comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
huius rei gestȩ ordinem tenuit sed p̃ocapauit. hoc & recor¬
datum antenarrauit. Deniq. hoc sic inter posuit. ut solu¬
ost comine morata senim quasdam parabolas dñi ita hoc
dematre & fr̃ib. eius recordatum int̃posuit : Uenerunt aũ
rursuscum & hinc transitit aloquitur. Factum ẽaũ in quidđ
in unadierum & ipse ascendit in nauiculam & discipulicius.
E thicutiq cumdicit. factumẽ autem inunadiȩrum. satis indi¬
cat. Non necesseesse ut hȩc dies intellegatur inquahoc gestũ
ẽ uelilla quȩ continuo sequitur. Nihilitaq hab& repugnan¬
tiȩ cum ceteris duob quod matheus dematre & fr̃ĩ busdnĩ
XII SEVΙTVR matheus in illodic exiens ibs de donio sedebat
secus mare & congregatȩ sunt adeum turbȩ multȩ : it a
ut in nauiculam ascendens seder &. & omĩs turba stabat in
litore Et locutus est omulta in parabolis dicens : Etcetera

Expanded text:
huius rei gestae ordinem tenuit, sed praeoccupauit hoc et recorhuius rei gestae ordinem tenuit, sed praeoccupauit hoc et recordatum ante narrauit. denique hoc sic interposuit, ut soluost commemoratas enim quasdam parabolas domini ita hoc de matre et fratribus eius recordatum interposuit: uenerunt autem rursus cum et hinc transit, ita loquitur: factum est autem, inquit, in una dierum et ipse ascendit in nauiculam et discipuli eius. et hic utique cum dicit: factum est in una dierum, satis indicat non necesse esse, ut haec dies intellegatur, in qua hoc gestum est, uel illa, quae continuo sequitur. nihil itaque habet repugnantiae cum ceteris duobus quod Mattheus de matre et fratribus domini nXLI. Sequitur Mattheus: in illo die exiens Iesus de domo sedebat secus mare. et congregatae sunt ad eum turbae multae, ita ut in nauiculam ascendens sederet, et omnis turba stabat in litore. et locutus est eis multa in parabolis dicens, et cetera
Abbreviated transcription (Latin):
in aliud ꝑgit lucas. in quoutrum ordinemrerum gestarum
seru auerit incertum ẽ it a enim conectit. Cum loquere¬
haec loque r&ur necessa riocoger& intellegere hocordi¬
ne nontantũ a se fuisse narrata. uerum & ad nõgesta.¬
Ci SEQVTVR ergo matheus & dicit. Ad huc eoloquente ad
turbas & eece mater eius & fr̃s stabant foris quȩrentes
loquier. & cetera usq ad illudubiait: quicum que enim
fecerit uoluntatem patris mei quuncȩlis est: ipse meus
intellegere debemus. p̃misit enim cum ad hoc narran¬
dum transir&. Adhuc eo loquente ad turbas. Quidẽ
autem adhucni sullud quod loquebatur : non enim
dixit & eo loquente ad turbas. ecae matereius & frs̃.
sed adhuc coloquente cum dicio cogit intellegi.
hec loquente quȩ superius indicabat namꝰ & marcus
quȩ in codem textu sermonis dñi & matheus prolixius mar¬
co & lucas prolixius matheo posuerunt. luc as autem non

Expanded text:
in aliud pergit Lucas: in quo utrum ordinem rerum gein aliud pergit Lucas: in quo utrum ordinem rerum geseruarit incertum est. ita enim conectit: et cum loquerehaec loqueretur\', necessario cogeret intellegere hoc ordine non tantum a se fuisse narrata, uerum et a domino gesta. Sequitur ergo Mattheus et dicit: adhuc eo loquente ad turbas ecce mater eius et fratres stabant foris quaerentes loqui ei, et cetera usque ad illud ubi ait: quicumque enim fecerit uoluntatem patris mei qui in caelis est, ipse meintellegere debemus. praemisit enim, cum ad hoc narrandum transiret, adhuc eo loquente ad turbas. quid est autem adhuc nisi illud quod loquebatur? non enim dixit \'et eo loquente ad turbas ecce mater eius et fratres. sed adhuc eo loquente cum dicit, cogit intellegi \'haec loquente quae superius indicabat. nam et Marcus quibusdam, quae in eodem textu sermonis domini et Mattheus prolixius Marco et Lucas prolixius Mattheo posuerunt. Lucas autem non
Abbreviated transcription (Latin):
dus exiens ab homine. sedit &inuenit mundatamdo¬
mum. Post mulierem ergo illam cum dicer& responsũ
eẽ turbis designo quod dece loquȩrebant interposita simi¬
litudine deio hanne proph&ȩ de in decontinuato sermo¬
ne ipsius dnĩ commemorat dictum de regina austri& de
nin euitis ita aliquid potius com memorauit quod ma¬
theus tacuit. quam aliquid preter mis it corum quȩ
hocloco illenarrauit. Quis autem nonuide at suꝑ fluo
queri quo illa ordine dñs̃ dixerit : cum& hoc discere
debeamus ꝑ cuangelistarum excellentir simam aucto¬
ritatem non et̃ mendacium. siquis qua in hocordine
cuius quam sermonem digesserit quo illea quo processit
cum ipsius ordini nihil intersit adrem. siueita siue
itasit : Et ad huclucas productiorem hunc dnĩ sermo¬
nem indicat & in eoquȩdam commemorat qualia mathe¬
us in sermone illo quiẽ habitus in monte quȩbis dicta intel¬
legimus E tibiscilic& & hic. Terminatoaut̃ istosermone

Expanded text:
dus exiens ab homine, redit, et invenit mundatam dodus exiens ab homine, redit, et invenit mundatam domum. Post mulierem ergo illam, cum diceret responsum esse turbis de signo quod de coelo quaerebant, interposita similitudine Jonae prophetae, deinde continuato sermone ipsius Domini, commemorat dictum de regina Austri, et de Ninivitis: ita aliquid commemoravit quod Matthaeus tacuit, quam aliquid praetermisit eorum quae hoc loco ille narravit. Quis autem non videat superfluo quaeri, quo illa ordine Dominus dixerit; cum et hoc discere debeamus per Evangelistarum excellentissimam auctoritatem, non esse mendacium, si quisquam non hoc ordine cujusquam sermonem digesserit, quo ille a quo processit, cum ipsius ordinis nihil intersit ad rem, sive ita, sive ita sit? Et adhuc Lucas productiorem hunc Domini sermonem indicat, et in eo quaedam commemorat, qualia Matthaeus in sermone illo qui est habitus in monte , quae bis dicta intelligimus, et ibi scilicet, et hic. Terminato autem isto sermone,
Abbreviated transcription (Latin):
rimus quem ad modum intellegamur ubicumque scriptu¬
rarum legerimus digitum dĩ: in aliis autem quȩ non
hic dicunt marcus & lucar nulla controuersia est.
nec in hisquȩ aliquanto aliterdicunt quia eadẽ sententiaẽ
UIIII Sequitur matheusdicit. Tunc responderunt eiquidã
describis & phariscis dicentes. magist̃uolumus a te
signum uidere. & ceterausq. ad illudubi ait. Sicerit & ge¬
nerationi huic pessimȩ: hȩc etiam &lucas narrat eoquidẽ
loco : sed aliquanto dispariordine : Namillud quod petier̃
signum ad ñõ decelo supra commemorauit postillud de
muto miraculum & nonibir& ulit quodeis ab hoc dm̃ res¬
pondiss& sed postea cum turbȩ concurrissent dicit hoc
fuisse responsumeis. quosd at intellegi superius a se com¬
memoratos quod decelosiꝗnum querebant & hoc atd nectet
poste aquam int̃ posuit inter mulierȩ̃ quȩ dixit dño
Beatusuenter qui teportauit. hancaut̃ mulieꝑe minter.¬

Expanded text:
rimus, quemadmodum intellegamus ubicumque scripturimus, quemadmodum intellegamus ubicumque scripturarum legerimus digitum dei. in aliis autem quae non hic dicunt Marcus et Lucas nulla contrauersia est, nec in his quae aliquanto aliter dicunt, quia eadem sententia est. SequiturMattheus et dicit: tunc responderunt ei quidam de scribis et Pharisaeis dicentes: magister, uolumus a te signum uidere, et cetera usqnerationi huic pessimae . Haec etiam Lucas narrat eo quidem loco, sed aliquanto dispari ordine . Nam illud quod petierunt signum a Domino de coelo, supra commemoravit post illud de muto miraculum: et non ibi retulit, quid eis ad hoc Dominus respondisset; sed postea cum turbae concurrissent, dicit hoc fuisse responsum eis, quos dat intelligi superius a se commemoratos, quod de coelo signum quaerebant: et hoc annectit posteaquam interposuit de muliere quae dixit Domino, Beatus venter qui te portavit. Hanc autem mulierem inter
Abbreviated transcription (Latin):
sed non exeo quod aliquid tac&. de alio dicere put andusẽ
Faenim sequentia &iamipse contex̃ quȩ matheur
XUIII SEQuΙt VR matheus dicens. Etstupe bantom̃s turbȩ
& dicebant. Numquid hic est filius dauid: pharisȩiaut̃
audientes dixerunt. Nic noneicit demones nisi in belrebub
principȩ daemoniorum Iħs autem sciens cogitationescorũ
dixitens. Omnem reqnum diuisum contra sede solabatur.
& cetera us que adillud ubiait. exuerbistuis iustificaberis
& ex uerbistuis condemnaberis. Marcus non ex occasio¬
ne illius muti subicit dic tum deiħu quod inbel rebubeicit
dȩ monia. Sed post aliaquȩdam quȩ solus commemorat
hoc quoq sub nectit. siue alioloco id recolens & adiungens.
siueali quid pretermittens & deinde adhunc ordinem
rediens. luca sautem pene totidem uerbis hocdicit qđ
matheus. Et quod digitum dĩ appellat spm̃dĩ. Ab eadẽ
sententia non recedit quinpotius & aliquid doc&: ut noue¬

Expanded text:
sed non ex eo quod aliquid tacet de alio dicere putandus est, sed non ex eo quod aliquid tacet de alio dicere putandus est, ea enim sequentia etiam ipse contexit quae Mattheus. XXXVIII. Sequitur Mattheus dicens: et stupebant omnes turbae et dicebant: numquid hic est filius Dauid? Pharisaei autem audientes dixerunt: hic non eicit demones nisi in Belzebul principe demoniorum. Iesus autem sciens cogitationes eorum dixit eis: omne regnum diuisum contra se desolabitur, et cetera usque ad illud ubi ait: ex uerbis tuis iustificaberis et ex uerbis tuis condemnaberis. Marcus non ex occasione illius muti subicit dictum de Iesu quod in Belzebul eicit demonia, sed post alia quaedam quae solus commemorat hoc quoque subnectit, siue alio loco id recolens et adiungens, siue aliquid praetermittens et deinde ad hunc ordinem rediens. Lucas autem paene totidem uerbis hoc dicit quod Mattheus, et quod digitum dei appellat spiritum dei, ab eadem sententia non recedit, quin potius et aliquid docet, ut noue
Abbreviated transcription (Latin):
cepiteis ne manifestum eum facerent. ut ad impler& ur
quod dictumẽ ꝑhesaiam proph& amdicentem &cetera
usq ad illud ubi ait. Et in nomine eius gentes sperabunt.
Hoc solus iste commemor at. illiduoma lium prexeruntor¬
dinem sanerei. gestȩ uid&ur marcus aut̃ ali quantulum
tenuisse : quidicit iħm cognꝗta maligna aduersum se
dis positionem iudeorum secensis se ad mare cumdiscipulis
suis & ad eum turbas confluxissc. sanasse camplur¬
mos. Vnde auteni coepit in aliudire : non quodor di¬
nem sequer&ur uixappar&. utrum ubi dicit conuenisse
adeum turbas. Potuit enim hocetiam alio tempore
anubi dicit ascendit in montem quõ & lucas uidetur comme¬
morare dicens. factumẽ aut̃ in illis diebus. ex iit in
montem orare. Dicit̾enim millis diebus. satis ostendit
non continuo factum
.uii. matheus ergo sequitur & dicit. Tunc oblatus esteidȩ
& uider&: hoc nonisto ordine sed postalia multa lucas
commemorat & mutum dicit tantum non etiam cȩcum.

Expanded text:
m eum facerent, ut adimpleretur quod dictum est per Esaiam prophetam dicentem, et cetera usque ad illud quod ait: et in nomine eius gentes sperabunt. hoc solus iste commemorat, illi duo in alia perrexerunt. ordinem sane rei gestae uidetur Marcus aliquantulum tenuisse, qui dicit Iesum cognita maligna aduersum se dispositione Iudaeorum secessisse ad mare cum discipulis suis et ad eum turbas confluxisse, sanasse eum plurimos. unde autem coeperit in aliud ire, non quod ordine sequeretur, uix apparet, utrum ubi dicit conuenisse ad eum turbas -potuit enim hoc iam et alio tempore — an ubi dicit: ascendit in montem. quod et Lucas uidetur commemorare dicens: factum est autem in illis -diebus, exiit in montem orare; dicendo enim in illis diebus satis ostendit non continuo factum. XXXVII. Mattheus ergo sequitur et dicit: tunc oblatus est ei demqueretur et uideret. hoc non isto ordine. sed post alia multa Lucas commemorat et mutum dicit tantum. non etiam caecum.
Abbreviated transcription (Latin):
gauerint dnm̃ scilic& sabbatocurare. deinde quodm
rentium: constituerit in medio illum quam fuerat sa¬
naturur & inter rogauerit quȩ marcur& lucascum
inter rogasse commemorant : At tuncillis tacentib:
proposu is se similitudinem deouȩ. & conclusisse quod li¬
ce at sabbato bene facere : postremo circum spectiscis
cum ira sicutm arcus dicit. constristatum suꝑ cȩcitatẽ
cordis corum dixisse homini ex tendem anum tuam.¬
XXXII. Sequitur matheus it a contexens narrationem suam.
Exeuntes autem pharisei consilium faciebant adueru¬

Expanded text:
gauerint dominum, si licet sabbato curare, deinde quod gauerint dominum, si licet sabbato curare, deinde quod rentium, constituerit in medio illum quem fuerat sanaturus, et interrogaverit quae Marcus et Lucas eum interrogasse commemorant; ac tunc illis tacentibus, proposuisse similitudinem de ove, et conclusisse quod liceat sabbato bene fcum ira, sicut Marcus dicit, contristatum super caecitatem cordis eorum dixisse homini, Extende manum tuam. Sequitur Matthaeus, ita contexens narrationem suam. Exeuntes autem Pharisaei consilium faciebant adver
Abbreviated transcription (Latin):
Nmsilucas aperuis & acalis abbaitim factum fuis sede
sanitate aridȩ manis: proinde quodait matheus:
ftcum in de transiss& uenit insina gogã eorum non
quidem uenit: niscum inde transiste. Sed quo d post
dies insina goga corum uenerit poste aquam a seg& e
illa transit. anrecta continuoq illucierit non expres
sumest. Acꝑ hoc locus datur narrationilucȩ quidic̃
aliosabbato huius manum sanatam. Sed potest mo¬
uere quomodomatheus dixerit quodipsi in terrogaue¬
rint dnm̃ scilic& saba tocurare. uolentes inuenire accu¬
sandi occasionem ipse uero illis deoueproposuerit si¬
mili tud inem dicens. Quis eritex uobis homo qui habeat
ouem unam & siçce ciderit hȩc sabbatis in foueamnon
necebit & leuabiteam: Quanto meliorest homo oue:
Itaque lic& sabbatis bene facere. Cum marcur& lucas
illos potius ad nõ in terro gatoseẽ ꝑhibeant. Lic&
sabbato bene facere Ammale: Animã saluã facere
anꝑdere : It a que intellegendumẽ quod pͥriur interro¬

Expanded text:
nisi Lucas aperuisset alio sabbato factum esse de sanitate aridae manus: Proinde quod ait Matthaeus, Et cum inde transisset, venit in synagogam eorum, non quidem venit nisi cum inde transisset, sed post quot dies in synagogam eorum venerit, posteaquam a segete illa transivit, an recta continuoque illuc ierit, non exprsum est. ac per hoc locus datur narrationi Lucae, qui dicit alio sabbato huius manum sanatam. sed potest mouere, quomodo Mattheus dixerit, quod ipsi interrogauerant dominum, si licet sabbato curare, uolentes inuenire accusandi occasionem, ipse uero illis de oue proposuerit similitudinem dicens: quis erit ex uobis homo qui habeat ouem unam, et si ceciderit haec sabbatis in foueam, nonne tenebit et leuabit eam? quanto melior est homo oue? itaque licet sabbatis bene facere, cum Marcus et Lucas illos potius a domino interrogatos esse perhibeant: licet sabbato bene facere an male? animam saluam facere an perdere? itaque intellegendum est quod illi prius interro
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsuad& nisicis qui prodiuius crediuolunt mentiri cuanglium
quam duo similia similiterq miracula fecis se ibm Quidaũ
si tcredibilius &quid potius uerum & om̃s fidelis filius cuangelu
facillimeuid& & omnis comentiosus siltem cum admonitus
fueit uł tacendo uł &i amsitacere noluerit cogit ando sibips responđ
IXUI: SEQVIT mathcus & dicit. Cum ad ꝓpinquasi& hiero solrmis
&uenissent bechfage ad montem oliu&i  Tunciħs misit duos

Expanded text:
persuadet nisi eis qui procliuius credi uolunt mentiri euangelium persuadet nisi eis qui procliuius credi uolunt mentiri euangelium quam duo similia similiterque miracula fecisse Iesum. quid autem sit credibilius aut quid potius uerum, et omnis fidelis filius euangelii facillime uidet et omnis contentiosus, saltem cum admonitus fuerit, uel tacendo uel, etiamsi tacere noluerit, cogitando sibi ipse respondet. LXVI. Sequitur Mattheus et dicit: xet cum adpropinquasset Hierosolymis et uenissent Beth
Abbreviated transcription (Latin):
uitibs inquo&iam magis iste sensus appar&. quia & ille archii¬
sinagogus utiq in locoillo nobilis fuit: Procul dubioita que
bartimeusistetimei filius ex aliqua magna felicit ate deiectus.
notissimȩ & famosissime miseriae fuit. quod non solum caecus
uerum &iam: medicus sedebat. Hincẽ ergo quo dipsum solum
uoluit commemorare marcus : cuius inluminatio tamclaram
famam huic mira culo comparauit. quamerat illius nota cala¬
mitas . Luca suero quamuis om̃no codem modo factum
tamen an aliocȩco intellegendusest partom memorart mira culum
&cuisdem miraculi parom modum. Ille quippe hoc factumdicit
cum ad propinquara& hie richo adisticumegre der&ur abhiericho:
Sed nomenciuitatis. & factisi militudo putari suada semelcẽ factũ
sedeuangelistas in hoc siaduer sari quod aliusdic atcum ad pro¬
pinquar& hicricho: ali cumegreder& ab hiericho. Nonsane hoc

Expanded text:
uit Iesus. in quo etiam magis iste sensus appareat, quia et ille archiuit Iesus. in quo etiam magis iste sensus appareat, quia et ille archisynagogus utique in loco illo nobilis fuit. procul dubio itaque Bartimeus iste Timei filius ex aliqua magna felicitate deiectus notissimae et famosissimae miseriae fuit, quod non. solum caecus, uerum etiam mendicus sedebat. hinc est ergo quod ipsum solum uoluit commemorare Marcus, cuius inluminatio tam claram famam huic miraculo conparauit, quam erat illius nota calamitas. Lucas uero quamuis omnino eodem modo factum tamen in alio caeco intellegendus est par commemorare miraculum et eiusdem miraculi parem modum. ille quippe hoc factum dicit. cum adpropinquaret Hiericho, at isti, cum egrederetur ab Hiericho. sed nomen ciuitatis et facti similitudo putari suadet semel esse factum, sed euangelistas in hoc sibi aduersari, quod alius dicat, cum adpropinquaret Hiericho, alii, cum egrederetur ab Hiericho, non sane hoc
Abbreviated transcription (Latin):
rum. dicit tale aliquid & lucas sed: non eoloco & ordo ipse indicat
iterum eẽ candem sententiam ad nõdictam.
Lxequit᷑ matheus : & egredientibus eis abhiericho secut ac̃ cumtur¬
bamulta & ecceduocaeci sedentessecusuiã. audier̃ qui a iħstran¬
sir& & clamaue runt dicentes. dnẽ misererenrĩ filidauid
Etcetera usque ad illud ubiait & confestimuiderunt & secuti sun
eum. Hoc & martus commemorat sed de uno cecofactum
Quȩita soluitur questiout illa soluta est deduobus quilegionem
de monum patiebantur in regionege rasenorũ. nam duoruĩ
&iamcecerum quos modo interposuit unum fuisse not issimum
& in illaciuitate famosissimum.: Ex hoc&iam satis appar&
quod & nomeneius & patriscuis marcus com memorauit. quod
intor superius sanatis ad nõnon facile occurrit. nisicum iairum
archisinagogum &iam nomine expressit cuius filiam resuscita¬

Expanded text:
rum, dicit tale aliquid et Lucas, sed non eo loco, et ordo ipse indicat rum, dicit tale aliquid et Lucas, sed non eo loco, et ordo ipse indicat iterum esse eandem sententiam a domino dictam. Sequitur Mattheus: et egredientibus eis ab Hiericho secuta est turba multa. et ecce duo caeci sedentes secus uiam audierunt, quia Iesus transiret, et clamauerunt dicentes: domine, miserere nostri, fili Dauid, et cetera usque ad illud ubi ait: et confestim uiderunt et secuti sunt eum. hoc et Marcus commemorat, sed de uno caeco factum. quae ita soluitur quaestio, ut illa soluta est de duobus, qui legionem demonum patiebantur in regione Gerasenorum. nam duorum etiam caecorum, quos modo interposuit, unum fuisse notissimum et in illa ciuitate famosissimum ex hoc etiam satis apparet, quod et nomen eius et patris eius Marcus commemorauit, quod in tot superius sanatis a domino non facile occurrit, nisi cum Iahirum archisynagogum etiam nomine expressit. cuius filiam resuscita
Abbreviated transcription (Latin):
& crucifigendum & tertia die resurg&. Tunc accessit ad eũ
mater filiorum rebedeicum filiissuis. adorans & p&ens aliquid
abeo & ceterausq ad illudubiait: sicut filius hominis non
uenit ministrari sedministrare : & dareanimam suam re¬
demptionem promultis: hunc cumillo ordinẽ &iam marcus
ten& filios tebede ꝑhibens dixisse quodabeis non ꝑeos ipsos
sed ꝑmatrem dictumeẽ matheus expressitcum illa corum
uoluntatem adtulis s& ad dñ: undemagis ipsos quamillã
dixisse : quod dictumẽ marcus breuiter intimauit. Deni¬
q & dñs & secundum matheum & secundum marcum ipsis
potius quammatri respondit. Lucas aut̃ poste aquam
ex eodem ordine cominemorauit quȩ de passione & dere sur¬
rectionesua .xii discipulis predixerit. p̃termittit eaquȩ
isti comme morant: post quȩ inter posita occurrunt
ciad hierchum. Quod autem dixc runt matheus & marcus de
princibus gentium qui dominantur subiectis nonita futurum
interillos sed cum quierit maior&iam seruum aliorum futu¬

Expanded text:
it ad eum mater filiorum Zebedaei cum filiis suis adorans et petens aliquid ab eo, et cetera usque ad illud ubi ait: sicut filius hominis non uenit ministrari, sed ministrare et dare animam suam redemtionem pro multis. hunc cum illo ordinem etiam Marcus tenet filios Zebedaei perhibens dixisse quod ab eis, non per eos ipsos, sed per matrem dictum esse Mattheus expressit, cum illa eorum uoluntatem attulisset ad dominum. unde magis ipsos quam illam dixisse quod dictum est Marcus breuiter intimauit. denique et dominus et secundum Mattheum et secundum Marcum ipsis potius quam matri respondit. Lucas autem, posteaquam ex eodem ordine commemorauit quae de passione et resurrectione sua duodecim discipulis praedixerit, praetermittit ea quae isti commemorant, post quae interposita occurrerunt ei ad Hierichum. quod autem dixerunt Mattheus et Marcus de principibus gentium, qui dominantur subiectis, non ita futurum inter illos, sed eum qui erit maior etiam seruum aliorum futu
Abbreviated transcription (Latin):
quod ad eternam uitam ꝑtiner& Queri aũ potest
quo modo binosuo cauerit de nauicuilis piscatores .
primo p&rum& andream. De inde progressus pau¬
lum alios duos filios tebedei sicut narrant matheus
& marcuscumlucas dicat ambaseorum nauiculas
impl& as magna illa captura piscuim. sociosq p&ri
commemor& ia cobum & iohannem filios rebedei uocatos
adadiuuandum cumr&ia extrahere plena non pos¬
sent simulque miratostantam multitud inempisciũ
quȩ captaerat: Etcum p& rotantum dixiss& nolitimere
ex hociam homines eriscapiens. simulcum tamen sub¬
ductis ad terram nauibus sequutos fuisse : Vnde in¬
tellendum hoc primoeẽ factum quodlucas insinuat
nec tunceor ad nõ uocatos. sed tantum petrofuisse

Expanded text:
quod ad aeternam uitam pertineret. Quaeri autem potest, quod ad aeternam uitam pertineret. Quaeri autem potest, quomodo binos uocauerit de nauiculis piscatores, primo Petrum et Andream, deinde progressus paululum alios duos filios Zebedaei, sicut narrat Mattheus et Marcus, cum Lucas dicat ambas eorum nauiculas impletas magna illa captura piscium sociosque Petri commemoret Iacobum et Iohannem filios Zebedaei uocatos ad adiuuandum, cura retia extrahere plena non possent, simulque miratos tantam multitudinem piscium, quae capta erat, et cum Petro tantum dixisset: noli timere, ex hoc iam homines eris capiens, simul eum tamen subductis ad terram nauibus secutos fuisse. unde intellegendum est hoc primo esse factum quod Lucas insinuat, nec tunc eos a domino uocatos, sed tantum Petro fuisse
Abbreviated transcription (Latin):
quemsic uocauerat ut dicer&ei sequereme. Quo enĩ
narrationibus non appar&. quando quidem non
tantumordo uocationis. sed nec ipsa uocatio comine¬
rata estomnium. sed tantumphilippi petri& andreȩ.¬
& filiorum: rebeder& mathei publicani quietiam le¬
ui uocabatur. singillatim tamen ab eo nomen&
primus & solus petrus accepit. Nam filios tebede
non singillatim sed simul ambos appellauit filios
tonitrus saneanim aduertendendum ẽ quod scrip¬
tura cuangelica& apłica. non solum illos xii appellat
discipuloscus sed om̃s quiineum credentes magir¬
teriam eius ad regnum celorum erudi ebantur: ex quo¬
rum multitudine clegit .Xii. quos& a postolos nomi¬
nauit sicut lucascommemorat. ipse quippe paulo
postait. Et de scendens cumillis st&it in loco campes¬
tri & turba discipulorum cius & multitudo copiosa
plebis Non utiq dicer& turba discipulorũ homines

Expanded text:
quem sic uocauerat, ut diceret ei: sequere me? quo enim quem sic uocauerat, ut diceret ei: sequere me? quo enim gelistarum narrationibus non apparet, quando quidem non tantum ordo uocationis, sed nec ipsa uocatio commemorata est omnium, sed tantum Philippi et Petri et Andreae et filiorum Zebedaei et Matthei publicani, qui etiam Leui uocabatur. singillatim tamen ab eo nomen et primus et solus Petrus accepit. nam filios Zebedaei non singillatim, sed simul ambos appellauit filios tonitrui. Sane animaduertendum est, quod scriptura euangelica et apostolica non solos illos duodecim appellat discipulos eius, sed omnes qui in eum credentes magisterio eius ad regnum caelorum erudiebantur. ex quorum multitudine elegit duodecim, quos et apostolos nominauit, sicut Lucas commemorat. ipse quippe paulo post ait: et descendens cum illis stetit in loco campestri et turba discipulorum eius et multitudo copiosa plebis. non utique diceret turbam discipulorum homines
Abbreviated transcription (Latin):
post hoc descendit capharnaum ipse & matercius
& fr̃s ei & discipuli eius & ibi manserunt non multis diȩ
bus. Incertum c̃utrum iamilli ad heserant & ampetrus
& andre as & filii tebedei: Matheus enim primonar¬
rat quod uenerit & habitauerit incapharnaum: Et
postea quod eos den auibus piscantes uocauerit. Iste
autem quod cumillo capharnaum uenerint discipu¬
licius: Anforte matheus quod p̃ter miserat recapi¬
tul auit. qui a non ait ipse posthoc ambulans iuxta
marega lileȩ uidiiduos fr̃r sed sineulla consequentis
temporis differentia : Ambulans aũ inquit iuxta
maregalileȩ uidit duos fr̃&cetera : Pro inde fieripo¬
test ut postea narrauerit quod non postea factũ erat
sed quod prius pt̃ miserat : utcum illo in tellegantur
uenis se capharnaum: quod io hannesdicit & ipsum
& matrem et discipulos eius uenisse. Anpotius alii
discipulii fuerunt sicut eum iã philippus sequebat᷑.

Expanded text:
post hoc descendit Capharnaum ipse et mater eius post hoc descendit Capharnaum ipse et mater eius et fratres eius et discipuli eius et ibi manserunt non multis bus ; incertum est utrum jam illi adhaeserant, etiam Petrus et Andreas et filii Zebedaei. Matthaeus enim primo narrat quod venerit, et habitaverit in Capharnaum; et postea quod eos de navibus piscantes vocaverit: iste autem, quod cum illo Capharnaum uenerint discipuli eius. an forte Mattheus quod praetermiserat recapitulauit, quia non ait ipse post hoc ambulans iuxta mare Galilaeae uidit duos fratres\', sed sine ulla consequentis temporis differentia: ambulans autem, inquit, iuxta mare Galilaeae uidit duos fratres, et cetera? proinde fieri potest, ut postea narrauerit non quod postea factum erat, sed quod prius praetermiserat, ut cum illo intellegantur uenisse Capharnaum, quo Iohannes dicit et ipsum et matrem et discipulos eius uenisse. an potius alii discipuli fuerunt, sicut eum iam Philippus sequebatur,
Abbreviated transcription (Latin):
sedtantum cognouisse quiscẽ tumque miratos ad
propia reme asse : Nam inchana angaliles cum fecis¬
s& dea quauinum: Dicitidem io hannes quod credi¬
derint in eum dispłieiꝰ quoditanarrat. Et die tertio
nuptiȩ facte sunt inchananga lileȩ & erayt mater
ihuibi. Nocatus ẽautem &iħs & discipulieiur adnup¬
nas. Quutiq situnc in eum crediderunt sicut pau¬
lopost dicit non dumerant discipulicum admiptias
uocati sunt. Sed illo more locutionis hocdictumest.
quilo quimur cum dicimus apło pauld̃ intharso
cilicia natum. Neq enim tunciam cratapłs ita
discipulosxpĩ inuitatos adnuptias cum audimus.
non iam discipulos sed qui futurierant discipuli in¬
telle gere debemus: iamenim utiq discipuli xpĩ
erant quando ist anarrata atq. conscripta sunt :
Etideo sic deillis loquut usest temporum p̃teritorũ
narrator quod autem dicit idemio hannes.

Expanded text:
sed tantum cognouisse quis esset eumque miratos ad sed tantum cognouisse quis esset eumque miratos ad propria remeasse? Nam et in Cana Galilaeae cum fecisset de aqua uinum, dicit idem Iohannes, quod crediderint in eum discipuli eius. quod ita narrat: et die tertio nuptiae factae sunt in Cana Galilaeae et erat mater Iesu ibi. uocatus est autem et Iesus et discipuli eius ad nuptias. qui utique si tunc in eum crediderunt, sicut paulo post dicit, nondum erant discipuli, cum ad nuptias uocati sunt. sed illo more locutionis hoc dictum est, quo loquimur, cum dicimus apostolum Paulum in Tarso Ciliciae natum, neque enim tunc iam erat apostolus. ita discipulos Christi inuitatos ad nuptias cum audimus, non iam discipulos, sed qui futuri erant discipuli intellegere debemus. iam enim utique discipuli Christi erant, quando ista narrata adque conscripta sunt, et ideo sic de illis locutus est temporum praeteritorum narrator. Quod autem dicit idem Iohannes:
Abbreviated transcription (Latin):
fuerit locutus ad turbas. hocetiamuidetur distare
quod tantum petram ad nõdictum commemorat
ex hociam homine serisc apiens quod illi ambobus
fratribus dictu meẽ narrar̃. Sed potuitutiq.
prius hoc petrodici cum de capta ingenti multitu¬
dine piscium mirar&ur quodlucas insinuauit & ã¬
bobus postea quod illiduo commemorauerunt.
Illudergo quod deiohanne diximus diligemt̃ consideran¬
dumest. Non enimparua repugnantia put aripo¬
test: cum & locorum plurimum intersit & temporis
& ipsius uocationis. Nam suuxt a iord anemante¬
quam ułr iss& inga lileam ad testimonium iohannis
baptistȩ secutisunt eum duo quorumerat unusandre¬
as qui frm̃ siuim sr monem continuo adduxit adiħmn
quando & nomen ut p&rus uocarctur accepit. quomo¬
do ab aliiscu angelistirdicitur. quod eosingalilea pis¬
cantes nonuenerit atq ad discipula tum uocauerit.
nisiquia intelle gendumest nonsiceos uidisse timc

Expanded text:
fuerit locutus ad turbas. hoc etiam uidetur distare fuerit locutus ad turbas. hoc etiam uidetur distare quod tantum Petro a domino dictum commemorat ex hoc iam homines eris capiens, quod illi ambobus fratribus dictum esse narrarunt. sed potuit utique prius hoc Petro dici, cum de capta ingenti multitudine piscium miraretur, quod Lucas insinuauit, et ambobus postea, quod illi duo commemorauerunt. illud ergo quod de Iohanne diximus diligenter considerandum est; non enim parua repugnantia putari potest, cum et locorum plurimum intersit et temporis et ipsius uocationis. nam si iuxta Iordanen, antequam Iesus isset in Galilaeam, ad testimonium Iohannis baptistae secuti sunt eum duo, quorum erat unus Andreas, qui fratrem suum Simonem continuo ad- . duxit ad legum, quando et nomen ut Petrus uocaretur accepit, quomodo ab aliis euangelistis dicitur, quod eos in Galilaea piscantes inuenerit adque ad discipulatum uocauerit, nisi quia intellegendum est non sic eos uidisse tunc
Abbreviated transcription (Latin):
cus post electionem eorumdem discipulorumnar¬
rat.cum circum ir& galileam & docer& insinago¬
gis eorum. Tuncetiã de socrupetri sed cumpostea cõ¬
memorasse quod p̃termiserat. quamuis non omã¬
In his aũ lucas ei consentit: m at heus uero de isto demonio
nibil nar rauit: desocru aũ p&ri nontacuit:
potest iouere quomodo iob annesdicat non inga¬
lilea sed iuxta iordanem primo andre am sequu
tum eẽ dnm cumalio cuius nom̃ tacetur : Deinde
p&rum ab illo nomen accepisse. Tertiophilippum
uocatum ut eum sequer& ur : Ceteri autem trer
euange listȩ depiscatione uocatoseos dicunt. satis
int̃se conuenienter. maxime matheus & marcus.
Namlucas andream non nominat: Quitamen
in tellegitur in ea naui fuisse secundum mathei
& marci narrationem. quibreuiter hoc ꝑstringunt
quemad modum gestumsit. quod lucasaꝑtius ex¬
plicauit commemorans ibietiã mira culum suꝑ
capturampiscium & quodexips anaui dñs prius

Expanded text:
cus post electionem eorundem discipulorum narcus post electionem eorundem discipulorum narrat, cum circumiret Galilaeam et doceret in synagogis eorum, tunc etiam de socru Petri, sed eum postea commemorasse quod praetermiserat, quamuis non omin his autem Lucas ei consentit —, Mattheus uero de isto demonio nihil narrauit; de socru autem Petri non tacuit, potest monere, quomodo Iohannes dicat non in Galilaea, sed iuxta Iordanen primo Andream secutum fuisse dominum cum alio, cuius nomen tacetur, deinde Petrum ab illo nomen accepisse, tertio Philippum uocatum, ut eum sequeretur. ceteri autem tres euangelistae de piscatione uocatos eos dicunt satis inter se conuenienter, maxime Mattheus et Marcus. nam Lucas Andream non nominat, qui tamen intellegitur in ea naui fuisse secundum Matthei et Marci narrationem, qui breuiter hoc perstringunt, quemadmodum gestum sit, quod Lucas apertius explicauit commemorans ibi etiam miraculum super captura piscium et quod ex ipsa naui dominus prius
Abbreviated transcription (Latin):
cus dedis cipulorum uocatione petri& andreȩ.¬
& paulo postia cobi & iohannis : Sed cumma¬
theus continuo coniunger& narrationẽ prolia
illius sermonis quem inmonte habuit posł quã
multos curauit : & eum multȩ turbȩ secute sunt :
Marcus int̃ posuit alia. quiad ocebateos insinagoga
& stupebant suꝑ doctrinameius. Tunc ipse dixit
quod & matheus postillũ prolixum sermonem
qui a erat docenscos qua si. pestatem habens. & ñ
sicut scribȩ : Narrauit &iam dehomine aquo expul¬
sus est inmundus sp̃s. Demde de socrupetri:¬
Sed postex in hoc aũt loco quemnun consideramꝰ
Idemmatheus postuocationẽ discipulorum.
Quibus piscantibus iussit ut eum seque rentur. Nar¬
rat eumcircumisse galileam docentem insina gogis.
& predicantem eu angelium & sanante momnem
languorem & collectis  ad illũ turbis ascendis¬
se in montem & usum fuisse illosermone prolixo.
Datergo locum intellegendi tunc facta eẽ quȩ mar¬

Expanded text:
cus de discipulorum uocatione Petri et Andreae ecus de discipulorum uocatione Petri et Andreae et paulo post Iacobi et Iohannis. sed cum Mattheus continuo coniungeret narrationem prolixi illius sermonis, quem in monte habuit, posteaquam multos curauit et eum multae turbae secutae sunt, Marcus interposuit alia, quia docebat eos in synagoga et stupebant super doctrinam eius. tunc ipse dixit quod et Mattheus post illum prolixum serquia erat docens eos quasi potestatem habens, et non sicut Scribae. Narravit etiam de homine a quo expulsus est immundus spiritus; deinde de socru Petrised postea. In hoc autem loco, quem nunc consideramus, idem Mattheus post uocationem discipulorum, quibus piscantibus iussit, ut eum sequerentur, narrat eum circumisse Galilaeam docentem in synagogis et praedicantem euangelium et sanantem omnem languorem et collectis ad illum turbis ascendisse in montem et usum fuisse illo sermone prolixo. dat ergo locum intellegendi tunc facta esse quae Mar
Abbreviated transcription (Latin):
inuinum conuers. one miraculum. Quȩ ominia
aeteri eu angeliste pretermisserunt id contexenter
narrationibus suns quo diłis reuersus sit ingalileam
Vnde intellegitur fuisse interpositos aliquod dier
quibus illa dediscipulis gesta sunt. quimter ponun¬
tur aiohanne. Nonẽ autem contrarium eiloco ub
matheus narratdnm̃ dixissepetro Tuespecrus sup
hanc petram edific abo ecđam meam: Neque enim
hoc nomen tunc acce pisse intellegendus est sed
tunc potius quando ei iohannes dictum eẽ comine¬
morat tuuocaberis coephas. quod interp̃tat̃petrus.
ut cum hoc nomine appellar&. postea dns̃ dicens¬
ei.iam dictumerat anteatuuo caberis. Demndec̃te¬
xit narrationemmat heus & dicit. Et relicta auita¬
te naz a rephuenit & habitauit in cafarnaum mari¬
timam infinibus ⁊ ab ulon & neptalim& cetera¬
quous que sermo termin& ur quem habuit in mon¬
te. in quocontextu narrationis ad testatureimar¬

Expanded text:
in uinum conuersione miraculum. quae omnia in uinum conuersione miraculum. quae omnia ceteri euangelistae praetermiserunt id contexentes narrationibus suis, quod Iesus reuersus sit in Galilaeam. unde intellegitur fuisse interpositos aliquot dies, quibus illa de discipulis gesta sunt, quae interponuntur a Iohanne. non est autem contrarium ei loco, ubi Mattheu narrat dominum dixisse Petro: tu es Petrus et super hanc petram aedificabo ecclesiam meam. neque enim hoc nomen tunc accepisse intellegendus est, sed tunc potius, quando ei Iohannes dictum esse commemorat: tu uocaberis Cephas, quod interpretatur Petrus, ut eum hoc nomine appellaret postea dominuei iam dictum erat antea tu uocaberis. Deinde contexit narrationem Mattheus et dicit: et relicta ciuitate Nazareth uenit et habitauit in Catimam in finibus Zabulon et Neptalin, etquo usque sermo terminetur, quem habuit in monte. in quo contextu narrationis adtestatur ei Mar
Abbreviated transcription (Latin):
regnaterrȩ prius de monstrata sint ei : & postea i
pinnam tem plileuatus sit. Anhoc prius & illud
postea nihiltamen adrem dumomnia factaeẽ
manifestum sit : & quod aliis uerbis casdem senten¬
tias lucas explicat. non semꝑ commendandum ẽ
quamnihil depereat ueritati marcs autem ad¬
sit quidueres ponderit. ltem quodlucas p̃t̃misit.
istenontacuit quod angeliministrabant illi. Io¬
hannes uero totumiste locumpre termisit
Scquitur narrans mathcus. Cum aũ audis¬
set quodiohannes traditus eẽ t secessit ingalileã
hoc& marcus dicit. hoc & lucas. Sedlucas deiohan¬
ne traditonibil hoclo codicit. lohanne saũ euangelista
Orius quamir& iħs ingalileam dicit petrum& andrtam
mansis secum illo unodie & tunc petronomenin posi¬
tum cum antea symonuocaretur. Sequenti item dic
iam uolentem exire ingalilcam. Inuenis sephilippũ
ingalile a constitutum fecissc illud inchana .. de aq̃.

Expanded text:
regna terrae prius demonstrata sint ei et postea in regna terrae prius demonstrata sint ei et postea in pinnam templi leuatus sit, an hoc prius et illud postea. nihil tamen ad rem, dum omnia facta fuisse manifestum sit; et quod aliis uerbis easdem sententias Lucas explicat, non semper commendandum est, quam nihil depereat ueritati? Marcus autem adsit quidue responderit. item quod Lucas praetermisit, iste non tacuit, quod angeli ministrabant illi. Iohannes uero totum istum locum praetermisit. XVII. Sequitur narrans Mattheus: cum autem audisset quod Iohannes traditus esset, secessit in Galilaeam. hoc et Marcus dicit, hoc et Lucas; sed Lucas de Iohanne tradito nihil hoc loco dicit. Iohannes autem euangelista, priusquam iret Iesus in Galilaeam, dicit Petrum et Andream mansisse cum illo uno die et tunc Petro nomen inpositum, cum antea Simon uocaretur. sequenti item die iam uolentem exire in Galilaeam inuenisse Philippum in Galilaea constitutum fecisse illud in Cana de aquae
Abbreviated transcription (Latin):
columbam uiditdescendentem suꝑ cum. quȩrendũ
ẽ quomodo dixerit uenientiut baptitare . tur. ego
agis ate debcobaptizari. hocenim dixit antequã
columba descender& ex quo appar& quamuis eũ
iam noss& Nametiã in utero matris exultauit
cum adhelis a bethmaria ueniss&. aliquid tamen
in eo quod non dum nouerat columbȩ descensione
didicisse quodipse scilic& baptiza r& in spũ scõ. pro¬
pria quadam & diuina potestate. ut nullus homo¬
qui accepiss& adõbaptis mumetiamsi aliquem bapti¬
tordixitei: Si filius dĩes dicut lapidesistipanes. fiant.
Quires pondens dix̃. Scriptumẽ noninpane solouiuit
homo sedi nomniuerbo quod procedit dooredĩ. & cetera
us que adid quod dictum est: Tuncreli quidcum dia¬
bolus & ecce angeli accesserunt & ministrabantei:
Totum hoc similiter lucas narrat. & sinoneodemordi¬
ne: unde incertum ẽ quid prius factum sit. utrum

Expanded text:
columbam uidit descendentem super eum, quaerendum columbam uidit descendentem super eum, quaerendum est, quomodo dixerit uenienti, ut baptizaretur: ego magis abs te debeo baptizari; hoc enim ei dixit, antequam columba descenderet.. ex quo apparet, quamuis eum iam nosset — nam etiam in utero matris exultauit, cum ad Elisabeth Maria uenisset —, aliquid tamen in eo, quod nondum nouerat, columbae descensione didicisse, quod ipse scilicet baptizaret in spiritu sancto propria quadam et diuina potestate, ut nullus homoaccepisset a deo baptismum, etiamsi aliquem baptitor dixit ei: si filius dei es, dic, ut lapides isti panes fiant. qui respondens dixit: scriptum est: non in pane solo uiuit homo, sed in omni uerbo, quod procedit de ore dei, et cetera usque ad id quod dictum est: tunc relinquit eum diabolus et ecce angeli accesserunt et ministrabant ei. totum hoc similiter Lucas narrat, etsi non eodem ordine. unde incertum est, quid prius factum sit, utrum
Abbreviated transcription (Latin):
cuit mihi. Ex quosatis appar& quilib& euange¬
listarum celestis uocis etiamũba tenuerit. alior
adendem sententiam famili arius explicandã
uerba uari asseut intellegatur hoc dictumȩst
ab omnibus. tam quam dicer&ur. inte placitũ
meum constitui. hocẽ pertege rere quod mihi
plac& : illud uero quod non nulli codices habeñt
secundum lucam. hocillauoces onuis se quod in
ueniri ꝑhibeatur : Tamensi aliquibus fidedignis
exempla ribus confirma ripossit quid aliud quã
utrumq intellegendum est quod lib& uerborum
ordine decelo sonuisse :
Quod autt̃ secundum iohannem de columba dr̃.
non quando factumẽ narratur. sed uerba iohannis
baptistȩ referuntur comme inorantis quid uide¬
rit. in quo queritur. quem ad modum dictum sit.
& ego non nouerã eum sedquimisit mebaptizare
in aqua illemihi cdhxit. Suꝑquemuideris spm̃der¬
cendentem & manentem suꝑ eum hicẽ quibap¬
tizat inspuscõ. Sienim tunceum cognouit cum

Expanded text:
cuit mihi. ex quo satis apparet, quilibet euangecuit mihi. ex quo satis apparet, quilibet euangelistarum caelestis uocis etiam uerba tenuerit, alios ad eandem sententiam familiarius explicandam uerba uariasse, ut intellegatur hoc dictum esse ab omnibus, tamquam diceretur in te placitum meum constitui\', hoc est per te gerere quod mihi placet\'. illud uero quod nonnulli codices habent secundum Lucam hoc illa uoce sonuisse quod in pueniri perhibeatur, tamen si aliquibus fide dignis exemplaribus confirmari possit, quid aliud quam utrumque intellegendum est quolibet uerborum ordine de caelo sonuisse? Quod autem secundum Iohannem de columba dicitur non quando factum est narratur, sed uerba Iohannis baptistae referuntur commemorantis, quid uiderit. in quo quaeritur, quemadmodum dictum sit: et ego non noueram eum, sed qui mi ille mihi dixit: super quem uideris spiritum descendentem et manentem super eum, hic est qui baptizat in spiritu sancto. si enim tunc eum cognouit, cum
Abbreviated transcription (Latin):
qui audiebant indic aretur quod ipse eẽfilius di.
atqueita dictum referre uoluit Tuesfilius incus
acsullis dicere tur. hicest filius meus non enim
xpõ indicaba tur quod sciebat. Sedaudie bant
qui aderant. propter quosctiam ipsauox factaẽ:
iam uero quod alius dicit inquomihi conplacui
Alius in te conplacui. Aliusinte complacuit mihi:
Siqueris quodhorum inillauoce sonuerit. quod
lib& accipe dum mod o intellegas cosquinone a¬
dem loquut ione retulerunt eandem retulisse
sententiam quȩ diuersitas loquutionum.
Ad hocetiam ut ilis est: neunomodo dictum minus
intellegatur. & aliter quamseres hab& inter¬
p̃tetur. Qułd enim dictum ẽ inquomihi conpla¬
cui. siue litquis it a intellegere ut ds̃ infilio sibi
placuis seuid eatur. ad mon&ur. exeo quod dic¬
tumest inte conplacui. Sirur sus ex hocuno in¬
tellegat quisq. infiliopatremplacuisse homini¬
bus ad monetur ex eoquoddictumẽ inteconpla¬

Expanded text:
qui audiebant indicaretur, quod ipse esset filius dei, qui audiebant indicaretur, quod ipse esset filius dei, adque ita dictum referre uoluit tu es filius meus, ac si illis diceretur hic est filius meus. non enim Christo indicabatur quod sciebat, sed audiebant qui aderant, propter quos etiam ipsa uox facta est. iam uero quod alius dicit in quo mihi conplacui, alius in te conplacui, alius in te conplacuit mihi, si quaeris, quid horum in illa uoce sonuerit, quod libet accipiendum, modo intellegas eos qui non eandem locutionem rettulerunt eandem rettulisse sententiam. quae diuersitas locutionum ad hoc etiam utilis est, ne uno modo dictum minus intellegatur et aliter, quam se res habet, interpretetur. quod enim dictum est in quo mihi conplacui, si uelit quis ita intellegere, ut deus in filio sibi conplacuisse uideatur, admonetur ex eo quod dictum est in te conplacui. si rursus ex hoc uno intellegat quisque in filio patrem placuisse hominibus, admonetur ex eo quod dictum est in te conpla
Abbreviated transcription (Latin):
atedebeo baptizari & tuuenis ad me : Respondens
aute miħs dixitei: Sine modo: Sic enim decet
nos implere omnem iust itiam. Tunc dimisit eũ
Adtestantur & ceteri uenis se iħm adiohannem
baptiz atum autem trescom memorant. sed ta¬
cent quod matheus ait dixis se dño iohannem uel
iohannidnõ respondisse.¬
XV deinde sequitur. matheus baptiratus autem con¬
festim ascendit deaqua & aꝑtisunt eiceli &uidit
spm̃dĩ descendentem sicut columbamuenientẽ
suꝑse : & ecceuox decelis dicens. hicẽ filius meus
dilectus in quomihi conplacui. Hoc& alii duo
marcus & lucassimiliter narrant. Sed deuer¬
bis uocis quȩ decelo facta est uanant loquutionẽ
Salua tamen sententia Quodenimmatheus ait
dictum hice filius meus dilectus. & aluduodi¬
cunt tues filius meus dilectus. Ad candem sen¬
tentiam explicandam ual& sicut superius trac¬
tatumẽ : uox enimaelestis unum horumdixit
sed euangelista ostendere uoluit ad idualere
quod dictum est. hicest filius incus ut illis potiur

Expanded text:
ri et tu uenis ad me? respondens autem Iesus dixit ei: sine modo, sic enim decet nos implere omnem iustitiam. tunc dimisit eum. adtestantur et ceteri uenisse Iesum ad Iohannem. baptizatum autem tres commemorant, sed tacent quod Mattheus ait dixisse domino Iohannem uel Iohanni dominum respondisse. Deinde sequitur Mattheus: baptizatus autem confestim ascendit de aqua. et ecce aperttem sicut columbam uenientem super se. et ecc.e uox de caelis dicens: hic est filius meus dilectus, in quo mihi conplacui. hoc et alii duo, Marcus et Lucas, similiter narrant; sed de uerbis uocis, quae de caelo facta est, uariant locutionem salua tamen sententia. quod enim Mattheus ait dictum hic est filius meus dilectus et alii duo dicunt tu es filius meus dilectus, ad eandem sententiam explicandam ualet, sicut superius tractatum est. uox enim caelestis unum horum dixit, sed euangelista ostendere uoluit ad id ualere quod dictum est hic est filius meus, ut illis potius
Abbreviated transcription (Latin):
tes coeperunt uellere spicas & manducare : & cetera
usque adilludubiait. dñs estenim filius hominis &iã
sabbati hoc quoq sine ulla repugnantiȩ questione
comme moratur &a marco & aluca. Sed illi nondicunt
in illo temp̃. Vnde fortassis magis matheus reigestȩ
hicordinem tenuit illi autem recordationis suȩ nisila¬
tius accipitur quod dictum est illotem pore. idest quo
haec multa & diuersage rebantur
AXsequitur ergo mathcus ia narruns. Et um u de tran¬
smias uenit in sinagogãcorum. etecce hosnorit¬

Expanded text:
perunt uellere spicas et manducare, et cetera usque ad illud ubi ait: dominus est enim filius hominis etiam sabbati. hoc quoque sine ulla repugnantiae quaestione commemoratur et a Marco et a Luca, sed illi non dicunt in illo tempore. unde fortassis magis Mattheus rei gestae hic ordinem tenuit, illi autem recordationis suae, nisi latius accipitur quod dictum est illo tempore, id est quo haec multa et diuersa gerebantur. XXXV. Sequitur ergo Mattbeus ita narrans: et cum inde transisset, uenit in synagogam eorum. et ecce homo
Abbreviated transcription (Latin):
lucas aũ in monte quicquam repuqnat grexenĩ
porcorim tammagnus fuit. ut aliquid eius cẽ in mon¬
te. aliquid circamontem. erant enim duo milia
porcorum sicut marcus expressit¬
xui hincergo sequi turmathcus ad huc temporum ordi¬
nem seruans. atque itanarrationem contexit & as

Expanded text:
Lucas autem in monte, quicquam repugnat. grex enim Lucas autem in monte, quicquam repugnat. grex enim porcorum tam magnus fuit, ut aliquid eius esset in monte, aliquid circa montem. erant enim duo milia porcorum, sicut Marcus expressit. Hinc ergo sequitur Mattheus adhuc temporum ordinem seruans adque ita narrati