comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uius hanuibali est oppositus.C. uero pro praetor cum equi¬
tibus sex legionum uia: quae suessulam fert. C. fuluius flac¬
cus legatus cum sociali equitatu constituit e regione uultur¬
ni annis prelium et non solito mõ clamore et tumultu e
ceptum: sed ad alium uirorum equorum armorumq sonũ
disposita in muris campanorum in bellis multitudo tantu¬
cum eris crepitu: qualis in defectu lune silenti nocte fieri
solet edidit clamorem:ut auerter& etiam pugnantiuma¬
numos Campanos facile in uallo appius arcebat. Maior uis
ab altera parte fuluium hannibal et peni urgebant. Legio i¬
ibi sexta loco cessit. Qua pulsa coliors kyspanorum cum tri¬
bus elephantis usq aduallum peruasit ruperatq mediam
aciem romanorum: et in ancipiti spe ac periculo erat: ut&
in castra perrumperet:an intercluderetur a suis.Quem
pauorem legi omnis periculumq: castrorum. Fuluius ubi
uidit. quintum nauium primoresq alios centurionum

Expanded text:
lvius Hannibali est oppositus; C. Nero propraetor cum equilvius Hannibali est oppositus; C. Nero propraetor cum equitibus sex legionum via quae Suessulam fert, C. Fulvius Flaccus legatus cum sociali equitatu constitit e regione Volturni amnis. proelium non solito modo clamore ac tumultu est coeptum, sed ad alium virorum, equorum armorumque sonum disposita in muris Campanorum incum aeris crepitu qualis in defectu lunae silenti nocte cieri solet edidit clamorem ut auerteret etiam pugnantium animos. Campanos facile a uallo Appius arcebat: maior uis ab altera parte Fuluium Hannibal et Poeni urgebant. legio ibi sexta loco cessit; qua pulsa, cohors Hispanorum cum tribus elephantis usque ad uallum peruasit; ruperatque mediam aciem Romanorum et in ancipiti spe ac periculo erat utrum in castra perrumperet an intercluderetur a suis. quem pauorem legionis periculumque castrorum Fuluius ubi uidit, Q. Nauium primoresque alios centurionum
Abbreviated transcription (Latin):
uersos uidebat animos documento future qualemcumq euẽ¬
tum defectio ab romanis habuiss&. Igitur magna parte im¬
pedimentorum relicta in Brutiis et in omni grauiore arn¬
tu. cum delectis exercitibus peditumq equitumq q̃ poteiat.
aptissimus ad maturandum in campaniam contendit. secuti
tamentam raptim euntem tres et xxx. elephanti. In ualle oc¬
culta post tyfata montem. imminentem capuae consedit.
dueniens cum castellum gallatia presidio ui pulso cepisset in
circum sedentis capuam seuertit. premissis namq nuntiis
capuam quo tempore castra romana agressurus eet ut eode
et illi ad eruptionem parati portis omnibus se se effunderẽt.
ingentem prebuit terrorem.Nam alia parte ipẽ adortus
cui bostar et hanno pre erat erupit.Romani ut in re trepida
ne adunam concurrendo partem: aliquid in defensi relinqret
itainter se copias partiti sunt.Appius claudius campanis. fu¬

Expanded text:
uersos uidebat animos, documento futurae qualemcunque euenuersos uidebat animos, documento futurae qualemcunque euentum defectio ab Romanis habuisset. igitur magna parte impedimentorum relicta in Bruttiis et omni grauiore armatu, cum delectis peditum equitumque quam poterat aptissimus ad maturandum iter in Campaniam contendit; secuti tamen tam raptim euntem tres et triginta elephanti. in ualle occulta post Tifata, montem imminentem Capuae, consedit. adueniens cum castellum Calatiam praesidio ui pulso cepisset, in circumsedentes Capuam se uertit, praemissisque nuntiis Capuam quo temet illi ad eruptionem parati portis omnibus sese effunderent, ingentem praebuit terrorem. nam alia parte ipse adortus est, raesidium, cui Bostar et Hanno praeerant, erupit. Romani ut in re trepida, ne ad unam concurrendo partem aliquid indefensi relinquerent, ita inter sese copias partiti sunt: Ap . Claudius Campanis, Fu
Abbreviated transcription (Latin):
qui medius inter castra murumq erat aduersus instructos
camponorum equites processerunt. Et ubi ad coniectum
teli uentum signo dato uelites desiliunt. Pedestris inde acies
exequitatu repente in hostium equites incurrit: iaculaq o
cum impetu alia super alia emittunt:quibus plurimis ĩ eqͦs
uirosq qui passim coniectis per multos uulnerauerunt.Pa¬
uoris tamen plus ex renoua ꝗͣ in opinata iniectum est: et
in ꝑculsum hostem equites inuecti.fugam stragemq eorũ
usq ad portas fecerunt. Inde equitatu quoq superior roma¬
na acies fuit. Institutum : ut uelites in legionibus eent.Auct¬
rem peditum equiti in miscendorum:centur ionem quintũ
nauium tradunt honoriq id ei apud imperatorem fuisse
Cum in hoc statu ad capuam reseẽt. hannibalem diuersum
tarentine arcis potunde: capuȩq: retinende tradebant curae
Uicit tamen respectus inꝗͣ omnium sociorum hostiumq con¬

Expanded text:
qui medius inter castra murumque erat aduersus instructos qui medius inter castra murumque erat aduersus instructos Campanorum equites processerunt, et ubi ad coniectum teli uentum ex equitatu repente in hostium equites incurrit iaculaque cum impetu alia super alia emittunt; quibus plurimis in equos uirosque passim coniectis permultos uolnerauerunt; pauoris tamen plus ex re noua atque inopinata iniectum est, et in perculsum hostem equites inuecti fugam stragemque eorum usque ad portas fecerunt. inde equitatu quoque superior Romana res fuit; institutum ut uelites in legionibus essent. auctorem peditum equiti immiscendorum centurionem Q. Nauium ferunt honorique id ei apud imperatorem fuisse. cum in hoc statu ad Capuam res essent, Hannibalem diuersum Tarentinae arcis potiundae Capuaeque retinendae trahebant curae. uicit tamen respectus Capuae in quam omnium sociorum hostiumque con
Abbreviated transcription (Latin):
reseruitia acplebs poterant aut mittere nuntios ad hannibale
per custodias armatas. Inuentus est autem numida quidam¬
qui acceptis litteris euasurum se professus promissum praestara
per media romana castra nocte egressus: spem accendit cam¬
panis: dum aliquid uirium suꝑcetꝰ ab omni parte eruptione
temptandi.Caeterum in multis certaminibus equestria p̃¬
la ferme prospera faciebant. pedites superabantur sed neqͣqͣ
tam laetum uincere ꝗͣ triste uinci ulla parte erat ab obsesso &
prope expugnato hoste:Inita tandem rõ est:ut quod uiribus
deerat: arte equaret᷑. Ex omnibus legionibus electi sunt ui¬
uenes: maxime uigore ac leuitate corporum ueloces.Eis par¬
me breuiores ꝗͣ equestres. et septena iacula quaternos longa
pede data prefixo ferro quale astis uelitaribus e. Et eos singlos
in equis suis accipientes equites assuefecerunt. et uehi postͤse
et desilire pertinaciter ubi signum datum eẽt. postꝗͣ adsuetu¬
dine quottidiana satis intrepide uisum est fieri in campum

Expanded text:
re seruitia ac plebs poterant aut mittere nuntios ad Hannibalem per custodias tam artas. inuentus est Numida qui acceptis litteris euasurum se professus praestaret promissum. per media Romana castra nocte egressus spem accendit Campanis dum aliquid uirium superesset ab omni parte eruptionem temptandi. ceterum in multis certaminibus equestria proelia ferme prospera faciebant, pedites superabantur; sed nequaquam tam laetum uincere quam triste uinci ulla parte erat ab obsesso et prope expugnato hoste. inita tandem ratio est ut quod uiribus deerat arte aequaretur. ex omnibus legionibus electi sunt iuuenes maxime uigore ac leuitate corporum ueloces; eis parmae breuiores quam equestres et septena iacula quaternos longa pedes data, praefixa ferro quale hastis uelitaribus inest. eos singulos in equos suos accipientes equites adsuefecerunt et uehi post sese et desilire perniciter ubi datum signum esset. postquam adsuetudine cotidiana satis intrepide fieri uisum est, in campum
Abbreviated transcription (Latin):
uenit. Et ne domus quidem lueronis tota ab defectione abi¬
nuit. Namq gelo maximus stirpis contempta simulsenectu¬
te partis simul post cannensem cladem romana societate ad
poẽnos deficit mouissetq: in sicilia res nisi mors adeo oportiia
solicitantemq socios absumpsisset.Haec eo anno in italia
in affrica in sicilia in hispania uario euentu acta. Exitu
Quintus fabius maximus a senatu postulauit ut edem ue¬
neris ericine quem dictator uouiss&x dedicari liceret. Se¬
natus decreuit: ut Tsempronius coñs designatus. cum o¬

Expanded text:
uenit et ne domus quidem Hieronis tota ab defectione abstiuenit et ne domus quidem Hieronis tota ab defectione abstinuit. namque Gelo, maximus stirpis, contempta simul senectute patris simul post Cannensem cladem Romana societate ad Poenos defecit, mouissetque in Sicilia res, nisi mors, adeo opportuna sollicitantemque socios absumpsisset. haec eo anno in Italia, in Africa, in Sicilia, in Hispania uario euentu acta. exitu anni Q. Fabius Maximus a senatu postulauit ut aedem Ueneris Erycinae, quam dictator uouisset, dedicare liceret. senatus decreuit ut Ti. Sempronius , consul designatus, cum
Abbreviated transcription (Latin):
mentis carnisq: omnis generis quadrupedum sueteq postre
strictisq rohis uescebantur uixereq Nec anteꝗͣ uires ad stan¬
dum in murisq ferendaq arma de erant expugnati sunt Ø
Recepta petillia penus ad cusentiam copias traducit quam mi¬
nus pertinaciter defensam: inter paucos dies in deditionem ac¬
cepit. Hisdem ferme diebus et brutiorum exercitus crottho¬
nem graecam urbem circum sedit opulentam quondam ar¬
mis uirisq iam ad multis magnisq cladibus afflictam ut oĩs
aetatis minus uiginti ciuium super ẽẽnt. Itaq urbe a defen¬
soribus uastata facile potin hostes sunt.Are tantum retente
in quibus inter tumultum capte urbis e media cede quidam
effugere. Et locrenses desciuere adbrutios poenos prodita
muftitudine a principibus Regini tantummodo regiõis
eius et infide erga romanos et potestatis suȩ adultimumo
manserunt.In sicilia quoq: eadem inclinatio animorum per¬

Expanded text:
mentis carnisque omnis generis quadrupedum suetae ltinsuetmentis carnisque omnis generis quadrupedum suetae ltinsuetstrictisque foliis uixere nec ante quam uires ad standum in muris ferendaque arma deerant expugnati sunt. recepta Petelia Poenus ad Consentiam copias traducit, quam minus pertinaciter defensam intra paucos dies in deditionem accepit. iisdem ferme diebus et Bruttiorum exercitus Crotonem, Graecam urbem, circumsedit, opulentam quondam armis uirisque, tum iam adeo multis magnisque cladibus adflictam ut omnis aetatis minus duo milia ciuium superessent. itaque urbe a defensoribus uasta facile potiti hostes sunt: arx tantum retenta, in quam inter tumultum captae urbis e media caede quidam effugere. et Locrenses desciuere ad Bruttios Poenosque prodita multitudine a principibus. Regini tantummodo regionis eius et in fide erga Romanos et potestatis suae ad ultimum manserunt. in Siciliam quoque eadem inclinatio animorum per
Abbreviated transcription (Latin):
ris pugna nulla admodum fuit: quia simulinclinatam aciem
mediam mauri numidaeq uiderunt fuga effusa nuda cornua
elephantis quoq per se actis deseruere et hasdrubal usq ad ultim
euentum pugnae moratus e media cede cum paucis effugit. Ca¬
stra romamꝰ cepere atq diripuere. Ca pugna si qua dubia his
pania erãt romanis adiunxit.Hasdrubaliq: non modo in italiã
traducendi exercitus:sed ne manendi quidem satis tuto in hispa¬
nia spem reliquerat.Quae postea ꝗͣ litteris scipionum romae
uulgata sunt non tam uictorie ꝗͣ prohibito hasdrubalis in ita¬
liam transitu letabantur.Dum haec in hispania geruntur:
petellia in brutiis aliquot post mensibus ꝗͣ coepta oppugnari c̃ãt
abhymilcone prefecto hannibalis expugnata ẽ: multoq sangu¬
ne ac uulneribus ea poenis uictoria fuit stetit. Nec ulla magis
uis obsessos ꝗͣ fames expugnauit. Absumptis enim fugum ali¬

Expanded text:
ris pugna nulla admodum fuit, quia, simul inclinatam mediam ris pugna nulla admodum fuit, quia, simul inclinatam mediam aciem Mauri Numidaeque uidere, extemplo fuga effusa nuda cornua elephantis quoque prae se actis deseruere. et Hasdrubal usque ad ultimum euentum pugnae moratus e media caede cum paucis effugit. castra Romani cepere atque diripuere. ea pugna si qua dubia ltingt Hispania erant Romanis adiunxit, Hasdrubalique non modo in Italiam traducendi exercitus sed ne manendi quidem satis tuto in Hispania spes reliqua erat. quae posteaquam litteris Scipionum Romae uolgata sunt, non tam uictoria quam prohibito Hasdrubalis in Italiam transitu laetabantur. dum haec in Hispania geruntur, Petelia in Bruttiis aliquot post mensibus quam coepta oppugnari erat ab Himilcone praefecto Hannibalis expugnata est. multo sanguine ac uolneribus ea Poenis uictoria stetit nec ulla magis uis obsessos quam fames expugnauit. absumptis enim frugum ali
Abbreviated transcription (Latin):
romana eospugnare Itaq: uelud quibus reditus erat in patriam co
discrimine pugnac uerteretur obstinauerant animis uincere aut
nori.Minus pertinaces uiros habebat altera acies:nam maxia.
pars hyspani erant:qui uinci in hyspania ꝗͣ uictores in italiam
trahi malebant. Primo igitur concursu cum uix pila coniecta
ẽẽnt. retulit pedem media acies inferentibus se se magno impetu
omanis terga uertit. Nihilo segnibus cornibus praelium fuit
Hinc poenus. hinc aferurget et uelud in circumuentos prelio anci¬
piti pugnant. Sed cum iam medium tota coisse romaua acies
satis uirium ad dimouenda hostium cornua habuit. Ita duo
uuersa praelia erant utroq: romani ut qui pulsis tandem medus
et numero et robore uirorum praestarent. haud dubie supe¬
rarent: magna uis hominum ibi occisa: et nisi hyspani uixdum
tam effuse fugissent per pauci ex tota superfuissent acie. Eques¬

Expanded text:
Romana eos pugnare; itaque, uelut quibus reditus in patriam ltingt eo Romana eos pugnare; itaque, uelut quibus reditus in patriam ltingt eo discrimine pugnae uerteretur, obstinauerant animis uincere aut mori. minus pertinaces uiros habebat altera acies; nam maxima pars Hispani erant, qui uinci in Hispania quam uictores in Italiam trahi malebant. primo igitur concursu, cum uix pila coniecta essent, rettulit pedem media acies inferentibusque se magno impetu Romanis uertit terga. nihilo segnius ltingt cornibus proelium fuit. hinc Poenus, hinc Afer urget, et uelut in circumuentos proelio ancipiti pugnant; sed cum in medium tota iam coisset Romana acies, satis uirium ad dimouenda hostium cornua habuit. ita duo diuersa proelia erant. utroque Romani, ut qui pulsis iam ante mediis et numero et robore uirorum praestarent, haud dubie superant. magna uis hominum ibi occisa et, nisi Hispani uixdum conserto proelio tam effuse fugissent, perpauci ex tota superfuissent acie. equest
Abbreviated transcription (Latin):
positum est: atq omnibus copus in campum descensum est.Triplex
stetit acies romana:peditum pars inter ante signa locata: par
post signa accepta: equites cornua cinxere.Hasdrubal mediam
aciem hyspanis firmat. In cornibus dextropenos locat: leuo afros
merceniariorumq auxilia equitum numidas poenorum pediti¬
bus caeteros afrospro cornibus opponit.Nec omnes numidȩ in o¬
dextro locati cornu:sed quibus desultorum in modicum binos i¬
trahentes equos inter acerrimam saepe pugnam in recentem
equum transultare moserat: tanta uelocitas ipsis tamq docile ge
equorum genus est. Cum hoc modo instructa starent imperator
utriusq partes. haud ferme dispares speserant. Nam ne multum
quidem aut numero aut genere militum hi autem praestabant
Uilitibus longe dispar animus erat. Romanis enim quanꝗͣ procul
a patria pugnarent facile persuaserant ducespro italia atq urbe

Expanded text:
positum est atque omnibus copiis in campum descensum. triplex positum est atque omnibus copiis in campum descensum. triplex stetit Romana acies; uelitum pars inter antesignanos locata, pars post signa accepta; equites cornua cinxere. Hasdrubal mediam aciem Hispanis firmat; in cornibus, dextro Poenos locat, laeuo Afros mercenariorumque auxilia; equitum Numidas Poenorum peditibus, ceteros Afris, pro cornibus apponit. nec omnes Numidae in dextro locati cornu sed quibus desultorum in modum binos trahentibus equos inter acerrimam saepe pugnam in recentem equum ex fesso armatis transultare mos erat; tanta uelocitas ipsis tamque docile equorum genus est. cum hoc modo instructi starent, imperatorum utriusque partis haud ferme dispares spes erant; nam ne multum quidem aut numero aut genere militum hi aut illi praestabant; militibus longe dispar animus erat. Romanis enim, quamquam procul a patria pugnarent, facile persuaserant duces pro Italia atque urbe
Abbreviated transcription (Latin):
iunctis ire obuiam cocptis atq obsistere parant: rati si hani¬
bali uix per so ip̃i tollerando italie hosti.Hasdrubal dux atq:
hispancnsis exercitus ẽẽ uinctus illis finem romani imperu fore
is anxii curis adhyberum contrahunt copias. Et transit
amne cum diu consultassent:utrum castra castris confer¬
reut tantis hererent socus carthaginensium oppugnandis:
morari abitinere: propisito hostem. urbem a propinquo fluine
hyberam appellatam opulentissimam ea tempestate regio¬
nis eius oppugnare parant.Quod ubi sensit hasdrubal pro o¬
pe ferenda sociis:pergitire ip̃e ad urbem deditam nuper ĩ
fidem romanorum oppugnandam.ita iam coepta obsidio
a romanis omissa est: et in ipsum hasdrubalem uersum o¬
bellum. Quinq milium interuallo castra distantia habuere
Paucos dies nec sinc leuibus pracliis nec ut in aciem exirent. Tande
uno codemq die uelud ex composito utrimq signum pugnae pro¬

Expanded text:
iunctis copiis ire obuiam coeptis atque obsistere parant, rati, si Hanniiunctis copiis ire obuiam coeptis atque obsistere parant, rati, si Hannibali, uix per se ipsi tolerando Italiae hosti, Hasdrubal dux atque Hispaniensis exercitus esset iunctus, illum finem Romani imperii fore. his anxii curis ad Hiberum contrahunt copias et transito amne, cum diu consultassent utrum castra castris conferrent an satis haberent sociis Carthaginiensium oppugnandis morari ab itinere proposito hostem, urbem a propinquo flumine Hiberam appellatam, opulentissimam ea tempestate regionis eius, oppugnare parant. quod ubi sensit Hasdrubal, pro ope ferenda sociis pergit ire ipse ad urbem deditam nuper in fidem Romanorum oppugnandam. ita iam coepta obsidio omissa ab Romanis est et in ipsum Hasdrubalem uersum bellum. quinque milium interuallo castra distantia habuere paucos dies nec sine leuibus proeliis nec ut in aciem exirent: tandem uno eodemque die uelut ex composito utrimque signum pugnae pro
Abbreviated transcription (Latin):
mareq ac tuendam hispaniam eȩ missus.Qui ut pedestris na¬
ualisq copias traiecit: castris communitis nauibusq: subductis
& uallo circumdatis cum eꝗtibus delectis ip̃e quantum maxie
accelerare poterat:per dubios infestosq populos iuxta intentos
adhasdrubalem peruenit.Cum decreta senatus mandata ex¬
posuisse& atq edocuisset ipse inuicem quem admodum tractã¬
dum bellum in hyspanam foret retro sua in castra rediit null.
re ꝗͣ celeritate tutior quod undiq abierat anteq̃ consentirent
Hasdrubal priusq̃ mouerex castra pecunias imperat om̃ibus po¬
pulis suae dictionis: satis ignarus hanmbalem transitus quos¬
dam practio mercatum.Nec auxilia gallica aliter ꝗͣ conduct.
habuisse: iopem tantum iter in gressum. uix penetraturum
ad halpis fuisse. Pecuniis igitur raptim ex actis adhiberum
descendit. Decreta carthaginensium et hasdrubalis iter ubi
ad romanos sunt per lata:omnibus omissis rebus: ambo due

Expanded text:
marique ac tuendam Hispaniam est missus. qui ut pedestres namarique ac tuendam Hispaniam est missus. qui ut pedestres naualesque copias traiecit, castris communitis nauibusque subductis et uallo circumdatis cum equitibus delectis ipse, quantum maxime accelerare poterat, per dubios infestosque populos iuxta intentus ad Hasdrubalem peruenit. cum decreta senatus mandataque exposuisset atque edoctus fuisset ipse in uicem quemadmodum tractandum bellum in Hispania foret, retro in sua castra rediit, nulla re quam celeritate tutior, quod undique abierat antequam consentirent. Hasdrubal priusquam moueret castra pecunias imperat populis omnibus suae dicionis, satis gnarus Hannibalem transitus quosdam pretio mercatum nec auxilia Gallica aliter quam conducta habuisse; inopem tantum iter ingressum uix penetraturum ad Alpes fuisse. pecuniis igitur raptim exactis ad Hiberum descendit. decreta Carthaginiensium et Hasdrubalis iter ubi ad Romanos sunt perlata, omnibus omissis rebus ambo duces
Abbreviated transcription (Latin):
sunt deserta et uniuersa gens postero die: in deditionem. ue¬
nit. nec diu inpacato mansit. Nam sub inde ab kartha¬
gine allatum est:ut hasdrubal quoq tempore in it aliam Ø¬
exercitum duceret quae uulgata resper hyspaniam:omniũ
fert animos ad romanos aduertit. Itaq hasdrubal extimplo
luteras ad carthaginem mittit indicatis quanto fama profecti¬
onis suac damno fuisset. Siuero inde perger& priusꝗͣ hybe¬
rum transiret. romanorum hyspaniam fore. Nam praet¬
Qͣ quod nec praesidium nec ducem hrẽt quem relinqueret
pro se ee impatoros ce romanos quibus uix cquis uiribus resisti
possit. Itaq si ulla hyspanię cura eẽt: successorem sibi cum ua¬
lio exercitu mitterent cui omnia prospere euenirent non
tamen ociosam prouintiam fore.Ea litere ꝗͣ ꝗͣ primo admo¬
nihil de hasdrubale neq de copiis eius mutatum est. Himil¬
co cum exercitu iusto et aucta classe ad retinendam terram

Expanded text:
sunt deserta et uniuersa gens postero die in deditionem uesunt deserta et uniuersa gens postero die in deditionem uenit. nec diu in pacto mansit; nam subinde ab Carthagine allatum est ut Hasdrubal primo quoque tempore in Italiam exercitum duceret, quae uolgata res per Hispaniam omnium ferme animos ad Romanos auertit. itaque Hasdrubal extemplo litteras Carthaginem mittit, indicans quanto fama profectionis suae damno fuisset: si uero inde pergeret, priusquam Hiberum transiret Romanorum Hispaniam fore; nam praeterquam quod nec praesidium nec ducem haberet quem relinqueret pro se, eos imperatores esse Romanos quibus uix aequis uiribus resisti possit. itaque si ulla Hispaniae cura esset, successorem sibi cum ualido exercitu mitterent; cui si omnia prospere euenirent, non tamen otiosam prouinciam fore. eae litterae quamquam primo admonihil de Hasdrubale neque de copiis eius mutatum est: Himilco cum exercitu iusto et aucta classe ad retinendam terra
Abbreviated transcription (Latin):
castris ullo imperio contineri.Quam ubi neglegentiam ex re
ut fit bene gesta oriri senserat. Hasdrubal cohortatus milites
sine signis hostes aggrederentur degressus colle pergit ire a¬
cie instructa ad castra:Quem ut ad ee tumultuose nuntiar¬
fugientes ex speculis stationibusq adtulere ad arma concla¬
matum ut quisq arma coeperat: sine imperio sine signo: in¬
compositi in ordinati inpraelium ruunt.Iam primi conserue¬
rant manus: cum alii cateruatim currerent: alii non dum e
castris exissent:tamen primo ipã audatia terrere hostem
De inde rari inconfertos illati:cum paucitas parum tuta ess&
respicere alui alios et undiq pulsi coire in orbem. Et dum co¬
pora corporibus applicantur armaq armis iungunt: in artu
compulsi: cum uix mouendis armis satis spacii eẽt corona
militum cincti ad multum diei ceduntur. Exigua pars etu¬
otione facta: siluas ac montes petit pariq terrore et castra.

Expanded text:
castris ullo imperio contineri. quam ubi neglegentiam ex re, castris ullo imperio contineri. quam ubi neglegentiam ex re, ut fit, bene gesta oriri senserat Hasdrubal, cohortatus milites ut palatos sine signis hostes adgrederentur, degressus colle pergit ire acie instructa ad castra. quem ut adesse tumultuose nuntii refugientes ex speculis stationibusque attulere, ad arma conclamatum est. ut quisque arma ceperat, sine imperio, sine signo, incompositi, inordinati in proelium ruunt. iam primi conseruerant manus, cum alii cateruatim currerent, alii nondum e castris exissent; tamen primo ipsa audacia terruere hostem; deinde rari in confertos inlati, cum paucitas parum tuta esset, respicere alii alios et undique pulsi coire in orbem, et, dum corpora corporibus applicant armaque armis iungunt, in artum compulsi, cum uix mouendis armis satis spatii esset, corona hostium cincti ad multum diei caeduntur; exigua pars eruptione facta siluas ac montes petit. parique terrore et castra
Abbreviated transcription (Latin):
munimenta modo defendenda satis animorum: ett sed etiam
ad lacessendum hostem praclio. Crumpunt igitur agmine
e castris tripudiantes more suo:repentinaq eorum audatia:
terrorem hosti paulo ante ultro lacessenti incussit. Itaq¬
& ipc hasdrubal in collum satis arduum: tutum flumine ctiam ob¬
iecto: tum copias subducit et praemissam leuem armaturam e¬
quitesq palatos eodem recepit.Nec aut colli aut fluminis satis
fidus: uallo castra permunit.In hoc alterno pauore certamina
aliquot sunt contracta: nec numida hyspano eques par fuit. Nec
iaculator maurus caetrato uelocitate pari robore animi uiriuq:¬
fuit aliquantum praestanti.Postꝗͣ neq elicere poenum ad cer¬
tamen obuersati castris poterant neq: castyorum oppugnatio
facilis erat urbem ascuam quo finis hostium ingrediens hasdru¬
bal frumentum commeatusq: alios conuexerat ui capiunt
omniq: circa agro potuintur: nec iam aut in agmine aut in

Expanded text:
munimenta modo defendenda satis animorum esset sed etiam munimenta modo defendenda satis animorum esset sed etiam ad lacessendum proelio hostem. erumpunt igitur agmine e castris, tripudiantes more suo, repentinaque eorum audacia terrorem hosti paulo ante ultro lacessenti incussit. itaqet ipse Hasdrubal in collem satis arduum, flumine etiam obiecto tutum, copias subducit et praemissam leuem armaturam equitesque palatos eodem recipit, nec aut colli aut flumini satis fidens, castra uallo permunit. in hoc alterno pauore certamina aliquot sunt contracta; nec Numida Hispano eques par fuit nec iaculator Maurus caetrato, uelocitate pari, robore animi uiriumque aliquantum praestanti. postquam neque elicere Poenum ad certamen obuersati castris poterant neque castrorum oppugnatio facilis erat, urbem Ascuam, quo fines hostium ingrediens Hasdrubal frumentum commeatusque alios conuexerat, ui capiunt omnique circa agro potiuntur; nec iam aut in agmine aut in
Abbreviated transcription (Latin):
tu mouendarum de integro rerum.perculit eum praefectorũ
nauium transitio. Qui post classem ad hyberum per pauorem.
deseram grauiter increpiti nunꝗ̃ de inde satissidi aut duci aut
hartaginensium: rebus fuerant fecerant hi transfuge motum
inthaosiorum gentem desciuerantq his auctoribus urbes ali¬
quot una etiamꝰ ab ip̃is ui capta fuerat. In eam. gentem uer¬
sun ab aemams bellum est. infestoq exercitu. hasdrubal in¬
gressus agrums hpostium pro capteante dief paueos urbis moe¬
nibus chalbum nobilem tarsiorum ducem eͥum ualido exer¬
citi easais se. detinentem aggredi ftatuit. Praemissa igit
leui armatura quȩ elicer& hostis ad pugnam: peclitum par¬
tem ad deꝑopulandum per agros passim dimisit: ut palantis
exciperent: simul et ad castra tumultus erat: & per agros fu¬
gaq et cedes: de inde undiq diuersis itineribus: cum in castra
se recepissent ad eo repente decessit animis pauor ut non ado

Expanded text:
tu mouendarum de integro rerum perculit eum praefectorum tu mouendarum de integro rerum perculit eum praefectorum nauium transitio, qui post classem ad Hiberum per pauorem desertam grauiter increpiti nunquam deinde satis fidi aut duci aut Carthaginiensium rebus fuerant. fecerant hi transfugae motum in Tartesiorum gente, desciuerantque his auctoribus urbes aliquot; una etiam ab ipsis ui capta fuerat. in eam gentem uersum ab Romanis bellum est, infestoque exercitu Hasdrubal ingressus agrum hostium pro captae ante dies paucos urbis moenibus Chalbum, nobilem Tartesiorum ducem, cum ualido exercitu castris se tenentem, adgredi statuit. praemissa igitur leui armatura quae eliceret hostes ad certamen, equitum partem ad populandum per agros passim dimisit ltetgt ut palantes exciperent. simul et ad castra tumultus erat et per agros fugaque et caedes; deinde undique diuersis itineribus cum in castra se recepissent, adeo repente decessit animis pauor ut non ad
Abbreviated transcription (Latin):
cum .l. postumii suffectus eẽt decrete sunt eumq cum primis
saluis auspitus creari placuit. Legiones practerea duas primo
quoq tempore ex sicilia acciri atq: inde cons cui legiones ur¬
bane euenissent militum summeret quantum opus.C. teren¬
tio. Cons propagari in annum imperium. Neq de eo exercitu
quem ad praesidium apuliae hrẽt quichͣ minui. Dum haec ĩ
italia geruntur apparanturq nihilo segnius in hyspania bel¬
lum erat: sed ad eam diem magis prosperum romanis. ꝑ. & Gi.
scipionibus inter se partitis copus.ut. En. terra . P. mari nauibus¬
q rem gereret. Hasdrubal poenorum imperator neutri parti
uirium satisfidens. procul ab hoste interuallo ac locis tutis tene¬
equites in supplementum ex africa missi sunt. Tum refecta
tandem spe castra propius mouit classemq et ip̃e instrui para¬
riq iub& ad insulas maritimamq: oram tutandam. In ipo impe¬

Expanded text:
cum L. Postumi suffectus esset, decretae sunt eumque, cum primum cum L. Postumi suffectus esset, decretae sunt eumque, cum primum saluis auspiciis posset, creari placuit; legiones praeterea duas primo quoque tempore ex Sicilia acciri, atque inde consulem, cui legiones urbanae euenissent, militum sumere quantum opus esset; C. Terentio consuli prorogari in annum imperium neque de eo exercitu quem ad praesidium Apuliae haberet quicquam minui. dum haec in Italia geruntur apparanturque, nihilo segnius in Hispania bellum erat sed ad eam diem magis prosperum Romanis. P. et Cn. Scipionibus inter se partitis copias ut Gnaeus terra, Publius nauibus rem gereret, Hasdrubal, Poenorum imperator, neutri parti uirium satis fidens, procul ab hoste interuallo ac locis tutus tene et quingenti equites in supplementum missi ex Africa sunt. tum refecta tandem spe, castra propius hostem mouit classemque et ipse instrui pararique iubet ad insulas maritimamque oram tutandam. in ipso impe
Abbreviated transcription (Latin):
puli romani potestates fore:dehoste peno exercitibusq per
quos id bellum gereretur:consultandum attlagitandum.Ipe
primum quidipeditum equitumq quid cunum quid fociorin
in exercitu eẽt dictatora dissexuut.Tum marcellus suabum co¬
piarum suminam exposuit.Quid in apulia cumaenterentio
cons. cẽt aperitis quesitum ẽ ne secundo consulaigeix ercitif
satis firmat tantum bellum efficerentur inibati yauo.Itaq ga¬
liam quanꝗͣ stimulabat iusta ira omitti eo anno placuit Ecer¬
citus dictatoris consuli de certus est.De exercitu marcelli qui
eorum ex fuga cannensi eẽt insiciliȩ castra duci atq: ibi mili¬
tare donec in it alia bellum eẽt. placuit:eodem exinde dicta¬
toris legionibus reici militem minimum quemq: roboris nul¬
lo praestituto militiac tempore nisi qui stipendiorum o¬
legutimorum cet.Due legiones urbane alteri consuli qui in lo¬

Expanded text:
puli Romani potestate fore: de hoste Poeno exercitibusque, per puli Romani potestate fore: de hoste Poeno exercitibusque, per quos id bellum gereretur, consultandum atque agitandum. ipse primum quid peditum equitumque, quid ciuium, quid sociorum in exercitu esset dictatoris, disseruit; tum Marcellus suarum copiarum summam exposuit. quid in Apulia cum C. Terentio consule esset a peritis quaesitum est nec unde duo consulares exercitus satis firmi ad tantum bellum efficerentur inibatur ratio. itaque Galliam, quamquam stimulabat iusta ira, omitti eo anno placuit. exercitus dictatoris consuli decretus est. de exercitu M. Marcelli , qui eorum ex fuga Cannensi essent, in Siciliam eos traduci atque ibi militare donec in Italia bellum esset placuit; eodem ex dictatoris legionibus reici militem minimi quemque roboris nullo praestituto militiae tempore nisi quod stipendiorum legitimorum esset. duae legiones urbanae alteri consuli, qui in lo
Abbreviated transcription (Latin):
ubarent: poculumq idem sacerdotis eẽ ac templi antistibus. Pra¬
la quoq haud minor gallis ꝗͣ uictoria fuit. Nam et si magna p
animalium. strage silue oppressa erat. tamen caetere res quia
nihil dissipatum fuga est: strate ꝑ omnem iacentis agminis ordi¬
nem inuente sunt.Nac nuntiata clade cum per dies multos in o¬
anto pauore fuisset ciuitas ut tabernis clausis uelud nocturna soli¬
tudine per urbem acta: senatus edilibus negotium daret ut ur¬
bem circumirent appeririq tabernas et iustitiae publice spem
urbi demiiuberent: tum.T Sempronius senatum habuit conso¬
atusq patres est et adortatus. Ne qui cannensi ruinȩ non sut¬
cubuissent adminores calamitates animos suminiterent.Qb
ad carthaginenseshostes hannibalemq: aiinctis prospera oł¬
modo ẽent sicut sperar̾et futura.Gallicum bellum et omitti'
cuto et diffeyi posse: ultionemqeam fraudis in deorum ae po¬

Expanded text:
libarent poculumque idem sacerdoti esset ac templi antistitibus. pralibarent poculumque idem sacerdoti esset ac templi antistitibus. praeda quoque haud minor Gallis quam uictoria fuit; nam etsi magna pars animalium strage siluae oppressa erat, tamen ceterae res, quia nihil dissipatum fuga est, stratae per omnem iacentis agminis ordinem inuentae sunt. hac nuntiata clade cum per dies multos in tanto pauore fuisset ciuitas ut tabernis clausis uelut nocturna solitudine per urbem acta senatus aedilibus negotium daret ut urbem circumirent aperirique tabernas et maestitiae publicae speciem urbi demi iuberent, tum Ti. Sempronius senatum habuit consolatusque patres est, et adhortatus ne qui Cannensi ruinae non succubuissent ad minores calamitates animos summitterent: quod ad Carthaginienses hostes Hannibalemque attineret, prospera modo essent, sicut speraret, futura, Gallicum bellum et omitti tuto et differri posse ultionemque eam fraudis in deorum ac po
Abbreviated transcription (Latin):
se deciderent. Legiones duas.Ro.habebat postumius:sociumq
gros hostium induxisser. galli ora extreme silue cum circ̃ii¬
sedissent ubi intrauit agmen saltum tum extremas arborui
succisarum impellunt aliam in aliam instabilem per se ac
male herentem incidentes ancipiti strage:arma uiros equ
obruerunt ut uix.x. homines effugerent. Nam cum exa¬
nimati pleriq eẽnt arborum truncis fragmentisq ramorum ceteram
nultitudinem in opinato malo trepidam galli saltum omnem arm¬
ti circumsedentes interfecerunt: paucis enumero captis qui flu¬
minis pontem petentes: obsesso ante ab hostibus ponte interclusi o¬
sunt. Ibi postumius omni ui ne caperetur occubuit. Spolia cor¬
poris capurq praccisum ducis. boi ouantes templo quod sancti¬
mum est apud eos intulerunt. Purgato inde capite ut mos estiiis
caluam auro celauerunt: idq sacrum uasis erat quo folemnibus

Expanded text:
sae occiderent. legiones duas Romanas habebat Postumius, sociumqusae occiderent. legiones duas Romanas habebat Postumius, sociumqugros hostium induxerit. Galli oram extremae siluae cum circumsedissent, ubi intrauit agmen saltum, tum extremas arborum succisarum impellunt; quae alia in aliam, instabilem per se ac male haerentem, incidentes ancipiti strage arma, uiros, equos obruerunt, ut uix decem homines effugerent. nam cum exanimati plerique essent arborum truncis fragmentisque ramorum, ceteram multitudinem inopinato malo trepidam Galli saltum omnem armati circumsedentes interfecerunt paucis e tanto numero captis, qui pontem fluminis petentes obsesso ante ab hostibus ponte interclusi sunt. ibi Postumius omni ui ne caperetur dimicans occubuit. spolia corporis caputque praecisum ducis Boii ouantes templo quod sanctissimum est apud eos intulere. purgato inde capite, ut mos iis est, caluam auro caelauere, idque sacrum uas iis erat quo sollemnibus
Abbreviated transcription (Latin):
magnam partem gloriac uertit comitiaq edixit.Quibus.lpost¬
mius absens tertium qui tum galliam proumtiam obtinebat &
Tsempronius gracchus qui tum magister equitum et ca adcur
rerat consules crearentur. Praetores in de creati.M. Ualeria¬
nus leuinus Appius claudius pulcher: fuluius claudius flacchus
M.minutiusq sceuola Dictator ereatis magistratibus: theanum
in hyberna ad exercitum. redit relicto magistro equitum ro¬
mae Qui cum post paucos dies magistratum in iturus esset de
exercitibus scribendis comparandisq: in annum prẽs consuler
Cum ce resmaxime agerentur noua clades nuntiata alia sup
aliam cumulante in eum annum fortuna Lutium postumiũ
consul designatum in gallia ipsum atq exercitum deletos sil¬
ua erat uasta: quam litanam galli uocant qua exercitum tr¬
ducturus erat. Cius siluae dextra leuaq: circa uiam galli ar¬
bores ita inciderunt:ut immote starent:momento leui impul¬

Expanded text:
magnam partem gloriae uertit comitiaque edixit, quibus L. Postmagnam partem gloriae uertit comitiaque edixit, quibus L. Postumius tertium absens, qui tum Galliam prouinciam obtinebat, et Ti. Sempronius Gracchus , qui tum magister equitum et aedilis curulis erat, consules creantur. praetores inde creati M. Ualerius Laeuinus iterum, Ap. Claudius Pulcher , Q. Fuluius Flaccus , Q. Mucius Scaeuola . dictator creatis magistratibus Teanum in hiberna ad exercitum redit relicto magistro equitum Romae, qui, cum post paucos dies magistratum initurus esset, de exercitibus scribendis comparandisque in annum patres consuleret. cum eae res maxime agerentur, noua clades nuntiata aliam super aliam cumulante in eum annum fortuna, L. Postumium consulem designatum in Gallia ipsum atque exercitum deletos. silua erat uasta—Litanam Galli uocabant— qua exercitum traducturus erat. eius siluae dextra laeuaque circa uiam Galli arbores ita inciderunt ut immotae starent, momento leui impul
Abbreviated transcription (Latin):
septem cum ingenti approbatione hominum in senatu lecti
ex timplo sc magistratu abdicauit: priuatusq de rostris descendit
lictoribus abire iussis turbaeq se immiscuit. priuatasq agentium Ø¬
res tempus hoc sedulo terens ne deducendi sui causa populum de
foro abducer&: Neq tamen elanguit cura hominum et mora fre¬
quentesq eum domum deduxerunt. Consul nocte insequenti
ad exercitum redut: non facto certiore senatu ne comitiorum
causa in urbe retineretur. Iostero die consultus aM. Pomponic
practore senatus decreuit dictatori scribendum:uti si exre.p. cen¬
seret ee ad consules subrogandos ueniret cum magr̃o equitum et
practore. M. marcello ut ex hispntibus noscere patres possent qͦ
statu res .p. eet consiliaq ex rebus caperent.Qui acciti erant oms
uencrut relictis legatis qui legionibus pra essent.Dictator de pauca
ac modice locutus in magrmꝰ equitum . Tsempronium gracchum

Expanded text:
septem cum ingenti adprobatione hominum in senatum lectis, septem cum ingenti adprobatione hominum in senatum lectis, extemplo se magistratu abdicauit priuatusque de rostris descendit lictoribus abire iussis, turbaeque se immiscuit priuatas agentium res, tempus hoc sedulo terens ne deducendi sui causa populum de foro abduceret. neque tamen elanguit cura hominum ea mora frequentesque eum domum deduxerunt. consul nocte insequenti ad exercitum redit non facto certiore senatu ne comitiorum causa in urbe retineretur. postero die consultus a M. Pomponio praetore senatus decreuit dictatori scribendum uti, si e re publica censeret esse, ad consules subrogandos ueniret cum magistro equitum et praetore M. Marcello , ut ex iis praesentibus noscere patres possent quo statu res publica esset consiliaque ex rebus caperent. qui acciti erant, omnes uenerunt relictis legatis qui legionibus praeessent. dictator de se pauca ac modice locutus in magistrum equitum Ti. Sempronium Gracchum
Abbreviated transcription (Latin):
torem se sine magistro equitum: nec censoyiam uim permissam
uni et idem iterum nec dictatori nisi rei gerende causa crea¬
to in sexmenses datum imperium quae immoderata sors tem¬
pus ac necessitas fecerint his se modum impositurum. Nam ne¬
q: senatum quemꝗ̃ moturum: ex quo .C. flamminiuf.L. emili¬
us censores in senatum legissent transcribi tantum recitariq
iussurum. Nec penes unum hominem iuditium arbitriumq
de fama ac moribus senatoris fuerit:& ita inde mortuoru
locum subuecturum ut ordo ordini non homo homini prae¬
latus uideretur. Recitato uetere senatu inde primus inde¬
mortuorum locum legit qui post .l. emilium. C flammini¬
um censores curulem magistratum cepissent. Nec dum in
senatu lecti essent ut quisq eorum senatus primus creatus erat
magisfratus cepissent qui spolia ex hoste fixa domi haberent
uit tunicam romanam accepissent Ita centum septuaginta

Expanded text:
torem sine magistro equitum, nec censoriam uim uni permissam torem sine magistro equitum, nec censoriam uim uni permissam et eidem iterum, nec dictatori, nisi rei gerendae causa creato, in sex menses datum imperium. quae immoderata fors, tempus ac necessitas fecerit, iis se modum impositurum; nam neque senatu quemquam moturum ex iis quos C. Flaminius L. Aemilius censores in senatum legissent; transcribi tantum recitarique eos iussurum, ne penes unum hominem iudicium arbitriumque de fama ac moribus senatoriis fuerit; et ita in demortuorum locum sublecturum ut ordo ordini, non homo homini praelatus uideretur. recitato uetere senatu, inde primos in demortuorum locum legit qui post L. Aemilium C. Flaminium censores curulem magistratum cepissent necdum in senatum lecti essent, ut quisque eorum primus creatus erat; i ltnongt magistratus cepissent, qui spolia ex hoste fixa domi haberent aut ciuicam coronam accepissent. ita centum septuaginta
Abbreviated transcription (Latin):
tu dicit: ꝗͣ incertam suspensos sociorum animos incertamq fi¬
dem intactum quod insuper solicitaret eos eam unius hominis
temerariam uocem silentio omnium extinguendum eẽ.Et
si quid unꝗ̃ archani sanctiue adsilendum in curia fuerit id om¬
nium maxime tegendum occulendum obliuiscendum pro nõ
dicto habendum esse. Ita eius rei oppressa mentio est. Dicta¬
torem qui censor ante fuiss& uetussimusq: ex his qui uiueren
censor is eẽt creari placuit qui senatum legere. Acciriq C. te¬
rentium ad dictatorem. dicendum iusserunt. Qui eo ex apulia
relicto ibi praesidio cum magnis itineribus romam redisset. &¬
nocte proxima ut mox erat.AFabium buteonem.ex.C. si
magistro equitum dictatorem in sex menses duxit.Ubi cum
lictoribus in rostra ascendit: neq duos dictatores tempore u¬
no quod nunꝗͣ antea factum eet probare se dixit. Neq dicta¬

Expanded text:
tu dicit quam inter tam suspensos sociorum animos incertamque fitu dicit quam inter tam suspensos sociorum animos incertamque fidem id iactum quod insuper sollicitaret eos; eam unius hominis temerariam uocem silentio omnium exstinguendam esse et, si quid unquam arcani sanctiue ad silendum in curia fuerit, id omnium maxime tegendum, occulendum, obliuiscendum, pro non dicto habendum esse. ita eius rei oppressa mentio est. dictatorem, qui censor ante fuisset uetustissimusque ex iis qui uiuerent censoriis esset, creari placuit qui senatum legeret, accirique C. Terentium consulem ad dictatorem dicendum iusserunt. qui ex Apulia relicto ibi praesidio cum magnis itineribus Romam redisset, nocte proxima, ut mos erat, M. Fabium Buteonem ex senatus consulto sine magistro equitum dictatorem in sex menses dixit. is ubi cum lictoribus in rostra escendit, neque duos dictatores tempore uno, quod nunquam antea factum esset, probare se dixit, neque dicta
Abbreviated transcription (Latin):
Cum de carre...emilius pro dictatore post casilinum amissũ pro¬
fecto tam ad exercitum exposcentibus cunctis retulisset tun
purius caruilius cum longa oratione non solum in opiam sed Ø¬
paucitatem etiam cuuum ex quibus in patres legerentur cõ¬
questus eẽt explendi senatus causa et uingendi artius lanni
nominis cum pro magna re se suadere dixiss& ut ex singlis
populis latinorum binis senatoribus patres romani censutsli
uitatis legerentur. Cam sententiam haud aequoribus a¬
nimis ꝗͣ ip̃sorum quondam postulatum latinorum patres
audierunt. Et cum fremitus indignantium tota curia et
et praccipue manlium eẽ et nunc eius stirpis uirum dicẽt qua
quondam in capitolio consul minatus eẽt:quem latinũ ĩ curia
uidesset eum sua manu se interfecturum.Q. fabius ma xim
nunꝗͣ rei ullius alieniore tempore mentionem factam in sena¬

Expanded text:
cum de ea re M. Aemilius praetor, dictatore post Casilinum amissum procum de ea re M. Aemilius praetor, dictatore post Casilinum amissum profecto iam ad exercitum, exposcentibus cunctis rettulisset, tum Sp. Caruilius cum longa oratione non solum inopiam sed paucitatem etiam ciuium ex quibus in patres legerentur conquestus esset, explendi senatus causa et iungendi artius Latini nominis cum populo Romano magno opere se suadere dixit ut ex singulis populis Latinorum binis senatoribus, ltquibusgt patres Romani censuissent,  legerentur. eam sententiam haud aequioribus animis quam ipsorum quondam postulatum Latinorum patres audierunt; et cum fremitus indignantium tota curia esset et praecipue T. Manlius esse etiam nunc eius stirpis uirum diceret ex qua quondam in Capitolio consul minatus esset quem Latinum in curia uidisset eum sua manu se interfecturum, Q. Fabius Maximus nunquam rei ullius alieniore tempore mentionem factam in sena
Abbreviated transcription (Latin):
stipendium quanti argenti opus fuit et sex mensium frũm¬
tum accepit.Cornelio ĩ sardinia ciuitates sociae benigne cõ¬
tulerunt. Et romae quoq penuriam argenti trium uiri n
sorq fuerat: et. M.attilius regulus qui bis consul fuerat er lu¬
M. & C. Attilius edem. concordiȩ quam .l. manilius praete
uouerat dedicauerunt. Et tres pontifices creati. Q ceciluis me¬
tellus et. Q fabius maximus et q fabius flaccus fuluius in lo¬
cum.P. Scantini de mortui et. L. emilii pauli. coñs.et. q eli
petu qui ceciderant pugna cannensi.Cum cactera quȩ continũ
cladibus fortuna minuerat quantum consilus humanis assequi
poterant patres explessent. tandem se quoq et solitudinem curie
paucitatemq conuenientium ad publicum consilium respexe¬
runt. Neq enim post. Lemilium & c. flamminium cen¬
res senatus electus fuerat cum tantum senatorum aduersae pu¬
gnae. ad hoc sui quemq caus ꝑ quinquennium assumpsissent

Expanded text:
stipendium quanti argenti opus fuit et sex mensum frumentum accepit; Cornelio in Sardinia ciuitates sociae benigne contulerunt. et Romae quoque propter penuriam argenti triumuiri mensorque fuerat, et M. Atilius Regulus , qui bis consul fuerat, et LM. et C. Atilii aedem Concordiae, quam L. Manlius praetor uouerat, dedicauerunt; et tres pontifices creati, Q. Caecilius Metellus et Q. Fabius Maximus et Q. Fuluius Flaccus , in locum P. Scantini demortui et L. Aemili Pauli consulis et Q. Aeli Paeti , qui ceciderant pugna Cannensi. cum cetera quae continuis cladibus fortuna minuerat, quantum consiliis humanis adsequi poterant, patres explessent, tandem se quoque et solitudinem curiae paucitatemque conuenientium ad publicum consilium respexerunt; neque enim post L. Aemilium et C. Flaminium censores senatus lectus fuerat, cum tantum senatorum aduersae pugnae, ad hoc sui quemque casus per quinquennium absumpsissent.
Abbreviated transcription (Latin):
hil raptim nec temere agendum consulendumq: de integro cen¬
suit.Relaxata postero die per minorem trepidationem ret¬
nuerunt optimates ut conuectis omnibus ex agris urbem ac
muros firmarent.Per idem fere tempus luterae ex sicilia sar¬
diniaq romam allatę:priores exsicilia octacilii propraetoris o¬
insenatu recitatȩ sunt.L. furium praetorem cum classe ex aff¬
ca lilybeum uenisse: ipsumq grauiter ictum saucium in discri¬
mine uitae ec̃ ultimo militiãe naualibus socus neq stipendiũ
neq frumentum ad diem dari neq unde detur ẽẽ magnope¬
oersuadere ut ꝗͣ primum ea mittantur sibiq si ita uideatur
ex nouis: practorem successorem mitant. Cademq ferme
stipendio frumentoq ab.A. cornelio in ammula prop̃tore
ex sardinia scripta. Responsum utrisq non ec̃ unde mit

Expanded text:
hil raptim nec temere agendum consulendumque de integro cenhil raptim nec temere agendum consulendumque de integro censuit. relata postero die per minorem trepidationem re tenuerunt optimates ut conuectis omnibus ex agris urbem ac muros firmarent. per idem fere tempus litterae ex Sicilia Sardiniaque Romam allatae. priores ex Sicilia T. Otacili propraetoris in senatu recitatae sunt: P. Furium praetorem cum classe ex Africa Lilybaeum uenisse; ipsum grauiter saucium in discrimine ultimo uitae esse; militi ac naualibus sociis neque stipendium neque frumentum ad diem dari neque unde detur esse; magno opere suadere ut quam primum ea mittantur, sibique, si ita uideatur, ex nouis praetoribus successorem mittant. eademque ferme de stipendio frumentoque ab A. Cornelio Mammula propraetore ex Sardinia scripta. responsum utrique non esse unde mit