comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& eredens eos tanto numini suoq pͥncipi uo¬
luntate cessuroᷤᷤ. qr multi erãt illic ubi ca¬
pitoliũ c̃stitutũ ẽ. ꝑ auguriũ quesiũ. utrũ
c̃cedẽ locũ uellẽt ioui. atq ipsi iñ cede. Om̃s
uoluer᷑ pͣt̾ illos ꝗs cõmemoraui: martẽ. t̃mi¬
nũ. iuuentutẽ. Atq: idõ capitoliũ ita ẽstruc¬
tũ ẽ. ut etiã isti trẽs intus eenͣt tã obseuris
signiᷤᷤ. ut hoc uix homines doctissimi scirẽt.
ipsi etiã qñ cesserant ioui. ꝓfecto cederent
felicitati: que illiᷤᷤ regẽ feeerat iouẽ. Aut si
ñ cederent. ñ idẽtep̾tu eiꝰ fae̾ent. s qđ in
domo felicitatiᷤ ł obseuri ẽẽ mallent. quã p¬
sine illa in loci  ꝓpͥis emine.lta dea feliei¬
tate in loco amplissimo ⁊ celsissimo ẽsti¬
tuta: discerent eiues. uñ om̃is boni uoti
petendũ ec̃t auxiliũ. acsic ipsa suadente
nat᷑a. alioꝵ deoꝵ suꝑflua multitudine derdic¬
ta. coleret᷑ una felicitas. uni supplicaret᷑. uniꝰ

Expanded text:
 credens eos tanto numini suoque principi uoluntate cessuros, quia multi erant illic, ubi Capitolium constitutum est. per augurium quaesiuit, utrum concedere locum uelos commemoraui, Martem, Terminum, Iuuentatem; adque ideo Capitolium ita constructum est, ut etiam isti tres intus essent tam obscuris signis, ut hoc uix homines doctissimi scirent. ipsi etiam, qui non cesserant Ioui, profecto cederent Felicitati, quae illis regem fecerat Iouem. Aut si non cederent, non id contemtu eius facerent, sed quod in domo Felicitatis obscuri esse mallent quam sine illa in locis propriis eminere. Ita dea Felicitate in loco amplissimo et celsissimo constituta discerent ciues, unde omnis boni uoti petendum esset auxilium, ac sic ipsa suadente natura aliorum deorum superflua multitudine derelicta coleretur una Felicitas, uni supplicaretur, unius
Abbreviated transcription (Latin):
potestate cũ ꝗͦ homine sit. ht aut̃ sidea ẽ. Quę
tandẽ stulticia ẽ. ab aliqͦ eã dõ pet̾e quã possis
legit᷑. romani uet̾es nescio quẽ sũmanũ. cui
noet᷑na fulmina tͥbuebant. coluer̃ magis qm̃
iouẽ.: ad quẽ diurna fulmina ꝑtinerent.S. p̾t.¬
quã ioui tẽpłũ insigne ae sublime c̃structũ ẽ.
ꝓpt̾ edis dignitate.sic ad eũ multitudo ẽflur̃:

Expanded text:
potestate cum quo homine sit habet autem, si dea est, quae tandem stultitia est, ab aliquo eam deo petere, quam possis legitur, Romani veteres nescio quem Summanum, cui nocturna fulmina tribuebant, coluerunt magis quam Jovem, ad quem diurna fulmina pertinerent. Sed postquam Jovi templum insigne ac sublime constructum est, propter aedis dignitatem sic ad
Abbreviated transcription (Latin):
annos. latr. captiuũ egit ociũ. pꝰ ꝗͦ inde dimissa
tẽpłu. qđ eusũ fuerat instaurauit. Et qmͣus plu¬
rimi etꝰ inalienigenarõ degerent tͣris. ñ habuit
tam̃ deinceps duas regni parte ᷤᷤ: duo ᷤ diuso ᷤ in sin¬
glis partibꝰ reges .s. in hierłm pͥncepꝰ eoꝵ erat unꝰ
⁊ uñcũq possẽt. ꝑc̾ta tẽꝑa uenieb̾at. S nec tͦ eis
hostes ex aliis gentibꝰ ex pugnatoresq. defuert̃.

Expanded text:
nta captiuum egit otium. Post quos inde dimissa templum, quod euersum fuerat, instaurauit; et quamuis plurimi eius in alienigenarum degerent terris, non habuit tamen deinceps duas regni partes et duos diuersos in singulis partibus reges; sed in Hierusalem princeps eorum erat unus, et undecumque possent, per certa tempora veniebant. Sed nec tunc eis hostes ex aliis gentibus expugnatoresque defuerunt
Abbreviated transcription (Latin):
y illis õĩbꝰ sacͥficiis ⁊ oblationibꝰ corpꝰ eiꝰ
offert᷑ : partioipantibꝰ ministrat᷑. Nã ⁊ istõ
ecolesi asten inhac sententia manducandr
⁊ bibendi ꝗuã sepe repetit plurimõ q com̃dit
ñsape carñaliꝰ epulas uoluptatis sats illudest¬
dit. pͥait. Meliꝰ ẽ ire indomũ luctꝰ qͣmire ui
domũ potꝰ. Et paulo post. Cor inꝗͥt sapientis
indomo luctus: ⁊cor insipientiũ indomo
epularũ. S illud magiꝰ cõmemorandu ex¬
istimo dehoc libro. qđ ꝑtin: ad ciutates dui
cutꝰ rex tuus filiꝰ ingenuoꝵ:⁊ pͥncipes tium
tẽꝑe comeđt. infortitodine ⁊ ñ inc̃fusiore
Adolescentẽ dix̃ diabołui. ꝓpt̃ stuilticiã fi¬

Expanded text:
illis omnibus sacrificiis et oblationibus corpus eius offertur et participantibus ministratur. Nam istum ecclesiasten in hac sententia manducandi et bibendi, quam saepe repetit plurimumque commendat, non sapere carnalis epulas uoluptatis, satis illud ostendit, ubi ait: Melius est ire in domum luctus quam ire in domum potus; et paulo post: Cor, inquit, sapientium in domo luctus et cor insipientium in domo epularum. Sed illud magis commemorandum existimo de hoc libro, quod pertinet ad ciuitates duas, cuius rex tuus filius ingenuorum, et principes tui in tempore comedunt, in fortitudine, et non in confusione. Adulescentem dixit diabolu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtinente ad hierłm. etiã regũ succedentiũ tẽporibꝰ
ñ defuert̃ ꝓpħȩ. sic̃ do placebat eosmit̾tẽ. ł ad pͣnun¬
tundũ qd̾ opꝰetat. ł ad corrigenda peccata. p̃cipr¬
endãꝙ: iusticiã. Nã ⁊ illie ⁊ si longẽ minꝰ qͣm in¬
istł tam̃ extiter̃ reges. qͥ suiᷤꝰᷤ impietatibꝰ dm g̃uit᷑
offenderent.⁊ modatis flagellis eũ ppłosimul
plectent᷑. Pioꝵ sane regũ merita. ibi ñ parua lau¬
dant᷑. inistł aut̃ reges alios mag̃alios minꝰ om̃s ta¬
m̃ repbos logimꝰ. Sttaꝙ gͥ parssiẽ iubebat diuina
ꝓuid̾ntia łꝰ sinebat. uariis ⁊ erigebat᷑ ꝓsꝑitatibꝰ
⁊ adusitatibꝰ p̃mebat᷑: sic affligebat᷑ ñ sołu exĩnsꝰ
erescente uniu̾sa genꝰ illa chaldeis debellantibꝰ
ñsolũ subulteretur. insedibꝰ suic .s: etiã ⁊ maxi

Expanded text:
pertinente ad Hierusalem etiam regum succedentium temporibus non defuerunt prophetae; sicut Deo placebat eos mittere uel ad praenuntiandum, quod opus erat, uel ad corripienda peccata praecipiendamque iustitiam. Nam et illiis inpietatibus Deum grauiter offenderent et moderatis flagellis cum populo simili plecterentur. Piorum sane regum merita ibi non parua laudantur; in Israel autem reges alios magis, alios minus, omnes tamen reprobos legimus. Utraque igitur pars, sicut iubebat diuina prouidentia uel sinebat, uariis et erigebatur prosperitatibus et aduersitatibus premebatur, et sic adfligebatur non solum externis, s indignatione crescente uniuersa gens illa a Chaldaeis debellantibus non solum subuerteretur in sedibus suis, sed etiam ex maxi
Abbreviated transcription (Latin):
⁊̃ illtꝰ ppłi partes. ex ꝗͦ ꝓpt̃ salomoniꝰ ossta¬
sã tẽꝑe filii eiꝰ robami. qͥpat̾ successit in
eis insamaria c̃stitutꝰ ꝓpͥe uocabant᷑ st.
qͣmuis hoc uniusi :lliꝰ ppłi nom̃ eẽt. Duibꝰ
Uͦ tribubꝰ iude scilie⁊ ⁊ beniamin. ꝗ ꝓp̃
dauid nepenitꝰ regnũ stirpis eiꝰ fuissit eale¬
tũ remanserant subiaeentes eiuitatibiatba
prinens erat. unde fuit saul rex añ đđ.S simul
Iste duȩ tͥbꝰ ut dietũ ẽ iude uoeabant᷑ ⁊ hoc no

Expanded text:
partes, ex quo propter Salomonis offensam tempore filii eius Roboam, qui patri successit in eis in Samaria constitutus, proprie uocabantur Israel, quamuis hoc uniuersi illius populi nomen esset. Duabus uero tribubus, Iudae scilicet et Beniamin, quae propter Dauid ne penitus regnum stirpis eius fuisset eradicatum, remanserant subiacentes ciuitati Hierusalem, pertinens erat, unde fuit Saul rex ante Dauid. Sed simul istae duae tribus, ut dictum est, Iuda uocabantur, et hoc nom
Abbreviated transcription (Latin):
regnũ hierosolimitarũ ꝑtinebat magis. pͥerat
na hieroboã rexisrł seruus salomonis ⁊ cũ uolu¬
isset roboã. tã qmͣ tẏrannidẽ diuisealliꝰ partis bel
cre ł regis isrł ł ppłi fuisse peccatũ .s uoluntatẽ
di undi cantis impletã ꝗ cognita pars ut᷑ꝗͣ: int᷑se
paccata ẽ qͥcuit. ñ enĩ religioniꝰs regni fuerat facta
do. quẽ ueracẽ ꝓmisso s regno datoq ꝓbau̾at. ti¬
genti ueniendu fuit. sedueet᷑ ab eo ppłs. ⁊ stirpr
dd tãqmͣ regio semini reddet᷑. & instituit idola¬
tam inregno suo⁊ ppłm di secũ simula ebroꝵ eul¬
tu obstrictũ. nefanda impietate decep̃. Nec tam̃
om̃imꝰ cessauit ds̾.ñ sołu ilłu regẽ uerũ eniã succes¬
sores eiꝰ ⁊ impietatis imitatores. ppłmꝗ: ipsũ argu¬
tre ꝑ ꝓpħas. Nã ibi extiter̃ ⁊ magni illi insignesq
ꝓphe qͥ etiã mirabilia multa fecert᷑: helias ⁊ beliseis

Expanded text:
regnum Hierosolymitanum pertinebat magis, ubi erat ria Hieroboam, rex Israel, seruus Salomonis. Et cum uoluisset Roboam tamquam tyrannidem diuisae illius partis bellea re uel regis Israel uel populi fuisse peccatum, sed uoluntatem Dei uindicantis inpletam. Qua cognita pars utraque inter se pacata conquieuit; non enim religionis, sed regni fuerat facta Deo, quem ueracem promisso sibi regno datoque probauerat, tigenti ueniendum fuit, seduceretur ab eo populus et stirpi Dauid tamquam regio semini redderetur, et instituit. idolatriam n regno suo et populum Dei secum simulacrorum cultu obstrictum nefanda inpietate decepit. Nec tamen omni modo cessauit Deus non solum illum regem, uerum etiam successores eius et inpietatis imitatores populumque ipsum arguere per prophetas. Nam ibi exstiterunt et magni illi insignesque prophetae, qui etiam mirabilia multa fecerunt, Helias et Helisaeus
Abbreviated transcription (Latin):
eos pͥncipes suꝑ omnẽ t̾rã. ex filuꝰ qͥppe etꝰ
ꝑ omnẽ t̾rã s̃ p̃positi ⁊ patreseiꝰ. cũ ẽfiteant᷑
cis locutionibꝰ subobscure pͣdictõ ẽ qͦ qͦ modo
intelligat᷑ deb his rebꝰ manifestissimi ᷤ ẽue¬
nire. Sic̃ etiã in illo psalmo. u̾saedos xp̃e qͥ

Expanded text:
mnem terram: ex filiis quippe ejus per omnem terram sunt praepositi et patres ejus, cum confiteantur cis locutionibus subobscure dictum est, quoquo modo intelligatur, debet his rebus manifestissimis convenire. C
Abbreviated transcription (Latin):
ppłi eiꝰ. ex qͦ nat᷑a ẽ carniᷤᷤ eiꝰ. Nonenĩ uane n¬
filiꝰ hõis substantia isrł ꝑquẽ filiũ bois lida¬
rent᷑ multi filii hoĩum. uane utiq ẽstinti
eẽt om̃s filu hor̃um. Nẽ uͦ om̃is qͥde humori
nat᷑a ꝑ percatũ pͥmi hoĩs. inuanĩtatẽ de ue

Expanded text:
a est carnis eius. Non enim uane, infilius hominis substantia Israel, per quem filium hominis liberarentur multi filii hominum, uane utique constituti essent omnes filii hominum. Nunc uero omnis quidem humana natura per peccatum primi hominis in uanita
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗͣ sapientiõ animos fatigant. magiꝰᷤ huc obfu¬
er̃.ꝗm ꝓfuit ipsa sapientia. etiã nͨ. ⁊ deinceps
memorabiliᷤ ⁊ tͦ longe latęq laudata. ꝓpħasse
etiã ipse reppertr᷑ insius libriᷤ. ꝗͥ tressecepti s̃

Expanded text:
quae sapientium animos fatigant, magis huic obfuquae sapientium animos fatigant, magis huic obfuerunt, quam profuit ipsa sapientia, etiam nunc et deinceps memorabilis, et tunc longe lateque laudata. Prophetasse etiam ipse reperitur
Abbreviated transcription (Latin):
in curua.⁊o. Quȩ ñ optando s̃ dicta. s optandi
specie ꝓpħando p̃dicta. Qͥd gͥ mirõ sihȩc mani¬
festa ñ uident. quoꝵ oculi s̃ obscurati neuide¬
ant. Qd mirum si cęlestia ñ suspiciunt qͥ ut
int̾rena sint ꝓni. dorsũ eoꝵ semꝑ incuatũ ẽ.
Niꝰ enĩ u̾bis tͣnslatiᷤ a corꝑe uitia significant᷑
animoꝵ. Asta de psalmis. hoc ẽ de ꝓpħia regis
dđ sans dicta sint ut aliꝗͥs modꝰ sit. Ignoscãt
aut̃ qͥ hȩc legt̃. ⁊ cuncta illa nouer̃. ⁊ debiꝰ for
hietłm. fileꝰ celestis hierłm. diuino multũ testi¬
monio p̃dicitꝰ qr ⁊ delicta eꝰ tanta puetate suꝑa¬
ta s̃ ꝑsalubrimã penitendi humilitatẽ. ut ꝓrsꝰ
int̃ eossit. de qͥbꝰ ipse ait. Beati quoꝵ renasse s̃
iniqͥtates.⁊ quoꝵ tecta s̃ peccata. Phunc regna¬
uit eidẽ ppło uniuso salomon eiꝰ filiꝰ. ꝗͥ ut supͣ
diciũ ẽ patre suo cȩp̃ uiuente regnare. Hic bo
nis initiꝰ. malos exitꝰ habuit ꝗͥppe seđȩ res.

Expanded text:
ra, quae non optando sunt dicta, sed optandi specie prophetando praedicta. Quid ergo mirum, si haec manifesta non uident, quorum oculi sunt obscurati, ne uideant? Quid mirum, si caelestia non suspiciunt, qui ut in terrena sint proni, dorsum eorum semper incuruum est? His enim uerbis translatis a corpore uitia significantur animorum. Ista de psalmis, hoc est de prophetia regis Dauid, satis dicta sint, ut aliquis modus sit. Ignoscant autem qui haec legunt et cuncta illa nouerunt, et de Hierusalem, filius caelestis Hierusalem, diuino multum testimonio praedicatus, quia et delicta eius tanta pietate superata sunt per saluberrimam paenitendi humilitatem, ut prorsus inter eos sit, de quibus ipse ait: Beati quorum remissae sunt iniquitates et quorum tecta sunt peccata. Post hunc regnauit eidem populo uniuerso Salomon filius eius, qui, ut supra dictum est, patre suo uiuente nis initiis, malos exitus habuit. Quippe secundae res,
Abbreviated transcription (Latin):
caro mea reqͥescet inspe. Qm̃ ñ derelinꝗͣs ani¬
mã meã in inferno. nec dabiᷤᷤ scm tuũ urðe
corruptionẽ. Qͥd in ea spe dicet reqͥeuisse
carnẽ suã. ut ñ derelicta aĩa sua in infer¬
no. s cito adeã redeunte reuiuise̾et. ne cor¬
rũꝑet᷑ sic̃ cadaua corrũpi solentꝰ nͥ qͥdie t̃cio
esurreã. qđ utiq dic̾e ñ posst̃ de ꝓpħa ⁊ rege

Expanded text:
escet in spe; quoniam non derelinques animam meam in inferno, nec dabis sanctum tuum uidere corruptionem. Quis in ea spe diceret requieuisse carnem suam, ut non derelicta anima sua in inferno, sed cito ad eam redeunte reuiuesceret, ne corrumperetur, sicut cadauera corrumpi solent, nisi qui die tertio resurrexit? Quod utique dicere non poss
Abbreviated transcription (Latin):
exspectari a me iudeo ut hoc loco libri
faciã sic̃ uidet᷑ ipsa exespectatio postulare.
quã inopia impedior. Om̃a enĩ pon̾e utu¬
dȩ ꝓlixitatis eausa ꝓhibeor: Pereor aut̃ ne
cũ aliꝗͣ elegero. multis ꝗͥ ea nouer̃. uideiru
gis necessaria p̃terisse. Deinde ꝙ testutonõ
qd ꝓfert᷑ decantatione totiꝰ psalmi debit
habere suffragiũ. aut certe nihil sit qđa
refraget᷑. si ñ om̃a suffragant᷑: ne more
cantoꝵ. adrẽ qͣm uolumꝰ tãgmͣ uersiculo
decerpere uideam᷑. uelud degrandi aurmine
possit ostendi. exponendꝰ ẽ totꝰ. Qd qñti
oꝑissit ⁊ alioꝵ ⁊ nr̃a uolumina in qͥbꝰ hoc
fecimꝰ satis indicañ. Legat gͦ illa qͥuoluert

Expanded text:
exspectari a me uideo, ut hoc loco libri faciam, sicut uidetur ipsa exspectatio postulare quam inopia magis impedior. Omnia enim ponere vitandae prolixitatis causa prohibeor: vereor autem ne, cum aliqua elegero, multis qui ea noverunt, videar magis necessaria praeterisse; deinde, quia testimonium quod profertur, de contextione totius Psalmi debet habere suffragium ut certe nihil sit quod ei refragetur, si non omnia suffragantur, ne more centonum ad rem, quam uolumus, tamquam uersiculos decerpere uideamur, uelut de grandi carmine, possit ostendi, exponendus est totus; quod quanti operis sit et aliorum et nostra uolumina, in quibus hoc fecimus, satis indicant. Legat
Abbreviated transcription (Latin):
⁊tnsibet eorã xp̃o meo oĩbꝰ diebꝰ. Et erit qͥ suꝑa¬
u̾it indomo tua. ueniet ad orare ibi obolo
argenti dicens. Lacta me inunã partẽ saedo¬
tu tui. manducare panẽ. Nẽ ut dicat᷑ ista ꝓ¬
pħia. uͭ saedotii uet̾is tanta manifestatione
p̃nuntiata ⁊ mutata ẽ in samuele fuisse cõ¬
pleta. Quã quã enĩ ñ eet̾ de alia tͥbu samuel. qͣm
qͥ ẽstituta fuerat. adno. ut seruiret altari. tam̃
ñ erat defiluᷤᷤ aaron. ciuꝰ ꝓgenies fuerat depita¬
ta. uñ fierent saedotes. Ac ꝑ hoc inea qͦq regesta
brata ẽ.⁊ aduetꝰ testam̃tũ ꝓpͥe. figate uͦ ꝑtinebat.
aaron.sic̃ sadoch ⁊ abiathar regnante dauid.
⁊ alii deincepsante qͣm tẽpꝰ ueniret ꝗͦ ista ꝗͣ de
intuens. ñ uideat ẽẽ cõpleta. quando qͥde nully
tab̾nacuło. nulłu tẽpłu. nulły altare. nulłu
sae̾ficrũ. Et id̾o nec ullꝰ sae̾do ᷤᷤ remansit iudeis.

Expanded text:
nsibit coram Christo meo omnibus diebus. Et erit, qui superauerit in domo tua, ueniet adorare ei obolo argenti dicens: lacta me in unam partem sacerdotii tui manducare panem. Non est ut dicatur ista prophetia, ubi sacerdotii ueteris tanta manifestatione praenuntiata mutatio est, in Samuele fuisse conpleta. Quamquam enim non esset de alia tribu Samuel, quam quae constituta. fuerat a Domino, ut seruiret altari, tamen non erat de filiis Aaron, cuius progenies fuerat deputata, unde fierent sacerdotes; ac per hoc in ea quoque re gesta brata est, et ad uetus testamentum proprie, figurate uero pertinebat Aaron, sicut Sadoc et Abiathar, regnante Dauid, et alii deinceps, antequam tempus ueniret, quo ista, quae de intuens non uideat esse conpleta? Quando quidem nullum tabernaculum, nullum templum, nullum altare, nullum sacrificium et ideo nec ullus sacerdos re
Abbreviated transcription (Latin):
ne putaret᷑ ipsa umbra eẽ man̾sura iđo etiã
mutatio eiꝰ debuit ꝓpħari. Regnũ qͦq: istomͦ
regni erat umbra inet̾nitate mansuri. Oleũ
mistice accipiendũ ẽ. magnũꝙ sacm̃tõ intelli¬
gendu ẽ qd̃ ineo tantũ uenat ẽ ipsedauid. ut
ꝓcusso corde pauitau̾it. qnͣdo intenebroso occul¬
tatꝰ antro. qͦ etiã saul urguente intͣuerat. necessi¬
tate nat᷑e exiguã partieuła uestis erꝰ retrsũ la¬
tent᷑ abscid̾. ut haberet unde monstraret qͦmͦ
ei peꝑeerit eũ posset occidere. atq: ita suspiciõnẽ
de animo eiꝰ ꝗͥ scm̃ daiud putans inimicũ suõ
uehem̃t᷑ ꝑsequebat᷑ auferret. Neitaq: reus eẽt
tantisaeram̃ti insaule iuolati.qr ł indum̃tõ
eissic adtrectauit extimuit. Ita enĩ seͥptũ ẽ.
Et ꝑcussit cor daiud suꝑ eũ ꝙr abstulit pinnuła
clamidis eiꝰ. Uiris aut̃ qͥcũ illo erant. ⁊ ut saułe

Expanded text:
ne putaretur ipsa umbra esse mansura, ideo etiam mutatio eius debuit prophetari. Regnum quoque isto modo regni erat umbra in aeternitate mansuri. Oleum mystice accipiendum et magnum sacramentum intellegendum est; quod in eo tantum ueneratus est ipse Dauid, ut percusso corde pauitauerit, quando in tenebroso occultatus antro, quo etiam Saul urgente intrauerat necessitate naturae, exiguam particulam uestis eius retrnde monstraret, quo modo ei pepercerit, cum posset occidere, adque ita suspicionem de animo eius, qua sanctum Dauid putans inimicum suum uehementer persequebatur, auferret. Ne itaque reus esset tanti sacramenti in Saule uiolati, quia uel indumentum eius sic adtrectauit, extimuit. Ita enim scriptum est: Et percussit cor Dauid super eum, quia abstulit pinnulam chlamydis eius. Viris autem, qui cum illo erant et, ut Saulem
Abbreviated transcription (Latin):
ciet ut resurgat. Nic certe ita posita q̃ uiba
hec ut nihil aliud dixisse intelligat᷑ quã
si die̾et. nũꝗͥd qͥ morit᷑ ñ adici&e ut reuiuus¬
cat: Suꝑiora qͥppe demonstrãt mortẽ ipsiꝰ
cogitasse. ⁊ disposuisse inimico ᷤ eiꝰ : hocu
ut ꝓderet. Cii aut̃ hic ñ occurrat. exdisci
dens illos uana malitia frustre uecisuras
resurrecturũ. sic adieẽ hune u̾sõ uelut si¬
dic̾et. qͥd agitis uani. Qđ ur̃m scełꝰ erit mõ
sõnꝰ erit. Nũ ꝗt qͥ dormit ñ adiciet ut re¬
surgat: Et tam̃ eos tã magnũ nefas ñ ipi¬
ne facturos. c̃seqͣntibꝰ indicat u̾sibꝰ dicets.
Et enĩ ħo pacis meȩ in qͦ speraui. qͥ edebat
panes meos ampliauit adu̾sũ me subplin

Expanded text:
ciet ut resurgat? Hic certe ita posita sunt verba haec, ut nihil aliud dixisse intelligatur, quam si diceret, Numquid qui moritur, non adjiciet ut reviviscat? Superiora quippe demonstrant mortem ipsius cogitasse et disposuisse inimicos ejus, et hoc ut proderet. Cui autem hic non occurrat ex discipndens illos vana malitia frustra occisuros resurrecturum, sic adiecit hunc uersum, uelut diceret: \'Quid agitis uani? quod uestrum scelus erit, meus somnus erit\': Numquid qui dormit non adiciet ut resurgat? Et tamen eos tam magnum nefas non inpune facturos consequentibus indicat uersibus dicens: Etenim homo pacis meae, in quem speraui, qui edebat panes meos, ampli
Abbreviated transcription (Latin):
isse: Ad dens etiã. Diuiser̃ sͥ uestim̃ta mea.
⁊ suꝑ uestẽ meã miser̃t̃ sortẽ. Quȩ ꝓpħia quẽ¬
admodũ impleta sit. euangłica narratur
hystoria. Tẽ ꝓfecto ⁊ alia recte intelleguis.
qͣ ibi minꝰ aꝑte dicta s̃. eũ ẽ gruunt his quȩ
tanta manifestatione elaruert̃. p̃sertim
qͥ ⁊ illa qͦ ñ transacta credimꝰ. s p̃sentia con¬
tuem: sic̃ in eodẽ psalmo legunt᷑ tanto añ
p̃dicta. ita ut nunc exhibita iã toto orbe
cernunt᷑. Uhi enĩ pauloptꝰ dr: cõmemora¬
bunt᷑ ⁊ õuertunt᷑ ad dñm unuisi fines terre.
& ad orab̾t inc̃spectu eiꝰ uniu̾sȩ patȩ gentiũ.¬

Expanded text:
dens etiam, Diviserunt sibi vestimenta mea, et super vestem meam miserunt sortem . Quae prophetia quemadmodum impleta sit, evangelica narratur historia . Tunc profecto et alia recte intelliguntur, quae ibi minus aperte dicta sunt, cum congruunt his quae tanta manifestatione claruerunt: praesertim quia et illa quae non transacta credimus, sed praesentia contuemur, sicut in eodem psalmo leguntur tanto ante praedicta, ita nunc exhibita jam toto orbe cernuntur. Ibi enim paulo post dicitur: Commemorabuntur, et convertentur ad Dominum universi fines terrae, et adorabunt in
Abbreviated transcription (Latin):
demꝰ impletã S adu̾so ctradictores ñ tanta fir¬
mitate ꝓferunt᷑ quȩ scͥpta ñ s̃ in canone iudeoꝵ
nicos habent. ut ostendat᷑ ad xp̃m ⁊ eccłiam¬
putatio necessaria ẽ. qͦ nosult̃ quã oportet si nc̃
ad hibet᷑ extendit. Tam̃ qđ in ꝓuerbuᷤ legit᷑. iui¬
ros impios dicere. abscondamꝰ int̾ra uirũ iustõ
iniuste. absorbeamꝰ uꝰ eũ tãꝗmͣ infernꝰ uiuen¬
tẽ. ⁊ auferamꝰ etꝰ memoriã det̾ra: possessionẽ oͦ¬
etꝰ p̃ciosã app̃hendamꝰ. ñ ita obscurũ ẽ ut de
xꝑo ⁊ possessione. eiꝰ ⁊ eccłia sine laboriosa ex¬
positione ñ possit intelligi. Tale qͥppe aliqͥd
dixisse malos colonos. Hic ẽ enĩ heres. uenite
oecidamꝰ eũ ⁊ nr̃a erit hereditas. Itẽq illud in
eod̾e libro. ꝗqđ. iã ante ꝑstrinximꝰ cũ ageremꝰ
ut fuerit᷑ p̃nuntiatũ c̃sueuit intelligi abei

Expanded text:
demus inpletam. Sed aduersus contradictores non tanta firmitate proferuntur, quae scripta non sunt in canone Iudaeornicos habent, ut ostendatur ad Chriputatio necessaria est, quae nos ultra quam oportet, si nunc adhibetur, extendit. Tamen quod in Proverbiis legitur, viros impios dicere, Abscondamus in terra virum justum injuste, absorbeamus vero eum tanquam infernus viventem, et auferamus ejus memoriam de terra, possessionem ejus pretiosam apprehendamus ; non ita obscurum est, ut de Christo et possessione ejus Ecclesia sine laboriosa expositione non possit intelligi. Tale quippe aliquidixisse malos colonos: Hic est haeres, venite, occidamus eum, et nostra erit haereditas . Itemque illud in eodem libro, quod jam ante perstrinximus, cum ageremus ut fuerit pronuntiatum consuevit intelligi ab ei
Abbreviated transcription (Latin):
m̃bra. Et ne scđm hoc edat᷑ ħo in carnis huiꝰ
ꝓtege me ut intellegant hõies deilla ineffa
dici. Qđ uͦ ad uingit᷑. ⁊ erit qͥ suꝑau̾it indomo
tua. ueni: ad orare ei. ñ ꝓpͥe de domo dicit᷑ huiꝰ
heli s illiꝰ aaron. de qͣusq ad aduentũ dni iħo¬
xͥ hoĩes remanser̃. De qͦ gen̾e etiã nc̃ usq ñ des̃.

Expanded text:
membra. Et ne secundum hoc credatur homo in carnis huius proteges me; ut intellegant homines de illa ineffadici. Quod uero adiungitur: Et erit, qui superauerit in domo tua, ueniet adorare ei, non proprie de domo dicitur huius Heli. sed illius Aaron, de qua usque ad aduentum Iesu Christi homines remanserunt, de quo genere etiam n
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓphicȩ locutiones. necesse ẽ. ut eiꝰ euã m¬
pice nusceant᷑. ꝗ maxime ꝓpt tardiorts
ingert̃ doctoribꝰ laboriosũ disputandi
ostendt̃ ⁊ si exotio restant exponenda que
in eas minꝰ intelleguii. quale illudẽ in eodĩ
psalmoꝵ libro. Eructauit eor meõ ubũbo¬
nũ. dico ego oꝑa mea regi. lingua mea
calamꝰ seribȩ uelocit̾ soribentis. Specioso

Expanded text:
es, necesse est ut eis etiam tropicae misceantur; quae maxime propter tardiores ingerunt doctoribus laboriosum disputandi ur, ostendunt; etsi ex otio restant exponenda, quae in eis minus intelleguntur; quale illud est in eodem psalmorum libro: Eructauit cor meum uerbum bonum, dico ego opera mea regi. Lingua mea calamus scribae uelociter scribentis. Speci
Abbreviated transcription (Latin):
sona erꝰ canit᷑. Ego dormiui ⁊ somnõ cepi &
ita desipit: ut credat uelut aliqd magnõ
nob̾ indicare uoluisse ꝓpħam. qd̾ dormie¬
rit & exsurrexerit. nisi somnꝰ iste mors
eẽt. ⁊ euigilatio resurrectio. qmͣ de xp̃o
sic oportuit ꝓpħari. Nã ⁊ in qͣdragesimo.
multo manifestiꝰ id ostendit᷑ u̾ ex ꝑsona
eiꝰ dẽ mediatoris more solito tãqm p̃t̾ita
dĩ. uelut facta erant. ꝙr certa erañ. Inimi¬
ei ingͥt mei dix et̃ mala mͥ qnͣdo moriet᷑
⁊ ꝑibit nom̃ eiꝰ. Et si ingrediebãt᷑ ut uide

Expanded text:
sona eius canitur: Ego dormiui et somnum cepi; ita desipit, ut credat uelut aliquid magnum nobis indicare uoluisse prophetam, quod dormierit et exsurrexerit, nisi somnus iste mors esset et euigilatio resurrectio, quam de Christo sic oportuit prophetari? Nam et in quadragensimo multo manifestius id ostenditur, ubi ex persona eiusdem Mediatoris more solito tamquam praeteDei uelut facta erant quia certa erant. Inimici, inquit, mei dixerunt mala mihi: Quando morietur et peribit nomen eius? Et si ingred
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ds ut bene uiuamꝰ opitulando. Qͥa nͥ dñs
cantes eã. Cuiꝰ domꝰ cũ uen̾it ultima dedi¬
eatio. tͦ fiet illud. qđ hic ꝑ nathan locutꝰ
ẽ đs dicẽs. Et ponã locũ ppło meo isrłi.⁊
plantabo ilłu ⁊ habatab̾ seorsũ.⁊ ñ sollicitꝰ
erit ult̾:⁊ ñ appon filiꝰ iniqͥtatis humili

Expanded text:
 opitulando: quia nisi Dominus cantes eam . Cujus domus cum venerit ultima dedicatio, tunc fiet illud, quod hic per Nathan locutus est Deus, dicens: Et ponam locum populo meo Israel, et plantabo illum, et inhabitabit seorsum, et non sollicitus eri
Abbreviated transcription (Latin):
aliqͥd ꝗd̾̃ adrẽ ꝑtineat. figantibꝰ. cȩt̾os aut̃
nulliꝰ hoĩs nom̃ intituliᷤᷤ hab̾e uoliusse.
siẽ ei uarietatiᷤᷤ huiꝰ dispositionẽ qmͣuis
latebrosã ñ tam̃ inanẽ dñs inspirauit.
Nec mou̾e deb⁊ ad hoc ñ eredendõ. qđ ñ nul

Expanded text:
 ceteros autem nullius hominis nomen in titulis habere uoluisse, sicut ei uarietatis huius dispositionem. quamuis latebrosaru, non tamen inanem Dominus inspirauit. Nec mouere debet ad hoc non credendum, quod nonnul
Abbreviated transcription (Latin):
tas. qͣliꝰ paueiᷤᷤ anniᷤᷤ regiᷤ salomoniᷤᷤ appatuit.
s. eelesti ac spũ ał ec̃t fidelit̾ exspectanda.
qmͣ tunc ignoranᷤ infidelitas gentiõ. cũ dĩ
ppłm exultabat atq: insultabat ẽẽ capti¬
uũ. qͥd aliud qmͣ aͥ cõmutationẽ. s scienti¬
bꝰ nescien exꝓbabat. Et idđo ꝗđ seqͥt᷑ oͥ psal¬
mꝰ iste ẽcludit᷑. benedictio dñi in et̃nõfiat
fiat. uniu̾so ppło dĩ ad celestẽ hi erłm ꝑti¬
nouo reuelato. manifeste ꝑtinere
certissima spe dr̃ fiat fiãt. Illiꝰ enĩ speĩ ẽfir¬
matio. u̾bi huiꝰ itatio. Noc gͦ intelligens dđ
ait in scđo regnoꝵ libro unde ad istũ psal

Expanded text:
 qualis paucis annis regis Salomonis apparuit, sed coelestis ac spiritualis esset fideliter exspectanda: quam tunc ignorans infidelitas gentium, cum Dei populum exsultabat atque insultabat esse captivum, quid aliud quam Christi commutationem, sed scientibus nesciens, exprobrabat? Et ideo quod sequitur, ubi psalmus iste concluditur: Benedictio Domini in aeternum: fiat, fiat, uniuerso populo Dei ad caelestem Hierusalem pertinouo reuelato manifeste pertinere certissima spe dicitur: Fiat, fiat. Illius enim spei est confirmatio uerbi huius iteratio. Hoc ergo intellegens Dauid ait in secundo regnorum libro, unde
Abbreviated transcription (Latin):
psalmo de illa dr: Ciuitas regiᷤ magni.Ip¬
sa ẽ sẏon spũalit̃ qđ nom̃ latine inter¬
ptatõ speculatio ẽ. Speculat᷑ enĩ futi sełi
magnũ bonõ. qm̃ illue dirigit᷑ eiꝰ inten
diaboli babylon. ꝗͣẽfusio int᷑ p̃tatur.
ex ꝗͣ tam̃ baby lone regina isa inom̃ibꝰ
gentibꝰ regenatione libent᷑ ⁊apessimo re¬
ge ad optimũ regẽ. iđ adiabolo tͥnsit ad

Expanded text:
psalmo de illa dicitur, Civitas Regis magni . Ipsa est Sion spiritualiter: quod nomen latine interpretatum Speculatio est. Speculatur enim futuri saeculi magnum bonum: quoniam illuc dirigitur ejus intentdiaboli Babylon, quae Confusio interpretatur. Ex qua tamen Babylone regina ista in omnibus gentibus regeneratione liberatur, et a pessimo rege ad optimum Regem, id est, a diabolo transit ad
Abbreviated transcription (Latin):
tati similis factꝰ ẽ dies eiꝰ uelud umbra p̃t̾eunt.
S. ñ uanq d̾s̃ c̃stituit om̃s filioꝰ boĩum qr⁊
⁊ ẽparationẽ duaꝵ int̾se aẽtrario eiuitatĩ.
Nutiq uane intotiꝰ rationaliꝰ ereat᷑e pulcher¬
rima atq uistissima ordinatione ẽstituit.

Expanded text:
ti similis factus est, dies eius uelut umbra praetereunt; sed non uane Deus constituit omnes filios hominum, quia et conparationem duarum inter se a contrario ciuitatum non utique uane in totius rationalis creaturae pulcherrima adque iustissima ordinatione constituit.
Abbreviated transcription (Latin):
aũ dđ̾ uir. incanticis eruditꝰ. qͥ armoniã
musicã ñ uulgari uoluptate. s fideli uolun¬
tate dilexeratꝰ. ea q d̾o suo qͥ uerꝰ ẽ d̾s. misti¬
ca rei magne figatione seruierat. Diu̾soꝵ
enĩ sonoꝵ rationabił modatꝰq ẽ centꝰ ẽcordi
uarietate cõpactã bene ordinatę ciuitatis in¬
sinuat unitatẽ. Deniq om̃is fere ꝓpħia eiꝰ
uocamiꝰ. In qͥbꝰ ñnulli uolunt. eos solos faet¬
ꝑsone ipsi fiusse coaptatos. quȩ opinio uo¬
ce eugłica saluatori ᷤ ipstꝰ refutat᷑ uͥait. Qđ

Expanded text:
auid uir in canticis eruditus, qui harmoniam musicam non uulgari uoluptate, sed fideli uoluntate dilexerit eaque Deo suo, qui uerus est Deus, mystica rei magnae figuratione seruierit. Diuersorum enim sonorum rationabilis moderatusque concentus concordi uarietate conpactam bene ordinatae ciuitatis insinuat unitatem. Denique omnis fere prophetia eius uocamus. In quibus nonnulli uolunt eos solos factospersonae ipsius fuisse coaptatos. Quae opinio uoce euangelica Saluatoris ipsius refutatur, ubi ait, quod
Abbreviated transcription (Latin):
meã ñ auferã abeo. tactibꝰ significans plagas
correptionis. Uñ illud ẽ. Netetig̾itiᷤᷤ xp̃os meoᷤ.
Qđ qͥd ẽ aliud qm ne leseritis: Inpsalmouͦ cũ
agͥet tã qm de dauid. ut qͥdda eiꝰ mͦi etiã ibi
dieet.Si dereliqͤrint inꝗt filii eiꝰ legẽ meã
⁊ inuudicis meis ñ ambulau̾int. si iusticias
meas ꝓfanau̾int. ⁊ mandata mea ñ custodr

Expanded text:
meam non amoueam ab eo; tactibus significans plagas correptionis. Unde illud est: Ne tetigeritis christos meos. Quod quid est aliud, quam De laeseritis\'? In psalmo uero cum ageret tamquam de Dauid, ut quiddam eius modi etiam ibi diceret: Si dereliquerint, inquit, filii eius legem meam et in iudiciis meis non ambulauerint; si iustificationes meas profanauerint
Abbreviated transcription (Latin):
s̃.⁊ abillo ñ s̃. Et p̃paranꝰ in qͥt ad inuentiones suaᷤ.
quaᷤᷤ ad inuentiones putamꝰ. nͥ ut suꝑbi cadant.
⁊ humiles surgant. Hasqͥppe adinuentiones ex¬
eqͥt᷑ dicens. Arcꝰ potentiũ infirmatꝰ ẽ ⁊ infirmi
p̃cineti s̃ urtute Infirmatꝰ ẽ aroꝰ id intentio eoꝵ.¬

Expanded text:
 ab illo non sunt . Et praeparans, inquit, adinventiones suas. Quas adinventiones putamus, nisi ut superbi cadant, et humiles surgant? Has quippe adinventiones exequitur, dicens. Arcus potentium infirmatus est, et infirmi praecincti sunt virtute. Infirmatus est arcus, id est intenti
Abbreviated transcription (Latin):
totes. qnͣdo xp̃ianos ꝑsequebant᷑. ex ꝓbras¬
sc illis passionẽ xꝑi. ꝗͣmscriptura cõmuta¬
nonẽ uoeat. qm̃ moriendo in mortalis ẽ
factꝰ. Pot̃ ⁊ cõmutatio xp̃i seđm hoc accipi
exꝓbrata isrłitis. qr cũ eoꝵ sperarer᷑. futurꝰ.
fetꝰ ẽ gentiũ. ⁊ hoc eis nunc exꝓbrant mul¬
tt gentes. ꝗͥ credider̃ in eũ ꝑ testam̃tũ nouũ:
illis inuetustate remanentibꝰ. ut idõ dicat᷑.¬
cos obliuiscente. s potrꝰ miserante dño. ⁊ ipsi
post hoc obꝓbriũ credituri s̃.S. ille quẽ priꝰ
posui ẽ uenientior sensꝰ mͥuidet᷑. Inimicis
dinuncupandi s̃ tales iudei.s eis u̾ba ista

Expanded text:
es, quando Christianos persequebantur, exprobrasse illis passionem Christi, quam scriptura commutationem uocat. quoniam moriendo inmortalis est factus. Potest et commutatio Christi secundum hoc accipi exprobrata Israelitis, quia, cum eorum speraretur futurus, factus est gentium, et hoc eis nunc exprobrant multae gentes, quae crediderunt in eum per testamentum nouum, illis in uetustate remanentibus, ut ideo dicateos obliuiscente, sed potius miserante Domino et ipsi post hoc obprobrium credituri sunt. Sed ille, quem prius posui, conuenientior mihi sensus uidetur. Inimicis n enim serui Dei nuncupandi sunt tales Iudaei; sed eis uerba ista
Abbreviated transcription (Latin):
el faciem suã ut abiret. Et tenuit saul pinnuła
diploidiᷤ etꝰ ÷ disrup̃ eã. Et dix̃ ad eũ samuel. Dis¬
rup̃dñs regnũ srł demanu tua hodie.⁊ dabit
primo tuo. bono suꝑte.⁊ diuidet᷑ isrł induo.¬
teat eũ. Ipsẽ minat᷑ ⁊ ñ ꝑman. Istecui dicit᷑. spreũ¬
toscilie⁊ spacio tẽꝑis ꝗnͣto ⁊ ip̃se dauid: audiuit
hoc pͥmo tꝑre regni siui. ut intellegamꝰ iđo dictũ.
ꝗ nullꝰ destirpe eiꝰ fuerat regnaturꝰ ⁊ respiciamtꝰ¬

Expanded text:
el faciem suam, ut abiret, et tenuit Saul pinnam diploidis ejus et disrupit eam. Et dixit ad eum Samuel: Disrumpet Dominus regnum Israel de manu tua hodie, et dabit proximo tuo bono super te, et dividetur Israel in duo,tebit eum, to scilicet spatio temporis, quanto et ipse Dauid, et audiuit hoc primo tempore regni sui; ut intellegamus ideo dictum, quia nullus de stirpe eius fuerat regnaturus, et respiciam
Abbreviated transcription (Latin):
id̃ hominat᷑ ⁊ ñ ꝑman :. ñ aut̃ ds quẽ ñ penitet
sic̃ ħorem. Ubi aut̃ legit᷑ qđ peniteat eũ. mutatio
rerũ signisicat᷑. inmutabili p̃scientia manente di¬
una. Ubi gͦ ñ penitere dr: ñ mutare intelligit᷑.
Pisꝰ insolubiłe uidemꝰ ꝑhȩc u̾ba platã diuinitꝰ
fuisse sententiã. de ista diuisione ppłi isrł⁊ om̃i¬
ata ẽ ꝑ petuo ꝑmaneb̾t. Nihil enĩ ꝓdẽ testam̃tõ
uetꝰ demonte sẏna inseruitutẽ gen̾anᷤ. nͥ ꝙ testi¬
moniũ ꝑhib⁊ testam̃to nouo. Alioqͥn quã diu le¬
git᷑ moẏses. uelam̃ suꝑ corda eoꝵ positũ ẽ cũ aut̃
inde qͥsq tͣnsierit ad cep̃m. auferet᷑ uelam̃. Ense¬
untiũ qͥppe intentio ipsa mutat᷑ deuet̾e ad nouõ:
ut ñ iã quisq intendat acciꝑe carnałẽ s sp̃uałe fe¬
licitatẽ. Ept̃ qđ ipse magnꝰ ꝓpħa saniuel ante ꝗmͣ
unxiss regẽ saul. qñdo erclamauit ad dñm ꝓis

Expanded text:
paenitet, sicut hominem. Ubi enim legitur, quod paeniteat eum, mutatio rerum significatur, inmutabili praescientia manente diuina. Ubi ergo non paenitere dicitur, non mutare intellegitur. Prorsus insolubilem uidemus per haec uerba prolatam diuinitus fuisse sententiam de ista diuisione populi Israel et omniNihil enim prodest testamentum uetus de monte Sina in seruitutem generans, nisi quia testimonium perhibet testamento nouo. Alioquin, quamdiu legitur Moyses, uelamen super corda eorum positura est; cum autem inde quisque transierit ad Christum, auferetur uelamen. Transeuntium quippe intentio ipsa mutatur de uetere ad nouum, ut iam non quisque intendat accipere carnalem, sed spiritalem felicitatem. Propter quod ipse magnus propheta Samuel, antequam unxisset regem Saul, q
Abbreviated transcription (Latin):
inimicũ aep̃o. ⁊ isrł adherentẽ .xͦ: in isrł ad an¬
cilła. ⁊ isrł ad lib̾am ꝑtinentẽ. Nã ista duoguła
pͥmũ simul erant uelud abraħa adhuc adhere¬
ret ancillȩ donec steriliᷤᷤ ꝑ xp̃r grãm fecundata.
clamaret: eice ancilła ⁊ filiũ eiꝰ. ꝓpt̃ peccatũ qͥdẽ
salomoni. regnante filio eiꝰ roboam. scimꝰi srł in
duo diiusũ fuisse. atq ita ꝑseu̾asse. habentibꝰ sin-¬
głis partibꝰ regessuos donec illa gen tota achalde¬
is eẽt ingenti uastatione subu̾sa atꝙ tͣnslata. S
hoc qͥd adsaulẽ euisitale aliqͥd cõminandũ eẽt
ipsi dauid fuerit potiꝰ cõminandỹ euiꝰ erat filiꝰ sa¬
lomon. Postremo nunc intse gens hebrea diuisa
ñ ẽ s in different᷑ in eiꝰdẽ erroris societate disꝑsa
ꝑt̾ras. Diuisio uͦ illa. qmͣds subꝑsonasauliꝰ. illiꝰ
regni ⁊ ppłisigam gerentiᷤ.ᷤ eidẽ regnoppłoꝗ mi¬

Expanded text:
inimicum Christo, et Israel adhaerentem Christo: in Israel ad ancillam et Israel ad liberam pertinentem. Nam ista duo genera primum simul erant, uelut Abraham adhuc adhaereret ancillae. donec sterilis per Christi gratiam fecundata clamaret: Eice ancillam et filium eius. Propter peccatum quidem Salomonis regnante filio eius Roboam scimus Israel in duo fuisse diuisum adque ita perseuerasse, habentibus singulis partibus reges suos, donec illa gens tota a Chaldaeis esset ingenti uastatione subuersa adque translata. Sed hoc quid ad Saulem, cum, si tale aliquid comminandum esset, ipsi Dauid fuerit potius comminandum, cuius erat filius Salomon? Postremo nunc inter se gens Hebraea diuisa non est, sed indifferenter in eiusdem erroris societate dispersa per terras. Diuisio uero illa, quam Deus sub persona Saulis, illius regni et populi figuram gerentis, eid
Abbreviated transcription (Latin):
uideb̾mortẽ ut tam̃ mortuus fuerit .s ani¬
mã suã eruerit demanu inferi. Qua ꝓpt̃
qͦrũda soluenda adinferna uinela descen¬
dat. Eruit aut̃ potestate illa. deqͣin euglio
legit᷑ . Potestatẽ habeo ponendi animã mã¬

Expanded text:
idebit mortem, ut tamen mortuus fuerit; sed animam suam eruerit de manu inferi, quo propter quorumdam solvenda inferni vincla descenderat: eruerit autem potestate illa, de qua in Evangelio dicit, Potestatem habeo ponendi animam m
Abbreviated transcription (Latin):
rarissime. tam̃ edant. ⁊ implet᷑ ineo ꝗđ fc istt
ħo di ẽtinuo secutꝰ adiunx̃. Seni adotare niobo¬
hoc ueniebant hõies ad tẽpłu. ł ad altare dis̃
sac̾dotẽ ad orarent. Qd ẽ aut̃ qđ ait obolo argti¬
ti. ñ breuitate u̾bi fidĩ. De qͦ cõmemorat apłꝰ
dietũ. u̾bũ c̃sũman ᷤ: breuians faciet dño suꝑ
qͥ nullꝰ ẽ. iacta me in partẽ sacdotiitu. Qq
ẽnĩ abiectꝰ eẽ indomo dĩmei qͣleeũꝙ ⁊ qͣntulũ.

Expanded text:
rarissime, tamen credant; et inpletur in eo quod hic iste homo Dei continuo secutus adiunxit: Veniet adorare ei obohoc ueniebant homines ad templum uel altare Dei, ut sacerdotem adorarent. Quid est autem quod ait: Obolo argenti, nisi breuitate uerbi fidei, de quo commemorat apostolus dictum: Verbum consummans et breuians faciet Dominus super qui nullus est; iacta me in partem sacerdotii tui. Elegi enim abiectus esse in domo Dei; qualecumque et quantulu
Abbreviated transcription (Latin):
pauꝑ.⁊ de illo stercore erectꝰ ẽ sup̃om̃sopulentos
eis. Dir̾ant enĩ potentes illi. Ecce nos dimisimꝰ
dĩa :⁊ secuti sumꝰ te. Noc uotũ potentissime uo¬
uer: S uñ hoc eis nͥ ab illo deqꝰ hic c̃tinuo dietõ
ẽ. dans uotũ uouenti. Alioqͥn exilliᷤ eẽt᷑ pote̾n¬
tibꝰ. quou infirmatꝰ ẽ areꝰ. Danꝰ ingͥt uotũ uo¬
uenti. Ñ enĩ dño ꝗͥs quã qͥeqmͣ rectũ uoueret. nͥ
ꝙr ab illo acciꝑ⁊ qd uoueret. Seqͥt᷑ Et benedir̃
annos iusti. ut cũ illo scilie sinẽ fine uiuat.
cui dictũ ẽ. Et anni tui ñ deficient Abi enĩstant
anni:. Hic aut̾ tͣnseunt. immo ꝑeunt. Ante qmͣ
fine ueniunt. Noꝵ aut̃ duoꝵ. iđ dans uotỹ uo

Expanded text:
 de illo stercore super omnes opulentos eis; dixerant enim potentes illi: Ecce nos dimisimus omnia et secuti sumus te. Hoc uotum potentissime uouerant. Sed unde hoc eis, nisi ab illo, de quo hic continuo dictum est: Dans uotum uouenti? Alioquin ex illis essent potentibus, quorum infirmatus est arcus. Dans, inquit, uotum uouenti. Non enim Domino quisquam quidquam rectum uoueret, nisi qui ab illo acciperet quod uoueret. Sequitur: Et benedixit annos iusti, ut cum illo scilicet sine fine uiuat, cui dictum est: Et anni tui non deficient. Ibi enim stant anni, hic autem transeunt, immo pereunt; antequam fine ueniunt. Horum autem du
Abbreviated transcription (Latin):
rient᷑ ambo. Hoc gͦ signõ factõ ẽ mutandi sac¬
dotii de domo huiꝰ. ꝗͦsignosignificatũ ẽ mu¬
tandũ saedotũ domꝰ aaron. Morsqͥppe filioꝵ
huiꝰ significaũ mortẽ ñ hõium .s. ipst sae̾dotii
defilus aaron. Qđ aut̃ seqͥt᷑ ad illu iã ꝑtin⁊ sacꝰ¬
dotẽ. euiꝰ fig̾am gessit huic succedendo samuel.

Expanded text:
rientur ambo. Hoc ergo signum factum est mutandi sacerrientur ambo. Hoc ergo signum factum est mutandi sacerdotii de domo hujus, quo signo significatum est mutandum sacerdotium domus Aaron. Mors quippe filiorum hujus significavit mortem, non hominum, sed ipsius sacerdotii de filiis Aaron. Quod autem sequitur, ad illum jam pertinet sacerdotem, cujus figuram gessit huic succedendo Samuel.
Abbreviated transcription (Latin):
iaonis. ⁊ elegi domũ patͥs tui exom̃ibꝰ sceptris
isrł mͥs aedotio fungi.ꝗd pattũ fuit butꝰ milla
egyptia seruitute unde eũ lib̾ati eeñt electꝰ
ẽ ad saedotiũ nͥ aaron. De huꝰ gͦstirpe isto lo¬
eo dix̃futurõ fuisse. ut ñ eẽnt ulteri sae̾do¬
tes. Qđ iã uidemꝰ impletõ. Uigilet fides. p̃sto
s̃ res. cernunt᷑. tenent᷑. ⁊ uioere nolentiõ
oculiꝰ ingerunt᷑. Eoce ingͥt dies ueniunt.:
⁊ ñ ent ibi seuor indomo mea om̃ibꝰ diebꝰ
⁊uirỹ ext̃minabo t ab altar meo. ut defici¬
ant oculi eiꝰ ⁊ defluat anima eiꝰ. Ecce diesꝗͥ p̃nun¬
toto orbe pollere s aut̃ honorẽ magnũ ẽẽ sub¬
tractũ.deficiunt oculi eiꝰ.⁊ defluit anima eiꝰ ta¬
be meroriꝰ. ꝓpͥe aut̃ ad huiꝰ domũ heli. cui hec di
cebant᷑ qđ seqͥt᷑ ꝑtin⁊. Et oĩs qͥ suꝑau̾it domꝰ tuę
decid ingladio uiroꝵ. Et hoc tͥ signũ qđ ueni:
suꝑ duos filioᷤᷤ tuo hos. ofni ⁊ finees. die uno mo¬

Expanded text:
elegi domum patris tui ex omnibus sceptris Israel mihi sacerdotio fungi. Quis patrum fuit huius in illa Aegyptia seruitute, unde cum liberati essent, electus est ad sacerdotium, nisi Aaron? De huius ergo stirpe isto loco dixit futurum fuisse, ut non essent ulterius sacerdotes; quod iam uidemus inpletum. Vigilet fides, praesto sunt res, cernuntur. tenentur et uidere nolentium oculis ingeruntur. Ecce, inquit. dies ueniunt, et non erit tibi senior in domo mea omnibus diebus. Et virum exterminabo tibi ab altari meo, ut deficiant oculi ejus, et defluat anima ejus . Ecce dies qui praenuntoto orbe pollere, sibi autem honorem illum esse subtractum, deficiunt oculi ejus, et defluit anima ejus tabe moeroris. Proprie autem ad hujus domum Heli, cui haec diit domus tuae, decidet in gladio virorum. Et hoc tibi signum, quod veniet super duos filios tuos hos, Ophni et Phinees; die uno mo
Abbreviated transcription (Latin):
omĩs qͥ suꝑauint domꝰ tuȩ decident gladio ui¬
roꝵ. Quomͦ gͦ uere hic diei potuit. ⁊ erit qͥ suꝑ¬
auit indomo tua ueni: ad orarẽ ei. sullud ẽ
uerũ qđ abultore gladio nemo inde suꝑerit.
nͥ qr illos intelligi uoluit qͥ ꝑtinent adsturpẽ
s illiꝰ totiꝰ sacdotu. seđm ordinẽ aaron: Ergosi¬

Expanded text:
omus tuae, decidet in gladio virorum. Quomodo ergo hic vere dici potuit, Et erit, qui superaverit in domo tua, veniet adorare ei; si illud est verum, quod ultore gladio nemo inde supererit: nisi quia illos intelligi voluit, qui pertinent ad stirpem, sed illius totius sacerdotii secundum ordinem Aar
Abbreviated transcription (Latin):
iacob desomnosuo dir̃ qi dñs ẽ in hoc loco. ego aũ
nesciebũ: timuit ⁊ dix̃. ꝗͣm t̾ribiliᷤᷤ locꝰ hic. Nẽ hie
nͥ domꝰ dĩ.:⁊ hec ẽ porta celi. Et surreax̃ iacob⁊ sũp¬
sit lapidẽ quẽ subposuit sͥ subcaput sur̃. ⁊ statuit
illo tituły ⁊ suꝑfud̾ oleũ mneacum̃ etꝰ.⁊ uocaũ iacob
nom̃ loci illiꝰ domꝰ di. Hoc ad ꝓpħiam ꝑtinet. nec
more idolatͥe lapide ꝑfuđd oleo iacob. uelud facr¬
ensilłu đm. Neꝗ: enĩ ad oraũ eunde lapidẽ ł ei sacͥ¬
ꝓfecto fig̾atũ ẽ hic aliꝗͥd. qđ ad magnũ ꝑtineat
sacͣm̃tũ. Scalã oͦ istã intelligit᷑ ipse saluator nob̾
nathanaele.ecce uere israhelita in qͦ dolꝰ ñ ẽ quõ
isrł uiderat istã uisionẽ ipsẽ ẽ enĩ iacob
eodẽ loco ait. am̃ am̃ dico uob̃ uidebiis edłꝰ

Expanded text:
c, ego autem nesciebam. Et timuit et dixit: Quam terribilis locus hic! non est hoc nisi domus Dei et haec porta est caeli. Et surrexit Iacob et sumsit lapidem, quem subposuit ibi sub caput suum, et statuit illum titulum et superfudit oleum in cacumen eius; et uocauit Iacob nomen loci illius: domus Dei. Hoc ad prophetiam pertinet; nec more idolatriae lapidem perfudit oleo Iacob, uelut faciens illum Deum; neque enim adorauit eundem lapidem uel ei sacrfecto figuratum est hic aliquid, quod ad magnum pertineat sacramentum. Scalam uero istam intellegitur ipse Saluator nobis Nathanael: Ecce uere Israelita, in quo dolus non est, quia Israel uiderat istam uisionem ipse est enim Iacob, eo
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ẽ deregno salomoniᷤ inpostis erꝰ usq ad
eu̾sionẽ ipsiꝰ t̾rene hierłm. qͦ regni eiꝰ đe
sedes fuit: ⁊ maxime ipsiꝰ templi labem ꝗd
fuerat asalomone ẽstructõ .S. ne in hoc pu¬
taret᷑ ds ẽt̾ sua ꝓmissa fecisse. ẽtinuo sub¬
iecit. Distulisti xp̃m tuũ. Ñ gͦ ẽ iste salomon
mate ẽsec̾ti. ñ solu a rege dauid ⁊ deinceps
s ab illo etiã saule ꝗͥ ppło eide rexpͥ¬
intelligendũ differebat᷑ in longõ. scđm dispo¬

Expanded text:
onis in posteris eius usque ad euersionem ipsius terrenae Hierusalem, quae regni eiusdem sedes fuit, et maxime ipsius templi labem, quod fuerat a Salomone constructum. Sed ne ob hoc putaretur Deus contra sua promissa fecisse, continuo subiecit: Distulisti christum tuum. Non ergo est ille Salomon, mate consecrati, non solum a rege Dauid et deinceps, sed ab illo etiam Saule, qui populo eidem rex printelligendum, differebatur in longum; secund
Abbreviated transcription (Latin):
dimi uocabat᷑. qđ nom̃ magis ppłs exilloꝓert¬
atꝰ obtinuit. Noc aut̃ nom̃ illi ab angło mm po¬
redeunte luctatꝰ typũ xp̃i euidemissime ge¬
minis inpositio benedictio fuit. Intͣp̃tat᷑ aut
Tetigit porro illi ide angłs uelut p̃ualenti lan¬
tudinẽ femoris. eũq sto modo elaudũ reddidt.
Erat itaq umꝰ atq: iđe iacob. benedictꝰ ⁊ dauo. bi¬

Expanded text:
atur, quod nomen magis populus ex illo procreatus obtinuit. Hoc autem nomen illi ab angelo inpomia redeunte luctatus, typum Christi euidentissime geminis inpositio benedictio fuit. Interpretatur aTetigit porro illi idem angelus ueluti praeualenti latitudinem femoris eumque isto modo claudum reddidit. Erat itaque unus adque idem Iacob et benedictus et claudus: be
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ cuutatiᷤᷤ di.yͥ ꝑuenit adregnũ tẽporale qñdo
dauid saule reꝓbato. ita regnũ pͥmꝰ obtinuit. ut
eiꝰ dem̃ posti. int̾rena hierłm. diut᷑na suecessione
regnarent. ded figam resgesta significanꝰ aita :p̃¬
nuntianᷤᷤ qđ ñ ẽ p̃t̃eundõ silentio deretũ mutati¬
one fut᷑arũ. qđ attin: ad duo testam̃ta uetꝰ noñ¬

Expanded text:
 ciuitatis Dei ubi peruenit ad regum tempora, quando Dauid Saule reprobato ita regnum primus obtinuit, ut eius deinde posteri in terrena Hierusalem diuturna successione regnarent, dedit figuram, re gesta significans adque praenuntians, quod non est praetereundum silentio, de rerum mutatione futurarum, quod adtinet ad duo testamenta. uet
Abbreviated transcription (Latin):
fidelis sui. Sic̃ ista ipsa inpͥncipio huiꝰ ẏmniait.
Eaultatũ ẽ eornu meũ in domeo: Om̃s qͥppe
unctos eiꝰ erismate recte xp̃as possum dicere.
saedotii.⁊ nunc impleta. qnͣdo infirmata ẽ
qͥ multa erat infiluis. ut nouũ haberet in xͦ¬

Expanded text:
fidelis sui, sicut ista ipsa in principio hujus hymni ait: Exaltatum est cornu meum in Deo meo? Omnes quippe unctos ejus chrismate, recte christos possumus dicere: sacerdotii, et nunc impleta, quando infirmata est quae multa erat in filiis, ut novum haberet in
Abbreviated transcription (Latin):
tibꝰ: nasccndo sueced̾ntibꝰ suis m̃briᷤ ciuitasđi
ꝑista eutreret tẽꝑa. si oĩa ueliꝰ eõmemorare inin
gentia rebꝰ gestis occupata ẽẽ narrandiᷤᷤ si adiu¬
uante di spũ ẽsid̾ata tractet᷑. uł magis. uł certe
ñ minꝰ p̃nuntiandiᷤ futuris. qmͣ p̃t̾itis enunti¬
andiᷤ inueniet᷑ intenta. Et hoc ꝑserutando inda¬
gire ac disserendo demonstrare quã sit oꝑosũ
atq ꝓlirũ.⁊ qm̃ multis indiguũ uoluminibꝰ ꝗͥs
ignorat. ꝗͥ hecł medioct̾ eogitet. Daande qr ea ipsa

Expanded text:
t nascendo succedentibus suis membris ciuitas Dei per ista curreret tempora, si omnia uelim commemorare, in igentia rebus gestis occupata esse narrandis, si adiuuante Dei spiritu considerata tractetur, uel magis uel certe non minus praenuntiandis futuris quam praeteritis enuntiandis inuenietur intenta; et hoc perscrutando indagare ac disserendo monstrare quam sit operosum adque prolixum et quam multis indiguum uoluminibus, quis ignorat, qui haec uel mediocriter cogitat? deinde quia ea ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
tͥ benedictionẽ abhã patris tui. Pergens itaꝗ:
inmes opotamia iacob insõnis accep̃oracuło
de qͦ sic̃ scͥptũ ẽ ⁊ exut iacob aputeo iurationiꝰ
⁊ ꝓfectꝰ ẽ in carrã.⁊ deuenit in locũ : dormiũ
ibi. Oceiderat enĩ sol. ⁊ supͣsit ex lapidibꝰ loci.
⁊ posuit ad cap̃suũ. ⁊ dormiũ in loco illo. ⁊ som¬
niauit. Et ecee scala stabilita suꝑ trã. euiꝰ caput
ꝑtingebat ad cełii. Et angłi di ascendebañ:

Expanded text:
tibi benedictionem Abraham patris tui. Pergens itaque tibi benedictionem Abraham patris tui. Pergens itaque in Mesopotamiam Iacob in somnis accepit oraculum, de quo sic scriptum est: Et exiit Iacob a puteo iurationis et profectus est in Charran et deuenit in locum et dormiuit ibi; occiderat enim sol; et sumsit ex lapidibus loci et posuit ad caput suum et dormiuit in loco illo et somniauit. Et ecce scala stabilita super terram, cuius caput pertingebat ad caelum; et angeli. Dei ascendebant et