comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ conparatꝰ similiter & unã pastẽ ei ut uer¬
bi gr̃a iiI ad duos. dũ conparati fuerint
continee intraseduo & alium unum quime¬
parati fuerint contineNTinse tres &uliũ .i.
qui ẽ testiapces trium I iterũ .u. ad iui
dũ conparatisuerint hab& in se quat̃ nariũ
numerũ & aliũ unũ qui quasta pars esse di¬
citur. Quaternarii numeri el ceceritules
Suꝑ pastiensnumerus est Qui inseinferi¬
orem numerũ totũ contine & suꝑhoc¬
alteras pastes eius duus acut tres aut quat¬
tuor ceut quinq aut clias ut uerbi gr̃a¬
quinq: adtres dũ conparatifuerint
hab& inse quinarius numerus trinariũ¬
& suꝑ hoc alias pastes eiusduas. Septe
ad quattuor dũ conparati suerint ba¬
betđ inse iiii & alias tres pastescius¬
Nouem adu dũ conparatifuerint
habed inse v & alias iu pastos eius
sub suꝑ particns numerus est quicon¬
tin&ur innumero suptenticũ
aliquib pastib suis duab: aut trib
ccut plurib ut uerbi gr̃a ui contino¬

Expanded text:
uem comparatur, similiter et unam partem ejus. 7. Verbi gratia: III ad II dum comparati fuerint continent intra se duos et alium unum, qui meparati fuerint continent in se tres et alium unum, qui est tertia pars trium. Item V ad IV dum conparati fuerint, habent in se quaternarium numerum, et alium unum, qui quarta pars esse dicitur quaternarii numeri, et ceteri tales. Superpartiens numerus est, qui in se inferiorem numerum totum continet, alteras partes eius duas aut III aut IIII aut V aut alias, ut uerbi gratia V ad III dum comparati fuerint, habet in se quinarius numerus trinariuet super hoc alias partes ejus duas; VII ad IV dum comparati fuerint, habent in se quatuor, et alias tres partes ejusVIIII ad V dum comparati fuerint, habent in se V et alias IIII partes eius. Subsuperpartiens numerus est qui continetur in numero superpartienti cum aliquibus partibus suis duabus aut tribus aut pluribus, ut uerbi gratia III contine
Abbreviated transcription (Latin):
butio in contrarium reformata
cata sceue proderit opor tabit tamen
prinei peasicordinare ut aut creden¬
dumisse uetenim auctoritate au
fabulis fidem non habenda essecdica
requua murnequidaliuesignsifca¬
sceuolun int quusta finxerant Ut
scillã non marinam sed maritimam
feminam nec succinetam canib
seura pacem ali quam & in hospi¬
talẽ uenientibus ectitisse

Expanded text:
butio in conbutio in concatascevae proderit. Oportebit tamen principia sic ordinare, ut aut credendum esse veterum auctoritati, aut fabulis fidem non habendam esse dicarecurramus, ne quid aliud significare voluerint qui ista finxerunt, ut si Scyllam non marinam, sed maritimam feminam, nec succinctam canibus, sed rapacem aliquam et inhospitalem venientibus exstitisse
Abbreviated transcription (Latin):
tio est. catasceua autem & anasceua in his
rebus quae uersisimiles non sunt sed pro
uersis proponuntur plerumque uensan¬
tur. anas ceue prima diuisioẽ in conueni¬
ens & mendacium in conuenientes spͤcies
sunt quod in honestum est & quod inutͥle
iteminhones tum tractatur aut indictis
aut infactis indictis ut siqui in decora & no
res pondentia auctoritatidixis sedica¬
tur uelut si aliquiin fam& catonẽ illum
censorium iuuentutem illamadnequi¬
tiam ut luxoriem coartatum infactis
ut siquis abhorrens aliquid a scimonia
& nominisuo fecissedicatur ut est fabi¬
la de adulterio martis & ueneris. Mien¬
daciumtres hab& species incredibile
quod factum nones secredatur ut ad¬
ulescentem quide siculolitore ingre¬
dientes africamclasses uiderit. In pͥos¬
sibile est ut dodius insidias milonifeci¬
rit &idem occisus est amilone contra¬
rium est. namsi insidias fecit occidit
occisus est non fecit insidias. haec distr¬

Expanded text:
tio est. Catasceua autem et anasceua in his tio est. Catasceua autem et anasceua in his rebus, quae verisimiles non sunt, sed pro veris proponuntur, plerumque versantur. Anasceuae prima divisio est inconveniens et mendacium. Inconvenientis species sunt, quod inhonestum est et quod inutile. Item inhonestum tractatur aut in dictis aut in factis. In dictis, ut si qui indecora et non respondentia auctoritati dixisse dicatur; velut si aliqui infamet Catonem illum Censorium, iuventutem illum ad nequitiam et luxuriam cohortatum. In factis, ut si qui abhorrens aliquid a sanctimonia et nomine suo fecisse dicatur; ut est fabula de adulterio Martis et Veneris. Mendacium tres habet species: incredibile, quod factum non esse credatur, ut adolescentem, qui de Siculo litore ingredientes Africam classes viderit. Inpossibile est ut Clodius insidias Miloni fecerit et idem occisus sit a Milone. Contrarium est; nam si insidias fecit, occidit. Occisus est; non fecit insidias. Haec distri
Abbreviated transcription (Latin):
& in ipsis in probis formiddto supliciore¬
frenetur nocendifacultas legisenim
prarmio aut poena uitamoderatur humana
erit autem lex hones iusta possibilis secundũ
naturam secundũ consuetudinem patriae
locotem pori que conueniens necessaria
utilis manisesta quoque ne aliquid perobs¬
curitatem in captionem contine at nullo
priuato commodo sed ꝓrocom muni ciuiu
utilitate conscripta
fuerit a diectacrianerit ita offendttacilles
a gamem nomenueradicando onetrofa¬
nes promeruit gratiã mitridatis obseque
do namintercrian & sententia hocinterẽ
quodsententia sinepersona prosertur cri
ansine personanum quam dicitur undesi
sententiae personadiciatur sit crian
side trahatur sit sententia V
atis ceua est confirmatio propositaerei
doias ceua autem contraria superioriest
nouncit enim non fuisse aut nonesse quod
putationem inutramq partem tamenincer¬
taereiquasi quaȩ dam deliberatio uelco arta¬

Expanded text:
et in ipsis improbis, formidato supplicio, reet in ipsis improbis, formidato supplicio, refrenetur nocendi facpraemio aut poena vita moderatur humanaErit autem lex honesta, justa, possibilis, secundum naturam, secundum patriae consuetudinem, loco temporique conveniens, necessaria, utilis, manifesta quoque, ne aliquid per obscuritatem in captionem contineat, nullo privato commodo, sed pro communi civium utilitate conscriptafuerit adiuncta, crian erit, ita: ‘offendit Achilles Agamennonem vera dicendo’, ‘Metrofanes promeruit gratiam Metridatis obsequendo’. Sic ergo inter crian et sententiam hoc interest, quod sententia sine persona profertur, crian numquam sine persona dicitur; unde, si sententie persona adiciatur, fit crian, si detrahatur, fit sententia. Catasceua est confirmatio propositae rei. Anasceua autem contraria superiori est. Revincit enim non fuisse, aut non esse, quod putationem in utramque partem, tamen incertae rei quasi quaedam deliberatio vel cohorta
Abbreviated transcription (Latin):
nam quo dr& uel imperatore dicit constitu¬
tio uele dictum uocatur institutio aequitatis
dupl& est nunc in legibus nunc inmoribus in¬
terlegemautem &mores hoc interost quodđ
le scripta est mos uero est uetustate probata
consuetud sie le non scripta nam le legondo
uocata qui a script a est mos autem longa
consuet udo est demoribus tractat antunun¬
dem consuetudo autem estius quoddã mori¬
bus institutũ quod łe ge suscipit᷑ cum de fecit
lx nec differtscriptura anratione consistar
quando & legemratio comiendit porro
siratione l&x consistat. lexerit omnei am¬
quod ratione constiterit dumtaxat quod
religioni congruat. quod disciplinae con¬
ueniat quod saluti proficiat uocaticautẽ
consuetudo quia in communiẽ usu. omnis¬
autem lex aut permittit aliquidut uir for¬
tis pecat premium. aut uetat ut saerarũ
uirginũnuptias nullipetereliceat. au
metuhumanac oerceatur audacia.
tuta que sit interimprobus in nocentia

Expanded text:
Nam quod Rex vel Imperator edicit, constituNam quod Rex vel Imperator edicit, constitutio vel edictum vocatur. Institutio aequitatis duplex est, nunc in legibus, nunc in moribus. Inter legem autem et mores hoc interest, quod io scripta; mos est vetustate probata consuetudo, sive lex non scripta. Nam lex a legendo vocata, quia scripta est; mos autem longa consuetudo de moribus tracta. Consuetudo autem est ius quoddam moribus institutum, quod pro lege suscipitur cum deficit lex. Nec differt scriptura an ratione consistat, quando et legem ratio commendat. Porro si ratione lex constat, lex erit omne quod ratione constiterit, dumtaxat quod religioni congruat quod discipline conveniat, quod saluti proficiat. Vocata autem consuetudo, quia in communi est usu. autem lex aut permittit aliquid, ut vir fortis petat premium, aut verat, ut sacrarum virginum nuptias nulli petere liceat, aut metu humana coerceatur audacia, tutaque sit inter improbos innocentia
Abbreviated transcription (Latin):
gisins propter quodret horibus datup Inc
autem constat modistribus primus modus
tripensitus est gecundus quatripertitus
tencius quinquẽ partitus tripertitus ep¬
chirematicossillogismos est qui constat
membristribus id est propositione ad sumpo¬
tione conclusione quatripertitus est quicons¬
tat & membris quattuor prima propositione
secunda ad sumptione & una propositio
nis siuoad sumptionis coniuncta tercia pro¬
batione & conclusione quinque pertitusita¬
que est qui constat & membris quinque id
est prima propositione secundacius pro¬
batione tertia ad sumptione quarta
eius probatione quinta conlusione.
hunccicero ita facit in arte rechorica
sunt causarum non possunt recte par¬
tes alicuius generis causaeputari cadõ
enimres alugenus alii parsesse por est
idẽ genus & pr s non potest &cetera
quousque sillo gisimhuius membra
claudant᷑¬
ł sest constitutio populi quamma¬
ioresnatucum plebibus sancierunt

Expanded text:
gismis, propter quod rhetoribus datur. Hic gismis, propter quod rhetoribus datur. Hic autem constat modis tribus. Primus modus tripertitus est, secundus quadripertitus, tertius quinquepertitus. Tripertitus epichirematicus syllogismus est, qui constat membris tribus, id est propositione, adsumptione, conclusione. Quadripertitus est, qui constat ex membris quattuor: prima propositione, secunda adsumptione nis sive assumptionis coniuncta; tertio probatione, quarto conclusione. Quinquepartitus itaque est, qui constat ex mest prima propositione, secunda eius probatione, tertia adsumptione, quarta eius probatione, quinta conclusione. Hunc Cicero ita facit in arte Rhetoricadsunt causarum, non possunt recte partes alicuius generis causae putari. Eadem enim res alii genus, alii pars esse potest; eidem genus et pars non potest, vel cetera, quousque syllogismi huius membra claudantuLex est constitutio populi, quam maiores natu cum plebibus sancierunt.
Abbreviated transcription (Latin):
cicero incatelina hictamenuiuit uiuit im¬
mo& iamin senatuuenit sentenciale quo
sententia generalis ad dicit ut apudtoron¬
tiũ obsequium amicos ueritasodiũ parit
&cemplabile est. quod alicuius x emplicon
parationeeuentum simile conminatur
rumec emplaumitaris eorumeitus non perti¬
uoluit cum alicorũ quaerella que miure
quẽ locoquẽ tempore non est ausus hunc in¬
iuria alie notem pore cũ periculo capitis non
dubitauit occidere praeterea secundũ uic¬
turinũ enthime matis est altera definitio
& sola propositione sicutiam dictum e st
quae ita constat sitẽ pestasuit andaẽ nonẽ
nauigatio requi renda &oli a adsumptio¬
neut est illud. sinimicus est occidit. inimi¬
cus autem & quia illide est conclusio en¬
thimemauocatur. sequitur epichire¬
ma discendens deratiocinatione hatio
&gecutior ret horicissillogisiis latituco¬
ne
distans& ꝓductione sermonis adio lecticis sillo¬

Expanded text:
Cicero in Catilinam: 'Hic tamen uiuit. Viuit? ImCicero in Catilinam: 'Hic tamen uiuit. Viuit? Immo etiam in senatum uenit.' Sententiale est quod sententia generalis adicit, ut apud Terentium: 'Obsequium amicos, ueritas odium parit.' Exemplabile est quod alicuius paratione eventum simile conminatur,rum exempla imitaris, eorum exitus non pertivoluit cum aliquorum querella. Quem iure, quem loco, quem tempore non est ausus: hunc iniuria, alieno tempore, cum periculo capitis non dubitavit occidere'. Praeterea secundum Victorinum enthymematis est altera definitio ex sola propositione, sicut iam dictum est, quae ita constat: Si tempestas vitanda est, non est navigatio requirenda. Ex sola adsumptione, ut est illud: Si inimicus est, occidit; inimicus autem est. Et quia illi deest conclusio, enthymema vocatur. Sequitur epichirema, descendens de ratiocinatione latior et executior rhetoricis syllogismis, latitudine distans et productione sermonis a dialecticis syllo
Abbreviated transcription (Latin):
qua estio conprobatur. enthimema
ntondatineinterpra&aturmen¬
uisconceptioquem in perfectum
pllogismũsolentarti gra finuncu¬
pare nom in duabus parti buscius
iiumenti forma consistit quaui
doidquodsidem pertin& facietidã
utitur gillogis morũ lege pra&ani¬
ta ut est illuđ si tempestas uitanda
ẽmonest igitur nauigandũ & sola
enim prorositione constates se per¬
fectũ unde magis rethoribus quã
dia lecticis conuenire uidicatum ẽ
ratiocinationis modi sunt duo pri¬
nius cuidumema quiẽ in perfectus
siliogismus atque rethoricus se¬
cundus ⁊ piciremaquit̃ in rothori¬
cus& latior sillogismus enthimeo¬
manis dombrasunt quinquo pri¬
muncopumcibilem secundum
ostentabile terciũ semtentiale
quartũgemplabile quintum
deiudentiratione conuincetur
Sieut feroticero promiloneeuis
usuite nomitisse detesultorescu¬
possinolitis. ostentabile est quod certa
peidem monstratione constringit sicut᷑

Expanded text:
quaestio comprobatur. 7. Euthymema quaestio comprobatur. 7. Euthymema igitur Latine interpretatur mentis conceptio, quem imperfectum syllogismum solent artigraphi nuncupare. Nam in duabus partibus ejus argumenti forma consistit, quando eo quod ad fidem pertinet faciendam utitur, syllogismorum lege praeterita, ut est illud: Si tempestas vitanda est, non est igitur navigandum. Ex sola enim propositione constat esse perfectum; unde magis rhetoribus quam dialecticis convenire judicatum est. 8. Ratiocinationis duo sunt modi. Primus enthymema, qui est imperfectus syllogismus, atque rhetoricus. Secundus epicherema, qui est in rhetoricis latior syllogismus. 9. Enthymematis membra sunt quinque: primum convincibile, secundum ostentabile, tertium sententiale, quartum exemplabile, quintum d evidenti ratione convincit, sicut fecit Cicero pro Milone: Ejus igitur mortis sedetis ultores, cuposse, nolletis. 11. Ostentabile est quod certa rei demonstratione constringit, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
nia bonumnon est. Sillo gismi sautera
non solum retores sedmaxime dialec¬
ticiutuntur lic& a postolus saepepro¬
ponat aclsumat confirm& &quae
concludat quaeut diximus proprie
artis dia lecticedret horicae sunt
Sillogismorum a pudrechores prin¬
cipalia genera duo sunt inductio&
ratiocinatio inductionis mem bra sunt
tria propositio secunda in latio quae & ad¬
sumptio dicitur tercia conclusio induc¬
tio est quae rebus non dubiis captat ad sen¬
sionemeius cuminstituta est siue inter
philosophos siue interret hores siue in¬
tersermoc inantes propositio in ductio¬
nis est quaesimilitudinis concedendae
rei necessario unius inducit aut plurium
in latio inductionis est quae & ad sumptio
dicitus quaorende quae contendit᷑ &
cuius causa similitudinis habitae sunt
introducit. condusio inductionis ẽ quae
aut concessioneminlatinis confirmat.
aut quid&cea conficiatur declarat
ratiocinatio est oratio quaid dequo ẽ

Expanded text:
nia bonum non est'. Syllogismis autem nia bonum non est'. Syllogismis autem non solum rhetores, sed maxime dialectici utuntur, licet Apostolus saepe proponat, adsumat, confirmet atque concludat: quae, ut diximus, propriae artis Dialecticae et Rhetoricae sunt. Syllogismorum apud rhetores principalia genera duo sunt: inductio et ratiocinatio. Inductionis membra sunt tria: prima propositio, secunda inlatio, quae et adsumptio dicitur, tertia conclusiotio est quae rebus non dubiis captat assensionem ejus cui instituta est, sive inter philosophos, sive inter rhetores, sive inter sermocinantes. Propositio inductionis est quae similitudines concedendae rei necessario unius inducit, aut plurium. 6. Illatio inductionis est, quae et assumptio dicitur, quae rem de qua contenditur et cujus causa similitudines habitae sunt introducit. Conclusio inductionis est quae aut concessionem illationis 83 confirmat, aut quid ex ea conficiatur declarat. Ratiocinatio est oratio qua id de quo est
Abbreviated transcription (Latin):
mus dehinc aduersa confringamus con¬
cludendũ ita ut concitemus animos auidi¬
enit is implere quae dicimus. Uiii
est honestũ. admirabile humilo¬
anceps obscurũ b. onestum causce ge¬
nus est custatim sine oratione nos¬
nua fau& animus auditoris ad mira¬
bile eo quod est alienatus animoseo¬
noniqui audituri sunt humile est quod
ruminquo aut tardiauditoressunt
augtdissici lioribus adcognoscendũ
negotium causacernit᷑ implicata. t¬
Cillogismus grece latine argumenta¬
Itio appellatur argumentatio autẽ
dicta est quasi argutementis oratio
quauentum probabile &equimur : sil¬
logismus igitur est propositionis & ad sũ¬
tionis confirmationis q otrema
conclusio aut &ãbigentis incerto:
aut exsiducia conprobantis cons¬
tat eniitribus partibus propositio¬
ne adsumptione condusiono
propositione ut puta quod bonum
est tur peusũ babere non potest con¬
sensit audiens ad sumsit ille pecuni
tur peusum hab& concludetur: ergo pecu¬

Expanded text:
mus, dehinc adversa confringamus; conmus, dehinc adversa confringamus; concludendum ita, ut concitemus animos audientis inplere quae dicimus. De quest honestum, admirabile, humilanceps obscurum. Honestum causae genus est, cui statim sine oratione nostra fauet auditoris animus. Ammirabile, a quo est alienatus animus eorum qui audituri sunt. Humile est quod rum in quo aut tardi auditores sunt, aut difficilioribus ad cognoscendum negotiis causa cernitur implicata. llogismus Graece, Latine argumentatio appellatur. Argumentatio autem dicta est, quasi argutae mentis oratio, qua inventum probabile exequimur. Syllogismus igitur est propositionis et adsumptionis confirmationisque extrema conclusio aut ex ambigentis incerto, aut ex fiducia conprobantis. Constat enim tribus partibus: propositione, adsumptione, conclusione. Propositione, ut puta, quod bonum est, turpem usum habere non potest'. Consensit audiens; adsumpsit ille 'pecunia turpem usum habet'. Concluditur, 'ergo pecu
Abbreviated transcription (Latin):
tionibus iunctasit an& aliqua conpara¬
tione. Contro uersia simple est quae ab¬
solutã contin& unam quaestionem. Hoc
modo corentus bellum indicamus annon
iunctaẽ & pluribus quaestionibus inquaplu¬
raquaeruntur hoc pacto utrũ cartagodi¬
riuatur hanccart aginensibus reddatꝰ aneo
colonia deducatur & conparationeutrũ
potius aut quid potissimũ quao sitꝰ ad
buncmodũ utrũ gercitus in macedo¬
niã contrafilippummittatur qui sotus
sit ausilio conteneatur initalia ut quã ma
tuor sunt &x ordiũ narratio. argumen¬
tatio conclusio harum prima auditoris
animũ prouocat. Secunda res gestas &x¬
plicat tercia fidẽ adsertionibus facit
quarta finẽ totius orationis conplectit
il coandũ est it aque & aliter ut beneuo¬
lũ docilẽ uel adtentũ audit orem facia¬
mus bene uolũ precando instruendo ad¬
tentũ &citando narrandum est itaut bre¬
uiter at que a perte loquaemur argu¬
mentandũ ẽ ita ut primũ nostrafirme¬

Expanded text:
tionibus iuncta sit, an ex aliqua conparationibus iuncta sit, an ex aliqua conparatione. Controversia simplex est, quae absolutam continet unam quaestionem hoc modo: Corinthiis bellum indicamus, an non? Iuncta est ex pluribus quaestionibus, in qua plura quaeruntur hoc pacto: Utrum Carthago diruatur, an Carthaginensibus reddatur, an eo colonia deducatur? Ex conparatione, utrum potius, aut quid potissimum quaeritur, ad hunc modum: Utrum exercitus in Macedoniam contra Philippum mittatur, qui sociis sit auxilio, an teneatur in Italia, ut quam matuor sunt: exordium, narratio, argumentatio, conclusio. Harum prima auditoris animum provocat, secunda res gestas explicat, tertia fidem adsertionibus facit, quarta finem totius orationis conplectitur. Inchoandum est itaque taliter, ut benivolum, docilem, vel adtentum auditorem faciamus: benivolum precando, docilem instruendo, adtentum excitando. Narrandum est ita, ut breviter atque aperte loquamur; argumentandum est ita, ut primum nostra firme
Abbreviated transcription (Latin):
collectiosiue ratiocinatio& definitio legalis
scriptũ &uoluntas ẽ quando uerba ipsauiden
cũ gnententia scriptoris dissidere legis con¬
trariae status ẽ quando in t̃se duceleges aut
plures discreparenoscuntꝰ ambiguitas ẽcũ
id qđ scripti ẽ duas aut plures significar
uidetꝰ. Collectio uelra tio cinatio ẽ quan¬
do & eo quodscriptũ ẽ aliud quoq quod non
scriptũ ẽ inuenit. Definiti olegalis ẽ cũuis
qua siinde finitiua constitutione inquapo¬
sitasit quaeritur. statusergotã rationalis
quã legalis aquibus dã cercius decẽ & octo
connumeratisunt. Ceterũ secundũ retho¬
ricostullu decetm& nouẽ repperiuntꝰ ꝓpte¬
rea quia translationẽ interrationales prin¬
cipaliter ad flixit status. Inde seipse &iã cice¬
rore praehendenstrans lationẽ lega libus
statubus adplicauit. Ui De tri pep
aut sim ple ẽ aut iuncta & lunctaerit
consideranꝰ dum est utrũ & pluribus quaes¬

Expanded text:
collectio sive ratiocinatio et definitio legalis. collectio sive ratiocinatio et definitio legalis. Scriptum et voluntas est, quando verba ipsa videntur cum sententia scriptoris dissidere. Legis contrariae status est, quando inter se duae leges aut plures discrepare noscuntur. Ambiguitas est, cum id, quod scriptum est, duas aut plures res significare videtur. Collectio vel ratiocinatio est, quando ex eo, quod scriptum est, aliud quoque, quod non scriptum est, invenitur. Definitio legalis est, cum vis quasi in definitiva constitutione, in quo posita sit, quaeritur. Status ergo tam rationales quam legales a quibusdam certius decem et octo connumerati sunt. Ceterum secundum Rhetoricos Tullii decem et novem reperiuntur propterea, quia translationem inter rationales principaliter adfixit status. Inde se ipse etiam Cicero reprehendens translationem legalibus statubus adplicavit. De tripertita aut simplex est, aut iuncta. Et si iuncta erit, considerandum est utrum ex pluribus quaes
Abbreviated transcription (Latin):
& praemia aut poenaeratio quaeritur
Negotialis ẽ inqua quidiures &ciuilemori
& aequitate sit considera tur ad sumtiua
est quae ipsa & senihildat firmiadrecusatio
dit sedut ignoscatur postulat quod nos ad
pentes probabimus pertinere remotiocri¬
minis ẽ cũid crimen qđ infertur. abse & ab
suaculpaui& potestate in alium reus demor
conatꝰ pelatio criminis ẽcũ ideo iuire factũ di¬
citur quod aliquis ante iniuria lacessitussit
conparatio ẽ cũ aliud aliquo ad alterius factũ
honestũ aut utile contendit̃ quodut fierit illud
quodarguitur dicitur esse conmis sum pur¬
gatio ẽ cũ factũ quid ẽ conceditur sedculpa
remouetur. Haec partes hab&tres in pru¬
dentiam casumnecessitatẽ Deprecatio
est cũ & peccas se & consultu peccasse reus
confitetur &tamen ut ignoscatur postulat
quod genus porraro pot est accedere. Itẽx
legalistatui haecoriuntur id est scriptũ&
uolumtas legis contrariae ambiguitas

Expanded text:
et praemia aut poenae ratio quaeritur. et praemia aut poenae ratio quaeritur. Negotialis est, in qua quid iuris ex civili more et aequitate sit consideratur. Adsumest quae ipsa ex se nihil dat firmi ad recusatiodit, sed ut ignoscatur pospoenitentes probavimus pertinere. Remotio criminis est cum id crimen, quod infertur ab se et ab sua culpa, vi et potestate in alium reus demovere conatur. Relatio criminis est, cum ideo iure factum dicitur, quod aliquis ante iniuria lacessitus sit. Conparatio est, cum aliud aliquod alterius factum honestum aut utile contenditur, quod ut fieret, illud, quod arguitur, dicitur esse conmissum. Purgatio est, cum factum quidem conceditur, sed culpa removetur. Haec partes habet tres: inprudentiam, casum, necessitatem. Deprecatio est, cum et peccasse et consultu peccasse reus confitetur, et tamen ut ignoscatur postulat. Quod genus perraro potest accidere. Item ex legali statu haec oriuntur, id est scriptum et voluntas, leges contrariae, ambiguitas,
Abbreviated transcription (Latin):
pug nent propositionem aduersariis edqđ
in copra sutraq consistat fit autem ꝓ inten¬
tiono & depulsione. Status autom causarũ
sunt duorationalis & legalis derationa¬
lioriuntur conactura finis quali tastrans¬
lucio define iudicialis & negotialis deui¬
dicia li absoluta & ad sumtiua de ad sum¬
iecturalis status ẽ cum factam qđ alio obi¬
ct̃ ab alio pernegatꝰ definitiuus status
ẽcumid qđ obicitur non hocesse conten¬
ditur sed quidillud sit adhibitis defini¬
tionibus ad ꝓbatur qualitas est dum
qualis ressit quaeritur & quia deui
dogenere negoti controuersia agitur
const it utio generalis appellatur trans¬
latio est cũcaus a &eopendit quodnon
aut his agere uidetur que moportit
aut non apud quos quotẽpore qua
lege quõ crimine qua poenao por¬
teat tras latiua constitutio qđ actio
translationis & cõmutationis indigereui¬
detꝰ Iudicialis est in quae qui& rectinatura

Expanded text:
pugnent propositionem adversarii, sed quod pugnent propositionem adversarii, sed quod in eo pars utraque consistat. Fit autem ex intentione et depulsione. Status autem causarum sunt duo: rationalis et legalis. De rationali oriuntur coniectura, finis, qualitas, translatio. De fine iudicialis et negotialis. De iudiciali absoluta et adsumptiva. De adsumiecturalis status est cum factum, quod alio obicitur, ab alio pernegatur. Definitivus status est, cum id, quod obicitur, non hoc esse contenditur, sed quid illud sit adhibitis definitionibus adprobatur. Qualitas est, dum qualis res sit quaeritur: et quia de vi et genere negotii controversia agitur, constitutio generalis appellatur. Translatio est cum causa ex eo pendet, quod non aut is agere videtur, quem oportet, aut non apud quos, quo tempore, qua lege, quo crimine, qua poena oporteat. Translativa constitutio, quod actio translationis et commutationis indigere videtur. Iudicialis est, in qua aequi et recti natura
Abbreviated transcription (Latin):
ualent spes & motus de monstratiuũ dic¬
tum qdđunã quã querem aut laudando
aut uit uperando demonstrat : quod
genus duas hab& species laudẽ & uitu¬
porat ionẽ laudis ordo tribus tompo¬
robus dist inguitur anto ipsum in ipsũ
tibus umbre iustrabunt semꝑ honosio¬
men cptuũ. laudesq: manebunt parordi¬
noo contrario & uituperatione hominis hei
forma soruanda est : ante hominem In ho¬
monẽ post hominẽ. locus communis ad de¬
monstratiuum uituperationis genus ꝑti¬
n& quodtamen ab eo in aliquod differt nã
uitiporatioquae contraria est : laudisspecio¬
lt eniincetã facientis ꝑsonã adtubetur
cõmunisu locus generalit̃ in facticrimonprao¬
ponitꝰ unde& cõmunis locus dicit quia absento
ꝑsona noniantũ in homine quã in ipsocri¬
toa ponit᷑: omne enimuitiũ non inunum
c ausa consistit id est constitutio. Greci
autestatuma contentione ista sindicum
latimi autem non solum apugna ꝑqua &¬

Expanded text:
valent: spes et metus. Demonstrativum dicvalent: spes et metus. Demonstrativum dictum, quod unamquamque rem aut laudando aut vituperando demonstrat. Quod genus duas habet species: laudem et vituperationem. Laudis ordo tribus temporibus distinguitur: ante ipsum, in ipsum, tibus umbrae lustrabunt, semper honos nomenque tuum laudesque manebunt. Pari ordine e contrario et in vituperatione hominis haec forma servanda est, ante hominem, in hominem, post hominem. Locus communis ad demonstrativum vituperationis genus pertinet. Quod tamen ab eo in aliquo differt. Nam vituperatio, quae contraria est laudis, specialiter in certam facientis personam adhibetur. Communis vero locus generaliter in facti crimen praeponitur. Unde et communis locus dicitur, quia absente persona non tam in hominem, quantum in ipsum crimen exponitur. Omne enim vitium non in uno causa consistit, id est constitutio. Graeci autem statum a contentione στάσιν dicunt. Latini autem non solum a pugna, per quam ex
Abbreviated transcription (Latin):
sunt enimquae non soluminoratoresed
inuno quo que homine artificae & pectant᷑
Auũ de monstrauum iudiciale delibe¬
ratiuũ genus est in quode quibus lib&
ut ilitatibus uitae quid aut debeat
aut non debeat fieritractatꝰ. Demons¬
tratiuum in quo laudabilis persona
aut reprae hensibilis ostendit᷑ Iudicia¬
le in qđ ei prius personae facto aut pene
aut praemu sententiadatur : Dictũ au¬
tẽiudiciale eo quodiudic& hominẽ & sen¬
tia sua ostendat ut rũ lau dabilis praȩ¬
mio dignus sit aut certereus condẽ¬
narili berarique supplicio Deliberatiuũ
genus uocat: eoquod deuna quaq:re in
eo deliberat̃ : Huius genus dupl& est suasio
& dissuasio idest de& pectando & fugiendo
Idest defaciendo & non faciendo suasu¬
ria autem intribus locisdiuidit᷑. Hones¬
to utili & possibili haec differt aliquid
ade liberatiua quia sua suria egit alteram
personã deliberatiua interdũ & apued se
agio In sua suria autẽ duae sunt quae plus

Expanded text:
sunt enim quae non sunt enim quae non in unoquoque homine artifice expectantur,vum, demonstrativum, iudiciale. Deliberativum genus est, in quo de quibuslibet utilitatibus vitae, quid aut debeat aut non debeat fieri, tractatur. Demonstrativum, in quo laudabilis persona aut reprehensibilis ostenditur. Iudiciale, in quo de ipsius personae facto aut poenae aut praemii sententia datur. Dictum autem iudiciale eo, quod iudicet hominem, et sententia sua ostendat utrum laudabilis praemio dignus sit, aut certe reus condemnari liberarique supplicio. Deliberativum genus vocatur eo, quod de unaquaque re in eo deliberatur. Huius genus duplex est, suasio et dissuasio, id est de expetendo et fugiendo, id est de faciendo et non faciendo. Suasoria autem in tribus locis dividitur: honesto, utili, et possibili. Haec differt aliquid a deliberativa, quia suasoria eget alteram personam, deliberativa interdum et apud se agit. In suasoria autem duae sunt quae plus
Abbreviated transcription (Latin):
locutionis resis enimapud gregos locu¬
tio dicitꝰ. rethororator Coniuncta
est autẽ gramaticae artis rethori¬
ca. In gramatica enim scientiã recte
loquendi discimus. Inrethorica uero
percipimus qualiter ea quae didici
na a grecis inuenta est agorgia aristo¬
it auarie ut eã lectori admirari in prom¬
tusit conpraehendere in possibi le Nam
membranis retemtis quasi aderescit
memoriae series dictionis Ac moxre¬
positis recordatio omnis elabitꝰ huius dis¬
ciplinae perfecta cognitio orato rem
facit DENOMINE ORATORIS
et parcibre choracae
rator ẽ igitꝰ uirbonus dicendi peri¬
tus uir consistit natura morib:¬
artibus dicendi peritus consistit
artificiosa eloquentia quae cons¬
tat partibus quinq: inuentione
dis positione eloquutione memo¬
ria pronuntiatione & sine officui
quod est aliquid ꝑsuadere ipsa autẽ pe¬
ritia dicendi intribus rebus consistit
uatura doctrina usu natura ingenio
doctrina scientia usu a ssiduetate: Haec

Expanded text:
locutionis. Ῥῆσις enim apud Graecos locutio dicitur, ῥήτωρ orator. Coniuncta est autem Grammaticae arti Rhetorica. In Grammatica enim scientiam recte loquendi discimus; in Rhetorica vero percipimus qualiter ea, quae didicimna a Graecis inventa est, a Gorgia, Aristoita varie, ut eam lectori admirari in promptu sit, conprehendere inpossibile. Nam membranis retentis quasi adhaerescit memoriae series dictionis, ac mox repositis recordatio omnis elabitur. Huius disciplinae perfecta cognitio oratorem facit. De nomine oratoris et partibus Rhetoricae . Orator est igitur vir bonus, dicendi peritus. Vir bonus consistit natura, moribartibus. Dicendi peritus consistit artificiosa eloquentia, quae constat partibus quinque: inventione, dispositione, elocutione, memoria, pronuntiatione, et fine officii, quod est aliquid persuadere. 2. Ipsa autem peritia dicendi in tribus rebus consistit, natura, doctrina, usu; natura, ingenio; doctrina, scientia; usus, assiduitate. Haec
Abbreviated transcription (Latin):
truitur ut cicero hisigit᷑ꝰ noꝵ moo
detalipericulo liberatur sed honor
a plissi moditatus domitent fũs¬
reuolissa a coniugatis angu¬
tũe cũ contropabilit̃ ostenditus
quid sit &requaq uenturũ ut uer¬
gilius nossipellant nihil ad forecre¬
dunt quis omnẽ esperiam sua subiugo
mittat. A causis argum̃ t̃ũ est quan¬
do consuȩ tudini cõmuni res quaeq:
tractatꝰ: ut terencius ego non nihil
ueritus sũ dudũ abstecauerene fa¬
ceres quoduulgus seruorũ sola dolis
ut medeluderes ab effectis argu¬
mentũ ẽ. Cũ his quae facta sunt ali¬
quida probatur ut uergilius de¬
generes animostrimorarguit. a
conparatione argumentũ est quan¬
doperconlationem persarũ siue cau¬
sarũ sententiaeratio sub inputatio¬
ne format. Vt uergiliustu potesene¬
anmanibus sub ducere graiũ nosali¬
quid contrarutulosiuuis sene fandũ
est Item argumen ta que ducunt̃¬
& trinsecus quae grecite gnosidẽ

Expanded text:
truitur, ut Cicero: 'Is igitur non modo truitur, ut Cicero: 'Is igitur non modo tali periculo liberatus, sed honore amplissimo ditatus, domi te interficere uoluisset.' A coniugatis argumentum est cum contropabiliter ostenditur, quid sit ex re quaque uenturum: 'Nos si pellant, nihil affore credunt, quin omnem Hesperiam penitus sua sub iuga mittant.' A causis argumentum est, quando consuetudine communi res quaeque tractatur – Terentius: 'Ego nonnihil ueritus sum dudum abs te, Daue, ne faceres quod uulgus seruorum solet, dolis ut me deluderes.' Ab effectis argumentum est, cum ex his quae facta sunt aliquid approbatur, ut Vergilius: 'Degeneres animos timor arguit.' A comparatione argumentum est, quando per collationem personarum siue causarum sententiae ratio sub imputatione formatur – Vergilius: 'Tu potes Aenean manibus subducere Graium; nos aliquid contra Rutulos iuuisse nefandum estextrinsecus, que Greci tegnos, id est
Abbreviated transcription (Latin):
trocinari dicitur latrono menest
a nomine. Terencius interceptio
est amentium aut amantium dũ¬
modo dist& unius appellationis pos¬
tremitasinalia uocis declinatio¬
ne formata Secundũ arguenentũ
specie argumentum est. Cum ge¬
nenali quaestionifidem species fac
nentã ese quando rebus aliquibus
praiumilia ciscã pis a difforentr areg¬
mentumest. Quando perdifferer¬
tiam aliqua separantur ut uergilio
non diomedis e quos nec currũ cerni
acillis. a contrariis argumentũ dici¬
tur quando res discre pantessibima
obponunt᷑. Vt uergilius mortal¬
nemanu facte in mortalicarine fash¬
beant Certus que incerta pericua
lustres aeneas a consequentibus ari¬
mentũ dicit̃ quando positãrẽ aliquid
inuitabilit̃ consequit ut uergilius no¬
ne habes ammonectanta suꝑbia uicts
Ab antecedentib: argumentũ ẽ qui¬
do aliqua & his quae prius gestas conꝓba
nantibus argumentũ ẽ quando illi
quod obicit aliqua contrariae tated¬

Expanded text:
trocinari dicitur latro. Nomen est trocinari dicitur latro. Nomen est a nomine; Terentius Andr. 218: Interceptio est amentium, haud amantium; dummodo distet unius appellationis postremitas, in alia vocis declinatione formata. Secundum argumentum specie argumentum est, cum generali quaestioni fidem species facimentum est, quando rebus aliquibus Graium Iliacis campis. A differentia argumentum est, quando per differentiam aliqua separantur, ut Vergilius Aen. 10, 581: Non Diomedis equos, nec currum cernis Achillis. A contrariis argumentum dicitur, quando res discopponuntur – Vergilius: 'Mortaline manu factae immortale carinae fas habeant, certusque incerta pericula lustret Aeneas?' A consequentibus argumentum est, quando positam rem aliquid ineuitabiliter consequitur – Vergilius: 'Non ea uis animo, nec tanta superbia uictis.' Ab antecedentibus argumentum est, quando aliqua ex his quae prius gesta sunt comnantibus argumentum est quando illud, quod obicitur, aliqua contrarietate des
Abbreviated transcription (Latin):
Fepncaẽ ddisciplina in ueniendo¬
umanigumentorũ diuisiotopico¬
ta ducuntur tripl& est nã al
in eo ipso dequo agitur herent: alia
quaedicuntur ef fecta quae quo¬
dam modo & rebus aliis tractata
noscuntur. alia quae adsumun¬
tur & trinsecus argumenta
quae in eo ipso de quo agit᷑ herent in
tribus diuisa sunt prima atoto
Secunda a parte tertia a nota
Ar gumenta im a toto cum definitio
adhibetur ad id quod quaeritur
factorũ magnorũque in repuplici
famameritorũ cpartibus ẽ ar¬
gumentũ cũ bis qui se de fenditau
negat factum aut fautum esse inre
defendit a nota est argumentuun
cũ & sui nominis argumentũ aliquod
qua erebamquem instoma iali nuns¬
re nom potoram effecta arigunis¬
tasunt qua e quodã modo erebusaus
tracta ta noscuntur gunt auton
numero quat tuor decim idest pri¬
muma coniugatis. argumentũ est
cũ declinatura nomine & fit uerbũ
ut cicero uerrem dicit e uersis sepro¬
uinciam uel nomina uerbo cũla¬

Expanded text:
Topica est disciplina inveniendoTopica est disciplina inveniendorum argumentorum. Divisio topicota ducuntur triplex est. 114 Nam alia in eo ipso de quo agitur haerent; alia, quae dicuntur affecta, quae quodammodo ex rebus aliis tracta noscuntur; alia quae assumuntur extrinsecus. Argumenta quae in eo ipso de quo agitur haerent, in tribus divisa sunt. Prima, a toto; secunda, a parte; tertia, a nota. 2. Argumentum a toto, cum definitio adhibetur ad id quod qufactorum magnorumque in republica fama meritorum'. A partibus est argumentum, cum is, qui se defendit, aut negat factum, aut factum esse iure defendit. A nota est argumentum, cum ex vi nominis argumentum aliquod quaerebam, quem in isto maiali invenire non poteram'. Effecta argumenta sunt, quae quodammodo ex rebus aliis tracta noscuntur. Sunt autem numero quattuordecim; id est, primum a coniugatis argumentum est, cum declinatur a nomine et fit verbum, ut Cicero Verrem dicit everrisse provinciam; vel nomen a verbo, cum la
Abbreviated transcription (Latin):
praedictum declarauit &x ẽplũ
hoc est autem propriũ definitio¬
nis quid sit illud quod quaerit᷑
declarare undecima species di
ratur quid sit̃ triens respondo¬
atur quae cuihis de est ut sitassi
ix est mens& animus & consiliũ & se¬
tentia ciuitatis & aliter pax est
tranquilla libortas fit & peruito¬
perationem quã greciprogon uo¬
cant ut seruitus est postrenuel
malorũ omnium non modo bell
sed morte quoque repllennt
ut est illud pater est cuius ẽ fili¬
us dominus est cui ẽ seruus
quarta decimas pecies definitio¬
nis est cata tonrus ut cicero in re
plectitur partes item pars est
quae subẽ generi quinta decima¬
rationem uocant ut dies ẽ solsu¬
praterras nox est solsubteris
scire autẽ debemus praedictas
species definitionũ topicisme¬
nto esse sociatas qm̃ interquae
dã argumenta sunt positae & non¬
nullis locis cõmemorant̃ into¬
picis nunc ad topica ueniamus
quaesit argumentorũ sedes fom¬
tes sensuũ & crigines dictionum¬

Expanded text:
praedictum declaravit exemplum. Hoc est autem proprium definitionis, quid sit illud quod quaeritur declarare. Undecima species defur Quid sit triens, respondeatur, Cui dodrans deest ut sit assis. Lex est mens, et animus, et consilium, et sententia civitatis. Et aliter pax est tranquilla libertas. Fit et per vituperationem, quam Graeci ψόγον vocant: servitus est postremum malorum omnium, non modo bellsed morte quoque repellenda'. vocant, ut est illud: 'Pater est, cui est filius'. 'Dominus est, cui est servus'. Quartadecima species definitionis est κατὰ τὸν ὅρον, ut Cicero in Rheplectitur partes'. Item 'Pars est, quae suberationem 571 vocant: ut, Dies est sol supra terras; nox est sol sub terris. Scire autem debemus praedictas species definitionum topicis merito esse sociatas, qdam argumenta sunt posita, et nonnullis locis commemorantur in topicis. Nunc autem ad topica veniamus, quae sunt argumentorum sedes, fontes sensuum, et origines dictionum
Abbreviated transcription (Latin):
non eius demiustitiae iniquitã sit
nus aidillã it imquitas tertiais ge¬
nus ost appositorũ habitus uelorsa¬
species sunt tres quarũ prima est u
ren secunda in loco tertia intẽ poro
corgro Inre ut cecitas uisio. Inlo cout
cnecitatis & iuisionis inoculis. locusẽ
interdecongruo ut in fantẽ nondice¬
nesinedentibus eũ cuidentes aciondi
aptiasporua negauit non enĩ ẽ priuatis
dentibus quos nondũ habuat quti¬
tũ uero genus & confirmatione ano¬
tat ione oppomitur ut socrates disp¬
per socioues non disputat hae casu¬
perto rabus tedeo diffent quodilsi
contillalemdici possunt bard nsi

Expanded text:
non eiusdem iustitiae iniquitas sit, non eiusdem iustitiae iniquitas sit, aut ad illam sit iniquitas. Tertium genus est oppositorum habitus vel orbaspecies sunt tres: quarum prima est in re, secunda in loco, tertia in tempore congruo. In re, ut caecitas visio. In loco, ut caecitatis et visionis in oculis locus est. In tempore congruo, ut infantem non dicere sine dentibus eum, cui dentes adhuc aetas parva negavit. Non enim est privatus dentibus, quos nondum habuit. Quartum vero genus ex confirmatione et negatione opponitur, ut Socrates disputat, Socrates non disputat. Haec a superioribus ideo differt, quod illa singillatim dici possunt, haec nisi
Abbreviated transcription (Latin):
diuidit̃ namsunt quae da eisperis
mediababent & sunt qua edã qua
sine mnedioscint & quac ua sunt qui
quis isus euꝰ suepe colorpallit
uelsuscusinuenit. Si ne mer sosiui
quotiens unum de duobus ecidit: Ut
sanitas uel infirmitas Horũ nihilẽ me¬
dium ea autẽ quorũ mediasine no¬
mine sunt ut felix & infelix mediue
habent non felix Secundũ geponsẽ
reletiunorum quaeita sibi õpponun¬
tur ut ad se conferantur sicut duplũ
simplũ hoc solũ oppositorũ genusnd
serefertur non est malus nsiadmi¬
nus refertur & simplũnisi ao dduplũ
nãrelatiuũ relatiuo ita opponitur
ratur diũ midiũ enim opponitur
du ploeius que duplimedium est
sedita illio ꝓponitur ut eius sit cuio p¬
ponitur sic asi parũ opponitur
Sagnoitaut ipsud parũ ad mag¬
num cuiopponit̃ sit parũ . ã superi¬
ora quae dicuntur contranor si
sbi oꝑponuntur ut eorũ noc sino
quibusopponuntur nec adea quo¬
cũque modo reseraae  tursiqui¬
dem
iniquitas iustitiae ita contraria estur

Expanded text:
quaedam eius quae medium habent; et sunt quaedam quae sine medio sunt; et quaedam sunt quae quia inter eos saepe color pallidus vel fuscus invenitur. Sine medio sunt, quotiens unum de duobus accidit, ut sanitas vel infirmitas. Horum nihil est medium. Ea autem quorum media sine nomine sunt, ut felix infelix, medium habent non felix. Secundum genus est relativorum, quae ita sibi opponuntur ut ad se conferantur, sicut duplum simplum. Hoc solum oppositorum genus ad se refertur. Non est enim maius, nisi ad minus referatur; et simplum, nisi ad duplum. Nam relativum relativo ita opponitur ratur. Dimidium enim opponitur duplo, eiusque dupli medium est, sed ita illi opponitur ut eius sit, cui opponitur. Sic et parvum opponitur magno, ita ut ipsud parvum ad magnum, cui opponitur, sit parvum. Nam superiora quae dicuntur contraria ita sibi opponuntur ut eorum non sint, quibus opponuntur, nec ad ea quocumque modo referantur; siquidem iniquitas iustitiae ita contraria est ut
Abbreviated transcription (Latin):
multi tules deminuti teumeris
qui pastib suis conputati minorẽ
suniã efficiunt ut puta de narius
cuius pastes sunt tres. decimiac qđ
est unum quina qđ duo dimidia qđ
quinq: uinuimenim & duo &quinque
simubducta octonariũ faciuntlonge
denario inorẽ. Similis ẽ huicolto¬
narius uł ili plurimĩ quii pastes re¬
dasti infraconsistunt ꝑsectus nume¬
rus ẽ qui suis pastib adimplacur ut
senarius hab& enim tres pastes sextit̃
testiam. dimidia. Sextu eiꝰ unum est
Festia duo dimidiãtres. Hec pastes in
summã ducte id est unum & duo &trico
Simul eundem con sũmanT ꝑ ficiunłq se¬
nariũ SuNdaũ ꝑfectinumeri introe
denariũ se intracenTanecriũ uigin¬
III Iste diuidit̾sic i. Alii sunt maiores i
cclii sunt minores Maiores diuiduntꝰsic
÷ multiplices ii suꝑ pasticular es .iii.
Suꝑ pastienTes uii multiplices suꝑpar

Expanded text:
tmulti tales. 10. Diminuti numeri sunt tmulti tales. 10. Diminuti numeri sunt qui partibus suis computati, minorem summam efficiunt, ut puta denarius, cujus partes sunt tres: decima, quod est unum; quinta, quod duo; dimidia, quod quinque. Unum enim, et duo, et quinque simul ductae octonarium faciunt, 124 longe a denario minorem. Similis est huic octonarius, vel alii plurimi, qui in partes redacti infra consistunt. 11. Perfectus numerus est qui suis partibus adimpletur, ut senarius, habet enim tres partes, sextam, tertiam, et dimidiam; sexta enim ejus est unum, tertia duo, dimidia tres. Hae partes in summam ductae, id est, unum, et duo, et tria, simul eumdem consummant perficiuntque senarium. Sunt autem perfecti numeri intra denarium VI, intra centenarium XXVI. Iste dividitur sic: alii sunt majores, alii sunt minores. Majores dividuntur sic: in multiplices, superparticulares, superpartientes, multiplices s
Abbreviated transcription (Latin):
uisi solã unitatẽ ut ter narius solã
tertiam & quinarius solã quintaem
&s septenarius solũ septimã his enim
unam pars solae est conpositisunt qui
non solicunitate mentiunt sed &iã ali¬
enonumero procreantur ut nouem
enim terterni & septies terni. terq¬
ni & quin quies quini. medio cresnu¬
meris qui quod am modo simplicer
Q incomposi esse uidentꝰ. Alio ueromo
mus ẽ & in compositus q ñ hab& cõmunẽ nu¬
merũnisi solũ monadicũ Ad quin decim¬
uero sicomparitus suerit sccundus ẽ ci
empositus qm̃ in est illi cõmunis numerus
pumenadica id est ternarius numesus
qui nouem ñ surat tertermr & quindeci
dinẽ suaẽ excedunt ut puta duodenari¬
us habeł enim pastes quinq Duode¬
cimã qđ est unum sectam qđ duo
Quasttõ qđ tria tesłiã quod quattuor
dimidiã quodse unum enim & duo
&tria & quat tuor esse simulducta
nario eccecdunt. Sic & cliisimiles
plurimi ut duodẽ uicensimur &¬

Expanded text:
nisi solam unitatem, ut ternarius solam nisi solam unitatem, ut ternarius solam tertiam, et quinarius solam quintam, et septenarius solam septimam. His enim una pars sola est. Conpositi sunt, qui non solum unitate metiuntur, sed etiam alieno numero procreantur, ut novem, enim ter terni, et septies terni, ter quini, et quinquies quini. Mediocres numeri sunt, qui quoet incompositus esse uidetur, alio uero momus est et incompositus, quia non habet communem numerum nisi solum monadicum; ad XV uero si comparatus fuerit, secundus est et compositus, quoniam inest illi communis numerus praeter monadicum, id est trinarius numerus, qui nouem dinem suam excedunt, ut puta duodenarius. Habet enim partes quinque: duodecimam, quod est unum; sextam, quod duo; quartam, quod tria; tertiam, quod quattuodimidiam, quod sex; unum enim, et duo, et tria, et quatuor, et sex simul ducta nario excedunt; sic et alii similes plurimi, ut duodevicesimus, e
Abbreviated transcription (Latin):
fuesteouu se eliqui pariter par name¬
nus est quisecundũparem numerc pae¬
Puendiuiditur quousq adinui sibi ha
poeniat unititem ut pudi sexfibiũ¬
tadiduos bucaũ sedecim. Sedecimuo
naril ostonarius quattuor quter¬
narius duo binariur uuqui singu¬
disi indus bilis ẽ paritatr inpas est
quilupante sequas recipit sestione seđ
pastereis mor in desccubi lespmia nent
deres incurris inuumerũ queni secareñ
porsis inpariter parnumerus est cuius
pastes &icom diui dipos sunt sedusq addum¬
enim inmedidiatẽ diuisi duo decimfaciunt
rursũq in aliã medielatem se deide
inaliam tres & altera diuisione non recipit
setio illa sed ande unitatem inuenitꝰ terminꝰ
que secare ñ possis In pariter in parest
qui ab inparinumero in pariter mensurat᷑¬
quidum sint in parer numeri ab in parbi
diupastib diuiduntꝰ ut septies septeni
quinquis Inparium numerorũ ali sim¬
pͥlices sunt alii conpositi alii medioeres
Simplices s̃ quianullã aliã pastẽ habent

Expanded text:
et reliqui. Pariter par numerus est, qui secundum parem numerum pariter dividitur, quousque ad indivisibilem perveniat unitatem; ut puta LXtaduo, hic autem sedecim, sedecim vero octo et octonarius quatuor, quaternarius duos, binarius unum, qui singularis indivisibilis est. Pariter impar est, qui in partes equas recipit sectionem, sed partes eius mox indissecabiles permanent, deris, incurris in numerum quem secare non possis. Inpariter par numerus est, cuius partes etiam dividi possunt, sed usque ad unenim in medietatem divisi XII faciunt rursumque in aliam medietatem VI, deinde in aliam tres; et ultra divisionem non recipit sectio illa, sed ante unitatem invenitur terminus, quem secare non possis. Inpariter inpar est, qui ab inpari numero inpariter mensuratuqui dum sint inpares numeri, ab inparibus etiam partibus dividuntur, ut septies septeni XXV. Inparium numerorum alii simplices sunt, alii conpositi, alii mediocres. Simplices sunt, qui nullam aliam partem habent