comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
UO dr̃ ostiũ lateris medi inparte
eru domꝰ dextre. nut qͥdã putant
hoc indicat qd ostiũ qͦ intraraᷤ. in
templũ ab australi parte. hoc ẽ in latere
medio parietis meridiani fuerit factũ.
Alioquin simplicit̃ dicer& seriptura. osu¬
ũ domꝰ erat positũ ẽtra austrũ. Ne uͦ osti¬
ũ ꝗdẽ quo ad cotidiana templi ministe
ria in grediebant crat adorientẽ ut
iosephus refert. & porticꝰ ante faciẽ illiꝰ
et ipsa paiens ad orientẽ. ita ut exoriens
sol equi noctialis sine ullo obstaculo ra¬
dios suos ꝑ ostia templi & oraculi in ipsã
ascensus qui indomũ suꝑiorẽ. & a suꝑio¬
re ducebat interciã. in australi erat tem¬
pli latere. hec ẽ enĩ dextra parsdomꝰ abscon¬
dite facta habens ostiũ ꝑ modicũ inferiꝰ
ab oriente in ipso angulo dextri parie¬
tis. unde conscquent᷑ ab iungii: & ꝑ co¬
cleã ascendebant in mediũ cęnaculũ. &
amedio int̾ciũ. Cuiꝰ disposiuo ascensus
misteriũ nob̃ multũ memorabile cõmen¬

Expanded text:
ur: Ostium lateris medii in parte erat domus dextrae, non, ut quidam putant, hoc indicat quod ostium quo intraretur in templum ab Australi parte, hoc est, in latere medio parietis meridiani fuerit factum. Alioquin simpliciter diceret Scriptura: Ostium domus erat positum contra Austrum. Nunc vero ostium quidem, quo ad quotidiana diebatur, erat ad Orientem, ut Josephus refert; et porticus ante faciem illius, et ipsa patens ad Orientem, ita ut exoriens sol aequinoctialis sine ullo obstaculo radios suos per ostia templi et oraculi in ipsam ascensus qui in domum superiorem, et a superiore ducebat in tertiam, in Australi erat templi latere hoc est enim dextra pars domus abscondite factus, habens ostium permodicum inferius ab Oriente in ipso angulo dextri parietis. Unde consequenter adjungitur: Et per cochleam ascendebant in medium coenaculum, et atere; cujus dispositio ascensus mysterium nobis multum memorabile commen
Abbreviated transcription (Latin):
na. sic̾ nec iegypto culmina intectis ha¬
bent᷑ sed plan̾a potiꝰ tecta domo ad seden¬
dũ uidelic& uł deambulandũ apta conser¬
uant. Unde dic̃ in euangelio dñs & qđ in
aure audistis p̃dicaie intectis. Talis nãq
locus aptissimꝰ ẽ. de quo uerbũ p̃dicator
uel assidentibꝰ sibi uł inferiꝰ posutis audi¬
ioribꝰ ꝓferat. de qͦ et in ꝓuerbus salemon.
melius ẽ inꝗt habitare in angulo doma¬
us. quã cũ muliere litigiosa mdomo com¬
muni. Qđ enĩ latine iecłũ. grece dr̃ doma.
Sed & porueꝰ ipse circa templũ terna ha¬
bebant laquearia. pͥma pt cubitos aterra
discrete.ita ut singule carũ quę erant nu¬
mero .xc. quinos cubitos in altitudine et
longitudine. iurenos auiẽ in lautudine
haberent. de quibꝰ iudelic& porticibꝰ fre¬
quens in libro dierũ mentio ẽ. sed qͦ sint
ordine disposite pleniꝰ explicat iosephs.
Qd aut̃ sequit᷑ & edificauit tabulatũ suꝑ
omnẽ domũ quinq cubius altitudinis.

Expanded text:
na, sicut nec in Aegypto, culmina in tectis habentur, sed plana potius tecta domorum, ad sedendum videlicet, vel deambulandum apta construuntur. Unde dicit in Evangelio Dominus: Et quod in aure audistis, praedicabitur in tectis. Talis namque locus aptissimus est, de quo verbum praedicatur, vel assidentibus sibi, vel inferius positis auditoribus proferat. De quo et in Proverbiis Salomon: Melius est, inquit, habitare in angulo domatis, quam cum muliere litigiosa in domo communi ; quod enim Latine tectum, Graece dicitur doma. Sed et porticus ipsae circa templum terna habebant laquearia. Prima habebant cubitos a terradiscretae, ita ut singulae earum quae erant numero nonaginta, quinos cubitos in latitudine et longitudine, vicenos autem in altitudine haberent. De quibus videlicet porticibus frequens in libro Verborum dierum mentio est. Sed quo sint ordine dispositae, plenius explicat Josephus. Quod autem sequitur: Et aedificavit tabulatum super omnem domum quinque cu
Abbreviated transcription (Latin):
hiericho. inpͥmogenito suo fundam̃ta
illiꝰ iaciat. & innouissimoliber&ꝵ ponat
portas eiꝰ. Quia uͦ ahihel uiuens dõ. bethel
int̾pretat᷑ domiꝰ di. ahihel debethel de¬
structa alosue atq anathematilata
hiericho menia restaurat. cũ ꝗse& qui
in ecelĩa habitũ peligionis assum serat
ad agenda scelera que ei dñs ihe indie
baprismatis donauerat redit. quasq
anathematilauerat dyaboli pompas

Expanded text:
mogenito suo fundamenta illius jaciat, et in novissimo liberorum ponat portas ejus . Quia vero Achiel Vivens Deo, Bethel interpretatur Domus Dei, Achiel de Bethel destructa a Josue, atque anathematizata Hiericho moenia restaurat, cum quis eorum qui in Ecclesia habitum religionis assumpserant, ad agenda scelera quae ei Dominus Jesus in die baptismatis donaverat, redit, quasque ipse anathematizaverat diaboli pompas,
Abbreviated transcription (Latin):
Cũ edificaueris domũ nouã. facies murũ
tecꝰti ꝑ circuitũ. ne effundat᷑ sanguis in
domotua. & sis reus labente alio & inpre¬
cepsruente. Hoc enĩ tabulatũ inextrema
summitate muroꝵ. templi uice cancelloꝵ
erat ercctũ. ne ꝗs ab suꝑiora ẽscendens
dũ ad terminũ tecti ꝑuenir&. in caute ꝓ¬
inlanguorẽ. Quibꝰ uidelic& tabulatis uł
murisꝰ uł cancellis. cũ adtutelã uiȩ po¬
nunt: uulgus loricarũ nom̃ indidit.
bus desuꝑ apposiũ erat. ꝗb sup̃ma que
p̃diximꝰ laquearia subtererant affira.

Expanded text:
facies murum tecti per circuitum, ne effundatur sanguis in domo tua et sis reus labente alio, et in praeceps ruente . Hoc etenim tabulatum in extrema summitate murorum templi vice cancellorum erat erectum, ne quis ad superiora conscendens, dum ad terminum tecti perveniret, incaute pin languorem. Quibus videlicet tabulatis, vel muris, vel cancellis, cum ad tutelam viae ponuntur, vulgus luricularum nomen indidit. bus desuper appositum erat, quibus suprema, quae praediximus, laquearia subter erant affixa.
Abbreviated transcription (Latin):
didit ionathas deierare dauid. eo qđ di¬
liger& illũ. sic animã suã ita diligebat
cum. ut ille nimirũ qͥ tã ꝑfecto uixta le¬
ꝗẽ dĩ amore cõplectebat᷑ dauid. aꝑdi¬
tione inimicq eiꝰ ostender& immunis.
qui cisi ita morte p̃reptꝰ regnũ cũ
eo ut sperabat t̾renũ habere neqͥuiuit
cõmune. absq ulla tam̃ c̃tradiclione
regni cȩlistis consortiũ cũ coquẽ ꝓgla¬

Expanded text:
didit Jonathan dejerare David, eo quod diligeret illum; sicut enim animam suam, ita diligebat eum; ut ille nimirum, qui tam perfecto juxta legem Dei amore complectebatur David, a perditione inimicorum ejus ostenderetur immunis. Qui, etsi ita morte praereptus regnum cum eo, ut sperabat, terrenum habere nequivit commune, absque ulla tamen contradictione regni coelestis consortium cum eo
Abbreviated transcription (Latin):
plebis. ppls & plebs puna cadẽq re
indifferenter accipitur. Nam ex uno
greco qđ ẽ laos sol& utrũq transferri
Sed in hoc uidet᷑ esse distantia. qđ in pri¬
ore cõmate uersiculi additũ ẽ uros. Nã
no mendosum ẽ. Giros enĩ maiores natu
lus moyses ascenditꝰ ad dm̃.¬
uor dictũ ẽ quia exqua dic mansit
arca an cariathiarim multiplicati st̃ di

Expanded text:
plebis. Populus et plebs pro una eademque re plebis. Populus et plebs pro una eademque re indifferenter accipitur. Nam et ex uno Graeco, quod est laos, solet utrumque transferri. Sed in hoc videtur esse distantia, quod in priore commate versiculi additum est viros. Nam no mendosum est; viros enim majores natu lus Moyses ascendit ad Dominum . 4. Ex qua die mansit arca Domini in Cariathiarim, multiplicati sunt d
Abbreviated transcription (Latin):
uictimis uet̃is testam̃ti que fuerant sa¬
crificia iudeoꝵ. ideo hic dixit postulan¬
dã ad comedendũ buccellã panis. qđ ẽ
innouo testam̃to sacrificiũ xp̃ianorũ.
postquã uerba diuni oraculi
que nocte acceꝑat. & mane retulit heli.
ct ñ cecidit ex om̃ibꝰ uerbis ciꝰ interrã.
significat qđ niħ exhis que locutꝰ ẽ irri¬
tum fuit. sed om̃a st̃ reb cõpleta que
dixit. Cadunt nãq in terram uerba su¬
peruacua. que ꝓnichilo habenda & uni¬
uersor. St̃ calcanda despectu. sic̃ & beatꝰ
lob dixit. et lux uultꝰ mei ñ cadebat in
terrã. quia nimirũ intanta grauitate
uultũ tenere consueuerat. ut nũ quã con¬
tempubili letitia resolueret᷑. sco quoti¬
enscũq hilariorẽ se p̃sentibꝰ exhiberet.
certa semꝑ hoc eausa utilitatis eoꝵ facerae.¬
uoꝗ dictũ ẽ deeis qui iudere arcã diu
reuersam de terra philistinoꝵ ausi
sunt eũ ñ essent de stirpe leuitica. & ꝑ

Expanded text:
victimis Veteris Testamenti, quae fuerant savictimis Veteris Testamenti, quae fuerant sacrificia Judaeorum; ideo hic dixit, postulandum ad comedendum buccellam panis, quod est in Novo Testamento sacrificium Christianorum. postquam verba divini oraculi, quae nocte acceperat, mane Heli retulit: non cecidit ex omnibus verbis jus in terra. Significat quia nihil ex iis quae locutus est irritum fuit, sed omnia sunt rebus completa quae dixit. Cadunt namque in terra verba supervacua, quae pro nihilo habenda, et universorum sunt calcanda despectu, sicut et beatus Job dixit: Et lux vultus mei non cadebat in terram, quia nimirum in tanta gravitate vultum tenere consueverat, ut numquam contemptibili letitia resolveretur, sed quotienscumque hilariorem se presentibus exhiberet, certa semper hoc causa utilitatis eorum facereuod dictum est de eis qui videre arcam Domini reversam de terra Philisthinorum ausi sunt, cum non essent de stirpe Levitica: Et p
Abbreviated transcription (Latin):
unt. & cũ intrauerit plenitudo gentiũ.
tunc omnis israhel saluus erit. qͦ uicũ&
aut̃ ex his saluandus ẽ. is etenĩ est qui re¬
mansurus eẽ dr̃ indomo ꝑ eunte sacer¬
dotis heli. necesse ẽ ut ueniens ad ecde¬
siã offerat ꝓse sacerdoti xp̃i ano num¬
mũ confessionis deo deuote quȩ in sym¬
bolo c̃tinet᷑. breuẽ ꝗdẽ uerbo. sed uirtu¬
te p̾cipuã. Constat nãq argento clari¬
tatẽ cęlestis uerbi. sic̃ fulgorẽ sapien¬
tiȩ spiritalis auro sepe designari. Of¬
ferat & panẽ sacrificii salutaris. ab¬
iectis carnib legaliũ uictimarũ. dicate
cerdotalẽ id est ad ipsam plebẽ xp̃o sa¬
cerdote p̃clarã. cui petrus ait. uos autẽ
genꝰ electũ. regale sacerdotiũ. Qđ̃ autẽ
ait. ut comedam buccellã panis. &iam
ipsũ sacrificii genꝰ elegant̃ exp̃ssit. de
qͦ uic̃ sacerdos ipse. Panis quẽ ego dabo
caro mea ẽ ꝓmundi uita.Quia enĩ dixe¬
rat suꝑiꝰ dedisse se cibos domui aaron de

Expanded text:
t plenitudo gentium, tunc omnis Israel salvus fiet . Quicunque autem ex his salvandus est, is etenim est qui remansurus esse dicitur in domo. Pereunte sacerdotio Heli, necesse est ad ecclesiam offerat pro se sacerdoti Christiano nummum confessionis Deo devotae, quae in symbolo continetur; brevem quidem verbo, sed virtute praecipuam. Constat argento claritatem verbi coelestis, sicut fulgorem sapientiae spiritualis auro saepe designari. Offerat et panem sacrificii salutaris, abjectis carnibus legalium victimarum, dicatque: cerdotalem , id est, ad ipsam plebem Christo sacerdote praeclaram, cui Petrus ait: Vos autem genus electum, regale sacerdotium . Quod autem addit: Ut comedam buccellam panis , etiam ipsum sacrificii genus eleganter expressit, de quo dixit sacerdos ipse: Panis quem ego dabo, caro mea est pro mundi vita . Quod enim dixerat superius, dedisse se cibos domui Aaron, de
Abbreviated transcription (Latin):
UOD UICENTE IONATUA ad dauid quẽ
in secuuionibꝰ patris sui ñ iustis dolebat
farigari. si uxero facies mecum
misericordiam dñi. siuero mortuus fue¬
ro. ñ auferes miscđĩã tuã ad omo mea usq
insempit̃nũ. quando eradicauerit dñs
inimicos dauid unũ quẽq de terra. cũ ad¬
et requis iuit dñs de manu. inimicq dauio
ꝑ anticipationẽ utiq fecit. priꝰ hystorie
int̃serendo qd̾̃ multo p̾t tp̃re factũ ẽ. cũ
int̾fecto saule regnũ addomũ dauid tͣns¬
latũ ẽ. & qͥ innocentẽ eũ iniuste ꝑseque¬
bant᷑. iusta st̃ diuinitꝰ ultione multati.
Tunc enĩ requisiuit dñs de manu minucq¬
dauid. quare uirũ scm afflixerint.
hostibꝰ dauid eque potest intelligi. Alit̃ Si
scire ius ꝗd de manu inimicoe dauid reqͥ¬
sierit dñs. potest nͥ fallor a suꝑiore senten¬
tia qͣ dictũ ẽ. qd fędus pepigerit ionathas
uoluerint. cũ quo eẽ dñm uiderunt. l&¬
circo aut scriptura hic sementiã hane

Expanded text:
uod, dicente Jonatha ad David, quem insecutionibus patris sui non justis dolebat fatigari: Si vixero, facies mihi misericordiam Domini; si vero mortuus fuero, non auferes misericordiam tuam a domo mea usque in sempiternum, quando eradicaverit Dominus inimicos David, unumquemque de terra. Cum adEt requisivit Dominus de manu inimicorum David. Per anticipationem utique fecit, prius historiae interserendo quod mgnum ad domum David translatum est. Et qui innocentem eum injuste persequebantur, justa sunt divinitus ultione multati. Tunc enim requisivit Dominus de manu inimicorum, quare virum sanctum afflixerint: hostibus David potest intelligi. Aliter: Si scire vis quod de manu inimicorum David requisierit Dominus, potest nisi fallor in superiore sententia, qua dictum est quod foedus pepigerit Jonathan voluerint, cum quo esse Dominum viderunt. Idcirco autem Scriptura hic sententiam hanc
Abbreviated transcription (Latin):
faciat. &e edefica¬
bo ei domũ fidelẽ. & ambulabit corã xp̃o
meo cunctis diebꝰ sub figura samuclis
de dño saluatore sum mo uidelic& ac
uero ponufice debet intelligi. ꝗa nimi¬
rũ siẽ samuel defuncto heli successit in
sacerdotiũ. ñ de stirpe aaron. sed ule
alia leui familia clectus. fuie enim filiss
elcana. filii ieroam. filii heliel. filii toul
filii ab iasaph. filii chorę. filii isaar.
filii caath. filii leui. filii israhel. ut uerba
dierũ narrant. ita mediator dĩ & homi¬
nũ ut essa& nob̾ pontifex ñ de leui. sed de
alia utiq tribu. id est uida carnis ori¬
ginẽ sumsit. Aliã quã legalẽ hostiã. id ẽ
ipsam suã carnẽ obtulit pͦatri ꝓnob̾. alioᷤ
quã de genere aaron ponuficatꝰ sui reli¬
quit heredes. filios uidelic& gr̃ȩ noui
testam̃ti de uniuersa gentiũ natione col¬
lectos. Qđ uͦ quasi humano more loquens¬
ds̃ dic̃. qui iuxta cor meũ & animã meã
faciet. de samuele ꝗdẽ recte potest accipi

Expanded text:
faciat: et aedificabo ei domum fidelem, et ambulabit coram Christo meo cunctis diebus, sub figura Samuelis de Domino Salvatore, summo videlicet ac vero pontifice, debet intelligi, quod nimirum sicut Samuel defuncto Heli successit in sacerdotium, non de stirpe Aaron, sed de alia Levi familia electus: Fuit enim filius Elcana, filii Jeroham, filii Eliel, filii Thou,filii Abiasaph, filii Core, filii Isaar, filii Caath, filii Levi, filii Israel , ut verba Dierum narrant: ita Mediator Dei et hominum, ut esset nobis pontifex, non de Levi, sed de alia utique tribu, id est, Juda, carnis originem sumpsit; aliam quam legalem hostiam, id est, ipsam suam carnem obtulit Patri pro nobis; alios quam de genere Aaron pontificatus sui reliquit haeredes, filios videlicet gratiae novi Testamenti de universa gentium natione collectos. QuDeus dicit: Qui juxta cor meum et animam meam faciet, de Samuele quidem recte potest intelligi
Abbreviated transcription (Latin):
elis. qui iosopho teste: xii. annis cõpletꝰ ẽ.
et pͥmo tẽpore regni saul qđ eodẽ hysto¬
rico affirmante .xx. annis tenuit. nullꝰ
sce hystorie curiosus ignorat. Nãq ptmo¬
dũ cũ recessiss& a saułe sp̃s di & agitar&¬

Expanded text:
elis, qui Josepho teste, duodecim annis completus est; elis, qui Josepho teste, duodecim annis completus est; et primo tempore regni Saul, quod, eodem historiographo affirmante, viginti annis tenuit, nullus sanctae historiae curiosus ignorat. Namque postmodum cum recessisset a Saule spirit
Abbreviated transcription (Latin):
gendũ ẽ quasi xx. anni quib arca ma¬
ner& incariathiarim ad octauũ usq an¬
nũ regni dauid quando cã congregata
ppłi frcquenua in hierusalẽ ad duxit
sint cõputandi. Inuenitꝰ nãq insequen¬
tibꝰ qd̾ tẽporib saulis fuerit ablata de
hac ciuitate & allata in castra pugnante
co aduersum philisteos. Sic &enim scͥptũ
ẽ. Et ait saul ad aiam. Applica adme ascã
isrł. Ex qͦ constat qđ dauid eã in hicrusa¬
lẽ adduxerat relatã de domo ammina¬
dab. inqua nec illata cẽ ꝑhibet᷑. Restat in¬
telligi qđ indiebꝰ saulis relata de castris.
et inp̃fatã sit illata ciuitatẽ. unde denuo
regnante dauid afferr& in hierłm. Estgͦ
sensus memorate sententie. qđ ex qͦ man¬
sit area incariathiarim erat annus uice¬
simꝰ cũ eã inde transferri tẽporibꝰ saul
causa belli c̾tinger&. Uel cerie uicesimꝰ erat
annꝰ cũ adhuc om̃isdomꝰ isrł requieuit pꝰt¬
ens. qͦd eã fecisse toto tempore p̾sulatꝰ samo¬

Expanded text:
gendum est quasi viginti anni, quibus arca maneret in Cariathiarim, ad octavum usque annum regni David, quando eam congregata populi frequentia in Jerusalem adduxit, sint computandi. Invenitur namque in sequentibus quod temporibus Saulis fuerit elata de hac civitate, et allata in castra, pugnante eo adversum Philisthaeos. Sic etenim scriptum est: « Et ait Saul ad Achiam: Applica arcam Israel. Et quia constat quod David eam in Jerusalem adduxerit de domo Aminadab, in quam nunc illata esse perhibetur, restat intelligi quod in diebus Saulis relata de castris, et in praefatam sit illata civitatem, unde denuo regnante David affertur in Jerusalem. Est ergo sensus temeratae sententiae, quia ex quo mansit arca in Cariathiarim, erat annus vicesimus, cum eam inde transferri temporibus Saul causa belli contingeret; vel certe vicesimus annus, cum adhuc omnis domus Israel post Domens. Quod eam fecisse toto tempore praesulatus Samu
Abbreviated transcription (Latin):
accipi. Non enĩ fieri poterat. ut homines
interra uiuentes intantũ humiliarent᷑.
donec ipsius terrȩ dorso funiculo suꝑ ex¬
tenso cõpbante apparerent equales. sẽo
inmensam humiliationẽ capte & oppressę genus
uoluit seriptura hoc uerbo accumulare
ut dicer& cos coequatos terre. quasi adeo
essent eiurati atq contempti. ut innullo
homines ampliꝰ interra degentes quã
terra ea que nullos haberetꝰ homines pos¬
sent ualere. Cuiꝰ modi locutionis plura
habes exempla inscripturis. quale illud
euangelii. Sunt auĩ & alia multa que
fecit iħs. que si scribant᷑ ꝑ singula. nec
ipsũ arbitror munbũ capere eos qͥ seri

Expanded text:
accipi. Non enim fieri poterat, ut homines accipi. Non enim fieri poterat, ut homines in terra viventes in tantum humiliarentur, donec ipsius terrae dorso, funiculo superextenso comprobante, apparerent aequales; sed immensam humiliationem captae et expressae gentis voluit Scriptura hoc verbo accumulare, ut diceret coaequatos eos terrae: quasi adeo essent evirati atque contempti, ut in nullo amplius homines in terra degentes, quam terra ea quae nullos haberet homines, possent valere. Cujusmodi locutionis plura habes exempla in Scripturis, quale illud Evangelii: « Sunt autem et alia multa quae fecit Jesus, quae si scribantur per singula, nec ipsum arbitror mundum capere eos q
Abbreviated transcription (Latin):
omniũ. itẽq uimentoꝵ. uolucrũ. septili¬
um. & pisciũ . uł qđ in libro uerboꝵ dierũ
dr̃ reliqua uͦ operũ salemonis priorũ et
nouissimo scripta sĩ in uerbis nathan
prophete. & in lbris abiȩ silonitis. in uisi¬
one qͦq addo uidentis cont̾ hieroboam fi¬
liũ nabal. & multa huimodi uolumina
que script᷑a ꝗdẽ fuisse ꝓbat. sed hodie con¬
stat non ẽe. Uastata namq achaldeis iudea
int̾ alias pumcie opes hostili igne con¬
sumpta. ex qua pauci qui nec in sca sc̃ptu¬
ra c̃tinent᷑ libri ptmodũ el drę pontifici
ei ꝓphete sĩ inbustria restaurati unde
scriptũ ẽ deco. Ascendit eł dras debabilo¬
ne & ipse seriba uelox in lege moysi. uelox
uidelic &. quia promptiores literarũ fi¬
guras quã eatenꝰ ebrei habebant repperit.
et in epłã regis persarũ artas xerxes
rex regũ ełdre sacerdoti scribe legis
dĩ celi doctissimo salutẽ.
quans terrę. hyperbolice debet

Expanded text:
omnium, itemque jumentorum, volucrum, reptiliomnium, itemque jumentorum, volucrum, reptilium et piscium, vel quod in libro verba dierum dicitur; reliqua vero operum Salomonis priorum et novissimorum scripta sunt in verbis Nathan prophete et in libris Ahiae Silonitis, in visione quoque Addo Videntis contra Hieroboam, filium Nabath; et multa huius volumina, quae Scriptura quidem fuisse probat, sed hodie constat non esse. Vastata namque a Chaldeis Iudea,inter alias provinciae opes hostili est igne consumpta, ex qua pauci, qui nunc in sancta Scriptura continentur libri, postmodum Esdrae pontificis et prophetae sunt industria restaurati. Unde scriptum est de eo: Ascendit Esdras de Babilone, et ipse scriba velox in lege Moysi, – velox videlicet, quia promptiores litterarum figuras quam eatenus Hebrei habebant reppererit, – et in epistola regis Persarum: Artarxerxes rex regum Esdre sacerdoti, scribae legis Dei caeli doctissimo salutem. quans terrae, » hyperbolice debet
Abbreviated transcription (Latin):
tet sane literȩ sensus. quia anima dđ
ꝑ sequentibꝰ lic& hostibꝰ custodita semꝑ
fuit insorte uiuentiũ. Porro inimici
ciꝰ insistenubꝰ sibi aduersitaubꝰ siẽ lapis
funda circũ actus. sic instabili metu
proturbandi & suis essent expellenor
ue finibꝰ uł &iã humanis rebꝰ auferen¬
di.
UOD scriptũ ẽ de dauio quando
plangebat int̾fectos saula iona¬
than. & p̃cepit ut docerent fi¬
lios uida arcum. hoc ideo fecit. ut ꝗa
philistcos sagutarus habundare iam
nouerat. unde & saul maxime horũ ictib
ꝑierat. candẽ bellandi artẽ & sui milites
ad reuincendos eos discerent. Qđ uͦ sequit᷑
sic̃ scriptũ ẽ in libro iustoꝵ . ipsũ librũ ho¬
die nusquã apuil ipsos ebrcos inueniri
posse asseuerant. sic̃ nec librũ belloꝵ dñi
cuiꝰ in libro numer& mentio ẽ. neq carmi¬
na salemonis. neq disputationes eiꝰ sapi¬
entssimas de lignoꝵ natura herbarũq

Expanded text:
tet sane litterae sensus, quia anima David, tet sane litterae sensus, quia anima David, persequentibus licet hostibus, custodita semper fuit in sorte viventium. Porro inimici ejus, insistentibus sibi adversitatibus, sicut lapis fundo circumactus, sic instabili motu perturbandi, et suis essent expellendi de finibus, vel etiam ab humanis rebus auferendi. uod scriptum est de David, quando plangebat interfectos Saul et Jonathan: Et praecepit ut docerent filios Juda arcum, hoc ideo fecit, ut quia Philisthaeos sagittariis abundare jam noverat, unde et Saul maxime horum ictibus perierat, eamdem bellandi artem et sui milites ad revincendos eos discerent. Quod vero sequitur: Sicut scriptum est in libro justorum, ipsum librum hodie nusquam, neque apud ipsos Hebraeos inveniri posse asseverant, sicut nec librum bellorum Domini, cujus in libro Numerorum mentio est; neque carmina Salomonis, neque disputationes ejus sapientissimas de lignorum natura, herbarumque
Abbreviated transcription (Latin):
iunt᷑ tanto longiꝰ infuiuro adiune u¬
sionis ꝗlã piciunt᷑ ut de cis merito di¬
cat᷑ roqͦuidẽ ipsi de manu tua expulsisi
Mire autẽ omnipotentẽ ꝓuidenuã de¬
scribit suꝑni ꝓtectoris. cũ diẽ animã
uiri scĩ quasi infasciculo uiuentiũ ap̃¬
eũ ẽẽ custoditã. Sic̃ enĩ facillimũ ẽ cuili¬
bet fasciculũ herbę ł feni sua manu re¬
tentũ conseruare. ita uirtꝰ dñi & salua¬
toris nr̃i om̃s ꝑ orbẽ electos ab inicio use:
aofinẽ scli. ne ꝗs ex his ulla ratione ꝑeat
sine labore tuetꝰ. iuxta qd ipse in euange¬
lio sub figura ouiũ de eis loquens. et
sequentur me inquit. & ego uitã et̃nã
dabo eis & ñ ꝑ ibunt in eternũ. ñ rapia
eas quisquã de manu mea. Sic̃ fascicu
lus unꝰ quibus lib& uinculis alligat᷑. ita
omnis sc̃ꝵ eetꝰ una cadẽq fide. spe ha
ritate adinuicẽ constringit᷑ uno diui¬
ne ꝓtectionis mnumimine circũdat᷑. Pa¬

Expanded text:
tuntur, tanto longius in futuro a divinae vtuntur, tanto longius in futuro a divinae visionis gloria projiciuntur, ut de eis merito dicatur: Et quidem ipsi de manu tua expulsi sunt. Mire autem omnipotentem providentiam describit superni protectoris, cum dicit animam viri sDominum esse custoditam. Sicut enim facillimum est cuilibet fasciculum herbae vel feni sua manu retentum conservare, ita virtus Domini et Salvatoris nostri omnes per orbem electos ab initio usque in finem saeculi, ne qui ex eis ulla ratione pereant, sine labore tuetur, juxta quod ipse in Evangelio sub figura ovium de eis loquens: « Et sequentur me, inquit, et ego vitam aeternam do eis, et non peribunt in aeternum, nec capiet eas quisquam de manu mea. » a omnis sanctorum coetus una eademque fide, spe, et charitate ad invicem constringitur, uno divinae protectionis munimine circumdatur. Pa
Abbreviated transcription (Latin):
UOD abigail int̾pellans ꝓse & ꝓdoma
sua ait ad dauid quẽ uir eiꝰ stulticia &
ebrietate sopuꝰ offenderat. si enĩ
surrexerit aliqͣndo homo ꝑsequenste &
querens animã tuã. erit anima domini
mei custodita qͣsi in fasciculo uiuentiũ
apud dñm deum tuum. porro anima
inimicoꝵ tuoꝵ rotabit᷑ quasi in impetu et
quippe animas appellat uiuentes. ut ill&
econtrario spiritali morte p̃occupatas
insinuet iuxta illud ꝓphetę. anima que
peccauerit ipsa moriet᷑. hos fasciculo.
illos lapidi funde assimulat. Fasciculus
enĩ constringitur ut integer mancat
et conseruetur. lapis infunda expeditꝰ po¬
nit᷑ ut abiciat᷑. Sic etenĩ sic in hoc selõ ele¬
cti p̾ssuris tribulationũ coangustant᷑. ut
his ad moniti artiꝰ se ad inuicem inutua
Raritate conectant. coadunate adinuicẽ
manu siu redemptoris inꝑpetuũ conses¬
uentꝰ. At uͦ reꝓbi quanto latiꝰ inhac uita
uoluptaub ꝓprus uelut liberi dimit¬

Expanded text:
uod Abigail interpellans pro se et pro domo sua ait ad David, quem vir ejus stultitia et ebrietate sopitus offenderat. « Si enim surrexerit aliquando homo persequens te, et quaerens animam tuam, erit anima Domini mei custodita, quasi in fasciculo viventium apud Dominum Deum tuum. Porro anima inimicorum tuorum rotabitur quasi in impetu et quippe animas appellat viventes, ut illorum e contrario spiritali morte praeoccupatas insinuet, juxta illud prophetae: « Anima quae peccaverit, ipsa morietur . » Hos fasciculo, illos lapidi fundae assimilat. Fasciculus enim constringitur, ut integer maneat et conservetur. Lapis in funda expeditus ponitur, ut abjiciatur. Sic etenim, sic in hoc saeculo electi pressuris tribulationum coangustantur, ut his admoniti arctius se ad invicem mutua charitate connectant, coadunati ad invicem manu sui Redemptoris in perpetuum conserventur. At vero reprobi quanto latius in hac vita voluptatibus propriis, velut liberi, dimit
Abbreviated transcription (Latin):
cunctis diebꝰ. quia nimirũ usq infinẽ
scli suoꝵ augm̃tatione inembroꝵ ccelia
sc̃a ꝓficere nũquã cessabit. Alioquin
quomͦ de samuele pot est accipi. qđ edi¬
ficata sit ei domꝰ fidelis. quȩ corani xp̃o
dñi. id ẽ ipso samuele cunelis diebꝰ incę
dera. cũ legamꝰ insequentibꝰ. qđ filii
illiꝰ auersi de uus ciꝰ post auariciã de¬
clinauerint & ꝑuerterint iudiciũ. nͥ
forte domũ ciꝰ hoc loco plebẽ israheliticã
intelligamꝰ. quȩ cunctis dieb sacerdo¬
tii ciꝰ oño seriuerit. de qua scriptũ ẽ. Et
requieuit omnis domꝰ isrł post dñm. Et
paulo post. Abstulert᷑ gͦ filui israhel baa¬
lim. & astaroth. & seruiert dño soli. Qđ
uero subdit. futurũ ẽ aut̃ ut quicũq

Expanded text:
nctis diebus, quia nimirum usque ad finem saeculi, suorum augmentatione membrorum Ecclesia sancta proficere nunquam cessabit: alioquin quomodo de Samuele potest accipi, quod aedificata sit ei domus fidelis quae coram Christo Domini, id est, ipso Samuele cunctis incederet diebus; cum legamus in sequentibus quod filii illius aversi de viis ejus post avaritiam declinaverint et perverterint judicium: nisi forte domum ejus hoc loco plebem Israeliticam intelligamus, quae cunctis diebus sacerdotii ejus Domino servierit, de qua scriptum est: Et requievit omnis domus Israel post Dominum; et paulo post: Abstulerunt filii Israel Baalim et Astaroth, et servierunt Domino soli. Quod vero adjungitur: Futurum est autem, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ut faciaus. Lõcũ ipsũ scripiurȩ auen¬
dite: & uulebitis illa deũ ꝓniuere factu¬
rũ se ut faciant que ub&. ut fiant. hon
sane ibi tac& euã merita eoꝵ. sed ma¬
la: quib se ostendit reddere ꝓmalis¬
bona hoc ipso qđ eos facit habere de¬
inceps oꝑabona: cũ ipse facit ui faci¬
ant diuina mandata. Sed omnis hȩc
rauo qua desendimꝰ grauã di ꝑ ibin¬

Expanded text:
ut faciatis ? Locum ipsum Scripturae attenut faciatis ? Locum ipsum Scripturae attendite, et videbitis illa Deum promittere facturum se ut faciant, quae jubet ut fiant. Non sane ibi tacet merita eorum, sed mala; quibus se ostendit reddere bona, hoc ipso quo eos facit habere deinceps opera bona, cum ipse facit ut faciant divina mandata. Sed omnis haec ratio qua defendimus gratiam Dei
Abbreviated transcription (Latin):
prenio uue si hoc fererimꝰ oblato:
Absit hoc ut placeat partieipibꝰ et
derensoribꝰ gratiȩ: pelagianorũ ẽ
error iste damnabilis. Quo. mox
ap ostolus ora obstruxit adiungens.
quot quot enĩ sp̃u dĩ agunt᷑ hi filu sĩ
dei: ne facta moruficare noscarnis
De quo dei sp̃u &iã ibi loquebat᷑ ubi
ait. omnia aurẽ hec oꝑat᷑ unus atq
idem sp̃s diudens ꝓpria unicuiq pro¬
ut uult. Int̾ que omnia sic̃ scius nom¬
nauit &e fidem. Sicut gͦ quãuis donũ
dei sit facta carius moruficare. exigi¬
tur tañ a nobis pposito premio uitȩ:
ita donũ dĩ ẽ & fides. quãuis & ipsa rũ
dicit᷑ si credideris saluus eris ꝓposito
prenuo saluus exigat᷑ a nobis. Ideo eui
hec & nobis p̃cipiunt᷑ & ilona deiesse
monstrant᷑. ut inielligat᷑ qđ & nos ea
facimꝰ de ds̃ facit ui illa faciamꝰ. sicui ꝑ
prophetã helechielem aperussime dic̃.
Quid enĩ aꝑtius quã ubi dicit. ego facia

Expanded text:
praemio uitae, si hoc fecerimus, oblato? praemio uitae, si hoc fecerimus, oblato? absit, hoc ut placeat participibus et defensoribus gratiae. Pelagianorum est error iste damnabilis, quorum mox apostolus ora obstruxit adiungens: quotquot enim spiritu dei aguntur, hi filii dei sunt, ne facta mortificare nos carnis crederemus. de quo dei spiritu etiam ibi loquebatur, ubi ait: omnia autem haec operatur unus atque idem spiritus, diuidens propria unicuique prout. uult. inter quae omnia, sicut scitis, nominauit et fidem. sicut ergo, quamuis donum dei sit facta carnis mortificare, exigitur tamen a nobis proposito praemio uitae: ita donum dei est et fides, quamuis dicitur, Si credideris, salvus eris; proposito praemio salutis exigatur a nobis. Ideo enim haec et nobis praecipiuntur, et dona Dei esse monstrantur; ut intelligatur quod et nos ea facimus, et Deus facit ut illa faciamus, sicut per prophetam Ezechielem apertissime dicit. Quid enim apertius, quam ubi dicit, Ego faciam
Abbreviated transcription (Latin):
non homo firmiori quã infirmiori
fidem fuã spem. karitatẽq cõnutut:
Sed cũ dicit inquiunt si eredideris
saliuis eris. ununi horũ exigitur.
alterũ offeri᷑ Qđ exigit᷑ in homuus.
qđ offert᷑ indei ẽ potestate: cur non
uirũꝗ in dei & qd iub&. et qͦd offert.
Rogat᷑ enĩ ut det qđ iubet . rogant
tredentes ut sibi augeat᷑ fides. rogans
pronon credentib ut eis donetur
fides. It in suis ꝙͥ inerementis & in
sius inuus dĩdonum est fides. Sic aut̃
dicit᷑. si creduderis salius eris. quem¬
adinodũ dicitꝰ. si sp̃u facta carius
moruficaueritis uiuetis. Nã & hic
ex his duobꝰ unũ exigit᷑ alterũ offert᷑
Si sp̃u inquit facta carns morufi¬
cauerius uiuetis. Ut gͦ sp̃u facta car¬
nis moruficemꝰ exigitur: ut autẽ
uiuamꝰ offert. Num gͥ plac& ut facta
carius mortificare non donũ dei
esse aicamꝰ ne quid ulonum dĩ esse
fateamur. quo exigi audimꝰ anobis

Expanded text:
non homo firmiori quam infirmiori non homo firmiori quam infirmiori fidem suam, spem, charitatemque committit? Sed cum dicitur, inquiunt, Si credideris, saluus eris, unum horum exigitur, alterum offertur: quod exigitur, in hominis, quod offertur, in dei est potestate". cur non utrumque in dei, et quod iubet et quod offert? rogatur enim, ut det quod iubet: rogant credentes, ut sibi augeatur fides, rogant pro non credentibus, ut eis donetur fides. et in suis igitur incrementis et in suis initiis dei donum est fides. sic autem dicitur: si credideris, saluus eris, quemadmo-is dum dicitur: si spiritu facta carnis mortificaueritis, uiuetis. nam et hic ex his duobus unum exigitur, alterum offertur. si spiritu, inquit, facta carnis mortificaueritis, uiuetis: ut ergo spiritu facta carnis mortificemus, exigitur, ut autem uiuamus, offertur. num igitur placet, ut facta carnis mortificare non donum dei esse dicamus neque id donum dei esse fateamur, quoniam exigi audimus a nobis
Abbreviated transcription (Latin):
side. iustus enĩ exside uiuuit .&. omine
pilnon ẽ exfiue peccatũ ẽ. & sine side
possibile ẽ plarere: nihilomimnꝰ ut
inpleat qd ꝓmisit ds̃ in homuiũ est
potestate. Ilisi erum bomo faciat qđ
deo non donante ad hominẽ ꝑtinet.
non facia ipse qđ donet. hoc ẽ nisi
habeat homo fidem ex semetipso. ñ
implet us qđ pnusit ut oꝑa iusticie
dent᷑ ex deo: ac ꝑ hoc ut pͥmissa sua
as possit implere. non est indei sed
in hominis potestate. Qđsi ueritas
et pietas nos credere uetat: credamꝰ
cũ abraham. quo que ꝓmisit potens
est & facere. Promisit aut̃ filios
abrabę: qđ esse ũ possunt si non ha¬
beant fidem. Ergo ipse donat et fi¬
dem. Sane cũ apls̃ uicat. ideo exsi¬
de ut scđmn gratiã firma sit ꝓmissio:
nuror honu̾nes uifirmitati suȩ se
malle commutere. quã firinitati
promissionis dei. Sed incerta ẽ mihi
inquit de me ipso uoliuitasdĩ. Quio gͦ.
lua ne ubi uoluntas de te ipso certa

Expanded text:
fide — iustus enim ex fide uiuit, et: omne, fide — iustus enim ex fide uiuit, et: omne, quod non est ex fide, peccatum est, et: sine fide impossibile est placere — nihiloimpleat quod promisit Deus, in hominum est potestate. Nisi enim homo faciat quod Deo non donante ad hominem pertinet, non faciet ipse quod donet: hoc est, nisi habeat homo fidem ex semetipso, non implet Deus quod promisit, ut opera justitiae dentur ex Deo. Ac per hoc, ut promissa sua Deus possit imin hominis potestate; quod si veritas et pietas nos credere vetat, credamus cum Abraham quoniam quae promisit potens est facere; promisit autem filios Abrahae, quod esse non possunt si non habeant fidem, ergo ipse donat et fidem. Sane cum Apostolus dicat, Ideo ex fide, ut secundum gratiam firma sit promissio, miror homines infirmitati suae se malle committere, quam firmitati promissionis Dei. Sed incerta est mihi, inquit, de meipso voluntas Dei. Quid ergo? tuane tibi voluntas de teipso certa
Abbreviated transcription (Latin):
non illi faciunt ut ipse faciat qͦd pinsit.
alioquin ut dĩ ꝓmissa compleant᷑: non in
lei sed in hominũ est potestate: a quod
adño ꝓriussum ẽ ab ipsis reddit̾ ab rahȩ.
hon autẽ sic ereiidit ab rabam. sed eredi¬
dit dans gloriã deo. quo que ꝓmisit po¬
tens est & facere. Nori ait predicere. ñ ait
prescire.nã & aliena facta potest p̃dicere
atq p̃scire. sed ait potens est & facere. ac
perhoc facta non aliena. sed sua. An for
ioperabona gentiũ us̃ ꝓmisit abrahȩ
usemine suo. ut hoc ꝓnuttera qđ ipse
saeit. non autẽ ꝓmisut fidem gentiũ quã
sibi homunes faciunt: sed ut pmuter& qͦd
se facit. illã prescuut homines esse
faelur os: hon quidẽ sic apłs̃ loquit᷑ filios
Iuappe ds̃ ꝓmisit abrahe qui fidei cius
lestiqia sectarent᷑: qđ aꝑtissime ilicit.
Seasi opera gentium ꝓmusit ñ fidem:
profecło quo non sĩ bona opera nisi ex

Expanded text:
non illi faciunt ut ipse faciat quod promisit; non illi faciunt ut ipse faciat quod promisit; alioquin ut Dei promissa compleantur, non in Dei, sed in hominum est potestate: et quod a Deo promissum est, ab ipsis redditur Abrahae. Non autem sic credidit, Abraham, sed credidit dans gloriam Deo, quoniam quae promisit potens est facere: non ait praedicere, non ait praescire, nam et aliena facta potest praedicere atque praescire, sed ait, Potens est et facere, ac per hoc facta non aliena, sed sua. An forte opera bona gentium Deus promisit Abrahae semine eius, ut hoc promitteret quod ipse facit, non autem promisit fidem gentium, quam sibi homines faciunt, sed ut promitteret quod ipse facit, illam praesciuit homines esse facturos? non quidem sic apostolus loquitur. filios quippe deus promisit Abrahae, qui fidei eius uestigia sectarentur; quod apertissime dicit. sed si opera gentium promisit, non fidem, profecto, quoniam non sunt bona opera nisi ex
Abbreviated transcription (Latin):
destinatio est. quȩ siue prescientia ñ porest
esse:. porest autẽ esse sine predistinatiorie
p̃scienua. Predestinauone quippe deis
ca p̾sciuit que fuerat ipse facturus. unde
dictũ ẽ fecit que futura st̃: prescire aut̃
potens est &ram que ipse non facit. sic̃
peccat& unde dictũ ẽ. tradidit illos ds
iireprobã mentẽ. ut faciant que non
conueniunt. non ibi peceatũ dei est. sed
iudiciũ. Quocirca predestinanio dei que
mbono ẽ. gratiȩ ẽ ut dixi p̃paratio: gra¬
ua uero est ipsius preestinauorus
effectus. Quando gͦ promisit ds̃ abrahȩ
i semine eiꝰ fidem gentiũ. dicens patrẽ
multarũ gentiũ posui te. unde dicit apłs.
ideo ex fide. ut sedm̃ grauã firma sit pro¬
missio omni semini. non de nostrȩ uolun¬
iaus potestate. sed de sua p̾destinauone
promisit. Pronusit enĩ qđ ipse faclurus
fuerat. non qđ homuines: quia & si faciuas
homines bona que ꝑtinent adcolendũ
deũ. ipse facit ut illi faciant que p̾cepit:¬

Expanded text:
aeparatio, quae sine praescientia non potest esse, potest autem esse sine praedestinatione praescientia. Praedestinatione quippe Deus ea praescivit quae fuerat ipse facturus. Unde dictum est, « fecit quae futura sunt. » Praescire autem potens est etiam quae ipse non facit, sicut sunt peccatorum — unde dictum est: tradidit illos deus in reprobum sensum, ut faciant quae non conueniunt - non ibi peccatum dei est, sed iudicium. quocirca praedestinatio dei, quae in bono est, gratiae est, ut dixi, praeparatio, gratia uero est ipsius praedestinationis effectus. quando ergo promisit deus Abrahae in semine eius fidem gentium dicens: pmultarum gentium posui te; unde dicit Apostolus, Ideo ex fide, ut secundum gratiam firma sit promissio omni semini : non de nostrae voluntatis potestate, sed de sua praedestinatione promisit. Promisit enim quod ipse facturus fuerat, non quod homines. Quia etsi faciunt homines bona quae pertinent ad colendum Deum; ipse facit ut illi faciant quae p
Abbreviated transcription (Latin):
tur uel origine trahere uel uoluntate
perpetrare peccatum: ipse nullis eorũ
precedentib meritis facit credentes ui
cum quibus uimitat omne peecatum.
Qui fecit illũ talem. ut numquã habuerit
haluturusq sit uoluntatẽ malam: ipse fe¬
cit in membris euis ex mala uolumtatem
bonam. Et illum ergo & nos predestinauit:
quia &e in illo ut esset caput nosirũ. &. in
nobi s ut eius corpus essemus. non p̃cessura
merita nostra. sed opera sua futura p̃seiuit.
Qui legunt hec & intelligunt. agant deo
gratias: qui autẽ non intelligunt.orent
ut eorũ ille sit doctor. in interiore cuius
facre est scientia & intellectus. Qui uero
errare me existimant. &iã atq etiam uili¬
genter que sunt dicta consulerent. ne
fortassis ipsi errent: ego autẽ cum per
cos qui meos labores legunt non solum
doctior uerũ & emendaciorsio. ꝓpiciũ
mihi dñm agnoseo: & hoc per ecclesie
doctores maxime expecto. si & in ipsorũ

Expanded text:
tur, vel origine trahere, vel voluntate tur, vel origine trahere, vel voluntate perpetrare peccatum; ipse nullis eorum praecedentibus meritis facit credentes in eum, quibus dimittat omne peccatum: qui fecit illum talem, ut nunquam habuerit habiturusque sit voluntatem malam; ipse facit in membris ejus ex mala voluntate bonam. Et illum ergo et nos praedestinavit; quia et in illo ut esset caput nostrum, et in nobis ut ejus corpus essemus, non praecessura merita nostra, sed opera sua futura praescivit. 68. Qui legunt haec, si intelligunt, agant Deo gratias: qui autem non intelligunt, orent ut eorum ille sit doctor interior, a cujus facie est scientia et intellectus . Qui vero errare me existimant, etiam atque etiam diligenter quae sunt dicta considerent, ne fortassis ipsi errent. Ego autem cum per eos qui meos labores legunt, non solum doctior, verum etiam emendatior fio, propitium mihi Deum agnosco: et hoc per Ecclesiae doctores maxime exspecto; si et in ipsorum
Abbreviated transcription (Latin):
siue carnem non de femina sumptã. sed
factam de uerbo incarnẽ conuerso atq
mutato: que omnia falsa & uana hereu¬
corũ apollinaristarum tres partes uarias
diuersasq fecerunt: sed dicimus xp̃m
deum uerum natum de deo patre sine
ullo initio temporis. eundemq: hominẽ
uerum natũ de homine matre certa ple¬
nitudine temporis. nec eius humanitatẽ
qua maior est pater minuere aliquid
euis diuinitati. qua equalis est patri.
Hoc auiẽ uirumq unus est xp̃e. qui et
secundũ deum ucrissime dixit. ego & pa¬
ter unum sumus: & scdm̃n hominem uerissi¬
me dixit. pater maior me est. Qui ergo
hunc fecit ex semine dauid hominem
iustum qui nũquã est iniustus sine ullo
merito precedentis uoluntatis eius. ipse
ex iniustis facit iustos sine ullo merito
precedentis uoluntatis ipsorum: ut ille
caput. hi membra sint eius. Qui ergo fe¬
cit illum hominem sine ullis eius prece¬
dentib meritis. nullum qđ ei dimutere¬

Expanded text:
sive carnem, non de femina sumptam, sed sive carnem, non de femina sumptam, sed factam de Verbo in carnem converso atque mutato; quae omnia tria falsa et vana, haereticorum Apollinaristarum tres partes varias diversasque fecerunt: sed dicimus Christum Deum verullo initio temporis, eumdemque hominem verum, natum de matre homine certa plenitudine temporis; nec ejus humanitatem, qua major est Pater, minuere aliquid ejus divinitati, qua aequalis est Patri. Hoc autem utrumque unus est Christus, qui et secundum Deum verissime dixit, Ego et Pater unum sumus : et secundum hominem verissime dixit, Pater major me est . Qui ergo hunc fecit ex semine David hominem justum, qui nunquam esset injustus sine ullo merito praecedentis voluntatis ejus; ipse ex injustis facit justos, sine ullo merito praecedentis voluntatis ipsorum, ut ille caput, hi membra sint ejus. Qui ergo fecit illum hominem, sine ullis ejus praecedentibus meritis, nullum quod ei dimittere
Abbreviated transcription (Latin):
illustrius predestinationis exemplũ
quam ipse unde et in primo libro
iam disputaui & in huius fine com¬
menilare deleoi: nullum est inquã
illustrus predestinauonis exemplũ.
quam iose mediator. Quis quis fidelis
uult eam intelligere.bene attendat
ipsum. atq in ulo inueniat & seipsũ:
fidelis inquam qui ineo uerã naturã
creit & conficetur humanam. idest
nostram. quamuis singularit̃ susci¬
piente deo uerbo inunicum der filiũ
sublimatam. ita ut qui suscepit & qͦd
suscepit una ess& in trinitate persona:
neq enim homine assumto quater¬
nitas facta est sed irinitas mansit.
assumpuone illa ineffabiliter faci¬
ente persone unius in deo & homine
ueritatem : quo non deumtantũ
dicimus xp̃m sicut heretici mani¬
chei. nec hominẽ tantũ sicut herecier
fotiniani: nec ita hominẽ ut aliqͥd
minus habeat qđ adhumanã certũ
est pertinere naturã siue animã.
siue inipsa anima mentem rationalem.

Expanded text:
illustrius praedestinationis exemplum illustrius praedestinationis exemplum quam ipse Jesus: unde et in primo libro jam disputavi , et in hujus fine commendare delegi: nullum est, inquam, illustrius praedestinationis exemplum quam ipse Mediator. Quisquis fidelis vult eam bene intelligere, attendat ipsum, atque in illo inveniat et se ipsum: fidelis, inquam, qui in eo veram naturam credit et confitetur humanam, id est nostram, quamvis singulariter suscipiente Deo Verbo, in unicum Filium Dei sublimatam, ita ut qui suscepit et quod suscepit una esset in Trinitate persona. Neque enim homine assumpto quaternitas facta est, sed Trinitas mansit, assumptione illa ineffabiliter faciente personae unius in Deo et homine veritatem. Quoniam non Deum tantum dicimus Christum, sicut haeretici Manichaei; nec hominem tantum, sicut haeretici Photiniani; nec ita hominem, ut aliquid minus habeat quod ad humanam certum est pertinere naturam, sive animam sive in ipsa anima mentem rationalem,
Abbreviated transcription (Latin):
cat obedientes audiatur. ita predesti¬
natio predicanda est. ut qui obędien¬
ter hane audit. non in homine ac per
hoc inse ipso. sed in domino glorietur
quia & hoc dei preceptum est: et hoc
preceptum obȩdienter audire. id est
ut qui gloriatur in dño glorietur
similiter ut cętera dei donum est. Qd
donum qui non habet: non dubito
dicere. alia quecumq habet inanites.
Hoc pelagiani optamus ut hab eant.
isti autem nostri ut plenius habeant.
Non itaq simus in disputationibus
promii: et in orationibus pigri.
Oremus dilectissimi oremus. ut deus
gratię det &iam inimicis nostris.
maximeq fratribus dilectoribus
nostris intellegere &e confiteri post
ingentem et ineffabilem riuam
qua in uno omnes eecidimus. neminẽ
nisi dei gratia liberari: eamq: non
sccundum męrita accipientium
tamquam debrtam reddi sed rãquã
ueram gratiam nullis meritis prece¬
dentibus gratis dari. h ullum ẽ autẽ

Expanded text:
cat, obedienter audiatur; ita praedesticat, obedienter audiatur; ita praedestinatio praedicanda est, ut qui obedienter haec audit, non in homine, ac per hoc nec in se ipso, sed in Domino glorietur: quia et hoc Dei praeceptum est; et hoc praeceptum obedienter audire, id est, ut qui gloriatur, in Domino glorietur , similiter ut caetera, Dei donum est. Quod donum qui non habet, non dubito dicere, alia quaecumque habet, inaniter habet. Hoc Pelagiani, optamus, ut habeant; isti autem nostri ut plenius habeant. Non itaque simus in disputationibus prompti, et in orationibus pigri. Oremus, dilectissimi, oremus, ut Deus gratiae det etiam inimicis nostris, maximeque fratribus et dilectoribus nostris, intelligere et confiteri, post ingentem et ineffabilem ruinam, qua in uno omnes cecidimus, neminem nisi gratia Dei liberari; eamque non secundum merita accipientium tanquam debitam reddi, sed tanquam veram gratiam nullis meritis praecedentibus gratis dari. 67. Nullum autem est
Abbreviated transcription (Latin):
ueritatem predestinanonis huius &
grauę. quȩ nunc contra nouos herȩ¬
tcos cura diligentiore defenditur:
ille inquam hoc dicat. qui dicere
audet aliquando eam non orasse.
uel non ueraciter orasse. siue ut erede¬
rent in fideles. siue ut perseuerent
fideles. Que bona si semper orauit.
semper ea dei dona esse uuq eredidit.
nec ab illo esse precoggnna uinquã ei
negare fas fuit: ac pes hoc predestina¬
tionis hunis fidem que contra nouos
hereucos noua sollicutudine nune
defenditur. numquã ecclisia xp̃i
docuisse mc exislimo. uel potius plus
quam saus dei dona esse & incipere
in dominũ eredere. & usq infinen
in dño permanere: extera uero bona
ad uitam piam qua ileus recte colit᷑
pertinentia. &iam ipsi ꝓpter quos
hec agimus der dona esse concedum:
omnia porro dona sua: & quibus
ea fuerat largiturus deum prescisse
negare non possunt. Siciu ergo
cetera predicanda sunt. ut qui ea predi¬

Expanded text:
veritatem praedestinationis hujus et veritatem praedestinationis hujus et gratiae, quae nunc contra novos haereticos cura diligentiore defenditur: ille, inquam, hoc dicat, qui dicere audet aliquando eam non orasse, vel non veraciter orasse, sive ut crederent infideles, sive ut perseverarent fideles. Quae bona si semper oravit, semper ea Dei dona esse utique credidit; nec ab illo esse praecognita unquam ei negare fas fuit. Ac per hoc praedestinationis hujus fidem, quae contra novos haereticos nova sollicitudine nunc defenditur, nunquam Ecclesia Chrisdocuisse me existimo, vel potius plus quam satis, dona Dei esse, et incipere in Dominum credere, et usque in finem in Domino permanere. Caetera vero bona ad vitam piam, qua Deus recte colitur, pertinentia, etiam ipsi propter quos haec agimus, Dei dona esse concedunt. Omnia porro dona sua, et quibus ea fuerat largiturus, Deum praescisse negare non possunt. Sicut ergo aetera praedicanda sunt, ut qui ea praedi