comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Sed quidẽ mora liter quod morses inmontem ascendit & dñs in
montem descendit : mons quippe altitudo contem plationis
nostrae est inquo ascendimus. ut ad eaquȩ ultra infirmitatem
nostram sunt : in tu endo subleuemur: Sed in hanc dñs descendit
qui a scis multum proficientibus. parum dealiquid eorum sen
actum pascha : data est lexmor̃ si ita et quinquagesimadiepost
passionem dñi quam pascha illud praefigurabat : datus
est sp̃s scs promissusparaditus descendens superapostolos. et
quicum eis erant incentum uiginti mosaicae aecatis numero
constitutis. Et diuisis linguis credentium : totus euangelica
praedicatione mundus inpletus est : Dicitur illic scripta lex
digitodĩ: Et dñs dicit despũ scõ. indigito dĩ eicio dȩmonia:
Aspicit illuc cunctus populus uoces &lam pades : Montemque
fumantem. tonitrua et fulgora: Clangoremq bucinȩ

Expanded text:
Sed quid est moraliter quod Moyses in montem ascendit, et Dominus in Sed quid est moraliter quod Moyses in montem ascendit, et Dominus in monte descendit? Mons quippe altitudo contemplationis nostrae est, in qua ascendimus ut ea quae ultra infirmitatem nostram sunt intuenda sublevemur. Sed in hunc Dominus descendit, quia sanctis multum proficientibus, parum de se aliquid eorum sensactum pascha data est lex Moysi, ita quinquagesima die post passionem Domini, quam Pascha illud praefigurabat, datus est Spiritus sanctus, promissus Paracletus, descendens super apostolos, et qui cum eis erant in centum viginti Mosaicae aetatis numero constitutis, et divisis linguis credentium totus evangelica praedicatione mundus impletus est. Dicitur illic scripta lex digito Dei, et Dominus dicit de Spiritu sancto: In digito Dei ejicio daemonia . Aspicit illic cunctus populus voces et lampades, montemque fumantem tonitrua et fulgura, clangoremque buccinae
Abbreviated transcription (Latin):
oculos et i samu helis uolumine appellatur lapisadiutorii et utrãq
manũ eius a aron&hur quasiduo populi aut duotes tamenta sus
adducit sefforam ecclesiametutrumq filiũ exutroq populo procre¬
atum : Datmoysi consilium cum lex seniorum : Auditeum moỹses
& facit quaecũq dicitei Vbimagnȩ admirationis est ut morses
prophetađo plenus quicũ dõ facie ad faciẽ loquȩ batur ab homine
gentili consilium acciper& et facer& omnia quȩ cumq dicer& ille.
Nisiut formam humilitatis populorũ principibus dar& et futura e¬
sacramentĩ designar& imaginẽ : Sciebatenim futurum quandoq
quod perpopulum exgentibus congregatum: eaquae in lege de¬
erant eo suggerente conplerentur : Bonumq & spiritalem intel¬
lectũ ad ferr& adlegem đi et sciebatquia audir& eundem popu¬
lum lex & facer& oma quaecumq dicer&: Legis que diminutio

Expanded text:
oculos, et in Samuelis volumine appellatur lapis adjutorii, et utramque oculos, et in Samuelis volumine appellatur lapis adjutorii, et utramque manum ejus Aaron et Hur, quasi populi, aut duo testamenta, susadducit Sephoram, id est Ecclesiam, et utrumque filium ex utroque populo procreatum, dat Moysi consilium septuaginta seniorum. Audit eum Moyses, et facit quaecunque dixit, ubi magnae admirationis est, ut Moyses propheta Deo plenus, qui cum Domino facie ad faciem loquebatur, ab homine gentili consilium acceperit, et faceret omnia quaecunque diceret illi, nisi ut formam humilitatis populorum principibus daret, et futuri sacramenti designaret imaginem. Sciebat enim futurum quandoque quod per populum ex gentibus congregatum ea quae in lege deerant eo suggerente complerentur, bonumque et spiritalem intellectum afferret ad legem Dei; et sciebat quia audiret eumdem populum lex, et faceret omnia quaecunque diceret, legisque diminutio
Abbreviated transcription (Latin):
ta fluxerunt: Adquem uelut uirgalignum passionis accessit ut
manar & credentibus gratia : Percus saenim p&ra fonsma nauit:
p&raenim ista figuram xp̃i habuis se probat apostolus cumdicit
Bibant inquit despiritali consequente eos p&ra. petra autem
eratxps̃ : Quod autem sitiens populus proaqua murmurat ad¬
uersus morsen et propterea iub& ds̃ ut ostendat ei petrã ex quabi¬
Ten & uirgã morses brachiaq sua in modũ crucis extendit sic que hos¬
tis id ÷ diabo lusuiã cȩlestis patriae interduderemolitus signo crucis
dominicȩ superatur : Dũ leuar& manus mor̃ ses ũincebatisrł Rursus
dum indinar& superabatamalech: Eleuantibus enim nob̵ actus nos¬
trosad cȩlũ rectores tenebrarũ subiciuntur : Ad contra remissisoran¬
tes manibus hocest conuersationem terrenã sectantes : hostisuictor in¬
sequitur : Sed & morses suꝑ lapidem : Deracharia quȩ septem habebat

Expanded text:
ta fluxerunt: ad quem velut virga lignum passionis accessit, ut ta fluxerunt: ad quem velut virga lignum passionis accessit, ut emanaret credentibus gratia. Percussa enim petra, fons manavit; Petram enim istam figuram Christi habuisse probat Apostolus, cum dicit: Bibebant, inquit, de spiritali consequenti eos petra, petra autem erat Christus . Quod autem sitiens populus propter aquam murmurat adversus Moysen, et propterea jubet Deus ut ostendat eis petram de qua biTenet virgam Moyses, brachiaque sua in modum crucis extendit; sicque hostis, id est diabolus, viam coelestis patriae intercludere demoliens, signo crucis Dominicae superatur. Dum levaret manus suas Moyses, vincebat Israel; rursum si inclinasset, superabat Amalech. Elevantibus enim nobis actus nostros ad coelum, rectores tenebrarum subjiciuntur; at contra, remissis orantes manibus, hoc est, conversationem terrenam sectantes, hostis victor insequitur. Sedit Moyses super lapidem, qui in Zacharia septem habebat
Abbreviated transcription (Latin):
aeternae uerbum di & audit& facit : In hacduplũ recondit
qui eebeneuiuit & aliis miseri cordiã prȩb& : Quo dreponeba¬
tur insabbato non corrum pebatur : Bona enimopera facta
ꝓpt̃ futuram requiem infuturo saeculo ꝑmanent: Qui uero
infideleserant & proptercausã sabbati seruabant demanna : e¬
bulliebant exeauermes & cõ putrescebant: sicet quiꝓpt̃ prȩ¬
sentem uitam &amorem saeculithes aurixant. His ille uermis
ebullit qui non morietur : Isti suntuermes quos generat a uaritia&
diuitiarũ lactantia cȩta cupiditas : His qui habent pecunias edp
is qui postsus ceptum uerbũ dĩpeccat. efficiturei ipsum uerbũ dĩ
uermis quieius semper conscientiam fodiat. et archanapectoris rodat :
non homo : Sicutenim ip̃seest aliis in ruinam. aliis inresur¬
rectionem : Ita et ipse in manna fidelibus quidẽ dulce domellis.
ab ardo resitis et fons depetra erupit : Gadem autem petraquȩ

Expanded text:
aeternae verbum Dei et audit et facit. In hac duplum recondit, aeternae verbum Dei et audit et facit. In hac duplum recondit, qui et bene vivit, et aliis misericordiam praebet: quod et reponebatur pro Sabbato, et non corrumpebatur. Bona enim opera facta propter futuram requiem, in futuro saeculo permanent; qui vero infideles erant, et praeter causas Sabbati servabant de manna, ebulliebant ex ea vermes, et computrescebant; et qui propter praesentem vitam et amorem saeculi thesaurizant, illis vermes ebulliunt, qui non morientur. Isti sunt vermes, quos generant avaritia, et divitiarum caeca cupiditas; hi sunt qui habent pecunias, et is qui post susceptum verbum Dei peccat, efficitur ei ipsum verbum Dei vermis, qui ejus semper conscientiam fodiat, et arcana pectoris rodat, snon homo . Sicut enim ipse est aliis in ruinam, aliis in resurrectionem; ita et ipse in manna fidelibus quidem dulcedo mellis, ab ardore sitis, et fons de petra erupit. Petra autem quae
Abbreviated transcription (Latin):
Noniam murmuranti & tenstanti sinagoge: sed credenti & in illo
spemponenti eccłae : Haec est autẽ manna indeficiens : Hicest panis
caeli& uerus cibus angelorũ : Quod dĩ uerbum corruptibiles incor¬
ruptibiliter pascit : Quodut manducar& homo caro factũ est
nam illi ueterem figurã carnalit̃ accipientes mortui sunt : Non in¬
congrue ꝑmanna &iam caelestia significantur legis eloquia : Vnde
& interpraecatio nominis sic sonat. mannaenim interpre¬
tatur quidest hoc : Cum enim audimus legẽdirecita relu
ecclesia interro gamus doctores dicentes quidest hoc Ho cau¬
tẽ mannam inutũ erat sicut semen coriandri & suaue: Quid
uerbo diminutius : quidue subtilius : Aut quid dulcius &
quod sexta dieduplum colligi iubetur: quod &iam sufficiat
in sabbatum : Sexta dies istuest. sexta aetas mundi hi qua
nunc sumus: in hacergo duplum colligit qui propterspem uitȩ

Expanded text:
non jam murmuranti et tentanti Synagogae, sed credenti, et in illo non jam murmuranti et tentanti Synagogae, sed credenti, et in illo spem ponenti Ecclesiae: haec est autem manna indeficiens, hic est panis verus et coelestis cibus angelorum, quod Dei verbum corruptibiles incorruptibiliter pascit; quod ut manducaret homo, caro factum esttaliter vivunt. Nam illi veterem figuram carnaliter accipientes mortui sunt, non incongrue et per manna etiam coelestia significantur eloquia; unde et interpretatio nominis sic sonat, Manna enim interpretatur, quid est hoc? Cum enim audimus legem Dei recitari in Ecclesia, interrogamus doctores dicentes: Quid est hoc? Hoc autem manna minutum erat sicut semen coriandri et suave. Quid verbo Dei minutius quidve subtilius, aut quid dulcius et quod sexta die duplum colligi jubetur, quod etiam sufficiat in Sabbato? Sexta dies ista est sexta aetas mundi, in qua nunc sumus. In hac ergo duplum colligit, qui propter spem vitae
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃imundus agnoscer& : Si quidem et isti duo decimfontes: Ixa palna
rũ arbores inrigantes : a postolicã gratiã praefigurant populo insep¬
tenarionumero decuplatorigantem ut persepti formem sp̃s
donũ : legis decalogus impleatur: Murmurat intere ain deserto¬
populus propterfamem. et conuersus proculres pexit in nubeglorĩa
di. Aspexitq uespere coturnicem : et mane alterius dieimanna : Quid
enĩ ꝑuolucrum ȩscas : nisi prȩdicationes diuinitus mis sae intellegant᷑ :
quaetrans currunt peruerba sonantia quasi peraerem uolatilia
pennata : Quibus ꝑfidem pascunt᷑ hi quiad patriã regnicȩ lestis ꝑuenire
contendunt: Potese quidem & uolucrum esca : u&eris significare
legis eloquia quȩ plebem carnalẽ tã quã carnealebat ꝑ uerba diuinitus
mis saquasi ꝑuolatilia : unde etuesperedantur : Quia cunctaqͣ carna¬
liter illis concessa sunt finẽ erant habitura manifesto autẽ lumine

Expanded text:
Christi mundus agnosceret: siquidem et isti duodecim fontes, septuagintChristi mundus agnosceret: siquidem et isti duodecim fontes, septuaginta palmarum arbores irrigantes, apostolicam gratiam praefigurant, populos in septenario numero decuplato rigantem, ut per septiformem spiritus donum legis Decalogus impleatur. Murmurat interea populus in deserto propter famem; et conversus respexit procul in nube gloriam Dei, aspexitque vespere coturnicem, et mane alterius diei manna. Quid enim per volucres et escas, nisi praedicationes divinitus missae intelliguntur, quae transcurrunt per verba sonantia quasi per aerem volatilia pennata, quibus per fidem pascantur hi qui ad patriam regni coelestis pervenire contendunt. Potest quidem et volucrum esca veteris significare legis eloquia, quae plebem carnalem tanquam carne alebat, per verba divinitus missa, quasi per volatilia. Unde et vespere dantur, quia cuncta quae carnaliter illis concessa sunt finem habitura erant; manifestato autem lumine
Abbreviated transcription (Latin):
dulces : Intellege a maras aquas occidentis. litterȩ et legis habere
figuram quibus si emittatur confessio crucis. ec passionis dominicȩ
sacramentum iungatur : Tunc efficitur aquam yrrȩsuauis &a maritudo
quod aqua myrrȩ amarȩligno insesuscepto dulcescunt. indicio erat
a maritudinem gentiũ ꝑ lignum crucis xp̃i inusum dulcedinis
quandoq ẽẽ uertendã : Sciendũ autem iux ta su periorẽ sensum
quod primo ductus est is rahel adaquas salsas atq amaras. et ligno mons¬
trato adño dulcibus effectis poste auenitur ad fontes : primoenim
ducitur populus addlitteram legis : in quadonec permanet de
cis fuerit effecta & intellegilex spiritaliter coeperit : Lunc deueteri
testamento transitur ad nouum: etuenitur adxii a postolicos fontes :
Ibi enim arbores reperiuntur lax palmarum. non enimsoliduo¬
ad praedi candum uerbum dĩ referuntur. perquas palmas uiccoriã

Expanded text:
dulces. Intellige amaras aquas occidentis litterae et Legis habere dulces. Intellige amaras aquas occidentis litterae et Legis habere figuram, quibus si immittatur confessio crucis et passionis Dominicae sacramentum tingatur, tunc efficitur aqua amara suavis, et amaritudo quod aquae amarae ligno in se suscepto dulcescunt, indicio erat amaritudinem gentium per lignum crucis Christi in usus dulcedinis quandoque esse vertendum. Sciendum vero juxta superiorem sensum, quod primum ductus est Israel ad aquas falsas atque amaras, et ligno monstrato a Domino dulcibus effectis, postea venitur ad fontes. Primo enim ducitur populus ad litteram legis, in qua donec permanet, de cis fuerit effecta, et intelligi lex spiritualiter coeperit, tunc de Veteri Testamento transitur ad Novum, et venitur ad duodecim apostolicos fontes, ibi enim arbores reperiuntur septuaginta palmarum. Non enim duoad praedicandum verbum Dei referuntur, per quos palmas victoriae
Abbreviated transcription (Latin):
gratulationis emittunt dicentes. Cantemus dño glorio seenĩ honorifi¬
catus est equũ etascensorẽ ꝓiecit inmare : Quod tam̃ melius & dignius
illedicit qui habuerit tr̃m panũ in manusua sicut maria : idẽ ꝗ carnẽ
suã erucifixcerit cũuitus ec concupiscentius & mortificauerio mẽbra suaquȩ
sunt su ꝑt̃rã lãdehincducit᷑ postmaris transitũ populus ꝑdesertũ bapti¬
⁊atiscilic &oms ꝑmundũ non ꝑfruentes promissa patria: Sed qđ
non uident sperando ppatientiã expectando tamquã in desercosunł¬
& illic laboriosȩ & periculo sȩ temptationes nere uertantur in ȩgrpto¬
egres suspopulus demarirubro : occurrithȩremo inquatribus diebus
ingredientes non habuerunt aquã & ꝑuenert̃ ad fontem mara qui ex
a maritudinenomenaccepit : Murmurat populus uidens aquas &
potare non sustinens mittit lignũ mor̃ses in aquis & factȩ sunt

Expanded text:
gratulationis emittunt, dicentes: Cantemus Domino, gloriose enim honorifigratulationis emittunt, dicentes: Cantemus Domino, gloriose enim honorificatus est, equum et ascensorem projecit in mare , quod tamen melius et dignius ille dicit, qui habuerit tympanum in manu sua sicut Maria, id est, carnem suam crucifixerit cum vitiis et concupiscentiis , et mortificaverit membra sua, quae sunt super terram . Jam dehinc ducitur post maris transitum populus per desertum: baptizati scilicet omnes per mundum, non perfruentes promissa patria, sed quod non vident sperando et per patientiam exspectando , tanquam in deserto sunet illic laboriose et periculose tentati, non revertantur corde in AegyptUT XXII. De aquis maris. Egressus populus de mari Rubro occurrit eremus, in qua tribus diebus ingredientes non habuerunt aquam; et pervenerunt ad fontem amarum, qui ex amaritudine nomen accepit. Murmurat populus videns aquas, et potare non sustinens, mittit lignum Moyses in aquis, et factae sunt
Abbreviated transcription (Latin):
ignis & perdiem in co lumna nubis praecedens populum et dux fac¬
tus est itineris : Nubs ista praecedens x ps est: Idem etiã colũ naquia
rectus et firmus et fulcens infirmitatem pram. pernoctem lucens
perdiem non lucens ut qui non uident uideant & qui uident cȩcifiant :
Potest etsic non in congrue accipi. quod xpi sacramen tum tam quã
indiemanifestatum est in carne : uelut in nube : in iudiciouerotã¬
quam in terrore nocturno : quia tunc erit magna tribulatioscłi
diũ maris rubri : Quid marerubrum nisi baptismũ ẽ xp̃i sanguine
consecratum : hostes sequentes cum rege quia tergo moriuntur
peccata sunt p̃terita quaedelentur et diabolus qui in spirita libaptis
mosuffocat᷑ premunt quidẽ ȩgrptii urguent. in stant peccata sedusq
lus deȩgyptiis ec fara one submerso. Non aliter & fideles post̃¬
quam de lauacro conscendunt extinctis peccatis hrmnũ in uoce

Expanded text:
ignis, et per diem 372 in columna nubis, praecedens populum, et dux iignis, et per diem 372 in columna nubis, praecedens populum, et dux itineris factus. Nubes ista praecedens Christus est: idem etiam columna, quia rectus, et firmus, et fulciens infirmitatem nostram. Per noctem lucens, per diem non lucens, ut qui non vident videant, et qui vident caeci fiant . 2. Potest et sic non incongrue accipi, quod Christi sacramentum tanquam in die manifestatum est in carne, tanquam in nube; in judicio vero, tanquam in terrore nocturno, quia tunc erit magna tribulatio saeculi dium mare Rubrum. Quid mare Rubrum, nisi baptismus est Christi sanguine consecratus? Hostes sequentes cum rege, qui a tergo moriuntur, peccata sunt praeterita, quae delentur, et diabolus, qui in spmo suffocatur. Premunt quidem Aegyptii; urgent et instant peccata, sed usqlus Deo, Aegyptiis et Pharaone submerso: non aliter et fideles postquam de lavacro descendunt, exstinctis peccatis, hymnum in voce
Abbreviated transcription (Latin):
quitiae : sed in azimis sinceritatis & ueritatis. quod estno ui homi¬
nis conuersatio relicto pristino homine cũ uiciissuis : Et illi quidem sep¬
tẽ diebus arima comedebant. nosuero simplicit̃ et pure uerse mur
in hisseptẽ dieb quibus mundusiste ꝑagit᷑. qui sẽ ꝑ in suo ordine reuol¬
uuntur : Cõtidie nobis agnus occiditur & pascha cotidie celebra¬
tur si fermentum malitiae & nequitiae non habeamus. si in nouati
nihil ex ueteris corruptionis malitia delectemur : nam quidest
aliud fermentũ nisi corruptionaturae : qđ & ipsũ prius anatura lidulceo¬
dinerecedens ad ulterino cruore corruptũ est : In hacnobis prȩcipit᷑¬
mansione ut semper egressionis exaegr̃ pto memoressimus . utcele¬
bremus paschaid est transitũ nr̃m depeioribus ad meliora & primoge¬
nita nr̃i uteri idestnostrorum cunctarum que uirtutum prin¬
cipiadño consecremus:

Expanded text:
quitiae, sed in azymis sinceritatis et veritatis. Quod est in novi homiquitiae, sed in azymis sinceritatis et veritatis. Quod est in novi hominis conversatione relicto pristino homine cum vitiis suis; et illi quidem septem diebus azyma comedebant, nos vero simpliciter et pure versemur in his septem diebus, quibus mundus iste peragitur, qui semper in suo ordine revolvuntur, et quotidie nobis agnus occiditur, et Pascha quotidie celebratur, si fermentum malitiae et nequitiae non habeamus, si innovati nihil ex veteris corruptionis malitia delectemur . Nam quialiud fermentum, nisi corruptio naturae? quod et ipsum prius a naturali dulcedine recedens, adulterino acrore corruptum est. In hac nobis praecipitmansione, ut semper egressionis ex Aegypto memores simus, ut celebremus pascha, id est, transitum nostrum de prioribus ad meliora, et primogenita nostri uteri, id est, nostrorum operum cunctarumque virtutum principium Domino consecremus.
Abbreviated transcription (Latin):
netur scriptum cuius corpus & sangius in unã domum idest in unam
eccłam uesci praecipitur. nec efferriforis inplebibus scilic& her&icoꝵ
populo ds̃ ꝑ mor̃sen ut ab aegr̃ptiis sibi commoda peterent quae au¬
ferrent. sicque morses & populus ꝑficiscens auro et argento expo¬
liauerunt aegr̃ptiosius sudñĩ dĩ niihil inuis tebentis: Quiduero
haec prȩfigurauerit nisi quod inauro et in argento acueste aegrptio¬
rũ significatȩ sunt quȩ dã doctrinȩ quȩ exipsa consuetudine gen¬
tium non inutili studiodiscuntur. sed siue hoc signific& si ueillut
quod exipsis gentibus animȩ p̃tiosȩ tã quã uasa aurea et argente a
cum suis utiq corporib quod uestes significant : adinguntse po¬
aitfermento sublato sic profectos essefilios israheldeaegr̃pto. hoc
a nobs modis omnib sifieri potest elaborandũ est : ut exeuntes ascłi
huius in lecebris non ambulemus infermento ueteris malitiae acne-¬

Expanded text:
netur scriptum: cujus corpus et sanguis in una domo, id est, in una Ecclesia vesci praecipitur; nec efferri foris, in plebibus scilicet haereticorum, populo Deus per Moysen ut ab Aegyptiis sibi commoda peterent, quae auferrent; sicque Moyses et populus proficiscens auro et argento spoliavit Aegyptios, jussu Domini Dei, nihil injuste jubentis. Quid vero haec praefiguraverint, nisi quod in auro et argento ac veste Aegyptiorum significatae sint quaedam doctrinae, quae ex ipsa consuetudine gentium non inutili studio discuntur. Sed sive hoc significet, sive illud quod ex ipsis gentilibus animae pretiosae tanquam vasa aurea et argentea cum suis utique corporibus, quod vestes significant, adjunguntur poait fermento sublato sic profectos esse filios Israel de Aegypto, hoc et a nobis modis omnibus, si fieri potest, elaborandum est, ut euntes a saeculi hujus illecebris, non ambulemus in fermento veteris malitiae ac ne
Abbreviated transcription (Latin):
dignos eos quib: eas leger& in dicauit : Sideniq ut abeis ille ui tulus
penitus aboleret᷑. incenditeũ & contriuit & inaqua sparsit atq sub mersr
Vt quid et potũ hoc populo deditquẽ non excit& factũ hoc ad quae¬
rendã & intellegendã ꝓpheticã significationẽ : Occurratergo lãlp¬
Aureũ propterea quia uidentur ido latriȩritus ueluta sapientib: instituti

Expanded text:
dignos eos quibus eas legeret judicavit, si denique ut ab eis ille vitulus dignos eos quibus eas legeret judicavit, si denique ut ab eis ille vitulus penitus aboleretur, incendit eum, et contrivit, et in aquam sparsit atque submersit. Ut quid potum hoc populo dedit, quem non excitet factum hoc ad quaerendam et ad intelligendam propheticam significationem. Occurrat ergo jam inAureum propterea, quia videntur idololatriae ritus velut a sapientibus instituti.
Abbreviated transcription (Latin):
ree st dimnundeuitȩ primordia ad innocentiae simplicitatem conuer¬
tere. Vt postquã illa peccator egit quaeut immunda dñs respuit ea¬
iam agendo ꝓferat quȩ dĩ sacrificiomunda inponat : Qđ uero sẽquit᷑
si non redimes occidet᷑ quianimirũ mens inpnunda ac delictis obnoxia :
si non fuerit inmelius cõmutata. necabitur morte perp&ua : Descendens¬
itaq mo y ses demonte cũ tabulis dũ audiss& populũ quod fuerat
in ido laconsecratus. indignos eos iudicansaccipere legẽ. ꝓiecitdemanib:
suis tabulas : quib: confractis incendituitulũ quẽ plas mauerant : sed
quid sibiuelit i steuitulus quẽ fecert̃ filiusrł insolitudine. Vel quid
signific& qđ morses ipsũ uitulũ igne conbusit Minutatimq concidit
et inaquã ad spergens potũq dedit populo : Sienĩ tabulas quas digi¬
todi hocestoperatione sp̃s sci scriptas acceperat. Ideo fregit quia lu¬

Expanded text:
re est immundae vitae primordia ad innocentiae simplicitatem converre est immundae vitae primordia ad innocentiae simplicitatem convertere, ut postquam omnia illa peccator egit, quae ut immunda Djam agendo proferat, quae Dei sacrificio ut munda imponat. Quod vero sequitur: Si non redimes, occidetur, quia nimirum mens immunda, et delictis obnoxia, si non fuerit in melius commutata, necabitur morte perpetua. Citaque Moyses de monte cum tabulis, dum audisset populum quod fuerat in idolo consecratus, indignos eos judicans accipere legem, projecit de manibus suis tabulas, quibus confractis, incendit vitulum, quem psalmaverant. Sed quid sibi velit iste vitulus, quem fecerunt filii Israel in solitudine: vel quid significet quod Moyses ipsum vitulum igne combussit, minutatimque concidit, et in aquam aspergens potum populo dedit? Si enim tabulas, quas digito Dei, hoc est operatione Spiritus sancti, scriptas acceperat, ideo fregit, quia in
Abbreviated transcription (Latin):
nã tradidit animam : perquae singula ostendit᷑ ut iste percussor
omnibus detruncatis membrisa corpore excidatur ecđȩ : Vt c&eri¬
uidentestimorem habeant& non faciant similiter: lub& quoq hit̃hec¬
bonorũ ostendunt: Vel ipsã bonã uolunta tẽ quȩ priorest operequã pelagiani sibi
tribuendo offendunt : Ds̃ aut̃ dũ illa sibia nob̵ iub& offerri indicata dipsius gra¬
tiã ꝑtinere : In decimis porro dnõ offerendis denarius numer ꝑfectionẽ signi¬
ficat : quiausq ad ipsũ numer crescit : Ideoq sicut in primitiis principia uolup¬
tatũ. Ita indecimis c̃sũ mationes nr̃orũ operũ addm̃ referre p̃cipim A quo &
bonio peris initiũ et ꝑfectionisdonat᷑ effectũ : Verũ qđ dix̃primo genita asi¬
ni mũ tabisoue perasinũ quippe hoclo coinmunditia . perouem
uero In nocentia de signatur : Asiniergo primogenita ouem muta¬

Expanded text:
nam tradidit animam, per quae signacula ostenditur, ut iste percussor, nam tradidit animam, per quae signacula ostenditur, ut iste percussor, omnibus detruncatis membris, a corpore excidatur Ecclesiae, ut caevidentes, timorem habeant, et non faciant similiter. CAPUT operum ostendunt, vel ipsam bonam voluntatem, quae prior est opere, quam Pelagiani sibi tribuendo offendunt. Deus autem, dum illa sibi a nobis jubet offerri, indicat ad ipsius gratiam pertinere. 2. In decimis porro Domino offerendis denarius numerus perfectionem significat, quia usque ad ipsum numerus crescit; ideoque sicut in primitiis principia voluntatum, ita in decimis consummationes nostrorum operum ad Deum referre praecipimur, a quo et boni operis initium et perfectionis percipimus effectum. 3. Verum quod dixit: Primogenita asini mutabis ove, per asinum quippe hoc loco immunditia, per ovem vero innocentia designatur. Asini ergo primogenita ove muta
Abbreviated transcription (Latin):
intestimoniũ in oboedientiae & cũ uxore& filiis nr̃isquos p̃tulim liber¬
Oculus enim est quisq doctor tãquã uitȩ demonstrans iter : Iste autem
si intentionem auditoris peraliquam pernitiosam doctrinam conecur
extinguere. Si oculũ lȩd& animȩ edntellectũ eius turb& : auferatur
necesse est ab ecđae p̃sulatu : Et intellectus eius turbulent᷑ ac feroxquis can¬
dalũ fidei genera tꝓiciat : Sed & si quisdentẽ lȩsit auditoris perquẽ scriptu¬
rarum cibos cõminuebat. Et diuidens spłit distinguebat et subtilem exeis
citur : Manus ẽ actio operantis. pes est quo inceditur adbonamuł ma¬
lã: p̃cidaturergo illequi scandalũ fecitnon solũ infide sed &iã inactibus
quae permanũ significantur. Aut offendiculum prȩb& quopedes intelle
guntur : Recipiant&iã conbustionem quia conbus sit et gehennȩ frater¬

Expanded text:
in testimonium inobedientiae, et cum uxore et filiis nostris, quos praetulimus liberin testimonium inobedientiae, et cum uxore et filiis nostris, quos praetulimus liberOculus enim est quisque doctor, tanquam vitae demonstrans iter. Idem autem si intentionem auditoris per aliquam perniciosam doctrinam conetur exstinguere, si oculum laedat animae, et intellectum ejus turbet, auferatur necesse est ab Ecclesiae praesulatu, et intellectus ejus turbulentus ac ferox, qui scandalum fidei generat, projiciatur. 2. Sed etsi quis dentem laesit auditoris, per quem Scripturarum cibos comminuebat, et dividens spiritualiter distinguebat, ut subtilem ex his citur. Manus est actio operantis, pes est per quem inceditur ad bona la. Praecidatur ergo ille qui scandalum facit, non solum in fide, sed etiam in actibus, qui per manum significantur, aut offeguntur. Recipiat etiam combustionem, quia combussit, et gehennae frater
Abbreviated transcription (Latin):
Vos estis lapides uiui co ȩdificatidomus sprłis: His non est ini¬
iectum ferrum : quia in corrupti sunt &iaculamaligni ignita non
receperunt : qui que unũ altarefaciunt. Vnitatem fidei uł con¬
cordiam caritatis secuntur: Non accedes pergradus ad altare meũ:
ldestnon gradatĩ unũ alio praeferens admeperuenies : Neque
priorem atq posteriorem tem pore discernes : Quia diuisũ & sequestra
tum unitatis dnm̃ propitium non habebis : Hocenim arriani
de inde quã plura legis praeceptadantur : quib: omissis quaeo portu¬
forte inseruitutẽ deuenerit sex annisseruiat septimo uero anno liberdimiteat᷑:
Qđ sie gredi a seruitute noluerit propt̃ uxorẽ et filios. ꝑ forabitur
futuro : Quia insex ȩtatibus huius scłi seruientes : inseptimodieaet̃
nos abbato liberamur : Si tam̃ uoluerimus eẽ liberi dũadhuc in scło
seruimus peccato : Siaut̃ noluerimus: perforabitur nob auricula

Expanded text:
Vos estis lapides vivi, coaedificati domus spiritualis . His non est injVos estis lapides vivi, coaedificati domus spiritualis . His non est injectum ferrum, quia incorrupti sunt, et jacula maligni ignita non receperunt, quique unum altare faciunt unitate fidei, vel concordia charitatis. Non ascendes per gradus ad altare meum, id est, non gradatim unum alio praeferens ad me pervenies; neque priorem atque posteriorem tempore tum unitatis Dominum propitium non habebis. Hoc enim Ariani t. Jam deinde quamplura legis praecepta dantur, quibus omissis, quae opportuforte in servitutem devenerit, sex annis serviat, septimo vero anno liber dimittatur. Quod si egredi a servitute noluerit propter uxorem et filios, perforabitur futuro, quia in sex aetatibus hujus saeculi servientes, in septimo die, id est, aeterno Sabbato liberabimur, si tamen voluerimus esse liberi, dum adhuc in saeculo servimus peccato. Si autem noluerimus, perforabitur nobis auricula
Abbreviated transcription (Latin):
non intellegens & ꝑ carnis sensibilitatẽ significatũ ẽ .cor intellegens : Qđ aut̃
faciecis mihi : Altare eni deterrađo facereest̃ incarnationem me¬
diatoris sperare : Tunc quippea dñ on r̃omunus accipitur : quando
in hocaltare nra humilitas. idest superdom inicae i n carnationis
fidem posuerit : quicquid bene operatur : in altare ergo de terra
oblationum munus offerimus. si actus nostrosdominicȩ in carna
feceritis mihi : non ȩdificabitis illud desectis lapidibus : Sienim
leuaueris supereos cultrum : polluentur : Secti lapides his qui uni¬
tatẽ scindunt ac diuidunt sem & ipsos a sociecate fraterna per
odium uel scismata : Iales incorporesuo non recipitxp̃s : Cuius
corporis figuram altaris illius constructio obum brabat: Istiuero
non secti lapides ex quibus altare construi iubetur. hi sunt quifi
deimorumq unitate solidant᷑ : Dequalibus dicit apostolus :

Expanded text:
non intelligens, et per carnalem sensibilitatem significatum est cor intelligens. CAPUT non intelligens, et per carnalem sensibilitatem significatum est cor intelligens. CAPUT facietis mihi . Altare enim de terra facere, est Incarnationem Mediatoris sperare. Tunc quippe a Deo nostro munus accipitur, quando in hoc altare humilitas, id est, super Dominicae Incarnationis fidem posuerit, quidquid bene operatur. In altare ergo de terra oblationum munus offerimus, si actus nosfeceris mihi, non aedificabis illud de sectis lapidibus: si enim levaveris super id cultrum, polluetur. Secti lapides hi sunt qui unitatem scindunt, ac dividunt semetipsos a societate fraterna per odium, vel schismata: tales in corpore suo non recipit Christus, cujus corporis figuram altaris illius constructio obumbrabat. 2. Isti vero non secti lapidei morumque unitate solidantur. De qualibus dicit Apostolus:
Abbreviated transcription (Latin):
unturaegyptii : sidecẽprȩceptis conscribuntur tabulȩ quibus
tabulis scriptaestlex. nisi aut ꝓpt̃ duotes tam̃ta significanda
Aut propterduo illa p̃cepta dilectionis dĩ & dilectionis pximi
in quibus lex tota pend& atq prophetae : Haecenĩ in singulis
tabulis explicata sunt : In una e nĩ tria prȩcepta addĩꝑtinentia
caritatem : Inaltera uero septẽ ꝑtinentia ad proximi
societatem : Sed curlapi deae ibidem tabulae fuerunt Nisi
ad significandum coriudȩorũ lapideum : ꝑlapidis enĩ in sensibi
litatẽ demonstrauit durã eorũ mentis stoliditatẽ : Dequo ꝓhetadicit:
Auferã ab eiscorlapideum etdabo eis corcarneum : Vnde apostolus
Non in tabulis lapideis sed in tabulis cordis carnalibus : neq enĩ hoctabulȩ
carnales uolunt ut carnalit̃ sapiamus. : Sed quia in conparatione la¬
pidis quisi ne sensu est carosensit. Idcirco ꝑ lapidis duritiã significatũ ẽcor

Expanded text:
untur Aegyptii, sic decem praeceptis conscribuntur tabulae, quibus tabulis scaut propter duo illa praecepta dilectionis Dei et proximi, « in quibus tota lex pendet et prophetae? » Haec enim in singulis tabulis explicata sunt. In una enim tria praecepta ad Dei pertinentia charitatem, in alia vero, septem pertinentia ad proximi societatem. Sed cur lapideae eaedem tabulae fuerunt, nisi ad signiflitatem demonstravit, per duritiam eorum mentis stoliditatem. De qua propheta dicit: Auferam ab eis cor lapideum, et dabo eis cor carneum . Unde et Apostolus: Non in tabulis lapideis, sed in tabulis cordis carnalibus . Neque enim hoc tabulae carnales volunt, ut carnaliter sapiamus, sed quia in comparatione lapidis, qui sine sensu est, caro sentit, idcirco per lapidis duritiam significatum est cor
Abbreviated transcription (Latin):
uiuos beatus petrus apostolus dicit. Vt sitis inquit lapides uiuico aedi¬
nullus desper& salutem. Alius suꝑ haec aurum offeret sensum:
alius argentũ eloquium alius uocem ȩris . Sicque fiunt multa in taber¬
naculo dĩ. Alonsa scilic& et tande labrum. altare colũne bases tabula e.

Expanded text:
vivos beatus Petrus apostolus dicit: Ut sitis, inquit, lapides vivi, coaedivivos beatus Petrus apostolus dicit: Ut sitis, inquit, lapides vivi, coaedinullus desperet salutem. Offert super haec et alius aurum, sensum; alius argentum, eloquium; alius vocem, aes; sicque multa fiunt in tabernaculo Dei: mensa scilicet et candelabrum; altare, columnae, bases, tabulae
Abbreviated transcription (Latin):
penitentũ afflictio designatur. Dũ igit᷑ alii ꝑ armillas & anulos fortema¬
gisteriũ exercent : alii ꝑ in aures & dextralia deuotã audiendi oboedien¬
tiam rectamq operationem exhibent. Aliiꝑuas aureũ praedaram subti¬
lioremq dĩ intellegentiã tenent. Alii ꝑ iacinctũ purpuram & coccum
audita cȩlestia sperare credere amare non de sinunt &iam quȩ ad huc
subtili ore intellectu minime cognoscunt. Alii ꝑ bissum incorruptionem
carnis offerunt. Alii perca prarũ pilos deplorant aspere quod libent̃
admiserunt. Ecceextanta diuersitate operum unum conficitur ta¬
bernaculũ sicut exdiuerso puluere unus compingitur terra eglobus
scĩ intelleguntur mente & corpore incorrupti : Neccum saeculo
pereuntes sed ꝑmanentes aeterni : Lapides quoq: p̃tiosi confessores
apłi sacerdotes omnesq usti pariter & fideles Quos &iam lapides

Expanded text:
poenitentiae afflictio designatur. Dum igitur alii per armillas et annulos forte mapoenitentiae afflictio designatur. Dum igitur alii per armillas et annulos forte magisterium exercent, alii per inaures et dextralia devotam audiendi obedientiam rectamque operationem exhibent; alii per vas aureum praeclaram subtilioremque Dei intelligentiam tenent; alii per hyacinthum, purpuram et coccum audita coelestia sperare, credere, amare non desinunt, etiam quae adhuc subtiliori intellectu minime cogncarnis offerunt, alii per caprarum pilos deplorant aspere quae libenter admiserunt; ecce ex tanta diversitate operum, unum conficitur tabernaculum, sicut ex diverso pulvere, una compingitur terrae gleba, sancti intelliguntur, mente et corpore incorrupti, neque cum saeculo pereuntes, semper manentes aeterni. Lapides quoque pretiosi, confessores, apostoli, sacerdotes, omnesque justi. Quos etiam lapides
Abbreviated transcription (Latin):
tantos quasi sub signa culore tondunt doctores neindignis quibusque dĩsa¬
ciamenta credantur. Vnde & iustus laetatur & dicit. In corde meo
abscondi eloquia tua ut non peccem tibi. Porro ꝑdextralia primȩ o pe¬
uas aureum indonaria dnĩ separatũ : diumitatis intellegentia acci-¬
pitur. quaetanto ab inferiori amore dis uingitur. quanto ad sola
quae ȩterna sunt amando sub leuatur. Porro ꝑiacinctũ spescȩlestium
premiorũ ostenditur. ꝑ purpurã cruor actolerantia passionũ amore
regni perp&ui exhibita declarat᷑ ꝑ bystinctũ coccum caritasde¬
monstratur. quae ꝑ profectionẽ sui bistinguitur. qui adĩ & proximi
dilectione decoratur : ꝑ bissum immaculata carnis in corruptio &
candidissimus scĩ monii candor exprimitur. Bissum enim. linũ est
candidũ. Perpilos autẽ caprarũ exquib: ciliciorũ asperitas texit᷑ dura

Expanded text:
tantes quasi sub signaculo recondunt doctores, ne indignis quibusque Dei satantes quasi sub signaculo recondunt doctores, ne indignis quibusque Dei sacramenta credantur. Unde et justus laetatur, et dicit: In corde meo abscondi eloquia tua, ut non peccem tibi . Porro per dextralia opevas aureum in donaria Domini separatum divinitatis intelligentia accipitur, quae tanto ab inferiorum amore disjungitur quanto ad sola quae aeterna sunt amanda sublevatur. Porro per hyacinthum spes coelestium praemiorum ostenditur. Per purpuram cruor ac tolerantia passionum amore regni perpetui exhibita declaratur. Per bis tinctum coccum charitas demonstratur, quae pro perfectione sui bis tingitur, quia Dei et proximi dilectione decoratur. 7. Per byssum immaculata carnis incorruptio, et splendidissimus sanctimoniae candor ostenditur; byssus enim linum est candidum. Per pilos autem caprarum, ex quibus ciliciorum asperitas texitur, dura
Abbreviated transcription (Latin):
aureum indonaria dñĩ separatũ. Si quis habuit lacinctũ purpurã
coccum bistinctũ bissum & pilos caprarũ : figura itaq prioris taber¬
naculi ecđae tipus est ꝑhaec itaq munera significant᷑ meritorum
nis argento. Quod uero quae i nornamento siue tabernaculo quae¬
necessaria sunt iuri cũ mulierib: prebent. hoc significat quia intra
ecđam uirtutes fortiũ quae ꝑ uiros exprimuntur. & exigua opera
in firmorũ quae ꝑ mulieres intimantur : om̃a locũ inueniunt & ad
usum scãe aedificationis accipiantur : Conlatio uero ipsa non fit neces¬
sitate sed sponte quia fides spontanea est. Nã per armillas quae lacer
tos ad stringunt prȩpositorũ ualide laborantiũ opera de monstrantur.
Pennaures subditorũ oboedientia ex primitur. ꝑ anulos signacalum
secretorum ostenditur. Vnde & quaedam minus intellegentiũ occul¬

Expanded text:
aureum in donaria Domini separatum est. Si quis habuit hyacinthum, purpuram, aureum in donaria Domini separatum est. Si quis habuit hyacinthum, purpuram, coccum bis tinctum, byssum, et pilos caprarum. 3. Figura itaque prioris tabernaculi Ecclesiae typus est. Per haec itaque munera significantur meritorum nis argento. Quod vero quae in ornamento, sive tabernaculo necessaria sunt, viri cum mulieribus praebent, hoc significat quia intra Ecclesiam virtutes fortium, quae per viros exprimuntur, et exigua opera infirmorum, quae per mulieres intimantur, omnia locum inveniunt, et ad usus sanctae aedificationis accipiuntur. 4. Collatio vero ipsa non fit necesstos astringunt, praepositorum valde laborantium opera demonstrantur. Per inaures subditorum obedientia exprimitur. Per annulos signaculum secretorum ostenditur. Unde et quaedam minus intelligentium occul
Abbreviated transcription (Latin):
Potest quidem uelũ hoc oppansũ uelũ qui partẽ tabernaculi interioris
occultabat. Ne prospicerent᷑ illuc reposita . tẽpus illud significare qͥđ
fuit sublege quia quaelex & prophetȩ cetinerunt occulta erant. &¬
interiecto uel amine uideri non poterant. Sed postea quã xp̃s adueni¬
ens tẽpore passionis uelũ illud a summo usq deorsũ disrupit. om̃a illa
quae anteerantocculta : ꝑ dñi passionẽ ad nr̃am fidẽ sunt reuelata.
sadonaria ad constructionẽ tabernaculi : iuxta quod scriptum est
aurum argentũ aes lapides p̃tiosi : Tunc prȩterea bissum coccũ lacintũ
& purpura. pelles &iam arietũ rubricatas & pelles iacinctinas. Sed
& ligna imputribilia. Pilos quoq caprarũ ad constructionẽ tabernaculi.
Sed & quicquid incultũ & aduestes scãs necessarium erat. Viricũ mulieri¬
bus prebuerunt armillas & iaures & anulos &dextralia omneuas

Expanded text:
3. Potest quidem hoc oppansum velum, quod partem tabernaculi interioris 3. Potest quidem hoc oppansum velum, quod partem tabernaculi interioris occultabat, ne prospicerentur illuc reposita, tempus illud significare quod fuit sub lege. Quia ea quae lex et prophetae ceinterjecto velamine, videri non poterant, sed posteaquam Christus adveniens, tempore passionis, velum illud a summo usque deorsum disrupit, omnia illa quae antea erant occulta per Domini passionem ad nostram fidem sunt revelata, sa donaria ad constructionem tabernaculi, juxta quod scriptum est: Aurum, argentum, aes, lapides pretiosi. Tum praeterea byssum, coccum, hyacinthum, et purpuram, pelles arietum rubricatas, et pelleset ligna imputribilia, pilos quoque caprarum ad constructionem tabernaculi , sed et quidquid in cultum et ad vestes sanctas necessarium erat, viri cum mulieribus praebuerunt: Armillas et inaures, et annulos, e
Abbreviated transcription (Latin):
signi ficat quod nunc populus ecđae ea quaȩ ꝓmissa sunt ueb ppansa
quousq adueniant uidere non liceat: Sic enĩ & apłs ait. Nuncenĩ uide¬
mus ꝑspeculũ in enigmate tuncautẽ facie ad faciem quã diulgitur
in hoc mundo sumꝰ tam quã ꝑspeculũ ueritatẽ uidemus: Positi quasi in
prȩsenti scło haberescã conuersatio potest. Scã uero scõrum inqua se¬
mel tantũ modo intrat᷑ ad celũ eẽ transitũ. Vbi est propitiatoriũ
& cherubm ubi & mundis corde apparere poterit ds̃ : Inqua tam̃ conuer¬
satione constituti nonsine adiutorio sp̃s sci consistimus : Habemꝰ enim
exuna sp̃s sci fonte septẽ lucernas quae illuminent populũ eclesiae
ld ẽ. septẽ plicẽ dñi gratiã missã in uniuerso orbe terrarum. quae po¬
pulos eccłae fulgore sp̃s scĩ diuersa carismatũ claritate illus trat.

Expanded text:
significat, quod nunc populis Ecclesiae, quae promissa sunt, velut oppansa, significat, quod nunc populis Ecclesiae, quae promissa sunt, velut oppansa, quousque revelentur, videre non liceat. Sic enim et Apostolus ait: Nunc videmus per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem . Quandiu igitur in hoc mundo sumus, tanquam per speculum veritatem videmus, positi quasi in praesenti saeculo habere sancta conversatio potest. Sancta vero sanctorum, in quae semel tantummodo intratur, ad coelum est transitus, ubi est propitiatorium et cherubim, ubi et mundicordibus apparere poterit Deus. In qua tamen conversatione constituti non sine adjutorio Spiritus sancti consistimus. Habemus enim ex uno Spiritus sancti fonte septem lucernas, quae illuminent populum Ecclesiae, id est, septemplicem Domini gratiam missam in universum orbem terrarum, quae populos Ecclesiae fulgore Spiritus sancti diversa charismatum claritate illustrat.
Abbreviated transcription (Latin):
ditur propt̃ edos ad leuã positos : qm̃ergo superiuis indecẽtortini sorna¬
ciorum numero transgreditur denarium : transgressores legis. hocestpec
genis ansulis copulantur propter poenitentiȩ signũ & spem remissionis
&e remissionis est. pos sunt quidem & haectentoria cilicina quib taber¬
naculũ tegitur & pluuas &uentos & turbines tolerant. grossas homi¬
nũ mentes accipi quaea liquando ineccła occulto dĩ iudicio quamuis
duri sint praeferuntur. Vnde & bene sequenter pelles a rietum ibi
subiecit ut parietes duces praepositosq ecđ arum ostender& qui
quia deseruire curis temporalib: nontiment : Oport& ut tẽptati¬
onũ uentos & pluuias dehuius mundi contrarietatibus portent. Vthi
qui intra ecłam spiritaliter quasibyssus & iacinctus & purpura fulgen
securi interius respleant : Dum prȩpositi & rectores eorũ contra pro¬
cellas & turbines sđi foris laborant. Quod uero in medio tabernaculi

Expanded text:
ditur, propter haedos ad laevam positos. Quoniam ergo superius in decem cortinis sancciorum numerus, quoniam transgreditur denarium, transgressores legis, hoc est, pgenis ansulis copulantur propter poenitentiae signum et spem remissionis et remissionis est. Possunt quidem et haec tentoria cilicina quibus tabernaculum tegitur, et pluvias, et ventos, et turbines tolerant grossae hominum mentes accipi, quae aliquando in Ecclesia occulto Dei judicio, quamvis durae sint, praeferuntur. 399 3. Unde et bene sequenter pelles arietum ibi subjecit, ut per arietes duces praepositosque Ecclesiarum ostenderet. Qui, quia deservire curis temporalibus non timent, oportet ut tentationum ventos et pluvias de hujus mundi contrarietatibus portent, ut qui intra Ecclesiam spiritualiter, quasi byssus, et hyacinthus, et purpura fulgent, securi interius resplendeant, dum praepositi et rectores eorum contra procellas et turbines saeculi foris laborant. CAPUT LV. De oppanso
Abbreviated transcription (Latin):
cherubin duo intellegunt tes tamenta ꝗ̃ ꝓpitiatoriũ dĩ idẽ xp̃ĩ sacram̃ta ob¬
um brant testante ꝓpheta : in medioduorũ animaliũ cognoceris : hiiuersis uultib:
serespiciunt dũ in spiritalẽ sensũ uertunt᷑ : Ic̃ enĩ alterutrũ melius sibic̃ cordanT & inom¬
nib: rectius c̃sonant : Si ꝗdẽ exutroq latere oraculũ ł ꝓpitiatoriũ tegunł quẽt & nouũ¬

Expanded text:
cherubin, duo intelligunt testamenta, qui propitiatorium Dei, id est, Christi sacramenta obcherubin, duo intelligunt testamenta, qui propitiatorium Dei, id est, Christi sacramenta obumbrant, testante propheta: In medio duorum animalium cognosceris. Hi versis vultibus se respiciunt, dum in spiritali sensu vertuntur. Tunc enim alter alterum in melius sibi concordant, et in omnibus rectius consonant. Siquidem ex utroque latere oraculum vel propitiatorium tegunt, quia Vetu
Abbreviated transcription (Latin):
eiusdem fideiunitatẽ concludit᷑: Vec tes quoq delignis sect̃i fiunt qui
eisdem ad portandũ circulis inserunt᷑ qr fortes ꝑ seuerantes que docto¬
res uelut inputribilia ligna quaerendi sunt : Qui instructionosacro¬
rum uoluminum semper in herentes. scãẽ eccłae unitatẽ denuntient :¬
& quasi in tromissis cirtulis archam portent : Quiauro quoque lubent᷑ ope¬
ririutcũ sermone aliis insonant : ipsi &iã uitae splendore fulges cant :
Archahaec ut prȩdictũ est eccła ẽ habensduas tabulas lapidea sid ẽ duplicis
purã atq sincerã quaere conditã in semanna ꝑpetuȩ diuinitatis conseru&:
et angelici illius panis perennẽ accȩlestẽ gerit dulcedinẽ : Nec non &iam
propitiatoriũ suꝑ archam tes tamenti positũ. Idẽ ipsexp̃s insinuaturꝗ int̃ dm̃
uenire ad dm̃ nisi ꝑcaritatem : plenitudo enĩ legis ẽ. dilectio: Alii eadem duo

Expanded text:
ejusdem fidei unitatem concluditur. 3. Vectes quoque de lignis Sethim fiunt, qui ejusdem fidei unitatem concluditur. 3. Vectes quoque de lignis Sethim fiunt, qui eisdem ad portandum circulis inseruntur, quia fortes perseverantesque doctores, velut imputribilia ligna, quaerendi sunt, qui, instructioni sacrorum voluminum semper inhaerentes, sanctae Ecclesiae unitatem devinciant, et quasi intromissis circulis arcam portent. Qui auro quoque jubentur operiri, ut cum sermone aliis insonant, ipsi etiam vitae splendore fulgescant. CAArca haec, ut praedictum est, Ecclesia est, habens duas tabulas lapideas, id est, duplicis puram atque sinceram, quae reconditum se manna perpetuae divinitatis conservat, et angelici illius panis perennem et coelestem gerit dulcedinem. Necnon etiam propitiatorium super arcam testamenti positum, idem ipse Christus insinuatur, qui venire ad Deum, nisi per charitatem. Plenitudo enim legis dilectio . Alii eadem duo
Abbreviated transcription (Latin):
& uiuificans sps suscitabitur: dñs enĩ spsest : et lex spiritalis est :
Vnde & dauid orabatimpsalmo: Reuel aoculos meos. et considera¬
bomirabilia delegetua: lamnunc archam testamenti dñi inspi¬
ciamus inquaerantrepositȩ tabulȩlegis : Perhancitaq arcam
aedificata exomnib: scĩs mente et corpore incorruptis. Habenti¬
bus &iam interius duastabulas testamenti : Iđ obseruantiam
legis et euangelii : In tus autem acforis in auratur archa: sic&
eccła quasi aurũ radia redeb&tam interius uitaesplendore
quã exterius doctrinȩ & sapientiae claritate : Corona aut̃ aurea
ꝑ circuitũ & quat tuor circuli aurei qui ꝑ quattuor angulo siubent᷑
adiungi. id significant quia ln eo qđ eccła perquattuor mundipar¬
tes dilatatatenditur : ꝓculdubio quattuor scĩs euangelii libris accinc¬
ta p̃dicatur : Qui tamen intraunius coronaeambitu. Idẽ intra

Expanded text:
 vivificans spiritus suscitabitur, Dominus enim spiritus est, et lex spiritualis est.  vivificans spiritus suscitabitur, Dominus enim spiritus est, et lex spiritualis est. Unde et David orabat in psalmo: Revela oculos meos, et consideraicatione arcae. 1. Jam nunc arcam Testamenti Domini inspiciamus, in qua erant repositae tabulae legis. Per hanc arcam, quamcatur, aedificata ex omnibus sanctis, mente et corpore incorruptis, habentibus interius etiam duas tabulas Testamenti, id est, observantiam legis et Evangelii. Intus autem ac foris inauratur arca; sic et Ecclesia, quasi aurum radiare debet, tam interius vitae splendore quam exterius doctrinae et sapientiae claritate. 2. Corona autem aurea per circuitum et quatuor circuli aurei, 393 qui per quatuor angulos jubentur adjungi, id significant, quia in eo quod in Ecclesia per quatuor mundi partes dilatata tenditur, procul dubio quatuor sancti Evangelii libris accincta praedicatur: quae tamen intra unius coronae ambitum, id est, intra