comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dementiatur . cui plac& mendaciũ: pos sit autem non corde
mentiri. qui ꝑuocem aliud quam est. In animo ita ꝓfestait
maioris mali euitandi causa malũ se ãmittere nouerit: cui
tamen utrũq displiceat Et quihoc as ser̃ atadicunit &iec̃
illud intellegendũ quod scriptũ ÷ quiloquitur ueritatem
incorde suo : qr semꝑ incorde ueritas loquenda est Non aut̃
semꝑ in ore corporis: si aliqua causa cauendi maioris malrali¬
ud quam in animo ÷ uoce ꝓferri exigat: &esse quidem õs
cordir & hoc iam intellegi potest: quod ubi locutio estabi
or̃ ñ ab surde intellegitur : Neo rec tedicer &ur quiloquit᷑
incordesuotusi &õr incorde recte intelleger&ur : quã quã
&eo ipsoloco ubi scriptũ est: Or̃ autem quod mentitur occi¬
dit animã si circũ stantia lectionis consider&ur. non ac
cipiatur fostas se aliud quam or cocdis: obscurũ responsũ

Expanded text:
de mentiatur. cui placet mendacium, possit autem non corde de mentiatur. cui placet mendacium, possit autem non corde mentiri, qui per uocem aliud quam est in animo ita profert, ut maioris mali euitandi causa malum se admittere nouerit, cui tamen utrumque displiceat. et qui hoc asserunt, ita dicunt etiam illud intellegendum, quod scriptum est: qui loquitur ueritatem in corde suo, quia semper in corde ueritas loquenda est; non autem semper in ore corporis, si aliqua causa cauendi maioris mali aliud, quam in animo est, uoce proferri exigat. et esse quidem os cordis ex hoc iam intellegi potest, quod ubi locutio est, ibi os non absurde intellegitur. non recte diceretur: qui loquitur in corde suo, nisi et os in corde recte intellegeretur. quamquam et eo ipso loco, ubi scriptum est: os autem. quod mentitur, occidit animam, si ccipiatur fortasse aliud quam os cordis. Obscurum enim responsum
Abbreviated transcription (Latin):
huius uitae sumer& inlicitum aliquid se facere arbitrari ::
Porse tamen laudabilus nonfieri in a postolo paulo satis de monstra¬
tũ est: quicum dicer&. cõmunic& autem quicatezszatur uer¬
bo ei qui secatecizat inomnib bonis: &multis locis id salu¬
briter fieri abeis quib uerũ p̃dicatõe ostender & sedtamen
ego inquit nonsum usus hac potestate. Potestatem ergodeđ
dñr cũ ista dicer&. non imperio constrinxit : Itaq pleraq in
uerbis intellegere non ualentes in factis scorũ colligimus
quem ad modũ oposteat accipi: quod facile in aliam pastẽ
ducer&ur Nisi exemplo reuo car&ur : sic ergo quod scrip¬
tum est: os autem quod mentitur occidit animam. De quo o¬
re dixerit queritur : plerũq: enĩ scriptura cũ õsdicit᷑ con¬
ceptaculũ ipsum cordis significat aibi plac& & decernitur quic¬
quid &icõ ꝑuocem cumuerum loquimur renuntiatur.: ut coe¬

Expanded text:
uitae huius sumeret, inlicitum aliquid se facere arbitraretur. uitae huius sumeret, inlicitum aliquid se facere arbitraretur. posse tamen laudabilius non fieri in apostolo Paulo satis demonstratum est. qui cum diceret: communicet autem qui catechizatur uerbum ei, qui se catechizat in omnibus bonis, et multis locis id salubriter fieri ab eis, quibus uerbum praedicatur, ostenderet, sed tamen ego, inquit, non sum usus hac potestate. potestatem ergo dedit dominus, cum ista diceret, non imperio constrinxit. ita pleraque in uerbis intellegere non ualentes in factis sanctorum colligimus quemadmodum oporteat accipi, quod facile in aliam partem duceretur, nisi exemplo reuocaretur. Sic ergo quod scriptum eat: os autem, quod mentitur, occidit animam, de quo ore dixerit, quaeritur. plerumque enim scriptura cum os dicit, conceptaculum ipsum cordis significat, ubi placet et decernitur quidquid etiam per uocem, cum uerum loquimur, enuntiatur, ut cor
Abbreviated transcription (Latin):
s. pbono ctm aliquam delectatione app&antisiurandum
sicuuillul nolite cogieere detrastino : & noltentaq aorgndrr
quid manduc&er & quidbibatir & quid induamini : Cum
autem uidemꝑ &iprum dnm habiirseloculos quo ea queda¬
bantor matebantur ut seruari porsent adusus ꝓtem po¬
pe necersarios &psos a postolos ꝓcuras se multa fratrũ
indigentiae. Nonsolũ incrastinũ sed &icc̃ in plixius tempus
impendenti famis. sicut in actib a postolorũ legimus : satir
eluc& illa sic intellegenda uit nihil operir nostri tempo¬
ralium adipiscendorũ amore ueltimoce egestatis tam¬
qquã ex nec essitate faciami Item dictum a postolir at nihi
secũ postantes inuia ex euangelio uiuerent : & quoda loco
&iam ipse dnr̃ significauit curhoc dixerit : Cum ad didt:
digni est enim operariur merce desua : libi satir osten dit
ꝑmis sum hoc eẽ non iursũ : Ne foste quihoc facer& ut in
opere p̃dicationis uerbi aliquid ab eis quib p̃dicar & inusus

Expanded text:
um. Sicut illud: nolite cogitare de crastino, et: nolite itaque cogitare quid manducetis et quid bibatis et quid induamini. cum autem uidemus et ipsum dominum habuisse loculos, quo ea quae dabantur mittebantur, ut seruari possent ad usus pro tempore necessarios, et ipsos apostolos procurasse multa fratrum indulgentiae non solum in crastinum, sed etiam in prolixius tempus inpendentis famis, sicut in Actibus apostolorum legimus: satis elucet illa praecepta sic intellegenda, ut nihil operis nostri temporalium adipiscendorum amore uel timore egestatis tamquam ex necessitate faciamus. Item dictum est apostolis, ut nihil secum portantes in uia ex euangelio uiuerent. et quodam loco etiam ipse dominus significauit, cur hoc dixerit, cum addidit: dignus est enim operarius mercede sua. ubi satis ostendit permissum hoc esse, non iussum, ne forte qui hoc faceret, ut in opere praedicationis uerbi aliquid ab eis, quibus praedicaret, in usus
Abbreviated transcription (Latin):
test quisq ad alligoricã significationẽ referrs quatiups
gesta cẽ nemo ambiga iti sicut sunt ferre omnia inlibiuis
uaeristestamenti: Quirenꝰ ali quid ibi audeat asfirinares
ꝑtinere ad figuratã p̃nuntiationẽ: Quippe cũ a postolur &ia
filios abrahae. quosutiq naturali ordine ꝓ pagandi
populi editor eẽ: atq uixisse facillime dicitur
uit Nonenim monstra ꝓdigia nata sunt ut ad signi¬
ficationem aliquam dicant aninum. Duo tam̃ esi¬
menta significare arserit: & beneficiũ illud miri
bile quod dr̃ populo isrł prestitit aderu endos
eos deseruitute qua in acgrpto premebantur:
Poenamq uindietaꝵ cũ initinere peccarrent infigura corrti¬
girsedicat: quae factec inuenies quib: istã regulã deroges
& affirmare p̃sumas ad figuram aliquam non cẽ redigendis
his ergo exceptisea quaem nouo testamento aseis fietaiuant:
ubi morĩ emendatorũ cuidentir nma commendacioe seiale¬

Expanded text:
test quisque ad allegoricam significationem referre, quamuis gesta esse nemo ambigat — sicuti sunt fere omnia in libris ueteris testamenti; quis enim ibi aliquid audeat adfirmare non pertinere ad figuratam praenuntiationem ? quippe cum apostolus etiam filios Abrahae, quos utique naturali ordine propagandi populi editos esse atque uixisse facillime dicitur non enim monstra et prodigia nata sunt, ut ad significationem aliquam ducant animum duo tamen testamenta significare asserat et beneficium illud mirbile, quod Deus populo Israel praestitit ad eruendos eos de servitute, qua in Aegypto premebantur, poenamque vindictae, cum in itinere peccassent, in figura contigisse dicat : quae facta invenies, quibus istam regulam deroges, et affirmare praesumas ad figuram aliquam non esse redigenda? His ergo exceptis, ea quae in Novo Testamento a sanctis facta sunt, ubi morum imitandorum evidentissima commendatio e
Abbreviated transcription (Latin):
na dlum nonseribera ucnio utrũ aliquadello senp turo
mar raueri: Et tamendñr omnino att non iurare pflon
emi conees it ut idlicer & seribentib: sed qr p̃cepti uio¬
lator cum paulũ presestim in epistolir conseriptir auis
editir adipiritalem utam salutemq populorũ nefarestdi¬
poniei. Intelegendum ÷ illud quod portu ÷̃ pmtino ad hoc

Expanded text:
 dum non scriberet, nescio utrum aliqua de illo scriptura narrauerit. et tamen dominus, omnino, ait. non iurare; non enim concessit, ut id liceret scribentibus. sed quia praecepti uiolati reum Paulum, praesertim in epistulis conscriptis atque editis ad spiritalem uitam salutemque populorum nefas est dicere, intellegendum
Abbreviated transcription (Latin):
Dico uobis non iurare omnino: nescilic& iurando ad facili¬
tatem iurandiueniatur x facilitate ad consu&udinẽ Atq
ex consu&udine in ꝑuriũ decidatur : Etideo non inuenitur
iurarse nisi scribens ubi consideratio cautior non hab & linguã
prietipaorm. e booutiq amalo sicutdie tu est: Quod autem anp¬

Expanded text:
dico uobis, non iurare omnino: ne scilicet iurando ad facilidico uobis, non iurare omnino: ne scilicet iurando ad facilitatem iurandi ueniatur, ex facilitate ad consuetudinem atque ita ex consuetudine in periurium decidatur. et ideo non inuenitur iurasse nisi scribens, ubi consideratio cautior non habet linguam praecipitem. et hoc utique a malo, sicut dictum est: quod autem amp
Abbreviated transcription (Latin):
tiuas nuilliũ quam ipsus dñ potentus &excellentus inue¬
nimt muadiyse cu alapa ꝑcus surerr&. Non aut eecealte¬
ram maxillam : sed ait: simale dixi ex ꝓbra demalo siaut̃
bene. Quid me cȩdir: libi ostendit illã preparationẽ alterius
maxille incorde faciendẽ quod &iã apostolus paulus utiq
inquit parier de albate: & tusedes iudicare secundum le¬
gem &x contra legem iuber me ꝑcuti: altissime in tuens.
sacerdotiũ iudaeorũ iamtale factũ fuirse. ut nomine fo¬
rinsecur niter & intrinrecur autem luteis concupiscen¬
tur sorder & : quod transiturũ eẽ uindic tadñi uidebat
inspiritu cũ illud dicer& sedtamen cor paratũ habebat:
Non solum ad alias alapas accipiendar sed &iã quelib&
tormentec ꝓueritate patienda cũ eorũ dilectione aquib:
illa pater&ur : Scriptum est Mcc̃: ego autem dico uobis. ñ
iurare omnino : Iurauit autem ipse apostolus inepistolis
suis & nc ostendit quomodo accipiendũ esr& quod dictum ÷

Expanded text:
ni potentius et excellentius inuenimus. at ipse, cum alapa percussus esset, non ait: ecce altera maxilla, sed ait: si male dixi, exprobra de malo; si autem bene, quid me caedis? ubi ostendit illam praeparationem alterius maxillae in corde faciendam. quod etiam apostolus Paulus utique et te dominus, inquit, paries dealbate; et tu sedes iudicare me secundum legem, et contra legem iubes me percuti? altissime intuens sacerdotium iudaeorum iam tale factum fuisse, ut nomine forinsecus niteret, intrinsecus autem luteis concupiscentiis sorderet: quod transiturum esse uindicta domini uidebat in spiritu, cum illud diceret; sed tamen cor paratum habebat non solum ad alias alapas accipiendas, sed etiam quaelibet tormenta pro ueritate patienda cum eorum dilectione, a quibus illa pateretur. Scriptum est etiam: ego autem dico uobis, non iurare omnino. iurauit autem ipse apostolus in epistulis suis et sic ostendit, quomodo accipiendum esset quod dictum est:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑquasitanda mentien dũ sit: si aut mendaciũ taleest qđ
alicui faciat in iuriã : &iã si abhac inmundicia quã omnes bo¬
inies alihorrens ac d&estantur muniat hominẽ sitrum
& hoc genere mentiendũ sit si talis fiat iniuria ꝑmendaciũ
quae non sit in eo genere in mundiciae dequo nuncagi¬
mus alia quȩ stio est : Nonenĩ iã demendacio quae¬
ritur: sed queritur utrum alicui facienda sit in ui¬
ria &iã non ꝑmendaciũ utilla ab altero in mundi¬
cia repellatur: quod nullo modo putauerim: quã i¬
quam ꝓponantur leuissimȩ iniuriae Aielutiestilla
quam deuno modio amisso supͣ cõmemoraui & multum ꝑ¬
turbent utrũ non debeami facere cuiquã ueltalem in iuriã
siea potest aliur nestuprũ patiatur defendi aut mumri : sed
utdxi alia questioest: Nunc illud quod instituira ꝑ agant.
ba s fad iami d uestuprum patiamur eb aliei ꝑu en eeraditlort
ieuna tionemeciã simentiendo iuulli faciami smuir ab dt qui

Expanded text:
uitanda mentiendum sit. si autem mendacium tale est, quod alicui faciat iniuriam, etiamsi ab hac inmunditia, quam omnes homines abhorrent ac detestantur, muniat hominem, utrum et hoc genere mentiendum sit, si talis fiat iniuria per mendacium, quae non sit in eo genere inmunditiae, de quo nunc agimus, alia quaestio est; non enim iam de mendacio quaeritur, sed quaeritur, utrum alicui facienda sit iniuria etiam non per mendacium, ut illa ab altero inmunditia depellatur: quod nullo modo putauerim. quamquam proponantur leuissimae iniuriae — ueluti est illa, quam de uno modio amisso supra commemoraui — et multum perturbent, utrum non debeamus facere cuiquam uel talem iniuriam, si ea potest alius, ne stuprum patiatur, defendi aut muniri. sed, ut dixi, alia quaestio est. Nunc illud, quod instituimus, peragamus: hoc faciamus, aut stuprum patiamur, vel aliquam exsecrabilem inquinationem; etiamsi mentiendo nulli faciamus injuriam. 26. De qua
Abbreviated transcription (Latin):
est quos ꝓposuimi : unt quisciat aut putat sofalsum dicere
Qideo dic̃ ne fallat: uelut si aliquam uian nouerit obsideri
a latronib: & timens ne ꝑillã ꝑgat homo cuius saluti prospicit
& eum seit sibi ñ credere dicat cãuiam non haberela trones
ad hoc utille non eatidum id eo credit litrone p̃bieẽ quiei nom cro¬

Expanded text:
est, quos proposuimus: unum, qui scit aut putat se falsum dicere est, quos proposuimus: unum, qui scit aut putat se falsum dicere et ideo dicit, ne fallat — uelut si aliquam uiam nouerit obsideri a latronibus et timens, ne per illam pergat homo, cuius saluti prospicit et eum scit sibi non credere, dicat eam uiam non habere latrones ad hoc, ut iliac non eat, dum ideo credit latrones ibi esse, quia
Abbreviated transcription (Latin):
quam scis cẽ uel putas: si aut̃ mendaciũ non est nisi cũ aliquis
Inuntiat uoluntate fallendi non mentitur iste quipꝓter ea fal¬
scit uł putat: unde si appareat fieri posse utaliquis pꝓterca
falsum dicat ne fallat᷑ ille cui dicitur existit aliud econtrario
genus: ꝓpterea uerum dicentis ut fallat: quienĩ uerum ideo
loquitur prsentit sibi ñ credi ideo posse quod dicitur
puteur . Neo uerum dicit ut fallat : Quȩrendũ ergo est quis
potius mentiatur utrum ille quifalsum dic̃ nefallat ia nille qui
uerũ dic̃ ut fallit cũ &ille sciat uel put& falsum sedicere et iste
sciat uel put& uerum sedicere: Iam enim dixim eum quinescit
falsum eẽ quod enuntiat ñ mentiri. si hoc putat uerũ. Eumq poti¬
us mentiri qui &iam uerum enuntiat. Cũ falsum putatiqr ex ani¬
misui sententia iudicandi sunt : deillis itaq non parua questio

Expanded text:
quam scis esse uel putas; si autem mendacium non est nisi cum aliquis quam scis esse uel putas; si autem mendacium non est nisi cum aliquis enuntiat uoluntate fallendi, non mentitur iste, qui propterea falscit uel putat. unde si adpareat fieri posse, ut aliquis propterea falsum dicat, ne fallatur ille, cui dicitur, existit aliud e contrario genus propterea uerum dicentis, ut fallat. qui enim uerum ideo loquitur, quia sentit sibi non credi, ideo utique uerum dicit, putetur, -ideo uerum dicit, ut fallat. quaerendum ergo est, quis potius mentiatur: utrum ille, qui falsum dicit, ne fallat, an ille, qui uerum dicit, ut fallat, cum et ille sciat uel putet falsum se dicere et iste sciat uel putet uerum se dicere. iam enim diximus eum, qui nescit falsum esse quod enuntiat, non mentiri, si hoc putat uerum, eumque potius mentiri, qui etiam uerum enuntiat, cum falsum putat, quia ex animi sui sententia iudicandi sunt. de illis itaque non parua quaestio
Abbreviated transcription (Latin):
ita sit : ẽ nuntiat : ex animieñ su sententia non exrerũ ipsarum
ueritite uel falsitate mentiens aut nonmentienr iudicandur ÷
Potest itaq ille qui falsum ꝓuero enuntiati qđ tam̃ uerũ et̃ opinat᷑
errans dici &xmerariur : mentiens aut̃ ñ rectedicitur aqrcor
duplex cũ enuntiat non hab& nec fallere cupit sed fallitur
Culpa uero mentientis inenuntiando animosuo fallendi cupiditar
uoluntate fallendi quod ñ putat uerum : qđ cũ ei creditur non
utiq fallit quam ur fillere uoluerit: ponsi hactenur fillit quatonus
putatur sta &a nor seuelpitare ut enuntiat : quamquom subtilir s¬
mẽ q̃uaeratur atrum cum ab est uoluntas fallendi abst ommino men¬
dacium quelomi siqutsqs falsum loquenr fasum q̃ uod ẽẽ existumat:
soed taomen fact quia putit sibi ncredisut eo modo falsa fide abster¬
pent eum cui lo quitur. quemsentit sibi nolle oredere hnc eni stu¬
dio non fillendi mentitur si mendacium ÷ enuntiare aliquid aliter

Expanded text:
ita sit, ut enuntiat. ex animi enim sui sententia, non ex rerum ipsarum ueritate uel falsitate mentiens aut non mentiens iudicandus est. potest itaque ille, qui falsum pro uero enuntiat, quod tamen uerum esse opinatur, errans dici et temerarius; mentiens autem non recte dicitur, quia cor duplex cum enuntiat non habet nec fallere cupit, sed fallitur. culpa uero mentientis est in enuntiando animo suo fallendi cupiditas; uoluntate fallendi quod non putat uerum. quod cum ei creditur, non utique fallit, quamuis fallere uoluerit: nisi hactenus fallit, quatenus putatur ita etiam nosse uel putare ut enuntiat. Quamquam subtilissime quaeratur, utrum, cum abest uoluntas fallendi, absit omnino mendacium. Quid enim? si quisque falsum loquens, quod falsum esse existimat, ideo tamen facit, quia putat sibi non credi, ut eo modo falsa fide absterreat eum, cui loquitur, quem sentit sibi nolle credere? hic enim studio non fallendi mentitur, si mendacium est enuntiare aliquid aliter
Abbreviated transcription (Latin):
ritiae uolebat cumanimasua bene facere: suocersit ei
regio & non habeba tubi reconder& fructursuor &
ait quid faciam non habeo quocolligec inueni quid faciam:
diconsilium contralixuricc̃ stulte animatua hac nocto aufe¬
reur absto quae p̃parasti cuiurerunt : Et quo itura est ani

Expanded text:
ritiae volebat cum anima sua bene facere. Successit ei ritiae volebat cum anima sua bene facere. Successit ei regio, et non habebat ubi reconderet fructus suos, et ait: Quid fatiam? non habeo quo colligam. Inveni quidi consilium contra luxuriam: Stulte, anima tua hac nocte auferetur abs te: quae praeparasti, cujus erunt ? Et quo itura est ani
Abbreviated transcription (Latin):
d nõtuo & tibi proderit &filustius: Quod autem maleser¬
uas filuistuis & tibi õberit &illis: Dabis autem postionẽ unam.
qucom unius filii de putasti : Deputant te unum : amplius genuis
ait a postolus: Hiec cedutilitatem uestram dico : Non ut laque
putcorepastem filiorũ habere unum filium amplus & com¬
parar & alia prȩdia : quae possideccs in auernum & ipse & fi¬
lutui: Quid dicat auaritic non hab& clamastis aduerba isteo
loquimini contrecillc̃ : non uos uincat Nonplus ualeat in
cordib uestris: quacm redemptor uester : Non plus ualeat
incorde uestro: qucom ille qui mon& ut sursum cordaha¬
beant: Iam ergo isteom dimittamꝑ luxuria quid dicit:¬
quid fac cumanima tuabene eccedicit &dñs: fac cumanima
tua bene q uod tibi dicebat luxuria: hoc tibidicit iustitias sed
uide & lic quomodo dicatur: sicum animatua iur facerebo¬
ne ad tendeillum diuitem qui ex consilio luxurie &aua¬

Expanded text:
Domino tuo, et tibi proderit et filiis tuis: quod autem male serDomino tuo, et tibi proderit et filiis tuis: quod autem male servas filiis tuis, et tibi oberit et filiis. Dabis autem portionem unam, quam unius filii deputasti. Deputa te unum amplius genuissait Apostolus: Haec ad utilitatem vestram dico, non ut laqueumputare patrem filiorum habere unum filium amplius, et comparare talia praedia quae possideas in aeternum, et ipse et filii tui. Quid dicat avaritia non habet. Clamastis ad verba ista. Loquimini contra illam, non vos vincat, non plus valeat in cordibus vestris, quam Redemptor vester. Non plus valeat in corde vestro, quam ille qui monet ut sursum corda habeamus. Jam ergo istam dimittamQuid? Fac cum anima tua bene. Ecce dicit et Dominus: Fac cum anima tua bene. Quod tibi dicebat luxuria, hoc tibi dicit justitia. Sed vide et hic quomodo dicatur. Si cum anima tua vis facere bene, attende illum divitem qui ex consilio luxuriae et ava
Abbreviated transcription (Latin):
quod hccber red dico tib redde quod deber: sed habebunt illid
aus fratres illur Omule doctrina docenrfiliostuos mostã
orteere fratribi su side rẽ fratrirn mostui ditiore serunt:
Lude ⁊uer ad modũ se attendant indomotuco Quidergo racies
no amisso necasur humanos uidear minari melius quodam
modo prosperiusq: loquco mur: Nondico unum minur habebirꝰ
cũm ptec qr unum plur hcober: fac locum xpo cum filistar
accedat famili&uae dñstuus accedat adplemtuam creatir
tuus: accedat adnumerum filiorum tuorum fratestuus cũ
enim tantum inter sit: & pat̃ eẽ dignatus ÷, &cum sit patri
ũnicus: uoluit hebere coheredes: Ecceille quaom lcorgiter s
tu quecre teomsteriter duor filios habes testium illum
computa trer habes qucc stus numer&ur : quintum habes
sextus dicatur: Decem hacbes undecim sit: Nolo ampliusdi¬
cere : uiniur filutu serualo cund nõtuo : Quod enim decbis

Expanded text:
quod habes: sed dico tibi, Redde quod debes. Sed habebunt illud, quod habes: sed dico tibi, Redde quod debes. Sed habebunt illud, ais, fratres illius. O mala doctrina, docens filios tuos mortem optare fratribus suis! Si de re fratris sui mortui ditiores erunt, vide quemadmodum se attendant in domo tua. Quid ergo facies? no amisso, ne casus humanos videar minari. Melius quodam modo prosperiusque loquamur. Non dico, unum minus habebis, computa quia unum plus habes. Fac locum Christo cum filiis tuis, accedat familiae tuae Dominus tuus, accedat ad prolem Creator tuus, accedat ad numerum filiorum tuorum frater tuus. Cum enim tantum intersit, et frater esse dignatus est. Et cum sit Patri Unicus, voluit habere cohaeredes. Ecce ille quam largiter! tu quare tam steriliter? Duos filios habes, tertium illum computa: tres habes, quartus numeretur: quintum habes, sextus dicatur: decem habes, undecimus sit. Nolo amplius dicere: unius filii tui serva locum Domino tuo. Quod enim dabis
Abbreviated transcription (Latin):
mit tectur ergo illi quo p̃cernt illead rem sucem uenire non
potest res eiur adeum ire potest : lude cum quost im pida¬
no muliteene filiustuur &umi curimperator ir pera: atlice¬
n& tibĩ uendeibi pastemimeam &mit temihi, Num quid in¬
ueniner quid respondere  modo cumimperatore om num
im peratorum &cũ rege omniu regum. & cumdño ominu
dominorum est filiustuur: mitte illi nondico necorrariũ
hab a ip sedur ipsius apud quem est filiustuare geinterr ec
hie uult acoipere quod dit in eado quod faicere non nulli aue¬
nisolent fac tnaieoticium damperegrinir quod recipiar
tabis daraium dibitcer &re ddere alienum cefte conuince¬
ris qr non filustur seruecbeer : Ecce nondeer filustuir qr toller
flustur. huic ceste coller quare indignur ÷ accipersercam dig
more uiuit mnerito Nille cũ quo uiuit noll& acciperei amddo¬
muntuae sed domui diunȩ diues: ab sit ergo ut tibidicam da

Expanded text:
Mittatur ergo illi quo praecessit ille: ad rem suam venire non Mittatur ergo illi quo praecessit ille: ad rem suam venire non potest, res ejus ad eum ire potest. Vide cum quo sit. Si in palatio militaret filius tuus, et amicus Imperatoris fieret, et diceret tibi, Vende ibi partem meam, et mitte mihi: numquid invenires quid responderes? Modo cum Imperatore omnium imperatorum, et cum Rege omnium regum, et cum Domino omnium dominorum est filius tuus: mitte illi. Non dico, Necessarium habet ipse: Dominus ipsius, apud quem est filius tuus, eget in terra. Hic vult accipere quod dat in coelo. Quod facere nonnulli avari solent, fac trajectitium: da in peregrinos, quod recipias tas dare tuum, dubitas et reddere alienum: certe convinceris, quia non filiis tuis servabas. Ecce non das filiis tuis, quia tolles filiis tuis. Huic certeniore vivit? Merito si ille cum quo vivit nollet accipere, jam domui tuae, sed domui divinae dives. Absit ergo ut tibi dicam, Da
Abbreviated transcription (Latin):
pauperibi qr filios non ha bebcot: Ego autem hacbeo filios
habeo quib seruem : &inhac in firmitotem consiftit tibi
dns̃ tuus : Audecm dicere ꝑ eius miseri cordicõ Audeam
dicere aliquid non de mecc presumptione sed deipsius mi¬
seratione : serucc & filustuir : sed audime: si ut sunt huma¬
naxdefilus quisq suis aliquem amiserit . Intendite fratres
intendite qr a uaritice excusationem non hab&: neque
hican futuro scło: Ecce & huma nar̃ : Nnon enĩ optemus
sed exempla conspicimus: Amissus ÷ aliqui xp̃ianus:
xp̃ianũ filium amisisti: Nonengo amisisti sed p̃misisti
Neq enim ille decessit : sed p̃cersit : int̃roga fidemtiuã
ceste & tuillo ituruser quo ille antecersit: rembreuẽ
rdieo cui puto quod nemo respondeat uiuit filiustuur: ipter¬
nibe fdle uitueo: siergo uiuit quareinuaditur parrei a fra¬
mibreuir sed dices numquid re diturur: & porser rurur:

Expanded text:
pauperibus, quia filios non habebat: ego autem habeo filios; pauperibus, quia filios non habebat: ego autem habeo filios; habeo quibus servem. Et in hac infirmitate consistit tibis. CAPUT X. Audeam dicere per ejus misericordiam: audeam dicere aliquid, non de mea praesumptione, sed de ipsius miseratione. Serva et filiis tuis: sed audi me. Si, ut sunt humana, de filiis quisque suis aliquem amiserit: intendite, fratres, intendite, quia avaritia excusationem non habet, neque neque in futuro saeculo. Ecce et humana sunt: non enim optamus, sed exempla conspicimus. Amissus est aliquis christianus, christianum filium amisisti: non ergo amisisti, sed praemisisti. Neque enim ille decessit, sed praecessit. Interroga fidem tuam: certe et tu illo iturus es, quo ille antecessit. Rem brevem dico, cui puto quod nemo respondeat. Vivit filius tuus? Interroga fidem tuam. Si ergo vivit, quare invaditur pars ejus a fratribus ejus? Sed dices: Numquid rediturus est, et possessurus?
Abbreviated transcription (Latin):
Cum desinistris dicer& sic ibunt illi in abustionem a dernã
ait dextris  iusti autem inuitam axerneẽ: Hoc ÷ consu¬
lere in posterum posterũ quod posteriorec non habecet dies
illi sine fine dicti sunt dies: & dictus ÷ dies: Aitenim quid&
ut hecbitem indomodnĩ in longitudinem dierum : Cum deillis
diebi dicer& : &dier dictur : : Ego hodie genuite: &illidies
unurdies: qr iam nec tempus dierille nec abexterno prȩce¬
ditur : nec crastino excluditur: Ergo in ipsum posterũ
consulcomur : & non diuerscõsunt uerbe qu&ibi dicebat aua¬
meis : Audi& inde consilium dñitui: si tibi dicat dñrtuur. me¬
liurego cogito quicreaui quacm tu qui genercosti. foste
quid dicar non hecbebis: sed diuitem illum aspecturures qͥ
tristis abscernt : xineucongelio rep̃hensur ÷ : & dicestibi :¬
forte illediues ideo malefecit non ubidere omniec & decre

Expanded text:
Cum de sinistris diceret, Sic ibunt illi in ambustionem aeternam; Cum de sinistris diceret, Sic ibunt illi in ambustionem aeternam; ait de dexteris, Justi autem in vitam aeternam . Hoc est consulere in posterum. Posterum, quod posteriora non habeat. Dies illi sine fine, dicti sunt dies, et dictus est dies. Ait enim quidam, Ut habitem in domo Domini in longitudinem dierum , cum de illis diebus diceret. Et dies dictus est, Ego hodie genui te . Et illi dies unus dies; quia jam nec tempus: dies ille nec ab hesterno praeceditur, nec crastino excluditur. Ergo in ipsum posterum consulamus: et non diversa sunt verba, quae tibi dicebat avameis? Audi et inde consilium Domini tui. Si tibi dicat Dominus tuus, Melius ego cogito qui creavi, quam tu qui generasti: forte quod dicas non habebis. Sed divitem illum aspecturus es qui tristis abscessit, et in Evangelio reprehensus est; et dices tibi forte: Ille dives ideo male fecit non vendere omnia, et dare
Abbreviated transcription (Latin):
uur alios aliorũ alios aliemr ippbitatib Quod habu¬
erunt amit tenter abos ꝑꝑrico nequitico quod ponidie¬
racut consumenter & remanent in operfili diuitũ
pancito nast : serui a uaritiae: sed porsi debunt hoc in¬
quid filumei incertum ẽ nou dico palsum ÷: sed feceris
incestum est posteremo faccestũ : uideir uis relinq¬
re quod ad qui sistitibi: ceste quod adnsisti relictum ñ
erat & hebes: situhobere potuisti quod tib relictum
non est poterunt ergo hocbere &illi quod tu non rab
dicat iustitieo um loquatur ips erunt uerba non ipsa
senntentice. seruec tibi ait dñr tuur consule in posterũ
Ahunc int̃ roga ubi seruabõ habebirthesaurũ incuclo
ubi fur non aoc ed& Neq tinea corrump&⁊ in queontũ
posterũ serucebis : Lienite benedicti patris me ꝑcipite
regnum quod uobis paratũ ÷ aborigine mundi: hoc regnũ
que ontorum dierum est õstendit finis ipse sententiae

Expanded text:
vunt, filios aliorum, alios alienis improbitatibus quod habuvunt, filios aliorum, alios alienis improbitatibus quod habuerant amittentes, alios propria nequitia quod possederant consumentes: et remanent inopes filii divitum. Parcite nasci servi avaritiae. Sed possidebunt hoc, inquit, filii mei. Incertum est: non dico, Falsum est; sed quod feceris, incertum est. Postremo, fac certum: quid eis vis relinquere? Quod acquisisti tibi. Certe quod acquisisti relictum non erat, et habes. Si tu habere potuisti quod tibi relictum non est, poterunt ergo habere et illi quod tu non relidicat, justitia jam loquatur: ipsa erunt verba, non ipsa sententia. Serva tibi, ait Dominus tuus, consule in posterum. Et hunc interroga, Ubi servabo? Habebis thesauquantum posterum servabis? Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum quod vobis paratum est ab origine mundi. Hoc regnum quantorum dierum est, ostendit finis ipse sententiae.
Abbreviated transcription (Latin):
aduersur rbbiginem &tineam : quid facturues ũ
est foris hostis auferens sed ÷ intus absumens: fi¬
ergo bonũ consilium dedit a uaritia: Ecce iursit ut
serues & ñ inuenit darelocum ubi serues: Dicat &iã
consequentia consulȩ in posterum: inquantũ poste¬
rum indies paucor incestor dicit consule in poste¬
rum hominiꝰ fostas sis uicturo Neo iorastinum
scil ecce uiuat quantũ putat auaritia: Non quantũ
ostendit Non quantum doc&. Non quantum fidit
sed queentã putat iuxerit senuerit finierit : adhuc senex
ieuruir baculo in nixur luc rum querit. & andit auari¬
teoe dicentent ĩton sulein posterũ in quod pofterdi t amuar¬
spirenr lo utur ꝓpterfiliostuos inquid atincem ualulor
son er non auaros haberenius quifilios nonb abeendes
pude tis imagine ex eusantib: noncersat dicere con¬
sula in posteru sed foste ipscito erubercunt illo ru¬
denori guifilior onhabent ut rum ccfiuint filior su¬
os porses paror eẽ quaereliquerint: intendant cãiũ¬

Expanded text:
adversus rubiginem et tineam. Quid facturus es? Non est foris hostis auferens, sed est intus absumens. ergo bonum consilium dedit avaritia. Ecce jussit ut serves, et non invenit dare locum ubi serves. Dicat etiam consequentia, Consule in posterum. In quantum posterum? In dies paucos et incertos. Dicit, Consule in posterum, homini fortassis victuro nec in crastinum. Sed ecce vivat quantum putat avaritia, non quantum ostendit, non quantum docet, non quantum fidit: sed quantum putat vixerit, senuerit, finierit; adhuc senex incurvus, baculo innixus, lucrum quaerit, et audit avaritiam dicentem, Consule in posterum. In quod posterum? Jam exspirans loquitur. Propter filios tuos, inquit. Utinam vel illos senes non avaros haberemus, qui filios non habent. pietatis imagine excusantibus non cessat dicere, Consule in posterum. Sed forte ipsi cito erubescunt: illos videamus qui filios habent, utrum certi sint filios suos possessuros esse quae reliquerint. Intendant cum vi
Abbreviated transcription (Latin):
ñ eratꝰ id ÷ qđ ei mostẽ in maturã fuerat largiturur ut tẽptationũ sub¬
traheretur incerto : ñ qđ peccaturus e&̃ qui mansurur in tẽptatione
̃ eã : Dehac quippeuita legit᷑ in libro iob Nũ quid ñ tẽptatio ÷ uitahuma¬
na suꝑtrã : sad quare aluir concedatur ut ex hui uite periculir dũ iustir̃
alferantur Aliuero iusti donec aiustitia cadant in cirdem periculis

Expanded text:
non erat: id est, quod ei mortem immaturam fuerat largiturus, ut tentationum subnon erat: id est, quod ei mortem immaturam fuerat largiturus, ut tentationum subtraheretur incerto; non quod peccaturus esset, qui mansurus in tentatione non esset. De hac quippe vita legitur in libro Job, Numquid non tentatio est vita humana auferantur, alii vero justi donec a justitia cadant, in eisdem periculis
Abbreviated transcription (Latin):
hiui libri at testatione resi pr ñ clara sit quã uolurꝗ hune doceri
uis enimaudeit negar ex p̃ianus iustũ si moste pac cupitur fuerit
ip refrigerio futurũ qui lib& hoc dixerit qͥiuis homo sane fidei re¬
ũistendũ putabit s̃temꝰ doxeritiustũ sia sua iustitia recerserit inqua
diu uixit & ineco fuerit impi&atede functur inqua nondico unũ an¬
nũ sedunũ diem uxeritin poena siniquis debitas hinc iturũ nilil sibi
sua p̃terita iustitia ꝓfuturcchuic ꝑ spicuȩ ueritatiquis fideliũ contra¬
dioꝰ p̃orrosiqueratur a nobis utrũ situnc ess& mostuus quando erat
uistur poenasers& inuenturus anrequiem : nũ quid requiẽ responde¬
redubitabimi haec est totac causa curdictum ÷ a quocũq: sit dictũ raptus
est nemalitia mutcor& intellectũ ei: dictũ ÷ enĩ fecundũ periculcc uite hũ
non secundũ p̃scienticõ dĩ qui hoc p̃sciuit quod futurũ erat Ñ qđ futurũ

Expanded text:
hujus libri attestatione, res ipsa non clara sit, quam volumus hinc doceri. hujus libri attestatione, res ipsa non clara sit, quam volumus hinc doceri. Quis enim audeat negare christianus, justum, si morte praeoccupatus fuerit, in refrigerio futurum ? Quilibet hoc dixerit, quis homo sanae fidei resistendum putabit? Item si dixerit, justum, si a sua justitia recesserit, in qua diu vixit, et in ea fuerit impietate defunctus, in qua, non dico unum annum, sed unum diem vixerit, in poenas iniquis debitas hinc iturum, nihil sibi sua praeterita justitia profutura : huic perspicuae veritati quis fidelium contradicet? Porro, si quaeratur a nobis utrum si tunc esset mortuus, quando erat justus, poenas esset inventurus, an requiem; numquid requiem respondere dubitabimus? Haec est tota causa cur dictum est, a quocumque sit dictum, Raptus est, ne malitia mutaret intellectum ejus. Dictum est enim secundum perientiam Dei, qui hoc praescivit quod futurum erat, non quod futurum
Abbreviated transcription (Latin):
futura procul dubio nulla sunt meritao & hoc uide
erunt: dici enim non potest quam moleste feram
quod uiderun pelagiani esse falsissimum & absur¬
dissimum hoc nonui disse istor qui nabiscum errorẽ
illorum her&icorum catholica a uetoritate con
nur multis ao paene omnibus quiec olenasticarlit¬
eras norunt laudabiliter notum: in quo ꝓptereccdic̃ non solũ non
fidelib initoilẽ mortem uerum &ec utile repperiri quõ peccandi
ericulis homine subtrahit &innon peccandi securitate constituit
i qud pradest sidũ futura quȩ cõmissa ñ sunt peccata puniuntur
dtam̃ ille copiosissime itq optime peceandi perieula nec decẽ¬
stecarta nee suꝑcẽ postist̃ ubi& illud testimonũ delibro sapieitie
ptus ne malitia mutar & intellectũ cĩ. qd ĩme quoq positũ fr̃si stor ia
ipuisse dixistis. ⁊ ã quã ñ delibro canonieo adhibitũ qua sid eecep

Expanded text:
futura, procul dubio nulla sunt merita, et hoc videfutura, procul dubio nulla sunt merita, et hoc videerunt. Dici enim non potest quam moleste feram, quod viderunt Pelagiani esse falsissimum et absurdissimum, hoc non vidisse istos, qui nobiscum errorem illorum haereticorum catholica auctoritate condenus, multis ac pene omnibus qui ecclesiasticas litteras amant, laudabiliter notum: in quo propterea dicit non solum non esse fidelibus inutilem mortem, verum etiam utilem reperiri, quoniam peccandi periculis hominem subtrahit, et in non peccandi securitate constituit. Sed quid prodest, si etiam futura, quae commissa non sunt, peccata puniuntur? Agit tamen ille copiosissime atque optime, peccandi pericula nec dee de libro Sapientiae: Raptus est, ne malitia mutaret intellectum ejus . Quod a me quoque positum fratres istos ita respuisse dixistis, tanquam non de libro catholico adhibitum. Quasi excepta
Abbreviated transcription (Latin):
originale peccatum querere paruulis extrec regnum di
pescio cuius suae felicitatis locum: maxime quando con¬
iuncuntur non eor habere posseuitam a ernam qr
non manducauerunt carnem necbiberunt sanguinem
xp̃i & qr ineis quinullum habent ominino peccatum
falsus est baptismus qui in remis ponẽ traditur pec¬
catorum: dicerent enim prorsus nullumerse origi nile
peccatum sed prosuir futuris siuiuerent meritis
uel baptizari uel non baptirari eor quidecorpore sol¬
uuntur infaenter & prossus futuris meritis eor
ul acci pere uel non accipere corpus & sanguine xp
sine quo uitam prorsurhabere non porsunt : & inueni
remirnone peccatorum baptizari quamuisna¬
lum ex adam traberent quoniam remittuntur eis
peccata de quib: illordi paenitentiam presciuit ac¬
turos: Ita facillime agerent atque o ptinerent cau¬
sam suam aua negant ersse originale peccatum &
gratiam dĩ nondarinisi secundum merita nostra
contendunt: sed quia hominum futura quae non sũns

Expanded text:
originale peccatum, quaerere parvulis extra regnum Dei nescio cujus suae felicitatis locum: maxime quando convincuntur non eos habere posse vitam aeternam, quia non manducaverunt carnem nec biberunt sanguinemia in eis, qui nullum habent omnino peccatum, falsus est Baptismus qui in remissionem traditur peccatorum. Dicerent enim prorsus nullum esse originale peccatum, sed pro suis futuris, si viverent, meritis vel baptizari vel non baptizari eos qui de corpore solvuntur infantes; et pro suis futuris meritis eos vel accipere vel non accipere corpus et sanguinem Christi, sine quo vitam prorsus habere non possunt: et in veram remissionem peccatorum baptizari, quamvis nullum ex Adam traherent; quoniam remittuntur eis peccata, de quibus illos Deus poenitentiam praescivit acturos. Ita facillime agerent atque obtinerent causam suam, qua negant esse originale peccatum, et gratiam Dei non dari nisi secundum merita nostra contendunt. Sed quia hominum futura, quae non sunt
Abbreviated transcription (Latin):
rs doc& non qr omnes discunt sed qi nemo nisi abillo dir¬
eit quicũ qibi litteras discit : Itec recte dicimur omner ihulo¬
c& uenire ad xp̃m̃ : Nonqr ominer ueniunt scid ei nemo
aliter uenit: Cur autem non omnes doceat aperuit a posto¬
lus quantum aperiendũ iudicauit : quia uolens ostende¬
patientia uasa irȩ quae ꝑfecta sunt in perditionem : &¬
ut notas faciat diuitias gloriȩ suae. inuasa misericor¬
diae quae p̃parauit ingloric̃ : Hinc est quod uerbum¬
crucis ꝑ euntib stultitia est: his autem qui saliui fiunt
uistusdĩ est hos omnes doc& uenire adxp̃m dr̃hor enĩ¬
omnes uult saluos fieri & in agnitionem ueritatis uenire:
nirent docere uoluiss& ꝓculdubio uenirat &ipsi : Non
enim fallit aut fallitur quiait : Omnis quiaudit᷑ patre
& didicit uenit adme : Absit ergo ut quis quam nonue¬
niat qui apatre audiuit & didicit : Quare inquiunt non

Expanded text:
ras docet; non quia omnes discunt, sed quia nemo nisi ab illo disras docet; non quia omnes discunt, sed quia nemo nisi ab illo discit, quicumque ibi litteras discit: ita recte dicimus, Omnes Deus docet venire ad Christum, non quia omnes veniunt, sed quia nemo aliter venit. Cur autem non omnes doceat, aperuit Apostolus, quantum aperiendum judicavit: quia volens ostendepatientia uasa irae, quae perfecta sunt in perditionem, ut notas faceret diuitias gloriae suae in uasa misericordiae, quae praeparauit in gloriam? sic enim qui crucis pereuntibus stultitia est; his autem qui salvi fiunt, virtus Dei est . Hos omnes docet venire au Chriomnes vult salvos fieri, et in agnitionem veritatis venire . » nirent docere voluisset, procul dubio venirent et ipsi. Non enim fallit aut fallitur, qui ait: « Omnis qui audivit a Patre, et didicit, venit ad me . » Absit ergo ut quisquam non veniat, qui a Patre audivit et didicit. Quare, inquiunt, non
Abbreviated transcription (Latin):
istec ut quideo distinguere maluerunt uerba sunt eius ciui apos¬
tolus ait. Dices it coq mihi . ut ipse dixisse accipiatur ergo cuiꝰ
uult miser&ur &quem uult obdurat & quae secuntur id ÷
qui adhuc conqueritur Nam uoluntati eius quis resistit :
numquid responsum ÷ ab apostolo Shomo falsum ÷ quod
dixisti : sed res ponsum est : Ohomo tuquises qui res pondeas
dõ : Num quid dicit figmentum ei quise finxit quare sic
me fecisti: An non hab& potestatem figulur luti ex eadẽ
mas sec &sequentic qua eoptime nostis: & tamen secun¬
dum quend eom modum omnes pater doc& uenire ad su¬
um filium: Nonenim frustree scriptum ÷ in proph&ir &
erunt ouir docibilerdi quod testimoniũ cum premipirr&
Tunc ad didit: omnis qui audiuit apatre adidicituentt
me sic̃ ergo inte greloquimur cumde ali quo litterarum
magistro qui inciuitate solus ÷ dicimt omner istehiclit te¬

Expanded text:
ista, ut quidam distinguere maluerunt, verba sunt ejus cui Aposista, ut quidam distinguere maluerunt, verba sunt ejus cui Apostolus ait, Dicis itaque mihi: ut ipse dixisse accipiatur, Ergo cujus vult miseretur, et quem vult obdurat; et quae sequuntur, id est, Quid adhuc conqueritur? nam voluntati ejus quis resistit? numquid responsum est ab Apostolo, O homo, falsum est quod dixisti? Non: sed responsum est, O homo, tu quis es qui respondeas Deo? Numquid dicit figmentum ei qui se finxit, Quare sic me fecisti? Annon habet potestatem figulus luti ex eadem massa, et sequentia, quae optime nostis. Et tamen secundum quemdam modum, omnes Pater docet venire ad suum Filium. Non enim frustra scriptum est in Prophetis, Et erunt omnes docibiles Dei. Quod testimonium cum praemisisset, tunc subdidit, Omnis qui audivit a Patre et didicit, venit ad me. Sicut ergo integre loquimur, cum de aliquo litterarum magistro, qui in civitate solus est, dicimus, Omnes iste hic litte
Abbreviated transcription (Latin):
ds auditur & doc&: multor uenire uidemi ad filiũ qrr multor
credere uidem in xp̃m: sed ubi & quomodo a patre hoc audi¬
erint & didicerint Non iudemt :nimium gractic ista sec r&i
est : gratiam uero eẽ quis ambigat : Haeo rtaq gratic quae
occulte hdmans cordib diuina lasgitate tribuitur a nullo
duro corde respurtur : Ideo quippe tribuitur int cordis duritia
primitus auferatur : Qucendo ergo pater intus auditur &
doc& ut ueniatur ad filium aufestcorlapideum &datcorcar¬
neum sic̃ ꝓph&a p̃dicante ꝓmisit: sic qui ppe facit filios ꝓ mi¬
sionis &uasa misericordiae qua e p̃parauit ingloric̃c : Curer¬
go non omnes doc& utueniant ad xpi: nisi qr omnes quos
doc& misericordia doc&. Quos autem nandoc & iudicionon
doc & : quõ cui uult miseretur : &quem uult obdurat: sed mi¬
ser&ur bonc tribuens obdurat dignare tribuens: Autsi &

Expanded text:
Deus auditur et docet. Multos venire videmus ad Filium, quia multos Deus auditur et docet. Multos venire videmus ad Filium, quia multos credere videmus in Christum: sed ubi et quomodo a Patre audierint hoc et didicerint, non videmus. Nimium gratia ista secreta est: gratiam vero esse quis ambigat? Haec itaque gratia, quae occulte humanis cordibus divina largitate tribuitur, a nullo duro corde respuitur. Ideo quippe tribuitur, ut cordis duritia primitus auferatur. Quando ergo Pater intus auditur et docet, ut veniatur ad Filium, aufert cor lapideum, et dat cor carneum, sicut propheta praedicante promisit . Sic quippe facit filios promissionis, et vasa misericordiae quae praeparavit in gloriam. 14. Cur ergo non omnes docet, ut veniant ad Christum; nisi quia omnes quos docet, misericordia docet; quos autem non docet, judicio non docet? Quoniam cujus vult miseretur, et quem vult obdurat: sed miseretur, bona tribuens; obdurat, digna retribuens. Aut si et
Abbreviated transcription (Latin):
ph&is : eerunt omner docibilerdi : omnis qui audiuit ipi¬
qe. & didicit uenit adme: Quid ÷ omnis qui audiuit apttre
& didicit uenit ad me. Nisi nullur÷ qui audiat apatre &sr
cat & nonueniat adme : si enim omnis qui audiuit a patra
& didicit uenit ꝓfecto omnis qui nonuenit non audiuita
patre & nondidicit: Ncom si audrr& & didicirs& uenina
Neq enim ullus audiuit & didicit & nonuenit : sed omnir
utait ueritas qui audiuit a patre & didicit uenit: ualde re¬
motꝰ ÷ a sensib: carnis haec selola inquapater auditur
& doc& utueniatur ad filium: ibi ÷ & ipse filius q ipse ÷
uerbum eius ꝓ quod sic doc& nec agit hoc cum carnir au
ipse non doc& aut separatim doc & insepar abilia quippe
sedideo patrihoc potissimũ ÷ at tributum qr deipso est
est enucleatiur disputare &d &rinitate quȩ dr̃ est labo¬
rem nostrum in quindecim libris aduosiam ex istimo ꝑuens¬
se: Valde inquam remota est a sensib: carnir haec schoła inqu

Expanded text:
i. Omnis qui audivit a Patre et didicit, venit ad me . Quid est, Omnis qui audivit a Patre et didicit, venit ad me; nisi, Nullus est qui audiat a Patre et discat, et non veniat ad me? Si enim omnis qui audivit a Patre et didicit, venit; profecto omnis qui non venit, non audivit a Patre, nec didicit: nam si audisset et didicisset, veniret. Neque enim ullus audivit et didicit, et non venit: sed omnis, ut ait Veritas, qui audivit a Patre et didicit, venit. Valde remota est a sensibus carnis haec schola, in qua Pater auditur et docet, ut veniatur ad Filium. Ibi est et ipse Filius, quia ipse est Verbum ejus, per quod sic docet; nec agit hoc cum carnis auripse non docet, aut separatim docet: inseparabilia quippe . Sed ideo Patri hoc potissimum est attributum, quia de ipso est est enucleatius disputare; et de Trinitate, quae Deus est, laborem nostrum in quindecim libris ad vos jam existimo pervenisse. Valde, inquam, remota est a sensibus carnis haec schola, in qua
Abbreviated transcription (Latin):
si cut seriptũ est dedit illir dr̃ spiritum ampunctionis
oeulos ut non uideant & aurer ut non audiant ÷Lsq incli¬
ernum diem: Ed auid dicit : fiat menra corum inlaqucũ
ec in raributionam & randalum illis obscurentur ocu¬
lieorum neudeant &dorsum eorũ remꝑ incurb
Eccc miseri cordia &iudicium : misericordia inelectionen
que consecuta est iustitiai dĩ Iudicium uero inc&eror qui
excecati sunt : & tamen illi quia uolutrunt crediderunt ill
q noluerunt Noncrediderunt : miseri cordia igitur &
iudicium in ipsis uoluntatib facta runt electio quippeistor
gratiaeest non utiq meritorum superiur enim dixerae
sic enim & in hoc tempare reliquie ꝑelectionem gratiae
saluac factac sunt : si autem gratia ĩam non exoperibus:
Alio quin gratia iam non ÷ gratia: Gratirergo conscri¬

Expanded text:
is, oculos ut non videant, et aures ut non audiant, usque in hodiernum diem. Et David dicit, Fiat mensa eorum in laqueum et in retributionem et in scandalum illis: obscurentur oculi eorum ne videant, et dorsum eorum semper incurva. Ecce misericordia et judicium: misericordia in electionem quae consecuta est justitiam Dei; judicium vero in caeteros qui excaecati sunt: et tamen illi quia voluerunt, crediderunt; illi quia noluerunt, non crediderunt. Misejudicium in ipsis voluntatibus facta sunt. Electio quippe ista gratiae est, non utique meritorum. Superius enim dixerat, Sic enim in hoc tempore reliquiae per electionem gratiae saluae factae sunt; si autem gratia, iam non ex operibus; alioquin gratia iam non est gratia. haec est elec
Abbreviated transcription (Latin):
ci porsit nec pornit ignorci quod si absurdum est : magis
ergo futuris sidiu uiuerent peccatoribus cum in
parua a &atem oriuntur lauacro quo peccata di¬
qui baptizantur & paruuli de corporibus exeunt
dm̃ presscirre acturos fuisse paenitentiam si uiue¬
rent : attendant &iudeant suta est noniam in par¬
uulis sine baptis mate morientibus pec cata ori¬
ginalia uindicari sed sua cuiusque futura siuiue
r& : quonicm non porr& nisi in maiore a&ate
peccare sed alios acturor paenitentiam alios non
acturos fostasse praeuisos. ideo alios baptizatos
alios sine baptismo exisse de hac uitac: hoc si audi¬
rent pelagiani: noniam labo rarent negrondo

Expanded text:
ci possit, nec possit ingosci. Quod si absurdum est; magis ci possit, nec possit ingosci. Quod si absurdum est; magis ergo futuris, si diu viverent, peccatoribus, cum in parva aetate moriuntur, lavacro quo peccata diqui baptizantur, et parvuli de corporibus exeunt, Deum praescisse acturos poenitentiam fuisse, si viverent: attendant et videant, si ita est, non jam in parvulis sine Baptismate morientibus peccata originalia vindicari, sed sua cujusque futura si viverent; quoniam non possent nisi in majore aetate peccare: sed alios acturos poenitentiam, alios non acturos fuisse praevisos; ideo alios baptizatos, allos sine baptismo exisse de hac vita. Hoc si auderent Pelagiani, non jam laborarent negando