comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eueos.⁊ gergeseos. ⁊ gebuseos. Hec om̃a inuisu
facta diuinitꝰ. atq dicta s̃. deqͥbꝰ singłis enu¬
eleate disserere longũ ẽ. intentionẽq oꝑis
huiꝰ exced. Qđ gͦ satis ẽ nosse debemꝰ. pt̾ea
qmͣ dictũ ẽ credidisse abraħa dõ. ⁊ deputa
tũ ẽ illi adiusticiã.ñ enĩ infide defecisse

Expanded text:
Euaeos et Gergesaeos et Iebusaeos. Haec omnia in uisu facta diuinitus adque dicta sunt, de quibus singulis enucleate disserere longum est et intentionem operis huius excedit. Quod ergo satis est nosse debemus. Postea quam dictum est crtum esse illi ad justitiam, non eum in fide defecisse,
Abbreviated transcription (Latin):
cã ilłu. ⁊ erit innationes. ⁊ reges gentiũ ex
eo ert̃. Quã ꝓmissionẽ nẽ in xp̃o cernimꝰ
reddi. Ea illo deinceps illi ẽruges ñ uoeant᷑
in scͥpturissiẽ antea uocabant abrã ⁊ sarai:
s siẽ eos nos abinitio uocauimꝰ. qm̃ sie iam
uocant᷑ ab om̃ibꝰ abraħa ⁊ sara. Cur aut̃ mu¬
tatũ sit nom̃ abrahȩ reddita ẽ ratio.: ꝙ patͦm

Expanded text:
illum, et erit in nationes, et reges gentium ex eo erunt quam promissionem nunc in Christo cernimus reddi, ex illo deinceps illi coniuges non uocantur in scripturis, sicut antea uocabantur, Abram et Sara, sed sicut eos nos ab initio uocauimus, quoniam sic iam uocantur ab omnibus, Abraham et Sarra. Quur autem mutatum sit nomen Abrahae, reddita est ratio
Abbreviated transcription (Latin):
oꝵ auferre uoluit. eũ rex ipse cui uicat obtu¬
liss .S. plane tẽ benedietus ẽ amelchi sedech:
nis offert᷑ đo toto orbe t̾rarũ. implet᷑q illud.
qͥ fuerat ad huc uent᷑us in carne. tues sae̾dos
in et̃nũ seđ̾m ordinẽ melchi sedech. ñ scilieet
scđm ordinẽ aaron. qͥ ordo fuerat auferendꝰ.
inlucescentibꝰ rebꝰ ꝗͣ illis umbris p̃notabant᷑.

Expanded text:
it, cum rex cui uicerat obtulisset. Sed plane tunc benedictus est a Melchisedech, nis offertur Deo toto orbe terrarum, inpleturque illud, qui fuerat adhuc uenturus in carne: Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech; non scilicet secundum ordinem Aaron, qui ordo fuerat auferendus inlucescentibus rebus. quae illis umbris praenotabantur.
Abbreviated transcription (Latin):
ebrahe. ista aba s̃ ad loth. Ñsit rixa int̃
me ⁊ te.⁊ int̾ pastores tuos: int̃ pastores meos.
hoĩes nos fr̃s sumꝰ. Nonne ecce tota t̾ra an
ut qnͣdo trenoꝵ aliqͥd parciendo ẽ. maior
diuidat. minor eligat. Cũ gͦ digͣssi eeñt.
separatĩq habitarent abrahã ⁊ loth. neces¬
sitate sũstentande familie. ñ feditate dis¬
cordie: ⁊ abrahã int̾ra chanaan. lothaut̃
tues ad aqͥlonẽ ⁊ affir eũ. ⁊ orientẽ. ⁊ mare:
qr omnẽ t̾rã ꝗͣm tu uides tͥ dabo eã ⁊ semi

Expanded text:
 ad Loth: Non sit rixa inter me et te, et inter pastores meos et pastores tuos, quia omnes nos fratres sumus. Nonne ecce tota terra anut quando terrenorum aliquid partiendum est, major dividat, minor eligat. Cum ergo digressi essent, separatimque habitarent Abraham sitate sustentandae familiae, non foeditate discordiae, et Abraham in terra Chanaan, Loth autem tu es, ad aquilonem et Africum et orientem et mare, quia omnem terram, quam tu uides, tibi dabo
Abbreviated transcription (Latin):
ñ euident̃ appareat. ꝗd ⁊ illiꝰ gentis uniꝰ
multitudo. ꝗ scđm carnẽ nata ẽ exabra¬
ha ꝑ eiꝰ nepotẽ iacob intantũ creuit. ut
penẽ om̃s partes orbis impleu̾it. Et iđo
potuit ⁊ ipsa seđm hẏ ꝑbolenharene mul¬
titudini cõparari: qr ⁊ hec sola innumꝰa ẽ
hoi. Terrã certe ilła soła significatã. ꝗͦ appel¬
lata ẽ chanaan. ambigit nemo. S qđ dictũ
ẽ t dabo eã ⁊ semini tuo usq inscłm. pot̃ mo¬
uere ñ nullos.siusq inscłm. intelligant in
admodũ fidelit̾ tenemꝰ in itiũ fut᷑i scłi. afine
p̃sentis ordiri. nihil eos mouebit: ꝙr ⁊ si ex¬
pulsi s̃ israhelite de hierosolimis.manent

Expanded text:
evidenter appareat, quia et illius gentis unius multitudo, quae secundum carnem, nata ex Abraham, per ejus nepotem Jacob in tantum crevit, ut pene omnes partes orbis impleverit; et ideo potuit et ipse secundum hyperbolem arenae multitudini comparari, quia et haec sola innumerosa est homini. Terram certe illam solam significatam, quae appellata est Chanaan, ambigit nemo. Sed quod dictum est: Tibi dabo eam et semini tuo usque in saeculum, potest movere nonnullos, si usque in saeculum, intelligatur in ad modum fideliter tenemus initium futuri saeculi a fine praesentis ordiri, nihil eos mouebit; quia, etsi expulsi sunt Israelitae de Hierosolymis, manent
Abbreviated transcription (Latin):
tas gentes. Una gͥthare domꝰ erat. de quo
credibile ẽ inꝗͣ iã sola etiã hebrea lingua
remanserat: ꝗm̃uis ⁊ ipse sic̃ iã manifest¬
ior di ppłs inegypto. ita in mesopota¬
mia seruisse diis alienis. iħunaue nar¬
rante referat᷑. cet̾is exꝓgenie illiꝰ hebe
mꝰ Noe remanserat. ad reparandu genꝰ hu¬
manũ. sic in diliuuo multarũ suꝑstitionẽ
ꝑ uniu̾sũ munđu una remanserat domꝰ
tharẽ. in ꝗͣ custodita ẽ plantatio eiuitatis
đi. Deniq sic̃ illic enum̾atis sup̃ genatio¬
nibꝰ usq ad noe. simul cũ annoꝵ numis
exposita diluuii causa. priꝰͦquã đs incipet
de arca fabricanda loqͥ ad noe dicit᷑. Re ut̃
genationes noe: Ita ut hic enum̾atis gena¬
tionibꝰ ab illo. ꝗͥ ẽ appellatꝰ semfilio noe.
usq ad abħa: deiñ insignis artieulꝰ simi¬
lit̾ ponit᷑ dicit᷑q hȩ s̃ genationesthare.
Thara geñ abrahã. ⁊ nachor. ⁊ aran. st aror¬

Expanded text:
erat, de quo credibile est, in qua iam sola etiam Hebraea lingua remanserat quamuis et ipse. sicut iam manifestior Dei populus in Aegypto, ita in Mesopotamia seruisse dis alienis Iesu Naue narrante referatur ceteris ex progenie illius Heber uuium una domus Noe remanserat ad reparandum genus humanum, sic in diluuio multarum superstitionum per uniuersum mundum una remanserat domus Tharae, in qua custodita est plantatio ciuitatis Dei. Denique sicut illic enumeratis supra generationibus usque ad Noe simul cum annorum numeris et exposita diluuii causa, priusquam Deus inciperet de arca fabricanda loqui ad Noe, dicitur: Hae autem generationes Noe: ita et hic enumeratis generationibus ab illo, qui est appellatus Sem, filio Noe, usque ad Abraham, deinde insignis articulus similiter ponitur ut dicatur: Hae sunt generationes Tharae. Tharagenuit Abram et Nachor et Arran, et Ar
Abbreviated transcription (Latin):
alia locutione dietũ ẽ. ꝗm̃ gͦci uocant yꝑ¬
bole. ꝗͦ utiq tͦpica ẽ. ñ ꝓpͥa. Quo tam̃ modo
ut cet̾is tropis uti solere seͥpturã. nullꝰ qͥ eã
didiẽ ambig̃. Aste aut̃ tropꝰ. id modꝰ locu¬
tionis fit. qnͣdo id qđ dicit᷑. longe ẽ am¬
pliꝰ. quã qđ eo dicto significat᷑. ꝗͥs enĩ ñ
uideat ꝗuã in cõparabilit᷑ amplior. harenȩ
num̾us. quã pot̃ eẽ om̃iũ hõrũ. ab ipso adã
usq ad t̾minũ seli. quanto gͦ mag̃ quã se

Expanded text:
a locutione dictum est. quam Graeci uocant hyperbolen; quae utique tropica est, non propria. Quo tamen modo, ut ceteris tropis, uti solere scripturam, nullus qui eam didicit ambigit. Iste autem tropus. id est modus locutionis, fit, quando id quod dicitur longe est amplius, quam quod eo dicto significatur. Quis enim non uideat. quam sit incomparabiliter amplior harenae numerus, quam potest esse hominum omnium ab ipso Adam usque ad terminum saeculi? Quanto ergo magis quam se
Abbreviated transcription (Latin):
chanaan.⁊ ꝑuenat usq: ad siche. uͥrurso di¬
uinũ accepͣ oraeułs. de qͦ ita seͥptũ ẽ. Et ap¬
paruit dns abrahe .⁊ dix̃ illi. Semini tuo
dabo t̾rã hane. Nihil hic de illo semine dic¬
tũ ẽ in ꝗͦ pat̾ factꝰ ẽ om̃iũ gentiũ.s de illolo¬
co de ꝗͦ pat̾ ẽ uniꝰ isrłitice gentis. ab hoc
tnĩ semine t̾ra alla possessa ẽ. Deinde edifi¬
cato ibi altari. ⁊ in uocato ibi đo. abraħa
ꝓfectꝰ ẽ inde.⁊ habitauit inheremo. atq:¬

Expanded text:
 ad Sichem, ubi rursus diuinum accepit oraculum, de quo ita scriptum est: Et apparuit Dominus Abrahae, et dixit illi: Semini tuo dabo terram hanc. Nihil hic de illo semine dictum est, in quo pater factus est omnium gentium, sed de illo solo, de quo pater est unius Israelitic semine terra ipsa possessa est. Deinde aedificato ibi altari, et invocato Deo, Abraham profectus est inde, et habitavit in eremo. Seq
Abbreviated transcription (Latin):
diũ. duas tenere europã ⁊ affricã. aliũ uͦ
dimidiũ. soła asiã. S ille iđo duȩ partes
facte s̃. ꝗđ int̾utrãq ab oceano ingdit᷑.
qͥ cqͥd aqͣrũ t̾ras int̃luit.⁊ hoc mare mas¬
nũ nob̾ faẽ.Qͣ ꝓpt̃ si induas partes orbe
diuidas. orientis ⁊ occiantis. asia enit in
erat sub assirus. qui in europa fuit. Eg¬
tota asia tenebat᷑. solis indis ut ꝑhibet᷑ ex¬
aeptis. An assẏria gͥ pͣualuerat dominatꝰ.
impie ciuitatis. Huiꝰ capit erat illa baby¬
lon. cui tͣrigenȩ ciuitati. nom̃ aptissimũ
ẽ iđ ẽfusio. Ibi iãninꝰ regnabat ptꝰ mor¬
tẽ patͥs sui beliꝰ ꝗͥ pͥmꝰ illie regnau̾at. lxi.

Expanded text:
Europa et Africa, alium uero dimidium sola Asia. Sed ideo illae duae partes factae sunt, quia inter utramque ab Oceano ingreditur, quidquid aquarum terras interluit; et hoc mare magnum nobis facit. Quapropter si in duas partes orbem diuidas, Orientis et Occidentis, Asia erit in erat sub Assyriis, quia in Europa sunt; Aegtota Asia tenebatur, solis Indis, ut perhibetur, exceptis? In Assyria igitur praeualuerat dominatus inpiae ciuitatis; huius caput erat illa Babylon, cuius terrigenae ciuitatis nomen aptissimum est, id est confusio. Ibi iam Ninus regnabat post mortem patris sui
Abbreviated transcription (Latin):
a dutenđdu ẽ gͥ duas res ꝓmissas abrahe: unã
scilieet. qđ terrã chanaan possessurỹ fuerat
sem̃ eiꝰ. qđ significat᷑ ubi dictũ ẽ. uade int̃¬
rã qͣm tibi monstrau̾o.⁊ faciã te ingentem
mãgnam: aliã uͦ longe prestantiorẽ. ñ de
carnali s despũali semine. ꝑ qđ pat̃ ẽ ñ ma

Expanded text:
Advertendum est igitur duas res promissas Abrahae: unam scilicet, quod terram Chanaan possessurum fuerat semen ejus, quod significatur, ubi dictum est: Vade in terram quam tibi monstravero, et faciam te in gentmagnam. Alia vero longe praestantior est, non de carnali, sed de spirituali semine, per quod pa
Abbreviated transcription (Latin):
tas u̾sas eẽ ptꝰ erura. qͥbꝰ da utͥusq sexus
ẽẽ naturã.⁊ dext̾a mãma uiriłẽ. sinisttã
muliebrẽ. uicibꝰq int̾se coeundo ⁊ gign̾e
⁊ parere : aliis ora ñ ẽẽ eosꝗ: ꝑnares tantẽ¬
mͦ alitu uiu̾e. alios statura eẽ cubitales.
ꝗͦs pigmeos acubitu gͣci uocant: alibi.
qͥn ꝗuennes c̃cipe feminas. ⁊ octauũ iu¬
te annũ ñ excedere. Itẽ fert̃ ẽẽ gentẽ.
ubi singła erura inpedibꝰ habent᷑. nec
poplitem flectunt. ⁊ s̃ mirabilesceleti¬
tatis ꝗsͦ sehiopodas uocant. ꝗđ ꝑestũ
int̾ra iacentes resupini. umbra sepe¬
đu ꝓtegant: qs d̾a sine ceruice oculos
habentes in humeris. ⁊ cet̾a hoĩum. ił
ꝗͣsi hoĩum genã. quȩ in maritima plata
cartaginis. musiuo pieta s̃. exlibrio
de ꝓmpta. ł curiosioris bistoriȩ
qͥddicã de cinocephalis. ꝗuoꝵ eanina capi¬
ti. atq ipse latratꝰ magis bestias qm̃ ho¬
mines c̃fitetur : S om̃a gen̾a hoĩum quȩ

Expanded text:
sexus esse naturam et dextram mammam uii-ilem, sinistram muliebrem, uicibusque inter se coeundo et gignere et parere; aliis ora non esse eosque per nares tantummodo halitu uiuere, alios statura esse cubitales, quos Pygmaeos a cubito Graeci uocant, alibi quinquennes concipere feminas et octauum uitae annum non excedere. Item ferunt esse gentem, ubi singula crura in pedibus habent nec poplitem flectunt, et sunt mirabilis celeritatis; quos Sciopodas uocant, quod per aestum in terra iacentes resupini umbra se pedum protegant; quosdam sine ceruice oculos habentes in umeris, et cetera hominum uel quasi hominum genera. quae in maritima platea Carthaginis musiuo picta sunt, ex libris depromta uelut curiosioris historiae. Quid dicam de Cynocephalis, quorum canina capita adque ipse latratus magis bestias quam homines confitetur? Sed omnia genera hominum, quae
Abbreviated transcription (Latin):
gant᷑ sic̃ lupi.atq huiꝰ mͦi cet̾a: quomado
ptꝰ diluiuũ qm̃ eã q inarea ñ erant̃ cuneta
deleta s̃. etiã in insulis ẽẽ potuert̃. sirepara¬
ta ñ s̃. nͥ eochis quoꝵ gn̾a inutͦq sexu area
seruauit. Possunt qͥdẽ credi ad insulas na¬
tando tͣnsisse.s ꝓximas. St̃ aut̃ qda tam
longe posite a continentibꝰ t̾ris. ut adeas
nulla uideat᷑ natare potuisse bestiarũ.
Qđ si hõies eas captas secũ ad duxer̃. ⁊ eo mͦ
ubi habitabant earũ gen̾a instituer̃ ue¬
nandi studio fieri potusse. in eͤdibile ñ ẽ:
ꝗmͣ uis iussu đi. siue ꝑmissu etiã oꝑe ange¬
loꝵ negandũ ñ sit potiusse transferri. Si

Expanded text:
era, quo modo post diluuium, quo ea, quae in arca non erant, cuncta deleta sunt, etiam in insulis esse potuerint, si reparata non sunt nisi ex his, quorum genera in utroque sexu arca seruauit. Possunt quidem credi ad insulas natando transisse, sed proximas. Sunt autem quaedam tam longe positae a continentibus terris, ut ad eas nulla uideatur natare potuisse bestiarum. Quod si homines eas captas secum aduexerunt et eo modo ubi habitabant earum genera instituerunt uenandi studio, fieri potuisse incredibile non est; quamuis iussu Dei siue permissu etiam opere angelorum negandum non sit potuis
Abbreviated transcription (Latin):
fuisse in linguis ⁊ gentibꝰ suis.: ⁊ tam̃ postea
ꝗͣsi hoc etiã in hoc ordine tẽꝑum seꝗͣret᷑. erit
linguas erant. si una etat om̃ibꝰ. nͥ qđ ad illud.
ꝗd iã tͣnsierat. recapitulanda ẽ reu̾sa narra¬
tio: Sic gͦ ⁊ hic cũ dictũ eẽt. & fuer̃ diesthare
incarra. qͥnq ⁊. ce. anni. ⁊ mortuus ẽ thara
incarra. deinde seͥpt᷑a redeundo ad id qđ
iđo p̃t̾miserat. ut priꝰ de carra id qđ in cho¬
atũ fuerat cõpleret᷑. Et dix̃ in qͥt dns ad a¬
bͣhã. Eai det̾ra tua ⁊ c̾. Postꝗͣ di u̾ba subiun

Expanded text:
fuisse in linguis et gentibus suis, et tamen postea quasi hoc etiam in hoc ordine temporum requiritur: Erat, linguas erant, si una erat omnibus, nisi quia ad illud quod iam transierat recapitulando est reuersa narratio? Sic ergo et hic cum dictum esset: Et fuerunt dies Tharae in Charra quinque et ducenti anni, et mortuus est Thara in Charra, deinde scriptura redeundo ad id, quod ideo praetermiserat, ut prius de Thara id quod incohatum fuerat conpleretur: Et dixit, inquit, Dominus ad Abram: Exi de terra tua
Abbreviated transcription (Latin):
qͥsꝙ: uix̾it. huiꝰ soliꝰ numũ annoꝵ uite.
ñ cõm̃datũ eẽ memorie. Qđ enĩ qͦrũ da. ꝗͦs
eadẽ scͥpt᷑a cõmemorat. tacent᷑ anni. ñ s̃
in hoc ordine. in qͦ tẽpoꝵ dinum̾atio deces¬
sione gignentiũ.⁊ genitoꝵ successione ẽ¬
texit᷑. Iste aut̃ ordo qͥ dirigit᷑ ab ada usq
ad noe.⁊ iñ usꝗ: ad abrahasine numo an

Expanded text:
it, huius solius numerum annorum uitae non commendatum esse memoriae. Quod enim quorundam, quos eadem scriptura commemorat, tacentur anni, non sunt in hoc ordine, in quo temporum dinumeratio decessione gignentium et genitorum successione contexitur. iste autem ordo, qui dirigitur ab Adam usque ad Noe et inde usque ad Abra
Abbreviated transcription (Latin):
numabile. ñ sic̃ harenȩ t̾re.s si c̃stelle celi.
Ubi mͥ magis uidet᷑ ꝓmissa pteritas cȩlesti feli¬
citate sublimis. Nã qnͣtũ admultitudinẽ ꝑti¬
net. qͥd s̃ stelle celi adharenã t̃re nͥ qr ⁊ istã cõ¬
posse ered̾ndõ ẽ. Nã qnͣto qͥsꝙ acutiꝰ intuet᷑.
tanto plures uid. Uñ ⁊ acerrime cernentibꝰ
aliꝗͣs occultas eẽ merito existimat᷑. exceptis
eis sidibꝰ. qͣin alia parte orbis a nob̾ remotis¬
sima oriri ⁊ occide ꝑhibent᷑. Postremo qͥcũq
uniusũ stellarũ numum cõp̃hendisse ⁊ ẽsep¬
sisse iactant᷑. sic̃ aratꝰ ł eudoxiꝰ. ł siqͥ alii qt
eos li huiꝰ ẽ tẽpnit auctoritas. Hic sane illa
sententia opponit᷑. cuiꝰ apłs meminit. ꝓpt̃
di grãm cõm̃danda. Credid̾ abraħa do. ⁊ depu¬
tatũ ẽ illi adiusticiã. ne cireũcisio głart᷑ gen

Expanded text:
e, non sicut harena terrae, sed sicut stellae caeli; ubi mihi magis uidetur promissa posteritas caelesti felicitate sublimis. Nam quantum ad multitudinem pertinet, quid sunt stellae caeli ad harenam terrae? nisi posse credendum est. Nam quanto quisque acutius intuetur, tanto plures uidet. Unde et acerrime cernentibus aliquas occultas esse merito existimatur, exceptis eis sideribus, quae in alia parte orbis a nobis remotissima oriri et occidere perhibentur. Postremo quicumque uniuersum stellarum numerum conprehendisse et conscripsisse iactantur, sicut Aratus uel Eudoxus uel si qui alii sunt, eos libri huius contemnit auctoritas. Hic sane illa sententia ponitur, cuius apostolus meminit propter Dei gratiam commendandam: Credidit Abraham Deo, et deputatum est il
Abbreviated transcription (Latin):
rent. Nunc iã uideamꝰ ꝓeursũ eiuitatiᷤ
đĩ. etiã ab illo articulo tẽꝑis qͥ factꝰ ẽ in pa¬
tre abhã. uñ incip̃ eẽ noticia eiꝰ eiudntior.
⁊u̾ elariora legunt᷑ ꝓmissa diuina. ꝗͦ nẽ
in xxp̃o uidemꝰ impleri. Sic̃ gͦ sc̃pt̾ã sc̃ã in¬
dicante. didicimꝰ. in regione chaldeoꝵ natꝰ
ẽ ab hã. quȩ t̾ra ad regnũ assyriũ ꝑtine¬
bat. Ap̃ ehaldeos aut̃ etiã tunc suꝑsticio¬

Expanded text:
r. Nunc iam uideamus procursum ciuitatis Dei etiam ab illo articulo temporis, qui factus est in patre Abraham, unde incipit esse notitia eius euidentior, et ubi clariora leguntur promissa diuina, quae nunc in Christo uidemus inpleri. Sicut ergo scriptura sancta indicante didicimus, in regione Chaldaeorum natus est Abraham, quae terra ad regnum Assyrium pertinebat. Aput Chaldaeos aut
Abbreviated transcription (Latin):
I S inuenimꝰ pt̾ea cũ seruũ suũ mat̾et
abrahã ad accipienda uxorẽ filio suoisue
ita seͥptũ ẽ. Et accep̃ puer decẽ camelos de
secũ: ⁊ exurgens ꝓfectꝰ ẽ in mesopotamiã
hȩ eacisse de regionibꝰ chaldeoꝵ. sedesq ẽ¬
stituisse in mesopotamia uͥcũ fr̃e suoba¬
bitau̾at abhã. Cur gͦ scͥptã eũ ñ cõmeno¬
rauit ꝗnͣdo exgente chaldea cũ suis ꝓfte¬
tꝰ ẽ thara .⁊ habitauit in mesopotamia.
uͥ ñ sołu abrahã filtꝰ etꝰ. uerũ etiã sara nu¬
rus. ⁊ loth neposetꝰ cõmemorant᷑ ꝗđ eosdux
adheserit chaldeoꝵ. ⁊ postea inde peni¬
tudo siue ꝑsecutionẽ passꝰ qd suspectꝰ hab̾et᷑.
ipse migrauit. In libro enĩ qͥ sẽbit᷑ iudith.
cũ qreret holofernes hostisi srlitarũ. ꝗͦ nam
illi genseẽt utrũ adu̾s eã belle̾nđu fuisset:
iccresponđ achior dux ammanitarũ.

Expanded text:
servum suum mitteret Abraham ad accipiendum uxorem filio suo Isaac, ita scriptum est: Et accepit puer decem camelos de surgens profectus est in Mesopotamiam exisse de regione Chaldaeorum, sedesque constituisse in Mesopotamia, ubi cum patre suo habitaverat Abraham. Cur ergo Scriptura eum non commemoravit, quando ex gente Chaldaea cum suis profectus est Thara et habitauit in Mesopotamia; ubi non solum Abraham filius eius, uerum etiam Sarra nurus et Loth nepos eius commemorantur, quod eos duxadhaeserat Chaldaeorum et postea inde siue paenitendo siue persecutionem passus, quod suspectus haberetur, et ipse emigrauit? In libro enim qui inscribitur Iudith, cum quaereret Holofernes, hostis Israelitarum, quaenam illa gens esset, utrum aduersus eam bellandum fuisset, sic ei respondit Achior dux Ammanitarum:
Abbreviated transcription (Latin):
filii nati cõmemorant᷑. ⁊ cũ filu ch̾a .iiii.
nominent᷑: ex tͥbꝰ tantũ qͥ nati s̃ adiciun¬
t᷑. Eacũ filii sem. nominent᷑.ui. ducx tan¬
tũ posteritas ad texit᷑. Nũ gͥt cet̾i sine filuᷤ
remansert̃ : Absit hoc eredere s gentes ꝓp¬
ter ꝗͥs cõmemorari digni eeñt ñ utiq
fecett᷑.: ꝙ sic̃ nascebant᷑ aliis gentib ad¬
debant᷑. Cũ gͦ insuis linguis iste gentes
fuisse referunt᷑. redit tam̃ narrator ad
illud tẽpꝰ. ꝗndo una lingua om̃iũ fuit.¬
Et iñ iã exponit. qͥd accid̾it: ut lingua¬

Expanded text:
ii nati commemorantur, et cum filii Cham quattuor nominentur, ex tribus tantum qui nati sunt adiciuntur, et cum filii Sem nominentur sex, duorum tantum posteritas adtexitur? Numquid ceteri sine filiis remanserunt? Absit hoc credere; sed gentes, propter quas commemorari digni essent, non utique fecerunt, quia, sicut nascebantur, aliis gentibus addebantur. CAPUT fuisse referantur, redit tamen narrator ad illud tempet inde jam exponit quid acciderit, ut lingua
Abbreviated transcription (Latin):
loth eãdẽ ꝓpinqͥtate. cũ frĩs eiꝰ cẽt filiꝰ. fr̃ eiꝰ
ẽdictꝰ. Itaq uxorẽ tacuit. ñ negauit. ẽiu¬
gis tuenda pudicitiã cõmittens dõ. ⁊ huma¬
nas insidias cauens ut ħo: quõ si ꝑiculũ
qͣntũ cauere potuerat ñ caueret. mag̃ tẽp¬
ut credamꝰ alieno ẽ cubitu fuisse pollutã:
affuctionibꝰ magnis ñ fuisse ꝑmissũ. Reu̾¬
sogͥ abraħa exegypto in locũ uñ uen̾at.
tunc loth frĩs filiꝰ ab illo int̾ra sodomoꝵ.
salua caritate discessit. Diuates qͥppe fac¬
ti erant. pastoresꝙ multos peccoꝵ habere
cepert̃. qͥbꝰ int̾se riaxantib eo mͦ familiaꝵ
suarũ pugnacẽ discordiã uita uer̃: Pot̾at

Expanded text:
th eadem propinquitate. cum fratris eius esset filius, frater eius est dictus. Itaque uxorem tacuit, non negauit, coniugis tuendam pudicitiam committens Deo et humanas insidias cauens ut homo; quoniam, si periculum quantum caueri poterat non caueret, magis tenut credamus alieno concubitu fuisse pollutam, adflictionibus magnis non fuisse permissum.  Abraham ex Aegypto in locum unde uenerat, nunc Loth fratris filius ab illo in terram Sodomorum salua caritate discessit. Diuites quippe facti erant pastoresque multos pecorum habere coeperant, quibus inter se rixantibus eo modo familiarum suarum pugnacem discor
Abbreviated transcription (Latin):
phalech diuisa ẽ t̾ra: Am̃ intellignđu ẽ pͥo¬
rẽ qͥ ppe noĩatũ .s. longe ptꝰ frẽm suũ iactan
fuisse natũ. cuiꝰ iactan.xii. filii tã gũdes
iã familias haberent ut in linguas ꝓpͥasdi¬
uidi possint. Sic enĩ potuit pͥor cõmemorari
qͥ erat etate pt̾erior: quẽ ad mođu pͥꝰ cõmemo¬
rati s̃ extͥb filus noe ꝓcreati filii iafeth. qͣ
erat minimꝰ eoꝵ. deiñ filii cħa qͥ erat mediꝰ¬
ecer. ꝓtremo filii sem. qͥ erat pͥmꝰ ⁊maximꝰ.
illax aut̃ gentiũ uocabula partĩ mansert̃.
ita ut hodieq appareat uñ fuerint deriua¬
ta.siẽ exassur assẏru.⁊ exheber hebrer. par¬
tĩ tẽꝑis uetustate mutata s̃. ita ut iux hoĩes
doctissimi antiqͥssimas hẏstorias ꝑsenitan

Expanded text:
Phalech, diuisa est terra. Proinde intellegendum est priorem quidem nominatum, sed longe post fratrem suum Iectan fuisse natum, cuius Iectan duodecim filii tam grandes iam familias haberent, ut in linguas proprias diuidi possent. Sic enim potuit prior commemorari, qui erat aetate posterior, quem ad modum prius commemorati sunt ex tribus filiis Noe procreati filii Iapheth, qui erat minimus eorum; deinde filii Cham, qui erat medius; postremo filii Sem, qui erat primus et maximus. Illarum autem gentium uocabula partim manserunt, ita ut hodieque appareat unde fuerint deriuata, sicut ex Assur Assyrii et ex Heber Hebraei; partim temporis uetustate mutata sunt. ita ut uix homines doctissimi antiquissimas
Abbreviated transcription (Latin):
condebat᷑. ñ ad hoc ualuit hec obseuritas.
ut qͦrentes fraudaret᷑ s potiꝰ ut exerceret᷑
intentio. Cũ enĩ legit᷑ unũ fuisse linguã
pͥmitꝰ om̃iũ.⁊ an̾ om̃s filiossem cõmet¬
dat᷑ heber. qmuis ex illo ꝗntꝰ oriat᷑. ⁊ hebra¬
ica uocat᷑ lingua. qm̃ patarcharũ⁊ ꝓpħax¬
ñ sołu insermonibꝰ suis. uerũ etiã inlittis
sacris eustodiuit auetoritas. ꝓfecto cũ que¬
rit᷑ indiuisione linguarũ. ubi linguã
illa reman̾e potuerit. ꝗͦ fuit añ cõmunis.
qͣsine ulla dubitationẽ u̾remansit. ñ ibi
fuit illa pena ꝗͦ facta ẽ mutatione linguaꝵ.
ꝗͥd aliud occurrit. nͥ qđ in buiꝰ gen̾e reman¬
serit. acuiꝰ noĩe nom̃ accepit᷑. Et hoc iusti¬
cie gentis huiꝰ ñ paruũ apparuisse uesti¬
grũ: qđ cũ aliȩ gentes plect̾ent᷑ mutatio¬
ne linguaꝵ. adistã ñ ꝑuen̾ tale supplicĩ.
S: adhuc illud mouet ꝗͦ mͦ potuer̃ singłas
gentes fac̾e heber: ⁊ filiꝰ erꝰ phalech. siuna

Expanded text:
ualuit haec obscuritas, ut quaerentis fraudaretur, sed potius ut exerceretur intentio. Cum enim legitur unam fuisse linguam primitus omnium et ante omnes filios Sem commendatur Heber, quamuis ex illo quintus oriatur, et Hebraea uocatur lingua, quam patriarcharum n solum in sermonibus suis, uerum etiam in litteris sacris custodiuit auctoritas: profecto, cum quaeritur in diuisione linguarum, ubi lingua illa remanere potuerit, quae fuit ante communis quae sine ulla dubitatione ubi remansit, non ibi fuit illa poena, quae facta est mutatione linguarum, quid aliud occurrit, nisi quod in huius gente remanserit, a cuius nomine nomen accepit, et hoc iustitiae gentis huius non paruum apparuisse uestigium, quod, cum aliae gentes plecterentur mutatione linguarum, ad istam non peruenit tale supplicium ? Sed adhuc illud mouet, quo modo potuerunt singulas gentes facere Heber et filius eius Phalech, si una
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ sola uniusũ genꝰ hoĩum loqͥbat᷑. Dix̾it
aliꝗͥs. si in diebꝰ phalech filii heber diuisa
illa. qͥfuit om̃ibꝰ ante cõmunis. s intelli¬
gendũ ẽ ipsũ heber pt̾ea tale nom̃ in¬
posuisse filio suo. ut uocaret᷑ phalech. qđ
guas t̾ra diuisa ẽ. iđ ipso tẽꝑe ut hocsit
qđ dictũ ẽ. indiebꝰ eiꝰ diuisa ẽ t̾ra. Nã nisi
adhuc heber uiu̾et qnͣdo linguarũ facta
ẽ multitudo. ñ ex erꝰ noĩe nom̃ a ccrꝑet
lingua. ꝗͥ ap̃ ilłu potuit ꝑman̾e. Et iđo
eredenda ẽ ipsa fuisse pͥma illa cõmunis:
quõ depena uenit illa multiplicatio. mu
tͣnsmitt̾e potuit .s in eos tantũ qͥ ꝓpagati
ꝑiacob. ⁊ insigniꝰ atq eminentiꝰ indi po¬
puły cͦalescentes. di testam̃ta ⁊ sp̃m xep̃i ha¬

Expanded text:
qua sola uniuersum genus humanum loquebatur. Dixerit qua sola uniuersum genus humanum loquebatur. Dixerit aliquis: Si in diebus Phalech filii Heber diuisa illa, quae fuit omnibus ante communis. Sed intellegendum est ipsum Heber propterea tale nomen inposuisse filio suo, ut uocaretur Phalech, quod linguas terra diuisa est, id est ipso tempore, ut hoc sit quod dictum est: In diebus eius diuisa est terra. Nam nisi adhuc Heber uiueret quando linguarum facta est multitudo, non ex eius nomine nomen acciperet lingua, quae aput illum potuit permanere. Et ideo credenda est ipsa fuisse prima illa communis, quoniam de poena uenit illa multiplicatio mutatransmittere potuit, sed in eos tantum, qui propagati per Tacob et insignius adque eminentius in Dei populum coalescentes Dei testamenta et stirp
Abbreviated transcription (Latin):
septuaginta nouẽ annoꝵ erat ⁊ gen̾ thara.
Quẽ postea d̾s mutato uocabulo nomina¬¬
uit abraham. Fiunt itaq anni adiliuuo
usꝗ: ad abrahã. mille. septua ginta ⁊ duo.
scdm̃ uulgatã editionẽ. hoc ẽ int̃p̃tũ.lxͣx.¬

Expanded text:
septuaginta nouem, et genuit Thara; quem postea Deus mutato uocabulo nominauit Abraham. Fiunt itaque anni a diluuio usque ad Abraham mille septuaginta et duo secundum uulgatam editionem, hoc est interpretu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑegrinantẽ ruitatẽ di.que usq ad dilu¬
uiũ arcãq ꝑducta ẽ. atq infilus Noe ꝑ
eoꝵ benedictiones ꝑ seu̾asse monstrat᷑. max¬
ime inmaximo.qui ẽ appellatꝰ sem : qnͣ¬
do qͥdẽ iafeth. ita benedietꝰ ẽ. ut in eiꝰ frĩs
domibꝰ habitaret. Tenenda ẽ gͥseries ge¬
nationũ ab ipsosem. ut ipsa ostendat᷑
ptꝰ diluuiũ ciuitatẽ di. siẽ eã series gn̾ati¬
onũ ab illo. qͥ ẽ appellatꝰ seth. ostendebat
ante diliuuẽ. ꝓpt̃ hoc gͦ script᷑a diuina.
eũ t̾renã ciuitatẽ inbabylone. iđ in con¬
fusione monstrasset. ad patriarcħa sem.
recapitulando reu̾tit᷑. ⁊ ordit᷑ iñ gen̾atio¬
nes usq: ad abraħa. cõmemorato etiã nu¬
mo annoꝵ qnͣdo ꝗͥsq: ad hancseriẽ ꝑtinen¬
tẽ filiũ genuissꝰ. quanto uixiss. Ubi cer¬
te agnoscendũ ẽ. qđ ante ꝓmiserã. ut appa¬
reat. ꝗͣre sit dictũ defilus heber: nom̃ etꝰ
phalech. qr in diebꝰ eiꝰ diuisa ẽ t̃ra. Qͥd enĩ

Expanded text:
e usque ad diluuium arcamque perducta est adque in filiis Noe per eorum benedictiones perseuerasse monstratur, maxime in maximo, qui est appellatus Sem, quando quidem Iapheth ita benedictus est, ut in eiusdirigitur. Tenenda est igitur series generationum ab ipso Sem, ut ipsa ostendat post diluuium ciuitatem Dei. sicut eam series generationum ab illo, qui est appellatus Seth, ostendebat ante diluuium. Propter hoc ergo scriptura diuina cum terrenam ciuitatem in Babylone, hoc est in confusione, monstrasset, ad patriarcham Sem recapitulando reuertitur et orditur inde generationes usque ad Abraham, commemorato etiam numero annorum, quanto quisque ad hanc seriem pertinentem filium genuisset quantoque uixisset. Ubi certe agnoscendum est, quod ante promiseram, ut appareat quare sit dictum de filiis Heber: Nomen unius Phalech, quia in diebus eius diuisa est terra. Quid enim
Abbreviated transcription (Latin):
cȩli t̾ra suspensa sit: eundeq locũ mund̃
habeat ⁊ infimõ ⁊ mediũ ⁊ ex hoc opinan
figa̾ ẽglobata ⁊ rotunda mundꝰ cẽ ere¬
dat᷑. siue aliq̃ ratione monstret᷑. ñ tam̃
ẽẽ c̃sequens. ut etiã exilla parte ab aꝗͣ¬
rũ ẽ getie nudata sit t̃ra. Dem̃ etiã si
nudata sit. neq hoc statĩ necesse ẽẽ.
ut hor̃es habeat. quõ nullomͦ serptura
ista m̃titur: que narratis p̃teritis faẽ
fidẽ. eo qd̾ ciꝰ p̃dicta cõplentus: himisq
absurdũ ẽ. ut dicatur aliquos hoiẽs
eachae. in ilła partẽ oceani in mensita¬
& te traiecta nauigare. ac ꝑuenre po¬
tuisse ut etiã illic ex pͥmo hoie genꝰ insti

Expanded text:
coeli terra suspensa sit, eumdemque locum mundus habeat, et infimum, et medium: et ex hoc opinantfigura conglobata et rotunda mundus esse credatur, sive aliqua ratione monstretur; non tamen esse consequens, ut etiam ex illa parte ab aqurum congerie nuda sit terra; deinde etiamsi nuda sit, neque hoc statim necesse esse, ut homines habeat. Quoniam nullo modo scriptura ista mentitur, quae narratis praeteritis facit fidem eo, quod eius praedicta conplentur, nimisque absurdum est, ut dicatur aliquos homines ex hac in illam partem, Oceani inmensitate traiecta, nauigare ac peruenire potuisse, ut etiam illic ex uno illo pri
Abbreviated transcription (Latin):
sensui. Illud sane qđ dictũ ẽ.⁊ nunc non
deficient exillis om̃a qͥ conati fuerint
fac̾e̾.ñ dictũ ẽ c̃firmando.s tãqm int̃ro¬
gando. sic̃ solet a cõminantibꝰ dici. quẽ ad
mođu ait qͥđa. Ñarma expedient tota¬
ꝗͣ ex urbe sequent᷑. Sic gͦ accipienđu ẽ.
tã qmͣ dixerit. Nonne om̃a deficient ex
illis ꝗͦ conati fuerint face̾.S. sita dicat᷑.
ñ ex primit cõminantẽ. Uerũ ꝓpt̃ tardi¬
guȩ ꝑt̾ras eẽ cepert̃. que crescendo ⁊ in¬
Sulas impleuert̃. Auctus ẽ aut̃ numus
gentiõ multo ampliꝰ qm̃ linguarũ.
Nã ⁊ in affrica barbaras gentes in una lin
gua plurimas nouimꝰ.:⁊ hoĩes qͥđe multi¬
plicato gen̾e humano. ad insulas in habi¬
tandasnauigio tnsire potuisse ꝗͥs ambigit᷑.

Expanded text:
sensui. Illud sane quod dictum est: Et nunc non deficient ex illis omnia, quae conati fuerint facere, non dictum est confirmando, sed tamquam interrogando, sicut solet a comminantibus dici, quem ad modum ait quidam: Non arma expedient totaque ex urbe sequentur? Sic ergo accipiendum est, tamquam dixerit: \'Nonne omnia deficient ex illis, quae conati fuerint facere?\' Sed si ita dicatur, non exprimit comminantem. Verum propter tardiguae per terras esse coeperunt, quae crescendo et insulas impleverunt. Auctus est autem numerus gentium multo amplius quam linguarum. Nam et in Africa barbaras gegua plurimas nouimus, et homines quidem multiplicato genere humano ad insulas inhabitandas nauigio transire potuisse, quis ambigat?
Abbreviated transcription (Latin):
hȩc u̾ba stephani. ñ ptꝰ mortẽ patͥs eiꝰ locu¬
tꝰ ẽ ds abrahȩ. qͥutiq incarra mortius ẽ.
ubi eũ illo ⁊ ipsefiliꝰ habitauit. s priꝰquã
habitaret in eadẽ eiuitate. iã tam̃ eũ eẽt
inmesopotamia. Iã gͦ exierat achaldeis. Qđ
utiq adiungit stephanꝰ. tunc egssꝰ ẽ ab ra

Expanded text:
eati Stephani, non post mortem patris ejus locutus est Deus ad Abraham, qui utique in Carra mortuus est, ubi cum illo et ipse filios habitavit, sed priusquam habitaret in eadem civitate, jam tamen cum esset in Mesopotamia; jam ergo exierat a Chaldaeis. Quod itaque adjungit B. Stephanus: Tunc Abra
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ẽ iã egsso det̾ra chaldeoꝵ. dix̃ ds. exi de
t̾ra tua.⁊ deognatione tua. dedomo patͥs
tui. ñ ut corpꝰ inde eiceret. qđ iã fec̾at. s
ut animũ auelleret dicit᷑. Non enĩ exierat
inde animo. si spe redeundi ⁊ desidio te¬
nebat᷑. ꝗͦ spes ⁊ desid̾iũ đo ruuante acru¬
bente.⁊ illo obediente fuerat amputan¬
du. Ñsane incredibilit̃ existimat᷑. cũ ptꝰ
ea secutꝰ eẽt nachor patrẽ suũ. tẽ abrahã
p̃ceptũ dñi implesse. ut eũ sara ẽiuge sua.
⁊ lothfilio fris sui. exiret decarra. Iam
c̃sidande s̃ ꝓmissiones dĩ. facte ad abͣhã.
Inhis enĩ aꝑtiora đĩ nr̃i. hoc ẽ ueri đi ora

Expanded text:
am egresso de terra Chaldaeorum, dicit Deus: Exi de terra tua et de cognatione tua et de domo patris tui, non ut corpus inde eiceret, quod iam fecerat, sed ut animum auelleret, dicitur. Non enim exierat inde animo, si spe redeundi et desiderio tenebatur, quae spes et desiderium Deo iubente ac iuuante et illo oboediente fuerat amputandum. tea secutus esset Nachor patrem suum, tunc Abraham praeceptum Domini implesse, ut cum Sara conjuge sua, et Loth filio fratris sui exiret de Carra. Jam considerandae sunt promissiones Dei factae ad Abraham, in his enim apertiora Dei nostri, hoc est, Dei veri ora
Abbreviated transcription (Latin):
doalier̃ fac̾e̾ ⁊ nunc ñ deficient ex illis om¬
na qͥ conati fuerint fac̾e. Uenite: descen¬
dntes c̃fundamꝰ ibi linguã eoꝵ. ut ñ au¬
diant unꝰꝗͥsq: uocẽ ꝓrimi sui. Et disꝑsit
eos dñs đs inde suꝑ faciẽ om̃is t̾re. Et cessa¬
uer̃ edificantes eiuitatẽ ⁊ turrĩ. Aptͣ hoc
appellatũ ẽ nom̃ ciuitatis illiꝰ c̃fusio. qͥa
ibi c̃fudit d̾s labia om̃is t̾re. ⁊ iñ disꝑsit
dñs đs suꝑ faciẽ om̃i  t̃re. Ista ciuitas ꝗͦ
appellata ẽ c̃fusio. ipsa ẽ babylon: cuiꝰ
mirabiłe c̃structionẽ. etiã gentiũ eõm̃¬
dat hẏstoria. Babylon qͥppe intͣp̃tat᷑
ẽfusio. Uñ colligit᷑. gygantẽ ilłu nẽroth.
fuisse illi c̃ditorẽ. qđ suꝑiꝰ breuit᷑ fuerat.
intimatũ.yͥcũ de illo sẽpt᷑a loqͤret᷑ ait.
initiũ regni eiꝰ fuisse babylonẽ. iđ ꝗͦ er
uitatũ cet̾aꝵ gereret pͥncipatũ. uͥ eẽt tã¬
quã in met᷑poli habrtacułu regni.ꝗͣmiuis

Expanded text:
eficient ei illis omnia quae conati fuerint facere; uenite, et descendentes, confundamus ibi linguam eorum, ut non audiant unusquisque uocem proximi. Et dispersit eos Dominus inde super faciem omnis terrae, et cessauerunt aedificantes ciuitatem et turrem. Propter hoc appellatum est nomen illius confusio, quia ibi Deus super faciem omnis terrae. Ista ciuitas, quae appellata est confusio, ipsa est Babylon, cuius mirabilem constructionem etiam gentium commendat historia. Babylon quippe interpretatur confusio. Unde colligitur, gigantem illum Nebroth fuisse illius conditorem, quod superius breuiter fuerat intimatum, ubi, cum de illo scriptura loqueretur, ait initium regni eius fuisse Babylonem, id est quae ciuitatum ceterarum gereret principatum, ubi esset tamquam in metropoli habitaculum regni; quamuis
Abbreviated transcription (Latin):
dit: Quãuis enĩ possit intelligi đs adilła
ciuitatẽ descendisse.ꝙ descendert̃ angłi
eiꝰ. inqͥbꝰ habitat. ut qđ adiunctũ ẽ. ⁊ dixͣ
dns ds̃.eccegenꝰ unũ ⁊ labiũ unũ om̃iõ.
⁊cet̾a: ac deinde additũ. uenite ⁊ descen¬
uentes. ẽfundamꝰ ibi linguã eoꝵ : recapi¬
tulatio sit demonstranꝰ quẽ ad mođu fa¬
ctũ ẽ. qđ dictũ fuerat. descendit dñs. Si
enĩ iã descend̾at. qͥd s uult. uenite : des

Expanded text:
dit. Quamuis possit intellegi Deus ad illam ciuitatem descendisse, quia descenderunt angeli eius in quibus habitat: ut, quod adiunctum est: Et dixit Dominus Deus: Ecce genus unum et labium unum omnium, et cetera, ac deinde additum: Venite et descendentes confundamus ibi linguam eorum, recapitulatio sit, demonstrans quem ad modum factum sit, quod dictum fuerat: Descendit Dominus. Si enim iam descenderat, quid sibi uul
Abbreviated transcription (Latin):
nos inuicẽ nob̾. ł d̾o ł angłis.ł ipsi angłi
nob̾. siue ꝑ illos ds nob̾.s ineffabili suomͦ.
Nob̾ aut̃ hoc indicat᷑ nr̃o mͦ. Dĩ qͥppe sub¬
limior ante suũ factũ locutio. ipsi sui fa¬
eti ẽ in cõmutabiliꝰ ratio. qͦ ñ hab sonũ
strepentẽ atq t̾nseuntẽ. s uĩ sempttnȩ ma¬
nentẽ ⁊ tẽporalit̾ oꝑantẽ. Hec loqͥt᷑ angłis
scĩs: nob̾ aut̃ alit̾ longe. positis. quando
aut̃ etiã nos aliꝗͥd talis locutionis interi¬
oribꝰ auribꝰ capimꝰ. angłis ꝓpinꝗͣmꝰ. Non
itaq mͥ assidue reddenda ratio ẽ in hoc
oꝑe de locutionibꝰ đi. dut enĩ ueritas in¬
cõmutabilis ꝑse ipsã in effabilit̾ loqͥt᷑ ra¬
tionalis creature m̃tibꝰ: aut ꝑ mutabiłe

Expanded text:
nos in uicem nobis uel Deo uel angelis uel ipsi angeli nobis siue per illos Deus nobis. sed ineffabili suo modo; nobis autem hoc indicatur nostro modo. Dei quippe sublimior ante suum factum locutio ipsius sui facti est inmutabilis ratio, quae non habet sonum strepentem adque transeuntem, sed uim sempiterne manentem et temporaliter operantem. Hac loquitur angelis sanctis, nobis autem aliter longe positis. Quando autem etiam nos aliquid talis locutionis interioribus auribus capimus, angelis propinquamus. Non itaque mihi adsidue reddenda ratio est in hoc opere de locutionibus Dei. Aut enim Veritas incommutabilis per se ipsam ineffabiliter loquitur rationalis creaturae menti
Abbreviated transcription (Latin):
Sie g̃ intelligen dꝰ ẽ gygas iste uenator
ẽt᷑ dñm. Qͥd aut̃ hic significat᷑ hoc nomine
qđd̃ ẽ uenator: nͥ animaliũ tͣrigenoꝵ. decep¬
suꝑbia. Merito aut̃ malꝰ punit᷑ affectꝰ. etiã
cui ñ succedit effectꝰ. Genꝰ uͦ ipsũ pene quale
fuit : qm̃ domatio imꝑantis inlingua ẽ:
ibi ẽ dãpnata suꝑbia. ut ñ intelligeret᷑ iu¬
bens hõi. qͥ noluit intellig̾e. ut obediret
đo uiuenti. Sic illa c̃spiratio dissoluta ẽ.
cũ qͥsꝙ: ab eo qͦm ñ intelligebat abscedet
nec se nͥ ei cũ quo loqͥ pot̾at aggregaret.

Expanded text:
ste venator contra Dominum. Quid autem hic significatur hoc nomine, quod est venator, nisi animalium terrigenarum decepgnificata superbia. Merito autem malus punitur affectus, etiam cui non succedit effectus. Genus vero ipsum poenae quale fuit? Quoniam dominatio imperantis in lingua est, ibi damnata est superbia, ut non intelligeretur jubens homini, qui noluit intelligere ut obediret Deo iubenti. Sic illa conspiratio dissoluta est, cum quisque ab eo, quem non intellegebat, abscederet nec se nisi ei, cum quo loqui poterat, adgregaret; et
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓbabiltꝰ. ꝗa gygas ille nẽtoth fęcit etiã ipse
gentẽ suã. S. ꝓpt̾ excelłntiã dnationis:
corꝑis. seorsũ eminentiꝰ noĩatꝰ e᷑ ut maneat
tẽ fec̾it. nã eade ipsa ẽ eiꝰ gens hebrea. cadeq
lingua .s ꝓpt̃ tẽpꝰ insigne qđ indiebꝰ eiꝰ
t̃ra diuisa sit. Nec moue nos deb qͦmͦpo
tuerit gygas nẽtoth. ad illud etatis occur¬
rere qͦ baby lon ẽdita ẽ.⁊ c̃fusio facta lin¬
guaꝵ. atꝙ echoc diuisio gentiõ. Ienĩ &
heber sextꝰ ẽ anoe. ille aut̃ qrtͦ. ⁊dõ ñ põ¬
tuer ad id tempꝰ conuenire uiuendo. Noc enĩ
c̃tigit eũ plus uiuerent uͥ pauciores s̃ gnati¬
ones. minꝰ ub plures. aut seriꝰ nati eẽt yͥ pau¬
ciores. maturiꝰ ibi plures. Sane intelligendẽ
ẽ. qnͣdo t̾ra diuisa ẽ ñ sołu iã natos cetos filioᷤ
filioꝵ noe. qͥ cõmemorant᷑ patres gentiẽ .s etiã
eiꝰ etatis fuisse ut numosas familias haberent.
ꝗͥ digne fuissent nõibꝰ gentiũ. unde neꝗͥ qm

Expanded text:
fecerit etiam ipse gentem suam, sed propter excellentiam dominationis et corporis seorsum eminentius nominatus est, ut maneat tem fecerit nam eadem ipsa est eius gens Hebraea eademque lingua, sed propter tempus insigne, quod in diebus eius terra diuisa sit. Nec mouere nos debet, quo modo potuerit gigans Nebroth ad illud aetatis occurrere, quo Babylon condita est et confusio facta linguarum adque ex hoc diuisio gentium. Non enim quia Heber sextus est a Noe, ille autem quartus, ideo non potuerunt ad idem tempus conuenire uiuendo. Hoc enim contigit, cum plus uiuerent ubi pauciores sunt generationes, minus ubi plures; aut serius nati essent ubi pauciores, maturius ubi plures. Sane intellegendum est, quando terra diuisa est, non solum iam natos ceteros filios filiorum Noe, qui commemorantur patres gentium. sed etiam eius aetatis fuisse, ut numerosas familias haberent, quae dignae fuissent nominibus gentium. Unde nequaquam
Abbreviated transcription (Latin):
secunđu linguã suã. intͥbubꝰ suis ⁊ ingen¬
gentes cõmemorate s̃. sic̃ suꝑiꝰ ostendi.
M esraim genuit eos. qͥ dicunt᷑ ludim. Et
code mͦ cet̾e usq ad om̃s septẽ gentes.
Et enum̾atis om̃ibꝰ pt̾ea ẽ eludens. hii filii

Expanded text:
bus suis et in gengentes commemoratae sunt, sicut superius ostendi. Mesraim genuit eos qui dicuntur Ludiim: et eodem modo caeterae usque ad septem gentes. Et enumeratis omnibus, postea concludens: Hi filii
Abbreviated transcription (Latin):
tãqmͣ abrahei dicti ẽẽ uideant᷑. S nimi¬
rũ hoc uerũ ẽ qđ exheber: hebrei appel¬
lati s̃. Ac deinde una detͣcta litt᷑a. hebͣ
icã linguã solꝰ isrł ppłs potuit obtinere.
inqͦ dĩ eiuitas.⁊ in scĩs ꝑegͥnata ẽ. ⁊ in om¬
nibꝰ sacm̃to adumbrata. Igit᷑ filii sem.
priꝰ sex noiant᷑. deinde exuno eoꝵ. nati
nuit eiꝰ nepotẽ. atq exillo itide ꝓnepos
natꝰ ẽ.atq: in de abnepos qͥ ẽ heber: Ge¬
nuit aut̃ heber duos filios. quoꝵ unõ¬
appellauit falech. qđ int p̾tat᷑ diuideis.
Deiñ seͥptura subi ungens. rationẽꝙ. huiꝰ no¬
minis reddens. qr indiebꝰ inꝗͥt eiꝰ diuisiẽ
t̾ra. Hoc aut̃ ꝗͥd sit. ptꝰ apparebit. Alꝰ uero
qͥnatꝰ ẽ exheber genuit.xͦi. filios ac ꝑho
fiunt hoĩes ꝓgeniti desem.xͣͥx.uͭii. insũ¬

Expanded text:
tamquam Abrahei dicti esse videantur. Sed nimitamquam Abrahei dicti esse videantur. Sed nimirum hoc verum est, quod ex Heber Hebrei appellati sunt, ac deinde una detrita littera Hebraei, quam linguam solus Israel populus potuit obtinere, in quo Dei ciuitas et in sanctis peregrinata est et in omnibus sacramento adumbrata. Igitur filii Sem prius sex nominantur, deinde ex uno eorum nati nuit eius nepotem, adque ex illo itidem pronepos natus est adque inde abnepos, qui est Heber. Genuit autappellavit Phaleg , quod interpretatur dividens. Deinde Scriptura subjungens, rationemque hujus nominis reddens, Quia in diebus, inquit, ejus divisa est terra. Hoc autem quid sit, postea apparebit. Alius uero, qui natus est ex Heber, genuit duodecim filios; ac per hoc fiunt omnes progeniti de Sem uigin
Abbreviated transcription (Latin):
possumꝰ affirmare. illo tẽꝑe qͦ erat eis labi¬
um unũ. iđ loqͤla una.tẽ iã genꝰ huma¬
nũ alienatũ fuĩsse acultu ueri di. ita ut
insolis istis gen̾ationibꝰ pietas uera rema¬
neret. ꝗͥ descenđt de semine semꝑarfar¬
at. ⁊ tendt ad abraħa. S ab illa suꝑbia
edificande turris usq ad cełu. q̃ impia
significat᷑ elatio. apparuit ciuitas. hoc
ẽ societas impioꝵ. Utrũ itaq ante ñ fue¬
rit. an latuerit. an potiꝰ utraq ꝑmanse¬
rit. pra scilie in duobꝰ filus nõe. qͥbene¬
dicti s̃.eoꝵq posteris. impia uͦ in eo qͥ
maledictꝰ ẽ atq eiꝰ ꝓgenie. ubi etiã ex̃
iudicatio facilis. Fortassis enĩ qđ ꝓfecto
ẽ eredibiltꝰ. ⁊ infilus duoꝵ illoꝵ iã tunc
ante quã baby lonia cepisset institiu.

Expanded text:
possumus affirmare illo tempore, quo erat illis labium unum , id est loquela una, tunc jam genus humanum alienatum fuisse a cultu veri Dei, ita ut in solis istis generationibus pietas vera remaneret, quae descendunt de semine Sem per Arphaxat, et tendunt ad Abraham: sed ab illa superbia aedificandae turris usque in coelum, qua impia significatur elatio, apparuit civitas, hoc est societas, impiorum. Utrum itaque ante non fuerit, an latuerit, an potius utraque permanserit, pia scilicet in duobus filiis Noe, qui benedicti sunt, eorumque posteris; impia vero in eo qui maledictus est, atque ejus progenie, ubi etiam exorn est dijudicatio facilis. Fortassis enim, quod profecto est credibilius, et in filiis duorum illorum jam tunc antequam Babylonia coepisset inst
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ ccłiam qͦ cruitas ẽ di. ẽẽ referenda. cuiꝰ
abinitio gnis humani ñ defuit p̃dicatio.
qͣmꝑom̃a uidemꝰ impleri. Benedictis gͥ
duobꝰ filiis noe. atq uno in medio eoꝵ ma¬
ledicto. deinceps usq ad abrahã Siustoꝵ
aliquoꝵ qͥ pie đm colerent cõmemoratione.
silentiũ ẽ ꝑ annos ampliꝰ qͣm mille. Nec
eos defuisse crediderĩ. S si om̃s cõmemo¬
tarent᷑. nimis longũ fieret. ⁊ eẽt hec hẏst¬

Expanded text:
ae civitas Dei est, esse referenda: cujus ab initio generis humani non defuit praedicatio, quam per omnia videmus impleri. Benedictis igitur duobus filiis Noe, atque uno in medio eorum maledicto, deinceps usque ad Abraham de justorum aliquorum, qui pie Deum colerent, commemoratione silitum est per annos amplius quam mille. Nec eos defuisse crediderim: sed si omnes commemorarentur, nimis longum fieret; et haec es
Abbreviated transcription (Latin):
ñ quot annos ꝗͥsq in ista gen̾ationũ serie
iuxerit. s quoto anno uitȩ sue genuerit
filiũ. hoc ordine cõmemorandum. Tantũ¬
mͦ ponimꝰ. ut ⁊ numum annoꝵ at᷑nsacto
diluuio usq ad abħã eolligamꝰ. ⁊ ꝓpt̃ illi
in qͥbꝰ nos cogit necessitas immorari. bre¬
uit̃ alia. cursimq tangamꝰ. Sedogͥ anno

Expanded text:
non quot annos quisque in ista generationum serie non quot annos quisque in ista generationum serie vixerit, sed quoto anno vitae suae genuerit filium, hoc ordine memorandum tantummodo ponimus, ut et numerum annorum a transacto diluvio usque ad Abraham colligamus, et propter illa, in quibus nos cogit necessitas immorari, breviter alia cursimque tangamus. Secundo
Abbreviated transcription (Latin):
ante diluiũ. ꝑ quosꝑueniret᷑ ad noe.
gen̾ationibꝰ quȩ ꝓpagate s̃. ex illo a d̾a
filio. ꝗͥ ẽ appellatus seth. Sic gͦ incipit
gnationỹ ista ẽ textio. Et he gnationes
sem. Sem filius noe eentũ annoꝵ cũ eẽt.
geñ arfaxat: scđo anno ptꝰ diluuiũ.
nos. ⁊ geñ filios ⁊ filias ⁊ mortuus ẽ. Si e
ex eqͥt᷑ cet̾os dicens. quoto qͥsq anno uite
sue filiũ genuerit. ad istũ gen̾ationũ
ordinẽ ꝑtinentẽ. ꝗͥ ꝑtendit ad abhã.
qͦt annos ptꝰmodũ uixerit. intimans
eũ filios filiasq genuisse. ut intelligamꝰ
unde potuerintꝰ ppłi ac erescere. ne in
paueis qͦ cõmemorant᷑ hõibꝰ occupati pu¬
erilit̾ hesitemꝰ. uñ tanta spacia terrarõ
atq regnoꝵ repleri potuerint de gn̾e sem.
maxime ꝓpt̃ assẏnoꝵ regnũ. unde
ninꝰ ille orientaliũ domitor usq quaꝙ
ppłoꝵ. ingenti ꝓsperitate regnauĩt.
⁊ latissimũ ac fundatissimũ regnũ. qđ
diuturno tẽꝑe duceret᷑ suis posteris ꝓpa¬

Expanded text:
ante diluuium, per quos ueniretur ad Noe generationibus, quae propagatae sunt ex illo Adam filio, qui est appellatus Seth. Sic ergo incipit generationum ista contextio: Et hae generationes Sem. Sem filius centum annorum, cum genuit Arphaxat, secundo anno post diluuium. nos, et genuit filios et filias, et mortuus est . Sic exsequitur caeteros, dicens quoto quisque anno vitae suae filium genuerit, ad istum generationum ordinem pertinentem, qui pertendit ad Abraham; et quot annos postmodum vixerit, intimans eum filios filiasque genuisse: ut intelligamus unde potuerint populi accrescere, ne in paucis qui commemorantur hominibus occupati pueriliter haesitemus, unde tanta spatia terrarum atque regnorum repleri potuerint de genere Sem; maxime propter Assyriorum regnum, unde Ninus ille Orientalium domitor usquequaque populorum ingenti prosperitate regnavit, et latissimum ac fundatissimum regnum, quod diuturno tempore duceretur, suis posteris propa
Abbreviated transcription (Latin):
ereare. ne in his monstriᷤᷤ. ꝗͣ ap̃ nos oportet
exhõibꝰ naser. eiꝰ sapientiã qua humanã
fingit nat᷑am. uelut artẽ cuiꝰ prã minꝰ ꝑ¬
fecti opificis errasse putaremꝰ: Non itaꝗ:¬

Expanded text:
creare, ne in his monstris, quae aput nos oportet creare, ne in his monstris, quae aput nos oportet ex hominibus nasci, eius sapientiam, qua naturam fingit humanam, uelut artem cuiuspiam minus perfecti opificis
Abbreviated transcription (Latin):
ret. Quiş aut̃ om̃s cõmemorare possit
humanos fetus. longe dissimiles hiꝰ. ex qͥbꝰ
eos natos eẽ certissimũ ẽ . Sic̃ gͦ hec exillo uno
negari ñ posst̃ originẽ duc̾eꝰ. ita qͥcũq gen¬
tes indiu̾sitatib corpoꝵ abusitata nature
cursu.qm plures ⁊ ꝓpe om̃s tenent. uelut
ex orbitasse tradunt᷑. si definitione illa in¬
dudunt᷑. ut ronalia animalia sint. atꝙ
mortalia: ab eode apso uno patre om̃ium
stirpẽ trahere ẽfitenđu ẽ.sitam̃ uera s̃. qͤ
de illatũ nationẽ uarietate. ⁊ tanta inter
se atq nob̾cũ diu̾sitate tradunt᷑. Nã ⁊ simi¬
as. ⁊ circopeticos. ⁊ spingas.si nesciremꝰ ñ
hõies eẽ s bestias. possent illi hẏstorici de
sua curi ositate głantes. uelut genres ali¬
ꝗsͣ hoĩum nob̾ inpunita uanitate m̃tiri.
S. si hoĩes s̃. de qͥbꝰ illa mira ẽseͥpta s̃. qͥd si
ꝓpt̾ea d̾s uoluit. etiã ñ nullas gentesita

Expanded text:
ret. Quis autem omnes commemorare possit ret. Quis autem omnes commemorare possit humanos fetus longe dissimiles his, ex quibus eos natos esse certissimum est? Sicut ergo haec ex illo uno negari non possunt originem ducere, ita quaecumque gentes in diuersitatibus corporum ab usitato naturae cursu, quem plures et prope omnes tenent, uelut exorbitasse traduntur, si definitione illa includuntur, ut rationalia animalia sint adque mortalia, ab eodem ipso uno primo patre omnium stirpem trahere confitendum est, si tamen uera sunt quae de illarum nationum uarietate et tanta inter se adque nobiscum diuersitate traduntur. Nam et simias et cercopithecoB et sphingas si nesciremus non homines esse, sed bestias, possent illi historici de sua curiositate gloriantes uelut gentes aliquas hominum nobis inpunita uanitate mentiri. Sed si homines sunt, de quibus illa mira conscripta sunt: quid, si propterea Deus uoluit etiam nonnullas gentes ita