comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Absorta ẽ mors inuictoria. Ubi ẽ mors uctoria
tua: ubi ẽ mors aculeus tuus: ꝙ quis iste sit aeule¬
lis mortis. ipsius beati pauli coherens aꝑit sermo.
peccatum mortuum ẽ. Peccatum enim ñ imputa¬
tur: cum lex ñ est. Nanineq adam fiusset mortu¬
us quod defructu illius arboris manducauit: nisi
contra uecitum manducasset: legem mandati con¬
tempnens. Neq hodie aliquis reatum peccati
incurrit: sierim ñ astringat aut naturalis ler a ꝑ
ciuint: quia rationabilis animȩ humane natura.
ut creatorem suum sentiat. ut ꝓximum ñ ledatꝰ.
ut ñ faciat qͦd pati ñ uult. natural quadam
lege intelligit. Unde in excusabilis ẽ omnis ho¬
mo: qui uel auctorem suum negat. uel factt ma¬
lum. quod ꝑlegẽ naturȩ ñ ignorat eẽ matum.
Iterum lex mandati ẽ: ab omni fructu ligni qͥd
ẽ in paradiso. ad escam edes: abisto aut̃ non edes⁊
Et quecumq ante moysen u̾bo tantum d̃s
p̃cepisse cognoscitur. Ler litere ẽ: ñ occides. ñ

Expanded text:
oria tua? ubi est, mors, aculeus tuus ? Et quis iste sit mortis aculeus, ipsius beati Apostoli cohaerens aperit sermo: peccatum mortuum est. Peccatum enim non imputatur cum Lex non est. Nam neque Adam fuisset mortuus, quod de fructu illius arboris manducavit, nisi contra vetitum manducasset, legem mandati contemnens: neque hodie aliquis reatum peccati incurrit, si eum non adstringat aut naturalis lex, autciunt; quia rationabilis animae humanae natura, ut Creatorem suum sentiat, ut proximum non laedat, ut non faciat quod pati non vult, naturali quadam lege intelligit; unde inexcusabilis est omnis homo qui vel auctorem suum negat; vel facit malum quod per legem naturae non ignorat esse malum. Iterum lex mandati est: Ab omni fructu ligni quod est in paradiso ad escam, edes: ab isto autem non edas ; et quaecumque ante Moysen verbo tantum Dominus praecepisse cognoscitur. Lex litterae est: Non occides, non
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmissum ẽ abralie nisemine eius benedici om̃s
gentes : Uui fideli ꝓmissum ẽ: milib fidelium.
nundus impletus ẽ. Ecce mons implens uniũ¬
sam faciem t̾rȩ: ecce ciuitas de qua dictum est.
nͣ potest ciuitas abscondi supͣ montẽ posita. Illi
aut̾ offendunt in montẽ: Et cum eis dicitur
ascendite: non ẽ mons dicunt: & facilius illius fa¬
ciem impingunt: qmͣ illic habitaculum querum
Ys aias hesterna die lectus ẽ. Quisquis ur̃m ugi¬
labat ñ oculis tantum s aure: nec aure corporis
s aure cordis adu̾tit. Erit in nouissimis diebus
manifestus mons dñi: paratus incacumine mon¬
tium. Quid tam manifestum quam mons:
S sunt & montes ignoti: quia in una parte t̾rap
positi sunt. Qui ur̃m nouit olympuiu montẽ:
Quo modo ibi qui habitant gibbam nr̃am non
norunt: In partib sunt isti montes: Ile autem
mons non sic. quia impleuit uniu̾sam faciem

Expanded text:
promissum est Abrahae, in semine ejus benedici omnes promissum est Abrahae, in semine ejus benedici omnes gentes ? Uni fideli promissum est, et millibus fidelium mundus impletus est. Ecce mons implens universam faciem terrae: ecce civitas de qua dictum est, Non potest civitas abscondi super montem constituta . Illi autem offendunt in montem. Et cum eis dicitur, Ascendite; Non est mons, dicunt; et facilius illuc faciem impingunt, quam illic habitaculum quaerunt. Isaias hesterna die lectus est; quisquis vestrum vigilabat, non oculis tantum, sed aure, nec aure corporis, sed aure cordis, advertit, Erit in novissimis diebus manifestus mons domus Domini, paratus in cacumine montium. Quid tam manifestum quam mons? Sed sunt et montes ignoti, quia in una parte terrarum positi sunt. Quis vestrum novit Olympum montem? quomodo ibi qui habitant, Giddabam nostrum non norunt. In partibus sunt isti montes. Ille autem mons non sic, quia implevit universam faciem
Abbreviated transcription (Latin):
dite rogamus uos. Qui odit frẽm suum intene¬
bris ambulat: & nescit quo eat: qmͣ tenebre
excecauerunt oculos eius. Quidtam cecum
qͣm istiqui od̾unt fr̃s : Nam ut noueritis
quia ceci sunt: in montẽ offend̾unt. ẜadem
dico: ne uob̃ excidant. Nonne lapis qui pre¬
cisus ẽ de monte sine manib: xp̃c ẽ de regno
iudeorum sine oꝑe maritali: Nonne ille la¬
pis confregit om̃a regna t̾rarum: idẽ om̃s do¬
minationes idolorum & demonioꝵ: Nonne
ille lapis creuit. & factus ẽ mons magutis. &
impleuit uniuersum orbem t̾rarum: Nunqͥd
ecce ubi ẽ: Et sunt ibi qui ñ ualent intendere.
aciem. & dicant. ubi intendit᷑ illis digitus ut
uideant.Aliquando dum erubescunt ne ceci
putentur dicunt se uidisse quod ñ uid̾unt.
Nunquid sic ostendinus eccłiam fũs inei: Non¬
ne aꝑta ẽ : Noune manifesta : Nonne teliuit om̃s
gentes: Nonne impletur quod aute tot anuos

Expanded text:
dite, rogamus vos. Qui odit fratrem suum, in tenedite, rogamus vos. Qui odit fratrem suum, in tenebris ambulat, et nescit quo eat; quoniam tenebrae excaecaverunt oculos ejus. Quid tam caecum, quam isti qui oderunt fratres? Nam ut noveritis quia caeci sunt, in montem offenderunt. Eadem dico, ne vobis excidant. Nonne lapis iste qui praecisus est de monte sine manibus, Christus est de regno Judaeorum sine opere maritali? Nonne ille lapis confregit omnia regna terrarum, id est, omnes dominationes idolorum et daemoniorum? Nonne ille lapis crevit, et factus est mons magnus, et implevit universum orbem terrarum ? Numquid ecce ubi est: et si sunt ibi qui non valeant intendere aciem, et dicant, Ubi? intenditur illis digitus ut videant. Aliquando dum erubescunt ne caeci putentur, dicunt se vidisse quod non viderunt. Numquid sic ostendimus Ecclesiam, fratres mei? Nonne aperta est? nonne manifesta? nonne tenuit omnes gentes? nonne impletur quod ante tot annos
Abbreviated transcription (Latin):
Qualis dilectio frat̾na ẽ : Qualis ñ apparuit
mistis. Cum accusant afros: desertierunt orbẽ
t̾rarum. Nunquid in orbe t̾rarum scĩ ñ erant:
aut inauditi a nob̾ dampnari potuerunt: Sed
o si diligeretis fr̃s. scandalum in uob̃ non esset.
Audi paalinum quid dicat. Pax multa diligen¬
tib legem tuã: & ñ ẽ illis scandalum. Pacẽ multã
dicit eis. qui diligunt legem dĩ: & id̾o ñ eis ee scan¬
dalum. Illi gͦ qui scandalum patiuntur: pacem
aut non facere: Diligentes legẽ dĩ. Ergo incari¬
tate positi sunt. S dicit aliquis. Legem dei
dixit diligentib: ñ fr̃s. Audi quid dñs dicat. Man¬
datum nouum do uobis: ut uos inuice̾ diligatis.
scandalum: nisi dum suffeirunt inuicem sicut
paulus dicit. sufferentes inuicem indilectione:
studentes seruire unitatẽ sp̃s inuinculo pacis:
odit frẽm suum intenebris ẽ: & intenebris am¬
bulat: & nescit quo eat. Magna resfr̃s. atten¬

Expanded text:
Qualis dilectio fraterna est, qualis apparuit Qualis dilectio fraterna est, qualis apparuit in istis? Cum accusant Afros, deseruerunt orbem terrarum. Numquid in orbe terrarum sancti non erant? Aut inauditi a vobis damnari potuerunt? Sed o si diligeretis fratres, scandalum in vobis non esset. Audi Psalmum, quid dicat: Pax multa diligentibus legem tuam, et non est eis scandalum . Pacem multam dixit eis qui diligunt legem Dei, et ideo non eis esse scandalum. Illi ergo qui scandalum patiuntur, pacem aut non facere? Diligentes legem Dei. Ergo in charitate positi sunt. Sed dicit aliquis, Legem Dei dixit diligentibus, non fratres. Audi quid Dominus dicat: Mandatum novum do vobis, ut vos invicem diligatis. tiuntur scandalum, nisi dum sufferunt invicem? Sicut Paulstudentes servare unitatem Spiritus in vinculo pacis odit fratrem suum, in tenebris est, et in tenebris ambulat, et nescit quo eat. Magna res, fratres; atten
Abbreviated transcription (Latin):
guinẽ eiꝰ. ñ habebit ui se uitam. Septuaginta
ferme homines dixerunt. duriis ẽ iste sermo:
& recesserunt abeoꝰ & remanserunt duodecim.
Om̃s illos ussit sol & recesserunt abeo: ñ ualen¬
tes ferre uim u̾bi. Remanserunt gͦ duodecim.
ficium: cum duodecim remansissent ait illis
dñs. Nunquid & uos uultis ire: Ut noueritis qm̃
qͦuos ñ usserat sol: respond̾unt ex uoce petri.
dñe u̾bum uite ȩt̾ne habes: quo ibimus: Quos
aut̃ ussit ęccłia tanqͣm luna ꝑ noctem: Qui scis¬
ma fecerunt. Audi ipsum u̾bum positum in
apło. Quis infirmatur. & ego ñ infirmorꝰ quis
scandaliratur & ego ñ uror: Quomͦ gͦ ñ eͣscan¬
dalum in eo qui diligit frẽm: Qui diligit fra¬
trem. tolerat omnia ꝓpt̾ unitatẽ: quia inuni¬
tate caritatis ẽ frat̾na dilectio. Offendit te ues¬
cio quis siue malus. siue ut putas malꝰ.
siue ut tu singis malus: & deseris tot bonos:

Expanded text:
guinem, non habebit in se vitam. Septuaginta guinem, non habebit in se vitam. Septuaginta ferme homines dixerunt, Durus est hic sermo; et recesserunt ab eo: et remanserunt duodecim. Omnes illos ussit sol, et recesserunt, non valentes ferre vim verbi. Remanserunt ergo duodecim. ficium; cum duodecim remansissent, ait illis Dominus: Numquid et vos vultis ire? Ut noveritis quiatem quos non usserat sol, responderunt ex voce Petri: Domine, verbum vitae aeternae habes; quo ibimus ? Quos autem urit Ecclesia tanquam luna per noctem? Qui schismata fecerunt. Audi ipsum verbum positum in Apostolo: Quis infirmatur, et ego non infirmor? quis scandalizatur, et ego non uror ? Quomodo ergo non est scandalum in eo qui diligit fratrem? Quia qui diligit fratrem, tolerat omnia propter unitatem; quia in unitate charitatis est fraterna dilectio. Offendit te nescio quis, sive malus, sive ut tu putas malus, sive ut tu fingis malus, et deseris tot bonos?
Abbreviated transcription (Latin):
te. neq luna ꝑ noctem. Id ẽ si tenueris caritatẽ.
nec in xp̃o scandalum patieris: nec in ȩccłia. Nec
xp̃m relinques: nec eccłiam. Qui enim eccłiam
reluiquitꝰ. quomͦ ẽ in xp̃o: Qui in membris xp̃s
non est. quo mͦ ẽ in xp̃o. qui incorpore xp̃i ñ est.¬
quo modo ẽ inxp̃o : Illi gͦ patiuntur scandalũ:
qui relinquunt aut xp̃m aut eccłiam. Unde
incelligimus quia inde dixit p̾salmus. ꝑdiem
sol ñ uret te neq luna ꝑ noctem: quia ipsam
ustionẽ scaudalum uult intelligi. Primo iy¬
sam similitudinẽ attende: quo modo qui urit᷑
dicit. Non tolero. ñfero. & subducit se: sic qui
quedam ñ feruit in eccłia. & subtrahunt se
uel nominis xpi uel eccłiȩ scandalum pati¬
untur. Uidete enini quo modo passi sunt scan¬
dalum tanquã a sole illi carnales quib p̃dica¬
bat carnem suam ap̃s. & dicebat. Qui ñ man¬
ducauerit carnẽ filii hominis. & biberit san¬

Expanded text:
te, neque luna per noctem : id est, Si tenueris charitatem, te, neque luna per noctem : id est, Si tenueris charitatem, nec in Christo scandalum patieris, nec in Ecclesia; nec Christum relinques, nec Ecclesiam. Qui enim Ecclesiam relinquit, quomodo est in Christo, qui in membris Christi non est? quomodo est in Christo, qui in corpore Christi non est? Illi ergo patiuntur scandalum, qui relinquunt aut Christum aut Ecclesiam. Unde intelligimus quia inde dixit Psalmus, Per diem sol non uret te, neque luna per noctem, quia ipsam ustionem scandalum vult intelligi? Primo ipsam similitudinem attende. Quomodo qui uritur dicit, Non tolero, non fero, et subducit se: sic qui quaedam non ferunt in Ecclesia, et subtrahunt se vel nomini Christi vel Ecclesiae, scandalum patiuntur. Videte enim quomodo passi sunt scandalum tanquam a sole illi carnales, quibus praedicabat carnem suam Christus, et dicebat: Qui non manducaverit carnem Filii hominis, et biberit ejus san
Abbreviated transcription (Latin):
cum ista diceret. Quare nisi quia aliquid
timet in nobis:. Et cum iam nob̃ homnes gra¬
tulantur: quidẽ quod timet: Qui dicit se
& frẽm suum odit: intenebris ẽ usq ad huc.
Quod exponere ũ est: s qͦd gaudere si ñ fiat:
aut qͦd plangere sifiat. Qui diligit frẽm suũ
in lumine manet: & scandalum in eo non est.
Ousecro ꝑ xp̃m. pascit nos d̾s: refecturi sumꝰ
corpora. in nomine xpi. Et aliquantum re¬
fecta sunt: & resicienda sunt: mens nr̃a pas¬
catur: Non quia dicturiis sum dico. Nam ecce
iam finit᷑ lectio: s ne forte extediominiis at¬
tente audiamus. quod maxie necessarium
ẽ. Qui diligit frẽm suum in lumine manet.
& scandalum in eo ñ est. Qui sunt qui patiunt᷑
scandalum aut facił nt : Qui scandaliz ant᷑
in xp̃o & in eccłia. Qui in xp̃o scandalizant᷑:
tanquam a sole uruntur: qui in eccłia tanꝗͣ
a luna. Dicit aut̃ psalmus. ꝑ diem sol ñ uret

Expanded text:
cum ista diceret. Quare, nisi quia aliquid cum ista diceret. Quare, nisi quia aliquid timet in nobis, et cum jam nobis homines gratulantur? Quid est quod timet? Qui dicit se et fratrem suum odit, in tenebris est usque adhuc. Quod exponere non est; sed quod gaudere si non fiat, aut quod plangere si fiat. 12. Qui diligit fratrem suum, in lumine manet, et scandalum in eo non est. Obsecro per Christum; pascit nos Deus, refecturi sumus corpora in nomine Christi, et aliquantum refecta sunt, et reficienda sunt; mens nostra pascatur. Non quia diu dicturus sum, dico; nam ecce jam finitur lectio: sed ne forte ex taedio minus attente audiamus quod maxime necessarium est. Qui diligit fratrem suum, in lumine manet, et scandalum in eo non est. Qui sunt qui patiuntur scandalum, aut faciunt? Qui scandalizantur in Christo et in Ecclesia. Qui in Christo scandalizantur, tanquam a sole uruntur; qui in Ecclesia, tanquam a luna. Dicit autem Psalmus Per diem sol non uret
Abbreviated transcription (Latin):
quisq cor suum: non teneat odium contͣ frẽm.
ꝓaliquo u̾bo duro: ne ꝓcontentione t̾rena fiat
terra. Quisquis enin odit frẽm suum: non di¬
cat quia inlumine ambulat. Quid dixit :¬
Non dicat quia uixp̃o ambulat. Qui dicit se
ẽe̾ in lumiue. & odit frẽm suum: intenebris ẽ
usq adhuc. Nescio quis enini ex pagano factꝰ
ẽ xp̃ianus. Intendite. Ecce tenebre erat qnͣdo
paganus erat: mͦ iam xp̃ianus factus ẽ. d̾o gr̾as.
Om̃s gratulantur: recitatur aplłs gratulans. Fu¬
istis enini aliquando tenebro. nunc aut̃ lux in
dño. Adorabat ydola: ad orat dm̃. Ad orabat
quẽ fecit. ad orat qui eum fecit. Mutatus est
d̾o grãs: om̃s gratulantur xp̃iani. Quare : Quia
sollicitus est: Multis gratulantib ad huc sus¬
pectus est. Fr̾s. mat̾nam sollicitudiue̾ libent
amplectamur: Non sine causa mat̾ sollicita
ẽ de nob̃: cum alii gaudent. Matrem dico ca¬
ritatẽ: ipsa enum habitabat in corde ioħis

Expanded text:
quisque cor suum: non teneat odium contra fratrem quisque cor suum: non teneat odium contra fratrem pro aliquo verbo duro; pro contentione terrae, ne fiat terra. Quisquis enim odit fratrem suum, non dicat quia in lumine ambulat. Quid dixi? non dicat quia in Christo ambulat. Qui dicit se esse in luce, et odit fratrem suum, in tenebris est usque adhuc. Nescio quis enim ex pagano factus est christianus; intendite: ecce in tenebris erat, quando paganus erat; modo jam christianus factus est; Deo gratias, omnes gratulantur: recitatur Apostolus gratulans. Fuistis enim aliquando tenebrae; nunc autem lux in Domino. Adorabat idola, adorat Deum; adorabat quae fecit, adorat qui eum fecit. Mutatus est; Deo gratias, omnes gratulantur Christiani. Quare? Quia jam sollicitus est, multis gratulantibus adhuc suspectus est. Fratres, maternam sollicitudinem libenter amplectamur. Non sine causa mater sollicita est de nobis, cum alii gaudent: matrem dico charitatem; ipsa enim habitabat in corde Joannis,
Abbreviated transcription (Latin):
nem ueterem ꝑtinet. S quare: Quod habeba¬
tis abinicio. Mandatum uetusẽ. uerbum quod
audistis. Idõ gͦ uetus: quia iam audistis. & i ipsũ¬
ostendit nouum dicens. It̾m mandatum nouũ
scribo uob̃: non alterum s idem ipsum. Quod dixit
uetus: idem ẽ & nouum. Quare: Quod ẽ uerum
& impso et in uob̃. Iam quare uetus audistis: quia
iam illum noueratis. Quare aut̃ nouum: Quia
teuebre transierunt: & lux uera iam lucet. Ecce
unde nouum: quia tenebre ad ueterem honi¬
nem. lux uͦ ad nouum hominẽ ꝑtinet. Quid
dicit apb̃ pauilus : Exuite uos ueterem ho¬
minem. & induite nouum. S it̃ni quid dicit
tum quod dixit. Qui dicit se ee in lumine. et
frẽm suum odit: intenebris ẽ usq adhuc ela
fr̃s mei quam du dicamus uobis diligite ininn¬
cos: Uidete quod peius ẽ. ne adhuc fr̾s oderitis.
Si fr̃s solum amaretis: ñ dum ee̾̃tis ꝑfecti. Si aut̃
fr̃s oditis. quid estis: Qbi estis: Respiciat uius¬

Expanded text:
rem hominem pertinet. Sed quare? quod habebarem hominem pertinet. Sed quare? quod habebatis ab initio. Mandatum vetus, verbum quod audistis. Ideo ergo vetus, quia jam audistis. Et ipsunovum ostendit dicens, Iterum mandatum novum scribo vobis. Non alterum, sed idem ipsum quod dixit vetus, idem est et novum. Quare? Quod est verum in ipso et in vobis. Jam quare vetus, audistis; quia jam illud noveratis. Quare autem novum? Quia tenebrae transierunt, et lux vera jam lucet. Ecce unde novum: quia tenebrae ad veterem hominem, lux vero ad novum pertinet. Quid dicit apostolus Paulus? Exuite vos veterem hominem, et induite novum . Et iterum quid dicit?tum quod dixit: Qui dicit se esse in lumine, et fratrem suum odit, in tenebris est usque adhuc. Eia, fratres mei, quamdiu dicemus vobis, Diligite inimicos ? Videte, quod pejus est, ne adhuc fratres oderitis. Si fratres solum amaretis, nondum essetis perfecti: si autem fratres oditis, quid estis? ubi estis? Respiciat unus
Abbreviated transcription (Latin):
ma. & potentia ptestantissuna. Multi eis credi¬
derunt: & dimissus ẽ eis sanguis fusus. xp̃i. Primo
fudiunt. cum seuirent: tunc biberunt cum cre¬
derent. In hoc cognoscimus qmͣ in ipso sumus. s
impso ꝑfecti fuerimus. De ipsa ꝑfectione diligen¬
dorum iniinicorum dũs ammonens. estote gͦ ꝑfec¬
se iuipso manere: debet sicut ipse ambulauit
& ipse ambulare. Forte hoc monet ut ambulemꝰ
in mari: Absit hoc. Ergo ut ambulemus inuia
iusticiȩ: in qua uia cominemorani. fixus incruce
erat: & in ipsa uia ambulabat. Ipsa ẽ ua carita¬
tis. Pat̾ ignosce illis: quia nesciunt quid faciint.
Sic gͦ si didiceris orare ꝓamico tuo: ambulas ui¬
am dñi. Dilectissim non mandatum nolum
scribo uobis: s mandatum uetiis quod habustis
abincio. Idõ gͦ uetus: quia iam ulud audistis.
Alioquin contrarium erit dño: ubi ait dñs. Man¬
datum nouum douob̾: ut uos inuicẽ diligatis.
S mandatum uetus quare: Non quia ad homi¬

Expanded text:
ma, et potentia praestantissima. Multi ex eis credima, et potentia praestantissima. Multi ex eis crediderunt, et dimissus est eis fusus sanguis Christi. Primo fuderunt cum saevirent, nunc biberunt cum crederent. In hoc cognoscimus quia in ipso sumus, si in ipso perfecti fuerimus. De ipsa perfectione diligendorum inimicorum Dominus admonens ait: Est in Christo, debet sicut ille ambulavit et ipse ambulare. Forte hoc nos monet, ut ambulemus in mari? Absit. Hoc ergo, ut ambulemus in via justitiae. In qua via? Jam commemoravi. Fixus in cruce erat, et in ipsa via ambulabat: ipsa est via charitatis, Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt. Sic ergo, si didiceris orare pro inimico tuo, ambulas viam Domini. 10. Dilectissimi, non mandatum novum scribo vobis, sed mandatum vetus quab initio. Ideo ergo vetus, quia jam illud audistis, alioquin contrarium erit Domino, ubi ait: Mandatum novum do vobis, ut vos invicem diligatis. Sed mandatum vetus quare? non quia ad vete
Abbreviated transcription (Latin):
tum. Mandatum inquit nouum do uobis: ut
uos inuicem diligatis. Hinc cognoscimus quia
in eo sumus: si in ipso ꝑfecti fuerimus. ꝑfectos
indilectione uocat. Quȩ ẽ ꝑfectio dilectionis:
U mimicos diligere. & adhoc diligere ut suit
frs. Non enim delectio nr̃a carnalis debet esse.
Optare alicui salutem temporalem bonum est:
des demorte mimicitui: imnalefacis. S & forte
amico tuo uita illa quã optas mutilis ẽ: & ini¬
mico tuo mors dequa gaudes utilis fuit. Incer¬
tum ẽ utrum alicui sit utilis uita ista: an inu¬
tilis. Uita uͦ quȩ ẽ apud dmͣ. sine dubio utilis ẽ.
Sic dilige inimicos tuos ut fr̾s optes: sic dilige
mimicos tuos. ut insociecate tua uocentur:. Sic
enim dilexit ille: qui in cruce pendens ait. pat̾
ignosce illis: quia nesciunt quid faciunt. Neq
enim dixit. pat̾ uiuant isti multo tempore:
Me quidẽ occidiuit. s ipsi uiuant. S qͥd ait :
Ignosce illis quia nesciunt quid faciunt. Mortẽ
sempit̾nam ab eis expellebant p̃ce misericor disfi¬

Expanded text:
o vobis, ut vos invicem diligatis . In hoc cognoscimus quia in ipso sumus, si in ipso perfecti fuerimus. Perfectos in dilectione vocat: quae est perfectio dilectionis? Et inimicos diligere, et ad hoc diligere, ut sint fratres. Non enim dilectio nostra carnalis esse debet. Optare alicui salutem temporalem, bonum est;des de morte inimici tui? male facis. Sed forte et amico tuo vita illa quam optas inutilis est, et inimico tuo mors de qua gaudes utilis fuit. Incertum est utrum alicui sit utilis vita ista, an inutilis; vita vero quae est apud Deum, sine dubio utilis est. Sic dilige inimicos tuos, ut fratres optes; sic dilige inimicos tuos, ut in societatem tuam vocentur. Sic enim dilexit ille qui in cruce pendens ait: Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt . Neque enim dixit, Pater, vivant isti multo tempore; me quidem occidunt, sed ipsi vivant. Sed quid ait? Ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt. Mortem sempiternam ab eis expellebat, prece misericordissi
Abbreviated transcription (Latin):
let. Propt̾ea ñ mirum quia sequit᷑ hic. & clau¬
dit ora. diuidentib eccłiam dĩ: quia dixit¬
iũm xp̃m habemus. iustum: & ipse ꝓpiciator
ẽ peccatorum nr̃oꝵ: ꝓpt̾ illos qui se diuisuri
erant & dicturi. ecce hic ẽ xp̃c. ecce illie: & uel¬
le ostende in parte eum. qui emit totum. & pos¬
sidet totum. Continuo secutus ẽ. non tantum
nroꝵ: s & totius mundi. Quid ẽ hoc frr̃s : Cer¬
te inuenimus eam in campis saituumr: muenimꝰ
noli sequi falsos uistificatores. & ueros p̃ei. sores.
In illo monte esto qui impleuit orbem t̾rarum:
quia xp̃s ꝓpiciatio est peccatoꝵ nr̃oꝵͥ nͣ tatim¬

Expanded text:
let. Propterea non mirum quia sequitur hic, et claulet. Propterea non mirum quia sequitur hic, et claudit ora dividentibus Ecclesiam Dei. Qui enium habemus justum, et ipse propitiatio est peccatorum nostrorum: propter illos qui se divisuri erant, et dicturi, Ecce hic est Christus, ecce illic ; et vellent ostendere eum in parte qui emit totum, et possidet totum; continuo secutus est, Non tantum nostrorum, sed et totius mundi. Quid est hoc, fratres? Certe invenimus eam in campis saltuum , invenimunoli sequi falsos justificatores, et veros praecisores. In illo monte esto qui implevit orbem terrarum : quia Christus propitiatio est peccatorum nost
Abbreviated transcription (Latin):
bat. Ille qui bibendo de pectore dñi diuini¬
tatem eructauit. inpͥncipio erat uerbum:
& u̾bum erat apud dĩi: ille talis uir ñ dixit.
ad uocatum me habetis ad patrem: s siquis¬
Non dixit habetis: nec me habetis dixitꝰ nec
se. & habemius dixit ñ habetis. Maluit se po¬
nere in uumero peccatoꝵ: ut haberet ad uoca¬
ipse ꝓpiciatio ẽ peccatorum nr̃orũ. Hoc qui
tenuit scisma ñ fecit. Hoc qui tenuit heresim
ñ fecit. Unde enim facta sunt scisinata: Cum
dicunt homines nos iusti sumus. cum dicunt
homines nos scĩficamus im mundos. nos uisti¬
ficamus impios: nos petimus. nos impetramꝰ
Iohannes aut̃ quid dixit: & si quis peccaue¬
rit aduocatum habemus apud patrẽ. iĩm
ap̃m iustum. S dicit aliquis. Ergo scĩ non
petunt ꝓnobis: Ergo ep̃i uel p̃positi non
petunt ꝓ ppło: S attendite scripturas: &
uidete quia & p̃positi cominendant se ppło
Nam apłs dici plebi. orantes simui & ꝓ nobs.

Expanded text:
bat; ille, ille qui bibendo de pectore Domini divinibat; ille, ille qui bibendo de pectore Domini divinitatem ructavit, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum : ille talis vir non dAdvocatum me habetis apud Patrem, sNon dixit, habetis; nec, me habetis, dixit; nec, se; et habemus dixit, non, habetis. Maluit se ponere in numero peccatorum, ut haberet advocaipse propitiatio est peccatorum nostrorum. Hoc qui tenuit, haeresim non fecit; hoc qui tenuit, schisma non fecit. Unde enim facta sunt schismata? Cum dicunt homines, Nos justi sumus; cum dicunt homines, Nos sanctificamus immundos, nos justificamus impios, nos petimus, nos impetramus. Joannes autem quid dixit? Et si quis peccaverit, advocatum habemus ad Patrem, Jesum Christum justum. Sed dicet aliquis: Ergo sancti non petunt pro nobis? ergo episcopi et praepositi non petunt pro populo? Sed attendite Scripturas, et videte quia et praepositi commendant se populo. Nam Apostolus dicit plebi, Orantes simul et pro nob
Abbreviated transcription (Latin):
catis: quia dixit. fidelis ẽ & uistus qui mundet
nos ab omni iniquicate. & dicerent iam homi¬
tollit tͥ securitatem. & inserit utilem timorem.
Male ius eẽ securꝰ: sollicitus esto. Fidelis est et
iustus ut dimittat nobis delicta nr̃a:. si semꝑ
t displiceas. & muteris donec ꝑficieris. Iđo quid
sequitur:: Filioli mei hȩc scribo uobis: ut non
peccetis. S forte subrepit de uita humana pecca¬
tum. Quid gͦ fiet: Quid : Iam desꝑatio erit:
serit peccatum: continuo tuide. continuo dis¬
pliceat: contiuuo dampna. Et cum dampnaueris.
securus adiudicem uenies: ibi habes aduocatum
Noli timere: ne ꝑdas causam confessionis tuȩ. Si
enim aliquando in hac uita cominittit se homo
diserte liugue & ñ perit: committiste uerbo &
periturus es.: Clama. Aduocatum habemus
apud patrem. Uidete ipsum ioh̾em seruantẽ
humilitatem. Certe uir ustus erat & magnꝰ.
qui de pectore dñi myst̾iorum secretabibe¬

Expanded text:
catis, quia dixit, Fidelis est et justus, qui mundet catis, quia dixit, Fidelis est et justus, qui mundet nos ab omni iniquitate; et dicerent jam sibi homimalam securitatem, et inserit utilem timorem. Male vis esse securus, sollicitus esto. Fidelis enim est et justus, ut dimittat nobis delicta nostra, si semper tibi displiceas, et muteris donec perficiaris. Ideo quid sequitur? Filioli mei, haec scribo vobis, ut non peccetis. Sed forte subrepit de vita humana peccatum: quid ergo fiet? Quid? jam desperatio erit? serit peccatum, continuo vide, continuo displiceat, continuo damna; et cum damnaveris, securus ad judicem venies. Ibi habes advocatum; noli timere ne perdas causam confessionis tuae. Si enim aliquando in hac vita committit se homo disertae linquae, et non perit; committis te Verbo, et periturus es? Clama, Advocatum habemus ad Patrem. 8. Videte ipsum Joannem servantem humilitatem. Certe vir justus erat et magnus, qui de pectore Domini mysteriorum secreta bibe
Abbreviated transcription (Latin):
pii & insani. Scio quidem quia ustus sums
quid dicturiis sum ante hommes: Si me iustũ
dixero: quis ferat. quis toleret: apuo diñ nota
sit iusticia inea: ego tam̃ dicam me peccatorem.
Non quia sum. s ne arrogantia odiosus inueri¬
ar. Dic hominib qͦd es: dic do quis es: quia si nou
ut ille dampnet: Tu dampna. Uis ut ille ignos¬
cat: Tu agnosce: ut possis dicere do. au̾te faciem
tuam apeccatis meis. Dic illi etiam illa u̾ba.
inipso psalmo. qm̃ imquitatẽ in eã ego agnos¬
co. Quod si confessi fuerimus delicta ñra: fidelis
ẽ & iustus qui dimittat nob delicta nr̃a: & pur¬
get nos ex omni iniquitate. Quod si dixerimꝰ
quia ñ peccauimus: mendacem faciemus eum.⁊
cem. Unde fieri potest. ut ds mendax sit. &
homo uerax: cum contradicat scͥptura. omnis
honio mendax. ds̃ solus uerax: Ergo d ꝑseip¬
sum uerax: tu ꝑ dm̃ ueraxꝰ: namꝑte mendax.
Et ne forte imꝑunitatẽ uideretur dedisse pec¬

Expanded text:
pii et insani: Scio quidem quia justus sum, sed pii et insani: Scio quidem quia justus sum, sed quid dicturus sum ante homines? si me justum dixero, quis ferat, quis toleret? apud Deum nota sit justitia mea: ego tamen dicam me peccatorem; non quia sum, sed ne arrogantia odiosus inveniar. Dic hominibus quod es, dic Deo quod es. Quia si non ut ille damnet? tu damna. Vis ut ille ignoscat? tu agnosce, ut possis Deo dicere, Averte faciem tuam a peccatis meis. Dic illi etiam illa verba in ipso Psalmo, Quoniam iniquitatem meam ego agnosco . Quod si confessi fest et iustus, ut dimittat nobis peccata nostra et purget nos ab omni iniquitate. quodsi dixerimus, quoniam non peccauimus, mendacem faciemus eum, chomo verax; cum contradicat Scriptura: Omnis homo mendax, Deus solus verax ? Ergo Deus per seipsum verax, tu per Deum verax; nam per te mendax. 7. Et ne forte impunitatem videretur dedisse pec
Abbreviated transcription (Latin):
bere uel leuia peccata. S ista leiua quȩ dicimꝰ.
noli contempnere. Si contempnis quando
appendis: ex pauesce quando numeras. Leitia
muita. faciunt unum grande. Multe gutte
implent flumen: multa grana faciunt massam.
& quȩ spesẽ : Ante omitia confessio. Ne quisqm̃
se putet iustum: & ante ocłos di qui uidet quod
ẽerigat ceruicẽ homo: qui sĩ erat & est. Ante
omina gͦ confessio: de inde dilectio. De caritate
quid dictum ẽ: Caritas cooꝑit multitudi¬
nem peccatoꝵ. Iam uideamꝰ. ipsam caritatẽ
commendat ꝓpt̾ subrepentia delicta:ͥ quia so
la caritas extinguit peccata: suꝑbia extinguit
caritatem. Humilitas gͦ roborat caritatẽ. cari¬
tas extinguit delicta. Humilitas ꝑtinet ad con¬
fessionen: qua confitemur nos peccatores esse.
Ipsa ẽ humilitas: Non ut dicamus illud in lingͥ
quasi ꝓpt̾ arrogantiam: nedispliceanius homi¬
nib. si nos iustos ẽẽ dixerimus faciunt hoc im¬

Expanded text:
bere vel levia peccata. Sed ista levia quae dicimus, bere vel levia peccata. Sed ista levia quae dicimus, noli contemnere. Si contemnis, quando appendis; expavesce, quando numeras. Levia multa faciunt unum grande: multae guttae implent flumen; multa grana faciunt massam. Et quae spes est? Ante omnia confessio: ne quisquam se justum putet, et ante oculos Dei qui videt quod est, erigat cervicem homo qui non erat et est. Ante omnia ergo confessio, deinde dilectio: quia de charitate quid dictum est? Charitas cooperit multitudinem peccatorum . Jam videamus si ipsam charitatem commendat, propter subrepenitas exstinguit delicta. Superbia exstinguit charitatem: humilitas ergo roborat charitatem; charitas exstinguit delicta. Humilitas pertinet ad confessionem, qua confitemur nos peccatores esse: ipsa est humilitas, non ut dicamus illud lingua; quasi propter arrogantiam ne displiceamus hominibus, si nos justos esse dixerimus. Faciunt hoc im
Abbreviated transcription (Latin):
cata donata sunt:. nͣ tantum ipsis s & nobis: &
post donationẽ & abolitionẽ omnium peccato¬
rum iuuendo in hoc scło intemptatione. quedã
forte. contracta sunt. Idõ quod potest homo facat:
ipse ⁊fiteat᷑ qͦd ẽ ait abillo curet᷑ qͥsemꝑ ẽ qͦd ẽ. Ipse eñ ẽ qͦd ẽ:¬
nos ñ eramus. & sumus. Uide enim quiddicatꝰ.
Quod si dixerimus quia peccatum ñ habemus:
nosmet ipsos seducimus:ꝰ & ueritas in nob̾ non est.
Ergo si te confessus fueris peccatorem: ẽ in te
ueritas. Nam ipsa ueritas lux ẽ. Nondum ꝑ¬
fecte splenduit uita tua: quia insunt peccata:
s tam̃ iam illuminari cepisti: quia in est con¬
fessio peccatoꝵ. Uide enim quid sequitur. Quod
si confessi fuerimus peccata nr̃a: fidelis & iustus¬
ẽ ut dunctat nob̃ delicta nr̃aͥ & purget nos ex
onmi iniquitate. Non tantum p̃terita. s & si
qua forte contraximus extra ꝑhanc uitam. qͥa
ñ potest homo quamdu carnẽ portat: nisi ha¬

Expanded text:
cata donata sunt, non tantum ipsis, sed et nobis; et cata donata sunt, non tantum ipsis, sed et nobis; et post donationem et abolitionem omnium peccatorum vivendo in hoc saeculo inter tentationes, quaedam forte contracta sunt. Ideo quod potest homo faciat; ipse confiteatur quod est, ut ab illo curetur qui semper est quod est: ipse enim seuid dicat: Quod si dixerimus quia peccatum non habemus, nosmetipsos seducimus, et veritas in nobis non est. Ergo si te confessus fueris peccatorem, est in te veritas: nam ipsa veritas lux est. Nondum perfecte splenduit vita tua, quia insunt peccata; sed tamen jam illuminari coepisti, quia inest confessio peccatorum. Vide enim quid sequatur: Quod si confessi fuerimus delicta nostra, fidelis est et justus, ut dimittat nobis delicta nostra, et purget nos ex omni iniquitate. Non tantum praeterita, sed et si qua forte contraximus ex hac vita; quia non potest homo quamdiu carnem portat, nisi ha
Abbreviated transcription (Latin):
ne ambulamus. sicut & ipse ẽ inlumine. socie¬
tatem habenius cuminuicem. In lumine ergo¬
ambulemus. sicut & ipse est inlumine: ut pos¬
simus societatẽ habere cum illo. Ꝙ quid facimus
depeccatis: dudi quid sequatur:. & sangiuis
raͣu xp̃i filii eius purgabit nos. ab omni pecca¬
to. Magnam securitatẽ dedit ds̃ merito pas¬
cha celebramus: ubi fusus ẽ sanguis dñi: quo
purgamur ab omni delicto. Simiis securi: catiti¬
onem contra nos diabolus seruitutis tenebat:
s sanguine xp̃i deleta ẽ. Sanguis inquit filii
ecce iam in nomine xp̃i. ꝑ sanguinẽ crucis dñ
quẽ nnc confessi sunt isti qui appellant᷑ in¬
fantes: mundata sunt omnia peccata ipsorum.
Ueteres intrauerunt: & noui exierunt. Quid
ẽ ueteres intrauerimtꝰ & noui exierunt:
Senes intrauerunt: nfam exierunt. Senectus
enim ueternosa uita: infantia autẽ regenerati¬
onis noua uita. S quid facimus: Preterita pec¬

Expanded text:
ne ambulamus, sicut et ipse est in lumine; sociene ambulamus, sicut et ipse est in lumine; societatem habemus cum invicem. In lumine ambulemus, sicut et ipse est in lumine, ut possimus societatem habere cum illo. Et quid facimus de peccatis? Audi quid sequitur: Et sanguis Jesu Christi Filii ejus purgabit nos ab omni delicto. Magnam securitatem dedit Deus. Merito Pascha celebramus, ubi fusus est sanguis Domini, quo purgamur ab omni delicto. Simus securi: cautionem contra nos servitutis diabolus tenebat, sed sanguine Christi deleta est. Sanguis, inquit, Filiiecce jam in nomine Christi per sanguinem ejus, quem nunc confessi sunt isti qui appellantur infantes, mundata sunt omnia peccata ipsorum. Veteres intraverunt, novi exierunt. Quid est, veteres intraverunt, novi exierunt? Senes intraverunt, infantes exierunt. Senectus enim veternosa, vetusta vita: infantia autem regenerationis, nova vita. Sed quid facimus? Praeterita pec
Abbreviated transcription (Latin):
tores inquorum. Quid gͦ facimus fr̃s mei:
Societas cum d̾o habenda ẽ: alia spes uitȩ et̾ne
nulla ẽ. D̾s aut̃ lux ẽ: & tenebre meo non sunt
ullȩ. Iniquitates aut̃ tenebre sunt. Iniquitati¬
b p̃mimur: ne societatẽ habere cum d̾o possi¬
ius. Quȩ gͦ spes: Nonne ꝓmiseram aliquid¬
me locutum istis diebꝰ quod gaudium faciat.:
Quȩ siñ exhibeo: tristicia ẽ istud. D̾s iuix est:
& tenebre meo tunt ullȩ. Peccata tenebre sunt.
Quid erit nobis: Audiamus ne forte consolator
erigat: det spem ne deficiamus inuia. Currimꝰ
eium & ad patriam currimus: & si nͣ ꝑuenturos
sꝑamus: ipsa desꝑatione deficimus. Iue autẽ
qui nos uult ꝑuenire: ut conseruet in patria.
pascit inuia. Audiamus gͦ. Quod si dixerimus
quia societatem cum eo habemus: & intenebris
ambulamus. mentimur. & non facunus uerita¬
tem. Non dicamus quia societatẽ cum illo habe¬
mus. si intenebres ambulamus. Quod si in lumi¬

Expanded text:
tores iniquorum. Quid ergo facimus, fratres mei? tores iniquorum. Quid ergo facimus, fratres mei? Societas cum Deo habenda est, alia spes vitae aeternae nulla est; Deus autem lux est, et tenebrae in eo sunt nullae: iniquitates autem tenebrae sunt; iniquitatibus premimur, ne societatem cum Deo habere possimus: quae ergo spes? Nonne promiseram me aliquid locuturum istis diebus quod gaudium faciat? Quod si non exhibeo, tristitia est ista. Deus lux est, et tenebrae in eo non sunt ullae; peccata tenebrae sunt: quid erit nobis? Audiamus ne forte consoletur, erigat, det spem, ne deficiamus in via. Currimus enim, et ad patriam currimus; et si nos perventuros desperamus, ipsa desperatione deficimus. Ille autem qui nos vult pervenire, ut conservet in patria, pascit in via. Audiamus ergo: Quod si dixerimus quia societatem habemus cum eo, et in tenebris ambulamus; mentimur, et non facimus veritatem. Non dicamus quia societatem cum illo habemus, si in tenebris ambulamus. Quod si in lumi
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃o. Porro si d̾s lux est. & tenebre in eo non sunt
ullȩ. & societatem cum illo habere debemus: &
anobis pellende sunt tenebre ut fiat in nob̾ lux.
Nam tenebre cum luce societatem habere non
possunt: id eo uide quid sequatur: Quod sidixe¬
rimus quia societatem habemus cum eo: & inte¬
nebris ambulamus mentimur. Habes & apłm
paulum dicentem. Aut quȩ societas luci ad tene¬
bras: Dicis te societatem habere cum do̾: & in
tenebris ambulas: Et d̾s lux ẽ. & tenebre in eo
non sunt ullȩ. Quomͦ gͦ ẽ societas luci & tene¬
bris: Iaingͦ dicat sͥ homo: quid faciam unde
ero lux: Inpeccatis & iniquitatib uiuo. Quasi
subripit quedam desꝑatio & tristitia: Salus
nulla ẽ. nisi insocietate dĩ. D̾s lux eͣ & tenebre
in eo ñ sunt ulle: peccata aut̃ tenebre sunt: sic̃
dic̃ apłs. Diabolum & angłos eius. rectores ha¬
rum tenebrarum eẽ. Non diceret rectores te¬
nebrarum: nisi rectores peccatorum: domina¬

Expanded text:
Christo. Porro si Deus lux est, et tenebrae in eo non sunt ullae, et societatem cum illo habere debemus; et a nobis pellendae sunt tenebrae, ut fiat in nobis lux; nam tenebrae cum luce societatem habere non possunt: ideo vide quid sequatur: Quod si dixerimus quia societatem habemus cum eo, et in tenebris ambulamus, mentimur. Habes et apostolum Paulum dicentem, Aut quae societas luci ad tenebras ? Dicis te societatem habere cum Deo, et in tenebris ambulas; et Deus lux est, et tenebrae ae in eo non sunt ullae: quomodo ergo est societas luci et tenebris? Jam ergo dicat sibi homo, Quid faciam? unde ero lux? In peccatis et in iniquitatibus vivo. Quasi subrepit quaedam desperatio et tristitia. Salus nulla est, nisi in societate Dei. Deus lux est, et tenebrae in eo non sunt ullae. Peccata autem tenebrae sunt, sicut dicit Apostolus diabolum et angelos ejus rectores tenebrarum harum esse . Non diceret rectores tenebrarum, nisi rectores peccatorum, domina
Abbreviated transcription (Latin):
ontiũ.
Mons ẽ suꝑ cacumina omnix̃ montium: &
ces. Quis errat in hoc monte : Quis frangit
faciem offendendo inilium: Qui ignorat ciui¬
tatem suꝑ montẽ constitutam. S nolite mi¬
rari quia ignoratur abistis qui oðunt fr̃s. qͥa
in tenebris ambulant: & nesciunt quo eant: qͥa
tenebre excecauerunt oculos eorum. Montẽ
ñ uident: nolo mureris. Oculos nͣ habent.
Unde oculos non habent: Quia tenebre ex¬
cecauerunt eos. Unde ꝓbanius: Quia frr̃s
oderunt: quia cum offendunt᷑ in afris. sepa¬
rant se aborbe t̾rarumꝰ qui ñ tolerant ꝓ pace
xp̃i quos infamant: & tolerant pro parte do¬
nati quos dampnant. Incipit tractatus¬
Scribo uobis filioli. quia remitturtur uob̃

Expanded text:
ontium. Mons est super cacumina omnium montium. Et tes . Quis errat in hoc monte? Quis frangit faciem offendendo in illum? Quis ignorat civitatem super montem constitutam? Sed nolite mirari quia ignoratur ab istis qui oderunt fratres: quia in tenebris ambulant, et nesciunt quo eant; quia tenebrae excaecaverunt oculos eorum. Montem non vident: nolo mireris, oculos non habent. Unde oculos non habent? Quia tenebrae excaecaverunt eos. Unde probamus? Quia fratres oderunt, quia cum offenduntur in Afris, separant se ab orbe terrarum quia non tolerant pro pace Christi quos infamant, et tolerant pro parte Donatiquos damnant. TRACTATUScribo vobi
Abbreviated transcription (Latin):
capiamus: ut ꝓdilectione dĩ paratis mentib
ad omnẽ p̾sentium penarum tolerantiã stan¬
tes. possimus ex occulti certaminis triumpho
illustrem coronam uictricis conscientiȩ ꝓme¬
reri. Ergo post qm beatissimi apłi. fidelium
ministroꝵ functi officio repleuerunt ydrias
credentium ppłorum. aqua uenerandi baptis¬
matis: & dũs nĩs in uisibili uircute hanc aqͣm
conuertit inuinum: ita ut baptirati ab illis
pentina linguarum gr̃a testarentur: ex quib
prior stepħs martyr plenus gra & fortitudine
faciebat signa & ꝓdigia magna in ppło. in no¬

Expanded text:
capiamus; ut in dilectione Dei paratis mentibus capiamus; ut in dilectione Dei paratis mentibus ad omnem praesentium poenarum tolerantiam, constantes possimus ex occulti certaminis triumpho illustrem coronam victricis conscientiae promereri. Ergo postquam beatissimi Apostoli , fidelium ministrorum functi officio, repleverunt hydrias credentium populorum aqua venerandi Baptismatis, et Dominus Jesus invisibili virtute hanc aquam convertit, in vinum, ita ut baptizati ab illis,pentina linguarum gratia testarentur; ex quibus prior Stephanus martyr plenus gratia et veritate faciebat signa, et prodigia magna in populo, in no
Abbreviated transcription (Latin):
cȩtera
spalium genera uirtutum. quȩ ab oleri profectu
meliorum necesse sit: mensura inȩt̾num tria hec
ꝑhibet. fidem spem & caritatẽ. Manent iuquit
spes. fides. caritas. triahec: maior autẽ horum est
caritas. fides ẽ. quatrinitatẽ unius substantiȩ
confitemur: Syes ẽ qua resurrectionẽ carnis &
pmia ꝓmeritis futura sꝑamus : Caritas ẽ qua
ita xp̃m diligimus. ut ꝓ eius nomine int̾fici ȩqͦ
animo patiamur. S quia om̃s infide apłica
baptizati. creduit quidem in trinitatem & spe¬
rant futura: Non tam̃ om̃s cum sco̾ paulo apło
ex affectu dicere possunt. quis uos separabit a
caritate xp̃i.: Tribulatio. an angustia. an ꝑsecu¬
tio. anfames. annuditas. anpericulum. angla¬
dius: Iccirco quedam ydrie nr̃e binas metre¬
tas capuint.: quedam uͦ etiam ternas. Largia¬
tur ant̃ dñs ĩs diues in omnes. & suꝑ om̃s qui
inuocant eum: ut ternas metretas ꝑfecti in ca¬
ritate eius. etiam sine aꝑto ꝑsecutionis prelio

Expanded text:
caetera spiritualium genera virtutum, quae aboleri profectu meliorum necesse sit, mansura in aeternum tria haec perhibet, spem, fidem, et charitatem. Manent, inquit, spes, fides, et charitas: tria haec: major autem horum est charitas . Fides est, qua Trinitatem unius substantiae confitemur: spes est, qua resurrectionem carnis, et praemia pro meritis futura speramus: charitas est, qua ita Christum diligimus, ut pro ejus nomine interfici aequo animo patiamur. Sed quia omnes in fide apostolica baptizati, credunt quidem in Trinitatem, et sperant futura, non tamen omnes cum sancto Apostolo ex affectu dicere ausi sunt: Quis nos separabit a charitate Christi? tribulatio? an angustia? an persecutio? an fames? an nuditas? an periculum? an gladius ? idcirco quaedam hydriae nostrae binas metretas capiunt, quaedam vero etiam ternas. Largiatur autem Dominus Jesus dives in omnes, et super omnes qui invocant eum, ut ternas metretas, perfecti in charitate ejus, etiam sine aperto persecutionis praelio
Abbreviated transcription (Latin):
seum:
si mandata eius seruauerimus. Quȩ mandata:¬
Qui dicit quia cognouit erim: & mandata eiꝰ
ñ seruat. mendax ẽ: & ueo ueritasñ ẽ. S adhuc
Uideamus ne ipsum mandatum dilectio uocet᷑.
Querebamus enun quȩ mandata: & ait. Qui aut̃
seruauerit uerbum eius: uere in hoc ꝑfecta ẽ dile

Expanded text:
eum, si mandata eius seruemus. qui dicit quia cognoui eum, et mandata eius non seruat, mendax est, et in hoc ueritas non est. et ne io Dei. Videamus ne ipsum mandatum dilectio vocetur. Quaerebamus enim, quae mandata, et ait, Qui autem servaverit verbum ejus, vere in hoc perfect
Abbreviated transcription (Latin):
posuit tab̾naculum suumꝰ & ipse tanqͣm spon¬
sus ꝓcedens dethalamo suo. exultauit ut gygas
ad currendam inam: Ille ante solem. qui fecit solẽ
Iue ante luciferum. ante omnia sẏdera: ante om̃s
carneis qui solem uident. ipsum tab̾naculum
suuni in sole posuit. id ẽ carnen suam in manife¬
statione huiis lucis ostendit: & illius sponsi thala¬
mus fuit uterus uirginis: quia in illo utero uir¬
ginali. sunt coniuncti duo. sponsus & sponsa.
S̾ponsum u̾bum. & sponsa caro: quia scͥptũ ẽ.
Et erunt duo incarne una. & dñs dicit in e¬
uuangłio. Igitur iam ñ duo.s una caro. Et
ysaias optime meminit. unum ẽẽ ipsos duos.
imposutt mͥ mitram: & sicut sponsam ornauit
ine ornamento. Unus uidetrir loqui. & sponsũ
se fecit & sponsam se fecit.: quia ñ duo s una caro:
quia u̾bum caro factum ẽ. & habitauit in nob̾.
Illi carni aduingit᷑ eccłia: & fiet xp̃s totus caput

Expanded text:
posuit tabernaculum suum, et ipse tanquam sponposuit tabernaculum suum, et ipse tanquam sponsus procedens de thalamo suo, exsultavit ut gigas ad currendam viam ? Ille ante solem qui fecit solem, ille ante luciferum, ante omnia sidera, ante omnes carneis qui solem vident; ipsum tabernaculum suum in sole posuit, id est carnem suam in manifestatione hujus lucis ostendit: et illius sponsi thalamus fuit uterus Virginis, quia in illo utero virginali conjuncti sunt duo, sponsus et sponsa, sponsus Verbum et sponsa caro; quia scriptum est, Et erunt duo in carne una ; et Dominus dicit in Evangelio, Igitur jam non duo, sed una caro . Et Isaias optime meminit unum esse ipsos duos: imposuit mihi mitram, et sicut sponsam ornavit me ornamento . Unus videtur loqui, et sponsum se fecit et sponsam se fecit; quia non duo, sed una caro: quia Verbum caro factum est, et habitavit in nobis. Illi carni adjungitur Ecclesia, et fit Christus totus, caput
Abbreviated transcription (Latin):
s uon erat unde uideremus u̾bum. Factum
ẽ u̾bum caro quod uidere possemus: ut sana¬
retur in nobis unde u̾bum uideremus. Gt
uidimus. et testes sumus. Forte aliqui ur̃m
nesciant. qui grece non norunt: quid sint tẽ
Quos enim testes latine dicimus: gͥce mr̃es
sunt. Quis aut̃ non audunt mresꝰ aut in
cuius xp̃iani ore ñ cotidie habitat nomen
martyrum: Atq utinam sic habitet & in
corde. ut passiones imitemur: non eos calcib
ꝑsequamur: Ergo hoc dixit. uidimus. & testes
sumus: uidimus et martyres sumus. Testimoni¬
um enim dicendo ex eo quod uidunt. & testi¬
monium dicendo ex eo quod audierunt. ab his
qui ea uidu̾nt: cum displiceret ipsum testimo¬
nium hominib adu̾sus quos dicebatur passi st̃
dm̃. Uidimus inquit: & testes sumiis: Vbi uide¬
runt: In manifestatione. Quid ẽ inmanifes¬
tatione: In sole idẽ in hac luce. Unde aut̃ potu¬
it uideri insole qui fecit solemꝰ: nisi quia in sole

Expanded text:
sed non erat unde videremus Verbum: factum sed non erat unde videremus Verbum: factum est Verbum caro, quam videre possemus, ut sanaretur in nobis unde Verbum videremus. 2. Et vidimus, et testes sumus. Forte aliqui fratrum nesciunt, qui graece non norunt, quid sint testiosum; quos enim testes latine dicimus, graece martyres sunt. Quis autem non audivit martyres, aut in cujus christiani ore non quotidie habitat nomen martyrum? Atque utinam sic habitet et in corde, ut passiones martyrum imitemur, non eos calcibus persequamur. Ergo hoc dixit, Vidimus, et testes sumus: Vidimus, et martyres sumus. Testimonium enim dicendo ex eo quod viderunt, et testimonium dicendo ex eo quod audierunt ab his qui viderunt, cum displiceret ipsum testimonium hominibus adversus quos dicebatur, passi sunDeum. Vidimus, inquit, et testes sumus. Ubi viderunt? In manifestatione. Quid est, in manifestatione? In sole, id est in hac luce. Unde autem potuit videri in sole qui fecit solem, nisi quia in sole
Abbreviated transcription (Latin):
u̾bum qͦd caro factum ẽ. ut manib tractaret᷑:
cepit eẽ caro ex uirgine maria. S non tunc ce¬
pit u̾bum: quia quod erat abinicio dixit. Ui¬
dete si ñ attestatur epła sua euuangłio suo: ubi
modo audistis. in principio erat u̾bum: & u̾bum
erat apud dmͣ. Forte de u̾bo uitȩ siquisq accipi¬
at: quasi locutionẽ quandam de xp̃o: ñ ipsum
corpꝰ xp̃i qͦd manib tractatum ẽ. Uidete quid
sequatur. Et ipsa uita manifestata ẽ. Xpͦs ergo
u̾bum uitȩ. & unde manifestata ẽ: Erat enm
abinicio: s ñ erat manifestata hominib. Ma¬
nifestata aut̃ erat angłis uidentib: & tanquã
pane suo cibantib. S quid ait scͥptura: Pa¬
nem angłlor manducauit homo. Eteo mani¬
festata ẽ ipsa uita in carne. quia in manifestati¬
one posita ẽ: ut resquȩ solo corde uideri potest
uideretur & oculis: ut cordasanaret. Solo enĩ
corde uidetur u̾bum: caro aut̃ & ocuilis corpo¬
ralib uidetur erat unde uideremus carueni:

Expanded text:
bum quod caro factum est, ut manibus tractaretur, coepit esse caro ex virgine Maria: sed non tunc coepit Verbum, quia quod erat ab initio dixit. Videte si non attestatur Epistola sua Evangelio suo, ubi modo audistis, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum . Forte de Verbo vitae sic quisque accipiat quasi locutionem quamdam de Christo, non ipsum corpus Christi quod manibus tractatum est. Videte quid sequatur: Et ipsa vita manifestata est. Christus ergo Verbum vitae. Et unde manifestata est? Erat enim ab initio; sed non erat manifestata hominibus: manifestata autem erat Angelis videntibus, et tanquam pane suo cibantibus. Sed quid ait Scriptura? Panem Angelorum manducavit homo . Ergo manifestata est ipsa vita in carne; quia in manifestatione posita est, ut res quae solo corde videri potest, videretur et oculis, ut corda sanaret. Solo enim corde videtur Verbum: caro autem et oculis corporalibus videtur. Erat unde videremus carnem,