comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quo dideodicit quiademassa illius ꝑditionis quae facta ÷ ꝙ ado
non discernit hominen ut eum faciat uas in honorem non in
contumeliam nisi dr̃. Sed quõ homo carnalis &inaniter infla¬
tus cumaudiss& quis eninte discernit poss& respondere ueluo¬
ce uel cogitatione & dicere discernitine fides uea discer nit me
osationiea: Discernit me iustitiamea : Mox a postolus occurrit
cogitationibus eius & dixit quid enĩ habes qđ nonaccepistiꝰ siau¬
tem & accepisti quid gloriaris quasinonac ceperis. Sic enĩglori¬
antur quasi non acceperint quis ea seipsis iustificariputant
Acphio cinseipsis nonindño gloriantur: ꝓpt̃ qđ ego in hac epistola
q: aduos ꝑuenit ꝓbaui ꝑtestimonia seribturarũ sca rumquȩ
ibi potestis inspicere & bona opera nostra & pias orationer
& pectam fidem nullo modo innobis. ẽẽ potusse nisi hao ac¬
ceperemus ab illo: De quodicit a postulus ia cobus. Oniueda¬

Expanded text:
quod ideo dicit, quia de massa illius perditionis, quae facta est ex Adam, non discernit hominem, ut eum faciat uas in honorem, non in contumeliam, nisi deus. sed quoniam homo carnalis et inaniter inflatus, cum audisset: quis enim te discernit? posset respondere uel uoce uel cogitatione et dicere: "discernit me fides mea", "discernit me oratio oratio, "discernit me iustitia mea": mox apostolus occurrit cogitationibus eius et dixit: quid gloriaris, quod non accepisti? si autem et accepisti, quid gloriaris, quasi non acceperis? sic enim gloriantur, quasi non acceperint, qui se a se ipsis iustificari putant ac per hoc in se ipsis non in domino gloriantur. Propter quod ego in hac epistula, quae ad uos peruenit, probaui per testimonia scripturarum sanctarum, quae ibi potestis inspicere, et bona opera nostra et pias orationes et rectam fidem nullo modo in nobis esse potuisse, nisi baec acciperemus ab illo, de quo dicit apostolus Iacobus: Omne da
Abbreviated transcription (Latin):
perficiporse confir mo̧sane quando liquido cognouerint nullũ peccatũ
seliabire non sedicant haberepeccatum: neueritas in eis non sit : Sicut
in eis ueritas non ÷ quicum habeant non labere sedicunt : ⁊alde autẽ
me creditus dr̃i ustum & honuiꝰ in possiblia non potur se p̃cipere
hime a donemur &nfacilibis quid agamus & inidfficildus quicͥo¬
praas se dliuinitus dicigrauia nonsunt nisi quia potest essete
ais es flrctis cuigrana non sant ã palat quode strcuntur ueins le

Expanded text:
dominum nostrum perfici posse confirmo. sane quando liquido cognouerint nullum peccatum dominum nostrum perfici posse confirmo. sane quando liquido cognouerint nullum peccatum se habere, non se dicent non habere peccatum. ne ueritas in eis non sit, sicut in eis ueritas non est, qui cum habeant non habere se dicunt? Valde autem ime creditur \'deum iustum et bonum inpossibilia non potuisse praecipere\', hinc ammoneniur et in facilibus quid agamus et in difficilibus quid ppotuisse diuinitus dici: grauia non sunt, nisi quia potest esse cordis affectus cui grauia non sunt. et petat quo destituitur, ut inple
Abbreviated transcription (Latin):
filui Irae sicut & e&eri : Siergo uolumus animos ad recte iuuendũ
srigidos &pigros xpianis ex crtationibus e citare & accendere
Primitus ꝯoeteniur adsidem quam xp̃iani fiant & eius nomuni subue¬
antur sinequo salui esse nom possunt: Si autem ianixp̃iani sunt
& recte uiuere neglegunt uerberentur terroribus & p̃miorũ lauo¬
bus erigantur : Ita sane ut non solum adbonas actiones uerum
&iam adpias uationes eos eȩhortari meminerimus. At quehias
instruere sanitate doctrinȩ ut &illic gratias agant cum instis¬
rint beneiuuere : quod aliquid sine difficultate fecerint &ibi
disficultatem aliquam sentiunt fid elisimis & ꝑseuerantis si¬
mis pracibus &miseri cadiae promtis operibus facilitater
adĩo imparape persistant: Sic autem proficienter ubi & quando ple¬
nis sima iustitia perficiatur nonnimiscuro . Ubicum queautem &

Expanded text:
filii irae sicut et ceteri\'. Si ergo uolumus \'animos ad recte uiuendum filii irae sicut et ceteri\'. Si ergo uolumus \'animos ad recte uiuendum frigidos et pigros christianis exhortationibus excitare et accendere\', primitus exhortemur ad fidem, qua Christiani fiant et eius nomini subiciantur, sine quo salui esse non possunt. si autem iam christianis sunt et recte uiuere neglegunt, uerberentur terroribus et praemiorum laudibus erigantur. ita sane, ut non solum ad bonas actiones. uerum etiam ad pias orationes eos exhortari meminerimus atque hac instruere sanitate doctrinae, ut et illine gratias agant, eum instituerint bene uiuere, quod aliquid sine difficultate fecerint, et ubi difficultatem aliquam sentiunt, fidelissimis et persenerantissimis precibus et misericordiae promtis operibus facilitatem a domino impetrare persistant. sic autem proficientes ubi et quando plenissima iustitia perficiantur non nimis curo; ubicumque autem et
Abbreviated transcription (Latin):
pers eaturam sibidño seruientem auersum uoc& doceat credentem
consol&ur sperantens dligentem adort&ur : conantem adiuu&
ex audiat dep̃ cantem nontibi deputatur ad culpam quodinuitus g¬
nor assed quod neglegir quaepere quo dignoras . Nequeillud quodiul¬
nerata nem bra non colligis sed quod uolentem sanare contempnis
Ita & ex oetatus sum quantum potui ad recte uiuendum & gratũ
di non eua cuaui sinequa natura humana iam contenebrata atq
uitiata in luminari non potest & sanari : De quare cumistis tota
uertitus qua estio negratiam di quoe est in xp̃o iliũ dño nostro ꝑuet¬
sanaturae defensione frustremus: dequa natura item paulo post
dixi &iam ipsam naturam aliter dicimur cumꝓprie loquimur natu¬
ram liominis inqua primum insuo genere inculpabilis factus ÷ aliter
istam inqua exillius damnatipoena &ignari & carni subditi nascimus
Iuxta quem modum dicit apostolus fuimus enim & nos naturaliter

Expanded text:
per creaturam sibi domino seruientem auersum nocet, doceat credentem, consoletur sperantem, diligentem a d hortetur, conantem adiuuet, exaudiat deprecantem, non tibi deputatur ad culpam quod inuitus ignoras, sed quod neglegis quaerere quod ignoras; neque illud quod uulnerata membra non colligis, sed quod nolentem sanare contemnis. ita et exhortatus sum, quantum potui, ad recte uinendum et gratiam dei non euacuaui, sine qua natura humana iam contenebrata atque uitiata inluminari non potest et sanari. de qua re cum istis tota uertitur quaestio, ne gratiam dei, quae est in Christo Ipso domino nostro, peruersa naturae defensione frustremus. de qua natura item paulo post dixi: etiam ipsam naturam aliter dicimus, cum proprie loquimur naturam h hominis in qua primum in suo genere inculpabilis factus est, aliter istam, in qua ex illius damnati poena et ignari et carni subditi nascimur. iuxta quem modum dicit apostolus : \'fuimus enim et nos naturaliter
Abbreviated transcription (Latin):
adplenis simam ꝑfectionem uel quequa ad qualem cumque puectũ
uerepie queiistitiae ꝑuenire quine gauerint : Nescio ur ũ recte
pos sut inqualum cumque xp̃ianoium numera deputari Aephoc
Et cicestimonia que non quidem dest ipturis cinonicis seade qubur
lumi cutlolicosum tratactte lam opusculis posuit uoler soccurete
lis quicum solum dicerent ista defendere itasunt media it noque
conita uostrã seutentiam sint neque contra ipsius in quibus uui
ilil eiam delibri sineis interponere uoluit mequo queali quẽ
de putans quicumils cominemor dignus iderer: ⁊ in de ingatus
eõ nondeber d samiliari e euffectu nolimiuterr& quhuno mnili

Expanded text:
ad plenissimam perfectionem uel quemquam ad qualemcumque prouectum ad plenissimam perfectionem uel quemquam ad qualemcumque prouectum uerae piaeque iustitiae peruenire qui negauerit, nescio utrum recte possit in qualiumcumque Christianorum numero deputari. Ac per hoc et ea testimonidam catholicorum tractatorum opusculis posuit, volens occurrere iis qui eum solum dicerent ista defendere, ita sunt media, ut neque contra nostram sententiam sint, neque contra ipsius. In quibus etiam nonnihil de libris meis interponere voluit, me quoque aliquem deputans, qui cum illis commemorari dignus viderer. Unde ingratus esse non debeo, et familiariore affectu nolim ut erret, qui hunc mihi
Abbreviated transcription (Latin):
qua estio inter ueros piosque xpianos : Possclamen esse certeposthiuan
uitam quis quis ambigit desipit: sede goneo deista uita uolo contendi¬
re : Quã quã enimmili non uideatus aliter intellegendum qđ ser s¬
tum ÷ non iustificabitus in conspectutuo omnis uiuens & qͥuasi sie¬
lia tamenutinã possit ostendi uella testimonia melius aliter
intellegi posse : uel ꝑfectam pleiam que iustitiam cui pror sustulol
ad dendum sit & eri fuisse in aliquo cuministo cor pore uuiuer&
& hodie cẽ & tas futuram : Duntamen longeplures sint quicum sib
us que adid timum uita huius diem nẽs sorium esse non dubitent ũtue¬
raciter dicant : Dimit tenub is debita nostra sicuit & nos dimittinus de¬
bitoribus nosit is spensiam tamen inxp̃o at queineus ꝓmis sondus
ueram certam firmani esse confidant : Nullo ta men modo nisi ad¬
uuante gratia saluatoris xpicrucifixi &do nosps eus uel quos liba

Expanded text:
quaestio inter ueros piosque \'Christiano; posse tamen esse certe post hanc quaestio inter ueros piosque \'Christiano; posse tamen esse certe post hanc uitam quisquis ambigit desipit. sed ego nec de ista uita uolo contendere. quamquam enim mihi non uideatur aliter intellegendum quod scriptum est: non iustificabitur i n conspectu tuo omnis uiuens et si qua similia, tamen utinam possit ostendi uel haec testimonia melius aliter intellegi posse uel perfectam plenamque iustitiam, cui prorsus nihil addendum sit, et heri fuisse in aliquo, dum in isto corpore uiueret, et hodie esse et eras futuram, dum tamen longe plures sint, qui cum sibi usque ad ultimum uitae huius diem necessarium esse non dubitent, ut ueraciter dicant: dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris, spem suam tamen in Christo atque in eius promissionibus ueram, certam, firmam esse confidant! nullo tamen modo nisi adiuuante gratia saluatoris Christi crucifixi et dono spiritus eius uol quolibet
Abbreviated transcription (Latin):
trum: qua omni no istenos orantes adiuuari tuisquam dicereuo lut
Quod si forte latenter sentit ignoscot aliter suspicantibus : Ipsee nim
hoc facit quicum tantam delacre patiatur inuidiam senti reidubi
& confiteri uel ꝓfiteri non uult : quiderot magnũ ut hocdicer& cump̃¬
sertim sibi hoc tamquam & ꝑsona aduersariorum oppositũ tractare
& aperire susceperit: quur illic solam naturam defendereuoluit¬
& qui ait a homo creatus ÷ ut non peccare poss& si pec care noluis¬
s& asseruit : Acperhoc qđ itacreatus : eam possilulitatem ad gratia
di ꝑtinere definiuit qua pos sibilitate si noluerit peccare non pecc
& noluit aliquid dicere deo quod ipsanatura gratiadi ꝑilim xp̃mdm̃
nostrum: uel sanatur quiauitiata ÷ : uel quia sibi non sufficit adiu¬
uatur : Vtrum enim in hoc faculo fuerit uel sit uel possit esse aliquis
ita iuste uiuens ut nullum habeat omnino peccatum potest ẽẽ aliqua

Expanded text:
trum, qua omnino iste nos orantes adiuuari, ut non peccemus, nusquam dicere uolunt. quod si forte latenter sentit, ignoscat aliter suspicantibus. ipso enim hoc facit, qui cum tantam de hac re patiatur inuidiam, sentire id uult et confiteri uel profiteri non uult. quid erat magnum ut hoc diceret, cum praesertim sibi hoc tamquam ex persona aduersariorum oppositum tractare et aperire susceperit? cur illic solam naturam defendere uoluit et quia ita homo creatus est, ut non peccare posset. si peccare noluerit. asseruit, ac per hoc quod ita creatus est eam possibilitatem ad gratiam dei pertinere definiuit, qua possibilitate, si noluerit peccare, non peccat, et noluit aliquid dicere de eo, quod ipsa natura gratia dei per Iesum Christum dominum nostrum uel sanatur. quia uitiata est. uel quia sibi non sufficit adiuuatur? Vtrum enim in hoc saeculo fuerit uel sit uel possit esse aliquis ita iuste uiuens, ut nullum habeat omnino peccatum, potest esse aliqua
Abbreviated transcription (Latin):
cabit ds mundum quando uenturuis : sicut tota eedesia inss inbolo
confiter udicare muos & motuos Siergo none digratia quo
uodo saluat mundum cesinon e liberiun arbtrium quoniodoro¬
dicrt mnundum : pindelbrium udepistolam meron qua setiuuitar

Expanded text:
cabit deus mundum. quando \'uenturus est\', sicut tota ecclesia in symbolo cabit deus mundum. quando \'uenturus est\', sicut tota ecclesia in symbolo confitetur, \'iudicare uiuos et mortuos\'. si ergo non est dei gratia, quo modo saluat mundum? et si non est liberum arbitrium, quo modo iudicat mundum? proinde libr
Abbreviated transcription (Latin):
triualentino & fratribus quitecum sunt :Agustinus indñosalutẽ
uenerunt adnos duoiuuenes cresconius & selix deur̃a congregat¬
one seessedicentes : qui nobis r&ulerunt monasteriũ uestrũ non¬
nulla dissensione turbatum eo qđ quidam inuobis sic gratiam
praedicent ut negent hominis esseliberum arbitriũ & qđ esi grnus
dicant quodinde iudicu non sit redditurus driniciuque secund̃ s¬
ra eius &iam hoctamen indicauerunt qđ plures uestrũ no
sentiant sedliberum arbitrium adiuuarifateantus digs¬
tiam ut recta sapianius atque faciamur. &cum ueneriidis¬
reddere uni cuique secundum opera enus inueniat opera nostrabona
qua p̃para uit dr̃ ut in illis ambulemus hoc quisentiunt benesen¬
tiunt: o secro itaqueuos fratres sicut corinthiios obsecrauit apos
mundis piysani. Pasticra uero sicut seribut apostolur paulus iudi¬

Expanded text:
TRI VALENTINO ET FRATRIBUS, QVI TECUM SUNT, AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. TRI VALENTINO ET FRATRIBUS, QVI TECUM SUNT, AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Venerunt ad nos duo iuuenes, Cresconius et Felix, de uestra congregatione se esse dicentes, qui nobis rettulerunt monasterium uestrum nonnulla dissensione turbatum eo, quod quidam in uobis sic gratiam praedicent, ut negent hominis esse liberum arbitrium et, quod est grauius, dicant, quod in die iudicii non sit redditurus deus unicuique secundum opera eius.. etiam hoc tamen indicauerunt, quod plures uestrum non ita sentiant, sed liberum arbitrium adiuuari fateantur per dei gratiam, ut recta sapiamus atque faciamus et, cum uenerit domreddere unicuique secundum opera eius, inueniat opera nostra bona, quae praeparauit deus, ut in illis ambulemus. hoc qui sentiunt, bene sentiunt. Obsecro itaque uos, fratres, sicut Corinthios obsecrauit apostmundus per ipsum; postea uero. sicut scribit apostolus Paulus, iudi
Abbreviated transcription (Latin):
douobis atuos in iueem diligatir & quidiligit profimun legem im plelit
etplenitudo logis caritas: Secundum hioc &illud dictum ÷ siambula rent
semitas bonas. Inuenissent utique semitar iustitiae leues : quomodo er go
dicitur ꝓpter uerba labicoum tuorum ego custodiui uias duras : Nisi quia
utrumque uerum ÷. Dure sunt timori leues amori : Caritas autem incho¬
ata iustitia est : Caritas ꝓuecta ꝓuerta iustitia est : caritas magna mag¬
naiustitia : caritas perfecta perfecta iustitia ÷ : Sed caritas decordepuro
& conscientia bona & fide nonficta qua& un maxima ÷ in hacuita quando
pilla ipsa contemnitur uita : Sed miroe si non hab& quo crescat cuinde
motoli excesserit uita : ubñ que autem & quandocum que itaplena sit
ut ei non sit quod adiciatur : Non tamen diffunditur in cordibus nostris
uel naturae uel uoluntatis opibus quȩ sunt in nobis sed persp̃msc̃m qui
Nomuao dilectiocino & inxp̃i memibris honorando fra¬

Expanded text:
 qui diligit proximum, legem inpleuit, et: plenitudo legis caritas. secundum hoc et illud dictum est: si ambularent semitas bonas, inuenissent utique semitas iustitiae leues. quomodo ergo dicitur: propter uerba labiorum tuorum ego custodiui uias duras, nisi quia utrumque uerum est? durae sunt timori, leues amori. Caritas ergo inchoata inchoata iustitia est; caritas prouecta prouecta iustitia est; caritas magna magna iustitia est; caritas perfecta perfecta iustitia est, sed caritas de corde puro et conscientia bona et fide non ficta, quae tunc maxima est in hac uita, quando pro illa ipsa contemnitur uita. sed miror si non habet quo crescat, cum de mortali excesserit uita. ubicumque autem et quandocumque ita plena sit, ut ei non sit quod adiciatur, non tamen diffunditur in cordibus nostris uel naturac ucl uoluntatis opibus quae sunt in nobis, sed per spiritum saISTI MEMBRIS HONORANDO FRA
Abbreviated transcription (Latin):
ne fatecomur: atq idmaexime in pacruulis euidentio re ueritrete cer¬
namus : Neq: enim ficto cogitur ds̃ illis infantib: subuenire Illisau¬
tem non subuenire cum sit utrisq causa cõmmunis autres huma¬
nas in pccruulis Non diuina ꝓuidentia sed fortuitis agi casib: opi¬
nabimur : cumrationaler uel dam nandece uellibercende sint
animae : quando quidẽ nec passercadit interrã sin euo luntate
patris nr̃i quuncelis ÷ : aut pacrentum neglegentiȩ sic tribuendũ :
quod pacruulisi nebcptis maete moriuntur : ut nihilibi ageent su¬
ꝑ nauidicia tam quacipsi qui hoc modo made moriuntur paren¬
tes sibi neglegentes uoluntate proprico dequib: naescerbitur ele¬
gerint : quiddicam quod paeruulds aliquando antequamilli ps
minis terium baptilantis sucurriposit expirat: plerum que
snim festinantib: pacrentib & paricts ministris ut baptis ie
pecruulo d&urđõ tacmennolente nondatur. qui cum pau¬

Expanded text:
ne fateamur; atque id maxime in parvulis evidentiore veritate cerne fateamur; atque id maxime in parvulis evidentiore veritate cernamus? Neque enim fato cogitur Deus illis infantibus subvenire, illis autem non subvenire; cum sit utrisque causa communis: aut res humanas in parvulis non divina providentia, sed fortuitis agi casibus opinabimur, cum rationales vel damnandae vel liberandae sint animae; quandoquidem nec passer cadit in terram sine voluntate Patris nostri qui in coelis est : aut parentum negligentiae sic tribuendum est, quod parvuli sine Baptismate moriuntur, ut nihil ibi agant superna judicia; tanquam ipsi qui hoc modo male moriuntur, parentes sibi negligentes voluntate propria de quibus nascerentur, elegerint: quid dicam, quod parvulus aliquando antequam illi per ministerium baptizantis succurri possit, exspirat? Plerumque enim festinantibus parentibus et paratis ministris ut Baptismus parvulo detur, Deo tamen
Abbreviated transcription (Latin):
um : &a fidei sanitate ad quecesi nceritate ueritctis alienum:
t dicamus pacruulos mortuor secundum ecc iudicari quacepres¬
citi sunt facturi eẽ siui uerent in hancautem sententi com quã certe
omnis sensus humcnus : quantu lacumq rectione subnixus maxi¬
meq xp̃icenus ex horr& ire conpulsi sunt quisi capelãgianorum
orore alien eẽ uolucrunt ut trem engrcetiã di ꝓihim xp̃m dũm prmm¬
subuenitur secundum mette nostra dari: adhucibi existiment
esse credendum & disputectione in super ꝓferendum qđ
ipse pelecgiur ante orientoles episcopos iudicerdamna¬
tionis succe timore damnauit: hocaut̃ sinondicatur demortuorum
sciluc& operib quace facturi fueraent siui ueroit bonis aut malisac
ꝑhoc nullis: & in ipsa dĩ pracescentia non futuris  hocergo si non dica¬
tur quod cernitis quanto errore dicatur quid restabit nisiut gra¬
tiadi: Non secundũ merita nostra nostredari quod contra hor e sim
palagiancm catholica defendit ecclesia remota contentionis caligi¬

Expanded text:
is alienum, ut dicamus parvulos mortuos secundum ea judicari, quae praesciti sunt facturi esse si viverent. In hanc autem sententiam, quam certe omnis sensus humanus quantulacumque ratione subnixus, maximeque christianus, exhorret, ire compulsi sunt, qui sic a Pelagianorum errore alieni esse voluerunt, ut tamen gratiam Dei per Jesum Chrissubvenitur, secundum merita nostra dari sibi adhuc existiment esse credendum, et disputatione insuper proferendum. Quod ipse Pelagius ante orientales episcopos judices, damnationis suae timore damnavit. Hoc autem si non dicatur, de mortuorum scilicet operibus, quae facturi fuerant si viverent, bonis aut malis, ac per hoc nullis et in ipsa Dei praescientia non futuris: hoc ergo si non dicatur, quod cernitis quanto errore dicatur; quid restabit, nisi ut gratiam Dei non secundum merita nostra dari, quod contra haeresim Pelagianam catholica defendit Ecclesia, remota contentionis caligi
Abbreviated transcription (Latin):
egdiati autẽ transeaent in mortem secundam :: qnm quod scriptũ ÷
ꝑunum hominem peccatum in trachit inmundum &per peccatũ
mors: & iticinoms homines ꝑ transit: aliter rectein telleginon
potest nec a morteꝑ p&uco quacciustissimace est reribute peccato
liberct quẽ quam pusillaũ atq maegnorum : pisulle quiꝓptꝰ
remittenda & originalia & propric nostre peccata mortuus ::
sincullo suo originadi propriouepeccatõ : sed quarcillos potius quec̃
illos ĩterum atq: iterum. dicimus necnospig& : Ohomotuquis es
qui respondecs dõ : inscrutabilia suntiudicia eius: & in inuestiga¬
biles uiae eius : & hoc adicicmus : celtiora te nequesi eris & forcio

Expanded text:
regenerati autem transeant in mortem secundam: quoniam quod scriptum est, regenerati autem transeant in mortem secundam: quoniam quod scriptum est, Per unum hominem peccatum intravit in mundum, et per peccatum mors; et ita in omnes homines pertransiit ; aliter recte intelligi non potest: nec a morte perpetua, quae justissime est retributa peccato, liberat quemquam pusillorum atque magnorum, nisi ille qui propter remittenda et originalia et propria nostra peccata mortuus est sine ullo suo originali propriove peccato. Sed quare illos potius quam illos? Iterum atque iterum dicimus, nec nos piget, O homo, tu quis es qui respondeas Deo ? Inscrutabilia sunt judicia ejus, et investigabiles viae e
Abbreviated transcription (Latin):
sienim quando libros delibero cerbitrio laicus coepi presbiter eo¬
phcaui : adhuc dedam natione in fantium non renascentium : &do
renascentium libercctione dubitarem: nemo utopinor ess& te
in iustus atqi inuidus: quime ꝓficere prohiber& : atq in hac du¬
bitactione remanendu mihi esseiudi car& : Cumuero rectius pos¬
sit intellogi non me ꝓptrea dehacre dubitasse credi oportere
quia contru quos mea dirigebatur intentio: sic mihiuisi sunt se¬
sellendi utsiuepoena ess& peccati originclis in paruulis : quoduerites
ꝓceb& siue noncẽt : quod nonnulli crrentes opinantur nullo modo
daemen quam manicheorum errorinducit ducerũ naturcerum bo¬
nisclic& & mali ꝑ mextio creder&ur : Absit uitaus arum paruuloa
sic relin quamus sut nobis et̃ dicamus incertum utum inepo rege¬
nercetisi moriantur paruuli traensecnt inccernac salutam : Nomn

Expanded text:
Si enim quando libros de Libero Arbitrio laicus coepi, presbyter exSi enim quando libros de Libero Arbitrio laicus coepi, presbyter explicavi, adhuc de damnatione infantium non renascentium et de renascentium liberatione dubitarem; nemo, ut opinor, esset tam injustus atque invidus, qui me proficere prohiberet, atque in hac dubitatione remanendum mihi esse judicaret. Cum vero rectius possit intelligi, non me propterea de hac re dubitasse credi oportere, quia contra quos mea dirigebatur intentio, sic mihi visi sunt refellendi, ut sive poena esset peccati originalis in parvulis, quod veritas habet; sive non esset, quod nonnulli errantes opinantur; nullo modo tamen quam Manichaeorum error inducit, duarum naturarum, boni scilicet et mali, permixtio crederetur: absit ut causam parvulorum sic relinquamus, ut esse nobis dicamus incertum, utrum in Christo regenerati, si moriantur parvuli, transeant in aeternam salutem; non
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ non secundũ merita nr̃a dacris secundum utrumq sensum. hocde¬
fenderemalui : & secundũ nrm sclic&: quiobstrictor origincli peca¬
to pacruulos dicimus : & secundum pelagianorum quiorigincelene¬
geent eẽ peccatum: nec tamenideo mihiest ambigendum hebe¬
re paruulos quod eos dimittet: quisaluum facit populũ suum
apeccatis eorum : Itac intertio libro delibero cerbitrio secundumutrũ¬
q: sensum. restiti manicheis: siue supplicia siue primordic nature
sint ignorantia & difficultus sine quib: nullus hominum uascrtu
& ttemen unum horum teneo ibi quoq a me satis euidenter expressu
quod non sit istanatura instituti hominis sed pobia decmnat : frus¬
trac itaq mihi deilbus librimei ueus tacte prescribitur neagem
causam sicut cegere debeo pacruulorum : &inde grectiam đi nor
secundum merit hominum dccriꝑspicuȩ ueritatis luce conuinõ

Expanded text:
Dei non secundum merita nostra dari, secundum utrumque sensum hoc deDei non secundum merita nostra dari, secundum utrumque sensum hoc defendere malui; et secundum nostrum scilicet, qui obstrictos originali peccato parvulos dicimus, et secundum Pelagianorum, qui originale negant esse peccatum; nec tamen ideo mihi est ambigendum, habere parvulos quod eis dimittat qui salvum facit populum suum a peccatis eorum : ita in tertio libro de Libero Arbitrio secundum utrumque sensum restiti Manichaeis, sive supplicia, sive primordia naturae sint ignorantia et difficultas, sine quibus nullus hominum nascitur; et tamen unum horum teneo, ibi quoque a me satis evidenter expressum: quod non sit ista natura instituti hominis, sed poena damnati . 30. Frustra itaque mihi de illius libri mei vetustate praescribitur, ne agam causam sicut debeo agere parvulorum, et inde gratiam Dei non secundum me rita hominum dari, perspicuae veritatis luce convincam.
Abbreviated transcription (Latin):
quõ iustum est cumdebitum sinecuius quã frecudedonatur:: de¬
fenditur aut̃ sine meritis di gratiam id÷ uera grectia &iamsipar¬
uiuli baptilati sicut pelcogiani sentiunt Nonerlintur depotestate
tenebrarũ : quianulli peccato sicut putant pelagiani tenentꝰ
ꝓb Noxi  sed tantum in regnum dñi trcens feruntur : &iani sic
enim sine allis bonis meritis daturois tegnũ quib: datur &̃ sine
ullis malis meritis nondatur eis quibus nondatur: quod aduersus cosdos
pelanianos diccresolemus : quando nobis obiciunt quod fato tribuan
dĩ grectiam dicendo eam non secundum merita nostra dari: Ipsi enimpo¬
tius dĩ gractiam fato in pacruulis tribuunt: quidicunt fatum est ubi
meritum non est : nulla quippe merita &icm secundum ipsos pela¬
anos possunt in pacruulis in ueniricuralii eocum mittuntur in regnũ
alu uero cclienentur ccregno: sicut acut̃ nunc utostenderem graticõ

Expanded text:
quoniam justum est, cum indebitum sine cujusquam fraude donatur. 29. Dequoniam justum est, cum indebitum sine cujusquam fraude donatur. 29. Defenditur autem sine meritis Dei gratia, id est vera gratia, etiamsi parvuli baptizati, sicut Pelagiani sentiunt, non eruuntur de potestate tenebrarum, quia nulli peccato, sicut putant Pelagiani, tenentur obnoxii, sed tantum in regnum Domini transferuntur: etiam sic enim sine ullis bonis meritis datur eis regnum quibus datur, et sine ullis malis meritis non datur eis quibus non datur. Quod adversus eosdem Pelagianos dicere solemus, quando nobis objiciunt, quod fato tribuamus Dei gratiam, dicendo eam non secundum merita nostra dari. Ipsi enim potius Dei gratiam fato in parvulis tribuunt, qui dicunt fatum esse, ubi meritum non est. Nulla quippe merita, etiam secundum ipsos Pelagianos, possunt in parvulis inveniri, cur alii eorum mittantur in regnum, alii vero alienentur a regno. Sicut autem nunc, ut ostenderem gratiam
Abbreviated transcription (Latin):
babtis incctis sacra mentumꝰ erucet depotestecte tenebrecrum & tracns
nondat : Cur nolunt cantaredño miseri cordiam &iudicium : Cur
aut̃ illis potiur quam illis decur quis cognouit sensum dñi: quis
in scrutbilia scrutteri ualeat quis in uesti gabilia uesti gecre
conficitur itaq gratiam di non secundum merita accipientum
dari: sed secundum placitum uoluntatis eius in laudem & gloriam
ipsius gractae qus ut quigloriatur nullo modo insem&ipsos ed
in dño gloriour: qui hominib: dat quoduult : quõ misericors est
Quod & si nond& iustus ÷ & nondat quib: non uult. Vt notas faci¬
t diuitias glorie suae inuasamisericordiae: dando enim quib:¬
decm quod non merentur ꝓfecto gratuitam: & ꝑ hoc uerã suã gratia
esseuoluit : no nomnib: dando quodoms merentur ostendit: bo¬
nus in beneficio certorũ iustus in supplicio certieũ ÷ & bonus i nom¬
nib: quo bonum est cum debuitum redditur: &iustus nomnibus

Expanded text:
Baptismatis sacramentumBaptismatis sacramentumnon dat, cur nolunt cantare Domino misericordiam et judicium? Cur autem illis potius quam illis detur, quis cognovit sensum Domini? quis inscrutabilia scrutari valeat? quis investigabilia vestigare? Conficitur itaque, gratiam Dei non secundum merita accipientdari, sed secundum placitum voluntatis ejus, in laudem et gloriam ipsius gratiae ejus , ut qui gloriatur, nullo modo in se ipso, sed in Domino glorietur : qui hominibus dat quibus vult, quoniam misericors est; quod et si non det, justus est: et non dat quibus non vult, ut notas faciat divitias gloriae suae in vasa misericordiae . Dando enim quibusdam quod non merentur, profecto gratuitam, et per hoc veram suam gratiam esse voluit: non omnibus dando, quid omnes merentur ostendit. Bonus in beneficio certorum, justus in supplicio caeterorum: et bonus in omnibus, quoniam bonum est, cum debitum redditur; et justus in omnibus,
Abbreviated transcription (Latin):
dixi in libro primo recractationum cum r& rac tecrem libros delibe¬
ro cerbitrio : necsolas sancistu ibidicta sunt dehis libris uerums
alia multa quachuic aduos operuinserere. longum putaui & no
necessarium quod & uos existimo cẽ iudicaturos: cumomnia le¬
gerias : quamus ergo in libro tertio delibero arbrrio. iterdepi¬
uulis disputauerim ut &iam si uerui esso quod dicunt pelas¬
anisignorantiam & difficultatem sine quib nullus hominum
nascitur : primordia non supplicia cẽ naturec euincerentur
tame manidies quiuolunt duccrboni sahc& & mal coa&ernas ẽ
nccturas Num quid ideo fides indubium uocanda uel deserenda est
quam contra ipsos pelcgianos catholica defendt eclesia : quae asserit¬
esse originado peccatum : cuius recctus generctione contractus rege
in haccause pelagianorum destrucemus errorem: curputront ec̃
dubitandum quod &icm paruulor ds̃ quib dat sucem grecticom ꝑ

Expanded text:
dixi in primo libro Retractationum, cum retractarem libros de Libedixi in primo libro Retractationum, cum retractarem libros de Libero Arbitrio. Nec sola sane ista ibi a me dicta sunt de his libris; verum et alia multa, quae huic ad vos operi inserere longum putavi, et non necessarium: quod et vos existimo esse judicaturos, cum omnia legeritis. Quamvis ergo in libro tertio de Libero Arbitrio ita de parvulis disputaverim, ut etiamsi verum esset quod dicunt Pelagiani, ignorantiam et difficultatem, sine quibus nullus hominum nascitur, primordia, non supplicia esse naturae; vincerentur tamen Manichaei, qui volunt duas, boni scilicet et mali, coaeternas esse naturas: numquid ideo fides in dubium vocanda vel deserenda est, quam contra ipsos Pelagianos catholica defendit Ecclesia, quae asserit originale esse peccatum, cujus reatus generatione contractus, regein hac causa Pelagianorum destruamus errorem; cur putant esse dubitandum, quod etiam parvulos Deus, quibus dat suam gratiam per
Abbreviated transcription (Latin):
cadere potuit non &icom surgere : cad quam misericm iustocedam¬
nationis ꝑtin& ignorcentia & difficultas quampatitur omnis ho¬
mo cobex ordio natiuittis succe: nec abisto maloquis quam nisi
di grectia libercctur: Quam miseriam pałagiani nolunt exius¬
teo decmnatione descendere negeentes originale peccatum:
quamuis ignorantia & difficultas &icomsiessent hominis pri¬
mordia naturelia : Nec sicculpcendus sed lccudandus ds̃ eã
sicuti in eodem libro tertio disputauimus: quecedis putatio contra
maniheos habendacest : quino n accipiunt scripturcsscas u&eres
instrumenti : in quib: peccatum originale nccrratur: & quicquid
inlitteris a postolicis legitur deestabili impudentia in mis sum
fuis se contendunt a corruptorib scripturcrũ tam quam non fuc¬
rit ab apos tobs dictum: Contreo pclagianos autem hoc defendendũ
est ÷ quodutraque edimendat : quam seacipere proͥtentur : haa

Expanded text:
cadere potuit, non etiam surgere. ad quam miseriam iustae damcadere potuit, non etiam surgere. ad quam miseriam iustae damnationis pertinet ignorantia et difficultas, quam patitur omnis homo ab exordio natiuitatis suae, nec ab isto malo quisquam nisi dei gratia liberatur. quam miseriam Pelagiani nolunt ex iusta damnatione descendere negantes originale peccatum, quamuis, ignorantia et difficultas etiamsi essent hominis primordia naturalia, nec sic culpandus, sed laudandus deus esset, sicut in eodem libro tertio disputauimus. quae disputatio contra Manicheos habenda est, qui non accipiunt scripturas sanctas ueteris instrumenti, in quibus peccatum originale narratur, et quidquid inde in litteris apofuisse contendunt a corruptoribus Scripturarum, tanquam non fuerit ab Apostolis dictum. Contra Pelagianos autem hoc defendendum est, quod utraque Scriptura commendat, quam se accipere profitentur » . Haec
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ÷ delibero cerbitrio : Ita locutus sum: in his inquacm libris mul
cdis serta sunt ut inadentes non nullccequestiones quas uel eno¬
dccre non poteram uel longam sermo cinctionem in presenti re¬
qui rebant : Ite diffcrentur ut exutraq paerte uel ex omnib: ca¬
rundem questionum pcertib : inquib non appccrebat. quid po¬
tus congrue& ueritati: ad hocttm o. raciorinaetionos trec con¬
duderecur ut quod lib& eorum uerum ess& lccudandus credere¬
tur uel&icom ostend& &urds : proptereor quippe disputatio
Illce susceptecest quin eigent exlibero uoluntates cerbitrio
mclioriginem duci : & đm sintccest crecctorem omnium niatu¬
raerum culpcondum eẽ contendune omodo uolentes secundum
& do coa&erncom introducere naturam mali: Item postaliquantum
alio loco deinde dictum est in quam ex qua miseria peccantib: iustissime¬
inflicta liberatđi gractia : quia sponte homo id est libero corbitro

Expanded text:
hoc est, de Libero Arbitrio, ita locutus sum: « In his, » inquam, « libris ita multa hoc est, de Libero Arbitrio, ita locutus sum: « In his, » inquam, « libris ita multa disserta sunt, ut incidentes nonnullae quaestiones quas vel enodare non poteram, vel longam sermocinationem in praesenti requirebant, ita differrentur, ut ex utraque parundem quaestionum partibus, in quibus non apparebat, quid potius congrueret ueritati, ad hoc tamen ratiocinatio nostra concluderetur, ut, quodlibet eorum uerum esset, laudandus crederetur uel etiam ostenderetur deus. propter eos quippe disputatio illa suscepta est, qui negant ex libero uoluntatis arbitrio mali originem duci et deum, si ita est, creatorem omnium naturarum culpandum esse contendunt, eo modo uolentes secundum et Deo coaeternam introducere naturam mali » . Item post aliquantum alio loco: « Deinde dictum est, » inquaminflicta liberet dei gratia, quia sponte homo, id est libero arbitrio,
Abbreviated transcription (Latin):
isse in condemnationem: quod &icem manichei non accipiunt: qui
non solum oñs u&eris instrumentis cripturee sinulle aucto riteete non
hecbent: Ucrum &iecm eces quece cadnouũ ꝑtineit testamentũ sicac¬
ꝗpiunt utsuo quodã prigio uilegio immo sacrilegio quoduo lunt su¬
mant : quod uo lunt reicant : contracquos cogebam in libris delibo¬
o arbitrio Vndeisti nobis prescribendum putant : Io eo questio nes
opero sis simar inqͥdentes enudeates oluere nolui : nc nimium longũ
opus e& ubime aduersus tam peruersos testimoniorum diuinorum
non cediuuaebat auctoritts: & poteram sicut feci quod lib& horũ
uerum ess& : quecenon definite interponebam. Certic tamen ra¬
tione condudere in omnib: dm̃ cẽ lacudandum sin eulla neces sitecte
credendi duccs sicut illiuo lunt cocc&ernas. boni & macli ꝑmixtas eeꝰ
substaentias: Deni que in primo reractactiorm libro : quod opus
in eum nondũ legistis cumadeos de libror r&ractandos uenissem

Expanded text:
isse in condemnationem ? Quod et Manichaei non accipiunt, qui non solum omnes Veteris Instrumenti scripturas in ulla auctoritate non habent; verum etiam eas quae ad Novum pertinent Testamentum sic accipiunt, ut suo quodam privilegio, imo sacrilegio, quod volunt sumant, quod nolunt rejiciant: contra quos agebam in libris de Libero Arbitrio, unde isti nobis praescribendum putant. Ideo quaestiones operosissimas incidentes enucleate solvere nolui, ne nimium longum opus esset, ubi me adversus tam perversos testimoniorum divinorum non adjuvabat auctoritas. Et poteram, sicut feci, quodlibet horum verum esset, quae non definite interponebam, certa tamen ratione concludere, in omnibus Deum esse laudandum, sine ulla necessitate credendi duas, sicut illi volunt, coaeternas boni et mali permixtas esse substantias. 27. Denique in primo Retractationum libro, quod opus meum nondum legistis, cum ad eosdem libros retractandos venissem,
Abbreviated transcription (Latin):
uiuificabis nos Non frustra dicitur nedes ad mouendum pedem ineũ
posrine dicitur. N&radas medne adesideriomeo peccatori:
postremo nemulta commemorẽ cũ uobis plura fortassis occurrant
non frustradicitur : Nenos inferces in temptationẽ : Nacmquis quis
in temptationẽ non infertur profecto nec intem ptatione suem ale
uo luntatir infertur: & qui in temptationẽ suae maleuoluntatis
non infertur: Innullam prorsus infertur : Vnus quisq enimi tẽp¬
ditur ut scriptum est: a concupiscentiasua abstractus & intellectus
Ds̃ aut̃ neminem tempteat: temptatione scilic& noxico: ficem ÷ &uti¬
lis quando non decipimur uel ob primimur sed ꝓbccmur secun¬
dum quod diccũ ÷: probamedne & temptame: Illa ergonoxiatẽ p¬
tatione: quecm significat a postolus dicens : Neforte tenptaucrit
uos quitẽptat &imanis sit labor noster ds utdixi neminen

Expanded text:
vivificabis nos : non frustra dicitur, Ne des ad movendum pedem meum : vivificabis nos : non frustra dicitur, Ne des ad movendum pedem meum : non frustra dicitur, Ne tradas me, Domine, a desiderio meo peccatori : postremo, ne multa commemorem, cum vobis plura fortassis occurrant, non frustra dicitur, Ne nos inferas in tentationem. Nam quisquis in tentationem non infertur, profecto nec in tentationem suae malae voluntatis infertur: et qui in tentationem suae malae voluntatis non infertur, in nullam prorsus infertur. Unusquisque enim tentatur, ut scriptum est, a concupiscentia sua abstractus et illectus: Deus autem neminem tentat ; tentatione scilicet noxia. Nam est et utilis, qua non decipimur vel opprimimur, sed probamur, secundum quod dictum est, Proba me, Domine, et tenta me . Illa ergo noxia tentatione, quam significat Apostolus, dicens, Ne forte tentaverit vos qui tentat, et inanis sit labor noster , Deus, ut dixi, nemine
Abbreviated transcription (Latin):
sed quodactiper& e baber& si ꝑseuercesta : erborũ cortau¬
sus uusertemus e nonnula cicom quede non habentor ale du¬
benda sperabuntuor÷ posse dicamus amitti: dicat mibi quuscaus
ilida urum ds dare nonposst: quodiso posci imperocuit. hors
te quisapit nondio denpit. sedinsant : Imperaunt a arndo¬
ia que diunt orontes. uienos in fercos intemptationẽ quisap
tur exccuditor hoc poscens non infertur in contumaciae temptationẽ
quec possit uel dignus sit ꝑseuercntiam scitatis amittere : At enimuo
lunta tesua quisq deserit đm ut merito deserectur ado : quis hoc negaue¬
rit sed ideo p&imus nein feramur in temptationẽ ut hoc nonfiat &¬
si exaudimur: utiq non fit : quiads non ꝑmittit ut fiat: Nbilenim fit:
nisi quod aut ipse facit : aut fieri ipseꝑmittit: potens estergo & a malo
mbonum flectero uoluntates & in lapsum proncs conuertere ac dirigo¬
re insibi placitum gressum: cui non frustra dicitur : di tu conuertens

Expanded text:
 et haberet, si perseverasset: verborum controversias auferamus, et nonnulla etiam quae non habentur, sed habenda sperantur, posse dicamus amitti. Dicat mihi quisquis audet, utrum Deus dare non possit, quod a se posci imperavit. Hoc certe qui sapit, non dico desipit, sed insanit. Imperavit ai ejus dicant orantes, Ne inferas nos in tentationem. Quisquis igitur exauditur hoc poscens, non infertur in contumaciae tentationem, qua possit vel dignus sit perseverantiam sanctitatis amittere. 12. At enim, « voluntate sua quisque deserit Deum, ut merito deseratur a Deo. » Quis hoc negaverit? Sed ideo petimus ne inferamur in tentationem, ut hoc non fiat. Et si exaudimur, utique non fit; quia Deus non permittit ut fiat. Nihil enim fit, nisi quod aut ipse facit, aut fieri ipse permittit. Potens ergo est, et a malo in bonum flectere voluntates, et in lapsum pronas convertere, ac dirigere in sibi placitum gressum. Cui non frustra dicitur, Deus, tu convertens
Abbreviated transcription (Latin):
hominem iustum in hac uita nullum habere omnino peccatum : & intec lib
hominib: esseiam pracesenti tempore ecdesiam non habentem maculam.
aut rugum aut aliquid eius modis quacuna & sola sponsa sit xp̃i tecmquã
sponsco cius non sit : quae pumiuersam terreem quod abco didicit. dicit
dimitte nobis debita nostra: sed ad tendite quo modo istos gloriosis¬
simur cuprianus interimat : cum enim locum ipsum dominicae ora
catis rogare compellimur : ut dum indulgentia dedo p&itur conscien¬
accesuae animus record&ur : Ne quirsibi quasi in nocens placecet
& scex tollendo pluspereat instruitur & doc&ur petare se cotidio.
dum cotidie ꝓpeccatis iub&ur orare: sio denique & io hannes i nepis¬
tola sucoponens dixit : sidixerimus quic peccatum non habenius

Expanded text:
hominem justum in hac vita nullum habere omnino peccatum, et in talibus hominibus esse jam praesenti tempore Ecclesiam non habentem maculam, aut rugam, aut aliquid ejusmodi , quae una et sola sponsa sit Christi: tanquam sponsa ejus non sit, quae per universam terram quod ab eo didicit, dicit, Dimitte nobis debita nostra. Sed attendite quomodo istos gloriosissimus Cyprianus interimat. Cum enim locum ipsum dominicae oratcatis rogare conpellimur r, ut, dumindulgentiade de opetitur, conscientiae suae animus recordetur! ne quis sibi quasi innocens placeat et se extollendo plus pereat, instruitur et docetur peccare se cotidie, dum cotidie pro peccatis iubetur orare. sic denique et Iohannes in epistula sua monet dicens: \'si dixerimus quia peccatum non ha
Abbreviated transcription (Latin):
nes ꝑseueraenticm cuiquumdatam usqr infinem: rusicum ipseuenern
finis & ꝑreuerasse cuidataest reꝑtus fuerit usqunfinem: dicimus qus¬
pecastum quem nouimus custum: siuesit siuenon sit in ecedem castitacto¬
i censurus : &si qudaliud diumi muneris hocbetet quod teneri &a ime¬
ti potesi : dicimur cum hcobere : quam diucumq hecb& : & siamis erit a¬
cimus heebuisse ꝑscuerantiam uero usq infinem : qrim non becb& qu
qucm: tasi quiꝑ seuerat us quemnfinem multi ecom posunt habert
tullus amatere : Ne enim m&uendum t tiefortecum ꝑseuerceue¬
rit homo usq infinem : Aliqua in comalauo luntaes oriatur ⁊epseue¬
r& urqucti fuaem : hocengo didomio suppliuer emereri porese sca
cum ditum ficrit amita contumacter non potesi: Cumenm ꝑseus¬
rioerit̃ quisq usqunfinem. peq hocdonum potest amatere utoec al
qu ae poterat antefinem: quo modo ugtur porest aurto ꝑauon u¬

Expanded text:
nes, perseverantiam cuiquam datam usque in finem, nisi cum ipse venerit nes, perseverantiam cuiquam datam usque in finem, nisi cum ipse venerit finis, et perseverasse, cui data est, repertus fuerit usque in finem. Dicimus quippe castum quem novimus castum, sive sit, sive non sit in eadem castitate mansurus; et si quid aliud divini muneris habeat, quod teneri et amitti potest, dicimus eum habere quamdiucumque habet; et si amiserit, dicimus habuisse: perseverantiam vero usque in finem, quoniam non habet quisquam nisi qui perseveret usque in finem, multi eam possunt habere, nullus amittere. Neque enim metuendum est, ne forte cum perseveraverit homo usque in finem, aliqua in eo mala voluntas oriatur, ne perseveret usque in finem. Hoc ergo Dei donum suppliciter emereri potest, sed cum datum fuerit, amitti contumaciter non potest. Cum enim perseveraverit quisque usque in finem, neque hoc donum potest amittere, nec alia quae poterat ante finem. Quomodo igitur potest amitti,
Abbreviated transcription (Latin):
rere longum est : Icmuero cumdicunt sc̃ nenos infercs intemptatio¬
e sedlibercnos amedo: quid aliud quae &inscitecte ꝑseuerent pre¬
Antur ncom profecto concessosib istođi dono: quod eẽ didonũ
dim abillo pcesctur satis ceperte quece monstratur Is tocrigo concer¬
sosibidi dono : nerinferuntur intem ptactionẽ :: Nemo sco rum non
teno usqu infinem ꝑscuorantiam sc̃ tectis : neq enim quisquecm
m ꝓposito xp̃iano ꝑscuerere desistit: Nisintemptactionẽ primitus
infercetur: siergo conccditur ei quodoraet utnonin feratur utiq
nolunt ut seribitis isti fraetres : Itc hano ꝑscueranticm predicari
monul suppliater enereri uelamitai contumacter possit ubi
quiddicant paerum diligenter adtendunt: deilla enim ꝑseueren¬
fa loquinur÷ quapsouereetur us quacinfinem quae sidataest
ꝑseueratum est usqueifinem: si autem nonest ꝑseueratum usqueinfinem
uonest data quodiam & superius satis ogimus: Nonitaq dicant homi¬

Expanded text:
os inferas in tentationem, sed libera nos a malo ; quid aliud quam ut in sanctitate perseverent, precantur? Nam profecto concesso sibi isto Dei dono, quod esse Dei donum, cum ab illo poscitur, satis aperteque monstratur: isto ergo concesso sibi dono Dei, ne inferantur in tentationem, nemo sanctorum non tenet usque in finem perseverantiam sanctitatis. Neque enim quisquam in proposito christiano perseverare desistit, nisi in tentationem primitus inferatur. Si ergo concedatur ei quod orat, ut non inferatur; utiqunolunt, » ut scribitis, « isti fratres, ita hanc perseverantiam praedicari, ut non vel suppliciter emereri, vel amitti contumaciter possit » . Ubi quid dicant, parum diligenter attendunt. De illa enim perseverantia loquimur, qua perseveratur usque in finem: quae si data est, perseveratum est usque in finem; si autem non est perseveratum usque in finem, non est data; quod jam et superius satis egimus . Non itaque dicant homi
Abbreviated transcription (Latin):
ba sc̃ homini di ꝑscuerentiam prorsur adno scos indicat poscere
quando hacintentione dicunt panem nostum cotidianum ud
Quintoorationis loco didmus : dinie tenobis debita nostroe sinuen
nos dimnittimus. debitorib nrir : inqua sola pesitione nori nueti¬
nor posci preucrantia: prec&erita enim sunt peccuta: quae nobs
atdimit taentur oramus: ꝑseuerantia uero qua cis ternum sa¬
uos facidꝰ tem poriquidem huiuis uitaos nontamen pacto: sed cias
usq ad cios fine restaet: estnecer saria: opere pracoium estoo¬

Expanded text:
ba sancti hominis Dei, perseverantiam prorsus a Domino sanctos indicant poscere, quando hac intentione dicunt, Panem nostrum quotidianum da admittant. CAPUT V. 8. Quinto orationis loco dicimus, Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. In qua sola petitione non invenitur posci perseverantia. Praeterita enim sunt peccata, quae nobis ut dimittantur oramus: perseverantia vero quae in aeternum salvos facit, tempori quidem hujus vitae, non tamen peracto, sed ei quod usque ad ejus finem restat, est necessaria. Operae pretium est
Abbreviated transcription (Latin):
hominum habere autem fidem quem ammodũ habere ca¬
ritatem gratiȩ ÷ fidelium: illa itacq: nature inqua nobis
data est possibilitas habendifidem. Non discernit abho¬
mine hominem : ipsa uero fides discernit ab infideli fide¬
lem: ac ꝑ hoc ubi dicit᷑. quis enim te discernit. Quid autẽ
habes quod non accepisti : quisquis aud& dicere habeo &
me ipsofidem Non esgo accepit ꝓfecto contredicit huic aꝑ¬
tissime ueritati: Non qr oredereuel noncredere non est in
arbitrio uoluntatis humanȩ : sed inclectis prȩparatur uo¬
luntas ad nõ: Ideo adipsam quoq fidem quae inualuntate ÷¬
accepisti : multi audiunt uerbum ueritatir red alii cre¬
dunt ali contradicunt : uolunt. ego isticredere nolunt
autem illi : quis hoc ignor &. quis hoc neg& sed cum in aliir
prȩpar&ur inalus non p̃par&ur uoluntas ad ño discer¬
nendũ ÷ utiq quid eueniat demifericordia eius quid de iu¬

Expanded text:
hominum: habere autem fidem quemadmodum habere chahominum: habere autem fidem quemadmodum habere charitatem, gratiae est fidelium. Illa itaque natura, in qua nobis data est possibilitas habendi fidem, non discernit ab homine hominem: ipsa vero fides discernit ab infideli fidelem. Ac per hoc, ubi dicitur, Quis enim te discernit? Quid autem habes quod non accepisti? quisquis audet dicere, Habeo ex me ipso fidem, non ergo accepi; profecto contradicit huic apertissimae veritati: non quia credere vel non credere non est in arbitrio voluntatis humanae, sed in electis praeparatur voluntas a Domino . Ideo ad ipsam quoq quod non accepisti ? Multi audiunt verbum veritatis: sed alii credunt, alii contradicunt. Volunt ergo isti credere, nolunt autem illi. Quis hoc ignoret? quis hoc neget? Sed cum aliis praeparetur, aliis non praeparetur voluntas a Domino, discutiendum