comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ & diuinitas nr̃ȩ infirmitati & mortalitati
cũtẽꝑata. denr̃o nob̾ inse atq adse face̾t uiam.
c̃magne spei letitia fidelit̾ teneat. & ne peceꝙ
arege xp̃o regat᷑. si forte peccau̾it. ab eodem
sacerdote xp̃o expiet᷑ :atq ita in actone bone
conu̾sationis & uite. nutritis pennus gemine
dilectionis. tamquã duab alis ualidis euec̾tus
atͣris. ab eodem ipso xp̃o u̾bo illuminet᷑: ũbo qd
erat . ꝙ si ꝑ speculũ & in enigiate. longe tam̃
sublimiꝰ ab oĩ similitudine corꝑali. Qua ꝓpt̾ quã¬
uis in illis trib actiuȩ in ioħis aut̃ eungłio. dic¬
ta contẽplatiuȩ uirtutis eluceant. eis qͥ hex dinos¬
ẽ. sic manebit donec ueniat qd ꝑfectũ est.
Et alii qͥdem dat᷑ ꝑ spm̃ sermo sapientiȩ: alii ser¬
mo scientiȩ scd̃m eundem sp̃m. Alius diẽ dño
sapit. aliꝰ depectore dñi liqͥdius aliqͥd bibit. aliꝰ

Expanded text:
strae infirmitati et mortalitati contemperata de nostro nobis in se atque ad se faceret viam, cum magnae spei laetitia fideliter teneat. Ne peccet, a rege Christo regatur; si forte peccaverit, ab eodem sacerdote Christo expietur, atque ita in actione bonae conversationis et vitae nutritis pennis, geminae dilectionis, tanquam duabus alis validis evectus a terris, ab eodem ipso Christo Verbo illuminetur, Verbo quod erat; etsi per speculum et in aenigmatine corporali. quapropter, quamuis in illis tribus actiuae, in Iohannis autem euangelio dona contemplatiuae uirtutis eluceant eis qui haec dinosest, sic manebit, donec ueniat quod perfectum est. et alii quidem datur per spiritum sermo sapientiae, alii sermo scientiae secundum eundem spiritum; alius diem domino sapi
Abbreviated transcription (Latin):
nouit patr̃e nͥ filiꝰ. addidit & cui uoluerit filiꝰ
reuelare. Qd̾ ñ ita intelligendũ ẽ quasi filiꝰ anul¬
lo possit cognosei nͥ a patrȩ solo: pat̾ aut̃ ñ solũ
a filio. s etiam ab eis qͥb reuelauerit filiꝰ. Sic
enĩ pociꝰ dictũ ẽ. ut intelligamus & patr̃e & ipsum
faium ꝑfiliũ reuelari. qͥa ipse ẽ m̃ti nr̃ȩ lum̃: ut
qd̾ pꝰea intulit &. eui uoluerit filiꝰ reuelare. ñ pa¬
tre tantũ s ꝙ̃ filiũ accipias. Ad totũ enĩ qd̾ dix̃
in latũ ẽ. ũbo enĩ suo se pat̾ qeclarat. Uerbũ aut̃
ñ solũ id qd̾ t̾ibũ declarat᷑. s &̃ se ipsũ de clarat. De¬

Expanded text:
 cui uoluerit filius reuelare. quod non ita intellegendum est, quasi filius a nullo possit cognosci nisi a patre solo, pater autem non solum\' a filio sed etiam ab eis quibus reuelauerit filius. sic enim potius dictum est, ut intellegamus et patrem et ipsum filium per filium reuelari, quia ipse est menti nostrae lumen, ut, quod postea intulit: et cui uoluerit filius reuelare, non patrem tantum sed etiam filium accipias. ad totum enim quod dixit inlatum est. uerbo enim suo se pater declarat; uerbum autem non solum id quod per uerbum declaratur, sed etiam se ipsum declarat.
Abbreviated transcription (Latin):
rõnis acsapientiȩ sensũ. s animã tantũ. Nani ꝙ de il¬
lis dictũ ẽ. Saucant aqͤ repentia aĩarũ uiuentiũ: ꝙ.
ꝓducat t̾ra aĩmã uiuentẽ. Ut gͦ plenissime ac planis
dici: appellat᷑ pecoris spc̃. Et utiq ñ habent . illũ spm̃.

Expanded text:
illis dictum est: Producant aquae repentia animarum viventium; et, Producat terra animam viventem . Ut ergo plenissime ac planissdici, appellatur pecoris spiritus. Et utique non habent pecora illum sp
Abbreviated transcription (Latin):
ueris utrũ nẽ corpꝰ dñi ossa ꝙ sangͥnẽ habeat: aut re¬
liqͣ carnis liniam̃ta. Qdsi adderes utrũ ꝙ̃ uestim̃ta:
nõne augeret᷑ qͥstio :. Qͥ causa. nͥ qͥaea q̃ inusu uite
huiꝰ nr̃e corruptibilia nouimꝰ. sine corruptione cogitare uix
possumꝰ c̃ diuinoꝵ miracłoꝵ q̃da docuñta iam aͥata sint.
ex qͥb liceat ꝯiectare maiora. Nã siuestis isrłitarũ ꝑtot an¬
nos inberemo sine trituia e̾eᷤ potuit. si morticina pellis
caloiam̃toꝵ tã diu sine labe diuauit : potest utiq łs quoꝵ¬
libet corpoꝵ ꝑ quantũ uoluerit t̾epꝰ incorrupt̾a ꝓtendere
qͣlitatẽ. Ego pinae aͣñ corpꝰ ita incelo e̾eᷤᷤ credo: ut erat quan

Expanded text:
eris utrum nunc corpus Domini ossa et sanguinem habeat, aut reliqua carnis lineamenta. Quid si adderes, utrum etiam vestimenta? nonne augeretur quaestio? qua causa, nisi quia ea quae in usu uitae huius nostrae corruptibilia nouimus, sine corruptione cogitare uix possumus, cum diuinorum miraculorum quaedam documenta iam data sint, ex quibus liceat coniectare maiora? nam si uestis Israhelitarum per tot annos in heremo sine tritura esse potuit, si morticina pellis calciamentorum tamdiu sine labe durauit, potest utique deus quorumlibet corporum per quantum uoluerit tempus incorruptam protendere qualitate
Abbreviated transcription (Latin):
potentia de ista uisibili atq tͣctabili nat᷑a corpoꝵ. qͥb ła ma¬
nentib aufferre qͦs uoluerit qͣlitates: ac ꝑhoe ualet etiã men¬
bra mortalia forme liniam̃tis manentib corruptione uͦ morta¬
litatis emortua. stabili uigore firmare. ut ab sit labes. ad sit
effigies: ad sit motio. ad sit fatigatio. ad sit uescendi potestas ab¬
sit esuriendi necessitas. Constat itaq neq ullomͦ dubitandũ ẽ.
corpꝰ xp̃i qd̾ licet corruptionẽ putredinis insepulero ñ uiderit.
unde scͥptũ ẽ. nec dabis scm̃ tuũ uidere corruptionẽ. clauis
tam̃ lancea ꝑrũpi potuit: nc̃ omĩno in incorruptione con¬
sistere. ꝙ qd̾ in contumelia passionis mortisq seminatũ ẽ:
nc̃ e̾eᷤ ingła uite et̃ne. ꝙ qd̾ ex infirmitate potuit crucifigi:
nc̃ in uirtute regnare. ꝙ qd erat corpꝰanimale. qm̃ ex ada

Expanded text:
potentia de ista uisibili atque tractabili natura corporum quibusdam mapotentia de ista uisibili atque tractabili natura corporum quibusdam manentibus auferre, quas uoluerit, qualitates ac per hoc ualet etiam membra mortalia formae liniamentis manentibus corruptione uero mortalitatis emortua stabili uigore firmare, ut absit labes, adsit effigies, adsit motio, asit esuriendi necessitas. Constat itaque, neque ullo modo dubitandum est, corpus Christi, quod licet corruptionem putredinis in sepulcro non viderit unde scriptum est: Nec dabis sanctum tuum videre corruptionem, tamen lancea perrumpi potuit, nunc omnino in incorruptione consistere, et quod in contumelia passionis mortisque seminatum est, nunc esse in gloria vitae aeternae; et quod ex infirmitate potuit crucifigi, nunc in virtute regnare; et quod erat corpus animale, quoniam ex Adam
Abbreviated transcription (Latin):
sapit: eur ñ ereaat᷑ qͥ fecit illa corꝑa ñ posse igne corrũpi.
fecisse illud corpꝰ nec igne nec fame nee iorbo nec senio nec ut¬
la ui alia. qͣsolet humana corꝑa labe factare corruptio ẽ.¬
Qd̾ si qͥsꝗͣ diẽ ñ carni triũ illoꝵ uiroꝵ additã cont᷑ ignẽ in corrtp¬
tionẽ.s ipsi igni decctã corrũpendi facultatẽ. qͣd ueremͣ ne
carnẽ face̾ neqͥuerit ñ posse corrũpi. qͥ fec̃ ignẽ ñ posse corrũ¬
perec Nã si illuo ñ decarnis s de ignis mutatione intelligit᷑.
multo ẽ mirabiliꝰ. Simul enĩ ꝙ. hoĩnũ corꝑa ñ urebat ne pos¬
set noc̾e: ꝙ ligna fornacis urebat ut poss ardere. S qͥ etiam
ista ñ credunt. niniũ dediuina potestate diffidunt: nec cũ
eis ueladeos. nc̃ sermo nob̾ ẽ. Q aut̃ ista credunt. ex his et iã
illa ut cũq coniciant. qͦ fidelit̾ quer unt. Ualet gͥ diuina

Expanded text:
sapit, cur non credatur, qui fecit illa corpora non posse igne corrumpi, sapit, cur non credatur, qui fecit illa corpora non posse igne corrumpi, fecisse illud corpus nec igne nec fame nec morbo nec senio nec ulla ui alia, qua solet humana corpora labefactare corruptio? quod si quisquam dicit non carni trium illorum uirorum additam contra ignem incorruptionem, sed ipsi igni detractam corrumpendi facultatem, quid ueremur, ne carnem facere nequiuerit non posse corrumpi, qui fecit ignem non posse corrumpere? nam si illud non de carnis sed de ignis mutatione intellegitur, multo est mirabilius; simul enim et hominum corpora non urebat, ne posset nocere, et ligna fornacis urebat. ut posset ardere. sed qui etiam ista non credunt, nimium de diuina potestate diffidunt nec cum eis uel ad eos nunc sermo nobis est; qui autem ista credunt, ex his etiam illa utcumque coniciant, quae fideliter quaerunt. ualet igitur diuina
Abbreviated transcription (Latin):
Sic eoꝵ c̃ e̾e̾t int̾ ra ꝯtrecꝰtatꝰ ẽ manib: sic eoꝵ ẽ ẽ iret in ce¬
lũ deductꝰ aspectib Ibi uore angłica sonuit. Sic ueniet quẽ
admodũ uidistis erĩ ẽũtẽ incelũ fides ad sit. ꝙ nulla q̃stio
guinẽ. Ngͦ ꝙ nos addamꝰ inqͥrere. qd̾ ille ñ addiait dicere:
ꝙ de cõpendio si placet finita sit qͣstio. fortassis enĩ accep¬
ta occasione sang̾nis urgebit nos molestior ꝑscrutator
medicine disciplina testat᷑. S qd̾ libet qͥsq addat corrup¬
tionẽ addere caueat: ne sue fidĩ sanitat̾e castitat̃eq corrũ¬
pat. Ex consuetudine rerũ exꝑtarũ. in exꝑta oꝑa diuina
infirmitas metit᷑ humana: ꝙ acutule se garrire arbit᷑t᷑
mores : gͦ ꝙ corruptio Eo mͦ dic̾et: si fłama ẽ ꝙ ardet. Si
ardet. ꝙurit. Si urit. gͦ & uiroꝵ tͥũ infornace. ignis ab
ĩpio rege missoꝵ corꝑa incendit. Si aut̃ hoc intrib uiris
miracłm facꝰtũ eeᷤᷤ ñ dubitat. qͥsqͥs de diuinis oꝑib recte

Expanded text:
cum esset in terra, contrectatus est manibus, sic eorum est, cum iret in caelum, deductus aspectibus. ibi uoi angelica sonuit: Sic ueniet, quem ad modum uidistis eum euntem in caelum. fides adsit et nulla quaestio guinem. non ergo et nos addamus inquirere, quod ille non addidit dicere. et de compendio, si placet, finita sit quaestio; fortassis enim accepta occasione sanguinis urgebit nos molestior perscrutator medicinae disciplina testatur? sed quodlibet quisque addat, corruptionem addere caueat, ne suae fidei sanitatem castitatemque corrumpat. Ex consuetudine rerum expertarum inexperta opera diuina infirmitas metitur humana et acutule se garrire arbitratumores, ergo et corruptio. eo modo diceret: Si flamma est, et ardet; si ardet, et urit; si urit, ergo et uirorum trium in fornacem ignis ab impio rege missorum corpora incendit. si autem hoc in tribus uiris miraculum factum esse non dubitat, quisquis de diuinis operibus recte
Abbreviated transcription (Latin):
quippe inuidiȩ uitio:. frẽm insidiatꝰ occidit. Talis erat
goria ꝓpħica res est parco nc̃ dicere. Ꝙ quȩdam adu̾sꝰ
faustũ manicheũ dixisse me recolo: qͦd pꝰ sept̾e dies
ex qͦ ingressus noe in archã factũ ẽ diluuiũ. qͥa inspe
future quietis quȩ septimo die significata ẽ baptiza¬
mur. qͦd p̃ter archã om̃is caro qͣm t̾ra substentabat
diluuio cõsũpta ẽ. quia p̾ter eccłiȩ societatẽ aqua
baptismi quãuis eadẽ sit. ñ solũ ñ ualet ad salutẽ. s
ualet potius ad ꝑnitiẽ. Quadraginta dieb & qͥdra¬
ginta noctib pluit: qͥa om̃is reatꝰ peccatoꝵ qͥ in decẽ
p̃ceptis legis ammittit᷑. ꝑ uniu̾sũ orbẽ derrarũ qͥ qͣtuor
partib continet᷑. Decẽ qͥppe quat̾ ducta. quadraginta
fiunt. Siue ille reatꝰ quod ad dies ꝑtinet exrerũ ꝓsꝑi¬
tate. siue quod ad noctes ex rerũ adu̾sitate contractus

Expanded text:
quippe inuidiae uitio fratrem insidiatus occidit. talis erat quippe inuidiae uitio fratrem insidiatus occidit. talis erat goria prophetica res est, parco nunc dicere et quaedam hinc aduersus Faustum Manichaeum dixisse me recolo, quod post septem dies, ei quo ingressus est Noe in arcam, factum est diluuium: quia in spe futurae quietis, quae septimo die significata est, baptizamur; quod praeter arcam omnis caro, quam terra sustentabat, diluuio consumta est: quia praeter ecclesiae societatem aqua baptismi, quamuis eadem sit, non solum non ualet ad salutem, sed ualet potius ad perniciem; quod quadraginta diebus et quadraginta noctibus pluit: quia omnis reatpraeceptis legis amittitur per universum orbem terrarum qui quatuor partibus continetur. Decem quippe quater ducta quadfiunt — siue ille reatus, quod ad dies pertinet, ex rerum prosperitate siue, quod ad noctes ex rerum aduersitate contractus
Abbreviated transcription (Latin):
assuescat etiã in tͥnsecꝰ ñ moueri. dictũ ẽ tale aliqͥd in
eod̾e diuino libro & de muliere quandos peccatũ deo
int̾rogante atq uidicante. dãpnationis sententiã
acceꝑunt in serpente diaboł.ꝙ inse ipsis illa &. mari¬
tus. Cũ enĩ dixisset ei multiplicans multiplicabo as¬
titias tuas & gemitũ tuũ. & in tͥstitia paries filios
deinde addidit. &. ad uirũ tuũ conũsio tua. & ipse
tiu dñabit᷑ tui. Quod dictũ ẽ ad cam de peccato uel
de uitiosa carnis concupiscentia. hoc isto loco de pec¬
catͥce femina. ubi intelligendũ ẽ uirũ ad regendam
uxorẽ. animo carnẽ regenti. similẽ ẽc̾ oportere. ꝓpt̾
quod dic̃ apłs. Qui diligit uxorẽ suã: se ipsũ diligit.
Hemo unqͣm carnẽ suã odio habuit. Sananda enĩ
sunt hȩc sic̃ nr̃a: ñ sic̃ aliena dãpnanda. s illud dĩ
p̃ceptũ: cam sic̾ p̾uaricator accepit. Inualescente

Expanded text:
assuescat etiam intrinsecus non moneri. dictum est enim aliquid tale in assuescat etiam intrinsecus non moneri. dictum est enim aliquid tale in eodem diuino libro et de muliere, quando post peccatum deo interrogante atque iudicante damnationis sententiam acceperunt, in serpente diabolus et in se ipsis illa et maritus. cum enim dixisset ei: multiplicans multiplicabo tristitias tuas et gemitum tuum et in tristitiis paries filios, deinde addit: et ad uirum tuum conuersio tua et ipse tui dominabitur. quod dictum est ad Cain de peccato uel de uitiosa carnis concupiscentia, hoc isto loco de peccatrice femina; ubi intellegendum est uirum ad regendam uxorem animo carnem regenti similem esse oportere. propter quod dicit apostolus: qui diligit uxorem suam, se ipsum diligit; nemo enim umquam carnem suam odio habuit. sananda enim sunt haec sicut nostra, non sicut aliena damnanda. sed illud dei praeceptum Cain sicut praeuaricator accepit: inualescente
Abbreviated transcription (Latin):
apłs ubi dic̃: ñ ego operor illud. s qͦd habitat in me
peccatũ. Quã partẽ animi etiã philosophi dicunt¬
ẽẽ uitiosam: ñ quȩ m̃te̾ debeat trahere. s cui mens
debeat imꝑare. eãq abillicitis oꝑib ratione cohi¬
bere. Cũ gͦ cõmota fuerit ad aliquid ꝑperã cõmittẽ¬
dũ si qͥescat᷑ & obteꝑet᷑ dicenti apło. ne exhibueritis
menbra ur̃a arma iniqͥtatis peccato: adm̃tẽ domi¬
ta & uicta conu̾tit᷑. ut subdita rationi dometur.
Hoc p̾cepit d̾s huic. qͥ facib inuidiȩ infla̾mat᷑ in
frẽ. & quẽ debuerat mitari. cupiebat auferri. Qui¬
esce inqͥt. manꝰ abscelere contine. Non regnet pecca¬
tũ in tuo mortali corꝑe a dobediendũ desicd̃iis eius.¬
nec exhibeas m̃bra tua arma innqͥtatis peccato. adte
frenat᷑. & tudñaberis illiꝰ. ut cũ forisecꝰ ñ ꝑmitit᷑
oꝑari sub potestate m̃tis regentis & bene uolentis.

Expanded text:
apostolus, ubi dicit: non ego operor illud, sed quod habitat in me apostolus, ubi dicit: non ego operor illud, sed quod habitat in me peccatum — quaesse vitiosam, non quae mentem debeat trahere, sed cui mens debeat imperare eamque ab illicitis operibus ratione cohibere. Cum ergo commota fuerit ad aliquid perperam committendum, si quiescatur et obtemperetur, dicente Apostolo: Ne exhibueritis membra vestra arma iniquitatis peccato; ad mentem domita et victa convertitur, ut subditae ratio dominetur. hoc praecipit dens huic, qui facibus inuidiae inflammabatur in fratre et quem debuerat imitari cupiebat auferri: quiesce, inquit; manus ab scelere contine, non regnet peccatum in tuo mortali corpore ad oboediendum desideriis eiusnec exhibeas membra tua arma iniquitatis peccato; ad tefrenatur — et tu dominaberis illius, ut cum forinseous non permittitur operari, sub potestate mentis regentis et beneuolentis
Abbreviated transcription (Latin):
dixerat enĩ peccasti: tũ deinde addidit. qͥesce ad te
enĩ conu̾sio eiꝰ. & tu dñ aberis illiꝰ Potest qͥdẽ ita in¬
telligi. ad ipsũ homine̾ conu̾sionẽ ẽẽ peccati deb̾e
ut nulli alii qͣm sibi sciat tͥbuere qͦd peccat. Hȩc ẽ¬
enĩ salubris penitentiȩ medicina. &. ueniȩ petitio ñ¬
incongrua. ĩit ubi ait ad te enĩ conu̾sio eiꝰ ñ subau¬
posuerit. s penitendo subiecerit. Alioqͥn & illi serui&
dñanti. si patrociniũ adhibuerit acdenti. S ut pecca¬
tũ intelligat᷑ concupiscentia ipsa carnał. deqͣ dic̃
apłs. caro concupiscit adu̾sus sp̃m: in cuiꝰ carnis fruc¬
tib & inuidiã cõmemorat. qͥa utiq cam stimulaba¬
tur. & accendebat᷑ in fr̃is exitͥũ. bene subaudit᷑. id est
adte enĩ conu̾sio eiꝰ erit. & tu dñaberis illiꝰ. cũ cõmo¬
tafuerit pars ipsa carnalis. qͣm peccatũ appellat

Expanded text:
Dixerat enim, Peccasti: tum deinde addidit, Quiesce; ad te Dixerat enim, Peccasti: tum deinde addidit, Quiesce; ad te enim conversio ejus, et tu dominaberis illius. Potest quidem ita intelligi ad ipsum hominem conversionem esse debere peccati, ut nulli alii qest salubris poenitentiae medicina, et veniae petitio congrua. At ubi ait, ad te enim conversio eaeposuerit, sed paenitendo subiecerit. alioquin et illi seruiet dominanti, si patrocinium adhibuerit accidenti. sed ut peccatum intellegatur concupiscentia ipsa carnalis, de qua dicit apostolus: caro concupiscit aduersus spiritum, in cuius carnis fructibus et inuidiam commemorat, qua utique Cain stimulabatur et acoendebatur in fratris exitium, bene subauditur "erit", id est: ad te enim conuersio eius erit et tu dominaberis illius. cum enim commota fuerit pars ipsa carnalis, quam peccatum appellat
Abbreviated transcription (Latin):
maxime arguit d̾s t̾stitiã de alti̾us bonitate: & hoc fris
hoc qͥppe arguendo int̾rogauit dicens. Quare concstatꝰ
es .&. quare concidit facies tua: Quia enĩ fr̾ĩ iuidebat.
ds uidebat: &. hoc arguebat. Nã hominibꝰ qͥb abscon¬
ditũ est cor altius ẽẽ posset ambiguũ. & prorsus incer¬
tũ: ittrũ tͥstitia malignitat̾ẽ suã in qua se dõ displicius¬
se didicerat. an frĩs doluerit bonitatẽ. que do placuit
cũ insacficiũ eiꝰ respexisset. s ratioñe reddens ds cur
euis oblationẽ acciꝑe noluit. ut sibi ipse potiꝰ merito
qͣm ei fr̃ immerito displiceret: cũ ẽẽt inuistꝰ non recte
diuidendo hoc ẽ ñ recte uiuendo. & indignꝰ cuiꝰ appbare¬
tur oblatio. qͣm ẽẽt iniustior. qͣm frẽm iustũ gͣtis occi¬
disset ostendit. ñ tam̃ eũ dimtitens sine mandato
fẽo sc̃o. usto. & bono. Quiesce inqͥt. ad te enĩ conu̾sio

Expanded text:
maxime arguit deus, tristitiam de alterius bonitate, et hoc fratris. maxime arguit deus, tristitiam de alterius bonitate, et hoc fratris. hoc quippe arguendo interrogauit dicens: quare contristatus es et quare concidit facies tua? quia enim fratri inuidebat dens uidebat et hoc arguebat. nam hominibus, quibus absconditum est cor alterius, esse posset ambiguum et prorsus incertum utrum illa tristitia malignitatem suam, in qua se deo displicuisse didicerat, an fratris doluerit bonitatem, quae deo placuit, cum in sacrificium eius aspexit. sed rationem reddens deus, cur eius oblationem aquam ei frater immerito displiceret, cum esset injustus non recte dividendo, hoc est non recte vivendo, et indignus cujus approbaretur oblatio, quam esset injustior, quod fratrem justum gratis odisset, ostendit. 2. Non tamen eum dimittens sine mandato sancto, justo et bono, Quiesce, inquit; ad te enim conversio
Abbreviated transcription (Latin):
ioh̾es apłs cũ dehis fr̃ib loqueret᷑. ñ sic̾ cam inquit
qui ex maligno erat. & occidit frẽm suũ: & cuiꝰ rei
gr̃a occidit. qͥa oꝑa illiꝰ maligna fuert̾. fr̃is aut̃ eiꝰ
iusta: dat᷑ intelligi ꝓpt̾a dm̃ ñ respexisse in munꝰ
eius. qͥa hoc ipse male diuidebat: dans dõ aliqͥd suũ.
sibi aut̾e se ipsũ. Quod om̃s faciunt: qͥ ñ dit s suam
tes. offerunt tam̃ dõ munꝰ. qͥ eo putant eũ redimni:
ut eoꝵ ñ opituletur sanandis prauis cupiditatib
s explendis. & hoc ẽ t̾renȩ ꝓpͥũ ciuitatis: dm̃ ułdos
colere qͥb adiuuantib regnet inuictoriis. & pace
t̾rena non caritate consulendi. s dñandi cupidita¬
te. Boni qͥppe adhoc utunt᷑ mundo ut fruant᷑ deo:
mali autẽ contͣ. ut fruant᷑ mundo. uti uolunt do̾
qͥ tam̃ eũ uł ẽẽ uł res humanas curare iã credunt.
St̃ enĩ multo deteriores. qͥne hoc qͥdẽ credunt. Cogni¬
dio itaq cam qͦd suꝑ ciꝰgermani sacficiũ. nec suꝑ suũ

Expanded text:
olus, cum de his fratribus loqueretur, Non sicut Cain, inquit, qui ex maligno erat, et occidit fratrem suum. Et cujus rei gratia occidit? quia opera illius maligna fuerunt, fratris autem ejus justa ; datur intelligi propterea Deum non respexisse in munus ejus, quia hoc ipse male dividebat, dans Deo aliquid suum, sibi autem seipsum, quod omnes faciunt qui non Dei, sed suam de viventes; offerunt tamen Deo munus, quo putant eum redimi, ut eorum non opituletur sanandis pravis cupiditatibus, sed explendis. Et hoc est terrenae proprium ciuitatis, Deum uel deos colere, quibus adiuuantibus regnet in uictoriis et pace terrena, non caritate consulendi, sed dominandi cupiditate. Boni quippe ad hoc utuntur mundo, ut fruantur Deo; mali autem contra, ut fruantur mundo, uti uolunt Deo; qui tamen eum uel esse uel res humanas curare iam credunt. Sunt enim multo deteriores, qui ne hoc quidem credunt. Cognito itaque Cain quod super eius germani sacrificium, nec super suum
Abbreviated transcription (Latin):
sirecte offeras. recte autẽ ñ diuidas peccasti. qͥa ñ eluc&
eur uł unde sit dictũ multos sensus peꝑit eiꝰ obscuritaᷤ.
eũ diumnarũ scripturarũ qͥsq tͣctator sed̾m fidi re¬
glam id conat᷑ exponere. Recte qͥppe offert᷑ sacͥficiũ
cũ offert᷑ uͦ d̾o: cui uni tantũmͦ sacͥficandũ ẽ: ñ aut̾e̾
recte diuidit᷑: dũ ñ discernũt᷑ recte. uł loca. uł tẽpora.
uł res ipse quȩ offerunt᷑. uł qui offert. & cui offert᷑:
uł hi qͥb aduescendũ distribuit qͦd oblatũ ẽ: ut diuisio¬
nẽ hic discretionẽ intelligamꝰ. siue cũ offert᷑ ubi non
oportet. aut qͦd ñ ibi s alibi oportet: siue cũ offertur
cũ electiora sibi eiusdẽ geni̾s rerũ tenet homo. qͣm
sunt ea quȩ offert dõ. siue eiꝰ rei quȩ oblata ẽ sit par¬
ticeps ꝓfanꝰ. aut qͥ lib&. quẽ fas ñ ẽ fieri. Inqͦ autẽ hoꝵ

Expanded text:
si recte offeras, recte autem non diuidas, peccasti? quia non elucet cur uel unde sit dictum, multos sensus peperit eius obscuritas, cum diuinarum scripturarum quisque tractator secundum fidei regulam id conatur exponere. recte quippe offertur sacrificium, cum offertur deo uero, cui uni tantummodo sacrificandum est. non autem recte diuiditur, dum non discernuntur recte uel loca uel tempora uel res ipsae, quae offeruntur, uel qui offert, cui offertur, uel hi quibus ad uescendum distribuitur quod oblatum est, ut diuisionem hic discretionem intellegamus; siue cum offertur ubi non oportet aut quod non ibi, sed alibi oportet, siue cum offertur cum electiora sibi eiusdem generis rerum tenet homo quam sunt ea quae offert deo; siue eius rei, quae oblata est, fit particeps profanus aut quilibet quem f
Abbreviated transcription (Latin):
suis ẽadẽ ipsa scił ꝑ h̾c nu mer̃ insinuata t̾eꝑali dispen-¬
satione qͣ ao fidẽ ꝑtinet. asce̾dit incelũ. ⁊xͨ aliis dieb
& in cendio. qͣdragenario denariꝰ ad deret᷑. ꝙ id̾̃o ĩa hoc to¬
tũ idẽ qͥnqͣgenariꝰ dier̃ numerꝰ letitie celebratione signan¬
dꝰ ẽ. Hec aut̃ duo t̾eꝑa. id ẽ unũ laboris ꝙ sollicitudinis.

Expanded text:
suis, eadem ipsa scilicet per hunc numerum insinuata temporali dispensatione quae ad fidem pertinet, ascendit in coelum et decem aliis diebus et incendio, quadragenario denarius adderetur: et ideo jam hoc totum, id est quinquagenarius dierum numerus, laetitiae celebratione signandus est. Haec autem duo tempora, id est unum laboris et sollicitudinis,
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑedificet lignũ fenu stipulã xp̃c ẽ fundam̃tũ. ꝓpt̾ hoc sal¬
uuis erit ꝑ ignẽ. delitias qͥppe huiꝰ modi amoresq t̾renos ꝓpt̃
comugalẽ quidẽ copulã. ñ dãpnabiles. tͥbulationis ignis
exura. ad quẽ ꝑtinent ignẽ. & orbitates. & quec̃q calamitateᷤᷤ
qͦ aufert̃ hec. Ac ꝑ hoc ei qͥ edificauit. erit edificatio ista
dãpnosa. qi ñ habebit qͦd suꝑ edificauit. & eoꝵ amissione
crutiabit᷑ qͥb fruendo utiq letabat᷑. S ꝑ hẽ ignẽ saluus
erit: merito fundam̃ti. Qͥa & siutr̃u id hab̾e malla. an xp̃m.
a ꝑsecutore ꝓponeret᷑. illud xp̃o ñ p̃poneret᷑. Uide inapłi u̾

Expanded text:
ificet lignum, fenum, stipulam, Christus est fundamentum; propter hoc salvus erit per ignem. Delicias quippe hujusmodi amoresque terrenos propter conjugalem copulam non damnabiles tribulationis ignis exuret. Ad quem pertinent ignem et orbitates, et quaecunque calamitates, quae auferunt haec. ac per hoc ei qui aedificauit erit aedificatio ista damnosa, quia non habebit quod superaedificauit, et eorum amissione cruciabitur, quibus fruendo utique laetabatur; sed per hunc ignem saluus erit merito fundamenti, quia, etsi utrum id habere mallet an Christum a persecutore proponeretur, illud Christo non praeponeretur. u
Abbreviated transcription (Latin):
bant utͣq edificia. si xp̃m ĩ eis ñ inueniunt fundam̃tũ alia
sine ipsis si ĩueniunt. qr lica c̃ dãpno salui ert̃ ipsi. alia uͦ
ñ c̃sumunt. qr talia repꝑiunt qͣ maneant in ȩt̾nũ. Erit etiã
ĩ fine scłi tͥbulatio tp̃r antixpi. qualis ñꝗͣ. antea fuit. Quã
multa ert̃ tc̃ edificia siue aurea siue fęnea. suꝑ optimum
diũ. de aliis inferat dãpnũ. Neutros tam̃ ꝑdat. in qͥd hec in¬
ueni& ꝓpt̾ stabile fundam̃tũ. Qͥc̃q aut̃ ñ dico uxorẽ cuiꝰ
etiã c̃mixtiõe carnis ad carnalẽ utit᷑ uoluptatẽ.s ipsa ꝙͤ
abhuiꝰ modi delectationib aliena st̃ nomina pieratis. hu¬
mano more carnalit̾ diligendo xp̃o anteponit. ñ eũ habi
ĩ fundam̃to. & ido ñ ꝑignẽ saluus erit. S saluus ñerit qͥ eᷤeᷤᷤ

Expanded text:
bus, si Christum in eis non inueniunt fundamentum; alia sine ipsis, si inueniunt, quia licet cum damno salui erunt ipsi; alia uero non consumunt, quia talia reperiunt, quae maneant in aeternum. erit etiam in fine saeculi tribulatio tempore Antichristi, qualis numquam antea fuit. Quam multa erunt tunc aedificia, siue aurea siue fenea, super optimum dium, de aliis inferat damnum, neutros tamen perdat., in quibus haec inueniet, propter stabile fundamentum! Quicumque autem, non dico uxorem, cuius etiam commixtione carnis ad carnalem utitur uoluptatem, sed ipsa quae ab eius modi delectationibus aliena sunt nomina pietatis humano more carnaliter diligendo Christo anteponit, non eum habet in fundamento et ideo non per ignem saluus erit, sed saluus n
Abbreviated transcription (Latin):
igne utͥq pbandi st̃: de qͦ dictũ ẽ. dies enĩ declarabit. qr
in igne reuelabit᷑. ꝙ uniꝰ cuiꝰq opꝰ qle sit: ignis ꝓbabit.
Digͦ utr̃uq ꝓbabit ignis. ut si cuꝰ opꝰ ꝑmanserit. id ẽ. ñ fu¬
erit igne consũptũ. qͦd suꝑ edificauit m̃cedẽ accipia: Si cuiꝰ
autẽ opꝰ arserit. dãpñu patiet᷑ : ꝓfecto ñ ẽ ipse ȩt̃nꝰ ille ig¬

Expanded text:
ies enim declarabit, quoniam in igne revelabitur, et uniuscujusque opus quale sit, ignis probabit . Si ergo utrumque probabit ignis, ut si cujus opus permanserit, id est, non fuerit igne consumptum, quod superaedificavit, mercedem accipiat; si cujus autem opus arserit, damnum patiatur: profecto n
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ponat:. fundam̃tũ hab& xp̃m. Si autẽ p̃ponit. & si uideat᷑
habere fidem xp̃i. ñ ẽ. tam̃ in eo fundam̃tu xp̃e. eui talia
p̃ponunt᷑. Qͥnto magis si salutaria p̃cepta contẽpnens
imꝑata siue c̾cessa suã ꝑflagitia delegit explere libidine.
Si qͥs itaq xp̃ianꝰ diligit meretcẽ. eiq adherens uñ corpꝰ
efficit᷑. Iam ĩ fundam̃to ñ hab& xp̃m. Si qͥs autẽ diligit uro¬
rẽ suã. siscłm d̾m. qͥs ei dubit& infundam̃to ẽe̾ xp̃m. Si

Expanded text:
praeponat, fundamentum habet Christum: si autem praeponit, etsi uideatur praeponat, fundamentum habet Christum: si autem praeponit, etsi uideatur habere fidem Christi, non est tamen in eo fundamentum Christus, cui talia praeponuntur: quanto magis, si salutaria praecepta contemnens imperata siue concessa suam per flagitia delegit explere libidinem! Si quis itaque Christianus diligit meretricem eique adhaerens unum corpus efficitur. iam in fundamento non habet Christum. Si quis autem diligit uxorem
Abbreviated transcription (Latin):
m̃tũ. qͣ uis c̃ dãpno qm̃ illa qu̧ suꝑ edificata st̃ exurent᷑:
tam̃ poterit eos qͣndoq ab illius ignis ꝑpetuitate saluare.
Respondeat eis breuit̾ apłs iacob. di qͥs dicat se fidem
habere oꝑa autẽ ñ habeatꝰ. nunqͥd poterit fides saluare
eũ: Q quis ẽ inqͥunt de qͦ dic̃ apłs paulꝰ. ipse aut̾e saluꝰ
erit. sic tam̃ qͣsi ꝑ igñe. Simul qͥs iste sit inqͥramꝰ. Hẽ tam̃
ñ eẽ certissimũ ẽ: ne duoꝵ apłoꝵ sententias mittamꝰ in
rixã. Siunus dic̃. etiã si mala oꝑa qͥs habuerit. saluabit
eũ ꝑignẽ fides. alius aut̃ si oꝑa ñ habeat. nunquid pot̾it
fides saluare eum: Inueniemꝰ gͦ qͥs possit saluari ꝑ ignẽ. si
pͥus inuenerimꝰ qͥd sit habere in fundam̃to xp̃m. Qͦ dut
de ipsa similitudine qͣntotiꝰ adu̾tamꝰ: nichil ĩ edificio p̃¬
ponit᷑ fundam̃to. Qͥs qͥs itaq sic hab&. in corde rp̃m. ut
ei t̾rena & tẽporalia nec ea quȩ licita st̃ atq concessa

Expanded text:
mentum, quamuis cum damno — quoniam illa quae superaedificata sunt exurentur — tamen poterit eos quandoque ab illius ignis perpetuitate saluare. respondeat eis breuiter apostolus Iacobus: si quis dicat se fidem habere, opera autem non habeat, numquid poterit fides saluare eum? Et quis est, inquiunt, de quo dicit apostolus Paulus: Ipse autem saluus erit, sic tamen quasi per ignem? Simul quis iste sit, inquiramus; hunc tamen non esse certissimum est, ne duorum apostolorum sententias mittamus in rixam, si unus dicit: \'Etiamsi mala opera quis habuerit, saluabit eum per ignem fides\'; alius autem: Si opera non habeat, numquid poterit fides saluare eum? Inueniemus ergo quis possit saluari per ignem, si prius inuenerimus quid sit habere in fundamento Christum. Quod ut de ipsa similitudine quantocius aduertamus: nihil in aedificio praeponitur fundamento; quisquis itaque sic habet in corde Christum, ut ei terrena et temporalia nec ea quae licita sunt adque concessa
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ẽiudas fuit qͥeũt᷑didit. sic̃ ꝙ apłs paulus potest uidĩde cͦstino¬
cogitasse c̃ dix̃. Decollectis aut̃ inscis sic̃ ordinaui eccłus galatiȩ:
ita ꝙ uos facite scd̃m unã sabb̾i. Unꝰqͥsq urm apd̃ se ponat thesau¬
rizans. his ꝙ huꝰmͦi scͥpt᷑ar ũ locis. satis apparet añm nr̃m. ñ hoc
ĩ ꝓbare. siqͥs humano more ista ꝓcuret: s si qͥs ꝓpt̾ ista do̾ milites.
ut in oꝑib suis ũ regñ dĩ s istoꝵ ad qͥsitionẽ intueat᷑. Ad hanc gͦ
reguła hoc totũ p̃ceptũ redigit᷑. ut etiã inistox ꝓuisione regñ adi
cogitemꝰ In muilitia uͦ regni dĩ ista ñ cogitemꝰ. Ita enĩ etiã si aliꝗ̃ do
defuerint qd̾ plerũq ꝓpt̾ exercitationẽ nr̃am ds sinit. ñ solũ ñ

Expanded text:
tum est, Judas, qui eutum est, Judas, qui eutis autem in sanctis sicut ordinaui ecclesiis Galatiae, ita et uos facite. secundum unam sabbati unusquisque uestrum apud se ponat thesaurizans. his et huius modi scripturarum locis apparet dominum nostrum non hoc improbare, si quis humano more ista procuret, sed si quis propter ista deo militat, ut in operibus suis non regnum dei, sed istorum adquisitionem iouisione regnum dei cogitemus, w in militia uero regni dei ista non cogitemus. ita enim, etiam si aliquando defuerint, quod plerumque propter exercitationem nostram deus sinit, non solum non
Abbreviated transcription (Latin):
qͥt diei malitia sua: idẽ suffic̃ qd ista sum̾e urgebit ipsa neces¬
sitas ꝗ ꝓpt̾ea malitiã nominatã arbitror. qͥa penał ẽ nob̃. ꝑtin&
enĩ adhanc fragilitatẽ & mortalitatẽ . ꝗͣ peccando meruimꝰ. hu¬
ie gͦ pene tꝑalis necessitatis. nolite ad dere aliqͥd gͣuius: it ñ
solũ patiaris harũ rerũ indigentiã. s et iã ꝓpt̃ hane explendam
milites do. hoc aut̃ loco uehem̃ter cauenaũ ẽ neforte c̃uidimꝰ
aliquẽ seruũ dĩ ꝓudere ne ista necessaria desint. uel sibi ueleiᷤ
quoꝵ sibi cura c̃missa ẽ iuaicemꝰ eũ ꝯtͣ p̃ceptũ ain fac̃e: ꝙ de cͦsti¬
no ẽe sollicitũ. Nã ꝙipse dñs cui ministbant angłi. tam̃ ppt̃ ex¬
emplũ neqͥs pꝰea scandalũ pat̾et᷑. c̃ aliqu̾e seruoꝵ eiꝰ animadũtiss
ista necessaria ꝓcurare loculos hab̾e dignatꝰ ẽ. c̃ pecunia unde usib
necessariis qͥcqͥd opꝰfuiss p̃b̃et᷑. Quoꝵ locłoꝵ custos & fur sic̃ scͥp¬

Expanded text:
quit, diei malitia sua, id est: sufficit quod ista sumere urguebit ipsa necessitas, quam propterea malitiam nominatam arbitror, quia poenalis est nobis. pertinet enim ad hanc fragilitatem et mortalitatem, quam peccando meruimus. huic ergo poenae temporalis necessitatis nolite addere aliquid grauius, ut non solum patiaris harum rerum indigentiam sed etiam propter hanc explendam milites deo. Hoc autem loco uehementer cauendum est, ne forte, cum uiderimus aliquem seruum dei prouidere, ne ista necessaria desint uel sibi uel eis quorum sibi cura commissa est, iudicemus eum contra praeceptum domini facere et de crastino esse sollicitum. naemplum ne quis postea scandalum pateretur, cum aliquem servorum ejus animadvertisset ista necessaria procurare, loculos habere dignatus est cum pecunia, unde usibus necessariis quidquid opus fuisset praeberet. Quorum loculorum custos et fur, sicut scrip
Abbreviated transcription (Latin):
primitꝰ in ardescit: siuere studiosus ẽ animꝰ rationał. cui
respondeat᷑. Pulchrũ ẽqͥdẽ qđ desidãs. & amari dignissi¬
mũ s pͥus nubit. lia: &e pꝰea rachel. Ardor gͦ iste adid uale¬
at. ut ordo ñ recuset᷑ s potius toleret᷑. sine quo ñ potest ad
id ꝑueniri. qđ tanto ardore diligit᷑. Cũ autẽ ꝑuentũ fue¬
rit: simul habebit᷑ in hoc scło ñ solũ spetiosa intelligentia.
s etiã laboriosa iustitia. Quãlibet enĩ acute sincerit̾q
cernat᷑. amortalib incõmutabile bonũ: adhoc corpꝰ qͦd
corrũpit᷑ adgͣuat animã. & depͥmit t̾rena in habita
tio sensũ multa cogitantẽ. Adunũ gͦ tendendũ. s. ꝓpt̾
hoc multa ferenda st̃. Itaq duȩ st̾ uxores iacob libere.
ambe quippe st̃ filiȩ remissionis peccatoꝵ. hoc ẽ dealba¬
tionis qđ ẽ laban: uerũtam̃ una amat᷑. alia tolerat᷑.

Expanded text:
primitus inardescit, si ueri studiosus est animus rationalis". cui primitus inardescit, si ueri studiosus est animus rationalis". cui respondeatur: pulchrum est quidem quod desideras et amari dignissimum, sed prius nubit Lia et postea Rachel. ardor ergo iste ad id ualeat, ut ordo non recusetur, sed potius toleretur, sine quo non potest ad id perueniri quod tanto ardore diligitur. cum autem peruentum fuerit, simul habebitur in hoc saeculo non solum speciosa intellegentia sed etiam laboriosa iustitia. quamlibet enim acute sinceriterque cernatur a mortalibus incommutabile bonum, adhuc corpus, quod corrumpitur, aggrauat animam et deprimit tio sensum multa cogitantem. ad unum ergo tendendum, sed propter hoc multa ferenda sunt. Itaque duae sunt uxores Iacob liberae; ambae quippe sunt filiae remissionis peccatorum, hoc est dealbationis, quod est Laban. uerumtamen una amatur et altera toleratur.
Abbreviated transcription (Latin):
iustitiã ꝑtinentia. ustitia aut̃e quȩ ex fide ẽ. quȩ intẽp
tationũ incerta u̾sat᷑ ut pie credendo qđ ñdũ intelligit.
etiã intelligentiȩ meritũ conseqͣt᷑. Entũ enĩ ualet qͦd mͦ¬
cõmãui ẽẽ scriptũ. concupisti sapientiã seruamandata.
& dñs p̾b&. illã tͥ. tantũ & illud ualere arbitror. Nisi credi¬
deritis. ñ intelligetis. Ut iustitia ad fidẽ. ad sapientiã uͦ
intelligentia ꝑtinere monstraret᷑. Pinde in his qͥ fraglans
ingenti amore ꝑspicue ueritatis. ñ ẽ impbandũ studiũ
s ad ordin̾e reuocandũ. ũt afide incipiat & bonis morib
enitat᷑ ꝑuenire qͦd intendit. In eo qͥppe qͦ u̾sat᷑ uirtꝰ ẽ la¬
boriosa. in eo uͦ qͦd appetit liͣminosa sapientia. Quid opꝰ ẽ
inqͥt credere. qͦd ñ mͥ ostendit᷑. manifestũ aliqͦd u̾bũ ꝓme.
qͦ uideã rerũ om̃iũ pͥncipiũ: Id enĩ ẽ in qͦd maxime ac

Expanded text:
justitiam pertinentia, justitiam quae ex fide est, quae inter justitiam pertinentia, justitiam quae ex fide est, quae inter tentationum incerta versatur: ut pie credendo quod nondum intelligit, etiam intelligentiae meritum consequatur: quantum enim valet, quod moraui esse scriptum: concupisti sapientiam, serua mandata. et dominus praebet illam tibi, tantum et illud ualere arbitror: nisi credideritis, non intellegetis, ut iustitia ad fidem, ad sapientiam uero intellegentia pertinere monstretur. proinde in his qui flagrant ingenti amore perspicuae ueritatis, non est inprobandum studium, sed ad ordinem reuocandum. ut a fide incipiat et bonis moribus nitatur peruenire, quo tendit. in eo quippe, quod uersatur, uirtus est laboriosa; in eo uero, quod adpetit, luminosa sapientia. "quid opus est," inquit, " credere, quod non mihi ostenditur manifestum? aliquod uerbum prome, quo uideam rerum omnium princ
Abbreviated transcription (Latin):
qͣntũ potuerit obseruatis. pꝰea qͣm homini ꝓconcupita
& sꝑata pulcherrima delectatione doctrine. ꝑ tẽptatio¬
nes uarias qͣsi ꝑ huiꝰ scłi noctẽ toleranti e laboris adhese¬
rit. uelut. ꝓrachel lia inopinata coniunc̾ta sit: & hanc
sustinet ut adillã ꝑueniat. si ꝑseuerant᷑ amat acceptiꝰ illis
sine ulla tolerantia laboris quȩ magendo patiendoq am¬
plectanda ẽ. statĩ adpulchiȩ atq ꝑfectȩ sapientiȩ delitias
ꝑuenire. S hoc ñ potest int̾ra morientiũ. Hoc enũ uidetͣ
significare. qđ dictũ ẽ adiacob. Non ẽ moris in loco nr̃o.
ut minor nubat pͥusqͣm maior. Qañ absurde maior ap¬
pellat᷑ quȩ tp̃r pͥoi ẽ. Por ẽ autẽ in recta hominis eruditiõe
labor oꝑandi quȩ iusta st̃. qͣm uoluptas intelligendi quȩ
uera st̃. Ad hoc ualet qđ scriptuẽ. Concupisti sapientiã:
serua mandata . &. dñs p̃bet illã tͥ. Mandata utiq ad¬

Expanded text:
ntum potuerit obseruatis posteaquam homini pro concupita ntum potuerit obseruatis posteaquam homini pro concupita et sperata pulcherrima delectatione doctrinae per temtationes uarias quasi per huius saeculi noctem tolerantia laboris adhaeserit — uelut pro Bachel Lia inopinata coniuncta sit — et hanc sustinet ut ad illam perueniat, si perseueranter amat, acceptis aliis sine ulla tolerantia laboris, quae in agendo patiendoque amplectenda est, statim ad pulchrae atque perfectae sapientiae delicias peruenire; sed hoc non potest in terra morientium. hoc enim uidetur significare, quod dictum est ad Iacob: non est moris in loco nostro, ut minor nubat prius quam maior, quia non absurde maior appellatur, quae tempore prior est. prior est autem in recta hominis eruditione labor operandi, quae iusta sunt, quam uoluptas intellegendi, quae uera sunt. Ad hoc ualet, quod scriptum est: concupisti sapientiam, serua mandata, et dominus p
Abbreviated transcription (Latin):
qđ ẽ ds̃. gͦ ꝓpt̾ rachel ñ ꝓpt̾ liã. Nã qͥs tande amauerit
inoꝑib iustitiȩ laborẽ actionũ atq passionũ: qͥ eã uitã
ppt̾ se ipsũ expetiui̾t: sic̃ nec iacob liam. S tam̃ sibi nocte
suppositã inusũ gena̾ndi: amplexus. & fecunditatẽ eiꝰ
exꝑtꝰ est. Dñs enĩ eã qͥa ꝑ se ipsã diligi ñ potãt. p̾mo ut
adrachel ꝑueniret᷑ tolerari fecitͥ. Deinde ꝓpt̾ filios cõm̃¬
dauit. Ita uͦ unꝰ quisq utilis dĩ seruis sub de albationis
peccatoꝵ suoꝵ gr̃a c̃stitutꝰ. qͥd aliud insua conu̾sione
meditatꝰ est. qͥd aliud corde gestauit. qͥd aliud adama¬
uit. nͥ doctrinã sapientiȩ. qͣm pleriq se adepturos & ꝑcep¬
turos putant. stati ut se in sept̾e p̾ceptis legis exercueruit:
quȩ sunt dedilectione pximi. Necuiqͣ homini noceat᷑. idẽ
honora patrẽ aut matrẽ. ñ mec abĩs. ñ occides. ñ furabis. ñ
falsũ testimoniũ dices: ñ concupisces uxorẽ ꝓximi. qͥb

Expanded text:
rit in operibus iustitiae laborem actionum atque passionum? quis eam uitam propter se ipsam expetiuerit? sicut nec Iacob Liam, sed tamen sibi nocte subpositam in usum generandi amplexus et fecunditatem eius expertus est. dominus enim eam, quia per se ipsam diligi non poterat, primo ut ad Rachel perueniretur, tolerari fecit, deinde propter filios commendauit. ita uero unusquisque utilis dei seruus sub dealbationis peccatorum suorum gratia constitutus quid aliud in sua conuersatione meditatus est, quid aliud corde gestauit, quid aliud adamauit nisi doctrinam sapientiae ? quam plerique se adepturos et percepturos putant statim, ut se in septem praeceptis legis exercuerint, quae sunt de dilectione proximi, ne cuiquam homini noceatur, id est: honora patrem et matrem. non moechaberis, non occides, non furaberis, non falsum testimonium dice
Abbreviated transcription (Latin):
uisũ pͥncipiũ. siue u̾bũ ex qͦ uidet᷑ pͥncipiũ. Actio gͦhu¬
mane mortalitatis. quȩ uitȩ in qͦ uiuimꝰ ex fide multa
laboriosa oꝑa facientes. Incerti qͦ exitu ꝓueniant. aduti¬
litat̾e eoꝵ quibꝰ consulere uolumꝰ ĩpsa ẽ lia pͥor uxor ia¬
cob: adꝑ hoc & infirmis ocłis fuisse cõmemorat᷑. Cogitatio¬
nes enĩ mortaliũ timide. &. incerdȩ ꝓuidentiȩ nr̃e. Spes
uͦ et̾nȩ cõtẽplationis di. habens certã & delectabilẽ
intelligentiã ueritatis: ipsa ẽ rachel. Unde etiã dr bona
faciȩ. & pulchra speciȩ. hanc enĩ amat om̃is pie studi¬
osus. & ꝓpt̃̾ hanc seruit gr̃ȩ dĩ. qua peccata nr̃a & si
fuerint sic̃ phȩniqͥũ: tanquã nix dealbant᷑. Laban qͥppe
int̾p̃tat᷑ dealbatio: cui seruiuit iacob ꝓpt̾ rachel. Neq¬

Expanded text:
"uisum principium" siue "uerbum, ex quo uidetur principium." actio ergo hu"uisum principium" siue "uerbum, ex quo uidetur principium." actio ergo humanae mortalisque uitae, ilaboriosa opera facientes, incerti quo exitu proueniant ad utilitatem eorum quibus consulere uolumus, ipsa est Lia, prior uxor Iacob; ac per hoc et infirmis oculis fuisse commemoratur; cogitationes enim mortalium timidae, et incertae prouidentiae nostrae. spes uero aeternae contemplationis dei habens certam et delectabilem intellegentiam ueritatis, ipsa est Rachel. unde etiam dicitur bona facie et pulchra specie. hanc enim amat omnis pie studiosus et propter hanc seruit gratiae dei, qua peccata nostra, etsi fuerint sicut phoenicium, tamquam nix dealbantur. Laban quippe interpretatur "dealbatio"; cui seruiuit Iacob propter Rachel. neq
Abbreviated transcription (Latin):
t recogitauit & dix ds. Deleã hominem
quẽ feci afacie t̾rȩ. abhomine usq ad pe¬
cus. & a repentib usq ad uolatilia cȩli¬
enĩ sicut hominẽ ita dm̃ cuiꝰquã facti sui penitet. cu¬
iuis est deom̃ib omĩno reb tã fixa sententia. qͣm certa
p̾scientia. s si ñ utat᷑ scriptura talib u̾bis. ñ se quodã
modo familiariꝰ insinuat om̃n generi hominũ quib
uult ẽẽ consultũ ut &. p̾̃tereat suꝑbientes. & excitet ne
gligentes: & exerceat querentes. & alat intelligentes.
Quod ñ faceret siñ se pͥus inclinaret: & quodamm de
scenderet ad iacentes. Quod autẽ etiã int̾i̾tũ omĩum
amimaliũ terrenoꝵ. uolatiliũq denũtiat. magni¬
tudine̾ future cladis effatur. ñ animantib rationis
exꝑtibus tanquã & ipsa peccauerint minat᷑ exitiũ.
Iam uͦ quod noe homini iusto. & sic̃ de illo scriptura ueri¬
dica loquitur insua generatione ꝑfecto ñ utiq sicut

Expanded text:
t recogitavit et dixit Deus: Deleam hominem quem feci a facie terrae, ab homine usque ad pecus, et a repentibus usque ad volatilia coelienim sicut hominem, ita Deum cuiusquam facti sui paenitet, cuius est de omnibus omnino rebus tam fixa sententia quam certa praescientia. Sed si non utatur scriptura talibus uerbis, non se quodam modo familiarius insinuabit omni generi hominum, quibus uult esse consultum, ut et glegentes et exerceat quaerentes et alat intellegentes. quod non faceret, si non prius inclinaret et quodam modo descenderet ad iacentes. quod autem etiam interitum omnium animalium terrenorum uolatiliumque denuntiat, magnitudinem futurae cladis effatur, non animantibus rationis expertibus, tamquam et ipsa peccauerint, minatur exitium. Iam uero quod Noe, homini iusto et, sicut de illo scriptura ueridica loquitur, in sua generatione perfecto — non utique sicut
Abbreviated transcription (Latin):
ad oꝑandũ feruentissimo spu. Iumentũ eius ẽ caro
inqua ad nos uenire dignatꝰ ẽ. ĩponi iumento ẽ in
ipsam incarnationẽ xp̃i credẽ. stabulũ ẽ ȩccła ubi
reficiunt᷑ uiatores de ꝑegͥnatione. in ęt̾nam patͥam
redeuntes: alt̾a dies ẽ pꝰresur rectionẽ dñi. duo de¬
narii sunt uel duo p̾cepta caritatis. quã ꝑ spm̃ scm̃¬
acceꝑunt. apłi ad euͣngłixandũ cet̾is. uel ꝓmissio ui¬
tȩ p̃sentis & fut᷑ẽ. Scd̾m enĩ auas ꝓmissiones dictũ
ẽ accipiet in hoc scło septies tantũ. in fut᷑o seło uitã
ȩt̃nã consequet᷑. Stabularius gͦ ẽ apłus. qd̾ suꝑ ero-¬
gat. aut illud consiliũ ẽ qd̾ ait. De uirginib aut̃ pre¬
ceptũ dñi ñ habeo. consiliũ aut̃ do: aut qd̃ etiam mani¬
b suis oꝑatus ẽ. ne infirmors aliquẽ in nouitate enͣn¬

Expanded text:
ad operandum feruentissimo spiritu. iumentum eius est caro, ad operandum feruentissimo spiritu. iumentum eius est caro, in qua ad nos uenire dignatus est; imponi iumento est in ipsam incarnationem Christi credere. stabulum est ecclesia, ubi reficiuntur uiatores de peregrinatione in aeternam patriam redeuntes. altera dies est post resurrectionem domini. duo denarii sunt uel duo praecepta caritatis, quam per sis, vel promissio vitae praesentis et futurae. Secundum enim duas promissiones dictum est: Accipiet in hoc saeculo septies tantum, in futuro saeculo vitam aeternam consequetur. Stabularius ergo est apostolus. Quod supererogat, aut illud consilium quod ait: De virginibus autem praeceptum Domini non habeo, consilium autem do; aut quod etiam manibus suis operatus est ne infirmorum aliquem in novitate Evan
Abbreviated transcription (Latin):
omo qͥdam descendebat abihirłm in ihericoͥ.
Ipse adam intelligit᷑ in gen̾e humano: ihrsm
ciuitas pacis illa celestis: a cuiꝰ beatitudine lapsus est.
Ihericho luna int̾p̃tat᷑: ꝙsignificat mortalitatẽ nrãm.
.ꝓpt̾ qd̾ nascit᷑. crescit. senescit. & occidit. Latrones
diabolus & angłi eius. qͥ eu̾ spoliauer̃ immortalitate .¬
& plagis inpositis peccata suadendo. reliquer̃ semi ui¬
nii: quia exparte qua potest intelligere & cognoscere
ãm uiuis ẽ homo. exparte quapeccatis contabeseit
ꝙ p̃init᷑. mortuus ẽ. ꝙ id̾o semi uiuus ar̃. Sacerdos
autͣ ꝙ leuita qͥeo uiso pͣtͣ̾ier̃. saceraotiũ & minist̾iũ
ueteris testam̃ti significat: qd̾ ñ pot̾at prodesse ad salu¬
tem. Samaritanus custos int̾pretat᷑: ꝙ idõ ipse añs
significat᷑ hoc nomine. Alligatio uulnerum est co¬
hibitio peccoꝵs: oleũ consolatio spei bone. ꝓpt̾ indulgen¬
tiam datã adreconciliationẽ pacis. uinũ ex hortatio

Expanded text:
omo quidam descendebat ab Hierusalem in Hiericho. ipse Adam intellegitur in genere humano. Hierusalem ciuitas pacis illa caelestis, a cuius beatitudine lapsus est. Hiericho luna interpretatur et significat mortalitatem nostram, propter quod nascitur, crescit, senescit et occidit. latrones diabolus et angeli eius, qui eum spoliauerunt immortalitate et plagis impositis peccata suadendo reliquerunt semiuiuum; quia ex parte, qua potest intellegere et cognoscere deum, uiuus est homo, ex parte, qua peccatis contabescit et premitur, mortuus est; et ideo semiuiuus dicitur. sacerdos autem et leuita, qui eo uiso praeterierunt, sacerdotium et ministerium ueteris testamenti significat, quod non poterat prodesse ad salutem. Samaritanus custos interpretatur, et ideo ipse dominus significatur hoc nomine. alligatio uulnerum est cohibitio peccatorum. oleum consolatio spei bonae propter indulgentiam datam ad reconciliationem pacis. uinum exhortatio
Abbreviated transcription (Latin):
matico tã ꝗͣ uniꝰ hõis: Si aut̃ ad genitales constellationes
ẜse tenere uoluerint ipsi geminis excludinit᷑: ꝓͥ plerũq ita
pꝰinuicẽ fundunt᷑ exutero. ut hoc t̾eꝑis int̾ uallũ rursꝰ
adminutas minutar̃ reũtat᷑. qͣstͣctandas in constellatõib
ñꝗͣ accipiunt. nec possunt tͣctare. Cũ aut̃ multa uera eos
p̃dixisse dicat᷑. id̾o fit: qͥa ñtenent hoĩes memoria falsitates
erroresq illoꝵ. S ñ intenti nͥ in ea q̃ illoꝵ responsis ꝓuene¬
rint. ea q̃ ñ ꝓuenerint. obliuiscunt᷑: ꝙ ea cõmemorant.
que ñ arte illa q̃ nulla ẽ. s qͣda obscura rerũ sorte ꝯting̃t.
Qd̃ si ꝑitie illoꝵ uolunt tͥbuere: dicant artificiose diuina¬
re etiã mortuas m̃branas scͥptas qͣslibet. qͥeqͥb plerũq ꝓuo
luntate sors exit. Qd̃ si ñ arte decodicib exit sepe u̾sꝰ fut᷑a

Expanded text:
matico tamquam unius hominis? si autem ad genitales constellationes matico tamquam unius hominis? si autem ad genitales constellationes se tenere uoluerint, ipsis geminis excluduntur, qui plerumque ita post inuicem funduntur ex utero, ut hoc temporis interuallum rursus ad minutas minutarum reuertatur, quas tractandas in constellationibus numquam accipiunt nec possunt tractare. cum autem multa uera eos dixisse praedicatur, ideo fit, quia non tenent homines memoria falsitates erroresque illorum, sed non intenti nisi in ea quae illorum responsis prouenerint ea quae non prouenerint obliuiscuntur et ea commemorant quae non arte illa, quae nulla est, sed quadam obscura rerum sorte contiflgunt.I quod si peritiae illorum uolunt tribuere, dicant artificiose; diuinare etiam mortuas membranas scriptas quaslibet, de quibus plerumque pro uoluntate sors exit. quod si non arte de codicibus exit saepe uersus futura