comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quoꝵ diu̾sa qͦdãmͦ officia. diu̾sa subdita ꝑtin̾ent. ad
alium corpꝰ ad aliã aĩa inq ipso corꝑe ad alium cap̃. ad
alium ceruicẽ. ⁊ cet̾a singła ad singłos. similit̾ in am̃o
ad aliũ ingenium ad aliũ doct᷑nã. ad aliũ irã. ad aliũ¬
ocupiscentiã. inq ipsis rebꝰ uitȩ adiacentibꝰ ad aliũ pecꝰ.
ad aliũ tͥticũ. ad alium uinum. ad aliũ oleum. ad aliũ
siluas. ad aliũ nũmos. ad aliũ nauigationẽ. ad aliũ bella.
ad aliũ uictorias. ad alium ꝯiugia. ad aliũ partũ. ad¬
aliũ fecunditatẽ. ⁊ ad alios alia cęt̾a. celestis at ciuita ᷤᷤ
unũ dm̃ solum colendũ nosse dĩq tantũmͦ seruiendũ
tate censeret. Factum ẽ ut religionis leges cũ t̾rena ci¬
uitate ñ posse hr̃e cõmunes. ꝓq his ab ea dissentire hr̃et
necesse. atq hoñi ẽẽ diu̾sa sentientibꝰ. eoꝵq iras ⁊ odia et

Expanded text:
quorum diuersa quodam modo officia diuersa subdita pertinerent, ad quorum diuersa quodam modo officia diuersa subdita pertinerent, ad alium corpus, ad alium animum, inque ipso corpore ad alium caput, ad alium ceruicem et cetera singula ad singulos; similiter in animo ad alium ingenium, ad alium doctconcupiscentiam; inque ipsis rebus uitae adiacentibus ad alium pecus, ad alium triticum, ad alium uinum, ad alium oleum, ad alium siluas, ad alium nummos, ad alium nauigationem, ad alium bella adque uictorias, ad alium coniugia, ad alium partum ac fecunditatem et ad alios alia cetera: caelestis autem ciuitas cum unum Deum solum colendum nosset eique tantum modo seruiendum tate censeret: factum est, ut religionis leges cum terrena ciuitate non posset habere communes proque his ab ea dissentire haberet necesse adque oneri esse diuersa sentientibus eorumque iras et odia et
Abbreviated transcription (Latin):
tas quȩ ñ uiuit eac fide t̾renã pacẽ appetit. in eoq de¬
figit imꝑandi obediendiq cõcordiam ciuiũ ut sit eis
de rebꝰ ad mortalẽ uitã ꝑtinentibꝰ humanaꝵ q̃dã cõ¬
positio uoluntatũ. Ciuitas aut̃ celestis uł potiꝰ pars
eiꝰ q̃ in hac mortalitate ꝑegͥnat᷑ ⁊iuuit ex fide. ⁊̃ ista
pace necẽe ẽ utat᷑ donec ipsa cui tał pa necessaria
ẽ mortalitas tͣnseat. Ac ꝑħ dum apud t̾renã ciuita¬
tẽ ułut captiuam uitam suȩ ꝑegͥnationis agre. iã
ꝓmissione redemptionis ⁊ dono sp̃ali tãꝙͣ pignore
accepto. legibꝰ t̾renȩ ciuitatis. quibꝰ ħ administrant᷑ q̃
dubitat. ut qm̃ cõmunis ẽ ipsa mortalitas. seruet᷑ ĩ rebꝰ
ad eã ꝑtinentibꝰ int̾ ciuitatẽ utͣmq cõcordia. Ueꝵ qr
t̃rena ciuitas habuit quosdã suos sapientes. quos diui¬
na ĩpbat disciplina. qͥuł suspicati uł decepti a demo¬
nibꝰ cd̃ent multos dõs ociliandos ẽẽ rebꝰ humanis. ad

Expanded text:
tas, quae non uiuit ex fide, terrenam pacem adpetit in eoque defigit imperandi oboediendique concordiam ciuium, ut sit eis de rebus ad mortalem uitam pertinentibus humanarum quaedam conpositio uoluntatum. Ciuitas autem caelestis uel potius pars eius, quae in hac mortalitate peregrinatur et uiuit ex fide, etiam ista pace necesse est utatur, donec ipsa, cui talis pax necessaria est, mortalitas transeat; ac per hoc, dum aput terrenam ciuitatem uelut captiuam uitam suae peregrinationis agit, iam promissione redemtionis et dono spiritali tamquam pignore accepto legibus terrenae ciuitatis, quibus haec administrantur, dubitat, ut quia communis est ipsa morad eam pertinentibus inter ciuitatem utramque concordia. Verum quia terrena ciuitas habuit quosdam suos sapientes, quos diuina inprobat disciplina, qui uel suspicati uel decepti a daemonibus crederent multos deos conciliandos esse rebus humanis, ad
Abbreviated transcription (Latin):
rectionẽ reuocabit᷑. Ibi uͥtutes ñ contͣ ulla uitia
uł mala quec̃q c̾tantes s hñtes uictoriȩ p̾mium
ȩt̾nam pacẽ qͣm nullꝰ adu̾sariꝰ inquietet. Ipsa ẽ enĩ
bitudo finał ipse ꝑfectionis finis qui consumantẽ
ñ ht̃ finẽ. ħ aut̃ dicim᷑ quidẽ bĩ. qno pacẽ habemꝰ

Expanded text:
 ulla vitia vel mala quaecumque certantes, sed habentes victoriae praemium aeternam pacem, quam nullus adversarius inquietet. Ipsa est enim beatitudo finalis, ipse perfectionis finis, qui consumentem non habet finem. Hic autem dicimur quidem beati, quando pacem habemus,
Abbreviated transcription (Latin):
rebꝰ mortalibꝰ qñ hẽmꝰ si recte uiuimus. bonis eiꝰ rectȩ
⁊ quicqͥd in bono usu bonoꝵ ⁊ maloꝵ fac̃ ⁊ se ipsã ad
eũ finẽ refert. uͥ nob̾ tał ⁊ tanta pax erit. qͣ melior
⁊ ipsi ciuitati dĩ d qͣ nob̾ ẽ ista oꝑosissima disputa¬
dm̃ tuũ sion. qm̃ confortauit seras portaꝵ tuaꝵ bñ¬
nec ab illa ullꝰ excibit. ac ꝑħ fines eiꝰ eã debemꝰ ħ intel¬
lige̾ pacẽ qͣm uolumꝰ demonstrare finalẽ. Nam ⁊

Expanded text:
rebus mortalibus quando habemus, si recte uiuimus, bonis eius recte et quidquid in bono usu bonorum et malorum facit, et se ipsam ad eum finem refert, ubi nobis talis et tanta pax erit, qua melior  ipsi civitati Dei, de qua nobis est ista operosissima disputaDeum tuum, Sion. Quoniam confirmavit seras portarum tuarum, benenec ab illa ullus exibit. Ac per hoc fines ejus eam debemus hic intelligere pacem, quam volumus demonstrare finalem. Nam et
Abbreviated transcription (Latin):
Quam qui ꝓhib. ꝓhibeat si pot̾ amica colloqͥa. int̾¬
dicat amicalẽ uł int̾cidat affectum humanaꝵ om¬
nium necessitudinum. uincła m̃tis ĩnit̾ti stupore
difrũpat. Aut sic eis utendum censeat. ut nulla ex
eis am̃ũ dulcedo ꝑfundat. Qd̃ si fieri nullomͦ pot̾
⁊̃ ħ quo pacto fut᷑um ẽ. ut eiꝰ nob̾ amara mors ñ sit
uita mortalium. mortuos tam̃ eos quos diligimꝰ ꝙͣ
uł a fide uł abonis moribꝰ lapsos. ħ ẽ in ipsa am̃a
mortuos audire seu uide mallemꝰ. qͣm ingenti matĩa
maloꝵ plena ẽ t̾ra. apt̾ q̃ scͥptum ẽ. Numqͥd ñ tem¬
ptatio ẽ uita humana suꝑ t̾ram : & ꝓpt̾ q̃ ipse dñs¬
fit. ut bonis amcis mortuis gͣtulem᷑. ⁊ cum mors eoꝵ

Expanded text:
Quam qui prohibet, prohibeat, si potest, amica conloquia, interQuam qui prohibet, prohibeat, si potest, amica conloquia, interdicat amicalem uel intercidat adfectum, humanarum omnium necessitudinum uincula mentis inmiti stupore disrumpat aut sic eis utendum censeat, ut nulla ex eis animum dulcedo perfundat. Quod si fieri nullo modo potest, etiam hoc quo pacto futurum est, ut eius nobis amara mors non sit, uita mortalium: mortuos tamen eos, quos diligimus, quam uel a fide uel a bonis moribus lapsos, hoc est in ipsa anima mortuos, audire seu uidere mallemus. Qua ingenti materia malorum plena est terra, propter quod scriptum est: Numquid non tentatio est uita humana super terram? et fit, ut bonis amicis mortuis gratulemur, et cum mors eorum
Abbreviated transcription (Latin):
contingit. ut c̾dat᷑ uł amicꝰ ẽẽ qui inimicꝰ ẽ. uł inimicꝰ
qui amicꝰ ẽ. qͥd nos consolat᷑ in hac humana societate
enroribꝰ erumnisq plenissima. nͥ fides ñ ficta. ⁊ mutua
dilectio u̾oꝵ ⁊ bonoꝵ amicoꝵ: Quos qͣnto plures ⁊
in locis pluribꝰ hẽmꝰ. tanto longiꝰ latiꝰq metuimꝰ.
neq̃d eis contingat mali. de tantis maloꝵ aggeribꝰ
hꝰ scłi. Non enĩ tantũmͦ solliciti sumus ne fame. ne
belł. ne morb̾. ne captiuitatibꝰ affligant᷑. ne in eadẽ
seruitute talia patiant᷑. qͣlia nec cogitare sufficimꝰ.
nequitiamq mutent᷑. & qñ ista contingunt tanto
talia sentit adu̾tẽ: Mortuos quippe audire mallemꝰ
qͣmuis et ħ sine dolore ñ possimus audire. Quoꝵ enĩ
nos uita ꝓpt̾ amicitiȩ solatia delectabat. unde fieri
pot̾. ut eoꝵ mors nullã nob̾ ingerat mestitudinẽ:

Expanded text:
contingit, ut credatur vel amicus esse qui inimicus est, vel inimicus contingit, ut credatur vel amicus esse qui inimicus est, vel inimicus qui amicus est; quid nos consolatur in hac humana societate erroribus aerumnisque plenissima, nisi fides non ficta, et mutua dilectio verorum et bonorum amicorum? Quos quanto plures et in locis pluribus habemus, tanto longius latiusque metuimus, ne quid eis contingat mali de tantis malorum aggeribus hujus saeculi. Non enim tantummodo solliciti sumus, ne fame, ne bellis, ne morbis, ne captivitatibus affligantur, ne in eadem servitute talia patiantur, qualia nec cogitare sufficimus:nequitiamque mutentur. Et quando ista contingunt tanto talia sentit, advertere? Mortuos quippe audire mallemus: quamvis et hoc sine dolore non possimus audire. Quorum enim nos vita propter amicitiae solatia depotest, ut eorum mors nullam nobis ingerat maestitudinem?
Abbreviated transcription (Latin):
duras ⁊ diras necessitates. si ut dignũ ẽ ȩloqͥ uelim.
qͣmqͣm neqͣquã. sic̃ res postulat possim. quis erit diᷤ
putationis modꝰ ꝓlixe : s sapiens inquiunt iusta bel¬
la gesturꝰ ẽ. quasi ñ sise hominẽ meminit multomag̾
dolebit ustoꝵ necessitatẽ sͥ extitisse belloꝵ. qr nisi
uista ẽent. ei g̃enda non eẽnt. ac ꝑ ħ sapienti nulla
bella eẽnt. Inquitas enĩ partis adu̾sȩ iusta bella in¬
gerit g̾enda sapienti. quȩ iniquitas utiq hoĩ ẽ dolen¬
da. quia homĩ̃ ẽ.⁊ si nulla ex ea bellandi necessitas
nasc̾et᷑. ħ itaq mala tã magna. tã oirenda. tã seua.
quis qͥs cũ dolore consid̾at. miseriã fatetur. Quisqͥs
aut̃ uł patitur ea sine amĩ dolore. uł cogitat multo
utiq miserius iõ se putat bm̃ quia et humanum
simił dem̃tiȩ quȩ tam̃ in hꝰ uitȩ misera conditione sepe

Expanded text:
duras et diras necessitates si ut dignum est eloqui uelim, duras et diras necessitates si ut dignum est eloqui uelim, quamquam nequaquam sicut res postulat possim: quis erit prolixae disputationis modus? Sed sapiens, inquiunt, iusta bella gesturus est. Quasi non, si se hominem meminit, multo magis dolebit iustorum necessitatem sibi extitisse bellorum, quia nisi iusta essent, ei gerenda non essent, ac per hoc sapienti nulla bella essent. Iniquitas enim partis aduersae iusta bella ingerit gerenda sapienti; quae iniquitas utique homini est dolenda, quia hominum est, etsi nulla ex ea bellandi necessitas nasceretur. Haec itaque mala tam magna, tam horrenda, tam saeua quisquis cum dolore considerat, miseautem vel patitur ea sine animi dolore, vel cogitat, multo utique miserius ideo se putat beatum, quia et humanum similis dementiae, quae tamen in hujus vitae misera conditione saepe
Abbreviated transcription (Latin):
sociant᷑. Quando enĩ quȩ sentiunt int̾ se cõmunicare
ñ possunt. ꝓpt̾ solam diu̾sitatẽ linguȩ. nicħ ꝓdest
ad consociandos homines tanta similitudo naturȩ.
ita ut libentiꝰ homo sit cum cane suo. quã cum hoĩe
alieno. At enim oꝑa data ẽ. ut imꝑiosa ciuitas ñ
solum uigũ. ueꝵ etiam lingͣm suam domitis gentibꝰ
ꝑ pacem societatis impoñet. ꝑ qͣm ñ deẽẽt inmo ⁊
sione humani sanguinis comꝑatũ ẽ :ᷤ quibꝰ tͣnsactis.
ñ ẽ tñ eoꝵdẽ maloꝵ finita miseria. Quamus enĩ ñ
defu̾int neq desint hostes extere nationis. contͣ qͦs
semꝑ bella gesta s̃ ⁊ gerunt᷑.⁊ tam̃ ⁊̃ ipsa imꝑii la¬
titudo peꝑit peioris gen̾is bella. socialia scił ⁊ cuulia.
quibꝰ miserabiliꝰ qͣtit᷑ humanũ genꝰ siue cum belli¬
g̾atur ut aliqũ conquiescant. siue cum timet᷑ ne rursꝰ
exsurgant. Quoꝵ maloꝵ multas ⁊ multiplices cladeᷤᷤ

Expanded text:
sociantur. Quando enim quae sentiunt inter se communicare sociantur. Quando enim quae sentiunt inter se communicare non possunt propter solam diuersitatem linguae, ad consociandos homines tanta similitudo naturae: ita ut libentius homo sit cum cane suo, quam cum homine alieno. At enim opera data est, ut imperiosa civitas non solum jugum, verum etiam linguam suam domitis gentibus per pacem societatis imponeret; per quam non deesset, imo et sione humani sanguinis conparatum est? Quibus transactis, non est tamen eorundem malorum finita miseria. Quamuis enim non defuerint neque desint hostes exterae nationes, contra quas semper bella gesta sunt et geruntur: tamen etiam ipsa imperii latitudo peperit peioris generis bella, socialia scilicet et ciuilia, quibus miserabilius quatitur humanum genus, siue cum belligeratur, ut aliquando conquiescant, siue cum timetur, ne rursus exsurgant. Quorum malorum multas et multiplices clades,
Abbreviated transcription (Latin):
societas necessitate ⁊̃ iudicandi. ħ ẽ gͦ qͣm dicimꝰ
miseria c̾te hominis. ⁊ si ñ malitia sapientis. Anuͦ
necessitate nesciendi atq uidicandi torquet insonte ᷤᷤ
punit insontes.:⁊ parũ ẽ illi qd̾ ñ ẽ reꝰ. si ñ sit insuꝑ
ista necessitate miseriã. eãq odit in se.⁊ si pie sapit
clamat ad dm̃. De necessitatibꝰ mĩs erue me. Post cun¬
tatem uł urbẽ. sequit᷑ orb̾ t̾rȩ. in quo t̾enum gͣdum
ponunt societatis humanȩ. incipientes a domo atq
iñ ad urbẽ. deiñ ad orbẽ t̾re ꝓ grediendo uenientes.
Q ui utiq sic̃ aquaꝵ congeries qͣnto maior ẽ. tanto ꝑicłis
plenior. in quo pͥmum linguaꝵ diu̾sitas hominẽ
alienat ab homine. Nam si duo sibimet inuicẽ fiant
obuiam. neq p̃tire s simul ẽẽ aliqͣ necesfitate cogant᷑.
quoꝵ neut̾ linguã nouit altiꝰ. Faciliꝰ dͥ muta am̃alia
etiam diũsi gen̾is. qͣm illi cum sit̃ homines ambo

Expanded text:
societas, necessitate etiam iudicandi. Haec est ergo quam dicimus societas, necessitate etiam iudicandi. Haec est ergo quam dicimus miseria certe hominis, etsi non malitia sapientis. An uero necessitate nesciendi adque iudicandi torquet insontes, punit insontes, et parum est illi, quod non est reus, si non sit insuper ista necessitate miseriam, eamque in se odit; et, si pie sapit, clamat ad Deum, De necessitatibus meis erue me ? Ctatem uel urbem sequitur orbis terrae, in quo tertium gradum ponunt societatis humanae, incipientes a domo adque inde ad urbem, deinde ad orbem progrediendo uenientes; qui utique, sicut aquarum congeries, quanto maior est, tanto periculis plenior. In quo primum linguarum diuersitas hominem alienat ab homine. Nam si duo sibimet inuicem fiant obuiam neque praeterire, sed simul esse aliqua necessitate cogantur, quorum neuter linguam nouit alterius: facilius sibi muta animalia, etiam diuersi generis, quam illi, cum sint homines ambo,
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ int̾ ẽ quicꝗͣ. siue cyncoꝵ siue aliqͦlib habitu ⁊
uictu in his finibꝰ quos u̾os putant quisq philoso¬
phetur. Ex tͥbus porro illis uitȩ gen̾ibꝰ ocioso. actuoso
et quod ex utroq compositũ ẽ. ħ t̾cium sͥ plac̾e asseu̾at᷑
hȩc sensisse atq docuisse academicss uet̾es uano asse¬
rit. auctore anthioco magistro eyceronis ⁊ suo. Quȩ̃
sane cicõ in pluribꝰ fuisse stoicum qͣm uet̾em acha¬
demicum uult nidi. S quid ad nos qui potiꝰ de rebꝰ
ipsis udicare debemꝰ. qͣm ꝓ magno de hominibꝰ qͥd
dĩ de his singłis int̾rogata resp̃ndeat. ac pͥmũ defi¬
nibꝰ bonoꝵ maloꝵq quid sentiat. respondebit ȩtnã
& pter illam ꝓm̃ adipiscendã istãq uitandã. rectȩ nob̾
ẽẽ uuendum. Propt̾ q̃ scͥptum ẽ. Iustꝰ ex fide uuit.
qm̃ neq bonum nr̃m iam uidemꝰ. uñ oportet ut c̃den¬

Expanded text:
eorum interest quidquam, siue Cynico siue alio quolibet habitu et eorum interest quidquam, siue Cynico siue alio quolibet habitu et uictu in his finibus, quos ueros putant, quisque philosophetur. Ex tribus porro illis uitae generibus, otioso, actuoso et quod ex utroque conpositum est, hoc tertium sibi placere adseuerant. Haec sensisse adque docuisse Academicos ueteres Varro adserit, auctore Antiocho, magistro Ciceronis et suo, quem sane Cicero in pluribus fuisse Stoicum quam ueterem Academicum I unIt uideri. Sed quid ad nos, qui potius de rebus ipsis iudicare debemus, quam pro magno de hominibus quid Dei de his singulis interrogata respondeat ac primum de finibus bonorum malorumque quid sentiat: respondebit aeternam propter illam proinde adipiscendam iptum est: Iustus ex fide uiuit; quoniam neque bonum nostrum iam uidemus, unde oportet ut creden
Abbreviated transcription (Latin):
cȩt̾a hꝰmodi talia sunt. ut et uirtꝰ sine his ẽẽ possit.¬
⁊ ipsa sine uirtute. bona sunt tam̃. ⁊ scd̃m istos õe
ipsa ꝓpt̃ se ipsa dilig̃ uirtus. utiturq illis et frit᷑
sic̃ uͥtutẽ decet. Hanc uitam bãm ⁊̃ socialẽ ꝑhibent
ẽẽ quȩ amicoꝵ bona ꝓpt̾ se ipsa diligat sic̃ sua eisq
ꝓpt̾ ipsum ħ uelit q̃ sͥ siue in domo sint. sic̃ coniua ⁊
lib̃i. ⁊ quicumq domestici. siue in loco uͥ domus ẽ eitus.
sic̃ ẽ urbs. ut s̃ hi qui ciues uocant᷑. siue in orbe toto
ut sunt gentes quas eis societas humana ꝯiung̾. siue
in ipso mundo qui censet᷑ noĩe cęli ⁊ trȩ. Sic̃ eẽ dic̃t
dõs quos uolunt amicos eẽ hoĩ sapienti. quos nos
familiariꝰ angłos dicimꝰ. De bonoꝵ aut̃ ⁊ ȩcontͣrio
maloꝵ finibꝰ. negat ullomͦ eẽ dubitandũ. ⁊ hanc int̾
se et nouos academicos affirmant eẽ distantiã. Nec

Expanded text:
 modi talia sunt, ut et uirtus sine his esse possit et modi talia sunt, ut et uirtus sine his esse possit et ipsa sine uirtute; bona sunt tamen, et secundum istos etiam ipsa propter se ipsam diligit uirtus, utiturque illis et fruitur, sicut uirtutem decet. Hanc uitam beatam etiam socialem perhibent esse, quae amicorum bona propter se ipsa diligat sicut sua eisque propter ipsos hoc uelit quod sibi; siue in domo sint, sicut coniux et liberi et quicumque domestici, siue in loco, ubi domus est eius, sicuti est urbs, ut sunt hi qui ciues uocantur, siue in orbe toto, ut sunt gentes quas ei societas humana coniungit, siue in ipso mundo, qui censetur nomine caeli et terrae, sicut esse dicunt deos, quos uolunt amicos esse homini sapienti, quos nos familiarius angelos dicimus. De bonorum autem et e contrario malorum finibus negant ullo modo esse dubitandum et hanc inter se et nouos Academicos adfirmant esse distantiam, nec
Abbreviated transcription (Latin):
tas postulat ꝓpt̾ maiora uł adipiscenda uł tenenda
contemnens. Omniũ aut̃ bonoꝵ uł ami uł corꝑis. nicħ
sͥ uͥtꝰ ommnno p̃ponat. Hȩc enĩ bñ utit᷑ ⁊ seipsa. ⁊cet̾is
quȩ hominem faciunt bm̃ bonis. uͥ uͦ ipsa non ẽ qͣm¬
ẽẽ ñ possunt. Hȩc gͦ uita hominis quȩ uirtutȩ ⁊ aliis
et amĩ ⁊ corꝑis bomis. sine quibꝰ uirtꝰ eẽ ñ pot̾ fruit᷑.
bã ẽẽ dr̃. Si u̾o ⁊ aliis sine quibꝰ eẽ uirtus pot̾. uł ulł
uł płibus beatior. Si aut̃ ꝓrsus om̃ibꝰ ut nullum
omnino bonũ desit. uł amĩ uł corꝑis bĩssima. Non
eẽ. uͭtꝰ u̾o sine ulla uita ñ pot̾ eẽ. Hoc ⁊ de memoria
dix̃im. atq rõne.⁊ siquid tale aliud ẽ in homine.
Sunt enĩ hȩc ⁊ añ doctͥnam. sine his aut̃ ñ pot̾ eẽ illa
doctͥna. ac ꝑ ħ nec uirtꝰ quȩ utiq discit᷑. Bñ aut̃
ciurere. pulerum ẽẽ corꝑe. uiribꝰ ingentibꝰ p̾uałe.⁊

Expanded text:
tas postulat, propter maiora uel adipiscenda uel tenenda tas postulat, propter maiora uel adipiscenda uel tenenda contemnens. Omnium autem bonorum uel animi uel corporis nihil sibi uirtus omnino praeponit. Haec enim bene utitur et se ipsa et quae hominem faciunt beatum, bonis. Ubi vero ipsa non est, quamesse non possunt. Haec ergo vita hominis, quae virtute et aliis animi et corporis bonis, sine quibus virt dicitur; si uero et aliis, sine quibus esse uirtus potest, uel ullis uel pluribus, beatior; si autem prorsus omnibus, ut nullum omnino bonum desit uel animi uel corporis, beatissima. Non esse; uirtus uero sine ulla uita non potest esse. Hoc et de memoria dixerim adque ratione, et si quid tale aliud est in homine. Sunt enim haec et ante doctrinam, sine his autem non potest esse ulla doctrina, ac per hoc nec uirtus, quae utique discitur. Bene autem currere, pulchrum esse co
Abbreviated transcription (Latin):
pars bigarum. unum u̾o eoꝵ quo qͦmͦ se hãt ad alt̾eꝵ
bigas non dicimus. s ambos simul hoꝵ aut̃ tͥum.
ħ eleg̃ t̃cium. hominemq nec animã solã nec solũ corpꝰ.
s am̃am simul ⁊ corpꝰ eẽ arbitrat᷑. Em̃ sũmũ bonum
hominis quo sit bs̃. ex ut᷑q rei bonis constare dic̃ ⁊
excistimat ex appetenda ipsamq uirtutẽ quã doctͥna
inserit ułut artem uiuendi. quȩ in am̃ȩ bonis ẽ. ex¬
cellentissimũ bonum. Q ꝓpt̾ eadẽ uirtꝰ idest ars agen¬
dȩ uitȩ. cum acceꝑit pͥma naturȩ quȩ sine illa erant.
s tam̃ erant ⁊̃ qñ eis doctͥna adhuc deerat. omĩa
ꝓpt̾ se. ipsa appetit simulq ⁊̃ se ipsã. omnibꝰq simul
⁊ se ipsa utitur eo fine ut omibꝰ delectet᷑ atq ꝑfruat᷑
mag̃ minusq ut queq int̾ se maiora. atq minora
sunt. tam̃ om̃ibꝰ gaudens.⁊ quedam minora si necessi¬

Expanded text:
pars est bigarum, unum vero eorum quoquo modo se habeat ad alterum, pars est bigarum, unum vero eorum quoquo modo se habeat ad alterum, bigas non dicimus, sed ambos simul. Horum autem trium hoc eligit tertium, hominemque nec animam solam, nec solum corpus, sed animam simul et corpus esse arbitratur. Proinde summum bonum hominis, quo fit beatus, ex utriusque rei bonis constare dicit, existimat expetenda ipsamque uirtutem, quam doctrina inserit uelut artem uiuendi, quae in animae bonis est excellentissimum bonum. Quapropter eadem uirtus, id est ars agendae uitae, cum acceperit prima naturae, quae sine illa erant, sed tamen erant etiam quando eis doctrina adhuc deerat, omnia propter se ipsa adpetit simulque etiam se ipsam, omnibusque simul et se ipsa utitur, eo fine, ut omnibus delectetur adque perfruatur, magis minusque, ut quaeque inter se maiora adque minora sunt, tamen omnibus gaudens et quaedam minora, si necessi
Abbreviated transcription (Latin):
secte ita fiunt cum uł pͥma nature. ꝓpt̾ uirtutẽ. uł
atq sectandum isto mͦ ꝑsuad̾e conatur. Primum et
summũ bonũ in philosophia. non arboris. ñ peccoris.
ñ dĩ s hominis. Queritur quid sit ipse homo. q q̃ren¬
dum putat. Sensit quippe in eiꝰ natura duo eẽ quedã.
p̃stabilius oĩo ñ dubitat. S utrũ am̃ã sola sit homo.
ut ita sit ei corpꝰ tamqͣm ęquus ȩquiti. eques enĩ ñ
mͦ ht̃ se ad equũ. an corpꝰ solum sit homo. aliquomͦ se
hñs ad am̃am. sicut poculum ad potionẽ. Non enĩ
caliae ⁊ potio qͣm continet caliae simul dr̃ poculum s
calia solꝰ. Io tam̃ qd̾ potioni continende sit accomodatꝰ.
An u̾o nec am̃a sola nec solum corpꝰ. s simul utr̃q sit
homo. cuiꝰ sit pars una suie am̃a. siuȩ corpꝰ. ille aut̃
totus ex utroq constet ut homo sit. sic̃ duos ęquos
iunctos bigas uocamus. quoꝵ siue decet̾ siuie sinist̃

Expanded text:
sectae ita fiunt, cum uel prima naturae propter uirtutem, uel sectae ita fiunt, cum uel prima naturae propter uirtutem, uel atque sectandum, isto modo persuadere conatur. Primum, quia summum bonum in philosophia non arboris, non pecoris, non dei, sed hominis quaeritur, quid sit ipse homo, quaerendum putat. Sentit quippe in ejus natura duo esse quaedam, praestabilius omnino non dubitat; sed utrum anima sola sit homo, ut ita sit ei corpus tanquam equus equiti. Eques enim non  habeat ad equum. An corpus solum sit homo, aliquo modo se habens ad animam, sicut poculum ad potionem: non enim calix et potio, quam continet calix, simul dicitur poculum, sed calix solus; ideo tamen quod potioni continendae sit accommodatus. An vero nec anima sola, nec solum corpus, sed simul utrumque sit homo, cujus pars sit una sive anima sive corpus, ille autem totus ex utroque constet, ut homo sit: sicut duos equos junctos bigas vocamus, quorum sive dexter, sive sinister,
Abbreviated transcription (Latin):
docet prudentia. fac̃ temꝑantia. nec prudentia nec tẽꝑã¬
tia tollit huic uitȩ. Quid iusticia cꝰ minꝰ ẽ sua cinq tͥbue¬
re. uñ fit in ipso homine quidam uistꝰ ordo nateͤ. ut aĩa
monstrat in eo se adhuc oꝑe laborare potiꝰ qͣm inhꝰ¬

Expanded text:
docet prudentia, facit temperantia, nec prudentia nec temperandocet prudentia, facit temperantia, nec prudentia nec temperantia tollit huic uitae. Quid iustitia, cuius munus est sua cuique tribuere unde fit in ipso homine quidam iustus ordo naturae, ut anima monstrat in eo se adhuc opere laborare potius, quam in
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ fac̾e uolumus. cũ ꝑfici uolumus finem summi
boni. nͥ ut caro adu̾sꝰ sp̃m non concupiscat. nec sit
in nob̾ ħ uitiũ. contͣ q̃ sp̃s concupiscat: Qd̃ in hac
inadiutorio dĩ faciamꝰ. ne carni concupiscenti adu̾sus
sp̃m sp̃u succumbente cedamus. ad ꝑpetͣndum pecẽm
nr̃a consensione ꝑthamur. Absit gͦ ut qͣmdu in ħ bello
intestino sumꝰ. iam nos bĩtudinem ad qͣm uincendo uo¬
lumus ꝑuenire adeptos ẽẽ c̃damus. & quis ẽ usq adeo
sapiens. ut contͣ libidines nullum ht̃ omnino conflictũ:
Quid illa uirtꝰ quȩ prudentia dr̃. nonne tota uigilantia
sua bona disc̾nit amal.⁊ ut in illis appetendis istisq
uitandis nullꝰ eiror obrepat : Ac ꝑħ.⁊ ipsa nos in mał
uł mala in nob̾ eẽ testatur. Ipsa enĩ docet malũ eẽ ad
peccandũ consentire. bonumq ẽẽ ad peccandũ ñ consen-¬
tire libidini. Illud tam̃ malum cuinos ñ consentire

Expanded text:
autem facere uolumus, cum perfici uolumus fine summi autem facere uolumus, cum perfici uolumus fine summi boni, nisi ut caro aduersus spiritum non concupiscat, nec sit in nobis hoc uitium, contra quod spiritus concupiscat? Quod in hac in adiutorio Dei facimus, ne carni concupiscenti aduersus spiritum spiritu succumbente cedamus et ad perpetrandum peccatum nostra consensione pertrahamur. Absit ergo ut, quamdiu in hoc bello intestino sumus, iam nos beatitudinem, ad quam uincendo uolumus peruenire, adeptos esse credamus. Et quis est usque adeo sapiens, ut contra libidines nullum habeat omnino conflictum? Quid illa uirtus, quae prudentia dicitur, nonne tota uigilantia sua bona discernit a malis, ut in illis adpetendis istisque uitandis nullus error obrepat, ac per hoc et ipsa nos in malis uel mala in nobis esse testatur? Ipsa enim docet malum esse ad peccandum consentire bonumque esse ad peccandum non consentire libidini. Illud tamen malum, cui nos non consentire
Abbreviated transcription (Latin):
nire ñ posse sapienti: Deinde ꝑceptio u̾tatis in hac car-¬
ne quał aut qͣnta ẽ. qño sic̃ legimꝰ in ueraci libro sap̃iȩ.
corpus corruptibile aggrauat am̃ã.⁊ depͥmit t̾rena
inhabitatio sensum multa cogitantẽ: Impetꝰ porro
uł appetitus actionis. si ħ mͦ recte latine appellat᷑ ea
qͣm g̾ci uocant orinen. quia ⁊ ipsam pͥmis nat᷑e de¬
putant bonis: nonne ipse ẽ quo gerunt᷑ ⁊̃ insanoꝵ
illi miserabiles motꝰ et facta quȩ hoiremus qnõ ꝑu̾tit᷑
cum sͥ bonoꝵ culm̃ uindic humanoꝵ quid hic agit
nisi ꝑpetua bella cum uiciis. nec ext̾ioribꝰ s int̾ioribꝰ.
nec alienis s plane nr̃is ⁊ ꝓpriis. maximȩ illa q̃ gc̃ȩ
nant᷑ libidines. ne in queq flagitia m̃tẽ consentiẽtẽ
trabant: Neq enĩ nillum ẽ uitrũ. cum dic̃ sic̃ apłs.¬
inuicem adu̾sant᷑. ut non ea quȩ uultis faciatis. Qͥd

Expanded text:
nire non posse sapienti? Deinde perceptio ueritatis in hac carnire non posse sapienti? Deinde perceptio ueritatis in hac carne qualis aut quanta est, quando. sicut legimus in ueraci libro sapientiae, corpus corruptibile adgrauat animam et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem? Inpetus porro uel adpetitus actionis, si hoc modo recte Latine appellatur ea, quam Graeci uocant oppjv, quia et ipsam primis naturae deputant bonis, nonne ipse est, quo geruntur etiam insanorum illi miserabiles motus et facta, quae horremus, quando peruertitur cum sibi bonorum culmen uindicet humanorum, quid hic agit nisi perpetua bella cum uitiis, nec exterioribus, sed interioribus, nec alienis, sed plane nostris et propriis, maxime illa, quae Graenantur libidines, ne in quaeque flagitia mentem consen tientem trahant? Neque enim nullum est uitium, cum, sicut dicit aposinuicem aduersantur, ut non ea quae uultis faciatis. Quid
Abbreviated transcription (Latin):
drupedẽ faciat : Nonne omnẽ statuendi corꝑis et mo¬
uendi spetiẽ. decusq ꝑuertet: quid ipsus amĩ pͥmo¬
genia quȩ appellantur bona. uͥ duo pͥma ponunt
ꝓpt̾ comp̾hensionẽ. ꝑceptionemq u̾itatis sensũ ⁊ in¬
tellectum : s qualis qͣntꝰq remanet sensꝰ. si ut alia¬
recedet uͭ sopietur. si aliquo morbo efficiat᷑ insanus:
F renetici multa absurda cum dicunt uł faciunt. pler̃q
a bono ꝓposito suo ⁊ moribꝰ aliena. inmo subbono ꝓpo¬
sito moribꝰq contͣria. siue ulla cogitemꝰ siue uideamus
si digne ꝯfidemus. lacͥmas uix ten̾e possumus. aut for¬
te nec possumꝰ. Quid dicã de his qui demonũ paciunt᷑
incurs : uͥ hñt absconditam uł obrutã intelligentiã
suã. qno scd̾m suam uoluntatẽ ⁊ am̃a eoꝵ ⁊ corpore ma¬
lignꝰ utitit᷑ sp̃s : et quis confid̾̃ ħ malũ in hac uita eue¬

Expanded text:
drupedem faciat? Nonne omnem statuendi corporis et modrupedem faciat? Nonne omnem statuendi corporis et mouendi speciem decusque peruertet? Quid ipsius animi primigenia quae appellantur bona, ubi duo prima ponunt propter conprehensionem perceptionemque ueritatis sensum et intellectum? Sed qualis qtia quo recedet, ubi sopietur, si aliquo morbo efficiatur insanus? Phrenetici multa absurda cum dicunt, vel faciunt, plerumque a bono suo proposito et moribus aliena, imo suo bono proposito moribusque contraria, sive illa cogitemus, sive videamus, si digne consideremus, lacrymas tenere vix possumus, aut forte nec possumus. Quid dicam de his, qui daemonum patiuntur incursus? ubi habent absconditam vel obrutam intelligentiam suam, quando secundum suam uoluntatem et anima eorum et corpore malignus utitur spiritus? Et quis confidit hoc,. malum in hac uita eue
Abbreviated transcription (Latin):
fit bs̃. ut ex eis unam eligat. cet̾as falsas ostñdat ẽẽ
reu̾titur. Nam remoto illo tͥꝑtito gen̾e uitȩ. due par¬
tes hꝰ num̃i detͣhunt᷑ ⁊ secte nonaginta sex remanent.
nouis adhibendũ ẽ. rursꝰ dimidia pars remanet. id est
.xixc.iiii. De sociali quoq uita qd̃ accesserat similit̾
auferat᷑.xxii. sunt reliquę. quas ista differentia ut .xx.¬

Expanded text:
fit beatus, ut ex eis unam ueram, ceteras falsas ostendat esse, fit beatus, ut ex eis unam ueram, ceteras falsas ostendat esse, reuertitur. Nam remoto illo tripertito genere uitae duae partes huius numeri detrahuntur et sectae nonaginta sex remanent. nouis adhibitum est: rursus dimidia pars remanet, id est uiginti quattuor. De sociali quoque uita quod accesserat similiter auferatur: duodecim sunt reliquae, quas ista differentia, ut
Abbreviated transcription (Latin):
facilitatẽ afferat ad conseq̃ndum uł retinendum finẽ
boni. id in ista questionȩ u̾sat᷑. Yinis enĩ boni cum
ñ continuo quisq bs̃ ẽ. Multi quippe in quolib hoꝵ
tͥum possunt uiu̾e.⁊ in appetendo boni fine quofit
homo b̃s errare. Alia ẽ gͥ questio d finibꝰ bonoꝵ
imaloꝵ. quȩ unamqͣmq philosophoꝵ sectã fac̃.
⁊ aliȩ sunt questiones de sociali uita. de cunctatiõe
a cademicoꝵ. de uestitu ⁊ uictu cyncoꝵ. de tribꝰ
uitȩ gem̃ibꝰ ocioso. actuoso. ex ut᷑q modificato. ꝙͣꝵ
id est ex uita sociali. ex academicis nouis. ex eymeis
ex isto uitȩ geñe tͥꝑtito. ad sectas ducentas octoginta
octo ꝑuenit ⁊ si quȩ aliȩ possunt similit̃ adici remotiᷤᷤ
eis om̃ibꝰ qm̃ de sectando summo bono nullã fer̃ q̃stio¬
nem. ⁊ ĩo secte nec sunt nec uocandȩ sunt. ad illas ceii.
in quibꝰ queritur qd sit bonum hominis. quo assecuto

Expanded text:
facilitatem afferat ad consequendum vel retinendum finem facilitatem afferat ad consequendum vel retinendum finem boni, id in ista quaestione versatur. Finis enim boni, cum non continuo quisque beatus est. Multi quippe in quolibet horum trium possunt vivere, et in appetendo boni fine quo fit homo beatus, errare. Alia est igitur quaestio de finibus bonorum et malorum, quae unamquamque philosophorum sectam facit, et aliae sunt quaestiones de sociali uita, de cunctatione Academicorum, de uestitu et uictu Cynicorum, de tribus uitae generibus. otioso. actuoso, ex utroque modificato; quarum id est ei uita sociali, ex Academicis nouis, ex Cynicis, ex isto uitae genere tripertito ad sectas ducentas octoginta octo peruenit, et si quae aliae possunt similiter adici: remotis eis omnibus, quoniam de sectando summo bono nullam inferunt quaestionem et ideo sectae nec sunt nec uocandae sunt, ad illas duodecim, in quibus quaeritur, quod sit bonum hominis, quo adsecuto
Abbreviated transcription (Latin):
uuendum ei qui ueꝵ sectat᷑ bonũ q̃ lib ei uerũ ui¬
deat᷑ ẽẽ atq sectandum. Deniq fuer̃ qui cum diu̾sa se¬
q̃rentur bona finalia. alii uͥtutẽ. alii uoluptatẽ. eun¬
dem tam̃ habitũ et consuetudinẽ tenebant. ex qua
cẏnci appellabant᷑. Ita illd̃ quicquid ẽ uñ philoso¬
phi cynici disc̾nunt᷑ a cet̾is. ad eligendũ ac tenendũ
bonũ quo bĩ fierent. utiq nicħ ualebat. Nã si aliqͥd
abꝰ int̾ eẽt. ꝓfecto idẽ habitꝰ eundẽ finẽ sequi cog̾e̾t.
et diu̾sus habitꝰ eundẽ sequi finẽ ñ sin̾et. In tͥbꝰ qͦ
illis uitȩ g̾nibꝰ uno scł ñ segnit̾ s in contemplatione
uł in.quisitione u̾itatis ocioso. alt̾o in gerendis rebꝰ
humanis negotioso. t̾cio exutͦq gen̾e temꝑato. cum
q̃rit᷑ quid horum sit potiꝰ eligendum. ñ finis boni
ht̃ controu̾siam. s quid hoꝵ tͥum difficultatẽ uł

Expanded text:
uiuendum ei, qui uerum sectatur bonum, quodlibet ei uerum uiuiuendum ei, qui uerum sectatur bonum, quodlibet ei uerum uideatur esse adque sectandum. Denique fuerunt, qui cum diuersa sequerentur bona finalia, alii uirtutem, alii uoluptatem, eundem tamen habitum et consuetudinem tenebant, ex qua Cynici appellabantur. Ita illud quidquid est, unde philosophi Cynici discernuntur a ceteris, ad eligendum ac tenendum bonum, quo beati fierent, utique nil ualebat. Nam si aliquid ad hoc interesset, profecto idem habitus eundem finem sequi cogeret, et diuilicet non segniter, sed in contemplatione vel inquisitione veritatis otioso, altero in gerendis rebus humanis negotioso, tertio ex utroque genere temperato, cum quaeritur quid horum sit potius eligendum, non finis boni habet controversiam; sed quid horum trium difficultatem vel
Abbreviated transcription (Latin):
nullũ bom finem sectat᷑. nulla philosophiȩ secta dicen¬
da ẽ. Cum gͦ queritur de sociali uita utrum tenenda¬
sit sapienti. ut sũmũ bonum quofit homo bs itauelit¬
⁊ curet amici sui quẽ admodũ suũ. an suȩ tantuin bĩ¬
tudinis causa faciat. quicquid fac̃. non de seipso sũmo
bono quęstio ẽ. s de asfumendo uel ñ assum̃do socio adhꝰ
de academicis nouis quibꝰ inẽ̾ta sunt omĩa. utrũ ita
sint res hñde in quibꝰ philosophandum ẽ. an sic̃ aliiᷤ
philosophis placuit ẽtas eas hr̃e debeamus. ñ q̃rit᷑
quiꝰ in boni fine sectandum sit. s de ipsus boni u̾itate
q sectandum uidet᷑. utrum sit necne dubitandũ. ħ ẽ
ut id planiꝰ eloquar utrũ ita sectandũ sit. ut qui sec¬
idẽ bonũ. In illa etiam differentia quȩ adhibet᷑ ex
habitii ⁊ consuetudine cynicoꝵ. ñ q̃rit᷑ quisnã sit fi¬
nis boni. s utrum in illo habitu ⁊ consuetudine sit

Expanded text:
nullum boni finem sectatur, nulla philosophiae secta dicennullum boni finem sectatur, nulla philosophiae secta dicenda est. Cum ergo quaeritur de sociali uita, utrum sit tenenda sapienti, ut summum bonum, quo fit homo beatus, ita uelit et curet amici sui, quem ad modum suum, an suae tantummodo beatitudinis causa faciat quidquid facit: non de ipso summo bono quaestio est, sed de adsumendo uel non adsumendo socio ad hude Academicis nouis, quibus incerta sunt omnia, utrum ita sint res habendae, in quibus philosophandum est, an, sicut aliis philosophis placuit, certas eas habere debeamus: non quaeritur quid in boni fine sectandum sit, sed de ipsius boni ueritate, quod sectandum uidetur, utrum sit necne dubitandum; hoc est, ut id planius eloquar, utrum ita sectandum sit, ut, qui secidem bonum. In illa etiam differentia, quae adhibetur ex habitu et consuetudine Cynicorum, non quaeritur, quisnam sit finis boni, sed utrum in illo habitu et consuetudine sit
Abbreviated transcription (Latin):
futatis cȩt̾is unam eligat qͣm uult eẽ academicoꝵ
ueteꝵ quos a platone ĩstitutos usq ad palemonẽ
qui ab illo qͣrtꝰ eiꝰ scolã tenuit. quȩ a cademia dictaẽ
hũisse c̾ta dogmata uult uidĩ ⁊ obħ distinguit ab a¬
cademicis nouis quibꝰ in c̾ta sunt omĩa. qd philosophiȩ
genꝰ ab archesila cep̃ fuccessore palemonis eamq sectã
idẽ ut̾um a cademicoꝵ sic̃ dubitatione ita omĩ entre
carere arbitͣret᷑. longum ẽ ꝑ omĩa demonstrare. nec
tam̃ omĩ ex parte res omittenda ẽ. Remouet gͦ pͥoñs
illas differentias. quȩ numeꝵ multiplicau̾e sec̾taꝵ.
quas iõ remouendas putat. quia ñ meis ẽ finis boni.
N eq enim existimat ullã philosophiȩ sectã ẽẽ dicendã.
quȩ ñ eo distat acet̾is quod diu̾sos hat fines bonoꝵ
di. nisi ut b̃s sit. Qd̃ aut̃ bm̃ fac̃. ipse ẽ finis boni. Nulla
ẽ gͥ cansa philosopbandi nͥ finis boni. Quam obrẽ quẽ

Expanded text:
futatis ceteris unam eligat, quam uult esse Acaderaicorum futatis ceteris unam eligat, quam uult esse Acaderaicorum ueterum quos a Platone institutos usque ad Polemonem, qui ab illo quartus eius scholam tenuit, quae Academia dicta est, habuisse certa dogmata uult uideri et ob hoc distinguit ab Academicis nonis, quibus incerta sunt omnia, quod philosophiae genus ab Arcesila coepit successore Polemonis, eamque sectam, id est ueterum Academicorum, sicut dubitatione ita omni errore carere arbitretur, longum est per omnia demonstrare; nec tamen omni ex parte res omittenda est. Remouet ergo prius illas omnes differentias, quae numerum multiplicauere sectarum, quas ideo remouendas putat, quia non in eis est finis boni. Neque enim existimat ullam philosophiae sectam esse dicendam, quae non eo distet a ceteris. quod diuersos habeat fines bonorudi, nisi ut beatus sit; quod autem beatum facit, ipse est finis boni; nulla est igitur causa philosophandi, nisi finis boni: quam ob rem quae
Abbreviated transcription (Latin):
bonum quo bs̃ eẽt. inanum tantũm uͥtute consistet. pot̾
aliꝰ ut ine̾tam sic̃ defender̃ academici noui. q eis ⁊ si ñ c̃ci
tam̃ u̾i simile uidebat᷑. Uiginti .iiͦiͦi. gͦ frunt ꝑ eos qͥ eds
qͣmuis inc̾̃tas ꝓpt̾ ũi similitudinẽ sequendas putant.
coꝵ. ex hac etiam differentia dupplicant᷑. ⁊ nonaginta
sex fiunt. Dem̃ qr eaꝵ singłas quasq ita tueri homineᷤ
possunt atq sectari. ut aut ociosã diligant uitã. sic̃ hi
qui tantũmͦ studiis doctrinȩ uacare uoluer̃ atq ualuer̃.
aut negotiosã sic̃ hi qui cum philosopharent᷑. tam̃ ad¬
ministratione rei publicȩ regendisq rebꝰ humanis oc¬
cupatissimi fuer̃. ⁊ aut exc utroq gen̾e temꝑatã sic̃ hii
qui partim erudito ocio partim necessario negotio ałt¬
nantia uitȩ suȩ tp̃ra tͥbuer̃. ꝓpt̾ has differentias pot̾ i
ħ de uaironis libro quantum potui breuit̾ ac dilucide
posui. sententias eiꝰ nũs explicans u̾b̾. Quomͦ aut̃ re¬

Expanded text:
bonum, quo beatus esset, in animi tantummodo uirtute consisteret; potest alius ut incertam, sicut defenderunt Academici noui, quod eis etsi non certum, tamen ueri simile uidebatur. Viginti quattuor ergo fiunt per eos, qui eas quamvis incertas propter verisimilitudinem sequendas putant. icorum, ex hac etiam differentia duplicantur et nonaginta sex fiunt. Deinde quia earum singulas quasque ita tueri homines possunt adque sectari, ut aut otiosam diligant uitam, sicut hi, qui tantummodo studiis doctrinae uacare uoluerunt adque ualuerunt, aut negotiosam, sicut hi, qui cum philosopharentur tamen administratione rei publicae regendisque rebus humanis occupatissimi fuerunt,. aut ex utroque genere temperatam, sicut hi, qui partim erudito otio partim necessario negotio alternantia uitae suae tempora tribuerunt: propter has differentias potest etiam o perduci. Haec de Varronis libro, quantum potui, breuiter ac dilucide posui, sententias eius meis explicans uerbis. Quo modo autem re
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd sꝑat: Si aut̃ q̃ ñ uidemus sꝑamus. ꝑ pacientiam
expectamus. Sic gͦ spe salui. ita spe bĩ facti sumus.
⁊ sic̃ salutẽ itabĩtudinẽ ñ iam tenemus p̾sentẽ sed
expectamus futurã ⁊ ħ ꝑ pacientiã. qr in mał sumus
quȩ pacient̾ tołare debemꝰ ⁊ donec ad illa ueniamꝰ
bona. uͥ om̃ĩa s̃ quibꝰ ineffabilit̾ delectem᷑. nicħ erit
aut̃ q iam tołare debeamꝰ. Tał salꝰ quȩ in futuro erte
scło. ipsa erit ȩtiam finał bĩtudo. Quã bĩtudinẽ isti
philosophi qm̃ ñ uidentes nolunt c̃de. ħ sͥ conantur
falsissimã fabricare. qͣnto suꝑbiore tanto m̃datiore

Expanded text:
perat? Si autem quod non uidemus speramus, per patientiam expectamus. Sicut ergo spe salui, ita spe beati facti sumus, et sicut salutem, ita beatitudinem non iam tenemus praesentem, sed exspectamus futuram, et hoc per patientiam; quia in malis sumus, quae patienter tolerare debemus, donec ad illa ueniamus bona, ubi omnia erunt, quibus ineffabiliter delectemur, nihil erit autem, quod iam tolerare debeamus. Talis salus, quae in futuro erit saeculo, ipsa erit etiam finalis beatitudo. Quam beatitudinem isti philosophi, quoniam non uidentes nolunt credere, hic sibi conantur falsissimam fabricare, quanto superbiore, tanto mendaciore
Abbreviated transcription (Latin):
aut subiacet casibꝰ. nullom᷑ bã dic̾et᷑. si homines qui
ħ dicunt sicuti uicti mał ingͣuascentibꝰ. cum sͥ inger̃
mortem cedunt infelicitati. ita uicti c̾tis rõnibꝰ qrt en
in ista mortalitate fine sũmi boni ẽẽ gaudendum. uͥ
uirtutes ipse quibꝰ ħ ẽte nicħ meliꝰ. atq utiliꝰ in hoĩe
reꝑitur. qͣnto maiora sunt aduitoria contͣ iuim ꝑi¬
cłoꝵ. laboꝵ. doloꝵ. tanto fideliora testimonia
miseriaꝵ. Si enim u̾e uirtutes s̃. quȩ nͥ in eis qulꝰ
u̾a in est pietas ẽẽ non possunt. ñ se ꝓfitent᷑ ħ posse
sera. spe futuri scłi sit bã. sic̃ ⁊ salua. Quomͦ enim

Expanded text:
casibus, nullo modo beata diceretur, si homines, qui hoc dicunt, sicut uicti malis ingrauescentibus, cum sibi ingerunt mortem, cedunt infelicitati, ita uicti certis rationibus, cuin ista mortalitate fine summi boni esse gaudendum, ubi uirtutes ipsae, quibus hic certe nihil melius adque utilius in homine reperitur, quanto maiora sunt adiutoria contra uim periculorum laborum dolorum, tanto fideliora testimonia miseriarum. Si enim uerae uirtutes sunt, quae nisi in eis, quibus uera inest pietas, esse non possunt: non se profitentur hoc posse, sera, spe futuri saeculi sit beata, sicut et salua. Quo modo enim
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ multiplicit̾ int̾ se philosophi disputar̃. Quã q̃stiõẽ
maxima intentione u̾santes. inuenire conati s̃ qͥd effi¬
ciat hoĩẽ bñ. Illd̾ enĩ ẽ finis boni nr̃i. ꝑp appetenda q̃¬

Expanded text:
et multipliciter inter se philosophi disputarunt; quam quaestionem et multipliciter inter se philosophi disputarunt; quam quaestionem maxima intentione uersantes inuenire conati sunt, quid efficiat hominem beatum. Illud enim est finis boni nostri, propter q
Abbreviated transcription (Latin):
ret. Illa aut̃ quȩ celestis ꝑegͥnatur in t̾ra. falsos dõ
ñ fac̃. sed a uero deo ipsa fit. cuiꝰ ueꝵ sacͥficium
ipsa fit. Ambȩ tamen tp̃ralibꝰ uel bonis pariter
utuntur uł malis pariter affligunt᷑. diuersa fide.
diuersa spe. diu̾so amore donec ultimo separentur¬
uiditio. et percipiat unaqueq suum finem. cuius
nullus est finis. De qubus ambarum fimbus.
deinceps disserendum est
UTRIUSO
et cȩlestis
debitis finibꝰ deinceps mͥ uideo disputandum pͥus
exponenda sunt qͣntum oꝑis hꝰ t̾minandi rõ patit᷑
argum̃ta mortalium. quibꝰ sͥ ipsi bĩtudinẽ fac̾e ĩ hꝰ
uitȩ infelicitate moliti sunt. ut ab eoꝵ rebꝰ uanis spe ᷤᷤ¬
nr̃a qͥd differat qͣm ds̃ nob̾ dedit. ⁊ res ipsa ħ ẽ uera
bĩtudo qͣm dabit. ñ tantum auctoritate diuina. sed
clarescat. De finibꝰ eoꝵ enĩ bonoꝵ ⁊ maloꝵ. multa

Expanded text:
ret; illa autem, quae caelestis peregrinatur in terra, falsos deos ret; illa autem, quae caelestis peregrinatur in terra, falsos deos non facit, sed a uero Deo ipsa fit, cuius uerum sacrificium ipsa sit. Ambae tamen temporalibus uel bonis pariter utuntur uel malis pariter adfliguntur, diuersa fide, diuersa spe, diuerso amore, donec ultimo iudicio separentur, et percipiat unaquaeque suum finem, cuius nullus est finis; de quibus ambarum finibus deinceps disserendum estutriusque, et caelestis, debitis finibus deinceps mihi uideo disputandum: prius exponenda sunt, quantum operis huius terminandi ratio patitur, argumenta mortalium, quibus sibi ipsi beatitudinem facere in huius uitae infelicitate moliti sunt, ut ab eorum rebus uanis spes nostra quid differat, quam Deus nobis dedit, et res ipsa, hoc est uera beatitudo, quam dabit, non tantum auctoritate diuina, sed clarescat. De finibus enim bonorum et malorum multa
Abbreviated transcription (Latin):
ad hoc tp̃s ꝑ.xaxx. ferme annos quis ñ uideat quan¬
tum creuerit cultus nominis xp̃i. p̾sertim postea ꝙͣ
multi eorum xp̃iani facti sunt. qui tamqͣm uera illa
diuinatione reuocabant᷑ afide. eamq completo eodẽq
nũo annoꝵ inanẽ ridendamq uiderunt: Nos gͦ qͥ
sumus uocamurq xp̃iant. ñ in petrum credimus. s
in quem credidit petrꝰ. petͥ de xͦ edificati sermonibꝰ.
non carminibꝰ uenenati. nec decepti maleficiis. s
bñficiis eus aduiti. Ille petͥ magist᷑ xp̃s. in doctrina
quȩ ad uitam duc̃ ȩt̾nam. ipse ẽ ⁊ magister nr̃. Sed
aliqnõ iam concludamus hunc librũ. huc usq disse¬
rentes. ⁊ qͣntum satis uisum ẽ demonstrantes. qͥsnam
sit duaꝵ cuitatum cȩlestis atq t̾renȩ ab mitio usq
intͦinem ꝑmiactarum mortalis excursus. Quarũ illa
quȩ t̾rena ẽ fecit sibi quod uoluit uel uñcũq uel
etiam ex hominibꝰ falsos dõs. quibꝰ sacͥficando serui¬

Expanded text:
 per triginta ferme annos quis non uideat quantum creuerit cultus nominis Christi. praesertim postea quam multi eorum Christiani facti sunt, qui tamquam uera illa diuinatione reuocabantur a fide eamque conpleto eodem numero annorum inanem ridendamque uiderunt? Nos ergo, qui sumus uocamurque Christiani, non in Petrum credimus, sed in quem credidit Petrus; Petri de Christo aedificati sermonibus, non carminibus uenenati; nec decepti maleficiis, sed beneficiis eius adiuti. Ille Petri magister Christus in doctrina, quae ad uitam ducit aeternam, ipse est magister et noster. Sed aliquando iam concludamus hunc librum, huc usque disserentes et quantum satis uisum est demonstrantes, quisnam sit duarum ciuitatum, caelestis adque terrenae, ab initio usque in finem permixtarum mortalis excursus; quarum illa, quae terrena est, fecit sibi quos uoluit uel undecumque uel etiam ex hominibus falsos deos, quibus sacrificando serui
Abbreviated transcription (Latin):
nõis illiꝰ cultꝰ exorsꝰ ẽ. sic̃ nos c̃dimꝰ ⁊ u̾itas ht̃ efficatia
sp̃s scĩ. Sic̃ aut̃ finac̃ uanitas impia uł putauit ma¬
gicis artibꝰ petͥ paulo pꝰ etiã signo mirabili facto. qͥ
ad ũbum ipsiꝰ pet̾ quidã m̃dicꝰ ab ut̃o matris ita claud̃
ut ab aliis portaretur ⁊ ad portam templi uͥ stipẽ pet̾ẽt
poñet᷑. in noĩe iħu xͥ saluus exiliuit. qͥnq hoĩũ milia
credider̃. Ac dem̃ aliis atq aliis accessibꝰ. c̾dentiũ c̃uit
ȩcłia. Ac ꝑ hoc colligitur ⁊̃ dies ex quo annꝰ ipse sumpsit
itꝰ consulatu honorii ⁊ euticiani. Porro sequenti anno
ꝯsule alio theodoro. qñ iam scđ̃m illd̾ oracłm demonũ
aut figm̃tum hominum. nulla eẽ debuit religio xͥa¬
na. quid ꝑ alias t̾rarum partes forsitan factum sit
ñ fuit necẽe ꝑ quirere. int̾im qd scimꝰ in ciuitate notiᷤᷤ¬
sima ⁊ eminentissima cartagine africȩ. gaudentiꝰ ⁊

Expanded text:
nis illius cultus exorsus est, sicut nos credimus, et veritas habet, efficacia Spiritus sancti; sicut autem finxit vanitas impia vel putavit, magicis artibus Petri. Paulo post etiam signo mirabili facto, quando ad verbum ipsius Petri quidam mendicus ab utero matris ita claudus, ut ab aliis portaretur, et ad portam templi, ubi stipem peteret, poneretur, in nomine Iesu Christi saluus exsiliuit, quinque hominum milia crediderunt; ac deinde aliis adque aliis accessibus credentium creuit ecclesia. Ac per hoc colligitur etiam dies, ex quo annus ipse sumsit idus, consulatu Honorii et Eutychiani. Porro sequenti anno, consule Mallio Theodoro, quando jam secundum illud oraculum daemonum aut figmentum hominum nulla esse debuit religio christiana, quid per alias terrarum partes forsitan factum sit, non fuit necesse perquirere. Interim quod scimus in civitate notissima et eminentissima Carthagine Africae Gaudentius et
Abbreviated transcription (Latin):
ab aureliano nonã. decimã a dioclettano: ⁊ maxi¬
eẽ referendas ut nouissima antiaͥ ꝑsecutio simił
uideat᷑ undecima plagȩ. qua egiptii dumi hostilit̾
sequerent᷑ hebreos. in mari rubro ppło dĩ ꝑsiccum
tͣnseunte ꝑier̃. S ego ꝑillas res gestas in egipto.
istas ꝑsecutiones ꝓpħicȩ signatas eẽ ñ arbitror. qͣm¬
uis ab eis qui ħ putant ex qͥsite ⁊ in geniose illa sin¬
gła his singłis comꝑata uideant᷑. ñ ꝓpħico spũ. sed¬
comectura m̃tis humanȩ. quȩ aliqnõ aduerũ ꝑuenit
aliqnõ fallit᷑. Quid enim qui ħ sentiunt dicturi s̃ de
ꝑsecutione qua ipse ds̃ crucifiacus ẽ : in quo eã s̃ nuim̾̃o
posituri: Si aut̃ hac exccepta existimant cõputã¬
dum tãꝙͣ ille num̃andȩ sint quȩ ad corpꝰ ꝑtinet᷑. ñ qͣ
ipsum caput ẽ appetitũ ⁊ occisũ. qͥd ag̾et de illa quȩ¬

Expanded text:
ab Aureliano nonam, decimam a Diocletiano et Maxiab Aureliano nonam, decimam a Diocletiano et Maxiesse referendas, ut novissima Antichristi persecutio, similis videatur undecimae plagae, qua Aegyptii, dum hostiliter sequerentur Hebraeos, in mari Rubro, populo Dei per siccum transeunte, perierunt. Sed ego illa re gesta in Aegypto, istas persecutiones prophetice significatas esse non arbitror; quamuis ab eis. qui hoc putant, exquisite et ingeniose illa singula his singulis conpai-ata uideantur, non propheconjectura mentis humanae, quae aliquando ad verum pervenit, aliquando fallitur. 2. Quid enim, qui hoc sentiunt, dicturi sunt de persecutione, qua ipse Dominus crucifixus est? in quo eam numero posituri? Si autem hac excepta existimant computandum, tanquam illae numerandae sint, quae ad corpus pertinent, non qua ipsum caput est appetitum et occisum; quid agent de illa, qu