comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nono huius operis libro ostendentes cos ñ
tam derdius quãde uerbis cupidiores eẽ con¬
tentionis quãueritatis  Apud nos autem
iuxtscripturas scãs. sanamq doctrinam
ciues scãe ciuitatisdĩ. inhuius uitae peregrina¬
tione secundũdm̃ uiuentes. m&uunt. cupiunt¬
q dolent gaudentq. & quia rectus est amor
eorũ istas omnes affectiones rectas habent.
mauunt poenã a&ernã. Cupiunt uitam
a&ernam. Dolent inse quia ipsi insem&ap¬
sis adhuc ingemescunt adoptionẽ expectan¬
tes redemptionẽ corporissui. Gaudent
inspe quia fi& sermo quiscriptus est Absor¬
caestmors Inuictoriam item mn&uunt
peccare. Cupiunt ꝑseuerare. Dolent in pec¬
catis. gaudent in operibus bonis  Vtenimm&i ꝯfieono¬
ant peccare. Audiunt qñ nabundauit iniquitas
refrigesc& caritas multorũ. Vt cupunt ꝑseriera¬
re. dudiunt quod scriptũ est Et qui ꝑseueraue¬
rit usq infinem hic saluuserit: Vt doleant in

Expanded text:
nono huius opnono huius optam de rebus quam de uerbis cupidiores esse contentionis quam ueritatis. apud nos autem iuxta scripturas sanctas sanamque doctrinam ciues sanctae ciuitatis dei in huius uitae peregrinatione secundum deum uiuentes metuunt cupiuntque, dolent gaudentque, et quia rectus est amor eorum, istas omnes affectiones rectas habent: metuunt poenam aeternam, cupiunt uitam aeternam, dolent in re, quia ipsi in semet ipsis adhuc ingemescunt adoptionem exspectantes redemtionem corporis sui; gaudent in spe, quia fiet sermo qui scriptus est: absorpta est mors in uictoriam. item metuunt peccare, cupiunt perseuerare, dolent in peccatis, gaudent in operibus bonis. ut enim metuant peccare audiunt: quoniam abundabit iniquitas, refrigescit caritas multorum; ut cupiant perseuerare audiunt quod scriptum est: qui perseuerauerit usque in finem hic saluus erit; ut doleant in
Abbreviated transcription (Latin):
Quaeenim secundũdm̃ est tristitia: paeni¬
tentiã insalutẽ in paenitendã operatur.
mundi autẽ tristitia mostẽ operatur
Ecccenim idipsum secuindũ dm̃ contristari
quantã ꝑfecit in uobis tristitiã. Ae ꝑhoc
possunt stoici prosus pastibus respondere.
ad hoc uideri utilem eẽ tristitiam. ut peccas¬
se puenitat. In animo autẽ sapientis. Ideo
eẽ non posse quianec pecratũ incum cadit
cuius penitentia contrist&ur. Nec ullum
malũ aliud. quod ꝑp&iendo & sentiendo sit
tristis. Nam &alcidiadem ferunt simede
nomine hominis memoria non fallit. Cũ sibi
beatus uder&ur. socrate disputante. & ei¬
quaminiseress& qñ instultus e& demonstran¬
te fleuisse. Huicergo stultitia fuit causa.
&iam huiusutilis optandaeq tristitiae. Qua
homoee sedol&. quodẽe non deb&. St oici
autẽ nonstultũ sedsapientẽ aiunt. tristem
esse non posse
quaestionem Deanimi perturbati¬
onibus attin&. Iam respondimus in

Expanded text:
Quae enim secundum Deum est tristitia, paeniQuae enim secundum Deum est tristitia, paenitentiam in salutem inpaenitendam operatur; mundi autem tristitia mortem operatur. Ecce enim id ipsum secundum Deum contristari quantam perfecit in uobis industriam. Ac per hoc possunt Stoici pro suis partibus respondere, ad hoc uideri utilem esse tristitiam, ut peccasse paeniteat; in animo autem sapientis ideo esse non posse, quia nec peccatum in eum cadit, cuius paenitentia contristetur, nec ullum aliud malum, quod perpetiendo et sentiendo sit tristis. Nam et Alcibiadem ferunt si me de nomine hominis memoria non fallit, cum sibi beatus uideretur, Socrate disputante equam miser esset, quoniam stultus esset, demonstrante fleuisse. Huic ergo stultitia fuit causa etiam huius utilis optandaeque tristitiae, qua homo esse se dolet, quod esse non debet. Stoici autem non stultum, sed sapientem aiunt tristem esse non posse.quaestionem de animi perturbationibus adtinet, iam respondimus in
Abbreviated transcription (Latin):
breuitate complexusest: Hinc m&iunt.
cupiuntq dolent. gaudentq Dix̃ &iam
ipse auctor. malamentis gaudia. Proinde
uolunt. Cauent gaudent &boni & mali Atq
uteadem aliis uerbis enuntiemus cupiunt
timent laudant la&antur. & boni & mali
Sedillibene asti male: Sicut hominibus seuraa¬
seu ꝑuersa uolunta sest ¶ Ipsaquoq tristitia.
proqua stoici nihil inanimo sapientis. Inue¬
niri posse putauerunt repperitur in bono.
& maxime apudnros. Namlaudat a postoł
corinthios. quod contristati fuerint secundũ
dm̃ Sed fostasse quisdixerit Illis apostolũ
fuisse congratulatũ. Quod contristati furc¬
rint penitendo. Qualis tristitia. pisieorũ
qui peccauerint eẽ non potest. It aenimdict
Video quod epistola illa. Et si adhoram con¬
tristauit uos. Nunc gaudeo. non quia contris¬
tati estis. sed quia contristatiestis in paeniten¬
tiam. Contristatienim estis secundũdm̃ utin
nullo d&rimentũ patiamini ex nobis

Expanded text:
breuitate conplexus est: Hinc metuunt breuitate conplexus est: Hinc metuunt cupiuntque, dolent gaudentque. Dixit etiam idem auctor: Mala mentis gaudia. Proinde uolunt cauent gaudent et boni et mali; adque ut eadem aliis uerbis enuntiemus, cupiunt timent laetantur et boni et mali; sed illi bene, isti male, sicut hominibus seuseu peruersa uoluntas est. Ipsa quoque tristitia, pro qua Stoici nihil in animo sapientis inueniri posse putauerunt, reperitur in bono et maxime aput nostros. Nam laudat apostolus Corinthios, quod contristati fuerint secundum Deum. Sed fortasse quis dixerit illis apostolum fuisse congratulatum, quod contristati fuerint paenitendo, qualis tristitia, nisi eorum qui peccauerint, esse non potest. Ita enim dicit: Video quod epistula illa, etsi ad horam, contristauit uos; nunc gaudeo, non quia contristati estis, sed quia contristati estis in paenitentiam. Contristati enim estis secundum Deum, ut in nullo detrimentum patiamini ex nobis.
Abbreviated transcription (Latin):
Quid autẽ magnũ incaritatis laudibus dixis¬
s& apostoliis. Quod nongaudeat suꝑ iniquita¬
te. nisiquia malignitas gaud& s Et apud aucto¬
ris sȩcularium litterarum talis istorũ uerbo¬
rũ indifferentia repperitur. Aitenim
cicero. Orator amplissimus. Cupio patres
conscripti. meeẽ clementẽ. Quia id uerbũ
in bono posuit. quis tam ꝑuerse doctus existat.
qui non eum cupio. seduolo potius dicere
debuisse contendat: Porro apud terentiũ
flagitiosus adulescens insana flagranscupi¬
dine. Nihiluolo aliud inquit. Nisi filumenã
Quã uoluntatẽ fuisse libidinẽ. responsio
quae ibi seruicius sanioris inducitur. satis in¬
dicat. Aitnamq dñosuo. Quanto satius est de
iddare operam. quo istũ amorẽ exanimo ano¬
ueastuo. quã id loqui quomagis libido fris¬
tra accendatur tua F Gaudium uerocos & in
malo posuisse. Illeipse uirgilianus tistis est
uersus. ubihus quattuor ꝑturlutiones sũma

Expanded text:
Quid autem magnum in caritatis laudibus dixisQuid autem magnum in caritatis laudibus dixisset apostolus, quod non gaudeat super iniquitate, nisi quia ita malignitas gaudet? Et aput auctores saecularium litterarum talis istorum uerborum indifferentia reperitur. Ait enim Cicero orator amplissimus: Cupio, patres conscripti, me esse clementem. Quia id uerbum in bono posuit. quis tam peruerse doctus existat, qui non eum \'Cupio\', sed \'Volo potius dicere debuisse contendat? Porro aput Terentium flagitiosus adulescens insana flagrans cupidine:. Nihil nolo aliud, inquit, nisi Philumenam. Quam uoluntatem fuisse libidinem responsio, quae ibi serui eius sanioris inducitur, satis indicat. Ait namque domino suo: Quanto satius est, Te id dare operam, qui istum amorem ex animo amoueas tuo, Quam id loqui, quo magis libido frustra accendatur tua? Gaudium uero eos et in malo posuisse ille ipse Vergilianus testis est uersus, ubi has quattuor perturbationes summa
Abbreviated transcription (Latin):
nescit impios exultare la&tia. & tamen ñ ẽ
gaudere impiis dicitdñs Vnde. Nisiquia
gaudere aliudest. Quando proprie signateq
hoc uerbũ ponitur item Quis negauerit
uon recte precipi hominibus ut quaecũq ab
aliis sibi fieri cupiunt. Haec eis &ipsifaciañ
nese inuicẽ turpitudine in licite uoluptatis
oblectent. Et tam̃. saluberrimũ uerissimũ¬
q preceptũẽ. Quaecũq uultis ut faciant uob
homines. eadem &uos facite illis. Ethoc un¬
de. nisiquia hoc loco modo quodam proprio
uoluntas positaẽ. Quae inmalo accipi non
potest ¶Loquution uero usitatiore quam
frequentat maxime consu&udo sermonis.
nonutiq dicer&ur. Noli uelle mentiri omne
mendatium. nisiẽ& & uolintas mala. acuius
prauitate illa distinguitur. Quã predicauer̃
angelidicentes. Pax interra hominibus.
bonȩ uoluntatis: Nam exabundanti
additũ est bonae. sieẽ non potest nisibona

Expanded text:
nescit inpios exultare laetitia? et tamen: Non est nescit inpios exultare laetitia? et tamen: Non est gaudere inpiis, dicit Dominus. Unde, nisi quia gaudere aliud est, quando proprie signateque hoc uerbum ponitur? Item quis negauerit non recte praecipi hominibus, ut quaecumque ab aliis sibi fieri cupiunt, haec eis et ipsi faciant; ne se inuicem turpitudine inlicitae uoluptatis oblectent? et tamen saluberl\'imum uerissimumque praeceptum est: Quaecumque uultis ut faciant uobis homines, eadem et uos facite illis. Et hoc unde, nisi quia hoc loco modo quodam proprio uoluntas posita est, quae in malo accipi non potest? Locutione uero usitatiore, quam frequentat maxime consuetudo sermonis, non utique diceretur: Noli uelle mentiri omne mendacium, nisi esset et uoluntas mala, a cuius prauitate illa distinguitur, quam praedicauerunt angeli dicentes: Pax in terra hominibus bonae uoluntatis. Nam ex abundanti additum est bon.ae\\ si esse non potest nisi bona.
Abbreviated transcription (Latin):
nulli interpr&as ad diderunt bona: Et ita int̃¬
pr&ati sunt. quactũq uultis ut faciant uobis
homines bona. Cauendũ enim putauerunt.
Nequisquã inhonesta uelit sibi fieri ab homini¬
bus utd&urpioribus taceam. Ceste lirxuriosa
conuiuia in quibus se si &ipse illis faciat. hox prȩ¬
ceptũ existim& impl&curũ. Sed ingrto euange¬
lio. Vnde in latinũ translatũ ẽ : Nonlegitur
bona. sed quaetũq uultis ut ficiant uobis homi¬
nes. haec &uos facite illis: Credo propterea quia
inco quod dixit uultis. lꝗm uoluit intellegibona.
Nonenim ait cupitis Nontamen semper his
propri&atibus loquutionr̃a frenanda est.
Sedinterdũ his titendũ est. Et cum legimus eos
quorũ auctoritati resultare fas non est. ibi suNt
intellegendi uhi rectus sensus alium exitũ
non potest inuenire: Sicut ista sunt quacex¬
empli gratia pastim ex proph&a. pastim
ex euangelio. cõmemorauimus. Quisenĩ

Expanded text:
nulli interpretes addiderunt \'bona et ita intenulli interpretes addiderunt \'bona et ita interpretati sunt: \'Quaecumque uultis ut faciant uobis homines bona.\' Cauendum enim putauerunt, ne quisquam inhonesta uelit sibi fieri ab hominibus, ut de turpioribus taceam, certe luxuriosa conuiuia, in quibus se, si et ipse illis faciat, hoc praeceptum existimet iupleturum. Sed in Graeco euangelio, unde in Latinum translatum est, non legitur \'bona\', sed: Quaecumque uultis ut faciant uobis homines, haec et uos facite illis; credo propterea, quia in eo quod dixit uultis, iam uoluit intellegi \'bona. Non enim ait \'cupitis. Non tamen semper his proprietatibus locutio nostra frenanda est, sed interdum his utendum est; et cum legimus eosquorum auctoritati resultare fas non est, ibi sunt intellegendae, ubi rectus sensus alium exitum non potest inuenire; sicut ista sunt, quae exempli gratia partim ex propheta, partim ex euangelio commemorauimus. Quis enim
Abbreviated transcription (Latin):
autem malũ existimant posse accidere sapienti
Nihil ineius animo pro illa posseeẽ dixerunt
Sicergo illi loquuntur ut uelgudere cauere
negent. Nisi sapientẽ. Stultum autẽ non nisi
cupere La&ari m&uere. contristari: Et illas
trescẽ constantias. Has autẽ quattuor ꝑturlutio¬
nes secundũ ciceromẽ: Secundũ autẽ plurimos
passiones. grerautẽ ille tres sicut dixi appellan¬
tur euphathiae. Iste autẽ quattuor pthe ł huec
loquutio utrũ scripturisscis congruat. Cũ quae¬
rerem quantũ potui diligenter: Illud inueni
quod ait proph&a. Non est gaudere impiis
dicitdñs. t̃amquã impii la&ari possint potius
quã gaudere demalis. quia giudium proprie
bonorũ &piorũ est Item illud ineuangelio.
Quaccũq uultis ut faciant uobis homines. haec
&uos facite illis. It adictũ uid&ur tamquã ne mo
possit aliquid male uelturpiter. uelle uel cupere
Deniq propter consu&udinẽ loquitionis. Non¬

Expanded text:
autem malum existimant posse accidere sapienti, autem malum existimant posse accidere sapienti, nihil in eius animo pro illa esse posse dixerunt. Sic ergo illi loquuntur, ut uelle gaudere cauere negent nisi sapientem; stultum autem non nisi cupere laetari, metuere contristari; et illas tres esse constantias, has autem quattuor perturbationes secundum Ciceronem, secundum autem plurimos passiones. Graece autem illae tres, sicut dixi, appellantur eorcatetai; istae autem quattuor πάθη. Haec locutio utrum scripturis sanctis congruat, cum quaererem quantum potui diligenter, illud inueni quod ait propheta: Non est gaudere inpiis, dicit Dominus; tamquam inpii laetari possint potius quam gaudere de malis, quia gaudium proprie bonorum et piorum est. Item illud in euangelio: Quaecumque uultis ut faciant uobis homines, haec et uos facite illis, ita dictum uidetur, tamquam nemo possit aliquid male uel turpiter uelle, sed cupere. Denique propter consuetudinem locutionis non
Abbreviated transcription (Latin):
mentes corrũpantur a castitate quae est inxp̃o
O&ristitia uero quãcicero magis aegritudinẽ
appellat. Dolorem autem uirgilius ubiait:
Dolent gaudentq sed idoo malui tristitiam
dicere. Quia acgritudo ueldolor usitatius in
corporibus dicitur. scrupulosior quaestio est
utrũ inueniri possit in bono. UIII S¬
uas enim greci appellant euphatias e
latine autem cicero constantias nomi¬
nauit: Stoicitreseẽ uoluerunt: pro
tribus ꝑturbationibus inanimo sipientis
Procupiditate. uoluntatem. ꝑrola&itia.
guidium. Prom&uii tuutionẽ. Pro aegritudi¬
n uero uel dolore. quã nos uitande ambigui¬
tatis gratia tristitiam maliumus dicere: Nega¬
uerunt eẽ possealiquid. in animo sapientis
Voluntas quippe inquiunt. app&it bonum
Quod facit sapiens gaudiũ. Debono adeptus est.
quodubiq ad ipiscitur sapiens. Cautio deuitat
malũ. Quod deb& sapiens deuitare. Tristitia por¬
ro quiadeinalo est. Quod iam accidit. pullũ

Expanded text:
mentes corrumpantur a castitate, quae est in Christo. mentes corrumpantur a castitate, quae est in Christo. De tristitia uero, quam Cicero magis aegritudinem appellat, dolorem autem Vergilius, ubi ait: dolent gaudentque\', sed ideo malui tristitiam dicere, quia aegritudo uel dolor usitatius in corporibus dicitur scrupulosior quaestio est, utrum inueniri possit in bono. uas enim Graeci appellant eDrcadetac, Latine autem Cicero constantias nominauit, Stoici tres esse uoluerunt pro tribus perturbationibus in animo sapientis, pro cupiditate uoluntatem, pro laetitia gaudium, pro metu cautionem; pro aegritudine uero uel dolore, quam nos uitandae ambiguitis gratia tristitiam maluimus dicere, negauerunt esse posse aliquid in animo sapientis. Voluntas quippe, inquiunt, adpetit bonum, quod facit sapiens: gaudium de bono adepto est, quod ubique adipiscitur sapiens; cautio deuitat malum, quod debet sapiens deuitare; tristitia porro quia de malo est, quod iam accidit, nullum
Abbreviated transcription (Latin):
Crunt enim homines seipsos amantes. ama¬
tores pecuniae ¶ Rectaitaq uoluntas est
bonus amor. Ecuoluntas ꝑuersa. malus
amor. Amorergo in hians habere quod
amatur. cupiditas est. Idautẽ habens eoq
fruens. la&itiaẽ: Fugiens quodei aduer¬
situr. timor est. Ioq si acciderit sentiens
tristitiaẽ  Proinde mala sunt ista. simalus corrꝰ¬
amor est: Bona. sibonus ¶ Quod dicimus isitͣ ct̃ox
descripturis probemus. Concupiscit apłs
tius dicitur Desiderauit animamea. Con¬
cupiscere iudiciatua. Et concupiscentia
sapientiae. ꝑducit ad regnũ. Hoctamep
loquendi optinuit consu&udo. Vt sicupidi
tas ud concupiscentia dicatur. nec addatur
cuius reisit. Nonnisi inmalo possit intellega
luccitia in bonoẽ. La&amini indño & exulta¬
te iusti: Et dedisti la&itia incormeũ: Etadim¬
plebisme laditia cũuultutuo. Timor in bono
altũ sapere sedtime Et timco autẽ pesicut
serpenseiiam seduxit astu tiasua. sic & urae

Expanded text:
Erunt enim homines se ipsos amantes, amaErunt enim homines se ipsos amantes, amatores pecuniae. Recta itaque uoluntas est bonus amor, et uoluntas peruersa malus amor. Amor ergo inhians habere quod amatur, cupifruens laetitia; fugiens quod ei aduersatur, timor est, idque si acciderit sentiens tristitia est. Proinde mala sunt ista, si malus amor est; bona, si bonus. Quod dicimus, de scripturis probemus. Concupiscit aposttius dicitur: Desiderauit anima mea concupiscere iudicia tua; et: Concupiscentia sapientiae perducit ad regnum. Hoc tamen loquendi obtinuit consuetudo, ut, si cupi- ■ ditas uel concupiscentia dicatur nec addatur cuius rei sit, non nisi in malo possit intellegi. Laetitia in bono est: Laetamini in Domino et exultate iusti; et: Dedisti laetitiam in cor meum; et: Adinplebis me laetitia cum uultu tuo. Timor in bono altum sapere, sed time; et: Timeo autem, ne, sicut serpens Euam seduxit astutia sua. sic et uestrae
Abbreviated transcription (Latin):
piendã eẽ inbono. Amorẽ. in malo ꝰ Sicautẽ
nec ipsos auctores sęculariũ litterarũ loquutos
eẽcestissimũ ẽ ¶Seduiderint philosophi utrũ
ud quaratione ista discernant. amorem tam̃ecs
in bonis rebus. &erga ipsumdm̃ magnipendere¬
libricorum satis loquuntur  Sedscripturas
religionis nr̃ae. quarũ auetoritatẽ c&ueris
omnibus litteris ante ponimus. Non aliud
dicere amorem. aliud dilectionem ud carita¬
tem insinuandũ fuit. Nam &amorẽ. in bo¬
no dici iam ostendimus ¶Sed nequis existi¬
m& amoremquidem. & in malu & inbono
dilectionẽ autẽ nonnisi in bono eẽ dicendã
Illud ad tendat. quod inpsalmo scriptumet
Quiautẽ diligit iniquitatẽ odit animãsuam
Et illud apłi iohannis. Siquisdilexerit
mundũ. non est dilectio patris in illo: Ecae
unoloco dilectio. & inbono & inmalo  Amorẽ
autẽ inmalo. quia in bono iam ostendimus¬
nequisquã flagit&. legat quod scriptum est.

Expanded text:
piendam esse in bono, amorem in malo. Sic autem piendam esse in bono, amorem in malo. Sic autem nec ipsos auctores saecularium litterarum locutos e, certissimum est. Sed viderint philosophi utrum vel qua ratione ista discernant. Amorem tamen eos in bonis rebus et erga ipsum Deum magni penderelibri eorum satis loquuntur. Sed scripturas religionis nostrae, quarum auctoritatem ceteris omnibus litteris anteponimus, non aliud dicere amorem, aliud dilectionem uel caritatem, insinuandum fuit. Nam et amorem in bono dici iam ostendimus. Sed ne quis existimet amorem quidem et in malo et in bono, dilectionem autem non nisi in bono esse dicendam, illud adtendat quod in psalmo scriptum est: Qui autem diligit iniquitatem, odit animam suam, et illud apostoli Iohannis: Si quis dilexerit mundum, non est dilectio Patris in illo. Ecce uno loco dilectio et in bono et in malo. Amorem autem in malo quia in bono iam ostendimusne quisquam flagitet, legat quod scriptum est:
Abbreviated transcription (Latin):
Sed &amor quoq secundũ easdem sacras lit¬
teras dicitur ¶ Nam &amatorem boni apłs
cdegendũ ¶ Et ipsedñs porũ apostolũ int̾ro¬
gans. cumdixiss&. Diligisme plus his. ille
respondit. Dñc tuscis quia amote. Et iterũ
Dñs quaesiuit ponutrum amar&. sedutrum
diliger& eum p&rus. At ille respondit iterũ
Dñe tuscis quia a mote: Testiauero interroga¬
tione &ipieihs. Nonait diligisme. sedamas
me. Vbi secutus ait euangelista. Contristatus
est p&rus quiadixit et tertio amasme. Cumhis
nontestio. sed semel dixerit amasme. Bisaũ
dixerit diligisme: Vnde intellegimus quod
&iam cũ dicebat dñs diligisie. Nihil aliud
dicebat quãamasme. Pecrus autẽ ponmutauit
huius unius retuerbũ. sed &iam tertio. Dñe.
inquit tuom niascis. tuscis quia amote ¶Hoc
propterea cominemorandũi putaui. Quia nonnul¬
li arbitrantur aliudeẽ dilectionẽ si uecaritatẽ.
aliud amorem. Dicunt enim dilectionẽ acci¬

Expanded text:
sed amor quoque secundum easdem sacras Litteras dicitur. Nam et amatorem boni diciteligendum . Et ipse Dominus Petrum apostolum interrogans, cum dixisset, Diligis me plus his? ille respondit, Domine, tu scis quia amo te. Et iterum Dominus quaesivit, non utrum amaret, sed utrum diligeret eum Petrus: at ille respondit iterum, Domine, tu scis quia amo te. Tertia vero interrogatione et ipse Dominus non ait, Diligis me, sed, Amas me? ubi secutus ait Evangelista, Contristatus est Petrus, quia dixit ei tertio, Amas me? cum Dominus non tertio, sed semel dixerit, Amas me? bis autem dixerit, Diligis me? Unde intelligimus, quod etiam cum dicebat Dominus, Diligis me? nihil aliud dicebat, quam, Amas me? Petrus autem non mutavit hujus unius rei verbum, sed etiam tertio, Domine, inquit, tu omnia scis, tu scis quia amo te . 2. Hoc propterea commemorandum putavi, quia nonnulli arbitrantur aliud esse dilectionem sive charitatem, aliud amorem. Dicunt enim dilectionem acc
Abbreviated transcription (Latin):
tuar& affectibus qualis inparadiso ante pecca¬
tũ lic& incorpore animalie& utiq non fuit.
Siquis hoc mou&ur ut dixi. Nonideo deb&
existimare leue ac paruum illud fuisse cõ¬
missum. quia inesca factum est Nonquidem
mala Nec noxia. nisi quia prohibita. neq
enim quicquã malids̃ in illo tantae felici¬
tatis loco crear& atq plantar& sedoboe¬
dientia cominendata ẽ in pręcepto. quae
uistus increatura rationali. mater quodã
modo ẽ omniũ custosq uistutũ quandoqui¬
dem ita factaẽ ut ei subditã eẽ sit utile. per¬
nitiosum autẽ suã Noneius a quo creataẽ facere
uoluntatẽ ¶Hocitaq deuno cibi genere Non¬

Expanded text:
tuaret adfectibus, qualis in paradiso ante peccatuaret adfectibus, qualis in paradiso ante peccatum, licet in corpore animali esset, utique non fuit — si quis hoc mouetur, ut dixi, non ideo debet existimare leue ac paruum illud fuisse commissum, quia in esca factum est, non quidem mala nec noxia, nisi quia prohibita; neque enim quidquam mali Deus in illo tantae felicitatis loco crearet adque plantaret. Sed oboedientia commendata est in praecepto, quae uirtus in creatura rationali mater quodam modo est omnium custosque uirtutum; quando quidem ita facta est, ut ei subditam esse sit utile; perniciosum autem suam, non eius a quo creata est facere uoluntatem. Hoc itaque de uno cibi genere non
Abbreviated transcription (Latin):
& apostolus nonait Nonpeccauit. sed non
est seductus nam utiq ipsum ostendit
ubidicit ꝑ unũ hominem peccatũ intrauit
inmundum. Et paulopose apestius in si¬
militudinẽ inquit praeuaricationis adae:
Iõs autem seductos in tellogi uoluit qui
quid faciunt non putantes se peccatum.
ille autem sciuit: Alioquin. quomodo
uerumerit adam non est seductus sed in¬
exꝑtus diuinae seueritatis. in co fallinon
potuit ut ueniale creder& ẽẽ cõmissum
Ac ꝑhoc incoquidem quomulier seducta
ẽ non est ille seductus sod eum fefellit quo
modo fuerat iudicandũ quoderatdicturus
Alulier quã dedisti mihi ipsa mihi dedit &
manducaui. Quidergo pluribus. & si¬
credendo non sunt̃ ambo decepti: peccando
sic natura nonmutocur humana. quẽ
ammodũ illaduorũ primorũ hominũ
preuaricatione mutata est. utcantecorrup¬
tioni quantam uidemus atq sentimus. Et ꝑ
hanc subiacer& mosti actot & tantistam¬
que inter se contrariis ꝑturbar&ur & fluc¬

Expanded text:
 apostolus non ait: \'Non peccauit\\ sed: Non est seductus; nam utique ipsum ostendit, ubi dicit: Per unum hominem peccatum intrauit in mundum, et paulo post apertius: In similitudine, inquit, praeuaricationis Adae. Hos autem seductos intellegi uoluit, qui id, quod faciunt, non putant esse peccatum; ille autem sciuit. Alioquin quo modo uerum erit: Adam non est seductus? Sed inertus diuinae seueritatis in eo falli potuit, ut ueniale crederet esse commissum. Ac per hoc in eo quidem, quo mulier seducta est, non est ille seductus, sed eum fefellit, quo modo fuerat iudicandum quod erat dicturus: Mulier. quam dedisti mecum, ipsa mihi dedit, et manducaui. Quid ergo pluribus? Etsicredendo non sunt ambo decepti, peccando sic natura non mutetur humana. quem ad modum illa duorum primorum hominum praeuaricatione mutata est, ut tantae corruptioni, quantam uidemus adque sentimus, et per hanc subiaceret et morti ac tot et tantis tamque inter se contrariis perturbaretur et fluc
Abbreviated transcription (Latin):
maxime dominatur cũ inuistute multiplicat᷑
Carnales autẽ f&us sine libidine quae post pecra¬
tũ exosta inspecta confusa uelataẽ. Nec tunc
nasci potuisse sicut neq nunc possunt. Nec in
paradiso futuros fuisse sedforis sicut & factũ
ẽ Nam postea quã indedimissi sunt ad gig¬
fitinendos filios cuierant eosq genuerint. Nos

Expanded text:
maxime dominatur, cum in uirtute multiplicatur; maxime dominatur, cum in uirtute multiplicatur; carnales autem fetus sine libidine, quae post peccatum exorta inspecta, confusa uelata est, nec tunc nasci potuisse, sicut neque nunc possunt, nec in paradiso futuros fuisse, sed foris, sicut et factum est. Nam postea quam inde dimissi sunt, ad gignendos filios coierunt eosque genue
Abbreviated transcription (Latin):
benedictio nuptiarũ ut coniugati crescerent.
& multiplicarentur &implerent terrã. quãuis
& in delinquentibus manserit: tam̃ antequã
delinquerent dataẽ ut cognoscer&ur procre¬
ationẽ filiorũ adgloriam conubii. non ad poe¬
nã ꝑtinere peccati FSed nunchomines profec¬
to illius quae in paradyso fuit felicitatis ignari.
Nisi ꝑ hoc quod exꝑtisunt idest ꝑlibidinem
dequa uidemus &iam ipsa honestatẽ erubesce¬
re nuꝑtiarũ non potuis segigni filios opinan¬
tur Aliiscripturas diuinas ubilegitur post
peccatũ puduisse nuditatis. & pudenda eẽ
condecta prorsus non accipientes. sed infi¬
deliter in ridentes. Alii uero quãuiseas accipi
nalem fecunditatẽ uolunt intellegiᷤ. quia
& sccundũ animã legitur talealiquid dictũ
multi plicabisme in animamea uirtute
Vt id quod ingenesi sequitur. Et impl&ẽtrã
& dominam inieius. terrã in tellegant carnẽ
Quã presentia sua impl& animaeius Que

Expanded text:
benedictio nuptiarum, ut coniugati crescerent benedictio nuptiarum, ut coniugati crescerent et multiplicarentur et inplerent terram, quamuis et in delinquentibus manserit, tamen antequam delinquerent data est, ut cognosceretur procreationem filiorum ad gloriam conubii. non ad poenam pertinere peccati. Sed nunc homines, profecto illius quae in paradiso fuit felicitatis ignari, nisi per hoc, quod experti sunt, id est per libidinem, de qua uidemus etiam ipsam honestatem erubescere nuptiarum, non potuisse gigni filios opinantur, alii scripturas diuinas, ubi legitur post peccatum puduisse nuditatis et pudenda esse contecta, prorsus non accipientes, sed infideliter inridentes; alii uero quamuis eas accipinalem fecunditatem uolunt intellegi, quia et secundum animam legitur tale aliquid dictum: Multiplicabis me in anima mea in uirtute, ut id, quod in genesi sequitur: Et inplete terram et dominamini eius, terram intellegant carnem, quam praesentia sua inplet anima eiusque
Abbreviated transcription (Latin):
sine ulla dubitatione naturã. & merito pud&
neius quippe inoboedientia. Quaegenitalia corpo¬
ris mẽbra solissuis motibus subdidit & potesta¬
ti uoluntatis eripuit: Satis ostenditur quid sit
hominis illi primae in oboedientiae r&ributũ.
quod in ea parte maxime opostuit apparere.
qua generatur ipsanatura. Quae illo primo
& magno ind&erius ẽ mutata peccato. acuius
Nexu nullu seruitur. Nisiid quod cuomnes
inuno essent incõmunẽ ꝑnitiẽ ꝑ p&ratũ ẽ & dĩ
iustitia uindicatũ. dĩgratia in singulis expi&¬
bsit it aq: ut credamus illos coniuges in
paradiso constitutos ꝑhanc libidinem
dequaerubescendo eadem mebra texerunt.
Impl&uros fuisse. quod in suabenedictione
ds̃dix̃. Crescite &multiplicamini & repleuẽ
terrã. Postpeccatũ quippe ostaẽ haec libido
Post peccatũ ea ẽ natura non inpudens. Amissa
potestate cui corpus exomni paste seruiebat.
sensit. attendit. Erubuit . operuit ¶Illa uero

Expanded text:
sine ulla dubitatione naturam, et merito pudet. sine ulla dubitatione naturam, et merito pudet. In eius quippe inoboedientia, quae genitalia corporis membra solis suis motibus subdidit et potestati uoluntatis eripuit, satis ostenditur, quid sit hominis illi primae inoboedientiae retributum; quod in ea parte maxime oportuit apparere, qua generatur ipsa natura, quae illo primo et magno in deterius est mutata peccato; a cuius nexu nullus eruitur, nisi id quod, cum omnes in uno essent, in communem perniciem perpetratum est et Dei iustitia uindicatum, Dei gratia in singulis expibsit itaque, ut credamus illos coniuges in paradiso constitutos per hanc libidinem, de qua erubescendo eadem membra texerunt, inpleturos fuisse quod in sua benedictione Deus dixit: Crescite et multiplicamini et replete terram. Post peccatum quippe orta est haec libido; post peccatum eam natura non inpudens amissa potestate, cui corpus ex omni parte seruiebat, sensit adtendit, erubuit ciuitate. Illa uero
Abbreviated transcription (Latin):
dũ fecisse dioge̾nẽ. itaputantẽ sectã suã nobilio¬
rẽ futurã. si in hominũ memoria insignitior eius
inpudentia figer&ur : Posteatam̃ acynicis ficri
cessaitũẽ. Plusq ualuit pudor ut erubescerent
homines hominibus. Quãerror. ut homines cani¬
bus esse similes affectarent. Vndedullũ uel illos
qui hoc fecisse feruntur. Potius arbitror con¬
cumbentiũ motus dedisse oculis hominũ nesci¬
entiũ Quid sub pallio cerer&ur: quãhumano
presente conspectui. potuisse illam peragi
uoluptatẽ Ibienim philosophi ponerubesce¬
bantur uideri se uelle concũbere: ubi libido
ipsa crubescer& surgere. Et nunc uidemus
adhuceẽ phylosophos cynicos: Hienim sunt
qui non solũ amitiuntur pallio. uerũ &iam
clauam ferunt. Nemotam̃corũ dud& hoc facere
quodsi aliqui ausiessent ut nondicam ictibus
lapidantiũ. Ceste conspuentiũ saliuis obrueren¬
turᷤ Pud& igitur huius libidinis humanam ꝯdu¬

Expanded text:
dum fecisse Diogenem, ita putantem sectam suam nobiliodum fecisse Diogenem, ita putantem sectam suam nobiliorem futuram, si in hominum memoria insignior eius inpudentia figeretur, postea tamen a Cynicis fieri cessatum est, plusque ualuit pudor, ut erubescerent homines hominibus, quam error, ut homines canibus esse similes adfectarent. Unde et illum uel illos, qui hoc fecisse referuntur, potius arbitror concumbentium motus dedisse oculis hominum nescientium quid sub pallio gereretur, quam humano premente conspectu potuisse illam peragi uoluptatem. Ibi enim philosophi non erubescebant uideri se uelle concumbere, ubi libido ipsa erubesceret surgere. Et nunc uidemus adhuc esse philosophos Cynicos; hi enim sunt, qui non solum amiciuntur pallio, uerum clauam ferunt; nemo tamen eorum audet hoc facere, quod si aliqui ausi essent, ut non dicam ictibus lapidantium, certe conspuentium saliuis obruerentur. Pudet igitur huius libidinis humanam
Abbreviated transcription (Latin):
uerbũ emitat iratus. uel &iam quẽ quã ꝑcutit.
Nonposs& hoc facere Nisi lingua & manu suben¬
te quod am modo uoluntate mouerentur
Quae mebra&iam cũ ira nullaẽ mouentur
cadem uoluntate. At uero genitales corporis
pastes. Ita libido suo iure quod am modo mancipi¬
uit. Vt moueri nonualeant siipsa defuerit
Et nisi ipsa ud ultro ud excitata surrexerit
hocest quod pud&. hocest quod intuentium
oculos crubestendo deuitat. Alagisq fest
homo spectantiũ multitudinẽ quando inius¬
te irascitur homini. quã uelunius aspectũ.
Ex. Icynici Nonuiderunt proferentes
contra humanam uerecundiam. Quidali¬
ud quã caninã hocest immundã imnpudentẽq
sententiã: ut scilic& qñ miustũẽ quod fit inuxo¬
re. palam non pudeat idagere. Nec inuico aut
inplatra qualib& coniugilẽ concubitũ deuitaꝵ
Uicit tam̃ pudor naturalis opinionẽ huiuserro ad co¬
ris Nam& siꝑhibent hocaliquando gloriabun¬

Expanded text:
uerbum emittit iratus uel etiam quemquam percutit, uerbum emittit iratus uel etiam quemquam percutit, non posset hoc facere, nisi lingua et manus iubente quodam modo uoluntate mouerentur; quae membra, etiam cum ira nulla est, mouentur eadem uoluntate. At uero genitales corporis partes ita libido suo iuri quodam modo mancipauit, ut moueri non ualeant, si ipsa defuerit et nisi ipsa uel ultro uel excitata surrexerit. Hoc est quod pudet, hoc est quod intuentium oculos erubescendo deuitat; magisque fert homo spectantium multitudinem, quando iniuste irascitur homini, quam uel unius aspectum  Cynici, non uiderunt, proferentes contra humanam uerecundiam quid aliud quam caninam, hoc est inmundam inpudentemque sententiam? ut scilicet, quoniam iustum est quod fit in uxore, palam non pudeat id agere nec in uico aut platea qualibet coniugalem concubitum deuitare. Vicit tamen pudor naturalis opinionem huius erroris. Nam etsi perhibent, hoc aliquando gloriabun
Abbreviated transcription (Latin):
pescendo & cohibendo refren&. ac reuoc&. atq
ad ea ꝑmitat. quaesapientiae lege conaessasunt.
sicut iram ad exercendam iustam cohercitionẽ.
sicut libidinẽ ad propagandae prolis officiũ.
Haet inquã pastes inparadiso ante peccatum
uitiosae nonerant ¶Hon enĩ contrarectã uolun¬
tatẽ ad aliquid mouebantur unde neces se c& eas
rationis tam quã frenis regentibus abstinere.
Nam quod ita mouentur. & abeis quitẽperant̃
& iuste & pie uiuunt. alias facilius alias diffi¬
cilius. tam̃ cohibendo & repugnando modifican¬
tur. Nonutiq sanitas exnatura. sed languor
exculpa ¶ Quod autẽ irae opera aliarũq effec¬
tionũ. inquibus dictis atq factis. Nonsic abs¬
condit ueretundia. ut opera libidinis quae fiunt
genitalibus m̃bris. Quid eausec̃ pisi quiam
c&eris mebra corporis Nonipse affectiones
sed quaccis consenserit uoluntas Alou& quae
inusueorũ omnino dominatur ¶ Namquisquis ẜ¬

Expanded text:
pescendo et cohibendo refrenet ac reuocet adque pescendo et cohibendo refrenet ac reuocet adque ad ea permittat, quae sapientiae lege concessa sunt sicut iram ad exercendam iustam cohercitionem, sicut libidinem ad propagandae prolis officium — hae, inquam, partes in paradiso ante peccatum uitiosae non erant. Non enim contra rectam uoluntatem ad aliquid mouebantur, unde necesse esset eas rationis tamquam frenis regentibus abstinere. Nam quod nunc ita mouentur et ab eis, qui temperanter et iuste et pie uiuunt, alias facilius, alias difficilius, tamen cohibendo et repugnando modificantur, non est utique sanitas ex natura, sed languor ex culpa. Quod autem irae opera aliarumque adfectionum in quibusque dictis adque factis non sic abscondit uerecundia, ut opera libidinis, quae fiunt genitalibus membris, quid causae est, nisi quia in ceteris membra corporis non ipsae adfectiones, sed, cum eis consenserit, uoluntas mouet, quae in usu eorum omnino dominatur? Nam quisquis
Abbreviated transcription (Latin):
tamen erubescat uideri: Quisenim nescit
ut filii procrd entur. Quid interse conuiges
agant quandoquidem ut idagatur tantace¬
lebritate ducuntur uxores: &tam̃ qũ ĩagt᷑
unde filii nascantur. Nec ipsi filii siqui inde
iamnatisunt. testes fieri ꝑmittuntur: Sic enim
hocrecte factũ ad sui notitiã lucẽ app&at animorũ
ut tam̃ refugiat oculorũ. Vndehoc. Nisiquiasi
cphylosophi quiueritati propius accesserunt.
lram atq libidinẽ uitiosas animi pastes cẽ confis¬
si sunt: Eoquod turbide atq in ordinate moueron¬
tur. ad ea&iam quaesapientia ꝑ p&rari u&at
Ac ꝑ hoc opus habere moderatricemente atque
ratione quã pastẽ animi. testiã uelut in arce
quadam. ad istas regendas ꝑhibent conlocatã.
ut illa imperante istisseruientibus. possit
in homine iustita exomni animi parte serua¬
ri Hacigitur pastes quas & in homine sapien¬
te. ac temperante fatentur c̃e uitiosas. ut eas
abhis rebus adquas iniuste mouentur. mens cõ¬

Expanded text:
tamen erubescat uideri. Quis enim nescit, tamen erubescat uideri. Quis enim nescit, ut filii procreentur, quid inter se coniuges agant? quando quidem ut id agatur, tanta celebritate ducuntur uxores; et tamen cum agitur, unde filii nasjam nati sunt, testes fieri permittuntur. Sic enim hoc recte factum ad sui notitiam lucem appetit animorum, ut tamen refugiat oculorum. Unde hoc, nisi quia sic philosophi, qui ueritati propius accesserunt, iram adque libidinem uitiosas animi partes esse confessi sunt, eo quod turbide adque inordinate mouerentur ad ea etiam, quae sapientia perpetrari uetat, ac per hoc opus habere moderatrice mente adque ratione. Quam partem animi tertiam uelut in arce quadam ad istas regendas perhibent conlocatam, ut illa imperante, istis seruientibus possit in homine iustitia ex omni animi parte seruari. Hae igitur partes, quas et in homine sapiente ac temperante fatentur esse uitiosas, ut eas ab his rebus, ad quas iniuste mouentur, mens con
Abbreviated transcription (Latin):
tatis nulla lex uindicat: Deuitat tam̃ pub¬
licũ. &iã ꝑmissa atq inpunita libido conspec¬
tũ. Etueretundia naturali. habent ꝑuisum
lupanaria ipsa sec&rũ. faciliusq potuit inpu¬
dicitia nonhabere uincula prohibitionis. quã
impudentia pemouere latibula illius feditatis
Sed hanc &iam ipsiturpes. turpitudinẽ uocaũ
Cuius lic& sint amatores. ostentatores eẽ suudent
Quid concubitus coniugalis quisccundũ matri¬
monialiũ conscripta tabularum. procrean¬
dorũ fit causa liberorũ: Nonne&ipsequa¬
quã sit licitus & honestus remotũ ab arbitriis
cubile conquirit : Non ne omnes famulos.
atq: ipsof&iam paranrm fos. & quoscumq
ingredi quadib& necessitudo ꝑmiserat.
Antemittit foras quã uelblandiri conux coniu¬
gi incipiat᷑: Et qnm sicut ait &iam quidam. ro¬
mani maximus auctor doquii. omnia recta
fucta inluoe se comlocari uolunt. Id est appe¬
tunt. Sciri hocrecte factũ sicappoit sc̃iri. ut

Expanded text:
tatis nulla lex uindicat, deuitat tamen pubtatis nulla lex uindicat, deuitat tamen publicum etiam permissa adque inpunita libido conspectum, et uerecundia naturali habent prouisum lupanaria ipsa secretum faciliusque potuit inpudicitia non habere uincla prohibitionis, quam inpudentia remouere latibula illius foeditatis. Sed hanc etiam ipsi turpes turpitudinem uocant, cuius licet sint amatores, ostentatores esse non audent. Quid? concubitus coniugalis, qui secundum matrimonialium praescripta tabularum procreandorum fit causa liberorum, nonne et ipse ququam sit licitus et honestus, remotum ab arbitris cubile conquirit? Nonne omnes famulos adque ipsos etiam paranymphos et quoscumque ingredi quaelibet necessitudo permiserat, ante mittit foras, quam uel blandiri coniux coniugi incipiat? Et quoniam, sicut ait etiam quidam \'Romani maximus auctor eloquii\', omnia recte facta in luce se conlocari uolunt, id est adpetunt sciri: hoc recte factum sic adpetit sciri, ut
Abbreviated transcription (Latin):
bũest. sed ex eodictũ quod iuuenes quinu¬
di exertebantur incampo. pudenda operi¬
ebant Vnde qui ita succineti sunt campes¬
tratos uulgus appellat . Quod itaq aduer¬
sus damnatam culpant in oboedientiae uolun¬
tatẽ. libido inoboedienter mouebat. ueretun¬
dia pudenter tegebat ¶ EX hoc omnes gentes
qñm abilla stirpe procreatae sunt. usq ad eo
tenent insitũ. Pudenda uelare utquidam
harbari illas corporis pastes. Nec inbalneis
pudas habeant. sed cum earum tegum̃tis laue
Perõpagas quoq indiȩ solitudines. Cũquidam
nudi philosophentur. unde grmnosophistae
nominantur: adhibent tamen genitalibus
tegmina quibus ꝑc&eramẽbrorũ carent . X UII
pus uero ipsud quod libidine tali
ꝑagitur. Nonsolũ in quibusq stu¬
pris ubi latebrae ad subter fugienda
humana iudicia requiruntur. uerũ &iam
inusu scortorũ quã terrena ciuitas. licitam tur¬
pitudinẽ fec̃. quãuis id agatur quod eiusciui¬

Expanded text:
bum est, sed ex eo dictum, quod iuuenes, qui nubum est, sed ex eo dictum, quod iuuenes, qui nudi exercebantur in campo, pudenda operiebant; unde qui ita succincti sunt, campestratos uulgus appellat. Quod itaque aduersus damnatam culpa inoboedientiae uoluntatem libido inoboedienter mouebat, uerecundia pudenter tegebat. Ex hoc omnes gentes, quoniam ab illa stirpe procreatae sunt, usque adeo tenent insitum pudenda uelare, ut quidam barbari illas corporis partes nec in balneis nudas habeant, sed cum earum tegimentis lauent. Per opacas quoque Indiae solitudines, cum quidam nudi philosophentur, unde gymnosophistae nominantur, adhibent tamen genitalibus tegmina, quibus per cetera membrorum carent. CAPUT pus uero ipsum, quod libidine tali peragitur, non solum in quibusque stupris, ubi latebrae ad subterfugienda humana iudicia requiruntur, uerum etiam in usu scortorum, quam terrena ciuitas licitam turpitudinem fecit, quamuis id agatur, quod eius ciui
Abbreviated transcription (Latin):
& antea uidetunt. Sed ad discernendũ inter
bonũ quoda miserant. & malũ quocecide¬
rant. Vnde &ipsũ lignũ eoquod istam facer&
dinoscentiã. siaduescendũ contrau&itũ cange¬
r&ur. ex eare nom̃ accepit. ut appellar&ur
lignũ sciendi boni &mali. exꝑtaenĩ morbi
molestia euidentior fit &iam iocunditas sani¬
tatis. Cogno uerergo quia nudierant. Nuda¬
tiscilic& eagratia quafidut ut nuditas corpo.¬
ris uulla eos lege peccati. mentieorũ repug¬
nante confunder&. Hocitaq: cognouer
squod felicius ignorarent. sidõ credentes &
oboedientes noncõmiterent quod eoscoge¬
r& experiri infidelitas & inoboedientia
quid noceret. ꝑroinde confusi inoboedien¬
tia carnis suae tãquã teste poena inoboedi¬
entiaesuae consuerunt folia fici & fecer̃
sibi campestria. Idest succintoria genitaliũ.
Nĩquidã int̃p̃tes succintoria posuerunt.
Porro autẽ campestria latinũ quidem uer¬

Expanded text:
et antea uidebant, sed ad discernendum inter et antea uidebant, sed ad discernendum inter bonum quod amiserant et malum quo ceciderant. Unde et ipsum lignum, eo quod istam faceret dignoscentiam, si ad uescendum contra uetitum tangeretur, ex ea re nomen accepit, ut appellaretur lignum sciendi boni et mali. Experta enim morbi molestia euidentior fit etiam iucunditas sanitatis. Cognouerunt ergo quia nudi erant, nudati scilicet ea gratia, qua fiebat ut nuditas corporis nulla eos lege peccati menti eorum repugnante confunderet. Hoc itaque cognouerunt, quod felicius ignorarent, si Deo credentes et oboedientes non committerent, quod eos cogeret experiri infidelitas et inoboedientia quid noceret. Proinde confusi inoboedientia carnis suae, tamquam teste poena inoboedientiae suae, consuerunt folia fici et fecerunt sibi campestria, id est succinctoria genitalium. Nam quidam interpretes \'succinctoria\' posuerunt. Porro autem \'campestria\' latinum quidem uer
Abbreviated transcription (Latin):
cõmouebat. Nondũi ad hominis inobaedhientiã
redarguendam. sua in oboedienti acaro quod ĩ
modo testimoniũ ꝑhibebat ¶Neq enim cacti
creatierant. ut imperitũ uulgtis opinatur
Quandoquidem & ille uidit animalia quibus
nomina inposuit. Et deillalegitur Vidit
mulier quiabonũ lignũ inesca. Et quia plac&
oculis aduidendũ: Patebant ergo oculieorũ.
sedddhoc nonerant aꝑ̃ti. hocest ponadtenti
ut cognoscerent quid in cis indumento gratiae
prȩstar&ur. Quando membracorũ uoluntati
repugnare nesciebunt : quagratia remota ut
poena reciproca in oboedientia plecter&.
extrat in motu corporis quaedam inpudens
nouitas : Vnde e& dicens nuditas. Et fecit
actentos. reddiditq confusos ¶H inc estqđ
postea quã mandatũdĩ aꝑta transgressione
uiolar̃. Scriptũẽ de illis. Et aꝑti sunt oculi
amborũ. &agnouer̃ quia nũdierant. & con¬
suer̃ folia fici & fecer̃ sibi campestria. Aꝑtis
inquit oculi amborũ. Nonaduidendũ. Nã

Expanded text:
commouebat, nondum ad hominis inoboedientiam redarguendam sua inoboedientia caro quodam modo testimonium perhibebat. Neque enim caeci creati erant, ut inperitum uulgus opinatur; quando quidem et ille uidit animalia, quibus nomina inposuit, et de illa legitur: Vidit mulier quia bonum lignum in escam et quia placet oculis ad uidendum. Patebant ergo oculi eorum, sed ad hoc non erant aperti, hoc est non adtenti, ut cognoscerent quid eis indumento gratiae praestaretur, quando membra eorum uoluntati repugnare nesciebant. Qua gratia remota, ut poena reciproca inoboedientia plecteretur, extitit in motu corporis quaedam inpudens nouitas, unde esset indecens nuditas, et fecit adtentos reddiditque confusos. Hinc est quod, postea quam mandatum Dei aperta transgressione uiolarunt, scriptum est de illis: Et aperti sunt oculi amborum et agnouerunt quia nudi erant, et consuerunt folia fici et fecerunt sibi campestria. Aperti sunt, inquit, oculi amborum, non ad uidendum, nam
Abbreviated transcription (Latin):
centia ferueat. frig& in corpore. atq ita
mirũ inmodũ. Nonsolũ generandi uolun¬
tati. Uerũ&ĩam lasciuiendi libidin. libi¬
do non seruit. Et cũtota plerũq menti cohi¬
bendi aduers&ur. Nonnũquã & aduersus se
ipsa diuiditur. Cõmotoq: animo. incõmouendo
corpore seipsi non sequitur. XUII de gp¬
crito huius libidinis maxime pud&
merito & ipsimembra. quae suo quo¬
dam ut itadixerim iure. Nonomnimodo ad
arbitriu nr̃meniou&. aut non mou&. Puden¬
didicunturs quod antepercatũ hominis non
fuerunt s Nam sicut scriptũ est. Nudierant
a nonconfundelinitur. Nonquod eis suatu tꝰ¬
ditas e& incognita. sed turpis nuditas idũ erat.
quaronsalibido mebrailla pr& arbitrium

Expanded text:
centia ferueat, friget in corpore; adque ita centia ferueat, friget in corpore; adque ita mirum in modum non solum generandi uoluntati, uerum etiam lasciuiendi libidini libido non seruit, et cum tota plerumque menti cohibenti aduersetur, nonnumquam et aduersus se ipsam diuiditur commotoque animo in commouendo corpore se ipsa non sequitur. CAPUT rito huius libidinis maxime pudet, merito et ipsa membra, quae suo quodam, ut ita dixerim, iure, non omni modo ad arbitrium nostrum mouet aut non mouet, pudenda dicuntur, quod ante peccatum hominis non fuerunt. Nam sicut scriptum est: Nudi erant, et non confundebantur, non quod eis sua nuditas esset incognita, sed turpis nuditas nondum erat, quia nondum libido membra illa praeter arbitrium
Abbreviated transcription (Latin):
incto atq ꝑmixto. ut eauoluptas sequa¬
tur. quamaior incorporis uoluptatibus
nulla est. it a ut iom̃to ipso temporis. quo
adeius ꝑuenitur extremũ. poene omnis acies.
& quasi uigilia cogitationibus obruatur
Quis autem amicus sapientiae. scõrũq gaudio¬
rum coniugalem agens uitũ. Sed sicut apłs
monuit. Scieris suum uas possidere inscĩfica¬
tione & honore. Non in morbo desiderii. sic̃
&gentes quacignorantdm̃. Non in all& si
posi& sinehac libidine filios procreare. ut
ea quae ad hoc opus creatasunt. Quẽ am modũ
e&era suis quaeq operibus distributa. mẽbra
serurent. Nutu uoluntatis acta ponaestu
libidinis incitata E sed neq ipsi amatores huius
uoluptatis. siue ad concubitus coniugales. siue
aid inmunditias flagitiorũ. Cũ uoluerint cõ¬
mouentur. sed aliquando impostunus estille
motus poscente nullo aliquando autem
destituit inhiantẽ. &cũ in animo concupis¬

Expanded text:
iuncto adque permixto, ut ea uoluptas sequaiuncto adque permixto, ut ea uoluptas sequatur, qua maior in corporis uoluptatibus nulla est; ita ut momento ipso temporis, quo ad eius peruenitur extremum, paene omnis acies et quasi uigilia cogitationis obruatur. Quis autem amicus sapientiae sanctorumque gaudiorum coniugalem agens uitam, sed, sicut apostolus monuit, sciens suum uas possidere in sanctificatione et honore, non in morbo desiderii, sicut et gentes, quae ignorant Deum, non mallet, si posset, sine hac libidine filios procreare, ut ea, quae ad hoc opus creata sunt, quem ad modum cetera suis quaeque operibus distributa membra seruirent, nutu uoluntatis acta, non aestu libidinis incitata? Sed neque ipsi amatores huius uoluptatis siue ad concubitus coniugales siue ad inmunditias flagitiorum cum uoluerint commouentur; sed aliquando inportunus est ille motus poscente nullo, aliquando autem destituit inhiantem, et cum in animo concupis