comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tanꝙͣ candido tegnine: in te¬
riorem quasi luteam turpitu¬
dinẽ occultans. Nam qd̾ hiũ¬
litatis fuit: mirabilit̾ custodi¬
uit. cum ei diceret᷑. Principi
sacerdotum maledicis: Res¬
pondit. Nesciui fr̃s:qr princepꝰ
ẽ sacerdotum. Scriptum est
eni: principẽ ppli tui nõ male¬
dices. Ubi ostendit qnͣta tnͣ¬
quillitate illud dreiss: quod
ratus dixisse uidebat᷑. qd̾ tam
cito. tamn mansuete respondit.
Qo ab indignantibꝰ ⁊ ꝑtur¬
batis fieri non pocest. Et in
coipsa intelligentibꝰ: ueru
dixit. nesciui qr princeps ẽ
sacerdotũ: tanꝙͣ si diceret.
Ego aliũ scii principẽ sacer¬
dotum. pro cuiꝰ nõie ista paci¬
or. cui maledicere fas non est.
Et cui uos maledicͥtis. cum in
me nicħ aliud quã eus nomẽ¬
audistis. Sic gͦ oportet non si¬
mulate ista insultare: s imp¬
so corde eẽ ad om̃ia p̾paratum.
ut possit canere illud ꝓpħicũ.
Paratum cor meũ d̾s. para¬
que utiq p̾cepta que docuit

Expanded text:
tanquam candido tegmine intetanquam candido tegmine interiorem quasi luteam turpitudinem occultans. Nam quod humilitatis fuit, mirabiliter custodivit, cum ei diceretur, Principi sacerdotum maledicis? respondit, Nescivi, fratres, quia princeps est sacerdotum; scriptum est enim, Principi populi tui non maledices . Ubi ostendit quanta tranquillitate illud dixisset, quod iratus dixisse videbatur, quod tam cito, tam mansuete respondit, quod ab indignantibus et perturbatis fieri non potest. Et in eo ipso intelligentibus verum dixit, Nescivi quia princeps est sacerdotum: tanquam si diceret, Ego alium scivi principem sacerdotum, pro cujus nomine ista sustineo, cui maledicere fas non est, et cui vos maledicitis, cum in me nihil aliud quam ejus odistis nomen. Sic ergo oportet non simulate ista jactare, sed in ipso corde esse ad omnia praeparatum, ut possit canere illud propheticum: Paratum cor meum, Deus, paraqui utique praecepta quae docuit
Abbreviated transcription (Latin):
ciues romanꝰ sum. nõ erat pa¬
ratus hoc in se contempni qd¬
ꝓminimo habebat. ab eis qui
millo nom̃ tam p̾ciosum ⁊ sa¬
lutare contẽpserant. Nũqͥd
enĩ ideo minus postea uĩcla
tolerauit. que ciuibꝰ romaĩs
nõ licebat imponi: Aut quẽ¬
quã de hac iniuria uoluit ac¬
cusare: Et siqͥ ei ꝓpt̾ ciuitatiᷤ
romane nom̃ peꝑcerunt: nõ
tam̃ ille ideo nõ prebuit qd
ferirent. cum cos atanta ꝑũ¬
sitate corrigere cupierit paciẽ¬
tia sua: quos udebat inse si¬
inistras magisquã dextras ho¬
norare. Illud ẽ enĩ tantũ attẽ¬
dendum. quo a nĩo faceret oia.
quã beniuole ⁊ clement̾. in cõ
a quibꝰ ista patiebat᷑. Nam ⁊
pontificis uissu palma ꝑcussꝰ
qd̾ contumeliose uisꝰ ẽ dicere
cum ait. ꝑcutiet te dñs pari¬
es de albate: minus intelligẽ¬
tibꝰ cõuitiũ sonat. intelligen¬
dealbatus. y pocrins est. idest
simulatio: sacerdotalẽ p̾ferẽs
dignitatem. ⁊ sub hoc nomine

Expanded text:
Civis Romanus sum, non erat paCivis Romanus sum, non erat paratus hoc in se contemni, qpro minimo habebat, ab eis qui in illo nomen tam pretiosum et salutare contempserant. Numquid enim ideo minus postea vincula toleravit, quae civibus Romanis non licebat imponi, aut quemquam de hac injuria voluit accusare? Et si qui ei propter civitatis Romanae nomen pepercerunt, non tamen ille ideo non praebuit quod ferirent, cum eos a tanta perversitate corrigere cuperet patientia sua, quos videbat in se sinistras partes magis quam dexteras honorare. Illud est enim tantum attendendum, quo animo faceret omnia, quam benevole et clementer in eos a quibus ista patiebatur. Nam et pontificis jussu palma percussus, quod contumeliose visus est dicere, cum ait, Percutiet te Deus, paries dealbate, minus intelligentibus convicium sonat; intelligendealbatus, hypocrisis est, id est simulatio sacerdotalem praeferens dignitatem, et sub hoc nomine
Abbreviated transcription (Latin):
fectꝰ. Queri aũt pot̾. quid sibi
uelit dextera maxilla. Sic eĩ
mexemplaribꝰ grecis quibus
maior fides adhibenda ẽ inue¬
nitur. Nam multa latina ma¬
xillã tantum hñt: non etiam
dextram. Facies aũt est. cũ qͥs¬
q cognoscitur. ⁊ leginius ap̾
apłm. Toleratis enĩ siqͥs uos
inseruitutẽ redigit. siquis de¬
uorat. siqͥs accipit. siquis ex¬
collitur. siqͥs infaciem uos ce¬
dit. Demde ꝯtimio subiũgit.
Seam ignobilitatẽ dico. ut
exponat quid sit in faciem ce¬
di: hoc ẽ contempni ac despici
Q uod qͥdẽ non ideo dicit apls
ut illos nõ sustinerent. s ut se
magis qui cos sic diligeret ut
scipsum ꝓeis uellet impendi.
ut in quocũq discipło xp̃i cõ¬
temptum fuerit qd xp̃ianus
ẽ. multo magis in se contemp¬
ni paratus sit. si quos huuiᷤ
scli honoros. habet. sic̃ idẽ apls
cum in eo ꝑsequerentur hoĩes
tate ꝙͣ habebat in scło: non pͥ¬
beret aliam maxillam cedenti¬
bꝰ dextram. Non enĩ dicendo

Expanded text:
. Quaeri autem potest quid sibi velit dextera maxilla. Sic enim in exemplaribus graecis, quibus major fides habenda est, invenitur: nam multa latina, maxillam tantum habent, non etiam dexteram. Facies est autem qua quisque cognoscitur: et legimus apud Apostolum, Toleratis enim si quis vos in servitutem redigit, si quis devorat, si quis accipit, si quis extollitur, si quis in faciem vos caedit: deinde continuo subjungit, Secundum ignobilitatem dico ; ut exponat quid sit in faciem caedi, hoc est contemni atque despici. Quod quidem non ideo dicit Apostolus, ut illos non sustinerent; sed ut se magis qui eos sic diligeret, ut seipsum pro eis vellet impendi .ut in quocumque discipulo Christi contemptum fuerit quod christianus est, multo magis in se contemni paratus sit, si quos hujus saeculi honores habet. Sicut idem Apostolus, cum in eo persequerentur homines tate quam habebat in saeculo, non praeberet alteram maxillam caedentibus dexteram. Non enim dicendo,
Abbreviated transcription (Latin):
sinõ ut dictum ẽ significat ꝑ¬
fectionẽ: illud accipiat quod
inp̾cipiendo tanꝙͣ tolerabiliꝰ
ĩcipiens paulatĩ creuerit. do
fuerit dextra ꝑcussa: ut ma¬
uis ꝑferre paratus sis quam
ꝑtulisti. Quicqͥd enĩ dextra
significat: ⁊ cariꝰ ẽ utiq qͣm
id qd̾ simstra signicat. E̾ qui
in recaniore aliqͥd ꝑtulit: ⁊ in

Expanded text:
si non, ut dictum est, significat psi non, ut dictum est, significat perfectionem; illud accipiatur, quod in praecipiendo tanquam tolerabilius incipiens paulatim creverit, donfuerit dextra percussa, ut minus perferre paratus sis quam pertulisti. Quidquid enim dextera significat, et charius est utique quam id quod sinistra significat, et qui in
Abbreviated transcription (Latin):
te angariauerit mille passꝰ ua¬
de cum eo alia duomilia. Et
hocutiq nõ tam ut pedibꝰ agaᷤ.
ꝙͣ ut anĩo sis paratus. Nam
impsa xp̃iani hystoria inqua
ẽ auctoritas. nich tale inueni¬
es factum ẽẽ a scĩs: uł abip̾o
dño. cum in homine quẽ sus¬
ciꝑe dignatus ẽ: iuuendi no¬
bis p̾beret exemplũ. cũ tam̃
om̃ibꝰ fere locis eos inueniaᷤᷤ
paratos fuisse quo animo to¬
lerare: quicqͥd eis imꝓbe fuiss
ingestum. S uerbi gr̃a dc̃m
putamꝰ. uade cum eo alia duo
an tria cõplen uoluit. Quo
numero significatur ꝑfectio
uiͣ menunerit quisq cmm hoc
facit: ꝑfectam se implere iusti
mitates coꝵ: quos uult sa noᷤᷤ
fieri. Potest uideti ꝓpt̾ea etiã
tribꝰ exemplis hec precepta in¬
sinuasse. quoꝵ primꝰ est. Si
quis te ꝑcusserit inmaxillam.
Scam. siquis tunicam tuam¬
tollere uoluerit. Terciũ: siqͥs
mille passꝰ angariauerit. In
quo .iii. exemplo simplo du¬
plũ additur. ut triplũ comple¬
atur. Qui numerus. hoc loco

Expanded text:
te angariaverit, inquit, mille passus, vade cum illo alia duo. Et hoc utique non tam ut pedibus agas, quam ut animo sis paratus. Nam in ipsa christiana historia, in qua est auctoritas, nihil tale invenies factum esse a sanctis, vel ab ipso Domino, cum in homine quem suscipere dignatus est, vivendi nobis praeberet exemplum; cum tamen omnibus fere locis eos invenias paratos fuisse aequo animo tolerare quidquid eis improbe fuisset ingestum. Sed verbi gratia dictum putamus. Vade cum eo alia duo? an tria compleri voluit, quo numero significatur perfectio; ut meminerit quisque cum hoc facit, perfectam se implere justitmitates eorum quos vult sanos fieri? Potest videri propterea etiam tribus exemplis haec praecepta insinuasse: quorum primum est, si quis te percusserit in maxillam; secundum, si quis tunicam tollere voluerit; tertium, si quis mille passus angariaverit: in quo tertio exemplo simplo duplum additur, ut triplum compleatur. Qui numerus hoc loco
Abbreviated transcription (Latin):
test qui eum cupit auferre.
nescio utrum qͥsquã dicere au¬
deat ut uestim̃tũ eũ debere
contempni hominẽ. Nam¬
q homo tanqmͣ semetipsu
diligere debet. cui ab om̃iũ
dño sic̃ ea que sequũtur ostẽ¬
dunt: etiam ut inimicos di¬
ligat imꝑatͦ. Sanc aĩaduer¬
tendum ẽ omnẽ tunicã uesti¬
mentũ eẽ: nõ omne uestim̃tũ
tunicã ẽẽ. Uestim̃ti gͦ nomẽ¬

Expanded text:
test qui eum cupit auferre; test qui eum cupit auferre; nescio utrum quisquam dicere audeat, ut vestimentum eum debere contemni. Hominem namque homo tanquam seipsum diligere debet, cui ab omnium Domino, sicut ea, quae sequuntur ostendunt, etiam ut inimicos diligat imperatur. 60. Sane animadvertendum est omnem tunicam vestimentum esse, non omne vestimentum tunicam esse.
Abbreviated transcription (Latin):
endum ẽ. que a liquo uire tẽ¬
poralit̾ nr̃a eẽ dicimꝰ. Si enĩ
de nocessarus hoc imꝑatũ est:
qnͣto magis suꝑflua contemp¬
nere conuenit: Uerũptam̃
ca que diti nr̃a. eo genere in¬
cludenda sunt: quo dñs ipse
p̾sccipsit dicos. Siquis uult
iudicio tecũ contend̾e. ⁊ tum¬
cam tuam tollere. O m̃ia gͦ
illa intelligunt᷑. de quibꝰ iu¬
dicio nob̾cum contendi potest.
ita ut a nr̃o uire. mins illius
transeant qui contendit ul
ꝓ quo contendit. sicuti ẽ ues¬
tis. domꝰ. fundus. iumentũ.
⁊ generalit̾ om̃is poctunia. Qs
utrumq etiã deserius accipi¬
endũ sit: magna questio est.
Nonenĩ xp̃ianum oportet
sic possid̾e̾ seruũ. qͦmͦ equum.
aut. argentũ. quãꝙͣ. fieti pos¬
sit. ut maiore p̾cio ualeat equꝰ
quã serius: ⁊ multo magis
aliqͥd.aureũ uł argenteum.
S ille seruus si rectiꝰ ⁊ ho¬
nestius. ⁊ ad dm̃ colendũ ac¬
comodatius abste dño edu¬
catur aut regit᷑. ꝙͣ ab illo po¬

Expanded text:
e aliquo jure temporaliter nostra esse dicimus. Si enim de necessariis hoc imperatum est, quanto magis superflua contemnere convenit? Verumtamen ea quae nostra dixi, eo genere includenda sunt, quo Dominus ipse praescribit, dicens, Si quis vult judicio tecum contendere, et tunicam tuam tollere. Omnia ergo illa intelligantur, de quibus judicio nobiscum contendi potest, ita ut a nostro jure in jus illius transeant, qui contendit vel pro quo contendit; sicuti est vestis, domus, fundus, jumentum, et generaliter omnis pecuniaUtrum autem de servis accipiendum sit, magna quaestio est. Non enim Christianum oportet sic possidere servum, quomodo equum aut argentum. Quanquam fieri possit, ut majore pretio valeat equus, quam servus, et multo magis aliquid aureum vel argenteum. Sed ille servus, si rectius et honestius et ad Deum colondum accommodatius abs te domino educatur, aut regitur, quam ab illo po
Abbreviated transcription (Latin):
Et qui uoluerit tecũ iudicio
contend̾e.⁊ tunicam tuã tolle¬
re. remute illi ⁊ uestim̃tum.
tanꝙͣ si diceret. qui uoluerit
tunicam tuã tollere. remute
illud ⁊ si quid aliud indum̃ti
habes. Ideo nõ nulliũ intp̾ta

Expanded text:
tecum judicio contendere, et tunicam tuam tollere, remitte illi et vestimentum; tanquam si diceret, Qui voluerit tunicam tuam tollere, remitte illi et si quid aliud indumenti habes. Ideo nonnulli pa
Abbreviated transcription (Latin):
rationẽ ut dño se debere os¬
tenderet. addidit quã ha
portet opinari qd̾ dictum
est: celum tronus dĩ ẽ. et
t̾ra scabellum pedũ eius. qͥ
sic habeat ds̃ collocata m̃e¬
bra incelo ⁊ in t̾ra: ut nos ⁊
cedemꝰ. S illa sedis dĩ ui¬
dicium significat. Et qm̃
inhoc uniu̾so mundi corpo¬
re maximã speciẽ celum ha¬
beat.⁊ terra minimã. tãꝙͣ
p̾sentior sit excellenti pul¬
critudini uis diuina mi¬
nimã uͦ ord̾net inextremiꝰ
Atq ininfimis. sedere ĩ ce¬
lo dicit᷑. terrãq calcare. Spi¬
ritualit̾ au̾t sc̃as aĩas celi
nom̃ significat. ⁊ t̾re pecca¬
uidicat. ipse aũt a nemine
ẽ terra es ⁊ in terrã ibis. qr
ꝑ iusticiam meritis dig¬
na tribuentẽ in infimis
ordinatur. & qui in lege
manere noluit sub lege
ponitur: ꝯgruent̾ accipr
scabellum pedũ dĩ. S iam¬

Expanded text:
rationem ut Domino se debere ostenderet, addidit, quam haportet opinari quod dictum est coelum thronus Dei, et terra scabellum pedum ejus, quod sic habeat Deus collocata membra in coelo et in terra, ut nos cum sedemus; sed illa sedes judicium significat: et quoniam in hoc unire, maximam speciem coelum habeat, et terra minimam, tanquam praesentior sit excellenti pulchritudini vis divina, minimam vero ordinet in extremis atque in infimis, sedere in coelo dicitur, terramque calcare. Spiritaliter autem sanctas animas coeli nomine significat, et terrae peccajudicat, est: Terra es, et in terram ibis, quia per justitiam meritis digna tribuentem, in infimis ordinatur, et qui in lege manere noluit, sub lege ponitur, congruenter accipitur scabellum pedum Dei. Si
Abbreviated transcription (Latin):
Neq ꝑ caput tuũ uiraueris.
Q̾d eium poterat quisq ma¬
gis ad se ꝑtinere arbitranius
quã caput suũ : s quomodo
nr̃m est. ubi potestatẽ facien¬
di uniꝰ capilli albi aut nigͥ
nõ habenius. Ergo dõ deb
usiurandũ meffãbiliter
tenenti om̃ia. ⁊ ubiꝰ p̾senti.
Qusqͥs etiã ꝑ caput suũ
uirare uoluerit. ⁊ hinc etiã
cet̾a intelliguntur. Que

Expanded text:
uraveris. Quid enim poterat quisque magis ad se pertinere arbitrari, quam caput suum? Sed quomodo nostrum est, ubi potestatem faciendi unius capilli albi aut nigri non habemus? Ergo Deo debet jusjurandum ineffabiliter tenenti omnia, et ubique praesenti, quisquis etiam per caput suum jurare voluerit: et hic etiam caetera intelliguntur,
Abbreviated transcription (Latin):
mendamꝰ. Et plerũq homĩes
qui ꝓposito diuino p̾mio dona¬
te parati sunt. ad dandũ qͥ mu¬
tuũ petitur pigri fiunt: quasi
nicħ recepturi ad̾o. cum rẽ que
datur ille qui accip̃ exsoluat.
Necte itaq ad huc bñficii tͥbu¬
endi genꝰ. nos diuina auctori
tas hortat᷑ dicõs. Et qui uolue¬
rit ate mutuari: ne au̾satuᷤᷤ fu¬
cris. id ne ꝓpte̾a uoluntatẽ ali¬
enes ab eo qui petit. qr ⁊ peccu
cũ id ex p̾cepto dĩ facis. apud
illũ qui hoc uibet. in fructuosũ

Expanded text:
commendamus. Et plerumque homines commendamus. Et plerumque homines qui, proposito divino praemio, donare parati sunt, ad dandum quod mutuum petitur pigri fiunt, quasi nihil recepturi a Deo, cum rem quae datur, ille qui accepit, exsolvat. Recte itaque ad hoc beneficii tribuendi genus nos divina hortatur auctoritas dicens: Et qui voluerit a te mutuari, ne aversatus fueris; id est, ne propterea voluntatem alienes ab eo qui petit, quia et peccum id ex praecepto Dei facis, apud illum qui haec jubet, infructuosum
Abbreviated transcription (Latin):
tenti inquit. nõ om̃ia petenti.
ut id des. quod dare honeste ⁊
uste potes. qͥd sienĩ peccunia
petat qua innocentẽ conetur
opͥmere: Quid si postremostu¬
prũ petat: S ne multa ꝓse¬
quar: que sunt innumerabi¬
lia. Id ꝓfecto dandũ est qd̾ noc
tͥ nec alteri noceat. qͣntũ sciriuł
credi ab homine põt. Et cui
negau̾is qd̾ petit. iudicanda ẽ
ipsa iusticia. ut nõ eũ in anem
dimitas. Ita om̃i petenti te
dabis. ꝙͣ us nõ semꝑ id qd̾ pe¬
tit dabis. ⁊ aliqnͣ meliꝰ aliqͥd:
dabis: cum petentẽ inuiste
Ad animũ referendũ ẽ. ylarẽ
enĩ datorẽ: diligit ds̃. ¶Sutu¬
atqͥr aũt om̃is qui accipit. etiã
si nõ ipse soluturus ẽ. Cũ enĩ
miscricordibꝰ ds̃ plurarestituat.
Om̃is qui beneficiũ prãt fenera¬
tur. Aut si nõ placet accipere
mutuantẽ nͥ eũ qui accipit red¬
diturus. in telligendũ c̃ dñn:¬
ipsa duo genera prãndi cẽ com¬
plexũ. Namiq aut donamꝰ qͦd
damꝰ beniuole. aut reddituro

Expanded text:
tenti, inquit; non, omnia petenti: ut id des quod dare honeste et juste potes. Quid si enim pecuniam petat, qua innocentem conetur opprimere? quid si postremo stuprum petat? Sed ne multa persequar quae sunt innumerabilia, id profecto dandum est quod nec tibi nec alteri noceat, quantum sciri aut credi ab homine potest: et cui juste negaveris quod petit, indicanda est ipsa justitia, ut non eum inanem dimittas. Ita omni petenti te dabis, quamvis non semper id quod petit dabis; et aliquando melius aliquid dabis, cum petentem injusta ad animum referendum est. Hilarem enim datorem diligit Deus . Mutuatur autem omnis qui accipit, etiam si nmisericordibus Deus plura restituat, omnis qui beneficium praestat, feneratur. Aut si non placet accipere mutuantem, nisi eum qui accipit redditurus, intelligendum est dipsa duo genera praestandi esse complexum. Namque aut donamus quod damus benevole, aut reddituro
Abbreviated transcription (Latin):
eiũ huiꝰ uite solatiũ afferat
lux ista uisibilis ⁊ pluuia cor¬
poralis. qͥs tam ingratus ẽ. ut
nõ sentiat qd solatiũ uidemꝰ
⁊ iustis in hac uita ⁊ peccatoribꝰ

Expanded text:
enim hujus vitae solatium afferat lux ista visibilis, et pluvia corporalis, quis tam ingratus est ut non sentiat. Quod solatium videmus et justis in hac vita, et peccatoribus
Abbreviated transcription (Latin):
tuoꝵ: quã totum corpꝰ tuũ
eat ingehennã. Hic uͦ mag¬
nũ opus ẽ fortitudine ad mẽbͣ
pcidenda.quicqͥd enĩ est qud
significat ocłs. sine dubio ta¬
le ẽ qd̾ uehement̾ diligit᷑. solet
eni ⁊ ab eis qui uehement̾ uo¬
lunt ex primere dilectionẽsuã
ita dici diligo eum ut ocłosme¬
os. Aut etiam plusquã oculos
meos. Qd̃ aũt additum ẽ der¬
ter: fortasse ad augendã uim di¬
lectionis ualet. quãquã enim
ad udendũ eͥsti ocłi corporis⁊
munit᷑ intendantur.⁊ si am¬
bo intendantur. equalit̾ pos¬
sint: ampliꝰ tam̃ formiclãt
homines dextrũ amutere. P
iste sit sensꝰ. qͥcqͥd illud ẽ qd̾
ita diligis ut ꝓ dextro ocłoh¬
abeas. si scandalizat te id ẽ sitͥ
impedim̃to ẽ ad uerã beatitu¬
dinẽ: erue illũ ⁊ ꝓice abste.
expedit enĩ cibi ut ꝑeat unũ

Expanded text:
tuorum, quam totum corpus tuum eat in gehennam. Hic vero magna opus est fortitudine ad membra praecidenda. Quidquid enim est quod significat oculus, sine dubio tale est quod vehementer diligitur. Solet enim et ab eis qui vehementer volunt exprimere dilectionem suam, ita dici, Diligo eum ut oculos meos, aut etiam plus quam oculos meos. Quod autem additum est, dexter, fortasse ad augendam vim dilectionis valet. Quanquam enim ad videndum isti oculi corporis communiter intendantur, et si ambo intendantur, aequaliter possint; amplius tamen formidant homines dextrum amittere. Ut iste sit sensus: Quidquid illud est quod ita diligis, ut pro dextro oculo habeas, si scandalizat te, id est, si tibi impedimento est ad veram beatitudinem, erue illud, et projice abs te. Expedit enim tibi ut pereat un
Abbreviated transcription (Latin):
nat om̃s inmicos sub pedibus
ꝑ illi erunt sub pedib itaᷤ cci¬
pi potest de quo dictum ẽ nõ
exies inde donec soluas nouis¬
simũ quadrantẽ. semꝑ nõ exi¬
turum ẽẽ: qr semꝑ soluet no¬
uissimũ quadrantẽ. dum sem

Expanded text:
nat inimicos sub pedibus nat inimicos sub pedibus per illi erunt sub pedibus: ita hic accipi potest, de quo dictum est, Non exies inde, donec solvas novissimum quadrantem, semper non exiturum esse; quia semper solvit novissimum quadrantem, dum se
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ea nouissima t̾ra inuenitur.
ut incipias a celo. scđm acrem
numeres. aquã t̾ciam. qͣrtam
t̾ram. Id orest gͦ conuenient̾
uideri ictũ. donec soluas no¬
uissimũ qͣdrantẽ: idẽ dones
luas t̾rena peccata. hoc enim¬
⁊ pocc̃or audunt: t̾ra es. ⁊ in
tram ibis. Donec soluas aũt
qd̾ dictum ẽ. miror si non cã
significat pena. que uocatur
eterna. Unde enim soluitur
illud debitum. ubi iam non
datur penitendi ⁊ correctioĩs
inuendi locus: Ita enĩ fortas¬
se hic positumẽ donec soluas:
quomͦ in illo ubi dictũ est se¬
de adertris meis. donec ponã
om̃s iunicos tuos sub pedi¬
bus tius. Non enĩ cum fuerĩt
inimici sub pedibꝰ positi: de¬
sinet ille sedere ad dexteram.
aut illud apłi. Oportet enĩ
illum regnare. donec ponat
om̃s mnncos sios sub pedibꝰ
sius. Nonenĩ cum positi fuerĩt.
desunt regnare. Quẽ admodũ
gͦ ibi intelligit᷑ de quo dictum
ẽ. oporret eũ regnare donec po¬

Expanded text:
et ea novissima, terra invenitur, et ea novissima, terra invenitur, ut incipias a coelo, secundam aerem numeres, aquam tertiam, quartam terram. Potest ergo convenienter videri dictum: Donec solvas novissimum quadrantem, id est, donec luas terrena peccata. Hoc enim peccator audivit. Terra es, et in terram ibis . Donec solvas autem quod dictum est, miror, si non eam significat poenam, quae vocatur aeterna. Unde enim solvitur illud debitum, ubi jam non datur poenitendi et correctius vivendi locus? Ita enim fortasse hic positum est donec solvas, quomodo in illo, ubi dictum est: Sede a dextris meis, donec ponam omnes inimicos tuos sub pedibus tuis . Non enim cum fuerint inimici sub pedibus positi, desinet ille sedere ad dexteram. Aut illud Apostoli: Oportet enim illum regnare, donec ponat omnes inimicos suos sub pedibus suis . Non enim cum positi fuerint desinit regnare. Quemadmodum ergo ibi intelligitur, de quo dictum est, Oportet eum regnare, donec po
Abbreviated transcription (Latin):
nõ uidicat quẽꝙͣ. s om̃e u¬
diciũ dedit filio. Ministrũ
intelligo angłm. ⁊ angłi inqͥt
ministrabant ei. & cũangłis
suis uenturũ credimꝰ ad udi¬
candos muos ⁊mortuos. Car¬
cerem in telligo penas uideliez
tenebraꝵ. quas alio loco ext̾io¬
res uocat. Credo ꝓpt̾ea qͥdin¬
trinsecus sit in psa m̃te. uel
etiã siquid secretiꝰ cogitari pͣ.
gaudiũ diuinoꝵ p̾mioꝵ. de
quo dr̃. Serue bone merito
intra ingaudiũ dñi tui. Quẽ¬
admodimm etiã ⁊ in hac ordinͣ¬
cione rei publice. uł a secreta¬
rio uł ap̾torio iudicis extra
mittitur: qui incarcerẽ trudi¬
nouissimũ quadrantẽ. potest
nõ ab surge incelligi aut ꝓ co
positum qd̾ nicħ relinquit᷑ ĩ¬
punitum. sic̃ loquentes etiã
dicimꝰ usq ad fecẽ: cum uolu¬
mus expͥmere aliqͥd ita exac¬
tum ut nicħ relinqueretur.
uelut significarentꝰ noĩe qua¬
drantis: nouissima t̾rena pec¬
cata. Quarta enĩ pars dis¬
tinctoꝵ m̃broꝵ huiꝯ mundi.

Expanded text:
non judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio. Ministrum intelligo angelum: Et angeli, inquit, ministrabant ei . Et cum angelis suis venturum credimus ad judicandos vivos et mortuos. Carcerem intelligo poenas videlicet tenebrarum, quas alio loco exteriores vocat. Credo propterea quod intrinsecus sit in ipsa mente, vel etiam si quid secretius cogitari potest gaudium divinorum praemiorum. De quo dicitur servo bene merito: Intra in gaudium Domini tui . Quemadmodum etiam et in hac ordinatione reipublicae vel a secretario vel praetorio judicis extra mittitur, qui in carcerem trudinovissimo quadrante, potest non absurde intelligi. Aut pro eo positum quod nihil relinquatur impunitum, sicut loquentes etiam dicimus usque ad fecem, cum volumus exprimere aliquid ita exactum, ut nihil relinqueretur, velut significarentur nomine quadrantis novissimi, terrena peccata. Quarta enim pars distinctorum membrorum hujus mundi,
Abbreviated transcription (Latin):
Q uia ꝑuirare graue peccatũ
ẽ. Non iurare aũt sic̃ uerũ ui¬
rare nullũ poccatum ẽ: s lon¬
gius remotus e̾ a falsũ uiran¬
do. qui nec uirare consueuit.
qm̃ qui uerum uirare prodi¬
us est. maluit nos dñs ⁊ nõ
uirantes nõ recedere a uero:
ꝙͣ uerum uirantes ꝓpinqͣre
ꝑuirio. Itaq ⁊ apłs insermo¬
nibꝰ qͦs habuisse narrat᷑. nũ¬
quã uirauit: ne uirandi con¬
suetudine aliqñ uł nesciꝰ in
ꝑuiriũ laberrtur. Inscriptis
au̾t ubi ẽ consideratio maior
atq ꝓpensior pluribꝰ lociꝰ ui¬
rasse inuenitur: ne quisqmͣ
putaret etiam ueꝵ uirando pͦ¬
care. s potiꝰ intelligere huma¬
ne fragilitatis corda non ui¬
rando toͣtiꝰ aꝑurio conserua

Expanded text:
quia peierare graue peccatum est, non iurare autem sicut uerum iurare nullum peccatum est, sed longius remotus est a falsum iurando, qui nec iurare consueuit. quam qui uerum iurare procliuis est, maluit nos dominus et non iurantes non recedere a uero quam uerum iurantes propinquare periurio. itaque et apostolus in sermonibus, quos habuisse narratur, numquam iurauit, ne iurandi consuetudine aliquando uel nescius in periurium laberetur. in scripturis autem. ubi est consideratio maior atque propensior. pluribus locis iurasse inuenitur. ne quisquam putaret etiam uerum iurando peccari. sed potius intellegeret humanae fragi. litatis corda non iurando tutius a periurio conserua
Abbreviated transcription (Latin):
satur peccare uolentibꝰ ꝙͣ pre¬
ceptum dĩ id ẽ lex eiꝰ ⁊ script᷑a
diuina. que data ẽ nob ad hãc
uitam ut sit nobiscũ inuia:
Cui nõ oportet contͣdicere.
ne nos tradat iudici: s ei opor¬
tet consentire cito. Non enĩ
qͥsquis nouit. qñ de hac uita
exeat. Quis enĩ consencit
scripture diuine. nͥ qui legit
⁊ audit. pie deferens eiculm̃
auctoritatis. ut qͦd intelligͣ
nõ ꝓpt̾ hoc oderit qd̾ peccatis
suis aduersari sentit. s mag̾
diligat correptionẽ suã: ⁊ gau¬
deat᷑ qd̾ mobis siis donec sa¬
nentur nõ parteͥtur: Quod uͦ
aut obscurũ aut absurclũ illi
sonat. non inde concicet contͣ¬
dictionũ cetamina: s oret
te dici in uia ñ esse cũ dõ. Si ħ
loco ipse accipiendꝰ ẽ aduersa¬
riꝰ impioꝵ: cui iubet᷑ cito recõ¬
ciliari. nͥ forte qr ipse ubiq ẽ:
Nos aũt cum in hac uita su¬
mus. cum illo utiq sumꝰ: si
enĩ ascenderoin celoinquit
tu illic es: si descend̾o in infer¬

Expanded text:
satur peccare volentibus quam praeceptum Dei, id est lex ejus et Scriptura divina, quae data est nobis ad hanc vitam, ut sit nobiscum in via, cui non oportet contradicere, ne nos tradat judici; sed ei oportet consentire cito? Non enim quisquam novit quando de hac vita exeat. Quis autem consentit Scripturae divinae, nisi qui legit vel audit pie, deferens ei culmen auctoritatis, ut quod intelligit, non propter hoc oderit quod peccatis suis adversari sentit; sed magis diligat correptionem suam, et gaudeat quod morbis suis, donec sanentur, non parcitur: quod vero aut obscurum, aut absurdum illi sonat, non inde concitet contradictionum certamina, sed oret te dici in via esse cum Christo, si hoc loco ipse accipiendus est adversarius impiorum, cui jubemur cito reconciliari, nisi forte quia ipse ubique est, nos autem cum in hac via sumus, cum illo utique sumus. Si ascendero in coelum, inquit, tu illic es, si descendero ad infer
Abbreviated transcription (Latin):
legis int̾pretes. ⁊ iustos disci¬
di dissuasores lex muttere uo¬
lucrit. quẽ mittit libellũ re¬
pudii darc si discississ uxorẽ.
Non enĩ ei poterat scribi libel¬
lus nͥ ab ipsis. ꝑ quẽ hanc occa¬
sionẽ ⁊ necessitatẽ uenienter
quodã modo in manꝰ suas bono
consilio regerẽt atq int̾ ipsu
⁊ uxorẽ pacifice agendo dilec¬
tionẽ concordiamq suaderẽt.
Qd̃ si tantũ int̾cedẽt odium.
ut extingui em̃dariq nõ pos¬
set. Tunc utiq scriberet᷑ libel¬
lus. qr frustra nõ dimutere᷑ ꝙ
sic odiss. ut ad eptã cõiugio ca¬
ritatẽ. nulla prudentiũ ꝑsuasi¬
one reuocaretur. Siem̃ nõ di¬
ligitur uxor. dimitenda est.
Q uia gͦ dimittenda nõ ẽ. di¬
ligenda ẽ. Dilectio aũt mo¬
nendo atq suadendo cõponi.
nõ muitũ cogendo imponipͣ.
Hoc facere sc̃riba debebat ius¬
tus ⁊ sapiens. qualẽ milla ꝓ¬
fessione eẽ oportebat. Ad quẽ
ut ueniret᷑ discordia marito

Expanded text:
Legis interpretes et justos disciLegis interpretes et justos discii dissuasores, lex mittere uoluit eum, quem iussit libellum repudii dare, si dimisisset uxorem. non enim ei poterat scribi libellus nisi ab ipsis, qui per hanc occasionem ex necessitate uenientem quodam modo in manus suas bono consilio regerent atque inter ipsum et uxorem pacifice agendo dilectionem concordiamque suaderent. quodsi tantum intercederet odium, ut extingui emendarique non posset, tunc utique scriberetur libellus, quia frustra non dimitteret, quam sic odisset, ut ad debitam coniugio caritatem nulla prudentium persuasione reuocaretur. si enim non diligitur uxor, dimittenda est. quia ergo dimittenda non est, diligenda est. dilectio autem monendo atque suadendo conponi. non inuitum cogendo inponi potest. hoc facere scriba debebat iustus et sapiens, qualem in illa professione esse oportebat. ad quem ut ueniretur, discordi marito
Abbreviated transcription (Latin):
dextera manꝰ accipitꝰ dilectus
aduitor ⁊ minist̾ in diuinis o¬
ꝑibus. Nam quẽad modũ in
ocło contẽplatio. sic inmanu
actio recte intelligit᷑. ut siuiꝰ¬
tra manꝰ in telligatur in oꝑibꝰ.
quicũq dimiserit uxorẽ suã.
dec illi libellũ repudii. Si di¬
ligent̾ intueamur: uidebimꝰ
nõ eẽ contrariũ. Exposunt enĩ
dñs qͥd lex uoluerit: cũ pasĩ
dimutendi uxorẽ usserit li
bellũ repudii dare. Neq enĩ
ait. qui uoluerit dimittat u¬
xorẽ suã. cui eẽt contrariũ nõ
dimittere. s utiq nolebat di¬
muti uxorẽ auixo qui hanc ĩ¬
terposuit morã. ut discidiũ
animꝰ p̾ceps libelli conscrip¬
tione refractus assisteret. c̾
quid mali eẽt uxorẽ dimitte¬
re cogitare. p̾sertimm qr ut ꝑh¬
ibent apud hebreos scrib̾e lit¬
teras hebraicas nulli fas erat
nisi scrbis: cũ ⁊ excellentiorũ
ꝓficerent᷑ sapientiã. ⁊ siqui
eoꝵ eeñt equitate ac pietate
gͥ quos oportet ẽẽ prudentes

Expanded text:
dextra manus accipitur dilectus adjutor et minister in divinis operibus. Nam quemadmodum in oculo contemplatio, sic in manu actio recte intelligitur, ut sinistra manus intelligatur in operibus quicumque dimiserit uxorem suam, det illi libellum repudii, si diligenter intueamur, uidebimus non esse contrarium. exposuit enim dominus, quid lex uoluerit, cum passim dimittenti uxorem bellum repudii dare. Neque enim ait, Qui voluerit, dimittat uxorem suam; cui esset contrarium non dimittere: sed utique nolebat dimitti uxorem a viro, qui hanc interposuit moram, ut in discidium animus praeceps, libelli conscriptione refractus absisteret, et quid mali esset uxorem dimittere cogitaret: praesertim quia, ut perhibent, apud Hebraeos scribere litteras Hebraeas nulli fas erat, nisi Scribis solis, cum et excellentiorem profiterentur sapientiam, et si qui eorum essent aequitate ac pietate igitur, quos oporteret esse prudentes
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. Quisqͥs gͦ malũ infert prior
studio ledendi ⁊ nocendi: uide
qͣntum distat abeo qui nec lesꝰ
rependit. Quisqͥs. aũt nulli pͥ¬
or malefecit. s tam̃ lesus repẽ¬
dit grauiꝰ. uł uoluntace uel
facto. recessit aliqnͣtum a sum¬
ma iniquitate. ⁊ ꝓcessit. ad sũ¬
mam iusticiam. Et tam̃ non¬
dũ tenet. qd̾ lex que ꝑ moy sen
data ẽ imꝑauit. Quigͦ tantũ
reddit qntũ accepit: iam donat
aliqͥd. Nonenĩ tantam penã
s misericordẽ iusticiã ille ꝑfic̃:
qui legẽ uenit implere nõ sol¬
uete. Duos gͦ ad huc gradus
quinit̾ sunt. intelligendos re¬
liquit : ⁊ de ipso misericordie:¬
sũmo culmine dicere maluit.
Nam ẽ ad huc qd̾ faciat. qui
ñ implet istam magnitudinẽ
precepti: que ꝑtinet ad regnũ
celoꝵ. ut nõ reddat tantũ s mi¬
aut ꝓ auulso ocło aure p̾cidat.
hinc ascendens qui om̃ino nich
rependerit: ꝓpinquat p̾cepto dĩ.
nec tam̃ adhuc ib est. Parum

Expanded text:
est. Quisquis ergo malum infert prior est. Quisquis ergo malum infert prior studio laedendi et nocendi, vide quantum distet ab eo qui nec laesus rependit. Quisquis autem nulli prior male fecit, sed tamen laesus rependit gravius, vel voluntate vel facto, recessit aliquantum a summa iniquitate, et processit ad summam justitiam, et tamen nondum tenet quod lex quae per Moysen data est imperavit. Qui ergo tantum reddit quantum accepit, jam donat aliquid: non enim tantam poenam sed misericordem justitiam ille perficit, qui legem venit implere, non solvere. Duos ergo adhuc gradus qui intersunt, intelligendos reliquit, et de ipso summo misericordiae culmine dicere maluit. Nam est adhuc quod faciat, qui non implet istam magnitudinem praecepti, quae pertinet ad regnum coelorum; ut non reddat tantum, sed miaut pro evulso oculo aurem praecidat. Hinc ascendens qui omnino nihil rependerit, propinquat praecepto Domini, nec tamen adhuc ibi est. Parum
Abbreviated transcription (Latin):
Phariseoꝵ iusticia minor ẽ.
nõ excedere inuindicte mod̾
ne plus rependat quisq qm
accipit. ⁊ magnꝰ hic gradus
ẽ. Nemo enĩ facile inuenit᷑
qui pugno accepto. pugnum
reddlere uelit. ⁊ uno conuiante
nerbo audito. unũ ⁊ qd̾ tantũ¬
dem ualeat referre cõtentuᷤ sit.
S siue ira ꝑturbatus immode¬
ratiꝰ uindicat: siue qr iustum
putat. eum qui lesit prior gra¬
uiꝰ ledi. quã lesus ẽ qui nõ lese¬
rat. Talem aniniũ magna ex
dente. Quibꝰ nominibꝰ signifi¬
catur modꝰ. ut ͥiuriã uindicta
nõ transeat. Et hoc ẽ pacis inco¬
atio. Iᵈ fecta aũt paxẽ: talẽ pe¬
nitus nolle uindictã. Int̾ illud
gͦ primũ qd̾ pret̾ legẽ est ut ma
ius ꝓminore malo reddat᷑. Ꝙ
hoc qd̾ dñs ꝑficiendis disciplis
ait ne ꝓ malo ullũ malũ redda¬
tur. mediũ quendam locũ tenz
ut qͣntũ reddatur qͣntum accep¬
tum ẽ: ꝑ qd̾ asuma discordia.
ad sumam ꝯcordiam ꝓtempoꝵ
distributione transitus factuᷤᷤ

Expanded text:
Pharisaeorum justitia minor est non excedere in vindicta modum, ne plus rependat quisque quam accepit: et magnus hic gradus est. Nemo enim facile invenitur qui pugno accepto pugnum reddere velit; et uno a conviciante verbo audito, unum et quod tantumdem valeat referre contentus sit: sed sive ira perturbatus immoderatius vindicat; sive quia justum putat, eum qui laesit prior gravius laedi, quam laesus est qui non laeserat. Talem animum magna ex dente: quibus nominibus significatur modus, ut injuriam vindicta non transeat. Et haec est pacis inchoatio: perfecta autem pax est, talem penitus nolle vindictam. 57. Inter illud ergo primum quod praeter legem est ut majus malum pro minore malo reddatur, et hoc quod Dominus perficiendis discipulis dixit, ne pro malo ullum malum reddatur; medium quemdam locum tenet, ut tantum reddatur quantum acceptum est, per quod a summa discordia ad summam concordiam pro temporum distributione transitus factus
Abbreviated transcription (Latin):
membra hereant: quã totũ
corpꝰ tuũ eat ingehennam.
Cogit querere diligentiꝰ qͥd
dixerit ocłm. in quã questioe
nicħ mͥ occurrit congruentiꝰ
ꝙͣ dilectissimũ amicũ. Nã
hoc ẽ utiq qd̾ m̃brũ recte poꝰ¬
sumꝰ appellare. qd̾ uehemen¬
t̾ diligimꝰ ⁊ hunc consilian¬
iter. ⁊ in rebꝰ diuinis quia
dexter ẽ: ut sinist̾ sit dilectꝰ
quidẽ consiliariꝰ. s mrebus
terrenis ad necessitatẽ corꝑis
ꝑtinentibꝰ de quo scandaliza¬
te suꝑfluũ erat dice. Quãdo¬
quidem noc dextro odo parce̾¬
dum sit. In rebꝰ aũc diuinis
confiliariꝰ scandalizans c̃. si¬
in aliquã ꝑniciosam heresẽ
noĩe religionis atq doctrine

Expanded text:
aereant, quam totum corpus tuum eat in gehennam. Cogit quaerere diligentius quid dixerit oculum: in qua quaestione nihil mihi occurrit congruentius, quam dilectissimum amicum. Nam hoc est utique quod membrum recte possumus appellare, quod vehementer diligimus, et hunc consiliariter; et in rebus divinis, quia dexter est: ut sinister sit dilectus quidem consiliarius, sed in rebus terrenis ad necessitatem corporis rtinentibus; de quo scandalizante superfluum erat dicere, quandoquidem nec dextro parcendum sit. In rebus autem divinis consiliarius scandalizans est, si aliquam perniciosam haeresim nomine religionis atq
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ etiam consequent̾ exponit.
S siquis te ꝑcusserit in dexte¬
ram maxillã tuã. p̾be illi ⁊ alte¬
ram. Nonenĩ ait siquis te ꝑ¬
cusserit nolitu ꝑcutere: s para
qui eis qͦs multũ diligũt. tan¬
quã filiis uł quibꝰ lib dilectis¬
simis sius egrotantibꝰ serui
unt: uł parmilis uł freneticis
a quibꝰ multa sepe paciuntur.
Et si coꝵ salus idexigat ꝓͥbẽt
se etiã ut plura patiant᷑. donec
uł etatis uł morb infirmitas
transeat. Quos gͦ dñs medicꝰ
animarũ curandis ꝓximis in¬
struebat. quid aliud eos doce̾
poss. insi ut eoꝵ quoꝵ saluti
consulete uellent. in becillita¬
tos equo animo colerarẽt: Dĩs

Expanded text:
quod etiam consequenter exponit: Sed si quis te percusserit in dexteram maxillam tuam, praebe illi et alteram: non enim ait, Si quis te percusserit, noli tu percutere; sed, Para qui eis quos multum diligunt, tanquam filiis vel quibuslibet dilectissimis suis aegrotantibus serunt, vel parvulis, vel phreneticis, a quibus multa saepe patiuntur. Et si eorum salus id exigat, praebent se etiam, ut plura patiantur, donec vel aetatis vel morbi infirmitas transeat. Quos ergo Dominus, medicus animarum, curandis proximis instruebat, quid eos aliud docere posset, nisi ut eorum quorum saluti consulere vellent imbecillitates aequo
Abbreviated transcription (Latin):
sumã. quid laboriosiꝰ ⁊ oꝑio¬
sius dici potest aut cogitari.
ubi om̃s neruos industrie su¬
e animꝰ fidelis exerceat. ꝙͣ
inuitiosa consuetudĩe suꝑ¬
anda p̾cidat membra impe¬
dientia regnũ celoꝵ. nec dolo¬
re frangatur tolexet in con¬
a malo est. Idest si uirare co¬
geris. scias de necessitate ueni¬
re infirmitatis eoꝵ quibꝰ ali¬
quid suades. que infirmitas
utiq malũ est. Unde nos co¬
tidie libati dep̾camur. cum
dicimꝰ liba nos amalo. Itaq
nõ dixit. qd̾ aũt ampliꝰ est
malum ẽ. O uenĩ non malũ
facis. qui bñ utens iuratione.

Expanded text:
summam, quid laboriosius et operosius dici aut cogitari potest, ubi omnes nervos industriae suae animus fidelis exerceat; quam in vitiosa consuetudine superanda? praecidat membra impedientia regnum coelorum, nec dolore frangatur: toleret in cona malo est; id est: si jurare cogeris, scias de necessitate venire infirmitatis eorum, quibus aliquid suades, quae infirmitas utique malum est, unde nos quotidie liberari deprecamur, quum dicimus: libera nos a malo. Itaque non dixit, quod autem amplius est malum est. Tu enim non malum facis, qui bene uteris juratione.
Abbreviated transcription (Latin):
uia idẽ uita non fuerit recõ¬
ciliatus dõ ꝑ mortẽ filii eius.
tradetur iudici ab illo. quia
pat̾ non udicat quẽꝙͣ. s om̃e
iudiciũ dedit filio. Sequit᷑.¬

Expanded text:
 vita, non fuerit reconciliatus Deo per mortem Filii ejus, tradetur judici ab illo; quia Pater non judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio: atqu
Abbreviated transcription (Latin):
Fortassis gͦ iubem᷑ deo consen¬
tire ⁊ illi eẽ beniuoli. ut ei recõ¬
ciliemur a qͦ peccando recessimꝰ.
enĩ resistit. recte dr̃ eoꝵ aduer¬
sariꝰ. ds̃ enĩ suꝑbis resistit. hu¬
milibꝰ aũt dat grãm. Et miti¬
um om̃is peccati suꝑbia. nitiu̾

Expanded text:
Fortasse ergo jubemur Deo consentire, et illi esse benevoli, ut ei reconciliemur, a quo peccando aversi sumus, enim resistit, recte dicitur eorum adversarius: Deus enim superbis resistit, humilibus autem dat gratiam ; et, Initium omnis peccati
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Om̃ia peccata ⁊ blasphe¬
mie. nõ passĩ dimittuntur
om̃ibus hominibꝰ. s his qui
dignam ꝓerratibꝰ suis in hac
uita penitentiam egerint.
Neq ullũ habet locum pͣue
assertionis uł nouatianꝰ: ut
penitentibꝰ eis qui in mrio
lapsi sũt ueniam neget esse
trubuendam. uł origenis ut
asserit pꝰ iudicium uniu̾sale.
cransactis lic secłoꝵ uolumi¬
nibus: inniueros ciuictos
pecc̃ores ac blasphemos. ueni¬
imi pec̃c̃oꝵ eẽ consecuturos:
atq ad regnũ celeste ꝑducen¬
dos. Cuiꝰ errorẽ sequentia qͦ
dñi uerba redarguunt: cum

Expanded text:
t. Omnia peccata et blasphemiae non passim dimittuntur omnibus hominibus, sed iis qui dignam pro erratibus suis in hac vita poenitentiam egerint. Neque ullum habet locum pravae assertionis vel Novatianus ut poenitentibus eis qui in martyrio lapsi sunt veniam neget esse tribuendam; vel Origenes, ut asserat post judicium universale, transactis licet saeculorum voluminibus innumeris, cunctos peccatores ac blasphemos veniam peccatorum esse consecuturos, atque ad regnum coeleste perducendos. Cujus errorem sequentia quoque Domini verba redarguunt, cum
Abbreviated transcription (Latin):
quomͦ potest quisquã intra¬
re indomũ fortis. ⁊ uasa erꝰ
diriꝑe. nisi prius alligau̾it
fortem. ⁊ tunc domũ illiꝰ di¬
qz ipse tenebat ne se possent
ab illo uiribꝰ suis homines
tos. Domũ eiꝰ. mundũ qui in
maligno positus ẽ appellat.
in quo usq ad saluatoris ad¬
uentum male poccato pone¬
batur imꝑio: qr incordibus
infideliũ sinc ulla contradic¬
tione quiescebat. Alligauit
illi ademit impediendi uolũ¬
tatem fideliũ a scquendo xͦ
⁊ obtinendo rogno dĩ: cũ eũ¬
ab electoꝵ seductionẽ cõpes¬
cuit. Et cunc domũ eiꝰ di¬
ripuit. qr ereptos a diabli:
laqueis cos quos suos cos p̾¬
uidit: ecclie sue membris ad¬
unauit. ac ꝑ distinctos ĩ ca
ordinauit. Nel certe domũ
cius dirpuit: qr om̃s mun¬
di partos quibꝰ olim hostis
dominabatur antiquus:
ut in sua quisq ꝓuincia re¬
uocatos ab errore ppłs ad uã
uite conu̾teret: distrbuit.
Hostendit gͦ ꝑ parabolã s
iam inanifestissimã dñs: qͥ

Expanded text:
isquam intrare in domum fortis, et vasa ejus diripere, nisi prius alligaverit fortem, et tunc domum illius diquia ipse tenebat, ne se possent ab illo viribus suis homines tos; domum ejus, mundum, qui in maligno positus est: in quo usque ad Salvatoris adventum male pacato potiebatur imperio, cum in cordibus infidelium sine ulla contradictione quiescebat. Alligavit illi ademerit impediendi voluntatem fidelium a sequendo Christo, et obtinendo regno Dei. VI. ab electorum seductione compescuit diabolum. Et tunc domum ejus diripuit, quia ereptos a diaboli laqueis eos quos suos esse praevidit Ecclesiae suae membris adunavit, ac per distinctas in ea ordinavit. Vel certe, domum ejus diripuit, quia omnes mundi partes, quibus olim hostis dominabatur antiquus, ut in sua quisque provincia revocatos ab errore populos ad viam vitae converteret, distribuit. Ostendit ergo per parabolam, sed jam manifestissimam,
Abbreviated transcription (Latin):
mecũ. contra me est. Et qui
no̾ congregat mecũ: spargit.¬
s il. Non putet quisꝙͣ de he¬
reticis hoc dictum ⁊ scisma¬
ticis: quãꝙͣ ⁊ ita ex suꝑfluo
possit incelligi. s ex consequẽ¬
tibꝰ. texturaq scimonis ad
diabłm refertur. co qd̾ non
possit oꝑa saluatoris beelze¬
bub oꝑibꝰ comparari. Ille cu¬
pit amimas hominũ tenere
captiuas: dñs libare. Ille
pͥdicat ydola: hic uniꝰ dei
noticiam. Ille trahit ad uici.¬
a: hic ad uirtutẽ reuocat. Qͦ¬
modo gͦ possunt habere con¬
cordiam habere inter se: qͦꝵ¬

Expanded text:
mecum, adversum me est. Et qui non colligit mecum, dispergit. Non putet quisquam de haereticis dictum et schismaticis, quanquam et ita ex superfluo possit intelligi, sed ex consequentibus, textusque sermonis ad diabolum refertur, et quod non possint opera Salvatoris Beelzebub operibus comparari. Ille cupit animas hominum tenere captivas, Dominus liberare; ille praedicat idola, hic unius Dei notitiam; ille trahit ad vitia, hic ad virtutem revocat: quomodo ergo possunt habere concordiam inter se, q
Abbreviated transcription (Latin):
nulli. nõ nulli maiora celestis
gr̃e merce de oꝑent᷑: uidelic
ꝓpt̾ intentionẽ cordis. qͣ maio¬
ra uoluerant patrare bona si
possẽt̃. ⁊ alii maiora uirtutũ
oꝑa ostentantes. ab incuriã
cordis cepidi minora a dño
quomodo nõ possit bonꝰ hoõ
ꝓfeire mala. nec malus bo

Expanded text:
 nonnulla majora coelestis gratiae mercede operentur: videlicet, propter intentionem cordis qua majora voluerant patrare bona si possent; et alii majora virtutum opera ostentantes, ob incuriam cordis tepidi minora a Domino quomodo non possit bonus homo proferre mala, nec malus bo
Abbreviated transcription (Latin):
re: nichil contra dnm quod
dicerent inuenire pocuerũt.
Si aũt potest. multomagiꝰ
sibi ꝓspiciant. ⁊ recedant
de regno eius: qd̾ adu̾sum
cipem existiment: atrendãt
quod sequitur. Et siego in
beelzebub eicio demones.
filii urĩ in quo eiciunt: Iõ

Expanded text:
 nihil contra Dominum quod dicerent invenire potuerunt; si autem potest, multo magis sibi prospiciant, et recedant de regno ejus, quod adversum cipem existiment, attendant quod sequitur: Et si ego in Beelzebub ejicio daemones, filii vestri in quo ejiciunt? ideo
Abbreviated transcription (Latin):
Si inqͥt diabłs malus ẽ: bo¬
na oꝑa facere nõ potest. Si
au̾t bona sũt que facta cer¬
uitis: sq̃r. ut nõ sit diabłs
qui ea facit. Neq enĩ fieri
potest. ut ex malo bonu̾: aut
ex bono oriatur malũ. Pdro¬
gͥenies uiꝑarum. quomodo
potestis bona loqui cũ sitis
rarũ eos dicit: qr diabłi fili¬
os eos appellat. In tantum
enĩ qͥs filius eius ẽ: in qͣntũ
eum peccando imitatur.
⁊ tales afferre fuctus blas¬
phemie redundantes: qua¬
lia habeant senuna diabłi.
Ex habundantia enĩ cordis.
os loquitur. Fa Humanũ
quidem iudiciũ sepe fallit:
qr cor ꝓximi nescit nͥ ex ore¬
⁊ oꝑe pensare. Dñs aũt ip¬
sum opꝰ ⁊ sermones nr̃os: ex
cordis radice ꝑpendit. Illi gͦ
ex habundantia cordis os lo¬
quitur: qui ex qua incentio¬
ne ꝓmantur u̾ba nõ ignor

Expanded text:
malus est, bona opera facere non potest; si autem bona opera sunt, quae facta cernitis, sequitur ut non sit diabolus qui ea facit: neque enim fieri potest ut ex malo bonum, aut ex bono oriatur malum. es viperarum, quomodo potestis bona loqui cum sitis rarum eos dicit, quia diaboli filios eos appellat. In tantum enim quis filius ejus est, in quantum eum peccando imitatur. et tales afferre fructus blasphemiae redundantes, qualia habeant semina diaboli. Ex abundantia enim cordis os loquitur. Humanum quidem judicium saepe fallit, quia cor et opere pensare; Deus autem ipsum opus et sermones nostros ex cordis radice perpendit: illi ergo ex abundantia cordis os loquitur, qui ex qua intentione promanant verba non ignor
Abbreviated transcription (Latin):
quoq ⁊cuutatis. cadem est
ratio que regni. S ciuitas
hic ihtłm dicatur gentium
semꝑ glosa dñatu: nũc post¬
ea qmͣ in dño suũ furorẽ pleb
exarsit: ⁊ apłos eus cũ cre¬
dentiũ turbis effũgauit.
discedentiũ illinc diuisio¬
nem monstrauit: atq ita
qd̃ mox consecutum ẽ ꝑ hac̃
diuisionẽ ciuitatis illius
denuntiatur excidiũ. ẜħ.
Item alit̾. non post̾ regnum
aut ciuitas contra se dunsa
ꝑstare. S quomo do cõcor¬
die parue res crescunt. sic
discordie maxime dilabun¬
cur. Si gͦ sat̾anas pugnat
contra se. ⁊ demon inimicꝰ
ẽ demonis. deberet iam mũ¬
di uenisse consũmacio. ne
haberent in eo locũ adu̾san¬
e potestates. quarũ uiter se
bellũ: pax hominũ ẽ. Si
aũt putatis oscribe ⁊ phari¬
sei. ꝙ recessio demonũ obe¬
dientia sit in principẽ suũ:
ut homines ignorantes frau¬
dulenta simulatione delu¬
dant. qͥd potestis dicere de cor¬

Expanded text:
quoque et civitatis eadem est ratio, quae regni. Sed civitas hic Jerusalem indicatur, gentium semper gloriosa dominatu. Nunc posteaquam in Dominum suum furore plebis exarsit, et apostolos ejus cum credentium turbis effugavit, discedentium illinc divisione non stabit: atque ita, quod mox consecutum est per hanc divisionem, civitatis illius denuntiatur excidium. 15.tare. Non potest regnum et civitas contra se divisa, perstare. Sed quomodo concordia parvae res crescunt, sic discordia maximae dilabuntur . Si ergo Satanas pugnat contra se, et daemon inimicus est daemonis, deberet jam mundi venisse consummatio, ne haberent in eo locum adversariae potestates, quarum inter se bellum pax hominum est. Si autem putatis, o Scribae et Pharisaei, quod recessio daemonum obedientia sit in principem suum, ut homines ignorantes fraudulenta simulatione deludant, quid potestis dicere de cor
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑa scĩ calumpniamii. ⁊ dici¬
tis me in beelzebub principe
demonioꝵ eicere demonia.
beddituri estis rationẽ calup̃
me ur̃e : Ociosum uerbum
est: ꝙ sine utilitate loquen¬
tis dicitꝰ ⁊ audientis. si omiᷤ¬
sis seriis de rebꝰ fruolis loqͣ¬
nuir: ⁊ fabulas uarremꝰ an¬
tiquas. Ceterum qui scuiri¬
lia replicat.⁊ cachinnis ora
dissoluit: ⁊ aliquid refert
turpitudis. hic nõ ociosi u̾¬
bi. s criminosis tenebitur re¬
us. Ex uerbis enĩ cuisiustifi¬
caberis: ⁊ ex u̾bis tius condẽp¬
naberis. Ex p̾cedentibꝰ. idhi
pendet sententia. ubiait. ex
habundantia cordis os loqͥt᷑.
tulerit. Iustificari aũt ex bo¬
insuerbis nullomͦ pocerit. nͥ
de intimo cordis ea recta intẽ¬
tione ꝓferat. Bona aũt etiã¬
si suit. ⁊ nõ recto studio fuerĩt ꝓ¬
lata: iustificare nõ poterĩnt
loquentẽ. sic̃ nec caiphas in
ꝓphando iustus inuentus
est qui dix̃. expedit unꝰ hoõ
tificant loquentem. quibo¬
num qͥ ore ꝓfert: medullitꝰ

Expanded text:
ancti calumniamini, et dicitis me in Beelzebub principe daemoniorum ejicere daemonia, reddituri estis rationem calumniae vestrae! Otiosum verbum est, quod sine utilitate loquentis dicitur et audientis: si omissis seriis, de rebus frivolis loquamur, et fabulas narremus antiquas. Clitatem replicat, cachinnis ora dissolvit, et aliquid profert turpitudinis: hic non otiosi sermonis, sed criminosi tenebitur reus. Ex verbis enim tuis justificaberis, et ex verbis tuis condemnaberis. Ex praecedentibus adhuc pendet sententia, ubi ait: Ex abundantia cordis os loquiturtulerit; justificari autem ex bonis verbis nullo modo poterit, nisi de intimo cordis ea recta intentione proferat. Bona autem etiamsi sint, et non recto studio fuerint prolata, justificare non poterunt loquentem. Sicut nec Caiphas in prophetando justus inventus est, qui dixit, Expedit ut unus tificant loquentem, qui bonum quod ore profert, medullitus