comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gare uoluissent suꝑ terrã:
ligatum esset ⁊ ĩ celis. Et
quodcumqz soluerent suꝑ
terram: solutum in celis
esse promisit. Et itcrum.
Cum uenisset ad iudicã
iudicaturos orbemi terre
predixerat. Talibus ut cre¬
dimus patrociniis: hec di¬
es subiecta declaratur. Ee.¬
is subiectum .ui.¬
est triumphale
martirum nomen: qui
per diuersa tormentorũ
genera xp̃i passionem nõ
lacesscentibus precordioꝵ
mentibus imitabantur.
Alii ferro perempti. alii
flaminis cxusti. alii flagel¬
lis uerberati. alii uectibus
perforati. alii cruciati pa-¬
gi periculo: alii uiui deco¬
riati. alii inculis manci¬
pati. alii linguis priua¬
ti: alii lapidibus obruti.
alii frigore afflicti. alii fa-¬
me cruciati: alii uero trũ¬
catis manibus. siue cete¬
ris cesis membris. spectã¬
culum contumelie in po¬
pulis nidi. propter no¬
men domini portantes.
hii sunt triumphatores
et amici dei qui contemp¬
nentes scelatorum iussa
principum: modo coronã¬
tur. et accipiunt palmas

Expanded text:
nt super terram, ligatum esse et in coelis; et quodcunque solverent super terram, solutum esse in coelis promisit. Et iterum, cum venisset ad judicandjudicaturos orbem terrae praedixerat. Talibus, ut credimus, patronis haec dies subjecta declaratur. His subjectum est triumphale martyrum nomen, qui per diversa tormentorum genera Christi passionem non lacessantibus praecordiorum mentibus imitabantur. Alii ferro perempti, alii flammis exusti, alii flagris verberati, alii vectibus perforati, alii cruciati pagi periculo subjecti, alii vivi decoriati, alii vinculis mancipati, alii linguis privati, alii lapidibus obruti, alii frigore afflicti, alii fame cruciati; alii vero, truncatis manibus, sive caeteris caesis membris, spectaculum contumeliae in populis nudi propter nomen Domini portantes. Hi sunt triumphatores et amici Dei, qui, contemnentes sceleratorum jussa principum, modo coronantur et accipiunt palmas
Abbreviated transcription (Latin):
cum gaudio remcaret. Ex
hxͣ gͦ ꝯsuctudĩe sc̃e romane
ceslesic. crescenti religione
xp̃iana. decretum est: ut ĩ
ecclesiis dei que perorbem
terranim longe lateq cõ¬
stiuuntur. honor et memo¬
ria omnium sanctorum
in dic qua predicunus
haberetur. ut quicquidhu¬
mana fraglita ꝑ ignorãciã
uel negligenciam. scu per
occupacionem rei scculariˢ
in sollenitatib scõrum
minus plene peregisset: ĩ
hac sancta obseruacione
solucretur: quatinus corũ
patrociniis protecti: ad su¬
perna polorum gaudia ꝑ¬
uenire ualcamus. Nunc¬

Expanded text:
ret. Ex hac ergo consuetudine sanctae Romanae Ecclesiae, crescente religione Christiana, decretum est ut in Ecclesiis Dei, quae per orbem terrarum longe lateque construuntur, honor et memoria omnium sanctorum, in die qua praediximus, haberetur, ut quidquid humana fragilitas per ignorantiam, vel negligentiam, seu per occupationem rei saecularis, in solemnitate sanctorum minus plene peregisset, in hac observatione solveretur, quatenus, eorum patrociniis protecti, ad superna populorum gaudia pervenire valeamus.
Abbreviated transcription (Latin):
Nos ergo fratres kĩni anti¬
quorum mcmoriam p̾¬
cedencium patrum. quos
ante legen et sub lege scup¬
tura sãncta demonstrante
cognouinus: ad hoc tãtũ¬
modo proferimus. ut faci¬
lius intelligere ualcamu.
quanta uel qualis sit ⁊¬
huius sacratissime presẽ¬
cia dici cum omnibz his
de quibus loquimur. si¬
ne finc constat honesta.
duedenus apłorum m¬
merus: quos a primis
miraculorum uirtutib.
ad componendum noue
fidci fundamentum. crigẽ¬
dumq ad huc tenere statũ
ceclesie. diuina prouidẽcia
ex omnibus quos capie¬
bat mundus clegit. ut ĩ
omnem terrain sonus
corum predicacionis exi¬
ret: et in fines orbis terre
corum procederẽt uerba.
tanqmͣ palmtes ad herẽ¬
tes: quorum fructus sẽ¬
piteriis permanens nõ
marcescit: quibus ipse
dominus locutus est dicc̃s.
uos estis lux mundi. Non
potest ciuitas abscondi su¬
pra montem posita: neq

Expanded text:
Nos ergo, fratres charissimi, antiquorum memoriam praecedentium Patrum, quos ante legem et sub lege, Scriptura sancta demonstrante, cognovimus, ad hoc tantummodo proferimus, ut facilius intelligere valeatis quanta vel qualis sit hujus sacratissimae praesentia diei, quae cum omnibus his de quibus loquimur sine fine constat honesta. duodenus apostolorum numerus, quos a primis miraculorum virtutibus, ad componendum novae fidei fundamentum, erigendumque adhuc tenerae statum Ecclesiae divina Providentia, ex omnibus quos capiebat mundus, elegit, ut in omnem terram sonus eorum praedicationis exiret, et in fines orbis terrae eorum verba procederent. tanquam palmites adhaerentes, quorum fructus in sempiternum permanens non marcescit: quibus ipse Dominus locutus est dicens: Vos estis lux mundi. Non potest civitas abscondi supra montem
Abbreviated transcription (Latin):
sacranium spiritus sancti:
uirgo ante partum. uirgo
in partu. uirgo post partũ:
presentis sollennitate dici
cum suis uirginibus. ex¬
pers nulloniodo credenda
est. Que dei populum faci¬
endo mouebat spernere ꝑ¬
ituri luxus seculi: ac leno¬
cinia mortalis nature de¬
clinare carnis pudiciciã
cum uirgiutatis honore
intra cordis hospicia ob¬
seruare: camqz omnium
uirtutum regiam fruc¬
tu salutis perpetue seciam
esse angelorum in suis af¬
fumabat exemplis: ita ut
innumerabilis utriusq
sexus multitudo cius seq̃¬
retur uestigia: et relictis
nuptiarum copulacioni¬
bus. spretaq liberorum
propagine. sponso qui in
cclis est. perbenui mente
actu. habitu. et gestu: se ap¬
plicare maluerunt. Oraci¬

Expanded text:
ancti, virgo ante partum, virgo in partu, virgo post partum, praesentis solemnitatis diei, cum suis virginibus, expers nullo modo credenda est, quae Dei populum faciendo monebat spernere perituri luxus saeculi, a lenocinio mortalis naturae declinare, carnis pudicitiam, cum virginitatis honore, intra cordis hospitalia observare, eamque omnium virtutum reginam, et fructum salutis perpetuae: sociam quoque esse angelorum suis affirmabat exemplis, ita ut innumerabilis utriusque sexus multitudo ejus sequeretur vestigia, et, relictis nuptiarum copulationibus, spretaque liberorum propagine, sponso qui in coelis est, perenni mente, actu, habitu et gestu, applicare se maluerunt; orati
Abbreviated transcription (Latin):
gna celorum spiritib an¬
gelicis. ad laudem ei glor
atq honorem sui nõminiᷤ
ac maiestatis imperpetuũ
miro ordine collocauit.
Ee quibus plura loqui ꝑ¬
timescimus. quia soli deo
scire est: quomodo uel ꝙ̃¬
admodum corum nobiᷤ¬
inuisibilis absq conta¬
gione seu diminucione.
in sua sola puritate con¬
sistat natura. S tamen
nouem esse angelorum
ordines. ad dei iudicia as
misteria complenda: te¬
stante sa cro eloquio cogno¬
uimus. Quorum princi¬
patus atoz potestates. sub¬
tiliter ac mirabiliter dei¬
omnipotentis nutu. disti¬
guntur. Alii ex illis adn
nos in mundum mis¬
si: futura predicando p̾¬
ueniunt. Alii ad hec sũt
constituti: ut per cos signa
et miracula: frequencius
fiant. alii subiectis an¬
gelorum spiritibus p̾sũc:
cisq ad explenda diuina¬
ditana misteria disponẽ¬
do principantur. A lii mi¬
ra potencia ceteris p̾minẽt:
pro co quod cis ad obediẽ¬
dum alia angelorum ag¬
mina subiecta sunt. His¬

Expanded text:
rna coelorum regna spiritibus angelicis ad laudem et gloriam, atque honorem sui nominis ac majestatis in perpetuum miro ordine collocavit. De quibus plura loqui pertimescimus, quia soli Deo scire est quomodo vel quemadmodum eorum invisibilis absque contagione seu diminutione in sua sola puritate consistat natura. Sed tamen novem esse angelorum ordines, ad Dei judicia ac ministeria complenda, testante sacro eloquio, cognovimus, quorum principatus atque potestas subtiliter ac mirabiliter Omnipotentis nutu distinguitur. Alii ex illis ad nos in mundum missi, futura praedicando, perveniunt; alii ad hoc sunt constituti, ut per eos signa et miracula frequentius fiant; alii subjectis angelorum spiritibus praesunt, eisque ad explenda divina mysteria disponendo principantur; alii mira potentia caeteris praeeminent, pro eo quod eis ad obediendum alia angelorum agmina subjecta sunt;
Abbreviated transcription (Latin):
tam as consolacionis de¬
set: didicit ab cis. de sexto mi¬
liario aquam suis hum̾is
deportari. Tunc sanctus cle¬
mens dicit. Oremus dñm¬
ihesum xp̃m: ut confessori¬
bus suis fontis uenam ape
ip̃e nobis laticem et fluc̃ta¬
umq oracione com¬
pleta hĩc ĩde cͥcumspi¬
seret: indit agnum stantẽ.
qui pede dextro crecto. quasi
locum sancto clementi ostẽ¬
deret. Tunc sanctus cleniẽs
intelligens dominun quẽ¬
solus ipse perspiceret. et aliꝰ
eum penitus non uideret:
perrexit ad locum et dixit.
in nomine patris et filii et
spiritus sancti: in loco isto
percutite. Sz cum omnes in
gnum rastris effoderent: et ĩ
ipsum locum ubi agnus
astabat non tangerent: ac¬
cepto breui sarculo sanctus¬
ictu locum sub pede agni ꝑ¬
nis ornatus apparuit:qui
suo impetu uomens flu¬
nium patefecit. Tunc uni¬
uersis gaudentibus. sanctꝰ
clemens responsorium dix̃:
fluminis impetus letificat
ciuitatem dei. Ad istam autẽ
famain: confugit omnis
prouincia. Et nẽmentes u¬

Expanded text:
ta eis consolationibus eset, didicit ab eis quod a sexto milliario aquam sibi humeris apportarent. Tunc S. Clemens dixit: Oremus Dominum Jesum, ut confessoribus suis fontis in isto loipse nobis laticem affluentue oratione completa hinc inde circumspiceret, vidit agnum stantem, qui, pede dextro erecto, quasi locum sancto Clementi ostenderet. Tunc S. Clemens intelligens Dominum Jesolus respiceret, et praeter ipsum alius non videret, perrexit ad locum, et dixit: In nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti, in isto loco percutite. Sed cum omnes per gyrum rastris effoderent, et non ipsum locum, in quo agnus stabat contingerent, accepto brevi surculo ictu locum sub pede agni pnis ornatum aperuit. Qui subito impetu evomens fluvium fecit. Tunc universis gaudentibus beatus Clemens responsorium dixit: Fluminis impetus laetificat civitatem Dei; ad istam autem famam confluxit omnis provincia; et venientes u
Abbreviated transcription (Latin):
des tetrarcha famã
Sibesu: et ait pueris. Hic est
tutes operantur in co. Qui¬
benc intellexit mortuum
hominem posse suscitari
ad uitam. Bene de resurrec¬
cionis gloria sentit. qui iu¬
stos post resuireccionei ma
ĩ prosperit. Siz misere desipu¬
it. qui quod de homine pu¬
ro sponte credere potuit: hoc
de domino credere tot mira¬
culis atrestantibus. tanti
predicatorum preconiis ⁊¬
solantibus: nulla racione
consensit

Expanded text:
des Tetrarcha famam Jesu: et ait pueris suis. Hictutes operantur in eo. bene intellexit mortuum posse hominem resuscitari ad vitam, bene de resurrectionis gloria sensit, qui justos post resurrectionem majse perspexit: sed misere desipuit, qui quod de homine puro sponte credere potuit, hoc de Deo homine credere tot miraculis attestantibus, tantis praedicatorum praeconiis consonantibus, nulla ratione consensit
Abbreviated transcription (Latin):
oc si quidem et ip̃ius
domini doceniur exẽ¬
plo: quiut humanc su per¬
bie ceruicem frangat. ac su¬
blue nobis humilitatis
iugum imporiat: non sue
tantum humilitatis formã
quam scquanur ĩsinuat
dicens. Discite a mcquia
mitis sum: et humilis cor¬
de. sed etiam angelice super¬
bie deieccionem quai ca-¬
ucamus: ad memoriam
nobis reuocat dicens. Uide¬
bam sathanam: sicut ful

Expanded text:
oc siquidem et ipsius Domini docemur exemplo, qui ut humanae superbiae cervicem frangat, ac sublime nobis humilitatis jugum imponat, non suae tantum humilitatis formam quam sequamur, insinuat dicens: Discite a me, quia mitis sum, et humilis corde , sed etiam angelicae superbiae dejectionem, quam caveamus ad memoriam nobis revocat, dicens: Videbam Sat
Abbreviated transcription (Latin):
Unde et paulus ait. Ccrtus
sum crum. quia neq morꝰ
neq uita. neq angelus.
neq fortitudo. neq altitu
do neqz profundum. neq
creatura alia: poterit nos
separare a caritate dei: que
est in xp̃o ihesu. Bersabee
uero que interpretatur
puteus sacietatis. uel pu¬
tcus septimus: habundã¬
ciam gracie spiritus sãc¬
ti in cc̃clesia fieri designat.
Dono itaq spirituali. hoc
est septenario. facta est es¬
clesia puteus sacietatis:
quia factus est in ca fons
aque salientis in uitam
cternam

Expanded text:
Unde et Paulus ait: Certus Unde et Paulus ait: Certus sum enim, quia neque mors, neque vita, neque angelus, ndo, neque profundum, neque creatura alia poterit nos separare a charitate Dei, quae est in Christo Jesu . Bersabea vero, quae interpretatur puteus satietatis, vel puteus septimus, abundantiam gratiae Spiritus sancti in Ecclesia fieri designat. Dono itaque spirituali, hoc est, septenario, facta est Ecclesia puteus satietatis, quia factus est in ea fons aquae salientis in vitam aeternam
Abbreviated transcription (Latin):
q latitudo. uel fa¬
mes: seu impetus interp̾¬
tatur. Et quid in hoc nisi sc̃e
ecclesie nobilitas predica¬
tur: Cui eciam per ysaiã¬
dicitur. Silata locum ten¬
torii tui. et pelles taberna¬
culorum tuorum extende
ne parcas longos fac funi¬
culos tuos. et clauos tuos
consolida. Ad dexteram enĩ
et ad leuam fenerabis: et
semen tuum gentes heredi¬
tabit. Habet crgo famen ista.
non famen panis. neq si¬
tim aque: sed audiendi u̾¬
bũ dei ⁊ faciẽdi uolũtatẽ eiꝰ.
impetus egreditur:
quia uelocitas prẽdicacio¬
nis flante spiritu sancto.
in totam mundi latitu¬
dinem dirigitur. Unde be¬
ne per ezechielem dicitur.
dibi erat impetus spirituᷤ
illuc gradiebantur: nec
reuertebantur cum ãbu¬
larent. Deniqz ruth que
uel uidens. uel festinans.
siue definiens interpretat:
incrito ecclesiam significat
que in puritate cordis deũ
contemplatur: et sccũdũ
psalmistam festinat ma¬
ce definit: id est siri¬
miter in fide. et di¬
leccione dei persistere decernit.

Expanded text:
 latitudo, vel fames, seu impetus, interpretatur; et quid in hoc, nisi sanctae Ecclesiae nobilitas praedicatur, cui etiam per Isaiadicitur: Dilata locum tentorii tui, et pelles tabernaculorum tuorum extende; ne parcas, longos fac funiculos tuos, et clavos tuos consolida; ad dexteram enim et ad laevam penetrabis, et semen tuum gentes haereditabit . Habet ergo famem ista, non famem panis neque sitim aquae, sed audiendi verbum Dei , et faciendi voluntatem ejus. impetus egreditur, quia velocitas praedicationis, flante Spiritu sancto, in totam mundi latitudinem dirigitur. Unde bene per Ezechielem dicitur: Ubi erat impetus Spiritus, illuc gradiebantur, nec revertebantur cum ambularent . Denique Ruth, quae vel videns, vel festinans, sive definiens, interpretatur, merito Ecclesiam significat, quae in puritate cordis Dominum contemplatur et secundum Psalmistam, festinat mac definit, id est, firmiter in fide et dilectione Dei persistere decernit.
Abbreviated transcription (Latin):
ris inseruit: statimq fu¬
gata febris est. que res apd̃
arborium in tantum ua¬
luit: ut statim puellam
deo uoueret. et perpetue uir¬
ginitati dicaret. Profectus¬
q ad martinum puellã
ei presens ob uirtutum ciꝰ
testimonium que per ab¬
sentem licet curata esset ob¬
tulit: neq ab alio ꝙͣ a mar¬
tino habitu uirgiiitatis
imposito passus est conse¬
crari.

Expanded text:
ris inseruit, statimque furis inseruit, statimque fugata febris est. Quae res apud Arborium in tantum valuit, ut statim puellam Deo voverit, et perpetuae virginitati dicarit; profectusque ad Martinum, puellam ei, praesens uirtutum eius testimonium, quae per absentem licet curata esset, obtulit, neque ab alio eam quam a Martino habitu uirginitatis inposito passus est consecrari.
Abbreviated transcription (Latin):
morem hunc per populũ
disseminassent: ut hoc sal-¬
tem metu ex illo martinꝰ
oppido fugaretur: barbaros
nichilomimis quam ir¬
ruptionem cogitare. Ita cũ
hec mimundus spiritus
media in ccclesia fateretur:
nietu et turbacione presẽti
Pud parisius uero
dum portam cruitatis illiꝰ¬
martinus magnis secum
turbis cuntibus introiret.
Leprosum miserabili faci¬
e horrentibus cunctis: os¬
culatus est atqz benedirit.
statunq omni malo e¬
mundatus. postero die ad
ccclesiam ueniens intẽti
cute: gracias prosanitate.
quam receperat agebat. S
nec hoc pretercundum est
ꝙ fimbrie uestimentorũ
cius aliciorumqz detracte:
crebras super infirmantib
egere uirtutes. Nam cum
aut digitis illigate. aut
ab egrotantibus morbos
effugaucrunt.
rborius autem uir
prefectorius sã ad¬
modum et fidelis ingenii.
cum filia cuis grauissimiᷤᷤ
quartanc febribz ureretur:
cpsam martini que casu
ad cum delata fucrat pecto¬
ri puelle in ip̃õ accessu ardo¬

Expanded text:
morem hunc per populum morem hunc per populum disseminassent, ut hoc saltem metu ex illo Martinus oppido fugaretur: Barbaros nihil minus quam irruptionem cogitare. Ita cum haec immundus spiritus media in ecclesia fateretur, metu et turbatione praesenti pud Parisios vero, dum portam civitatis illius magnis secum turbis euntibus introiret, leprosum miserabili facie horrentibus cunctis osculatus est atque benedixit: statimque omni malo emundatus, postero die ad ecclesiam veniens nitenti cute, gratias pro sanitate quam receperat, agebat. Sed nec hoc praetereundum est, quod fimbriae vestimentis ejus cilicioque detractae, crebras super infirmantibus egere virtutes: nam aut digitis illigatae, aut ab aegrotantibus morbos effugaverunt. rborius autem, vir praefectorius, sancti admodum et fidelis ingenii, cum filia ejus gravissimis quartanis febribus ureretur, epistolam Martini quae casu ad eum delata fuerat, pectori puellae in ipso accessu ardo
Abbreviated transcription (Latin):
um se uidere. Cui cum ut
discederet imperaret: quem
dam e familia qui m inte¬
nore parte edium mora¬
bat arripuit. Scuire denti¬
bus misercepit: ct obiuos
quoscumqz laniare. Com¬
mota domus. familia tur¬
bata: populus in fugam
uersus. Martinus se furã¬
ti obiecit: ac primum sta
it nperat. S cum dentib
fremeret hyantiqz ore mor¬
sum miraretur: digitos ai
martinus in os intulit. Si
habes inquit aliquis pote¬
statis: hos deuora. Tum ue¬
ro ac si cãdens ferrum fau¬
cibus accepisset: longe re¬
ductis dentibus digitos
beatiuiri nitabat attingẽ.¬
Et cum fugere de obsesso cor¬
pore penis et cruciatibus
cogeretur. nec tamen exire
ei per os liceret: feda relin¬
quens uestigia: fluxinẽ¬
tris egestus est¬
ꝯterea cum de metu
atq impetu barbaro¬
rum subita ciuitatẽ
fama turbasset: demoni¬
acum ad se exiberi iubet.
ĩmperat ut an uerus ẽẽt
hic nuncius: faterctur.
Tunc confessus est sexdecĩ
demones fuisse. qui ru-¬

Expanded text:
um se uidere. cui cum ut um se uidere. cui cum ut discederet imperaret et patrem familias, qui in interiore parte aedium morabatur, arripuisset, saeuire dentibus miser coepit, et obuios quosque laniare. commota domus, familia turbata, populus in fugam uersus: Martinus se furenti obiecit, ac primum stare ei imperat. sed cum dentibus fremeret hiantique ore morsum minaretur, digitos ei Martinus in os intulit: si habes, inquit, aliquid potestatis, hos deuora. tum uero, ac si candens ferrum faucibus accepisset, longe reductis dentibus digitos beati uiri et cum fugere de obsesso corpore poenis et cruciatibus cogeretur, nec tamen exire ei per os liceret, foeda relinquens vestigia fluxu ventris egestus estnterea cum de motu atque impetu Barbarorum subita civitatem fama turbasset, daemoniacum ad se exhiberi jubet: imperat ut, an verus esset hic nuntius, fateretur. Tunc confessus est, se decem daemones fuisse, qui ru
Abbreviated transcription (Latin):
tetradii cuiusdai
proconsulans uiri seruus
demonio correctus: dolendo
critu cruciabatur. Riogatꝰ gͦ
martinus ut e mammi
imponcret: deduci cum ad
se iubet. S nequam spiritꝰ
nullomodo proferri extra cel¬
lam in qua crat potuit. in
aduciuentes rapidis den¬
tibus scuiebat. Tum tetra¬
dius ad genua beati uiri
aduoluitur orans ud do¬
mumi in qua demoniacuᷤ
babebatur descenderet. lc .ii.¬
um ucro martinus:¬
negare se profani
et gentilis domun adire¬
non posse. Nam tetradius
codemi tempore ad huc gen¬
tilitatis crrore implicitus
tenebatur. spoponidit ergo:
se si de pucro demon fuisset
ciectus xͥanũ fore. Ita mar¬
tinus imposita manu pu¬
ciecit. Quo iuso tetradins
dominũ nr̃m ihesum cre¬
didit. Statinq cathecu-¬
minus factus nec multũ
post baptizatus est: semꝑ¬
q martinum salutis sue
auctorem miro affectu co¬
Er idem tempus ĩ
codem opido ingres¬
sus patrisfamilias cuius¬
dam domum in lumine
ip̃o restitit dicens: horribi¬
le in atrio domus demoni¬

Expanded text:
etradii cuiusdam proconsularis uiri seruus daemonio correptus dolendo exitu cruciabatur. rogatus ergo Martinus, ut ei manum inponeret, deduci eum ad se iubet: sed nequam spiritus nullo proferri modo de cellula, in qua erat, potuit: ita in aduenientes rabidis dentibus saeuiebat. tum Taetradius ad genua beati uiri aduoluitur, orans ut ad domum, in qua daemoniacus habebatur, ipse descenderet. tum uero Martinusnegare se profani et gentilis domum adire posse: nam Taetradius eo tempore adhuc gentilitatis errore implicitus tenebatur. spondet ergo se, si de puero daemon fuisset exactus, Christianum fore. ita Martinus inposita manu pueiecit. quo uiso Taetradius Dominum Iesum credidit: statimque catechumenus factus nec multo post baptizatus est, semperque Martinum salutis suae auctorem miro coPer idem tempus in eodem oppido ingressus patris familias cuiusdam domum, in limine ipso restitit dicens, horribile in atrio domus daemoni
Abbreviated transcription (Latin):
ololmouebatur obiectis. Testa¬
bantur cciam aliqui ex fra¬
tribus audisse se demonẽ
protorins martinum uo¬
cibus increpantem: cur in¬
tra monasterium aliques
ex fratribus: qui olim bap¬
tismum diucrsis crrorib
perdidissent: conuerso post¬
ea reccpisset. exponentem
crimina singulorum. Mar¬
tinum dyabolo repugnan¬
ten respondisse constant.
antiqua delicta melioris
uite conuersacione purga¬
ix. et per mĩam domini ab¬
soluendos esse peccatis: qui
peccare desinerent

Expanded text:
mouebatur obiectis. testamouebatur obiectis. testabantur etiam aliqui ex fratribus, audisse se daemonem proteruis Martinum uocibus increpantem, cur intra monasterium aliquos ex fratribus, qui olim baptismum diuersis erroribus perdidissent, conuersos postea recepisset, exponentem crimina singulorum: Martinum diabolo repugnantem respondisse constanter, antiqua delicta melioris uitae conuersatione purgari, et per misericordiam Domini absoluendos esse peccatis, qui peccare desierint
Abbreviated transcription (Latin):
ex animis inuenitur. Ex¬
fribus casũ mortis et nul¬
nens inctis scilicet boluᷤ
dum dissoluta arcius lo¬
ra constungit. bouem sibi
excusso capite intrringin¬
na corm iniecisse. Nec mł¬
to post uitam reddidit. iui¬
dens quo iudicio dñi dyabolo
data fuerit hec potestas.In
martino illud mirabile
erat quod non solum boc
quod supra retulimus:
sed multa istiusmodi si qͦ¬
ciens accidissent. longe ã¬
te preuidebat: et sibi nun¬
ciata fribus indicabat. lc.
requenter autẽ .iii.¬
dyabolus dum mil¬
le nocendi artibus. sanctũ
uirum conabatur illud̾e
uisibilem se ei formis di¬
uersissimis ingerebat. Nã
interdum in iouis perso¬
na. plerumqz mercurii: ꝑ¬
sepe enim se ueneris ac mi¬
nerue transfiguratum r¬
nultibus offerebat. Adu̾¬
sus quem semper interitus
signo se crucis oracionis
auxilio protegebat. Audi¬
ebantur plerumq cõuicia.
quibus illum turba demo¬
num proterius uocibus
increpabat: sed omnia fal¬
sa et uana cognoscens non

Expanded text:
exanimis invenitur. Exexanimis invenitur. Exfratribus causam mortis et uulneris: iunctis scilicet bubus dum dissoluta. artius lora constringit, bouem sibi excusso capite inter inguina cornu adegisse. nec multo post uitam reddidit. uideris, quo iudicio Domini diabolo data fuerit haec potestas. in Martino illud mirerat, quod non solum hoc quod supra retulimus, sed multa istius modi, quoties accidissent, longe ante praevidebat, aut sibi nuntiata fratribus indicabat. XXII. Frequenter autem diabolus, dum mille nocuirum conabatur inludere, uisibilem se ei formis diuersissimis ingerebat. nam interdum in Iouis personam, plerumque Mercuri, saepe etiam se Veneris ac Mineruae transfiguratum uultibus offerebat: aduersus quem semper interritus signo se crucis et orationis auxilio protegebat. audiebantur plerumque conuicia, quibus illum turba daemonum proteruis uocibus increpabat: sed omnia falsa et uana cognoscens non
Abbreviated transcription (Latin):
yabolum uero tã
conspicabilem et
subiectum oculis habebat:
ut siue se in propria sub¬
stancia contincret: siuie ĩ
diuersas figuras spiritales¬
q nequicias transtuliss:
qua libet ab co sub yma-¬
gine uideretur. Quod cum
dyabolus sciret se effugere
non posse: conuiciis cũm
frequenter urgebat. quia
fallere non posset insidiis.
Quodam autern tempore¬
cornu boius cruentum in
manu tenens: cum ingẽ
ti fremitu cellulam eius
irrupit. Cruentamq ostẽ¬
dens dexteram. et amisso
recens scelere congaudens:
ubi est inquit martine
uirtus tua: einum de tu¬
is modo interfeci. leccio ni.¬
Unc ille conuocatis
fratrib refert quid
dyabolus indicasset. Sol¬
licitos esse precepit per cellu¬
las singulorum: quis nã
hoc casu fuisset affictus. Ne¬
minem quidem deesse de
monasterio: sed unum ru¬
sti unq mercede conductũ
ut nehiculo ligna deferret:
isse ad siluam de nunciãt.¬
rat. Iubet igitur aliquos
ire ei obuiam: ita aut lõ¬
ge a monasterio iampene

Expanded text:
abolum uero ita conspicabilem et subiectum oculis habebat, ut siue se in propria substantia contineret, siue in diuersas figuras spiritalis nequitiae transtulisset, qualibet ab eo sub imagine uideretur. quod cum diabolus sciret se effugere non posse, conuiciis eum frequenter urguebat, quia fallere non posset insidiis. quodam autem temporecornu bouis cruentum in manti fremitu cellulam ejus irrupit, cruentamque ostentans dexteram, et admisso recens scelere congaudens, Ubi est, inquit, Martine, virtus tua? unum de tuis modo interfeci. Tunc ille convocatis fratribus refert quid diabolus indicasset; sollicitosque esse praecipit per cellulas singulorum, quisnam hoc casu fuisset affectus. Neminem quidem deesse de monachis, sed unum rusticum mercede conductum, ut vehiculo ligna deferret, isse ad silvam nuntiant. Jubet igitur aliquos ire ei obviam. Ita baud longe a monasterio jam pene
Abbreviated transcription (Latin):
gnificus in scculo fuit s
magnificencior in seculi
fugã. Hic in monasterio
grandissilue monachuᷤ
factus. patremi sanctum
deuotissime nisitauit. ke¬
dicturus autem la crima¬
biliter querebatur: ꝙ nõ
esset cum ultra uisurus. Cui
uir dei ne tuncas ait: adhuc
sinc dubio me uidebis.r
huius effectum promis
apparentem sibi uidere me¬
ruit et dicentem. Frat guil¬
lerine. Et ille. Ecce ego dñe.
Deni inquit mecum. Ibãt
igitur pariter et ad montẽ
quenidam altissimum ꝑ¬
uenerunt.

Expanded text:
gnificus olim in saeculo fuit, sed magnificentior in saeculi fuga. Hic in monasterio Grandis-Silvae monachus factus, Patrem sanctum devotissime visitavit. Rediturus autem lacrymabiliter querebatur, quod non esset eum ultra visurus. Cui Vir Dei. « Ne timeas, ait, adhuc sine dubio me videbis. » Hujus effectum promisss-Silvae apparentem sibi videre meruit, et dicentem: « Frater Guillelme. » Et ille: « Ecce ego, domine. » « Veni, inquit, mecum. » Ibant igitur pariter, et ad montem quemdam altissimum pervenerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
labores dominus
tis sompnum dare dispo¬
neret. et fidelem suum scr¬
num in requiem introdu¬
cere suamn: cepit magis ac
magis promptus in ip
ro infirma deficere. Nouis¬
sime uero cum exterioris
habitaculi undiq iam so¬
luta compago desideranti
anume liberum prestaret e¬
gressum: magnus ille di¬
es illurit quo perpetuus illi
ortus est dies. Ad cuius cri¬
tum uicini episcopi cum
albatum et fratrum copi¬
osa multitudine fuerãt
q nobilium et ignobiliũ.
de uicinis q uibusq locis
gemebunda protinus t¬
ba conuenit: et uallem
totam ploratus et ulula¬
tus multus implebat. sc̃¬

Expanded text:
ores Dominus tis somnum dare disponeret, et fidelem servum in requiem introducere suam; coepit magis ac magis promptus in ipsro infirma deficere. Cosime cum exterioris habitaculi undique jam soluta compago, desideranti animae liberum praestaret egressum, magnus ille dies illuxit, quo perpetuus illi ortus est dies, ad cujus exitum vicini episcopi cum abbatum et fratrum copiosa multitudine fuerant oque nobilium et ignobilium de vicinis quibusque locis gemebunda protinus turba convenit, et vallem totam ploratus et ululatus multus implebat.
Abbreviated transcription (Latin):
dic tantus circa me¬
ndiem populus fu erat cõ¬
gregatus. et tanto picta¬
tis zelostipati undiq sa¬
cium corpus obsederant:
ut nulla penc epĩs reue¬
rencia nulla fratrib ha
et mane diuina ex more
sacrificia consummãtes.
mum suo uasculo com¬
misere: in lapide reponẽ¬
tes lapidem preciosum
optimam margaritam.

Expanded text:
die tantus circa meridiem populus fuerat congregatus, et tanto pietatis zelo stipati undique sacrum corpus obsederant, ut nulla pene episcopis reverentia, nulla fratribus haet mane divina ex more Sacrificia consummantes, mum suo vasculo commisere, in lapide reponentes lapidem pretiosum, optimam margaritam.
Abbreviated transcription (Latin):
uicrunt duo fratres.
uictorinus. et seue¬
mius. hii post utriusq pa¬
rentis obitum se inuicem
pedagogantes: pari custo¬
dia se mutius obscquiis
cmulantes. germanitatiᷤᷤ
uinculo probabiles. deo se¬
ipsos hostiam uiam ob¬
tulerunt. Cũq in tantũ
excreuissent. ut su a omni
sẽt: deo expedicius seruitũ¬
ri nudi facultatib omni¬
bus remanscrunt

Expanded text:
utem duo fratres Victorinus et Severinus. Hi post utriusque parentis obitum se invicem paedagogantes pari custodia se mutuis obsequiis aemulantes germanitatis vinculo probabiles, Deo seipsos hostiam vivam obtulerunt. Cumque in tantum excrevissent, ut sua omnia sent Deo expeditius servituri, nudi facultatibus omnibus remanserunt
Abbreviated transcription (Latin):
tur uiucre meritis. qui tã¬
tis refulget exemplis. Cuiꝰ
uero pene dinoscitur defiuis
culis cius patrocinia uens¬
speratur studio. prestatur
effectu. Profusis ergo una¬
nimiter precibus exoremꝰ.
ut nobis uite salutaris spa¬
cio. indulgenciam peccato¬
rum obtineat: intercessio¬
ne sancti remigii pontificiᷤ.
cum auxilio redemptoris.

Expanded text:
tur vivere meritis, qui tantur vivere meritis, qui tantis fulsit exemplis  Cui vero poena dignoscitur defuisseculis, ubi ejus patrocinia venesperatur studio, praestatur effectu. Profusis ergo unanimiter precibus exoramus, ut nobis vitae salutaris spatio indulgentiam delictorum obtineat intercessio sancti Remigii pontificis cum auxilio Redemptoris.
Abbreviated transcription (Latin):
unc parentes cuus.¬
et ipsius benedicti.
et alarici regis gothorum
affatibus suffragati cũ de¬
uincta sobole ad sanctum
remigium antistitem per¬
ut uirtutem cius agnosce¬
rent in purgacione soboliᷤ
ꝙͣ prescierant confessione
gius cum diuturna luc¬
tacione se non esse dignũ
assereret. et sucta paciencia
repugnaret precibrs est
populi supplicantis cuictꝰ.
ut oracionem pro ipsa fũ¬
deret et parentum lacrimiᷤ
condoleret. Tunc sanctus
remigius meritis scĩtatis
armatus uerbi precepit
imperio: ut miquus predo
per os quo ingressus fue¬
rat discederet: et sp̃m famu¬
le rlaxaret. Itaq cum ni¬
mio nomitu. et obsceno
fctore: per os quod fu crat in¬
tromissus abscessit. leccõ. ix.¬
Nter huuismodi igit
uirtutum suarum ĩ¬
signia legit beatus a
ri soporis excipere: procellã
mundi senio iam urgente
descrere: et ad portum salu¬
tis habitaculi prouenire.
Post cius quoqz obitum
tanta ad sui corporis patͦ¬
cinia fidelibus remedia tri¬
buuntur. ut solis agnosca¬

Expanded text:
unc parentes ejus,et ipsius benedicti, et Alarici regis Gothorum, affatibus suffragati, cum devincta sobole ad sanctum Remigium antistitem pervirtutem ejus agnoscerent in purgatione sobolis, quam praescierant in confessione gius, cum diurna luctatione se non esse dignum assereret, et consueta patientia repugnaret, precibus est populi supplicantis evictus, ut orationem pro ipsa funderet, et parentum lacrymis condoleret. Tunc sanctus Remigius, meritis sanctitatis armatus, verbi praecepit imperio ut iniquus praedo, per quod ingressus fuerat, discederet, et Christi famulam relaxaret. Itaque cum nimio vomitu et obsceno fetore per os, quo fuerat intromissus, abscessit. Sed nter hujusmodi igitur virtutum suarum insignia elegit beatus Reri soporis excipiens, procellas mundi, senio jam urgente, deserere, et ad portum coelestis habitaculi pervenire. Post cujus vero obitum tanta ad sui corporis patrocinia fidelibus remedia tribuuntur, et solis agnosci
Abbreviated transcription (Latin):
a populorum conuersa¬
cione perficere: totam arti¬
ficii sui machinam ad ĩ¬
pugnanda que fuerant
constructa conuertit. lc .iii.¬
nde sue partis auc¬
tores deorum suoꝵ
flentes erercicia. ꝙ ad ĩpie¬
tatem persecucionis in cos
armauerat: qui unum
dicauerãt et timendum:
pariterqz in cos qui hanc
salutis fidem deuoto corde
receperant. cum quod ma¬
le cupierant perficere prop¬
ter fidelium multitudinẽ
non ualerent: hac callidi¬
tate sue artis instruxit. quo
efficerentur compotes uo¬
ti sui: ut domiciano qui
post neronei perdicionis
filium sccundam persccu¬
cionem in xpiano erercuit
super uirtutum et predi¬
cacionis preconio sancti
uiri: ꝙ se iam longe late¬
q diffuderat intimarent:
quatinus ocius deorum
suorum ueneracioni con¬
sulcret: que iam eciam
ab ipsa hominum memo¬
na per dyonisium ut asse-¬
rebant. quenidam presti¬
giatorem et magum in¬
iuctissimum. enisq seqͣ¬
ces abolebatur.

Expanded text:
a populorum conversa populorum conversione proficere, totam artificii sui machinam ad impugnanda, quae fuerant constructa, convertit. Unde partis suae auctores, deorum suorum flentes exsilia, quos ad impietatem persecutionis in eos armaverat, qui unum dicaverant et timendum, pariterque in eos, qui hanc salutis fidem devoto corde receperant; cum quod male cupierant, perficere propter fidelium multitudinem non valerent, hac calliditate suae artis instruxit, quo efficerentur compotes voti sui, ut Domitiano, qui post Neronem, perditionis filium, secundam persecutionem in Christianos exercuit, super virtutem et praedicationis praeconio sancti viri, quod se jam longe lateque diffuderat, intimarent: quatenus ocius deorum suorum venerationi consuleret, quae jam etiam ab ipsa hominum memoria per Dionysium, ut asserebant, quemdam praestigiatorem et magum invictissimum, ejusque sequaces abolebatur.
Abbreviated transcription (Latin):
pontificibus contra eum
scdicio excitaretur in ppłos.
ita ut plebes in num̾e.
criain et de uicinis regioni¬
bus cum armis ac bellico
apparatu. propter fideles.
qui iam per illum credide
cum gregatim: ubi ip̃m
esse au̾diebant concurrerẽt.
mox ut illum cernere po¬
terant. tanta et ita ineffa¬
biliter in eolux celestis gr̃e
radiabat:ut automni
ferocitate una cum armiᷤ
deposita se illi prosternerẽt.
aut qui compuncti sp̃s
sancti dono ad credendũ
non erant pauore nimio
soluerentur: et territi a pre¬
sencia cus affugerent. Lc̃õ.¬
lerent uironon
ualebat plebs armata re¬
sistere: sed subdebat se illi
pocius certatim gallicanꝰ
cotumus: atq germani¬
ca ceruico sitas iugumq
poscebat. Ab ipsis quoq
destruebantur ydola: quo¬
rum sumptu fuerant fa
bricata et inuento salutis
ruin gaudebant naufra-¬
gio. Lugebat quoq porcõ
uicta dyaboli: cum de ca
uictrix ceclesie legio triũ
quus uidens sibi perire ꝙ
domino constabat assidu¬

Expanded text:
pontificibus contra eum pontificibus contra eum seditio excitaretur in populis, ita ut plebes innumerae, etiam et de vicinis regionibus cum armis ac bellico apparatu, propter fideles, qui jam per illum in Chrisdum eum gregatim, ubi ipsum esse audiebant, concurrerent; mox ut illum cernere poterant, tanta et ita ineffabiliter in eo lux coelestis gratiae radiabat, ut aut omni ferocitate una cum armis deposita se illi prosternerent: aut qui compuncti Spiritus sancti dono ad credendum non erant, pavore nimio solverentur, et territi a praesentia ejus aufugerent. Mermi viro non valebat plebs armata resistere, sed subdebat se illi potius certatim Gallicanus cothurnus, atque Germanica cervicositas: jugumque poscebat. Ab ipsis quoque destruebantur idola, quorum sumptu fuerant et studio fabricata: et invento salutis rum gaudebant naufragio. Lugebat quoque portio victa diaboli, cum de ea victrix Ecclesiae legio triumpquus videns sibi perire, quod Domino constabat assidu
Abbreviated transcription (Latin):
ui lisbius gratis
inquit eum̃ pater
beatissime offeram perscĩ-¬
tatem tuam domino ih̾u
xp̃o. Non ait beatus dyoni¬
sius ita nobis in huius¬
modi negocio est est agen¬
dum: quia deus et dõmi
scõ. ex beata maria semper
uirgine: cum ipse fecerit
mundum. in locato est
diuersorio natus. Qua¬
propter non uidetur cquũ¬
ut gratis accepto agro: p̾¬
parem domum in qua ci
filii adopeionis per nr̃m
ministerium renascant.
Sz et de cuis precio capti¬
uorum: ẽ sepultura com¬
parata. Propterea racio¬
nabiliter iudicatur ut p̾¬
cio sunam locum: ubi
illi qui in commercio sã¬
guinis illius morte int̾¬
cedente de captiuitate dỹa¬
boli et mortis perpetue bap¬
tiz ati fuerint redimantur.
Commutacionem uero p̾¬
cii. tu xp̃i pauperib largie¬
ris. que te illi deuotissime
obtulisti.
antas eni per il¬
lum dominus di¬
gnabatur exercere u̾tutes:
ut rebellium corda genti-
lium. non minus mira¬
culis. quam predicacio¬
nibus obtineret. Et cum
sepissime ab ydolorum

Expanded text:
ui Lisbius: Gratis, inquit, eum, pater beatissime, offero per sanctitatem tuam Domino Jesu Christo. Non, ait, beatus Dionysius, ita nobis in hujusmodi negotio est agendum, quia Deus et Dominuiritu sancto, ex beata Maria semper virgine, cum ipse fecerit mundum, in locato est diversorio natus. Quapropter non videtur aequuut gratis accepto agro, praeparem domum, in qua ei filii adoptionis per nostrum ministerium renascantur. Sed et de ejus pretio captivorum est sepultura comparata. Propterea rationabile judicatur, ut pretio sumam locum, ubi illi, qui in commercio sanguinis illius, morte intercedente, de captivitate diaboli et mortis perpetuae baptizati fuerint, redimantur. Commutationem vero pretii tu Christi pauperibus largieris, qui te illi devotissime obtulisti. antas etiam per illum dominus dignabatur exercere virtutes, ut rebellium corda genlium non minus miraculis quam praedicationibus obtineret. Et cum saepissime ab idolorum
Abbreviated transcription (Latin):
hic magnus uocabitur ĩ
regno cclorum.
andatum quippe
soluit et docet qnͣdo
hoc quisqz uoce predicat: ꝙ
uiuendo non implet. S
ad regnum eterne beatitu¬
qui non uult opere implẽ
quod docet. Quomodo ergo
in eo minimus uocatur.
qui ad hoc intrare nullo
modo permittitur: Quid
itaq per haric sentenciã
nisi presens occlesia celoꝵ
regnum dicitur: in qua
doctor qui mandatum sol¬
uerit minimus uocatur:
quia cuius uita despicit᷑.
restat ut cius predicacio
contempnatur.¬

Expanded text:
minimus vocabitur in regno coelorum ndatum quippe solvit, et docet, quando hoc quisque voce praedicat, quod vivendo non implet. Sed ad regnum aeternae beatituqui non vult opere implere quod docet. Quomodo ergo in eo minimus vocatur, qui ad hoc nullo modo intrare permittitur? Quid itaque per hanc sententiam nisi praesens celorum dicitur? In qua doctor qui mandatum solverit minimus vocabitur, quia, cuius vita despicitur, restat ut et predicatio contemnatur
Abbreviated transcription (Latin):
pͥm enim celorum
regnum constet qi
reproborum nullus ĩgre¬
ditur: cciam fatuis iur¬
ginibus cur simile cẽ ꝑ
gnum celorum p̾sentis
temporis ecclesia dicitur:
tet filius hominis ãgelos
suos: et colligent de regno
cuis omnia scandala. Ne¬
q enim in illo regno bea¬
titudinis in quo pax sũ¬
ma est: inueniri scanda¬
la poterunt:que colligan¬
tur. Et unde rursum dicit᷑.
Qui ergo soluent unum
de mandatis istis mini¬
nuis. et docuerit sic homi¬

Expanded text:
m enim coelorum regnum constat quia reproborum nullus ingreditur, etiam fatuis virginibus cur simile esse pgnum coelorum praesentis temporis Ecclesia dicitur. tet Filius hominis angelos suos, et colligent de regno ejus omnia scandala . Neque enim in illo regno beatitudinis, in quo pax summa est, inveniri scandala poterunt quae colligantur. Et unde rursum dicitur: Qui ergo solverit unum de mandatis istis minimis, et docuerit sic homi
Abbreviated transcription (Latin):
mͣ.cͦ xiii. a constitucione
domus cisterciensis . xuͦ.
seruus dei bernardus an
trignita sub albate stepho:
suaui iugo xp̃i collum sb̾¬
misit. Ab illo autem die
dedit dominus benediccio¬
nem: et iunca illa domi¬
ni sabbaoth dedit fructum
suum. extendens paliniteᷤ
suos usq ad mare: et ul¬
tra mare propagines sunᷤᷤ¬
Cum autem placuit ci q̃
cum segregaint a seculo
et uocaint ut ampliore
gracia reuclaret in coglo¬
nam suam. et multos fi¬
lios dei qui crant dispersi
per cum congregaret ĩ unũ:
misit in cor abbatis stephi.
ad edificandam domuin
clareuallis. mittere fratreᷤᷤ

Expanded text:
mo tertio, a constitutione domus Cisterciensis quindecimo, servus Dei Bernardus anntriginta, sub abbate Stephano, suavi jugo Christi collum submisit. Ab illa autem die dedit Dominus benedictionem, et vinea illa Domini Sabaoth dedit fructum suum, extendens palmites suos usque ad mare, et ultra mare propagines suCum autem complacuit ei qui eum segregavit a saeculo, et vocavit, ut ampliore gratia revelaret in eo gloriam suam, et multos filios Dei, qui erant dispersi, per eum congregaret in unum; misit in cor abbatis 1073 Stephani ad aedificandam domum Clarae-Vallis mittere fratres
Abbreviated transcription (Latin):
rabies absq bello
tanqui humanorũ corpo¬
rum stragem dedit: que fe¬
nitas ex sentencia sua tot
simul pire iuros iussit: Ne
iusti punirentur multi¬
tudo non optinuit: cum
multum essesoleat. quod
multitudo delinquit. Hac
igitur crudelitate ĩmanis¬
simi tyranni confectus ẽ
ille scõrum populus qui
contempsit rem presenciũ
ob spcm futurorum. Sis
interfecta est illa plane an¬
um sabaoth. Uictor autẽ
martir nec legionis eius¬
dem fuit necz mules: sed
emerite iam milicie uete¬
ranus. Hic autem iteragẽ
subito in cidisset in hos qui
passim culabantur leti¬
martirum spoliis:atq ab
hiis ad conuescendum ĩ¬
uitatus. prolatam ab ex¬
ultantibus per ordinem
causain cognouisset dete¬
status coniuiuas: detestatꝰ¬
q conuiuium refugiebat.
nequirentibusqz nẽ et ip̃e
anumn se esse et semper fu¬
turum respondit: ac statĩ
ab irruentibus interfectꝰ¬
est: ceterisq martiribz in
hoc loco sicut morte. ita eci¬
am honore comunctus ẽ.

Expanded text:
rabies absque bello tantam humanorum corporum stragem dedit? quae feritas ex sententia sua tot simul perire uel reos iussit? ne iusti punirentur, multitudo non obtinuit cum inultum esse soleat, quod multitudo delinquit. hac igitur crudelitate inmanissimi tyranni confectus est ille sanctorum populus qui contempsit rem praesentium ob spem futurorum. sic interfecta est illa plane anum Sabaoth. Uictor autem martyr nec legionis eiusdem fuit neque miles, sed emeritae iam militiae ueteranus. hic cum iter agens subito incidisset in hos qui passim martyrum spoliis, atque ab his ad convescendum invitatus, prolatam ab exsultantibus pecausam cognovisset, ac detestatus convivas, detestatusque convivium, refugiebat; requirentibusque ne et ipse hristianum se esse, et semper futurum esse respondit; ac statim ab irruentibus interfectus; caeterisque martyribus in eodem loco, sicut morte, ita etiam honore conjunctus est.
Abbreviated transcription (Latin):
Emde multa dubi¬
tacio cepit esse inter
sepontinos quid de loco a¬
gerent: et si intrari uel de¬
Unde collacione facta: ad
orientem loci illius beati
petri apostolorum princi¬
pis nomine condunt es¬
clesiam et dedicant: in qua
cciam et beate semꝑ uirgĩs¬
qz baptiste iohanns alta¬
ria statuunt. Tandemq
antistes salubri reperto con¬
silio: a romano epõ quid
dehiis agendum sit. per
nuncios sciciatur. Qui tũe
forte in monte fere quinq̃¬
gesimo miliario. a roma¬
na urbe distante merat:
quem incole locum sancti
siluestri cognomine uocãt.
co quod et ipse illuc quon¬
dam exul auerit. pro fidci
persecutione delicuerit in
serapti monte: taliaq mã¬
data remittit. Si hominis
est illam dedicare ecclesiã:
hoc marime die quo uic¬
toria data est. fieri oportet.
cuerit: codem precipue die
illius in hoc uoluntas ẽ
querenda. Hoc eciam tempe
imminenteagamus am¬
tatem rogantes: ut mun̾a
que per summum sue se¬
dis ministrum conferre
dignatus est: ad ccrtum

Expanded text:
 Multa dubitatio erat inter Sepontinos quid de loco agerent, et si intrare vel deUnde collatione facta, ad orientem loci illius beati Petri apostolorum principis nomine condunt ecclesiam et dedicant. In qua etiam beatae semper virgique baptistae Iohannis altaria statuunt. Tandem antistes, salubri reperto consilio, Romanum episcopum, quid de his agendum sit, per nuntios sciscitabatur. Qui tunc forte in monte fere quinquagesimo miliario a Romana urbe distante degebat, quem incolae sancti Silvestri cognomine vocant, eo quod et ipse ibi quondam exulaverat et pro fidei persecutione delituerat in Zirapti monte, taliaque mandata remittit: 'Si hominis est illam dedicare basylicam, hoc maxime die quo victoria data est fieri oportet; cuerit, eodem precipue die illius in hoc voluntas est quaerenda. Hoc ergo et tempore inminente agamus amtatem rogantes, ut munera, quae per summum suae sedis ministrum conferre dignatus est, ad certum
Abbreviated transcription (Latin):
rum martirum felicis et
audacti sub diccleciano et
maximiano imperatori¬
bus prefecto et iudice dra¬
cho: fucrunt autem duo
fratres nomine et opere fe
ratorum. cum ad sccretan¬
um iudicis esset perductus
iuxta templum scraphis:
dum cogerrtur adsacrificã¬
dum cxsufflaint in faciẽ
statue crec: et statimn cccidit.
fectum imponitur
cquulco: et inquiritur qͥ¬
bus hoc maleficiiᷤ fecisset.
Peatus felix respondit. Nõ
maleficiis dyaboli: sed be¬
neficiis ommpotentis dei¬
mei hoc ago. furore igitur
inhumatum lupis et ca¬
ata sentencia obii¬
us ci fiit quidã nr
xpĩanus: hominib qui¬
dem absconsus. deo ucro
manifestus. Hic cum di¬
dicisset ꝙ beatus felix du¬
ci fuisset iussus: cepit cla¬
mare et dicere. Et egoex ca¬
dem lege sum: et ip̃sum
xp̃m̃ colo. Mox et ipse ab of¬
ficio prefecti comprehensuᷤ
pariter: dato sic prius oscu¬
lo cum beato felice decollatꝰ
est. Huius nomen quia
post modum uero ad aus
tum appellauerunt: co qd
sancto martiri felici auctꝰ

Expanded text:
s et Adaucti, sub Diocletiano et Maximiano imperatoribus, praefecto et judice Draco. Fuere autem duo fratres nomine et opere Felratorum cum ad secretarium judicis esset perductus juxta templum Serapis, dum cogeretur ad sacrificandum, exsufflavit in faciem statuae aereae, et statim cecidit. fectum imponitur equuleo, et inquisitus quibus haec maleficiis fecisset, beatus Felix respondit: Non maleficiis diaboli, sed beneficiis omnipotentis Dei hoc egi. Furore itaque inhumatum canibus et luata sententia, obvius fuit ei quidam vir Christianus, hominibus quidem absconsus, Deo vero manifestus. Hic cum didicisset quod beatus Felix duci fuisset jussus, coepit clamare et dicere: Et ego ex eadem lege sum, et ipsum qhristum colo. Mox et ipse ab officio praefecti comprehensus, pariter dato sibi osculo, cum beato Felice decollatus est; hujus nomen quia post modum Adauctum eum appellaverunt, quod sancto martyri Felici auctus
Abbreviated transcription (Latin):
illi et uidentes cum adorãi.
tuis primicie dormienuaui
sequuntur autem hii q̃
sunc xp̃i. et ipsi in suo ordi¬
ne ad iitam de morte trãs¬
migrant. Ibiq cum uidẽ¬
tes adorant. quia in specie
plantes sine fine collaudãt.
Cui uisiom congruit illd̃
quod galylea eciam reucla¬
cio int̾erpretatur. Tunc em̃
iruelata facie sicut aposto¬
lus testatur. gloriam dñi
speculantes: in candem y¬
maginem transformam᷑.
quicumq modo reuclam᷑

Expanded text:
um adorant, tuis, primitiae dormientium ? Sequuntur autem hi qui sunt Christi, et ipsi in suo ordine ad vitam de morte transmigrant, ibique eum videntes adorant, quia  Al., queplantes sine fine collaudant. Cui visioni congruit illud, quod Galilaea etiam revelatio interpretatur. Tunc etenim revelata facie, sicut Apostolus testatur, gloriam Domini speculantes, in eamdem imaginem transformamur, quicunque modo revelamus
Abbreviated transcription (Latin):
neccesse est animo retniere.
cio facta: nel reuclacio dĩ
num finem respicit. sc .iii.¬
i quidem supra le¬
gelun mulieribus. ite di¬
cite discipulis cuis quia
surrexit: et cece precedet nos
in galylcam.ibi cum ui¬
debitis: et nunc cuuange¬
lista narrante cognomimꝰ.
quia abierũt discipulim

Expanded text:
necesse est animo retinere. necesse est animo retinere. tio facta, vel revelatio, dicnum finem respicit. Siquidem supra legelum mulieribus: Ite, dicite discipulis ejus quia surrexit; et ecce praecedet vos in Galilaeam, ibi eum videbitis. Et nunc evangelista narrante cognovimus quod abierunt discipuli