comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quod paulo ante dixi. qͥa ubi
sic manifesta ueritate isti p̃focant᷑.
ut obsessi dilucidis uerb̃ scãrũ scͥptu¬
rarũ. exitũ meis fallatiȩ sue reꝑire ñ
possint: id testimoniũ qͦd platũ ẽ. fal¬
sum ẽẽ respondent. Ouocẽ a uerita¬
te fugacẽ: in amentia ꝑtinarẽ. Usq
ad̾o inuicta sunt quȩ aduersus uos
de diuinis codicib ꝓferunt᷑: ut ñ
sit aliud quod dicatis. nͥ eos eẽ. falsa¬
tos. Quȩ iã auctoritas litterarũ aꝑi¬
ri. quis sacer liber euolui. qđ docu¬
mentũ cuiꝰlibet scͥpte ad conuineen¬
dos errores ur̃os exeri potest. si hȩc
uox admittit᷑. si alicuiꝰ pondis estima¬
tur: Aliud ẽ ipsos libros ñ accips. et
nullo eoꝵ uicło detineri. qđ pagani
de om̃ib libris ur̃is. quod iuidi de nouo
testam̃to faciunt. qđ deniq nos ipsi
de ur̃is & alioꝵ hereticoꝵ. si quos suos
et ꝓpͥos habent. uł de his qui appellan¬
tur apocrifi. ñ qđ habendi ñ sint in
aliqua auctoritate secreta: s qui a

Expanded text:
quod paulo ante dixi. quia ubi sic manifesta ueritate isti praefocantur, ut obsessi dilucidis uerbis sanctarum scripturarum exitum in eis fallaciae suae reperire non possint, id testimonium. quod prolatum est. falsum esse respondent. o uocem a ueritate fugacem, in amentia pertinacem! usque adeo inuicta sunt, quae aduersus uos de diuinis codicibus proferuntur, ut non sit aliud, quod dicatis nisi eos esse falsatos. quae auctoritas litterarum aperiri. qui sacer liber euolui, quod documentum cuiuslibet scripturae ad conuincendos errores exeri potest, si haec uox admittitur, si alicuius ponderis aestimatur? aliud est ipsos libros non accipere et nullo eorum uinculo detineri, quod pagani de omnibus libris nostris. quod Iudaei de nouo testamento faciunt, quod denique nos ipsi de uestris et aliorum haereticorum, si quos suos et proprios habent, uel de his. qui appellantur apocryphi — non quod habendi sint in aliqua auctoritate secreta, sed quia
Abbreviated transcription (Latin):
cdasse qđ scͥpserat ad romanos: aut
om̃ino non scͥpsisse qđ tãquã eiꝰ ꝑfer¬
tur. filiũ dĩ ex semine dauid sedm
carnẽ. Qua tandẽ ratione id osten¬
dit.: Quia ñ potest inqͥt utrũq ue¬
rũ eẽ.⁊ qͦd in epła ẽ. ad romanos de
filio suo qͥ factꝰ ẽ ei ex semine daiud
scłm carnẽ: ⁊ qđ ait adcorinthios.
itaq nos admͦ ueminẽ nouimꝰ scđm
carnẽ. ⁊ si noueramꝰ scđm carnẽ xp̃m.¬

Expanded text:
t omnino non scripsisse, quod tanquam ejus profertur, Filium Dei ex semine David secundum carnem. Qua tandem ratione id ostendit? Quia non potest, inquit, utrumque verum esse, et quod in Epistola est ad Romanos, De Filio suo, qui factus est ex semine David secundum carnem ; et quod ait ad Corinthios, Itaque nos amodo neminem novimus secundum carnem: et si noveramus secundum carnem
Abbreviated transcription (Latin):
ctũ in animã uiuentẽ. s de substan¬
tia dĩ id ipsũ existentẽ quod łs ẽ. m̃¬
bra sua uł uestim̃ta sua uel arma
sua. idẽ quinq elementa. cũ ⁊ ipsa
nichil aliud ẽẽnt quã substantia d̃i
intenebrarũ genre mersisse. ut in¬
quinata caꝑent᷑ non scđm hominẽ
quẽ paulꝰ dicit. de celo cȩleste̾. quẽ di¬
cit etiam nouissimũ acdã inspũ uiui¬
ficantẽ. quẽ dic̃ factũ ex semine dauid
seđm carnẽ. factũ ex muliere. factum

Expanded text:
ctum in animam uiuentem, sed de substantia dei id ipsum existentem quod deus est, membra sua uel uestimenta sua uel arma sua, id est quinque elementa cum et ipsa nihil aliud essent quam substantia dei, in tenebrarum gente mersisse, ut inquinata caperentur. non secundum hominem, quem Paulus dicit de caelo, quem dicit etiam nouissimum Adam in spiritum uiuificantem, quem dicit factum ex semine Dauid secundum carnem, factum ex muliere
Abbreviated transcription (Latin):
Adhuc forte & dicant ñ scđm hoc
mortale ⁊ incorruptibile corpꝰ.
nos in resurrectione cõmutari s
erit unde dicẽt. s de corpore ab
ipsiuis q̃stionis initio locutꝰ fuerit.
sicut euis indicat ꝓpositio. S dicet
aliqͥs inqͥt. Quomodo resurgunt
mortui: Quo aut̃ corpore ueniunt.
Hic tam̃ consequent̃ tanquã digi¬
to ostendit. unde loqueret᷑: & su¬
bicit dicens. Oportet enĩ corrupti¬
bile hoc induere incorruptelam:
⁊ mortale hoc induere ĩmortali¬
tatẽ. Hȩc gͦ cũ iste neget. cumq
ipsũ dm de quo paulus dicit ĩmor¬
tali icorruptibili soli do honor.
& gła. iste corruptibilẽ p̃dicet.
qñqu ẽ substantiã eils atq naturã
⁊ cotã timuisse. ne a tenebrarũ gente
corũperet᷑. ⁊ ut cetere consuleretur
exparte corruptã. detestanda ⁊ ab¬
hommanda eoꝵ fabula somniat.
quid ẽ. qđ etiã in hoc conat᷑ fallere
imꝑitos. ⁊ indiumis scͥptis minꝰeru¬
ditos. ut int̾rogatꝰ utrũ accipiat

Expanded text:
hoc mortale et corruptibile corpus nos in resurrectione conmutari, sed erit, unde diceret, sed de corpore ab ipsius quaestionis initio locutus fuerit, sicut ipsa eius indicat propositio: sed dicet' aliquis, inquit, quomodo resurgunt mortui? quo autem corpore ueniunt? hic tamen consequenter tamquam digito ostendit, unde loqueretur, et subiecit dicens: oportet enim corruptibile hoc induere incorruptelam et mortale hoc induere inmortalitatem. haec ipsum Deum, de quo Paulus dicit, Immortali, incorruptibili, soli Deo honor et gloria , iste corruptibilem praedicet; quandoquidem substantiam ejus atque naturam et totam timuisse ne a tenebrarum gente corrumperetur, et ut caeterae consuleretur, ex parte corruptam, detestanda et abominanda eorum fabula somniat; quid est quod etiam in hoc conatur fallere imperitos, et in divinis Scripturis minus eruditos, ut interrogatus utrum accipiat
Abbreviated transcription (Latin):
utrũq concordet. Si enĩ tu quoq
ista ꝑscrutata dilucescant. Nlam
qd filius di ex semine dauid homo
factꝰ ẽ: nec idẽ apłs uno loco dicit.
& aliȩ scẽ scͥpturȩ aꝑtissime predi¬
cant. Quod uero dicit. ⁊ si noueramꝰ
mus: ea ipsa circunstantia scͥpturȩ
loci euissatis ostendit quid loquat᷑
apłs. Suo qͥppe more uitam nrãm
futurã quȩ iã mipso homine medi¬
atore. xp̃o ihũ capite nr̃o resurgen¬
te cõpleta ẽ: ita spe certa meditat᷑.
tanquã iã assit. presensq teneatur.
Que utiq uita non erit scdm carnẽ:
sicut xp̃i uita non ẽ. scł̾m carnẽ. Car¬
ris nr̃i substantiã. quã dñs etiã post

Expanded text:
utrumque concordet. si enim tu quoqueutrumque concordet. si enim tu quoquemodo ista perscrutata dilucescant. Nam quod filius dei ex semine Dauid homo factus est, nec idem apostolus uno loco dicit et aliae sanctae scripturae apertissime praedicant. quod uero dicit: etsi noueramusmus, ea ipsa circumstantia scripturae loci eius satis ostendit, quid loquatur apostolus; suo quippe more uitam nostram futuram, quae iam in ipso homine mediatore Christo Iesu capite nostro resurgente conpleta est, ita spe certa meditatur, tamquam iam adsit praesensque teneatur. quae utique uita non erit secundum carnem, sicut iam Christi uita non est secundum carnem. carris nostri substantiam — quam dominus etiam post
Abbreviated transcription (Latin):
uelut repugnantia ista mouerunt.
quod alibi scriptũ ẽ filiũ dĩ ex semine
dauid. alibi autẽ & si noueramꝰ xp̃m¬
ih̾m sed̾m carnẽ s iam nẽ ñ nouimꝰ
et si non utrũq ex innꝰ apłi litteris p̃¬
ferret᷑ s unũ eoꝵ paulus dixisset. al¬
terũ petrus. aut ysaias aut aliꝰqͥsquã
incanonica auctoritate concordant.
ut tanquã uno ore dicta iustissima
& prudentissima pietate credant᷑. ⁊
serenissimo intellectu inueniantur.
⁊ sollertissima diligentia demonstren¬
t᷑: non liceret de alterutro dubitare.
Promde quia ex apłipauli canoni¬
cis. idẽ. uere pauli epłis utrũq ꝓfer¬
t᷑. ⁊ ñ possumꝰ dicere. aut mendosũ
ẽẽ. codicẽ. om̃s enĩ latini em̃dati sic
babent. aut int̾ pretẽ errasse. om̃s
enĩ greci emendati sic habent: re¬
stat ut tu ñ intelligas. ame aũt ra-¬
tio flagitet᷑. quomͦ neutrũ ab altõ
dissonet. s in eadẽ sane fidi regła

Expanded text:
uelut repugnantia ista mouerunt, uelut repugnantia ista mouerunt, quod alibi scriptum est: filium dei ex semine Dauid, alibi autem: etsi noueramus Christum secundum carnem, sed iam nunc non nouimus, etsi non utrumque ex unius apostoli litteris proferretur, sed unum eorum Paulus dixisset, alterum Petrus aut Esaias aut alius quisquin canonica auctoritate concordant, ut tamquam uno ore dicta iustissima et prudentissima pietate credantur et serenissimo intellectu inueniantur et sollertissima diligentia demonstrentur: non liceret de alterutro dubitare. proinde quia ex apostoli Pauli canonicis, id est uere Pauli epistulis utrumque profertur et non possumus dicere aut mendosum esse codicem — omnes enim latini emendati sic habent — aut interpretem errasse — omnes enim graeci emendati sic habent — restat, ut tu non intellegas, a me autem ratio flagitetur, quomodo neutrum ab altero dissonet, sed in eadem sanae fidei regula
Abbreviated transcription (Latin):
auctoritas. Itaq in eis si qua forte ꝓpt̃¬
ea dissonare putant᷑ auero. quia ñ ut
dicta sunt intelligunt᷑: tam̃ lib̃um
ibi habet lector auditor ueiudiciũ quo
uł approbet quod placuerit. uł imꝑ¬
bet quod offenderit. Et id̾o cuncta
eiusmodi nͥ uel certa ratione uel ex
illa canonica auctoritate defendan¬
t᷑ ut demonstret᷑ siue om̃ino ita ẽẽ.
siue fieri potuisse qđ uel disputatũ
ibiẽ. uel narratũ: sicui displicuerit
aut credere uoluerit rep̃henditur.
In illa uͦ canonica eminentia saera¬
rũ litterarũ etiã si unꝰ ꝓpħa seu apo¬
stolꝰ. aut eũgłista aliquid insuis lit¬
teris posuisse ipsa canonis confir
matione declarat᷑: non licet dubita
re quod uerũ sit. Alioqͥn nulla erit
pagina. qua humane imꝑitiȩ rega¬
tur imfirmitas: si libroꝵ canonicoꝵ
sa lub̾rima auetoritas aut contẽp¬
ta penitꝰ abolet᷑. aut int̾minata
confundit᷑. Qua ꝓpt̾ quisqͥs esquẽ

Expanded text:
auctoritas. itaque in eis, si qua forte propterauctoritas. itaque in eis, si qua forte propterea dissonare putantur a uero, quia non, ut dicta sunt, intelleguntur, tamen liberum ibi habet lector auditorue iudicium, quo uel adprobet, quod placuerit, uel inprobet, quod offenderit. et ideo cuncta eiusmodi, nisi uel certa ratione uel ex illa canonica auctoritate defendantur, ut demonstretur siue omnino ita esse, siue fieri potuisse, quod uel disputatum ibi est uel narratum, si cui displicuerit aut credere noluerit, non reprehenditur. in illa . uero canonica eminentia sacrarum litterarum, etiamsi unus propheta seu apostolus aut euangelista aliquid in suis litteris posuisse imatione declaratur, non licet dubire, quod uerum sit; alioquin nulla erit pagina, qua humanae inperitiae regatur infirmitas, si librorum saluberrima auctoritas aut contempta penitus aboletur aut interminata confunditur. Quapropter quisquis es, quem
Abbreviated transcription (Latin):
alit̾ sapitis. id quoq uob̃ ds reuela¬
uit. Quod genꝰ litterarũ ñ eũ creden¬
di necessitate: s cũ iudicandi lib̾ta¬
te legendũ ẽ. Cuitam̃ ne int̾clude¬
retur locꝰ. ⁊ adim̃et᷑ posteris ad que¬
stiones difficiles tractandas atq¬
uersandas. linguȩ ac stili salub̃rim
labor. distincta ẽ. a posterioꝵ libris
excellentia canonicȩ auctoritatis
ueteris ⁊ noui testam̃ti: quȩ apłoꝵ
stituta ẽ. cui seruiat om̃is fidelis
⁊ pus intellectꝰ. Ibi si qͥd uelut ab¬
surdũ mouerit. ñ licet dicere. au¬
ctor huiꝰ libri ñ tenuit uitatem
si aut codex m̃dosꝰ ẽ: aut uterpres er¬
rauit. aut tu ñ intelligis. In opusculis
ait posterioꝵ. quȩ libris innumerabi¬
lib continent᷑. s nullo mͦ illi sacratissi¬
me canonicarũ scͥpturarũ excellentiȩ
coequant᷑: etiã in quib eunq eoꝵ inue¬
nit᷑ eacdẽ ueritas. longe tam̃ ẽ. impar

Expanded text:
aliter sapitis, id quoque uobis deus reuelaaliter sapitis, id quoque uobis deus reuelabit. quod genus litterarum non cum credendi necessitate, sed cum iudicandi libertate legendum est. cui tamen ne intercluderetur locus et adimeretur posteris ad quaestiones difficiles tractandas atque.uersandas linguae ac stili saluberrimus labor, distincta est a posteriorum libris excellentia canonicae auctoritatis ueteris et noui testamenti. quae apostolorum stituta est, cui seruiat omnis fidelis et pius intellectus. ibi si quid uelut absurdum mouerit, non licet dicere: auctor huius libri non tenuit ueritatem, sed: aut codex mendosus est aut interpres errauit aut tu non intellegis. in opusculis autem posteriorum, quae libris innumerabilibus continentur, sed nullo modo illi sacratissimae canonicarum scripturarum excellentiae coaequantur, etiam in quibuscumque eorum inuenitur eadem ueritas, longe tamen est inpar
Abbreviated transcription (Latin):
demonstremꝰ quã possit utrũq esse
uerũ: ⁊ quã sibi hȩc duo ñ sint cont᷑¬
ria. Unũ qͥppe eoꝵ ñ ẽẽ pauli nullo mͦ
possumꝰ dicere: qͥa nulla i eo uari¬
at codicũ auctoritas. Et si enĩ in
qͥbdã latinis exemplarib ñ legit᷑
factꝰ s natꝰ ex semine dauid. cum
greca factꝰ habeant. unde ñ ad u̾bũ
s ad sententiã transferre uoluit
dicendo nat̾. n latinus interpres. tũ
xpm̃ ex semine cdauid eẽ. scdm carnẽ.
om̃iũ libroꝵ atq linguarũ concordat
auctoritas. In hoc aut̃ paulũ aliqͣndo
errasse ⁊ ꝓficiendo mutasse sententi¬
am: absit ut dicamiꝰ. Quod etiã ipse
faustus sensit quã imꝓbe atq impie
uitiosã. De his enĩ libris dici potest.
aliqͥdeos hab̃e non consonũ fortasse
occultiori ⁊ ad dinoscendũ difficili¬
ori ueritate. qđ aut sic remanserit.
aut inposteriorib correctũ sit: qui
ñ p̃cipiendi auctoritate. s ꝑficien¬
di exercitatione scͥbunt᷑ a nob̾. Int̾

Expanded text:
nstremus, quam possit utrumque uerum esse et quam sibi haec duo non sint contraria. unum quippe eorum non esse Pauli nullo modo possumus dicere, quia nulla in eo uariat codicum auctoritas. etsi enim in quibusdam latinis exemplaribus non legitur: factus, sed natus ex semine Dauid, cum graeca factus habeant, unde non ad uerbum, sed ad sententiam transferre uoluit dicendo "n at u m" latinus interpres, tamen Christum ex semine Dauid esse secundum carnem, omnium librorum atque linguarum concordat auctoritas. in hoc autem Paulum aliquando errasse et proficiendo mutasse sententiam, absit ut dicamus. quod etiam ipse Faustus sensit quam inprobe atque inpie uitiosam. De his enim libris dici potest aliquid eos habere non consonum fortasse occultiori et ad dinoscendum difficiliori ueritati, quod aut sic remanserit aut in posterioribus correctum sit, qui non praecipiendi auctoritate, sed proficiendi exercitatione scribuntur a nobis. inter
Abbreviated transcription (Latin):
immortalitatẽ: iã sccłm id qđ car¬
nẽ ñ ipsam corporis sub̾am s ipsam
corruptionẽ mortalitatis apellat.
non erit utiq caro. quia corrupti¬
onẽ mortalitatis mutata ñ habe¬
bit. Scđm aũt ipsius substantiȩ
corporisq originẽ. eadẽ caroerit:
quia ipsa resurget & ipsa mutabi¬
tur. Quia & illud uerũẽ. quod ait
dñs postea quã resurrexit. palpate
& uidete qͥa sp̃s ossa ⁊ carnẽ ñ habet.
sicut me uidetis habere: & hoc uerũ
est. quod ait apłs caro ⁊ sangius re¬
gnũ di possidere non posst᷑. Illua
enĩ dictũ est scd̾m ipsam substantiã
quȩ etiã tuncerit quia ipsa muta¬
bit᷑: hoc aũt dictũ ẽ. sccłm carnalẽ
corruptionis qualitatẽ quȩ dune
ĩã non erit. quia mutata caro ñ cor¬

Expanded text:
mortalitatem. Jam secundum id quod carnem non ipsam corporis substantiam, sed ipsam corruptionem mortalitatis appellat, non erit utique caro, quia corruptionem mortalitatis mutata non habebit; secundum autem ipsius substantiae corporisque originem eadem caro erit, quia ipsa resurget et ipsa mutabitur, quia et illud verum est quod ait Dominus posteaquam resurrexit: Palpate et videte quia spiritus ossa et carnem non habet sicut me videtis habere: et hoc est est quod ait Apostolus, Caro et sanguis regnum Dei possidere non possunt. Illud enim dictum est secundum ipsam substantiam, quae etiam tunc erit, quia ipsa mutabitur: hoc autem dictum est secundum carnalem corruptionis qualitatem, quae tunc jam non erit, quia mutata caro non cor
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓphas et coru am &e incarnatio¬
nem. xp̃i. scͥpturas aũt noui testa¬
m̃ti. quib conuincit᷑ falsatas ẽẽ
dicentem. scͥpsi grande opꝰ: uerb̾¬
istis ꝓpositis. reddens responsiones
meas. Trignita & tres disputatio¬
nes sunt: quas etiã libros cur non
dixerim: Nam & si sunt in eis aliqͥ
ꝑbreues: tamenlibrisunt. Unus
uero eoꝵ ubia nob aduersusens
criminationes patriarcharũ uita
defenditur. tantȩ ꝓlixitatis ẽ. qͣn¬
te nullus fere librox meoꝵ. Iłz
bro gͦ tercio cũ soluerẽ questosẽ
quomodo potuerit duos paties
habere ioseph. dixi quidẽ quod ex
alionatꝰ. ab alio fuerit adoptatu:
sed genꝰ quoq adoptionis dicere
debui. Sic enĩsonat quod dixi:
tanquã eum uiuus adoptauĩt
alius pater. Lex aut filiosetiã mor¬
tui adoptabat. iubens ut fr̃is sine
filiss mortiui duceret fr̃ uxorem:¬

Expanded text:
 incarnationem Christi, scripturas autem noui testamenti, quibus conuincitur. falsatas esse dicentem, scripsi grande opus uerbis eius propositis reddens responsiones meas. triginta et tres disputationes sunt, quos etiam libros cur non dixerim? nam etsi sunt in eis aliqui breues, tamen libri sunt. unus uero eorum, ubi a nobis aduersus eius criminationes patriarcharum uita defenditur, tantae prolixitatis est, quantae nullus fere librorum meorum. In libro ergo tertio cum soluerem quaestionem, quomodo potuerit duos patres habere Ioseph, dixi quidem, quod ex alio natus, ab alio fuerit adoptatus, sed genus quoque adoptionis dicere debui; sic enim sonat, quod dixi, tamquam eum uiuus adoptauerit alius pater. lex autem filios etiam mortuis adoptabat iubens, ut fratris sine filiis mortui duceret frater uxorem
Abbreviated transcription (Latin):
ra: si iuncta fuerit alteri uiro. Qd̃¬
si mortuus fuerit iur eius: ñ erit
adultera alteri coniuncta. ꝑhȩc
etiam ostendens spũ mechari eos
qui non ante repudiantes. ⁊ in mor¬
tius quodãmͦ ponentes legis aueho¬
rem tũ deinũ se copulauert̃ . xp̃o. qͦd
dictum ad eos p̾cipue spectat. quicre¬
diderint ex udeis ex uideis uidelicet
ut ipsi suit pͥmȩ suꝑsticionis obliti. No¬
b̃ uͦ in hoc quid opusẽ uel precepto.
s nec natꝰ  Sane uideo sicredat ado¬
naus debet uideri defunctꝰ: gentili
uͦ ydolum ⁊ unicuiq quodẽ uenera¬
tus ante cognitũ xp̃m. Nãsi post ydo¬
doris femina discrepabit. que post u¬
nius mariti obitum duob nupserit.

Expanded text:
ra, si iuncta fuerit alteri uiro; quora, si iuncta fuerit alteri uiro; quodsi mortuus fuerit uir eius, non erit adultera alii coniuncta, per haec ostendens spiritu moechari eos, qui non ante repudiantes et in mortuis quodam modo ponentes legis auctorem tum demum se copulauerint Christo. quod dictum ad eos praecipue spectat, qui crediderint ex Iudaeis, uidelicet ut ipsi sint primae superstitionis obliti. nobis uero in hoc quid opus est uel praecepto, sed nec natus? sane Iudaeo, si credat, Adoneus debet uideri defunctus, gentili uero idolum, et unicuique quod est ueneratus ante cognitum Christum. nam si post idodoris a femina discrepauit, quae post unius mariti obitum duobus nupserit.
Abbreviated transcription (Latin):
quid poterit alienis abse.⁊ manda¬
toꝵ suoꝵ detractantib iugũ suꝑba
ceruice: S uos quidẽ ꝑgite: agite
ut cepistis. Rudem pannũ ueteri
uestimento cõmittite. nouũ uinum
uet̾nosis utrib credite. duob mari¬
tis nulli placituri seruite. xp̃ianam
deniq fidẽ ippocentaurũ facite. ux
equũ ꝑfectum nec hominẽ: nob soli
xp̃o seruire ꝑmittite. eiꝰ tantũ mi¬
mortali dote contentis. ⁊ inittan¬
tib apłm qͥ dicit sufficientia nr̃a ex
dõ ẽ. qui nos ydoneos ꝓbauit mini
nos ea fastidimꝰ accipere. Suꝑbos nos
aduersus blanditias eius: xp̃ilib̾a¬
litas fecit. Ac ne incongrue me hec
cõparasse existimes: paulus in nos
hanc conuigalis disciplinȩ similitu¬
dinẽ pͥor contulit dicens. Quȩ sub
uiro ẽ. mulier: uiuente uiro alliga¬
ta ẽ. lege uiri. Si aut̃ mortuus fue¬
rit uir eiꝰ: soluta ẽ a lege uiri. Ergo
uiuente uiro uocabit᷑ inqͥt adulte¬

Expanded text:
quid poterit alienis ab se et mandaquid poterit alienis ab se et mandatorum suorum detrectantibus iugum superba ceruice? sed uos quidem pergite agere, ut coepistis, rudem pannum ueteri uestimento committite, nonum uinum ueternosis utribus credite, duobus maritis nulli placituri seruite, christianam denique fidem Hippocentaurum facite, nec equum perfectum nec hominem: nobis soli Christo seruire permittite, eius tantum inmortali dote contentis et imitantibus apostolum, qui dicit: sufficientia nostra ex deo est, qui nos idoneos probauit minisnos ea fastidimus accipere. superbos nos aduersus blanditias eius Christi liberalitas fecit. ac ne incongrue me haec conparasse existimes, Paulus in nos hanc coniugalis disciplinae similitudinem prior contulit dicens: quae sub uiro est mulier uiuente, uiro alligata est lege uiri; si autem mortuus fuerit uir eius, soluta est a lege uiri. ergo uiuente uiro uocabitur, inquit, adulte
Abbreviated transcription (Latin):
suȩ custos diligentissima. nͥ sponsi
sui ñ accipit litteras. Ur̃a sane
eccł̃ia usurpet testam̃tũ uetꝰ: quȩ
ut lasciua uirgo immemor pudoris.
alieni uiri ⁊ munerib gaudet et
litteris. Amator deniq ille ur̃ &
pudoris corruptor hebreoꝵ ds:
dipticeo lapideo suo aurũ uob̃ ꝓ¬
mittt ⁊ argentũ. uentris saturita¬
tẽ ⁊ terrã chananeoꝵ. hii uos de¬
lectauert̃ tam sordidi questꝰ. ut
libeat peccare post xp̃m: ut sitis
ingrati tam immensis dotib eiꝰ.
Hec uos illiciunt: ut in hebreoꝵ
deꝑeatis dõ. post nuptias. xp̃i. Dis¬
cite gͦ iam nc̃ etiã falli uos: et de¬
cipi falsis ꝓmissionib eiꝰ. Pauꝑẽ.
egenus ẽ: ne ea quidẽ prestare po¬
test quȩ ꝓmittit. Nã si suȩ ꝓpͥȩ con¬
iugi. dico aũt synagoge. nichilho¬
rũ prestat quȩ pollicetur.⁊ quidẽ
morẽ gerenti sibi ꝑ omñia ⁊ seruienti
sũmissius quã ancilla. uob̃ p̾stare

Expanded text:
suae custos diligentissima nisi sponsi suae custos diligentissima nisi sponsi sui non accipit litteras. uestra sane ecclesia usurpet testamentum uetus. quae ut lasciua uirgo inmemor pudoris alieni uiri et muneribus gaudet et litteris. amator denique ille uester et pudoris corruptor Hebraeorum deus diptychio lapideo suo aurum uobis promittit et argentum, uentris saturitatem et terram Chananaeorum. hi uos delectauerunt tam sordidi quaestus, ut libeat peccare post Christum, ut sitis ingrati tam inmensis dotibus eius. haec uos inliciunt, ut in Hebraeorum depereatis deo post nuptias Christi. discite ergo iam nunc etiam falli uos et decipi falsis promissionibus eius. pauper est, egenus est, ne ea quidem praestare potest, quae promittit: nam si suae propriae coniugi, dico autem synagogae, nihil horum praestat, quae pollicetur. et quidem morem gerenti sibi per omnia et seruienti summissius quam ancilla, uobis praestare
Abbreviated transcription (Latin):
non accipitis testamentũ
uetus: Quia ⁊ om̃e uas plenum
suꝑfusa ñ recipit s effundit: et
stomachus satur reicit ingesta.
Pinde ⁊ iudei ex preoccupatione
moyseos testamento ueteri sati¬
ati. respuert̾ nouũ: et nos exxp̃i
p̃uentione nouo referti. respui¬
mus uetꝰ. Uos id̃o utrũq accipi¬
tis. quia in neutro estis pleni sed
semi. alterũq ex altero in uob̃ ñ
tam replet᷑ quã corrũpit᷑: quia ⁊
sema uasa nunquã de dissimili
implentur materia. s de eadem ac
sibi simili. ut uimi uino. ⁊ mellis melle.
⁊ aceti aceto. Quib si dissimilia ⁊ ñ
sui generis suꝑfundas. ut melli fel.
⁊ aquã uino. ⁊ aceto garos: non re¬
pletio uocabit᷑ hȩc s adulteriũ. Hoc
gͦ causȩ ẽ: unde nos parũ accipimꝰ
testamentũ uetꝰ. Et quia eccłia nr̃a
ta. s diuiti. contenta sit bonis ma¬
riti sui: humiliũ amatoꝵ dedig¬
nat᷑ opes. sordent ei testamentiue¬
teris ⁊ eiꝰ auctoris munera. fameq

Expanded text:
non accipitis Testamentum Vetus? Quia et omne vas plenum superfusa non recipit, sed effundit: et stomachus satur rejicit ingesta. Proinde et Judaei ex praeoccupatione Moyseos Testamento Veteri satiati, respuerunt Novum: et nos ex Christi praeventione Novo referti, respuimus Vetus. Vos ideo utrumque accipitis, quia in neutro estis pleni, sed semi: alterumque ex altero in vobis non tam repletur, quam corrumpitur; quia et sema vasa nunquam de dissimili implentur materia, sed de eadem ac sibi simili, ut vini vino, mellis melle, et aceti aceto: quibus si dissimilia et non sui generis superfundas, ut melli fel, et aquam vino, et aceto garos: non repletio vocabitur haec, sed adulterium. Haec ergo causa est, unde nos parum accipimus testamentum uetus. et quia ecclesia nostra, ta. sed diuiti, contenta sit bonis mariti sui, humilium amatorum dedignatur opes, sordent ei testamenti ueteris et eius auctoris munera famaeque
Abbreviated transcription (Latin):
affixis in globo. aliquid boni pre¬
stetur hostib ⁊ tantũ mali infli-¬
gatur ciuib: cogitate qͥs uicerit.
S uidelicet uenenũ ÷ hyle quȩ
formare. firmare. nutrire. uege¬
tare ualuit animalia sua: ⁊ an-¬
tidotũ ds̃. qui dampnae potuit qͥa
sanare non potuit menbra sua. Insa¬
ni nec illa ẽ. hyle: ne ille ds. Sic de¬
lirant: qui sanã doexmnã non susti¬
nentes ad fabulas onuertuntur.

Expanded text:
affixis in globo, aliquid boni praeaffixis in globo, aliquid boni praestetur hostibus, et tantum mali infligatur civibus; cogitate quis vicerit. Sed videlicet venenum est Hyle, quae formare, firmare, nutrire, vegetare valuit animalia sua: et antidotum Deus, qui damnare potuit, qui sanare non potuit membra sua. Insani, nec illa est Hyle, nec ille Deus. Sic delirant, qui sanam doctrinam non sustinentes, ad fabulas convertuntur
Abbreviated transcription (Latin):
post bellũ in ȩternũ dampnate ñꝙͣ
beate. Si aut̃ prescire ñ potuerunte
⁊ ante bellũ imꝑuide ⁊ in bello inua
lide. ⁊ post bellũ misere. ñꝙͣ diuine:
⁊ utiq quod ipse. hoc d̾s scđ̾m unita¬
tẽ substantiȩ. Putamꝰ ne respicitis
qmͣ inmanit̾ blasphematis : Et tñ
aliquando uolentes quasi defendere
bonitatẽ dĩ. etiã ipsi hyle prestari
dicitis aliquid boni: ut melusa in
semetipsa non seuiat. Habebit gͦ
aliquid boni: cũ ei nullũ mixtum
erit bonũ. An forte sicut d̃s ante
bellũ sine cõmixtione mali habe¬
bat necessitatis malũ: ita hyle pꝰt
bellũ sine cõmixtione boni. habe¬
bit cõmixtionis bonũ: Dicite gͦ
duo mala. s unũ altero peiꝰ. aut
duo non sũma bona s unũ altero
meluis: ita sane ut quod ÷ melius.
hoc dicatis miseriꝰ. Nam si illiꝰ tan¬
ti belli hic erit exitus. ut seꝑata
hyle ac ꝓpͥa uastatione ⁊ di m̃bris

Expanded text:
post bellum in aeternum damnatae, numquam post bellum in aeternum damnatae, numquam beatae; si autem praescire non potuerunt. et antpost bellum miserae, nunquam divinae. Et utique quod ipsae, hoc Deus, secundum unitatem substantiae. Putamusne respicitis quam immaniter blasphematis? Et tamen aliquando volentes quasi defendere bonitatem Dei, etiam ipsi Hylae praestare dicitis aliquid boni, ut inclusa in semetipsa non saeviat. Habebit ergo aliquid boni, cum ei nullum mixtum erit bonum? An forte sicut Deus ante bellum sine commixtione mali habebat necessitatis malum, ita Hyle post bellum sine commixtione boni habebit cessationis bonum? Dicite ergo duo mala, sed unum altero pejus: aut duo non summa bona, sed unum altero melius; ita sane, ut quod est melius, hoc dicatis miserius: nam si illius tanti belli hic erit exitus, ut superata Hyle a propria vastatione et Dei membris
Abbreviated transcription (Latin):
dit᷑. hyle animalia sua ledit in pug¬
na sua: ds membra sua punit in ui¬
ctoria sua. Quid ÷ uani homines:
Nempe recordamini uerba fausti
de d̾o tanꝗͣ. de antidoto: ⁊ hyle tanꝙͣ
ueneno. Ecce plus nocet urm anti¬
dotũ: qͣm uenenũ. Nunqͥd hyle
tam horrendo głobo in ȩternum
uł dm includeret. ut sua uiscera
affligeret: Et quod sceleratiꝰ ẽ. ca¬
lumpniat᷑ eisdem reliquiis: ne de¬
fecisse uideat᷑ quod eas purgare
non potuit. Dicit enĩ manicheus
in epła fundamenti. ido dignas
illas animas fieri tali supplioio.
qͦd errare se a pͥore lucida sua na-¬
tura passe sunt. ⁊ inimice lumini
sc̃õ extiterunt: cũ eas in illũ erro¬
rem quo ita tenebrarent᷑ ut ini¬
mica luei lux fieret ipse miserit.
si muitas iniustꝰ ut cogeret. si uolentes
ingratꝰ ut dampnaret. Quȩ si futuras
inimicas origini suȩ se prescire potu¬
erunt: ⁊ ante bellũ timore cruciate.
⁊ in bello in expiabilit̾ maculate. ⁊

Expanded text:
ditur, hyle animalia sua laedit in pugditur, hyle animalia sua laedit in pugna sua, deus membra sua punit in uictoria sua. quid est, uani homines? nempe recordamini uerba Fausti de deo tamquam de antidoto et hyle tamquam ueneno; ecce plus nocet uestrum antidotum quam uenenum. numquid hyle tam horrendo globo in aeternum uel deum includeret uel sua uiscera adfigeret? et quod sceleratius est, calumniatur eisdem reliquiis, ne defecisse uideatur, quod eas purgare non potuit. dicit enim Manichaeus in epistula Fundamenti ideo dignas illas animas fieri tali subplicio, quod errare se a priore lucida sua natura passae sunt et inimicae lumini sancto exstiterunt, cum eas in illum errorem, quo ita tenebrarentur, ut inimica luci lux fieret, ipse miserit: si inuitas, iniustus, ut cogeret; si uolentes. ingratus. ut damnet. quae se futuras inimicas origini suae si praescire potuerunt, et ante bellum timore cruciatae et in bello inexpiabiliter maculatae et
Abbreviated transcription (Latin):
eñĩ ⁊ timebitur ⁊ uictus tantũ t̾re¬
bit inclusus: ut sempit̾na miseria
partis di. cetero dõ tribuat qualẽcũ¬
q securitatẽ. O magna innocentia
bonitatis. Ecce facit ⁊ ds ur̃ unde
tenebrarũ gentẽ horribilit̾ accusa¬
tis: quod ⁊ suis noceat ⁊ alienis. Id
ipsum omĩno indo ur̃o arguit ille
globus extremꝰ: quo ⁊ hostis meludit᷑
& ciuis affligit᷑. Immo uͦ superat in
ampliꝰ nocendo ⁊ alienis ⁊ suis: pars il¬
la quã dicitis dm. Hyle quippe ñ era-¬
dicare alienũ regnũ uoluit: s tene¬
re. Suos aut̃ quosdã ⁊ si ab aliis suis
quibdã consum̃do int̾imebat. in aliiꝰ
tam̃ formas denuo cõmutabat: ut
moriendo ⁊ renascendo saltẽ ꝑ inter¬
ualla tempoꝵ. suȩ uitȩ lȩticia fru¬
orent᷑. Deus qualẽ om̃ĩpotentem
optimũq describitis: in eternum
⁊ alienos eradicat. ⁊ suos dampnat.
Et quod mirabiliore dementia cre¬

Expanded text:
enim timebitur et uictus, tantum terreenim timebitur et uictus, tantum terrebit inclusus, ut sempiterna miseria partis dei cetero deo tribuat qualemcumque securitatem. o magna innocentia bonitatis! ecce faciet et deus uester, unde tenebrarum gentem horribiliter accusatis, quod et suis noceat et alienis. id ipsum omnino in deo uestro arguit ille globus extremus, quo et hostis includitur et ciuis adfligitur; immo uero superat in amplius nocendo et alienis et suis pars illa, quam dicitis deum. hyle quippe non eradicare alienum regnum uoluit, sed tenere; suos autem quosdam etsi ab aliis suis quibusdam consumendo interimebat, in alias tamen formas denuo commutabat, ut moriendo et renascendo saltem per interualla temporum suae uitae laetitia fruerentur; deus autem, qualem omnipotentem optimumque describitis, in aeternum et alienos eradicat et suos damnat; et quod mirabiliore dementia cre
Abbreviated transcription (Latin):
uicẽ sibi ista nocuerunt: fuerit una
pars imꝓhior quia pͥor appetiuit ali¬
enum. Una gͦ inferre malũ uoluit:
alt̾a malũ ꝓ malo retribuit. ⁊ ñ lege
talionis tanquã ocłm ꝓ ocła. quod im¬
prudent̃ ⁊ impudent̃ rep̃hendere
soletis. sed multo grauius. Eligite
gͦ quã peiorẽ dicatis: quȩ pͥor nocere
uoluit. an que ampliꝰ nocere uoluit¬
⁊ potuit. Ista enĩ ꝓ modo suo luce ꝑfrui
concupiuit: illa etiam funditꝰ eradi¬
cauit. Ista si quod appetiuit imples¬
set. Sibi certe nichil obfuisset: illa
uͦ ut hostilẽ aduersitatẽ penitꝰ auer¬
teret. etiam suȩ parti grauit̃ nocuit.
sicut ẽ. illa notissima ⁊ quarũdã lit¬
terarũ memorie cõmendata furio¬
sa sententia: ꝑeant amici. dũ inimici
una int̾cidant. Missa ẽ enĩ ad expia¬
bilem contaminationẽ pars d̃i: ut
ẽẽt uñ tegeret᷑ globꝰ quo in ȩt̾num
hostis uiuus sepeliendus ẽ. Tanttm

Expanded text:
uicem sibi ista nocuerunt, fuerit una uicem sibi ista nocuerunt, fuerit una pars inprobior, quia prior adpetiuit alienum. una ergo malum inferre uoluit, altera malum pro malo retribuit, et non lege talionis tamquam oculum pro oculo, quod inprudenter et inpudenter reprehendere soletis, sed multo grauius. eligite ergo. quam peiorem dicatis, quae prior nocere uoluit, an quae amplius nocere et uoluit et potuit. ista enim pro modo suo luce perfrui concupiuit, illa eam funditus eradicauit. ista si, quod adpetiuit, inplesset, sibi certe nihil obfuisset; illa uero ut hostilem aduersitatem penitus euerteret, etiam suae parti grauiter nocuit. sicut est illa notissima et quarundam litterarum memoriae commendata furiosa sententia: pereant amici, dum inimici una intercidant. missa est enim ad inexpiabilem contaminationem pars dei, ut esset, unde tegeretur globus, quo in aeternum hostis uiuus sepeliendus est; tantum
Abbreviated transcription (Latin):
fr̾na cõpassio ꝓ his utiq quoꝵ peccato
nullo p̃cedente impendebant et̾na
supplicia: Quid illȩ ip̃se animȩ in
globo ligande: nonne ⁊ ipse mẽbra
d̃i ur̃i erant: Nonne unũ genꝰ ⁊ una
substantia ẽ : Ipse saltẽ p̃scientes: fu¬
turũ sempit̾nũ uincłm suũ nempe
timebant. nempe merebant. An si
ur̃i ꝓuida erat. pars imꝓuida. Quo¬
mͦ gͣ una eadẽq substantia: Cum gͦ
tanta mala ⁊ ibi fuerint anteꝙͣ eẽt
alieni mali cõmixtio: quid de illo tan¬
duas naturas: aut duo bona aut duo
mala fateri cogimini. Concedimus
uob̃ si duo mala dixeritis: ut quod
uolueritis horũ peiꝰ dicatis. Si autẽ
duo bona: quodlibet hoꝵ dicite me¬
lius. Erit postea diligentior conside¬
ratio dum tam̃ ur̃ error ille tollat.
quo dicitis du principia duarũ na-¬
turarũ bone ⁊ ialȩ: ⁊ plane duos dõs
unũ bonũ ⁊ altrũ malũ. Iam uͦ si ꝓpt̃ ea
malũ ẽ. alquid iuod alteri nocet. in¬

Expanded text:
fraterna conpassio pro his utique, quorum peccato fraterna conpassio pro his utique, quorum peccato nullo praecedente inpendebant aeterna subplicia? quid? illae ipsae animae in globo ligandae nonne et ipsae membra dei uestri erant? nonne unum genus et una substantia est? ipsae saltem pturum sempiternum vinculum suum, nempe timebant, nempe moerebant. Aut si vestri provida erat, pars improvida: quomodo ergo una eademque substantia? Cum ergo tanta mala et ibi fuerint, antequam esset alieni mali coduas naturas aut duo bona aut duo mala fateri cogimini. concedimus uobis, si duo mala dixeritis, ut quod uolueritis horum peius dicatis; si autem duo bona. quodlibet horum dicite melius, erit postea diligentior consideratio, dum tamen uester error ille tollatur, quo dicitis duo principia duarum naturarum, bonae et malae, et plane duos deos, unum bonum et alterum malum. iam uero si propterea malum est aliquid, quod alteri nocet, in
Abbreviated transcription (Latin):
nullũ uitiũ difit carere p̃scientia.
⁊ quid immineat omino nescire:
aut si erat ibi p̾scientia securitas
ibi ẽẽ. non poterat. s et̾nꝰ timor :
Et hoc quantũ malũ sit: certe ag¬
noscitis. At non timebat ne iãiãq
adueniret tempꝰ. quo membra eiꝰ
ita uastarent᷑ ⁊ inquinarentur
in illo p̃lio: ut uix cum tanto la¬
bore nec tamen tota liberentur
atq mundent᷑: S si ad ipsum
hoc non ꝑtinebat. quod quidem
cernitis qͣm dure dicatur: certe ipsa m̃¬
bra eius quȩ hic tanta mala passura
erant. nempe metuebant. An hoc futu¬
rũ ipsa nesciebant: Ergo qualicunq
parti substantiȩ di ur̃i de fuit utiq p̃¬
scientia: numerate mala in sũmour̃o
bono. An uło non timebant᷑. qͥa suam
consecuturã lib̾ationẽ ac triumphum
parit᷑ p̃uidebant: Certe uł ꝓsociis ti¬
mebant: quos ȩt̾nis in illo globoum¬
culis a suo regno nouerant alienandos
An ibi caritas nonerat: ut nullaẽẽt

Expanded text:
nullum vitium Dei sit carere praescientia, nullum vitium Dei sit carere praescientia, et quid immineat omnino nescire: aut si erat ibi praescientia, securitas ibi esse non poterat, sed aeternus timor; et hoc quantum malum sit, certe agnoscitis. an non timebat, ne iam iamque adueniret tempus, quo membra eius ita uastarentur et inquinarentur in illo proelio. ut uix cum tanto labore, nec tamen tota liberarentur atque mundarentur? sed si ad ipsum hoc non pertinebat, quod quidem cernitis quam dure dicatur, certe ipsa membra eius, quae hic tanta mala passura erant, nempe metuebant. an hoc futurum ipsa nesciebant? ergo qualicumque parti substantiae dei uestri defuit utique praescientia. numerate mala in summo uestro bono. an ideo non timebant, quia suam consecuturam liberationem ac triumphum pariter praeuidebant? certe uel pro sociis timebant, quos aeternis in illo globo uinculis a suo regno nouerant alienandos. An ibi caritas non erat, ut nulla esset
Abbreviated transcription (Latin):
unt qͥd loquant᷑. Porro si ꝓpt̾ ea ma¬
li naturam putatis. quia non solũ
in alteram mala erat. s etiam in seipsã
habebat malũ: nullũ ne malũ ẽe. ar-¬
bitramini durã necessitatẽ quã pati
ebat᷑ d̾s ur ante cõmixtionẽ nature
contrarie. ut cũ ea bellare ⁊ in eiꝰ fau-¬
ces sic oppͥmenda membra sua mitte¬
re cogeret᷑. ut non possent tota pur¬
gari: Eece erat ⁊ in illa magnum
malũ antequã ei misceret᷑: quod
solũ dicitis malũ. Aut enĩ ledi et
corrũpi non poterat a gente tene¬
brarũ. ⁊ ꝓpͥa stulticia paciebatur
illam necessitatẽ: aut si poterat
corrũpi eiꝰ substantia. non colitis
d̃m incorruptibilẽ qualem apłs p̃
dicat. Quid gͦ  Et ipsa corrupti¬
bilitas qua quidẽ nondũ corrũpe¬
bat᷑ illa natura. s tam̃ ab alia cor¬
rũpi poterat: non uob̃ indõ ur̃o ui-
uideat. quod aut prescientia ibi ñ
erat ubi urm ẽ iam cogitare. utrũ

Expanded text:
unt, quid loquantur? porro, si propterea maunt, quid loquantur? porro, si propterea mali naturam putatis. quia non solum in alteram naturam mala erat, sed etiam in se ipsa habebat malum, nullumne malum esse arbebatur deus vester ante commixtionem naturae contrariae, ut cum ea bellare, et in ejus fauces sic opprimenda membra sua mittere cogeretur, ut non posset tota purgari? Ecce erat et in ipsa magnum malum, antequam ei misceretur quod solum dicitis malum. Aut enim laedi et corrumpi non poterat a gente tenebrarum, et propria stultitia patiebatur illam necessitatem; aut si poterat corrumpi ejus substantia, non colitis Deum incorruptibilem, qualem Apostolus praedicat . Quid ergo? et ipsa corruptibilitas, qua quidem nondum corrumpebatur illa natura, sed tamen a qua corrumpi poterat, non vobis in deo vestro videuis non videat, quod aut praescientia ibi non erat; ubi vestrum est jam cogitare, utrum
Abbreviated transcription (Latin):
tenebrarũ non ita longo int̾uallo cõ¬
parari potest. cui neno resistebat
cui regnanti cuncta seruiert̃. quẽ
contionantẽ cuncta secuta sunt: qͦd
sine magna pace atq concordia fie¬
rinon posset. Ibi enim sunt regna
felicia: ubi om̃iũ pleno consensu
regib obedit᷑. Huc accedit. quia illi
pͥncipi non tantũ sui generis idest
bipedes quos parentes hominum
dicitis. s etiam cuncta animalium
ceterorũq genera subdita erant: ⁊
ad nutũ eius conuertebant᷑ facien¬
do quod iussisset. credendo quod su
asisset. hȩc dicentes usq adeo puta¬
tis surda hominũ corda: ut expec̾¬
tent a uob̃ d̃m alterũ nominari.
quẽ uident plane aꝑteq describi:
Si enĩ pͥncipis huiꝰ uires hoc pote¬
rant: magna potentia. Si honor :
magna claritas. Si amor: magna
concordia. Si timor: magna dis¬
ciplina. In his om̃ib bonis. si erant
aliqua mala: non idõ iam mali na¬
tura dicenda est. nͥ ab eis qui nesci-¬

Expanded text:
tenebrarum non ita longo intervallo comtenebrarum non ita longo intervallo comparari potest, cui nemo resistebat, cui regnanti cuncta servierunt, quem concionantem cuncta secuta sunt; quod sine magna pace atque concordia fieri non posset. Ibi enim sunt regna felicia, ubi omnium pleno consensu regibus obeditur. Huc accedit, quia illi principi non tantum sui generis, id est, bipedes, quos parentes hominum dicitis, sed etiam cuncta animalium caeterorum genera subdita erant, et ad nutum ejus convertebantur, faciendo quod jussisset, creasisset. haec dicentes usque adeo putatis surda hominum corda, ut expectent a uobis deum alterum nominari, quem uident plane aperteque describi. si enim principis huius uires hoc poterant, magna potentia; si honor, magna claritas: si amor, magna concordia; si timor, magna disciplina. in his omnibus bonis si erant aliqua mala, num ideo iam mali natura dicenda est nisi ab eis, qui nesci
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ hic. fẽcunditas ꝓlis: utrobiq. Su¬
auitas ꝓpͥarũ uoluptatũ: apud utrosq.
S illa gens inquiunt excepto eoqͦd
uicinȩ luci mala erat: ⁊ apud seipsã
mala erat. Inti̾m bona eiꝰ multa iam
dixi. Si ⁊ uos mala eiꝰ potueritis
ostendere: erunt duo bona regna:
s illud meliꝰ ubi nullũ erat malum.
stabant se inquit inuicẽ ledebant:
occidebant. absumebant. Si ad hoc
solum ibi uacaret᷑. qͥuomͦ ibi tanta
agmina gignerentur. nutrirentur.
ꝑficerentur. Erat ibigͦ & quies et
par. Ueruntam̃ fateam᷑ illud fuisse
melius regnũ: ubi nulla discordia.
Duo tam̃ bona ista multo accomo¬
datius dixerim quã unũ bonum.
& alterũ malũ: ut illud sit melius
ubi nec singłi sibimet ipsis nocebant.
nec inuic̃e: hoc aũt inferiꝰ bonum.
ubi quanius inuicẽ aduersarentur
unũ quodq tam̃ animal suam salutẽ
incolumitatẽ. naturãq tuebat᷑. Ue¬
rumtamen dõ ur̃o ille saltẽ pͥnceps

Expanded text:
et hic; fecunditas prolis utrobique; suet hic; fecunditas prolis utrobique; suauitas propriarum uoluptatum apud utrosque. sed illa gens, inquiunt, excepto eo, quod uicinae luci mala erat, et apud se ipsam mala erat. interim bona eius multa iam dixi; si et uos mala eius potueritis ostendere, erunt duo regna bona, sed illud melius, ubi nullum erat malum .stabant se, inquit, inuicem laedebant, ocsolum ibi vacaretur, quomodo ibi tanta agmina gignerentur, nutrirentur, perficerentur? Erat ibi ergo et quies et pax. Verumtamen fateamur illud fuisse melius regnum, ubi nulla discordia: duo tamen bona ista multo accommodatius dixerim, quam unum bonum et alterum malum; ut illud sit melius, ubi nec singuli sibimetipsis nocebant, nec invicem; hoc autem inferius bonum, ubi quamvis invicem adversarentur, unumquodque tamen animal suam salutem, incolumitatem, naturamque tuebatur. Verumtamen deo vestro ille saltem princeps
Abbreviated transcription (Latin):
mentũ ẽ. Quo si sciret aut conside¬
raret faustꝰ. non utiq uenenũ ⁊ an-¬
tidotum ꝓ exemplo duarũ naturarũ
mali ⁊ boni poneret. tanꝙͣ ds sit an¬
tidotũ ⁊ hyle uenenũ: cũ eadem res
eademq natura nc̃ congruent̾ nẽ
ncongruent̾ sumpta. siue adhibita. uł
ost uel noceat. Itaq scdm̃ eoꝵ fabulam
potest dici ds eorũ fuisse uenenũ genti
tenebrarum: cuiꝰ corꝑa tam firma ita
corrupit. ut infirmissima redderet.
S quia ⁊ lux illa capta oppressa corrup¬
taest: inuicẽ sibi uenenũ fuert̃. Cur
nongͦ hec aut duo bona dicitis aut
duo mala. uł magis ⁊ duo bona ⁊ duo
mala: duobona apud se. duomala
in alterutrũ : Post ea si opꝰ fuerit: q̃re¬
mus qͥd hoꝵ sit peiꝰ aut meliꝰ. Int̾mm
quia duo bona erant apud se: ita con-¬
siderat᷑. Regnabat ds in t̾ra sua: reg¬
nabat ⁊ hyle insua. Sanitas regnan¬
tium. ⁊ ibi ⁊ hic. Copia fructuũ ⁊ ibi

Expanded text:
mentum est. quod si sciret aut considementum est. quod si sciret aut consideraret Faustus, non utique uenenum et antidotum pro exemplo duarum naturarum mali et boni poneret, tamquam deus sit antidotum et hyle uenenum, cum eadem res eademque natura nunc congruenter, nunc incongruenter sumpta siue adhibita uel prosit uel noceat. itaque secundum eorum fabulam potest dici deus eorum fuisse uenenum genti tenebrarum, cuius corpora tam firma ita corrupit, ut infirmissima redderet; sed quia et lux ipsa capta, obpressa, corrupta est, inuicem sibi uenenum fuerunt. Cur non ergo haec aut duo bona dicitis aut duo mala, uel magis et duo bona et duo mala, duo bona apud se, duo mala in alterutrum? postea, si opus fuerit, quaeremus, quid horum sit melius aut peius . interim quia duo bona erant apud se, ita consideratur. regnabat deus in terra sua, regnabat et hyle in sua; sanitas regnantium et ibi et hic; copia fructuum et ibi
Abbreviated transcription (Latin):
morbo hominũ mel amarũ ẽ: ita illi
naturȩ pecorũ suauis oleast᷑. Sic insi¬
nuat᷑ prudentib rerũ examinatorib
a corporalib usq ad spiritalia. Itaq in
gente tenebrarũ cũ animal alicuiꝰ ele¬
menti. eo uescebat᷑ cibo. qͥ nascebatur
meiꝰ elem̃to: ꝓculdubio suauitatem
ipsa congruentia faciebat. Si aũt in¬
oidisset in alteriꝰ elementi cybũ: ipsa
incongruentia faceret offensionem
sensui gustantis. Quȩ offensio uł ama.¬
ritudo uł asꝑitas. uł insuauitas. uel
quodlibet ⁊ aliud si ita nimiũ ẽ. ut
aliena uicõpagem corꝑis concordiãq
disrũpat. aut sic interunat. aut uires
auferat &iam uenenũ uocat᷑: non nͥ
ꝑ incongruentiã quod alteri generi
ꝑ congruentiã cyb est. sic̃ panẽ qͥ co¬
tidiana esca nr̃a ẽ. si accipit̾ sumat
extinguit᷑. ⁊ nos si elleborũ. quo peco¬
ra pleraq uescunt᷑. Cuiꝰ tam̃ herbȩ
adhibende quidãmodus : etiã medica¬

Expanded text:
morbo hominum mel amarum est, ita illi morbo hominum mel amarum est, ita illi naturae pecoris suauis oleaster. sic insinuatur prudentibus rerum examinatoribus a corporalibus usque ad spiritalia. itaque in gente tenebrarum cum animal alicuius elementi eo uescebatur cibo, qui nascebatur in eius elemento, procul dubio suauitatem ipsa congruentia faciebat: si autem incidisset in alterius elementi cibum, ipsa incongruentia faceret offensionem sensui gustantis: quae offensio uel amaritudo uel asperitas uel insuauitas uel quodlibet aliud, aut si ita nimium est, ut aliena ui conpagem corporis concordiamque disrumpat ac sic interimat aut uires auferat, etiam uenenum uocatur non nisi per incongruentiam, quod alteri generi per congruentiam cibus est: sicut panem, qui cotidiana esca nostra est, si accipiter sumat, extinguitur, et nos, si helleborum, quo pecora pleraque uescuntur; cuius tamen herbae adhibendae quidam modus etiam medica
Abbreviated transcription (Latin):
deẽẽ faciebat. sicut uidemꝰ arbores
citriorũ toto anno ⁊ flores ⁊ fructus
parere. siuigit̾ irrigent᷑. Magna gͦ
illic copia: ⁊ eius habende magna
securitas. Neq enĩ uł grando time¬
bat᷑: ubi non erant luminis eracto¬
res. quos tontrua cõmouere fabu¬
lamini. Dulces ac suaues si non ha¬
berent cybos suos nũꝙͣ eos appete¬
rent: nunꝙͣ eis corꝑa uegetarent.
Ita enĩ se res habet: ut ꝓcuꝰq cor¬
poris congruentia. uel delectet esca
uel offendat. Si delectat: dulcis
aut suauis dicit᷑. Si aut̃ offendit:
amara siue asꝑa. siue aliqua insua-¬
uitate respuenda. Nonne ipsi nos
homines ita sumꝰ. ut plerũq alter
appetat alimentũ. quod alt̃ ex hor
usu consuetudinis. siue ꝓ affectu
ualitudinis : Quantomagis longe
diuersi generis corꝑa bestiarũ: posst̃
illud habere iocundũ quod nob̃ ama¬
rũ ẽ :An alit̾ capre ad rodendũ suspen¬
derent᷑. oleastrum: Nam sic̃ ñnulli

Expanded text:
deesse faciebat; sicut uidemus arbores deesse faciebat; sicut uidemus arbores citriorum toto anno flores et fructus parere, si iugiter inrigentur. magna ergo illic copia et eius habendae magna securitas; neque enim uel grando timebatur, ubi non erant luminis exactores, quos tonitrua commouere fabulamini. Dulces autem ac suaues si non haberent cibos suos. numquam eos adpeterent, numquam eis corpora uegetarent. ita enim se res habet, ut pro cuiusque corporis congruentia uel delectet esca uel offendat. si delectat, dulcis aut suauis dicitur; si autem offendit, amara siue aspera siue aliqua insuauitate respuenda. nonne ipsi nos homines ita sumus. ut plerumque alter adpetat alimentum, quod alter exhorrusu consuetudinis siue pro adfectione ualetudinis? quanto magis longe diuersi generis corpora bestiarum possunt illud habere iucundum. quod nobis amarum est! an aliter caprae ad rodendum suspenderentur oleastrum? nam sicut non nulli
Abbreviated transcription (Latin):
cere. ⁊ gignere. ⁊ ita ꝑdurare potue¬
rt̃ illa animalia. ut quib dã eorum
grauidis. sicut desipiunt captis. et
in celo colligatis. nec saltẽ pleni tẽꝑis
s abortiui fetꝰ de tam excelso in t̾ra
cadentes. ⁊ uiuere potuerint ⁊ cres¬
cere: zista carniũ que nc̃ sunt in-¬
numerabilia genera. ꝓpagare. Aut
copia ibi non erat. ubi arbores non
tantũ in aquis ⁊ uentis. s etiã in
igne ⁊ fumo ⁊ nasci potuert̃. ⁊ tan¬
ta fecunditate ditari. ut ex earũ
fructib sui cuiꝰq generis animalia gig¬
nerent᷑. ⁊ earũ arborũ feracitate nutri¬
ta atq pasta conseruarent᷑. quoꝵ sagi-¬
ne leticiam ꝓlis quoq fecunditas testa¬
ret᷑. maxime ubi nullus labor agricul
tib tẽꝑib anni transcurrerent. Pm¬
de ꝑpetua fertilitas erat arboꝵ. qͥb
elementũ ⁊ alimentũ sui generis sic̃
gignendis affuerat. ita fetandis ꝑ¬
petuo suppetebat: ⁊ fructꝰ nunquã

Expanded text:
cere, gignere et ita perdurare potuecere, gignere et ita perdurare potuerunt illa animalia, ut quibusdam eorum grauidis, sicut desipiunt, captis et in caelo conligatis nec saltem pleni temporis, sed abortiui fetus electam excelso in terram cadentes et uiuere potuerint et crescere et ista carnium, quae nunc sunt innumerabilia, genera propagare ? aut copia ibi non erat, ubi arbores non tantum in aquis et uentis, sed etiam in igni et fumo et nasci potuerunt et tanta fecunditate ditari, ut ex earum fructibus sui cuiusque generis animalia gignerentur et earum arborum feracitate nutrita atque pasta conseruarentur, quorum saginae laetitiam prolis quoque fecunditas testaretur, maxime ubi nullus labor agriculttibus temporibus anni transcurrerent ? proinde perpetua fertilitas erat arborum, quibus elementum et alimentum sui generis, -sicut gignendis adfuerat, ita fetandis perpetuo subpetebat et fructus numquum