comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sub una sollemnitate lȩtitiae
celebramus sollẽpnitatẽ. quoꝵ
Societate cȩlum exultat. quoꝵ patrocinit
terra lȩtatur. quoꝵ triumphis ȩccła sc̃a
coronat᷑. quoꝵ confessio quanto in passio¬
ne fortior. tanto est clarior inhonore:
quia dum creuit pugna creuit & pug¬
nantium gła. & martẏrii triumphus
multiplici passionum genere ad ornatur.
ꝑq grauiora tormenta grandiora fuere
& prȩmia. dum catholica mater ȩcclesia
ꝑ totum orbem longe lateq diffusa in ipso
capite suo xp̃o iħu edocta contumelias.
sos autem quos agmine inclẏto carcer
penalis inclusit. pari & simili calore uir¬
tutis ad gerendum certam en gła trium¬
phalis inspirauit. Ouere beata mater
ȩccła. quam sic honor diuinȩ dignationiᷤ
illuminat. quã uincentium gloriosuꝰ mar¬
tẏrum sanguis ex ornat. quã in uiolatae
confessionis candida induit uirginitas.
Floribus eius nec rosȩ nec lilia desunt. Cer
amplissimas accipere dignitatis coronas.

Expanded text:
ia celebramus festivitatem, quorum societate coelum exsultat, quorum patrociniis terra laetatur, quorum triumphis Ecclesia sancta coronatur: quorum confessio quanto in passione fortior, tanto est clarior in honore; quia dum crevit pugna, crevit et pugnantium gloria, et martyrii triumphus multiplici passionum genere adornatur, perque graviora tormenta, gratiora fuere et praemia. Dum catholica mater Ecclesia per totum orbem longe lateque diffusa, in ipso capite suo Christo Jesu edocta est contumelias sos autem quos agmine inclyto carcer poenalis inclusit, pari et simili calore virtutis ad gerendum certamen gloria triumphalis inspiravit. O vere beata mater Ecclesia, quam sic honor divinae dignationis illuminat, quam vincentium gloriosus martyrum sanguis exornat, quam inviolatae confessionis candida induit virginitas! Floribus ejus nec rosae, nec lilia desunt. Certe honores, amplissimas accipere dignitatum coronas,
Abbreviated transcription (Latin):
ipsas eius amaritudines amamus. Fu¬
gientem sequimur. labenti inheremus :¬
& quia labentẽ retinere non possumus.
cum ipso labimur quem cadentẽ tene¬
mus. Aliquando nos mundus retraxit
a dõ. nunc tantis plagis plenus ẽ: ut ip¬
se iam nosmundus inuitet ad dm. Pen¬
sate ergo. quia nulla sunt quȩ tempora¬
liter currunt. Finis enim temporalium
ostendit. quia nichil sit quod transire
potest. Casus rerum indicat. quia res
transiens & tunc ꝓpe nichil fuit cum
stare uideret᷑. Hȩc igitur uobis cum agi¬
te. haec in mente sedula cogitatione uer¬
tenemur. ta men ad eos de quib: loqͥm᷑
toto corde tendamus: ut cum ipsis post¬
modum in aeterna sȩcła gaudere merca¬
mur. ꝑ eum qui uiuit & regnat insȩcła
seculorum amen:¬

Expanded text:
ipsas ejus amaritudines amamus, fuipsas ejus amaritudines amamus, fugientem sequimur, labenti inhaeremus. Et quia labentem retinere non possumus, cum ipso labimur, quem cadentem tenemus. Aliqa Deo, nunc tantis plagis plenus est, ut ipse jam nos mundus mittat ad Dominum. Pensate ergo quia nulla sunt quae temporaliter currunt, finis enim temporalium ostendit quia nihil sit quod transire potest. Casus rerum indicat quia res transiens et tunc prope nihil fuit, cum stare videretur. Haec igitur vobiscum agite, haec in mente sedula cogitatione ver corporis, tamen ad eos de quibus loquimur toto corde tendamus, ut cum ipsis postmodum in aeterno saeculo gaudere mereamur, per eum qui vivit et regnat in saecula saeculorum. Amen
Abbreviated transcription (Latin):
nore: nos fr̃s kmi tantorũ patrocini a
intercessorum de quibus locutisumus
tota mentis intentione quȩ ramus. ut
ꝑ temporalia festa quȩ gerimus eorũ IxI¬
meritis in tercȩdentib ad aeterna ꝑue¬
nire ualeamus. Transeunt cuncta. quȩ
temporaliter festiu a celebrantur. Cura.¬
te qui his sollempnitatibus inter estis.
ne ab aeterna sollempnitate separemini.
Quid prod est interee̾ festis hominum.
si de e̾ẽ contingat festis angłoꝵ: Nolite
ergo pensare in uobis transitoria quae
possidetis. sed considerate quid estis. Ecce
mundus qui diligit᷑ fugit. Sc̃i isti quoꝵ
hodie mentionem facimus. florentem
mundum mentis despectu calcauert᷑.
Tunc erat uita longa. salus continua.
opulentia in rebus. fęcunditas inꝓpagi¬
ne. tran quillitas indiuturna pace
Et tamen cum inseipso florer& mundꝰ.
iam in eoꝵ cordibus aruerat. Ecce ĩa
mundus inseipso aruit. & adhue in
diq amaritudib replemur: & tamen
caeca mente carnalis concupiscentiae

Expanded text:
res charissimi, tantorum patrocinia intercessorum, de quibus locuti sumus, tota mentis intentione quaeramus, ut per temporalia festa quae gerimus, eorum meritis intercedentibus, ad aeterna pervenire valeamus. Transeunt cuncta quae temporaliter festa celebrantur; et ideo curate, qui his solemnitatibus interestis, ne ab aeterna solemnitate separemini. Quid prodest interesse festis hominum, si deesse contingat festis angelorum? Nolite ergo pensare in vobis transitoria, quae possidetis, sed considerate quid estis. Ecce mundus, qui diligitur, fugit. Sancti isti, quorum hodie mentionem facimus, florentem mundum mentis despectu calcaverunt. Tunc enim erat vita longa, salus continua, opulentia in rebus, fecunditas in propagine, tranquillet tamen cum in seipso floreret, jam in eorum cordibus mundus aruerat. Ecce jam mundus in seipso aruit, et adhuc indique amaritudinibus replemur; et tamen caeca mente carnalis concupiscentiae
Abbreviated transcription (Latin):
in sui cordis penitralibus hostiam uiuam
dõq placentem id est semet ipsos sine ma¬
cula atq ad mixtione praui operis of¬
ferre non desistant. Et licet ꝑsecutoꝵ
non sensissent gladium. tamen ꝑ uitȩ
meritum dõ digni martyrio non pri¬
uantur : quia martẏrium non solum
sanguinis effusione. sed abstinentia pec¬

Expanded text:
et in sui cordis penetralibus hostiam vivam et in sui cordis penetralibus hostiam vivam Deoque placentem, id est, semetipsos sine macula atque admistione pravi operis offerre non desistant; et licet persecutorum non sensissent gladium, tamen per vitae meritum Deo digni martyrio non privantur, quia martyrium non sola sanguinis effusione, sed abstinentia pec
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ ds̃ temꝑtauit illos. & inuenit illos
dignos sẽ : Tam quam aurum infornace
ꝓbauit illos. & quasi holo causti hostiã
accȩpit illos. N unc ergo martyrum
xp̃ĩ certamina atq uictorias audiuimꝰ.
Cis nimirum hunc diem tantum credi¬
mus scificatum. quantum in semet ipsis
ut scĩficaretur laborare ꝑtormenta non
cessauere: Ap̃i uero sacerdotibus atq Uii
doctoribus siue confessoribus huius festi¬
uitatem diei non ignotam ee credimus.
qui corda fidelium spiritu aliter quasi
imbribus irrigant cę̧lestibus. ut feliciter
ꝓferre immarcessibilem bonoꝵ operũ
possint fructum. Qui talenta sibi credi¬
ta non solum reddere uerum &iam cũ
usura sine fraude amplificare ꝓcuraue-
telligendo didicere. non sibimet tantui¬
obsecrando. increpando curamq faciendo
inserere nitebantur. Quorum mens lu¬
citlissima. manus uero plenȩ sunt mundi¬
tia : eo quod inmensa altaris sacroscã xp̃i
corporis & sanguinis mẏsteria celebrantes

Expanded text:
invenit illos dignos se. Tanquam aurum in fornace probavit illos, et quasi holocausta hostiam accepit illos. » Nunc ergo martyrum Christi certamina atque victorias audivimus, eis nimirum hunc diem tantum credimus sanctificatum, quantum in semetipsis ut sanctificaretur laborare per tormenta non cessavere; Christi vero sacerdotibus atque doctoribus, sive confessoribus, hujus festivitatem diei non ignotam esse credimus, qui corda fidelium spiritaliter quasi imbribus irrigant coelestibus, ut feliciter proferre immarcescibilem bonorum operum possint fructum, qui talenta sibi credita non solum reddere, verum etiam cum usura sine fraude amplificare procurave sancti intelligendo didicere, non sibimet tantumobsecrando, increpando, curamque faciendo, inserere nitebantur. Quorum mens lucidissima, manus vero plenae sunt munditia, eo quod in mensa altaris sacrosancta Christi corporis et sanguinis mysteria celebrantes,
Abbreviated transcription (Latin):
amore ꝑseuerantes : đo soli uitã finire
gaudent. Sic & anachoritarũ singulare
gula heromi loca inspeluncis exiguis
cellarumq tuguri is modico contenti pa¬
bulo demorantur. Bestiis sociati. auib
sub ministrati. cẏborum spernentes deli¬
tias. luxus scłi caleantes. laudem tempo¬
ralem non amantes. uisus hominum fu¬
gientes. assueti angłorum loquelis pluri¬
mis uirtutum effulfere signis. Cȩcis uisũ¬

Expanded text:
amore perseverantes, Deo soli vitam finire amore perseverantes, Deo soli vitam finire gaudebant. O a per singula eremi loca in speluncis et exiguis cellarum tuguriis modico contenti pabulo demorabantur. Alii bestiis sociati, alii avibus subministrati, ciborum spernentes delicias, luxus saeculi calcantes, laudem temporalem non amantes, visum hominum fugientes, angelorum assueti loquelis, plurimis virtutum effulsere signis « circui
Abbreviated transcription (Latin):
post partum pręsentis sollempnitate
diei cum suis uirginibus expers nullo
modo credenda est: quȩ dĩ populum fa¬
ciendo monebat spernere perituri luxus
scłi ac le nocinia mortalis naturae decli¬
nare. carnis pudicitiam cum uirginitatiꝰ
honore intra cordis hospitia obseruare.
eamq omnium uirtutum reginã. fructũ
utriusq sexus multitudo eius sequeretur
uestigia. & relicta nuptiarum cõpula spre¬
taq liberorum ꝓpagine sponso qui in
celis est ꝑ enni mente. actu. habitu et
sacras adamantes. elemosinas sectantes.
pauperes recreantes. nud os uestientes.
infirmos uisitantes. in tribulatione gau¬
dentes. in uerbis calumniȩ uł contume¬
lię patientes. in augmento suȩ ꝑfectioniᷤ
humiles. in damno rerum temporaliũ
dõ grãs agentes. Hȩc omnia & hissimilia
ꝓ desiderio regni cęlestis & ꝓpter spem
aeterne remunerationis ardentissi mo
amore in desinenter atq libenter insis¬
tunt. & sic in caritate dĩ ac ꝓximorũ

Expanded text:
post partum, praesentis solemnitatis diei, cum suis virginibus, expers nullo modo credenda est, quae Dei populum faciendo monebat spernere perituri luxus saeculi, a lenocinio mortalis naturae declinare, carnis pudicitiam, cum virginitatis honore, intra cordis hospitalia observare, eamque omnium virtutum reginam, et fructutriusque sexus multitudo ejus sequeretur vestigia, et, relictis nuptiarum copulationibus, spretaque liberorum propagine, sponso qui in coelis est, perenni mente, actu, habitu et sacras adamantes, eleemosynas sectantes, pauperes recreantes, nudos vestientes, infirmos visitantes, in tribulatione gaudentes, in verbis calumniae vel contumeliae patientes; in augmento suae profectionis humiles, in damno rerum temporalium Deo gratias agentes. His omnibus et his similibus pro desiderio regni coelestis, et propter spem aeternae remunerationis, ardentissimo amore indesinenter atque libenter insistentes, sic in charitate Dei ac proximorum
Abbreviated transcription (Latin):
sceleratoꝵ iussa principum modo coronant᷑
& accipiunt palmas laborũ: quia funda¬
ti erant supra firmam petram id est xp̃m.
De talibus & huiusmodi apłs mente com¬
punctus ingemiscens ait. Sc̃i ludibria
& uerbera experti insuꝑ & uincula & car¬
ceres. lapidati sunt. secti sunt. tẽptati st̃.
in occisione gladii mortui sunt. Circu¬
erunt in melotis. in pellibus caprinis. egen¬
tes. angustiati. afflicti: quib dignus non
in expositione cuiusdam euangłi de isti¬
usmodi bellatoribus querimoniam faci¬
endo ecce inquit electi dĩ carnem domats.
spm̃ roborant. dȩmonib imperant. uir¬
tutibus coruscant. Prȩsentia despiciunt
aeternam patriam uocibus moribusq p̃¬
dicant: eam &iam moriendo diligunt.
atq ad illam ꝑtormenta ꝑtingunt:
si coram hominib tormenta passi sunt.
spes illorum immortalitate plena est.¬

Expanded text:
sceleratorum jussa principum, modo coronantur sceleratorum jussa principum, modo coronantur et accipiunt palmas laborum, qui fundati erant supra firmam petram, id est, Christum. De talibus et hujusmodi Apostolus, mente compunctus, ingemiscens ait: Sancti ludibria et verbera experti, insuper et vincula et carceres. Lapidati sunt, secti sunt, tentati st. Circuierunt in melotis, in pellibus caprinis, egentes, angustiati, afflicti, quibus dignus non in expositione cujusdam Evangelii, de istiusmodi bellatoribus querimoniam faciendo: « Ecce, inquit, electi Dei carnem domant, spiritum roborant, daemonibus imperant, virtutibus coruscant; praesentia despiciunt, aeternam patriam cum vocibus moribusque praedicant: eam etiam moriendo diligunt, atque ad illam per tormenta pertingunt. si coram hominibus tormenta passi sunt, spes illorum immortalitate plena est
Abbreviated transcription (Latin):
quod cumq ligare uoluissent suꝑ terrã.
ligatum esse & incelis: & quod cumq sol¬
uerent suꝑ terrã. solutum in cęlis esse pro¬
misit. Et iterum cum uenerit ad uidi¬
candum scłm. eossuꝑ sedes duodecim. ẽẽ
sessuros & secum iudicaturos orbem t̃rȩ
prȩdixerat. Talibus ut credimus patronis
hȩc dies subiecta declaratur. His sub¬
iectum est triumphale martyrũ nom̃.
qui ꝑ diuersa tormentoꝵ genera xp̃i pas¬
sionem non lasescentibus prȩcordiorum
mentib imitabantur : alii ferro ꝑ empti.
alii flammis exusti. alii flagellis uerbe¬
rati. alii uectib ꝑforati. alii cruciati pa¬
tibulo. alii pelagi periculo. alii uiui deco¬
riati. alii uinculis mancipati. alii linguis
priuati. alii lapidibus obruti. alii frigore
afflicti. alii fame cruciati. alii uero trun¬
catis manibus siue cȩteris cęsis membris
spectaculum contumeliȩ in populiꝰ nudi
ꝓpter nomen dnĩ portantes. Hi sunt tri¬
umphatores & amici đi. qui contemnentes

Expanded text:
nt super terram, ligatum esse et in coelis; et quodcunque solverent super terram, solutum esse in coelis promisit. Et iterum, cum venisset ad judicandum saeculum, eos super sedes duodecim esse sessuros, et secum judicaturos orbem terrae praedixerat. Talibus, ut credimus, patronis haec dies subjecta declaratur. His subjectum est triumphale martyrum nomen, qui per diversa tormentorum genera Christi passionem non lacessantibus praecordiorum mentibus imitabantur. Alii ferro perempti, alii flammis exusti, alii flagris verberati, alii vectibus perforati, alii cruciati patibulo, alii pelagi periculo subjecti, alii vivi decoriati, alii vinculis mancipati, alii linguis privati, alii lapidibus obruti, alii frigore afflicti, alii fame cruciati; alii vero, truncatis manibus, sive caeteris caesis membris, spectaculum contumeliae in populis nudi propter nomen Domini portantes. Hi sunt triumphatores et amici Dei, qui, contemnentes
Abbreviated transcription (Latin):
agmiina. ut inter hȩc & din nulli alii inter¬
sint. Tantomagis ardent amore. quanto
sub tilius claritatem diuinitatis eius aspici¬
unt. Lalibus ut diximus aprimordio incipi¬
entis uitȩ beatorum spirituum distinctio¬
nibus suꝑna polorum regna adõ conditore
in ꝑpetuum mirabiliter collocata subsistunt.

Expanded text:
agmina, ut inter haec et Deum nulli alii interagmina, ut inter haec et Deum nulli alii intersint, et tanto magis ardent amore, quanto subtilius claritatem Divinitatis ejus aspiciunt. Talibus, ut diximus, a primordio incipientis vitae beatorum spirituum distinctionibus, superna coelorum regna a Deo Conditore, in perpetuum mirabiliter collocata, subsistunt.
Abbreviated transcription (Latin):
in sȩcula sȩculorũ amen. Qui suꝑna¬
cȩlorũ regna spiritibus angłicis ad laudẽ
& głam atq honorem sui nominis ac maies.¬
tatis inꝑpetuum miro ordine collocauit.
De quibus plura loqui ꝑtimescimus: quia
soli dõ scire est quomodo uel que admodu¬
eoꝵ nobis inuisibilis absq contagione seu
Sed tamen nouem angłoꝵ ordines addi
iudicia ac ministeria complenda testante
sacro eloquio cognouimus. quoꝵ principat᷑ꝰ
atq potestates subtiliter atq mirabiliter¬
dĩ omĩpotentis nutu distinguuntur
Alii ex illis ad nos in mundũ missi futura
prȩdicendo ꝑueniunt. alii adhec consti¬
tuti: ut ꝑ cos signa & miracula frequentiuᷤ
ris pręminent pro eo qđ eis ad obȩdiendu
alia angłorũ agmina subiecta sunt Alu
tanta diuinitatis grã replentur: ut in eis
dñs sedeat. & ꝑ eos sua udicia decernat
Alii tanto ꝓuectioris scientiȩ pleni sunt:
quanto claritatẽ dĩ uicinius contemplant᷑
Alia uero ita do coniuncta sunt angłorũ

Expanded text:
eculorum, Amen, qui sucoelorum regna spiritibus angelicis ad laudem et gloriam, atque honorem sui nominis ac majestatis in perpetuum miro ordine collocavit. De quibus plura loqui pertimescimus, quia soli Deo scire est quomodo vel quemadmodum eorum invisibilis absque contagione seu Sed tamen novem esse angelorum ordines, ad Dei judicia ac ministeria complenda, testante sacro eloquio, cognovimus, quorum principatus atque potestas subtiliter ac mirabiliter Omnipotentis nutu distinguitur. Alii ex illis ad nos in mundum missi, futura praedicando, perveniunt; alii ad hoc sunt constituti, ut per eos signa et miracula frequentius ris praeeminent, pro eo quod eis ad obediendum alia angelorum agmina subjecta sunt; alii tanta Divinitatis gratia replentur, ut in eis Dominus sedeat, et per eos sua judicia decernat; alii tanto perfectiori scientia pleni sunt, quanto claritatem Dei vicinius contemplantur; alia vero ita Deo conjuncta sunt angelorum
Abbreviated transcription (Latin):
tas non cessauit: quo adusq xp̃c ex eorum
germine per uterum in tactȩ uirginis qui
spes est omnium gentium natus in mun¬
illis secreta sua: ut ea quȩ uentura erant
quasi pręsentia spũ scõ illuminati agnos¬

Expanded text:
tas non cessavit, quoadusque Christus ex eorum germine per uterum beatae Virginis, quae est spes omnium gentium, natus in muneis secreta sua; ut ea quae ventura erant quasi praesentia Spiritu sancto illuminati agnos
Abbreviated transcription (Latin):
beretur. ut quicquid humana fragilitas
ꝑ ignorantiã uel negligentiam seu ꝑ occupa¬
tionẽ rei secularis insollemnitate scõruoi mi¬
nus plene ꝑ egiss & in hac obseruatione sol¬
ueretur. quatinus eoꝵ patrociniis ꝓtecti

Expanded text:
beretur, ut quidquid humana fragilitas beretur, ut quidquid humana fragilitas per ignorantiam, vel negligentiam, seu per occupationem rei saecularis, in solemnitate sanctorum minus plene peregisset, in hac observatione solveretur, quatenus, eorum patrociniis
Abbreviated transcription (Latin):
egimus in ȩcel esi asticis historiis
quod sc̃s bonefacius qui quartus
abrato gregorio romanȩ urbis epis¬
copatum tenebat suis precibus a
foca cęsare impetrarit donari
ab antiquis pantheon ante uocabatur :
quia hoc quasi simulachrum omnium
uideretur e̾ẽ deorum. In quo eliminata
omĩ spurcitia fecit ȩccłam sc̃ę dĩ genitri¬
cis atq omnium martyrũ xp̃i. ut exclu¬
sa multitudine demonum multitudo ibi
scõrum afidelib in memoria haberetur.
& plebs uniuersa in capite k alendarum
nouembrium sicut in die natalis dñi ad ec¬
clesiam in honore omniũ scõruo consecra¬
tam conuenir&: ibiq missarum sollemnitate
a prȩsule sedis apłicȩ celebrata om̃ibusqñ
rite ꝑfectis unꝰqͥsq insia cum gaudio remear&
Ex hac ergo consuetudine scȩ romanȩ ȩccłȩ
crescente religione xp̃ĩana decretum est.
ut in ecclesiis di quȩ ꝑ orbem terrarũ lon¬
ge lateq construuntur honor & memoria
omium scõruor in die qua prędiximus ha¬

Expanded text:
egimus in ecclesiasticis historiis quod sanctus Bonifacius, qui quartus a beato Gregorio Romanae urbis episcopatum tenebat, suis precibus a Phoca Caesare impetraret donari ab antiquis Pantheon ante vocabatur, quia hoc quasi simulacrum omnium videretur esse deorum; in quo, eliminata omni spurcitia, fecit ecclesiam sanctae Dei genitricis, atque omnium martyrum Christi, ut, exclusa multitudine daemonum, multitudo ibi sanctorum a fidelibus in memoria haberetur; et plebs universa in capite Kalendarum Novembrium, sicut in die natalis Domini, ad ecclesiam in honore omnium sanctorum consecratam conveniret, ibique missarum solemnitate a praesule sedis apostolicae celebrata, omnibusque rite peractis, unusquisque in sua cum gaudio remearet. Ex hac ergo consuetudine sanctae Romanae Ecclesiae, crescente religione Christiana, decretum est ut in Ecclesiis Dei, quae per orbem terrarum longe lateque construuntur, honor et memoria omnium sanctorum, in die qua praediximus, ha
Abbreviated transcription (Latin):
filii columbȩ uocabimur. congaudensq ip¬
se spiritualibus animȩ nrae ꝓfectibus dicet
Quam pulchra es amica mea. qũa pulchra es
oculi tui columbarum. Sicq fit: ut nobis
supra petram fidei aurum. argentum.
lapides prȩtiosos hoc est ꝑfecta uirtutum
opera construentib nil tribulationum
ignis. nil detrimenti afferat. nulli temp¬
tationum turbines prȩualeant. quin poti
us aduersitatibus ꝓbati accipiemus coronã
uitȩ quam ille nobis ante scła ꝓmisit. qui
uiuit & regnat ds cum patre inunitate

Expanded text:
filii columbae vocabimur, congaudensque ipfilii columbae vocabimur, congaudensque ipse spiritualibus animae nostrae profectibus, dicet: Quam pulchra es, amica mea, quam pulchra es! oculi tui columbarum . Sicque fit ut nobis supra petram fidei aurum, argentum, lapides pretiosos, hoc est, perfecta virtutum opera construentibus, nil tribulationum ignis detrimenti afferat, nulli tentatious adversitatibus probati, accipiemus coronam vitae, quam ille nobis ante saecula promisit, qui vivit et regnat cum Patre in unitate
Abbreviated transcription (Latin):
sacris unica est credendi pariter & uiuendi
regula prȩscripta: sed quotienscumq nobis
errantium ingeruntur exempla. nos confes¬
tim auertentes oculos mentis nrãe ne uide¬
ant uanitatem magis quid ueritas ipsa de¬
cernit sedulo corde scrutemur. sequentes
exemplum beati petri qui spretis errantiũ
sectisuerȩ fidei archanum quod cognoue¬
rat indubia oris confessione ꝓtulit. insupe¬
rabili cordis cura seruauit. Nam defidu¬
cia confessionis hoc loco cognouimũs: de
uirtute autem unicȩ in xp̃m dilectionis
ipse alibi testatur. Qui cum discederent
ab eo quidam discipuloꝵ eiꝰ diceretq ille
ad duodecim. numquid et uos uultis abire.
ergo fr̃s mei promodulo nr̃o exemplum
sumitari satagimus. & nos cum illo beati
& appellari & e̾e ualebimus: nobis quoq sy¬
monis hoc est oboedientis xp̃o nomen con¬
gruet. nos propter simplicitatẽ fidei non
fic̾te acceptamq ad nõ grãm uirtutum

Expanded text:
sacris unica est credendi pariter et vivendi sacris unica est credendi pariter et vivendi regula praescripta; sed quotiescunque nobis errantium ingeruntur exempla, nos confestim avertentes oculos mentis nostrae ne videant vanitatem, magis quid veritas ipsa decernit, sedulo corde scrutemur, sequentes exemplum beati Petri qui, spretis errantium sectis, verae fidei arcanum quod cognoverat, indubia oris confessione protulit, insuperabili cordis cura servavit. Nam de fiducia confessionis hoc loco cognovimus, de virtute autem unicae in Christum dilectionis ipse alibi testatur, qui cum discederent ab eo quidam discipulorum ejus, diceretque ille ad duodecim: Nunquid et vos vultis abire? s mei, pro modulo nostro exemplum si imitari satagimus, et nos cum illo beati et appellari et esse valebimus, nobis quoque Simonis, hoc est, obedientis Christo nomen congruet: nos propter simplicitatem fidei non fictae, acceptamque a Domino gratiam virtutum,
Abbreviated transcription (Latin):
electoꝵ ȩccłȩ iuxta modum culparum
uel pęnitentiȩ ligandi ac soluendi dat᷑
auctoritas. Sed ideo beatus petrus qui
xp̃m uera fide confessus. uero est amore
secutus specialiter claues regni cęlorum
& principatum iudiciariȩ potestatis accipit.
ut om̃s ꝑ orbem credentes intelligant qͥa
quicumꝙ ab unitate fidei uel societatis illi¬
us quolibet modo semet ipsos segregant.
tales nec uinculis peccatoꝵ absolui. nec ia.¬
nuam possint regni cȩlestis ing redi. Un¬
de nos necesse est tota intentione fr̃s km̃i
& fidei quam docuit sacramenta discere.
& congruentia fidei opera demonstrare.
Necesse est omi uigilantia multiplices subti¬
lesq portarum inferi cauere insidias: qua¬
tinus iuxta psalmiste uocem de his adiu¬
uante dño eripiatq ad ad nuntiandas eius
laudes portas filiae sẏon hoc est gaudia me
re nobis ad salutem arbitremur. si turbis ne¬
gligentium uel quoꝵ libet in doctorum fidei
uel actibus ad aequemur quib in litteris

Expanded text:
e, ut diximus, juxta modum culparum vel poenitentiae, ligandi ac solvendi datur auctoritas. Sed ideo beatus Petrus, qui Christum bona fide confessus, vero est amore secutus, specialiter claves regni coelorum et principatum judiciariae potestatis accepit, ut omnes per orbem credentes intelligant, quod quicunque ab unitate fidei vel societatis illius quolitales nec vinculis peccatorum absolvi, nec januam possint regni coelestis ingredi. Unde nos necesse est tota intentione, fratres charissimi, et fidei quam docuit, sacramenta discere, et congruentia fidei opera demonstrare. Necesse est omni vigilantia multiplices subtilesque portarum inferi cavere insidias, quatenus juxta Psalmistae vocem, de his adjuvante Domino eripi, atque ad annuntiandas ejus laudes, portas filiae Sion, hoc est gaudia supre nobis ad salutem arbitremur, si turbis negligentium, vel quorumlibet indoctorum fide vel actibus adaequamur, quibus in litteris
Abbreviated transcription (Latin):
fratre prȩcepit dicens. Sin autem ȩccłam
non audierit: sit tibi sicut ethnicus & pu¬
blicanus. & ne leue quisquam putaret
eccłȩ iudicio condempnari. mox terribi¬
liter ad iunxit. Amen dico uobis. quae¬
cumq alligaueritis suꝑ terram erunt li¬
gata & in caelo: & quȩcumq solueritis suꝑ

Expanded text:
fratre precepit dicens: Sin autem ecclesiam fratre precepit dicens: Sin autem ecclesiam non audierit: Sit tibi sicut ethnicus et publicanus. Et ne leve quisquam putaret ecclesie se iudicio condempnari, mox terribiliter adiunxit: Amen dico Vobis, quecumque alligaveritis super terram, erunt ligata et in celis, et quecumque solveritis su
Abbreviated transcription (Latin):
subiungit. Et quod cumq ligaueris
suꝑ terram. erit ligatum & incęlis: et
quod cumq solueris suꝑ terram. erit so¬
lutum et in cęlis. Quȩ soluendi ac ligan
di potestas quamuis soli petro data uidra¬
tur adnõ: absq ulla tamen dubietate no¬
scendum ẽ quia et cęteris apłis datur. ip¬
so teste qui post passionis resurrectionisq
suȩ triumphũ apparens eis insufflauit.
et dixit om̃ibus. Accipite spm̃ sc̃m
Quoꝵ remiseritis peccata remit tuntur eis.
et quoꝵ retinueritis retenta sunt. Nec non
&iam nunc in ep̃is ac presbiteris omni ȩccłȩ
officium idem committitur: ut uidelicet
agnitis peccantium causis quoscumq humi¬
les ac uere pęnitentes aspexerit hosiam
atimore ꝑpetuȩ mortis miserans absoluat.
quos uero in peccatis quar egerint ꝑsistere
cognouerit illos ꝑennibus sippliciis obligan¬
dos insinuet. Unde alias dñs de correpto
semel et iterũ ac tertiosednon penitente

Expanded text:
subjungit: Et quodcunque ligaveris subjungit: Et quodcunque ligaveris super terram, erit ligatum et in coelis: et quodcunque solveris super terram, erit soldi potestas, quamvis soli Petro data videatur a Domino, absque ulla tamen dubietate noscendum est quod et caeteris apostolis datur, ipso teste, qui post passionis, resurrectionisque suae triumphum apparens, eis insufflavit et dixit omnibus: Accipite Spiritumum remiseritis peccata, remittuntur eis: et quorum retinueritis, retenta sunt . Necnon etiam nunc in episcopis ac presbyteris omni Ecclesiae officium idem committitur, ut vidagnitis peccancium causis, quoscumque humiles ac vere penitentes aspexerit, hos iam a timore perpetue mortis miserans absolvit, quos vero in peccatis, que egerint, persistere cognoverit, illos perhennibus suppliciis obligandos insinuet. Unde alias dominus de correpto semel et iterum ac 3, sed non penitente
Abbreviated transcription (Latin):
quid exterius periculi tẽptanti ᷤᷤ in gruerit
facillime contempnit. At quicumq cre¬
dentium fidem uel opere uel negatione
deprauatus ꝓdidit. non hic suꝑ petram
dño cooperante domum suȩ ꝓfessionis at¬
dificasse sed iuxta alterius loci parabolam
suꝑ harenam sine fundamento posuisse
credendus est: hoc est non simplici ac uera
intentione xp̃m sequi. sed terrenã quam¬
libet fragilẽq ob causam habitũ prȩten¬
disse xpĩani. Sequitur. Et tibi dabo cla¬
ues regni cȩlorũ. Qui regem cęlorum
maiori prȩcȩteris deuotione confessuᷤ est.
merito prȩ ceteris ipse collatis clauibus
regni cȩlestis donatus est: ut constaret
omibus qui a absq ea confessione ac fide
regnum cęloꝵ nullus posset intrare. Cla¬
ues au tem regni cȩloꝵ ipsã discernendi
scientiam potentiãq nominat: qua dig¬
nos recipere in regnum. in dignosse elu¬
dere deberet a regno. Unde manifeste

Expanded text:
quid exterius periculi tentantis ingruerit, quid exterius periculi tentantis ingruerit, facillime contemnit. At quicunque credentium fidem vel opere vel negatione depravatus prodiderit, non hic supra petram Domino cooperante domum suae professionis aedificasse, sed juxta alterius loci parabolam , super arenam sine fundamento posuisse credendus est, hoc est, non simplici ac vera intentione Christum sequi, sed terrenam quamlibet fragilemque ob causam habitum praetendisse Christiani. Sequitur: Et tibi dabo claves regni coelorum. Qui regem coelorum majori prae caeteris devotione confessus est, merito prae caeteris ipse collatis clavibus regni coelestis donatus est, ut constaret omnibus quia absque ea confessione et fide regnum coelorum nullus posset intrare. Claves autem regni coelorum ipsam discernendi scientiam potentiamque nominat, qua dignos recipere in regnum, indignos secludere deberet a regno. Unde manifeste
Abbreviated transcription (Latin):
etra autem erat xp̃c̃. Et suꝑ hanc petrã
id est suꝑ dnm̃ saluatorẽ qui fideli suo cog¬
nitori. amatori. confessori participium
sui nominis donauit ut scilicet apetra pe
nam ꝑtingitur uitam apło at testante
qui ait. fundamentum enim aliud ne
Porte inferi doctrinȩ sunt nequã. quae se¬
diicendo imprudentes ad inferoᷤ trahunt.
Cortȩ quoq inferi et tormenta & blandi¬
menta sunt ꝑsecutoꝵ. quȩ infirmos
quosq de terrendo uel emolliendo asta¬
bilitate fidei introitum eis aeternę mor¬
tis aperiunt. Sed et praua fidelium oꝑa
ri. in quantũ suis uel auctoribus uel sequa¬
cibus iter ꝑditionis ostendunt. Nam et
fides si non habeat opera. mortua est inse¬
met ipsa. et corrumpunt mores bonos col¬
loquia mala. Multȩ itaq sunt portȩ infe¬
ri. sed harum nulla ȩccłȩ quȩ suꝑ petram
fundata est prę̧ualet: quia qui fidem xp̃i
intimo cordis amore ꝑcȩperit. omne quic¬

Expanded text:
Petra autem erat Christus . Et supra hanc petram, Petra autem erat Christus . Et supra hanc petram, id est super Dominum Salvatorem, qui fideli suo cognitori, amatori, confessori participium sui nominis donavit, ut videlicet a petra Penam pertingitur vitam, Apostolo attestante, qui ait: Fundamentum enim aliud nem eam. Portae inferi doctrinae sunt nequam, quae seducendo imprudentes ad inferos trahunt. Portae quoque inferi et tormenta et blandimenta sunt persecutorum, quae infirmos quosque deterrendo vel emolliendo a stabilitate fidei introitum eis aeternae mortis aperiunt. Sed et prava fidelium  Alri, in quantum suis vel fautoribus vel sequacibus iter perditionis ostendunt. Nam et fides si non habeat opera, mortua est in semetipsa ; et: Corrumpunt bonos mores colloquia mala . Multae sunt itaque portae inferi, sed harum nulla Ecclesiae quae supra petram fundata est, praevalet, quia qui fidem Christi intimo cordis amore perceperit, omne quid
Abbreviated transcription (Latin):
om̃a operatur unus atq idem sp̃s. diui deps
singulis ꝓ ut uult. Pater ergo mittit
uoluntas & operatio patris & filii et sp̃s
scĩ. Et ꝓpterea conuenienter dicitur qͥa
pater qui in caelis est reuelauerit filio co¬
lumbe mysterium fidei. quod ei caro &
sanguis reuelare neqͥbat. Caro autem
& sanguis recte intelliguntur homines
sapientia carnis inflati. columbinae sim¬
plicitatis nescii: ideoq asapientia sp̃s om̃i¬
modis auersi. De quib supra dictum est.
quia xpm̃ non intelligentes. alii iohannẽ
baptistam. alii autem heliam. alii uero
lueremiam aut unum exꝓphetis eum¬
ẽẽ dicerent. De qualibus dicit apłs. Car¬
nalis autem homo non ꝑcipit ea quar
sunt sp̃s dĩ. Sequitur. Et ego dico tibi.
quia tu espetrus: & suꝑ hanc petram aedi¬
ficabo ȩccłãm meam. Petrus qui symon
antea dicebatur. obfortitudinem fidei &
confessionis suȩ constantiam adnõ petri
nomen accȩpit: quia uidelicet illi firma
ac tenaci mente adhesit. de quo scriptiũ ẽ

Expanded text:
omnia operatur unus atque idem Spiritus, dividens singulis prout vult . Pater ergo mittit voluntas et operatio Patris, et Filii, et Spiritus sancti. Et propterea convenienter dicitur quia Pater qui in coelis est revelaverit Filio columbae mysterium fidei, quod ei caro et sanguis revelare nequibat. Caro autem et sanguis recte intelliguntur homines sapientia carnis inflati, columbinae simplicitatis nescii, ideoque a sapientia Spiritus omnimodis aversi. De quibus supra dictum est, quia Christum non intelligentes, alii Joannem Baptistam, alii autem Eliam, aliiJeremiam, aut unum ex prophetis esse dicerent. De qualibus dicit Apostolus: Carnalis autem homo non percipit ea quae sunt Spiritus Dei . Sequitur: Et ego dico tibi quia tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam. Petrus, qui Simon antea dicebatur, ob fortitudinem fidei, et confessionis suae constantiam, a Domino Petri nomen accepit, quia videlicet illi firma ac tenaci mente adhaesit, de qua scriptum est:
Abbreviated transcription (Latin):
filii grãe spiritualis ꝓtinus adiunxit.
Quia caro et sanguis non reuelauit tibi.
sed pater meus qui in caelis est. Pater
quippe filio columbȩ reuelauit: quia
una est gratia patris et sp̃s scĩ. eadem qͦq
et filii. Quod facillimis sacrȩ scripturȩ
ꝓbabitur exemplis. Dicit namq de patre

Expanded text:
filius gratiae spiritualis, protinus adjunxit: filius gratiae spiritualis, protinus adjunxit: Quia caro et sanguis non revelavit tibi, sed Pater meus qui in coelis est. Pater quippe filio columbae revelavit, quia una est gratia Patris et Spiritus sancti, eadem quoque et Filii, quod facillimis sacrae Scripturae probabitur exemplis. Dicit namque de Patre
Abbreviated transcription (Latin):
Estote ergo prudentes sicut serpentes. & sim¬
plices sicut columbat. Uel certe quia sp̃s sẽs
filius columbȩ nuncupatur. qui spirituali
gratia plenus extitisse monstratur. Et iusta
satis laude dilectorem confessoremq suum
dñs remunerat. cum eum sci sp̃s filium ẽc̃
testatur a quo ip̃se di uiui filius asseuerat᷑.
Quamuis hoc ipsum multũ dissimiliter fieri
nullus fidelium dubitat. Dñs enim xp̃c
filius di ꝑnaturam: petrussicut & cȩteri
di. quia de ipso natus. est: petrus filius sp̃s
scĩ. quia deipso renatus est. AXp̃c filius di
ante tempora. ipse est enim dĩ uirtus & dĩ
sapientia quar dicit. dñs possedit me initio
uiarum suarum anteqũa quicquã faceret
aprincipio: petrus filius sp̃s scĩ ex eo tempo¬
re quo ab ipso illuminatus grãm diuinȩ
cognitionis accepit. E quia una uolun¬
tãs cadem est operatio scẽ trinitatiᷤᷤ. recte
cum dixisset bratus es sẏmon bariona idẽ.

Expanded text:
Estote prudentes sicut serpentes, et simEstote prudentes sicut serpentes, et simplices sicut columbae. Vel certe, quia Spiritus filius columbae nuncupatur, qui spiritali gratia plenus exstitisse monstratur. Et justa satis laude dilectorem confessoremque suum Dominus remunerat, cum eum sancti Spiritus filium esse testatur, a quo ipse Dei vivi Filius asseveratur, quamvis hoc ipsum multum dissimiliter fieri nullus fidelium dubitet. Dominus enim Christus Filius Dei per naturam, Petrus sicut et caeteri istus Filius Dei, quia de ipso natus est, Petrus filius Spiritus sancti, quia de ipso renatus est. Christus Filius Dei ante tempora; ipse est enim Dei virtus et Dei sapientia quae dicit: Dominus possedit me ab initio viarum suarum, antequam quidquam faceret a principio . Petrus filius Spiritus sancti ex eo tempore quo ab ipso illuminatus gratiam divinae cognitionis accepit. Et quia una voluntas, eadem est operatio sanctae Trinitatis, recte cum dixisset, Beatus es, Simon Bar Jona, id est,
Abbreviated transcription (Latin):
eramenta in carnationis eius quib redẽp¬
ti sumus potentiam diuinitatis qua creati
sumus pia semꝑ mente recolimus: fit ut
ipsi quoq cum petro suꝑnȩ beatitudinis
mercede donemur. Nam confitente
illo xp̃m filium di uiui: uideamus quid
sequitur. Respondens autem iħc dixit.
Deatus es symon bariona. Constat ergo. qͥa
post ueram xp̃i confessionẽ uera beatitu¬
dinis prȩmia restant. Sed inturamur
adteriti quale quantumue sit nomen illud.
quo ꝑfectum sui nominis confessorẽ glori¬
ficat: ut huius etiam nos ueraciter eum
confitendo mercamur ẽẽ consortes. Beatꝰ
es in quit sẏmon bariona. Bariona sẏriace.
latine dicitur filius columbȩ. Filius autẽ
columbȩ recte uocatur apłs petrus. quia
uidelicet columba multum simplex est
animal. & ipse prudenti ac pia simplicita¬
te dñm sequebatur. memor illius prȩcepti
quod cum suis condiscipulis ab eodem ma
gistro simplicitatis ac ueritatis accepit.

Expanded text:
cramenta incarnationis ejus quibus redempcramenta incarnationis ejus quibus redempti sumus, potentiam divinitatis qua creati sumus, pia semper mente recolimus, fit ut ipsi quoque cum Petro supernae beatitudinis mercede donemur. Nam confitente illo Christum Filium Dei vivi, videamus quid sequitur: Respondens autem Jesus, dixit: Beatus es, Simon Bar Jona. Constat ergo quia post veram Christi confessionem, vera beatitudinis praemia restant. Sed intueamur attente, quale quantumve sit nomen illud, quo  Al., quod perfectum sui nominis confessorem glorificat: ut hujus etiam nos veraciter eum confitendo mereamur esse consortes. Beatus es, inquit, Simon Bar Jona. Bar Jona Syriace, Latine dicitur filius columbae. Filius autem columbae recte vocatur apostolus Petrus, quia videlicet columba multum simplex est animal, et ipse prudenti ac pia simplicitate Dominum sequebatur, memor illius praecepti quod cum suis condiscipulis ab eodem magistro simplicitatis et veritatis accepit:
Abbreviated transcription (Latin):
De qualibus canitur in psalmo. Simulachra
gentium argentum et aurum. opera manu¬
um hominũ : os habent et non loquent᷑.¬
Et cętera. Notet autem dilectio ur̃a quam
miranda distinctione sit factum: ut cum
de utraq eiusdem dñi et saluatoris nr̃i na¬
tura ab ipso dño & afideli eius discipulo
ce̾t ꝓferenda sententia dñs ipse humilitatẽ
assumptȩ humanitatis ꝓfiteatur. discipłs
excellentiam diuinȩ ȩternitatis ostendat
Dñs de se quod minus est: discipulus de dño
intimat quod mauis est. Dñs de se quod
factus est ꝓpter nos: discipulus declarat
de dño quia ipse est qui fecit nos Sic et in
euangłio dñs multo crebrius se filiũ hominiᷤᷤ
quam filium di appellare consueuit: ut
nos ammoneat dispensationis quã ꝓnobis
suscepit. Sed nos necesse est tanto humiliuᷤ
diuinitatiꝰ eius alta uenerari: quanto illu
meminimus ꝓ nr̃a exaltatione adhumani¬
tatis infima descendisse. Si enim inter sa¬

Expanded text:
de qualibus canitur in Psalmo: Simulacra de qualibus canitur in Psalmo: Simulacra gentium argentum et aurum, opera manuum hominum. Os habent et non loquentur, etc. . Notet autem dilectio vestra quam miranda distinctione sit factum ut cum de utraque ejusdem Domini et Salvatoris nostri natura ab ipso Domino et a fideli ejus discipulo esset proferenda sententia, Dominus ipse humilitatem assumptae humanitatis profiteatur, discipulus excellentiam divinae aeternitatis ostendit. Dominus de se quod minus est, discipulus de Domino intimat quod majus est. Dominus de se quod factus est propter nos, discipulus declarat de Domino quia ipse est qui fecit nos. Sic et in Evangelio Dominus multo crebrius se Filium hominis quam Filium Dei appellare consuevit ut nos admoneat dispensationis quam pro nobis suscepit. Sed nos necesse est tanto humilius divinitatis ejus alta venerari, quanto illum meminimus pro nostra exaltatione ad humanitatis infirma descendisse. Si enim inter sa
Abbreviated transcription (Latin):
uinitatis eius mỹsteria capere norunt. me¬
rito supra homines ẽẽ dicuntur. apło adtes¬
tante qui ait. Quod oculus non uidit. nec
auris audiuit. nec in cor hominis ascendit:
que p̃parauit ds̃ diligentib se. Qui cum
hȩc de hominis hoc est humana solum sapi¬
entiscorde aure et oculo prȩmitteret.
mox dese ac de suis similib qui generalẽ
humanitatis scientiam transcenderant ad¬
Cui simile est quod hic dñs cum in terrogassa
discipulos quem eum dicerent ẽẽ homineᷤ
et illi diuersaᷤ diuersorum opiniones promp¬
sissent dicit illis. uos autem quem me esse
dicitis: quasi ab hominũ generalitate illos
se questrans et deos ac dĩ filios ꝑ adoptionẽ¬
dens sẏmon petrus dixit. Tues xp̃c filius
di uiui. Dm̃ uiuum appellat ad distinc¬
tionem falsorum deoꝵ. quos uario delusa
errore gentilitas uel demortuis sibi homi¬
nibus instituit. uel maiore dementia de
insensibili materia quos adoraret creauit.

Expanded text:
vinitatis ejus mysteria capere norunt, mevinitatis ejus mysteria capere norunt, merito supra homines esse dicuntur, Apostolo attestante, qui ait: Quod oculus non vidit, nec auris audivit, nec in corquae praeparavit Deus diligentibus se . Qui cum haec de hominibus, hoc est, humana solum sapientibus corde, aure et oculo, praemitteret, mox de se ac de sui similibus, quae generalem humanitatis sententiam transcenderent, adum suum . Cui simile est quod hic Dominus cum interrogasset discipulos, quem eum dicerent homines esse, et illi diversas diversorum opiniones prompsissent, dicit illis: Vos autem quem me esse dicitis? Quasi ab hominum generalitate illos sedens Simon Petrus, dixit: Tu es Christus Filius Dei vivi. Deum vivum appellat ad distinctionem falsorum deorum, quos vario delusa errore gentilitas, vel de mortuis sibi hominibus instituit, vel majore dementia de insensibili materia quos adoraret, creavit,
Abbreviated transcription (Latin):
cȩsaris. sub quo ipse regnabat. In cuius par¬
tes ueniens iħic. in terrogabat discipulos
suo ᷤ dicens. Quem dicunt homines ee filiũ
hominis : Non autem quasi nesciens sen¬
tentiam de se uel discipuloꝵ uel extrane¬
orũ in quirit : sed ideo discipulos quid de
se sentiant in terrogat. ut confessionẽ rectȩ
fidei illoꝵ digna mercede remuneret. Nã
sicut in terrogatis generaliter om̃ib petrꝰ
respondit unus ꝓ om̃ib: ita quod petro
dñs respondit. in petro omnib respondit.
Ideo quid alii de se sentiant inquirit: ut ex¬
positis primo sententiis errantium discipłi
ꝓbarentur ueritatẽ suae confessionis non de
opinione uulgata. sed de ipso ꝑcępisse do¬
minice reuelationis archano. Quem in¬
quit dicunt homines ẽẽ filium hominis:
Pulchre homines appellabat eo qui de filio
hominis tantũ loqui nouerant. qui diuini¬
tatis cius archana nesciebant. Nam qui di¬

Expanded text:
Caesaris, sub quo ipse regnabat. In cujus parCaesaris, sub quo ipse regnabat. In cujus partes veniens Jesus, interrogabat discipulos suos dicens: Quem dicunt homines esse Filium hominis? Non autem quasi nesciens sententiam de se, vel discipulorum, vel extraneorum inquirit, sed ideo discipulos quid de se sentiant interrogat, ut confessionem rectae fidei illorum digna mercede remuneret. Nam sicut interrogatis generaliter omnibus Petrus respondit unus pro omnibus, ita quod Petro Dominus respondit, in Petro omnibus respondit. Ideo quid alii de se sentiant inquirit, ut expositis primo sententiis errautinm, discipuli probarentur veritatem suae confessionis non de opinione vulgata, sed de ipso percepisse Dominicae revelationis arcano. Quem, inquit, dicunt homines esse Filium hominis? Pulchre homines appellat eos qui de Filio hominis tantum loqui noverant, quia divinitatis ejus arcana nesciebant. Nam qui di
Abbreviated transcription (Latin):
quanto constat quia magnã no¬
bis fidei ꝑfectionẽ cõmendat. ma¬
gnũ eiusdẽ ꝑfectȩ fidei c̃tra om̃a
temptamenta robur aeque de monstrat.
di eium scirt uolumus quomodo in xp̃m
eredi oporteat.: quid lucidius eo quod ait
ad eum petrus. tues xp̃c filius di uiui: Rur¬
sus si audire delectat quantum hȩc fides
ualeat. quid aꝑtius eo quod ait dñs de
ȩccła quar suꝑ eum ȩdificanda erat. et por¬
te inferi non prȩualebunt aduersus eam:
Sed hȩc suis in locis plenius exponentur.
Nunc autem reuertentes ad explanandam
ex ordine lectionẽ dominicã: primo uidea¬
mus de loco in quo habita memoratur.
Uenit in quitiħc in partes cȩsareȩ philippi.
Philippus ut lucaᷤ testatur erat tetrarcha
iturię & traconitidis regionis. Hic ergosta¬
tuens ciuitatẽ in loco ubi iordanis ad radi¬
ces oritur libani montis. et est terminus
iudeȩ contra septemtrionẽ: appellauit
eam cȩsaream philippi in memoriã uideli¬
cet sui nominis pariterꝙ honorẽ tiberii

Expanded text:
stat quia magnam nobis fidei perfectionem commendat, magnum ejusdem perfectae fidei contra omnia tentamenta robur aeque demonstrat. Si enim scire volumus quomodo in Christum credi oporteat, quid ludicius eo quod ait ad eum Petrus, Tu es Christus Filius Dei vivi. Rursus, si audire delectat quantum haec fides valeat, quid apertius eo quod ait Dominus de Ecclesia quae super eum aedificanda erat, Et portae inferi non praevalebunt adversus eam? Sed haec suis in locis plenius exponentur. Nunc autem revertentes ad explanandam ex ordine lectionem Dominicam, primo videamus de loco in quo habita memoratur. Venit, inquit, Jesus in partes Caesareae Philippi. Philippus, ut Lucas testatur , erat tetrarcha Ituriae et Traconitidis regionis. Hic ergo statuens civitatem in loco ubi Jordanis ad radices oritur Libani montis, et est terminus Judaeae contra septentrionem, appellavit eam Caesaream Philippi, in memoriam videlicet sui nominis, pariterque honorem Tiberii
Abbreviated transcription (Latin):
cȩlestem in terris exercere uitam contendimꝰ.
cum eoꝵ exemplo nulla quȩ facimus uel per¬
cipimus bona nris meritis asscribimus. sed
auctoris nr̃i ꝑ omnia grãm respicimus. De
quo illoꝵ quoq testimoniis edocemur quia
ipse est ds. ipse fecit nos et non ipsi nos: non
solum scilicet ut homines simus. uerũ & ĩã
ut scĩ et beati homines simus. Cuius dona
grãe si puro semꝑ et infatigabili corde sccta¬
mur: ipse iuxta eorundem patrũ ꝓmissa
ꝓpitius fit om̃ib iniquitatib nr̃is. ipse satiat
inbonis desiderium nrm̃. ipse non in operib
iustitiȩ quȩ ex nobis habere potuimus sed in
miseratione et miscđia quam ipse donauit
nos inuita coronat aeterna. qui uiuit et
regnat cum patre inunitate sp̃s scĩ ds̃ ꝑ

Expanded text:
coelestem in terris exercere vitam contendimus, coelestem in terris exercere vitam contendimus, cum eorum exemplo nulla quae facimus vel percipimus bona nostris meritis ascribimus, sed ad auctoris nostri per omnia gratiam respicimus. De quo illorum quoque testimoniis edocemur, quia ipse est Deus, ipse fecit nos et non ipsi nos, non solum scilicet ut homines simus, verum etiam ut sancti et beati homines simus. Cujus dona gratiae si puro semper et infatigabili corde sectamur, ipse juxta eorumdem patrum promissa propitius sit omnibus iniquitatibus nostris, ipse satiet in bonis desiderium nostrum, ipse non in operibus justitiae quae ex nobis habere potuimus, sed in miseratione et misericordia quam ipse donavit, nos in vitam coronet aeternam qui vivit et regnat cum Patre in
Abbreviated transcription (Latin):
ribus legis frustra gloriantes. docuit cre¬
dere in xpm̃ eiusq se grãe tota intentione
sub mittere ac prȩcedentium iustoꝵ imitari
prudentiam. qui et legem perficere diligen¬
tissime studebant. et nichilominus in grã dñi
iħu non autem in operum suoꝵ iustitia salu¬
tem sperare didicerant. Hinc namq unus
ex eis dicit. Iustus autem exfide uiuit. Un¬
de et apte subiungitur. Parare dnõ plebem
ꝑfectã. Hȩc et enim pulcherrima domini-¬
cȩ plebis ꝑfectio est : quam et iohannes suo
tẽpore prędicando parabat. et nunc dñs
ipse donando ꝑ orbem latius adimplet.
cum nos euangelicis & uerbis instituti & im¬
buti mẏsteri is eandem fidem ac dilectionẽ
habere discimus quam legalib prȩceptis edoc¬
ti patres habuisse ꝓbantur. Hoc ꝑfectissimũ
sc̃ȩ ȩcclesiȩ decus est: cum eadem quȩ illos
intrasse constat suꝑnȩ pacis gaudia suspira¬
mus. atq ut hȩc etiam nos intrare meream᷑

Expanded text:
ribus legis frustra gloriantes, docuit creribus legis frustra gloriantes, docuit credere in Christum, ejusque se gratiae tota intentione submittere, ac praecedentium justorum imitari prudentiam, qui et legem perficere diligentissime studebant, et nihilominus in gratia Domini Jesu, non autem in operum suorum justitia, salutem sperare didicerant. Hinc namque unus ex eis dicit, Justus autem ex fide vivit; unde et aperte subjungitur: Parare Domino plebem perfectam. Haec etenim pulcherrima Dominicae plebis perfectio est, quam et Joannes suo tempore praedicando parabat, et nunc Dominus ipse donando per orbem latius adimplet, cum nos evangelicis et verbis instituti et imbuti mysteriis eamdem fidem ac dilectionem habere discimus, quam legalibus praeceptis edocti patres habuisse probantur. Hoc perfectissimum sanctae Ecclesiae decus est, cum ad eadem quae illos intrasse constat supernae pacis gaudia suspiramus, atque ut haec etiam nos intrare mereamur,