comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rans. nisi si uos discedens confecta prouintia impator relinquere
deum hominumq fidem implorata debebatis. ꝙ non rediretis
ad coniuges liberosq urõs. sed horum quoq memoriam sicut
atriae meiq eieceratis ex animis uestris uiam consilium se¬
lerati sed non adultimum dementis exequi uolo.me ne ui¬
uo et caetero incolumi exercitu cum quo ego uno die cartha¬
ginem cepi. cum quo quatuor imꝑatores quatuor exercitus
carthaginensium fudi fugaui hyspania expuli. uos octo mili'
hominum maiores certe omnes p̃tii ꝗͣ albius et umbrius sunt ꝗbꝰ
uos subiecistis hyspaniam prouintiam po.Ro. erepturi eratis a me¬
liore et amoueo nomen meum nihil ultra facile editam mortẽ
ueam a uobis uiolatussim.Quid si ego morerer metum ex¬
piraturam .R. e. mecum casurum imperiumq p. R. erati
Nec istud iupiter optimus maximus sinat urbem auspicato dus

Expanded text:
ratis? ubi si uos decedens confecta prouincia imperator relinquerem, ratis? ubi si uos decedens confecta prouincia imperator relinquerem, deum hominumque fidem implorare debebatis quod non redieritis ad coniuges liberosque uestros. 'sed horum quoque memoriam, sicut patriae meique, eieceritis ex animis uestris: uiam consilii scelerati sed non ad ultimum dementis exsequi uolo; mene uiuo et cetero incolumi exercitu, cum quo ego die uno Carthaginem cepi, cum quo quattuor imperatores quattuor exercitus Carthaginiensium fudi, fugaui, Hispania expuli, uos octo milia hominum, minoris certe omnes pretii quam Albius et Atrius sunt quibus uos subiecistis, Hispaniam prouinciam populo Romano erepturi eratis? amolior et amoueo nomen meum; nihil ultra facile creditam mortem meam a uobis uiolatus sim: quid? si ego morerer, mecum exspiratura res publica, mecum casurum imperium populi Romani erat? ne istuc Iuppiter optimus maximus sirit, urbem auspicato dis
Abbreviated transcription (Latin):
tionibus sine sanguine eorum: qui tantum facinus ausi
sint expiari possit. Atq ego quanꝗͣ nullum scelus rationẽ
habẽt. tamen ut inre nefaria. que mens: quod consilium
uestrum fuĩt scire uelim. Regium quondam in presidut
missa legio interfectus per scelus principibus ciuitatis ur¬
bem opulentam per .x. annos tenuit pꝑ qd fac inus tota¬
legio milia hominum quatuor̃ in foro romae securi pcussi st
sed illi primi non atrium hominum umbrium semilixam no¬
minis etiam abominandi ducem. sed detium iubelluim tri
militie secuti sunt. nec cum pyrro nec cum samnitibus aut
et indibili consilia communicastis et arma consotiaturi fu¬
tis. Illi sicut campani capuam tuscis uetẽĩbus cultõibus ademp¬
tam mamertini in siciliam mesanam.sic regium habituri p¬
petuam sedem erant.nec populum Romanum. nec sotios po.Ro
ltro lacessituri bello sucronem: nec uos domicilium habituri e¬

Expanded text:
tionibus sine sanguine eorum qui tantum ausi facinus tionibus sine sanguine eorum qui tantum ausi facinus sunt expiari possit. 'atque ego, quamquam nullum scelus rationem habet, tamen, ut in re nefaria, quae mens, quod consilium uestrum fuerit scire uelim. Regium quondam in praesidium missa legio interfectis per scelus principibus ciuitatis urbem opulentam per decem annos tenuit, propter quod facinus totalegio, milia hominum quattuor, in foro Romae securi percussi sunt. sed illi primum non Atrium Umbrum semilixam, nominis etiam abominandi ducem, sed D. Uibellium tribunum militum secuti sunt, nec cum Pyrrho nec cum Samnitibus aut et Indibili et consilia communicastis et arma consociaturi fuistis. illi, sicut Campani Capuam Tuscis ueteribus cultoribus ademptam, Mamertini in Sicilia Messanam, sic Regium habituri perpetuam sedem erant, nec populum Romanum nec socios populi Romani ultro lacessituri bello: Sucronemne uos domicilium habituri e
Abbreviated transcription (Latin):
ausi sitis. de me ipo taceo. temere potusꝗ auide credideretis
Deniq: ego si cuius imperii tedere exercitum minime mi¬
randum sit. patria quid de uob̃ metuerat: ꝗͣ cum mande¬
nio et indibili consociando consilia prodebatis. Quid p.R
cum imperium ablatum atribunis suffragio populi creatis.
ad homines priuatos detulistis. Cum eo ip̃o non contenti
si pro tribunos illos haberetis fasces imꝑ̃ris uestri ad eos quibꝰ
seruus cii imparent. nunꝗͣ fuerat romanus exercitus detu¬
listis. In pretorio tetenderunt albius et acrius. classicum apd̃
eos cecinit. signum abhis petitum est. Sedere in tribun al
p. Scipionis lictor apparuit sine moto eo incessere fasces o¬
cum seciũbus p̃lati sunt. Lapides pluere & fulmina iaci de celo
& insuctos fetus animales edere:uoces uos portenta eẽ puta¬
tis. hoc est portentum: quod nullis hostiis. nullis supplic.¬

Expanded text:
ausi sitis. 'de me ipso taceo—temere potius quam auide credideritis, is ausi sitis. 'de me ipso taceo—temere potius quam auide credideritis, is denique ego sim cuius imperii taedere exercitum minime mirandum sit—: patria quid de uobis meruerat, quam cum Mandonio et Indibili consociando consilia prodebatis? quid populus Romanus, cum imperium ablatum ab tribunis suffragio populi creatis ad homines priuatos detulistis, cum eo ipso non contenti si pro tribunis illos haberetis, fasces imperatoris uestri ad eos quibus seruus cui imperarent nunquam fuerat, Romanus exercitus detulistis? in praetorio tetenderunt Albius et Atrius; classicum apud eos cecinit; signum ab iis petitum est; sederunt in tribunali P. Scipionis ; lictor apparuit; summoto incesserunt; fasces cum securibus praelatis sunt. lapides pluere et fulmina iaci de caelo et insuetos fetus animalia edere uos portenta esse putatis: hoc est portentum quod nullis hostiis nullis supplica
Abbreviated transcription (Latin):
solum aduersus socios gesseram: sed etiam aduersus hostes
in castris en meis quantum opinio fefellit fama mortis ince
non accepta solum. sed etiam expectata ẽ. nõ ꝙ ego uulgari
facinus per omnes uelim. Equidem si totum exetcitumꝰ me¬
um mortem mihi optasse crederem. h statim ante oculos ue¬
stros morerer.Nec me uita iuiuare in uisa ciuibus et mili¬
tibus meis sed multitudo omnis sicut natura maris immobił
est ꝑse. si uenti et aure cient. ita aut tranquilla aut procel¬
le in uobis sunt et causa atq origo omnis furoris penes au¬
ctores est.uos contagione insanistis quin mihi ne hodie
dem scire uidemini:quo amentie progressi sitis.Quid fã¬
cinoris in me: quid in patriam parentesq ac liberos ur̃os
Quid in deos sacramenti testes.Quid aduersus auspitia sub
quibus militatis. quid aduersus morem militiae. discipline¬
q maiorum: quid aduersus summi imperii maiestatem

Expanded text:
solum aduersus socios gesseram sed etiam aduersus hostes: solum aduersus socios gesseram sed etiam aduersus hostes: in castris en meis—quantum opinio fefellit.—fama mortis meae non accepta solum sed etiam exspectata est. non quod ego uulgari facinus per omnes uelim—equidem si totum exercitum meum mortem mihi optasse crederem hic statim ante oculos uestros morerer, nec me uita iuuaret inuisa ciuibus et militibus meis. sed multitudo omnis sicut natura maris per se immobilis est, et uenti et aurae cient; ita aut tranquillum aut procellae in uobis sunt; et causa atque origo omnis furoris penes auctores est, uos contagione insanistis; qui mihi ne hodie quidem scire uidemini quo amentiae progressi sitis, quid facinoris in me, quid in patriam parentesque ac liberos uestros, quid in deos sacramenti testes, quid aduersus auspicia sub quibus militatis, quid aduersus morem militiae disciplinamque maiorum, quid aduersus summi imperii maiestatem
Abbreviated transcription (Latin):
ciues ꝗ a patria ur̃a descitis. an milites.qui imperium au¬
spitiumq abnuistis sacramenti religionem rupistis. hostis:
corpora ora. uestitum habitum ciuium agnosco facta di¬
cta consilia. animos hostium uideo. Od enim uos: nis
ꝙ ilirgites aut lacetani aut optastis aliud aut seꝑastis:
& illi tamen mandonium atq indibilem regię nobilitatis
uiros duces furoris secuti sunt uosauspitium et impium
adumbrium atrium et equileuum albium detulistis.
gat uos omnes id fecisse aut factum uoluisse: militum
paucorum eum furorem atq amentiam eẽ.libenter cre¬
dam negantibus nec enim ea sunt commissa: que uulga¬
ta in omnem exercitum sine piaculis ingentibus exp¬
ri possint.Inuitus ea tanꝗ̃ uulnera attingo. sed nisi tracta¬
atq tractata sanari non possunt. Equidem pulsis hispania
carthaginensibus nullum locum tota prouintia nullos
homines credebant cẽ ubi uita uisa eẽt mea. sic me non

Expanded text:
ciues? qui a patria uestra descistis. an milites? qui imperium auciues? qui a patria uestra descistis. an milites? qui imperium auspiciumque abnuistis, sacramenti religionem rupistis. hostes? corpora, ora, uestitum, habitum ciuium adgnosco: facta, dicta, consilia, animos hostium uideo. quid enim uos, nisi quod Ilergetes et Lacetani, aut optastis aliud aut sperastis? et illi tamen Mandonium atque Indibilem, regiae nobilitatis uiros, duces furoris secuti sunt: uos auspicium et imperium ad Umbrum Atrium et Calenum Albium detulistis. negate uos id omnes fecisse aut factum uoluisse, milites; paucorum eum furorem atque amentiam esse libenter credam, negantibus; nec enim ea sunt commissa quae, uolgata in omnem exercitum, sine piaculis ingentibus expiari possint. 'inuitus ea tamquam uolnera attingo; sed nisi tacta tractataque sanari non possunt. equidem pulsis Hispania Carthaginiensibus nullum locum tota prouincia nullos homines credebam esse ubi uita inuisa esset mea; sic me non
Abbreviated transcription (Latin):
quis urbem egrederet᷑. uocati de iñ ad contionem: qui pri¬
die uenerant:ferociter in forum ad tribunal impatoris i¬
ut ultro ferituri succlamationibus concurrunt simul et im
ab tergo circum fudere.Tum omnis ferotia concidit. et ut
poste& fatebantur: nihil eque cos terruit ꝗ preter spem ru¬
bor et color imꝑatoris: quem adfectum uisuros crediderant
uultumq qualem ne acie quidem aiebant meminisse.S¬
dit tacitus paulisꝑ donec nuntiatum est deductos inforũ
auctores seditionis et parata iam omnia eẽ.Tum silentio
per p̃conem facto. ita cepit. Nunꝗͣ mihi defuturam ora¬
tionem qua exercitum meum aloquerer credidi. non
uerba unꝗͣ potius ꝗͣ res exercuerim sed quia prope a pueri¬
tia in castris habitus assueueram militaĩbus ingenis. apd
uos quem admodum loquar: nec consilium nec ðrõ supꝑe¬
ditat: quos ne quo nomine quidem appellare debeam. Se

Expanded text:
quis urbe egrederetur. uocati deinde ad contionem qui priquis urbe egrederetur. uocati deinde ad contionem qui pridie uenerant, ferociter in forum ad tribunal imperatoris ut ultro territuri succlamationibus concurrunt. simul et imab tergo circumfuderunt. tum omnis ferocia concidit et, ut postea fatebantur, nihil aeque eos terruit quam praeter spem robur et colos imperatoris, quem adfectum uisuros crediderant, uoltusque qualem ne in acie quidem aiebant meminisse. sedit tacitus paulisper donec nuntiatum est deductos in forum auctores seditionis et parata omnia esse. tum silentio per praeconem facto ita coepit: 'nunquam mihi defuturam orationem qua exercitum meum adloquerer credidi, non quo uerba unquam potius quam res exercuerim, sed quia prope a pueritia in castris habitus adsueram militaribus ingeniis: apud uos quemadmodum loquar nec consilium nec oratio suppeditat, quos ne quo nomine quidem appellare debeam scio.
Abbreviated transcription (Latin):
sermone in hospitium inuitatos sospitosq uino iuncirẽt
Naud procul iam carthagine aberant cum ex obiuis au¬
ditum postero die omnem exercitum cum lelio Sylano
in lacetanos proficisci non metu modo omni qui tacu
insidebat animis liberauit eos:sed licentiam ingentem
fecit et magis habituri solum imꝑatorem:ꝗͣ ipsi futuri
in potestate eius ẽent.sub occasum solis urbem ingressi st̃.
exercitumq alterum per eandem omma ad iter uidei
excepti.sermonibus de industria compositis.laetum o¬¬
portunumq: aduentum eorum imꝑatori eẽ.qđd sub ipam
profectionem alterius exercitus uenissent corpora curẽt
Atribunis sine ullo tumultu auctores seditionis per
idoneos homines inducti in hospitia com̃phensi ac uisti
sunt. uigilia quarta impedimenta exercitus: cuius simulabat
iter. proficisci cepe: sub lucem singna mota et ad portam
retentum agmen custodesq circa omnes portas missi.

Expanded text:
sermone in hospitium inuitatos sopitosque uino uincirent. sermone in hospitium inuitatos sopitosque uino uincirent. haud procul iam Carthagine aberant cum ex obuiis auditum postero die omnem exercitum cum M. Silano in Lacetanos proficisci non metu modo omni qui tacitus insidebat animis liberauit eos, sed laetitiam ingentem fecit quod magis habituri solum imperatorem quam ipsi futuri in potestate eius essent. sub occasum solis urbem ingressi sunt exercitumque alterum parantem omnia ad iter uiderunt. excepti sermonibus de industria compositis —laetum opportunumque aduentum eorum imperatori esse quod sub ipsam profectionem alterius exercitus uenissent— corpora curant. ab tribunis sine ullo tumultu auctores seditionis per idoneos homines perducti in hospitia comprensi ac uincti sunt. uigilia quarta impedimenta exercitus cuius simulabatur iter proficisci coepere: sub lucem signa mota, et ad portam retentum agmen custodesque circa omnes portas missi ne
Abbreviated transcription (Latin):
cuiq leuandamꝰ culpam nimio pł facunda illa dubitatio ⁊¬
erat. singule nec cohortes an uniuersi ad stipendium peten¬
dum irent. inclinauit sententia ꝙ tutius censebant uniuer¬
sos ire per eosdem dies quibus. h illi consultabant.conciliũ
de his carthagine erat: certabaturq sententiis. utrum ĩ
auctores tantum seditionis. Frant autem hi numero⁊
plitio iuidicanda tam fedi exempli defectio magis ꝗͣ seditu
ẽẽt. Uicit sententia lenior. ut unde culpa eẽt orta: ibi pena
consisteret ad multitudinem satis ẽẽ castigationem. conci¬
lio dimisso ut id actum uideretur. expeditio aduersus mã¬
donium indibilisq: edicicitur exercitui: qui carthagine e
et cibaria dierum aliquot parare iubentur.Tribunis.uii
qui et antea sucronem ad leniendam sedirionem ierant
obuiam exercitui missis quia nomina principum editiois
edita sunt: ut eos ꝑ ydoneos homines benigno uultu a

Expanded text:
cuique leuandam culpam nimio plus facunda. illa dubitatio cuique leuandam culpam nimio plus facunda. illa dubitatio erat singulaene cohortes an uniuersi ad stipendium petendum irent. inclinauit sententia, quod tutius censebant, uniuersos ire. per eosdem dies quibus haec illi consultabant consilium de iis Carthagini erat, certabaturque sententiis utrum in auctores tantum seditionis—erant autem ii numero hplicio uindicanda tam foedi exempli defectio magis quam seditio esset. uicit sententia lenior ut unde culpa orta esset ibi poena consisteret: ad multitudinem castigationem satis esse. consilio dimisso, ut id actum uideretur, expeditio aduersus Mandonium Indibilemque edicitur exercitui qui Carthagine erat et cibaria dierum aliquot parare iubentur. tribunis septem qui et antea Sucronem ad leniendam seditionem ierant obuiam exercitui missis quina nomina principum seditionis edita sunt, ut eos per idoneos homines benigno uoltu ac
Abbreviated transcription (Latin):
ut cepisset leniter agi placuit et missis circa stipendiarias i¬
ciuitates exactoribus stipendii spem propinqua facere. Edi¬
ctum sub inde positum ut ad stipendium potendum conue¬
nirẽt carthaginem seu carptim partesseu uniuerse mallẽt
tranquillam seditionem iam per se languescentem repe¬
tina quies rebellantium hyspanorum fecit redierant enĩ
infines omisso incepto mandonii et indibilis postꝗͣ uiuere
scipionem allatum est. nec iam erat aut ciuis aut externus
cum quo furorem suum consonarent omnia circuspectã¬
tes consilia nihil reliqui habebant preter non tutissimum a
malis consilus receptum ut imꝑatoris uel iuste ire uel non
despande clementie se se committerent:etiam hostibusi
eum ignouisse: cum quibus ferro dimicasse suam seditio¬
nem sine uulnere sinc sanguine nec ipam̃ atrocem nec a¬
trocipenam. dignam: ut ingenia humana sunt ad suam

Expanded text:
ut coepisset, leniter agi placuit et missis circa stipendiarias ut coepisset, leniter agi placuit et missis circa stipendiarias ciuitates exactoribus stipendii spem propinquam facere; et edictum subinde propositum ut ad stipendium petendum conuenirent Carthaginem, seu carptim partes seu uniuersi mallent. tranquillam seditionem iam per se languescentem repentina quies rebellantium Hispanorum fecit; redierant enim in fines omisso incepto Mandonius et Indibilis, postquam uiuere Scipionem allatum est; nec iam erat aut ciuis aut externus cum quo furorem suum consociarent. omnia circumspectantes consilia nihil reliqui habebant praeter unum tutissimum a malis consiliis receptum, ut imperatoris uel iustae irae uel non desperandae clementiae sese committerent: etiam hostibus eum ignouisse cum quibus ferro dimicasset: suam seditionem sine uolnere, sine sanguine fuisse nec ipsam atrocem nec atroci poena dignam—ut ingenia humana sunt ad suam
Abbreviated transcription (Latin):
tianimo mox ip̃is placido sermone per mulcentibus notos: cũ
quibus congressi erant leniti sunt circumeuntes enim tento¬
ria primo.de iñ in principiis pretorioq ubi sermones inter se'
serentium circulos uidissent adloquebantur ꝑcunctantes
gis que causa ire consternationis subite foret factum accusa¬
tes uulgo stipendium non datum. addiem iactabatur. Et
cum eodem tempore: quo scelus ilit̾gitanorum extitisset post
duorum imꝑatorum duorumq exercituum stragem si
uirtute defensum nomen romanum ac retenta prouintia
eẽt in iliturgitanos penam noxe meritam hr̃e.suis recte fac¬
tis grãm qui ex oluat non ẽẽ. Talia querentes equa orare seq
ca uelatos ad imꝑatorem respondebant laetari ꝙ nihil tristi¬
us nec insanabilius eẽt et.p.scipionem deum benignitate &
nem procellas rudem solicitum habebat res ne aut exercitꝰ
peccando aut ip̃e puniendo modum excederet in presentia

Expanded text:
perati animi: mox ipsis placido sermone permulcentibus notos cum perati animi: mox ipsis placido sermone permulcentibus notos cum quibus congressi erant, leniti sunt. circumeuntes enim tentoria primo, deinde in principiis praetorioque ubi sermones inter se serentium circulos uidissent adloquebantur, percontantes magis quae causa irae consternationisque subitae foret quam factum accusantes. uolgo stipendium non datum ad diem iactabatur, et cum eodem tempore quo scelus Iliturgitanum exstitisset post duorum imperatorum duorumque exercituum stragem sua uirtute defensum nomen Romanum ac retenta prouincia esset, Iliturgitanos poenam noxae meritam habere, suis recte factis gratiam qui exsoluat non esse. talia querentes aequa orare seque ea relaturos ad imperatorem respondebant; laetari quod nihil tristius nec insanabilius esset; et P. Scipionem deum benignitate etnum procellas rudem, sollicitum habebat res ne aut exercitus peccando aut ipse puniendo modum excederet. in praesentia,
Abbreviated transcription (Latin):
q: imminere quas ad metum aliorum preferrent.Mors
scipionis falso credita obce cabat animos: sub cuius uulga¬
tam iam famam non dubitabat totam hyspaniam Arsu¬
ram bello in eo tumultu et socus pecunia imꝑari et dirin
propinquas urbes post se et turbatis rebus cum omnia om̃s
auderent: minus insignia fore quae ip̃i fecissent. cũ¬
cum alios sub inde recentes nuntios non mortis modo sed etiam
funeris expectarent neq supueniret quisꝙͣ euanesceretq temẽ
ortus rumor. tum primi auctores requiri cepti et subtrahen¬
uideri posset destituti duces iam iam sua ip̃i insignia et pro
uana imagine imperii quid gererent:ueram uistam q: n
in sc uersuram potestatem orrebant stupenti etiam seditioi
cum uiuere prĩmo mox etiam ualere scipionem certi aucto¬
res afferrent tribuni militum septem qui ab ipõscipione sunt¬
missi superuenerunt: ad quorum primum aduentum ex as¬

Expanded text:
que imminere quas ad metum aliorum praeferrent. mors que imminere quas ad metum aliorum praeferrent. mors Scipionis falso credita occaecabat animos, sub cuius uolgatam iam famam non dubitabant totam Hispaniam arsuram bello: in eo tumultu et sociis pecunias imperari et diripi propinquas urbes posse; et turbatis rebus cum omnia omnes auderent minus insignia fore quae ipsi fecissent. cum alios subinde recentes nuntios non mortis modo sed etiam funeris exspectarent, neque superueniret quisquam euanesceretque temere ortus rumor, tum primi auctores requiri coepti; et subtrahenem uideri posset, destituti duces iam sua ipsi insignia et pro uana imagine imperii quod gererent ueram iustamque mox in se uersuram potestatem horrebant. stupente ita seditione cum uiuere primo, mox etiam ualere Scipionem certi auctores adferrent, tribuni militum septem ab ipso Scipione missi superuenerunt. ad quorum primum aduentum exas
Abbreviated transcription (Latin):
p̃erant. gerebatur.fortuna tamen romanorum castrorũ
constabat una ea spes ꝙ tribunos ex contagione furoris hauq
exꝑtes seditionis defectionisq rati fore. Sed uira reddere in
principiis sinebant. & signum ab eis petebant et instationes
ac ingiliis ordine ibant. Et ut uira imperii abstulerant. ita
spẽm dicto parentium ultro ip̃i in paucos seruabant. Eru¬
pit de iñ seditio postꝗͣ reprehendere atq: improbare tͥbuno
ea que fierent et conari obuiam ire et propalam abnuere:
furoris eorum se futuros sotios sensere. fugatis ita principiis
ac post paulo e castris tribunis ad principes seditionis et gre¬
garios milites. E. Abium calenum et .C. atrium umbri¬
um delatum omnium consensu imperium est. qui ne¬
quaꝗͣ tribunitiis contempti ornamentis insigna etiam sũ¬
mi imperii fasces securesq attrectare ausi. ne que his uenit
in mentem suis tergis suisq ceruicibus uirgas illas secures¬

Expanded text:
praeerant gerebatur. forma tamen Romanorum castrorum praeerant gerebatur. forma tamen Romanorum castrorum constabat una ea spe quod tribunos ex contagione furoris haud expertes seditionis defectionisque rati fore, et iura reddere in principiis sinebant et signum ab eis petebant et in stationes ac uigilias ordine ibant; et ut uim imperii abstulerant, ita speciem dicto parentium ultro sibi ipsi imperantes seruabant. erupit deinde seditio, postquam reprehendere atque improbare tribunos ea quae fierent et conari obuiam ire et propalam abnuere furoris eorum se futuros socios senserunt. fugatis itaque ex principiis ac post paulo e castris tribunis ad principes seditionis gregarios milites C. Albium Calenum et C. Atrium Umbrum delatum omnium consensu imperium est; qui nequaquam tribuniciis contenti ornamentis, insignia etiam summi imperii, fasces securesque, attractare ausi; neque eis uenit in mentem suis tergis suis ceruicibus uirgas illas secures
Abbreviated transcription (Latin):
erant et uiuentute celtiberorum excita agrum suesita¬
Ciulis alius furor in castris ad sucronem ortus. Octo ibi
milia militum erant presidium gentibus que eis hyberum in¬
colunt impositum. Note eorum autem mentes sunt: non
Sediam ante licentiam ex diutino ut sit otio collecta. et non¬
nihil ꝙ in hostico lazcius raptosuetis uiuere: artiores in pace
res erant ac primo sermones tantum occulti serebant.si bell
in prouintia eẽt quid sese int̾ pacatos facere: si debellatum
iam et confecta prouintia eẽt.cur in italiam non reuchi fla¬
gitatum quoq stipendium procatius ꝗͣ ex more et mode¬
Ntia militaĩ erat et a custodibus probra in circumcuntes
uigilias tribunos iacta: et noctu quidam predatum in agrũ
citca pacatum ierant. Postremo inter diu ac pro palam In
comincatu ab signis abibant:omnia libidine ac licentia militu
nihail instituto aut disciplina militie. aut imꝑio eorum:qui

Expanded text:
erant—et iuuentute Celtiberorum excita agrum Suessetaerant—et iuuentute Celtiberorum excita agrum Suessetapopulati sunt. ciuilis alius furor in castris ad Sucronem ortus; octo ibi milia militum erant, praesidium gentibus quae cis Hiberum incolunt impositum. motae autem eorum mentes sunt non sed iam ante licentia ex diutino, ut fit, otio conlecta, et nonnihil quod in hostico laxius rapto suetis uiuere artiores in pace res erant. ac primo sermones tantum occulti serebantur: si bellum in prouincia esset, quid sese inter pacatos facere? si debellatum iam et confecta prouincia esset, cur in Italiam non reuehi? flagitatum quoque stipendium procacius quam ex more et modestia militari erat, et ab custodibus probra in circumeuntes uigilias tribunos iacta, et noctu quidam praedatum in agrum circa pacatum ierant; postremo interdiu ac propalam sine commeatu ab signis abibant. omnia libidine ac licentia militum, nihil instituto aut disciplina militiae aut imperio eorum qui
Abbreviated transcription (Latin):
classe prodituros ẽẽ.Nago ibi exfuga substiterat nauibus¬
q: in occeano collectis aliquantum auxiliorum et transf¬
tum ex africa ora et ex proximis hyspanie locis ꝑ hanno¬
nem prefectum coegerat: fide accepta dataq ꝑfugis. et mar¬
tius eo cum expeditis cohortibus et lelius cum septem trire¬
mibus quinq remi una est missus. ut terra mariq cõmi
consilio rem gererent. Scipio ipẽ graui morbo implicitus
grauiore tamen fama cum adid quisq ꝙ audierat in sita ho¬
minum libidine alendi de industria rumores adicer&
aliquid prouintiam omnem ac maxime longiqua eis tu¬
bauit: apparuitq quantam excitatura molem uera fuis¬
set classis cum uanus rumor tantas procellas excuuss&.
non soci infide. non exercitus in offitio mansit.Mando¬
nius et indibilis: quibus quia regnum sibi hyspanie expu¬
sis inde carthaginensibus destinarunt animis nihil ps
pere contigebat. Concitatis popularibus lacetani autem

Expanded text:
classe prodituros. Mago ibi ex fuga substiterat, nauibusclasse prodituros. Mago ibi ex fuga substiterat, nauibusque in Oceano conlectis aliquantum auxiliorum et trans fretum ex Africa ora et ex proximis Hispaniae locis per Hannonem praefectum coegerat. fide accepta dataque perfugis, et Marcius eo cum expeditis cohortibus et Laelius cum septem triremibus quinqueremi una est missus ut terra marique communi consilio rem gererent. Scipio ipse graui morbo implicitus, grauiore tamen fama cum ad id quisque quod audierat insita hominibus libidine alendi de industria rumores adiceret aliquid, prouinciam omnem ac maxime longinqua eius turbauit; apparuitque quantam excitatura molem uera fuisset clades cum uanus rumor tantas procellas exciuisset. non socii in fide, non exercitus in officio mansit. Mandonius et Indibilis, quibus quia regnum sibi Hispaniae pulsis inde Carthaginiensibus destinarant animis nihil pro spe contigerat, concitatis popularibus—Lacetani autem
Abbreviated transcription (Latin):
feminarum puerorumq in bellem inermemq cuies sui cede¬
rent et in fuccensum regum semi anima pleraq: inicerent
corpora riuiq sanguinis flamiam orientem restingeret
Postremo ip̃i cede miseranda suorum fatigati cum armis
medio incendio se in iecere. Iam cedi perpetrate uictores ro¬
mani suꝑuenere ac primo conspectu tam fede rei mirabi¬
di parumꝑ obstupuere. De inde cum aurum argentumq:
cumulo rerum. aliarum interfluens auiditate inge nii
humani rape ex igne uellent. correpti alui flamma sunt
alii ambusti a flatu uaporis: cum receptum primis urg
te ingenti turba non ẽẽt. Ita astaba sine preda militum
ferroq igni absumpta ẽ.Marcius caeteris eius regionis
metu in deditionem acceptis uictorem exercitum car¬
thaginem ad Scipionem reduxit. Per eos ip̃os dies per¬
ge a gadibus peruenerunt pollicentes urbem pͥunicumq p̃¬
sidium: quod in ea urbe eẽt. et impatorem presidu cum

Expanded text:
feminarum puerorumque imbellem inermem ciues sui caedefeminarum puerorumque imbellem inermem ciues sui caederent et in succensum rogum semianima pleraque inicerent corpora riuique sanguinis flammam orientem restinguerent: postremo ipsi caede miseranda suorum fatigati cum armis medio incendio se iniecerunt. iam caedi perpetratae uictores Romani superuenerunt. ac primo conspectu tam foedae rei mirabundi parumper obstipuerunt; dein cum aurum argentumque cumulo rerum aliarum interfulgens auiditate ingenii humani rapere ex igni uellent, correpti alii flamma sunt, alii ambusti adflatu uaporis, cum receptus primis urgente ab tergo ingenti turba non esset. ita Astapa sine praeda militum ferro ignique absumpta est. Marcius ceteris eius regionis metu in deditionem acceptis uictorem exercitum Carthaginem ad Scipionem reduxit. per eos ipsos dies perfugae a Gadibus uenerunt pollicentes urbem Punicumque praesidium quod in ea urbe esset et imperatorem praesidii cum
Abbreviated transcription (Latin):
ad id ipm emissa occurrit acrior impetu atq animis. ꝗͣ c¬
positior illo ordine pugna fuit.Itaq: pulsus eques qui primus
hostise obtulerat terrdremintulit leui armature pugnatuq
sub ipo uallo for&. ni robur legionum pro exiguo ad instrue¬
ium dato tempore aciem direisse ibi quoq trepidatum
parumper circa signa ẽ.cum ceti furore in uulnera ac ferrũ
uecordi audatia ruerent. de inde uectis miles aduersus teme¬
rarios impetus pertinax cede primorum insequentis fupsit
Conatus paulo post ultro inferre pedem: ut neminem cedere
atq obstinatos mori in uestigio quoq suouidit parefacta acie
ꝙ ut facere posset: multirudo armatorum facile subpedita¬
bat cornua hostium amplexus in orbe pugnantes ad unũ
omnes occidit. Atq hec tamen hostium iratorum actum
maxime dimicantium iure belli in armatos repugnante¬
q edebant. fedior alia in urbe trucidatio erat Cumꝰ t̾bam¬

Expanded text:
ad id ipsum emissa occurrit. acrior impetu atque animis quam cad id ipsum emissa occurrit. acrior impetu atque animis quam compositior ordine ullo pugna fuit. itaque pulsus eques qui primus se hosti obtulerat terrorem intulit leui armaturae; pugnatumque sub ipso uallo foret, ni robur legionum perexiguo ad instruendum dato tempore aciem direxisset. ibi quoque trepidatum parumper circa signa est cum caeci furore in uolnera ac ferrum uecordi audacia ruerent; dein uetus miles, aduersus temerarios impetus pertinax, caede primorum insequentes suppressit. conatus paulo post ultro inferre pedem, ut neminem cedere atque obstinatos mori in uestigio quemque suo uidit, patefacta acie, quod ut facere posset multitudo armatorum facile suppeditabat, cornua hostium amplexus, in orbem pugnantes ad unum omnes occidit. atque haec tamen hostium iratorum ltin moremgt ac tum maxime dimicantium iure belli in armatos repugnantesque edebantur: foedior alia in urbe trucidatio erat cum turbam
Abbreviated transcription (Latin):
dium eo loco fortunarum suarum corporum: quae carior
fortunis ẽẽnt: seruarent.Si rem inclinatam uiderent atq: i
eo ẽẽ iam: ut urbs caperetur. et scirent omnes: quos euntes in
plium cernerent. mortem in ip̃a pugna obituros: illos se per
deos suꝑos inferosq: orare:ut memores libertatis que illo d
aut morte honesta aut seruitute infami finienda cẽt: ni¬
hil relinquerent: in quod seuire ratus hostis possit ferrum
ignemq in manibus ẽẽ amice ac fideles potius ea que peri¬
tura forent. absumerent manus. ꝗͣ insultarent supbo lu¬
dibrio hostes.his adhortationibus exetratio dira adiecta
siquem apposito spes mollitia ue animi fleisset inde conci¬
tato agmine patentibus portis ingenti cum tumultu crũpi
Neq erat ulla satis firma statio opposita: quia nihil minus
ꝗͣ ut egredi posse moenibus auderent: timeri poterat per¬
pauce equitum turmȩ:. leuisq armatura repente e castris

Expanded text:
dium eo loco fortunarum suarum corporumque quae cariora dium eo loco fortunarum suarum corporumque quae cariora fortunis essent seruarent; si rem inclinatam uiderent atque in eo iam esse ut urbs caperetur, scirent omnes quos euntes in proelium cernerent mortem in ipsa pugna obituros; illos se per deos superos inferosque orare ut memores libertatis, quae illo die aut morte honesta aut seruitute infami finienda esset, nihil relinquerent in quod saeuire iratus hostis posset; ferrum ignemque in manibus esse; amicae ac fideles potius ea quae peritura forent absumerent manus quam insultarent superbo ludibrio hostes. his adhortationibus exsecratio dira adiecta si quem a proposito spes mollitiaue animi flexisset. inde concitato agmine patentibus portis ingenti cum tumultu erumpunt; neque erat ulla satis firma statio opposita, quia nihil minus quam ut egredi moenibus auderent timeri poterat. perpaucae equitum turmae leuisque armatura repente e castris
Abbreviated transcription (Latin):
aut munimento tutam habebant.que ferotiores his anim
faceret. sed ingenio incolarum latrocinio laeta ut excur sioẽs
infinitimum agrum sociorum. p.Rfacerent impulerant et
uagos milites rdmanos lixasq et mercatores exciperent mag¬
num etiam comitatum quia paucis parum tutum fuerat: tra¬
gredientem fines positis insidus circumuentum iniquo loco
interfecere. Ad hanc urbem oppuguandam cum admotus ex¬
ercitus eẽt: oppidani conscientia scelerum quia nec deditio tu¬
ta ad tam infestos uidebatur nec spes moenibus aut armis tu¬
ende salutis erar facinus in se ac suos fedum ac ferum con¬
consciscunt. Locum in foro destinant quo pretiosissima ree
suarum congererent super eum tumulum coniuges ac libe¬
ros considere cum uississent. ligna circa extruunt facesq o
uirgultorum conitiunt:quinquaginta de inde armatis iuue¬
nibus precipiunt: ut donec incertus euentus pugne ẽẽt presi¬

Expanded text:
aut munimento tutam habebant quae ferociores iis animos aut munimento tutam habebant quae ferociores iis animos faceret; sed ingenia incolarum latrocinio laeta ut excursiones in finitimum agrum sociorum populi Romani facerent impulerant et uagos milites Romanos lixasque et mercatores exciperent. magnum etiam comitatum, quia paucis parum tutum fuerat, transgredientem fines positis insidiis circumuentum iniquo loco interfecerant. ad hanc urbem oppugnandam cum admotus exercitus esset, oppidani conscientia scelerum, quia nec deditio tuta ad tam infestos uidebatur neque spes moenibus aut armis tuendae salutis erat, facinus in se ac suos foedum ac ferum consciscunt. locum in foro destinant quo pretiosissima rerum suarum congererent. super eum cumulum coniuges ac liberos considere cum iussissent, ligna circa exstruunt fascesque uirgultorum coniciunt. quinquaginta deinde armatis iuuenibus praecipiunt ut, donec incertus euentus pugnae esset, praesi
Abbreviated transcription (Latin):
ceptare scipio uellet ac sedare iras: negatum id ambo dicere
communibus cognatis nec alium deorum hominum ue ꝗͣ mo¬¬
tem se iudicem Habituros ẽẽ. Robore maior minor flore ae¬
tatis ferox mortem in certamine: ꝗͣ ut alter alteius imper
subigeretur preoptantes cum dirimi ab tanta rabie nequirẽt
insigne spectaculum exercitui prebuere documentumq
quantum cupiditas imperii malum inter mortales eẽt.Ma¬
ior usu armorum et actu facile stolidas uires minoris su¬
uit.huic gladiatorum spectaculo ludi funebres additi pro
copia et prouintiali et castrensi apparatu.Res interim ni¬
hilominus alegatis gerebantur.Marcius suꝑato bete amni quẽ
incole appellant cretim duas opulentas ciuitates sine certami
in deditionem accepit.Astapa urbs carthaginensium semperq:
partis neq id tam dignum ira erat: ꝗ̃ ꝙ extra necessitates belli
precipuum in romanos gerebant odium. nec urbem aut situ

Expanded text:
disceptare Scipio uellet ac sedare iras, negatum id ambo dicere disceptare Scipio uellet ac sedare iras, negatum id ambo dicere cognatis communibus, nec alium deorum hominumue quam Martem se iudicem habituros esse. robore maior, minor flore aetatis ferox, mortem in certamine quam ut alter alterius imperio subiceretur praeoptantes cum dirimi ab tanta rabie nequirent, insigne spectaculum exercitui praebuere documentumque quantum cupiditas imperii malum inter mortales esset. maior usu armorum et astu facile stolidas uires minoris superauit. huic gladiatorum spectaculo ludi funebres additi pro copia prouinciali et castrensi apparatu. res interim nihilo minus ab legatis gerebantur. Marcius superato Baete amni, quem incolae Certim appellant, duas opulentas ciuitates sine certamine in deditionem accepit. Astapa urbs erat Carthaginiensium semper partis; neque id tam dignum ira erat quam quod extra necessitates belli praecipuum in Romanos gerebant odium. nec urbem aut situ
Abbreviated transcription (Latin):
gladiatorium quod mortis causa patris patruiq parauerat
edendum rediit. gladiatorum spectaculum fuit non ex
eo genere hominum ex quo lanistis compare mos es tser
uorum. qui uenalem sanguinem hñt. Toluntaĩa omnis et
gratuita opaa pugnantium fuit. Nam alii missi ab regul
sunt adspetiem insite genti uirtutis ostendendum. Alii ip̃i pro¬
fessi se pugnaturos in grãm ducis alios emulatio et certamen
ut prouodarent proudcatiue.haud abnuerent:traxit ꝗdam
quas disceptando controuersias finire nequiuerant.haud uolue¬
rant pacto inter se ut uictorem res sequeretur ferro decreue¬
runt. neq: obscuri generis homines:sed clari illustresq corbis
et orsua patruelis. de principatu ciuitatis quem idem uocabãt
ambigentes ferro se certaturos professi sunt. Corbis ma¬
ior erat etate orsue pater princeps proxime fuerat a frẽ
maiore post mortem eius principatu accepto.Cum uerbi

Expanded text:
gladiatorium, quod mortis causa patris patruique parauerat, gladiatorium, quod mortis causa patris patruique parauerat, edendum rediit. gladiatorum spectaculum fuit non ex eo genere hominum ex quo lanistis comparare mos est, seruorum de catasta ac liberorum qui uenalem sanguinem habent: uoluntaria omnis et gratuita opera pugnantium fuit. nam alii missi ab regulis sunt ad specimen insitae genti uirtutis ostendendum, alii ipsi professi se pugnaturos in gratiam ducis, alios aemulatio et certamen ut prouocarent prouocatique haud abnuerent traxit; quidam quas disceptando controuersias finire nequierant aut noluerant, pacto inter se ut uictorem res sequeretur, ferro decreuerunt. neque obscuri generis homines sed clari inlustresque, Corbis et Orsua, patrueles fratres, de principatu ciuitatis quam Ibem uocabant ambigentes ferro se certaturos professi sunt. Corbis maior erat aetate: Orsuae pater princeps proxime fuerat a fratre maiore post mortem eius principatu accepto. cum uerbis
Abbreviated transcription (Latin):
ac delere memoriam hostisum sedis cordi ẽ. Castulonem iñ
scipio exercitum ducit quam urbem non hyspani modo con¬
uenerant.: sed punici etiam exercitus ex dissipata passim fu¬
ga reliquis tutabantur sed aduentum scipionis p̃uenerat fa¬
ma cladis ilitgitanorum. terrorumq de inde atq desꝑatio
inuaserat. et in diuersis causis cum sibi quisq consultum
sine alteĩus respectu uellet: primo tacita suspitio. de inde a¬
perta discordia secessionem inter carthaginenses atq: hys¬
panos fecit. His cerdubellus pro palam. deditionis auctor
kymilco punicis auxili aribus preerat quos urbem clam¬
q fide accepta cerdubellus romano prodit. Mtior ea ui¬
ctoria fuit nec tantundem noxe admissum erat et aliꝗtũ
ire lenierat uoluntaĩa deditio.Marciis inde inbarbaros si
qui non dum ꝑdomiti erant.subius ditionemq redigendos
missus. Scipio carthaginem ad uota soluenda dus munus.

Expanded text:
ac delere memoriam hostium sedis cordi est. Castulonem inde ac delere memoriam hostium sedis cordi est. Castulonem inde Scipio exercitum ducit, quam urbem non Hispani modo conuenae sed Punici etiam exercitus ex dissipata passim fuga reliquiae tutabantur. sed aduentum Scipionis praeuenerat fama cladis Iliturgitanorum terrorque inde ac desperatio inuaserat; et in diuersis causis cum sibi quisque consultum sine alterius respectu uellet, primo tacita suspicio, deinde aperta discordia secessionem inter Carthaginienses atque Hispanos fecit. his Cerdubelus propalam deditionis auctor, Himilco Punicis auxiliaribus praeerat; quos urbemque clam fide accepta Cerdubelus Romano prodit. mitior ea uictoria fuit; nec tantundem noxae admissum erat et aliquantum irae lenierat uoluntaria deditio. Marcius inde in barbaros si qui nondum perdomiti erant sub ius dicionemque redigendos missus. Scipio Carthaginem ad uota soluenda dis munusque
Abbreviated transcription (Latin):
editissimam urbis partem que rupe alta tegebatur. neq ope ullo
munitam et a defensoribus uacuam. leuium corporum homines
et multa exercitatione peruitium clauos secum ferreos por¬
tantes qua per inequaliter eminentia rupis poterant scan¬
dunt sicubi nimis arduum et leue saxum occurrebat clauo
per modica interualla figentes cum uelut gradus fecissent
primi sequentes extrahentes manu postremi subleuantes:
eos qui preirent insummum euadunt: iñ decurrunt cur
clamore in urbem oppugnatam ẽẽ iam captam ab romais
Cum uero apparuit abira et ab odio urbem oppugnatam ẽẽ
nemo capiendi uiuos. nemo patentibus ad. dire ptionem omi¬
bus prede memor est trucidant in ermes iuxta arq ĩ armatos
feminas pariter ac uiros usq ad infantium cedem ira crudel
peruenit. Ignem de in tectis initiunt ac dirimunt. quae incẽ¬
dio absumiꝰ nequeunt adeo uestigia quoq urbis. Ex tingue

Expanded text:
editissimam urbis partem, quia rupe praealta tegebatur, neque opere ullo editissimam urbis partem, quia rupe praealta tegebatur, neque opere ullo munitam et ab defensoribus uacuam. leuium corporum homines et multa exercitatione pernicium, clauos secum ferreos portantes, qua per inaequaliter eminentia rupis poterant scandunt. sicubi nimis arduum et leue saxum occurrebat, clauos per modica interualla figentes cum uelut gradus fecissent, primi insequentes extrahentes manu, postremi subleuantes eos qui prae se irent, in summum euadunt. inde decurrunt cum clamore in urbem iam captam ab Romanis. tum uero apparuit ab ira et ab odio urbem oppugnatam esse. nemo capiendi uiuos, nemo patentibus ad direptionem omnibus praedae memor est; trucidant inermes iuxta atque armatos, feminas pariter ac uiros; usque ad infantium caedem ira crudelis peruenit. ignem deinde tectis iniciunt ac diruunt quae incendio absumi nequeunt; adeo uestigia quoque urbis exstinguere
Abbreviated transcription (Latin):
e: ut domitor ille totuis exercitus et hyspaniae ab unius
oppidi iuuentute:saepe repulsus a muris haud satis detoro
prelio trepidaret.Id ubi uidit scipio ueritus ne uanis co
natibus tot suorum hostium crescer& animus et segi¬
ormiles fieret.Sibi met conandum ad partem periculi
compessendam eẽ ratus increpita ignauia militum ferri
scala iubet.et se ipm̃ si caeteri cunctentur ascensurum mi¬
natur.Iam suberat haud mediocri periculo menia cum c¬
mor undiq absoluitis uicem imꝑatoris militibus sublatus
scaleq multis partibus simul erigi cepte et ex altera ꝑte
lelius instat. tum uicta oppidandrum uis deiectisq pro¬
pugnatoribus occupantur muri. Arx etiam abea pari
qua in expugnabilis uidebatur inter tumultum captaẽ
Transfuge afri. qui tum inter auxilia romana erant et
oppidanis in ea tuenda unde periculum uidebat uersis &
romanis subeuntibus . s. c. tri q̃ adire poterant cõspexer

Expanded text:
est ut domitor ille totius Hispaniae exercitus ab unius est ut domitor ille totius Hispaniae exercitus ab unius oppidi iuuentute saepe repulsus a muris haud satis decoro proelio trepidaret. id ubi uidit Scipio, ueritus ne uanis tot conatibus suorum et hostibus cresceret animus et segnior miles fieret, sibimet conandum ac partem periculi capessendam esse ratus increpita ignauia militum ferri scalas iubet et se ipsum si ceteri cunctentur escensurum minatur. iam subierat haud mediocri periculo moenia cum clamor undique ab sollicitis uicem imperatoris militibus sublatus, scalaeque multis simul partibus erigi coeptae; et ex altera parte Laelius institit. tum uicta oppidanorum uis deiectisque propugnatoribus occupantur muri. arx etiam ab ea parte qua inexpugnabilis uidebatur inter tumultum capta est: transfugae Afri, qui tum inter auxilia Romana erant, et oppidanis in ea tuenda unde periculum uidebatur uersis et Romanis subeuntibus qua adire poterant, conspexerunt
Abbreviated transcription (Latin):
Non dux unus aut plures principes opidanos:sed sua ipsorũ
conscientia culpe metus ad deferendam impigre urbem
hortatur:et meminerant et monebant alios supplitium
xse non uictoriam peri ubi quisꝗͣ mortem oppeter&
id referre utrum in pugna et in acie ubi mars communis
et uictum sȩpe eriger& et affligeret uictorem an post¬
modum grauata et dirupta urbe ante ora captarum con¬
uigum uberorumq: inter uerbera et uincula omnia f¬
da atq indigna passi expirarent.Igitur non militaris mõ
etas aut uiri tantum: sed femine pueriq: supeRanimi cor¬
porisq uires ad sunt. pugnantibus tela ministrant saxa ĩ
muros munientibus gert. Non libertas solum augeba
que uirorum fortium tantum pecora acuit sed ultima
omnibus supplitia et feda mors ob oculos erat. Accende¬
bantur animi & certamine laboris ac periculi atq: ip̃oi
inter se conspectu.Itaq: tanto ardore certamen initur

Expanded text:
non dux unus aut plures principes oppidanos, sed suus ipsorum non dux unus aut plures principes oppidanos, sed suus ipsorum ex conscientia culpae metus ad defendendam impigre urbem hortatur. et meminerant et admonebant alios supplicium ex se non uictoriam peti: ubi quisque mortem oppeteret, id referre, utrum in pugna et in acie, ubi Mars communis et uictum saepe erigeret et adfligeret uictorem, an postmodo cremata et diruta urbe, ante ora captarum coniugum liberorumque, inter uerbera et uincula, omnia foeda atque indigna passi exspirarent. igitur non militaris modo aetas aut uiri tantum, sed feminae puerique super animi corporisque uires adsunt, pugnantibus tela ministrant, saxa in muros munientibus gerunt. non libertas solum agebatur, quae uirorum fortium tantum pectora acuit, sed ultima omnibus supplicia et foeda mors ob oculos erat. accendebantur animi et certamine laboris ac periculi atque ipso inter se conspectu. itaque tanto ardore certamen initum
Abbreviated transcription (Latin):
cta. et parata ad oppugnanonem arcendam adeo con¬
scientiam qui se meritos scirẽt pro indicto eis bello fuerat
Linc et hortari milites scipio orsusem ipos claudendis pi¬
tis indicasse hyspanos.qui ut timerent:meriti essent. Ita¬
q multo infestioribus animis cum eis ꝗͣ cum carthaginẽ¬
sibus bellum gerendum ẽẽ. quippe cum illis prope sine
ira de imperio et gloria certari ab his qui perfidie et cru¬
delitatis et sceleris penas expetendas ẽẽ.euenisse tempus
quo et nefandam commilitonum necem et in se met ipõs
si eodem fuga delati forent instructam stragem ulcisce¬
rentur et in omne tempus graui documento sancirent.
ne quis unquam romanum ciuem militemq in nulla for¬
tuna oportunum iniurie ducer&. Ab hac cohortatione¬
ducis incitati scalas electis per manipulos uiris diuidunt par¬
tito exercituita ut parti alterius lelius preẽẽt legatus Duo.¬
bus simul locis ancipiti terrore urbem eggrediuntur

Expanded text:
cta et parata ad oppugnationem arcendam; adeo concta et parata ad oppugnationem arcendam; adeo conscientia quid se meritos scirent pro indicto eis bello fuerat. hinc et hortari milites Scipio orsus est: ipsos claudendo portas indicasse Hispanos quid ut timerent meriti essent. itaque multo infestioribus animis cum eis quam cum Carthaginiensibus bellum gerendum esse; quippe cum illis prope sine ira de imperio et gloria certari, ab his perfidiae et crudelitatis et sceleris poenas expetendas. euenisse tempus quo et nefandam commilitonum necem et in semet ipsos, si eodem fuga delati forent, instructam fraudem ulciscerentur, et in omne tempus graui documento sancirent ne quis unquam Romanum ciuem militemque in ulla fortuna opportunum iniuriae duceret. ab hac cohortationeducis incitati scalas electis per manipulos uiris diuidunt, partitoque exercitu ita ut parti alteri Laelius praeesset legatus, duobus simul locis ancipiti terrore urbem adgrediuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
uis in alto iactatus uentis die quarto noue carthaginis por¬
tum tenuit. hyspanie sicut a bello punico quiete erant. ita
quasdam ciuitates propter conscientiam culpe metu ma¬
gis ꝗ̃ fide quietas ec̃ apparebat: quarum maxime insignes
et magnitudine et noxa iliturgia et castulo erant. Caiꝰtu¬
lo cum prosperis rebus soci fuissent: post cesos cum exer¬
citibus scipiones defecerat ad penos.Iliturgitani prodendi
qui ex illa clade ad eos ꝑfugerant. Interfitiendisq scelus et
defectionis addiderant. In eos populos primo aduentu cum
dubie hyspaniae ẽẽnt merito magis ꝗͣ utiliter seuitum fi¬
ret: tunc iam tranquillis rebusq tempus expetendae pene
uidebatur uenisse accitum ab tarracone.L. martium
cum tertia parte copiarum ad castulonem oppugnandũ
mittit. Ipẽ cum caetero exercitu quintis ferme ad ilitur¬
giam. castris peruenit.Clause erant portȩ omĩaq: instru¬

Expanded text:
uis in alto iactatus uentis die quarto Nouae Carthaginis poruis in alto iactatus uentis die quarto Nouae Carthaginis portum tenuit. Hispaniae sicut a bello Punico quietae erant, ita quasdam ciuitates propter conscientiam culpae metu magis quam fide quietas esse apparebat, quarum maxime insignes et magnitudine et noxa Iliturgi et Castulo erant. Castulo, cum prosperis rebus socii fuissent, post caesos cum exercitibus Scipiones defecerat ad Poenos: Iliturgitani prodendis qui ex illa clade ad eos perfugerant interficiendisque scelus etiam defectioni addiderant. in eos populos primo aduentu cum dubiae Hispaniae essent merito magis quam utiliter saeuitum foret: tunc iam tranquillis rebus quia tempus expetendae poenae uidebatur uenisse, accitum ab Tarracone L. Marcium cum tertia parte copiarum ad Castulonem oppugnandum mittit, ipse cum cetero exercitu quintis fere ad Iliturgin castris peruenit. clausae erant portae omniaque instru