comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
extra oblectamentum libi dinis occurrit
offensio est ꝓpter hoc quod se in firmi¬
ores esse hostibus suis i psisentiunł et fater¬
tur theatra incusanda non tempora Nec
bla sphemandũ uerũ dm̃. quiusq ad nunc
ea ꝓhibet sed ab ominandos deos uel de¬
monessuos qui ista pecierunt ꝓ fundo
quidem satis malignitatis suȩ argum̃to
tale s acrificium flagitantes qm̃ non
magis fuso crucre pecudũ. quã ꝓfligata
uirtute hominũ pascerentur Namuti quetunc
nec hostes nec fames nec morbi nec ꝓdigia de¬
erant immocunc plurimaerant sectheatranoꝵ
erant in quibus quod incredibiledictu est ao
aram luxuriae uirtutũ uictim aetrucidantur
Carthaginiensibus aliquando uisu mest homi¬
nes immolare sed male prae sumta persuasio
breui p̃termissa est Aromanis uero exactũ ẽ
ut semecipsos ꝑditioniimpenderent. Fac¬
tum ẽ fita matur. et clamatur ut fiat Qui
ꝓmactanda gregis sui pecude fortasseoffex¬

Expanded text:
extra oblectamentum libidinis occurrit extra oblectamentum libidinis occurrit offensio est — propter hoc, quod se infirmiores esse hostibus suis ipsi sentiunt et fatentur, theatra incusanda non tempora, nec blasphemandum Deum uerum, qui usque ad nunc ea prohibet, sed abominandos deos uel daemones suos, qui ista petierunt, profundo quidem satis malignitatis suae argumento tale sacrificium flagitantes, quoniam non magis fuso cruore pecudum quam profligata uirtute hominum pascerentur. nam utique tunc nec hostes nec fames nec morbi nec prodigia deerant, immo tunc plurima erant; sed theatra non erant, in quibus — quod incredibile dictu est — ad aram luxuriae uirtutum uictimae trucidantur. Carthaginiensibus aliquando uisum est homines immolare, sed male praesumpta persuasio breui praetermissa est; a Romanis uero exactum est, ut. semet ipsos perditioni impenderent. factum est, fit, amatur et clamatur ut fiat: qui pro mactanda gregis sui pecude fortasse offen
Abbreviated transcription (Latin):
cũ om̃s romanos ingenscelthiberorũ me¬
tus inuasisset et ex omnibus non es set qͥ
ire ibis paniam uel miles ł legatur aude¬
publius scipio qui postex a fricanusorit. ultro
sesemilitaturum in his paniam optulit. cũ
ta menin macedoniam sortelam deputatus
esset Itaque ꝓfectus in his paniam magnas
ges stragentium dedit sȩpius etiã militis quã du¬
cis usus officio. Nam et barbarũ ꝓuocantẽ
singulariter congressus occidit. Sergius
autem galba pretor alusitanis magno p̃lio
uictus est Vn iuersoq: exercitua misso ip¬
secum paucis uixelapsus euasit. Eodem
tempore censores theatrũ lapideũ mur¬
be construicensuerunt . Quod netunc fi¬
eret scipio nasica grauissima oratione ob¬
stitit dicens inimicissimũ hoc fere bellatori
populo ad nutriendũ desidic̃ lasciuiãq com¬
mentũ : Adeoq: mouit senatũ ut non
solũ uendiominia theatrocomparataius se¬
rit sed etiã sub sellia ludis poniprobibuerit
Quã obrem intellegant nri quibus quic̃ quid

Expanded text:
cum omnes Romanos ingens Celtiberorum metus inuasisset et ex omnibus non esset, qui ire in Hispaniam uel miles uel legatus audeet, P. Scipio, qui postea Africanus erit, ultro sese militaturum in Hispaniam obtulit, cum tamen in Macedoniam sor te iam deputatus esset. itaque profectus in Hispaniam magnas strages gentium dedit, saepius etiam militis quam dacis usus officio ; nam et barbarum prouocantem singulariter congressus occidit. Sergius antem Galba praetor a Lusitanis magno proelio uictus est uniuersoque exercitu amisso ipse cum paucis uix elapsus euasit. eodem tempore censores theatrum lapideum in Vrbe construi censuerunt. quod ne tunc fieret, Scipio Nasica grauissima oratione obstitit dicens, inimicissimum hoc fore bellatori populo ad nutriendam desidiam lasciuiamque commentum, adeoque mouit senatum, ut non solum uendi omnia theatro couparata iusserit, sed etiam subsellia ludis poni prohibuerit. Quamobrem intellegant nostri — quibus quidquid
Abbreviated transcription (Latin):
sum terrarũ orbem quem in habitat
humanũ genus sicut estamaloribus tri¬
fariam distributũ deinde regionibus
prouincusque de terminatum expediã
Quo facilius cumloades bellorum mor¬
borum que clades ostentabuntur. studi¬
osi quique non solum rerum actempoꝵ
sed etiam locorum scienti ã consequant᷑¬

Expanded text:
sum terrarum orbem quem inhabitat sum terrarum orbem quem inhabitat humanum genus, sicut est a maioribus trifariam distributus deinde regionibus prouinciisque determinatus, expediam; quo facilius, cum locales bellorum morborumque clades ostentabuntur, studiosi quique non solum rerum ac temporum sed etiam locorum scientiam consequant
Abbreviated transcription (Latin):
temporibus inchoantes quamuis supe¬
riorum nus qͥuã meminerint. nihil
nis ibella clades que descripserint.
Qucebella quid aliud dicenda sunt nisi
uergentia in alterutrum mala
Mala autem huius modi quaetuncerant
sicut et nunc sunt inquantum sunt sine
dubio aut manifesta peccata sunt Aut
occultȩ punitiones peccatorum Quid
inpedimentiest nos eius reicaput pan¬
dere cuius illicorpus expresserint
Et priora illa secula quaem ultonume¬
rosiora monstrabimus uel tenuissimo
relatu similes miserics pertulis se
Dicturus igitur ab orbe condito us que
a durbẽ conditam dehincusque ad
cȩscris principatum. natiuitatemq
xp̃i ex quo sub potestate urbis orbis
mansit imperium uel etiam usq: ad
dies nr̃os inquantum ad cognitionẽ
uocares uffecero. conflictationes ge¬
neris humani etueluti perdiuerscs
partes ardentem in alis mundũ. face
cupiditatis incensum specula ostentatu¬
rus. Neces sarium reor ut primum. ip¬

Expanded text:
temporibus inchoantes, quamuis supetemporibus inchoantes, quamuis superiorum nusquam meminerint, nihil nisi bella cladesque descripserint — quae bella quid aliud dicenda sunt, nisi uergentia in alterutrum mala; mala autem huiusmodi quae tunc erant, sicut et nunc sunt in quantum sunt, sine dubio aut manifesta peccata sunt aut occultae punitiones peccatorum —: quid impedimenti est nos eius rei caput pandere, cuius illi corpus expresserint, et priora illa saecula, quae multo numerosiora monstramus, uel tenuissimo testari relatu similes miserias pertulisse? Dicturus igitur ab orbe condito usque ad Vrbem conditam, dehinc usque ad Caesaris principatum natiuitatemque Christi ex quo sub potestate Vrbis orbis mansit imperium, uel etiam usque ad dies nostros, in quantum ad cognitionem uocare suffecero, conflictationes generis humani et ueluti per diuersas partes ardentem malis mundum face cupiditatis incensum e specula ostentaturus necessarium reor, ut primum ip
Abbreviated transcription (Latin):
interactores scriptores que omniũ
otia negotiaque triuerunt. Qua¬
propter res ipscc exigit ex his libris
quam breuis sime uel pauca con¬
tingere. qui originem mundi lo¬
quentes praeteriterum fidem. an¬
nuntiatione futurorum et post
subsequa probatione fecerunt.
Non quo auctoritatem eorum cui¬
quam uid eamur ingerere : sed quo
opere pretium sit deopinione
uulgata qua e nobis cum omnibus
communis est commonere Primũ
quia si diuina prouidentia quaesi¬
cut bonalta et iusta est agiturmun¬
dus et homo. hominem autẽ qui con¬
uertibi litatenaturȩ. elibertateli¬
centiȩ et infirmus et contumax est
s icut piegubernarie genum opis
oportet. Ita luste corripimmode¬
ratum libertatis neces seest Iureab
mitiohominis perbona mala queal¬
ternantia exerceri hunc mundum
sentit quisquis perseatque in sehuma¬
num genus uidet. De in decum abip¬
soprimo homine peccatum punitio¬
nem que peccati coepissedoceamur
Porro autẽ cum eti amisti demediis

Expanded text:
inter actores scriptoresque omnium inter actores scriptoresque omnium otia negotiaque triuerunt. quapropter res ipsa exigit ex his libris quam breuissime uel pauca contingere, qui originem mundi loquentes praeteritorum fidem adnuntiatione futurorum et post subsequa probatione fecerunt: non quo auctoritatem eorum cuiquam uideamur ingerere, sed quo operae pretium sit de opinione uulgata quae nobis cum omnibus communis est commonere. primum quia si diuina prouidentia, quae sicut bona ita et iusta est, agitur mundus et homo, hominem autem, qui conuertibilitate naturae et libertate licentiae et infirmus et contumax est, sicut pie gubernari egenum opis oportet ita iuste corripi inmoderatum libertatis necesse est, iure ab initio hominis per bona malaque alternantia, exerceri hunc mundum sentit quisquis per se atque in se humanum genus uidet; deinde cum ab ipso primo homine peccatum punitionemque peccati coepisse doceamur; porro autem cum etiam isti de mediis
Abbreviated transcription (Latin):
tas regum populorum que obdiu¬
turnam memoriam uerbis propa¬
gauerunc iitium scribendi anino
belifilio regeassiriorum fecere.
Quicum opinione cȩca mundiorigi¬
nem creaturam que hominũ sine
initio crediuelint. Coepissetamen
ab hoc regna bellaque definiunt.
Quasi uero eatenus humanumgenus
ritu pecudum uixerit. ec tunc pri¬
mum ueluti ad ouam prudentiaẽ
concus sum suscitatũq uigilarit.
go initium miseriȩ hominũ abmitio
peccatihominis deducere hnstitui:
paucis dumtcxat isdem que breuiter
delibatis. Sunt autẽ ab adampri¬
mohomine usque adninum magnũ
ut dicunt regem quando natus est
habraham. Anni i ebexauu qui
ab omnibus historio graphis uel
omissi uel ignorati sunt: An in caute
uel ab ebraham usque adcȩsarẽ au¬
gustum id est usque ad natiuitatem
xpĩ quae fuit anno imperii caesaris
quadragesimosecundo cum facta
pacecum parthis. laniportȩ clausȩ
sunt et bellatoto orbe cessacrunt
Colliguntur anni ũ .xv. In quibusse

Expanded text:
tas regum populorumque ob diutas regum populorumque ob diuturnam memoriam uerbis propagauerunt, initium scribendi a Nino Beli filio, rege Assyriorum, fecere — qui cum opinione caeca mundi originem creaturamque hominum sine initio credi uelint, coepisse tamen ab hoc regna bellaque definiunt, quasi uero eatenus humanum genus ritu pecudum uixerit et tunc primum ueluti ad nonam prouidentiam concussum suscitatumque uigilarit —: ego initium miseriae hominum ab initio peccati hominis ducere institui, paucis dumtaxat isdemque breuiter delibatis. Sunt autem ab Adam primo homine usque ad Ninum \'magnum\' ut dicunt regem, quando natus est Abraham, anni ΙΙI.CLXXXIIII, qui ab omnibus historiographis uel omissi uel ignorati sunt. a Nino autem uel Abraham usque ad Caesarem Augustum id est usque ad natiuitatem Christi, quae fuit anno imperii Caesaris quadragesimo secundo, cum facta pace cum Parthis Iani portae clausae sunt et bella toto orbe cessarunt, colliguntur anni n xv in quibus se
Abbreviated transcription (Latin):
hos graues: uerum etiam tanto atro¬
cius miseros. quanto longius a reme¬
dio uerae religionis alienos Vt me¬
rito hac scrutatione claruerit regnas¬
semortem auidam sanguinis. dum
ignora turreligio. quae prohiberet
a sanguine sta in lucescente illam
constipuisse: illam concludi. cumis¬
ta lam praeualet. Illam penitus nul¬
lamfuturam. cum haec sola regna¬
Uit Exceptis uidelicet semotis que r¬
illis diebus nouissimis subfinescti
et sub apparitione anti christi. uel eti¬
am sub conclusione iudicii. quibus fu¬
turas angustics. quales ante non
fuerint dñs xp̃s. perscripturas s¬
tas. sua etiam contestatione prae¬
dixit Cum secundum ipsum quidẽ
quiet nunc et semper estmodum
uerum a pertiore ac grauiore discri¬
mine perintolerabiles tribulationes
temporum illorum scõs probatio im¬
pios perditio consequetur. Et quo¬
niam omnes propemodum t cm
apud grecos quam apud latinos stu¬
diosi ad scribendum uiri qui resger¬

Expanded text:
hos graues, uerum etiam tanto atrohos graues, uerum etiam tanto atrocius miseros quanto longius a. remedio uerae religionis alienos: ut merito hac scrutatione claruerit regnasse mortem auidam sanguinis, dum ignoratur religio quae prohiberet a sanguine; ista inlucescente, illam constupuisse; illam concludi, cum ista iam praeualet; illam penitus nullam futuram, cum haec sola regnabit: exceptis uidelicet semotisque illis diebus nouissimis sub fine saeculi et sub apparitione Antichristi uel etiam sub conclusione iudicii, quibus futuras angustias, quales ante non fuerint, dominus Christus per scripturas sanctas sua etiam contestatione praedixit, cum secundum ipsum quidem qui et nunc et semper est modum uerum apertiore ac grauiore discrimine, per intolerabiles tribulationes temporum illorum sanctos probatio. impios perditio consequetur. et quoniam omnes propemodum tam apud Graecos quam apud Latinos studiosi ad scribendum uiri, qui res ges
Abbreviated transcription (Latin):
bellis grauia aut corrupta morbis
Aut fame tristia. Auttenra rum
motibus terribilia Aut inundati¬
onibus aquarum in solita. aut erup¬
tionibus ignium metuenda Autio¬
tibus fulminum plagis qued gran¬
dinum saeua. uel etiam parricidi¬
is flagitus que misera pertrans¬
acta retro saecula repperis sem
ordinato breuiter uoluminis textu
explicarem. Maxime cum reue¬
rentiamtuam perficiendo aduersu
hos ipsos paganos undecimo libro in¬
sistentem quorum lam decem ori¬
entes radumoxut despecula ec clesi¬
astica e claritatis elatia sunt. toto or¬
befulserunt: leui opusculo occupari
non oporteret Et sc̃s filius tuus
iulianus Kartaginiensis seruus di
satis fieri super hacre petitionis uȩ
eadem fiducia qua popos cit exi¬
gere& Dedioperam et meipsũ
in primis confusione pressi. cuipla¬
rum que reputant i& su permoduri
ex aestuauisse praesentium lades tem¬
porum uidebantur . Nactus sum enĩ
praeteritos dies non solum aeque ut

Expanded text:
bellis grauia aut corrupta morbis bellis grauia aut corrupta morbis aut fame tristia aut terrarum motibus terribilia aut inundationibus aquarum insolita aut eruptionibus ignium metuenda aut ictibus fulminum plagisque grandinum saeua uel etiam parricidiis flagitiisque misera per transacta retro saecula repperissem, ordinato breuiter uoluminis textu explicarem. maxime cum reuerentiam tuam perficiendo aduersum hos ipsos paganos undecimo libro insistentem — quorum iam decem orientes radii mox ut de specula ecclesia- sticae claritatis elati sunt toto orbe fulserunt - leui opusculo occupari non oporteret et sanctus filius tuus, Iulianus Carthaginiensis, seruus Dei, satisfieri super hac re petitioni suae eadem fiducia qua poposcit exigeret: dedi operam et me ipsum in primis confusione pressi. cui plerumque reputanti super modum exaestuauisse praesentium clades temporum uidebantur. nanctus sum enim praeteritos dies non solum aeque ut
Abbreviated transcription (Latin):
mensa dominorume cananea non
erubuit dicere: & dñs non fastidiuit
audire. Beatus etam tobias ducẽ
Angelums equens: canem comitem
habere nonspreuit Igitur genera¬
li amorituo speciadi amore conexus
uoluntatitue uolens parui. Uã
cum subiectiomea. praecepto pater¬
nitatis tucce factum debeat Cotũq
tuumsit quod exte adte redit Opus
meumꝰ hoc solomeo cumulatius red¬
didi quod libens feci¬
raeceperas mihi uti aduersus ua¬
nuilo quam prauitatem eorum qui
Lalienia ciuitate dĩ exlocoram agr esti¬
um conpitis et pagis paganiuocantia:
si uegentiles quia terrena s apiunt
quicum futura non quaerant prae¬
terita autem aut obliuis canturaut
nesciant: praesentia ta mentem¬
pora uelutimalis extra solitum in¬
festissima ob hocsolum quod creditur
xp̃s et colitur ds̃ Idola autem minus co¬
luntur in famant Praecepercser¬
go ut ex omnibus qui haberi ad prae¬
sens possunt historicrum at que an¬
nalium fastis. quaecum que aut

Expanded text:
mensa dominorum, et Chananaea non mensa dominorum, et Chananaea non erubuit dicere et Dominus non fastidiuit audire. beatus etiam Tobias, ducem angelum sequens, canem comitem habere non spreuit. igitur generali amori tuo speciali amore conexus uoluntati tuae uolens parui. nam cum subiectio mea praecepto paternitatis tuae factum debeat totumque tuum sit, quod ex te ad te redit, opus meum, hoc solo meo cumulatius reddidi, quod libens feciraeceperas mihi, uti aduersus uaniloquam prauitatem eorum, qui alieni a ciuitate Dei ex locorum agrestium conpitis et pagis pagani uocantur siue gentiles quia terrena sapiunt, qui cum futura non quaerant, praeterita autem aut obliuiscantur aut nesciant, praesentia tamen tempora ueluti malis extra alitum infestatissima ob hoc solum quod creditur Christus et colitur Deus, idola autem minus coluntur, infamant: — praeceperas ergo, ut ex omnibus qui haberi ad praesens possunt historiarum atque annalium fastis, quaecumque aut
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ orasti iutrum ne hoc quod practi¬
peres possem : Ego autem solius
oboedientiae si tamen eamuoluntate
conatuque detoraui. testimonio con¬
tentussum Nam &in magna mag¬
nipatris familias domo cum sint
multa diuersi generis animalia ad¬
iumento familiaris commoda Nonẽ
tamen canumcura postrema Quib
solis natura in situm ẽ uoluntarie ao
id quod oreparantur urgueri. & ꝑ
ingenitam quandamoboedientia te
formulam sola disciplinatitimoris
expectutione suspendi : donec adp̃en¬
agendi licentiam Nutu signoue mitꝰ¬
tantur: Habentenim propriosap¬
petitus. quantum brutis excellentio¬
res. tantum rationalibus propinquã¬
tes. Hoc est discernere amare ser¬
uire : Nam discernentes interdomi¬
nos atq: extraneos Non eos quos in¬
sectantur oderunt. seđ his quosamanꝰ
tlant Etamantes dominum ac
domum non quasi ex natura apti
corporis uigilant sed ex conscien¬
tia sollicitiamoris inuigilant
Vnde etiam mistico sacramento ineuua¬
gelus quodedant micas catelli s ub

Expanded text:
orasti, utrumne hoc, quod praeciperes, possem: ego autem solius oboedientiae, si tamen sam uoluntate conatuque decoraui, testimonio contentus sum. am et in magna magni patrisfamilias domo cum sint multa diuersi generis animalia adiumento rei familiaris commoda, non est tamen canum cura postrema; quibus solis natura insitum est, uoluntarie ad id quod praeparantur urgueri et per ingenitam quandam oboedientiae formulam sola disciplinati timoris exspectatione suspendi, donec ad peragendi licentiam nutu signoue mittantur. habent enim proprios appetitus, quantum brutis excellentiores tantum rationabilibus propinquantes, hoc est discernere amare seruire. nam discernentes inter dominos atque extraneos non eos quos insectantur oderunt sed iis quos amant zelant, et amantes dominum ac domum noni quasi ex natura apti corporis uigilant, sed ex conscientia solliciti amoris inuigilant. unde etiam mystico sacramento in Euangeliis, quod edant micas catelli sub
Abbreviated transcription (Latin):
quinquasimo postbellum punicũ secua¬
dum qneo cornelio lentulo luciomummio
consulibus. publius scipio superioris anni
consul delere carthaginem supprema
sorte molitus. cothonem ingreditur
Vbi dumsex continuis diebus noctibusq
pugnatur. ultima carthaginienses
desperatio ad deditionem traxit Peter¬
tes ut quos belli clades reliquos fecit sal¬
⁊ inserui reliceat. Primũ agmen muli¬
erũ
satis miserabile postui rorũ magis defor¬
me desoendit Nam fuis semulierũ uiginiti
quinquemilia Virorũ triginta milia me¬
moria etraditum est. Rex has drubalse
ultro dedidit Trans fugae quies cula pu
templum occupa uerant uoluntario p̃ci¬
pitio datiigne consumpti sunt. Vxor has¬
drubals seduosq: filios secũ uirili dolore
et furore femineo in mediũ iecit incendiũ
Eundem nunc mortis exitum faciens. no¬
uissima regina carchaginis. quem quor¬
dam prima fecisset Ipsa autẽ ciuitas
decem et septem continuis dies arsit
Miserumq spectaculũ deua riecate con¬

Expanded text:
ntesimo. Post bellum Punicum secundum Gneo Cornelio Lentulo, Lucio Mummio consulibus, Scipio superioris anni consul delere Carthaginem suprema sorte molitus, Gothonem ingreditur. Ubi cum sex continuis diebus noctibusque pugnatur, ultima Carthaginenses desperatio ad deditionem traxit, petetes, ut quos belli clades reliquos fecit, saltem servire liceat. Primum agmen mulierum satis miserabile, virorum post magis deforme descendit. Nam fuisse mulierum viginti quinque millia, virorum triginta millia, memoriae traditum est. Rex Asdrubal se ultro dedit. Transfugae, qui Aesculapii templum occupaverant, voluntario praecipitio dati, igne consumpti sunt. Uxor Asdrubalis se duosque filios secum virili dolore et furore femineo in medium jecit incendium: eumdem nunc mortis exitum faciens novissima regina Carthaginis, quem quondam prima fecisset. Ipsa autem civitas decem et septem continuis diebus arsit, miserumque spectaculum de 282 varietate con
Abbreviated transcription (Latin):
urbem nobilissimã cacepit . Indetbesaliam
non magis amore uictoriȩ quã ambitione
habendorum e quitũ thesalorũ quorũ robur
ut exercitui suo ammisceret inucsit. Itathesa¬
lis exmn ꝓiuisop̃occupatis atque in põt ẽstatem
red cactis iugendo equitũ peditũq fortissimas
turmas et copias inuictissimũ fecit exercitum
Igitur uictis atheniensibus sub iectsq thesedis
olimpiadem a urubaeregis molossorũ sororem
duxit uxorem. Qui a uruba cum perhoc quod
societatem machedonũ affinitate regis pacis¬
cebatur imperiũ suũ sedilataturũ eẽputa¬
r& perhoc deceptus amisit. priuatusq: mex¬
iliũ consenuit. Dem dephilippus cũ motho¬
namurbẽ oppugnaret Ictus agitȩ oculũ
ꝑdidit Ipsamuero urbẽ mox expugnauit . et

Expanded text:
urbem nobilissimam cepit. Inde Thessaliam urbem nobilissimam cepit. Inde Thessaliam non magis amore victoriae, quam ambitione habendorum equitum Thessalorum, quorum robur ut exercitui suo admisceret, invasit. Ita Thessalis ex improviso praeoccupatis atque in potestatem redactis, jungendo equitum peditumque fortissimas turmas et copias, invictissimum fecit exercitum. Igitur victis Atheniensibus, subjectisque Thessalis, Olympiadem, Arubae regis Molossorum 169 sororem, duxit uxorem. Qui Aruba, cum per hoc quod societatem Macedonum affinitate regis paciscebatur, imperium suum se dilataturum putaret, per hoc deceptus amisit, privatusque in exsilio consenuit. Deinde Philippus, cum Methonam urbem oppugnaret, ictu sagittae oculum perdidit. Ipsam vero urbem mox expugnavit, et
Abbreviated transcription (Latin):
alexandrũ magnũ habuit. Paucissimis
annis retrore pecitis magna paruis inqͥa u¬
tum potero colligam
Anno ab urbe condita cacc ꝑhibppus
aminte filus al exa ndri pater regnũma¬
chedonũ ad eptus XVannis tenuit qab
hos om̃s a cerbitatum aceruos cunctas:
malorum moles stuxit : Hic primũ ab
alex an dro fratreobsesthebanis datus
pertriennium apud epaminundã stre¬
nuis simũ imperatorem et summũ philo¬
sophũ eruditus est Ipso autem alexan¬
dro stelere euridicis matris occiso quãuis
ealam commisso adulterio et altero primũ
filiointerfecto filiaq uiduata generi nup¬
tias maritimorte pepigis set. Compulsus a po¬
pulo regnum quod paruo occis. fratris filio
tuebatursuscepit. Quicum foris concursu
ex surgentium undique hostium domiaute
de prȩhensarum sccepe insidicrum metufati¬
garetur. Primumbellũ cũ atheniensibus ges¬
sit: Quibus uictis arma adillirios transtulit
Multis que milibus hostiũ trucidatis. larissã

Expanded text:
Alexandrum Magnum genuit, paucissimis Alexandrum Magnum genuit, paucissimis annis retro repetitis magna paruis in quantum potero colligam. Anno ab urbe condita cccc Philippus Amyntae filius Alexandri pater regnum Macedonum adeptus, xxv annis tenuit, quibus hos omnes acerbitatum aceruos cunctasque malorum moles struxit. hic primum ab Alexandro fratre obses Thebanis datus, pernuissimum imperatorem et summum philosophum, eruditus est. Ipso autem Alexandro scelere Eurydices matris occiso, quamvis ea, jam commisso adulterio, et altero primum filio interfecto, filiaque viduata, generi nuptias mariti morte pepigisset, compulsus a populo regnum, quod parvo occisi fratris filio tuebatur, suscepit, qui cum foris concursu exsurgentium undique hostium, domi autem deprehensarum saepe insidiarum metu fatigaretur, primum bellum cum Atheniensibus gessit. Quibus victis, arma ad Illyrios transtulit, multisque millibus hostium trucidatis, Larissam
Abbreviated transcription (Latin):
rebantur. et adhuc tm̃ penes om̃s decorrup¬
toaere simplex credulitas erat. Cum existen¬
te quadam ancilla indice et conuincente.
Primũ multae matronȩ ut biberent quaeco¬
xerant uenena compulsȩ dem desimul atq
hausere. consumtȩ sunt. Tanta autẽ fuit¬
multitudomatronarũ in his facinoribu scons
fuis sereferantur : Anno a burbe condita
cccc .xxii. Alexander rexepirotarums
alexandri illius magnia uunculus traiectis
iitalia in copus cum bellumaduersus roma¬
nos pararet & circa finiti mas romaeur¬
bes firmaret uires exercitus sui auxiliaq
uel sibi ad quirere uel hostibus subtrahere
studens bellis exerceretur. a samnitib: qui
lucanȩ genti suffragabantur. maximobel¬
lo inlucaniauictus at que occisus est. Sed
qm̃ ali quantum roma nasclades recen¬
sendo ꝓgressus sum: uel alexan driistius
mentione commonitus dephilippomace¬
donum rege quiolimpia de huius alexan¬
dri ae pirotȩsororẽ uxorem habuit. ex qͣ¬

Expanded text:
rebantur et adhuc tamen penes omnes de corruprebantur et adhuc tamen penes omnes de corrupto aere simplex credulitas erat, cum, exsistente quadam ancilla indice et conuincente, primum multae matronae ut biberent quae coxerant uenena compulsae, deinde, simul atque hausere, consumptae sunt. tanta autem multitudo fuit matronarum in his facinoribus conscfuisse referantur. Anno ab Vrbe condita CCCCXXII Alexander rex Epirotarum, Alexandri illius Magni auunculus, traiectis in Italiam copiis cum bellum aduersus Romanos pararet et circa. finitimas Romae urbes firmare uires exercitus sui auxiliaque uel sibi adquirere uel hostibus subtrahere studens bellis exerceretur, a Samnitibus, qui Lucanae genti suffragabantur, maximo bello in Lucania uictus atque occisus est. Sed, quoniam aliquantum Romanas clades recensendo progressus sum, uel Alexandri istius mentione commonitus, de Philippo Macedonum rege, qui Olympiadem huius Alexandri Epirotae sororem uxorem habuit, ex q
Abbreviated transcription (Latin):
bello unus consulinterfectus est alter extitit
parricida. Manlius enimtorquatus filiũ
suũ iuuenẽ uictorem interfectoremq metu
tus culani nobilis equitis et tumc p̃cipue ꝓuo¬
cantis atque in sultantis hostis occidit: Ali¬
us uero consul cumi terato conflictu illud
cornu cui prȩerat cedi atque a ffligi uide¬
ret in confertissimos hostessponte ꝓlup¬
sus occubuit. Manlius quamuis uictor. oc¬
cursum ta men nobilium iuuenũ roma no¬
rum quilegittime exhiberisolet triumphãs
parricida non meruit : Anno autẽ post
hunc subsequente. minucia uirgo uestalis
obad missũ incestũ damnata est. uiua que ob¬
ruta in campo quinunc sceleratus uocatia
Atuero paruo ex intempore interiecto hor¬
rescoreferre quod gestumest : Vamclau¬
dio
marcello et ualerio flacco ess̃ mncredibilirabie
etamore scelerũ romanȩ matronȩ ex arserunt
Eratutique faedub ille acpestilens annus. Im¬
plece iamundique cateruatim strages ege¬

Expanded text:
bello unus consul interfectus est, alter exstitit bello unus consul interfectus est, alter exstitit parricida. Manlius enim Torquatus filium suum, iuuenem, uictorem, inteTusculani, nobilis equitis, et tum praecipue provocantis atque insultantis hostis, occidit. Alius vero consul, cum iterato conflictu, illud cornu, cui praeerat, caedi atque affligi videret, in confertissimos hostes sponte prolapsus, occubuit. Manlius, quamvis victor, occursum tamen nobilium juvenum Romanorum, qui legitime exhiberi solet, triumphans parricida non meruit. Anno autem post hunc subsequente Minucia uirgo Vestalis ob admissum incestum damnata est uiuaque obruta in campo, qui nunc sceleratus uocatur. At uero paruo eiim tempore interiecto horresoo referre quod gestum est. nam Claudio Marcello et Valerio Flacco consulibus incredibili rabie et amore scelerum Romanae matronae exarserunt. erat utique foedus ille ac pestilens annus infictaeque iam undique cateruatim strages ege
Abbreviated transcription (Latin):
bero honestoquestudio inseruire paci atq
in commune consulere . quod prius neun co
quidem ciuitas unus uepopulus ciuiũ uelqd
maius est una domus fratrum iugiter ha¬
bere potuis sec Quod si etiam cum impe¬
rante caesare istaꝓuenerint in ipsoimpe¬
rio cȩsaris in luxis seortum in hoc mundo
nifestumest Inuiti licetilli quosmmblasphe¬
miam urgebat inuidia cognoscere
faceriq: cogentur pacem istam tocius mundi
et tranquillissimã serenitatem non mag¬
nitud inecȩsaris. sed potestatefiliidĩ qui in
diebus cȩsaris apparuit extitisse. Necu¬
nius urbis imperatori. seo creatoris orbis
uniuersi orbem ipsumgenerali cognitio¬
ne paruisse. Qui sicut soloriens diemluce
perfundit ita adueniens miseri corditer ex
tenta mundum paceuescierit Quod plenius
cum adid ipso ꝑficiented nõuentũ fuerit ꝓfer&i
Igitur anno aburbe condita cccc.viiii. roma¬
nibellũ latins rebellantibus in tulerunt.
Manlio torquato et deciomure c̃ss: In quo

Expanded text:
bero honestoque studio inseruire paci atque bero honestoque studio inseruire paci atque in commune consulere — quod prius ne una quidem ciuitas unusue populus ciuium uel; quod maius est, una domus fratrum iugiter habere potuisset —; quodsi etiam, cum imperante Caesare istario Caesaris illuxisse ortum in hoc mundo nifestum est, inviti licet illi, quos in blasphemiam urgebat invidia, cognoscere faterique coguntur, pacem istam totius mundi et tranquillissimam serenitatem, non magnitudine Caesaris, sed potestate filii Dei qui in diebus Caesaris apparuit, exstitisse, nec unius Urbis imperatori, sed creatori orbis universi, orbem ipsum generali cognitione paruisse: qui, sicut sol oriens diem luce perfundit, ita adveniens miserictenta mundum pace uestierit. quod plenius, cum ad id ipso perficiente Domino uentum fuerit, proferetur. Igitur anno ab urbe condita CCCCVIIII Romani bellum Latinis rebellantibus intulerunt Manlio Torquato et Decio Mure consulibus. in quo
Abbreviated transcription (Latin):
bello punico utrum aliquando bella
caedes ruinae atq omnia infandarã
mortiũ genera nisicȩsare augus comperante
cessauerint inquiratinueniat ꝓdat quis quis
infamanda xpĩana tempora putat absque
illo tm̃ interbella pumica unius anni ueluti
auis p̃teruolantis excursu romaniꝓpterdau¬
sas ianiportas interfebres morbosq: reipub¬
blicae ad hoc breuissimo signo pacis uelut
tenuissimo aquȩ gelidȩ haustu inlecti sunt
ut in peius recalescentes multo grauius. ue¬
hementiusq: conflictarentur .: At uero si
indubitatissi me constat sub aagusto primũ
caesare post parthicam pacem uniuersũ
terrarumorbẽ positis armis ab olitis quedis¬
cordiis generali pace et noua quiete com¬
positum romanis paruis selegibus roma¬
nalura quã ꝓpria arma maluisse spre¬
tisq: ducibus suis. iudices elegis seromanos
Postremo omnibus gentibus cunctis ꝓuix¬
cus innumeris ciuitatibus. infinitis popu¬
lis totis terris unam fuis seuolunt atem. li¬

Expanded text:
bello Punico utrum aliquando bella bello Punico utrum aliquando bella caedes ruinae atque omnia infandarum mortium genera nisi Caesare Augusto imperante cessauerint, inquirat inueniat prodat quisquis infamanda Christiana tempora putat. absque illo tamen inter bella Punica unius anni ueluti anis praeteruolantis excursu Romani propter clausas Iani portas inter febres morbosque reipublicae, ad hoc brenissimo pacis signo uelut tenuissimo aquae gelidae haustu inlecti sunt, ut in peins recalescentes multo grauius uehementiusque adflictarentur. At uero, si indubitatissime constat sub Augusto primum Caesare post Parthicam pacem uniuersum terrarum orbem positis armis abolitisque discordiis generali pace et noua quiete conpositum Romanis paruisse legibus, Romana iura quam propria arma maluisse spretisque ducibus suis iudices elegisse Romanos, postremo omnibus gentibus, cunctis prouinciis, innumeris ciuitatibus, infinitis populis, totis terris unam fuisse uoluntatem li
Abbreviated transcription (Latin):
grpto maximum diuturnumq bellum¬
plurimos iudȩorũ in transmigrationẽ
egit. atque in hrrcania ad caspiũ ma¬
re habitare p̃cepit.: Quosibi usq in hodi¬
ernum diem amplissimis generis sui in¬
crementis consistere atq exim qua¬
doq: erupturos opinio ẽ. Cui : &iã
bellitem pestate transcurrens & sido¬
nam opulentissimã phenicis ꝑuinciȩ
urbem deleuit & agrptũ. quamuis
prius uiotus tuno tamen subactam com¬
minutamq: ferro persarum subiecit
imperio. Iamhino statim a romanis ad¬
uersus samnitas gentem opibus armisq
ualidam ꝓcampanis & sedicinis bellͣsus¬
cepta sunt. Samniticum bellum anci¬
piti statu gestum pherrus uł maximus
romani nominis hostis excepit prrri
bellum mox punicum consecutum est
Et quamuis numquã postmortem nume
abellorum cladibus fuisse cessatum
patentes semperiani postae indicent
exeo tamen ueluti ꝑ meridiem toto in¬
pressus ecaȩlomalorum feruor incan¬
duit. Porro autem inchoato semel

Expanded text:
egypto maximum diuturnumqegypto maximum diuturnumqplurimos Iudaeorum in transmigrationem egit atque in Hyrcania ad Caspium mare habitare praecepit : quos ibi usque in hodiernum diem amplissimis generis sui inorementis consistere atque exim quandoque erupturos opinio est. cuius etiam belli tempestate transourrens et Sidonam opulentissimam Phoenicis prouinciae urbem deleuit et Aegyptum, quamuis prius uictus, tunc tamen subactam comminutamque ferro Persarum subiecit imperio. Iam hinc statim a Romanis aduersum Samnitas, gentem opibus armisque ualidam, pro Campanis et Sedicinis bella suscepta sunt; Samniticum. bellum ancipiti statu gestum Pyrrhus uel maximus Romani nominis hostis excepit; Pyrrhi bellum mox Punicum consecutum est: et quamuis numquam post mortem Numae a bellorum cladibus fuisse cessatum patentes semper Iani portae indicent, ex eo tamen uefuti per meridiem toto inpressus caelo malorum feruor incanduit. porro autem, inchoato semel
Abbreviated transcription (Latin):
latinorum auxiliis ꝓcesserunt. Confec̃
hancpugnam marcus ualerius auxiliante
coruo alite Vnde postea coruinus est dut:
Occiso enimꝓuocatore gallo hostes territi
sparsimq fugientes grauiter trucidati sũt
Numerandum etiam intermadacenseo
primũ illud ictum cum carthaginiensib:
foedus qđ hisdemtemporibus fuit prȩ¬
sertim ex quotam grauia orta sunt mala
ut ex in coepis seuideantur: An nosi quidẽ
aburbe condita .cccc.ii. Legatia cartagine
romam missi sunt foedusq pepigerunt
Quã ex ingressu cartaginien sium initaliã
malorũ grandinem sec uturã continuarũq
miseriarum tenebra siuges. historiarum
fides locorumq: infamia et ab ominatio
dierum quibus ea gesta sunt protestantur
Tunc etiã nox usque ad plurimã diei partem.
cendens ueris terrã lapidib: uerberauit
Quibus diebus etiam alex andermagnus. ue
bo tocius orientis estnatus. Tunc etiã ochus
qui et artharxes xesposttrans actum in a¬

Expanded text:
Latinorum auxiliis, processerunt. confecit Latinorum auxiliis, processerunt. confecit hanc pugnam M. Valerius, auxiliante coruo alite, unde postea Coruinus est dictus. occiso enim prouocatore Gallo, hostes territi sparsimque fugientes grauiter trucidati sunt. Numerandum etiam inter mala censeo primum illud ictum cum Carthaginiensibus foedus, quod isdem temporibus fuit; praesertim ex quo tam grauia orta sunt mala, ut exim coepisse uideantur. anno siquidem ab Vrbe condita CCCCII legati a Carthagine Romam missi sunt foednsque pepigerant. quem ingressum Carthaginiensium in Italiam malorum grandinem secuturam x continuarumque miseriarum tenebras iuges historiarum fides locorumque infamia et abominatio dierum, quibus ea gesta sunt, protestantur. Tanc etiam nox usque ad plurimam dicendens, veris terram lapidibus verberavit. Quibus diebus etiam Alexander Magnus, magbo totius Orientis est natus. Tunc etiam Ochus, qui et 162 Artaxerxes, post transactum in A
Abbreviated transcription (Latin):
tuos ꝑsepul chra susciperet nisietiam ui¬
uos scissasorberet: Anno aburbecon¬
dita ccclxxuiii. Iterum terribilis gal¬
lorum mnundatio iuxta anienem fluuiũ
ad quartum aburbelapidem consedit
Faciles inedubio pondere multitudinis et
alacritateuirtutis ꝑcurbatamoccupa¬
tura ciuit atem. Nisiotio et lenitudine
torpuisset Vbi a trocissimã pugnã man¬
lius torquatus singulariter inchoauit
Titus quintius dictator cruentissima con¬
gressione confecit Fugatiex hocp̃lio
plurimigalli instauratis iterũ copus in
bellũ ruentes. agaio sulpitio dictatore
superatisunt Postpaululum quoq tuscorum
pugna subgaiomartiosubsequuta est Vbi coni¬
cidatur quantum hominũ cȩsum sit quando
uiii milia sunt captatuscorum Tertio autẽ
in his demdiebus gallisem preda ꝑmaritima
loca subiectosq: campos ab albanis montibus
diffuderunt : aduersum quos nouomilitũ
dilectu habito conscriptisq: legionibus
decem Ix milia remanorum negatis sibi

Expanded text:
tuos per sepulchra susciperet, nisi etiam uituos per sepulchra susciperet, nisi etiam uiuos scissa sorberet. Anno ab urbe condita CCCLXXXVIII iterum terribilis Gallorum inundatio iuxta Anienem fluuium ad quartum ab Vrbe lapidem consedit, facile sine dubio pondere multitudinis et alacritate uirtutis perturbatam occupatura ciuitorpuisset: ubi atrocissimam pugnam Manlius Torquatus singul, T. Quintius dictator cruentissima congressione confecit. fugati ex hoc proelio plurimi Galli, instauratis iterum copiis in bellum ruentes a C. Sulpicio dictatore superati sunt. post paululum quoque Tuscorum pugna sub C. Marcio consecuta est: ubi conici datur quantum. hominum caesum sit, quando octo milia sunt capta Tuscorum. Tertio antem in isdem diebus Galli se in praedam per maritima loca subiectosque campos ab Albanis montibus diffuderunt; aduersum quos, nouo militum dilectu habito conscriptisque legionibus decem, LX milia Romanorum, negatis sibi
Abbreviated transcription (Latin):
in dies crudesceret : Auctores sua serepontifi¬
ces ut ludiscenicidis expetentibus ederentur
cersitus est ꝑ petuus morbus animorũ. Vber
nunc quidẽ mihi istedoloris at que mncrepatio¬
nis locus est sed in quolã reuerentia tuastu¬
diũ sapientiae etueritatis exercuit . Mihi su¬
pereo auderests nonest commonuisse me
satis sit et ex quadibet intentione lectoremat
illius lectionis plenitudinem remisisse Se¬
quitur hanc mis eramluem miserioremq: ei :
expiationem ꝓximo annosatis triste ꝓdigi¬
um. Repente si quidem medio urbis terra
dissiluit uastoq prerupto hiantia subito in¬
ferna patuerunt: Manebat diuadspecta¬
culũ terroremq cunctorũ patentiuaragine
mpudens specus nefariamq: uiui hominis
sepulturã diis interpreabus expetebat Sa¬
tis fecit imꝓbis faucibus p̃cipitiosiu marcus
curtius uireques carmatus miecitq cru¬
deli terrae inopinam satietatem. Cui pa¬
rumes sec quod extanta pestilentia mor¬

Expanded text:
in lies crudesceret, auctores suasere pontifiin lies crudesceret, auctores suasere pontifices, ut ludi scaenici diis expetentibus ederentur:cessitus est perpetuus morbus animorum. uber nunc quidem mihi iste doloris atque increpationis locus est, sed, in quo iam reuerentia tua studium sapientiae et ueritatis exercuit, mihi super eo audere fas non est, commonuisse me satis sit et ex qualibet intentione lectorem ad illius lectionis plenitudinem remisisse. Sequitur bano miseram luem miserioremque eius expiationem proximo anno satis triste prodigium. repente siquidem medio Vrbis terra dissiluit, uastoque praeruptu hiantia subitο·ιinferna patuerunt. manebat diu ad spectaculum terroremque cunctorum patenti uoragine inpudens specus nefariamque uiui hominis sepulturam diis interpretibus expetebat. satisfecit inprobis faucibus praecipitio sui M. Curtius, uir eques armatus, iniecitque crudeli terrae inopimam satietatem, cui parum esset, quod ex tanta pestilentia mor
Abbreviated transcription (Latin):
Tandeminsu prascriptis diebus camilloduce
easdemcaepereciuitates et rediuiuo finemde¬
dere certamini Prenestinos etiam eodem
tempore quiusq: ad porta mromȩ bellando¬
lha et caedendo ꝑuenerant ad flumen halicm
ua corripuit. Non ut assolet plus minus uesoli¬
totemporum turbata temperies. hocest aut
intempestiua siccitas hiemis. Aut repentinus
calorueris. aut in congruor humor aestatis
uel autum ni diuitis indigestamlecebra. In suꝑ¬
&iã exspirata decalabris saltibus aura corrũ¬
pens repentinos acutarum infirmitatũ affer¬
re cranscursus sed grauis diuturnaq: in nul¬
lodisparsexu innulla ae tate dissimilis. ge¬
neralicunctos ꝑbienniumiugiter tabe confecit
Vt etiam quos nonegit in mortem turpimacie
ex inanitos afflictos que dimiserit. Conque¬
rentur hoc ut arbitrorloco obtrectatores tẽ¬
poris xpĩani si forcesilentio prȩcerierim. qui¬
bus tunc caerimoniis romaniplacauerint
deos ẽsed auerint morbos. Cum pestilentia

Expanded text:
tandem in suprascriptis diebus, Camillo duce, tandem in suprascriptis diebus, Camillo duce, easdem cepere civitates, et redivivo finem dedere certamini. Praenestinos etiam eodem tempore, qui usque ad portam Romae bellando et caedendo pervenerant, ad flumen Alliam, tia corripuit: non, ut assolet plus minusve solito temporum turbata temperies, hoc est, aut intempestiva siccitas hiemis, aut repentinus calor veris, aut incongruus humor aestatis, vel autumni divitis indigesta illecebra, insutiam exspirata de Calabris saltibus aura corrumpens, repentinos acutarum infirmitatum afferre transcursus: sed gravis diuturnaque in nullo dispar sexu, in nulla aetate dissimilis, generali cunctos per biennium jugiter tabe confecit: ut etiam quos non egit in mortem, turpi macie exinanitos afflictosque dimiserit. Conquerentur hoc ut arbitror loco obtrectatores temporis Christiani, si forte silentio praeterierim, quibus tunc caerimoniis Romani placaverint deos, et sedaverint morbos. Cum pestilentia
Abbreviated transcription (Latin):
dioest Anno aburbe condita .ccc łxxui
Seuissimo terrȩ motu. achaia uniuersa con¬
tunccus saest & duȩ ciuitates. id est ȩbora. et helice
abruptis locorũ hiatibus deuoratȩ : Atego
nunce contrario poterã similia in diebus nr̃is
apud constanti nopolim aeque modo principẽ
gentiũ prȩdicta et facta sed nom perfecta nar¬
rare : Cũ post terrebilẽ denuntiationẽ con¬
scientiamq mali sui prȩsciam subter cõmora
funditus terra tremeret. Desuꝑ fusa caelit:
flam inapenderet donecorationibus arca¬
di principis et populi xp̃ĩani prȩsentẽ ꝑditio¬
nem ds̃ ex oratus a uerteret. Probans sesolũ
esse et conseruatorem humiliũ et punitorẽ
malorũ. Sed haec ut comine morata sint
magis quã explicita. uerecundiȩ concesseri
Vt et qui scit. recolat. et quinescit inquirat.
u ulscorũ p̃terea faliscorũ aequoꝵ et sitrino¬
rũ subacti et attriti assiduis bellis conficie¬
bantur

Expanded text:
dio est. Anno ab Vrbe condita CCCLXXVI dio est. Anno ab Vrbe condita CCCLXXVI saenissimo terrae motu Achaia uniuersa concussa est et duae tunc ciuitates, id est Ebora et Helice, abruptis locorum hiatibus deuoratae. At ego nunc e contrario poteram similia in diebus nostris apud Constantinopolim, aeque modo principem gentium, praedicta et facta sed non perfecta narrare, cum post terribilem denuntiationem conscientiamque mali sui praesciam subter commota funditus terra tremeret et\' desuper fusa caelitus flamma penderet, donec orationibus Arcadii principis et populi Christiani praesentem perditionem Deus exoratus auerteret, probans se solum esse et conseruatorem humilium malorum. Sed haec, ut commemorata sint magis quam explicata, verecundiae concesserim, ut et qui scit, recolat, et qui nescit, inquirat.Volscorum, praeterea Faliscorum, Aequorum, et Sutrinorum, subacti et attriti, assiduis bellis conficiebantur,
Abbreviated transcription (Latin):
tremo grȩcia asia persis. at que a egiptus
cumlibia insulisq: maximis nauedes si mul
pedestresq: conflictus indiscreus egere
discursibus. Referre cȩsa hominũ milia
non possem &ic̃sibellanumerarẽ : at
nunc increpet haectempora. at que illa
conlaudet quicumq nescit hosce . om̃s
istarũ urbiũ ꝓuinciarumq populos. ita
nunc insolis ludis actheatris consenesce¬
re. sicuti tunc in castris maxime p̃lusque
tabuisse Florentissima illa et totius
tunc imperium orientis affectans. Iae¬
demomorũ ciuitas uxcentũ habere potuit
senes: It aincessabilibus circum uenta ma¬
lis inmaturas misere expendebat aetates
Et querunt᷑ nunchomines quorũ refertȩ
pueris et senibus ciuitates. secura iuuenum
peregrinatione ditantur. pacificisq exerci¬
tiis stipendia domesticȩ uoluptatis ad quir.
Nisi forte ut assolent humanȩ mutabili¬
tati omã sordere prȩsentia Nouitates rerũ
actu. audituq prurientib: ipsa etiã uita fasti

Expanded text:
tremo Graecia Asia Persis atque Aegyptos tremo Graecia Asia Persis atque Aegyptos cum Libya insulisque, maximis nauales simul pedestresque conflictus indiscretis egere discursibus. referre caesa hominum milia non possem, etiam si bella numerarem. At nunc increpet haec tempora atque illa conlaudet, quicumque nescit hosce omnes istarum urbium prouinciarumque populos ita nunc in solis ludis ac theatris consenescere, sicuti tunc in castris maxime proeliisque tabuisse. florentissima illa et totius tunc imperium Orientis adfeotans Lacedaemoniorum ciuitas uix centum habere potuit senes; ita incessabilibus circumuenta malis inmaturas misere expendebat aetates: et queruntur nunc homines, quorum refertae pueris et senibus ciuiperegrinatione ditantur, pacificisque exercitiis stipendia domesticae voluptatis acquirunt? nisi forte ut assolent humanae mutabilitati omnia sordere praesentia novitates rerum actu audituque prurientibus, ipsa etiam
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ grauitersaucius cũ deuictoria suorũ
comperis set scutumq ex osculatus eđset
remota manaqua uulnus obcluserat.
egres sum sanguinis ac mortis patefecit introitũ
Culus mortem sicthebanorum ꝑditiosubsequuta
est ut non perdidis seducẽ sed ipsicũ eo tunc
perisseuiderentur. Contexium digesiae
historiaemextricabilem cratem atqueincer¬
tos bellorumorbes huc et illuc limphatico
furore gestorum uerbis euestigio secutus im¬
plicui Quomiã tanto ut uideo mordinatius
scripsi quanto magis ordinem custodiui. Im¬
ꝓba dominandi lachedemoniorũ cupiditas
quantis populis qualibus urbibus. quibusp¬
uincus . cuius modiodiorũ motus . quantas
causas certaminũ suscitarit quis uel numero
ł ordine uelratione disponat cumipsi quoq
non plus afflictibellis quã bellorũ confusio¬
ne referantur : Si quidẽ tracto ꝑ aliquot
aetates hoc continuo bello athenienses. la¬
chedemonii. archades biotu. thebamipost¬

Expanded text:
autem grauiter saucius cum de uictoria suorum autem grauiter saucius cum de uictoria suorum conperisset scutumque exosculatus esset, remota manu, qua uulnus occluserat, egressum sanguinis ac mortis patefecit introitum: cuius mortem sic Thebanorum perditio subsecuta est, ut non perdidisse ducem sed ipsi cum eo tunc perisse uiderentur. Contexui indigestae histeriae inextricabilem cratem atque incertos bellorum orbes huc et illuc lymphatico furore gestorum uerbis e uestigio secutus inplicui, quoniam tanto, ut uideo, inordinatius scripsi, quanto magis ordinem custodiui. improba dominandi Lacedaemoniorum cupiditas quantis populis, qualibus urbibus, quibus prouinciis cuiusmodi odiorum motus, quantas causas certaminum suscitarit, quis uel numero uel ordine uel ratione disponat? cum ipsi quoque non plus adflicti bellis quam bellorum confusione referantur: siquidem tracto per aliquot aetates hoc continuo bello Athenienses Lacedaemonii Arcades Boeotii Thebani, pos
Abbreviated transcription (Latin):
dato parcendi signo finem dederecerta¬
mini Paucis dein de interuenientibus
indutiarum diebus. lachede moniis ad
aliabella conuersis. thebanicũ ep ami¬
nunda duce deinuadenda lacbedemo¬
na quasi secura et destituta coepere
fiduciam taciti intempesta nocte. la¬
chede monam ueniunt sed non ita in¬
cautam uel in defensam sicut rebantur¬
e offendunt : Armati enim senes cum¬
reliquaturba inbellis ȩtatis praecog¬
nito aduentu hostium inipsis seporta¬
rũ angustus obiecerunt & aduersus
xv. milia militum uixcentum confec¬
tia euo homines ꝓruperunt . His itaq
tantam bellimolẽ sustinentibus ĩuuent:
superueniens congredi aduersus thebanos
a perto certamine in cunctanter decreuit
Commis soproelio cum lachedemoniiuin¬
cerentur : repente epaminondas duxte¬
banorum in cautius dimicans uulnerat᷑
Quare dumhis exdolore metus illis exgaudio
stupornascitur. ueluti ex consens utaci¬
toutrimq discessumest Epaminondas

Expanded text:
dato parcendi signo, finem dedere certadato parcendi signo, finem dedere certamini. paucis deinde interuenientibus indutiarum diebus, Lacedaemoniis ad alia bella conuersis, Thebani cum Epaminonda duce de inuadenda Lacedaemona quasi secura et destituta cepere fiduciam. taciti intempesta nocte Lacedaemonam ueniunt; sed non ita incautam uel indefensam, sicut rebantur, offendunt: armati enim senes cumreliqua turba inbellis aetatis, praecognito aduentu hostium, in ipsis se portarum angustiis obiecerunt et aduersus quindecim milia militum uix centum confecti aeuo homines proruperunt. his itaque tantam belli molem sustinentibus iuuentus superueniens congredi aduersus Thebanos aperto certamine incunctanter decreuit. commisso proelio cum Lacedaemonii uincerentur, repente Epaminondas dux Thebanorum incautius dimicans uulneratur. quare dum his ex dolore metus, illis ex gaudio stupor nascitur, ueluti ex consensu tacito utrimque discessum est. Epaminondas