comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lxx int̃p̃tes inplurimis ꝗͣ diu̾sa dĩcere
uident᷑. ex hebreis codicib emendare
auso ẽ nemo. Ñ enĩ illa diu̾sitas putata
m̃dositas. nec ego ullomodo putandđa
existimo. S u ñ ẽ scriptoris erros: aliqͥd
cos diuino spũ uͥ senso eẽt c̃sentaneus ue¬
ritati. ⁊ p̃dicans ueritatẽ.ñ int̃ p̃tantiõ
uoliusse eredenđu ẽ. Uñ merito ñ solũ
hebreis. uerũ etiã ipsis cũ adhib testi¬
monia descripturis: uti apłica inuenit᷑
auetoritas .S. hinc me oportuniore lo¬
co. sid̾s adiuu̾it ꝓmisi diligentiꝰ locut᷑ũ.
nunc qđ instat expediã. Non enĩ ambr
qͣndo tamdiu uiuebant. potuisse c̃stitui
ciuitatẽ. sane t̾renã. ñ ilła ꝗͣdicat᷑ ciuitas
di. de ꝗͣut scͥb̾emꝰ laborẽ tanti oꝑis inma¬

Expanded text:
 interpretes in plurimis, quae diuersa dicere uidentur, ex Hebraeis codicibus emendare ausus est nemo. Non enim est illa diuersitas putata mendositas; nec ego ullo modo putandam existimo: sed ubi non est scriptoris error, aliquid eos diuino spiritu, ubi sensus esset consentaneus ueritati et praedicans ueritatem, non interpretantium uoluisse credendum est. Unde merito non solum Hebraeis, uerum etiam ipsis, cum adhibet testimonia de scripturis, uti apostolica inuenitur auctoritas. Sed hinc me opportuniore loco, si Deus adiuuerit, - promisi diligentius locuturum; nunc quod instat expediam. Non enim ambigst natus, quando tamdiu uiuebant, potuisse constitui ciuitatem, sane terrenam, non illam, quae dicitur ciuitas Dei, de qua ut scriberemus, laborem tanti huius
Abbreviated transcription (Latin):
rat pͥmꝰ ostendit. S. qd annoꝵ erat adđa.
cũ eos genuit. ñ apparet. Exinde digerunt᷑
gn̾ationes alie de cam. alie de illo qͦm geñ
ada in eiꝰ successione quẽ fr̃ occid̾. ⁊ appel¬
laũ nom̃ eiꝰ seth dicens ut seͥptũ ẽ. Suscita ũ¬

Expanded text:
rat, primus ostendit. Sed quot annorum erat Adam, rat, primus ostendit. Sed quot annorum erat Adam, cum eos genuit, non apparet. Exinde digeruntur generationes aliae de Cain, aliae de illo quem genuit Adam in ejus successionem, quem frater occidit, et appella
Abbreviated transcription (Latin):
ginta. sexaginta annos a c̃cũ bendi oꝑe
uacauisse: aut si ñ uacaret nihil ꝓlis gig¬
nere potusse. Hec ꝗͣstio duobꝰ modis sol¬
uit᷑: aut enĩ tantõ serior fuit ꝓportione
aut qđ magis uideo ẽẽ eredibile. ñ hic pͥ¬
mogeniti filii cõmemorati s̃. s qđ sueces¬
sionis ordo poscebat. ut ꝑueniret᷑ adNoe.
aqͥ rurso ad abhã uidemꝰ eẽ ꝑuentũ. ac de
inde usq ad certẽ articuło tẽporis. qnͣtũ
oportebat signari etiã gn̾ationib cõme¬
moratis. eutsũ głosissimȩ ciuitatis. ĩ hoc
mundo ꝑegͥnantis.⁊ suꝑnã patã reqͥrentis.¬
Qđ enĩ negari ñ pot̃. prior om̃ibꝰ eam ex
ẽiunetione maris ⁊ femine natꝰ ẽ. Neq
quẽ muor fr̃ occidit. p̃fugationẽ qñdã
pegiantis eiuitatis di. qđ eet̃ ab impuis &¬
quodam t̃rigenis. iđ t̃renã originẽ dili¬
gintibꝰ ⁊ t̾rene ciuitatis t̃rena felicitate
gaudentibꝰ. ꝑsecutiones iniꝗͣs passura fue¬

Expanded text:
ginta, sexaginta annos a concumbendi opere uacuisse, aut si non uacaret, nihil prolis gignere potuisse?\' Haec quaestio duobus modis soluitur. Aut enim tanto serior fuit proportione quod magis uideo esse credibile, non hic primogeniti filii commemorati sunt, sed quos successionis ordo poscebat, ut perueniretur ad Noe, a quo rursus ad Abraham uidemus inde usque ad certum articulum temporis, quantum oportebat signari etiam generationibus commemoratis cursum gloriosissimae civitatis in hoc mundo peregrinantis, et supernam patQuod enim negari non potest, prior omnibus Cain ex conjunctione maris et feminae natus est. Neque quem major frater occidit, praefiguratione quadam peregrinantis civitatis Dei, qterrenam originem diligentibus, et terrenae civitatis terrena felicitate gaudentibus, persecutiones iniquas passura fue
Abbreviated transcription (Latin):
habemꝰ. Menses ꝗͥppe illi triduani.xii.:
tͥdui. t appellabat᷑ dies. ut om̃a ꝓportio¬
ne minuant᷑. Ergo nec toto qͣtriduo nr̃o
factũ ẽ illud tã grande diluuiũ. qđ me¬
morat᷑ factũ. qd raginta diebꝰ⁊ noctibꝰ.
Qs hanc absurditatẽ ⁊ uanitatẽ ferat:
Piñ remoueat᷑ hic error: qͥc̃ iectura falsi
ita uult astruere seͥpt᷑arũ nr̃aruĩ fide ut
alib destruat. Prsꝰ tantꝰ etiã tͦ diesfut¬

Expanded text:
habemus. Menses quippe illi triduani, viginhabemus. Menses quippe illi triduani, vigintridui tunc appellabatur dies, ut omnia proportione minuantur; ergo nec toto quatriduo nostro factum est illud tam grande diluvium, quod memoratur factum quadraginta diebus et noctibus. Quis hanc absurditatem et vanitatem ferat? Proinde removeatur hic error, qui conjectura falsa ita vult astruere Scripturarum nostrarum fidem, ut alibi destruat. Prorsus tantus etiam tunc dies fu
Abbreviated transcription (Latin):
qͦ nã mͦ euidnt̾ possit ostendi. ñ tã breues
annos. qͣnte nͦ habemꝰ. ꝗͥs utiq eireuitus
c̃fiẽ solis. in illoꝵ hoĩum uita ꝓlixissima
cõputatos. Sex centesimo nẽpe anno uite
Noe. seͥptũ ẽ factẽ ẽẽ diluuix̃. Cur gͦ ibi le¬
git᷑. ⁊ aqͣ diluuii facta ẽ suꝑ t̾rã sexcente
bat dies. Tantillꝰ qͥppe annꝰ. si antiqͥ more
hoc nom̃ accep̃ aut ñ habebat m̃ses. aut
gͥ hic dictũ ẽ sexcentesimo annosecundi
m̃sis. septima⁊ uicesima die m̃sis. nͥ qr
tales quales nͦs̃. etiã tͤ erant m̃ses. Nã quo
pacto alit̃ uicesimo ⁊ septimo scđi die m̃sis
dicet᷑ ceptũ eẽ diluuiũ. Dem̃ pꝰtea infinę
diliuiii ita legit᷑. ⁊ sedit archa inm̃se septi¬
mo. septima ⁊ uicesima die m̃sis. sup̃mon¬
tes ararath a ꝗͣ aut̃ minuebat᷑ usq ad unde¬
cimũ m̃sẽ. In undecimo aut̃ m̃se pͥma dic
m̃sis paruer capita montiũ. Si gͥ tales m̃¬
seserant. tales ꝓfecto ⁊ anni erant. q̃les nͭ

Expanded text:
quonam modo evidenter possit ostendi, non tam breves,annos quantae nunc habemus quos utique circuitus conficit solis, in illorum hominum vita prolixissima computatos. Sexcentesimo nempe anno vitae Noe scriptum est factum esse diluvium. Cur ergo ibi legitur, Et aqua diluvii facbat dies? Tantillus quippe annus, si antiquo more hoc nomen accepit, aut non habet menses, aut anno, secundi mensis, septima et vicesima die mensis; nisi quia tales quales nunc sunt, etiam tunc erant menses? Nam quo pacto aliter vicesimo et septimo die secundi mensis diceretur coeptum esse diluvium? Deinde postea in fine diluvii ita legitur: Et sedit arca in mense septimo, septima et vicesima die mensis, super montes Ararat. Aqua autem minuebatur usque ad undecimum mensem: in undecimo autem mense, prima die mensis, paruerunt capita montium . Si igitur tales menses erant, tales profecto et anni erant, quales nunc
Abbreviated transcription (Latin):
cami mͦ. Tẽ enĩ dominabit᷑ ꝗͥsq: peccato.
sud sͥ ñ defendendo ꝓposuerit. s peniten¬
do subiecit. alioqͥn ⁊ illi seruiet dominan¬
ti. si patͦciniũ adhibuerit accid̾nti. S. ut
peccatũ intelligat᷑ ẽcupiseentia ipsa carna
iat.qͣ utiq cai stimulabat᷑ ⁊ accendebat᷑
habitat in me peccatũ. ꝗͣm partẽ anime etiã
phylosophi diet᷑ eẽ uiciosã. ñ ꝗͦ m̃tẽ debeat tͣ¬
here .s cui mens debeat imꝑare. eãꝙ abilliei¬
tis oꝑibꝰ ratione cohibere. Cũ gͦ cõmota fuerĩt
ad aliqͥd ꝑ perã cõmittendũ. Si qͥeseat᷑ ⁊ obtẽ¬
ꝑet᷑ dicenti apło. ne exhibueritis m̃bͣ urã ar¬
ma iniqͥtatis peccato. ad m̃tẽ domita ⁊ uieta
ꝯu̾tit᷑: ut subditȩ. ratio dñet᷑. Hoc p̃cep̃ ds
huic qͥ facib inuidiȩ infłamabat᷑ infrẽm.:

Expanded text:
modo. Tunc enim dominabitur quisque peccato, si id sibi non defendendo praeposuerit, sed paenitendo subiecerit; alioquin et illi seruiet dominanti, si patrocinium adhibuerit accidenti. Sed ut peccatum intellegatur concupiscentia ipsa carnalrat, qua utique Cain stimulabatur et accendebatur n me peccatum: quam partem animi etiam philosophi dicunt esse vitiosam, non quae mentem debeat trahere, sed cui mens debeat imperare eamque ab illicitis operibus ratione cohibere. Cum ergo commota fuerit ad aliquid perperam committendum, si quiescatur et obtemperetur, dicente Apostolo: Ne exhibueritis membra vestra arma iniquitatis peccato; ad mentem domita et victa convertitur, ut subditae ratio dominetur. Hoc praecepit Deus huic qui facibus invidiae i
Abbreviated transcription (Latin):
tionũ ꝑ pͥmogenitos ducet᷑. ut necesse ñ
sit millis hõibꝰ tã serã eredere pub̾tatẽ
ꝗd̾ scilie eade ciuitas qm eam in nõie
en och filii sui ꝯdidit. longe lateꝗ regna¬
re potuerit. & reges habere ñsimul plu¬
res. s etatibꝰ suis singłos. ꝗͦs genuisset sibi
successuros ꝗͥcũq regnassent. hoꝵ regũ pͥmꝰ
ẽẽ potiuit ip̃se cam. secundꝰ filiꝰ eiꝰ enoch
in cuiꝰ nõie u regnaret᷑ ꝯdita ẽ eiuitas. teiꝰ¬

Expanded text:
ut necesse non sit in illis hominibus tam seram credere pubertatem, quod scilicet eadem civitas, quam Cain in nomine Enoch filii sui condidit, longe lateque regnare potuerit, et reges habere non simul plures, sed suis aetatibus singulos, quos genuissent sibi successuros quicumque regnassent. Horum regum primus esse potuit ipse Cain, secundus filius ejus Enoch, in cujus nomine ubi regnaretur, condita e
Abbreviated transcription (Latin):
regnator: cũ tota ꝓgenies cam diluuio
sit deleta. Uñ uideri pot̃. in eodẽ ordine
gnationũ pͥmogenitos fuisse cõmemora¬
tosi sur gͦ tã pauei s̃. Non enĩusq ad di¬
luuiũ totꝰ et̃ potuer̃: ñ uacantib usq¬

Expanded text:
regnator; cum tota progenies Cain diluvio sit deleta? Unde videri potest, in eodem ordine generationum primogenitos fuisse commemoratos. Cur ergo tam pauci sunt? Non enim usque ad diluvium tot esse potuerunt, non vacantibus usq
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ offert. & cui offert᷑. ł hu qͥbꝰ aduescen¬
dũ distribuit᷑. qđd oblatũ ẽ. ut diuisionẽ
hic discretionẽ intellegamꝰ. siue eũ offtt᷑
uͥñ oportet. aut ꝗd̃ ñ ibis alibi oporito
siue cũ offert᷑ qnͣdo ñ oportet. aut ꝗđ non¬

Expanded text:
qui offert, cui offertur, uel hi quibus ad uescendum distribuitur quod oblatum est, ut diuisionem hic discretionem intellegamus; siue cum offertur ubi non oportet aut quod non ibi, sed alibi oportet, siue cum offertur q
Abbreviated transcription (Latin):
ada. Septimꝰ enĩ ab illo natꝰ ẽ enoch. qđ
int̾pͣtat᷑ dedicatio. s ipse ẽ ille tͣnslat᷑. gñ
placuit đo.⁊ insigni numo inordine ge¬
n̾ationũ ꝗͦ sabbatũ ẽsecratũ ẽ. septimo sci¬
licet ab adam. Ab ipso aut̃ patre istarũ ge¬
aseth.sextꝰ ẽ. qͦto die factus ẽ ħo. Et cõsũ¬
mauit d̾s om̃a oꝑa sua. Sed huiꝰ enoeh

Expanded text:
imus enim ab illo natus est Enoch, quod interpretatur Dedicatio. Sed ipse est ille translatus, quoniam placuit Deo, et insigni numero in ordine generationum, quo sabbatum consecratum est, septimo scilicet ab Adam. Ab ipso autem patre istarum gea Seth, sextus est: quoto die factus est homo, et consumma
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ mͥ ds sem̃ aliud ꝓ abel: Cur gͦ hiuic ꝓ¬
mune. nisi ꝗr oportebat in eo qui de pa¬
tre gnationũ in meliorẽ partẽ. hoc ẽ suꝑ¬
ne ciuitatis separatarũ. pͥmꝰ cõmemorat᷑
ex ortus. p̃figari hoĩem. iđ horũm socie¬
tatẽ. qͣ ñ sedm hoiẽm in re felicitatis t̾re¬
ne. s scđm dm uiuit inspefeatatis et̃¬
ne: Nec dictũ ẽ hic sperauit in dñm d̾m.

Expanded text:
semen aliud pro Abel ? Cur ergo huic pmune, nisi quia oportebat in eo qui de patre generationum in meliorem partem, hoc est supernae civitatis separatarum, primus commemoratur exortus, praefigurari hominem, id est hominum socieae non secundum hominem in re felicitatis terrenae, sed secundum Deum uiuit in spe felicitatis aeternae? Nec dictum est: <Hic sperauit in Dominum Deum\',
Abbreviated transcription (Latin):
breuitatis. ut annꝰ unꝰ nr̃. decẽ illos ha¬
buisse credat᷑. Qua ꝓpt̾ in qͥunt eũ
audierit qͥsq: łlegit. ñgentos annos
quẽq uixisse deb intellig̾e nonaginta.
Decẽ qͥppe illi anni unꝰ ẽ nr̃i ⁊ decẽ nr̃i
centũ illi fuer̃. Ae ꝑhoc ut putant. ui¬
ginti triũ illoꝵ annoꝵ fuit ađa. qnͣdo
genuit seth ⁊ ipse seth.xͭx. ãgebat.⁊ui.¬

Expanded text:
us annus noster decem illos habuisse credatur. Quapropter, inquiunt, cum audierit quisque uel legerit nongentos annos quemque uixisse, debet intellegere nonaginta; decem quippe illi anni unus est noster et decem nostri centum illi fuerunt. Ac per hoc, ut putant, uiginti trium annorum fuit Adam, quando genuit Seth, et ipse Seth uiginti
Abbreviated transcription (Latin):
inserendũ ẽ. cũ adipsa tẽꝑa qnͣtũ necessi¬
tas huiꝰ oꝑis pꝰtulat cõmemoranda. ad
buisse uitas illiꝰ eu hoĩes. ut posset etate
uniꝰ ꝗͥ de duobꝰ ꝗsͦ solos t̾rat᷑ habuit pa¬
rentibꝰ pͥmꝰ ẽ natꝰ. ad ẽstituenda etiã ei¬
uitatẽ multiplicari genꝰ humanũ. Neq¬

Expanded text:
inserendum est, cum ad ipsa tempora, quantum necessiinserendum est, cum ad ipsa tempora, quantum necessitas huius operis postulat, commemoranda adiubuisse uitas illius aeui homines, ut posset aetate unius, qui de duobus, quos solos terra tunc habuit, parentibus primus est natus, ad constituendam etiam ciuitatem multiplicari genus humanum.
Abbreviated transcription (Latin):
usq: ad diluuiũ. remanent. xiiii. quib
uixisse credit᷑ ptꝰ diluuiũ. Apt̃ qđ eũ ñ¬
inaquis nat᷑a ñ sinit. c̃stat fuisse deletã.
cũ patre suo qͥ tͣnslatꝰ fuerat aliꝗnͣtũ fuis¬
se. atq: ibi donec diluuiũ pͣt̾iret uixisse
arbitrant᷑: nolentes derogare fide eodi¬
eccłia. ⁊ credentes uideos potiꝰ qmͣ istos
ñ habere qđ uerũ ẽ. N enĩ admit̾tunt
ꝗđ magis hic eẽ potuerit error int̃p̃tỹ
ꝑe. unoq sensu int̾ p̃tati s̃. errare potuisse.
aut yͥ nihil int̾erat eoꝵ uoluisse mentiri.
ad nos int̾p̃tando tͣnsierint᷑ mutasse ꝗͣđ a
in codicibꝰ suiᷤᷤ. ut nris minueret᷑ aucto¬
ritas. Hanc opinionẽ ł suspitionẽ accipi¬
at qͥsq: ut putau̾it: certis ẽ tam̃ ñ uixis¬
se matusała pꝰ diluuiũ. s eode anno fuisse
defunctũ. si uerũ ẽ qđ num̾o annoꝵ inhe¬
breis codicibꝰ inuenit᷑. De illis aut̃. lax.¬
intͣ p̃tibꝰ ꝗͥdmͥ uideat᷑. suo loeo diligentiꝰ

Expanded text:
 quibus vixisse creditur post diluvium; propter quod eum noin aquis natura non sinit constat fuisse deletam cum patre suo, qui translatus fuerat, aliquantum fuisse, atque ibi donec diluvium praeterisset vixisse arbitrantur, nolentes derogare fidem Codiia, et credentes Judaeorum potius quam istos non habere quod verum est. Non enim admittunt, quod magis hic esse potuerit error interpretum, pore unoque sensu interpretati sunt, errare potuisse aut ubi nihil eorum intererat uoluisse mentiri; ad nos interpretando transierint, mutasse quaedam in codicibus suis, ut nostris minueretur auctoritas. Hanc opinionem uel / suspicionem accipiat quisque ut putauerit; certum est tamen non uixisse Mathusalam post diluuium, sed eodem anno fuisse defunctum, si uerum est quod de numero annorum in Hebraeis codicibus inuenitur. De illis autem ibus quid mihi uideatur, suo loco diligentius
Abbreviated transcription (Latin):
annoꝵ ñ nulla uidet᷑ eẽ distantia. qđ ig¬
noro qͣ ratione sit factũ. Nontam̃ tanta eꝰ.
uit illos hoĩes tã longeuos fuisse dissenti¬
n filiõ. ꝗͥ ẽ appellatꝰ seth: ducentos ux.
uurisse añnos reꝑit᷑ in codicibꝰ nr̃is. in be¬
eũ.septingentos uixisse legit᷑. innrĩs: oc¬
tingentos uͦ in illis: atq ita inutͥsq uniusi¬
tatis sũma ẽ cordat. Ae de inde ꝑ ẽsequentes
generationes ante qm̃ gignatur qͥ gigni
cõmemorat᷑. minꝰ uixisse aput hebreos
pat̾ eiꝰ inuenit᷑ centũ annos. S pt̾ea qͣm ẽ
genitꝰ iđe ipse centũ minꝰ qmͣ inhebreis
inuenit᷑ innr̃is: atq: ita hinc ⁊ iñ numi
uniu̾sitas ẽsonat. In .ui. aut̃ gen̾atione nus¬

Expanded text:
uidetur esse distantia, quod ignoro qua ratione sit factum: non tamen tanta est, ut illos homines tam longaeuos fuisse dissentit filium, qui est appellatus Seth, ducentos triginta uixisse annos reperitur in codicibus nostris, in He, septingentos uixisse legitur in nostris, octingentos uero in illis; adque ita in utrisque uniuersitatis summa concordat. Ac deinde per consequentes generationes antequam gignatur, qui gigni commemoratur, minus uixisse aput Hebraeos pater eius inuenitur centum annos; sed postea quam est genitus idem ipse, centum minus quam in Hebraeis inueniuntur in nostris; adque ita et hinc et inde numeri uniuersitas consonat. In sexta aute
Abbreviated transcription (Latin):
c.⁊ laͣx. annos illa tẽpora nuncupalũ.
Ut alit̾ aut̃ annũ tͦ fuisse cõputatũ ñ
sit incredibile. adiciunt qd apud ple¬
rosq scriptores hẏstorie reꝑitꝰ. egy ꝓ¬
tios habusse annx̃.iiiͬ. m̃siũ. acama¬
Pliniꝰ seđs cũ cõmemorasset relatẽ fuis¬
se in litt̾as. qͣnđa uixisse .c.l. duos. alẽ

Expanded text:
a annos illa tempora nuncupabant. Ut autem aliter annum tunc fuisse computatum non sit incredibile, adjiciunt quod apud plerosque scriptores historiae reperitur, Aegyptios habuisse annum quatuor mensium, Acarna» Plinius Secundus cum commemorasset relatum fuisse in litteras quemdam vixisse CLII, alium
Abbreviated transcription (Latin):
siẽ potui disputaui. Sexies aut̃ seni qͥnu
liꝗͥs. ꝗͥbꝰ solaris annꝰ implet᷑.⁊ diei q̃drantẽ.
ꝓpt̃̾ quẽ quat᷑ ductũ. eo anno qͦ bissextẽ
uocant. unꝰ dies adicit᷑. addebant᷑ auet̾ibꝰ
pꝰ ea dies ut occurreret numus annoꝵ. ꝗͥͦs
dies romani int̾calares uocabant. Piñ etiã
qndo ex illo natꝰ ẽ filiꝰ eiꝰ caman. Qͥs an¬

Expanded text:
sicut potui, disputavi. Sexies autem seni, quiliquos, quibus solaris annus inpletur, et diei quadrantem, propter quem quater ductum eo anno, quo bissextum uocant, unus dies adicitur, addebantur a ueteribus postea dies, ut occurreret numerus annorum, quos dies Romani intercalares uocabant. Proinde etiquando ex illo natus est filius eius Cainan, quos an
Abbreviated transcription (Latin):
Detaua gen̾atio. hab qͥdẽ ñ nulła diu̾sitatẽ.
s minorẽ ac dissimiłe cet̾is. Matusała qͥp¬
pe qͦm genuit enoch. añ qmͣ gign̾et eum
qͥ in ipso ordine. seqr̃. seđ̾m hebreos. ñ centũ
minus .s xx .iiͦiͦi. ampliꝰ uixẽ annos. qui
rursũ in nr̃is pea ꝗͣm eũ geñ reꝑiunt᷑ addi¬
ti. ⁊ in utͥsq sͥ sõma uniuersi numꝰi occur¬
rit. In sola nona gn̾atione idẽ in annis
la mech. filii matusale̾ patͥs aut̃ noe. sũ¬
ma uniu̾sitatis discrepat. s ñ plurimum.
Uiginti aut̃ ⁊ .iiͦiiͬ. plꝰ uixisse in hebreis

Expanded text:
ua generatio habet quidem nonnullam diuersitatem, sed minorem ac dissimilem ceteris. Mathusalam quippe, quem genuit Enoch, antequam gigneret eum, qui in ipso ordine sequitur, secundum Hebraeos non centum minus, sed uiginti amplius uixit annos; qui rursus in nostris, postea quam eum genuit, reperiuntur additi, et in utrisque sibi summa uniuersi numeri occurrit. In sola nona generatione, id est in annis Lamech, filii Mathusalae, patris autem Noe, summa uniuersitatis discrepat, sed non plurimum. Viginti enim
Abbreviated transcription (Latin):
tiquoꝵ magnitudines corpoꝵ. inuenta ple¬
nĩq: ossa qͣm diut᷑na s̃. etiã multõ post̾i̾o¬
ribꝰ scłis ꝓdunt. Annoꝵ aut̃ numositas
cuiꝰq hõis qͥ tẽporibꝰ illis fuit. nullis nunc
talibꝰ docum̃tis uenire in exꝑim̃tũ potẽ
hec tam̃ iđo fides sacre huic hystoriȩ de¬
roganda ẽ: euiꝰ tanto inpuđntiꝰ narrata
ñ eredimꝰ. qnͣto impleri certiꝰ p̃nuntiata
ẽspicimꝰ. Dic̃ tam̃ etiã ide pliniꝰ. ẽẽ adhuc
gentẽ.iͥ ducentos annos uiuit᷑. Si gͦ hu¬
manarõ uitarỹ diut᷑nitates ꝗs exꝑti ñ
sumꝰ hodie habere credunt᷑ in ognita
nob̾ loca: cur ñ habuisse credant᷑: tp̃ra.
An vͦ credibile ẽ alieubr eẽ qđ hic ñ ẽ ⁊ in

Expanded text:
tiquorum magnitudines corporum inuenta pletiquorum magnitudines corporum inuenta plerumque ossa, quoniam diuturna sunt, etiam multo posterioribus saeculis produnt. Annorum autem numerositas cuiusque hominis, quae temporibus illis fuit, nullis nunc talibus documentis uenire in experimentum potest. Nec tamen ideo fides sacrae huic historiae deroganda est, cuius tanto inpudentius narrata non credimus, quanto inpleri certius praenuntiata conspicimus. Dicit tamen etiam idem Plinius esse adhuc gentem, ubi ducentos annos uiuitur. Si ergo humanarum uitarum diuturnitates, quas experti non sumus, hodie habere creduntur incognita nobis loca, quur non habuisse credantur et tempora? An uero credibile est alicubi esse
Abbreviated transcription (Latin):
eucurrit.⁊ intorsit.⁊ misit. uix ilłu ingt
lectibiᷤᷤ sexceruieȩ subirent. ꝗͣlia nͨ hoĩum
ꝓduẽ corꝑa tellꝰ. Significans maiora t᷑
hiş temꝑibꝰ recentioribꝰ mundi ante illud
nobile diffamatũq diluuiũ. S. de corpoꝵ
magnitudine plerũq in eduloᷤ nudata ꝑ
uetustatẽ siue ꝑ uĩ fluminỹ. uariosq casꝰ¬
silntore molarẽ hoĩs dentẽ. tã ingentẽ. ut
siin nr̃oꝵ dentiũ modulos minutatĩ ẽ eide¬
nt. centũ nob̾ uidet᷑ fae̾e potuisse.S. illũ
sic̃ aliis deinde nr̃is qͦq tp̃ibꝰ rara qͥdẽ s
nũ qͣm ferme defuer̃: que mođu alioꝵ plu¬
rimũ exceđent. Pliniꝰ scđs doctissimꝰ ħo
qͥnto magis magisq p̃terit scłi excursꝯ mi¬
nora corꝑa nat᷑am ferre testat᷑. Qđ etiam
homerũ cõmemorat sepe carmina fuisse
ĩqͥstũ. ñ hȩc uelut poetiea figm̃ta deridenᷤ.
s. inhystoricã fidẽ tanqmͣ miraculoꝵ na¬
turaliũ septot assumens. Perũ ut dixi. an¬

Expanded text:
orsit et misit: Vix illum — inquit — lecti bis sex ceruice subirent, Qualia nunc hominum producit corpora tellus, significans maiora tunitur temporibus recentioribus mundi ante illud nobile diffamatumque diluuium! Sed de corporum magnitudine plerumque incredulos nudata per uetustatem siue per uim fluminsi littore molarem hominis dentem tam ingentem, ut si in nostrorum dentium modulos minutatim concideretur, centum nobis videretur facere potuisse. Sed illum Sicut aliis deinde nostrisque temporibus rara quidem, sed nunquam ferme defuerunt, quae modum aliorum plurimum excederent. Plinius Secundus, doctissimus homo, quanto magis magisque praeterit saeculi excursus, minora corpora naturam ferre testatur; quod etiam Homerum commemorat saepe carmine fuisse conquestum, non haec uelut poetica figmenta deridens, sed in liistoricam fidem tamquam miraculorum naturalium scriptor adsumens. Verum, ut dixi, an
Abbreviated transcription (Latin):
ppłi. tͦ potuit utiq fieri. ut ⁊ c̃stitueret.
⁊ nom̃ pͥmogeniti sui c̃stitutȩ inponertt
ciuitati. UITam longa qͥppe uita illoꝵ
hõium fuit: ut illie memoratoꝵ quoꝵ:
anni taciti ñ s̃. qͥbꝰ uixer̃ ut nimirõ ant
diluuiẽ ad septingentoᷤᷤ.l. annos ꝓtres
ꝑuenirent. Nã plures ñgentoᷤᷤ annosetiã
tͣnsier̃: qmͣ uisnemo admille ꝑuen̾it. gͥ
itaq dubitau̾it ꝑ uniꝰ hoĩs etatẽ tantũ
multiplicari potuisse genꝰ humanũ. ut eã
unde c̃stitueret᷑ ñ una s plurimȩ eipitatq:
Qđ eaxchoc cõnici potͣ facillime. ꝙ exuno¬
abrahã ñ multo ampliꝰ ꝗͣdringentis amns.
numositas hebreȩ gentis tanta ꝓcata est.
ut in exatu eiꝰdẽ ppłi exegypto sexeenta
nepos abrahȩ. ⁊ alias natas exsemine ipliꝰ

Expanded text:
em, tunc potuit utique fieri, ut et constitueret et nomen primogeniti sui constitutae inponeret ciuitati. Tam longa quippe uita illorum hominum fuit, ut illic memoratorum, quorum et anni taciti non sunt, qui uixit minimum ante diluuium, ad septingentos quinquaginta tres perueniret. Nam plures nongentos annos etiam transierunt, quamuis nemo ad mille peruenerit. Quis itaque dubitauerit per unius hominis aetatem tantum multiplicari potuisse genus humanum, ut esset unde constituerentur non una, sed plurimae ciuitates? Quod ex hoc conici facillimeAbraham non multo amplius quadringentis annis numerositas Hebraeae gentis tanta procreata est, ut in exitu ejusdem populi ex Aegypto sexcenta nepos Abrahae, et alias natas ex semine ipsius
Abbreviated transcription (Latin):
eũ pat̾ cetis ampliꝰ. Neꝙ enĩ ⁊ iudas pͥmogt¬
nitꝰ fuit. a qͦ uidea cognominata ẽ. ⁊ udci.
S etiã si c̃ditori ciuitatis illiꝰ iste filiꝰ pͥm̾ẽ
natꝰ. ñ iđo putandũ ẽ tͦ apat᷑ ẽdite eiuita¬
ti nom̃ eiꝰ in positũ qnͣdo natꝰ ẽ qr nec ẽsti¬
tui t᷑ ab uno pot̾at ciuitas: qͣ nihil ẽ aliud

Expanded text:
ceteris amplius. Neque enim et ludas primogenitus fuit, a quo Iudaea cognominata est et Iudaei. Sed etiamsi conditori ciuitatis illius iste filius primus est natus, non ideo putandum est tunc a patre conditae ciuitati nomen eius inpositum, quando natus est, quia nec constitui tunc ab uno poterat ciuitas, quae nihil est aliud
Abbreviated transcription (Latin):
Eñ genuerit ꝯiugatꝰ qͣndo qͥde etiã de
ipso legit᷑. ⁊ geñ filios ⁊ filias. et fuer os
reticent᷑. Ac ꝑhoc ñ apparet omnino.
utrũ ꝗͥ noĩat᷑ genitꝰ ipse fuerit pͥmogeni¬
tꝰ immo uͦ qm̃ credibile ñ ẽ patres il¬
los etate tã longa. aut impuberes fuis¬
se aut ꝯuigibꝰ caruisse. ł fetibꝰ nec illos
eoꝵ filios primos eis natos fuisse eredibi¬
le ẽ.S eũ saere seͥptor historiȩ adortũ
uitãq Noe. cuiꝰ tẽꝑe diluuiũ factỹẽ ꝑ¬

Expanded text:
vel non genuerit conjugatus: quando quidem etiam de vel non genuerit conjugatus: quando quidem etiam de ipso legitur, Et genuit filios et filias, et fuerunt reticentur: ac per hoc non apparet omnino utrum qui nominatur genitus, ipse fuerit primogenitus. Immo vero quia credibile non est patres illos aetate longa aut impuberes fuisse, aut conjugibus caruisse, vel fetibus, nec illos eorum filios primos eis natos fuisse credibile est: sed cum sacrae scriptor historiae ad ortum vitamque Noe, cujus tempore diluvium fact
Abbreviated transcription (Latin):
fuiss ex p̃sso ẽ ꝗͣndo geñ eũ qͥ cõmemorat᷑
ptꝰ eũ. Noluit enĩ sp̃s d̾i int̾rene eiuitatis
gn̾ationib tẽꝑa notare ante diluuiũ.s
incelestis maluit. tanqmͣ eeñt memoria
digniores. Porro aut̃ seth qnͣdonatꝰ ẽ ñ qͥ¬
dẽ taciti s̃ anni patͥs eiꝰ. s iã genueratalioᷤ:
⁊ utrũ solos eam ⁊ abel. affirmare ꝗs audeat :
Ñ enĩ qr soli noĩati s̃ ꝓpt̃ ordines gn̾ationõ
uidĩ deb. solos fuisse tͤ gn̾atos ex ada. Cũ enĩ
ꝓlis eiꝰ ꝗͥs p̃sumat asserere. si culpã teme¬
ritatis euitat: Potuit qͥppe ađa diuinitꝰ
admonitꝰ dice̾.ptea qm sech natꝰ ẽ. Susei¬
erat fut᷑us ꝗͥ impleret ipsiꝰ scĩtatẽ. ñ qđ
ipse pͥor pꝰeũ tẽꝑis ordine nasc̾et᷑. Deinde
possit nͥ inosid̾at ad seu̾are hunc eiꝰ pri¬
mogenitũ fuisse: ut admirantes merito
reqͥramꝰ. qͦmͦ ꝑ tot annos in munis fuerit
a conubio sine ullo ꝓposito ẽtinentie.

Expanded text:
 quando genuit eum qui commemoratur post eum. Noluit enim Spiritus Dei in terrenae civitatis generationibus tempora notare ante diluvium, sed in coelestis maluit, tanquam essent memoria digniores. Porro autem Seth quando natus est, non quidem taciti sunt anni patris ejus, sed jam genuerat alios: et utrum solos Cain et Abel, affirmare quis audeat? Non enim quia soli nominati sunt propter ordines generationum, videri debet solos fuisse tunc generatos ex Adam. Cum enim proles ejus, quis praesumat asserere, si culpam temeritatis evitat? Potuit quippe Adam divinitus admonitus dicere, posteaquam Seth natus est, Suscierat futurus, qui impleret illius sanctitatem, non quod ipse prior post eum temporis ordine nasceretur. Deinde possit inconsideratus asseverare hunc ejus primogenitum fuisse, ut admirantes merito requiramus quomodo per tot annos immunis fuerit a connubio, sine ullo proposito continentiae,
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ uentura. ita ut nec de alt̾a societate ho¬
minũ taceret᷑. qmͣ t̃renã dicimꝰ ciuitatẽ.
ꝗnͣtũ ei cõmemoranda satiꝰ eẽt. ut ciuitas
đi etiã sue ad u̾sarie cõparatiõe elarescat.
qͦs illi hoĩes uixer̃ cõmemorat. ita c̃eludat.
ut dicat de illo deqͦ loq̃bat᷑. ⁊ geñ filio ᷤ: fi¬
lias. ⁊ fuer̃ om̃s diesilliꝰ ł illiꝰ ꝗͥͦs uix̃ tot
nominat. iđo intellig̾e ñ debemꝰ ꝑtã mul¬
toᷤᷤ annos qͥbꝰ tͦ in scłi huiꝰ ꝑnimia etate ui¬
uebant. nasci potuisse plurimos hoĩes: ꝗͦrũ
cetibꝰ ẽ di possent etiã plurimȩ ciuitates:
S ꝑtinuit adđm qͦ ista inspirante ẽseͥpta
hoc ẽ scđ̾m hoĩem uiuentiũ. seorsũ aut̃ fi¬

Expanded text:
c de altera societate hominum taceretur, quam terrenam dicimus ciuitatem, quantum ei commemorandae satis esset, ut ciuitas Dei etiam suae aduersariae conparatione clarescat. quos illi homines uixerunt, commemorat, ita concludat, ut dicat de illo, de quo loquebatur: Et genuit filios et filias, et fuerunt omnes dies illius uel illius quos uixit nominat, ideo intellegere non debernus per tam multos annos, quibus tunc in saeculi huius prima aetate uiuebant, nasci potuisse plurimos homines, quorum coetibus condi possent etiam plurimae \'ciuitates? Sed pertinuit ad Deum, quo ista inspirante conscripta hoc est secundum hominem uiuentium, seorsum autem fi
Abbreviated transcription (Latin):
cam de peccato. ł deuiciosa carnis ẽcupis¬
centia. hoc isto loco depeccatce femina.
Ubi intelligendõ ẽ uirũ adregenda uxorẽ.
animocarnẽ regenti. simiłe eẽ oportere.
ꝓpt̃ qđ dic̃ apłs. Qui dilig̃ uxorẽ suã se
ipsũ dilig̃. Nemo enĩ um qm̃ carnẽ suã odio
qͥppe inuidãtie uitio. frẽm insidiatꝰ oc¬
eidit. Taliserat t̾rene ẽditor eiuitatis.

Expanded text:
Cain de peccato, vel de vitiosa carnis concupiscentia, hoc isto loco de peccatrice femina: ubi intelligendum est virum ad regendam uxorem, animo carnem regenti similem esse oportere. quod dicit apostolus: Qui diligit uxorem suam, se ipsum diligit; nemo enim umquam carnem suam odio quippe inuidentiae uitio fratrem insidiatus occidit. Talis erat terrenae conditor ciuitatis.
Abbreviated transcription (Latin):
maligno erat ⁊ occidit frem̃ suũ. Et euiꝰ
rei grã occidit: qͥa oꝑa illiꝰ maligna fue¬
r̃ fr̃is aut̃ eiꝰ iusta. dat᷑ intelligi. ꝓpt̾ta
d̾m ñ respexisse in munꝰ eiꝰ. qr hoc ipso
male diuidebat. dansdo aliqͥd suũ. sibi
aut̃ se ipsũ. qđ om̃s faciunt. qͥ ñ dis. suã
corde uiuentes. offert̃ tam̃ đo munꝰ. quo
pitant eũ redimi. ut eoꝵ ñ opituletis
sanandis prauis cupiditatib s explen¬
dis. Hoc ẽ t̃rene ꝓpͥum ciuitatis dm Edeosco¬
let qͥbꝰ adiuuantibꝰ regnet inuictoris & pa¬
et trena. ñ caritate ẽsulendi .s dominandi
cupiditate.Boni qͥppe ad hoc utunt᷑ mun¬
do ut fruant᷑ do. mali aut̃ gt̃. ut fruant᷑
mundo. uti uolt đo. ꝗͥ tam̃ eũ ł ec̃. ł res hu¬
manas curarȩ eredt. St̃ enĩ multo det̾iores.

Expanded text:
maligno erat et occidit fratrem suum; et cuius rei gratia occidit? Quia opera illius maligna fuerunt, fratris autem eius iusta: datur intellegi propterea Deum non respexisse in munus eius, quia hoc ipso male diuidebat, dans Deo aliquid suum, sibi autem se ipsum. Quod omnes faciunt, qui non Dei, sed suam corde uiuentes, offerunt tamen Deo munus, quo putant eum redimi, ut eorum non opituletur sanandis prauis cupiditatibus, sed explendis. Et hoc est terrenae proprium ciuitatis, Deum uel deos colere, quibus adiuuantibus regnet in uictoriis et pace terrena, non caritate consulendi, sed dominandi cupiditate. Boni quippe ad hoc utuntur mundo, ut fruantur Deo; mali autem contra, ut fruantur mundo, uti uolunt Deo; qui tamen eum uel esse uel res humanas curare iam credunt. Sunt enim multo deteriores,
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ eẽ potuer: scͥptorẽ sac huiꝰᷤ historię necẽe
habuisse norare s eos solos ꝗͦs oꝑis suscep¬
ti ratio postulabat. Ppositũ ꝗͥ ppe seͥptoris
certarũ gn̾ationũ ex uno hõie ꝓpagatarũ.
ꝑuenire ad abhãꝰ ac deinde ex eiꝰ semine
ad ppłm dĩ: in qͦ distincto acet̾is gentibꝰ
p̃fig̾arent᷑ ⁊ p̃nuntiarent᷑ om̃a que deci¬

Expanded text:
esse potuerunt, scriptorem sacrae hujus historiae necesse habuisse nominare; sed eos solos, quos operis suscepti ratio postulabat. Propositum quippe scriptoris certarum generationum ex uno homine propagatarum peruenire ad Abraham ac deinde ex eius semine ad populum Dei, in quo distincto a ceteris gentibus praefigurarentur et praenuntiarentur omnia, quae de ci
Abbreviated transcription (Latin):
ficieseiꝰ. Hoc peccatũ maxime arguit đs.
ĩsticiã de alt̾iꝰ bonitate. ⁊ hoc frĩs. Noc qͥp¬
pe arguendo int̾rogauit dicens. qre ẽtͥsta¬
tꝰs. ⁊ qͣre ẽcidit facies tua. qͥ enĩ fr̃ĩ inuide¬
bat. ds uidebat. ⁊ hoc arguebat. Nã hõibꝰ
qͥbꝰ absconditũ ẽ eor alteriꝰ eẽ posset ambi¬
guũ. ⁊ ꝓrsꝰ incertũ. utrũ illa tͥstieia ma¬
lignitatẽ suã inꝗ̃se đõ displicuisse didice¬
rat. anfr̃is doluerat bonitatẽ quȩ đo pla¬
cuit eũ insacͥficiũ eiꝰ aspexit. S rationẽ
reddens ds. cur eiꝰ oblationẽ accip̾e no¬
luerit. ut s ipse potiꝰ merito qͣm ei fr̃i
inmerito displiceret cũ eẽt in iustꝰ ñ reete
diuiđn.do. hoc ẽ ñ recte uiuendo. ⁊ ĩdignꝰ
cuꝰ apꝓbaret᷑ oblatio. ꝗmͣ eẽt iniustior qđ
frõm iustũ gratis occidiss ostendit. Ñ tam̃
cũ dimittens sine mandato scõ ⁊ iusto. ⁊ bo¬
no. qͥesce ingͥt. Ad te enĩ ꝯu̾sio eiꝰ. ⁊ tu domi¬

Expanded text:
facies eius. Hoc peccatum maxime arguit Deus, tristitiam de alterius bonitate, et hoc fratris. Hoc quippe arguendo interrogauit dicens: Quare contristatus es, et quare concidit facies tua? Quia enim fratri inuidebat, Deus uidebat et hoc arguebat. Nam hominibus, quibus absconditum est cor alterius, esse posset ambiguum et prorsus incertum, utrum illa tristitia malignitatem suam, in qua se Deo displicuisse didicerat, an fratris doluerit bonitatem, quae Deo placuit, cum in sacrificium eius adspexit. Sed rationem reddens Deuluerit, ut sibi ipse potius merito, quam ei frater immerito displiceret, cum esset injustus non recte diuidendo, hoc est non recte uiuendo, et indignus cuius adprobaretur oblatio, quam esset iniustior, quod fratrem iustum gratis odisset, ostendit. Non tamen eum dimittens sine mandato sancto, iusto et bono: Quiesce, inquit; ad te enim conuersio eius, et tu domi
Abbreviated transcription (Latin):
ingentes pluuie memorant᷑. qͥdiesñ bi¬
nas ac paulo ampliꝰ horas habebant .s
uicenas ⁊ ꝗͣt̾nas die noetuq transactd.
de ꝑ hoc tã magnos annos uixer̃ illian¬
tiqui usꝙ ampliꝰ nongentos: qutos ptͥa

Expanded text:
ingentes pluviae memorantur , qui dies non binas ac paulo amplius horas habebant, sed vicenas et quaternas die noctuque transactas. Ac per hoc tam magnos annos vixerunt illi antiqui usque amplius quam nongentos, quantos postea
Abbreviated transcription (Latin):
surdũ ẽ suspicari.⁊ in illo alio. uͥ suꝑantibꝰ
iuginti.uiiiͬ. annis sũma ñ ẽuenit. In his
aut᷑ in ꝗͥbꝰ cͣtinuat᷑ ipsiꝰ m̃dositatissimili¬
tudo. ita ut ante genitũ filiũ qͥ ordini in¬
serit᷑. alibi suꝑ s̃. centũ anni alibi desint.
Post genitũ aut̃ uͥ deerant suꝑsint. uͥsuꝑ¬
erant desint. ut sũma ẽueniat. ⁊ hoc in pͥ¬
ma. seđa. t̾cia. qͣrta. qͥnta. septima gn̾atio¬
ne inuenit᷑. uidet᷑ hab̾e qnͣđa si dici pot᷑
error ipse ꝯstantiã. nec casũ redolet s in¬
dustriã. Itaq illa diu̾sitas num̾oꝵ altt̃ se
habentiũ codicibꝰ grecis ⁊ latinis. alit̃ in he

Expanded text:
surdum est suspicari, et in illo alio, ubi superantibus surdum est suspicari, et in illo alio, ubi superantibus uiginti quattuor annis summa non conuenit. In his autem, in quibus continuatur ipsius mtudo, ita ut ante genitum filium, qui ordini inseritur, alibi supersint centum anni, alibi desint; post genitum autem ubi deerant, supersint; ubi supererant, desint, ut summa conveniat; et hoc in prima, secunda, tertia, quarta, quinta, septima generatione invenitur: videtur habere quamdam, si dici potest, error ipse constantiam; nec casum redolet, sed industriam. 2. Itaque illa diversitas numerorum aliter se habentium i
Abbreviated transcription (Latin):
scͥbendo m̃dacix̃ uno ẽsilio ẽspirare potu¬
isse:⁊ du aliis inuident auetoritatẽ sibi
abstulisse ueritatẽ: an septua ginta hõies.
qͥ etiã ipsi iudei erant. uno in loco positos.
qm̃ rex egyptiꝰ ptholomeus eos ad hoc op̃
assciuerat. ipsã ueritatẽ gentibꝰ aligeni¬
genis inuidisse ⁊ cõ municato istue fecisse
ẽsilio ꝗͥs ñ uideat qͥd ꝓeliuiꝰ faciliꝰq ere¬
dat᷑. S absit ut prudens ꝗͥs piã. ł iudeos
cuiꝰ lib ꝑu̾sitatis atq malicie tantũ potu¬
isse eredat in eodicibꝰ tã multis ⁊ tã lon¬
ge lateq disꝑsis. ł septuaginta illos uiros
memorabiles. hoc de inuidenda gentibꝰ
ueritate unũ cõmunicasse ẽsiliõ. Credi¬
biliꝰ qͥs dix̾it. eũ pͥmũ debibliotheca
ptholomei deseribi ista ceper̃ tunc aliꝗͥd
tale fieri potuisse in eodice uno. s pͥmit
indeseripto. unde iã latiꝰ emanaret.
yͥ potuit qͥde accide etiã seͥptoris error
S hoc in illa ꝗͥstione deuita matusale ñ ab¬

Expanded text:
en- 10 dacium uno consilio conspirare potuisse et, dum aliis inuident auctoritatem, sibi abstulisse ueritatem, an septuaginta homines, qui etiam ipsi Iudaei erant, uno in loco positos, quoniam rex Aegyptius Ptolomaeus eos ad hoc opus asciuerat, ipsam ueritatem gentibus alienigenis inuidisse et communicato istuc 15 fecisse consilio: quis non uideat quid procliuius faciliusque credatur? Sed absit ut prudens quispiam uel Iudaeos cuiuslibet peruersitatis adque malitiae tantum potuisse credat in codicibus tam multis et tam longe lateque dispersis, uel septuaginta illos memorabiles uiros hoc de inuidenda gentibus so ueritate unum communicasse consilium. Credibilius ergo quis dixerit, cum primum de bibliotheca Ptolomaei describi ista coeperunt, tunc aliquid tale fieri potuisse in codice uno, sed primitus inde descripto, unde iam latius emanaret; ubi potuit quidem accidere etiam scriptoris error. Sed hoc in illa quae- 1!5 stione de uita Mathusalae non ab
Abbreviated transcription (Latin):
Quiesce inqͥt: manꝰ abscdere ẽtine. Ñ regn:
peccatũ intuo mortali corꝑe ad obedien¬
đu desid̾us eiꝰ. nec exhibeas m̃bͣ iniqͥtatis
ałma peccato. Ad te enĩ ꝯu̾sio eiꝰ du ñ adiu¬
uat᷑ relaxando.s qͥ escendo frenat᷑. Et tu do¬
minab̾is illiꝰ. ut cũ forinsecꝰ ñ ꝑmittit᷑ oꝑa¬
ri sub potestate m̃tis regentis ⁊ bene uołn¬
tis: assuescat etiã intͥnsecꝰ ñ moueri. Dietũ
ẽtale aliqͥd in eode diuino libro ⁊ demu¬
liere qnͣdo ptꝰ peccatũ đo int̾rogante atq
iudicante dãpnationis sententias acceper̃
⁊ serpente diabolꝰ.⁊ inse ipsis illa ⁊ maritꝰ
Cũ enĩ dixiss⁊ ei multiplicans multipli¬
cabo tͥsticias tuas ⁊ gemitũ tuũ.⁊ intͥsticiis

Expanded text:
sce, inquit; manus ab scelere contine, non regnet peccatum in tuo mortali corpore ad oboediendum desideriis eius, nec exhibeas membra tua iniquitatis arma peccato. Ad te enim conuersio eius, dum non adiuuatur relaxando, sed quiescendo frenatur; et tu dominaberis illius, ut, cum forinsecus non permittitur operari, sub potestate mentis regentis et beneuolentis adsuescat etiam intrinsecus non moueri. Dictum est tale aliquid in eodem diuino libro et de muliere, quando post peccatum Deo interrogante adque iudicante damnationis sententias acceperunt, in serpente diabolus et in se ipsis illa et maritus. Cum enim dixisset ei: Multiplicans multiplicabo t
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmis hõibꝰ ꝑ creat᷑am subiectã uelut eoꝵ
sociꝰ. forma ꝯgrua loqͥbat᷑. qͥd ei ꝓfuit :
Nonne ẽceptỹ scelꝰ innecando fr̃e. etiã ptꝰ
ubu diuinȩ ad monitionis impleuit. gã
cũ sae̾ficia discreuisset amboꝵ. in illiꝰ respi¬
ciens. huiꝰ despiciens. ꝗd ñ dubitandu c̃
potiusse ognosci. signo aliꝗͦ attestante u¬
dix̃ dñs ad camm. qͣre t̾stis factꝰ es.⁊ qͣre c̃ci¬
dit facies tua . Nonne si recte offeras. recte

Expanded text:
 creaturam subjectam velut eorum socius forma congrua loquebatur, quid ei profuit? Nonne conceptum scelus in necando fratre etiam post verbum divinae admonitionis implevit? Nam cum sacrificia discrevisset amborum, in illius respiciens, hujus despiciens, quod non dubitandum est potuisse cognosci signo aliquo attestante vdixit Deus ad Cain: Quare tristis factus es, et quare concidit facies tua? Non
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓbabilib argum̃tis. quidã ñ desti at¬
fidẽ saerȩ huiꝰ hẏstoriȩ s astruere nitentes.
ne sit in eredibile. ꝗd tã multos annosiux¬
isse referunt᷑ antiꝗͣ. ꝑsuaser̃ sibi. nee se
suadere inpudent̃ existimant. tã exiguũ
spaciũ tprͣis. t an nỹ uocatũ. ut illi. decẽ
sint unꝰ nr̃ ⁊ decẽ nr̃i. centũ illoꝵ. Hoc¬
filsissimũ eẽ docum̃to euidentissimo osten¬
dit᷑. Qđ ante qm faciã ñ mͥ tacenđu uidet᷑
que credibilior possit eẽ suspicio. P ote¬
ramꝰ certe hane asseuationẽ ex hebrers eo¬
dicibꝰ redarguere atq ẽ uince. u̾ ađa ñ. ee.¬

Expanded text:
babilibus argumentis quidam non destruentfidem sacrae huius historiae, sed adstruere nitentes, ne sit incredibile quod tam multos annos uixisse referuntur antiqui, persuaserunt sibi, nec se suadere inpudenter existimant, tam exiguum spatium temporis tunc annum uocatum, ut illi decem\' sint unus noster et decem nostri centum illoautem falsissimum esse documento evidentissimo ostenditur. Quod antequam faciam, non mihi tacendum videtur, quae credibilior possit esse suspicio. Poteramus certe hanc asseverationem ex hebraeis codicibus redarguere atque convincere, ubi Adam non
Abbreviated transcription (Latin):
te certantes. Hanc pace̾ reqͥrͣ laboriosa
bella. hane adipiseit᷑ ꝗͣ putat᷑ głosa uic¬
toria. Qnͣdo aut̃ uinet᷑. qͥ causa iustiore
pugnabant. ꝗͥs dubitet gratulabundã
ẽẽ uictoriã.⁊ ꝓuenisse obtabiłe paeẽ
hȩcbonas̃. ⁊ sine dubio di dona s̃.S.
eiuitatẽ. uͥ erit uictoria inet̾na ⁊ sũma
pace secura. bona ista sie ẽ eupiseunt᷑.
ut ł sola eẽ credant᷑. ł his ꝗͣ meliora eͤ¬
dug ampliꝰ diligant᷑. necẽẽ ẽ miseria

Expanded text:
te certantes. Hanc pacem requirunt laboriosa te certantes. Hanc pacem requirunt laboriosa bella, hanc adipiscitur quae putatur gloriosa uictoria. Quando autem uincunt qui causa iustiore pugnabant, quis dubitet gratulandam esse uictoriam et prouenisse optabilem pacem? Haec bona sunt et sine dubio Dei dona. sunt. civitatem, ubi erit victoria in aeterna et summa pace secura, bona ista sic concupiscuntur, ut vel sola esse credantur, vel his quae meliora creduntur, amplius diligantur; necesse est mise
Abbreviated transcription (Latin):
societate letat᷑. qͣliᷤ eẽ detalibꝰ leticia reb
pot᷑. Et quõ ñ ẽ tale bonũ ut nullas angu¬
stias faciat amatoribꝰ suis. iđo ciuitas ista
adu̾so se ipsam plerũq: diuidit᷑ litigando.
bellando. atq: pugnando. & aut morti¬
feras aut certe mortales uictorias reqͥren¬
do. Nã exqͣcũq: sui parte adu̾so alt̾um sui
parte bellando surrexit. qͤrit eẽ uictrix
ẽditionẽ cogitans caseq: cõmunes. magis
nerint secundis rebꝰ inflat᷑. tantũmͦ mor¬
talis ẽ uietoria. neq enĩ semꝑ dñari pot̾it
ꝑmanendo. eis qͦs potuerit subiugare
uincendo. Non aut̃ reete dr̃ ea bona ñ eẽ
qͥẽ cupiseit hec eiuitas. qnͣdo ẽ ⁊ ipsa in suo
bumano gn̾e melior: ẽ cupiseit enĩ t̾renã
q̃nda ꝓrebꝰ infimis paeẽ. Ad cã nãq: de¬
sidat ꝑ uenire bellando. quõ siuic̾it. ⁊
qͥrsistat ñ fuerit pax erit. quã ñ habe¬
ꝗͣ simul habere ñ pot̾ant. infelici egesta¬

Expanded text:
societate laetatur, qualis esse de talibus laetitia rebus societate laetatur, qualis esse de talibus laetitia rebus potest. Et quoniam non est tale bonum, ut nullas angustias faciat amatoribus suis, ideo ciuitas ista aduersus se ipsam plerumque diuiditur litigando, bellando adque pugnando et aut mortiferas aut certe mortales uictorias requirendo. Nam ex quacumque sui parte aduersus alteram sui partem bellando surrexerit, quaerit esse uictrix condicionem cogitans casusque communes magis nerunt secundis rebus inflatur, tantummodo mortalis est ista uictoria. Neque enim semper dominari poterit permanendo eis, quos potuerit subiugare uincendo. Non autem recte dicitur ea bona non esse, quae concupiscit haec ciuitas, quando est et ipsa in suo humano genere melior. Concupiscit enim terrenam quandam pro rebus infimis pacem; ad eam namque desiderat peruenire bellando; quoniam si uicerit et qui resistat non fuerit, pax erit, quam non habe rebus, quas simul habere non poterant, infelici egesta
Abbreviated transcription (Latin):
om̃a suauit᷑. s u̾significando fuerat đi
bonũ. ꝗđ indebitũ hõib gratis gr̃a lar¬
giret᷑. sic oportuit darifiliũ. qͦm ad mo¬
dũ nat᷑e ñ debebat᷑ excursib Negat enĩ
nat᷑a iã filios tali cõmixtione maris &
femine ꝗͣlis eẽ pot̾at abrahȩ ⁊ sare inil
la ctate etiã mulieris accednte stcrilita¬
te. ꝗͦ nec tunc parere potuit. qͣndo ñ cas
fecunditati. s etati fecunditas defuit.
Qđ gͦ nat᷑e sic affectȩ. fructꝰ postitatis ñ
debebat᷑. significat. qđ nat᷑a gnis huma¬
ni peecato uiciata. ac ꝑhoc iure dapna¬
ta. nihil uere felieitatis in post̾um me¬
rebat᷑. Recte gͥ significat isaac ꝑreꝓ¬
missionẽ natꝰ. filios grẽ ciues ciuitatis
liberȩ socios pacis et̃nȩ. usit ñ amor
. cõmuni eodeq inmutabili bono
gudens. atq ex multiꝰ unũ eor faciens.
neq enĩ eũ ext̾mo supplicio dapnata fue¬
erit. iã cauitas erit. hic hab bonũ suũ. cuiꝰ

Expanded text:
omnia suaviter : sed ubi significandum fuerat Dei donum, quod indebitum hominibus gratis gratia largiretur, sic oportuit dari filium, quemadmodum naturae non debebatur excursibus. Negat enim natura jam filios tali commixtioni maris et feminae, qualis esse poterat Abrahae et Sarrae in illa jam aetate, etiam mulieris accedente sterilitate, quae nec tunc parere potuit, quando non aetas fecunditati, sed aetati fecunditas defuit. Quod ergo naturae sic affectae fructus posteritatis non debebatur, significat quod natura generis humani peccato vitiata, ac per hoc jure damnata, nihil verae felicitatis in posterum merebatur. Recte igitur significat Isaac per repromissionem natus filios gratiae, cives civitatis liberae, socios pacis aeternae, ubi sit non amor sed communi eodemque immutabili bono gaudens, atque ex multis unum cor faciens, neque enim cum in extremo supplicio damnata fuerit, jam civitas erit, hic habet bonum suum, cujus
Abbreviated transcription (Latin):
rent᷑. Ab el qͥppe ñ qͤrebat dñationẽ in
ea ciuitate qͣ ẽdebat᷑ afrẽ. s inuidntia il¬
la diaboliea ꝗͣ inuident bonis mali. nul¬
la alia causa. nͥ ꝙ illi boni s̃. illi mali.
Nullo enĩ mͦ fit minor accednte seu ꝑma¬
nente ẽsorte possessio bonitatis. immo
possessio bonitatis quã tanto latiꝰ ꝗͣnto ẽ¬
cordiꝰ in diuidua socioꝵ possidet caritas.
Ñ habebit deniq possessionẽ qͥ eã nolue
rit hab̾e cõmunẽ.⁊ tanto eã reꝑiet am¬
pliorẽ ꝗͣnto ibi ampliꝰ potuerit amare

Expanded text:
rentur Abel quippe non quaerebat dominationem in rentur Abel quippe non quaerebat dominationem in ea ciuitate, quae condebatur a fratre, sed inuidentia illa diabolica, qua inuident bonis mali, nulla alia causa, nisi quia illi boni sunt, illi mali. Nullo enim modo fit minor accedente seu permanente consorte possessio bonitatis, immo possessio bonitas, quam tanto latius, quanto concordius indiuidua sociorum possidet caritas. Non habebit denique istam possessionem, qui eam rit habere communem: et tanto eam reperiet ampliorem, quanto ibi amplius potuerit amare
Abbreviated transcription (Latin):
topꝰinea eiuitate c̃denda. qͣ fuerat
huiꝰ t̾rene eiuitatis de q̃ loqͥm̃ capud
futã.⁊ tã multis gentib regnatura.
huic pͥmo exemplo ut: gei appellant
Nã⁊ illic sic̃ ipsũ facinꝰ qͥđa poeta cõme¬
moraũ illoꝵ. fr̃no pͥmi maduer᷑ sangui¬
ne muri. Sic enĩ ẽdita ẽ roma. qnͣdo oc¬
cisũ remũ afrẽ romulo romana testat᷑
historia. nisi qđ isti eiues t̾rene eiuitatis
ambo erant. Ambo głam de romane rei¬
publice ĩstitutione qͤrebant.s ambo eã
enĩ uolebant dñando głari. minꝰ utiq
dominaret᷑. si eiꝰ potestas uiuo ẽ sorte mi¬
nueret᷑. It gͦ totã dñationẽ haberet unꝰ.
ablatꝰ ẽ sociꝰ. ⁊ scelere ereuit in peiꝰ. qđ
innocentia minꝰ eẽt ⁊ meliꝰ. Hiaut̃ fr̃s
cam ⁊ abel. ñ habebant ambo int̾se simi¬
łe rerũ t̾renarũ cupiditatẽ.nec in hoc
alt̾ alt̾i inuidit. qđ eiꝰ disatꝰ fieret an¬
gustior: qͥ altͥum occidit. si ambo dña¬

Expanded text:
ea civitate condenda, quae fuerat hujus terrenae civitatis, de qua loquimur, caput futura, et tam multis gentibus regnatura, huic primo exemplo et, ut Graeci appellant, Nam et illic, sicut ipsum facinus quidam poeta commemoravit illorum, Fraterno primi maduerunt sanguine muri. Sic enim condita est Roma, quando occisum Remum a fratre Romulo Romana testatur historia: nisi quod isti terrenae civitatis ambo cives erant. Ambo gloriam de Romanae reipublicae institutione quaerebant: sed ambo eam enim uolebat dominando gloriari, minus utique dominaretur, si eius potestas uiuo consorte minueretur. Ut ergo totam dominationem haberet unus, ablatus est socius, et scelere creuit in peius, quod innocentia minus esset et melius. Hi autem fratres Cain et Abel non habebant ambo inter se similem rerum terrenarum cupiditatem, nec in hoc alter alteri inuidit, quod eius dominatus fieret angustior, qui alterum occidit, si ambo domina
Abbreviated transcription (Latin):
desemine abrahe. s ilłu genuit demonstrãs
c̃suetudo nat᷑am: ilłu uͦ dedit ꝓmissio. sig¬
nificans grãm. Ibi humanꝰ us: ostendit᷑ hic
lis erat. & desꝑatione ꝓliᷤ. saltĩ deancilla
sua c̃cupiscens hab̾e qđ dese ipsa ñ se posse
cernebat: dedit cã fetanđa uiro. de quo
parere uoluerat. nec pot̾at. Ex egit itaq:
etiã sic debitũ demarito. utens iure suo.
in ut̾o alieno. Natꝰ ẽ gͦ ismahel. sic̃ nascun¬
t᷑ hõies ꝑ mixtione sexꝰ utriꝰq usitata
lege nat᷑e. Id̾o dictũ ẽ scđm carnẽ ñ qđ
ista beneficia di ñ sint. aut ñ illa oꝑet̃
ds.cuiꝰ opifex sapientia attingit sic̃ seͥp¬

Expanded text:
de semine Abrahae: sed illum genuit demonstrans consuetudo naturam, istum vero dedit promissio significans gratiam. Ibi humanus usus ostenditur, hic ilis erat et desperatione prolis saltem de ancilla sua concupiscens habere, quod de se ipsa non se posse cernebat, dedit eam fetandam uiro, de quo parere uoluerat nec potuerat. Exegit itaque etiam sic debitum de marito utens iure suo in utero alieno. Natus est ergo Ismael, sicut nascuntur homines, permixtione sexus utriusque, usitata lege naturae. Ideo dictum est: Secundum carnem; non quod ista beneficia Dei non sint aut non illa operetur Deus, cuius opifex