comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nes eius dominus alitem in nocenserit: adiustitiã ꝑtin&. ut animal hominibus¬
noxium perimatur: & quod detauro positũ ẽ apar te totũ intellegendũ est quis¬
quid in petorib usuihuma no subditũ in festũẽ hominib: sed sinetesseẽ occidinũ qd lapi¬
dare : quid interest enĩ animal quod auferendum est quamoste auferatur : deinde qđ
ad didit carnib: eius noneẽ uescendũ quoꝑtinet. nisi omnia istec significent aliud qđ
taurũ ꝓximi & mortuus fuerit : uendent taurũ uiuum & partiuntur p̃tiũ eius
& taurum qumostuus sucrit disꝑtientur : Nũmquid in solo tauro haec iustificatio
seruanda est & non deomni pecore talicasu : ꝓ inde a parte totum hoc intellegendu est
sed hoc decarnibus occisi peroris fieri non potest quae non uescantur. Lxxxiii
aliquid significare intellegictur : LXXXIIII. Siautẽ ꝑ fodiens inuentus fuerit fur

Expanded text:
nes eius; dominus autem tauri innocens erit. ad iustitiam pertinnes eius; dominus autem tauri innocens erit. ad iustitiam pertinnoxium perimatur; et quod de tauro positum est, a parte totum intelligendum est: quidquid in pecoribus usui humano subditum, infestum est hominibus. Sed si necesse est occidi, nunquid lapidari? Quid interest enim animal quod auferendum est, qua morte auferatur? Deinde quod addidit, carnibus ejus non esse vescendum quo pertinet, nisi omnia ista significent aliud, quod taurum proximi, et mortuus fuerit, vendent taurum vivum, et partientur pretium ejus, et taurum qui mortuus fuerit dispertientur. Numquid in solo tauro haec justificatio servanda est, et non de omni pecori in tali casu? Poinde a parte totum et hoc intelligendum est: sed hoc de carnibus occisi pecoris fieri non potest, quae non vescuntur. LXXXIIIaliquid significare intellegatur ? Si autem perfodiens inuentus fuerit fur
Abbreviated transcription (Latin):
t÷ ut quando ignoscitur appareat quid dimittatur: nequeenim debita dimitte
remus nisi quid nobis deberetur lege indice disceremus : siergo illud in forme
puerperiumiam quidem fuerit sed adhuc quodam modo informiter animatũ: qm
magna deanima quaestio non est praecipi tanda indiscussȩ temeritate sententiae
ideolex noluit ad homicidiũ ꝑtinere qui a nondũ dicipotest animauiua ineo cor¬
pore qđ sensucar& si teclis est in carne nondũ formata & ideo nondũ sensib praȩ¬
dita: quꝰ dautẽ dix̃ &dabit cũ postulatione qđ maritus mulieris in formi exclu¬
sodandũ constrtuerit : non ẽ in promptu intellegere : ad animã quippe qđ grecus
hab& plurib: modis intellegitur : & tolerabilius cũ postulatione dictũ e : quã si ali¬
ud diceretur: fuses sisenim postulauit utd& eomodo satis dõ facig &iã simari¬
rẽ & mortuus fuerit Lapidib: lapidabitur taurus & non manducabuntur car

Expanded text:
tes, ut quando ignoscitur, appareat quid dimittatur. Neque enim debita dimtes, ut quando ignoscitur, appareat quid dimittatur. Neque enim debita dimremus, nisi quid nobis deberetur Lege indice disceremus. Si ergo illud informe puerperium jam quidem fuerit, sed adhuc quodammodo informiter animatum quoniam magna de anima quaestio non est praecipitanda indiscussae temeritate sententiae, ideo Lex noluit ad homicidium pertinere, quia nondum dici potest anima viva in eo corpore quod sensu caret, si talis est in carne nondum formata, et ideo nondum sensibus praedita. Quod autem dixit, Et dabit cum postulatione quod maritus mulieris, informi excluso, dandum constituerit, non est in promptu intelligere: ἀξίωμα quippe, quod graecus habet, pluribus modis intelligitur, et tolerabilius cum postulatione dictum est, quam si aliud diceretur. Fortassis enim postulabit ut det, ut eo modo satis Deo faciat, etiamsi marirem, et mortuus fuerit, lapidibus la
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtinere ꝓsesto nec hominẽ deputauit. qđ talein utero geritur : hic deanima quaestio so
l& agitieri utrũ qđ formatũ nonẽ ne animatũ quidem poss& intelligi &ideo non sit
homicidium quia nec ex animatũ dicipotest si ad huc animã non habebat : sequit᷑ eñĩ &
dicit: si autẽ formatũ fuerit dabit animã ꝓ anima : ubi quid aliud intellenitur nisi &
ipsemorietur : nã hoc & inceteris ex hac occasione iam praecipittoculũ potulo
dentẽ predente manũ ꝓmanu. pedem ꝓpede. combustionem pro conbustione uulnus
ꝓuulnere liuorẽ proliuore : taclionis uidelic& aequitate. quã lex ideo constituit.
uidemon strccr& quaeuin dicta debeatur : nisi enim ꝑlegem scir&ur quid uindictae
deberetur undescir&ur quiduenia relaxar &e ut diciposs & dimitte nobis debita nra
sicut & nos dimittimus debitoribus nr̃is: Debitores igitur lege monstran¬

Expanded text:
pertinere, profecto nec hominem deputauit quod tale in utero geritur. pertinere, profecto nec hominem deputauit quod tale in utero geritur. let agitari, utrum quod formatum non est, ne anima quidem possit intelligi: et ideo non sit homicidium, quia nec exanimatum dici potest, si adhuc animam non habebat. Sequitur enim et dicit: Si autem formatum fuerit, dabit animam pro anima. Ubi quid aliud intelligitur, nisi ut ipse moriatur? Nam hoc et in caeteris ex hac occasione jam praecepit: Oculum pro oculo, dentem pro dente, manum pro manu, pedem pro pede, combustionem pro combustione, vulnus pro vulnere, livorem pro livore: talionis videlicet aequitate . Quae lex ideo constituit, ut demonstraret quae vindicta debeatur. Nisi enim per legem sciretur quid vindictae deberetur, unde sciretur quid venia relaxaret, ut dici posset: Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris ? Debitores igitur lege monstran
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ iniquitatẽ : non enim ministerium dõ iubenti praebuit. sed suae malignȩ
cupiditati seruiuit: inuno igitur eodemq: factu a& ds̃ deocculta aequita¬
te laudatur & homo depropria iniquitate punitur: non enim quia ds̃ ꝓprio
admortem tradidit xp̃m . lxxx. Si autẽ litigabunt duouiri & ꝓcusserit mu¬
lierẽ in utero habentem & exierit in fans eius non deformatus. de trimentũ patie¬
tur quantũ indixerit uir mulieris &dabit cũ postulatione : mibiuidetur sig¬
nificationis alicuius causa dicibaet magis quã scriptura circa huius modi
facta occupata Nã si illud attender& ne pregnans mulier ꝑcussa i nabortum
cõpelletur non ponera duos litigantes uiros cu possit & ab uno hoc admitti qui
cum ipsa muliere litigauerit. uel &iã non litigauerra sed alienȩ posteritati no¬
ceri uolendo id fecerit : qđ uero non formatũ puerperium toluit adhomicidium

Expanded text:
per iniquitatem. non enim ministerium deo iubenti praebuit, sed suae malignae per iniquitatem. non enim ministerium deo iubenti praebuit, sed suae malignae cupiditati seruiuit. in uno igitur eodemque facto et deus de occulta aequitate laudatur et homo de propria iniquitate punitur. non enim quia deus proprad mortem tradidit Christum. Si autem litigabunt duo uiri et percusserint mulierem in utero habentem, et exierit infans eius non deformatus, detrimentum patietur; quantum indixerit uir mulieris, et dabit cum postulatione. mihi uidetur significationis alicuius causa dici haec magis quam scriptura circa huius modi facta occupata. nam si illud adtenderet, ne praegnans mulier percussa in abortum conpelleretur, non poneret duos litigantes uiros, cum possit et ab uno hoc admitti, qui cum ipsa muliere litigauerit uel etiam non litigauerit, sed alienae posteritati nocere uolendo id fecerit. quod uero non formatum puerperium noluit ad homicidium
Abbreviated transcription (Latin):
uohebraeo eã copulauerit hocutiq intelligit᷑ qđ cũ eo gratis exibit nequa¬
quã amanto se paratte. lXXUIIII. Si quis ꝑcusserit aliquem & mostuus fu¬
erit moste moriatur : qui autem nolens sed ds̃ tradidit in manus eius daboti¬
bi locũ inquem fugiat: quaeritur hic quomodo dictum est si autẽ nolens
sed ds tradidit inmanus eius: quasi & siuolens occiderit posset occidere: nisi
ds̃ trader& in manus eius : Intellegitur ergo tantũ modo dm̃ fecisse cũquisq
occiditur anolente & prohoc tantum modo ds id fecit dictum est seddstra¬
didit in manus eius : cumuero uolens occidit : & ipseoccidit & ds̃ tradidit
in manus eius: hoc ergo imterest quod illic tantum ds̃ fecit. hic autẽ & ds̃ & ho¬
mo ꝓpt uoluntatẽ facientis sed non sicut ds homo: ds̃ enim non nisi iuste. ho¬
moaute poena dignus non quia illũ occidit quemds̃ noll& occidi sed quia

Expanded text:
uo hebraeo eam copulauerit, hoc utique intellegitur, quod cum eo gratis exibit nequauo hebraeo eam copulauerit, hoc utique intellegitur, quod cum eo gratis exibit nequaquam a marito separata. Si quis percusserit aliquem et mortuus fuerit, morte moriatur; qui autem nolens, sed deus tradidit in manus eius, dabo tibi locum in quem fugiat. quaeritur hic quomodo dictum sit: si autem nolens, sed deus tradidit in manus eius, quasi etsi uolens occiderit, posset occidere, nisi deus traderet in manus eius. intellegitur ergo tantummodo deum fecisse, cum quisque occiditur a nolente; et pro hoc, quod tantummodo deus id fecit, dictum est: sed deus tradidit in manus eius. cum uero uolens occidit, et ipse occidit et deus tradidit in manus eius. hoc ergo interest, quod illic deus tantum fecit. hic autem et deus et homo propter uoluntatem facientis, sed non sicut deus homo. deus enim nonnisi iuste, homo autem poena dignus: non quia illum occidit quem deus nollet occidi, sed quia
Abbreviated transcription (Latin):
species delettauitte . & illa concupis centia conuestit cortuũ: sic enĩ facieba¬
tis filicbus isrł sed illetimentes ad qui escebant uobis: graecus autẽ habebat
omiloyceimin : quod posset latine uerbum euerbodiciloquebantur uobis.
quo significaretur concubitus : lamubi dicitur subqua arbore conprae hen¬
distis eos grecus hab& comp̃hendistis eos comloquentes inuicem & illic signifi¬
catur concubitus : quod ergo dehac dequa agitur adiungit scriptura & dicit:
si autem traa haet non fecerit ei ex ibit gratis. hoc intelltgitur si eam ipse
cuncubitu non humiliauerit neq: filiosuo coniunxerint neque alia filio
suo ductit istam eieterit. abibit gratis. id est suffici& ei non teneri inseruitu¬
te : abibit enim nihil accipiens ut seruus hebreus: non enim lic& dño eius
copularo illã uiro non hebreo quã nonlic& exterae gentitradi Si autẽ ser¬

Expanded text:
species delectauit te et illa concupiscentia euertit cor tuum; sic enim faciebaspecies delectauit te et illa concupiscentia euertit cor tuum; sic enim faciebatis filiabus Israhel, sed illae timὡμίλουν ὑμῖν, quod posset latine verbum e verbo dici, Loquebantur vobis: quo significaretur concubitus. Nam ubi dicitur, Sub qua arbore comprehendistis eos, graecus habet, Comprehendistis eos colloquentes invicem: et illic significatur concubitus. Quod ergo de hac de qua agitur adjungit Scriptura, et dicit, si autem tria haec non fecerit ei, exibit gratis, hoc intellegitur: si eam ipse concubitu non humiliauerit neque filio suo coniunxerit neque alia a filio suo ducta istam eiecerit, abibit gratis, id est sufficiet ei non teneri in seruitute; abibit enim nihil accipiens ut seruus hebraeus. non enim licet domino eius copulare illam uiro non hebraeo, quam non licet exterae genti tradi. si autem ser
Abbreviated transcription (Latin):
depuit uit uxorẽ filio suo sed ei aliam accipiaͣt : quaeopussunt & uestẽ & con¬
uersationẽ eius non fraudabit er Simili lege quae competunt qm non mansit
uxor filio eius quem ad modum eidar& si eam ibi non an nominas s& & tamencon¬
cubendo humiliass& : qđ autẽ non diximus conuersationẽ non fraudabit
ꝗraecus hb& omilian id est locutionẽ: quo nomine intellegitur scriptura
honestius apellare concubitũ : quid est autẽ concubitũ non fraud abit. nisi ꝓ
combitu mercedem dabit& mamque apud danihelem contra susannã falsũ
testimoniũ dicentes seniores. uenit inquiunt ad eam adolescens quierat inla¬
tenti absconditus & concubuit cumea: danihel autẽ de hoc ipso interrogans
M Subqua arbore uidistieos loquentes : quod illi dixerant concubuit cũea:
deinde alterum arguens atq: conuincens dixit : semenchanaan & non iuda.

Expanded text:
deputabit uxorem filio suo, sed ei aliam accipiet — quae opus sunt et uestem et condeputabit uxorem filio suo, sed ei aliam accipiet — quae opus sunt et uestem et conuersationem eius non fraudabit, dabit ei simili lege quae conpetunt, quoniam non mansit uxor filio eius, quemadmodum ei daret, si eam sibi non adnominasset et tamen concumbendo humiliasset. quod autem nos diximus: conuersationem non fraudabit, graecus habet ὁμιλίαν, id est "locutionem," quo nomine intellegitur scriptura honestius appellare concubitum. quid est autem "concubitum non fraudabit" nisi "pro concubitu mercedem dabit?" namque apud Danielem contra Susannam falsum testimonium dicentes seniores, uenit, inquiunt, ad eam adulescens, qui erat in latenti absconditus, et concubuit cum ea. Daniel autem de hoc ipso interrogans ait: sub qua arbore uidistis eos conloquentes? quod illi dixerant: concubuit cum ea. deinde alterum arguens atque conuincens dixit: semen Chanaan et non Iuda,
Abbreviated transcription (Latin):
aln quicquam praedatur ut redimatur : Cui enimdabit dominus eius utre¬
dimat quam ipse famulam possidet : gentiautem exterae non est dominus
tũ ei dominabitur. lit &iã exterae gentieã licite uindat: hoc est autẽ sprae¬
uit in ea quod est spraeuit eam: spraeuit eam autẽ. hoc est humiliauit eam:
id est conbendo nec uxorem faciendo: dixit autẽ grece & &hesen: quod nus
diximus spraeuit : quo uerbo scriptura utitur apud hieremiã : sicut spernit
mulier eum cui commiscetur: Deinde sequitur & dicit: quodsi filio an nominaue¬
rit eam secundum iustificationem filiarum faci& ei: hic iam apperire inci¬
pit quem admudum supradixerit quam non an nominauit : nam quid est
aliud si filio an nomina uerit eamnisi filio confxerit eam uxor ẽ quando quidem
dicit secundũ iustificationẽ filiarũ faci& er ad est ut sic tradat tã qua filiã. dotẽ
scilic& apponens ei : deinde adiungit : quod si aliã accipi& ei id est non istam

Expanded text:
aliquid quam pro ea datur, ut redimatur. cui enim dabit dominus eius, ut redimat quam ipse famulam possidet? genti autem exterae non est dominus tum ei dominabitur, ut etiam exterae genti eam licite uendat. hoc est autem "spreuit in ea ", quod est "spreuit eam"; spreuit eam autem hoc est" humiliauit eam", id est concumbendo nec uxorem faciendo. dixit autem graece ἠθέτησεν, quod nos diximus "spreuit": quo uerbo scriptura utitur apud Hieremiam: sicut spernit mulier eum cui commiscetur. Deinde sequitur et dicit: quodsi filio adnominauerit eam, secundum iustificationem filiarum faciet ei. hic iam adparere incipit quemadmodum supra dixerit: quam non adnominauit eam. nam quid est aliud "si filio adnominauerit eam" nisi "filio coniunxerit eam uxorem?" quando quidem dicit: secundum iustificationem filiarum faciet ei, id est" ut sic tradat tamquam filiam," dotem scilicet adponens ei. deinde adiungit: quodsi aliam accipiet ei id est non istam
Abbreviated transcription (Latin):
norantiȩ ãbiguitas perstitit. At ubi quid habeat discipu¬
Loꝵ sensus exigitur: primus est in dñi confessione qͥ pͥmus erat
apłica dignitate. Qui cũ dixiss& tues xp̃c filiꝰ dĩ uiui. respondit
es iħc Beatꝰ es symon bariona: qͥa caro & sanguis ñ reuelaun
tibi sed pat̃ meus qui est in cȩlis. Id ẽ. Ideo beatꝰ es: quia te pañ
m̃s docut. nec t̾rena opinio n fefellit. sed inspiratio diuiã
prim dñi confessor factꝰ pet ȩccłȩ clauicularius regniẽ ẽstau¬
rallent iaaua qͥa tues petrus: lde scũ ego sim inuiolabilsuo
cẽ capis angularis qͥ facio utq uni ego fundam̃tu pt̃ quod
nemo posest allagi Poner tum tudo pet esi quia nea uirtu¬

Expanded text:
norantiae ambiguitas perstitit. At ubi habeat discipunorantiae ambiguitas perstitit. At ubi habeat discipulorum sensus exigitur, primus est in Domini confessione, qui primus erat apostolica dignitate. Qui cum dixisset: Tu es Christus Filius Dei vivi , respondmon Bariona, quia caro & sanguis non reuelauit tibi, sed Pater meus qui in cœlis est. Id est, ideo beatus es, quia te Pater meus docuit, nec te terrena opinio fefellit, sed inspiratio cœlestis primus Domini confessor factus, petra Ecclesiæ, clauicularius regni est constituexcellentiam tuam, quia tu es Petrus, id est cum ego sim inuiolabilis petra, ego lapis angularis, qui facio vtraque vnum, Ego fundamentum præter quod nemo potest aliud ponere, t
Abbreviated transcription (Latin):
& ad humanũ genꝰ reparandũ totũ se xp̃c inipenderat. Nihil in¬
dispositũ sapientię: nihil arduũ erat potestati. Famulabantur
elem̃ta. angelici sp̃s seruiebant: nec ullo modo poterat in efficax
esse sacram̃tũ. qđ simul ipsius dĩtatis initas operabat᷑ & trini
Et tam̃ de tanto mundo unꝰ eligitur perrus. qui¬
& uniuersoꝵ gentiũ uocationi & om̃ibꝰ apłis cunctisq eccłȩ
patribꝰ ꝙ̃ponat᷑ ut quauis in popło dĩ multi sacerdotes sint
om̃s tam̃ regat petrus. quos principaliter regit xp̃s. Dagnum
ꝙ mirabile dilectissimi huic uiro consortiũ potentiȩ suȩ tribu
it diuina dignatio : & si quid cũ eo cõmune ceteris uoluit esse
principibꝰ. nũꝗͣ nisi ꝑ ipsũ dedit. quicqͥd aliis non negauit
Om̃s deniq apłos dñs quid de se opinent᷑ homines in trogat
& tã diu respondentiũ sermo c̃munis fuit. ꝗͣ diũ humanȩ ig¬

Expanded text:
& ad humanum genus reparandū, totum se Christus impenderat. Nihil in& ad humanum genus reparandū, totum se Christus impenderat. Nihil indispositū sapientiæ, nihil erat arduum potestati. Famulabantur elementa, angelici spiritus seruiebant, nec vllo modo poterat inefficax esse sacramentū, quod simul ipsius deitatis vnitas operabatur & trinitas. Et tamen de toto mundo vnus eligitur Petrus, qui& vniuersarum gentium vocationi, & omnibus Apostolis cunctisque Ecclesiæ patribus præponatur, vt quamuis in populo Dei multi sacerdotes, omnes tamen regat Petrus, quos principaliter regit Christus. Magnum & mirabile, dilectit divina dignatio, et si quid cum eo commune caeteris voluit esse principibus, nunquam nisi per ipsum dedit, quidquam aliis non negavit. Omnes denique apostolos Dominus quid de se opinentur homines interrogat, et tandiu respondentium sermo communis fuit, quandiu humanae ig
Abbreviated transcription (Latin):
tam rei enerouua subditũ dõ animũ corporis ẽẽ rectorem.
c qͥd ta sac dotale. qua uouere con seientiã purã & irina¬
culatas hostias pietans. de altari cordis offerre: Qđ cum
om̃ibus ꝑ gram di cõmune sit factũ. religiosũ nobis atq lau
in toto ȩccłe corpore apłi celebretur pontificii sacrm̃tum :
nobis ram̃ ẽ spetialius gaudendũ. qđ effuso benedictionis un¬
grento copiosius in suꝑiora ꝓfluxit. et ñ pacius in inferiora
descendit.  Cũ itaq dilectissimi de c̃sortio istius mimeri
magna sit materia c̃munis gauđoꝵ. uerior tam̃ & excellentior
erit causa lȩrandi. siñ in nr̃ȩ humilitatis consideratione remu¬
neremini. cũ multo utiliꝰ multoq sit dignius ad beatsspetri
illiꝰ potissimũ ueneratione celebraregͥtã copiosis est inundationil¬
in undatꝰ. ut cũ multa solꝰ acceꝑit nihil in quẽꝗͣ sine ipsius par¬
tipͥatione transierit. Uerbũ caro factũ iã factũ habitat in noł

Expanded text:
bditum Deo animum corporis esse rectorem? Et quid tam sacerdotale, quam vouere conscientiam puram, & immaculatas hostias pietatis de altari cordis offerre? Quod cum omnibus per gratiam Dei commune sit factum, religiosum nobis atque lauin toto Ecclesiæ corpore, Apostolici celebretur Pontificij sacramentum, nobis tamen est specialius gaudendum, quod effusum benedictionis vnguentum copiosius in superiora profluxit, & non parcius in inferiora descendit. Cum itaque, dilectissimi, de consortio istius muneris, magna sit materia communium gaudiorum, verior tamen & excellentior erit causa lætādi, si non in nostræ humilitatis consideratione remoremini, cum multo vtilius multoque sit dignius ad beatissimi Pillius potissimum veneratione celebrare, qui tam copiosis est inundationibus mundatus, vt cū multa solus acceperit, nihil in quenquam sine ipsius participatione transierit. Verbum caro factum iā habitabat in nobis,
Abbreviated transcription (Latin):
eos scriptura dixit intrasse : quomodo deilla uallebotrum tollere: ꝓpt̃ quem & loco
nomenest inditũ utuallis botri diceretur : in ipso ergo monte explorabatur terra: quia
ipse erat quae exploraretur &ibierat quidam depressior locus dequaualle botrus abla¬
tus est¬
.XXII.

Expanded text:
eos Scriptura dixit intrasse? quomodo de illa valle botrum tollere, propter quem et loco eos Scriptura dixit intrasse? quomodo de illa valle botrum tollere, propter quem et loco nomen est inditum, ut vallis Botri diceretur? In ipso ergo monte explorabatur terra, quia ipsa erat quae exploraretur: et ibi erat quidam depressior locus, de qua valle botrus ablatus est. XXII.
Abbreviated transcription (Latin):
raceni appellantur : sed nunc eos a& hiopes nemo fere appellat. sicut solent locorum & gen¬
tdixit adeos: ascendite i stc̃cherent
& ascendetis inmontem : & uidebitis terã quae sit & populum quiinsid& suꝑ eam si fortis est
an infirmus si pauci sunt aut multi : exposuisse intellegitur secundũ quid dixerit si potens et
aut infirmus. hoc et si paucisunt aut multi : Nam quomodo possent demonte ꝓspicientes senti¬
re humanarum uirium fortitudinem : potest & alius sensus eẽ multo congruentior uerita¬
ti qđ ait. ascendetis in montem : in ipsam terram dixit quam ex plorari uolebant : Non enim
possent facile exploratores intellegi : ubi tãquam pere grinantes omnia ꝑ quirebant : nã si
demontis uertice eos putauerimus conspexisse terram & explorisse. quomodo possent ex¬
quirere omnia quae moy ses ex quirenda praecepit : quomodo intrare ciuitates quas

Expanded text:
raceni appellantur. Sed nunc eos Aethiopes nemo fere appellat, sicut solent locorum et genraceni appellantur. Sed nunc eos Aethiopes nemo fere appellat, sicut solent locorum et gend eos, Ascendite ista eremo, et ascendetis in montem, et videbitis terram quae sit, et populum qui insidet super eam, si fortis est aut infirmus, si pauci sunt aut multi. Exposuisse intelligitur, secundum quid dixerit, si potens est aut infirmus; hoc est, si pauci sunt aut multi. Nam quomodo possent de monte prospicientes sentire humanarum virium fortitudinem? Potest et alius sensus esse multo congruentior veritati. Quod ait, Ascendetis in montem, in ipsam terram dixit, quam explorare volebant. Non enim possent facile exploratores intelligi, ubi tanquam peregrinantes omnia perquirebant. Nam si de montis vertice eos putaverimus conspexisse terram, et explorasse; quomodo possent exquirere omnia quae Moyses exquirenda praecepit? quomodo intrare civitates, quas
Abbreviated transcription (Latin):
illa uerba itacdixisse mossen : tam quã ad incertũ ꝑ cusserit . ut sinon sequeretur effectus. hoc
praedixisse put aretur cumait: numquid ex hac petra educimus uabis aquam: qđ
in animo eius later& omnino nisidĩ sententia proderetur: econtrario itaq: istoloco
debemus intellegere uerba masi de promissis carnibus quaerentis potius quomodo ficr&
quã diffidentis fuisse : quado sententia dñi non secuta est quaeuin dicar&. sed potius quȩ
docer& : XX. Deuxore mosi et hiopissa quaeri sal& utrum ipsasit filia isthor:
an alteram duxerit uel suꝑ duxerit : sed ipscm fuisse credibileest: dema dianitis qui ppeerat.
qui reperiuntur in parali pomenon aethiopes dici quando contraeos pugnauit ios aphath:
nam in his locis dicitur eos ꝑ secutus populus isrł : ubima Fianitae habitant quinunc sar¬

Expanded text:
illa uerba ita dixisse Moysen, tamquam ad incertum percusserit, ut si non sequeretur effectus, hoc illa uerba ita dixisse Moysen, tamquam ad incertum percusserit, ut si non sequeretur effectus, hoc praedixisse putaretur, cum ait: numquid ex hac petra educemus uobis aquam? quod in animo eius lateret omnino, nisi dei sententia proderetur. e contrario itaque isto loco debemus intellegere uerba Moysi de promissis carnibus quaerentis potius quomodo fieret quam diffidentis fuisse, quando sententia domini non secuta est, quae uindicaret, sed potius quae doceret. De uxore Moysi Aethiopissa quaeri solet utrum ipsa sit filia Iothor an alteram duxerit uel superduxerit. sed ipsam fuisse credibile est; de Madianitis quippe erat, qui reperiuntur in ParalNam in his locis dicitur eos persecutus populus Israel, ubi Madianitae habitant , qui nunc Sa
Abbreviated transcription (Latin):
rũ : utique ad hoc congregauit populum. ad hoc illã uirgam in qua tanta miracula fecerat
sumpsit eamq p&ram ꝑcussit : atq inde solitȩ uirtutis est consecutus effectus : uerba ergo
illa quibus aitnum quid ex hac p&ra educimus uobis aquam. possent sic accipi : tam quã
diceretur: nempe ex hac p&ra secundũ ur̃am incredulitatẽ aqua educi non potest: ut de¬
nique ꝑcutiendo ostenderetur fieridiuinitus potuisse quod illi infidelitate non crederent
maxime quia dixerat auditeme increduli : ita quidem intelligi possent haec uerba: nisids̃
qui cordis inspector est quo animo dicta fuerint indicaret: sequitur enĩ scriptura &
dicit: & dixit dñs ad moysen & aaron: qm̃ non credidistis scificareme in conspectufiliorũ
isrł. ꝓpt̃ hoc non inducetis uossinagogam hanc in terrã quã dedieis : ac ꝑ hoc intelligitur

Expanded text:
rum. utique ad hoc congregauit populum, ad hoc illam uirgam in qua tanta miracula fecerat rum. utique ad hoc congregauit populum, ad hoc illam uirgam in qua tanta miracula fecerat sumpsit eaque petram percussit atque inde solitae uirtutis est consecutus effectus. uerba ergo illa quibus ait: numquid ex hac petra educemus uobis aquam? possent sic accipi, tamquam diceretur: nempe ex hac petra secundum uestram incredulitatem aqua educi non potest, ut denique percutiendo ostenderetur fieri diuinitus potuisse, quod illi infidelitate non crederent, maxime quia dixerat: audite me, increduli. ita quidem intellegi possent haec uerba, nisi deus qui cordis inspector est, quo animo dicta fuerint indicaret. sequitur enim scriptura et dicit: et dixit dominus ad Moysen et Aaron: quoniam non credidistis sanctificare me in conspectu filiorum Israhel, propter hoc non inducetis uos synagogam hanc in terram quam dedi eis. ac per hoc intellegitur
Abbreviated transcription (Latin):
mariae dicenti quo modo fi& istud qm̃ uirum non cognosto. ac alumniantibus obici
quod iminus crediderit. cum illa modum quaesiuerit. non deuirtuteđi dubita uerit: quod autẽ
pondere quomodohic: numquid sp̃uiscõ inpossibileest qui suꝑueni& inte: ac sic idem ipse
sensus conseruaretur: porro autẽ talia qua edam dicens Zacharias incredulitatis arguitur
& uocis oppraessȩ poena plestitur : quare nisi quia ds̃ non deuerbis sed de cordibus iudicat
aliuo quiro & ad illam petrã undeaquã ꝓfluxit poterant excusari uerba mssi : nisi in eũ clara
e&̃ diuina sententia qđ diffidendo talia dixerit : nam itase ea uerba habent: auditeme in¬
creduli: num quid depetra ista educimus uobis aquam: deinde sequitur : &eleuata mosses
manusua ꝑcussit p&ram uirga bis & exiit aqua multa & bibit sinagoga & pecora eo¬

Expanded text:
Mariae dicenti: quomodo fiet istud, quoniam uirum non cognosco, a calumniantibus obici Mariae dicenti: quomodo fiet istud, quoniam uirum non cognosco, a calumniantibus obici quod minus crediderit, cum illa modum quaesiuerit, non de uirtute dei dubitauerit. quod autem ponderi quomodo hic: numquid spiritui sancto inpossibile est, qui superueniet in te? ac sic idem ipse sensus conseruaretur. porro autem talia quaedam dicens Zacharias incredulitatis arguitur et uocis oppressae poena plectitur. quare? nisi quia deus non de uerbis, sed de cordibus iudicat. alioquin et ad illam petram unde aqua profluxit poterant excusari uerba Moysi, nisi in eum clara esset diuina sententia quod diffidendo talia dixerit. nam ita se ea uerba habent: audite me, increduli: numquid de petra ista educemus uobis aquam? deinde sequitur: et eleuata Moyses manu sua percussit petram uirga bis et exiit aqua multa et bibit synagoga et pecora eo
Abbreviated transcription (Latin):
Et dixit moses: sexcentamilia peditum in quibussum in ipsis. & tud ixisti carnes dabo
eis & edent mense dierũ : numquid oues & boues occidentur illis & sufficient illis. aut
omnis piscis congregabitur eis & suffici& eis quaeri sol& utrum hoc masses diffiden¬
do dixerit anquaerendo: sed siput auerimus eũ diffidendo dixisse. nascetur quaestio
curhoc ei non ex ꝓbrauerit dñs : sicut ex ꝓbrauit quod ad petram undeaquã profluxit
uidetur depotestate dñi dubitasse : si autẽ dixerimus hoc eum dixisse quaerendo modũ
quo fier& ipsa dñi responsio ubi ad eum dixit numquidmanus manus dñi non suffici&
quasi redarguentis uidetur. quod ille ista non credidisset: sed melius arbi tror
intelligi dnm itares pondisse tam quã modũ futuri facti quem ille requirebat
dicere noluerit sed potius opere ipso suam potentiã demonstrare: poterat enim &

Expanded text:
b. XI, 21-23. Et dixit Moyses, Sexcenta millia peditum, in quibus sum in ipsis, et tu dixisti, Carnes dabo b. XI, 21-23. Et dixit Moyses, Sexcenta millia peditum, in quibus sum in ipsis, et tu dixisti, Carnes dabo eis, et edent mense dierum. Numquid oves et boves occidentur illis, et sufficient illis? aut omnis piscis congregabitur eis, et sufficiet eis? Quaeri solet utrum hoc Moyses diffidendo dixerit, an quaerendo. Sed si putaverimus eum diffidendo dixisse, nascetur quaestio cur hoc ei non exprobraverit Dominus, sicut exprobravit quod ad petram unde aqua profluxit, videtur de potestate Domini dubitasse. Si autem dquo fieret, ipsa domini responsio, ubi ad eum dixit: numquid manus domini non sufficiet? quasi redarguentis uidetur quod ille ista non credidisset. sed melius arbitror intellegi dominum ita respondisse, tamquam modum futuri facti, quem ille requirebat, dicere noluerit, sed potius opere ipso suam potentiam demonstrare. poterat enim et
Abbreviated transcription (Latin):
intellegi sp̃s dĩ in eo qđ dicitur desoutuo qui est inte utdictũ sit tuo. quia fit &iã noster
quidi est cũ accipimus cum sicut deiobanne dictũ est in spũ & uirtute haeliȩ. Non oum
anima heliae in eum fuerat reuoluta: quod si quidã heretica ꝑ uersitate opinantur.
quid dicturi sunt in eo qd scriptũ est. sp̃s heliae requieuit suꝑbeli seum cũiam ille utiq
operabatur non ab illo recedens ut istũ posset implere. aut dis ꝑtitus minus eẽt in illo
ut posset exaliqua parte & in isto eẽ ͤ ds̃ est enĩ qui posset eẽ in omnibus tantus. in quibus per
illã gratiã ẽẽ uoluerit : Nunc autẽ cũ ita scriptũ sit & auferã despũ qui est suꝑte nec dic¬
tũ sit desputuo. facilior est absolutio quaestionis: quia intelligimus nihil alium dm̃ sig¬
nificare uoluisse. nisi ex eodem spũ gratiae illos quoque habiturus ad iutoriũ ex quo habe¬
bat mosses. ut & isti hacberent quantũ ds̃ uell& non ut ideo mosses minus haber& .XUIIIi.

Expanded text:
iam noster qui dei est, cum accepimus eum: sicut de Iohanne dictum est: in spiritu et uirtute Heliae. non enim anima Heliae in eum fuerat reuoluta. quod si quidam haeretica peruersitate opinantur, quid dicturi sunt in eo quod scriptum est: spiritus Heliae requieuit super Helisaeum, cum iam ille utique operabatur, non ab illo recedens, ut istum posset inplere, aut dispertitus minus esset in illo, ut posset ex aliqua parte et in isto esse? deus est enim qui possit esse in omnibus tantus, in qillam gratiam esse voluerit. Nunc autem cum ita scriptum sit, Et auferam de spiritu qui est super te, nec dictum sit, de spiritu tuo, facilior est absolutio quaestionis: quia intelligimus nihil aliud Deum significare voluisse, nisi ex eodem Spiritu gratiae illos quoque habituros adjutorium, ex quo habebat Moyses; ut et isti haberent quantum Deus vellet, non ut ideo Moyses minus haberet. XIX. I
Abbreviated transcription (Latin):
nos autẽ non sp̃m huius mundi accepimus sed sp̃m qui ex do est : ostendit utiq aliũ eẽ sp̃mdĩ¬

Expanded text:
Nos autem non spiritum hujus mundi accepimus, sed Spiritum qui ex Deo est ; ostendit utique alium esse SpiNos autem non spiritum hujus mundi accepimus, sed Spiritum qui ex Deo est ; ostendit utique alium esse Spi
Abbreviated transcription (Latin):
quodato fieri aliquid admoneat: ꝓ inde cũ hoc qđ iam congregata sinagoga tubis cane¬
bant. quis quã homo noui testa menti ad aliquid spiritale interpraetatur. illi signum
ẽ : qui intellegit quarefiat . non illis quinon intellegeb aTnisi quando ad hoc fiebat
Et auferã despũi qui est inte: & suꝑ ponã suꝑ eos
& sustinebum tetũ impetũ populi & non portebis illos tusolus: pleriq: latini interptes
non ut ingreto est transtulerunt. sed dixerunt. auferã desputuo qui est inte & ponã suꝑeus
aut ponã in eis & feter̃ sensũ laboriosũ ad intellegendũ : putari enĩ potest despu ipsius
hominis dictũ. quo humana natura conpletur corpore adiuncto : quae constat excor¬
pore & sp̃u quã &iã animã dicunt : de quo & apłs dicit : quis enĩ scit hominũ quae sunt homi¬

Expanded text:
quo dato fieri aliquid admoneat. Proinde cum hoc quod jam congregata synagoga tubis canequo dato fieri aliquid admoneat. Proinde cum hoc quod jam congregata synagoga tubis canebant, quisquam homo Novi Testamenti ad aliquid spirituale interpretatur, illi signum est, qui intelligit quare fiat; non illis qui non intelligebant, nisi quando ad hoc fiebat, Et auferam de spiritu qui est in te et superponam super eos; et sustinebunt tecum inpetum populi, et non portabis illos tu solus. plerique latini interpretes non ut in graeco est transtulerunt, sed dixerunt: auferam de spiritu tuo qui est in te et ponam super eos aut ponam in eis, et fecerunt sensum laboriosum ad intellegenduhominis dictum, quo humana natura completur corpore adjuncto, quae constat ex corpore et spiritu, quem etiam animam dicunt: de quo et Apostolus dicit, Quis enim hominum scit quae sunt homi
Abbreviated transcription (Latin):
fuit. non ex ea quanox: die ergo uel mense diei abundante nube obumbrante id ẽ
abundante in obumbrande uel habundatius obumbrante suꝑ illud. illud scilic&
tabernaculũ. incastris erunt filii isrł & non ꝓmouebunt : postremorep& ut diuina
auctoritate factũt Cui resisti utiq non debebat ad iungeis. qm̃ ꝑpraeceptũ dñi ꝓ
mouebunt : Custodiã dñi custodier̃ ꝑpraeceptũ dñi an manu mossi: rediit ad uerbũ
praeteriti tẽporis. ut diceret custo dierunt: qđ uero infine posuit in manu mossi:
usi tatissima inscripturis locutio est. quia ꝑ moysen haec dr̃ praecipiebat XUII
Et cum congregaueritis synagogam. tuba canetis. & non in signo: nonergo adhoc canen¬
dũ praecipit ut congregetur synagoga Nam siboc fit. signum est sediã congregata
synaguga praecipit tubacanere . tam quã ad cantũ iamꝑtineat non addandũ signũ.

Expanded text:
fuit, non ex ea qua nox. Die ergo vel mense diei, abundante, nube obumbrante, id est, fuit, non ex ea qua nox. Die ergo vel mense diei, abundante, nube obumbrante, id est, abundante in obumbrando, vel abundantius obumbrante super illud, illud scilicet tabernaculum, in castris erunt filii Israel, et non promovebunt. Postremo repetiit divina auctoritate factum, cui resisti utique non debeat, adjungens quoniam per praeceptum Domini promovebunt. Custodiam Domini custodierunt, per praeceptum Domini, in manu Moysi. Rediit ad verbum praeteriti temporis, ut diceret, custodierunt. Quod vero in fine posuit, in manu Moysi, usitatissima in Scripturis locutio est, quia per Moysen haec Deus praecipiebat. XVII. Ib. X, 7. Ei cum congregaveritis synagogam, tubat canetis, et non in signo. Non ergo ad hoc canendum praecipit, ut congregetur synagoga; nam si hoc fit, signum est: sed jam congregata synagoga, praecipit tuba canere, tanquam ad cantum jam pertineat; non ad dandum signum,
Abbreviated transcription (Latin):
planissimus sensus est : adhuc autẽ occurrebat cogitanti ut scireͦ uell&
utrũ quomodo cognitu est solere illos adnubis signũ diebus & nostib am¬
bulare uel diebus & noctibus in castris eẽ . Ita &iam solerent ꝑ dies tantũ manere
&iã quorũ noctibus ambularent: qđ arbitror scripturã in consequentibus
intimasse cũdicit: die uel mense diei habundante nube obumbrante suꝑ illud
in castriserunt filui isrł & non ꝑm̃ouebunt : quia enĩ dixeratiuel nocte & sias cen¬
derit nubes ꝓmouebunt . tã quã restabat ut dicer&: die autẽ si non as cenderit
non promouebunt quando quasi ꝓmouere debere uidebantur: sed quia hoc &iã dieb:
plurimis fieri poterat ut noctibus ambularent ꝓmouente nube & ea manente diebus
non ambulccrent : Ideo posuit die uel mense diei : Nondixit mense. neibi & noc tes
eius demmensis acciperentur : sed mense diei. id est mense exea parte quadies illi

Expanded text:
planissimus sensus est. Adhuc autem occurrebat cogitanti, ut scire uellet planissimus sensus est. Adhuc autem occurrebat cogitanti, ut scire uellet utrum, quomodo cognitum est solere illos ad nubis signum diebus et noctibus ambulare uel diebus et noctibus in castris esse, ita etiam solerent per dies tantum manere, etiam quorum noctibus ambularent: quod arbitror scripturam in consequentibus intimasse cum dicit: die uel mense diei abundante nube obumbrante super illud in castris erunt filii Israhel et non promouebunt. quia enim dixerat: uel nocte et si ascenderit nubes promouebunt, tamquam restabat, ut diceret: "die autem, si non ascenon promovebunt, quando quasi promovere debere videbantur. Sed quia hoc etiam diebus plurimis fieri poterat, ut noctibus ambularent, promovente nube et ea manente diebus non ambularent, ideo posuit diei vel mense diei. Non dixit mense, ne ibi et noctes ejusdem mensis acciperentur; sed mense diei, id est, mense ex ea parte qua dies illi
Abbreviated transcription (Latin):
si ꝑdiem : sequitur ergo & dicit: eterit. cum fuerit nubes aues pera usq mane. & ascende¬
r& nubes mane : & ꝓmouebunt die : hic illa copulatiua coniunctio mere scripturae posita
est Namea de trasttc plenus est sensus hoc modo: &eriocũ suerit nubes aues pera usq: mane
& ccscenderit nubes mane : ꝓmouebunt die : Deinde quia & nocte sinubes ascender& ꝓ¬
mouebant. at queiter nosturnum si illud signũ acciperent a gebant: ad iunxit & ait:
uel nocte & si ccscenderit nubes ꝓmouebunt: sed locutio est in usitatior: nonenĩ
tantũ positum est & . sedeo more positum est quo non sol& : undemihi uidetur prae¬
posteratus ordo uerborum sicut sȩpe & in latinis locutionibus fieri sol&: qđ
genus antis trophe dicitur: ꝓ inde si itad icatur. uel& nocte si ascenderit
nubes ꝓmouebunt. aut ceste ita si & nocte as cenderit nubes promouebunt :

Expanded text:
si per diem. sequitur ergo et dicit: et erit cum fuerit nubes a uespera usque mane et ascendesi per diem. sequitur ergo et dicit: et erit cum fuerit nubes a uespera usque mane et ascenderit nubes mane, et promouebunt die. hic illa copulatiua coniunctio more scripturae posita est. nam ea detracta plenus est sensus hoc modo: "et erit cum fuerit nubes a uespera usque mane et ascenderit nubes mane, promouebunt die". deinde quia et nocte si nubes ascenderet promouebant atque iter nocturnum si illud signum acciperent agebant, adiunxit et ait: uel nocte et si ascenderit nubes promouebunt. sed locutio est inusitatior; non enim tantum positum est "et", sed eo more positum est quo non solet. unde mihi uidetur praeposteratus ordo uerborum, sicut saepe et in latinis locutionibus fieri solet: quod genus antistrophe dicitur. proinde si ita dicatur: "uel et nocte si ascenderit nubes promouebunt", aut certe ita: "si et nocte ascenderit nubes promouebunt",
Abbreviated transcription (Latin):
& erit in quit. cumtexerit nubes dies numero suꝑtabernaculũ id est certonumero
quinumerus utiq dõ placer& : ꝑ uocẽ dnĩ in castris erunt & ꝑ praeceptũ dñi ꝓmoueliunł:
bancuidetur dicere uocemdñi signum quoddat detestatione & motu nubis quia¬
puto intelltgendum : quanquam poss& uox & praeceptũ dñi illud &ic̃ accipi qđ locutus est. ut
sol& ad mssen : & praecepit hoc fieri: neque enim scirent illi ꝓmouendũ ẽẽ nube ꝓmouente
& sitendum eẽ nubes tante nisi hoceis ante praeciperetur : in his autẽ quatdicta sunt nondũ
apparuit utrũ ꝑdien tantum ambulccretur. an&ict̃ ꝑ noctem : secdm signũ qđ nubes metu
suo dabat : foritessi s enim quamuis plures dies incastris manerent nube non promouente
potuit titmen putccrinubem Non solere ascendere decastris & signum itineris dare ni

Expanded text:
et erit, inquit, cum texerit nubes dies numero super tabernaculum - id est dies certo numero, et erit, inquit, cum texerit nubes dies numero super tabernaculum - id est dies certo numero, qui numerus utique deo placet — per uocem domini in castris erunt et per praeceptum domini promouebunt. hanc uidetur dicere uocemputo intelligendum. Quanquam posset vox et praeceptum Domini illud etiam accipi quod locusolet ad Moysen, et praecepit hoc fieri. Neque enim scirent illi promovendum esse nube promovente, et standum esse nube stante, nisi eis hoc ante praeciperetur. In his autem quae dicta sunt nondum apparuit, utrum per diem tantum ambularetur, an etiam per noctem, secundum signum quod nubes motu suo dabat. Fortassis enim quamvis plures dies in castris manerent, nube non promovente, potuit tamen putari nubem non solere ascendere de castris,
Abbreviated transcription (Latin):
dñ p̃mouebant sed ꝓmouebunt : & hunc modum &iã in consequensibus seruat : qui
modus infcripturis est inusitatissimus : nam uerbis praeteriti temporis sepefutura praedic¬
ta cẽ nouimus. sicut esti foderunt manus meas & pedes : sicut ouis ad immolcndũ ductus ẽ :¬
& innumerabilia telia: ut autẽ narrator rerũ gestarũ uerbis utatur tẽporis futuri
sicut hodoco. difficillime inscripturis inueniri potest :ergo postea quã dixit dedie&nqc¬
te quo signo ꝓmouer & populus uel maner&. Neputerentur ꝑ noltem ambulare &
ꝑ diem solere considere atq. hoc diebus omnibus facere secutus adiunxit & aitomnes
dies in quibus obumbrat suꝑtaber naculũ nubes. in castris erunt filii isrł : & quando ꝓtraxe¬
rit nubes suꝑ tabernaculũ dies pluresꝰ deinde a smonens non hoc ex illorũ necessi tate
fieri sed exđi uoluntate : & custodient inquit fili isrł castodiam dñridest custodiam¬
quã praecepit ds̃ & non ꝓmo uebunt : & tã quam diceretur quando ergo ꝓmouebunt

Expanded text:
ni "promouebant", sed "promouebunt". et hunc modum etiam in consequentibus seruat, qui modus in scripturis est inusitatissimus. nam uerbis praeteriti temporis saepe futura praedicta esse nouimus; sicut est: foderunt manus meas et pedes, et: sicut ouis ad immolandum ductus est et innumerabilia talia; usicut hoc loco, difficillime in Scripturis inveniri potest. Ergo posteaquam dixit de die et nocte, quo signo promoveret populus vel maneret, ne putarentur per noctem ambulare, et per diem solere confidere, atque hoc diebus omnibus solere, securus adjunxit atque ait: Omnes dies in quibus obumbrat super tabernaculum nubes, in castris erunt filii Israel. Et quando protraxerit nubes super tabernaculum dies plures. Deinde admonens non hoc ex illorum necessitate fieri, sed ex Dei voluntate, et custodient, inquit, filii Israel custodiam quam praecepit deus, et non promouebunt. et tamquam diceretur: quando ergo promouebunt?
Abbreviated transcription (Latin):
ncomnia coinquinar& cumꝑ a ger& illas dies: bosdies in munditiae oius si femi¬
nam parer& lex duplicaltat & quat tuor decimfaciebat reliquos autẽ quibus
sedebat in sanguine mundo suo &icm ipsos duplices iusserat obseruari id est
sexaginta sex ut om̃s essent in partu mascili quad raginta in feminȩ octo¬
ginta: aliqui autem codices graec inon habent iñ sanguine mundo suo sem san¬
guine in mundo suo: &cũ impleti fuerint diespurgationis eius suꝑfilio aut
suꝑ filia : offer& agnum anniculum sinemacula inholo caustum & pullũ co¬
lũbinũt aut turturẽ ꝓpeccato adhostiũ tabernaculi testimonii ad sacerdotẽ
& offer& eũ antedñm & ex orabit ꝓ eo sacerdos & purgabit eã a fonte sangui¬
nis eius: istalex eius quae peperit masculũ aut feminã :si autẽ non in uenerit ma¬
nus eius qđ satis ẽ inagnũ: accipi & duos turtures aut duos pullos colubinos

Expanded text:
ne omnia coinquinaret. cum perageret illos dies. hos dies inmunditiae eius. si femine omnia coinquinaret. cum perageret illos dies. hos dies inmunditiae eius. si feminam pareret, lex duplicabat et quattuordecim faciebat: reliquos autem quibus sedebat in sanguine mundo suo, etiam ipsos duplices iusserat obseruari, id est sexaginta sex. ut omnes essent in partu masculi quadraginta, in feminae octoginta. aliqui autem codices graeci non habent "in sanguine mundo suo", sed in sanguine inmundo suo". Et cum adinpleti fuerint dies purgationis eius, super filio aut super filia offeret agnum anniculum sine macula in holocaustum et pullum columbinum aut turturem pro peccato ad ostium tabernaculi testimonii ad sacerdotem. et offeret eum ante dominum; et exorabit pro ea sacerdos et purgabit eam a fonte sanguinis eius. ista lex eius quae peperit masculum aut feminam. si autem non inuenerit manus eius quod satis est in agnum, et accipiet duos turtur
Abbreviated transcription (Latin):
die octauo circum cidet carnem praeputiieius. & triginta & tres dies sedebit in san¬
quine suo mundo Omne quod sc̃m est non conting& & sc̃u arium non in trabit : quae
differentia est interseptem dies illos quibus dicit eam in mundã & trigintatres quibus
insanguine suo mundo sedebit : sienimiam in munda non est ꝑtriginta tres dies quare
non tangit quod sc̃m est : anhoc adhoc inturest quia in sanguine est lic& mundo. ut hoc¬
dist& quiarum ir imundig est ubicumq &iam sederit inmundum facit. Cum ueroiam in
sanguine mundo sed & tacntũ quod scm est non eilic& tangere & in scũariũ intrare e
hoc estenim quod ait secundum dies secessiomis⁊ purgationis suȩ: quod dicit aliu laco
in munditiã feminȩ quae menstruis purgictur seͥptem dierum eẽ. quando omne
suꝑ quod sederit immundum erit: secessiunis autem dicit: qm̃ secedebat aliquantũ

Expanded text:
die octavo circumcidet carnem praeputii ejus; et triginta et tres dies sedebit in sandie octavo circumcidet carnem praeputii ejus; et triginta et tres dies sedebit in sanguine suo mundo. Omne quod sanctum est non continget, et in sanctuarium non introibit? Quae differentia est inter septem dies illos quibus dicit eam immundam, et triginta tres quibus in sanguine suo mundo sedebit? Si enim jam immunda non est per triginta tres dies, quare non tangit quod sanctum est? An hoc adhuc interest, quia in sanguine est, licdistet, quia cum inmunda est, ubicumque etiam sederit. inmundum facit, cum uero iam in sanguine mundo sedet, tantum quod sanctum est non ei licet tangere et in sanctuarium intrare? hoc est enim, quod ait: secundum dies secessionis purgationis suae, quoniam dicit alio loco inmunditiam feminae, quae menstruis purgatur, septem dierum esse, quanc!o omne super quod sederit inmundum erit. ,,secessionis" autem dicit, quoniam secedebat aliquantum.
Abbreviated transcription (Latin):
intelli genda est quae suꝑ uenerit cibo facit eum inmundum : sedde ex illo uase
quod factum est in mundum demorticinis inmundis & siforte ipsumuas ha¬
tur: quae gractus hab&t ⁊oogonunta nostriquidan uiuificantia interp̃ tari malu¬
erunt quia ut cũq hoc uerbum nostor usus recepit quã facere nouum in solitũ sidici
posset uiuigig nentiã: nonenim quaeuiuificant id est uiuere faciunt sed quae uiuos
Quidest quodait demuliere quae peperit. omne sc̃m non tang& in scu ariũ non intro¬
ibitꝰ qđ scũ ariũ uult intellegi. cũ legatur antaber naculũ nonnisi sacer dotes sole¬
re ingredi & usque ad uelum interius secundũ ultrauelũ autt̃ ipsum ubierit arca
non nisi unũ summũ sacer dotem : an & ante tabernaculũ ubierat altare sacrificiorũ
scũ arium dicipotuit ᷑ namsepe appellatur locus sẽs &iam ipsum atriũ cum dicitur.
in locosco eideit ea : illuc fortiessis solebant intrare mulieres q̃uando offerebant

Expanded text:
intellegenda est, quae si superuenerit cibo, facit eum inmundum, sed ex illo uase, quod factum est inmundum de morticinis inmundis, si forte ipsum uas hatur. quae graecus habet CtooYovoOvta, nostri quidam "uiuificantia" interpretari maluerunt, quia utcumque hoc uerbum noster usus recepit. quam facere nouum insolitum, si dici posset "uiuigignentia". non enim quae uiuificant. id est uiuere faciunt, sed quae uiuos Ib. XII, 4. Quid est quod ait de muliere quae peperit, Omne sanctum non tanget, et in sanctuarium non introibit? Quod sanctuarium vult intelligi; cum legatur in tabernaculum nonnisi sacerdotes solere ingredi, et usque ad velum interius secundum, ultra velum autem ipsum ubi erat arca, nonnisi unum summum sacerdotem? An et ante tabernaculum, ubi erat altare sacrificiorum, sanctuarium dici potuit? Nam saepe appellatur locus sanctus etiam ipsum atrium, cum dicitur, In loco sancto edent ea . Illuc fortassis solebant intrare mulieres, quando offerebant