comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
occultã defectionẽ meditarentꝰ gaũ
seruium pra&orẽ legatũ ad semisu
apud asculũ occiderꝰ statimq clu¬
sa ciuitate om̃s ciues romanos indic¬
ta cue de iugular̃ : Continuo a trocis¬
simã ꝑniciẽ in famissima praecessere
ꝓdigia : Namq: omniũ generũ ani¬
malia quae manus hominũ blande
ꝑ p&ci atq int̃ homines uiuere soli¬
ta erant relictis stabulis pascuisq
cũbalatu binnitu mugituq misera¬
bili adsiluas montesq fuger. Canes
quoq: quorũ naturae ẽ extra homines
eẽ ñ posse lacrimosis ululatib: uagilu¬
porũ ritu oberrauer̃: Igi tur gneus
pompeius pra&or cũpicentib iussusena¬
tus bellũ gessit & uictus ẽ: Postquã
sibi samnites papiũ mutilũ imperatorẽ
prae fecerant : marsi aut̃ aga mem ñ ẽ
archi piratã prae optuuerant : Iulius
caesar samnitiũ pugna uictus caeso
fugit exercitu: Rutilius consulma¬
ritũ ꝓpinquũ suũ legatũ sibi legit : quẽ

Expanded text:
occultam defectionem meditarentur, C. occultam defectionem meditarentur, C. Seruium praetorem, legatum ad se missum, apud Asculum occiderunt statimque clausa ciuitate omnes ciues Romanos indicta caede iugularunt. continuo atrocissimam perniciem infamissima praecessere prodigia. namque omnium generum animalia, quae manus hominum blande perpeti atque inter homines uiuere solita erant, relictis stabulis pascuisque cum balatu hinnitu mugituque miserabili ad siluas montesque fugerunt. canes quoque, quorum naturae est extra homines esse non posse, lacrimosis ululatibus uagi luporum ritu oberrarunt. igitur Cn. Pompeius praetor cum Pioentibus iussu senatus bellum gessit et uictus est, postquam sibi Samnites Papium Mutilum imperatorem praefecerant, Marsi autem Agamemnonem archipiratam praeoptauerant. Iulius Caesar Samnitium pugna uictus caeso fugit exercitu. Rutilius consul Marium proquinquum suum legatum sibi legit: quem
Abbreviated transcription (Latin):
liuius drusus tribunꝰ plebi latinos
om̃s spe lib̵tatis illectos: Cũ placito
explere ñ poss& in arma excitauit
eo accessit ut mestã urbẽ ꝓdigia
dira terrerent : Nam subor to
solis glob: ignis a regione septentri¬
onis cummaximo caeli fragore emi¬
cuit: Apud arr&inos cũ panes ꝑ
conuiuia frangerentꝰ: Cruor eme¬
diis panib: quasi euulnerib: corpo¬
rũ flux̃ p̃ terea ꝑseptẽ continuos
dies grando lupidũ inmixtis &iã
testurũ fragm̃tis terrã latissime
uerberiaut : Insamnitib: uastissi
mo hiatu terrae flũma ꝓrupit
&usq: incaelũ extendiuisa ẽ. Cõ¬
plures pra&erea initinere uidere
romani globum coloris aurei
cuelo ad terrã reuolui maioremq
factũ rursus a terra in sublime ad
orientẽ solem ferri ac magnitu¬
dinesua ipsum solẽ obtexisse :
drusus tantis malis anxius domi
suce incerto quidẽ auctore
int̃ fectos ẽ: Igitur picentes
uestini marsi peligni marru¬
cini sumnites iucani cũ ad huo

Expanded text:
Liuius Drusus, tribunus plebi, Latinos Liuius Drusus, tribunus plebi, Latinos omnes spe libertatis inlectos cum placito explere non posset, in arma excitauit. eo accessit, ut maestam Vrbem prodigia dira terrerent. nam sub ortu solis globus ignis a regione septentrionis cam maximo caeli fragore emicuit. apud Arretinos cum panes per conuiuia frangerentur, cruor e mediis panibus quasi ex uulneribus corporum fluxit. praeterea per septem continuos dies grando lapidum, inmixtis etiam testarum fragmentis, terram latissime uerberauit. in Samnitibumo hiatu terrae, flamma prorupit, et usque in coelum extendi visa est. Complures praeterea in itinere videre Romani globum coloris aurei, coelo ad terram devolvi, majoremque factum, rursus a terra in sublime ad Orientem solem ferri, ac magnitudine sua ipsum solem obtexisse. Drusus tantis malis anxius, domi suae incerto quidem auctore interfectus est. Igitur Picentes Vestini Marsi Paeligni Marrucini Samnites Lucani cum adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
Itaq: auctorib tantue seditionis
occisis quies populo fuit: Tunc
cato atq pompeius rogationem
dereditu me telli numidici toti¬
us urbis guudio ꝓmulgar̃ quae
ne ꝑ ficer&ꝰ marii consulis & fu¬
rii tribuni plebis factionib int̃¬
cessum ẽ: Rutilius quoq uir
in tegerrimꝰ adeo fidei at que inno¬
centiae constantia usus ẽ ut die sibi
ab ac cusatorib: dicta usq ad cog¬
nitionẽ neq: capillum barbam¬
ue ꝓmiserit neque sordada ueste
humiliue habitu suffragatores
conciliarit inimicos ꝑmulserit
iudices temperarit: Orationem
quoq: a praetore concessam
nihilo summissiorẽ quã animum
habuerit cum euidenti oppug¬
naretꝰ calumnia & opinionebo¬
norũ omniũ iure ab soluendus
putare tur ꝑ iurio iudicum condẽp¬
natus ẽ : qui ⁊ myrnã cõmigrans
litterarũ studiis intertus conse¬
nuit.
iulio cuesare & lucio marcio
philippo consulib: intestinis causis soci¬
ale bellũ tota cõmouit italia. siqͥdem

Expanded text:
itaque auctoribus tantae seditionis itaque auctoribus tantae seditionis occisis quies populo fuit. tunc Cato atque Pompeius rogationem de reditu Metelli Numidici totius Vrbis gaudio promulgarunt: quae ne perficeretur, Marii consulis et Furii tribuni plebi factionibus intercessum est. Butilius quoque air integerrimus adeo fidei atque innocentiae constantia usus est, ut die sibi ab accusatoribus dicta, usque ad cognitionem neque capillum barbamue promiserit neque sordida ueste humiliue habitu suffragatores conciliarit, inimicos permulserit, indices temperarit, orationem quoque a praetore concessam nihilo summissiorem quam animum habuerit. cum euidenti oppugnaretur calumnia et opinione bonorum omnium iure absoluendus putaretur, peiurio iudioum condemnatus est. qui Zmyrnam conmigrans litterarum studiis intentus consenuit. Iulio Caesare et L. Marcio Philippo consulibus intestinis causis sociale bellum tota commonit Italia. siquidem
Abbreviated transcription (Latin):
ne sedauit: saturninꝰ infamib ausis
contentionẽ domi suce habuit: ibique
ab aliis rex ab aliis imperator ẽ ap¬
pellatus : marius manipulatim ple¬
be discripta alterum consulẽ cũ prae¬
sidiis incolledisposuit : ipse portas cõ¬
muniuit inforo proeliũ cõmissũ ẽ:
saturninus amarianis foro pulsus in ca¬
pitolium confugit: marius fistulas
quib: eo aqua deducebatur incidit. bel¬
lũ deinde in aditu capitolii horridum
satis actum ẽ: Multicirca & saufe¬
ium & saturninũ caesi. saturninus
palam clamitans mariũ auctorẽ
eẽ omniũ molitionũ suarũ contes¬
tatus ẽ: Cum aũt ipse saturninus
& sau feius & lubienus cogente ma¬
rio incuriã confugissent ꝑ equites
romanos effractis forib occisis.
g. glitia ex tractus edomoclau¬
dii trucidatus ẽ. furius tribunꝰ ple¬
bi bona omniũ publicanda decre¬
uit. gneus do labella saturnini
frater ꝑforũ holitoriũ fugiens
cum lucio giganio int̃fectus ẽ.

Expanded text:
ne sedauit. Saturninus infamibus ausis ne sedauit. Saturninus infamibus ausis contionem domi suae habuit ibique ab aliis rex, ab aliis imperator est appellatus. Marius manipulatim plebe descripta alterum consulem cum praesidiis in colle disposuit, ipse portas communiuit. in foro proelium commissum est; Saturninus a Marianis foro pulsus in Capitolium confugit; Marius fistulas, quibus eo aqua deducebatur, incidit. bellum deinde in aditu Capitolii horridum satis actum est, multi circa Saufeium et Saturninum caesi. Saturninus palam clamitans, Marium auctorem esse omnium molitionum suarum, contestatus est; cum autem ipse Saturninus et Saufeius et Labienus cogente Mario in curiam confugissent, per equites Romanos effractis foribus occisi sunt. C. Glaucia extractus e domo Claudii trucidatus est. Furius, tribunus plebi, bona omnium publicanda decreuit. Cn. Dolabella, Saturnini frater, per forum holitorium fugiens, cum L. Giganio interfeotus est.
Abbreviated transcription (Latin):
censorẽ creatũ ꝓtractũ domo adꝗ
in capitolium confugientẽ armata
multitudine obsedit : unde aequitũ
romanorũ indignationedeiectus e
plurima ante capitoliũ cae de factas
anuniũ deinde competitorẽ suum
saturninus & gluucia fraude gal
marii consulis occider̃. subsequente
anno marius sexto consul. & glau¬
cia pra&or & saturninus tribunꝰ
plebi conspirauer̃ metellũ numidi¬
cũ in exilium quacumq ui agere
diedicta a sub positis eiusdẽ factio¬
nis iudicib ꝑ scelus in nocens metel¬
lus dampnatus in exilium cũ toti¬
us urbis dolore discessit: Idẽ sacur¬
nimis memmiũ uirũ acrẽ & in¬
tegrum fieri consulẽ timens: osta
subito seditione fugientẽ ꝑ publiũ
m& tium satellitem in formistipite
comminutũ interfec̃ : frem̃te ꝓtantis
rei publicȩ malis senatu populoq: ro¬
mano marius consul ad cõmodato ad
tẽpus ingenio consensui bonorũ sese lnn¬
miscuit cõmotũq plebem lenioratio¬

Expanded text:
censorem creatum protractum domo atque censorem creatum protractum domo atque in Capitolium confugientem armata multitudine obsedit, unde equitum Romanorum indignatione deiectus est, plurima ante Capitolium caede facta. A. Nunium deinde, conpetitorem suum, Saturninus et Glaucia fraude C. Marii consulis occiderunt. subsequente anno Marius sexto consul et Glaucia praetor et Saturninus tribunus plebi conspirauerunt Metellum Numidicum in exilium quacumque ui agere. die dicta a suppositis eiusdem factionis iudicibus per scelus innocens Metellus damnatus in exilium cum totius Vrbis dolore discessit. idem Saturninus Memmium, uirum acrem et integrum, fieri consulem timens, orta subito seditione fugientem per P. Mettium satellitem informi stipite conminutum interfecit. fremente pro tantis reipublicae malis senatu populoque Romano, Marius consul accommodato ad tempus ingenio consensui bonorum sese inmiscuit commotamque plebem leni oratio
Abbreviated transcription (Latin):
uit: publicius si quidẽ malleolus
seruis annitentib: matrẽ suã int̃fec̃
dã pnatus parricidii insutus ꝗ incul¬
leũ &inmare ꝑiectus ẽ: Impleue¬
r̃ ꝗ romani & facinus & pęnã: unde
& solon atheniensis decernere. non
ausus fuerat dũ fieripossenoncre¬
dit : & romani quiseortos a romulo
scirent &ã hoc fieri posse intelle¬
gentes suppliciũ singulare sanxer̃
N aburbe condita sexcente simo¬
& teutonicũ bellum & quintũ
marii consulatũ quostatus inpe¬
rii romaniiure conseruatds iudi¬
catur sexto consulatu ei: dẽ gai
marii ita labe factus ẽ ut pene
us ꝗ ad extremũ intestina clade
conciderit : Euol uere ac ꝑcurre
mihi discordiarũ ambages & ing¬
tricabiles seditionũ causas in cõmo¬
dũ simul aclongum uid&: sanebre¬
uit̃ strucxisse sufficiat : quia primꝰ¬
lucius apuleius saturninus excitati
tumultus auctor extiterit : quin¬
to macello numidico uiro sane pri¬
mario acerrimꝰ mimicus quieum

Expanded text:
vit. Poblicius siquidem Malleolus, vit. Poblicius siquidem Malleolus, servis adnitentibus, matrem suam interfecit. Damnatus parricidii, insutusque in culleum et in mare proiectus est; inpleueruntque Romani et facinus et poenam, unde et Solon Atheniensis decernere non ausus fuerat, dum fieri posse non credit, et Romani, qui se ortos a Romulo scirent, etiam hoc fieri posse intellegentes supplicium singulare sanxerunt. Anno ab Vrbe condita DCXLV poet Teutonicum bellum et quintum Marii consulatum, quo status imperii Romani iure conseruatus iudicatur, sexto consulatu eiusdem C. Marii ita labefactatus est, ut paene usque ad extremum intestina clade conciderit. euoluere ac percurrere mihi discordiarum ambages et inextricabiles seditionum causas incommodum simul ac longum uidetur; sane breuiter strinxisse sufficiat, quia primus L. Apuleius Saturninus excitati tumultus auctor exstiterit, Q. Metello Numidico uiro sane primario acerrimus inimicus, qui eum
Abbreviated transcription (Latin):
aliae ad praehensis inuicem faucib:
strangulate. aliae funibus ꝑ equorũ
crura consertis ipsis ꝗ continuo
equis stimulatis: post quã suã hisdẽ
funib: quib: equorũ crura nec sue¬
rectis plaustrorum temonib: pepen
filios traiectis ꝑcollaeorũ laꝗis
ad suos pedes uixerit &cũ seipsam
suspendi morituram dimisiss&
secum traxerit occidendos: Int̃
hȩc multa & miserabilia mortis
genera : reguliquo ꝗ duo strictis
insegladus concurris sereferuntꝰ:
lugius & boior reges in aciȩcecider̃:
cludicus & cȩsorax captis : Ita in his duobus
praecẽptaliis trecenta qua draginta
milia gallorũ occisa & centũ quadra¬
ginta milia capta s. abs ꝗ innumera
mulierum multitudine ꝗ sesuosque
paruu los femineo furore. ui aut̃
uirilinecauer̃: Igitꝰ talẽ marii
trium phũ romanã ꝗ uictoriã in¬
credibile facinus &num quã antea
romanis cognitũ rome subito ꝑp&ra¬
tũ uersa in horrorẽ tota urbefusca¬

Expanded text:
aliae apprehensis inualiae apprehensis inustrangulatae, aliae funibus per equorum crura consertis, ipsisque continuo equis extimulatis, postquam suas iisdem funibus, quibus equorum crura nexuerectis plaustrorum temonibus pepenfilios, trajectis per colla eorum laqueis, ad suos pedes vinxerit: et cum se ipsam suspendio morituram dimisisset, secum traxerit occidendos. Inter haec multa et miserabilia mortis genera, reguli quoque duo strictis in se gladiis concurrisse referuntur. Lugius et Boiorix reges in acie ceciderunt. Claodicus et Cesorix capti sunt. Ita in his duobus praeliis trecenta quadraginta millia Gallorum occisa, et centum quadraginta millia capta sunt, absque innumera mulierum multitudine, quae se suosque parvulos femineo furore, vi autem virili necaverunt. Igitur talem Marii triumphum Romanamque victoriam incredibile facinus, et numquam antea Romanis cognitum, Romae subito perpetratum, versa in horrorem ac moerorem tota Urbe, fusca
Abbreviated transcription (Latin):
si quidem ꝑturbatio gallorũ fuit qđ
romanã aciẽ prius offendere dis¬
positã quã adeẽ senser̃: cũ ꝗ illico
uul nerati equites r&ro in suos. co¬
egerentꝰ : totã ꝙ multitudinẽ indis¬
posite adhuc aduentantẽ conturba¬
ent & solcũ uento &tus ex aduer¬
soemicuiss& uisus eorũ puluis. op¬
pleuit & splendor heb&auit: Ita¬
factũ ẽ ut tanta actam terribilis
multitu dominima romanorum
clade: sua aut̃ ultima int̃necione
ceder&ꝰ. centum qua draginta milia
eorũ tunc in bellocaesa: sexaginta milia
capta dicuntꝰ: murlieres grauiorem
pene excitauere pugnã ꝗ plaustris
inmodũ castrorum cir cũ structis
ipse aut̃ desuꝑ ꝓpugnantes diurep¬
pulerero manos: sed cũ ab his nouo cae¬
dis genere terrerentur: abscisis enĩ
cũ crine uerticibus in honesto satis
uul ner& pes relinꝗ bantꝰ: ferrum
qđ in hoste sum serant insesuos ꝗ uer¬
ter̃: Nã ꝗalie concursu iugulate

Expanded text:
siquidem perturbatio Gallorum fuit, quod siquidem perturbatio Gallorum fuit, quod Romanam aciem prius offendere dispositam, quam adesse senserunt. Cumque illico vulnerati equites retro in suos cogerentur, totamque multitudinem indisposite adhuc adventantem conturbarent, et sol cum vento ortus ex adverso emicuisset, visus eorum pulvis opplevit et splendor hebfactum est, ut tanta ac tam terribilis multitudo minima Romanorum clade, sua autem ultima internecione caederetur. centum quadraginta milia eorum tunc in bello caesa, sexaginta milia capta dicuntur. mulieres grauiorem paene excitauere pugnam, quae plaustris in modum castrorum circumstructis, ipsae autem desuper propugnantes, diu repulere Romanos. sed cum ab his nouo caedis genere terrerentur — abscisis enim cum crine uerticibus inhonesto satis uulnere turpes relinquebantur — ferrum, quod in hostes sumpserant, in se suosque uerterunt. namque aliae concursu mutuo iugulatae,
Abbreviated transcription (Latin):
fluxa gallorũ corpora in modũ niuiũ
distabuer̃ usꝗ in noc tẽ caedes potius
quã pugna ꝓtracta ẽ : ducenta milia
armatorũ in eobello int̃ fecta sunt
oc toginta milia capta. uix tria milia
referuntꝰ fugis se : Dux quo ꝗ eorum
teuto dobus occisus ẽ: mulieres eoꝵ
constioreanimo quam si uicis sent
consuluere consulem & sunuiolata
castitatem uirginibus sacris acdis
seruiendũ e&: uitam sibi reser uarent
itaꝗ cum p&ita ñ in p&rauis sent:
paruulis suis ad saxa conlisis canc¬
tae seseferro acsuspendio ꝑemer̃ :
haec d&igurinis &ambronib: gestas:
teutones aut̃ &cimbri integris copus
alpiũ niuesem̃ siũ italiae plana per¬
uaserant : Ibiꝗ cum rigidũ genꝰ diu
blandioribus auris poculis cibis acla¬
uacris emolir&ꝰ: marius quinto
consul & catulus aduersũ eos missi
die ad pugnã & campodato hanni¬
balis secuti in geniũ : in nebula dispo¬
suere pugnã in solepugnar̃ : prima

Expanded text:
fluxa Gallorum. corpora in modum niuium fluxa Gallorum. corpora in modum niuium distabuerunt, usque in noctem caedes potius quam pugna. protracta est. ducenta milia armatorum in eo bello interfecta sunt, octoginta milia capta, uix tria milia fugisse referuntur; dux quoque eorum Teutobodus occisus est. mulieres eorum constantiore animo quam si uicissent consuluere consulem, ut, si inuiolata castitate uirginibus sacris ac dis seruiendum esset, uitam sibi reseruarent. itaque cum petita non impetrauissent, paruulis suis ad saxa conlisis cunctae sese ferro ac suspendio peremerunt. haec de Tigurinis et Ambronibus gesta sunt. Teutones autem et Cimbri integris copiis Alpium niues emensi Italiae plana peruaserant, ibique cum rigidum genus diu blandioribus auris, poculis, cibis ac lauacris emolliretur, Marius v consul et Catulus aduersum eos missi, die ad pugnam et campo dato Hannibalis secuti ingenium suere pugnam, in sole pugnarunt. Prima
Abbreviated transcription (Latin):
pompeio accusante dampnatus ẽ :
Igitꝰ marius quarto consul cũ iuxta
his tere rhodani ꝗ flumina ubi ines
confluund castra posuis s& : teutons
cimbri & tigurini & ambrones post¬
quã continuo triduocirca romanorĩ
castra pugnar̃. sico pacto eos excute¬
rent uallo at ꝗ in equor effunderem
tribus agminibus italiã p&ere disti¬
nar̃: marius post digres sum hostiũ
castramouit & collem occupauit
qui cam po & fluuio ubiostes sesedifu¬
derant imminebat : Cum ꝗ exercitui
ei: aqua ad potandũ de e& ꝗrelisq
omniũ coarguer&ꝰ : aquã quidem
in cons pectu eẽ respondit sed eã fer¬
ro uindicandã: primis ita ꝗcalonib
cũ clamore in pugnã ruentib: subse¬
cutꝰ exercitus. mox iusto certamine
cõpositis ordinibus bellũ gestũ & un¬
cere romani : quartodierursus ꝓ¬
ducte utrim ꝗ in campũ acies usꝗad
meridiem penepari pugna uere dis¬
crimine: post ubi in calescente sole

Expanded text:
Pompeio accusante damnatus est. Pompeio accusante damnatus est. Igitur Marius quarto consul cum iuxta Isarae Rhodanique flumina, ubi in sese confluunt, castra posuisset, Teutones Cimbri et Tigurini et Ambrones postquam continuo triduo circa Romanorum castra pugnarunt, si quo pacto eos excuterent uallo atque in aequor effunderent, tribus agminibus Italiam petere destinarunt. Marius, post digressum hostium castra mouit et collem occupauit, qui campo et fluuio, ubi hostes sese diffuderant, imminebat. cumque exercitui eius aqua ad potandum deesset, querellisque omnium coargueretur, aquam quidem in conspectu esse respondit, sed eam ferro uindicandam. primis itaque calonibus cum clamore in pugnam ruentibus subsecutus exercitus, mox iusto certamine conpositis ordinibus bellum gestum et uicere Romani. quarto die rursus productae utrimque in campum acies usque ad meridiem paene pari pugnauere discrimine. post ubi incalescente sole
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ lixonum interfecta anthias scribit:
ita ex omnipaenitus exercitu tlecem
tantum modo homines quimiserũ
nunciũ adaugendas miserias repor¬
tarent suꝑ fuis sere feruntur: hostis
binis castris adꝗ ingenti praeda poti¬
ti noua quadã adꝗ insolita exerrati¬
one cuncta ꝗceperant pessum deder̃
uestis discissa & ꝓiec taest aurũ ar¬
gentũ ꝗ influmen abiectum: Ioricae
uirorum concisae falere equorum dis¬
ꝑditȩ : equi ipsi gurgitibus in mersi:
homines laꝗis collo indictis ex arbori¬
bus sus pensisunt : ita ut nihil praede
uictor nihil misericor die uictus agnos¬
cer&: maximus tunc romȩ non solum
luctus uerum &iã m&us fuit. ne con¬
festim cimbri alpes trans grederentꝰ.
italiam ꝗ delerent : his dẽ tempori¬
bus quintus fabius maximus filiũ
suũ ad olescentẽ rus releratũ cũ du¬
obus seruus parricidũ ministris
int̃ fecit: ipsos ꝗ continuo seruos
inp̃tiũ sceleris manumisit : diedicta

Expanded text:
que lixarum interfecta Antias scribit. que lixarum interfecta Antias scribit. ita ex omni penitus exercitu decem tantummodo homines, qui miserum nuntium ad augendas miserias reportarent, superfuisse referuntur. hostes binis castris atque ingenti praeda potiti noua quadam atque insolita exsecratione cuncta quae ceperant pessum dederunt; uestis discissa et proiecta est, aurum argentumque in flumen abiectum, loricae uirorum concisae, phalerae equorum disperditae, equi ipsi gurgitibus inmersi, homines laqueis collo inditis ex arboribus suspensi sunt, ita ut nihil praedae uictor, nihil misericordiae uictus adgnosceret. maximus tunc Romae non solum luctus, uerum etiam metus fuit, ne confestim Cimbri Alpes transgrederentur Italiamque delerent. Isdem temporibus Q. Fabius Maximus filium suum adulescentem, rus relegatum, cum duobus seruis parricidii ministris interfecit ipsosque continuo seruos in pretium sceleris manumisit. die dicta Cn.
Abbreviated transcription (Latin):
rat in exiliũ ꝓfugit: Caepio ꝓconsule
capta urbe gallorum cui: nom̃ ẽ tholose
centũ milia ponderis auri & argenti cen¬
tũ decẽmilia. eteplo apollonis sustulit:
qđ cũ ad massiliã amicã populo roma¬
no urbem cũ praesidiis missis: & int̃fec¬
tis dam sicut quidã contestantꝰ quib
eacustodienda & ꝑ uehenda cõmiserat
cuncta ꝑscelus furatus fuis senarratꝰ
unde &iã magna questio post romae
teutonas & tigurinos & am bronas
gallorum germanorũ gentes ꝗ tunc
ut imperiũ romanũ extinguerent
cons pirauerant missi: ꝓuincias
sibi rhoda no flumine medio diui¬
ser̃ ubidũ int̾se grauissima inui¬
dia &contentione dis certant.
cũ magna ignominia & periculo
romani nominis uictis: sic qui¬
dẽ in eapugna marchus. aemilius
consularis captus ad ꝗ int̃ fectis:
Duo filii consulis caesi oc toginta milia
pomanorum sotioꝗͣ eatẽpestate tru¬
cidata quadraginta milia calonũ at¬

Expanded text:
rat, in exilium profugit. Caepio proconsule rat, in exilium profugit. Caepio proconsule capta urbe Gallorum, cui nomen est Tolosae, centum milia pondo auri et argenti centum decem milia e templo Apollinis sustulit: quod cum ad Massiliam, amicam populo Romano urbem, cum praesidiis misisset, interfectis clam — sicut quidam contestantur — quibus ea custodienda et peruehenda commiserat, cuncta per scelus furatus fuisse narratur. unde etiam magna quaestio post Romae Teutonas et Tigurinos et Ambronas, Gallorum Germanorum gentes, quae tunc ut imperium Romanum extinguerent conspirauerant, missi prouincias sibi Rhodano flumine medio diuiserunt. ubi dum inter se grauissima inuidia et contentione disceptant, cum magna ignominia et periculo Romani nominis uicti sunt. siquidem in ea pugna M. Aemilius consularis captus atque interfectus est, duo filii consulis caesi; LXXX milia Romanorum sociorumque ea tempestate trucidata, XL milia calonum at
Abbreviated transcription (Latin):
iacuit: equus quoꝗ ipse quo utebatꝰ¬
straturis frenis & cingulis dissolu¬
tis passim ac dis ꝑsis exanimis iacu
temporis: lucius u&urius equus
romanus aemiliã uirginẽ uestalẽ
furtiuo stupro polluit: duas pr&e¬
rea uirgines uesta les aeadẽ emilia
ad participationẽ incesti sollicita¬
tas contubernalib: sui corruptoris
exposuit ac tradidit inditio ꝑser¬
uũ facto suppliciũ deomnibus sump¬
tũ ẽ : his dẽ pra&erea iugurthini
belli tẽporibus lucius cassius. con
sul in galliatigurinos usꝗ oceanũ
ꝑsecutus rursus ꝗ ab his dẽ in sidus
circũ uentus occisus ẽ : lucius quo¬
ꝗ pisso uir consularir legatus cassu
consulis int̃fectus : Qaius publius
alt̃ legatus neresidua exercitꝰportio
ꝗ in castra confugerat deler&ur : ob¬
sides & dimidiã partem rerũ omniũ
tigurinis turpissimo federe dedit: qui
pomã reuersus. acaelio tribuno plebi
die dicta eo qđ tigurinis obsides dede¬

Expanded text:
iacuit; equus quoque ipse, quo utebatiacuit; equus quoque ipse, quo utebatstraturis, frenis et cingulis dissolutis passim ac dispersis, exanimis procul temporis L. Veturius, eques Romanus, Aemiliam 326 virginem Vestalem furtivo stupro polluit. Duas praeterea virgines Vestales eadem Aemilia ad participationem incesti sollicitatas, contubernalibus sui corruptoris exposuit ac tradidit. Indicio per servum facto, supplicium de omnibus sumptum est. Iisdem praeterea Jugurthini belli temporibus L. sul in Gallia Tigurinos usque Oceanum persecutus rursusque ab isdem insidiis circumuentus occisus est. Lucius quoque Piso uir consularis, legatus Cassii consulis, interfectus. C. Publius alter legatus, ne residua exercitus portio, quae in castra confugerat, deleretur, obsides et dimidiam partem rerum omnium Tigurinis turpissimo foedere dedit: qui Romam reuersus, a Caelio tribuno plebi die dicta eo quod Tigurinis obsides dede
Abbreviated transcription (Latin):
hec quoꝗ usꝗ ad int̃ netionẽ roma¬
nis uincentib: caesa referũ tur
ex eobocchus spem belli abiciens
pacẽ p&iuit ad ꝗ in praeciũ pacis
iugurthã in dolo captũ cateniꝗ
obrutũ ꝑsillam legatũ misit ad
mariũ : qui in trium pho antecur¬
rũ cũ duob: filiis suis actus. & mox
incarcere strangulatus ẽ: hisdẽ
dieb: obscenũ ꝓdigiũ ac tristeui¬
sũ ẽ : lucius eluius eques romarꝰ
cũ uxore & filia dero ma in apuliã
rediens tẽpestate correptus cũ si¬
liã conster natã uider & ut crius
ꝓpiorib: tectis succederent: rele¬
tis uehiculis areptis ꝗ equis filiãur¬
ginẽ equo in sidentẽ in mediũ agm̃
accepit: puel la continuo ic tu
fluminis ex animataẽ : sed omni¬
bus sine scisura. aliqua uesti m̃¬
tis ademptis ac pectoris pedũꝗ
uinculis dissolutis munilib: &iã
anulis ꝗ discusis. ipso quo ꝗ corpore
in leso : nisi qđ obscenũ inmodum
nuda & lingua paululũ exerta

Expanded text:
haec quoque usque ad internecionem Romahaec quoque usque ad internecionem Romanis uincentibus caesa referuntur. ex eo Bocchus spem belli abiciens, pacem petiuit atque in pretium pacis Iugurtham dolo captum catenisque obrutum per Sullam legatum misit ad Marium. qui in triumpho ante currum cum duobus filiis suis actus et mox in carcere strangulatus est. Isdem diebus obscenum prodigium ac triste uisum est. L. Heluius eques Romanus cum uxore et filia de Roma in Apuliam rediens, tempestate correptus cum filiam consternatam uideret, ut citius propioribus tectis succederent, relictis uehiculis arreptisque equis filiam uirginem equo insidentem in medium agmen accepit. puella continuo ictu fulminis exanimata est, sed omnibus sine scissura aliqua uestimentis ademptis ac pectoris pedumque uinculis dissolutis, monilibus etiam anulisque discussis, ipso quoque corpore inlaeso, nisi quod obscenum in modum nuda et lingua paululum exerta
Abbreviated transcription (Latin):
ex cussus ꝓcultelis cȩderent turba¬
tos ꝗ romanos insuꝑ &iã estu solis in¬
tolerantia sitis mor cir cũ stantia
us ꝗadex tremũ desperationis defa¬
tigar& : subito notũ illud romanorũ
aduersus a fros tẽpestatũ imbriũ ꝗ
suffragiũ cȩlo missũ inspiratȩ salu¬
ti fuit : si quidẽ repentina pluuia
sitientibus romanis & cestuantibus
refrigeriũ potũꝗ praeblit: porro
aut̃ numi dis hastilia telorum que
manũ intor quere sine agm̃tis
solent lubrica acꝑ hoc inutilia red¬
didit : scuta &iã ꝗ elephanti corio
extento ad ꝗdurato habilia & tu¬
ta gestabant: Cui: ea natura est
aut acceptũ imbrẽ tanquã sphon¬
giae bibat. ac ꝑ hoc intractabile
repentino pondere fiat : quia circũ¬
ferri non poterant defendere neqͥ¬
uer̃ : ita ex insperato conturbatis
destitutis ꝗ mauris acnumidis
bocchus & iugurta fuger̃ : post hoc
non aginta milia armatorũ nouis¬
si mobello ab his dẽ regibus obiecta

Expanded text:
excussis telis procul caederent, turbaexcussis telis procul caederent, turbatosque Romanos, insuper etiam aestus solis, intolerantia sitis, mortis circumstantia, usque ad extremum desperationis defatigaret, subito notum illud Romanorum aduersus Afros tempestatum imbriumque suffragium caelo missum insperatae saluti fuit. siquidem repentina pluuia sitientibus Romanis et aestuantibus refrigerium potumque praebuit, porro autem Numidis hastilia telorum, quae manu intorquere sine ammentis solent, lubrica ac per hoc inutilia reddidit; scuta etiam, quae elephanti corio extento atque durato habilia et tuta gestabant — cuius ea natura est, ut acceptum imbrem tamquam spongia ebibat ac per hoc intractabile repentino pondere fiat — quia circumferri non poterant, defendere nequiuerunt. ita ex insperato conturbatis destitutisque Mauris ac Numidis Bocchus ac Iugurtha fugerunt. post hoc nonaginta milia armatorum nouissimo bello ab isdem regibus obiecta;
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ ꝗ obduxerit: Tantꝰ aut̃ telorũ nim¬
bus ingruerit : ut nulla pars corporis
ab ic tu tuta e&: quicpe quib: & uisur
ad ꝓspiciendũ impedim̃to caliginis
& expeditio ad cauendũ cõpraessione
multitudinis deerat: Nec laborabat
eques maurus acnu mida ut bene
collo catũ hostẽ oportuneteliimp&ũ
rimar&ur sed potius in incertũ pila
mittebant: certi qđ uulnera incerta
dites densebantꝰ: int̃ capedinẽ tanti
pere in hostẽ : quã uis stricto miles gla
dio non ualebat: eminus enĩ iaculis. re¬
pellebatur fugere non poterant : undi
ꝗenĩ uelocior ad ꝑsequendũ eques in¬
cluserat: Iãt̃tia dies & nullũ unde¬
cũ ꝗ suffragiũ : dira undiꝗ mortis fa¬
cies obiciebatꝰ : tandẽ alius consul
forti desperatione speiuiã fecit : uni¬
uerso simul agmine prupit euallo
cã poꝗ sesesimul & praelio dedit: &
cũ iterũ circũ fusi hostes ñ solũ agminis
extrema laniarent : uerũ &iã media

Expanded text:
e obduxerit: tantus autem telorum nime obduxerit: tantus autem telorum nimbus ingruerit, ut nulla pars corporis ab ictu tuta esset. Quippe quibus, et visus ad prospiciendum impedimento caliginis, et expeditio ad cavendum compressione multitudinis deerat. Nec laborabat eques Maurus, ac Numida, ut bene collocatum hostem opportuno teli impetu rimaretur, sed potius in incertum tela mittebant, certi quod vulnera incerta dites densabantur. Intercapedinem tanti pere in hostem, quamvis stricto miles gladio ferire non valebat, eminus jaculo repellebatur, fugere non poterat; undique enim velocior ad persequendum eques incluserat. Jam tertia dies, et nullum undecunque suffragium, dira undique mortis facies objiciebatur. Tandem Marius cos. forti desperatione spei viam fecit, universo simul agmine prorupit e vallo, campoque se simul et praelio dedit. Et cum iterum circumfusi hostes, non solum agminis extrema laniarent, verum etiam media
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ soluiturũ eẽ seses popondit : Tri amilia
amplius ꝑfugarũ reddidit: ex imcum
incertus in pace im ꝓbos ñ coiber& ex¬
cursus .g. marii consulis ñ minore
penȩ quã ipse praeditus erat astutia.
romanis ꝗ uirib: factus ẽ: maxime
post quã marius urbẽ capsã abher¬
cule finicȩ ut fer̃ conditã regiis tunc
thes auris confertissimã dolocir cũ ue¬
nit & cepit: diffidens deinde ꝓpriis reb
& uirib: iugurtha : soci& atẽ cũ boc¬
cho maurorũ regefecit. cui ȩquitatu
inimm̃sũ auctus marianũ exercitũ
creberrimis in cursionib: fatigauit :
postremo apud cirtam urbẽ antiquã
masinis seregiã aduersũ romanos
expugnationẽ ei: parantes sexaginta
milib: equitũ instructis occurit.
nũ quã ulliromano militũ tumultu¬
osior pugna & t̃ribilior fuit: adeo ut
dis cursu & fremitu circũ cursantiũ
& imp&entiũ ȩquitũ suscitatꝰ puluis
celũ sub tex uerit diem ademerit. noc

Expanded text:
persoluturum sese spopondit, tria milia persoluturum sese spopondit, tria milia amplius perfugarum reddidit. exim cum incertus in pace improbos non cohiberet excursus, C. Marii consulis non minore paene, quam ipse praeditus erat, astutia Romanisque uiribus fractus est, maxime postquam Marius urbem Capsam, ab Hercule Phoenice ut ferunt conditam, regiis tunc thesauris confertissimam dolo circumuenit et cepit. diffidens deinde propriis rebus et uiribus Iugurtha so\'cietatem cum Boccho Manrorum rege fecit, cuius equitatu in immensum auctus Marianum exercitum creberrimis incursionibus fatigauit. postremo apud Cirtam, urbem antiquam, Masinissae regiam, aduersum Romanos expugnationem eius parantes sexaginta milibus equitum instructus occurrit. numquam ulla Romano militi tumultuosior pugna et terribilior fuit, adeo ut discursu et fremitu circumcursantium et impetentium equitum suscitatus puluis caelum subtexuerit, diem ademerit noc
Abbreviated transcription (Latin):
uersũ semis sũ pecunia corrupit :¬
adꝗadtur pissimas conditiones pa¬
cis ad dux̃ : pracerea cũ romã ip¬
seuenis s& omnib: pecunia. aut
corruptis aut attẽptatis seditiones
disensiones ꝗ ꝑmis cuit . quã cũ egre¬
der&ꝰ insam satis notauit elogio
dicens: o urbẽ uenalẽ & mare peri¬
turã si emptorẽ in uenerit : in se¬
quenti anno aulũ postumiũ. pos¬
tumii consulis fratrẽ quẽ his qua¬
dͥraginta miliũ armatorũ exerci¬
tui p̃ fecerat. aput chalamã urbẽ
tes auris regis conditis inhiantẽ
bello oppressit: cuiꝗ uicto ignomi¬
nio sissimũ fedus extorsit : uniũ¬
sã pene africã aromanis deficientẽ
regno suo iuxit. postea tam̃ metel¬
liconsulis integritate & disciplina
coercitus duob: &iã p̃liis uictus ui¬
dit praesentese & uastari nudimi¬
ã suã & ñ possedefendi : a quo ad de¬
ditionẽ coactus trecentes obsides
dedit frum̃tũ ad ꝗ alios cõmeator

Expanded text:
uersum se missum pecunia corrupit auersum se missum pecunia corrupit atque ad turpissimas condiciones pacis adduxit. praeterea cum Romam ipse uenisset, omnibus pecunia aut corruptis aut adtemptatis seditiones dissensionesque permiscuit ; quam cum egrederetur infami satis notauit elogio dicens: o urbem uenalem et mature perituram, si emptorem inuenerit! Insequenti anno A. Postumium, Postumii consulis fratrem, quem is quadraginta milium armatorum exercitui praefecerat, apud Calamam urbem thesauris regiis conditis inhiantem bello oppressit adque uicto ignominiosissimum foedus exegit. uniuersam paene Africam a Romanis deficientem regno suo iunxit. postea tamen Metelli consulis integritate et disciplina coercitus, duobus etiam proeliis uictus uidit praesente se et uastari Numidiam suam et non posse defendi: a quo ad deditionem coactus trecentos obsides dedit, frumentum atque alios commeatus
Abbreviated transcription (Latin):
sis coiugib: ac liberis in flammas se
seꝓiecer̃ : qui uero p̃occupantibus
romanis ꝑ agende tunc mortissue
copiã ñ haburant captiꝗ fuerant.
alii ferro alii suspendio alii abne¬
gato cibo sese consũpser̃ nullus ꝗ
omnino uł paruulus suꝑfuit qui
seruit utis conditionẽ uitẽ amor
teliberarit
nasica & lucio cal pulnio bestia con¬
sulib: iugurthȩ numidarũ regiba¬
lũ consensu populi romani senatus
indixit: sedego deugurtha ordinis
tantũ loco & causa commemorau¬
onis breuit̃ ꝑstrinxerim: quia uto
nature ei: uaria atꝗ in toller abili
ita & dereb: tã dolose quã strenue
gentis ꝓpt̃ oppimã scriptorũ luo¬
lentiã satis sufficiens aput om̃s not¬
tiaẽ : Igitur ingurtba micipse. nu¬
midarũ regis ad octiuus heres ꝗ in¬
t̃naturales ei : filios factus : primũ
coaeredes suos idẽ hiemsalẽ occidit
atherbalem bello uictũ africa expu¬
lit : calpurniũ deinde consulẽ ad¬

Expanded text:
sis coniugibus ac liberis in flammas sese sis coniugibus ac liberis in flammas sese proiecerunt. qui uero praeoccupantibus Romanis peragendae tunc mortis suae copiam non habuerant captique fuerant, alii ferro, alii suspendio, alii abnegato cibo sese consumpserunt, nullusque omnino uel paruulus superfuit, qui seruitutis condicionem uitae amore toleraret. Nasica et L. Calpurnio Bestia consulibus, Jugurthae Numidarum regi bellum consensu populi Romani senatus indixit. Sed ego de Jugurtha ordinis tantum loco, et causa commemorationis, breviter perstrinxerim, quia ut de natura ejus varia atque intolerabili, ita et de rebus tam dolose, quam strenue gestis propter opimam scriptorum. luculentiam satis sufficiens apud omnes notitia est. Igitur Iugurtha, Micipsae Numidarum regis adoptiuns heresque inter naturales eius filios factus, primum coheredes suos, id est Hiempsalem occidit, Adherbalem bello uictum Africa expulit. Calpurnium deinde consulem ad
Abbreviated transcription (Latin):
leuan decladis clcansa senatus. decẽ
annorum uectigalia catinensibus
remi sit.
tuitoregi aruernorũ gallia eciuita¬
tis bellũ maximo instructu compa¬
ranti adeo cũ paruo exercitu occur¬
rit: ut bituitus paucita tẽ roma no¬
rũ uix adescã canib: quos in agmine
habebat sufficere posseiactar&:
quicũ sibi adtrans ferendas copias
unũ pontẽ rhodani fluminis parũ eẽ
intelleger&. aliũ cõpactis lintribus
catenis ꝗ conexũ suꝑstratis confixis¬
ꝗ tabulis strucxit conserta pugna
& diugrauit̃ agitata uicti. galli
& praeꝓpero transitupontis uinda¬
ruper̃ : ac mox cũ ipsis lintrib: mer¬
sis̃ : centũ octoginta milia armato¬
rũ in exercitu bituiti fuis setradumtꝰ
Ex quib: centũ quinquagintic milia
ł cȩsa ł mersas : Quintus marcius
cosulgallorũ gentẽ subradice alpiũ
sitã bello acgressus ẽ quicũ sero ma¬
nis copiis circũ septõs uiderent bel¬
lo ꝗ in pares fore intellegerent occi¬

Expanded text:
levandae cladis causa senatus decem levandae cladis causa senatus decem annorum vectigalia Catinensibus remisit. tuito regi Arvernorum Galliae civitatis bellum maximo instructu comparanti, adeo cum parvo exercitu occurrit, ut Bituitus paucitatem Romanorum vix ad escam canibus, quos in agmine habebat, sufficere posse jactaret. Qui cum sibi ad transferendas copias unum pontem Rhodani fluminis parum esse intelligeret, alium compactis lintribus catenisque connexum, superstratis confixisque tabulis instruxit. Conserta pugna, et diu graviter agitata victi Galli, , praeruperunt ac mox cum ipsis lintribus mersi sunt. centum cotoginta milia armatorum in exercitu Bituiti fuisse traduntur, ex quibus centum quinquaginta milia uel caesa uel mersa sunt. Q. Marcius consul Gallorum gentem sub radioe Alpium sitam bello adgressus est. qui cum se Romanis copiis circumsaeptos uiderent belloque inpares fore intellegerent, occi
Abbreviated transcription (Latin):
ta in auentino caesi fuis sere feruntꝰ
opimius consul sicut in bello fortis
fuit : ita in questione crudelis : nam
ãplius triamilia hominũ subplicis
nec cauit. ex quib: plurimi nedicta
quidẽ causa in nocentes int̃fecti sunt
his dẽ tẽporib: m& ellus baleares in¬
sulas bello ꝑuagatꝰ edomuit : & pi¬
raticam infestationẽ ꝗ abisdẽ tunc
ex auriebatꝰ plurima in colarũ cae¬
de compressit: gneus quoꝗ domiti¬
us ꝓ consule allo brogas gallos uoeta
oppidum uindaliũ grauis simo bello
uicit : maxi me cũ elephantorũ nouafor¬
ma equi hostium hostes ꝗ cont̃riti difu¬
gis sent :m̃uiginti milia ibi allo brogum
caesa referuntꝰ triamilia capti sunt :
Eodẽ tempore uet hnamons ultra
solitũ exarsit & torrentibus igneis
suꝑ fusis lateꝗ circũ fluentibus. cati¬
nam urbem fines ꝗ eius oppressit :
ita ut tecta a ediũ cadiscineribus praes¬
ta & prae grauata corruerent: cui:

Expanded text:
ta in Aventino monte caesi fuisse referuntur. ta in Aventino monte caesi fuisse referuntur. Opimius cos., sicut in bello fortis fuit, ita in quaestione crudelis. Nam amplius quam tria millia hominum suppliciis necavit, ex quibus plurimi, nec dicta quidem causa, innocentes interfecti sunt. Iisdem temporibus Metellus Baleares insulas bello pervagatus edomuit, et piraticam infestationem, quae ab eisdem tunc exoriebatur, plurima incolarum caede compressit. Cn. quoque Domitius procos. Allobrogas Gallos juxta oppidum Vindalium gravissimo bello vicit, maxime cum elephantorum nova forma equi hostium hostesque conterriti diffugissent. Viginti millia ibi Allobrogum caesa referuntur, tria millia capta sunt. Eodem tempore Aetna mons ultra solitum exarsit, et torrentibus igneis superfusis, lateque circumfluentibus, Catinam urbem, finesque ejus oppressit, ita ut tecta aedium calidis cineribus praeusta, et praegravata corruerent: cujus
Abbreviated transcription (Latin):
acliuo puplicio cũ ingente certa¬
mine irruit : ibi flaccus diu obs¬
tinatissime dimicauit: Qraccus
postquã intẽplũ miner uȩ seces¬
serat gladio in cũ bereuolens in t̃¬
uentu la&orii r&entus ẽ : Itaꝗ
cũ diu anceps bellũ agitar&ur :
tandẽ sagitarii ab opimio missi
consertã multitudinẽ disturba uer̃
duo flacci pat̃ filius ꝗ cũ ꝑ aedem lune
in priuatã domũ dissiluis sent fores
ꝗob iecis sentꝰ arescisso. cratitio pari¬
&e confossis : qraccbus diuꝑse amicis
pugnantibus ac pereuntibus aegrȩ ad
pontẽ subliciũ ꝑ uenit ibiꝗ neuiuus
caperetur ceruicẽ seruosuo p̃buit:
caput gracchi excisũ consuli ad latũ ẽ:
corp: ad cor neliã matrẽ misenũ op¬
pidũ deuectũ ẽ: hec aut̃ cornelia
a fricani maioris filia misenũ ut dixi
prioris filii ꝓmorte seces serat:
bona grac chipublicatas : flaccus ad¬
olescens in robore necatus ẽ : Ex fac¬
tione gracchi. ducenti quinquagin¬

Expanded text:
cum C. Publio, cum ingenti certacum C. Publio, cum ingenti certamine irruit, ibique Flaccus diu obstinatissime dimicavit. Gracchus vero postquam in templum Minervae secesserat, gladio incumbere volens, interventu Letorii retentus est. Itaque cum diu anceps bellum agitaretur, tandem sagittarii ab Opimio missi, confertam multitudinem disturbaverunt. Duo Flacci pater filiusque, cum ex aede Lunae in privatam quamdam domum desiluissent, foresque objecissent, rescisso craticeo pariete confossi sunt. Gracchus, diu pro se amicis pugnantibus, ac pereuntibus, aegre ad pontem Sublitium pervenit, ibique ne vivus caperetur, cervicem servo suo praebuit. Caput Gracchi excisum consuli allatum est, corpus ad Corneliam matrem, Misenum oppidum, devectum est. Haec autem Cornelia Africani majoris filia, Misenum, ut dixi, prioris filii morte secesserat. Bona Gracchi publicata sunt. Flaccus adolescens in robore necatus est. Ex factione Gracchi ducenti quinquagin
Abbreviated transcription (Latin):
gracchis gracchi illius quiiã occisus
inseditione suerat frat̃ tribunus ple
ꝑnicies fuit : Nãcũ sẽpepopulũ roma¬
nũ largitionibus ꝓmisisꝗ nimiis
in acerbussimas seditiones exciuis¬
s& : maxime legis agrariae causa
ꝓqua &iã frat̃ eius graccus fue¬
rat occisus. tandẽ a tribunatu mi¬
nutio succes sore decessit: minuti¬
us tribunus plebicũ maxima ex
parte deces sori sui gracchi statu¬
ta conuulsiss&: leges ꝗ abrogas¬
s& gaius graccus cũ fuluio flac¬
co ingenti stipatus agmine capi¬
tolium ubi constio agitabatur
ascendit: ibimaxi motumultu
excitato quidã p̃co agraccha¬
nis int̃ fectus uelud signũ belli
fuit: flac catus duob: filiis arma¬
tis cintus comitante &iã gracco
togato breuenque gladiũ subsinis¬
tra occultante : quic̃ uis & prae¬
conẽ frustra praemisiss& qui ser¬
uos adlibertatẽ uocar&: ianiũ
tãquã astem occupauit: Con¬
tradecius brutus uin consularos

Expanded text:
Gracchus, Gracchi illius, qui jam occisus Gracchus, Gracchi illius, qui jam occisus in seditione fuerat, frater, tribunus pleb. nicies fuit. Nam cum saepe populum Romanum largitionibus, promissisque nimiis in acerbissimas seditiones excitavisset, maxime legis agrariae causa, pro qua etiam frater ejus Gracchus fuerat occisus, tandem a tribunatu, Minutio successore, decessit. Minutius tribunus plebis, cum maxima ex parte decessoris sui Gracchi statuta convulsisset, legesque abrogasset, Gracchus cum Fulvio Flacco ingenti stipatus agmine, Capitolium, ubi concio agitabatur, ascendit. Ibi maximo tumultu excitato, quidam praeco a Gracchianis interfectus, velut signum belli fuit. Flaccus duobus filiis armatis cinctus, comitante etiam Graccho togato, brevemque gladium sub sinistra occultante, quamvis et praeconem frustra praemisisset, qui servos ad libertatem vocaret, Dianium, tanquam arcem, occupavit. E contra Decius Brutus, vir consularis,
Abbreviated transcription (Latin):
& incui: fiducia hec locor. quam¬
uis & tẽporibus nr̃is exoriantur
aliquando & hoc diuersis partib:
locuste & plerum ꝗ&iã sed tolle¬
rabilit̃ ledant : numquam tam̃ tẽ¬
poribus xp̃i anis tantauis in extri¬
cabilis maliaccidit ut pmcies
locustarum ꝗ nullo modo ferri
uiua potuis s& mortua plus nocer&¬
& qua diu. uiuente peritura erant
omia ea ꝑdita pereuntibus magis
omnibus obtandum fuerit
neperir&
N aburbe condita sexcentesi mo
nino consulibus cartago in asrica
restitui iussa uicesimo secundo
demũ anno quã fuerat euersa deduc¬
tis ciuiũ romanorũ familiis ꝗ eam
in colerent restituta & repl&a ẽ
magno anteꝓ digio prȩcedente :
nã cũ m̃sores ad limitandũ carta¬
giniensem agrum missi: stipites t̃¬
minorũ indices fixos & nocte alu¬
pis reuulfos mor dicos conrosos que
repperis sent aliquã diu hesitatũẽ
utrũ romanepaci expedir& carta¬
ginẽ reformari : Codẽ annogauis

Expanded text:
et in cuius fiducia haec loquor: quamet in cuius fiducia haec loquor: quamuis et temporibus nostris exoriantur aliquando et hoc diuersis partibus lucustae et plerumque etiam sed tolerabiliter laedant, numquam tamen temporibus Christianis tanta uis inextricabilis mali accidi, ut pernicies lucustarum, quae nullo modo ferri uiua potuisset qua diu vivente peritura erant omnia, ea perdita, pereuntibus magis omnibus, optandum fuerit ne periret. Anno ab Urbe condita 627, L. nio coss. Carthago in Africa restitui jussa, vigesimo secundo demum anno, quam fuerat eversa, deductis civium Romanorum familiis, quae eam incolerent, restituta et repleta est, magno ante prodigio praecedente. Nam cum mensores ad limitandum Carthaginensem agrum missi, stipites terminorum indices fixos nocte a lupis revulsos mordicus, corrososque reperissent, aliquandiu haesitatum est utrum Romanae paci expediret Carthaginem reformari. Eodem anno Caius
Abbreviated transcription (Latin):
pesti ferũ odorẽ tabida & putre¬
facta congeries ex a lauit : unde
omniũ parit̃ animantũ tanta pes¬
tilentia consecuta ẽ : ut auium pe¬
cudum acbestiarũ corruptione
aeris dissolutarum putrefacta.
passim cadauera uitiũ corruptio¬
nis augerent: Aduero quanta fue¬
rit hominũ lues ego ipsedũ refero
toto corpore ꝑ horresco. si quidem
innumida in quatunc micipsa rexe¬
rat octingenta milia hominum
circa horã uero maritimã ꝗ ma¬
xime car taginiense adꝗ uti censi
litori adiac& plus quã ducenta
milia peris setraditũ ẽ : Apud ip¬
sã uero ut icã ciuitatẽ triginta
milia militũ ꝗ ad prȩsidiẽ totius
africae ordinata fuerant extinc¬
ta at ꝗ abrasas : ꝗ clades tam re¬
pentina actã uiolenta institit.
ut tunc apud uticã sub una dieꝑ
unã portã ex illis iunioribus plus
quã mille quingentos mortuos
elatos fuissenarr&ur: Uerũ tam̃
pace & gratia omnipotentis di
dixerim decuius misericor dia

Expanded text:
pestiferum odorem tabida et putrepestiferum odorem tabida et putrefacta congeries exhalauit, unde omnium pariter animantum tanta pestilentia consecuta est, ut auium pecudum ac bestiarum corruptione aeris dissolutarum putrefacta passim cadauera uitium corruptionis augerent. at uero quanta fuerit hominum lues, ego ipse, dum refero, toto corpore perhorresco: siquidem in Numidia, in qua tunc Micipsa rex erat, octingenta milia hominum, circa oram uero maritimam, quae maxime Carthaginiensi atque Vticensi litori adiacet, plus quam ducenta milia perisse traditum est, apud ipsam uero Vticam ciuitatem triginta milia militum, quae ad praesidium totius Africae ordinata fuerant, extincta atque abrasa sunt. quae clades tam repentina ac tam uiolenta institit, ut tunc apud Vticam sub una die per unam portam ex illis iunioribus plus quam mille quingentos mortuos elatos fuisse narretur. Verumtamen pace et gratia omnipotentis Dei dixerim, de cuius misericordia
Abbreviated transcription (Latin):
liꝗ factis c&eris extorruerit : ex a¬
nimatos pisces suꝑnatates ꝗ ex¬
coxerit. homines quo ꝗ nisi quilon¬
gius potuere diffugere reciꝓcato¬
an helitu candidia eris adustis in¬
trorsũ uita libus suf focarit:
marcio platio hypseo marco
fluuio, flacco consulibus uixdũ
a fricam ab ellorũ excidus quies¬
centẽ horribilis & inusitata ꝑdic¬
tio consecuta ẽ. Nã ꝗ cũ ꝑ totã
africã in menselo custarũ multi¬
tudines coaluissent & non modo
iam cunctã spemfrugũ abrasis¬
sent herbas ꝗ om̃s cũ partera di¬
cum folia arborum cũ teneritu¬
dineramorũ consũ sis isent : uerũ
&iam amaras cordices ad ꝗari¬
da ligna prȩroderent repentino
abreptae uento adꝗ inglobos
coacte portateꝗ diuꝑ aerẽ. a¬
fricanopelago in merses: herba¬
rũ cũ inm̃ sos aceruos longiundis
urgentib: fluctus ꝑ extenta la¬
te litora ꝓpulissent. tae trum
nimis adꝗ ultra oppinionem.

Expanded text:
liquefactis ceris extorruerit, exaliquefactis ceris extorruerit, exanimatos pisces supematantesque excoxerit, homines quoque, nisi qui longius potuere diffugere, recianhelitu calidi aeris, adustis introrsum vitalibus, suffocabat. M. Plautio Hypseo, M. Fulvio Flacco coss., vix dum Africa a bellorum excidiis quiescente, horribilis et inusitata perditio consecuta est. namque oum per totam Africam mmensae lucustarum multitudines coaluissent et non modo iam cunctam spem frugum abrasissent herbasque omnes cum parte radicum, folia arborum cum teneritudine ramorum consumpsissent, uerum etiam amaras cortices atque arida ligna praeroderent, repentino abreptae uento atque in globos coactae portataeque diu per aerem, Africano pelago inmersae sunt. harum cum inmensos aceruos longe undis urguentibus fluctus per extenta late litora propulissent, taetrum nimis atque ultra opinionem