comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tex: basilice regie hitatõnes.
Nũc aũt cliuina templa id̾o ba¬
silice noĩant᷑: qr ibi regi oĩm d̾o
cultus et sacrificia oferũt᷑. Mar¬
tiriũ: locus martirii greca cliri¬
uat̾one. eo qd̃ in memoria mrĩs
time ardeant. Alii aras clñt a
precatõnib: id est qͣs greci aras
clñt. Uñ contra imprecatõ sat᷑a
cłr. Alii uolũt ab altitudine araᷤᷤ
altitucline constat ẽẽ noĩatũ: qͣi
alta ara.¶Pulpitũ. qd̃ in eo
lector uł ꝓsalmista impositus:
in publico conspici a ꝓpło possit
qͦusq liberius audiatur. ¶ Tn¬
bunal: eo qd̾ inde a sacerdote tͥ¬
buant᷑ precepta uiuendi. Est
aũt locus i sblime constitut
uñ unu̾si exaulire possit. Ali

Expanded text:
et basilicae regiae habitationes. Nunc autem ideo divina templa basilicae nominantur, quia ibi regi omnium Deo cultus et sacrificia offeruntur. Martyrium locus martyrii Graeca derivatione eo quod in memoriam martyris timae ardeant; alii aras dicunt a precationibus, quas Graeci arasdicunt; unde contra inprecatio κατάρα dicitur. Alii volunt ab altitudine aras, altitudine constat esse nominatum, quasi alta ara. Pulpitum, quod in eo lector vel psalmista positus in publico conspici a populo possit, quo liberius audiatur. Tribunal, eo quod inde a sacerdote tribuantur praecepta vivendi. Est enim locus in sublimi constitutus, unde universi exaudire possint. Ali
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ generale. ꝑ locis enĩ qͥbꝰcũq
magins antiqui templa clicebũt
& templa clicta: qͣsi tecta ampla
het locus clesignatꝰ ad orieutẽ
icontẽplatõne templũ liceba¬
sad ortũ: portica ad occasũ. si¬
nistra ad septẽtrionẽ clext̾a ad
nencliẽ expectans: Uñ et qͣndo
implũ construebant oriente
expectabant eqͥnoxialẽ ita: ut
lmee ab ortu ad occidentẽ misse
ferent. ¶Partes celi dext̾a si¬
uistraq equales. ut qui cõsid̾e̾t
is deprccaret᷑ rectũ asꝑic̾e̾t oriẽ¬
te. ¶Faua clicta a fais: qͥbꝰ
templa error gentiliũ cõstruebt
ui et consulentes clemonũ res¬
ponsa audirent. ¶Delubra ue¬
teres clicebant templa fontes
ñcia: qͥbꝰ ante ingressũ delue¬
uint᷑: et appellari delubra a cle¬
lendo. Ip̾e st̃ nũc edes cũ sacris
tontib in q̃b fideles regn̾ati.:
purificant᷑. et bñ qͦdam p̾sagi
o delubra st̃ appellata. st̃ enĩ in
ablutõne pcc̃oꝵ. ¶ Fons aũt ĩ

Expanded text:
men generale. Pro locis enim quibuscunque magnis antiqui templa dicebant: et templa dicta, quasi tecta ampla: sed et locus designatus ad orientem a contemplatione templum dicebaad ortum, postica ad occasum, sinistra ad septentrionem, dextra ad meridiem spectans. Unde et quando templum construebant, orientem spectabant aequinoctialem, ita ut lineae ab ortu ad occidentem missae fierent partes caeli dextra sinistra aequales; ut qui consuleret atque precaretur rectum aspiceret orientem. Fana dicta a Faunis, quibuso templa error gentilium construebat unde consulentes daemonum responsa audirent. Delubra veteres dicebant templa fontes habentia, quibus ante ingressum diluebantur; et appellari delubra a diluendo. Ipsa sunt nunc aedes cum sacris fontibus, in quibus fideles regenerati purificantur: et bene qo delubra sunt appellata; sunt enim in ablutionem peccatorum. Fons autem in
Abbreviated transcription (Latin):
acra st̃ loca cliuinis cultibi
instituta. ut pote ea ĩ qͥb
altaria litantibꝰ de more ponti¬
ficib consecrant᷑. Sc̃a uxta ue¬
teres exteriora templi st̃. Sc̃
ad quẽ nulli erat accessꝰ. uisi
tm̃ sacerdoti. Dicta aũt scũ
cantica uniuera precellũt. Sis¬
tũ aũt a sanguine hostie nũai¬
clicebutur: nisi qd̾ hostie sãgul¬

Expanded text:
acra sunt loca divinis cultibus instituta, utpote ea in quibus altaria litantibus de more pontificibus consecrantur. Sancta juxta veteres exteriora templi sunt. 2. ad quem nulli erat accessus, nisi tantum sacerdoti. Dicta autem Sanccantica universa praecellunt. Sanctum autem a sanguine hostiae nuncudicebatur,
Abbreviated transcription (Latin):
pirtim ferendo. partim resistendo. ¶ꝓca
ecc̃a catholicu sicut male uiuentes in se
pacient̾ tolerat: ita male credentes a se
repellet. ¶ Scũ ect̾a contra gentiliũ atq
hereticoꝵ ꝑuicatiã sum in oꝑe sapienciã
et pacienciaz studet. s ex̾cetur sapienciaz
cõtẽptatur uerb̾ ex̾cetur pacĩa: cũ tẽpta¬
tur gladiis. Causa prauitatis hrtici doc¬
trinis est ꝓpagata ecc̃a. Nam. mn̾a simpli¬
ci tũndem fide uigebat hereticoꝵ igitur oc¬
casione. ꝓpagate st̃ doctores in fide et ꝑ
acumina heresum ecr̃e magrĩ creuerunt

Expanded text:
partim ferendo, partim resistendo. 3. Sancta Ecclesia catholica, sicut male viventes in se patienter tolerat, ita male credentes a se repellit. 4. Sancta Ecclesia contra gentilium atque haereticorum pervicaciam summopere sapientiam et patientiam cum tentatur uerbis, exercetur patientia cum tentatur gladiis. Causa prauitatis haeretice, doctrina est propagata aecclesiae. Nam antea simplici tantum fide uigebat. Hereticorum igitur occasione propagati sunt doctores in fide, et per acumen heresum hodie magistri creuerunt
Abbreviated transcription (Latin):
qr ip̃m ꝙ eristunt heresis iam nõ sũt. ma¬
le enĩ senciendo eenciam nõ acqͥrũt: ad
nichilũ enĩtendũt. ¶Heretia ingenti
studio mendacia sua discunt et labore ue¬
hementi ne. ad unitate ect̾e ueniãt decͥtã¬
iũt lingͣm suam loqͥ mendaciũ: et ut ũq
ag̾ent laborauerũt. Dũ inisisim heretic
mutuo se lac̾ent: qñ alterutrũ sese ĩ ꝓpͥas
sectas inducent. Sic tñ inuicem sese cõ¬
tem: hoc respondendũ est. ¶Nũc ideo
saluti ꝓponendi sũt morbi: qr plenĩq ita
generałr inũdũ occupant: ut parũ salu¬
ti locum relinqͣnt

Expanded text:
es, jam non sunt. Male enim sentiendo essentiam non acquirunt; ad nihilum enim tendunt haeretici, ingenti studio mendacia sua discunt, et labore vehementi, ne ad unitatem Ecclesiae veniant. decertanrunt linguam suam loqui mendacium, et ut inique agerent, laboraverunt. 10. Dum vicissim haeretici mutuo se lacerant, quando alterutrum sese in proprias sectas inducunt, sic tamen invicem sese coltem, hoc respondendum est: Non ideo saluti praeponendi sunt morbi, quia plerumque ita generaliter mundum occupant, ut parum saluti loci relinquant
Abbreviated transcription (Latin):
ri. E cc̃a uero catholica sicut ꝑ totũ mũd̾
ex tend̾r ita et oĩm genciũ sacietate ꝯstrui¬
tur. ¶Qͥ st̃ hereses nͥ qui relicta dei ecc̃a
pͥuatas elegerũt societates: De quib
doꝰ chicit. ¶Duo mala fecit ppłs meus. me
derelinquerũt fontem a que uiue et ef
foderũt sibi cisternas. Cisternas clissipa¬

Expanded text:
holica, sicut per totum mundum extenditur, ita et omnium gentium societate construitur. Qui sunt haeretici, nisi qui, relicta Dei Ecclesia, privatas elegerunt societates. De quibus Dominus dicit: « Duo mala fecit populus meus: Me dereliquerunt fontem aquae vivae, et foderunt sibi cisternas quae c
Abbreviated transcription (Latin):
fitus. Qm̃ deus nõ respicit qͣles fuimus
S qͣles cͥca finem uite existimꝰ. Ex fine
enĩ suo unũꝙ̃q ant iustificat aut cõ¬
demprat. Sicut scͥptũ est. Ip̾e iudicat
extrema t̾re. & alibi. Uniu̾soꝵ finem
considerat. Pinde nõ dubitamꝰ cͥca finẽ
iustificari hominẽ per penitencie con
pũctõne. S qr raro id fieri sol. metu¬
cudil est ne dũ ad finez differtur ꝯuer¬
penitencia. Pro qua reet si bona ẽ ad ex¬
tremiũ conuersio tñ melior ẽ que longe
ante finem agitur: ut ad uitam securiꝰ
tnͣseatur

Expanded text:
eus non respicit quales antea fuimus, sed quales circa finem vitae existimus. 9. Ex fine enim suo unumquemque aut justificat, aut condemnat, sicut scriptum est: Ipse judicat extrema terrae ; et alibi: Universorum finem ipse considerat . Proinde non dubitamus circa finem justificari hominem per punctionem; sed quia raro hoc fieri solet, metuendum est; ne dum ad finem differtur convereniat poenitentia. Pro qua re etsi bona est ad extremum conversio, melior tamen est, quae longe ante finem agitur, ut ab hac vita securius transeatur
Abbreviated transcription (Latin):
spernit. Uerũtamen ꝙͣta in pectando fu
plex aut penitencie gemitꝰ. uł clũ plã¬
ginꝰ ꝙ male gessimꝰ uł dimi nõ agiꝰ¬
pagere debeamꝰ. ¶ Ille enĩ uere peni¬
ligit. nec adhuc penitenda ꝯmittit. ¶ Qͥ
u̾o lacrimas in desment̾ effinidit. ⁊ tñ
pectare nõ desinit: hic lam̃tũ ħt. s in
ad penitenciã comuiertũt᷑ ꝑturbari non
debent. si rursũ post emendatõnẽ relic¬
ta uicia corde pulsent: dũ nõ possĩt bo¬
ne ꝯuersacõni nocere. Si tałcogitatõ ñ
enĩpat in consensu uł opere. Eerre enim
sũ ꝑfectõne uitoꝵ cogitatõnes: nõ ẽ ad

Expanded text:
spernit. Verumtamen quanta in peccato fuispernit. Verumtamen quanta in peccato fuiplex autem est poenitentiae gemitus, vel dum plangimus quod male gessimus, vel dum non agiagere debebamus. Ille autem vere poeniligit, nec adhuc poenitenda committit. Qui vero lacrymas indesinenter fundit, et tamen peccare non desinit, hic lamentum habet, sed ad poenitentiam convertuntur, perturbari non debent, si rursus post emendationem, relicto vitio, corda pulsentur; dum non possunt bonae conversationi nocere, si talis cogitatio non erumpat in consensu vel in opere. Ferre enim sine perfectione vitiorum cogitationes non est ad
Abbreviated transcription (Latin):
& oportunũ baptismmi sacram̃tũ. ꝙ in sĩ¬
głar traditõne ꝯmendatũ sollicitudinẽ
phibet iterandum: medicinali remedio
penitencie sb̾rogat adiumentũ. Cuius
remedio egere se cuncti agnoscere debẽt
pro cotichianis humane fragilitacis exce¬
sib: sũ quib in hac uita ẽẽ nõ possummus
Hoꝵ dũ tarit dignitate ẜuata. Ita ut sa¬
cerdotibꝰ et leuitis deo tmñ testificata.
Cetcrũ uero adstante corã deo sollepni¬
ter sacerclotem ut hoc agat fructuosa¬
confessio: ꝙ temerariꝰ appetitꝰ aut ig¬
norancie uocatur ꝯtraxisse neglectus.
Ut sicut in baptismo om̃s iniquitates
temitti per martiriũ nulli peccatũ cre¬
cata. Lacrime enĩ penitenciũ a pd̾ deu̾
pro baptisiate reputantur. Uñ ⁊ qͣm¬
sib sint magna delicta. ꝙͣiuis grauia ñ
tam̃ in illis diũi mĩa desperanda. In ac¬
tõne eiũ penitudinis ut supͣ dictũ nõ
tam consiteranda mensura tp̃ris ꝙͣ dolo¬
ris. C or enĩ ꝯtritũ et humiliatũ deꝰ non

Expanded text:
 post unum baptismi sacramentum, quod singulari traditione commendatum sollicite prohibet iterandum, medicinali remedio poenitentiae subrogat adjumentum, cujus remedio pro quotidianis humanae fragilitatis excessibus, sine quibus in hac vita esse non possumus, honore duntaxat et dignitate servata, ita ut sacerdotibus et levitis, Deo tantum teste, fiat; a caeteris vero, attestante coram Deo solemniter sacerdote, ut hoc confessio, quod temerarius appetitus aut ignorantiae notatur contraxisse neglectus. Sicut enim in baptismo omnes iniquitates remitti, vel per martyrium nulli peccatum creccata. Lacrymae enim poenitentium apud Deum pro baptismate reputantur. Unde et quamlibet sint magna delicta, quamvis gravia; non est tamen in illis Dei misericordia desperanda. In actione enim poenitudinis, ut supra dictum est, non tam consideranda est mensura temporis, quam doloris. Cor enim contritum et humiliatum Deus non
Abbreviated transcription (Latin):
aũt pm̾a medicamentũ uuluens. Spes
salutis per ꝙͣ pcc̃ores saluantur: per quã
deus ad misericordiam ꝓuocatur que nõ
tp̾e pensatur. S ꝓfuncditate luctꝰ et lacu¬
maꝵ. Penitencia aũt nõ mensuũac tp̃ꝵ
cursu pensatur: S pena qͣ anina cruciat᷑
et mortificatur caro. ¶ Suuͦꝰ qui penitẽ¬
ciam gerũt: ꝑinde capillos et barbam mi¬
tuũt: ut demoustrent habundanciã cͥmi¬
nũ. quib capd̃ pcc̃oris grauatur. Capil¬
ignomuima est illi. Ip̃am ergo ignomi¬
unam suscipĩt penitentes pro merto pͦ¬
catoꝵ. Q̾ uero in alitõ posternũtur. per
tes in cilitõ ꝓsternimꝰ tanꝙͣ clicentes: et
asparguntur. uł̾ ut sint memores. qr c
nis et puluis sunt: ułqr a pulu̾e fã sũt.¬
Uñ et p̃uaricatores pͥmi homines rece¬
dentes a d̾o małq fcĩs offendentes creatore.
in puluerem unde sũpti sunt redierunt
Bene ergo in alitio et cinere penitẽs de¬
plorat pccm̃. qr in cilitio asperitas et con¬

Expanded text:
tia medicamentum vulneris, spes salutis, per quam peccatores salvantur, per quam Deus ad misericordiam provocatur: quae non tempore pensatur, sed profunditate luctus et lacrymarum. Poenitentia autem non mensium ac temporum cursu pensatur, sed poena, qua anima cruciatur, et mortificatur caro. Hi vero, qui poenitentiam gerunt, proinde capillos et barbam nutriunt, unde monstrent abundantiam criminum, quibus caput peccatoris gravatur. Capilignominia est illi . Ipsam enim ignominiam suscipiunt poenitentes pro merito peccatorum. Quod vero in cilicio prosternuntur, per tes in cilicio prosternuntur, tanquam dicentes: Et asperguntur; vel ut sint memores, quia cinis et pulvis sunt, vel quia pulveres facti suntpraevaricatores primi homines recedentes a Deo, malisque factis offendentes Creatorem, in pulverem, unde facti sunt, redierunt. Bene ergo in cilicio et cinere poenitens deplorat peccatum, quia in cilicio asperitas et com
Abbreviated transcription (Latin):
exibuit: qñ post fuera uł flagella
adhuc in sui redargutõne etiam in cili¬
cio et cinere lamenta penitudinis sũp¬
sit clicens. Idcco ago penitẽciaz in fauilla
et cinere. Post hũc nob̾ dauid peniten¬
cie magisteriũ p̾buit. qñ graui uulueri
lapsus: dũ audiss a ꝓpħa ꝑcc̃m suũ: et

Expanded text:
exhibuit, quando post funera vel flagella adhuc in sui redargutione etiam in cilicio et cinere lamenta poenitudinis sumpsit, dicens: Idcirco ago poenitentiam in favilla et cinere . Post hunc nobis David poenitentiae magisterium praebuit, quando gravi vulnere lapsus, dum audisset a propheta
Abbreviated transcription (Latin):
rem i igne̾. Dinc geomãciã. udro¬
mancia. aeromnãcia Piromãciã
dicti. Diuuimi dicti qͣsi deo ple¬
ni. Piinitate enĩ se plenos as¬
sinu̾lãt. ⁊ astucia qͣlã fraudule¬
ta hõib futura cõiectant. Duo
furor. ¶ Incantatores clicti sũt
qͥ rem uerb ꝑagũt. Arioli uoca¬
ti st̃: ꝓpt̾ qd̾ arca aras u̾dolorũ
nefarias preces enuttũt. ⁊ funes¬
ta sacrificia offerũt. Dusq cele¬
britatib demonũ responsa acci¬
puĩt. ¶ Aruspices nũcupati. qͣsi
horaꝵr inspectores. Dicsenĩ ⁊ ho¬
ras in agendis negocus operibꝰq
custodiũt. ⁊ qͥd per singła tpra

Expanded text:
rem et ignem. Hinc geomantiam, hydromantiam, aeromantiam, pyromantiam dictam. Divini dicti, quasi deo pleni: divinitate enim se plenos adsimulant et astutia quadam fraudulenta hominibus futura coniectant. Duo furor. Incantatores dicti sunt, qui artem verbis peragunt. Arioli vocati, propter quod circa aras idolorum nefarias preces emittunt, et funesta sacrificia offerunt, iisque celebritatibus daemonum responsa accipiunt. Haruspices nuncupati, quasi horarum inspectores: dies enim et horas in agendis negotiis operibusque custodiunt, et quid
Abbreviated transcription (Latin):
Magi st̃: qui uulgo in alefici
ob facinoꝵ magnitudinẽ nũ¬
cupant᷑. Hui et helementa cõ¬
cuciũt. turbant mentes hoĩm
ac sũ ullo ueneni haustu iuolẽ¬
cia tiũ carminis int̾imũt. uñ
⁊ lucanus. Mens austi nulla
rimat mał artib inunicos.
Nii ⁊̃ sanguĩe utunt᷑ ⁊ uictimiᷤ
i sepe ꝯtingũt corpora mortuoꝵ
icromancii sunt quor pre

Expanded text:
Magi sunt, qui vulgo malefici Magi sunt, qui vulgo malefici ob facinorum magnitudinem nuncupantur: hi et elementa concutiunt: turbant mentes hominum, ac sine ullo veneni haustu, violentia tantum carminis interimunt. Unde et Lucanus: Mens hausti nulla rimat malis artibus inimicos. Hi etiam sanguine utuntur et victimis, et saepe contingunt corpora mortuorum. Necromantii s
Abbreviated transcription (Latin):
sisterent: uertẽtes uirgas ĩ clra¬
chones. aqͣs in sangͥnez. Fertur
et quedu famosissima cyrce q̃
socios ulixis mutauit ni bestia s
Legit᷑ ⁊ de sacrificio qd̾ archades
deo suo liceo u̾nolabant: ex qͦ
quicũq sumerẽt in bestiaꝵ foͣrs
ꝯuertebant᷑. Dinc apparet nõ
aliis cluras: minitte curas.
Sistere aꝙͣ fluctꝰ: et uert̾e syce¬
ra retro. Nocturnosq ciet ma¬
nes: mugire uideb̾. Sub pe¬
dib t̾ram̃: et descend̾e mouti¬
bus ornos. Qͥd plura: si cre¬
dere fas est. & de phitonissa.
ut ꝓph̾e sacuueł aĩaz de infer¬
ni abclitis uocaret. ⁊ uiuoꝵ p̾¬
sentaret. cõspectib si tñ aĩam
fantasticã illusionẽ sathane
fallacia fc̃am. Prudenciꝰ qͦq
de mercurio sic ait. Traclitur
extinctas sũpto moderamine
uirge. In luce reuocasse aĩas.
ast alias clampnasce neci: et
post paululũ. Murmure nã
magico tenues exire figuras
Atq sepulcrales scite in can¬
tare fauillas. inuitauit. Itẽ.
Spoliare iiles ars noxia nout

Expanded text:
erent, vertentes virgas in dracones, aquas in sanguinem. Fertur et quaedam maga famosissima Circe, quae socios Ulixis mutavit in bestias. Legitur et de sacrificio quod Arcades deo suo Lycaeo immolabant, ex quo quicumque sumerent in bestiarum formas convertebantur. Hinc apparet non aliis duras inmittere curas; sistere aquam fluminis, et vertere sidera retro; nocturnosque ciet manes; mugire videbis sub pedibus terram, et descendere montibus ornos.' Quid plura, si credere fas est, de Pythonissa, ut prophetae Samuelis animam de inferni abditis evocaret, et vivorum praesentaret conspectibus; si tamfantasmatica illusione Sathane fallaciam factam. Prudentius quoque de Mercurio sic ait: Traditur extinctas sumpto moderamine virge In lucem revocasse animas ... Ast alias damnasse neci. Et post paulum adiecit: Murmure non magico tenues exAtque sepulcrales scite incantare favillas. Vita itidem spoliare alios, ars noxia novit.
Abbreviated transcription (Latin):
hoc noĩe soli mathe matici. cuiꝰ
artis sciencia usq ad eungłium
fuit concessa: ut xp̃o edito ne¬
mo exinde natiuitatẽ alicꝰ de
celo int̾preturet᷑. ¶ Horoscop
dicti qd horas natiuitatis holia
speculant᷑ clissimili ⁊ cluciso fil¬
co. ¶ Sortilegi st̃: qͥ sb̾ nois fi¬
re religionis per q̃ slã oͥs scõꝵ ⁊
pł i perfectone futura predi

Expanded text:
hoc nomine soli Mathematici. Cuius artis scientia usque ad Evangelium fuit concessa, ut Christo edito nemo exinde nativitatem alicuius de caelo interpretaretur. Horoscopi dicti, quod horas nativitatis hominum speculantur dissimili et diverso fato. Sortilegi sunt qui sub nomine fictae relirum inspectione futura promi
Abbreviated transcription (Latin):
lient ad sͥ ex inde ꝓsperũ seu tus¬
te significare predicũt. Ad hec
omnia pertinent et ligature ere¬
crabiliũ remedioꝵ: que ars medi¬
cor cõdempnat. sũ in precanta¬
tonib sũ in caracterib uł in qͥ¬
buscũq rebus suspendẽdis atq
ligiuidis in quib om̃ib ars de¬
monũ est. ex qͣdam pestifera so¬
actate hoĩnũ et angłoꝵ maloꝵ

Expanded text:
liquid sibi exinde prosperum seu triste signare predicunt. Ad hec omnia pertinent et ligature execrabilium remediorum, que ars medicorum condemnat, vel in precantationibus vel in characteribus vel in quibuscunque rebus suspendendis atque ligandis. In quibus omnibus ars demonum est, ex quadam pestifera societate hominum et an
Abbreviated transcription (Latin):
miũ ẽẽ declarent̾ hanc arte
płianit: Quando ⁊ upoctates
medicine lisciplina floruit.
copiose st̃: testante lucano quis
at quis ꝓdat aues. qͥs fulgura ce¬
li. Seruet ⁊ assiria scrutet᷑ syde¬
ra cura. Itaq hec uanitas ma¬
gicar artiũ ex traditõne angłor
ialoꝵ in toto t̾taꝵ orbe. pluri¬
inis scłis ualuit. Per qͣnda sciẽ

Expanded text:
 declarentur. Hanc artem pliavit, quando et Hippocrates medicinae disciplina effloruit. copiosae sunt, testante Lucano: . . at? quis prodat aves aut fulgura coeli Servet et Assyria scrutetur sidera cura. Itaque haec vanitas magicarum artium ex traditione angelorum malorum in toto terrarum orbe plurimis saeculis val
Abbreviated transcription (Latin):
pͥms dr inuenisse. Dictũ autez
prestigiũ. qd̾ p̃stringat aciem
ocłor. ¶ Aruspicine artẽ pͥmus
etiuscis tradidisse dr qͥdam stage
Hic ex horis horuspicinã dicta¬
uit. ⁊ postea nõ apparuit. Nã
dr fabulose. arante quodã rus¬
tico subito hũc ex gleb̾ exilius¬
se: et haruspicina: dictasse qua
die et mortuꝰ est. Quos libros
x. De paganis.

Expanded text:
dicitur invenisse. Dictum autem praestigium, quod praestingat aciem oculorum. 34. Aruspicinae artem primus Etruscis tradidisse dicitur quidam Tages. Hic ex oris aruspicinam dictavit, et postea non apparuit. 35. Nam dicitur fabulose, arante quodam rustico, subito hunc ex glebis exsiluisse, et aruspicinam dictasse, qua die et mortuus est. Quos libros X. De paganis.
Abbreviated transcription (Latin):
cantationib uident᷑ resuscitati.
mortui cliuinare: ⁊ ad introgata
respondere. Nicro enĩ grece mor¬
tur. Ad quos suscitandos cacla¬
ueris sangius alicitur. nam amͣ¬

Expanded text:
cantationibus videntur resuscitati mortui divinare, et ad interrogata respondere. Necros enim graece mortur, ad quos suscitandos cadaveri sanguis adjicitur. Nam ama
Abbreviated transcription (Latin):
bica. tertia delfica in templo de¬
fici apollinis genita que ante a¬
est. cuiꝰ plurimos uerso open si¬
o homerꝰ inseruit. ¶Q.uarta i¬
mera initalia. Quĩta erictea no
romne ero filia in babilone orta
que grecis illiũ petentib uatici¬
nata est peritura ẽẽ troiam et
omerũ menducia scͥpturũ. Die¬
ta au̾t crictea qr in cad̾ insula es¬
muenta st̃ carmĩa. ¶ Sexta si¬
mia que femone clicta est a sam¬
insula insula. Uñ fuit cognoĩt
¶Septima cumana uoĩe amul¬
tea que nouẽ libros actrilit t¬
quino prisco. in quib erãt
Dicta ãt cunca a curitate cul
que est in campania cuiꝰ sepl¬
chrũ in sicilia adhuc manet.
Octaua: ellesponcia iagrosi¬
iano nata que scrib̾ solonis e
ciri fuisse tp̃rib. ¶ Nona fus
que uaticinata est anchise.
pans. Celebrior aũt i nobi¬

Expanded text:
byssa, tertia Delphica in templo Delphici Apollinis genita, quae ante Test, cuius plurimos versus operi suo Homerus inseruit. Quarta Cimmeria in Italia. Quinta Erythraea, nomine Herophila, in Babylone orta, quae de Graecis Ilium petentibus vaticinata est, perituram esse Troiam et Homerum mendacia scripturum; dicta autem Erythraea, quia in eadem insula inventa sunt carmina. Sexta Samia, quae Phemonoe dicta est, a Samo insula, unde fuit cognominata. Septima Cumana, nomine Amalthea, quae novem libros adtulit Tarquinio Prisco, in quibus erant Dicta autem Cumana a civitate Cumas, quae est in Campania, cuius sepulchrum in Sicilia adhuc manet. Octava Hellespontia in agro Troiano nata, quae scribitur Solonis et Cyri fuisse temporibus; nona Phrygia, quae vaticinata est Ancyrae, conprobantur. Celebrior autem
Abbreviated transcription (Latin):
et auspices. Nam auspicia sp
que it᷑ facientes obẜ̃uãt. Dictua
st̃ auspicia qͣsi auiũ aspicia ⁊ au¬
ginia. qͣsi amũ garria. Hoc est
aniũ uoces ⁊ lin guas. Ite augu¬
tiũ qͣsi augeriũ qd̾ aues gerũt.
Duo st̾ aut genera auspitor.
Unũ ad oculos. alterũ ad aures
pertines. Ad oculos scil uolata
ad aures. uor clirũ. ¶ Phitonic
a pbitio apolline cdicte qd̾ hus au¬

Expanded text:
et auspices. Nam auspicia sunt quae iter facientes observant; dicta autem sunt auspicia quasi avium aspicia; et auguria quasi avium garria, hoc est avium voces et linguae. Item augurium quasi avigerium, quod aves gerunt. Duo autem sunt genera auspiciorum, unum ad oculos, alterum ad aures pertinens. Ad oculos scilicet volatus, ad aures vox avium. Pythonissae a Pythio Apolline dictae, quod is au
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯsidertõnes dieꝵ. Geneses enĩ
hom̃ũ ꝑ .xii. signdi celi describũt
syderũq cursu nascenciũ mores
actus euento predic̾e̾ couantur
id ẽ qͥs q̃li signo fuerit natꝰ aut
que effectũ heat uite qͥ nascit᷑¬

Expanded text:
siderationes dierum. Geneses enim hominum per XII signa coeli describuntur, siderumque cursus, nascentium mores, actus et eventus praedicare conantur, id est, quis, quali signo fuerit natus, aut quem effectum habeat vitae qui nascit
Abbreviated transcription (Latin):
raudulencie genus in modicũ
pharetre sb̾tiłr insidiaꝵ sagit¬
tas celat: ut fłam se faciat secunta¬
tem decipiat q callide eũ ꝯͣꝙ̃ molit᷑¬
erpellimꝰ. Raro nocetur homo ab
extraneis: si sui eũ nõ ledũt. Magis

Expanded text:
raudulentiae genus in modum pharetrae subtiliter insidiarum sagittas celat, ut falsam faciat securitatem, decipiatque callide eum contexpellimus. 3. Raro nocetur homo ab extraneis, si sui eum non laedant. Magis
Abbreviated transcription (Latin):
naꝵ amidin. Uñ et applłat.
Peplũ matronale palliũ ex ppura
signatũ cuiꝰ fimb̾e aurei stamĩs sũ¬
mitate resplẽdẽt. ¶ Palla ẽ. qͣcłrũ
palliũ muliebris uestis deductũ us
ad uestigia. qd̾ ẽ. ad fixis ĩ ordie gẽ¬
id ẽ anobu̾itate qd ẽ cͥca finẽ hꝰmõi

Expanded text:
 amiculum, unde et appellatum. 460 Peplum matronale pallium ex purpura signatum, cujus fimbriae aurei staminis summitate resplendent. 2. Palla est quadrum pallium muliebris vestis deductum usque ad vestigia, affixis in ordinem gemid est a mobi
Abbreviated transcription (Latin):
Caput eĩ młieris uir ẽ. inde sr̃ ca¬
put młieris ẽ. ¶ Amicłm ẽ. m̾etri¬
cũ palliũ lineũ. hoc apd̃ uet̾es ma¬
trone ĩ adult̾io dep̾hense ĩduebã¬
tur. ut ĩ tali amicłõ pociꝰ ꝙͣ ĩ stola
polluerẽt pudicicia. Erat eĩ apd̾
uet̾es hoc signũ metricie uestis. ñc̃
ĩ hispania honestatis. ¶Theristrũ
palliolũ ẽ. quo usq hodie arabie
et mesopotamie młieres uelãtur
qͦ ĩ estu tutissimo tegũt᷑ ũbraculo

Expanded text:
im mulieris vir est: inde et super caput mulieris est. Amiculum est meretricum pallium lineum. Hoc apud veteres matrone in adulterio deprehense induebantur, ut in tali amiculo potius quam in stola polluerent pudicitiam. Erat enim apud veteres hoc signum meretricie vestis; nunc in Hispania honestatis theristrum palliolum est, quo usque hodie Arabiet Mesopotamiae mulieres velantur, quibus in aestu tutissimo teguntur umbraculo.
Abbreviated transcription (Latin):
clamꝰ ut pro eius uice rem ꝙͣ
appetimꝰ possid̾e̾ debeamꝰ. ¶Co¬
merciũ dictũ est a mercib: quo
noĩe res uenales appellamtꝰ. Uñ
solent ¶Integra restitutõ est
gratur que in potestatis exple¬
ta nõ est. res reintegratur q̃ ĩ
potestate ablata atq extorta
est.

Expanded text:
t pro eius vice rem, quam adpetimus, possidere debeamus. Commercium dictum a mercibus, quo nomine res venales appellamus. Undesolent. Integri restitutio est gratur, quae vi potestatis expleta non est. Res redintegratur, quae vi potestatis ablata atque extorta est.
Abbreviated transcription (Latin):
Qd̃ facit pccm est. qd̾ patitur
pena est. Malũ aũt tũc plenũ
est: cũ et p̾t̾itũ est et impendi¬
tur ut sit dolor et metꝰ. ¶Pe¬
na clicta qd puniat. Est enĩ e¬
pĩtetũ nom̃ et sñ adiectone nõ
h̾t plenũ sensũ: adicis pena car¬
ceris pena exilii pena mortis ⁊
imples sensũ. ¶ Suppliciũ dic
tũ nõ qui quoquo mͦ pũt᷑. S
ita qui dãpnat᷑. ut bona eius

Expanded text:
m est; quod patitur, poena. Malum autem tunc plenum est, cum et praeteritum est et inpendet, ut sit et dolor et metus. Poena dicta quod puniat. Est autem epithetum nomen, et sine adiectione non habet plenum sensum: adicis poena carceris, poena exilii, poena mortis, et inples sensum. Supplicium proprie dictum non qui quoquo modo punitur, sed ita damnatur ut
Abbreviated transcription (Latin):
apd̾ aliũ custodie ca depoñt
Interest enĩ in loq̃ndi usu ĩt
pignꝰ ⁊ arram. ¶ Nanĩ pignꝰ
est ad̾ datur ꝓpt̾ rem creditam
que clũ redditur. statim pignꝰ
ex parte datur et post ea ꝯple¬
tur. E st enĩ arra ꝯplenda uõ
auferenda. Uñ qui h̾t arram
nõ reddet sic̾ pignꝰ. s deside¬
rat plenitudine. ⁊ dicta ar¬
ra. a re pro qua traditur. Itẽ
nit̾ piguꝰ fiduciã ⁊ ypothiethã
hoc int̾est. Pignꝰ enĩ ẽ ꝑ qd̾
ꝓpt̾ rem creditam obligatur.
cutꝰ rei possessionẽ sa solã ad
tp̃c ꝯseauitur creclitor. ceteꝵ
dũiũ penes debitore est. ¶Y

Expanded text:
todiae causa deponit. Interest autem in loquendi usu inter pignus et arram. Nam pignus est quod datur propter rem creditam, quae dum redditur, statim pignus ex parte datur, et postea conpletur. Est enim arra conplenda, non auferenda; unde qui habet arram non reddit sicut pignus, sed desiderat plenitudinem; et dicta arra a re, pro qua traditur. Item inter pignus, fiduciam et hypothecam hoc interest. Pignus enim est quod propter rem creditam obligatur, cuius rei possessionem solam ad tempus consequitur creditor. Ceterum dominium penes debitorem est.
Abbreviated transcription (Latin):
fertur uł extorquet᷑. ¶ Uis pri¬
uata est: si quis añ iuclicẽ ar¬
matis hõibꝰ. q̃mꝙͣ a suo deiece¬
rit uł expugnauent. ¶Uis
publica est. Si qͥs ciuẽ añ popu¬
lũ uł uiclice. ł regem appellã¬
tem necauerit aut s torserit
uł uerberauit uł iũx̾it. ¶ Do¬
lus est mentis calliditas ab eo
qd̾ deludat: aliud enĩ agit ⁊
aliud simulat. Petromus
ałr existimat cliceus. Qͥd est
iuclicis dolus: Ni mirũ uͥ aliꝙͥ
fcm̃ est. qd̾ legi dolet: ħ̾etis
dolũ accipite nũc malũ ¶Ca¬
lũnia est iurgiũ aliene litis a
caluendo id est decipiẽdo clicta
¶Falcitas appellata afado a¬
liud quam ueꝵ est. ¶ In iura
est inusticia. Hinc est apd̾¬

Expanded text:
fertur vel extorquetur. Vis privata est, si quis ante iudicium armatis hominibus quemquam a suo deiecerit vel expugnaverit. Vis publica est, si quis civem, ante populum vel iudicem vel regem appellantem, necaverit aut torserit sive verberavit lus est mentis calliditas, ab eo quod deludat. Aliud enim agit, et aliud simulat. Petronius aliter existimat dicens: 'Quid est, iudices, dolus? Nimirum ubi aliquid factum est quod legi dolet. Habetis dolum, accipite nunc malum.' Calumnia est iurgium alienae litis, a calvendo, id est decipiendo dicta. Falsitas appellata a fando aliud quam verum est. Iniuria est iniustitia. Hinc est ap
Abbreviated transcription (Latin):
negocio reformetur nec ĩ ul¬
lam mora ꝓcluci debeat ꝙ re¬
petit᷑: sicut nec ullũ spaciũ ẽ
mͦ ꝓclucatur. Instrum̃tũ est
uñ aliqͥd ꝯstriumꝰ. ut cultrum
calamꝰ ascia. instructũ. qd̾ per
instrum̃tũ efficit᷑. ut baculus co¬
dex. tabula. Usus quo in re
instructa utimur ut bacło in¬
uiti in colice leg̾e̾. in tabula
lude. ¶S ⁊ ⁊ ip̃e fructus agro¬
rũ. qr eo utim᷑. usus uocatur.
uocatur: qr solo usu hẽtur eius
fructus: manente apd aliũ iur̾
usu. Captõ est adepto dĩ per
continuatõnez iuste possessioĩs
uł biẽnii aut alicurꝰ tp̃ris. Mã¬
cipat̾o clicta est qr manu resca¬
pitur. ¶ Uñ oportet eũ qͥ man¬
cipium accipit ꝯp̾hend̾e. id ip¬
sum ꝙ ei mancipio datur. Cõ¬
cessio est ꝓprie rei ꝯcessio. ut est
illd̃ cedo uir̃ ꝓpinquitatis. Ce

Expanded text:
negotio reformetur, nec in ullam moram produci debeat quod repetitur; sicut nec ullum spatium estmodo producatur. Instrumentum est unde aliquid construimus, ut cultrus, calamus, ascia. Instructum, quod per instrumentum efficitur, ut baculus, codex, tabula. Usus, quem in re instructa utimur, ut in baculo innitere, in codice legere, in tabula iudere; sed et ipse fructus agrorum, quia eo utimur, usus vocatur. vocatus quia solo usu habetur eius fructus, manente apud alium iure. Usucapio est adeptio dominii per continuationem iustae possessionis, vel biennii aut alicuius temporis. Mancipatio dicta est quia manu res capitur. Unde oportet eum, qui mancipio accipit, conprehendere id ipsum, quod ei mancipio datur. Cessio est propriae rei concessio, sicut est illud: 'Cedo iure propinquitatis.' Ce
Abbreviated transcription (Latin):
que tͣnsferũt᷑. et caꝵ q̃ ĩmobi¬
les st̃. Inficatõ est negatõ de¬
bite rei cũ a creditore deposcit᷑
¶Idem et abiuratõ id est rei
crelite abuegatõ. ¶ Ambitus
uidiciũ in eũ est qui largiorẽ
honorẽ capit et ambit. amis¬
surꝰ cdignitatẽ ꝙͣ mun̾e ĩua¬
dit ¶ Peculatũ iudiciũ ĩ eos
datur qͥ fraudẽ errat̾o faciũt.
pecuniaq pblicã int̾uertunt
Nam apectiña peculatũ ẽ clic¬
tur furtũ rei publice sicut rei
pͥuate. Nam ille sic iucdicat᷑
ut sacrilegus. qͥ fur ẽ sacroꝵ.
¶Repetendaꝵ accusator qͥ
peccuĩas a sociis capit. In hoc
uditõ reus si añ moriatur. bo
nũ eiꝰ in iucliciũ redditur. In¬
cesti iucliciũ in uirginies sacra¬
tas uł ꝓpinquas sanguĩe cos¬
titutũ est. Qͥ enĩ talib miscẽ¬
tur incesti id est. incasti habẽ¬
tur. ¶ Maiestatis reatu tenẽ¬
tur hii qui regiam maiesta¬
tem leserũt uł iuolauerũt: ł
qui rez publicã ꝓdiderũt uł

Expanded text:
nsferuntur et earum quae inmobilia sunt. Infitiatio est negatio debitae rei, cum a creditore deposcitur. Idem et abiuratio, id est rei creditae abnegatio. Ambitus iudicium in eum est, qui largitione honorem capit et ambit, amissurus dignitatem, quam munere invadit. Peculatus iudicium in eos datur qui fraudem aerario faciunt, pecuniamque publicam intervertunt. Nam a pecunia peculatum etur furtum rei publicae, sicut rei privatae. Nam ille sic iudicatur ut sacrilegus, quia fur est sacrorum. Repetundarum accusatur, qui pecunias a sociis cepit. In hoc iudicio reus si ante moriatur, in bona eius iudicium redditur. Incesti iudicium in virgines sacratas vel propinquas sanguine constitutum est. Qui enim talibus miscuntur incesti, id est incasti habentur. Maiestatis reatu tenentur hi qui regiam maiestatem laeserunt vel violaverunt, vel qui rempublicam prodiderunt vel
Abbreviated transcription (Latin):
ad alios alii seuiũt. Nã hu
maxĩe turbatõne reꝵ ⁊ tumu¬
tu gaudẽt. ¶ Sacrilegiũ ꝓprie
est saciaꝵ reꝵ furtũ: Poster
exidoloꝵ cultu cessit hoc nom̃
¶Adulteriũ est illusio aliem
culauit adultii nom̃ accepit
¶Stuprũ raptꝰ ꝓpͥe illicitus¬
lũ. ꝯpositũ est ex hoĩe ⁊ cede.
¶Qͥ emĩ cedem in hoĩez fecis¬
se cõꝑtus erat. homicidã uete¬
res appellabãt. ¶Darricidii
actõ nõ solũ ĩ eũ dabatur qui
parentem id est pr̃ez uł int

Expanded text:
ad alios eunt. Nam hi maxime turbatione rerum et tumultu gaudent. Sacrilegium proprie est sacrarum rerum furtum, postea et in idolorum cultu hesit hoc nomen. Adulterium est illusio alieni commaculavit, adulterii nomen accepit. Stuprum raptlum compositum est ex homine, et caede; qui enim caedem in hominem fecisse compertus erat, homicidam veteres appellabant. 17. Parricidii actio non solum in eum dabatur qui parentem, id est, qui pat
Abbreviated transcription (Latin):
Dictã aũt clũt donatõnem
qͣsi dom actonẽ. Et dotẽ qͣsi
doite. p̾cedente enĩ ĩ nupcus
donatone dos seciuitur. Nam
antiquꝰ nupciarũ erat ritus
quo se mantꝰ et uxor ĩuicez
emebãt. ue uideretur uxor ã¬
alla. Sicut h̾euiꝰ in uire. In¬
de est qd̃ p̾cedente donat̾one
uni sequit᷑ dos uxoris. Do¬
nato usufructuaria id̾o d̾r qd
donator ex ea usũ fructuũ.ad¬
huc retinet: ẜuata cui donat̾
est iure donato. Directa ideo
nũcupatur. qr et iur̃ et usu
statim tͣnsit in alteꝵ: nec ul¬
tra aliqͥd inde ad ius donato¬
ris retorquetur. Conditõnes
a ꝯdicendo qͣsi ꝯclictõnes. qr
nõ ibi testis unꝰ iurat. s ł duo
ł plures. Non enĩ ĩ uniꝰ ore s
in cluoꝵ aut triũ testiũ stat õe
se cõueniat sermo testiũ qͣsi cõ¬
dictones. ¶Stipulatõ est ꝓmi¬
sio uł sponto. Uñ et ꝓmissores
stipulatores uocantur. Dicta
płam frangebant q̃ iteꝵ uingẽ¬
tes sponsiones suas agnoscebãt

Expanded text:
cunt donationem quasi doni actionem, et dotem quasi do item. Praecedente enim in nuptiis donatione, dos sequitur. Nam antiquus nuptiarum erat ritus quo se maritus et uxor invicem emebant, ne videretur uxor ancilla, sicut habemus in iure. Inde est quod praecedente donatione viri sequitur dos uxoris. Donatio usufructuaria ideo dicitur, quod donator ex ea usum fructum adhuc retinet, servato cui donatum est iure. Donatio directa ideo nuncupatur, quia et iure et usu statim transit in alterum, nec ultra aliquid inde ad ius donatoris retorquetur. Condiciones a condicendo, quasi condiciones, quia non ibi testis unus iurat, sed duo vel plures. Non enim in unius ore, sed in duorum aut trium testium stat omne se conveniat sermo testium, quasi condictiones. Stipulatio est promissio vel sponsio; unde et promissores stipulatores vocantur. Dicta pulam tes sponsiones suas agnoscebant
Abbreviated transcription (Latin):
tet supͣdictis ꝑsonis nõ ꝓferat
Suppͥmi tm̃ uidet᷑. Nuncupa¬
tõ est. ꝙͣ in tabłis cerisq testa¬
tor recitat: clicensq ħ ut huis
tabuł cerisq sc̾pta st̃. ita dico
ita lego. Itaq uos ciues roma¬
ni testimoniũ mͥ phibete. ⁊ hoc
pare est eĩ palam noĩare ⁊ ꝯfil¬
mare. Ius liberoꝵ est. cõugũ
sñ liberis inuicẽ pro leco pigno¬
cũ hereditas alt̾na ꝯscͥpto. Co¬
dicellũ ut uet̾es aũt sine dubi¬
o ab actore dictũ: qͥħ scͥpture ge¬
nus instituit. Est enĩ hec scͥptu¬
ra nlła incligens sollẽpnitate u̾¬
loꝵ: s solam testatoris qͣlicũq¬

Expanded text:
aedictis personis non proferatur, supprimi tamen videtur. Nuncupatio est, quam in tabulis cerisque testator recitat, dicens: 'Haec ut in his tabulis cerisque scripta sunt, ita dico, ita lego: itaque vos, cives Romani, testimonium mihi perhibete,' et hoc pare est enim palam nominare et confirmare. Ius liberorum est coniugum sine liberis invicem pro loco pignorum hereditatis alterna conscriptio. Codicillum, ut veteres aiunt, sine dubio ab auctore dictum, qui hoc scripturae genus instituit. Est autem scriptura nullam indigens sollemnitatem verborum, sed solam testatoris volu
Abbreviated transcription (Latin):
heredis ceciderũt familie. ¶S¬
ciscuncdia est diuisio hereditatis¬
hereditatis int̾ heredes. Her¬
ciscunclia enĩ apd̃ uet̾es diuisio
nũcupabatur. ¶Cõmunio di¬
uisio est int̾ cos quib ꝯmuis
res est. Que actõ uib postu¬
lantib huis arbitriũ dari cuiꝰ
arbitratu res diuidant᷑. Fin¬
um regendoꝵ est actõ lictao
qd̃ ꝑ eam regantur fines uti
ne cdissipentur dũ mͦ nõ anga¬
tiore qͥnq peclũ loco ea ꝯtro¬
u̾sia sit. ¶Locat᷑o est: res ad
usũ data cũ cliffinitõne i̾ce¬
clis. Concductõ est res ĩ usu
accepta cũ ꝯstituta mercede.
¶Res credita est aue ĩ obli¬
gatone ita declucta est ut er
tp̃r qio ꝯͣdicebatur certũ sit
eam deferri. ¶Usira ẽ ĩcre¬
mentũ fenoris. ab usur̾ credi¬
dictum est. ¶ Precariũ ẽ lũ
p̾ce conclitor rogatꝰ ꝑmittit
tebitore in possessione fũli
sibi obligati demoran ⁊ ex ca
fiuictus caꝑe et clictũ p̾cariũ ꝙ
p̾ce aditur. quasi prece ad uĩ

Expanded text:
eredes ceciderunt. 9. Familia herciscunda est divisio haereditatis inter haeredes. Herciscunda enim apud veteres divisio nuncupatur. 10. Communi dividendo, est inter eos quibus communis res est; quae actio jubet postulantibus iis arbitrium dari, cujus arbitratu res dividatur. 11. Finium regundorum actio dicta, eo quod per eam regantur fines utrique, ne dissipentur, dummodo non angustiore quinque pedum loco ea controversia sit. 12. Locatio est res ad usum data cum definitione mercedis. 13. Conductio est res in usum accepta, cum constituta mercede. 14. Res credita est quae in obligationem ita deducta est, ut ex tempore quo contrahebatur certum sit eam deberi. 15. Usura est incrementum fenoris, ab usu aeris credium est. Precarium est dum prece creditor rogatus permittit debitorem in possessione fundi sibi obligati demorari, et ex eo fructus capere. Et dictum precarium quia prece aditur, quasi precadium,
Abbreviated transcription (Latin):
testiũ signis signatũ. S illd̾
apd̃ ciues fit uñ cirule istd̃ ap̾
p̃tores. Uñ iur̾ p̃torii. Testa¬
mẽtũ enĩ signare notare est.
id est ut notũ sit qd scͥpt̾ est.
¶Olographũ est testam̃tu
manu auctoris totũ scͥptũ. atq
sb̾scͥptũ. uñ et nom̃ accepͭ. Gre¬
ci enĩ olo totũ: graphin lr̃am
dicũt. Irritũ testam̃tũ ẽ. si is
qui testatur capite dimimitꝰ
est. aut si nõ rite frm sit. In of¬
fitõsũ testam̃tũ est qd̾ frustra
libens exhrdatis sũ offõ natu¬
rał pietatis in exͣneas ꝑsonal
redactũ est. Ruptũ testam̃tũ
inde uocatũ eo qd̃ nascẽte pꝰtu¬
mo nec exhrdato noĩatũ neq¬

Expanded text:
testium signis signatum: sed illud apud cives fit, inde civile; istud apud praetores, inde iuris praetorii. Testamentum autem signare notare est, id est ut notum sit quod scriptum est. Holographum testamentum est manu auctoris totum conscriptum atque bscriptum; inde et nomen accepit. Greci enim olo, totum, graphum literam dicunt. Irritum testamentum est, si is qui testavit capite diminutus est, aut si non recte factum sit. Inofficiosum testamentum est quod frustra liberis exheredatis, sine officio naturalis pietatis, in extraneas personas est redactum. Ruptum testamentum inde vocatum eo quod nascente postumo neque exheredato no
Abbreviated transcription (Latin):
patitur. Pecculiũ aũt a pecdo¬
rib clictum in qub ueterũ qs¬
tabat uiuu̾sa sb̾stancia. ¶So¬
noꝵ possessio est: uis possessio¬
nis certo orcline certoq titulo
adquisita. Intestata heredi¬
tas est: q̃ testam̃to scͥpta ñ est
aut si scͥpta sit: ur̾ tñ neqͣꝙͣ¬

Expanded text:
a pecudibus dictum, in quibus veterum constabat universa substantia. Bonorum possessio est ius possessionis, certo ordine certoque titulo adquisita. Intestata hereditas est quae testamento scripta non est, aut, si scripta sit, iure tamen neq
Abbreviated transcription (Latin):
cut enĩ colicellꝰ fit uice testa¬
m̃ti: ita epła uice coclicelloꝵ.
Crecio est certꝰ clioꝵ numerꝰ.
In quo institutꝰ h̾res aut adit
h̾rlitate. aut finito tp̃r crecio¬
nis se cluclitur. nec libeꝵ illi
est. ultra capiende h̾rclitatis¬
¶Adeũdaꝵ aũt hrditatũ certis¬
simꝰ statuto erat cłies cui nõ
sũ clictũ. ut fiat qd̾ a defu̾cto
ꝯnuictitur. Nam fides clicta co
s p̾catiuis exposcitur. Pactũ
dr int̾ ꝑtes ex pace cõueniens
cunt pactũ ẽẽ. qd uolẽs qͥs fa¬
cit. Placitũ u̾o ĩ uolens ꝯpel¬
łr: ueluti qñ quisq paratꝰ sit
in iuclito ad respondend̾̃ ꝙ nc̃o

Expanded text:
 fit vice testamenti, ita epistola vice codicillorum. Cretio est certus dierum numerus, in quo institutus heres aut adit hereditatem, aut finito tempore cretionis excluditur, nec liberum illi est ultra capiendae hereditatisAdeundarum autem hereditatum centesimus statutus erat dies, quibus non .. dictum, ut fiat quod a defuncto committitur. Nam fides dicta eo sed precativis exposcitur. Pactum dicitur inter partes ex pace conveniens cunt pactum esse quod volens quisque facit; placitum vero etiam nolens conpellitur, veluti quando quisque paratus sit in iudicio ad respondendum; quo
Abbreviated transcription (Latin):
apd̃ gentiles certis modul
ꝯficiebantur. Bremore forma
carmina atq epłe. At u̾o histo¬
rie maiore modulo sctibebant᷑.
et nõ solũ in carta uł in m̃bra¬
textilibq maluaꝵ folus atq
palmar. Cui generis cuma me
tũ inuigilata lucernis. Carni¬
na quis ignes nouimꝰ aerios.
Leuis in ariclulo malue descͥp¬
ta libello. Prussiaca uexi mu¬
nera nauicula. Circũcindi lib̾s
libellũ arito mũdo pice exp¬
litum.
de libroꝵ uocabul

Expanded text:
apud gentiles certis modulis conficiebantur. Breviori forma carmina atque epistolae. At vero historiae maiori modulo scribebantur, et non solum in carta vel membratextilibusque malvarum foliis atque palmarum. Cuius generis Cinna sic tum invigilata lucernis carmina, quis ignis novimus aerios, levis in aridulo malvae descripta libello Prusiaca vexi munera navicula. Circumcidi lbros Slibellum arido modo pumice expolitum? De librorum vocabul
Abbreviated transcription (Latin):
totidez hereses inuenerũt
Pma metotica inuẽta est ab
apolline que remedia sectat
scolapio que nõ indicioꝵ signis
s solis ꝯstat exꝑim̃itis. Teicia
ab ypocrate. Ip̃e enĩ cliscussis¬
etatũ regionũ uł egrituclinũ
qͣlitatib artis curam rationa¬
biłr ꝑscrutatꝰ est. Empirci
eiuĩ experiencia solam sectãt᷑
Logia experiencie rationẽ ad¬
nĩgũt. Metotici nec elem̃to¬
rũ ratione obẜuant. nec tp̃ra
nec etates nec causas. s solas
morboꝵ sb̾stancias.

Expanded text:
tis hereses invenerunt. Prima methodica inventa est ab Apolline, que remedia sectatur sculapio, que non indiciorum signis, sed solis constat experimentis. Tertia ab Hippocrate, aetatum, regionum vel aegritudinum qualitatibus, artis curam rationabiliter perscrutatus est. Empirici enim experientiam solam sectantur; logici experientiae rationem adjungunt; methodici, nec elementorum rationem observant, nec tempora, nec aetates, nec causas, sed solas morborum substantias.
Abbreviated transcription (Latin):
angrus uariꝰ ex om̃ibꝰ pene.
colorib constans. Uñ ⁊ noiat᷑
Olca barbari noĩs. ex fuluo et
nigro uiricliq et canclido est.
¶Mittidax sole ꝑcussa: colorib
micat uarus. gignit᷑ ĩꝑsida.
Droselitꝰ uariꝰ noĩs cã. qr si ad ig¬
ne applicet᷑: uelud sudorẽ emit¬
tit. ¶ Oppalꝰ clistinctꝰ diu̾sarũ
colore geminaꝵ. Est eĩ ĩ eocaibũ¬
cłi temuor ignis. a metisti ful¬
gend purpura smnaragcli uirẽs
uiriditas: et cũcta parit̾ sb̾ qͣdã
uarietate lucẽcia nom̃ ħt ex ua¬
tria. sola enĩ ꝑtunt uiclia. ¶ Poñ¬
sanguineis mic aureis guttismi¬
cances. alie hñtes stellas. alie lõ¬
gis coloꝵ luctibꝰ liueate ¶Cro¬
contalito in ꝑua magnitucline
multicolor: Uñ et hoc nom̃ sibi ĩ
adoptauit. Tam lui̾sis enĩ uotis
sparsa est: ut .Lxͣ. gẽmaꝵ coloreᷤ
Nascitur ĩ libia a pd̾ trogoditas.
Murrina apd ꝑthos gignit᷑.
s p̃cipua in germania. humorẽ
sb̾ terra putant. calore clensatũ

Expanded text:
anchrus varius ex omnibus pene coloribus constans; unde et nominatus. Olca barbari nominis ex fulvo et nigro viridique et candido est. Mithridax sole percussa coloribus micat variis. Gignitur in Persida. Drosolithus varius. Nominis causa quia si ad ignem adplicetur, velut sudorem mittit. Opalus distinctus diversarum colore gemmarum. Est enim in eo carbunculi tenuior ignis, amethysti fulgens purpura, smaragdi nitens viriditas, et cuncta pariter sub quadam varietate lucentia. Nomen habet ex patria; sola enim eum parturit India. Ponsanguineis, nunc auratis guttis micantes, aliae habentes stellas, aliae longis colorum ductibus lineatae. Hexecontalithos in parva magnitudine multicolor; unde et hoc sibi nomen adoptavit. Tam diversis enim notis sparsus est ut sexaginta gemmarum colores Nascitur autem in Libya apud Troglodytas. 6. Murrina apud Parthos gignitur, sed praecipua in Germania, humorem sub terra putant calore densatum
Abbreviated transcription (Latin):
clicũt nec t̾minũ. Id̾o qd̾ ĩ rotũ¬
dum qͣsi circulꝰ unde incipiat
uł uñ desinat nõ facile ꝯp̾hẽ¬
datur. Philosophi aũt mũ¬
di .uii. celos. id est planetas
globoꝵ ꝯsono motu introclu¬
xcrũt quoꝵ orbib ꝯnexa me¬
morãt omĩa quos sibi m̃exos
et uelud insertos uersari retro
et centro et cetens motibꝰ fe¬
rci arbitrantur .x.¬

Expanded text:
cunt nec terminum, ideo quod in rotundum, quasi circulus, unde incipiat vel ubi desinat non facile conprehendatur. Philosophi autem mundi septem caelos, id est planetas, globorum consono motu introduxerunt, quorum orbibus conexa memorant omet uelut insertos uersanuersari retro et contrario ceteris motu ferri arbitrantur e
Abbreviated transcription (Latin):
qr inde ea q̃ st̃ fc̃a uidemꝰ. et mat̾ia qͣsi
mat̾ clicta: trabes uocate: qd̾ ĩ tͣnsũ¬
so poĩte utrosq parietes ꝯtincãt. Ali¬
ud eĩ st̃ tigna aliud trabes. T̃ igna
eĩ iu̾̃cta trabe facuit. T rabes at st̃.
cũ sint dolate. ¶Tholate ppͥe ẽ uelu¬
ti scutũbreue qd in medio tecto ẽ. in
quo trabes coheũt ¶Cople uocate:
se tenẽt more luctãciũ. ¶Asseres ab
asse chicti: qr soli ponũt̾ neq cõm̃cti.
ligno coheret. Claui aut clicti: qͣsi
calibi. qr ex culibe st̃ fuĩt .i. ferto. Ca¬

Expanded text:
quia inde ea, quae sunt, facta videmus; et materia quasi mater dicta. Trabes vocatae quod in transverso positae utrosque parietes contineant. Aliud autem sunt tigna, aliud trabes. Tigna enim iuncta trabem faciunt. Trabes autem sunt quum sunt dolatae. Tholus proprie est veluti scutum breve, quod in medio tecto est, in quo trabes coeunt. Coplae vocatae se teneant more luctantium. Agrantes. Asseres ab asse dicti, quia soli ponuntur neque coniuncti. ligno adhaeret. Clavi autem dicti, quasi calibi, quia e calibe fi
Abbreviated transcription (Latin):
fier nich potest. Cõpouit᷑. iũt ex tͥ¬
bus reguł ita ut clue sint binoꝵ pe¬
eqͣli crassituline politas extremis
acuminibꝰ sibͥ iungit ut scemͣ trigo¬
in fuciãt iderit norm ¶ Regula
dicta: qd̾ sit recta: qͣi tectula. ⁊ impe
dim̃tũ nõ h̾eat. Perpendiculũ est
qd̾ semꝑ appenclitur. Demiq ĩ fa¬
b̾ca nͥ oĩa . ad ꝑpendicłin et certã re¬
glam fiant: necesse ẽ. ut cu̾cta mẽ¬
dosa instruãt᷑: ut aliqͣ ꝑua sint aliqͣ
cibancia. ꝓna nõ nulla alia supina
genere suo appellata: qr ex hino
fit. ¶ Trulle nom̃ fcm: eo qd̾ tiudit
et detruclit .i. inclulit calce łluto

Expanded text:
fieri potest. Componitur autem ex tribus regulis, ita ut due sint binorum peequali crassitudine politas, extremis cacu minibus sibi iungit, ut schemam trigoni faciant, id erit norma. Regula dicta, qdimentum non habeat. Perpendiculum est, quod semper appenditur. Denique in fabrica nisi omnia ad perpendiculum, et certam regulam fiant, necesse est, ut cuncta mendosa instruantur, ut aliqua prava sint, aliqua cubantia, prona nonnulla, alia supina, genere suo appellata, quia ex lino fit. Trullae nomen factum, eo quod trudit, id est, includit calce vel luto
Abbreviated transcription (Latin):
gnariꝰ gn̾ałr ligni opifex appel¬
latur. Carpentariꝰ sp̃ale nom̃ẽ
qͥ tm̃ nauiũ ẽ. fab̾cator et artifex.
Sarcitector clictꝰ. qd̾ ex młtis hinc ⁊
inde cõnĩctis tabuł unũ sarciat corpꝰ
Id̾ et tignariꝰ: q tentoria gignis ad¬

Expanded text:
r ligni opifex appellatur. Carpentarius, speciale nomen quia tantum navium est fabricator et artifex. Sarcitector dictus, quod ex multis hinc et inde conjunctis tabulis unum tecti sarciat corpus: idem et lignarius, quia tectoria lignis i