comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
imare dicitur nibilenim aluit ẽ amare quã perse ipsam remaliquã app&ere Nun
igitur perseipsum amor app&endusẽ cũ quando defit quod amatur easit indubitat
miseria Dein de cum amor motus quidũ sit nequt ullus sit motus nisi ad aliqͥd cum
querimus quid amandũ sit quid sit illud ad quot mouerioportrat quarrunus quare
s amandus c̃ amor nonuo que omnis amandus ẽ estenim & turpis quoanimus seipso
feriorẽ sectatur quemagis propriȩ cupiditas dicitur omnium scilica malou
radix & i deonon amandumẽ quod maneno & fruent amore auferri potꝵ.
Cuius ergoreiamor amandus est nisi eiusque non pocest de et̃ dũ amatur
id est autem qđd nihil est aliud habere quam sicut noscendum est nosse. Porro
aliquid amari nec haberi non solum ex his quȩ amanda non sunt ut pulchrũ aliquod cor p̃

Expanded text:
amari dicitur. Nihil enim aliud est amare, quam propter se ipsam rem aliquam appetere. Num amari dicitur. Nihil enim aliud est amare, quam propter se ipsam rem aliquam appetere. Num igitur propter se ipsum amor appetendus est, cum quando desit quod amatur, ea sit indubitata miseria? Deinde cum amor motus quidam sit, neque ullus sit motus nisi ad aliquid; cum quaerimus quid amandum sit, quid sit illud ad quod moveri oporteat, quaerimus. Quare si amandus est amor, non utique omnis amandus est. Est enim inferiora sectatur, quae magis proprie cupiditas dicitur, omnium! scilicet malorum radix. et ideo non amandum est quod manenti et frnenti amori auferri potest. cuius ergo rei amor amandus est nisi eius quae non potest deesse, dum amatur? id autem, quod nihil est aliud habere quam sicut noscendum est nosse. porro niam potest aliquid amari nec haberi non solum ex his quae amanda non sunt, ut pulchrum aliquod corpus,
Abbreviated transcription (Latin):
redigerunt sed a& na potius quaein dño p̃cesserunt . Iobergodeillis patrib: erat qui& dam auer ̃
& salui facti sunt Cum enimdicit egoautẽ satisinsinuit᷑ qua salute illos saluos eẽ fictos
Velit intellegi inqua ipseutiq: derclictus ẽ. Nonquo illi asalute a&erna fuerint aliato
sedinocculto tuncerto qđ in xp̃o fuerat reuelandũ in u&ere quippe testamento uelame
est qđ tunc aufer&ur cum ad xp̃mquisq inde transierit quo crucifixo uelamen &ia
ut metu&iam carere possimꝰ : Amandũ ẽ sine m&u uiuere sed rursus qui i¬
ta m&u carens si &iã intellegentia careat: non ẽ appetenda. Amandum ẽ si ne
netu cũ intellectu uiuere. idne solum amorquoq: ipse amandus ẽ. Ita ueroquan
sinehoc illa non amatur Sed propter alia quȩ amandasunt amoramatur Nonreere

Expanded text:
redierunt, sed aeterna potius, quae in domino praecesserunt. Iob ergo de illis patribus erat, qui exclamauerunt redierunt, sed aeterna potius, quae in domino praecesserunt. Iob ergo de illis patribus erat, qui exclamauerunt et salui facti sunt. cum enim dicit: ego autem, satis insinuat, qua salute illos saluos esse factos uelit intellegi, in qua ipse utique derelictus est, non quo illi a salute aeterna fuerint alieni, sed in occulto tunc erat quod in Christo fuerat reuelandum. in uetere quippe testamento uelamen est, quod tunc auferetur, cum ad Christum quisque inde transierit. quo crucifixo uelamen etiam ut metu etiam carere possimus, amandum est sine metu uiuere. sed rursus quia uita metu carens, si etiam intellegentia careat, non est appetenda, amandum est sine metu cum intellectu uiuere. idne solum, an amor quoque ipse amandus est? ita uero, quansine hoc illa non amantur. Sed si propter alia quae amanda sunt amor amatur, non recte
Abbreviated transcription (Latin):
qui post passionẽ & resurrectionexpĩ adhuc inistauita tenebatur dispensationem testu¬
menti u&eris nouiquẽ distinguens Sustinenciam inqui in obaudistis & sinẽ dni uidistis Ne
ideo patenter sustinereNtemporalia malu & sibihoc restituer&ur quod recepisso ioble¬
imus Nam & ab illo uulnere at que pupredine saluus fuctus ẽ &cicunta que comisene
duplusunt restituta Vbi&iã commendataẽ resurreccionissidis Nã silii non in duplũ¬
sed cotidem redditi&iã illos quos amisenat resurrecturos significar sicipsis quo que
illis prioribus uinetiarestitutione dupli noninuenirentur ilien. Ut ergo non tulem
remunerationem speramus quando mala tomporalia pateremus : Non ait sustinentiam &
finem iob audistis. sed ait sustinentim iobaudistis & finem dñi uidistis tamquam dicer& mala
temporalia sicut iob sustin&e sed prohac sustinentiã nontem poralia sperate quacilli aucta

Expanded text:
qui post passionem et resurrectionem Christi adhuc in ista uita tenebantur, dispensationem testaqui post passionem et resurrectionem Christi adhuc in ista uita tenebantur, dispensationem testamenti ueteris nouique distinguens: sustinentiam, inquit, Iob audistis et finem domini uidistis, ne ideo patienter sustinerent temporalia mala, ut sibi hoc restitueretur quod recepisse Iob legimus. nam et ab illo uulnere atque putredine saluus factus est et ei cuncta quae amiserat dupla sunt restituta. ubi etiam commendata est resurrectionis fides. nam sed totidem redditi, etiam illos quos amiserat resurrecturos significaverunt. Sic ipsi quoque, illis prioribus juncti, a restitutione dupli non invenirentur alieni. Ut ergo non talem remunerationem speraremus, quando mala temporalia pateremur, non ait. Sustinentiam et finem Job audistis; sed ait: Sustinentiam Job audistis, et finem Domini vidistis; tamquam diceret: Mala temporalia sicut Job sustinete; sed pro hac sustinentia, non temp
Abbreviated transcription (Latin):
siliorũ hominum quiamors ad hominẽ pestinebat. Resur rectio ad filium homi¬
nis sicut in adã om̃s moriuntur sic & in xpo om̃s uiuificabuntur : Utigitur exem¬
plosuac casltats exhortar& fideles suos temporalẽ salutẽ pro&ernam felicitate
contemnere usque ad mostẽ pertulit persequentes at que sauientes & quusi uicto
& oppiesso superbe in ludentes Quod uit̃ carne suam resuscitauit & discipulorum
as pecubus at que comntactibus reddidit ꝑ sque uiden tibus acendit incaeł su ipsosar¬
dificauit & quid expectart quid prae dicare deberent Eudenainsim aueritapsosa¬
tre uit Illos autem a quibus tanti malu usque ad mostẽ pertulena ł quasi deillo supe¬
rato & extincto gloriantes in eaopinione dereli quit ut quisquis eorũ salute a&ernus¬
uus fieri uell& hoc de illius mostui resurrectionecrederato uodhi quiuiderunt sie

Expanded text:
filiorum hominum, quia mors ad hominem pertinebat, resurrectio ad filium homifiliorum hominum, quia mors ad hominem pertinebat, resurrectio ad filium hominis. sicut in Adam omnes moriuntur, sic et in Christo omnes uiuificabuntur. ut igitur exemplo suae carnis exhortaretur fideles suos temporalem salutem pro aeterna felicitate contemnere, usque ad mortem pertulit persequentes atque saeuientes et quasi uicto et oppresso superbe inludentes. quod autem carnem suam resuscitauit et discipulorum aspectibus atque contactibus reddidit eisque uidentibus ascendit in caelum, ipsos aedificauit et quid exspectare, quid praedicare deberent, euidentissima ueritate monstrauit. illos autem a quibus tanta mala usque ad mortem pertulerat, quasi de illo superato et extincto gloriantes in ea opinione dereliquit, ut quisquis eorum salute aeterna saluus fieri uellet, hoc de illius mortui resurrectione crederet quod hi qui uiderunt sig
Abbreviated transcription (Latin):
ommen d&ur uel desustinentia eius dẽ iob acfinednĩ uelum que templi non fuisse
pari&ẽ ut quidũ uolunt ex libro degnatia noui testamenti
ostem intulit homosibi filioque hominis uitã uero attulit bominiueniens & resurgens filius.
ominis obprobriũ hominum & abiectio plebis usque ad mortẽ Hoc enĩ uoluit in conspec
inimi corũ pati quo eum tamquion derelictum putarent ut gratia commendur&ur
testamenti noui qui discere mus aliam quȩ rere felicitatem quȩ nunc est infide
postea uero erit inspecie : quam diu enim sumus incorpore ait apostolus peregri¬
namur adño. perfidem eñim ambulamus non perspeciem: Et ideo nunc inspe
tunc inre: deniq: resurrectionem suam quam non sicut nostrã in longum dif¬
ferri opostebat ut in exemplo carnis cius disceremus quid in nrãs perare debeamꝰ
noluit alienis demonstrare sed suis Alienis dico nonnatun seduitioquod semper
conerrnaturã ẽ mostuus ẽ ergo in conspectuhominũ Resurrex̃ autem in conspectu

Expanded text:
ommendetur, vel de sustinentia ejusdem Job, ac fide Domini; velumque templi non fuisse parietem, ut quidam volunt. Ex libro de Gratia Novi Testamenti. Mortem intulit homo sibi Filioque hominis; vitam vero attulit homini moriens et resurgens Filius hominis, opprobrium hominum et abjectio plebis usque ad mortem. Hoc enim voluit in conspectu inimicorum pati, quo eum tanquam derelictum putarent, ut gratia commendaretur Testamenti Novi, qua disceremus aliam quaerere felicitatem, quae nunc est in fide, postea vero erit in specie. Quandiu enim sumus in corpore, ait Apostolus, peregrinamur a Domino; per fidem enim ambulamus, non per speciem; et ideo nunc in spe, tunc in re. Denique resurrectionem suam, quam non sicut nostram in longum differri oportebat, ut in exemplo carnis ejus disceremus quid in nnoluit alienis demonstrare, sed suis. alienis dico, non natura, sed uitio, quod semper contra naturam est. mortuus est ergo in conspectu hominum, resurrexit autem in conspectu
Abbreviated transcription (Latin):
uid& non diligit quia haec illa causa est non ui dendidm̃ quod non diligi f
nebre in conon sunt ullȩ Quiergo non sunt in lumine quid mirem uidoriu¬
mano uisu. Spiruali caritate diliger &. Vider & dm quiestipse caindil
uis uontesiore quo duideri porest. Itaq quifratrem queriui det non dilipt
isu qutm proptud nonuid& quia ds̃ dilectio ese oua caruqruniant ur
non diligit quomodo potest diligere nec illa dum questio moucet quanium
caritatꝰ fracris debeamus impendere quantumdo fratroeum quo¬
tum nobis ipsis Nos autem ipsos tantomagis diligimus quanto magis
diligimus dm̃:
cCCXXXU.

Expanded text:
uidet, non diligit, quia haec illa causa est non uidendi deum, quod non diligit fuidet, non diligit, quia haec illa causa est non uidendi deum, quod non diligit ftenebrae in eo non sunt ullae. qui ergo non est in lumine, quid mirum, si non umano uisu spiritali caritate diligeret, uideret deum, qui est ipsa caritas, uisu interiore, quem uideri potest. itaque qdeum, quem propterea non uidet, quia deus dilectio est, qua caret qui fratrem non diligit, quomodo potest diligere? nec illa iam quaestio moueat, quantum caritatis fratri debeamus impendere, quantum deo. fratri enim quantum nobis ipsis; nos autem ipsos tanto magis diligimus, quanto magis diligimus deum. CCCXLV.
Abbreviated transcription (Latin):
ondsi utq perfectus est Ettamen uiditur dilectiontina ruoscandali
quodhnunquam facer& nisi quia impsa fraterna dilectione uult intel¬
diligamus inuicem quia dileccio exdo est &omnis quidiligit exdõ natus esta
cognouit dm̃. Quinon diligit non cognouit dm̃. Quia ds̃ dilectio est ista conteraio¬
satis a perceq decbrat cundem ipsam fraternam dilettionem Nam fraterna
dilectio est qua diligimus mincem non solum exdo sedetiam dm̃ es retantũ
auccoritate praedicari cumergo de dilectatione diligimus fratram dedõ
diligimus fratrem Necfieri potest ut eandem dilectionem non praecpu
diligamus qua fratrem dligimus. Vnde colligitur duo illa pradulpta nompos¬
sesi ne inuicem qm̃ qiuppe ds̃ dilectio est. Dm̃certediligit quidiligit dleot¬
nem dilegtionem autem necesse est diligat quidiligit sratremꝰ &ide
paulo postait. Nom potest dm̃ diligere quem non uidet: Quiftato dliqe ti

Expanded text:
non est, utique perfectus est. Et tamen videtur dilectionem Dei tacuisse: non est, utique perfectus est. Et tamen videtur dilectionem Dei tacuisse: quod nunquam faceret, nisi quia iectissimi, diligamus invicem, quia dilectio ex Deo est, et omnis qui diligit, ex Deo natus est, et cognovit Deum. Qui non diligit non cognovit Deum, quia Deus dilectio est. Ista contesatis aperteque declarat eandem ipsam fraternam dilectionem - nam fraterna dilectio est, qua diligimus inuicem — non solum ex deo sed etiam deum esse tanta auctoritate praedicari. cum ergo de dilectione diligimus fratrem, de deo diligimus fratrem nec fieri potest, ut eandem dilectionem non praecipue diligamus, qua fratrem diligimus. unde colligitur duo illa praecepta non esse posse sine inuicem. quoniam quippe deus dilectio est, deum certe diligit qui diligit dilectionem. dilectionem autem necesse est diligat qui diligit fratrem. et ideo, quod paulo post ait, non potest deum diligere, quem non uidet, qui fratrem, quem
Abbreviated transcription (Latin):
oes Quiplenus est dilectione. Atenim caritatem udco & quantuns
ossumeam mente conspicio. et credo scripturae dicenti quoniam
ds̃ taritos est: & quimanet in caritate in domanet Sedcumcam uideo
oninea uideo trinitatem Immo uero uider crinita temsicaratatide
uides sed commone bosi potero ut ui derete uideas adsitantum i pra
ut moueamur caritate adaliquodbonum : Qinacum diligimus es
rit aueioialiquid diligentem diligimus propter boc ipsum quiadu¬
ligñ diligat aliquidoportet ut caritatese dibgatt dicut eaum
ue bum in dicat aliquid in dicat &iam scipsum Sednonse uerbũ
in dicat. nusi seali quidindicare in dicet sic &caritar dili guqu¬
dems eisẽ dnisisealiquid diligentem diligat non caritate stdili¬
q ut piodengodiligit caritasnisinisi quodcaritati diligimis
luminemanea & scandalum incononest. manifestum est quodius tr¬
non qe ufidt ionem infratris dilectione posucrit. Nam in quosandalũ

Expanded text:
est qui plenus est dilectione? at enim caritatem uideo et, quantum est qui plenus est dilectione? at enim caritatem uideo et, quantum possum, eam mente conspicio et credo scripturae dicenti: quoniam deus caritas est, et qui manet in caritate, in deo manet. sed cum eam uideo, non in ea uideo trinitatem. immo uero uides trinitatem, si caritatem uides. sed commonebo, si potero, ut uidere te uideas. adsit tantum ipsa, ut moueamur caritaaritatem, aliquid diligentem diligimus, propter hoc ipsum quia diligit, diligat aliquid oportet, ut charitatem se diligat. Sicut enim verbum indicat aliquid, indicat etiam se ipsum, sed non se verbum indicat, nisi se aliquid indicare indicet: sic et charitas diligit quidem se, sed nisi se aliquid diligentem diligat, non charitatem se diligit. Quid ergo diligit charitas, nisi quod charitate diligimus? lumine manet, et scandalum in eo non est . Manifestum est quod justitiae perfectionem in fratris dilectione posuerit: nam in quo scandalum
Abbreviated transcription (Latin):
requiem animabus uestris dilectio enim non inflatur & đs dilectioes
& fides indilectione ad quiescunt illi. Reuocati abstrepitu quiforis est
gaudia silentia ecceds̃ dilectio est utuidimus & curimus insublimia cac¬
lorum & ima terrarum quaerentes eum quiest aput nos este uelimu
T emodicat non noui quoddiligam. diligat fratrem & diligat candẽ
dilectionem magis enimnouit dilectionem quadiligit quam fra¬
trem quem diligit. Ecceiam potest notitiorem dm habere quam
ratrem plenae notitiorem quia praesentiorem notiorem qui a inte¬
riorem notiorem quia certiorem. Amplectere dilectionemdm̃ & di¬
lectione amplectere dm̃. Ipsa est dilectio quac omnes bonos angelos
Momres dĩ seruos consociat uinculostĩtatis Nosq & illos conumgit
inuicom nobis & subiungit sib quanto igitur saniores sumur atumo
łsuperbiae tanto sumus dilectio nepleniores ee quonisi do plenus

Expanded text:
requiem animabus uestris. dilectio enim non inflatur, et: deus dilectio est, requiem animabus uestris. dilectio enim non inflatur, et: deus dilectio est, et: fideles in dilectione adquiescunt illi, reuocati ab strepitu, qui foris est, ad gaudia, silentia. ecce deus dilectio est, et quid imus et currimus in sublimia caelorum et ima terrarum quaerentes eum qui est apud nos, si nos esse uelimus Nemo dicat: Non novi quid diligam. Diligat fratrem, et diliget eamdem dilectionem. Magis enim novit dilectionem qua diligit, quam fratrem quem difratrem, plane notiorem, quia praesentiorem, notiorem, quia interiorem, notiorem, quia certiorem. amplectere dilectionem deum et dilectione amplectere deum. ipsa est dilectio, quae bonos omnes angelos et omnes dei seruos consociat uinculo sanctitatis, nosque et illos coniungit inuicem nobis, subiungit sibi. quanto igitur saniores sumus a tumore superbiae, tanto sumus dilectione pleniores. et quo nisi deo plenus
Abbreviated transcription (Latin):
que mundo psunt ul pastib: mundi aufferunt᷑ abeo longequ lastamn¬
dur nomictr uallis locoꝵ sed diuersitate oeffestuũ exterius enimo
conanẽiro tiinteriora sua defer quib interiore ds̃ itaq &iam si
aliquam scãm cęlitem potestatem uel audierint uel ut cumq on
inutantur pictatem qua duuma re ques comparatur caluntenm ppur¬
br horpossequo dangelus quam deuote hoc esse quodangedis amidus
Ves quis quam potes tate sua gaudet sedeius a quo habetꝰ posse quid giud
congrienaer pocest a nouit potentius esse coniungi omni potentipia
uoluntate Quam propria uoluntate posse quod contremes catit qlo
dis cite ame. Qua driduanos mortuos suscitare seda it discittame : qui am¬
tis sum & humilis corde potentior estenim & iustior solidis sima humili¬
tas quamuento sissima celsitudo &ideo sequitur dicens & muenietis

Expanded text:
quae mundo praesunt uel partibus mundi, auferuntur ab eo longeque iactanquae mundo praesunt uel partibus mundi, auferuntur ab eo longeque iactantur, non interuallis locorum, sed diuersitate affectuum; exterius enim conantur ire et interiora sua deserunt, quibus interior est deus. itaque etiam si aliquam sanctam caelitem potestatem uel audierint uel utcumque cogimitantur pietatem, qua diuina requies comparatur. malunt enim superbe hoc posse quod angelus, quam deuote hoc esse quod angelus. non enim sanctos quisquam potestate sua gaudet, sed eius a quo habet posse quidquid congruenter potest, et nouit potentius esse coniungi omnipotenti pia uoluntate, quam propria uoluntate posse quod contremescant qui tadiscite a me quadriduanos mortuos . suscitare, sed ait: discite a me, quia mitis sum et humilis corde. potentior est enim et iustior solidissima humilitas quam uentosissima celsitudo. et ideo sequitur dicens: et inuenietis
Abbreviated transcription (Latin):
ECiterũ quisquis autẽ diligit dm̃ hic cognitus ab illo & illud qm̃ carita¬
di diffusaest in cordib nr̃is per spm scm̃ quidatus ẽ nobis & alia multa
quia & quidiligit dm̃ consequens ẽ. ut faciat quȩ precepit ds̃. & in tantũ
diligit in quantum facit consequens ergo ẽ ut & proximũ diligat quia hoc
precipitds siue tantum ꝓximũ dilectionem scriptura commemorat
Sicutiest illud inuicem onera uraportate & sic adimplebitis leger xpĩ
Secillud÷ omnis enim lex in uno sermone impletur in eo qđ feriptũ est
Aigis ꝑ ximum tuũ tam quam teipsum & in euangelio. omnia quȩcumq uul¬
lis ut faciant uobis homines bona haec &uos facite illis hȩc ẽ enim lex &
piopisa  pleraq alia repperimus inscis litteris inquib sol&dileo¬
cum inutroq poepto lexpendeat & ꝓph& sed e hocideo quia &qui
Braut diles tioest & quiman& indilectione indo mane consequens

Expanded text:
; et iterum, Quisquis autem diligit Deum, hic cognitus ; et iterum, Quisquis autem diligit Deum, hic cognitus nobis, et alia multa — quia et qui diligit deum, consequens est, ut faciat quod praecipit deus, et in tantum diligit, in quantum facit. consequens ergo est, ut et proximum diligat, quia hoc praecipit deus — siue tantum proximi dilectionem scriptura commemorat, sicuti est illud: inuicem onera uestra portate, et sic adimplebitis legem Christi, et illud: omnis enim lex in uno sermone impletur, in eo quod scriptum est: diliges proximum tuum tamquam te ipsum, .et in euangelio: omnia, quaecumque uultis ut faciant uobis homines bona, haec et uos facite illis; haec est enim lex et prophetae. et pleraque alia reperimus in litteris sanctiscum in utroque praecepto Lex pendeat et Prophetae. Sed et hoc ideo, quia et qui Deus autem dilectio est, et qui manet in dilectione, in Deo manet . Consequens
Abbreviated transcription (Latin):
Iaehergo amut homines aut quia iustisunt aut ut iustisint amare
deb& sic enuo inscipsum amare deba aucquia iusstis e autut
pues tris sit sic enim diligit pximumt tamquam scubsute sine ullo
periculo qui enims aliter sediligit in iuste lediligio qmse adboo
ligit qͥuuienim diligit inquitatem odit animnur sapios iupae secdo
non est precipue uidendum in hac quȩstione quȩ d&rinitate nobis ẽ
& de cognoscendodõ nisi quid sit uera dilectio. immo uero quidsit
dilectio ea quippe dilectio dicenda quȩ uera est alioquin cupiditas. e
At q itacupidi ab usiue dicuntur diligere quemad modũ cupere
adusiuedicunt᷑ quidiligunt. haec ẽ. autem uera dilectio ut in hȩrent
quo eos uolumus ius teuiuere ita enĩ &mori ꝓfratrib utiliter parietiẽẽ
in quibꝰ totalex pend& & proph&ȩ dilectiodĩ & dilectio ꝓximi. Nonin¬
merito plerumq scriptura proutroq unum ponit. siue tantum dĩ sicu¬
tiest illud scimus quia diligentib: dm̃ omnia cooperantib in bonum

Expanded text:
i ergo amat homines, aut quia iusti sunt aut ut iusti is sint amare debet. sic enim et se ipsum amare debet, aut quia iustus est aut ut iustus sit: sic enim diligit proximum tamquam se ipsum sine ullo periculo. qui enim aliter se diligit, iniuste se diligit, quoniam ligit. qui enim diligit iniquitatem, odit animam suam. Quapropter non est praecipue uidendum in hac quaestione, quae de trinitate nobis est et de cognoscendo deo, nisi quid sit uera dilectio, immo uero quid sit dilectio. ea quippe dilectio dicenda, quae uera est; alioquin cupiditas est. atque ita cupidi abusiue dicuntur qui diligere, quemadmodum cupere abusiue dicuntur qui diligunt. haec est autem uera dilectio, ut inhaerentes e hominum, quo eos uolumus iuste uiuere. ita enim et mori pro fratribus utiliter parati esse in quibus tota lex pendet et prophetae, dilectio dei et dilectio proximi, non immerito plerumque scriptura pro utroqti est illud, Scimus quoniam diligentibus Deum omnia cooperantur in bonum
Abbreviated transcription (Latin):
oluit impi&ates uniuersas potius quam tres uelquat tuor intellegi. deo qđ dict
ere chihel sidicetur parabola ista in isrł idest in regeneratis patres manducauerunt
uam aceruam &dentes filiorũ obstipuerunt unde hoc dicebat nisiquia legerat. Reddo
peccata patrum infilios. Dm̃ dixisse sciebat preuaricatione scilic& primi hominis
adposteros transmissa. hoc & hieremias dicit qđ ad gratiam noui testamenti
ertin&: hoc iam nondici ubiait. Generationis iuinculo perregenerationem
soluto nondicitur. patres manducã uerunt uuam aceruam sed eius quimanduca¬
uerit qui a non in patres sed in suo peccato si commiserit quisq: mori&ur cccxxx¬

Expanded text:
uoluit impietates uniuersas potius quam tres uel quattuor intellegi. DE EO QVOD DICIT uoluit impietates uniuersas potius quam tres uel quattuor intellegi. DE EO QVOD DICIT HIEZECHIEL: 81 DICETVE PARABOLA ISTA IN ISRAHEL, ID EST IN REGENEBATIS: PATRES MANDVCAVEBVNT VVAM ACERBAM, ET DENTES FILI- ORVM OBSTIPVERVNT. Ynde hoc dicebat, nisi quia legerat: reddam peccata patrum in filios deum dixisse? sciebat praeuaricatione scilicet primi hominis ad posteros transmissa. hoc et Hieremias dicit. quod ad gratiam noui testamenti pertinet hoc iam non dici, ubi generationis uinculo per regenerationem soluto non dicitur: patres manducauerunt uuam acerbam, sed: eius qui manducauerit, quia non in patris, sed in suo peccato, si commiserit, quisque morietur. CCCX
Abbreviated transcription (Latin):
est facta distinctio ut unus quisq in suo peccato mori&ur : Nonenim trahit a liquid
x patre quiiam natuserat quando pater eius peccauit. sed cum ibidicit his quio der̃me
hoc moriunt᷑. Non autem in &ernum eis qui fuerit pergratiam spiritaliter regenerati
in ea quȩ permanserint usquȩ in finem . quam uis &illud merito quȩ ripos sit. si reddunt᷑
eccata patrum infilios his qui hoderunt dm̃ : quur in tertiam & quastam generatio¬
nem uel pr&er missa prima & secunda uel non &iam inc&eras permanente : Impi
posuit ut dicer& inseptimã generationem ac sic omnis intelleg&ur quia
causam perfectionis huius numeri hoc modo potius intimauit. ideonamq
perhib&ur perfectus: quia ex his duob constat ternario scilic& primo im¬
aritoto & quater nario primo paritoto: unde eẽ & illud proph&̧icum ex isti¬
mo qđ assidue rep&itur intribus & quat tuor impi&atib: non auersabor perqđ

Expanded text:
est facta distinctio, ut unusquisque in suo peccato moriatur. non enim trahit aliquid x patre, qui iam natus erat, quando pater eius peccauit. sed cum et ibi dicit: his qui oderunthoc moriuntur, non autem in aeternum eis qui fuerint per gratiam spiritaliter regenerati in eaque permanserint usque in finem. quamuis et illud mento quaeri possit, si redduntur peccata patrum in filios his qui oderunt deum, cur in tertiam et quartam generationem uel praetermissa prima et secunda uel non etiam in ceteras permanente inpietaposuit, ut diceret: in septimam generationem, ac sic omnis intellegeretur, quia causam perfectionis huius numeri hoc modo potius intimauit? ideo namque perhibetur perfectus, quia ex his duobus constat, ternario scilicet primo impari toto et quaternario primo pari toto. unde esse et illud propheticum existimo, quod assidue repetitur: in t rib use t quattuor impietatibus non auersabor, per quod
Abbreviated transcription (Latin):
unt facere nolite : Vnde in labore uinculorum uitu apostolica :
si uem quit occasione siue ueritate xp̃s annutietur : et in hoc gaudeo
sed & gaudebotamquam & ancilla pariente de prolenu merosiore

Expanded text:
unt, facere nolite. unde in labore uinculorum uita apostolica, unt, facere nolite. unde in labore uinculorum uita apostolica, siue, inquit, occasione siue ueritate Christus adnuntietur, et in hoc gaudeo, sed et gaudebo. tamquam et ancilla pariente de prole numerosiore
Abbreviated transcription (Latin):
rachel exuiro suo & ancilla suscipere filios. quam sine filus omnino
remanere :bala quippe inter p̃tiri dicit᷑ inue teratus hanchabuit
ancillã rachel: deuetere quippe uitu carnalib sensib: dedita corporea
cogitant᷑ imaginer: etiam cum aliquid despiritali et in cõmutabili
re habende numerosioris plis accensa : inuenimus uut zel fam eiꝰ
ancillam interp̃tario s iens: qua propter in praedicatione fidei euan¬
gelicae : quorumoseat et cornoneat : cum inscripturis aduerteri¬
mus haec intellegitur ancillaliae : scriptum ẽ enim dequibusdã
populur hiclabis mebonorat cor autem eorum longe ẽ ame :
Ett alibus apostolus dicit : qui prȩdicos Ñ furandum : furaris
quidicis non adulterandum : adulterios : Uerum tamen ut etiã
perhanc conditionalẽ. labere illa uxor ia cob laborions filios bere¬
des
regni suscipiat. Ideo dñs dicit: quȩ dicunt fucite : quae autem faci

Expanded text:
Rachel ex viro suo et ancilla suscipere liberos, quam sine filiis omnino Rachel ex viro suo et ancilla suscipere liberos, quam sine filiis omnino remanere. Bala quippe interpretari dicitur Inveterata: hanc habuit ancillam Rachel. De vetere quippe vita carnalibus sensibus dedita corporeae concitantur imagines, etiam cum aliquid de spirituali et incommutabili sre habendae numerosioris prolis accensa. Invenimus autem Zelpham ejus ancillam interpretari Os hians. Quapropter in praedicationem fidei evangelicae quorum os hiat et cor non hiat, cum in Scripturis adverterimus, haec intelligitur ancilla Liae. Scriptum est enim de quibusdam: Populus hic labiis me honorat; cor autem eorum longe est a me . Et talibus Apostolus dicit: Qui praedicas non furandum, furaris; qui dicis non adulterandum, adulteras . Verumtamen ut etiam per hanc conditionalem libera illa uxor Jacob laborans filios haeredes regni su
Abbreviated transcription (Latin):
ocium quostudia contem plationis ignercunt non c̃tẽperatur infir¬
mitati hominum : qui inuariis praessuris sibi desiderant sub uenire
ed quia et ipsa procreandi caritate in ardescit: uult enim docere
quod nouit neq: cum inuidia tabescente iterhabere: uidit sororẽ
labore agendi atq patiendi filiis habundantem : et dol& potius cur¬
rere hominer ad eam uirtutem qͣ eorum infirmitatib necersitatibus¬
que consoletur quam ad illam unde diuinum et in cõmutabile aliquio
discitur: hicdolor figuratus uidetur in eo qđ scriptum ẽ & telauit
rachel sororem suam : proinde qui aliquid uspurus que intellectus
deilla subs tantia quȩ corpus nonẽ acꝑ hoc ad carnis sensum ñ ꝑtin&
uerbis carne editis exprimi non potest: eligit doc trinã sapientiae
ꝑ quar libet corporeas imaginer et similitudiner. ut cumq cogitinda
insinuare diuina : quam ab officio talia docendi cersare sicut elegit

Expanded text:
otium, quo studia contemplationis ignescunt, non contemperatur infirotium, quo studia contemplationis ignescunt, non contemperatur infirmitati hominum, qui in uariis pressuris sibi desiderant subueniri; sed quia et ipsa procreandi caritate inardescit — uult enim docere, quod nouit, neque cum inuidia tabescente iter habere — uidet sororem labore agendi atque patiendi filiis abundantem et dolet potius currere homines ad eam uirtutem, qua eorum infirmitatibus necessitatibusque consulitur, quam ad illam, unde diuinum et incommutabile aliquid discitur. hic dolor figuratus uidetur in eo, quod scriptum est: et zelauit Rachel sororem suam. proinde quia liquidus purusque intelde illa substantia quae corpus non est, ac per hoc ad carnis sensum non pertinet, verbis carne editis exprimi non potest; eligit doctrina sapientiae per quaslibet corporeas imagines et similitudines utcumque cogitanda insinuare divina, quam ab officio talia docendi cessare: sicut elegit
Abbreviated transcription (Latin):
buntur siue dicuntur nihil refert in moribus facientium quã
laudem rep̃hensionem uemereantur simodo habent aliquam
habundantius in plagis supra modum in mortibus sȩpius propter
quos habet foris pugnis intus timores gaudiũ & coronã suam uo¬
cant: narcuntur eis autem fucilius atq: copiosius ex illo sermone fidei
quo predicant xp̃m crucifixum : et quic quid humil itatis eius ciuus
humanu cogitatio pcipitur. & infirmor etiam lia eoculos non ꝑtur¬
bat : Ruchel uutem clicra as pectumente ex efdit dõ & uid& in
principio uerbum dm̃ apuddm̃ et uult parere & non potest qum̃m
generationem eius quis enarrabit: proinde uitaq̃ studio con¬
templationis conpetit ut eaq̃ cirnis sunt in uisibilia non infirmis
oculis mentis ꝑ ea quae facta sunt intellesta conspiciat. et sẽpit̃nũ
dĩ uirtutem et dĩ sapientiam. acdiuinitatem in effabiliter cernat
ua cicre uult ab omninegotio: et ideo sterilis affectando quippe

Expanded text:
buntur siue dicuntur, nihil refert in moribus facientium, quam buntur siue dicuntur, nihil refert in moribus facientium, quam laudem reprehensionemue mereantur, si modo habent aliquamabundantius, in plagis supra modum, in mortibus saepius, propter quos habent foris pugnas, intus timores, gaudium et coronam suam uocant. nascuntur eis autem facilius atque copiosius ex illo sermone fidei, quo praedicant Christum crucifixum; et quicquid humanitatis eius citius humana cogitatione percipitur et infirmos etiam-Liae oculos non perturbat. Rachel autem clara aspectu mente excedit deo et uidet in principio uerbum deum apud deum et uult parere et non potest, quia generationem eius quis enarrabit? proinde uita, quae studio contemplationis conpetit, ut ea, quae carni sunt inuisibilia, non infirmis oculis mentis per ea, quae facta sunt, intellecta conspiciat et sempiternam dei uirtutem ac diuinitatem ineffabiliter cernat, uacare uult ab omni negotio et ideo sterilis. adfectando quippe
Abbreviated transcription (Latin):
Porro side tummalo opereiudae illius. tumbonũ opus dñs fecitut
eiusdem suae parsionis sanguine norredemer&: quid mirum siꝓ
ph&a eius de quo ipsȩait demeenim iller cripsit. exmalo facto iudae
illius boni aliquid significauit : ut suo ministerio nor docer& ea
quippe hominum facta scõ spũ disponente atq inspirante collegit
prophaeta narrator. quorum interpositio non uacara adp̃signati¬
onem rerum quas intenderat proph&are :adsigni ficanda aut a
liqua bona nihil inter .ẽ. facta illa quibus ea significantur : seubona
seum ala sint : Quidenim me inter ẽ. cum uolo aliquid legen do
cognorcere : utrum exminio reperiam scriptos nigros a &iopes.
& ex atramento candidos gullos: Uerum tumen si nonscripturã
sẽp̃isturam talem uiderem : sine dubitatione rep̃henderem :¬
inter est bonane an mala sint quae autem ad significandam scri¬

Expanded text:
porro si de tam malo opere Iudae illius tam bonum opus dominus fecit, ut porro si de tam malo opere Iudae illius tam bonum opus dominus fecit, ut eiusdem suae passionis sanguine nos redimeret, quid mirum, si propheta eius, de quo ipse ait: de me enim ille scripsit, ex malo facto Iudae istius boni aliquid significauit, ut suo ministerio nos doceret? ea quippe hominum facta sancto spiritu disponente atque inspirante collegit propheta narrator, quorum interpositio non uacaret a praesignatione rerum. quas intenderat prophetare. ad significanda autem aliqua bona nihil interest, facta illa, quibus ea significantur, seu bona seu mala sint. quid enim mea interest, cum uolo aliquid legendo cognoscere. utrum ex minio reperiam scriptos nigros Aethiopes et ex atramento candidos Gallos ? uerumtamen, si non scripturam. sed picturam talem uiderem, sine dubitatione reprehenderem. iinterest, bonane an mala sint. quae autem ad significandum scri
Abbreviated transcription (Latin):
quo cum sua nuru concubuit: quid significauerit futurorum:s ed
prius p̃loquendum ẽ nequem ꝙ prauȩ considerationis offendat.
quod dequibus du malis operib: hominum inscripturis sc̃is quȩdum
non mala sedbona futuru significatur: seruat enim ubiq: bona prou¬
dentia uir tutem bonitatis suae ut quem ad modum ex adulterorum
concubitu formatur & nuscitur homo dehominum operemalo bo¬
num opus dĩ sicut in p̃cedenti sermone iam diximus: defecunditate
seminum non det᷑pitudine uitiorum ita inscripturis ꝓph&icis non tantũ
ipsa narratio signific&ur aliquid demalis operibus hominum etiam
futurorum bonorum non peccantis opere sed scribentis: Neq: enim iudis
cum ad thamar concupis centia uistus intrarethanc suae libidinis in¬
tentionem gerebat. ut inde aliquid significar&ur quod ad salutem
hominum pertiner & : sicut nec iudas ille quidnm tradidit hoc intendu
ut aliquid inde gerer&ur: qđ ad eandem salutem hominũ ꝑtiners

Expanded text:
quod cum sua nuru concubuit, quid significauerit futurorum. sed prius praeloquendum est, ne quemquam paruae considerationis offendat, quod de quibusdam malis operibus hominum in scripturis sanctis quaedam non mala, sed bona futura significantur. seruat enim ubique diuina prouidentia uirtutem bonitatis suae, ut. quemadmodum ex adulterorum concubitu formatur et nascitur homo, de hominum opere malo bonum opus dei — sicut in praecedenti sermone iam diximus de fecunditate seminum, non de turpitudine uitiorum — ita in scripturis propheticis non tantum rophetica est ipsa narratio, significetur aliquid de malis operibus hominum etiam futurorum bonorum non peccantis opere, sed scribentis. neque enim ludas, cum ad Thamar concupiscentia uictus intraret, hanc suae libidinis intentionem gerebat, ut inde aliquid significaretur, quod ad salutem hominum pertineret, sicut nec ludas ille, qui dominum tradidit, hoc intendit, ut aliquid inde gereretur, quod ad eandem salutem hominum pertineret.
Abbreviated transcription (Latin):
timꝰ quã indiliuuo peregninantẽ om̃are feranar
siabetus sen suquusta consersit n uult longe aberrare qui ex ponit exepligra uelit siqͥs
epere dixiuelit intelligiq exomnib gentib eccłi congregatur: bicanto atadictã
noe post diluium reparate sunt sed aliud dicat aliquid qđ a fideiregula nonsit
udienum nam qnmm nꝰ solas in inferiorib mansioner habere arcã uoluit uerũ &ia
insuperiorib: &i bae dix̃ bicam aratu & in superiorib: superioru & haec appellauit
tricamaratim ut abimosursũ uersus tertia consurger& habitatiopor sunt hinc in
tellegi & triailla quae cõmendat apos tolus fider spestaritas : possumt etiã multo
conuenientius tresille ub tates euangelicae tricena sexagena centena utinin fimo
babit& pudicitia coniugalis supra uidualis atq hac superior uirginalis : & si
quid meluis secundum fidem ciitatis hiuius intellegi & dicipotest. hoc&ia deceteris
quaehic exponenda sunt dixerim. quȩ sinonuno disseruN modo adunã tam̃

Expanded text:
tamquam in diluuio peregrinantem omnia referantur. si ab eius sensu. qui ista conscripsit, non uult longe aberrare, qui exponit. Exempli gratia, uelut opere dixi uelit intellegi, quia ex omnibus gentibus ecclesia congregatur, bicameratam dictamNoe post diluuium reparatae sunt; sed aliud dicat aliquid, quod a fidei regula non sit alienum. Nam quoniam non solas in inferioribus mansiones habere arcam uoluit, uerum etiam in superioribus et haec dixit bicamerata et in superioribus superiorum et haec appellauit tricamerata, ut ab imo sursum tellegi et tria illa quae commendat apostolus, fides, spes, caritas; possunt etiam multo conuenientius tres illae ubertates euangelicae, tricena, sexagena, centena, ut in infimo habitet pudicitia coniugalis, supra uidualis atque hac superior uirginalis, et si quod melius secundum fidem ciuitatis huius intellegi et dici potest, hoc etiam de ceteris quae hic exponenda sunt dixerim, quia etsi non uno disseruntur modo, ad unam tamen
Abbreviated transcription (Latin):
agit natura seruit ex trisecus medicina. Item qui secundũ animã ut innatu¬
rabeati sicetur intrinsecus doctrina minis trat᷑ extrinsecus. quod aut̃
ad arborem colendi neclegentia. hoc ad corpus medendi incuria. hoc ad
animã discendi segnicia & qđ ad arborem umor in utilis. hoc ad coapus
uictus exiciabilis ho ad animã ꝑ suasio iniquitatis ds itaq suꝑ om̃a qͥ
condidit om̃a & regit om̃a. om̃s naturas bonus creat. om̃s uolunta¬
tes iustus ordinat. Ouidergo aborr&i atuero sicredamus homine ita
in paradi soconstitũ ut operaret᷑ agriculturã ñ labori seruili sed honesta
animi uo luptate. Quid enim hoc opere innocencius uocantib: & quid ple¬

Expanded text:
agit natura, servit extrinsecus medicina: itemque secundum animam, ut natuagit natura, servit extrinsecus medicina: itemque secundum animam, ut natura beatificetur intrinsecus, doctrina ministratur extrinsecus. Quod autem ad arborem colendi negligentia, hoc ad corpus medendi incuria, hoc ad animam discendi segnitia: et quod ad arborem humor inutilis, hoc ad corpus victus exitiabilis, hoc ad animam persuasio iniquitatis. Deus itaque super omnia, qui condidit omnia, et regit omnia, omnes naturas bonus creat, omnes voluntates justus ordinat. Quid ergo abhorret a vero, si credamus hominem ita in paradiso constitutum, ut operaretur agriculturam, non labore servili, sed honesta animi voluptate? Quid enim hoc opere innocentius vacantibus, et quid ple
Abbreviated transcription (Latin):
altius suꝑ fundi arbusta &animalia concepi & nasci & crescere senescese occidere
& quicquid aliud in reb: interiorenaturaliquȩ motugerit᷑. In hacaut̃ altera signa dari
doceria disci a groscoli soci&ates administrari astes exerceri &q:q: alia siue
in suꝑna soci&ate agunt᷑ siue in bacterrena atq: mostali it aut bonis consula¬
tur & ꝑ nescientes malos inq in ipso homine eandẽ geminã ꝓuidentiã iuige¬
re potenciam. primoerga corpus naturale scilic& eomotu quo fit quoc reseit
quorenascit . Vo luntari auero qđ illi aduictũ tegum̃tũ creacionẽq: consul&
similiter erga animã naturalit̃ agit᷑ ut uiuatꝰ ut sentiat. uon luntaria uero
ut discat ut consentiat. Sicut aũt in arbore idagit agricultura forinsecus
ut illud ꝓficiat qđ gerit᷑ intrinsecus sic in homine secundũ corp̾eiq in trinsecꝰ

Expanded text:
altius superfundi, arbusta et animalia concipi et nasci, crescere et senescerere, occidere, altius superfundi, arbusta et animalia concipi et nasci, crescere et senescerere, occidere, et quidquid aliud in rebus interiore naturalique motu geritur. In hac autem altera signa dari, doceri et disci, agros coli, societates administrari, artes exerceri, et quaeque alia sive in superna societate aguntur, sive in hac terrena atque mortali, ita ut bonis consulatur et per nescientes malos. Inque ipso homine eamdem geminam providentiae vigere potentiam: primo erga corpus naturalem, scilicet eo motu quo fit, quo crescit, quo senescit; voluntariam vero, quo illi ad victum, tegumentum, curationemque consulitur. Similiter erga animam naturaliter agitur ut vivat, ut sentiat; voluntarie vero ut discat, ut consentiat. 18. Sicut autem in arbore id agit agricultura forinsecus, ut illud proficiat quod geritur intrinsecus; sic in homine secundum corpus, ei quod intrinsecus
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ intellegerepoterant necalit̃ eis possent ꝑsuaderep ecatũ nisi prius ꝑsuuder ec̃ eosex illo
factoñ et morituros: ldẽ illud qđ habebant e seb aberegaudebant : namisurus
ndes uolo coloquendũẽ : aduestantitaq: siquos mou& : quomodo potuerunt intellegere
in expta nominante uelminantedm̃ & uideant nos omniũ in exꝑtoꝵ nomin dñnisi & con¬
e rarus quȩ iã nouimꝰ si priuationũ s̃ autex similib: sispecierũ s sineullo ȩstudubitation fagnosceres
uatione ex lib octauo degenes aolutenam Niniã ipsũ mundũ uelud inquandã mag¬
nã arborẽ reruoculos cogitacionis atto illit Latq: in ipso quoq geminao peratioꝓ
uidentiȩ repent᷑ pastẽ naturalis pastẽ uoluntaria natu rał qͥdẽ ꝑ hoccultã dĩ aminis¬
fulgere diei noctisquȩ uices agitare aquis t̃rã fundatã intluiaque circũlui aerem

Expanded text:
deum intellegere poterant; nec aliter eis posset persuaderi peccatum, nisi prius persuaderetur eos ex illo deum intellegere poterant; nec aliter eis posset persuaderi peccatum, nisi prius persuaderetur eos ex illo facto non esse morituros, id est illud quod habebant et se habere gaudebant non amissuros: unde suo loco loquendum est. aduertant itaque, si quos mouet, quomodo potuerunt intellegere inexperta nominantem uel minantem deum, et uideant nos omnium inexpertorum nomina non nisi ex contrariis, quae iam nouimus, si priuationum sunt, aut ex similibus, si specierum sunt, sine ullo aestu dubitationis agnoscere. ipsum mundum, velut in quamdam magnam arborem rerum, oculus cogitationis attollitur; atque in ipso quoque gemina operatio providentiae reperitur, partim naturalis, partim voluntaria. Naturalis quidem per occultam Dei adminisfulgere, diei noctisque vices agitari, aquis terram fundatam interlui atque circumlui, aerem
Abbreviated transcription (Latin):
signũ ei intelleger& qđ m̃te discerner& nos enĩ quomodo intellegimꝰ cũ dicit̃ Resur¬
rectio quãnũ quã exꝑtisumꝰ : Non neqr sentimꝰ quid sit uiuere eirei priuationẽ
uocam mostẽ : Vndereditũ ad id qđ sentimꝰ resurregtione appellanꝰ : & siquo
alionomine inquacũq lingua in idipsũ appellat᷑ Menti: utiq fignũ in sinuat᷑
inuoceloquentiũ quosonante angnoscat qđ &iã sine signo cogitar & : mirũ ẽ enĩ
quẽ ad modũ rerũ quas hab& amissione &a in ex ꝑtanatura duitet. Quisenĩ
peccor a docuit deuitationẽ mortis nisi sensuuitȩ : Quis paruulũ puerũ adheres¬
cerebaiulo suosi eũ fuerit ex alto iacereminitatus qđ ex quodã tẽpare ixeipit :
sed iam̃ antequã aliquid huius modiex ꝑt̾sit : sicergo illis primis hominib: iauitaerat
dulcis quã ꝓfecto amitere deuitabant᷑ idq ipsũ quib: cũq modis uel sonis significantẽ

Expanded text:
et. nos enim quomodo intellegimus cum dicitur I resurrectio, quam numquam experti sumus? nonne quia sentimus quid sit uiuere, eius rei priuationem uocamus mortem, unde reditum ad id quod sentimus resurrectionem appellamus? et si quo alio nomine in quacumque lingua id ipsum appellatur, menti utique signum insinuatur in uoce loquentium, quo sonante agnoscat quod etiam sine signo cogitaret. mirum est enim quemadmodum rerum, quas habet, amissionem etiam inexperta natura deuitet. quis enim pecora docuit deuitationem mortis nisi sensus uitae ? quis enim paruulum puerum adhaerescere baiulo suo, si eum fuerit ex alto iacere minitatus? quod ex quodam tempore incipit, sed tamen antequam aliquid huius modi expertus sit. sic ergo illis primis hominibus iam uita erat dulcis, quam profecto amittere deuitabant, idque ipsum quibuscumque modis uel sonis significantem
Abbreviated transcription (Latin):
auerticeusq: aduestigia sexier: Cuius alttudinis msura ẽ in latere :
adorso aduentre uelud sdiacentem hominẽ inetiaris supinũ seupnũ sexies
tantum longus e a capite ad pedes : quãlatus ad exteram insinistrãł asinistra
indextrã et decier quã altus a terra unde factaẽ arca : Trecentorũ in longitudinẽ
cubitorũ et quinquaginta in latitudine & triginta in alitudine & qđ bos uum
in latere accepit ꝓficio llud ẽ uulnus quando latus crucifixilanca ꝑforatũ est :
hac quippea dillum uenienter ingrediunt᷑ : qr indesa cram̃ta manarunt
tantum hab& quam latitudo quae ẽ. ab uno latere : ad alterũ latus
& decies tantum quam altitudo:
malieribus amulus tamimultadicantur ut ii facilesit dehacre difinienda senten tia
quibus credentes inicunurꝰ et quod delignis quadratis fieri iub& undiq ÷ a¬
bilemuitĩ eõrum significat᷑ quacumq: enim uerteris quad ratũ s tabit ͥ eic&er

Expanded text:
a uertice usque ad uestigia sexiens tantum habet a uertice usque ad uestigia sexiens tantum habet dorso ad uentrem; uelut si iacentem hominem metiaris supinum seu pronum, sexiens tantum longus est a capite ad pedes, quam latus a dextra in sinistram uel a sinistra in dextram, et deciens. quam altus a terra. Unde facta est arca trecentorum in longitudine cubitorum et quinquaginta in latitudine et triginta in altitudine. Et quod ostium in latere accepit, profecto illud est uulnus, quando latus crucifixi lancea perforatum est; hac quippe ad illum uenientes ingrediuntur, quia inde sacramenta manarunttantum habet quam latitudo, quae est ab uno latere ad alterum latus, et decies tantum quam altitudo, mulieribus a multis tam multa dicantur, ut non facile sit dehac re definienda sententia quibus credentes initiantur. Et quod de lignis quadratis fieri iubetur, undique stabilem uitam sanctorum significat: quacumque enim uerteris quadratum, stabit; et cetera,
Abbreviated transcription (Latin):
sin seprius inclinaret et quodã mododescender& adiacentes: quod aut̃ etiam in¬
teritum omnium animalium terrenorum uolatiliũq: denuntiat magnitu¬
dinem future clader effatur : n animantib: rationis exꝑtib: tãquã & ipsa pec¬
cauerint minatur exitiumlam uero qđ noe homini iusto & sicut deillo scriptura¬
ueridica loquitur. In suageneratione ꝑfecta ñ onutiq sicut ꝑficiendis ciues ciui¬
tatĩs diinilla inmortalitate quae quabunt᷑ angelisdi sed sicut eẽ porsunt in hac
peregrinatione ꝑ fecuimperat dr̃ ut arcam faciat Iinquacũ suis : idẽ uxore
filiis & nuribus & cum animalibus quae ad illum exdĩ p̃cepto in arcam
ingrersi sunt liberar&ur adiluuii usutatẽ ꝓculdubio figura ẽ peregri¬
nanies in hoc scło ciuitatis dĩqhoc ẽ eccła qua fit salua ꝑlignũ in quopependit.
ab homines p̃nuntiatus ẽ uenturus et uenitꝰ humani quippe corporis longitiul

Expanded text:
si non prius inclinaret et quodam modo descenderet ad iacentes. quod autem etiam insi non prius inclinaret et quodam modo descenderet ad iacentes. quod autem etiam interitum omnium animalium terrenorum uolatiliumque denuntiat, magnitudinem futurae cladis effatur, non animantibus rationis expertibus, tamquam et ipsa peccauerint, minatur exitium. Iam uero queridica loquitur, in sua generatione perfecto non utique sicut perficiendi sunt ciues ciuitatis Dei in illa inmortalitate, qua aequabuntur angelis Dei, sed sicut esse possunt in hac peregrinatione perfecti imperat Deus, ut arcam faciat, in qua cum suis, id est uxore, filiis et nuribus, et cum animalibus, quae ad illum ex Dei praecepto in arcam ingressa sunt, liberaretur a diluuii uastitate: procul dubio figura est peregrinantis in hoc saeculo ciuitatis Dei, hoc est ecclesiae, quae fit salua per lignum, in quo pependit mad homines praenuntiatus est uenturus et uenit. Humani quippe corporis longitudo