comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iustitiã. hereticũ male sentientẽ obmutes¬
cere uirtute dñi faciendo: corã om̃ib re¬
darguit. &. nutibus ueniã postulando. in
dul gendo absoluit. Quod itẽ dñs figura¬
te in lege p̃cipit. Ne accipias in quiens loco
pignoris suꝑiorẽ. uel inferiorẽ molã. Pig¬
nus ut prediximꝰ debitoris: confessio pecca¬
toris. Suꝑior & inferior mola: ẽ spes. & ti¬
mor. Spes quippe adalta subleuat: timor
autẽ corad ima p̾mit. Sedmolã suꝑior. et
inferior ita sibi necessario iungit᷑. ut una
sine altera in utiliter habeat᷑: qͥa in cassũ mi¬
seclĩa sperat᷑. si ñ etiã iustitia timeat᷑. In cas¬
sũ iustitia metuit᷑. si non etiã de miscdia ẽ¬
fidat᷑. Mola gͦ suꝑior. & inferior tollit᷑. si ꝑ
p̃dicantis linguã. uł actianẽ in peccatoris
pectore. aut timor ab spe. aut spes a timore
diuidat᷑. Legimꝰ in sa hystoria. qͥa transeun

Expanded text:
iustitiam, hereticum male sentientem obmutesiustitiam, hereticum male sentientem obmutescere virtute Domini faciendo coram omnibus redarguit et nutibus postulando veniam indulgendo absolvit. Quod item Dominus figurate in lege precipit: Ne accipias, inquiens, loco pigneris superiorem vel inferiorem molam. Pignus, ut premisimus , debitoris confessio est peccatoris. Superior et inferior mola est spes et timor; spes quippe ad alta sublevat, timor autem cor ad ima premit. Sed mola superior et inferior ita sibi necessario iungitur, ut una sine altera inutiliter habeatur; quia incassum misericordia speratur, si non etiam iustitia timeatur, incassum iustitia metuitur, si non etiam de misericordia confidatur. Mola ergo superior aut inferior tollitur, si per predicantis linguam vel actionem in peccatoris pectore aut timor ab spe, aut spes a timore dividatur. Legimus in sacra historia, quia, transeun
Abbreviated transcription (Latin):
rit inte frater tuus. increpa illũ. Si pe¬
nitentiã egerit. dimitte illi. Unde et in
tuus. si abstuleris pignꝰ ab eo. ante solis
efficit᷑: cũ in nos aliquid deliquisse mon¬
strat᷑. A quo pignꝰ accipimꝰ: quando ab eo
qui in nobis peccasse cognoscit᷑. peccati eiꝰ
iam confessionẽ tenemus. ꝑ qu̾a relaxa¬
re peccatũ quod in nobis actũ ẽ postula
mͦ. Qui enĩ peccatũ qͦd cõmisit fatet᷑ & ue¬
niã petit: iam quasi ꝓ debito pignꝰ dedit.
Quod nimirũ pignꝰ ante solis occasũ red¬
dere iubem᷑. qͥa prius qu̾a in nobis ꝑ dolo¬
rẽ cordis sol iustitiȩ occidat. debemus ei
confessionẽ ueniȩ reddere. a qͦ confessionẽ
accipimꝰ culpȩ: ut qͥ se deliquisse in nos
meminit. a nobis mox relaxatũ sentiat
qͦd cõmisit. Sic beatus Remigius iuacta p̃¬
ceptũ legis iuste qͦd iustũ fuerati ẽ ex ecu¬
tus. qͥa in assertione iustitiȩ. uł in auctori¬
tatis executione. ñ aliud qũa eandẽ qͦrens

Expanded text:
rit in te frater tuus, increpa illum; si penitentiam egerit, dimitte illi. Unde in tuus, et abstuleris pignus ab eo, ante solis efficitur, cum in nos aliquid deliquisse monstratur: a quo pignus accipimus, quando ab eo, qui in nobis peccasse cognoscitur, peccati eius iam confessionem tenemus; per quam relaxare peccatum, quod in nobis mur. Qui enim peccatum quod commisit fatetur et veniam petit, iam quasi pro debito pignus dedit; quod nimirum pignus ante solis occasum reddere iubemur, quia, priusquam in nobis per dolorem cordis sol iustitiae occidat, debemus ei confessionem veniae reddere, a quo confessionem accipimus culpae: ut, qui se deliquisse in nos meminit, a nobis mox relaxatum sentiat quod commisit. Sic beatus Remigius iuxta preceptum legis iuste quod iustum fuerat est executus, quia in assertione iustitiae vel in auctoritatis executione non aliud quam eandem querens
Abbreviated transcription (Latin):
dito. & corporali uoce ꝓpt̾ suꝑbiã con¬
dempnato. uirtute diuina s̃cs Remi¬
gius & animȩ: & corporis reddidit sani¬
tatẽ. cunctis qͥ aderant uellecturi.
seu hec audituri erant. Sacerdotibus
patent̃ ostendens de inale sentiendo
peccante in xp̃m. qui ꝑ humanitatẽ
ꝓximꝰ & frater nobis fieri dignatus qͦ
modo erga peccantes in se uel ineccle
corã om̃ib arguȩ: ut ceteri metũ habe¬
ant. Eitem seriptũ est. Qui confessus
fuerit peccata sua. & reli querit ea :
miscdđiam conseque tur. Pastoregͥ eccłȩ¬

Expanded text:
dito et corporali voce propter superbiam condempnato virtute divina sanctus Remigius et animae et corporis reddidit sanitatem, cunctis qui aderant vel lecturi seu haec audituri erant sacerdotibus patenter ostendens de male sentiendo peccante in Christum, qui per humanitatem proximus et frater nobis fieri dignatus est, quomodo erga peccantes in se vel in aecclcoram omnibus argue, ut ceteri metum habeant. Et item scriptum est: Qui confessus fuerit peccata sua et reliquerit ea, misericordiam consequetur. Pastores
Abbreviated transcription (Latin):
sent. B eatũ Remigiũ undecũq docꝰtis¬
simũ. & in scĩs seripturis eruditissimũ.
ac in eccłasticis dogmatib exercitatũ ad
idem conciliũ uenire petierunt. Qui sy¬
lium. amultitudine fr̃m expectanti¬
ũ ad surgentib omib reuerenter ac si
angłs dĩ excipit᷑. Suꝑbus autẽ ille here¬
ticus. & male de uero dĩ filio sentiens. ei
sc̃s Remigius ante eũ transiit ita obmu¬
tuit: ut nec u̾bũ ullũ quidẽ effari po¬
tuerit. Expectantib autẽ omĩb ut post
allocutionẽ sc̃i Remigii ille hereticus
petiit. Cui sc̃s Remigius dix̃. In nomine
recta sentis loquere: ꝙ de eo sicut catho¬
lica credit eccła crede & confitere. Ad
eui uocẽ ille ante suꝑbus hereticꝰ. humi¬
lis iã & eatholicꝰ. catholicã fidẽ de sc̃a &
inseparabili trinitate . & de xp̃i in car

Expanded text:
decumque doctissimum et in scripturis sanctis eruditissimum ac in aecclesiasticis dogmatibus exercitatum ad idem concilium venire petierunt. Cui sylium, a multitudine fratrum exspectantium, assurgentibus omnibus, reverenter, sicut angelus Dei, suscipitur; superbus autem hereticus et male de vero Dei filio sentiens dedi cum sanctus Remigius ante eum transiit, ita obmutuit, ut nec verbum quidem ullum effari potuerit. Exspectantibus autem omnibus, ut post allocutionem sancti Remigii hereticus petiit. Cui sanctus Remigius dixit: 'In nominrecte sentis, loquere et de illo, sicut catholica credit aecclesia, crede et confitere'. Ad cuius vocem ante superbus hereticus, humilis iam et catholicus catholicam fidem de sancta et insepar
Abbreviated transcription (Latin):
pace: & sepultus est in basilica sc̃i fetri
apłi: quã ipse & regina sua edificaue¬
runt. Obiit autẽ anno quinto post qũã
cũ alarico rege gothorũ pugnauit:
regnauit quoq simul annis. &ade. Ip
uelante spũ cũ esset remi defunctũ¬
esse cognouit: & sibi assistentib indica¬
cauit. His ita gestis. filius chludomini
filii hle douuici regis nomine clodo¬
aldus. interfectis fr̃ib suis quos una
cũ eo post patris obitũ hrotildis regina
nutriebat in elericũ se totondit. &.
ꝓcessu temporis uitȩ. ar religionis sue
merito partẽ hereditatis a patruis
regibus obtinut. de qua duriacum
uillã in pago mosomagensi eũ appendi¬
ciis sc̃o Remigio. ac remensi ȩceliȩ tra¬
didit. & uillã ruuliacũ in pago bitu¬
rieo sc̃o pionisio delegauit. Uillam u̾
nouientũ in pago parisiaco cũ omnib
ad se ꝑtinentib matri eccłiȩ parisius
ciuitatis ubi presbit̾ eotitit ordinatꝰ
donauit: in qua uilla plenꝰ uirtutibꝰ

Expanded text:
et sepultus est in basilica sancti Petri apostoli, quam ipse ac regina sua aedificaverunt. Mortuus est autem anno quinto, postquam cum Alarico rege Gothorum pugnavit. Regnavit quoque simul annis triginta. Et velante spfuisse cognovit et sibi assistentibus indicavit. His ita gestis, filius Chlodomiri, filii Hludowici regis, nomine Chlodoaldus, interfectis fratribus suis, quos una cum nutriebat, in clericum se totondit, et processu temporis, vitae ac religionis suae merito patrem haereditatis a patruis regibus obtinuit: de qua Duziacum villam in pago Mosomagensi cum appendisuis sancto Remigio ac Remensi aecclesiae tradidit et villam Riviliacum in pago Biturico sancto Dionisio delegavit; villam vero Novientum in pago Parisiaco cum omnibus ad se pertinentibus matri aecclesiae Parisius civitatis, ubi presbiter extitit ordinatus, donavit. In qua villa plenus virtutibus
Abbreviated transcription (Latin):
ecele uel urbis uaiꝰ aduersarii. nec¬
non ꝙ hi qͥ int̾se odiis. ⁊ himicidiiꝰ
incessant̾ certabant. ut memoriã
transacti scandali nollent audire.
qͥa qͦs p̃dicatio ad concordiã ñ ad¬
duccerat iustitia ꝙ terror cogebat.
Iam enĩ in episcopatũ dispensante do¬
eleuatꝰ quantuꝰ in alimonia pauperũ
eiꝰ excreuerit p̾cipua cura. longũ est
enarrare ꝑsingula. Sed nob̾ ista tacen¬
tibꝰeiꝰ testant᷑ oꝑa. uel matricula qͦ ab
eodẽ instituta residet ad eccłȩ ianua:
uel. specierũ pulchritudo. que aureo
fulgore rutilant in eccłe ministerio.
nec ñ & baptister ii ornam̃ta mĩris
oꝑibꝰ fabricata. quantũq in amore
martyrũ eiꝰ mens fuit deuota. Silen¬
tibꝰ nob̾indicat sẽi symphoriani mr̃is
sepultura: seutranslatio sẽi corporis
głosa. Preterea innuunt eiꝰ industria
eccłȩ pauim̃ta. uel laquearia. &atrii
constructio noua: muroꝵ urbis res¬
t auratio: domoꝵ reparatio: ꝙ qͥ erant

Expanded text:
esiae vel urbes illius adversarii, necnon et hii qui inter se odiis et homicidiis incessanter certabant, ut memoriam transacti scandali non vellent audire: quia quos praedicatio ad concordiam non adduxerat, iustitiae terror cogebat. Iam enim in episcopato, despensante Domino, quantum in alimonia pauperum eius extetit praecipua cura, longum est enarrare per singula. Sed nobis ista tacentibus eius testantur opera vel matricola, quae ab eodem instituta residet ad ecclesiae ianuam, vel specierum pulchritudo , quae aureo fulgore rutilant in ecclesiae ministerio, necnon et baptisteri ornamenta miris operibus fabricata. Quantumque in amore martyrum eius mens fuit devota, silentibus indicat sancti Simphoriani martyris sepultura seu translatio sancti corporis gloriosa. Praeterea innuunt eius industriam ecclesiae pavimenta velaque aurea et atrii constructio nova, murorum urbis restauratio, domorum reparatio, et quae erant
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ ꝓthasiũ. ne immolarent diis. at¬
q ideo maris te profunda susci
uit. ipse in mari ꝙ ubiq custodiet.
qͥa sua sunt elementa. que sola ius¬
sione constituit. Nero dix̾ nauelero.
Func nefariũ cũ puero in mari ꝓu¬
ce. ut acontagione istius terra pur¬
get᷑. Et continuo eleuati in nauicu
la. ita in altũ naute ꝓuecti sunt.
to stridentibꝰ uentis commota ẽ tem¬
pestas. ꝙ pereuntes nautȩ clamaue¬
runt. Peccauimꝰ corã dõ nararii:
dũ neronis pareremus imperio.
bies nunc nero. ꝙ dii tui: Quis
us natans uisus est. ꝙ circa eũ erat

Expanded text:
. et protasium . ne inmolarent diis . aq. et protasium . ne inmolarent diis . aquae| ideo maris te profunda suscipuit. Ipse te ubique custudiet quia sua sunt ęlemen| ta que sua iussione . constituit. Nero dixit na+clirio . | hunc nefario Cum puero in mare proici ut a contagione . | istius terra purgetur. Et continuo eleuatis in nauico . | ita in altum nautae profecti sunt . to stri| dentibus uentis commota tempestas est . et pereuntes nau| tae clamauerunt . peccauimus coram deo . nazari dum| neronis parimus inperio . ubi es nunc nero et dii tui quis us natans ui| sus est . et circa eum erat
Abbreviated transcription (Latin):
uices eoꝵ confringi. Et ut confrin¬
gebant᷑ ceruices eoꝵ: geruasius et
ꝓthasius diccerunt ministris. Ob¬
testam uos ꝑ caput neronis: quiesci¬
te a nobis parumꝑ. Renuntia uert
& diã ministris. In terponite aliquid
Spatii. & forte meliori consilio imn¬
molant dus. & sic̃ poposcerunt exhi¬
beat᷑ nauarius. Cumq ex hibituᷤ fu¬
Confule tͥ ecce ara immoladiis. Na¬
Larius uͦ aspiciens in celũ. ait uoce
magna. Dñe libera animas nr̃as a
demonus. & Salua nos in dextera
nefandissimo. terrarũ spatia libe¬
rate. Tunc iussit sem nalariũ eũ
p̃cepit scribens ei. Geruasiũ ꝙ ꝓthu¬
siũ iuuenes detrectantes inimolare
dus ad te misimꝰ. quos careeralicud¬
todia detine: ꝙ dus nr̃is sacrificare
compelle. Cumq ꝑducti fuissent:
alia die nero ad portũ mariꝰ ꝓcessis:
ꝙ statui sib naliariũ cũ ꝑuero uissit
Diritq adeũ. Tante sunt artestue.
Tare deorũ libamina noliusti:
tu subuertisti iuuenes geruasiũ

Expanded text:
uicis eorum confringi et| dum confringerintur ceruices eorum. Geruasius et prota| sius dixerunt ministris obtestamur uos per caput neronis . | quiescite a nobis parumper et. | et dixit interponite aliquid spacium . et forte meliore| consilio immola+nt diis . et sicut poposcerunt exibeatur . | Nazarius . cumque exhibetus fuconsole tibi . ecce aram immola diis. Nazarius uero as| piciens in caelum . ait uoce magna . domine libera animas| nostras a demoniis . et salua nos in dextera nefandissemo+ terrarum spa| cia liberare Tunc iussit sanctum nazarium cum praecepit. Scribens ei . Geruasium . et protasium . ioue| nes . detrectantes immolare diis ad te direximus . | quos carcerali custudia detene et diis nostris sacrife| care conpelle. Cumque perducti . fuissent alia die nero| ad portum processit . et statui sibi nazario Cum puero| iussit . Dixit ad eum . tante sunt arte tuae tare de deorum libamina noluisti. Tu subuertisti . iouenis| Geruasium
Abbreviated transcription (Latin):
sui abbatis.q.
frm in hybniam ueloci cursu contendit. p̃dicto¬
rũq patrum se familiaritati coniungens: quatinꝰ
ceu prudentissima apis. exeorũ ꝓpinguitate mel¬
lifluos pietatis carperet flores. & in suiꝰ pectoris al¬
ueario dulcissimos uertutũ fauos construeret. ibiq
XII. annis inter eximios simul pie religionis & sa¬
crę lec tionis magistros. futurus multoꝵ populoꝵ
p̃dicator erudiebatur Nonec occurreret in uirũ
per fectum. ut inȩtatem pleniͣdi nis xpĩ.

Expanded text:
sui abbatis et fratrum in Hiberniam ueloci cursu contendit praedictorumque patrum se familiaritate coniungens, quatenus ceu prudentissima apis ex eorum propinquitate mellifluos pietatis carperet flores et in sui pectoris alueario dulcissimos uirtutum fauos construeret. Ibique XII annis inter eximios simul piae religionis et sacrae lectionis magistros futurus multorum populorum praedicator erudiebatur, donec occurreret in uirum perfectum et in aetatem plenitudinis
Abbreviated transcription (Latin):
nius. que natiuitatem dnicam. uel p̃cessisse legimus. uel subsecuta
uisse. Un de his omissis. que in euglio plenius scripta suĩ. ad
ea que ibi minus sunt narranda accedamus. Ioitur iosepħ a
iudea in Galileam ueniens. desponsatam s uirginem uxorẽ in cen
debat. Iam namq tres fluxerant m̃ses. & quartis instabar. e&x ex
tempore qͦ ͥ desponsata erat. Interea paulatim uttro puerpere
intumescente. puerperiũ se manifestare cepit.: neq hoc latere
potuit ioseph. Nam sponsoꝵ more. liberius ad uirginẽ introi¬
enᷤ. et fanuli arus cũ ea loquens. granidam eẽ dep̃hendir. As¬
tuare namq ac fluciuare cepit : qr ignorabat. quid ponssimũ¬

Expanded text:
mus, quae nativitatem dominicam vel praecessisse vel subsecuta fuisse legimus. Unde his omissis, quae in Evangelio plenius scripta sunt, ad ea quae minus habentur, narranda accedamus. XI. Joseph igitur a Judaea in Galilaeam veniens, desponsatam sibi virginem, uxorem ducere intendebat: jam namque tres fluxerant menses, et quartus instabat, ex eo tempore quo sibi desponsata fuerat. Interea paulatim utero puerperae intumescente, puerperam se manifestare coepit: neque hoc latere potuit Joseph. Nam sponsi more liberius ad virginem introiens, et familiarius cum ea loquens, gravidam esse deprehendit. Aestuare itaque animo et fluctuare coepit: quia ignorabat quid si
Abbreviated transcription (Latin):
rem. Ipse enim saluum fatiet pͦpłm suum a peccatis eoꝵ oit uR
ioseph scđm angeli p̃ceptum. uirginem uxorẽ duxit. nec tam̃
cognouit eam: sed caste ꝓcurans custodiuit. Iamq nonꝰ ex concep¬
tione in stabat m̃sis. cum ioseph uxore cũ aliis que erant necessaria
assumpta. bethleem ciuitatẽ unde ipse erat tetendit. Factum est
autẽ cum ẽẽnt ibi. impleti sunt dies ut pareret: ꝙ peperit pͥmo¬

Expanded text:
se enim salvum faciet populum suum a peccatis eorum. Igitur Joseph secundum angeli praeceptum virginem uxorem duxit: nec tamen cognovit eam, sed caste procurans custodivit. Jamque nonus a conceptione instabat mensis, cum Joseph, uxore, cum aliis quae necessaria erant assumpta, Bethlehem civitatem unde ipse erat, tetendit. Factum est autem cum essent ibi, impleti sunt dies ut pareret: et peperit
Abbreviated transcription (Latin):
genuit. sed spirnualit̾ ꝓereauit
oportet nos eũ omori. ut habea¬
mus uitã eteria. Hero diã Udeo
uosiadhue in ipenili etate flo¬
renteᷤᷤ ingenio. & alacritate ñ
minimos Miror qđ tam stulta.

Expanded text:
genuit . sed spiritaliter procreauit. Opor| tet nos cum eodem mori . ut habeamus uitam aeternam.| Nero dixit uideo uos adhuc in iuuenili . aetate florentis in| genio . et alacritate non minimus
Abbreviated transcription (Latin):
diunt Hero indignatꝰ. pugnis et¬
ministris cesi fuissegt. nero dixit.
q habundantiã. ꝙ arbitriũ ur̃m
tradam. Geruasius ꝙ prothasi dixe¬
runt. Non nos terrenȩ opẽ delec¬
Tant. nec iouis figurã arte homi
mꝰ. Sed nec tu pedẽ nr̃m retorqͥre
poteris auia qu̾ã nob̾ dñs iħs xp̃c¬
ꝑ patrẽ nr̃m nalariũ aperuit :
qͥa potius nob̾ ẽ ꝑhennis uite boniᷤ
ꝑfrui: qu̾ã mala breuia possidere.
Nam diuitiȩ ⁊ honores tui nulli
sunt. Sic̃ ꝙ tu ipse continuo interi¬
bis. Nero iratus ait. Digne fundi¬
t᷑ Sanguis uester. Magis propter
crucifixũ homine in ari uultis:
qua mecũ felicit̾ inuere. Geruasi¬
us & ꝓ thasius dixep̃t. Quandoqͥ¬
ddem nos aceĩderis. punaatiuifica¬
m. Ham me mori parati sum. ut
in eternũ uiuamus. Tunc nero
ad aram eos deduci p̃cepit.ut
gustarent ex ꝓfanatisꝙ pollutis.
Cumq statiu̾ssent eos ministri aute
aram: nero diã. Si uultis uiuere:

Expanded text:
diunt. Nero indignatus . pugnis eministris caesi fuissent. Nero dixit mque habundantiam ad arbitrium uestrum tra| dam. Geruasius et protasius dixerunt . non nos terrenę| opes oblectant . nec iouis figuram arte auro mus . sed nec tu pedem nostrum referre pote| ris a uia quam nobis it . quia potius nubis est perennis uitae . per| frui . quam breuia mala possedire . nam diuiciae . et hono| ris tui+ nulli sunt sicut et tu continuo interrebis. Nero iratus| dixit . digne fundetur sanguis uester . qui propter crucifi| xum hominem+ mori uultis . quam mecum feliciter uiuere.| Geruasius . et protasius dixerunt . quandoquidem nos| occideris . tunc uiuificabimur . nam hic mori parati somus . | ut in aeternum uiuamus. Tunc nero ad aram eos dedu| ci . praecepit ut gustarent et profanis . et pollutis. Cumque| estatuissent eos ministri ante aram. Nero dixit . si uul| tis uiuere .
Abbreviated transcription (Latin):
re paruã. Ubi secreto fixis genib orabat dm̃.
qͥ pło suo indesertis aquã ꝓduxit depetra. ser¬
uis suis eadẽ mĩa deharenosa aquã ꝓducera.
terra. Qui moꝵ exauditus. & subito fons dul¬
cissimi saporis folsam implebat. Qđ sut̃ cernen¬
nificauit. Hibebantq usq adsatietaten. secq
ad predestinati it ineris necessitatem Q uantum
sufficere uidebatur: portare cũrabant.terũ
cantes inopes .xii. parit̃ posfulantes sibi ap̃te
m benigno aspex̃ animor uniq. ex suis manda¬
uit specialem suã flisconẽ sumere. ac paupe¬
rib miscere xp̃i. Exqua om̃s illi xii. usq
ad satietatem biber̃. & mirum in modum
ilł ab euntib ex uino optimo flascꝰ. de qua
tantibiberant homines: inuentat̃ plena.¬

Expanded text:
re paruam, ubi secreto, fixis genibus, orabat Deum re paruam, ubi secreto, fixis genibus, orabat Deum qui populo suo in desertis aquam produxit de petra, seruis suis eadem misericordia de harenosa aquam produceret terra. Qui mox exauditus et subito fons dulcissimi saporis fossam implebat. Quod sui cernennatus est bibebantque usque ad sacietatem secumque ad praedestinati itineris necessitatem quantum sufficere uidebatur portare curabant. 17. Itcantes inopes XII pariter postulantes sibi aliquimus, benigno aspexit animo unique ex suis mandauit specialem suam flasconem sumere ac pauperibus miscere Christi. Ex qua omnes illi XII usque ad sacietatem bibebant et mirum in modum, illis abeuntibus, ex optimo uino flasco de qua tanti bibebant homines inuenta est plena
Abbreviated transcription (Latin):
um ꝓpͥoris uie ꝑ segetes cuiꝰdã diuitis angus¬
tã sub intrauit semitam. Quod earundem
custoᷤ segetũ uidens. nimio inflatꝰ furore
uirum di blasphemare cȩpit. Quẽ conintia
uirodĩ inferentem soti qui cum eo erant uin¬
dicare uolentes. es miti animo dĩ famulus
cõpescuit: nolens aliquẽ si causa perire. qͥ
salutẽ gestabat omium. Et dũ in sanientis
animũ nullomꝰ lenire potuit. dans locũ irȩ
eiꝰ. uiã qua uenit reuersuse. Sed die postera
idem infelix qui a famulo di conuitia facere
non abhorruit. multis cernentib in eodẽ loco
repentina morte periit. Dũ uir dõ plenus
ꝓpt̃ euuangelice p̃dicationis instantiã loca cir¬
cuibat maritima. in eisdẽ aquȩ dulcis penu¬
riam
patiebantur. Quod dũ suos cernebat cõmilitones
ꝓpt̃ ardorem stti grauit̃ sustinere. Uocato uno eꝙ
Ił p̃cepit illi intra tentorium suũ fossa a peri¬

Expanded text:
um proprioris uiae per segetes cuiusdam diuitis angusum proprioris uiae per segetes cuiusdam diuitis angustam subintrauit semitam. Quod earumdem custos segetum cernens, nimio inflatus furore uirum Dei blasphemare coepit. Quem conuicia uiro Dei inferentem socii qui cum eo erant uindicare uolentes quos miti animo Dei famulus conpescuit nolens aliquem sua causa perire qui in salute gestiebat omnium. Et dum insanientis animum nullo modo lenire potuit dans locum irae eius uia qua uenit reuersus est. Sed die postera idem infelix qui famulo Dei conuicia facere non abhorruit multis cernentibus in eodem loco repentina morte periit. 16. Dum uir Deo plenus propter euangelicae praedicationis instantiam loca circuibat maritima, in quibus aquae dulcis penuriam patiebantur, quod dum suos cernebat commilitones propter ardorem sitis grauiter sustinere, uocato uno ex illis, praecepit ei intra tentorium suum fossam aperi
Abbreviated transcription (Latin):
uodam itaꝙ tempore dũ uenerabił uir tter
exiangelizandi more solito egisset. uenit ad
quandam uillã walichrum nomine. in qua
antiqͥ erroris idolũ remansit. Quod cũ uir dĩ
Zelo feruens õfringeret. presente eiꝰdem idoli
custode. ille nimio furore succensus. quasi dei
sui in iuriam uindicaret. in impetu animi
ferientis lesurã sustinuit. Sotii uͦ illius hoc
uidentes pessimã illius p̃sũtionẽ impii homi¬
nis. morte uindicare concurrer̃. ẜ auiro di
Qui tamen. eodem die demoniaco sp̃u arreptus
e. & die tertia infeliciter miserã uitã finiuit.
Et qͥa uirdĩ iuxta p̾ceptũ dñi suas in iurias ad¬
ulcisci noluit. citius ad ño uindicatꝰ est. sicut
ille de in iuriis. quȩ in scõs suos impii agere
Inon metuunt. Michi uindictã. ego retribuã.
dam suȩditionis cellulã. que ex nomine preter¬
fluentis aquȩ suestra dr̃. sed ꝓͥter compendi¬

Expanded text:
Quodam igitur tempore dum uenerabilis uir iter Quodam igitur tempore dum uenerabilis uir iter euangelizandi more solito egisset, uenit ad quandam uillam Walichrum nomine in qua antiqui erroris idolum remansit. Quod cum uir Dei zelo feruens confringeret praesente eiusdem idoli custode qui nimio furore succensus quasi dei sui iniuriam uindicaret in impetu animi ex ictu ferientis lesuram sustinuit. Socii uero illius hoc uidentes pessimam praesumptionem impii hominis morte uindicare concurrerunt. Sed a uirqui tamen eodem die demoniaco spiritu arreptus est et die tertia infeliciter miseram uitam finiuit. Et quia uir Dei iuxta praeceptum Domini suas iniurias ulcisci noluit, citius tamen a Domino uindicata est sicut ille de iniuriis quae in sanctos suos impii agere non metuunt: «Mihi uindictam, ego retribuam, dam suae dicionis cellulam quae ex nomine praeterfluentis aquae Suestra dicitur sed propter conpendi
Abbreviated transcription (Latin):
lium ee maior credentium turba ad uerbi dĩ
fenitionẽ confluebant. coeper̃ plurimi fidei
seruore incitati : patrimonia sua uiro di offerre
uib ille acceptis mox ȩccłas in eis edificast urs
Em ob Nentis paut̃ pipinũ ducem francoꝵ di¬
em obire cefilium eł Rirolum regnopatos
potiri. Qui multas gentes sceptris adiect
francoꝵ. inter quas &iam cũ trium phi gła fre¬
siam deuicto rabbodo pat̾no suꝑ addidit imperio.
nqua tc̃ gente sc̃s uuillibrord̃ positus ẽ p̃dicator.
sedisq episcopał intraiecto castello delegatus est.
lurima quoq diuina uirtus ꝑ suum seruum fe¬
cit miracula. licet omĩ miraculoꝵ operatione . &.
signoꝵ ostensione ministerium euuangłicȩ pre¬
dicationis p̃ferendum sit. tam̃ qđ gestã narran¬
tur ad głam donantis dĩ non tacenda eẽ censeo.
s magis stilo alliganda. nepereant posteris scłis.
quȩ p̾riscis tẽporib acta ee noscuntuꝵ.

Expanded text:
lium et maior credentium turba ad uerbi Dei lium et maior credentium turba ad uerbi Dei agnitionem confluebat, coeperunt plurimi, fidei feruore incitati, patrimonia sua uiro Dei offerre. Quibus ille acceptis mox ecclesias in eis aedificare iusontigit autem Pippinum ducem Francorum diem obire et filium eius Carolum regno patris potiri. Qui multas gentes sceptris adiecit Francorum inter quas etiam cum triumphi gloria Fresiam, deuicto Rabbodo, paterno superaddidit imperio. In qua tunc gente sanctus Willibrordus positus est praedicator sedisque episcopalis in Traiecto castello delegatus est. lurima quoque diuina uirtus per suum seruum fecit miracula. Licet omni miraculorum operatione et signorum ostensione ministerium euangelicae praedicationis praeferendum sit, tamen quod gesta narrantur ad gloriam donantis Dei non tacenda esse censeo sed magis stilo alliganda ne pereant posteris saeculis quae priscis temporibus acta esse noscuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
roris uanitate quã coluer̃ patres tui tandem
aliquando resipiscas. & credens inunum dm̃ om
nouus homo uiuas in oñi sobriȩtate. iusticia &
tẽ scito certissime qđ et̃na supplitia & infere¬
uales flammas tu cũ diabolo cui obtẽperas
sustinebis. Ad hec rermiratus respondit Video
tt ominas nr̃as non metuisse . & uerbatua &e sic̃
e opera. Et si noluisset ueritatis predicatori cre¬
dereitam̃ ad pipinum ducem francoꝵ cũ honore
romisti eum. Qui in eiꝰ lȩtatꝰ aduentu. rogauit
cum destinato uerbo dĩ opere insistere. eradica¬
tisq idolatriȩ spinis. uerbum dĩ instanter ploca
ingula serere. Quib etiam pius pdicator haut
segniter implere satagebat. circuiens om̃s illius
teane rpeg iones. purbes uicoᷤ. &e castelli ubi pus
quangelitꝰabat. eortans om̃s quatinus bono ani¬
mi ꝓposito. in uere fidei ꝑmanerent firmita¬
te stdum ꝑ dies singulo numerꝰ crescebat fide¬

Expanded text:
roris uanitate quam coluerunt patres tui tandem roris uanitate quam coluerunt patres tui tandem aliquando resipiscas et credens in unum Deum onouus homo uiuas in omni sobrietate, iustitia et tem, scito certissime quod aeterna supplicia et infernales flammas tu cum diabolo cui obtemperas sustinebis». Ad haec rex miratus respondit: «Video te minas nostras non metuisse et uerba tua esse sicut et opera». Etsi noluisset ueritatis praedicatori credere, tamen ad Pippinum ducem Francorum cum honore remisit eum. 12. Qui in eius laetatus aduentu rogauit eum destinato uerbi Dei opere insistere eradicatisque idolatriae spinis uerbum Dei instanter per loca singula serere. Quod etiam pius praedicator haud segniter implere satagebat, circumiens omnes illius terrae regiones per urbes, uicos, castella ubi prius euangelizabat exhortans omnes quatenus bono animi proposito in uerae fidei permanerent firmitate. Et dum per dies singulos numerus crescebat fide
Abbreviated transcription (Latin):
uocatione sc̃ȩ trinitatis baptizauit. Qđ pa
uerti uł etiam ueloci morte perire. Quos cũ
nichil mali cernebant pati stupore ꝑterriti
regi tamen rabbodo qđ uidebant factum re¬
tulerunt. Qui nimio furore succensus.
In sacerdotem dĩ uiui. suoꝵ iniurias deoꝵ
ulcisci cogitabat. Et ꝑ tres dies semꝑtrib
uicib sortes suo more mittebat. & nũquam
damnatorum sors dõ uero defendente suo su¬
ꝑ seruum dĩ uł aliquem ex suis cadere potuit.
nisi unus tantũ ex sociis prte monstratus.&
martyrio coronatus. Nocabatur uͦ uir sos ad
regem. & multum abeo increpatus. q̃re sua
sacra uiolasset: & in iuriam dõ suo fecisset.
ui pco ueritatis constanti animo respona.
on est ds̃ quem coł. s diabolus. qui te pessi¬
mo errore orea deceptum habos. ut animã
tuã ȩternis tradat flammis. Nonẽ ds̃ ni
ra fide colit. uitam habebit sempiternam.
uiꝰ gͦ seruus hodie tͥ testificor. ut ab antiqui er¬

Expanded text:
uocatione sanctae Trinitatis baptizauit sed et uocatione sanctae Trinitatis baptizauit sed et uerti uel etiam ueloci morte perire. Quos cum nihil mali cernebant pati, stupore perterriti regi tamen Rabbodo quod uidebant factum retulerunt. 11. Qui nimio furore succensus in sacerdotem Dei uiui suorum iniurias deorum ulcisci cogitabat et per tres dies semper tribus uicibus sortes suo more mittebat et numquam damnatorum sors, Deo uero defendente suos, super seruum Dei uel aliquem ex suis cadere potuit nisi unus tantum ex sociis sorte monstratus et martyrio coronatus est. Vocabatur uero uir sanctus ad regem et multum ab eo increpatus quare sua sacra uiolasset et iniuriam deo suo fecisset. Cui praeco ueritatis constanti animo respondit: «Non est Deus quem colis sed diabolus qui te pessimo errore, o rex, deceptum habet ut animam tuam aeternis tradat flammis. Non est enim Deus nisira fide colit uitam habebit sempiternam. Cuius ego seruus hodie tibi testificor ut ab antiqui er
Abbreviated transcription (Latin):
pericula longissimi nauigii. uł ex insidus fero¬
cissimox t̾reͦ illus hibitatoꝵ dãnũ pateretur in
.ilł. uolens intiqͥ hosts p̃uenire astutias. ⁊ dnĩ fi¬
cramtis animas munire adqͥsitas Et dũ pius
uerbi di ꝑdicator iter agebat. ꝑuenit in con¬
fnuo fresoni ⁊ danoꝵ ad quanda insulã que a qͥdĩ
Dto suo fosite abacoł t̾re fosites land appellaba
ł ꝗa inea eiꝰdẽ dei fana fuere constructa.
ui locꝰ apaganis intanta ueneratione habeba
Cut nichil in ea uł animalium ibi pascentiũ
a fonte ꝓibi ebulliebat: a quã haurire nisi ta¬
cens p̃sumebat. Quocũ uirdĩ tẽpestate iacta¬
tus ẽ mansit ibide aliquot dies. qͦ usq sepostts
tẽpestatib oportunũ nauigandi tẽpus aduemi¬
retS parui pendens stultã loci illius reli¬
dionẽ uł ferocissimu regis animu qͥ uiolatores
Bcror illius a trocissima morte danare. So¬
lebat.
bitxames homines in eofonte cũ in¬

Expanded text:
pericula longissimi nauigii uel ex insidiis feropericula longissimi nauigii uel ex insidiis ferocissimorum terrae illius habitatorum damnum pateretur in illis, uolens antiqui hostis praeuenire astutias et Domini sacramentis animas munire adquisitas. 10. Et dum pius uerbi Dei praedicator iter agebat, peruenit in confinio Fresonum et Daenorum ad quandam insulam quae a quodam deo suo Fositae ab accolis terrae Fositesland appellabatur quia in ea eiusdem dei fana fuere constructa. Qui locus a paganis in tanta ueneratione habebatur ut nihil in ea uel animalium ibi pascentium a fonte qui ibi ebulliebat aquam haurire nisi tacens praesumebat. Quo cum uir Dei tempestate iactatus est mansit ibidem aliquot dies quousque, sepositis tempestatibus, oportunum nauigandi tempus adueniret. Sed parui pendens stultam loci illius religionem uel ferocissimum regis animum qui uiolatores sacrorum illius atrocissima morte damnare solebat, igitur tres homines in eo fonte cum in
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ipotentiᷤᷤ cultũ pia ad monitione ꝑduxerat.
emtauit idem uirdi ultra francoꝵ regnifines
cȩlestis doc trinȩ flumina diriuare. Nã tc̃ te¬
poris regẽ fri sonĩ rabbodũ cũ sua gente paganũ
humilitats grã benigne suscipiens. nulł tam̃ utȩ
fom̃tiᷤ saxeum eiꝰ cor emoͥlire potuit. Et duĩ apđ̃
eũ uirdĩ fructificare ñ posse agnouit. ad ferocis¬
simoᷤᷤ danoꝵ populoᷤ it̃ euuangelizandi conuertit:
bi tam̃ ut fert᷑ regebat ongend homo omĩ fera
crudelior. ⁊ omi lapide durior Quitam iuben᷑dõ
ueritats p̃conẽ honorifice tractabat. Quidũ obdu¬
ratã morib ⁊ idolatrie deditã. ⁊ nullã meliors iu¬
te spẽ habentẽ offendit. acceptiꝰ tc̃ triginta eiꝰdẽ
patriȩ pueris. ad electoᷤ adõ poplo regni francoꝵ
reuerti sestinauit. S in eo ipso itinere catexizi¬
to esdẽ pueroᷤ. uite. fonte abluit. nealiqđ ꝓter

Expanded text:
omnipotentis Dei cultum pia admonitione perduxerat.omnipotentis Dei cultum pia admonitione perduxerat.emptauit quoque uir Dei ultra Francorum regni fines caelestis doctrinae flumina diriuare. Nam tunc temporis regem Fresonum Rabbodum cum sua gente paganum humilitatis gratia benigne suscipiens, nullis tamen uitae fomentis saxeum eius cor emollire potuit. Et dum apud eum uir Dei fructificare non posse agnouit, ad ferocissimos Danorum populos iter euangelizandi conuertit. Ibi tamen, ut fertur, regnabat Ongendus, homo omni fera crudelior et omni lapide durior, qui tamen, iubente Deo, ueritatis praeconem honorifice tractabat. Qui dum obduratam moribus et idolatriae deditam et nullam melioris uitae spem habentem offendit, acceptis tunc triginta eiusdem patriae pueris, ad electos a Deo populos regni Francorum reuertere festinauit. Sed in eo ipso itinere catezizatos eosdem pueros uitae fonte abluit ne aliquod propter
Abbreviated transcription (Latin):
t quod cũq uoluit. uł petit aut in patrocimis scoꝵ
aut in reb ecclesiasticis cũ tota mentis a lacritate
tradidit illi. Firmatũq benedictione donis di¬
tatum. cum salutarib preceptis. iterum in opus
euuangłii remisit. Ac ceptaq a postolicȩ auc tori¬
tatis benedichone. cũ maiori fidutia de uotus
uerbidĩ predicatorid ad p̾fatum francoꝵ ducẽ
regressus est. Qui gũlcũ summa honoris mag¬
nisicentia receptũ. cum sue potestatis iussione
in opus euuangłii direxit. Mlaxime inboreali¬
b regnisui parͦtib qͦ eatenus obraritatem doctoꝵ.
uł duritiam habitatoꝵ fidei flamma minus re¬
lucebat. eo uirdĩ instantius illis in regionib semi¬
na uitȩ sparserat. qͦ plus necessarium antiquam
ignorantiȩ famem depellere ꝑ spererat. Qualem
diuina grã adiuuante illis in locis fructũ fecis
la quos adueritatis agnĩtionem ⁊ ad unius dĩ¬

Expanded text:
et quodque uoluit uel petiuit aut in patrociniis sanctorum et quodque uoluit uel petiuit aut in patrociniis sanctorum aut in rebus ecclesiasticis cum tota mentis alacritate tradidit illi firmatumque benedictione, donis ditatum cum salutaribus praeceptis iterum eum in opus euangelii remisit. 8. Accepta etiam apostolicae auctoritatis benedictione cum maiore fidutia deuotus uerbi Dei praedicator ad praefatum Francorum ducem regressus est. Qui eum cum summa honoris magnificentia receptum cum suae potestatis iussione in opus euangelii direxit maxime tamen in borealibus regni sui partibus quo eatenus ob raritatem doctorum uel duritiam habitatorum fidei flamma minus relucebat. Eo uir Dei instantius illis in regionibus semina uitae sparserat, quo plus necessarium antiquam ignorantiae famem depellere perspexerat. Qualem, diuina gratia adiuuante, illis in locis fructum fla, quos ad veritatis agnitionem, et ad unius
Abbreviated transcription (Latin):
sua sit. qđ uir dĩ uerecundȩ negauit. Iandem om̃i¬
um unanimitate uictus & qđ maius dĩ dispensatio¬
ne coactis. consentit. magisq uolens plurimoꝵ hu¬
militer obȩdire consilio: quam suã ꝑtinaciter de¬
fendere uoluntatẽ. Et sic cum honorifica legatione
& munerib apłics auctntatit condignis. romã
diret tis est. Sed die quarta pͥusquã illo ueniret.
beatissimus apłicis angłica in somnis responsione
ad monituᷤ ẽ ut illũ cum sum mo honore suscepisset.
& qđ multarum e̾e̾t animarũ illuminator futimꝰ
adõ electuᷤ. & ad hoc uenisset. ut abeo summi sacerdo¬
tu honorem suscepisset. nichilq ei negandum e̾e
quic quid petisset. Qua fac tuᷤ apłicꝰ ad monitione cer¬
tus. cum magno gaudio. ce summo honore eum susce¬
pit. Et ut in eo fidei agnouit feruorem. religio
ad uocatis uenerabilib ad societatẽ ministerii sacer¬
nitate more
pallio dignitatis. &. indumenti confirmauit gła.

Expanded text:
suasit quod uir Dei uerecunde negauit. Tandem omnisuasit quod uir Dei uerecunde negauit. Tandem omnium unanimitate uictus et quod maius est Dei dispensatione coactus consentit, magis uolens plurimorum humiliter oboedire consilio, quam suam pertinaciter defendere uoluntatem. Et sic cum honorifica legatione et muneribus apostolicae auctoritatis condignis Romam directus est. 7. Sed die quarta priusquam illo ueniret, beatissimus apostolicus angelica in somnis responsione admonitus est ut illum cum summo honore suscepisset et quod multarum esset animarum inluminator futurus a Deoque electus et ad hoc uenisset ut summi ab eo sacerdocii honorem suscepisset nihilque ei negandum esse quicquid petisset. Qua factus apostolicus ammonitione certus cum magno gaudio et summo eum suscepit honore et ut in eo fidei agnouit feruorem, religionaduocatis uenerabilibus societatem ministerii sacernitate more pallio dignitatis et indumenti confirmauit gloria
Abbreviated transcription (Latin):
na uite suꝑnę grẽ rore irrigante longe lateq
in agris multoꝵ cordium ad eiꝰ p̃dicationẽ u¬
brimꝰe pullulassent. congaudens p̃dictus francoꝵ
dux pipinus eiꝰ scĩsimum deuotionem .& uerbi di
darissima multiplicatione. maioris ꝓfectu occa¬
sione. prudenti cogitabat consilio eum romam mit¬
tere. ut a domno apostolico scĩssimo Nomine
Sergio. tunc temporis Insummi sacerdotii hono¬
rem ordinaretur. quatinus apłica benedictione
& Iussione accepta. maiori ab eo fisus fidutia robo
mͦ p̃dicabunt. nisi mittantur Qđ cũ uiro dĩ ꝑsua¬
dere tẽptaret. rennuit pͥmũ. nec se tante auc tori¬
tatis honore dignũ eeᷤᷤ referebat. Enumeratisq apłi¬
cȩ sanc tionis p̃ceptis longe inferiorem huic uirtu¬
tũ cathalogo asserebat.Quem egregius inundi
p̃dicator filium suum timotheum erudiens oporte¬
re ep̃m habere. censuit. Dux uͦ contra religiose

Expanded text:
na uitae, supernae gratiae rore inrigante, longe lateque na uitae, supernae gratiae rore inrigante, longe lateque in agris multorum cordium ad eius praedicationem uberrime pululassent, congaudens praedictus Francorum dux eius sanctissima deuotione et uerbi Dei clarissima multiplicatione, maioris profectus occasione prudenti cogitabat consilio eum Romam mittere ut a domno apostolico Sergio, uiro sanctissimo tunc temporis, in summi sacerdotii honorem ordinaretur quatenus apostolica benedictione et iussione suscepta maiori ab eo missus fiducia robormodo praedicabunt, nisi mittantur?» Quod cum uiro Dei persuadere temptaret, rennuit primum nec se tantae auctoritatis honore dignum esse referebat enumeratisque apostolicae sanctionis praeceptis longe se inferiorem huic uirtutum catalogo asserebat quem egregius mundi praedicator filium suum Timotheum erudiens oportere episcopum habere censuit. Dux uero contra religiose
Abbreviated transcription (Latin):
git᷑ uiro dĩ cũ sotiis sicut p̾diximꝰ nauiganti done
ꝓspero cursu ostia reni fluminis uela deposuit. ibiq
optata telluris flatione refocilatisunt: & mox ad
dõ donante. & uerbo fidei crescente: idẽ sc̃s uullibror¬
đ sedẽ episcopatus sui habuit. S qͥa eadẽ gens fre¬
sonum inquo idem ȩdificatũ est castellum cũ
rege rabbodo paganis ad huc ritib sorduit. uisũ
ẽ uiro dĩ frantiam contendere. ac ducem illox ad¬
ire pĩppinum uirũ strenuum. trium phisclarũ.
doctore se. uł sua pͥuare gente. loca ei oportuna
In tra t̾minos regni sui puidens. qͦ potuisset idola¬
triȩ spinas exstrirpare. & purissima uerbi di
semina ꝓ munda noualiaha bundantius spargere.
Ut impleret . ꝓpheticũ illud p̃ceptũ. Nouate.
uob noualta & nolite serere suꝑ spinas. Cũq stu¬
diosisime uir dĩ ꝑ loca singula discurrendo op¬
tatum euuangelizandi opus exerciuisset. & semi¬

Expanded text:
Igitur uiro Dei cum sociis, sicut praediximus, nauiganti, donec Igitur uiro Dei cum sociis, sicut praediximus, nauiganti, donec prospero cursu ostia Hreni fluminis uela deposuit, ibique optata telluris statione refocilati sunt et mox ad Deo donante et verbo fidei crescente, idem sanctus Willibrordus sedem episcopatus sui habuit. Sed quia eadem gens Fresonum, in quo idem aedificatum est castellum, cum rege suo Rabbodo paganis adhuc ritibus sorduit, visum est viro Dei Franciam contendere ac ducem illorum adire Pippinum, virum strenuum, triumphis darum etdoctore se vel suum privare gentem, loca ei oportuna intra terminos regni sui praevidens, quo potuisset idolatriae spinas exstirpare et purissima verbi Dei semina per munda novalia habundantius spargere, ut impleret propheticum illud praeceptum: Novate vobis novalia et nolite serere super spinas. 6. Cumque studiosistatum euangelizandi opus exercuisset et semi
Abbreviated transcription (Latin):
tricesimo.et tertio etatis suȩ anno maioe e gre¬
gio uiro fidei flamma crescebat inpectore. Ita
ut parum ei uidebatur sibi soli tantũmͦ in reli¬
gionis scitate sudasse. si non & aliis quoq inp̃di¬
cationis ueritate prodesset. Audiuit inborealib
mundi partib messem quidẽ multã e̾e̾. s operarios
paucos. Sed ut somnii dõ dispensante ĩmpleretur
ueritas. qđ mater olim deeo se uidisse teftabat᷑ suȩ
conscius uoluntati licet adhuc diuinȩ dispensatio¬
nis ignarꝰ. illas inpartes nauigare cogitauit. & claris¬
sima enuangelice p̃dicationis lucę torpentęs longa
infidelitate p̾opłos si di eet uoluntas in lustrare.
ssumtisq secũ undecĩ frĩb eo fidei feruore armati
Quo ce. ipse nauim conscendit. Quoꝵ aliqͥ postta obp̃¬
dicationis ȩuuangelicȩ Instantiam martyrio coronati
sunt : aliqͥ uͦ episcopatꝰ ordinẽ accipientes. post scȩ̃ p̃¬
dicationis labores in pace quieuerunt.

Expanded text:
taque et tertio aetatis suae anno maior egregio uiro fidei flamma crescebat in pectore ita ut parum ei uidebatur sibi soli tantummodo in religionis sanctitate sudasse si non et aliis quoque in praedicationis ueritate prodesset. Audiuit in borealibus mundi partibus messem quidem multam esse sed operarios paucos. Sed ut somnii, Deo dispensante, impleretur ueritas quod mater olim de eo se uidisse testatur, suae conscius uoluntatis, licet adhuc diuinae dispensationis ignarus illas in partes nauigare cogitauit et clarissima euangelicae praedicationis luce torpentes longa infidelitate populos, si Dei esset uoluntas inlustrare. Adsumptisque secum duodecim fratribus, eo fidei feruore armatos quo et ipse, nauem conscendit. Quorum aliqui postea ob praedicationis euangelicae instantiam martyrio coronati sunt, aliqui uero episcopatus ordinem accipientes, post sanctae praedicationis labores in pace quieuerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
uirdĩ ad suum uisitandi grã monasterilim
& postorationes ad dm̃ & salutatio nes frat̃nas
ce ammonitiones pacificas. circinens singula frm̃
babitacula siqid in ilł em̃dandum fuis set pi¬
us pastor. ex plorare uolens. intrauit qͦq in
cellarium. in qͦ modicũ uini inuna repperit
tunna. in qua suum benedictioni gra cum
oratione in misit baculum. & exiuitꝰ. Sed eadẽ
nocte in eo ipso uasculo uinũ crescere cepit.
& suꝑfundi uasis margine. Hoc cellerarius cer¬
nens in spirata habundantia obstuꝑe fac.tts.
nec cela re audebait quod diuina miscđia perserui fui
benedictionem geri cognoscebat. Crasmane cucur
qđ uidebat. Qui more solito dõ gras agens.
eñs necui transfigurationis głam ante

Expanded text:
us ad suum uisitandi gratia monasterium et post orationes ad Deum et salutationes fraternas et ammonitiones pacificas circuiens singula fratrum habitacula si quid in illis emendandum fuisset pius pastor explorare uolens intrauit quoque in cellarium in quo modicum uini in una repperit tunna in qua suum benedictionis gratia cum oratione immisit baculum et exiuit. Sed eadem nocte in eo ipso uasculo uinum crescere coepit et supereffundi uasis margine. Hoc celerarius cernens insperata habundantia obstupefactus nec celare audebat quod diuina misericordia per serui sui benedictionem geri cognoscebat. Cras mane cucurrquod uidebat. Qui more solito Deo gratias agens msuis praecipientis ne cui transfigurationis gloriam ante
Abbreviated transcription (Latin):
uideret᷑. Sequenti uͦ nocꝰte quesiuit iterũ aditũ. sed
repꝑire ñ potuit. Sic ꝑtriũ nocꝰtiũ currieula fecit.
Tertia uͦ die eũ ĩã fame eruciaret᷑. accessit corã populo
ad fenestrã. & relicto argento confessus ẽ opꝰ suũ. &¬
egressus foras cũ magna uerecundia. nec latuit scelus
qͦd gesserat populis qͥ aderant. Post multũ uͦ tẽporis cog¬
noscens hoc factũ damasus antistes sc̃ȩ sedis apłieȩ. iussit chd¬
ligentius oꝑirifenestrã. ubi & locũ uersib decorauit. &¬

Expanded text:
deretur. Sequenti vero nocte quaesivit iterum aditum, sed deretur. Sequenti vero nocte quaesivit iterum aditum, sed reperire non potuit. Sic per trium noctium curricula fecit. Tertia vero die cum jam fame cruciaretur, accessit coram populo ad fenestram, et relicto argento confessus est opus suum, egressusque est foras cum magna verecundia, nec latuit scelus quod gesserat populis qui aderant. Post multum vero temporis, cognoscens hoc factum Damasus antistes sanctae sedis apostolicae, jussit diligentius operiri fenestram, ubi et versibus decoravit
Abbreviated transcription (Latin):
genteos ex metallo formatos cũ uino qͦd ad oblationẽ sa¬
erificu diuni effert᷑ seeu homineᷤᷤ detulissent. argen¬
tũq ibi remansisse manif estũ ẽ. eũq hodie aconspieientibꝰ
cerni. Sed qͥa iugit̾ mens humana t᷑ pib ex ubescencdisq
cupiditatibꝰ in hiat. Subdiaconꝰ qͥdã iuso ꝑfenestra argen¬
to. cogitat intrase. qͦd postea auaritia impellent ẽ ẽõ¬
pleuit. Nocte enĩ consurgens. ingressus ẽ basilicã sc̃oꝵ.
Deinde ꝑfenestrã ingrediens cellulã. ꝑ obseur itatẽ noc¬
tis palpans manib aliqͦs de urceis capit. Deinde egredi
cũ p̃da cupiens ꝑ nocꝰtẽ totã circuiens. numqu̾a potuit
aditũ unde ingressus fuerat repꝑire. Dato uͦ die dũ oꝑa
sua obtegi conseius sceleris uoluit. iacta illud dñi or̃a¬
culi dictũ. qd om̃is qͥ male agit odit lueẽ. ut ñ manifes¬
tent᷑ oꝑa eiꝰ. occultauit se mangulo cellulȩ tota die ne

Expanded text:
genteos ex metallo formatos cum vino, quod ad oblationem sagenteos ex metallo formatos cum vino, quod ad oblationem sacrificii divini offertur, secum homines detulissent, argentumque ibi remansisse manifestum est, eumque hodie a conspicientibus cerni. Sed quia iugiter mens humana turpibus erubescendisque cupiditatibus inhiat, subdiaconus quidam, viso per fenestram argento, cogitat intra se, quod postea, avaritia inpellente, conplevit. Nocte enim consurgens, ingressus est basilicam sanctorum, deinde per fenestram ingrediens cellulam ac per obscuritatem noctis palpans manibus, aliquos de urceis capit; deinde egredi cum praeda cupiens, per totam noctem circumiens, numquam potuit aditum, unde ingressus fuerat, repperire. Dato vero die, dum opera sua obtegi conscius sceleris voluit iuxta illud dominici oraculi dictum, quod: Omnis qui male agit odit lucem, ut non manifestentur opera eius, occultavit se in angulo cellulae t
Abbreviated transcription (Latin):
multa populis sanitatũ boneficia tribubat᷑ &. ob
hoc etiã eripta suꝑ eos miro oꝑe fabricata ẽ. qͥ in ar¬
cuũ modo transuoluta firmissima stabilitate sub¬
sistit. Deniq cũ adeiꝰ festa popul oꝵ frequentatio con¬
fluocisset. iniquissimiꝰ imꝑator erecꝰto in ulius eripte
introitu pariete coucludi multitudine̾ iussit. &¬
edem harena aclapidib oꝑiri. factꝰq ẽ de suꝑ mons
magnꝰ. idq gestũ certissime. ipsius manif estari
scripta certaminuis. Que eripta diu sub huc uel ar̃ito
ꝑnansit oꝑta. donec urbs romana relictis idolis
cep̃o dño subderet᷑. lam ꝓcedente tẽpore nulli erat
pariete sepulera mrũm crisanti et dariȩ. segregate
parte in alia sẽoꝵ reliquoꝵ cadauera in unũ sunt congre¬
gata. Ferunt tam̃ qđ parieti illi qͥ ẽ in medio positꝰ. fenes
tẽpore qͦ ad sẽa sollem pnia aecedente inclusi urceos ar¬

Expanded text:
multa populis sanitatum beneficia tribuebat. Et ob multa populis sanitatum beneficia tribuebat. Et ob hoc etiam cripta super cos miro opere fabricata est, quae in arcorum modo transvoluta, firmissima stabilitate subsistit. Denique cum ad eius festa populorum frequentatio confluxisset, iniquissimus imperator, erectum in illius criptae introitu parietem, conclusa multitudine, iussit aedem harena ac lapidibus operiri, factusque est desuper mons magnus; idque gestum certissime ipsius manifestant scripta certaminis. Quae cripta diu sub hoc velamento permansit operta, donec urbs Romana, relictis idolis, Christo domino subderetur. Iam procedente tempore iam nulli erat pariete, sepulchra martyrum Crisanti et Dariae segregata, parte in alia sanctorum reliquorum cadavera in unum sant congregata. Verum tamen pariete illo, qui est in medio posittempore, quo ad sancta solemnia accedentes inclusi sunt, urceos ar