comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nim ut mulierem crux attigit passionem
seuissime egritudinis effugauit ⁊ femine
salutem restituit. Declais quidem quibus
manus xp̃i ⁊ pedes fuerant ꝑforati. alios mi¬
sit ingaleam imꝑatoris filii. capitis proui¬
dentiam gerens. ut iacula bellica summone¬
ret. Alios freno equino ꝑmiscuit. ⁊ cautelã
imꝑatoris agens. ⁊ uecerẽ prophetiam ad¬
implens. Olim enim racharias ꝓpħe. clama¬
uerat dicens. Et erit quod infreno est: sanc¬
tum domnno omnipotenti. Saluatons uero
crucis partem quidem aliquam: filio dis¬
tribuit. Quam constantinus suscipiens ⁊
credens saluari ciuitatem ubi hec particu¬
la seruaretur. in sua statua sicut fertur
in foro constantini positam suꝑ columpnam
pprphireticam deuote condidit. Reliquam
uero partem in argentea theca clausam
undiq congregans arcifices. maximas

Expanded text:
nim ut mulierem attigit crux, passionem nim ut mulierem attigit crux, passionem saevissimae aegritudinis effugavit, et feminae salutem restituit. De clavis quidem, quibus manus Christi fuerant perforatae, alios in galeam misit imperatoris, filii capitis providentiam gerens, ut jacula bellica submoveret, alios freno equino permiscuit, et cautelam imperatoris agens, veterem philosophiam adimplens. Olim enim Zacharias propheta clamaverat dicens: Et erit quod in freno est sanctum Domino omnipotenti. Salvatoris vero crucis partem quidem aliquam filio distribuit, quam Constantinus suscipiens, et credens salvari civitatem ubi haec particula servaretur, in sua statua, sicut fertur, in foro Constantini posita super columnam porphyreticam, devote condidit. Reliquam vero partem in argentea theca clausam, undique congregans artifices, maximas
Abbreviated transcription (Latin):
ta sunt a captiuis sacerdotib. qui fuerant
uati. Interea mater imꝑatoris helena noĩe
in sumnis ammouita iherosolimam proꝑa
tamen inuenit sordibus cooꝑtũ. ⁊ de suꝑ
templum ueneris edificatum ubi nirgi¬
nes cantile insultabant. Precepit uestrui:
sceleratissimum templum. ipsumq pul¬
uerem funestis sacrificiis uiolatum eici.
⁊ ꝓcul a cuitate disꝑgi. Exin locum purga¬
ri precipiens. statum palam dm̃ monum̃
suffosse tres cruces ⁊ claui insuꝑ ⁊ titulꝰ
litteris ebreis grecis ⁊ latinis conscriptꝰ
iħc nararenus rex iudeoꝵ. Dicitur autẽ
quia mortuus eiꝰ tactu surrexit. De hoc ligno
sibilla dixit apud paganos. Oter beatum
lignum in quo deus extensus ẽ. Tunc ergo
que crux ẽẽt dñi que latronum dubitare ce¬
ꝑunt. Proinde macharius ciuitatis p̃sul. huiꝰ¬
modi tractatu dubitationem soluit. Mulre
illarum crucum cũ orat̃one ꝓitissima ad¬
hibens uirtutẽ saluatoris agnouit. Mox e¬

Expanded text:
ta sunt a captivis sacerdotibus, qui fuerant ta sunt a captivis sacerdotibus, qui fuerant vati. Interea mater imperatoris, Helena nomine, in somnis admonita Jetamen invenit sordibus coopertum, et desuper templum Veneris aedificatum, ubi virgineis cantibus insultabant, praecepitque destrui sceleratissimum templum, ipsumque pulverem funestis sacrificiis violatum ejici, et procul a civitate dispergi. Exin locum purgari praecipiens, statim palam monumentum suffossae tres cruces, et clavi, simul et titulus litteris Hebraeis, Graecis et Latinis, conscriptus, JESUS NAZARENUS REX JUDAEORUM. Dicitur autem quia mortuus crucis tactu surrexit. De hoc ligno Sibylla dixit apud Paganos: O ter beatum lignum, in quo Deus extensus est. Tunc ergo, quae crux Domini esset, quae latronum, dubitare coeperunt. Proinde Macarius civitatis praesul hujusmodi tractatu dubitationem solvit. Mulierfatigatae unam illarum crucium cum oratione promptissima adhibens, virtutem Salvatoris agnovit. Mox e
Abbreviated transcription (Latin):
habitare iussit. Que cũ pͥmitꝰ birantium uo¬
caretur. auxit eam ⁊ maximomuro circũ¬
dedit. ⁊ diuersis oruatam fabricis. equam
emꝑiali rome constituit. ⁊ denominatam
Constantinopolun appellari scd̃am romam
lege firmauit. sicuti lex ip̃a in marmorea
constituta. Eaq sumina liberalitate dita¬
ta in illustrib domibus eos quis aurbe ro¬
ma erant. uiros rationabiles collocauit ⁊¬
ex aliis locis scd̾m genus eligens. ⁊ domos
magnas eis tribuens. ut habiretur ciuttas
egit. Tunc etiam templum scẽ sophie. ⁊
funditus templo asclepii pena̾s egas. ⁊ ue¬
neris sito in aphacis destructo multisq a¬
liis euersis. hoꝵ redditus donauit eccłiis.
Simulachra namq ornata publice in ur¬
be constantino politana proposint. ⁊ tripo¬
das delphicos in circo ad spectaculum dedit.
que cum ip̃o uideantur aspectu suꝑffuere
feruntur. Tunc multe gentes ad baptis¬
mum accesserunt. miracłis acte que patra¬

Expanded text:
habitare jussit. Quam, cum primitus Byzantium vohabitare jussit. Quam, cum primitus Byzantium vocaretur, auxit, et maximo circumdedit muro, et diversis ornatam fabricis, aequam imperiali Romae constituit, et denominatam Constantinopolim appellari secundam Romam lege firmavit, sicuti lex ipsa in marmorea constituta. Eaque summa liberalitate data, in illustribus domibus eos qui ab urbe Roma erant viros rationabiles collocavit, et ex aliis locis secundum genus eligens, et domos magnas eis distribuens, ut habitaretur civitas, egit. Tunc etiam templum sanctae Sophiaefunditus templo Asclepii penes Aegas, et Veneris in Affacis situ destructo, multisque aliis eversis, horum reditus donavit Ecclesiis. Simulacra namque ornata, publice in Constantinopolitana urbe proposuit, et tripodas Delphicos in circo ad spectaculum dedit, quae cum ipso videantur aspectu, superfluere feruntur. Tunc multae gentes ad baptismum accesserunt miraculis actae, quae patra
Abbreviated transcription (Latin):
appellare solitus erat. Hic pontẽ in danubio
construx̃. Habitũ regiũ gẽmis ⁊ caput exor¬
nans ꝑpetuo diademate. Commodissimus ta¬
men multis rebus fuit calumnias sedare le
tor iusti amons. quem omnem sibi lib̾alitate
⁊ docibilitate quesut. Sicut ĩ non nullos a¬
micos dubius. ita in reliquos egregius. nich
occasionum p̃t̾iiitens. quo opulentio¬
res eos ⁊ clariores prestaret. Multas leges
ꝓmulgauit quasdam ex bono et equo ple
rasq suꝑfluas non nullas seueras. Priius¬
ꝙ urbem nominis sui ad tantum fastigiũ
euehere cognatus est. ut rome emulam fe¬
ceret. Nam cũ ei omnia ꝓsꝑa cederent. uoluit
ꝓpͥam habrre cuitatem. Meniensq ad campũ
ante ilium positum. iuxta hellespontum sr̃
eantis tumulum ubi achiui contra troiam
pugnantes habuerant castra ciuitatem desi¬
gnauit. portasq fecit que hactentis cernu¬
tur anauigantib. Hec agenti ꝑ noctem deus
apparuit monens ut alium quereret locũ.

Expanded text:
appellare solitus erat. Hic pontem in Danubio appellare solitus erat. Hic pontem in Danubio construxit, habitum regium gemmis, et caput exornans perpetuo diademate. Commodissimus tamen multis rebus fuit, calumnias sedare letor iusti amoris, quem omnem sibi et liberalitate et docilitate quaesivit, sicut in nonnullos amicos dubius, ita in reliquos egregius, nihil occasionum praetermittens, quo opulentiores eos clarioresque praestaret. multas leges rogavit, quasdam ex bono et rasque superfluas, nonnullas severas. Primusque urbem nominis sui ad tantum fastigium evehere molitus est, ut Romae aemulam faceret. Nam cum ei omnia prospere cederent, propriam voluit habere civitatem. Veniensque ad campum ante Ilium positum juxta Hellespontum super Ajacis tumulum, ubi Achivi contra Trojam pugnantes habuerunt castra, civitatem designavit, portasque fecit, quae hactenus videntur a navigantibus. Haec agenti per noctem Deus apparuit, monens ut alium quaereret locum,
Abbreviated transcription (Latin):
gerente necari ibet. Dehiuc uxoie suam
faustam ubalueas ardentes coniectam inter emit
cum eũ dolore nimio nepotis mater helena in¬
creparet. Post numerosos interfecit amicos.
uir pͥmo temꝑe imꝑii sm optimis principib
ultimo mediis comꝑandus. In numere ĩ eo a¬
uimi corporisq uirtutes claruerunt. Milita¬
ris głe appetentissimus. fortuna ĩ bellis ꝓsꝑa
fuit. uerum ita ut non suꝑaret industria.
lam etiam gohos fortissimas gentes. ⁊ copio¬
sissimas post cunle bellum in illo barbarico¬
solis sii. hoc ẽ in sarmatarum regione ua¬
rie ꝓfligauit. pace his ad postremum data
ingentemq ap̃ barbaras gentes memorie
grãm collocauit. Ralocerum quendam ĩcip¬
n aspirantẽ nouis rebus opp̃ssit. Gricenna¬
libus suis dalmatium fr̃is sin dalmatii filiũ
cesarem leg̃. fu̾it uero ultra qͣm estimari po¬
test laudis auidꝰ. Hic traianam h̃bam pare¬
tariam obtitulos multis edibus inscriptos

Expanded text:
gerente, necari jubet, dehinc uxorem suam gerente, necari jubet, dehinc uxorem suam Faustam in balneas ardentes conjectam interemit, cum eum dolore nimio nepotis, mater Helena increparet, post numerosos interfecit amicos, vir primo imperii tempore optimis principibus, ultimo mediis comparandus. Innumerae in eo animi corporisque virtutes claruere, militaris gloriae appetentissimus, fortuna in bellis prospera fuit, verum ita ut non superaret industriam. Nam etiam Gothos, fortissimas gentes et copiosissimas, post civile bellum, in illo barbaricissimo solo, hoc est, in Sarmatarum regione, varie profligavit, pace his ad postremum data, ingentemque apud Barbaras gentes memoriae gratiam collocavit. Calocerum quemdam in Cypro aspirantem novis rebus oppressit. Tricennalibus suis Dalmatium fratris sui Dalmatii filium Caesarem legit. Fuit vero ultra quam aestimari potest laudis avidus. Hic Trajanum herbam parietariam ob titulos multis aedibus inscriptos
Abbreviated transcription (Latin):
bithinie. uxore indumentũ regium deferente
in deditionem cepit. ⁊ contra sacram̃ti religio¬
nem. thessalonior in custodia missum pͥuata
una cũ martiniano iussit occidi metuens her¬
culii maximiani soceri sui exemplo netterũ
depositam purpurã in ꝑniciem rei publice
um pessimus. neq alienus aluxii uenatu
asꝑ ad domum haud mediocriter impaciens
infestus litt̃is. quas ꝑ in scitiam immodĩã
agrestib plane ac rusticantib qd̃ ab eo geil.
ortus altusq erat. d̃atis util ac militie cub¬
Nueterum instituta seuerissimus. Spadonum
tes& palatii eos appellans. Eodem temꝑeerat
res romana sb̾ umo angusto ⁊ trib cesaribus.
qd nunqͣm aliasfuit. cum lib̾i constantini
sallie orienti. Italieq p̃essent. Uerum in so¬
lentia rerum scd̃am aliqͣntulum constanti¬
nus ex illa fauorabilis animi docibilitate¬
mutauit. Primum necessitudine persecutꝰ
filium suum fausta coniuige ut putant sug¬

Expanded text:
Bithiniae urbem indumentum regium deferentem Bithiniae urbem indumentum regium deferentem in deditionem cepit, et contra sacramenti religionem Thessalonicae in custodiam missum, privatum una cum Martiniano jussit occidi, metuens, Herculii Maximiani soceri sui exempto, ne iterum depositam purpuram in perniciem reip. ne pessimus, neque alienus a luxu venereo, asper admodum, haud mediocriter impatiens, infestus litteris, quas per inscientiam immodicam agraribus plane ac rusticantibus, quod ab eo genere ortus altusque erat, satis utilis ac militiae cuveterum instituta severissimus; spadonum cesque palatii eos appellans. || eo tempore res Romana sub uno Augusto et tribus Caesaribus, quod numquam alias, fuit, cum liberi Constantini Galliae Orienti Italiaeque praeessent. verum insolentia rerum secundarum aliquantum Constantinus ex illa famutavit. Primum necessitudines persecutuispum, Fausta conjuge, ut putant, sug
Abbreviated transcription (Latin):
ingens. ⁊ omĩa efficere nitens que animo p̃¬
parasset simul principatũ totius orbis af¬
fectans. Licinio bellum intulit qͣnqͣm ne¬
cessitudo ⁊ affinitas cũ eo ẽẽt. Ac pͥmo eñ suꝑa
te nrumperite. Licinius fugam petiit birã¬
tiumq suga uolucri ꝑuenit. ubi marcini¬
anum officioꝵ magistrum oesarem creat.
Constantinꝰ om̃i dardania. messia. macedonia
potitus numerosas ꝓuincias occupauit. ua¬
ria deinceps int eos bella. ⁊ pax reconciliata
contra constantinũ spem uictoris habebat. ꝓ
diuinationes ⁊ sacrificia. Deniꝙ etiam gͥa
dicũt tunc eum ex ꝑtum diuinationem mi¬
liti geminiq apollinis eiq consulenti de bel¬
lo respondisse fertur demoniũ. O senex ualde
te uinenes pugnatores obseruant. tuaq in¬
ta soluta est seuaq senectꝰ te excipiet. Interea
constantinus acie potior luciniũ nauali ⁊ ter¬
restri prelio uicit. ⁊ eum a pud nicomediam

Expanded text:
ingens, et omnia efficere nitens quae animo praeingens, et omnia efficere nitens quae animo praeparasset, simul principatum totius orbis affectans, Licinio bellum intulit, quanquam necessitudo et affinitas cum eo esset, ac primo eum in Pte irrumpente, Licinius fugam petiit, Byzantiumque fuga volucri pervenit, ubi Martinianum officiorum magistrum Caesarem creat. Constantinus omni Dardania, Moespotitus numerosas provincias occupavit. varia deinceps inter eos bella et pax reconciliata contra Constantinum, spem victoriae habebat per divinationes et sacrificia. Denique etiam Graeci dicunt tunc eum expertum divinationem Delphici Geminique Apollinis, eique consulenti de bello respondisse fertur daemonium: O senex valde te juvenes pugnatores observant, tuaque vita soluta est, saevaque senectus te excipiet. Interea Constantinus acie potior, Licinium navali, et terrestri praelio vicit, et eum apud Nicomediam
Abbreviated transcription (Latin):
kartaginem imꝑator ẽ factus. aconstan¬
tini ex̃citu uigulatur. Iste fuit fryx origi¬
ne. ingenio timidꝰ. infirmioi adu̾sus labo¬
res uicio senecte. Igitur constantinus quar¬
todecimo imꝑii sui anno. totius romani orb̃
monacrator effectꝰ. omnẽ curam transtulit
ad cliuma eccłias erigens ⁊ liberalit has ex
ratione publica ditans. Iste pͥmam legem
scripsit. idoloꝵ templa his tradi. que xp̃o ft̃
deputata. Cum eo sane leges ꝓferebat. Cris¬
pus filius eius. sod̾am uero xp̃ianos solos mi¬
litare. gentib q ac exercitib principari. Ter¬
ciam. duas paschales eb domadas. unam sci¬
licet ante. ⁊ altaram post resurrectionem
sine labore cuiusqͣm oꝑis celebrari. His iͣ
gestis. pax ꝓfunda ⁊ tranquillitas obtinu¬
it orbem ⁊ exultatio fideles concurrentib
⁊ baptraus ao patria conquassantibus
simulachra. Uerum enimuero ut imꝑia diffi¬
cile concordiam custodint. Constantinus uir

Expanded text:
Carthaginem imperator est factus, a ConstanCarthaginem imperator est factus, a Constantini exercitu jugulatur. Iste fuit Phryx origine, ingenio timidus, inferior adversus laborem vitio senectae aetatis. Igitur Constantinus decimo quarto imperii sui anno totius Romani imperii Monocrator effectus, omnem curam transtulit ad divina, ecclesias erigens, et liberaliter has ex ratione publica ditans. Iste primam legem scripsit, idolorum templa his tradi, qui Christo sunt deputati, cum eo sane leges proferebat Crispus filius ejus; secundam vero, Christianos solos militare, gentibusque ac exercitibus principari; tertiam, duas paschales hebdomadas, unam scilicet ante, et alteram post Resurrectionem, sine labore cujusquam operis celebrandas. His ita gestis, pax profunda et tranquillitas obtinuit orbem, et exsultatio fideles, concurrentibus et baptizatis, ac patria conquassantibus simulacra. Verum enim vero, ut imperia difficile concordiam custodiunt, Constantinus vir
Abbreviated transcription (Latin):
ferunt autẽ maxentium suppositum arte
muliebͥ tenere mariti animũ laborantis
auspicio gratissimi partus cepti apuero. Is
maxentus carus nulli unquam fuit nec pat
aut socero quidem Galerio. Int̾ea ciues roma¬
ni qui constantinum poposcerant. ut ineoꝵ
exurgeret ad iutorium. A maligni maxẽ¬
tii tyrannide lib̾ati ciuitatem coionant. ⁊
cum gaudio uictorem constantinum una
cum uiuifica cruce suscipiunt. dñm collau¬
deinceps inoriente quoꝙ adu̾sus liciniũ
maximinus cesar res nouas molitꝰ uicmꝰ
exitio. fortuita apd̃ thasum cilioie morte
genitus ueroq noĩe ante imꝑium clara dic¬
tus. post imꝑium Galerus maximinus
appeslabatur. Cesar quadriennio dehinc
quidem atq instittito pastorali uerũ sa¬
pientissimi cuiusq aditteratoiũ cłtoi. ĩ¬
genio quieto. uini auidioi. quo quo ebri
us corrupta mente quedam asꝑa iubebat
quod cum pigeret factum. differri que pre¬
cepisset interpꝰ sobrium ac matutinũ pre-

Expanded text:
Fertur autem Maxentium suppositum arte Fertur autem Maxentium suppositum arte muliebri, tenere mariti animum laborantis, auspicio gratissimi partus coepti a puero sic. Is Maxentius nulli unquam charus fuit, nec patri, aut socero quidem Galerio. Interea cives Romani, qui Constantinum poposcerant, ut in eorum exsurgeret adjutorium, a maligni Maxentii tyrannide liberati, civitatem coronant, et cum gaudio victorem Constantinum una cum vivifica cruce suscipiunt, et Deum collaudeinceps in Oriente quoque adversus Licinium Maximinus Caesar res novas molitus, vicinum exitium fortuita apud Tarsum Ciliciae et sigenitus, veroque nomine ante imperium Daza dictus, post imperium Galerius Maximinus appellabatur. Caesar quadriennio dehinc quidem atque instituto pastorali, verum sapientissimi cujusque, ac litterarum cultor, ingenio quieto, avidior vini, quo ebrius quaedam corrupta mente aspera jubebat, quod cum pigeret factum, differri quae praecepisset in tempus sobrium ac matutinum statu
Abbreviated transcription (Latin):
subtto ꝑcussus interiit. Ille uero qui sacrũ
suscepit tropheum multis se raculantib
ꝑ mansit illesus. Mirabiliter ẽnim dliui¬
na uirtute regente sagitte hostium fe̾¬
bantur in signo a signifero aũ inter ꝑi¬
cła protinus euolabant. Dicitur autem
ut solet in bello uulnere moituum. aut
cladem captiuitatis ppessum. Igitur cum
iam constantinus haud ꝓcul a ponte mul¬
uio castra posuisset. subito maxentius a¬
gitur in occursum ⁊ ꝓruenf urbis rome¬
poitis sequi se reliquum exertitum iubet.
prior ip̃e p̃currit armatus. Iusserat aũ
na uibus ad decipulam compo¬
sitis fluuium sterni. ⁊ suꝑpositis pontib
exequari. Tunc constantinus crucem au¬
ream. quam formauerat iussit ante se
portari. factaq congressione suꝑati sunt.
qui circa maxentium fuerant płimis ex
his interemptis. Maxentius autẽ fugsẽs
paulo suꝑius aponte. muliuo ĩpontem na¬
uigiis compositum a latere in gredi festi¬

Expanded text:
subito percussus interiit. Ille vero qui sacrum subito percussus interiit. Ille vero qui sacrum suscepit tropaeum, multis se jaculantibus permansit illaesus. Mirabiliter enim divina regente virtute, sagittae hostium figebantur in signo, a signifero autem inter pericula protinus evolvebantur. Dicitur autem ut solet in bello, vulnere mortuum, aut cladem captivitatis perpessum. Igitur, cum jam Constantinus haud procul a ponte Milvio castra posuisset, subito Maxentius agitur in occursum, et proruens urbis Romae sequi se reliquum exercitum jubet, prior ipse praecurrit armatus. Jusserat autem navibus ad decipulam compositis fluvium sterni, et superpositis pontibus exaequari. Tunc Constantinus crucem auream, quam formaverat, ante se jussit portare, factaque congressione superati sunt, qui circa Maxentium fuerant, plurimis ex his interemptis. Maxentius autem fugiens, paulo superius a ponte Milvio, in pontem navigiis compositum a latere ingredi festi
Abbreviated transcription (Latin):
taria uexilla tranfformat ac labarum quẽ
dicunt ex auris ⁊ lapidib preciosis inspeciẽ¬
dominice crucis exaptat. Hoc enm signum
bellicum inter alia preciosius est eo quod imꝑ¬
atorem precede ⁊ adoiari amilitib moris. eẽt.
unde precipue reor constantinum nobilissimũ
decus imꝑii romani ĩsignum mutasse crucis
ut frequenti uisione atq cura desuescerent.
a prion more subiecti. ⁊ eum solum arbitra¬
rentur deum quem coleret imꝑator uł quo
dute atq auxiliatore ueheretur aduersus
hostes. Senꝑ enim ħ signum ꝓponebatur
ante ordines uniuersos quod maxime la¬
borantibus aciẽb inp̃liis ad ẽẽ precipiebat.
Constituit ita certos signifos qui meo labora¬
⁊ om̃s acies ita lustrarent. Fertur esũ quod
aliquando quidam ferens hoc signum repẽ¬
te hostibus inuadentibus ex pauisset de¬
dissetq illd̾ alteri deuehendum. Cumq
se de p̃lio subtraxisset ⁊ iacła declinasset.

Expanded text:
taria vexilla transformat, ac labarum, quem taria vexilla transformat, ac labarum, quem dicunt, ex auro et lapidibus pretiosis in speciem crucis dominicae. Hoc enim signum bellicum inter alia pretiosius, eo quod imperatorem praecederet, et adorari id a militibus moris esset. Unde praecipue Constantinum reor nobilissimum decus imperii Romani in signum mutasse crucis, ut frequenti visione atque cura desuescerent a priore more subjecti, et eum solum arbitrarentur Deum, quem coleret imperator, vel quo duce atque auxiliatore eveheretur adversum hostes. Semper enim hoc signum proponebatur ante ordines universos, quod maxime laborantibus aciebus in praeliis adesse praecipiebat. Constituit itaque certos signiferos, qui in eo laboram veherent, et omnes acies ita lustrarent. Fertur enim quod aliquando quidam ferens hoc signum repente hostibus invadentibus expavisset, dedissetque alteri devehendum. Cumque se de praelio subtraxisset, et jacula declinasset,
Abbreviated transcription (Latin):
ad orientis partem in celo signum crucis i
gneo fulgore rutilare. Cumq tanto uisu.
suisset exterritus. ac nouo ꝑturbaretur
aspectu. astare sibi uidet angłos dicentes.
in hoc uince. fertur autẽ ⁊ ip̃m xp̃m appa¬
ruisse ei ⁊ signum crucis monstrasse ac prece¬
pisse ut fuguram similem faceret ⁊ auxiliũ
hoc inp̃lus haberet quo uictorie iura conquire¬
ret. Eusebuis itaq pamphilicus iure iurando
ip̃o imꝑatore dicente audisse se refert. quia
circa meridiem declinante iam sole crucis si¬
gnum ex lumine factum. ⁊ scripturam ei con¬
sertam dicentem in hoc uince. qd̃ ip̃e udisset.
⁊ milites qui cum eo tunc ẽẽnt. ꝑgenti namq
cum aliquo exercitu pariter. in loco hoc ĩquit¬
est ei mniracłm ostensum: Dumq cogitaret
quid eẽt nox suꝑuenit ⁊ dormienti xp̃c ap¬
auxilium in congressionib p̃liorum. Gunc
uero letus redditus ⁊ deuictona iam securus
signum crucis quod incelo uiderat. in mili¬

Expanded text:
ad Orientis partem in cad Orientis partem in cgneo fulgore rutilare. Cumque tanto visu fuisset exterritus, ac novo perturbaretur aspectu, astare sibi videt angelos dicentes: In hoc vince. Fertur autem et ipsum Christum apparuisse ei, et signum monstrasse crucis, ac praecepisse ut figuram similem faceret, et in praeliis hoc auxilium haberet, quo victoriae jura conquireret. Eusebius itaque Pamphilus jurejurando ipso imperante dicente audisse se refert, quia circa meridiem, declinante jam sole, crucis signum ex lumine factum, et scripturam consertam ei dicentem: In hoc vince; vidisset ipse, et milites, qui cum eo tunc essent. Pergenti namque cum aliquo exercitu pariter in loco, hoc, inquit, ei miraculum ostensum. Dumque cogitaret quid esset, nox supervenit, et dormienti Chrauxilium in congressionibus praeliorum. Tum vero laetus redditus, et de victoria jam securus, signum crucis quod in coelo viderat in mili
Abbreviated transcription (Latin):
res nobiles grauide. ⁊ adhibite funestris sa¬
cris medie scindebantur. Rapiebantur ⁊ par¬
uuli in fantes. eorumq exta uisceribus euus¬
sa ꝑscrutabantur. Iugulabantur ⁊ leones
⁊ nefandis quibusdã cominitis ac precationi¬
bus demonica arte compositis. bella ꝑ ħ dice¬
bantur arceri. ⁊ credebatur ius fasq regni ꝑ
nefas posse seruari. His uero mał omnibus
urbes uł agros fuerant tyrannica crudelitate
deterriti dum nichil sibi ad uitam tutum pu¬
tant. relictis agris ꝑ loca abdita ⁊ latebras e¬
unt. om̃iq studio arandi ac serendi cefsan¬
te tanta fames ur̃bem atq omnia ĩuaserat¬
loca. ut nichil reliqui ad uite subsidium si¬
eret. Constantinus gͥ eus copias multis p̃lis
fudit. Tamen ꝓpt̃ magicas arces ualde eum¬
metuebat. Cumq ĩ hesitatione multa consi¬
steret. ⁊ multa secum de imminentis belli
necessitaiͤ ꝑ uoluens iter ageret. atq ad
num p̃caretur auxilium uidet ꝑ serenum

Expanded text:
res nobiles gravidae, et adhibitae res nobiles gravidae, et adhibitae mediae scindebantur, rapiebantur et parvuli infantes, eorumque exta visceribus revulsa perscrutabantur. Jugulabantur et leones, et nefandis quibusdam commentis, ac precaminibus daemonica arte compositis, bella per haec dicebantur arcere, et credebantur jus fasque regni per nefas posse servare. His vero malis omnibus urbes vel agros fuerant tyrannica crudelitate deterriti, dum sibi nihil ad vitam tutum putant, relictis agris, per loca abdita latebris eunt, omnique studio arandi serendique cessante, tanta fames urbem atque omnia loca invaserat, ut nihil reliqui ad vitae subsidium fieret. Constantinus igitur ejus copias multis praeliis fudit, tamen propter magicas artes eum valde metuebat. Cumque in haesitatione multa consisteret, mnecessitate pervolvens iter ageret, atque ad num precaretur auxilium, vidit per soporem
Abbreviated transcription (Latin):
dinem deduc imꝑabat. ⁊ post conta mi¬
nationem iuris suis reddi iubeat nõ tam
ex pleta adult̾ii libidine quam mutata. Gã¬
tus uero metus patres plebemq opp̃sserat.
utine hocipsum quidem quod in meui eẽnt.
palam ostend̾e auderent s ferebant insue¬
tam seruitutem. gementes. ⁊ aliquid ꝓ lib̾ta¬
te cogitare metu in hibebantur. cum ille iã
nõ ira s libidine cedis ageretur. Deniq: qua¬
dam die imꝑat militibus suis exire ꝑ plate¬
as totius urb̃. ⁊ om̃s qui occurrissent. cuii¬
cumq etatis cunislibet sexus gladiis oerde¬
rent. Innumereq musltitudines popilli ro¬
mani non hostrum sed ciuiũ telis deiecte
surit. Senatores uero ⁊ hii maxime. qui
uel honorib uel opib clariores in curia ui¬
debantur confictis criminib tanquam rei
puniti ꝓscriptiꝰ sunt. Magice quoꝙ artis
industriam summis studiis excolebat. ad
que ministĩa ex plenda exquirebant᷑ mulie¬

Expanded text:
dinem deduci imperabat, et post contamidinem deduci imperabat, et post contaminationem viris suis reddi jubebat, non tam expleta adulterii libidine quam immutata. Tantus vero metus Patres plebemque oppresserat, uti nec hoc ipsum quidem, quod in metu erant, palam ostendere auderent. Sed ferebant insuetam servitutem gementes, et aliquid pro libertate cogitare metu inhibebantur, cum ille non jam ira, sed libidine caedis, agitaretur. Denique quadam die imperabat militibus suis exire per plateas totius urbis, et omnes qui occurrissent, cujuscunque aetatis, et cujuslibet sexus, gladiis caederent. Innumeraeque multitudines populi Romani, non hostium, sed civium telis dejectae sunt. Senatores vero, et hi maxime qui vel honoribus, vel opibus, clariores in curia videbantur, confictis criminibus, tanquam rei puniti proscriptique sunt. Magicae quoque artis industriam summis studiis excolebat, ad quae ministeria explenda perquirebantur mulie
Abbreviated transcription (Latin):
torem ferentes crebro uissu occiderentur.
a quodam medico constantiam ex desꝑatõ¬
nẽ sumente in crepatꝰ. iram di ẽẽ penam su¬
am. atq ideo a medicis non posse curari.
edictus late missis xp̃ianos de exilio reuo¬
cauit. Ip̃e aũ ernciatꝰ non sustrnens uim
iusticia satis laudabilis pulohre corꝑe. exi¬
iuis ⁊ felix bellator. ortus parentib agra¬
riis. pastor armentorum. unde ei cognom̃
armentarius fuit. otus dacia ripensi. ibi¬
q sepultus est. quẽ locum romulianam
ex noĩe romule matris appellarat. Is in so¬
lenter affirmare ausus ẽ matrem more
olimpiadis. alexandi magni cieatricis
compressam dracone semet concepisse.
Interea respublica tum anouis quatuor
imꝑatorib tenebatur. constantino ma¬
xentio filiis augustoꝵ. Licinio. ⁊ maxi
sus maxentium ciuile commouit. ꝑ eo
quia senatoꝵ ⁊ maxime nobilium matro¬
nas publice abstrahi. atq ad suam libi¬

Expanded text:
torem non ferentes, crebro jussu ejus occiderentur, torem non ferentes, crebro jussu ejus occiderentur, a quodam medico constantiam ex desperatione sumente increpitus, iram Dei esse poenam suam, atque ideo a medicis non posse curari, edictis late missis, Christianos de exsilio revocavit, ipse autem cruciatus non sustinens, finem iustitia satis laudabilis, pulcher corpore, eximius et felix bellator, ortus parentibus agrariis, pastor armentorum, unde ei cognomen Armentarius fuit. Ortus Dacia Ripensi ibique sepultus est; quem locum Romulianum ex vocabulo Romulae matris appellarat. Is inlenter affirmare ausus est matrem, more Olympiadis Alexandri Magni creatricis, compressam dracone semet concepisse. Interea respub. tum a novis quatuor imperatoribus tenebatur, Constantino, Maxentio, filiis Augustorum, Licinio, Maximindversus Maxentium civile commovit, pro eo, quia senatorum, et maxime nobilium, matronas publice abstrahi atque ad suam libi
Abbreviated transcription (Latin):
igitur insidiis ꝑ faustam que dolum uiro mũ¬
postremo. fractis laqueo ceruicibus. Uir
ad omnem asꝑitatẽ seuitiamq ꝓcliuis. ĩ¬
sidiis in cõmodus ciuilitatis penitus exꝑs¬
natura fenꝰ. ardens libidine. consiliis sto¬
lidus. ortu ag̃sti pannonioq. Nam etiam
nunc haud longe sirmio eminz locus pa¬
latio ab eo ibidem conftͣcto. ubi parentes
imꝑator. Genuit ex entropia syra mulie¬
re. maxentium ⁊ fanstam conuigem
constantinoͥ. cinus patri constantio trade
Galerio licinuis imꝑator est factus. dacia
orumdꝰ. notus ei antiqua consuetudine.
⁊ inbello qd̃ adusus narseum gesserat
Galerius ꝑ secutionem que adiocletiano ⁊
maximiano ĩ xp̃ianos fuerat missa. ip̃e
atrociorib edictis accumulaint. Ac post¬
quam ꝑannos decem om̃i genere homi¬
num ꝓuicias exhausit. putrefacto ir¬
troisus pectore ⁊ uitalibus dissolutis cum
ultra horrorem humane miserie etiam ii¬

Expanded text:
igitur insidiis per Faustam, quae dolum viro nunigitur insidiis per Faustam, quae dolum viro nunpostremo, fractis laqueo cervicibus, vir ad omnem asperitatem saevitiamque proclivis, infidus, incommodus, civilitatis penitus exnatura, ardens libidine, consiliis stolidus, ortu agresti Pannonioque. Nam etiam nunc haud longe Sirmio eminlatio ab eo ibidem constructo, ubi parentes  imperator. Genuit ex Eutropia Syra muliere Maxentium, et Faustam conjugem Constantini, cujus patri Constantio tradidGalerio Licinius imperator est factus, Dacia oriundus, notus ei antiqua consuetudine, et in bello, quod adversum Narseum gesserat, Galerius persecutionem, quae a Diocletiano et Maximiano in Christianos fuerat missa, ipse atrocioribus edictis accumulavit. Ac postquam per annos decem omni genere hominum provincias exhausit, putrefacto introrsum pectore, et vitalibus dissolutis, cum ultra horrorem humanae miseriae etiam ver
Abbreviated transcription (Latin):
nissimis consenescens. Diocletianum qͦ
sumeret potestates quas ille irritas habuit.
Ged atluersus motum p̃torianoꝵ atq
maxentii seuerꝰ cesar romam missus. a
galerio cũ exerctuuuenit. obsidensq urbẽ
militũ suoꝵ scelere deser̾us. ab hertulio ad
tres tab̾nas extinguitur. fimus q enis sal¬
liem sepulchio infertur qd̃ ex urbe ab est
ꝑuiam appiam milibus nouem. Post hec
herculuis maximianus in contentione ex̃ci¬
tuum filium maxentium imꝑio tuidare
conatꝰ. seditiones ⁊ conuicia militum tulit.
Aucte maxentio opes. confirmatumq imꝑ¬
ium. Herculius ad gallias profectus ẽ. do¬
lo composito tanqͣm afilio eẽt expulsus.
ut constantino genero iungeretur. moli¬
ens tñ constantinum reꝑta occasione in¬
terficere. qui ingalliis ⁊ militum ⁊ pro¬
iuncialium ingenti iam fauore regnabat.
cesis francis ⁊ alemannis. captis eoꝵ regib
quos etiam bestiis cũ magnificum specta¬
culum muneris parasset. o biecit. Detectis

Expanded text:
nissimis consenescens. Diocletianum quosumeret potestates, quas ille irritas habuit. Sed adversum motum praetorianorum atque Maxentii Severus Caesar missus Romam a Galerio, cum exercitu venit, obsidensque Urbem, militum suorum scelere desertus, ab Herculio ad Tres Tabernas exstinguitur, funusque ejus Gallieni sepulcro infertur, quod ab Urbe abest per viam Appiam millibus novem. Post haec Herculius Maximianus solatio exercituum, filium Maxentium imperio nudare conatus, seditionem et convicia militum tulit. Auctae Maxentio opes, confirmatum est imperium. Herculius ad Gallias profectus est, dolo composito, tanquam a filio esset expulsus, ut Constantino genero jungeretur, moliens tamen Constantinum reperta occasione interficere, qui in Galliis, et militum, et provincialium ingenti jam favore regnabat, caesis Francis, atque Alemannis, captisque eorum regibus, quos etiam bestiis, cum magnificum spectaculum muneris parasset, objecit. Detectis
Abbreviated transcription (Latin):
lucrum. maceriis in sua soliditate in
sublime porrectis. arbustis densissimis.
⁊ arborum uirgultis ꝑ xxx. ferme an¬
norum curricula uͥq e terra ꝓductis.
Ab hinc deniq sequane sulcantes alue¬
um rotoinagum adeunt. igneq com¬
burunt. horrendum dexp̃iano popło
exercentes ludibruim. Enimuero francie
interiora plixius petentes omnem fe. re
neustriam que agenabensi urbe per
transuersum lucetiam usq parisiorum
ꝑtingit oppidum normannica feritate
inuadunt. Irruptionib namq creberri¬
inis cuncta uastando circum euntes pri¬
mo quidem pedites eo quod equitan¬
di ꝑitia deesset . deinde equis euecti mo

Expanded text:
lucrum: maceriis in sua soliditate in sublime porrectis, arbustisque densissimis, et arborum virgultis per triginta ferme annorum curricula ubique e terra productis. Abhinc denique Sequanae sulcantes alveum, Rothomagum adeunt, igneque comburunt; horrendum de Christiano populo exercentes ludibrium. Enim vero Franciae interiora petentes, prolixius omnem fere Neustriam, quae a Genabensi urbe per transversum Lutetiam usque Parisiorum pertingit, Northmannica feritate invadunt. Irruptionibus namque creberrimis cuncta vastando circumeuntes, primo quidem pedites, eo quod equitandi peritia deesset: deinde equis vecti mo
Abbreviated transcription (Latin):
Eratq ei uxor nobilissima ⁊ sapientissima
nomine plectrudis. ex qua genuit filios
ouos. Nomen maioris erat drogo: nomen
uero minoris gͥmoaldus. drogo itaq duca¬
tum campanie accepit. Obiit autem the
hildebertus autem frater eius uir in clytu
debertimaior domus effectus ẽ. Ip̃e gͥ piys¬
nus multa bella gessit contͣ radbodum
Grimoaldꝰ gͥ genit filium ⁊ ex concubs¬

Expanded text:
principe uxor nobilissima et sapientissima nomine Plectrudis. Ex ipsa genuit filios duos: nomen maioris Drocus, nomen vero minoris Grimoaldus. Drocus ducatum Campaniae accepit. 49. Obiit autem TheuChildebertus autem frater ejus, vir inclytus, deberti major domus effectus est. Ipse igitur Pippinus multa bella gessit contra RatbodemGrimoaldus quippe genuit filium ex concubi
Abbreviated transcription (Latin):
tuus est. fuitꝙ matrona nobilis ⁊ inge¬
niosa nomine ansofilicdis. fr̃anci uero indiu̾¬
sa tendentes uacillabant. statuerunt ꝙ berc¬
charium quẽdam statura pusillum sapien¬
filide. Post hec pipinus cum theoderico rege¬

Expanded text:
tus est; fuitque ei matrona nobilis ac ingeniosa nomine Anseflidis. Franci nempe in diversa tendentes, vacellabant. Interdum Bercharium quondam statura pusillum, sapienPost hec Pippinus dux Theoderico
Abbreviated transcription (Latin):
auctam. sua morte uoturam. In hoc ser
uilis cumultus exciatio qͣnto rarior cet̾is
tanto truculentior est. Qua intentione
commouetur lib̃a mulcitudo ut patriam
augeat. ea seruilis ut ꝑdat. Anno abur¬
maioi pene infamia de federe apud nu¬
mantiã facto. auam apud caulinas
quondam furculas pudorem romane
frontis oneraret. scipio africanus con¬
sensu omnium tribunorum secundo

Expanded text:
auctam, sua morte uicturam. in hoc autem auctam, sua morte uicturam. in hoc autem seruilis tumultus excitatio quanto rarior ceteris tanto truculentior est, quia intentione commouetur libera multitudo ut patriam augeat, seruilis ut perdat. Anno ab Vrmaior paene infamia de foedere apud Numantiam pacto quam apud Caudinas quondam furculas pudorem Romanae frontis oneraret, Scipio Africanus consensu omnium tribuum co
Abbreviated transcription (Latin):
re graui late uolitantib terruerunt. Qd̃
sicilie semꝑ uernaculum genꝰ monstri. nĩ
portendere malum assolet. s inferre. In
bononiensi agro. fruges inarborib nate
sunt. Igitur in sicilia bellum seruile exor¬
ne seruorum. instructu copiarum magni¬
tudine uirium fuit. ut nõ dicam p̃tores
romanos quos penitus ꝓfligauit. sed cõ¬
sules quoq terruerit. Nam septuaginta
milia seruorum tunc marma conspiran¬
tium fuisse referuntur. excepta urbe mes¬
sana que seruos liberaliter habitos in
pace continuit. Ceterum sicilia n hoc so¬
lo miserioi. quia insula ⁊ nunqͣm erga
statum suum uiris ydonei. nunc tyrannis
subiecta. nunc seruis. uł improbis domina¬
tu illis exigentib seruitutem. uel istis pre¬
sumptio ne ꝑuersa commutantib liber¬
tatem. maxime quia dausa undiꝙ ma-¬
ri egererere foras non facile potest in te¬
stinum malum. uiꝑinam quippe concep¬
tionem ꝑditioni sue aluit. sua libidine

Expanded text:
re graui late uolitantibus torruerunt: quod re graui late uolitantibus torruerunt: quod Siciliae semper uernaculum genus monstri non portendere malum adsolet sed inferre. in Bononiensi agro fruges in arboribus enatae sunt. igitur in Sicilia bellum seruile orne seruorum, instructu copiarum, magnitudine uirium fuit, ut. non dicam praetores Romanos, quos penitus profligauit, sed consules quoque terruerit. nam LXX milia seruorum tunc in arma conspirantium fuisse referuntur, excepta urbe Messana, quae seruos liberaliter habitos in pace continuit. ceterum Sicilia in hoc quoque miserior, quia insula et numquam erga statum suum iuris idonei nunc tyrannis subiecta nunc seruis, uel illis dominatu improbo exigentibus seruitutem uel istis praesumptione peruersa conmutantibus libertatem, maxime quia clausa undique mari egerere foras non facile potest intestinum malum. uiperinam quippe conoeptionem perditioni suae aluit sua libidine
Abbreviated transcription (Latin):
hispania sexaginta milia galliconum qui
lusitanis auxilio uenerant asꝑimo bello ⁊
difficili qͣmuis incautos circum uenisset op¬
pressit. Quoium in eo p̃lio quinquagrnta
milia occisa. sex milia capta referuntur pau¬
ci fuga euaserunt. In citeriore hispania lepi¬
dus ꝓconsul Uacceos innoxiam gentem ⁊
supplicem etiam senatu ꝓhibente ꝑtinacit᷑
oppugnare temptauit. Sed mox accepta
clade grauissima imꝓbe ꝑtinatie penas
luit. Sex milia quipe romanorum in hoc
bello muisto iustissime cesa sunt. reliqni¬
exustis castris amissis etiam armis euase¬
quam sub mancino fuit. Seruio fuliuo
flacco. Quinto calpurmo pisone consuli¬
bus. rome puer ex ancilla natus quadru-¬
pes. quadrimanus. oculis totidem. natu-¬
ra uirili duplex. In sicilia mons echna
uastos ignes eructauit ao fudit. qui tor¬
rentum modo ꝑ ꝓna p̃cipites ꝓxima que¬
q coiripientib exussere flammis. longin¬
quiora autem fauillis calidis cum uapo¬

Expanded text:
Hispania, sexaginta millia Gallaecorum, qui Hispania, sexaginta millia Gallaecorum, qui Lusitanis auxilio venerant, asperrimo bello et difficili, quamvis incautos circumvenisset, oppressit. Quorum in eo praelio quinquaginta millia occisa, sex millia capta referuntur, pauci fuga evaserunt. In citeriore Hispania Lepidus proconsule Vaccaeos innoxiam gentem et supplicem, etiam senatu prohibente, pertinaciter expugnare tentavit. Sed mox accepta clade gravissima improbae pertinaciae poenas luit. Sex millia quippe Romanorum in hoc injusto bello justissime caesa sunt: reliqexustis castris, armis etiam perditis, evasequam sub Mancino fuit. Ser. Fulvio Flacco Q. Calpurnio Pisone consulibus Romae puer ex ancilla natus quadripes quadrimanus, oculis quattuor. auribus totidem, natura uirili duplex. in Sicilia. mons Aetna uastos ignes eructauit ac fudit, qui torrentum modo per prona praecipites proxima quaeque corripientibus exussere flammis, longinquiora autem fauillis calidis cum uapo
Abbreviated transcription (Latin):
picib opoitum casus suffragantur. Nam¬
q mancinus consul postquam a pom¬
peio ap̃ numanciam suscepit exercitũ
adeo infeliciter cuncta p̾lia gessit. atq
ni id sup̃ma desꝑatione ꝑ ductus ẽ. ut
turpissimum fedꝰ cum numantinis fac̾e
cogeretur. Quamius iam ⁊ aliud eque ĩ¬
fame fedꝰ cũ hisdem numantinis paulo
ante pepigisset. Senatꝰ dissoluit fedꝰ ⁊ mã¬
cinum dedi numantinis p̾cepit. Qui nudati
corꝑe manibq post tergum reuinctis ante
poitas numantinorum expositꝰ ibiꝙ usꝙ
ad noctem manens a suis desertꝰ. ab hosti¬
bus autem non susceptus lacrimabile utͥs¬
ꝙ spectaculum p̾buit. Is cũ contra numã¬
siluam euolauerunt nec reꝑtisunt diu
multumq quesiti. Nauigat᷑us idem depo¬
tu herculis. sine auctore uocis auduit no¬
cem mancine mane. Cumq scapham ascẽ¬
disset. immensum ille anguem exhoiruit.
Trib prodigiis nunciata sunt tria. pugna.
fedus. deditio. Interea bruius inulteriore

Expanded text:
picibus opportuni casus suffragantur. Namque Mancinus cos., postquam a Pompeio apud Numantiam suscepit exercitum, adeo infeliciter praelia cuncta gessit, atque in id suprema desperatione perductus est, ut turpissimum foedus cum Numantinis facere cogeretur: quamvis et Pompeius aliud aeque infame foedus cum eisdem Numantinis paulo ante pepigisset, senatus dissolvi foedus, et Mancinum dedi Numantinis praecepit. Qui, nudato corpore, manibusque post tergum revinctis, ante portas Numantinorum expositus, ibique usque ad noctem permanens a suis desertus, ab hostibus autem non susceptus, lacrymabile utrisque spectaculum praebuit. Is contra Numansylvam evolaverunt, nec reperti sunt diu, multumque quaesiti. Navigaturus idem e portu Herculis, sine auctore vocis audivit: Mancine mane. Cumque scapham conscendisset, immensum anguem illic exhorruit. Tribus prodigiis nuntiata sunt infelicia tria, pugna, faedus, deditio.
Abbreviated transcription (Latin):
hanc questionem ioh̃es mouachus iemo¬
solimitanus mouerat. cum regła ⁊ fides
ꝓcedere non creatum non genitum sed
patri ⁊ filio coeternum consubstancialẽ¬
esse testetur. Nomen autem ꝓcessionis
a patre ⁊ filio: in apocalipsi ita aꝑte est
positum. Et ostñdit michi ꝰ aut dubium
quur angłs flumen aque uite: ⁊ splen¬
didum tanquam cristallum ꝓcedentẽ.

Expanded text:
Hanc quaestionem Joannes monachus HieroHanc quaestionem Joannes monachus Hierosolymitanus moverat, cum regula et fides  et Filio procedere, non creatum, non genitum, sed Patri et Filio coaeternum et consubstantialem. Nomen autem processionis a Patre et Filio in Apocalypsi ita aperte est positum: « Et ostendit mihi haud dubium quin angelus flumen aquae vitae splendidum tanquam crystallum, proceden
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ aliquot dies moratus limitem regi
sui qui saxomiam respicit uallo muni¬
re constituit. ut ab orientali maris sinu
quem illi horstasal dicunt usꝙ ad occi¬
uentalem occeanum totam egit more
fluminis aquilonalem rippam mumi¬
mento ualli ꝓtegeret. una tantum por¬
ta dimissa ꝑ qͣm carra ⁊ equites emitti
recipiq potuissent.
ordanhimboium rex eardolf. regno
pulsus hͣitannie nouiomũ ad i¬
suum reducitur. reuertẽtib legatis aldul¬
fus natione saxo diaconus leonis ponti¬
ficis apiratis capitur. Ceteri sine ꝑiculo
trahitiuntur. Aldulfus iubritanam
dedudus a quodam reductus romam
reuersus est. Transco dux apodritorum
collecta ualida manu ⁊ a saxonib etiam
auxilio accepto. uicinos suos sclauos qͥ¬
niulti dicuntur aggressus ferro ⁊ igne
uastat. Sineldingorum maximani cuu¬
tatem inpuguat atq his successib omĩes
qui ab eo defecerant: ad suam reuerti
modus magna aquisgram con¬

Expanded text:
er aliquot dies moratus, limitem regni er aliquot dies moratus, limitem regni sui qui Saxoniam respicit vallo munire constituit, ut ab orientali maris sinu, quem illi Hostharsaltia dicunt, usque ad occidentalem Oceanum totam Egidore fluminis aquilonalem ripam munimento valli protegeret, una tantum porta dimissa, per quam carra et equites emitti recipique potuissent. Nordanimbrorum rex Eardof regno pulsus Britanniae, Noviomagi ad isuum reducitur. Revertentibus legatis, Adulphus, natione Saxo, diaconus Leonis pontificis a piratis capitur. Caeteri sine periculo trajiciuntur. Adulphus in Britanniam reductus, a quodam redemptus, Romam reversus est. Trasco dux Abodritorum collecta valida manu, a Saxonibus etiam auxilio accepto, vicinos suos Scavos, qui Wltzi dicuntur, aggressus, ferro et igni vastat: Seneldingorum maximam civitatem expugnat: atque his successibus omnes qui ab eo defecerant, ad suam societatem reverti nodus magna Graniaquis con
Abbreviated transcription (Latin):
tiste inciuitate lugduni. Sarraceni asar¬
dinia pulsi: primum cum sardis preliũ
cominiserunt. Amissis tribus milib suis:
in corsicam directo cursu ꝑuenerunt. Ibiq
cum dasse cui burgarius comes preerat.
rex danorum in apodritos cum ex¬
ercitu transiens: licet drascouem ducem
apodritorum loco pepulisset. aliumq du¬
cem dolo captum patibulo suspendisset:¬
cum magno tamen copiarum suarum de¬
trimento reuersus est. Amisit etiam fili¬
um fratris sui raginaldum qui in obpu¬
gnatione cuiusdam oppidi cum płimis
godefridum defecerant exercitum cui
preerat quanta potuit celeritate traus
opulatisq circumͥ posuit.¬
quaq eorum agris: transito
ip̃e incolonia recepit. Sed godefridꝰ des¬
tructo imꝑio qd̃ in occeani lutore consti¬
tutum lingua uanorum relic dicebatur.
translatus q inde negotiatoribus solu¬
ta cdasse ad portum qui liester dicitur.
cum uniuerso exerritu suo uenit. Ibiꝙ¬

Expanded text:
tistae in civitate Lugdunensi. Sarraceni, Sartistae in civitate Lugdunensi. Sarraceni, Sardinia pulsi, primum cum Sardis praelium commiserunt, amissis tribus millibus suorum, in Corsicam directo cursu pervenerunt, ibique cum classe cui Burgarius comes praeerat, rex Danorum in Abodritos cum exercitu trajiciens, licet Brasconem ducem Abodritorum loco pepulisset, aliumque ducem dolo captum patibulo suspendisset, magno tamen copiarum suarum detrimento reversus est. Amisit enim ibi filium fratris sui Raginoldum, qui in oppugnatione cujusdam oppidi cum plurimis Godefridum defecerant, exercitum cui praeerat, quanta potuit celeritate, transposuit. Populatisque circumquaque eorum agris, transito in Saxoniam se recipit. Sed Godefridus destructo emporio quod in Oceani littore constitutum lingua Danorum Relic dicebatur, translatisque inde negotiatoribus, soluta classe ad portum qui Liesthorp dicitur, cum universo exercitu suo venit: ibi p
Abbreviated transcription (Latin):
atb̃tus missus imꝑatoris qui de
oriente reuertebatur una cum le-¬
gatis regis ꝑsarum defungitur. Mune¬
ra autem huiusmodi sunt que legati
imꝑatori detulerunt. Papilionem et
tentoria ac rubrissima uario colore si¬
mul cum funibus pari ordine distinctis.
Pallia serica multa ⁊ copiosa. Balsamũ
⁊ odores atq unguenta. Sẽd ⁊ horologi¬
um auricalco arte mechanica mirtfice
compositum: in quo .xii. horarum cur¬
sus ad clepsedram uersabatur cum toti¬
dem ereis pillulis que ad completionẽ
horarum decidebant. ⁊ casu suo subiectum
sibi cunbalum tinure faciebant. Addi-¬
tis meodem eiusdem numeri equitib qͥ
ꝑ xii. fenestras completis horis exhibant
ut impulsu ingressionis sue totidem fene¬
stras que prius erant aperte claudebant.
necnon ⁊ alia multa in ip̃o horologio mira
erant. Tunc temporis delata sunt ossa be¬
ati cypriani acartagine cum reliquiis be¬
atoitm scyllitanoium mr̃m. sperati socioꝵ¬
q eius. ⁊ posita sunt in eccłia beati ioħis bap¬

Expanded text:
atbertus missus imperatoris, qui de Oriente revertebatur, una cum legatis regis Persarum defungitur. Munera autem hujusmodi sunt, quae legati imperatori detulerunt, papilionem et tentoria atrii bissina, vario colore, simul cum funibus pari ordine distintis; pallia serica multa et pretiosa, balsamum et odores atque unguenta . Sed et horologium aurichalco arte mechanica mirifice compositum, in quo duodecim horarum cursus ad clepsydram vertebatur, cum totidem aereis pillulis quae ad completionem horarum decidebant, et casu suo subjectum sibi cymbalum tinnire faciebant: additis in eodem ejusdem numeri equitibus, qui per duodecim fenestras completis horis exibant, et impulsu egressionis suae totidem fenestras quae prius erant apertae, claudebant, necnon et alia multa in ipso horologio erant mira. Tunc temporis delata sunt ossa beati Cypriani a Carthagine, cum reliquiis beatorum Scillitanorum martyrum, Sperati sociorumque ejus, et posita sunt in ecclesia beati Joannis Bap
Abbreviated transcription (Latin):
illelmus dux dum aquibus¬
dam religiosis sepnis redargueretur.
co quoo cognatam suam sibi in matrimoni¬
um copulasset missis legatis romanum
papam suꝑ hac re consuluit. At ille sagaci¬
ter considerans quod si diuorium iuberet
foite inter flandrenses ⁊nonmnannos gͣue
bellum insurgeret. maritum ⁊ comugem
areatu absoluit ꝙ eis pententiam indixit.
Mandauit enum ut ab eis duo ornobia con¬
derentur. Nam apud cadumum una con
structa ecclesia est in honore sancte trmita¬
tis: altera uero in honore sancti stephani ꝓ

Expanded text:
illelmus dux, dum a quibusdam religiosis saepius redargueretur, eo quod cognatam suam sibi in matrimonio copulasset, missis legatis Romanum papam super hac re consuluit. At ille sagaciter considerans, quod si divortium fieri juberet, forte inter Flandrenses et Northmannos grave bellum exsurgeret, maritum et conjugem a reatu absolvit, eisque poenitentiam injunxit. Mandavit enim, ut ab eis duo coenobia conderentur, structa est abbatia in honore sanctae Trinitatis, altera vero in honore sancti Stephani