comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ane dicamꝰ ex arcũstãcia quia rrepielaeix dicere a lice
nõ postumꝰ. uel ex his que quonisq cause propria sunt
ut in illo adulcero sacerdote qui lege qua uniꝰ seruadi potes¬
tarem habebat se ipẽ seruare uoluit. Propriũ cõtrouersit est
dicere nõ unũ nocẽtem fernabat quia te diiͥsso adulceram
occdere nõ licebat. Hoc cũn argiẽtũ lex facit que ꝓhibet
adulterã sine aduliero ocadere. et illa in qua laca lex est
ut argẽtarii diuindiũ: ex eo quod debeant soluerẽt creditũ
nũ totũ exigerent argẽtariꝰ ab argẽtario solidũ penie
propriũ ex mnateria est. argumẽtũ crediroris. idarco a dicc¬
tum esse: ut in iege argentariꝰ totũ exigeret aduersus
alios eñ nõ opus fuisse lege quom omẽs p̾terquã ab ar¬
gencarus totũ exigendi mne habereut cũ multa aucẽ no¬
uant᷑ in onũi genere materie tũ pcipue in his q̃õnibus

Expanded text:
sane dicamus ex circumstantia, quia περίστασιν dicere aliter sane dicamus ex circumstantia, quia περίστασιν dicere aliter non possumus, vel ex iis quae cuiusque causae propria sunt: ut in illo adultero sacerdote, qui lege, qua unius servandi potestatem habebat, se ipse servare voluit, proprium controversiae est dicere, Non unum nocentem servabas, quia te dimisso adulteram occidere non licebat. hoc enim argumentum lex facit, quae prohibet adulteram sine adultero occidere. et illa, in qua lata lex est, ut argentarii dimidium ex eo quod debebant solverent, creditum suum totum exigerent. argentarius ab argentario solidum petit. proprium ex materia est argumentum creditoris, idcirco adiectum esse in lege, ut argentarius totum exigeret; adversus alios enim non opus fuisse lege, cum omnes praeterquam ab argentariis totum exigendi ius haberent. cum multa autem novantur in omni genere materiae tum praecipue in iis quaestionibus,
Abbreviated transcription (Latin):
paciat᷑ natura reꝵ quod qui sunt facere conati duo
pariter subierũt incõmoda ut et minuũ dicerẽt nec tam̃
torum inde pluriiui quom hos in explicabiles laqueos
maderũt᷑: oc̃m ecia que ex ingenio suo potuerũt habere
conarũ uelut astruti certis legũ uinculis ꝑdiderunt
et magistrũ respiciences naturã ducẽ scqui desierunt.
Nãnt ꝑ se non Infficiet saire omes probacõnes, aut
a ꝑsonis aut a rebus peti quia utrũq in plura dur
Ita ex aurecedemib et inc̃tis et insequẽtib trahẽda
esse argumeta qui acceperit protinꝰ in hoc sit instructus
ut quid in quaq cania dicenda Iie ex his Iciar płertun
quom plurime probacõnes in ip̃o cauiaꝵ complixeu re¬
periant᷑ͤ ur suir cum alia lite nulla cõmunes ea q̃ sunt
et potẽcissume et miniint oline. quia coĩa ex preceptis
accepimꝰ et propria inueniẽda sit. Hoc genꝰ argiumẽtor

Expanded text:
patitur natura rerum, quod qui sunt facere conati, duo patitur natura rerum, quod qui sunt facere conati, duo pariter subierunt incommoda, ut et nimium dicerent nec tamen totum. inde plurimi, cum in hos inexplicabiles laqueos inciderunt, omnem, etiam quem ex ingenio suo poterant habere, conatum velut adstricti certis legum vinculis perdiderunt, et magistrum respicientes naturam ducem sequi desierunt. nam ut per se non sufficiet scire, omnes probationes aut a personis aut a rebus peti, quia utrumque in plura dividitur, ita ex antecedentibus et iunctis et insequentibus trahenda esse argumenta qui acceperit, num protinus in hoc sit instructus ut, quid in quaque casa ducendum sit ex his, sciat? praesertim, cum plurimae probationes in ipso causarum complexu reperiantur, ita ut sint cum alia lite nulla communes, eaeque sint et potentissimae et minime obviae, quia communia ex praeceptis accepimus, propria invenienda sunt. hoc genus argumentorum
Abbreviated transcription (Latin):
qmi parc̃tes nõ aluent uintãt᷑. nõ ali aliqͥs et uiucula
irchelomm ꝰ recusar. unt᷑ fictõne sinuile si infans sit si
iai p consa absit. et illa contra optionẽ fortiũ si tyrã¬
indcm petas. si tempoꝵ euersioem plurimiũq ea res n¬
uinũ habet conrra sĩptũ ntit᷑ hic cicero pro ceaiuai
Unde tuam familia aut procinator tuus. si ine uillie
tune solus deiecisset.s. uero ne habtas quidẽ seruũ pter
en qui me derecerit. et alia in eodẽ libro plurina. ueꝵ
aadtm futio ualer. et ad qualitates sis catilina cũ suo
confilio nofaroꝵ homũ quos secum eduxit hac de re
posset indicare cõdẽp̃naret l murenã. et ad amplifica¬
cionẽ .s. hoc tibi inter cenã in illie in maĩb poculis
tuis acadisset sic es si ros p uocẽ haberet has fere sedes
accepimꝰ probacõnũ in uniuersũ quae neq gencratim
tradere sar est/ quom ex qualibet eaꝵ inmimerabilis
argumẽtoꝵ copia orĩat᷑ ncq persuigulas species ex cqͣ

Expanded text:
parentes non aluerit, vinciatur. Non alit aliquis, et vincula nihilominus recusat. utitur fictione, si miles, si infans sit, si reipublicae causa absit. et illa contra optionem fortium, si tyrannidem petas, si templorum eversionem. plurimum ea res virium habet contra scriptum. utitur his Cicero pro Caecina, unde tu aut familia aut procurator tuus. si me villicus tuus solus deiecisset — si vero ne habeas quidem servum praeter eum, qui me deiecerit, et alia in eodem libro plurima. verum eadem fictio valet et ad qualitates: si Catilina cum suo consilio nefariorum hominum, quos secum eduxit hoc de re posset iudicare, condemnaret L. Murenam; et ad amplificationem: si hoc tibi inter cenam in illis immanibus poculis tuis accidisset. sic et, si respublica vocem haberet. has fere sedes accepimus probationum in universum, quas neque generatim tradere sat est, cum ex qualibet earum innumerabilis argumentorum copia oriatur, neque per singulas species exsequi
Abbreviated transcription (Latin):
ciũ ant ab abito aur ab oppianico esse corruptũ: sedo¬
ceo nõ ab abiro. uiu̾co ab oppianico. si ostendo ab oppia¬
inc̾o pngo abitũ fit enã ex dnobus quoꝵ uecesse est
alreꝵ uerã elegendi aducisario potestas efficit᷑. Quidot
utiũ digtetir nõctat. fac hoc ciccio pro oppis: utiũ
quomn cõctami. appetisset aut quom ip̃t se conaretuaros¬
adir telũ emanib ercptũ est. et pro uareuo. opcis
uobis dabiti. utiũ uelitis casu illo itinere uarenũ
usum essẽ. an huiꝰ peisuasu et inductu. Deinde uriaq
fatit accuiaron cõtiana inteum duo nti proporiuait
Ut urũ libei clectũ idẽ efficiar. qͣuale ist philoz ophã

Expanded text:
cium, aut ab Habito aut ab Oppianico esse corruptum; si doceo non ab Habito, vinco ab Oppianico; si ostendo ab Oppianico, purgo Habitum. fit etiam ex duobus, quorum necesse est alterum verum, eligendi adversario potestas, efficiturque, ut, utrum elegerit, noceat. facit hoc Cicero pro Oppio: utrum , cum Cottam appetisset, an cum ipse sese conaretur occidere, telum e manibus ereptum est? et pro Vareno: optio vobis datur, utrum velitis casu illo itinere Varenum usum esse an huius persuasu et inductu. deinde utraque facit accusatori contraria. interim duo ita proponuntur, ut utrumlibet electum idem eff
Abbreviated transcription (Latin):
bile sit notã ipsi nõ esse que excusacio si deerit hoc uini
relinquet ut nundiã sibi queri ab aduersario dicat. Acq
id agi ut in cansa in qua uincere nõ possir quen possit.
seaq quidẽ honñe malũ occupatuꝵ hanc ꝯdicionem
quoniq lelmquere an pererarit sco nobis adulescẽ tibus
satro est premitẽda nec ex aduocans aduerss ꝑtis iudex
elngendus. Nãs. dicere cõtraria tupe aduocato uide

Expanded text:
bile sit notam ipsi non esse. quae excusatio si deerit, hoc unum bile sit notam ipsi non esse. quae excusatio si deerit, hoc unum relinquetur, ut invidiam sibi quaeri ab adversario dicat atque id agi, ut in causa, in qua vincere non possit, queri possit; itaque hominem quidem malum occupaturum hanc condicionem cuiquam relinquere, an peierarit. Sed nobis adolescentibus sario esset permittenda nec ex advocatis partis adversae iudex eligendus; nam, si dicere contraria t
Abbreviated transcription (Latin):
t eñm nõ sut credibile pereraturũ aut ip̃a ui religionie
in qua pius fidei consequit᷑. si id egerit ut nõ cupide ad
hoc descendere. sed ue hoc quidẽ reciisare uideatur aut sn
cansa paciat᷑ modo liis ꝓpr̾ quã deuoturꝰ se ipcͦ nõ fueat
aut precer alia causa instrumẽtũ adiicit ex habũdanti:
hanc quoq cõstrẽcie suc fiduciã qui nõ recipiet. et inquã
condicõcm et a mlns cõtempni insirãdi metũ dicet.
quom eciã philosophi quidã sint reperti qui deos ac reꝵ
humanaꝵ curã negarent. Cum uero qui nullo differẽite
nare sit ꝑatus et st ip̃um uelle de cauia sua prouũtia
et quã id qd̾ offert uue ac facile credat ostendere. At ic
qui deffert agere modeste uidet᷑. quom litis aduersariũ
iudicẽ faciat. et eum quonis cogicio est onere liberar
qui profecto alieno iureurãdo seare quã suo manuli
quo difficilior reciacio est insi forte res est ea quã credi¬

Expanded text:
ut eum non sit credibile peieraturum; aut ipsa vi religionis, ut eum non sit credibile peieraturum; aut ipsa vi religionis, in qua plus fidei consequetur, si id egerit, ut non cupide ad hoc descendere sed ne hoc quidem recusare videatur; aut, si causa patietur, modo litis, propter quam devoturus se ipse non fuerit; aut praeter alia causae instrumenta adiicit ex abundanti hanc quoque conscientiae suae fiduciam. qui non recipiet, et iniquam condicionem et a multis contemni iurisiurandi metum dicet, cum etiam philosophi quidam sint reperti, qui deos agere rerum humanarum curam negarent; eum vero, qui nullo deferente iurare sit paratus, et ipsum velle de causa sua pronuntiare et, quam id quod offert leve ac facile credat, ostendere. At is, qui defert, agere modeste videtur, cum litis adversarium iudicem faciat, et eum cuius cognitio est onere liberat, qui profecto alieno iureiurando stari quam suo mavult. quo difficilior recusatio est, nisi forte res est ea, quam credi
Abbreviated transcription (Latin):
PlT Ra tabulas quoq sepedutiũ. sepe di¬
cendum est: quom eas nõ solũ resfelli sedcciã
accuiari stiamꝰ esse usitatũ. cum sir di cx̃ m
hie aut scelus signatoꝵ: aut ignorãcia tuciꝰ
eaut tacilius id quod secũdo loco dixun Ieracar e qmodia
panciorcs iei fuit. Sed hoc ip̃um argumiẽta ex causa
tiahir. si forte aut ieredibile est. id actũ esse qd̾ tabule
cõtinent aut frequẽtins euemit alus ꝓbacõmbus eque
in areificialibus soluit᷑. Si autẽ in hie qd siguatũ est
auc aliquis signator dicit᷑ affuisse. uel prĩns esse def¬
sunctus. Si tempora nõ cõgruunt. si uel antecedencia
uel in sequẽcia tabulie repũguãt᷑ inspeccio ip̃a sept ecã
falsum de prehendit:¬
Simandũ nrigaroree aut offeriũ suũ aui nõ
recpnũ eblam᷑: aut ab aduersario exigñt aui
recusant. quom ab ip̃is exigatur. offerre suñ suit
illa condicõne ut uel aduersarius nret fere impro¬
bum est: qui tamẽ id faciet: aut uira se tuebit ᷑

Expanded text:
tra tabulas quoque saepe dicendum est, cum eas non solum refelli sed etiam accusari sciamus esse usitatum. cum sit autem in his aut scelus signatorum aut ignorantia, tutius ac facilius id, quod secundo loco diximus, tractatur, quod pauciores rei fiunt. Sed hoc ipsum argumenta ex causa trahit, si forte aut incredibile est id actum esse, quod tabulae continent, aut, ut frequentius evenit, aliis probationibus aeque inartificialibus solvitur; si aut is in quem signatum est, aut aliquis signator dicitur afuisse vel prius esse defunctus; si tempora non congruunt; si vel antecedentia vel insequentia tabulis repugnant. inspectio etiam ipsa saepe falsum deprehenditlitigatores aut offerunt suum aut non recipiunt oblatum, aut ab adversario exigunt aut recusant, cum ab ipsis exigatur. offerre suum sine illa condicione, ut vel adversarius iuret, fere improbum est. qui tamen id faciet, aut vita se tuebitur,
Abbreviated transcription (Latin):
utrãq parte disserendi ad excercitacõne forensii cãꝵ
proxime accedat Antiũt loco probacõius quod ea pres¬
tantissimos in eloquẽcia uiros ediderit peripatetiti.
studio quoq se quodã oracorio iactant. Nã thesis dicere
cercitacõius gracia fere ab his ẽ institutũ stoici sic
copiã intorẽq eloquetie fere. p̾ceptorib suis defiusse
concedant necesse est. Ita nuillos aut probare a criꝰ
aut cõcludere subtilius cõtendũt. sed hec inter ipõs̾
qui uelur sacranẽto rogati uel eciã suꝑstictiont con¬
stricti netas ducũt. a suscepto semel ꝑsuatione dis¬
cere Cratori uero inhil ẽ neccesse in quoiusquã iuia¬
re leges. mauis cũm ẽ opus aco pstãcius ad qd̾ ipẽ
tendit. et quoiis ẽ uelut cãdidatus. si quidẽ ẽ futus
cum uice. tũ eciã eloꝙ̃cie laude ꝑfectus quare in ex¬
emplũ bene dicendi facũdistimũ quc̃q̃ proponẽt.

Expanded text:
utramque partem disserendi ad exercitationem forensium causarum utramque partem disserendi ad exercitationem forensium causarum proxime accedat. adiiciunt loco probationis, quod ea praestantissimos in eloquentia viros ediderit. peripatetici studio quoque se quodam oratorio iactant; nam theses dicere exercitationis gratia fere est ab iis institutum. Stoici , sicut copiam nitoremque eloquentiae fere praeceptoribus suis defuisse concedant necesse est, ita nullos aut probare acrius aut concludere subtilius contendunt. sed haec inter ipsos, qui velut sacramento rogati vel etiam superstitione constricti nefas ducunt a suscepta semel persuasione discedere. oratori vero nihil est necesse in cuiusquam iurare leges. maius enim est opus atque praestantius, ad quod ipse tendit, et cuius est velut candidatus, si quidem est futurus cum vitae, tum etiam eloquentiae laude perfectus. quare in exemplum bene dicendi facundissimum quemque proponet
Abbreviated transcription (Latin):
eciã liberimũ hõmũ genus connia ueteres tradin
Auaxagore phisici coustat audicorẽ iuisse et demos¬
chẽnẽ prinapẽ om̃iũ grecie oratorẽ dedisse operam
placomi. Nam A. tulliꝰ nõ tantũ st debere scholis
thetorũ quãtũ achadeunce spacus frequẽter ip̃e te¬
tus est ieq se tanta uꝙͣ in eo fudisset ubertas sl ĩge¬
plurimũ eloquẽtie possit. quãquã ea nõ inter muls
põt esse coniẽcio. nã in ꝑmis nos epicurus a se ipso di¬
mittit. qui fugere om̃em disciplinã nauigacõnt quã
ueloassime iubet neq uero ariscippus sumũs in uolus¬
tate corporis bonũ ponẽs ad huc nos laborẽ adhore
pyron quidẽ quas in hoc opere habere ꝑtes põt. quoi
iudices esse apud quos uerba faciar. et rerũ pro quo
ioquat᷑. et senatũ in quo sit dicẽda sentẽcia. nõ lique¬
bit. achadennã quidẽ utilissimã credũt quod mos ĩ

Expanded text:
etiam, liberrimum hominum genus, comici veteres tradunt, etiam, liberrimum hominum genus, comici veteres tradunt, Anaxagorae physici constat auditorem fuisse, et Demosthenem, principem omnium Graeciae oratorum, dedisse operam Platoni. nam M. Tullius, non tantum se debere scholis rhetorum, quantum Academiae spatiis, frequenter ipse testatus est; neque se tanta in eo unquam fudisset ubertas, si ingeplurimum eloquentiae possit, quanquam ea non inter multas potest esse contentio. nam in primis nos Epicurus a se ipse dimittit, qui fugere omnem disciplinam navigatione quam velocissima iubet. neque vero Aristippus, summum in voluptate corporis bonum ponens, ad hunc nos laborem hortetur. pyrrhon quidem quas in hoc opere habere partes potest? cui iudices esse, apud quos verba faciat, et reum, pro quo loquatur, et senatum, in quo sit dicenda sententia, non liquebit. academiam quidam utilissimam credunt, quod mos in
Abbreviated transcription (Latin):
est ad excerctatõem dicẽdi tãto ceteris uberior quãto
maiore spnitu de dimius rebus quã humanis dicẽ¬
dum est tũ illã ecã moralẽ. sine qua nulla esse ut
ciumꝰ. oracio põt totã complecit nõ si regitur
prouidencia mũdus admistranda certe bonis uiris
erit res p. si diuina nũs amuis origo tenẽdũ ad uii¬
tutem. nec uoluptatibus terreni corporis sermedũ.
An hec nõ frequẽter tractaint orator. an de augu¬
is responsis. religione demq omi de quibz mox
sepe in senatu cõsilia uersata sunt nõ erit ei disse¬
rendum siquidẽ ut nobis placet futurus est uii
ciuilis idem que deiq intellegi salcẽ pot᷑ eloꝙ̃cia
honũs optima nescientis hec si racõm maitesta
nõ essent exemplie salrẽ crederemꝰ. si quidẽ et peridẽ
quoius cloquẽtie eciã si milla ad nos monumẽta ue¬
nerũt uim tane quãdã incredibilẽ cum historicum

Expanded text:
est ad exercitationem dicendi tanto ceteris uberior, quanto est ad exercitationem dicendi tanto ceteris uberior, quanto maiore spiritu de divinis rebus quam humans eloquendum est, tum illam etiam moralem, sine qua nulla esse, ut docuimus, oratio potest, totam complectitur. nam si regitur providentia mundus, administranda certe bonis viris erit res publica; si divina nostris animis origo, tendendum ad virtutem nec voluptatibus terreni corporis serviendum. An haec non frequenter tractabit orator? iam de auguriis, responsis, religione denique omni, de quibus maxima saepe in senatu consilia versata sunt, non erit ei disserendum, si quidem, ut nobis placet, futurus est vir civilis idem? quae denique intelligi saltem potest eloquentia hominis optima nescientis? haec si ratione manifesta non essent, exemplis tamen crederemus. siquidem et Periclem, cuius eloquentiae, etiamsi nulla ad nos monumenta venerunt, vim tamen quandam incredibilem cum historici, tum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑceperit sed qui utures ip̃as nec̃e cõploxus ita seu¬
ciar. nec in cogitãdo ira laborabit. sed quod stiet ue¬
re dicet. quom fit autẽ omis generalie q̃stro speci¬
ali potẽtior quia uniuerso. pare utiq cõtinet᷑. nõ
utiq accedit parti qd̾ uimersũ est. profecto nemo
dubitaiit generales qõnes in illo maxĩe scudioꝵ
more uersatas iam uero quom suir mnulta proprus
breuib q comprehensionib funenda unde eciã sta
ab ns qui plus in hoc studii dederũt oportet. quod nõ
questio iuris omis aut ꝟ̾borũ propetate aut equi
disputacõne. aut uolũtatis cõiectua cõtinet᷑ quoꝵ
pare ad racionalẽ: pars ad moralẽ tractatũ redũ¬
dat ergo natina ꝑmixta ẽ omib istis oracio. que
quidẽ oracio ẽ uere. nõ ignara quidẽ hunisce doc¬
trine loquactas erret necesse est. utiqz uel nullos
oel falsos duces habrat. pars uero naturalis e

Expanded text:
perceperit, sed qui virtutes ipsas mente complexus ita senperceperit, sed qui virtutes ipsas mente complexus ita sentiat, nec in cogitando ita laborabit sed, quod sciet, vere dicet. cum sit autem omnis generalis quaestio speciali potentior, quia universo pars continetur, non utique accedit parti quod universum est, profecto nemo dubitabit, generales quaestiones in illo maxime studiorum more versatas. iam veropr cum sint multa propriis brevibusque comprehensionibus finienda undab iis, qui plus in hoc studii dederunt, oportet? quid ? non quaestio iuris omnis aut verborum proprietate aut aequi disputatione aut voluntatis coniectura continetur? quorum pars ad rationalem, pars ad moralem tractatum redundat. ergo natura permixta est omnibus istis oratio, quae quidem oratio est vere. nam ignara quidem huiusce doctrinae loquacitas erret necesse est, ut quae vel nullos vel falsos duces habeat. pars vero naturalis, cum
Abbreviated transcription (Latin):
que dicitri. et hic certe tota oratori est decõmodata.
Nã in tanta caniaꝵ sicut iuꝑiorib libris diximꝰ ua¬
rietate cũ alia cõiectura q̃rant̾ alia tuncionib con¬
eludant᷑. alia iure iumoneãt᷑. uel insterant᷑: alia col¬
ligantur. uel ip̃ã mierse cõcurrant. uel in diuersũ ãbi¬
intate ducãt᷑ nulla fere dici põt. quoius nõ aliqn
in ꝑte tractatus equi ac boui reperiat. plerasq uero
esse quis nestit que tote in sola qualitate cõtistant.¬
In confilus uero que racio iuadendi est ab honesti q̃¬
stione se posita qͥu illa eciã pars tẽti aque laudã¬
di ac imuꝑandi osticus cõtinet̾. nempe in tractatu
recti pariuq u̾sat. an de iusticia fortundint abstinẽ¬
cia temꝑãcia pretate nõ plurima dicet oraror.
sed illeun bonus qui hec nõ nocib tantũ sibi boã¬
nota acq nõibus auuũ tenus acq in usũ lingna

Expanded text:
quae dicitur Ethice, certe tota oratori est accommodata. quae dicitur Ethice, certe tota oratori est accommodata. nam in tanta causarum, sicut superioribus libris diximus, varietate, cum alia coniectura quaerantur, alia finitionibus concludantur, alia iure summoveantur vel transferantur, alia colligantur vel ipsa inter se concurrant vel in diversum ambiguitate ducantur, nulla fere dici potest, cuius non parte in aliqua tractatus aequi ac boni reperiatur, plerasque vero esse quis nescit, quae totae in sola qualitate consistantin consiliis vero quae ratio suadendi est ab honesti quaestione seposita? quin ilia etiam pars tertia, quae laudandi ac vituperandi officiis continetur, nempe in tractatu recti pravique versatur. An de iustitia, fortitudine, abstinentia, temperantia, pietate non plurima dicet orator? sed ille vir bonus, qui haec non vocibus tantum sibi nota atque nominibus aurium tenus in usum linguae
Abbreviated transcription (Latin):
ocant. nõ idarco discẽtib tradũt ut us omĩb n qu
didicerũt in ip̃o lutãdi certamine utãt᷑. plus cim põ¬
dere et firiitate et spiritu agitiur. sed ut su usit copia
illa ex qua unũ ant alteꝵ quoius st occasio dederit essi¬
ant. Ita hec pars dialectica siue illã dicere malum
disputatritẽ. ut est utilis sepe. et iuncõnib et compre¬
hentionibus et seperandis que sunt differẽtie. et re¬
solueda ambiguitate. distinguẽdo in liciendo didẽdo
implicãdo. ira sit totũ sibi uendicauerit in foro cer¬
tame obstauit melioribus et sectas ad tenuitatem
inã irres ip̃a subtilitate cõiumat. Itaq repperias
quosdã in dipputãdo mire calidos. quom ab illa cauil¬
iacione discesserunt nõ magis iusticere in aliqͦ grauiore
actu quã parua quedã aĩalia que in angustis mobilia¬
añni campo deprchendũt᷑. Iam quidẽ pars illa morał

Expanded text:
vocant, non idcirco discentibus tradunt, ut iis omnibus ii, qui vocant, non idcirco discentibus tradunt, ut iis omnibus ii, qui didicerint, in ipso luctandi certamine utantur plus enim pondere et firmitate et spiritu agitur, sed ut subsit copia illa, ex qua unum aut alterum, cuius se occasio dederit, efficiant, ita haec pars dialectica, sive illam dicere malumus disputatricem, ut est utilis saepe et finitionibus et comprehensionibus et separandis quae sunt differentia, et resolvenda ambiguitate, distinguendo, dividendo, illiciendo, implicando, ita, si totum sibi vindicaverit in foro certamen, obstabit melioribus et sectas ad tenuitatem suam vires ipsa subtilitate consumet. itaque reperias quosdam in disputando mire callidos, cum ab ilia cavillatione discesserint, non magis sufficere in aliquo graviore actu quam parva quaedam animalia, quae in angustiis mobilia campo deprehenduntur. iam quidem pars illa moralis,
Abbreviated transcription (Latin):
nonuẽ et uncus quoꝵdam bona eius cormũpẽciũ ĩuisã
uindicet sibi ac uelut repetins rebus in corpꝰ eloquẽtie¬
adducat. Que quidem quom sit in tris diuisa partis:
nacuralẽ: moralẽ:. racionalem. quã tamẽ nõ est cũ
ratoris opere cõmĩcta. nã ut ordinẽ recro aganius
de ultima illa que tota uersatur in uerbis nemo du¬
bitauerit. si et proprictates uocis quoiuseñq̃ nosse
et ambigna aperire. et pplexa discernere. et de faltis
indicare. et colligere ac resoluere que uelis oratoꝵ et
quãquã ea nõ tam est miuute ac conciss in accõni
utendũ quã in disputacõmbus quia nõ docere modo.
sed moucre eciã ac delectare audic̃tes debet oracor ad
quod impetu quoqz de iurib et decore est opus: u
usaium maioi ẽ altis ripis mulus q gurgits tractu
fluenciũ que tenuis aque et obiectu lapilloꝵ resul¬
tantis. sed ut palestria doctores illos quos nmeros

Expanded text:
nomine et vitiis quorundam bona eius corrumpentium invisam nomine et vitiis quorundam bona eius corrumpentium invisam vindicet sibi ac, velut rebus repetitis, in corpus eloquentiadducat. quae quidem cum sit in tris divisa partes, naturalem, moralem, rationalem, qua tandem non est cum oratoris opere coniuncta? nam ut ordinem retro agamus, de ultima illa, quae tota versatur in verbis, nemo dubitaverit, si et proprietates vocis cuiusque nosse et ambigua aperire et perplexa discernere et de falsis iudicare et colligere ac resoluere quae velis oratorum est. quanquam ea non tam est minute atque concise in actionibus utendum quam in disputationibus, quia non docere modo, sed movere etiam ac delectare audientes debet orator, ad quod impetu quoque ac viribus et decore est opus; ut vis amnium maior est altis ripis multoque gurgitis tractu fluentium quam tenuis aquae et obiectu lapillorum resultantis. et ut palaestrici doctores illos, quos numeros
Abbreviated transcription (Latin):
mĩstracõne uersatis est. Atq ego illũ quẽ instituo .
romanũ quẽdã uelim esse sapientẽ qui nõ secretis dis¬
q putacõnibus. sed rerũ experiẽtis acq operibus uere
ault̃ unũ exhibeat. Sed quia deserta ab his qui se ad
loquẽtiã cõtulerũt studia sapiẽtie nõ iam in act
suo acqz in hac fori luce uersant᷑. dedinporticus et
ginasia primũ mox in cõuentus stholaꝵ recesserunt.
id quod est oratori neccessariũ. nec adicendi p̾ceptorib
traditur. et ab ns petere iinirũ neceslariũ est apud
quos remansit euoluẽdi penitꝰ aucrores qui de u̾tute
precipiũt. ut oratoris uita cũ saiẽcia diuinaꝵ reꝵ fit hu¬
manaꝵq cõĩcta. q̃ i pẽ quãto maiores ac pulchriores
uiderentur. si illas i docerent qui eciã eloqui preitã¬
mie possent. utiuãq sit tempus unquã quo per¬
fectut aliquis qualẽ optamꝰ orator hãi ꝑtẽ superbo

Expanded text:
administratione versatus est? atqui ego illum, quem instituo, administratione versatus est? atqui ego illum, quem instituo, Romanum quendam velim esse sapientem, qui non secretis disputationibus, sed rerum experimentis atque operibus vere civilem virum exhibeat. sed quia deserta ab his, qui se ad eloquentiam contulerunt, studia sapientiae non iam in actu suo atque in hac fori luce versantur, sed in porticus et in gymnasia primum, mox in conventus scholarum recesserunt: id, quod est oratori necessarium nec a dicendi praeceptoribus traditur, ab iis petere nimirum necesse est, apud quos remansit, evolvendi penitus auctores, qui de virtute praecipiunt, ut oratoris vita cum scientia diuinarum rerum sit humanarumque coniuncta. quae ipsae quanto maiores ac pulchriores viderentur, si illas ii docerent, qui etiam eloqui praestantissime possent? utinamque sit tempus unquam, quo perfectus aliquis, qualem optamus, orator hanc artem superbo
Abbreviated transcription (Latin):
sequẽs ⁊euertar nec dicẽdi quidẽ sacis peritũ fore
nõ et nature uim onrem penitus perspexerit. et mores
preceptis ac racõne formarit. Neq eim̃ trustra in tercio
de oracore libro. A. crassus cũcta que de eꝯuo: insto uo
bono deq his que contia potita sunt dicant᷑ propria eẽ
oracorie adturmat ac philosophos. quom ta dicendi
hec illi uidet᷑ in possessione eaꝵ reꝵ fuiste. hinc eciam
illud est quod cicero pluribus et libris et epistolis tes¬
tatur dicendi facultatẽ ex iniimus sapiẽtie fõtibus:
fluere. Ideoqz aliquãdui preceptores eosdẽ fuisse moꝵ
acqi dicendi Quapropter hec exhortacio mea nõ eo
tinet. ut esse oratorẽ phylosophũ uelumm quãdo in
alia uite secca longius a cuulib osticiis atq ab omi
munere oratoris recessit. Nã quis phylosophoꝵ aut ĩ
indicus frequẽs: aut clorus: in cõcionibus fuit. Quis
demq in ip̃a quã maxnme pleriq precpuit̃ rei p. ad

Expanded text:
sequens praevertar, ne dicendi quidem satis peritum fore, sequens praevertar, ne dicendi quidem satis peritum fore, qui non et naturae vim omnem penitus perspexerit et mores praeceptis ac ratione formarit. neque enim frustra in tertio de Oratore libro L. Crassus cuncta, quae de aequo, iusto, vero, bono deque iis, quae sunt contra posita, dicantur, propria esse oratoris adfirmat, ac philosophos, cum ea dicendi haec illi videtur in possessione earum rerum fuisse. hinc etiam illud est, quod Cicero pluribus libris et epistolis testatur dicendi facultatem ex intimis sapientiae fontibus fluere, ideoque aliquamdiu praeceptores eosdem fuisse morum atque dicendi. quapropter haec exhortatio mea non eo pertinet ut esse oratorem philosophum velim, quando non alia vitae secta longius a civilibus officiis atque ab omni munere oratoris recessit. nam quis philosophorum aut in iudiciis frequens aut clarus in contionibus fuit? quis denique in ipsa, quam maxime plerique praecipiunt, rei publicae
Abbreviated transcription (Latin):
ANdO. igiu alas orator est uri
bonus is autẽ cuera u̾tute incelligi nõ
põt. uirtus eciã si quosdã impetꝰ ex naͣ
suunt tanie ꝑficienda doct̾ua est mores
ante omĩa oracori studiis erũt excolendi acq oĩs
horesti iustiq disaplina ꝑtractãda sine quã nemo
nec un bonus esse nec dicendi peritus põt nisi
forte accedimꝰ ns qui noaura cõstare mores
inhil adimiau diaplina putant. stilicet ut ea
teant᷑ egere doctoribus. uirtutẽ uero qua in hil
omimi quo ad deos ĩnortales propius acced
ignoret. et fortis qui metus dolors mortis su¬
ticionis nulla racione purgauerit. et iustu
qui equi bomiq tractũ qui leges que natina sũt
om̃ib date queq proprie populis et gẽtibus cõ¬
stitute. non eiuditiore aliquo sermõe tractarit:
o quã istud parũ putant. quib tã facile uidecur.¬
Sed hoc transeo de quo neminẽ qui lieteras. uel primis
ut am̃t labris degustant. dubitaturũ puto. Ad illd̾

Expanded text:
ando igitur orator est vir bonus, is autem citra virtutem intelligi non potest, virtus, etiamsi quosdam impetus ex natura sumit, tamen perficienda doctrina est: mores ante omnia oratori studiis erunt excolendi atque omnis honesti iustique disciplina pertractanda, sine qua nemo nec vir bonus esse nec dicendi peritus potest. nisi forte accedemus iis, qui natura constare mores et nihil adiuvari disciplina putant; scilicet ut ea teantur egere doctoribus, virtutem vero, qua nihil homini, quo ad deos immortales propius accedeignoret? et fortis qui metus doloris, mortis, superstitionis nulla ratione purgaverit? et iustus qui aequi bonique tractatum, qui leges, quaeque natura sunt omnibus datae quaeque propriae populis et gentibus constitutae, nunquam eruditiore aliquo sermone tractarit? O quam istud parvum putant, quibus tam facile videtur!sed hoc transeo, de quo neminem, qui litteras vel primis, ut aiunt, labris degustarit, dubitaturum puto. ad illud
Abbreviated transcription (Latin):
ne filius sir: sed ne heros sit: status funitinus. quod sit
filiu̾s. rursus nochus. eisdem colligit arguinenus: non
suit liberis pariẽ decessisse. quib in penicõne usus est. ut
probaret esse st filiũ nisi foree et hit finicione mouet an
liberi sumt enã nõ legutuni. Cadeur ergo in unã cõro¬
uersiam uel spalicer duo legitii status scripti et uo¬
luratis et syllogisius et preterea finicio uel trce illi
qui nacura soli̾ sunt. cõiectua in scripto et uoliitate qua¬
luias in syllogisio et que perse it aperta fuicio. can
quoq et iudicacio comines est in onũ genere cansarũ.¬
Nihil eñm di quoi nõ insit racio et quo indiciũ referat᷑
et qd̾ rem maxime cõtineat. sed quia magis hec uariãt᷑
in libus et fere tradita sunt ab eis qui de indicialibi
cansis aliqua composuerũt in illã ꝑtem differant᷑. Aut̃
quia in tria genera caniias diuisi ordine̾ sequar.

Expanded text:
ne filius sit, sed ne heres sit. status finitivus, quid sit ne filius sit, sed ne heres sit. status finitivus, quid sit filius. rursus nothus eisdem colligit argumentis, non sine liberis patrem decessisse, quibus in petitione usus est, ut probaret esse se filium. nisi forte et hic finitionem movet, an liberi sint etiam non legitimi. cadent ergo in unam controversiam vel specialiter duo legitimi status scripti et voluntatis et syllogismos et praeterea finitio, vel tres illi, qui natura soli sunt, coniectura in scripto et voluntate, qualitas in syllogismo, et, quae per se est aperta, finitio. causa quoqnihil enim dicitur, cui non insit ratio et quo iudicium referatur et quod rem maxime continent. sed quia magis haec variantur in litibus et fere tradita sunt ab iis, qui de iudicialibus causis aliqua composuerunt, in illam partem differantur. nunc , quia in tria genera causas divisi, ordinem sequar.
Abbreviated transcription (Latin):
giitimius natus non fit notho nocere utetur q hoc argiunt̃¬
to. finge solum natũ nochũ quonis condicionis erit: tantũ
cuus. at qui non erit post legitimũ natus filus: at qui
non erit ance iegictumos natus. Quare si uerbis legis
stari non potest uolũtati standum est nec quenꝙͣ tiubet
qd̾ ex una legte duo status fiant. Duplex est ita uim duaꝵ
habet. redire in familiã uolenti dicitit ab alicio. p̾mũ
ur tibi redire liccat. heret sum: idem status qui in peti¬
tione abdicati queritur eñ an possit esse heres abdicat
Non cĩm parer sine libtris decessit. sed in hoc propria qͥsq
eoꝵ quistione mirtur. Alier cĩm dicet abdicatũ quoq
urei liberos esse et argumẽtiũ ducet et ip̃a que repellanr
n̾ge suꝑuatimꝰ tim̃ fuisse prohiber patus bonis abdicar̃
si essit muitio alienoꝵ. ł iune quia filiĩ une figtuiꝰ fiucuar
mestum heros opposirã esse legem quae tamẽ nõ id efficiat

Expanded text:
gitimus natus non sit, notho nocere; uteturque hoc argumengitimus natus non sit, notho nocere; uteturque hoc argumento: finge solum natum nothum, cuius condicionis erit? tantum civis? atqui non erit post legitimum natus. an filius? atqui non erit ante legitimos natus. quare si verbis legis stari non potest, voluntate standum est. nec quemquam turbet, quod ex una lege duo status fiant; duplex est, ita vim duarum habet Redire in familiam volenti dicitur ab altero primum, ut tibi redire liceat, heres sum. idem status, qui in petitione abdicati; quaeritur enim, an possit esse heres abdicatunon enim pater sine liberis decessit. sed in hoc propria quisque eorum quaestione nitetur. alter enim dicet abdicatum quoque inter liberos esse, et argumentum ducet ex ipsa, qua repellitur, lege; supervacuum enim fuisse prohiberi patris bonis abdicatum, si esset numero alienorum; Nunc quia filii iure futurus fuerit intestati heres, oppositam esse legem, quae tamen non id efficiat,
Abbreviated transcription (Latin):
noctũ instinito herede abdicato decessit Iree omẽe de bouis
contendut᷑. nochũ qui non su legrittimꝰ greti uocant lacirui
rei noiit̃ in cato quoq in oracõne quadã testatus est nõ
habenius Ideoq intini᷑ regrino sedad ꝓpositũ heredi sł̾pto
ponituu lex abdicatus ue quid de bonis parris capiat.
fu status stũpti et uolũtatis an ullomodo capere postit an
ex uolit᷑are parris an heree stuptus Nocho duplex fi q̃stio
qd post legntimos norus sit et quod nõ sir auce legictunũ
notut. prior syllogisinon habet an pro nõ natis suit habẽ¬
di qui a familia sunt alienari. alcera et scripti et uolũtatis.
nõ esse cñ hunc natũ aute legictimũ cõnenit. sed uolũtate
legis se tuebum quãdicet talem fuisse ur legictunꝰ esser
nochus tum natus : quom aliꝰ legictimꝰ in domo nõ ess
scriptũ quoq legis excluder dicers. Non utiq si postea le¬

Expanded text:
nothum; institute herede abdicato decessit. tres omnes de bonis nothum; institute herede abdicato decessit. tres omnes de bonis contendunt. nothum , qui non sit legitimus, Graeci vocant; Latinum rei nomen, ut Cato quoque in oratione quadam testatus est, non habemus ideoque utimur peregrino. sed ad propositum. heredi scripto opponitur lex, abdicatus ne quid de bonis patris capiat; fit status scripti et voluntatis, an ullo modo capere possit, an ex voluntate patris, an heres scriptus. notho duplex fit quaestio, quod post legitimos natus sit et quod non sit ante legitimum natus. prior syllogismon habet, an pro non natis sint habendi, qui a familia sunt alienati. altera et scripti et voluntatis. non esse enim hunc natum ante legitimum convenit, sed voluntate legis se tuebitur, quam dicet talem fuisse, ut legitimus esset nothus tum natus, cum alius legitimus in domo non esset. scriptum quoque legis excludet dicens, non utique, si postea le
Abbreviated transcription (Latin):
dixet ułt eciã gloriarus sir. ocaso malo tiut. In cõm̃e¬
aluis se non frasse aliud recte seasse desfeudar. uel gem̃e
eiusdem ut si quis omia c̾iina uel omĩa neget qd̾ accidit
eniam si de una re querat᷑ aliqua. sed eam pluice petant. uel
codem in̾re ut proximuratis uel diuerso ur quom hu testa¬
ineuro ille proximutare intenr᷑ Quociens aucẽ aliud alii
petitori opponitu dissimilis esse status neccosse est urin
illa connoncisia : tostumẽta legibus facta rara suit. iniei¬
taroꝵ parẽtium liberi heredeẽ suit. abdicatus ne quid de
bomis panie enpiar nochus anre legutinũ namis herio¬
cnnis filure su post legutimiũ nanuis tantũ ciuis in adoꝵ¬
nont daie lictar. In adopcionẽ daco redire in familiã lirat
si parer nanualies sine liberis deasserit. qui ex durob lecntis̃
aliũ in adoptionẽ dederat. alterũ abdicauerat: substulu

Expanded text:
dixerit, ille etiam gloriatus sit occiso malo cive: in coniundixerit, ille etiam gloriatus sit occiso malo cive: in coniunaliud se non fecisse, aliud recte fecisse defendat, vel generis eiusdem, ut si quis duo crimina neget. quod accidit etiam, si de una re quaeratur aliqua sed eam plures petant, vel eodem iure ut proximitatis vel diverso, ut cum hic testamento, ille proximitate nitetur. quotiens autem aliud alii petitori opponitur, dissimiles esse status necesse est, ut in illa controversia: testamenta legibus facta rata sint. intestatorum parentium liberi heredes sint. abdicatus ne quid de bonis patris capiat. nothus ante legitimum natus legitimus filius sit, post legitimum nanus tantum civis. in adoptionem dare liceat. in adoptionem dato redire in familiam liceat, si paler naturalis sine liberis decesserit. qui ex duobus legitimis alterum in adoptionem dederat, alterum abdicaverat, sustulit
Abbreviated transcription (Latin):
ad uarietatẽ inus. sed ad solam roc̃m referenda ideoq seꝑ
in parte aut cõiecture aut qualitatis pouẽda sunt. ut
qua nere et quo tempore et quo loco sed de singulis dicemꝰ
questionibus cum tractare pcepta diuisionis ceperimus.
Hoc mier omẽs cõuenit in causis simplicibus singulos
illud quo indiciũ continet᷑ referunt᷑. sepe in unã cadere płies
posse. eciam credo aliquãdo dubitari quo statu fit utendũ.:
quom aduersus uiia inrencionẽ plina oppouũt᷑. et sicut ĩ
olore dicitur narracõme eum esse optimũ quẽ auctor o¬
tune tucatur Ita hic quoq posse dici eum statũ esse facien¬
dum in quo cuendo plurimũ adhibere uiriũ possit orator.
Ideoq pro milone aliud cceroni agenti placuit aliud brius.¬
quom excercitaciorie gratio cor ppontzer erõtm. quom ille
uno teny infidianorẽ occisum et tamiẽ nõ milonie cõsilis

Expanded text:
ad varietatem iuris sed ad solam rationem referenda, ideoque semper ad varietatem iuris sed ad solam rationem referenda, ideoque semper in parte aut coniecturae aut qualitatis ponenda sunt, ut qua mente? et quo tempore? et quo loco? sed de singulis dicemus quaestionibus, cum tractare praecepta divisionis coeperimus. hoc inter omnes convenit, in causis simplicibus singulos illud, quo iudicium continetur, referuntur, saepe in unam cadere plures posse; etiam credo aliquando dubitari, quo statu sit utendum, cum adversus unam intentionem plura opponuntur; et sicut in colore dicitur narrationis, eum esse optimum, quem actor optime tueatur, ita hic quoque posse dici, eum statum esse faciendum, in quo tuendo plurimum adhibere virium possit orator; ideoque pro Milone aliud Ciceroni agenti placuit aliud Brucum exercitationis gratia componeret orationem, cum ille iure tanquam insidiatorem occisum et tamen non Milonis consilio
Abbreviated transcription (Latin):
nitimur alia quouis uolũtate alias nobis cum ip̃i millã
habeamus adiũgim.I. alias inrer se comparamꝰ. alias in
diuersum mtꝰ pretani. Sic nascit᷑ hec uelut sinilatra
ex illis tribus inrerim simplicia: interim et mixta pro¬
puam tamẽ faciẽ ostendencia aut scripti et uolũtanis que
fut dubio aut qualirate an cõiectura cõtineui᷑. Et fillo¬
capmos qui est maxue qualirans et legis cõtrarie: que
quodq reꝵ qd̾q scripti cõtemplacõne cõstat comiũs est¬
L ꝯec onnã caã si in illos tres status ueniũt tanie quia
ut dixi habent aliquid uelut propriũ uideut᷑ demõstianda
discenibus et ꝑmictendũ ca dicere uel status iegales ual
questioncs uel capura quidãmiõra dũ stiant nihil ne in
lns quidem pter tria que prediximus queri. At quãtum:
et quã multũ: et ad aliquid. et ut nõ nulli putanerunt
comparinos non candem racionẽ habent. sunt eñm hec nõ

Expanded text:
nitimur, alia cuius voluntate, alias nobis, cum ipsi nullam nitimur, alia cuius voluntate, alias nobis, cum ipsi nullam habeamus, adiungimus, alias inter se comparamus, alias in diversum interpretamur. sic nascuntur haec velut simulacra ex illis tribus, interim simplicia, interim et mixta, propriam tamen faciem ostendentia, ut scripti et voluntatis, quae sine dubio aut qualitate aut coniectura continentur, et syllogismos, qui est maxime qualitatis, et leges contrariae, quae quodque scripti contemplatione constat, communis est. haec omnia, etiamsi in illos tres status veniunt, tamen, quia ut dixi habent aliquid velut proprium, videntur demonstranda discentibus, et permittendum ea dicere vel status legales vel quaestiones vel capita quaedam minora, dum sciant, nihil ne in his quidem praeter tria, quae praediximus, quaeri. at quantum ? et quam multum? et ad aliquid et, ut nonnulli putarunt, comparativus non eandem rationem habent; sunt enim haec non
Abbreviated transcription (Latin):
dabilia nõ narma. sed inre concessa: mͣduodeam tabuł
debitoris corpus mier debitores dundi licuit quã logẽ mos
publicus repudianit et aliquid equũ sed prohibitũ iure
ur libertas testamentoꝵ. Accusarori inhilo plina intuẽda
sune. quã ut probet factũ esse hoc esse factũ: nõ recte fac¬
tum ire se miendere. It a crica sptage easdem lie omni
uersabitur. trouslans tamẽ tantũ aliquãdo parcibus
ut in cansis quib de premio agitui recte factũ petitor
probat. Hec quatuor uelut proposita foruit q acronis
que tum generales status uocabã in duo ut ostendi gen̾a
discedunt racionale et legale racõnale simplicuis est
quia ipĩus tantũ narẽ cõtemplacõnt cõstat. Itaq in eo
sune est ostendisse coictiuã funcionẽ qualirate. Lega¬
lum prures siie species neccesse est propterea ꝙ multe
suur leges et uarias habeur formas Alia est quouie ubues

Expanded text:
dabilia non natura sed iure concessa, ut in XII tabulis dabilia non natura sed iure concessa, ut in XII tabulis debitoris corpus inter creditores dividi licuit, quam legem mos publicus repudiavit; et aliquid aequum sed prohibitum iure, ut libertas testamentorum. accusatori nihilo plura intuenda sunt, ut probet factum esse, hoc esse factum, non recte factum, iure se intendere. ita circa species easdem lis omnis versabitur translatis tantum aliquando partibus, ut in causis, quibus de praemio agitur, recte factum petitor robat. haec quattuor velut proposita formaeque actionis, quae tum generales status vocabam, in duo ut ostendi genera discedunt rationale et legale. rationale simplicius est, quia ipsius tantum naturae contemplatione constat. itaque in eo satis est ostendisse coniecturam, finitionem, qualitatem. legalium plures sint species necesse est, propterea quod multae sunt leges et varias habent formas. alia est cuius verbis
Abbreviated transcription (Latin):
meschanita deliberanna iidiciali maretia unq tactaut:
I dst tunsus udiciales causas et iaciouali et parte legali
continit ncqr ñm ulla mus disceptacio insi fucione. qua¬
liute cõmtina pori  explicari: Sed institut̃tib iudes
nõ enit mctilis lacius pͥmo fust racio et si non statim
recrssima liuta teusa: facilior tame et apercior uĩã. discãt
igitur auie omina quadupartirã in omĩbus cansis esse
racionẽ quã primã intueri debeat qui accuiꝰ est. nã ur a
defensore potissimũ potissimũ mapiã longe fortissima
turẽdi se iacio est: si quid obicitur negari potist proxiũ
si non id quod obicitui factũ esst dicatur lercia honestis¬
sima qua recte factũ deffenditur quib si deficiamꝰ ulnã
quidẽ sed iam sola suꝑest salus: aliquo ius adiutorio
elabendi ex cuimine quod neq negari neq deffendi poti
ut non uideatui Iure accio Intendi. Hic ille questionee.
sunie acciones : sine translaciones Sñt eim̃ quedã nõ lau¬

Expanded text:
monstrativa, deliberativa, iudiciali materia utique tractatur. haec rursus iudiciales causas et rationali parte et legali continent; neque enim ulla iuris disceptatio nisi finitione, qualitate, coniectura potest explicari. sed instituentibus rudes non erit inutilis latius primo fusa ratio et, si non statim rectissima linea tensa, facilior tamen et apertior via. discant igitur ante omnia quadripertitam in omnibus causis esse rationem, quam primam intueri debeat qui acturus est. nam , ut a defensore potissimum incipiam, longe fortissima tuendi se ratio est, si quod obiicitur negari potest; proxima, si non id, quod obiicitur, factum esse dicitur; tertia honestissima, qua recte factum defenditur. quibus si deficiamur, ultima quidem sed iam sola superest salus aliquo iuris adiutorio elabendi ex crimine, quod neque negari neque defendi potest, ut non videatur iure actio intendi. hinc illae quaestiones sive actiones sive translationes. sunt enim quaedam non lau
Abbreviated transcription (Latin):
auistorelem reprim̃tur. Legalee aurxiꝰ questiones has frcit
est exciptionis nomit᷑ minꝰ usitatũ: racioanatum auibi¬
guitatis legum contrariaꝵ. albucurs eadem dinisione ufus
deriahit tianslacionẽ fubuacus eã inridiciali. in logalib
quoq qoĩnbus nullũ putat esse qui dicatu iaciocnatiuon
R̾cio plina inuẽtinos ad hue qui legere antiquos studrosiꝰ
uoleut. sed ur hec quoq excesserit modũ uercor ipse me
paulũ in alia quã prĩns habuerim opimont mũt estẽ cõ¬
fittor. et forasse tuussinui erar fame modo studenti inhil
ex eo mutare qd młtie amne non sersissem medo uerũ c̃ẽ
approbassam. sed non sustunto esse conscius niihi dissumalar¬
I1
in eo prescitim opde quod as bonoꝵ inuent aliquã unlitait

Expanded text:
Aristotelen reperiuntur. legales autem quaestiones has fecit,Aristotelen reperiuntur. legales autem quaestiones has fecit,est, exceptionis nomen minus usitatum, ratiocinativum, ambiguitatis, legum contrariarum. Albutius eadem divisione usus detrahit translationem, subiiciens eam iuridiciali. in legalibus quoque quaestionibus nullum putat esse, qui dicatur ratiocinativus. scio plura inventuros adhuc, qui legere antiquos studiosius volent, sed ne haec quoque excesserint modum vereor. ipse me paulum in alia, quam prius habuerim, opinione nunc esse confiteor. et fortasse tutissimum erat famae modo studenti nihil ex eo mutare, quod multis annis non sensissem modo, verum etiam approbassem. sed non sustineo esse conscius mihi dissimulati in eo praesertim opere, quod ad bonorum iuvenum aliquam utilitat
Abbreviated transcription (Latin):
supobiom parianit an instũ quid an borã fir uradicialem
i qua fere iadem. ses coiis destinansqi pcisonis querantui.
an ale uuste hoc fecert uel bene iet ie fallit r prun
itionis ⁊hetouce aliam esse loci negonialis imꝰprera cdt̃m
cum na sciꝑtum est. Negocialis est in qua quid iuus ex
cunli more et eqitare si considerati quoi diluteuie
puesse opud nos iuus cõsulti existimãt : sed qd ipfins
dhir libris iudiciũ fuerit supradixi. Sum cm uelut
registe in hor cõminianos quos adulesteus deduxerar sche¬
le et si qua est in hie culpa tiadenne est: sue eñauoine
is qd hermagorat prũna in hoc loco posint exempla ex quis¬
ins mipierts. Sed accio quidẽ hie pulcherimos illos de
orarore substirut : iddoq culpari tauꝙͣ falam pͥapiarnõ
potest. Nos ad hermagora. tianslacionẽ huc pͥignas onñ
tãdidii : quãꝙͣ simina euis quedã aria nomẽ ip̃um apido

Expanded text:
superbiam pariant, an iustum quid, an bonum sit. iuridicialem superbiam pariant, an iustum quid, an bonum sit. iuridicialem , in qua fere eadem sed certis destinatisque personis quaerantur: an ille iuste hoc fecerit, vel bene nec me fallit, in primo Ciceronis rhetorico aliam esse loci negotialis interpretationem, cum ita scriptum sit: negotialis est, in qua, quid iris ex civili more et aequitate sit, consideratur; cui diligentiae praeesse apud nos iurisconsulti existimantur. sed quod ipsius de his libris iudicium fuerit, supra dixi. sunt enim velut regestae in hos commentarios, quos adolescens deduxerat, scholae, et si qua est in his culpa, tradentis est, sive eum movit id, quod Hermagoras prima in hoc loco posuit exempla ex quaesiuris interpretes. sed Cicero quidem his pulcherrimos illos de Oratore substituit, ideoque culpari, tanquam falsa praecipiat, non potest. nos ad Hermagoran. trans lationem hic primus omnium tradidit, quanquam semina eius quaedam citra nomen ipsum apud