comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tellectualis ł rationalis que uidet᷑ c̾e̾ illi u̾bo ꝓpinqͥ¬
or. potẽ hab̾e informẽ uitã: ꝗͥa sicut ñ hoc ẽ ei eẽ qđ
uiuere. ita nec hoc uiuere qđ sapient̃ ac beatę uiuere
Auersa enĩ asapĩa in cõmutabili. stulte ac misere uiuit
que informitas eius ẽ: format᷑ aut̃ conu̾sa ad in cõmu¬
tabile lum̃ sapĩe uerbũ dĩ. a quo enĩ extitit ut sit
ut eumq ac uiuat: ad illũ conuertit᷑ ut sapient̃ ac
beate uiuat. Principiũ quippe ertat̃e intelletualis est
eterna sap̃ia : qđ pͥncipiũ manens in se in cõnintabilit̃.
nullom cessaret occulta inspiratione uocationis loqͥ er ere¬
aturȩ cui principiũ ẽ. ut conuerteret᷑ adid ex qͦ c̾ẽt. qͥa
alit̾ formata ac ꝑfecta ẽẽ ñ posset. ideoq interrogatus
qus ẽet. respondit. pͥncipiũ qui & loqͦr uobis. Eđ autẽ
filius loqͥt᷑ pat̃ loquit᷑: ꝗͥa patre loquente đr̃ uerbu qđ
bũ coet̃nũ. In ẽ enĩ dõ benignitas summa ⁊ sc̃a ⁊iusta.

Expanded text:
e illi uerbo propinquior, potest habere informem uitam, quia non, sicut hoc est ei esse quod uiuere, ita hoc uiuere quod sapienter ac beate uiuere. auersa enim a sapientia incommutabili stulte ac misere uiuit, quae informitas est. formatur autem conuersa ad incommutabile lumen sapientiae, uerbum dei; a quo enim extitit, ut sit utcumque ac uiuat, ad illum conuertitur, ut sapienter ac beate uiuat. principium quippe creaturae intellectualis est aeterna sapientia: quod principium manens in se incommutabiliter nullo modo cessaret occulta inspiratione uocationis loqui ei creaturae, cui principium est, ut conuerteretur ad id, ex quo esset, quod aliter formata ac perfecta esse non posset. ideoque interrogatus, quis esset, respondit: principium, quia et loquor uobis. Quod autem filius loquitur, pater loquitur, quia patre loquente dicitur uerbubum coaeternum. inest enim deo benignitas summa et sancta et iusta
Abbreviated transcription (Latin):
ea. idõ ñsimul om̃a uno ictu tͣnsit nr̃ obtutus. Sienim
clausis oculis faciẽ ꝯtͣ uisuri solẽ ponamꝰ. nonne mox ut
eos aꝑuerimꝰ ibi potiꝰ aeiẽ nr̃am nos in uenisse ꝗͣ illuc eã
ꝑburisse putabimꝰ. ita ut nec ipsi oculi pͥus aꝑti fuisse ui¬
dcant᷑. quã illo ꝗͦ intend̾ant ꝑuenisse . Et certe iste cor¬
poreȩ lucis ẽ radiꝰ e̾micans ex oculis nr̃ts. ⁊̃ tam longe po¬
sita tanta celeritate ꝯtingens. ut estimari ꝯparariq ñ pos¬
sit: nempe ⁊ hic illa om̃a tam ampla inm̃saq spacia. si¬
mul uno ictu tͣnsire manifestũ ẽ. ⁊ qͥd pͥus posteriꝰ ue
tnseat᷑ nichil ominus certũ ẽ. Alerito resurrectionis nr̃ȩ
celeritatẽ cũ expͥme uellet apłs. inictu ocłi dir̃fieri.
Neq enĩ aliqͥd inrerũ corpoitarũ motib łactil pot̃ ce

Expanded text:
tea-, ideo non simul omnia uno ictu transit noster obtutus? si enim clausis oculis faciem contra uisuri solem ponamus, nonne mox, ut eos aperuerimus, ibi potius aciem nostram nos inuenisse, quam illuc eam perduxisse putabimus, ita ut nec ipsi oculi prius aperti fuisse uideantur quam illa quo intenderat peruenisse? et certe iste corporeae lucis est radius, emicans ex oculis nostris et tam longe posita tanta celeritate contingens, ut aestimari conpararique non possit. nempe hic et illa omnia tam ampla inmensaque spatia simul uno ictu transiri manifestum est et. quid prius posteriusque transeatur, nihilo minus certum est. Merito resurrectionis nostrae celeritatem cum exprimere uellet apostolus, in ictu oculi dixit fieri. neque enim aliquid in rerum
Abbreviated transcription (Latin):
cũ cũ qͦq aerẽ qui suꝑ illas tͣnsmarinas t̃ras ẽ tnsire acies
nr̃a non pot̃. ñ pͥus ꝑ acto spacio aeris illiꝰ qͥ suꝑ mare qđ pͥmũ
occurrit. extendit᷑. faciamꝰ iã pꝰ illas t̃nsmarinas t̃ras ñ nͨ oce¬
anũ remanere. Nũ qͥd ⁊ aerẽ qui suꝑ occanũ diffundit᷑. pot̃
tnsire acies nr̃a. nͥ pͥus tͣnsierit qͥcqd aeris cit oceanũ supͣ

Expanded text:
um quoque aerem qui super illas transmarinas terras est, transire acies nostra non potest, nisi prius peracto spatio aeris illius qui super mare quod prius occurrit, extenditur. Faciamus jam post illas transmarinas terras nonnisi Oceanum remanere; numquid et aerem qui super Oceanum diffunditur, potest transire acies nostra, nisi prius transierit quidquid aeris ci
Abbreviated transcription (Latin):
sine ulla pena hominis. ẜ ut in agͥs inqͥb iã penali¬
tꝰ laborabat. ⁊ ista nasc̾ent᷑. hoc ab cumulũ penę uałe
credi pot̃. cũ possint alibi nasci. ł ad auiũ pecoꝵq pastus
uł ad ipsoꝵ hominũ aliqͦs usus. quãquã ⁊ ille sensus ñ
ab horreret ab his u̾bis. qđ ita intelligit᷑ dictũ. spinas
⁊ tͥbulos pariet t̾. ut hec ⁊̃ antea t̾ra pariens. ñ tam̃ hõr
pareret ad laborẽ .s cuiꝰq modi animalib ꝯuenientẽ cr¬
bũ. s enĩ que his gnib ⁊ molliorib ⁊ aridiorib cõmode
sua uit̾q uescant᷑. tẽ aut̃ ceꝑit ista hõi parere ad crũp-¬
nosũ negotiũ. cũ pꝰ pcecatũ ceꝑit int̾̃ra laborare: h̃ qđ¬
alus locis hȩc antea nasc̾ent᷑. pꝰ in agͥs qͦs homo ad capi¬
endos fructus coleret . s ⁊ pͥus ⁊ postea in hisde locis. pͥus
tam̃ ñ homini. postea aut̃ homini. ut hoc significaret᷑.
riet tꝰ idẽ ut tͥ iam ista nasei incipiant. ad laborẽ. quȩ ad pa¬

Expanded text:
s in quibus jam poenaliter laborabat, etiam ista nascerentur, hoc ad cumulum poenae valere credi potest, cum possent alibi nasci, vel ad avium pecorumque pastus, vel ad ipsorum hominum aliquos usus. Quanquam et ille sensus non abhorret ab his uerbis, quo ita intellegitur dictum: spinas et tribulos pariet tibi, ut haec etiam antea terra pariens non tamen homini pareret ad laborem, sed cuiusque modi animalibus conuenientem cibum — sunt enim, quae his generibus, et mollioribus et aridioribus, commode suauiterque uescantur — tunc autem coeperit ista homini parere ad aerumnosum negotium, cum post peccatum coepit inaliis locis haec antea nascerentur, et post in agris quos homo ad capiendas fruges coleret; sed et prius et postea in eisdem locis: prius tamen non homini, post autem homini; ut hoc significetur riet
Abbreviated transcription (Latin):
t̃ om̃e mutabile exaliꝗͣ informitate formari. simulq
illud ⁊ katholica fides p̃seribit ⁊ certissima ratio docet.
nullarũ nat᷑arũ mat̾iã ẽẽ potuisse nͥ ab omniũ rerũ ñ
solũ formatarũ. s ⁊̃ formabiliũ inchoatore đo atq ca¬
tore. deqͣ ⁊̃ dic̃ ei queda script᷑a. qui fecisti mundũ ex
dentia tardiorib ⁊ lectorib ł auditorib ꝯgrueret᷑ fuis¬
se ꝯmemoratã. quib añ dierũ enum̾ationẽ dictũ ẽ.¬
deinceps formataꝵ rerũ ordo ꝯseq̾ret᷑. ñ qͥa informis ma¬
t̾ia formatis reb tempore pͥor ẽ. cũ sit utrũq simul ꝯc̾¬
itũ. ⁊ unde factũ ẽ.⁊ qđ factũ ẽ. Sic̃ enĩ uox mat̾ia
u̾boꝵ. u̾ba uͦ formatã uocẽ indicant. ñ aut̃ qͥ loqͥt᷑ pͥus
emittit informẽ uocẽ quã postea possit colligere. atq
inu̾ba formare. ita c̾ator ds ñ pͥore tempore fecit in¬
formẽ mat̾iã.⁊ cã postea ꝑ ordinẽ quarũ q naturarũ¬

Expanded text:
est omne mutabile ex aliqua informitate formari; simulque illud et catholica fides praescribit, et certissima ratio docet, nullarum naturarum materiam esse potuisse, nisi ab omnium rerum non solum formatarum, sed etiam formabilium inchoatore deo atque creatore, de qua etiam dicit ei quaedam scriptura: qui fecisti mundum ex itali prudentia tardioribus etiam lectoribus uel auditoribus congrueretur, fuisse commemoratam, quibus ante dierum enumerationem dictum edeinceps formatarum rerum ordo consequeretur. Non quia informis materia formatis rebus tempore prior est, cum sit utrumque simul concreatum, et unde factum est, et quod factum est — sicut enim uox mba vero formatam vocem indicant; non autem qui loquitur, prius emittit informem vocem, quam possit postea colligere, atque in verba formare: ita creator Deus non priore tempore fecit informem materiam, et eam postea per ordinem quarumque naturaru
Abbreviated transcription (Latin):
so corpore cernẽt᷑. Pa uͦ quȩ peccando amittunt becus ꝓpͥũ.
nullomͦ tñ efficiunt. ut ñ ipsa ⁊̃ recte ordinata cũ toto atq
uniu̾so bona sint. łomo gͥ añ peecatũ: in suo gnẽ utiq bo¬
nus erat iẜ seript᷑a p̃t̾misit hoc dicẽ. ut illud potiꝰ dicẽt.
qđ fut̾ũ aliqͣd p̃nuntiaret. Non enĩ deillo falsũ dictũ ẽ.
ui enĩ singillatĩ bonus ẽ. magis utiq cũ om̃ib bonus est.
ñ aut̃ qͣndo cũ om̃ib bonus ẽ scqͥt᷑. ut ỹ singillatĩ bon̾ sit.
gnificaret futi. Ds̃ enĩ optimꝰ nat᷑arũ ẽ conditor. peccantiũ
iustissimꝰ ordinator ẽ: ut ⁊̃ si ꝗͣ singillatĩ fiunt delinqͣndo
deformia. semꝑ tam̃ eũ eis uniu̾sitas pulchra sit. Siã ea que

Expanded text:
rso corpore cerneretur. ea uero, quae peccando amittunt decus proprium, nullo modo tamen efficiunt, ut non etiam ipsa recte ordinata cum toto atque uniuerso bona sint. homo igitur ante peccatum et in suo genere utique bonus erat; sed scriptura praetermisit hoc dicere, ut illud potius diceret, quod futurum aliquid praenuntiaret. non enim falsum de illo dictum est. qui enim singillatim bonus est, magis utique cum omnibus bonus est. non augnificaret futuri. deus enim naturarum optimus conditor, peccantium uero iustissimus ordinator est, ut etiam, si qua singillatim fiunt delinquendo deformia, semper tamen cum eis uniuersitas pulchra sit. sed iam ea, quae
Abbreviated transcription (Latin):
factã inrequie pauꝑis. s supplicio diuitus Illud ⁊̃ ꝗ ia cobdic̃
adfilios suos. deducẽtis senectã meã cũ tͥsticia ad inferos.
un hoc magis timuisse ne nimia tͥsticia sic ꝑturbaret᷑. ut
ñ adrequiẽ bonoꝵ iret s ad infrros peccatoꝵ Neq enĩ par-¬
uum animȩ mału ẽ tͥsticia. cũ ⁊ apłs cuidã tã sollicite timue-¬
huc quero nec mͥ occurrit inferos alicubi inbono posuisse scripturã
dũ taxat canonicã. ñ aũ inbono accipiendũ synũ abrahȩ ⁊ ilła re-¬
quiem quo ab angłis pius pauꝑ ablatus ẽ nescio utrũ quisqͣm
possit audire. ⁊ ideo quomͦ eã apud inferos credamꝰ ẽẽ ñ uideo.
Nerũ hoc dũ querimꝰ. ⁊ aut inueni̾mꝰ aut ñ inuenu̾ꝰ urguet nos
latitudo libri hutꝰ eũ aliquando iã c̃clubere. Qua ꝓp̃t qm̃ depara¬

Expanded text:
factam in requie pauperis, sed in subplicio diuitis. Illud etiam, quod Iacob dicit factam in requie pauperis, sed in subplicio diuitis. Illud etiam, quod Iacob dicit ad filios suos, deducetis senectam meam cum tristitia ad inferos, uidetur hoc magis timuisse, ne nimia tristitia sic perturbaretur, ut non ad requiem beatorum iret, sed ad inferos peccatorum. neque enim paruum animae malum est tristitia, cum et apostolus cuidam tam sollicite timuehuc quaero nec mihi occurrit inferos alicubi in bono posuisse scripturam dumtaxat canonicam; non autem in bono accipiendum sinum Abrahae et illam requiem, quo ab angelis pius pauper ablatus est, nescio utrum quisquam possit audire . et ideo quomodo eam apud inferos credamus esse non uideo. Uerum hoc dum quaerimus et aut inuenimus aut non inuenimus, urget nos longitudo libri huius eum aliquando concludere. quapropter
Abbreviated transcription (Latin):
adea loca in quibꝰ peccatores cruciant᷑ ut eos solueret atmtis
qͦs c̃ẽ soluendos oculta nob̃ sua iustiria iudicabit ñ immerito
credit᷑. Quomͦ eñi alit̃ accipiendũ sit q̃ dictũ ẽ. quẽ ds̃ sus-¬
citauit exmortus solutis doloribꝰ inferoꝵ quia ñ poterat te-¬
neri abeis ñ uideo. ut quoꝵdã dolores apud inferos eũ soluisse
accipiamꝰ ea potestate qua dns ẽ. cui om̃t genu flectit᷑ celestiũ
t̃restriũ ⁊ infern&ꝵ. ꝑ quã potestat̾ẽ ⁊̃ illis doloribꝰ quos soluit
ñ potuit. attineri. Neq enĩ abraħa ł ille pauꝑ insinu eiꝰ hoc
ẽ insecreto quietis eiꝰ indoloribꝰ erat. int qu& reqͥem ⁊ illa
inferni torm̃ta legimꝰ magnũ cauma affirmatũ. s nec apud
inferos ẽẽ dicti s̃ Contigit eñĩ inꝗͥ mori in opẽ ilłu⁊ ferri ab
angłis insinũ abrahȩ. mortuis ẽ aũ diues ⁊ sepultꝰ ẽ. ⁊ cũ apud in-

Expanded text:
ad ea loca, in quibus peccatores cruciantur, ut eos solueret a tormentis, ad ea loca, in quibus peccatores cruciantur, ut eos solueret a tormentis, quos esse soluendos occulta nobis sua iustitia iudicabat, non inmerito creditur. quomodo enim aliter accipiendum sit, quod dictum est: quem deus suscitauit a mortuis solutis doloribus inferorum, quia non poterat teneri ab eis, non uideo, nisi ut quorundam dolores apud inferos eum soluisse accipiamus ea potestate, qua dominus est, cui omne genu flectitur caelestium, terrestrium et infernorum, per quam potesnon potuit attineri. Neque enim Abraham, vel ille pauper in sinu ejus, hoc est in secreto quietis ejus, in doloribus erat, inter quorum requiem et illa inferni tormenta legimus magnum chaos firmatum: sed nec apud inferos esse dicti sunt. Contigit enim, inquit, mori inopem illum, et auferri ab Angelis in sinum Abrahae: mortuus
Abbreviated transcription (Latin):
animas mortu&ꝵ. Uñ aũ subt̾ris ẽẽ dicant᷑ inferi si corporalia
loca ñs̃. aut uñ inferi appellant᷑ si subt̃ris ñ ẽ merito querit᷑ aĩam
uͦ ñ ẽe corporx̃ ñ me putare s plane scire audeo ꝓfiteri. tñ hab̾e
posse simulitudinẽ corporis ⁊ corporaliũ omnino m̃brix qͥsqͥs ne-¬
gat. pot̃ negare animã ẽẽ quȩ in somnis uidet ł ambulare ł se-
dere ł hac ł illac gressu aut ⁊̃ uolatu ferri ac referri qͥ sine qͣdã
similitudine corporis ñ fit. ꝓiñ si hanc similitudinẽ ⁊̃ apud iust¬
ros gerit ñ corporałẽ s corporis simiłe. ita ⁊̃ in loris uidet᷑ ẽẽ ñ¬
corporalibꝰ s corporaliũ similibꝰ siue in reqͥe suie in laboribus.
quã quã ⁊ illud me ñ dũ inuenisse c̃fitear inferos appellatos
uͥ iustoꝵ animȩ requiescunt. Et xꝑi quidẽ animã uenisse usq

Expanded text:
animas mortuorum. unde autem sub terris esse dicantur inferi, si corporalia animas mortuorum. unde autem sub terris esse dicantur inferi, si corporalia loca non sunt, aut unde inferi appellentur, si sub terris non sunt, merito quaeritur. animam uero non esse corpoream non me putare, sed plane scire audeo profiteri; tamen habere posse similitudinem corporis et corporalium omnino membrorum quisquis negat posedere, vel hac atque illac gressu aut etiam volatu ferri ac referri, quod sine quadam similitudine corporis non fit. Proinde si hanc similitudinem etiam apud inferos gerit, non corporalem, sed corpori similem; ita etiam in locis videtur esse ncorporalium similibus sine in requie siue in doloribus. Quamquam et illud me nondum inuenisse confiteor inferos appellatos, ubi iustorum animae requiescunt. et Christi quidem animam uenisse usque
Abbreviated transcription (Latin):
lestia facta de fubstantia spũali. nã ⁊ insomnis magni inter¬
ẽ. utrũ inletis an intͥstibꝰ sumꝰ. uñ qͥda in rebꝰ quas ꝯcupiuerãt
ꝯstitutise eiugilasse doluer̃. ⁊ rursus gͣuibꝰ t̾roribꝰ atq cruri¬
atibꝰ exagitati atq uexati. cũ exꝑgefacti eẽnt dormire ti¬
muerunt ne uieadẽ mala reuocarent᷑. Et utiq dubitandũ
ñ ẽ quod exp̾ssiora s̃ illa que inferna dicunt᷑. ⁊ obhoc uehem̃ti
sentiant᷑. nã ⁊ qui subtͣcti s̃ sensibꝰ corporis. minꝰ quide quã
si omnino morerent᷑. s tñ ampliꝰ quã si dormirent ex p̃ssiora se¬
uidisse narrauer̃t̃. quãuis omia narrauissent. Est gͦ ꝓrsus infe
s̃ qui affirmant inferos in hac uita explicari. nec ẽẽ pꝰmortẽ.
Hidi̾nt enĩ quẽ ad mođu poetica figm̃ta ne int̃ p̾tent᷑. nos ab
auctoritate diuinarũ scẽpturarũ quibꝰ solis de hac re fides ha¬
benda ẽ recedẽ ñ debrmꝰ. quã quã possimꝰ ostendẽ illox qͦq sapi¬

Expanded text:
lestia facta de substantia spiritali. nam et in somnis magni interest, utrum in laetis an in tristibus simus. unde quidam in rebus, quas concupiuerant, constituti se euigilasse doluerunt et rursus grauibus terroribus atque cruciatibus exagitati atque uexati, cum expergefacti essent, dormire timuerunt, ne in eadem mala reuocarentur. et utique dubitandum non est, quod expressiora sint illa, quae inferna dicuntur, atque ob hoc uehementius sentiantur. nam et qui subtracti sunt sensibus corporis, minus quidem quam si omnino morerentur, sed tamen amplius quam si dormirent, expuidisse narrarunt, quam si somnia narrauissent. est ergo prorsus inferc audiendi sunt, qui adfirmant inferos in hac uita explicari nec esse post mortem; uiderint enim, quemadmodum poetica figmenta interpretentur. nos ab auctoritate diuinarum scripturarum, quibus solis de hac re fides habenda est, recedere non debemus. quamquam possimus ostendere illorum quoque sapi
Abbreviated transcription (Latin):
uiuentibꝰ paradysus recte dr̃. pollens affluentia gr̃ãrũ castisq
delicuĩs. quandoqͥdẽ ⁊ intͥbulationibꝰ głat᷑. de ipsa paticientia
plurimũ gaudens qr scdm̃ multitudinẽ dolꝵ incorde eiꝰ c̃solati

Expanded text:
iventibus paradisus recte dicitur , pollens affluentia gratiarum, castisque deliciis: quandoquidem et in tribulationibus gloriatur de ipsa patientia plurimum gaudens, quia secundum multitudinem dolorum in corde consolati
Abbreviated transcription (Latin):
inp̃sentia letũ hominẽ redðrent mar ꝓfecturi rtspondr̃ saliũ
ebant ne cũ totꝰ dies ꝑactus cẽt eos ille redargurndo postera
die sequerct᷑. Quid multa: Bũ ĩaire dispone̾nt. et ce subito ad¬
huc eis illic positis uenit Etẽ altꝰañ symphoniacũ saltabat uͥ
erant multa ydola ꝑquand̾a pagancꝵ solłepnitatẽ. ñ aliqͦ sp̃u

Expanded text:
sentia laetum hominem redderent, mox profecturi responderunt saluum ebant, ne cum totus dies peractus esset eos ille redarguendos postera die sequeretur. quid multa? dum iam abire disponerent, ecce, subito adhuc eis illic positis uenit. Item alius ante symphoniacum saltabat, ubi erant multa idola per quandam paganorum sollemnitatem, non ali
Abbreviated transcription (Latin):
agitatisq phanaticis. si qͥ ad olescentes pꝰ pͣndiũ uellent comort
luðre nullus ꝓhybet. Ille gͦ int̃ saltandi facto silentio iocabunos
⁊ridente multitudine circũ septꝰ ea nocte quȩ impẽdebat inea filiu
qͤ uixta erat hominẽ aleone int emptũ iri. ad cuiꝰ cadauer spectan¬
dũ illucescente die ꝯfluxurã turb̃a ⁊ illtꝰ solłepnitatis locũ oͤserturã
p̃dix̃. Et factũ ẽ. cũ satis cunctis qui ad erant in omnibꝰ moribꝰ eiꝰcla¬
pͥmitꝰ form̃t᷑ anformata ingerant᷑.⁊ quad̾a ꝯuinctione cernait᷑.

Expanded text:
is, si qui adulescentes post prandium uellent eo more ludere, nullus prohiberetur. ille ergo inter saltandum facto sibi silentio iocabundus et ridente multitudine circumseptus ea nocte, quae inpendebat, in ea silua, quae iuxta erat, hominem a leone interemtum iri, ad cuius cadauer spectandum inlucescente die confluxuram turbam et illius sollemnitatis locum deserturam praedixit. et factum est, cum satis cunctis, qui aderant, in omnibus eius motibus claprimitus formentur an formata ingerantur et quadam coniunctione cernant
Abbreviated transcription (Latin):
lium rerũ similitudines ex hibeat᷑. q ipsi carni mortuȩ solet
ut subt̾ra ret̃dat᷑ Deniq inferi eo ꝗ infra sint latine appellant᷑.
Sic̃ aũ scđm corpꝰ si ponderis sui orilinẽ teneant inftrioras̃
om̃ia gͣuiora. ita scđm spm̃ inftriora s̃ om̃ia tͥstiora. llñ ⁊ ingre-¬
ca lĩgua origo nominis qͦ appellant᷑ inferi ex eo qͣ nichil suaue
habeant resonare ꝑhibet᷑. nec ipsã tñ inferi partẽ nr saluator
mortuus ꝓ nob̾ usitare c̃tẽpsit. ut iñ solueret qͦsẽẽ soluendos scđm
diuinã secretãq iustitiã ignorare ñ potuit. Qua ꝓp̃t animȩ illtꝰ

Expanded text:
lium similitudines exhibeatur, quod ipsi carni mortuae solet, ut sub terram recondatur. Denique inferi eo quod infra sint, latine appellantur: sicut autem secundum corpus si ponderis sui ordinem teneant, inferiora sunt omnia grauiora, ita secundum spiritum inferiora sunt omnia tristiora: unde et in graeca lingua origo nominis, quo appellantur inferi, ex eo quod nihil suaue habeant, resonare perhibetur. nec ipsam tamen rerum partem noster saluator mortuus pro nobis uisitare comtemsit, ut inde solueret. quos esse soluendos secundum diuinam secretamque iustitiam ig
Abbreviated transcription (Latin):
onis dĩ letificant animã eiꝰ. Quanto mag̃ gͦ pꝰ hanc uitã ̃ sinus
ille abrab̃a paradysus dici põt. uͥ iã nulla tẽptatio. uͥ tanta re.¬
quies pꝰ om̃s labores uitȩ huiꝰ. Neq enĩ ⁊ lux ibi ñ ẽ ꝓp̾a quctła
⁊ sui gñis ẽ ꝓfecto magna qͣm diues ille de tormentis ⁊ tenebris
inferox tã utuq de longingͦ cũ magnũ cauma eẽt inmedio sic

Expanded text:
ones Dei jucundant animam ejus . Quanto magis ergo post hanc vitam etiam sinus ille Abrahae paradisus dici potest, ubi jam nulla tentatio, ubi tanta requies post omnes dolores vitae hujus? Neque enim et lux ibi non est propria quaedam et sui generis, et profecto magna, quam dives ille de tormentis et tenebris inferorum, tam utique de longinquo, cum magnum chasma esset in medio, sic
Abbreviated transcription (Latin):
uñ uisa corporalibꝰ similia in extasy appareant que raro accidit
animo. uicissim qͣro uñ appartant dormientibꝰ. qͣ cottidin sentit
anima. ⁊ nemo istud. aut ñ multũ curat inquirere. quasi uͦ ud̾o
minꝰ mira sit taliũ nat᷑a uiscȩ q cottidian ẽ aut idõ minꝰ curanda
inalla curiosi sunt : Egouͦ multo ampliꝰ admiror multoq maxine
ista peto. quanta celeritate ac facilitate inse aĩa fabricet᷑ unagi¬
nes corpoꝵ qͣ ꝑ corporis oculos uid̾it. quã somniantiũ ł ⁊̃ mertasy¬
usiones. que cũꝙ tñ illa nat᷑a uiso ẽ. ꝓculdubidio corpꝰ n ẽ. stoe
nosse cui ñ suffic̃ uñ ⁊̃ existant inqͥrat ab alũs. me ignorare ꝯstere
tremor. łỹ morbꝰ aliquando acorꝑe habet causas. aliqͣndo abaĩa.

Expanded text:
unde visa corporalibus similia in ecstasi appareant, quae raro accidit animae, vicissim quaero, unde appareant dormientibus, quae quotidie sentit anima, et nemo istud aut non multum curat inquirere. Quasi vero ideo minus mira sit talium natura visorum, quia quotidiana est; aut ideo minus curanda, in illa curiosi sint. Ego vero multo amplius admiror, multoque maxime peo quanta celeritate ac facilitate in se anes corporum, quae per corporis oculos uiderit, quam somniantium uel etsiones. Quaecumque tamen illa natura visorum est, procul dubio corpus non est. Hoc nosse cui non sufficit, unde etiam existant, inquirat ab aliis; me ignorare confiteotremor, vel etiam morbus aliquando a corpore habet causas, aliquando ab anima;
Abbreviated transcription (Latin):
iacente sine sensu corpore ipso ñdu tam̃ penitꝰ mortuo uidet
talia qualia multi ex illa subductione uiuis redditi narrauer̃t.
⁊ ñ habeat cũ ꝑfecta morte penitꝰ de corpore exierit: aut gͦad
illa fert᷑ penalia. aut ad illa itidẽ similia corporalibꝰ. nec t̃npe-¬

Expanded text:
jacente sine sensu ipso corpore, nondum tamen penitus mortuo, videt jacente sine sensu ipso corpore, nondum tamen penitus mortuo, videt talia, qualia multi ex illa subductione vivis redditi narraverunt; et non habeat, cum perfecta morte penitus de corpore exierit. Aut ergo ad illa fertur poenalia, aut ad illa itidem similia corporalibus, nec tamen poe
Abbreviated transcription (Latin):
intelligit sic̃ ualet. Cũ gͦ illuc rapit᷑ ⁊ acarnalibꝰ subtracta
sensibꝰ illi usioni exp̃ssi p̾sentat᷑. ñ spaciis localibꝰ s mͦ qͦda suo
Si aũ querit᷑ cũ anima de corpore exierit utrũ ad aliqua lora
corporalia ferat᷑ an adincorporalia corporibꝰ similia. an uͦ nec
ad ipsa. s ad illud qd̃ ⁊corporibꝰ ⁊ similitu dinibꝰ corpoꝵ ẽ excel-¬
lentius. cito quidẽ responderĩ ad corporalia loca eã ł ñ ferri
nͥ cũ aliquo corpore. ł ñ localit̃ ferri lam utrũ habeat aliqcor
pus cũ de hoc corpore exierit ostendat qui pot̃. ego aũ ñ puto:
poribꝰ qualia sepe d̾monstrauintꝰ his qui rapti s̃ acorpori: sen-¬
sibꝰ.⁊ mortuis similes iacuerũt. ⁊ infernales penas uiderunt.
cũ ⁊ ipsi inse ipsis gererent quanda similitudinẽ corporis
sui ꝑquã possent ad illa ferri. ⁊ talia similibꝰ sensibꝰ exꝑiri.
Neq eñi uideo cur habeat anima similitudinẽ corporis sui. cũ

Expanded text:
intelligit sicut valet. Cum ergo illuc rapitur, et a carnalibus subtracta sensibus, illi visioni expressius praesentatur non spatiis localibus, sed modo quodSi autem quaeritur, cum anima de corpore exierit, utrum ad aliqua loca corporalia feratur an ad incorporalia corporalibus similia, an uero nec ad ipsa, sed ad illud, quod et corporibus et similitudinibus corporum est excellentius, cito quidem responderim ad corporalia loca eam uel non ferri nisi cum aliquo corpore uel non localiter ferri. iam ucorpus, cum de hoc corpore exierit, ostendat qui potest; ego autem non pporibus: qualia saepe demonstrata sunt iis qui rapti sunt a corporis sensibus, et mortuis similes jacuerunt, et infernales poenas viderunt, cum et ipsi in seipsis gererent quamdam similitudinem corporis sui, per quam possent ad illa ferri, et talia similitudinibus sensuum experiri. Neque enim video cur habeat anima similitudinem corporis sui, cum,
Abbreviated transcription (Latin):
do ꝑopinationis errorẽ alia ꝓaluis putant᷑. nã petrus ñ solũ cũ
discũ ilłu uidebat ⁊ meo ñ similitudines corpoꝵ s corpora puta¬
bat. in hoc utiq fallebat᷑. uerũ ⁊̃ cũ alio tẽpore abangło solutꝰ
eunculis ibat. incorpore ambulans ⁊ p̃sentatꝰ corporalibꝰ formis.
⁊putabat se uisũ uidere nichilõmuꝰ fallebat᷑. nã ⁊ illȩ indis¬
co erant spũales formȩ corporalibꝰ similes. zista corporalis ex¬
p̾ssio soluti auinculis ꝓpt̃ miracułũ spũali similis erat. fallebat᷑¬
aũ anima inutͥsq ñ nͥ cũ alias ꝓaliis aꝓꝓbaret. Quãuis ñ
sint corporalia s similia corporalibꝰ quibꝰ animȩ corporibꝰ

Expanded text:
 alia pro aliis putantur. nam Petrus non solum cum discum illum uidebat et in eo non similitudines corporum, sed corpora putabat, in hoc utique fallebatur, uerum etiam cum alio tempore ab angelo solutus e uinculis ibat in corpore ambulans et praesentatus corporalibus formis et putabat se uisum uidere, nihilominus fallebatur. nam et illae in disco erant spiritales formae corporalibus similes et ista corporalis expressio soluti de uinculis propter miraculum spiritali similis erat. fallebatautem anima in utrisque, nonnisi cum alia pro aliis adprobaret. quamuis ergo non sint corporalia, sed similia cor
Abbreviated transcription (Latin):
facta s̃ om̃a simul. Et recto ab co incepit elcm̃to ea
q̃ cuncta gra nascunt᷑. uł animaliũ ł herbarũ ł ligno
ut agant tempotales numos suos naturis ꝓpͥis dist̃butos. bĩa
quippt pͥmordia seminũ siue  om̃is caro. siue  tdom̃a frute¬
cta gn̾ant᷑ humida s̃. ⁊ex humore ꝯcrescunt: ins̃ aũ illi effi¬
cacissimi numĩ. tͣhentes secũ seqͣces potentias. crillis ꝑfe¬
ciis oꝑib dĩ aqͥ b indic septimo reqͥcuit. Uerũtam̃ qͥs iste
sit fons adurrigandã faciẽ om̃is t̾e idoneus. merito querit᷑:
Si enĩ fuit ⁊ obstrusus ẽ ł siccatus. causa querenda ẽ. Nẽ enĩ
uibemꝰ nullũ cẽ fontẽ ꝗͦ irriget᷑ om̃is facies t̾re. Fortassis
rep̃ssa largitas. facillimã t̾ris auferret fecunditatẽ. ut in¬
colentiũ augeret᷑ labor. Posset hoc quãuis nulla scrip¬
tura narrau̾it affirmare humana suspicio. ñ illud oc¬
currerit qđ peccatũ hominũ cui pena laboris impo¬

Expanded text:
a simul. et recte ab eo coepit elemento, ex quo cuncta genera nascuntur uel animalium uel herbarum atque lignorum, ut agant temporales numeros suos naturis propriis distributos. omnia quippe primordia seminum, siue unde omnis caro siue unde omnia frutecta gignuntur, umida sunt et ex umore concrescunt. insunt autem illis efficacissimi numeri trahentes secum sequaces potentias ex illis perfectis operibus dei, a quibus in die septimo requieuit. Uerum tamen quis iste sit fons ad inrigandam faciem terrae omnis idoneus, merito quaeritur. si enim fuit et obstrusus est uel siccatus, causa quaerenda est. nunc enim uidemus nullum esse fontem, quo inrigetur omnis facies terrae. fortassis  fontis repressa largitas facillimam terris auferret fecunditatem, ut incolentium augeretur labor. Posset hoc, quamvis nulla id Scriptura narraverit affirmare humana suspicio, nisi illud occurreret, quod peccatum hominum, cui poena laboris impo
Abbreviated transcription (Latin):
leret uiride agͥ ante istũ solarẽ diẽ dm dixisse ut t̃ra ꝓduc̾et:
ita iã ñ exalio sc̃ȩ seript᷑ę libro ꝓfert᷑ testimoniũ qđ om̃a simul
d̾s cãuerit.ẜ uicina testificatio pagine ꝯsequentis. ex hac re
nos admonet dic̃s. cũ factus ẽ dies fecit ds cełu & t̾ram ⁊ om̃e
uiride agri. ut ipsũ diẽ : septies intelligas repetitũ. ut fierent
septẽ dies.⁊ cũ audis tunc om̃a facta cũ factus ẽ dies. ilła sena¬
nã ł septenariã repeticionẽ sine int̾uallis morarũ spacioꝵq
temporaliũ factã si possis app̃hendas. si aũ ñ du possis hȩc
relinquas conspicienda ualentib tu aut̃ seriptura ñ dese¬
rente infirmitatẽ tuã.  mat̾no in cessu tecũ tardiꝰ ambu¬
lante ꝓficias. quȩ sic loquit᷑ ut altitudine suꝑbos irrideat.¬
ꝓfunditate attentos terreat. ueritate magnos pascat. affabr¬

Expanded text:
leret viride agri ante istum solarem diem Deum dixisse ut terra produceret. leret viride agri ante istum solarem diem Deum dixisse ut terra produceret. Ita jam non ex alio Scripturae sanctae libro profertur testimonium quod omnia simul Deus creaverit ; sed vicina testificatio paginae consequentis ex hac re nos admonet, dicens, Cum factus est dies, fecit Deus coelum et terram, et omne viride agri: ut istum diem et septies intelligas repetitum, ut fierent septem dies; et cum audis tunc facta omnia, cum factus est dies, illam senariam uel septenariam repetitionem sine interuallis morarum spatiorumque temporalium factam, si possis, adprehendas, si autem nondum possis, haec relinquas conspicienda ualentibus, tu autem cum scriptura non deserente infirmitatem tuam et materno incessu tecum tardius ambulante proficias, quae sic loquitur, ut altitudine suprofunditate attentos terreat, veritate magnos pascat, affabi
Abbreviated transcription (Latin):
tudo poscebat. ẜ ita. hic ẽ lib̾ c̾ature cęli ⁊ t̾̃rȩ cũ factus ẽ
dies. fecit ds̃ cȩlũ & t̃ram. ⁊ om̃e uiride agri. tamquã il¬
lud insinuans. cũ factus ẽ dies. tc̃ fecisse dm̃ çȩlũ ⁊ t̾ram.
⁊ om̃e uiride agri. Porro aut̃ suꝑior narratio factũ diẽ
pͥmitus idicat. eũq unũ diẽ deputat. pꝰ quẽ scđm annu¬
m̾at qͦ factũ ẽ firmam̃tũ. ⁊ t̾ciũ quo spes t̾rȩ marisq dige¬
ste s̃.: lignũ atq herba t̾̃ra ꝓduxit An forte hoc illud ẽ
qđ in libro suꝑiore moliebam᷑ ostendẽ. si mul đm fecisse
om̃a: quandõ qͥdẽ narrationis illa ꝯteactio cũ sex dierũ
ordine c̾ata cuncta ⁊ ꝯsũmata memorasset. nc̃ ad unũ
diẽ redigunt᷑ om̃a nomine çeli ⁊ t̃ȩ adiuncto ỹ fruti¬
cũ gne: himirũ ꝓpt. qđ supͣ dixi ut si fortassis exhac
nr̃a ꝯsuctubine intelliget᷑ dies. corrigẽt᷑ lector cũ reco¬

Expanded text:
 ait: hic est liber creaturae caeli et terrae, cum factus est dies, fecit deus caelum et terram et omne uiride agri, tamquam illud insinuans, cum factus est dies, tunc fecisse deum caelum et terram et omne uiride agri. Porro autem superior narratio factum diem primitus indicat eumque unum diem deputat; post quem secundum adnumerat, quo factum est firmamentum, et tertium, quo species terrae marisque digestae sunt et lignum atque herbam terra produxit. an forte hoc illud est, quod in libro superiore moliebamur ostendere deum simul fecisse omnia, quandoquidem narrationis illa contextio, cum sex dierum ordine cdiem omnia rediguntur nomine coeli et terrae, adjuncto etiam fruticum genere? Nimirum propter quod supra dixi, ut si fortassis ex hac nostra consuetudine intelligeretur dies, corrigeretur lector, cum reco
Abbreviated transcription (Latin):
caturã possit agnoscẽ. scđo firmam̃tũ unde corporeus in ei¬
pit mundus t̾cio spes maris yt̃rȩ. atq int̾ra potentialit̃
ut ita dicã natura herbarũ atq lignoꝵ. Sic enĩ t̾ra ad
đi u̾bũ ea ꝓdux̃. añ quã exorta eẽnt accipiens om̃s nu¬
mos eoꝵ quos ꝑtempora exereret scđm genꝰ suũ : deinde
pꝰca quã hec uelut habitatio rerũ condita ẽ. qrto die
luminaria.⁊ syda c̾ata s̃. ut pͥus pars mundi suꝑior
hȩc potentia lit̾ in numis qui ꝑ ꝯgruo tempoꝵ motis
exererent᷑: serto die t̾restã si milit̾ animalia tam quã
exultimo elem̃to munor ultima nichi lominꝰ poten¬
tialit̾ quoꝵ numos tempꝰ postea uisibilit̾ explicaret.
T unc omnẽ ordinẽ caturȩ ordinatȩ dies ille cogno
sex dies erhibuit. cũ sit unꝰ dies: ea quȩ facta s̃ inci¬
tore pͥmitus : in ipsis ꝯsequent̃ agnoscens. nec in ip¬
sis remanens. s eoꝵ ỹ posteriorẽ eognitionẽ addi re¬

Expanded text:
creaturam posset agnoscere. secundo firmamentum, unde corporeus incipit mundus. tertio species maris et terrae, atque in terra potentialiter, ut ita dicam, natura herbarum atque lignorum. sic enim terra ad dei uerbum ea produxit, antequam exorta essent, accipiens omnes numeros eorum, quos per tempora exereret secundum suum genus. deinde, posteaquam haec uelut habitatio rerum condita est, quarto die luminaria et sidera creata sunt, ut prius pars mundi superiolia; et haec potentialiter in numeris, qui per congruos temporum motus exererentur. sexto terrestria similiter animalia, tamquam ex ultimo elemento mundi ultima, nihilominus potentialiter, quorum numeros tempus postea uisibiliter explicaret. Hunc omsex dies exhibuit, cum sit unus dies ea, quae facta sunt, in creatore primitus et in ipsis consequenter agnoscens nec in ipsis remanens, sed eorum etiam posteriorem cognitionem ad dei re
Abbreviated transcription (Latin):
t̃ ut ita dicã ył originalit̾ scđm qđ̃ cã d̾s pͥmitus con¬
didit. ⁊ pꝰ cã conditionẽ asius oꝑib reqͥeuit. ñ condendo
ria ꝑfectione ꝯsũmatis usq m oꝑat᷑. Causalit̃ aũ tẽ dictũ
ẽ ꝓburisse trã herbã. ⁊ lignũ .i. ꝓducendi accepisse u̾to¬
tẽ. In ea qͥppe iã tamꝗͣ in radicib ut ita dixenĩ tẽpoꝵ
facta erant. quȩ ꝑtẽpora fut᷑a erant. ħã utiq postea plan¬
tauit ds̃ paridysũ uxta oriertẽ.⁊ eiecit ibi det̾ra om̃e
lignũ speciosũ ad aspectũ. & bonũ adescã. nec tñ dicen

Expanded text:
dicam. uel originaliter, sicut eam deus primitus condidit et post eam conditionem a suis operibus requieuit non condendo fectione consummatis usque modo operatur. Causaliter ergo tunc dictum est produxisse terram herbam et lignum, id est producendi accepisse uirtutem. in ea quippe iam tamquam in radicibus, ut ita dixerim, temporum facta erant, quae per tempora futura erant; nam utique postea plantauit deus paradisum iuxta orientem et eiecit ibi de terra omne lignum speciosum ad aspectum et bonum ad es
Abbreviated transcription (Latin):
ratũ factũ diẽ. rursũ çeli yt̃re nom̃ adiunctũ ẽ: quã ꝗͣ ⁊ hoc
qđ positũ ẽ. cũ. & sic ab iunctũ factus ẽ dies: cuiius conten¬
uoso extorqueat aliũ intellectũ eẽ ñ posse. Si enĩ ita int̃ po¬

Expanded text:
omen adiunctum est. Quamquam et hoc, omen adiunctum est. Quamquam et hoc, quod positum est "cum" et sic adiunctum, factus est dies, cuiuis contentioso extorqueat alium intellectum esse non posse. si enim ita esset interpo
Abbreviated transcription (Latin):
qd cũ ereasset ds firmam̃tũ uocauit cũ om̃ib quȩ in illo st̃:
⁊ea t̾ra que cũ abysso unũ obtinet locũ eũ om̃ib que in eas̃.
Sequit᷑ enĩ ⁊ adiungit. fecit ds celũ & t̾ã. ut celi & t̾rȩ noĩe p̃
misso añ quã factũ diẽ omemoraret. & repet̾ito cũ ꝯmemo¬
rasset. ñ sinat suspicani. ita se nẽ cełu & t̾ram nominasse.
sic̃ inpͥncipio añ quã eẽt c̾atus dies. Sic enĩ u̾ba cõtexuit.
hic ẽ lib̃ c̾aturȩ celi ⁊t̾re. cũ factus ẽ dies. fec̃ ds cȩlũ ⁊ t̾ram :
ut si qͥsquã uelit sic intellig̾e qđ suꝑuis positũ c̃. lib̾ c̾at᷑e
celi & t̾rȩ. quẽ ad modũ dictũ ẽ in pͥncipio fecit ds celũ ⁊ t̾rã.
pͥusꝗͣ conderet diẽ. ꝙ pͥus ⁊ hic ꝯmemorata s̃ celũ & t̃ra. &
postea factus ẽ dies. corrigat᷑ sequentil u̾bis. qr ⁊ pꝰ ꝯemo

Expanded text:
quod cum creasset deus firmamentum uocauit, cum omnibus, quae in ilquod cum creasset deus firmamentum uocauit, cum omnibus, quae in ilet ea terra, quae cum abysso imum obtinet locum, cum omnibus quae in ea sunt. Sequitur enim et adjungit, Fecit Deus coelum et terram; ut coeli et terrae nomine et praemisso antequam factum diem commemoraret, et repetito cum commemorasset, non sinat suspicari, ita se nunc coelum et terram nominasse, sicut in principio antequam esset creatus dies. Sic enim verba contexuit, Hic est liber creaturae coeli et terrae, cum factus est dies, fecit Deus coelum et terram: ut si quisquam velit sic caeli et terrae, quemadmodum dictum est: in principio fecit deus caelum et terram, priusquam conderet diem, quia prius et hic commemorata sunt caelum et terra et postea factus est dies, corrigatur consequentibus uerbis, quia et po
Abbreviated transcription (Latin):
locũ duerat. atq infert. Nic ẽ lib̾ caturȩ ł facture celi ⁊ t̾re.
cũ factus ẽ dies. Neq enĩ qͥsquã dicturus ẽ celũ ⁊ t̾rã hic ita
ꝯmemorata. sicut dictũ erat. añ quã conditus insinuaret᷑
dies. in pͥncipio fecit ds celũ ⁊ t̃ram. Illud enĩ sieo mͦ intel¬
ligit᷑ ut aliqͥd ds fecit sine die pͥusquã fac̾et diẽ qͣ ratione
io poss accipi suo loco dixi qđ dicendũ putaui. nulli int̃¬
cludens meliꝰ intelligendi licentiã. Nc̃ aũ hic ẽ in qͥt lib̾
cature celi ⁊ t̃re cũ factus c̃ dies: satis ut opinor ostendens
ñ hic se ita ꝯmemorasse celũ ⁊ t̾rã sicut inpͥncipio añ quã
fieret dies. cũ tenebre eẽnt suꝑ abissũ.s qͦmͦ factũ ẽ çelũ ⁊t̾ra
cũ factus ẽ dies .i. iã formatis atq distinctis partib & gnĩb
rerũ quib uniu̾sa c̾atura disposita atq ꝯposita. reddet hãc
speciẽ que mundus uocat᷑. Illud gͦ hic cełu ꝯmemoratũ est.

Expanded text:
el facturae coeli et terrae, cum factus est dies. Neque enim quisquam dicturus est coelum et terram hic ita commemorata, sicut dictum erat antequam conditus insinuaretur dies, In principio fecit Deus coelum et terram . Illud enim si eo modo intelligitur, ut aliquid Deus fecerit sine die, priusquam faceret diem, qua ratione id possit accipi, suo loco dixi, quod dicendum putavi, nulli intercludens melius intelligendi licentiam. Nunc autem, Hic est, inquit, liber creaturae coeli et terrae, cum factus est dies: satis, ut opinor, ostendens, non hic se ita commemorasse coelum et terram, sicut in principio antequam feret dies, cum tenebrae essent super abyssum; sed quomodo factum est coelum et terra, cum factus est dies, id est iam formatis atque distinctis partibus et generibus rerum, quibus uniuersa creatura disposita atque conposita reddit hanc speciem, quae mundus uocatur. Illud hic ergo caelum commemoratum est,
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ añ quã eẽnt suꝑ t̾rã. ⁊ añ quã exorirent᷑. q̃si ali¬
ud eis fuerit fieri cũ celo ⁊ t̾raqͣndo factus ẽ dies ille
inusitatus. atq in ꝯgnitus nob̃. quẽ pͥmũ ds fec̃. aliod
aũ exoriri suꝑtrã. qđ ñ fit nͥ ꝑ hos dies qͦs circuitus solis facit
ꝑ tempoꝵ moras suo cuiq gni accõmodatas: Eđ si ita ẽ. diesq
ille societas atq unitas suꝑcelestiũ angłoꝵ atq u̾tutũ ẽ. ꝓ¬
cul dubio longe alit̾ nota ẽ angłis c̾atura dĩ. alit̾ nob̾.ex¬
cepto qđ cã in u̾bo dĩ nouert̃ ꝑ qđ facta s̃ om̃a. ỹ inse ipsi

Expanded text:
go antequam essent super terram, et antequam exorirentur: quasi aliud eis fuerit fieri cum coelo et terra, quando factus est dies ille inusitatus atque incognitus nobis, quem primum Deus fecit; aliud uper terram, quod non fit nisi per hos dies, quos circuitus solis facit per temporum moras suo cuique generi adcommodatas? quod si ita est diesque ille societas atque unitas supercaelestium angelorum atque uirtutum est, procul dubio longe aliter nota est angelis creatura dei, aliter nobis; excepto, quod eam in uerbo dei nouerunt, per quod facta sunt omnia,
Abbreviated transcription (Latin):
t̃rã. ⁊ om̃e fenũ ag̃ añ quã eaortũ ẽ. Non enim
pluerat ds̃ suꝑ t̾tã ⁊ homo ñ erat qͥ oꝑaret᷑ t̾ram.
Fons aut̃ ascendebat det̾ra.⁊ irrigabat omnẽ faciẽ t̾re.
Nc̃ certe firmior fit illa sententia qua intelligit᷑ unũ
diẽ fecisse đm. uñ iã illi sex uł septẽ dies uniꝰ huiꝰ re¬
peticionẽ numar potuertꝰ q̃nda qdẽ aꝑtiꝰ scã sc̃ͥptuia

Expanded text:
 omne fenum agri, antequam exortum est. non enim pluerat deus super terram et homo non erat, qui operaretur terram. fons autem ascendebat de terra et inrigabat omnem faciem terrae. nunc certe firmior fit illa sententia, qua intellegitur unum diem fecisse deum, unde iam illi sex uel septem dies unius huius repetition
Abbreviated transcription (Latin):
intelligendu ẽ. nã utiq sic loquebat᷑ ad moysci facie ad fariem.
ẽtra inẽtra. quando tñ ei dix ostende mͥ temetipsũ. ⁊ ñc ⁊̃ ad ip¬
sos qͦs obuirgabat ⁊ quibꝰ moysi meritũ p̃frrebat sic loqͥbat᷑ ꝑc̾a.¬
turam corporale p̃sentatã sensibꝰ carnis. Illo gͦ mͦ illa speties qͣ¬
ds̃ ẽ longe ineffabilit̾ secrritꝰ ⁊ p̃sentiꝰ loquit᷑ locutione meffa¬
bili. uͥ eũ nemo uiuens uidit. uita ista qua mortalit̾ uiuit᷑ inis¬
tis sensibꝰ corporis. s nͥ abhac uita quisq quodãmͦ moriat᷑. siue
to nesciat sic̃ apłs ait. utrũ inrorpore anextͣ corpꝰ sit̾. cũ inilłã
rapit᷑ ⁊ subuchit᷑ uisionẽ. Qua ꝓp̃t si hoc terriũ uisionis genus

Expanded text:
intellegendum est; nam utique sic loquebatur ad Moysen faci-e ad faciem, contra in contra, quando tamen dixit ei: ostende mihi temet ipsum, et nunc etiam ad ipsos, quos obiurgabat et quibus Moysi meritum ita praeferebat, sic loquebatur per creaturam corporalem praesentatam sensibus carnis. illo ergo modo in illa specie, qDeus est, longe ineffabiliter secretius et praesentius loquitur locutione ineffabili, ubi eum nemo videns vivet vita ista, qua mortaliter vivitur in istis sensibus corporis: sed nisi ab hac vita quisque quodammodo moriatur, sive to nesciat, sicut Apostolus ait, utrum in corpore an extra corpus sit , cum in illam rapitur et subvehitur visionem. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
mũ fiebat informitas materie spũalis sue corpo¬
ralis. ñ erat dicendũ dixit ds fiat. qͥa formã uerbi
semꝑ pat̾ coherentis. quo sempit̃ne dix̃ ds om̃ia neq
sono uocis neq cogitatione tempora sonoꝵ uoluen
informitate quađa tendit ad nichilũ:s tunc imi¬
tat᷑ uerbi formã semꝑ atq in cõmutabi lit̃ patͥ co¬
herentẽ. cũ ⁊ ipsa ꝓsui generis ꝯuersione ad id qđ
uere ⁊ semꝑ ẽ idẽ adereatorẽ sue substantie formã
capit.⁊ fit ꝑfecta creat᷑a: ut in eo qđ scriptura nar¬
rat dixit ds fiat. intelligamꝰ dei dictũ incorporeũ. in
natura uerbi eiꝰ coȩt̃ni reuocantis ad se inꝑfectionẽ erea¬
ture. ut ñ sit informis. s ut formet᷑ scđm singula quȩ
ꝑ ordinẽ exequit᷑. In qͣ cõuersione ⁊ formatione ꝗͥa

Expanded text:
ae siue spiritalis siue corporalis, non erat dicendum: dixit deus: fiat, quia formam uerbi semper patri cohaerentis, quo sempiterne dicit deus omnia, neque sono uocis neque cogitatione tempora sonorum uolueinformitate quadam tendit ad nihilum, sed tunc imitatur uerbi formam semper atque incommutabiliter patri cohaerentem, cum et ipsa pro sui generis conuersione ad id, quod uere ac semper est, id est ad creatorem suae substantiae, formam capit et fit perfecta creatura? ut in eo, rat: dixit deus: fiat, intellegamus dei dictum incorporeum in natura uerbi eius coaeterni reuocantis ad se imperfectionem creaturae, ut non sit informis, sed formetur secundum singula, quae per ordinem exequitur? in qua conuersione et formatione, qua
Abbreviated transcription (Latin):
ds.fiat: ut ꝑ id qđ pͥncipiũ ẽ. insinuet exordiũ erea¬
turȩ existentiᷤ. ab illo ad huc inꝑfectȩ: ꝑ id aut̃ qđ u̾bũ
ẽ. insinuet ꝑfectionẽ create reuocate adeũ. ut forma¬
ret᷑ inherendo creatori. ⁊ ꝓsuo genere imitando formã

Expanded text:
deus: fiat, ut per id, quod principium est, insinuet exordium creaturae existentis ab illo adhuc inperfectae, per id autem, quod uerbum est, insinuet perfectionem creaturae reuocatae ad eum, ut formaretur inhaerend
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmo cęlũ appellata ẽ. cũ dictũ ẽ: inpͥncipio fecit d̾s̃
celũ & terrã: ut qđ dix̃ ds̃ fiat lux. & facta ẽ lux
tã reuocante ad se creatore conuersio eiꝰ facta atq
illuminata. intelligat᷑. Et cur ita dictũ ẽ. inpͥncipro
fecit đs cc̨łu & t̾rã. & ñ dictũ ẽ inpͥncipio dix̃ ds̃ fi¬
at cedũ & terra. & facta s̃ cęlũ & terra: sicut deluce¬

Expanded text:
 cum dictum est: in principio fecit deus caelum et terram, ut, quod dixit deus: fiat lux. et facta est lux, eam reuocante ad se creatore conuersio eius facta atque inluminata intellegatur. Et cur ita dictum est: in principio fecit deus caelum et terram, et non dictum est: in principio dixit deus: fiat caelum et terra.
Abbreviated transcription (Latin):
ius dõ hec inet̾no uerbo dicente creatura tempora¬
lis facta sit. Cũ enĩ uerba sint temporis cũ dicimꝰ
quando & aliquando eternũ tam̃ est in uerbo dĩ
quando fieri aliquid debiat. & tẽ fit qͣndo fieni debu¬
isse in illo uerbo ẽ in ꝗͦ ñ ẽ quando & aliqͣndo quõ
totũ illud uerbũ ȩternũ ẽ. Et quid ẽ lux ipsa quȩ¬

Expanded text:
uis deo haec in aeterno uerbo dicente creatura temporauis deo haec in aeterno uerbo dicente creatura temporalis facta sit. cum enim uerba sint temporis, cum dicimus "quando" et "aliquando". aeternum tamen est uerbo dei, quando fieri aliquid debeat, et tunc fit, quando fieri debuisse in illo uerbo est, in quo non est quando et aliquando, quoniam totum illud uerbum aeternum est. Et quid est lux ipsa, qu
Abbreviated transcription (Latin):
dilectus: & hoc ꝑ creaturã corporałe quã fecerat dđs
cum in pͥncipio fecit ds̃ çelũ & terrã ante quã fieret
lux que in hac uoce sonante facta est: Et si ita est. qͣ
lingua sonuit dicente dño fiat lux. quia nondu e¬
rat linguarũ diuersitas. quę postea facta ẽ in edifica¬
tione turris post diluuiũ: Quȩ nã lingua erat una
& sola qua ds̃ locutus est fiat lux: & quis erat quẽ
oportebat audire atq intelligere ad quẽ uar huiꝰ
modi ꝓferret᷑: An hȩc absurda carnalisq cogitatio
est atq suspicio: Quid gͦ dicimꝰ : An id qđ intelligi¬
tur insono uocis cũ dr̃ fiat lux. ñ aut̃ ipse corpore
erat uerbũ. & uerbũ erat apud dm. et ds̃ erat u̾bũ
Lum enĩ deillo dr̃ om̃a ꝑ ipsũ facta s̃. satis ostendit᷑¬
qđ & lux ꝑ ilłũ facta est cũ dixit ds̃ fiat lux. Qđ si
ita est. eternũ ẽ qđ ait ds̃ fiat lux. quia uerbũ dei
ds apud đm. filius unicus dei. patͥ coet̃nus ẽ: quã¬

Expanded text:
s? et hoc per creaturam corporalem, quam fecerat deus, cum in principio fecit deus caelum et terram, antequam fieret lux, quae in hac sonante uoce facta est. et si ita est, qua lingua sonuit ista uox dicente deo: fiat lux? quia nondum erat linguarum diuersitas, quae postea facta est in aedificatione turris post diluuium. quaenam lingua erat una et sola, qua deus locutus est: fiat lux, et quis erat quem oportebat audire atque intellegere, ad quem uox huius modi proferretur? an haec absurda carnalisque cogitatio est atque suspicio? quid ergo dicemus? an id quod intellegitur in sono uocis, cum dicitur: fiat lux, non autem ipse cerat uerbum, et uerbum erat apud deum, et deus erat uerbum? cum enim de illo dicitur: r et lux per ipsum facta, cum dixit deus: fiat lux. quod si ita est, aeternum est quod ait deus: fiat lux, quia uerbum dei, deus apud deum, filius unicus dei. patri coaeternus est, quam
Abbreviated transcription (Latin):
quas creant᷑ çeli inferius. S si ita cẽt. hoc deluce. hoc
decelo. hoc Seaqͥs ⁊ t̾ris. hoc deluminarib celi dicet᷑.
Quib enĩ eoꝵ ẽ. cuiꝰ ñ et̾na ⁊ inꝯmutabilis ratio in ipsa
di sapĩa uigeat. que attingit afine usq ad finẽ for¬
tit̃.⁊ disponit om̃a suauit: Incipit aũ hoc dici de
herbis ⁊ lignis. usq ad hec t̾rena animantia. Nam ⁊ in eis ꝙͣ
exaquis c̾ata sunt. quãuis in pͥma ꝯmemoratione dictũ ñ sit.
in illa tñ itacione dictũ ẽ ⁊ fecit đs cetos magnos : omnẽ
animã animaliũ reptiliũ. quȩ eduxerunt aque scđm ge
ta s̃. ut exeis alia nascent᷑. ⁊ originis formã successione ser
nus. uerũ etiã ẜ similitubinẽ. cũ ⁊ animalia siue aqͣrũ siue

Expanded text:
quas creantur inferius? sed si ita esset, hoc de luce, hoc de caelo, hoc de aquis et terris, hoc de caeli luminaribus diceretur. quid enim eorum est, cuius non aeterna et incommutabilis ratio in ipsa dei sapientia uigeat, quae adtingit a fine usque ad finem fortiter et disponit omnia suauiter? incipit autem hoc dici de herbis et lignis usque ad haec terrena animantia. nam et in eis, quae ex aquis creata sunt, quamuis in prima commemoratione dictum non sit, in illa tamen iteratione dictum est: et feciquas creantur inferius? sed si ita esset, hoc de luce, hoc animam animantium repentium, quæ produxerunt aquæ seta sunt, ut ex eis alia nascerentur et originis formam successione serunus, uerum etiam secundum similitudinem, cum et animalia siue aquarum siue
Abbreviated transcription (Latin):
piditas cũ uideret mulierẽ accepta illa esca ñ ẽt̃ mortuã scđm ea
S quid plura: ꝑsuasui ẽ illud peccatũ sic̃ ꝑsuaderi talibꝰ posset.
ꝑ ex otpio Scripturȩ sc̃ȩ quȩ inscribit᷑ genesis donec ho
pͥmꝰ deꝑadiso dimissus ẽ undecĩ libris siue asserendo. siue
defendendo quȩ certa nob̃s̃. siue inquirendo arbitrando ambigen
scribentes de rebꝰ obscuris uni cuiq dͥ sentiat qͣm nos docendos
inquibꝰ dubitamꝰ ostendentes. temeritatẽq affirmandi amouen-

Expanded text:
 cum mulierem uideret accepta illa esca non esse mortuam, secundum ea, sed quid plura? persuasum est illud peccatum, sicut persuaderi talibus posset;Ab exordio scripturae sanctae, quae inscribitur Genesis, donec homo primus de paradiso dimissus est, undecim libris siue adserendo atque defendendo, quae certa nobis sunt, siue inquirendo, arbitrando, ambigendsimus, non tam praescribentes de rebus obscuris unicuique quid sentiat, quam nos docendos in quibus dubitauimus ostendentes temeritatemque adfirmandi amouen
Abbreviated transcription (Latin):
lios sic̃ ibi scribit᷑ repositos extentis iudelicet exalani oĩ¬
bꝰ quã sic erectos ut eis suꝑioris celi natura loco suo ce¬
deret. Oportebat itaq ut in c̾andis habitatorib infe

Expanded text:
lios, sicut ibi scribitur, repositos extentis uidelicet exhalationibus, quam sic erectos, ut eis superioris caeli natura loco suo cederet. Oportebat itaque, ut in creandis habitatoribus infe