comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bata at ducerẽt. ⁊ta florẽtinoꝵ uirtus lucẽsis fuauit. pisanoꝵ aũt uitorriã
rep̾ssit sibi uõ gloriã laudes ꝙ ꝯꝑauit. sed quis magis laudet quis pum in hoc
p̃claro ciutato facinore. An uirtutes qđ uicerũt/ an magnitudiẽ amicore. q
uictorẽ secuti fuorũt in benificẽtia ꝙ ꝓsalute amicoꝵ tantã ꝯtentiões subie¬
rũt. Mihi pide tria ĩ uno eocle q fcaĩcto sũme laudãda uidẽtur. s ne queo
singula suis lauclib ꝓseꝗ. Nã et uererr ne longior sun ⁊ muora et̃ impellũt
nõ aĩs pͥuati dũtapat huic: ui illi urbi benefica fuit. hec cuutis s uni¬
uerse simul ytalie angusti quilẽ aĩ putauit ẽõ. pro siuis dũtarat mo¬
dis solicitudiẽ ciꝑe. Contre q illud gloriosus : si suoꝵt laboꝵ fructur

Expanded text:
virtus Lucenses servavit, Pisanorum autem victoriam repressit, sibi vero gloriam laudemque comparavit. Sed quid magis laudet quispiam in hoc preclaro civitatis facinore? An virtutem, quod vicerunt? An magnitudinem animorum, quod victores secuti fuerunt? An beneficentiam, quod pro salute amicorum tantam contentionem subierunt? Michi quidem tria in uno eodemque facto summe laudanda videntur. Sed nequeo singula suis laudibus prosequi; nam et vereor ne longior sim et maiora etiam impellunt. Non enim privatim duntaxat huic vel illi urbi benefica fuit hec civitas, sed universe simul Italie. Angusti quidem animi putavit esse pro suis duntaxat commodis sollicitudinem capere; contraque illud gloriosum, s
Abbreviated transcription (Latin):
rbe Nullus ꝯgressu flore̾tia reformidat ꝑ uniuersu orbe qr¬
rant ciuitate : q̃ ĩ ulla / aliqua Ip̃e iurtuag goriã mapĩainites
ꝯsequea / fiat ꝯtentio egregioꝵ facinoꝵ. uł ĩ eo ip̃o : in quo iudeatur
oxcellere nulla ꝓfecto reꝑire quibũt. nisi ip̃i plane se ueluit de¬
ciꝑe: Sui hec cuutas nõ sit longe supior. Ost eĩ admirãda hul
urbis uirtus et õĩ grũ laudis miuẽtim exẽplat. Nã ut prirdiciã
p̃termiti p̃ q̃ om̃z indicio huic uni cuntiti mapĩa ꝯcedieur: Et
ꝑ quã cũcta oĩ tpre sũma ĩ dustria. ab hac te pub̾ uicdemus ꝙ uisa cuiꝰ
upͣ tanta beneficia. auditi ẽ. pͣtas huiꝰ ciuuitatꝭ et fuisse: et esse

Expanded text:
sum orbem querant civitatem que in una aliqua specie virtutis gloriam maximam putetur consecuta. Fiat contentio egregiorum facinorum vel in eo ipso in quo videatur excellere; nullam profecto reperire quibunt, nisi ipsi plane se velint decipere, cui hec civitas non sit longe superior. Est enim admiranda huius urbis virtus et in omni genere laudis invictum exemplar. Nam ut prudentiam pretermittam, que omnium iudicio huic uni civitati maxima conceditur et per quam cuncta omni tempore summa industria ab hac re publica videmus provisa, cuius unquam tanta beneficentia audita est quantam huius civitatis et fuisse et
Abbreviated transcription (Latin):
n adueĩt qui nõ id sibi enisse fateatur. Nã simulatq urbe ꝯspicati si
Cuz occuras õculis tuta moles reꝵ tã edifficioꝵ collatio tanta magni¬
ficecia/ tantus ipłedor. Cuy p̃celsas tũres Cũ marmorea tẽpla
Cuy basillicaꝵ fastigia: Cu suꝑtissimas domos Cuz turita menia
Cuz iuillaꝵ multitutinẽ/ Cuz delitias nitorẽ ornitu ĩtuẽtur
llico oĩu mẽtes cũq it mutitur: ut nõ ia de maxis atꝙ am¬
plissimis reb as hac urbe gestis ob scupescant. nõ s pocius sufficiẽte
autument ad tocius orois dominiu Imꝑiu q adipistẽdu. Ex quo
ntelligi pr̃t mapte admirabiłẽ osse hanc urbe de cui pulctudie

Expanded text:
tiam advenit qui non id sibi evenisse fateatur. Nam simul atque urbem conspicati sunt, tiam advenit qui non id sibi evenisse fateatur. Nam simul atque urbem conspicati sunt, cum occurrat oculis tanta moles rerum, tanta edificiorum collatio, tanta magnificentia, tantus splendor, cum precelsas turres, cum marmorea templa, cum basilicarum fastigia, cum superbissimas domos, cum turrita menia, cum villarum multitudinem, cum delitias, nitorem, ornatum intuentur, illico omnium mentes animique ita mutantur ut non iam de maximis atque amplissimis rebus ab hac urbe gestis obstupescant, non! sed potius sufficientem autument ad totius orbis dominium imperiumque adipiscendum. Ex quo intelligi potest maxime admirabilem esse hanc urbem, de cuius pulchritudine
Abbreviated transcription (Latin):
t trãslpine gẽtes et relique ot̃s formidabat Itilia clatu sepre
uictariis exulãte oĩa ꝙ mĩro successu qͣi tẽpesate quãsi occupãte
ec una ciuits ĩ uẽta ẽ q̃ nõ solu in ut̃dente de p̃meret
cde rebus quidde abutbe gostis paulo post erit tp̃s facultis q dicẽti
lũc aũt qđ intẽtis agamus bico uit᷑ or̃as hoĩes sic oẽ almitatos
magnitubinẽ ꝯtronis et luitar duiturnitite belli ut seca ip̃i obstu¬
rescũt undi binc uni cititi tinte uires et tante opes: tante ad
bellu iuspe bitiẽtur peccitnie. Sed hec tante admiracio hic tatus stupor
apud om̃s ett pͣdui pulcherimt urbe nõ aspexerũt noc iuderũt eius
magnificẽtia. Cecezaꝵ ubi illa intuiti sunt om̃is talis euanescit. a¬
biit q admiratio. uidemus hoc quidẽ int̾ om̃s ꝯstire. nec ullus florõ¬

Expanded text:
et transalpine gentes et reliqua omnis formidabat Italia, spe elatum, et transalpine gentes et reliqua omnis formidabat Italia, spe elatum, victoriis exultantem omniaque miro successu quasi tempestatem quandam occupantem hec una civitas inventa est que non solum invadentem reprimeret post erit tempus facultasque dicendi; nunc autem quod intendimus agamus. Dico igitur omnes homines sic esse admiratos magnitudinem contentionis et diuturnitatem belli ut secum ipsi obstupescerent unde huic uni civitati tante vires, tante opes, tante ad bellum suppeditarentur pecunie. Sed hec tanta admiratio, hic tantus stuporam diu hanc pulcherrimam urbem non aspexerunt neque viderunt eius magnificentiam. Ceterum ubi illam intuiti sunt, omnis talis evanescit abitque admiratio. Videmus hoc quidem inter omnes constare, nec ullus Floren
Abbreviated transcription (Latin):
intur. Nec ud̃ ꝓcul ospecta ppeciosa st. Cu ant de ullis adniseuis
sordescũt ꝙ in nõ uã pult̾tuline/ euenire solet. sed ita oĩc ꝯꝑata sũt ita
nõ simulato nitent decore: ut p̃to ꝓpius ĩ tueare tantũ magniticẽcie tib
crescit opinio. Quire ⁊ iule longinquos as peceus ⁊ salubua uilas. ⁊ urbis
ip̃a suburbit pulc̾tutine uĩcit Taã cũ ⁊̃ gressi st̃ aduẽne. Iam extim
utoris ornatusq obliti tantieꝵ splẽtorẽ urbis uelut attoniti admiãtur
uolo p̃tereo unũ nr̃ttre ꝙ mibi ĩ pͥmis arguꝰ uiteri solet. Magnitudis
guiꝰ urbis õstendede gessit. hec cuutis ꝙ̃ pluruna bella q̃ potẽtissimos
hostes reliutaiti est. Strauit pẽdentes et formidolosas potẽciar cõsilio
apib magnitudine animoꝵ quos suꝑauit. quib nec par quie fore
rec resistere posse ullo pacto credebatur nuꝑime uo aluersus p¬
tẽtissimu et opulẽtissimu hoste itr suma ui ꝑ multos ãnos: ut oẽ¬

Expanded text:
ntur. Nec vero procul conspecta speciosa sunt, cum autem te illis admiscueris sordescunt, quod in non vera pulchritudine evenire solet. Sed ita omnia comparata sunt, ita non simulato nitent decore, ut, quanto propius intueare, tantum magnificentie tibi crescat opinio. Quare et ville longinquos aspectus, et suburbia villas, et urbs ipsa suburbia pulchritudine vincit. Quam cum ingressi sunt advene, iam externi nitoris ornatusque obliti tantum splendorem urbis velut attoniti admirantur. Volo preterea unum narrare quod michi in primis argumentum videri solet magnitudinis huius urbis ostendende. Gessit hec civitas complurima bella; contra potentissimos hostes reluctata est. Stravit crescentes et formidolosas potentias. Consilio, opibus, magnitudine animorum eos superavit quibus nec par quidem fore nec resistere posse ullo pacto credebatur. Nuperrime vero adversus potentissimum et opulentissimum hostem ita summa vi per multos annos con
Abbreviated transcription (Latin):
opitulata ẽ cui apotẽciorib inferebat᷑ inutria sic et̃ tbe¬
cilles t tpr̃e defendit. qͣi id curã sua ꝑtunee existimaret ne
quis ytalie populus excilim pateretur. Ica ꝙ nõ ocii cupiditate
et fermidine ulla potuit unp̃ aoduci. ut ad oass quibus
ilqua ⁊es pu. la cesseretur iiurias ꝯmueret. Nec putauit se in tãꝗłe ÷¬
rate. aut octio se oportere. Cu aliqua uibs. aut socia: aut inua: aut
seltesis õ meme a laboraiet is ꝯtruo exurgens et c̃s iliaꝵ suscipiens sent

Expanded text:
i a potentioribus inferebatur iniuria. Sic enim imbecilles omni tempore defendit, quasi ad curam suam pertinere existimaret ne quis Italie populus excidium pateretur. Itaque non otii cupiditate nec formidine ulla potuit unquam adduci ut ad eas, quibus aliqua res publica lacesseretur, iniurias conniveret; nec putavit se in tranquillitate aut otio esse oportere, cum aliqua urbs aut socia aut amica aut saltem non inimica laboraret. Sed continuo exurgens et causas aliarum suscipiens mediam
Abbreviated transcription (Latin):
tate uicinoꝵ urbiuz se pugillẽ p̾stitit. St quotiẽs uł fiuitunt aliquar
tirãnis ul auera potẽtia ppłis ĩmineret. Ita aduerlus eã se oppoiũt ut
cũctis mortalib pallã facet᷑. sibi patriũ ẽẽ ꝓlibertate ytalie dimicare. Neꝙ
ip̃a quidẽ ita fuit aĩata nõ aũt ꝑfecit s pie usceq uolũ tati pluri¬
nuis deĩ ãnuit lauor. Nolo nimis antiqua refeͬre. s ea dcã q̃ nost
ferme iidit etas ꝙ̃ ꝙ̃ ꝯ stare uideo int̾ om̃s nõ semel ab hac urde
na totã ytaliẽ ẜuitutis ꝑiculo fuisse libata. s nol cetera emitami
et ea q̃ nuꝑime gesta sũt. ꝯsideremus. An quisꝙͣ tã absurdus ige¬
nio. aut taz auaro durus re ꝑrri põt: qui nõ fatratur uniuersa ytaliã
⁊ potestate ligustm hostis pue̾turã fuisse. Nise h una urbs sius uirib suo¬

Expanded text:
 urbium se pugilem prestitit et quotiens vel finitima aliqua tyrannis vel avara potentia populis immineret, ita adversus eam se opposuit ut cunctis mortalibus palam faceret sibi patrium esse pro libertate Italie dimicare. Neque ipsa quidem ita fuit animata, non autem perfecit, sed pie iusteque voluntati plurimus Dei annuit favor. Nolo nimis antiqua referre, sed ea dicam que nostra ferme vidit etas, quanquam constare video inter omnes non semel ab hac una urbe totam Italiam a servitutis periculo fuisse liberatam. Sed nos cetera omittamus et ea que nuperrime gesta sunt consideremus. An quisquam tam absurdus ingenio aut tam a vero devius reperiri poterit qui non fateatur universam Italiam in potestatem ligustini hostis pe
Abbreviated transcription (Latin):
cilliande d̃z ħ negociu susceptu: ut semꝑ arbitratus su ꝑclare mec
agi si nõ plusa maliuoleçie. ox hac laudatione aduersusme ꝯtraheretz
ꝓicaluꝰ eĩ iudebatur ne om̃s eos: qui hanc rẽ public florere dolẽt
ꝑ ẽã rẽ habere offensus. Nec id quid ẽt nũc uereri desmo Iã om̃
⁊uili om̃s aduersa: om̃s quo uexatii fracti suꝑati: aut ip̃i. Aut ma

Expanded text:
 negotium susceperim, ut semper arbitratus sim preclare mecum agi si non plus malivolentie ex hac laudatione adversus me contraheretur. Periculum enim videbatur ne omnes eos qui hanc rem publicam florere dolent propter eam rem haberem infensos, nec id quidem etiam nunc vereri desino. Iam omnes invidi, omnes adversarii, omnes qui vexati, fracti, superati, aut ipsi aut
Abbreviated transcription (Latin):
sũt qui oĩ gne liutis. cuctos morele losissime iñcelu
Quis aĩ est hõus. qui se appło ⁊ omino nõ fateatur ẜuatuz. Quisaũt ẜuus
ũl libertus Cu dñi uł pationi liberis de lignitate ꝯtẽtat: aut se p̃fes¬
Iuz dẽ seat. Nõ paꝵ igitur ornameti est huic urbi tã claros ip̃ius at
uari auit: ut is tande rogis filius recte appletur: qui eo tpre natus sit
uo eius pares regĩa habueret dignitãtẽ. Qui aũt ul antea uł por
nati se : cosneꝙ reges filios ẽẽ: nec ĩ regno pat̾no successioe habe̾¬

Expanded text:
les longissime antecellunt. Quis enim est hominum qui se a populo romano non fateatur servatum? Quis autem servus vel libertus cum domini vel patroni liberis de dignitate contendat aut se preferendum censeat? Non parum igitur ornamenti est huic urbi tam claros ipsius ac servari aiunt, ut is tandem regis filius recte appelletur qui eo tempore natus sit quo eius parens regiam habuerit dignitatem; qui autem vel ante vel postea nati sunt, eos
Abbreviated transcription (Latin):
quotadianis cedib ueluti peccort tuimatiꝰ ꝯcecebat. uinc ẽ manissie
udde litati ĩ couora et flagitia adiũgebat nõ uulgeria illa quid nepu
sitata s õi seculo m audita ⁊ nũꝙͣ sine Atestatiaẽ memorẽ ta
Tres ab illo sorores ꝑ ordmẽ scuprate et ꝓ scubuus pallã habite i¬
cine impatores hi p̃clari ceseres: quos nõ nullis hõies liuoãdis pu¬
tant. quo flazitic st ħ q̃ mõstra hoĩus pro quib quid̃e ⁊obus eius¬

Expanded text:
quotidianis cedibus veluti pecora turmatim concidebat. Huic immanissime crudelitati immaniora etiam flagitia adiungebat, non vulgaria illa quidem neque usitata, sed omni seculo inaudita et nunquam sine detestatione memoranda. Tres ab illo sorores per ordinem stuprate et pro concubinis palam habite. Hicine imperatores, hi preclari Cesares, quos nonnulli homines laudandos putant! Que flagitia sunt hec, que monstra hominum! Pro quibus quidem rebus qu
Abbreviated transcription (Latin):
pic ella ediret uultos ꝓ suo pattinio cutaretur pisani genur
buue uibi ssoale peccata lucẽses florẽtinoꝵ scios atq amicot
bello lacessebãt. Tandez uõ collatis signis. Cũ utctq anucis¬
sento: ⁊m eo plio bucẽsius copie fuissent delete muiti q cipti
ducerẽtur piorẽtin. ꝗ forte ꝑ id tp̃s in agro pistorigẽst caste
dotũt  mec formidauerũt elatos uitoria hoĩes. Sect ⁊elito cistro

Expanded text:
ricula adiret multosque suo patrocinio tutaretur. Pisani, gens huic urbi male pacata, Lucenses, Florentinorum socios atque amicos, bello lacessebant. Tandem vero, collatis signis, cum utrique dimicassent et in eo prelio Lucensium copie fuissent delete multique capti ducerentur, Florentini, qui forte per id tempus in agro pistoriensi castra derunt nec formidaverunt elat
Abbreviated transcription (Latin):
at̾cẽ. Ne quis ĩ ea ꝑ egrinus trahat morã diuciꝰ. Nã si quid orn¬
mẽti habuit. Id quid̃e oẽ ⁊̃ ꝓpatulo est aque t̃ pͥmo: ut ior dici cortice. euia

Expanded text:
interest ne quis in ea peregrinus trahat moram diutius. Nam si quid orninterest ne quis in ea peregrinus trahat moram diutius. Nam si quid ornamenti habent, id quidem omne in propatulo est atque in primo – ut ita dicam – cortice, quod
Abbreviated transcription (Latin):
nestatez mapr̃e q ad magnificẽ cia instrutte epcagitite esifficate
unt. Tiuid p̃ot Cẽ pulau: aut amenius: ꝙͣ cernore domoꝵ uestibi
atẽra pauimeto triclinia. Cetera q fomoꝵo penetralia ĩ tueri laxi¬
tates E ctiu multitudis cipace ĩ pueri p̃cicta fornices la quearia tigta
upͣ mobu ornata. Et q̃õ ĩ plerisq domib ẽ extiua habitacula al
hiberius suusa: Ad hoc uoͣ p̃clara cubicula dtissimã suꝑlectiles auug
argẽtuz. stragula ueste p̾ciose q peristromaita. E ego nei stultus su ꝗ
hic ãnuimerare agretlare. Nõ miba si tantu lingue sint ora q
centu fietar uop õe magnificlcias ornatu gaza delicias nitore
ossez ostendere. sed si qs gas noster capet huc accodat urbe. i¬
agret nec uelut Restinus hospes aut canctatꝰ muatoꝵ ꝑ trãsert sed
nisi stit inquirat ꝯtempletur. Naz ceteraꝵo quid̃e urbiu ualde

Expanded text:
nestatem maximeque ad magnificentiam instructe, excogitate, edificate sunt. Quid potest esse pulchrius aut amenius quam cernere domorum vestibula, atria, pavimenta, triclinia ceteraque domorum penetralia? Intueri laxitatem edium multitudinis capacem! Intueri proiecta, fornices, laquearia, tecta supra modum ornata, et quod in plerisque domibus est estiva habitacula ab hibernis divisa! Ad hec vero preclara cubicula, ditissimam supellectilem, aurum, argentum, stragulam vestem pretiosaque peristromata! Sedne ego stultus sum qui hec enumerare aggrediar? Non michi si centum lingue sint, oraque centum, ferrea vox, omnem magnificentiam, ornatum, gazam, delitias, nitorem possem ostendere. Sed si quis ea nosse cupit, huc accedat, urbem peragret; nec velut festinus hospes aut citatus viator pertranseat, sed insistat, inquirat, contempletur. Nam ceterarum quidem urbium valde
Abbreviated transcription (Latin):
unt. De tã ĩ mẽsa magnitudine laquãtur. Et ip̃e igit satisfe cisse miehi
udebor. si q̃tu studio: disapline: crerciticione : dicendi: mulis do¬
iugilliis assequtus suz. Id õcs ĩ lauclanda urbe potissimu ꝯfẽra. et si
plane incelligo iel hut̾nõi esse: ut nullo mõ : cũ taato splenclore ciuitatꝭ
sit ꝯꝑandu. Ecl igit᷑ apleusq oratorib dutu est. Nescur se unde i
nitiu sũmãt᷑. Id profecto mibi nũc euenire nõ uerbis quẽ ad mõis illis.
ed re ip̃a intelligs. Nosolu ẽĩs qr multe st̾ et uorie interse ultro
citoq tonexe. ueꝵ ẽt̃ qr ita p̾clare om̃s et quodamõ egregie se.
ut interse ip̃as de extellecia cernere uideantur. Noc facilis sitide¬

Expanded text:
unt, de tam immensa magnitudine loquantur. Et ipse igitur satis fecisse michi unt, de tam immensa magnitudine loquantur. Et ipse igitur satis fecisse michi videbor, si quantum studio, disciplina, exercitatione dicendi, multis denique vigiliis assecutus sum, id omne in laudanda hac urbe potissimum conferam, etsi plane intelligo id eiusmodi esse ut nullo modo cum tanto splendore civitatis sit comparandum. Quod igitur a plerisque oratoribus dictum est, nescire s evenire non verbis, quemadmodum illis, sed re ipsa intelligo; non solum enim quia multe sunt res et varie inter se ultro citroque connexe, verum etiam quia ita preclare omnes et quodammodo egregie sunt ut inter se ipsas de excellentia certare videantur, nec facilis sit de
Abbreviated transcription (Latin):
EIENA MIHI A DEO IN MOETALI dCS
esse. ut uł florentine uibi. de qua dicturus su. pare olleq¬
uentia p̃stare possez. Uł ceite meo erga illã stũdio mẽoq uoꝰ¬
luntiti allutiu eiz̃. ut opinor abunde ẽẽt: ad ille mignificẽ¬
tia nitoiẽ q ostendendu. Na et ip̃a uibs euis mõi ost. ut nihil noq bcule¬
tius. neq spondidius in toto orbe tecraꝵ ĩ ueniriꝰ possit. Et uolũtus quedas
mea ego do me ipo facile incelligo. Nulle ĩ re unꝙͣ fuit ardentior: ut
Cu ellegancia ut dignitite uerba fiteri posse. ueru quit no oĩt que uolumus
eade nobis et posse ꝯcessu est. Quãtus poterimus: id ĩ metiu affiremus
ut nõ uolunts nobis. s facultas potius uicteat defiusse. Ad mirabilis quido
it huiꝰmoiĩ prestancca uibis: et ꝙ̃ nullus elloquẽcia. adequare possit: se
nõ nullos et graues et bonos uiros. Et de Fo deo uidemus loqutos cuiꝰ go¬

Expanded text:
em michi a Deo immortali datum esset ut vel florentine urbi, de qua dicturus sum, parem eloquentiam prestare possem, vel certe meo erga illam studio meeque voluntati. Alterutrum enim, ut opinor, abunde esset ad illius magnificentiam nitoremque ostendendum. Nam et ipsa urbs eiusmodi est ut nichil neque luculentius neque splendidius in toto orbe terrarum inveniri possit, et voluntas quidem mea, ut ego de me ipso facile intelligo, nulla in re unquam fuit ardentior, ut cum elegantia et dignitate verba facere posse. Verum quia non omnia que volumus eadem nobis et posse concessum est, quantum poterimus id in medium afferemus, ut non voluntas nobis sed facultas potius videatur defuisse. Admirabilis quidem est huius urbis prestantia et quam nullius eloquentia adequare possit. Sed nonnullos et graves et bonos viros etiam de ipso Deo videmus locutos, cuius glo
Abbreviated transcription (Latin):
me ꝓfetto coteraꝵ urbiu. quotiens huiꝰ ⁊ et mibi ueĩt ĩ meto. Ille
ẽi aut cona sũmu duab uiis ĩ tota urbe ornatis. Inceteris om̃ib ita
ornamẽtoꝵ uacue sunt: ut ab adueĩs ꝯppici mignoꝑe ⁊ ubescant. In hac
ioͣ nr̃i nullt ẽ uia nulla arbis regio: que nõ amplissumis atꝵ ornatissin
edifficiis sit referta. Luoe cẽĩ deus ĩ mortalis domoꝵo ⁊ struciones que.
habitant delitie. Int̾ cetera tũ urbis edifficia angustiori quacła. ampli¬
tudine. ac mignificlaa p̃stant sacia tẽpla : atq de lubra. q̃ frie¬
ue tissime ꝑ urbez spersa: at distributa: ut tuuna decet loca
mira asius queq tububus collũtur piecato. chira religione ẜuãtur. Ia¬
 nchil est illeꝰ ditiꝰ: nihil ornatius. nihil magnificecius nõ eĩ¬

Expanded text:
to ceterarum urbium, quotiens huius rei michi venit in mentem. Ille enim una aut summum duabus viis in tota urbe ornatis, in ceteris omnibus ita ornamentorum vacue sunt ut ab advenis conspici magnopere erubescant. In hac vero nostra nulla est via, nulla urbis regio, que non amplissimis atque ornatissimis edificiis sit referta. Que enim, Deus immortalis, domorum instructiones, que , quam magne eorum qui inhabitant delitie! Inter cetera tamen urbis edificia augustiori quadam amplitudine ac magnificentia prestant sacra templa atque delubra, que frequentissime per urbem sparsa ac distributa, ut divina decet loca, mira a suis queque tribubus coluntur pietate, mira religione observantur. Itaque nichil est illis ditius, nichil ornatius, nichil magnificentius. Non e
Abbreviated transcription (Latin):
nihil fedus occulis: nihil Erenuz manib: nihil podib sordiou offedas. sũ¬
i dilligẽcia habitatoꝵ et cuncta eiusdez cauta. ac prouisa st: ut
ñi turpitudine ꝓcul semota : ea tr̃ã ĩ curus : que leticiã at iocũ dititẽ
sensib queant affẽre. Ieaq magnifidecie quido eas fortasse om̃sque
nũc st̾. Splendore aut atꝙ lauticia et es que st̃: et eas que uꝙ̃
fuerũt uebel sine ꝯtrouersia suꝑat. Est eis ĩ auctita cint mudia
et ĩ aundibilis his. qui nũꝙͣ florõcia iuiderũt. Euipo nos ip̃osi qui c̃

Expanded text:
 nichil tetrum naribus, nichil pedibus sordidum offendas. Summa diligentia habitatorum cuncta eiusmodi cauta ac provisa sunt ut, omni turpitudine procul semota, ea tantum incurras que letitiam ac iocunditatem sensibus queant afferre. Itaque magnificentia quidem eas fortasse omnes que nunc sunt, splendore autem atque lautitia et eas que sunt et eas que unquam fuerunt urbes sine controversia superat. Est enim inaudita tanta munditia, et incredibilis iis qu
Abbreviated transcription (Latin):
maximuꝰ nihil ⁊ pedite : quominus scicis sictis: plants uibe ꝑ amules Ci
pus ferme oportunis ⁊ iuis: aqua ꝑliuuã. alisorca d ꝙ̃ ĩ tẽra fu̾it dehpsa
ex qua fit. ut ne splẽditaꝵ quid̃e domoꝵ thalami aliis ⁊ urbibus adoo
ru̾di atꝙ abstersi sũt. ut hui urbis uie: atq platee. neq uõ mũdicia
st nõ uũt ornatu odifficioꝵ. Nec ornatus hodifficioꝵ nõ aut salubi¬
titer celi. noc salubritatoꝵ celi. nõ aut multitudinẽ. aut frequẽ

Expanded text:
ambules, cum prius ferme opportunis rivis aqua pluvia absorta est quam in terram fuerit delapsa? Ex quo fit ut ne splendidarum quidem domorum thalami aliis in urbibus adeo mundi atque abstersi sint ut huius urbis vie atque platee. Neque vero munditiam habet, non autem ornatum edificiorum; nec ornatum edificiorum, non autem salubritatem celi;
Abbreviated transcription (Latin):
ut pocuis celo delapsa p̃ manu hoĩu facta iudeatur. At p̃ta hoꝵ ediffi¬
cioꝵ magnificẽtia est p̾tus decus: ꝙ̃tus ornatus. Sũt eĩs amplio
ẽt p̃ arbana ut pote litiorh in locis ysotutr. Et maiori cũ liteaa
ranco utũdaria: Nã quid ego de cubiculis aut de tuclinis loquar: quibi
nabil est iagnificẽcius ĩ ut ornatus int̾ hoc uo frõdsi lua flurua¬

Expanded text:
o delapsa quam manu hominum facta videantur. At quanta horum edificiorum magnificentia est, quantum decus, quantus ornatus! Sunt enim ampliora etiam quam urbana, utpote latioribus in locis constituta et maiori cum licentios, nemo viridaria. Nam quid ego de cubiculis aut tricliniis loquar, quibus nichil est magnificentius aut ornatius? Inter hec vero frondosi lu
Abbreviated transcription (Latin):
laquieloueñ uł laquedoriene
Sancti angłi de lonbardis
Archiepiscopus agerontiꝰ hos h̃t suffraganeos
potentinum
Tritaritene
Angloneñ¬

Expanded text:
en. Laquedonen. S. Angeli de Lombardis. . Metropolis Agerentia hos habet suffraganeos epos. Potentinum. Tricaricen. Anglonen
Abbreviated transcription (Latin):
nuptis sq de ĩnuptis du modo nupte sint
gradus ẜuatꝰ uoluꝰ ut sil prĩo gradus poste¬
riori gradus preferat̃ Sic et ĩ eo de gradu
pluribus acũrentibus priorem gradu poste¬
riore ⁊ marem femiẽ ĩ huiusmodi successi.¬
onilꝰ uolumꝰ inte fer̾i. G. ꝑsonaꝵ iũt huim¬

Expanded text:
nuptis quam etiam de innupti, dumtamen nupte sint gradum servari volumus, ut scilicet prior gradu posteriori gradui preferatur, sic et in eodem gradu pluribus concurrentibus priorem natu posteriori et marem femine in huiusmodi successionibus volumus ante
Abbreviated transcription (Latin):
nõ ete ĩ ysilio aut ĩsensu uł facto ne uita
ꝑdũt Aut mẽbrus aut capianti mala cuo¬
cione cõsiliu ꝙ mͦ creditm sunt ꝑse autis¬
ꝑ nupcios suos siue ꝑ lr̃as ad eor dampñũ
me sciẽte nem̃ĩ reuelabo et si si uͦ fieri uł pto¬
curari siue tractari aliquid q̃d sit ĩ eord dap̃nu
illud poss inpediam Et si ĩpedit̃ or̃o possem
illud eis significar̃ curabo ꝑ apostolicum ro¬
manuz et legalia sancti petri tau ĩ regno¬
uitõ eis ero ad retinẽdu a defendendu  recu¬
ꝑandu et recuꝑata manutenẽdu ꝯt om̃e
hiem uniuersalem singłas ꝯdiciones ĩ pñti¬

Expanded text:
Non ero in consilio aut consensu vel facto ut vitam perdant aut menbrum aut capiantur mala captione. Consilium quod michi credituri sunt per se aut per nuncios suos sive per litteras ad eorum dampnum me sciente nemini pandam, et si scivero fieri vel procurari sive tractari aliquid, quod sit in ipsorum dampnum, illud pro posse impediam, et si impedire non possem, illud eis significare curabo. Papatum Romanum et regalia sancti Petri tam in regnoiutor eis ero ad retinendum et defendendum ac recuperandum et recuperata manutenendum contra omnem hominem. Universas et singulas condiciones mo
Abbreviated transcription (Latin):
succedẽr̃ illa Imulabit̃ ꝑsone ẜe ad ip̃ius regni
regimen ⁊ defencionẽ existat ydonea romana tñ
pontifices pͥiꝰ suꝑ hoc ꝯsilio Re quisito nec nubi
nisi uiro cathiolico et eccłie Romane deuote Et
si contͣ hoc fie̾t licebit eĩde Romano põtifici
cũq etate filia ista ꝯsistit procidet̃ si hoc ei uide¬

Expanded text:
succedere, illa maritabitur persone, que ad ipsius regni regimen et defensionem existat ydonea, Romani tamen pontificis prius super hoc consilio requisito, nec nubet nisi viro catholico et ecclesie Romane devoto, et si contra hoc fieret, licebit eidem Romano pontifici cumque etate filia ipsa consisteret procedere, si hoc ei vide
Abbreviated transcription (Latin):
rõnabiłe ⁊ antiquã ꝯsuetudinẽ⁊ sic̃ ĩstituta
paciunt canonita inpedant salua semꝑ te̾ta
eccłiam tatradales ⁊ sios regulares ⁊ sicłares
ac ꝑsonas et loco eccliastica tam ĩ faciendis
quibus de aliis romane pontificis ⁊ eccłie
romane iuris at auctoĩtite plenaaia ⁊ libera
potestate/.
Euocabitis quoq om̃es conscitutiones

Expanded text:
ituta patiuntur canonica impendantur, salva semper circa ecclesias cathedrales et alias regulares et seculares ac personas et loca ecclesiastica tam in faciendis quibuscumque aliis Romani pontificis et ecclesie Romane iurisdictione et auctoritate plenaria et libera potestate. Revocabis quoque omnes constitutiones
Abbreviated transcription (Latin):
eccliastica libertatẽ nec stãtuta uł ꝯstitu
dirigintur/.
ꝑͥ eccliastica eorud̃i regni ⁊ t̃re ĩ ciuili
uł criminali causa conueniet corã iudice
seculari nͥ suꝑ fraudis ĩ iudicio petitoio cũ¬

Expanded text:
ecclesiasticam libertatem nec statuta vel constitderogetur.  ecclesiastica eiusdem regni in civili vel criminali causa convenietur coram iudice seculari, nisi super feudis iudicio petitorio c
Abbreviated transcription (French):
orli sa liera. che iuhiai bon onde:
Paricca su cõ pare. su bõ senno :
Sio dico E uero. leffotte noinasconde
thene et lace demona. cie fenno
Lantielie leggi et furon et tituli.
Ferer al suiuer bene un iuiciol uenno.
erso fite. slue fai tanto sostili¬

Expanded text:
Or ti fa lieta, ché tu hai ben onde: tu ricca, tu con pace, e tu con senno! S'io dico 'l ver, l'effetto nol nasconde. Atene e Lacedemona, che fenno l'antiche leggi e furon sì civili, fecero al viver bene un picciol cenno verso di te, che fai tanto so
Abbreviated transcription (French):
quo per lunuon piouae sori li comorene meco il poila elrestane. uulestelo
lidio  ala nauebbie on megline il mondo dhe non ⁊ hor non pueda queso at
duio non paio che ua cuuniato che non sonos anas mei fabeffeaue u
alcuno ꝓ gande die na con chi congiassi el mio piciolo stato. Iodiro NLuero
SuDio abuon fine mi conduit¬
A aastio mastngo apportatire. di quest. Ualoroste pereonse. nuudlas ooe

Expanded text:
o Iddio, che sarebbe in migliore stato il mondo, che non è. Hor non più di questo, acciò ch'io non paia che sia crucciato, che non sono, anzi me ne fo beffa; ne v'è alcuno per grande che sia, con chi cangiassi il mio picciolo stato, io dico il vero, se Dio a buon fine mi conduce. Mestro Anastagio apportadore di questa, valorosa persona, e
Abbreviated transcription (Latin):
opportaniora loca gonse ouuuere. uti nobi.
De trae re secundum sancta authoritati. si.¬
teras. et y non ostendere certam aliqued non
credere licetit. nune auten seruata temper
moderatione pia grauitatis. ni hil credere
temere debemus. ne forte
yuõo postea Meretas patefererit. quamui
libris
Hbris Sanctia siue testamenti deterii. siue
noui. nullo modo ette poruie adapernd. non
piopiter amorem nostri erroris oderimus.¬

Expanded text:
e, ubi nobis de hac re, secundum sanctae auctoritatis regulas, etsi non ostendere certum aliquid, tamen credere licebit. Nunc autem servata semper moderatione piae gravitatis, nihil credere de re obscura temere debemus; ne forte quod postea ueritas patefecerit, quamuis libris sanctis sine testamenti ueteris siue noui nullo modo esse possit aduersum, tamen propter amorem nostri erroris oderimus.
Abbreviated transcription (Latin):
di rtiam non Christianus ita nouerit ut
centissima ratione. uel experientia teneat
tarpe autem nimis. et perniciosum. ar mape
Scauendum. ut Hustianum de his rebui quar¬
isi fecundum Ctuestianas iterai loquentem
uita uelerare quilibee Inpdelis audiat. ut
grcemadmodum dicitur toto coelo enrare conr¬
guciens. ricum tenere non possit. et no tam
molestum est. quõd errani homo derideatar.
ses quõo futtiores nostror ab hui quiforis
rune. talia senniter credatar. et cui ma:¬
9no
gno exitio eorum. de quorum saluti satagi :¬
mus. tanquani indocti reprehenduntur. cum¬
enim guenguam de numero Chustranorum
ea in re. quam ipii optime norunt errare
degre tienderine. et yanam sententia suam
de noseri. libris anerere. quo pacto illi le¬
tris creditar. sunt de resuorrectione mortuoꝵ
et de spe uita aterne. regnosi Coeloru
quando de hi rebus. quas ium experiri. uel
indutitati. numeris peuipere potuerint fal¬
laciterdirutauerint ene concrisitos. Guanto

Expanded text:
 etiam non christianus ita noverit, ut certissima ratione vel experientia teneat. Turpe est autem nimis et perniciosum ac maxime cavendum, ut christianum de his rebus quasi secundum christianas Litteras loquentem, ita delirare quilibet infidelis audiat, ut, quemadmodum dicitur, toto coelo errare conspiciens, risum tenere vix possit. Et non tam molestum est, quod errans homo deridetur, sed quod auctores nostri ab eis qui foris sunt, talia sensisse creduntur, et cum magno eorum exitio de quorum salute satagimus, tanquam indocti reprehenduntur enim quemquam de numero christianorum in ea re quam optime norunt errare conprehenderint et uanam sententiam suam de nostris libris adserere, quo pacto illis libris credituri sunt de resurrectione mortuorum et de spe uitae aeternae regnoque caelorum, quando de his rebus, quas iam experiri uel indubitatis numeris percipere potuerunt, fallaciter putauerint esse conscriptos? quid enim
Abbreviated transcription (Latin):
suffictenia sequita. Quod si et aleao potuine
inueneumui. incertun erie quodnam cond ille
usluerit. et rtrumque sentire uoluitte non in:¬
conuenienter creditur. s utrique sententia cer¬
ta urcumstantia suffragatur. Epnalmente¬

Expanded text:
liud non potuerit. Quod si et aliud potuisse invenerimus, incertum erit quidnam eorum ille voluerit: et utrumque sentiri voluisse, non inconvenienter creditur, si utrique sententiae certa circumtantia suffragatur. 39. Ple
Abbreviated transcription (Latin):
meranii pis iumgicores sati dici non potesţ
ut sy quando de falsa. et puaua opinione fua¬
reqiehendi. et conuinci caperent ab eii qui
nostrorum librorid authoritate non tenene.
ad defendendum ro quod leuituima temeritate
et ageresnima falaitate dixerane. endem listai
sanctos. unde io purobene. pioferre conantar.
uel etram memoriter quoo ao testimonicd
ualere artitrantur multa inde uerba pronan:¬
ciant. non intelligenter neque quoo loguuntor
neque de quibus affirmant. Del namero a¬

Expanded text:
ii praesumptores, satis dici non potest, cum si quando de prava et falsa opinione suareprehendi, et convinci coeperint ab eis qui nostrorum Librorum auctoritate non tenentur, ad defendendum id quod levissima temeritate et apertissima falsitate dixerunt, eosdem Libros sanctos, unde id probent, proferre conantur, vel etiam memoriter, quae ad testimonium valere arbitrantur, multa inde verba pronuntiant, non intelligentes neque quae loquuntur, neque de quibus affirmant . CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
senuendo rori. De motu etsam. Celi nonnulli
tratres questionem mouee. Utrum scet. an mor¬
ueatur quia. si monetur. inquiunt. quomoto pir.¬
mamentam est. si auteni seat quomodo sy¬
dera quae in yino pirma credantur. ao oriote
usque in occdentem urcum eunt. sestem:¬
mnonibus brauorei qyros una cardine per=¬
agentibas. ut loetum u. est alita nobi. ocadi¬
tus cardo. ex alio uertice. sruit sphęra. si aut
nullus aliuo cardo est ueluti diicur rotari ui¬
deatur quitas ressuondeo multum subtolibry
et laboriosii ratronitui ista perguiri ut uere
perciniatur utrumr ita an non ita sit qui-¬
tar meundro acq tractandis nee mihio ien
tempur ese neo illis ene debet. quor ad salute
suam. et sancta Culesa neceesarcam utilitace

Expanded text:
s est. De motu etiam caeli nonnulli fratres quaestionem mouent, utrum stet anne moueatur. quia, si mouetur, inquiunt, quomodo firmamentum est? si autem stat, quomodo sidera, quae in illo fixa creduntur, ab oriente usque ad occidentem circumeunt septentrionibus breuiores gyros iuxta cardinem peragentibus, ut caelum, si est alius nobis occultus cardo ex alio uertice, sicut sphaera, si autem nullus alius cardo est, uelut discus rotari uideatur. quibus respondeo multum subtilibus et laboriosis rationibus ista perquiri, ut uere percipiatur, utrum ita an ita sit: quibus ineundis atque tractandis nec mihi iam tempus est nec illis esse debet. quos ad suam salutem et sanctae ecclesiae necessariam utili
Abbreviated transcription (Latin):
In rebus Arcurio. atq.a nostris oculis remotossit¬
mis si quę inde surenta etiam diuina legerimas
quę porsint salua pde gua imbiumur alys ats
aliis parere sententias. in nullam earum no
puacene affirmatione ita qrouehamor. ua si
forte diligentius discurra ueritai cam necte la-¬
befaccaueriti corruamus. non pro sententia deui
uelimos serisituararum ette. que nostra est. ca
protii eam. qua scuptararum ese. nostra ette¬

Expanded text:
in rebus obscuris atque a nostris oculis remotissimis, si qua inde scripta etiam diuina legerimus, quae possint salua fide, qua inbuimur, alias atque alias parere sententias, in nullam earum nos praecipiti adfirmatione ita proiciamus, ut, si forte diligentius discussa ueritas eam recte labefactauerit, corruamus, non pro sententia diuinuelimus scripturarum esse, quae nostra est, cum potius eam, quae scripturarum est, nostra
Abbreviated transcription (Latin):
Sed ait aliguis. quomodo non ett. contrarium
souxtum ete in liorie nostris. Qui extendie oelu
sicut pellem. Sit sane contrariarr. si faliu
est quod illi dicunt. hoc enim ueram est. qroo
diuina dicit authoritas. pocius quam illar guad
humana conycit infirmitas: sed li forte illuo
tabibus illi documenti pidbare potuerint. ut
dubitari inde non debeat. demonstrandum est
hoe. quod apud nos non est. de pelle detam. Ne:¬
ris illis rationibus non ette contrareum

Expanded text:
liquis, quomodo non est contrarium scriptum est in litteris nostris: qui extendit caelum sicut pellem? sit sane contrarium, si falsum est, quod illi dicunt; hoc enim uerum est, quod diuina dicit auctoritas, potius quam illud, quod humana infirmitas conicit. sed si forte illud talibus illi documentis probare potuerint, ut dubitari inde non debeat, demonstrandum est hoc, quod apud nos de pelle dictum est, ueris illis rationibus non esse contrarium
Abbreviated transcription (Latin):
de autem hoe ueru este certa ratro demonitra:¬
aena ad hiue incertum erit rtum hoc in ills
uebis lanctorum Uibrorum seuato tentire
utluerit. an aliquio alido non minci ue:¬
run. yaodisi cȩtera contentio sermones nõ
hoc eum usluine iuobauerit. non ideo gali¬

Expanded text:
 autem hoc uerum esse certa ratio demonstrauerit, adhuc incertum erit, utrum hoc in illis uerbis sanctorum librorum scriptor sentiri uoluerit, an aliud aliquid non minus uerum. quodsi cetera contextio sermonis non hoc eum uoluisse probauerit, non ideo fal
Abbreviated transcription (Latin):
beatam Ritam non profucuras. discentibur. et oc:¬
ougantes yuoo peuyi est mulcum quetioras. et ne:¬
buo salabrisuã impendenda semporun sacia
Puid enim ad me pertinee. utrum Toelum sicut
Siexa undique concludat terram in media
munde mo le Uebratam. an cam ex una parte
demler pelut discus operiat. sed quia defir¬
de agitar seraeurarum. pronter illam caur¬
san. quam non semel commemoraue. ne sc¬
licce quisguam eloquia diuena non incellegens
cum de his rebus tale aliquod uel inuenerie
in libiii nostris. uel in illi audiene quõs pes:¬
centis auertionibus aduersari rideatar. nul:¬
lo modo cis catera utilia monentibris. uel-
enarrantibus. uel prondeciantibui uedat hre¬
uiter dicendum est. de figura Codli hoe scsc¬
se Nuthores nostros. quod ueritar habes. Fed
puntam Dei yui per npooo loquebatar. neluine
uta docere homines nulli saluti profatara.

Expanded text:
et occupantes, quod peius est, multum pretiosa et rebus salubribus inpendenda temporum spatia. quid enim ad me pertinet, utrum caelum sicut sphaera undique concludat terram in media mundi mole libratam, an eam ex una parte desuper uelut discus operiat? sed quia de fide agitur scripturarum, propter illam causam, quam non semel commemoraui, ne quisquam eloquia diuina non intellegens, cum de his rebus tale aliquid uel inuenerit in libris nostris uel ex illis audierit, quod perceptis a se rationibus aduersari uideatur, nullo modo eis cetera utilia monentibus uel narrantibus uel praenuntiantibus credat, breuiter dicendum est de figura caeli hoc scisse auctores nostros, quod ueritas habet; sed iritum dei, qui per eos loquebatur, noluisse ista docere homines nulli saluti profutura.
Abbreviated transcription (Latin):
immo aidacia ediuerunt alyi quod ign hon
intelligunen Pucosde mu similibus. qui li
fortenau supituray sanitas pota tauilares.
qiteras uenerint. et fermone comporito actem
Boxuli malrennt quicgaũde dexerint hoe le:¬
gem Dei putant. nee scgre dignanturs quid
Broghicay quio Sroreble sencerent. sed ad
derõsuin suuire. incongua aptant trrcimonia

Expanded text:
uod ipsi non intellegunt. taceo de meis similibus, qui si forte ad scripturas sanctas post saeculares litteras uenerint et sermone conposito aurem populi mulserint, quicquid dixerint, hoc legem dei putant nec scire dignantur, quid prophetae, quid apostoli senserint, sed ad sensum suum incongrua apta
Abbreviated transcription (French):
chedaletterno fonte son di ffuse
Nondimandai cheou ꝑquel chel face
chiguarda pur colocchio chenouede
q̃uando disonimato il corpo giace
Madimandai ꝑdanti forca al piede
cosi frugar conuuiensi ĩ pigri lenti
aidusar lor uigilia quondo nede
Noi andauan ꝑluesper actenti
oltre quãto potean liocchi alungarsi
contro iroggi serotini elucenti.
Et eccho apoco apoco un fum̃o farsi
uerso dinoi come lomotte obscuro
nedaquel era loco deicoinscirsi
Questo netolse li occhi elaere puro qͥ¬

Expanded text:
che da l'etterno fonte son diffuse. che da l'etterno fonte son diffuse. Non dimandai "Che hai?" per quel che face chi guarda pur con l'occhio che non vede, quando disanimato il corpo giace; ma dimandai per darti forza al piede: così frugar conviensi i pigri, lenti ad usar lor vigilia quando riede". Noi andavam per lo vespero, attenti oltre quanto potean li occhi allungarsi contra i raggi serotini e lucenti. Ed ecco a poco a poco un fummo farsi verso di noi come la notte oscuro; né da quello era loco da cansarsi. Questo ne tolse li occhi e l'aere puro
Abbreviated transcription (French):
lainto tralultimar delhora terz
elprincipio deidi par de laspe
chesenpre aguisci di foinciullo scly
Tanto panea gia muer lasera
esser alsol del suo corso rimaso
chegia dricti andauamo ĩuer loccaso
Quandio senti ame grauar la fronte
alosplendore asse piu che diprima
esfupor meran lecose non conle
Ondio leucu lemani inuer lacima
dellenne ciglia e fecemi il sollerchio
che dei souerchio iusibile lima
ome quando dalacqua odalosyecchio
sotta loraggio alopposita part
sulendo sa perlomondo parecchio
quel chescende etanto si diparte
gdalcader delapieto inigual traste
siçome mostra speriença e arte
Cosi maiparue daluce rifratta
un dinonģi ame esser pertosi
ꝑcafuggir lamio uista fu nita
Che e quel dolte padit ache nõ po
schermar louist tanto chemauoig¬
dissio epone inuernoi esser mosso
Nonti marauigliar sancor tabogi
la famigha delcielo ame nspuose

Expanded text:
uanto tra l'ultimar de l'ora terza e 'l principio del dì par de la spera che sempre a guisa di fanciullo scherza, tanto pareva già inver' la sera essere al sol del suo corso rimaso;che già dritti andavamo inver' l'occaso, quand'io senti' a me gravar la fronte a lo splendore assai più che di prima, e stupor m'eran le cose non conte; ond'io levai le mani inver' la cima de le mie ciglia, e fecimi 'l solecchio, che del soverchio visibile lima. Come quando da l'acqua o da lo specchio salta lo raggio a l'opposita parte, salendo su per lo modo parecchio a quel che scende, e tanto si diparte dal cader de la pietra in igual tratta, sì come mostra esperïenza e arte; così mi parve da luce rifratta quivi dinanzi a me esser percosso; per che a fuggir la mia vista fu ratta. "Che è quel, dolce padre, a che non posso schermar lo viso tanto che midiss'io, "e pare inver' noi esser mosso?". "Non ti maravigliar s'ancor t'abbaglia la famiglia del cielo", a me rispuose:
Abbreviated transcription (French):
ti torra questa eciascunalta braima
chessirichiudon per esser dolente
te cerchauamo e come qui si tacque
giu per legote cheldolor distilla
nel cui nome nedei fu tanta lite
chubracciar nostra figlia ofisistarto

Expanded text:
ti torrà questa e ciascun'altra bramache si richiudon per esser dolente"cercavamo". E come qui si tacque,ne, ideo dicit: che 'l dolor distilla,del cui nome ne' dèi fu tanta lite,bbracciar nostra figlia, o Pisistràto
Abbreviated transcription (French):
molti diuita esse dipregio priua
angumoso esce delatrista selua
iasciala tai chediqui amillanni
ne llostato primai nõsi rinse lua
ome alanuntio dedogliosi danni
⁊ turbaluiso dicolui cascolta
aqual cheparte il periglio liassanni
stoua cudir turbarsi efarsi trsto
poi chethe ioparola asse raiccolto
odir delluna edellaltra louusta
mife uogloso disciuerlor nomi
edimando ne fei conprieghi mista
erche iospirto chedipria parlomi
ricomincio tu imo chimi diduca
chese ueduto auessi huon foisi lieto
uisto mauresti diliuidet sarso
imia sementa cotal poglia mieto
ogente humoina ꝓche ponil coie
iooue mistier diconsorto diuieto
Questierimieri quest elpregio elonore
della casa dacalgoii oue nullo
fbitto se reda poi del suo ualor
opur iosuo saingue/ e fortto byullo
tralpo el monte elamorina cheno
deiben richesto aluerdealtraftullo

Expanded text:
molti di vita e sé di pregio priva. molti di vita e sé di pregio priva. Sanguinoso esce de la trista selva; lasciala tal, che di qui a mille anni ne lo stato primaio non si rinselva". Com'a l'annunzio di dogliosi danni si turba il viso di colui ch'ascolta, da qual che parte il periglio l'assanni, stava a udir, turbarsi e farsi trista, poi ch'ebbe la parola a sé raccolta. Lo dir de l'una e de l'altra la vista mi fer voglioso di saper lor nomi, e dimanda ne fei con prieghi mista; per che lo spirto che di pria parlòmi ricominciò: "Tu vuo' ch'io mi deduca che se veduto avesse uom farsi lieto, visto m'avresti di livore sparso. Di mia semente cotal paglia mieto; o gente umana, perché poni 'l core là 'v'è mestier di consorte divieto? Questi è Rinier; questi è 'l pregio e l'onore de la casa da Calboli, ove nullo fatto s'è reda poi del suo valore. E non pur lo suo sangue è fatto brullo, tra 'l Po e 'l monte e la marina e 'l Reno, del ben richesto al vero e al trastullo;
Abbreviated transcription (French):
Mostraua la ruma elcrudo stempio
che fe tamiri quando disse aciro
soingue si tisti eio di saingue temp
Mostraua come miolta si fuggno
liasiri poi cheffu morto olo ferne
e cinche le reliquie del martiro
Uedea troia incenere eincauerne
oylion come te basso euile
mosrraual segno che li sidiscerne
Qual dipennel fu maestro odistile
cheritraesse lombie e tratti chir
mirar farieno uno ĩgegno soltili
Morti li morti eiuii parien uiui
nonuide me dime chiude il uen
quantio calcai finche chinato gu
Orsuperhite eiua coluiso altero
figliuon deuai enonchinate uolto
siche ueggiate il uosto mal senter
iuera gia uernoi del monte uolto
delcammn del sol asson piu speso
heño stimaiua lanimo non sciolto
uando colui che senpre ĩnanģi atteso
andaua comincio driga la testa
nonne piu tempo daur si sospeso
edi cola un angel che sapresta

Expanded text:
Mostrava la ruina e 'l crudo scempio Mostrava la ruina e 'l crudo scempio che fé Tamiri, quando disse a Ciro: "Sangue sitisti, e io di sangue t'empio". Mostrava come in rotta si fuggiro li Assiri, poi che fu morto Oloferne, e anche le reliquie del martiro. Vedeva Troia in cenere e in caverne; o Ilï¢n, come te basso e vile mostrava il segno che lì si discerne! Qual di pennel fu maestro o di stile che ritraesse l'ombre e ' tratti ch'ivi mirar farieno uno ingegno sottile? Morti li morti e i vivi parean vivi: non vide mei di me chi vide il vero, quant'io calcai, fin che chinato givi. Or superbite, e via col viso altero, figliuoli d'Eva, e non chinate il volto sì che veggiate il vostro mal sentero! Più era già per noi del monte vòlto e del cammin del sole assai più speso che non stimava l'animo non sciolto, quando colui che sempre innanzi atteso andava, cominciò: "Drizza la testa; non è più tempo di gir sì sospeso. Vedi colà un angel che s'appresta per
Abbreviated transcription (French):
ceiestial giacer dalaltra parte
graue alatera ꝑ lomortal gielo
edea timbeo uẽdea pallade emarte
armati ancor ĩ torno alpadre Ioro
murar lemenbra degiganti sparte
edea nebiot apie delgran lauoro
quasi smarrito eriguardar legenti
chensennecir colui suꝑbi fuoro
O mobe conche occhi dolenti
uedeci io te sengnato in su lastraba
traseste esette tuo figliuon spem
O sciul come insu la propia spada
quin pareui morto ingelboe
che poi nõ senti pioggia ne rugiado
Ofolle aragne siuedea io tee
gia meçco arangno trista in su lista
dellopera che mal pere si fee
O robotin gia non par cheminacci.
quiui el tuo segno mapien dispauen
nel porta uncano prima caltriltaco
Mostrauai ancor loduro pouuimento
come almeon asua made fe caro
paier iosuenturato adornamento
Mostrtiua come ifigli sigittaro
soura señacchenb denho daltenpi
ecome morto lui quiuil lasciaro

Expanded text:
celestïal giacer, da l'altra parte, celestïal giacer, da l'altra parte, grave a la terra per lo mortal gelo. Vedea Timbreo, vedea Pallade e Marte, armati ancora, intorno al padre loro, mirar le membra d'i Giganti sparte. Vedea Nembròt a piè del gran lavoro quasi smarrito, e riguardar le genti che 'n Sennaàr con lui superbi fuoro. O Nïobè, con che occhi dolenti vedea io te segnata in su la strada, tra sette e sette tuoi figliuoli spenti! O Saùl, come in su la propria spada quivi parevi morto in Gelboè, che poi non sentì pioggia né rugiada! O folle Aragne, sì vedea io te già mezza ragna, trista in su li stracci de l'opera che mal per te si fé. O Roboàm, già non par che minacci quivi 'l tuo segno; ma pien di spavento nel porta un carro, sanza ch'altri il cacci. Mostrava ancor lo duro pavimento come Almeon a sua madre fé caro parer lo sventurato addornamento. Mostrava come i figli si gittaro sovra Sennacherìb dentro dal tempio, e come, morto lui, quivi il lasciaro.