comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uentiũ Cua quidẽ trans fert᷑ inuitam. Fiecit adã. & habitare
fecit ẽtra paradẏsum uoluptatis. & statuit cherubin & flãmeã
rumpheã quȩ uertit᷑ ad custodiendã uiã ligni uitȩ. Alius multo
sensus in hebrȩo ẽ. quã hic legit᷑. Ait enĩ. Eiecit adã hauddubiũ
quin dñs. & habitare fecit ante paradẏsum uoluptatis chera¬
bin & flãmeũ gladiũ. qui uertit᷑ ut custo dir& uã ligniuitȩ
non qđ ipsum adã quẽ eiecerat dñs habitare fecerit contra¬
paradẏsum uoluptatis. s qđ illo eiecto ante fores paradysi.
cherubin & flãmeũ gladiũ posuerit ad custodiendũ parad ẏfi
uestibulũ. nequis poss& intrare. Et concoepit. & peperit
dͥam: & dixit. Ad qui siui siue possedi hominẽ ꝑ dñi. Cha in.
adquisitio siue possessio int̾pretat᷑. idẽ. ebancu Vnde
ethimologian ipsius exprimens: ait cãmõi id÷ possedi

Expanded text:
entium. EVA quippe transfertur in vitam. Et ejecit Adam, et habitare fecit contra paradisum voluptatis. Et statuit Cherubim et flammeam romphaeam, quae vertitur ad custodiendam viam ligni vitae. Alius multo sensus in Hebraeo est quam hic legitur, ait enim, Ejecit Adam haud dubium quin Dominus et habitare fecit ante paradisum voluptatis Cherubin et flammeum gladium, qui verteretur, et custodiret viam ligni vitae: non qparadisum voluptatis, sed quod illo ejecto ante fores paradisi Cherubim, et flammeum gladium posuerit ad custodiendum paradisi vestibulum, ne quis posset intrare. Et concepit et peperit Cain, et dixit, acquisivi sive possedi hominem per Deum. Cain  , acquisitio, sive possessio interpretatur, id est κτῆσις, unde et etymologiam ipsius
Abbreviated transcription (Latin):
habent qd̃ appellat᷑ infilio. Magis itaꝙ scđm sensũ. quam
scdm̃ ierbi trans lauonẽ dexp̃o accipi potest. Quitã in
ipsa fronte geneseos quȩ caput libroꝵ om̃ium ẽ quã &eiã
in principio iohannis eugłistȩ caeli & t̾rȩ conditor appro¬
uocet᷑. hanc habentes consuetudinẽ. ut uoluminib ex prinq¬
pus eoꝵ nomina imponant. Et sp̃s dĩ ferebat᷑ suꝑ aquas
Pro eo quod in nr̃is codicib scriptum ẽ ferȩbat᷑. in hebrȩo ha¬
b&. merefeiÑ qđ nos appellare possumꝰ incubabat. siue¬
confouebat insimilitudinẽ uolueris oua calore animantis
Ex quo intellegimꝰ ñ de spũ mundi dici ut non nulli arbi¬
trant᷑. sed de spũ scõ qui & ipse uiuificator om̃ium a principa

Expanded text:
rpretatur, in filio. Magis itaque secundum sensum quam secundum verbi translationem de Christo accipi potest: qui tam in ipsa fronte Geneseos, quae caput librorum omnium est, quam etiam in principio Joannis Evangelistae, coeli et terrae conditor approvocatur: hanc habentes consuetudinem, ut voluminibus ex principiis eorum nomina imponant. Et Spiritus Dei ferebatur super aquas. Pro eo quod in nostris codicibus scriptum est, ferebatur, in Hebraeo habet MEREFETH  , quod nos appellare possumconfovebat, in similitudinem volucris ova calore animantis. Ex quo intelligimus non de spiritu mundi dici, ut nonnulli arbitrantur, sed de Spiritu sancto, qui et ipse vivificator omnium a principio
Abbreviated transcription (Latin):
pellet᷑ qr ex iuro sumpta sit: Sed & ethimo logan hebreo sermo¬
ne seruat᷑. Uir quippe uocat᷑ .is & mulier issa. Recte igitur
&iã in greco uoluit custodire dicens. Hȩc uocabit᷑ aNapeΙCoT IA
uocabit᷑ uirago. qr ex iuro sumptaẽ. Porro theodotion aliam
t̃tħimo logiañ suspicat ẽ dicens. Hȩc uocabit᷑ assumptio. qr
ex uro sumpta ẽ Potest quippe issa scđm uarietatẽ accentus

Expanded text:
pelletur, quia ex viro sumpta sit; sed etymologia in Hebraeo sermone servatur, vir quippe is, mulier issa. Recte igitur etiam in Graeco voluit custodire dicens: Haec vocabitur, ἀνδρὶς ὅτι vocabitur virago, quia ex viro sumpta est. Porro Theodotion aliam etymologiam suspicatus est dicens: Haec vocabitur assumptio, quia ex viro assumpta est. Potest quippe issa secundum varietatem accentus
Abbreviated transcription (Latin):
inthomis. id÷ indisputatione maiore hebraica ueritate suꝑatꝰ
& suoꝵ circũ datꝰ agmiinib int̾ dũ linguȩ peregrinȩ quȩrat
auxilia. Hoc unũ dico quȩ uelim cũ inuidia nominis eius ha¬
bere &iã scientiã scripturarũ. flocci pendens imagines umbrasq
scriptumẽ. & tertullianꝰ in libro contra praxeã dis putat.
nec non hilarius in expositione cuidã psalmi affirmat in he¬
brȩo haberi. infilio fecit ds cȩlũ & terrã. qđ filsum eẽ rei

Expanded text:
in tomiin tomiet suorum circumdatus agminibus, interdum linguae peregrinae quaerit auxilia. Hoc unum dico, quod vellem cum invidia nominis ejus habere etiam scientiam Scripturarum, flocci pendens imagines umbrasquescriptum est, et Tertullianus in libro contra Praxeam disputat: necnon Hilarius in expositione cujusdam Psalmi affirmat, in Hebraeo haberi: In filio fecit Deus coelum et terram: quod falsum esse,
Abbreviated transcription (Latin):
illoꝵ rep̃hensionẽ putamꝰ. cum illi ptolomeo regi alexindriȩ
ea quȩ xpĩ aduentũ pollicebant᷑. ne uiderent᷑ iudei &
alterun đm colore. Quos ille platonis sectator magni iccirco
de ueteri testim̃to ꝓferunt. quȩ in nr̃is codicib ñ habent᷑
Suꝑ quib in suis locis plenius disseremꝰ. Ex quo ꝑspicuum
ẽ illa magis uera eẽ exemplaria. quȩ cũ noui testam̃ti
auctoritate c̃cordant. Accedit ad hoc qͦꝙ qđ iosephus qui
moysi trans latos refert. quos nos qͦꝙ c̃fitem᷑ plus quam
cȩieros cũ hebraicis c̃sonare: Sed & hi qui postea int̃ p̃tes
extiter̃. aquilã loquor & symmacũ a&theo dotionẽ longe
alit̃ habent quã nos legimꝰ. Ad extremũ qđ aeiã obtrectato¬
res nr̃os placere potest pere grina merees tantũ uolentibus
in omelus sius quas ad uulgũ loquit᷑ cõmunẽ editionẽ loquat᷑.

Expanded text:
illorum reprehensionem putamus: cum illi Ptolemaeo regi Alexandriae millorum reprehensionem putamus: cum illi Ptolemaeo regi Alexandriae mea quae Christi adventum pollicebantur: ne viderentur Judaei et alterum Deum colere: quos ille Platonis sectator magni idcirco de veteri Testamento proferunt, quae in nostris codicibus non habentur. Super quibus in suis locis plenius disseremus. Ex quo perspicuum est, illa magis vera esse exemplaria, quae cum novi Testamenti auctoritate concordant. Accedit ad hoc, quod Josephus, qui Moysi translatos refert: quos nos quoque confitemur, plus quam caeteros cum Hebraicis consonare. Sed et hi qui postea interpretes exstiterunt, Aquilam loquor, et Symmachum, et Theodotionem, longe aliter habent, quam nos legimus. Ad extremum quod etiam obtrectatores nostros placare potest peregrinae merces tantum volentibus in homiliis suis, quas ad vulgum loquitur, communem editionem sequatur:
Abbreviated transcription (Latin):
hab&. feriunt ꝙ sunimos fulgura montes. Me uͦ ꝓcul ab
urbibus : foro. litib turbis remotũ. sic qͦꝙ ut quintilianus
ait latentẽ. in uenit inuidia. Unde lectorẽ obsecro Siquis
humiles atꝙ pauꝑculi nec habomꝰ diuitias. nec oblatas dignam
accipere ita & illi nouerint ñ posse se noutiã scripturarũ
nr̃i erit uel eorũ qui delibris hebraicis uaria suspicant᷑
errores refellere. uel ea quȩq in latinis & grecis codicibus
scatere uident᷑ auctoritati suȩ reddere. ethimo logias quoꝙ
rerũ nominũ atq regionũ quȩ in nr̃o sermone non resonant.
uernaculȩ linguȩ explanare ratione: Et quo facilius mendacio
eognoscat᷑: ipsi pͥmum ut apud nos sunt testimonia ꝓponem.
& excollatione eoꝵ quȩ sequunt᷑ qiđ in illis aut minꝰ aut
plus aut alit sit indicantia. Neq uͦ sẽptuaginta intẽ p̃tum
ut inuidi lacerant errores arguimꝰ nec nr̃m laborem

Expanded text:
habet, feriuntque summos Fulmina montes . Me vero procul ab habet, feriuntque summos Fulmina montes . Me vero procul ab urbibus, foro, litibus, turbis remotum, sic quoque ut Quintilianus ait latentem invenit invidia. Unde lectorem obsecro, . . . humiles atque pauperculi, nec habemus divitias, nec oblatas dignamur accipere: ita et illi noverint, non posse se notitiam Scripturarum,nostri erit, vel eorum, qui de libris Hebraicis varia suspicantur, errores refellere: vel ea quae in Latinis et Graecis codicibus scatere videntur, auctoritati suae reddere; etymologias quoque rerum, nominum atque regionum, quae in nostro sermone non resonant, vernaculae linguae explanare ratione. Et quo facilius emendatio cognoscatur, ipsa primum, ut apud nos sunt, testimonia proponemus, et ex collatione eorum quae sequuntur, quod in illis, aut minus, aut plus, aut aliter sit, indicabimus. Neque vero Septuaginta Interpretum, ut invidi latrant, errores arguimus: nec nostrum laborem,
Abbreviated transcription (Latin):
secuturi operis argum̃ta ꝓponere : cogor pͥus
respondere male dictis. terentii quippiã susti¬
nens qui comediarũ ꝓlogos indefensionẽ sui soenuis dabat
Orgebat enĩ eum luscius larumꝰ nr̃o luscio similis. & quasi pu¬
blici aeraru poctã fureni criminabat᷑. Hoc idem passus est
ab ȩmulis & mantuanꝰ uates ut cum quosdã uersus homeri
transtulisset ad ũbum: conpilator ueterũ diceret᷑. Quibus
ille respondit. magnarã eẽ uirium clauam herculi extor¬
quere domanu Sed & tullius qui in aree eloquentiȩ romanȩ
sterit rex oratoꝵ. et latinȩ linguȩ illustrator repetendarũ
accusatur a grocis. Non mirũ ergo si cont᷑ mẽ paruũ homun¬
culum immundȩ sues grunni ant. & pedib: margaritas
õculcent: cũ aduersus doctissimos uiros & qui gła inuidiam
superare debucrant. liuor ex arserit. Uerũ hoc illis merito
accidit. quorũ int̾eatris. curia. contentione. ꝓrostris. elo¬
quentia ꝑtonabat. Semꝑ enim in ꝓpatulo fortitudo ȩmulos

Expanded text:
secuturi operis argumenta proponere, cogor prius respondere maledictis, Terentii quippiam sustinens, qui comoediarum prologos in defensionem sui scenis dabat. Urgebat enim eum Luscius Lanuinus, nostro Luscio similis, et quasi publici aerarii poetam furem criminabatur. Hoc idem passus est ab aemulis et Mantuanus vates, ut cum quosdam versus Homeri transtulisset ad verbum, compilator veterum diceretur. Quibus ille respondit, magnarum esse virium, clavam Herculi extorquere de manu. Sed et Tullius, qui in arce eloquentiae Romanae stetit, rex oratorum, et Latinae linguae illustrator, repetundarum accusatur a Graecis. Non mirum ergo si contra me parvum homunculum immundae sues grunniant, et pedibus margaritas conculcent, cum adversus doctissimos viros, et qui gloria invidiam superare debuerant, livor exarserit. Verum hoc illis merito accidit, quorum in theatris, curia, concione, pro rostris eloquentia pertonabat. Semper enim in propatulo fortitudo aemulos
Abbreviated transcription (Latin):
usꝙ bethel: sed sic̃ in hebrȩo scriptũ ẽ. abut itinere suo ꝑ
austrũ usꝙ bethel: iccireo ꝓfectꝰ de egipto ẽ. ut ñ desertũ
in grederet᷑ qđ cũ egipto reliquerat. s ut ꝑ austrũ qͥaqͥloni
c̃trarus ẽ uenir& ad donũ dĩ. ubi fuerat tab̾ naculũ eius

Expanded text:
usque Bethel, sed sicut in Hebraeo scriptum est, abiit itinere suo per usque Bethel, sed sicut in Hebraeo scriptum est, abiit itinere suo per Austrum usque Bethel. Idcirco profectus de Aegypto est, ut non desertum ingrederetur, quod cum Aegypto reliquerat: sed ut per Austrum, qui Aquiloni contrarius est, veniret ad domum Dei, ubi fuerat tabernaculum 326 ejus
Abbreviated transcription (Latin):
tempore sola regi in peregrinis locis marito conibinte
excusari. Quod iuxta librũ hester quȩ cũꝙ mulierũ
placuss& regi apud ueteres sex m̃sib ungebat᷑ oleo myr¬
& tunc dȩmũ ingrediebat᷑ adregẽ. At ita potest fieri. ut
sarai postꝗ placuerat regi ꝑ annũ eiꝰ ad regẽ p̃parabat᷑
introitꝰ. & abrahȩ pharao multa donauerit: & pharao
postea sit ꝑcussus a dño. illa adhuc intacta. & ab eius
concubiti ꝑmanente. Et ascendit abrahã ex aegipto
ipse & uxor eiꝰ & om̃ia quȩ illius erant. & loth cumeo
indeserto. Erat aut̃ abrahã diues ualde in pecore. & argen¬
to & auro. & ab ut unde uenit indesertũ us bethel. Pul¬
chre de egipto liberat᷑. ascendisse dr̃. Sed occurrit huie
sensui illud qđ sequit᷑. qͦmͦ potuerit exiens de aegipto
fuisse diues ualde. Quod soluit᷑ illa hebraica ueritate
Aegipti enĩ pondere graiabat᷑. Et lic& iudebat eẽ diuiniȩ
sunt. Deniꝙ ñ ut in lx legimꝰ. abut unde uenerat indertũ

Expanded text:
tempore sola regi in peregrinis locis, marito conniventexcusari, quod juxta librum Esther quaecunque mulierum placuisset regi apud veteres, sex mensibus ungebatur oleo myret tunc demum ingrediebatur ad regem. Atque ita potest fieri, ut Sarai postquam placuerat regi, dum per annum ejus ad regem praepararetur introitus, et Abrahae Pharao multa donaverit, et Pharao postea sit percussus a Domino, illa adhuc intacta ab ejus concubitu permanente. Et ascendit Abram ex Aegypto ipse et uxor ejus, et omnia quae illius erant: et Lot cum eo in desertum. Erat autem Abram dives valde in pecore, et argento, et auro: et abiit unde venit in desertum usque Bethel. Pulchre de Aegypto liberatus ascendisse dicitur. Sed occurrit huic sensui illud, quod sequitur: quomodo potuerit exiens de Aegypto fuisse dives valde? Quod solvitur illa Hebraica veritate, Aegypti enim pondere gravabatur. Et licet videantur esse divitiae sunt. Denique non, ut in LXX legitur, abiit unde venerat, in desertum
Abbreviated transcription (Latin):
Ex quo manifestissime comꝓbat᷑. quod prius quã cȩlũ & teriã
ds̃ facer&: paradẏsũ ante c̃diderat. Et legit᷑ in hebrȩo lan¬
tauerat aut̃ dñs ds̃ paradysũ in eden a principio Et nom̃¬
uni physon. Hunc ẽẽ indiȩ fluuiũ gangen putant. ubiest
carbunculus & lapis prasonus. Pro carbunculo & lapide
prasyno. Boexlion & onixa alii transtuler̃. Et sumpsa
dñs ds hominẽ. & posuit eũ in paradẏsũ noluptatis. Pro
cũq aut̃ die comederis exeo. morte morieris. AAelius inter¬

Expanded text:
Ex quo manifestissime comprobatur quod priusquam coelum et terram Ex quo manifestissime comprobatur quod priusquam coelum et terram Deus faceret, paradisum ante condiderat. Et legitur in Hebraeo: Plantaverat autem Dominus Deus paradisum in Eden a principio. uni Phison. Hunc esse Indiae fluvium Gangen putant. 308 Ubi est carbunculus et lapis prasinus. Pro carbunculo et lapide prasino, βδέλλιον et ὄνυχα alii transtulerunt. Et sumpsit Dominus Deus hominem, et posuit eum in paradiso volupacumque autem die comederis ex eo, morte morieris. Melius inter
Abbreviated transcription (Latin):
maria. Notandũ qđ om̃is congregatio aquarũ siue salsa sit
siue dulcis. iuxta idatea᷑ linguȩ hebraicȩ maria nuncupe
Frustra igit᷑ porphẏrius eugłistas ad faciendũ ignorantibus
miraculũ. eo quod dñs suꝑ mare ambulauerit ꝓ lacu gene¬
sareth mare appellasse calumniat. cum omis lacus & aquar
congregatio maria nun cupent. Et consummauit ds̃ die
sexto opera sua quȩ fecit. Pro die sexto. in hebrȩo die septino¬
tunc in principio sabbatũ dissolutũ sit: cũ dñs operet᷑ in sab¬
bato cõplens opera sua in eo. & benedicens ipsi diei. qr in illo
uniuersa compleuerit Et plantauit dñs ds̃ parad ysũ in
Porro eden delitiȩ int̃ pretant᷑. ꝓ quo sẏmmachus transtulit pa
radẏsam florentẽ. Nec non quod sequit᷑ contra orientẽ. in
hebrȩo in eden scribit᷑. qđ aquila posuit aNAEXIE eꝵ nos ab
exordio possumꝰ dicere Sẏmmachus uͦ ẽ kt i porũc & theod¬
tion eñstpotoic̃ qđ & ipsum ñ orientẽ : sed principiũ signific&

Expanded text:
 aquarum, sive salsae sint, sive dulces, juxta idioma linguae Hebraicae, maria nuncupentur. Frustra igitur Porphyrius, Evangelistas ad faciendum ignorantibus miraculum, eo quod Dominus super mare ambulaverit, pro lacu Genezareth, mare appellasse calumniatur, cum omnis lacus et aquarum congregatio maria nuncupentur. Et consummavit Deus in die sexto opera sua quae fecit. Pro die sexto, in Hebraeo habet diem septitunc in principio sabbatum dissolutum sit, dum Deus operatur in sabbato, complens opera sua in eo, et benedicens ipsi diei: quia in illo universa compleverit. Et plantavit Dominus Deus paradisum in Porro EDEN  . deliciae interpretantur. Pro quo Symmachus traradisum florentem. Nec non quod sequitur, contra orientem, in Hebraeo mimizra scribitur, quod Aquila posuit ἀπὸ ἀρχῆς et nos, ab exordio, possumus dicere. Symmachus vero ἐκ πρῶτης, Theodotion ἐν πρώτοις, quod et ipsum non orientem, sed principium signifi
Abbreviated transcription (Latin):
dexp̃i fonite ꝓcedunt: Et tam̃ iubent᷑ dicere. dimit¬
te nob debita nra sic & nos dimittimꝰ debitorib nr̃is.
ñ humilitatis mdacio ut tũ int̾p̃taris. sed pauore fra¬
gilitatis humanȩ suã c̃scientiã formidantes. Ili
dicunt ne nos inducas intẽptationẽ : tũ cũ iouinia no
loqueris eos qui plena fide baptisma c̃ secuti sunt
tẽptari ultra & peccare ñ posse: Ad extremũ in fe¬
factꝰ es in lauachro: & detẽ dicit᷑ quȩ ẽ ista q̃ ascendit
de albata. in nitens suꝑ fratruelẽ suũ. ut lotaqͥdem
sit: sed custodire ñ ualeat puritatẽ. nisi ã suo dño su¬
stentet᷑. quomͦ cupis dĩ miscdã liberari qui paulo
ante liberatꝰ es a peccatis. nisi hac ratione qua dixim̃
ratione dã nat᷑: qui delonge stans oculos ad dm̃iñ

Expanded text:
tamen jubentur dicere: Dimittamen jubentur dicere: Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris : non humilitatis mendacio, ut tu interpretaris, sed pavore fragilitatis humanae suam conscientiam formidantis. Illi dicunt: Ne nos inducas in tentationem, tu cum Joviniano loqueris, eos qui plena 801 fide baptisma consecuti sunt, tentari ultra, et peccare non posse. Ad extremum infefactus es in lavacro, et de te dicitur: Quae est ista, quae ascendit dealbata, innitens super fratruelem suum? ut lota quidem sit, sed custodire non valeat puritatem, nisi a Domino Deo sustentetur. Quomodo cupis Dei misericordia liberari, qui paulo ante liberatus es a peccatis? nisi hac ratione qua diximus, ratione damnatur; qui de longe stans, oculos ad Deum non
Abbreviated transcription (Latin):
tuũ. spẽ regni futuro tempr̃ p̃stolantes: ut regnante
xp̃o nequaq regn& peccatũ in mortali eoꝵ corpore.
unguntq fiat uoluntas tua sic̃ incȩlo & int̾ra. ut
imitet᷑ angłos humana fragilitas. & uoluntas dni
cõpleat᷑ int̾ra: tũ dicis. potest homo si uoluerit om̃i
carere peccato. Panẽ cottidianũ siue suꝑ om̃s sub¬
stantias uenturũ apłi dep̃cant᷑ ut digni sint assũp
Dimitte nob̃ debita nr̃a. sic̃ & nos dimittimꝰ debitoribꝰ
nr̃is. De baptis matis fonte surgentes & regenerati in
dñm saluatorẽ. impleto illo qđ de sẽ scriptũ ẽ. beati
quoꝵ remissȩ s̃iniqͥtates & quoꝵ tecta s̃ peccata: statim
in pͥma cõmunione corporis xp̃i dicunt. dimitte nob
debita nr̃a. quȩ illis fuerant in xp̃i c̃fessione dimissa.
munditia eloqui głaris. Quanius sit hominis ꝑfecta
c̃uersio & pꝰ uitia atq peccata uirtutũ plena possessio
numqid possunt sic eẽ sine uitio. quomͦ illi qͥstatĩ¬

Expanded text:
tuum: spem regni futuro tempore praestolantes, ut regnante Christo, nequaquam regnet peccatum in mortali eorum corpore, junguntque: Fiat voluntas tua, sicut in coelo et in terra, ut imitetur Angelos humana fragilitas, et voluntas Domini compleatur in terra. Tu dicis: « Potest homo si voluerit omni carere peccato. » Panem quotidianum, sive, super omnes substantias, venturum Apostoli deprecantur, ut digni sint assumptDimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. De baptismatis fonte surgentes, et regenerati in Dominum Salvatorem, impleto illo, quod de se scriptum est: Beati quorum remissae sunt iniquitates, et quorum tecta sunt peccata , statim in prima communione corporis Christi dicunt: Et dimitte nobis debita nostra, quae illis fuerant in Christi confessione dimissa; manuum, et munditia eloquii gloriaris. Quamvis sit hominis perfecta conversio, et post vitia atque peccata virtutum plena possessio, numq
Abbreviated transcription (Latin):
more & illa hortandi ꝓrupit audacia. qua scribens
aduiduã quomͦ scĩ debeat orare ꝓnuntias. Ille enĩ¬
addm̃ merito extollit manꝰ. ille p̾ces bonac̃ scientia
fundit: qͥ potest dicere Tũ nosti dñe quã scẽ. quã
in nocentes quã purȩ sint ab omĩ fraude & inuria
& rapina quas ad tẽ expando manꝰ. quã iusta. quã inma

Expanded text:
more, et illa orandi prorumpit audacia, qua scribens ad viduam, quomodo sancti debeant orare, pronuntias. « Ille eniad Deum merito extollit manus, ille preces bona conscientia fundit, qui potest dicere, Tu nosti, Domine, quam sanctae, quam innocentes, quam purae sint ab omni fraude et injuria et rapina, quas ad te exp
Abbreviated transcription (Latin):
dat᷑. & ã baptismo atq grã nemo ꝓhibet᷑: quanto
magis phiberi ñ deb&e infans qͥ recens natꝰ ni hil
peccauit. nisi qđ scđm adã carnalit̾natꝰ c̃tagiũ
mortis antiquę pͥma natuntate c̃trax̃: Qui ad
remissã peccatoꝵ accipiendã hoc ipso facilius acce¬
Et iccirco fr̃ carissime. hȩc fuit inc̃cilio nr̃a fen¬
tentia. ã baptisno atq gr̃ã dĩ qͥ om̃ib misericas
& benignꝰ & pius ẽ neminẽ ꝑ nos debere ꝓͥhibe
qđ cũ circa uniũ sos obseruandũ sit atq retinendĩ
magis cirta infantes ipsos &: recens natos obseruan¬
dũ puto. qͥ hoc ipso de ope nr̃a ad điuinã miscđam
plus merent᷑. qđ in pͥmo statĩ natiuitatis suȩ ortu
plorantes ac flentes. nihil aliud faciunt quã de
slinꝰ ad marcellinũ. qͥ pꝰea sub inuidia tyrannidis
heraclianȩ ab hereticis in nocens cȩsus ẽ : duos libros
de infantibꝰ baptitandis contra heresim ur̃am. ꝑ

Expanded text:
datur et a baptismo atque gratia nemo prohibetur, quanto datur et a baptismo atque gratia nemo prohibetur, quanto magis prohiberi non debet infans, qui recens natus nihil peccauit, nisi quod secundum Adam carnaliter natus contagium mortis antiquae prima natiuitate contraxit, qui ad remissam peccatorum accipiendam hoc ipso facilius acceEt idcirco, frater carissime, haec fuit in concilio nostra sententia a baptismo adque a gratia Dei, qui omnibus misericors et benignus et pius est, neminem per nos debere prohiberi. quod cum circa uniuersos obseruandum sit adque retinendum, magis circa infantes ipsos et recens natos obseruandum putamus, qui hoc ipso de ope nostra ac de diuina misericordia plus merentur quod in primo statim natiuitatis suae ortu plorantes ac flentes nihil alistinus ad Marcellinum, qui postea sub invidia tyrannidis Heracliani ab haereticis innocens caesus est, duos libros de Infantibus baptizandis contra haeresim vestram, per
Abbreviated transcription (Latin):
gentiũ. uas aureũ in toto orbe resplendens. Regnaũ
mors ab adã usq ad moẏsen. & iã in eos qͥ ñ peccaner
insimilitudinẽ p̃uaricationis adã quđ ẽ forma fu¬
turi Qđ si obieceris dici hocẽẽ aliquos qͥ ñ peccaue¬
rint: intellege illud eos ñ peccasse peccatũ. qđ peccaũ
adã p̃ uaricando in paradyso p̃ceptũ dĩ. Cȩterũ om̃s
homines aut antiqui p̃patoris adã aut suo peccato
tenent᷑ ob noxii. Qui paruulus ẽ : parentis inbapuis¬
mo uinculo soluit᷑ Qui eiꝰ ętatis quȩ possit sa pere
& alieno & suo. xp̃i sanguine li̾at᷑. Ac ne mẽ putes
heretico sensu hoc intellegere : beatꝰ martyr Cipn¬
anꝰ cuiꝰ tẽ inscripturarũ testimoniis digerendis
aemulũ głaris. in epła quã scribit ad epm fidũ
de infantib baptizandis. hȩc memorat sorro ant
si & iã grauissimis delictorib & indm̃ multo ante¬
peccantib cũ pꝰea crediderint remissa peccatoꝵ

Expanded text:
Gentium, vas aureum in toto orbe resplendens: Regnavit Gentium, vas aureum in toto orbe resplendens: Regnavit mors ab Adam usque ad Moysen: etiam in eos, qui non peccaverunt, in similitudinem praevaricationis Adam, qui est forma futuri . Quod si objeceris dici esse aliquos, qui non peccaverunt, intellige eos illud non peccasse peccatum, quod peccavit Adam praevaricando in paradiso praeceptum Dei. Caeterum omnes homines, aut antiqui propagatoris Adam, aut suo nomine tenentur obnoxii. Qui parvulus est, parentis in baptismo vinculo solvitur. Qui ejus aetatis est, quae potest sapere, et alieno et suo, Christi sanguine liberatur. 804 Ac ne me putes haeretico sensu hoc intelligere, beatus martyr Cyprianus, cujus te in Scripturarum testimoniis digerendis aemulum gloriaris, in epistola quam scribit ad episcopum Fidum de infantibus baptizandis haec memorat: « Porro autem si etiam gravissimis delictoribus, et peccantibus, c u m postea crediderint, remissa peccatorum
Abbreviated transcription (Latin):
odiens uiuas catholicȩ fidei C. Si nos scitis
dãnatꝰ. Alio quin stultissimũẽ : suꝑ fide mea
ex alterius pendere iudicio. Qid enĩ sitẽ alius
catholicũ dixerit statĩne assensũ tribuã : Qui¬
cũq tẽ defenderit. & ꝑ u̾sa credentẽ bene sen¬
re dixerit: ñ hoc aget ut te infamia liberet.
sedut sẽ in famae ꝑfide. Multitudo sotioꝵ ne¬
quaꝗ tẽ catholicũ. sed hereticũ eẽ de monstrabit
Clerũ hȩc aeccłã stico calcent᷑ pede. nequasi par¬
uulis fletib tristior quȩdã imago monstret᷑. hoc
Pinde aut defende qđ credis. aut relinque qđ desen¬
dere ñ potes. Quẽ cũq in defensionẽtuã ad duxeris:
ñ patronũ sed otiũ nominabis. C. Dic q̃so. & mẽ¬
omi libera q̃stione: quare infantuli baptizent᷑. A
Ut eis peccata inbaptismate dimittant᷑ E. Qiđ enim
cõmeruere peccati : Quis quã ne soluit᷑ ñligatꝰ A
Me in t̃rogas: Respondebit tibi eugłii tuba. doctor

Expanded text:
oriens, vivas catholicae fidei. C. Sinos scitis oriens, vivas catholicae fidei. C. Sinos scitis damnatus. Alioqui stultissimum est, super fide mea, me ex alterius pendere judicio. Quid enim si te alius catholicum dixerit, statimne assensum tribuam? Quicumque te defenderit, et perversa credentem bene sentire dixerit, non hoc agit, ut te infamia liberet, sed ut se infamet perfidiae. Multitudo sociorum nequaquam te catholicum, sed haereticum esse demonstrabit. Verum haec Ecclesiastico calcentur pede, ne quasi parvulis flentibus tristior quaedam imago monstretur. Hocmus timores. Proinde aut defende quod credis, aut relinque quod defendere non potes. Quemcumque in defensionem tui adduxeris, non patronum, sed socium nominabis. 18. Quareomni libera quaestione, quare infantuli baptizentur? A. Ut eis peccata in baptismate dimittantur. C. Quid enim commeruere peccati? Quisquamne solvitur non ligatus? A. Me interrogas? Respondebit tibi Evangelica tuba, Doctor
Abbreviated transcription (Latin):
egregius. in cuiꝰ laudib tullius ꝑsonat: disertosse
ait uidisse multos. eloquentẽ ad huc neminẽ Noli
igit᷑ mͥ oratoꝵ & ñ tuis florib ludere. ꝑ quossolent
imꝑitoꝵ atq pueroꝵ aures decipi. sed simplicĩt
dic quid sentias. C. Hoc dico. c̃cede mͥ saltem
ẽẽ absq peccato. qui peccare ñ possunt A Con¬
cedã si in xp̃o fuerint baptizati. Nec ilico mẽte¬
nebis in assensũ sententiȩ tuȩ. qua dixisti posse
hominẽ sine peccato ẽẽ siuelit. Isti enĩ nec posst̃
nec uolunt. sed sine ullo peccato ꝑdĩ grãm sunt.
quã in baptismo suscepert̃ C. Cogis me ut ad
inuidiosũ illud ueniã. & dicã tibi. quid enim
peccauert̃ : ut statĩ inme populoꝵ lapides coni¬
cias & quẽ uiribꝰ ñ potes: uoluntate int̃ ficias.
Ille hereticũ int̾ficit. qui ẽẽ hereticũ patit᷑
Cȩterũ nr̃a correptio uiuificatio ẽ: ut heresim¬

Expanded text:
egregius, in cujus laudibus Tullius pertonat, disertos se egregius, in cujus laudibus Tullius pertonat, disertos se ait vidisse multos, eloquentem adhuc neminem. Noli ergo mihi oratorum et non tuis floribus ludere, per quos solent imperitorum atque puerorum aures decipi, sed simpliciter dic mihi quid sentias. C. Hoc dico, concedas mihi saltem eos esse sine peccato, qui peccare non possunt. A. Concedam si in Christo fuerint baptizati, nec illico me tenebis in assensum sententiae tuae, qua dixisti posse hominem sine peccato esse si velit: isti enim nec possunt, nec volunt: sed sine ullo peccato per Dei gratiam sunt, quam in baptismo susceperunt. C. Cogis me, ut ad invidiosum illud veniam, et dicam tibi: Quid enim peccaverunt? ut statim in me populorum lapides conjicias, et quem viribus non potes, voluntate interficias. A. Ille haereticum interficit, qui esse haereticum patitur. Caeterum nostra correptio, vivificatio est: ut haeresi m
Abbreviated transcription (Latin):
& tanta sit uenustas eloquii tulliani: ut testudineo
incedens gradu. quȩ secreto doces mittisq uenalia.
publice ñ audeas ꝓfiteri Otẽ felicẽ. cuiꝰ p̃terdi¬
scipłos. nemo de scribit libros ut quicqiđ uideris
displicere : ñ tuũ sed alienũ eẽ c̃tendas. Et quis
ille tanti erit ingenu. ut leporẽ sermonis tui possit
imitari : C. Non possũ ultra differre. om̃is uin¬
cit᷑ patientia uestroꝵ iniquitate uerboꝵ Oro tẽ.
qid infantuli peccauert̃: Nec c̃scientia eis delicti
imputari potest. nec ignorantia Qui uixta ionã
ꝓphetã manũ dexterã nesciunt & sinistrã. peccare
ñ possunt: & possunt perire Genua labant. uagitꝰ
uerba ñ explicat. balbutiens lingua ridet᷑: & ae¬
terni miseri cruciatꝰ miseris p̃parant᷑ R Ahni¬
miũ disertꝰ eẽ cępisti. ut ñ dicã eloquens. pꝰ quã di¬
scipłĩ tui ũsi sunt in magistros. Antonius enĩ orator

Expanded text:
et tanta sit venustas eloquii Tulliani, ut testudineo et tanta sit venustas eloquii Tulliani, ut testudineo incedens gradu, quae secreto doces, mittisqupublice non audeas profiteri. O te felicem, cujus praeter discipulos nemo describit libros, ut quidquid videris displicere, non tuum, sed alienum esse contendas! Et quis ille tanti erit ingenii, ut leporem sermonis tui possit int.--C. Non possum ultra differre: omnis vincitur patientia vestrorum iniquitate verborum. Oro te, quid infantuli peccavere? nec conscientia eis delicti imputari potest, nec ignorantia, qui juxta Jonam prophetam manum dexteram nesciunt et sinistram . Peccare non possunt, et possunt perire: genua labant, vagitus verba non explicant, balbutiens lingua ridetur, et aeternae miseriae cruciatus miseris praeparantur. A. Ah! nimium disertus esse coepisti, ut non licam eloquens, postquam discipuli tui versi sunt in magistros. Antonius orator
Abbreviated transcription (Latin):
suã plusꝗ ille Om̃is enĩ qui sẽ exaltat humiliabit᷑.
& qui sẽ humiliat exaltabit᷑ apłi humiliant᷑ ut
exaltent᷑. discipłi tui eleuant᷑ ut corruant Cidẽ
adulans uiduȩ ñ erubescis dicere. pietatẽ quae
nusq repperiat᷑ in t̾ra: & ueritatẽ quȩ ubiq pe¬
regrinasit in illa potissimũ cõmorari Nec re¬
cordaris illius sententiȩ Populus m̃s. quitẽ bea¬
tũ dicunt seducunt tẽ: & semitas pedũ tuorũ
supplantant. Laudasq eã uocib & dicis. Õ tẽ fe¬
licẽ nimiũ. õ beatã si ustitia quȩ ẽe iã non nisi in
cęlo credit᷑ apud tẽ solã inueniat᷑ in t̾ris. Docere ẽ
hoc anoccidere. leuare det̾ra anp̃cipitare decęlo.
id mulierculę̧ tribuere qđ angłi ñ audeant usur¬
pare : Sin aut̃ pietas. ueritas. atq iustitia ñ inue¬
niunt᷑ int̾ris nisi in una muliere. ubi erunt iusti
tui quos absq peccato int̾ris ẽẽ iactabas: Quȩ duo
capitula orationis & laudis. soles cũ tius urare di

Expanded text:
ltat, humiliabitur, et qui se humiliat, exaltabitur. Apostoli humiliantur, ut exaltentur. Discipuli tui elevantur, ut corruant. Eidem adulans viduae non erubescis dicere pietatem, quae nusquam reperiatur in terra, et veritatem, quae ubique peregrina sit, in illa potissimum commorari, nec recordaris illius sententiae: Populus meus, qui beatum te dicunt, seducunt te, et semitas pedum tuorum supplantant, laudasque eam vocibus, et dicis, « O te felicem nimium, o beatam, si justitia quae esse jam non nisi in coelo creditur, apud te solam inveniatur in terris! » Docere est hoc, an occidere? Levare de terra, an praecipitare de coelo, id mulierculae tribuere, quod Angeli non audeant usurpare? Si autem pictas, veritas, atque justitia non inveniuntur in terris, nisi in una muliere, ubi erunt justi tui, quos absque peccato in terris esse jactabas? Quae duo capitula orationis et laudis, soles cum tuis jurare dis
Abbreviated transcription (Latin):
linguã dolosã : Sagite potentis acutȩ. cũ carbo¬
nib desolatorus. Et pꝰtantũ tumorẽ orantisq
iactantiã & c̃fidentiã sc̃ĩ tatis: quasi stultꝰ stulus
ꝑsua dere conaris. ut in extremo dicas. quib tibi
ut mihi miserearis p̃cẽ fundo Si sc̃s es. sin nocen
si ab om̃i sorde purgatꝰ si nec opere nec sermone¬

Expanded text:
acutae cum carbonibus desolatoriis . Et post tantum tumorem, orantisque jactantiam et confidentiam sanctitatis, quasi stultus stultis persuadere conaris, ut in extremo dicas: Quibus tibi ut mihi miserearis preces fundo. Si sanctus es, si innocens, si ab omni sorde purgatus, si nec ser
Abbreviated transcription (Latin):
& ñ totũ qđ ire aud& ad filiũ. & genti sẽ cõmitere
dnm̃ nescienti: dĩ patrũ eiꝰ auxiliũ ẽ : Liberatur
popłs de egipto in manu forti & brachio excelso.
ñ moysi & aaron sed eiꝰ qui signoꝵ miraculis po¬
płm lib̾auit. & ad extremũ ꝑcussit pͥmo genita
aegipti. ut qui pͥus retinebant ꝑtinacit: ardent̃
exire cõpellerent. Salomon loquit᷑ Esto ẽfidens
in dnm in toto corde tuo. intua aut̃ sapientia
ne ex alteris. In om̃ibꝰ uustuis cognosce eũ. ut rectas
faciat uias. Intellege qid loquat᷑ Nã nec insapien
tia nec in ullis uirtutibꝰ c̃fidendũ. sed insolo dnõ
aquo gressus hominis dirigunt᷑ Deniq p̃cipit᷑
ut ostendamꝰ ei uias nr̃as & notas eẽ faciamꝰ. quȩ
ñ labore ꝓprio sed illius ad iutorio atꝙelem̃tia
rectȩ fiunt Unde scriptumẽ. Rectã fac inc̃spectu
tuo uiã meã. siue ut alia exemplaria. rectam
fac in conspectu meo uiã tuã. ut qđ tibi rectum ẽ

Expanded text:
 audeat  Al. audet ad filium, et genti se committere Dominum nescienti, Dei patrum ejus auxilium est? Liberatur populus de Aegypto in manu forti et brachio excelso, non Moysi et Aaron, sed ejus qui signorum miraculis populum liberavit, et ad extremum percussit primogenita Aegypti, ut qui prius retinebant pertinaciter, ardenter exire compellerent . Salomon loquitur: Esto confidens in Dominum in toto corde tuo, in tua autem sapientia ne exalteris: in omnibus viis tuis cognosce eum, ut rectas faciat vias tuas . Intellige quid loquitur: Nec in sapientia nostra, nec in ullis virtutibus confidendum, sed in solo Domino, a quo gressus hominis diriguntur. Denique praecipitur, ut ostendamus ei vias nostras, et notas esse faciamus, quae non labore proprio, sed illius adjutorio atque clementia rectae fiunt. Unde scriptum est: Rectam fac in conspectu meo viam tuam, sive ut alia exemplaria habent: Rectam fac in conspectu tuo viam meam : ut quod tibi rectum est,
Abbreviated transcription (Latin):
ego ait plantabo eos ut nequaꝗ eradicent᷑. & ego
dabo eis cogitationẽ & sensũ uit intellegant mẽ
Sicogitatio & sensus dant᷑ adõ. & intellectus dñi
exillius qui noscenđ ẽ radice pullulat: ubiẽ lili
monib uriȩ uoluerunt occidere eũ. Qđ cun
ille didicisse: timore ꝑ terriꝰ: fugit in egirtũ
Cur mortẽ timehat qui explicabat sententadi.
& qui ab se nuntiari dnĩ nouerat uoluntatem :
Dedignam ꝑ singula auxiliũ dĩ. & ad illius natũ
cuncta gerere neglegimꝰ. cũ legamꝰ scõs uiros eiã
hominũ indiguisse p̃sidio sericlitat᷑ hieremias &
manifeste dicit᷑ qđ auxilio ei fuerit manꝰ aicham
pondere ueterũ pręceptoꝵ: sȩꝓmitit᷑ cugłii¬

Expanded text:
Ego, inquit, plantabo eos, ut nequaquam eradicentur, et ego Ego, inquit, plantabo eos, ut nequaquam eradicentur, et ego dabo eis cogitationem et sensum, ut intelligant me . Si cogitatio et sensus dantur a Deo, et intellectus Domini ex illius, qui noscendus est, radice pullulat, ubi est libmonibus Uriae, voluerunt occidere eum . Quod cum ille didicisset, timore perterritus fugit in Aegyptum. Cur mortem timebat, qui explicavit sententiam Domini, et qui a se nuntiari Domini noverat voluntatem? Dedignamur per singula auxilium Dei, et ad illius nutum cuncta gerere negligimus, cum legamus sanctos viros, etiam hominum indiguisse praesidio? Periclitatur Jeremias et manifeste dicitur, quod auxilio ei fuerit manus Abicam pondere veterum praeceptorum, repromitti
Abbreviated transcription (Latin):
&tam̃ auferri ñ potest uitio inoliti mali: nisi ꝑeũ
cui om̃ia possibilia sunt. Vnde loquit᷑ ad eũ qui
ad c̃ditionẽ meam. infelicitatẽq respiciã: nihil
aliud nisi hoc possũ loqui. Male dicta dies in qua
ille similis urbib: quas subũtit đs̃ Quare enim
ñstatĩ in uulua interii. & fuit nuhi sepulchrum
mat̃ mea. & uulua eiꝰ inferꝰ sempit̃nꝰ : Cur egressus
sum ex utero ut uiderẽ labores & miserias. & con¬
sumerent᷑ dies mei in erumnis : Tantũ de sua c̃¬
ditione securꝰ ẽ: & sic c̃fidit in fortitu dine: ut
mortẽ p̃ferat uitȩ: Nouerat enĩ uulnꝰ suũ. & po¬
tentiã eiꝰ quẽ cȩlare nihil potest. qͥ loquit᷑ ꝑ ꝓphe¬
tam: ds̃ apꝓpinquans ego. & ñ ꝓcul Qui enim
cęlũ reple & tram. nullus potest eiꝰ uitare noti¬
tiã. & cordis occulta cȩlare quȩ scrutator renis
intro spicit Et sciam di eẽ honũ om̃e qđ gerimꝰ.

Expanded text:
tamen auferri non potest vitium inoliti mali, nisi per eum, tamen auferri non potest vitium inoliti mali, nisi per eum, cui omnia possibilia sunt. 27. Unde loquitur ad eum, qui ad conditionem meam infelicitatemque respiciam, nihil aliud nisi hoc possum loqui: Maledictus homo qui ille similis urbibus, quas subvertit Deus. Quare enimn statim perii, et fuisset mihi sepulcrum mater mea, et vulva ejus infernus sempiternus. Quare egressus sum ex utero, ut viderem labores et miserias, et consumerentur dies mei in aerumnis ? Tantum de sua conditione securus est, et sic confidit in fortitudine, ut mortem 777 praeferat vitae. Noverat enim vulnus suum et potentiam ejus, quem celare nihil potest, qui loquitur per Prophetam: Deus appropinquans ego, et non procul . Qui enim coelum replet et terram, nullus potest vitare ejus notitiam, et cordis occulta celare. Qui scrutatur renes, introspicit. Et ut sciamus Dei esse bonum omne quod gerimus:
Abbreviated transcription (Latin):
edux̃ eos de t̾ra aegipti. ut offerrent hutꝰce madi
saerificia: Non enĩ uoluntate sedidoloꝵ cõparati¬
one mandauit. malenssibi offerri uictimas. quam
doemonibꝰ. om̃s recesser̃ ab eo. nullus ẽ qui loquat᷑
bona: & agat poenitentiã a peccatissuis. Sequunt᷑
ꝓprias uoluntates quasi equus ꝓmptꝰ ad plium. in¬
tendunt linguã suã quasi areũ. mentiunt᷑ omĩa:
& ñ est in eis ueritas. Amicoꝵ quoq cauendas eẽ¬
insidias pcepit & nulli credere ꝓximoꝵ. singulos
enĩ insidiari amicis. & frem aftẽ decipi. & hoc fa¬
cere ñ naturȩ malo seqͥ ꝓpria uoluntite.qr docu¬
erint linguã suã mendaciũ. & ꝓni ferant᷑ ad in¬
iustitiã si aethiops ait mutauerit pellẽ suã. & pard
uarietates suas: & uos poteritis facere bonũ. cum
didiceritis mala: Ergo pellis aethiopica & pardoꝵ
uarietas disciplinȩ ẽ ñ naturȩ quȩ docet᷑ & discit᷑.

Expanded text:
eduxit eos de terra Aegypti, ut offerrent hujusmodi eduxit eos de terra Aegypti, ut offerrent hujusmodi sacrificia. Non enim voluntate, sed idolorum comparatione mandavit, malens sibi offerri victimas, quam daemonibus. Omnes recesserunt ab eo, nullus est qui loquatur bona, et agat poenitentiam de peccatis suis. Sequuntur proprias voluntates, quasi equus promptus ad praelium. Intendunt linguam suam quasi arcum: mentiuntur omnia, et non est in eis veritas. Amicorum quoque cavendas insidias praecipit, et nulli credere proximorum. Singulos enim insidiari amicis, et fratrem a fratre decipi, et hoc facere non naturae malo, sed propria voluntate: quia docuerunt linguam suam mendacium, et proni feruntur ad injustitiam. Si Aethiops, ait, mutaverit pellem suam, et pardus varietatem suam, et vos poteritis facere bonum, cum didiceritis mala . Ergo pellis Aethiopica et pardorum varietas, disciplinae est, non naturae, quae docetur et discitur:
Abbreviated transcription (Latin):
uob ꝓpt̃ nom̃ meum. ñ scđm uias uras malas. neq
scđm scelera urã pessima. Erubescamꝰ atq dicamꝰ
qđ loquunt᷑ hi qui iã p̃mia c̃secuti sunt. Loquamꝰ
peccatores suꝑ t̾ram & in fragili mortaliq corpore
constituti. qđ scõs uidemꝰ incȩlis dicere & iã in corrus¬
tione & in mortalitate donatos. Et dicitis inquit
ñ est recta uia dñi. cum ur̃ȩ uiȩ prauȩ sint Phari¬
seoꝵ ẽ hoc suꝑciliũ. ut peccata ꝓprię uoluntatis
referant ad c̃ditoris iniriã. & illius ustitiã ca¬
lumnient᷑ Sacerdotes templi mystici qđ int̃ pre¬
tat᷑ aeccła filii sadoch cũ uestim̃tis ministera ñ
egrediunt᷑ ad popłm. ne humana conũ satione
carpamꝰ: Circuite inquit in exitib hierusalẽ
& quȩ rite in plateis eiꝰ. sicubi inuenire potue¬
ritis uirũ qui uixta iustitiã uiuat & fidẽ . & ero¬
ꝓpt̃ eum Quanuis enĩ dicant uiuit dñs. frau¬
dulent̃ uirant & hoc ipsũ in m̃dacio Refutat

Expanded text:
opter nomen meum, non secundum vias vestras malas, neque secundum scelera vestra pessima . Erubescamus atque dicamus, quod loquuntur hi qui jam praemia consecuti sunt: loquamur peccatores super terram, et in fragili mortalique corpore constituti, quod sanctos videmus in coelis dicere, etiam incorruptione et immortalitate donatos. Et dicitis, inquit, non est recta via Domini, cum vestrae viae pravae sint . Pharisaeorum est hoc supercilium, ut peccata propriae voluntatis referant ad Conditoris injuriam, et illius justitiam calumnientur. Sacerdotes templi mystici, quod interpretatur Ecclesia, filii Sadoch, cum vestimentis ministerii non egrediuntur ad populum, ne humana conversatione carpamus. Circuite, inquit, in exitibus Jerusalem, et quaerite in plateis ejus 776 sicubi reperire poteritis virum, qui juxta justitiam vipter eum . Quamvis enim dicant: Vivit Dominus, fraudulenter jurant, et hoc ipsum in mendacio. . Refut
Abbreviated transcription (Latin):
tuo. & ñ iustificabit᷑ inc̃spectu tuo om̃is uiuens. tu
scm̃ & in nocentẽ & purũ eẽ tẽ iactas. & mundas ad
dm̃ ex pandis manꝰ. Nec suffic̃ tibi incunctis oꝑib
głari. nisi ab omĩ sermonisorisq peccato mundũ
ẽe tẽ dicas inferens. quã iusta. quã in maculata laba
& abom̃i m̃dacio libera Ille canit. om̃is aut̃ homo
ds̃ uerax. om̃is aut̃ homo m̃dax. & tũ ab omĩ m̃dacio
in maculata & iusta & libera possi. des labia Isaias
plangit. heu mͥ misero qm̃ c̃punctus sũ: qr cũ sim
homo & immunda labia habeã. in medio quoq
popłi immunda labia habentis ego habitẽ. & pea
seraphin ignitũ carbonẽ forcipe c̃p̃hensũ defert
ad ꝓphetę labia purganda. ñ ut tũ loqueris arro

Expanded text:
stificabitur in conspectu tuo omnis vivens . Tu sanctum et innocentem et purum te esse jactas, et mundas ad Deum expandis manus. Nec sufficit tibi in cunctis operibus gloriari, nisi ab omni sermonis orisque peccato mundum esse te dicas, inferens quam justa, quam immaculata labia, et ab omni mendacio libera. Ille canit: Omnis autem homoDeus verax , omnis autem homo mendax: et tu ab omni mendacio immaculata et justa et libera possides labia. Isaias plangit: Heu mihi misero, quoniam compunctus sum, quia cum sim homo, et immunda labia habeam, in medio quoque populi immunda labia habentis ego habito : et postea Seraphim ignitum carbonem forcipe comprehensum defert ad prophetae lab
Abbreviated transcription (Latin):
tatione uoluntatis humanȩ quȩ ꝑ mom̃ta uariat
qr ds̃ solus ẽ immutabilis. Quȩris ubi abel. ubier
ubi hiesus filius naue. ubi heliseus. cȩteriq: scõrũ
peccauerint Honẽ necesse nodũ insempo q̃rere
anã possem & manifesta retitere peccata. Siuis ãme
uerũ audire. nescio: Nihil inquit mihi conscius
sum: nec tam̃ in hoc iustificatꝰ sum. Homo uid& in
facie ds̃ incorde : apud cuiꝰ c̃scientiã atq conspe¬
Nũ nullus iustificat᷑. Vnde & paulus loquitur
confident̃. Om̃s peccauerunt. & indigent gła

Expanded text:
tatione voluntatis humanae, quae per momenta variatur: tatione voluntatis humanae, quae per momenta variatur: quia Deus solus est immutabilis. Quaeris ubi Abel, ubi Enoch, ubi Jesus filius Nave, ubi Elisaeus, caeterique sanctorum peccaverint. Non est necesse nodum in scirpo quaerere: utinam possem et manifesta reticere peccata. Si vis a me verum audire, nescio. Nihil, inquit, mihi conscius sum, nec tamen in hoc justificatus sum. Homo videt in facie, Deus in corde . Apud ejus conscientiam atque conspectum nullus justificatur . Unde et Paulus loquitur confidenter: Omnes pec
Abbreviated transcription (Latin):
inoratione sualoquit᷑. peccauimꝰ. inique egimꝰ.
in iuste gessimꝰ. & recessimꝰ ã mandatis tuis. e iustius
tuis. & cętera istius modi. soletis dicere qđ & dan¬
popłi sint locuti Adũ sum quã opinionẽ ipsere¬
spondebit & dicae Cũ ad huc orarẽ. & c̃fiterer
peccata mea. & peccata popłi mei isrł. Uidesgͦ qđ¬
& effuderit obsecrationes suas in c̃spectu dñi di sui
Uisiterũ nosse quando peccatũ x iniquitas finiat᷑:
Quanꝗ diuersa sit auctoꝵ int̃ p̃tatio. audi eundẽ
ꝓphetã. Septuaginta eb domadescõpletȩ sunt
suꝑ popłm tuũ & suꝑciuitatẽ tuã scam̃ ut cõplea¬
t iniqͥtates & finẽ accipiat peccatũ. ut dispereat
iniquitas & reũtat᷑ iustitia sempit̃na. Quam diu
igit᷑ ille finis adueniat. & corruptuiũ atq: hoc mos¬
tale in corruptione & immortalitate mutet᷑. ne¬
cesse ẽ nos subiacere peccato ñ naturȩ & c̃ditionis
ut tũ calumniaris uitio. sed fragilitate & cõmuꝙ¬

Expanded text:
atione sua loquitur, Peccavimus, inique egimus, injuste gessimus, et recessimus a mandatis et justitiis tuis, et caetera istiusmodi, soletis dicere, « quod et Danpopuli sint locuti. » Adversus quam opinionem ipse respondebit et dicet, Cum adhuc orarem, et confiterer peccata mea et peccata populi mei Israel , etc. Qet effuderit deprecationes suas in conspectu Domini Dei sui. Vis iterum nosse, quando peccatum et iniquitas finiatur? Quamquam diversa sit auctorum interpretatio, audi eumdem Prophetam: Septuaginta hebdomadae completae sunt super populum tuum, et super civitatem tuam sanctam, ut compleantur iniquitates, et finem accipiat peccatum, ut dispereat iniquitas, et reveletur justitia sempiterna . Quamdiu ergo ille finis adveniat, et corruptivum hoc atque mortale incorruptione et immortalitate mutetur, necesse est, nos subjacere peccato, non naturae et conditionis, ut tu calumniaris, vitio, sed fragilitate, et commu
Abbreviated transcription (Latin):
e tempore & c̃ditione fragilitatis humanȩs Per¬
petuitatẽ aut̃ impeccantiȩ soli reseruarido & ei
qui uerbũ caro factꝰ carnis detrim̃ta & peccatañ
ptulit Nec qr adbreue possu: cogis mẽ ut possim
iugit̾: Possũ ieiunare. uigilare. ambulare. legere.
psallere sedere. dormire: nunqiđ in ꝑpetuũ
Siquare inscripturis sẽis ad ꝑfectã iustitiõ ꝓuoca¬

Expanded text:
et tempore et conditione fragilitatis humanae; peret tempore et conditione fragilitatis humanae; perpetuitatem autem impeccantiae soli reservari Deo, et ei qui Verbum caro factus, carnis detrimenta et peccata non pertulit. Nec quia ad breve possum, coges me ut possim jugiter. Possum jejunare, vigilare, ambulare, legere, psallere, sedere, dormire, numquid in perpetuum? C. Et quare in Scripturis sanctis ad perfectam justitiam provoca
Abbreviated transcription (Latin):
int̾sẽ distant ꝑtinacia & ꝑseuerantia. parsimonia
& frugalitas. libalitas & ꝓfusio. prudentia & cal¬
liditas. fortitudo & temeritas. cautela & timiditas.
quoꝵ alia adbona alia referunt᷑ ad mala: Quod
quidẽ & in corporib inuenit᷑. Si felli ꝓuideris
tẽ perando: pituita succreseit. Si humores siccare
color ora ꝑfundit. Certe ut cunctã medicoꝵ
rescimꝰ uł febri ex ardescimꝰ. uł torminib heiulamꝰ
& ueri medici saluatoris imploramꝰ auxilium.
dicimꝰq cũ apłis. Magister saluos nos fac perimꝰ
rina. adolescentia: iuuentute Nunqid negare potẽ
plurimos iustos & scõs uiros pꝰ uitia omi se ad uirtutes
nimo c̃tulisse. & ꝑhoc carusse peccato : A Hoc ẽ
qđdtibi in principio dixerã. in nr̃a ẽẽ positũ potestate
uł peccare En peccare. & uł adbonũ uł ad malum
extendere ut liberũ seruet᷑ arbitriũ. sed hoc ꝓmodo

Expanded text:
inter se distant pertinacia et perseverantia, parcimonia inter se distant pertinacia et perseverantia, parcimonia et frugalitas, liberalitas et profusio, prudentia et calliditas, fortitudo et temeritas, cautela et timiditas? quorum alia ad bona, alia referuntur ad mala. Quod quidem et in corporibus invenitur. Si felli provideris temperando, pituita succrescit. Si humores siccare color ora perfundit. Certe ut cunctam medicorurescimus, vel febre exardescimus, vel torminibus ejulamus et veri medici Salvatoris imploramus auxilium, dicimusque cum Apostolis: Magister, salvos nos fac, perimuritia, adolescentia, et juventute: numquid negare potes plurimos justos et sanctos viros post vitia, omni se ad virtutes animo contulisse, et per has caruisse peccato? A. Hoc est quod tibi in principio dixeram, in nostra esse positum potestate, vel peccare, vel non peccare, et vel ad bonum, vel ad malum extendere manum, ut liberum servetur arbitrium: sed hoc pro modo