comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
abhumo i Homo quomodo uocat᷑ groce
R Creci aut̃ hominẽ anthropum appellauerunt.
eo qđ sursum as pect& sub leuatꝰ ab humo ad con¬
tẽplationẽ artificis sui: quod ouidius po&ade sig
c&erat̃rã os homini sublimededit cȩlũq
uidere . uissit eterectos ad sidera tollere uult᷑ꝰ:
erectus caelũ aspicit ut dm̃ quaerat. Non ut
terrã hitendat ueluti pecora quaenatura ꝓna
& uentris obedientia fin xit . I Est homo sim
uentus anemos dicit᷑ quod oretrahentes ae
I Quaratione R Quia multo prius gignitur
anima quã concipiaer orepossit. quia iam
ingenetricis utero uiuit. etideo ñ est aerani¬

Expanded text:
quomodo vocatur Graece? Resp. Graeci autem hominem antrophum appellaverunt, eo quod sursum spectet sublevatus ab humo ad contemplationem artificis sui, quod Obidius  Leg., Ovicaetera terram, Os homini sublime dedit, coelumque videre Jussit, et erectos ad serectus ad coelum aspicit, ut Deum quaerat, non ut terram intendat, veluti pecora, quae natura prona et ventri obedientia finxit. Inter. Est homo simpGraece anemos dicitur, quod ore trahentes aerInter. Qua ratione? Resp. Quia multo prius gignitur anima, quam concipi ore aer possit, quia jam in genetricis utero vivit, et ideo non est aer ani
Abbreviated transcription (Latin):
ginẽ suam eum creauit quod in nobili tate in te¬
rioris hominis considerare debemus : ut sicuti
ds̃ unus est semꝑ ubiq totus est omnia uiuificans
mouens & gubernns. sicut apłs confirmat quod
riorẽ hominẽ eẽ dixisti in quibusdã maiorib
reteneat annon R Nec locũ ibi singularem
obtin& nechimalorib: membris maior : neci
minorib: minor. sed inminimistota: & hmaxi¬
mistota. ł thaec ÷ iago unitatis omnipoton¬
tis dĩquã anima hab& insei s. otesteadem
anima aliquã trinitatis habere imaginẽ
enimquia sicut dsestuiuit & sapit. IP otest in hoc
aliam habere ratione R P otest : Ĩ Quomodo:
R E steom alia trinitas in eo qđ ad imagine siuicon¬
ditoris ꝑfectae quidem & sũ ma&rinitatis quas
ost inpatre & filio & spũ scõ condita ẽ quae lica
unius sit naturae: tresta men trinitates hab&¬

Expanded text:
ginem suam eum creavit, quod in nobilitate integinem suam eum creavit, quod in nobilitate interioris hominis considerare debemus, ut sicuti Deus unus semper ubique totus est, omnia vivificans, movens, et gubernans, sicut Apostolus confirmat. quod riorem hominem esse dixisti, in quibusdam majoribus re teneat, an non? Resp. Nec locum ibi singularem obtinet, nec in majoribus membris major, et in minoribus minor, sed in minimis tota et in maximis tota: et haec est imago unitatis omnipotentis Dei, quam anima habet in se. Inter. Potest eadem anima aliquam Trinitatis habere imaginem, m modum est, vivit et sapit. Inter. Potest in hoc aliam habere rationem? Resp. Potest. Inter. Quomodo? Resp. Est enim alia trinitas in ea, qua ad imaginem sui conditoris, perfectae quidem et summae Trinitatis, quae est in Patre et Filio et Spiritu sancto, condita, quae licet unius sit naturae, tres tamen in se dignitates hab
Abbreviated transcription (Latin):
oreatus eẽ dieat᷑ & aciamus ut dicis. eo qđ neces¬
se ẽ nobis scire inquantũ ab eo conceditur qualit̃
ab ipso creati sum̃us ut eius misericor diam ma¬
gis lauda reualeamus. quia utita dicamsion¬
nia membra prã in linguas conuertipotius sent
nullatenus ꝓsolacreatione quanos crearedigao¬
tus est dignas eilaudes referre ualuis semus
Consentio ꝑ om̃a ut dicis. sed p&ahumilit̃ quo mo¬
tionis eẽ cognoscit᷑. ut ñ solo iubentis sormo ne
sicut alia sexdierũ opera sed consilio scaẽ trinito¬
tis & opere miaiestatis diuino creatꝰ ẽ homo
inquoait faciamus hominẽ adimaginẽ & si¬
ditor ut tanto ardentius eũ amar& quanto se
mirabilius alec eẽ conditũ intolliger& et na
hoc solum ei concessit quod consilium scaẽ trinita¬
tis sic eum condidit : sed &iam quod adimagniẽ
& similitudi nõsuam eum ereauit quod nullia
sed quo modo adimaginẽ suam eum creass& ut
michia perias obsecro R Primo quidem adima¬

Expanded text:
atur? Resp. Faciamus ut dicis, eo quod necesse est nobis scire, in quantum ab eo conceditur, qualiter ab ipso creati sumus, ut ejus misericordiam magis laudare valeamus, quia, ut ita dicam, si omnia membra nostra in linguas converti potuissent, nullatenus pro sola creatione, qua nos creare dignatus est, dignas ei laudes referre valuissemus. Inter. Consentio per omnia, ut dicis, sed peto humiliter, ut quomotionis esse cognoscitur, ut non solo jubentis sermone, sicut alia sex dierum opera, sed consilio sanctae Trinitatis et opere divinae Majestatis creatus est homo, in quo ait: Faciamus hominem ad imaginem et siditor, ut tanto ardentius eum amaret, quanto se mirabilius ab eo esse conditum intelligeret: et ne hoc solum ei concessit, quod consilio sanctae Trinitatis sic eum condidit, sed etiam quod ad imaginem et similitudinem suam eum creavit, quod nulli ased quomodo ad imaginem suam eum creasset, ut mihi aperias, obsecro. Resp. Primo quidem ad ima
Abbreviated transcription (Latin):
Vndedicunt philoso phi &lã sineanimo uitam
utue lit ĩ Mens undeuocat᷑ . R Mensaut̃
uocata quodemineat manima ł quod me¬
minit unde & imme mores am̃tes : qua ꝓpt̃
ñanima sed quodexcellit hanima mensuo¬
cat᷑ tãquã caput eius ł oculus. unde & ipse
pro efficientus enĩ causarũ diuersa nomina
sorcita est anima . nã et memoria mens ẽ
unde ehmmnemores am̃tes : ĩ Quaratione
R Dũ ergouiuificat corpus anima ẽ. dũ uult
aminus ẽ dũ sut mens ẽ . dũ recolit memorias
dũ rectũ iudicat. ratioe dũ pirat. spirit ẽ dũ ali¬
quid sentit sensus ẽNam inde animus sensus
dicit ꝓhis quae sentit. unde & sententia nom̃ ac¬
mortale ẽ & aliquando soluendum. Ĩ Vnde

Expanded text:
Unde dicunt philosophi, etiam sine animo vitam ut velit. Inter. Mens unde vocatur? Resp. Mens autem vocata, quod eminet in anima, vel quod meminit. Unde et immemores amentes. Quapropter non anima sed quod excellit in anima, mens vocatur, tanquam caput ejus vel oculus: unde et homopro efficientiis enim causarum diversa nomina sortita est anima. Nam et memoria mens est, unde et immemores amentes. Inter. Qua ratione? Resp. Cum ergo vivificat corpus, anima est; dum vult, animus est; dum scit, mens est; dum recolit, memoria est; dum rectum judicat, ratio est; dum spirat, spiritus est; dum aliquid sentit, sensus est: nam inde animus sensus dicitur pro his, quae sentit, unde et sententia nomen acmortale est, et aliquando solvendum. Inter. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
dedicit᷑ R Vitadicta ẽ ꝓpt̃ uigorẽ uel quoduim
teneat nascendi atq: crescendi. Vnde et arbo¬
res uitã haberedicunt᷑ quia gignunt᷑ et crescunt
ĩ Homounde ẽ dict & Ideo enĩ ẽ homo apella¬
tus quia exhumo ẽ factus. sicut & ingene sidicit᷑.

Expanded text:
de dicitur? Resp. Vita dicta est propter vigorem, vel quod vim de dicitur? Resp. Vita dicta est propter vigorem, vel quod vim teneat nascendi, atque crescendi, unde et arbores vitam habere dicuntur, quia gignuntur et crescunt. Inter. Homo unde est dictus? Resp. Ideo enim homo est appellatus, quia ex humo est factus; sicut et in Genesi dicitur:
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutũ spendore. et totius bonitatis decore
aut hfelicior miseria quã ut hac similitudinis¬
gła suic̃ ditoris amissa ad informẽ edrratio¬
nabilium brutorũ lum̃torũ delabat᷑simili¬
tudinẽ : Qua ꝓpt̃ & dileotis sime frat̃ atten¬
de diligentius primae conditionis prãe excel¬
lentiã et uenerandã sca drinitatis agnoscelma¬
ginẽ honorẽq: similitudinis diuinȩ adquẽ
creatus es. nobilitatẽ morũ ex ercitiũ uirtutũ
do appareat qualis sit : Tunc similis eĩ appareas
quite mirabilit̃ adimaginẽ suã in primo adã
condidit inirabili usque ii secundore formauit.
Haec de imagine et si militudine habeto Ixpl&a
ratione inaginis acsimilitudinis interioris ho¬
minis. quae cunctis sicut huc usq: r&ulistiprȩ¬
collit creaturis qualis euis naturasit scđm ra¬
tionẽ exterioris hominis uelnt quid ipsa na¬
tura dicat᷑ diligent̃ expone RNatura dic¬
ta est abeo quod nasci aliquid faciat. gignen¬

Expanded text:
virtutum splendore et totius bonitatis decore virtutum splendore et totius bonitatis decore aut gloria sui conditoris amissa, ad informem et irrationabilium brutorum jumentorum delabatur similitudinem. Quapropter, o dilectissime frater! attende diligentius primae conditionis nostrae excellentiam, et venerandam sanctae Trinitatis agnosce imaginem, honoremque similitudinis divinae, ad quam creatus es, nobilitatem morum, exercitium virtutum,do appareat, qualis sit, tunc similis ei appareas, qui te mirabiliter ad similitudinem suam in primo Adam condidit, mirabiliusque in secundo reformavit. Haec de imagine et similitudine habeto. Inter. Expleta ratione imaginis ad similitudinem interioris hominis, quae cunctis, sicut hucusque retulisti, praecedit creaturis, qualis ejus natura sit secundum rationem exterioris hominis, velut quid ipsa natura dicatur, diligenter expone. Resp. Natura dicta est ab eo, quod nasci aliquod faciat, gignen
Abbreviated transcription (Latin):
te ualeo faciam. sicut enim ds̃ creator qui nos
adsimilitudinẽ suã creauit estcaritas estbo¬
nus iustus et patiens mitis & mundus atq mi¬
sericors & cẽ uirtutũ sacrarũ insigna quae
deeo legunt᷑. Ita homo creatus est ut caritatẽ
haber& ut bonꝰ eã et uistus ut patiens atq mi¬
tis mundus & misericorsfor&s quas uirtutes
dinẽ : ĩ Si aut̃ qđ ab sit nrm aliquis ꝑ deua
uiciorũ etdiuorcia criminũ ab hac nobilis sima
siu conditoris similitudine degener oberrat.
quid eifuturũ eẽ asseris : & Absitut hocfiat.
namsi forsitan euenerit quid aliud: nisut
impleat᷑ in nobis quod scriptũ ẽ Ho mocũ in
honore e& ñ intellex̃. comparatus est lum̃tis
insipientib: et similis factꝰ ẽ illis Quis ma¬
uor honor potuit homini eẽ quã ut ad simili¬
tudinẽ sui factoris conder& et eis dẽ uirtutũ
uestim̃tis ornaretur quib: etõditor dequo legit᷑
Oũs regnauit decorẽ indutus ẽ. Idẽ omniũ

Expanded text:
te valeo, faciam. Sicut enim Deus creator, qui nos te valeo, faciam. Sicut enim Deus creator, qui nos ad similitudinem suam creavit, est charitas, est bonus, justus et patiens, mitis et mundus, atque misericors, et caetera virtutum sanctarum insignia, quae de eo leguntur; ita homo creatus est, ut charitatem haberet, ut bonus esset et justus, ut patiens atque mitis, mundus et misericors foret. Quas virtutes dinem. Si vero, quod absit, aliquis per devia vitiorum et divortia criminum ab hac nobilissima sui Conditoris similituquid ei futurum esse asseris? Resp. Absit, ut hoc fiat! Nam si forsitan evenerit, quid aliud, nisi ut impleatur in nobis, quod scriptum est: Homo, cum in honore esset, non intellexit, comparatus est jumentis insipientibus, et similis factjor honor potuit homini esse quam ut ad similitudinem sui factoris conderetur et eisdem virtutum vestimentis ornaretur, quibus et Conditor? De quo legitur: « Dominus regnavit, decorem indutus est , » id est, omnium
Abbreviated transcription (Latin):
ũtam̃ tres diis̃. sed unus ds̃. tres habens ꝑso¬
nas. Ita anima intellectus anima uoluntas.
anima memoria N onta mentres animȩ
inuno corpore. sed una anima tres hab& dig¬
nitates. atque i histrib: eiuis imaginẽ mira¬
bilit̃ gerit hisuanatura nr̃ interiorhomo. exꝗ
b quasi ex cellentiorib: animae dignitatibus
iubemur diligeream ditorẽ . ut quantũ in telli¬
gat᷑ diligatur: & quantũ diligat᷑ sẽꝑ memoria
babeat᷑ nec solus sufficit deeo intellectꝰ nisifiat
in amore eius uoluntas. nec &iam haeo duo suf¬
ficiant : nisi me moria addatur. qua sẽ ꝑ i
m̃ te hitel ligentis & diligentis maneateds̃. & sicut
nullũ potest eẽ mom̃tũ quo homo ñ utatur uel
fruat᷑ dĩ bonitate & miseri cordia : Itanullum
debet eẽ mom̃tũ qđ p̃ sentẽ eũ ñhabeat memo¬
ria. I Ha ec delmagine hao uioe mihi s uffici¬
unt. sed qualit̃ adsimilitudinẽ dĩ creatisum in¬
notesce. R ln quantũ ipso condito rel argien¬

Expanded text:
tamen tres dii sunt, sed unus Deus tres habens personas; ita anima intellectus, anima voluntas, anima memoria, non tamen tres animae in uno corpore, sed una anima tres habens dignitates, atque in his tribus ejus imaginem mirabiliter gerit in sua natura noster interior homo; ex quibus quasi excellentioribus animae dignitatibus jubemur diligere conditorem, ut quantum intelligatur, diligatur, et quantum diligatur semper in memoria habeatur; nec solus sufficit de eo intellectus, nisi fiat in amore ejus voluntas; nec etiam haec duo sufficiunt, nisi memoria addatur, qua semper in mente intelligentis et diligentis maneat Deus; et sicut nullum potest esse momentum, quo homo non utatur vel fruatur Dei bonitate et misericordia, ita nullum debeat esse momentum, quo praesentem eum non habeat memoria. Inter. Haec de imagine hac vice mihi sufficiunt; sed qualiter ad similitudinem Dei creati sumus innotesce. Resp. In quantum ipso conditore largien
Abbreviated transcription (Latin):
⁊uia humana fragilitas nec audet nlec potest.
aliunde exordiũ sumere rationis. nͥ a principio
operis conditoris: ideirco si ur̃ȩ dñationi audi¬
re placuerit. in quantũ eo largiente qui cunc
quid rationis deducere. R. Fia condiscipule
qm̃ sicut dixi & ipse nosti. nec possumus nec
here .I. Si tibi uidetur incipiamus ab eodẽ
principio: & ꝓ ut dñs donare dignat᷑. disputemꝰ
de distinctiõibꝰ p̃fatarũ sex dierũ suorumq
equaquã disputationẽ nr̃am alicubi melius
incipere posse arbitror. qũa ab ipsa prima cre¬
atione.⁊ a p̃scripto sacͤto ⁊ ꝑfecto nuniero sicut
asseriusti qͥ ex om̃i parte ꝑfectꝰ ẽ. Int̾. Iã qr ita
iudicasti fiat ita. sed primũ peto ut dicas quo¬
modo perfectus esse
quippe unum qđ ẽ secta pars eius duo qđ eter¬
tia Tres quod est medium. Vnũ ergo duo &etro
sec facaunt cunus ꝑfectio lta cõpleta estĩm̃ ab¬
c ildo principio bicipiendã disputationẽ pram ẽe

Expanded text:
quia humana fragilitas nec audet, nec potest aliunde exordium sumere rationis, nisi a principio operis Conditoris; idcirco si vestrae dominationi audire placuerit, in quantum eo largiente, qui cuncquid rationis deducere. Eia condiscipule, quoniam sicut dixi, et ipse nosti, nec possumus nec ationis, si tibi videtur incipiamus ab eodem principio, et prout Dominus donare dignatur, disputemus de distinctionibus praefatarum sex dierum suorumque equaquam disputationem nostram alicubi melius incipere posse arbitror, quam ab ipsa prima creatione, et a praescripto sacrato et perfecto numero, sicut asseruisti, qui ex omni parte perfectus est. Inter. Jam quia ita judicasti, fiat ita. Sed primum peto, ut dicas, quomodo perfectus esse quippe unum; quod est sexta pars ejus; duo, quod est tertia; tres, quod est medium; unum ergo, duo, et tres sex faciunt, cujus perfectio ita completa est.  illo principio incipiendam disputationem nostram esse
Abbreviated transcription (Latin):
liges dnñ dm̃tuum extotocordecuo. et exto¬
ta animatua et extotam̃ tetua. id ÷ exto¬
to intellectu. et extotauoluntate et ex tota
memoria :ĩ Qua ratione haec sibi c̃ueniunt.
Q Quiasicutex patre generatur filius. ex patre
uoluntas & ex his itẽ ambob: ꝓcedit memoria
ohoo facile intelligipotest quiasinehis trib ꝑ¬
fecta anima eẽ ñ potest. nec horũ triũ unũ
aliquod quantũ adsuam ꝑtin& beatitudi nẽ
sinealiis duob: integrũ constat: I Adhuceadẽ
reate audire desidero R Etegotibi ꝓutscio

Expanded text:
m tuum ex toto corde tuo, et ex tota anima tua, et ex tota mente tua, id est, ex toto intellectu, et ex tota voluntate, et ex tota memoria. Inter. Qua ratione haec sibi conveniunt? Resp. Quia sicut ex Patre generatur Filius, ex Patre voluntas, et ex his item ambobus procedit memoria. Et hoc facile intelligi potest, quia sine his tribus perfecta anima esse non potest; nec horum trium unum aliquod, quantum ad suam pertinet beatitudinem, sine aliis duobus integrum constat. Inter. Adhuc de eadem re a te audire desidero. Resp. Et ego tibi prout scio
Abbreviated transcription (Latin):
tũ est nihil. Vnde et ipsedñs in euangelio hat̃regantib:
tuquis es. Res pondit priñcipiũ quiaelo quor uob
in hac ergo principio fecit omp̃s dĩ caelũ & terrã.
mare &omnia quae i eis sunt : I N unc uolo ut
omnes distinctiones singulorũ operũ supradictoꝵ
dierũ ꝑordinẽ mihi ex ponas R Primodie iux ex
nichilo factaẽ: Tertiospeces maris &terrae cũ
his quae terrae radicitus inhaerent. Q uartolu¬
minaria caeli delum ine primo facto ÷÷ iuntonata¬
tilia & uolatilia deaquis Sexto uero reliqua
atmalia decorra. et homo carnequidem det̃ ra
anima autẽ denichilocstat Nequo cum ereas. a
e& ds̃ ait faciumui hominẽ ad imaginẽ ec similidi¬

Expanded text:
nde et ipse Dominus in Evangelio interrogantibus. Tu quis es? Respondit: Ego initium, qui et loquor vobis . In hoc ergo principio fecit omnipotens Deus coelum et terram, mare et omnia, quae in eis sunt. Inter. Nunc volo, ut omnes distinctiones singulorum operum supradictorum dierum per ordinem mihi exponas. Resp. Primo die lux ex io aquarum; tertio, species maris et terrae, cum eis quae terrae radicitus inhaerent; quarto, luminaria coeli de lumine primo die facto; quinto, natatilia et volatilia de aquis; sexto, reanimalia de terra; et homo carne quidem de terra, anima autem de nihilo constat, de quo, cum creandus esset, Deus ait: Faciamus hominem ad imaginem et similitu
Abbreviated transcription (Latin):
conuincantur increduli: posse humana corpora
animata atq uiuentia : ñ solũ nũꝗ morte dissolui sed
inaet̾norũ qͦq igniũ durare torm̃tis: Itẽ pꝰ aliqua
patipotest & mori non potest : Ecceinuentares ẽ quac
cũs ensũ doloris habeat᷑ mortalis ẽ: hoc igit᷑ erit tc̃ etiã
in corporib: damnatirũ ꝙ nunc eẽ scimꝰ in animis hominũ:¬
qđ cũ ita sit qͥd adhuc nobis ait rerũ poscuntur exempla
qͥb doceamꝰ : ñ. ẽẽ incredibile ut hominũ corpora sem¬
& sine dec.um̃to ardeat: & sine interitu doleat¬
dediuersitate posnarũ ꝑdiuersitate meritoRũ.
¶i tissima omniũ poenaerit eorũ : quip̃t̃ peccas. Luii.
qñdo hicminorem habuit iniqͥtatẽ : Nã omnino negari.
ñ potest : &iã ipsũ at̃nũ ignẽ ꝓdiuersitate meritorũ
quãuis malorũ : Aliis leuiorẽ: Aliis futurũ. eẽ grauiorẽ:
siue ipsius uisatq: ardor ꝓpaena digna cuiꝰq: uarietur :

Expanded text:
conuincantur increduli, posse humana corpora conuincantur increduli, posse humana corpora animata adque uiuentia non solum numquam morte dissolui, sed in aeternorum quoque ignium durare tormentis? Nolunt enim pati potest et mori non potest. Ecce inuenta res est, quae, cum sensum doloris habeat, inmortalis est. Hoc igitur erit tunc etiam in corporibus damnatorum, Quod cum ita sit, quid adhuc nobis, ait , rerum poscuntur exempla, quibus doceamur non esse incredibile ut hominum corpora semet sine detrimento ardeant, et sine interitu doleaDe diversitate poenarum pro diversitate meritorum. Mitissima omnium poena erit eorum qui praeter peccatum quanto hic minorem habuit iniquitatem. Nam omnino negari  est etiam ipsum aeternum ignem pro diuersitate meritorum quamuis malorum aliis leuiorem, aliis futurum esse grauiorem, siue ipsius uis adque ardor pro poena digna cuiusque uarietur,
Abbreviated transcription (Latin):
nere populũ suũ. nisi ꝑiudiciũ separare bonos
& malos tãꝗoues abedis : Nã oues tunc statuet adextris.
uitȩ seripti in stacnũ ienis mittantur:
inuenti in libro uitae scripti: mittantur instagnũ
ignis: & hacqͥdem dicens nonait. dm̃ pati obliuionẽ:
ut quasi librihuiꝰ recitatione : possit nescitair noscere.
significat eorũ : qͥb aet̃na uita donabitur: neq enĩ
nescit eosds̃: seu in hoc libro legit ut sciat : sed potius
ipsa eiꝰ p̃sentia de illis qua falli ñ potest lib̵ ẽ uitae :
inquosunt scripti : id ẽ. ante p̃cogniti: qdione iMꝑio¬
Rũ corꝑora durem abse: sua consuinatione:
c̃s agustinꝰ multis &uariis exemplorũ generib
Dagens : id ꝓcerto ad seuerasse dinoscitur: qđ
impiorũ corpora absque sui consũmatione & sempit̃nis
ignib: ardeant. Et ea ipsa corpora conbusio igni ũ
ñ adsumat: qͥa & sẽpit̃no igne ardebt̃ : & mori omnino
ñ put er̃ : qui digit᷑ ait idem doctor : Ostendã unde

Expanded text:
nere populum suum? nisi per judicium separare bonos a malis, tanquam oves ab haedis. Nam oves tunc statuet a dextris suis, vitae, in stagnum ignis mittantur. inventi in libro vitae conscripti, mittantur in stagnum ignis. Et haec quidem dicens, non ait Deum pati oblivionem, et quasi libri hujus revolutione nescita cognoscere; significat eorum quibus aeterna vita donabitur. Neque enim nescit Deus eos, et in hoc libro legit, ut sciat; sed ipsa ejus praescientia de illis, quae falli non potest, liber est vitae, in quo sunt scripti, id est, ante praecogniti. » rum corpora durent absque sui consumptione. Sanctus Augustinus multis et variis exemplorum generibus agens , id pro certo asseverasse dignoscitur, quod impiorum corpora absque sui consumptione et sempiterno igne ardeant, et ea ipsa corpora combustio ignium non absumat; quia et sempiterno igne ardebunt, et mori omnino non poterunt. « Quid igitur? » ait idem doctor . « Ostendam unde
Abbreviated transcription (Latin):
tunc ẽẽ desinet hoc caelũ & hact̃ra : qñdo incipiet¬
ẽẽ caelũ nouũ & t̃ra noua : Mutatione nãq: rerũ
ñ om̃imͦ interitu. transibit hic mundus : Vnde apłs
Iuxta ꝙinqͦrundã codicib legimꝰ : peccatores &impii
quis resurgentes. incorruptibiles & in mortales sint:
Tam̃ in t̃ra noua omnino ñerunt : quia ab illa in muta¬
tione scõrũ ꝓrsus alieni futuri sunt: Nãcũ apłsdicat.
om̃s quidẽ resurgemꝰ sed ñ om̃s inmutabimꝰ : Resurrec¬
tionẽ om̃ib: generalit̃ insinuat. ẽẽ. fut᷑am : inmutationẽ

Expanded text:
tunc eesse caelum nouum et terra noua. Mutatione namque rerum, non omni modo interitu transibit hic mundus. Unde et apoquod in quibusdam codicibus legimus, peccatores et impii, quamvis resurgentes immortales et incorruptibiles sint, tamen in terra nova omnino non erunt, quia ab illa immutatione sanctorum prorsus alieni futuri sunt. Nam cum Apostolus dicat: Omnes quidem resurgemus, sed non omnes immutabimur , resurrectionem omnibus genera
Abbreviated transcription (Latin):
fuerat: de ordine putuRi iudicii.
icut alios ẽẽ diximꝰ qͥcũ axp̃o iudices consedebt̃: Ita alii
eẽ sbdendi sunt : quieorũ consedentiũ examine iudi¬
cent᷑ : Duae sunt enĩ differentiae: uel ordines hominũ
iniudicio collectorũ: hoc ẽ electorũ &rȩꝓborũ. qͥ tam̃
inquatuor diuiduntur ꝑfectorũ. ordo.ẽ. unꝰ.: qcũ dño iudicat
de qͥb: dñs ait: sedebitis & uos suꝑ sedes duodecim: hi ñ iudi¬
cantur & regnant : Alius qͦq: ordo ẽ. electorũ qͥb: dicitur:
esuriui & dedistismͥmanducare : hĩ iudicant᷑ & regnant :
Item reꝓborũ ordines duost̃ : unus eorũ quiextra eccłam
inueniendi sunt : hĩ non iudicabuntur & ꝑeunt. Deqͥb: &iã
psalmista ait : Non resurgent impii inudicio. Alt̃ qͦq
ordo reꝓborũ ẽ eorũ qui iudicabunt᷑ & ꝑeunt : qͥb: dicitur:
esuriui & nonde dist smmanducare ite maledicti :

Expanded text:
 De ordine futuri judicii. Sicut alios esse diximus, qui cum Deo judices considebunt, ita alii esse credendi sunt, qui eorum considentium examine judicantur. Duae enim differentiae vel ordines hominum erunt in judicio collectorum, hoc est electorum et reproborum, qui tamen in quatuor dividuntur. Perfectorum ordo est unus, qui cum Deo judicat, de quibus Dominus ait: Sedebitis et vos super sedes duodecim . Hi non judicantur, sed regnant. Alius quoque est ordo electorum, quibus dicetur: Esurivi et dedistis mihi manducare . Hi judicantur et regnant. Item reproborum ordines duo sunt. Unus eorum qui extra Ecclesiam inveniendi sunt. Hi non judicantur et pereunt: de quibus et Psalmista ait: Non resurgent impii in judicio . Alter quoque ordo reproborum est, qui judicabuntur et peribunt, quibus dicetur: E
Abbreviated transcription (Latin):
anicnae detuntorũ ante ResurRectionis
illius ulticoumtempus:
Nnimae beatorũ mox ut dehuius corporis domieilis
Qeoceunt donec ueniant adresurrectionis
Qilius ultimũ tempus sola iocunditate spl
ꝑfruuntur: atestante iohannae de animabus
occisorũ ꝓpt̃ uerbũdĩ adicente . datesunt illis
singulae stolas albae hacergo pͥmastola matis¬
atquae iocunditatis : qu a pͥ mortẽ carnis anima
tantũ ꝑfruitur : Secunda illa erit : cũ recepto corpore
de animae & carnis in mortalitate laetabitur:¬

Expanded text:
rrectionis illius ultimum tempus. Animae beatorum mox ut de hujus corporis domicilio exeunt, donec veniant ad resurrectionis illius ultimum tempus, jucunditate spiritus perfruuntur, attestante Joanne de animabus occisorum propter verbum Dei, et dicente: Datae sunt illis singulae stolae albae . Haec ergo prima stola est quietis et jucunditatis, qua post mortem carnis anima tantum perfruitur; secunda illa erit, cum recepto corpore de animae et carnis immortalitate laetabitur
Abbreviated transcription (Latin):
semlo ã de illor ũ bono crucientur: Iust ũ intor m̃tis
scmꝑ intuentur in iustos: ut hinc eorũ gaudiũ
ereseat. quia malũ conspiciunt qđ misericordit̃
quia ubi iam compassio miseriae ñerit. minuere¬
ꝓculdubio beatorũ lȩtitiã nonualebit: gͥd aut̃ mirũ
sidũ iusti in iustorũ tormenta conspiciunt: hoc eis
ueni& in obsequia gaudiorũ: qñdo &xinpictura niger
color substernitur. ubi alb: ł rubeus calor clarior
uideatur &quã uis eis suagaudia ad ꝑfruendũ
plene sufficiant : mala tam̃ rȩꝓborũ absque dubio
semꝑ aspiciunt: Quia quicreatoris sui claritatẽ uident
nihił increatura agitur ꝙuidere non possint

Expanded text:
sed etiam de illorum bono crucientur. Justi vero in tormentis sed etiam de illorum bono crucientur. Justi vero in tormentis semper intuentur injustos, ut hinc eorum gaudium crescat, quia malum conspiciunt, quod misericorditer quia ubi jam compassio miseriae non erit, minui procul dubio beatorum laetitia non valebit. Quid autem mirum, si dum justi injustorum tormenta conspiciunt, hoc eis veniet in obsequia gaudiorum, quando in pictura niger color substernitur, ut albus vel rubeus clarior videatur? Et quamvis eis sua gaudia ad perfruendum plene sufficiant, mala tamen reproborum absque dubio semper aspiciunt; quia qui creatoris sui claritatem vident, nihil in creatura agitur quod videre non possint
Abbreviated transcription (Latin):
aspexerit: & haec siquidẽ ante aduentũ xp̃i adinferos
gesta. eẽ accipimꝰ ceterũ: cũ dñs & saluator nost̃¬
ꝓnobis omnib: moriens. ad infernũ in anima sola
descendit: patriarchis qui in locis inferi tenebant᷑
corlestis paradisi ianuam rese rauit: quia ergo
ita .ẽ. qđ illos &de inferis eruit: & incaelesti regione
collocauit : Non in merito quaeritur utrũmͦ abrahã
ceteriq: scĩ in illo loco caelestis para drsi quore surgente
xp̃o locati sunt: pos sint ita uidere imporũ animas
mn infernũ: sicut deloco illo unde moriente apõ
eduete sunt facere potuer̃ : hanc si quidẽ questionẽ
sicut mͦ hic ame uidetur ꝓponi occupatom
diuersis negotiorũ tumultib: ubi legerĩ facile¬
ñ oc currit : hoc unũ tantũ dehacre in omelus
papae gregorii legissone recolo ubiait: credendũ ÷
qđ ante ritributionem extremi iudicii iniusti
in requiem quosdã iustos conspiciunt : ut eos uidentes
conspicientes ingaudio: non solũ desuo supplicio

Expanded text:
 ante adventum Christi ad inferos facta esse accepimus. Caeterum cum Dominus et Salvator noster, pro omnibus moriens, ad inferna anima sola descendit, patriarchis, qui in locis inferi tenebantur, coelestis paradisi januam reseravit. Quia ergo ita est, quod illos et de inferis eruit, et in coelesti regione locavit, non immerito quaeritur utrum modo Abraham caeterique sancti de illo loco coelestis paradisi, quo resurgente Christo locati sunt, possint ita videre impiorum animas in inferno, sicut de loco illo, unde moriente Christo educti sunt, facere poterant? Hanc siquidem quaestionem sicut modo hic a me videtur proponi, occupato mihi diversis negotiorum tumultibus, ubi legerim non facile occurrit. Hoc unum tantum de hac re in homiliis papae Gregorii legisse me recolo, ubi ait: « Credendum est quod, ante retributionem extremi judicii, injusti in requie quosdam justos aspiciant, ut eos videntes et conspicientes in gaudio, non solum de suo supplicio,
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ hĩ qui adhuc uiuentes sunt mortuorũ animas qͥloco
habeantur ignorant: ita mortui uitã in carne
uiuentiũ pꝰeos. qualit̃ disponantur nesciunt: quia¬
et uita sp̃s longe .ẽ. ã uita carnis & sicut corporea atq
incorporea diuersa sunt genera: ita &iã distincta
cognitione: quod tam̃ deanimab: seĩs sentiendũ ñ ÷ qͥa
quae intus omnipotentis dĩ claritatẽ uident: nullo
mͦ credendũ ÷ qđ sit foris aliquid qđ ignorent:
Sed carnales qͥq: qui amorẽ p̃cipuũ infiliis inpendt̃
hoc eos beatus iobnescire pͦmodũ asqerit. Quod hic
uehem̃t̃ a mauer̃ : ut siue nobiles siue ignobiles
Sc̃iS: RESERATũ G̃. IT AD CAELOS ASPICERE
ualeant aut boni coalos indolorib aut
mialibonos inRequisor constitutos.
cce euangelista testante didicimus: qđ mortuo
diuitx illo &sepulto in inferno: pauꝑe qͦq illo
lataro insinu abrahae in requiem conlocato: diues
in inferno conlocatus. habrahã ł lazarũ pauꝑẽ

Expanded text:
enim hi qui adhuc vivunt mortuorum animas quohabeantur ignorant, ita mortui, vita in carne viventium post eos qualiter disponantur nesciunt, quia vita spiritus longe est a vita carnis. Et sicut corporea atque incorporea diversa sunt genere, ita etiam distincta cognitione. Quod tamen de animabus sanctis sentiendum non est, quia quae intus omnipotentis Dei miram claritatem vident, nullo modo credendum est quia sit aliquid quod ignorent. Sed carnales quique quia amorem praecipue filiis impendunt, hoc eos beatus Job nescire post mortem asserit, quod hic vehementer amaverunt, ut sive nobiles, sive ignobiles sanctis reseratum est iter ad coelos, aspicere valeant aut boni malos in dolore, aut mali bonos in requie constitutos. Ecce, Luca evangelista testante, didicimus quod mortuo divite illo, et sepulto in inferno, paupere quoque illo Lazaro in sinu Abrahae in requie constituto, et dives in inferno collocatus Abraham vel Lazarum pauperem
Abbreviated transcription (Latin):
xit quidfecit R Postnobilis simã
manducauit tum illis. multa loquens & docens
deregnodĩ .I Quid postea : R Post haec uero uiden¬
tibus illis el euatus est . Ascendit incȩlũ ubi quomo¬
douult. & qualiter uult sed & ad exterãdĩ patris
omnipotentis L Quid posthȩc facturuserit.
tertia ꝑsona quia alia est persona patris alia
filii. alia spis̃scĩ. In qua trinitate unumdm̃ om¬
nino essecredo & confiteor I Credis in scameccłam
catholicã & in scõrum communionẽ : REsse& enĩ¬

Expanded text:
xit, quid fecit? Resp. Post nobilissimam xit, quid fecit? Resp. Post nobilissimam manducavit cum illis, multa docens et loquens de regno Dei. Inter. Quid postea? Resp. Post haec vero videntibus illis ascendit in coelum, ubi quomodo vult et qualiter vult, sedet ad dexteram Dei Patris omnipotentis. Inter. Quid posthaec facturus erit? tertia persona. Quia alia est persona Patris, alia Filii, alia Spiritus sancti. In qua Trinitate unum Deum omnino esse credo et confiteor. Inter. Credis in sanctam Ecclesiam catholicam et in sanctorum communionem? Resp. E
Abbreviated transcription (Latin):
communionẽ idẽ cumscis soci& atem & cõmunionẽ
habere credo si fidem firmiter tenuero & operibus
sed eẽ remissionempeccatorũ credo. qua propter
dignatus est filius carnẽ assumere ut nos qui ꝓpter
peccata nr̃a saluiẽẽ non poteramus eius misericordia sal¬
uaremur E Credis in carnis resurrectionẽ : R
Noncredo in illã sed carnem quã in hacuita submor¬
taliconditione portamus resurrecturã esseinimor¬
turos credamus si ista quae hucusq: exposiumus
firmiter teneamus & operibus impleamus
QUI EIUS DEMEIOEIRATIONEPLENIUS
ic mihi srmbolum in quohaec eadem fides contin&ur
cuius lingua uocatur. & quotempr uel a quibus auc¬
toribus sictõpositũ seu&siam qui illud composue¬
runt quorum sint exemplum secuti R Certe
frater cum sciasme paruum non solũ corpore sed &
sensu ualde difficilem rationem amerequiris
sed tamen propter eiusdem fidei dilectionẽ eaquȩ
deilla dñs mihi administrare dignatur. tibi pan¬

Expanded text:
communionem, id est cum sanctis societatem et communionem me habere credo, si fidem firmiter tenuero et operibussed esse remissionem peccatorum credo. Quia propter hoc dignatus est Dei Filius carnem assumere, ut nos, qui propter peccata nostra salvi esse non poteramus, ejus misericordia salvaremur. Inter. Credis in carnis resurrectionem? Resp. Non credo in illam, sed carnem, quam in hactali conditione portamus, resurrecturam esse immorturos credimus: si ista quae hucusque exposuimus, firmiter teneamus et operibus impleamusSi ejusdem fidei rationem plenius ies. Inter. Dic mihi, symbolum, in quo haec eadem fides continetur, cujus lingua vocatur? Et quo tempore, vel a quibus auctoribus sit compositum. Vel etiam, qui illud composuerunt, quorum sint exemplum consecuti? Resp. Certe, frater, cum scias me parvum non solum corpore, sed et sensu, valde difficilem rationem a me requiris, sed tamen propter ejusdem fidei dilectionem ea, quae de illa Dominus mihi administrare dignatur, tibi pan
Abbreviated transcription (Latin):
Sođa adueniat regnũ tuũ. T̃tiafiat uoluntas
tua si cut hi caelo & int̃ra. Quarta panẽ prm̃
quotidianũ da nob̵ hodie . quinta & dimit ce nob
debita nrã sicut & nos dimit timꝰ debitorib pris.
Sexta & nenos inducas intẽptationẽ. Septima
sed liberanos amalo amen. I Nun cobsecro
utdicas mihi quid inis dẽ p&itionib: contineat᷑
Rintrib primis xernaposcunt᷑. insequentab quat¬
tria inchoant᷑ sed i ill auita sperant᷑ ubiscĩ fi¬
catiodĩ & uoluntas a regnũ inscĩs suis in mor¬
talit̃ ꝑmanebit . lam ue ro panis quotidi anusꝗ
uel animȩ ł carni tribuit᷑ hic ex poscit᷑ hic post
om̃a ut amalis liberemur dĩ auxilium in ploram:
in trib: aut̃ quȩ superius dixi nihilhorũ ẽ: hano
it aque orationẽ saluator discipulos suos do cu¬
credimꝰ rogo ut di casmͥ quomodofidẽ tuã
intellegis ł &iã inquẽ credis REgocredo in
dm̃ patrẽ omni potentẽ creatorũ caeli&

Expanded text:
st: Adveniat regnum tuum; tertia: Fiat voluntas tua, sicut in coelo et in terra; quarta: Panem nostrum quotidianum da nobis hodie; quinta: Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. Sexta: Et ne nos inducas in tentationem. Septima: Sed libera nos a malo. Inter. Nunc obsecro, ut dicas mihi, quid in iisdem petitionibus contineatur? Resp. In tribus primis aeterna poscuntur: in sequentibus quatria inchoantur, sed in illa vita sperantur, ubi sanctificatio Dei, et voluntas et regnum in sanctis suis immortaliter permanebit. Jam vero panis quotidianus, qui vel animae vel carni tribuitur, hic exposcitur.  Hic postomnia ut a malis liberemur, Dei auxilium imploramus. In tribus autem, quae superius dixi, nihil horum est. Hanc itaque orationem Salvator discipulos suos docucredimus, rogo ut dicas mihi, quomodo fidem tuam intelligis, vel etiam in quem credis? Resp. Ego credo in Deum Patrem omnipotentem, creatorem coeli et
Abbreviated transcription (Latin):
ad dnr̃ ut dem̃t̃suscipiat p̃ces fideliũ &obla¬
tiones eorũ. Tti aaut̃ effundit᷑ oratiopoffe¬
rentib siue ꝓdefunctis fidelib: incollecta quae
ta quae posthaec infert᷑ ꝓ osculo pacis & cari¬
tatere c̃ciliationis a sursũ corda usq ꝑ xp̃m̃
uestatẽtuã laudant angeli us que adeũ locũ ubi
osanna i excelsis cantat᷑. Inqua &iã ad laudẽter

Expanded text:
ad Deum, ut clementer suscipiat preces fidelium et oblaad Deum, ut clementer suscipiat preces fidelium et oblationes eorum. Tertia autem effunditur oratio pro offerentibus, sive pro defunctis fidelibus, in collecta quae ta, quae posthaec infertur pro osculo pacis et charitate reconciliationis a Sursum corda, usque per Chjestatem tuam laudant angeli, usque ad eum locum, ubi osanna in exc
Abbreviated transcription (Latin):
cadebat ł quia uincta ad aras ducebatur.
Iholoc austũ undeuocant᷑ Rholocaustũ est
niae a pudlatinos dicunt᷑ sacra om̃a quaea¬
pud grecos orgiauocant᷑. ꝓprie aut̃ uisũ est
doctorib: acarendo appellari cerimonias
quasi carimonias. eo qđ ea quae isacris diui¬
nis offerunt᷑ in suo usu id carerent homines.
escarũ secđm u&erẽ legẽ eo qđ obseruantes ca¬
reant his rebus quibus seabs tinuerint. Eipsa
missa a quo pantifice sumpsit iitiũ : Rordo
consecrant᷑ primo ascõp&ro est constitutus.
cuius celebrationẽ uno eodẽq modo uniuersus
ꝑ agit orbis I obsecro humilit̃ quid in eadem
missa contineat᷑ ut mihi a perire non dedig¬
neris Rrout intellego dicã . in ordine totius
missaȩ septemo rationes continent᷑ .I Quaes
uobiscũ ł oremus ad monitio ẽ erga p̃opulũ
ut excitent᷑ ad dnm ad orandum Secđa quidẽ
incolecta quae posthaec sequitur. inuocatio ẽ

Expanded text:
cadebat, vel quia vincta ad aras ducebatur. cadebat, vel quia vincta ad aras ducebatur. Inter. Holocaustum unde vocatur? Resp. Holocaustum est,niae apud Latinos dicuntur sacra omnia, quae apud Graecos orgia vocantur. Proprie autem visum est doctoribus a carendo appellari caeremonia, quasi carimonias, eo quod ea, quae in sacris divinis offeruntur, in suo usu id carerent homines. escarum secundum veterem legem, eo quod observantes careant his rebus quibus se abstinuerint. Inter. Ipsa missa a quo pontifice sumpsit initium? Resp. consecrantur, primo a sancto Petro est institutus, cujus celebrationem uno eodemque vocabulo universus peragit orbis. Inter. Obsecro humiliter, quid in eadem missa contineatur, ut mihi aperire non dedigneris. Resp. Prout intelligo dicam. In ordine totius missae septem orationes continentur. Inter. vobiscum, vel Oremus, admonitio est erga populum, ut excitentur ad Deum adorandum. Secunda quidem collecta, quae posthaec sequitur, invocatio est
Abbreviated transcription (Latin):
scĩ ficatũ fit sa cram̃tũ operante in uisibilit̃
spũ dĩ cuius panis & calicis sacram̃tũ grecieuca¬
ristiã dicunt. quod latin.e bon agratia in t̃p̃
naria dicimꝰ E Munera unde uocant᷑ R Di
liaspecie efficit᷑ L Quidẽ sacrificiũ Rsa¬
crifitiũ estuictima & quaecũq haracre man¬
dicat᷑ dicendo dat᷑. unde & appellat᷑: unde
errant qui consecrationẽ dedicationẽ putant
significari. Iimmolatio undedicit᷑ Rmmo¬
molationẽ ẽ. Nunc aut̃ immolatio panis & ca¬
licis c̃uenit I Quid ẽ libatio Rlibatio ẽ tan¬
tũ mo do calicis oblatio. undedicit᷑ ꝗ libauit
desanguine uuȩ nã libare fundere est I hos¬
tia eunde uocant᷑ Rhostiae apud u&eres di¬
cobant᷑ sacrificia quae fiebant ante quã ad hostẽ
uictoriã deuictis hostib: imolabant. & erant
uictimae maiora sacrificia quã hostia& alii
uietimã dictã put auerunt quia ictuꝑcusia

Expanded text:
it sacramentum operante invisibiliter it sacramentum operante invisibiliter Spiritu Dei. Cujus panis et calicis sacramentum Graeci Eucharistiam dicunt, quod Latine bona gratia interprenaria dicimus. Inter. Munera unde vocantur? Reslia specie efficitur. Sacrificium autem est victima, et quaecunque in ara cremanicatur, dicendo datur, unde et appellatur. Unde et errant quae consecrationem dedicatione putant significari. Inter. Immolatio unde dicitur? Resp. Immomolationem. Nunc autem immolatio panis et calicis convenit. Inter. Quid est libatio? Resp. Libatio tantummodo calicis est oblatio. Unde dicitur: Et libavit de sanguine uvae ; nam libare fundere est. Inter. Hostiae unde vocantur? Resp. Hostiae apud veteres dicebantur sacrificia, quae fiebant antequam ad hostem pvictoriam devictis hostibus immolabant. Et erant victimae majora sacrificia, quam hostia. Alii victimam dictam putaverunt, quia ictu percussa
Abbreviated transcription (Latin):
transeamus R iatutdicis I Dic mihi presbit̃
qualingua dicit᷑ aut unde est appellatus RPres
ꝓpt̃ a &atẽ ł decrepitã seneccutẽ. sed ꝓpt̃ hono¬
rẽ & dignitatẽ quã accepit¬
ltauocatur.
I Quareidẽ sacerdos appellat᷑ : RSacerdos
nom̃ hab& conpositũ ex greco & latino qua¬
si sacrũ dans. qm̃ sicut rex aregendo. ita sacer¬
dos a scĩ ficando uocatꝰẽ. Consetrat enĩ & scĩ ficat.
I Eccefrat̃ mi deratio negraduũ dequib: int̃¬
ro gasti rationẽ tibi ipaucis deduxi. nunc p&ro
utrationẽ missae quae ab illis celebratur qua
tebant᷑ damante leuita siquis caticuminusre¬
int̃ eẽ ñ posst̃ qui ñ dũ regenerati noscuntur.
I hoc sacrificiũ qđ dixisti. quareita ẽ appel¬
latũ RSacrificiũ est dictũ eo qđ sit sacrũ factũ.
quia prȩcemistica consecrat᷑ ꝓ nob̵ in me moriã
dominicae passionis. unde d eo iubente haccorpꝰ
& sangunẽ xp̃i dicimꝰ qđ cũ sit exfructib: t̃rae¬

Expanded text:
transeamus. Resp. Fiat, ut dicis. Inter. Dic mihi, presbyter qua lingua vocatur, et unde est appellatus? Resp.propter aetatem, vel decrepitam senectutem, sed propter honorem et dignitatem, quam accepta vocantur. Inter. Quare idem sacerdos appellatur? Resp. Sacerdos enim nomen compositum habet ex Graeco et Latino, quasi sacrum dans. Quoniam sicut rex a regendo, ita sacerdos a sanctificando vocatus est. Consecrat enim et sanctificat. Ecce, frater mi, de ratione graduum, de quibus interrogasti, rationem tibi in paucis deduxi. Nunc peto ut rationem missae, quae ab illis celebratur, quatebantur clamante levita: Si quis catechumenus reinteresse non possunt, qui nondum regenerati noscuntur. Inter. Hoc sacrificium, quod dixisti, quare ita est appellatum? Resp. Sacrificium est dictum, eo quod sit sacrum factum, quia prece mystica consecratur pro nobis in memoriam Dominicae passionis. Unde et eo jubente hoc corpus et sanguinem
Abbreviated transcription (Latin):
nis. Secđm leonis t̃tiũ uituli . quartũ aquilȩ
Sed hi quat tuor has habentes figuras euange¬
listas eẽ ñ dubiũ est I Eccedixistinumerũ & fi¬
guras singulorũ modo oro ut dicas omniũ illo¬
rũ nomina seu&iã &obquã rationẽ singuli
illorũ hasuideant᷑ obtine re figuras R Nomi¬
naeorũ haec s. mãtheus . marcus. lucas. ioħ.
sedut quid has figuras obtineant dnomiseran
hominis insehab&. quia ab mitio euangelusu
generationẽ & natiuitatẽ saluatoris et nar¬
r& sicem̃ incipit. Liber generationis uiũxp̃i
&c&̃. Marcus leonis gerit figurã quia a so¬
litudine incipit dicens. Voxclamantis in de¬
serto parateuiam dm̃i Lucas uituli speciẽ
gestat ad cuius similitudinẽ saluatornost̃ ẽ
immolatꝰ. & ide olucas uitulo cõparat᷑ quia duo
cornua duotes tam̃ta & quattuor pedũ
ungulae quat tuor e uangelia designant
& quia eo tẽpore uituli in sacrificio offerebant
sic asacerdotib: incipit. fuit indieb: hero¬

Expanded text:
um vituli, quartum vero aquilae. Sed hi quatuor has habentes figuras evangelistas esse non dubium est. Inter. Ecce dixisti numerum et figuras singulorum, modo volo ut dicas omnium illorum nomina, seu etiam ob quam rationem singuli eorum has videantur obtinere figuras? Resp. Nomina eorum haec sunt: Matthaeus, Marcus, Lucas, Joannes. Sed ut quid has figuras obtineant, Domino miseranthominis in se habet, qui ab initio Evangelii sui generationem et nativitatem Salvatoris enarret. Sic enim incipit: Liber g. Marcus leonis gerens figuram, quia a solitudine incipit dicens: Vox clamantis in deserto: Parate viam Domini . Lucas vituli speciem gestat, ad cujus similitudinem Salvator noster est immolatus, et ideo Lucas vitulo comparatur, quia duo cornua duo Testamenta, et quatuor pedum ungulas quatuor Evangelia designantur, et quia eo tempore vituli in sacrificio offerebantur. Sic enim a sacerdotibus incipit: Fuit in diebus Hero
Abbreviated transcription (Latin):
bum. hocerat i principio apud dm̃ : & dauid
dicit de ꝑ sonaxpi: reno uabit᷑ sicut aquila e iu¬
a mortus ascendit ad caelos . I Frat̃ ꝓ ut potiu
soluitibi quȩstionẽ tuã rogosi plac& ut dicas mͥ
cure uangelista ingeneration ex p̃ĩ ordinẽ pos¬
tremũ posuerit cũ ante dauid & postea nomina

Expanded text:
bum; hoc erat in principio apud Deum . Et David dicit de persona Christi: Renovabitur sicut aquilae jua mortuis ascendit ad coelos. Inter. Frater, prout potui, solvi tibi quaestionem tuam, rogo, si placet, ut dicas mihi cur evangelista in generatione Christi ordinem praeposterum posuisset, cum ante David, et pos
Abbreviated transcription (Latin):
ditaut̃ euangeliũ ab eo qđ annunti& etosten¬
dat qđ isꝗ ꝑ proph&as suos loquebat᷑ uenit
IExplicasti aut̃ quid sit eugłm ł unde descendat.
nunc obsecro ut mihi aperias qua requattuor
sint qui haeo gesta c̃scripser̃. seu &iã quis hi
quat tuor qui unospũ annunti ante ꝓph&a

Expanded text:
dit autem Evangelium ab eo quo annuntiet et ostendit autem Evangelium ab eo quo annuntiet et ostendat, quod is qui per prophetas suos loquebatur, venit  . Inter. Explicasti autem quid sit Evangelium, vel unde descendat, nunc obsecro, ut mihi aperias. quare quatuor sint, qui haec gesta scripserunt, seu etiam qui sunt hi quatuor qui uno spiritu, annuntiante Propheta,
Abbreviated transcription (Latin):
ipsi enĩ canunt ut excitent animos ad compunc¬
tionẽ audientium. I Qua redicunt᷑ lectores.
RDictis lectores alegen do illienĩ p̃dicant po¬
pulis qđ sequant᷑ unde & dñs lec tordicit᷑ quan
rantes siueicrepantes uocant᷑. Vnde & dñs ex¬
orcista fuit quando vii dȩ monia demaria mag¬
dalene eiecit Iunde dicit᷑ a colitꝰ aut quale mi¬
nisteriũ hab&. Rcoliti grece latine uero cero¬
ferarii dicuntur adeportandiscereis quandole
tare altare & aquã p̃parare inministeriũ
I Dic mihi qualinguadicit᷑ diac̃ aut undedictꝰẽ
quia sic̃ insacerdote conseeratio. lta& indiaco¬
niministerio dispensatio hab&ur. unde & dñs
dia conus dictꝰ ẽ quandol auit ped es discipulo¬
rũ suorũ i unde idẽdia con leuita appellat᷑ :
RLeuitaeea nomine auctoris uocati. deleui enĩ
leuitae excorti sunt. ILam quia dedia conibus
sit euangeliũ autundedescendat ł cuius in

Expanded text:
Ipsi enim canunt, ut excitent animas ad compuncIpsi enim canunt, ut excitent animas ad compunctionem audientium. Inter. Quare dicuntur lectores? Resp. Dicti sunt lectores a legendo. Illi enim praedicant populis quod sequantur. Unde et Dominus lector dicitur, quandrantes sive increpantes vocantur. Unde et Dominus exorcista fuit, quando septem daemonia de Maria Magdalenae ejecit. Inter. Unde dicitur acolythus, aut quale ministerium habet? Resp. Acolythi Graece, Latine vero ceroferarii dicuntur a deportandis cereis, quando ltare altare, et aquam praeparare in ministerio Inter. Dic mihi, qua lingua dicitur diaconus, aut unde dictus quia sicut in sacerdote consecratio, ita et in diacono ministerii dispensatio habetur. Unde et Dominus diaconus dictus est, quando lavit pedes discipulorum suorum. Inter. Unde idem diaconus levita appellatur? Resp. Levitae ex nomine auctoris vocati. De Levi enim levitae exorti sunt. Inter. Jam quia de diaconibus sit Evangelium, aut unde descendit, vel cujus in
Abbreviated transcription (Latin):
decriptio operis sidei. Ĩ Quid in a poca lipsi
RMulta quidẽ & dificilia inealegunt᷑ sedbre¬
uit̃ exeo aliquatibi ꝓferã. Continet᷑ enĩ iip¬
sofilii hominis sedes inthrono & xxiiii senio¬
res. nec non & quattuoranimalia ꝓcedentia
antechronũ notaturq: ibi finis mundi pugna
michahelis cũ dracone. interitus anti xp̃i. puni¬
tiodi aboli & adultimũ resur rectio mortuoꝵ
& nouitas caeli act̃ rae ł c&era: haec pauca
frat̃ denouotes tam̃to adp̃sens libent̃ suscipe
donec dõ uolente exotibi maiora proferam
ecdesi astici qt̃ sunt. R Dehis quȩ instanti tẽ pr̃
dõ uolente nobis conuenire poss̃ octo s̃. I Quo¬
modo nominant᷑ E Primꝰ ẽ ostiarius. scđspsal¬
mista t̃tius lector. quartꝰ exorcista . quintꝰ
recipere fideles & infideles respuere. unde &adñs
ostiarius dignat ẽ fieri cũ ostia iferni a peruit &
electos suos inde abstulit. reꝓbos aut̃ reliquit
I Vnde uocat᷑ psalmista RApsal miscanendis

Expanded text:
descriptio operis fidei. Inter. Quid in Apocalypsi? Resp. Multa quidem et difficilia in eo leguntur, sed breviter ex eo aliqua tibi proferam. Continetur enim in ipso filii hominis sedes in throno et XXIIII seniores: necnon et quatuor animalia praecedentia ante thronum, notaturque ibi finis mundi, pugna Michaelis cum dracone, interitus Antichristi, punitio diaboli et ad ultimum resurrectio mortuorum, et novitas coeli ac terrae vel caetera. Haec pauca, frater, de Novo Testamento ad praesens libenter suscipe, donec, Deo volente, ex eo tibi majora proferam.cclesiastici quot sunt? Resp. De his quae nunc temporis, Deo volente, nobis convenire possunt, octo sumodo nominantur? Resp. Primus ostiarius, secundus psalmista, tertius lector, quartus exorcista, quintus recipere fideles et infideles respuere. Unde et Dominus ostiarius dignatus est fieri, cum ostia inferni aperuit, et electos suos inde abstulit, reprobos autem reliquit. Inter. Unde vocatur psalmista? Resp. Ab psalmis canendis.