comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
DMQ: COLERE IT PATRIB TTONORE DEBEANT IMEENDERE ET
QUALESERICULUEIS IMMINEAT QUIID FACERENEGLEXERINT
Sunt mnulti quilibero s suos plus spũquam carne: & sunt quiplus carne
quamspũdiligunt Suntite malui qui plus cosleges cacliquãmun¬
di & sunt e contrario quiplus leges mundi quam caclidiscere suadep
dunt &iam quiplus caclestibus quam terrenis & sunt econtrario
qui plus terrenis quam caclestibus cosinhi aredocent: Audiantigitur
qui carna literfilio ssuos diligunt & legibus mundi potius quam cȩles¬
tibus eos instruere satagunt quid dñ s inde utero nomiodicat: crunt
inquit uerba mea haec quae ego praecipiotibi hodie in cordetuo &
docebis ea filiostuos. & medi taberis seden sindo motua: Item post
pauca : Ponite haec uerbam ea in cordibus & in animis uestris. &
suspendite ea prosigno inmanibus : & interoculos uestros conlocate:

Expanded text:
Deumque colere, et parentibus honorem debeant impendere. Et Deumque colere, et parentibus honorem debeant impendere. Et quale periculum eis immineat qui id facere negligunt. Sunt multi qui liberos suos plus spiritu quam carne, et sunt qui plus carne quam spiritu diligunt. Sunt item alii qui plus eos legem coeli quam mundi, et sunt e contrario qui plus leges mundi quam coeli discere suadent. Sunt etiam qui plus coelestibus quam terrenis, et sunt e contrario qui plus terrenis quam coelestibus eos inhiare docent. Audiant igitur qui carnaliter filios suos diligunt, et legibus mundi potius quam coelestibus eos instruere satagunt, quid Dominus in Deuteronomio dicat: Erunt, inquit, verba mea haec quae ego praecipio tibi hodie, in corde tuo; et docebit ea filios tuos, et meditaberis ea sedens in domo tua . Item post pauca: Ponite haec verba mea in cordibus, et in animis vestris, et suspendite ea pro signo in manibus, et inter vestros oculos collocate.
Abbreviated transcription (Latin):
Siquis fratris uxorẽ duxerit in coniugiũ anathemasit : Diquis neptam
iugiũ duxerit : anathemasit: Siquis depropria cognatione
Atsiquis obicere uoluerit taliter beatum papam gregorium de gradib:
propinquitatis augustino anglorum ep̃o scripsisse. nouerit illum
non ut auctoritati eccłae contrair&: sed potius ut idem ut idemru¬
dipopulo consuler& id fecisse: Qua ergo xp̃ianis incesta coniugi¬
a omnis unt uitanda a perte demonstratur : Vt quidigitur appe¬
titur tale coniugium ubi & culpainnuitur & mundanȩ dignitatis
nobilitas in sãmiȩ denotatur : denotatur dico quia quitali coniugio
in nectitur de nobilitatur. Et filii qui extali coniugionascuntur. in
hereditatem scđm munda naclegis censuram non admittuntur
Proinde necesse est ut unus quis que fidelis huiuscemodi in cesta coniugia
propinquis & peccatilapsum incurrat : & a postolico anathemate
percellatur: UTCARENTES LIBEROS SUOS. DILIGENTER INTI¬
MORE ERU DIANT. DOCENTESEOS. QUALITER CASTEVIVERE

Expanded text:
Si quis fratris uxorem duxerit in conjugium, anathema sit. Si quis novercam ter omnes, Anathema sit. Si quis de propria cognatione, » At si quis objicere voluerit aliter beatum papam Gregorium de gradibus propinquitatis Augustino Anglorum episcopo scripsisse, noverit illum non ut auctoritati Ecclesiae contrairet, sed potius ut eidem rudi populo consuleret, id fecisse. Quia ergo Christianis incesta conjugia omnino sint vitanda, aperte demonstratur. Ut quid igitur appetitur tale conjugium, ubi et culpa innuitur, et mundanae dignitatis nobilitas infamiae denotatur? Denotatur dico, quia qui tali conjugio innectitur, denobilitatur, et filii qui ex tali conjugio nascuntur, in haereditatem secundum humanae legis censuram non admittuntur. Porro inde necesse est, ut unusquisque fidelis hujuscemodi incesta conjugia cpropinquis, et peccati lapsum incurrat, et apostolico anathemate percellatur. CAPUT Imore Dei erudiant, docentes eos qualiter caste vivere,
Abbreviated transcription (Latin):
consuetudo obrepsit : ut contem nanteos lactare quos gignunt
Aluisq mulieribus ad nutriendum tradant : qđ uidelic& ex sola
caus a in continentiȩ uide tur inuentũ : Quiadumse continere no¬
lunt : despiciunt lactare quos gignunt : Virautẽ cum propria coniuge¬
statim in traredebet : Lex autem ueteripopulo praecepit:
ut mixtus uirmulieri et lauari aquadebeat : & ante solis occasũ
ecłam non intrare: quod tamen intellegi sp̃italiter potest :
Quia mulieriuir miscetur : quando in licitȩ concupiscentiȩ ani¬
mus in cogitatione perdelectationem coniungit᷑. Quianisi prius
ignis concupiscentiȩ amente deferueat : dignum se congregatio¬
ne fratrumȩstimare non deb&: Quis e grauari pernequiti am
prauȩ uoluptatis uid& : quamuis dehacrediuersȩ hominũ natio¬
nes diuersa sentiant : atq alia custo dire uideantur : Romano¬
rũ tamensemꝑabantiquiorib usus fuit : post ad mixtionẽ propriae

Expanded text:
conconaliisque mulieribus ad nutriendum tradant: quod videlicet ex sola causa incontinentiae videtur inventum; quia dum continere se nolunt, despiciunt lactare quos gignunt. Vir autem cum propria conintrare statim debet. Lex autem veteri populo praecepit, ut mixtus vir mulieri, et lavari aqua debeat, et ante solis occasum ecclesiam non intrare: quod tamen intellegi spiritaliter potest. Quia mulieri vir miscetur, quando inlicitae concupiscentiae animus in cogitatione per delectationem conjungitur; quia nisi prius ignis concupiscentiae a mente deferveat, dignum se congregationi fratrum aestimare non debet, qui se gravari per nequitiam pravae voluntatis videt. Quamvis de hac re diversae hominum nationes diversa sentiant, atque alia custodire videantur, Romanorum tamen semper ab antiquioribus usus fuit, post admixtionem propriae
Abbreviated transcription (Latin):
tamen in decens nec inhonestũ nec spĩtali intellectui contrariũ :
suux ta priscorũ xp̃ianorum nobilemusum ad litterã : propter
id qđ prȩmissũ est obseruentur : Scribit ergo is dempapagrego¬
rius : consulenti augustino anglorumepõ : Cumenix a inquit fuerit¬
tione didicisti : ut promasculo dieb triginta trib: profemina autẽ.
dieb sexaginta sex debeat abstinere : Quod tamensciendũ est : quia
inmisterio accipitur : Namsi hora eadẽ qua genuerit actura gratias
intr& ecđam : nullo peccati pondere grauatur : Voluntas & enim
carnis non dolor incul paest : in carnis autẽ commixtio uoluptas
est : Nam in prolis prolatione gemitus: Vnde &ipsi primȩ
matriomniũ dicit᷑ : indoloribus paries : Sutaq en ixã mulierẽ
prohibemus ecđłam intrare : ipsa mei poenam suã inculpã deputa¬
quigignitur ab lactetur : praua autẽ in coniugatorum moribus

Expanded text:
tamen indecens, nec inhonestum, nec spirituali intellectui contrarium, si tamen indecens, nec inhonestum, nec spirituali intellectui contrarium, si juxta priscorum Christianorum usum ad litteram, propter id quod praemissum est, observentur. Scribit ergo idem papa Gregoriusconsulenti Augustino Anglorum episcopo: « Cum enixa fuerit mutione didicisti , ut pro masculo diebus triginta tribus, pro femina autem diebus sexaginta sex debeat abstinere. Quod tamen sciendum est quia in mysterio accipitur. Nam si hora eadem qua genuerit, actura gratias intrat ecclesiam, nullo peccati pondere gravatur: voluptas etenim carnis, non dolor in culpa est. In carnis autem commixtione voluptas est; nam in prolis prolatione gemitus. Unde et ipsi primae matri omnium dicitur: In doloribus paries . Si itaque enixam mulierem prohibemus ecclesiam intrare, ipsam ei poenam suam in culpam deputaproles quae gignitur, ablactetur. Prava autem in conjugatorum moribus
Abbreviated transcription (Latin):
rant et suꝑficies litterȩ demonstrat : saluospitali intellectu.
POSTQUOTDIESPARTUS MULIER ECCLESIAM INGREDIET POST
QUANTUTEMEORIS INCARNIS COPULATIO NECUMIUIRO SUO
CONIUNGIET QUOD UIRSUAE CONIUGIPERMIXTUS. NONNISI
RRIUS AQUA LOTUS ECCLESIAM DEBEAT IN TRARE . X¬
Quam quam populus fidelis ab oneribus legis quib ad huc propt̃
incredulitatem suam iud aicus de primit᷑ populus ꝑgratiam xp̃i
sit inmunis : quõ spiritalis est : & spitaliterlegem intellegit & di¬
iudicat : Scnt tamenquȩdam quȩ mos xp̃ianus saluomisti cohi¬
tellectu: obhonestatẽ munditiamq corporis iux talegis litteram
hactenus seruat: Sicut est demu lierib: parturientib ab ingressu
templi se cohibentib: similiter & dehisquȩ menstrua fluxumq
sanguinis patiunt᷑ apud plerasq. prouintias propt̃in munditiã
beatus papagregorius doc& sp̃italiter sint intellegenda : Non ẽ

Expanded text:
rant, et superficies litterae demonstrat, salvo spiritali intellectu, rant, et superficies litterae demonstrat, salvo spiritali intellectu, ndum. CAPUT XI. Post quot diespartus mulier ecclesiam ingredi, et post quantum temporis in carnis copulationem cum viro suo conjungi; et quod vir conjugi suae permistus, nonnisi primo aqua lotus ecclesiam debeat intrare. Quanquam populus fidelis ab oneribus legis, quibus adhuc propter incredulitatem suam Judaicus deprimitur populus, per gratiam Christi sit immunis, quoniam spiritualis est, et spiritualiter legem intelligit et dijudicat, sunt tamen quaedam quae mos Christianus salvo mystico intellectu, ob honestatem munditiamque corporis, juxta legem hactenus servat. Sicut est de mulieribus parturientibus ab ingressu templi se cohibentibus, similiter et de his quae menstruum fluxumque sanguinis patiuntur, apud plerasque provincias propter immunditiam beatus papa Gregorius docet, spiritaliter sint intelligenda, non est
Abbreviated transcription (Latin):
dieb & omnestratum in quo dormierit polluet᷑: Mulierquȩ patit᷑
multis diebus fluxũ sanguinis non intempore menstru ali uelquȩ
post menstruum sanguine fluere non cessat : Quam diuhuic sub¬
iac& passioni inmunduserit quasi inte pr menstruo: Omne stra¬
tũ in quodormierit &uas inquosederit . pollutũ erit : Quicumq
tetigerit eã . lauabit uestimenta sua & ipselotus aqua i munduserit
usq ad uesperã : Docebiti sergo filiosisrł : ut caueantimunditias.¬
etnonmoriant᷑ incordib suiscum polluerint tabernaculũ meũ
qđ est intereos : Item : Ad mulierẽ quȩ menstrua patit᷑non
accedes nec reuelabis feditatemeius : Item: Quicoierit cũ muliere
ruerit fontem sanguinis sui: interficient᷑ ambode medio populi
sui : Cumenima postolus dicat : quȩ cumq scripta sunt ad nr̃am doc¬
trinam scripta sunt : Ed exspiritalis sit : & spiritaliter intellegi de¬
beatin hodoco : sicut prȩmissa scõrumpatrũ documenta decla¬

Expanded text:
diebus et omne stratum in quo dormierit polluetur mulier quae patitur multis diebus fluxum sanguinis non in tempore menstruali vel quae post menstruum sanguinem fluere non cessat quamdiu huic subiacet passioni inmunda erit quasi sit in tum in quo dormierit, et vas in quo sederit, pollutum erit. Quicumque tetigerit ea, lavabit vestimenta sua, et ipse lotus aqua, immundus erit usque ad vesperum. et non moriantur in sordibus suis, cum polluerint tabernaculum meum quod est inter eos. Item ibi: Ad mulierem quae menstrua patitur, non accedes: nec revelabis foeditatem ejus. Item ibi: Qui coierit cum muliere bit quae aperuit fontem sanguinis sui, interficientur ambo de medio populi sui . Cum enim Apostolus dicat: Quaecunque scripta sunt, ad nostram doctrinam scripta sunt : et lex spiritalis sit, et spiritaliter intelligi debeat, in hoc loco sicut praemissa sanctorum Patrum documenta decla
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ fuerintredactȩ : imnpudent̃ eas dimittunt : prudentib & pulchri¬
oribus aclitiorib delectantes: quod nefiat dñi sententiain hibe tur
dicentis in euangelio : Quod quiuxorẽ suam. excepta caus a fornicatio¬
nis dimiserit mehetur : Et qui dimis samduxerit : simili modo moe¬
chetur : Sunt enimpleriq: laicorum qui huic sententiȩ immo legi
xp̃iresultantes libitum carnis suae sibilegem facere non uerentur:
Quod quantum nefas sit et areligione xp̃iana motum : eaquȩ sequunt᷑
indicant : Scribitur enim ingenesi : Quã obremrelinqu& homopatrẽ
suũ et matrẽsuam : & adhȩrebit uxori suȩ : eterunt duo incarneuna :

Expanded text:
ertatem fuerint redactae, impudenter eas dimittunt, prudentibus, et pulchriertatem fuerint redactae, impudenter eas dimittunt, prudentibus, et pulchrioribus ac ditioribus delectantes. Quod ne fiat Domini sententia prohibetur, dicentis in Evangelio, quod qui uxorem suam, excepta causa fornicationis, dimiserit, moechetur: et qui dimissam duxerit, simili modo maechetur . Sunt enim plerique laicorum, qui huic sententiae, imo legi Christi resultantes, libitum carni suae sibi legem facere non verentur. Quod quantum nefas sit, et a religione Christiana remotum, ea quae sequuntur indicant. Scribitur enim in Genesi: Quamobrem relinquet homo patrem suum et matrem suam, et adhaerebit uxori suae: et erunt duo in carne una
Abbreviated transcription (Latin):
non nulli quodemendatione dignumest : quia coituux orũ surgen¬
unt᷑. Et non solum ad sacro scm̃ altare in discrete accedunt uerũ
&iam corpus et sanguinem dñi in differenter accipiunt : Qua¬
ingredi : eiusq corpus & sanguis nonnisimundo corpore puro
TIONIS UT DRISAIT NSIT UXORDIMITTENDA SEOCOTIVS SUSTINENDA
Uarias obcausas quidã suas dimittere solent uxores :Cap .xi.
quattuor quippesunt : quib fȩmine uiris appetibiles fiunt :
genus prudentia diuitiȩ & pulchritudo : Suntnamq nonnulli
quidũ libere conditionis sortitos seputant ẽẽ uxores si aliqua oc¬
casione postea seruituti subiectȩ fuerint : ilico eas aiure coniugu
scindunt et hocle gemundi faciunt : non legexp̃i : Dunt &iã alii
quidũ prudentes et formosas & diuites sortiuntur in coniugium : si
postea autmente captȩ : aut aliqua alia in commoditate corporis cor¬
reptȩ aut earum patrimonio prodiga effusione consumpto in pauꝑ¬

Expanded text:
agitur, qui a coitu uxorum surgenssi, non solum ad sacrosanctum altare indiscrete accedunt, verum etiam corpus et sanguinem Domini indifferenter sumunt. ingressi, corpus et sanguinem ejus non nisi mundo corpore, puroqtionis, ut Dominus ait, non sit uxor dimittenda, sed potius sustinenda. Varias ob causas quidam suas dimittere solent uxores. Quatuor quippe sunt, quibus feminae viris appetibiles fiunt, genus, prudentia, divitiae, et pulchritudo. Sunt namque nonnulli qui, dum liberae conditionis sortitos se putant esse uxores, si aliqua occasione postea servituti subactae fuerint, illico eas a jure conjugii scindunt: et hoc lege mundi faciunt, non lege Christi. Sunt etiam alii qui dum prudentes, et formosas, et divites sortiuntur in conjugium, si postea aut mente captae, aut aliqua alia incommoditate corporis correptae, aut earum patrimonio prodiga effusione consumpto in paup
Abbreviated transcription (Latin):
lum repudu : ut iracundiam temerariam proicientis uxorem
libelli cogitatio temperar&: quiergo dimittendimoram quae¬
siuit : significauit quantum potuit duris hominibus senolle disci¬
dium : Etideo ipsedñs alio loco interrogatus . Ita respondit :
Hlocmorses propt̃ duritiamuram fecit: Quantum̃ uis enĩ durus essa
quiuell& dimittereuxorem : cum cogitar& libello repudu dato
iamsine periculo eam posse alteri nubere facilepla caretur :
Dñ sergo ad illud confirmandum ut non facileuxordimit tatur
solam caus amfornicationis excepit : Ceteras uero uniuers as molestia
siquae forte exuterint deb& profide coniugali et pro caftitate
fortiter sustinere : & mechum dicit &iamuirum : qui e ã duxerit
quae soluta est auiro : Et paulo post : Nihilenm in quius : quam

Expanded text:
lum repudii; ut iracundiam temerariam projicientis uxorem lum repudii; ut iracundiam temerariam projicientis uxorem libelli cogitatio temperaret. Qui ergo dimittendi moram quaesivit, significavit quantum potuit duris hominibus, se nolle discidium. Et ideo ipse Dominus alio loco de hoc interrogatus, ita respondit: Hoc Moyses propter duritiam vestram fecit . Quantumvis enim durus esset qui vellet dimittere uxorem, cum cogitaret libello repudii dato jam sine periculo eam posse nubere alteri, facile placaretur. Dominus ergo ad illud confirmandum ut non facile uxor dimittatur, solam causam fornicationis excepit: caeteras vero universas molestias, si quae forte exstiterint, jubet pro fide conjugali et pro castitate fortiter sustineri; et moechum dicit etiam virum qui eam duxerit, quae soluta est a viro.
Abbreviated transcription (Latin):
sed dñs uxorem auiro non discedere : Quod si discesserit manere in¬
nuptam : auturro suore conciliari & uiruxorem nondimittat : Et
paulo post : Vnumquem que sicutuo cauitds̃ita ambul&. sicut in
omnibus ecdesiis doceo : Circumcisus aliquis uocatus est . non indicat
preputium : in praeputio aliquis uocatus est : non crcumcidatur:
Vircumcisionihil est & praeputiumnihilest sed obseruatiom an
datorumdĩ : Vnusquis que in quauocatione uocatcis est. in ea per¬
maneat: Augustinus in libro desermone d ñi inmonte : Dictum
Dictum
est autem : quicumq dimiserit uxorem suã : d&illi libellũ repudu:
Haeciustitiaminor est pharis eorum : ciuinon est contrariũ quod
dicitdñs : Ego autem dico uobis: Quicumq dimiserit uxorem suam
excepta causa fornicationis moechatur : It quisolutam a uiro duxe¬
rit : mechaturꝰ : Non enim qui prȩcipit darilibellũ repudii: hoc
prȩcipit utuxordimittatur : Sed quidimiserit in quiđ detilli libel¬

Expanded text:
iro non discedere; quod si discesserit, manere innuptam, aut viro suo reconciliari; et vir uxorem non dimittat . Et paulo post: Unumquemque sicut vocavit Deus, ita ambulet: sicut in omnibus Ecclesiis doceo. Circumcisus aliquis vocatus est; non inducat praeputium. In praeputio aliquis vocatus est; non circumcidatur. Circumcisio nihil est, et praeputium nihil est, sed observatio vocatus mandatorum Dei. Unusquisque enim in qua vocatione vocatus est, in ea permaneat . Augustinus in libro de sermone Domini in monte : « Dictum est autem: Quicunque dimiserit uxorem suam, det illi libellum repudii . Haec justitia minor est Pharisaeorum, cui non est contrarium quod dicit Dominus: Ego autem dico vobis, quicunque dimiserit uxorem s causa, facit eam moechari; et qui solutam a viro duxerit, moechatur. Non enim qui praecepit dari libellum repudii, hoc praecepit, ut uxor dimittatur: sed, Qui dimiserit, inquit, det illi libel
Abbreviated transcription (Latin):
intratabernaculum : sara aitueturfeminȩ uerecundiam. etopera
muli ebria toto exerc& pudore foris maritus inuitat intus
saraa adornat conuiuium nec solum ipse festinat abraham : sed
&iam festinandum dicit uxori sotiam deuotionis ostendens nec fide
dis parẽ : Quiergo magis pulchritudinem corporis & desiderium
uoluptatis quam decoremmentis in uxorib: diligunt : audiant
quid praefatus ambrosius in me morato primo librodicat : Doce tur
quisq non mnagno peredecorem quȩrendum coniugis quȩ uiro ple¬
rumq nece igignere sol& : Non enim tã pulchritudo mulieris quã
untuscius & grauitas delectat uirũ : quis uauitatẽ quȩrit coniugi:
non superiorẽ censu ambiat quã necessi tates nonteneant maritales
non munilib ornatã sed moribus : Augustinus in libro desermone
dñu inmonte : inuenitur i quitbonꝰ xp̃ianus diligere hun a femina
creaturam dĩ quã reformari & renouari desiderat : Odisse autem

Expanded text:
intra tabernaculum Sara tuetur feminae verecundiam, et opera intra tabernaculum Sara tuetur feminae verecundiam, et opera muliebria toto exercet pudore. Foris maritus invitat, intus Sara adornat convivium; nec solum ipse festinat Abraham, sed etiam festinandum dicit uxori, sociam devotionis ostendens, nec fide disparem. » Qui ergo magis pulchritudinem corporis, et desiderium voluptatis quam decorem mentis in uxoribus diligunt, audiant quid praefatus Ambrosius in memorato primo libro dicat : « Docetur quisque non magnopere decorem quaerendum conjugis, qui viro plerumque necem gignere solet. Non enim tam pulchritudo mulieris quam virtus ejus et gravitas delectat virum. Qui suavitatem quaerit conjugii, non superiorem censu ambiat quam necessitates non teneant maritales; non monilibus ornatam, sed moribus. » Augustinus in libro de Sermone Domini in monte : « Invenitur, inquit, bonus Christianus diligere in una femina creaturam Dei, quam renovari et reformari desiderat; odisse autem
Abbreviated transcription (Latin):
mendatur fidelib coniugatis : Vndedicit apłs : Viri diligite uxores
masculus & femina conubio copulati : quã diuuiuunt i separabilit̃ ꝑ¬
seuerent. Necliceat excepta caus a fornicationis a coniugȩ coniugẽ
si absq ulla macula eccłam diligit : uiri quoq in castitate uxores
suas diligant & sciat unus quisq: suumuas possidere inscĩficatio
ne ethonore : Ambrosius inlibro primo cuiustitulus est de
abraham ubieiusdem abrahae hospitalitatem quam angelis
exhibuit describit : itadicit : It dixitsaraȩ : festina & consparge
tres mensuras similaginis & facsubcinericia : Bonus maritus : ex¬
ortemreligiosi muneris esse non patitur uxorem . nec auaresibi totũ
munus usurpat : Recteigitur & pietatis etuerecundia ecausa seruat᷑ :
quod pietatis est : uulte ẽ commune : Qđ pudoris est : integrum
man& : Ante tabernaculum : uirhos pitum explorat aduentum :

Expanded text:
mendatur fidelibus conjugatis. Unde dicit Apostolus: Viri, diligite uxoresmendatur fidelibus conjugatis. Unde dicit Apostolus: Viri, diligite uxoresmasculus et femina connubio copulati, quandiu vivunt, inseparabiliter perseverent, nec liceat, excepta causa fornicationis, a conjuge conjugem si absque ulla macula Ecclesiam diligit, viri quoque in castitate uxores suas diligant; et sciat unusquisque suum vas possidere i IV. » Ambrosius in libro primo, cujus titulus est, De Abraham: ubi ejusdem Abrahae hospitalitatem quam angelis exhibuit, describit , ita dicit : « Et dixit Sarae: Festina, et consperge tres mensuras similaginis, et fac subcineritia. Bonus maritus exsortem religiosi muneris esse non patitur uxorem; nec avare sibi totum munus usurpat. Recte igitur et pietatis et verecundiae causa servatur. Quod pietatis est, vult esse commune; quod pudoris est, integrum manet Sarae. Ante tabernaculum vir hospitum explorat adventum;
Abbreviated transcription (Latin):
corpora sua : Augustinus quoq: in libro adualeriũ comitẽ : Dubi¬
tari inquit non potest naturalior dineuiros potius feminis quãuiris
feminas principari : Qđ seruans apłs ait : Caput mulieris uir &
mulieres subditȩ estote uiris uris: & apłs p&rus : Quomo doi¬
quit sara a obsequebat᷑ abrahȩ dominũ eum uocans qđ lic& ita se
habeatutnatura principiorũ am & singularitatẽ : Lacilius tamen
pluralita tẽ uidemus in subditis : tamen plures feminȩ uni uironũ quã
licite iungerent᷑. Nisi ex hoc plures filiinascerent᷑ : Vn desiuna con¬
cũbat cũ plurib: qui a non estei hincmultiplicatio prolis sed fre¬
quentatio libidinis . Conulx non potest eẽ sed meretrix: quõ sane
non tantũ fecunditas cuius fructus in proleest : nec tantũ pudicitia
cuius iunculũ est fides : uerũ etiam qđ dã sacramentũ nuptiarũ com¬

Expanded text:
corpora sua . Augustinus quoque in libro ad Valerium contra Pelagicorpora sua . Augustinus quoque in libro ad Valerium contra Pelagium: « Dubitari non potest, naturali ordine viros potius feminis, quam virfeminas principari. quod seruans apostolus ait: caput mulieris uir, et: mulieres, subditae estote uiris uestris, et apostolus Petrus inquit, Sara obsequebatur Abrahae, dominum eum vocans . Quod licet ita se habeat, ut natura principiorum amet singularitatem, facilius tamen pluralitatem videmus in subditis; tamen plures feminae uni viro nunquam licite jungerentur, nisi ex hoc plures filii nascerentur. Unde si una concumbat cum pluribus, quia non est ei hinc multiplicatio prolis, sed frequentatio libidinis, conjux non potest esse, sed meretrix . Quoniam sane non tantum fecunditas, cujus fructus in prole est, nec tantum pudicitia, cujus vinculum est fides, verum etiam quoddam sacramentum nuptiarum com
Abbreviated transcription (Latin):
UASIINFIRMIORITONORE DEBEANTLMDENDERE: Cap.
In praecedenti capitulo defide conseruanda interuirũ & uxorem
breuiter collectũ : in hoc quoq sequenti dediligendis auiris uxori¬
bus amorecasto : restat colligendũ : Legiturenim inpro uerbis
situenatu a benedicta. edaetare cũ muliere adolescentiȩ tuae :
Ceruacarissima et gratissimus hinnulus : ubera eius in ȩbrient
teomni tempore in amoreillius delectare iugiter : Et iecdesias¬
te erfruere uita cumuxore quam diligis cunctis dieb uitae In¬
stab ilitatistuae : quidati sunt tibi subsole omni tempore uanitatis
tuae: P&rus uero apłs ait : Viri similit̃ cohabitantes scđm
scientiã quasi infirmioriuas i muliebri imꝑtientes honorẽ tãquã
coheredibus gratiȩ uitae ut non impedi antur orationes urãe:
itemidem Nemoenimum quã carnem su aodiohabuit. sed nu¬
trit et foueteã. Ita & uiri debent diligereux ores suas. sicut

Expanded text:
vasi infirmiori honorem debeant impendere. vasi infirmiori honorem debeant impendere. In praecedenti capitulo de fide conservanda inter virum et uxorem breviter collectum; in hoc quoque sequenti de diligendis a viris uxoribus amore casto restat colligendum. Legitur in Proverbiis: Sit vena tua benedicta, et laetare cum muliere adolescentiae tuae. Cerva charissima, et gratissimus hinnulus; ubera ejus inebrient te omni tempore, et in amore illius delectare jugiter . Et in Ecclesiaste: Perfruere vita cum uxore quam diligis, cunctis diebus vitae instabilitatis tuae, qui dati sunt tibi sub sole, omni tempore vanitatis tuae . Petrus vero Apostolus ait: Viri similiter cohabitantes secundum scientiam, quasi infirmiori vasi muliebri impertientes honorem; tanquam cohaeredibus gratiae vestrae, ut non impediantur orationes vestrae . . Item, idem: Nemo enim unquam carnem suam odio habuit, sed nutrit et fovet eam: ita et viri debent diligere uxores suas, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
necuiro lic& : qđ mulieri non lic&. Eadem uiro quȩ ab ux oredebet᷑
castimonia : Quicquid ieaquȩ non sitlegitim a uxor cõmissum
fuerit : adulteriidam neturtrimine: Ergo aduertitis quid de¬
beatis cauere nequis sacramentis sein dignum praebeat: Accipi¬
te etiam illud quia huius modi hitem perantia : soluit caritatem
coniugii superbas ancillas facit : iracundas matronas : discor¬
des : contumaces : concubinas procaces : inuerecundos maritos. simul
ut dedomino conceperit ancilla: spernit dominã suãtam quãditi¬
or partu : Domin a sedespicit: dol&. maritum auctorem inuria¬
rum suarũ arguit: Patet ergo qđ interuirum &uxorem parpu¬
dicitiȩ formaet coniugalistori fidessit conseruanda neque fas sit
uiro aut causa prolis. aut causa luxuriȩ cum altera: neque
muliericum altero uinculum coniugaledis soluere
QUODUIRI INCASTITATEUXORES SUAS DILISERE FISQUEUTPOTE

Expanded text:
nec viro licet quod mulieri non licet. Eadem a viro quae ab uxore debetur nec viro licet quod mulieri non licet. Eadem a viro quae ab uxore debetur castimonia. Quidquid in ea quae non sit legitima uxor commissum fuerit, adulterii damnatur crimine. Ergo advertistis quid debeatis cavere, ne quis sacramentis se indignum praebeat. Accipite etiam illud: quia hujusmodi intemperantia solvit charitatem conjugii, superbas ancillas facit, iracundas matronas, discordes, contumaces, concubinas procaces, inverecundos maritos. Simul ut de domino conceperit ancilla, spernit dominam suam tanquam ditior partu; domina se despici dolet; maritum auctorem injuriarum suarum arguit. Patet nempe quod inter virum et uxorem par pudicitiae forma, et conjugalis tori fides sit conservanda; neque fas sit viro, aut causa prolis, aut causa luxuriae cum altera, neque mulieri cum altero vinculum conjugale dissolvere. CAPUT V. Quod viri in castitate uxores suas diligere, eisque ut pote
Abbreviated transcription (Latin):
quia abraham antelegem morsi & ante euangeliũ fuit:
non dum hter dictũ adulterium uidebat᷑: poena criminis. ex
tẽporelegis ẽ quȩ crimen inhibuit. nec antelegẽulla ẽreidã na¬
tio : sed exlege: Ds inparadiso lic& coniugiũ laudauerat: non
adulterium dam nauerat: habes unã abrahȩ defensionem :
secunda illaẽ : qđ non ardore aliquiduagȩ succensus libidinis non
petulantis formae captus decore: ancilla e contuber nio con¬
iugalem posthabuittorum sed studio posteritatis et propa¬
gandȩ scibolis : Ad huc post diluuiumraritas eratgeneris huma¬
ni: Erat etiã religioni : nequis non red didis seuideret᷑ debitũ
naturae : Nosergomoneo uiri : maxime qui ad gratiã dni tenditis
non coniungi adulterino corpori: Qui enĩ semeretrici coniungit.
unũ corpus est necdarehanc occasionem diuortuimulieribus :
ne mosibiblandiatur delegib hominũ : Omnestuprũ adulteri uest

Expanded text:
quia Abraham ante legem Moysi, et ante Evangelium fuit; quia Abraham ante legem Moysi, et ante Evangelium fuit; nondum interdictum adulterium videbatur. Poena criminis ex tempore legis est quae crimen inhibuit; nec ante legem ulla est rei damnatio, sed ex lege. Deus in paradiso licet conjugium laudaverit, non adulterium damnaverat. Habes unam Abrahae defensionem. Secunda illa est, quod non ardore aliquo vagae succensus libidinis, non petulantis formae captus decore, ancillae contubernio conjugalem posthabuit torum, sed studio posteritatis, et propagandae sobolis. Adhuc post diluvium raritas erat generis humani. Erat etiam religionis ne quis non reddidisse videretur debitum naturae. » Vos ergo moneo, viri maxime, qui ad gratiam Domini tenditis, non conjungi adulterino corpori; qui enim se meretrici conjungit, unum corpus est. Nec dare hanc occasionem divortii mulieribus. Nemo sibi blandiatur de legibus hominum: omne stuprum adulterium est;
Abbreviated transcription (Latin):
uoluptas : Apud nos : qđ non lic& feminis aeque non lic& uiris¬
eteadem seruitus : pari condifione censetur : Scribit autẽ et
lactantius : cumquis hab& ux oremneque seruamneque liberã
habere poterit ut matrimonii fidẽ seru& neque enĩ utuiris pub¬
licatio est : solamulier adultera est quȩ uirum habens ab altero
polluit᷑ : dum diuin alex itaduos inunius matrimonu corpore
coniunxerit : ut adult̃ sit quis quis conpagẽ corporis detraxerit :¬
Itpostpauca: iniqũ est enimutiur id exigat ab uxore qđ prȩsta¬
renom possit : Ambrosius in libro de abraham imite murergo
abraham ut heredes simus terrȩ ꝑiustitiã fidei ꝑquã illemun di
heres factus est: sed fortas sedicataliquis: quomodo abraham
nobis imitandum proponis cumde ancilla susceperitfilium:
autquid sibi hocuult eẽ ut tantus uir huic errori fuerit obnoxi¬
uscuiustanta operamiramur : sed consideremus primum

Expanded text:
voluptas. Apud nos quod non licet feminis, aeque non licet virisvoluptas. Apud nos quod non licet feminis, aeque non licet viris: eadem servitus pari conditione censetur. Scribit autem et Lactantius: « Cum quis habet uxorem, neque servam neque liberam habere poterit, ut matrimonio fidem servet. Neque enim, ut viris publicatio est, sola mulier adultera est, quae virum habens ab altero polluitur: dum divina lex ita duos in unius matrimonii corpore conjunxerit, ut adulter sit quisquis compagem corporis in diversa detraxerit. Iniquum est enim ut vir id exigat ab uxore, quod praestare non possit. » Ambrosius in libro de Abraham : « Imitemur ergo Abraham, ut haeredes simus terrae per justitiam fidei, per quam ille mundi haeres factus est. Sed fortasse dicat aliquis: Quomodo Abraham nobis imitandum proponis, cum de ancilla susceperit filium? Aut quid sibi hoc vult, ut tantus vir huic errori fuerit obnoxius. cujus tanta opera miramur? Sed consideremus primum,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑiniquũ enim mihi uidetureẽ : ut pudiciti ãuir ab uxore exigat
quam ipse non exhibet: Qũae res. potest etuirum dam¬
nare. et ob confessionem mutui criminis. reminter utrũq
componere uel causam facti tollere : Si haec obseruanda sin
propt̃ decusterren ȩciuitatis : quanto castiores quȩ rit cȩlestis
caris sima conuix quȩ sicut cerua serpentes: ita ꝑsequat᷑ scorta
& suis effug& ab aedibus : Hieronimus inepistola demorte fabiolȩ
Quic quid in quitiuris iubet᷑: hoc consequent̃ redundat ad femi¬
nas neque enim adultera uxor dimittenda ẽ & uirmechus te¬
nendus : Diqui mere triciiungit᷑ unum corpus facit. ergo quȩ
scortatori impuro que sociatur . unũcumeo corpus efficit᷑: Aliȩ
praecepit: apud illos inuiris pudicitiȩ frenalaxantur. et
solostupro atq ad ulterio condemnato : pas simꝑlupanari a
& ancillulas libidopermittit᷑. quasiculpã dignitas faciat non

Expanded text:
« Periniquum enim mihi videtur esse, ut pudicitiam vir ab uxore exigat, « Periniquum enim mihi videtur esse, ut pudicitiam vir ab uxore exigat, quam ipse non exhibet; quae res potest et virum damnare, et ob confessionem mutui criminis rem inter utrumque componere, vel causam facti tollere. » « Si haec observanda sunt propter decus terrenae civitatis, quanto castiores quaerit coelestis charissima conjux, quae sicut cerva serpentes, ita persequatur scorta, et suis effuget ab aedibus. » Hieronymus in Epistola de morte Fabiolae : « Quidquid, inquit, viris jubetur, hoc consequenter redundat ad feminas. Neque enim adultera uxor dimittenda est; et vir moechus tenendus: si quis meretrici jungitur, unum corpus facit. Ergo quae scortatori, impuroque sociatur, unum cum eo corpus efficitur. Aliae praecipit. Apud illos viris pudicitiae fraena laxantur; et solo stupro atque adulterio condemnato, passim per lupanaria et ancillulas libido permittitur: quasi culpam dignitas faciat, non
Abbreviated transcription (Latin):
si feceris faciet : Si autem dõ illud debeat quod tuexigil sixp̃o
etsi fornicaturuir castitatem illa dõ exhibet: xp̃senĩ
loquitur in cordibus bonarum feminarum. loquit᷑ in tus
huiusmodiuerbis : De iniurus uirituitor queris: qđ tibienim
facitdole: sed ipsum noli imitari ut mala facias sed ipsete imite¬
turi bono: naineo qđ malafact nolieũ puta recaput tuũ sedme : nasiet
ineo qđ mala facit caput . est secuturũ & corpꝰcaput suũ : eunt ãbom prȩceps : Vtaut̃
ñ sequat᷑ malũ caput suũ : teneatse ad caput ecđ exp̃m: Huic autẽ deb&
sens situr : non peccatilla quianum quã est absenscui debet ut
non pecc& : Itemidem in libro deadulterinis coniugib illimquit
quib displicet ut interuirum & uxorẽ par. pudicitiȩ forma
seru&ur : et potius eligunt maximein hac caus a mundilegi¬
bus subdities se quã xp̃i : legant quidimperator antoninus ñ
utiq  xp̃ianus dehacre constituerit : Aitenim in t̃reliqua:

Expanded text:
si feceris, faciet. Si autem Deo illud debeat, si Christo etsi fornicatur vir, castitatem illa Deo exhibet. Christus enim loquitur in cordibus bonarum feminarum; loquitur intus hujusmodi verbis: De injuriis viri tui torqueris: quod tibi enim facit, dole, sed ipsum noli imitari, ut male facias; sed ipse te imitetur in bono. Nam in eo quod male facit, noli eum putare caput tuum, sed me. Nam si in eo quod male facit, caput est, secuturum est corpus caput suum; eunt ambo in praeceps. Ut autem non sequatur malum caput suum, teneat se ad caput Ecclesiae Christum. Huic desens sit vir, non peccat illa, quia nunquam est absens, cui debet ut non peccet. » Item idem in libro de adulterinis conjugiis . Illi, inquit, quibus displicet, ut inter virum et uxorem par pudicitiae forma servetur, et potius eligunt maximeque in hac causa mundi legibus subditi esse quam Christi, legant quid imperator Antonius, non utique Christianus, de hac re constituerit. Ait enim inter reliqua:
Abbreviated transcription (Latin):
hos pitibus colligendis & pauperibus recreandis quantum que in
presbi terorum eorumque qui secum militiam xp̃i gerunt necos¬
sitatibus subleuandis expensetur dis ponere. pon laicorum ut in
suos suorumque ex his quicqua mretor queatur usus exigere: Hoc
nempe genus a uaritiae intantum quosdam obligauerat laicosut
hoc seiuste & rati onabiliter immocul pabiliter sec tari posseputa¬
rent : donec gloriosus orthodoxus domnus. ludouuicus imperator

Expanded text:
hospitibus colligendis, et pauperibus recreandis, quantumque in hospitibus colligendis, et pauperibus recreandis, quantumque in presbyterorum eorumque qui secum militiam Christi gerunt necessitatibus sublevandis expensetur, disponere; non laicorum, ut in suos suorumque ex his quidquam retorqueatur usus, exigere. Hoc nempe genus avaritiae in tantum quosdam obligaverat laicos, ut hoc se juste et rationabiliter, imo inculpabiliter sectari posse putarent, donec gloriosus orthodoxus domnus Ludovicus imperator
Abbreviated transcription (Latin):
meam non habeb it ecclesiam : Sed & intalibus basilicis constitui non
sinunt prbos nisi ab eis munus quod optantaccipiant : Sunt &iam
plerique potentes qui oblitiordinis &miniscerus uihuiuscem̃odibasi
licas rebus tenues. sid elium uero largissimis decimis abundantes
contra fassius aut clericis. aut laicis beneficiariomunere conse¬
runt ut dehuiuscemodi oblationibus & decimis sibi seruiant: quod
quam sit extra ordinarium & religioni xp̃i anȩ in congruum nec non
a sucrentibus periculo sumquianim aduertit intellegit: nonenimad
laicorum sed ad pontificem ministerium perquos basi licae dõdi¬
cantur pertin&. qualiter oblationes & decimae fidelium dõ
oblatae dispensentur ordinare : Pontisicum sane ministeruest
quantum exeisdem fideliam oblationibus in sabricis appliceT
eccłae. quantum in luminaribus concinnandis. quantum in

Expanded text:
meam ultra non habebit ecclesiam. Sed et in talibus basilicis constitui non meam ultra non habebit ecclesiam. Sed et in talibus basilicis constitui non sinunt presbyteros, nisi ab eis munus quod optant, accipiant. Sunt etiam plerique potentes, qui obliti ordinis et ministerii sui, hujuscemodi basilicas possidentes, rebus tenues, fidelium vero largissimis decimis abundantes, contra fas suis aut clericis aut laicis beneficiario munere conferunt, ut de hujuscemodi oblationibus et decimis sibi serviant: quod quam sit extraordinarium, et religioni Christianae incongruum, nec non et facientibus periculosum, qui animadvertit, intelligit. Non enim ad laicorum, sed ad pontificum ministerium, per quos basilicae Deo dedicantur, pertinet, qualiter oblationes et decimae fidelium Deo oblatae dispensentur, ordinare. Pontificum sane ministerium est, quantum ex eisdem fidelium oblationibus in fabricis applicetur ecclesiae, quantum in luminaribus concinnandis, quantum in
Abbreviated transcription (Latin):
debeant : multisaria distributione emendatione ualde indigente a pleris¬
que darisolent. Qm̃ sicut sunt non nulli quidõ deuote.ita existunt quam¬
plures qui eas non honoris diuini. sed questus sui causa sacerdotibus dis¬
tribuunt eos que quibus praesunt distribuere compellunt : Scilic&
ut id quod datum fuerit aut totum aut pene cotum in suos suorumq
retorquea turusus : Hinamq: lic& ab hominib: honoratores dĩuide¬
ri uelint : de honoratores tamen immo diuinidati subreptores ao
sui perniciem existunt : Porro sunt pleriq: qui possessionum limiti¬
bus coangustatas & reditibus carentes aut iniurissui proprio aut
certe exmunere alicuius potentis habent basilicas:: Ad qua sreligio¬
sa de uotiofidelium & oblationum & decimarum magnam confer¬
resol& copiam: Superqua huius cemodi cupiditateducti solent dice¬
re : Ille prt multa demea adquirit eccła: qua propteruolo ut
de eo quod de meo adquirit ãduotum meum mihi seruiat: sin alias.

Expanded text:
debeant, multifaria distributione, emendatione valde indigente, a plerisque dari solent; quoniam sicut sunt nonnulli qui Deo devote, ita existunt quamplures, qui eas non honoris divini, sed quaestus sui causa, sacerdotibus distribuunt, eosque quibus praesunt, distribuere compellunt: scilicet ut id quod datum fuerit, aut totum, aut pene totum in suos suorumque retorqueatur usus; hi namque licet ab hominibus honoratores Dei videri velint, dehonoratores tamen, imo divini dati subreptores, ad sui perniciem existunt. Porro sunt plerique qui possessionum limitibus coangustati, et reditibus carentes, aut in juris sui proprio, aut certe ex munere alicujus potentis habent basilicas, ad quas religiosa devotio fidelium oblationum et decimarum magnam conferre solet copiam. Super qua hujuscemodi cupiditate ducti solent dicere: Ille presbyter multa de mea acquirit ecclesia, quapropter volo, ut de eo quod de meo acquirit, ad votum meum mihi serviat, sin alias,
Abbreviated transcription (Latin):
seculi huius duplicia recipit: Vndebene ꝑproph& amdicitur.
interrasu adupliciapos sidebunt: Sc̃i quippe interra uiuen¬
tiũ duplicia pos sidebunt : qui animirũ beatitudinementis
simul& corporis gaudent : lohannes in apocalipsi Qui a antere¬
surrectionẽ corporũ clamantes scõrũ anima suidit : Accepisse
eas stolas singulas aspexit dicens : & datȩ sunt eis singulȩ stolȩ albȩ.
& dictũ ẽ illifut requiescerent tempus adhuc modicũ donec

Expanded text:
saeculi duplicia recipit. Unde bene per prophetam dicitur: In terra sua duplicia possidebunt . Sancti quippe in terra viventium duplicia possident, qui nimirum beatitudine mentis simul et corporis gaudent. Joannes in Apocalypsi, qui resurrectionem corporum clamantes sanctorum animas vidit, accepisse eas stolas singulas aspexit, dicens: Et datae sunt eis stolae singulae albae, et dictum est illis ut requiescerent tempus adhuc modicu
Abbreviated transcription (Latin):
satius fuerate ũ non nasci. qudmnatũ & fideis a cramentis inbu¬
tũ & periculis huius uitȩ exutũ propt̃ scelerũ inmanitatẽ
ae ternis mancipari suppliciis : proinde necesseẽ ut in
hoc paruotemporis spatiosicab omnib: uiuere studeatur:
Vt quando ex hoc exitũ fuerit a&erna supplicia euadant᷑:
& ꝑp&luȩ uitae prȩmianancis cantur
DEELEC TORUMSEMPITERNAREMU NERATIONE
uidmaioris remunerationis post resurrectionem con¬
quippe caput nrm̃ẽ & quo ille ascendit: nos proculdubio as¬
censurisumus & ꝑcepturi illud Vndepsalmista in hianter
aiebat : quam magna multitudo dulcedinis tuȩ dne : quam
tione psalmista ait: dñs reg& me & nihil mihi deerit. in
loco pascuȩ ibi me collocauit: Item: Ego autẽ sicut oliua
fructifera indomodĩ speraui in misericordia dĩ in a&nũ
& inseculũ saeculi : Item: Credo uiderebon adñi interraui¬
pientiȩ :: Iustus quacumq: mor te prȩoccupatus fuerit.

Expanded text:
satius fuerat cum non nasci, quam natum, et fidei sacramentis imbusatius fuerat cum non nasci, quam natum, et fidei sacramentis imbutum, et periculis hujus vitae exutum, propter scelerum immanitatem aeternis mancipari suppliciis? Proinde necesse est ut hoc parvo temporis spatio sic ab omnibus vivere studeatur, ut quando ex hoc exitum fuerit, aeterna supplicia evadantur, et perpetuae vitae praemia nanciscantur. De electorum sempiterna retributione. Quid majoris remunerationis post resurrectionem conquippe caput nostrum est, et quo ille ascendit, nos procul dubio ascensuri sumus, et percepturi illud. Unde Psalmista inhianter aiebat: Quam magna multitudo dulcedinis tuae, Domine, quam tem: Dominus regit me et nihil mihi deerit: in loco pascuae ibi me collocavit , Item: Ego autem sicut oliva fructifera in domo Dei, speravi in misericordia Dei in aeternum et in saeculum saeculi . Item: Credo videre bona Domini in terra vie: Justus quacunque morte praeoccupatus fuerit,
Abbreviated transcription (Latin):
omniũ soci&at fpriuarifieri patriȩ cȩlestis extorrismoriui¬
tae beatȩ mortiuiuere sempiternȩ. in a&ernũignẽ cum
diabolo & angeliseiꝰ Expelliubi sit mors secundadã pͥnatis
exiliũ uita suppliciũ : Non sentire in illo igne quod inlumi¬
nat. sentire qđ cruciat Exundantis incendii terribilesstre¬
pitus patibaratrifumentis amara caligine oculos obcȩcare
Profundo gehennȩ fluctuantis in mergi ed acissimis in g̃¬
nũ dilaniari uermib: nec finiri: hae c&multa his similia
cogitare nihilẽ aliudquam uitiis omnib: repudiũ dare.¬
& omniablandimenta carnalia refrenare: Quistã stolidȩ
mentis tamque ferrei pectoris existit quemista non ter¬
reant : miserabilis plane &ualdelugubris humanacondi¬
tio quae in hac mortalitate numquã sine labore uiuit : Quid
in quã miserabilius & infelicius eẽ potest sidelabore prȩsen¬
tiad laborẽ a&ernũ enullũ finẽ habiturũ ꝑuenit᷑ Nonne

Expanded text:
omnium societate privari, fieri patriae coelestis extorres, mori viomnium societate privari, fieri patriae coelestis extorres, mori vitae beatae, morti vivere sempiternae, in aeternum ignem cum diabolo et angelis ejus expelli: ubi sit mors secunda damnatis exsilium, vita, supplicium; non sentire in illo igne quod illuminat, sentire quod cruciat: exundantis incendii terribiles strepitus pati, barathri fumantis amara caligine oculos caecari, profundo gehennae fluctuantis immergi, edacissimis in aeternum dilaniari vermibus, nec finiri; haec et multa his similia cogitare, nihil est aliud quam vitiis omnibus repudium dare, omnia blandimenta carnalia refrenare. Quis tam stolidae mentis, tamque ferrei pectoris existit, quem ista non terreant? Miserabilis plane et valde lugubris humana conditio, quae in hac mortalitate nunquam sine labore vivit. Quid, inquam, miserabilius et infelicius esse potest, si de labore praesenti ad laborem aeternum et nullum finem habiturum pervenitur? Nonne
Abbreviated transcription (Latin):
tus acernusdolorsumus. penalis sensus torquent animas
Necextorquent: suniunt corporadã nata: necfiniunt:
Quos ideo sibideputatos ignis in extinguibilisnon extinguit :
ut ꝑmanente sentiendiuitapoena ꝑmaneat : & addolendum
magis quam aduidendum. acerniscorporib: compeditos ha¬
beat quo sinflãmis uiuacib: inmor talitas secundȩ mortis oc¬
cidat: lamuermis eorũ non mori&ur. &igniseorũnonextin¬
gu&t : Ad totã referunt᷑ dãpnati hominis poenãquem in ef¬
ficacis paenitentiae ignis exurit. ut consumentis conscien¬
tiae uermis inmor taliter rodat : proinde om̃s quunge¬
hennadicunt᷑ occidi: nonid cumillis agit᷑ ut maximis con¬
sumptidolorib: aliquando deficiant : sed ut in illis poenali¬
teruiuant: haec & hissimilia libenter audire uellegere.
iugiter ante oculosmentis adducere. futura credere. sine
ulla ꝑturbatione me tuere. cogitare qualemalũ sit ab
illogaudio diuinae contemplationis exclu: ÷: Beatissima scõrũ

Expanded text:
tus aeternus, dolor summus, poenalis sensus torquent animas nec extorquent, puniunt corpora damnata nec finiunt. Quos ideo sibi deputatos ignis inexstinguibilis non exstinguet, ut permanente sentiendi vita poena permaneat, et ad dolendum magis quam ad vivendum aeternis corporibus compeditos habeat, quos in flammis vivacibus immortalitas secundae mortis occidat. Jam vermis eorum non morietur, et ignis non exstinguetur, ad totam referuntur damnati hominis poenam, quem inefficacis poenitentiae ignis exurit, et consumentis conscientiae vermis immortaliter rodit. Proindeque omnes qui in gehenna dicuntur occidi, non id cum illis agitur, ut maximis consumpti doloribus aliquando deficiant, sed ut in illis poenaliter vivant. » Haec et his similia libenter audire vel legere, jugiter ante oculos mentis adducere, futura credere, sine ulla perturbatione, et vere cogitare quale malum sit ab illo gaudio divinae contemplationis excludi, beatissima sanctorum
Abbreviated transcription (Latin):
stolas suas . & de albauerunt ea sin sanguine agni : Ideo sunt an¬
te tronũ dĩ& seruiunt eidie acnocte intemplo eiꝰ: & qui sed&
intronohabitabit suꝑ illos Nonesurient neq sitient ampli¬
us neq cad& suꝑ illos sol neq ullus aestus. Qm̃ agnusquun
medio troniẽ. reg& illos & deduc& eosaduitae fontes aqua¬
rũ: Et absterg& ds̃ omnẽ lacrimam ab oculis eorum: In li¬
bro enchiridion: Remanentib: itaq: angelis & hominibus
repbis ina&ernã poenã : Iunc scĩ scient plenius quidbonieis
contulerit gratia diuina : Tuncreb: ipsis euidentius appa¬
rebit : Quod in psalmo scriptũ ẽ : misericordiã &iudicium
cantabo tibi dñe: Cregorius inmoralib: : Scã eđ a post finẽ

Expanded text:
in sanguine agni; ideo sunt ante thronum Dei, et serviunt ei die ac nocte in templo ejus, et qui sedet in throno habitabit super eos. Non esurient, neque sitient amplius, neque cadet super illos sol, neque ullus aestus; quoniam agnus, qui in medio throni est, reget illos et deducet eos ad vitae fontes aquarum: et absterget Dominus omnem lacrymam ab oculis eorum . In libro Enchiridii . « Remanentibus itaque angelis et hominibus reprobis in aeterna poena, tunc sancti scient plenius quid boni eis contulerit gratia. Tunc rebus ipsis evidentibus apparebit quod in psalmo scriptum est: Misericordiam et judicium cantabo tibi, Domine . » Gregorius in Moralibus : Sancta
Abbreviated transcription (Latin):
uenialis ille concubitus : Sicutergo satius est mori fame quamido¬
lotitis uesci: Ita satius est defungisineliberis quam ex inlicito
concubitus tirpem quaerere : Vnde cumq nascantur homines
si parentum uitia non sectentur et dm̃ recte colant : honesti
& saliuerunt : Se menenim hominis ex qualicumq hominedĩ
ereatura est & eomaleutentibus maleerit : Non ipsũ aliquan¬
domalumerit  sicut autẽ filuboni ad ulterorum nulla defensio
multis uxorib casteutiquis quã protẽ pore potuit: potest aliusuna

Expanded text:
venialis ille concubitus. Sicut ergo satius est mori fame quam idovenialis ille concubitus. Sicut ergo satius est mori fame quam idolothytis vesci, ita satius est defungi sine liberis quam ex illicito concubitu stirpem quaerere. Undecunque autem nascantur homines, si parentum vitia non sectentur, et Deum recte colant, honesti et salvi erunt: semen enim hominis ex qualicunque homine Dei creatura est; et eo male utentibus, male erit, non ipsum aliquando malum erit. Sicut autem filii boni adulterorum nulla defensio multis uxoribus caste uti quisquam pro tempore potuit, potest alius una