comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quos aberrore instituerat liberare. & adcultũ suũ pi&atẽq reuo¬
cando perducere. precibus eorũ & gemitib opem prebens quo d
Totius huic disputationis propositũ adhoc perducit. ut qũo docu¬
it misericordiae di eẽ quodbene operamur : n tãquã ex operib:
iudaei glorientur. quicũ euangeliũ ꝑcepissent. tãquã meritis
suis id tribuendum existimantes. nolebant gentibus dari a qua
superbia iamdebent desistere. intellegentes quõ sinon ex ope¬
ribus sed misericordia dĩ uocemur ut credamus. & credentib
prestatur ut bene operemur: non est gentibus ista inuiden¬
da misericordia quasi prȩlato merito iuda eorum. quod nulũ
merus filiorum is rahel tãm quã  arena maris. reliquiȩ
saluae fient: ostendit quem ad modũ dr̃ sit lapis angularis.
utrumque pari&em in se coniungens: testimoniũ enĩ osee
proph&ȩ dic tũ est progentibus. uocabo ñ plebem meã plebem

Expanded text:
quos ab errore instituerat liberare, et ad cultum suum pietate voquos ab errore instituerat liberare, et ad cultum suum pietate vocando perducere, precibus eorum et gemitibus opem praebens. Quod totius hujus disputationis propositum ad hoc perducit, ut quoniam docuit misericordiae Dei esse quod bene operamur, non tanquam ex operibus Judaei glorientur, qui cum Evangelium percepissent, tanquam meritis suis id tribuendum existimantes, nolebant Gentibus dari: a qua superbia jam debent desistere, intelligentes quoniam si non ex operibus, sed misericordia Dei vocamur ut credamus, et credentibus praestatur ut bene operemur, non est Gentibus ista invidenda misericordia, quasi praelato merito Judaeorum, quod nullum merus filiorum Israel quasi arena maris, reliquiae salvae fient, ostendit quemadmodum sit Deus lapis angularis, utrumque parietem in se conjungens . Testimonium enim Osee prophetae dictum est pro Gentibus, Vocabo non plebem meam, plebem
Abbreviated transcription (Latin):
non potest iã portantibus imaginẽ caelestis hominis. Iam
enĩ in quid non uosdicã seruos sedamicos. om̃a enĩ quae audiui
apatre meo nota feci uobis quam diutaque uas fic̃tile es con¬
terendũ est hoc ipsum inte prius uirga illa ferrea tã quã
tariore renouato possis in caritate redictus & fundatus
conprehendero. longitudine. altitudinẽ. latitudinem &ꝓ¬
fundũ cognoscere &iã super eminentẽ scientiã caritatis dis
Nunc itaq cũ exeadem conspersione. dr̃ alia uasa in hono¬
rom fẽcit alia incontumelia nonẽ tuum discutere
quisquis secundũ hanẽ conspaersionẽ adhuc uiuis id est
patientia uasa irae . quae perfecta sunt inperditione: hinc
satis significauit. obdurationẽ cordis quae in faraone facta
est. exmeritis uenisse occultae superioris impi&atis : quã tam̃
patienter sustinuit ds̃ donec ad illud tẽpus perducer&ur. quo¬
oportune in eum uindicta procederem: ad correptionẽ eorũ

Expanded text:
non potest, jam portantibus imaginem coelestis hominis; Jam non potest, jam portantibus imaginem coelestis hominis; Jam enim inquit, non vos dicam servos, sed amicos: omnia enim quae audivi a Patre meo, nota feci vobis . Quamdiu itaque vas fictile es, conterendum est hoc ipsum in te prius virga illa ferrea, de qua dteriore renovato, possis in charitate radicatus et fundatus comprehendere latitudineprofundum, cognoscere etiam supereminentem scientiam charitatis Dei . Nunc itaque cum ex eadem conspersione Deus alia vasa in honorem facit, alia in contumeliam, non est tuum discutere, quisquis secundum hanc conspersionem adhuc vivis, id est, patientia vasa irae, quae perfecta sunt in perditionem, hinc satis significavit obdurationem cordis quae in Pharaone facta est, ex meritis venisse occultae superioris impietatis: quam tamen patienter sustinuit Deus, donec ad illud teopportune in eum vindicta procederet ad correctionem eorum
Abbreviated transcription (Latin):
dimpiđatis quomodo ds prȩ̃ scius cligat credituros & dano
incre dulos nec exoperibur illos eligens nec istos exoperibus
dãnans  sedillorũ fida ei prȩstans utbene operentur & in
istorũ impi&atem deserendo obdurans. ut male operent
qui qũo intellectur ut dixi spiritalibus pat&: carnali aut̃
prudentiae longeremoturest : sicrefellit in quirente ut
intollegat se deponere debere prius hominẽ lutr ut ista
per spm̃ inuestigare mereatur. Itaq inquit: o homotu
excadem consparsione facere aliud quidem uas in hono¬
re. Aliud in contumeliã : quã diufigmentũ es inbene &ad
massã liq pertines ñ daperductus adspiriba tutsisa
spiritalis om̃a iudicans. & a nemine iudiceris. cohibea s te
oport& ab huius modi inquisitione & ñ respondeas do
cuius consilium quis scire cupiens oport& ut prius inei
amicitiam recipatur: quod contingere nis spiritalibus

Expanded text:
et impietatis, quomodo Deus praescius eligat credituros, et damnet et impietatis, quomodo Deus praescius eligat credituros, et damnet incredulos; nec illos ex operibus eligens, nec istos ex operibus damnans; sed illorum fidei praestans ut bene operentur, et istorum impietatem obdurans deserendo, ut male operentur. Qui quoniam intellectus, ut dixi, spiritualibus patet, a carnali autem prudentia longe remotus est, sic refellit inquirentem, ut intelligat se deponere debere prius hominem luti, ut ista per spiritum investigare mereatur. Itaque, inquit, O homo tuex eadem conspersione vas facere, aliud quidem in honorem, aliud in contumeliam? Quamdiu figmentum es, inquit, et ad massam luti pertines, nondum perductus ad spiritualia, ut sis spiritualis omnia judicans, et a nemine judiceris, cohibeas te oportet ab hujusmodi inquisitione, et non respondeas Deo. Cujus consilium quis scire cupiens, oportet ut prius in ejus amicitiam recipiatur: quod contingere nisi spiritualibus
Abbreviated transcription (Latin):
probauer̃ in notitiã habere dm̃ tradidit illos dr̃ in re¬
ꝓbũ sensum ut faciant quaenon conueniunt Qua propter ita
condudit apłs. Ergo cui uult miser&ur &quem uult obdu¬
rat : Cuius enĩ miser&ur facit eũ bene operari &quem obdu¬
rat. relinqu& eũ ut male oper&ur: sed & illa misericordia
prȩcedenti merito fide tribuitur. &ista obduratio prȩce¬
denti: impi&at: ut & bona ꝑ donũ dĩ operemur &mala per
supplicium : cũ tamen homini ñ auferatur liberũ uolunta¬
tis arbitriũ siue ad credendũ dõ ut consequatur nor miseri¬
cordia siue adim pi&atem ut consequatur supplicium. qua
conclusione in lata infert quȩstionem tam quã a contra dicente:
ait enim: dicis itaque mihi: quid adhuc conquiritur nam
uoluntati eius quis resistit : c̃uisane inquisitioni sic respond&
ut intelle gamus spiritalibus uiris &iã ñ secundũ terrenum
hominẽ uiuentibus. patere posse prima merita fidiei

Expanded text:
probaverunt Deum in notitia habere, tradidit illos Deus in reprobaverunt Deum in notitia habere, tradidit illos Deus in reprobum sensum, ut faciant quae non conveniunt . Quapropter ita concludit Apostolus, Ergo cui vult miseretur, et quem vult obdurat. Cujus enim miseretur, facit eum bene operari; et quem obdurat, relinquit eum ut male operetur. Sed et illa misericordia praecedenti merito fidei tribuitur, et ista obduratio praecedenti impietati: ut et bona per donum Dei operemur, et mala per supplicium; cum tamen homini non auferatur liberum voluntatis arbitrium, sive ad credendum Deo ut consequatur nos misericordia, sive ad impietatem ut consequatur supplicium. Qua conclusione illata, infert quaestionem tanquam a contradicente. Ait enim: Dicis itaque mihi, Quid adhuc conqueritur? nam voluntati ejus quis resistit? Cui sane inquisitioni sic respondet, ut intelligamus spiritualibus viris, et jam non secundum terrenum hominem viventibus, patere posse prima merita fidei
Abbreviated transcription (Latin):
NQiam depharaonis supplicio testi monum cũ ait scriptura de
faraone : quia ad hoc te excitaui. ut ostendã inte potentiam
meam & ut adnunci&ur nomen meum in uniuersa terra
Sicut enĩ in exodo legimus. obduratũ ẽ corpharaonis. ut tam
euidentibus signis ñ mouer&ur. Quod ergo tẽ faruo ñ obtem¬
perabat preceptis dĩ. iamde supplicio ueniebat: Non aut̃ quis¬
quam potest dicere. obdurationẽ illã cordis immerito accidis¬
sepharaoni : sed iudiciodĩ r&ribuentis incredulitatis eius debi¬
tã penam: Non ergo hoc illi imputatur qđ tunc ñ obtem pera¬
r& qnđo quide obdurato corde obtẽperare ñ poterat : sed
quia dignũ seprebuit. cui cor obdurar&ur priore infidelitate
Sicut enĩ in his quoselegit dr̃ ñ opera sed fides in cbat meritum
ut ꝑmunus dĩ bene operentur : sic in his quos damnat infide
litas & impi&as inchoat penȩ meritũ. ut ꝑ ipsã poenã &iã

Expanded text:
etiam de Pharaonis supplicio testimonium, cum ait Scriptura de etiam de Pharaonis supplicio testimonium, cum ait Scriptura de Pharaone, Quia ad hoc te excitavi, ut ostendam in te potentiam meam, et ut annuntietur nomen meum in universa terra. Sicut enim legimus in Exodo, obduratum est cor Pharaonis , ut tam evidentibus signis non moveretur. Quod ergo tunc Pharao non obtemperabat praeceptis Dei, jam de supplicio veniebat. Non autem quisquam potest dicere obdurationem illam cordis immerito accidisse Pharaoni, sed judicio Dei retribuentis incredulitati ejus debitam poenam. Non ergo hoc illi imputatur, quod tunc non obtemperaret, quandoquidem obdurato corde obtemperare non poterat; sed quia dignum se praebuit, cui cor obduraretur priore infidelitate. Sicut enim in iis quos elegit Deus, non opera sed fides inchoat meritum, ut per munus Dei bene operentur: sic in his qlitas et impietas inchoat poenae meritum, ut per ipsam poenam etiam
Abbreviated transcription (Latin):
uoce miserebor adhuc eius cũ credi derit: quomodo aut̃ ad
diam prȩstabit. cui misericors fuerit. idest ut faciat eũ miseri¬
cordem quobona possit p̃dilestionẽ operari : Nemo ergosibi
facat bene operari: nrm ẽ enim credere & uelle: illius autẽ
dare credentibus & uolentib facultatem bene operandi per
spm̃ scm̃ perquem caritasdi diffurae incordibus nr̃is. ut nos
pentis sedmiserentis est dĩ: nontulit liberum uoluntatis arbi¬
trium sed nonsufficere dicit uelle nrmm. nisi a diuu& dr̃ mise¬
ricordes nos efficiendo ad bene operandũ perdonũ sp̃s̃ scĩ
adhocreferens qđ superius dix̃ miserebor cui misertus ero
& misericordiã prestabo cuimiseri cors fuero quia neq uelle
possumus nisi uocemur : & cũ postuocationem uoluerimus
non sufficit uoluntas nr̃a & cursus nr̃ nisi ds̃ & iuires currenti¬
ibisit &iam uoluntas nr̃a quȩ solu nihil poss& unde sequitin

Expanded text:
vocem, miserebor adhuc ejus cum crediderit. Quomodo autem adhvocem, miserebor adhuc ejus cum crediderit. Quomodo autem adhdiam praestabit cui misericors fuerit, id est, ut faciat eum misericordem, quo bona possit per dilectionem operari. Nemo ergo sibi faciat bene operari. Nostrum enim est credere et velle, illius autem dare credentibus et volentibus facultatem bene operandi per Spiritum sanctum, per quem charitas Dei diffunditur in cordibus nostris, ut nos rentis, sed miserentis est Dei, non tollit liberum voluntatis arbitrium; sed non sufficere dicit velle nostrum, nisi adjuvet Deus, misericordes nos efficiendo ad bene operandum per donum Spiritus sancti, ad hoc referens, quod superius dixit, Miserebor cui misertus ero, et misericordiam praestabo cui misericors fuero. Quia neque velle possumus, nisi vocemur; et cum post vocationem voluerimus, non sufficit voluntas nostra et cursus noster, nisi Deus et vires currentiibi sit etiam voluntas nostra, quae sola nihil posset. Unde sequitur
Abbreviated transcription (Latin):
& deo peribus ante gratiam gloriabantur. & dicebant sẽi psã
eu angelii gratiã persua bona opera prȩcedentia meruisse.
cũ bona opera in nullo esse possint. nisiqui acceperit gratiã:
e st autẽ gratia. ut uocatio peccatori prȩrog&ur. cũ eiꝰ merita
nulla nisi addamnationem prȩcesserint: quod siuocatus.
uocantẽ secutus fuerit. qđ ẽ iam in libero arbitrio: merebit᷑
& spm scm̃ perquem bona possit operari in quo permanens.
quod nihilominus est in libero arbitrio. merebitur &iã uitã
miserebor cui misertus ero & miseri cordiã prȩstabo cuimi¬
sericors fuero: hinc ostenditur ñ eẽ iniquitatẽ apud dm̃
qued pos sunt dicere quidã. cũ audiunt ante quã nasce¬
rentur. Iacob dilexi esauaut odio habui miserebor em̃i in¬
quit cuimisertus ero Primo enĩ misertus est nr̃i dĩ cũ pecca¬
torer essem: ut uocar& nos cuiergomisertus ero inquit uteũ

Expanded text:
et de operibus ante gratiam gloriabantur, et dicebant se ipsam et de operibus ante gratiam gloriabantur, et dicebant se ipsam Evangelii gratiam per sua bona opera praecedentia meruisse; cum bona opera in nullo esse possint, nisi qui acceperit gratiam. Est autem gratia ut vocatio peccatori praerogetur, cum ejus merita nulla, nisi ad damnationem praecesserint. Quod si vocatus vocantem secutus fuerit, quod est jam in libero arbitrio, merebitur et Spiritum sanctum, per quem bona possit operari; in quo permanens quod nihilominus est in libero arbitrio merebitur etiam vitam Miserebor cui misertus ero, et misericordiam praestabo cui misericors fuero, hinc ostenditur non esse iniquitatem apud Deum; quod possunt dicere quidam, cum audiunt, Antequam nascerentur, Jacob dilexi, Esau autem odio habui. Miserebor enim, inquit, cui misertus ero. Primo enim misertus est nostri Deus, cum peccatores essemus ut vocaret nos. Cui ergo misertus ero, inquit, ut eum
Abbreviated transcription (Latin):
dicat apłs non exoperibus factã electionem : propter ea ergo
intellegendũ est. operabona ꝑdilectionẽ fieri. dilectionẽ aut̃
gloriari deb& exoperib. tãquã suis. quaeperdonũ dĩ hab&:
cũ ipsa dilectio in etrbonũ operatur: quidergo degit ds̃. si enĩ
cuiuult donat spm̃ scm̃ ꝑquem dilectio bonum operatur
quomodo clegit cuidon&. Sienĩ nullo merito non est electio:
aequales enĩ omnes sunt antenentum. nec potost in rebus
omnino aequalibus electio nominari: sed quõ sp̃s sẽs non datꝰ
quã in prescientia quaeipie daturus ẽ sed fidem elegit in prȩ¬
scientia. ut quem sibi crediturum esse prȩsciuit. ipsum elege
nia in omnibus : nusquã aut̃ dictum est. ds credit omnia
in omnibus: Quod ergo credimus nrmẽ. quod autem bonũ
exemplum quibusdã iuda eis obiectũ ẽ. qui xp̃o crediderunt.

Expanded text:
dicit Apostolus non ex operibus factam electionem? Propterea ergo dicit Apostolus non ex operibus factam electionem? Propterea ergo intelligendum est, opera bona per dilectionem fieri, dilectionem autem gloriari debet ex operibus tanquam suis, quae per donum Dei habet, cum ipsa dilectio in eo bonum operetur. Quid ergo elegit Deus? Si enim cui vult donat Spiritum sanctum, per quem dilectio bonum operatur, quomodo elegit cui donet? Si enim nullo merito, non est electio; aequales enim omnes sunt ante meritum, nec potest in rebus omnino aequalibus electio nominari. Sed quoniam Spiritus sanctusquam in praescientia, quae ipse daturus est; sed fidem elegit in praescientia: ut quem sibi crediturum esse praescivit, ipsum elegeri operatur omnia in omnibus . Nusquam autem dictum est, Deus credit omnia in omnibus. Quod ergo credimus, nostrum est: quod autem bonum . Hoc autem exemplum quibusdam Judaeis objectum est, qui Christo crediderunt,
Abbreviated transcription (Latin):
adño: Nã cũ eos interrogass&. cuius filium dicerent xp̃m esses¬
responder̃. dauid hocaũt secundũ carnem est: dediuinitate u
eius qđ ds̃ est nihil responderunt : ideo dñs ait eis: quomodo ergo
dauid inspũ uocat eum dnm: ut intellgerent hoc se confessos ẽẽ
us dauid: illud enĩ est secundũ susceptionem carnis. hoc secundũ
neq agentium aliquidboni aut mali. ut secundũ eloctionẽ pro
positũ dĩ maner& ñ exoperibus sed ex uocante dictũ est ei quia
liberum uoluntatis arbitrium. quo promeremur dm̃bono
pi& atis uelmalo impi&atis offendimus: dicunt enim quod
ante opera aliqua seubona seumala duorum non dũ nascen¬
tium. dr̃ unũ dilexerit: alterum odio hab̾ebit: sed respon¬
demus prȩscientiadi factũ eẽ. qua nouit &iam de nondum
natis qualis quis que futurus sit sednequisdicat. opera ergo
elegit ds̃ in eo quemdilexit. quam quam nondum erant
quod ea futura prȩsciebat: quod si opera elegit. quomodo

Expanded text:
Nam cum eos interrogasset, cujus filium dicerent esse Chrisresponderunt, David. Hoc autem secundum carnem est. De divinitate vero ejus quod Deus est, nihil responderunt. Ideo Dominus ait eis, Quomodo ergo David in spiritu vocat eum Dominum ? Ut intelligerent hoc se confessos esse nus ipsius David. Illud enim est secundum susceptionem carnis, hoc secundum neque agentium aliquid boni apositum dei maneret, non ex operibus, sed ex uocante dictum est e i quia liberum voluntatis arbitrium, quo promeremur Deum bono pietatis, vel malo impietatis offendimus. Dicunt enim quod ante opera aliqua, seu bona seu mala, duorum nondum nascentium Deus unum dilexerit, alterum odio habuerit. Sed respondemus, praescientia Dei factum esse, qua novit etiam de nondum natis, qualis quisque futurus sit. Sed ne quis dicat: Opera ergo elegit Deus in eo quem dilexit, quanquam nondum erant, quod ea futura praesciebat; quod si opera elegit, quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
sapientiae: sed istimiseri sunt. qui ca lumniantur pro¬
ph&ȩ dicent quoddm̃ uiderit obicientes a postolicam
sententiam ubi in uisibilem dixit sienim alter obiciat
huic apłico uerbo euangelicum uerbum. quo dñs ait
beati mundi cordes. quõ ipsi dm̃ uidebunt : quo modo
res pondebunt. posse in uisibilem uideri: uerbo enim
premunt imperitos: & quatenus inuisibilis d̃ dictus
sit. & si cognoscunt. cognoscitiment : tanta est pernici¬
es animorum : quicum uincere hominẽ uoluntaberro¬

Expanded text:
sapientiae. sed isti miseri sunt. qui calumniantur prosapientiae. sed isti miseri sunt. qui calumniantur prophetae dicenti. quod deum uiderit. obicientes apostolicam sententiam, ubi inuisibilem dixit. si enim alter obiciat huic apostolico uerbo euangelicum uerbum, quoniam dominus ait: beati mundicordes, quoniam ipsi deum uidebunt, quomodo respondebunt posse inuisibilem uideri? uerbo enim premunt inperitos et quatenus inuisibilis deus dictus sit, etsi cognoscunt, cognosci timent. tanta est pernicies animorum, qui cum uincere hominem uolunt, ab erro
Abbreviated transcription (Latin):
corporum capiuntur imagines: & quid significar&
mente conspexit: Nonest autem proph&a dĩ ueri &
summi : qui obluta diuinitus uisa uel solo corpore.
uł &iam illa parte sp̃s uid&. quucor porum capiunt᷑
imagines & mente non uid&y sed plerumque inscrip¬
turis sic posita inueniuntur: quem ad modũ uisa s̃
non &iam quem ad modũ intellecta sunt : ut mentis uisio
in quatotus fructus est. exercendis lectorib: seruaret :
sedex multis quae apertesunt seripta mani festatur
nobis quomodo illa intellexerint. quae sic in librispo¬
suerunt quomodo figuratae illis demonstrata sunti
Adduo enĩ genera illa uisiones pertinent figuratae
dȩmones ad mentis aũt. idest ad intelle gentae uisi¬
onẽ simplex & propricpertin& reuelatio rerum intel¬
lectarum atque certarum: Omnia tamen haec ge¬
nera mirificis & in effabilibus distributionibus. ex hib&
ac que moderatur sc̃s sp̃s summe in cõmutabilisq

Expanded text:
corporum capiuntur imagines. et quid significaret corporum capiuntur imagines. et quid significaret mente conspexit. non est autem propheta dei ueri et summi, qui oblata diuinitus uisa uel solo corpore uel etiam illa parte spiritus uidet, qua corporum capiuntur imagines, et mente non uidet. sed plerumque in scripturis sic posita inueniuntur, quemadmodum uisa sunt. non etiam quemadmodum intellecta sunt. ut mentis uisio, in qua totus fructus est. exercendis lectoribus seruaretur. sed ex multis, quae aperte sunt scripta, manifestatur nobis. quomodo illa intellexerint. quae sic in libris posuerunt. quomodo figurate illis demonstrata sunt. ad duo enim genera illa uisionis pertinent figuratae demonstrationes; ad mentis autem. id est ad intellegentiae uisionem simplex et propria pertinet reuelatio rerum intellectarum atque certarum. omnia tamen haec genera mirificis et ineffabilibus distributionibus exhibet atque moderatur sanctus spiritus summae incommutabilisque
Abbreviated transcription (Latin):
consipiunturs hacuisione uideatur dr̃. perpi&atẽ
fidaer &per agnitionẽ morũ optimorũ corda mun¬
dantur: Quidenim profuit balta sari regiquod ma¬
num scribentem ante oculos suos in pari&e con spexit
cuiuisioni quia ũ potuit. adiungere mentis aspectum.
quȩrebat adhuo uidere quoduiderat: t̃ali autem
acie. luminis: qua ista intelleguntur. danihel prȩ¬
ditus: mente uudit quodilleuiderat corpore ::
Rur sus illic parter animi quae imagines corporũ
capit: uidit somniũ nabuco donofor rex: & quõ non
habebat idoneum oculũ mentis. ad melius uidendũ
quod uiderat. idest ad intel legendum quod uiderat:
ideo ad interpraetandum uisum suum as pectum quaesiuit
alienum : eiusdems cilic& danihelis: cuta men aperienti
ut certã accomodar& fidem &iamipsum somnium
sibiut dicer&ur exegit: Danihel aut̃ reuelantes cõdi
spu. & quid ille uidiss& in somnis ea parteuidit. qua

Expanded text:
conspiciuntur. hac uisione ut uideatur deus per pietatem conspiciuntur. hac uisione ut uideatur deus per pietatem fidei et per actionem dei morum optimorum corda mundantur. quid enim profuit Balthasari regi. quod manum scribentem ante oculos suos in -pariete conspexit? cui uisioni quia non potuit adiungere mentis aspectum, quaerebat adhuc uidere, quod uiderat. tali autem acie luminis, qua ista intelleguntur, Danihel praeditus mente uidit, quod ille uiderat corpore. rursus illa parte animi, quae imagines corporum capit, uidit somnium Nabuchodonosor rex: et quoniam non habebat idoneum oculum mentis ad melius uidendum, quod uiderat, id est ad intellegendum quod uiderat, ideo ad interpretandum uisum suum aspectum quaesiuit alienum, eiusdem scilicet Danihelis: cui tamen aperienti, ut certam adcommodaret fidem, etiam ipsum somnium sibi ut diceretur exegit. Danihel autem reuelante sancto spiritu. et quid ille uidisset in somnis ea parte uidit, qua
Abbreviated transcription (Latin):
carnalem : sed tam̃ hissimilia. sicut uidit p&rus discũ
illũ sumitti ecaelo. cumuariis anima libus: ex hocge¬
nere est &iam istud esaies imperitissime impi re¬
prehendunt: non enĩ dm̃ forma corporea circumtermi¬
nat: sed quem ad modũ figuratae ñ propriae multa di¬
cuntur : ita &iã figurate multa monstrantur: Tertiũ
autem genus uisionis ẽ secundũmentis intuitum. quo in¬
tellecta conspiuntur: ueritas atq sapientia: sinequoge¬
nere. illa duo quaeprius exposui uł in fructuosa sunt.
uł &iã inerrorẽ mittunti cumenim exquae siue corporis
sensibus. si ueilli par tianimae quae corporalium rerum
imagines capiti diuinitus demonstrantur. non solũ sen¬
tiuntur his modis sed &iammente intelleguntur : Tunc
ẽ perfecta reuelatio ex hoctertio genere est uisio illa
quam com memoraui dicente apostolo ̃ In uisibilia enim
di a constitutione mundi per ea quae facta sunt intellecta

Expanded text:
carnalem, sed tamen his similia: sicut uidit Petrus discum carnalem, sed tamen his similia: sicut uidit Petrus discum illum submitti e caelo cum uariis animalibus. ex hoc genere est etiam istud Esaiae, quod inperitissime inpii reprehendunt. non enim deum forma corporea circumterminat, sed quemadmodum figurate. non proprie multa dicuntur, ita etiam figurate multa monstrantur. tertium autem genus uisionis est secundum mentis intuitum. quo intellecta conspicitur ueritas atque sapientia: sine quo genere illa duo, quae prius exposui, uel infructuosa sunt uel etiam in errorem mittunt. cum enim ea, quae siue corporeis sensibus siue illi parti animae. quae corporalium rerum imagines capit, diuinitus demonstrantur, non solum sentiuntur his modis sed etiam mente intelleguntur, tunc est perfecta reuelatio. ex hoc tertio genere est illa uisio, quam commemoraui dicente apostolo: inuisibilia enim dei a constitutione mundi per ea, quae facta sunt, intellecta
Abbreviated transcription (Latin):
lumniantur si dm̃ inuisibilem proph&a conspexit si
autem dicunt non posse: ipsiapost olo potius calumni¬
entur giaudent quiait: In uisibilia eninrdi a constitu¬
tione mundi per ea quae facta sunt intellecta conspiciuntꝰ
pse enim dixit esse inuisibilia: & ipse rursus dixiti conspi¬
ciuntur: Nonne hio coguntur fateri oculis corporeis
iesse in uisibilia mentuero esse uisibilia: sic igitur & pro¬
ph& adm̃. quicorporallter inuisibilis ẽ non corporalit̃
sed spiritaliter uiditi nãm ulta genera uisionis inscrip¬
turis scĩs inueniuntur: Unũ. secundũ oculos corporis.
sicut uidit abraham tres uiros subilicenam brae. & moses
ignẽ in rubo & discipuli trans figuratũ dnm̃ inmonte int̃
mõsen & heliam : & c&era huius modi alterum. secundum
quo i maginamur ea quae ꝑ corpus sentimus: nam &
parsi ipra nr̃a cum diuinitus assumitur. multa reue¬
lantur. non ꝑ oculos corporis. aut aures. alium ue sensi

Expanded text:
lumniantur, si deum inuisibilem propheta conspexit? si lumniantur, si deum inuisibilem propheta conspexit? si autem dicunt non posse. ipsi apostolo potius calumnientur, si audent, qui ait: inuisibilia enim dei a constitutione mundi per ea, quae facta sunt, intellecta conspiciuntur. ipse enim dixit esse inuisibilia et ipse rursus dixit: conspiciuntur. nonne hic coguntur fateri oculis corporeis esse inuisibilia, menti uero esse uisibilia ? sic igitur et propheta deum. qui corporaliter inuisibilis est, non corporaliter, sed spiritaliter uidit. Nam multa genera uisionis in scripturis sanctis inueniuntur: unum secundum oculos corporis; sicut uidit Abraham tres uiros sub ilice Mambre et Moyses ignem in rubo et discipuli transfiguratum dominum in monte inter Moysen et Heliam et cetera huiusmodi. alterum secundum spiritum, quo imaginamur ea, quae per corpus sentimus; nam et ipsa pars nostra cum diuinitus adsumitur, multa ei reuelantur non per oculos corporis aut aures aliumue sensum
Abbreviated transcription (Latin):
quidei uisũ fuerit. uel in illa uisione eraie binasalas
pr&er mittere quib uolabant seraphim. dicentes
ndicere: Namita dyx̃ apostolus. Regiaut saeculorum
inii sibili incor ruptibili. solidõ honor & gloria in sdã
scłorum:. An fortetimuit. ne trinitatis cõmemona¬
tis comendar& proph&am lectori. & aliquid magnũ
dñ sabaoth: Inapostolo autẽ forte uidit. quodedixiss&
incorruptibilidõ. responder&ur illi quod nunc istis
dicimus. quidergo in corruptibilidõ facturaerat geni
tenebrarum. si cũ ea pugnare noluis s&: aut si forte
mendo sos codices legerat: aut istemendosus ẽ ubinos
ipsũ adimantum legimas. ñ est diutius deredubia disse¬
rendum: sediã quȩ rendũ esti. quomodo & ꝓph&a dixerit
uidisse gedm̃ insede altissima & apostolus paulus uerum
dixerit inuisibilem dm̃i interrogo itaque istos utrũ
inuisibilia possint conspierꝰsi dicunt posse quidergo ca¬

Expanded text:
quid ei uisum fuerit uel in illa uisione Esaiae binas alas quid ei uisum fuerit uel in illa uisione Esaiae binas alas praetermittere, quibus uolabant Seraphim dicentes: dicere. nam ita dixit apostolus: regi autem saeculorum inuisibili, incorruptibili, soli deo honor et gloria in saecula saeculorum. an forte timuit, ne trinitatis commemoratio commendaret prophetam lectori et aliquid magnum nctus dominus deus sabaoth. in apostolo autem forte uidit, quod si dixisset: incorruptibili deo. responderetur illi, quod nunc istis dicimus: quid ergo incorruptibili deo factura erat gens tenebrarum, si cum ea pugnare noluisset  aut, si forte mendosos codices legerat. aut iste mendosus est. ubi nos ipsum Adimantum legimus, non est diutius de re dubia disserendum, sed iam quaerendum est, quomodo et propheta dixerit uidisse se deum in sede altissima. et apostolus Paulus uerum dixerit inuisibilem deum. interrogo itaque istos, utrum inuisibilia possunt conspici. dicunt posse. quid ergo ca
Abbreviated transcription (Latin):
dicit ds̃ : Nolomortem peccatoris quantlim ut re¬
uertatur & uiuat: malum esse aut̃ nouum testa¬
m̃tum ubidicit xp̃s. Ite in ignem aeternũ qui prȩpara¬
tus est diabolo & angeliseius : Nonne infoueam cadens
omnes quise sequerentur indoctos &scripturarum ig¬
naros inperitiae caecitatem. geminante malitia
secum pariter praecipitar&: quiaũt oculo pio legit
& in nouo testamento inuenit quod isti accusant
inu& ere & inu&ere qđ laudant in nouo: XUIII¬
Ne eo quod scriptũ est inesaia & factum est eoanno
quo mortuus est orias rex uididñm sedentem in
sede altissima & plena erat domus gloriae ipsius
& incircuitu: sera phimꝰ sabant. senas alas habentes &
binis quidem operiebant faciem apsius. bi his uero
pedes In uicloco illud opponit. adimantus. quod
ait apostolus : Regiaut̃ sȩculorum in uisibili honor
& laus insȩcula. In qua quaestione quaeren dumẽ

Expanded text:
dominus dicit: nolo mortem peccatoris. quantum ut redominus dicit: nolo mortem peccatoris. quantum ut reuertatur et uiuat. malum esse autem nouum testamentum, ubi dicit Christus: ite in ignem aeternum. qui praeparatus est diabolo et angelis eius: nonne in foueam cadens omnes, qui se sequerentur, indoctos et scripturarum ignaros in inperitiae caecitatem geminata malitia secum pariter praecipitaret? qui autem oculo pio legit, et in nouo testamento inuenit, quod isti accusant in uetere. et in uetere, quod laudant in nouo. De eo, quod scriptum est in Esaia: et factum est in eo anno, quo mortuus est Ozias rex: uidi dominum sedentem in sede altissima; et plena erat domus gloriae ipsius et in circuitu Seraphim stabant senas alas habentes, et binis quidem operiebant faciem ipsius, binis uero pedes. huic loco illud obponit Adimantus, quod ait apostolus: regi autem saeculorum inuisibili honor et laus in saecula. in qua quaestione quaerendum est,
Abbreviated transcription (Latin):
seueritatẽ: Inte aut bonitatem siper manseris in bon¬
tate salioquin &tu excideris: & illi sinon permanserit
in in credulitate in serentur: potens ẽ enim dĩ iterũ
insere reillos: In hoc sermone apłico. satis appar&
bonitas dĩ secundum quã dixit esaias: ego sum ds̃
qui facio pacem: & seueritas. secundum quã dixit con¬
stituo mala simul&iam ostendit in nr̃a potestate ee
ut uel in seri bonitate ipsius. uł ex cindi seueritate
mereamur: Nonest ergo esaiȩ contrarium eu¬
angelium. sicut putat uel potius putari cupit adiman¬
tus. ubidñs ait: beati pacifici quia filiidĩ uocabuntur
uł exipsa enim parte debuit agnoscere. & iamesaiã
scire filios dĩ esse pacificos. quia ꝑ eum dixit ds̃ egosum
qui facio pacemis ed cũ alia parte admale intellegendũ
oculũ fixit in altera seipsecȩ cauit: Quodsi uell& a lius
similit̃ cȩcus dicerebonum esse u&us testam̃ tum ubi

Expanded text:
seueritatem, in te autem bonitatem, si permanseris in bonseueritatem, in te autem bonitatem, si permanseris in bonitate; alioquin et tu excideris, et illi si non permanserint in incredulitate, inserentur. potens est enim deus iterum inserere illos. in hoc sermone apostolico satis adparet bonitas dei, secundum quam dixit Esaias: ego sum deus, qui facio pacem, et seueritas, secundum quam dixit: constituo mala. simul etiam ostendit in nostra potestate esse, ut uel inseri bonitate ipsius uel excidi seueritate mereamur. non est ergo Esaiae contrarium euangelium, sicut putat uel potius putari cupit Adimantus, ubi dominus ait: beati pacifici, quia filii dei uocabuntur. uel ex ipsa enim parte debuit agnoscere etiam Esaiam scire filios dei esse pacificos. quia per eum dixit deus: ego sum. qui facio pacem. sed cum in alia parte ad male intellegendum oculum figit, in altera se ipse caecauit. quodsi uellet alius similiter caecus dicere bonum esse uetus testamentum, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
angelii capitulo. sinon studio mali uolentiae fuge¬
r& adimantus. poss& aduertere. quo modo dicatur
ds̃ malũ facere: Ibi enĩ ait dñs. quod &iã istae cõme¬
morauit: Omnis arbor quae ñ facit fructus bonos ex¬
cid&ur. & in ignẽmit cetur: Haec sunt mala quaeds̃
facit. Idẽs peccatorib poenas quod inignẽ mitt&. arbo¬
res quae in malitia perseuerantes. fieri bonȩ noluerint.
cum hocipsis arborib malum sit: ds̃aũt ut saepe dixi. non
dat fructus malos: quia iustitiae fructus ẽ uindicta pec
e eo quod inȩsaia proph&a scriptumest.XXUII cati:
gosum ds quifacio pacem & constituomala. &iam
hoc eadem regula soluitur: nonenim reprehendit
adimantus. qđ dixit ds̃ faccipacem. sed quoddixit con¬
stituo mala: cũ paulus apłs haec duo similiter uno
in loco. &iã latius tractauerit dicens: uidesergo boni¬
tatem & seueritatẽ dĩ: in eos quidem quiceciderunt

Expanded text:
angelii capitulo, si non studio maliuolentiae fureangelii capitulo, si non studio maliuolentiae fureret Adimantus, potuit aduertere, quomodo dicatur deus malum facere. ibi enim ait dominus, quod etiam iste commemorauit: omnis arbor, quae non facit fructus bonos, excidetur et in ignem mittetur. haec sunt mala, quae deus facit, id est peccatoribus poenas, quod in ignem mittet arbores, quae in malitia perseuerantes fieri bonae noluerint, cum hoc ipsis arboribus malum sit. deus autem, ut saepe dixi, non dat fructus malos, quia iustitiae fructus est uindicta peccati. De eo, quod in Esaia propheta scriptum est: ego sum deus, qui facio pacem et constituo mala. etiam hoc eadem regula soluitur. non enim reprehendit Adimantus, quod dixit deus : facio pacem. sed quod dixit: constituo mala. cum Paulus apostolus haec duo similiter uno in loco etiam latius tractauerit dicens: uides ergo bonitatem et seueritatem dei: in eos quidem, qui ceciderunt,
Abbreviated transcription (Latin):
potest quod in nr̃a potestate esse positũ alio locodo¬
c& ubi ait Aut facite arborem bonam. & fructum
eius bonũ : Aut facite arborẽmalĩc. & fructũ eiꝰ malũ
llis enĩ hocdicit: quiputabunt sebona loqui posse cum
essent mali: hoc est bonos fructus facere. cum essent
Arbores male sic enĩ & sub iungt: Hypo chrytae
quomodo potestis. bona. loqui cum sitis mali: Mala
ergo arbor. fructus bonos facere non potest: sed ex ma¬
la fieribona potest. ut bonos fructus ferat. fuistis
enĩ aliquando tenebrae inquid nunc autẽ lux in dño
Tamquã sidicer& fuistis aliquando arbores malȩ. &ide
non poteratis tunc. nisi malos fructus facere : Nunc aũ
lux indño Idest &iam factiarbores bonȩ. date fructus
bonos quod sequitur dicens: sicut filii lucis ambulate
fructus enim luminis est. in omni iustitia &ueritate.
probantes quid sit beneplacitũ dño: Nam in ipso eu¬

Expanded text:
potest. quod in nostra potestate esse positum alio loco dopotest. quod in nostra potestate esse positum alio loco docet, ubi ait: aut facite arborem bonam et fructum eius bonum: aut facite arborem malam et fructum eius malum. illis enim hoc dicit. qui putabant se bona loqui posse. cum essent mali, hoc est bonos fructus facere, cum essent arbores malae. sic enim et subiungit: hypocritae, quomodo potestis bona loqui, cum sitis mali? mala ergo arbor fructus bonos facere non potest: sed ex mala fieri bona potest, ut bonos fructus ferat. fuistis enim aliquando tenebrae, inquit, nunc autem lux in domino. tamquam si diceret: fuistis aliquando arbores malae et ideo tunc non poteratis nisi malos fructus facere; nunc autum lux in domino, id est iam facti arbores bonae date fructus bonos; quod sequitur dicens: sicut filii lucis ambulate — fructus enim luminis est in omni iustitia et ueritate — probantes quid sit beneplacitum domino. nam in ipso eu
Abbreviated transcription (Latin):
dicer& diuina enim prouidentia cuncta moderante
& guber nante : Ita homo male facit quod uult ut ma¬
lepatiatur quod non uult: Sic aũt istiaccurant
proph&am istadicentem quasi in euangelio non le¬
igerint: Nonne duo passeres asseueneunt. & unus ex
quos uindicat , staq ipse quantũ ad se pertin& bonum
facit: quia om ne iustum bonum est &iustasẽ illa uin¬
dicta: &ideo non est contrarium quod adimantus
obicit dixisse dnim apbor bona fructus bonos facit.
malu aut̃ arbor mabos fructus facit: Quã uis enĩ malũ sit
gehẽna dũnato iustitiae tam̃ dibonuest. & ipse fructusẽ
ex arborebona: Ille aũt malis peccatorũ suorum thes¬
saurigat sibi iram indie irae. & reuelationis iusti iudi¬
ciidĩ quiredd& unicuiq secundũ opera suu: Quanquã
duȩ istȩ arbores. manifestissime insimilitud ineduorũ
hominum positae sint. Idest iusti & in iusti: quia nisi
quis que uoluntatẽ mutauerit. bonũ operari non

Expanded text:
diceret. diuina enim prouidentia cuncta moderante diceret. diuina enim prouidentia cuncta moderante et gubernante ita homo male facit. quod uult. ut male patiatur, quod non uult. sic autem isti accusant prophetam ista dicentem, quasi in euangelio non legerint: nonne duo passeres asse ueneunt et unus ex quos uindicat. itaque ipse, quantum ad se pertinet, bonum facit. quia omne iustum bonum est, et iusta est illa uindicta. et ideo non est contrarium, quod Adimantus obicit dixisse dominum: arbor bona fructus bonos facit; mala autem arbor malos fructus facit. quamuis enim malum sit gehenna damnato. iustitia tamen dei bona est et ipse fructus est ex arbore bona. ille autem malis peccatorum suorum thesaurizauit sibi iram in die irae et reuelationis iusti iudicii dei, qui reddet unicuique secundum opera sua. quamquam duae istae arbores manifestissime in similitudine duorum hominum positae sint, id est iusti et iniusti, quia nisi quisque uoluntatem mutauerit, bonum operari non
Abbreviated transcription (Latin):
tificatum semenmepariant intellegant de his esse
dictum. dequi b dicit apłs sicut enĩ iamner & iam¬
bres restiterunt mosi. sic &isti resistunt ueritati:
Homines mente corruptireprobi circafidem sed til¬
tranonpirͦ ficient: dementia enĩ eorũ manifesta
erit omnib sicut & illorũ fuit: Cumergo ultra non ꝓ¬
ficient. tunchabebunt uentrem uacuum & ubera
arida & mortificutum semen in qua sententia seisti
tam quã in speculo dignentur in spicere. W. XXUI
e eo quod scriptum est in amos proph&a: Si fieri potest
ut ambuluntes duo inuia minime se agnoscant & leo
sine praedar ad catulum suũ reuertatur si decid& auis
sine aucupe interrã. sitendunt muscipulũ sine causa
ut nihil capiant. sidabit soinũ tuba in ciuitate ut plebr
nonterreatur : Ita&iam malum aliqđ inciuitate per
sed poena intelle genda est: dupliciter enĩ appellictur
poena: depoenis ergo loquebatdir proph&a tum hoc

Expanded text:
tificatum semen, ne pariant, intelligant de his esse tificatum semen, ne pariant, intelligant de his esse dictum de quibus dicit Apostolus, Sicut enim Iamnes et Iambres restiterunt Moysi, sic et isti resistunt veritati, homines mente corrupti, reprobi circa fidem: sed ultra non proficient; dementia enim eorum manifesta erit omnibus, sicut et illorum fuit . Cum ergo ultra non proficient, tunc habebunt ventrem vacuum, et ubera arida, et mortificatum semen. In qua sententia se isti tanquam in speculo dignentur inspicere. CAPUT XXVI. De eo quod scriptum est in Amos propheta: Si fieri potest ut ambulantes duo in via minime se agnoscant, et leo sine praeda ad catulum suum revertatur; si decidet avis sine aucupe in terram, si tendunt muscipulam sine causa, ut nihil capiant; si dabit sonum tuba in civitate, ut plebs non terreatur: ita etiam malum aliquod in civitate nsed poena intellpoena. de poenis ergo loquebatur propheta, cum hoc
Abbreviated transcription (Latin):
&ubera arida mortifica semen uentris ipsorũ nepari¬
ant: & haec proph&ica locutio est utiq figurata: Nã & uen¬
trem noncar neum intellegunt in euangelio cũlegunt.
flumina aquȩ uiuȩ fluent deuentre eius & ubera
quȩdam habebat apłs cũ dicer& lac uob̵ potũ dedinon
escã: &iterũ factus sũ paruulus in medio urm tãquam
simitrix fouens filios suos: & galatas adcarnalia decli¬
nantes: iterum parturit idonec xp̃r in eis form&uer b
&ideo huic proph&icae sententiae. non repugnat quod
adimantus posuit ex euangelio quod in resur rectione
amortuis neque nubent. Neque uxorer ducent neq
morient̾es sed sunt ut angeli dĩ: Nã hoc est utique
quod accipiunt &iã spadones de quib: eraias loquitur
locum nomina tũmeliortmmulto filiorũ & filiarum
nomen ae ternoi um daboeis inquid: non ergo isti
arbitrentur in solo eu angelio tale premiũ promit¬
ti scĩs : uentrem que uacuum : & ubera arida & mordi¬

Expanded text:
et ubera arida; mortifica semen uentris ipsorum, ne pariet ubera arida; mortifica semen uentris ipsorum, ne pariant. et haec prophetica locutio est utique figurata. nam et uentrem non carneum intellegunt in euangelio, cum legunt: flumina aquae uiuae fluent de uentre eius. et ubera quaedam habebat apostolus, cum diceret: lac uobis potum dedi, non escam et iterum: factus sum paruulus in medio uestrum, tamquam si nutrix fouens filios suos. et Galatas ad earn alia declnantes iterum parturit, donec Christus in eis formetur. et ideo huic propheticae sententiae non repugnat, quod Adimantus posuit ex euangelio, quod in resurrectione a mortuis neque nubent neque uxores ducent neque morientur, sed sunt ut angeli dei. nam hoc est utique quod accipiunt etiam spadones, de quibus Esaias loquitur: locum nominatum meliorem multo filiorum et filiarum, nomen aeternum arbitrentur in solo Evangelio tale praemium promitti sanctis: ventremque vacuum et ubera arida et mor
Abbreviated transcription (Latin):
&iam cũ ipso dño cali&terrae in trã ambulunter lo¬
culos habebant : uelpaulus a postolus quiomniũ terre¬
norum contemꝰtor. sic tam̃ gub nauit eaquȩ prȩsenti
uitae erant necessria : ut &iam deuiduis prȩciperit:
dicens siquis fidelis hab& uiduus sufficienter tribuat:
illis. ut ñ grau&ur ecdlesia. quo ueris uiduis sufficere
possit: sed tamen illud deformicaita posttũ est. ut quẽ¬
ad modũ illa aestate colligit: unde hie me pascatur
Sicunus quisq xp̃i anus inrerum tranquillitate quã
significato estas colligat uerbũ dĩ. ut in aduersitate
& tribulationib: quachiemis nomine significantur. ha¬
beat unde spiritaliter uiuat, Non enĩ inpanesolo uuit
homo sed in om ii uerbodĩ, Siaũt hoc eos mou&: quod
interra condit formica qđ colligit: iras cantur giam
illi thes auro. quem dñs inagro dicit inuentũ. XXU
eeo quod scriptũ est in osee . daillis uentrem uacuum

Expanded text:
etiam cum ipso domino caeli et terrae in terra ambulantes loetiam cum ipso domino caeli et terrae in terra ambulantes loculos habebant, uel Paulus apostolus, qui omnium terrenorum contemptor sic tamen gubernauit ea, quae praesenti uitae erant necessaria, ut etiam de uiduis praeceperit dicens: si quis fidelis habet uiduas, sufficienter tribuat illis, ut non grauetur ecclesia, quo ueris uiduis sufficere possit. sed tamen illud de formica ita positum est, ut, quemadmodum illa aestate colligit unde hieme pascatur, sic unusquisque christianus in rerum tranquillitate, quam significat aestas, colligat uerbum dei, ut in aduersitate et tribulationibus, quae hiemis nomine significantur, habeat unde spiritaliter uiuat. non enim in pane solo uiuit homo, sed in omni uerbo dei. si autem hoc eos mouet, quod in terra condit formica quod colligit, irascantur etiam illi thesauro, quem dominus in agro dicit inuentum. De eo, quod scriptum est in Osee: da illis uentrem uacuum
Abbreviated transcription (Latin):
disseruimus: xx⁊ iII De eo quod scriptũ est apud su¬
lomonem imitu reformicam. & intuere diligentiũ eius
quia ab ȩstatis tempore usque ad hiemem. colligit sibi
alimonias: Neq hoc intellegunt manichȩi spiritaliter
esseaccipiendũ: & putant prȩceptumesse ut thes aurire¬
mus interra. ut &iã curem: hȩc horrea & sine ullo prȩ¬
cepto multũ homines implere festinant: &ideo illud
adimantus exeuangelio dicit aduersũ eẽ huic sententiȩ
ubi dñs ait. Nolite cogitare de crastino: sedneq hoc in¬
tellegunt adidꝑtinere uttẽ poraliu ñ amem:. neque
timeam: nenob desint necessaria: & ꝓpt̃ ipsa conqui¬
renda uel dõ uł hominib seruiam: : iã si hoc ideo
dictumest . ut non seru&ur panis in crastinũ : magis hoc
implent uagiro manorũ quos passiuos appellant. quian¬
nona cotidiana satiato uentr .e. autdonant statimꝰ
quod restat Aut pronquat : quã uel. dñi discipuli qui

Expanded text:
disseruimus. CAPUT XXIV. De eo quod scriptum est apud Sadisseruimus. CAPUT XXIV. De eo quod scriptum est apud Salomonem: Imitare formicam, et intuere diligentiam ejus, quia ab aestatis tempore usque ad hiemem colligit sibi alimonias . Neque hoc intelligunt Manichaei spiritualiter esse accipiendum, et putant praeceptum esse ut thesaurizemus in terra, aut etiam curemus haec horrea, quae sine ullo praecepto multum homines implere festinant. Et ideo illud Adimantus ex Evangelio dicit adversum esse huic sententiae, ubi Dominus ait: Nolite cogitare de crastino . Sed neque hoc intelligunt ad id pertinere, ut temporalia non amemus, neque timeamus ne nobis desint necessaria, et propter ipsa conquirenda vel Deo vel hominibus serviamus. Nam si hoc ideo dictum est, ut non servetur panis in crastinum, magis hoc implent vagi Romanorum, quos Passivos appellant, qui annona quotidiana satiato ventre, aut donant statim quod restat, aut projiciunt, quam vel Domini discipuli, qui
Abbreviated transcription (Latin):
bonitas sic tempore timoris seueritas dĩ maxime com̃¬
datur & cum adhuc non oporter& ante aduentũ dñinu¬
darepopulo legitimarũ sacramenta figurarũ non in ui
legi seruiebunt : Miroriuitẽ quo distiplangunt hominẽ
iupidatũ dĩ praecepto quia contriciussum legis ligna collegit:
& non plungunt arborẽ a refutũ uerbo xp̃i quue contramulũ
praeceptũ fecerat : cũ talem unimã urboris ẽẽ credan qua
dem hominis : XXIII De coquod scriptũ est mulier
nitucasicut uineic frondescens & filitui ut nouella oliuarum
hicirturtumensȩ tuae : & uidebis filios filiors̃i tuotũ & scies
quichoc modo benedicitur homo quitima dm̃ hoc peritt
proph&um figurate dictũ &id significationem lec desiue
esse quod mneuangelio d̃s despudonibus ait. quiscipsos cas¬
trunt propt̃ regnumcȩlorũ: sed nosium & deuiro & de
uxore & despadonibus quantum satis fuit intertio capitulo

Expanded text:
bonitas, sic tempore timoris seueritas dei maxime commbonitas, sic tempore timoris seueritas dei maxime commendatur. et cum adhuc non oporteret ante aduentum domini nudare populo legitimarum sacramenta figurarum, non inuit carnem legi seruiebant. miror autem, quod isti plangunt hominem lapidatum dei praecepto, quia contra iussum legis ligna collegit, et non plangunt arborem arefactam uerbo Christi, quae contra nullum praeceptum fecerat, cum talemlem hominis. De eo, quod scriptum est: mulier tua sit ut uinea frondescens et filii tui ut nouellae oliuarum in circuitu mensae tuae et uidebis filios filiorum tuorum; et scies, quia hoc modo benedicitur homo, qui timet dominum. hoc per prophetam figurate dictum ad significationem ecclesiae esse quod in Evangelio Dominus de spadonibus ait, qui se ipsos castrant propter regnum coelorum . Sed nos jam et de viro, et de uxore, et de spadonibus, quantum satis fuit, in tertio capitulo
Abbreviated transcription (Latin):
uit serpentẽ in heremo. Ita exaltari oport& filiũ hominis:
Suscĩpiendo autẽ ignominiosissimum apud homines mor
uit nob̵ dilectionem suam ut merito a plr dicer& accen¬
dens nos in eius caritatẽ xp̃s nos redemit demaledicto
legis factus pronobis maledictum: scriptum est enĩ male¬
dictus omnis qui pependit in ligno: ut ñ solum nullũ
mortẽ. sed &iam nullũ mortis genus. xp̃iana libertas
sicut iuda ica seruitus formidar&XEI
ehomine quem lapidaridr̃ iusnt. quisabbato inuen¬
tus est ligna colligere: dñs in euangelio ubi hominis
manum aridam sanauit diesabbati. diuinũ opus fecit.
non humanũ : Nec abotio recessit quiius sit & factum est
&ideo nonẽ simile hoc factum ligna colligenti. quod facere
cum inuentus ess& homo dierabbati iussu di lapidatus est:
Deseruili aut̃ obseruatione sabbati & deuindicta temporalis
mortis iãmulta dicta sunt: Sicut enĩtem porecaritatis

Expanded text:
uit serpentem in heremo, ita exaltari oportet filium hominis. uit serpentem in heremo, ita exaltari oportet filium hominis. suscipiendo autem ignominiosissimum apud homines mortuit nobis dilectionem suam, ut merito apostolus diceret accendens nos ad eius caritatem: Christus nos redemit de maledicto legis, factus pro nobis male dictum. scriptum est enim: maledictus omnis, qui pendet in ligno, ut non solum nullam mortem, sed etiam nullum mortis genus christiana libertas sicut Iudaica seruitus formidaret. De homine, quem lapidari deus iussit, quia sabbato inuentus est ligna colligere. dominus in euangelio, ubi hominis manum aridam sanauit die sabbati, diuinum opus fecit, non humanum; nec ab otio recessit qui iussit et factum est. et ideo non est simile hoc factum ligna colligenti, quod facere cum inuentus esset homo die sabbati, iussu dei lapidatus est. de seruili autem obseruatione sabbati et de uindicta temporalis mortis iam multa dicta sunt. sicut enim tempore caritatis