comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ualituros eẽ. Circũspecta est atq agitare
dux cepit si quo modo posset uallum
arcum iacere. Erat adeo nudꝰ tumultꝰ
t asperi seli ut nͨ uirgulta uallo cededo
uee terra cespiti faciẽdo aut duce̾de fosse
Airue ulli operi apta inueniri posset nͨ
uturu qͥcq̃ satis arduu aut abscsuĩ
un qd hosti aditu ascensũue difficiłe
eret oĩa fastigio leui subnexa. ut ti
uuod ymaginez ualli obicerẽt cletelsas
lgatas onerib uelut struentes ad
uendum clitelle defuerãt puĩci excitꝰ
peth̃ aduenere ĩ tumultũ qͥdẽ ꝑfacile
guen erexerͣ. Munitiois uõ facies
noua pͥmo eos uelut mraculo quoddam
tenuit et cu duces u̾diq uociferarent᷑
quid starent ⁊ nõ ludibriu illd iuix fe¬
minis puerisue morandis sãt ualidum
distraherent diriperẽtq castum hostem
teneri latentez post sarcinas. hoc cõtẽpti
duces increpabant. Ceteꝵ nec tͣnsiliere
nec molrri onera obiecta nͨ ceder stĩpatas

Expanded text:
ualituros esse, circumspectare atque agitare ualituros esse, circumspectare atque agitare dux coepit si quo modo posset uallum circumicere. sed erat adeo nudus tumulus et asperi soli, ut nec uirgulta uallo caedendo nec terra caespiti faciendo aut ducendae fossae aliiue ulli operi apta inueniri posset; nec natura quicquam satis arduum aut abscisum erat, quod hosti aditum adscensumue difficilem praeberet; omnia fastigio leni subuexa. ut tamen aliquam imaginem ualli obicerent, clitellas inligatas oneribus uelut struentes ad liendum clitellae defuerant. Punici exercitus postquam aduenere, in tumulum quidem perfacile agmen erexere; munitionis facies noua primo eos uelut miraculo quodam tenuit, cum duces undique uociferarentur quid starent et non ludibrium illud, uix feminis puerisue morandis satis ualidum, distraherent diriperentque? captum hostem teneri, latentem post sarcinas. haec contemptim duces increpabant; ceterum neque transilire nec moliri onera obiecta nec caedere stipatas
Abbreviated transcription (Latin):
posset et inde una nocte ignaris hostib
et hid quietis aliꝙͣtu emiersꝰ est itus.
luce ut senserũt ꝓfectos hostes prenussis
mundis q poterat maxime citato agnnñ
se qui ceper̃ ante noctẽ assecuti numide
nuinc ab tergo nũc in latera nicũsãtes
consister ceperũt ac tutari agmen prẽt
ꝓssent uam̃ tuto ut simul pugnarẽt
rederentq Scipio hortabatur prius qͣ
rdestres copie asseq̃rentur. Ceteꝵ nũc
igendo nũc substinendo agm̃ cũ aliꝙͣdiu
uud multu procederẽt ⁊ nox ia ĩstar̾t
ruocat p̾lio suos Scipio et collectos in
mmultum quodda nõ qͥde satis tutu
reẜtim agmine ꝑculso editiore tam̃
qͣ cetera que circa erãt subducit. iͥ pͥmo
mmpedimentis ⁊ eqͥtatu ĩ mediũ r̾ceptis
arcum danti pedites haud difficultate
impetꝰ incursantiu Numida ͭ arcebãt
demde postq̃ toto agniie t̾s imꝑator̃s
au trib iustis exertitib aderãt appatsiͥq
iꝵ arnui ad tuendũ locũ snñ munimͦ

Expanded text:
posset; exinde una nocte ignaris hostibus et ob id quietis aliquantum emensus est iter. luce ut senserunt profectos, hostes praemissis Numidis quam poterant maxime citato agmine sequi coeperunt. ante noctem adsecuti Numidae, nunc ab tergo, nunc in latera incursantes, consistere coegerunt ac tutari agmen; quantum possent tamen tuto, ut simul pugnarent procederentque Scipio hortabatur, priusquam pedestres copiae adsequerentur. ceterum nunc agendo, nunc sustinendo agmen cum aliquamdiu haud multum procederetur et nox iam instaret, revocat e proelio suos Scipio et conlectos in tumulum quendam non quidem satis tutum, praesertim agmini perculso, editiorem tamen quam cetera circa erant, subducit. ibi primo impedimentis et equitatu in medium receptis circumdati pedites haud difficulter impetus incursantium Numidarum arcebant; dein, postquam toto agmine tres imperatores cum tribus ius armis ad tuendum locum sine munimento
Abbreviated transcription (Latin):
õ simul ⁊ ad noscenduz hostez ꝑ nos
is sumeret dies tempus pugne diffe¬
pntur. Nero nõ suadere miodo ẜ sumã
peram dare institit ne consiliuz suuz
ua tutu celeritas feciss temerariũ
lorando facerent Errore qͥ ñ diutũnꝰ¬
sfiturus esset uelut cõparẽtez Ambalez
le castra sua sine duce relicta agredi neq
I seguendum seiter intendisse/ añt ꝙͣ
cila spacia castra prodere anibali ⁊ ape¬
ue in gallia iter ut ꝑ ocium ubi uelit
istiui absentiumq dum neq illi sciãt
um pautiorib nec hii cu płib ⁊ uali¬
torib rem esse. Consilio dimisso sig
rabant mora prigne actulit/ ꝙ hasdru¬
ul ꝓfectus añt signa cũ paucis eqͥtib
suta uetera hostiu notauit q̃ añt nõ

Expanded text:
o, simul et ad noscendum hostem paucos sibi sumeret dies, tempus pugnae differretur. Nero non suadere modo, sed summa ope orare institit ne consilium suum, quod tutum celeritas fecisset, temerarium morando facerent; errore, qui non diuturnus futurus esset, velut torpentem Hannibalem nec castra sua sine duce relicta adgredi nec ad sequendum se iter intendisse. antequam se et illa castra prodere Hannibali et aperire in Galliam iter ut per otium ubi uelit tium praesentiumque, dum neque illi sciant cum paucioribus nec hi cum pluribus et validioribus rem esse. consilio dimisso signstabant. moram pugnae attulit quod Hasdrubal, provectus ante signa cum paucis equitibus, scuta veter
Abbreviated transcription (Latin):
u ł quoq ut simul esset biẽnio añ ĩcertꝰ¬
iuasculus an feniina esset natꝰ erat. Id
os auruspices ex Etruria adciti fedum
ouium in artam condidere ꝓuectumq ĩ
uare proiecerunt. Decreuer̃ itẽ põtifices
ameñ canerent Id cu in iouis statoris
de discederent condituz a Liuio poeta
samien tacta de celo Edis ⁊ ĩ aduentmo
unonis Regine ꝓdigiuq id ad mat᷑nas
mere. Auruspices cuz respondidissent
noq diuam placandam ẽẽ Edilium
urulu Edicto in Capitoliu cẽuocare
suib in rrebe Romana intͣq decimum
lapidem ab urbe domicilia essent. Ipse

Expanded text:
 is quoque, ut Sinuessae biennio ante, incertus mas an femina esset natus erat. id vero haruspices ex Etruria adciti foedum vivum in arcam condidere provectumque in mare proiecerunt. decrevere deerevere item carmen canerent. id cum in Iouis Statoris aede discerent conditum ab Liuio poeta carmen, tacta de caelo aedis in Auentino Iunonis Reginae; prodigiumque id ad matronas pertinere haruspices cum respondissent donoque divam placandam esse, aedilium curulium edicto in Capitolium convocatae quibus in urbe Romana intraque decimum lapidem ab urbe domicilia essent, ipsae
Abbreviated transcription (Latin):
que parata ia cu Marcello herẽt cblar
spe salutis perpulere eos ut setũ prefems
Epycidis policlitu ⁊ philistionez ⁊ epit
cui syndon cognomen erat agrederent
interfectis hiis ⁊ mltitudine ad contions
uocata/ mopiamq qua ip̃i int̾ se frenci
occulti soliti erant conq̃sti quanꝙͣ tot mal
Romanis causaz oppugnãdi Syracusa fus
caritate Syracusanoꝵ nõ odium. Iaze
occupatas res ab Satellitib anbalis dem
Ieronimi ypocrate atq epicide audierm
tum bellu mouisse ⁊ obsidere ũbe ceps
Ut crudeles tyrapnos eius nõ ut ip̃ utͥe
expugnarent hypocrate uõ ĩ tẽpto fpiad
intercluso ab syracusis ⁊ prefectis eue
Romane amicicie cultor incoluẽs sita
esse uelit. Itaq nec urbi nec hominb
momento hore sit nlłaz demde fore sise

Expanded text:
quae pacta iam cum Marcello haberent, oblata spe salutis perpulere eos ut secum praefectos Epicydis Polyclitum et Philistionem et Epicyden, cui Sindon cognomen erat, adgrederentur. interfectis iis et multitudine ad contionem vocata, inopiam quaeque ipsi inter se fremere occulti soliti erant conquesti, quamquam tot mala Romanis causam oppugnandi Syracusas fuisse caritatem Syracusanorum, non odium; nam ut occupatas res ab satellitibus Hannibalis, deinde Hieronymi, Hippocrate atque Epicyde, audierint, tum bellum mouisse et obsidere urbem coepisse, ut crudeles tyrannos eius, non ut ipsam urbem expugnarent. Hippocrate uero interempto, Epicyde intercluso ab Syracusis et praefectis eius Romanae amicitiae cultor, incolumes Syracusas esse uelint? itaque nec urbi nec hominibumomento horae sit, nullam deinde fore, si simul
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓximo uere alpis traiecturu nͨ tum eum
quicq aliud morari ni ꝙ clause yeme alpes
essent/. In locum .M. marcelli .l. Aqͥlius
petꝰ augur creatus Inauguratusq. ⁊ c.ii.
Cornelius dolabella Rex sacͦ⁊ ĩauguratꝰ ẽ.
In lecium .m. Martii qui biẽnio aña mõtiuiᷤ
erat hoc eodem anno ⁊ lustrũ cõditũ a ce̾soib
proditum est ⁊ ludos Romanos semil ĩta¬
ratos ab Edilib Curulib.q. Metellos
c. ẜiuilio ⁊ plebeis ludis biduũ istaugo
ineunt. c̃. claudius nero ⁊.M. Leuim
erant pretores sortiri iusserunt. Cum
hostilio urbana euenit addita ⁊ ꝑegen
ut res in ꝓiuincias exire possent Astil
Sardia .c. manilio scicilia .l. pot
gallia euenit sũma legionu tͥum ⁊¬

Expanded text:
proximo vere Alpes traiecturum, nec tum eum proximo vere Alpes traiecturum, nec tum eum quicquam aliud morari nisi quod clausae hieme Alpes essent. in locum M. Marcelli P. Aelius Paetus augur creatus inauguratusque; et Cn. Cornelius Dolabella rex sacrorum inauguratus est in locum M. Marcii, qui biennio ante mortuus erat. hoc eodem anno et lustrum conditum est a censoribus proditum est, et ludos Romanos semel instauratos ab aedilibus curulibus Q. Metello et C. Servilio. et plebeis ludis biduum instauraineunt C. Claudius Nero et M. Livius erant, praetores sortiri iusserunt. C. Hostilut tres in prouincias exire possent. A. Hostilio Sardinia , C. Mamilio Sicilia , L. Porcio Gallia euenit. summa legionum trium
Abbreviated transcription (Latin):
in Etruria esset addito urbano eligeret
quem mallet qui galliam esset sortitꝰ cui
bructi ꝓuincia uenisset noius legionibus
Urbanis scriptis uerius mallet cõsulũ pͥooĩs
anni exercitum sumeret relictum aute¬
a consulib exercitum.q. fului ꝓcosul
acciperet eiq in annu imperium esset
et cons hostilio cui pro Etruria tarẽtum
legio una data est Cui fuluius proximo
anno p̃fuerat. D̾. hasdrubal aduentu in
Italiam cura in dies crescebat. Massiliẽsiu
prinu legati nũciauerunt eũ in gallia
transgressum. Erectosq aduentu eius qͥa
magnum pondus auri actulisse diceretur
ad mercedem auxilia conducenda galloꝵ
aĩos missi demde cum hiis Legati ab Raa̾
sextus ditistius.2.M. retius ad re ĩspiciẽdã¬
qui retulerunt misisse se cũ massiliensib
ducib qui ꝑ hospites eoꝵ pͥncipes galloꝵ
omnia explorata referrent ꝓ cõꝑto habere
Hasdrubalem ingenti ia coacto exercitu

Expanded text:
in Etruria esset addito urbano eligeret in Etruria esset addito urbano eligeret quem mallet, qui Galliam esset sortitus: cui Bruttii prouincia euenisset, nouis legionibus urbanis scriptis utrius mallet consulum prioris anni exercitum sumeret; relictum a consule exercitum Q. Fulvius proconsul acciperet, eique in annum imperium esset. et C. Hostilio, cui pro Etruria Tarentum uam mutaverunt; legio una data est, cui Fulvius proximo anno praefuerat. De Hasdrubalis adventu in Italiam cura in dies crescebat. Massiliensium primum legati nuntiaverant eum in Galliam transgressum, erectosque adventu eius, quia magnum pondus auri attulisse diceretur ad mercede auxilia conducenda, Gallorum animos. missi deinde cum iis legati ab Roma Sex. Antistius et M. Raecius ad rem inspiciendam rettulerant misisse se cum Massiliensibus ducibus qui per hospites eorum principes Gallorum omnia explorata referrent; pro comperto habere Hasdrubalem ingenti iam coacto exercitu
Abbreviated transcription (Latin):
relegati ab anibale essent/ domos redire̾t
scirentq sua oĩa hiis que ante bellu huissẽt
iminere uidebatur neq ꝯsules ĩ re. publica
erant in consules designatos ones uersi qͣ
reconciliatione ecia grecoꝵ ĩ senatu actuz
est/. principio facto a.qͥ. fabio maximo
Immicicie autez nobiles int eos erãt et
acerbiores eas indigniores qͧleuino sua
cal amitas fecerat ꝙ spretu se ĩ ea fotuna
credebat. Itaq hiis magis implacabił erat
et nichil opus esse reconciliatioñ aiebat.
Accius ⁊ intentius oĩa gesturos timentes
ne crescendi ex se minime college potas
fieret uicit tamen auctoritas senatus
te̾ .pu. proiuncie hiis nõ ꝑmixte regionib
sicut superiorib annis ẜ diuerse externis
Italie finib alteri aduersꝰ anibalem bruti
Lucani alteri galliam aduersꝰ hasdrubalẽ
quem ĩ alpib appropniquare fama erat de¬
creta. Exercitum ex duob qui in gallia qͥq

Expanded text:
relegati ab Hannibale essent, domos redirent relegati ab Hannibale essent, domos redirent scirentque sua omnia iis quae ante bellum habuissent imminere uidebatur neque consules in re publica erant, in consules designatos omnes uersi quam reconciliatione etiam gratiae eorum in senatu actum est principio facto a Q. Fabio Maximo ; inimicitiae autem nobiles inter eos erant et acerbiores eas indignioresque Liuio sua calamitas fecerat quod spretum se in ea fortuna credebat. itaque is magis implacabilis erat et nihil opus esse reconciliatione aiebat: acrius et intentius omnia gesturos timentes ne crescendi ex se inimico collegae potestas fieret. uicit tamen auctoritas senatus . prouinciae iis non permixtae regionibus, sicut superioribus annis, sed diuersae extremis Italiae finibus, alteri aduersus Hannibalem Bruttii et Lucani, alteri Gallia aduersus Hasdrubalem quem iam Alpibus adpropinquare fama erat, decreta; exercitum e duobus qui in Gallia quique
Abbreviated transcription (Latin):
re si.M. Liuiu cu claudio collga
iuinxissent nͨ populus mencionẽ eiꝰ
a ortam a patrib est aspernatꝰ. unus
ui diferebatur honos abimebat/ leui¬
atem Ciuitatis accusans sordidati rei
uon misertes/ candidam toga inuito
Farre Eosdem honores penasq cõgei
quid ita male credito priore ꝯsulatu as¬
terum crederent. Hec taliaq argue̾tem
et querentem castigabant patres/ ⁊ cõ fu¬
rium memorantes reuocatum de exilio
patria pulsum sede sua restituisse ut
parentum seuiciaz sic patrie patiendo
ac ferendom leniendam esse an nisi aes
Post diem tercium cius diei p̾to ͭ coĩcia
habita pretores creati.L. pontius liciniꝰ
mamilius .ro. ⁊ ab hostilis Catone̾ coĩciis
ꝑfectis Ludisq factis dictatõ ⁊ mag̾ eqͥtu
magistratu abierunt.c. terẽtius uar̃o
in E truriam pro pretore missus ut ex
quod maximo cetu celebraretur ut si tito
ꝑ hostem posset a diret id consiluiz ut qui
siculi bello ibi ꝓfugi aut ut tarẽtini ciues

Expanded text:
fore, si M. Livium C. Claudio conlegam adiunxissent. nec populus mentionem eius rei ortam a patribus est aspernatus. unus cui deferebatur honos abnuebat, levitatem civitatis accusans: sordidati rei non miseritos candidam togam invito offerre; eodem honores poenasque congeri. quid ita male credito priore consulatu alterum crederent? haec taliaque arguentem et querentem castigabant patres, et M. Furium memorantes revocatum de exsilio patriam pulsam sede sua restituisse—ut parentium saevitiam, sic patriae patiendo ac ferendo leniendam esse— adnisi omnes post diem tertium eius diei praetorum comitia habita. praetores creati L. Porcius Licinus, C. Mamilius, C. et A. Hostilii Catones. comitiis perfectis ludisque factis dictator et magister equitum magistratu abierunt. C. Terentius Varro in Etruriam pro praetore missus, ut ex quod maximo coetu Graeciae celebraretur, ut, si tuto per hostem posset, adiret id concilium, ut qui Siculi bello ibi profugi aut Tarentini cives
Abbreviated transcription (Latin):
rem deponere ⁊ in senatu uenir fugiq
liis publicis muncrib coegerũt s m̃
uoq aut uerbo assentiabatur aut pe¬
ibus insniam ibat doncc ꝯgregati ho¬
nines eum causa Marti liuii macati
umn infanua eius ageret stantẽ cogit
in senatus uł senctentia eam dicere.
ium ex tanto interuallo auditꝰ ꝯueͬtit
ra hominu in se cãmq ẜmonibus
ndigno muriam appello facta magnb̃
dupno fuisse ꝙ tam graui bello nec
pem nec cosilio talis uiri usa res pu¬
uca esset .c. Reroni. neq.q. fabuiz
n.m. ualerium leuiniuz dari col¬
aras posseq duos patricios creari nõ
arret. Eandem causa .in. malio ẽẽ¬

Expanded text:
em deponere et in senatum uenire fungique aliis publicis muneribus coegerunt; sed tum quoque aut uerbo adsentiebatur aut pedibus in sententiam ibat donec cognati hominis eum causa M. Liuii Macati , cum fama eius ageretur, stantem coegit in senatu sententiam dicere. tunc ex tanto interuallo auditus conuertit ora hominum in se, causamque sermonibusndigno iniuriam a populo factam magnoque id damno fuisse quod tam graui bello nec opera nec consilio talis uiri usa res publica esset: C. Neroni neque Q. Fabium neque M. Ualerium Laeuinum dari collegam posse quia duos patricios creari non liceret; eandem causam in T. Manlio e
Abbreviated transcription (Latin):
haberet. se paucis illos belli c̃am q̃ si
Ita infecta pace conciliũ dimisit qͣt
milib armatoꝵ relictis ad preside
Acheoꝵ et quinq lõgis nauib acc¬
quasi accepisset missenuz per assea
Cartaginensiu ex bithina ab Re
prusia uemientib nauib statũat l¬
uali prelio Lacescere Romanos iaz dus
in Regione ea potentes maris uxhe
concilio argos regressus iaz eize
appetebat tpũs que celebrare uolebat
p̃sentia sua Occupato Rege apparati
Ludoꝵ ⁊ ꝑ dies festos licentius qͣ ie
belli tempora remictẽte aninũ siule
Raupacto profectus classem alsa
philippum ad ludiscium raptim¬

Expanded text:
haberet se pacis, illos belli causam quaesisse. haberet se pacis, illos belli causam quaesisse. ita infecta pace concilium dimisit quattuor milibus armatorum relictis ad praesidium Achaeorum et quinque longis navibus acceptisCarthaginiensium et ex Bithynia ab rege Prusia uenientibus nauibus, statuerat nauali proelio lacessere Romanos iam diu in regione ea potentes maris. ipse ab eo concilio Argos regressus; iam enim Nemeorum appetebat tempus, quae celebrari uolebat praesentia sua. occupato rege apparatu ludorum et per dies festos licentius quam inter belli tempora remittente animum P. Sulpicius ab Naupacto profectus classem adpulPhilippum ab ludis exciuit; raptim
Abbreviated transcription (Latin):
profectus ip̃e cum paucis Eqͥtu. Leuisq
armature argos uenit. Ibi curatõe heroꝵ
nemor̃q suffragiis pͥp ad eu delata quia
se Macedonu Reges ex ea cuii oriundos
refer̃. hereis cchactis ab ip̃o luditͦ extĩplo
Regium profectus est ad Indictum multo
ante socioꝵ conciliu ibi de Etholico fi¬
niendo bello actuz ne eaz aũt Ron
aut Athalo intrandi grecia essi
turbauer̃. postꝙ̃ ⁊ athalu egina ut
et Romanaz classem stare ad Raupia¬
iuiciatum est nudius reuocati em
conciliuz acheoꝵ in quo ⁊ he legion
erant que ad phalera egerant de par
pͥmi questi sunt quedam parua ꝯtiasi
conuenctionis tp̃e induciaꝵ fcta. post
negarunt dirimi bellu posse nͥ me
ac in tantas Cerdiledo ⁊ pleurato am
enim uõ indignũ ratus philippus us
uictori sibi ultro conditões ferre. Nes
quidez se aut de pace audisse aut ll¬
cias pepigisse dixit spez ullam habe
quieturos Etholos s ut ones socio test

Expanded text:
profectus ipse cum paucis equitum leuisque profectus ipse cum paucis equitum leuisque armaturae Argos uenit. ibi curatione Heraeorum Nemeorumque suffragiis populi ad eum delata quia se Macedonum reges ex ea ciuitate oriundos referunt, Heraeis peractis ab ipso ludicro extemplo Aegium profectus est ad indictum multo ante sociorum concilium. ibi de Aetolico finiendo bello actum ne causa aut Romanis aut Attalo intrandi Graeciam esseturbauere postquam et Attalum Aeginam uenisse et Romanam classem stare ad Naupactum audiuere. uocati enim in concilium Achaeorum, in quo et eae legationes erant quae ad Phalara primum questi sunt quaedam parva contra fidem conventionis tempore indutiarum facta; postremo negarunt dirimi bellum posse, nisi Atintania, Scerdilaedo et Pleurato Ardiaei. enimvero indignum ratus Philippus victos victori sibi ultro condiciones ferre, ne antea quidem se aut de pace audisse aut indutias pepigisse dixit spem ullam habentem quieturos Aetolos, sed ut omnes socios testes
Abbreviated transcription (Latin):
ad phalera exercitu duxit ĩ maliaeo sinu
Is locus est quondam frequentẽ habitatꝰ
ꝑꝑ egregium portu tutasq cĩca stationes
et aliam oportuntate maritiã tẽrestrẽq
eo legati ab Rege Egipti tholomo rodiꝰq
et acthamensib rodiisq ⁊ chii uenerũt
ad dirimendum inter philippu at q
Etholos bellum adhibitus ab Etholis ex
finitimis pacificator Aminander Rex
Athamianu omniu aute ñ tanta pro
Etholis cura erat ferotioris ꝙͣ ꝓ ĩgeniis
grecoꝵ gentis q ne philippus Regnũq
eius reb grecie graui libertati futũ ĩmisce¬
retur de pace dilata consultato est ĩ ꝯcilia
Interim .xxx. dieꝵ inducie impetrate.
profectus inde Rex ꝑ chessaliaz boetiaq
calcide Euboe uenit ut Actalũ q̃ classe
E uboea petituru audierat põtib litoꝵ
a pulsu arceret. Inde presidio relicto
aduersus Athalu si forte interiz tͣiecisset

Expanded text:
ad Phalara exercitum duxit; in Maliaco sinu ad Phalara exercitum duxit; in Maliaco sinu is locus est, quondam frequenter habitatus propter egregium portum tutasque circa stationes et aliam opportunitatem maritimam terrestremque. eo legati ab rege Aegypti Ptolomaeo Rhodiisque et Atheniensibus et Chiis uenerunt ad dirimendum inter Philippum atque Aetolos bellum. adhibitus ab Aetolis et ex finitimis pacificator Amynander, rex Athamanum. omnium autem non tanta pro Aetolis cura erat, ferociori quam pro ingeniis Graecorum gente, quam ne Philippus regnumque eius rebus Graeciae, graue libertati futurum, immisceretur. de pace dilata consultatio est in concilinterim triginta dierum indutiae impetratae. profectus inde rex per Thessaliam Boeotiamque Chalcidem Euboeae uenit ut Attalum, quem classe Euboeam petiturum audierat, portibus et litorum adpulsu arceret. inde praesidio relicto aduersus Attalum si forte interim traiecisset,
Abbreviated transcription (Latin):
fama accidit classez punica adue̾tar.
captis. fugatis aliis cu magna terrestri
naualiq preda Lilibeum redit.¶ Eudez
estate et philippus implorantibus acheis
auxiliu tulit quos ⁊ Machinaydas tirãpnꝰ
Lacedemonioꝵ finitimo bello urebat. Et
Etholi nauib ꝑ fretum qͣd Raupactũ et
patras intꝰ fluit Rhion Incole uocantes
exercitu Traietto depopulati erãt. Actalu
qͦ Regem Asie quia Etholi sũmu gentis
sue magistratũ ad eu ꝓximo anno ꝯcilio
betulerunt. Fama erãt in E uropam
traecturus. ob hoc philippo ĩ g̾ciã descedẽti
ad lamiaz iaz urbem Etholi duce phiria
qui pretor in eum annuz cum absente
Athaso creatus erat occurrerũt habebant
a p. sulpitio missos aduersꝰ hunc ducem
atq has copias philippus bis ꝓppeo euẽtu
pugnauit admodu hostiu utraq pugna
occidit. Inde cum Etholi metu compulsi
Lamie uebis menib tenerent se se philippꝰ

Expanded text:
fama accidit classem Punicam aduentare.fama accidit classem Punicam aduentare.ti nauibus captis, fugatis aliis cum magna terrestri naualique praeda Lilybaeum rediit. eadem aestate et Philippus implorantibus Achaeis auxilium tulit, quos et Machanidas tyrannus Lacedaemoniorum finitimo bello urebat et Aetoli, nauibus per fretum quod Naupactum et Patras interfluit—Rhion incolae uocant— exercitu traiecto, depopulati erant. Attalum quoque regem Asiae, quia Aetoli summum gentis suae magistratum ad eum proximo †anno† concilio detulerant, fama erat in Europam traiecturum. ob haec Philippo in Graeciam descendenti ad Lamiam urbem Aetoli duce Pyrrhia, qui praetor in eum annum cum absente Attalo creatus erat, occurrerunt. habebant a P. Sulpicio missos. aduersus hunc ducem atque has copias Philippus bis prospero euentu pugnauit; mille admodum hostium utraque pugna occidit. inde cum Aetoli metu compulsi Lamiae urbis moenibus tenerent sese, Philippus
Abbreviated transcription (Latin):
anibal eo ꝯuerteret agmen. legatoꝰ op
esse ad se micti uiros prudentes cu quib
que uellet de re publica laq̃retur hec lictẽ
recitate magnu ⁊ luctu morte alterius
consuł ⁊ metu de altero fecert. Itaq ⁊
q. fabium fabii filiu ad exercit̾ uenu¬
sina miẜunt ⁊ ad consule tres legati
missi Sextus Iulius cesar l. lucini pclio
et.l. Cintius alimentus cu paucis ante
diebus ex sicilia redissent hii nunciare
consuli iussi ut si ad Comitia uenir kaĩ
non poss dictatorez ĩ agro Romano diceret
Comitioꝵ causa si consul Garẽtũ ꝓfctus
esset.q. cl audiu. pr̃. placer ĩ eã regionẽ
inde abducere legiones in qua plurimas
socioꝵ urbes tueri posset. Eade estatẽ ⁊ia¬
Lerius cum classe .c. nauiiz ex Scicilia
in africam transimsit ⁊ ad Elupeã urbez
ascensione facta agrum nullo late feme
obiuio armato uastauit. Inde ad naues
raptim predatores recepti. quia repente

Expanded text:
Hannibal eo conuerteret agmen; legatos opus Hannibal eo conuerteret agmen; legatos opus esse ad se mitti uiros prudentes cum quibus quae uellet de re publica loqueretur. hae litterae recitatae magnum et luctum morte alterius consulis et metum de altero fecerunt. itaque et Q. Fabium filium ad exercitum Uenusiam miserunt, et ad consulem tres legati missi Sex. Iulius Caesar L. Licinius Pollio L. Cincius Alimentus cum paucis ante diebus ex Sicilia redisset. hi nuntiare consuli iussi ut si ad comitia ipse uenire Romam non posset dictatorem in agro Romano diceret comitiorum causa; si consul Tarentum profectus esset, Q. Claudium praetorem placere in eam regionem inde abducere legiones in qua plurimas sociorum urbes tueri posset. eadem aestate M. Ualerius cum classe centum nauium ex Sicilia in Africam tramisit, et ad Clupeam urbem escensione facta agrum late nullo ferme obuio armato uastauit. inde ad naues raptim praedatores recepti, quia repente
Abbreviated transcription (Latin):
rima spes morte nũciata Mãcelli ad fulsit
secitus inde Runtius anibalez ⁊ Nuidaꝵ
muitatu pͥmisso ip̃m q accelerar poss
suz peditu agmine sequi. Itaq ubi pͥmũ
Lumidas edito specul signo aduentare
snsit et ip̃e patefacta repente pota ferox
nihostes erumpit. Et primo mag̾ qͥa
mꝑuiso id fecerat q qd parius rebus¬
isus esset anceps certamen erat. Dem̃
it suꝑuenere Rumide tantꝰ pauor Ro¬
manis est miectus ut passim ad mare
enaues fugerent relictis operib. Machi¬
isq quib muros quatiebant. Ita Ani¬
lis aduentu soluta locroꝵ obsidio est.
uspmus postꝙͣ in brutios ꝓfectũ aĩbale
asit exercitum cui collega prefuerat
ussit. Ipse cum legionib suis Capua
fetus uix lectioe agitacoe p̾grauitate
uilneꝵz patiens. Roma lictas de mõte
lege scriosit. qͣtoq ip̃e i dis trmime¬
eẽt se comitioꝵ cã nõ posse Roãm uenire
quia nec uie laborem passurus iuderetur
et de Tarento solicitus esset Ne ex brutiis

Expanded text:
fulsit. secutus inde nuntius Hannibalem Numidarum equitatu praemisso ipsum quantum adcelerare posset cum peditum agmine sequi. itaque ubi primum Numidas edito e speculis signo aduentare sensit, et ipse patefacta repente porta ferox in hostes erumpit. et primo, magis quia improuiso id fecerat quam quod par uiribus esset, anceps certamen erat; deinde ut superuenere Numidae, tantus pauor Romanis est iniectus ut passim ad mare ac naues fugerent relictis operibus machinisque quibus muros quatiebant. ita aduentu Hannibalis soluta Locrorum obsidio est. Crispinus postquam in Bruttios profectum Hannibalem sensit, exercitum cui collega praefueratm abducere iussit: ipse cum legionibus suis Capuam profectus uix lecticae agitationem prae grauitate uolnerum patiens, Romam litteras de morte collegae scripsit quantoque ipse in discrimset: se comitiorum causa non posse Romam uenire quia nec uiae laborem passurus uideretur et de Tarento sollicitus esset ne ex Bruttiis
Abbreviated transcription (Latin):
oĩł aliis obmissis. una p̾cipua cun
esset cum toto eo bello dapnosa
ꝓpere ac feriuda ingenia imperatoz
fuissent cum eo ipso cons nimia
cupiditate ꝯserendi cu heste mani
deos inmortales miẜtos noĩs Roma
nam cons/ facerent/ Longe ant al
eminebat c. claudius nõ ⁊ clle
querebatur ⁊ uirum qͥde eũ e ga
educebant s proptiore aptiorem¬
Aibal temꝑandu acre ingenur
cius moderato ⁊ prudẽti uuo de
callega censebant. M. lmu

Expanded text:
omnibus aliis omissis una praecipua cura esset: cum toto eo bello damnosa praepropera ac fervida ingenia imperatorum fuissent, tum eo ipso anno consules nimia cupiditate conserendi cum hoste manum deos immortales, miseritos nominis Romani, nam consules facerent, longe ante alios eminebat C. Claudius Nero. ei conlega quaerebatur; et virum quidem eum egregium ducebant, sed promptiorem acrioremHannibal; temperandum acre ingenium eius moderato et prudenti uiro adiuncto collega censebant. M. Liu
Abbreviated transcription (Latin):
suos uoluerat Rex/. Dem̃ contractos iaz
in itinere Etholos ⁊ Crallis Illirioꝵ
iddem genus certamine cũ ũbe geri
uideret suos ⁊ ip̃e Rex cũ tquitatu in
cehortem Romana incũrit Ibi Equs
pilo traiectus / cu ꝓlapsu ꝑ capͬ Regez
effudisset/ atrox pugna utrũq accẽsa
est et a. Romauis ĩpetu ĩ Regẽ facto
et ꝓtegentib Regiis insigniis ⁊ ip̃ius
pugna fuit/ cu pedes inter equites
coactus eẽt prelium inire. Deñ cum
Iam impar certamen esset caderentqz
cirta eum ml̃ti ⁊ uulnerarent᷑ raptus
a suis. atq alteri equo miectus fugit
eo die castra qͥnq milia passuu ab
urbe Elioꝵ posuit/. Postero die ad castellũ¬

Expanded text:
suos uoluerat rex; deinde contracto iam suos uoluerat rex; deinde contracto iam inter Aetolos et Tralles—Illyriorum id est genus—certamine cum urgeri uideret suos, et ipse rex cum equitatu in cohortem Romanam incurrit. ibi equus pilo traiectus cum prolapsum super caput regem effudisset, atrox pugna utrimque accensa est, et ab Romanis impetu in regem facto et protegentibus regiis. insignis et ipsius pugna fuit cum pedes inter equites coactus esset proelium inire; dein cum iam impar certamen esset caderentque circa eum multi et uolnerarentur, raptus ab suis atque alteri equo iniectus fugit. eo die castra quinque milia passuum ab urbe Eleorum posuit; postero die ad propinqu
Abbreviated transcription (Latin):
lilidini Regie fecisse/ uni ecia pͥncipi
sicheoꝵ erato adempta uxor nonime
racedonia asportata fuerat ꝑ hec
oditis dieb clrinas est ꝓfectus ad
ssidiu Etholoꝵ qd ab eleis accitu
icceptumq in urbem erat eiciẽdu
dissentirent et infensi etholi qͦs foãnũ
quoq aduersꝰ se mouisse bellũ cͥdebãt
profecti adimis ꝯiũcto excitu traseũt
eo dirimit pͥmu die qͦ fin̾s hostiu
ingressi sunt populando assũpserunt
Postero dic acie instructa ad urbem
accesẜunt p̾missis equitib qͥ obeqͥtãdo
pr̃optũ ad excursiones gen lacescerent
etholoꝵ. Ignorabant sulpicium cum
quindeci nauib a Raupacto cillẽ¬
nem traiecisse/ ⁊ expositis ĩ t̃ra quatũo
milib armatoꝵ scilentio nactis ne cõ¬
spici aginen poss intrasse limita. que
improuisã res ingentem miecit trorez
postꝙͣ inter tholoeos/ q̃ Romana signa
atq arma cognoriere ⁊ patris recipere

Expanded text:
libidini regiae fecisse; uni etiam principi libidini regiae fecisse; uni etiam principi Achaeorum Arato adempta uxor nomine Macedoniam asportata fuerat. per hadditis diebus, Dymas est profectus ad praesidium Aetolorum quod ab Eleis accitum acceptumque in urbem erat eiciendum.Achaeis dissentirent, et infensi Aetolis quos Romanum quoque aduersus se mouisse bellum credebant. profecti ab Dymis coniuncto exercitu transeunt eo dirimit. primum diem quo fines hostium ingressi sunt populando absumpserunt; postero die acie instructa ad urbem accesserunt praemissis equitibus qui obequitando portis promptum ad excursiones genus lacesserent Aetolorum. ignorabant Sulpicium cum quindecim nauibus ab Naupacto Cyllenen traiecisse et expositis in terram quattuor milibus armatorum silentio noctis ne conspici agmen posset intrasse Elim. itaque improuisa res ingentem iniecit terrorem postquam inter Aetolos Eleosque Romana signa atque arma cognouere. et primo recipere
Abbreviated transcription (Latin):
bseqͥ peditibus
platos passim ꝑ agros. grauisꝙ p̾da
lus qui nichil tale metuerẽt ad ortus
romanos compuilit in naues el assis
lemana haud quanꝙͣ leta preda Nau¬
uictun redit philippus ludoꝵ quoq
mi reliquerat celebritate ꝙͣtecũq de
romanis uictorie tñ parte famam
uiserat Le ticiaq ingenti celebrati festi
tepieto capitis insigni pũpuraq atq
lio Regio habitu e quauerat ceteris
rmn spem quo nichil gratius ẽ Ciui¬
itibus liberis . p̾buissetq haud dubiũ
facto spem libertatis nͥ oĩa intole¬
unda libidine feda ac defõmia effe¬
csset. Tagabatur enim cũ uno aut
altero comite ꝑ maritimas domo dies
uatesq ⁊ submictendo se in pͥuatu
fastigium quo minus ꝯspectus Eo
santior erat ⁊ libertate cũ aliis uana
stendisset totam in sua licentiam
uerterat. Neq enim oĩa emebat aut
landiciebatur s ium flagiciis adhi¬
ebat periculosumq ⁊ uiro pare̾tibq
ecat mora in cõmoda sceueritate

Expanded text:
bsequi peditibus, palatos passim per agros grauesque praeda ut qui nihil tale metuerent adortus Romanos compulit in naues. classis Romana haudquaquam laeta praeda Naupactum redit: Philippo ludorum quoque qui reliqui erant celebritatem quantaecumque, de Romanis tamen, uictoriae partae fama auxerat, laetitiaque ingenti celebrati festi dempto capitis insigni purpuraque atque alio regio habitu aequauerat ceteris se in speciem, quo nihil gratius est ciuitatibus liberis; praebuissetque haud dubiam eo facto spem libertatis nisi omnia intoleranda libidine foeda ac deformia effecisset. uagabatur autem cum uno aut altero comite per maritas domos dies noctesque, et summittendo se in priuatum fastigium quo minus conspectus eo solutior erat, et libertatem, cum aliis uanam ostendisset, totam in suam licentiam uerterat. neque enim omnia emebat aut eblandiebatur, sed uim etiam flagitiis adhibebat, periculosumque et uiris et parentibus erat moram incommoda seueritate
Abbreviated transcription (Latin):
receptuiq deinde cetinit mł̃toq añ na
copias reduxit. die postero prima las
ꝓfectus magnis itinerib famã ⁊ ueg
agmiinis sequens haud ꝓcul uenusia le
assequitur ubi qͦ tumultuaria pugo
amisit. supra xx. milia penoꝵ cesa Ia
nocturnis mõtanisq itmerib penꝰ no
Locum pugnãdi daret Metapõtu petie
hanno inde is eñ psidio eius loci pͥfi¬
in brutios cũ paucis ad exercitum neu
comꝑandum missus Anibal copise
ad suas additis uenusia retͦ qͥb ucã
itierib repetiit atq inde Canusima
ꝓcedit/ nunꝙͣ nero uestigiis hostis ab¬
terat ⁊ q. fuluiu cũ methapõtu ise
ꝓficisceretur in lucanos ne Regio t
sine presidio esset ancessebat. Iuel
ab hasdrubale postꝙ̃ a placẽtie obl¬
dione abscessit .iiii. galli eqͥtes du
numide cu lictis missi ad Anibales
cum ꝑ mediu hestem totam fe̾m
longitudinez ytalie eniersi essẽt de
Methapontum cedentez anibaleso

Expanded text:
receptui deinde cecinit multoque ante noctem receptui deinde cecinit multoque ante noctem copias reduxit. postero die prima luce profectus magnis itineribus famam et uestigia agminis sequens haud procul Uenusia hostem adsequitur. ibi quoque tumultuaria pugna fuit; supra duo milia Poenorum caesa. inde nocturnis montanisque itineribus Poenus, ne locum pugnandi daret, Metapontum petiit. Hanno inde— is enim praesidio eius loci praefuerat—in Bruttios cum paucis ad exercitum novum comparandum missus; Hannibal copiis eius ad suas additis Venusiam retro quibus venerat itineribus repetit, atque inde Canusium procedit. numquam Nero vestigiis hostis abstiterat et Q. Fulvium, cum Metapontum ipse proficisceretur, in Lucanos, ne regio ea sine praesidio esset, arcessierat. inter haec ab Hasdrubale, postquam a Placentiae obsidione abscessit, quattuor Galli equites, duo Numidae cum litteris missi ad Hannibalem, cum per medios hostes totam ferme longituMetapontum cedentem Hannibalem
Abbreviated transcription (Latin):
in acie copiis ductis. Postꝙͣ neminem
signa contra efferre uidit spolia Legi
cesoꝵ hostium ⁊ suoꝵ corpora collata ĩ unũ
sepeliri iussit. Inde insequentib ꝯtinuis
dieb aliquot ita institit portis ut prope
inferre signa uideretur donet Anibal
tercia uigilia crebris ignib tabnałisq
que pars castroꝵ ad hostes urgebat et
numidis paucis/ qui in uallo portisq se
ostenderet relictis ꝓfectus Apulia peter̃
intendit ubi illuxit successit ual lo
Romana acies ⁊ Rumide ex composito
paulisper se in portis. ualloq ostẽtauere
f rustratiq aliquandiu hostes citatis eqͥs
agmen suoꝵ assecuntur. Cõsul scilẽtium
in Castris et ne paucos quidez/ qui prima
Luce obambulauerant pate ulla cẽnebat
duob equitib speculatu ĩ castͦ premissis.
Pestꝙͣ satis tuta onnia esse exploratũ est
inferri signa iussit/ Tantumq iͥ moratꝰ
dum misites ad predaz discurrerent

Expanded text:
in aciem copiis eductis postquam neminem in aciem copiis eductis postquam neminem signa contra efferre uidit, spolia legi caesorum hostium et suorum corpora conlata in unum sepeliri iussit. inde insequentibus continuis diebus aliquot ita institit portis ut prope inferre signa uideretur, donec Hannibal tertia uigilia crebris ignibus tabernaculisque quae pars castrorum ad hostes uergebat et Numidis paucis qui in uallo portisque se ostenderent relictis profectus Apuliam petere intendit. ubi inluxit, successit uallo Romana acies, et Numidae ex composito paulisper in portis se ualloque ostentauere, frustratique aliquamdiu hostes citatis equis agmen suorum adsequuntur. consul ubi silentium in castris et ne paucos quidem qui prima luce obambulauerant parte ulla cernebat, duobus equitibus speculatum in castra praemissis postquam satis tuta omnia esse exploratum est, inferri signa iussit; tantumque ibi moratus dum milites ad praedam discurrunt
Abbreviated transcription (Latin):
et iaz pͥma Legio ⁊ dextra ala p̾liũ peditu
mibant incompositi hostes ut quẽq aut
pediti aut equiti casus obtulit ita conserũt
manus cresat pugna subsidis ⁊ ꝓeũretu
ad certamen nũo augetur pugnãtesq ꝙ nͥ
in uetere exercitu ⁊ duci ueteri haud facił̃
inter tumultu ac terrorem ĩstruxiss ani¬
bal ni cohortiuz ac mampriloꝵ decursum
ꝑ colles clamor a tergo auditus metũ
ne inter cluderetur castris inieciss. Inde
pauor incussus ⁊ fuga passim fieri cepta
est minorq cedes fuit qͥa ꝓpĩqͥtas cast̾ꝵ
breuiorez fugam ꝑculsiꝰ fecit Eqͥtes eniz
tergo inherebant in transuersa latera
iuaẜant cchortes secundis callib uia
nuda ac facili decurrentes tñ sup̃ milia
octo hominu occisa supͣ septigentos capti
signa militaria xx. adepta. El ephãti eciã
quoꝵ nullus usus in repẽtina ac tumul¬
tuaria pugna fuerat quatuo occisi sunt

Expanded text:
etiam prima legio et dextra ala proelium etiam prima legio et dextra ala proelium inibat. incompositi hostes, ut quemque aut pediti aut equiti casus obtulit, ita conserunt manus. crescit pugna subsidiis et procurrentium ad certamen numero augetur; pugnantesque —quod nisi in uetere exercitu et duce ueteri haud facile est—inter tumultum ac terrorem instruxisset Hannibal, ni cohortium ac manipulorum decurrentium per colles clamor ab tergo auditus metum ne intercluderentur a castris iniecisset. inde pauor incussus et fuga passim fieri coepta est; minorque caedes fuit, quia propinquitas castrorum breviorem fugam perculsis fecit. equites enim tergo inhaerebant; in transversa latera invaserant cohortes secundis collibus via nuda ac facili decurrentes. tamen supra octo milia hominum occisa, supra septingentos capti; signa militaria novem adempta; elephanti etiam, quorum nullus usus in repentina ac tumultuaria pugna fuerat, quattuor occisi,
Abbreviated transcription (Latin):
insidie poterant u. cehortib aditis.uͤ.
manipul nocte iugum superar ⁊ ĩ adu̾sis
collib considere iubet exurge̾di tp̃s ex insi¬
diis ⁊ agredi hostem .c. claudiu asellum
t .r. militu ⁊ p. claudiu p̃fec socium
edocet quos cum hiis mictebat. ipse luce
prima copias õnes peditu eqͥtu in acie
eduxit/. Paulo post ex Anibale sigͫ pugne
propositu est clamõq in castris ad arma
discurrentiuz est sublatus. Inde eqͣs pedesq
certatim portis ruere ac palati ꝑ cãpu
properare ad hostes/. qͦs nͥ effusos conẽ
equites legioms quanto maxiõ ĩpetu possit
in hoste emictat Ita pecoꝵ mõ ĩ cẽpositos
toto passu se campo fudisse ut st erni
obteriq prius qͣ instruant᷑ possint. Non¬
dum anibal e castris exierat cũ pugnan¬
tium clamorem audiuit. Itaq exercitus
tumultu raptim ad hostez copias agit. Iaz
primos occupauerat equites tẽror peditu

Expanded text:
insidiae poterant, quinque cohortes additis quinque insidiae poterant, quinque cohortes additis quinque manipulis nocte iugum superare et in auersis collibus considere iubet: tempus exsurgendi ex insidiis et adgrediendi hostem Ti. Claudium Asellum tribunum militum et P. Claudium praefectum socium edocet, quos cum iis mittebat. ipse luce prima copias omnes peditum equitumque in aciem eduxit. paulo post et ab Hannibale signum pugnae propositum est clamorque in castris ad arma discurrentium est sublatus; inde eques pedesque certatim portis ruere ac palati per campum properare ad hostes. quos ubi effusos consulequites legionis quanto maximo impetu possit in hostem emittat: ita pecorum modo incompositos toto passim se campo fudisse ut sterni obterique priusquam instruantur possint. nondum Hannibal e castris exierat cum pugnantium clamorem audiuit; itaque excitus tumultu raptim ad hostem copias agit. iam primos occupauerat equestris terror; peditum
Abbreviated transcription (Latin):
sapua petens obuius ad uenusiã fuit
mns el audio ibi ex utroq excctu elcti¬
mncish anibalez gereret Reliquas copias
siluis Capua ducere iussus ut .q.
iluio ꝓcons tradderet/ anibal undiq
ntracto exertitu que in ybernus aut
ꝯ presidiis agri brutii habuerat in lu¬
anos ad grumentu uenit spe r̾cipie̾di
apida que ꝑ metu ad Roanos defecissẽt
passus castra locat ab hoste. Grum menib
prope in iunctu uidebatur penoꝵ uallum
quingenti passus nit̃ erant castra punica
ac Romana. Int iacebat campus. Collis
iminebat nudi sinistro lateri Cãtaginẽsui
dextro Romanoꝵ neutͥ suspecti ꝙ nichil
Silue neq ad insidias latebraꝵ habebãt
In medio campo ab statoib ꝓcursates cer¬
tamina haud satis digna dictu serebant.
Id modo .xͦ. querere appetebat ne abir̾ hostez
in acie descendebat/. Tu cons ingenio hosti
usus/ quo minus inta aptis collib tieri

Expanded text:
Capuam petens obuius ad Uenusiam fuit Capuam petens obuius ad Uenusiam fuit consuli Claudio. ibi ex utroque exercitu electduersus Hannibalem rem gereret: reliquas copias Hostilius Capuam ducere iussus ut Q. Fuluio proconsuli traderet. Hannibal undique contracto exercitu quem in hibernis aut in praesidiis agri Bruttii habuerat, in Lucanos ad Grumentum uenit spe recipiendi oppida quae per metum ad Romanos defecissent.passus castra locat ab hoste. Grumenti moenibus prope iniunctum uidebatur Poenorum uallum; quingenti passus intererant. castra Punica ac Romana interiacebat campus: colles imminebant nudi sinistro lateri Carthaginiensium, dextro Romanorum, neutris suspecti quod nihil siluae neque ad insidias latebrarum habebant. in medio campo ab stationibus procursantes certamina haud satis digna dictu serebant. id modo Romanum quaerere apparebat ne abire hostem in aciem descendebat. tum consul ingenio hostis usus, quo minus in tam apertis collibus timeri
Abbreviated transcription (Latin):
am consules ꝑsetuti sunt meorie ꝓditũ
adenum adhuc ira i ciues .m. luuiu
S belum proficiscente monẽti.q. fabio
ne prius ꝙͣ genus hestiu nesẜ temẽ manũ
ansereret respondisse. ubi pͥmũ hostium
igmen conspexisset pug̃turũ cũ q̃reretũ
ausa que esset festinandi aut ex hoste
gregiam gloriam inquit. Aut ex ciub
uitis gaudiu meritum cẽte ⁊ si non ho¬
estium capia pͥus qͣ claudius consul
ꝓunciam ueniret ꝑ extremuz finez
rri laritani ducẽte in salẽtinoᷤ excitũ
nibalem cum expeditis cohortib adortꝰ
hstilius tubulus imposito agmin̾ teri¬
ilem tumultu intulit ad xxx. milia
hominu cecidit nouem signa militaĩa
epit mouerat ex ybernis ad famam
istis.q. claudius qui ꝑ urbes agri sa¬
lentini castra disposita habebat. Itaq
ncum duob exercitib simul ꝯfliger̾t
inbal nocte castra ex agro barentino
iouit atq in Brutios ꝯcessit. claudiꝰ
n balentinos agm̃ ꝯuertit. Hostilius

Expanded text:
consules prosecuti sunt. memoriae proditum est plenum adhuc irae in ciues M. Liuium ad bellum proficiscentem monenti Q. Fabio ne priusquam genus hostium cognosset temere manum consereret, respondisse ubi primum hostium agmen conspexisset pugnaturum. cum quaereretur quae causa festinandi esset, 'aut ex hoste egregiam gloriam' inquit 'aut ex ciuibus uictis gaudium meritum certe, etsi non honestum, capiam'. priusquam Claudius consul in prouinciam perueniret per extremum finem agri †Larinatis ducentem in Sallentinos exercitum Hannibalem expeditis cohortibus adortus C. Hostilius Tubulus incomposito agmini terribilem tumultum intulit; ad quattuor milia hominum occidit, nouem signa militaria cepit. mouerat ex hibernis ad famam hostis Q. Claudius , qui per urbes agri Sallentini castra disposita habebat. itaque ne cum duobus exercitibus simul confligeret Hannibal nocte castra ex agro Tarentino mouit atque in Bruttios concessit. Claudius in Sallentinos agmen conuertit, Hostilius
Abbreviated transcription (Latin):
et aut fugiẽtiuz cedes feda fuisset
temerabilis ꝑiculosusq seqͣntiu imp
nͥ. Marcius ꝓpe receptur dedisset sgi
obsistensq ad pr̃ia sigͣ qͦs da ip̃e retino
concitata rep̾ssisset acie inde ice
acti postꝙ̃ nenime inseqͥ uider me
substitisse rati cõtẽptim rũsus ⁊ sede
gradu ĩ castra abeut par negligentir
castris custodiendis fuit Na ⁊ si ypa
hostis erat tñ reliqͥas eu esse duor
exercituu anͣ paucos dies delator
succũrebat. Ob hoc cũ om̃a negleti
apud hostes eent exploratis hiis mĩe
ad cõsiliu ⁊ prĩa sꝑe temariu mg¬
ꝙ̃ audax animu adiecit ut ult᷑ cis bi
hostiu oppuguar̃t facilius eẽ rat ut
hasdrubalis expugnari cast᷑ ꝙͣ siscẽ
sua defendi simul aut si successiss
ceptis recepturu se afflictas resa
si pulsus esset tam̃ ult᷑ ĩferedo an
contemptum sui depͥtũs. Neto
subita res ⁊ noctũnus terr̃

Expanded text:
tium caedes foeda fuisset aut temerarius periculosusque sequentium impetus, ni Marcius propere receptui dedisset signum obsistensque ad prima signa et quosdam ipse retinens concitatam repressisset aciem. inde in castra acti, postquam neminem insequi viderunt, metu substitisse rati, contemptim rursus et sedato gradu in castra abeunt. par neglegentia in castris custodiendis fuit; nam etsi propinquus hostis erat, tamen reliquias eum esse duorum exercituum ante paucos dies deletorum succurrebat. ob hoc cum omnia neglecta apud hostis essent, exploratis iis Marcius ad consilium prima specie temerarium mquam audax animum adiecit ut ultro castra hostium oppugnaret, facilius esse ratus unius Hasdrubalis expugnari castra quam, si sua defendi; simul aut, si successisset coeptis, erecturum se adflictas res aut, si pulsus esset, tamen ultro inferendo arma contemptum sui dempturum. ne tamen subita res et nocturnus terror
Abbreviated transcription (Latin):
ut amplum iudicio ur̃o ita re ip̃a gͣue
ue solicitum esse. quo eĩz tp̃e nͥ metꝰ
merorez obstu pefaceret uix ita compos
iu essem ut aliqua solacia inuemir egͦ
ũo possem. Cogor ur̃am oĩum uice
uod difficillimum ĩ luctu ẽ unꝰ ꝯsulẽ¬

Expanded text:
ut amplum iudicio uestro, ita re ipsa graue ac sollicitum esse. quo enim tempore, nisi metus maerorem obstupefaceret, uix ita compos mei essem ut aliqua solacia inuenire aegro animo possem, cogor uestram omnium uicem, quod difficillimum in luctu est, unus consule
Abbreviated transcription (Latin):
alteram haud dubie parem uictoriam
expectantes Ad Romanos nõ dũ qͥden
fama tãte cdadis ꝑuenerat s mextum
quoddam scilentium erat ⁊ tacita diuat
qualis iam p̾sagientib aĩs iminentis ne
cõiectura eciaz ⁊ orone ac suspicõe acco
cladis quam ad ullam bona spe ꝓmeti
erat quo nã mõ eͥ hasdrubale ac aaga¬
nisi dicebat defuncto suo bello siñcta
adducere exercitum potuisse. quomae
autez nõ cbstitisse haud a tgo sccate
fratrem ut si ꝓhibere quo minꝰ in un
cogerent et duces ⁊ exercitus hostir
non possent ip̃e cum fratre couinges
copias hiis anxius curis id modo essi
salutare in presens edebut cederm¬

Expanded text:
alteram pro haud dubia parem uictoriam alteram pro haud dubia parem uictoriam exspectantes. ad Romanos nondum quidem fama tantae cladis peruenerat, sed maestum quoddam silentium erat et tacita diuinatio, qualis iam praesagientibus animis imminentis mali coniectura etiam et ratione ad suspicionem acceptae cladis quam ad ullam bonam spem pronior erat: quonam modo enim Hasdrubalem ac Magonem, nisi defunctos suo bello, sine certamine adducere exercitus potuisse? quomodo autem non obstitisse aut ab tergo secutum fratrem, ut, si prohibere quo minus in unum coirent et duces et exercitus hostium non posset, ipse certe cum fratre coniungeret copias? his anxius curis id modo esse salutare in praesens credebat, ceder