comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
inueniant In principiodmꝰ apuddm ꝑ quem factar̃ om̃a descendentes aut
ut eum inueniant Fastum exmuliere fastum sublege ut eos qui sublege
erant redimer& : In illo enim scala a terru usq: ad caelum a carne usq ad
spm̃ qr in illo carnales proficiendo uelut ascendendo spiritaler fiunt᷑ ad
quor lastenutriendor etiam ipsi spiritales descendunt: quod ã modo cũ eis
nom porsunt loquiquasi spiritalib: sed quasi carnalib: sic & ascenditur & dis¬
cenditur suꝑ filium hominis. filius enĩ hominis sursum in capite nra quod ẽ
ipses aluator & filius hominis deorsum incorpore suo quod ẽ ecđa lipsum &
scaliqs intellegimus : quia ipsedix̃ Egosum uiã ad ipsum ergo ascenditur
ut in ecdesiis intellegaturꝰ & ad ipsũ descenditur ut in mẽbris suis paruulis nutri
catores eius ñ solũ se erigunt ut eũ sublimiter ex: pestent : sed etiam humili¬

Expanded text:
inueniant in principio deum apud deum, per quem facta sunt omnia; descendentes autem, inueniant in principio deum apud deum, per quem facta sunt omnia; descendentes autem, ut eum inueniant factum ex muliere, factum sub lege, ut eos qui sub lege erant redimeret. in illo enim scala a terra usque ad caelum, a carne usque ad spiritum, quia in illo carnales proficiendo uelut ascendendo spiritales fiunt. ad quos lacte nutriendos etiam ipsi spiritales descendunt quodam modo, cum eis non possunt loqui quasi spiritalibus, sed quasi carnalibus: sic et ascenditur et descendentes super filium hominis. filius enim ipse Salvator, et filius hominis deorsum in corpore suo, quod est Ecclesia. Ipsum et scalas intelligimus, quia ipse dixit: Ego sum via. Ad ipsum ergo ascenditur ut in excelsis intelligatur, et ad ipsum descenditur, ut in membris suis parvulis nutriacatores ejus, non solum se erigunt ut eum sublimiter spectent exspectent, sed etiam humili
Abbreviated transcription (Latin):
nutim quodã modo ex primer& enã unstus ẽ : nisi caput uirixp̃r : quisenĩ
xp̃m nescit abunstione uppellari : qui etiam hocipsũ in eugło cõmemorions :¬
& desefigurutum uꝑtissime testificans cum quendom natanabelẽ dixiss&
uere israhelitu in quodolus non eẽt : cumille tronquã lapidẽ illũ habens
ud caput confessus eum eẽ filium dĩ & regem isrł: ista confessione quod ã modo
unguens lapidem idẽ ipsum eẽ confitens xp̃m: Ibi oportune: Dñs etiũ illuo
uob inquit uidebitis caelum aꝑtum & angłor dĩ astendentes & descendentes
suꝑfilium hominis: hocenĩ israł uiderat : Cumillum lapidẽ ad capud habebat :
a terra incaelum sialis perquas coscendebant & descendebant angłi dĩ:
inquib: significatis eugłstae p̃dicatorer xpiꝰ ascendentes utiq: cũ ad intelle¬
gendũ eius suꝑ eminentis sima diuinitatẽ excedunt umuersa creatura ut eũ

Expanded text:
natim quodam modo exprimeretur. etiam unctus est nisi caput uiri Christus? quis natim quodam modo exprimeretur. etiam unctus est nisi caput uiri Christus? quis enim Christum nescit ab unctione appellari? qui etiam hoc ipsum in euangelio commemorans et de se figuratum apertissime testificans, cum quendam Nathanahelem dixisset uere Israhelitam, in quo dolus non esset, et cum ille tamquam lapidem illum habens ad caput confessus eum esset filium dei et regem Israhel - ista confessione quodam modo unguens lapidem, id est ipsum esse confitens Christum — ibi oportune dominus etiam illud uobis, uidebitis caelum apertum et angelos dei ascendentes et descendentes super filium hominis. hoc enim Israhel uiderat, cum illum lapidem ad caput habebat, a terra in caelum scalas, per quas ascendebant et descendebant angeli dei; in quibus significati sunt gendam eius supereminentissimam diuinitatem excedunt uniuersam creaturam, at eum
Abbreviated transcription (Latin):
seipsum diligit : Nemo enim umquã carnẽ suã odio habuit. scnan¬
duenim sunt haec sicut nra ñ sicut aliena dãpnanda sed illud dĩ praeceptũ:¬

Expanded text:
se ipsum diligit; nemo enim umquam carnem suam odio habuit. sananse ipsum diligit; nemo enim umquam carnem suam odio habuit. sananenim sunt haec sicut nostra, non sicut aliena damnanda. sed illud dei praeceptu
Abbreviated transcription (Latin):
manus abscelere contine : Nregn& peltatum intuo mortali corpore
adoboediendum desiderus eius nec exibeas mẽ bratua arma lniquitatis
peccato adteenim conuersio eius : dum non adiuuatur relaxando sed quies¬
cendo frenatur : & tudominaberis illius : ut cumforinsecus non ꝑmitdtur
operari sub potes tate mentis regentis & beneuolentis as suescat etiam
intrinsecus non moueri : Dictum ẽ talealiquid in eodẽ diuino libro & de
muliere quando post peccatum dõ interrogante atq: iudicante : dãnatio¬
nis sententiam acceper: inserpente : diabolus inseipsis illa & maritus. :¬
Cum enim dixiss& ei multiplans multiplicabo tristitias tuos & gemitu
cato ł deuitiosa carnis concupiscentia. hoc istoloco depeccatrice femina
ubi intellegendũ ẽ. uirũ ad regendã uxorem anim ocrnem regenti
similem ẽẽ oportere propter quod dic̃ apłs: quidiligit uxorẽ suã

Expanded text:
manus ab scelere contine, non regnet peccatum in tuo mortali corpore manus ab scelere contine, non regnet peccatum in tuo mortali corpore ad oboediendum desideriis eius nec exhibeas membra tua arma iniquitatis peccato; ad te enim conuersio eius — dum non adiuuatur relaxando, sed quiescendo frenatur — et tu dominaberis illius, ut cum forinseous non permittitur operari, sub potestate mentis regentis et beneuolentis assuescat etiam intrinsecus non moneri. dictum est enim aliquid tale in eodem diuino libro et de muliere, quando post peccatum deo interrogante atque iudicante damnationis sententiam acceperunt, in serpente diabolus et in se ipsis illa et maritus. cum enim dixisset ei: multiplicans multiplicabo tcato uel de uitiosa carnis concupiscentia, hoc isto loco de peccatrice femina; ubi intellegendum est uirum ad regendam uxorem animo carnem regenti similem esse oportere. propter quod dicit apostolus: qui diligit uxorem suam,
Abbreviated transcription (Latin):
tibus & inuidia commemorat: quauuq: cam stamulabatur & accendebat
infratris exitium : Bene subditur erit : idẽ ad te enĩ conuersio eius erit:
& tudominaberis illius : Cũ commota fuerit pars ipsa carnalisquã
pectatum appellat apł ubidicit: N ego operor illud sed quod habitat in me
pectatum : Quã partẽ animi etiam philosophi dicunt ẽẽ uitiosam : ñq̃ m̃tem
debeat trahere sed cuimens debeat imperare : eamq: ab inlicitis operib: ratio¬
ne cohibere : cumergo commota fuerit ad aliquid ꝑ perã committendũ:
Siquies catur & obtẽper& dicente apło ne exibueritis mẽ braura arma
iniquitatis pestato admentem domita & uista conuertit᷑. ut sub ditȩ
ratio domin&sur: hoc p̃cepit ds̃ huic qui facib: inuidiȩ in flãmabatur
infratrẽ : & quem debuerat imitari cupiebat. auferri Q uierceinquit:

Expanded text:
tibus et invidiam commemorat, qua utique Cain stimulabatur, et accendebatur tibus et invidiam commemorat, qua utique Cain stimulabatur, et accendebatur in fratris exitium: bene subauditur, Erit, id est, Ad te enim conversio ejus erit, et tu dominaberis illius. Cum enim commota fuerit pars ipsa carnalis, quam peccatum appellat apostolus, ubi dicit: non ego operor illud, sed quod habitat in me peccatum — quam partem animi etiam philosophi dicunt esse uitiosam, non quae mentem debeat trahere, sed cui mens debeat imperare eamque ab inlicitis operibus ratione cohibere — cum ergo commota fuerit ad aliquid perperam committendum, si quiescatur et obtemperetur dicenti apostolo: nec exhibueritis membra nestra arma iniquitatis peccato, ad mentem domita et uicta conuertitur, ut subditae ratio dominetur. hoc praecipit dens huic, qui facibus inuidiae inflammabatur in fratre et quem debuerat imitari cupiebat auferri: quiesce, inquit;
Abbreviated transcription (Latin):
&s bono quiesce inquitꝰ adte enim conuersatio eius & tudominaberis illius :
numquid fratris : absit : cuius igit᷑ nisi peccati᷑ dixeratenim peccusti Tũ dem¬
de addidit quierceꝰ ad teenim conuersatio eius & tudominaberis illius po¬
test quidem ita intellegi adipsum hominẽ conuersi onẽ ẽẽ deberepeccati:
ut nullialii quam sibi sciat tribuere debere quod peccat: haec ẽ enim salubris
pȩnitentiae medicina : & ueniae p&itiononcon grua ut ubiait atteenim conuer¬
sio eius : non sub audiatur erit sed sit᷑ p̃cipientis uidelic& ñ on p̃dicentis modo
Tuncenim dominabitur quisq: peccato sud sibi non defendendo p̃posuerit.
sed paenitendo subiecerit: Alioquin & illiserui & dominantĩ si patrocinium
adhibuerit accedenti: sed ut peccatũ intellegatur concupiscentia ipsa carnał:
dequadicit apostolus : Caro concupiscit aduersus spm in cuius carnis fruc¬

Expanded text:
et bono: Quiesce, inquit; ad te enim conuersio eius, et tu dominaberis illius. et bono: Quiesce, inquit; ad te enim conuersio eius, et tu dominaberis illius. Numquid fratris? Absit. Cuius igitur, nisi peccati? Dixerat enim: Peccasti, tum deinde addidit: Quiesce; ad te enim conuersio eius, et tu dominaberis illius. Potest quidem ita intellegi ad ipsum hominem conuersionem esse debere peccati, ut nulli alii quam sibi sciat tribuere debere quod peccat. Haec est enim salubris paenitentiae medicina et ueniae petitio non incongrua, ut, ubi ait: Ad te enim conuersio eius, non subaudiatur \'erit\', sed sit; praecipientis uidelicet, non praedicentis modo. Tunc enim dominabitur quisque peccato, si id sibi non defendendo praeposuerit, sed paenitendo subiecerit; alioquin et illi seruiet dominanti, si patrocinium adhibuerit accidenti. Sed ut peccatum intellegatur concupide qua dicit Apostolus, Caro concupiscit adversus spiritum ; in cujus carnis fruc
Abbreviated transcription (Latin):
hoc peccatũ maxime arguit dr̃ tristitiã de alterius bonitate & hoc fratris : hoc quip¬
pe arguendo int̃rogauit dicens : quare contristatus es & quare concidit faciestua :
quia enĩ fratri inuidebat. ds̃ uidebat & hoc arguebat nam homimbus abs con¬
ditum ẽ coralterius ẽe pors& ambiguum & prorsus incertum utrũ illatris¬
titiamalignitatem sua in quase dõ dirplicuis sedidicerat anfratris doluerit
bonitatem qua edõplacuit cũ in sacrificium᷑ as pex̃ sedrationẽ reddens dr̃ quur
eius oblationẽ acciperenoluerit ut sibuipse potius merito quã ei frater in merito
displicera cũ esset iniustus non reste diuidendõ hoc ẽ ñ reste uiuendo & in¬
dignus cuius ad probaretur oblatio quã ers& iniustior quod fratrem iustum
gratis occidissẽ ostendiat nontioen eũ dimit tens sinemandato iustoscõ

Expanded text:
Hoc peccatum maxime arguit Deus, tristitiam de alterius bonitate, et hoc fratris. Hoc quipHoc peccatum maxime arguit Deus, tristitiam de alterius bonitate, et hoc fratris. Hoc quippe arguendo interrogauit dicens: Quare contristatus es, et quare concidit facies tua? Quia enim fratri inuidebat, Deus uidebat et hoc arguebat. Nam hominibus, quibus absconditum est cor alterius, esse posset ambiguum et prorsus incertum, utrum illa tristitia malignitatem suam, in qua se Deo displicuisse didicerat, an fratris doluerit bonitatem, quae Deo placuit, cum in sacrificium eius adspexit. Sed rationem reddens Deus, quur eius oblationem accipere noluerit, ut sibi ipse potius merito quam ei frater inmerito displiceret, cum esset iniustus non recte diuidendo, hoc est non recte uiuendo, edignus cuius adprobaretur oblatio, quam esset iniustior, quod fratrem iustum gratis odisset, ostendit. Non tamen eum dimittens sine mandato sancto, iusto
Abbreviated transcription (Latin):
dm nonrerpexis se bmunus eius : quia hoc ipso malediuidebat . dans dõ aliquid
suum sibi autem seipsum : quod om̃s faciunt quinon dĩ sed suam sestanter uolun¬
tatem : Id ẽ non recto sed ꝑuersocorde uiuenter offerunt tionendõ munus quqͥ eo
putant eum redimi ut eorum nonopitul& ursanandis prauis cupiditatib: sed
explendis : & hoc ẽ terrenae proprium ciuitatis dm̃ uel deos colerẽ q̃uibus adiuuan¬
tibus reg& inuictorus & pace terrena non caritate consulendi sed dominandi
cupiditate : boni quippe ad hoc utunt᷑ mundo ut fruantur dõmaliaut̃ contra.ut
fruanur mundo utiuolunt dõ qui tam̃ eum uel ẽẽ ł res humanus curare lã credu
sunt enim multo deteriores : quinec hoc quidem credunt : Cognita ltaq cain
quod suꝑ eius germani sacrificium nec suꝑ suum respexerat dr utiq: fratrẽ bonũ
mutatus imitari non elatus debuit emulari sed contristatus ẽ : & c̃cidit facies eiꝰ :

Expanded text:
deum non respexisse in munus eius, quia hoc ipso male diuidebat, dans deo aliquid deum non respexisse in munus eius, quia hoc ipso male diuidebat, dans deo aliquid suum, sibi autem se ipsam. quod omnes faciunt, qui non dei, sed suum sectantes uoluntatem, id est non recto, sed peruerso corde uiuentes, offerunt tamen deo munus, quo putant eum redimi, ut eorum non opituletur sanandis prauis cupiditatibus, sed explendis. et hoc est terrenae proprium ciuitatis, deum uel deos colere, quibus adiuuantibus regnet in uictoriis et pace terrena, non caritate consulendi, sed dominandi cupiditate. boni quippe ad hoc utuntur mundo ut fruantur deo, mali autem contra ut fruanSunt enim multo deteriores, qui ne hoc quidem credunt. Cognito itaque Cain quod super eius germani sacrificium, nec super suum respexerat Deus, utique fratrem bonum mutatus imitari, non elatus debuit aemulari. Sed contristatus est et concidit facies eius.
Abbreviated transcription (Latin):
reste diuiditur dũ ñ discernuntur resteł loca ł tẽpora ł reripse quae offerunt᷑
ł qui offert & cuioffertur ł inquibus aduescendũ distribuit᷑ quod oblatũ ẽ : ut diuisi¬
onem hicdis cretionem intellegionus siue cũ offert᷑ ubi ñ oport& aut qđ nonibi sed a libi
oportet : siuecũ offert᷑ quando ñ oport& aut quod nontunc sed alias oport& : siuecũ¬
id offestur quodnus quã & nũ quã penitus debuit siue cũ elestiora sibi eius dem
generis rerum ten& homo quã s̃ eaquae offeridõ: siue eius reiquae oblata ẽ. sit par¬
ticeps profanus : aut quilib& quem fas nonẽ. fieri in quo autem horum dõ displicuȩ¬
U sicut cain inquit exmalignoerat & occidit fratrem suum : & cuius rei gratia occidit :
quia opera illius maligna fuerunt : fratris aut̃ eius iustaldatur intellegi propterea

Expanded text:
recte diuiditur, dum non discernuntur recte uel loca uel tempora uel res ipsae, quae offeruntur, recte diuiditur, dum non discernuntur recte uel loca uel tempora uel res ipsae, quae offeruntur, uel qui offert, cui offertur, uel hi quibus ad uescendum distribuitur quod oblatum est, ut diuisionem hic discretionem intellegamus; siue cum offertur ubi non oportet aut quod non ibi, sed alibi oportet, siue cum offertur quando non oportet aut quod non tunc, sed alias oportet, siue cum offertur id quod nusquam et numquam penitus debuit, siue cum electiora sibi eiusdem generis rerum tenet homo quam sunt ea quae offert deo; siue eius rei, quae oblata est, fit particeps profanus aut quilibet quem fas non est fieri. in quo autem horum deo displicueibus loqueretur: non sicut Cain, inquit, ex maligno erat et occidit fratrem suum; et cuius rei gratia occidit? quia opera illius maligna fuerunt, fratris autem eius iusta, datur intellegi propterea
Abbreviated transcription (Latin):
dispiciens quod non dubitandum ẽ. potiuis secognosci signoaliquo adtestionte uisibilis
& hocideo fecis s& dĩ quiamalaerant operabuius fratris uero eiurbona : coniris¬
tatus ẽ cainualde: & concidit facier euis : sicenim scriptũ ẽ: & dix̃ dñs ad cain:
quare tristis fasturer : & quare concidit facies tua nonne sireste offerios recte
aut̃ non diuidis peccasti: quiesceꝰ ad te enm conuersio eius & tudominaberis.
illius : In hac ammonitione ł monitu quem dr̃ protulit ad cam illud quidem.
qđ distum ẽ non nesireste offeris reste hocnon diuidios peccisti quia non
eluc& quur ł undesit distum multus sensus peperit eius obscuritas cũ diuinarũ
scripturarum quisq trastor secundũ fidei regulã idconatur exponerereste quippe
offertur sacrificium cũ offertur dõuero cuiunitantũ modo facrificandũ ẽ. Ñautẽ

Expanded text:
despiciens — quod non dubitandum est potuisse cognosci signo aliquo attestante uisibili — despiciens — quod non dubitandum est potuisse cognosci signo aliquo attestante uisibili — et hoc ideo fecisset deus, quia mala erant opera huius, fratris uero eius bona, contristatus est Cain ualde et concidit facies eius. Sic enim scriptum est: Et dixit Dominus ad Cain: Quare tristis factus es et quare concidit facies tua? Nonne si recte offeras, recte autem non diuidas, peccasti? Quiesce; ad te enim conuersio eius, et tu dominaberiillius ? in hac admonitione uel monitu, quem deus protulit ad Cain, illud quidem quod dictum est: nonne si recte offeras, recte autem non diuidas, peccasti? quia non elucet cur uel unde sit dictum, multos sensus peperit eius obscuritas, cum diuinarum scripturarum quisque tractator secundum fidei regulam id conatur exponere. recte quippe offertur sacrificium, cum offertur deo uero, cui uni tantummodo sacrificandum est. non autem
Abbreviated transcription (Latin):
regibus siue subxp̃i anis non amiserit signũ legis suae : quoa c&leris gentib: po¬
pulis q: distinguit᷑ : & om̃is imperator Prexquieos inregnosuo inuenit ciupso
signo eos inuenit nec occidit: idẽ ñ efficit ut ñ sint iudxicestoquodã & ꝓprio
sua e obseruationis signo a c&erarum gentiũ communione discretinis. quicũq:
eorum a xp̃m transierint ut lam non inueniatur cainne exeat a faciedĩ nec
habit& in t̃ranam quod dicitur in t̃p̃tari cõmotio : Contra qđ malũ ds̃ ro¬
gatur in psalmom edederis inmotum peder meos. & manus peccatorũ non
Tum ds̃ locutus ẽ ad cam eomore quo cum primis hominibus ꝑ crea¬
tura subiesta uelut eoꝵ socidr forma congrualo quebat᷑ quid eiꝓ fuit ñ ne
conceptũ scelus innegando fratre&ia pͦ uerbũ diuinae ammonitionis
impleuit : Namcũ sacrificia discreuiss& aboꝵ inillius respiciens huius

Expanded text:
regibus siue sub christianis non amiserit signum legis suae, quo a ceteris gentibus poregibus siue sub christianis non amiserit signum legis suae, quo a ceteris gentibus populisque distinguitur; et omnis imperator uel rex, qui eos in regno suo inuenit, cum ipso signo eos inuenit nec occidit, id est non efficit ut non sint Iudaei, certo quodam et proprio suae obseruationis signo a ceterarum gentium communione discreti, nisi quicumque eorum ad Christum transierint, ut iam non inueniatur Cain nec exeat a facie dei nec habitet in terra Nam, quod dieitur interpretari „commotio". contra quod malum deus rogatur in psalmo: ne dederis in motum pedes meos, et: manus peccatorum non Cum deus locutus est ad Cain eo more, quo cum primis hominibus per creaturam subiectam uelut eorum socius forma congrua. loquebatur, quid ei profuit? nonne conceptum scelus in necando fratre etiam post uerbum diuinae admonitionis impleuit? nam cum sacrificia discreuisset amborum, in illius respiciens, huius
Abbreviated transcription (Latin):
gemit & corporali morte tremit: sed quidei respondit dr̃ ñ sic inquit
Omnis quiocciderit camn: septemuindistis ex solu& : Idẽ non sic quomodo di¬
cis: noncorporalimorte interibitgenus impium : carnalium iudacorum:
quicũq: enim eor it aperdiderit : ieptẽ uindictas ex solu&: idẽ aufer& ab eis
s eptẽ uindictiqs quibus allegati sunt propt̃reatum occis xp̃i : ut hoctoto tẽpore
quod septinario dierum numero uoluitur : magis qua nꝰ interit gens iudea
satis appareat fidelib: xp̃ianis quã subiectione meruerint qui suꝑboregno
dnm int̃ fecer̃ : & posuit dñs ds̃ lain signu neeum occidat. Om̃is quunuene¬
rit hoc reuera multum mirabile ẽ : quẽ ad modũ om̃s genter quȩ arominis
subiugatȩ sunt inritum romanorum sacrorum transierint : eaquesacri¬
legia obseruanda & celebranda susceperint : Qens aut̃ iudaea. siue sub paganis

Expanded text:
gemit, et corporalem mortem tremit. Sed quid ei respondit Deus? Non sic, inquit, gemit, et corporalem mortem tremit. Sed quid ei respondit Deus? Non sic, inquit, omnis qui occiderit Cain septem vindictas exsolvet, id est non sic quomodo dicis, non corpoquicumque enim eos ita perdiderit, septem uindictas exsoluet; id est, auferet ab eis septem uindictas, quibus alligati sunt propter reatum occisi Christi, ut hoc toto tempore, quod septenario dierum numero uoluitur, magis quia non interit gens Iudaea satis appareat fidelibus christianis, quam subiectionem meruerint qui superbo regno dominum interfecerunt. Et apposuit dominus deus Cain signum, ne eum occidat omnis, qui inuenerit. hoc re uera multum mirabile est quemadmodum omnes gentes, quae a Romanis subiugatae sunt, in ritum Romanorum sacrorum transierint eaque sacrilegia obseruanda et celebranda susceperint, gens autem Iudaea siue sub paganis
Abbreviated transcription (Latin):
& tremens eris interra:Nunceccequis non uideat. non agnortat. intota terra qua¬
cumq: disꝑsus ẽ ille populus quomodo gemat merore amisi regni& tremat
timore subinnumerabilibus populis xp̃ianis : Ideoq: respondit cain& dixit :
maior ẽ. causa mea si eicis mehodie a facie terrae & a facie tua abscondasetero¬
gemens & tremens suꝑterram & erit omnis quun ueneritmeoccid et inguere
indegemit & tremitneregno &iam terreno ꝑdito istu uisibili morte occidat᷑ :
h anc dicit muiorem cuusam quam illa quod ei terra ñ dat uis tutem suam.
ne spiritaliter moriatur : Carna literenim supit : & abs condi a faciedi idẽ
iritum haberedm graue non putut nisi ne in ueniatur & occidatur :
Carnaliter enĩ sapitꝰ tumquã operans terram cuius uirtutẽ non accepit :
sapere autem secundũ carnẽ mors ẽ : quã ille non intellegens amis soregno

Expanded text:
et tremens eris in terra. nunc ecce, quis non uideat, quis non agnoscat in tota terra, quaet tremens eris in terra. nunc ecce, quis non uideat, quis non agnoscat in tota terra, quacumque dispersus est ille populus, quomodo gemat maerore amissi regni et tremat timore sub innumerabilibus populis cbristianis? ideoque respondit Cain et dixit: maior est causa mea; si eicis me hodie a facie terrae, et a facie tua abscondagemens et tremens super terram, et erit, omnis qui invenerit me, occidet me. Vere inde gemit et tremit ne, regno etiam terreno perdito, ista visibili morte occidatur. Hanc dicit majorem causam, quam illam quod ei terra non dat virtutem suam, ne spiritaliter moriatur: carnaliter enim sapit, et abscondi a facie Dei, id est iratum habere Deum, grave non putat, nisi ne inveniatur et occidatur. Carnaliter enim sapit tanquam operans terram cujus virtutem non accipit. Sapere autem secundum carnem mors est, quam ille non intelligens, amisso regno
Abbreviated transcription (Latin):
adbibendum eiꝰ sanguinem ore aꝑto in confessionem transeuntib:: Prop¬
terea populus ille sic̃ cam adhucoperatur terrã adhuc exerc& operationẽ
legis carnaliter qua e non eidat uirtutem sua qui ain eo non intellegit gradã
salutẽ nram : crucifigendo xp̃mꝰ quimortuus ẽ ꝓptꝰ delistanrꝙ neceis dedit eadẽ
terra uirtutẽ sua quia nonius aficatis uirtute resurrestionis eius: quiresur¬
rexit propter ius tificationem nram: qui & si cruai fixus ẽ. in infirmitate seduuit
inuis tute dĩ sicut dicit apł: haecergo ẽ uistus terrae illius quã nonos tendit impus
& incredulis: unde necresurgens eis a quibus erat crucifixus apparuit tã quã cain
operinti terram ut grionum illud seminaret᷑ ñ ostendens eadẽ tra frustũ uirtu¬
tis suaei gmꝰ operaberis inquit terram & ñ adici& uirtutem suã dicretibi: Cemens

Expanded text:
ad bibendum eius sanguinem ore aperto in confessione transeuntibus. propad bibendum eius sanguinem ore aperto in confessione transeuntibus. propterea populus ille sicut Cain adhuc operatur terram, adhuc exercet operationem legis carnaliter, quae non ei dat uirtutem suam, quia in ea non intellegit gratiamsalutem nostram crucifigendo Christum, qui mortuus est propter delicta nostra. nec eis dedit eadem terra uirtutem suam, quia non iustificati sunt uirtute resurrectionis eius, qui resurrexit propter iustificationem nostram; quia etsi crucifixus est ex infirmitate, sed uiuit in uirtute dei, sicut dicit apostolus. haec ergo est uirtus terrae illius, quam non ostendit inpiis et incredulis. unde nec resurgens eis, a quibus erat m. 2 S crucifixus, adparuit, tamquam Cain operanti terram, ut granum illud seminaretur, non ostendens eadem terra fructum uirtutis suae: quoniam operaberis, inquit, terram et non adiciet uirtutem suam dare tibi. Gemens
Abbreviated transcription (Latin):
necesse eandem terram intellegere operari cainquae aperuit os accipere
sanguinẽ fratris demanueius : sedideomaledistus intellegitur ab hac tra
qm̃ operatur terram qua eñ adici& uis tutẽ sua dareilli : Idẽ ideo papu¬
huc operatur terrentm circum cisionem : terrenum sabbatum. terrenũ
azsmum terrenũ pascha : qua eomnes terrena operatio hab& occultam
uir tutem intellegendȩ gratiae xp̃i quae nondatur iudaeis in impi& ate
& in fidelitate ꝑseuerantib: qui un ouotes tam̃to reuelata ẽ. & ñ transeuntibus
ad dnmꝰ n eis aufertur uelamen quod in lestione u&eris testam̃ti mana
qr in soloxp̃o euacuatur: nomipsalectio ueteris testam̃ti quȩhab& abs conditã
uir tutem sed uelamen quod abs condit᷑ : Vndexpo incruce parso uelũ tẽpli
conscissumẽ ut ꝑxp̃i passionẽ reuelentur secreta sacramentorũ fidelib

Expanded text:
necesse eandem terram intellegere operari Cain, quae aperuit os accipere necesse eandem terram intellegere operari Cain, quae aperuit os accipere sanguinem fratris de manu eius; sed ideo maledictus intellegitur ab hac terra, quoniam operatur terram, quae non adiciet uirtutem suam dare illi; id est, ideo popuhuc operatur terrenam circumcisionem, terrenum sabbatum, terrenum azymum, terrenum pascha. quae omnis terrena operatio habet occultam uirtutem intellegendae gratiae Christi, quae non datur Iudaeis in inpietate et infidelitate perseuerantibus, quia nouo testamento reuelata est; et non transeuntibus ad dominum non eis auferetur uelamen, quod in lectione ueteris testamenti manet, quia in solo Christo euacuatur, non ipsa lectio ueteris testamenti, quae habet absconditam uirtutem, sed uelamen. quo absconditur. unde Christo in cruce passo uelum templi conscissum est, ut per Christi passionem reuelentur secreta sacramentorum fidelibus
Abbreviated transcription (Latin):
clarauox sanguinis quam sanguisꝰ ipse ex primit exore fideliũ: eodẽ sanguine
redẽpiorum : Dicit dñs adcam : & nunc maledictus eris tua terra qua eaperu¬
it or suum accipere sanguinẽ fratristur ddemanutua qmoperaueris t̃ra¬
& ñ adici& uis tutem suam daretibigemens & tremens eris interra: N dixit
maledistaterra sed maledictus tu a terra quae a peruit orsuum excipere
sanguinẽ fratristui demanutua : Maledictꝰ ẽ enim populus iudaicꝰ infidł aterra:
id ẽ ab ecłu quae aperuit ossuum In confessione peccatorum accipere
sanguinẽ xp̃i qui fusus ẽ in remissionẽ peccatoꝵ demanu ꝑsecutoris nolentis eẽ
subꝰ gr̃a sed sublege ut eẽt ab ecđa maledistus : id est ut eum intellegeret
suum accipere sanguinem fratristu demanutua non dix̃ qm̃ operaueris eã
sed ait qm̃ operaueris terram : & ñ adici& uirtutẽ suã daretibi Vnde ñ ẽ

Expanded text:
clara uox sanguinis, quam sanguis ipse exprimit ex ore fidelium eodem sanguine clara uox sanguinis, quam sanguis ipse exprimit ex ore fidelium eodem sanguine redemptorum. Dicit deus ad Cain: et nunc maledictus tu a terra, quae aperuit os suum accipere sanguinem fratris tui de manu tua; quoniam operaberis teret non adjiciet virtutem suam dare tibi: gemens et tremens eris in terra . Non dixit, Maledicta terra; sed, Maledictus tu a terra, quae aperuit os suum accipere sanguinem fratris tui de manu tua. Maledictus est enim popid est ab ecclesia, quae aperuit os suum in confessione peccatorum accipere sanguinem Christi, qui fusus est in remissione peccatorum de manu persecutoris nolentis esse sub gratia, sed sub lege, ut esset ab ecclesia maledictus, id est ut eum intellegeret suum accipere sanguinem fratris tui de manu tua, non dixit: "quoniam operaberis eam" sed ait: quoniam operaberis terram et non adiciet uirtutem suam dare tibi. unde non est
Abbreviated transcription (Latin):
infans erat peundo ꝑducer & quitandẽ astrologi constituer̃ hominũ nascentiũ
fatu substellis : ut aliquam stellarum homine aliquonato circuitus sui ordinẽ
reliquis se : & ad eum quinatus .ẽ. ꝑrexis sȩ ad seua rentis ortẽ quippe narcents
artrorum ordine conligari arbitransur Nastrorũ ordinem uid hominis nati
diem porse mutari: qua propter si stella illa dehis erat q̃ incaelo ꝑagunt
ordinersuos : quomodo poterat decernere qđ natus xp̃s asturur erat :
quȩ nato xp̃o iussa ẽ relinquere quoda gebaiͦ. si aut̃ ut ꝓbabilius credit ad de¬
sedideo illa exsttit

Expanded text:
infans erat, praeeundo perduceret. qui tandem astrologi ita constituerunt hominum nascentium infans erat, praeeundo perduceret. qui tandem astrologi ita constituerunt hominum nascentium fata sub stellis, ut aliquam stellarum homine aliquo nato circuitus sui ordinem reliquisse et ad eum qui natus est perrexisse asseuerent? sortem quippe nascentis astrorum ordine colligari arbitrantur, non astrorum ordinem ad hominis nati diem posse mutari. quapropter si stella illa de his erat quae in caelo peragunt ordines suos, quomodo poterat decernere quod natus Christus acturus erat, quae nato Christo iussa est relinquere quod agebat? si autem, ut probabilius creditur, ad desed ideo illa exstitit
Abbreviated transcription (Latin):
utiq: &̃ homopipsum fustus ẽ cesteenim uerbocaelũ fecit qua dix : & factũ eꝰ scripta
ẽ tumen: & operu manuum tuccrum rcueli : & dehocimo q̃uai fundo mundiscriptũ
rem hominis deputeur uelud c&eru dr̃ dixerit & fastisint. hunc uut ipse fecerit
uut uerboc&era hunc uut̃ manib: fecerit sed hoc excellit in homine qr ds̃ homine
udimaginem suam fecit. propterhoc qđ ei deditmentem intellestualẽ quapstat
pecorib: Vndeim superior locodis seruimus inquahonore pesitus sinon intelle¬
xerit ut beneugat .e. sdem ipsis pecoribus quib: pͥlatus ẽ. comparubit̃ sicenim &
scmiptum ẽ: homo in honore positus non intellexit comparatus ẽ. pecorib insensi
us & simils fuctus ẽ eis: Nam e pecora ds̃ fecit sed ñ ad imuginẽ sua nec dicendu
ẽ hominem ipfefecit pecoru uero iussit & fustasumt: & hunc enim & illu uerbũ
suum fecit per quod fasti sunt omu sed quia idem uerbũ & supientia & uirt

Expanded text:
elum uerbo fecit, quia dixit et factum est. scriptum est tamen: et opera manuum tuarum sunt caeli. et de hoc imo quasi fundo mundi scriptumrem hominis deputetur, uelut cetera deus dixerit et facta sint, hunc autem ipse fecerit; aut uerbo cetera, hunc autem manibus fecerit. sed hoc excellit in homine, quia deus hominem ad maginem suam fecit propter hoc, quod ei dedit mentem intellectualem, qua praestat pecoribus: unde iam superiore loco disseruimus. in quo honore positus, si non intellexerit, ut bene agat, eisdem ipsis pecoribus, quibus praelatus est, conparabitur. sic enim et scriptum est: homo in honore positus non intellexit; conptis et similis factus est eis. nam et pecora deus fecit, sed non ad imaginem suam. nec dicendum est: "hominem ipse fecit, pecora uero iussit et facta sunt"; et hunc enim et illa per uerbum suum fecit, per quod facta sunt omnia. sed quia idem uerbum et sapientia et uirtus
Abbreviated transcription (Latin):
to operisiungit : sapientem uero et stultũ nutunꝰ p̃cipiat alter obteper& sed pariter
ex aequali potestate ut adnuntient uerbũ diñsinestandaloquisq: comiter facit:
Itaq: eandẽ scriptura tenemus: & tunc potertate p̃cipientẽ ũbris tegendũ qđ
nunc aperir&a nͦ auctori tate attes tante luce aptum : qđ tunc tegebatur: qua¬

Expanded text:
to operis iungit; sapientem uero et stultum, non ut unus praecipiat et alter obtemperet, sed pariter to operis iungit; sapientem uero et stultum, non ut unus praecipiat et alter obtemperet, sed pariter ex aequali potestate, ut adnuntient uerbum dei, non sine scandalo quisque comites facit. itaque eandem scripturam tenemus et tunc potestate praecipientem umbris tegendum, quod nunc aperiretur. et nunc auctoritate adtestantem luce apertum, quod tunc tegebatur.
Abbreviated transcription (Latin):
non continens nupsit spem uirginis gerat õmnimodo peccatũ ẽ : & siquid in con
uenienT ex diuer sogenere inuctacuiusq: contexitur: uerum illud tunc figura¬
batur inuestib: quod nunc declaratur inmorib: : Illud enĩ erat tẽpus signi¬
fucandi hoc manifes lin diiergo ipsascripturu quaetunc fuit ex actrix
operum significantium nunc testis ẽ. rerum significatirum: & quȩ tunc
obseruabat᷑ adpnuntiationẽ ñ uncrecitatur ad confirmatione bouẽ & siniũ
adoperandũ iungere Tunc non licebat nunclic& : dedaratum ẽ enĩ ꝑaportolũ
cum deboue trituriorte nin frenando scriptura recoler&: dicentẽ yũ quid debub:
secutus aportolus ait : propt̃nor scriptudicit & utiq impium ẽ : ut non legamus
nor qđ scriptum ẽ ꝓropternor magis enim propternor quib: manifestat᷑ : quã propt̃
illos in quib: figurabatur bouẽ quippe & asinũ sinecersesit unus quisq: sinedetrim¬

Expanded text:
non conon couenienter ex diuerso genere in uita cuiusque contexitur. uerum illud tunc figurabatur in uestibus, quod nunc declaratur in moribus; illud enim erat tempus significandi, hoc manifestandi. ergo ipsa scriptura, quae tunc fuit exactrix operum significantium. nunc testis est rerum significatarum; et quae tunc obseruabatur ad praenuntiationem, nunc recitatur ad confirmationem. bouem et asinum ad operandum iungere tunc non licebat, nunc licet. declaratum est enim per apostolum, cum de boue triturante non infrenando scripturam recoleret dicentem: numquid de bubus secutus apostolus ait: propter nos scriptura dicit. et utique inpium est, ut non legamus nos, quod scriptum est propter nos; magis enim propter nos, quibus manifestatur, quam propter illos, in quibus figurabatur. bouem quippe et asinum, si necesse sit, unusquisque sine detrimen
Abbreviated transcription (Latin):
nriminduens in mortalitatẽ totos nos in nouat c̃redere aliquid ex ueteris
corruptionis necessetate atq indigentia non parsuror ł asturos sẽppectatũ ẽ.
quã diuuoliuntur isti septem dies quib: ꝑ agit᷑ tempus sed hoc ueteris testa¬
menti tẽporib infigura occultũ a quib: dã sc̃is intellegebat tẽporeaut̃ noui
tes tam̃ti inmanifestatione reuelatũ populis p̃dicat᷑: Vnde scriptura ipsatunc
erat p̃ceptũ nunc testimoniũ y cł nophegia ñ celebrare aliquandõ peccatũ
peccauum ẽ ÷ sedtunc agebatur sub p̃cepto figurato: nunclegit᷑ intestimonis
reuelato Nã & illud qđ tunc fastum ẽ. ñ dicer&ur tabnatulũ testimonii
nis alicui ueritatiquȩ suo tẽpore declaranda erat quadã c̃gruentia signi¬
ficationis ates tarasur : lineis uestib: myscerepurpurũ & lincs tema ueste indui
ali quando peccatũ fuit nunc ñ ẽ peccatũ sedinordinate uiuere & diuersi geners

Expanded text:
nostrum induens immortalitate totos nos innouat, credere aliquid ex ueteris nostrum induens immortalitate totos nos innouat, credere aliquid ex ueteris corruptionis necessitate atque indigentia nos passuros uel acturos semper peccatum est, quamdiu uoluuntur isti septem dies, quibus peragitur tempus. sed hoc ueteris testamenti temporibus in figura occultatum a quibusdam sanctis intellegebatur, tempore autem noui testamenti in manifestatione renelatum populis praedicatur. unde scriptura. ipsa tunc erat praeceptum, nunc testimonium. scenopegia non celebrare aliquando peccatum fpeccatum est. sed tunc agebatur sub praecepto figurato, nunc legitur in testimonio reuelato. nam et illud quod tunc factum est non diceretur tabernaculum testimonii, nisi alicui ueritati, quae suo tempore declaranda erat, quadam congruentia significationis attestaretur. lineis uestibut miscere purpuram et linostima ueste indui aliquando peccatum fuit, nunc non. est peccatum. sed inordinate uiuere et diuersi generis
Abbreviated transcription (Latin):
inore sapientis. Uiraut̃ stultus gluttit illuͦ haec aut̃ insimilitud ines rerũ
in locutionibus ł obseruationib: figuratis ꝓpter quȩrendi & c̃parandi exerci¬
tauonem rationalis mentis : utiliter & suauiter mouentis ed priori populo
multa talia n tantũ audienda uerum etiam obseruanda p̃ceptas: tẽpus enĩ
erat quonontantum distis sed etiam factis ꝓphetari oporter& ea q̃ pos te¬
riore tẽpore fuerant reuelanda quib ꝑxp̃m atq inxp̃o reuelatis fider
gentium onera obseruationũ nons̃ in positã ꝓphȩtiȩ tam̃ austoritocousdu¬
mendata ẽ hucusq Deatina schexopheqia uel c&eris & lipro coñra paustũ
Tonmanducre uxrmũ ꝑstatutos septẽ dies tẽpore ueteris NIIE¬
tes tamenti: peccatum fuit ÷ tẽpr autem nouitestam̃tĩ ñ ẽpeccatũ sedimipe
futuri scđi quam habemus in xp̃o qui et animã nram induens iustitia & corpꝰ

Expanded text:
in ore sapientis, uir autem stultus gluttit illum. hae autem similitudines rerum in ore sapientis, uir autem stultus gluttit illum. hae autem similitudines rerum in locutionibus uel obseruationibus figuratis propter quaerendi et ctationem rationales mentes utiliter et suaviter noverit: sed priori populo multa talia non tantum audienda, verum etiam observanda praecepta sunt. Tempus enim erat, quo non tantum dictis, sed etiam factis prophetari oporteret, et ea quae posteriori tempore fuerant rgentium onera obseruationum non sunt imposita, prophetiae tamen auctoritas commendata. XLII. DE AZVMIS, SCENOPEGIA VEL CETERIS. EX LIBRO CONTRA FAVSTVM VI. Non manducare azymum per statutos septem dies tempore ueteris testamenti peccatum fuit, tempore autem noui testamenti non est peccatum. sed in spe futuri saeculi, quam habemus in Christo, qui et animam nostram induens iustitia et corpus
Abbreviated transcription (Latin):
genere stultus : &i conillud animul quam iste duaesyllabae qđ dicit᷑ stultus.
quiddam unũ idẽq: significat : Inmundũ quippe illud animal in legepositũ ẽ .:
eo qđ non rumin& : nõ aut̃ hoc eius uitium : sed natura ẽ : sunt cuit̃ homines quiꝑ
hoc animuł significant᷑ inmundi proprio uitio ñnaturaꝰ quicũ libent audant
uerba s apientiae : posteadebis omnino n recogitant: qđ em̃ utile audieris uelud
ab intestino memoriae tã quã ados cogitationis recordandidulcedine reuoca
quid ĩ aliud quã spiritalit̃ quodam modo ruminare quod qui non faciunt:
illoꝵ animaliũ genere figurant᷑ : Vndecipsa atalibus carnib abstinentia taleuitiũ
nor tauere p̃monuit cũ enĩthesaurus desiderabilis sit ipsa sapientia Idehacinmun¬
ditiarum minandi alioloco itascriptum ẽ: Thesaurus desiderabilis requies ẽ

Expanded text:
genere stultus, et tam illud animal quam istae duae syllabae, quod dicitur stultus, genere stultus, et tam illud animal quam istae duae syllabae, quod dicitur stultus, quiddam unum idemque significat. inmundum quippe illud animal in lege positum est eo, quod non ruminet; non autem hoc eius uitium, sed natura est. sunt autem homines, qui per hoc animal significantur, inmundi proprio uitio, non natura; qui cum libenter audiant uerba sapieab intestino memoriae tamquam ad os cogitationis recordandi dulcedine reuocare quid est aliud quam spiritaliter quodam modo ruminare P quod qui non faciunt, illorum animalium genere figurantur; unde et ipsa a talibus carnibus abstinentia tale uitium nos cauere praemonuit. cum enim thesaurus desiderabilis sit ipsa sapientia, de hac munditia ruminandi alio loco ita scriptum est: thesaurus desiderabilis requiescit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓhibentur : quurnon sit contrariuistu sententia quadicit apłs om̃amundd
mundis : & omnis creaturadi bonaẽ : si porsunt intellegint hoc apostolũ
deipsis dixisse naturis: Illus aut̃ literas propter quisdã p̃figurationis tẽ¬
pore congruentes animalia queda : ñnatura sed significatione inmunda dixisse
itaq: uerbi gratisi deporco & sagno requirat᷑ utrũq: natura mundũ ẽ : qua omis
creatura dĩbona ẽ : quadã uero significatione : agnꝰ munđ : portus in munđ
Cãquã sistultum & sapientem dicer es: utrũq: hoc uerbũ natura uocis & litte¬
rarum & syllabarum quib: constitutiq̃ mundũ . significatione aut̃ unã hoꝵ
uerbũ quod dr̃ stultus. inmundũ dicipotest ñ natura sui sedqnmn quid dam
inmundum significat : & fortus seqđ ẽ inrerũ figuris porcus. hoc ẽ in rerũ

Expanded text:
prohibentur, cur non sit contraria ista sententia, qua dicit Apostolus: Omnia munda prohibentur, cur non sit contraria ista sententia, qua dicit Apostolus: Omnia munda mundis et: omnis creatura dei buna est, si possunt, intellegant hoc apostolum de ipsis dixisse naturis, illas autem litteras propter quasdam praefigurationes tempori congruentes animalia quaedam non natura, sed significatione inmunda dixisse. itaque uerbi gratia, si de porco et agno requiratur, utrumque natura mundum est, quia omnis creatura dei bona est; quadam uero significatione agnus mundus, porcus inmundus est. tamquam si stultum et sapientem diceres, utrumque hoc uerbum natura uocis et litterarum et syllabarum, quibus constat. utique mundum est: significatione autem unum horum uerbum. quod dicitur stultus. inmundum dici potest, non natura sui, sed quoniam quiddam inmundum significat. et fortasse quod est in rerum figuris porcus, hoc est in rerum
Abbreviated transcription (Latin):
festa t&eluxerunt ꝑtules umbris figuraru . futura p̃dicabint᷑ : Pro inde
simanicher resurrectione dñiiustificarent̃ cuius resurrectionis dies ex
die quidem parsionis tertius : post diẽ tim̃ subbati hoc ẽ p̃ septimum.
ostauus fuit : ꝓfesto expoliarentur carnali uelam̃to mortaliũ desiderioꝵ
& cordis circucision& Caudentes non eã in carne adũbratũ figuratũq
desiderent tẽpore u&eris testam̃ts quã uisiam tẽpore nouites tum̃ti.
fieri obseruariq: non gerent÷ in quo enĩ mebro congruentius expoliatio
curnalis & mortulis concupiscentiae figuratur : quã unde carnađ & mor¬
tulis felus exoritur : sed sicut dicit apostolus om̃amundamundis: Curix¬
Testa mto u&eriquidã cisicarniũ uesciphibeant᷑. quibus uł aniooe In¬
undae significatȩ suN uł doctriNae & eodẽ LIBRO CONRΑΡAuStuM
estamento autem ueteriubi quidam erbicianiu

Expanded text:
festata eluxerunt, per tales umbras figurarum futura praedicebantur.' Proinde festata eluxerunt, per tales umbras figurarum futura praedicebantur.' Proinde si Manichaei resurrectione domini iustificarentur, cuius resurrectionis dies ex die quidem passionis tertius, post diem tamen sabbati. hoc est post septimum octauus fuit, profecto spoliarentur carnali uelamento mortalium desideriorum et cordis circumcisione gaudentes non eam in carne adumbratam figuratamque deriderent tempore ueteris testamenti, quamuis iam tempore noui testamenti fieri obseruarique non cogerent. in quo enim membro congruentius expoliatio carnalis et mortalis concupiscentiae figuratur, quam unde carnalis et mortalis fetus exoritur? sed, sicut dicit apostolus, omnia munda mundis; iTestamento Veteri quidam cibi carnium vesci prohibeantur, quibus vel animae immundae significatae sunt, vel doctrinae, ex eodem libro contra Faustum. Testamento autem Veteri, ubi quidam cibi carnium
Abbreviated transcription (Latin):
quiait. haec oma infigura contingebantillis : scripta sunt aũt ꝓpt̃ nos inquos
finis saeculorumobuenit: Ecceipse aperuit quur ille litterae accipiant᷑ a nob̵:
& quur illa rerum signa lam necerse nꝰ sit ut obseruentur a nob: cũ enĩdicit
legendũ : & in quantu austoritate habenda sint : quia ꝓp̃t nos utiq: scriptur :
cum uero dt̃ figuraenrãe fuer̃ & infigura contingebant illis. õstenditlũ
non opus eẽ ut cum rer ipsas manifestas agimus: figurarũ p̃nuntiantium
caelebration seruicous : undedicit alio loco nemo ergo uor iudic& in crbo
aut in pot& aut in parte diei festiã ut neo moeniae aut sabbatorum qđ ẽ ũbra
futurorum : hic etiam cum dicit Nemouos in eis iudic& declarat quã ñ sit
necesse ut lam haec obseruentur: Cũ aut̃ dic̃ quod ẽ umbra futurorũ osten¬
dit quã opportuerit ut illotempore obseruarentur: quo i stuquȩ nob mani¬

Expanded text:
qui ait: haec omnia in figura contingebant illis; scripta sunt autem propter nos, in quos qui ait: haec omnia in figura contingebant illis; scripta sunt autem propter nos, in quos finis saeculorum obuenit? ecce ipse aperuit, cur illae litterae accipiantur a nobis et cur illa rerum signa iam necesse non sit ut obseruentur a nobis. cum enim diclegenda et quanta auctoritate habenda sint, quia propter nos utique scripta sunt. cum uero dicit: figurae nostrae fuerunt et: in figura contingebant illis, ostendit iam non opus esse, ut, cum res ipsas manifestatas agimus, figurarum praenuntiantium celebrationi seruiamus. unde dicit alio loco: nemo ergo uos iudicet in cibo aut in potu aut in parte diei festi aut neomeniae aut sabbatorum, quod est umbra futurorum. hic etiam cum dicit: nemo uos in eis iudicet, declarat, quam non sit necesse, ut iam haec obseruentur; cum autem dicit: quod est umbra futurorum, ostendit, quam oportuerit, ut illo tempore obseruarentur, quo ista, quae nobis iam mani
Abbreviated transcription (Latin):
fatũ xp̃i .e : quies ipsã carnẽ sub caelocreatã ea uoluntate a supsit : quo euã
caelum creauitea potestatedeposuit et recepit: quagtiã siderib impe
dibus tes tam̃ tinoui iam supradixim : sed quia pauloante depmissis¬
eius faustus egit: Nunc aut̃ depceptis agere uoluit: Rerpondeois tor
omnino nercire quidint̃ sit int̃ p̃cepta. uitae agendȩ : & pcepta uitae
significandȩ ÷ exempligrt. nona cupisces p̃ceptũ e. a gendeuitae : circũ¬
cides omnemasculum ostauadiẽ pceptũ ẽ. significanda uitaqs ex hac quip¬
pe inperitia mannichei & om̃s quib: displicent litterȩ ueteris testam̃q:
quid quid dr̃ mandauit prioripopulo ad caelebranda u̾brã futurori poin¬
tellegentes & eamodo non obseruari anim aduertentes exmore psentis
temporis. Vare p̃bendt̃ quȩ utiq: illi tẽpori congruebant : Qͦ ista quȩ nunc
manifesturunt uentura significarentur: sed quid dicturis aduersus apłm

Expanded text:
tus est, qui et ipsam carnem sub caelo creatam ea uoluntate assumsit, qua etiam caelum creaudibus Testamenti Novi jam supra diximus: sed quia paulo ante deeius Faustus egit, nunc autem de praeceptis agere uoluit, respondebo istos omnino nescire quid intersit inter praecepta uitae agendae et praecepta uitae significandae. exempli gratia: non concupisces praeceptum est agendae uitae; circucides omnem masculum octauo die praeceptum est significandae uitae. ei hac quippe inperitia Manichaei et omnes, quibus displicent litterae ueteris testamenti, quicquid deus mandauit priori populo ad celebrandam umbram futurorum non intellegentes et ea modo non obseruari animaduertentes ex more praesentis temporis illa reprehendunt, quae utique illi tempori congruebant, quo ista, quae nunc manifestata sunt, uentura significarentur. sed quid dicturi sunt aduersus apostolum,
Abbreviated transcription (Latin):
cainsicut p̃uaricator accepit: inualescente quippeinuidentiae uitio fratrẽ
insidiatus occidit. Tulis erat terrenae conditor ciuitatis : quomodo aũt
significauerit etiam uidaeos aquibus xp̃s occisus ẽ. pastor ouiũ hominũ
quem pastor ouium pec orum p̃figurabat abełquia in allegoria pro¬
ph&icarer ẽ : parco nunc dicere : & quaedã hinc aduersus faustũ mani¬
cheum dixisse merecolo. quod post septem dies ex quo ingrersus. ẽ. noe in
arcam fastum ẽ : quia inspe futurae qui &is ꝗ septimodieꝰ significata est
baptizam̃ : quod p̃t̃ arcã omnis caro quã terra sustentabat diluuio consup
tis legis ammittitur ꝑ uniuersum orbem terrarum qui quat tuor partib:
contin&ur: decem quippe quater ducta: quad raginta faciunt siueille
reatus quod adies ꝑtinet exrerum pros peritate siue quod ad noctes ex
rerum aduersitate contrastus sit sacram̃ta baptismi caelertis ab luit᷑¬

Expanded text:
Cain sicut praeuaricator accepit: inualescente quippe inuidiae uitio fratrem insidiatus occidit. talis erat terrenae conditor ciuitatis. quomodo autem significauerit etiam Iudaeos, a quibus Christus occisus est, pastor ouium hominum, quem pastor ouium pecorum praefigurabat Abel, quia in allegoria prophetica res est, parco nunc dicere et quaedam hinc aduersus Faustum Manichaeum dixisse me recolo, quod post septem dies, ei quo ingressus est Noe in arcam, factum est diluuium: quia in spe futurae quietis, quae septimo die significata est, baptizamur; quod praeter arcam omtis legis admittitur per universum orbem terrarum, qui quatuor partibus continetur. Decem praecepta quater ducta quadraginta fiunt, sive ille reatus, quod ad dies pertinet, ex rerum prosperitrerum aduersitate contractus sit, sacramento baptismi caelestis abluit
Abbreviated transcription (Latin):
tatur reformationta in nouitatẽmt suđͥm imaginetius qͥere auit nor. sicut
uiuorum quȩ deiur sulatere factae : etdic̃dnrineugl siquisaton

Expanded text:
tatur reformatio nostra in nouitate mentis secundum imaginem eius qui creauit nos, sicut tatur reformatio nostra in nouitate mentis secundum imaginem eius qui creauit nos, sicut uiuorum, quae de uiri sui latere facta est: et dicit dominus in euan