comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtinacissimos ipsa rerũ manifesta¬
tione confinidit. dñs dixit ad me
filius m̃s estu ego hodie genuite.
postula a me: dabo tͥ gentes here
ditatẽ tuã & possession: tua t̾mino t̃rȩ qͥ
genti udȩoꝵ in qua regnauit da¬
iud non eẽ concessũ. xp̃i aut̃ nomi¬
ne longe lateq om̃s gentesoceu¬
pante. nemo dubitat ẽẽ cõpletũ:
credo moueret᷑. cũ hinc ⁊ alia mul¬
ta ex ꝓpħis audiret quȩ nẽ ꝑsequi¬
nimis longũ ẽ. ⁊ uideret etiam ipsos
reges terrȩ xp̃i imꝑio iam salubri¬
ter subiugatos. om̃sq gentes eidẽ
seruientes. ⁊ legeret᷑ ei de psalmo
tanto ante p̃dictũ. adorabunt eũ
om̃s reges t̾rȩ om̃s gentes seruient
ei. totũq ipsũ psalmũ qui figura¬
te tanquã in salomonẽ dicit᷑. si le¬
gere uelleo mueniret xp̃m uere
regẽ pacificũ hoc eñĩ salomonis
nom̃ int̾pretatur. in quo cognos¬
ceret om̃ia cõpleta que ibi dicun¬

Expanded text:
pertinacissimos ipsa rerum manifestapertinacissimos ipsa rerum manifestatione confundit: dominus dixit ad me: filius meus es tu, ego hodie genui te; postula a  possessionem tuam terminos terrae: quod genti Iudaeorum, in qua regnauit Dauid, non esse concessum, Christi autem nomine longe lateque omnes gentes occupante nemo dubitat esse conpletum — credo, moueretur, cum hinc et alia multa ex prophetis audiret, quae nunc persequi longum est. uideret etiam ipsos reges terrae Christi imperio iam salubriter subiugatos omnesque gentes eidem seruientes et legeretur ei de psalmo tanto ante praedictum: adorabunt eum omnes reges, terrae, omnes gentes seruient ei totumque psalmum ipsum, qui figurate tamquam in Salomonem dicitur, si legere uellet, inueniret Christum uere regem pacificum — hoc enim Salomonis nomen interpretatur ■— in quo cognosceret conpleta omnia, quae ibi dicun
Abbreviated transcription (Latin):
sentarent᷑. Pinde constituite nobis
aliquẽ cathe cizandũ gentilẽ. in qͦ
faustꝰ defecisse nos risit: ubi ñ riden¬
dus s plangendus ipse defecit. Si
em̃ dixerimꝰ homini gentili crede
ꝓlataq auctoritate ꝓpħarũ eis se
non credere dixerit. quod illi hebrei
sint ipse paganus: ostendimꝰ fidem
ꝓpħarũ ex his quȩ uentura cecinert̃¬
⁊ uenisse cernunt᷑. Credo enĩ quod
eum non lateret quantas a regib
huiꝰ scłi ꝑsecutiones pͥus ꝑtulerit
xp̃iana religio: aut si lateret ꝑ ip¬
sam historiam gentiũ ⁊ imꝑiales
leges litteris memorieq mandatas.
ei facile ꝓbaret᷑. Quod cũ tanto
ante p̃dictũ ex ꝓpħa cognosceret.
dicente. ut quid fremuert̃ gen¬
tes. ⁊ popł̃i meditati sunt mania.
astiterunt reges terre ⁊ pͥncipes
conuenert in unũ aduersus dñm
⁊ aduersus. xp̃m eiꝰ. quȩ non de ip¬
so dauid fuisse dicta in eodẽ ipso
psalmo facile apparet. ibieñ dr̃
illud etiã quod homines quãlibet

Expanded text:
aestarentur ? Proinde constituite nobis aliquem catechizandum gentilem. in quo Faustus defecisse nos risit, ubi non ridendus, sed plangendus ipse defecit. si enim dixerimus homini gentili: credeprolataque auctoritate prophetarum eis se non credere dixerit, quod illi Hebraei sint, ipse paganus: ostendimus fidem prophetarum ex his, quae uentura cecinerunt et uenisse cernuntur. credo enim, quod eum non lateret, quantas a regibus huius saeculi persecutiones prius pertulerit christiana religio; aut si lateret, per ipsam historiam gentium et imperiales leges litteris . memoriaeque mandatas ei facile probaretur. quod cum tanto ante praedictum ex propheta cognosceret dicente: utquid fremuerunt gentes et populi meditati sunt inania? astiterunt reges terrae et principes conuenerunt in unum aduersus dominum et aduersum Christum eius quae non de ipso Dauid fuisse dicta in eodem ipso psalmo facile adparet; ibi enim dicitur etiam illud, quod homines quamlibet
Abbreviated transcription (Latin):
pe reddita ẽ. quare catulus: incu¬
ius laude alibi scͥptũ ẽ. Catulus le¬
onis: fortior um̃tis. hoc ẽ. etiam
paruulus fortior maioribꝰ. Si non ascen¬
dit in cruce. recũbens inclinato cap¬
te reddidit spm̃: si non dormiuit it¬
mortuus unde nat᷑. s non ille eũ sue¬
tauit amortuis. quẽ nemo hominũ
uidit nec uidere potest. Eõ enĩ qͦd
dictũ ẽ quis suscitauit eum: satise¬
pressa ẽ. tamquã ignoti significatis.
Si defuit pͥnceps ex uida ⁊ dux de fe¬
morib eiꝰ: donec uenirent oportu¬
no tempore.quȩ ꝓmissa tanquã re-¬
posita fuerant. Sunt enĩ littere cer¬
tissimȩ. historiȩ ipsoꝵ quoq uideꝙꝵ
quib ostenditur primũ herodem
alienigenã regẽ fuisse ingente uicͥe¬
de fuit rex de semine uida: donee ue¬
nirent quȩ reposita erant illi. S qͥd

Expanded text:
pe reddita est, quare catulus, in cupe reddita est, quare catulus, in cuius laude alibi scriptum est: catulus leonis fortior iumentis, hoc est etiam paruulus fortior maioribus si non ascendit in cruce recumbens, cum inclinato capite reddidit spiritum; si non dormiuit mortuus unde et natus — si non ille eum suscitauit a mortuis, quem nemo hominum uidit nec uidere potest — eo enim, quod dictum est: quis suscitabit eum? satis expressa est tamquam ignoti significatio — si defuit princeps ex Iuda et dux ex femoribus eius. donec uenirent oportuno tempore, quae promissa tamquam reposita fuerant. sunt enim litterae certissimae historiae ipsorum quoque Iudaeorum, quibus ostenditur primum alienigenadefuit rex de semine Iuda, donec uenirent, quae reposita erant illi. sed quia
Abbreviated transcription (Latin):
bens dormisti ut leo. ut catulus
leonis. Quis suscitauit eũ: Non
deerit pͥnceps ex iuda et dux de fe¬
more eius: donec ueniant quȩ re¬
posita sunt ei. ⁊ ipse expectatio
gentiũ. Alligans ad uineã pullũ
suũ: ⁊ cilitio pullũ asine. lauauit
inuino stolam suã: ⁊ in sanguinȩ
uuȩ amictũ suũ. fulgentes oculi
eius a uino: ⁊dentes candidiores
lacte. falsa sint istaobscura sint
ista: siñ in xp̃o euidentissima lu¬
ce claruerint. Siñ eũ laudant
frẽs eius. apłiz om̃s cͥoeredes eius.
non suã głam querentes s ipsius:
si non sunt manꝰ eius suꝑ dorsa un¬
micoꝵ eius. si ñ depͥmunt᷑ atq cur-¬
uantur ad terram. crescentib po¬
płis xp̃ĩanis quic̃q illic ⁊ adhuc
aduersant᷑. sinon eũ adorauerunt
filii iacob inreliquiis quȩ ꝑ electio¬
nẽ grẽ saluȩ factȩ sunt. sinon ip̃se
uulus factꝰ ẽ. ꝓpt̃ hoc additum de
germinatione filiꝰ m̃s. Causa qͥp¬

Expanded text:
bens, dormisti ut leo et ut catulus bens, dormisti ut leo et ut catulus leonis, quis suscitabit eum? non deerit princeps ex Iuda et dux de femoribus eius, donec ueniant quae reposita sunt ei; et ipse expectatio gentium alligans ad uineam pullum suum et cilicio pullum asinae; lauabit in uino stolam suam et in sanguine uuae amictum suum; fulgentes oculi eius a uino et dentes candidiores lacte. falsa sint ista. obscura sint ista, si non in Christo euidentissima luce claruerunt, si non eum laudant fratres eius apostoli et omnes coheredes eius, non suam gloriam quaerentes, sed ipsius; si non sunt manus eius super dorsa inimicorum eius; si non deprimuntur atque curuantur ad terram crescentibus populis christianis, quicumque illi adhuc aduersantur; si non eum adorauerunt filii Iacob in reliquiis, quae per electionem gratiae saluae factae sunt; si non ipse uulus factus est — propter hoc additum: de germinatione filius meus. causa quip
Abbreviated transcription (Latin):
plecturus utiq in benedictione
om̃iũ gentiũ. quod ex eoꝵ semme
ꝓmisit. Nec immerito ipse abrahã
cũ eius seruus eniurasset. sub femo¬
re suo iussit eũ ponere manũ. sei¬
ens inde uenturã carnẽ. xp̃i. in qͦ
benedici om̃s gentes ñ nc̃ p̃minti¬
nc̃ uidemꝰ. Uellẽ scire mmo me¬
lius nescierĩ. qua cecitate ammi
legerit faustꝰ. ubi uocauit iacob
filios suos: ⁊ dixit congregamini.
ut nunciẽ uob̃ que occursura st̃
uob̃ in nouissimis diebꝰ. Congrega¬
mini ⁊ audite filii iacob. audite
isrł patrẽ urm̃: hic certe nemo dubi¬
tat ꝓpħantis ꝑsonã ẽẽ. dilucidatã.
audiamꝰ gͦ quid dicat de filio suo u¬
dȩ. de cuius tribu xp̃e uenit ex se¬
mine dauid sccłm carnẽ: sicut apłica
doctͥna testat᷑. Iuda inquit te lau-¬
dent frẽs tui. Manꝰ tuȩ suꝑdorsa ini¬
micoꝵ tuoꝵ: adorabunt te filii pa¬
tris tui. Catulus leonis uida: de ger¬
minatione filiꝰ m̃s ascendisti. recũ¬

Expanded text:
pleturus utique in benedictione pleturus utique in benedictione omnium gentium, quod ex eorum semine promisit. Nec imcum eius seruus ei iurasset, sub femore suo iussit eum ponere manum, sciens inde uenturam carnem Christi, in quo benedici omnes gentes non nunc praenuntinunc uidemus. Uellem scire, immo melius nescierim, qua caecitate . animi legerit Faustus, ubi uocauit Iacob filios suos et dixit: congregamini, ut nuntiem uobis, quae occursura sunt uobis in nouissimis diebus: congregamini et audite. filii Iacob: audite, Israhel, patrem uestrum. hic certe nemo dubitat prophetantis personam esse dilucidatam. audiamus ergo, quid dicat filio suo Iudae, de cuius tribu Christus. uenit ex semine Dauid secundum carnem. sicut apostolica doctrina testatur. Iuda, inquit, te laudent fratres tui; manus tuae super dorsa inimicorum tuorum, adorabunt te filii patris tui. catulus leonis Iuda, de germinatione filius meus, ascendisti recum
Abbreviated transcription (Latin):
Sic & inceteris interp̾tationib figu¬
rarũ ꝑ unuiersũ textũ diuinȩ scrip¬
turȩ licet considerare ⁊ cõparare sen¬
detorquere conant᷑. Nec paganino¬
b̃ in hoc obstrepunt. neq enĩ audent
contradicere. ne illa ñ solũ dicta s
etiam facta figurate accepta. inter¬
pretem᷑ ad xp̃m intelligendũ. pre¬
sertim qͥa ea que p̃nunciata intelli¬
gimꝰ etiã demonstramꝰ impleta. cũ
fabulas suas ut aliquo mͦ cõmendent
ad nescio quas phisiologias uł the¬
ologias. id ẽ. rationales naturales
uel diuinas int̾pretando referre co¬
nant᷑. ex parte plene satis indican¬
tes qualia sint. ex parte aũt dissimu¬
lantes. dũ earident in theatris quȩ
ido illa uel gesta uł scͥpta. ut. xp̃c
in eis intelligat᷑. excepta ipsa tanta
consonantia rerũ prefiguratarũ.
⁊ nunc impletarũ. aliis presagiis ꝓ¬
pheticis aꝑtisq manifestisq feriet᷑.
sicuti ẽ illud ansemine tuo benedi¬
centur om̃s gentes. Hoc dictũ ẽ. ad

Expanded text:
in caeteris interpretationibus figurarum per universum textum divinae Scripturae licet considerare, et comparare sendetorquere conantur. CAPUT XL. Nec Pagani nobis in hoc obstrepunt; neque enim audent contradicere, ne illa non solum dicta, sed etiam facta, figurate accepta interpretemur ad Christum intelligendum: praesertim quia ea quae praenuntiata intelligimus, etiam demonstramus impleta; cum fabulas suas ut aliquo modo commendent, ad nescio quas physiologias vel theologias, id est, rationes naturales, vel divinas, interpretando referre conentur: ex parte plane satis indicantes, qualia sint; ex parte autem dissimulantes, dum ea rident in theatris quae ideo illa vel gesta vel scripta, ut Christus in eis intelligatur; excepta ipsa tanta consonantia rerum praefiguratarum et nunc impletarum, aliis praesagiis propheticis apertis manifestisque ferietur: sicuti est illud, In semine tuo benedicentur omnes gentes. Hoc dictum est ad
Abbreviated transcription (Latin):
Qui etiã hoc ipsũ in eũgłio cõmemo¬
rans. ⁊ de se figuratũ aꝑtissime testi¬
ficans. cũ quendã nathana elẽ dixis¬
set uere isrłitam in quo dolus non
ẽẽt. & eum ille tanquã lapidẽ illũ ha¬
bens ad caput confessus enĩ ẽẽt filiũdi
⁊ regem isrł. ista confessione quodãmͦ
ungens lapidẽ id ẽ ipsum ẽẽ confitens
xp̃m: ibi oportune dñs. etiã illud com¬
memorauit. quod tunc uidit ia cob. qͥ
ꝑbenedictionẽ appellatꝰ ẽ isrł. Am̃ dico¬
uob̃ inquit uidebitis celũ aꝑtũ: ⁊ an¬
głos dĩ ascendentes ⁊ descendentes suꝑ
filiũ hominis. Hoc enĩ isrł iuderat.
cũ illũ lapidẽ ad caput habebat. at̾ra
in celũ scalasꝑ quas ascendebant ⁊ des¬
cendebant angłi di. in quib significati
sunt eũgłistȩ p̃dicatores xp̃i. ascenden¬
tes utiq cũ ad intelligendã eius suꝑ

Expanded text:
qui etiam hoc ipsum in euangelio commemoqui etiam hoc ipsum in euangelio commemorans et de se figuratum apertissime testificans, cum quendam Nathanahelem dixisset uere Israhelitam, in quo dolus non esset, et cum ille tamquam lapidem illum habens ad caput confessus eum esse filium dei et regem Israhel — ista confessione quodam modo ungens lapidem, id est ipsum esse confitens Christum — ibi opportune dominus etiam illud commemorauit quod uidit Iacob, qui per benedictionem appellatus est IsraheL auobis, inquit, uidebitis caelum apertum et angelos dei ascendentes et descendentes super filium hominis. hoc enim Israhel uiderat, cum illum lapidem ad caput habebat, a terra in caelum scalas, per quas ascendebant et descendebant angeli dei; in quibus significati sunt euangelistae, praedicatores Christi. ascendentes u
Abbreviated transcription (Latin):
nȩ uigilant. sieas ꝑscrutari pietate.
quã exagitare leuitate malletis. Qͥs
alius in abrahã exit de terra suazde
cognatione sua. ut apud exteros dite¬
tur.⁊ locupletet᷑. nͥ qui relicta terra
⁊ cognatione udȩoꝵ. unde scđ̾m car¬
nẽ natꝰ ẽ. apud gentes. ita p̃pollet &
preualet ut uidemꝰ: quis alius in y¬
saac lignũ sibi portabat aduictimã:
nͥ qui crucẽ sibi ad passionẽ ipse por¬
tauit: Quis alius aries immolandꝰ
muepre cornb adherebat. nͥ qui
crucis patibulo ꝓnob̃ offerendus af¬
Quis alius in angło cũ iacob luctatꝰ.
cũ sibi p̃ualentẽ quasi fortiorẽ infir¬
mior uictꝰq uictorẽ. partim bñdicit.
partim latitudinẽ femoris eius clau¬
dã reddit: nisi qui p̃ualere aduers
se passus popłm isrł. quosdã qͥ credi¬
dert̃ benedixit in eis. latitudo autẽ
femoris iacob. in multitudine femo¬
ris carnalis popłi claudicauit: Quis
alius lapis positꝰ ad caput iacob. ut

Expanded text:
nae vigilant, si eas perscrutari pietate, nae vigilant, si eas perscrutari pietate, quam exagitare levitate malletis. Quis alius in Abraham exit de terra sua et de cognatione sua, ut apud exteros ditetur et locupletetur , nisi qui relicta terra et cognatione Judaeorum, unde secundum carnem natus est, apud Gentes ita praepollet et praevalet, ut videmus? Quis alius in Isaac lignum sibi portabat ad victimam , nisi qui crucem sibi ad passionem ipse portabat? Quis alius aries immolandus in vepre cornibus adhaerebat, nisi qui crucis patibulo pro nobis offerendus afQuis alius in angelo cum Iacob luctatus, cum sibi praeualentem quasi fortiorem infirmior uictusque uictorem partim benedicit partim latitudinem femoris eius claudam reddit, nisi qui praeualere aduersum se passus populum Israhel quosdam qui crediderunt benedixit in eis? latitudo autem femoris Iacob in multitudine carnalis populi claudicauit. quis alius lapis positus ad caput Iacob, ut
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ uos. Ite nc̃. ⁊ obiectate calũpni¬
as ueterib litteris sacris. Hoc agite
serui chamite: quib uiluit caro nu
cdata ex qua nati estis. Neq emẽet.
tiatꝰ ẽ. uenisset in mundũ. bibisset
de uinea sua calicẽ illũ. qui transire
non potuit. dormisset in passione
sua tanquã in ebriatȩ stulticie quȩ
sapientior ẽ hominib: atq ita nu¬
daretur mortalis carnis infirmitas
ꝑ occultũ di consiliũ. fortior homi¬
nomen om̃ino. xp̃ianũ quo & uos
głamini ñ ẽẽt in t̾ris. Uerũ hoc
agite ut dixi. Irrident̃ ꝓdite: qđ
tos reuerent̾ honoremꝰ. Utat᷑ uo¬
bis eccłia tanquã subditis sibi: ut
ꝓbati manifesti fiant in ea. Usq ad¬
eo nichil quo uel habitura uł pas¬
sura erat ꝓpħȩ illi tacuert̃: ut et
uos ibi locis ur̃is inueniamꝰ in uani¬
tate ꝑnitiosa ad repbos capiendos.
utili aut̃ ad ꝓbatos manifestandos.
dictũ: cui predicendo om̃s ille pagi¬

Expanded text:
inter uos. ite nunc et obiectate calumniinter uos. ite nunc et obiectate calumnias ueteribus litteris sacris; hoc agite, serui Cham; ite, quibus uiluit nudata caro. ex qua nati estis; neque enim esset, tiatus est, venisset in mundum, bibisset de vinea sua calicem illum qui transire non potuit, dormisset in passione sua, tanquam in ebrietate stultitiae, quae sapientior est hominibus; atque ita nudaretur mortalis carnis infirmitas per occultum Dei consilium, fortior hominomen omnino christianum, quo et vos gloriamini, non esset in terris. Verum hoc agite, ut dixi; irridenter prodite quod nos reverenter honoremus: utatur vobis Ecclesia tanquam subditis sibi, ut probati manifesti fiant in ea. Usque adeo nihil, quod vel habitura vel passura erat, Prophetae illi tacuerunt, ut et vos ibi locis vestris inveniamus, in vanitate perniciosa ad reprobos capiendos, utili autem ad probatos manifestandos. aedictum: cui praedicendo omnes illae pagi
Abbreviated transcription (Latin):
contestant᷑: tenetis. legitis. p̃dicatis.
Ubi & uos ipsos disputauerĩ nͥ in illa
maledicta medietate: cͥui ñ ẽ lapis
angłaris. xp̃c: Quia nec m illo pari¬
ete uos agnoscimꝰ qui excircũcisione
credidit in xp̃m unde erant ⁊ apli:
nec in isto quiẽ. expreputio unde ft̃
om̃s exceteris gentib in eandẽ uni¬
tatẽ fidi. tanquã in pacis angło con¬
currentes. S & om̃s qui quoslibet
nr̃i canonis libros accipiunt.⁊ legt̃
dit᷑. nec tam̃ eandẽ mortalitatẽ in
passione nudatã. consociato uni¬
tatis sacramento honorifice uelant.
s sine scientia pietatis ⁊ caritatis nim¬
tiant illud. uñ om̃s nati sumꝰ quan¬
uis int̾ se dissentiant. ⁊ udĩ abhere¬
ticis ⁊ ipsi heretici alii ab aliis: una
tam̃ conditione seruitutis. uel ad
aliquã attestationẽ. uel ad aliquã
ꝑturbationẽ utiles sunt eccłiȩ. Nã
& de hereticis dictũ ẽ: oportet ⁊ he¬
reses ẽẽ. ut ꝓbati manifesti fiant

Expanded text:
contestantur, tenetis, legitis, praedicatis. ubi et uos ipsos deputauerim, nisi in illa maledicta medietate, cui non est lapis angularis Christus? quia nec in illo pariete uos agnoscimus, qui ex circumcisione credidit in Christum, unde erant et apostoli, nec in isto, qui est ex praeputio, unde sunt omnes ex ceteris gentibus in eandem unitatem fidei tamquam in pacem anguli concurrentes. sed et omnes, qui quoslibet nostri canonis libros accipiunt et legunditur, nec tamen eandem mortalitatem in passione nudatam consociato unitatis sacramento honorifice uelant, sed sine scientia pietatis et caritatis nuntiant illud, unde omnes nati sumus, quamuis inter se dissentiant, et Iudaei ab haereticis et ipsi haeretici alii ab aliis, - una tamen condicione seruitutis uel ad aliquam adtestationem uel ad aliquam probationem utiles sunt ecclesiae. nam et de haereticis dictum est: oportet et haereses esse, ut probati manifesti fiant
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ longe alt̾ius religionis homini.
de magis dubiis dubia conaretur
astruere. Quid gͦ opꝰ erat. nͥ ut ante
eret: opus itẽ erat aliis ꝓpħ̃is. qui pro
xp̃m uicissim id ẽ ut alt̾ alterũ eom¬
paganus quisq utriꝰq eoꝵ conditio¬
ne liber: nec ꝓpħis de. xp̃o dicentib
crederet. nec xp̃o de ꝓpħ̃is. Ita totũ
nulli alii quãsuȩ fidei debet: qui¬
cizari gentilẽ. cui assistentes di¬
unde hoc mͥ ꝓbatis dicat: ⁊ nosres¬
pondentes. dicamꝰ ex ꝓpħis. Rur¬
sum illo querente qͥb ꝓpħis: nos
respondeamꝰ. Quid. qͦuod eos xpc
confirmat: Idem uͦ multomagis
ridens dicat. Quid. quod ego nec ip¬
si credo: Quid fiet his ita tractatis :
Nonne herebimꝰ: ⁊ ille risis nob̃ tan¬
quam imprudentib remeabit ad
sua : Ita nichil ut dixi eccłiȩ. xpĩa¬
ne hebreoꝵ testimonia conferunt :
quȩ magis constet exgentib quã
ex iudĩs. Sane sisunt aliqua ut fa¬
ma ẽ. sibille de xp̃o p̃sagia aut

Expanded text:
et longe alterius religionis homini, et longe alterius religionis homini, de magis dubiis dubia conaretur astruere. Quid ergo opus erat, nisi ut ante eret, opus item erat aliis prophetis, qui pro Christum uicissim," id est ut alter alterum compaganus utriusque eorum condicione liber nec prophetis de Christo dicentibus crederet nec Christo de prophetis. ita totum nulli alii quam suae fidei debet. quibis catechizari gentilem. cui adsidentes di"unde hoc mihi probatis" dicat, et nos respondentes dicamus ex prophetis'. rursum illo quaerente "quibusrespondeamus: quid? quod eos Christus confirmat. idem uero multo magis ridens dicat: quid ? quod ego nec ipsi credo. quid fiet his ita transactis ? nonne haerebimus et ille risis nobis tamquam inprudentibus remeabit ad sua? ita nihil, ut dixi, ecclesiae christianae Hebraeorum testimonia conferunt, quae magis constet ex gentibus quam ex ludaeis. sane si sunt aliqua, ut fama est. Sibyllae de Christo praesagia aut
Abbreviated transcription (Latin):
ent̾ apteq respondeam. Nlunc uͦ illos
homines faustꝰ manicheus uituꝑat:
paulus aũt apls laudat ęligat quisq
tes: quoꝵ ex p̃sagiis accipit᷑ fuisse uen¬
an ꝓbare quis possit cũ resceꝑit exami¬
at quid ad nos: Illos manet hec rep̃¬
hensio: qui ex iudaismo forte ad xp̃i¬
anis mũ conuersi. sub testimoniis
ut ꝑhibes ꝓpħarũ postea neglexerit
eos. ut bñficioꝵ ingrati. Porro autẽ
nos natura gentiles sumꝰ. id. ẽ. qͦd pau¬
lus p̃putiũ uocat sub alia nati lege.
⁊ p̾fatorib aliis quos gentilitas uates
appellat: at q ex eis postea sumꝰ ad xp̃i¬
anissimũ conuersi. non ante effecti
uidi ut merito hebraicoꝵ ꝓpħarũ seq̃¬
sola excitati fama ⁊ uirtutũ opiniõe.
atq sapientia lib̃atoris nr̃i iħu xp̃i.¬
Unde simͥ adhuc in pat̾na religione
moranti p̾dicator adueniens xp̃m
uellet exꝓph̃is insinuare: hunc ego
ꝓtinꝰ dementẽ putarẽ. qͥ gentilim

Expanded text:
enter apteque respondeam. nunc uero illos enter apteque respondeam. nunc uero illos homines Faustus Manichaeus uituperat. Paulus autem apostolus laudat; eligat quisquetes, quorum ex pan probare quis possit, cum res coeperit examiat, quid ad nos? Illos manet haec reprehensio, qui ex Judaismo forte ad Christianismum conversi sub testimoniis, ut perhibes, Prophetarum, postea neglexerint eos, ut beneficiorum ingrati. Porro autem nos natura Gentiles sumus, id est, quod Paulus praeputium vocat , sub alia nati lege, et praefatoribus aliis quos Gentilitas vates appellat, atque ex his postea sumus ad Christianismum conversi: non ante effecti Judaei, ut merito Hebraicorum Prophetarum sequsola exciti fama, et virtutum opinione, atqUnde si mihi adhuc in paterna religione moranti, praedicator adveniens, Christum vellet ex Prophetis insinuare, hunc ego protinus dementem putarem, qui Gentili mihi,
Abbreviated transcription (Latin):
uestigia fidi quȩ ẽ in p̃putio patͥ¬
ut ⁊ nos iustificati ex fide pace ha¬
beamꝰ ad dm̃. intelligere debemꝰ q
admodũ uixerit ñ rep̃hendere.
ne ante ꝑ abortũ labam᷑ ex utero
matris eccłiȩ. quã ꝑstabilẽ conces¬
tum formati ꝑfectiq nascam᷑. hoe
fausto ꝓ morib patriarcharũ e
ꝓpħiarum ex uoce paruuloꝵ nr̃oꝵ bre¬
uit̃ responderĩ: int̾ quos ⁊ meniet ip¬
sum deputauerĩ. dũ tam̃ ñ rep̃hen¬
aam uitã scõꝵ antiquoꝵ. etiam sinon
nntelligam quã mistice uixerint. Quoꝵ
uitam nob̃ laudabilit̾ apłi eu̾gl̃io suo
pdicarunt. sic̃ illi ꝓpħia sua futuros
apłos p̃dirert̃: ut clament adse mui¬
cem duo testam̃ta sicut duo seraphin.
ceꝑit faustus patriarchas ⁊ ꝓpb̃as ñge¬
nerali atq indefinita rep̃hensione sic̃
hie fecit. s ꝓpͥe facta eoꝵ cõmemoran¬
do criminari: adiuuabit me dñs ds̃¬
eoꝵ qͥẽ etiam nr̃. ut ad singła congru¬

Expanded text:
uestigia, quae est in praeputio fuestigia, quae est in praeputio fut et nos iustificati ex fide pacem habeamus ad deum, intellegere debemus, quemadmodum uixerit, non reprehendere, ne ante per abortum labamur ex utero matris ecclesiae. quam per stabilem conceptum formati perfectique nascamur. Hoc Fausto pro moribus patriarcharum et prophetarum ex uoce paruulorum nostrorum breuiter responderim: inter quos et me ipsum deputauerim. dum tamen non reprehendam uitam sanctorum antiquorum. etiam si non intellegam. quam mystice uixerint. quorum uitam nobis laudabiliter apostoli euangelio suo praedicarunt, sicut illi sua prophetia futuros apostolos praedixerunt, ut clament ad se inuicem duo testamenta, sicut duo seraphim: coeperit Faustus patriarchas et prophetas non generali atque indefinita reprehensione, sicut hic fecit, sed proprie facta eorum commemorando criminari. adiuuabit me dominusngula congru
Abbreviated transcription (Latin):
quantũ int̃sit inter istam cui sus¬
ratur & istam qua hic uiuit᷑. sus¬
cit de illis iuris hoc existimare q̃¬
non cõmendat apłicȩ doctrinȩ
sanitas: quia iustꝰ ex fide uiuit.
Credidit aũt abrahamdo: ⁊ depu¬
tatũ ẽ illi ad iusticiã. Pre uddens ei
scͥptura quia ex fide iustificat gei¬
tes ds: prenuntiauit abrahe dic
qͥa insemine tuo benedicent᷑ omne
gentes. Apłi uerba sunt. ad cuiꝰ tã
claram tamq om̃ib notissimã uo¬
cem. si aur̃is fallacissimis sõniis
euigilaretis: sequeremini uestigi
patris nr̃i abrahȩ.⁊ in eiꝰ semine bĩ¬
diceremini cũ om̃ib gentib. Ipsi
enĩ accepit sicut dicit apłs signĩ
circuncisionis. signaculũ iusticis
fidĩ quȩ ẽ in preputio. ut sit par̃
om̃iũ credentiũ ꝑ preputiũ. ut di¬
putet᷑ ⁊ illis ad iusticiã: ut sit pat̾
circuncisionis his qui ñ solũ ex er¬
cuncisione sunt. s ⁊ his qui secumꝰ

Expanded text:
quantum intersit inter ipsam, cui susquantum intersit inter ipsam, cui suspiratur, et istam, qua hic uiuitur, sufficit de illis uiris hoc existimare, quod commendat apostolicae doctrinae sanitas. quia iustus ex fide uiuit. credidit autem Abraham deo et deputatum est ei ad iustitiam. praeu idens enim scriptura, quia ex fide iustificat gentes deus, praenuntiauit Abrahae dicens quia in semine tuo benedicentur omnes gentes. apostoli uerba sunt. ad cuius tam claram tamque omnibus notissimam uocem. si a uestris fallacissimis somniis euigilaretis, sequeremini uestigia patris nostri Abraham et in eius semine benediceremini cum omnibus gentibus. ipse enim accepit, sicut dicit apostolus, signum circumcisionis signaculum iustitiae fidei, quae est in praeputio. ut sit pater omnium credentium per praeputium. ut deputetur et illis ad iustitiam: ut sit pater circumcisionis his. qui non solum ex circumcisione sunt. sed et his, qui sequuntur
Abbreviated transcription (Latin):
regnũ tanto ante p̾dictam. isi
quia in illa stulticia quȩ sapien¬
tior ẽ. hominib. ⁊ in illa infirmi¬
tate quȩ fortior est hominib. ma¬
gnũ aliquid latet ad iustificatio¬
nẽ ⁊ głificationẽ nrãm: ⁊ ibi st̃
tiȩ absconditi. qui nulli aꝑiun¬
tur. si sibi ꝑ mat̾nã carnẽ traie
ca ubera lactis alimenta contẽp¬
serit: ⁊ tanquã infantilẽ uictum
quasi ꝓ grandietate fastidiens. pͥ¬
us inuenena bereticorũ quã in
sapientiȩ cybũ cui se idoneũ te¬
mere arbitrat᷑ irruerit. Nongͦ
quod dicimꝰ necessariã simplicẽ
purgata ⁊ roborata mente pos
non digne neq congruent̃. sua
ꝓphatione uixert̃. Unde hoc
scitis: An quid sit uel bene uel
male uiuere iudicare uos pote¬
stis: qͥuoꝵ iusticia ẽ. potius succ᷑¬
rendũ eẽ meloni non sentienti.
ut eũ uos manducetis quã men¬
dico esurienti ut manducandũ
aliquid detis: Catholicis autẽ
pariuilis anteꝙͣ seiant quȩ sit
aminȩ humanȩ ꝑfecta iusticia e

Expanded text:
regnum tanto ante praedictam, nisi quia in illa stultitia, quae sapientior est hominibus, et in illa infirmitate. quae fortior est hominibus. magnum aliquid latet ad iustificationem et glorificationem nostram. et ibi sunt tiae absconditi, qui nulli aperiuntur, si tibi per maternam carnem traiecca ubera lactis alimenta contempserit et tamquam iufantilem uictum quasi praegrandi aetate fastidiens prius in uenena haereticorum quam in sapientiae cibum, cui se idoneum , temere arbitratur, inruerit. non ergo quod dicimus necessariam simplicem purgata et roborata mente possnon digne neque congruenter sua prophetatione uixerunt. unde hoc scitis? an quid sit uel bene uel male uiuere, iudicare uos potestis, quorum iustitia est potius succurrendum esse meloni non sentienti, ut eum uos manducetis. quam mendico esurienti ut manducandum aliquid detis? catholicis autem paruulis, antequam sciant, quae sit animae humanae perfecta iustitia, et
Abbreviated transcription (Latin):
qͥddã eiusdẽ philonis cõmemorem
archã diluiii scdm rationẽ huma¬
ni corꝑis fabricatã uolens intelligi
tanquã membrat̃i omĩa ꝑtractaba.
Cui subtilissime numeroꝵ etiã re¬
gulas consulenti. congruent occ¬
rebant om̃ia quȩ ad intelligendũ
xp̃m nicħ impedirent. qm̃ in corpo¬
re humano etiã ille humani gense¬
ris saluator apparuit: nec tamencoge¬
rent. quia corpꝰ humanũ ẽ. utiq & ho¬
minii cȩteroꝵ. At ubi uentũ ẽ. ad ostĩ
quod in archȩ latere factũ ẽ: omnis
humani ingenii comiectura defecit.
Ut tamen aliquid diceret inferio¬
res corꝑis partes. qua urina ⁊ fimus
digerut᷑: illo ostio significari ausꝰ
ẽ credere. ausus ⁊ dicere. ausus ⁊ seri¬
bere. Non mirũ: si ostio non inuen¬
to sic errauit. Quod si ad xp̃m tran¬
sisset: ablato uelamine sacramenta
eccliȩ manantia ex latere hominis

Expanded text:
quiddam ejusdem Philonis commemorem, quiddam ejusdem Philonis commemorem, arcam diluvii secundum rationem humani corporis fabricatam volens intelligi, tanquam membratim omnia pertractabat. Cui subtilissime numerorum etiam regulas consulenti, congruenter occurrebant omnia quae adhuc intelligendum Christum nihil impedirent; quoniam in corpore humano etiam ille humani generis Salvator apparuit; nec tamen cogerent, quia corpus humanum est utique et hominum caeterorum. At ubi ventum est ad ostium quod in arcae latere factum est, omnis humani ingenii conjectura defecit. Ut tamen aliquid diceret, inferioris corporis partes qua urina et fimus egeruntur, illo ostio significari ausus est credere, ausus est et dicere, ausus et scribere. Non mirum si ostio non invento sic erravit. Quod si ad Christum transisset, ablato velamine sacramenta Ecclesiae manantia ex latere hominis
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ quasi suꝑflua necessariis contex¬
ta inueniuntur: admonent huma¬
nũ aniniũ id̃÷ animũ rationalem.
pͥus aliquid significare: deinde quid
rũ non tantũ dictarũ s etiã gesta¬
rũ figuris p̃mntiatũ. figuris iudi:
cogunt᷑ a nob̃ dicere qͥd illa signifi
cent. Que nͥ aliquid significare con¬
cedant: tamen diuinȩ auctoritatis
libros abͥneptarũ fabularũ ignomi¬
niis non defendunt. Uidit hoc phi¬
lo quidã uir lib̾alit᷑ eruditissimus.
unꝰ illoꝵ cuiꝰ eloquiũ greci platoni
equare non dubitant. ⁊ conatꝰ ẽ ali¬
qua int̾p̃tari non ad xp̃m intelligen¬
dũ. in quẽ non crediderat. s ut un¬
de magis appareret. quantũ int̾sit
utrũ ad xp̃m referas omĩa ꝓpt̃ que
uere sic dicta sunt: an pret̾ illum
quas libet comecturas quolibet m̃ts
acumine ꝑsequaris. quantũq ua¬
leat quod apłs ait. cum transieris
ad dñm: auferet᷑ uelamen. Ut eni

Expanded text:
et quasi superflua necessariis contexet quasi superflua necessariis contexta inueniuntur, admonent humanum animum, id est animum rationalem prius aliquid significare, deinde quid rum non tantum dictarum, sed etiam gestarum figuris praeuntiatum uideri,  coguntur nobis dicent: quae nisi aliquid significare concedant, tam divinae auctoritatis Libros ab ineptarum fabularum ignominia non defendunt. Vidit hoc Philo quidam, vir liberaliter eruditissimus, unus illorum, cujus eloquium Graeci Platoni aequare non dubitant: et conatus est aliqua interpretari, non ad Christum intelligendum, in quem non crediderat; sed ut de magis appareret quantum intersit utrum ad Christum referas omnia, propter quem vere sic dicta sunt, an praeter illum quaslibet conjecturas quolibet mentis acumine persequaris: » quantumque valeat quod Apostolus ait: « Cum transieris ad Dominum, auferetur velamen : » Ut enim
Abbreviated transcription (Latin):
ri aut etiã scͥptis ad religionẽ poste¬
ritati ꝓpagandis cõmemorari: Si
ꝓpt̾ genꝰ reꝑandũ animalia inclu¬
di oportebat: qͥuid opꝰ erat illo potis¬
simũ numero. septena de mundis. bi¬
na de immundis: Aditũ ad archam
fieri necessitas utiq cogebat. In la¬
tere aũt fieri uel etiã memoriȩ cõ¬
mendari ꝑ litteras qͥd cogebat. Im¬
molare filium ubet᷑ abrahã. Iussꝰ¬
ob hoc fuerit: ut eius obedientia
tali etiã examine ꝓbata posteris
innotesceret. Conuenientius lig¬
na portauerit filiꝰ: ne pat̾ senexq
portaret. Non sit postea filiũ fe¬
rire ꝑmissus: ne orbitate grauissi¬
ma se feriret. Nunqͥd etiã si nullo
effuso sanguine rediret᷑: minꝰ eẽt
ꝓbatꝰ abraham : Aut suã opꝰ erat
ꝑfici sacrificiũ. etiã ne ut ille aries
in uepre adherens cornib appare¬
ret. adullũ augm̃tũ uictimȩ ꝑtine¬
bat : Sic om̃ia cũ considerantur.

Expanded text:
ri aut etiam scriptis ad religionem posteri aut etiam scriptis ad religionem posteritati propagandis commemorari ? si propter genus reparandum animalia includi oportebat, quid opus erat illo potissimum numero septena de mundis, bina de inmundis? aditum ad arcam fieri necessitas utique cogebat; in latere autem fieri uel etiam memoriae commendari per litteras quid cogebat? immolare filium iubetur Abraham: iussus hoc fuerit, ut eius oboedientia tali etiam examine probata posteris innotesceret; conuenientius ligna portauerit filius, ne pater senexque portaret; non sit postea filium ferire permissus, ne orbitate grauissima se feriret: numquid etiamsi nullo effuso sanguine rediretur, minus esset probatus Abraham? aut si iam opus erat perfici sacrificium, etiamne, ut ille aries in uepre adhaerens cornibus adpareret, ad ullum augmentum uictimae pertinebat? sic omnia cum considerantur
Abbreviated transcription (Latin):
fuert̃. Nam si ysiael ⁊ isaac homi¬
nes nati duo testam̃ta significant:
quid credendũ ẽ. de tot factis. quȩ
nullo naturali usu. nulla negotii
necessitate facta ft̃: Nichil ne sig¬
nificant: Si quis nr̃m qui hebreas
litteras ignoramꝰ. id÷ ipsos uocũ ca¬
racteres uideret eas in pariete con¬
scͥptas honorato aliquo loco: quis
eẽt tam excorsut eo mͦ pictũ parie¬
tẽ putaret ac ñ potiꝰ intellige̾t scͥp¬
tũ. ut si legere ñ ualeret. non tam̃
illos apices aliqͥd significare dubi¬
ueteri instrumento scãrũ seͥptarũ.
quisquis non ꝑuerso animo legerit: sic
oportet moueat᷑. ut aliquid ea signifi¬
care non ambigat. Uerbi enĩ gratia
nunquid si oportebat adutorium
iiro feminã fieri: etiã hoc necessi¬
tas ulla cogebat. uel ulla suadebat
utilitas ut de dormientis latere fierz:
Si causa euadendi diluuiũ opus
erat fabricari archã: quid opꝰerat
inensuras eiꝰ aut ipsas potissimũ fie¬

Expanded text:
fuerunt. nam si Ismahel et Isaac homifuerunt. nam si Ismahel et Isaac homines nati duo testamenta significant, quid credendum est de tot factis. quae nullo naturali usu, nulla negotii necessitate facta sunt? nihilne significant? si quis nostrum, qui Hebraeas litteras ignoramus, id est ipsos uocum characteres, uideret eas in pariete conscriptas honorato aliquo loco: quis esset tam excors, ut eo modo pictum parietem putaret? ac non potius intellegeret scriptum, ut si legere non ualeret, non tamen illos apices aliquid significare dubiuetere instrumento scripturarum sanctarum, . quisquis non peruerso animo legerit, sic oportet moueatur, ut aliquid ea significare non ambigat. Uerbi enim gratia: numquid, si oportebat adiutorium uiro feminam fieri, etiam hoc necessitas ulla cogebat uel ulla suadebat utilitas. ut de dormientis latere fieret? si causa euadendi diluuii opus erat fabricari arcam, quid opus erat. mensuras eius aut ipsas potissimum fie
Abbreviated transcription (Latin):
tam illi sordidam uestẽ. ⁊ datũ indu¬
mentũ honoris ⁊ głie: sicut corpꝰ ihu
rp̃i quod ẽ eccłia. aduersario infine
tempoꝵ ꝑiuditiũ suꝑato. a luctu ꝑe¬
grinationis in glam sempit̾nȩ salittis
assinnitur: quod etiã in psalmo dedica¬
tionis domꝰ aꝑtissime canit᷑. Conuer¬
tisti planctũ meũ ingaudiũ mͥ. con¬
cidisti saccũ meũ ⁊ circunde disti
me lȩtitia: ut cantet tͥ gła mea ⁊
non cõpungar. Quis potest ex occa¬
sione alteris oꝑis om̃ia quȩ in il¬
lis ueteribꝰ legis ⁊ ppħarũ libris. fi¬
guratȩ.xp̃m annuntiant. quanta¬
libet breuitate ꝑstringe̾: nͥ forte qͥs
putat ingenio fieri. ut ea quȩ re¬
rũ ordine ꝑsua tempora cucurre¬
runt. ad xp̃i significationes int̾¬
p̃tando uertantur: hoc forte
uidi possunt dicere. siue pagani.
Eis aũt quise xp̃ianos putari uo¬
lunt: p̃mit ceruicẽ apłica auctori¬
gebant illis: ⁊ hȩc om̃ia figurȩ nr̃e

Expanded text:
tam illi sordidam uestem et datum indutam illi sordidam uestem et datum indumentum honoris et gloriae: sicut corpus Iesu Christi, quod est ecclesia. aduersario in fine temporum per iudicium superato a luctu peregrinationis in gloriam sempiternae salutis adsumitur. quod etiam in psalmo dedicationis domus apertissime canitur: conuertisti luctum meum in gaudium mihi. conscidisti saccum meum et accinxisti me laetitia, ut, cantet tibi gloria mea et non conpungar. Quis potest ex occasione alterius operis omnia, quae in illis ueteribus legis et prophetarum libris figurate Christum adnuntiant, quantalibet breuitate perstringere ? nisi forte quis putat ingenio fieri, ut ea quae rerum ordine per sua tempora cucurrerunt, ad Christi significationes interpretando uertantur. hoc forte Iudaei possunt dicere siue pagani; eis autem, qui se christianos putari uolunt, premit ceruicem apostolica auctorigebant illis et: haec omnia figurae nostrae
Abbreviated transcription (Latin):
racceptũ ẽ. coram saluatore nr̃o do̾. qͥ
om̃s homines uult saluos fieri⁊ ad ag¬
ntionẽ ueritatis uenire. Ex hoc qͥppe
etiam illis credentib constructasiunit
domicilia pacis. basilicȩ xp̃ianarũcon¬
gregationũ. nouellatȩ uinee poplifi¬
deliũ. ⁊ plantati horti: ubi etiã inter
om̃ia holeragranũ illud sinapis reg¬
nat. sub cuiꝰ umbraculis longe lateq
porrectis. etiam altipetax suꝑbia gen¬
tũ tanquã inceli uolatilib confugi¬
endo requiescit. Namquod etiã post
septuaginta annos scdm eiusdẽ iere¬
miȩ ꝓpħiam reditur excaptiuitate.
⁊ templũ renouat᷑: qͥuis fidel̃ xp̃i ñ in¬
telligat qͥa pꝰ euoluta tempora quȩ
septenarii dierũ numeri repetitiõe
transcurrunt. etiã nob̃ idẽ. eccł̃iȩ dĩ
adillã cȩlestẽ ierłm ex huiꝰ scłi ꝑegri¬
xp̃m uere sacerdotẽ magnũ. cuiꝰ figu¬
as uidit in sordido habitu de uictoq
diabolo qͥ ad eiꝰ accusationẽ stabat abla¬

Expanded text:
acceptum est coram saluatore nostro deo, qui omnes homines uult saluos fieri et in agnitionem ueritatis uenire. ex hoc quippe etiam illis credentibus constructa sunt domicilia pacis, basilicae christianorum congregationum, et nouellatae uineae, populi fidelium, et plantati horti, ubi etiam inter omnia olera granum illud sinapis regnat. sub cuius umbraculis longe lateque porrectis etiam altipetax superbia gentium tamquam in caeli uolatilibus confugiendo requiescit. nam quod etiam post septuaginta annos secundum eiusdem Hieremiae prophetiam reditur ex captiuitate et templum renouatur. quis fidelis Christi non. intellegat post euoluta tempora. quae septenarii dierum numeri repetitione transcurrunt, etiam nobis, id est ecclesiae dei. ad illam caelestem Hierusalem ex huius saeculi peregrir legum Christum uere sacerdotem magnum, cuius figuas uidit in sordido habitu deuictoque diabolo, qui ad eius accusationem stabat. abla
Abbreviated transcription (Latin):
hanne quert̃. utrum ipse sit xp̃c:
Cur ipsi dño dicunt quã dui anmũ
nr̃am tollis: si tu es. xp̃c dic nob̃ pa¬
lam: Cur petrus ⁊ andreas ⁊ phili¬
pus dicunt nathanaeli. inuenimis
hoc nomen in illa gente ꝑ illas lite¬
ras ⁊ scribebat᷑ ⁊ expectabat᷑ . Nã mi¬
la alia gens: reges ⁊ sacerdotes suos
xpos habuit ⁊ uocauit. Quoꝵ signi¬
ficatiuã unctionẽ cessare fas non
fuit: nͥcum ille uenisset qui iner
premintiabat᷑. Sic enĩ iudi noue¬
rant illos. xp̃os suos: ut tam̃ unũ
cati occulta iusticia di: dũ solã i¬
tutẽ eius cogitant. infirmitatẽ i
qua ꝓ nob̃ mortuus ẽ. non intelle¬
rerunt. hinc illa uerba in libro sa¬
pientiȩ de illis p̾dicta cognoscimꝰ:
morte turpissima condempnemꝰ
eum. Erit enĩ respectꝰ in sermon

Expanded text:
hanne quaerunt, utrum ipse sit Christus? hanne quaerunt, utrum ipse sit Christus? cur ipsi domino dicunt: quamdiu animam nostram tollis? si tu es Christus. dic nobis palam? cur Petrus et Andreas et Philippus dicunt Nathanaheli: inuenimus hoc nomen in illa gente per illas litteras et sciebatur et expectabatur ? nam nulla alia gens reges et sacerdotes suos christos habuit et uocauit, quorum significatiuam unctionem cessare fas non fuit, nisi cum ille uenisset, qui in eis praenuntiabatur. sic enim Iudaei nouerant illos christos suos, ut tamen unum cati occulta iustitia dei dum solam eius uirtutem cogitant, infirmitatem, in qua pro nobis mortuus est, non intellexerunt. hinc illa uerba in libro sapientiae de illis praedicta cognoscimus: morte turpissima condemnemus illum; erit enim respectus in s
Abbreviated transcription (Latin):
temporib ebdomadarũ. dũ ille
etiam tempꝰ repperit᷑. quo eũ opor¬
tuit uenire passurũ: quanquã &
sine cõmutatione tempoꝵ. mani¬
festis rerũ effectib. iudȩos urgere
soleamꝰ. cũ quib nob̃ non utrũ in
xp̃o sit salus nr̃a. s utrũ iam uene¬
rit. passusq fuerit disceptatio ẽ.
Conuincunt᷑ aut̃ reb ipsis aꝑtis¬
simis. non solũ de fide om̃iũ genti¬
um quas ei seruituras eadẽ cui ce¬
dere cogunt᷑ scͥpt᷑a p̃dixit. quȩ ita
clarescit toto orbe t̃rarũ. ut om̃iũ
t̾giuersantiũ ocłos feriat: uerũ
etiam de his quȩ in ipsa iudȩorũ
gente iam facta sunt. qͦd sacra¬
riũ euersũ ẽ. quod cessauit hostia
& sacerdos. ⁊ unctio pristina. quȩ om¬
nia damel tunc p̃nuntiauit futum.
gͥ illa omia ĩã facta st̃. exigit᷑ ab eis
ant non inueniunt. Quomͦ aut̾e n¬
biscũ non de. xp̃o s tantũ de aduen¬
tu eiꝰ disceptarent: nisi bñ nossent
eum in suis libris ꝓpħatũ: Cur a io¬

Expanded text:
poribus hebdomadum ille etiam tempus reperitur, quo eum oportuit uenire passurum. quamquam et sine conputatione temporum manifestis rerum effectibus Iudaeos urgere soleamus, cum quibus nobis, non. utrum in Christo sit salus nostra, sed utrum iam uenerit passusque fuerit disceptatio est. conuincuntur autem rebus ipsis apertissimis non solum de fide omnium gentium, quas ei seruituras eadem, cui cedere coguntur, scriptura praedixit. quae ita clarescit toto orbe terrarum, ut omnium tergiuersantium oculos feriat, uerum etiam de iis. quae in ipsa Iudaeorum gente iam facta sunt, quod sacrarium euersum est. quod cessauit hostia et sacerdos et unctio pristina: quae omnia Danihel tunc praenuntiauit futura. igitur illa omnia iam facta sint, exigitur ab eis ant. non inueniunt. quomodo autem nobiscum non de Christo, sed tantum de aduentu eius disceptarent. nisi bene nossent eum in suis libris prophetatum ? cur a Io
Abbreviated transcription (Latin):
uatũ: hȩc nos aliquanto ad ficłe
iuuare potuert̃: qui ex gentib
efficimur xp̃iani. Hebreoꝵ uͦ te¬
stimonia nob̃ etiã si sunt uera an¬
te fidem inutilia sunt. post fidẽ
suꝑuacua: quia ante quidẽ eiscre¬
dere non poteramꝰ nc uero exsuꝑ¬
fluo credimus.

Expanded text:
ad fidem iuuare poterunt, qui ex gentibus efficimur christiani ; Hebraeorum uero testimonia nobis, etiamsi sint uera, ante fidem inutilia sunt, post fidem superuacua. quia ante quidem eis credere non poteramus. nunc uero ex superfluo credimus.
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa nimiũ ẽ. nec multaqͥa longũ est.
Nec pauca uellẽ ne sola existimentur
abeis qui illa ñ legt̃.⁊ ne fidelis acdili¬
gens lector mereprehendat. cũ plu¬
ra euidentiora reperit. quod ista po¬
tisimũ posuerim. quȩ mͥ occurrere
in p̃sentia potuert̃. Inuenietis enĩ
multa quȩ om̃ino nec talisaltem
indigeant ãmonitione: quali mͦ usus
sum in uerb̃ iacob. Quis enĩ iã querat
expositorẽ. dũ legit uelut ouis ad iue¬
tuã ductus ẽ. ⁊ omĩa quȩ illic multi¬
plicit̾ ⁊ euident̃ dicuntur: qͣuia liuo¬
re eius sanati sumꝰ qͥa peccata nr̃a ip¬
se portauit: Quis non quasi eũgłiũ
cantari arbitret᷑. foderunt manꝰ me¬
as ⁊ pedes meos dinumerauert̃ om̃ia
ossa mea: ipsi uͦ considerauert̃ ⁊ con¬
spexert̃ me. diuisert̃ sibi uestim̃ta

Expanded text:
quia nimium est, nec multa, quia longum est, quia nimium est, nec multa, quia longum est, nec pauca uellem. ne sola existimentur ab eis. qui illa non legunt, et ne fidelis ac diligens lector me reprehendat, cum plura euidentiora reppererit, quod ista potissimum posuerim, quae mihi occurrere in praesentia potuerunt; inuenietis enim multa, quae omnino nec tali saltem indigeant admonitione, quali modo usus sum in uerbis Iacob. quis enim iam quaerat expositorem, dum legit: uelut ouis ad uictimam ductus est, et omnia, quae illic multipliciter et euidenter dicuntur: quia liuore eius sanati sumus, quia peccata nostra ipse portauit? quis non quasi euangelium cantari arbitretur: io derunt manus meas et pedes, dinumerauerunt omnia ossa mea; ipsi uero considerauerunt et cons
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ umion illo de quo dr̃ quod ꝓmultis
esfundet᷑ in remissionẽ peccatoꝵ. Ipse
ẽ enĩ botrus ille: qui pependit in lig¬
no. ꝓpt̾ea ⁊ hic uide quid adiungat:
z insanguine uuȩ amictũ suũ. Iam
uͦ fulgere ocłos eius aumo. illa meor¬
pore euis membra cognosct̾: quib do¬
natũ ẽ. scã quadã ebrietate alienate
mentis ab infra labentib temporalib
eternã luc̃ẽ sapientiȩ contueri. Unde
quiddã paulo ante cõmemorauimꝰ
dicente paulo. Siue enĩ mente exces¬
simꝰ dõ. Hii sunt fulgentes oculi aui¬
no. S tam̃ quia sequit᷑ siue tẽperan¬
tes sumus uob̃. nec paruuli relinquim¬
tur adhuc lacte nutriendi: quia &
hic sequitur.⁊ dentes candidioresla¬
cte. Qnid ad hȩc respondetis in sani:
Nempe ista manifesta sunt: nempe
om̃s non dico calũpnias contradictio¬
niss etiam nebulas dubitationis ex¬
pellunt. Talia querite pͥmo millis
libris. talib pͥmo credite: quȩ nẽ a
me nec om̃ia cõmemorari possunt

Expanded text:
 nisi illo, de quo dicitur, quod pro multis effundetur in remissionem pecca- , torum? ipse est enim botrus ille, qui pependit in ligno. propterea et hic uide, quid adiungat: et in sanguine uuae amictum suum. iam uero fulgere oculos eius a uino, illa in corpore eius membra cognoscunt, quibus donatum est sancta quadam ebrietate alienatae mentis ab infra labentibus temporalibus aeternam lucem sapientiae contueri. unde quiddam paulo ante commemorauimus dicente Paulo: siue enim mente excessimus, deo. hi sunt fulgentes oculi a uino. sed tamen quia sequitur: siue temperantes sumus, uobis, nec paruuli relinquuntur adhuc lacte nutriendi, quia et hic sequitur: et dentes candidiores lacte. Quid ad haec respondetis, insani ? nempe ista manifesta sunt, nempe omnes, non dico calumnias contradictionis sed etiam nebulas dubitationis expellunt. talia quaerite primo in illis libris, talibus primo credite, quae nunc a me nec omnia commemorari possunt,
Abbreviated transcription (Latin):
ci fide prius nutriri oportere do¬
cet mentẽ xp̃ianã: ut eã capacẽ
faciat ad intelligenda suꝑna &
ȩterna.Sic enĩ & ꝓpħa dicit. Nisi
credideritis. non intelligetis. At
ea ipsa ẽ. simplex fides. qua credi¬
mꝰ antequã cognoscamꝰ suꝑemi-¬
nentẽ scientiam caritatis xp̃i. ut
impleam᷑ inomnẽ plenitudinẽ

Expanded text:
ci fide prius nutriri oportere doci fide prius nutriri oportere docet mentem christianam. ut eam capacem faciat ad intellegenda superna et aeterna. sic enim et propheta dicit: nisi credideritis, non intellegetis. at ea ipsa est simplex fides, qua credimus, antequam cognoscamus supereminentem scientiam caritatis Christi, ut inpleamur in omnem plenitu
Abbreviated transcription (Latin):
eiusdẽ uocis noticia sine homine te¬
ste ꝑuenerit. Cũ ⁊ manifestũ sit. sic
etiam eam ꝑuenisse: ut apłs dicat.
Quomͦ aũt inuocabunt: in quẽ ñ
credidert̃: Aut quomͦ credent. que
non audier̃t : Quomͦ aut̃ audient:
sine p̃dicante:  Aut quomͦ p̃dica¬
bunt: si non mittantur: Sicut scͥp¬
tum ẽ. Quã speciosi pedes eoꝵ qui
tur. Ut enĩ non con dempnerent᷑.
neq fabulosa ducerent᷑ quȩ apłi
annuntiabant: demonstrabant᷑
hec apphis ante fuisse predicta.
Quia & si attestabant᷑ miracula:
non defuissent sicut etiã nunc
adhuc quidã musitant. qui ma¬
gicȩ potentiȩ cuncta illa tribue¬
rent: nisi talis eoꝵ cogitatio con¬
testatione ꝓpħica uinceret᷑. Ma¬
gicis enĩ artib longe anteꝙͣ nasce¬
rentur. ꝓpħas sibi constituere aqͥ
b prenuntiarent᷑: nemo utiq
diceret. S in delicet uetat nos
ꝑsarũ errorib credidit. Uerum
disciplina catholica ꝓpt̾̃ ea simpli¬

Expanded text:
etiam ejusdem vocis notitia sine homine teetiam ejusdem vocis notitia sine homine teste pervenerit, cum et manifestum sit sic eam pervenisse, ut Apostolus dicat, Quomodo autem invocabunt, in quem non crediderunt? aut quomodo credent quem non audierunt? Quomodo autem audient sine praedicante? aut quomodo praedicabunt, si non mittantur? sicut scriptum est, Quam speciosi eorum pedes qui tur. Ut enim non contemnerentur, neque fabulosa ducerentur quae Apostoli annuntiabant, demonstrabantur haec a Prophetis ante fuisse praedicta: quia etsi attestabantur miracula, non defuissent sicut etiam nunc adhuc quidam mussitant qui magicae potentiae cuncta illa tribuerent, nisi talis eorum cogitatio contestatione prophetica vinceretur. Magicis enim artibus longe antequam nascerentur, Prophetas sibi conibus praenuntiarentur, nemo utique diceret. sed uidelicet uetat nos Persarum erroribus credidit. Uerum disciplina catholica propterea simpli