comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
simul fieri: fic ꝑ hoc aut ⁊ illa om̃ia
non simul ab ipso sũmo exordio scłoꝵ¬
s ꝑ moras atq int̾ualla tẽꝑm facta st̃:
diesq ille ñ sp̃uali. s corꝑali substantia
pͥmum conditꝰ. uł circuitu lucis nescio
quomͦ. uł emissione ⁊ contractione ma¬
ne ac uesꝑam faciebat. aut si considatis
omnib q̃ suꝑiorib sermonib ꝑtracta
lunit̾ ac pͥmitꝰ conditã lucẽ qͣndã sapi¬
entẽ uocatũ eẽ diẽ cuiꝰ p̃sentia ꝑ ordina¬
tam cognitionẽ cognitioni rerũ in nu¬
mero senario p̾beret᷑. atq huie sententie
scͥpt̾e u̾ba congruere qd̃ ait pꝰea cũ fact̃
ẽ dies. fec̃ ds celũ ⁊ t̾ram. ⁊omne uiride

Expanded text:
simul fieri? Ac per hoc, aut et illa omnia simul fieri? Ac per hoc, aut et illa omnia non simul ab ipso summo exordio sas atque interualla temporum facta sunt diesque ille non spiritali sed corporali substantia primum conditus uel circuitu lucis nescio quomodo uel emissione et contractione mane ac uesperam faciebat; aut. si consideratis omnibus, quae superioribus sermonibus pertractalimiter ac primitus conditum lucem quamdam sapientem vocatum esse diem, cujus praesentia per ordinatam cognitionem conditioni rerum in numero senario praeberetur; atque huic sententiae Scripturae verba congruere quod ait postea, Cum factus est dies, fecit Deus coelum
Abbreviated transcription (Latin):
s fecit eũ inquit masculũ & feminã
fecit eos ⁊ bñdix̃ eos. Quomͦ gͦ iã homine
in paradiso constituto mulier ei facta ẽ:
Fn ⁊ hoc p̃t̾missũ scͥptã recoluit: Nam
sexto illo die ⁊̃ paradisus plantatꝰ ẽ. &
ibi homo collocatꝰ ẽ. ⁊ soporatꝰ ẽ ut eua
formaretur: ⁊ ea formata eiugilauit.
eiq nom̃ imposuit. S hȩç nisi ꝑtẽpo¬
rales moras fieri ñ possent. Non itaq
ita facta sunt sic̃ creata st̃ omnia simul
Quantãlibet enĩ homo cogitet facilitatẽ
qua ds ⁊̃ hȩc simul cũ cȩtis fec̃: u̾ba certe
emitti uoce non posse. Curr cͦ u̾ba homi¬
nis audimus. uł cũ animantib uł cũ
mulieri nom̃ inposuit. uł cũ secutꝰ ⁊̃¬
dix̃ ꝓpter hoc relinquet homo patrẽ su¬
um ⁊ matrẽ. ⁊ coniunget᷑ uxori sue.⁊
ert̃ ambo in carne una: Quibꝰlibet silla¬
bis ista sonuerint: nec due q̃cũq in his
u̾bis sillabe simul sonare potuert̾. Qnto
minꝰ hȩc om̃ia cũ his q̃ simul creata st̃

Expanded text:
 fecit eum, inquit; masculum et feminam fecit eos, et benedixit eos. Quomodo ergo jam homine in paradiso constituto mulier ei facta est? An et hoc praetermissum Scriptura recoluit? Nam sexto illo die etiam paradisus plantatus est, et ibi homo conlocatus et soporatus est, ut Eua formaretur; et ea formata euigilauit eique nomen inposuit. sed haec nisi per temporales moras fieri non possent. non itaque ita facta sunt, sicut creata sunt omnia simul. Quantamlibet enim homo cogitet facilitatem, qua deus etiam haec simul cum ceteris fecit, uerba certe emitti uoce non posse. cum ergo uerba hominis audimus, uel cum animantibus uel cum mulieri nomen inposuit uel cum secutpter hoc relinquet homo patrem suum et matrem, et conjungetur uxori suae; et erunt duo in carne una ; quibuslibet syllabis ista sonuerint, nec duae quaecumque in his verbis syllabae simul sonare potuerunt: quanto minus haec omnia cum iis quae simul creata sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
tere. uł in eo qd̃ dix̃ ds fiat: uł faciamus.
Alioqͥn frustra ꝑ singłos dies tã diligent̃
distincta sunt omnia. si ꝑmixtioni die¬
rũ potest ulla suspitio residere. ut cũ her¬
ba ⁊ lignũ diei t̾cio sit attributũ. aliqua
mo quid respondebimꝰ de bestiis agri &
uolatilib celi. q̃ ad dux̃ ds ad adã. ut uid̾et
q̃ ea uocaret. Qd̾ ita scͥptũ ẽ. Et dix̃ dñs d̃is.¬

Expanded text:
tere, vel in eo quod dixit Deus, Fiat, sive, Faciamus, tere, vel in eo quod dixit Deus, Fiat, sive, Faciamus, Alioquin frustra per singulos dies tam diligenter distincta sunt omnia, si permixtionis dierum potest ulla suspicio residere, ut cum herba et lignum diei tertio sit attributum, aliqua mo quid respondebimus de bestiis agri, et volatilibus coeli, quae adduxit Deus ad Adam, ut videret quid ea vocaret? Quod ita scriptum est: Et dix
Abbreviated transcription (Latin):
tercio die ꝓdux̃ t̾ra herbã pabuli semi¬
nantẽ sem̃ scd̃m genꝰ suũ. ⁊ lignũ fru¬
ctuosũ scdđm suũ genꝰ. Hoc ẽ enĩ eiecit
adhuc suꝑ illud scił qd̃ iã eiecerat. tunc
utiq potentialiter ⁊ causalit̾ in oꝑe ꝑ
tinente ad creanda om̃ia simul a qͥb
consũmatis in die septimo requieuit:
nunc aũ uisibilit̾ in oꝑe ꝑtinente ad tẽ¬
poꝵ cursũ sic̃ usq nc̃ oꝑat᷑. Nisi forte
qͥs dicat. ñ om̃e ligni genꝰ tercio die crea¬
tũ. s dilatũ aliqͥd qd̃ sexto crearet᷑. cũ hõ¬
factus ẽ. atq in ꝑadiso ꝯstitutꝰ. S q̃ serto
die creata sint: aꝑtissime scͥpt᷑a declarat:
ad imaginẽ di masculus ⁊ femina.ꝓinde
potuit p̃t̾mittere qͦmͦ sit homo factꝰ quẽ
tñ ipsodie factũ ipse narrauit. ut reca¬
pitulando pꝰea quẽ admodũ factus fu̾it
intimaret. hoc ẽ de t̾re pulu̾e. ⁊ mulier
illi de latere. ñ tñ aliqd̃ creat᷑e genꝰ p̃t̾mit¬

Expanded text:
herbam pabuli, seminantem semen secundum genus suum, et lignum fructuosum secundum suum genus. Hoc est enim, Ejecit adhuc, super illud scilicet quod jam ejecerat: tunc utique potentialiter et causaliter in opere pertinente ad creanda omnia simul, a quibus consummatis in die septimo requieuit, nunc autem uisibiliter in opere pertinente ad temporum cursum, sicut usque nunc operatur. Nisi forte quis dicat non omne ligni genus tertio die creatum. sfactus est atque in paradiso constitutus. Sed quae sexto die creata sunt, apertissime Scriptura declarat; ad imaginem Dei masculus et femina. Proinde potuit praetermittere quomodo sit homo factus, quem tamen ipso die factum esse narravit, ut recapitulando postea, quemadmodum etiam factus fuerit intimaret, hoc est de terrae pulvere, et mulier illi de latere; non tamen aliquod creaturae genus praetermit
Abbreviated transcription (Latin):
bestias agri. & omnia uolatilia cęli. nisi
quia iam t̾ra ꝓdux̾at om̃s bestias agri
sexto die. ⁊ aqͣ omnia uolatilia celi qͥnto
die. Aliter gͦ tunc. id est potentialiter
atq causalit̾ sic̃ illi oꝑ i cõpetebat qͦ crea¬
uit omnia simul. a qͥbꝰ in die septimo

Expanded text:
bestias agri, et omnia volatilia coeli, nisi quia jam terra produxerat omnes bestias agri sexto die, et aqua omnia volatilia coeli quinto die. Aliter ergo tunc, id est potentialiter atque causaliter, sicut illi operi competebat, quo creavit omnia simul, a quibus in die septim
Abbreviated transcription (Latin):
stam qͣm sũpsit de adam in mulierẽ. Si
gͦ conseq̃nt̾ cũ in pecorib ⁊ bestiis agri
⁊ uolatilibꝰ cli. ñ eẽt inuentũ adiutoriũ
simile homini. fec̃ ei ds adutoriũ simi¬
le de costa lat̾is eiꝰ. hoc aũ factũ ẽ cũ easdẽ
bestias agri. ⁊ uolatilia gli adhuc de t̾ra
fixisset:⁊ ad illum ad duxisset adhuc qͦ¬
mͦ sexto die factũ hoc potest intelligi qͣn¬

Expanded text:
. Si ergo consequenter, cum in pecoribus et bestiis agri et volatilibus coeli non esset inventum adjutorium simile homini, fecit ei Deus adjutorium simile de costa lateris ejus; hoc autem factum est cum easdem bestias agri et volatilia coeli adhuc de terra finxisset, et ad illum adduxisset: quomodo sexto die factum hoc potest intelligi, quan
Abbreviated transcription (Latin):
cere quia illud eiꝰ qd̾ ⁊̃ pecora hr̃e intelli¬
gunt᷑. uł cęli uolatilia cũ habitacła sua
seu nidos repetunt qͦ capiunt᷑ imagi¬
nes omniũ rerũ corꝑaliũ: nullomͦ
cuiꝗͣ corꝑi simile ẽ. Et utiq hoc potiꝰ
merabiles ꝓ arbitͥo figãri qͣnto minꝰ
aha qualibet ui sua corꝑi eẽ anima simil
potest: Si aũ corpꝰ eẽ dñt alia qͣlibet no¬
qone omne qd̾ ẽ. id est omnẽ nat᷑am atꝙ
substantiã ñ quidẽ admittenda ẽ ista lo
caitio. ne ñ inueniamꝰ qͦmͦ loq̃ntes ea q̃
aꝑa non sunt a corꝑib distinguamꝰ
lon tam̃ nimis ẽ de nomine laborandũ.
llam ⁊ nos dicimꝰ qͥcqͥd anima ẽ ñ eẽ hoꝵ¬

Expanded text:
cere, quia illud eius, quod etiam pecora habere intellecere, quia illud eius, quod etiam pecora habere intelleguntur uel caeli uolatilia, cum habitacula sua seu nidos repetunt, quo capiuntur imagines omnium rerum corporalium, nullo modo cuiquam corpori simile est; et utique hoc potius merabiles pro arbitrio figurari, quanto minus alia qualibet ui sua corpori esse anima similis potest! Si autem corpus esse dicunt alia qualibet notione omne quod est, id est omnem naturam atque substacutio, ne non inveniamus quomodo loquentes, ea quae corpora non sunt, a corporibus distinguamus: non tamen nimis est de nomine laborandum. Nam et nos dicimus, quidquid anima est, non esse ho
Abbreviated transcription (Latin):
Qd̃ anima si pat̾et᷑. nullomͦ nosse posset
tales lineas q̃ ꝑ longũ secari ñ posst̃ qͣles
in corꝑe ñ posse inueniri. nichilominus
nouit. Nec ipsa sibi tale aliqͥd occurrit.
cũ se nescire ñ possit ⁊̃ ñ possit ⁊̃ qͣndo
se ut cognoscat inqͥrit. Cũ enĩ se q̃rit.
nouit qd̾ se q̃rat qd̾ nosse ñ posset. si
se ñ nosset. Neq enĩ aliũde se q̃rit qͣm¬
a se ipsa. Cũ gͦ q̃rentẽ se nouit. se utiq
nouit. ⁊ om̃e qd̾ nouit tota nouit. Cũ
itaq se querentẽ nouit: tota se nouit:
Quid gͦ ad huc se querit. si q̃rentẽ se no¬
uit: Neq enĩ si nesciret se: posset qͣrẽ¬
tem se scire se. Set hoc in p̃senti. Qd̾aũ
de se querit qͥd antea fuerit. uł qͥd fut᷑a
sit qͣrit. Desinat gͦ nc̃ interĩ suspicari
se eẽ corpꝰ. Quia si aliqͥd tale eẽt talẽ se
nosset que magisse nouit qͣm celũ ⁊ t̾rã
que ꝑ sui corꝑis ocłos nouit. Omnto di¬

Expanded text:
quod anima si pateretur, nullo modo nosse posset quod anima si pateretur, nullo modo nosse posset tales lineas, quae per longum secari non queunt, quales in corpore non posse inveniri nihilominus novit. 28. Nec ipsa sibi tale aliquid occurrit, cum se nescire non possit, etiam quando se ut cognoscat inquirit. Cum enim se quaerit, novit quod se quaerat; quod nosse non posset, si se non nosset. Neque enim aliunde se quaerit, qa se ipsa. cum ergo quaerentem se nouit, se utique nouit et omne, quod nouit, tota nouit. cum itaque se quaerentem nouit, tota se nouit, quid ergo adhuc se quaerit, si quaerentem se nouit? neque enim si nesciret se, posset quaerentem se scire se; sed hoc in praesenti; quod autem de se quaerit, quid antea fuerit uel quid futura sit quaerit. desinat ergo nunc interim suspicari se esse corpus, quia, si aliquid tale esset, talem se nosset, quae magis se nouit quam caelum et terram, quae per sui corporis oculos nouit. Omitto di
Abbreviated transcription (Latin):
tret᷑. utrũ ds̃ de hoc circũ fuso & suꝑfuso
cȩlo corꝑi uiuenti mscuerit. aut adumxe¬
rit. an ⁊ ipsam de limo sic̃ carnẽ fecerit:
ñ ẽ ad rẽ ꝑtinens q̃stio. Omne qͥppe corpꝰ
in om̃e corpus mutari posse: credibile
ẽ. Qdlibet aũ corpꝰ mutari posse in aĩam
credere absurdũ ẽ. Qmobrẽ nec illud au¬
diendũ ẽ quod qͥdã putauert̃. qͥntũ qd̾dã
ex̃ corpus unde sit anima. qd̾ nec t̾ra nec
aqͣ sit. nec aer. nec ignis. siue iste turbu¬
lentior atq t̾renꝰ. siue ille cȩlestis purꝰ
ac lucidus: s nescio qͥd aliud qd̃ careat
usitato nomine: s tñ corpꝰ sit: Si enion
qui hoc sentiunt hoc dñt corpꝰ qd ⁊ nos
idest nat᷑am qͣmlibet longitudine latitu¬
dine. altitudine spatiũ loci occupantẽ ne¬
q hoc ẽ anima. neq facta inde credenda e.
Quicqͥd enĩ tale ẽ ut multa ñ dicã: in qͣcũq¬
sui parte lineis diuidi. uł qreũscrib pot̾

Expanded text:
tretur, utrum deus de hoc circumfuso et superfuso tretur, utrum deus de hoc circumfuso et superfuso caelo corpori uiuentis miscuerit aut adiunxerit, an et ipsas de limo sicut carnem fecerit, non est ad rem pertinens quaestio. omne quippe corpus in omne corpus mutari posse credibile est; quodlibet autem corpus mutari posse in animam credere absurdum est. Quamobrem nec illud audiendum est, quod quidam putauerunt, quintum quoddam esse corpus unde sint animae, quod nec terra nec aqua sit nec aer nec ignis, siue iste turbulentior atque terrenus, siue ille caelestis purus et lucidus, sed nescio quid aliud, quod careat usitato nomine, sed tamen corpus sit. si enim qui hoc sentiunt hoc dicunt corpus, quod et nos, id est naturam quamlibet longitudine, latitudine, altitudine spatium loci occupantem, neque hoc est anima neque inde facta credenda est. quidquid enim tale est, ut multa nsui parte lineis dividi vel circumscribi potest:
Abbreviated transcription (Latin):
potuerit medicina succurrat. Nãq
aliud eẽ ilsã. aliud hȩc eiꝰ corꝑalia mini¬
steria. uł uasa. uł organa. uł siqͥd aptiꝰ
dici possunt. hinc euident̾ elucet. qd̾ ple
rũq se uehem̃ti cogitationis intentione
au̾tit ab omnib ut p̃ ocłis patentibꝰ re¬
cteq ualentib multa posita nesciat:
si maior intentio ẽ dũ ambulabat re¬
pente subsistat au̾tens utiq inꝑandi nu¬
tũ a minist̾ĩo motionis qͣ pedes agebãt᷑
Si autẽ non canta ẽ cogitationis intentio
ut figat ambulantẽ loco. s tñ tanta :
ut partẽ illã cerebri mediã nuntiantẽ
corꝑis motus ñ uacet adi̾t̾e: obliuiscit᷑
aliqͣndo. ⁊ unde ueniat ⁊ qͦ eat. ⁊ tͣnsit
inprudens uillam qͦ tendebat. nat᷑a sui
corꝑis sana. s sua in aliud auocata. Quaꝓpt̾
uiuificantis. eo qd̃ incorꝑee nat᷑e ꝓpinqͥ¬
ores sunt qͣm humor & t̾ra. ut ad earum
ꝓximũ ministeriũ tota moles ad minis¬

Expanded text:
potuerit, medicina succurrat. Namque potuerit, medicina succurrat. Namque aliud esse ipsam, aliud haec eius corporalia ministeria, uel uasa uel organa uel si quid aptius dici rumque se vehementi cogitationis intentione avertit ab omnibus, ut prae oculis patentibus recteque valentibus multa posita nesciat; et si major intentio est, dum ambulabat, repente subsistat, avertens utique imperandi nutum a ministerio motionis qua pedes agebantur: si autem non tanta est cogitationis intentio, ut figat ambulantem loco, sed tamen tanta est ut partem illam cerebri mediam nuntiantem corporis motus non uacet. aduertere, obliuiscitur aliquando et unde ueniat et quo eat, et transit inprudens uillam, quo tendebat, natura sui corporis sana, sed sua in aliud auocata. quaproptuiuificantis, eo quod incorporeae naturae propinquiores sunt quam humor et terra, ut ad earum proximum ministerium tota moles adminis
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cellit. ꝑlucẽ tñ. ⁊ aerẽ q̃ in ipso qͦ mũ
oo p̃cellentia st̃ corꝑa. magisq hñt facien¬
di p̃stantiã: ꝙͣ patiendi corpulentiã sicut
ra fc̃. corpꝰ administrat. Nuntiat enim
aliqͥd lux corꝑea. Cui aũ nuntiat: non
hoc ẽ qd̾ illa. Et hec ẽ anima cui min¬
ciat: ñ illa q̃ nuntiat. Et cũ afflictiones
corꝑis moleste sentit: actionẽ suã qua
illi regendo adest. turbato eiꝰ tẽꝑam̃to
impediri ostendit᷑. ⁊ hȩc offensio dolor
uocat᷑. Et aer qui neruis infusus est:
paret uoluntati ut m̃bra moueat. nõ
aũ ipse uoluntas ẽ. Et illa pars media
motũ m̃broꝵ nuritiat ut memoria te¬
batione om̃imodo deficiunt desistentib
nuntiis sentiendi ⁊ ministris mouendi:
tanꝗͣ ñ habens cur assit abscedit. Si a̾
ñ ita deficiunt ut in morte assolet. tur¬
batur eiꝰ intentio tanꝗͣ conantis redin¬
te grare labentia nec ualentis. Et in
qͥb reb turbatur inde cognoscit᷑ que
pars ministerioꝵ in causa sit. ut si

Expanded text:
ucem tamen et aerem, quae in ipso quoque mundo praecellentia sunt corpora magisque habent faciendi praestantiam quam patiendi corpulentiam, sicutra sunt corpus administrat. nuntiat enim aliquid lux corporea; cui autem nuntiat, non hoc est, quod illa; et haec est anima, cui nuntiat, non illa, quae nuntiat. et cum adflictiones corporis moleste sentit, actionem suam, qua illi regendo adest, turbato eius temperamento inpediri offenditur, et haec offensio dolor uocatur. et aer, qui neruis infusus est, paret uoluntati, ut membra moueat, non autem ipse uoluntas est. et illa pars media motum membrorum nuntiat, ut memoria tebatione omni modo deficiunt desistentibus nuntiis sentiendi et ministris mouendi, tamquam non habens cur adsit abscedit. si autem non ita deficiunt, ut in morte adsolet, turbatur eius intentio, tamquam conantis redintegrare labentia nec ualentis. et in quibus rebus turbatur, inde cognoscitur quae pars ministeriorum in causa sit, ut, si
Abbreviated transcription (Latin):
fenum agri ante qͣm exoriret᷑. attesta¬
ri ⁊̃ qd̾ alibi scriptũ ẽ. qui uiuit inet̃¬
num creauit omnia simul. ñ est du¬
biũ hoc qd̾ homo de limo t̾re fictus ẽ
eiq formata uxor ex lat̾e. iã ñ ad condi¬
cionẽ qua simul om̃ia facta st̃ ꝑtin̾e
quib ꝑfectis reqͥeuit ds. s ad eã oꝑatio¬
nẽ q̃ fit iam ꝑ uolumina scłoꝵ qͣusq¬

Expanded text:
 attestari etiam quod alibi scriptum est, Qui vivit in aeternum, creavit omnia simul : non est dubium hoc quod homo de limo terrae finctus est, eique formata uxor ex latere, jam non ad conditionem qua simul omnia facta sunt, pertinere, quibus perfectis requievit Deus; sed ad eam operationem, quae fit jam per volumina s
Abbreviated transcription (Latin):
uisibilib ordinaret᷑. Quinto aquarũ
nat᷑a. qr celo aeriq coniungit᷑. ꝓduxͣ ad
di u̾bũ indigenas suos om̃ia scilicet na¬
tatilia. ⁊ uolatilia. ⁊ hec potentialiter
innumeris: qui ꝑcongruos cẽꝑm motꝰ
exerent᷑. Sexto. t̾restria similiter ani¬
malia tanqͣm ex ultimo elem̃to mun¬
di ultima nichilominus potentialit̃
quoꝵ numeros tẽpꝰ postea uisibi liter
explicaret. Hunc omnẽ ordinẽ cat᷑e
ordinate dies ille cognouit. ⁊ ꝑ hanc
cognitionẽ septies qͦdãmͦ p̃sentatꝰ tan¬
qͣm sex dies exhibuit: cũ sit unus didi.
ca q̃ facta sunt in creatore pͥmitꝰ. ⁊ in
ipsis conseq̃nt̾ agnoscens. Nec in ipsis
tẽ ad di referens dilectionẽ. uesꝑam. et
mane. ⁊ meridiẽ in om̃ib p̃buit. non ꝑ

Expanded text:
uisibilibus ordinaretur. quinto aquarum uisibilibus ordinaretur. quinto aquarum natura, quia caelo aerique coniungitur, produxit ad dei uerbum indigenas suos, omnia scilicet natatilia et uolatilia; et haec potentialiter in numeris, qui per congruos temporum motus exererentur. sexto terrestria similiter animalia, tamquam ex ultimo elemento mundi ultima, nihilominus potentialiter, quorum numeros tempus postea uisibiliter explicaret. Hunc omnem ordinem creaturae ordinatae dies ille cognouit; et per hanc cognitionem sexies quodammodo praesentatus tamquam sex dies exhibuit, cum sit unus dies ea, quae facta sunt, in creatore primitus et in ipsis consequenter agnoscens nec in ipsis gnitionem ad dei referens dilectionem, uesperam et mane et meridiem in omnibus praebuit, non per
Abbreviated transcription (Latin):
fec̃ ds ante unum illũ diẽ quẽ condid.
ꝓpt̾ẽa iam sic appellata qu inde facta st̃
cȩlum ⁊ t̾ra. siue nomine t̾re inuisibilis
⁊ incõposite. atq abissi tenebrose. ut iam
in pͥmo libro tractatũ ẽ. In his u̾o q̃ iam
ex informitate formata sunt. euidentiꝰ¬
q appellant᷑ creata. uł facta. uł condita:
pͥmum factus ẽ dies. Oportebat enim
ut pͥmatum creat᷑e optin̾et illa nat᷑a:
q̃ creat᷑am ꝑ creatorẽ. non creatorẽ ꝑ cre¬
aturã posset agnoscere. Scdõ firmamen¬
tum. unde corꝑeus incipit mundus..
Tercio. sp̃es maris ⁊ t̾re atq in t̾ra poten¬
tialiter ut ita dicam nat᷑a herbarũ atq
lignoꝵ Sic enĩ t̾ra ad dĩ u̾bũ ea ꝓdix̃
ante qͣm exorta eẽnt. accipiens om̃s nu
genꝰ Deinde pꝰea qͣm hȩc uelut habita¬
cio rerũ condita ẽ qͣrto die luminaria ⁊
sidera creata sunt: ut pͥus pars mundi
suꝑior reb que intra mundũ mouẽt᷑

Expanded text:
fecit deus ante unum illum diem, quem condidit, fecit deus ante unum illum diem, quem condidit, propterea iam sic appellata, quia inde facta sunt caelum et terra, siue nomine terrae inuisibilis et inconpositae atque abyssi tenebrosae, iam in primo libro tractatum est. In his uero, quae iam ex informitate formata sunt euidentiusque appellantur creata uel facta uel condita, primum factus est dies; oportebat enim, ut primatum creaturae obtineret illa natura, quae creaturam per creatorem, non creatorem per creaturam posset agnoscere. secundo firmamentum, unde corporeus incipit mundus. tertio species maris et terrae, atque in terra potentialiter, ut ita dicam, natura herbarum atque lignorum. sic enim terra ad dei uerbum ea produxit, antequam exorta essent, accipiens omnes numgenus. deinde, posteaquam haec uelut habitatio rerum condita est, quarto die luminaria et sidera creata sunt, ut prius pars mundi superior rebus, quae intra mundum mouentur,
Abbreviated transcription (Latin):
dinationẽ ad ministrantis di. cuncta
que creauit. Quaꝓpt̾ cũ pͥmã ꝯditionẽ
cãt᷑arũ cogitamꝰ. a qͥb oꝑib suis ds in
die septimo requieuit: nec illos dies sic̃
istos solares. nec ipsam oꝑationẽ ita co¬
gitare debemus. quẽ admodũ nc̃ aliquid
ds̃ oꝑatur in tẽpore: s quẽ admodũ oꝑ
atus ẽ unde inciꝑent tẽpora. quẽ admo¬
dun oꝑatus ẽ omnia simul p̃stans eis
ĩ ordinẽ non int̾uallis tẽꝑm. s conne¬
.xione causarũ. ut ea q̃ simul facta st̃:
senario qͦ illius diei numero p̾sentato
ꝑficerent᷑. Non itaq temꝑali. s cau¬
sali ordine pͥus facta ẽ informis. for¬
mabilisq mat̾ies. ⁊ sꝑũalis ⁊ corꝑalis.
de qua fieret qd̃ faciendũ eẽt: cũ ⁊ ip¬
sa pͥusqͣm instituta ẽ non fuisset. nec ĩ¬
stituta ẽ nͥ ab illo utiq sũmo dõ ⁊ uero
ex quo sunt omnia. Que siue gli ⁊ t̾rȩ
nomine significata ẽ q̃ inpͥncipio

Expanded text:
dinationem administrantis Dei cuncta dinationem administrantis Dei cuncta quae creauit. quapropter cum primam conditionem creaturarum cogitamus, a quibus operibus suis deus in die septimo requieuit, nec illos dies sicut istos solares nec ipsam operationem ita cogitare debemus, quemadmodum nunc aliquid deus operatur in tempore, sed quemadmodum ent tempora, quemadmodum operatus est omnia simul, praestans eis etiam ordinem non interuallis temporum, sed conexione causarum, ut ea, quae simul facta sunt, senario quoque illius diei numero praesentato perficerentur. Non itaque temporali, sed causali ordine prius facta est informis formabilisque materies, et spiritalis et corporalis, de qua fieret, quod faciendum esset, cum et ipsa, priusquam instituta est, non fuisset; nec instituta est nisi ab illo utique summo deo et uero, ex quo sunt omnia. quae siue caeli et terrae nomine significata sit, quae in principio
Abbreviated transcription (Latin):
ista creat. nͥ qͥusq nũc oꝑat᷑ : S creat
hȩc mͦ ex his q̃ iam sunt: tc̃ aũ ab illo
cũ om̃ino nulla ȩe̾nt ereata sunt. eũ
factus ẽ dies ille qui ⁊̃ ipse omnino non
erant. sp̃ualis uidelicet atq intellectu¬
alis creat᷑a. Facte itaq creat᷑e motibꝰ ce¬
pert̾ currere tẽpora. Unde ante creatu¬
ram frustra tẽpora requirunt᷑: qͣi poᷤ¬
sint inueniri ante tẽꝑa tẽꝑora. Motus
enĩ sinullus eẽt uł sp̃ualis uł corꝑalis
creat᷑e quo ꝑ p̃sens p̃teritis fut᷑a succede¬
rent: nullum eẽt cẽꝑus om̃ino. Moue
ri aũ creat᷑a non utiq posset: si ñ eẽt.
Potiꝰ gͦ tẽpus a creat᷑a qͣm creat᷑a cep̃ a tẽpr
utrũq aũ ex do. Ex ipso enĩ ⁊ ꝑ ipsũ.
⁊ in ipso sunt om̃ia. Nec sic accipiat᷑ qd̾
dictũ ẽ tẽpus a creat᷑a cepit. qiͣ tẽpꝰ crea¬
tura non sit. cum sit create motus ex
alio in aliud conseq̃ntib rebꝰ scdm or¬

Expanded text:
ista creat, nisi qui usque nunc operatur? sed creat ista creat, nisi qui usque nunc operatur? sed creat haec modo ex his, quae iam sunt; tunc autem ab illo, cum omnino nulla essenomnino non erat, spiritalis uidelicet atque intellectualis creatura. Factae itaque creaturae motibus coeperunt currere tempora: unde ante creaturam frustra tempora requiruntur, quasi possint inueniri ante tempora tempora. motus enim si nullus esset uel spiritalis uel corporalis creaturae, quo per praesens praeteritis futura succederent, nulluma non utique posset, si non esset. Potius ergo tempus a creatura, quam creatura coepit a tempore; utrumque autem ex Deo. Ex ipso enim, et per ipsum, et in ipso sunt omnia . Nec sic accipiatur quod dictum est, Tempus a creatura coepit, quasi tempus creatura non sit; cum sit creaturae motus ex alio in aliud, consequentibus rebus secundum or
Abbreviated transcription (Latin):
bus ꝑ senariam ꝑfectionẽ consũmatis
usq mͦ oꝑat᷑. Causalit̾ gͦ tunc dictũ ẽ
ꝓduxisse t̾ram herbam. ⁊ lignũ. id est ꝓ¬
ducendi accepisse uirtutẽ. In ea qͥppe iam
tanqͣm in radicib ut ita dixerim tẽꝑo
facta erant: que ꝑ tẽꝑa futa erant:
Nam utiq postea plantauit łs ꝑaradisũ
iuxta orientẽ. ⁊ eiecit ibi de t̾ra omne
lignũ spetiosũ ad aspectũ. ⁊ bonum
ad escam. nec tñ dicendũ ẽ eũ tunc
aliqͥd addidisse creat᷑e qd̾ ante ñ fec̾at:
qd̃ uelut illi ꝑfectioni qua om̃ia bo¬
na ualde sexto die consũmauit pꝰ eẽt
addendũ.S quia iam om̃s nature fru¬
cticũ atq lignosũ in pͥma conditiõe
facte fuerant. a qua conditione ds
reqͥeuit. mouens deinde administrãs¬
qͦue ꝑ temꝑales cursus illa ipsa q̃ con¬
lidit: ⁊ a quib conditis reqͥeuit. ñ solũ
tunc plantauit paradisũ: s ⁊̃ nunc
omnia q̃ nascunt᷑. Quis enĩ alius ⁊̃ nẽ

Expanded text:
e consummatis usque modo operatur. Causaliter ergo tunc dictum est produxisse terram herbam et lignum, id est producendi accepisse uirtutem. in ea quippe iam tamquam in radicibus, ut ita dixerim, temporum facta erant, quae per tempora futura erant; nam utique postea plantauit deus paradisum iuxta orientem et eiecit ibi de terra omne lignum speciosum ad aspectum et bonum ad escam.. nec tamen dicendum est eum tunc aliquid addidisse creaturae, quod ante non fecerat, quod uelut illi perfectioni, qua omnia bona ualde sexto die consummauit post esset addendum; sed quia iam omnes naturae fructicum atque lignorum in prima conditione factae fuerant, a qua conditione deus requieuit, mouens deinde administransque per temporales cursus illa ipsa, quae condidit et a quibus conditis requieuit, non solum tunc plantauit paradisum, sed etiam nunc omnia, quae nascuntur. quis enim alius etiam nunc
Abbreviated transcription (Latin):
dat scͥpt᷑a. ⁊ nouit eccła. Hic ẽ gͦ liber
creature celi ⁊ t̾re: quia inpͥncipio fecit
ita dicã formabilitatẽ q̃ conseqͣnt̾ u̾bo
eꝰ formanda fuerat. p̃cedens formatio¬
nẽ suã. ñ tꝑ̃r: s origine. Nam utiq cũ
formaret᷑: pͥmum factus ẽ dies. Cum fa¬
ctus ẽ dies: fec̃ ds̃ celum ⁊ t̾ram. ⁊ omne
uiride agri anteꝗͣ eẽt suꝑ t̾ram:⁊ om̃e
fenum agri anteꝗͣ exoriret᷑ sic̃ tracta¬
uimus. uł si quid liqͥdius & congruen¬
tius uideri ⁊ dici potuit aut potuerit.
Qd̾ autẽ seq̃r. non enĩ pluerat ds̃ suꝑ trã.
⁊ homo ñ erat qui oꝑaret᷑ t̾ram qͦ ꝑti

Expanded text:
iber creaturae coeli et terrae, quia in principio fecit ita dicam, formabilitatem, quae consequenter verbo ejus formanda fuerat, praecedens formationem suam, non tempore, sed origine. Nam utique cum formaretur, primum factus est dies cum factus est dies, fecit Deus coelum et terram, et omne uiride agri, antequam esset super terram, et omne fenum agri, antequam exoreretur, sicut tractauimus uel si quid liquidius et congruentius uideri et dici potuit aut potuerit. Quod autem sequitur: non enim pluerat deus super terram, et homo non erat. qui o
Abbreviated transcription (Latin):
aib illis oꝑib a quib in die septimo
reqͥeuit. St̃ enĩ qui arbitrent᷑ tantũ¬
mͦ mundũ ipsũ factũ ado: cȩt̾a iam
fieri ab ipso mundo. sic̃ ipse ordina¬
uit ⁊ iussit. dm̃ aũ ipsũ nichil oꝑari
Cont̃ qͦs ꝓfert᷑ illa sententia dñi. Pat̃
m̃s usq nc̃ oꝑat᷑. Et ne qͥsqͣm puta
mundo: pat̾ in me manens inquit
fac̃ oꝑa sua. ⁊ sic̃ pater sucitat mor¬
tuoᷤᷤ ⁊ iuuscat. sic ⁊ filiꝰ qͦs uult ui¬
ipse oꝑat᷑. ita dic̃ apłs. Stulte tu qͦd se¬
minas non uiuificat᷑: nisi pͥus moriat᷑
& quod seminas. non corpꝰ qd̃ futurũ ẽ
seminas s nͣdũ gͣnũ fere tritici aut

Expanded text:
ab illis operibus a quibus in die septimo requievit. Sunt enim qui arbitrentur tantummodo mundum ipsum factum a Deo, caetera jam fieri ab ipso mundo, sicut ille ordinavit et jussit; Deum autem ipsum nihil operari. contra quos profertur illa sententia domini: pater meus usque modo operatur. et ne quisquam putarmundo, pater in me manens, inquit, facit opera sua; et sicut pater suscitat mortuos et uiuificat, sic et filius quos uult uiipse operatur, ita dicit apostolus : stulte, tu quod seminas non uiuificatur, nisi moriatur; et quod seminas, non corpus quod futurum est seminas, s
Abbreviated transcription (Latin):
sit sic̃ moysi dictũ ẽ ego sũ qͥ sũ. Longe
scilicet aliter qͣm st̃ ista que facta sunt
qm̃ illud uere ac pͥmitꝰ ẽ qd̾ eodẽ modo
semꝑ ẽ. nec solũ ñ cõmutat᷑. s cõmu¬
tari omnino ñ potest. nicħ hoꝵ q̃ fecit
existens ⁊ omnia pͥmit᷑ hñs sic̃ ipse :
neq enĩ ea fac̾et. nͥ ea nosset ante qͣm
fac̾ẽt. nec noss nͥ uideret. nec uideret:
nisi haberet. nec hab̾et ea que ñdum¬
facta erant. nͥ quẽ admodũ ẽ ipse nõ
factus. qͣmuis inquã illa substantia in¬
effabilis sit. nec dici utcũq homini ꝑ
hominẽ possit. nͥ usurpatis quibꝰdam
locoꝵ ac tẽpoꝵ u̾bis. cũ sit ante omnia
tẽpora:⁊ ante om̃s locos: tñ ꝓpinqͥor nb̃
ẽ qui fec̃ qͣm multa q̃ facta st̃. In illo

Expanded text:
sit, sicut Moysi dictum est: ego sum qui sum, longe scilicet aliter, quam sunt ista, quae facta sunt, quoniam illud uere ac primitus est, quod eodem modo semper est nec solum non commutatur, sed commutari omnino non potest, nihil horum, quae fecit, existens et omnia primitus habens, sicut ipse est — neque enim ea faceret, nisi ea nosset, antequam faceret, nec nosset, nisi uideret, nec uideret, nisi haberet, nec haberet ea, quae nfacta erant, nisi quemadmodum est ipse non factus: quamvis, inquam, illa substantia ineffabilis sit, nec dici utcumque homini per hominem possit, nisi usurpatis quibusdam locorum ac temporum verbis, cum sit ante omnia tempora et ante omnes locos; tamen propinquior nobis est qui fecit, quam multa quae facta sunt. In illo
Abbreviated transcription (Latin):
i ħ consuetudinẽ uite. Duo u̾o̾ illa re¬
mota a sensib ⁊ ab usu cogitationis
humane. pͥus ex diuma auctoritate cre¬
denda st̃. deinde ꝑ hȩc que nota sunt
ut cũq noscenda. qͣnto qͥsq magis minꝰ¬
ue potuerit. ꝓ sue capacitatis mͦ dnuni

Expanded text:
 consuetudinem vitae. Duo vero illa remota a sensibus, et ab usu cogitationis humanae, prius ex divina auctoritate credenda sunt; deinde per haec quae nota sunt, utcumque noscenda, quanto quisque magis minusve potuerit pro suae capacitatis modo,
Abbreviated transcription (Latin):
int̾positis aut opositis aliis a nr̃o con¬
ruitu. actiiq seꝑant᷑. Sx quo fit: ut ma¬
ior ad illa inuenienda sit labor. qͣm ad
illum a quo facta ft̃. cũ sit incõrꝑabili
felicitate pͣstantiꝰ illũ exqͣntulacũq par¬
ticła pia m̃te sentire. qͣm illa uniu̾sa
cõp̃hendere. Unde recte culpant᷑ in
libro sapientie inqͥsitores huiꝰ seculi.
Si enĩ tantũ inquit potuert̾ ualere ut
dam̃ta t̾rȩ ocłis nr̃is. ⁊ qui fundauit
t̾ram ꝓpinqͥt m̃tib nr̃is. Iam nc consi¬
deremus ea q̃ fec̃ ds om̃ia simł. a qͥb
in die sexto ꝯsũmatis. reqͥeuit insep¬
timo p̾ea consid̾at᷑i oꝑa eiꝰ in quibus
usq nc̃ oꝑat᷑. Ipse enĩ ante scła. Asclo
aũ ea dicimꝰ : ex qͦ cep̃ scłm. sic̃ ipsum
mundũ. In scło aũ sic̃ ea q̃ nascunt᷑. ĩ¬
mundo. Cũ gͦ scͥptã dixisset om̃ia ꝑ ip¬
fũ facta sc̃. ⁊ sine ipso factũ ẽ nichil:
paulo pꝰ ait. In hoc mundo erat: ⁊ mun¬

Expanded text:
interpositis aut obpositis aliis a nostro contuitu actuque separantur. ex quo fit, ut maior ad illa inuenienda sit labor quam ad illum, a quo facta sunt, cum sit inconparabili felicitate praestantius illum ex quantulacumque particula pia mente comprehendere. Unde recte culpantur in libro Sapientiae inquisitores hujus saeculi: Si enim tantum, inquit, potuerunt valere, utdamenta terrae oculis nostris, et qui fundauit terram, propinquat mentibus nostris. Iam nunc consideremus ea, quae fecit deus omnia simul, a quibus in sexto die consummatis requieuit in septimo, postea\' consideraturi opera eius, in quibus usque nunc operatur. ipse enim ante saecula; a saeculo autem ea dicimus, ex quo coepit saeculum, sicut ipsum mundum, in smundo. Cum ergo Scriptura dixisset, Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil; paulo post ait, In hoc mundo erat, et mun
Abbreviated transcription (Latin):
erat u̾bũ. Hoc erat inpͥncipio ap̃ dłm.
Ommnia ꝑ ipsũ facta st̃. ⁊ sine ipso factũ
ẽ nicħ. Quis gͦ tam sit demens ut dicat
ñ ea dm̃ fecisse que nou̾at: Porro si
nou̾at. ubi nͥ ap̃ ipsũ. ap̃ quẽ u̾bũ erat
ꝑ qd̃ facta sunt om̃ia: Nam si extra se¬
ipsũ ea nou̾at. qͥs eũ docuerat: Quis enĩ
cognouit sensũ dñi. aut qͥs consiliariꝰ
eiꝰ fuit: Quis prior dedit illi. ⁊ retͥbuet᷑ ei:

Expanded text:
t Verbum; hoc erat in principio apud Deum. Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil . Quis ergo tam sit demens, ut dicat non ea Deum fecisse quae noverat? Porro si noverat, ubi nisi apud ipsum, apud quem Verbum erat, per quod facta sunt omnia? Nam si extra seipsum ea noverat, quis eum docuerat? Quis enim cognovit sensum Domini? aut quis consiliarius ejus fuit? Aut quis prior dedit illi, et retribuetur ei?
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ factum incognitione illiꝰ diei.⁊ pro¬
dux̃ t̾ra iã ut hoc fieret ⁊̃ in ipsa cre
qͣm eẽt suꝑ t̾ram:⁊ anteqͣm exoriretur:
Quasi aliud eis fuerit fieri cũ cęlo ⁊ t̾ra
qñ factus ẽ dies ille inusitꝰ. atq in co¬
gnitꝰ nob̾ quẽ pͥmum ds̃ fec̃. aliud ã
exoriri suꝑ t̾ram. qd̾ ñ fit. nisi ꝑ hos
dies. quos circuitus solis fac̃ ꝑ tẽꝑm
moras. suo cuiq geni ac comodatũ
d̾ si ita ẽ: diesq ille sotietas atq uni¬
tas suꝑ celestiũ angłoꝵ atq uirtutũ.

Expanded text:
est factum in cognitione illius diei, et proest factum in cognitione illius diei, et produxit terra. iam, ut quam essent super terram, et antequam exorirentur: quasi aliud eis fuerit fieri cum coelo et terra, quando factus est dies ille inusitatus atque incognitus nobis, quem primum Deus fecit; aliud autem exoriri super terram, quod non fit nisi per hos dies, quos circuitus solis facit per temporum moras suo cuique generi accommodatas? Quod si ita est, diesque ille societas atque unitas super coelestium Angelorum atque Vir
Abbreviated transcription (Latin):
anteqͣ exorta sunt facta sunt. q tunc
gorta sunt cũ semina germinarent.¬
& accessu increm̃toꝵ in auras eruꝑins
qd̃ ꝑ moras tẽꝑm nc̃ fieri uidemꝰ suo
ciuq generi distributas: Num gͦ semi¬
na tuc facta sunt cũ factus ẽ dies. &
in ipsis erat omne uiride agri ⁊ om̃e
fenum. nondũ ea sp̃e qua sunt suꝑ t̾rã
iam exorta. s ea ui: qua sunt in rõmbꝰ
seminũ: Semina gͦ pͥmũ t̾ra ꝓdixx̃.
Sed non ita scͥpt᷑a loquebat᷑ cũ dic̾e̾t.
Et ꝓduxit t̾ra herbam pabuli. uł her
sum faciens fructũ. cuiꝰ sem̃ suũ in se
apparet semina eẽ orta ex herbis et
lignis: non autẽ illa ex seminibꝰ s
ex t̾ra p̃sertim quia ⁊ ipsa u̾ba di sic
se hñt. Non enĩ ait germinent semi¬
na. in t̾ra herbam feni. ⁊ lignũ fru¬
ctuosũ: s ait germinet t̾ra herbam
feni seminans semen utsemen ex her¬
ba: non herbã insinuaret ex semine.
Et sic ẽ factũ. ⁊ ꝓdux̃ t̾ra. idest pͥus sic

Expanded text:
antequam exorta sunt, facta sunt, quia tunc exorta sunt, cum semina germinarunt et accessu incrementorum in auras eruperunt, quod per moras temporum nunc fieri uidemus suo cuique generi distributas? num ergo semina tunc facta sunt, cum factus est dies, et in ipsis erat omne uiride agri et omne fenum nondum ea specie, qua sunt super terram iam exorta, sed ea ui, qua sunt in rationibus seminum? semina ergo primum terra produxit? sed non ita scriptura loquebatur, cum diceret: et produxit terra herbam pabuli, uel hersum faciens fructum, cuius semen suum in\' se adparet semina esse orta ex herbis et lignis, non autem illa ex seminibus, sed ex terra, praesertim quia et ipsa uerba dei sic se habent. non enim ait: germinent semina in terra herbam feni et lignum fructuosum, sed ait: germinet terra herbam feni seminans semen, ut semen ex herba, non herbam insinuaret ex semine. et sic est factum. et produxit terra, id est: prius sic
Abbreviated transcription (Latin):
scͥpt᷑a que ꝑ memoratos dies nartat qi
dei. ⁊ illa que simul eũ dic̃ fecisse oĩa
uerax ẽ. & utraq una ẽ: quia uno
sp̃u u̾itatis inspirante conscͥpta est.
S in his reb in quibꝰ quid pͥus sit uel
posteriꝰ. int̾ualla tẽꝑm ñ demonstrãt
qͣmius utrũq dici possit. id est. ⁊ simul
⁊ pͥus atq posteriꝰ: faciliꝰ tñ intelligit̾
qd̾ r̃ simul. qm qd pͥus atq post̾iꝰ. Ueld̾
cũ solem intuemur orientẽ certe ma¬
nifestũ ẽ. qd̾ eũ aties nr̃a ꝑuenire ñ
posset. nisi tͣnsiret cotũ aeris celiq ĩ¬
quod inter nos ⁊ ipsum e. Hoc aũt
cuus longinquitatis sit qͥs existima¬

Expanded text:
scriptura, quae per memoratos dies narrat opera scriptura, quae per memoratos dies narrat opera dei, et illa, quae simul eum dicit fecisse omnia, uerax est; et utraque una est, quia uno spiritu ueritatis inspirante conscripta est. Sed in his rebus, in quibus quid prius sit uel posterius, interualla temporum non demonstrant, quamuis utrumque dici possit, id est et simul et prius atque posterir simul, quam quod prius atque posterius: velut cum solem intuemur orientem, certe manifestum est quod ad eum acies nostra pervenire non posset, nisi transiret totum aeris coelique spquod inter nos et ipsum est; hoc autem cujus longinquitatis sit, q
Abbreviated transcription (Latin):
Ic ꝑ hoc ⁊ istos sex dies uł septẽ. uel
potiꝰ unum. sexies uł septies repeti¬
tum simul fec: qͥ fec̃ om̃ia simul.
Quid gͦ opus erat sex dies tam distnste
dipositeq narrari. Quia scilicet hii qu
ñ possunt uidere qd dictũ est creaux
omnia simul. nͥ cũ eis sermo tardus
iticedat. ad id quo eos duc̃ ꝑuenireñ¬
posst̃: Quomͦ gͦ dicimꝰ sexies repetita
lucis illiꝰ p̃sentiã. ꝑ angłicam cognito¬
nẽ a uesꝑe ad mane. cũ ipsa tͥa sinĩ
id est i diẽ ⁊ uesłam. ⁊ mane. semel ei
habẽ suffecerit. cũ simul uiu̾sam
dita est. conteplaret᷑ ꝓpt̾ diẽ. ⁊ mn eiꝰ ip¬
sius nat᷑a cognosce̾t ꝓpt̾ uesꝑam ꝙ
creatorẽ ex ipsa ⁊̃ inferiore cognitiõe
ꝓpter mane laudaret : Aut qͦmͦ pade¬
bat mane ut in u̾bo cognosõet quid
eẽt dõ pꝰea faciendũ idipsũ ⁊̃ conse¬
sunt: Immo u̾o ⁊ pͥus atq posteriꝰꝑ
sex dies q̃ cõmemorata sunt facꝰ ta se
et simul om̃ia facta st̃. Quia ⁊ hes

Expanded text:
 hoc et istos dies sex vel septem, vel potius unum sexies septiesve repetitum simul fecit, qui fecit omnia simul. Quid ergo opus erat sex dies tam distincte dispositeque narrari? Quia scilicet ii qui non possunt videre quod dictum est, Creavit omnia simul, nisi cum eis sermo tardius incedat; ad id quo eos ducit, perveno ergo dicimus sexies repetitam lucis illius praesentiam per angelicam cognitionem a vespera ad mane; cum ipsa tria simul, id est et diem et vesperam et mane, semel ei habere suffecerit: cum simul universam dita est, contemplaretur propter diem et in eius ipsius natura cognosceret propter uesperam et creatorem ex ipsa etiam inferiore cognitione propter mane laudaret? aut quomodo praecedebat mane, ut in uerbo cognosceret, quid esset deo postea faciendum, id ipsum etiam consesunt? immo uero et prius atque posterius per sex dies quae commemorata sunt facta sunt, et simul omnia facta sunt, quia et haec
Abbreviated transcription (Latin):
Si gͦ cũ factꝰ ẽ dies. ñ utiq anteꝙͣ fieret
dies. Ne ꝑ hoc non in u̾bo qd̃ patri coe¬
ternũ est anteqͣm dies. ante qͣm om̃ino
aliqͥd fiecet: s cũ factus ẽ dies. Nam
illa que in u̾bo di ante omnẽ crectu¬
rã sunt: ñ utiq facta sunt. Hec aũ
facta st̃: cũ factus ẽ dies sic̃ scͥpt᷑e u̾ba

Expanded text:
cum factus est dies, non utique antequam fieret dies: ac per hoc non in Verbo, quod Patri coaeternum est antequam dies, antequam omnino aliquid fieret; sed cum factus est dies. Nam illa quae in Verbo Dei ante omnem creaturam sunt, non utique facta sunt: haec autem facta sunt, cum factus est d
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ tñ in suos cursus ñ explicarent᷑. si
ea ille qui condidit ꝓuido motu admi¬
nistrare cessaret. Admonĩ aũ nos cpo¬
tet his q̃ in tp̃r formant᷑ atq nascũt.
qͦmͦ ista consid̾are debeamꝰ. Non eni fra¬
tib suis ostendit se in uiis hylariter
iin omni ꝓuidentia occurrit illis.
lic omnino audiendi ft̃. qui putauert̃
sublimes quidẽ mundi partes a confinio
corpulentioris aeris huiꝰ ⁊ supͣ diuina
ꝓuidentia gub̾nari. Hanc aũ imam
urtẽ t̾renam ⁊ humidam. aeriꝰq huiꝰ
uicinioris qui t̾rarũ ⁊ aq̃rũ exalatiõibꝰ
humescit. inquo uenti nubesq consur¬
gt̃: casib potiꝰ. ⁊ fortuitis motib agtari.
Contͣ hos enĩ loqr̃ psalmꝰ. qui cũ explicas
set laudẽ celestiũ: se ⁊̃ ad ista inferiora
conu̾tit dicens. Laudate dñm de t̾ra:
dracones ⁊ om̃s abyssi. ignis. gͣndo.nix.
Qaties. sp̃s tẽpestatis q̃ facui̾t u̾bũ euis.¬

Expanded text:
quae tamen in suos cursus non explicarentur, si quae tamen in suos cursus non explicarentur, si ea ille, qui condidit, prouido motu administrare cessaret. Admoneri autem nos oportet his, quae in tempore formantur atque nascuntur, quomodo ista considerare debeamus. non enim frribus suis ostendit se in uiis hilariter et in omni prouidentia occurrit illis. nec omnino audiendi sunt, qui putauerunt sublimes quidem mundi partes, id est a confinio corpulentioris aeris huius et supra, diuina prouidentia gubernari, hanc autem imam partem terrenam et humidam aerisque huius uicinioris, qui terrarum et aquarum exhalationibus humescit, in quo uenti nubesque consurgunt. casibus potius et fortuitis motibus agitari. contra hos enim loquitur psalmus, qui cum exset laudem coelestium, se etiam ad ista inferiora convertit, dicens: Laudate Dominum de terra, dracones et omnes abyssi; ignis, grando, nix, glacies, spiritus tempestatis, quae faci
Abbreviated transcription (Latin):
erit. ⁊ unicuiq seminũ ꝓpͥum corpꝰ.
Sic gͦ credamꝰ. uł si possimꝰ ⁊̃ intelliga¬
mus: usq nẽ oꝑari dm̃. ut si conditis
ab eo reb oꝑatio eiꝰ subtrahat᷑ int̾eant
S: plane si aliqͣm c̾at᷑am sic eũ nũc insti¬
tuere putauerimꝰ. ut genꝰ eiꝰ pͥme illi
sue ꝯditioni ñ inseru̾it aꝑte ꝯdm̃s dicẽt
scͥpt᷑e qd̃ ꝯsumau̾it om̃ia oꝑa sua in
dit noua eũ multa facere q̃ tẽ ñ fec̃
manifestũ ẽ. Nouum aũ genꝰ institu¬
mauit Mouet itaq occulta potentu
uniu̾sam creat᷑am suam. Eosmotu
illa u̾sata dũ angłi ussa ꝑficiunt. dũ
circũeunt sid̾a. dũ alt̾nant uenti. dum
abissus aquarũ lapsib ⁊ diu̾sis ⁊̃ per
aerẽ ꝯglobationib agitat᷑. dũ uirecta
pullulant. suaq semina euoluunt. dũ
animalia gignunt᷑. uarioq appetitu
ꝓͥas uitas agc̃. dũ iniqͥ iustos exercere ꝑ¬
mittunt᷑: explicat scła q̃ ille cũ pͥmũ
condita ẽ tanqͣm inplic Ita indiderat.

Expanded text:
it et unicuique seminum proprium corpus. sic ergo credamus uel, si possumus, etiam intellegamus usque nunc operari deum, ut, si conditis ab eo rebus operatio eius subtrahatur, intercidant. Sed plane, si aliquam creaturam sic eum nunc instituere putauerimus, ut genus eius primae illi suae conditioni non inseruerit, aperte contconsummauerit omnia opera sua in dit, noua eum multa facere, quae tunc non fecit, manifestum est. nouum autem genus institu consummauit. mouet itaque occulta potentia uniuersam creaturam suam eoque motu illa uersata, dum angeli iussa perficiunt, dum circumeunt sidera, dum alternant uenti, dum abyssus aquarum lapsibus et diuersis etiam per aerem conglobationibus agitatur, dum uireta pullulant suaque semina euoluunt, dum animalia gignuntur uarioque adpetitu proprias uitas agunt, dum iniqui iustos exercere permittuntur, explicat saecula, quae illi, cum primum condita est. tamquam plicita indiderat:
Abbreviated transcription (Latin):
currere: ⁊ ceta hmodi tẽꝑalia. Quis enĩ
oꝑat᷑ ista. nisi ds ⁊̃ sine ullo tali suo mo¬
tu. Non enĩ ⁊ ipsi accidit tẽpꝰ. Int̾ illagͦ
oꝑa dĩ a quib reqͥeuit indie septimo
ponens sue narrationis articłm. cõmͣ¬
dauit se illa explicasse. ⁊ cep̃ iã ista ꝯterẽ
lloꝵ explicatoꝵ cõm̃datio sic facta ẽ: hic
est liber create cȩli ⁊ t̾re. cũ factꝰ ẽ dies.
anteꝙͣ eẽt suꝑ t̾ram. ⁊ omne fenũ agri
anteꝗͣ exoriret᷑. Non enĩ pluerat di suꝑ
t̾ram. nec erat homo qͥ oꝑaret᷑ t̾rã. Istoꝵ
aũ ꝯtextio sic cep̃ fons aũ ascendebat de
t̾ra. ⁊ irrigabat omnẽ faciẽ t̾re. Fib
hac commemoratiõe fontis hꝰ: ⁊ deincꝙpᷤᷤ
ea q̃ narrant᷑. ꝑ moras tẽꝑm factas.
ñ om̃ia simul. Cũ gͦ alit̾ se habeant¬

Expanded text:
currere, et caetera hujusmodi temporalia. Quis enim currere, et caetera hujusmodi temporalia. Quis enim operatur ista nisi Deus, etiam sine ullo tali suo motu? non enim et ipsi accidit tempus. Inter illa ergo opera Dei, a quibus requievit in die septimo, ponens suae narrationis articulum, commendavit se illa explicasse, et coepit jam ista contexere. Illorum explicatorum commendatio sic facta est: Hic est liber creaturae coeli et terrae, cum factus est dies, um agri antequam exoriretur. Non enim pluerat Deus super terram, nec erat homo qui operaretur terram. Istorum autem contextio sic coepit: Fons autem ascendebat de terra, et irrigabat omnem faciem terrae. Ab hac commemoratione fontis hujus et deinceps ea quae narrantur, per moras temporum facta sunt, non omnia simul. CAPUT XI
Abbreviated transcription (Latin):
omnẽ faciẽ t̾rȩ. siue ⁊̃ qd̃ ẽ credibiliꝰ.
quia ñ ait unus fons ascendebat de t̾ra.
s ait. fons aũ ascendebat de t̾ra ꝓ nũo
plurali posuit singłarẽ. ut sic intelli¬
gamus fontes multos ꝑ uniu̾sam t̾¬
rã loca. uł regiones ꝓpͥas irrigantes. sic̃
dr miles.⁊ multi intelligunt᷑. sic̃ dicta
mꝰ. s illud ⁊̃ atq ĩ confideremꝰ. utrũ pos¬
sit nob̾ ꝑ om̃ia. constare sententia qͣ di¬
cebamꝰ aliter oꝑatũ dm̃ om̃s creat᷑as pͥma
conditione a quib oꝑib in die septimo
requieuit. aliter istam ad ministrationẽ
earũ qua nc̃usq oꝑat᷑. Idest tũc omnia
mutari ab estate ad hyemẽ. germina
certis dierũ mom̃tis pululare. gͣn desc̾ẽ.
iuirescere. arescẽ. animalia qͦ statutis tẽ¬
poꝵ metis. ⁊ cursib ⁊ concipi. ⁊ ꝑfici:⁊
nasci.⁊ ꝑ ȩtates usq inseniũ. mortẽq de¬

Expanded text:
omnem faciem terrae, siue etiam, quod est credibilius, omnem faciem terrae, siue etiam, quod est credibilius, quia non ait: unus fons ascendebat de terra. sed ait: fons autem. ascendebat de terra, pro numero plurali posuit singularem, ut. sic intellegamus fontes multos per uniuersam terram loca uel regiones proprias inrigantes, sicut dicitur miles et multi intelleguntur, sicut dicta mus. Sed illud etiam atque etiam consideremus, utrum possit nobis per omnia constare sententia, qua dicebamus aliter operatum deum omnes creaturas prima corequievit; aliter istam earum administrationem, qua usque nunc operatur: id est, tunc omnia mutari ab aestate ad hiemem, germina certis dierum momentis pullulare, grandescere, virescere, arescere. Animalia quoque statutis temporum metis et cursibus et concipi, et perfici, et nasci, et per aetates usque in senium mortemque de
Abbreviated transcription (Latin):
rabiles uias antroꝵ atq rimarũ ascenden¬
tẽ de t̾ra. ⁊ ubiq disꝑtitis qiͣ crinibꝰ irrigã¬
tẽ omnẽ suꝑficiẽ t̾re ñ continua sp̃ẽ tãqͣm
maris aut stagni. s sic̃ uidemꝰ ire aqͣs ꝑ
alueos fluminũ flexꝰq riuoꝵ & eoꝵ ex¬
cessu uicina ꝑfund̾e̾: qͥs ñ accipiat. nͥ qui
contentioso sp̃u laborat: Potest qͥppe etiã
ita dicta intelligi om̃is t̾re facies trriga¬
ta: quẽadmodũ dr om̃is uestis facies colo¬
rata: ⁊̃ si ñ ꝯtinuatĩ s macł̾atĩ fiat. p̃ser¬
tum ꝙ cũc innouitate t̾rarũ. ⁊ si ñ om̃ia:
plura tñ plana fuisse credibile ẽ: quia
lacius possent erũpentia fluenta disꝑgi
atq distendi. Quaꝑpt̾ de istiꝰ fontis mag¬
nitudine uł multitudine qͥ siue unam
hũit aliũn eruptionẽ siue ꝓpt̾ aliꝙͣ int̾re
occultis sinib unitatẽ. unde om̃s aque
suꝑ t̾rã scatent. omniũ fontiũ magnoꝵ
ticiones suas ascenders de t̾ra ⁊ irrigãs

Expanded text:
 rimarum ascendentem de terra et ubique dispertitis quasi crinibus inrigantem omnem faciem terrae non continua specie tamquam maris aut- stagni, sed sicut uidemus ire aquas per alueos fluminum flexusque riuorum et eorum excessu uicina perfundere, quis non accipiat, nisi qui contentioso spiritu laborat? potest quippe etiam ita dicta intellegi omnis terrae facies inrigata, quemadmodum dicitur omnis uestis facies colorata. etiamsi non continuatim, sed maculatim fiat, praesertim quia tunc in nouitate terrarum etsi non omnia. plura tamen plana fuisse credibile est, qua latius possent erumpentia fluenta dispergi atque distendi. Quapropter de istius fontis magnitudine uel multitudine, qui siue unam habuit alicunde eruptionem siue propter aliquam in terrae occultis sinibus unitatem, unde omnes aquae super terram scatent omnium fontium magnorum ertitiones suas ascendens de terra et inrigans
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ genitrix uirgo in maculata. gau¬
de quȩ gaudium ab angelo suscepisti.
gaude quȩ geniusti ȩterni luminis
claritatem. gaude mat̾. gaude scã
dĩ genitrix uirgo tu sola mater ĩ¬
nupta te laudat omnis factura ge¬

Expanded text:
i Genitrix virgo immaculata; gaude, quae gaudium ab angelo suscepisti; gaude, quae genuisti aeterni luminis claritatem; gaude, mater; gaude, sancta Dei Genitrix virgo. Tu sola mater innupta. Te laudat omnis factura. Ge