comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qualẽtiunq sapientiã pitarent᷑ habere cõmune :
nunc uõnullutr honm eoꝵ cõmemorat: qđ boa i
discẽnunt᷑ amalis qua uiscicoꝵ malitiae libe¬
rius exprimendae peꝑcerit: ñtã. neipsos qua
necultoreseoꝵ apud quos loquebat᷑ offenderet:
nious upondu igiuficaũtam̃ prudentib: ꝗdeillis sentire debor¬
rent quando ꝗde in deos quos om̃s bouos beatos:
credi uoluit: ab eoꝵ possionib atq utait ipst
turbelis omi modo separaũ. sola llos carpori
&eternitate c̃iungens. animo aut̃ nidus sedno minib
similes dacmones aꝑtissime inculcans: hoc ñ sapi¬
entia cbono xiuus & homines posscẽ participesa
lede turbatione passionium ÷ stultis malisq do¬
minat᷑ a sapientib: uero & bonisitaregitur. ut
maliut eã ñ habere quam iuncere: Nam sin corpo¬
rum sed animoꝵ et̃ nitatẽ cũdus habere diemo¬
nes uell& uitellegi ñutiq homines abhiuius res

Expanded text:
entur habere communem. entur habere communem. Nunc uero nullum bonum eorum commemorauit, quo boni discernuntur a malis. Quamuis et eorum malitiae liberius exprimendae pepercerit, non tam ne ipsos, quam ne cultores eorum, aput quos loquebatur, offenderet: significauit tamen prudentibus, quid de illis sentire deberent, quando quidem deos, quos omnes bonos beatosque credi uoluit, ab eonim passionibus adque, ut ait ipse, turbelis omni modo separauit, sola illos corporum aeternitate coniungens. animo autem non dis, sed hominibus similes daemones apertissime inculcans; et hoc non sapientiae bono, cuius et homines possunt esse participes, sed perturbatione passionum, quae stultis malisque dominatur, a sapientibus uero et bonis ita regitur, ut malint eam non habere quam uincere. Nam si non corporum, sed animorum aeternitatem cum dis habere daemones uellet intellegi, non utique homines ab huius rei
Abbreviated transcription (Latin):
plaudentes: oratione : pollentẽs. iumiortlib
animismoribundis membris: lenib: & anxus
m̃tib: brutis & obnoxiis corpotib: dissimuilibus
morib similib errorib ꝑuicat᷑ iaudatia: ꝑtiraci
spe: tasso labore : fortura caduca sigillati inor¬
tales cunstitam̃ uiuũ sogenere ꝑpetus ucissi
sufficienda prole mutabiles: uoluiritempore:
tarda sapientia: cita morte: querula uita tras
in colunt. Cũ hictã multa dicer& que ad plun¬
mos homines ꝑtinent: num quid&nã illudiac uit
qđ nouerat eẽ prcoꝵ ubiait tarda sapientia
qđ si pter misisset nullo inodo rectegenis lui¬
matianũ descriptionis inii tã intenta diligentu
t̃minasset: Cũ uõdeoꝵ excellentiã cõm̃daret.
ipsam beatitudinẽ ꝗuolunt homines ꝑsapientia
ꝑuenire in eis affirmaũ excellere. Proide siali¬
quos daemones bonos uell& etiã intellegi : ibiꝗd
enam itu psoꝵ descriptione poueret: undo uł
cũ dis aliquã beatitudinis parte: uł eũ horinib:

Expanded text:
plaudentes, oratione pollentes, immortalibus animis, moribundis membris, leuibus et anxiis mentibus, brutis et obnoxiis corporibus, dissimilibus moribus, similibus erroribus, peruicaci audacia, pertinaci spe, casso labore, fortuna caduca. Sigillatim mortales cuncti, uniuersi genere perpetui, uicissim sufficienda prole mutabiles; uolucri tempore, tarda saincolunt.\' Cum hic tam multa diceret, quae ad plurimos homines pertinent, numquid etiam illud tacuit, quod nouerat esse paucorum, ubi ait \'tarda sapientia\'? Quod si praetermisisset, nullo modo recte genus humanum descriptionis huius tam intenta diligentia terminasset. Cum uero deorum excellentiam commendaret, ipsam beatitudinem, quo uolunt homines per sapientiam peruenire, in eis adfirmauit excellere. Proinde si aliquos daemones bonos uellet intellegi, aliquid etiam in ipsorum descriptione poneret, unde uel cum dis aliquam beatitudinis par
Abbreviated transcription (Latin):
nobiscumdus alterun cũ houunib cormue ẽ: ed
sic̃ dixotamq in ꝑũsumligatratq sispens: er uu corpͥ
parte inseriore exaltatis uperiore deiecti : unde &iã¬
siꝗiquam ꝓpt̃ hirc cosputauerit et̃ titatẽ habere cũ
diis quia nullamorte sic̃ anumaliũ terrestriusaum
eoꝵ soluunt᷑ acorpore. ec sic existimandũ ẽ eoꝵ
corpustarquã honoratorũ aet nũ uehiculũ. sed
aet̃ nũ uinculũ damnatorũ Plotinus certe nrãt
lentius intellexisse laudat᷑. Iscñ delumaris aninis
ageret pat̃ inquid inisericors mortalia illis uncda
indigna iudicata ẽ iniꝗtas daemonũ: uae in amini
pit. Eent̃ quippefeliciores hominibus sanortale
cuieis haberent corpus. & cũdiisinimũ beatum:
eent aut̃ paires hominib sicũ anuo misera corp
saltẽ mortale cum eis habore meruissent:itam̃
adꝗrerent aliquid pietatis. ut aberumni s uł intuor¬
te reꝗescerent. Nunc uero non solũ seliciores
hominib ñst̃ aninio misero. ser &uã muserioresst̃

Expanded text:
dis, alterum cum hominibus commune est; sed, sicut dixi, tamquam in peruersum ligati adque suspensi, seruum corpus bentes, parte inferiore exaltati, superiore deiecti. Unde etiamsi quisquam propter hoc eos putauerit aeternitatem habere cum dis, quia nulla morte, sicut animalium terrestrium, animi eorum soluuntur a corpore: nec sic existimandum est eorum corpus tamquam honoratorum aeternum uehiculum, sed aeternum uinculum damnatorum. ellentius intellexisse laudatur. Is cum de humanis animis ageret: Tater, inquit, misericors mortalia illis uincla indigna iudicata est iniquitas daemonum, quae in animi corpus accepit. Essent quippe feliciores hominibus, si mortale cum eis haberent corpus et cum dis animum beatum. Essent autem pares hominibus, si cum animo misero corpus saltem mortale cum eis habere meruissent; si tamen adquirerent aliquid pietatis, ut ab aerumnis uel in morte requiescerent. Nunc uero non solum feliciores hominibus non sunt animo misero, sed etiam miseriores sunt
Abbreviated transcription (Latin):
suminũ ominu creatorẽ. Aedõuero qui nos
ueruin dĩdicnis qic aplatie pdicari as seue¬
rat. qued ipse pe solus. quidioti possit peuuria
sermonis liumam: qua iusuratione ał mo¬
sltem asapientib uiris. cum setugor canimi
quautum licuit a corpore remouerunt. In¬
tllectum hunus dis dquoq: intdũ uoladinal¬
tissimis tenebris rapidissimocorus canunie
lum̃ eandiduta interiicare Siergo supra
om̃auere sũ triis ds̃intellegibili& mnerfabili:¬

Expanded text:
 quem nos uerum Deum dicimus, sic a Platone praedicari adseuerat, quod ipse sit solus qui non possit penuria sermonis humani quauis oratione uel motem sapientibus uiris, cum se uigore animi quantum licuit a corpore remouerunt, intellectum huius Dei, id quoque interdum uelut in altissimis tenebris rapidissimo coruscamine lumen candidum intermicare. Si ergo supra omnia uere summus Deus intellegibili et ineffabili
Abbreviated transcription (Latin):
imali: seu larbũs manera ut deos dici. suncertũe
bonoꝵ eosseu malir eẽ iueritoꝵ. Inquaopinione.
iquantã uoraginẽ aporiant sectandis ꝑditis merib
quis nuideat siuł paululũ atterdat. quando ꝗdem
quam lidi& nequã homines suerutt: uł laraas so. sar
dumopinantur : uł dum manes deos. tauter peiors
sunt quanto st̃ nocendi cupidiores. ut euãqbd̃
sacri ficuis tatiiquã diuins honorib post mort

Expanded text:
i mali, seu laruas; manes autem deos dici, si incertum est bonorum eos seu malorum esse meritorum. In qua opinione quantam uoraginem aperiant sectandis perditis moribus, quis non uideat, si uel paululum adtendat? Quando quidem quamlibet nequam homines fuerint, uel laruas se fieri dum opinantur, uel dum manes deos, tanto peiores fiunt, quanto sunt nocendi cupidiores, ut etiam quibusdam sacrificiis tamquam diuinis honorib
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ sapientiũ menitibus: cũ sequantũ licuit
a corporeremouer: nec ab cis c̃taminaripo¬
tese ꝗd ẽ qđ isti dixꝓpt̃ ea constituunt᷑ long
in sublimiloco nec trectatione ẽramineut
huitianae quasi uõ aliud corpora illa aetheria
quatmuudere sufficiat : quoꝵ luce t̾ra quantũ
saffucit inlusirat᷑ porrosinctaminant᷑
sidetacumuident᷑ quos deos om̃s ui sibilesdic̃:
nec da mones lominũ c̃tanunant᷑ aspectis ue¬
uis depximo iuideant᷑. Anforte uocib: humarus
contamnarent᷑ quia acie ñ c̃ taminantur
oculoꝵ aideo darmones itedios habent ꝑquos
eis uoces hominam nuncientur. aꝗb: longe
ab st̃. ut in contaminatirsimi ꝑseuerent ⁊
ꝗd deceteris sensib dicã, n enĩ olfaciendo o¬
taminari uł dii porent si adeeñt iuł cũ adst¬
edac mones possent uidor corporũ uaporib:
humanoꝵ :itant sacrisitur cadauerinis non
c̃taminant᷑ nidorib: & ngostandiaũsensu
nulla necessitate reficiendae mordalitatis ur¬

Expanded text:
cuit a corpore remouerunt, nec ab eis contaminari potest: quid est quod isti di propterea constituuntur longe in sublimi loco, ne contrectatione contaminentur humana? Quasi uero aliud corpora illa aetheria quam uidere sufficiat, quorum luce terra, quantum sufficit, inlustratur. Porro si non contaminantur sidera, cum uidentur, quos deos omnes uisibiles dicit: nec daemones hominum contaminantur aspectu, quamuis de proximo uideantur. An forte uocibus humanis contaminarentur, qui acie non contaminantur oculorum, et ideo daemones medios habent, per quos eis uoces hominum nuntientur, a quibus longe absunt, ut incontaminatissimi perseuerent? Quid iam de ceteris sensibus dicam? Non enim olfaciendo contaminari uel di possentdaemones, possunt vivorum corporum vaporibus humanorum, si tantis sacrificiorum cadaverinis non contaminantur nidoribus. In gustandi autem sensum nulla necessitate reficiendae mortalitatis ur
Abbreviated transcription (Latin):
ratis. uuluł dix omnino eid daemone ctilonis salt̃
homunib uiderent᷑ habere cõmune đũ eẽt̃
inmalis nã ipsos hommnes cũ aliquanto latius
describendo cõplecteret᷑. suoloco deillis dic̃s
tãquã dẽ insumsatq terrenis. ̃ priusdixisso
daecaelestib diqsiti com̃datisduab: partib ex¬

Expanded text:
ratis, nihil dixit omnino, quod daemones cum bonis saltem hominibus id viderentur habere commune, quod non esset in malis. Nam ipsos homines cum aliquanto latius describendo complecteretur, suo loco de illis dicens tanquam de infimis atque terrenis, cum prius dixisset de coelestibus diis; ut commendatis duabus partib
Abbreviated transcription (Latin):
uult eẽ figmentam: eo quodmnineruã dẽa pinat:
eamnq int̃ deos quosoñsbonos beatosq credit. mnal¬
ta a erbieria sede collocat proculaconũ satione mor¬
taliũs qđ aut̃ aliꝗs dac non suerit grecis faueris
troianisq: etrarius: sicut aliu s adusus grecostrora¬
noꝵ opitulator: quẽ uenieris. seumartis nomino
ide poeta cõmuͦnorat: quosd eosistetalia ñ agetes
inbiabitationib: caelestib: ponit. & id dieinio nes pes
quo samabant c̃traeas quos oderant aut̃ se decertaue¬
rint: hoc r ꝓcula ueritate poctos dixisse c̃sessuse
delus quippe ist adixer̃. quos bomimib sini li notũ¬
cordis esalo m̃tis ponis cogitationũ aestus fluctuar
suarũ studia portiũ pro aluis adũ susal ios exercere.
apcetis canerent᷑ ñ ademonib: medus. sed ab ipsis
duis quoꝵ nemina poete singendo poriunt fieri¬

Expanded text:
gmentum. eo quod Mineruam deam putat eamque inter deos, quos omnes bonos beatosque credit, in alta aetheria sede conlocat, procul a conuersatione mortalium; quod autem aliquis daemon fuerit Graecis fauens Troianisque contrarius, sicut alius aduersus Graecos Troianorum opitulator, quem Veneris seu Martis nomine idem poeta commemorat, quos deos iste talia non agentes in habitationibus caelestibus ponit, et hi daemones pro eis, quos amabant, contra eos, quos oderant, inter se decertauerint, hoc non procul a ueritate poetas dixisse confessus est. De his quippe ista dixerunt, quos hominibus simili cordis et salo mentis ad omnes cogitationum aestus fluctuarsuarum studia partium pro aliis aduersus alios exercere. cum haec a poetis canerentur, non a daemonibus mediis, sed ab ipsis dis, quorum nomina poetae fingendo ponunt, fieri
Abbreviated transcription (Latin):
continentiã Romanarũ rerũ gestarũ scrip¬
tores tacere potuerint : quando p̃t̃mitteret᷑
sialiquib: hominib: in honorẽ cuius piã deorũ consola¬
suorũ sic ꝑ pecissent: ut inquo quã tẽplo

Expanded text:
continentiam Romanarum rerum gestarum scripcontinentiam Romanarum rerum gestarum scriptores tacere potuerint: quando praetermitteretur. si aliquibus hominibus in honorem cuiuspiam deorum suorum sic pepercissent, ut
Abbreviated transcription (Latin):
prius quam oppidũ uictor iusssset inuadi.
constituit aȩdictonels corp̃ liberũ uiolaret:
euersa ẽ tam̃ ciuitas more bellorũ÷ nec
usapiã legit᷑ ab imperatore tã cͥusto atq
dem̃ti fuisse praeceptũ : ut quis quit ad il¬
lud uel illud tẽplũ fugisset haberetur
in lesus Quod utiq nullo modo p̃teri¬
retur ent  quando nec eiꝰ fletus ne qđ
edixerat ꝓpudicitia minime uiolanda.¬
iuis potuit taceri : fabius tarentinȩ urbis
euersor asimula crorũ de praedatione
seabstinuisse laudat᷑, Nam cũ ei scriba
suggenisset quid designis deor ñ quaemulta in¬
capta fuerant sieri iuberet : continentiam
suã etiã iocanda condiuit. Quaesiuit enĩ
cuius modi essent : & cũqͥnonsolũ multa
grandia. uerũ etiã renuntiarent᷑ arma¬
ta relinquamus inquit tarentinps deos
iratos: cũ igitur nec illius fletũ nechuius
risũ : nec illius castã miam nec huius facetam

Expanded text:
priusquam oppidum uictor iussisset inuadi, priusquam oppidum uictor iussisset inuadi, constituit edicto, ne quis corpus liberum uiolaret. Euersa est tamen ciuitas more bellorum, nec uspiam legitur ab imperatore tam casto adque clementi fuisse praeceptum, ut quisquis ad illud uel illud templum fugisset haberetur inlaesus. Quod utique nullo modo praeteriretur, quando nec eius fletus nec quod edixerat pro pudicitia minime uiolanda potuit taceri. Fabius, Tarentinae urbis euersor, a simulacrorum depraedatione se abstinuisse . laudatur. Nam cum ei scriba suggessisset quid de signis deorum, quae multa capta fuerant, fieri iuberet, continentiam suam etiam iocando condiuit. Quaesiuit enim cuius modi essent, et cum ei non solum multa grandia, uerum etiam renuntiarentur armata, <relinquamus>, inquit <Tarentinis deos i1\'at08. Cum igitur nec illius fletum nec huius risum, nec illius c:Rtam misericordiam nec huius facetam
Abbreviated transcription (Latin):
licet ꝑditi et patriae parricidae: Qnidergo¬
ꝑmultas gentes qua e in t̃sebella gesser : etnus¬
sermo discurrat : Romanos ipsos uideamus
ipsos inquã recolam respiciamusq romanos.
dequorũ p̃cipua laude dictũ ẽ : parcere sub¬
ectis et debellare suꝑbos: Et quod accepta
iniuria ignoscere : quã ꝑ sequi malebant:
Quando tottantasq: urbes ut late domina¬
rent᷑ expugnatas captasq: euerter : legat᷑
nob̵ quae rẽpla excipere solebant : ut adea
quis quis confuisset liberarot᷑: anillifacie¬
bant et scriptores earũdẽ rerũ gestarũ
istareticebant: lta neuero quica quael au¬
darent inaximȩ reꝗrebant. ista p̃clarissi¬
ma secundũ ipsos pietatis indicia p̃terirent :
Egretus romani nominis marcus marcellus.
ꝗfrracusas urbẽ ornatissimã cepit : refert᷑
eã prius fleuisse ruiturã : et ante eĩ sanguinẽ
suas illi lacrimas effudisse: Gessit et curã
pudicitiȩ etiã inhoste seruandȩ: nam

Expanded text:
licet perditi et patriae parricidae. licet perditi et patriae parricidae. per multas gentes, quae inter se bella gesserunt et nussermo discurrat? Romanos ipsos uideamus, ipsos, inquam, recolamus respiciamusque Romanos, de quorum praecipua laude dictum est: \' Parcere subiectis et debellare superbos, et quod accepta iniuria ignoscere quam persequi malebant: quando tot tantasque urbes, ut late dominarentur, expugnatas captasque euerterunt, legatur nobis quae templa excipere solebant, ut ad ea quisquis confugisset liberaretur. An illi faciebant et scriptores earundem rerum gestarum ista reticebant? Ita uero, qui ea quae laudarent maxime requirebant, ista praeclarissima secundum ipsos pietatis indicia praeterirent? Egregius Romani nominis Marcus Marcellus. qui Syracusas urbem ornatissimam cepit, refertur eam prius fleuisse ruituram et ante eius sanguinem suas illi lacrimas effudisse. Gessit et curam pudicitiae etiam in hoste seruandae. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
ininaniũ barbarorũ: Nisi forte greci
quidẽ in illa sua uictoria. tẽplis deorũ
cõmuniũ peꝑcer̃ : atq illo confugientes
miseros uictosq troianos ferire uel capti¬
uare ñausi s̃ Sed uirgilius poetarũ more.
illa mentitus ẽ : immo uero morẽ hostiũ
ciuitates euertentiũ ille descripsit:¬
Quẽ morẽ etiã catosicut soribit sallustius
nobilitate ueritatis historic us. sententia
sua quã de coniuratis inse natu habuit.
cõmemorare ñ p̃termirtit: Rapiuir¬
gines. ꝓueros diuelli liberos a parentũ
cõplexi matrȩs familiarũ patiquȩiuetorib conli¬
buisset fana atq domos spoliari. caedẽ incen¬
dia sieri postremo armis. cada uerib: cruore
atq luctu om̃a repleri. hic sifana ta cuisset
deorũ sedib: solere hostes parcere putaremus
Ethaec non abaliem genis hostib: sedacatalina
et sociis eĩ nobilissimis senatorib: & romanis
ciuib: romana tẽplametuebant: Sed hi uide¬

Expanded text:
inmanium barbarorum. Nisi forte Graeci inmanium barbarorum. Nisi forte Graeci quidem in illa sua uictoria templis deorum communium pepercerunt adque illo confugientes miseros uictosque Troianos ferire uel captiuare non ausi sunt, sed Vergilius poetarum more illa mentitus est. Immo uero morem hostium ciuitates euertentium ille descripsitQuem morem etiam Cato, sicut scribit Sallustius, nobilitatae ueritatis historicus, sententia sua, quam de coniuratis in senatu habuit, conmemorare non praetermittit: \'rapi uirgines pueros, diuelli liberos a parentum conplexu, matres familiarum pati quae uictoribus conlibuisset, fana adque domos spoliari, caedem incendia fieri: postremo armis cadaueribus cruore adque luctu omnia conpleri\'. Hic si fana tacuisset, deorum sedibus solere hostes parcere putaremus. Et haec non ab alienigenis hostibus, sed a Catilina et sociis eius, nobilissimis senatoribus et Romanis ciuibus, Romana templa metuebant. Sed hi uide
Abbreviated transcription (Latin):
munire ñ potuit ciues suos: ab ignib: ferroq
grecorũ eosdẽ ipsos deos colentiũ : quinenam
iunonis asplocustodes lecti. fenix et drrus
ulixes praedã a seruabant: huc undiq trora
gaza in censis ereptaa drtis menseq: deor uni
crateresq auro solidi captiuaq uestis conge¬
rit᷑ pueri errauidȩ longo ordine matres
stant circũ electus ẽ uidelicet locus tantȩ
dere: compara nunc asplũ illud ñcuius libet
dĩ gregalis nel de turba plebis. sediouis ipsius
sororis & contugis et regine omniũ deorũ
cũ memoriis nr̃orũ apłorũ: illið incensis
tẽplis etdiis erepta spolia portabant᷑ ñ do¬
nanda uictis sed diuidenda uictoribus
huc aũt & qđ alibi ad ea loca ꝑtinere conꝑtũ ẽ
cũ honore e obsequio religiosissimo repor¬
tatũ ẽ. Ibi amissa: hic seruata liberat as:
elegera ta uaritia & suꝑbia leuiũ grȩcoꝵ
istas xp̃i basilicas mĩa et humilitas etiam

Expanded text:
munire non potuit ciues suos ab ignibus ferroque munire non potuit ciues suos ab ignibus ferroque Graecorum, eosdem ipsos deos colentium; quin etiam Iunonis asylo Custodes lecti, Phoenix et dirus Ulixes, Praedam adseruabant; huc undique Troia gaza Incensis erepta adytis mensaeque deorum Crateresque auro solidi captiuaque uestis Congeritur. Pueri et pauidae longo ordine matres Stant circum. Electus est uidelicet locus tantae dere. Conpara nunc asylum illud non cuiuslibet dei gregalis uel de turba plebis, sed Iouis ipsius sororis et coniugis et reginae omnium deorum cum memoriis nostrorum apostolorum. Illuc incensis templis et dis erepta spolia portabantur, non donanda uictis, sed diuidenda uictoribus; huc autem et quod alibi ad ea loca pertinere conpertum est cum honore et obsequio religiosissimo reportatum est. Ibi amissa, hic seruata libertas; ibelegerat auaritia et superbia leuium Graeculorum, istas Christi basilicas misericordia et humilitas etiam
Abbreviated transcription (Latin):
custodes ꝑdidit deos. cũ uel sola ẽẽ
potuerit causa pereundi cusdodes
habere uoluisse perituros. nonitaq
cũ dedis uxtis illa conscriberent᷑ atq
canerent᷑: poetas libebat m̃tiri sedcor¬
datos homines cogebat ueritas c̃siteri
Verũ ista oportunius alio leco diligent̃¬
copio seq tractandar̃. Nunc qđ institu¬
erã deingratis hominib: dicere : parũꝑ¬
expediã explicẽ ut possũ: quia ea mala
quae ꝓsuorũ morũ ꝑũsitate merito
patiunt᷑ blasphemantes : xp̃o inputant
nec dignant᷑ ad tendere : eteas linguas
aduersus eiꝰ nom̃ dem̃tia si crilegȩ ꝓpr̃uitatis
exercen. quib linguis usurpauer̃ mendacit᷑
ipsũ nom̃ uniuuerent. Vel quas linguais in locisꝰ
ei sacratis metuendo presser̃ utillic tim atq: mu¬
niti ubi ꝓpt᷑ cũ inlȩsi ab hostib: fuer᷑ indeineum
maledictis hostilib: ꝓsilirent. Ipsa ut dixi trora
inat̃ populromani sacratis locis deorũ suorũ

Expanded text:
custodes perdidit deos, cum uel sola esse custodes perdidit deos, cum uel sola esse potuerit causa pereundi custodes habere ucum de diis victis illa conscriberentur atque canerentur, poetas libebat mentiri, sed cordatos homines cogebat veritas confiteri. Verum ista opportunius alio loco diligentcopioseque tractanda sunt: nunc quod institueram de ingratis hominibus dicere, parumper explicem, ut possum: qui ea mala, quae pro suorum morum perversitate merito patiuntur, blasphemantes Christo imputant;m parcitur, nec dignantur attendere, et eas linguas adversus ejus nomen dementia sacrilegae protervitatis exercent, quibus linguis usurpaverunt mendaciter ipsum nomen, ut viverent; vel quas linguas in locis ei sacratis metuendo presserunt, ut illic tuti atque muniti, ubi propter cum illaesi ab hostibus fuerunt, inde in eum maledictis hostilibus prosiliremater populi Romani, sacratis locis deorum suorum
Abbreviated transcription (Latin):
foebiq: sacerdos sacra manu uictosq deos
paruũq nepotẽ : ipse trabit : cursuq
amens adliminatendit: Nonne deos
ipsos quos uictos ñ dubitat dicere : sibi potius
quã seillis ꝑhibet cõm̃datos. cũ ei dr̃ sacra
suosq tibi cõm̃dat troia penates. Siigitur
uirgilius tales deos etuictos dic̃ et ut uel
uicti quo quo modo euaderent homini
cõm̃datos: quaed em̃tia e existimare
his tutorib: romã sapient̃ fuis se cõmissã.
et nisi eosamisisset ñ potuisse uastari:
Immo uero uictos deos tãquã p̃sides acde¬
fensores colere ꝗdẽ aliud quã tenere
ñ numinabona sed omina mala: Quanto
enĩ sapientius eredit᷑ romã ad istã ladẽ
ñ fuisse uenturã nisi prius illi perissent:
Sed illos potius olim fuisse perituros nisi
eos quantũ potuis set roma seruasset:
Nam ꝗs m̃iduerterit uideat : quanta sit
uanitate praesumptũ ñ posse uincis ub
de fensorib: uictis &i deo perisse : qui a

Expanded text:
Phoebique sacerdos, Sacra manu uictosque deos Phoebique sacerdos, Sacra manu uictosque deos paruumque nepotem Ipse trahit cursuque amens ad limina tendit? Nonne deos ipsos, quos uictos non dubitat dicere, sibi potius quam se illis perhibet commendatos, cum ei dicitur: Sacra suosqne tibi commendat Troia penates? Si igitur Vergilius tales deos et uictos dicit et, ut uel uicti quoquo modo euaderent, homini commendatos: quae dementia est existimare his tutoribus Romam sapienter fuisse commissam et nisi eos amisisset non potuisse uastari? Immo uero uictos deos tamquam praesides ac defensores colere, quid est aliud quam tenere non numina bona, sed nomina mala? Quanto enim sapientius creditur, non Romam ad istam cladem non fuisse uenturam, nisi prius illi periissent, sed illos potius olim fuisse perituros, nisi eos quantum potuisset Roma seruasset! Nam quis non, cum aduerterit, uideat quanta sit uanitate praesumtum non posse uinci sub defensoribus uictis et ideo periisse, quia
Abbreviated transcription (Latin):
errorẽ & nob̵ suscensent eũ deduscorũ
talia dicimus: cũ nec suscensent auctorib
suis : quos ute discerent merceđẽ deder᷑ :
doctoresq ipsos insuꝑ etsalario publico
et honorib: dignissimos habuer̃ Nempe
apud uirgiliũ quẽ ꝓpterea paruuli legunt.
ut uidelicet poeta magnus omniũq p̃ela¬
rusimus atq optimus teneri sebibitus
animis ñ facile obliuone possit ab oleri
secundũ illud oratii : quo se melẽ inbuta
necens seruabit odorẽ testadiu apud
huno ergo uirgiliũ nẽ pesuno inaluatur
infesta troranis : eolouentorũ regi adũsus
eos inritando dicere Gensinimiamihs
terrenũ nanigat ȩquor illiũ initaliã¬
portans uictosq penates : Ita neistis pena¬
tib uictis romã ne uincer et᷑ prudenter
cõm̃dare debuer̃ : Sed haec iuno dicebat
uelut irata mulier quid loquere t̃ ignorans
Quidaeneas ipsepius totiens appellatus : non¬
neita narrat : panthus otrrades arcis

Expanded text:
errorem! Et nobis succensent, cum de diis eorum errorem! Et nobis succensent, cum de diis eorum talia dicimus, nec succensent auctoribus suis, quos ut ediscerent, mercedem dederunt; doctoresque ipsos insuper et salario publico et honoribus dignissimos habuerunt. Nempe apud Virgilium, quem propterea parvuli legunt, ut videlicet poeta magnus omniumque praeclarissimus atque optimus teneris ebibitus animis secundum illud Horatii: Quo semel est inbuta recens sernabit odorem Testa diu - aput hunc ergo Vergilium nempe Iuno inducitur infesta Troianis Aeolo uentorum regi aduersus eos inritando dicere: Gens inimica mihi Tyrrhenum nauigat aequor Ilium in Italiaportans uictosque penates. Itane istis penatibus uictis Romam, ne uinceretur. prudentes commendare debuerunt? Sed haec Iuno dicebat uelut irata mulier, quid loqueretur ignorans. Quid Aeneas ipse, pius totiens appellatus, nonne ita narrat: Panthus Othryades, arcis
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cepisse intinrupto oppido nullus feriretur
qui in illo tẽplo fuisset inuentus non ne
uidit aeneas płamũ peraras sanguine foe¬
dantẽ quos ipse sa crauerat ignes : nonne
diomedes eq uilixes caesis summȩ custodib
arcis corripuerȩ sacram esigiem. manib que
eruentis uirgineas ausi diuae continger eruitas
Nec tam̃ quod sequit᷑ uerũ ẽ : exillo fluere acre¬
tro sublasa referris pesdanaum. postea
quippe uicer̃ postea troiã ferro ignibq
obtrunc auer̃ nec ideo troia periit :
qui amineruã ꝑdidit: Quid enĩ prius ipsa
minerua ꝑdiderat ut periret: anforte
custodes suos: hoc sane uerũ ẽ: Illis quippe
interemptis potuit auferri: Neq enĩ
homines asimulacro: sed simulacrũ abho¬
minib: seruabatur: Quo modo ergo cole¬
batur utpatriã custo diret et ciues: quae
suos ñualuit custodire custodes seccequa
lib: diis urbẽ romani seruandã se cõmen-¬
dasse gaudebant: Onimiũ miserabilẽ

Expanded text:
praecepisse, ut inrupto oppido nullus feriretur, praecepisse, ut inrupto oppido nullus feriretur, qui in illo uel illo templo fuisset inuentus. Nonne uidit Aeneas Priamum per aras Sanguine foedantem quos ipse sacrauerat ignes? Nonne Diomedes et Ulixes caesis summae custodibus arcis Corripuere sacram effigiem manibusque cruentis Virgineas ausi diuae contingere uittas? Nec tamen quod sequitur uerum est: Ex illo fluere ac retro sublabsa referri Spes Danaum. Postea quippe uicerunt, postea Troiam ferro ignibusquobtruncauerunt. Nec ideo Troia periit, quia Mineruam perdidit. Quid enim prius ipsa Minerua perdiderat, ut periret? an forte custodes suos? Hoc sane uerum est; illis quippe interemtis potuit auferri. Neque enim homines a simulacro, sed simulacrum ab hominibus seruabatur. Quo modo ergo colebatur, ut patriam custodiret et ciues, quae suos non ualuit custodire custodes? CAlibus diis Urbem Romani servandam se commendasse gaudebant. O nimium miserabilem
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ter bellorũ morẽ truculenti barbari peꝑ¬
cer̃ hoc tribuere tẽporib: xp̃ianis. hincdõ
agere grãs. hinc ad eiꝰ nom̃ uera cit̃ currere:
ut effigiant poenasignis aeterni: Quod
nom̃ multi eorũ mendacit usurparunt.
in effugerent poenas p̃sentis exitii nã
quos uides petulant̃ & ꝓcacit̃ in sultare
seruis xp̃i sunt in eis plurit qui illum
interitũ cladẽq: ñ euasissent : nisi seruos
xp̃i se eẽ finxissent: Et nunc ingrata suꝑbia
atq impiissima insania eiꝰ nominirestͥunt
corde ꝑuso ut sempiternis tenebris
puniantur: ad quod nom̃ oreł subdolõ
confuger᷑ uatẽ porali lucefruerentur
ot bella gesta conseriptar̃ uelante coni¬
ditã romã ł ab eiꝰ exortu et imperio.
legant e proferant sic abaligenis aliquã captã
eẽ ciuitatẽ : ut hostes quiceperant parcerent
eis quos ad deorũ suorũ tẽpla confugisse cõ¬
pererant Aut aliquẽ ducẽ barbarorum

Expanded text:
praeter bellorum morem truculenti barbari peppraeter bellorum morem truculenti barbari pepercerunt, hoc tribuere temporibus Christianis, hinc Deo agere gratias, hinc ad eius nomen ueraciter currere, ut effugiant poenas ignis aeterni, quod nomen multi eorum mendaciter usurparunt, ut effugerent poenas praesentis exitii. Nam quos uides petulanter et procaciter insultare seruis Christi, sunt in eis plurimi, qui illum interitum clademque non euasissent, nisi seruos Christi se esse finxissent. Et nunc ingrata superbia adque inpiissima insania eius nomini resistunt corde peruerso, ut sempiternis tenebris puniantur, ad quod nomen ore uel subdolo confugerunt, ut temporali luce fruerenturot bella gesta conscripta sunt uel ante conditam Romam uel ab eius exortu et imperio: legant et proferant sic ab alienigenis aliquam captam esse ciuitatem, ut hostes, qui ceperant, parcerent eis, quos ad deorum suorum templa confugisse compererant, aut aliquem ducem barbarorum
Abbreviated transcription (Latin):
nomeos incurrerent qui similẽ miam non ha¬
bebant: Eustametiã ipsi alibi trucesatq hostili
more iaeuiebtes. postea quãp dloca ulla ueni¬
ebant: ubi fuerat interdictũ quodalibibelli
iure licuisset tota feriendi resrenabat᷑ imma¬
nitas et captiuandi cupiditas frangebatur:
Sic euaser̃ multi quinunc xp̃ianis tẽporibus
detrahunt et mala quaqilla ciuitas ꝑtulit
dent si quid recti sapereut illa quae abhostib
aspera edura ꝑpessir̃ alii diuinȩ prouiden¬
tiae tribuere quae solet corruptos hominũ
mores bellis em̃dare atq conterere. Itemq
uitã mortaliũ iustã atq laudabilẽ talibus
afflictionib exercere sprobatãq uel in me¬
liora transferre uel in his adhuc t̃ris
ꝓp̃t̃ usus alios detinere : Illud uero qđ eis
uel ubieũq propt̃ xp̃i nom̃ uel in locis xp̃i
nomini dicatissimis: etum plissimis ac ꝓlar¬
giore mĩa ad ca pacitatẽ multitudinis electis

Expanded text:
ne in eos incurrerent, qui similem misericordiam non hane in eos incurrerent, qui similem misericordiam non habebant. Qui tamen etiam ipsi alibi truces adque hostili more saeuientes posteaquam ad loca illa ueniebant, ubi fuerat interdictum quod alibi belli iure licuisset, tota feriendi refrenabatur inmanitas et captiuandi cupiditas frangebatur. Sic euaserunt multi, qui nunc Christianis temporibus detrahunt et mala, quae illa ciuitas pertulit, rent, si quid recti saperent, illa, quae ab hostibus aspera et dura perpessi sunt, illi prouidentiae diuinae tribuere, quae solet corruptos hominum mores bellis emendare adque conterere itemque uitam mortalium iustam adque laudabilem talibus adflictionibus exercere probatamque uel in meliora transferre uel in his adhuc terris propter usus alios detinere: illud uero, quod eis uel ubicumque propter Christi nomen uel in locis Christi nomini dicatissimis et amplissimis ac pro largiore misericordia ad capacitatem multitudinis electis
Abbreviated transcription (Latin):
subiectis. et debellare superbos. sunde etiã
de terrena ciuitate qua ecũ dominari appeat
et sipopuli seruiant. ipsa ei dominandi
libido dominat᷑ none p̃tereundũ silentio
quicquid dicere susceptihurus operis
ratio postulat et facultas dat᷑: Ex hac nauiq¬
exsistunt inimici adũsus quos defeudendaẽ
di ciuitas. quorũ tam̃ multucorreeto impi¬
etatis erpore. ciues in ea siunt satis idonei:
Uulti uero ineã tantis exardescunt ignibus
odiorũ: tãq manifestis beneficiis redemp¬
toris eiꝰ ingratisunt uthodie contra eam
linguas nõn nouerent : nisi ferrũ hostile
fugientes insacratis eĩ locis uitam dequa
suꝑbiunt inuenirent: Annon etiã illiro¬
uastatione urbir adse confugientes iuos
alienosq receperunt: huc usq eruentus¬
sȩ uiebat inimicus ubi accipiebat limitẽ tru¬
cidatoris furor illo ducebant᷑ amiserantibus
hostib: Quib etiã extra ipsaloca peꝑcerant:

Expanded text:
subiectis et debellare superbos. Unde etiam subiectis et debellare superbos. Unde etiam de terrena ciuitate, quae cum dominari adpetit, etsi populi seruiant, ipsa ei dominandi libido dominatur, non est praetereundum silentio quidquid dicere suscepti huius operis ratio postulat et facultas datur. CAexistunt inimici, aduersus quos defendenda est Dei ciuitas, quorum tamen multi correcto inpietatis errore ciues in ea fiunt satis idonei; multi uero in eam tantis exardescunt ignibus odiorum tamque manifestis beneficiis redemtoris eius ingrati sunt, ut hodie contra eam linguas non mouerent, nisi ferrum hostile fugientes in sacratis eius locis uitam, de qua superbiunt, inuenirent. An non etiam illi Rouastatione Urbis ad se confugientes suos alienosque receperunt. Huc usque cruentusaeuiebat inimicus, ibi accipiebat limitem trucidatoris furor, illo ducebantur a miserantibus hostibus, quibus etiam extra ipsa loca pepercerant,
Abbreviated transcription (Latin):
PORIOSISSIMIAM CIUITATTAI DĨ SICE IN
hoc temporũ cursu cũ interimpios pere¬
p asatur exfide uiuens siue iuilla stabilitate
aedis acternae quq̃nic expectaꝰ ꝑpatienti am
quo adusq iustitia conũtat᷑ iniudiciũ deiiceps
adeptura ꝑexcelentiã uictoria ultima et pace ꝑ¬
debito defendere adũsus eos qui conditori ẽ nr̃o
deos suos p̃fesifili carissime marcelline suscepi
magnũ op̃ eidrduũ sed s adiutor nr̃ est:
Nam scio quib uirib opus sit ut ꝑsuadeat᷑ suꝑbis
quanta sit iurtus humilitatis. quasit: ut om̃a
terrena cacuminastẽporali mobilitate nutan¬
tia non humanousurpata fastu seddiuinꝗ
gr̃a donata celsitudo transcendat. Rex en
et conditor ciuitatis huius dequa loqui insti¬
tiumus. Inscriptora populisui sententiam
diuinȩ legis aperuit: quadictũ ẽ. Ds̃ suꝑbis
renitit humilib: aũt dat grãm. hoc uero
qđ dĩ ẽ suꝑbȩ quoque animae sp̃s inflatus
affectat amatq: sibi in laudib: dici parcere

Expanded text:
oriosissimam ciuitatem Dei siue in hoc temporum cursu, cum inter inpios peregrinatur ex fide uiuens, siue in illa stabilitate sedis aeternae, quam nunc expectat per patientiam, quoadusque iustitia conuertatur in iudicium, deinceps adeptura per excellentiam uictoria ultima et pace perdebito defendere aduersus eos, qui conditori eius deos suos praeferunt, fili carissime Marcelline, suscepi, magnum opus et arduum, sed Deus adiutor noster est. Nam scio quibus uiribus opus sit. ut persuadeatur superbis quanta sit uirtus humilitatis, qua fit ut omnia terrena cacumina temporali mobilitate nutantia non humano usurpata fastu, sed diuina gratia donata celsitudo transcendat. Rex enim et conditor ciuitatis huius, de qua loqui instituimus, in scriptura populi sui sententiam diuinae legis aperuit, qua dictum est: Deus superbis resistit, humilibus autem dat gratiam. Hoc uero, quod Dei est, superbae quoque animae spiritus inflatus adfectat amatque sibi in laudibus dici: Parcere
Abbreviated transcription (Latin):
nonideo ntipsi distincti non sunt
qui adis tinctũ ñẽ : qd utriq ꝑpessi sunt
Manet enĩ dissimilitudo passorũ : etiã in si
militudine passionũ edicet sub eo dẽ tor¬
m̃to ñe idẽ uirtus etuitiũ: Nã sic̃ subuno
igne aurũ rutilat. palea fumat: et sub eadẽ
tribula stipulȩ cõminuaint frumentao
purgant᷑ nec ideo cũoleo amurca coni

Expanded text:
non ideo ipsi distincti non sunon ideo ipsi distincti non suquia distinctum non est, quod utrique perpessi sunt. Manet enim dissimmilitudine passionum; et licet sub eodem tormento, non est idem virtus et vitium. Nam sicut sub igne aurum rutilat, palea fumat; et sub eadem tribula stipulae comminuuntur, frumenta purgantur; nec ideo cum oleo amurca con
Abbreviated transcription (Latin):
cernunt᷑ nec mala turpit̃ euitent᷑ quib:
etboni plerũq afficiunt᷑ int̃ẽ aũt plu:¬
rimũ qualis sit usus. uel earũ rerũ quae
ꝓspere uel earũ que dicunt᷑ aduersae :
Nambonus tẽporalib: neobonis extollitur.
nec malis frangitur : Malũs aũt ideo huius¬
cemodi infelicitate punit᷑. quia felicitate
corrumpit᷑ Ostendit tam̃ ds̃ sepe etiã
in his distribuendis. euidentius opera¬
tionẽ suã: nã sinunc omne peccatum.
manifesta plecteret poena: nihil ulti¬
mo iudicio seruari putaret᷑: Rursus
si nullũ peccatũ nunc puniret. aꝑta
eas ds̃ quibdã petentib euidentissi ma
largitate concederet : non adeũ ista
ꝑtinere diceremus: Itẽq siomnib: eas
petentib daret ñ nisi ꝓpt̃ talia praemia
seruiendũ ẽẽ arbi traremur illiꝰ nec pios
nos faceret talis seruitus: sed potius
oupidos & auaros : Haec cũita sint
quicũq boni & mali parit̃ afflictis

Expanded text:
cernuntur; nec mala turpiter euitentur, quibus cernuntur; nec mala turpiter euitentur, quibus et boni plerumque adficiuntur. Interest autem plurimum, qualis sit usus uel earum rerum, quae prosperae, uel earum, quae dicuntur aduersae. Nam bonus temporalibus nec bonis extollitur nec malis frangitur; malus autem ideo huiusce modi infelicitate punitur, quia felicitate corrumpitur. Ostendit tamen Deus saepe in his distribuendis evidentius operationem suam. Nam si nunc omne peccatum manifesta plecteret poena, nihil ultimo judicio servari putaretur: rursus, si nullum peccatum nunc puniret aperteeas Deus quibusdam petentibus evidentissima largitate concederet, non ad eum ista pertinere diceremus: itemque si omnibus eas petentibus daret, nonnisi propter talia praemia serviendum illi esse arbitraremur; nec pios nos faceret talis servitus, sed potius cupidos et avaros. Haec cum ita sint, quicumque boni et mali pariter afflicti sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
ingratosq ꝑuenit : cũrputamus nisi
qui a eam ille p̃buit : quicottidie fai¬
orimi solẽ suũ suꝑbonos et imalos. et pluit
suꝑ iustos etiniustos: Quã uis enĩ quidã
eorũ ista cogitantes poeniteado abim¬
pietate secorrigant : quidã uero sicut
apostolus dic̃ diuitia bonitatis edonga¬
nimitatis dĩ contemnentes. secundũ
duritiã cordissui: et cor in poenitens
thesaurizent sibi irã in diẽ irȩ: etreue¬
lationis iusti iudiciidi : qui reddetumeuiq
sec undũ opera eiꝰ. tam̃ patientia dĩ adpe:¬
nitentiã inuitat malos. sic̃ flagellũ dĩ
ad patientiã erudit bonos: ⁊tẽq mĩa dĩ
tas dĩ puniendos corripit malos: placuit
quippe diuine ꝓuidentiae praeparare
in posterũ bona iustis : quib: ñ fruentur
iniusti et mala impiis. quib: ñexcrucia¬
bunt᷑ boni: Ista uero tẽporalia bonae mal
utrisq uoluit ẽẽ cõmunia: Vt nec bonacu¬
pidius apetant᷑ : qua esmali quoq: habere

Expanded text:
ingratosque pervenit? Cur, putamus, nisi ingratosque pervenit? Cur, putamus, nisi quia eam ille poriri solem suum super bonos et malos et pluit super iustos et iniustos? Quamuis enim quidam eorum ista cogitantes paenitendo ab inpietate se corrigant, quidam uero, sicut apostolus dicit, diuitias bonitatis et longanimitatis Dei contemnentes secundum duritiam cordis sui et cor inpaenitens thesaurizent sibi iram in die irae et reuelationis iusti iudicii Dei, qui reddet unicuique secundum opera eius: tamen patientia Dei ad paenitentiam inuitat malos, sicut flagellum Dei ad patientiam erudit bonos; itemque misericotas Dei puniendos corripit malos. Placuit quippe diuinae prouidentiae praeparare in posterum bona iustis, quibus non fruentur iniusti, et mala inpiis, quibus non excruciabuntur boni; ista uero temporalia bona et mala utrisque uoluit esse communia, ut nec bona cupidius adpetantur, quae mali quoque habere
Abbreviated transcription (Latin):
quid ergo uastationis trucidationis: dep̃datio¬
nis. concremationis afflictionis: inista recen¬
tissima romana clade cõmissũẽ. fecithoc consue¬
tudo bellorũ: Quod aũt nouo more factũ est:
quod inusitata rerũ facie imonanitas barbara
tãmitis apparuit : ut am plissimȩ basilicae
implendae populo cui parceret᷑ eligerent᷑
et deceruerent᷑ ubine moferiret᷑ : unde
nemoraperetur. quoliberandi multi ami¬
serantib: hostib: ducerent᷑ : unde captiuan¬
di᷑ ulli nec acrudelib: hostib: abducerentur:
hoc xp̃i nomini : hoc xp̃iano tẽpori tribu¬
endũ quisquis nonuidet. cȩcus : quisquis
uidet nec laudat ingratus: quis quis lau¬
danti reluctatur. insanus ẽ Absit ut
prudens quis quã hoc feritati imputer
barbarorũ: Truculentissima sets ȩuissimas
m̃tes: ille terruit. ille frenauit : ille mirabi¬
lit̃ tẽperauit : ꝗ ꝑ prophetã tanto ante
p̃dexit: Oisi tabo inuirga iniquitate seorũ :
curergo ista diuina mĩa. etiã ad impios

Expanded text:
quid ergo uastationis trucidationis depraedationis concremationis adflictionis in ista recentissima Romana clade commissum est, fecit hoc consuetudo bellorum; quod autem nouo more factum est, quod inusitata rerum facie inmanitas barbara tam mitis apparuit, ut amplissimae basilicae inplendae populo cui parceretur eligerentur et decernerentur, ubi nemo feriretur, unde nemo raperetur, quo liberandi multi a miserantibus hostibus ducerentur, unde captiuandi ulli nec a crudelibus hostibus abducerentur: hoc Christi nomini, hoc Christiano tempori tribuendum quisquis non uidet, caecus, quisquis uidet nec laudat, ingratus, quisquis laudanti reluctatur, insanus est. Absit, ut prudens quisquam hoc feritati inputet barbarorum. Truculentissimas et saeuissimas mentes ille terruit, ille frenauit. e mirabiliter temperauit, qui per prophetam tanto ante dixit: isitabo in uirga iniquitatesCur ergo ista divina misericordia etiam ad impios
Abbreviated transcription (Latin):
uiuant sedei qui ꝓ ipsis mortuus ẽ : & resurr&
Om̃s itaq: mortui s̃ in paccatis nõmine prorsus
xcepto : siue origina libus. siue etiã uoluntate
additis ł ignorando ułsciendo n& faciendo
qđ iustũ ẽ⁊ et ꝓomnib: mortuis uuius mor¬
tuus ẽ unus: idẽ nullũ habens omnino p&ca

Expanded text:
uiuant, sed ei, qui pro ipsis mortuus est et resurrexit. uiuant, sed ei, qui pro ipsis mortuus est et resurrexit. Omnes itaque mortui sunt in peccatis, nemine prorsus excepto, siue originalibus siue etiam uoluntate additis, uel ignorando uel sciendo nec faciendo quod iustum est; et pro omnibus mortuis uiuus mortuus est unus, id est nu
Abbreviated transcription (Latin):
& qui audier int uiuent Sic̃ eni pat̃ hab& uitã
insem& ipso : sicdedit & filio uitã habere in sem& ip¬
so: Nondũ de secunda resurr&ctione. id est cõpo&
tanc ꝗꝓpe ut distinguer& ait
Venithora & nunc ẽ: Naut̃ ista corporũ sed
animarũ ẽ. Habent enĩ et anim&e mortẽ suã
inimpi&ate atq: peccatis : secundũ quã mortẽ
mortiu s̃ : Deꝗb: idẽ dñs dic̃: Sine mortuos sepeli¬
remortuos suos.: Vt scilic& in anima mortui.¬
incorpore mortuos sepelirent: propt̃ istos
ergo impi& atae in anima mortuos. Nenit
inquit hora & nunc ẽ quando mortui audient
uocẽ filii dĩ . Et qui audier int uiuent Quiau¬
dierint dix̃ qui oboedierint ꝗ credider int.
& usq in finẽ ꝑ seuerauerint. N& fec̃ hic ullã
differentiã bono et malorum.. Omnib: enĩ
bonũ ẽ audire uocẽ eius: etuiuere ad uitã
pi&atis e&ximpi& atis morte transeundo : Dequa
morte aitapłus paulus Ergo om̃s mortiu sunt :
& pomnib: mortuus ẽ : et quiuiuunt iã ñ sibi

Expanded text:
t uiuent. Sicut enim Pater habet uitam in semet ipso, sic dedit et Filio habere uitam in semet ipso. Nondum de secunda resurrectione, id est corporuest. Hanc quippe ut distingueret, ait: Venit hora, et nunc est. Non autem ista corporum, sed animarum est. Habent enim et animae mortem suam in inpietate adque peccatis, secundum quam mortem mortui sunt, de quibus idem Dominus ait: Sine mortuos sepelire mortuos suos; ut scilicin corpore mortuos sepelirent. propter istos ergo impietate et iniquitate in anima mortuos: uenit, inquit, hora et nunc est, quando mortui audient uocem filii dei, et qui audierint uiuent. qui audierint dixit qui oboedierint, qui crediderint et usque in finem perseuerauerint". nec fecit hic ullam differentiam bonorum et malorum; omnibus enim bonum est audire uocem eius et uiuere ad uitam pietatis ex impietatis morte transeundo. de qua morte ait apostolus Paulus: ergo omnes mortui sunt; et pro omnibus mortuus est, ut et qui uiuunt iam non sibi
Abbreviated transcription (Latin):
Seruiens aut̃ dõ animus recte imperat corpori
inq: ipso animo : ratiodõ dño subditarecte impe¬
rat libidini uitiisq ceteris: Quaꝓpt̃ ubi homodõ¬
ñseruit : quidineo putandũ ẽ eẽ iustitiae. quan¬
do quidẽ dõ ñ seruien snullo modo potest iuste animꝰ
corpori aut humana ratio uitis ceterisimpera durro detis¬

Expanded text:
Seruiens autem Deo animus recte imperat corpori, Seruiens autem Deo animus recte imperat corpori, inque ipso animo ratio Deo Domino subdita recte imperat libidini uitiisque ceteris. Quapropter ubi homo Deo non seruit, quid in eo putandum est esse iustitiae? quando quidem Deo non seruiens nullo modo potest iuste animus corpori aut humana ratio uitiis imperare. Et
Abbreviated transcription (Latin):
est: et qui seipsũ aufert dominantidõ a quo
factus ẽ et malignis seruit spiritib: iustus est:
Disputatur certe a cerrime atq: fortissime
in eisdẽ ipsis dere publica libris ad ũsus iniustitiã
partib: contra iustitia etdiceretur : nisi ꝑ in¬
iustitiã rem publicã stare augeriq non posse.
hoc ueluti ualidissimũ positum erat.: in iustum
ee ut homines hominib: dominantib: seruant:
Quã tam̃ iniustitiã nisi sequatur imperio sa
ciuitas cuius ẽ magna respublica: non ea posse
ꝓiuntiis imperare: Responsũ ẽ a parte iustitiae :¬
ideo iustũ eẽ quod talibus hominib situtilis
deterius se habuer̃ : Subditũq: ẽ utista
ratio firmaret̃ ueluti anatura sumptũ
nobile exemplum. atq dictum est.
Curigitur ds̃ homini: animusimperat corpori.
ratio libidini ceterisq: uitiosis animi partib
Plane hoc &xemplo satis edoctũ ẽ quib: dã eẽ utilẽ
seruitutẽ : etđo quidẽ ut seruiat᷑ utile eẽ omib:

Expanded text:
est; et qui se ipsum aufert dominanti Deo, a quo est; et qui se ipsum aufert dominanti Deo, a quo factus est, et malignis seruit spiritibus, iustus est? Disputatur certe acerrime adque fortissime in eisdem ipsis de re publica libris aduersus iniustitiam partibus contra iustitiam et diceretur nisi per iniustitiam rem publicam stare augerique non posse, hoc ueluti ualidissimum positum erat, iniustum esse, ut homines hominibus dominantibus seruiant; quam tamen iniustitiam nisi sequatur imperiosa ciuitas, cuius est magna res publica, non eam posse prouinciis imperare: responsum est a parte iustitiae ideo iustum esse, quod talibus hominibus sit utilis deterius se habuerunt; subditumque est, ut ista ratio firmaretur, ueluti a natura sumtum nobile exemplum adque dictum est: \'Quur igitur Deus homini, animus imperat corpori, ratio libidini ceterisque uitiosis animi partibus?\' Plane hoc exemplo satis edoctum est quibusdam esse utilem seruitutem, et Deo quidem ut seruiatur utile esse omnibus.
Abbreviated transcription (Latin):
dicant quod de iustitiae fonte manauerit :
Falsumq: eẽ qđ a quibusdã ñ racte sentientibus
dic solet idee ius. qđ ei qui plus potest utile
ẽ : Quo circa ubi nonẽ uera iustitia : uiris con¬
sensu sotiatus coetus hominũ non potest eẽ
Et ideo na populus iuxta illam scypionis. uel
ciceronis definitionẽ: et siñ populus n& respo¬
puli sed qualis cumq: multitudinis quae po¬
puli nomine digna ñ ẽ. Acꝑlioc sirespublica
res ẽ populi et populus ñ est qui consensu non
sotiatus ẽ uiris : Nonẽ aũt ius ubi nulla iustitia
⁊ẽ ꝑ cul dubio colligitur ubi iustitia ñ est. non
non eẽ rẽ publicã Iustitia porro ea uirtus
ẽ quae sua cuiq distribuit: Quaeigitur iusti¬
tiaẽ hominis quae ipsum hominẽ dõuero tollit.
et in mundis daemonib: subdit: hoc inẽ sua cuiq
distribuere : An qui fundũ aufert ei aquoemp¬
tus ẽ & tradit ei ꝗ nihilhab& in eo uiris in iustus

Expanded text:
dicant, quod de iustitiae fonte manauerit, dicant, quod de iustitiae fonte manauerit, falsumque esse, quod a quibusdam non recte sentientibus dici solet, id esse ius, quod ei, qui plus potest. utile est. Quocirca ubi non est uera iustitia, iuris consensu sociatus coetus hominum non potest esse et ideo nec populus iuxta illam Scipionis uel Ciceronis definitionem; et si non populus, nec res populi. sed qualiscumque multitudinis, quae populi nomine digna non est. Ac per hoc, si res publica res est populi et populus non est, qui consensu non sociatus est iuris, non est autem ius, ubi nulla iustitia est: procul dubio colligitur, ubi iustitia non est, non esse rem publicam. Iustitia porro ea uirtus est, quae sua cuique distribuit. Quae igitur iustitia est hominis, quae ipsum hominem Deo uero tollit et inmundis daemonibus subdit? Hocine est sua cuique distribuere? An qui fundum aufert eius, a quo emtus est, et tradit ei, qui nihil habet in eo iuris, iniustus