comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
&dinuex satione Ipsecutem uul neratus est propterpeccata nrã. doctrina¬
pacis nre supillum liuore eius nos sanati sumus Omnes sicut oues errauimus &dstra¬
didit illum propecatis nr̃ĩs. & sibilla eodem modo locutus est
dm̃ suum non agnoscentes inierunt consilium detestandum
ut priuar& eos uita quiui
deos uiuificare aduenerat. sedirae atq: inuidiȩsude quã in cordibus suis gerebant
intus inclusam alias causas praeferebał. quodlegemdĩ permorsen traditam solue¬
r& idest quod sabbatis nonuacaret operans insalutem hominum. quod circũcisionem
uacuefacer& quod abstinentiã suillae carnis auferr&. in quibus rebus iude ae religio¬
Enis sacramenta consistunt. Ob hanc itaq: causam cetera pars populi quae nondum
axpõ secesserat a sacerdotibus incitabatur. ut impium iudicar& eum quod legẽ
dĩ soluer& cumille non suo iudicio sed ex di uoluntate. & secundum praedicta fa¬

Expanded text:
et in uexatione: ipse autem uulneratus est propter facinora et in uexatione: ipse autem uulneratus est propter facinora pacis nostrae super illum; livore ejus nos sanati sumus. Omnes sicut oves erravimus, et Deus tradidit illum pro peccatisnostris. Et Sibylla eodem modo locuta est: σει. Propter hanc humilitatem, Deum suum non agnoscentes, inierunt consilium detestandum ut priuarent eum uita qui ut eos uiuificaret aduenerat. Sed irae atque inuidiae suae, quam in cordibus suis gerebant intus inclusam, alias causas praeferebant: quod legem dei per Moysen datam solueret, id est quod sabbatis non uacaret operans in salutem hovacuefaceret, quod abstinentiam suillae carnis auferret. In quibus rebus judaicae religionis sacramenta consistunt. Ob haec itaque caetera pars populi, quae nondum ad Christum secesserat, a sacerdotibus incitabatur, ut impium judicaret eum, quod legem Dei solveret, cum hoc ille non suo judicio, sed ex Dei voluntate et secundum praedicta fa
Abbreviated transcription (Latin):
fetis esse praedictos primum humilitate carnis obscurũ secundum fortitudine maies¬
tatis manifesta de primodauid in psalmo. lxi sicait. Descendit sicut pluuia in uellus
&ori&ur in diebus eius iustitia & abundantia pacis donec extollatur luna. Sicut enĩ
pluuia descendit inuellus anim aduerti non potest. quia strepitum nonfacit.
lsaias quoque it atradidit. Dnẽ quis credidit auditui nrõ. & brachiumdĩ cui reue¬
latu est. Adnuntiauimus corã ipso sicut pueri & sicut radix interra sitienti.
non est figura eius neq: claritas & uidimus illum & non habuit figuram neq de¬
corem sed figura eius sine honore & deficiens preter homines homo inplaga posi¬
tus & sciens ferre in becillitatem qui aduersus est & non est commutatus. Hic pec¬
catanrã portat & pronobis dolet & nos putauimus ipsum esse indolore & inplaga

Expanded text:
phetis esse praedictos, primum in humilitate carnis obscurum, secundum in fortitudine maiesphetis esse praedictos, primum in humilitate carnis obscurum, secundum in fortitudine maiestatis manifestum. de primo Dauid in psalmo LXXI sic ait: descendet sicut pluuia in uellus, et orietur in diebus eius iustitia et abundantia pacis, donec extollatur luna. sicut enim pluuia si descendat in uellus, animaduerti non potest, quia strepitum non facit,Esaias quoque ita tradidit: domine, quis credidit auditui nostro et bracchium dei cui reuelatum est? adnuntiauimus coram ipso sicut pueri et sicut radix in terra sitienti. non est figura eius neque claritas: et uidimus illum, et non habuit figuram neque decorem, sed figura eius sine honore et deficiens praeter ceteros homines. homo in plaga positus et sciens ferre inbecillitatem, quia auersus est et non est conputatus. hic peccata nostra portat et pro nobis dolet, et nos putauimus ipsum esse in dolore et in plaga
Abbreviated transcription (Latin):
ab impus bntiam contradm̃ ut plane interfuisse a quina solomone quihaeccetinit usque
adid tempus quo gestares ẽ mille adecem annifuerunt nibilnos ad fingimus nibilad di¬
mus habebant baec quifecerunt legebant . in quos haec dicta sunt. sed & nunc herodes no¬
minis acsceleris illorum & habent & dãnationẽ suã ꝓphetarum lectionibus personant¬
uecaliquando bicorsuum quae pars est & ipsadãnationis admittunt In crepitiergo sepe
axp̃o iudȩi &x probrante illis peccata & iniustitias & apopulo penedeserti concitati sunt
adeum necandum cuius rei audaciam deditillis humilitas eius. Nam cum legerent cum
quanta uirtute &daritate filius dĩuenturus ess& ecaelo ihm̃ autem cernerent humilẽ
sordidum informem non credebał filium esse ignorantes duos eius aduentus a pro¬

Expanded text:
ab impiis initum contra Deum, ut plane interfuisse videatur? Atqui a Salomone, qui haec cecinit, usque ab impiis initum contra Deum, ut plane interfuisse videatur? Atqui a Salomone, qui haec cecinit, usque ad id tempus, quo gesta res est, mille ac decem anni fuerunt. Nihil nos affingimus, nihil addimus. Habebant haec, qui fecerunt: legebant, in quos haec dicta sunt. Sed et nunc haeredes nominis ac sceleris illorum haec et habent, et damnationem suam prophetarum voce praednec aliquando in cor suum, quae pars est et ipsa damnationis, admittunt. increpiti ergo a Christo saepe Iudaei exprobrante illis peccata et iniustitiam et a populo paene deserti concitati sunt ad eum necandum: cuius rei audaciam dedit illis humilitas eius. nam cum legerent cum quanta uirtute et claritate filius dei uenturus esset e caelo, Iesum autem cernerent humilem sordidum informem, non credebant filium dei esse ignorantes duos eius aduentus a pro
Abbreviated transcription (Latin):
quo magstor io caedi le gatione porfunetus obea ipsa murr tutem qua umubaldlocuit
eius audiret & ado ipsum missum diq filiũ creder & Tum primores iudaeorum
ac sacer dotes &irastimulatio quod abeo tãquã peccttores increpabantoer uude¬
uidia deprauati quod confluent adeũ multitudine contemnise accl enunds
londo eruuiandoq coeperunt quodpro fetȩ multo ante descripierant udcani dad
inprincipio ꝑsalmorum suorum prouidensspũ quantũ facinus admissura irt
beatu esseait qui non abierit in consilio impiorum. Etso lomon in libiro sanent¬
factus est nobis intraductionem cogitationum nostrarum grauis est nobis adui
Contumelia & tormenta initerragemus eum ut sciamus reuerentiã illius & ꝓbemus patientiã illius
morte turpissima condem nemus eum : Haec cogitauerunt & errauerunt. &xcetauit eñĩ illos
stultitia ipsorum & nescierunt sacramentadĩ nonne itadescripsit ne farium illud consilium

Expanded text:
quo magisterio ac dei legatione perfunctus ob eam ipsam uirtutquo magisterio ac dei legatione perfunctus ob eam ipsam uirtutejus audiret, et a Deo missum Deique Filium crederet: tum primores Judaeorum et sacerdotes ira stimulati, quod ab eo tamquam peccatores increpabantur, et invidia depravati, quod, confluente ad eum multitudine, contemni se ac deseri vlendo cruciandoque ceperunt: quod prophetae multo ante descripserant. Nam et David, in principio Psalmorum suorum, providens in spiritu quantum facinus admissuri essent, Beatum esse ait, qui non abierit in consilio impiorum. Et Salomon in libro Sapientfactus est nobis in traductionem cogitationum nostrarum: gravis est nobis etiaContumeliis et tormentis interrogemus eum: ut sciamus reverentiam illius, et probemus patientiam illius, morte turpissima condemnemus eum. Haec cogitaverunt, et erraverunt. Excaecavit enim illos stultitia ipsorum; et nescierunt sacramenta Dei. Nonne ita descripsit nefarium illud consilium
Abbreviated transcription (Latin):
oionpo p̃nteu lacerunt igiturmultis saeculis posteauero anim aduersa sunt quaminatiu
xps & uerbo & operibus interpretatus est. Illu enĩ prophetȩ adnuntia uerunt necullo modo
adipsã passionem quaeuel opprobriũ nobis obiectari sol& quod& hominem & ab om̃nib
in signo supplicio ad fectum & cruciatum calamus ut docea eau ipsam passionem a dõ
cũ magna & diuina ratione suscepta & in ea sola &uir tutem & ueritatem &sapien¬
tiã contineri neq enĩ sibeatissimus interra fuisset & ꝑomnemuitã insumma feli¬
lem potentiã & alieni beneficiibona non tantũ suscipiunt. uerũ &iã conseerant
&scientes memoriae mortuorũ deseruiunt fortunã iã extinctã colentes quod ne
uiuam quidem presentem ques apientes colendã sibi umquã put&ueruni neceni
potest aliquid in rebus terrenis esse uenerabile caeloa dignum: sec olaustuirdus sola
iustiti a quae potest uerũ bonum & caeleste & perpetiuũ iudicatu quenatintdatur

Expanded text:
 Jacuerunt igitur multis saeculis; postea vero animadversa sunt, quam Chris verbo, et operibus interpretatus est. Illum enim prophetae annuntiaverunt; nec ullo modo ad ipsam passionem, quae velut opprobrium nobis objectari solet, quod et hominem, et ab hominibus insigni supplicum magna et divina ratione susceptam, et in ea sola et virtutem, et veritatem, et sapientiam contineri. Neque enim, si beatissimus in terra fuisset, et per omnem vitam in summa felilem potentiam, et alieni beneficii bona non tantum suspiciunt, verum etiam consecrant, et scientes memoriae mortuorum deserviunt, fortunam jam extinctam colentes; quam ne vivam quidem praesentemque sapientes colendam sibi umquam putaverunt. Nec enim potest aliquid in rebus iustitia quae potest uerum bonum et caeleste et perpetuum iudicari, quia nec datur
Abbreviated transcription (Latin):
seda nostris fita atq conposita quid ꝑfectio non putauit quis ciceronem uarro nemq legent
aliosqu& eres quierithream sibrllam c&eras q̃ comine morant quarum exlibrisista exem¬
plepferimus quiauctores ante obierunt quam xp̃s secundum carnem nascor&ur uerum
nondubi quin illa carmina prioribtem porib ꝓdeliram̃tis habita sint. cum ea nemo intolle¬
ger& denuntiabantenim monstruos a quȩdam miracula quorum necratio nectom pus nec
auctor designabatur. Deniq erythrea foreait ut diceretur insana & mendax atenim

Expanded text:
o non putabit qui Ciceronem Varronemque legerit, aliosque veteres, qui Erythraeam Sibyllam caeterasque commemorant: quarum ex libris ista exempla proferimus: qui auctores ante obierunt quam Christus secundum carnem nasceretur. Verum non dubito quin illa carmina prioribus temporibus pro deliramentis habita sint, cum ea nemo tum intelligeret. Denguntiabant enim monstruosa quaedam miracula, quorum nec ratio, nec tempus, nec auctor designabatur. Denique Erythraea fore ait, ut diceretur insana, et mendax. At enim
Abbreviated transcription (Latin):
uelutceruus & planaerit lingua mutorum quia rupta est in deserto aqua &ni¬
uus interrasitienti. Sed & sibylla eademcecinit his uersibus ΝΕΚΡΩΝΑΕ Α¬

Expanded text:
sicut cernus et plana erit lingua mutorum, quia rupta est in deserto aqua et risicut cernus et plana erit lingua mutorum, quia rupta est in deserto aqua et riuus in terra sitienti. sed et Sibylla eadem cecinit his uersibus: νεκρῶν
Abbreviated transcription (Latin):
quo que linguas ineloquium sermonemq: soluobat Item surdorum patesactis auribus in su¬
abat auditum pollutos & aspersos maculis repugnabat. & hae comnia non manibus
autaliquamedella sed uerbo aciussione faciebat. si cut &iam sibrlla praedixerat
uerbo facer& mirabilia cumipse ess& dĩ uerbum caelestiuirtute ac potestate subnixum
nec satis fuit quod uires in becillis redder& quod debilib: integritatem. quo d ȩgris
& languentibus sanitatem nisi &iam mortuos suscitar&. uelut esomno solutos ad
uitam quae reuocar& quae uidentes iudȩi dȩ monica potentia fieri arguebant
cumomniasic futura ut factae sunt arcanȩ illorum littere continerent : Legabant
quippe &iam cumaliorum proph&arum esaiȩ uerbadicentis. Confortamini
manus dissolutȩ & genua debilia consolamini quiestis pusillo animo. nolite
timere nolite metuere ds̃ nr̃ iudicior&ribu& ipse ueni& & saluos faci& nos
Tunca perientur oculicae corum. & aures surdorum audient. tunc sali& claudus

Expanded text:
quoque linguas in eloquium sermonemque soluebat item surdorum patefactis auribus insinuabat auditum, pollutos et aspersos maculis repurgabat. et haec omnia non manibus aut aliqua medella, sed uerbo ac iussione faciebat, sicut etiam Sibylla praedixerat:uerbo faceret mirabilia, cum ipse esset dei uerbum caelesti uirtute ac potestate subnixum. nec satis fuit quod uires inbecillis redderet, quod debilibus integritatem, quod aegris et languentibus sanitatem, nisi etiam mortuos suscitaret uelut e somno solutos ad uitamque reuocaret. quae uidentes tunc Iudaei daemonica potentia fieri arguebant, cum omnia sic futura ut facta sunt arcanae illorum litterae continerent. legebant quippe cum aliorum prophetarum tum Esaiae uerba dicentis: confortamini, manus resolutae, et genua debilia, consolamini. qui estis pusilli animi, nolite timere, nolite metuere. deus noster iudicium retribuet, ipse ueniet et saluos faciet nos. tunc aperientur oculi caecorum et aures surdorum audient: tunc saliet clodus
Abbreviated transcription (Latin):
Quae roigitur quidhis potuerit arsmagica moliri cuius peritianihil periaia nihi laliut
quama dcrcum scribendos ual&. item secessurus orandigratia. sicut solebat in montem
precopit discipulis uti nauicula sumerent seque prȩcederent atque illi urguente iam uespera
ꝓfocti contraria uento laborare coeperunt . Cumque in medium fr&um tenerent tum
pedib: mare ingressus consecutus eos tamquam in solido gradiens. non ut po&a eopinionẽ
mentiuntur in pelago incedentem quide mersa corporis parteumero superemin& undas
& rursus cumobdor miss& innaui acuentus usq ad extremum periculum saeuire coe¬
pissos excitatus esomno sile reuentum protinus ius sit & fluctus quimaximoforebant᷑
conquie se ese statimq sub uerbo eius tranquillitas in secutaest. Mentiuntur fortasse
ln ur rabsee docentos tantealin fuisse in eopotestatem utimperio suo cogor& uento s obse qui
mur as eronunmerboscedere in fero soboedire quid quod eadom sibyllue carmnib sear

Expanded text:
Quaero igitur quid hic potuerit ars magica moliri, cujus peritia ad nihil aliud quam ad circumscribendos oculos valet. Idem, secessurus orandi gratia, sicut praecepit discipulis, ut nauiculam sumerent seque praecederent. atque illi urguente iam uespera profecti contrario uento laborare coeperunt. cumque iam medium fretum tenerent, tum pedibus mare ingressus consecutus est eos tamquam in solido gradiens, non ut poetae Orionem mentiuntur in pelago incedentem, qui demersa corporis parte umero supereminet undas. et rursus cum obdormisset in naui ac uentus usque ad extremum periculum saeuire coepisset, excitatus e somno silere uentum protinus iussit et fluctus qui maximi ferebantur conquiescere: statimque sub uerbo eius tranquillitas insecuta est. mentiuntur fortasse litterae sanctae docentes tantam fuisse in eo potestatem, ut imperio suo cogeret uentos obsequi, maria seruire, morbos cedere, inferos oboedire. quid quod eadem Sibyllae carminibus suis
Abbreviated transcription (Latin):
diuina cummagna illum multitudo sequer&ur uel debilium uelae grorum uel
eorum quicurandos suos offerre cupiebant. a scendit in montem quidam desertũ
ubiado rar& ubicumtriduo moratus ess& ac fame populus laborar&. uocauti
discpulos suos quaerens quantos secum abos gestarent at illiquinq panes & du¬
ospisces in pera sehabere dixerunt: Ad ferriea ius sit ac multtudinem per quin¬
quagenos distributam discumbere quodcum discipuli faciunt. frange bat ipse
panem minutatim. carnemque piscium comminuebat. & utraq inmanibus ei
augebantur . & cum apponiilla populo discipulis imperass& . saturata s unc
quinq: milia hominum & insuperduodecim cophini deresiduis fragminibus
impl&i quid aut dici aut fieri potest mirabilius autid futurum sibylla cecinerat

Expanded text:
diuina cum magna illum multitudo sequeretur uel debilium uel aegrorum uel eorum qui curandos suos offerre cupiebant, ascendit in montem quendam desertum, ut ibi adoraret. ubi cum triduo moratus esset. ac fame populus laboraret, uocauit discipulos suos quaerens quantos secum cibos gestarent. at illi quinque panes et duos pisces in para se habere dixerunt. adferri ea iussit ac multitudinem per quinquagenos distributam discumbere. quod dum discipuli faciunt, frangebat ipse panem minutatim carnemque piscium comminuebat: et utraque in manibus eius augebantur. et cum adponere illa populo discipulis imperasset, saturata sunt quinque milia hominum et insuper duodecimpleti. Quid aut dici, aut fieri potest mirabilius? At id Sibylla futurum cecinerat
Abbreviated transcription (Latin):
bis omnibus in est uis legendi. eadẽq: in religioso ita factũ eẽ insuꝑ stitioso & re¬
ligioso alterutrũ uitii nom̃ alterũ laudis haecint̃p̃tatio quã ineptasit exre

Expanded text:
bis omnibus inest vis legendi eadem, quae in religioso: ita factum est in superstitioso et rebis omnibus inest vis legendi eadem, quae in religioso: ita factum est in superstitioso et religioso, alterum vitii nomen, alterum laudis. » Haec interpretatio quam inepta sit, ex re
Abbreviated transcription (Latin):
nisi abiectis uanitatib: &errore miserabili dm̃ cognoscat & dõseruiat. nisi huic te
porali renunti& uitae acserudimentis iustitiȩ adcultuĩ uerȩ religionis instituat
haecenim conditione gignimur ut generantinosdõ iusta & debita obsequia p̃beamus
hunc solũ nouerimus hunc sequamur hocuinculo pi&atis obstrictiđo & religati sumus
undeipsa religio nomen accepit . Non utcicero interpretatus est a relegendo quo libro
natura deorũ secundo it adixit . Non enim filo sofi solũ uerum &iam malores nr̃i suꝑstitio¬
nẽ a religione sperauerunt Nam qui totos dies p̃cabantur & immolabant ut suis ibi
liberi superstites essent superstitiosi sunt appellati. Quiautẽ omnia quȩ adcultũ
deorũ ꝑtinerent retractarent & tãquã relegerent. Hi sunt dicti religiosi exre¬

Expanded text:
nisi abiectis uanitatibus et errore miserabili deum cognoscat et deo seruiat, nisi huic tenisi abiectis uanitatibus et errore miserabili deum cognoscat et deo seruiat, nisi huic teporali renuntiet vitae, ac se rudimentis justitiae ad cultum verae Religionis instituat. Hac enim conditione gignimur, ut generanti nos Deo justa et debita obsequia praebeamus; hunc solum noverimus, hunc sequamur. Hoc vinculo pietatis obstricti Deo et religati sumus; unde ipsa Religio nomem accepit, non ut Cicero interpretatus est, a relegendo, qui in libro de Natura deorum secundo ita dixit: « Non enim philosophi solum, verum etiam majores nostri superstitionem a religione separaverunt. Nam qui totos dies precabantur, et immolabant, ut sui sibi liberi superstites essent, superstitiosi sunt appellati. Qui autem omnia, quae ad cultum deorum pertinerent, retractarent, et tamquam relegerent, ii dicti sunt religiosi, ex re
Abbreviated transcription (Latin):
regionum considerent mentits tamen ad sumptisque nominibus ut fallerent. namquia
diuinitatem perseipsos ad fetare non poterant. ad sciuerunt sibi nomina potentium
regum sub quorum itulis honores sibi deorum uindicarent : quierror discuti potest¬
& inlucem ueritatis protrahi nam siquis stud& altius inquirere congreg& eos quibus
peritia est ciere ab inferis animas euocent iouem neptunũ uulcanũ mercuriũ a pol¬
linẽ patrẽ omniũ saturnũ respondebunt respondebunt inferis oms & int̃rogati
loquentur & dese acdeos fatebunt᷑: Post haec uocent xp̃m non aderit non appa¬
rebit quia ñaplius quabiduo apud inferos fuit . quid hac probatione certius infer¬
ripotest. ego uero ndubito quã adueritatẽ trismegistus hac aliquaratione ꝑuenerit
quidedõ patre omnia defilio locutus est multaq: diuinis continentur arcanis. quȩ
cũ itase habeant ut ostendimus appar& nullã aliã speuitȩ homini esse ꝓpositam.

Expanded text:
regionum condiderunt, mentitis tamen adsumptisque nominibus ut fallerent. nam quia diuinitatem per se ipsos adfectare non poterant, adsciuerunt sibi nomina potentium regum, sub quorum titulis honores sibi deorum uindicarent. qui error discuti potest et in lucem ueritas protrahi. nam si quis studet altius inquirere, congreget eos quibus peritia est ciere ab inferis animas. euocent Iouem Neptunum Volcanum Mercurium Apollinem patremque omnium Saturnum: respondebunt ab inferis omnes et interrogati loquentur et de se ac deo fatebuntur. post haec euocent Christum: non aderit, non adparebit, quia non amplius quam biduo aput inferos fuit. quid hac probatione certius proferri potest? ego uero non dubito quin ad ueritatem Trismegistus hac aliqua ratione peruenerit, qui de deo patre omnia, de filio locutus est multa quae diuinis continentur arcanis. Quae cum ita se habeant ut ostendimus, apparet nullam aliam spem uitae homini esse propositam,
Abbreviated transcription (Latin):
solum dõ & bibere atqueo fferre debemi ad qđ capiendum nos ipse generauit. hocautẽ
dupl& sacrificii genus quam sit uerissimum tris megistus hermesi doneus testis ẽ quino¬
biscũ id est cũ prof&is quos sequim tam rẽquam uerbis congruit deiustitia siclocuitus est
hocuerbum õ filii adora & colaecultus aut̃ dĩ uniuse malũ noneẽ Item biillo sermonȩ p¬
fato cũ & audiss & asdepium quaerentem a filio suo utrum placer& patrieuis pferritus
& alios odores ad sacrifiaum dĩ & dam auit bene beneominare o as depi estenĩmaxi¬
malmpi&as tale qui dd eioro illo acsorgulari bono in animũba ducere haet & hissimilia
huic non conueniunt Omnium enim quaecũque sunt plenus ẽ & omnium minime in¬
digens: Nos uero gratia sagentes ad oremus huiusenim sacrificium solabene dictio & recte

Expanded text:
solum deo exhibere atque offerre debemus ad quod capiendum nos ipse generauit. hoc autem solum deo exhibere atque offerre debemus ad quod capiendum nos ipse generauit. hoc autem duplex sacrificii genus quam sit uerissimum, Trismegistus Hermes idoneus testis est, qui nobiscum, id est cum prophetis quos sequimur, tam re quam uerbis congruit. de iustitia sic locutus est: hoc uerbum, o fili, adora et cole. cultus autem dei unus est malum non esse. item in illo sermone perfecto, cum exaudisset Asclepium quaerentem a filio suo utrum placeret patri eius proferri tus et alios odores ad sacrificium dei, exclamauit: bene, bene ominare, o Asclepi. est enim maxima inpietas tale quid de uno illo ac singulari bono in animum inducere. haec et his similia huic non conueniunt: omnium enim quaecumque sunt plenus est et omnium minime indigens. nos uero gratias agentes adoremus: huius enim sacrificium sola benedictio est. et recte.
Abbreviated transcription (Latin):
quicquid purpura & serico teitur sacrificiumest uictima & quecũque in ara cremantur
sed utroque nonutitur ds̃ quia & ipse in corruptus ẽ &illud totum corruptibile ita que dõ
utrum que in corporale offerendumẽ quir donum est integritas animi sacrificium¬
laus & bymnus si enim ds̃ non uid&ur ergolis rebus colideb & quae nonuidentur. Nulla
igitur aliareligio uera est nisi que uirtute aciustitia constat. quomodo aũtds iustitia ho¬
minis utatur htellatu facile est si enim iuistus suerit homo accepta in mortalitate in aet̃nũ
dõ serui& homines aut̃ nonnisi adiustitiarnasa cũfilososi u&eres tũ &iam cicero suspicat
disserens enim de legibus sed omnium in quit quae bi ominum doctorum disputatione uer¬
santur nibilẽ ꝓfecto praestabiluis quam plane intellaginos adiustitiom eẽ natos. Idarco¬

Expanded text:
quidquid purpura et serico texitur. Sacrificium est victima, et quaecumque in ara cremantur. quidquid purpura et serico texitur. Sacrificium est victima, et quaecumque in ara cremantur. Sed utroque non utitur Deus; quia et ipse incorruptus est, et illud totum corruptibile. Itaque Deo utrumque incorporale offerendum est, quo utitur. Donum est integritas animi; sacrificiumlaus, et hymnus. Si enim Deus non videtur, ergo his rebus coli debet, quae non videntur. Nulla igitur alia religio est vera, nisi quae virtute ac justitia constat. Quomodo autem Deus justitia hominis utatur, intellectu facile est. Si enim justus fuerit homo, accepta immortalitate, in aeternum Deo serviet. Homines autem non nisi ad justitiam nasci, cum philosophi veteres, tum etiam Cicero suspicatdisserens enim de legibus sed omnium inquit quae in hominum doctorum disputatione uersantur, nihil est profecto praestabilius quam plane intellegi nos ad iustitiam esse natos. id er
Abbreviated transcription (Latin):
uultis neuos in quit dm̃ cogitare matum &placidum & maiestate leni uerendum amicum & sẽ¬
ꝑ in ꝑximo non immolationibus net sanguine multo colendum quȩ enim &trucidatione h¬
merentium uoluptas est sedmente purabono honestoque ꝓposito nontempla illi congestis mal¬
tiuidinẽ saxis &struenda sunt hisuocuique consecrandus est pectore . Vestes igitur & gẽmas
& c&era que habentur in p̃tio siquis putat do cara isplanequid sit ds̃ nescit cuiputat uolupta¬
tiesse easresquas &iam homo si contemserit iure laudabitur. quid ergo castum quid do
dignum nisi quod ipse i illa diuinilage sua poposat duo sunt quae offerri debeant donũ
& sacrificum donum in ꝑp&uum sacrificium adtempus uerum adistos quinullo modo
rationem diuinitatis intellegunt donumẽ quicquid auro argentoque fabricatur. Item

Expanded text:
uultisne uos inquit deum cogitare magnum et placidum et maiestate leni uerendum, amicum et semuultisne uos inquit deum cogitare magnum et placidum et maiestate leni uerendum, amicum et semper in proximo, non immo lationibus nec sanguine multo colendum — quae enim ei trucidatione immerentium uoluptas est? —, sed mente pura, bono honestoque titudinem saxis extruenda sunt: in suo cuique consecrandus est pectore. » Vestes igitur, gemmas, et caetera, quae habentur in praetio, si quis putet Deo chara, is plane, quid sit Deus, nescit, cui putat voluptati esse eas res, quas etiam homo si contempserit, jure laudabitur. Quid ergo castum, quid Deo dignum, nisi quod ipse in illa divina lege sua poposcit? Duo sunt, quae offerri debeant, donum, et sacrificium: donum in perpetuum, sacrificium ad tempus. Verum apud istos, qui nullo modo rationem divinitatis intelligunt, donum est, quidquid auro argentoque fabricatur; item
Abbreviated transcription (Latin):
fides in nocentia castitas abstinentia hicest uerissimusritus haȩcillal& dĩ ut a ccerone
dictum est praedara & diuina semꝑ quereta & honesta iub& u&at praua& turpia ciupa¬
rentems anccssime accertissime legi iuste adegitme necesseẽ uiuere cuuis legis pauia etu¬
dem capita posu qđ sum pollictus eam e tantũmodo eẽ dicturum quae sumum fastigiũ uir
tuti &iustitae in ponerent siquis uol& c&era omnia conprehendere & fonte ipso p&at unde
ad nosriuus isteminauit. Nuncdes acrificio ipso paucadicamus ebur inquit plato ñ castũ donũdo
quid ergopia sclia& & t&ta p̃nosa immouero ñ castũ donũdõ quicquid corrũpi quicquid subripi
potest sed si cut hoc uidit ñ oportere uiuentiofferne aliquid qđ sit & mortuo corpore. Curillud
nonuidit non debẽbi corporali corporale munus offerri quan to melius & uerius seneta

Expanded text:
fides, innocentia, castitas, abstinentia. Hic est verissimus ritus: haec illa lex Dei, ut a Cicerone fides, innocentia, castitas, abstinentia. Hic est verissimus ritus: haec illa lex Dei, ut a Cicerone dictum est, praeclara et divina, semper quae recta et honesta jubet, vetat prava et turpia; cui parentem sanctissimae ac certissimae legi, juste ac legitime necesse est vivere. Cujus legis pauca equidem capita posui, quod sum pollictuti et iustitiae imponerent. si quis uolet cetera omnia comprehendere, ex fonte ipso petat unde ad nos riuus iste manauit. Nunc de sacrificio ipso pauca dicamus. ebur inquit Plato non castum donum deo. quid ergo? picta scilicet et texta pretiosa? immo uero non castum donum deo quidquid corrumpi, quidquid subripi potest. sed sicut hoc uidit, non oportere uiuenti offerri aliquid quod sit ex mortuo corpore, cur illud non uidit, non debere incorporali corporale munus offerri? quanto melius et uerius Seneca
Abbreviated transcription (Latin):
ad alienam felicitatem non attollat oculos opesnon ad mir&ur alienã mulierem sancte
uideat nihil concupiscat alienum non inueat ulli non fastidiat quem quã. sithumi¬
lis misericors beneficus mitis humanus paxi inimo eius ꝑ p&uauers&ur ille lomosan
illeiustus illeꝑfatus ẽ quis quisigiturhis omnibus preceptis celestibus obtemperaedri cul¬
torestueridi cuius sacrificasunt mansu&udo animi & uitabi nocens & actus boni quae om̃a
qui ÷ hib& totiens sacrificat quotiens bẽuri aliquid acpium fecerit dsenim ñ desiderat
iuctimam nequemuti anim alis nequemarts ac sanguinis sed hominis &uitaȩ ad quod sa¬
crificium neque uerbenis opus est neque febris neque ces pitbus que suntutique uanis si¬
ma sed his quae debitimo patore ꝓferuntur. It aque in aramdĩ quae ueremaximaest &
quebi corde hominis conlocata in quinari non potest sangiuine iustitiai ponitur patientia

Expanded text:
ad alienam felicitatem non attollat oculos, opes non admiretur, alienam mulierem sancte ad alienam felicitatem non attollat oculos, opes non admiretur, alienam mulierem sancte uideat, nihil omnino adpetat, nihil concupiscat alienum, non inuideat ulli, non fastidiat quemquam, sit humilis misericors beneficus mitis humanus, pax in animo eius perpetua uersetur: ille homo sanus, ille iustus, ille perfectus est. quisquis igitur his omnibus praeceptis caelestibus obtemperauerit, hic cultor est uerus dei, cuius sacrificia sunt mansuetudo animi et uita innocens et actus boni: quae omnia qui exhibet, totiens sacrificat, quotiens bonum aliquid ac pium fecerit. deus enim non desiderat uictimam. neque muti animalis neque mortis ac sanguinis, sed hominis et uitae. ad quod sacrificium neque uerbenis opus est neque februis neque cespitibus, quae sunt utique uanissima, sed iis quae de intimo pectore proferuntur. itaque m aram dei, quae uere maxima est et quae in corde hominis conlocata inquinari non
Abbreviated transcription (Latin):
ationem uitereposcenti actus suos hnfitiari non licebit. ergosatius auteffugere consuen¬
tiam aut nosi psos ultro aperire animum & ꝑniciem rescissis uulneribus effundere quibus
nemoalius mederi potest nisi solus ille quigressum daudis uisum caetis reddidit maculata m̃¬
bra purgauit mortuos& citauit ille ardoren cupiditatis etingu& &tirpabit libidines
inuidiam distrab& irãmitigabit. illereld & ueram & ꝑp&uã sanitatẽ. Ad petenda est haxc
omnibus medicna qm̃ maiore pericuilo uexatur anima quã corpus & quã primũ latentib̵
morbis adhibenda curatio ẽ neque enim siutatur aliquis oculorum acie dare m̃brisomni¬
bus integris firmissimatotius corporis ual&udine tamen eum dixerim sanum si efferatur
lra suꝑbia tumidus infl&ur libidini seruiat cupiditatibus in ardescat᷑ sed eum potius qui

Expanded text:
rationem uitae reposcenti actus suos infitiari non licebit.. ergo satius est aut effugere conscienrationem uitae reposcenti actus suos infitiari non licebit.. ergo satius est aut effugere conscientiam aut nos ipsos ultro aperire animum et perniciem rescissis uulneribus effundere: quibus nemo alius mederi potest nisi solus ille qui gressum claudis, uisum caecis reddidit, maculata membra purgauit, mortuos excitauit. ille ardorem cupiditatis extinguet, extirpabit libidines, inuidiam detrahet, iram mitigabit, ille reddet ueram et perpetuam sanitatem. adpetenda est haec omnibus medicina, quoniam maiore periculo uexatur anima quam corpus et quam primum latentibus morbis adhibenda curatio est. neque enim si utatur aliquis oculorum acie clara, membris omnibus integris, firmissima totius corporis ualitudine, tamen eum dixerim sanum, si efferatur ira, superbia tumidus infletur, libidini seruiat, cupiditatibus inardescat: sed eum potius qui
Abbreviated transcription (Latin):
quidmachinaris quid abscondis custostetuus sequitur alium tibi peregrinatio subduxit
Aliũ mors alium ual&udo haer& hicquo carere numquam potes quid locum abditũ legis & a¬
bitros remoues putatibi contigisse utoculo somnium effugias demens quid tibi ꝓdest ñ habe¬
recon scum habenti consuentiam nonminus miraliter de conscentia & dõtullius meminerit
inquit dm̃ sehabere testem id est utego arbitror mentem suam quanihil homini dedit
ds̃ ipsediuinius Item cam de iuisto acbonouiro loquer&ur Itaque talis uirbiquit non modo
facere sed necogitare quidem quic quam audebit quod non audeat predicarȩ Purgemus
igitur consuentiam quae oculis dĩ peruia est ut aitidem semꝑ itauiuamus ut rationẽ red¬
dandã nobis arbi tremur putemusq nos momentis omnibus non aliquo ut illedixit or¬
bisterrae theatro ab bhominibus sed desuperspectare ab eo qui &iudex & testis is dẽfuturus e

Expanded text:
quid machinaris? quid abscondis? custos te tuus sequitur. alium tibi peregrinatio subduxit, quid machinaris? quid abscondis? custos te tuus sequitur. alium tibi peregrinatio subduxit, alium mors, alium ualitudo: haeret hic quo carere numquam potes. quid locum abditum legis et arbitros remoues? puta tibi contigisse ut oculos omnium effugias, demens: quid tibi prodest non habere conscium habenti conscientiam? non minus mirabiliter de conscientia et deo Tullius. meminerit inquit deum h habere testem, id est, ut ego arbitror, mentem suam, qua nihil homini dedit deus ipse diuinius. item cum de iusto ac bono uiro loqueretur, itaque talis uir inquit non modo facere, sed ne cogitare quidem quicquam audebit quod non audeat praedicare. purgemus igitur conscientiam, quae oculis dei peruia estdendam nobis arbitremur, putemusque nos momentis omnibus non in aliquo, ut ille dixit, orbis terrae theatro ab hominibus, sed desuper spectari ab eo qui et iudex et testis idem futurus est,
Abbreviated transcription (Latin):
tum est abhomine uerereligionis ignaro Nam & m aiestatem dĩ & pressit maioremessedi¬
cendo quamut eam cogitatiomentis humanȩ capereposs& & ipsum ueritatis aitigit fontem sen¬
tiendo uitam hominum suꝑuacuam non ẽe ut epicurei uolunt. sed dõ ab his operam uiuendo
dari si quidem iuste a cpieuixerint potuitesse uerus dĩcultor siquis illimonstraste& utcontẽ p¬
siss& ꝓfecto ⁊enonem & magistrum suum sotionem siuerȩ sapientiaȩ ducẽ nanctus ess& hiuc
nos inquit ad ꝓbemus celestis ꝓrsus oratio nisi anteceder& ignorantiae confessio. Nibiilydest
inclusam eẽ conscientiam patenus dõ ullus ergomendacio nullus dissimulationi locus est
quia pari&ibus oculis hominum sũ mouentur dĩ aut̃ diuinitas necuis ceribus sumo ueri potest
quominus totũ bominem perspiciat &norit. Idem in eiusdem operis primo quidagis inquit

Expanded text:
tum est ab homine uerae religionis ignaro? nam et maiestatem dei expressit maiorem esse ditum est ab homine uerae religionis ignaro? nam et maiestatem dei expressit maiorem esse dicendo quam ut eam cogitatio mentis humanae capere posset, et ipsum ueritatis attigit fontem sentiendo uitam hominum superuacuam non esse, ut Epicurei uolunt, sed deo ab iis operam uiuendo dari, siquidem iuste ac pie uixerint. potuit esse uerus dei cultor, si quis illi monstrasset, et contempsisset profecto Zenonem et magistrum suum Sotionem, si uerae sapientiae ducem nactus esset. huic nos inquit adprobemus: caelestis prorsus oratio, nisi antecederet ignorantiae confessio. nihil prodest inclusam esse conscientiam, patemus deo: nullus ergo mendacio, nullus dissimulationi locus est, quia parietibus oculi hominum submoventur, dei autem diuinitas nec uisceribus submoueri potest, quominus totum hominem perspiciat et norit. idem m eiusdem operis primo quid agis? inquit
Abbreviated transcription (Latin):
recipiat acreform& sed uocare gradum superasq: euadere ad aures hocopus biclabon
Degistatis enim maleuicundis uoluptatibus iux diuelli ab his possunt facilius recta seque
rentur si earum suauitates non attigissent sederipiant simale seruituti condonabit᷑
hserror omnis sierro remsuum uitameliora correxerint neclu crari sequis quamput&
si delicto conscium non hab& scitille omã incuius conspectu uiuimus nec si uniuersos homines
celarepos sumus dm̃ possumus cuinibil absconditum nihil potest essesecretum E ex ortati¬
onessuas seneca mirabi lisententia terminauit Mlagnũ inquid nesci quid maiusq: quam
cogitari potest numen est cuius uiuendi operam damis huic nos ad probemus ihilpro¬
dest inclusam esse conscientiam patemusdõ quiduerius dicipotuit ab eo quidm̃ noss& quam dic¬

Expanded text:
recipiat ac reformet: Sed revocare gradum, superasque evadere ad auras, Hoc opus, hic labor est. recipiat ac reformet: Sed revocare gradum, superasque evadere ad auras, Hoc opus, hic labor est. Degustatis enim male jucundis voluptatibus, vix divelli ab his possunt: facilius recta sequerentur, si earum suauitates non attigissent. sed eripiant se malae seruituti: condonabitur iis error omnis, si errorem suum uita meliore correxerint. nec lucrari se quisquam putet, si delicti conscium non habebit: scit ille omnia in cuius conspectu uiuimus, nec si uniuersos homines celare possumus, deum possumus, cui nihil absconditum, nihil potest esse secretum. Exhortationes suas Seneca mirabili sententia terminauit. magnum inquit nescio quid maiusque quam cogitari potest numen est, cui uiuendo operam damus. huic nos adprobemus. nihil prodest inclusam esse conscientiam, patemus deo. quid uerius dici potuit ab eo qui deum nosset quam dic
Abbreviated transcription (Latin):
Resipis cit enim acmentẽ suã ab insania recipit quem erratipig& castigatq seipsũ
dementiae. & confirmat animũ suum adrectus uiuendũ tum illud ipsum maxi¬
mecau& nerursus ieosdem laqueos induatur. deniquem uta quoqs animalia
cum fraude capiuntur si ali quo se modo infugam ex tricauerunt fiunt postino¬
dum cautiora uitantq semꝑ ea omã in quibus do los insidiasq: senserunt sic homi¬
nempaenitentia cautũ acdiligentẽ facit ad euitanda peccatam quȩ semel fraude
deciderit: Nemo enim potest essetam prudens tam circumspectus ut non aliquan
do labatur: Etidurco ds̃in betillitatem nostrã sciens prosua pi&ate aperuit homi¬
niportum salutis ut huic necessitate cui fragilitas nr̃a subiecta ẽ medicina pȩni¬
tentiae subueniret: Ergo quicũq: ab erraueritreferat pedem seque quã primũ

Expanded text:
resipiscit enim ac mentem suam quasi ab insania recipit quem errati piget, castigatque se ipsum resipiscit enim ac mentem suam quasi ab insania recipit quem errati piget, castigatque se ipsum dementiae et confirmat animum suum ad rectius uiuendum: tum illud ipsum maxime canet, ne rursus in eosdem laqueos induatur. denique muta quoque animalia cum fraude capiuntur, si aliquo se modo in fugam extricauerint, fiunt postmodum cautiora uitantque semper ea omnia in quibus dolos insidiasque senserunt. sic hominem paenitentia cautum ac diligentem facit ad euitanda peccata in quae semel fraude deciderit. nemo enim potest esse tam prudens, tam circumspectus, ut non alido labatur. Et idcirco Deus imbecillitatem nostram sciens, pro sua pietate aperuit homini portum salutis; ut huic necessitati, cui fragilitas nostra subjecta est, medicina poenitentiae subveniret. Ergo quicumque aberraverit, referat pedem, seque quamprimum
Abbreviated transcription (Latin):
paenitendo facilioress & emendatio temeritatis. lic& plane nam siliberos nr̃oscum
deliccorum suorum cernimus paeniere correctos eẽ arbitramur & abdicatos ab iec¬
tosquerursus tamen sus cipimus fouemus amplectimur curdes peremus clementi¬
amdĩ patris paenitendo posseplacari ergo idem dñs ac parens indulgentissimusre¬
misurum se paenitentibus peccata ꝓmitit . & obliteraturum om̃s iiquitates eius
quiiustitiam denuo coeperit operari sicut enim nibilꝓdest maleuiuendi ante
ante acteunt probitas quia superueniens ne quitia iuftitie opera deleuit Itanihilo fficium
peccatauera correcto qui a suꝑueniens iuftitia labem uiteprioris ab oleuit. Quem
enim facti sui penit& erro rem suum prestinum intellegit. Ideo que gretius melius
& significantius metano cean dicunt quamnos latine possumus resipiscentiã dicere

Expanded text:
paenitendo, facilior esset emendatio temeritatis. licet plane. nam si liberos nostros, cum paenitendo, facilior esset emendatio temeritatis. licet plane. nam si liberos nostros, cum delictorum suorum cernimus paenitere, correctos esse arbitramur et abdicatos abiectosque rursus tamen suscipimus fouemus amplectimur, cur desperemus clementiam ueri patns paemtendo posse placarit\' ergo idem dominus ac parens indulgentissimus remissurum se paenitentibus peccata promittit et obliteraturum omnes iniquitates eius qui iustitiam denuo coeperit operari. sicut enim nihil prodest male uiuenti ante actae uitae: probitas, quia superueniens nequitia iustitiae opera deleuit, ita nihil officiunt peccata uetera correcto, quia superueniens iustitia labem uitae prioris aboleuit. quem enim facti sui paenitet, errorem suum pristinum intellegit, ideoque Graeci melius et significantius μετκ́νοταν dicunt quam nos Latine possumus resipiscentiam dicere.
Abbreviated transcription (Latin):
at que eluctari potuerit hunc seruum dominus hundiscipulũm agister agnosc&
hicterram trium phauit hic consimilis dõ qui uirtutem dĩ copit : hacquidem diffi¬
ali auidentur. sed deeo loquimur cui calcatis omnibus terrenis iter in caelũ paratur
nam que uirus in dĩ agnitione consistit omnia grauia sunt dũque ignore subi cag¬
noris facilia ꝑ ipsas difficultates nobis &eundum est quiad sũmũ bonũ tendimus
nectamen deficiat aliquis aut deseipse desper& siaut cupiditate uictus autlibi¬
dinein pulsus auterrore deceptus autuico actus ad hiiustitiaeuiam lapsus est:
socestenim redua acliberari si eum peniteat actorum & admeliora conuersus satis
dõ faciat. quod fieriposse cicero non putauit cuius hax in academi cotertio uerba sunt
qđ silicer& his qui initinere deerrauissent sicuitam deuiam secutus corrigere errorẽ

Expanded text:
atque eluctari potuerit, hunc seruum dominus, hunc discipulum magister adgnoscet: atque eluctari potuerit, hunc seruum dominus, hunc discipulum magister adgnoscet: hic terram triumphabit, hic erit consimilis deo, qui uirtutem dei cepit. haec quidem difficilia uidentur, sed de eo loquimur cui calcatis omnibus terrenis iter in caelum paratur. nam quia uirtus in dei agnitione consistit, omnia grauia sunt, dum ignores, ubi cognoris, facilia: per ipsas difficultates nobis exeundum est, qui ad summum bonum tendimus. Nec tamen deficiat aliquis aut de se ipse desperet, si aut cupiditate uictus aut libidine inpulsus aut errore deceptus aut ui coactus ad iniustitiae uiam lapsus est. potest enim reduci ac liberari, si eum paeniteat actorum et ad meliora conuersus satis deo faciat. quod fieri posse Cicero non putauit, cuius haec in Academico tertio uerba sunt: quodsi liceret ut iis qui in itinere deerrauissent, sic uitam deuiam secutis corrigere errorem
Abbreviated transcription (Latin):
ne deliccum nam & si corpus nulla sit labem aculatum non c̃stat tamen pudi citiaeratio
si animus incestusest nec in labata castitas uideripotest ubi conscentiã cupiditas in¬
quinauit necuero aliquis &istim& difficileeẽ frenos in ponere uoluptati. eãque uagã
&errantem castitatis pudictiaeque limitibus indudere nec ꝓpositum sit hommnibus
&i amuincere acplurimi beatam atque in corruptam corporis htegritatem retimie¬
rint multiquesint qui hoccelestigenere uitae felicissime ꝑfraantur . quod quidemds
non ltafieri prescop ⁊ nb quam adntrigat: qr generari homines oporto c selitamquã
sinat scitenim quantam his ad fectibus in posuerit necessitatem siquis hoc inquit fa¬
cere potuerit habebit &imiam in conparabilem que mercadem quod continentiaȩ
genus quasi fastigium est omnium consũmatio que uirtutum ad quam siquis eniti

Expanded text:
ne delictum. nam etsi corpus nulla sit labe maculatum, non constat tamen pudicitiae ratio, ne delictum. nam etsi corpus nulla sit labe maculatum, non constat tamen pudicitiae ratio, si animus incestus est, nec inlibata castitas uideri potest, ubi conscientiam cupiditas inquinauit. nec uero aliquis existimet difficile esse frenos inponere uoluptati eamque uagam et errantem castitatis pudicitiaeque limitibus includere, cum propositum sit hominibus eam uincere ac plurimi beatam atque incorruptam corporis integritatem retinuerint multique sint qui hoc caelesti genere uitae felicissime perfruantur. quod quidem deus non ita fieri praecipit tamquam adstringat, quia generari homines oportet, sed tamquam sinat. scit enim quantam his adfectibus inposuerit necessitatem. si quis hoc inquit facere potuerit, habebit eximiam inconparabilemque mercedem. quod continentiae genus quasi fastigium est omnium consummatioque uirtutum. ad quam si quis eniti
Abbreviated transcription (Latin):
ad suescant inuicem mores duorum & iugum paribus animis ferant nos ipsos in altero
cogitemus nam fere in hoc iustitiȩ suma consistit ut facias alteri quio quid ipse ab altero
patinobilis haec sunt quȩ ad continentiã praecipiuntur ado sed tamenne quis diuina
precepta circum scribere seput& posse adduntur illi utomnis calumnia & occassi ofgau¬
disremoueatur adulterum esse quia marito dimissã duxerit & eum qui praeter
crimen adulteri uxorem dimi serit ut alteramducat. Dis sociari enim corpus &
distrahi dĩ uoluit praeterea non tantum adulterium osseuitandum uerum &iam
cogitationem. Ne quis aspiciat alienam & animo concupiscat: adulteram enimfi¬
erimentem siuel bmnaginem uoluptatis sibi ipsa depinxerit mens estenim ꝓfecto quaȩ peccat
queimmoderate libi dinis fructum cagitatione complectitur in haccrimenest. in hacom¬

Expanded text:
adsuescant inuicem mores duorum et iugum paribus animis ferant: nos ipsos in altero adsuescant inuicem mores duorum et iugum paribus animis ferant: nos ipsos in altero cogitemus. nam fere in hoc iustitiae summa consistit, ut non facias alteri quidquid ipse ab altero pati nolis. haec sunt quae ad continentiam praecipiuntur a deo. sed tamen ne quis diuina praecepta circumscribere se putet posse, adduntur illa, ut omnis calumnia et occasio fraudis remoueatur, adulterum esse qui a marito dimissam duxerit et eum qui praeter crimen adulterii uxorem dimiserit, ut alteram ducat: dissociari enim corpus et distrahi deus noluit; praeterea non tantum adulterium esse uitandum, uerum etiam cogitationem, ne quis aspiciat alienam et animo concupiscat: adulteram enim fieri mentem, si uel imaginem uoluptatis sibi ipsa depinxerit. mens est enim profecto quae peccat, quae immoderatae libidinis fructum cogitatione conplectitur, in hac crimen est, in hac om
Abbreviated transcription (Latin):
nelauda tur quia nonnaturalis ẽ seduo luntaria. Seruandaigitur fides ab utroque
alteri estimo exemplo continentiȩ docendauxor ut sec astegaerat. Iniquumẽ enim ut
id exigas quod prestare ipse non possis quae iniquita s efficit profecto ut essent adulte¬
ria feminis aegreferentibus prestare sefidem non exibentibus mutuã caritatem
Denique nulla est tam perditi pudoris adultera quae non hano causam uitiis suis prȩtendat
in iuriam sepeccando non facere sed referre quod optime quintiali anus exprȩssit.
homo inquit neque alienimatrimonii apstinens neq suicustos queinter senatura coneaa sunt
Namneq maritus crca corrum pendas aliorum conuiges occupatus potest ua caredomesticae sc̃ĩ¬
tati & uxor cum intale incidie matrimonium exemplo ipso concitata aui nimitari sepu¬
tat aut uindicari. Cauendum igitur neo ccasionem uitus nra intemperantia demussed

Expanded text:
ne laudatur, quia non naturalis est, sed uoluntaria. seruanda igitur fides ab utroque ne laudatur, quia non naturalis est, sed uoluntaria. seruanda igitur fides ab utroque alteri est, immo exemplo continentiae docenda uxor ut se caste gerat. iniquum est enim ut id exigas quod praestare ipse non possis. quae iniquitas effecit profecto ut essent adulteria, feminis aegre ferentibus praestare se fidem non exhibentibus mutuam caritatem. denique nulla est tam perditi pudoris adultera quae non hanc causam uitiis suis praetendat, iniuriam se peccando non facere, sed referre. quod optime Quintilianus expressit. homo inquit neque alieni matrimonii abstinens neque sui custos — quae inter se natura conexa sunt. nam neque maritus circa corrumpendas aliorum coniuges occupatus potest uacare domesticae sanctitati et uxor cum in tale incidit matrimonium, exemplo ipso concitata aut imitari se putat aut uindicare. cauendum igitur, ne occasionem uitiis nostra intemperantia demus, sed