comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sinuatur. Adhuc in informitate inperfectionis: fit autem
filii commemoratio quod &iam uerbumest eo quod scrip¬
tum est Dixitds̃ fiat : ut perid quod principium est. insinu¬
& exordium creaturae ex sistentis ab illo ad huc inperfec
tae Peridautem quoduerbum est insinu & perfectionem
creaturae reuocatȩ ad eum ut formar&ur inherendo
creatori. & prosuo genere imitando formam sempiter¬
nae atque in commutabiliter mherentem patri. a quo
statim hocest quodille: non enim hab& informem uitam
uerbum filius. cuinon solum hocesse quod uiuere. sed &iam
hocest ei uiuere. quod est sapienter acbeate uiuere:
Crea tura uero quamquam spiritalis & intellectualis uelra¬
tionalis qua euid&ur esse illi uerbo propin quior potest
habere informem uitam: Quia non sicut hocest ei esse
quoduiuere ita hocuiuere quod sapienter acbeat e uiuere
uersaenim a sapientia in commutabili stulte acmisere
uiuit quae in formita seius est. formatur autem conuersa

Expanded text:
sinuatur adhuc in informitate inperfectienis . fit autem sinuatur adhuc in informitate inperfectienis . fit autem filii commemoratio, quod etiam uerbum est, in eo, quod scriptum est: dixit deus: fiat, ut per id, quod principium est, insinuet exordium creaturae existentis ab illo adhuc inptae; per id autem quod Verbum est, insinuet perfectionem creaturae revocatae ad eum ut formaretur inhaerendo Creatori, et pro suo genere imitando formam sempiternae atque incommutabiliter inhaerentem Patri, a quo statu statim hoc est quuerbum filius, cui non solum hoc est esse quod uiuere, sed etiam hoc est ei uiuere, quod est sapienter ac beate uiuere. creatura uero quamquam spiritalis et intellectualis uel rationalis, quae uidetur esse illi uerbo propinquior, potest habere informem uitam, quia non, sicut hoc est ei esse quod uiuere, ita hoc uiuere quod sapienter ac beate uiuere. auersa enim a sapientia incommutabili stulte ac misere uiuit, quae informitas est. formatur autem conuersa
Abbreviated transcription (Latin):
adnihilum: sed tunc imitatur uerbi formam semper
atque in commutabiliter patri coherentem. cum& ipsa
prosui generis conuersione adid quoduere acsemperest
id est adcreatorem suae substantiae formam capit.
Etfit perfecta creatura: ut in eo quod scribtura narrat
dixit ds̃ fiat. Intellegamus dĩ dictum in corporeum. in
natura uerbieius coadernir euocantis ad se inperfec¬
tionem creaturae ut nonsit informis. sed form&ur
secundum singula quaeperor dinem ex sequitur :
in qua conuersione & formatione quia prosuo modo imi¬
tatur dm̃uerbumhoc est dĩfilium semper patricoheren¬
tem plena similitudine & essentia pari. quia ipse & pater
unum sunt : Non autem imitatur hanc uerbi formam
siauersa acreatore informis &inperfecta remaneat.
Propterea filii commemoratio nonita fit qui a uerbum sed
tantum quia principium est cumdicitur. In principio
fecit dr̃ caelum & terram: ex ordium quippe creaturae in¬

Expanded text:
ad nihilum, sed tunc imitatur uerbi formam semper ad nihilum, sed tunc imitatur uerbi formam semper atque incommutabiliter patri cohaerentem, cum et ipsa pro sui generis conuersione ad id, quod uere ac semper est, id est ad creatorem suae substantiae, formam capit et fit perfecta creatura? ut in eo, quod scriptura narrat: dixit deus: fiat, intellegamus dei dictum incorporeum in natura uerbi eius coaeterni, reuocantis ad se inperfectionem creaturae, ut non sit informis, sed formetur secundum singula, quae per ordinem exequitur. in qua conuersione et formatione quia pro suo modo imitatur deum uerbum, hoc est dei filium semper patri cohaerentem plena similitudine et essentia pari, qua ipse et pater unum sunt, non autem imitatur hanc uerbi formam, si auersa a creatore informis et inperfecta remaneat, propterea filii commemoratio non ita fit, quia uerbum, sed tantum, quia principium est, cum dicitur: in principio fecit deus caelum et terram; exordium quippe creaturae in
Abbreviated transcription (Latin):
uersio eius facta atque inluminata intellegatur: & cur
ita dictum est: in principio fecit ds̃ caelum & terram
& nondictum est inprincipio dixit ds̃ fiat caelum & ter¬
ra & facta sunt caelum & terra. sicut deluce narratur.
dixit ds̃ fiatlux & facta est lux: utrum prius uniuersaliter
nomine caeli & terrae conprae hendendum erat & com¬
mendandum quod fecitd̃ : & deinde per pastes ex sequen¬
dum quomodo fecit: cum ꝑ singula dicitur: Dixit d̃. idẽ
quia peruerbum suum fecit quicͥquid fecit: Ancum primũ
fiebat informitas materiae siue spiritalis siue corpora¬
lis non erat dicendum dixit ds̃ fiat quia formam uerbi
semper patri coherentis quosempi ternae diciids̃ om¬
nia neque sonouocis neque cogitatione tempora sono¬
rum uoluente. sed coa&erna sibiluce a segenitae sapi¬
entiae non imitatur inper fectio: cum dissimilis abeo qđ
summe ac primitus est. in formitate quadam tendit

Expanded text:
uersio eius facta atque inluminata intellegatur. Et cur uersio eius facta atque inluminata intellegatur. Et cur ita dictum est: in principio fecit deus caelum et terram, et non dictum est: in principio dixit deus: fiat caelum et terra. et facta sunt caelum et terra, sicut de luce narratur: dixit deus: fiat lux. et facta est lux? utrum prius uniuersaliter nomine caeli et terrae conprehendendum erat et commendandum, quod fecit deus, et deinde per partes exequendum, quomodo fecit, cum per singula dicitur: dixit deus, id est, quia per uerbum suum fecit, quidquid fecit? An cum primum fiebat informitas materiae siue spiritalis siue corporalis, non erat dicendum: dixit deus: fiat, quia formam uerbi semper patri cohaerentis, quo sempiterne dicit deus omnia, neque sono uocis neque cogitatione tempora sonorum uoluente, sed coaeterna sibi luce a se genitae sapientiae non imitatur inperfectio, cum dissimilis ab eo, quod summe ac primitus est, informitate quadam tendit
Abbreviated transcription (Latin):
Cumenim deillo dicitur Omnia peripsum facta sunt
satis ostenditur & lux peripsum factacum dixit ds̃
fiatlux: Quod siita est a&ernum est quod ait ds̃ fiatdux :
quia uerbum dĩ ds̃ apud dm̃ filius unicus dĩ. patrico a&er¬
nus est: quamuis dõ haec inaerno uerbo dicente. crea¬
tura tem poralis factasit Cum enim uerba sint tempo¬
ris cum dicimus. quando & aliquando: a&ernumtame
est inuerbodĩ quando fieri aliquid debeat. & tunc fit
quando fieri debuisse in illo uerbo est in quonon est
quando & aliquado : quoniam totum illuduerbum
acernum est : & quidest lux ipsa quae facta est utrum
spiritale quid ancorporalei : Sienim speritale. potest
ipsa esse prima creatura. Iam hoc dicto perfecta
quae primo caelum Spellataest cum dictumest
In principio fecit dr̃ caelum & terram: ut quod dixit dr̃. fiat
lux & facta est lux eam reuocante adsecreatore. con¬

Expanded text:
cum enim de illo dicitur: omnia per ipsum facta sunt, cum enim de illo dicitur: omnia per ipsum facta sunt, satis ostenditur et lux per ipsum facta, cum dixit deus: fiat lux. quod si ita est, aeternum est quod ait deus: fiat lux, quia uerbum dei, deus apud deum, filius unicus dei. patri coaeternus est, quamuis deo haec in aeterno uerbo dicente creatura temporalis facta sit. cum enim uerba sint temporis, cum dicimus "quando" et "aliquando". aeternum tamen est uerbo dei, quando fieri aliquid debeat, et tunc fit, quando fieri debuisse in illo uerbo est, in quo non est quando et aliquando, quoniam totum illud uerbum aeternum est. Et quid est lux ipsa, quae facta est? utrum spiritale quid an corporale? si enim spiritale, potest ipsa esse prima creatura iam hoc dicto perfecta, quae primo caelum appellata est, cum dictum est: in principio fecit deus caelum et terram, ut, quod dixit deus: fiat lux. et facta est lux, eam reuocante ad se creatore con
Abbreviated transcription (Latin):
dicentisdĩ. Fiatlux: sicut corporaliter sonuit uoxdi¬
centisdĩ. tues filius meus di lectus : & hoc percreatu¬
ramcorporalem quam fecerat d̃. cum in princi¬
pio fecitds̃ caelum & terram. antequamfier&lux
quaemhae sonante uoce facta est: & suta est qualin¬
gua sonuit istauox dicentedõ fiadux: quianondum
erat linguarum diuersitas quae postea facta est in aedi¬
ficatione turris post diluuium: quaenam lingua
erat una & sola quads̃ locutus est. fiatlux: & quiserat
quem opor tebat audire atque intellegere adquem
uox huiusmodi profer&ur : an haec absurda carna¬
lis quaecogitatio est atq suspicio Quidergo dici¬
mus anid quod intellegitur in sono uocis cum dicitur.
fiatlux . Non autem ipse corporeus sonus hocbene acci¬
pitur esse uoxdĩ : &utrum hoc ipsum adnaturam per¬
tineat uerbieius de quodicitur. In principio erat uer¬
bum &uerbum erat apuddm̃. &ds̃erat uerbum. :¬

Expanded text:
dicentis dei: fiat lux, sicut corporaliter sonuit uox didicentis dei: fiat lux, sicut corporaliter sonuit uox dicentis dei: tu es filius me.us dilectus? et hoc per creaturam corporalem, quam fecerat deus, cum in principio fecit caelum et terram, antequam fieret lux, quae in hac sonante uoce facta est? et si ita est. qua lingua sonuit ista uox dicente deo: fiat lux, quia nondum erat linguarum diuersitas, quae postea facta est in aedificatione turris post diluuium? quaenam lingua erat una et sola, qua deus locutus est: fiat lux? et quis erat, quem oportebat audire atque intellegere, ad quem uox huius modi proferretur? an haec absurda carnalisque cogitatio est atque suspicio? Quid ergo dicemus? an id, quod intellegitur in sono uocis, cum dicitur: fiat lux, non autem ipse corporeus sonus, hoc bene intellegitur esse uox dei? et utrum hoc ipsum ad naturam pertineat uerbi eius, de quo dicitur: in principio erat uerbum, et uerbum erat apud deum, et deus erat uerbum?
Abbreviated transcription (Latin):
bile atque inconparabile lumen. quod dr̃ est: Et quomo
dodixitds̃ fiatlux. Vtrum temporaliter. anin uerbi a&er¬
nitate : & sitemporaliter. utiq mutabiliter: quomodo
ergo possit intellegi hoc dicere ds̃ nisi percreaturam :
ipse quippe est incommutabilis: Et sipercreaturam
dixit ds̃ fiatlux. quomodo est prima creatura lux. si erat
iam creatura per quamds̃ dicer& fiatlux: an non estlux
prima creatura. quiaiam dictum est. in principio fecit
ds̃ caelum & terram : & poterat per caelestem creaturam
uox fieri temporaliter atq: mutabiliter quadicer&ur
fiatdux : quod siita est: corporalis lux facta est ista quam
corpore is oculis cernimus. dicentedõ per creaturam
spiritalem quam ds̃ iam fecerat cumin principiofecit
caelum & terram. Fiatlux eomodo quoper talis crea¬
turae interiorem &occultum motum diuinitur
dicipotuit. fiatdux: an &iam corporaliter sonuit uox

Expanded text:
bile atque incorporale lumen, quod deus est? Et quomodo: bile atque incorporale lumen, quod deus est? Et quomodo: et dixit deus: fiat lux? utrum temporaliter an in uerbi aeternitate? et si temporaliter, utique mutabiliter; quomodo ergo possit intellegi hoc dicere deus nisi per creaturam? ipse quippe est incommutabilis. et si per creaturam dixit deus: fiat lux, quomodo est prima criam creatura, per quam deus diceret: fiat lux? an non est lux prima creatura, quia iam dictum erat: in principio fecit deus caelum et terram? et poterat per caelestem creaturam uox fieri temporaliter atque mutabiliter, qua diceretur: fiat lux? quod si ita est, corporalis lux facta est ista, quam corporeis oculis cernimus, dicente deo per creaturam spiritalem, quam deus iam fecerat, cum in principio fecit caelum et terram, fiat lux eo modo, quo per talis creaturae interiorem et occultum motum diuinitus dici potuit: fiat lux. An etiam corporaliter sonuit uox
Abbreviated transcription (Latin):
Ancaelum intellegendum est creatura spiritalis abexor¬
dio quo facta est perfecta illa & beata semper. terra
uero corporalis materies adhuc inperfecta: quiaterra
inquit erat muisibilis & inconposita. & tenebrȩ erant
super abrssum: quibus uerbis uid&ur informitatem
significare substantiae corporalis. Anutriusq: infor¬
mitas. his &iam posterioribus uerbis significatur.:
orporalis quidem eo quod dictumest: terraerat mui¬
sibilis &inconposita. Spiritalis autem eo quoddictũ. ẽ
tenebrae erant superabyssum. ut translato uerbo tene¬
brosam abrssum intellegamus Naturam uitae infor¬
mem nisi conuestatur adcreatorem Quo solomodo
formaripotest utnonsit abrssur. & inluminari ut non
sit tenebrosa : & quomodo dictumest tenebrae erant
suꝑ abrssum sanquia non erat lux: quaesiess& utiq
super ess&. & tam quam superfunder& : quod tuncfit
increatura spiritali. cum conuertitur ad incommuta¬

Expanded text:
An caelum intellegendum est creatura spiritalis ab exorAn caelum intellegendum est creatura spiritalis ab exordio, quo facta est, perfecta illa et beata semper, terra uero corporalis materies adhuc inperfecta? quia terra, inquit, erat inuisibilis et inconposita, et tenebrae erant super abyssum: quibus uerbis uidetur informitatem significare substantiae corporalis. an utriusque informitas his etiam posterioribus uerbis significatur? corporalis quidem eo, quod dictum est: terra erat inuisibilis et inconposita, spiritatenebrae erant super abyssum, ut translato uerbo tenebrosam abyssum intellegamus naturam uitae informem, nisi conuertatur ad creatorem, quo solo modo formari potest ut non sit abyssus, et inluminari ut non sit tenebrosa? et quomodo dictum est: tenebrae erant super abyssum? an quia non erat lux, quae si esset, utique super esset et tamquam superfunderetur, quod tunc fit in creatura spiritali, cum conuertitur ad incommuta
Abbreviated transcription (Latin):
quia primo omnium facta sint EAnm principio quod
est uerbum dĩ unigenitus filius : & quomodo possit osten¬
didm̃ sineulla sui commutatione operari mutabilia
& temporalia & quid signific&ur nomine caeli & terrae:
uinum spintalis corporalisq: creatura caeli& terra ei uola¬
bulum acceperit. antantum modo corporalis: ut in hoc
libro despiritali tacuisse intellegatur : atque ita dixisse
caelum & terram. ut omnem creaturam corpoream
superiorem atquem feriorem significare uoluerit.
An utriuso: informis materia dicta est caelum & terra
spiritalis uidelic& uita. sicutiesse potest inse non conuer¬
sa adcreatorem. Talienim conuersione formatur
atque perficitur : si autem non conuertatur. infor¬
mis est.Corporalis autem sipossit intellegi perpriua¬
tionem omniscorporeae qualitatis quaeappar& in
materia formata cumiam sunt species corporum
siueuisu siue alio quolib& sensu corporis perceptabiles:

Expanded text:
quia primo omnium facta sint; an in principio, quod quia primo omnium facta sint; an in principio, quod est Verbum Dei unigenitus Filius. Et quomodo possit ostendi Deum sine ulla sui commutatiet temporalia? et quid significetur nomine caeli et terrae? utrum spiritalis corporalisque creatura caeli et terrae uocabulum acceperit, an tantummodo corporalis, ut in hoc libro de spiritali tacuisse intellegatur atque ita dixisse caelum et terram, ut omnem creaturam corpoream, superiorem atque inferiorem, significare uoluerit? an utriusque informis materia dicta est caelum et terra, spiritalis uidelicet uita, sicut esse potest in se, non conuersa ad creatorem — tali enim conuersione formatur atque perficitur; si autem non conuertatur, informis est — corporalis autem, si possit intellegi per priuationem omnis corporeae qualitatis, quae adparet in materia formata, cum iam sunt species corporum siue uisu siue alio quolibet sensu corporis perceptibiles?.
Abbreviated transcription (Latin):
mnis diuina scripturabi pestita est. secundum id quod
dñs significauit dicens: Scribam eruditum in reg¬
nodĩ: si mile messẽ patrifamilias. proferentĩ
d& hes auro suo noua &uetera: quaeduo &iam testa¬
menta dicuntur: In libris autem omnibus sc̃is intueri
oport& quae ibi a &erna intimentur : quae facta nar¬
rentur : quae futura praenuntientur. quae agenda pix¬
cipiantur uel moneantur: Innarratione ergo rerum
factarum quaeritur: utrum omnia secundum figura¬
nu tantum modo intellectum accipiantur : an&iã
secundum fidem rerum gestarum asserenda & defen¬
denda sint I. Namnonesse accipienda figuraliter
Nullus xp̃ianus dicere audebit. attendenr a postolum
dicentem. Omnia autem haec infigura contingebant
illis & illud quodingenesi scriptumest. &erunt duo
incarne una Magnum sacramentum commendan
tura scrutanda est : quaeramus quomodo dictum est per
allegoricam significationem. In principio fecit ds̃
caelum & terram sutrum in principio temporisIan

Expanded text:
mnis divina Scriptura bipartita est, secundum id quod Dominus significavit, dicens, scribam eruditum in regno Dei similem esse patrifamilias proferenti de thesauro suo nova et vetera , quae duo etiam Testamenta dicuntur. In Libris autem omnibus sanctis intueri oportet quae ibi aeterna intimentur, quae facta narrentur, quae futura praenuntientur, quae agenda praecipiantur vel moneantur. In narratione ergo rerum factarum quaeritur utrum omnia secundum figuratum tantummodo intellectum accipiantur, an etiam secundum fidem rerum gestarum asserenda et defendenda sint. Nam non esse accipienda figuraliter, nullus christianus dicere audebit, attendens Apostolum dicentem, Omnia autem haec in figura contingebant illis : et illud quod in Genesi scriptum est, Et erunt duo in carne una , magnum sacramentum commendanttura scrutanda est, quaeramus quomodo dictum est praeter allegoricam significationem, In principio fecit Deus coelum et terram: utrum in principio temporis; an
Abbreviated transcription (Latin):
dus &iam suis cum adhuc nullum fructum dediss& inper
fectaerat illa natura: quod nontantum de arbore. sed nec de
ipso eius semine recte dicer&ur. ubi omnia quae progressu
temporis quodammodo procedunt modis inuisbilibur lata
Quam quam si aliquid dr̃ inperfectum fecisse : diceretur quod
deinde ipse perficer&. quid reprehensionis haber& istasentes¬
tia : Iure autem displicer & sud quod ab illo inchoatum esset
abalio dicerentur esse perfectum Quiergo de terra nonque¬
runtur quam fecit dr̃. cum in principio fecit dr̃ caelum & terrã
quia inuisibilis erat & in composita. & postea tertio die conspi¬
cua redditur atque componitur. quid sibi tenebras deluna fac¬
unt quaestionum : aut si quod de terra dictum est. non tempors
inter uallo cum simul dr̃ materiam rebus concreauerit sed
narrationis: distributionem intellegunt dictum. curinhoc
quod &iam oculis uideri potest. non intuentur integrum cor¬

Expanded text:
rdiis etiam suis, cum adhuc nullum frrdiis etiam suis, cum adhuc nullum frfecta erat illa natura. Quod non tantum de arbore, sed nec de ipso ejus semine recte diceretur, ubi omnia quae progressu temporis quodammodo procedunt, modis invisibilibus latent. Quanquam si aliquid Deus imperfectum fecisse diceretur, quod deinde ipse perficeret, quid reprehensionis haberet ista sententia? Jure autem displiceret, si id quod ab illo inchoatum esset, ab alio diceretur esse perfectum. 31. Qui ergo de terra non queruntur, quam fecit Deus, cum in principio fecit Deus coelum et terram, quia invisibilis erat et incomposita, et postea tertio die conspicua redditur atque componitur; quid sibi de luna tenebras faciunt quaestionum? Aut si quod de terra dictum est, non temporis intervallo, cum simul Deus materiam rebus concreaverit, sed narrationis distributione intelligunt dictum; cur in hoc quod etiam oculis videri potest, non intuentur integrum cor
Abbreviated transcription (Latin):
modo qualir &iam luna factant : multilo quacissime in qui¬
unt. atq utinam inquirenter loquantur ac non potiur
lo cere conantes dicuntenim. ideo plenamfactam quia
iondecebat ut dr̃ mperfectum aliquidillo die facerd in
si deribus. quod scriptum est quod facta sint sidera: qui autem
resistunt dicunt: ipsa ergo debuit prima luna dici. non quaru
decima. Quis enim incipit it anumerare : ego autem mediur
interistos itasum : ut neutrum asseram: sed plane dicam. siue
primam siueplenam lunam dr̃ fecerit: fecisse perfectam
Ipsarum enim naturarum. est dr̃ auctor & conditor: Omnis
autem res quicquid progressu naturali pertempora congri
quodammodo prodit atq explicat : &iam ante continebat
occultum. Et sinoms pecie uel mole corporis sui. tamen ratione
naturae : nisi forte arbor quae perhiemem pomis uacua folus¬
q. nuđata est. Tunc inperfecta dicenda est : aut uero in primo¬

Expanded text:
modo. Qualis etiam luna facta sit, multi loquacissime inquimodo. Qualis etiam luna facta sit, multi loquacissime inquirunt. atque utinam inquirentes loquantur ac non potius docere conantes! dicunt enim ideo plenam factam, quia non decebat, ut deus inperfectum aliquid illo die faceret in sideribus, quo scriptum est, quod facta sint sidera. qui autem resistunt, dicunt: ipsa ergo debuit prima luna dici, non quarta decima; quis enim incipit ita numerare? ego autem medius inter istos ita sum, ut neutrum adseram, sed plane dicam, siue primam siue plenam lunam deus fecerit, fecisse perfectam. ipsarum enim naturarum est deus auctor et conditor. omnis autem res quidquid progressu naturali per tempora congrua quodammodo prodit atque explicat etiam ante continebat occultum, si non specie uel mole corporis, ui tamen et ratione naturae. nisi forte arbor, quae per hiemem pomis uacua foliisque nudata est, tunc inperfecta dicenda est, aut uero in primo
Abbreviated transcription (Latin):
altitudinem medium noctis indic&.tunc scilic& oc¬
casurum cumsole redeunte fit mane dies autem totos so¬
lis aboriente usque ad occidentem circuitur: annosuer
uelistos usitator solis anfractos noncum adorientem quod
otidie facit. sed cum ad eadem loca siderum redit. quod non
facit nin peractis trecentos sex aginta quinq diebur & sex
poris id est quadrante totiur diei quaepars quater ducta cogit
nterponi unum diem quod romanibis sextum uocant ut ad
tundem circuitum redeatur. uel&iam maiorer & occultiorer
nnos Nam compl&is aliorum siderum spatus: maiores anni
ieri dicuntur. Siergo ita intellegamus tempora. dier. annor.
emo dubitat haecsideribus & luminariburfieri: Itaenim posi¬
uimest. uticertumsit utrum ad omnia sidera pertineat qđ
lctum est sint insigna & tempora & indier&inannor ansig¬
ia & tempora ad c&era diesuero &anni ad solem tantum¬

Expanded text:
altitudinem, medium noctis indicet, tunc scilicet ocaltitudinem, medium noctis indicet, tunc scilicet occasurum, cum sole redeunte fit mane; dies autem totos solis ab oriente usque ad occidentem circuitus; annos uero uel istos usitatos solis anfractus, non cum ad orientem, quod cotidie facit, sed cum ad eadem loca siderum redit - quod non facit nisi peractis trecentis sexaginta quinque diebus et sex horis, id est quadrante totius diei, quae pars quater ducta cogit interponi unum diem, quod Romani bissextum uocant, ut ad eundem circuitum redeatur, uel etiam maiores et occultiores annos; nam conpletis aliorum siderum spatiis maiores anni fieri dicuntur —: si ergo ita intellegamus tempora, dies, annos, nemo dubitat haec sideribus et luminaribus fieri. ita enim positum est, ut incertum sit, utrum ad omnia sidera pertineat, quod dictum est: sint in signa et in tempora et in dies et in annos. an signa et tempora ad cetera, dies uero et anni ad solem tantum
Abbreviated transcription (Latin):
qualitates per aestatem & hiemem. & autumnalem uer¬
nalemq temperiem : &nimirum haecuocat tempor
quaeper desidera fiunt non spatium horarum : sed uid¬
situdinem affectionum caeli huius: Namsi aliquis uela
poralis uel spiritalis motus conditionem istorum lumi¬
narium praecessit. ut aliquid̃ futura expectatione per
praesens in pra&eritum traicer&: smne tempore esse no
potuit: & quis optineat non fuisse nisi ab exordio sides
conditorum : sedcerte horae &dies . & anni quos uste
nouimus. nonfierent nisi motib siderum: itaque sihoc
modo intellegamus tempora dies & annos. ut asticulos
quosdam quos peroro logia conputamus. uel incae¬
lonosinmur cum aboriente usque in meridianam
altitudinem sol insurgit. atque inderursus usque in
occidentem uergit. ut possit deinceps aduesti uelluna
uelaliquodsidus aboriente statim post occasum so¬
lisemergere: quod item cum ad mediam caeli uenerit

Expanded text:
qualitates per aestatem et hiemem et autumnalem uerqualitates per aestatem et hiemem et autumnalem uernalemque temperiem. et nimirum haec uocat tempora, quae per sidera fiunt, non spatia morarum, sed uicissitudines adfectionum caeli huius. nam si aliquis uel corporalis uel spiritalis motus conditionem istorum luminarium praecessit, ut aliquid a futura expectatione per praesens in praeteritum traiceret, sine tempore esse non potuit. et quis obtineat non fuisse nisi ab exordio siderum conditorum? sed certae horae et dies et anni, quos usitate nouimus, non fierent nisi motibus siderum. itaque si hoc modo intellegamus tempora, dies et annos, ut articulos quosdam, quos per horologia conputamus, uel in caelo notissimos, cum ab oriente usque in meridianam altitudinem sol insurgit atque inde rursus usque in occidentem uergit, ut possit deinceps aduerti uel lunam uel aliquod sidus ab oriente statim post occasum solis emergere, quod item cum ad meridianam caeli uenerit
Abbreviated transcription (Latin):
quamuis in rebus formatis intellegi tamen imipsa mutabi¬
litate informitas materiae: Non enim spaciis uellocorum
quasi remotior. uel temporum quasi anterior. discernipo¬
test : an potius in ipsa refacta atq formata. eadem muta¬
bilitas hoc est deficiendi utita dixerim possibilitas nox ap¬
pellatasit. quiamest inrebur factis . &iam si non mutentur
posse mutari. Vespera autem & mane non quasi per temps¬
ris pra&eritionem & aduentum sed perquendam termi¬
num quo intellegitur. quousq sit naturae proprie mo¬
dus. &undesit naturae alterius consequenter exordium
an aliqua alia ratiosit. horum uerborum diligentiur ues¬
ganda : quis intantum seer&um facile in rumpat. & quae
signa dicat. cum dicit. desideribus. & sintinsigna: N eq
enimilla dicit quae obseruare uanitatis est : sedutiq ut ili
huius uitae usibus necessaria. quaeueln autae obseruam
ingubernando. uel omnes homines ad praeuidendas aes

Expanded text:
quamuis in rebus formatis intellegi tamen ex ipsa mutabiquamuis in rebus formatis intellegi tamen ex ipsa mutabilitate informitas materiae; non enim spatiis uel locorum quasi remotior uel temporum quasi anterior discerni potest. an potius in ipsa re facta atque formata eadem mutabilitas, hoc est deficiendi, ut ita dixerim, possit bilitas, nox appellata sit, quia inest rebus factis, etiamsi non mutentur. posse mutari? uespera autem et mane non quasi per temporis praeteritionem et aduentum, sed per quendam terminum, quo intellegitur, quousque sit naturae proprie modus. unde sit naturae alterius consequenter exordium? an aliqua alia ratio sit horum uerborum diligentius uestiganda? Quis in tantum secretum facile inrumpat et quae signa dicat, cum dicit de sideribus: et sint in signa? neque enim illa dicit, quae obseruare uanitatis est, sed utique utilia et huius uitae usibus necessaria, quae uel nautae obseruant in gubernando uel omnes homines ad praeuidendas aeris
Abbreviated transcription (Latin):
itcircum eunte sole die i noctirq uicissitudine propter uicinitu¬
inem dormiendi &uigilandi potirentur: Noxuero illa non
idecora remaner&. sedlunȩ ac siderum luce &ipsor consolare¬
ur hominer quibus plerumq operandi est &iam nocturna
ecessitar : Et quiburdam animatailibus quaelucem solis ferre
onpos sunt ad sufficientiam temperarentur: Nllud autem
uoddictum est & sint insigna & tempora & indies & inan¬
ios. quis nonuideat quam obscure positum sit quasto
ie coepisse tempora. quasi superius triduum sin&empore
ra & erire potuerit : quis igitur animo pen&rat quomo¬
o illi tresdies transierint antequam inciperent tempora
uae quastodie dicuntur incipere uelutrum omnino tran¬
erint diesill ancirca speciem factȩ rei dies appellatus sit
Eet circa priuationem nox ut nondumspecie formata mate¬
ria nox dictasit unde formanda erant c&era sicut potest

Expanded text:
ut circumeunte sole diei noctisque uicissitudine propter uicissitudut circumeunte sole diei noctisque uicissitudine propter uicissitudinem dormiendi et uigilandi potirentur, nox uero illa non indecora remaneret, sed lunae ac siderum luce et ipsos consolaretur homines, quibus plerumque operandi est nocturna etiam necessitas, et quibusdam animalibus, quae lucem solis ferre non possunt, ad sufficientiam temperaretur. Illud autem, quod dictum est: et sint in signa et in tempora et in dies et in annos, quis non uideat, quam obscure positum sit quarto die coepisse tempora, quasi superius triduum sine tempore praeterire potuerit? quis igitur animo penetrat. quomodo illi tres dies transierunt, antequam inciperent tempora, quae quarto die dicuntur incipere, uel utrum omnino transierint dies illi? an circa speciem factae rei dies appellatus sit et circa priuationem nox? ut nondum specie formata materia nox dicta sit, unde formanda erant cetera, sicut potest
Abbreviated transcription (Latin):
tra uniuersum quaedeloco in locum congruis motibus age¬
rentur : Cuiur generis herbae atque arbores non sunt.
radicib: quippe ista fix a sunt terrae: &quamuis habeant
motus incrementorum suorum. delocis tamen propriis ñ
mouentur nisibus suis : sed ubi fixa sunt ibi aluntur &
crescunt: propterea magis pestnent ad terram quam
ad genera rerum quae inaquis & terris mouentur:
uia ergo uisibili mundo constituendo. Hoc est caelo &
terrae duosunt attributi dies. restat ut his mobilib & uisi¬
pilib pastibus quae creantur intra illum. tres dies reli¬
uideputentur : & quia sicut prius caelum factum est ita
prius est ornandum huius modi partibus suis : quartodie
siunt sidera quib suꝑterrã lucentib habitatio quoque
nlustr&ur inferior: nehabitatores eius inhabitationem tene¬
rosam inducantur: &ideo quia infirma corpora inferiorum
abitatorum succedente motibus quiete reparantur .: factum est

Expanded text:
tra uniuersum, quae de loco in locum congruis motibus agetra uniuersum, quae de loco in locum congruis motibus agerentur. cuius generis herbae atque arbores non sunt. radicibus quippe istae fixae sunt terrae et, quamuis habeant motus incrementorum suorum, de locis tamen propriis non mouentur nisibus suis, sed, ubi fixa sunt. ibi aluntur et crescunt; propterea magis pertinent ad terram quam ad genera rerum, quae in aquis et terris mouentur. quia ergo uisibili mundo consterrae, duo sunt attributi dies, restat ut his mobilibus et visibilibus partibus, quae creantur intra illum, tres dies reliqui deputentur. Et quia sicut prius coelum factum est, ita prius est ornandum hujusmodi partibus fiunt sidera, quibus super terram lucentibus habitatio quoque inlustretur inferior, ne habitatores eius in habitationem tenebrosam inducantur. et ideo, quia infirma corpora inferiorum habitatorum succedente motibus quiete reparantur, factum est,
Abbreviated transcription (Latin):
buae : Sed quid agimus depecoribus & debestiis quasipso die
sexto insua genere terra produxit : quaeillis cum caelo potest
esse collatio anpotiur quoniam primo facta intelligitur lucis
nomine spiritalis creaturae formatio. consequens erat ut cor¬
poralis quoque creatura. id est mundus iste uinbilis fier&
qui factur est biduo propter duas partes suas maximas quibi
constat uniuersus. calum scilic& & terrã : secundum hanc rau¬
onir collationem qua&ipsa uniuersa creatura spiritalis &
corporalis saepe caelum &terra nominatur : Ita ut globus qus¬
que iste turbulentioris aeris terrenae parti deputetur lexa¬
tionibur quippe umidis corporascit: Si quid uero tranquillis
eris est ubi uenton atque procello simotus non poi sunt exist¬
re ad caclestem partem pertineat: Post hanc uniuersitate
molis corporeae fabricatam quae uno loco tota est quo collo¬
catus est mundus: consequenr erat ut impler&ur partibus in¬

Expanded text:
buta est? Sed quid agimus de pecoribus et de bebuta est? Sed quid agimus de pecoribus et de besexto in sua genera terra produxit? quae illis cum caelo potest esse conlatio? An potius, quoniam primo facta intellegitur lucis nomine spiritalis creaturae formatio, consequens erat, ut corporalis quoque creatura, id est mundus iste uisibilis fieret, qui factus est biduo propter duas partes suas maximas, quibus constat uniuersus, caelum scilicet et terram? secundum hanc rationis conlationem, qua et ipsa uniuersa creatura spiritalis et corporalis saepe caelum et terra nominatur, ita ut globus quoque iste turbulentioris aeris terrenae parti deputetur — exhalationibus quippe humidis corporascit — si quid uero tranquilli aeris est, ubi uentosi atque procellosi motus non possunt existere, ad caelestem partem pertineat, post hanc uniuersitatem molis corporeae fabricatam, quae uno loco tota est, quo conlocatus est mundus, consequens erat, ut inpleretur partibus in
Abbreviated transcription (Latin):
ninchoationem diei& noctir &ut diuidant inter lucem &
nebras: & uidit dr̃ quiabonum est: & facta est ucipera &
factum est mane diesquartur : in hocquarto die quieren¬
umest. quidibi uelit ista ordinatio ut prius uelfierent
eliecernerentur aquae a terra : priusq terra germinar&.
uama incado ndera fierent : Neque enim porsumur dicere¬
ecta esse quaeq meliora quibus dierum series itadistin¬
gueretur ut finis & medium maxime ornatius e mineren
septem quippe dierum medius quastus. ẽ: occurrit enim
illud quia septimo die non est facta ulla creatura. an
foste lux primidiei magis respond& ad qui&em diei septi¬
miut eomodo concinentibus finibus. Iste ordo texatun
eminentib demedio luminib caeli : sed si primus dies sepi¬
mo concun& deb&ergo & secundus sexto conciine re.
uidautem simile hab& firmamentum caeli cum homine fact
adimaginem di anqui caelum totam superiorem mundi parti
occupat & homini intotam mferiorem potestas dominanditns¬

Expanded text:
nter lucem et tenebras. et M uidit deus, quia bonum est. et facta est uespera, et factum est mane dies quartus. in hoc quarto die quaerendum est, quid sibi uelit ista ordinatio, ut prius uel fierent uel secernerentur aqua et terra priusque terra germinaret, quam in caelo electa esse quaeque meliora, quibus dierum series ita distingueretur, ut finis et medium maxime ornatius eminerent: septem quippe dierum medius quartus est. Occurrit enim illud quia septimo die non est facta ulla creatura. An forte lux primi diei magis respondet ad quietem diei septimi, ut eo modo concinentibus finibus iste ordo texatur, eminentibus de medio luminibus coeli? Sed si primus dies septimo concinit, debet ergo et secundus sexto concinere. Quid autem simile habet firmamentum coeli cum homine facto ad imaginem Dei? An quia coelum totam superiorem mundi partem occupat, et homini in totam inferiorem potestas dominandi tri
Abbreviated transcription (Latin):
riosis rationib ista perquiri ut uere ꝑcipiatur utrun
ita anita sit: quib in eundis atq tractandis nec mihi
iam tempus est : nec illis esse deb & quos ad salutem suam & san
ecclesiae necessariam utilitatem cupimus informari.
hoc sane nouerint. nec nomen firmamenti cogere. ut stas
caelum putemur. firmamentum enim non propter stati¬
onem. sed propter firmitatem : aut propter intrans gressi¬
bilem terminum superiorum & inferiorum aquarum
uocatum intellegere lic&. nec siueritas caelum stare per¬
suaserit in pedirinos circuitu nderum. ne hoc intelleger
possumus : & ab ipsis quippe qui haec curiosissime & otio¬
sissime quaesierunt inuentum est &iam caclo non mo¬
to n sola sidera uestirentur fieri potuis se omnia quaem
psis siderum conuersionib: anim aduersa atque con¬
prebensa sunt & dixitdi: congreg&ur aqua quae est
subcaelo in congregationem unam. & appareat arita

Expanded text:
riosis rationibus ista perquiri, ut uere percipiatur, utrum riosis rationibus ista perquiri, ut uere percipiatur, utrum ita an ita sit: quibus ineundis atque tractandis nec mihi iam tempus est nec illis esse debet. quos ad suam salutem et sanctae ecclesiae necessariam utilitatem cupimus informari. hoc sane nouerint nec nomen firmamenti cogere, ut stare caelum putemus — firmamentum enim non propter stationem, sed propter firmitatem aut propter intransgressibilem terminum superiorum et inferiorum aquarum uocatum intellegere licet — nec, si ueritas caelum stare persuaserit, inpediri nos circuitu siderum, ne hoc intellegere possimus. et ab ipsis quippe, qui haec curiosissime et otiosissime quaesiuerunt, inuentum est etiam caelo non moto, si sola sidera mouerentur, fieri potuisse omnia, quae in ipsis siderum conuersionibus animaduersa atque conprehensa sunt. Et dixit deus: congregetur aqua, quae est sub caelo, in congregationem unam, et adpareat ar
Abbreviated transcription (Latin):
sue aliquo aliomodo intellegendum st cactumit un toelli
extentum. propter molestos & nimios exactores exposi¬
tionis adlitteram. hocdico. quod sicut arbitror omniũ
sensib pat&: utrumq enim forstasse idest & pellis & ca¬
mera figurate intellegipotest: utrumq autem ad litte¬
ram quomodo possit uidendum est . Si enim camera
non solum curua sed &iam plana rectedicitur. Profec¬
to & pellis non solum inplanum. uerum &iam in rotun¬
dum sinum extenditur: Nam &uter & ueasica sicut¬
pellis est: demotu &iam caeli. non nulli fratres questio¬
nem mouent utrum st& annemoueatur: quiasi moue¬
tur inquiunt quomodo firmamentum est: Siautem
stat. quomodo sidera qua e in illo fixacreduntur abor¬
ente usque ad occidentem circum eunt: septen trionib
breuiores grrosiuxta cardinem ꝑ agentib caelum si
est alius nobis occultus cardo ex alio uestice sicut sph¬
ra. si autem nullus alius cardo est uelut discus rotari ui¬
deatur quibus respondeo. multum suptilibus & labo¬

Expanded text:
ue aliquo alio modo intellegendum sit caelum sicut pellis extentum, propter molestos et nimios exactores expositionis ad litteram hoc dico, quod, sicut arbitror, omnium sensibus patet . utrumque enim fortasse, id est et pellis et camera, figurate intellegi potest, utrumque autem ad litteram quomodo possit, uidendum est. si enim camera non solum curua, sed etiam plana recte dicitur, profecto et pellis non solum in planum, uerum etiam in rotundum sinum extenditur. nam et uter et uesica pellis est. De motu etiam caeli nonnulli fratres quaestionem mouent, utrum stet anne moueatur. quia, si mouetur, inquiunt, quomodo firmamentum est? si autem stat, quomodo sidera, quae in illo fixa creduntur, ab oriente usque ad occidentem circumeunt septentrionibus breuiores gyros iuxta cardinem peragentibus, ut caelum, si est alius nobis occultus cardo ex alio uertice, sicut sphaera, si autem nullus alius cardo est, uelut discus rotari uideatur. quibus respondeo multum subtilibus et labo
Abbreviated transcription (Latin):
illido cumentis prubare potuerint ut dubitari indẽ nun
dbebeati demonitrantum est hoc quod apud mose do
pelle dictum est ueris illis rationibo non est contrarium
uodum cortsarium erit &iam ipns in alio loco scriptaru
nosenir ubi calum dicitur uelut cimeram che suspeniuon
uidenii tam diuerum mibim & aduersums: quam planur
pelis extenulo oicamerae curua conuenio: quo duopor cor scu
poorta laec duo sc intellegere ut concortsano uerunqueu
nec abimor repugnare inuenuturoi taopor t nium qutei¬
ibce horum illis non iduersari duputitonibut scur sontr
uerar certi uio declarauerit. quibur do ceur ⁊i lums fohere
fididrn u pliue ese conuexume sitamen probatuur ꝓoher
quidem ꝓpudnor pamer emilitudo eun recubdum Citter
rcccotu nor ineiedit cor quiperum dicunt ependiqire

Expanded text:
illi documentis probare potuerint, ut dubitari inde non illi documentis probare potuerint, ut dubitari inde non debeat, demonstrandum est hoc, quod apud nos de pelle dictum est, ueris illis rationibus non esse contrarium; alioquin contrarium erit etiam ipsis in alio loco scripturis nostris, ubi caelum quid enim tam diuersum et sibimet aduersum quam plana pellis extensio et camerae curua conuexio ? quodsi oportet, sicut oportet, haec duo sic intellegere, ut concordare utrumque nec sibimet repugnare inueniatur, ita oportet etiam utrumlibet horum illis non aduersari disputationibus, si eas forte ueras certa ratio declarauerit, quibus docetur caelum sphaerae figura undique esse conuexum, si tamen probatur. Et illa quidem apud nos camerae similitudo etiam secundum litteram accepta non inpedit eos qui sphaeram dicun
Abbreviated transcription (Latin):
eam exuna paste desuper uelut discus operiat: sed qui ade
fide agitur scripturarum propter illam causam quam
nonsemel conmemoraui. Nequisquam eloquia diuinano
intellegens cum de his rebus tale aliquid uelinuenerit
in librisnostris uel ex illis audierit. quod perceptisa: sera¬
tionibus aduersariuideatur : Nullomodo eis c&era u¬
lia monentibus uel narrantibus uel praenuntiantibus
credat. breuiter dicendum est defigura caeli hoc scissi
auctores nostros quodueritas hab& : Sed sp̃m dĩ qu
pereos loquebatur noluisse istadocere homines nulli
saluti profutura: sedait aliquis: quomodo non est contra¬
rium his quifiguram sphere cadlo tribuunt quod seri¬
tum est in litteris nostris qui extendit cadum sicut pellem :
sit ane contrarium si falsum est quodillidicunt hoc enim
uerum est quoddiuina dicit auc toritas potius quamilus
quod oumana infirmitas conicit Sed si fosteilua millus

Expanded text:
eam ex una parte desuper uelut discus operiat? sed quia de eam ex una parte desuper uelut discus operiat? sed quia de fide agitur scripturarum, propter illam causam, quam non semel commemoraui, ne quisquam eloquia diuina non intellegens, cum de his rebus tale aliquid uel inuenerit in libris nostris uel ex illis audierit, quod perceptis a se rationibus aduersari uideatur, nullo modo eis cetera utilia monentibus uel narrantibus uel praenuntiantibus credat, breuiter dicendum est de figura caeli hoc scisse auctores nostros, quod ueritas habet; sed spiritum dei, qui per eos loquebatur, noluisse ista docere homines nulli saluti profutura.. Sed, ait aliquis, quomodo non est contrarium his, qui figuram sphaerae caelo tribuunt, quod scriptum est in litteris nostris: qui extendit caelum sicut pellem? sit sane contrarium, si falsum est, quod illi dicunt; hoc enim uerum est, quod diuina dicit auctoritas, potius quam illud, quod humana infirmitas conicit. sed si forte illud talibus
Abbreviated transcription (Latin):
uriuoti audmus &ic et factum Intelsegimu mertionra
ntellect a: factam cognitionem rationir quat in uerbo
modo factasit. quae anteriore quodam motu in ipsodĩ uerbo¬
prior faciendõ esse cognouit : ut postremo cum audimus repi¬
ti& dici quod fecii dr̃ iam intellegamus in suo genere fieri
ipsam creaturam: porro cum audimus & uiditds̃ quia
bonum est: intellegamus benignitatidĩ placuisse quod fac¬
tum est: ut promodo sui generis maner& quod placuit
ut fier& cum spĩdĩ suꝑ ferebatur suꝑ aquam: quaeri
&iam solet quae forma & figura caeli esse credenda sit
secundum scripturas nostras : mubti enimmultum dir¬
putant de hisreb quas maiore prudentia nostri aucto¬
res omiserunt adbeatam uitam non pro futuras discen¬
tibus : & occupantes quod peius est multum pr&io sa
& rebus salubribus impendenda temporum spatia:
Quidenim ad me pertin& utrum caelum sicut sphera unds
condudat terram in media mundi mole libratam: an

Expanded text:
ro audimus, Et sic est factum; intelligamus in creatura intellectuali factam cognitionem rationis, quae in Verbo modo facta sit, quae anteriore quodam motu in ipsoprior faciendam esse cognouit, ut postremo, cum audimus repeti et dici, quod fecit deus, iam intellegamus in suo genere fieri ipsam creaturam. porro cum audimus: et uidit deus, quia bonum est, intellegamus benignitati dei placuisse, quod factum est, ut pro modo sui generis maneret, quod placuit, ut fieret, cum spiritus dei superferebatur super aquam.. Quaeri etiam solet, quae forma et figura caeli esse credenda sit secundum scripturas nostras. multi enim multum disputant de his rebus, quas maiore prudentia nostri auctores omiserunt ad beatam uitam non profuturas discentibus et occupantes, quod peius est, multum pretiosa et rebus salubribus inpendenda temporum spatia. quid enim ad me pertinet, utrum caelum sicut sphaera undique concludat terram in media mundi mole libratam, an
Abbreviated transcription (Latin):
pudĩ patris & filu personam uolunt intellegi sed quaeris ac¬
uc potest utrum quasi urnne silio patrem debeamur acca¬
pero meo quod seriptum est Et dixit dñfiat  sedeur non
embtura curabit ostendere &iam personam sprieuamen
ponumest s sed non conuenit unitati trinitats uttliuss quas
uorus fecinse intellegatur : sp̃r autem ser nullo n buubentes
bbere uidisse bonum esse quod factum est quibui ouim uer¬
bir iuberei flio pater utfaceree : cumipisestt priniops eciner

Expanded text:
deus, patris et filii personam uolunt intellegi? Sed quaeri adhdeus, patris et filii personam uolunt intellegi? Sed quaeri adhuc potest, utrum quasi iussisse filio patrem debeamus accipere in eo, quod scriptum est: et dixit deus: fiat. sed cur non scriptura curauit ostendere personum est? sed non conuenit unitati trinitatis, ut filius quasi iussus fecisse intellegatur, spiritus autem sanctus nullo sibi iubente libere uidisse bonum esse, quod factum est. quibus enim uerbis iuberet filio pater, ut faceret, cum ipse sit principale uer
Abbreviated transcription (Latin):
&aquam: & sic est factum: ac deinde ut intellegatur filius
fecisse quod a patre dictum est ut fier& arbitrantur esse
ubnixum. Et fecit dr̃ firmamentum & diuisit ds̃ &c&era:
edcum antea legitur & sic est factum aquo in tellegimur fac¬
tum : sia filio quidopus eratiam dicere & fecit dr̃ & quaesecun¬
tur: Siautem quod scriptum est & sicestfactum apatre in¬
tellexerimus factum : Noniam pater dicit & filius facit : &
potest aliquid pater facere sinefilio. ut demde filius non hoc
sedaliud similiter faciat : quod est contracatholicam fidem
autemillud de quodicitur & sic estfactum. hocidenisit
tumit idem dicitur &fecit ds̃ : quid prohib& cundem intel¬
egere sacere quoddixit. quidixit ut fier& : an &uamexcep¬
toro quo dicriptum est & ncest factum tantum modo inhir
uerbis quibus dicitur & dixit dr̃fiat & posita dicitio &x fen

Expanded text:
et aquam. et sic est factum, ac deinde, ut intellegatur filius et aquam. et sic est factum, ac deinde, ut intellegatur filius fecisse, quod a patre dictum est, ut fieret, arbitrantur esse subnexum: et fecit deus firmamentum et diuisit deus et cetera. Sed cum antea legitur: et sic est factum, a quo intellegimus factum? si a filio, quid opus erat iam dicere: et fecit deus et quae sequuntur? si autem quod scriptum est: et sic est factum, a patre intellexerimus factum, non iam pater dicit et filius facit, et potest aliquid pater facere sine filio, ut deinde filius non hoc, sed aliud similiter faciat: quod est contra catholicam fidem. si autem illud, de quo dicitur: et sic est factum, hoc idem fit, cum itidem dicitur: et fecit deus, quid prohibet eundem intellegere facere quod dixit, qui dixit, ut fieret? an etiam excepto eo, quod scriptum est: et sic est factum, tantummodo in his uerbis, quibus dicitur: et dixit deus: fiat, et postea dicitur: et fecit
Abbreviated transcription (Latin):
hisquidam nostri coniecturis agunt aduersus eos quinolunt
aquas super caelum credere: &uolunt eam stellam esse fri¬
gidam quae iuxta summum caelum circuit: ut ex hoc cogar¬
tur aquarum naturam. Noniam illic uaporali tenuitate:
sedglaciali soliditate pendere:  quomodo autem & quale¬
lib& aquae ibi sint: esse eas ibi minime dubitemus: maior est
quippe scribturae huius auctoritas. quam omnis humani
ingenii capacitas: Sed anim  aduersum est a quiburdam. quoc
nec ego dissimulandum puto. non frustra cum dixiss& dr̃fia
firmamentum in medio aquarum. & sit diuisio inter aquam
&aquam parum uisum esse subiungere & sic est factum : nisi
adder&ur & fecit dr̃firmamentum. Et diuisit dr̃ inter aquan
quaeerat supra firmamentum. & interaquam quae erat sub
firmamento : quod quidam sic intellegunt ut personam pa
tris declaratam esse dicant in eo quod scribtum est : & dixit ds̃
fiat firmamentum in medio aquarum. & sit diuino interaquã

Expanded text:
his quidam nostri coniecturis agunt aduersus eos.. qui nolunt his quidam nostri coniecturis agunt aduersus eos.. qui nolunt aquas super caelum credere, et uolunt eam stellam esse frigidam, quae iuxta summum caelum circuit, ut ex hoc cogantur aquarum naturam iam non illic uaporali tenuitate, sed glaciali soliditate pendere. quoquo modo autem et qualeslibet aquae ibi sint, esse ibi eas minime dubitemus; maior est quippe scripturae huius auctoritas quam omnis humani ingenii capacitas. Sed animaduersum est a quibusdam, quod nec ego dissimulandum puto, non frustra, cum dixisset deus: fiat firmamentum in medio aquarum, et sit diuisio inter aquam et aquam, parum uisum esse subiungere: et sic est factum, nisi adderetur: et fecit deus firmamentum; et diuisit deus inter aquam, qfirtris declaratam esse dicant, in eo quod scriptum est, Et dixit Deus, fiat firmamentum in medio aquarum, et sit diuisio inter aquam