatem habentes dici solent contubernales. Quinque panes sunt quinque libri Moysi, quia in opibus legis tanquam ex pane erat vita. Per legem enim divinae aeternitatis cognitio, mundi creatio, cursus labentis saeculi, et vera Deo serviendi religio humano generi innotuit. In duobus piscib
Abbreviated transcription (Latin):
habet quinq panes ordeaceos. & duos pil¬
ced d hȩx qͥo sunt inter tantos  ł Disi forte
nos eamus: de emamꝰ in omnẽ hanc turbam
esas. m Qui ait eis. afferte illos mͥ huc. x
¶Et precepit illis: ut aceumbere faceient om̃s
ei tiebis. Et enim qͥa ignorantia ppsi erat in le¬
ge quadu enĩ legit᷑ moyses uelamen positũ ẽ
supͣ cotoa eoꝵ: ꝓpterea temptatio illa dm̃ igno.¬
rntiam discipuli demonstrabat. Eaoem qͦppe
simplicitate qua philippus loquit᷑ et andreas:
s oñs ostendit geatiutas eredent ppło se largi¬
ti escas. eãdem benigna potestate qua gratis
redimendo sanat. Puer ferens panes cũ piscib
unus de discipulis fuit: uł forte aliqͥs de turba.
Qs autẽ philippus uel andieas singularit dicte
apud ioħem: hoc alii ȩuangłiste discipulos plu¬
loqui. ut ponentes pluralem numerũ ꝓ singłari
Contubnia incellige diu̾sas hominũ societateᷤ
qui de diuersis uillis uenerant: iuxta qd̃ milites

Expanded text:
duos pisces. Sed haec quid sunt inter tantos? L. Nisi forte nos eamus et emamus in omnem hanc turbam escas. M. Qui ait eis: Afferte illos mihi huc. R. L. Et praecepit illis ut accumbere facerent omnes et turbis. Etenim quia ignorantia populi erat in lege, quandiu enim legitur Moyses, velamen positum est super corda eorum, propterea tentatio illa Domini ignorantiam discipuli demonstrabat. Eadem quippe simplicitate qua Philippus, loquitur et Andreas, sed Dominus ostendit gratuitas credenti populo se largiri escas eadem benigna potestate, qua gratis redimendo sanat. Puer ferens panes cum piscibus, unus de discipulis suis, vel forte aliquis de turba. Quod autem Philippus vel Andreas singulariter dicit apud Joannem, hoc alii evangelistae discipulos pluloqui, vel ponentes pluralem numerum pro singulari. Contubernia intellige diversas hominum societates, qui de diversis villis venerant, juxta quod milites
Abbreviated transcription (Latin):
homines ñ ẽ. Priusꝗ̃ finiat᷑ nona clamauit
dñs uoce magna: qͣsi postulans ut oriatur
sol t̾rȩ soluens in ea tenebras trium horars:
scđłm qͦo tradidimus supra. factus enĩ pro
nob̾ maledictũ. qͥa maledictus omĩs qͥ pen¬
det in ligno: cum naturalit̾ benedictio eẽt.
consumpsit & soluit et dissipaure omnẽ
maledictionẽ humanã. A ecuii. M eccaxxui.

Expanded text:
homines non est. Prius quam finiatur nona, clamavit homines non est. Prius quam finiatur nona, clamavit Dominus voce magna, quasi postulans ut oriatur sol terrae, solvens in ea tenebras trium horarum, secundum quod tradidimus supra. Factus enim pro nobis maledictum, quia maledictus omnis qui pendet in ligno : cum naturaliter benedictio esset, consumpsit et solvit et dissipavit omnem maledictionem humanam. A.
Abbreviated transcription (Latin):
ad didit dicens. Tuaitẽ reppulisti & ꝓ nichilo
deduxisti: ꝙ distulst xp̃m tuum. E u̾tisti
testam̃tũ serui tui ꝑfanasti interra scĩtat̃ẽ
eiꝰ. & cetera. Uiders gͦ tenebras factas. dixit
magna uoce sua. Quare me dereliquisti:
Illuo ostendere uoens ꝑ hȩc: qm̃ uolens de¬
reliquisti me paterꝰ & talib exinanitũ cala¬
mitatib tradidistr: ut ppłs qui fuerat apud
te honoratus. recip at quȩ in me ausus ẽ im¬
et efficiat᷑ in tenebus: qͣsi te deo neqͣqũã eis
p̾sente. S et ꝓ salute gentiũ dereliquisti me:
ut d̾elicto isił. fieret gentiũ salus. Uel tta.
Uidens peccata hominũ ꝓ quib patiebatur:
dicebat. Quare me dereliquisti. ut fierẽ qͣsi
qͥ colligit stippulam in messe. ꝙ sicut qͥ col-¬
ligit racemos in iundemia: cum ñ sit bõtrio
ad manducandũ pͥmitiua Et hȩc dico qͥa
perit timoratus a terra: & qui corrigat int̾

Expanded text:
eraddidit dicens: Tu autem repulisti, et pro nihilo eraddidit dicens: Tu autem repulisti, et pro nihilo dtestamentum servi tui, profanasti in terra sanctitatem ejus, etc. . Videns ergo tenebras factas, dixit magna voce sua: Quare me dereliquisti? Illud ostendere volens per haec quoniam volens dereliquisti me, Pater, et talibus exinanitum calamitatibus tradidisti, ut populus qui fuerat apud te honoratus, recipiat quae in me ausus est, imet efficiatur in tenebris quasi te Deo nequaquam eis praesente. Sed et pro salute gentium dereliquisti me, ut derelicto Israel, fieret gentium salus. Vel ita: Videns peccata hominum pro quibus patiebatur, dicebat: Quare me dereliquisti? Ut fierem quasi qui colligit stipulam in messe, et sicut qui colligit racemos in vindemia, cum non sit botrio ad manducandum primitiva? Et haec dico, quia periit timoratus a terra: et qui corrigat, inter
Abbreviated transcription (Latin):
a patre ẽ. qnͣdo suscepit form̃a serui: ꝙ dereli¬
ctus ẽ ꝓ hominib ut talia et tanta susciꝑet.
ut usq ad mortẽ uenurt. & mortẽ crucis: ͦ
int̾ homines turpissima eẽ iuidet᷑. Extremũ
autẽ derelictionis eiꝰ erat. & illud qͦd int̾ la¬
trones ẽ crucifixus: & qͦd precereuntes blas¬
phemabant eum. mouentes suꝑ eũ capita
sua: & qͦd pͥncipes cũ sebis. dicebant. Alios
saluos fecte: seipsum ñ iotest saluare: Ad hue
autẽ c illud. qͦd etiam atrones imꝑabant ei
in cruce. Ergo manifste intelligere poteris
qͥd sit quod dicit. qͣreme dereliquistĩ. faciens
comparationẽ glȩ illus ꝗͣ habuit apud pa¬
tr̃e: ad confusionem qũa contẽpnens susti-¬
nuit crucem. Sedes enim illius erat siẽ sol
in conspectu dĩ. & scut luna ꝑfecta in ȩter-¬
num: ꝙ erat testis eus fidelis in celo. Postea
autẽ et ꝓ quib dici. qͣre me dereliquisti: suꝑ¬

Expanded text:
a Patre, quando suscepit formam servi; et derelia Patre, quando suscepit formam servi; et derelictus est pro hominibus, ut talia et tanta susciperet, ut usque ad mortem veniret et mortem crucis, quae inter homines turpissima esse videtur. Extremum autem derelictionis ejus erat et illud, quod inter latrones crucifixus est; et quod praetereuntes blasphemabant eum, moventedicebant, Alios salvos fecit, seipsum non potest salvare. Adhuc autem et illud, quod etiam latrones improperabant ei in cruce. Ergo manifeste intelligere poteris, quid sit quod dicit, quare me dereliquisti? Faciens comparationem gloriae illius quam habuit apud Patrem, ad confusionem quam contemnens sustinuit crucem. Sedes enim illius erat sicut sol in conspectu Dei, et sicut luna perfecta in aeternum, et erat testis ejus fidelis in coelo. Postea autem et pro quibus dicit, Quare me dereliquisti, sup
Abbreviated transcription (Latin):
m Quod ẽ interpretatũ. Ds̃ m̃s: d̾s meus: ut
Hos arbitror fuisse romanos: qui ñ intellige¬
bant hebreum. Sin autẽ hos intelligimꝰ fuis¬
se uideos: imbecillitatem dñi uolebant infa-¬
mare. Et enum ut homo loquit᷑. ut homo
fiet: ut homo turbat᷑. ut homo crucifigitur:
susceptȩ naturȩ in pͥmis parentib corruptȩ de¬
plorans miserias. In qͦ ostendit quantũ flere
debeant qͥ peccant: qnͣdo sic flenit qͥ nunꝗͣ pec¬
cauit. Principio uicesimi pͥmi psalmi usus
ẽ: qͦd enim in medio uersiculi legitur respice
ds mĩs. qͣre me dereliquisti. Ergo impiĩ sunt
qͥ psalmũ exꝑsona dauid siue hester. siue mar¬
dochei dictum putant. Et qͥa om̃is uox xp̃i o
filii di magna existimanda ẽ: & si fuerit le¬
nis requirendũ ẽ aliquid abscomditũ magnũ
qm̃ clamat ad dm̃ dicens. Quare me dereliqͥ¬
sti S quantũ ad illa in quib fuerat forma
di iuisibilis. ꝙ imago scdđm patr̃e. derelictꝰ

Expanded text:
meus, ut  HIERON. Hos arbitror fuisse Romanos, qui non intelligebant Hebraeum. Sin autem hos intelligimus fuisse Judaeos, imbecillitatem Domini volebant infamare. Etenim ut homo loquitur, ut homo fiet, ut homo turbatur, ut homo crucifigitur, susceptae naturae in primis parentibus corruptae deplorans miserias, in quo ostendit quantum flere debeant qui peccant, quando sic flevit, qui nunquam peccavit. Principio vigesimi primi psalmi usus est. Quod enim in medio versiculi legitur, respice Deus meus, quare me dereliquisti? Ergo impii sunt, qui psalmum ex persona David, sive Esther, sive Mardochei dictum putant. Et quia omnis vox Christi filii Dei magna existimanda est, etsi fuerit levis, requirendum est aliquid absconditum magnum, quoniam clamat ad Deum, dicens: Quare me dereliquisti? Sed quantum ad illa in quibus fuerat forma Dei visibilis et imago secundum Patrem, derelictus est
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd ubiq illuminat om̃nẽ ȩccłiam di in xp̃o:¬
Si enim suꝑ omnẽ teriã tenebre tunc factȩ fu¬
issent: sine dubio in ueniret᷑ in hẏstoriis ali¬
quib eorum qͥ in chronicis conscͥpserunt no¬
ia talia facta. Et siusq ad nonã horã dene¬
brȩ fuert suꝑ omnẽ terrã udeam. manifestũ
tudo gentium intrauerit: tunc om̃is isrł
saluus futurus ẽ. Qd̾ autẽ trib horis factȩ
st̃ tenebrȩ suꝑ omnẽ terrã utdeam. illud osten¬
dit qm̃ qͥ ausi sunt lumini uͦ manus suas in¬
ferre. ꝓpter peccata sua pͥuati st̃ a lumine dĩ
patͥs. ꝙ a splendore xp̃i: et ab illuminatione
sp̃c scĩ sicut dicit ꝓpħa. Obscurent᷑ oculi eorũ
t circa horamꝰ nonã clamauuit iħc uoce

Expanded text:
lluminat omnem Ecclesiam Dei in Si enim super omnem terram tenebrae tunc factae fuissent, sine dubio inveniretur in historiis aliquibus eorum qui in chronicis conscripserunt nova talia facta. Et si usque ad nonam horam tenebrae fuerunt super omnem terram Judaeam, manifestum t, tunc omnis Israel salvus futurus est . Quod autem tribus horis factae sunt tenebrae super omnem terram Judaeam, illud ostendit: quoniam qui ausi sunt Lumini vero manus suas inferre, propter peccata sua privati sunt a lumine Dei Patris et a splendore Christi, et ab illuminatione Spiritus sancti, sicut dicit propheta: Obscurentur oculi eorum, t circa
Abbreviated transcription (Latin):
extendente in cruce ad celum. suꝑ ppłm qͥ
clamauerat tolle de t̾ra hune. & crucift¬
ge eum: factȩ sunt tenebrȩ. et ab omni
lumine sunt pͥuati. Item sub moyse factȩ
st̃ tenebrȩ suꝑ omnẽ terr̃a ȩgypti trib dieb
omnib autẽ filiis irł erat lumen in omnibꝰ¬

Expanded text:
extendente in cruce ad coelum, super populum qui extendente in cruce ad coelum, super populum qui clamaverat, tolle de terra hunc, et crucifige eum, factae sunt tenebrae, et ab omni lumine sunt privati. Item sub Moyse factae sunt tenebrae super omnem terram Aegypti tribus diebus, omnibus autem filiis Israel erat lumen omnib
Abbreviated transcription (Latin):
noña. Qui scripsert̃ cont᷑ euangłm suspi¬
cant᷑ discipulos xp̃i solis deliquiũ qͦd sta-¬
tutis temporib accidere solet. ob imꝑitiã
suꝑ dño interp̾tatos: cum defectus solis
numqũa fiat nsi ortu lunȩ. Nulli autem
dubium ẽ. paschȩ tempore fiuisse plenam.
Et ne uideret᷑ umbra terrȩ & luna soli op¬
posita breues fecisse tenebras. trium horais
spatium ponit᷑: ut omĩs causantiũ occasio
tolleret᷑. Tunc impleta ẽ hȩc ꝓphetia. Occũ¬
bet sol in meridie: et contenebrabit᷑ suꝑ t̾rã
in die lux. Et alibi. Occubuit sol cũ adhuc
media dies eẽt. Retraxit solradios. ne aut
pendentem dñm uderet: aut impii sualu
centro mundi sole crucifixus sit. qͥa ordo
poscebat ut eodem temporis articulo quo
adȩ peccanti obcluserat ianuam paradisi:¬
panderet eam latroni penitenti. Et sic̃ mo¬
Yse manus extendente in celum factȩ sunt
tenebrȩ suꝑ egyptios tenentes d̾i seruos in
seruitutem: tta & xp̃o in sexta hora manꝰ

Expanded text:
ON. Qui scripserunt contra Evangelium, suspicantur discipulos Christi solis deliquium, quod statutis temporibus accidere solet, ob imperitiam super Domino interpretatos, cum defectus solis nunquam fiat nisi ortu lunae. Nulli autem dubium est Paschae tempore fuisse plenam. Et ne videretur umbra terrae et luna soli apposita, breves fecisse tenebras, trium horarum spatium ponitur ut omnis causantium occasio tolleretur. Tunc impleta est haec prophetia: Occumbet sol in meridie, et contenebrabitur super terram in die lux . Et alibi: Occubuit sol cum adhuc media esset dies . Retraxit sol radios, ne aut pendentem Dominum videret, aut impii sua lucentro mundi sole crucifixus sit. GREGOR. Quia ordo poscebat, ut eodem temporis articulo quo Adae peccanti occluserat januam paradispanderet eam latroni poenitenti, et sicut Moyse manus extendente in coelum, factae sunt tenebrae super Aegyptios , tenentes Dei servos in servitutem; ita et Christo in sexta hora manus
Abbreviated transcription (Latin):
dicit mat suȩ. Mulier ecce filius tuus.
Deinde dicit discipulo. Ecce mat̾ tua. Et
ex illa hora: accepit eam discipulus in sua.
igͦ Moralis insinuat᷑ locus. facit qͦd facien¬
dum ammonet: scilicet ut apiis filiis.
cura parentib impendat᷑. Ex hac doctri-¬
na clidicerat paulus qͦd docebat dicens. Si
quis autẽ suis & maxime domesticis ñ ꝓ¬
uidet. fidem negauit: & ẽ infideli deterior.
Quid autẽ tam domesticũ cuiq quã paren¬
tes filiis: aut filiĩ parentib. Dñs ꝓ se matͥ
alterũ quodammꝰ filium ꝓuidebat: ioħem
scilicet ȩuangłistam: M ccexl. Rccxx.¬

Expanded text:
s tuus. Deinde dicit discipulo: Ecce mater tuo. Et ex illa hora accepit eam discipulus in suam. AUGUST. Moralis insinuatur locus. Facit quod faciendum admonet, scilicet ut a piis filiis cura parentibus impendatur. Ex hac doctrina didicerat Paulus quod docebat, dicens: Si quis autem suis et maxime domesticis non providet, fidem negavit, et est infideli deterior . Quid autem tam domesticum cuique, quam parentes filiis, aut filii parentibus? Dominus pro se matri alterum quodammodo filium providebat, Joannem scilicet evangelistam. M.
Abbreviated transcription (Latin):
baptirati sumꝰ. S alii habentes oꝑa fidei
de dño in carne passo coronant᷑: alii renu¬
entes dono gr̃ȩ priuant᷑. A ceu.
ꝯabant aut̃e uixta crucẽ iħu mat̾ eiꝰ
soror matͥs eius maria cleophe: et
maria magdalenȩ. Cum udisset gͦ ie

Expanded text:
baptizati sumus . Sed alii habentes opera fidei baptizati sumus . Sed alii habentes opera fidei de Domino in carne passo coronantur; alii renuentes dono gratiae privantur. A. 212 Stabant autem juxta crucem Jesu mater ejus, et soror matris ejus Maria Cleophae, et Mar
Abbreviated transcription (Latin):
Dñe mem̃to mei: cum ueneris in regnum
tuum. Et dixit illi iħe. Amen dico tͥ: ho
die mecũ eris in paradiso. Nichil in hoc
latrone liberum erat nisi cor & lingua:
ut confiteret᷑ dño. iuxta hoc qͦd scͥptum est
in apło. Corde credit᷑ ad iusticiam: ore aũ
confessio fit ad salutem. Tres uirtutes dicit
apłs manere in cordib fidelium: qͣs latro
seruauit incruce. hȩ autẽ sunt fides. spes.
caritas. fidem habuit: qͥa dñm regnaturũ
eredidit. Spem habuit: qͥa aditum regni eiꝰ
postulauit. Caritatem tenuit: qͥa collatro¬
nem de iniquitate arguit. Confitebat᷑ do¬
minũ quẽ uidebat secũ morientẽ: quẽ petrꝰ
negauerat qͥ iuderat eũ miracula facientẽ.
Magna ẽ gr̃a dñi: et plus tribuit qũa rogat᷑.
Latro enim rogabat dñm ut memor sui fu¬
issee: dñs autẽ ꝓmisit ei paradisum. Uͥ. xp̃c
fuit: ibi paradisus fuit. In duob latromi
torꝑ generib coaptant. Quicũq enim bap¬
tirati sumus in xp̃o iħu: in morte ipsius

Expanded text:
cum veneris in regnum tuum. Et dixit illi Jesus: Amen dico tibi, die mecum eris in paradiso. BEDA. Nihil in hoc latrone liberum erat, nisi cor et lingua, ut confiteretur Domino, juxta hoc quod scriptum est in Apostolo: Corde creditur ad justitiam, ore autem confessio fit ad salutem . Tres virtutes dicit Apostolus manere in cordibus fidelium, quas latro servavit in cruce. Haec autem sunt, fides, spes, charitas . Fidem habuit, quia Dominum regnaturum credidit. Spem habuit, quia regni ejus aditum postulavit. Charitatem tenuit, quia collatronem de iniquitate arguit. Confitebatur Dominum, quem videbat secum morientem, quem Petrus negaverat, qui viderat eum miracula facientem. Magna est gratia Domini, et plus tribunt quam rogatur. Latro etiam rogabat Dominum ut memor sui fuisset, Dominus autem promisit ei paradisum. Ubi Christus fuit, ibi paradisus fuit. HIERON. In duobtorum generibus coaptant. Quicunque enim baptizati sumus in Christo Jesu, in morte ipsius
Abbreviated transcription (Latin):
th̾s & marcus introducunt latrones con-¬
uiciantes. lucas autẽ ñ nisi unũ de illis: qͥa
pͥmũ uterq blasphemauit: dehinc t̾ra ad¬
n umbrata unus credidit. Uel ita. Pluralis¬
ł. numerus ẽ apud illos ꝓsingulari. Qd̃ ge¬
nus loquitionis inuenimꝰ in epła ad hebre-¬
os. clauserunt ora leonis. cũ solus damel
significet᷑. Et secti fc̃ de solo ysaia dicat᷑. Et
in psalmo. adstiterunt reges terrȩ. & pͥnci¬
pes conuenert̃ in unũ: reges dicit᷑ ꝓpter he¬
rodem. pͥncipes ꝓpter pilatum. Quid enim
usitatius quã ut dicat aliquis. & rustici
mͥ insultant. quamuis unus tantũ insul¬
tet: Pagani etiam dixerunt phedras & cliti¬
mestras: cũ singulȩ fueruit. Non est gͦ con-¬
trariũ marcho et matheo qͦd lucas de uno
manifestauit. S tunc contrariũ eẽt si lli
dixissent ambos latrones conuiciatos dño:
Ita enim ñ posset sub numero plurali unꝰ
tantũ intelligi. Qd̾ autẽ latro conditionẽ
passionis exꝓbrat: unuersis etiam fidelibꝰ

Expanded text:
t Marcus introducunt latrones conviciantes, Lucas autem nonnisi unum de illis; quia primum uterque blasphemavit, de hinc terra adumbrata, unus credidit. Vel ita: Pluralis numerus est apud illos pro singulari. Quod genus locutionis invenimus in Epistola ad Hebraeos: Clauserunt ora leonum , cum solus Daniel significetur. Et: Secti sunt , cum de solo Isaia dicatur. Et in psalmo: Astiterunt reges terrae, et principes convenerunt in unum . Reges dicit, propter Herodem; principes, propter Pilatum. Quid enim usitatius, quam ut dicat aliquis, Et rustici mihi insultant, quamvis unus tantum insultet? Pagani etiam dixerunt Phaedras et Clytemnestras, cum singulae fuerint. Non est ergo contrarium Marco et Matthaeo, quod Lucas de uno manifestavit. Sed tunc esset contrarium, si illi dixissent ambos latrones conviciatos Domino. Ita enim non posset sub numero plurali unus tantum intelligi. Quod autem latro conditionem passionis exprobrat, universis etiam fidelibus
Abbreviated transcription (Latin):
saluum facere: Nolentes confitent᷑. quia ali¬
os saluos fecte. Qui gͦ alios saluos fecit:. se
saluasset si uellet. Si rex isrł ẽ: descendat
nunc de cruce & uideamꝰ. et credamus ei.
Confidit in dm: liberet nunc eum siuult.
Dixit enĩ quia filius d̃i sum. ẜuertunt uer¬
nunc de cruce. Quid ẽ maius de cruce ad¬
huc uiuentẽ descendere: an de sepulchro
mortuũ surgere⁊ Resurrexit: & ñ credunt.
Ergo si de cruce descenderet: ñ crederent. S
mͥ uidet᷑ hoc demones immisisse. Statim
enim ut fuit crucifixus senseruit uirtutẽ
crucis: & intellexerunt fractas ẽẽ uires su¬
as: et hoc agunt. ut de cruce descendat. S
dñs ꝑmanet in patibulo ut eos destruat:
Ideo quoq de cruce descendere neglexit: quia
etiam quosdã de illis qͥ eum crucifixert̃ sal¬
uare moriendo curauit. Et notandũ qͦd iu¬
dei uõcabulum filii dei scͥptura sͥ creditum
blasphemantes irrcoent: milites uͦ utpote
scͥpturȩ nescũ. ñ filio dei. s regi iudeoꝵ in¬

Expanded text:
 HIERON. Nolentes confitentur quia alios salvos fecit. Qui ergo alios salvos fecit, se salvasset si vellet. Si rex Israel est, descendat nunc de cruce, ut videamus et credamus ei. Confidit in Deum? liberet nunc eum si vult. Dixit enim Quia Filius Dei sum. Pervertunt vernunc de cruce. Quid est majus? de cruce adhuc viventem descendere, an de sepulcro mortuum resurgere? Resurrexit, et non credunt. Ergo si de cruce descenderet, non crederent. Sed mihi videtur hoc daemones immisisse. Statim enim ut fuit crucifixus, senserunt virtutem crucis, et intellexerunt fractas esse vires suas, et hoc agunt, ut de cruce descendat. BEDA. Sed Dominus permanet in patibulo, ut eos destruat. Ideo quoque de cruce descendere neglexit, quia etiam quosdam de illis qui eum crucifixerunt, salvare moriendo curavit. Et notandum quod Judaei vocabulum Filii Dei, Scriptura sibi creditum, blasphemantes irrident; milites vero, utpote Scripturae nescii, non Filio Dei, sed regi Judaeorum in
Abbreviated transcription (Latin):
erat difficile de cruce descendere: s paternȩ
uoluntatis explendum erat sacramentum:
ꝙ maiora oꝑa in cruce positus agebat. totiꝰ
qͥ pretergredut᷑ uiam: & in recto itinere
scͥpturarum incedere nolunt. Mouebant
capita: qͥa antea mouer ant pedes nolen¬
tes stare supͣ petram. Om̃s quippe heretici orig¬
pretereuntes & declinantes blasphemant
iħm ñ habentes caput firmũ. s mouen¬
tes illud surstim & deorsum: qm̃ ñ sunt pru¬
dentes nec habent oculos suos in capite suo.
in qͦ habere debuerant eccłiastȩ dicente Sa¬
pientis oculi in capite eiꝰ ft̃. Preterenntium

Expanded text:
fficile de cruce descendere. Sed paternae voluntatis explendum erat sacramentum, et majora opera in cruce positus agebat totius qui praetergrediuntur viam, et in recto itinere Scripturarum incedere nolunt. Movebant capita, quia antea moverant pedes, nolentes stare supra petram. Omnes quippe haeretici praetereuntes et declinantes, blasphemant Jesum, non habentes caput firmum; sed moventes illud sursum et deorsum, quoniam non sunt prudentes, nec habent oculos suos in capite suo, in quo habere debuerant, Ecclesiaste dicente: Sapientis oculi in capite ejus sunt . Pretereuntium
Abbreviated transcription (Latin):
gota tumulus ẽ adam & ñ dampnators
locus: & ideo dñs ibi crucifigit᷑ ut suscitet
adam. duo latrones qͣre in eodem loco cru¬
cifigunt᷑. Latrones significant eos qͥ sub binmͣ¬
fide & confessione xp̃i uel agonem marty¬
rii uel quelibet instituta arcioris continen¬
tiȩ subeunt. S qui ꝓ sola eterna gła fide
dextri latronis signant᷑. Qui uͦ ꝓ alio: latro¬
ne signant᷑ sinistro. De illis quidẽ dictumẽ
beati qui ꝑsequutionẽ patiunt᷑ ꝓpt̾ iustici¬
am: qͥa ipsoꝵs ẽ regnũ celoꝵ. Pro his uͦ dicit

Expanded text:
gotha tumulus est Adam, et non damnatorum locus: et ideo Dominus ibi crucifigitur, ut suscitet Adam, duo latrones quare in eodem loco crucifiguntur? BEDA. Latrones significant eos, qui sub fide et confessione Christi, vel agonem martyrii vel quaelibet instituta arctioris vitae subeunt. Sed qui pro sola aeterna gloria, fide dextri latronis signantur. Qui vero pro alio, latrone signantur sinistro. De illis quidem dictum est: Beati qui persecutionem patiuntur propter justitiam, quia ipsorum est regnum caelorum . Pro
Abbreviated transcription (Latin):
piterna sꝑanda: in ꝓfundo autẽ pars illa
inde consurgit illud qͦd eminet: sicut ex
sic. Suꝑeminentẽ uͦ scientiȩ caritatẽ xp̃i
eam ꝓfecto dicit: uͥ pax illa ẽ quȩ precellit
li qui inscribunt᷑. Unus suꝑ tumulos mortu¬
orũ: alius inliminib ciuitatis uel domoꝵ:
terciꝰ in uictoria regis. Hic de titulo uictoriȩ
regis. id÷ xp̃i dicit. Post uictum enĩ diabo¬
lũ suꝑ caput eius scriptũ fuit: hic ẽ rex iu¬
deorũ. Nequeo satis mirari qͦd ideo occide¬
ostendit: qͥa nec occidendo efficere potuerũt.
ut eum reg̃e ñ haberent. Pulchre titulus
supͣ crucẽ ponit᷑. quia regia maiestate fulge¬
bat. licet in cruce doleret: & ut legentib in¬

Expanded text:
piterna speranda, in profundo autem pars illa piterna speranda, in profundo autem pars illa inde consurgit illud quod eminet, sicut ex sic. Supereminentem vero scientiae charitatem Christi, eam profecto dicit, ubi pax illa est, quae praecellit li qui inscribuntur. Unus super tumulos mortuorum, alius in liminibus civitatis vel domorum, tertius in victoria regis. Hic de titulo victoriae regis, id est Christi, dicit. Post victum enim diabolum super caput ejus scriptum fuit: Hic est rex Judaeorum. Nequeo satis mirari, quod ideo occideostendit, quia nec occidendo efficere potuerunt, ut eum regem non haberent. BEDA. Pulchre titulus supra crucem ponitur, quia regia majestate fulgebat, licet in cruce doleret, et ut legentibus in
Abbreviated transcription (Latin):
ut possitis comprehendere cũ omnib sc̃ĩs.
quȩ sit latitudo. & longitudo. altitudo et¬
profundũ: cognoscere etiã siuꝑeminentem
scientiȩ caritatẽ. xp̃i. In latitudine quippe
oꝑa caritatis significat: in longitudine ꝑse¬
uerantiam scẽ conuersationis usq in fiñe:
in altitudine spem celestiũ premior : in
ꝓfundo inscrittabilia iudicia dei: undei¬
sta grã in homines uenit. Et hȩc ita coap¬
tant᷑ sacramento crucis ut in latitudine ac¬
cipiat᷑ transuersũ lignũ quo extendunt᷑ ma¬
nus ꝓpt̾ oꝑum significationẽ: in longitudi¬
ne ab ipso usq in terrã uͥ corpus crucifixum
stare uidet᷑. q̃d significat longaniit̾ ꝑma¬
nere: in altitudine ab ipso ligno transuerso
sursũ tiersus qͦd ad caput eminee ꝓpt̾ expe¬
ctationẽ suꝑnor ne illa oꝑa bona atq in
eis ꝑseuerantia ꝓpter temporalia benefi-¬
cia credant᷑ facienda. s potius propt̾ sem-¬

Expanded text:
ut possitis comprehendere cum omnibus sanctis, ut possitis comprehendere cum omnibus sanctis, quprofundum, cognoscere etiam supereminentem scientiae charitatem Christi . In latitudine quippe opera charitatis significat, in longitudine perseverantiam sanctae conversationis usque in finem, in altitudine spem coelestium praemiorum, in profundo inscrutabilia judicia Dei, unde ista gratia in homines venit. Et haec ita coaptantur sacramento crucis, ut in latitudine accipiatur transversum lignum, quo extenduntur manus propter operum significationem, in longitudine, ab ipso usque in terram, ubi corpus crucifixum stare videtur, quod significat longanimiter permanere, in altitudine, ab ipso ligno transverso sursum versus, quod ad caput eminet propter exspectationem supernorum, ne illa opera bona atque in eis perseverantia, propter temporalia beneficia credantur facienda, sed potius propter sem
Abbreviated transcription (Latin):
debent habere caritat̃e in omnib factis sius
In sorte autẽ quid nͥ dĩ gr̃a commendata ẽ:
Sors quippe in uno ad om̃s ꝑuenit. cũ sors
omnib placuit: ꝙ. gr̃a qͣsi sors mitcit᷑: quia
ñ meritis alicui datur: s occulto dĩ udicio
in unitate fidei concedit᷑. Qualiter autem
dñs in cruce sit positus. quidue ead̃e sacra¬
tissimi corporis positio regalis in se typi con¬
tineat: sedulius in paschali carmine u̾sib dix̃:
Ne ue quis ignoret spetiem crucis ẽẽ colend̾a:
Quȩ dñm portauit ouans ratione potenti:
Quatuor inde plagas quadrati colligit orbis:
S plendidus auctoris de uertice fulget eous:
Occiduo sacrȩ lambunt᷑ syderȩ plantȩ
Arcton dextra tenet: mediũ leua erigit axem:
Cuncta q demenb̾s: uiuit natura creantis:
E t cruce complexũ: xp̃c regit undiq mundũ.
Moralem ꝙͦ sacro sc̃e crucis figuram descͥbit
apłs: uͥ ait. In caritate radicati & fundati:

Expanded text:
debent habere charitatem in omnibus factis suis. debent habere charitatem in omnibus factis suis. In sorte autem quid nisi Dei gratia commendata est? Sors quippe in uno ad omnes pervenit, cum sors omnibus placuit: et gratia quasi sors mittitur, quia non meritis alicui datur, sed occulto Dei judicio in unitate fidei conceditur. Qualiter autem inus in cruce sit positus, quidve eadem sacratissimi corporis positio regalis in se typi contineat, Sedulius in paschali carmine versibus dixit: Neve quis ignoret speciem crucis esse colendam, Quae Dominum portavit ovans, ratione potenti Quatuor inde plagas quadrati colligit orbis. Splendidus auctoris de vertice splendet Eous. Occiduo sacrae lambuntur sidere plantae. Arcton dextra tenet, medium laeva erigit axem. Cunctaque de membris vivit natura creantis. Et cruce complexum Christus regit undique mundum. Moralem quoque sacrosanctae crucis figuram describit Apostolus, ubi ait: In charitate radicati et fundati,
Abbreviated transcription (Latin):
tia custodiȩ nob̃ ꝓficit: ut aꝑtior uirtꝰ resur¬
gentis appareat. ꝑ quatuor partes uestim̃toꝵ augͥ
dñi: constat qͣtuor milites crucifixisse eum.
Uͥ dicit᷑ & tunicam: subaudiendũ ẽ accepe¬
runt. Qũa partiri ñ potuerunt: nͥ scinderet᷑
Qd̾ ne facerent: ad unum eam ꝑuenire sorti¬
tione maluert̃. Lucas dicendo sortes: plura¬
lem posuit ꝓ singulari. Mareus solus uidet᷑
aliqũa intulisse questionẽ dicendo. mittentes
sortem suꝑ eis: tanquã suꝑ omnib uestib
sors missa sit. S breuitas facit obscuritat̾e:
ac si diceret. Diusio omniũ uestimentor
completa ñ eẽt: nisi sorte claruisset qͥs tu¬
nicam tolleret. Quadriꝑtita uestis dñi ex
clesiam significat: quadriꝑtitam in qͣtuor
orbis partib. Tunica uͦ significat omnium
partium unitatẽ: quȩ caritatis uinculo con¬
tinet᷑. Inconsutilis dicit᷑ fuisse tunica: ne ca¬
texta ꝑhibet᷑. Addit᷑ ꝑ totum: qͥa om̃s fideles

Expanded text:
tia custodiae nobis proficit, ut apertior virtus resurgentis appareat. Per quatuor partes vestimentorum Domini constat quatuor milites crucifixisse eum. Ubi dicitur, et tunicam, subaudiendum est, acceperunt. Quam partiri non potuerunt, nisi scinderetur. Quod ne facerent, ad unum eam pervenire sortitione maluerunt. Lucas dicendo sortes, plurale posuit pro singulari. Marcus solus videtur aliquam intulisse quaestionem, dicendo mittentes sortem super eis, tanquam super omnibus vestibus sors missa sit. Sed brevitas facit obscuritatem, ac si diceret: Divisio omnium vestimentorum completa non esset, nisi sorte claruisset, quis tunicam tolleret. Quadripartita vestis Domini, Ecclesiam significat quadripartitam in quatuor orbis partibus. Tunica vero significat omnium partium unitatem, quae charitatis vinculo continentur. Inconsutilis dicitur tunica fuisse, ne chatexta perhibetur. Additur per totum, quia omnes fideles
Abbreviated transcription (Latin):
circumcisoꝵ. sp̃u ñ littera. Et ideo pilatus
qͦd scͥpsit scͥpsit: qͥa añs qͦd dixit dixit. Imple¬
tur ꝓphetia quȩ dicit. Ne corrumpas tituli
inscriptionẽ. Prefatȩ autẽ tres linguȩ p̾ cete¬
ris eminebant: hebrea ꝓpter iudeos in lege
głantes: greca ꝓpter gentium sapientes: lati¬
na ꝓpter romanos pene omnib iam genti¬
b imꝑantes. Uelint noluit gͦ uidei diu̾sȩ
linguȩ testant᷑ qͥa iħc rex ẽ udeor. hoc ẽ¬

Expanded text:
circumcisorum; spiritu, non littera Et ideo Pilatus quod scripsit, scripsit; quia Dominus quod dixit, dixit. Impletur prophetia quae dicit: Ne corrumpas tituli inscriptionem. Praefatae autem tres linguae prae caeteris eminebant. Hebraea, propter Judaeos in lege gloriantes; Graeca, propter gentium sapientes; Latina, propter Romanos pene omnibus jam tunc gentibus imperantes. Velint nolint ergo Judaei, diversae linguae testantur quia Jesus rex est Judaeor
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑat᷑. Nam qͥ factis sua dicta destruit: contẽp¬
nit᷑. Unde paulus. Nemo adolescentiã tuã con¬
tẽpnat. Scͥbȩ quȩ ꝑ legem didicerant p̾cepta ppłis
dabant: xp̃c uͦ quasi auctor legis uł mittando.
uł augendo quȩ minus uidebant᷑ libere susti¬
dug̃ nuit Hoc ẽ qͣd in psalmo dict᷑. fiducialit̾ agã
in eo: eloquia dñi eloquia casta. argentũ igne
examinatũ: ꝓbatum t̾re: ptirgatũ septuplum:
Siue ista p̾cepta referant᷑ ad septẽ beatitudines q̃
st̃ inpͥncipio huiꝰ sermonis. ut beati augustini
expositio refert᷑ siue alius ordo sit: facienda sũt
quȩ dñs iussit. & credenda quȩ spopondĩt: xliiii¬

Expanded text:
operatur. Nam, qui factis sua dicta destruit, contemoperatur. Nam, qui factis sua dicta destruit, contemnitur. Unde Paulus: Nemo adolescentiam tuam contemnat . Scribae quae per legem didicerant praecepta, populis dabant. Christus vero quasi auctor legis, vel mutando vel augendo quae minus videbantducialiter agam in eo. Eloquia Domini, eloquia casta; argentum igne examinatum, probatum terrae, purgatum septuplum . Sive ista praecepta referantur ad septem beatitudines, quae sunt in principio hujus sermonis, ut beati Augustini expositio refert; sive alius ordo sit, facienda sunt quae Dominus jussit, et credenda quae spopondit.
Abbreviated transcription (Latin):
tenta. dũ eotidie de peccato in peccatum ad de-¬
teriora deicit᷑: fundũ ñ inuenit qͦ figat᷑. Unde
iliso. Peccator cũ ueni̾t in ꝓfundũ maloꝵ. con¬
tempnit. Cecidit domus: qͥa omnis conscien¬
tia quȩ spe fixa in dm̃ ñ ꝑmanet. in tẽptati¬
onib ñ ualet ꝑsistere: & tanto plus agnͣtur.
qnto plus in ea quȩ mundi st̃ a suꝑiorib dis¬
ungit᷑. Et uere mali &e ficte boni ingruente
temptatione peiores fuint: donec tandẽ ꝑ¬
petuam labant᷑ in pen̾a. Potest itaq ꝑ im¬
petũ fluminis extremi uidicii discrimen in¬
telligi: qñdo utraq domo consuminata. oĩs
qͥ se exaltat humiliabit᷑. & qͥ se humiliat ex¬
altabit᷑ Potest etiã uir sapiens & bonus
accipi quilibet iustus: sic̃ uir stultus qui¬
t factum ẽ cũ consummasset iħe u̾ba hȩc:
ammirabant᷑ turbȩ suꝑ doctrina eiꝰ. Erat e
Sermo in doctoris potestate fit: cũ ea quȩ docet

Expanded text:
tenta, dum quotidie de peccato in peccatum ad detenta, dum quotidie de peccato in peccatum ad deteriora dejicitur, fundum non invenit quo figatur. Unde illud: Peccator cum venerit in profundum malorum, contemnit . Cecidit domus, quia omnis conscientia quae spe fixa in Deum non permanet, in tentationibus non valet persistere, et tanto plus agitur, quanto plus in ea quae mundi sunt, a superioribus disjungitur. Et vere mali et ficte boni, ingruente tentatione, pejores fiunt, donec tandem perpetuam labantur in poenam. Potest itaque per impetum fluminis extremi judicii discrimen intelligi, quando utraque domo consummata, omnis qui se exaltat, humiliabitur; et qui se humiliat, exaltabitur . Potest etiam vir sapiens et bonus accipi, quilibet justus, sicut vir stultus, quiEt factum est, cum consummasset Jesus verba haec, admirabantur turbae super doSermo in doctoris potestate fit, cum ea quae docet,
Abbreviated transcription (Latin):
inuictissimȩ petrȩ adherent. labefactari ne¬
queunt. Et omnis qͥ audit uerba hȩc &
n facit ea: similis erat iuro stutto q̃ euificaut
denesuius fuumina. et flauerunt uenti: o ir¬
reereunit in domũ illam & cecsoit:. de fuit eu¬
ma es magna. Qui audit sermones. xp̃i
ꝙ ⁊ facit: siue iniciatus sit mysterus. xp̃i se¬
& ni totum alienus a xp̃o. qͥa seipsũ malee¬
difieat᷑ sinilis ẽ homini stulto de quo dicitur.
Iuicus homo hoc fecit. Domus diaboli est.
mundus in maligno positus. Qũa ipse suꝑ
tera elificat: qͥa obsequentes sͥ ad terrena de¬
trbit. Arena ẽ instabilitas uicioꝵ: uł uani¬
tas scłaris. Sine fundamento edificat: quia
peccatũ in nulla sui natura subsistit: qm̃ ñ
sne fundam̃to: toẽ sine fundo edificat. Si aĩa
corruens in aliqͦd peccatũ se ibi retineret quasi
fundũ illito haberet: sic̃ mersus in puteo aliqͥs
putei fundo retinet᷑. S cũ uno pecato ñ ẽ con¬

Expanded text:
invictissimae petrae adhaerent, labefieri neinvictissimae petrae adhaerent, labefieri nequeunt. Et omnis qui audit verba haec et non facit ea, similis erit viro stulto, qui aedificavit venerunt flumina, et flaverunt venti, et irruerunt in domum illam, et cecidit, et fuit ruina ejus magna. Qui audit sermones Christi et non facit, sive initiatus sit mysteriis Christi, seu in totum alienus a Christo: qui seipsum male aedificat, similis est homini stulto, de quo dicitur: Inimicus homo hoc fecit . Domus diaboli est, mundus in maligno positus. Quam ipse supra terram aedificat, quia obsequentes sibi ad terrena detrahit. Arena est instabilitas vitiorum, ut vanitas saecularis. Sine fundamento aedificat, quia peccatum in nulla sui natura subsistit; quoniamsine fundamento, id est, sine fundo aedificat. Si anima corruens in aliquod peccatum, se ibi retineret, quasi fundum illud haberet, sicut mersus in puteo aliquis, putei fundo retinetur. Sed cum uno peccato non est con
Abbreviated transcription (Latin):
fundamentũ supͣ petram. Sapiens archite¬
ctus fodit in altum: qͥa de suors cordib eruit
om̃ia terrena. ne ꝓpder aliqͦo temporale do ser¬
uiant. fundamenta doctores significant: de
quib dicit᷑. fundamenta eiꝰ in montib sẽs
fundamentũ uͦ dicit᷑ ipse doctorũ doctor. et
fundamentoꝵ fundamentũ xp̃e scilicet deqͥ
dicit᷑: fundamentũ aluo nemo potest pon̾e
pret̾ id qͦd positum ẽ qͦd ẽ. xp̃e ih̃e. Moralit̾
autẽ fundamenta domus fc̃ intentiones bo¬
exhaustis humilitate. xp̃iana suꝑuacuarũ
cogitationũ ruderib. in adimplendis xp̃i
mandatis. firmit̾ se uiserit. cũ psalmista di¬
cens. Qͥ eduxit me de lacu miseriȩ. & de lu¬
to fecis: ꝙ statuit supra petrã pedes meos.
Singulȩ nr̃ȩ domꝰ cotidie uł inmundor spi¬
rituum. uł improboꝵ hominũ. uł ipsa sus
m̃tis. aut carnis inquietudine pulsant᷑: et
quantũ ꝓpͥis uirib fiount inclinant᷑: qͣnͣtũ

Expanded text:
fundamentum supra petram BEDA. Sapiens architefundamentum supra petram BEDA. Sapiens architectus fodit in altum, quia de suorum cordibus eruit omnia terrena, ne propter aliquod temporale Deo serviant. Fundamenta doctores significant, de quibus dicitur: Fundamenta ejus in montibus sanctis . Fundamentum vero dicitur ipse doctorum doctor, et fundamentum fundamentorum, Christus scilicet, de quo dicitur: Fundamentum aliud nemo potest ponere, praeter id quod posiautem fundamenta domus, sunt intentiones boexhaustis humilitate Christiana supervacuarum cogitationum ruderibus, in adimplendis Christi mandatis firmiter se inserit, cum Psalmista dicens: Qui eduxit me de lacu miseriae et de luto faecis, et statuit supra petram pedes meos . Singulae nostrae domus quotidie vel immundorum spirituum vel improborum hominum, vel ipsa suae mentis aut carnis inquietudine pulsantur, et quantum propriis viribus fidunt, inclinantur, quantum
Abbreviated transcription (Latin):
ntim unã ȩccliam sͥ construit. eru¬
dit. gubernat. in uitam ꝑducturus:¬
& sic bonus auditor uarus uirtutib¬
n. suꝑnam sͥ mansionem edificat. in fitiu¬
plena. flumina ft̃ carnales concupistent.
uenti sũt rumores hominũ uani. Uelast̾
impugnat: carnis scilicet concupiscentia. ex¬
teriorib mundi oblectam̃tis: uł ꝑ se cũ un¬
uersos uentos impulsionũ laxat. Pliuiua em¬
cupiscentiȩ qua quisq temptat᷑ paulatim
fidei rigorem emollit: qd̾ si ñ p̾ualet. su¬
tio. Hec tria dicunt᷑ in luca fluminis in¬
undatio: & alibi portȩ inferi. Unde illud si¬
tȩ inferi: ñ p̾ualebunt aduersus ȩccłiam.
fluminis namq impetus letificat ciuitatẽ
di: sc̃ĩficauit tab̾nacłm suũ altissimus. P era
ẽ xp̃c: domus ẽ eccłia. De hac petra: dic̃ płia.
Petra refugiũ leporib. siue herinaciis: dest
qͥ audit p̾cepta dñi & facit: qͦd stat ñ sibi sp̃o¬
tͥbuens. Laicas. Qͥ fodit ii altum: ce posuit

Expanded text:
nis unam Ecclesiam sibi construit, erudit, gubernat, in vitam perducturus; sic bonus auditor variis virtutibus supernam sibi mansionem aedificat, in fuplena; flumina, sunt carnales concupiscentiae; venti, sunt rumores hominum vani. HIERON.impugnat, carnis scilicet concupiscentia, exterioribus mundi oblectamentis, vel per se, cum universos ventos impulsionem laxat. Pluvia concupiscentiae qua quisque tentatur, paulatim rigorem fidei emollit: quod si non praevalet, sutio. Haec tria dicuntur in Luca fluminis inundatio ; et alibi: Portae inferi. Unde illud: Portae inferi non praevalebunt adversus Ecclesiam . Fluminis namque impetus laetificat civitatem Dei, sanctificavit tabernaculum suum Altissimus . BEDA domus est Ecclesia. De hac petra dicit Propheta: Petra refugium leporibus sive herinaceis , id est,qui audit praecepta Domini et facit: quod stat, non sibi, sbuens. Lucas: Qui fodit in altum, et posuit
Abbreviated transcription (Latin):
na: et flauerunt uenti. & irruerunt in do¬
mũ illam: & ñ cecioit. fundata enĩ erat supͣ¬
on petiam:. Ne cũ oꝑariis iniquitatis disce¬
datis a me: gͦ audite uerba mea & facite.
Nam̃ om̃is qui audit & facit. id÷ complet
mandata: sunilis ẽ sapienti uidelicet

Expanded text:
t venti, et irruerunt in domum illam, et non cecidit. Fundata enim erat supra petram. Ne cum operariis iniquitatis discdatis a me, ergo audite verba mea et facite. Nam omnis qui audit et facit, id est, complet mandata, similis est sapienti, videlicet