comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Habundantiã eorũ demonstrat.
Nã ⁊ t̾ra basan fertilissima ad alen¬
dos greges erat. unde rubenitis
n gadditis qui plurima pecora ha¬
bebant illa tͣra traclita ẽ. Nobis
uͦ butyrũ de arm̃to. id ẽ fortis do¬
ctrina de patriarchis ⁊ ꝓpħis mi¬
nistrat᷑. Et lac de ouib: leuior do¬
ctrina simpliciũ. Cũ adipe agno¬
rũ ⁊ arietũ. id ẽ ꝑ exempla magistro¬
rũ. subditorũ. desideriũ sp̃itale

Expanded text:
abundantiam rerum demonstrat, nam et terra Basan fertilissima ad alendos greges erat; unde Rubenitis et Gadditis, qui plurima pecora habebant, illa terra tradita est . Nobis autem butyrum de armento, id est, fortis doctrina nobis de patriarchis et prophetis ministratur. Et lac de ovibus, lenior doctrina simplicium, cum adipe agnorum, et arietum, id est, per exempla magistrorum et subditorum desiderium spiritale,
Abbreviated transcription (Latin):
in tͣra deserta. id ẽ in monte syna.
illũ legib siuis constrinxit. In lo¬
co horroris. ⁊ uastȩ solitudinis.
quasi pupillã oculi. id ẽ diligen¬
ti cura seruauit. sieut pupilla
om̃ib m̃bris cautiꝰ custodit᷑. Sic̃
aquila ꝓuocans ad uolandũ pul¬
lã pullos contra solẽ ponere.
qu̾e uiderit aciem in radios so¬
lis fortit᷑ figere: illũ nutrit.
Quẽ uͦ torpentẽ uiderit: dimittit.
Sic ⁊ dñs docet nos semꝑ oculo in
tans ꝓuocat pullos ad uolandũ.
ita diuina pietas uult nos ꝓfi¬
cere de uirtute in uirtutẽ. Quȩ

Expanded text:
in terra deserta, id est, in monte Sina, ubi illum legibus suis constrinxit . In loco horroris et vastae solitudinis, cut pupillam oculi, ita diligenti cura servavit eum. Pupilla enim omnibus membris cautius custoditur. 15 Sicut aquila provocans ad volandum pullam pullos contra solem ponere, et quem viderit aciem in radio solis fortiter figere, illum nutrit; quem vero torpentem viderit, dimittit: sic et Dominus docet nos semper oculo intlitans provocat pullos ad volandum: ita divina pietas vult nos proficere de virtute in virtutem. 16
Abbreviated transcription (Latin):
ut ualidius eis beneficia dĩ cõ¬
mͣdaret. qui de tanta multitu¬
dine gentiũ sibi eos elegisset. qͥ
de iacob stirpe descenderant.
Ut ẽẽnt funiculus hereditatis eiꝰ. id
ẽ quasi hereditaria possessio. Nam¬

Expanded text:
ut validius eis beneficia Dei commendaret, quod tanta de multitudine gentium, sibi eos elegisset, qui de Jacob stirpe descenderant, ut essent funiculus haereditatis ejus, id est, quasi haereditaria possessio
Abbreviated transcription (Latin):
enis. id ẽ ad iracundiã n uindictã.
talib ausis irritauerunt. Ille qͦq
qui post baptismũ ad idolatriam
conũtit᷑. uł uitiis. uł malignis sp̃i¬
talib se mancipat. dñi uiudictam
in se incitat. Ii molauerunt demo¬
centesq uenerunt. id ẽ qr stabiles iĩ
erant in cultura dei. quã a patrib
didicerant. nouit᷑ accedebant ad
dõs colendos. quos ñ coluerunt
patres eorũ. Dm̃ qui te genuit. ⁊ rł.¬

Expanded text:
est ad iracundiam et vindictam talibus ausis irritaverunt. Ille quoque qui post baptismum ad idololatriam convertitur, vel vitiis vel malignis spiritibus sese mancipat, Domini vindictam in se incitat. 25 Immolaverunt daemocentesque, id est, quia stabiles non erant in cultura Dei, quam a patribus didicerant, noviter accedebant ad deos colendos, quos non coluerunt patres eorum. 27. Deum qui te genuit der
Abbreviated transcription (Latin):
unꝰ mille.irł. Non potuisset fie¬
ri. ut unꝰ hostiũ mille eoruͣ ꝑse¬
queret᷑. nͥ dñs suus uendidisset
eos. id ẽ a se ꝓrecisset ⁊ exosos habe¬
ret. ⁊ concluderet eos in manꝰ mi¬
inutilia. Et iniici nr̃i st̃ iudices.
id ẽ approbatores. Om̃s gentes qͣm¬
uis uaria colant idola. uniꝰ dĩ po¬
tentia mundũ regi confitent᷑. De
rulalem sodomȩ comparat᷑. q siẽ
illi male abusi sunt donis dĩ. sic
nisti beneficiis dĩ semꝑ ingrati

Expanded text:
ur. Non potuisset fieri, ut unus hostium mille Judaeorum persequeretur: nisi Dominus suus vendidisset eos, id est a se projecisset, et exosos haberet, et concluderet eos in manus iniinutilia. Et inimici nostri sunt judices, id est approbatores. Omnes enim gentes quamvis varia colant idola unius Dei potentia mundum regi confitentur. 47rusalem, Sodomae comparatur ; quia sicut illi male abusi sunt donis Dei, sic et isti beneficiis Dei semper ingrati
Abbreviated transcription (Latin):
irł. Id ẽ nulli in uindicando par¬
cet ȩtati. Allegorice aut̃. in iuue¬
ne. a bonis oꝑib sterilem: in la¬
ctante hebetẽ. in sene inutilem
diu ꝑ pigritiã acciꝑe possumꝰ.
quos om̃s uindicta dĩ consumet.
Et dixi. ubinã sunt. Non ꝓ igno
faciã.cũ iudei in tͣra reꝓmissio¬
nis ñ apparent. uł cũ iniqui de
cõmunione scõrũ discernent᷑.
n ꝓ nichilo reputant᷑: cuiꝰ rei
multa exempla sunt. D ꝓptͣ irã

Expanded text:
id est nulli vindicando parcet aetati. Allegorice autem in juvene, a bonis operibus sterilem; in lactente, hebetem; in sene, inutilem diu per pigritiam accipere possumus: quos omnes vindicta Dei consumet. 40 Et dixi: Ubinam sunt Cessare c cum Judaei in terra repromissionis non apparent: vel cum iniqui de communione sanctorum discernentur, et pro nihilo reputantur: cujus rei multa exempla sunt. 41 Sed propter iram
Abbreviated transcription (Latin):
sum̃tur fame. Qd̃ illis factũ legi¬
mͦ. quorũ cadauera uolucres ⁊ be¬
quos fames ⁊ gladius consũpsert̃.
Consumunt᷑ etiã nunc peccatores
fame u̾bi dĩ. ⁊ deuorant᷑ ab auib:
id ẽ a malignis sp̃itib lacerant᷑.
Et dentes bestiarũ illis immitten

Expanded text:
is factum legimus, quorum cadavera volucres et bequos fames ac gladius consumpserunt. Consumuntur etiam nunc peccatores, fame verbi Dei: et devorantur ab avibus, id est a malignis spiritibus lacerantur. 37 Dentes bestiarum imm
Abbreviated transcription (Latin):
sitas. Qd̃ alia translatio dicit. sta¬
tuit t̾minos gentiui. iuxta nume¬
sicut unicuiq homini custodẽ
stitutos. Nam ⁊ in daniele legimꝰ
michaelem pͥncipẽ populi dĩ:⁊¬

Expanded text:
ta aliam translationem ait, statuit terminos gentium juxta numesicut unicuique homini custodem onstitutos. Nam in Daniele legimus, Michaelem principem populi
Abbreviated transcription (Latin):
dñari inuirũ. Hoc eñi uiro poti senten¬
tia dĩ detulit. ⁊ maritũ habere dñm me¬
ruit. mulieris ñ natura s culpa: qđ ta¬
m̃ nͥ seruet᷑. dep̃uabit᷑ ãpliꝰ natura. ⁊ au¬
gebit᷑ culpa. Figurate aut̃ ȩccłiȩ sponse

Expanded text:
nari in virum. Hoc enim viro potius sententia Dei detulit, et maritum habere dominum meruit mulieris non natura, sed culpa: quod tamen nisi servetur, depravabitur amplius natura, et augebitur culpa. Figurate autem ve
Abbreviated transcription (Latin):
geueratione. a magno te lib̾et cruci¬
atii: ñ qđ ipse qͥ ꝑcusserit cai septẽ
ultionib subiciendus sit: s qͦ septẽ
uindictas q̃ cain tanto tẽpore cucur¬
rert̃ soluat in int̾fecto: occidens eũ
qͥ fuerat uitȩ relictꝰ ad pen̾a. Suspi¬

Expanded text:
generatione, aut magno te liberet cruciatu: non quod ipse qui percusserit Cain septem ultionibus subjiciendus sit, sed quod septem vindictas quae in Cain tanto tempore cucurrerunt, solvat in interfecto, occidens eum qui fuerat vitae derelictus ad poenam.
Abbreviated transcription (Latin):
ad uescendũ. ⁊ pulchr̃u ocuł. aspectuq de¬
lectabile. i ñ credens inde posse se mori. arbi¬
tror qđ putau̾it dm̃ aliciuꝰ significationis
causa dixisse. si manducau̾itis morte mo¬
riemini. atq idõ tulit de fructu illiꝰ ⁊ come¬
dit. deditq uiro suo. Fortasse etiã cũ ũbo
suasorio qd scriptura tacens in telligen
dũ reliqͥt. anforte qr nec suaderi opꝰ fuit
uiro. qͣndo illã eo cibo mortuã ñ ẽẽ cerne¬

Expanded text:
ad vescendum, et pulchrum oculis, aspectuque delectabile; et non credens posse inde se mori, arbitror quod putaverit Deum alicujus significationis causa dixisse: Si manducaveritis, morte moriemini. Atque ideo: Tulit de fructu illius et comedit, deditque viro suo, fortassis etiam cum verbo suasorio, quod Scriptura intelligendum tacens reliquit. An forte nec suaderi jam opus erat viro, quando eam illo cibo mortuam non esse cerne
Abbreviated transcription (Latin):
st̃: noc aut̃ factũ ꝓpt̾ ipsa uͥba secutũ ẽ.
Alienatꝰ eñi auita ñ solũ qu̾a fuerat si
p̾ceptũ seruasset cũ angłis accepturiis.
s ab illa eciã qu̾a ducebat ĩ paradiso. feli¬
ci qͦdã corporis statu. separari utiq debuit
a ligno uitȩ. siue qđ ex ipso illi subsisteret
felix ille statꝰ corporis. ex re uisibili. uirtu¬
te ĩusibili: siue qd̾ in eo cẽt sacram̃tũ ui¬
sibile. inuisibilis sapientiȩ. Auenandꝰ utiq
uide erat. uł iã moriturꝰ. uł tãꝙͣ exc̃omu
nicatꝰ. Sic̃ in hoc etiã paradiso id ẽ eccłia so¬
lent a sacram̃tis altaris uisibilib homines
disciplina eccłiastica remoi̾ui Eiec̃q
adã ⁊ collo caũ ante paradi sũ uoluptatis

Expanded text:
t; hoc autem factum propter ipsa uerba secutum est. alienatus enim a uita non solum, quam fuerat si praeceptum seruasset cum angelis accepturus, sed ab illa etiam quam ducebat in paradiso felici quodam corporis statu, separari utique debuit a ligno uitae, siue quod ex ipso illi subsisteret felix ille status corporis ex re uisibili uirtute inuisibili siue quod in eo esset sacramentum uisibile inuisibilis sapientiae. alienandus inde utique fuerat uel iam moriicut etiam in hoc paradiso, id est ecclesia solent a sacramentis altaris uisibilibus homines disciplina ecclesiastica remoueri. et eiecit Adam et collocauit eum contra paradisum uoluptatis
Abbreviated transcription (Latin):
rit ratio u̾a. ñ magnȩ laudis futurũ fuis¬
se homine. si ppt̾ea posset bene uiuere. qr
nemo male uiuere suaderet. cũ i innatu¬
ra posset. ⁊ in potestate haberet uelle ñ
cõsentire suadenti. adiuuante tam̃ illo
qͥ suꝑb̾ resistit: humilib aut̃ dat grãm.
Nec arbittandũ ẽ qd̾ eẽt hominẽ deiecturꝰ
iste teptator. nͥ p̃cesisset in anima hominiᷤᷤ
qͥda elatio cõpͥm̃da. ut ꝑhumiliationẽ
peccati ꝙͣ de se falso p̃sũꝑserit disceret.
Uerissime qͥppe dictũ ẽ. ante ruiã exalta¬
mouent᷑ qͥdã de hac pͥmi hominis tẽpta¬
tione. qd̾ eã fieri ꝑmiserit ds̃. qͣsi ñc ñ ui¬
deant uniu̾sũ genꝰ humanũ. diaboli in¬
sidiis sine cessatione tẽptari. Cur i hoc
ꝑmittit ds̃. an qr ꝓbat᷑ ⁊ exercet᷑ uirtꝰ.
nẽ palma głosior ñ cõsensisse teptatũ

Expanded text:
ihi uidetur magnae laudis futurum fuisse hominem, si propterea posset bene uiuere, quia nemo male uiuere suaderet, cum et in natura posse et in potestate haberet uelle non consentire qui superbis resistit, humilibus autem dat gratiam . Nec arbitrandum est quod esset hominem dejecturus iste tentator, nisi praecessisset in anima hominis quaedam elatio comprimenda, ut per humiliationem peccati quam de se falso praesumpserit, disceret. Verissime quippe dictum est: Ante ruinam exaltamouentur de hac primi hominis temtatione, quod eam fieri permiserit deus, quasi nunc non uideant uniuersum genus humanum diaboli insidiis sine cessatione temtari. cur et hoc permittit deus? an quia probatur et exercetur uirtus et est palma gloriosior non consensisse temta
Abbreviated transcription (Latin):
tuũ suscipiã. ut suscepi munꝰ fr̃is
tui. Qđ si male egeris. ilico pecca
tũ ante uestibulũ tuũ sedebit. ⁊tali
ianitore comitab̾is. Uerũ qr lib̾i
arbitrii es. moneo. ut ñ tui pecca¬
tũ. s tu peccato dñeris. Sod̾m¬

Expanded text:
tuum suscipiam, ut suscepi munus fratris tui. Quod si male egeris, illico peccatum tuum ante vestibulum sedebit, et tali janitore comitaberis. Verum quia liberi arbitrii es, moneo ut non tui peccatum, sed tu peccato domineris. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
gulis electis. cũ baptismi fonte lauant᷑.¬
R  emouet᷑ isdẽ ꝑfectiꝰ. cũ soluti a uincuł
carnis. ad celestis paradisi głam. suo quiq
tepore coscendt̃. Ite qi cherubin scientiȩ
multitudo. siue scientia multiplicata

Expanded text:
gulis electis, cum baptismi fonte lavantur; remota iisdem perfectius, cum soluti a vinculis carnis, ad coelestis paradisi gloriam quique suo tempore conscendunt. Item quia cherubim scientiae multitudo, sive scientia multiplicata
Abbreviated transcription (Latin):
cõfessionis aꝑire. At cõtͣ usitatũ humani
generis uitiũ ẽ: ⁊ labendo peccatũ cõmit¬
tere. ⁊ cõmissũ negando defendere.: ⁊ cõui¬
ctũ defendendo multiplicare. Et cũ uitio¬
suo qͥsq arguit᷑. sub defensionis ũba qͣsi
sub q̃dã arboꝵ folia abscõdit. ⁊uelut ad
q̃dã excusationis suȩ opaca faciẽ cõditoris
fugit. dũ ñ uult cognosci qd fec̃. In qͥ uide¬
licet occultatione ñ se dño. s sibi dñm abs¬

Expanded text:
entiae delere. At contra, usitatum humani generis vitium est, et labendo peccatum committere, et commissum negando defendere, et convictum defendendo multiplicare  al. etsuo quisque arguitur, sub defensionis verba, quasi sub quaedam se arborum folia abscondit, et velut ad quaedam excusationis suae opaca secreta faciem Conditoris fugit, dum non vult cognosci quod fecit. In qua videlicet occultatione non se Domino, sed Dominum abs
Abbreviated transcription (Latin):
io qͦq occulto ĩstinctu ñ qͥ escente. ut ea
nescientes facerent. q̃ aliqͥd significareit
qͣndoq scituris p̾teris. ꝓpt̾ qͦs ista con¬
scripta st̃. Abscõ dt̃ senãq a facie dĩ
qͥ peccant. qr ĩdignos se diuinȩ pieta¬
tis reddt̃ aspectib. Absc̃o dt̾ se a facie di

Expanded text:
lo quoque occulto instinctu non quiescente, ut ea lo quoque occulto instinctu non quiescente, ut ea nescientes facerent, quae aliquid significent, quandoque scituris posteris propter quos ista conscripta sunt. Abscondunt se namque a facie Dei qui peccant, quia indignos se divinae pietatis reddunt asp
Abbreviated transcription (Latin):
brosa delitiar obubrat prurigo mundi
humił ad altitudinẽ. fragił ad laborẽ. molł
ad usũ. sterił ad fructũ. Hac se adã itp̃ta
tione suecinexit. eo loco ubi fructu magiꝰ
castitatis se succingere debuisset. In lũbis
em̃ qͥb p̃cingimꝰ. q̃dã semina generatiõis
ẽe dñr. Mystice aut̃. Seculũ arspũ ãplectunt᷑
qͥ prurigine uoluptatis carnał arant᷑. qͥq
decepti heretica p̾uitate. ⁊ gr̃a di nudati.
tegum̃ta m̃dacioꝵ tãꝙͣ folia fiei colligunt.
facientes sibi succinctoria pͣuitatis. cũ de
cerant aluce ueritatis. Uñ apte dñs meridie
cruẽe ascendit. ⁊ ꝓmissa latromi habitati
ut uidelicet eade hora qͥ pͥmꝰ homo p̾uari
cationis lignũ tetigerat. scd̾s homo lignũ
redẽptionis ascend̾et. ⁊ qͥ hora diei pͥuari¬
catores paradiso expulerat. ea cõfessorẽ
ĩ paradisũ duceret. Abscõdit se inqͥt
st̾ dem̃tiȩ ꝑ nimiũ pudorẽ atq timore. il¬

Expanded text:
brosa deliciarum obumbrat prurigo mundi, brosa deliciarum obumbrat prurigo mundi, humilis ad altitudinem, fragilis 147 ad laborem, mollis ad usum, sterilis ad fructum. 4. Ac fortatione succinxit, eo loco ubi fructu magis castitatis se succingere debuisset. In lumbis enim, quibus praecingimur, quaedam semina generationis asperum amplectuntur, qui prurigine voluptatis carnalis haerent, quique decepti haeretica pravitate, et gratia Dei nudati, tegumenta mendaciorum, tanquam folia fici, colligunt, facientes sibi succinctoria pravitatis, cum de cerant a luce veritatis. Unde apte Dominus meridie crucem ascendit, et promissa latroni habitatiout videlicet eadem hora qua primus homo lignum praevaricationis tetigerat, secundus homo lignum redemptionis ascenderet, et qua hora diei praevaricatores paradiso expulerat, ea confessorem in paradisum induceret. Abscondit se, inquit, sunt dementiae, per nimium pudorem ac timorem, il
Abbreviated transcription (Latin):
sibi peste ueneni generał semꝑ ex istre
ũmicꝰ. qd̾ uidelicet ei a tẽpore malediet¬
onis huiꝰ ⁊ ñ ante insitũ ẽẽ credendũ ẽ.
psa cõteret caput cuũ. Id ẽ eccłia insidus¬
mox initio dep̃hensas abigit. ⁊ qͣͥsi cocul¬
cans ad nichilũ deducit. Et suꝑbiã qͣ eua

Expanded text:
sibi peste veneni generalis, semper existit inimicus, quod videlicet ei a tempore maledictionis hujus, et non ante, insitum esse credendum est. Ipsa conteret caput tuum, et tu insimox initio deprehensas abigit, et quasi conculcans ad nihilum deducit. Conteret caput
Abbreviated transcription (Latin):
qͥs ignorat: Qͥ ñ eẽnt. si felicitas q̃ ĩ para¬
diso fuerat: ceneret᷑. ꝑpeccatũ eñi homi¬
nis t̾ra maledicta ẽ ut spmas pareret. ñ
crim̃ sẽꝑ hominib ante oculos poneret. qͦ
ãmonerent᷑ aliqͥndo aũti apeccatis. ⁊ ad dĩ

Expanded text:
quia non essent si felicitas quae in paradiso fuerat teneretur? Per peccatum enim hominis terra maledicta est, ut spinas pareret, non crimen semper hominibus ante oculos poneret, quo admonerentur aliquando averti a peccatis, et ad Dei
Abbreviated transcription (Latin):
eñi p̃uaricatores angłi de suꝑnis sedib
suȩ ꝑu̾sitatis . suꝑbiȩ merito deiecti
sint: natura tam̃ excellentiores st̃ eun¬
ctis animantis t̾re. ꝓpt̾ rationis eminen¬
tiã. Iacirco ñ mirũ si suo instinctu dia¬
bolꝰ ĩplens serpentẽ. eiq suũ sp̃m mis¬
cens: eo more qͦ uates demonioꝵ repleri so¬
lent: callidissimũ readiderat. Siue scq̃m

Expanded text:
enim praevaricatores angeli de supernis sedibus suae perversitatis et superbiae merito dejecti sint, natura tamen excellentiores sunt omnibus animantibus terrae propter rationis eminentiam. Quid ergo mirum si suo instinctu diabolus jam implens serpentem, eique suum spiritum miscens, eo more quo vates daemoniorum impleri solent, callidissimum eum reddiderat omnium anim
Abbreviated transcription (Latin):
stantia. liniam̃tis m̾broꝵ corporaliũ ẽẽ
cõposita: ñ nͥ ab meruditis credit᷑.
qu̾e u̾bo suo de limo fieri iussit: in¬
spiraũ in faciẽ eiꝰ spiraculũ uitȩ. ⁊ fa¬
ctꝰ ẽ homo in anima uiuens: cũ ei sub¬
stantiã animȩ ac sp̃s un uiueret creaũ.
q̃ foris st̃ cõtẽplat᷑. magis in facie uigent:
uis uidelicet. audit᷑. olfactꝰ. gustꝰ. ⁊ tactꝰ.
ut pote qr pars cerebri anterior ad fron

Expanded text:
substantia liniamentis membrorum corporalium esse composita nisi ab ineruditis creditur.Quem verbo suo de limo fieri jussit. Inspiravit in faciem ejus spiraculum vitae, et factus est homo in animam viventem, cum ei substantiam animae quae foris sunt contemplatur, magis in facie vigent, visus videlicet, auditus, olfactus, gustus et tactus. Utpote quia pars cerebri anterior, unde se
Abbreviated transcription (Latin):
habet. alb̾ cingentib zonis: arabicꝰ aũ.
niger ẽ cũ candentib zonis. Antiqͣ tͣns¬
latio ꝓ his habet carbũculũ. ⁊ pͣsinũ
lapidẽ. Est aut̃ carbueul sic̃ i nomine
ꝓbat lapis ignei coloris. qͥ noctis qͦq
tenebras lustrare ꝑhibet᷑. Lapis uͦ pͣsi¬
nꝰ uiridantis aspectꝰ. un ⁊ grece a por¬
Et nom̃ fluuio sedo gion. Ipse ẽ qͥ cir¬
cuit om̃em t̾rã ethiopie. ꝯit̃p̾tat᷑ pectus.¬

Expanded text:
habet, albis cingentibus zonis. Arabicus autem habet, albis cingentibus zonis. Arabicus autem niger est cum candentibus zonis. Antiqua translatio pro his habet carbunculum et lapidem prasinum. Est autem carbunculus, sicut et nomine probat, lapis ignei coloris, qui noctis quoque tenebras illustrare perhibetur. Est lapis prasinus viridantis aspectus. Unde et Graece a porEt nomen fluvio secundo Geon: ipse est qui circuit. omnem terram
Abbreviated transcription (Latin):
flumine cephenȩ ⁊ regione indiȩ. usq
ad eñ locũ qͥ appellat᷑ hiera possedisse.
bi nascit᷑ aurũ. naurũ t̾rȩ illiꝰ optimũ ẽ.
Et plimꝰ scd̾s narrat. indie regiones au¬
riuenis p̃cȩt̾̃is abundare t̾ris. uñ r insa¬
siue argenti. uocabula sũpsert̃. Ibi in¬
uenit᷑ bdelliũ. ⁊ lapis omcinꝰ. Ddelliũ
ẽ ut idẽ pliniꝰ scribit. arbor aromatica.
colore iigra. magnitudine oliue. ⁊ folio
roboris. fructu capͥfici ipsiꝰ natura quȩ
gu̾mi. Est aut̾ lacrima eiꝰ lucida. sub al¬
bida. leuis. pingius. eqͣlt̾ cerea. q̃ faci¬
le mollͥat᷑. g̾tu amara. odoris boni. s ui¬
no ꝑfusa odoratior. Cuiꝰ i lib̾ nume¬
roꝵ meminit. Erat aut̃ inqͥens man.
q̃si sem̃ coriandri. coloris bdellii. id
ẽ lucidi. ⁊ subalbidi. Onix aut̃ lapisẽ
p̃tios. mñ appellatꝰ. qd̾ habet in se ꝑmix¬
tũ candor̾e. in similitudinẽ unguis hu
mani. Ureci eñi ungu̾e. onichem diẽc.
Hunc arabia gignit. s indiciis igniculos

Expanded text:
flumine Cofene et regione Indiae usque ad eum locum, qui appellatur Hicira, possedisse.Ubi nascitur aurum, et aurum terrae illius optimum est. Et Plinius Secundus narrat Indiae regiones auri venis prae caeteris abundare terris. Unde et insusive argenti vocabula sumpserunt. Ibique invenitur bdoellium et lapis onychinus. Bdoellium est, ut idem Plinius scribit, arbor aromatica, colore nigro, magnitudine oleae, et folia roboris, fructu caprificis, ipsius natura quae gummis. Est autem lacryma ejus lucida, subalbida, levis, pinguis, aequaliter cerea, et quae facile molliatur, gustu amara, odoris boni, sed vino perfusa odoratior, cujus et liber Numerorum meminit, Erat autem, inquiens, man quasi semen coriandri coloris bdellii , id est, lucidi et subalbidi. Onyx autem lapis est pretiosus, inde appellatus quod habet in se permistum candorem in similitudinem mani. Graeci enim unguem dicunt onychem. Hunc et Arabia gignit, sed Indicus igniculos
Abbreviated transcription (Latin):
ũn creator ipse ub̾iꝰ laudaret᷑. qͥ animȩ ĩ
corpore animali constitutȩ. rationẽ dediᷤ¬
sec oꝑandi ac facultatẽ. ꝙͣtũ animo uo¬
lenti satis ẽẽt. ñ ꝙͣ tũ inuitũ indigentia
corporis coegisset. Et o̾to diret eum.¬

Expanded text:
unde Creator ipse uberius laudaretur, qui animae in corpore animali constitutae rationem dedisset operandi ac facultatem, quantum animo volenti satis esset, non quantum invitum indigentia corporis cogeret. Ut operaretu
Abbreviated transcription (Latin):
cũeat: qr ipse in uicinio ꝓfluens t̾rȩ
repmissionis. facillime a popło ifrł qͥ ibi
cõstitut᷑ hec erat lecturꝰ. potat sciri. Qͥa
uͦ ꝑ aqͥs regeneratrices. regress nob̾ ad cȩ¬
iestia inuisibilit̾ patet. Congruit satis
dispensatione diuinȩ pietatis. ut ipsũ
ꝑn̾a patriã reduc̃: nob̾ sit cũ paradiso

Expanded text:
uia ipse in vicino profluens terrae repromissionis, facillime a populo Israel, qui ibidem positus haec lecturus erat, poterat sciri. Quia vero per aquas regeneratrices regressus nobis ad coelestia patet, congruit satis dispensationi divinae pietatis, ut ipsum pernam patriam reducimur, nobis sit cum paradiso,
Abbreviated transcription (Latin):
tatis c̃iñdat᷑. Siqͥdẽ eadẽ indiuidua
trinitas. in p̾cedente rerũ formatione.
mystice erat insinuata. ꝙͣdo dicebat᷑:
p̾dicatio dĩtatis. ubi cep̾ hominis qͥ doce¬
ret᷑ exspectari creatio: reuelata euident̃
una ostendit᷑ triũ oꝑatio ⁊ unrt᷑ ꝑsonar̾.

Expanded text:
te commendatur. Si quidem eadem individua Trinitas in praecedente rerum formatione mystice erat insinuata, quando dicebatur: praedicatio Deitatis. Ubi vero hominis coepit exspectari creatio, revelata est fidesuna ostenditur trium operatio personarum.
Abbreviated transcription (Latin):
ipsiꝰ morte. ut iã eẽt corpꝰ ñ animale tati
qđ pot̾at si obedientiã cõseruarent. ĩ meli¬
orẽ sp̃italẽq habitũ sine morte mutari
s ĩa corpꝰ mortis in qͦ lex ĩ m̃bris repugnaret
legi m̃tis. Neq clausis oculis facti erant. ñ pa
radiso deliciar̃ eoci palpantesq oberrabant.

Expanded text:
ptam? ut jam esset corpus non animale tantum, quod poterat, si obedientiam conservarent, in meliorem spiritualemque habitum sine morte mutari, sed etiam corpus mortis, in quo lex in membris repugnaret legi mentis. Neque enim clausis oculis facti erant, et in paradiso deliciarum caeci palpantesque oberrabant.
Abbreviated transcription (Latin):
rał alimonie solatiis. expers mortis
ac doris existeret: donec corporalib
increm̃tis ad illã usq ꝑductꝰ etat̾ẽ
q̃ cõditori placeret. cũ ercata ꝓgenie
no uitȩ: ex qͦ ꝑfecte ĩmortalis effectus.
sustentacula cibi corporał ult̾iꝰ nulla

Expanded text:
ralis alimoniae, mortis exspers ac doloris existeret, donec corporalibus incrementis ad illam usque perductus aetatem, quae Conditori placeret, tum, creata progenie no vitae, ex quo perfecte immortalis effectus, sustentacula cibi corporalis nulla
Abbreviated transcription (Latin):
dõ. ut legẽ eiꝰ ñ obseruarent: qͣsi inuidentiᷤ
sibi ne se ipsi regerent. ñ ĩ digentes illiꝰ ȩt̾no
lumine. s utentes ꝓpͥo arbitrio ꝓuiden¬
tes qͣsi oculis suis ad dinoscendũ bonũ
tãdũ. qͣnta arte neqͥtiȩ diabol hominẽ ab
ũtio tẽptau̾it. qͥ ñ solũ inobedientiã cõtẽp¬
tũq sui cõditoris docuit. s ⁊ numerosita¬

Expanded text:
Deo, ut legem ejus non observarent, quasi invidentis sibi ne se ipsi regerent, non indigentes illius aeterno lumine, sed utentes proprio, providentes quasi oculis suis ad dignoscendum bonum et tandum quanta arte nequitiae diabolus hominem ab initio tentaverit, qui non solum eum inobedientiam contemptumque sui creatoris
Abbreviated transcription (Latin):
dr̃. iubiq disꝑtitis qͣsi crinib irrigas¬
se om̃em faciẽ t̾rȩ. ñ cõtinua specie tãꝙͣ
maris aut stagni. s sic̃ uidemꝰ ire aqͣs ꝑ
alueos fluminũ flexusq riuoꝵ. ⁊ suo
excessu uicina ꝑfundere: eũ ⁊ om̃is faci¬
dũ dr̃ om̃is uestis facies colorata. etiã si
ñ cõtinuat̾i s maculati fiat. p̾sert̾ĩ qr cc̃
ĩ nouitate t̾rar̾. ⁊ si ñ om̃ia plura tam̃ pla¬
na fuisse credibile ẽ. qͥ latiꝰ possent er̃¬
pentia fluenta disꝑgi atq distendi.

Expanded text:
 ubique dispertitis quasi crinibus inrigantem omnem faciem terrae non continua specie tamquam maris aut- stagni, sed sicut uidemus ire aquas per alueos fluminum flexusque riuorum et eorum excessu uicina perfundere, quis non acdum dicitur omnis uestis facies colorata. etiamsi non continuatim, sed maculatim fiat, praesertim quia tunc in nouitate terrarum etsi non omnia. plura tamen plana fuisse credibile est, qua latius possent erumpentia fluenta dispergi atque distendi.
Abbreviated transcription (Latin):
suo. Post irradiatũ sẏ derib cȩlũ.
ĩpletũ uolatilib aerem. qͥ ob uicini¬
tatẽ ut dixim̾ cȩli nom̃ meruit: post
locupletas suis animantib aquas.
q̃ ⁊ ipsȩ aeri st̃ magna uicinitate¬

Expanded text:
. Post irradiatum sideribus coelum, post impletum volatilibus aerem, qui ob viciniam ut diximus coeli nomen meruit, post locupletatas suis animantibus aquas, quae et ipsae aeri sunt magna nat
Abbreviated transcription (Latin):
t̃ filios ꝓcreandos. sic̃ adiutoriũ semini
t̾ra ẽ: ut uirgultũ exutraq parte nascat᷑.¬
bidinis. sine ułlo labore ac dolore pari¬
endi. fecꝰ ex eoꝵ semine gignereo. ñ ut
morientib parentib filii succederent.¬
tu manentib. n ex ligno uitȩ corpora¬
eũdẽ ꝑducerent᷑ statũ. donec certo nu¬

Expanded text:
 filios procreandos, sicut adjutorium semini in terra est, ut virgultum ex utrarum parte nascatbidinis, sine ullo labore ac dolore pariendi, fetus ex eorum semine gigneremorientibus patribus succederenttu manentibus, et de ligno vite eundem producerent
Abbreviated transcription (Latin):
dendã in pͥmo parente creati sumͦ.
ut ad ꝓmerendũ eiꝰ reditũ de uicino
posuit. ut uestigia ꝑditionis maloꝵ
certissima in mundo habentes. uigilan¬
tiꝰ ęt̃na eoꝵ torm̃ta fugeremꝰ. Qui iñ
diuidit᷑ in qͣtuor capita. Nom̃ uni
uocant. ĩ locis caucasi montis. niliqu̾e
Porro tygris ⁊ eufrates in armenia. Unde
credendũ ẽ. qͣm locꝰ ipse paradisi. a cogni¬
tione hominũ ẽ remotissimꝰ. inde iuiiͦ aqͣ¬
rũ partes diuidi: s ea flumina quoꝵ
fontes noti ẽẽ dñr. alicubi ipsi sub t̾ris.
pisse. ubi tãꝙͣ ĩ suis fontib noti ẽẽ ꝑhiben¬
t᷑. Nã hoc solere ñnullas aquas facere
qͥs ignorat: S ibi hoc scit᷑. ubi ñ diu
sub t̾ris currt̃. sic̃ ⁊ eadẽ flumina id ẽ¬
Ntrgrin neufraten inilũ. historici ple-¬
risq in locis t̾ia absumi. ⁊ aliq̃nto int̾¬
iacente spatio rurs em̃gentia. solitũ a
radiso ꝑ occultiores trȩ sinꝰ uenasq. longi¬
ores exeunt. Int̾p̃tat᷑ aut̃ phrson oris mu

Expanded text:
dendam in primo parente creati sumus, ut ad promerendum ejus reditum de vicino posuit, ut vestigia perditionis malorum certissima in mundo vigilantia aeterna eorum tormenta fugeremus. Qui inde dividitur in quatuor capita nomen uni appellant, in locis Gaucasi montis; Nili veroPorro Tigris et Euphrates ex Armenia, unde credendum est quoniam locus ipse paradisi a cognitione hominum est remotissimus, indeque quatuor aquarum partes dividi; sed ea flumina quorum fontes noti esse dicuntur, alicubi esse sub terris pisse, ubi tanquam in suis fontibus noti esse perhibentur. Nam hoc solere quis ignorat? Sed ibi hoc scitur, ubi non diu sub terris currunt. Denique eadem ipsa flumina Tigrin, Euphraten et Nilum ferunt historici plerisque in locis terra absumi, et aliquanto interjacente spatio rursus emergentia, solitum agradiso per occultiores terrae sinus venasque longiores exeunt. Interpretatur autem Phison oris mut
Abbreviated transcription (Latin):
germinarent repente cãpi om̃s ⁊ colles.
herb̾ erant i arborib cooꝑti. habentib cõ¬
gruã altitudinẽ staturȩ. diffusionen
ramoꝵ. opacitatẽ folioꝵ. copiã fructuũ.
ꝙͣ ñ paulatĩ ex t̾ra oriendo uł germinan¬
do. n accessu ĩ crem̃toꝵ ꝓficiendo. s subi¬
to ex illa existendo acceꝑunt. Nã i hunc

Expanded text:
germinarent, repente campi omnes et colles erant herbis et arboribus cooperti, habentibus congruam altitudinem staturae, diffusionem ramorum, opacitatem foliorum, copiam fructuum, quam non paulatim ex terra oriendo vel germinando, et accessu incrementorum proficiendo, sed subito ex illa existendo acceperunt. Nam et hunc
Abbreviated transcription (Latin):
cipuã habet cognationẽ cũ aquis.
ut pote q̃ sine harũ suco nirrigati¬
one. ñ solũ fructificare. sed nec cõ¬
sistere possit. petro attestante qͥ ait.
qr cęli erant pͥus ⁊ t̾ra de aqͦ. ⁊ ꝑ a

Expanded text:
cipuam habet cognationem cum aquis, utpote quae sine harum succo et irrigatione, non solum fructificare, sed ipsa nec consistere possit, Petro attestante, qui ait: Quia coeli erant prius et terra de aqua, et per
Abbreviated transcription (Latin):
n xp̃e agnꝰ ĩmaculat᷑ suo nos sanguine
redimens. a demonicȩ dñationis ser¬
uitute lib̾aũ. Qͤ uidelicet luna plenis¬
sime dies in creatione qͥdẽ mundi. qͦr¬
ta ꝓcessit. At intẽpore dñicȩ passioniᷤᷤ
altioris gr̃a sacram̃ti in qͥnc̾a sabb̃i in¬
cidit. ut in delicet dñs sexta sabbati cru¬
cifixus. sabbato in sepulero qͥesceret.
ac pͥm̾a sabbati sua resurrectione cõ¬
seeraret. ⁊ nob qͦq in ea qͣ ⁊ lux facta
ẽ. resurgendi a mortuis acluce ꝑpe¬
tuã intrandi. spemq fidemq donaret.
ix̾ etiã ds̃. Producant aq̃ reptile animȩ
uiuentis. ⁊ uolatile suꝑ t̾rã. Post orna¬

Expanded text:
 agnus immaculatus, suo nos sanguine redimens, a daemonicae dominationis servitute liberavit. Quae videlicet lunae plenissimae dies in creatione quidem mundi quarta processit; at in tempore Dominicae passionis, altioris gratia sacramenti, in quintam Sabbati incidit, ut videlicet Dominus sexta Sabbati crucifixus, Sabbato ipso in sepulcro quiesceret, ac primam Sabbati sua resurrectione consecraret, et nobis quoque in ea, in qua lux facta est, resurgendi a mortuis ac lucem perpetuam intrandi fidem spemque donaret. Dixit etiam Deus: Producant aquae reptile animae viventis,
Abbreviated transcription (Latin):
ita ut nubila ẽtrahat: ⁊ possit uolatus
auiũ sustinere. attestante scriptura:
Qͥa subito aer coget᷑ innubes. ⁊uentꝰ tn¬
siens fugabit eas. Deniq ꝑ noctes etiã
serenas rorat. cuiꝰ roris guttȩ. mane
in herb̾ inueniunt᷑. Celo aut̃ ita run

Expanded text:
ita ut nubila contrahat, et possit volatus avium sustinere, attestante Scriptura: Quia subito aer cogetur in nubes, et ventus transiens fugabit eas . Denique per noctes etiam serenas rorat, cujus roris guttae mane in herbis inveniuntur; coelo autem hoc modo
Abbreviated transcription (Latin):
aut᷑ uniu̾sã t̾re suꝑficiẽ. in t̾atã tege¬
bant altitudinẽ: ut ad illos usq locos
ꝑtingerent. ubi nc̃usq suꝑ firmam̃tũ
cęli exparte residentes. nomͣ dĩ crea¬
toris c̃cȩł cȩloꝵ laudare ñ desinunt.

Expanded text:
autem universam ejus superficiem in tantam tegebant altitudinem, ut ad illa usque loca pertingerent, ubi nunc usque super firmamentum coeli ex parte residentes, nomen Dei creatoris, cum coelis coelorum laudare non desinunt.
Abbreviated transcription (Latin):
irt. Questio solet oboriri. utrũ cor¬
uus mortuus sit. an aliquomͦ uiu̾e
potuerit. qͥ utiq si fuerit t̾ra ubi reqͥ¬
esceret. etiã colũba reqͥem potuit in¬
uenire pedib suis. Unde conicit᷑ a¬
multis. qd̾ cadaueri potuit coruus
ĩsidere. uolũba naturalit̾ refugit. Ite
questio ẽ qͦmͦ colũba ñ inueniret ubi
resideret. si iã sic̃ narrationis ordo c̃õ¬
texit᷑. nudata fuerant. cacumina mon¬
tiũ. q̃ uidet᷑ questio aut ꝑ recapitula¬
tionẽ posse dissolui. ut ea posteriꝰ nar¬
rata ĩ telligant᷑ q̃ pͥus facta st̃. aut po¬
tꝰ aq̃ ñdũ siecatȩ fuerant. Mystice.¬

Expanded text:
is, quaestio solet oboriri, utrum coruus mortuus sit an aliquo modo uiuere potuerit. quia, utique, si fuit terra ubi requiesceret, etiam columba requiem potuit inuenire pedibmultis, quod cadaveri potuit corvus insidere, quod columba naturaliter refugit. Item quaestio quomodo columba non inveniret ubi requiesceret, si jam, sicut narrationis ordo contexitur, nudata fuerant cacumina montium? quae videtur quaestio aut per recapitulationem posse dissolvi, ut ea posterius narrata intelligantur quae prius facta sunt, aut potius aquae nondum siccatae fuerant. Mystice
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ dũ corde tͣnsire ad ȩt̾na negligt̃.
ꝯcuncta p̃sentia fugitiua ẽẽ ñintu¬
ent᷑: m̃te̾ in amor̾e p̾sentis uite fig̃t.
⁊ qͣsi longe habitationis in ea sibi
fundam̃tũ c̃ostruunt. q in ȩt̾nis re¬
eam stirpe. enoch qͥ dedicatio int̾p¬
tat᷑ pͥm̾ nascit᷑. In electoꝵ uͦ ꝓgenie
enoch septimꝰ fuisse memorat᷑. qr ui¬
delicet repbi in hac uita q̃ ante ẽ. soret¬
ppsos edificantio dedicant. electiũ edifi

Expanded text:
m dum corde transire ad aeterna negligunt, et cuncta praesentia fugitiva esse non intuentur, mentem in amore vitae praesentis figunt, et quasi longae habitationis in ea sibi fundamenta construunt, quia in terrenis ren stirpe Enoch, qui dedicatio interpretatur, primus nascitur. In electorum vero progenie Enoch septimus fuisse memoratur, quia videlicet reprobi in hac vita, quae ante est, semetipsos aedificando dedicant.
Abbreviated transcription (Latin):
dis reqͥescere potuissent. Et ĩclusit eũ
dñs deforis. Hoc eñi sine dubio diuinũ
opꝰ fuit ne ĩgrederent᷑ aq̃ ꝑ aditũ. qu̾e hu¬
mana ñ munierat manꝰ. Factũq ẽ dilu¬
rerũ significandarũ figuras ẽe cõtendt̃.
Primũ opinant᷑ ca magnũ ñ potuisse. it̾eq
aliua tãtũ ĩ suꝑiorib fieri diluiiũ. ut al¬
tissimos montes xuͥ cubitos a qͣ crescen¬
do tͣnscenderet ꝓpt̾ olimpi u̾tic̾e montis.¬
suꝑ qu̾e ꝑhibent᷑ nubes ñ posse cõcresce¬
re. qd̾ tã sublime ĩa celũ sit. ut ñ ibi sit
aer iste crassior. ubi uenti. nebule. ĩbre̾q
gignunt᷑. nec attendt̾ om̃iũ elem̾toꝵ
crasissim̃a t̾rã. ibi ẽẽ potuisse. Anfor
tari licuisse. ⁊aqͥs ex altari ñ liciusse
c̃otendt̾. cũ isti mensores ⁊ pensores
elem̃toꝵ. aquas t̾ris ꝑhibeant suꝑi¬
ores atq leuiores: Qͥd itaq ratio¬
nis affert̃. qͣre t̾ra grauior ⁊ ĩferior
locũ celi tranquillioris ĩuaserit ꝑ

Expanded text:
dis requiescere potuissent. Et inclusit eum Dominus deforis. Hoc enim sine dubio divinum opus fuit, ne ingrederentur aquae per aditum, quod humana non munierat manus. Factumque est dilurerum significandarum figuras esse contendunt. Primum opinantur tam magnum non potuisse, itemque aliud tantum in superioribus fieri diluvium, ut altissimos montes quindecim cubitos aqua crescendo tsupra quem perhibentur nubes non posse concrescere, quod tam sublime iam caelum sit, ut non ibi sit aer iste crassior, ubi uenti nebulae imbresque gignuntur; nec adtendunt omnium elementorum crassissimam terram ibi esse potuisse. An forttari licuisse, et aquis exaltari non licuisse contendunt, cum isti mens ores et pensores elementorum aquas terris perhibeant superiores adque leuiores? Quid itaque rationis adferunt, quare terra grauior et inferior locum caeli tranquillioris inuaserit per
Abbreviated transcription (Latin):
iubilib ⁊ bene coartatis. q̃ alia tͣns lati¬
o dic̃ quadrata. ut area nec uentoꝵ
ii. nec aquarũ inundatione solu̾et᷑.
Et bitumine linies intrinsecꝰ. ꝯrł. Bi¬
tum̃ ẽ feruentissimũ ⁊ iuolentisimũ
gluten. Cuiꝰ hȩc uirtꝰ ẽ: ut ligna hoc ob¬
lita. nec umib exedi. nec solis ardore¬
undatione dissolui. De hoc bitumine
plinꝰ historicꝰ ita refert. Dituminis plu¬
res lacꝰ inueniri dñr. ut ẽ iurbe cõma¬
gene samosata. stagnũ emitens li¬
m̃u qd maltham uocant flagrantẽ.
tactu adherens retrahit fugientes.
Et in pentapoli ubi mare mortuũ uł la
mergenda tẽptau̾is. stati resiliunt.
⁊ qũauis uehemt᷑ illisa cõfesti exeuti¬
unt᷑. s neq uentis mouet᷑. resistente

Expanded text:
lubilia et bene coaptata? De quibus alia translatio dicit, quadrata, ut arca nec ventorum vi, nec aquarum inundatione solveretur. Et bitumine linies intrinsecus et tumen est ferventissimum et violentissimum gluten, cujus est haec virtus, ut ligna hoc oblita, nec vermibus exedi, nec solis ardoreundatione dissolvi. De hoc bitumine Plinius historicus ita refert : Bituminis plures lacus inveniri dicuntur, ut est in Comagene, urbe Samosata stagnum emittentes limum quod maltham vocant flagrantem, tactu adhaerens retrahit fugientes. Est et in Pentapoli, ubi mare Mortuum vel lamergenda tentaveris, statim resiliunt; et quamvis vehementer illisa, confestim excutiuntur. Sed neque ventis movetur re
Abbreviated transcription (Latin):
sententia. ꝙͣ cerca p̾scientia: S uti¬
t̃ serptura scã usitatis nob̾ ũbis in¬
telligentib. ut coaptet se nr̃e paruita¬
ti. qͣtinꝰ ex cognitis in cognita cognosca
mͦ. Nã ira dĩ ñ ꝑturbatio animi eiꝰẽ. s
iudiciũ qͦ irrogat᷑ pena peccato. Cogita¬
tio uꝰ eiꝰ ⁊ recogitatio. mutandarũ rerũ

Expanded text:
sentia  F. praescientia. Sed utitur Scriptura sacra usitatis nobis verbis intelligentibus, ut coaptet se nostrae parvitati, quatenus ex cognitis incognita cognosca. Ira Dei non perturbatio animi eius est, sed iudicium quo inrogatur poena peccato. Cogitatio uero eius et recogitatio mutandarum rerum
Abbreviated transcription (Latin):
resurrectio. Enos. homo. caman lam̾ta¬
dm̃. iareth. roborans. enoch dedicatio.
matusalã mortis emissio. lamech humi
t̾ra rubra. resurgens a peccatis. ⁊appositꝰ
cȩtu credentiũ: erit homo inuocans dm̃.
n deflens peccata pͥstina. possidet animã
suã ꝑpatientiã. sicq rite laudans dm̃.
roboratꝰ sp̃u dĩ. dedicat᷑ ad uitã ȩt̾u̾a.
atq uictor mortis. subiectꝰ dõ. requiẽ
possidet sẽpit̾nã. Dixit qͦ matusalã

Expanded text:
resurrectio; Enos, homo; Cainan, lamenDeum; Jared, roboratus; Enoch, deMathusala mortis emissio; Lamech humilterra rubra, resurgens a peccatis, et appositus coetui credentium, erit homo invocans Deum, et deflens peccata pristina; possidet animam suam per patientiam; sicque rite laudans Deum, roboratur Spiritu Dei; dedicatur ad vitam aeternam; atque victor mortis subjectus Deo, possid
Abbreviated transcription (Latin):
sõi in illa ĩmortalitate qͣ equabunt᷑ an¬
głis dĩ. s sic̃ ẽẽ posst̾ in hac ꝑegrinatiõe
ꝑfecti. Unde siguant̾ ait. in generatio
ũ dõ abulabat. hoc ẽ illiꝰ uestigia se¬
q̃bat᷑. Et genuit tres filios. sem. cham.
⁊ iafeth.Sem. int̾ptat᷑ nom̃. uł nominatꝰ.

Expanded text:
ncti in illa immortalitate, qua aequabuntur angelis Dei, sed sicut esse possunt in hac peregrinatione perfecti. Unde signanter ait, in generationum Deo ambulabat, hoc est, illius vestigia sequebatur. Et genuit tres filios, Sem, Cham et Japheth. Sem interpretatur nomen vel nominatus.
Abbreviated transcription (Latin):
etiã mou̾e ñ mullos gen̾a escarũ. q̃ illic
hab̾e poterant animalia. q̃ ñ nͥ carue
uesci putant᷑: utrũ p̾t̾ numerũ ibi fuerint.
sine tͣus gressione mandati. q̃ alioꝵ alen¬
doꝵ necessitas illic coegisset ĩeludi: an
uͦ qd̾ poti ẽ credendũ pt̃ carnes aliqͣ a¬
lim̾ta ẽe potuert̃. q̃ om̃ib cõuenirent.
Nouimꝰ eñi qd multa animalia qͥb caro
cib ẽ. fructib pomisq uescant᷑. & maxi¬
me fico atq castaneis. Qa gͦ mirũ si uir
ille sapiens ⁊ uistꝰ. etiã diuinitꝰ ãmonit᷑.
aue ac salubre facere possit ds. Qͥ etiã
ut sine cibo uiuerent. diuina facilita¬

Expanded text:
etiam mouere nonnullos, genera escarum, quae illic habere poterant animalia, quae non nisi carne uesci putantur, utrum praeter numerum ibi fuerint sine transgressione mandati, quae aliorum alendorum necessitas illic coegisset includi; an uero, quod potius est credendum, praeter carnes aliqua alimenta esse potuerint, quae omnibus conuenirent. Nouimus enim quam multa animalia, quibus caro cibus est, frugibus pomisque uescantur et maxime fico adque castaneis. Quid ergo mirum, si uir ille sapiens et iustus, etiam diuinitus admonitus aue ac salubre facere posset Deus, qui etiam, ut sine cibo uiuerent. diuina facilita
Abbreviated transcription (Latin):
iosephus. Hunc aut̃ locũ in qͥt armenis
egressariũ uocant. Iilic eñi arcȩ solutȩ
reliquias. neusq ꝓiuntiales ostendĩ.
huiꝰ diliuiii ⁊ arcȩ memoriã faciunt.
om̃s qͥ historias barbaricas cõseripsert.¬

Expanded text:
Hunc autem locum Armeni Egressum vocant. Illic enim arcae solutae reliquias nunc usque provinciales ostendunt. Hujus vero diluvii et arcae memoriam faciunt omnes qui historias barbaricas conscripser
Abbreviated transcription (Latin):
Portat nãq pontifex miquitates sub¬
ditoꝵ. id ẽ exportat ⁊ aufert. dũ aut
eos docendo. ad pęnitentiã cõmis¬
soꝵ ꝓuocat. aut ꝓ pęnitentib sup¬
plicando. grãm eis iusti iudicis cõ¬
in munerib n donariis quȩ ipsi
a reatu scelerũ quȩ quondã pa-¬
trauerunt ab soluit. Erit aut̃
lamina semꝑ in t̾ronte pontificis.
ut placatus sit eis dñs. Pontifica

Expanded text:
Portat namque pontifex iniquitates subditorum, id est, exportat et aufert, cum aut eos docendo ad poenitentiam commissorum provocat, aut pro poenitentibus supplicando, gratiam eis justi judicis conin muneribus et donariis quae ipsi a reatu scelerum quae quondam patraverunt absolvit. Erit autem lamina semper in fronte ejus, ut placatus sit eis Dominus. Si enim
Abbreviated transcription (Latin):
hiacincti. i stamme bissino. ob decorẽ
fortitudinẽ. Atq. ita polimita arte
distinctũ. ut diu̾sos flores i gẽmas.
ñ artificis manu contextas. s addi¬
tas arbitreris. Habebatq latitudi¬
nẽ uu digitoꝵ. quo cingulo ꝓpͥe pon¬
tifex utebat᷑. ⁊ eo tunica hiacinctina
simul ⁊ suꝑhumerale stringebat᷑. Nã
in sequentib aꝑte de coniunctione
siꝑhumeralis ⁊ rationalis dictũ est.
Hec ante n retro ita conueniebant sibi.
ut suꝑhumerale ⁊ rationale mutuo nec¬
terent᷑. stricta ad balteũ ⁊ anulis fortiꝰ
copulata. que iungebat uita hiacin¬
ctina ne laxe fluerent. ⁊ a se inuicẽ
balteus siue eingulũ. cui suꝑhumera¬
le astringebat᷑: tunicã hia cinctinam
quȩ ⁊ suꝑhumeralis tunica uocabat᷑
cingeret. Cuncta ⁊eñ quȩ hucusq
dicta sunt. ad pontificis habitũ ꝑ¬

Expanded text:
hyacinthi, et stamine byssino, ob decorem et hyacinthi, et stamine byssino, ob decorem et fortitudinem, atque ita polymita arte distinctum, ut diversos flores et gemmas non artificis manu contextas, sed additas arbitreris. Habebatque latitudinem quatuor digitorum, quo cingulo proprie pontifex utebatur, et eo tunica hyacinthina, simul et superhumerale stringebatur. Nam in sequentibus aperte de conjunctione superhumeralis et rationalis dictum est: et ante et retro ita conveniebant sibi ut superumerale et rationale mutuo necterentur stricta ad balteum et anulis fortius copulata quos iungebat vitta hyacinthina ne laxe fluerent et a se invicem balteus sive cingulum, cui superhumerale astringebatur, tunicam hyacinthinam, quae et superhumeralis tunica vocabatur, cingebat; cuncta etenim quae hucusque dicta sunt, ad pontificis habitum p
Abbreviated transcription (Latin):
textili aaron ifiliis eiꝰ. ⁊ mitras cũ
coronulis siris exbysso. S de qua ma¬
teria facte eẽnt. ñ dixit. Cũ enim
dicat. ⁊ mitras cũ coronulis ex bẏsso.
poterat intelligi. utrasq ex bisso fa¬
ctas eẽ. si ñ iosephus coronas eẽ de
auratas designaret. qui stante ad¬
huc tẽplo ⁊ legali obseruantia cele¬
brata. cũ eẽt genere sacerdotali. facil¬
lime potuit modũ omne̾ sacerdota¬
lis indum̃ti. ñ tam̃ legendo s ꝯ uiden¬
do cognoscere. Et balteũ oꝑe plu¬
marii. De cuiꝰ uidelicet factura bal¬
tei. manifestius in posteriorib serip¬
tũ ẽ. Cingulũ uͦ fecerunt de bisso
retorta. hiacincto. purpura. ac u̾mi¬
culo bistincto. oꝑe plumario. Hoc
cingulũ ut bieronimꝰ ex iosepho scri¬
bit. in similitudine̾ pellis colubri qua¬
se exuit in senectute. sic in rocundo
textũ ẽ: ut marsupiũ longius putes.
Textũ autͣ subtegmine cocei. purpurȩ.

Expanded text:
textili Aaron et filii ejus, et mitras cum textili Aaron et filii ejus, et mitras cum coronulis suis ex bysso . Sed de qua materia factae essent, non dixit. Cum enim dicat, Et mitras cum coronulis suis ex bysso, poterat intelligi utrasque ex bysso factas esse, si non Josephus coronas esse aureas designaret, qui stante adhuc templo, et legali observantia celebrata, cum esset de genere sacerdotali, facillime potuit modum omnem sacerdotalis indumenti, non tamen legendo, sed et videndo cognoscere. Verum marii. De cujus videlicet facta baltei manifestius in posterioribus scriptum est. Cingulum vero fecerunt de bysso retorta, hyacintho, purpura, ac vermiculo bis tincto, opere plumario. Hoc cingulum, ut Hieronymus ex Josepho scribit, in similitudinem pellis colubri, quam exuit in senectute, sic in rotundo textum est, ut marsupium longius putes. Textum autem sub tegmine cocci, purpurae,
Abbreviated transcription (Latin):
de pontificis uͦ tyara. hoc mͦ testat᷑.¬
ł illeũ aut̃ similit̾᷑ oꝑatũ habet pon¬
tifex sicut reliqui sacerdotes.⁊ ali¬
ũ consutũ ex hiacincto uariato.
Circũdat᷑ aut̃ ei ⁊ aurea corona tri¬
b uicib facta. suꝑ qu̾a surgit in me¬
dia fronte quasi caliculus quidã
aureus similis erbȩ quȩ apudnos
achano nuncupat᷑. quã greci hyos¬
coamos uocant. Et paulo post deserip¬
ta eiꝰ mirabili uarietate. subintulit
dicens. Habet aut̃ florẽ similẽ plan¬
tagini. ⁊ ꝑ circuitũ tota corona his
florib ẽ cęlata. ab occipitio usq
ad utrũq tympus. In fronte uͦ hoc
quidẽ ñ habet. s lamina ẽ aurea
quȩ sacris litteris dĩ nomͣ habet
inscriptũ. Hȩc quidẽ de sedo uela¬
mine. ⁊ coronis pontificũ aureis.
scriptura scã tacere uidet᷑. Corona¬
rũ uͦ breuit᷑ fecit m̃tionẽ in sequen¬
tib dicens. Fecerunt ⁊ tunicas oꝑe

Expanded text:
de pontificis vero tiara, hoc modo testaturde pontificis vero tiara, hoc modo testatur: Pileum autem similiter operatum habet pontifex, sicut reliqui sacerdotes, et alium consutum ex hyacintho variato. Circumdatur autem ei et aurea corona tribus vicibus facta, supra quam surgit in media fronte, quasi calyculus quidem aureus, similis herbae quae apud nos acharo nuncupatur, quam Graeci hyosciamon dicunt. Et paulo post descripta ejus mirabili varietate, subintulit dicens: Habet autem florem similem plantagini, et per circuitum tota corona his floribus est caelata, ab occipitio usque ad utrumque tempus. In fronte vero hoc quidem non habet: sed lamina est aurea, quae sacris litteris Dei nomen habet inscriptum. Haec quidem de secundo velamine et coronis pontificum aureis, Scriptura sancta tacere videtur. Coronarum vero breviter fecit in sequen dicens: Fecerunt et tunicas opere
Abbreviated transcription (Latin):
tringesq tuni
cã bysso. Hec ẽ tunica interior.
quã supͣ strictã lineã nuncupat.
Quare autͣ linea stricta sit dicta.
uł bẏsso stringi p̾cipiat᷑. iã suꝑiꝰ
expositũ ẽ. Et nc̃ adiciendũ qd̾ so¬
lent milites habere lineas. quas ca¬
misias uocant. sic aptas m̃bris .¬
strictas corporib. ut expediti sint.
gendo iaculo. tenendo clipeo. en¬
se uibrando. ⁊ quocũq necessitas
git᷑. quãdo amasã int̾fecit. strictã
scilicet ad m̃surã habitus sui. Ergo
n sacerdotes parati in ministeruĩ
dĩ utunt᷑ hac tunica. ut haben
tes pulchritudinẽ uestim̃torũ.
nudoꝵ celeritate discurrant.

Expanded text:
tringesque cam. Haec est tunica interior, quam supra lineam strictam nuncupat. Quare autem linea stricta sit dicta, vel bysso stringi praecipiatur, jam superius expositum est, et nunc adjiciendum; quia solent milites habere lineas, quas camisias adstrictas corporibus, ut expediti sint gendo iaculo, tenendo clipeo, ense librando et quocumque necessitas gitur, quando Amasam interfecit , stricta scilicet ad mensuram habitus sui. Ergo et sacerdotes parati in ministerium Dei utuntur hac tunica, ut htes pulchritudinem vestimentorum nudorum celeritate discurrant.
Abbreviated transcription (Latin):
instar numinis colebat. eo qd̾ de fu¬
turis daret quȩ dã manifesta signa.
Apparebat eñi in m̃phis. quẽ antistites
ꝓsequebant᷑. ⁊repente uelut limpha¬
tici p̃cinebant. Huiꝰ capitis imaginẽ.
sibi in heremo udei fecerunt. Nã¬

Expanded text:
ad instar numinis colebat, eo quod de futuris daret quedam manifesta signa. Apparebat enim in Memphis, quem centum antistites prosequebantur et repente velut lymphatici precinebant; huius capitis imaginem sibi in eremo Iudei fecerunt. A
Abbreviated transcription (Latin):
dis pulmonib apta. unde ⁊ iue¬
teri testam̃to ꝑ isopi fascienlũ
asꝑgebant᷑ agni sanguine: qui
mundari uolebant. Nascit᷑ in pe¬
tris. herens in saxo radieib: signi¬

Expanded text:
dis pulmonibus apta. Unde et in Veteri Testamento per hyssopi fasciculos aspergebantur agni sanguine, qui mundari volebat. Nascitur in petris haerens saxo radicibus