comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sente te comploratum prope coniugum ac liberorum nr̃o¬
rum exaudire: et flagrantia tecta posses conspicere.Ita su¬
mus aliquotiens hac Etate deuastati. ut. M. marcellus nõ
hannibal uicisse ad cannas uidebatur: glorienturq: romani
te adunum modo ictum ingentem uelud iaculo emisso tor¬
pore. Per annos prope centum cum populo romano bellum
gessimus.nullo externo adiuti:neq duce neq exercitu.
nisi quod ꝑbiennium. pyrrus nr̃o magis milite suas auxit
urbes uires ꝗͣ suis uiribus nos defendit. Non ergosecundi
rebus nr̃is gloriabor duos coñs ac duos consulares exercitus
a nobis subiugum missos. et si qua alia aut laeta aut mortifera
aut gloriosa nobis euenerunt quae aspera aduersaq tunc accide¬
runt minori indignatione referre possumus ꝗ quae hodie e¬
uenuint. Nagni dictatores cum magistris equitum binis cõ
rato. et subsidus poitis et subsignis ad populandum ducebant

Expanded text:
praesente te, cum ploratum prope coniugum ac liberorum nostropraesente te, cum ploratum prope coniugum ac liberorum nostrorum exaudire et flagrantia tecta posses conspicere, ita sumus aliquotiens hac aestate devastati ut M. Marcellus, non Hannibal, vicisse ad Cannas videatur, glorienturque Romani te, ad unum modo ictum vigentem, velut aculeo emisso torpere. per annos ltcentumgt cum populo Romano bellum gessimus, nullo externo adiuti nec duce nec exercitu nisi quod per biennium Pyrrhus nostro magis milite suas auxit uires quam suis uiribus nos defendit. non ego secundis rebus nostris gloriabor duos consules ac duos consulares exercitus b nobis sub iugum missos et si qua alia aut laeta aut gloriosa nobis euenerunt. quae aspera aduersaque tunc acciderunt, minore indignatione referre possumus quam quae hodie eueniunt. magni dictatores cum magistris equitum, bini consrato et subsidiis positis et sub signis ad populandum ducebant;
Abbreviated transcription (Latin):
appius magno conatu nulla re gesta messanam repetit. E¬
dem estate marcellus ab nola quam praesidio obtinebat cre¬
bras excursiones in agrum hyrpinum et samnites caudinos
fecit: adeoq omnia ferro atq igni uastauit. ut antiquarum
cladium samnio memoriam renouaret.Itaq: ex timplo
gati adhannibalem missi simul ex utraq gente ita penum
allocuti sunt. Hostes .p .R. hannibal fuimus: primum per
nos ip̃i quod nr̃a arma nostrȩ uires nos tutare poterant. Poste
his parum fidebamus:pyrro regi nos adiunximus.a quo
licti pacem necessariam accepimus fuimusq in ea ꝑ annos
prope quinquaginta ad id tempus quo in italiam uenisti tuo
nos non magis uirtus fortunaq: ꝗͣ unica comitas ac benigi¬
tas erga cies nostros quos captos nobis remisisti ita concili¬
auit tibi ut te saluo atq: incolomi amico non modo popu¬
lum romanum sed ne deos quidem iratos si dici fas est ti
meremus.At hercule non solum incolumi et uictore sec

Expanded text:
Appius magno conatu nulla re gesta Messanam repetit. eAppius magno conatu nulla re gesta Messanam repetit. eadem aestate Marcellus ab Nola quam praesidio obtinebat crebras excursiones in agrum Hirpinum et Samnites Caudinos fecit adeoque omnia ferro atque igni uastauit ut antiquarum cladium Samnio memoriam renouaret. itaque extemplo legati ad Hannibalem missi simul ex utraque gente ita Poenum adlocuti sunt. 'hostes populi Romani, Hannibal, fuimus primum per nos ipsi quoad nostra arma, nostrae uires nos tutari poterant. postquam his parum fidebamus, Pyrrho regi nos adiunximus; a quo relicti pacem necessariam accepimus fuimusque in ea per annos prope quinquaginta ad id tempus quo tu in Italiam uenisti. tua nos non magis uirtus fortunaque quam unica comitas ac benignitas erga ciues nostros quos captos nobis remisisti ita conciliauit tibi ut te saluo atque incolumi amico non modo populum meremus. at hercule non solum incolumi et victore sed
Abbreviated transcription (Latin):
romam nauigat.sardiniamq: perdomitam nuntiat patribu
& stipendium quaestoribus frumentum edilibus captiuosq
fuluio practori tradidit. Per idem tempus.T. octacilius pre¬
tor quinquaginta a lilybeo nauium classi in affricam tras¬
uectus. depopulatusq agrum carthaginensem cum sa¬
diniam inde peteret quo fama erat hasdrubalem baleari¬
bus nuꝑ traiecisse. classi africam repenti occurrit. Leuiq arma¬
tura certamine in alto commisso septem inde naues cum socus
naualibus coepit. E aeteras metus haud secus ꝗ̃ tempestas disiecit
Per eosdem forte dies et bomilcar cum militibus ad supplemẽtu
carthaginem missis elephantisq commeatus locras accessit. Quẽ
ut in cautum opprimeret. Appius claudius per simulationen
prouintiae: circumeunde messanam raptim. exercitu ducto.
estuq suo locros traiecit. lam inde bomilcar ad hannonem in
brutios profectus erat. & locrenses portas romanis clauserunt

Expanded text:
Romam nauigat Sardiniamque perdomitam nuntiat patribus; Romam nauigat Sardiniamque perdomitam nuntiat patribus; et stipendium quaestoribus, frumentum aedilibus, captiuos Q. Fuluio praetori tradit. per idem tempus T. Otacilius praetor ab Lilybaeo classi in Africam transuectus depopulatusque agrum Carthaginiensem, cum Sardiniam inde peteret, quo fama erat Hasdrubalem a Baliaribus nuper traiecisse, classi Africam repetenti occurrit, leuique certamine in alto commisso septem inde naues cum sociis naualibus cepit. ceteras metus haud secus quam tempestas passim disiecit. per eosdem forte dies et Bomilcar cum militibus ad supplementum Carthagine missis elephantisque et commeatu Locros accessit. quem ut incautum opprimeret Ap. Claudius , per simulationem prouinciae circumeundae Messanam raptim exercitu ducto ltuentogt aestuque suo Locros traiecit. iam inde Bomilcar ad Hannonem in Bruttios profectus erat et Locrenses portas Romanis clauserunt;
Abbreviated transcription (Latin):
omnia duram et inemorabilem pugnam fecit hasdrubal impera¬
tor captus et hanno et mago nobiles carthaginenses.Mago ex
gente brachina propinqua cognationc hannibali iunctus. Ha¬
no autem auctor rebellionis sardis belliq: eius haud dubie co¬
citator. Nec sardorum duces minus nobilem pugnam cladibus
sius fecerunt: nam et filius hansicore hostis in acic cecidit. et
hansicora cum paucis equitibus fugiens ut super afflictas res
necem quoq filii audiuit. nocte ne cuius interuentus coepta
peteret: mortem sibi consciuitCaeteris urbs cornus eadem q
ante fugac receptaculum fuit ꝗͣ manilius uictor exercitu ag¬
gressus intra dies paucos recepit: de inde aliae quoq ciuitates
quae adhansicorum penosq: defecerant obsidibus datis dedider
sese. Quibus stipendio frumentoq impetrato procuiusq aut
uiribus aut delicto. caralis exercitum reduxit. Ibi nauibus
longis deductis impositoq quem secum aduexerat milite

Expanded text:
omnia claram et memorabilem pugnam fecit Hasdrubal imperaomnia claram et memorabilem pugnam fecit Hasdrubal imperator captus et Hanno et Mago, nobiles Carthaginienses, Mago ex gente Barcina, propinqua cognatione Hannibali iunctus, Hanno auctor rebellionis Sardis bellique eius haud dubie concitor. nec Sardorum duces minus nobilem eam pugnam cladibus suis fecerunt; nam et filius Hampsicorae Hostus in acie cecidit, et Hampsicora cum paucis equitibus fugiens, ut super adflictas res necem quoque filii audiuit, nocte, ne cuius interuentus coepta impediret, mortem sibi consciuit. ceteris urbs Cornus eadem quae ante fugae receptaculum fuit; quam Manlius uictore exercitu adgressus intra dies paucos recepit. deinde aliae quoque ciuitates quae ad Hampsicoram Poenosque defecerant obsidibus datis dediderunt sese; quibus stipendio frumentoque imperato pro cuiusque aut uiribus aut delicto Carales exercitum reduxit. ibi nauibus longis deductis impositoque quem secum aduexerat milite
Abbreviated transcription (Latin):
ares erat in tempore ad spem rebellandi aduenisset.anili
post famam appulse punice classis caralis se repepit. Cacra¬
sio haniscore data est poeno se iungendi. Hasdrubal copus in terra
expositis et classe remissa carthaginem ducem haniscorem ad
sociorum populi romani agrum populandum profectus carali
peruenturus erat. Ni mauiluis obuio exercitu ab effusa eum po¬
pulationem continuiss&. primo castra castris modico interual¬
lo sunt obiecta de inceps procursationes. leuia certamina ua¬
rio euentu inita. Postremo descensum in aciem signis collati
uisto praelio per quatuor horas pugnatum. Diui pugnam an¬
cipitem poeni sardis facile uinci assuetis fecerunt. Postremo
& ip̃i cum omnia circa strage ac fuga sardorum repleta ẽẽnt
acterum terga dantes circumducto cornu quo pepulerat s.¬
milia hostium caesa sardorum simul penorumq ferme tria mi¬
lia et mille . cc. capti: et signa militaria. uni. et uiginta. Ante

Expanded text:
ares erat, in tempore ad spem rebellandi aduenisset. Manlius ares erat, in tempore ad spem rebellandi aduenisset. Manlius post famam adpulsae Punicae classis Carales se recepit; ea osio Hampsicorae data est Poeno se iungendi. Hasdrubal copiis in terram expositis et classe remissa Carthaginem duce Hampsicora ad sociorum populi Romani agrum populandum profectus, Carales peruenturus erat, ni Manlius obuio exercitu ab effusa eum populatione continuisset. primo castra castris modico interuallo sunt obiecta; deinde per procursationes leuia certamina uario euentu inita; postremo descensum in aciem. signis conlatis iusto proelio per quattuor horas pugnatum. diu pugnam ancipitem Poeni, Sardis facile uinci adsuetis, fecerunt; postremo et ipsi, cum omnia circa strage ac fuga Sardorum repleta essent, fusi; ceterum terga dantes circumducto cornu quo pepulerat Sarodecim milia hostium caesa, Sardorum simul Poenorumque, ferme tria milia et septingenti capti et signa militaria septem et uiginti. ante
Abbreviated transcription (Latin):
omisse erant postꝗ̃. Q minutius graui morbo est implicitus.a
nilius nauibus longis ad calaris subductis naualibusq socus arma¬
tis ut terra rem gereret et apraerore exercitu accepto duo e
uiginti milia peditum mille &x.cc. equites confecit. Cum his
equitum peditumq copus profectus in agrum hostium haud pro¬
cul abhaniscare castris castra opposuit. Mamsicorum forte pro¬
ectus erat in pellidos sardos aduiuentutem armandam qua c¬
pias augeret. Filius nose hostis castris pre erat. Is adolescentia
ferox temere praelio inito. fusus fugatusq ad .xxx. milia sar¬
dorum eo praclio cęsa. mille. ccc. ferme uiui capti. Alius exer¬
citus primo per agros siluasq fuga palatus. de in quo ducem
gisse fama erat ad urbem. nomine cornum caput eius regiõis
confugit. Debellatumq eo praclio in sardima eẽt in classis
punica cum duce hasdrubale quae tempestate deiecta abl bali¬

Expanded text:
omissae erant postquam Q. Mucius praetor graui morbo est implicitus. omissae erant postquam Q. Mucius praetor graui morbo est implicitus. Manlius nauibus longis ad Carales subductis naualibusque sociis armatis ut terra rem gereret et a praetore exercitu accepto, duo et uiginti milia peditum, mille ducentos equites confecit. cum his equitum peditumque copiis profectus in agrum hostium haud procul ab Hampsicorae castris castra posuit. Hampsicora tum forte profectus erat in Pellitos Sardos ad iuuentutem armandam qua copias augeret; filius nomine Hostus castris praeerat. is adulescentia ferox temere proelio inito fusus fugatusque. ad tria milia Sardorum eo proelio caesa, octingenti ferme uiui capti; alius exercitus primo per agros siluasque fuga palatus, dein, quo ducem fugisse fama erat, ad urbem nomine Cornum, caput eius regionis, confugit; debellatumque eo proelio in Sardinia esset, ni classis Punica cum duce Hasdrubale, quae tempestate deiecta ad Bali
Abbreviated transcription (Latin):
se estas circumegit q̃ uouere ac moliri quicqͣ rex posset. Tantu
nauis una capta cum legatis momenti fecit ad dilationem immi¬
nentis romanis belli Et circa capuam transgresso uolturnum fa¬
bio post expiata tandem prodigia: ambo consules rem gerebant
Combulteriam et trebulam et hausticulam urbes quae p̾oenum
fecerant: Fabius ui coepit praesidiaq: in his hannibalis campaniq
permulti capti. Et nole sicut priore anno senatus romanorum plebs
hannibalis erat consiliaq occulta de cȩde principum et proditione
urbis inhibantur.Quibus ne incepta perficerent inter castraq: har¬
nibalis quac in tifatis erant traducto exercitu fabius suꝑ uenusiũ
in castris claudianis consedit. Inde. M. marcellum pro practore
cum his copus quas habebat nolam in praesidium misit. Et in sa¬
dinia resper .T. manlium praetorem amministrari cepte res q

Expanded text:
se aestas circumegit quam mouere ac moliri quicquam rex posset.—tantum se aestas circumegit quam mouere ac moliri quicquam rex posset.—tantum nauis una capta cum legatis momenti fecit ad dilationem imminentis Romanis belli. et circa Capuam transgresso Uolturnum Fabio post expiata tandem prodigia ambo consules rem gerebant. Combulteriam et Trebulam et Austiculam urbes, quae ad Poenum defecerant Fabius ui cepit, praesidiaque in his Hannibalis Campanique permulti capti. et Nolae, sicut priore anno, senatus Romanorum, plebs Hannibalis erat, consiliaque occulta de caede principum et proditione urbis inibantur. quibus ne incepta procederent, inter Capuam castraque Hannibalis, quae in Tifatis erant, traducto exercitu Fabius super Suessulam in castris Claudianis consedit; inde M. Marcellum propraetorem cum iis copiis quas habebat Nolam in praesidium misit. et in Sardinia res per T. Manlium praetorem administrari coeptae, quae
Abbreviated transcription (Latin):
ualerius militibus uarronianis quibus.l. appius legatus taren¬
sed explorare de macedonico bello si congruentia luteris le
luteris certiorem isq l. apustio legato exercitu imposito
tarentum ad classem profectus primoq: tempore in macedo¬
niam transmitteretur: daretq operam ut philippum in re¬
gno continere. Pecuniam ad classem tuendam bellumq:
macedonicum ea decreta est: quae app.claudio in siciliam
missa erat ut redderetur hyeroni regi. Et haec per.L. an¬
aguntq ad phiylippum captiua nauis una ex his quae rome
misse eraut ex curso refugit inde scitum legatos cum luteris captos
Itaq ignarus ex his quae cum hanmbale legati sui conuenissent
quacq legati eius ad se allaturi fuissent legationem aliam cu
eisdem mandatis mittit. Legati ad hannibalem missi eraclitus
cui scotinog cognomen erat. et critobo eusotis et sositheus mag¬
nes. His prospere tulerunt ac retulerunt mandata. Sed prius

Expanded text:
P. Ualerius militibus Uarronianis, quibus L. Apustius legatus TarenP. Ualerius militibus Uarronianis, quibus L. Apustius legatus Tarensed explorare de Macedonico bello; si congruentia litteris leglitteris certiorem faceret, isque L. Apustio legato exercitui praeposito Tarentum ad classem profectus primo quoque tempore in Macedoniam transmitteret daretque operam ut Philippum in regno contineret. pecunia ad classem tuendam bellumque Macedonicum ea decreta est, quae Ap. Claudio in Siciliam missa erat ut redderetur Hieroni regi; ea per L. Anaguntque, ad Philippum captiua nauis una ex iis quae Romam missae erant, ex cursu refugit; inde scitum legatos cum litteris captos. itaque ignarus rex quae cum Hannibale legatis suis conuenissent quaeque legati eius ad se allaturi fuissent, legationem aliam cum eisdem mandatis mittit. legati ad Hannibalem missi Heraclitus cui Scotino cognomen erat et Crito Boeotus et Sositheus Magnes. hi prospere tulerunt ac rettulerunt mandata; sed prius
Abbreviated transcription (Latin):
hyrpinis geruntur quinq naues quae macedonum atq poe¬
norum captos legatos romam portabant: absupero mari ad
unferum circuinuecte prope omnem italiae oram cum pre¬
ter cumas uelis feruntur. Neq hostium an sociorum eẽnt
satis sciretur. Eracchus obuiam ex classe sua naues misit.Cũ
percunctando inuiam cognitum eẽt consul cumis ẽẽ naues
cumas appulsȩ captiuiq ad coñs deducti et littere date con¬
sul litteris philippi atq: hannibalis perlectis.consignata omnia
legatiq romam uenissent et percunctatione facta dicta cũ
scriptis congruerent:primo grauis cura patres incessit: cernẽ¬
tes quanta uix belli tollerantibus punicum. bellum macedo¬
nici belli moles instaret: cui tamen adeo non succubuerunt
ut extimplo agitarentur quemadmodum ultro inferendo
bello ab italia auerterent hostem Captiuis in uincula condi
Nis comparatis deductisq et additis quinq nauibus quae aduex

Expanded text:
Hirpinis geruntur, quinque naues, quae Macedonum atque PoeHirpinis geruntur, quinque naues, quae Macedonum atque Poenorum captos legatos Romam portabant, ab supero mari ad inferum circumuectae prope omnem Italiae oram, cum praeter Cumas uelis ferrentur neque hostium an sociorum essent satis sciretur, Gracchus obuiam ex classe sua naues misit. cum percontando in uicem cognitum esset consulem Cumis esse, naues Cumas adpulsae captiuique ad consulem deducti et litterae datae. consul litteris Philippi atque Hannibalis perlectis consignata omnia legatique Romam uenissent et percontatione facta dicta cum scriptis congruerent, primo grauis cura patres incessit, cernentes quanta uix tolerantibus Punicum bellum Macedonici belli moles instaret; cui tamen adeo non succubuerunt ut extemplo agitaretur quemadmodum ultro inferendo bello auerterent ab Italia hostem. captiuis in uincula condi his comparatis deductisque et additis quinque nauibus, quae aduexe
Abbreviated transcription (Latin):
negligenter agentes cum nihil minus ꝗͣ eruptionem ti¬
muissent ex improuiso oppressi sunt. Gracchus priusꝗ̃ se
hostes ab repentino pauore colligerent receptui signum de¬
dit ac suos intra muros recepit Postero die hannibal cũ
secunda re consul iusto prȩlio ratus certaturum aciem intr
castra atq urbem instruxit.Caeterum postꝗͣ neminem.o
moueri absolita custodia urbis uidit nec commicti quicqͣ te¬
merarie spei ad nifatam redit infecta re.Quibus diebus
cume liberate sunt obsidione. Isdem diebus et in lucanis a
gumentum.T sempronius cui longo cognomen erat:cum
hannone poeno propere pugnatSupra duo milia homi
ria ad xli. coepit. Pulsus finibus lucanis hanno retro
in brutios sese coepit. et ex hyrpinis oppida tria quae a
populo ro ui recepta per N. Ualerium praetorem
sa exercitusq cumam reductus. Dum hec in lucanis atq: ĩ

Expanded text:
neglegenter agentes, cum nihil minus quam eruptionem tineglegenter agentes, cum nihil minus quam eruptionem timuissent, ex improuiso oppressi fuerant. Gracchus, priusquam se hostes ab repentino pauore colligerent, receptui signum dedit ac suos intra muros recepit. postero die Hannibal, laetum secunda re consulem iusto proelio ratus certaturum, aciem inter castra atque urbem instruxit; ceterum postquam neminem moueri ab solita custodia urbis uidit nec committi quicquam temerariae spei, ad Tifata redit infecta re. quibus diebus Cumae liberatae sunt obsidione, iisdem diebus et in Lucanis ad Grumentum Ti. Sempronius , cui Longo cognomen erat, cum Hannone Poeno prospere pugnat. supra duo milia hominia ad quadraginta unum cepit. pulsus finibus Lucanis Hanno retro in Bruttios sese recepit. et ex Hirpinis oppida tria, quae a populo Romano defecerant ui recepta per M. Ualerium praetorem, sa, exercitusque Luceriam reductus. dum haec in Lucanis atque in
Abbreviated transcription (Latin):
bantur. Expiantiq ea haud facile litari auruspices respon¬
debant. & causae cum fabium tenerent:sempronius in
obsidione erat etiam operibus oppugnabatur. Aduersus ligi¬
neam ingentem admotam urbi aliam tu̾rrem ex ip̃o muro
xcitauit consulro. aliquanto altiorem quia muros satis
per se altos subiectis ualidis supplicatis pro solo usus erat. Inde
primum saxis subdibusq & caeteris missilibus propugna¬
tores moenia atq urbem tuebantur. Postremo ubi promo¬
uendo adiunctam muro uiderunt turrem facibus arden¬
bus plurimum simul ignem coniecerunt quo incendio tre¬
pida armatorum multitudo cum de turre se se precipitar&
eruptio ex oppido simul duabus portis stationes hostium fu¬
dit. fugauitq in castra: ut eo die obsesso ꝗͣ obsidenti simili
ẽẽt poenus Ad. mil. ccco. carthaginensium caesi et mille¬
lx. iuiui capti. qui circa muros et Instationibus solute aci

Expanded text:
bantur; expiantique ea haud facile litari haruspices responbantur; expiantique ea haud facile litari haruspices respondebant. eae causae cum Fabium tenerent, Sempronius in obsidione erat et iam operibus oppugnabatur. aduersus ligneam ingentem admotam urbi aliam turrem ex ipso muro excitauit consul Romanus, aliquanto altiorem, quia muro satis per se alto subiectis ualidis sublicis pro solo usus erat. inde primum saxis sudibusque et ceteris missilibus propugnatores moenia atque urbem tuebantur; postremo, ubi promouendo adiunctam muro uiderunt turrem, facibus ardentibus plurimum simul ignem coniecerunt. quo incendio trepida armatorum multitudo cum de turre sese praecipitaret, eruptio ex oppido simul duabus portis stationes hostium fudit fugauitque in castra ut eo die obsesso quam obsidenti similior esset Poenus. ad mille trecenti Carthaginiensium caesi et undesexaginta uiui capti, qui circa muros et in stationibus solute ac
Abbreviated transcription (Latin):
castra ipe ne quicꝗͣ prater recentis uestigia cedis strataq pa¬
sim corpora sociorum inuenit.Auctores erant quidam ut
protinus inde cumas duceret:urbem oppugnaret.Id quãꝗͣ
haud modice hannibal cupicbat ut qui neapolim non potue¬
rat cumas saltem maritimam urbem haberet:tamen quia
preter arma nihil secum miles partim acto agmine extu¬
lerat retro in castra super tyfacia se recepit. Inde fatigatus
campanorum praecibus.sequenti die cum omni apparatu
oppugnandac urbis cumas redit. Perpopulatoq agro cu¬
mano mille passus ab urbe castra locat. Cum gracchus
magis uerecundia in tali necessitate deserendi socios implo¬
rantis fidem suam populiq ro substitiss& ꝗ satis fidens exer¬
itui. Nec alter consul fabius qui ad cales castra habebat uul¬
turnum traducere audebat exercitum. Occupatus primo
auspitiis repetendis. de in prodigiis praelia super alia nuntia¬

Expanded text:
castra nec quicquam praeter recentis uestigia caedis strataque pacastra nec quicquam praeter recentis uestigia caedis strataque passim corpora sociorum inuenit. auctores erant quidam ut protinus inde Cumas duceret urbemque oppugnaret. id quamquam haud modice Hannibal cupiebat, ut, quia Neapolim non potuerat, Cumas saltem maritimam urbem haberet, tamen, quia praeter arma nihil secum miles raptim acto agmine extulerat, retro in castra super Tifata se recepit. inde fatigatus Campanorum precibus sequenti die cum omni apparatu oppugnandae urbis Cumas redit perpopulatoque agro Cumano mille passus ab urbe castra locat, cum Gracchus magis uerecundia in tali necessitate deserendi socios implorantes fidem suam populique Romani substitisset quam satis fidens exercitui. nec alter consul Fabius, qui ad Cales castra habebat, Uolturnum flumen traducere audebat exercitum, occupatus primo auspiciis repetendis, dein prodigiis quae alia super alia nuntia
Abbreviated transcription (Latin):
it signa silentiq profectus agmine cum adhamas media no¬
cte peruenisset castra campana ut in peruigilio neglecta. sinil
omnibus portis inuadit. Alios somno stratos: alios perpetrato
sacro in ermis redeuntis obtruncat. Hominum eo tumultu.
nocturno caesa plus duo milia cum ip̃o duce mario alpio capta su
signa militaria quatuor et quatriginta. Gracchus minus o¬
centum militum iactura castris hostium potitus. cumas se pro¬
pere recepit hannibalem metuens qui super capuam antifatis
habebat castra. Nec eum prouida uiri fefellit opinio.Nam
simul capuam ea clades est nuntiata ratus hannibal ab re be¬
ne gesta insolenter lactum exercitum tyronum magna ex p¬
te seruorum. spoliantem uictos praedasq agentem. ad hamas
se inuenturum citatum agmen practer capuam rapit. obuios¬
q ex fuga campanorum duo praesidia capuam duci saucios
uchiculis portariq iub&. Ip̃e adhamis uacua ab hostibus

Expanded text:
it signa, silentique profectus agmine cum ad Hamas media noit signa, silentique profectus agmine cum ad Hamas media nocte peruenisset, castra Campana ut in peruigilio neglecta simul omnibus portis inuadit; alios somno stratos, alios perpetrato sacro inermes redeuntes obtruncat. hominum eo tumultu nocturno caesa plus duo milia cum ipso duce Mario Alfio; capta sunt signa militaria quattuor et triginta. Gracchus minus centum militum iactura castris hostium potitus Cumas se propere recepit, ab Hannibale metuens, qui super Capuam in Tifatis habebat castra. nec eum prouida futuri fefellit opinio. nam simul Capuam ea clades est nuntiata, ratus Hannibal ab re bene gesta insolenter laetum exercitum tironum, magna ex parte seruorum, spoliantem uictos praedasque agentem ad Hamas se inuenturum, citatum agmen praeter Capuam rapit obuiosque ex fuga Campanorum dato praesidio Capuam duci, saucios uehiculis portari iubet. ipse Hamis uacua ab hostibus
Abbreviated transcription (Latin):
post eum diem festum eẽt non senatum solum omnem ibi fu¬
turum sed castra etiam et exercitum campanum. Eracchus
iussit cumpanis omnia ex agris conuehere in urbem et mar¬
re intra muros. Ipe pridic q̃statutum sacrifitium campanis
ẽẽt. cumas mou& castra Cume de inde tria milia passuum
absunt iam campani eo frequentes ex composito cõuenerat¬
N ec procul in occulto marius alpius edixit uti cui summus ma¬
castra. Sacrificio apparando et inter id instruendae fraudi
iliquanto intentior ꝗͣ muniendis castris aut illi militari operi
Triduum sacrificatum adhamas nocturnum erat sacrum: ita
ut ante mediam noctem compleretur.Huic graccus insidia¬
dum tempori ratus custodibus adportas positis: ne quis enũ¬
tiare poss&: corpta & ad decimam. diei horam coactis militi¬
bus corpora curarc somnoq operam dare ut primis tenebrisØ
conuenire ad signum possent. Uigilia ferme prima tolli ius¬

Expanded text:
post eum diem festum esse; non senatum solum omnem ibi fupost eum diem festum esse; non senatum solum omnem ibi futurum sed castra etiam et exercitum Campanum. Gracchus iussis Cumanis omnia ex agris in urbem conuehere et manere intra muros, ipse pridie quam statum sacrificium Campanis esset Cumas mouet castra. Hamae inde tria milia passuum absunt. iam Campani eo frequentes ex composito conueneranec procul inde in occulto Marius Alfius medix tuticus—ltisgt summus macastra, sacrificio adparando et inter id instruendae fraudi aliquanto intentior quam muniendis castris aut ulli militari operi. triduum sacrificatum ad Hamas.  nocturnum erat sacrum, ita ut ante mediam noctem compleretur. huic Gracchus insidiandum tempori ratus, custodibus ad portas positis, ne quis enuntiare posset coepta, et ab decima diei hora coactis militibus corpora curare somnoque operam dare, ut primis tenebris conuenire ad signum possent, uigilia ferme prima tolli iuss
Abbreviated transcription (Latin):
circa liternum castra posuit:Ibi quia otiosa statiua erant cre¬
bro decurrere milites cogebat ut tirones ea maxima ꝑs uolonũ
erant: assuescere signa sequi et in acie agnoscere ordines suos
Inter quae maxime erat cura ducis. Itaq legatis tribunisq prae¬
ceperat: ne qua exprobratio cuiꝗͣ ueteris fortunae discordiã
inter ordines sereret.Uetus miles tironi: liber uoloni se se exe¬
quare siner& omnis satis hones tos generososq ducerent: ꝗbus
arma sua signaq populi romani commisisset. Quae fortuna cor¬
giss&: ita fieri eandem cogeret ueri factum ea ne maiori cura
praecepta a ducibus sunt q̃ a militibus obseruata breuiq: tanta
concordia coaluerant omnium animi ut prope in obliuionem.
ueniret: qua ex conditione quisq eẽt miles factus. Hacc agẽ¬
te gracco legati cumani nuntiauerunt quac a campanis legatio
paucos ante dies ueniss& et quid iis ip̃i respondissent. Triduũ

Expanded text:
circa Liternum posuit castra. ibi quia otiosa statiua erant, crecirca Liternum posuit castra. ibi quia otiosa statiua erant, crebro decurrere milites cogebat ut tirones—ea maxima pars uolonum erant—adsuescerent signa sequi et in acie agnoscere ordines suos. inter quae maxima erat cura duci—itaque legatis tribunisque praeceperat—ne qua exprobratio cuiquam ueteris fortunae discordiam inter ordines sereret; uetus miles tironi, liber uoloni sese exaequare sineret; omnes satis honestos generososque ducerent quibus arma sua signaque populus Romanus commisisset; quae fortuna coegisset ita fieri, eandem cogere tueri factum. ea non maiore cura praecepta ab ducibus sunt quam a militibus obseruata breuique tanta concordia coaluerant omnium animi ut prope in obliuionem ueniret qua ex condicione quisque esset miles factus. haec agenti Graccho legati Cumani nuntiarunt quae a Campanis legatio paucos ante dies uenisset et quid iis ipsi respondissent: triduo
Abbreviated transcription (Latin):
nauium. quasfati erant: subducte naues dum refiguntur: aliã¬
dum temporis triuerunt. In italia cum post cannensem pug¬
nam tractis. partis alterius uiribus: alterius mollitis animisͤ
segnius bellum eẽt campani per se adorti sunt rem cumanã
suae ditionis facere: primo solicitantes ut ab romanis defice¬
rent. Ubi id parum processit: dolum ad capiendos eos cõ¬
parant: campanis omnibus statutum sacrifitium adhamas
Cosenatum campanum uenturum certiores cumanos fecert
petieruntq ut et cumanus eo senatus ueniret ad consultandu
communiter ut eosdem uterq populus socios hostesq habere
praesidiumq ibi armatum se habituros ne quid ab romanis no¬
ui periculi ẽẽt. Cuman quanqͣ. suspecta fraus erat:nihil ab¬
nuere: ita tegi fallax consilium posse rati. Interim .T. Sempri¬
nius consul romanus signum cẽ quo ad conueniendum diem e¬
dixerat exercitu lusfrato transgressus flumen uolturnum

Expanded text:
nauium quassati erant—subductae naues dum reficiuntur aliquannauium quassati erant—subductae naues dum reficiuntur aliquantum temporis triuerunt. in Italia cum post Cannensem pugnam fractis partis alterius uiribus, alterius mollitis animis, segnius bellum esset, Campani per se adorti sunt rem Cumanam suae dicionis facere, primo sollicitantes ut ab Romanis deficerent; ubi id parum processit, dolum ad capiendos eos comparaneo senatum Campanum uenturum certiores Cumanos fecerunt petieruntque ut et Cumanus eo senatus ueniret ad consultandum communiter ut eosdem uterque populus socios hostesque haberet; praesidium ibi armatum se habituros ne quid ab Romano Poenoue periculi esset. Cumani, quamquam suspecta fraus erat, nihil abnuere, ita tegi fallax consilium posse rati. interim Ti. Sempronius consul Romanus Sinuessae, quo ad conueniendum diem edixerat, exercitu lustrato transgressus Uolturnum flumen
Abbreviated transcription (Latin):
se ne ue communicatio consilu eẽt. Per idem tempus cum
aulus cornelius mammula ex sardinia prouintia decedens. re¬
tulisse qui status rerum in insula ẽẽt bellum ad defectionẽ
omnis spectare: quintum minutium qui successisse ubi gra¬
uitate cali aquarumq aduementem exceptum non tain in
periculosum ꝗͣ longum morbum implicitum dui ad belli ũi
sustinendam in utlem fore exercitumq ibi ut satis firmum.
pacate prouintiae: praesidem ẽẽ ita parum bello quod monẽi
cecc. equites scriberet eamq: legionem primo quoq tempore: in
sus est .T. manilius torquatus qui bis consul censorq fuerat sub¬
egeratq in consulatu sardos. Sub idem fere tempus et a car¬
thagine in sardiniam classis missa duce hasdrubale cui caluo
cognomen erat. foeda tempestate uexata ad balcaris insula
ducitur ibiq adeo non armamenta modo sed etiam aluei

Expanded text:
se neue quae communicatio consilii esset. per idem tempus Romae se neue quae communicatio consilii esset. per idem tempus Romae cum A. Cornelius Mammula , ex Sardinia prouincia decedens, rettulisset qui status rerum in insula esset: bellum ac defectionem omnes spectare; Q. Mucium qui successisset sibi, grauitate caeli aquarumque aduenientem exceptum, non tam in periculosum quam longum morbum implicitum, diu ad belli munia sustinenda inutilem fore, exercitumque ibi ut satis firmum pacatae prouinciae praesidem esse, ita parum bello quod motum iri milia peditum, quadringentos equites scriberet eamque legionem primo quoque tempore in sus est T. Manlius Torquatus , qui bis consul et censor fuerat subegeratque in consulatu Sardos. sub idem fere tempus et a Carthagine in Sardiniam classis missa duce Hasdrubale, cui Caluo cognomen erat, foeda tempestate uexata ad Baliares insulas deicitur, ibique—adeo non armamenta modo sed etiam aluei
Abbreviated transcription (Latin):
manis. Et ad praefectum classis adducti cum quereret ꝙ
& unde quo tenderent cursum. Tenophanes primo satiso
iam primo semel felix mendatium struere aphylippo se ad n¬
manos missum ad. M. ualerium adquem unum iter tutum
fuerit peruenisse campaniam superare nequisse septam hos¬
tium praesidus. De inde ut punicus cultus habitusq suspectos
legatos fecit haunibalis. interrogatos sermo prodiit tum co¬
mitibus eorum seductis ac metu territis. luterae quoq ab hã¬
nibale ad phylippum inuent& et pacte inter regem macedo¬
num poenumq ducem. Quibus datis cognitis. optimum uisũ
est captiuos comitesq eorum romam assenatum aut conli¬
les ubicumq ẽent ꝗͣ primum deportare.Ad id celerrime
quinq naues delecte. ac. l. ualerius antias qui pre eet missus
eiq mandatum ut in omnis nauis legatos partim custodien¬
dos diuideret: daretq operam: ne quod iis colloquium inter

Expanded text:
manis et ad praefectum classis adducti, cum quaereret qui manis et ad praefectum classis adducti, cum quaereret qui et unde et quo tenderent cursum, Xenophanes primo satis iam semel felix mendacium struere, a Philippo se ad Romanos missum ad M. Ualerium , ad quem unum iter tutum fuerit, peruenisse, Campaniam superare nequisse, saeptam hostium praesidiis. deinde ut Punicus cultus habitusque suspectos legatos fecit Hannibalis interrogatosque sermo prodidit, tum comitibus eorum seductis ac metu territis, litterae quoque ab Hannibale ad Philippum inuentae et pacta inter regem Macedonum Poenumque ducem. quibus satis cognitis optimum uisum est captiuos comitesque eorum Romam ad senatum aut ltadgt consules ubicunque essent, quam primum deportare. ad id celerrimae quinque naues delectae ac L. Ualerius Antias , qui praeesset, missus, eique mandatum ut in omnes naues legatos separatim custodiendos diuideret daretque operam ne quod iis conloquium inter
Abbreviated transcription (Latin):
maxima classe .co. autem naues uidebatur effecturus in ita
traiceret & uastaret maritimam oram bellum pro parte sua
terra mariq gereret ubi debellatum eẽt italia omnis cum ip̃a
urbe roma carthaginensium atq: hannibalis eẽt praedaq
omnis hanmibali cederet. serdomita it alia nauigarent in
tates continentis: quae insule ad macedoniam uergunt et
phylippi regniq eius ẽent. In has ferme leges inter poenum
lucem legatosq macedonum ictum foedus missiq cum his
ad regis ipius firmandam fidem legati gisgo et bostar &
mago. Codem ad iunonis lacime ubi nauis occulta insta¬
tione erat perueniunt. Inde profecti cum altum teneret
conspecti classe romana sunt quae praesidio erat calabriae lit¬
toribus. Ualerius.q. flaccus corciros ad persequendam retra¬
hendamq nauem cum misissent:primo fugere remigiis co¬
nati: de inde ubi celeritate uinci senserunt᷑ tradunt Te ro¬

Expanded text:
maxima classe—ducentas autem naues uidebatur effecturus— in Italiam maxima classe—ducentas autem naues uidebatur effecturus— in Italiam traiceret et uastaret maritimam oram, bellum pro parte sua terra marique gereret; ubi debellatum esset, Italia omnis cum ipsa urbe Roma Carthaginiensium atque Hannibalis esset praedaque omnis Hannibali cederet; perdomita Italia nauigarent in uae ciuitates continentis quaeque insulae ad Macedoniam uergunt, eae Philippi regnique eius essent. in has ferme leges inter Poenum ducem legatosque Macedonum ictum foedus; missique cum iis ad regis ipsius firmandam fidem legati, Gisgo et Bostar et Mago, eodem ad Iunonis Laciniae, ubi nauis occulta in statione erat, perueniunt. inde profecti cum altum tenerent, conspecti a classe Romana sunt quae praesidio erat Calabriae litoribus; Ualeriusque Flaccus cercuros ad persequendam retrahendamque nauem cum misisset, primo fugere regii conati, deinde, ubi celeritate uinci senserunt, tradunt se Ro
Abbreviated transcription (Latin):
hannibale et pcecus erat ad fortunam inclinauit legatosq ad
hannibalem: misit.Qui uitantes portus brundusinum tarẽ¬
inumq: qui a custodis nauium romanorum tenebantu
ad lacine: uinonis templum in terram egressi sunt. Inde per
apuliam petentes capuam media in praesidia ro. illati sunt de¬
ductiq ad ualerium leuinum praetorem circa numeriam
castra habentem. Ibi intrepide zenophannes legationis pr̃i¬
ceps a phylippo rege se missum ait ad amicitiam societatemq
tum p.q: romanum eum dolere de interfectione ueterum socios
Noua societate tam clari regis lactus admodum hostem pro hos¬
pite accepit comiter. dat qui prosequantur itinera cum cura
demonstrent: quae loca quosq saltus aut romani aut hosteste¬
neant. enophanes per praesidia romana in campaniam in
qua proximum fuit in castra hannibalis peruenit. foedusq
cum eo atq amicitiam iungit. legibus his ut phylippus rex q̃

Expanded text:
Poenis erat, ad fortunam inclinauit legatosque ad Poenis erat, ad fortunam inclinauit legatosque ad Hannibalem misit; qui uitantes portus Brundisinum Tarentinumque, quia custodiis nauium Romanarum tenebantur, ad Laciniae Iunonis templum in terram egressi sunt. inde per Apuliam petentes Capuam media in praesidia Romana inlati sunt deductique ad Ualerium Laeuinum praetorem, circa Luceriam castra habentem. ibi intrepide Xenophanes, legationis princeps, a Philippo rege se missum ait ad amicitiam societatemque tum populumque Romanum. praetor inter defectiones ueterum sociorum noua societate tam clari regis laetus admodum hostes pro hospitibus comiter accepit. dat qui prosequantur; itinera cum cura demonstrat ltetgt quae loca quosque saltus aut Romanus aut hostes teneant. Xenophanes per praesidia Romana in Campaniam, inde qua proximum fuit in castra Hannibalis peruenit foedusque cum eo atque amicitiam iungit legibus his: ut Philippus rex quam
Abbreviated transcription (Latin):
ire placuit ad exercitum a terentio accipiendum.Cum
ex sicilia legiones uenissent is potissimum uti ad regionis e¬
et.Xxu. milia. Naues dat equibus oram maritimam inter
brundusium. ac tarentum tutari posset: Par nauium nu¬
merus. Q fuluio. pretor urbis decretus ad suburbana lit¬
tora tutanda. cterentio proconsuli negotium datum ut in
piceno agro conquisitionem militum haberet locisq his
capitolio dedicauit in siciliam.cum imperio qui classi prae¬
eet missus. In hac dimicatione duorum opulentissiõꝵ
in terris populorum omnes reges gentesq animos intende¬
rant. Inter quos phylippus rex macedonum. Eo magis quod pi¬
pior it aliae ac mari tantum ionio discretus erat. Is ubi pri¬
mum fama accepit hannibalem alpis transgressum ut bello
inter romanos poenumq orto laetus erat ita ut utrius popli
mallet uictoriam eẽ. Incertis adhuc uiribus fluctuatus
nimo fuerat. Postꝗͣ tertia iam puna tertia uictoria cum

Expanded text:
ire placuit ad exercitum a Terentio accipiendum; cum ire placuit ad exercitum a Terentio accipiendum; cum ex Sicilia legiones uenissent, iis potissimum uti ad regionis euiginti quinque naues datae quibus oram maritimam inter Brundisium ac Tarentum tutari posset. par nauium numerus Q. Fuluio praetori urbano decretus ad suburbana litora tutanda. C. Terentio proconsuli negotium datum ut in Piceno agro conquisitionem militum haberet locisque iistis in Capitolio dedicauit, in Siciliam cum imperio qui classi praeesset missus. in hanc dimicationem duorum opulentissimorum in terris populorum omnes reges gentesque animos intenderant, inter quos Philippus Macedonum rex eo magis quod propior Italiae ac mari tantum Ionio discretus erat. is ubi primum fama accepit Hannibalem Alpes transgressum, ut bello inter Romanum Poenumque orto laetatus erat, ita utrius populi mallet uictoriam esse incertis adhuc uiribus fluctuatus animo fuerat. postquam tertia iam pugna, tertia uictoria cum
Abbreviated transcription (Latin):
iniqua frumenti pressos nihi de ẽe aliud ꝗͣ auctorem adque
deficerent. Haec clam destina legatio per principes missa era
maxime eamrem molientes.Auspicor equitum auctoritate
atq opibus longe primus erat.His nuntiis prope uno tempore
turbati erectiq magonem cum classe sua copisq: in hispania
mittunt. Insardiniam hasdrubalem deligunt ducem et tanti
ferme copiarum quantum magoni decernunt. Et romae
consules transactis rebus que inurbe agende erant mouebani
se se iam adbellum.T. sempronius militbus sinuessam ad dic
conueniendum edixit. Et.o. fabius consulto priussenatu ut
frumenta omnes ex agris ante.Kl iunias primas in urbes munitas
conueherent qui non inuexissent eorum se agrum populaturũ
seruos sub hasta uenditurum uillas incensurum. Nec praete¬
ribus quidem qui ad ius dicendum ereati erant uacatio abel¬
li aministratione data est. Ualerium praetorem in apulia

Expanded text:
iniqua frumenti pressos; nihil deesse aliud quam auctorem ad quem iniqua frumenti pressos; nihil deesse aliud quam auctorem ad quem deficerent. haec clandestina legatio per principes missa erat, maxime eam rem moliente Hampsicora, qui tum auctoritate atque opibus longe primus erat. his nuntiis prope uno tempore turbati erectique Magonem cum classe sua copiisque in Hispaniam mittunt, in Sardiniam Hasdrubalem deligunt ducem et tantum ferme copiarum quantum Magoni decernunt. et Romae consules transactis rebus quae in urbe agendae erant mouebant iam sese ad bellum. Ti. Sempronius militibus Sinuessam diem ad conueniendum edixit, et Q. Fabius consulto prius senatu ut frumenta omnes ex agris ante kalendas Iunias primas in urbes munitas conueherent; qui non inuexisset eius se agrum populaturum, seruos sub hasta uenditurum, uillas incensurum. ne praetoribus quidem qui ad ius dicendum creati erant uacatio a belli administratione data est. Ualerium praetorem in Apuliam
Abbreviated transcription (Latin):
Ualerio praetore legiones quac ex sicilia redissent decretae.
claudius proconsul: ad cum exercitum qui supra sessulam nole
pracsideret missus. Praectores in siciliam ac sardiniam profe¬
cti cons edixerunt quotiens insenatum uocassẽt uti senatoes
quibus insenatu dicere sententiam liceret ad portam cape¬
nam conuenirent. practores quorum iurisdictio erat tribuna¬
lia ad disciplinam publicam posuerunt ea uadimonia iussert
fieri: ubiq eo anno ius dic tum est Interim carthaginẽ
fertur: in hyspaniam remmale gestam omnesqͣ ferme eiuspro¬
untiae populos ad romanos defecisse: erant qui magonem ci
classe. ea copusq omissa it alia in lyspaniam auerterant cum
sardiniae recipiende repentina spes ad fulsit paruum ibi exer¬
citum romanum ẽe ueterem practorem inde.M. Cornelium
prouintiae peritum decedere nouum expectari ad hoc fesse
acerbae atq auare imperatum graui tributo et collatione

Expanded text:
Ualerio praetori legiones quae ex Sicilia redissent decretae; M. Ualerio praetori legiones quae ex Sicilia redissent decretae; M. Claudius pro consule ad eum exercitum qui supra Suessulam Nolae praesideret missus; praetores in Siciliam ac Sardiniam profecti. consules edixerunt, quotiens in senatum uocassent, uti senatores quibusque in senatu dicere sententiam liceret ad portam Capenam conuenirent. praetores quorum iuris dictio erat tribunalia ad Piscinam publicam posuerunt; eo uadimonia fieri iusserunt ibique eo anno ius dictum est. interim Carthaginem, fertur in Hispania rem male gestam omnesque ferme eius prouinciae populos ad Romanos defecisse. erant qui Magonem cum classe ea copiisque omissa Italia in Hispaniam auerterent, cum Sardiniae recipiendae repentina spes adfulsit: paruum ibi exercitum Romanum esse; ueterem praetorem inde A. Cornelium prouinciae peritum decedere, nouum exspectari; ad hoc fessos acerbe atque auare imperatum; graui tributo et conlatione
Abbreviated transcription (Latin):
in eam quam redierant non dum absenti. Postꝗͣ marcellus ad ex¬
ercitum redit comitia uni consuli rogando in locum.L.pos tu¬
niii edicuntur.Creatu ingenti consensu marcellus qui extimplo
magistratum acciperet. Eui in eunti consulatum cum tenuiss&
uocati augures uitio creatum uiderunt pronuntiauerunt uos¬
quoq patres ita famam ferebant quod tum primum duo plebei
consules facti eent id deis cordi non ẽe. In locum marcelli ubii
se magistratu abdicauit: suffectus fabius maximus tertius. o¬
Mare arsit eo anno ad senuessem bos eculcum peperit. signa lanu¬
uii ad unonis sospite cruore manauere: lapidibusq circa id tem¬
plum pluit.Obquem imbrem nouendiale ut assol& sacrum fi
caeteraq prodigia cum cura expiata consules exercitus inter eẽ
iusserunt Fabio exercitus tradi. cui. M.iunius dictator praetor¬
fuerat euenit sempronio uolonesq fierent et sociorum.XU. M

Expanded text:
ria relicta, in eam in quam redierant nondum adsciti. postquam Marcellus ab exria relicta, in eam in quam redierant nondum adsciti. postquam Marcellus ab exercitu rediit, comitia consuli uni rogando in locum L. Postumi edicuntur. creatur ingenti consensu Marcellus qui extemplo magistratum occiperet. cui ineunti consulatum cum tonuisset, uocati augures uitio creatum uideri pronuntiauerunt; uolgoque patres ita fama ferebant, quod tum primum duo plebeii consules facti essent, id deis cordi non esse. in locum Marcelli, ubi is se magistratu abdicauit, suffectus Q. Fabius Maximus tertium. mare arsit eo anno; ad Sinuessam bos eculeum peperit; signa Lanuui ad Iunonis Sospitae cruore manauere lapidibusque circa id templum pluit, ob quem imbrem nouendiale, ut adsolet, sacrum fuit; ceteraque prodigia cum cura expiata. consules exercitus inter sese diuiserunt. Fabio exercitus Teani, cui M. Iunius dictator praefuerat, euenit; Sempronio uolones qui ibi erant et sociorum uiginti quinque milia, M.
Abbreviated transcription (Latin):
ortus. Quod ubi sensit consul eos utrumq inquit. ere p. fuit i
P.c. et. M. Claudium ad ꝑmutandos exercitus in campaniã
proficisci & comitia non prius edici ꝗis idem confecto quod mã¬
datum est negotio reuertissex ut uos cons quem tempus reipostu¬
laret quem maxime uultis haberetis ita de comitiis donec redu
marcellus silentium fuit. Interea duum uiri creati sunt.Quin¬
tus fabius maximus et accilius crassus: Edibus dedicandis marti
accilius fabius uencri ericine utraq: in capitolio est canali unode¬
crete et de tricentis equitibus campanis qui in sicilia cum fides¬
pendus emerits romam uenerant: delatum ad populum ut ciues
romani ẽent. Item uti municipes cumani eent:pridiaeꝗͣ populus
campanis ap.R. defecisset maxime: ut hoc ferretur mouerati
quod quorum hominum eent: scire se ip̃i negabant uetere pa

Expanded text:
ortus. quod ubi sensit, consul 'utrumque' inquit 'e re publica fortus. quod ubi sensit, consul 'utrumque' inquit 'e re publica fuit, patres conscripti, et M. Claudium ad permutandos exercitus in Campaniam proficisci et comitia non prius edici quam is inde confecto quod mandatum est negotio reuertisset, ut uos consulem, quem tempus rei publicae postularet, quem maxime uoltis, haberetis.' ita de comitiis donec rediit Marcellus silentium fuit. interea duumuiri creati sunt Q. Fabius Maximus et T. Otacilius Crassus aedibus dedicandis, Menti Otacilius, Fabius Ueneri Erycinae; utraque in Capitolio est, canali uno discretae. et de trecentis equitibus Campanis qui in Sicilia cum fide stipendiis emeritis Romam uenerant latum ad populum ut ciues Romani essent; item uti municipes Cumani essent pridie quam populus Campanus a populo Romano defecisset. maxime ut hoc ferretur mouerat quod quorum hominum essent scire se ipsi negabant uetere pat