comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
etad praedestinatũ suppliciũ secũ trahant
Siue homines ista cõmiserit. quos deos habere
gaudent : qui humanis errorib gaudent:
ꝓ quib etiã secolendos mille nocendi falsendiq
artib: int̃ponunt : siue etiã nullorũ hominũ labeo¬
illa crimina uerasint. quae tam̃ de numi¬
nib fingi libenter accipiunt falla cissimi
sp̃s. ut adse lesta acturpia ꝑ petranda.
uelut abipso caelotraduci interrassatis
idonea uideatur auctoritas: Cum igit᷑ graeci
taliũ numinũ seruos se eẽ sentirent: inter
tot et tanta eorũ theatrica opprobria:
parcendũ sibi a poetis nullo modo putauer̃
uel diissuis etiã sic consimulari appetentes
uel metuentes. nehonestiorẽ famã ipsi
requirendo : eteissse hoc modo praeferendo
illor adiracundiã ꝓuocarent: Ad hanc
conuenientiã pertinet. quodetiã scaeni¬
cos actores earundẽ fabularũ : non paruo
ciuitatis honore dignos existimarunt:. Si ꝗdẽ

Expanded text:
et ad praedestinatum supplicium secum trahant, et ad praedestinatum supplicium secum trahant, siue homines ista commiserint, quos deos haberi gaudent, qui humanis erroribus gaudent, pro quibus se etiam colendos mille nocendi fallendique artibus interponunt; siue etiam non ullorum hominum illa crimina uera sint, quae tamen de numinibus fingi libenter accipiunt fallacissimi spiritus, ut ad scelesta ac turpia perpetranda uelut ab ipso caelo traduci in terras satis idonea uideatur auctoritas. Cum igitur Graeci talium numinum seruos se esse sentirent, inter tot et tanta eorum theatrica obprobria parcendum sibi a poetis nullo modo putauerunt, uel dis suis etiam sic consimilari adpetentes, uel metuentes, ne honestiorem famam ipsi requirendo et eis se hoc modo praeferendo illos ad iracundiam prouocarent. Cconvenientiam pertinet, quod etiam scenicos actores earumdem fabularum non parvo civitatis honore dignos existimarunt. Siquidem,
Abbreviated transcription (Latin):
siue flagitia eorũ uera cõme morarenture
eta gerent᷑ intheatris atq ab eorũ cultorib ut inã
solorisu acñetiã imitatione digna uiderentur:
Nimis enĩ suꝑbũ fuit famȩ parcere principum
ciurtatis et ciuiũ ubi suae famae partinumina. Scunico¬
noluer̃ Nam qđ affert᷑ prodefensione ñ illa astoro ñ¬
uera in deos dici sedfalsa atq consicta: idipsum parua h¬
ẽ scelestius si pietatẽ consulas religionis:
Si aũt malitiã de monsũ cogites quidastutius
ad decipiendũ atq: callidius : cũenĩ probrum
iacitur in principẽ patriȩbonũ atq utilẽ
nonne tanto ẽ indignius: quanto aueritate
remotius et auita illius alienius: Quaeigit̃
supplicia sufficiunt. cum dõ sit ista tamnefa¬
ria tam insignis iniuria  sed maligni sp̃s.
quos isti diꝰ putant. etiã flagitia quȩ mon ad¬
miser̃ desedici uolunt : dumtamen humanas
mentes his opinionib uel utretib induant

Expanded text:
siue flagitia eorum uera commemorarentur siue flagitia eorum uera commemorarentur et agerentur insolo risu, ac non etiam imitatione digna viderentur. Nimis enim superbum fuit, famae parcere principum civitatis et civium, ubi suae famae parci numina narrari. Nam quod adfertur pro defensione, non illa uera in deos dici, sed falsa adque conficta, id ipsum est scelestius, si pietatem consulas religionis; si autem malitiam daemonum cogites, quid astutius ad decipiendum adque callidius? Cum enim probrum iacitur in principem patriae bonum adque utilem, nonne tanto est indignius, quanto a ueritate remotius et a uita illius alienius? Quae igitur supplicia sufficiunt, cum deo fit ista tam nefaria, tam insignis iniuria? Sed maligni spiritus, quos isti deos putant, etiam flagitia, quae non admiserunt, de se dici uolunt, dum tamen humanas mentes his opinionibus uelut retibus induant
Abbreviated transcription (Latin):
carmen condidisset: qđ in famiã faceret.
flagitiũ ue alteri p̃clare: Iudicus enim
magis tratuũ disceptationib legitimis ꝓpo¬
sitã uitã ñ poetarũ ingeniis habere debemꝰ.
Nec ꝓbrũ audire : nisi ea lege. ut respon¬
cicero dere liceat etiudicio defendere Haec
exticeronis quarto derepublica libro
aduerbũ excerpenda arbitratus sumi¬
non nullis ꝓpt̃ faciliorẽ intellectum
uel p̃termissis: uel paululũ cõmutatis
Multũ enĩ adrem ꝑtinei. quã molior
explicare sipotero : Dic̃ de indealia: etsic
concludit hunc locũ ut ostendat ueterib
displicuisse romanis uel laudari
quẽ quã in scaena uiuum hominem
uel uituperari: Sed utdoi hoc greci
quã quã inuerecundius tam̃ conuenientius licere
uoluer : cũ uiderent diissuis accepta et grata esse
opprobria ñ tantũ hominũ uerũ etiã ipsorum uoschins¬
deorũ inscaenicis fabulis siue apoet is eeñt illa c̃ficta:

Expanded text:
carmen condidisset, quod infamiam faceret carmen condidisset, quod infamiam faceret flagitiumue alteri. Praeclare. Iudiciis enim magistratuum, disceptationibus legitimis propositam uitam, non poetarum ingeniis habere debemus, nec probrum audire nisi ea lege, ut respondere liceat et iudicio defendere.\' Haec ex Ciceronis quarto de re publica libro ad uerbum excerpenda arbitratus sum,nonnullis propter faciliorem intellectum uel praetermissis uel paululum commutatis. Multum enim ad rem pertinet, quam molior explicare, si potero. Dicit deinde alia et sic concludit hunc locum, ut ostendat ueteribus displicuisse Romanis uel laudari quemquam in scaena uiuum hominem uel uituperari. Sed, ut dixi, hoc Graeci quamquam inuerecundius, tamen conuenientius licere uoluerunt, cum uiderent dis suis accepta et grata esse obprobria non tantum hominum, uerum et ipsorum deorum in scaenicis fabulis, siue a poetis essent illa conficta,
Abbreviated transcription (Latin):
blica scripsit. ubiscipio disputans ait:
nũquã comoediȩ nisi consuetudo intȩpa.¬
teret᷑ probare sua tbeatris flagitia potuissent:
et grȩci quidẽ antiquiores. uitiosesuae opini¬
onis quandã conuenientiã seruauerunt
apud quos fuit etiã lege concessũ: ut qđ uellet
ñattigit: uel potius quẽ ñ uexauit: cui pe¬
ꝑcit esto populares homines imꝓbosinre¬
publica seditiosos : cleonẽ cleo fontẽ ⁊ per¬
bolũ laesit: Datiamur inquit . etsi eĩ modi
ciues acensore melius ẽ. quã a poeta notari.
Sed periden cũiam suae ciuitati maxima
auctoritate plurimos annos domi
et bellis p̃fuisset: uiolarmersib eteos
cigi inscaena ñ pluse docuit: quãsi plau¬
rutus inquit nr̃ uoluisset aut neuius publio
et gneo scipioni. aut cecilius marco catoni
contra duodecim tabule cũ ꝑ paucas res¬
capite sanxissent: in his hanc quoq: sanci¬
endũ putauer̃: Siquis occenta uisset siue

Expanded text:
blica scripsit, ubi Scipio disputans ait: blica scripsit, ubi Scipio disputans ait: « Nunquam comoediae, nisi consuetudo vitae pateretur, probare sua theatris flagitia potuissent. » Et Graeci quidem antiquiores vitiosae suae opinionis quamdam convenientiam servaverunt, apud quos fuit etiam lege concessum, ut quod vellet non attigit? vel potius quem non vexavit? cui pepercit? Esto, populares homines improbos, in republica seditiosos, Cleonem, Cleophontem, Hyperbolum laesit. Patiamur, inquit, etsi ejusmodi cives a censore melius est quam a poeta notari: sed Periclem, cum jam suae civitati maxima auctoritate plurimos annos domi et belli praefuisset, violari versibus; et eos agi in scena, non plus decuit, quam si Plautus, inquit, noster voluisset, aut Naevius Publio et Cneo Scipioni aut Caecilius Marco Catoni « contra duodecim Tabulae cum capite sanxissent, in his hanc quoque sanciendam putauerunt, si quis occentauisset siue
Abbreviated transcription (Latin):
moratione ꝑstrinxi: nam in graues¬
cende pestilentia ludisca enici auctors¬
tate pontisicũ romae primitus insti¬
tutir̃. Quis igit᷑ in agenda uita non ea
sibi potius sectanda arbitretur
quȩ actitant᷑ lu dis auctoritate diuina:
institutis. quã ea quae scribtitant᷑ legib¬
humano consilio ꝓmulgatis : adulterũ
iouẽ si poetȩ fallacit᷑ ꝓdider : diĩ utt
casti ꝗa tantũ nefas ꝑhumanos ludos
confictũ ẽ ñ quia neglectũ irasciaqiun.¬
dicare debuer̃ & haec s̃ scaenicorutole¬
rabiliora ludorũ. comoediae scilicet¬
et tragoediae. hoc ẽ fabule poetarum trago edie
agendȩ inspectaculis multarerũ tur¬
pitudine: sed nulla saltẽ sic̃ alia multa
uebor̃ obscaenitate cõpositȩ: Quasetiã
int̃ studia quae honesta acliberalia
uocant᷑ pueri legere : et discere cogunt᷑
a senibus. Quid a ũt hinc senserint r omani
ueteres cicero testat̃ in libris quos derepu¬

Expanded text:
moratione perstrinxi. Nam ingrauesmoratione perstrinxi. Nam ingrauescente pestilentia ludi scaenici auctoritate pontificum Romae primitus instisunt. Quis igitur in agenda uita non ea sibi potius sectanda arbitretur, quae actitantur ludis auctoritate diuina institutis, quam ea, quae scriptitantur legibhumano consilio promulgatis? Adulterum Iouem si poetae fallaciter prodiderunt, di utique casti, quia tantum nefas per humanos ludos confictum edicare debuerunt. Et haec sunt scenicorum tolerabiliora ludorum, comoediae scilicetet tragoediae, hoc est fabulae poetarum agendae in spectaculis, multa rerum turpitudine, sed nulla saltem, sicut alia multa, verborum obscenitate compositae: quas etiam inter studia, quae honesta ac liberalia vocantur, pueri legere et discere coguntur a senibus. CAPUT veteres, Cicero testatur in libris quos de Repu
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ cultores taliũ deorũ mox uteos
libido ꝑpulerit feruentiutait ꝑsius tincta
ueneno magis intuentur quidiupiter
recerit quã quid docuerit plato uelcen¬
sueritcato Hinc apud terentiũ flagiti dit¬
osus adulescens spectat tabulã quandam
pictã in pariete: ubi inerat pictura haec:
louẽ quo pacto dane misisse aiunt inge¬
miũ quonđã imbrẽ aureũ: atq ab hac
tanta auctoritate. adhibet patrociniũ
turpitudimi suae : cũ in ea seiactat imitarĩ
sacris deorũ: sed fabulis poetarũ. nolo fouea¬
dicere illa mystica quã ista theatrica ẽẽ
turpiora hoc dico: qđ negantes conuinẽ
historia eosdẽ illos ludo inquib regnant
figm̃ta poetarũ: ñ ꝑ imperitũ obsequiũ
sacris deorũ suorũ intulisse romanos
sed ipsos deos ut sibi sollẽnit̃ ederentur :¬
et honori suo consecrarent᷑. a cerbe impe¬
rando et quedammodo extorquendo¬
fecisse : qđ in primo libro breui cõme¬

Expanded text:
enim cultores talium deorum, mox ut eos enim cultores talium deorum, mox ut eos libido perpulerit feruenti, ut ait Persius, tincta ueneno, magis intuentur quid Iuppiter fecerit, quam quid docuerit Plato uel censuerit Cato. Hinc aput Terentium flagitiosus adulescens spectat tabulam quandam pictam in pariete, ubi inerat pictura haec, Iouem Quo pacto Danaae misisse aiunt quondam in gremium imbrem aureum, adque ab hac tanta auctoritate adhibet patrocinium turpitudini suae, cum in ea se iactat imitari dsacris deorum, sed fabulis poetarum. Nolo dicere illa mystica quam ista theatrica esse turpiora; hoc dico, quod negantes conuincit historia, eosdem illos ludos, in quibus regnant figmenta poetarum, non per inperitum obsequium sacris deorum suorum intulisse Romanos, sed ipsos deos, ut sibi sollemniter ederentur et honori suo consecrarentur, acerbe imperando et quodam modo extorquendofecisse; quod in primo libro breui comme
Abbreviated transcription (Latin):
inuener̃ quantũ aũt humanitus impe¬
ditist̃ errauer̃: Maxime cũ eorũ suꝑbiae.
iuste ꝓuidentia diuina resisteret: utuiã
pietatis abhumilitate insuꝑna surgentẽ.
etiã istorũ cõparatione monstraret: unde
postea nob̾ erit indĩ ueridñi uolũntate
disquirendi ac disserendi locus. Uerũ
tam̃ siphilo sophi aliquid inuener : qđ a gende
bonȩ uitȩ beatȩq adipiscendȩ satis eẽ possto
quanto iustius talib diuini honor es de¬
ato cernerent᷑ : quanto melius eglione stiusa
in platonis tẽplolibrieiꝰ legerent᷑ : mpbam
in templis dȩ monũ galli absciderenur.
molles consecrarent᷑. in sani secarent᷑ etquis¬
quid aliud uel crude re uel turpe: uel turpia
crudele: uel crudelit̃ turpe. in sacris talũ
deorũ celebrari solet: quanto satius erat
aderudienda iustitia iuuentutẽ. publis
recitari leges deorũ quãlaudariinans
leges atq instituta maiorum. omnes

Expanded text:
invenerunt; quantum autem humanitus impeinvenerunt; quantum autem humanitus impediti sunt, erraverunt: maxime cum eorum superbiae juste providentia divina resisteret, ut viam pietatis ab humilitate in superna surgentem, etiam istorum conparatione monstraret; unde postea nobis erit in Dei ueri Domini uoluntate disquirendi ac disserendi locus. Verum tamen si philosophi aliquid inuenerunt, quod agendae bonae uitae beataeque adipiscendae satis esse possit: quanto iustius talibus diuini honores decernerentur! Quanto melius et honestius in Platonis templo libri eius legerentur, quam in templis daemonum Galli absciderentur, molles consecrarentur, insani secarentur, et quidquid aliud uel crudele uel turpe, uel turpiter crudele uel crudeliter turpe in sacris talium deorum celebrari solet! Quanto satius erat ad erudiendam iustitia iuuentutem publice recitari leges deorum quam laudari inaniter leges adque instituta maiorum! Omnes
Abbreviated transcription (Latin):
et quidnã uicturi gigimur. ordo quisdat᷑.
aut macte quã ollis flexus et unde quis modu
argenti : quidfas optare : quidas ꝑutilenũm
habet patriȩ. carisq ꝓpinquis: quantũ largir¬
Ideceat: quẽ te ds̃ esse iussit. et humana qua
quaparte locatus es inre: Dicat᷑ in ꝗb locisui
haec docentiũ deorũ solebant prȩceptãti
et acultorib: eorũ populis frequent̃ audiri
sic̃ nos ostendimꝰ ad hoc ecclesias institutas
quaqua uersũ religio xp̃lana diffundit᷑¬
anforte nob̵ philosophorũ scholas dispu¬
tationesq memorabunt : primo haec
ñ romana sed grega s̃: acsi ꝓpter ea iam
nuis acutissimis p̃diti rationando uestigare
quidinrerũ natura latitaret: quid in mo
rib appetendũ esset atq fugiendum
Quidinipsis ratiocinandi regulii certa
conexione traheret᷑. Aut quid ñ eẽt conse¬
quens uel etiã repugnaret et qđã eorum
queda magna: quantũ diuinitus adiut ise

Expanded text:
et quidnam uicturi gignimur, ordo Quis datus et quidnam uicturi gignimur, ordo Quis datus aut metae qua mollis flexus et unde, Quis modus argenti, quid fas optare, quid asper Utile nummus habet, patriae carisque propinquis Quantum largiri deceat, quem te Deus esse Iussit et humana qua parte locatus es in re. Dicatur in quibus locis haec docentium deorum solebant praecepta recitari et a cultoribus eorum populis frequenter audiri, sicut nos ostendimus ad hoc ecclesias institutas, quaqua uersum religio Christiana diffunditAn forte nobis philosophorum scholas disputationesque memorabunt? Primo haec non Romana, sed Graeca sunt; aut si propterea iam niis acutissimis praediti ratiocinando uestigare, quid in rerum ribus appetendum esset atque fugiendum, quid in ipsis ratiocinandi regulis certa connexione traheretur, aut quid non esset consequens, vel etiam repugnaret. Et quidam eorum quaedam magna, quantum divinitus adjuti sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
ñsinagro etuitib: ñ in domoatq pecunia
nondeniq in ipso corpore qđ m̃ti subdit᷑.
sedinipsa m̃te in ipso rectore carnis animo
eos impleri acpessimos fieri. sine ulla sua
terribili ꝓhibitione ꝑmitterent: Aut siꝓ
hibebant. hoc ostendat᷑ potius hoc ꝓbet᷑
Nec nob̵ nescio quos susurros paucissimoꝵ
aurib anhelatos. et arcana uel uti religione
traditosiactent: quib uitę ꝓbitas castitasq
discat᷑. Sed de monstrent̃ uel cõmemo¬
rent loca.talib: aliquando conuenticulis
consecrata: non ubi ludi agerent᷑ obscȩ¬
nis uocib et motib histrionũ: nec ubi
fugalia celebrarent᷑ effusa omnilicen¬
tia turpitudinũ: et uere fuga sedpudo¬
is eghonestatis. sed ubi populi audirent.
quiddii p̃ciperent : de cohibenda auari¬
tia ambitione frangenda : luxuria refre¬
nanda ubi discerent miseri qđ discenꝰ¬
dũ ꝑsius increpat dicens. Discite omiseri
et causas cognoscite rerom: quidsumus.

Expanded text:
non in agro et uitibus, non in domo adque pecunia, non in agro et uitibus, non in domo adque pecunia, non denique in ipso corpore, quod menti subditur, sed in ipsa mente, in ipso rectore carnis animo, eos inpleri ac pessimos fieri sine ulla sua terribili prohibitione permitterent. Aut si prohibebant, hoc ostendatur potius, hoc probetur. Nec nobis nescio quos susurros paucissimorum auribus anhelatos et arcana uelut religione traditos iactent, quibus uitae probitas castitasque discatur; sed demonstrentur uel commemorentur loca talibus aliquando conuenticulis consecrata, non ubi ludi agerentur obscenis uocibus et motibus histrionum, nec ubi Fugalia celebrantur effusa omni licentia turpitudinum et uere Fugalia, sed pudoris et honestatis; sed ubi populi audirent quid di praeciperent de cohibenda auaritia, ambitione frangenda, luxuria refrenanda, ubi discerent miseri, quod discendum Persius increpat dicens: Discite, o miseri, et causas cognoscite rerum, Quid sumus
Abbreviated transcription (Latin):
latis : cũ inter homines uiueret: nisi aures
clauderet seseq subtraheret erubescerent
ꝓilla & propiqui a maritus et liberi
proinde talis mat̃ deorũ qualẽ habere matrẽ
puderet quẽ libet etiã pessimũ uirũ. romanas
occupaturamentes : quȩ siuit optimũ uir ũ.
nꝰque monendo etadiuuando faceret : sed
quẽ fallendo decipereteisimilis dequascrip¬
tũ ẽ Mulier aũt uirorũ p̃tiosas animas captat.
utille magnȩ in dolis animus: hoc uelut di¬
uino testimonio sublimatus : et uere seopti¬
mnõ existimans: uerã pietatẽ religionẽq
non quȩreret : sine qua omne quãuis lauda¬
bile in geniũ suꝑbia uanescit et decidit
Quomodo igit᷑ nisi insidiose quaereret
dea illa optimũ uirũ: cũtalia quaeratin
suis sacris qualia uiri optimi ab horrent
et morib ciuitatũ atq populorũaquib
colebant᷑ illa numina non curat᷑runt.
ut tã horrendis et detestabilib malis.

Expanded text:
latis, cum inter homines uiueret, nisi aures latis, cum inter homines uiueret, nisi aures clauderet seseque subtraheret, erubescerent pro illa et propinqui et maritus et liberi. Proinde talis mater deum, qualem habere matrem puderet quemlibet etiam pessimum uirum, Romanas occupatura mentes quaesiuit optimum uirum, non quem monendo et adiuuando faceret, sed quem fallendo deciperet, ei similis de qua scriptum est: Mulier autem uirorum pretiosas animas captat, ut ille magnae indolis animus hoc uelut diuino testimonio sublimatus et uere se optimum existimans ueram pietatem religionemque non quaereret, sine qua omne quamuis laudabile ingenium superbia uanescit et decidit. Quo modo igitur nisi insidiose quaereret dea illa optimum uirum, cum talia quaerat in suis sacris, qualia uiri optimi abhorrent et moribus ciuitatum adque populorum a quibus colebantur illa numina non curarunt, ut tam horrendis eos et detestabilibus malis
Abbreviated transcription (Latin):
dicernerent᷑ Sicut et grecos etromanos aliasq
gentes constat quib:dã decreuisse mortalibus:
quorũ erga sebenesicia magnipenderant : eosq
in mortales factos atq: indeorũ numerũ recep¬
tos eẽ crediderant: Profecto ille tantã felici¬
tatẽ suae matrisifieri posset optaret: Porro
si ab illo deinde quaereremus: utrum int̃eius
diuinos honores uellet illa turpia celebrari:
non nese malle clamaret . ut suamat̃sine ullo
sensu mortua iaceret. quã adhoc dea uiuie¬
oni. et ut illa libent̃ audiret÷ absit ut senator
populi romani eam̃te praeditus. quatheatrũ
aedisicari in urbe fortiũ uirorũ ꝓhibuit . sic
uellet coli matrẽ suã ut talib: dea sacris pro¬
pitiaret᷑ : qualib: matrona uerbis offende¬
retur: nec ullo modo crederet uerecundiã
laudabilis feminȩ ita in contrariũ diumitate
mutari : ut honorib eã talib aduocarent cul¬
tores sui: qualib conuitiis inquẽ piã iacu¬

Expanded text:
decernerentur; sicut et Graecos et Romanos aliasque decernerentur; sicut et Graecos et Romanos aliasque gentes constat quibusdam decreuisse mortalibus, quorum erga se beneficia magnipenderant, eosque inmortales factos adque in deorum numerum receptos esse crediderant. Profecto ille tantam felicitatem suae matri. si fieri posset, optaret. Porro si ab illo deinde quaereremus. utrum inter eius diuinos honores uellet illa turpia celebrari: nonne se malle clamaret, ut sua mater sine ullo sensu mortua iaceret, quam ad hoc dea uiueret, ut illa libenter audiret? Absit, ut senator populi Romani ea mente praeditus, qua theatrum aedificari in urbe fortium uirorum prohibuit, sic uellet coli matrem suam, ut talibus dea sacris propitiaretur, qualibus matrona uerbis offenderetur. Nec ullo modo crederet uerecundiam laudabilis feminae ita in contrarium diuinitate mutari, ut honoribus eam talibus aduocarent cultores sui, qualibus conuiciis in quempiam iacu
Abbreviated transcription (Latin):
sima multitudine. Quaesiinlecta curiosi¬
tate adcẽ potuit circũ fusa saltẽ offensa casti¬
tate  debuit abire confusa. Quaesunt sacri¬
legia si illa erant sacra᷑ autquȩ in quinatio
siulla lauatio : et haec fercula appellabantur.
quasi celebraret᷑ c̃onuiuiũ: quouelut suis
epulis immunda dȩ monia pascerentur:
Quis enĩ ñ sentiat ctiius modi sp̃s talib: obscȩ¬
nitatib delectent᷑: nisi uel nestiens. utrum
omnino sint ulli in mundi sp̃s edeorũ nomine
decipientes : uel talẽ agens uitã : in qua istos
potius quã dm̃ uerũ et optet ꝓpitio ssetfor¬
sissimȩ consuetudinis uitii oblectarnas¬
git quã obluctarisstudent : sed illũ ipsũ nasia
scipionẽ quiuir optimꝰ a senatu electus ẽ cuius
manib: eĩdẽ demonis simulacrũ susceptũ est
in urbẽq ꝑuectũ habere dehac reiũdicẽ uellẽ
Diceret nob̵: utrũ matrẽ suã tã optime dere
publica uellet mereri utei diuini honores

Expanded text:
sima multitudine. Quae si inlecta curiosisima multitudine. Quae si inlecta curiositate adesse potuit circumfusa, saltem offensa castitate debuit abire confusa. Quae sunt sacrilegia, si illa sunt sacra? aut quae inquinatio, si illa lauatio? Et haec fercula appellabantur, quasi celebraretur conuiuium, quo uelut suis epulis inmunda daemonia pascerentur. Quis enim non sentiat cuius modi spiritus talibus obscenitatibus delectentur, nisi uel nesciens, utrum omnino sint ulli inmundi spiritus deorum nomine decipientes, uel talem agens uitam, in qua istos potius quam Deum uerum et optet propitios et forsissimae consuetudinis uitiis oblectari magis quam obluctari student, sed illum ipsum Nasicam Scipionem, qui uir optimus a senatu electus est, cuius manibus eiusdem daemonis simulacrum susceptum est in Urbemque peruectum, habere de hac re iudicem uellem. Diceret nobis, utrum matrem suam tam optime de re publica uellet mereri, ut ei diuini honores
Abbreviated transcription (Latin):
polliceri: quidũ quã tale indeorũ illorũ tẽplis
prompta eteminenta uoce concrepuit
ueniebamꝰ etiãnos aliquando ad dilescentes.
adspectacula ludibriaq: sacrilegiorũ specta¬
bam̃ arrepticios : audiebamus synfonia cosludis
turpissimis quidiis dabusq exhibebant᷑ oblecta¬
bam̃ cãelesti uirgini etberecyntiae matrioniũ bere
Ante cuius lecticam die sollemni lauationis eiꝰ:¬
talia ꝑpublicũ cantitabant᷑ a nequissimis scae¬
nicis : qualia ñ dico matrẽ deorũ sed matrẽ
qualiũ cũq senatorũ : uel quorũ libetho¬
nestorũ uiror ũ: immouero qualia nec matẽ
ipsorũ scaenicorũ deceret audire: habet enĩ
quiddã erga parentes hamana uerecundia:
qđ nec ipsa nequitia possit auferre: illam
ꝓinde turpitudinẽ obscaenorũ dictorum
atq factorũ scaenicos ipsos domi suae ꝓluden¬
di causa corã matrib: suis agere puderet:
quã ꝑ publicũ agebant corã dm̃matre spec deopũ
tante. etaudiente utriusq sexus frequentis¬

Expanded text:
polliceri. Quid umquam tale in deorum illorum templis prompta et eminenti uoce concrepuit? Veniebamus etiam nos aliquando adulescentes ad spectacula ludibriaque sacrilegiorum, spectabamus arrepticios, audiebamus synphoniacos, ludis turpissimis, qui dis deabusque exhibebantur, oblectabamur, Caelesti uirgini et Berecynthiae matri omnium, ante cuius lecticam die sollemni lauationis eitalia per publicum cantitabantur a nequissimis scaenicis, qualia, non dico matrem deorum, sed matrem qualiumcumque senatorum uel quorumlibet honestorum uirorum, immo uero qualia nec matrem ipsorum scaenicorum deceret audire. Habet enim quiddam erga parentes humana uerecundia, quod nec ipsa nequitia possit auferre. Illam proinde turpitudinem obscenorum dictorum adque factorum scaenicos ipsos domi suae proludendi causa coram matribus suis agere puderet, quam per publicum agebant coram deum matre spectante adque audiente utriusque sexus frequentis
Abbreviated transcription (Latin):
poententiã  hoc ne mouinquã dedaemonib: domo
dixit quia siita eẽt. nequaquã sibi auderent diuinor
honores expetere ꝓ ꝓoenitendo defiderarent ad gran
uetuȩ ꝑtinere: ibi enimẽ detestanda suꝑbia. huc hiu¬
iacogit daemones medios int̃ deos & hominesagere:
ut abhomitii asserant desiderata: &raadiis rest¬
rant impetrata: qua enã tandẽ istacauaẽ. &
quant a necessitas: qui a nulltis inquiunt ds̃ misce¬
tur homini: preclaraigitur set̃ asdĩ qui ñiuscet᷑
homini supplicant: & misceẽ denonia roganti
nõ miscet᷑ homita poenitenti. & tuicet᷑ daemoni
decipienti: ñ mi scet᷑ homini confugienti addiuini

Expanded text:
paenitentiam? Hoc nemo umquam de daemonibus paenitentiam? Hoc nemo umquam de daemonibus dixit, quia, si ita esset, nequaquam sibi auderent diuinos honores expetere, qui paenitendo desiderarent ad gratiam ueniae peruenire. Ibi enim est detestanda superbia, hic huma cogit daemones medios inter deos et homines agere, ut ab hominibus adferant desiderata, et a dis referant inpetrata. Quaenam tandem ista causa est et quanta necessitas? Quia nullus, inquiunt, Deus miscetur homini. Praeclara igitur sanctitas Dei, qui non miscetur homini supplicanti, et miscetur daemoni adroganti; non miscetur homini paenitenti, et miscetur daemoni decipienti; non miscetur homini confugienti ad diuini
Abbreviated transcription (Latin):
sophi plato nicitopiosis sutia aidissectissutia exs¬
tat oratio quacrimen artium magicarũase alienũ
eẽ desendit: seq alit̃ nonuult innocentẽ uideri
nisi ea negandoque non possunt abmnocente
cõmitti at om̃a miraculamagorũ quos recte
seritit ẽẽclamnandos doctrinis siuit &operib
dacitionurti quos uiderit cur censeant honorandos
eos necessarios asserens ꝑserendis ad deos pcibustiris
quorui debemus opera deuitare. si addm̃ uerũ
p̃ces nras uolumus ꝑuenre: De indequaero qualis
p̃ces hominumidus bonis ꝑlaemores alligar iputat
Magica sanlicitas ⁊ simagicas nolunt tales. silicitas
nolunt ꝑtales. Siaut̃ peccator penitens p̃oes fundit
maxime sialiquid iagicũ amisit. it anetanddem
illis in tercedentib accipit ueniã . quibus impel¬
lentibus aut fauentib sececidisse plangit uculpãi
an& ipsidaemones. ut possuit penitentib mereri
indulgentiã priore sagunt quod eos deceperuit

Expanded text:
sophi Platonici copiosissima et disertissima exssophi Platonici copiosissima et disertissima exstat oratio, qua crimen artium magicarum a se alienum esse defendit, seque aliter non vult innocentem videri, nisi ea negando quae non possunt ab innocente committi. At omnia miracula magorum, quos recte sentit esse damnandos, doctrinis fiunt et operibus daemonum; quos viderit cur censeat hoeos necessarios adserens perferendis ad deos precibus nostris, quorum debemus opera deuitare, si ad Deum uerum preces nostras uolumus peruenire. Deinde quaero, quales preces hominum dis bonis per daemones adlegari putat, magicas an licitas? Si magicas, nolunt tales; si licitas, nolunt per tales. Si autem peccator paenitens preces fundit, maxime si aliquid magicum admisit, itane tandem illis intercedentibus accipit ueniam, quibus inpellentibus aut fauentibus se cecidisse plangit in culpam? an et ipsi daemones, ut possint paenitentibus mereri indulgentiam, priores agunt, quod eos deceperint,
Abbreviated transcription (Latin):
ecium c̃stitutũ: postremoapuleius ipse numꝗdapud
xpĩanos uidices de magicis artib accusatus ẽ⁊ quas
utq sibi obiectas sidiuinas cipiaseẽ nouerat adisum¬
rum potestatũ aperib: congruas. ñ solũ eas confiteri
debuit. sed &nara ꝓsiter : leges. culpams potius ꝗb hacc
ꝓhberentur &da nanda pittarent᷑ quahaec huberi
rent eumq talia p̃dicantẽ atq laudantẽ morte
multarent digna animae illius daemones dona repe¬
derent ꝓquoꝵ diuinis operib p̃dicandis humana
uitam sibia dimintimer&. Sic̃ martyres nr̃: cũ cis
ꝓcrimine obiceret᷑ xpiana religio quano uerant s
sieri faluos  glor iopissimos in actnum̃ ũeã uegando
temiporales poenas euadere delegeriat sedpatius
consitendo prositendo praedicando &pliacottia
sidediter sortiterq tolerando & cũpia securitae
moriendo. leges quib ꝓlubebatur et ubescere
compulert᷑ mutariq: secert̃. huius aut̃ plulo¬

Expanded text:
cium constitutum? Postremo Apuleius ipse numquid aput cium constitutum? Postremo Apuleius ipse numquid aput Christianos iudices de magicis artibus accusatus est? Quas utique sibi obiectas si diuinas et pias esse nouerat et diuinarum potestatum operibus congruas, non solum eas condebuit, sed etiam profiteri, leges culpans potius, quibus haec prohiberentur et damnanda putarentur, quae haberi rent, eumque talia praedicantem atque laudantem morte mulctarent, digna animae illius daemones dona rependerent, pro quorum divinis operibus praedicandis humanauitam sibi adimi non timeret; sicut martyres nostri, cum eis pro crimine obiceretur Christiana religio, qua nouerant se fieri saluos et gloriosissimos inaeternum, non eam negando temporales poenas euadere delegerunt, sed potius confitendo profitendo praedicando et pro hac omnia fideliter fortiterque tolerando et cum pia securitate moriendo leges, quibus prohibebatur, erucompulerunt, mutarique fecerunt. Hujus autem philo
Abbreviated transcription (Latin):
unso eliosa & tante apud eos austoritatis platonẽ scpudor
suos sum huimanus ita dese iialemeret᷑ ut ñsdũ diligat pua¬
uerum &uam diuinitati existi& grata: Porraad¬
uersus magica s artes. tleꝗb quosdam nimis infelces
&nimis impios &iam gloriarilib& nonne psa publicã
lucem testem citabor curenĩ tam grauiter ista
plectuntur seueritate legũ. siopera sunt numinũ
colendoꝵ: anforte istas leges xp̃iani infttuert᷑.
quib artes magicae puniunt᷑. scđm quẽ aliũ sersũ
nisi quolae maleficia generi humanoꝑnitiosa eẽ
ñ dubiũ ẽ e acitpoetaclarissimus testõ carados
& tegermana tuũque dulce capud magicas inuitã
accingier artes Illud &iã quodalio loco delusartib
dicit: atq satas alio uiditraducere messes. eo quod
hac pestisera. scelerataq doctrina fructus alieniui
alias terras transserr iꝑ hubet᷑ Nonne in duadetim
tabulis idẽ romanorum antiquissimis legil cicero
squ ominemoratẽẽ conscriptũ: & eiꝗ hoc secerit suppli¬

Expanded text:
um et tantae aput eos auctoritatis Platonem, dor humanus ita de se male meretur, ut non solum diligat tuuerum etiam diuinitati existimet grata. CAPUet nimis inpios etiam gloriari libet, nonne ipsam publicam lucem testem citabo? Quur enim tam grauiter ista plectuntur seueritate legum, si opera sunt numinum colendorum? An forte istas leges Christiani instituerunt, quibus artes magicae puniuntur? Secundum quem alium sensum, nisi quod haec maleficia generi humano perniciosa esse non dubium est, ait poeta clarissimus: Testor, cara, et te, germana, tuumque Dulce caput, magicas inuitam accingier artes? Illud etiam, quod alio loco de his artibus dicit: Adque satas alio uidi traducere messes, eo quod hac pestifera scelerataque doctrina fructus alieni in alias terras transferri perhibentur, nonne in duodecim tabulis, id est Romanorum antiquissimis legibus, Cicero commemorat esse conscriptum et ei, qui hoc fecerit, suppli
Abbreviated transcription (Latin):
Sedrespondet̃ qđ uoluntate ꝓpria quisq malus I¬
ẽ: Quis hoc negauerit: uerũ. tam̃ ꝑtinebat
ad consultor es deos: uitȩ bonȩ p̃cepta ñ occultare
populis cultorib: suis. declara p̃dicatione p̃bere:
ꝑuates etiã ẽuenireatq arguere peccantes palã
minari poenas maleagentib recte uiuentib

Expanded text:
Sed respondetur, quod uoluntate propria quisque malus eSed respondetur, quod uoluntate propria quisque malus est. Quis hoc negauerit? Verum tamen pertinebat ad consultores deos uitae bonae praecepta non occultare populis cultoribus suis, sed clara praedicatione praebere, per uates etiam conuenire adque arguere peccantes, palam minari poenas male agentibus. praemi
Abbreviated transcription (Latin):
etp̃clarissima celebritate ꝑ cuncta diffundt̃
Recolant ergo nob̵ tũ at e quã xp̃s uenis set
in carneante quã eĩ nom̃ eacui frustra
inuident gła populis in notesceret: quib
calamitatib res romanae. multipliciter
uarieq ctritȩ sint. etinhis defendint si possuns
deossuos siꝓpterea colunt̃ : neista mala pati¬
ant̃cultores eorũ quorũ siquid nunc passi
fuerint nob̵ imputanda ẽẽ contendunt:
cur enĩ ea quaedicturus sũ ꝑmiser̃ accidere
cultorib suis: ante quã eos declaratũ xp̃inom̃
offenderet eorũ ꝙ sacrificia ꝓhberet : Primo lctea
ipsqͥmores nepessiios haberent : quare dii
eorũ curare noluer : Dr̃ enĩ uerus eos a quibus
ñ colebat᷑ merito neglex̃ Dinaũt illia quorũ
cultu se ꝓhiberi homines ingratissimi conque¬
runt᷑ cultores suos adbene uiuendũ quare
nullus legib: adiuuer: utiq dignũ erat ut quo
modo isti illorũ sacra: ita illiistorũ facta curarent

Expanded text:
et praeclarissima celebritate per cuncta diffunditur. et praeclarissima celebritate per cuncta diffunditur. Recolant ergo nobiscum, antequam Christus uenisset in carne, antequam eius nomen ea, cui frustra inuident, gloria populis innotesceret, quibus calamitatibus res Romanae multipliciter uarieque contritae sint, et in his defendant, si possunt, deos suos, si propterea coluntur, ne ista mala patiantur cultores eorum; quorum si quid nunc passi fuerint, nobis inputanda esse contendunt. Quur enim ea, quae dicturus sum, permiserunt accidere cultoribus suis, antequam eos declaratum Christi nomen offenderet eorumque sacrificia prohiberet? CAipsos mores ne pessimos haberent, quare di eorum curare noluerunt? Deus enim uerus eos, a quibus on colebatur, merito neglexit; di autem illi, a quorum cultu se prohiberi homines ingratissimi conqueruntur, cultores suos ad bene uiuendum quare nullis legibus adiuuerunt? Utique dignum erat, ut, quo modo isti illorum sacra, ita illi istorum facta curarent.
Abbreviated transcription (Latin):
urbis arderent. Quib: dictis primũ t̃mi¬
naui librũ. Deinceps itaq dicere institui. n¬
Aooighe quaeala ciuitas illa ꝑpessa sit abprigine
sua siue apudseipsã siue in ꝓuinciissibi iam
subditis quae om̃ a xp̃ianȩ religioni tribue¬
rent si iam tunc euangelica doctrinaa dũsus
falsos et fallaces eorũ deos. testisicatione
liberrima ꝑsonaret: Memento aut̃ mensta
cõmemorantẽ adhuc contram peritos agere
exquorũ imperitia illud quoq ortũ ẽ uul¬
gare ꝓuerbiũ pluuia defircaus a xp̃i anitatis
Sunt nãꝗeor ũ studiis liberalib institutia mant
hrstoriã ꝗ facillime ista nouer̃: Sedut nobis
ineruditorũ turbas infestissim as reddant.
senosse dissimulant : atq hoc apud uulgui¬
aii ec citentconfirmare nitunt᷑ : clades quib: ꝑcerta
in t̃ualla locorũ. et tẽporũ genꝰ humanũ
oportet affligi causa actidere nominis
xp̃iani qđ contra deos suos ingenti fama

Expanded text:
urbis arderent. Quibus dictis primum termiurbis arderent. Quibus dictis primum terminaui librum. Deinceps itaque dicere institui, quae mala ciuitas illa perpessa sit ab origine sua siue aput se ipsam siue in prouinciis sibi iam subditis, quae omnia Christianae religioni tribuerent, si iam tunc euangelica doctrina aduersus falsos et fallaces eorum deos testificatione liberrima personacommemorantem adhuc contra inperitos agere, ex quorum inperitia illud quoque ortum est uulgare prouerbium: Pluuia defit, causa Christiani sunt. Nam qui eorum studiis liberalibus instituti amant historiam, facillime ista nouerunt; sed ut nobis ineruditorum turbas infestissimas reddant, se nosse dissimulant adque hoc aput uulgus confirmare nituntur, clades, quibus per interualla locorum et temporum genus humanum oportet adfligi, causa accidere nominis Christiani, quod contra deos suos ingenti fama
Abbreviated transcription (Latin):
immoratus sum: maxime ad consolandas
scãs feminas. epie castas inquib ab oste
aliquid ꝑpetratũ ẽ qđ intulit uerecundiȩ dolorẽ
etsim̃ abstulit pudicitiȩ firmitatẽ. nec peniteat
easuitie quas ñẽ. unde possit poenitere nequitiȩ:
Deinde pauca dixi in eos quichristianos adũsis in
illis reb affectos et p̃cipuȩ pudore humilia¬
tarũ feminarũ : quãuis castarũ atq scãrum
ꝓeuitate impudentissima ex agitant cũsint
ne quissimi et inre uerentissimi longe ab eis
ipsis romanis degeneres : quorũ p̃claramulta
laudant̃ edit terarũ moemoria celebrant᷑
immo illorũ głae uehem̃t̃ aduersi romam
quippe partã ueterũ auctãq laborib foedi¬
orẽ stantẽ fecerant : quãruentẽ : Quando
quidẽ inrumna eĩ lapides egligna: inistorũ aut̃
uita om̃a ñ murorũ sed morũ munimenta
atq: ornam̃ta cecider̃ : cũ funestiorib eorum
corda cupiditatib quã sisgnib tecta illius

Expanded text:
inmoratus sum maxime ad consolandas inmoratus sum maxime ad consolandas sanctas feminas et pie castas, in quibus ab hoste aliquid perpetratum est, quod intulit uerecundiae dolorem, etsi non abstulit pudicitiae firmitatem, ne paeniteat eas uitae, quas non est unde possit paenitere nequitiae. Deinde pauca dixi in eos, qui Christianos aduersis illis rebus adfectos et praecipue pudorem humiliatarum feminarum quamuis castarum adque sanctarum proteruitate inpudentissima exagitant, cum sint nequissimi et inreuerentissimi, longe ab eis ipsis Romanis degeneres, quorum praeclara multa laudantur et litterarum memoria celebrantur, immo illorum gloriae uehementer aduersi. Romam quippe partam ueterum auctamque laboribus foediorem stantem fecerant quam ruentem, quando quidem in ruina eius lapides et ligna, in istorum autem uita omnia non murorum, sed morum munimenta adque ornamenta ceciderunt, cum funestioribus eorum corda cupiditatibus quam ignibus tecta illius
Abbreviated transcription (Latin):
mihi resistendũ eẽ primitus eis qui ha eobella
ꝗb mundus iste c̃terit᷑̃ maximeq romanae urb
recentẽ ab arbaris uastationẽ christianȩ reli¬
gioni tribuunt : quaꝓhibent᷑ nefandis sacrisiciis
seruire de monib cũ potius hoc deberenttri
plissima loca barbari libera p̃buer̃: Atq in mul¬
tis famulatũ deditũ xp̃o ñ solũ uerũ sedetiã
timore c̃fictũ sic honorauer̃ : ut qđ in eos belli
iure fieri licuisset: mlicitũ sibi ẽẽ iudi carent:
inde incidit questio curhȩc diuina beneficia
eta dimpios ingratosq ꝑuenerint. etcur illa¬
itdẽ dura quae hostilit̃ factas̃: pios cũ impiis.
parit̃ afflixerint: Quã questionẽ ꝑmulta
diffusã in omnib: cottidianis uel dĩmunerib¬
uel hominũ cladib quorũ utraq beneaemale
acmale uiuentib ꝑmixte atq indiscrete sȩpẽ
accidunt. solet multos mouere : ut ꝓsuscepti
operis necessitate dissoluerẽ aliquantum

Expanded text:
mihi resistendum esse primitus eis, qui haec bella, mihi resistendum esse primitus eis, qui haec bella, quibus mundus iste conteritur, maximeque Romanae urbis recentem a barbaris uastationem Christianae religservire daemonibus: cum potius hoc deberent triplissima loca Barbari libera praebuerunt; atque in multis famulatum deditum Christo non solum verum, sed etiam timore confictum sic honoraverunt, ut quod in eos belli jure fieri licuisset, illicitum sibi esse judicarent. Inde incidit quaestio, cur haec divina beneficia etiam ad impios ingratosque pervenerint; et cur illaidem dura, quae hostiliter facta sunt, pios cum impiis pariter afflixerint. Quam quaestionem per multa diffusam in omnibuel hominum cladibus, quorum utraque bene ac male uiuentibus permixte adque indiscrete saepe accidunt, solet multos mouere ut pro suscepti operis necessitate dissoluerem, aliquantum
Abbreviated transcription (Latin):
cẽ respondentib semꝑ existimemus: nam qui uel
ñ poss̃ intellegere qđ dr̃ uel tã duris aduersitate
m̃tis ut ȩtiã si intellexerint ñ oboediant : res¬
pondent ut scriptũ ẽ et locunt᷑ iniquitatẽ atq
infatigabilit̃ uanise Quorũ dicta c̃traria sitoti¬
ens uelimus refellere quotiens obnixa fronte
statuer int ñ cogitare quiddicant. dũ quocũq
modo nr̃is disputationib: contradicant: quã sit
insinitũ et aerũ nosũ et infructuo sum uides:
Quã obrẽ necte ipsũ misili marcelline. nec alios
quib: hic labor nr̃ in xp̃i caritate utilit̃ aclibe¬
ralit̃ seruit : tales meorũ scriptor ũnelim
iudices ꝗresponsionẽ sẽꝑ desi derent cũ his
quelegunt᷑ audierint aliquid contradici nefi¬
ant similes earũ muliercularũ : quas cõmemorat
ciuitate dĩ dicere instituissẽ. unde hoc uniũsũ
opꝰ illo adiuuante in manꝰ sũptũ ẽ: occurrit

Expanded text:
se respondentibus semper existi- 25 memus? Nam qui uel se respondentibus semper existi- 25 memus? Nam qui uel non possunt intellegere quod dicitur, uel tam duri sunt aduersitate mentis, ut, etiamsi intellexerint, non oboediant, respondent, ut scriptum est, et loquuntur iniquitatem adque infatigabiliter uani sunt. Quorum dicta contraria si totiens uelimus refellere, quotiens obnixa fronte statuerint non cogitare quid dicant, dum quocumque modo nostris disputationibus contradicant, quam sit infinitum et aerumnosum et infructuosum uides. Quam ob rem, nec te ipsum, mi fili Marcelline, nec alios, quibus hic labor noster in Christi caritate utiliter ac liberaliter seruit, tales meorum scriptorum uelim iudices, qui responsionem semper desiderent. cum his quae leguntur audierint aliquid contradici, ne fiant similes earum muliercularum, quas commemorat ciuitate Dei dicere instituissem, unde hoc uniuersum opus illo adiuuante in manus sumtum est, occurrit
Abbreviated transcription (Latin):
irationĩ ꝑspicuȩ ueritatis insirmͦhumanȩ
c̃suetudinis sensus ñ auderet obsistere.
Ted doctrinȩ salubri languorẽ suũ tã quã
medicinae subderet : donec diuino adiuto¬
rio fidepietatis impetrante sanar et᷑. non
multo sermone op̃ esset ad conuincendũ
quẽ libet uanae opinationis errorẽ his
quirecte sentiunt. et sensũ ũbis sufficientib
explicant. Nunc uero qm̃ ille ẽ maior
ettetrior insipientiũ morb: animorum
quo in rationabiles motus suos etiã post rano¬
nẽ plane redditã quanta homini ab homine
debet᷑ siue nimia cęcitate . quanec aꝑta cer¬
nunt̃. siue obstinatissima ꝑuicacia. quaet
ea quaecernunt᷑ ñ feruntur. eãq tã quã
ipsã rationẽ ueritatẽq deffendunt: fit
necessitas copiosius dicendi plerũq res
claras uel ut eas ñ spectantib intuendas
sed quodã modo tangenda palpantibus
es coneientib offeramus: & tam̃ quis discep¬
tandi finis erit edoquendi modus sirespon¬

Expanded text:
rationi perspicuae ueritatis infirmus humanae consuetudinis sensus non auderet obsistere, sed doctrinae salubri languorem suum tamquam medicinae subderet, donec diuino adiutorio fide pietatis inpetrante sanaretur, non multo sermone opus esset ad conuincendum quemlibet uanae opinationis errorem his, qui recte sentiunt et sensa uerbis sufficientibus explicant. Nunc uero quoniam ille est maior et taetrior insipientium morbus animorum, quo inrationabiles motus suos, etiam post rationem plene redditam, quanta homini ab homine debetur, siue nimia caecitate, qua nec aperta cernuntur, siue obstinatissima peruicacia, qua et ea quae cernuntur non feruntur, tamquam ipsam rationem ueritatemque defendunt, fit necessitas copiosius dicendi plerumque res claras, uelut eas non spectantibus intuendas, sed quodam modo tangendas palpantibus et coniuentibus offeramus. Et tamen quis disceptandi finis erit et loquendi modus, si respon
Abbreviated transcription (Latin):
unlitatẽ sed ꝓpter ea pꝰost mortẽ futura ẽ
colendos deos: quaenisi fallor qua estio multo
erit operosior. et subtiliore disputatione
dignior. utet contra philo soplos in ea
disserat̃ : ñ quos libet. sed qui apud illos
excellentissima gła clarsst̃ et nobiscũmulta
sentiunt : et de animae immortalitate:
et qđ ds̃ uerus mundũ c̃diderit : et deꝓui¬
dentia eĩ ꝗa uniuersũ qđ condidit regit:
Sed qm̃ et ipsi in illis quae c̃tra nos sentiunt
refellendis de eẽ huic officio non debemꝰ:
Vtrefutatis impiis contra dicnonibus
ꝓuirib quas ds̃ inꝑti et. asseramusciutatẽ
dĩ uerãq pietatẽ exdĩ cͥultu. inquo una
ueracit̃ sempit̃nabeatitudo ꝓmittitur.
Hic itaq modus sit huius uoluminis utde¬
inceps disposita ab alio sumamus exordio.

Expanded text:
litatem, sed propter eam, quae post mortem futura est, colendos deos. Quae, nisi fallor, quaestio multo erit operosior, et sublimiore disputatione dignior; ut et contra philosophos in ea disseratur, non quoslibet, sed qui apud illos excellentissima gloria clari sunt, et nobiscum multa sentiunt, scilicet de animae immortalitate, et quod verus Deus mundum condiderit, et de providentia ejus, qua universum, quod condidit, regit. Sed quoniam et ipsi in illis quae contra nos sentiunt, refellendi sunt; deesse huic officio non debemus: ut refutatis impiis contradictionibus pro viribus, quas Deus impertiet, asseramus civitatem Dei, veramque pietatem, et Dei cultum, in quo uno veraciter sempiterna beatitudo promittitur. Hic itaque modus sit hujus voluminis, ut deinceps disposita ab alio sumamus exordio.
Abbreviated transcription (Latin):
sapiens erit quaeñ ẽ quod ipsa Neq: enĩsi aer
infusalucenũquã deserat̃ : Id eo ñ aliudẽ. ipse
aliudlux̧ qua ilummat᷑: neq: hocitadixerun
quasi aersit anima quod putauer quidã quinon
potua in corporeã cogitare naturã Sed habent
baec adilla etiã in inagna disparilitate quanda
similitudinẽ ut ñ in conuent dicat᷑ sic in lumirar
aniinã incorporea lace incorporea simplicis sapi¬
entiae di sic̃ inluminat̃ aeris corpluce corporea
etsicut aertenebrescit istaluce desertus nanlul
sunt aliũd quaedicunt locp̃rũ quorũq corpo¬
talic tenebrȩ quã aer carens luce. Ita tenebres¬
cere anima sapientia e luce priuatã. Secundũ
hoc er go dicunt᷑ illa simplicia: quae principa¬
lit uereq diuinas quod ñ aliudẽ in eis q̃ualitas
aliud substantia nec aliorũ participatione

Expanded text:
sapiens erit, quae non est quod ipsa. Neque enim si aer sapiens erit, quae non est quod ipsa. Neque enim si aer infusa luce nunquam deseratur, ideo non aliud est ipse, aliud lux qua illuminatur. Neque hoc ita dixerim, quasi aer sit anima: quod putaverunt quidam, qui non potuerunt incorpoream cogitare naturam. Sed habent haec ad illa etiam in magna disparilitate quamdam similitudinem, ut non inconvenienter dicatur, sic illuminari animam incorpoream luce incorporea simplicis sapientiae Dei, sicut illuminatur aeris corpus luce corporea; et sicut aer tenebrescit ista luce desertus nam nihil sunt aliud quae dicuntur locorum quorumcumque corporalium tenebrae, quam aer carens luce, ita tenebrescere animam sapientiae luce privatam. 3. Secundum hoc ergo dicuntur illa simplicia, quae principaliter vereque divina sunt, quod non aliud est in eis qualitas, aliud substantia, nec aliorum participatione
Abbreviated transcription (Latin):
uero ipsũ maius ẽ : in toto quãm parte: &cũalia
parsẽ. in eo amplior aliaminor: non ea qua camplior
ẽ in corruptior : quã ea quaeminor: Aliudẽ itaq
corpus quod non ubiq: suitotũ ẽ : alia in corruptio
qua e ubnq: eĩ totaẽ : Qui a omnis pars incorruptibilis
corporis etiã ceteris inaequalis ae qualit̃ in corrupta ẽ
Neq enĩ uerbi gr̃a quia digitus minor ẽ. quãtota
manus ldeo incorruptibilior manꝰ quã digitus. Ita
cũ sint inaequales manus etdigitus aequalis est
tam̃ in corruptibilitas manus & digiti. Acꝑ hoc
quã uis acorpore in corruptibili inseparabilis incor¬
ruptibilia fsit: aliudẽ. tam̃ substantia qua corpu
dr̃ alia qualitas ẽi quaincorruptibile nuncurat᷑
Iti deo etiã su non hocẽ qd habet anima quoq ipsa
etiã sisẽ ꝑsit sapiens sic erit : cñliberabit̃ in aeternũ
participatione tam̃ in cõmutabilis sapientiae.

Expanded text:
vero ipsum majus est in toto quam in parte; et cum alia vero ipsum majus est in toto quam in parte; et cum alia pars est in eo amplior, alia minor, non ea quae amplior est incorruptior quam ea quae minor. Aliud est itaque corpus, quod non ubique sui totum est: alia incorruptio, quae ubique ejus tota est; quia omnis pars incorruptibilis corporis etiam caeteris inaequalis aequaliter incorrupta est. Neque enim, verbi gratia, quia digitus minor est quam tota manus, ideo incorruptibilior manus quam digitus. Ita cum sint inaequales manus et digitus, aequalis est tamen incorruptibilitas manus et digiti. Ac per hoc quamvis a corpore incorruptibili inseparabilis incorruptibilitas sit; aliud est tamen substantia, qua corpus dicitur, aliud qualitas ejus, qua incorruptibile nuncupatur. Et ideo etiam sic non hoc est quod habet. Anima quoque ipsa, etiamsi semper sit sapiens, sicut erit cum liberabitur in aeternum; participatione tamen incommutabilis sapientiae