comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nec ipse cum om̃ib: eomodo quodicimus. dñs uobiscum Magna itaq
hominis miseria est cũ illo ñ eẽ. sine qͦñ potest ẽẽ. In qͦ enĩ est. ꝓculdu¬
bio sine illo ñ est. Et tam̃siei: ñ meminit. eũ q. ñ intellegit. neꝗ diligit.
cũ illo ñ est. Qđ aut̃ qͥsq penitꝰ obliuiscit᷑. nec cõmoneriei: utiq potest
eui sibilibus reb: ad hancrem sumamus exemplum X III.
Dicit tibi quispiã quẽ ñ recognoscis. nostime : Et ut cõmo¬
neat. dicit ubi. qͣndo. quomodo tibi in notuerit. Om̃ibusq
adhibitis signis. quib inmemoriã reuoceris si ñ recognoscis. itaiim oblitꝰ
es ut om̃is illa noticia penitꝰ deletasit animo. nihilq aliud restit.
nisi aut credas ei qui hocͣdicit qđ aliqͥͣndo eũ noueras. aut ne hoc
quidem si fide tibi dignus et̃ qui loquit᷑ ñuidetur. Si autea
reminisceris ꝓfecto redis in memoriã tuã . & in eamuenis qđ ñ fuerit.

Expanded text:
Nec ipse cum omnibus eo modo quo dicimus, Dominus vobiscum. Magna itaque Nec ipse cum omnibus eo modo quo dicimus, Dominus vobiscum. Magna itaque hominis miseria est cum illo non esse, sine quo non potest esse. In quo enim est, procul dubio sine illo non est: et tamen si ejus non meminit, eumque non intelligit, nec diligit, cum illo non est. Quod autem quisque penitus obliviscitur, nec commoneDe visibilibus rebus ad hanc rem sumamus exemplum. Dicit tibi quispiam quem non recognoscis, Nosti me: et ut commoneat, dicit ubi, quando, quomodo tibi innotuerit: omnibusque adhibitis signis quibus in memoriam revoceris, si non recognoscis, ita jam oblitus es, ut omnis illa notitia penitus deleta sit animo; nihilque aliud restat, nisi ut credas ei qui tibi hoc dicit, quod aliquando eum noveras; aut ne hoc quidem, si fide dignus tibi esse qui loquitur non videtur. Si autem reminisceris, profecto redis in memoriam tuam, et in ea invenis quod non fuerat
Abbreviated transcription (Latin):
ceteras magnas paruasq naturas cis quas fercit sine dubitatione praestantior
Acꝑ hoc hac & iã deqͣ loquimur rationali & intellectuali que mens ho
minis ẽ. ad eius qui eã fecit imaginẽ facta. Illa aũt ceteris natura p̃stan¬
tior. ds̃ est. Et quidem ñ longe positus ab uno quoq nr̃m sicut apłs dicit.
adiungens. in illo enĩ uiuimus. & mouem & sumus. Qđ si scđm corpus
dicer&. &iã deisto corporeo mundo poss& intellegi. Nã & in illo scđm
corpus. uiuimꝰ & mouemꝰ & sumus. Inde scđm mentẽ quȩ facta est
ad ei: imaginẽ deb& hoc accipi. excellentiore quodã. eodemq ñ uisibili.
sed intelligibili modo. Nam quid non est in ipso. deqͦ diuine scriptũ est.
in qͦ tindem possunt uiuere quȩ uiuun. & moueriquȩ mouen᷑. nisi inqͦ
suñ : Non tam̃ om̃s cũ illo sun eomodo quodictũ est. ego semꝑtecum.

Expanded text:
caeteras magnas parvasque naturas, eis quas fecit sine dubitatione praestantior, caeteras magnas parvasque naturas, eis quas fecit sine dubitatione praestantior, ac per hoc hac etiam de qua loquimur, rationali et intellectuali, quae hominis mens est, ad ejus qui eam fecit imaginem facta. Illa autem caeteris natura praestantior Deus est. Et quidem non longe positus ab unoquoque nostrum, sicut Apostolus dicit; adjungens, In illo enim vivimus, et movemur, et sumus . Quod si secundum corpus diceret, etiam de isto corporeo mundo posset intelligi. Nam et in illo secundum corpus vivimus, movemur, et sumus. Unde secundum mentem quae facta est ad ejus imaginem, debet hoc accipi, excellentiore quodam, eodemque non visibili, sed intelligibili modo. Nam quid non est in ipso, de quo divine scriptum estin quo tandem possunt vivere quae vivunt, et moveri quae moventur, nisi in quo sunt? Non tamen omnes cum illo sunt eo modo quo ei dictum est, Ego semper tecum .
Abbreviated transcription (Latin):
ens ipsa fit. Siaut̃ non facit. & iãcum sui meminit seq intellegit.
acdiligit stulta est. Meminerit itaq dĩ sui ad cuius imaginẽ facta
est. cũq intellegat atq diligat. Qđ ut breuius dicã. colat dm̃ ñ¬
lucis pasticipatione sapiens crit. Atq ubi ȩt̃na. ibi beata regnabit
Sic enĩ dr̃ ista hominis sapientia. ut &iã dĩsit. tunc enĩ uera est. Nã
si humana est. unaẽ. Uerũ nonitadiquasapiens ds̃ est. Neq enim
pasticipatione sui sapiens ẽ. sicut mens participatione dĩ. sed quem¬
ad modum dr̃ &iã iusticia dĩ. non solũ illa q̃ ipse iustus ẽ. sed quam
dat homini cũ iustificat impiũ. Quã cõmendans apłs. ait dequi¬
busdã. Ignorantes enĩ dĩ iusticiã & suã iusticiã uolentes c̃stituere
ee suã uolcꝯes estituere :
sapicsiȩ dĩ non sunt subiecti. Est igitur natura ñ ficta que fecit om̃s

Expanded text:
ens ipsa fit. Si autem non facit, etiam cum sui meminit, seseque intelligit ens ipsa fit. Si autem non facit, etiam cum sui meminit, seseque intelligit ac diligit, stulta est. Meminerit itaque Dei sui, ad cujus imaginem facta est, eumque intelligat atque diligat. Quod ut brevius dicam, colat Dlucis participatione sapiens erit, atque ubi aeterna, ibi beata regnabit. Sic enim dicitur ista hominis sapientia, ut etiam Dei sit. Tunc enim vera est: nam si humana est, vana est. Verum non ita Dei qua sapiens est Deus. Neque enim participatione sui sapiens est, sicut mens participatione Dei. Sed quemadmodum dicitur etiam justitia Dei, non solum illa qua ipse justus est, sed quam dat homini cum justificat impium, quam commendans Apostolus ait de quibusdam, Ignorantes enim Dei justitiam, et suam justitiam volentes constituere, et suam volentes constituere, sapientiae Dei non sunt subjecti. 16. Est igitur natura non facta, quae fecit omnes
Abbreviated transcription (Latin):
& incertȩ ꝓuidentiȩ nr̃ȩ. Memoria uͦ dip̃teritis. & intellegentia¬
dep̃sentib. cesta est. sed p̃sentib utiq in corporalib: rebus. Nacorpo¬
rales corporaliũ prȩsentes sun aspectib oculoꝵ. Sed qui dicit memo¬
riam non eẽ p̃sentiũ. attendat quẽ ad modũ dictũ sit in ipsis scłarib
litteris ubimaioris curaȩ fuit uerborũ integritas. quã ueritas rerũ.
Nectalia passus ulixes. oblitus uesiu est ithacus discrimine tanto.
niss& nisi adres p̃sentes memoria ꝑtiner&. Qua ꝓpt̃ sicut in rebus
p̃teritis eamemoria dr̃. quafit ut ualeđł recoli & recordari. sic in
rep̃senti qđ sibi est mens memoria sine absurditate dicenda est.
qua sibi p̃sto est ut sua cogitatione possit intellegi. & utrumq sui
amore coniungi. XII.¬
meminit mens & intellegit acdiligit se. sed quia potest &iã¬
meminisse & intellegere & amare a quo factaẽ. Qđ cum facit. sapi¬

Expanded text:
et incertae providentiae nostrae . Memoria vero de praeteritiset incertae providentiae nostrae . Memoria vero de praeteritised praesentibus utique incorporalibus rebus: nam corporales corporalium praesentes sunt aspectibus oculorum. Sed qui dicit memoriam non esse praesentium, attendat quemadmodum dictum sit in ipsis saecularibus litteris, ubi majoris fuit curae verborum integritas quam veritas rerum: Nec talia passus Ulysses, Oblitusve sui est Ithacus discrimine tanto. nisset, nisi ad res praesentes memoria pertineret. Quapropter sicut in rebus praeteritis ea memoria dicitur, qua fit ut valeant recoli et recordari: sic in re praesenti quod sibi est mens, memoria sine absurditate dicenda est, qua sibi praesto est ut sua cogitatione possit intelligi, et utrumque sui amore conjungi. meminit mens, et intelligit, acmeminisse, et intelligere, et amare a quo facta est. Quod cum facit, sapi
Abbreviated transcription (Latin):
ex quo eẽ coepit nunquã sui meminisse. nunquã se intellegere. nunꝙ
se amare destitrit. sicutiã ostendimus. Ac ꝑhoc qͣndo ad se ipsam
cogitione conuertit᷑. fit trinitas in qͥ&iã & uerbũ possit intellegi
Formatur quippe exipsa cogitatio . uoluntate utrũq iungente. Ibi
ergo magis cognoscenda est imago quam quȩrimus. XI.
ꝑhibetur. quȩsibi semꝑ est p̃sens. Memoria enĩ p̃teritoꝵ est.
non p̃sentiũ. Nã quidã cum dc iustutib agerent. in quib est
&ciã tullius intria ista prudentiã diuiser̃. memoriã. intellegentiam
ꝓudentiã. Memoriã scilic& p̃teritis. intellegentiã p̃sentib ꝓuiden¬
tiã reb. tribuentes futuris. quã non habent certã. nisi p̃scu futuroꝵ
qđ non ẽ munus hominũ nisi detur desuꝑ ut ꝓphetis: Vnde scriptu¬
ra sapientiae de hominib agens. cogitationes inqt mortaliũ timidit

Expanded text:
ex quo esse coepit, nunquam sui meminisse, nunquam se intelligere, nunquam ex quo esse coepit, nunquam sui meminisse, nunquam se intelligere, nunquam se amare destiterit, sicut jam ostendimus. Ac per hoc quando ad se ipsam cogitatione convertitur, fit trinitas, in qua jam et verbum possit intelligi: formatur quippe ex ipsa cogitatione, voluntate utrumque jungente. Ibi ergo magis agnoscenda est imago quam quaerimus. CAPUperhibetur, quae sibi semper est praesens. Memoria enim praeteritorum est, non praesentium: nam quidam cum de virtutibus agerent, in quibus est etiam Tullius, in tria ista prudentiam diviserunt, memoriam, intelligentiam, providentiam: memoriam scilicet praeteritis, intelligentiam praesentibus, providentiam rebus tribuentes futuris, quam non habent certam nisi praescii futurorum; quod non est munus hominum, nisi detur desuper, ut Prophetis. Unde Scriptura sapientiae de hominibus aiens: Cogitationes, inquit, mortalium timidae,
Abbreviated transcription (Latin):
eõ simulq desinuq & sonuf& cius auditus : ueruntam̃ siue tp̃r p̃ceden¬
tiao siue simul eẽ incipientia cognoscibilia cognitionẽ gignun. ñ cogniti¬
onegignuntur. Cognitione uͦ facta cumea quȩ cognouimꝰ posita in
memoria recordatione reui suntur. quis ñ uideat priorẽ et̃ tẽport
in memoria retentionẽ quã in recordatione uisionẽ. & huius utriusq
tercia uoluntate iunctionẽ : Porro aut̃ inmente non sic est Neq enĩ
aduenticia sibi ipsa est quasi ad se ipsa quȩ ia erat aut uenerit aliunde
eadem ipsa quȩ ñerat. aut ñ aliunde uenerit. sed in se ipsa quȩ iã erat
natasit ea ipsa quȩ ñ erat. sicut inm̃te quȩ iã erat oritur fides quȩ ñ
erat. aut post cognitionẽ sui recordando se ipsã uel in memoria sua
constitutã uid& qͣsi ñ ibi fuerit antequã se ipsam cognoscer&. cũ ꝓfecto

Expanded text:
esse, simulque desinunt et sonus et ejus auditus. Verumtamen sive tempore praecedenesse, simulque desinunt et sonus et ejus auditus. Verumtamen sive tempore praecedentia, sive simul esse incipientia cognoscibilia cognitionem gignunt, non cognitione gignuntur. Cognitione vero facta, cum ea quae cognovimus, posita in memoria recordatione revisuntur; quis non videat priorem esse tempore in memoria retentionem, quam in recordatione visionem, et hujus utriusque tertia voluntate junctionem? Porro autem in mente non sic est: neque enim adventitia sibi ipsa est, quasi ad se ipsam quae jam erat, venerit aliunde eadem ipsa quae non erat; aut non aliunde venerit, sed in se ipsa quae jam erat, nata sit ea ipsa quae non erat; sicut in mente quae jam erat, oritur fides quae non erat: aut post cognitionem sui recordando se ipsam velut in memoria sua constitutam videt, quasi non ibi fuerit antequam se ipsam cognosceret; cum profecto
Abbreviated transcription (Latin):
necessaria. sicut fides ad quã referenda sunNs. inp̃teritis habebuntur
et aliam nunc faciun trinitatẽ cum ea p̃sentia tenemꝰ. aspicimꝰ. amamꝰ.
aliã tunc factura sunt cũ ea ñ eẽ. sed fuisse ꝑquaedã eorũ uestigia qua
p̃tereundo inmemoria derclinquent repperiemus. qr & tunc trinitas
erit cum illud qualecumq uestigium & memorit̃ retinebitur. &
agnoscetur ueraciter & hoc utrũq tercia uoluntate iunget᷑. X.
nom̃ium istarũ quas cõmemorauimus tẽporaliũ rerũ scientia qua̧dã
cognoscibilia cognitionẽ int̃positione tẽporis antecedunt. sicut sunt ea
sensibilia quȩiã erant in reb. ante quã cognoscerentur. uł ea om̃a quacꝑ
hystoriã cognoscunt᷑. quȩdã uͦ simuleẽ incipun. uelut sialiquid uisi¬
bile qđ om̃i no ñ erat. ante nrõ soculos oriatur. cognitionẽ nrãm utiq
ñ p̃cedit. Autsi aliquid son& ubi adest auditor. simul ꝓfecto incipiun

Expanded text:
necessaria sicut fides, ad quam referenda sunt, in praeteritis habebuntur necessaria sicut fides, ad quam referenda sunt, in praeteritis habebuntur et aliam nunc faciunt trinitatem cum ea praesentia tenemus, aspicimus, amamus, aliam tunc factura sunt cum ea non esse, sed fuisse per quaedam eorum uestigia, quae praetereundo in memoria derelinquent, reperiemus; quia et tunc trinitas erit cum illud qualecumque uestigium et memoriter retinebitur et agnoscetur ueraciter et hoc utrumque tertia uoluntate iungetur.uas commemoravimus, temporalium rerum scientia, quaedam cognoscibilia cognitionem interpositione temporis antecedunt; sicut sunt ea sensibilia quae jam erant in rebus, antequam cognoscerentur; vel ea omnia quae per historiam cognoscuntur: quaedam vero simul esse incipiunt; velut si aliquid visibile, quod omnino non erat, ante nostros oculos oriatur, cognitionem nostram utique non praecedit; aut si aliquid sonet, ubi adest auditor, simul profecto incipiunt
Abbreviated transcription (Latin):
eanatura quȩ creauit om̃sceteras. instituitq naturas. Eui regentieẽ
subditũ siuisticiȩ est. immortalis c̃ om̃ino iusticia. nec in illa eẽbeati¬
tudine desinet: Sedtalis actanta crit. ut ꝑfectior & maior eẽ ñ possit
Fortassis & aliae tresurtutes prudentia sine ullo iam periculo erroris.
fostitudo sine molestia tolerandoꝵ malorũ. tẽperantia sine repugnatio¬
ne libidinũ erua in illa felicitate. ut prudentiae sit nullũ bonũ dõ p̃ponere
uel ȩquare. fortitudinis ei firmissime coherere. tẽperantia nullo defec¬
tu noxio delectari. Nunc aut̃ qđ agit iusticia in subueniendo miscris.
qđ prudentia in p̃cauendis insidis. qđ fortitudo in ꝑferendis molestud
qđ tẽperantia in cohercendis delectationib prauis. ñ ibierit ubinihil¬
om̃ino malicrit. Ac ꝑ hocista uirtutũ opera quȩ huic mostaliuitae sun

Expanded text:
ea natura, quae creauit omnes ceteras instituitque naturas. cui regenti esse ea natura, quae creauit omnes ceteras instituitque naturas. cui regenti esse subditum si iustitia est, immortalis est omnino iustitia nec in illa esse beatitudine desinet, sed talis ac tanta erit, ut perfectior et maior esse non possit. fortassis et aliae tres uirtutes, prudentia sine ullo iam periculo erroris, fortitudo sine molestia tolerandorum malorum, temperantia sine repugnatione libidinum erunt in illa felicitate: ut prudentiae sit nullum bonum deo praeponere uel aequare, fortitudinis ei firmissime cohaerere, temperantiae nullo defectu noxio delectari. nunc autem quod agit iustitia in subueniendo miseris, quod prudentia in praecauendis insidiis, quod fortitudo in perferendis molestiis, quod temperantia in cohercendis delectationibus prauis non ibi erit, ubi omnino nihil mali erit. ac per hoc ista uirtutum opera, quae huic mortali uitae sunt
Abbreviated transcription (Latin):
aut ipsis &iã uirtutibus : Nec enĩ fortitudine egeremus. nullo
ꝓposito aut labore. aut periculo. Nec iusticia cum cetnihil qđ appete¬
retur alieni. Nectẽperantia quȩ regeret eas quȩ nullȩ eeñt libi dines
Nec prudentia quidem egeremꝰ. nullo delicto ꝓposito bonoꝵ & malorũ
Unaigitur essemꝰ beati cognitione naturȩ & scientia qͣsola deorum &iã
est uita laudanda. Ex quo intellegipotest cet̃a necessitatis eẽ. unũ hoc
uoluntatis. Ita ille tantus orator cũ phylosophiã p̃dicar&. recolens ea
quȩ aphylosophis acceperat. & p̃clart acsuauit̃ explicans in hactantũ
uita quã uidemus erumnis & errorib plenã. om̃s quatuor necessarias
dix̃ eẽ uirtutes Nullã uͦ earum cum exhacuta migrabimꝰ. siliceat ibi
uiuere ubi uiuit᷑ beate. sed bonos animos solabeatos ẽẽ cognitione &
scientia. hoc ẽ contẽplatione nature᷑ qua nihil estmelius & amabilius

Expanded text:
aut ipsis etiam virtutibus? Nec enim fortitudine egeremus, nullo aut ipsis etiam virtutibus? Nec enim fortitudine egeremus, nullo proposito aut labore aut periculo; nec justitia, cum esset nihil quod appeteretur alieni; nec temperantia, quae regeret eas quae nullae essent libidines; nec prudentia quidem egeremus, nullo delectu proposito bonorum et malorum. Una igitur essemus beati cognitione naturae et scientia, qua sola etiam deorum est vita laudanda. Ex quo intelligi potest, caetera necessitatis esse, unum hoc voluntatis. Ita ille tantus orator, cum philosophiam praedicaret, recolens ea quae a philosophis acceperat, et praeclare ac suaviter explicans, in hac tantum vita, quam videmus aerumnis et erroribus plenam, omnes quatuor necessarias dixit esse virtutes: nullam vero earum, cum ex hac vita emigraverimus, si liceat ibi vivere ubi vivitur beate; sed scientia, hoc est contemplatione naturae; in qua nihil est melius et amabilius
Abbreviated transcription (Latin):
ritis habebitur. qndo succedente specie iã eẽ destiterit. Aliamq
nunc trinitatẽ facit persuam p̃sentiam retenta c̃specta dilecta
aliam tunc faci&. ꝑ quoddam sui uestigium qđ in memoria p̃teri¬
eas dereliquerit. sicut iam supͣ dictua est
uiuitur. quia & ipsȩ incipiunt eẽ in animo. qui cũ sine illis priuseẽt
tamen animuserat. desinant eẽ cum ad etna ꝑduxerint. non nulla questio
est. Quibusdã enĩ uisumẽ desituras: & de tribus quidem prudentia. fosti¬
tudine. tẽperantia cũ hoc dr̃. non nihil diciuidet᷑. Iusticia uͦ immosta¬
lis ẽ & magis tunc ꝑficictur in nobis cum cẽ cessabit. De om̃ib tam̃ .iiiͦi.
magnus auctor loquentiȩ tullius in hortensio dialogo disputans si nob̃
in quit cũ ex hac uita migramꝰ in beatorũ in sulis immostale cuum ut fabu¬
laferunt degere licer&. quid opus eẽt̃ eloquentia cũ iudicia nulla fiereñ.

Expanded text:
ritis habebitur, quando succedente specie jam esse destiterit: aliamque ritis habebitur, quando succedente specie jam esse destiterit: aliamque nunc trinitatem facit per suam praesentiam, retenta, conspecta, dilecta; aliam tunc faciet per quoddam sui vestigium, quod in memoria praeteriens de reliquerit, sicut jam supra dictum estvivitur, quia et ipsae incipiunt esse in animo, qui cum sine illis prius esset, tamen animus erat, desinant esse cum ad aeterna perduxerint, nonnulla quaestio est. Quibusdam enim visum est desituras: et de tribus quidem, prudentia, fortitudine, temperantia, cum hoc dicitur, non nihil dici videtur; justitia vero immortalis est, et magis tunc perficietur in nobis, quam esse cessabit. De omnibus tamen quatuor magnus auctor eloquentiae Tullius in Hortensio dialogo disputans: Si nobis, inquit, cum ex hac vita emigraverimus, in beatorum insulis immortale aevum, ut fabulae ferunt, degere liceret, quid opus esset eloquentia, cum judicia nulla fierent;
Abbreviated transcription (Latin):
antequã nosceretur. eiq ad iuncta cognitione discentis. quȩ tunc
cẽ incipit quando discitur. ac tercia uoluntate quȩ utrũq c̃iungit:
& cũ cognita fuerint. alia trinitas dumrecoluntur fitiã interius
in ipsoanimo exhis imaginibus quȩ cũ discerentur. sunt imp̃ssȩ
inmemoria. & informatione cogitationis ad ea conuerso recordan¬
tis aspectu. & ex cauoluntate quȩ tercia duo ista coniungit: Ea uͦ
quȩ oriuntur in animo ubi ñ fuer̃. sicut fides & cẽta huius modi. &¬
si aduenticia uident᷑ cũ doctrina inserunt᷑. ñ tam̃ foris posita uel
foris ꝑacta sunt sic̃ illa quȩ credunt. sed intus om̃ino in ipso animo eẽ
coeperun. Fides enĩ non est qđ creditur. sed qͣ creditur. Et illud ere¬
ditur. illa c̃spicitur. Iam̃ qui a eẽ cocpit in animo qui iam eratanimꝰ.
antequã in illo istaeẽ cocpiss&. Aduenticiũ qđdã uidet᷑ & in p̃te¬

Expanded text:
antequam nosceretur, eique adjuncta cognitione discentis quae tunc antequam nosceretur, eique adjuncta cognitione discentis quae tunc esse incipit quando discitur, ac tertia voluntate quae utrumque conjungit. Et cum cognita fuerint, alia trinitas, dum recoluntur, fit jam interius in ipso animo, ex iis imaginibus quae cum discerentur sunt impressae in memoria, et informatione cogitationis ad ea converso recordantis aspectu, et ex voluntate quae tertia duo ista conjungit. Ea vero quae oriuntur in animo ubi non fuerunt, sicut fides, et caetera hujusmodi, etsi adventitia videntur, cum doctrina inseruntur; non tamen foris posita vel foris peracta sunt, sicut illa quae creduntur; sed intus omnino in ipso animo esse coeperunt. Fides enim non est quod creditur, sed qua creditur: et illud creditur, illa conspicitur. Tamen quia esse coepit in animo, qui jam erat animus antequam in illo ista esse coepisset, adventitium quiddam videtur, et in praete
Abbreviated transcription (Latin):
memoriaȩ uisionis & amoris facilius apparebat. Nam quȩdã eorũ.
p̃ueniunt rognitionẽ discentiũ. Sunt enĩ cognoscibilia & anteꝙ
cognoscant᷑ . suiq cognitionẽ indiscentib gignant. Sunt autem
uel in locissuis. ułquȩ tp̃r prȩcerieruq quãuis quȩ p̃terieruait
non ipsa sint. sed eorũ quaedã signa p̃teritorũ. quib uisis ul auditis
cognoscantur fuisse atq. transisse. Que signa uel in locis ita sun. sicut
monumenta mostuoꝵ : & quȩcũq similia ud inlitteris fidedignis. sic̃
est om̃is grauis & approbandae auctoritatis hystoria. Uł in animis
eorũ qui ea iam nouerant. Cis quippe comꝑta uel iãnota. & aliis
utiq sunt noscibilia quorũ scientiã p̃uenerunt. & quiea nosse illis
quib nota sunt docentib possunt. Quȩ om̃a & quando discunt᷑.
quandã faciunt trinitatẽ specie sua quȩ noscibilis fuit & iam

Expanded text:
memoriae visionis et amoris facilius apparebat. Nam quaedam eorum memoriae visionis et amoris facilius apparebat. Nam quaedam eorum praeveniunt cognitionem discentium. Sunt enim cognoscibilia, et antequam cognoscantur, suique cognitionem in discentibus gignunt. Sunt autem vel in locis suis, vel quae tempore praeterierunt: quamvis quae praeterierunt, non ipsa sint, sed eorum quaedam signa praeteritorum, quibus visis vel auditis cognoscantur fuisse atque transisse. Quae signa vel in locis sita sunt, sicut monumenta mortuorum, et quaecumque similia: vel in litteris fide dignis, sicut est omnis gravis et approbandae auctoritatis historia: vel in animis eorum qui ea jam noverunt; eis quippe jam nota, et aliis utique sunt noscibilia, quorum scientiam praevenerunt, et qui ea nosse, illis quibus nota sunt docentibus, possunt. Quae omnia, et quando discuntur, quamdam faciunt trinitatem, specie sua quae noscibilis fuit etiam
Abbreviated transcription (Latin):
ebantur. uel excorporib ꝑsensũ corporis introrsus quodã modo trahe¬
bantur. de quib om̃ib in libro .xiͦ. disseruimꝰ. Nec sic̃ fiebat uel
apparebat. qͣndo de illa scientia disserebamꝰ iã in hominis interioris
opib constituta. quȩ distinguenda fuit asapientia. unde quȩ scint᷑
uelud aduenticia sunt in animo. siue cognitione hystorica illata:
ut sunt facta & dicta quȩ tempore ꝑaguntur & transeuns. uel in
natura rerũ suis locis & regionib constituta sunt. siue in ipso homi¬
ne quȩ ñ erant oriunt᷑. aut aliis docentib. aut cogitationib ꝓpriis.
sicut fides. quã plurimũ in libro tercio decimo cõmendauimꝰ. sicut
uirtutes quib siuere sunt in hac mostalitate ideo bene uiuitur. ut
beate in illa quȩ diuinitus ꝓmittitur immostalitate uiuatur
Haecatq. huius modi habent in tp̃r ordinẽ suũ. in quo nob̵ trinitas

Expanded text:
ebantur, vel ex corporibus per sensum corporis introrsus quodam modo traheebantur, vel ex corporibus per sensum corporis introrsus quodam modo trahebantur; de quibus omnibus in libro undecimo disseruimus : nec sicut fiebat vel apparebat, quando de illa scientia disserebamus, jam in hominis interioris operibus constituta, quae distinguenda fuit a sapientia; unde quae sciuntur, velut adventitia sunt in animo, sive cognitione historica illata, ut sunt facta et dicta, quae tempore peraguntur et transeunt, vel in natura rerum suis locis et regionibus constituta sunt, sive in ipso homine quae non erant oriuntur, aut aliis docentibus aut cogitationibus propriis, sicut fides, quam plurimum in libro tertio decimo commendavimus; sicut virtutes, quibus, si verae sunt, in hac mortalitate ideo bene vivitur, ut beate in illa quae divinitus promittitur immortalitate vivatur. Haec atque hujusmodi habent in tempore ordinem suum, in quo nobis trinitas
Abbreviated transcription (Latin):
imago eius Diximus enĩ eã &si amissa dĩ participatione obsolstam
atq deformẽ. dĩ tam̃ imaginẽ ꝑmanere: Eo quippe ipso imago ei:
est. quo cius capax est. ciusq eẽ particeps potest. qđ tam magnũ bonũ
nisi ꝑ hoc qđ imago cius ẽ: ñ potest. Ecce ergo mens meminit sui
intellegit se. diligit sẽ. Noc sicernimus: cernimus trinitatea.
nondum quidem dm̃ sediamimaginem di. Non forinsecus acce¬
pit memoria qđ tener&. nec foris inuenit. qđ aspicer& intellectus
sicut corporis oculus. necista duo uelut formã corporis & eã quae
in de facta ẽ in acie contuentis uoluntas foris iunxit. Nec imaginẽ
rei quaȩ foris uisa est quodãmodo raptã. & in memoria reconditã
cogitatio cum ad eã conuerter&ur inuenit. & in de formatus ẽ
recordantis obtutus. iungente utrũq tercia uoluntate sicut
in eis ostendebamꝰ trinitatib fieri qua̧ in reb. corporalibus reperi¬

Expanded text:
imago ejus. Diximus enim eam etsi amissa Dei participatione obsoletam imago ejus. Diximus enim eam etsi amissa Dei participatione obsoletam atque deformem, Dei tamen imaginem permanere . Eo quippe ipso imago ejus est, quo ejus capax est, ejusque particeps esse potest; quod tam magnum bonum, nisi per hoc quod imago ejus est, non potest. Ecce ergo mens meminit sui, intelligit se, diligit se: hoc si cernimus, cernimus trinitatem; nondum quidem Deum, sed jam imaginem Dei. Non forinsecus accepit memoria quod teneret, nec foris invenit quod aspiceret intellectus, sicut corporis oculus: nec ista duo, velut formam corporis, et eam quae inde facta est in acie contuentis, voluntas foris junxit: nec imaginem rei quae foris visa est, quodam modo raptam et in memoria reconditam cogitatio cum ad eam converteretur, invenit, et inde formatus est recordantis obtutus, jungente utrumque tertia voluntate: sicut in eis ostendebamus trinitatibus fieri, quae in rebus corporalibus reperi
Abbreviated transcription (Latin):
munere inferioris. quohumanarũ rerũ scientia salubrit̃ continetur. at
in hac tẽporaliuita idagamus quo conseqͣmur eternã. quanta potui
ueritate ac breuitate disserui. qnͣdo quidem rem tam multiplicẽ atq
copiosam multor atq. magnoꝵ disputationib multis magnisq cele¬
bratã uno strictim uolumine inclusi. ostendens &iã in ipsa trinitatẽ.
sed nondũ quȩ dĩ sit imago dicenda. UIII.¬
unc uero ad eã ꝑuenimus disputationẽ. ubi principale
mentis humanȩ quonouit dm̃ uł nosse potest. considerandũ
suscepimus : ut in eorepperiamꝰ imaginẽ dĩ. Quamuis enĩ
mens humana non sit eius naturȩ cuius est ds̃. imago tam̃ naturae
illius qͣnatura melior nulla est. ibi quȩrenda & in uenienda est in nob̶
quo &iã natura nr̃a nihil hab& melius. Sed prius mens inse ipsa
consideranda est. antequã sit particeps dĩ. & in ea repperienda est

Expanded text:
munere inferioris, quo humanarum rerum scientia salubris continetur, ut munere inferioris, quo humanarum rerum scientia salubris continetur, ut in hac temporali vita id agamus quo consequamur aeternam, quanta potui veritate ac brevitate disserui: quandoquidem rem tam multiplicem atque copiosam, multorum atque magnorum disputationibus multis magnisque celebratam, uno strictim volumine inclusi, ostendens etiam in ipsa trinitatem, sed nondum quae Dei sit imago dicenda. unc vero ad eam jam pervenimus disputationem, ubi principale mentis humanae, quo novit Deum vel potest nosse, considerandum suscepimus, ut in eo reperiamus imaginem Dei. Quamvis enim mens humana non sit ejus naturae cujus est Deus: imago tamen naturae ejus qua natura melior nulla est, ibi quaerenda et invenienda est in nobis, quo etiam natura nostra nihil habet melius. Sed prius mens in se ipsa consideranda est antequam sit particeps Dei, et in ea reperienda est
Abbreviated transcription (Latin):
gentis ꝑtinet linguã. in trib. pocius illis imago ista cognoscit᷑. memoria
scilicet. intellegentia. uoluntate. Hanc aut̃ nuncdico intellegentiã
qua intelligimus cogitantes. lđ quando eis reꝑtis quȩ memorie p̃sto
fueran sed ñ cogitabant᷑. cogitatio nr̃a formatur. & eã uoluntatẽ
siue amorẽ ł dilectionẽ quaȩ istã ꝓlẽ parentẽq coniungit. & quo¬
dã modo utrisq cõmunis est. Hinc factumẽ ut &iam ꝑ exteriora
sensibilia quae peroculos carnis uidentur legentiũ ducerem tardita¬
tem. in undecimo scilic& libro . atq inde cum eis ingrederer adhominis
interioris cã potentiã quaratiocinatur de tẽporalib. rebus. differens
illaM principalit̃ dominantẽ qua cõtẽplatur ȩterna. atq. id duob.
uoluminib: egi. duodecimo utrũq discerneas: quoꝵ unumẽ superius.
alterũ inferius. qđ superiori eẽ subditũ deb&. terciodecimo aũt de

Expanded text:
gentis pertinet linguam, in tribus potius illis imago ista cognoscitur, memoria gentis pertinet linguam, in tribus potius illis imago ista cognoscitur, memoria scilicet, intelligentia, voluntate. Hanc autem nunc dico intelligentiam, qua intelligimus cogitantes, id est, quando eis repertis quae memoriae praesto fuerant, sed non cogitabantur, cogitatio nostra formatur; et eam voluntatem, sive amorem, vel dilectionem, quae istam prolem parentemque conjungit, et quodam modo utrisque communis est. Hinc factum est ut etiam per exteriora sensibilia quae per oculos carnis videntur, legentium ducerem tarditatem, in undecimo scilicet libro; atque inde cum eis ingrederer ad hominis interioris eam potentiam qua ratiocinatur de temporalibus rebus, differens illam principaliter dominantem qua contemplatur aeternas: atque id duobus voluminibus egi, duodecimo utrumque discernens, quorum unum est superius, alterum inferius, quod superiori subditum esse debet; tertio decimo autem de
Abbreviated transcription (Latin):
rantiȩ demersus ẽ. Altiore & meliore diuina ope indig&. ut possit
aduerã sapientiã ꝑuenire. Propt̃ hocitaq uolui de cogitatione ad hi¬
bere qualecũq docum̃tũ quopossit ostendi. quomodo exhis quae
memoria continentur recordantis acies informet᷑. & talealiquid
gignatur. ubi homo cogitat. quale in illo erat ubi ante cogitationem
meminerat quia facilius dinoscitur qđ tp̃r accedit . & ubi pareas
plem spacio tẽporis antecedit. Namsi nos referamus ad interiorẽ
mentis memoriã quasui meminit. & interiorẽ intellegentiã qͣ se
intellegit & interiorẽ uoluntatẽ qͣse diligit. ubi hȩctria simulsun
& simul semꝑ fuerunt ex quo eẽ coeperunt. siue cogitarent᷑. siue non
cogitarentur. uidebitur quidem imago illius trinitatis. & ad solam
memoriã ꝑtinere. Sed quia ibi uerbũ eẽ sine cogitatione ñ potest.
cogitamus enĩ om̃e qđ dicimꝰ &iã illo interiore uerbo qđ ad nullis

Expanded text:
rantiae demersus est altius, et mirabiliore divina ope indiget, ut possit rantiae demersus est altius, et mirabiliore divina ope indiget, ut possit ad veram sapientiam pervenire. 10. Propter hoc itaque volui de cogitatione adhibere qualecumque documentum, quo posset ostendi quomodo ex iis quae memoria continentur, recordantis acies informetur, et tale aliquid gignatur ubi homo cogitat, quale in illo erat ubi ante cogitationem meminerat: quia facilius dignoscitur, quod tempore accedit, et ubi parens prolem spatio temporis antecedit. Nam si nos referamus ad interiorem mentis memoriam qua sui meminit, et interiorem intelligentiam qua se intelligit, et interiorem  simul fuerunt ex quo esse coeperunt, sive cogitarentur, sive non cogitarentur; videbitur quidem imago illius trinitatis et ad solam memoriam pertinere: sed quia ibi verbum esse sine cogitatione non potest cogitamus enim omne quod dicimus, etiam illo interiore verbo quod ad nullius
Abbreviated transcription (Latin):
qua disputat cogitat. Hinc ad monem᷑ eẽ nob̵ in abdito mentis
quarundã rerũ quasdã noticias. & tunc quodamodo ꝓcedere
in mediũ. atq. in conspectumentis. ueludaꝑtius constitui . qͣndo
cogitantur. Iunc enĩ sc ipsã meais & meminisse. & intellegere.¬
Sed unde diu ñ cogitauerimꝰ. & unde cogitare nisi cõmoniti ñ uilemꝰ.
id nos nescio quo codemq miro modo si potest dici scire nescimus
Deniq recte ab eo qui cõmemorit eique cõmemorit dicitur. scis hoc
sed scirete nescis Cõmemorabo & inuenies te scientem. quod
te nescire putaueras. Id agunt & litterae quȩ dehis rebus conscriptȩ
sun quas resduce ratione ueras cẽ inuenit lector : Non qͣsueras eẽ
credit ei quiscripsit sicut legitur hystoria. sed qsueras cẽ &iã ipse inue¬
nit. siue apud se. siue in ipsa mentis luce ueritate. Qui uero nec ad¬
monitus ualet ista contueri. magna cȩcitate cordis tenebris igno¬

Expanded text:
ometricam de qua disputat, cogitat. Hinc admonemur esse nobis in abdito mentis ometricam de qua disputat, cogitat. Hinc admonemur esse nobis in abdito mentis quarumdam rerum quasdam notitias, et tunc quodam modo procedere in medium, atque in conspectu mentis velut apertius constitui, quando cogitantur: tunc enim se ipsa mensSed unde diu non cogitaverimus, et unde cogitare nisi commoniti non valemus, id nos nescio quo eodemque miro modo, si potest dici, scire nescimus. Denique recte ab eo qui commemorat, ei quem commemorat dicitur: Scis hoc, sed scire te nescis; commemorabo, et invenies te scientem quod te nescire putaveras. Id agunt et litterae, quae de his rebus conscriptae sunt, quas res duce ratione veras esse invenit lector: non quas veras esse credit ei qui scripsit, sicut legitur historia; sed quas veras esse etiam ipse invenit, sive apud se, sive in ipsa mentis luce veritate. Qui vero nec admonitus valet ista contueri, magna caecitate cordis, tenebris igno
Abbreviated transcription (Latin):
habebat haectria. ut & sui meminiss&. et se intelleger&. et a mar&
sed meminert suitantum. et postta cum cogitare se cocpit.
tunc se intellexit atq dilexit
Adhibuimus. ubi ostenderetur aliud ẽẽ rem quanquã non
nosse. aliud ñ cogitare. fieriq posse ut nouerit homo aliquid
quod non cogitat. quando aliunde non inde cogitat. Duarum
ergo uel pluriumͣ seseiiris quando una cogitat. aliam. uł alias
&iam si non cogitat. nouit tamen. Sed nunquid recte possumus
dicere. istemusicus nouit quidem musicã. sed nunc eã ñ intelle¬
git quia ñ eam cogitat. intellegitaut nunc geometrica. hanc
enĩ nunc cogitat: Absurda est quantũ apparet ista sententia.
uid &iã illa sidicamus. istemusicus nouit quidem musicã. sed nunc
eã ñ amat. qͣndo ñ eã cogitat. amat aut nunc geometricã. qm̃ nunc
ipsa cogitat: Nonne similit̃ absurda est : Rectissime᷑ dicimus:

Expanded text:
habebat haec tria, ut et sui meminisset, et se intelligeret, et amaret: habebat haec tria, ut et sui meminisset, et se intelligeret, et amaret: sed meminerat tantum sui, et postea cum cogitare se coepit, tunc se intellexit atque dilexitadhibuimus, ubi ostenderetur aliud esse rem quamque non nosse, aliud non cogitare; fierique posse ut noverit homo aliquid quod non cogitat, quando aliunde, non inde cogitat. Duarum ergo vel plurium disciplinarum peritus, quando unam cogitat, aliam vel alias etiam si non cogitat, novit tamen. Sed numquid recte possumus dicere, Iste musicus novit quidem musicam, sed nunc eam non intelligit, quia eam non cogitat; intelligit autem nunc geometricam, hanc enim nunc cogitat? Absurda est, quantum apparet, ista sententia. Quid etiam illa, si dicamus, Iste musicus novit quidem musicam, sed nunc eam non amat, quando eam non cogitat; amat autem nunc geometricam, quoniam nunc ipsam cogitat: nonne similiter absurda est? Rectissime vero dicimus,
Abbreviated transcription (Latin):
in cognita fucrit. sed ita sibi nota erat. quem admodũ notae sunt res
quȩ memoria continentur. & iã si ñ cogitentur. qm̃ dicimꝰ homineas
nosse litteras. &iã cumde aliis reb ñ delitteris cogitat. H ec aut duo
gignens & genitũ. dilectione tercia copulantur. quȩ nihil estaliud
quã uoluntas fruendũ aliquid appetens. uł teneas. Ideoq & ian
illis trib nominib insinu andã mentis putauimꝰ trinitatẽ. memoria
intellegentia. uoluntate. Sed qm̃mente semꝑ sui meminisse.
scꝑq sc ipsam intellegere & amare quãuis non semꝑse cogitare
discr&ã abcis quae ñ sun qđ ipsa est circa ciusdem libri decimi finẽ
diximus: quȩrendũ est quonam modo ad cogi tionẽ ꝑtineat intel¬
lectus. noticia cuiusq rei quȩ in est moni. &iã quando ñ de ipsa
cogitatur. ad solã dicatur memoriã ꝑtinere: Sicnĩ hoc ita est non

Expanded text:
incognita fuerit: sed ita sibi nota erat, quemadmodum notae sunt res incognita fuerit: sed ita sibi nota erat, quemadmodum notae sunt res quae memoria continentur, etiamsi non cogitentur: quoniam dicimus hominem nosse litteras, etiam cum de aliis rebus, non de litteris cogitat. Haec autem duo, gignens et genitum, dilectione tertia copulantur, quae nihil est aliud quam voluntas fruendum aliquid appetens vel tenens. Ideoque etiam illis tribus nominibus insinuandam mentis putavimus trininisse, semperque se ipsam intelligere et amare, quamvis non semper se cogitare discretam ab eis quae non sunt quod ipsa est, circa ejusdem libri decimi finem diximus: quaerendum est quonam modo ad cogitationem pertineat intellectus; notitia vero cujusque rei, quae inest menti, etiam quando non de ipsa cogitatur, ad solam dicatur memoriam pertinere. Si enim hoc ita est, non
Abbreviated transcription (Latin):
ñ se cogitat. ñ sit quidem in conspectu suo. nec deilla suus formetur
obtutus. sedtam̃ nouerit se tanquã ipsa sibisit memoria sui. sicut
multarũ disciplinarũ peritus eaquȩ nouit. memoria continentur.
aceest inde aliquid in conspectu mentis cius. nisi unde cogitit
cetera in archana quadã noticia sunt recondita. quȩ memoria nun¬
cupatur. Ideo trinititẽ sic cõmendabamus. ut illud unde formatur
cogitantis obtutus in memoria poneremus. Ipsam uero conformati¬
onẽ tanquã imaginẽ quȩ inde imprimitur. ac illud qͦ utrumq con¬
iungitur. amorem scu uoluntatẽ. Mensigitur quando cogitatio¬
ne se conspicit. intellegit se & recognoscit. Gignit ergo hinc intel¬
lectũ & cognitionẽ suã. Res quippe in corporea intellecta conspi¬
citur. & intellegendo cognoscitur. Nec ita sane gignit istã noticiã
suã mens quando cogitando intellectã se conspicit taquã sibi ante

Expanded text:
non se cogitat, non sit quidem in conspectu suo, nec de illa suus formetur non se cogitat, non sit quidem in conspectu suo, nec de illa suus formetur obtutus, sed tamen noverit se tanquam ipsa sit sibi memoria sui. Sicut multarum disciplinarum peritus ea quae novit, ejus memoria continentur, nec est inde aliquid in conspectu mentis ejus, nisi unde cogitat; caetera in arcana quadam notitia sunt recondita, quae memoria nuncupatur. Ideo trinitatem sic commendabamus, ut illud unde formatur cogitantis obtutus, in memoria poneremus; ipsam vero conformationem, tanquam imaginem quae inde imprimitur; et illud quo utrumque conjungitur, amorem seu voluntatem. Mens igitur quando cogitatione se conspicit, intelligit se et recognoscit: gignit ergo hunc intellectum et cognitionem suam. Res quippe incorporea intellecta conspicitur, et intelligendo cognoscitur. Nec ita sane gignit istam notitiam suam mens, quando cogitando intellectam se conspicit, tanquam sibi ante
Abbreviated transcription (Latin):
alia mebra nr̃a conspicimus quȩ in nr̃o sunt ł possunt ẽẽ conspectu: Quid
dici absurdius uel sentiri potest : Vnde igitur aufertur mens nisi a se
ipsa . & ubi ponitur in conspectusuo. nisi ante se ipsa . Nonergo ibi
erit ubierat. quando in c̃spectusuoñerat. qr hic posita. inde sublata est:
Sedsi conspicienda migrauit. conspectura ubimanebit: Anquasigem¬
natur ut & illic sit & hic iđ & ubi conspicere. & ubi conspici possit.
ut in sesit conspiciens. ante se c̃spicua: Nihil horũ ueritas consulta
respond&. qm̃ quando istomodo cogitamus. ñ nisi corpoꝵ fictas ima¬
gines cogitamus qđ mentẽ non ẽẽ. paucis certissimũ est mentibus
a quib potest dehacre ueritas consuli. Prom de restat ut aliquid
ꝑtinens ad eius naturã. sit conspectus cius. & inquando se cogitat
ñ qͣsi ꝑ locispaciũ. sed in corporea conuersione reuocetur. Cum ueri

Expanded text:
alia membra nostra conspicimus, quae in nostro possunt esse conspectu? Quid alia membra nostra conspicimus, quae in nostro possunt esse conspectu? Quid dici absurdius vel sentiri potest? Unde igitur aufertur mens, nisi a se ipsa? et ubi ponitur in conspectu suo, nisi ante se ipsam? Non ergo ibi erit ubi erat, quando in conspectu suo non erat; quia hic posita, inde sublata est. Sed si conspicienda migravit, conspectura ubi manebit? An quasi geminatur, ut et illic sit et hic, id est, et ubi conspicere, et ubi conspici possit; ut in se sit conspiciens, ante se conspicua? Nihil horum nobis veritas consulta respondet: quoniam quando isto modo cogitamus, non nisi corporum fictas imagines cogitamus, quod mentem non esse paucis certissimum est mentibus, a quibus potest de hac re veritas consuli. Proinde restat ut aliquid pertinens ad ejus naturam sit conspectus ejus, et in eam, quando se cogitat, non quasi per loci spatium, sed incorporea conversione revocetur: cum vero
Abbreviated transcription (Latin):
anta est autẽ cogitationis uis. ut nec ipsamens quod am modo
sc in conspectusuo ponat. nisi qñdo se cogitat. Ac ꝑ hoc itanihil
in conspectumentis ẽ. nisi unde cogitat᷑. Ut nec ipsamens qua
cogitat᷑ quicquid cogitat᷑ alit̃ possit eẽ inconspecti suo. nisi seipsa
cogitando. Quomodo aũt quando se ñ cogiat in conspectu suo
non sit. cum sine se ipsa nunquã eẽ possit quasi aliud sit ipsa. aliud
conspectus eius. inuenire ñ possum. Hoc quippe deoculo corporis. ñ
absurde dicitur. Ipse quippe oculus. locosuo ẽfixus in corpore. Aspect
aut eius in ea quȩ extra sunt tendit᷑. & usq ad sydera extendit᷑. Nec est
oculus in conspectu suo. qͣndo quidẽ ñ conspicit se ipsũ nisi speculo
obiecto unde iã locuti sumus. Qđ ñ fit utiq quando semens in suo con¬
spectu sui cogitatione constituit. Nunquid ergo alia sua paste. aliã

Expanded text:
anta est tamen cogitationis vis, ut nec ipsa mens quodam modo anta est tamen cogitationis vis, ut nec ipsa mens quodam modo se in conspectu suo ponat, nisi quando se cogitat: ac per hoc ita nihil in conspectu mentis est, nisi unde cogitatur, ut nec ipsa mens, qua cogitatur quidquid cogitatur, aliter possit esse in conspectu suo, nisi se ipsam cogitando. Quomodo autem, quando se non cogitat, in conspectu suo non sit, cum sine se ipsa nunquam esse possit, quasi aliud sit ipsa, aliud conspectus ejus, invenire non possum. Hoc quippe de oculo corporis non absurde dicitur: ipse quippe oculus loco suo fixus est in corpore, aspectus autem ejus in ea quae extra sunt tenditur, et usque in sidera extenditur. Nec est oculus in conspectu suo; quandoquidem non conspicit se ipsum, nisi speculo objecto, unde jam locuti sumus : quod non fit utique quando se mens in suo conspectu sui cogitatione constituit. Numquid ergo alia s
Abbreviated transcription (Latin):
qͣntũ sinit illa ȩtas intentione se qͣsi coastant animȩ paruuloruar:
ut quicquid ꝑ carnẽ offendit aut allicit. hoc solũ abhorreant uche¬
ment̃ aut appetant. Suauero interiora ñ cogitent. nec possint ad¬
moneri ut hoc faciant. quia nondũ ad monentis signa nouerunt.
ubi p̃cipuũ locũ uerba optinent. quȩ sicut alia ꝓrsus nesciunit
Qđ aut̃ aliud sit ñ senosse. aliud ñ se cogitare. iam in eodẽ uolumi¬
ne ostendimus. Sed hanc ȩtatẽ omittamꝰ. quȩ nec interrogari
potest quid inse agatur. & nos ipsi ci ualde obliti sumꝰ. Hinctan¬
tũ certos nos cẽ suffecerit qđ cũ homo de animi suinatura cogitare
potuerit atq in uenire qđ uerũ est. alibi ñ inueni& quã penes
sc ipsũ. Inueni& aũt non qđ nesciebat. sed unde ñ cogitabat
Quidenĩ scimus si quod est in nr̃a mente nescimus. cum omnia
quȩ scimus aonnisi mente scire possi mus: UI¬

Expanded text:
quantum sinit illa aetas, intentione se quasi coarctant animae parvulorum, quantum sinit illa aetas, intentione se quasi coarctant animae parvulorum, ut quidquid per carnem offendit aut allicit, hoc solum abhorreant vehementer aut appetant: sua vero interiora non cogitent, nec possint admoneri ut hoc faciant; quia nondum admonentis signa noverunt, ubi praecipuum locum verba obtinent, quae sicut alia prorsus nesciunt. Quod autem aliud sit non se nosse, aliud non se cogitare, jam in eodem volumine ostendimus . 8. Sed hanc aetatem omittamus, quae nec interrogari potest quid in se agatur, et nos ipsi ejus valde obliti sumus. Hinc tantum certos nos esse suffecerit, quod cum homo de animi sui natura cogitare potuerit, atque invenire quod verum est, alibi non inveniet, quam penes se ipsum. Inveniet autem, non quod nesciebat, sed unde non cogitabat. Quid enim scimus, si quod est in nostra mente nescimus; cum omnia quae scimus, non nisi mente scire possimus?
Abbreviated transcription (Latin):
ita ad huc paruuli. & in tã magna demersi rtrumignorintia
ut illius mentis tenebras mens hominis quae aliquid nouit
exhorreat: An &iã ipsasenosse credenda est sed intenta
nimis in cas res quas ꝑcorporissensus tantomaiore. quanto
nouiore coepit delectatione sentire ñ ignorart sepotest sed cogita¬
rese non potest: Quanta porro intentione in ista qua forissuã
sensibilia feratur. uł hine solũ eonici potest. quod lucis huius
hauriendae sic auida est. ut siquisquam minus cautus aut nesciens qͥd
inde possit accidere nocturnũ lum̃ posuerit ubuac& in fans. in ea
parte ad quã tacentis oculi possint retorqueri. nec ceruix possit in flec¬
ti. sic inde cius ñmouctur aspectus. ut ñnullos &iã ex hoc strabones
ficri nouerimus eã formã tenentib oculis quã teneris & mollibus
consuctudo quod amodo in fixit: Ita & in aliis corporis sensibus

Expanded text:
ita adhuc parvuli et in tam magna demersi rerum ignorantia, ita adhuc parvuli et in tam magna demersi rerum ignorantia, ut illius mentis tenebras mens hominis quae aliquid novit exhorreat? An etiam ipsa se nosse credenda est, sed intenta nimis in eas res quas per corporis sensus tanto majore, quanto noviore coepit delectatione sentire, non ignorare se potest, sed cogitare se non potest? Quanta porro intentione in ista quae foris sunt sensibilia feratur, vel hinc solum conjici potest, quod lucis hujus hauriendae sic avida est, ut si quisquam minus cautus aut nesciens quid inde possit accidere, nocturnum lumen posuerit ubi jacet infans, in ea parte ad quam jacentis oculi possint retorqueri, nec cervix possit inflecti, sic ejus inde non removeatur aspectus, ut nonnullos ex hoc etiam strabones fieri noverimus, eam formam tenentibus oculis, quam teneris et mollibus consuetudo quodam modo infixit. Ita et in alios corporis sensus,
Abbreviated transcription (Latin):
sũmȩ naturae capax ẽ & eẽ particeps potest. magnanatura est. Quȩ¬
ramus igitur in hac imagine dĩ quandã suigeneris trinitatẽ adui¬
uante ipso quinos fecit adimaginẽ suam: Non enĩ aliter possumꝰ
hȩc salubrit̃ uestigare. & scđm sipientiã quȩ ab illo est aliquid
inuenire. Sed eaquȩ insuperiorib libris. & maxime indecimo
de anima humana ud mente diximus. silectoris uel memoria tene¬
antur atq recolantur. ł diligentia in eis dẽ locis in quib. conscripta
sunt recenseantur. ñ hic desiderabit ꝓlixiorẽ derei tantae inquisi¬
tione sermonẽ Intercetera ergo in libro decimo diximꝰ hominis
mentẽ. nosse semctipsa. Nihil enĩ tam nouit mens: quã id qđ sibi
presto est. Nec mentimagis quicquã presto est. quã ipsa sibi. &
alia quantũ satis iuisum est. adibuimus docum̃ta. qͥb. hoc cestissime
uiditaq dicendũ est dein fantism̃te. U. ꝓbaretor

Expanded text:
summae naturae capax est, et esse particeps potest, magna natura est. Quaesummae naturae capax est, et esse particeps potest, magna natura est. Quaeramus igitur in hac imagine Dei quamdam sui generis trinitatem, adjuvante ipso qui nos fecit ad imaginem suam. Non enim aliter possumus haec salubriter investigare, et secundum sapientiam quae ab illo est aliquid invenire: sed ea quae in superioribus libris, et maxime in decimo, de anima humana vel mente diximus, si lectoris vel memoria teneantur atque recolantur, vel diligentia in eisdem locis in quibus conscripta sunt, recenseantur, non hic desiderabit prolixiorem de rei tantae inquisitione sermonem. 7. Inter caetera ergo in libro decimo diximus, hominis mentem nosse semetipsam . Nihil enim tam novit mens, quam id quod sibi praesto est: nec menti magis quidquam praesto est, quam ipsa sibi. Et alia, quantum satis visum est, adhibuimus documenta, quibus hoc certissimeuid itaque dicendum est de infantis mente,