comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
genuisse. eumq consobrinum
dñi existentem. eo quod cleop¬
has frater fuerit ioseph. iheroso¬
lime pꝯt iacobum rexisse ecc̃a.
historia ecc̃astica tradit: siue
hic apłs sẏmon. seu quilibet :¬
alius sẏmon fuerit. Quia uero
iacobus. merito filius alpher:
id est docti sit cognominatus. ipĩ
testantur apłi. qui eum pꝯ dñi
passionem: statim iherosolimo¬
rum ordinauunt ep̃m. Quia et
ante sanguinis effusionẽ. uetꝯ
etiam ip̃e carnalis desiderii sit
supplantator: testatur egesippꝰ
uicinus apłorum temporum
hystoricus. Suscepit ĩquiẽs
frat̾ dñi iacobꝰ cognomento
iustus. Multi quidem iacobi
uocabantur: hic autẽ de utero
matris sc̃s uocatus fuit: uinũ
et siceram non bibit: carem
nullam cõmeclit. Humqua
ad tonsus ẽ. neq unctus ẽ un¬
guento: neq usus ẽ balneo.:
Huic solitum etat ingredi
sca scõrum. Si quidẽ uestibus
laneis non utebatur: s lineis.
Solusq in gdiebatur intẽplũ:

Expanded text:
genuisse, eumque consobrinum genuisse, eumque consobrinum Domini existentem, eo quod Cleophas frater fuerit Joseph, Jerosolymae post Jacobum rexisse Ecclesiam, historia ecclesiastica tradit; sive hic apostolus Simon, seu quilibet alius Simeon fuerit. Quia vero Jacobus merito filius Alphaei, id est, docti sit cognominatus, ipsi testantur apostoli, qui eum post Domini passionem statim Jerosolymorum ordinaverunt episcopum. Quia et ante sanguinis effusionem verus etiam ipse carnalis desiderii sit supplantator, testatur Hegesippus vicinus apostolorum temporum historicus. Suscepit, inquiens, frater Domini Jacobus cognomento Justus. Multi quidem Jacobi vocantur, hic de utero matris sanctus vocatus fuit, vinum et siceram non bibit, carnem nullam comedit, nunquam attonsus est, neque unctus est unguento, neque usus est balneo. Huic solitum erat ingredi sancta sanctorum. Siquidem vestibus laneis non utebatur, sed lineis, solusque ingrediebatur in templum,
Abbreviated transcription (Latin):
tem altius didicit. De quo:
pulchre paulius nolanus an¬
tistes cecinit. Hic dubius ge
mino didimus: cognomine:
thomas adicit. Hunc xp̃c pa-
uide cunctamine mentis. pro
nr̃a dubitare fide ꝑmisit: ut
et nos hoc duce firmati. dnmq
dmq trementes uiuere. post
mortem uo fateamur ihm:
corpore uiua sue monstrantẽ
uulnera carnis.
Acobum alphei: et symoe
qui uocatur zelothes. Hos
tum additamento posuit. ad
distinctionem iacobi zebedei.
et symonis petri: uł etiã iude
traditoris. Nam et hunc sy¬
monem fuisse dictum. iohãnes
ostendit qui ait. Et cum in¬
tinxiss panem. dedit iude sỹ¬
moni scariothis. Et iacobus
quidem alphei . ip̃e ẽ qͥ ĩ euglio
frater dñi nominatur: quia ma¬
na uxor alphei. soror fuit marie
matris dñi. quam mariam cleo¬
phe iohannes euangelista cog¬
nominat. Fortasse quia uł ifdẽ
alpheus etiam cleophas ẽ dic¬
tus. uł ip̃a maria defuncto pꝯt
natum iacobum alpheo cleophe
nupsit: cui sẏmonem filium:

Expanded text:
tem altius didicit. De quo tem altius didicit. De quo pulchre Paulinus Nolae antistes cecinimino Didymus cognomine Thomas adiacet; hunc Christus pauidae cunctamine mentis pro nostra dubitare fide permisit, ut et nos hoc duce firmati dominumque deumque trementes uiuere post mortem uero fateamur Iesum corpore, uiua suae monstrantem uuJacobum Alphaei, et Simonem qui vocatur zelotes. Hos cum additamento posuit, ad distinctionem Jacobi Zebedaei et Simonis Petri, vel etiam Judae traditoris. Nam et hunc Simonem fuisse dictum, Joannes ostendit, qui ait: Et cum intinxisset panem, dedit Judae Simoni Iscariot. Et Jacobus quidem Alphaei, ipse est qui in Evangelio frater Domini nominatur, quia Maria uxor Alphaei, soror fuit Mariae matris Domini, quam Mariam Cleophae, Joannes evangelista cognominat. Fortasse quia idem Alphaeus etiam Cleophas est dictus, vel ipsa Maria defuncto post natum Jacobum Alphaeo, Cleophae nupsit. Cui Simeonem filium
Abbreviated transcription (Latin):
quesiuit. Domine inquiens:
ostende nobis patrem: et suffic̃
nob̾. Bartholomeus sỹrum ẽ.
nõ hebreum. et interp̃tatur fi¬
lius suspendentis aquas. hoc
ẽ filius dei: qui p̾dicatorum:
suorum mentes ad celestia cõ¬
templanda suspendit: ut quo
celsa liberius ꝑuolant: eo ter¬
renorum corda ueratius dic¬
torum suorum guttis in ebri¬
ent. Unde bene moyses de ec¬
cłia mistice disserens: ait. Qa
non ẽ terta ad quam ingre¬
dimini possidendam similis
in hortorum morem aque du¬
cuntur irrigue. s de celo plu-¬
uias expectans. quan deus su¬
us inuisit om̃i tempore. Secu¬
laris enim sapientia. quasi co¬
luber ꝑ humum serpit: diuina
autẽ decelestib intonat. Ma¬
theus donatus dicitur. uidelic
quia magno lñi muere de
theloneario publicano. ĩ apłi
ẽ et euangeliste delegatus of¬
ficium. Thomas abyssus uel
geminus. unde et grece didi-¬
mus appellatur. Quia quo ce¬
teris diutius dubitauit: eo
dominice resurrectionis u̾ita¬

Expanded text:
quaesivit: Domine, inquiens, quaesivit: Domine, inquiens, ostende nobis Patrem, et sufficit nobis . Bartholomaeus Syrum est non Hebraeum, et interpretatur filius suspendentis aquas, hoc est, Filius Dei. Qui praedicatorum suorum mentes ad coelestia contemplanda suspendit, ut quo celsa liberius pervolant, eo terrenorum corda feracius dictorum suorum guttis inebrient. Unde bene Moyses de Ecclesia mystice disserens ait: Quia non est terra, ad quam ingredimini possidendam, similisin hortorum morem aquae ducuntur irriguae, sed de coelo pluvias exspectans, quam Deus suus invisit omni tempore. Saecularis enim sapientia quasi coluber per humum serpit, divina autem de coelestibus intonat. Matthaeus donatus dicitur, videlicet, quia magno Domini munere de teloneario publicano in apostoli est et evangelistae delegatus officium. Thomas, abyssus vel geminus. Unde et Graece Didymus appellatur, quia quo caeteris diutius dubitavit, eo dominicae resurrectionis verita
Abbreviated transcription (Latin):
um: et deus erat u̾bum. ⁊ cetã.
Quam tanto robore grauidã
reliquit: ut si aliquando plus
intonare uoluiss. nec ip̃e capete
mundus poss. S et ambo sepe
seorsum. et in montẽ a domino
duci: et aliquando sonum de
nube t̾rificum ꝑciꝑe meruetũt.
Hic ẽ filius meus dilectus.
Prisca quoq nomina. m̃ĩtis¬
aptissima gestarunt. Iacob enĩ
supplantator. iohannes in quo
ẽ grã. uel dñi grã dicitur. Ilam
ille et camis curam domino uo¬
cante supplantare: et ipãm car¬
nem hetode trucidante gauisꝯ
ẽ contempnere. Iste ob amoris
p̃cipui grãm quam uirginali:
gła metuerat: suꝑ tedemptoris
sui pectus in cena recubuit. Phi¬
lippus os lampacdis interp̃tat᷑.
Et recte: quia uocatus a dño.
mox inuento uathanaeli lum̃
quod agnouerat p̾dicauit di¬
cens. Quem scripsit moyses ĩ
lege et ꝓph̾e: inuenimus ih̾m
filium ioseph anazareth. Et
potmodum qd se de lumine:
minus scire sentiebat: supplicit

Expanded text:
um, et Deus erat Verbum, etc. . um, et Deus erat Verbum, etc. . Quae tanto robore gravida reliquit, et si aliquanto plus intonare voluisset, nec ipse capere mundus posset. Sed et ambo saepe seorsum, et in montem a Domino duci, et aliquando sonum de nube terrificum percipere meruerunt: Hic est filius meus dilectus. Prisca quoque nomina meritisaptissima gestarunt. Jacobus enim supplantator. Joannes, in quo est gratia, vel Domini gratia dicitur. Nam ille et carnis curam Domino vocante supplantare, et ipsam carnem Herode trucidante gavisus est contemnere. Iste ob amoris praecipui gratiam, quam virginali gloria meruerat, super redemptoris sui pectus in coena recubuit. Philippus os lampadis interpretatur. Et recte, quia et vocatus a Domino, mox invento Nathanaeli lumen quod agnoverat praedicavit dicens: Quem scripsit Moyses in lege et prophetae, invenimus Jesum, filium Joseph a Nazareth . Et postmodum quod se de lumine minus scire sentiebat, suppliciter
Abbreviated transcription (Latin):
confestim mortis tristiciam au¬
diuit. dicente dño. Cum autez
senuetis: extendes manꝰ tuas.
et alius te cinget. et ducet quo
non uis.
Acobum et iohannem. phi¬
lippum. et bartholomeum.
matheum. et thomamam. Pul¬
chre ac reuerenter luc̾as inca¬
thalogo apłorum usitato noĩe
matħm: in prima uo de thelonei
uocatione ut supius ammonui.
leui appellari maluit. Ip̃e uero
matheus iuxta qd̾ scriptum ẽ.
dic tu iniquitates tuas ut ius¬
tificeris: et manifeste math̾m:
de theloneo uocatum. et ĩ ordiẽ
se apłorum publicanum cog¬
nominat. Sed et compari suo
thome cum ceteris euangelis¬
tis sit platus: se inordine sup¬
ponit. Iacobus sane et ioh̾es.
qui ob eximium uirtutis et
anime culmen. filii tonittui.
datius sctibitur banereem sũt
a dño cognominati. Nec fustra.
Quorum unus e celestib into¬
nans uocem illam theclogicam
quam nemo prius edete noue¬
rat: emisit. In principio erat
ũbum. et u̾bum etat apud de¬

Expanded text:
confestim mortis tristitiam auconfestim mortis tristitiam audivit, dicente Domino: Cum autem senueris, extendes manus tuas, et alius te cinget et ducet quo non vis . Jacobum, et Joannem, Philippum, et Bartholomaeum, Matthaeum et Thomam. Pulchre ac reverenter Lucas in catalogo apostolorum usitato nomine Matthaeum, in prima vero de telonio vocatione, ut superius admonui, Levin appellare maluit. Ipse vere Matthaeus, juxta quod scriptum est: Dic tu iniquitates tuas, ut justificeris; et manifeste Matthaeum de telonio vocatum, et in ordine se apostolorum publicanum cognominat, sed et compari suo Thomae cum a caeteris evangelistis sit praelatus, se in ordine supponit. Jacobus sane et Joannes qui ob eximium virtutis et animi culmen filii tonitrui datius scribitur, banereem, sunt a Domino cognominati. Nec frustra. Quorum unus e coelestibus intonans vocem illam theologicam, quam nemo prius edere noverat emisit: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud De
Abbreviated transcription (Latin):
et suꝑ hanc petram edificabo:
eccłiam meam. Uiolenter ergo
quidam latino. uł greco nomi¬
ni hebream querentes ethimo¬
logiam: dicunt petrum dissoluẽ¬
tem siue discalciantem. uł ag.¬
noscentem interp̃tari. cum ex-
positio iohannis euangeliste.
cuius memini et ip̃a lingua
hebrea. que ꝑ littãm om̃ino nõ
sonat: hebreum hoc nomen eẽ
testetur. Abusiue enim fetrum
ꝓ petro. sicut et saulus ꝓ paulo.
et filatum ꝓ pylato scribentes:
uiolenter ficto nomini falsam
interp̃tationem sub nectunt. Sỹ¬
mon autẽ obediens interp̃tat᷑.
Porro andreas grecum nomẽ
uirilis appellatur. Quib recte
uocabulis aplorum primi de¬
corantur: qui mox ut agnum
dei a iohanne cognoiunt: eũ
uidere et audire curaũunt. Qd̾
u̾o symon ponens metorem:
uł audiens tristiciam interp̃¬
tatur: illi tẽpori cõgruit. qñdo
pot resurtectionem uiso dño:
uł mortis illius. uł sue negatio¬
nis merorem depofuit: s sue

Expanded text:
et super hanc petram aedificabo et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam . Violenter ergo quidam Latino vel Graeco nomini Hebraeam quaerentes etymologiam, dicunt Petrum dissolventem, sive discalciantem, vel agnoscentem interpretari: cum et expositio Joannis Evangelistae cujus memini, et ipsa lingua Hebraea, quae P litteram omnino non sonat, Hebraeum hoc nomen non esse testetur. Abusive enim Fetrum pro Petro, sicut et Faulum pro Paulo, et Filatum pro Pilato scribentes, violenter ficto nomini falsam interpretationem subnectunt. Simon autem obediens interpretatur. Porro Andreas, Graecum nomen virilis appellatur. Quibus recte vocabulis, apostolorum primi decorantur, qui mox agnum Dei a Joanne cognoverunt, eum videre et audire curaverunt. Quod vero Simon ponens moerorem vel audiens tristitiam interpretatur, illi tempori congruit, quando post resurrectionem viso Domino, vel mortis illius vel suae negationis moerorem deposuit, sed suae
Abbreviated transcription (Latin):
andrea ad se ad ductum intui¬
tus dixit. Tu es simon filius io¬
hanna: tu uocaberis cephas qd̃
interp̃tatur petrus. S cum uo¬
lens lucas nomina .xii. apos¬
tolorum enumerare. necesse ha¬
beret petrum dicere. breuiter
innuere uoluit quod nõ hoc
ante uocaretur: s ita eum dñs
cognominauerit. quamuis nõ
tunc s quando iohannes ipsa
dm̃i u̾ba posuit: intentos uide¬
licet reddens auditores. Hã
si hoc ante uocaretur: non ita
uideres misterum petre. putãs
eum casu sic uocart. nõ ꝓuiden¬
tia dei. Ideo uoluit eũ prius
aliud uocari: ut ex ip̃a cõmu¬
tatione nominis. sacramenti
uiuacitas cõmendaretur. Idẽ
ergo latine petrus: quod siria¬
ce cephas. Et in utraq lĩgua.
nomen apetra deriuatum est.
Haut dubiũ quin illa: de qua
paulus ait. Petra aut̃ erat xp̃c
Nam sicut lux uera xp̃c dona
sic et simoni qui credebat ĩ pe¬
ttam xp̃m. petri largitus est
nomen. Cuius alias: alludens
ethimologie dixit. Cu es petro:.

Expanded text:
Andrea ad se adductum intuiAndrea ad se adductum intuitus dixit: Tu es Simon filius Joannae, tu vocaberis Cephas, quod interpretatur Petrus . Sed cum volens Lucas nomina duodecim apostolorum enumerare, necesse haberet Petrum dicere, breviter innuere voluit quod non hoc ante vocaretur, sed ita eum Dominus cognominaverit, quamvis non tunc, sed quando Joannes ipsa Domini verba posuit, intentos videlicet reddens auditores. Nam si hoc ante vocaretur, non ita videres mysterium petrae, putans eum casu sic vocari, non providentia Dei. Ideo voluit eum prius aliud vocari, ut ex ipsa commutatione nominis, Sacramenti vivacitas commendaretur. Idem ergo Latine Petrus, quod Syriace Cephas, et in utraque lingua nomen a petra derivatum est, haud dubium quin illa, de qua Paulus ait: Petra autem erat Christus . Nam sicut lux vera Christus, sic et Simoni qui credebat in petram Christum, Petri largitus est nomen. Cujus alias alludens etymologiae dixit: Tu es Petrus,
Abbreviated transcription (Latin):
latine missi dicuntur. Cuius
sacramentum nominis expo¬
nens euangelista marcus:
ait. Et fecit ut ẽẽnt .xͦii. cum
illo: et ut mitteret eos p̃dica¬
re euangelium. Et ip̃e dñs
dicit. Sicut misit me pater: et
ego mitto uos. Qui bene. xiiͦ.
sunt electi: ut uidelicet mũdi
salutem quam u̾bo p̃dicarẽt.
suo quoq numero mistice cõ¬
mendarent. Ter enĩ quaterni:
decus dipondius. Hinc ẽ enĩ
qd̾ et suꝑius dixi: quia cum ĩ
tẏpo ecc̃e salomon dño tẽplũ
conderet. fecit et mare eneum.
inquo sacerdotes lauarentur.
Duodecimq illud boum clim¬
is imposuit: quorum tres aqͥ¬
lonem. tres occidentẽ: tres me¬
ricliem: et tres aspicerent ori¬
entem. Figuraliter insinuans.
cunctas orbis quadrati plagas.
fide et confessione sc̃e trinitatis
eẽnt. apcc̃orum labe purgaturi.
Imonem quem
cognominauit pettum: et
andream frẽm eius. Non nunc
primum simoni petri cognomẽ
indidit. s longe ante eum a ftẽ

Expanded text:
Latine missi dicuntur. Cujus Latine missi dicuntur. Cujus sacramentum nomine exponens evangelista Marcus, ait: Et fecit ut essent duodecim cum illo, et ut mitteret eos praedicare Evangelium. Et ipse Dominus dicit: Sicut misit me Pater, et ego mitto vos. Qui bene duodecim sunt electi, ut videlicet mundi salutem quam verbo praedicarent, suo quoque numero mystice commendarent. Ter enim quaterni, decus dipondium  sic . Hinc est enim quod et superius dixi, qua cum in typo Ecclesiae Salomon Domino templum conderet, fecit et mare aeneum, in quo sacerdotes lavarentur, duodecimque illud boum clunis imposuit, quorum tres aquilonem, tres occidentem, tres meridiem, et tres aspicerent orientem, figuraliter insinuans qes, cunctas orbis quadrati plagas fide et confessione sanctae Trinitatis essent a peccatorum labe purgaturi. imonem quem cognominavit Petrum, et Andream fratrem ejus. Non nunc primum Simoni Petri cognomen indidit, sed longe ante cum a fratre
Abbreviated transcription (Latin):
ihm xp̃m. Si aduocatus est.
debet pro meis interuenire:
pccis. Hon enim quasi ĩfirmꝰ.
sed quasi pius obsetrat. Uis
scire quam omnia que uelit
possit: et ad uocatus et iudex ẽ.
In altero pietatis officium: ĩ
altero in signe ẽ potestatis.
T̃erat ꝑnoctans
in oratione dei. Forma tͥ
p̾sctibitur: quam debeas emu¬
lari. Quid enim te ꝓ salute tu¬
a facere oportet: quando ꝓ te
te facẽ conuenit. cum uis ali¬
quod officium pietatis ad ori¬
ri: quando xp̃c missutus aplos
prius orare curauit. is scire¬
quia michi non sͥ orauerit:
Tcum dies inquit factꝰ
ẽẽt: uocauit discipulos
suos. et elegit .xii. ex ip̃is. Ubi
notandum: quod euangelica
et apłica scriptura. non solum
illos . xii. appellat discipulos xͥ:
s omnes qui ineum credẽtes.
magisterio eius ad regnum:
celorum erudiebantur. Disci¬
puli quippe: a discendo sunt uo¬
cati. Ex quorum multitudie
quos ip̃e uoluit elegit: quos
et apłos nominauit. Apłi gc̃e.

Expanded text:
Christum . Si advocatus est, Christum . Si advocatus est, debet pro meis intervenire peccatis. Non ergo quasi infirmus, sed quasi pius obsecrat. Vis scire quam omnia quae velit, possit? et advocatus, et judex est. In altero, pietatis officium; in altero, insigne est potestatis. Et erat pernoctans in oratione Dei. Forma tibi praescribitur quam debeas aemulari. Quid enim te pro salute tua facere oportet, quando pro te te facere convenit, cum vis aliquod officium pietatis adoriri, quando Christus missurus apostolos prius orare curavit? Vis scirequam mihi, non sibi oraverit? t cum dies, inquit, factus esset, vocavit discipulos suos, et elegit duodecim ex ipsis. Ubi notandum, quod evangelica et apostolica Scriptura non solum illos duodecim appellat discipulos Christi, sed et omnes qui in eum credentes magisterio ejus ad regnum coelorum erudiebantur. Discipuli quippe a discendo sunt vocati, ex quorum multitudine quos ipse voluit elegit. Quos et apostolos nominavit. Apostoli Graece,
Abbreviated transcription (Latin):
bum illius saluam qui lãgue¬
bat extenderat dextram: qua¬
si non eorum quisq maiora sa¬
bbatis egerit: cibos portando.
porrigento calicem. ceteraꝰ que
q̃ uictui necessana sunt ĩ exe¬
quendo. Heq enim qui dixit
et facta sunt: sabbato laboras¬
se poterat conuinci.
Actum ẽ autẽ in illis die¬
bus exiit in montẽ orare.¬
Non omnis qui orat. ascendit
inmontem. Est enim oratio q̃
pcc̃m facit: s ille bene orat qui
deum orando querit. Hic aterte¬
nis ad suꝑiora pro grediens:
uerticem cure sublimioris ascẽ¬
dit. Qui uo de cliuiciis. aut de
honore scłi. aut ceite de mimi¬
ci morte sollicitus obsectat: ip̃e
m infimis iacens. uiles ad dm
p̃ces mittit. Orat aute dominꝰ.
nõ ut ꝓse obsectet: s ut pro me
impetret. Hani et si omnia po¬
suerit pater inpotestate filii.
filius tamen ut formam hoĩs
impleret. obsectandum patrẽ
putat ẽẽ pro nob̾: quia ad uo¬
catus ẽ nr̃. Ad uocatum enim
inquit habemus apd̃ patrem.

Expanded text:
bum illius salvam qui languebum illius salvam qui languebat extenderit dexteram. Quasi non eorum quisque majora Sabbatis egerit, cibos portando, porrigendo calicem, caeteraque quae victui necessaria sunt exsequendo. Neque enim qui dixit et facta sunt, Sabbato laborasse poterat convinci. Factum est autem in illis diebus, exiit in montem orare.Non omnis qui orat, ascendit in montem. Est enim oratio quae peccatum facit. Sed qui bene orat, qui Deum orando quaerit, hic a terrenis ad superiora progrediens, verticem curae sublimioris ascendit. Qui vero de divitiis, aut de honore saeculi, aut certe de inimici morte sollicitus obsecrat, ipse in infimis jacens, viles ad Deum preces mittit. Orat autem Dominus, non ut pro se obsecret, sed ut pro me impetret. Nam et si omnia posuerit Pater in potestate Filii, Filius tamen ut formam hominis impleret, obsecrandum Patrem putat esse pro nobis, quia advocatus est noster: Advocatum enim, inquit, habemus apud Patrem Jesum
Abbreviated transcription (Latin):
uidebatur.
T̃circumspectis omnibꝰ:
dixit homini. Extende
manum tuam. Et extendit.
et restituta ẽ manus cius. Sa¬
nanda manus arida iubetur:
extendi: quia inftuctuose de¬
bilitas anime. nullo melius
ordine. quam elemosinarũ lar¬
gitate curatur. Unde iohannes
baptista turbis sciscitantibus
quid facerent. ut non uelut ar¬
bores aride mitterentur ĩ ignẽ:
hoc solum p̃cepit: qui habet du¬
as tunicas det nõ habenti: et
qui habet escas similit faciat.
Et in ecc̃astico dicitur. fili nõ
sit manus tua. ad accipiendũ
porrecta: et ad dancdum collec¬
ta. Frustra enim manus ad de¬
um pro pc̃cis rogaturus expã¬
dit: qui nõ has ad uiduam ro¬
gantem beneficium laturus
extenderit.
Psi autem repleti sunt insi¬
pientia: et colloquebantur
adinuicem quid nam facerent
ihu. Magna utiq insipientia:
eos qui salute plurimum indi¬
gebant. de nece saluatoris agẽ
consilium. Qui quantũ nequi¬
tie student ostenditur: cũ ⁊ hoc
inctimen reputant. quod ad u̾¬

Expanded text:
videbatur. videbatur. Et circumspectis omnibus, dixit homini: Extende manum tuam. Et extendit, et restituta est manus ejus. Sananda manus arida jubetur extendi, quia infructuosae debilitas animae nullo melius ordine quam eleemosynarum largitate curatur. Unde Joannes Baptista turbis sciscitantibus quid facerent, ut non velut arbores aridae mitterentur in ignem, hoc solum praecepit: Qui habet duas tunicas, det non habenti, et qui habet escas, similiter faciat . Et in Ecclesiastico dicitur: Fili, non sit manus tua ad accipiendum porrecta, et ad dandum collecta . Frustra enim manus ad Deum pro peccatis rogaturus expandit, qui non has ad viduam rogantem beneficium laturus extenderit. Ipsi autem repleti sunt insipientia, et colloquebantur ad invicem, quidnam facerent Jesu. Magna utique insipientia, eos qui salute plurimum indigebant, de nece Salvatoris agere consilium. Qui quantum nequitiae studeant, ostenditur, cum et hoc in crimen reputant, quod ad ver
Abbreviated transcription (Latin):
quod deus summe bonus. auc¬
tor nobis mali. aut ꝑditionis
eẽ possit: sed quod eius nõ sal¬
uare scripture consuetudine:
pdere dicatur: sicut dicitur in¬
durasse cor pharaonis. Hõ qd̾
molle obdurauert: s quod me¬
ritis p̃cedentibus obduratum.
misericorditer emollire nolue¬
rit. Et nos cum rogamus ne
nos inducat intemptationẽ.
ꝓtinus addendo sedlibera nos
amalo: manifeste docemus eiꝰ
inducete intemptationẽ. nõ
ẽẽ aliud quam nõ lib̾are a ma-¬
lo. Eius ꝑdere animã ẽẽ. a ꝑ¬
ditione saluam nõ facere. Si
quem uo mouet. quare dñs:
cum corpꝰ ẽẽt curaturus. de a¬
nime saluatione int̾rogauerit.
intelligat uł animam more:
scripturarum ꝓ homine positã
sicut dicitur. He sunt anime
que exierunt de femore iacob:
uł quod illa miracula ꝓpt̾ aĩe
salutem faciebat: uł quod ip̃a
manus sanatio salutẽ anime
significabat: que a bonis ut p̃¬
dixi cessans oꝑibus. aridam
quodam modo dextãm hab̾e

Expanded text:
quod Deus summe bonus, aucquod Deus summe bonus, auctor mali nobis aut perditionis esse possit, sed quod ejus non salvare, Scripturae consuetudine perdere dicatur. Sicut dicitur indurasse cor Pharaonis, non quod molle obduraverit, sed quod meritis praecedentibus obduratum, misericorditer emollire noluerit. Et nos cum rogamus, ne nos inducas in tentationem , protinus addendo: Sed libera nos a malo , manifeste docemur ejus non inducere in tentationem, non esse aliud, quam liberare a malo; ejus perdere animam esse, a perditione salvam non facere. Si quem vero movet quare Dominus cum corpus esset curaturus, de animae salvatione interrogaverit, intelligat vel animam more Scripturarum pro homine positam, sicut dicitur: Hae sunt animae quae exierunt de femore Jacob ; vel quod illa miracula propter animae salutem faciebat, vel quod ipsa manus sanatio salutem animae significabat, quae a bonis ut praedixi cessans operibus, aridam quodam modo dextram habere
Abbreviated transcription (Latin):
cuetis eum: de illis dictum ẽ.
qui legem ꝑ xp̃m ad impletã.
nec nob̾ carnale ꝑ hanc. s sp̃ua¬
le sabbatum didicerunt c̃ẽ pre¬
ceptum.
It autẽ ad illos ihx. In ter¬
rogo uos. silicet sabbato
benefacere an male: Preueniẽs
dominus calumpniã iudeorũ
quam sibi ꝑfida mente paraue¬
rant: arguit eos quia legis pre¬
cepta praua interp̃tatione uio¬
larent: estimando sabbato etiã
a bonis oꝑibus feriandum :
cum lex amalis abstinere iube¬
at dicens. omne opus seruile
non facietis in eo. id est pcc̃m.
Omnis enim qui facit pcc̃m:
seruus ẽ pcc̃i. E odem p̃cepto si¬
mul et futuri seculi formam ĩ
p̃sentib ad umbrans. ubi qui
ꝑ sex scłi huius etates bona:
fecerint: inseptima quiete ma¬
lorum tantum modo. nõ autẽ
et bonorum sint ferias habitĩ.
Ham licet sclaria oꝑa conqui¬
escant: nõ ociosus tamen boni
oꝑis actus ẽ. in dei laude qui¬
escete.
Dimam saluam facere.
curare annon. idẽ ẽ: qd p̃mise¬
rat. bene facere an male: Nõ¬

Expanded text:
cueris eum . De illis dictum est qui legem per Christum adimpletam, nec nobis carnale per hanc, sed spiritale Sabbatum didicerunt esse praeceptum. Ait autem ad illos Jesus: Interrogo vos, si licet Sabbato bene facere an male? Praeveniens Dominus calumniam Judaeorum quam sibi perfida mente paraverant, arguit eos quia legis praecepta prava interpretatione violarint, aestimando in Sabbato etiam a bonis operibus ferrandum, cum lex a malis abstinere jubeat dicens: Omne opus servile non facietis in eo , id est peccatum: Omnis enim qui facit peccatum, servus est peccati . Eodem praecepto simul et futuri saeculi formam in praesentibus adumbrans, ubi qui per sex saeculi hujus aetates bona fecerunt, in septima quiete malorum tantummodo, non autem et bonorum sint ferias habituri. Nam licet saecularia opera conquiescant, non otiosus tamen boni operis actus est in Dei laude quiescere. Animam salvam facere, curare, an non. Idem est quod praemiserat: Bene facere, an male. No
Abbreviated transcription (Latin):
erat arida: quia ubi scientie:
donum maius. ibi grauius ẽ
in excusabilis noxe ꝑiculum.
Bseruabant
autem scribe et pharisei
si sabbato curaret: ut inueni¬
rent accusare illum. Quia des¬
tructionem sabbati quam ĩ
discipulis arguebant proba¬
bili magisterꝰ excusauerat
exemplo: nunc ip̃m obẜuãdo
magrm calumpniari uolũt
ut si sabbato curet. transgres¬
sionis. si non curet. crudelita¬
tis aut inbecillicitatis argu¬
ant. Ip̃e u̾o sciebat cogitatio̾es
corum: et cet̾a. Hoc ẽ qd̃ legimꝰ.
dominus uouit cogitationes

Expanded text:
erat arida, quia ubi scientiae erat arida, quia ubi scientiae donum majus, ibi gravius est inexcusabilis noxae periculum. Observabant autem scribae et pharisaei si Sabbato curaret, ut invenirent accusare illum. Quia destructionem Sabbati quam in discipulis arguebant probabili magister excusaverat exemplo, nunc ipsum observando magistrum calumniari volunt, ut si Sabbato curet, transgressionis, si non curet, crudelitatis aut imbecillitatis arguant. Ipse vero sciebat cogitationes eorum, etc. Hoc est quod legimus: Dominus novit cogitationes
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̾ insinuandum sp̃uale sab¬
batum. s et ꝓpt̾ celebriorem:
eo die ppłi conuentũ: cui tunc
ex antiqua pattum institutõe
moris erat quia uacare a labo¬
re ꝑ legem iubebatut: legẽdis
audiendisq scripturis opera
a diebus antiquis habet qͥ eũ
p̃dicet insynagogis: ubi ꝑ om̃e
sabbatum legitur. Nam sicut
hii quibꝰ uenandi ars ẽ. ubi
feras. pisces. et uoluctes plus
habundare didicerut. ibi sua
maxime ret̾ia tencdunt: ita et
dominus semꝑ docuit insyna¬
goga et intemplo quo omnes
iudei conueniebant: uolens
ommes saluos fieri. et ad agni¬
tionem ueritatis uenire. Hcõ
sane qui manum habebat ari¬
dam. humanũ genus inclicat
infecunditate boni oꝑis ate¬
factum: s dñi miseratione:
curatum. Cuius dextera que
in primo parente dum uetite
arboris poma decerperet. aru¬
erat: ꝑ redemptoris grãm:
dum insontes manus incru¬
cis arbore tenderet: bonoruz
operum sucis restituta saluti. eit¬
Et bene insynagoga manus

Expanded text:
propter insinuandum spiritale Sabpropter insinuandum spiritale Sabbatum, sed et propter celebriorem eo die populi conventum. Cui tunc ex antiqua Patrum institutione moris erat, qui vacare a labore per legem jubebatur, legendis audiendisque Scripturis operam a diebus antiquis habet qui eum praedicent in synagogis, ubi per omne Sahi quibus venandi ars est, ubi feras, pisces et volucres plus abundare didicerint, ibi sua maxime retia tendunt: ita et Dominus semper docuit in synagoga et in templo quo omnes Judaei conveniebant, volens omnes salvos fieri, et ad agnitionem veritatis venire. Homo sane qui manum habebat aridam, humanum genus indicat infecunditate boni operis arefactum, sed Domini miseratione curatum. Cujus dextera quae in primo parente dum vetitae arboris poma decerperet, aruerat, per Redemptoris gratiam, dum insontes manus in crucis arbore tenderet, bonorum operum succis est restituta saluti. Et bene in synagoga manus
Abbreviated transcription (Latin):
alios duodecim panes adi¬
ciebatur. Qua hora suꝑ ueniẽs.
panesq consectatos accipiẽs.
ostendit figurate sacer dota
lem cibum ad suum transitu¬
rum eẽ ppłm: siue qd̾ omnes
uitam sacerdotalẽ debemus
muttari: siue quia omnes filii
eccłie sacerdotes sunt. Unguim
enim in sacerdotium scm̃: offetẽ¬
tes nos metipsos deo hostias spi¬
nituales.
T̃dicebat illis. quia dñs
ẽ filius hominis: etiam sab¬
bati. Si inquit dauid tex sacer¬
doli cibo pastus excusabilis est.
et uixta alterius euangelii fidẽ
sacerdotes sabbatum ꝑ templi
minist̾ium uiolantes camine
carent: quanto magis filius:
hominis qui uetus tex et uetꝯ
sacerdos. et ideo dominꝯ ẽ sabba¬
ti. euulsarum sabbato spicarũ
noxa nõ tenetur:
Accum ẽ autẽ et in alio
sabbato ut intraret infy¬
nagogam: et doceret. Et erat
ibi homo: et manus eius dex¬
tera auda. Sabbatis p̃cipue
dominus in sỹnagogam docet.
oꝑaturq uirtutes. nõ solum

Expanded text:
alios duodecim panes adjialios duodecim panes adjiciebatur. Qua hora superveniens David, panesque consecratos accipiens, ostendit figurate sacelem cibum ad usum transiturum esse populorum, siue quod omnes uitam sacerdotalem debemus imitari siue qEcclesiae sacerdotes sunt. Ungimur enim in sacerdotium sanctum, offerentes nosmetipsos Deo hostias spiritales. t dicebat illis, quia Dominus est Filius hominis etiam Sabbati. Si, inquit, David rex sacerdotali cibo pastus excusabilis est, et juxta alterius Evangelii fidem sacerdotes Sabbatum per templi ministerium violantes crimine carent, quanto magis Filius hominis, qui verus rex et verus sacerdos, et ideo Dominus est Sabbati, evulsarum Sabbato spicarum noxa non tenetur. Factum est autem et in alio Sabbato, ut intraret in synagogam et doceret, et erat ibi homo, et manus ejus dextera arida. Sabbatis praecipue Dominus in synagoga docet, operaturque virtutes, non solum
Abbreviated transcription (Latin):
riculo homines libetare: quã¬
deo offerre sacrificium. Hostia
enim deo placabilis: hominũ
salus ẽ. Opponit ergo dominꝰ
phariseis calumpniantibus
et dicit. si et dauid sc̃s ẽ. et ab¬
imelech pontiphex auobis nõ
rep̾henditur. sed legis uterq:
mandatum ꝓbabili excusatio¬
ne transg̾ssi sunt. et fames in
causa ẽ cur eandem famem
nõ ꝓbatis in apłis. quam pro¬
batis inceteris: Quamqua
et in hoc multa distantia sit.
Isti spicas in sabbato manu.
confricant: illi panes comedẽ
leuiticos: et ad sabbati sollẽp¬
nitatem accedebant. Coque¬
bantur enim panes ꝓpositio¬
nis ante sabbatum. ⁊ sabbato
mane oblati supra sacram:
mensam ponebantur. bisseni
ad alter utros comĩsi. duabꝯ
pateris aureis suꝑ positis thu¬
re plenis. que ꝑmanebãt ad
aliud sabbatum: et tunc pro
illis alii deportabantur. Illi
uo sacerdotibus exhibebant᷑.
et thure incenso in igne sacto.
in quo omnia holocausta fie¬
ri solebant: aliud thus super

Expanded text:
riculo homines liberare, quariculo homines liberare, quaDeo offerre sacrificium. Hostia enim Deo placabilis, hominum salus est. Opponit ergo Dominus Pharisaeis calumniatoribus, et dicit: Si et David sanctus est, et Abimelech pontifex a vobis non reprehenditur, sed legis uterque mandatum probabili excusatione transgressi sunt, et fames in causa est, cur eamdem famem non probatis in apostolis, quam probatis in caeteris? Quamquam et in hoc multa distantia sit, isti spicas in Sabbato manu confricant, illi panes comedere Leviticos, et ad Sabbati solemnitatem accedebant. Coquebantur enim panes propositionis ante Sabbatum, et Sabbato mane oblati super sacram mensam ponebantur, bis seni ad alterutros conversi, duabus pateris aureis superpositis thure plenis. Quae permanebant ad aliud Sabbatum, et tunc pro illis alii deportabantur, illi vero sacerdotibus exhibebantur. Et thure incenso in igne sacro in quo omnia holocausta fieri solebant, aliud thus super
Abbreviated transcription (Latin):
quod nõ licet insabbatis: Hec
alii euangeliste narrant ip̃i do
plures passim criminantes utͥs¬
q sint dicta. neq enim ullus
euangelista falsum sctibere:
potuit: tamen quia quicquid
a discipulis agitur: ad eum res¬
picit cuius in agendo magis¬
terium sequuntur: confestim
ille qd̾ isayas ait. et arguet ĩ
equitate ꝓ mansuetis tre. falsos
legis defensores. ueris scõrum
de uinxit exemplis.
fecit dauid cum esuriret
ip̃e et qui cum eo erant. quomͦ¬
intrauit in domũ dei. ⁊ panes
ppositionis sumpsit. et mãdu¬
cauit: et dedit his qui cũ ip̃o
care nisi tantũ sacerdotibus:
Regum narrat historia bea¬
tum dauid insidias saulis
uitantem. ad abimelech sac̾¬
dotem uenisse innobe: sibi:
suisq cibos petisse a sacerdote.
panes comunes nõ habente.
Cum solum primo disceret
mundos a mulierib abheri:
et nudius t̾cius fuisse pueros:
panes consectatos ei dare nõ
dubitasse. Melius arbitratũ
ꝓpħa dicente. miscłiam uolo
et non sacrificium. defamis pe¬

Expanded text:
quod non licet in Sabbatis? Haec alii Evangelistae narrant ipsi Dome per plures passim criminantes utrisque sint dicta neque enim ullus evangelista falsum scribere potuit tamen quia quidquid a discipulis agitur, ad eum respicit, cujus in agendo magisterium sequuntur, confestim ille juxta quod Esaias ait: Et arguet in aequitate pro mansuetis terrae , falsos legis defensores veris sanctorum devincit exemplis. fecit David, cum esuriret ipse et qui cum eo erant, quomodo venit in domum Dei, et panes propositionis sumpsit et manducavit, et dedit his qui cum ipso bat nisi tantum sacerRegum narrat historia, beatum David insidias Saulis vitantem ad Abimelech sacerdotem venisse in Nobe, sibi suisque cibos petisse. At sacerdotem panes communes non habentem, cum solum primo disceret mundos a mulieribus ab heri et nudiustertius fuisse pueros, panes consecratos ei dare non dubitasse, melius arbitratum propheta dicente: Misericordiam volo et non sacrificium de famis pe
Abbreviated transcription (Latin):
conueniebant sint appellare so¬
liti: iuxta quod et supra dociri¬
mus. ihc autem ibat cum illis.
Magna dñi sublimitas qui so¬
lo u̾bo curare ualebat: s nõ mi¬
nor humilitas. qui fuum dig¬
natus ẽ uisitare languentem.
Nam quasi potens et benignꝰ
et rogatus saluare ꝑgebat. et
itineris medio rgatus dicto
saluauit: ne uidelicet ob impo¬
tentiam uirium. et nõ obhumi-¬
litatis exemplum. corporalit̾
ne putaretut. Alibi ad sanãdũ
reguli filium uenire noluit. ne
diuitias honorasse uideretur:
hic ne conditionẽ spreuisse ser¬
uilem putaretur: ad centurionis
famulum mox ire consensit.
Tcum iam non longe eẽt
a domo: misit ad eum cen¬
tuo amicos dicens. Domine
noli uexari. Hon enim dignus

Expanded text:
conveniebant, sint appellare soconveniebant, sint appellare soliti, juxta quod et supra docuimus. Jesus autem ibat cum illis. Magna Domini sublimitas, qui solo verbo curare valebat; sed non minor humilitas, qui servum dignatus est visitare languentem. Nam quasi potens et benignus et rogatus salvare pergebat, et itineris medio rogatus dicto salvavit, ne videlicet ob impotentiam virium, et non ob humilitatis exemplum corporaliter ire putaretur. Alibi ad sanandum reguli filium venire noluit, ne divitias honorasse videretur ; hic ne conditionem sprevisse svilem, ad centurionis famulum mox ire consensit. Et cum jam non longe esset a domo, misit ad eum centurio amicos dicens: Domine, noli vexari. Non e
Abbreviated transcription (Latin):
quod scriptum ẽ. accedite ad eũ
et illuminamini. Ham quia
fidem centurionis qua uere ac
ceditur ad ihm: ip̃e ita laudauit.
ut diceret non inueni tantam
fidem in isrł. ip̃m potius acces¬
sisse ad xp̃m dicere uoluit:
prudens euangelista. quã illos
ꝑ quos u̾ba miserat. Porro at̾¬
lucas ideo totum quẽ admodũ
gestum sit apuit: ut ex hoc ĩtel¬
ligere cogeremur. quẽ ad modũ
accessisse dixerit alius qui men¬
cri non potuit. Sicut enim illa
mulier que fluxum sanguinis
patiebatur. quamuis fimbriam
uestimenti eius tetigerit. magis
tamen quia crediderit tetigit
dñm: quam ille turbe a quibꝯꝰ
premebatur. ita et centurio quo
magis credidit. eo magis acces¬
sic ad dnm̃.
Iligit enim gentẽ nr̃am:
et synagogam ip̃e edifi-¬
cauit nob̃. Qui edificatam sibi
acenturione narrant fynagogã.
euidenter ostendunt. quia sicut
nos ecc̃am: sic etiam illi sẏnago¬
gam non conuentum fi solum¬
modo fidelium. s et locum quo

Expanded text:
quod scriptum est: Accedite ad eum, quod scriptum est: Accedite ad eum, et illuminamini . Nam quia fidem Centuriceditur ad Iesum, ipse ita laudauit, ut diceret non inueni tantam fidem in Israhel, ipsum potius accessisse ad Christum dicere uoluit prudens euangelista quam illos per quos uerba sua miserat. porro aLucas ideo totum quemadmodum gestum sit aperuit, ut ex hoc intelligere cogeremur, quemadmodum accessisse dixerit alius, qui mentiri non potuit. Sicut enim illa mulier quae fluxum sanguinis patiebatur , quamvis fimbriam vestimenti ejus tenuerit, magis tamen quia credidit, tetigit Dominum, quam illae turbae a quibus premebatur; ita et centurio quo magis credidit, eo magis accessit ad Dominum. Diligit enim gentem nostram, et synagogam ipse aedificavit nobis. Qui aedificatam sibi a centurione narrant synagogam, evidenter ostendunt quia sicut nos Ecclesiam, sic etiam illi synagogam non conventum solummodo fidelium, sed et locum quo
Abbreviated transcription (Latin):
et ezechias tex. iuxta quendã
nature humane modum erat
moriturus: cum ueracis ꝓphẽ¬
ũbis audiuit. dispone domui:
tue quia morieis tu et nõ uiues:
s occulto diuine ꝓuidentie iudi¬
tio que omnia in mensura ⁊ nu¬
mero et pondere disposuit. quin¬
decim adhuc annorum uitam la¬
ctimis p̃cibusq nancturus.
Tcum audiss de ih̾u: mi¬
sit ad eum seniores iudeoꝵ.
rogans eum ut ueniret et sa
naret seruum eius. Suꝑna dis¬
pensatione factum ẽ. ut seniores
iudeorum mitterentur ad dñm.
hisq astantib qui languerat
sanaretur: quo mexcusabiles
forent. si credente uiro gentili
nõ crederent. Uerum queritur
quomodo conueniat qd lucas
centurionem nuntios misisse.
matheus autẽ ip̃m accessisse
nartat ad dnm. Sed pie querẽ¬
tibus facile patet quod maths
breuitatis causa dixerit ip̃m
accessisse: cuius desiderium et
uoluntas ad dñm ueracit᷑ aliis.
licet differentib ẽ ꝑlata: misti¬
ce etiam nob̾ commendãs hoc

Expanded text:
et Ezechias rex, juxta quemdam et Ezechias rex, juxta quemdam naturae humanae modum, erat moriturus, cum veracis properbis audivit: Dispone domui tuae, quia morieris tu, et non vives , sed occulto divinae providentiae judicio, quae omnia in mensura et numero et pondere disposuit , quindecim adhuc annorum vitam lacrymis precibusque nacturus. Et cum audisset de Jesu, misit ad eum seniores Judaeorum, rogaus. Superna dispensatione factum est ut seniores Judaeorum mitterentur ad Dominum, hisque astantibus, qui languerat, sanaretur, quo inexcusabiles forent, si, credente viro gentili, non crederent. Verum quaeritur quomodo conveniat quod Lucas Centurionem nuntios misisse, Matthaeus autem ipsum accessisse narrat ad Dominum. Sed pie quaerentibus facile patet quod Matthaeus brevitatis causa dixerit ipsum accessisse, cujus desiderium et voluntas ad Dominum veraciter, aliis licet deferentibus, est perlata, mystice etiam nobis commendans hoc
Abbreviated transcription (Latin):
at exaltabitur. Ibuntq impii
nõ solum homines. s et angeli
qui ad dyaboli domum ꝑtine¬
uba sua in aures plebis:
intrauit capharnaun. Hic intel.¬
ligendum ẽ. cum impless quidẽ
onnia ũba sua in aures plebis
intrasse xp̃m capharnaum. hoc
ẽ. quia non antequã hec uerba
terminass intrauit: s non esse
exp̾ssum pꝯt quantum tẽporis
int̃ uallum cum istos ẜmones
t̾minass intrauerit capharnaũ.
Ip̃o quippe int̾uallo lepsus ille
mundatus ẽ. quem loco suo ma-¬
cheus interponit. iste hoc antea
p̃ occupat.
Enturionis autẽ cuius¬
dam seruus male habẽs
erat moriturus: qui illi erat p̃ci¬
osus. Querit forte aliquis uel
pius ut inueniat. uł impius:
ut rephendat: qua ratione euan¬
gelista seruum qui nõ mortuisꝰ
s natus sub infertur. dix̾it esse
moriturum. Cui breuiter res-¬
pondendum. quia re ueta etat
moriturus: si non dñi sui fide:
dep̾cantis. et xp̃i pietate mise¬
rantis. fuiss redditus uite.Sic

Expanded text:
at exaltabitur; ibuntque impii, at exaltabitur; ibuntque impii, non solum homines, sed et angeli, qui ad diaboli domum pertineverba sua in aures plebis, intravit in Capharnaum. Hic intelligendum est, cum implesset quidem omnia verba sua in aures plebis, intrasse Christum Capharnaum, hoc est, quia non antequam haec verba terminasset, intravit, sed non esse expressum post quantum temporis intervallum, cum istos sermones terminasset, intraverit Capharnaum. Ipso quippe intervallo leprosus ille mundatus est, quem loco suo Matthaeus interponit, iste autem antea praeoccupat. enturionis autem cujusdam servus male habens, erat moriturus, qui illi erat pretiosus. Quaerit forte alipius, ut inveniat; vel impius, ut reprehendat, qua ratione evangelista servum, qui non mortuus, sed sanatus subinfertur, dixerit esse moriturum. Cui breviter respondendum, quia revera erat moriturus, si non Domini sui fide deprecantis, et Christi pietate miserentis fuisset redditus vitae. Sic
Abbreviated transcription (Latin):
S cum desꝑando amplius pec¬
cat: quasi puteo suo fundum sb̾¬
trahit. ne ubi se retinere possit
inueniat. Ergo qui audit ser¬
mones xp̃i et non facit: siue mi¬
tiatus misteriis xp̃i. seu ĩ totum
alienus a xp̃o: quia se ip̃m male
edificat. similis ẽ homini stulto
de quo dicitur. inimicus homo
hoc fecit.
N quam illisus ẽ fluuius. et
continuo cecidit: et facta est
ruma domus illius magna. Ma¬
nifestum ẽ quia ingruente qua-¬
libet temptatione . mox et uete
mali. et ficte boni. peiores funt:
donec ad extremum ꝑpetuam la¬
bantur inpenam. Porro moralit̃
dicendum. quia inusquisq tẽp¬
tatur a concupiscentia fua abs¬
tractus et illectus: de hinc con¬
cupiscentia cum conceperit. pa¬
rit pcc̃m. Peccatum enĩ cum cõ¬
summatũm fuerit: generat mor¬
tem. Pot̃ etiam ꝑ impetum flu¬
minis. extremi iudicii discrimẽ
intelligi. quando utraq domo
consummata: om̃is qui se exal¬
tat
humiliabitur: et qui se humili¬

Expanded text:
Sed cum desperando amplius pecSed cum desperando amplius peccat, quasi puteo suo fundum subtrahit, ne ubi retineri possit inveniat. Ergo qui audit sermones Christi, et non facit, sive initiatus mysteriis Christi, seu in totum alienus a Christo, quia seipsum male aedificat, similis est homini stulto, de quo dicitur: Inimicus homo hoc fecit . In quam illisus est fluvius, et continuo cecidit. Et facta est ruina domus illius magna. Manifestum est quia, ingruente qualibet tentatione, mox et vere mali et ficte boni pejores fiunt, donec ad extremum perpetuam labantur in poenam. Porro moraliter dicendum quia unusquisque tentatur a concupiscentia sua, abstractus et illectus. Dehinc concupiscentia cum coeperit, parit peccatum. Peccatum autem cum consummatum fuerit generat mortem. Potest etiam per impetum fluminis extremi judicii discrimen intelligi, quando, utraque domo consummata, omnis qui se exaltat humiliabitur, et qui se humili
Abbreviated transcription (Latin):
edificat: quia obsequentes sibi
de celis ad t̾rena de trahit. Sine
fundamento edificat: quia õe
pc̃cm fundamentum nõ habet.
quod nõ ex ꝓpria substantia :¬
subsistit. Malum quippe sine
substantia ẽ: quod tamen ut¬
cumq sit: in boni natura coales¬
cit. Quia u̾o afundo dicitur fun-¬
damentum. possumus etiam fũ¬
damentum pro fundo positum
nõ in conuenienter accipete: sic̃
auditus ab aure dicitur. ⁊ tũc
plerumq ip̃a auris auditus
nomine designatur. Sic̃ ergo qͥ
in puteo mergitur. putei fundo
retinetur: ita corruens quasi ĩ
quodam fundi loco consisteret
anima. si semel lapsa in aliqua
se pẽti mensura retineret. Sed
cum pcc̃o in quo labitut nõ pot̾
ẽẽ contempta. dum cotidie ad
deteriora deicitur: quasi ĩputeo
quo cecidit fundum nõ inueĩt
quo figatur. Unde bene alias
dicitur. Peccator cum uenerit
inꝓfundum malorum: contẽp¬
nit. Redire namq dissimulat:
quia misereri sibi posse desꝑat.

Expanded text:
aedificat, quia obsequentes sibi aedificat, quia obsequentes sibi de coelis ad terrena detrahit. Sine fundamento aedificat, quia omne peccatum fundamentum non habet, ut quod non ex propria natura subsistit. Malum quippe sine substantia est, quod tamen utcunque sit, in boni natura coalescit. Quia vero a fundo dicitur fundamentum, possumus etiam fundamentum pro fundo positum, non inconvenienter accipere. Sicut auditus ab aure dicitur, et tamen plerumque ipsa auris auditus nomine designatur. Sicut ergo, qui in puteo mergitur putei fundo retinetur, ita corruens quasi in quodam fundi loco consisteret anima, si semel lapsa, in aliqua se peccati mensura retineret. Sed cum peccato, in quo labitur, non potest esse contenta, dum quotidie ad deteriora dejicitur, quasi in puteo, quo cecidit, fundum non invenit, quo figuratur. Unde bene alias dicitur: Peccator cum venerit in profundum malorum, contemnit . Redire namque dissimulat, quia misereri sibi posse desperat.
Abbreviated transcription (Latin):
uos oderint homines. et cum se¬
ꝑauerint uos et expbrauint. et
eiecetint nomen ur̃in tãquam
urm. Que firmos ecc̃e angulos
et si irruere: non diruere potuit.
tra undarum rabiem cohortã¬
tes. Ecce beatificamus eos qͥ
sustinuerunt: patientiam iob
audistis. et finem dñi uidistis.
Et iterum. fluminis impetꝰ
letificat ciuitatem dei: scĩficauit
tab̾naculum suum altissimus.
Deus inmedio eius nõ cõmo¬
uebitur. Sed et iuxta legis:
tropologiam singule nr̃e domus
cotidie. uel in mundorum sp̃uu.
uł imꝓborum hominũ. uł ipsa
sue mentis aut carnis inquietu¬
dine pulsantur: et quantũ ꝓpͥis
uiribus fidunt mnclinantur.
Quantum ũo in uictissime illi
petre adherent: labefactari ne¬
queunt.
Ui autem audiuit et non¬
fecit: similis ẽ homini e¬
dificanti domum suam supra
t̾ram sine fundamento. Domꝰ
chyaboli. mundus qui in malig¬
no positus ẽ. non creatoris dig¬
nitate. s magnitudine deliquẽ¬
tis uocatur. Quam supra tr̃am

Expanded text:
vos oderint homines, et cum separaverint vos, et exprobraverint, et ejecerint nomen vestrum tanquam malum . Quae firmos Ecclesiae angulos, et si irruere, non tamen diruere potuit. tra undarum rabiem cohortantes: Ecce, beatificamus eos, qui sustinuerunt. Patientiam Job audistis, et finem Domini vidistis . Et iterum: Fluminis impetus laetificat civitatem Dei, sanctificavit tabernaculum suum Altissimus. Deus in medio ejus non commovebitur . Sed et juxta leges tropologiae singulae nostrae domus quotidie vel immundorum spirituum, vel improborum hominum, vel ipsa suae mentis aut carnis inquietudine pulsantur, et quantum propriis viribus fidunt inclinantur. Quantum vero invictissimae illi petrae adhaerent, labefactari nequeunt. Qui autem audivit, et nonfecit, similis est homini aedificanti domum suam supra terram sine fundamento. Domus diaboli, mundus qui in maligno positus est, non Creatoris dignitate, sed magnitudine delinquentis vocatur. Quam super terram
Abbreviated transcription (Latin):
runt. Humerus enim cente¬
narius. qui de leua transfert᷑
ad dextãm: incelestis uite sig-¬
nificatione poni consueuit.:
unde ẽ quod archa noe. cen¬
tum annis fabricatur. Abrahã
centenarius: filium ꝓmissioĩs
accepit. Seuit ysaac: et inue¬
nit in ip̃o anno centuplum.:
Atrium tab̾naculi: centum cu¬
bitis longum ẽ. In centesimo
cantatur. et cetera huiusmodi.
Talis ergo meriti uiri ꝓ his:
necesse ẽ. domino supplicent.
qui ad huc sp̃u seruitutis in
timore premuntur: quatinꝰ
eis paulatim ad sublimiora
ꝓuectis. ꝑfecta dilectio foras
mittat timorem.
Tfactum ẽ. de inceps:
ibat inciuitatẽ que uo¬
catur naym: ciuitas ẽ galilee
in secundo milliario thabor:
montis contra meridiem uyͣc
endor: qui ẽ uicus grandis ĩ

Expanded text:
irunt. Numerus enim centeirunt. Numerus enim centenarius, qui e laeva transfertur ad dexteram, in coelestis vitae significatione poni consuevit: unde est quod arca Noe centum annis fabricatur : Abraham centenarius filium promissionis accepit ; sevit Isaac, et invenit in ipso anno centuplum ; atrium tabernaculi centum cubitis longum est ; in centesimo cantatur , et caetera hujusmodi. Talis ergo meriti viri pro his necesse est Domino supplicent, qui adhuc spiritu servitutis in timore premuntur, quatenus, eis paulatim ad sublimiora provectis, perfecta dilectio foras mittat timorem . t factum est deinceps, ibat in civitatem, quae vocatur Naim. Naim civitas est Galilaeae in secundo milliario Thabor montis contra meridiem juxta Hendor, qui est vicus grandis i