comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uocabula agminum angłoꝵ. ⁊ta sunt specia¬
lia orcdinun singłoꝵ: ut tam̃ sint exparte
cominuuia omnium. Nam dimmi throni
sedes dĩ int̾ quoꝵ dam angłoꝵ ordines specialit̾
nominib appellant᷑. quia hoc ipsũ officumi
inꝑpͥo ordiue plenius acceꝑuit. S cum suit
omnib cominunia. ꝓprie tam̃ hȩc noniia
suis nominib deputant᷑. Uniciuq enim sic̃
p̃dictuni ẽ. ꝓpria officia sunt iniuncta. quȩ
ꝓmeruisse eos inniundi constat ex ordio. Nã
quia angłi & locis & hominib p̃sunt. ꝑ pro¬
ẽẽ locum: cui angħi ñ p̃sunt. Presunt enim
& auspiciis omniũ oꝑum. Hic ẽ ordo ueldis¬
tinctio angłoꝵ. qui pt lapsum maloꝵ in cele¬
manserunt firmitatẽ et̾ne ꝑ seuerantie
consecuti sunt. millo iam lapsu au̾si. nulla
suꝑbia cadentes. s firmit̾ indi amore & con¬
templatione manentes. nichil aliud dulce
habent nͥ eum a quo creati sunt. Qͦ aut̃ duo
seraphin inysaia legunt᷑. figuralit̾ uet̾is &

Expanded text:
ocabula agminum angelorum ita sunt specialia ordinum singulorum, ut tamen sint ex parte communia omnium. Nam dum throni sedes Dei in quorumdam angelorum ordine specialiter 316 nominibus appellantur, quia hoc ipsum officium in proprio ordine plenius acceperunt. Et cum sint omnibus communia, propria tamen haec nomina suis ordinibus deputantur. 28. Unicuique enimpraedictum est, propria officia sunt iniuncta, quae promeruisse eos in mundi constat exordio. Nam quia angeli et locis et hominibus praesunt, per Proesse locum cui angeli non praesint. Praesunt enim et auspiciis operum omnium. Hic est ordo vel distinctio angelorum, qui post lapsum malorum in caeleermanserunt, firmitatem aeternae perseverantiae consecuti sunt, nullo iam lapsu aversi, nulla superbia cadentes, sed firmiter in Dei amore et contemplatione manentes, nihil aliud dulce habent nisi eum a quo creati sunt. Quod autem duo Seraphim in Esaia6, 2 leguntur, figuraliter Veteris et
Abbreviated transcription (Latin):
nomine. qͦd sit summꝰ ep̃oꝵ. Tenet enim
uicem apħ̾cam. & p̃sidet tam metropol¬
tanis qmͣ cȩt̾is ep̃is. Metropolitani amen
sura ciuitatum uocati. Singulis enim ꝓ¬
uinciis p̃minent. quoꝵ auctoritati &
doctrine cȩt̾i sac̾dotes subiecti sunt: sine quib¬

Expanded text:
o quod sit summus episcoporum. Tenet enim vicem apostolicam et praesidet tam metropolitanis quam episcopis ceteris. Metropolitani autem a mensura civitatum vocati. Singulis enim provinciis praeeminent, quorum auctoritati et doctrinae ceteri sacerdotes subiecti sunt, sine quib
Abbreviated transcription (Latin):
tantes. & in reb transcuntib spem ponentes.
transilit canendo iste qui uocat᷑ transsilien᷑.
benedictus dm̃i. uelbenedictus dñs. Olda dis¬
trictio siue diu̾ticulum. Indich laudans uel
confidens. Hester absconsa. Tacharias nie moe¬

Expanded text:
tantes, et in rebus transeuntibus spem ponentes tantes, et in rebus transeuntibus spem ponentes transilivit canendo iste, qui vocatur transiliens. benedictus Domini, vel benedictus Dominus. Olda districtio, sive diverticulum. Iudith laudans, vel confitens. Hester absconsa. Zacharias memo
Abbreviated transcription (Latin):
reedisicatumẽ & urbs & cemplũ. Aggens. in la¬
tinum festuius. & letꝰ resonat. Destructũ enĩ
templum edificandũ ꝓpħ̾at. & ptꝰ luctũ capti¬
uitatis. reg̾ssionis letitiã p̃dicat. Malachias
int̾p̃tatur angłs dñi. id ẽ mnciꝰ. Quicqͥd enĩ
loquebatur. quasi adũo essent mandata ita cre¬
debant᷑. & inde ita eiꝰ nom̃ septuaginta tͣns¬
consolator adnõ. Quodam en im p̾sagio futͣi
nomina ista sortiti st̃ esdras id ẽ ad uitor . &
ti ad patriam. Nam & templum dñ idem
reedificauerunt .&. muroꝵ ac turriũ opꝰ
restaurauerunt. Ananias gr̃a li. Idem &
sydrach lingua chaldea. qͦd int̾pretat᷑ decorus
qͦd inlatinum uertitur seriuens taceo. Mysael
qui ppłs dñi. Iꝑse & misach. qͦd int̾pretatur
risus. uel gaudium. aria fr̾nĩs. Semeia au¬
diens dnm̃. Asaph congregans. Gchan robustꝰ
siue accensus. Idithim transiliens eos. frue
saliens eos. Quosdam enim in herentes humo
curuatos int̾ram. & ea que in imosunt cogi¬

Expanded text:
reaedificatum est et urbs et templum. Aggaeus in Latino festinus et laetus resonat. Destructum enim templum aedificandum prophetat, et post luctum captivitatis regressionis laetitiam praedicat. Malachias interpretatur angelus Domini, id est nuntius. Quidquid enim loquebatur, quasi a Domino essent mandata, ita credebantur; et inde ita eius nomen Septuaginta transconsolator a Domino. Quodam enim praesagio futurorum nomina ista sortiti sunt. Fuerunt enim in adjutorium ti ad patriam. Nam et templum Domini idem reaedificaverunt, et murorum ac turrium opus ipsi restauraverunt. 24. ANANIAS, gratia Dei. Idem, et Sidrac lingua Chaldaea, quod interpretatur decorus quod in Latinum vertitur serviens taceo. Misahel, qui populus Domini. Ipse et Misac, quod interpretatur risus vel gaudium. Ahia frater meus. Semeia audiens Dominum. Asaph congregans. Ethan robustus sive ascensus. Idithun transiliens eos, sive saliens eos. Quosdam enim inhaerentes humo, curvatos in terram, et ea quae in imo sunt cogi
Abbreviated transcription (Latin):
Increpat enim ciuitatẽ sanguinum. & ptꝰ
eu̾sionẽ illuis consolat᷑ syondicens. ecce suꝑ
pacem. Abbacuc amplexans. qui uel ex eo qd̾¬
⁊ amabilis dni fuit. uocatur amplexatio.
uel quia in certamine cum d̾o cong̃ditur.
amplerantis id ẽ luctanteͥs sortitus ẽ nomen.
Nuilus enim tam audaq uoce ausus ẽ dm̃
ad disceptationẽ iustic iȩ ꝓuocare. cur inreb
humanis hec mundi istius tanta rerũ u̾se¬

Expanded text:
Increpat enim civitatem sanguinum, et post Increpat enim civitatem sanguinum, et post eversionem illius consolatur Sion dicensNahum pretatur amplexans. Quia vel ex eo quod amabilis Domini fuit, vocatur amplexatio, vel quod in certamine cum Deo congreditur amplexantis, id est, luctantis sortitus est nomen. Nullus enim tam audaci voce ausus est Deum ad disceptationem justitiae provocare, cur in rebus humanis et mundi istius tanta rerum verse
Abbreviated transcription (Latin):
gentes & regna. Ezechiel fortitudo uel mi¬
ꝑium dñi. Daniel iudicium di. siue quia
inp̃shiteroꝵ iudicium sententiã diuine¬
examinationis exhibuit. dum reꝑta eoꝵ fal¬
sitatẽ susannam ab int̾itu lib̾auit. sine quia
uisiones & sonnia quib ꝑ fiungula quȩdam
einginata futura monstrabant᷑ sagaci mente.
discernens aꝑuit. Hic & desid̾ioꝵ uir appellatꝰ
ẽ quia panẽ desidii ñ manducauit. & unium
concupiscentiȩ ñ bibit. Osee saluator aut sal
trie ꝓpħasset. domui iudȩ salutẽ p̃nunciauit:
ꝓpt̃ qͦd ezecias rex uida sublatis idolis que p̾ce¬
dentes reges consecrauerant. tẽplum dñi pur¬
gasse ar purificasse monstrat᷑. Iohel dñs ds̾.
siue incipiens dõ: uel fuit dĩ. Hȩc enim eiꝰ
uocabulum resonat. ethimologia incerta.
Amos. ppłs auulsus ꝓphia enĩeius ad ppłm
fuit isrł. quia iam auulsus erat adño. & au¬
reis uitulis seruebat. siue auulsus a regno
stirpis dauid. Naum germen siue consolator

Expanded text:
gentes et regna.' Ezechiel fortitudo Dei. Daniel iudicium Dei, sive quia in presbyterorum iudicio sententiam divinexaminationis exhibuit, dum reperta eorum falsitate Susannam ab interitu liberavit; sive quod visiones et somnia, quibus per singula quaedam et aenigmata futura monstrabantur, sagaci mente discernens aperuit. Hic et desideriorum vir appellatus est, quia panem desiderii non manducavit et vinum concupistriae prophetasset, domui Iudae salutem pronuntiavit. Propter quod Ezechias rex Iuda, sublatis idolis, quos praecedentes reges consecraverant, templum Domini purgasse ac purificasse monstratur. Iohel Dominus Deus, sive incipiens Deo, vel fuit Dei. Haec enim eius vocabulum resonat etymologia incerta. Amos populus avulsus. Prophetia enim eius ad populum fuit Israel, quia iam avulsus erat a Domino, et aureis vitulis serviebat, sive avulsus a regno stirpis David. Nahum gemens, sive consolator.
Abbreviated transcription (Latin):
sen dictus. ab eo qͦd sit pat̾ eius oblitus laboꝵ
suoꝵ. Ita enini hebraice uocat᷑ obluiio. Effra
ini dictus. eo qͦd auxerit eu̾ ds: & ex hoc uoca¬
fatores: quia porro fantui. & defutͣis uera pre¬
dicunt. Qui aut̾ a nob̾ ꝓpħe. in uet̾i testa¬
mento uidentes appellabant᷑: quia inde
quȩ iiiiiiistio abscondita erant. Hinc ẽ
qͦd scͥptum ẽ in samuele. Eamus aduiden¬
tem. Hinc ysaias. Uidi inquit dñm sedeu¬
tem. suꝑ thronum excelsum & eleuatum
W ez echiel. Aꝑti sunt celi. & uidi uisiones h.
Quoꝵdam aut̃ ꝓpħarum edhimologie no
minum an notande sunt uocabula eninua
eoꝵ satis ostendunt. qͦd infut᷑is factis dictisq
sius p̃nunciassent. Helias int̾pretat᷑ dn̾s.
d̾s. Ex futuri gͥ p̃sagio sic uocatꝰ. Nam dũ
alt̾caret᷑ in sacͥficio cum qua dringentis sac̾¬
lotib baal: in uocato nomine dñi descen

Expanded text:
ses dictus ab eo quod sit pater ejus oblitus laborum ses dictus ab eo quod sit pater ejus oblitus laborum suorum. Ita enim Hebraice vocatur oblivio. 21. Ephraim, eo quod auxerit eum Deus, et ex hoc vocafatores, quia porro fantur, et de futuris vera praedicunt. Qui autem a nobis prophetae, in veteri Testamento videntes appellabantur, querio mysterio abscondita erant. Hinc est quod scriptum est in Samuele: Eamus ad videntem . Hinc Isaias: Vidi, inquit, Dominum sedentem super thronum excelsum et elevatum . Ezechieli aperti sunt coeli, et vidit visiones Dei. Quorumdam autem prophetarum etymologiae nominum adnotandae sunt. Vocabula enim eorum satis ostendunt quid in futuris factis dictisque suis praenuntiassent. Helias interpretatur Dominus Deus. Ex futuri igitur praesagio sic vocatus. Nam dum altercaretur in sacrificio cum quadringentis sacerdotibus Baal, invocato nomine Domini descen
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ. Iudicauit mne dũs. & exaudiens dedit
nͥi filium. Causam nominis eiꝰ expressit. ut
abeo qͦd udicasset dñs filio ancille uidicii¬
nom̃ imponeret. Gad ab euentu siue ꝓci¬
ctu uocatus ẽ. Quando enin peꝑit eũ ⁊ elfa.
ficant me mulieres. Q abeo qͦd beata dicitur
ex ethimologia nominis beatum uocauit.
Iosephab eo qͦd sͥ alium addimat̾ optauerit:¬
uocauit augmentũ. Hunc pharao saphaned
rem sonat. ꝓ eo qd̾ obscura somnia reuelauit.
& sterilitatẽ p̃dixit.: Tamen quia hoc nom̃
abegyptio ponit᷑. ipsius lingne debet habe
rationem. Int̾pretatur enim saphaneth egyptio
sermone saluator mundi. eo qͦd orbem t̾rȩ ab im¬
miuenti famis excidio lib̾auit. Beniamin int̾p̾¬
tatur filius dext̾e. qͦd ẽ uirtutis. Dext̾a enmi
appellat᷑ iamin. Mat̾ quippe eiꝰ moriens uocaue¬
rat nom̃ eiꝰ benoniu. id ẽ filius doloris mei. Pat̾
hoc mutauit filium dext̾e nominans. Manas¬

Expanded text:
ejus: Judicavit Dominus, et exaudiens dedit ejus: Judicavit Dominus, et exaudiens dedit mihi filium, causam nominis ejus expressit, ut ab eo quod judicasset Dnomen inponeret. Gad ab eventu, sive procinctu vocatus est. Quando enim peperit eum Zelpha, ficant me mulieres': et ab eo, quod beata dicatur, ex etymologia nominis beatum vocavit. Ioseph ab eo, quod svocavit augmentum. Hinc Pharao Saphanethrem sonat, pro eo quod obscura somnia revelavit et sterilitatem praedixit. Tamen quia hoc nomen ab Aegyptio ponitur, ipsius linguae debet habere rationem. Interpretatur enim Saphaneth Aegyptio sermone salvator mundi, eo quod orbem terrae ab imminenti famis excidio liberavit. Benjamin interpretatur filius dexterae, quod est virtutis. Dextera enim appellatur Iamin. Mater quippe ejus moriens vocarat nomen ejus Benoni, id est, filius doloris mei. Pater hoc mutavit, filium dextrae nominans. 20. Manas
Abbreviated transcription (Latin):
Sic enim qͣndo eum peꝑit lia uocauit noinen
eiꝰ ruben diceus. uidit d̾s humilitatẽ meã.
Symeon int̾pretat᷑ exauditio. Sic enii dix̃
lia qͦndo peꝑit eum. quia exaudiuit med̾s.
Leui additus. Dixit enini lia qͣndo peꝑit eũ.
ñ ambigens de amore uiri. Nunc mecũ erit
uir meus. quia peꝑi ei tres filios. Iudas con¬
fessio dr. Quando eium peꝑit eum lia. laudẽ
dño retulit dicens. Ninc suꝑ hoc confitebor
dũo. & ab hoc uocatus ẽ uidas. Aconfessione
itaq nom̃ eiꝰ ẽ dictum. qͦd ẽ gr̾arum actio.
quia mandragoris filii ruben iu troitũ uiri
qui Rachel debebat᷑. ad se enierat lia. Unde
Sextum enim̾ hunc filium genuerat lia. ꝓpt̾ea
Unde & filius eiꝰ uocatus ẽ habitaculun. Nep¬
talim deconu̾sione siue comꝑatione cansa no¬
muuis eiꝰẽ. Unde & dix̃ rachel. cum peꝑisset
aucilla eiꝰ labala. Habitare me fecit d̾s habita¬
tione cum sorore niea. Dan int̾p̾tat᷑ iudiciũ
Bala enum dum eũ peperisset. dix̃ Rachel dña

Expanded text:
ndo eum peperit Lia vocavit nomen ejus Ruben dicens: Quia vidit Deus humilitatem meam. 8. Simeon, interpretatur auditio. Sic enim dixit Lia quando peperit eum: Quia exaudivit me Deus. 9. LEVI, additus. Dixit enim Lia quando peperit eum, non 327 ambigens de amore viri: Nunc mecum erit vir meus, quia peperi ei tres filios. 10. JUDAS confessio dicitur. Quando enim peperit cum Lia, laudem Domino retulit dicens: Nunc super hoc confitebor Domino; et ob id vocatus est Judas. A confessione itaque nomen ejus est dictum, quod est graquia mandragoris filii Ruben introitum viri, qui Racheli debebatur, ad se emerat Lia. Unde Sextum enim hunc filium genuerat Lia: propterea Unde et filius eius vocatus est habitaculum. Nephtalim. De conversione, sive conparatione causa nominis ejus est. Unde et dixit Rachel, cum eum peperisset ancilla ejus Bala: Habitare me facit Deus habitatione cum sorore mea. Dan interpretatur judicium. Bala enim, dum eum peperisset, dixit Rachel, domina
Abbreviated transcription (Latin):
suut. Proinde trinitas: in relatiuis ꝑsona¬
rum nominib ẽ. Deitas ñ triplicatur. s u
singularitate ẽ: quia si triplicat᷑. deoꝵ in¬
ducimus pluralitatẽ. Nom̃ aut̃ deoꝵ in
angłis & scĩs hominib idõ pluralit̾ dicitur
ꝓpt̾̃ quod ñ sint merito ȩquales. Dequib psal¬
mus. ego dixi dii estis. De patre aut̃ & filio &¬

Expanded text:
sunt. Proinde Trinitas in relativis personasunt. Proinde Trinitas in relativis personarum nominibus est; deitas non triplicatur, sed in singularitate est; quia si triplicatur, deorum inducimus pluralitatem. Nomen autem deorum in angelis et sanctis hominibus ideo pluraliter dicitur, propter quod non sint merito aequales. De quibus Psalmus81, 6: 'Ego dixi: Dii estis.' De Patre autem et Filio
Abbreviated transcription (Latin):
diuine trinitatis. Nam dum tria sint
imum sunt: quia & singula inse manent.
& tria. In natura unum. in ꝑsonis tria.¬
Unum ꝓpt̾ maiestatis commumonem. tͥa
ꝓpt̾ ꝑsonarum ꝓprietatẽ. Nam alius pat̾.
ñ aliud. quia parit̾ simplex. parit̾q in¬
cominutabile bonum. & coȩt̾num. Pat̃
solus. ñ ẽ dealio. id̾o solus appellat᷑ ingenitus.¬
Sp̃s sc̃s solus de patre & filio ꝓcedit. id̾o solus
amboꝵ nuncuꝑat᷑ sp̃s. U in hac trinitate
alia appellatiua nomina. alia ꝓpria sunt.
Propria sunt essentialia: ut ds. dñs omp̃s. imi
ipsam substantiam significant qua unum
latiua. quia ad se inuicẽ referunt᷑. Cum
quia ad se inuicem referuut᷑. Nam pat̾ ñ ad
seipsum. s ad filium relatiue dr. quia ẽ ei
filius. Sic & filius relatiue dr: quia ẽ ei ꝑat̾
Sic & sp̃s sc̃s: quia ẽ patͥs filiĩq sp̃s. His enĩ
appellationib hoc significatur qͦd ad se uiui¬
cem referunt᷑: ñ ipsa substantia qua unum

Expanded text:
divinae Trinitatis. Nam dum tria sint, divinae Trinitatis. Nam dum tria sint, unum sunt, quia et singula in se manent et tria. In natura unum, in Unum propter majestatis communionem, tria propter personarum proprietatem. Nam alius Pater,s, non quidem aliud: quia pariter simplex, pariterque incommutabile bonum et coaeternum. Pater solus non est de alio; ideo solus sanctus solus de Patre et Filio procedit; ideo solus amborum nuncupatur spiritus. In hac Trinitate alia appellativa nomina, alia propria sunt. Propria sunt essentialia, ut Deus, Dominus, Omnipipsam substantiam significant qua unum lativa, quia ad se invicem referuntur. Cum quia ad se invicem referuntur. Nam Pater non ad se ipsum, sed ad Filium relative dicitur, quia est ei filius: sic et Fis Filiique spiritus. His enim appellationibus hoc significatur, quod ad se invicem referuntur, non ipsa substantia qua unum
Abbreviated transcription (Latin):
ne aquȩ apꝑellatur: in eygłio dño claman¬
te ac dicente. Si quis sitit: ueniat ad me
& bibat. Qui credit inme: flumina de
uentre eiꝰ fluent aque uiue. Euangłista¬
aut̃ exposuit unde diceret. Secutus eni ait.
Hoc enim dicebat de spũ quẽ accepti erant
credentes in eum. S aliud ẽ aqua sacram̃¬
ti. aliud aqua quȩ significat spm̃ ch̾. Aqua
enim sacram̃ti uisibilis ẽ. aqua sp̃c sc̃ in¬
uisibilis ẽ. Ista abluit corpꝰ. & significat
sicut oleum naturali pondẽ suꝑfertur.
omni lquor: ita in pͥncipio suꝑferebat᷑
sp̃s sc̃s aquis. Unde & dñs oleo exultatio¬
nis hoc ẽ spu̾ sc̃o legitur fuisse unctus. S
stis abeo ꝑmaueat inuob̾. Q necesse ñ ha¬
betis ut aliqͥsᷤ doceat uos: s sicut unctio
Rinitas: appellata. qͦd fiat totũ unum
ex quibdam trib quasi triunitas.
rt memoria. intelligentia. & uoluntas.
inquib mens ht̃ in se quandã imagin̾e̾

Expanded text:
ne aquae appellatur in Evangelio, Domino clamanne aquae appellatur in Evangelio, Domino clamante et dicente: « Si quis sitit, veniat ad me t bibat; qui credit in me, flumina de ventre ejus fluent aquae vivae. Hoc Evangelista exposuit unde diceret, secutus enim ait: Hoc enim dicebat de Spiritu quem accepturi erant credentes in eum. Sed aliud est aqua sacramenti, aliud aqua quae significat Spiritum sanctum. Aqua enim sacramenti visibilis est, aqua Spiritus invisibilis est. Illa abluit corpus et significat sicut oleum naturali pondere superfertur omni liquori, ita in principio superferebatur Spiritus sanctus aquis. Unde et Dominus oleo exultationis, hoc est Spiritu sancto, legitur fuisse unctus. Sedstis ab eo, permaneat in vobis; et necesse non habetis ut aliquis doceat vos: sed sicut unctio tate. Trinitas appellata quod fiat totum unum ex quibusdam tribus, quasi Triunitas; ut memoria, intellegentia et voluntas, in quibus mens habet in se quandam imaginem
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑatur unus atq ide sp̃s: diuidens singłis
ꝓut uult. Sicut aut̃ ꝑ baptismum in xp̃o
morimui & renascimur. ita spũ signaniui.
qͦd ẽ sp̃s dĩdigitus & spiritale signaculum.
Sp̃s sc̃s iccireo in columbe specie uenisse scͥbit᷑.
ces sicut columbe. Hec enim auis corporalit̾
ipso felle caret. habens tantum in nocentiã
& amorẽ. Sp̾c sc̃s inde nomine ignis appellat᷑.
rum ut iggnis apparuit: qui & insedie suꝑ
unumquemq eoꝵ. Propt̾ea aut̃ diu̾saꝵ
linguarum grãm apłis dedit. ut idonei ef¬
ficerentui. fidelium eruditione ppłoꝵ. Quod
uͦ supra singulos sedisse memoratur. id cau
se ẽ. ut intelligat᷑ ꝑ plures ñ fuisse diuisus.
s mansisse in singulis totus: sicut fore ig¬
nib mos ẽ. Hanc eiuim naturam habet
ignis accensus. ut qͣnti ad eum. qͥnti ad c̾nẽ
purpurei spendoris aspexeruit. tantis
uisum suȩ uicis imꝑtiat. tantis in inst̾ium
sin muneris tribuat: & ipse nichilominꝰ
in sui integritate ꝑmaneat. Sp̃s sc̃s nomi¬

Expanded text:
atur unus atque idem Spiritus, dividens singulis prout vult.' Sicut autem per baptismum in Christo morimur et renascimur, ita Spiritu signamur, quod est digitus Dei et spiritale signaculum. Spiritus sanctus idcirco in columbae specie venisse scribitur, ces sicut columbae.' Haec enim avis corporaliter ipso felle caret, habens tantum innocentiam et amorem. Spiritus sanctus inde nomine ignis appellatur,rum ut ignis apparuit, qui et insedit super unumquemque eorum. Propterea autem diversarum linguarum gratiam apostolis dedit, ut idonei efficerentur fidelium eruditioni populorum. Quod vero supra singulos sedisse msae est, ut intelligatur per plures non fuisse divisus, sed mansisse in singulis totus, sicut fere ignibus mos est. Hanc enim habet naturam ignis accensus ut quanti ad eum quantique ad crinem purpurei splendoris ejus aspexerint, tantis visum suae lucis impertiat, tantis ministerium sui muneris tribuat, et ipse nihilominus in sui integritate permaneat. Spiritus sanctus nomi
Abbreviated transcription (Latin):
iez abel: sic̃ stercꝰ suꝑ faciem t̾re. Hieu spes¬
uel ẽ. Ioachan. robustus. Sella umbra eiꝰ uel
petitio. Manaen consolans. faceias. os aꝑiens.
Nabuchodonosor ꝓpħia laguncule anguste.
siue ꝓpħans. istius modi signum ꝓsonnio sei¬
licet futuroꝵ qͦd uidisse narrat᷑ & damel
int̾pretatꝰ ẽ. siue sessio magnitione angustiȩ
ꝓhis qui incaptiuitatẽ ab eo ducti st᷑. Duo¬

Expanded text:
Iezabel sicut stercus super faciem terraeIezabel sicut stercus super faciem terraeel est. JOATHA, rebustus. SELLA, umbra ejus, vel petitio MANAHEM, consolans. PHACEAS, aperiens. 80. NABUCHODONOSOR, prophetia lagunculae angustae, sive prophetans istiusmodi signum, per somnium scilicet futurorum, quod vidisse narratur, et Daniel interpretatus est; sive, sessio in agnitione angustiae pro iis qui in captivitatem ab eo ducti su
Abbreviated transcription (Latin):
ethimologiam nominis: fecit enim rectum
in conspectu dñi. & portã temph edifica uit ex¬
celsam. Ochor ias. app̃hendens dñm. Erechias
fortis dñs. Manasses. obluuosus. uel qͥ oblit᷑.
ꝑmulta enim scelera & sacͥlegia reliquerat &
oblitus fuerat dm̃. siue quia oblitus ẽ peccatoꝵ
illius. Amon. fidelis. uel onustus. Iosias. uͭ ẽ
incensum dĩi. ꝓpria ethimologia nominis.
Iste ẽ enim qui simulacra combussit. Ioachar
robustus. Ioachim cuiꝰ ẽ pp̾aratio di. Eliachim
dĩ resurrectio. Iechonias p̃pation̾ñ. Sede¬
chias ustꝰ dñi. Ieroboam iudicatio siue causa
ppħ. uel ut quidam aiunt diuisio int̾preta eͤ:
pro eo qͦd in regno eiꝰ diuistis sit ppłs isrł: &
p̾cisus a regno stirpis dauid. Diuisionisenm
ppł causa iste extitit. Taniri. psalius. uel can¬
ticum meũ. Aniri: crispans meris. Achabffe
patͥs. Iezabel. fluxuᷤ sangurnus. uiel fluens san¬
guinẽ. s melius ubi ẽ sterqͥ linium. Precipita¬

Expanded text:
etymologiam nominis habet; fecit enim rectum in conspectu Domini, et portam templi aedificavit excelsam. 73. ACHAZ, apprehendens. EZECHIAS, fortismulta enim scelera et sacrilegia reliquerat et oblitus fuerat Deum. sive quod oblitus est Deus peccatorum illius. Amon fidelis vel onustus. Iosias, ubi est incensum Domini, propria etymologia nominis. Iste est enim qui simulacra conbussit. Ioachaz robustus. Ioachim, ubi est praeparatio. Eliachim Dei resurrectio. Ieconias praeparatio Domini. Sedechias iustus Domini. Ieroboam iudicatio sive causa populi, vel, ut quidam aiunt, divisio interpretatur, pro eo quod in regno eius divisus sit populus Israel, et praecisus a regno stirpis David. Divisionis enim populi causa iste extitit. Zambri psalmus vel canticum meum. Omri crispans meus. Achab frater patris. Iezabel fluxus sanguinis, vel fluens sanguinem: sed melius, ubi est sterquilinium. Praecipita
Abbreviated transcription (Latin):
qͥesignetur. Gabriel hebraice. in linguam
nr̃am u̾titur fortitudo dĩ. Ubi enin ꝑ oten¬
tia druina uel fortitudo manifestat᷑: Gabri¬
el mitit᷑. Unde & eo tẽpore quo erat dñs nas¬
citurus & triumphaturus demundo. Gabin¬
el uenit ail mariam: ut illum annuciaret
qui ad debellandas aereas potestates hunuł
uenire dignatus ẽ. Michael int̾pretatur
quis ut ds̃. Qnͣdo enim aliquid inmundo
mirȩ uirtutis fit. hic archangłs a dõ mittitur.
& exipso oꝑe nom̃ eius ẽ: quia neno ualet facẽ
qͦd facere pot̾ ds. Raphael int̾pretat᷑ curatio
uel medicina dĩ. Ubiciunq enim curandi
& medendi opris necessariumẽ: hic archangłs
a d̾o mittitur. & inde medicina dĩ uocatur.
Unde & ad chobiam idem archangłs inisfus
oculis eiꝰ curationẽ adhibuit. & cecitate de¬
tersa uisum restituit. Nominis enim int̾¬
ꝑ̃tatione & angłi officium de signat᷑. Uriel
int̾pretatui ignis d̃. Sicut legnnꝰ apparius¬

Expanded text:
designetur. Gabriel Hebraice in linguam designetur. Gabriel Hebraice in linguam nostram vertitur fortitudo Dei. Ubi enim potentia divina vel fortitudo manifestatur, Gabriel mittitur. 11. Unde et eo tempore quo erat Dominus nasciturus, et triumphaturus de mundo, Gabriel venit ad Mariam, ut illum annuntiaret, qui ad debellandas aereas potestates humilis venire dignatus est. 12. Michael interpretatur quis ut Deus? Quando enim aliqumirae virtutis fit, hic archangelus mittitur. Et ex ipso opere nomen est eius, quia nemo valet facere quod facere potest Deus. Raphael interpretatur curatio vel medicina Dei. Ubicumque enim curandi et medendi opus necessarium est, hic archangelus a Deo mittitur; et inde medicina Dei vocatur. Unde et ad Tobiam idem archangelus missus oculis eius curationem adhibuit, et caecitate detersa visum ei restituit. Nominis enim interpretatione et angeli officium designatur. Uriel interpretatur ignis Dei, sicut legimus apparuis
Abbreviated transcription (Latin):
geli nocantur ꝓpt̾ quod decelis ad annunei¬
andum hominib mittuntur: Angłs enim
q̃te. latine nuncius dr: Archangł g̾ea liui¬
gua. sumini mincii int̾pretantur. Qui
enim parua uel murima annunciant angł.
qui uͦ sumina archangł̾ nuncupãt᷑. Archan¬
geli dicti. eo qͦd pͥncipatum teneant inter
angłos. Archos enim g̾ce. latine pͥnceps int̾¬
pretatui: Sunt enim duces & pͥncipes sub
quoꝵ ordine unicuiq angłoꝵ officia depu¬
tata sunt. Nam quia archangłi augłis p̃supit.
⁊acharias ꝓpħa testatur dicens. Ecce angłs
qui loquebat᷑ in me egrediebatur: & angls
aluus eg̃diebat᷑ inoccursum eiꝰ: & dix̃ ad eũ.
Curre. loquere ad puerum istum dicens. Absq
muro habitabit᷑ hierłm. Sienim in ipsis officiis
res disponerent. nullo mͦ hoc qͦd homini
dic̾et angłs abangło cognouisset. Quidam¬
aut̃ archangłoꝵ pͥuatis nominib appellant᷑.
ut ꝑuocabula ip̃sa inoꝑe suo quid ualeant

Expanded text:
geli vocantur propter quod de coelis ad annuntigeli vocantur propter quod de coelis ad annuntiandum hominibus mittuntur. Angelus enim Graece, Latine nuntius dicitur. Archangeli Graeca lingua summi nuntii interpretantur. Qui enim parva vel minima annuntiant, angeli; qui vero summa, archangeli nuncupantur. Archangeli dicti eo quod primatum teneant inter angelos; archos enim Graece, Latine princeps interpretatur. Sunt enim et duces principes, sub quorum ordine unicuique angelorum officia deputata sunt. Nam quia archangeli angelis praesunt, Zacharias propheta testatur dicens: Ecce angelus, qui loquebatur in me, egrediebatur: et alius angelus egrediebatur in occursum ejus, et dixit ad eum: Currmuro habitabitur Jerusalem , si enim in ipsis officiis mae minimas disponerent, nullo modo hoc, quod homini diceret angelus, ab angelo cognovisset. Hiautem archangelorum privatis nominibus appellantur, ut per vocabula ipsa in opere suo quid valeant
Abbreviated transcription (Latin):
audi isrł. dñs ds tuis d̾s unus ẽ. Seilicet ut
trinitas sit: & unus dñs d̾s sit. fides apud g̾coᷤ
de trinitate hoc mͦ ẽ: una usia. ac si dicat una
natura. aut una substantia. Tres ypostases:
qͦd resonat in latinum. uel tres ꝑsonas. uel
tres subsistentias. Nam latinitas ꝓpͥe ñ dicit
cuntur malaoth. latine uͦ nuncii int̾p̃
tantur. ab eo qͦd dii uoluntatẽ ppłis nunci¬
ant. Angłoꝵ aut̃ uocabulum. officii nom̃ ẽ
ñ nature. Semꝑ enim sp̃s siuit: s cum mit¬
tuntur angli uocantui. Quib ideo pictoꝵ
licentia pennas facunit. ut celer ẽ eoꝵ in
cuncta discursum significent. sicut & iuxta
fabulas poetarum. uenti pennas habere
dicuntur. ꝓpt̾ uelocitatẽ scilicet. Unde¬
& scͥptura sacra dicit. Qui aubulat suꝑ
pennas uentoꝵ. Nouem aut̃ ẽẽ ordines
angłoꝵ sacrȩ scͥpture testant᷑. id ẽ. angłos
archangłos. chronos. dominationes. ini¬
phin. Quoꝵ officioꝵ uocabula. cur ita dis¬
cincta sint: int̾pretando ex sequemur. An¬

Expanded text:
Audi, Israel, Dominus Deus tuus Deus unus est , scilicet ut et Trinitas sit, et unus Dominus Deus sit. Fides apud Graecos de Trinitate hoc modo est: Una οὐσία, ac si dicat una natura, aut una essentia, tres hypostases, quod resonat in Latinum, vel tres personas, vel tres substantias. Nam Latinitas proprie non dicit cuntur etantur, ab eo quod Domini voluntatem populis nuntient. Angelorum autem vocabulum officii nomen est, non naturae. Semper enim sunt spiritus, sed cum mitntur angeli. 3. Quibus ideo pictorum licentia pennas facit, ut celerem eorum in cuncta discursum significent, sicut et juxta fabulas poetarum venti pennas habere dicuntur, propter velocitatem, scilicet. Unde Scriptura sacra dicit: Qui ambulat super pennas ventorum . 4. Novem autem ordines esse angelorum sacrae Scriptu throni, dominationes, virphim. Quorum officiorum vocabula cur ita sint dicta, interpretando exsequimur. An
Abbreviated transcription (Latin):
crucifixum fatemur. ñ ex uirtute diuinita¬
tis. s ex infirmitate humanitatis: ñ ex sue¬
p̃s sc̃s ido p̃dicatur d̾s.
quia expatre filioq ꝓcedit: & substan¬
tiam eius ht̃. Neq enun aliud depãtre ꝓcede
potuit. qmͣ qͦd ipse ẽ pat̾. Sp̃s sc̃s aut̃ dictus
scd̾m id qͦd ad aliquid refertur. Spiratus &
spirans utiq spũ inspirans est: & exeo appel¬
latus sp̃s ẽ. Proprio aut̃ modo qͦdam dr̃ sp̃s¬

Expanded text:
crucifixum fatemur, non ex virtute divinitacrucifixum fatemur, non ex virtute divinitatis, sed ex infirmitate humanitatis: non ex sutus ideo praedicatur Deus, quia ex Patre Filioque procedit, et substantiam eius habet. Neque enim aliud de Patre procedere potuit quam quod ipse est Pater. Spiritus autem dictus secundum id quod ad aliquid refertur spiratus; et spirans utique spiritu inspirans est, et ex eo appellatus Spiritus est. Proprio autem modo quodam d
Abbreviated transcription (Latin):
q̃uos parietes e diu̾so idẽ decircum cisione
iungit. uel qͦd pacem iise angłis ꝙ hominib
facit. Lapis offensionis: quia ueniens humi¬
id̾o uocatur. quia fides in eo firmissima ẽ:
& hedus ꝓpt̾ similitudinẽ carnis peccati.
leo ꝓ regno & fortitudine. & serpens ꝓmor¬
te & sapientia. idem & u̾mis quia surrexit.
retur. qui usq ad nr̃arum passionum seu car¬
nis contumelias descendisse cognoscit᷑. Qui
dum sit dĩ patris coct̾nus ante scła filus. ptꝰ¬
quam uenit plenitudo temporis ꝓpt̾ salutem
maior me ẽ. Homines aut̃ minus intelligen
di: & quȩ di sunt ad formã serui. & ut ad se
inuicẽ ꝑsone referant᷑. uolunt nomina ẽẽ
nature atq substantiȩ & faciunt errorem
infide. Sic aut̃ di filio comuncta ẽ huma¬
na natura: ut ex duab substantiis fieret
ẽ qͦd scribitur. Si enim cognouissent: nun¬
quam dĩmn gle crucifixissent. Filium gͦ di

Expanded text:
duos parietes e diverso, id est de circumcisione duos parietes e diverso, id est de circumcisione iungit, vel quod pacem in se angelis et hominibus facit. Lapis offensionis, quia veniens humiideo vocatur, quia fides in eo firmissima est, Haedus, propter similitudinem carnis peccati. leo pro regno et fortitudine; serpens pro morte et sapientia. Idem et vermis, quia resurrexit; figuretur, qui usque ad nostrarum passionum seu carnis contumelias descendisse cognoscitur, qui dum sit Dei Patris coaeternus ante saecula Filius, pquam uenit plenitudo temporis, opportune mmemorantur, ut singula ad singula referantur. Secundum dicta sunt ad formam Dei, ut ad se invicem personae referantur, volunt nomina esse naturae atque substantiae, et faciunt errorem in fide. Sic enim Dei Filio conjuncta est humana natura, ut ex duabus substantiis fieret est quod scribitur: Si enim cognovissent, nunquam Deum gloriae crucifixissent . Filium enim Dei
Abbreviated transcription (Latin):
gelio dñs ait. Rogabo patrẽ & alium ꝑaclỹ¬
tum dabit uob̾. Int̾cessor aut̃ id̾o uocatur.
quia ꝓculpa nr̃a remouenda curam gerit.
Sponsus. quia descenilens e cęlo adhesit eccl̃iȩ
ut pace noui testam̃ti e̾e̾nt duo inuna carne.¬
Angłs dr ꝓpt̾ annunciationẽ pat̾nȩ ac suȩ
uoluntatis. Unde apud ꝓpħam magni con¬
Homo aut̃ dir: quia natusẽ: Ppħa. quia fu¬
tura ycuelauit. Sacerdos. quia ꝓ nob̾ hostiã
se obtulit. Pastor: quia custos. Magister:
quia ostensor. Narareus uͦ a loco. nazareus a
merito. idẽ sc̃s siue mundus: quia pecca¬
tum ñ fecit. Siquidem & dealiis inferiorib
reb nominum species ad se trahit xp̾c. ut
facilius intelligat᷑. Dicit᷑ panis. quia caro.
uitis. quia sanguine ipsius redẽpti sumus.
tlos: quia electus. uia: quia ꝑ ipsum addm̃
imus. Ostium: quia ꝑ ipsum addm̃ ingredi¬
muR. Mons. quia fortis. Petra. quia firmi¬
tas ẽ credentium. Lapis angularis. uel qͥa

Expanded text:
Rogabo Patrem, et alium paracletum dabit vobis.' Intercessor autem ideo vocatur, quia pro culpa nostra removenda curam gerit, Sponsus, quia descendens de caelo adhaesit Ecclesiae, ut pace Novi Testamenti essent duo in carne propter annuntiationem paternae, ac suae voluntatis. Unde, et apud prophetam magni conHomo autem dicitur quia natus est. Propheta, quia futura revelavit. Sacerdos, quia pro nobis hostiam se obtulit. Pastor, quia custos. Magister, quia ostensor. Nazarenus vero a loco. Nazareus a merito, id est sanctus sive mundus, quia peccatum non fecit. Siquidem et de aliis inferioribus rebus nominum species ad se trahit Christus, ut facilius intellegatur. Dicitur enim Panis, quia caro. Vitis, quia sanguine ipsius redempti sumus. Flos, quia electus. Via, quia per ipsum ad Deum imus. Ostium, quia per ipsum ad Deum ingredimur. Mons, quia fortis. Petra, quia firmitas est credentium. Lapis angularis, vel quia
Abbreviated transcription (Latin):
tiones stuit. hi qui etiã uirtutib & pͥncipatib
p̾minent: qui ꝓeo qͦs cet̾is angłoꝵ agmimib
dominant᷑. dominationes uocant᷑. Troui st̃.
agmina angłoꝵ qui latino eloquio sedes dñꝵ
Ꝙuocati throni. quia illis conditor presidet. &
ꝑ eos uirlicia sua disponit. Cheruibin autem
s ipsi sublimes celoꝵ potestates & angłica
ministia ꝑhibent᷑: qui ex hebreo inlinguã
nr̃am int̾pretantur scientię multitudo.
Sunt enim sublimiora agniia angłoꝵ. qui
ꝓeo quod uicinur posit diuina scientia cȩcͥis
amplius pleni sunt. cherubin id ẽ plenitudo
scientiȩ appellant᷑. Ipsa sunt diio illa anima¬
lia suꝑ ꝓpiciatorium arche ficta ex metallo
ꝓpt̾ significandam augłoꝵ presentiam. in
quoꝵ medio ostendit᷑ ds. Seraphin quoq si¬
milit̾ multitudo ẽ. angłoꝵ. qui ex hebreo in
latinum ardentes uel incendentes int̾p̾tant᷑.
Qui iccirco ardentes uocant᷑. quia int̾ eos &
dm̃ muill alii augł consistunt. & id̾o quanto ui¬

Expanded text:
Principatibus praeeminent, qui pro eo, quod ceteris angelorum agminibus dominantur, Dominationes vocantur. Throni sunt agmina angelorum, qui Latino eloquio sedes dicuntur; et vocati Throni quia illis conditor praesidet, et per eos iudicia sua disponit. Cherubin autem et ipsi sublimes caelorum potestates et angelica ministeria perhibentur; qui ex Hebraeo in linguam nostram interpretantur scientiae multitudo. Sunt enim sublimiora agmina angelorum, qui pro eo, quod vicinius positi divina scientia ceteris amplius pleni sunt, Cherubin, id est plenitudo scientiae, appellantur. Ipsa sunt illa duo animalia super propitiatorium arcae ficta ex metallo, propter significandam angelorum praesentiam, in quorum medio ostenditur Deus. 24. Seraphim quoque similiter multitudo est angelorum qui ex Hebraeo in Latinum ardentes, vel incendentes interpretantur, qui idcirco ardentes vocantur, quia inter eos et Deum nulli angeli consistunt et ideo quanto vi
Abbreviated transcription (Latin):
int̾rogantib eẽ respondit. Unde & iohes
in apokalipsi ꝓprie ipsam litt̾am ponens
ait. Ego sum alfa & c primus & nous¬
sunus. Prmmnus. quia ante eum nichilẽ
Nomssimus. quia iudicium nouissimũ
ipse suscepit. Mediator. quia int̾ dm̃ &
hominẽ mnedius constitutus ẽ. ut honii¬
nem addm̃ ꝑduceret. Unde & illum g̃ci
mesiten uocant. Paracdytus. id ẽ aduocatꝰ.
quia ꝓ nob̾ int̾cedit. apud patrem. sicut

Expanded text:
interrogantibus esse respondit. Unde et Iohannes interrogantibus esse respondit. Unde et Iohannes in Apocalypsi proprie ipsam litteram ponens ait22, 13: 'Ego sum A et Ω, primus et novissimus.' Primus, quia ante eum nihil est. Novissimus, quia iudicium novissimum ipse suscepit. Mediator, quia inter Deum et hominem medius constitutus est, ut hominem ad Deum perduceret; unde et illum Graeci μεσίτην vocant. Paracletus, id est advocatus, quia pro nobis intercedit apud Patrem, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
nem patris. figura ẽ. quia suscipiens formã
serui oꝑum uirtutumq sunilitudiune patͥs
inse imaginem atq inmensam magnitu¬
dinem designauit. Manus dĩ ẽ: qͦd omiua ꝑ
oꝑis totius creature: quȩ ꝑipsum formata
ẽ. Brachium. quia ab ipso omnia continẽ¬
cui. Uircus. ꝓ eo quod omnẽ potestatẽ patͥs
insemet ipsum habeat. & omnẽ cȩli t̾rȩq
creaturam gub̾net. contineat atq regat.
ꝓprie tam̃ his nominib filius nuncupat᷑.
Splendor aut̃ appellat᷑. ꝓpt̾ qł manifestat.
Lumen: quia illuminat .Lux. quia ad ne¬
ritatem contemplandã cordis oculos rese¬
rat. Sol. quia illuimnator. Oriens. quia
luminis fons & iliustrator ẽ rerum. & qͦd
oriri nos faciat ad nitã et̾nam. Fons. qͥa
rerum origo ẽ. uel qͦd satiat sitientes. Ipse
quoq alfa. & .c. Alfa enim litt̾am: nu¬
la p̃cedit. Prima ẽ enin lict̾arũ. sicut &
filius cd̃. Ipse enim se pͥncipnum uideis

Expanded text:
nem Patris. Figura est, quia suscipiens formam nem Patris. Figura est, quia suscipiens formam servi operum virtutumque similitudine Patris in se imaginem atque inmensam magnitudinem designavit. Manus Dei est, quod omnia per operis totius creaturae, quae per ipsum formata est. Brachium quia ab ipso omnia continentur. Virtus pro eo quod omnem potestatem Patris in semetipso habeat et omnem caeli terraeque creaturam gubernet, contineat atque regat. proprie tamen his nominibus Filius nuncupatur. Splendor autem appellatur propter quod manifestat. Lumen, quia inluminat. Lux, quia ad veritatem contemplandam cordis oculos reserat. Sol, quia inluminator. Oriens, quia luminis fons et inlustrator est rerum, et quod oriri nos faciat ad vitam aeternam. Fons, quia rerum origo est, vel quod satiat sitientes. Ipse quoque A et Ω. Alpha enim litteram nulla praecedit; prima est enim litterarum, sicut et Filius Dei; ipse enim se principium Iudaeis
Abbreviated transcription (Latin):
ctum. sonat una substantia. Hoc enim uo¬
assertione totius triuitatis defendit᷑. quia
datur ratio rinde recte dici ostendat᷑. sicut
& pat̾ in ilus libris misqͣm ingenitus legit᷑.
s tam̃ dicendꝰ esse atq eredendꝰ ñ dubitat᷑.
Omorisior siinilis substantiȩ. quia q̃lis cls.¬
talis ẽ & imago eius. Inuisibilis ds. & imago
inuisibilis. Principium. eo quod ab ipso sint
oniuia: & quia ante eum nichil. fiuis. uel
quia dignatus ẽ infine tempoꝵ humilit̾
incarne nasci et mori. & uidicium nouissi¬
nium ipse susciꝑe. uel quia quicqͥd agimus
adillum referius. & cum ad eũ ꝑuenerimꝰ
ultra quid queramꝰ ñ habemꝰ. Os dĩ ẽ: quia
di u̾bo os ponit᷑. quia mos ẽ. ut ore u̾ba for¬
mentur. Uerbum autẽ id̃o dicit᷑. quia ꝑ eum
pat̾ omnia condidit. siue iussit. Ueritas. qͥa
ñ fallit. s tribuit quod ꝓmusit. Uita. quia
creauit. Imago d̾r. ꝓpt̾ pa rem simulituch¬

Expanded text:
ctum sonat una substantia. Hoc enim voctum sonat una substantia. Hoc enim voassertione tamen totius Trinitatis defenditur, quia datur ratio, unde recte dici ostendatur; sicut et Pater in illis libris nusquam Ingenitus legitur, 302 sed tamen dicendus esse atque credendus non dHomoeusion, similis substantiae, quia qualis talis est et imago eius. Invisibilis Deus et imago invisibilis. Principium, eo quod ab ipso sint omnia, et quia ante eum nihil. Finis, vel quia dignatus est in fine temporum humiliter in carne nasci et mori, et iudicium novissimum ipse suscipere, vel quia quidquid agimus ad illum referimus. Et cum ad eum pervenerimus, ultra quod quaeramus non habemus. Os Dei est, quia Dei verbo os ponitur, quia mos est ut ore verba formentur. 20. Verbum autem ideo dicitur, quia per eum Pater omnia condidit, sive jussit. 21. Veritas, quia non fallit, creavit. Imago dicitur propter parem similitudi
Abbreviated transcription (Latin):
signsicat regem. ita iħs significat saluatorẽ.
Non itaq nos saluos faciet quic̃q rex: s rex
saluator. Qoͦ u̾bum latina lingua antea nou
habebat. s habere pot̾at: sicut potuit qͣndo
uoluit. Emmnanuel. ex hebreo in latinum
significat nob̾cum ds. Scilicet quia ꝑ uirgi¬
nem natus ds hominib in carne mortali
apparuit. ut t̾renis uiam salutis ad celum
aꝑiret. Ad diuinitatis substantiã quȩ ꝑti¬
unitã cumpatre substantiã. Dñs autẽ ꝓpt̾
seruientẽ creaturã. D̾s aut̃ & homo: qͥa u̾bum
& caro. Unde & bis genitus d̾r. siue quia pat̾
eum genuit. sine matre iuet̾nitate: siue qͥa
mat̾ sine patre intempore. Uingenitus atit̾
uocatur scđm diuinitatis excellentiam: qͥa
siue fir̃ib. Primogenitus scd̾m susceptionẽ
hominis. in qua ꝑ adoptionẽ gr̃e fr̃s hab̾e
dignatus ẽ: quib eẽt primogenitus. omo¬
usion patri ab unitate substantie appellat᷑.
Substantia enim uel essentia: grece usia ap

Expanded text:
gem, ita Jesus significat Salvatorem. 9. Non itaque nos salvos facit quicunque rex, sed rex Salvator. 301 Quod verbum Latina lingua antea non habebat, sed habere poterat, sicut potuit, quando voluit. 10. Emmanuel ex Hebraeo in Latinum significat nobiscum Deus, scilicet quia per Virginem natus Deus hominibus in carne mortali apparuit, ut terrenis viam salutis ad coelum aperiret. Ad divinitatis substantiam quae pertiPatre substantiam. Dominus, propter servientem creaturam. 12. Deus autem et homo, quia verbum et caro. Unde, et bis genitus dicitur, sive quia Pater eum genuit sine Matre in aeternitate, sive quia Mater sine Patre in tempore. 13. Unigenitus autem vocatur secundum divinitatis excellentiam, quia sine fratribus; Primogenitus secundum suhominis, in qua per adoptionis gratiam fratres habere dignatus est, quibus esset primogenitus. Homousion Patri ab unitate substantiae appellatur. Substantia enim vel essentia Graece οὐσία
Abbreviated transcription (Latin):
in ꝑpria natura inuisibilis & incorporeus ẽ:
asscribunt᷑. ut more locutionis nr̃ȩ facilius
semet ipsum insinuet: ut quia omuia uidet.
dicatur oculus. & ꝓpt̾ qͦd audit omiua dicat᷑
auris: ꝑ eo aut̃ qͦd au̾titur ambulat. ꝓ eo qͦd ex
spectat᷑ stat. Sic & incet̾is hoꝵ similib abhuma¬
uis mentib trahitur similitudo addm̃. sicut
est obliuuiscens & memoraus. Hinc ẽ & qͦd ꝑꝓph̾am¬

Expanded text:
in propria natura invisibilis et incorporeus est, in propria natura invisibilis et incorporeus est, adscribuntur, ut more locutionis nostrae facilius se ipsum insinuet: ut quia omnia videt, dicatur oculus; et propter quod audit omnia, dicatur auris; pro eo autem quod avertitur, ambulat; pro eo quod spectat, stat. Sic et in ceteris horum similibus ab humanis mentibus trahitur similitudo ad Deum, sicut est obliviscens et memorans. Hinc est quod
Abbreviated transcription (Latin):
dr sp̃s: eiꝰ significat᷑ substantia. Immensus.
quia cuncta concludit. ipse anullo conclu¬
ditur: s onmia intra eiꝰ ommipotentiã coar¬
tant᷑. ꝑfectus dr. quia nichilei possit adici.
Attamen de consummatione alicuius facti
ꝑfectio dr̃. ds aut̃ qui ñ ẽ factus. quomͦ ẽ ꝑfe¬
ctus: S hoc uocabulum de usu nr̃o sumpsit
humana in opia. sicut & reliqua u̾ba: quati¬
nus id qͦd in effabile ẽ. utcũq dici possit. qm̃
dedo nchil digne humanꝰ sermo dicit: sic̃
sunt & alia. Creator dictus. ꝓtotius mundi¬
reb ab ipso creatis. Nichil enimi ẽ qͦd ñ origi¬
nem a d̾o traxerit. Ipse & unus. qͦd diuidi ñ
potest. uel qͦd nichil aluid ẽẽ potest qͦd tantũ de
capiat potestatis. Hec gͥ quȩ dedo dicta sunt
ad totam ꝑtinent trinitatẽ ꝓpt̾ uuam & coet̾¬
uam substantiam siue in pacre siuie infilio eł
quedam uocabula ex usu nr̃o ad dm̃ sumpta
de m̃bris nr̃is. siue de inferiorib. Ee quia

Expanded text:
ritus, eius significatur substantia. Inmensus, quia cuncta concludit, ipse a nullo concluditur; sed omnia intra eius omnipotentiam coartantur. Perfectus dicitur quia nihil ei possit adici. Adtamen de consummatione alicuius facti perfectio dicitur. Deus autem, qui non est factus, quomodo est perfectus? Sed hoc vocabulum de usu nostro sumpsit humana inopia, sicut et reliqua verba, quatenus id quod ineffabile est utcumque dici possit, quoniam de Deo nihil digne humanus sermo dicit, sicut sunt et alia. Creator dictus prorebus ab ipso creatis: nihil enim est quod non originem a Deo traxerit. Ipse et unus, quia dividi non potest, vel quia nihil aliud esse potest quod tantumdem capiat potestatis. Haec igitur, quae de Deo dicta sunt, ad totam pertinent Trinitatem, propter unam et coaeternam substantiam, sive in Patre, sive in Filio ejus quaedam vocabula ex usu nostro ad Deum, sumpta de membris nostris, sive de inferioribus: qui
Abbreviated transcription (Latin):
conuenient̾ mortalis dr. scd̃m qͣm & anima
dr̃ mori. ñ quia in corpꝰ uel inaliqͣm alt̾am sub¬
stantiã inutat᷑ & u̾titur. s impsa sua substan¬
tia quicqͥd: aliomodo nunc ẽ aut ftut. scđ̾m
id qͦd destitit eẽ qͦd erat. mortalis utiq dep̾hendit᷑.
ac ꝑ hoc solus d̾s dr. immortalis: quia solus incõ¬
mutabilis. Incorruptibilis appellat᷑. qͥa corrũpi
& dissolui ñ pot̾. nec diuidi. Quicqͥd enini capit.
diuisionẽ & interitũ capit. Ille nec diuidi potest
neq finẽ. Hinc & sempit̾nus. eo qͦd sit semꝑet̾uꝰ
Aquibdam aut̃ ec̾nus abechere credit᷑ dictus.¬
W hȩc ista quatuor: unum significant. Nam
una eadẽq res dr̃. siue dicatur et̾nus ds siue
immortalis. siue in corruptibilis. siue in¬
commutabilis. Inuisibilis. quia nunqͣm ꝑ
substantiam suam apparuit oculis mortaliũ
trinitas: nͥ ꝑspeciem subiecte creature eiꝰdẽꝙ¬
incorporee. Nam nemo pot̾ ipsam manifesta¬

Expanded text:
dum quam et anima mori dicitur, non quia in corpus, vel in aliquam alteram substantiam mutatur et vertitur, sed in ipsa sua substantia quidquid alio modo nunc est aut fuit, secundum id quod destitit esse quod erat, mortalis utique deprehenditur, ac per hoc solus Deus dicitur Immortalis, quia solus incommutabilis. 20. Incorruptibilis appellatur, quia corrumpi et dissolvi non posset, nec dividi. Quidquid enim capit divisionem, et interitum capit. Ille nec dividi potest, neque finem. Hinc et sempiternus, eo quod sit semper aeternus. A quibusdam autm coeli Domino . Et haec ista quatuor unum significant. Nam una eademque res dicitur sive dicatur aeternus Deus, sive immortalis, sive incorruptibilis, sive immutabilis. substantiam suam apparuit oculis mortalium Trinitas, nisi per speciem subiectae creaturae eademque corporeae. Nam nemo potest ipsam manifesta
Abbreviated transcription (Latin):
dominatui subiacent. Quintum elyon. qͦd
celos ẽ: sicut scͥptum ẽ deeo. Excelsus dñs. supͣ
celos gła eius. Excelsus aut̃ dictus ꝓuaide celsꝰ
Ex eni ꝑ ualde ponitur sicut exinius quasi
ualde eminens. Sextum eieie. id ẽ qui ẽ. Deus
enim solus qui et̾nus ẽ. hoc ẽ qͦd ex ordiũ ñ ht̃. es¬
sentie nom̃ uere tenet. Hoc enim ad scm̃ moy
nom̃ eiꝰ qui eum ꝑgere p̾cipiebat ad ppłm ex
egẏpto lib̾andum: respondit. Ego sum qui sũ
Wdices filus isrł. Qui ẽ: misit me aduos. Tanqͣ
in eiꝰ comꝑatione qui uere ẽ. quia incominuta

Expanded text:
dominatui subjacent. Quintum nomen est Edominatui subjacent. Quintum nomen est Ecoelos est, sicut scriptum est de eo: Excelsus Dominus, et super coelos gloria ejus . Excelsus autem dictus pro valde celsus. Ex enim pro valde ponitur, sicut eximius, quasi valde eminens. Sextum, Ieie, id est qui est. Deus enim solus, quia aeternus est, hoc est, quia exordium non habet, essentiae nomen tenet. Hoc enim nomen ad sannomen ejus qui eum pergere praecipiebat ad populum ex Aegypto liberandum, respondit: Ego sum, qui sum: et dices filiis Israel: Qui est, misit me ad vos ; tanquam in ejus comparatione qui vere est, quia inco
Abbreviated transcription (Latin):
int̃ponere studui. Uocabuloꝵ enim expositio
sa ris indicat quid uelint intelligi. Habent
enim quedam exꝓpriis causis nominum rati¬
onẽ. In pͥncipio aut̃ decem nomina ponimus:.
quib apud hebreos ds̃ uocatur: Primum apuo
hebreos dĩnom̃ hel dr. qͦd alii dñi. alii echimo¬
logiam eiꝰ expͥmentes yschirros idẽ fortem int̾¬
p̃cati sunt: id̾o qͦd nulla infirmitate opprimit᷑
s fortis ẽ: & est sufficiens ad omnia ꝑpetranda.
Scd̾m nom̃ heloy. t̾cium heloe. qͦd utrumq in
latinum ds dr. Est aut̃ nom̃ ui latinuui ex
g̃ca appellatione translatum. Nam d̾s grece
qd eum colentib sit timor. Ds aut̃ ꝓprie nom̃
infra sunt posita uocabula referuntur. Qrtũ
nomen di dr sabaoth. qͦd u̾titur in latiuum exer¬
citiu siue uirtutum. De quo inpsalmo aban
multȩ. ut angłi. archangħi. principatus. & po¬
testates. cunctiq celestis militie ordines. Quoꝵ
tam̃ ille dñs ẽ. Om̃s en im subipso sunt: eiꝰq

Expanded text:
interponenda studui. Vocabulorum enim expositio satis indicat quid velit intellegi. Habent enim quaedam ex propriis causis nominum rationem. In principio autem decem nomina ponimus, quibus apud Hebraeos Deus vocatur. Primum apud Hebraeos Dei nomen El dicitur; quod alii Deum, alii etymologiam eius exprimentes ἰσχυρὸς, id est fortem interpretati sunt, ideo quod nulla infirmitate opprimitur, sed fortis est et sufficiens ad omnia perpetranda. Secundum nomen Eloi. Tertium Eloe, quod utrumque in Latino Deus dicitur. Est autem nomen in Latinum ex Graeca appellatione translatum. Nam Deus Graecquod eum colentibus sit timor. Deus autem proprie nomen infra sunt posita vocabula referuntur. Quartum nomen Dei dicitur Sabaoth, quod vertitur in Latinum exercituum sive virtutum, de quo in Psalmo ab anmultae, ut angeli, archangeli, principatus et potestates, cunctique caclestis militiae ordines, quorum tamen ille Dominus est. Omnes enim sub ipso sunt eiusque