comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uerb̵ enĩtuis uter : quid haber& ueritas ignorar& : Deniq statim sicut
narras exuris eepis diligentius inquisisti : atq ipsis docentibus & de¬
cr&ũ concilii & sententiã in eosquidãnati sunt dictã : & reitotius ordinem
cognouisti : & quia & mequid gestũ sit ignorarecredebas : quid ueritas
haber& hortatus ut discerem : itade incepscuncta n arrasti: uidequia maccau¬
sa uerba ipsatua pono exepisto latua : St̃ enĩ michi ꝑ necessaria cũ quã plurimos
inquis epõs: error sibi maximiani sotiare contender&. contracto anris
concilio in eos omsquiln eius schis mate ꝑstitissent. prolata sententi aest:
quamtu quoq. telegis setestaris : Quaecumsententia consensu omniũ firmaret᷑
placuittamen inquis decr&o concilii lationẽ temporisdari : Intraquod
siquis corrigiuoluiss& : in nocens haberetur : Sic factum est inquis ut ñ solũ

Expanded text:
— uerbis enim tuis utar — quid haberet ueritas ignorares. denique statim. sicut — uerbis enim tuis utar — quid haberet ueritas ignorares. denique statim. sicut narras, ex uestris episcopis diligentius inquisisti atque ipsis docentibus et decretum concilii et sententiam in eos qui damnati sunt dictam et rei totius ordinem cognouisti, et quia et me quid gestum sit ignorare credebas, quid ueritas haberet hortatus ut discerem, ita deinceps cuncta narrasti. uide quia in hac causa uerba ipsa tua pono ex epistula tua; sunt enim mihi pernecessaria. cum quam plurimos, inquis, episcopos error sibi Marimiani socialata sententia est: quam tu quoque te legisse testaris. Quae cum sententia consensu omnium firmaretur, placuit tamen, inquis, decreto concilii dilationem temporis dari, intra quod si quis corrigi voluisset, innocens haberetur. Sic factum est, inquis, ut non solum
Abbreviated transcription (Latin):
garri reꝑmittitur quo circa quaecumq in nos siue nnrõis quasi partendo
&preter cundo dixistis : sine nominib: si ne testib: sineullis hominino docum̃tis
part̃ culpandũ quȩ culpanda non s̃. part̃q culpanda sunt ñ ꝓbando : supua¬
caneũ est uelle purgare istos: Iterũ attende felicianũ mustita num
& pretexatum asturitanũ : aliquanto diligentius intuere: Quorũ totã
causũ suoloco ita sit dns̃ ꝑmiserit explicabo : ut &iam sinimius hostis
ueritatis cẽ uolueris ur̃orũ mendatiũ defendere uł negare nonpossis
sed nunc interim scđm hoc mihi plac&agere quod tibidixer̃. Nondũ discutio
quã uerũ dixerunt nondũ ostendo quã mira inpudentie cecitatem̃titis iNT:
certecum dehis quos maximi anistas appellatis. &d ãnatis ur̃o rũ concilio & ro-¬
ceptis in episto lamea ꝑlegeres: sicut scribis ualde ꝑ motuses quippecũ ad huc

Expanded text:
garrire permittitur? Quocirca quaecumque in nos siue in nostros quasi parcendo garrire permittitur? Quocirca quaecumque in nos siue in nostros quasi parcendo et praetereundo dixisti sine nominibus, sine testibus, sine ullis omnino documentis, partim culpando quae culpanda non sunt, partim quae culpanda sunt non probando. superuacaneum est uelle purgare. istos, istos iterum attende, Felicianum Mustitanum et Praetextatum Assuritanum aliquanto diligentius intuere, quorum totam causam suo loco ita, si dominus permiserit, explicabo, ut etiam si nimius hostis ueritatis esse uolueris, uestrorum mendacium defendere uel negare non possis. sed nunc interim secundum hoc mihi placet agere quod tibi dixerunt; nondum discutio quam non uerum dixerint. nondum ostendo quam mira inpudentiae caecitate mentiti sint. certe cum de his, quos Maximianistas appellaui, et damnatis uestrorum concilio et receptis in epistula mea perlegeres, sicut scribis, ualde permotus es, quippe cum adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
dnicium ptonuult desedubitare : sed abomnibus ub̵ setatorqu& absolũ
unde oas noss cđ m posterius dececilia noiudicium prorsuseu in cuntintor
ab soluimus susficit tamen ad causã si hoc deillo dicamus quodtide optato
reddant ipsi portent scumali s eubonissui operissarcinã : Noł dealieni
factis salte dubitare ꝑmittito : Necogamur in nobis ea sacram̃ tada naredeib
p̃lice&s dubitare: Sediam dixi sentide optato quoduis : Neq eniẽ undeconun¬
camus cũ quiñ apud acta cõmisit : Quae tam̃ itacõmisit: utin ẽgildonin tutaliues
preci puus haberetur tenetur moreretur Nũ ꝗd&iã defoliciano & prae¬
nominatim expressis una eademq: sententi a baga itani conciliidam na¬
uerunt : eosdemq: nom post paruum tempus cũ omnibus quos damnati
bapti ⁊ auerunt sicut fuerunt epis copossusceperunt: quodlib& uobis

Expanded text:
quod iudicium non uult de se dubitari, sed ab omnibus uobis se extorquet absolui? quod iudicium non uult de se dubitari, sed ab omnibus uobis se extorquet absolui? unde et nos secundum posterius de Caeciliano iudicium prorsus eum incunctanter absoluimus. sufficit tamen ad causam, si hoc de illo dicamus, quod tu de Optato reddant, ipsi portent seu mali seu boni sui operis sarcinam: nobis de alienis factis saltem dubitare permittite, ne cogamur in nobis ea sacramenta damnare, de quibus non licet dubitare. sed iam dixi, senti de Optato quod uis; neque enim est, unde conuincamus eum, qui non apud acta commisit, quae tamen ita commisit, ut inter Gildonis satellites praecipuus haberetur teneretur moreretur. numquid etiam de Feliciano et Prae similiter nominatim expressis una eademque sententia Bagaitani concilii damnauerunt eosdemque non post paruum tempus cum omnibus quos damnati baptizauerunt, sicut fuerunt, episcopos susceperunt, quodlibet nobis
Abbreviated transcription (Latin):
tum nec absoluo necdãno: si hoc ego : immo nontantũ ego sed omis a frica¬
na catholica ecdesia : quanto magis &iam trans marinatam longelateq:
diffusa : dececili ano & eius ordinatoribus dicat ego illos nec absoluone dãno
parũ neputas eẽ illis quos hic baptirauerunt : quorũ nemo umquam ce¬
cilianũ uidit: quod de optato sufficere crediseis quo sille &iã siuis manibus
haptitauir a⁊ quua deredliano parentum ues trorum c̃cliũ recitatis deopta¬
to ute pulo netitarar a robis idooputas nullintm̃ lioro dicere eso cucia¬
fuena onstartibi Autsi ecdesiasticaiudicia quaeorius fico suerint acon¬
contita quem primocentũ plure sutiq quã dececilia no iuidicauert̃ eiq ab¬
ro garto ediscopatum aximanũ pillo constutierunt : nonne prima nus pes¬
ta ciore iudicionititur. quod proillo facũ inoppi dobagagensiscẽinqa u

Expanded text:
tum nec absoluo nec damno. si hoc ego, immo non tantum ego, sed omnis Africatum nec absoluo nec damno. si hoc ego, immo non tantum ego, sed omnis Africana catholica ecclesia, quanto magis etiam transmarina tam longe lateque diffusa de Caeciliano et eius ordinatoribus dicat: ego illos nec absoluo nec damno, parumne putas esse illis, quos hi baptizauerant, quorum nemo umquam Caecilianum uidit, quod de Optato sufficere credis eis, quos ille etiam suis manibus baptizauit? an quia de Caeciliano parentum uestrorum concilium recitatis, de Optato autem nullum recitatur a nobis, ideo putas nulli nostrum licere dicere: ego Caeciliafieret instantibus. aut si ecclesiastica iudicia, quae prius facta fuerint, iam conthaginiensi, contra quem primo centum, plures utique quam de Caeciliano, iudicauerunt eique abrogato episcopatu Maximianum pro illo constituerunt? nonne Primianus posteriore iudicio nititur, quod pro illo factum est in oppido Bagaiensi, secundum
Abbreviated transcription (Latin):
sam & maximanis carum : quinimino ut abste doctiorfiã : maxtimi anen
siũ ur̃ docuert᷑ : & deoptato quidem de quonihil conscriptũ ualeo recitare
qđ lib& sentias facilecedo : Vnũ illud scio : siuera sunt quȩ de illo ut nondicãos¬
ten debantur. certetameni dicebantur: nec ipseerat bonus pec famã habebat
bonã: unde quicũq ꝑ cũ baptitati sunt : nec conscientia eius secundũ petilianũ
nec famaeus secundunte ablue potuerunt : Si aut̃ falsa malaeius sicut sepe
ad sol& inuidia fama iactauit : ui dequã recte non facile credamus : quo d nũ¬
quã nobis detraditoribus quosaccusatis ꝓbare potuistis qui a sol& etiã de
bonis mala fama mentiri : siergo non illorũ innocentia : nondeniq: qđ
uerũ atq firmũ est dĩ gratia & non nr̃a conscientia ratũ nob baptismũ facit : ficiat
saltẽ sententiatua : Tuenĩ cũ deoptatolo quereris dixisti: ego quidem opta¬

Expanded text:
sam et Maximianistarum, quinimo, ut abs te doctior fiam, Maximianensiusam et Maximianistarum, quinimo, ut abs te doctior fiam, Maximianensium, vestri docuerunt. Et de Optato quidem, de quo nihil conscriptum quodlibet sentias facile cedo. unum illud scio: si uera sunt, quae de illo ut non dicam ostendebantur, certe tamen dicebantur, nec ipse erat bonus nec famam habebat bonam. unde quicumque per eum baptizati sunt, nec conscientia eius secundum Petilianum nec fama eius secundum te ablui potuerunt. si autem falsa mala eius, sicut saepe adsolet, inuida fama iactauit, uide quam recte non facile credamus, quod numquam nobis de traditoribus quos accusatis probare potuistis, quia solet etiam de bonis mala fama mentiri. si ergo non illorum innocentia, non denique, quod uerum atque firmum est, dei gratia et nostra conscientia ratum nobis baptismum facit, faciat saltem sententia tua. Tu enim, cum de Optato loquereris, dixisti: ego quidem Opta
Abbreviated transcription (Latin):
felicius incidit inminis trũ latentẽ malũ quã si incidiss& in manifestum
bonũ Quod si absurdis sime atq in sanis sime dicitur xp̃ĩfructus est
quieius baptis mo scĩficatur: cuius lib&min istri operebapti tatur nis forte
ad consiliũ tuũ recursurus es quando in currit in ministriconscientiã macu¬
lo sã &occultã utei de quanascatur arborẽ ostendas falsã bonã mali homi¬
nis famã : Cuius radicẽsi quesi eris inuenies fallentis asstutiã. Dequasi potest
bonõ fructum opus bonũ si cut homomalus cã quã mala arbor malũ fructũ
op us malũ : Qui aut̃ baptitatur. non decuius quã hominis seddespũ
quaenon eradicetur: Quaecum ita sint cumtudixeris ergo sequi turat
om̃aquȩ ascõpetiliano seucuius lib& serme cst scriptasunt rete dieta con¬
cdudam. Puto qui a egopotius illa omnia non recce dicta condudo: lanc

Expanded text:
felicius incidit in ministrum latentem malum quam si inci-\' disset in manifestum felicius incidit in ministrum latentem malum quam si inci-\' disset in manifestum bonum. quod si absurdissime atque insanissime dicitur, Christi fructus est, qui eius baptismo sanctificatur, cuiuslibet ministri opere baptizetur. nisi forte ad consilium tuum recursurus est, quando incurrit in ministri conscientiam maculosam et occultanis famam: cujus radicem si quaesieris, invenies fallentis astutiam; de qua si potest bonum fructum, opus bonum; sicut homo malus tanquam mala arbor malum fructum, opus malum: qui autem baptizatur, non de cujusquam hominis, sed de spquae non eradicetur. Quae cum ita sint, cum tu dixeris, Ergo sequitur ut omnia quae a sancto Petiliano seu cujuslibet sermo est scripta sunt, recte dicta concludam: puto quia ego potius illa omnia non recte dicta concludo. CAPU
Abbreviated transcription (Latin):
innocentem : cũ scriptum sit arborbon abo nosfructus facit & irbormalama¬
los fructus facit : Nũ quid colligunt despinis uuas Et iterũ om̃is homobonus
dehies auro cordis sui ꝓducitbona : & malus homodet hes auro cordissui pro¬
fertinala : satis aꝑteq conuincunt petilianũ. haec om̃a non reculisse ni¬
si ad hominẽ ꝑ quem baptismus minis tratur. utipsei ntellegatur sun nocens
est facere in nocentẽ quẽ baptirat : ipsesitbona arbor cuius fructus sit qui
baptitatur: Ipsebonus homo decuius cordisthesauro ꝓcedit sc̃ificatio bapti¬
Tatiliae ꝑhoc cumiste occultus est malus : dic mihi a quofit ille in nocens :
dicmibi cũiuseritarboris fructus : dicmihi decuiuscordisthos auro sc̃i¬
fi cabitur baptiratus : Aut situnc effector ẽ in nocentiae suȩ tuncarborẽde
qua fructus bonus nascat᷑ non hominẽ minis trũbapti smimere tiabere seti xpm̃

Expanded text:
innocentem, cum scriptum sit: arbor bona bonos fructus facit. et arbor mala mainnocentem, cum scriptum sit: arbor bona bonos fructus facit. et arbor mala malos fructus facit. numquid colligunt de. spinis "\'lias? et iterum: omnis homo bonus de the- sauro cordis sui producit bona, et malus homo de thesauro cordis sui profert mala, satis aperteque conuincunt Petilianum haec omnia non retulisse nisi ad hominem, per quem baptismus ministratur, ut ipse intellegatur, si innocens est, facere innocentem quem baptizat, ipse sit bona arbor, cuius fructus sit qui baptizatur, ipse bonus homo, de cuius cordis thesauro procedit sanctificatio baptizati. ac per hoc cum iste occultus est malus, dic mihi, a quo fit ille innocens, dic mihi, cuius erit arboris fructus, dic mihi, de cuius cordis thesauro sanctificabitur baptizatus? aut si tunc effectorem innocentiae suae, tunc arborem, de qua fructus bonus nascatur, non hominem ministrum baptismi meretur habere, sed Christum,
Abbreviated transcription (Latin):
sequitur omnis resorigine & radice consistit: & sicaput non habeat aliquid
Nihilest : si origo & radix & caput baptiratibaptizans mminis terest
xp̃s non est. si xps̃ est ille non est Deniq cũ minis teroccultus est malus
qua eorigo : quae radix: quod caput est baptitati : iã falsa eiusfãma
hocquidem cresconiusdicit : sed ueritas contradicit. Ergosit uncorigo
& radixetcaput xp̃s est : Ipsee st enĩ quandominist̃ estbonus neqđ ab surdissimũ ẽ
meliorsit conditiobaptirati ꝑ occultũ malũ quand ox p̃s ost caput quãbaptitati
permanisestũ bonũsie. huic minister ẽ caput : hoc& debono seminedixerim
dequiturenim. Necquis quam bene regenerat : nisi bono seminere generetur
quaeuero sequuntur exepistola petiliani abste positaubiait : quaecum ita
sint frs̃ quȩ potest eẽ ꝑuersitas ut quisuis criminibus reusest aliũ faciat

Expanded text:
sequitur: omnis res origine et radice consistit et, si caput non habeat aliquid, sequitur: omnis res origine et radice consistit et, si caput non habeat aliquid, nihil est, si origo et radix et caput baptizati baptizans minister est, Christus non est; si Christus est. ille non est denique cum minister occultus est malus, quae origo, quae radix, quod caput est baptizati? an falsa eius fama? hoc quidem Cresconius dicit, sed ueritas contradicit. ergo si tunc origo et radix et caput Christus est, ipse est etiam quando minister est bonus, ne, quod absurdissimum est, melior sit condicio baptizati per occultum malum, quando Christus est caput, quam baptizati per manifestum bonum, si tunc minister est caput. hoc et de bono semine dixerim; sequitur enim: nec quicquam bene regenerat, nisi bono semine regeneretur. Quae uero sequuntur ex epistula Petiliani abs te posita, ubi ait: quae C\'urn ita sint, fratres, quae potest esse peruersitas, ut qui suis criminibus reus est alium faciat
Abbreviated transcription (Latin):
entia sanctadantis attenditur : quae abluat accipientis. cum maculos adantisoc¬
culta est Ibiuictus cũ ueritati ad qui escere debuissos: ad falsã eius famã tam¬
quã addeceptũ mendacio infelicem ꝓuocasti : qui aneq: ad tenditur consci¬
entia quando famaeius attenditur. & tam non potest falsa cuius quã fãma:
quã nec malauitaquisq mundari & nemofidem xpĩanã sumit ab homine
nec ꝑfido nec fideli : sed abillo scriptũ est : fidemundans cordae orum
quisi ꝑ fidelem audit quid credendum sit : eũ qui dẽimitatur. ñ tam̃ a beo
iuscificut: Na siministeriustificat impium : consequens ẽ ut &iã inministrum
rec tecredatur. A postolica quippeclara & certa sententi a est: Credentilneũ
quiiustificat impium : deputa turfideseius adiustitiã: Pro inde siminis t̃ñ
aud& dicere credelnmo. Nonaudeat dicere iustificarisa me: lamuero qđ

Expanded text:
entia sancte dantis attenditur, quae abluat accipientis, cum maculosa dantis ocentia sancte dantis attenditur, quae abluat accipientis, cum maculosa dantis occulta est. Ibi victus, cum veritati acquiescere debuisses, ad falsam ejus famam, tanquam ad deceptum mendacio infelicem judicem provocasti: quia neque attenditur conscientia, quando fama ejus attenditur, et tam non potest falsa cujusquam fama quam nec mala vita quisque mundari; et nemo fidem christianam sumit ab homine, nec perfido nec fideli, sed ab illo de quo scriptum est, Fide mundans corda eorum . Qui si per fidelem audit quid credendum sit, eum quidem imitatur, non tamen ab eo justificatur. Nam si minister justificat impium, consequens est ut etiam in ministrum recte credatur: apoqui iustificat impium deputatur fides eius ad iustitiam. proinde si minister non audet dicere: \'crede in me\\ non audeat dicere: iustificaris a me. Iam uero quod
Abbreviated transcription (Latin):
hocsitrespondere potuis se qđ est tacerenoluisse: Niec illud qđ pretero¬
undũ putasti refellisti principiohuius epistolȩ : sicut tibi uideris quoda
medictũ est : Si errabant illi qui uolebant essepauli : que tandem spes
eorum est qui uolunt eẽ donati : qui senim non uideat hnoeẽ istã diuisio¬
nem factam : hincodieq: in hac peste ꝑsistere : dũ in hominis iustitia
spesponitur . ut tunc sit acceptabilis baptismus xpĩ si ab homino iusto
quisq: tinguatur contraquẽ errorõ aduersus eosqui iã scismata propter
diuersa merita hominũ facere coeperant : damat ipse paulus : Gratias
a godõ qđ neminẽ urm̃ baptitaui : nequis dicat quia in nomi Niemeo
frustraltaq deinceps exultas & dicis: Sequiturut omina illa quȩ a s cõpetilia no:
seucuius lib& sermone scripta sunt : rectedicta condudam. Ipsa enim uerba¬
quae uelud rectedicta condudis: non sereecedicta conuincunt. qui a nec consci¬

Expanded text:
hoc sit respondere potuisse, quod est tacere noluisse. Nec illud, quod praeterehoc sit respondere potuisse, quod est tacere noluisse. Nec illud, quod praetereundum putasti, refellisti principio huius epistulae, sicut tibi uideris, quod a me dictum eorum est qui volunt esse Donati ? Quis enim non videat hinc esse istam divisionem factam, hinc hodieque in hac peste persistere, dum in hominis justitia spes ponitur, ut tunc sit acceptabilis Baptismus Christi, si ab homine justo quisque tingatur? Contra quem errorem, adversus eos qui jam schismata proptediuersa merita hominum facere coeperant, clamat ipse Paulus: gratias ago deo quod neminem uestrum baptizaui, ne quis dicat quia in nomine meo Frustra itaque deinceps exultas et dicis: sequitur, ut omnia illa, quae n sancto Petiliano seu cuiuslibet sermo est scripta sunt, rectequae velut recte dicta concludis, non se recte dicta convincunt; quia nec consci
Abbreviated transcription (Latin):
in falsis hic pascituentos : idesefites caspiritib: malis : sidatũ inquis a quocũq &
quomodo cũq baptis in arescindiñ deb& curpost iohannẽ a płi baptii auor ÷
quanto uehem̃tius ita ꝓponit᷑ si post iohannẽ a postolibapti rauerunt : curñ
&iã post quẽ lib& scm̃baptitat uel melior uel aequalis ut uel hinc intelle¬
gere cogaris adistã questionẽ ñ ꝑtinerebaptismũ iohannis &iudȩis inquis
amo sebaptiiatis: parus dixit paenitemini & bapti tetur unus quisq ur̃m
in nomineihũ xp̃i. Si propterea iã baptitatierant iudȩi quia moses ꝑ maro
rubũ antetã longũ tempus parentes eorũ baptirauerat quid ex pĩanis bap¬
tiratis nascuntur: sin ecausa hodiebaptirantur : Et tam̃ dicis ista : &
scribis ista audiris & legeris & putaris respondere licteris nris quasi

Expanded text:
in falsis hic pascit uentos, id est fit esca spiritibus malis! Si dat?n, inquis, a quocumque et in falsis hic pascit uentos, id est fit esca spiritibus malis! Si dat?n, inquis, a quocumque et quomodocumque baptisma rescindi non debet, cur post Iohannem apostoli baptizauerunt ? quanto uehementius ita proponitur:\'si post Iohannem apostoli baptizauerunt, cur non etiam post quemlibet sanctum baptizat uel melior uel aequalis?\', ut uel hinc intellegere cogaris ad istam quaestionem non pertinere baptismum Iohannis! et Iudaeis, inquis, a Moyse baptizatis Petrus dixit: paenitemini, et baptizetur unusquisque uestrum in nomine Iesu Christi. si propterea iam baptizati erant Iudaei, quia Moyses per Mare Rubrum ante tam longum tempus parentes eorum baptizauerat, qui de christianis baptizatis nascuntur sine causa hodie baptizantur; et tamen dicis ista et scribis ista, audiris et legeris et putaris respondere litteris nostris, quasi
Abbreviated transcription (Latin):
fecto in homine ponis: quiutrũ sitiustitia particeps nescis : & si ñ est : tuno
famã eius attendis : Etcum famã bonã demalolatente reppereris ad scĩfi¬
cationẽtibi sufficere credis : Obsecrote si fiduciã dĩ non hominis habes &
ideo magis ut iustus & bonus & fidelis sit ꝑquẽ hoc sacramentum cele¬
bratur inquiris : quia dĩ fides atq iustitia : Nũ quid dĩ est &iam fal¬
si tas famȩ quamsi habeat bonã mini st̃ malus. hanctibi dicis intua scĩfica¬
tione sufficere iã mallẽ in hominẽ confideres unde te uohem̃tis sime ꝓhibebã
quã in famẽ psius salsitatẽ. homoenim qualis cumq sit : quantum a ddit qđ
homoẽ atin& deicreaturae st Nulla uero falsita sdicreaturaest : porro
sima ledictus ẽ qui spesuã poniti nhominẽ quantomagis quispẽsua ponit
infalsitate opinionis humane : ut in illud aliud incidat qđ scriptũ ẽ quifidit

Expanded text:
fecto in homine ponis, qui utrum sit iustitiae particeps nescis, et si non est, tunc fecto in homine ponis, qui utrum sit iustitiae particeps nescis, et si non est, tunc famam eius attendis et, cum falsam bonam de malo latente reppereris, ad sanctificationem tibi sufficere credis. obsecro te, si fiduciam dei, non hominis habes et ideo magis ut iustus et bonus et fidelis sit, per quem hoc sacramentum celebretur, inquiris, quia dei est fides atque iustitia, numquid dei est etiam falsitas famae, quam si habeat bonam minister malus, hanc tibi dicis in tuam sanctificationem sufficere? iam mallem in hominem confideres, unde te uebementissime prohibebam, quam in famae ipsius falsitatem. homo enim, qualiscumque sit, quantum ad id quod homo est attinet, dei creatura est, nulla uero falsitas dei creatura est. porro si maledictus est qui spem suam ponit in homine, quanto magis qui spem suam ponit in falsitate opinionis humanae, ut in illud aliud incidat quod scriptum est: qui fidit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑierechielem ꝓphetã dicat᷑ aduersus pastores malos debuistiquȩrere
egore cogitare. Ibienimdicit ego pascam non pastores ꝓ inde & ꝓpastores
bonos & pastores maloscũ uerbũ suũ sacram̃tũ quedis pensat. ipse pascit
quia deseipsoait ut sit unus grex &unius pastor : Bonũ est enim confidere
in dnm̃ quã confidere in hominẽ & maledictus omis quispemsuã ponit
in homine. Quod ame in illa epistola cõmemoratum : sic teintellegere
ostendis ut ideo magistedicas iustum & fidelẽ ꝑquẽ hoc sacram̃tũ celebre¬
tur inquirere qui a spẽ& fiduciã dĩ non hominis habes dĩ eẽ autẽ fidem
atq: iustitiã quã semꝑ in ministris eius attendis. hoc uerũ dicis qrbonoꝵ om̃i ũ
nichilhabemus qđ ñ accipimus &ideofides &iustitia nob̵ adõ ẽ. Sed cũ dicis
hanctibi dm̃ dare non possenisi habeat eã homo ꝑ quẽ baptizaris spẽ ꝓ¬

Expanded text:
per Ezechielem prophetam dicatur aduersus pastores malos, debuisti quaerere per Ezechielem prophetam dicatur aduersus pastores malos, debuisti quaerere legere cogitare. ibi enim dicit: ego pascam, non pastores. Proinde et per pastores bonos et per pastores malos cum uerbum suum sacramentumque dispensat, ipse pascit, quia de se ipso ait: ut sit unus grex et unus pastor. bonam est enim confidere in dominum quam confidere in hominem, et: maledictus omnis qui spem suam ponit in homine. quod a me in illa epistula commemoratum sic te intellegere ostendis, ut ideo magis te dicas iustum et fidelem, per quem hoc sacramentum celebretur, inquirere, quia spem et fiduciam dei, non hominis habes, dei esse autem fidem atque iustitiam, quam semper in ministris eius attendis. hoc uerum dicis, quia bonorum omnium nihil habemus quod non accepimus, et ideo fides et iustitia nobis a deo est. sed cum dicis hanc tibi deum dare non posse, nisi habeat eam homo, per quem baptizaris, spem pro
Abbreviated transcription (Latin):
te non mihi : Quõneq: qui plantat est aliquid neq quirigat sequi incremen¬
tum dat ds̃: Quod ego ex apło cũ inmeis littoris posuissem: itatures pondere
uolusti ut diceres dĩ quidẽ dareest incrementum: Sed sicut quiplantat & rigat
nonnisi colonus fidelis & diligens quaerit᷑. sic &iam insacramento baptis¬
matis non nisi fidelis &iustissimis operarius adhibetur: Quasi uero qđ infi¬
delis colonus plantauerit ꝓpt̃ ei: infidelitatẽ non germin& uisseminis. &
fecunditas terrae caeliq tẽperies hancefficatiam diuinitus acceperunt. ut
ad ꝓpagandos fructus plantatorẽ ud rigatorẽ operarium tantum¬
modo expectent quam̃ te operetur. qualabor & intentione fĩcurent
utrũ dm̃ a grifidelit̃ diligant ansua ñ illius lucra c̃quiratur adiungis&iã
testimoniũ ꝓphecicũ dicens dabo uobis pastores scđm cormeũ & pascent
uos pascentes cum disciplina: Scio cumplotumest. tales apłi fuerunt. tales

Expanded text:
te, non mihi: quoniam neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat; sed qui incrementum dat Deus . Quod ego ex Apostolo cum in meis litteris posuissem, ita tu respondere voluisti, ut diceres: Dei quidem dare est incrementum; sed sicut qui plantat et rigat, non nisi colonus fidelis et diligens quaeritur, sic etiam in sacramento Baptismatis nonnisi fidelis et justissimus operarius adhibetur. Quasi vero quod infidelis colonus plantaverit, propter ejus infidelitatem non germinet vis seminis, et fecunditas terrae caelique temperies hanc efficaciam diuinitus acceperunt, ut ad propagandos fructus plantatorem uel rigatorem operarium tantummodo expectent, qua mente operetur, qua laboret intentione non curent, utrum dominum agri fideliter diligat an sua, non illius lucra conquirat. adiungis etiam testimonium propheticum dicens: dabo nobis pastores secundum cor meum, et pascent nos pascentes cum disciplina. scio, completum est: tales apostoli fuerunt, ta
Abbreviated transcription (Latin):
funeris usuras nunc grauiores collegit fȩnoris cummortuus inter est uiius:
itanetandem in huius schis mate sicut ipse dixisti persistens antequam intrate¬
pus dilationis sicut tuidem dixisti. seuurȩ eccesie reddidissent: nullam uel par¬
uam de huius societate maculam traxerant : sed audide inde quid sequatur:
Audi inquam dictator ueldictor illiussententiae quid conectat Nec solũ hunc
inquid scelerissui mors iusta condempnat : trahit &iam ad consorcium criminis
plurimoscatena sa crilegeii : dequibus soriptumest uenenum aspidum subla

Expanded text:
funeris; usuras nunc grauioris colligit faenoris, cum mortuus interest uiufuneris; usuras nunc grauioris colligit faenoris, cum mortuus interest uiuitane tandem in huius schismate, sicut ipse dixisti, persistentes, antequam intra tempus dilationis, sicut tu item dixisti, se uestrae ecclesiae reddidissent, nullam uel paruam de huius societate maculam traxerant? sed audi deinde quid sequatur, audi, inquam, dictator uel dictor illius sententiae quid conectat: nec solum hunc, inquit, sceleris sui mors iusta condemnat; trahit etiam ad consortium criminis plurimos caten
Abbreviated transcription (Latin):
Peinde p̃terbaptisimisa cramentũ quo uł ad penã ꝑuersi iđ adsalutem
rectisi uecorrecti in tegrũ ꝑseuerat : deipsa correctorũ expiationeuł munda¬
none uolo aliquid dicere meminis tiem̃ quȩ aduersus nos diceris qđ ueni¬
nientes ad nos a uobis exher&icorũ sacrilego errore sineulla expiatione sus¬
ceptos ab eamus tu nobis dicmo dodescis mate maximia ni redeuntes aduos
cum insiis&iãsus ciperentur honorib: quacandem quȩ so expiationemundati
sint. In illotanto scelere participato non erant tã nefaria societate
maculati: attende quid inson& quid in crepe quidin illo p̃laro c̃cilio
fatea tur uerilo cũ os illud epis coporũ tuorũ maximianũ inꝗd fideiemulũ
ueritatis adulterum : ecđae matris inimicũ dathedecore & ibi ronminis
admai suppliciũ superis reseruauit. Raptus enĩ poenã sia c̃pendiolucrauerat:

Expanded text:
deinde praeter baptismi sacramentum, quod uel ad poenam peruersi uel ad salutem deinde praeter baptismi sacramentum, quod uel ad poenam peruersi uel ad salutem recti siue correcti integrum perseuerat, de ipsa correctorum expiatione uel mundatione uolo aliquid dicere. meministi enim quae aduersus nos dixeris, quod uenientes ad nos a uobis ex haereticorum sacrilego errore sine ulla expiatione susceptos habeamus. tu nobis dic modo, de schismate Maximiani redeuntes ad uos, cum in suis etiam susciperentur honoribus, qua tandem, quaeso, expiatione mundati sint. an illo tanto scelere participato non erant tam nefaria societate maculati? Attende quid insonet, quid increpet, quid in illo praeclaro concilio fateatur ueridicum os illud episcoporum tuorum: Maximianum, inquit, fidei aemulum, ueritatis adulterum, ecclesiae matris inimicum, Dathae, Coad maius iudicium superis reseruauit. raptus enim poenam sui compendio lucrauerat
Abbreviated transcription (Latin):
cussa seriemusq: in haectempora ꝑducentes : Nonunum hominem pon
unam domum nonunam ciuitatem nonunam gentem. sed orbẽ
terrarum rebapti zandum esse censetis : Aut certe
qui a luius factihorror semꝑ &iam facientium corda concusst tot populis ad
uru nounione a macimanicõmunione redeuntibus tãmultos quidom
libuit reparare: sed puduit tũ multos rebaptirare : Quodtam̃ quibus lidde
d&estantibus & exorrentibus ꝓpt̃salutẽ hominẽ facer&is : Quae quanto
plurum fuente t anominusutiq continenda erat : si hocumquã centuitu
ueritatis &ñ preiuditio faceretis erroris uidescerte in hocmauiii anen¬
sium ad nrãm cõmunione reditu pate factum uera c̃ẽquacbaptis modicunt᷑
a decdambapti t at ꝓfeacto extra eccłam baptirat: & tam̃ resindendus
baptusnus nonese : sicut nec mnillis rescissus a uobisest̃ quoñ mutato necd po

Expanded text:
cussam seriem usque in haec tempora perducentes non unum hominem, non cussam seriem usque in haec tempora perducentes non unum hominem, non unam domum, non unam ciuitatem, non unam gentem, sed orbem terrarum rebaptizandum esse censetis? aut certe quia huius facti honor semper etiam facientium corda concussit, tot populis ad uestram communionem a Maximiani communione redeuntibus tam multos quidem libuit reparare, sed puduit tam multos rebaptizare. quod tamen quibuslibet detestantibus et exhorrentibus propter salutem hominum faceretis, quae quanto plurium fuerat tanto minus utique contemnenda erat, si hoc umquam contuitu ueritatis et non praeiudicio faceretis erroris. uides certe in hoc Maximianensium ad uestram communionem reditu pate factum uera esse, quae de baptismo dicuntur ad ecclesiam, baptizat, profecto extra ecclesiam baptizat, et tamen rescindendus baptismus non est, sicut nec in illis rescissus a uobis est. quo non mutato nec in
Abbreviated transcription (Latin):
sed neglexis se c̃ scripta Verũ tamero quid faceros cui necessitas ito
hoc opere in gerebatur in maximianum acsotios eius ñ ppriũ dicere sed
ab ali sdictã quo quo modo possis defensare sententiã. nã & situ ñ utereris his
uerbidẽ psũ decr&ũ concilii uaguiensis recitarȩ : ubi scriptũest eo saut̃ quos¬
sacrilegis urguli ñ polluere plantaria: hoc est quia maximianicapitȩ ꝓprii¬
asmanus uerecundo fideipudore traxerunt : ad matrem ecđam rediro
ꝑmisimus: ꝓ inde &si caliatua uerba ñ repperirẽ.: hiccerte dicerẽ hieꝓ
ueritateclamarẽ : Quomodo ad matrẽ ecłam redire ꝑmituntur
qui ab eccła matrenonrecesser̃ : autsi recesserunt : quo iure ante quãredi¬
rent baptirarepotuer̃ Nisi quia in causare sartiandihuius scismatis obliti
estis ꝓprieuanitatis : qua post epis copos ab ipsis apłorũ sedibus ini con¬

Expanded text:
sed nec legisse conscripta. uerumtamen quid faceres, cui necessitas in sed nec legisse conscripta. uerumtamen quid faceres, cui necessitas in hoc opere ingerebatur in Maximianum ac socios eius non propriam dicere, sed ab aliis dictam, quomodo posses, defensare sententiam? nam etsi tu non utereris his uerbis, idem ipsum decretum concilii Bagaiensis recitarem, ubi scriptum est: eos autsacrilegi surculi non polluere plantaria, hoc est, qui a Maximiani capite proprias manus verecundo fidei pudore retraxerunt, ad matrem Ecclesiam redire permisimus. Proinde etsi talia tua uerba non repperirem, hic certe dicerem, hic pro ueritate clamarem: quomodo ad matrem ecclesiam redire permittuntur, qui ab ecclesia matre non recesserunt? aut si recesserunt, quo iure, antequam redirent, baptizare potuerunt, nisi quia in causa reserciendi huius schismatis obliti estis propriae uanitatis, qua post episcopos ab ipsis apostolorum sedibus incon
Abbreviated transcription (Latin):
consensu amnium confirmata est placuis se camenidicis decr&o concilidilatio¬
nẽ illã tẽporisdari: Quomodaigitur in eccła erunt qui antequã corrigeren¬
tur inscis mate cũ maximi anoꝑstabant đ si in ecła non erant quia in scis¬
mate erant quomod obapti ⁊abant : deinde quo modo factum est sicutdicis
utnon solũ illi quos memoraui : sed &iam multialu purgatiatq in nocentes
seacdȩ reddidissent si ab eccła non erant separati: cui sered diderunt
underecesserunt : aut sire cesserant dicquaeso ante quã se et deredd idissent
obsero : dic nobis quore stituti : ꝓ fecto dicturus es in ecđam: cuise illos red¬
didis sedixisti quis quam restituit᷑ in eccłam : quiñ fuerat abecda separa¬
tus quis quã noc abeccła ñ separatus: sed post tempus quã lib& paruũreddit¬
acđao Arbi crorte carissime ñ solũ uerbatua ñ consideras se c̃ scribenda

Expanded text:
consensu omnium confirmata placuisse tamen dicis decreto concilii dilatioconsensu omnium confirmata placuisse tamen dicis decreto concilii dilationem illam temporis dari. quomodo igitur in ecclesia erant, qui, antequam corrigerentur, in schismate cum Maximiano perstabant? quodsi in ecclesia non erant, quia in schismate erant, quomodo baptizabant? deinde quomodo factum est, sicut dicis, ut non solum illi quos memoraui, sed etiam multi alii purgati atque innocentes se ecclesiae reddidissent, si ab ecclesia non erant separati? cui se reddiderunt unde non recesserunt? aut si recesserant, dic, quaeso, antequam se ecclesiae reddidissent, obsecro: dic nobis, quo restituti. profecto dicturus es: in ecclesiam\', cui se illos reddidisse dixisti. quisquamne restituitur in ecclesiam qui non fuerit ab ecclesia separatus? quisquamne ab ecclesia non separatus ecclesiae? Arbitror te, carissime, non solum uerba tua non considerasse conscribenda,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑteracte ꝑ fiderunt senentia dam pnationis retenti: sinmul &haptistua
or ecclam ꝑdiderunt. haec uerbatua certemi crosconicognoscis tepis¬
tolitue c̃textione expressa : ꝓinde quȩ ro abstesi nondũ fuerant abecda
se purati quomodo in eosom̃s quimaximiani scismato perstitisient
prolata sententia est : Quaecum consensu omnium firmarecur: placuitam̃ de¬
cleto concluidilationem tẽ poris dari : intraquodsi corrigiuolius s& in nocens
haber& : Quibus uerbis ostendis eorũ qui inmaximiani scis matoꝑsaitis sent
pinde antequã corrigecur inscis matȩ erat in quo ꝑ saterat: quãius haeo
quia intra placitũ tempus correctus est̃ non ꝑtinaciter ꝑstitiss&: nã& postri¬
orib uerb paulo postita distinguis hiautẽ qui &iam posep̃dictũ diem cũ mxci¬
& eccłam ꝑdider̃. Dicen sutiq ꝑtina citer ꝑstiter : ostendis &iã illos qui correctis
ꝑstitisse sedñ ꝑtinacit̃ : in quo simul ab omnibus placa est illa sententia quae

Expanded text:
iter perstiterunt, sententia damnationis retenti simul et lxiptisma .t ecclesiam perdiderunt. haec uerba tua certe, mi Cresconi, cognoscis ex epistulae tuae contextione expressa. Proinde quaero abs te, si nondum fuerant ab ecclesia separati, quomodo in eos omnes, qui in Maximiani schismate perstitissent, prolata sententia est, quae cum consensu omnium firmareturcreto concilii dilationem temporis dari, intra quod si qui corrigi uoluisset innocens haberetur? quibus uerbis ostendis eorum, qui in Maximiani schismate perstitissent, proinde antequam corrigeretur, in schismate erat in quo perstiterat, quamuis in eo, quia intra placitum tempus correctus est, non pertinaciter perstitisset. nam et posterioribus uerbis paulo post ita distinguis: hi autem, qui etiam post pracdictum diem cum Maxiet Ecclesiam perdiderunt: dicens utique, persinaciter perstiterunt, ostendis etiam illos qui correcti sunt perstitisse, sed non pertinaciter. In quos simul omnes prolata est illa sententia, qua
Abbreviated transcription (Latin):
tisuinculo sociata quenihilominus eã & documenta &iã criminum ali¬
enorumq: michi nunc conaris ostendere nonfaciunt reos populos gen¬
tiũ quib: quando debuerunt non demonstrata sunt. uł quia non curas¬
tis a quibus populis in hac causa in nocentib: simedis socia uero ꝓcrimini¬
b: alienis. in nocens eẽ non potero. a sacrilegio crimine scis matis pindes

Expanded text:
tis vinculo sociata? Quae nihilominus documenta etiam criminum alitis vinculo sociata? Quae nihilominus documenta etiam criminum alienorum, quae mihi nunc conaris ostendere, non faciunt reos populos gentium; quibus quando debuerunt non demonstrata sunt, vel quia non curastis: a quibus populis in hac causa innocentibus, si me dissociavero, pro criminibus alienis innocens esse non potero a sacrilego crimine schismatis. Proinde
Abbreviated transcription (Latin):
nec implere potiustis maioros ipsos nr̃os inquinareñ poteraNł alien a crimina
quã uis uera ꝗ illis ñ fueran de monstratã hominib: sieam mecconatiestis osten¬
dere li deigie causa ad nosciilius reatus transire ñ poterit qͥ nec ipsos q̃
cũ primia notunc uiuebant lgnoratos & non ꝓbatos inuolut Vositaq scinsi natis reos ꝑspicua
aueritate c̃iuncimꝰ quo sã nobis frĩ biur̃is ꝓpt̃ alien a crimina q̃tunc maiorib. nr̃is dem onstrata¬
erant trecenti & decem qui contra maximianenses baienense conciliu con¬
diderunt si hoc inquã recte dicturi st̃ a fria fris numidae numide auris. mauriqua
plurimi paucis: biticeonis & ꝓuintialibus quanto iustus& criminibus &iam¬
si ueraes sent nestio quorum in africatraditorum. haec dicit a fris orb̵t̃ rarũ
cum presertim & in africa ipsa eg̃ła chatolicatanto sit cae terisgentib unita

Expanded text:
nec implere potuistis; majores ipsos nostros inquinare non poterant aliena crimina, nec implere potuistis; majores ipsos nostros inquinare non poterant aliena crimina, quamuis uera, quae illis non fuerant demonstrata; quanto minus, si ea nec conati estis ostendere! unde igitur ad nos causae illius reatus transire potuit, qui nec ipsos, qui cum Primiano tunc uiuebant, ignoratus et non probatus inuoluit? uos itaque schismatis reos perspicua ueritate conuincimus, quos a nobis fratribus erant trecenti et decem, qui contra Maximianenses Bagaiense concilium condiderunt, si hoc, inquam, recte dicturi sunt Afri Afris, Numidae et Mauri quam plurimi paucis Byzacenis et prouincialibus, quanto iustius de criminibus, etiamsi uera essent, nescio quorum in Africa traditorum haec dicit Afris orbis terrarum, cum praesertim et in A
Abbreviated transcription (Latin):
mentationis gonere disputandũ patasti Vnde & cũ alus siopisfuerit forta ssẽ
ualeã bnllo ꝑspicuo spoculo ur̃o hoc in causama xamanen sim &iam ha dei nors¬
trare Nãq mortius omnib &apad quos haec gestas ferialiquando poterit
uditerurõs & illorum posteros questio cominunionis agit& ur
Dicturi suntilli ama ioribi suis ferme centum ł amplius ep̃is dãpnatũ et̃
prumianũ & illã primo que apud carthaginẽ deinde aliam que apud
cebarsus si contraeum concripta ẽ sententiã ꝓlaturi corpaurĩ concliui
bagauense recitabun flagitabun illi ut diluta eẽ doceantur crumna primaapi
quȩ suorũ maiorũ sententia continent᷑ Nonne inulto iustius dicentur̃i hoc
crimina quȩ obicitis &iam mcatu is siuera sinthoc ꝓbate quod admaiores ĩos
eadauleritis quod eis hȩc uera ostenderitis ẽo quod si facere conatiestis

Expanded text:
mentationis genere disputandum putasti; unde tecum alias, si opus fuerit, fortasse mentationis genere disputandum putasti; unde tecum alias, si opus fuerit, fortasse ualeam in illo perspicuo speculo uestro, hoc est in causa Maximianensium, etiam hoc demonstrare. namque mortut inter vestros et illorum posteros quaestio communionis agitetur: dicturi sunt illi a majoribus suis ferme centum vel amplius episcopis damnatum esse Primianum, et illam primo quae apud Carthaginem, deinde aliam quae apud Cebarsussi contra eum conscripta est sententiam prolaturi; contra vestri concilium Bagaiense recitabunt. Flagitabunt illi, ut diluta esse doceantur crimina Primiani, quae suorum majorum sententia continentur. Nonne multo justius dicent vestri: Haec crimina quae objicitis etiam mortuo, si vera sint, hoc probate, quod ad majores nostros ea detuleritis, quod eis haec vera ostenderitis esse: quod si facere conati estis,
Abbreviated transcription (Latin):
aut ab agnosconte potuit absolu aut non meruit abhnorantedã pruri aut
corrupto iudice conra quẽ meruerat ab solutꝰ non potuit aliis qui ñ indicaueran
demanstrari Vos lgitł sacrilega separatione ab unitate populoꝵ in nocentium
tortanlorũq separammni quicũ in hac causaludices ẽẽ ñ possent dut nullos hinc
fuis seludices aut utrũ hinc aliquid ł quid iudicatũ sitnoscior̃ Autelectis iudicib
mea qua dripiita distributione ultimũ tibi Neq enĩ aliud potera solegisti
que faade sui peremmi druiem̃ quod si do ciuñ ta cnomitũ traditionis fucrinꝰ adtraq
purte plata aut utraq uera aututraq falsa autimauera & urã falsa autura
falisa a urã uera & cũ intrib superiobus facillinĩ nrãm uictoriam demons¬
trassem inquar quoq uosuinci autminus intellex ist̃i dut quodinagiscredone
ab ailuis lntelleger&ur noscio quib umbraculis id conat᷑ intollegere de argi¬

Expanded text:
aut ab agnoscente meruit absolvi, aut non meruit ab ignorante damnari, aut corrupto judice contra quam meruerat, absolutus, non potuit aliis qui non judicaverunt demonstrari. Vos igitur sacrilega separatione ab unitate populorum innocentium tot tantorumque separamini, qui cum in hac causa judices esse non possent, aut nullos hinc fuisse judices, aut utrum hinc aliquid vel quid judicatum sit nescierunt, aut electis judicibus mea quadripartita distributione ultimum tibi neque enim aliud poteras elegisti, quam facile superemini. Dixi enim quod si documenta criminum traditionis fuerint ex utraque parte prolata, aut utraque sunt vera, aut utraque falsa; aut nostra vera, et vestrafalsa et uestra uera. et cum in tribus superioribus facillimam nostram uictoriam demonstrassem, in quarta quoque uos uinci aut minus intellexisti aut, quod magis credo, ne ab aliis intellegeretur, nescio quibus umbraculis id conatus obtegere de argu
Abbreviated transcription (Latin):
ista st̃ Sed suis inquit institutis in iquitas deleccat᷑ & sem& ipsã ñ deserit cũ se¬
mel prȩcipitata corruerit . Idemnãq: maximianꝰ coeptã nutrit audaciã
& alios sibi m& c̃sociat ad furorẽ int̃quos &iã felicianꝰ quidã qui primo recta sec¬
tatus de prauationis hui: at taminatione fuscat᷑ in mustitana positꝰ ciuitate
dõ omni potenti pari&es consecratos eccłam uenerandã quasi quadã obsessione
crediditretinendã hunc prȩcextatus &i ã inad suritanis partib: imitat᷑. Sedcũ
equitatis tuae in notescer& potestati consorciũ sacerdetũ ius sistiut gesta testamꝰ
explosoomni contradictionis effectu sacratis simiss a cerdotib: apfanis m̃tib:

Expanded text:
it. Sed suis institutis iniquitas delectatur, et semetipsam non deserit, cum semel praecipitata corruerit. Idem namque Maximianus coeptam nutrit audaciam, et alios sibimet consociat ad furorem. « Inter quos etiam Felicianus quidam, qui primo recta sectatus, depravationis hujus attaminatione fuscatus, in Mustitana positus civitate, Deo omnipotenti parietes consecratos, et Ecclesiam venerandam quasi quadam obsidione credidit retinendam. « Hunc etiam Praetextatus in Assuritanis partibus imitatur. Sed cum aequitatis tuae innotesceret potestati consortium sacerdotum, jussisti, ut gesta testantur, exploso omni contradictionis effectu, sacratissimis sacerdotibus a profanis mentibus
Abbreviated transcription (Latin):
Possumus scire quae sinthaec quae ate dicuntur. Insuecaenim quȩdam
adfers in aures nr̃as. uolumus ergo scire quid nãuelint haec esse
Athenienses autem & aduene hos pites adnihil aliud uacabant quã dicere
noui aliquid aut audire. Stans uero paulus inmedio ariopago dixit.
Viri athenienses per omnia superstitiosos uos uideo. per ambulansenĩ &
considerans simulacra ur̃a inueni etiam aram inqua erat scriptũ ignoto
dõ. Quemergo lgnorantes colitis. huncego ad nuntio uobis & cetera.
quae commemorare omnia longumest. quod tamen ad questionem
quannuno discutimus sufficit. Adtende obsecrote hebreum exhebreis
neq in ecdesia xp̃ianorũ sed in areo pago atheniensium. hocest contentioso¬
rum maxime impiorumq grecorum. Sibienĩ loquacissime philosophorum

Expanded text:
possumus scire quae sint haec quae a te dicuntur? insueta enim quaedam possumus scire quae sint haec quae a te dicuntur? insueta enim quaedam adfers in aures nostras; uolumus ergo scire quidnam uelint haec esse. Athenienses autem et aduenae hospites ad nihil aliud uacabant quam dicere noui aliquid aut audire. stans uero Paulus in medio Areopago dixit: uiri Athenienses, per omnia superstitiosiores uos uideo. perambulans enim et consDeo. Quem ergo ignorantes colitis, hunc ego annuntio vobis : et caetera quae commemorare omnia longum est. Quod tamen ad quaestionem quam nunc discutimus, sufficit, attende, obsecro te, Hebraeum ex Hebrneque in ecclesia Christianorum, sed in Areopago Atheniensium, hoc est, contentiosorum maxime impiorumque Graecorum. Ibi enim loquacissimae philosophorum
Abbreviated transcription (Latin):
tumsit. Paulus autem cum illos athenis expectaret irritabatur spusuo
intrase uidens cirtaldola. eẽ. ciuitatẽ. Dis putabat lgitur Iudȩis insrnago¬
ga & gentibus & colentib & inforo per omnemdiem ad eos qui aderant.
Quidamuero epicureorum &stoicorũ philosophorum conferebant cumillo
& quidam dicebant quid nam uellit seminator uerborũ hicdicere. aliiuero
peregrinorũ demoniorũ uidecur adnuntiator eẽ. Ecce a postolus paulus
stoicos & epicureos diuersas non solũ ab illo uerum etiam interse. ad uer¬
sas que hereses secum conferre nonrespuit Nontantũ extra ecdesiam¬
sed etiam extra srnagogam disputans cumeis. nec eorum conuicis ex¬
territus uelut lites contentionesq declinans. a praedicanda xp̃i ana
ueritate cessabit: Nam uide quid consequenter scã scriptura testatur.
Ad prehensumq eum inquit inario pagum duxerunt dicentes.

Expanded text:
tum sit: Paulus autem cum illos Athenis expectaret, inritabatur spiritu suo tum sit: Paulus autem cum illos Athenis expectaret, inritabatur spiritu suo intra se, uidens circa idola esse ciuitatem. disputabat igitur Iudaeis in synagoga et gentibus et colentibus et in foro per omnem diem ad eos qui aderant. quidam uero Epicureorum et Stoicorum philosophorum conferebant cum illo, et quidam dicebant: quidnam uelit seminator uerborum hic dicere? alii uero: peregrinorum daemoniorum uidetur adnuntiator esse. ecce apostolus Paulus Stoicos et Epicureos. diuersas non solum ab illo uerum etiam inter se aduersasque haereses, secum conferre non respuit, non tantum extra ecclesiamsed etiam extra synagogam disputans cum eis, nec eorum conuiciis exterritus uelut lites contentionesque declinans a praedicanda christiana ueritate cessauit. nam uide, quid consequenter sancta scriptura testatur: adprehensumque eum, inquit, in Areopagum duxerunt dicentes:
Abbreviated transcription (Latin):
illoire inachaiam exhortatifr̃s scripserunt discipulis ut eum recipe¬
rent. Quicumuenis sec multum contulit his quilbi crediderunt
Vehementer enĩ iudȩos reuincebat publice ostendens per scripturas. eẽ.
IN Mxp̃m. Quid deisto dicis. quid sentis. Nonne forcasse eum conten¬
tiosum & animosum concitatoremq rixarum criminaremini pisi
tanta libri sc̃ĩ auctoritate premeremini : anquia ludaeus Inxpm credi¬
derat. propterea iudeos xp̃ianȩ fidei resistentes & IÑ Mnegantes
esse xp̃m publice reuincere debebant. Nos autẽ quia partis donati
numquam fuimus. propterea partem donati resistentem xp̃ranȩ uni¬
tati reuincere non debemus Numquid paulus apostolus aliquando
fuit cultor idolorũ. aut aliquando fuit inheresi epicureorũ uel
stoicorum cum quibus tameneum nec puduit nec piguit dequestione
diuui & ueri habere sermonẽ. Accipe quid dehacre Ineodem libro scrip¬

Expanded text:
illo ire in Achaiam exhortati fratres scripserunt discipulis ut eum recipeillo ire in Achaiam exhortati fratres scripserunt discipulis ut eum reciperent. qui cum uenisset, multum contulit his qui ibi crediderunt; uehementer enim Iudaeos reuincebat publice ostendens per scripturas esse legum Christum. quid de isto dicis, quid sentis? nonne fortasse eum contentiosum et animosum concitatorem paratoremque rixarum criminaremini, nisi tanta libri sancti auctoritate premeremini? An quia Iudaeus in Christum crediderat, propterea Iudaeos christianae fidei resistentes et Iesum negantes esse Christum publice reuincere debebat, nos autem, quia partis Donati numquam fuimus, propterea partem Donati resistentem christianae unitati reuincere non debemus? numquid Paulus apostolus aliquando fuit cultor idolorum aut aliquando fuit in haeresi Epicureorum uel Stoico?um, cum quibus tamen eum nec puduit nec piguit de quaestione dei uiui et ueri habere sermonem? accipe, quid de hac re in eodem libro scrip