comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
onachuis quis fieri uolens: factã
tur incapłm. Quodũ ad̾uctus fuerit:
ꝓstñtt se an abogium. Int̾rogatus ab
abb̃e quid querat: respondeat mĩã
dĩ ⁊ ur̃am. Cui ad iussum abbatis
erecto. exponat abbas asꝑitatem ordiniᷤᷤ:
uoluntatẽ eus exqͥrens. Qd̃ si responde¬
ret se uelle cuncta seruare: dicat abbas
pꝰ cetera. Qui cep̃ inte ds̃ ipse ꝑiciat.
&e responso aconuentu amen: indinẽs
recedens adhospicium. Codẽmͦ se agat.
qͦties pꝰlectam regulam uenerit ĩcapitu¬
lñ. Tcio uͦ die ducatur incellam noui¬
ciorum : &e abhinc annus incipiatur
ꝓbationis. In ȩccła. In labore ad collati¬
onẽ. ordine suo sic̃ monachi c̃uentum
teneat. Añ monachos de choro pͥ horã
exeat. Post cõpletas or̃onẽ extra choꝵ
faciat. hisdem horis quib monachi
laboret. qui escat. legat dormiat.
dem cibis uescatur. hisdem pannis in¬
duatur. excepto habitu monachali ꝓ
qͦ capam & mantellũ ł pelles habeat.¬
chis ñ significet. nec coronam nec ordi¬

Expanded text:
onachus quis fieri volens, facta ptur in capitulum: qui dum adductus fuerit, prosternat se ante Analogium. Interrogatus ab Abbate, quid quaerat, respondeat, Miram. Cui ad jussum abbatis erecto, exponat abbas asperitatem ordinis, voluntatem ejus exquirens: quod si responderit se velle cuncta servare, dicat abbas post caetera: Qui coepit in te, Deus ipse perficiat, et responso a conventu Amen, inclinet, recedens ad hospitium. Eodem modo se agat quoties post lectam Regulam venerit in capitulum. Tertio vero die ducatur in cellam novitiorum. Et abhinc annus incipiatur probationis. In ecclesia, in labore, ad collationem ordine suo, sicut monachi, conventum teneat. Ante monachos de choro post horam exeat, post Completorium orationem extra chorum faciat. Iisdem horis quibus monachi, laboret, quiescat, legat, dormiat. Iisdem cibis vescatur, iisdem pannis induatur, excepto habitu monachali, pro quo cappam et mantellum vel pelles habeatchis non significet, nec coronam, nec ordi
Abbreviated transcription (Latin):
ames coegit intrare isrł inegiptũ.
Statim reꝑit ibi nouum dñm.
De lib̾o seruus efficit᷑. Ex illiꝰ regionis
nas reseruari. Isrł ex oꝑib luti ⁊ lateris
lurit̾ affligit᷑. Pharao paleas ministrat
nec sitis aquȩ. s audiendi u̾bũ dei com¬
peslit multos intͣre in egiptũ. Hoc uer¬
bũ dei scđm euangłiũ ioħis est lux u̾a¬

Expanded text:
mes coegit Israel intrare in Aegyptum : statim reperit ibi novum dominum, et de libero servus efficitur. Ex illius regionis nas reservari. Israel operibus luti et lateris duriter affligitur ; Pharao paleas ministrat neque sitis aquae, sed audiendi verbum Dei, compellit multos intrare Aegyptum. Hoc verbum Dei
Abbreviated transcription (Latin):
uniꝰ appetitꝰ petulantiã ꝯpesc̾e̾ queat.
Et sane ñ mͥ satis pat̾e pot̾: qd̾ uitium
istos exagitet. nisi forte qł qͣndã ami¬
mi insolentiã multos in suo obsequio
occupari gaudent sue qr ꝑ tumorẽ
elationis cȩt̾is om̃ibꝰ qͣntũ cibo dissimile
st̃. tm̃ mĩto dissimiles. uideri uolunt.
Alii suꝑstitiosũ nimis in p̃ꝑandis cibis
studiũ adhibẽt. Infinita decoctionũ:⁊
frixurarũ. ⁊ ꝯdim̃toꝵ gen̾a excogitantes.
mͦ mollia. mͦ dura. mͦ frigida. mͦ calida.
cumino. mͦ sale ꝯdita. scd̾m ꝯsuetudirẽ
p̃gnãtiũ mulierũ desid̾antes. hii ꝓfe¬
cto ñ solũ arguendi. s ⁊̃ deridendi sus̃.
qui qͣsi caupones ad omnẽ eleꝑsidrã di
uitia sananda necessariꝰ ẽ rigor discipli¬
ne. qͥ istas gule petulantias infra certũ
limitẽ cohibeat. qͣtinꝰ se neq ad in mode¬
ratas delicias. neq ad nouitates. neq
ad suꝑsticiosas p̃ꝑationes cĩboꝵ appe¬

Expanded text:
unius appetitus petulantiam compescere queat. unius appetitus petulantiam compescere queat. Et sane mihi non satis patere potest, quod vitium istos exagitet, nisi forte quia per quamdam animi insolentiam multos in suo obsequio occupari gaudent, sive quia per tumorem elationis caeteris omnibus quantum cibo dissimiles sunt, tantum merito dissimiles videri volunt. Alii superstitiosum nimis in praeparandis cibis studium adhibent, infinita decoctionum et frixurarum et condimentorum genera excogitantes, modo mollia, modo dura, modo frigida, modo calida, sale condita, secundum consuetudinem praegnantium mulierum desiderantes. Hi profecto non solum arguendi sed etiam deridendi sunt, qui quasi caupones ad omnem clepsydram elicontra haec vitia sananda necessarius est rigor disciplinae, qui istas gulae petulantias intra certum limitem cohibeat, quatenus se neque ad immoderatas delicias, neque ad novitates, neque ad superstitiosas praeparationes ciborum appe
Abbreviated transcription (Latin):
SU Ma ⁊ obseruantia in eo qͦmͦ
expectat. nec nimis rara ⁊ insolita re¬
concupiscat. In pͥmo enĩluxus argu¬
itur. in scd̃o curiositas. in t̾cio suꝑsticio
notat᷑. St̃ namq qͥdã qͦrũ fauces satis
ridicła infirmitate egͦtant. q̃ nͥ pin¬
giua ⁊ delicata deglitire ñ posst̃. ⁊ si
qñ eis parci ⁊ frugales cibi oblati fue¬
riit. statĩ aut indigestionẽ stomachi
aut pectoris siccitatẽ. aut obripilationẽ
capitis. aut siqͣ st̃ talla adexcusandas
excusationes p̃tendt̃. Alii delitias ⁊ lu¬
xum ciboꝵ mag na con¬
stantia asꝑnant᷑. s
ab eis tt̾m ñ mino¬
ri. aut intolerabi¬
liori petulantia
cõmuniũ ciboꝵ
usus om̃ino respu¬
solita ciboꝵ gen̾a ex¬
qͥrt᷑. tta ut sepe ꝓpter
circũpagos turba famuloꝵ discurrat.
iuix tandẽ ł ignotas de desertis ꝓcul
montibꝰ radices euellendo. uł pauculos
de imis gurgitib ꝓfunda scrutatione
piscicłos trahendo. siue intẽpestiua
de arentibꝰ rubetis arbuta colligendo

Expanded text:
sumat, observatio in eo quantum sexpetat, nec nimis rara et insolita rerata concupiscat. In primo enim luxus arguitur, in secundo curiositas, in tertio superstitio notatur. Sunt namque quidam quorum fauces satis ridicula infirmitate aegrotant, quae nisi pinguia et delicata deglutire non possunt. Et si quando eis parci aut frugales cibi oblati fuerint, statim aut indigestionem stomachi aut pectoris siccitatem, aut obripilationem capitis, aut si qua sunt talia, ad frivolas excusationes praetendunt. Alii delicias et luxum ciborum magna constantia aspernantur, sed ab eis iterum non minori aut tolerabiliori petulantia communium cibariorum usus omnino despisolita ciborum genera exquirunt, ita ut saepe propter circum pagos turba famulorum discurrat, et vix tandem vel ignotas de desertis procul montibus radices evellendo vel pauculos de imis gurgitibus profunda scrutatione pisciculos trahendo, sive intempestiva de arentibus rubetis arbuta colligendo,
Abbreviated transcription (Latin):
patentiorẽ aditũ q̃rere qͣsi angꝰtia fauci¬
umi. ñ possit efurienti stomaco satisfuf¬
ficientẽ habundantiã ministͣre. In uno
minuunt. uina in calices ⁊ pat̾as ef̃¬
fundt̃. discos ingrrũ circũducunt:⁊
uel ut rex suꝑ obses¬
sam ciuitatẽ assul¬
tũ facturꝰ dubi¬
tant ubi pͥmũ
expugnationẽ
aggrediant᷑:
dum simul in
omni parte ir¬
ruptionẽ face̾ con¬
cupiscunt. Plus iu¬
sto fortassis ista dicen¬
tes u̾eꝯdie obliti sumꝰ. s nescit aliq̃n
inpudentia erubesce nͥ fuerit mani¬
feste confusa. hiis gͥ tͥbus modis debet
qͥsq int̾ epulas ꝯseruare disciplinã ĩ
semet ipso. uidelicet ut & linguam
suã a loquacitate restringat. ⁊ ocłos
suos a cͥcũspectione cohibeat: iut ce¬
tera m̾bra cũ modestia & qͥete ꝯtine¬
at. Seq̃r ꝙ̃ tͥplex obseruantia disci

Expanded text:
patentiorem aditum quaerere, quasi angustia faucipatentiorem aditum quaerere, quasi angustia faucium non possit esurienti stomacho satis sufficientem abundantiam ministrare. In uno minuunt, vina in calices, et pateras effundunt, discos in gyrum circumducunt, et velut rex super obsessam civitatem assultum facturus, dubitant ubi primum expugnationem aggrediantur, dum simul in omni parte irruptionem facere concupiscunt. Plus justo fortassis ista dicentes, verecundiae obliti sumus, sed nescit aliquando impudentia erubescere, nisi fuerit manifeste confusa. His igitur tribus modis debet quisque inter epulas conservare disciplinam in semetipso, videlicet ut et linguam suam a loquacitate restringat, et oculos suos a circumspectione cohibeat, et ut caetera membra omnia cum modestia et quiete contineat.
Abbreviated transcription (Latin):
ardebat. Custodia ocłoꝵ int̾ epl̃as ꝓpt̾ea neces¬
saria ẽ q ñ decet ibi p̾cipue ut uagos homo
hãt ocłos neq curiose. ⁊ ut ampliꝰ aliqͥd dicã.
inpudent̾ ea q̃ apd̃ alios agunt᷑ cͥcũlustrãdo
ꝓspitiat. s potiꝰ pudice demissis luminibꝰ ea
qͦ ꝯtinendi sese ibi negligenda ñ ẽ. qͣtinꝰ ui¬
delicet neq in habitu. neq in gestu indecens
aliqͥd aut̃ honestũ agat᷑. Nicħ cũ strepitu aut
tumultu fiat. s om̃ia m̃bra cũ modestia:⁊
inqͥllitate in disciplina ꝯtineͣnt᷑. Non sic̃ qͥ¬
dam faciunt. qͥ cũ ad edendũ assederint ĩqͥeta
qͣdam agitatione ⁊ ꝯfusione m̃brorũ
intẽꝑantiã anumni sui designãt. Capitd
excutiunt. brachia exert̃. manꝰ in altũ
expandt̃.: ⁊ ñ sine magna tpitudine
qͣsi totũ epulũ simul sint absorti. ingẽ¬
tes qͦsdã conatꝰ. & gestꝰ satis indecoros
ostendt̃. hanelãt ⁊ suspirãt p̃angustia.
ita ut existimes eos aliũ rugienti uentͥ

Expanded text:
ardebat . Custodia oculorum inter epulas propterea necessaria est; quia non decet ibi praecipue, ut vagos homo habeat oculos, neque curiose, et ut amplius aliquid dicam impudenter ea quae apud alios aguntur circumlustrando prospiciat, sed ut potius pudice demissis luminibus ea quoque continendi sese ibi negligenda non est, quatenus videlicet neque in habitu, neque in gestu indecens aliquid aut inhonestum agatur. Nihil cum strepitu aut tumultu fiat, sed omnia membra cum modestia, et tranquillitate in disciplina contineantur. Non sicut quidam faciunt, qui cum ad sedendum assederint, inquieta quadam agitatione et confusione membrorum intemperantiam animi sui designant. Caput excutiunt, brachia exerunt, manus in altum expandunt, et non sine magna turpitudine quasi totum epulum simul sint absorpturi, ingentes quosdam conatus et gestus satis indecoros ostendunt. Anhelant, et suspirant prae augustia, ita ut existimes eos alium rugienti ventri
Abbreviated transcription (Latin):
grãm sermo eiꝰ inueniat. Sonꝰ loqͣnti
debet ẽẽ demissꝰ ne strepitu & in mode¬
rata clamositate auditores suos. aut in¬
iuste t̾reat. aut iniuste offendat. Suauiꝰ
debet ȩẽ ne ꝓlatioĩs aust̾itate tanto
fiat anuni audientiũ honerosior qͣrito
gnificatio. id ẽ sententia sermonis. ido
tore aut noxiũ aut ociosũ si fuerit intel¬
lectũ reputat᷑. S & cũ ueritate netẽe ẽ
ut sermo loq̃ntis dulcedinẽ hãt. qi sepe
ȩtiã ueritas auditoriamara efficit᷑. si ant
sine ratione aut sine dilectiõe. hoc ẽ uł
inportune. uł impie contͣ eũ ꝓferatur
Singła hec scͥpte sacre cestimoniis oꝓbe¬
mus. Qd indispͥlinatꝰ sermonẽ ꝯtẽptibiẽ
faciat. salomon ostendit dicens. Non de¬
cent stultũ u̾ba ꝯposita. Et it̾m. Non est
spetiosa in ore stulti parabola. Et iteruꝰ
Fons uite eruditio possidentis. uł sapien¬
tis. doc trina stultorũ fatuitas. Et iterũ

Expanded text:
gratiam sermo ejus inveniat. Sonus loquentis gratiam sermo ejus inveniat. Sonus loquentis esse debet demissus, ne strepitu, et immoderata clamositate auditores suos aut injuste terreat aut juste offendat. Suavis debet esse, ne prolationis asperitate tanto fiat animis audientium onerosior, quanto gnificatio, id est sententia sermonis, ideotore aut noxium aut otiosum si fuerit intellectum reputatur. Sed et cum veritate necesse est, ut sermo loquentis dulcedinem habeat, quia saepe etiam veritas auditori amara efficitur, si aut sine ratione, aut sine dilectione, hoc est, vel importune, vel impie contra eum proferatur. Singula haec Scripturae sacrae testimoniis us indisciplinatus sermonem contemptibilem faciat, Salomon ostendit, dicens: Non decent stultum verba composita . Et iterum: Non est speciosa in ore stulti parabola . Et iterum: Fons vitae eruditio possidentis; doctrina stultorum fatuitas . Et iterum:
Abbreviated transcription (Latin):
qñ ei qͥnoluerit loqͥ ꝓ culpa reputat᷑. Sapi¬
ens aũ eqͦ cauet. uł ne eo tp̃r qñ loqͥ debet
ꝑ negligentiã sileat. uł ne om̃i tp̃r qͣndo
loqui licet. ꝑ licenciã ꝯcessam in multilo¬
quiũ cadat. Recte gͦ tẽpꝰ loq̃ndi discernit᷑.
si hõ nec unꝗͣ qñ loqui debet sileat. nec sẽꝑ
estat nunc ut post qͣm dum.
ostendimꝰ quid uł cui. ⁊ ubi. et q̃ndo
loq̃ndũ fit: qͦmͦ loq̃ndũ sit demonstreoꝰ.
Qualitas id ẽ modꝰ loq̃nda in tͥbꝰ ꝯstat. hoc
ẽ qͦ gestu. qͦ sono. q̃ significõne qͥd dicat᷑.
Disciplina uibet ut loqͣntis sit gestꝰ. mode¬
stus & humilis sonꝰ demissus & suaius. si¬
gnifico uerax: idulcis. Modestiã debet
hr̃e gestus loq̃ntis. ut nec mnordinate.
nec inpudice. nec turbulente. int̾ loq̃n¬
dũ m̃bra moueat. neq ocłoꝵ nutibus¬
aut aliqua indecenti ꝯformatione si¬
ue tͣnsformatione uultꝰ placore sui
uultus inminuat. Humilie
debet eẽ gestꝰ loq̃ntis. ut ap̃ auditorss

Expanded text:
tatur. Sapiens autem aeque cavet, vel ne eo tempore quando loqui debet, per negligentiam sileat, vel ne omni tempore quando loqui licet, per licentiam concessam in multiloquium cadat. Recte ergo tempus loquendi discernitur, si homo nec unquam quando loqui debet, sileat, nec semper estat nunc ut, postquam ostendimus quid vel cui et ubi et quando loquendum sitoquendi in tribus constat, hoc est quo gestu, quo sono, qua significatione quid dicatur. Disciplina jubet ut loquentis sit gestus modestus et humilis, sonus demissus et suavis, significatio verax et dulcis. Modestiam debet habere gestus loquentis, ut nec inordinate, nec impudice, nec turbulenter inter loquendum membra moveat, neque oculorum nutibus, aut indecenti conformatione sive transmutatione vultus, placorem sui sermonis imminuat. Humilis debet esse gestus loquentis, ut apud auditores
Abbreviated transcription (Latin):
faciat ad gradum ut monachus. excepto qͦ
sine ali cuiꝰ licentia mox post satis factionẽ
recedat in sedem suã. nifi alius abb̃ inchoro
affu̾it. ¶Illis diebus quib cõmumunicaturi
sunt monachi possunt ad pͥuatas missas mi¬
nistri cõmuncare. Licet etiam abbi monachoᷤ
nouicios. ꝯuersos ꝓ ut expedire indicau̾it. di¬
uidere paltaria ad cõmunicandum. E Sin

Expanded text:
faciat ad gradum ut monachus, excepto quod sine licentia alicujus post satisfactionem recedat ad sedem suam, nisi alius abbas in choroaturis. Illis diebus quibus monachi communicaturi sunt, possunt ad privatas missas ministri communicare. Licet etiam abbati monachos, novitios et conversos prout expedire judicaverit, dividere per altaria ad communicandum. CAP.
Abbreviated transcription (Latin):
um. Itẽ sepe ꝓpter infirmitatẽ auditoꝵ
tacendũ eẽ. dñs suo exẽplo docet. qͥ cũ apłos
adhuc in becilles: ⁊ ad sublimioris doctͥne
eruditionẽ inꝑares aspic̾et ait. Ad huc
multa habeo uob̾ dic̾e̾. s ñ potestis por¬
tare mͦ. Itẽ aliqñ tacendũ eẽ ꝓpt̾ p̃cipita¬
tionẽ loq̃ndi uitandã: salomon in ꝓuer¬

Expanded text:
r infirmitatem auditorum tacendum esse, Dominus suo exemplo docet; qui, cum apostolos adhuc imbecilles et ad sublimioris doctrinae eruditionem impares aspiceret, ait: Adhuc multa habeo vobis dicere, sed non potestis portare modo . Item aliquando tacendum esse propter praecipitatione
Abbreviated transcription (Latin):
omnib seclendo auscultantib. Si quis aũ
alioꝵ uel contradic̾ẽ uel aliud dicere uoluĩt
illo surgente surgat. ¶Monachus uel oũso¬
¶Siquis abbatum t̾rã aliquam habuerit
uł usuaria uel inde aliquam habuerit ꝯ
in ea usuaria sine assensu illius abb̃is. ssi¬

Expanded text:
omnibus sedendo auscultantibus. Si quis autem aliorum vel contradicere, vel aliud dicere voluerit, illo sedente surgat. CAP. Si quis abbatum terram habuerit vel usuaria vel inde aliquam conventionein ea usuaria sine assensu illius abbatis.
Abbreviated transcription (Latin):
Memoriam. Cetera sicut ad prandium
diximus. E hec bnedictio in capło lec¬
tori datur. Diuinum auxilium mane¬
at semꝑ nobiscum. Et hec ad collatio¬
nem. Noctem qͥet̾a tribuat nobis omni-¬
potens & misericors dominus. ¶Hec ad
bibes. Largitor omniũ bonoꝵ: bene¬
dicat potum seruorum suoꝵ. amen:¬

Expanded text:
Memoriam. Caetera sicut ad prandium diximus. Haec benedictio in capitulo lectori datur, Divinum auxilium maneat semper nobiscum. Haec ad Collationem, Noctem quietam tribuat nobis omnipotens et misericors Dominus. Haec ad biberes, Largitor omnium bonorum benedicat potum servorum suorum. Amen
Abbreviated transcription (Latin):
mundi s̃ calcare. In iob uͥtutis ⁊ pacie exẽ¬
pla sectet᷑. ad euͣglia tnͣseat ñꝗ̃ ea positura
luntate imbuat. Cũq pectoris sui cella¬
riũ opib locupletau̾it. mandet memorie
libros. E sore qͦ ⁊ hester uolumina: ulti¬
mo sine ꝓicło discat cantic̃ canticoꝵ. q̃ si
ĩ exordio leg̾it: sub carnalibꝰ u̾bis spiritali¬
ũ nuptiarũ epitaluniũ ñ intelligens uul¬
ñaret᷑. Caueat om̃ia apocͥpha ⁊ si qñ ea
ñ ad dogmatũ ueritatẽ. s ad singłorũ
reuerentiã legẽ uoluerit: sciat ñ eoꝵ eẽ
q̾rũ titulis p̾notant᷑. multaq in his ad¬
mixta ẽẽ uitiosa ⁊ grandis eẽ prudente
aurũ in luto q̃rere. Cipͥani opuscula
semꝑ in manu teneat. athanasii epłas.
& hylarii libros in offenso currat pede.
Iiloꝵ tractatib illoꝵ delectet᷑ ingenus:
in quoꝵ libris pietas fidei ñ uacillet. &¬
tos sic legat ut magis iudicet qͣm seqͣ̃t. uił¬

Expanded text:
mundi sunt; in Iob uirtutis et patientiae exempla sectetur. ad Euangelia transeat numquam ea positura nbibat uoluntate. cumque pectoris sui cellarium his opus locupletarit, mandet memoriaelibros Hesdraeque et Hester uolumina, ut ultimum sine periculo discat Canticum canticorum, ne, si in exordio legerit, sub carnalibus uerbis spiritalium nuptiarum epithalamium non intellegens uulneretur. caueat omnia apocrypha et, si quando ea non ad dogmatum ueritatem, sed ad signorum reuerentiam legere uoluerit, sciat non eorum esse, quorum titulis praenotantur, multaque his admixta uitiosa et grandis esse prudentiae aurum in luto quaerere. Cypriani opuscula semper in manu teneat, Athanasii epistulas et Hilarii libros inoffenso Illorum tractatibus, illorum delectetur ingeniis, in quorum libris pietas fidei non vacillet; ceteros sic legat, ut magis iudicet quam sequatu
Abbreviated transcription (Latin):
Cũq gustassent de coctione: exelam¬
mauert̃. Mors in olla uir dei. Et
nͣ potuert̾ comedere. At ille. Afferte
inquit farinã. Et misit inollã⁊
ait. Infunde turbe ut comedat:
dinis in olla. Fames in t̾ra penu¬
ria u̾bi dei inm̃te humana. Filii

Expanded text:
Cumque gustassent de coctione, exclamaverunt: Mors in olla, vir Dei, et non potuerunt comedere. At ille: Afferte, inquit, farinam. Et misit in ollam, et ait: Infunde turbae. Et comedit; dinis in olla . Fames in terra, penuria verbi Dei in mente humana: filii
Abbreviated transcription (Latin):
inuenit᷑. silicet si ẽ aut molł aut dis¬
solutꝰ. aut tardꝰ. aut citatꝰ. aut ꝓcax. aut
turbidꝰ. Mollis sig̾cat lasciuiã. dissolutus
negligentiã. tardꝰ. pigͥtiã citatꝰ inꝯstantiã.
ꝓcax suꝑbiã. turbidꝰ iracundiã. Nam qd̃
inordinati motꝰ corꝑis corruptionẽ ⁊ dis¬
solutionẽ indicẽt m̃tis. suꝑiꝰ pã demon¬
stratũ ẽ. ubi salomonis cestimonio:
uirũ apostatã ext̾ioribꝰ indiciis au̾sio¬
nẽ animi sui ꝓm̃tẽ ostendimꝰ. Ait.N.
Homo apostata uir inutilis gͣdit᷑ ore ꝑ

Expanded text:
invenitur, scilicet, si est aut mollis, aut dissolutus, aut tardus, aut citatus, aut procax, aut turbidus. Mollis significat lasciviam, dissolutus negligentiam, tardus pigritiam, citatus inconstantiam, procax superbiam, turbidus iracundiam. Nam quod inordinati motus corporis, corruptionem et dissolutionem indicent mentis superius jam demonstratum est; ubi Salomonis testimonio virum apostatam exterioribus indiciis aversionem animi sui promentem ostendimus. Ait enim: Hom
Abbreviated transcription (Latin):
Sede. tace. intra in tenebras filia caldeoꝵ quia
ñ uocab̾is ultra dña regnoꝵ. Magna &¬
enĩ tunc hominẽ confusio seqͥt᷑. q̃n se ab
aliis despici uidet &̃ ꝓ eo in qͦ ip̃se głatur.
Seo quia lasciua & mollities amica ẽ ꝓcaci¬
bus & suꝑb increpata arrogantia lasci
uiam arguit: cũ subiungit. Zolle molam¬
ꝙ mole farinam: denuda turpitudinẽ.
discooꝑi humerũ. reuela crura. tͣnsi flu¬

Expanded text:
as, filia Chaldaeorum, quia non vocaberis ultra domina regnorum . Magna etenim tunc hominem confusio sequitur, quando se ab aliis despici videt, etiam pro eo in quo ipse gloriatur. Sed quia lascivia et mollities amica est procacibus et superbis, increpata arrogantia, lasciviam etiam arguit cum subjungit: Tolle molam, mole farinam, denuda turpitudinem, discooperi humerum, revela crura, t
Abbreviated transcription (Latin):
ubi de disciplina agendũ ẽ q̃stiones
contentiones u̾borũ uentilare. neq id
in qͥb de intelligentia diuinarũ scͥpti¬
rarum tractandũ ẽ ext̾iora negotia ad¬
uelanda in manifesto ꝓpalare. Erta lo¬

Expanded text:
ubi de disciplina agendum est, quaestiones ubi de disciplina agendum est, quaestiones aut contentiones verborum ventilare, neque in illis ubi de intelligentia divinarum Scripturarum tractandum est, exteriora negotia adrevelanda, in manifesto propalare. CAP.
Abbreviated transcription (Latin):
tiones ad alterutrũ edere ñ licet: excepti
uł in orationibꝰ. uł in lectionibꝰ. siue in
hymnis & canticis manifeste uł occulti
ꝓlatis dõ famulat᷑. Unde ⁊ beatꝰ augͥtis
in oratorio nicħ agendũ eẽ dic̃ p̃ter id
ad qd̾ factũ ẽ. St̃ itẽ alia loca in qͥb pro
disciplina ⁊ instructione morũ u̾ba ha
benda st̃. q̃dam iterũ in qͥb de intellige¬
tia & expositione scͥpt᷑arũ collationes ci
disciplina tñ & reuerentia. hoc ẽ sine ꝯ¬
tentione & clamore. ⁊ qͣlibet turpitu¬
dine ũborũ haberi posst̃. Postremo suqꝰ
alia loca in quib loq̃ndi licentia mag¬
laxat᷑. ita ut ñ solũ de spualibꝰ rebꝰ. s s
ae ext̾iorũ dispositione & ꝓuisione serm¬
nes admittant᷑. Loca in qͥbꝰ uana ꝙ sit¬
flua dici debeãt: inuenire ñ possumꝰ
Neq igit᷑ in diuinis & sacratis locis cn¬
fabulationes induc̾e. neq in illis locis

Expanded text:
tiones ad alterutrum edere non licet, exceptis tiones ad alterutrum edere non licet, exceptis vel in orationibus vel in lectionibus sive in hymnis et canticis manifeste vel occulte prolatis Deo famulatur. Unde et beatus Augustinus in oratorio nihil agendum esse dicit, praeter id ad quod factum est. Sunt item alia loca in quibus pro disciplina et instructdam iterum in quibus de intelligentia et expositione Scripturarum collationes cum disciplina tamen et reverentia, hoc est sine contentione et clamore et qualibet turpitudine verborum haberi possunt. Postremo sunt alia loca in quibus magis loquendi licentia laxatur, ita ut e exteriorum dispositione et provisione sermones admittantur. Loca in quibus vana et superflua dici debeant, invenire non possum. Neque igitur in divinis et sacratis locis confabulationes inducere, neque in illis locis
Abbreviated transcription (Latin):
Ex hortem᷑ gͦ ad ꝯstantiã timidos. ad ti¬
morẽ suꝑbos. ad frugalitatẽ ꝓdigos. ad
ub̾tatẽ auaros. ad humanitatẽ parcos.
ad partitatẽ: gulosos. ad consiliũ: te¬
merarios. ad feruorẽ ⁊eli tepidos.
ad silentiũ u̾bosos. ad u̾bũ exortatioĩs
nimis tacitos. ad alacͥtatẽ segnes. ad
masuetudinẽ. ĩpatiẽteᷤ ad ĩsticiã negli¬
gẽte ᷤ ad ĩddulgẽtiã crudleᷤ. ad u̾eꝯdiã
ꝓcaces. ad quietẽ p̃cipites. ad pruden¬
tiam incantos. ad sollicitudinẽ obli¬
iuosos:⁊ ad modestiã inuerecundos: & or¬
nino qͥcqͥd dirẽ uolumꝰ. cui dicendũ sit.
ex ipsa pͥus nr̃i sermonis qͣlitate colli¬
gamus. Ubi sit loquendum
e quit᷑ t̾cia discretio loquendi: ut cuĩ
aliqͥd dice uolumꝰ. pͥus uͥ iłłd diciꝯ
ueniat ꝯsideramꝰ. Nam q̃dã st̃ loca: in qͥs
ꝑpetuũ silentiũ seruandũ ẽ. Quedã uͦm
quibꝰ humanos sermones. id ẽ cũ fabuli¬

Expanded text:
Exhortemur ergo ad constantiam timidos, ad tiExhortemur ergo ad constantiam timidos, ad timorem superbos, ad frugalitatem prodigos, ad liberalitatem avaros, ad humanitatem parcos, ad parcitatem gulosos, ad consilium temerarios, ad fervorem zeli tepidos, ad silentium verbosos, ad verbum exhortationis nimis tacitos, ad alacritatem segnes, ad mansuetudinem impatientes, ad justitiam negligentes, ad indulgentiam crudeles, ad verecundiam procaces, ad quietem praecipites, ad prudentiam incautos, ad sollicitudinem obliviosos, et ad modestiam inverecundos, et omnino quidquid dicere volumus cui dicendum sit, ex ipsa prius nostri sermonis qualitate colligamus. CAP. XV. Ubi loquendum. Sequitur tertia discretio loquendi, ut cum aliquid dicere volumus, prius ubi illud dici conveniat consideremus. Nam quaedam sunt loca, in quibus perpetuum silentium servandum est. Quaedam vero in quibus humanos sermones, id est confabula
Abbreviated transcription (Latin):
niam. Ergo qui cũ alio loqͥt᷑. pͥmũ con¬
sid̾et utrũ ꝓpt̾ se an ꝓpt̾ illũ loquatur
Si ꝓpt̾ suã utilitatẽ loq̃r: uideat ut ille
tał sit de cuiꝰ colloqͥo utilitaᷤ ei ꝓuenire posit.
Si ꝓpt̾ illũ loqͥt᷑. caueat ne talis sit ille
qui uł sua exortatione ñ indigeat. uł
ita in malo obstinat᷑. ut exortatione
talẽ discretionẽ seruare. ut sẽꝑ studeamꝰ
et a sapientib discere ꝙ miniꝰ doctos ita
dũ taxat si se doceri patiunt᷑ studeamꝰ
erudire & sic̃ int̾rogando de illo potissi¬
mũ qd̾ nos magis urget u̾ba facimus
sic docendo illd̃ qd magis ꝑsone audito¬
tis congruit u̾bũ ꝓferre debemꝰ. ut ꝯtͣ
uitium qd in eo sanare cupimꝰ. ꝯpetens
admodũ suꝑͣ dictũ ẽ cũ irreligioso de
plus laborat malũ sanandũ consilio cõ¬
moiori occurrit. Herbi grã. qñ ꝯstan¬
tiã laudare uolumꝰ ad pusillanimes ñ
credimꝰ: ampliꝰ in suo uitio ꝯfirmamꝰ.

Expanded text:
alio loquitur primum consideret utrum propter se an propter illum loquatur. Si propter suam utilitatem loquitur, videat ut ille talis sit, de cujus colloquio utilitas sibi provenire possit. Si propter illum loquitur, caveat ne talis sit ille, qui vel sua exhortatione non indigeat, vel ita in malo obstinatus, ut exhortatione talem discretionem servare, ut semper studeamus et a sapientioribus discere, et minus doctos ita duntaxat si se doceri patiantur studeamus erudire. Et sicut interrogando, de illo potissimum quod nos magis urget verba facimus, sic docendo, illud quod magis personae auditoris congruit proferre debemus, ut contra vitium quod in eo sanare cupimus, competens admodum supradictum est: Cum irreligioso de plus laborat, malum sanandum consilio commodiori occurrit. Verbi gratia, quando constantiam laudare volumus, ad pusillanimes non credimus, amplius in suo vitio confirmamus.
Abbreviated transcription (Latin):
piet. neq audiet᷑ foris uox eiꝰ. Nerbũ aũt
aᷤperũ. ⁊ rixosũ om̃ino a sermonibꝰ disci¬
labia stulti inmiscerit se rixis. & os eiꝰ iurgia
ꝓuocat. De u̾bo etiã m̃doso qͣntũ sit cauen¬
dũ idẽ ipse insinuat dicens. Testis fals non
ert inpunitꝰ: ⁊ qͥ m̃datia loq̃r ñ effugiet.
s & u̾bũ dulce qͣtitũ ualeat in sermone
liber eccłasticꝰ patent̾ demonstrat. ubi dicit᷑.
erbũ dulce amicos multiplicat. & inimicoᷤᷤ
mitigat: ⁊ lingua eucaris gratiosa in bono
uiro habundat. De cibo.
N m̃sa ẽ duplex custodia discipline. ibi enĩ
debet seruare disciplinã in habitu suo. & diᷤᷤ¬
ciplinã in cybo suo. Disciplinã in habitu tͥbꝰ
modis indisciplina tacendi. in disciplina
udendi. in difciplina ꝯtinendi sese. ⁊acit᷑¬
nitas aũ int̾ epulas necesaria ẽ. idcirco qͣm

Expanded text:
neque audietur foris vox ejus . Verbum autem asperum, et rixosum omnino sermonibus disciLabia stulti immiscent se rixis, et os ejus jurgia provocat . De verbo etiam mendaci quantum sit cavendum, idem ipse insinuat, dicens: Testis falsus non erit impunitus, et qui mendacia loquitur, non effugiet . Sed et verbum dulce, quantum valeat in sermone, liber Ecclesiasticus patenter demonstrat ubi dicit: Verbum dulce amicos multiplicat, et inimicos mitigat, et lingua eucharis in bono viro abundat . CAP.In mensa est duplex custodia disciplinae. Ibi enim debet homo servare disciplinam in habitu suo, et disciplinam in cibo suo. Disciplinam in habitu, tribus modis, in disciplina tacendi, in disciplina videndi, in disciplina continendi sese. Taciturnitas inter epulas necessaria est id
Abbreviated transcription (Latin):
ueris corripe iuste. Priꝰquã audias ne re¬
spondeas u̾bũ: & in medio senioꝵ ne adi¬
tias loqͥ. Itẽ sepe ꝓpt̾ malitiã auditoꝵ tacẽ¬
dũ eẽ salomon doret dicens. In auribꝰ in¬
sipientiũ ne loqͣris. despitient doctͥnam
eloquii tui. Itẽ. Ne ꝯtendas cũ pessim is
& ne emuleris impios. Item. Hir sapieis
si cũ stulto contendit siue irascat᷑ siue ri¬
deat ñ inueniet reqͥem. Quisqͥs hȩc impe

Expanded text:
e respondeas verbum, et in medio seniorum ne adjicias loqui . Item saepe, propter malitiam auditorum tacendum esse, Salomon docet, dicens: In auribus insipientium ne loquaris, quia despicient doctrinam eloquii tui . Item: Ne contendas cum pessimis, et ne aemuleris impios . Item. Vir sapiens si cum stulto contenderit, sive irascatur sive rideat, non inveniet requiem . Quisquis haec
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ os impioꝵ ꝑu̾sa. Itẽ. Qui pͥꝰ respondet
qͣm audiat: stultũ se eẽ demonstrat: ⁊ con¬
fusione dignũ. Itẽ in libro ȩccłastico:
Ne uentiles te in omnẽ uentũ: i ñ eas in
om̃i uia. Sic enĩ pecc̃or ꝓbat᷑ in duplici
lingua. Esto mansuetꝰ ad audiendũ u̾bũ
dei. ut intelligas. ⁊ cũ om̃i sapĩ̾a ꝓferas
responsũ uerũ. Si ẽ tibi intellectus re¬
sponde ꝓrimo. sin aũ sit manꝰ tua fuꝑ
os tuũ ne capiaris in u̾bo indisciplina

Expanded text:
et quam audiat, stultum se esse demonstrat et confusione dignissimum . Item in libro Ecclesiastico: Ne ventites te in omnem ventum, et non eas in omni via, sic enim peccator probatur in duplici lingua. Esto mansuetus ad audiendum verbum Dei ut intelligas, et cum omni sapientia proferas responsum verum. Si est tibi intellectus, responde proximo; sin autem, sit manus tua super os tuum, ne capiaris in
Abbreviated transcription (Latin):
undiq collatis m̃bris ut curpit̾ atrũ
desinat inpiscẽ mulier formosa suꝑne.
erte tale michi uidetur hoc potentuo
cap̃ uni reodatur forme. Sed ne forte sa¬
yram potiꝰ qͣm doctrinã edere uideam.
cũ plurima adhuc enumeranda suꝑ¬
sint. modestie hic qͦ obliuisci ñ debemꝰ.
ꝙ sic fortassis negligentibꝰ & indiscipli¬
plinatis qͣntũ ip̃si in huis erubescere de¬
beant. meliꝰ silendo ostendimꝰ. Scire tam̃
debent unũ eẽ uitiũ qd̾ pͥus intͥnsecꝰ statũ
m̃tis dissipat. ac postinodũ extͥnsecꝰ in m̃¬
bris ordinẽ actionis ꝑturbat. sic̃ iã sepuiꝰ
memorato salomonis testimonio cõꝓba¬
tum.ẽ. Ubi in apostata homine pͥus qͥd̾e
m̃tis adu̾sio atq defluxio p̾cessisse dr. ac
pꝰmodũ confusio atq ꝑturbatio actionis
annuit ocłis. digito loq̃r. demonstrat᷑
confusio actionis. Hinc ẽ &̃ illud qd̾ dr¬

Expanded text:
Undique collatis membris, ut turpiter atrum Undique collatis membris, ut turpiter atrum Desinat in piscem mulier formosa superne. . Certe tale mihi videtur hoc portentoscaput uni Reddatur formae. . Sed ne forte satiram potius quam doctrinam edere videamur cum plurima adhuc enumeranda supersint modestiae hic quoque oblivisci non debemus. Etiam sic fortassis negligentibus et indisciplinatis quantum ipsi in his erubescere debeant, melius silendo ostendemus. Scire tamen debent unum esse vitium quod prius intrinsecus statum mentis dissipat, ac postmodum extrinsecus in membris ordinem actionis perturbat, sicut jam saepius memorato Salomonis testimonio comprobatum est, ubi in apostata homine prius quidem mentis aversio atque defluxio praecessisse dicitur, ac postmodum confusio atque perturbatio actionis annuit oculus, digito loquitur , demonstratur confusio actionis. Hinc etiam est illud quod
Abbreviated transcription (Latin):
nunt: ⁊ latera cubicando pedesq s¬
tendendo ridicłam satis ostentation
formam fingt̃. Alii qͣsi ambe aurs
ad audiendũ fac te ñ sint. alt̾am tĩ
collo detorto uoci uenienti opponuns.
Aui typum nescio quẽ figantes ocłm in¬
ter uidendũ aliũ claudt̃. aliũ aꝑiunt.
ali maiori ridicło cũ medietate oris lo¬
quntur. St̃ p̃t̾ea mille larue. mille subsã¬
nationes ⁊ corrugationes nariũ. mille
u̾emꝑanda ẽ gͥ facies ⁊ modificanda in ge¬
edinẽ. ⁊ dulcẽ rigorẽ. Alii nauigãt bra¬
chiis incedentes. & dupplici qͦdã monstro
uno ⁊ eodẽ tp̃r pedibus deorsũ in terra
ambulant. ilacertis sursũ in aere uo¬
lant. Qd̾ ẽ q̃so monstrũ hoc qd̾ simul
inse fingit: ⁊ hominis incessũ: ⁊ naiuis
remigiũ & auis uolatũ: Libet in hoc
poetice illiꝰ subsannationis elogio ꝓcla¬
mare: humano capiti pictor equinã
ungẽ si uelit. ⁊ uarias induc̃e plumas.

Expanded text:
nunt, et latera cubitando, pedesque exnunt, et latera cubitando, pedesque extendendo ridiculam satis ostentationis formam fingunt. Alii quasi ambae aures ad audiendum factae non sint, alteram tantum collo detorto voci venienti opponunt. Alii typum nescio quem figurantes, oculorum inter videndum alterum claudunt, alterum aperiunt. Alii majori ridiculo dimidiato ore loquuntur. Sunt praeterea mille larvae, mille subsannationes et corrugationes narium, mille Temperanda est igitur facies et mortificanda in gecedinem, et dulcem rigorem. Alii navigant brachiis incedentes, et duplici quodam monstro, uno et eodem tempore pedibus deorsum in terra ambulant, et lacertis sursum in aere volant. Quod est quaeso monstrum hoc, quod simul in se fingit et hominis incessum, et navis remigium, et avis volatum? Libet in hoc, poeticae illius subsannationis elogio proclamare: Humano capiti cervicem pictor equinam Jungere si velit, et varias inducere plumas
Abbreviated transcription (Latin):
ut unũqd̃q suũ opus tam decenten
ac modeste impleat. qͣtinꝰ ꝑ discipliman
aspitientiũ ocłos ñ offendat. Nam in
recte ñ expleant. Discretio actionũ in
m̃bris conseruanda ẽ: ut scilicet id i¬
gat unũqd̾q m̃brũ ad qd̾ factũ est ie
neq loquat᷑ marꝰ. neq os audiat. nas
ocłs lingue officiũ assumat. St̃ eñ qͥ¬
dam qui nisi buccis patentib auscul¬
tare nescunt:⁊ qͣsi ꝑ os sensus ad m
influere debeat. palatũ ad u̾ba loq̃ta
aꝑuint. Alii qͦ adhuc qd̃ peiꝰ e̾̃ in ag̃¬
do uł audiendo qͣsi canes sitientes liu¬
guã ꝓtendt̃. ⁊ ad singłas actiones u¬
lut moͬlabia torq̃ndo circũducunt.
Alii loquentes digitũ extendunt. suꝑ¬
cilia erigt̃. ⁊ ocłos in orbẽ rotantes aut
ꝓfunda q̃dã consid̾atione defigente
ciuiꝰdam intͥnsecus magnificentie cone
ostendt᷑. Alii caput iactant. comam
excutiunt. uestim̃ta ad aptando aps¬

Expanded text:
ut unumquodque suum opus tam decenter ut unumquodque suum opus tam decenter ac modeste impleat, quatenus per indisciplinam aspicientium oculos non offendat. Nam in recte non expleant. Discretio actionum in membris conservanda est, ut scilicet id agat unumquodque membrum ad quod factum est, ut neque loquatur manus, neque os audiat, nec oculus linguae officium assumat. Sunt enim quidam qui nisi buccis patentibus auscultare nesciunt, et quasi per os sensus ad cor influere debeat, palatum ad verba loquentis aperiunt. Alii quod adhuc pejus est! in agendo vel audiendo quasi canes sitientes linguam protendunt, et ad singulas actiones velut molam labia torquendo circumducunt. Alii loquentes digitum extendunt, supercilia erigunt, et oculos in orbem rotantes, aut profunda quadam consideratione defigentes, cujusdam intrinsecus magnificentiae conatus ostendunt. Alii caput jactant, comam excutiunt, vestimenta adaptando compo
Abbreviated transcription (Latin):
si auis festinet ad laqueũ. ⁊ nescit qr de
ꝑicło anime illiꝰ agit᷑. Hie inferi domꝰ
eiꝰ: penetrantes inferiora mortis. Nemo
gͥ deinceps putat parũ delinq̃re eos qui
contra disciplinã ad turpes motus ⁊ inor¬
dinatas gesticłationes m̃bra sua inflec¬
tunt: qr nũꝙͣ scͥpta tam seuere istos exte¬
riores corꝑis motus. in nobis rep̃hend̾et
nͥ om̃is ext̾ioris hominis in honesta fi¬
guratio. ⁊ motio indecens ab int̾iori m̃¬
tis corruptione manaret. ꝓptea multũ
ualet disciplina ad cohercendos motꝰ pra¬
uos animi. qͣtinꝰ mala desideria. dũ ꝑ cu¬
stodiã discipline stringunt᷑ ne foras ef¬
fluant: tandẽ aliqñ etiã int̾ius surg̾e̾
ac moueri om̃ino desuescãt. Quia gͥui¬
tia gesticłationũ descͥpsimꝰ: ordo exigit
facere ñ possumꝰ: magis tñ expedit e¬
quid inde ad eruditionẽ dic̃ẽ qͣm om̃in
ut singula m̃bra suũ teneant oft¬
fitium. neq usurpare alienũ. deinde

Expanded text:
stinet ad laqueum, et nescit quia de periculo animae illius agitur; viae inferi domus ejus, penetrantes interiora mortis . Nemo ergo deinceps putet parum relinquere eos qui contra disciplinam ad turpes motus, et inordina as gesticulationes membra sua inflectunt, quia nunquam Scriptura tam severe istos exteriores corporis motus in nobis reprehenderet, nisi omnis exterioris hominis inhonesta figuratio et motio indecens, ab interiori mentis corruptione manaret. Propterea multum valet disciplina ad coercendos pravos motus animi, quatenus mala desideria dum per custodiam disciplinae stringuntur ne foras effluant, tandem aliquando etiam interius surgere ac moveri omnino desuescant. Quia igitur vitia gesticulationum descripsimus, ordo exigit, facere non possumus, magis tamen expedit aliquid inde ad eruditionem dicere, quam omnino ut singula membra suum teneant officium, neque usurpent alienum, deinde
Abbreviated transcription (Latin):
uitandũ: uł ĩ ꝓpt̾ea qd̾ ipsi qͥ locuturi
sumꝰ. ñdũ ap̃ nosmet ipsos ꝯgruã loq̃n¬
di formã inuenimꝰ. qr ꝓfecto animus
auditoꝵ magis offendit᷑ si sermo qͥ edi¬
ficare debet confusus ⁊ inordinatꝰ ꝓfe¬
rat᷑. Aliq̃n tacendũ ẽ ꝓpt̾ea qd̾ hii qui
in p̃senti habent᷑. nequaꝗͣ. tales suti
ad quos u̾bũ debeamꝰ fac̾e qd̾ duobus
modis fieri potest. scilicet dũ uł reue¬
rentia dignitati ꝑsone inpendit᷑. uel
malitia in corrigibilis atq idõ indigna
admonitione existimat᷑. Singła ħ exẽ¬
pliᷤ scͥpt᷑arũ ꝓbare possumꝰ. qi ñ in uno

Expanded text:
 propterea quod ipsi qui locuturi sumus, nondum apud nosmetipsos congruam loquendi formam invenimus, quia profecto animus auditorum magis offenditur, si sermo qui aedificare debet, confusus et inordinatus proferatur. Aliquando tacendum est propterea quod ii, qui praesentes habentur, nequaquam tales sunt, ad quos verbum debeamus facere, quod duobus modis fieri potest, scilicet dum vel reverentia dignitati personae impenditur, vel malitia incorrigibilis atque ideo indigna admonitione existimatur. Singula haec exemplis Scripturarum probare possumus, quia non uno
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯditionẽ. Scd̾m etatẽ: qr aliud conuensi
locutionibꝰ senĩ. aliud locutionibꝰ iuus¬
nũ. Scd̃m sci̾am: qͥa aliud ꝯuenit locuti¬
onibus sapientiũ. aliud locutionibꝰ sim¬
pliciũ. Sed̾m officiũ: qr aliud ꝯuenit lo¬
cutionibꝰ eoꝵ qui negotia exteriora tractãt
oꝵ qui st̃ subditi. Senes loqͥ debẽt de discre¬
tione bene consulendi. iuuenes de instã¬
tia bñfaciendi. sapientes de mist̾iis scͥpt᷑a¬
tũ. simplices de exẽplis bonoꝵ oꝑ̃m. hii
qͥ ext̾iora tractant negotia de sollertia
adqͥrendi. hii qui qͥetã uitã ducunt de
disciplina uiuendi. p̃lati de ꝓuisione
terũ subiecti de obedientia p̾ceptoꝵ ⁊ u
nusqͥsq qui loq̃r scd̾ qͣlitatẽ ꝑsone sue.
qualitatẽ mat̾ie inqͥrat congruã de qͦ lo¬

Expanded text:
 aliud convenit locutionibus senum, aliud locutionibus juvenum. Secundum scientiam, quia aliud convenit locutionibus sapientium, aliud locutionibus simplicium. Secundum officium, quia aliud convenit locutionibus eorum qui negotia exteriora tractant,eorum qui sunt subditi. Senes loqui debent de discretione bene consulendi. Juvenes de instantia benefaciendi. Sapientes de mysteriis Scripturarum. Simplices de exemplis bonorum operum. Ii qui exteriora tractant negotia, de solertia acquirendi, ii qui quietam vitam ducunt, de disciplina vivendi. Praelati de provisione rerum, subjecti de obedientia praeceptorum. Et unusquisque qui loquitur secundum qualitatem personae suae, qualitatem materiae inquirat congrua
Abbreviated transcription (Latin):
q sic̃ ait quidã sapiens qͥ narrat u̾bum¬
ñ attendenti. uł audienti. qͣsi qdͥ excitat dor¬
mientẽ de gͣui somno. Et it̾m. Cum
stulto ne multũ loqͣris. ⁊ cũ insensato
ne abieris. Et salomon ait. Qarguit
impiũ: gen̾a macłam sibi.Noli argu¬
ere derisorẽ. ne oderit te. Argue sapien¬
tẽ: ⁊ diliget te. Da sapienti occasionẽ:
iad det᷑ ei sap̾ia. Doce iustũ. ⁊ festinabit¬

Expanded text:
 ait quidam sapiens: Qui narrat verbum non audienti, quasi qui excitat dormientem de gravi somno . Et iterum: Cum stulto ne multum loquaris, et cum insensato ne abieris . Et Salomon dicit: Qui arguit impium, generat maculam sibi. Noli arguere derisorem, ne oderit. Argue sapientem, et diliget te. Da sapienti occasionem, et addet
Abbreviated transcription (Latin):
annuali de ꝯsũmatione anni cũ seruo
pigͦ. de multa oꝑatione. Nbi intelligi
dat᷑ qd̾ boni pͣuorũ colloqͥa. aliq̃n appet̾e
aliq̃n uitare debent. Appet̾e debent boni
pͣuoꝵ colloq. qñ & sua extortatione illo ᷤᷤ¬
sꝑant posse corrigi: ⁊ tam̃ de sua stabili¬
tate ꝯfidunt. ut ñ tuneant ex illorũ pͣua
suggestione corrũpi. Qnͣdo uͦ ⁊ illorũ du¬
ritiã. ⁊ suã infirmitatẽ consid̾ant. expedit
eis ut fugiant. ne dũ illos ñ ualent ad¬
monitionibꝰ suis corrige. pͣulatim inci¬
piant ipsi ad pͣuitatẽ illoꝵ dedignare.
Cũ gͦ ꝓpter nram edificationẽ loqͥm᷑. cum
illis loqͣm᷑ qͦrũ doctͥna possimꝰ. ad uirtutẽ

Expanded text:
o pigro de multa operatione . Ubi intelligi datur quod boni pravorum colloquia aliquando appetere, aliquando vitare debent. Appetere debent boni pravorum colloquia, quando et sua exhortatione illos sperant posse corrigi, et tantum de sua stabilitate confidunt, ut non timeant ex illorum prava suggestione corrumpi. Quando vero et illorum duritiam et suam infirmitatem considerant, expedit eis ut fugiant, ne dum illos non valent admonitionibus suis corrigere, paulatim incipiant ipsi ad pravitatem illorum declinare. Cum ergo propter nostri aedificationem loquimur, cum illis loquamur quorum doctrina
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ debet gͣtiosꝰ sine mollitie. qͥetus sine
dissolutione. gͣuis sine tarditate. alacer
sine inqͥetudine. maturuᷤᷤ sine ꝓt̾uia.
et sine turbulentia seuerus. Mollem
gestũ temꝑat. turbid. & turbidũ mollis
dissolutũ ꝓcax. ꝓcacẽ dissolitꝰ. citatꝰ tardĩ
& tardꝰ citatũ. qr int̾ uitia qtͣria medius
limes est uirtus. Hȩc de gestu ad p̃sentẽ
doctrinã dicta sufficiãt. Si qui uͦ tã duri
cord̾̃ fuerint ut in his admonitionib
informari nequeãt. illos qͥdẽ acͥoribꝰ sti¬
mulis urgeri oportet. ut qd̃ sponte fa¬
cere nolunt. faciãt uł inuiti. Scio enĩꝙͣ̃
difficile sit cor malitia induratũ ad for¬
mam discipline: ⁊ sp̃em honestatis ĩcur¬
uare. s necesse ẽ ut dura mat̾ia cũ facile
ad formã ũ flectitur. ei ⁊ acͥoris flãme :¬
cendiũ: ⁊ mallei gͣuioris tonsio adhibet¬

Expanded text:
esse debet gratiosus sine mollitie, quietus sine esse debet gratiosus sine mollitie, quietus sine dissolutione, gravis sine tarditate, alacer sine inquietudine, maturus sine protervia, et sine turbulentia severus. Mollem gestum temperat turbidus, et turbidum mollis, dissolutum procax, procacem dissolutus, citatus tardum, et tardus citatum, quia inter vitia contraria medius limes virtus est. Haec de gestu ad praesentem doctrinam dicta sufficiant. Si qui vero tam duri cordis fuerint, ut his admonitionibus informari nequeant, illos quidem acrioribus stimulis urgeri oportet, ut quod sponte facere nolunt, faciant vel inviti. Scio enim quam difficile sit, cor malitia induratum ad formam disciplinae et speciem honestatis incurvare, sed necesse est ut dura materia cum facile ad formam non flectitur, ei et acrioris flammae incendium et mallei gravioris tunsio adhibe
Abbreviated transcription (Latin):
neat. neq alt̾iꝰ m̃bri minist̾iũ sua ad¬
mixtione ꝯfiindat. Id ẽ ut ocłi uideãt.
aures audiãt. nares olfaciãt. os loqͣtur.
plus nec minus nec aliter ꝙͣ oportet fa¬
ciat. Quatinus in actu suo sic ⁊ dirigat᷑
& moueat᷑. ut in nulla unꝗͣ parte tem¬
ꝑantie limitẽ aut formã honestatis ex¬
cedat: hoc ẽ ut in paucis exẽplificemꝰ ri¬
dere sine aꝑtione dentiũ uid̾e sine defi¬
xione ocłoꝵ. loqͥ sine extensione manu¬
um. ⁊ intentatione digitoꝵ. sine ꝯtorti¬
one labiorũ. sine iactatione capitis. sine
eleuatione suꝑciliorũ. Incedere sine mo¬
brachiorũ. sine gesticłatione scapłarũ
Sedere sine diuaricatione crir ͭũ. sine al¬
terut᷑ suꝑiectione pedũ. sine extensiõe
uł agitatione tybiarũ. sine alt̾na acu¬
bitatione laterũ iacere sine disiectione
m̃brorũ. Et ut tandẽ de hac parte finẽ
loq̃ndi faciamꝰ: gestꝰ hom̃is in om̃i actu

Expanded text:
neat, neque alterius membri ministerium sui adneat, neque alterius membri ministerium sui admistione confundat. Id est, ut oculi videant, aures audiant, nares olfaciant, os loquatur, plus nec minus, nec aliter quam oportet, faciat. Quatenus in actu suo sic et dirigatur et moveatur, ut in nulla unquam parte temperantiae limitem aut formam honestatis excedat, hoc est ut id paucis exemplis probemus ridere sine apertione dentium. videre sine defixione oculorum, loqui sine extensione manuum et intentatione digitorum, sine contorsione labiorum, sine jactatione capitis, sine elevatione superciliorum; incedere sine mosine gesticulatione scapularum; sedere sine divaricatione crurum, sine alterutra superjectione pedum, sine extensione vel agitatione tibiarum, sine alterna accubitatione laterum, jacere sine disjectione membrorum. Et ut tandem de hac parte finem loquendi faciamus, gestus hominis in omni actu
Abbreviated transcription (Latin):
cipline opponat᷑. q̃ unũqd̃q m̃brũ ad
suũ officiũ restringat. qͣtinus dũ alterũ
m̃brũ oꝑat᷑. alterũ aut om̃ino qͥetũ ma¬
neat. aut si forte eiꝰ oꝑa illi necessar ia eẽ
cognoscit᷑: suo motu ad cooꝑandũ illi
decenter & ordinate moueat᷑. ita ut nicħ
confuse. nichil p̃posterũ in m̃bris corꝑis
agat᷑: s ut sciat unũqd̃q in qͦ alt̾i debeat
succurrere. & in quo dũ aliud mouetur
se debeat quietũ custodire. Est enĩ qͣsi q̃dã
respublica corpꝰ humanũ in qͦ singłis
m̃bris singła officia distributa sunt. Dũ
gͦ unũ m̃brũ alteriꝰ m̃bri officiũ mordi¬
nate sibi uendicat. quid aliud ꝙͣm ꝯcordiã¬
uniu̾sitatis ꝑturbat: Dũq aliud suo mo¬
tu alt̾iꝰ motũ impedit : certe illi ꝗͣ. nat᷑a
mod̾at᷑ dispositioni ꝯtradic̃. Prima ẽ gͥ
custodia discipline in gestu: ut unũqd̃¬
q m̃brũ in eo qͦd̾ creaitũ ẽ officio se conti¬

Expanded text:
mbrum ad suum officium restringat, quatenus dum alterum membrum operatur, alterum aut omnino quietum maneat, aut si forte ejus opera illi necessaria esse cognoscitur, suo motu ad cooperandum illi decenter et ordinate moveatur. Ita ut nihil confuse, nihil praeposterum in membris corporis agatur, sed ut sciat utrumquodque in quo alteri debeat succurrere, et in quo dum aliud movetur, se debeat quietum custodire. Est enim quasi quaedam respublica corpus humanum, in quo singulis membris sua officia distributa sunt. Dum ergo unum membrum alterius membri officium inordinate sibi vindicat, quid aliud quam concordiauniversitatis perturbat? Cumque aliud suo motu alterius motum impedit, certe illi quam natura moderatur, dispositioni contradicit. Prima igitur est custodia disciplinae in gestu, ut unumquodque membrum in eo ad quod creatum est officia se conti
Abbreviated transcription (Latin):
die in noctis tenebris & caligine: ꝙ ecce
mulier occurrit illi in ornatu meretri¬
decipiendas animas garrula & uaga.
qͥetis inpatiens nec ualens in domo ꝯ¬
sistere pedib suis. nc̃ foris. nc̃ in plateis.
nc̃ iuxta angulos insidians. App̃hensũ¬
q deoscłat᷑ iuuenẽ. ⁊ ꝓcaci uultu blan¬

Expanded text:
et ecce mulier occurrit illi ornatu meretricapiendas animas garrula et vaga quietis inpatiens nec valens in domo consistere pedibus suis nunc foris nunc in plateis nunc iuxta angulos insidians adprehensumque deosculatur iuvenem et procaci vultu blan
Abbreviated transcription (Latin):
ad ꝯplanandã uiã pedib nr̃is litũ pla¬
tearũ abstergt̃. Quid ampliꝰ dicã: ⁊̃edet
me om̃ia uanitatis ocilia num̾are. in qͥbꝰ
stulti & ue cordes mulierib ĩmo meret᷑¬
cib studia sua aufert̃. ꝙ tanto dede core
qͣnta suꝑsticione cũ habitu pene sexũ
mutauert̃. Alii sunt mille modi qͥbꝰ ua
ctacłm de se intuentibꝰ p̃bere ꝯcupiscunt.
s hȩc omnia seruus d̃i magna debet ꝯ¬
stantia despicere cũ uideat nullos nifi
stultos & irrisione dignissimos. studiis
talibꝰ deseruire. hȩc enĩ om̃ia u̾e religi¬

Expanded text:
latearum abstergunt. Quid amplius dicam? Taedet me omnia vanitatis ostentamenta numerare, in quibus stulti et vecordes, mulieribus, imo meretricibus studia sua auferunt, et tanto dedecore quanta superstitione cum habitu pene sexum mutaverunt. Alii sunt mille modi quibus hctaculum de se intuentibus praebere concupiscunt. Sed haec omnia servus Dei magna debet constantia despicere, cum videat nullos nisi stultos et irrisione dignissimos studiis talibus deservire. Haec enim omnia verae religi
Abbreviated transcription (Latin):
id ẽ t̾rena dissoluta ⁊ sordrda. Ab ip̃so
dant᷑ ⁊ palee. id ẽ leues cogitationes.
Palearũ ẽ leuit̾ accendi: & in mom̃ito
consumi. Sic ⁊ male cogitationes a
diabolo inmisse cito in m̃tib nr̃is ac¬
cendunit᷑. carnis molestia ꝯsenti ente

Expanded text:
id est dissoluta et sordida. Ab ipso dantur paleae, id est leves cogitationes. Palearum est leviter accendi, et in momento consumi. Sic et malae cogitationes a diabolo immissae cito in mentibus nostris accenduntur, carnis mollitie consentie