comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ea omnes a urora prlẽtis diei ẽ
⁊ omnis diqs ab ortu soł iuicium
sunit. Est qz dies naturalis illd̾ s¬
pacium temporis quod ab ortu so¬
eus noccem in se diemq cẽcludit.
Iuqua quĩnaturalit̾ dies nectẽ p̃¬
cedit. et finem diei uespam dicimo.
finem noctis auroram. cõstat ĩdu¬
bitant̾ quia aurora semper ad pre¬
cedentez diem reffenda sit: ergo illd̾
primũ momentuz temporis qnͣdo
c̾ata ẽ om̃ium insibilium nͣtura. nͨ¬

Expanded text:
aecedentis diei est, et omnis dies ab ortu solis initium sumit. Estque dies naturalis illud spatium temporis quod ab ortu soens noctem in se diemque concludit; in qua quoniam naturaliter dies noctem praecedit et finem diei vesperam dicimus, finem noctis auroram, constat indubitanter quod aurora semper ad praecedentem diem referenda sit. Ergo illud primum momentum temporis quando creata est omnium visibilium in
Abbreviated transcription (Latin):
tudine diem ac noctẽ distingũe.
nec temporis spacium ulla tenus
sine motu peragere uoͣluisset. se¬
cundũ hanc utiq consi deuitõei
conuementiꝯ puto. ut cͥdamꝰ lucẽ
illam in principio feã ad illumi¬
nanda corpora siñ dubio fuisse cor¬
poream quale fortasse cẽ pocuisset
corpo aliquod lucidum cuiꝰ pre¬
sentia illa cineta illimimarentur
quema dincdum uuc in sole uid̾i
pot. ip̃amq uice et lax sol factam.
quia dies prima exorta ẽ. Ego m̃¬

Expanded text:
tudine diem ac noctem distinguere, tudine diem ac noctem distinguere, nec temporis spatium ullatenus sine motu peragere valuisset. Secundum hanc itaque considerationem, convenientius puto ut credamus lucem illam in principio factam ad illuminanda corporea sine dubio corpoream fuisse, quale fortasse esse potuisset corpus aliquod lucidum, cujus praesentia cuncta illustrarentur, quemadmodum nunc in sole videri potest, ipsamque vice et loco solis factam, . Cum qua quia dies prima exorta est ego
Abbreviated transcription (Latin):
Et nunc suꝑ ẽ ut reigeste
uentatem diligentio proceqͣ¬
mur. Principiumergo diumaꝵ
operum fuit c̾atio lucis. qñ ip̃a lux
non mat̾ia liter de nichilo creata
ẽ. s de p̃iacenti illa uinu̾sitatis mͣ¬
tia formalit̾ frã ẽ ut lux ẽet. et nom̃
et ꝓpriectͣez lucen di haberet. Lxc op
prima die fc̃m ẽ.s huius oꝑis mͣ¬
cia aute prima diẽ c̾ata ẽ. Morq
ẽ ip̃alice dies cepit. qr ante lucez
nec nox fuit. neqz dies. ⁊̃ si tẽpo
fuit. Si autem querit᷑ qualis hec
lux fuerit. corpor ea anin corporea.
⁊ si corporea cuius mõl corpꝰ hũit.
⁊ ucrum uno leco circunscripta
aniiq diffusa. utrum inmotu ul
imobilis: quantum ego arbit¬
ror reccissimerendetur corporalibꝰ
reb ⁊ insipsib illummandis nõ
nisi lucem corpoream congruere
posusse. Omme aũt corpo quã¬
cumlibet subcile ⁊ sp̃uali nature
a proximans. loco cͥcũscribi necc̃e
ẽ. Ruisumq usi mobilis fuiss
lux illa. nequaquam ait̾ua uicissi¬

Expanded text:
ed nunc superest ut rei gestae veritatem diligentius prosequamur. Principium ergo divinorum operum fuit creatio lucis, quando ipsa lux non materialiter de nihilo creata est; sed de praejacenti illa universitatis materia formaliter facta est ut lux esset, et vim ac proprietatem lucendi haberet. Hoc opus prima die factum est; sed hujus operis materia ante primam diem creata est. Moxque cum ipsa luce dienec nox fuit nec dies, etiamsi tempus fuit. Si autem quaeritur qualis haec lux fuit, corporea an incorporea, et si corporea cujusmodi corpus habuit, et utrum uno loco circumscripta an ubique diffusa, utrum in motu an immobilis; quantum ego arbitror rectissime respondetur, corporalibus rebus et visibilibus illuminandis, non nisi lucem corpoream congruere potuisse. Omne autem corpus quantumlibet subtile et spirituali naturae approximans, loco circumscribi necesse est. Rursumque nisi mobilis fuisset lux illa, nequaquam alterna vicissi
Abbreviated transcription (Latin):
su cͥcumuectus oriẽs enĩgit. ut eo¬
dei tramite cͥeumcurrẽs ac pͥmo
ad cirusum dexcendẽs uespam fa¬
oet. Dinde reuorata ad ortum:
auroram hoc ẽ mane aute ortuz
seqͣ̃ntis diei illustiuret. ⁊ ꝓpt̾e a
quia prima dies auroram prece¬
dentez non habuit. qm̃ anteꝙ̃.
lux caretur plene tenebre fu̾ĩt.
Qox aũt luce appurente super
xisse scriptura. ftm ẽ uespe ⁊ ma
I ne dies unus. Non eĩ dixit fa¬

Expanded text:
ens emergit, ut eodem tramite circumcurrens, ac primo ad occasum descendens vesperam faceret, et deinde revocata ad ortum auroram, hoc est mane ante ortum sequentis diei illustraret. Et propterea quia primus dies auroram praecedentem non habuit, quoniam antequam lux crearetur plenae tenebrae fuerunt, mox autem luce apparente super xisse Scripturam: Factum est vespere et mane dies unus . Non enim dixit Fa
Abbreviated transcription (Latin):
ec autem sui motulium
esfi cunt. et genant sine tra¬
dũctione. qũ et̾iuntas nec in suo de¬
statũ deseruit tempora oroinans.
neq ex suo subam inmistiuuit
corruptiblia c̾ans. s manens ꝙ
erat. fecit qd̾ non erat. ⁊̃ se confi¬
nens pot̾r̃atez faciendi. non sus¬
mens ex se ma flamfci. Neq eĩ
de generauit inferiora cõdens.
ut natura in ip̃a descenderet quibꝰ
Pic infcis se non auxit inniesi¬
tas. s ante fr̃a siue de fcũ plena
constitit. ⁊ post fc̃a sine mora uite¬
ficiens ꝑmansit. nicħ nouum ad¬
sumens. inch̾ antiquin amittes.
totum dans ⁊ nich abiciens. hec pͣ
causa reru omniũ secundun se ⁊
causam oꝑandi non hũit. fecit
emim ad similitudinein suam.ꝙ
dispoẽbat ad parricipa tõe suam.
ut ex ip̃a eande foriam trah̾et.

Expanded text:
e autem sine motu efficiunt et generant sine traductione; quoniam aeternitas nec in suo statu desernit tempora ordinans neque ex suo substantiam ministravit corruptibilia creans; sed manens quod erat, fecit quod non erat, in se continens potestatem faciendi, non sumens ex se materiam facti. Neque enim degeneravit inferiora condens, ut natura in ipsa descenderet, quibusic in factis se non auxit immensitas. Sed ante facta sine defectu plena consistit; et post facta sine motu indeficiens permansit. Nihil novum assumens, nihil antiquum amittens; totum dans et nihil abjiciens. Haec prima causa rerum omnium secundum se et causam operandi non habuit. Fecit enim ad similitudinem suam, quod disponebat ad participationem sui, ut ex ipsa eamdem formam traheret,
Abbreviated transcription (Latin):
hoc tempore non solum non
Solum unn̾salit̾ de getie demo¬
num atq hominũ ut miseri sĩt
etiam de singulorum oꝑibꝰ ꝓpri¬
is que g̾unt arbitrio uolunttͣis.
Neccimus enim quo iudicio dei
bonus ille sit pauper. malus il¬
le sit diues. Iste gaudeat qi ꝓ
isse ꝑsuadet. Et eat de iudicio
uon solum multus uerum ⁊ dãp
natus in nocens aut iniquitate
iudicis p̾ssꝰ. aut falsis obrutus
testimoniis econtrario scelestꝯ
adu̾sariꝯ eius non solum inpu¬
uitus u̾m ⁊̃ uindicatꝰ insultet.
Impiꝰ optime ualeat.piꝯ lango¬
ribꝰ tabesrat. latrocinentur san¬
issimi uuenes ⁊ qui nec u̾bo ꝙ̃¬
qͣm led̾e̾ potu̾nt diu̾sa morboꝵ
atrocitate affligantur. infantes
Utiles reb humanis in mͣtura
morte rapiantur. Et qui indetͤ
u nasci debuisse diutissime insr̃
uiuat. plenus criminib sublime᷑
honorib. ⁊ hominẽ sine quere la
ce̾bre uinobłitatis ahrondant.
⁊ cetera huiusmodi

Expanded text:
on solum universaliter de genere hominum atque daemonum, ut miseri sint etiam de singulorum operibus propriis quae gerunt arbitrio voluntatis. Nescimus enim quo judicio Dei bonus ille sit pauper; malus ille sit dives. Iste gaudeat quem pro isse persuadet; exeat de iudicio non solum inultus, uerum etiam damnatus innocens, aut iniquitate iudicis pressus aut falsis obrutus testimoniis, e contrario scelestus aduersarius eius non solum inpunitus. uerum etiam uindicatus insultet; inpius optime ualeat, pius languore tabescat; latrocinentur sanissimi iuuenes, et qui nec uerbo quemquam laedere potuerunt, diuersa morborum atrocitate adfligantur infantes; utilis rebus humanis inmatura morte rapiatur, et qui uidetur nec nasci debuisse, diutissime insuper uiuat; plenus criminibus sublimetur honoribus, et hominem sine querella tenebrae ignobilitatis abscondant, et cetera huius modi
Abbreviated transcription (Latin):
uł aliam ⁊ ad ir̃ez euidentio compr¬
obandũ meliorez atq subtiliore
exquinit. aut si hꝰ partis assertio
ei nõ placet. alt̾am prout libet as¬
sumat. Nos aũt scłm ꝓpositum
cepti nr̃i: rem ordine proeq̃mur.

Expanded text:
ntius comprobandum meliorem atque subtiliorem exquirat; aut si hujus partis assertio illi non placet, alteram prout libet assumat. Nos autem secundum propositum coepti nostri rem ordine prosequemur.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑid quod foris fiebat. in se agnos
expetendumẽẽ que futura eras. qͣ¬
tinus ⁊ pro eo queel accepat ingra¬
ciͣm accionẽ exiug̾et. et in id qd̃
acceptura erat. obtinendum iu ip̃o
a ffectum dilectionis dilataret. Nã
et ip̃a rõnalis c̾atura quodam suo
modo pͥ informis frc̃a ẽ. postinadũ
perconueisionẽ ad c̃atorem suum
formanda. ⁊ idcto foris prius ei de¬
mõstrata ẽ informis mͦ. postea for¬
mata. Ut quanta eẽt int̾ eẽ ⁊ puler¬
um eẽ distantia. discern̾et. Ae ph̾
amonita ẽ ue contẽpta eẽt eo ꝙ ꝑ
conditionez a creatore eẽ acceꝑat.do
que ro̾nalis creatura iamtune ĩ ip̃õ
munrdi primordio extitĩt. cuiher ex¬
emplum propomi debuisset. facile
Rndetur iam tunc c̾atos fuisse auge¬
los. qui hoc fc̃o ammon̾entur sei põs
agugrere. et usqz infinez homines
futums. qui licet hoc qũfc̃m ẽ ñ uide

Expanded text:
per id quod foris fiebat, in se cognosper id quod foris fiebat, in se cognosexpetendum esse quod futura erat, quatenus et pro eo quod acceperat in gratiarum actionem exsurgeret et in id quod acceptura erat obtinendum in ipsum affectum dilectionis dilataret. Nam et ipsa rationalis creatura quodam suo modo prius informis facta est, postmodum per conversionem ad Creatorem suum formanda; et idcirco foris prius ei demonstrata est informis materia, postea formata, ut quanta foret inter esse et pulchrum esse distantia discerneret. Ac per hoc admonita est ne contenta esset eo quod per conditionem a Creatore esse acceperat, donquae rationalis creatura jam tunc in ipso mundi primordio exstiterit cui hoc exemplum proponi debuisset, facile respondetur jam tunc creatos fuisse angelos qui hoc facto admonerentur seipsos agnoscere, et usque in finem homines futuros, quod licet hoc quando factu
Abbreviated transcription (Latin):
ob̾ autem uidetur excepto
eo qd̾ nich in hac retemere
diffinire uolumus. om̃ipotẽtie c̾ator¬
is innullo derrgari. N ꝑ int̾ualla
temporis opꝰ sium ad consũmatio¬
nem pluxisse diciͣtur. it a tñ ut in¬
dubitant̾ ⁊̃ alit face̾ potusse. Si
rõ onmpocẽtis uoluntatis ei o ex¬
postulasset c̾cdatur. onmpotẽs ⁊ enĩ
deus cuius uoluntas sua bonitate
lem creaturam cetera omina fecit.
ita etiam in eis omnib faciẽdis
illum pc̃ipue medum seruare debu¬
it. qui ip̃iꝯ ronalis c̾ature como¬
ditatis ac cẽ mag̾ congruus fu¬
it. h aũt ille erat in quo eidẽ c̾at᷑e
acciꝑet. non solum it quod ad ob¬
sequiũ iudiguit. s ꝑ illd ⁊̃ quod
accepit agnosc̾et it quod fuit.
Droptẽa inoetis ieb prio ĩfor¬
uiis maties fra ẽ ac demũ foria¬
ta. ut eͣx ip̃o demõstraretur qd ab
illo prius non existentia accepis¬
sent eẽntiã. siñ quonio forma i
⁊ordinem non potant habere
confusa. Eotemmꝰ ip̃a rõnalis c̾at᷑a

Expanded text:
obis autem videtur excepto eo quod nihil in hac re temere diffinire volumus omnipotentiae Creatoris in nullo derogari, si per intervalla temporis opus suum ad consummationem perduxisse dicitur; ita ut tamen indubitanter etiam aliter facere potuisse si ratio omnipotentis voluntatis ejus expotulasset credatur. Omnipotens etenim Deus cujus voluntas sua bonitate lem creaturam caetera omnia fecit, ita etiam in eis omnibus faciendis illum praecipue modum servare debuit, qui ipsius rationalis creaturae commoditati ac causae magis congruus fuit. Hic autem ille erat in quo eidem creaturacciperet non solum id quo ad obsequium indiguit, sed per illud etiam quod accipit agnosceret id quod fuit. Propterea in caeteris rebus prius infomis materies facta est ac deinde formata, ut eo ipso demonstraretur quod ab illo prius non existentia accepissent essentiam, sine quo modo formam et ordinem non poterant habere confusa. Eodem modo ipsa rationalis creatura
Abbreviated transcription (Latin):
anima que munda ac siñ
uicio c̾atur particeps fiat illiꝯ
uici qued per solam carnem
a delucitur dignum in quisi tõe
ẽẽt. Si ali qua hec diligentia in¬
uestigari potiniss. Nunc aũt qr
scĩe humane expositum non ẽ
ad cognitionẽ fide a nob̾ c̾ecden¬
dum ẽ non curiositͣte inqrẽdũ.
Nam si clix̾imo anunã qũ cor¬
pori comiscetur uoluntc̃e qͣdã
ad delectationem culpe melina¬
ri. iam non originali tantum.
s actuali quoq pcco obuoxiã
ẽẽ demonstrannus. siuero neci¬
tate aliqua ad consortiũ corpo¬
ris et ad contagium uicii cor¬
poralis detrusam confitemur
ex ip̃a neccͣitate a reatu abyolu¬
tam ẽẽ ostendimꝰ ꝙ enimoĩo
necͣitͣtis ẽ: imputabłe nõ ẽ. Se
autem uolunttis ẽ. nõ origi

Expanded text:
anima quae munda ac sine vitio creatur, particeps fiat illius vitii quod per solam carnem adducitur, dignum inquisitione esset, si aliqua hoc diligentia investigari posset. Nunc autem quia scientiae humanae expositum non est ad cognitionem; fide a nobis credendum est, non curiositate inquirendum. Nam si dicimus animam quando corpori commiscetur voluntate quadam ad delectationem culpae inclinari; jam non originali tantum sed actuali quoque peccato obnoxiam esse demonstramus. Si vero necessitate aliqua ad consortium corporis et ad contagium vitii corporalis detrusam confitemur, ex ipsa necessitate a reatu absolutam esse ostendimus. Quod enim omnino necessitatis est, imputabile non est; quod autem voluntatis est non or
Abbreviated transcription (Latin):
cessitate corrimpit᷑: ue uiciũ
oit no imputabłe. Nonitqͣ
malumilli ẽ aut mala uolũtas
quia neccliun ulle cepit aut
op malum quia ñ dunadh
bene uł male agere potuit. s
malum illi ẽ. ꝙ talis ẽ ꝙ uisi
per gr̃am adiuuetur neq cogͥ¬
cionem u̾ittͣis percipere. neq

Expanded text:
e corrumpitur ne vitium sit non imputabile. Non itaque malum illi est aut mala voluntas quia nondum velle accepit, aut opus malum quia nondum adhuc bene vel male agere potuit; sed malum illi est quia talis est quae nisi per gratiam adjuvetur, neque cognitionem veritatis accipere,
Abbreviated transcription (Latin):
humana ñtura ut in altã par¬
te robustior eẽt. In alto̾ uero ĩ¬
sumior demostraret᷑i ut in ea
unum inuerretur qd̾ reg̾et
et aliuid quod regetur ad uino¬
ta ẽ. Neiuĩ foris incarne ⁊̃ disc̾¬
tio sexuum que qui dez qͣntũ
ad uirtutem sacramenti in
coniugio necc̃ia non fuit. s
quia sine ea in officio ꝯuigu
minist̾ĩum gen̾andi ipliñ
potuit. Sic igitur añ pcc̃m in¬
stitutu fuit conugiũ ⁊ cõm¬
gii offm utrumq ad sacram̃¬
tum ut comugium quidẽ scĩ¬
ficaret᷑ pura mentis dilectõe
offin quoq ꝯuigii impleretur
Ine carnis pollutione. Nunc u̾o
quia ꝑ pẽco hominis caro hũa¬
na corrupra est iam post poc̃o e
carnis comiyclo sine carnali
ꝯme poc̃o explere non pot̾. set
diligent̃ consid̾atte tira rõ ma¬
infesta oocurrit. Qm̃dui enim
sir̃ io̾nalis cãtori suo subiectus

Expanded text:
humana natura ut in altera parhumana natura ut in altera parte robustior esset, in altera vero infirmior demonstraretur, ut in ea unum inveniretur quod regeret, et totum quod regeretur. Adjuncta est deinde foris in carne etiam discretio sensuum, quae quidem quantum ad virtutem sacramenti in conjugio necessaria non fuit, sed quia sine ea in officio conjugii ministerium generandi impleri non potuit. Sic igitur ante peccatum institutum fuit conjugium et conjugii officium, utrumque ad sacramentum, ut conjugium quidem sanctificaretur pura mentis dilectione; officium quoque conjugii impleretur sine carnis pollutione. Nunc vero quia per peccatum hominis caro humana corrupta est, jam post peccatum, carnis commistio sine carnali sine peccato explere non potest. Sed diligenter consideranti ratio manifesta occurrit. Quandiu enim spiritus rationalis creatori
Abbreviated transcription (Latin):
biciebatur et ab illa inform̃¬
ta subiecte siui sensualitͣti
dominabatur que tc̃lo ⁊ uo
itaq tria inuenta sunt in
homine. Sapientia prudeu¬
tia. ⁊ sensualitas. Sapiencia
dencia aũt. ħ ẽ io̾ ad humana.
Sensualitas uero h ẽ affcus
non regebatur. sensualit
hultuna regebatur tm̃. ⁊ non
regebat. Meclia uero iõ a
superiori regebatur et infi̾us
regebat. Ad hanc. similitudi¬
minabatur. alid ir̾onale q̃¬
subiciebat᷑. Tercumm̾ale si¬
milit̾ qued a superiori quidez
regebaitur. et cum srĩore infi̾o¬
ri dominabã. erat gͥ uir yma¬
go sapientie. femina forma
prudentie. bestie autem simłi¬
tudo sensualittis et cc̃cupiscẽ¬
tie. pp̾ea serpens feminã pocõi
suadendo decepit. femina uero
decepta uirum ad consensum
iuelinauit. quia concupiscẽ¬
cia prudentie carnis primuz
dilectionem pec̃i sugg̾it. Delñ
prudentia carnis per duectõe
peci decepta rõnem ad consen¬
sum iniquit᷑tis trahit. pp̃ has
et huiuscemedi irẽs discreta ẽ

Expanded text:
i, et ab illa informata subjectae sibi sensualitati dominabatur, quae tertio et imo itaque tria inventa sunt in homine: sapientia, prudentia et sensualitas. Sapientia dentia autem hoc est ratio ad humana; sensualitas vero hoc est affectus non regebatur. Sensualitas ultima regebatur tantum et non regebat. Media vero ratio et a superiori regebatur et inferius regebat. Ad hanc similitudiminabatur, subjiciebatur, tertium rationale similiter quod a superiori quidem regebatur, et cum superiore inferiori dominabatur. Erat igitur vir imago sapientiae, femina forma prudentiae, bestia autem similitudo sensualitatis et concupiscentiae. Propterea serpens feminam peccatum suadendo decepit, femina vero virum. Decepta ad consensum inclinavit, quia concupiscentia prudentiae carnis primum delectationem peccati suggerit: deinde prudentia carnis per delectationem peccati decepta, rationem ad consensum iniquitatis trahit. Propter has et hujusmodi rationes discreta est
Abbreviated transcription (Latin):
uueint et erant membra cor¬
poris imperio anime subiecta.
suo infiori ius antiq dñatõ¬
nis amisit. ut membra corpo¬
ris iam eiꝯ umperio ad inuir¬
iamc̃atoris ul ciscendam con¬
rradicerent que illi nͥ per c̾ator¬
em suum subiecta esse nõ de¬
bent. Quia uero uita hum̃nͣ
nullatenus subsiste̾ pos si in
membris corporis sui nullam
suam deus in parte per iusti¬
ciam ex̾cuit. ⁊ in parte mniẜicor¬
dit temꝑauit. quatinꝰ simui
et cuipa compleretur et nata
fouetur. Ut igitur in obediẽtia
manifesta fie̾t. Unde incorpe
oubtraxit. perqd̾ posti̾tas in
carne semmanda fuit. ut om̃s
quiꝑ illd̾ gn̾antur se filios ẽẽ¬
mobedientie intlłigant. ⁊ ex
sua ougiie quales ⁊ exqualibꝰ
genantur aguoeant. Quia
cigo in hoc membro ꝑ quoel
humana ppagatio trausire de¬
buit signum inobelientie po¬
situm est cunctis per illd̃ tram¬
seuntib manifeste osten dr
quĩ cumculpa in obedientie
gn̾atur. Quasi enim in ip̃o ti¬
tulo qui porte inscriptus est

Expanded text:
it; et erant membra corporis imperio animae subjecta, suo inferiori jus antiquae damnationis amisit, ut membra corporis jam ejus imperio ad injuriam creatoris ulciscendam contradicerent, quae illi nisi per creatorem suum subjecta esse non deberent. Quia vero vita humana nullatenus subsistere posset si in membris corporis sui nullam et, vindictam suam Deus in parte per justitiam exercuit, et in parte misericorditer temperavit, quatenus simul et culpa plecteretur, et natura foveretur. Ut igitur inobedientia manifesta fieret unum in corpore subtraxit, per quod posteritas in carne seminanda fuit, ut omnes qui per illud generentur se filios inobedientiae esse intelligant, et ex sua origine quales et ex qualibus generentur agnoscant. Quia ergo in hoc membro per quod humana propagatio transire debuit signum inobedientiae positum est, cunctis per illud transeuntibus manifeste ostenditur quod cum culpa inobedientiae generantur. Quasi enim in ipso titulo qui portae inscriptus est
Abbreviated transcription (Latin):
iscentia regnat. quia initum
uoluntas non sequitur siñ cł¬
pa nõ oꝑat᷑. Intm̃ enim hec:
membꝵ corporis impuĩ aĩe
non sequitur: ut sicut aliqũ
non mouetur qũ uult sic se¬
pe etiam qñ no uult moue¬
atur er inde ergo caruale cõ¬
mercium ab homine ex̾ceri
non debuit ex quo illd̾ sinet᷑¬
pi concupiscentia et cariuo li¬
bidine excen non potuit. Ip̃e
enim sibi hoc illicitum fecit ex
quo se talemfecit. qui illd̾ sici¬
te implere non potssit. S qr
carius humane infirmmitas
turpi ꝯ ad omnẽ concupiscẽti¬
am efflueret. si non in parte ali¬
qua licite exciperet. cccessũ est
postea ad ꝓemedium qued pꝰ
ad offm̃ silum fuerat institu¬
tum. Ut dum per inlulgenti¬
am pro maiorimalo euitãdo
agitur ip̃m qd̾ ei mẽ maliun
infurmittis per prudentiam
coniugalem excusetur. Et
de prima quidem institutõe ꝯ¬
uigii. hec in pyentiloco dicta
ꝯufficere pꝯsunt.

Expanded text:
nutum voluntatis non sequitur; sine culpa non operatur. In tantum enim hoc membrum corporis imperium animae non sequitur ut sicut aliquando non movetur quando vult, sic saepe etiam quando non vult moveatur. Exinde ergo carnale commercium ab homine exerceri non debuit; ex quo illud sine turpi concupiscentia et carnis libidine exerceri non potuit. Ipse enim sibi hoc illicitum fecit, ex quo se talem fecit qui illud licite implere non possit. Sed quia carnis humanae infirmitas turpius ad omnem concupiscentiam efflueret si non in parte aliqua licite exciperetur; concessum est postea ad remedium, quod prius ad officium solum fuerat institutum. Ut dum per indulgentiam pro majori malo evitando agitur, ipsum quod inest ei malum infirmitatis, per pudicitiam conjugalem excusetur. Et de prima quidem institutione conjugii haec in praesenti loco dicta sufficere possunt.
Abbreviated transcription (Latin):
dilectionem iunctus erat a¬
iume pꝰmoclũ per assumpta
carnem unctus ẽ ecelie sue.
Itum ne criosa ẽẽt secietas cõ¬
uigar inter masculũ ⁊ feminã
ꝓpt̾ea post sacramentum con¬
uigii additumẽ offm̃ qd̾ in co¬
mixtione carins expleri debu¬
erat. ut meo comuneti et exre¬
rentur ꝑ obedientiam ad uir¬
tutem et fructisicarent per pro¬
lis genationem. in quo offõ
masculo qui supetior erat da
suo seminare. femine aũt cc̃ci¬
pere et parere ut in eadem si¬
mlitudmne demonstraret᷑ qm̃
milla minsibili scciett᷑e amm̃
rõnał nuilla temis fructificre
pꝰ set nisipͥ semenu̾tutis a d̾o̾
conciꝑet. Erat adhuc aliud ĩ
natura humana quod per scci¬
etatẽ coniugii monstrari deb¬
uisset. Sic quippe conditꝰ ẽ
homo ut quidelam sup̃mũ ĩ¬
eo eẽt et in homine nicħ altiꝰ
eẽt. pꝰamo illd̃ autem aluid sb̃
illo eẽt ⁊ subiectum illi. Deĩ¬
de ãd nouissimũ ⁊ inuno cos¬

Expanded text:
dilectionem junctus erat adilectionem junctus erat animae, postmodum per assumptum carnem junctus est Ecclesiae suae. Iterum ne etiosa esset societas conjugalis inter masculum et feminam, propterea post sacramentum conjugii additum est officium quod in commistione carnis expleri debuerat, ut in eo conjuncti exercerentur per obedientiam ad virtutem, et fructificarent per prolis generationem. In quo officio masculo quidem qui superior erat dasuo seminare, feminae autem concipere et parere, ut in eadem similitudine demonstraretur quod in illa invisibili societate anima rationalis nullatenus fructificare posset, nisi prius semen virtutis a Deo conciperet. Erat adhuc aliud in natura humana quod per societatem conjugii monstrari debuisset. Sic quippe conditus est homo, ut quiddam in eo supremum esset, et in homine nihil altius esset. Post illud autem aliud sub illo esset et subjectum illi; deinde aliud novissimum in imo cons
Abbreviated transcription (Latin):
diligendo bñsĩ accepit. huiꝯ
ergo scriettis que utrĩq mu¬
tua dilectione constabat ai¬
cramentum formatum ẽ. qñ
conuigium institutũ ẽ altĩꝯ
na duplici quantte distinct᷑
est. ut inuiro quidẽ robtior.
infemina u̾o infumior et alie¬
na ope egens appareret. ⁊ uine¬
ti sunt duo in unum una dil¬
ectõe et sccietͣte. Una ut mnimi
dileccõe eẽnt.⁊ per cdileetõem u¬
uam inscrietͣte una man̾ent.
et uirquidem ut ỹmago dei
fiet et hoc sac̾mento piette ad
dilectõe melmnaretur. femina
utrimq uoluntaria eẽt dilec¬
tõ. quia si uoluntaria nõ ẽẽtu
uera dilectio. nec uere disctõis
aicram̃tum ẽẽ poss. It̾umut
aliud sa cramentum in hac so¬
ciette formaret̾ pcepit deus ut
masculus ⁊ femina carne con
uingentur. ut sieut prio in
cacramento comugii per di¬
lectõem umum erant. ita postin¬
clum in offõ conugii unum
fient per unam caruis ꝯmix¬
tionem. Ut ostendetur. quia
qui prio in sua diuinitate ꝑ

Expanded text:
pit. Hujus ergo societatis quae utrinque dilectione mutua constabat, sacramentum formatum est, quando conjugium institutum est alterina duplici qualitate distincta est, ut in viro quidem robustior, in femina vero infirmior et aliena epe egens appareret. Et juncti sunt duo in unum, una dilectione et societate una, ut in una dilectione essent, et per dilectionem unam in una societate manerent. Et vir quidem, ut imago Dei fieret in hoc sacramento, pietate ad dilectionem inclinaretur. Femina utrinque voluntaria esset dilectio, quia si voluntaria non esset neque vera dilectio nec verae dilectionis sacramentum esse posset. Iterum ut aliud sacramentum in hac societate formaretur praecepit Deus ut masculus et femina in una carne jungerentur, ut sicut prius in sacramento conjugii per dilectionem unum erant, ita postmodum in officio conjugii unum fierent per unam carnis commistionem. Ut ostenderetur quod qui prius in divinitate per
Abbreviated transcription (Latin):
excerritõez. Erant enim duo
ẜ inconiugio ip̃o. comugn
q sacmentu erat. Coningi¬
um stabatin consensu fede
at incopula carns. Comu¬
gium sacram̃tum fuit cuius¬
dam societatis sp̃italis que
per dilectionemerat int̾ deu
et auimaz in qua societͣte aĩa
sponsa erat.⁊ sponsꝯ deus. of¬
ficium coniugii aicramentũ
fuit cuuisdam societͣtis que su¬
tura erat per carnem assimip¬
tam int̾ xp̃m et eccłiam. In qͣ so¬
ponsa ecclia. ⁊ qui sponsus ert
utrobiq superior erat.⁊ eiꝯ di¬
lectio per piett̃e in trahelutur
ad infi̾orem. Que aut sponsa
erat utrobiq infior erat.qr
sibi sufficiens non erat et p

Expanded text:
enim duo haec in conjugio ipso: conjugium mque sacramentum erat. Conjugium constabat in consensu foedeat in copula carnis. Conjugium sacramentum fuit cujusdam societatis spiritualis quae per dilectionem erat inter Deum et animam in qua societate anima sponsa erat et sponsus Deus. Officium conjugii sacramentum fuit cujusdam societatis quae futura erat per carnem assumptam inter Christum et Ecclesiam, in qua soa Ecclesia. Et qui sponsus erat utrobique superior erat, et ejus dilectio per pietatem trahebatur ad inferiorem. Quae autem sponsa erat, utrobique inferior erat; quia sibi sufficiens non er
Abbreviated transcription (Latin):
ũsꝰ infidelem solutus ẽ. s infideł
etiam derelictus siñ culpa aliẽaz
societatemñ appetit. ꝙ̃ adhuc ius
mͣt̾monii ⁊ debitum coniugalis
federis erga fidelem astringit. er¬
go ñ pot adult̾ium uocari si fideł

Expanded text:
versus infidelem solutus est; sed infidelis versus infidelem solutus est; sed infidelis etiam derelictus sine culpa alienam societatem non appetit, quem adhuc jus matrimonii et debitum conjugalis foederis erga fidem astringit. Ergo non potest adulterius vocari si fidelis
Abbreviated transcription (Latin):
uit. hr̃ ⁊̃ fi deł causam q̃ iuste ne¬
gare pot̾ etiam id quocl iuste de¬
buit pͥ. ⁊ qd̾ adhuc quidem de¬
buiss. si easam int̾uenientem
et debi tumi po soluentez non
habuiss. ergo liber ẽ si deł si soci¬
unfidelemelige̾ uult. Nemo il¬
lum prohibere pot̾. tamensipa-¬
titur infidelem cohĩtare uolẽtẽ.
op perfectionis facit ad lucrã¬
dumproxiinum suum si cut dic̃
apłs. Sanctificatus ẽ uir fidelis
ꝑ mulierem fidelem.⁊ mulier ĩ fi¬
delis per uirumfidelez. Si ergo
fideli faciat fidelem. siue faciat
sui non faciat. qͣntuminse est
lucratur animanisũs sui ⁊ imp¬
lec opꝯ pietatis. Si aũt patiñult
detestans infidelitatem eiꝯ:. nõ ẽ
Demo illum cog̾e̾ pot̃ si uult:
quiuinfidelem deserat. n ꝓbi¬
le etiam si uolu̾it quin se fideli
conũgat. In infideli poco ẽ qui
to soluit. sicut econtrario iusticia
sidelis infidelem debito adstrĩ¬
git itaq ñpeccat sideł si altĩ se
coniungit. qm̃ a iure mͣtrimõii aᵈ¬

Expanded text:
nit, habet jam fidelis causam qua justo negare potest, etiam id quod prius debuit, et quod adhuc quidem debuisset, si causam intervenientem et debitum ipsum solventem non habuisset. Ergo liber est fidelis si socium fidelem eligere vult, nemo illum prohibere potest; tamen si patitur fidelem cohabitare volentem, opus perfectionis facit, ad lucrandum proximum suum; sic dicit Apostolus: Sanctificatus est vir infidelis per mulierem fidelem; et iterum mulier fidelis per virum fidelem . Si ergo fideli faciat fidelem, sive faciat sive non faciat, quantum in se est lucratur animam fratris sui, et implet opus pietatis. Si autem pati non vult detestans infidelitatem ejus, non est Nemo illum potest cogere si vult quin infidelem deserat, neque prohibere etiam si voluerit quin se infideli conjungat. In infideli peccatum estto solvit, sicut econtrario justitia fidelis infidelem debito astringit. Itaque non peccat fidelis si alteri se conjungit, quoniam a jure matrimonii ad
Abbreviated transcription (Latin):
ant. Sicergo dicimꝯ ⁊ de coningn
gacram̃to quia secund̃ aliquid:
apł illos recte uerum sine ratu
sine sancrum ñ eẽ dicit᷑ qui sol¬
um sacramĩtũ hũtes uł nouitec
acciꝑe noum̾entur. dicit bt̃s au
Sancritas autem sacram̃ti ñ ẽ
gentiblibi conunetos iuenit cõ¬
iuges. Item si domuꝰ clinittẽde
coniugis solam cãm foruicatõis
adunctit et pag̾norum coniugiuz
dimitti ꝓhibet. conseq̃ns ẽ ut pa¬
gansmus non subiaceͬt form¬
cationi. Quid ẽ ergo inquiũt

Expanded text:
ant. Sic ergo dicimus et de conjugii ant. Sic ergo dicimus et de conjugii sacramento; quia secundum aliquid apud illos recte verum sive ratum sive sanctum non esse dicitur, qui solum sacramentum habentes vel non recaccipere non merentur. Dicit beatus Asanctitas autem sacramenti non est gentilibus conjunctos invenit conjuges. Item: Si Dominus dimittendae conjugis solam causam fornicationis admittit et paganum conjugium dimitti prohibet , consequens est ut paganismus non subjaceat fornicationi. Quid est ergo, inquiunt,
Abbreviated transcription (Latin):
menta dei indigne paipnunt. se
menta dei illis u̾a ñ sunt qui ea ĩ¬
dignepipiunt. pro co qd̃ sola extiꝰ
sacramenta contrectando. ad m̾¬
tatem illorum que ingrã sp̃ua¬
li cõstant ñ pertingunt. sic itaq
sacramenta dei et inse u̾a sunt
Semꝑ. quantũ ad eam que per
u̾bum dei fit sauctificatõe. ⁊ ĩdig¬
ne tractantib ac ꝑripientibo.
uera ñ sunt. quantum .s. pertin¬
ent ad eam que ip̃is pcipitur
gr̃e sp̃ualis participationem. ita
conficit scismatis .⁊ quia cumcor
pꝰ xͥ sacramentum sic unitatis:
Inip̃o utiq scism̃ticꝰ s̾ uunitate
non conacit. qui se ab ip̃a uni¬
cate diuisit. Sumli modo qui pu¬
tant sola u̾sa uerba sa cenlotis
ad corporis xͥ consecrationem suf¬
ficẽ. et non ⁊̃ uitam et comĩsati¬
onem bonam illiꝰ necc̾iam ẽẽ ad
dei et camnes agui in poco ꝑman¬
entes non sanctificant.ꝙͣuisy
illorum ministerium ad alior̾
Sanctificationez sacramentafi¬

Expanded text:
menta Dei indigne percipiunt. Smenta Dei indigne percipiunt. Smenta Dei illis vera non sunt qui ea indigne percipiunt, pro eo quod sola exterius sacramenta contrectando ad veritatem illorum quae in gratia spirituali constant, non pertingunt. Sic itaque sacramenta Dei et in se vera sunt semper quantum ad eam quae per verbum Dei fit sanctificationem; et indigne tractantibus ac percipientibus vera non sunt, quantum scilicet pertinet ad eam quae in ipsis percipitur gratiae spiritualis participationem. Ita conficit schismaticus, quia, cum corpus Christi sacramentum sit unitatis, in ipso utique schismaticus sibi unitatem non conficit qui se ab ipsa unitate dividit. Simili modo qui putant sola verba sacerdotis ad corporis Christi consecrationem sufficere, et non etiam vitam et conversationem bonam illius necessariam esse ad Dei et carnes Agni in peccato permanentes non sanctificant, quamvis per illorum ministerium ad aliorum sanctificationem sacramenta fi
Abbreviated transcription (Latin):
nem facit. S auctoritas inqͥũt
dicit ei ꝯmodi comugia u̾a ñ eẽ.
Id̾o dicit qr omnia que pret̾ fidẽ
sunt. et siuera sunt ad speciem.
ñ sunt u̾a ad salutem. S Et siu
era sunt ad formam sacramẽti
ad effc̃m tamẽ uͥtutis ⁊ gr̃e sp̃u¬
alis u̾a non sunt. Sic et de qui¬
bydam sacramẽtis aliis dom est.
qr uera ñ funt qñ ab infidelibn
participantur. nec solum ab infi
De ipo sacramento corporis xͥ di
cit auctoritas. quia nõ ẽuerum
corpo xͥ qd̃ confic̾ scismaticꝰ. Et
iterum alia auctoritas dicit.qr
errant qui corpo xͥ u̾ba ꝯacerdo¬
tis face̾ putant. et ñ uitã. Et
multa ad hunc meclum dcã in¬
nenimitur. Et dignum ẽ ut d¬
drã ocõrum quantum posumꝯ
per omina uen̾enur. et celamꝯ¬
sacram̃torum dei duplice eẽ ali¬
am .s. in sanctificatõe sacram̃ti.
tas sacramentoru u̾tus ⁊ gr̃a
sp̃ual. que in ip̃is ⁊ ꝑ ip̃a sacra¬
menta pcipitur. Quamu̾itate.
accipere non posunt. qui sacra¬

Expanded text:
ctoritas, inquiunt, dicit hujusmodi conjugia vera non esse. Ideo dicit quia omnia quae praeter fidem sunt, et si vera sunt ad speciem, non sunt vera ad salutem; et si vera sunt ad formam sacramenti, ad effectum tamen virtutis et gratiae spiritualis vera non sunt. Sic et de quibusdam aliis sacramentis dictum est, quod vera non sunt quando ab infidelibus participantur. Nec solum ab infidDe ipso sacramento corporis Christi dicit auctoritas, quod non est verum corpus Christi quod conficit schismaticus. Et iterum alia auctoritas dicit quod errant qui corpus Christi verba sacerdotis facere putant, et non vitam, et multa ad hunc modum dicta inveniuntur. Et dignum est ut dicta sanctorum quantum possumus per omnia veneremur; et ctorum Dei duplicem esse: aliam scilicet in sanctificatione sacramenti, a spiritualis quae in ipsis et per ipsa sacramenta percipitur, quam veritatem accipere non possunt qui sacra
Abbreviated transcription (Latin):
infideł fuiss. Itaq qr in hoc ac¬
cipiendo fidei contrariꝯ non fuit.
rum ducit. fidem thoro coninga¬
li fuat. sociam diligit et cotolit. il
la uiuente ad aliam sccietatẽ nõ
transit. qͣmuis in alio infideł sit.

Expanded text:
infidelis fuisset. Itaque quia in hoc acinfidelis fuisset. Itaque quia in hoc accipiendo fidei contrarius non fuit,rum ducit, fidem toro conjugali servat, sociam diligit et custodit, et illa vivente ad alienam societatem non transit: quamvis in alio infidelis sit,
Abbreviated transcription (Latin):
si forte simiłr dice̾ ulint baptis¬
mi sacramentũ non ẽẽ. ꝙ hr̃ti¬
cus dat uł accipit quia fideł ñ
ẽ. n ille qui dat. n ille qui acci
mẽtum coniugii infideles hrẽ¬
non posunt. aut solum cõiuigii
sacram̃tũ cet̾is omnibꝰ excellẽ¬
ciꝯ ẽe dicendumẽ. Si hoc solum
exͣ fidem participari nõ pot. bap¬
tisim sacramentũ infideł hr̃e pot̃.¬
et comugii sacram̃tum infidelis
hr̃e ñ pot̾ ergo baptĩ sacram̃tu
in quo sp̃alx signaculum fidei ẽ
infideł habe̾ pot̾. et conuugii sacͣ¬
mentum ꝙ nõ tamfide signũ ẽ
qͣm nature ñ tamu̾tutis iudici
um ꝙͣ ꝓpagationis instrm̃m. eq̃ fi¬
deł et infideł habere ñ pot. Sed
bapt̃i inquiunt aicram̃tũ qñ ĩ¬
fidelis accepit. id̾o accep̃. qr ⁊ si ĩ
alio infidelis fuit. ip̃m tñ sacra¬
mentũ ẜin rectã fidei formã acce¬
pit. Alicquin msi primo scdm tͤ¬
tam fidei formã accepisset. non
utiq accepisset. sine fidelis ꝯuĩ

Expanded text:
isi forte similiter dicere velint baptismi sacramentum non esse; quod haereticus dat vel accipit, quia fidelis non est neque ille qui dat neque ille qui accipmentum conjugii habere infideles non possunt; aut solum conjugii sacramentum caeteris omnibus excellentius esse dicendum, si hoc solum extra fidem participari non potest. Baptismi sacramentum infidelis habere potest, conjugii sacramentum infidelis habere non potest; ergo baptismi sacramentum, in quo specialiter signaculum fidei est, infidelis habere potest et conjugii sacramentum, quod non tam fidei signum est quam naturae, non tam virtutis judpagationis instrumentum, aeque fidelis et infidelis habere non potest. Sed baptismi, inquiunt, sacramentum quando infidelis accepit, ideo accepit, quia etsi in alio infidelis fuit, ipsum tamen sacramentum secundum rectam fidei formam accepit. Alioquin nisi illud secundum rectam fidei formam accepisset, non utique accepisset sive fidelis sive
Abbreviated transcription (Latin):
regeneratõnis ablutum. nec ue¬
rumiamẽẽ quia uetera transie¬
runt et noua feã sunt om̃ia. ꝓpt̾
ꝑreperit. et sacram̃tum libertatis
et nouitatis induit. ut deinceps
prioris copule debito non tenea¬
tur. Iustum ẽ euum ut qͣm iniur¬
ia c̾atoris alligauit. reu̾entia nẽ
⁊ fides eiꝯ abcoluat. pp̃ hoc nouꝓ
hibet eccłia ei ꝯmõi si continen¬
tiam seruare nolu̾int. Cum aliis
matrimomo copulari. Potest
autemqͣri si contingat eũ qui pͥ¬
or ad fideinfi ueint conuigalez
copulamũ misse. donec eum alt̃
qui insidelitte remanẜat sulseqͣt᷑.

Expanded text:
regenerationis ablutum; nec veregenerationis ablutum; nec verum jam esse, quod vetera transierunt et nova facta sunt omnia . Propter percepit, et sacramentum libertatis et novitatis induit ut deinceps prioris copulae debito non teneatur. Justum est enim ut quam injuria Creatoris alligavit, reverentia nunc et fides ejus absolvat. Propter hoc non prohibet Ecclesia ejusmodi si continentiam servare noluerint cum aliis matrimonio copulari. Potest autem quaeri si contingat eum qui prior ad fidem venit conjugalem copulam non inisse, donec eum alter qui in infidelitate remanserat subsequatur,
Abbreviated transcription (Latin):
Quid igitur illi dicet: Si dixerit
illi ut alci nubat. adult̾am eam
facere udetur.que ñdũ soluta
alege uiuentis uiri cum altero
coniugium copulare cõcedit. Nõ¬
igitur aliud supereẽ indet᷑. insunit
hanc mulrẽm eccͣa ad continẽtia
ẜuandam cogat. que poc̃o suo obli¬
gata uidetur. ut nec suum habere
pꝯsit nec altum. S si hoc ecca fec̾it.
conting̾e pot̾ ut scandalizetur mu¬
lier illa. et fidem xͥanam abhorrẽs
ad ĩsi delittͣe reu̾tatur. alie quoq in¬
ulres siue uiri ininfidelitt̃e cõstitu¬
ci. quariun mͣriti ⁊ quorum uxores
iam ad sidem transiert. et ip̃is dere¬
lictis cum aliis fi delib conugia ũer̃t̃.
hoc cogͥto ad fidem xͥanamuẽire per¬
tunescant. ⁊ subyequatur ꝑlitio mł¬
torum dum fidem fuguint. qr con¬
tinentes eẽ uł nolunt uł non post̾
pͦstremo simulier ista post percept¬
am grãm baptĩ de pͥoripoc̃o abiudi¬
catur. iudetur inꝑfcã fuisse gr̃a. ⁊ nõ
totum qd̾ põedebat inculpa lauacͦ

Expanded text:
m Ecclesia. Quid igitur illi dicet? Si dixerit illi ut alteri nubat, adulteram eam facere videtur, quam nondum solutam a lege viventis viri cum altero conjugium copulare concedit. Noigitur aliud superesse videtur, nisi ut hanc mulierem Ecclesia ad continentiam servandam cogat, quae peccato suo obligata videtur, ut nec suum habere possit, nec alterum. Sed si hoc Ecclesia fecerit, contingere potest ut scandalizetur mulier illa, et fidem Christianam abhorrens ad infidelitatem revertatur; aliae quoque mulieres sive viri in infidelitate constituti, quarum mariti et quorum uxores jam ad fidem transierunt, et ipsis derelictis cum aliis fidelibus conjugia inierunt, hoc cognito ad fidem Christianam venire pertimescant, et subsequatur perditio multorum dum fidem fugium, quia continentes esse vel nolunt vel non possunt. Postremo si mulier ista post perceptam gratiam baptismi de priori peccato abjudicatur, videtur imperfecta fuisse gratia; et non totum quod praecedebat in culpa lavacro
Abbreviated transcription (Latin):
tus frat̾ seruituti in euꝰnodi. Ser¬
uituti subiectus eẽt. si uł trah̾e¬
tur inuitus uł ten et᷑ nõ uolũ¬
cario. Nich̾ illi debet. siũ disce¬
dat siũ maneat. peli dit us suũ
qui c̾atori iniuriam fecit. Si gͦ
discedit infideł discedat. neħ
ad nos. non cegitetur fidel qͣsi
debito aliquo obligatus. aut
sequi discedentem aut sustine̾
contempnentez non ẽ seruitu¬
ti subiectus. liber ẽ ut faciat
ꝙ uult tantum in dño. ducat
urorem si uir ille ẽ. si femina
ẽ nibat. Q uamuult sccietatẽ
eligat non iam tenetur debito
prioris societatis. euius ius so¬
lutumẽ pp̃ iniuriam c̾atoris.
Que uidelicet iniuria c̾atoris
ñ solum tunc excusat fidelẽqñ
ab infideli pp̃ dm̃ climissꝰ alti
sine culpa coniungitur.sz te
etiam excusat qñ ip̃e fideł ina-¬
gis sccietate fidelem eligẽs ĩ¬
fidelem cohabitare quidemuo¬
lentẽs s fidem quid xͥ recipe
renuientez. xͥana deuotione de¬
testatur. Suue enim discedat si¬

Expanded text:
 in ejusmodi , servituti subditus esset si vel traheretur invitus, vel teneretur non voluntarius. Nihil illi debet, sive discedat sive maneat; perdidit jus suum qui Creatori injuriam fecit. Si ergo discedit infidelis, discedat; nihil ad nos: non cogitur fidelis quasi aliquo debito obligatus, aut sequi discedentem, aut sustinere contemnentem. Non est subjectus servituti, liber est ut faciat quod vult, tantum in Domino, ducat uxorem si vir ille est; si femina est nubat. Quam vult societatem eligat; non jam tenetur debito prioris societatis, cujus jus solutum est propter injuriam Creatoris. Quae videlicet injuria Creatoris non solum tunc excusat fidelem, quando ab infideli propter Deum dimissus alteri sine culpa conjungitur; sed tunc etiam excusat quando ipse fidelis magis societatem fidelem eligens infidelem cohabitare quidem, volentem, sed fidem recipere renuentem Christiana devotione detestatur. Sive enim discedat si
Abbreviated transcription (Latin):
corpꝰ eet. quod fĩ non pot̃. Itaqi
dicunt quia amma nz per corry
a corpore recedit. n per corpo
ad corpy acceclit. ⁊ id̾o nec loco
moriẽtur ut recedat a corpore ꝙ ẽ
in leco. nec leco moꝵitur ut acce¬
dat ad corpꝯ quedẽ iulcco. Inter
om̃em enim lecum ⁊id qd̾ ẽ ĩ nu¬
llo loco nullꝰ ẽ locus. ꝓpt̾ hoc it᷑¬
q dictum putant ꝙ spiritus c̾a¬
cus tempore quidem mouetur. qr
mutabilis ẽ. s loco non mouet᷑.

Expanded text:
corpus esset, quod fieri non potest. Itaque dicunt quod anima neque per corpus a corpore recedit, neque per corpus ad corpus accedit; et ideo nec loco movetur, ut recedat a corpore quod est in loco; nec loco movetur, ut accedat ad corpus quod est in loco. Inter omnem enim locum et id quod est in nullo loco nullus est locus. Propter hoc itaque dictum putant, quod spiritus creatus tempore quidem movetur, quia mutabilis
Abbreviated transcription (Latin):
rõ hic. quia baptĩ grã culpam de¬
let nonnaturam. in baptismo.
qd̾ gen̾is ẽ innatura amctifica¬
cur. qd̾ criminisẽ inculpa excus
choari. s imp̃a not debes tolen¬
ri. hecuero que supra memnoiat
ꝯunt. de utroq seru similimͦ pẽ¬

Expanded text:
 quia baptismi gratia culpam delet, non naturam. In baptismo quod generis est in natura sanctificatur, quod criminis est in culpa excusachoari, sed in ipsa non debet tolerari. Haec vero quae supra memorata sunt de utroque sexu simili modo pen
Abbreviated transcription (Latin):
cumoniuz illic ẽẽ et ius habe̾asse¬
rint. qd̾ utiq us firmũ staret
et non sine prr̃o negaret. sin ma¬
ioricausa suꝑueniente solu̾et᷑.
Si enimpriꝰ uullum ius ibi fu¬
it. quid necce erat tantope excus¬
aie cos quise ab illo iure ꝑsolu¬
endo subtraxerunt. Si culpando
uidebatur etiam ille qui dimissuᷤ
mre accusaretur. Nune autemqz
debitum sa cramenti coniugalis
uerum fut. siñ cansa omino nega¬
ri non potuit. de bet eĩ uir uxori⁊
uaor uirx ut alt̾ ab alt̾o ñ disce¬
dat. ⁊ si forte cliscessent alt̃. ille tũ¬
qui desentur coniugn ius et debi

Expanded text:
monium illic esse et jus habere asseruit. Quod utique jus firmum staret et non sine peccato negaretur, si non majori causa superveniente solveretur. Si enim prius nullum jus ibi fuit, quid necesse erat tantopere excusare eos qui se ab illo jure persolvendo subtraxerunt? Si culpandus videbatur etiam ille qui dimissus jure accusaretur? Nunc autem quia debitum sacramenti conjugalis verum fuit, sine causa omnino negari non potuit. Debet enim vir uxori et uxor viro, ut alter ab altero non discedat; et si forte discesserit alter, ille qui
Abbreviated transcription (Latin):
tiunoiuiqũ suie catoris institu¬
tõe mierant debitum ꝑsoluendu.
hoc etiam queri pot̾ si eoquiprior
ad fidemuenit fideli m̃trimomo.
alligato. ille qui infidelittͣe remã¬
sit. cumc ip̃o cui de nexu adulten¬
no iunx̾at ad fidem parit̾ subxeqͣ¬
tur. utrum ecc̃a tolerare debeat.
ut post fidem susceptam sumil.
maneant. quiinfidelitate positi
male iuncti fu̾ant. s eadem grã
int̾ueniente et uet̾a omnia delen¬
te. nich impedit quin bene in xp̃o
simul ꝑinaneant qui exͣ fidem xp̃i
tas suas clucunt. aut alias quas¬
pot̾ant. si forte simul ambo ad fi¬
dem ueniant: utrum ei ꝯmedi cop¬

Expanded text:
non sine Creatoris institutione inierant debitum persolvendum. Hoc etiam quaeri potest si eo qui prior ad fidem venit fideli matrimonio alligato ille qui in infidelitate remansit cum illo cui se nexu adulterino junxerat ad fidem pariter subsequatur, utrum Ecclesia tolerare debeat ut, post fidem susceptam, simul maneant, qui in infidelitate positi male juncti fuerunt. Sed eadem gratia interveniente et vetera omnia diluente, nihil impedit quin bene in Christo simul permaneant, qui extra fidem Christi tas suas ducunt, aut alias quaspoterant, si forte simul ambo ad fidem veniant, utrum Ecclesi
Abbreviated transcription (Latin):
re queel sua deo. sequere quo p̃¬
m̾o me deseris: ego te genui ego
in hanc uitam te ꝑluxi. ego alui
⁊ nutriui. moribꝰ et disciplina
quidem te genuit. s qñ genu¬
it de m̃o accepit qd̃ tͥ declit. sub¬
stantiaz de meo generans mi
co non pocuit. Ego qd̾ tibi de
meo administrabatur ad me
pillum. solus niuificaui sine
illo. Ego tibi decli nitam tuã.
dedi et mortem meam. Nõ est
res inme. Nonme incãm põe¬
dẽ deb qui ingr̃a ⁊ bñficio ante¬
ire ũ potuit. Non ergo illum au¬
dias contra me. ñ illum seqͣris ĩ
eo qd̾ mͥ displicet. Nich̾ illi debes
nisi pp̃me. a quo nicħ accipe po¬
tuisses insi datum fuiss ame.
hoc dico. hcͥc intendite. si qñ aliꝙͥ
cale contigenit. siue pater. sui
or. siue filii. Adhuc ampliꝯ di
uerit nos a do nr̃o. non debemꝰ
illam audire.n ad illam inten¬
dẽ. n sequi desideria illiꝯ. Euũ¬
gelium uob̾ clamat. Qui non
dimeit patrem aut mr̃ez. frẽs

Expanded text:
re quod suadeo, sequere quo praere quod suadeo, sequere quo praeuus: Fili quomodo me deseris? Ego te genui, ego te in hanc vitam perduxi, ego te alui et nutrivi, moribus et disciplina quidem te genuit, sed quando genuit de meo accepit, quod tibi dedit, substantiam de meo generans tibi re non potuit, ego quod tibi de meo a me ministrabatur per illum, solus vivificavi sine illo, ego tibi dedi vitam tuam: dedi et mortem meam. Non est res in me. Non me in causa praecedere debet, qui in gratia et beneficio anteire non potuit. Non igitur illum audias contra me, non illum sequaris in eo quod mihi displicet. Nihil illi debes nisi propter me, a quo nihil accipere potuisses nisi datum fuisset a me. Hoc dico: hic intendite. Si quando tale aliquid contigerit, sive pater, sive or, sive filii, adhuc amplius diuerit nos a Deo nostro, non debemus illam audire nec illam attendere, neque sequi desideria illius. Evangelium nobis clamat: Qui non dimiserit patrem aut matrem, fratres
Abbreviated transcription (Latin):
Nich̾ illi ampliꝯ debes. pelidit iꝯ
sium. quia creatori suo inuuiaz
fecit. Non t̾ licuerat eam desere¬
re si ius suumin te nõ ꝑclidisset.
pottatem huit in corpore tuo. ⁊ ñ
tibilicuit colle illd̾ qd̾ siuĩ erat.
donec ip̃i catori tolle uoluit qd̾
suum erat.ostꝙͣ aũt catori
suo iniuriam facere uoluit. iu¬
reius suum amisit. hoc de pr̃e. hoc
de mre. ħ de frẽ. hoc de sorore. lxc
de filiis ⁊ cognatis. hoc deuiq de
contra deu. Ecce pater tuns aũ
mat̾ tua. aut frat̾ aut soior. aut
etiam anima tua exuua parte ẽ.
et dicit unꝰ aliquid tͥ. Ecce hoc
amo hoc appeto adħ intendo.ua¬
do ut hoc optineam. hec acquirã.
hoc perficiam. ueii post me asseu¬
tire mich̾. cooꝑare uoluntatimee.
desiderio meo faue. Stat deuz
tuus ex altera parte et dicit cibi
Ego hoc aduersor detestor mali¬
ciamillam petor illõ mi ñ placet
Noli assensum dare malum ẽ nõ
facias illud. ad me pocio intende.
mͥ acquiesce. post meuem. secta¬

Expanded text:
i amplius debes. Perdidit jus suum quae Creatori suo injuriam fecit. Non tibi licuerat illam deserere, si jus suum in te non perdidisset. Potestatem habuit in corpore tuo, et non tibi licuit tollere illi quod suum erat, donec ipsa Creatori tollere voluit quod suum erat. Postquam autem Creatori suo injuriam facere voluit, jure jus suum amisit. Hoc de patre, hoc de matre, hoc de fratre et sorore, hoc de filiis et cognatis, hoc denique decontra Deum. Ecce pater tuus aut mater tua aut frater aut soror, aut etiam anima tua ex una parte est et dicit unus aliquis tibi: Ego hoc amo, hoc appeto, ad hoc intendo. Vado ut hoc obtineam, hoc acquiram, hoc perficiam. Veni post me, assentire mihi, cooperare voluntati meae, desiderio meo fave. Stat Deus tuus ex altera parte, et dicit tibi: Ego hoc aversor, detestor malitiam illam, peccatum illud non mihi placet, noli assensum dare, malum est, non facias illud. Ad me potius intende, mihi acquiesce, post me veni, secta