comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Nam quod &iam post septuaginta annos secundũ eiusdem hiere¬
miae prophetiam reditur excaptiuitate & templũ renouatur:
quis fidelis xp̃i non intellegat post euolta tempora quae septena¬
rii dierũ numeri rep&itione transcurrunt: etiam nobis idest
ecđae dĩ ad illam caelestem hierusalẽ & huius saeculi peregrina¬
tionẽ redeundum: perquem nisi perihm̃ xp̃m uere sacerdotẽ
magnum: Cuius figuram gerebat ille ihs sacerdos magnus il¬
lius temporis: A quo templũ aedificatumẽ post captiuitatem
quem ꝓph&a taccharias uidit insordido habitu. deuictoq dia¬
bolo qui ad eius accusationem stabat. ab latam illi sordidam
uestem: ec datũ indumentũ honoris acgloriae. sicut corpus

Expanded text:
nam quod etiam post septuaginta annos secundum eiusdem Hieremiae prophetiam reditur ex captiuitate et templum renouatur. quis fidelis Christi non. intellegat post euoluta tempora. quae septenarii dierum numeri repetitione transcurrunt, etiam nobis, id est ecclesiae dei. ad illam caelestem Hierusalem ex huius saeculi peregrinatione redeundum ? per quem nisi per legum Christum uere sacerdotem magnum, cuius figuram gerebat ille Iesus sacerdos magnus illius temporis, quo templum aedificatum est post captiuitatem ? quem propheta Zacharias uidit in sordido habitu deuictoque diabolo, qui ad eius accusationem stabat. ablatam illi sordidam uestem et datum indumentum honoris et gloriae: sicut corpus
Abbreviated transcription (Latin):
conscriptus. nec in merito psalmus iste i regnorũ libris solus hiue¬
nitur: quia regnũ illud significat ubi aduersarium ñ habebimus
litulus enim eius est indie quaeripuit eum dñs demanu omniũ
inimicorũ eius & demanusaul: quis enim figuratur in dauid:
nisiille quiuenit secundũ carnẽ exsemined auid: quiutiq in cor¬
pore suo quod est eccła adhuc patitur iimicos. Vnde & illi perse¬
cutori quem uoce mactauit & insuum corpus traiciens quodam¬
modo manducauit. in sonuit decaelo: Saule saule quid meper¬
sequeris quando autẽ eru&ur hoc corpuseius demanu omniũ
iimicorum eius. nisi cum & illa nouissima iimica destruecur
uirorum fortium infigura sanctorum
tutum sublimitate proficiant: tamen usq ad excellentiam
diuinȩ trinitatis nequaquã at tingunt : Inde est quod ibiscrip¬
tum est : usq ad tres non peruenit: Quis e¬
quis enim ae quabiturdño
aut quissimilis erie dõ ifilios dĩ:¬

Expanded text:
conscriptus. Nec immerito psalmus iste in Regnorum libris solus iconscriptus. Nec immerito psalmus iste in Regnorum libris solus initur, quia regnum illud significatur ubi adversarium non habebimus. Titulus enim ejus est: In die qua eripuit eum Dominus de manu omnium inimicorum ejus, et de manu Saul. 2. Quis enim figuratur in David, nisi ille qui venit secundum carnem ex semine David, qui utique in corpore suo, quod est Ecclesia, adhuc patitur inimicos? Unde illi persecutori, quem voce mactavit, et, in suum corpus trajiciens, quodammodo manducavit, insonuit de coelo: Saule, Saule, quid me persequeris? Quando autem eruetur hoc corpus de manu omnium inimicorum ejus, nisi cum illa novissima inimica destruetur virorum fortium in figura sanctorum; tutum sublimitate proficiant, tamen usque ad excellentiam divinae Trinitatis nequaquam attingunt. Inde est quod ibi scriptum est: Usque ad tres non pervenit. Quis enim aequabitur Domino, aut quis similis erit Deo inter filios D
Abbreviated transcription (Latin):
bibendam. Sed rexnoluit bibere sed profudit illam dño: dixit¬
q non continguat mihi hoc facere ut sanguinẽ uirorũ qui abierunt
ex animis illorum bibam : Vicit ergo naturã ut sitiens nonbiber&:
& exemplũ dese prȩbuit. quo om̃is exercitus tolerare sitim discer&:
Quod si altius uelis expectare & hntro inspicere misterium: sitie¬
bat dauid non aquã quae est hb&hleem sed oriundũ in eadem
b&hleem exuirgine xp̃m inspiritu prȩuidebat. Volebatergo
bibere non aquã fluminis sed lauacrũ exlatere xp̃i fluentem:
Hocest non aquarũ sitiebat elementũ. sed sanguinem xp̃i. Vnde¬
& nonbibit oblatã aquam: sed dño fudit. significans sitire sexp̃i
sa crificium nonnaturae fluentẽ illud sacrificiũ. in quo est & remis¬
sio peccatorum Illũ sitire fontẽ a&ernum non qui periculis quae¬
cursolus septimus decimus psalmus in libris regum repperiatur

Expanded text:
bibendam. 2. Sed rex noluit bibere, sed profudit illam Domino, dixitbibendam. 2. Sed rex noluit bibere, sed profudit illam Domino, dixitque: Non contingat mihi hoc facere, ut sanguinem virorum, qui abierunt in animis illorum bibam. Vicit ergo naturam, ut sitiens 535 non biberet, et exemplum de se praebuit, quo omnis exercitus tolerare sitim disceret. Quod si altius velis spectare, et introspicere mysterium, sitiebat David, non aquam quae est in Bethlehem, sed oriundum in eadem Bethlehem ex Virgine Christum in spiritu praevidebat. 3. Ergo volebat bibere non aquam fluminis, sed lavacrum ex latere Christi fluens, hoc est, non aquarum sitiebat elementum, sed sanguinem Christi. Unde non bibit oblatam aquam, sed Domino fudit, significans sitire se Christi sacrificium, non naturae fluentum, sed illud sacrificium, in quo esset remissio peccatorum, illum sitire fontem aeternum, non qui periculis quaecur solus septimus decimus psalmus in libris Regum reperiatur
Abbreviated transcription (Latin):
acuius facie xp̃s fugut : quando eam patiendo deserens ingen¬
tibus ꝑfidem successit. Alii absalon iuidã traditorẽ accipiunt:
quẽ tanta & tãmiranda patientia xp̃s ꝑtulit tam quã bonum.
cum eius cogitationes non ignorar&. cũ adhibuit eũ coniuuio
in quo corporis & sanguinis sui figurã discipulis comm̃dauit &
tradidit. quod deniq in ipsatraditione & osculum accepit.
benehtellegitur pacem xp̃m exhibuisse traditori suo quã uis
ille tam scelerãtȩ cogitationis internobello uasta retur
Etideo absalon patris pax dicitur quia pater habuit pacem.¬
quã ille non habuit
inbello & aquã quaerer& : quis mihi inquit potũ dabit delacu-
quod est inb&hleem: et ad portas erat iter lacus & dauid hiter¬
fusus hostibus & media hostiliũ uinxerant septa castrorum:¬
Praeciderunt tresuiri multitudinem aduersariorum. et imple¬
uerunt aquam delacu quierat hb&hleem & obtulerunt regi

Expanded text:
a cujus facie Christus fugit, quando eam patiendo deserens, in gena cujus facie Christus fugit, quando eam patiendo deserens, in gentibus per fidem secessit. Alii Absalon Judam traditorem accipiunt, quem tanta et tam miranda patientia Christus pertulit tanquam bonum, cum ejus cogitationes non ignoraret, cum adhibuit convivio, in quo corporis et sanguinis sui figuram discipulis commendavit, et tradidit. Quod denique in ipsa traditione et osculum accepit: bene intelligitur pacem Christum exhibuisse traditori suo, quamvis ille tam sceleratae cogitationis interno bello vastaretur. Et ideo Absalon patris pax diciturquam ille non habuit.in bello, et aquam quaereret: Quis mihi, inquit, potum dabit de lacu, qui est in Bethlehem? Et ad portas erat inter lacum et David interfusus hostis, et media hostilium cinxerant septa castrorumPraeciderunt tres viri multitudinem adversariorum, et hauserunt aquam de lacu, qui erat in Bethlehem, et obtulerunt regi
Abbreviated transcription (Latin):
sectantur xp̃m: non coniuges sed concubinȩ uocantur : Deniiq
nunc reges si plures habeant uxores. uel concubinas crimen est:
quia iam transierunt figurae : Pro quibus uxorũ uł concubinarũ
uenia concedebatur:
Atnunc quia figurae transierunt uenia
absalon patrẽ hisequens. primo pater eius declinans fugit ante
faciem eius securus deuictoria quia sciebat impiũ perire. quẽ
etiã fleuit magno luctu et deplorauit exitũ parricidȩ : scribit᷑
enim fugisse dauid a faciebellantis aduersum sefilii: Et qm̃scrip¬
tum .ẽ. depopulo hierusalẽ filios enutriui & exaltaui ipsi autem
spreueruntine Filius ergo eius impius: significatur tropice
idẽ populus iudaicus qui eũ tradidit. Absalon autẽ sicut quidã
hnt̃ pr&antur intellegitur patris pax : Quod mirũ uid&ur in
historia quẽ ad modũ patris pax possit intellegi: qui patrẽ bel¬
lo est ꝑsecutus Sed qui diligenter allegoriam intendunt : inspi¬
ciunt absalon essehierusalem quae etiã et ipsa pax int̃pr&atur

Expanded text:
sectantur Christum, non conjuges, sed concubinae vocantur. Denique nunc reges si plures habeant uxores, vel concubinas, crimen est, quia jam transierunt figurae, pro quibus uxorum vel concubinarum venia concedebatur. At nunc quia figurae transierunt, veniaAbsalon, patrem insequens, primo pater ejus declinans, fugit ante faciem ejus, securus de victoria, quia sciebat impium perire? Quem etiam flevit magno luctu, et deploravit exitum parricidae. Scribitur enim fugisse David a facie bellantis adversum se filii. Et quoniam scriptum est de populo Hierusalem: Filios enutrivi, et exaltavi, ipsi autem spreverunt me: per filium ejus impium significabatur tropice idem populus Judaicus, qui eum tradidit. Absalon autem, sicut quidam interpretantur, intelligitur patris pax: quod mirum in historia videtur, quemadmodum patris pax possit intelligi, qui patrem bello persecutus est. Sed qui diligenter allegoriam intendunt, inspiciunt Absalon esse Jerusalem, quae etiam et ipsa pax interpretatur:
Abbreviated transcription (Latin):
querunt nonquae sunt ihũ xp̃i. quisiue in actibus nequam biterbonos catheo iaor
ad mortemusque perdurent. siue propterhereses & aperta scis mata sacerdetali
idicio de ecdesia tamquam ancillae filipersarram liberam expellantir.
Nihilominus omnes iniudicio futuro qui non antea secorrexerunt. ab here di¬
tate benedictionis alieni redduntur & extorres. Omnis enim qui facit pec¬
catum seruus est peccati Seruus autem non man& indomo in a&ernũ
filius man& in adernum: siergo filius inquit uos liberauerit. uere li

Expanded text:
quaerunt, non quae sunt Jesu Christi , qui sive in actibus nequam inter bonos catholicos quaerunt, non quae sunt Jesu Christi , qui sive in actibus nequam inter bonos catholicos ad mortem usque perdurent, sive propter haereses et aperta schismata sacerdotali judicio de Ecclesia tanquam ancillae filii per Saram liberam expellantur, nihilominus omnes in judicio futuro, qui non antea se correxerunt, ab haereditate benedictionis alieni redduntur et extorres: Omnis enim qui facit peccatum, servus est peccati; servus autem non manet in domo in aeternum; filius manet in a
Abbreviated transcription (Latin):
firmant: si etiam circum cisione iuxta legis ritum consecremur. Quin potius
abhereditate gratiae quae est in xp̃o In acernum permanebaNt ex sortes. qui euis¬
demgratiae uirtutemnegant aut sesinegratia deoperibus extollunt:. Sunt & ho¬
die non nulli inecclesia noui quidem testamenti sacramentis inbuti: sed perinten¬
tionem animi carnalis aduetus testa mentum atque ad figuram agar & his mahel
pertinentes non quoduere ueteris testamenti mandata secetentur. Equibus dñs ait
siuis uenire aduitam. serua mandata. sed quia temporalia ad nõ beneficia neglec¬
tis a&ernis requirunt. quaeuetus scriptura uixta litteram intellecta nonnũ quã
sonare uidetur : magis am plectentes quod ait perproph&am dñs. siuolueritis
& audieritis bona terra comedetis quam quod ait perseipsum. Beati pauperes
qui auestrum est regnum caelorum. de quibus dicit a poscolus omnesenim sua

Expanded text:
firmant, si etiam circumcisione juxta legis ritum consecremur; quin potius firmant, si etiam circumcisione juxta legis ritum consecremur; quin potius ab haereditate gratiae, quae est in Christo, in aeternum permanebunt exsortes, qui ejusdem gratiae virtutem negant, aut se sine gratia de operibus extollunt. Sunt et hodie nonnulli in Ecclesia novi quidem testamenti sacramentis imbuti, sed per intentionem animi carnalis ad vetus testamentum atque ad figuram Agar et Ismael pertinentes; non quod vere veteris testamenti mandata sectentur, ex quibus Dominus ait: Si vis venire ad vitam, serva mandata , sed quia temporalia a Domino beneficia neglectis aeternis requirunt, quae vetus Scriptura juxta litteram intellecta nonnunquam sonare videtur magis amplectentes, quod ait per Prophetam Dominus: Si volueritis et audieritis me, bona terrae comedetis , quam quod ait per seipsum: Beati pauperes, quia vestrum est regnum Dei ; de quibus dicit Apostolus: Omnes enim sua
Abbreviated transcription (Latin):
post quam conualuit infidexpĩ ecdesia degentibus : uenerunt quidam de iudea car¬
nales sensuquasi uere ancillae filii & necdum spũ gratiae liberi facti in xpõdocentes
ftatres acdicentes : Quia nisi circumcidamini secundum legem morsi salui fieri nor
potestis. Quod ludimagis &uanitatis quam euangelicȩ erat ueritatis : Immo
persecutio erat non minima. eos quimanifestate iam lucis dono fruebantur
inumbras figurarum uoluisse reducere. Vnde mox gratia mater ꝑ apostolorũ conciliũ
hoc dogma cũ suis auctoribus eiciendum esse decernebat. Non enim heres erit inquiens
filius ancillae cum filio meo isa ac.
Quod a postolus posuit cumfilio liberae : quia nul¬
la ratione cum praeconibus ueritatis quinos pergratiam dñiihũ saluaridebere praedi¬
cant: suscipiendisunt: falsi doctores qui ita demum nobis hancgratiam prodosse con¬

Expanded text:
postquam convaluit in fide Christi Ecclesia de gentibus, venerunt quidem de Judaea carpostquam convaluit in fide Christi Ecclesia de gentibus, venerunt quidem de Judaea carnales sensu, quasi vere ancillae filii, et necdum spiritu gratiae liberi facti Christo, docentes fratres ac dicentes: Quia nisi circumcidamini secundum morem Moysi, salvi fieri non potestis , quod ludi magis et vanitatis quam evangelicae erat veritatis; imo persecutio erat non minima eos qui manifestatae jam lucis dono fruebantur, in umbras figurarum voluisse reducere; unde mox gratia mater per apostolorum concilium hoc dogma cum suis auctoribus ejiciendum esse decernebat. Non enim haeres erit, inquiens, filius ancillae cum filio meo Isaac. Quod Apostolus posuit cum filio liberae, quia nulla ratione cum praeconibus veritatis, qui nos per gratiam Domini Jesu salvari debere praedicant, suscipiendi sunt falsi doctores, qui ita demum nobis hanc gratiam prodesse con
Abbreviated transcription (Latin):
re pugnabat aut legem euangelio praeferebat. sedea quaesola acceperat praecepta iusti¬
siae fidelimente sectabat᷑ Sed & nato is aac ac necdum ablactato uilescere quidem coe¬
pitͣ amor is mahel Vt pote congratulantibus parentibus ad natiuitatem isa acquasi pro¬
pruͥam borum filii. Qui non tam̃ aliquid deexpulsione is mahel siuematriseius tracta¬
credentium. La& abantur ipsi doctores de conlatasibi promissioneregnidĩ nec tameni
obseruantiam circumcisionis & hostiarum feriarum que legalium quasi suꝑuacuam confes¬
tim respuere certabant. Ne que enim ualebant ea quaea dõ esse constituta nouerant
repente quasi noxia repellere. maximecum inter huius modi consuetudines tenera
adhuc & quasi lactans scãẽ ecclesiȩ nutrir&ur infantia. Ablactato autem isa ac
uidit sarra ludentem ancillae filium. & eiciendum essȩ cum matre decreuit : Quia

Expanded text:
repugnabat, aut legem Evangelio praeferebat; sed ea quae sola acceperat praecepta justirepugnabat, aut legem Evangelio praeferebat; sed ea quae sola acceperat praecepta justitiae fideli mente sectabatur. Sed et nato Isaac ac necdum ablactato, vilescere quidem coepit amor Ismael, ut pote congratulantibus parentibus ad nativitatem Isaac, quasi proprii amborum filii, qui non tamen aliquid adhuc de expulsione Ismael, sive matris ejus tractacredentium, laetabantur ipsi doctores de collata sibi promissione regni Dei, nec tamen observantiam circumcisionis et hostiarum feriarumque legalium quasi supervacuam confestim respuere certabant. Neque enim valebant ea quae a Deo esse constituta noverant, repente quasi noxia repellere, maxime cum inter hujusmodi consuetudines tenera adhuc et quasi lactans sanctae Ecclesiae nutriretur infantia. Ablactato autem Isaac, vidit Sara ludentem ancillae filium, et ejiciendum esse cum matre decrevit, quia
Abbreviated transcription (Latin):
mitiua in hiero solymis ecclesia multas legis cerimonias &iam luxta litteram obseruabat.
Iudai tantibus quoque eis qui ex gentibus uocatiad fidem fuerant. donec dilatata longe
lateq: perorbem &iam sacerdotes acdoctores coeperat habere degentibus qui nullam
iud aicȩ obseruationis curam haberent. sed tantũ simplicitate xp̃iana a postolicis &
euangelicis gauderent auscultare de cr&is. Cui uidelic& ecclesiasticȩ dispositioni.
pulcherrime figura filiorum concinit a brahae. Priusnamq: quamnatus ess& isa ac.
abraham & sarra adismahel quasi adunicum filium ad gaudebant : ut pote quini hil
ad huc superbiae uelle uitatis inmente aut moribus osten debat qr ante in carnationẽ dominicã acr¬
plationẽ gratiȩ &iam spĩtales qui que inlege laetabantur ipsam legem apopulo deuotione
cordis sincera uixta litteram custo diri. Et merito neque enim populus idem contragratiã

Expanded text:
mitiva in Jerosolymis Ecclesia multas legis caeremonias, etiam juxta litteram, observabat, mitiva in Jerosolymis Ecclesia multas legis caeremonias, etiam juxta litteram, observabat, Judaizantibus quoque eis qui ex gentibus vocati ad fidem fuerant, donec dilatata longe lateque per orbem, etiam sacerdotes ac doctores coeperat habere de gentibus, qui nullam Judaicae observationis curam haberent, sed tantum simplicitate Christiana apostolicis et evangelicis gauderent auscultare decretis; cui videlicet ecclesiasticae dispositioni pulcherrime figura filiorum concinit Abrahae; prius namque quam natus esset Isaac, Abraham et Sara ad Ismael quasi ad unicum filium adgaudebant, ut pote qui nihil adhuc superbiae vel levitatis in mente aut moribus ostendebat, quia ante Incarnationem Dominicam ac revelationem gratiae, etiam spiritales quique in lege laetabantur ipsam legem a populo devotione cordis sincera juxta litteram custodiri. Et merito; neque enim populus idem contra gratiam
Abbreviated transcription (Latin):
sensum inmutatam. ab here dibus nouitestamenti fideliter implendam: sicenim
intellegendum est quod ait in euangelio dñs : quia iota unum autunus a pex non prae¬
teribit alegedonec omnia fiant. Quod ea quaelex aut proph&ae manifeste defi¬
de ueritatis &operum iustitiae cordisque purificatione aduidendumdm̃ loquun¬
tur. semperdebeat ad litteram suscipi. Qua ecum que uero carnaliadhuc popul
carnaliter obseruanda praecipiuntur ut est ipsa circumcisio hostiarum oblatio.
cotidiana emundatio sedulae leprae: non hominum tantum sed & domorum
& uestium & innumera huiusmodi : Haecusque ad tempora dominicae incarna¬
tionis : luxta litteram obseruari debuerint: ex quo autem resurgens a mortuis dñs
aperuit discipulis sensum ut intellegerent scripturas & enigmata prophaaiȩ mani¬
fista luce dinoscerent : legi quidem haec inecclesia propt̃ auctoritatem proph&i ȩ decebut
sed proptor inlustrationem gratiae sp̃italiter & non carnaliter obseruari. quamuis pri¬

Expanded text:
sensum immutatam ab haeredibus Novi Testamenti fideliter implendam. Sic enim intelligendum est quod ait in Evangelio Dominus: Quia iota unum, aut unus apex non praeteribit a lege donec omnia fiant ; quod ea quae lex et prophetae manifeste de fide veritatis, aut operum justitiae, cordisque purificatione, ad videndum Deum loquuntur, semper debeant ad litteram suscipi; quaecunque vero carnali adhuc populo carnaliter observanda praecipiebantur, ut est ipsa circumcisio, hostiarum oblatio, quotidiana emundatio sedulae leprae, non hominum tantum, sed et domorum et vestium, et innumera ejusmodi, haec usque ad tempora dominicae Incarnationis juxta litteram observari debuerint. Ex quo autem resurgens a mortuis Dominus aperuit discipulis sensum ut intelligerent Scripturas, et enigmata prophetiae manifesta luce dignoscerent, legi quidem haec in Ecclesia propter auctoritatem prophetiae decebat; sed propter illustrationem gratiae spiritaliter et non carnaliter observari, quamvis pri
Abbreviated transcription (Latin):
uero qua conditus erat. et potestatem quam non suam sed
propter i oboedientiam reprobato. mittitdãsamuhel. ad
isai: & sumpto cornu olei unxit hi regem dauid: Sed uidea¬
mus eundem lauid : quo modo xp̃m proph&icae significauerit :
Dauid enim interpr&atur. fortis. siue desi derabilis: Et quid

Expanded text:
ero qua conditus erat, et potestate, quam non sua sed propter inobedientiam reprobato, mittit Dominus Samuel ad Isai, et sumpto cornu olei unxit in regem David. Sed videamus eumdem David quomodo Christum prophetice significaverit. David enim
Abbreviated transcription (Latin):
ut coram dño quide caelo prospicit super filios hominum. taliter uiuere homo in
terra prȩsumer& : ex quonimirum pro uerbio pat& : quia multi tempore illo
fuere quitalia facere metu superni respectus ui tabant Quamuis alia editio ha¬
b& quasi nemrodgigans uenator contradnm: Ex ambiguo quippe greco qđ est
enantion: utrum que potest interprȩtari Denique in psalmo ubi canimus
ploremus coram dño qui fecitnos : hoc uerbum est enantioncrrium : Hoc & in libro
iob: ubi scriptum est infurorẽ eru pisti contra dnm: facilis ergo pat& intellectus
degigante: quia robustus suerit uenator brutorum animalium.÷ quasi homopotens
sed quasi homo impius contra uoluntatem conditoris uitam duxerit superbam:
suit principium regni babilon & arach: & achad. & chalanne interra senna ar
Insequentibus quomodosit factababilon. plenius intimatur: sed hic prȩmittitur

Expanded text:
ut coram Domino, qui de coelo prospicit super filios hominum, taliter vivere homo in ut coram Domino, qui de coelo prospicit super filios hominum, taliter vivere homo in terra praesumeret; ex quo nimirum proverbio patet quia multi tempore illo fuere qui talia facere metu superni respectus vitabant, quamvis alia Editio habet quia Nemrod gigans venator contra Dominum. Ex ambiguo quippe Graeco, quod est enantion, utrumque potest interpretari. Denique in psalmo ubi canimus ploremus coram Domino qui fecit nos , hoc verbum est enantion Cyrium. Hoc et in libro Job, ubi scriptum est, in furorem erupisti contra Dominum. Facilis ergo patet intellectus de gigante, quia robustus fuerit venator brutorum animalium, quasi homo potens; sed quia homo impius contra voluntatem Conditoris vitam duxerit superbam. Fuit autem principium regni ejus Babylon, et Arach, et Archad, et Chalanne in terra Sennaar. In sequentibus quomodo sit facta Babylon plenius intimatur; sed hic praemittitur
Abbreviated transcription (Latin):
dño: Progeniessom & ia feth: inuitae simplicitatis innocentia ꝑmanentibus.
nasciturdestirpe cham maledicta. quistatum humanȩ conuersationis nouo uiuen¬
digenere peruerter& : dum singulari potentia elatus. premium uenatuui uer&
de incollecto exercitu insolitam inpopulos trrannidem studuit exercere : Deniquo
insequentibus regnum habuisse & ciuitates maximas aedificasse legitur: Quodqr
primus ipse fecerit testatur scriptura quaeait Ipse coepit esse poters: Coepitenĩ¬
quia primus fecit: potens autem erat interra quia neglectis caelestibus in quo us¬
ti sunt potentes : Infima quaerere & in his spem ponere didicit
Ab hoc exiuit pro uerbium : quasinemrod robustus uenator coram dño Ideo in prouer¬
bium uersa : quia insolita saeculis eius facta fuere : Quoduero additur coram dño ex¬
aggerandi facinoris causa est : Quia uidelic& satistemerarium fuerit & superbũ

Expanded text:
Domino. Progenie Sem et Japheth in vitae simplicitatis innocentia permanente, Domino. Progenie Sem et Japheth in vitae simplicitatis innocentia permanente, nascitur de stirpe Cham maledictus, qui statum humanae conversationis novo vivendi genere perverteret, dum singulari potentia elatus, primum venatu viveret; dein, collecto exercitu, insolitam in populos tyrannidem studuit exercere; denique in sequentibus regnum habuisse et civitates maximas aedificasse legitur: quod quia primus ipse fecerit testatur Scriptura, quae ait: Ipse coepit esse potenquia primus fecit. Potens autem erat in terra, quia, neglectis coelestibus, in quo justi sunt potentes, infima quaerere, et in his spem ponere didicit. Ab hoc exivit proverbium: Quasi Nemrod robustus venator coram Domino. Ideo in proverbium versa, quia insolita saeculis ejus facta fuere; quod vero additur coram Domino, exaggerandi facinoris causa est, quia videlicet satis temerarium fuerit et superbum,
Abbreviated transcription (Latin):
cupantur : Rec ma uero & sabathaca : paulatim antiqua uocabula perdide¬
re : & quaenunc proueteribus habeant ignorantur: At tamen ex eo quod inde
uisione & trridicit hie techihel uenditores saba & rema : siue ut septuaginta
inter praetes dixerunt. Rechma : ipsinegotiatores tui: uidetur &iam ille
suam gentem fecisse & quia iungitur saba uicina prouinciȩ: huic eius est regione
Filii saba recma & dadan: Hic saba. persin litteram scribitur : supra uero. per
samech a quodiximus apellatos sabȩos : Interpretaturergo nunc saba. arabia:
Nam in septua gesimo psalmo ubinos habemus reges arabum & sabamunera offerens
in ebreo scriptumest. reges saba & saba: Primum nomenpersin : secundum persamech :¬
quae nostrae litterȩ similis est : Dadan gensest achiopiae in occidentali plaga
Porrochus genuit nemrod: Ipse coepit esse potens interra : &erat robustus uenatorcorã

Expanded text:
cupantur. Recma vero et Sabatacha paulatim antiqua vocabula perdidecupantur. Recma vero et Sabatacha paulatim antiqua vocabula perdidere; et quae nunc pro veteribus habeant ignorantur. » Attamen ex eo quod in visione Tyri dicit Ezechiel venditores Saba et Recma, sive ut LXX interpretes dixerunt, Regma, ipsi negotiatores tui, videtur etiam ille suam gentem fecisse, et quia jungitur Saba, vicinam provinciae huic ejus esse regionem. Filii Saba Recma et Dadan. « Hic Saba per Sin litteram scribitur, supra vero per Samech, a quo diximus appellatos Sabaeos. Interpretatur ergo nunc Saba Arabia. Nam in septuagesimo psalmo, ubi nos habemus Reges Arabum et Saba munera offerent , in Hebraeo scriptum est Reges Saba et Saba, primum nomen per Sin, secundum per Samech quae nostrae litterae similis est. Dadan gens est Aethiopiae in occidentali plaga. » Porro Chus genuit Nemrod. Ipse coepit esse potens in terra, et erat robustus venator coram
Abbreviated transcription (Latin):
opinionem uulgatam singuli qui hic commemorantur: Filu enim noe uel ne potes
filiorum noe : singulas gentes siue cognationes diuersarum fatere linguarum. Nam
eadem sententia enumerata quoque stirpe cham: siue sem deuarietate generationum
linguarum que sub infertur
Filii autem cham: chus& mesraim & futh. & cha¬
naan: Chus hodieque abhebreis a&hiopia nuncupatur: mesram. aegrptus :¬
futh. lybies : a quo & mauritaniae fluuius usque in praesens futhdicitur : Om̃isq
cirta eum regio. futhensis: porro chana an optinuit terram quam iudȩide inceps
possederunt eiectis chananeis. Filiichus saba & heiula & sabatha & recma &
sabbathacha: Saba a quosabei: uergilius. solis est inquitturea uirga sabȩis:
centum que sabȩo turae calentarae :: heuila. a quogetuli in parteremotioris afri¬
cȩ heremocoherentes : sabatha : a quo sabathani : quinunc as tarbari nun¬

Expanded text:
opinionem vulgatam singuli qui hic commemorantur filii Noe, vel nepotes opinionem vulgatam singuli qui hic commemorantur filii Noe, vel nepotes filiorum Noe, singulas gentes sive cognationes diversarum fecere linguarum. Nam eadem sententia, enumerata quoque stirpe Cham sive Sem, de varietate generationum linguarumque subinfertur. Filii autem Cham: Chus, et Mesraim, et Phuth et Chanaam. « Chus hodieque ab Hebraeis Aethiopia nuncupatur, Mesraim Aegyptus, Phuth Lybies, a quo et Mauritaniae fluvius usque in praesens Phuth dicitur, omnisque circa eum regio Phuthensis. Porro Chanaam obtinuit terram quam Judaei deinceps possederunt ejectis Chananaeis. « Filii Chus: Saba, et Hevila, et Sabatha, et Recma et Sabatacha. Saba a quo Sabaei. Virgilius: Solis est, inquit, thurea virga Sabaeis. Centumque Sabaeo thure calent aerae. Hevila a quo Getuli in parte remotioris Africae eremo cohaerentes. Sabatha a quo Sabathani, qui nunc Astabari nun
Abbreviated transcription (Latin):
usque hodie urbsciprocitium nominatur. Dodanim rodii: melius enim legit᷑
rodanim siuerodim ut septuaginta interprȩtes transtulerunt : & in libro ebreorum
nominum &iam noster inter presposuit: similitudo enim litterarum deleth. & res
huncapud e breos sȩpe faciterrorem: ut alia legatur proalia. Est autem hrodus serca¬
darum maxima & in .i. onio mari quondam urbs potentissima naualĩque certamine
gloriosa. & proptertutissimum portum. mercatorum omnium receptaculum
bhis diuisae sunt in sulae gentium inregionibus suis : Vnus quisque secundum lin
guam & samiliam innationibus suis : Legamus antiquorum hystorias. & uidebi¬
mus omnes pene insulas & totius orbis litora terrasque mariuicinas grecis accolis
occupatas. Quiut supra diximus ab amano & tauro montibus omnia maritima
lo causque adoceanum possidere brittanicum. Dum uero dicitur unusquisq¬
secundum linguam & familiam innationibus suis: liquido ostenditur qui uxta

Expanded text:
usque hodie urbs Cyptotium nominatur. Dodanim Rhodii, melius enim legitur Rodanim, sive Rodim, ut septuaginta Interpretes transtulerunt, » et in libro Hebraeorum nominum etiam noster interpres posuit. Similitudo enim litterarum Daleth et Res hunc apud Hebraeos saepe facit errorem, ut alia legatur pro alia. Est autem Rhodus Cycladarum maxima, et in Ionio mari quondam urbs potentissima, navalique certamine gloriosa, et propter tutissimum portum mercatorum omnium receptaculum Ab his divisae sunt insulae gentium in regionibus suis unusquisque secundum linguam suam et familiam in nationibus suis. « Legamus antiquorum historias, et videbimus omnes pene insulas, et totius orbis littora, terrasque mari vicinas, a Graecis accolis occupatas, qui, ut supra diximus, ab Amano et Tauro montibus omnia maritima loca usque ad oceanum possidere Britannicum. » Dum vero dicitur unusquisqdum linguam et familiam in nationibus suis, liquido ostenditur quia juxta
Abbreviated transcription (Latin):
Vnde & mare lonium : Thubalhiberi qui & hispani: abhibero flumine hoc uoca¬
bulo nuncupati. Equibus celtiberi. lic& quidam italos suspicentur: Mosoch.
cappadoces. Vnde & urbs apud eos usque hodie matecadicitur: quae & cesarea
ab augusto cȩsare dictaest: Porro septuaginta interpra &es. capturim. capa¬
doces arbitrantur : Thiras. thraces quorum non satis inmutatum uocabulũ est :
Porro filiigomer. aschenet. &ri fath&thogorma. Aschenet sarmatȩ quos¬
greciriginos uocant : Rifath. paflagonis thogorma. fyrges. Filu autem iauan.
elisa. & tharsis c& him & dodanim: Dei onibus idest grecis. nascuntur elisȩ¬
quiuocatur elides: Vnde & quinta lingua greciae eolis appellatur quam illipe
litteram uiciose a posteris : in tardicens fius secorruptam : Vnde & metropolis eorũ
ciuitas tharsus appellatur: Paulo aposto logloriosa. Non nullitharsis unde¬

Expanded text:
unde et mare Ionium, Thubal Hiberi, qui et Hispani ab Hibero flumine hoc vocaunde et mare Ionium, Thubal Hiberi, qui et Hispani ab Hibero flumine hoc vocabulo nuncupati, e quibus Celtiberi, licet quidam Italos suspicentur; Mosoch Cappadoces, unde et urbs apud eos usque hodie Mazecha dicitur, quae et Caesarea ab Augusto Caesare dicta est. Porro septuaginta Interpretes Capturim Cappadoces arbitrantur, Thiras Thraces, quorum non satis immutatum vocabulum est. Porro filii Gomer Aschenez et Riphath et Thogorma. Aschenez SarmaGraeci Riginos vocant. Rifath Paflagones, Thogorma Phryges. « Filii autem Javan Elisa et Tarcis, Cethim et Dodanim. De Ionibus, id est, Graecis nascuntur Elisqui vocantur Aeoles; unde et quinta lingua Graeciae Aeolis appellatur, quam illi vlitteram vitiose a posteris in τ dicens fuisse corruptam, unde et metropolis eorum civitas Tharsus appellatur Paulo apostolo gloriosa. Cethim sun
Abbreviated transcription (Latin):
madai. iauan & tubal & mosoch &thiras : Deries stirpis noe aminimo eius filio¬
incipit : & in maximo completur. quae scripturis sc̃ĩs est usitata locutio: Mystice
significans quod minor populus gentium xpõ incarne ueniente. preferendus ess&
infide maiori populo iudaeorum: Filii autem filiorum noe qui commemorantur
creduntur singuli singularum gentium progenitores extitisse : quiita interse
orbem diuiserunt : ut sem prim ogenitus asiam obtiner& : Cham secundus afri¬
cam lafethultimus europam: Itadum taxat ut quia maiorest multo asia
ram in asia ab amano & tauro coelessiriae & ciliciae montibus : usque ad fluuium
tanaium: In euro pauero usquead gadira. nomina locis & gentibus relinquentes
equibus postea inmutata sunt nomina plurima : c&era permanent ut fuerunt:
Sunt autem gomer : galatȩ : magog. scithȩ : madai : medi: lauan. bonesqui& greci:

Expanded text:
dai Iavan et Thubal et Mosoch et Thiras dai Iavan et Thubal et Mosoch et Thiras incipit, et in maximo completur, quae scripturis sanctis est usitata locutio, mystice significans quod minor populus gentium Christo in carne veniente praeferendus esset in fide majori populo Judaeorum. Filii autem filiorum Noe qui commemorantur creduntur singuli singularum gentium progenitores exstitisse, qui ita inter se orbem diviserunt, ut Sem primogenitus Asiam obtineret, et Cham secundus Africam, Japheth ultimus Europam; ita duntaxat ut, quia major est multo Asia ram in Asia ab Amano et Tauro Syriae Coelis et Cyliciae montibus, usque ad fluvium Tanaim. In Europa vero usque ad Gadira, nomina locis et gentibus relinquentes, ex quibus postea immutata sunt nomina plurima, et caetera permanent ut fuerunt. Sunt autem Gomer Galatae, Magog Scythae, Madai Medi, Javan, Iones, qui et Graeci,
Abbreviated transcription (Latin):
debere. Vixit enim trecentis annis : ut simus intribulatione pacientes. Vixit &
quin quaginta : utsimus &spegaudentes. Uerum quia septies quinquageni. faci¬
unt trecentos quinquaginta : septenarius autem numerus. gratiae scĩ sp̃s:¬
Quin quagenarius uerore quiei quaeper eundem sp̃m electis tribuitur typice congru¬
it. Possumus &ltanu merihuius sacramentum interpretari : quod ille post diluuiũ
trecentis quin quaginta annis uiuat. qui toto tempore acceptibaptis matis ad iutus
dono spiritali pro a&erna incaelis requie laborare noncessat. felix qui mortem
uidebit carnis: Immo demorte transi& aduitam quaesola uera est uita dicenda :
qui cursum uitae praesentis tali perfectionis summa compleuerit. A meri
EXELICIT LIBER SECUNDUS INCIPIT LIBER TERTIUS.¬
AEGENERATIONES FILIO RUM NOE. SEM CHAM. ETIAFETN
Natique sunt eis filii post diluuium: filii ia fethgomer. & magog. &¬

Expanded text:
debere. Vixit enim trecentis annis, ut simus in tribulatione patientes; vixit et debere. Vixit enim trecentis annis, ut simus in tribulatione patientes; vixit et quinquaginta, ut simus et spe gaudentes. Verum quia septies quinquageni faciunt trecentos quinquaginta, septenarius autem numerus gratiae squinquagenarius verae requiei, quae per eumdem Spiritum electis tribuitur, typice congruit. Possumus et ita numeri hujus sacramentum interpretari, quod ille qui post diluvium trecentis quinquaginta annis vivat, qui toto tempore accepti baptismatis, adjutus dono spiritali, pro aeterna in coelis requie laborare non cessat; felixque mortem videbit carnis, imo de morte transiet ad vitam, quae sola vera est vita dicenda, qui cursum vitae praesentis tali perfectionis summa compleverit. Amen. Explicit liber secundus in Genesae generationes filiorum Noe Sem Ham Iafeth natique sunt eis filii post diluvium filii Iafeth Gomer Magog e
Abbreviated transcription (Latin):
diluuium uixit. magnam eorum perfectionem figurant : qui perceptis uitae sacra¬
mentis fideliterdño ad mortem usque deseruiunt. Diximus enim quod trecenti
quia pertau lit teram grece notantur . Tauuero infiguram crucis scribitur : Illorũ
& gedeon dño iubente simul aciuuante cum trecentis uiris innumerabilem madiani¬
tarum superauit exercitum : Docens figuratȩ quod fide dominicȩ crucis aduersan¬
tia nobis. & mundihuius &uiciorum nostrorum essemus bella uicturi. Quinquage¬
narius uero numerus quia futuram design& requiem legis scriptura doc& : quae an no
semper quinquagesimo uni uersum dĩpopulum maximam habere remissionem
laborum omnium acseruiciorum libertatem sanxit. Ideoq. certigratia mysterii
noe post diluuium trecentis quin quaginta annis uixit. ut insinuar& nos accepto
baptismi lauacro. labores prodño sustinere in spe supernȩ quietis acfelicitatis

Expanded text:
diluvium vixit, magnam eorum perfectionem figurant qui, perceptis vitae sacradiluvium vixit, magnam eorum perfectionem figurant qui, perceptis vitae sacramentis, fideliter Domino ad mortem usque deserviunt. Diximus enim quod trecenti, quia per tau litteram graece notantur tau vero in figura crucis scribitur, illorum ; unde et Gedeon, Domino jubente simul ac juvante, cum trecentis viris innumerabilem Madianitarum superavit exercitum, docens figurate quod fide dominicae crucis adversantia nobis et mundi hujus et vitiorum nostrorum essemus bella victuri. Quinquagenarius vero numerus, quia per figuram designet requiem legis Scriptura docet, quae anno semper quinquagesimo universum Dei populum maximam habere remissionem laborum omnium ac servitiorum libertatem sanxit. Ideoque certi gratia mysterii Noe post diluvium trecentis quinquaginta annis vixit, ut insinuaret nos, accepto baptismi lavacro, labores pro Domino sustinere in spe supernae quietis ac felicitatis
Abbreviated transcription (Latin):
& hiopes: Demesraim aegrptii : De futh. orti sunt lybies: Quod ipsa earundem
gentium apud hebreos usque hodie uocabula testantur . De quibus omnino niltalis
flagitii ueluindictae quale de sodomitis & chananeis scriptura refert. Dilatauit
quoque ds̃ia feth ut habitar& in tabernaculissem. &c&̃: chana an seruus eius. cum
greci siueromani exhortiutique degenere iafeth regna asiae in quibus posteri sem
habitabant possederunt : Et inter alia chananeos quoque sibi tributarios facerent
Vixit autem noe postdiluuium trecentis quin quaginta annis: & impleti sunt om̃s
dieseius nongentorum quin quaginta annorum & mortuus est.
Dicut sescenti anni uitae noe quibus exactis arcam intrauit. perfectionem designat
fidei acprofessionis eorum quigratia caelestis & perp&uȩ mercedis eclesiȩ sacramen¬
ta subeunt ut supra docuimus: Sic&iam trecenti & quinquaginta anniquibus post

Expanded text:
Aethiopes, de Mesraim Aegyptii, de Phuth orti sunt Lybies, quod ipsa earumdem Aethiopes, de Mesraim Aegyptii, de Phuth orti sunt Lybies, quod ipsa earumdem gentium apud Hebraeos usque hodie vocabula testantur, de quibus omnino nihil talis flagitii vel vindictae, quale de Sodomitis et Chananaeis Scriptura refert. Dilatavit quoque Deus Japheth, ut habitaret in tabernaculis Sem, et esset Chanaam servus ejus, cum Graeci sive Romani, exorti utique de genere Japheth, regna Asiae, in quibus posteri Sem habitabant, possiderent, et inter alia Chananaeos quoque sibi tributarios facerent. Vixit autem Noe post diluvium trecentis quinquaginta annis, et impleti sunt omnes dies ejus nongentorum quinquaginta annorum, et mortuus est. Sicut sexcenti anni vitae Noe, quibus exactis arcam intravit, perfectionem designant fidei ac professionis eorum qui gratiae coelestis et perpetuae mercedis Ecclesiae sacramenta subeunt, ut supra docuimus, sic etiam trecenti et quinquaginta anni quibus post
Abbreviated transcription (Latin):
monent: Cuinimirum populo nomen chanaan quod interpretatur commotio.
aptissime conuenit. non enim potest dicere. statuit superpe trampedes meos &di¬
rexit gressus meos : Sed incertus & fluctuans semper immotuest. Notandum autẽ
&iam uxta sensum litterae quod non frustra cham pec cante. non ipse sed filius eiꝰ
chanaan maledicitur: maxime cum non ipse primogenitus cham sedultimus
&chanaan. Praeuidebat pater in spũ. quod progenies chanaan amplius multo
quam c&era stirpsfiliorum cham e&. peccatura. ideoque digna futura quae uelma¬
ledictione perir& : uel seruicio subacta gemer& . quod sod omorum maximae qui
de genere chanaan exire uel scelere nefando ueł orrenda ultione probatume st̃
ostensum & ex terminio siue seruicio chananeorum : quod egressa da aegrpto plebe
israhelitica quaede stirpe. sem. descenderat perpessisunt. Dechusnam que

Expanded text:
monent. Cui nimirum populo nomen Chanaam, quod interpretatur Commotio, monent. Cui nimirum populo nomen Chanaam, quod interpretatur Commotio, aptissime convenit. Non enim potest dicere: Statuit supra petram pedes meos, et direxit gressus meos ; sed incertus et fluctuans semper in motu est. Notandum autem etiam juxta sensum litterae quod non frustra Cham peccante, non ipse, sed filius ejus Chanaam maledicitur, maxime cum non ipse primogenitus Cham, sed ultimusenim pariter in spiritu quod progenies Chanaam amplius multo quam caetera stirps filiorum Cham esset peccatura, ideoque digna futura quae vel maledictione periret, vel servitio subacta gemeret; quod Sodomorum maxime qui de genere Chanaam exiere vel scelere nefando, vel horrenda ultione, probatum est ostensum, et exterminio, sive servitio, Chananaeorum, quod, egressa de Aegypto plebe Israelitica, quae de stirpe Sem descenderat, perpessi sunt. De Chus namque
Abbreviated transcription (Latin):
mus: Quatenus horum auetoritate protecti: certius acsecurius ad palmam
remunerationis perfecto agone tendamus. Congruit autem profectibus
sc̃ȩ ecdesiȩ quibus orbem impleuit totum &iam nomen ia feth quodlatitudo dicitur.
unde adludens ad nomen ipsum dicit noe: Dilat& ds̃ ia feth: id est latitudinem.
Bene quod dictum fuerat desem repetitur & deia feth: sitque chanaan seruus eius
quia nimirum utroque populo credentium. iudȩi perfidiquamius impia mente
salutis prebent obsequium : Non solum in eo quod auetoritate sacrorum uolu¬
minum eosiuuant atque infide co roborant : uerum tamen in illo quod eos quan¬
tum ualent insequuntur : Quiauide lic& insequendo propter iustitiam . altius eos
participes a &ernȩ beatitudinis reddunt Nec non & in eo quod ostensa suae du¬
ritia caecitatis: maiores gratias illossuo redemptori atque in lustratori redde re

Expanded text:
mus; quatenus horum auctoritate protecti, certius ac securius ad palmam mus; quatenus horum auctoritate protecti, certius ac securius ad palmam remunerationis perfecto agone tendamus. Congruit autem profectibus cclesiae, quibus orbem implevit totum, etiam nomen Japheth, quod Latitudo dicitur; unde alludens ad nomen ipsum, dicit Noe: Dilatet Deus Japheth, id est, latitudinem. Bene autem quod dictum fuerat de Sem repetitur et de Japheth: Sitque Chanaam servus ejus, quia nimirum utroque populo credentium Judaei perfidi, quamvis impia mente, salutis praebent obsequium, non solum in eo quod auctoritate sacrorum voluminum eos juvant, atque in fide corroborant, verum etiam in illo quod eos, quantum valent, insequuntur, quia videlicet insequendo propter justitiam, altius eos participes aeternae beatitudinis reddunt, nec non et in eo quod offensa sua duritia caecitatis majores gratias illos suo Redemptori atque illustratori reddere
Abbreviated transcription (Latin):
tibus dicitur ds̃ israhel. Etunde hoc factum est: nisi ex benedictione iafeth
inpopulo enim gentium orbem terrarum occupauit ecclesia. Hoc prorsus prae¬
nuntiabatur. cum dicer&ur subsequenter. Dilat& ds̃ iafech: & habit&
intabernaculissem. In tabernaculis quippe sem habitat iafeth: quia infide
patriartharum & prophetarum. inscripturis propheticis: Insa cramentis legali¬
bus spiritaliter intellectis peregrinatur ecclesia interris. Tabernaculis nã¬
que in bello uelitinere : uti solemus. Et in tabernaculis israhe liticipopuli nos qui
degentibus ad xpm̃ uenimus habitamus : quianimirum quamdiu in huiusuitȩ¬
uia positi. caelestem patriam suspiramus. Quam diu contra insidias anti qui
hostis xpo duce atque adiutore certamus: necesse est ut semper antiquorum
patrum dicta pariter & facta & opera in exemplum uitae & professionis tenea¬

Expanded text:
tibus dicitur Deus Israel; et unde hoc factum est, nisi ex benedictione Japheth? tibus dicitur Deus Israel; et unde hoc factum est, nisi ex benedictione Japheth? In populo enim gentium orbem terrarum occupavit Ecclesia. Hoc prorsus praenuntiatur cum dicitur subsequenter. Dilatet Deus Japheth, et habitet in tabernaculis Sem. In tabernaculis quippe Sem habitat Japheth, quia in fide patriarcharum et prophetarum, in Scripturis propheticis, in sacramentis legalibus spiritaliter intellectis, peregrinatur Ecclesia in terris. Tabernaculis namque in bello vel itinere uti solemus, et in tabernaculis Israelitici populi nos, qui de gentibus ad Christum venimus, habitamus, quia nimirum quandiu in hujus vit positi coelestem patriam suspiramus, quandiu contra insidias antiqui hostis, Christo duce atque adjutore, certamus, necesse est ut semper antiquorum patrum dicta pariter et facta et opera in exemplum vitae et professionis tenea
Abbreviated transcription (Latin):
psalmi cum dormiss& inmorte acresurger& inmortalis. percus sit omnes aduer¬
santessine n causa : dentes peccatorum contriuit: super populum uero suum. bene¬
dictionem perpetuae salutis profudit. Non solum autem chanaan maledictio¬
ni : sed &iam seruicio fratrum suorum subicitur. Quid est aliud hodiequegensi psa.
nisi quaedam scriniaria xp̃ianorum bauilans legem & proph&as. ad testimonium
ad sertionis ecdesiȩ : ut nos honoremus persa cramentum quod nuntiat illa perlate¬
ram: dixitque. Benedictus dñs ds̃sem: sit chanaan seruus eius: Diximus
insem primogenito filionoe primitiuam ecclesiam quae exis raheli tich populo
collecta est. In ia fethminino filio electionem gentium quae secuta et esse desig¬
natam. Vnde & rectedicitur. Benedictus dñs ds̃sem. Quam quam enimsit
ds̃ omnium gentium: quod am modo tamen proprio uocabulo & ipsisiam gen¬

Expanded text:
psalmi cum dormisset in morte, ac resurgeret immortalis, percussit omnes adverpsalmi cum dormisset in morte, ac resurgeret immortalis, percussit omnes adversantes sibi sine causa, dentesque peccatorum contrivit; super populum vero suum benedictionem perpetuae salutis profudit. Non solum autem Chanaam maledictioni, sed etiam servitio fratrum suorum subjicitur. Quid est enim aliud hodie gens ipsa, nisi quaedam scriniaria Christianorum, bajulans legem et prophetas ad testimonium assertionis Ecclesiae, ut nos honoremus per sacramentum quod nuntiat illa per litteram. Dixitque: Benedictus Dominus Deus Sem; sit Chanaam servus ejus. Diximus in Sem primogenito filio Noe primitivam Ecclesiam, quae ex Israelitico populo collecta est, in Japheth minimo filio electionem gentium quae secuta est esse designatam; unde et recte dicitur: Benedictus Dominus Deus Sem. Quanquam enim sit Deus omnium gentium, quodammodo tamen proprio vocabulo et in ipsis jam gen
Abbreviated transcription (Latin):
nec primatum a postolorum tenuit : necultimus ingentibus credidit : Vidit
nuditatem patris : quia consensit innecem xp̃i. Bene autem dicitur deduobus
illis quod faciebus ad uersis uerecunda patris uelauerint : ue lut quibus faccum scelerteo
uineȩ displicuerit. Quae uinea. id esegens iudȩa quantum a nobilitate paterna
degenerauerit : tempore dominicȩ passionis mistice signatum ese : cumsitienti
incrucedño ac&om prouino obtulit: siciebat enim ille fidem acdilectionem gentis
eiusdem : sed ille prosuauitate fidei acferuore dilectionis a credine illum odii atque
insi delitatis potauit Euigilans autem noe ex uino cum didiciss& quae fecerat
ei filius suus minorait. Male dictus chanaan. seruus seruorum erit fratribus siuis
łuigilans exuinonoe progeniem eius a quo inrisus est maledicit : eosuero qui se ut
patrem honorauere. benedictione debita remunerat: & d ñs iuxta uocem

Expanded text:
nec primatum apostolorum tenuit, nec ultimus in gentibus credidit, vidit nec primatum apostolorum tenuit, nec ultimus in gentibus credidit, vidit nuditatem patris, quia consensit in necem Christi. Bene autem dicitur de duobus illis quod faciebus aversis verecunda patris velaverint, velut quibus factum sceleratae vineae displicuerit: quae videlicet vinea, id est, gens Judaea, quantum a nobilitate paterna degeneraverit, tempore dominicae passionis mystice signatum est, cum sitienti in cruce Domino acetum pro vino obtulit; sitiebat enim ille fidem ac dilectionem gentis ejusdem, sed illa pro suavitate fidei, ac fervore dilectionis, acredine illum odii atque infidelitatis potavit. Evigilans autem Noe ex vino, cum didicisset quae fecerat ei filius suus minor, ait: Maledictus Chanaam, servus servorum erit fratribus suis. Evigilans ex vino Noe progeniem ejus a qua irrisus est maledicit; eos vero qui se ut patrem honoravere benedictione debita remunerat; et Dominus juxta vocem