comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qui resistat sensib carnis. & plagis
quib ꝑ illos inanima uapulauit.
Qui resistat consuetudim hominũ.
resistat laudib hominũ. qui cõpun¬
gatur in cubili suo. qui resculpat spi
ritum suũ. qui non foris diligat uni¬
tãtes. & querat mencdacia. qui iam
sibi nouerit dicere si una roma est.
quam circa tẏberim nescio quis ro¬
mulus dicitur condidisse. falsa ẽ
ista quam cogitans fingo. Non enim
ẽ ipsa. nec ibi sum modo. Nam quid
ibi agatur mͦutiq scirem. Siimus ẽ
sol: falsus ẽ iste quem cogitans fin-¬
go. Nam ille curricula sua certis lo¬
cis & temporib ꝑagit. istũm egoubi
uolo. et quando uolo constituo. Si
unus ẽ ille amicus ms̃: falsus ẽ iste
quem cogitans fingo. Nam ille ubi sit
nescio. iste ibi fingitur ubi uolo. Ego
ipse certe unus sum: & hoc loco ẽẽ sen¬
tio corpus meũ. & tamen figmento
cogitationis ꝑgo quolibet. loquor
cum quolibet. Falsa sunt hȩc: nec quis¬

Expanded text:
qui resistat sensibus carnis, et plagis qui resistat sensibus carnis, et plagis quibus per illos in anima vapulavit: qui resistat consuetudini hominum, resistat laudibus hominum, qui compungatur in cubili suo, qui resculpat suum spiritum, qui non foris diligat vanitates, et quaerat mendacia ; qui jam sibi noverit dicere: Si una Roma est, quam circa Tiberim nescio quis Romulus dicitur condidisse, falsa est ista quam cogitans fingo: non enim est ipsa, nec ibi sum animo; nam quid ibi agatur modo, utique scirem. Si unus est sol, falsus est iste quem cogitans fingo: nam ille curricula sua certis locis et temporibus peragit; istum ego ubi volo, et quando volo constituo. Si unus est ille amicus meus, falsus est iste quem cogitans fingo: nam ille ubi sit nescio; iste ibi fingitur, ubi volo. Ego ipse certe unus sum, et hoc loco esse sentio corpus meum; et tamen figmento cogitationis pergo quo libet, loquor cum quo libet. Falsa sunt haec; nec quis
Abbreviated transcription (Latin):
numeremur:. Quod nehil ipsis
nouissimis ob est: sed nobis pluri¬
mum. Nec ideo diuinȩ ꝓuidentiȩ
amministratio minus decora fit:
quia & iniusti iuste. & fedi pul¬
chre ordinantur. Et si ꝓpterea
nos fallit rerum uisibiliũ pulcͥ¬
tudo quia unitate continetur.
& non implet unitatẽ: intelliga¬
muf si possumꝰ non exeo quod ẽ.
nos falli. s ex eo quod non ẽ. Omẽ
quippe corpus. uerum corpus ẽ.
sea falsa u nitas. Non enim summe
unũ est. aut intantum id imitatur
ut impleat. Et tamen ne corpus ipsũ
eẽt. nisi ut cumq unũ ẽẽt. Porrout¬
cumq unũ ẽe non posset: nisi ab eo
quod sũme unũ est: id haberet. O
animȩ ꝑuicaces date mͥ qui iudeat
sine ulla iaginatione uisorum car¬
nalium. ddate michi quiuideat om¬
nis unius principium. non ẽẽ nͥ unũ
solum. a quosit om̃e unũ. siue adim̃
pleat. siue non impleat. Qui uideat.
date quinon litiget. non qui uideri
uelit se uidere quod non uidet. date

Expanded text:
numeremur. Quod nihil ipsis numeremur. Quod nihil ipsis novissimis obest, sed nobis plurimum. Nec ideo divinae providentiae administratio minus decora fit; quia et injusti juste, et foedi pulchre ordinantur. Et si propterea nos fallit rerum visibilium pulchritudo, quia unitate continetur, et non implet unitatem; intelligamus, si possumus, non ex eo quod est nos falli, sed ex eo quod non est. Omne quippe corpus verum corpus est, sed falsa unitas. Non enim summe unum est, aut in tantum id imitatur ut impleat: et tamen nec corpus ipsum esset, nisi utcumque unum esset. Porro utcumque unum esse non posset, nisi ab eo quod summe unum est, id haberet. 64. O animae pervicaces, date mihi qui videat sine ulla imaginatione visorum carnalium. Date mihi qui videat omnis unius principium non esse, nisi unum solum a quo sit omne unum, sive illud impleat, sive non impleat. Qui videat date, non qui litiget, non qui videri velit se videre quod non videt. Date
Abbreviated transcription (Latin):
erit uanitas. Si quis remũ in aqua
frangi oppinatur. & cum inde aufert᷑
integrari. non malũ habet int̾muinciũ.
sed malus ẽ uidex. Nam ille ꝓsua natu¬
ra non potuit alit̾ in aqua sentire. nec
aliter debuit. Si enim aliudẽ aer.
aliud aqua. iustũ est ut aliter maere.
aliter in aqua sentiatur. Quare ocls
recte adhoc enim factus ẽ. ut tantũ
ualeat.s animus ꝑuerse eui ad contẽ¬
plandam summã pulchritudinem
mens non oculus factus ẽ. Ille autẽ
uult mentem conuertere ad corꝑa.
oculos addm. Querit enĩ intellige¬
re carnalia & uidere sp̃alia. quod
tas corrigenda ẽ. quia nisi fecerit
quod sursum ẽ deorsum. & quod
deorsum ẽ sursum. regno cȩloꝵ aptꝰ
non erit. Nongͦ summa queramus
in infimis. nec ipsis infimis inuide¬
amus. Iudicemus ea. ne cum ipsis
iudicemur. i. tantũ eis tribuamꝰ.
quantum species meretur extre¬
ma. ne cum in nouissimis pͥma
querimꝰ: apͥmis int̾ nouissima

Expanded text:
erit vanitas. Si quis remum frangi erit vanitas. Si quis remum frangi  opinatur, et cum inde aufertur integrari; non malum habet internuntium, sed malus est judex. Nam ille pro sua natura non potuit aliter in aqua sentire, nec aliter debuit: si enim aliud est aer, aliud aqua, justum est ut aliter in aere, aliter in aqua sentiatur. Quare oculus recte; ad hoc enim factus est ut tantum videat: sed animus perverse, cui ad contemplandam summam pulchritudinem mens, non oculus factus est. Ille autem vult mentem convertere ad corpora, oculos ad Deum. Quaerit enim intelligere carnalia, et videre spiritualia; quod tas corrigenda est, quia nisi fecerit quod sursum est deorsum, et quod deorsum est sursum, regno coelorum aptus non erit. Non ergo summa quaeramus in infimis, nec ipsis infimis inhaereamus. Judicemus ea, ne cum ipsis judicemur; id est, tantum eis tribuamus, quantum species meretur extrema, ne cum in novissimis prima quaerimus, a primis inter novissima
Abbreviated transcription (Latin):
si assequerentur. quod imitantur
implerent. Si autẽ implerent: om¬
similia: nichil inter illam naturã
& istam: interẽẽt. Quodsi ita ẽẽt.
non eam mentirentur. Ideni eẽnt.:
quod illa ẽ. Nec mentiuntur. tam̃
diligentius considerantib quia ille
mentitur. qui uult uideri quod
non ẽ. Quod aũt non uolens aliud
putatur quã non ẽ: non mentitur.
s fallit tam̃. Nam ita discernitur
mentiens a fallente. quod mest om¬
ni mentienti uoluntas fallendi.
etiam si non ei credatur. Fallens
autem ẽẽ non potest qui non fallit.
Ergo corporea species quia nullã
uoluntatẽ habet. non mentitur.
Siuͦ etiam non putetur ẽẽ quod ñ
ẽ: nec fallit. S nec ĩpsi quidẽ oculi
fallunt. Non enĩ reñtiare posfunt ani¬
mo. nisi affectionẽ suam. Quodsi
non solum ipsi. s om̃s corporis sensus
ita nunciant ut afficiuntur. quid
abeis amplius exigere debeamus ig¬
noro. Tolle itaq uanitates. & nulla

Expanded text:
si assequerentur, quod imitantur si assequerentur, quod imitantur implerent. Si autem implerent, omsimilia, nihil inter illam naturam et istam interesset. Quod si ita esset, non eam mentirentur: id enim essent quod illa est. Nec tamen mentiuntur diligentius considerantibus: quia ille mentitur qui vult videri id quod non est; quod autem non volens aliud putatur quam est, non mentitur, sed fallit tantum. Nam ita discernitur mentiens a fallente, quod inest omni mentienti voluntas fallendi, etiamsi non ei credatur: fallens autem esse non potest, qui non fallit. Ergo corporea species, quia nullam voluntatem habet, non mentitur: si vero etiam non putetur esse quod non est, nec fallit. 62. Sed ne ipsi quidem oculi fallunt; non enim renuntiare possunt animo nisi affectionem suam. Quod si non solum ipsi, sed etiam omnes corporis sensus ita renuntiant ut afficiuntur; quid ab eis amplius exigere debeamus ignoro. Tolle itaque vanitantes, et nulla
Abbreviated transcription (Latin):
unitas. corpora non eẽtis: recte illb
dicitur. Unde istam nosti unitatẽ.
scđm quam uidicas corpora. quam
nisi uideres. uidicare non posses.
quod eam non impleant: Si aut̃
his corporeis oculis eam uideres non
uere diceres. quamquã eius uesti¬
gio teneantur. longe tam̃ ab ea
distare. Nam istis oculis. non nisi
corporalia uides. Mente igitur eã
uidemus. S ubi uidemus. si hoc
loco esset ubi corpus nrm̃ ẽ. non
eam uideret. qui hoc mͦ moriente
de corporib iudicat. Non gͦ ista con¬
tinetur loco. & cum ad est ubicũq
iudicanti. nusquã est ꝑspacia locoꝵ
et ꝑpotentiam nusquam non est.
Quod si eam corpora mentiuntur. ñ
est credendum mentientib ne inci¬
damus inuanitates uanitantium.
sed querendũ potius. cũ ideo menti¬
antur:. qui eam uidentur ostendere
oculis carneis. cum illamente pura
iudeatur. utrum in tantũ mentian¬
tur. inquantum ei similia sunt. an
inquantum eam non assequit᷑. Nam

Expanded text:
unitas, corpora non essetis; recte illi unitas, corpora non essetis; recte illi dicitur, Unde illam nosti unitatem, secundum quam judicas corpora, quam nisi videres, judicare non posses quod eam non impleant: si autem his corporeis oculis eam videres, non vere diceres, quanquam ejus vestigio teneantur, longe tamen ab ea distare? nam istis oculis corporeis non nisi corporalia vides: mente igitur eam videmus. Sed ubi videmus? Si hoc loco esset ubi corpus nostrum est, non eam videret qui hoc modo in Oriente de corporibus judicat. Non ergo ista continetur loco; et cum adest ubicumque judicanti, nusquam est per spatia locorum, et per potentiam nusquam non est. Quod si eam corpora mentiuntur, non est credendum mentientibus, ne incidamus in vanitates vanitantium: sed quaerendum potius est, cum ideo mentiantur, quia eam videntur ostendere oculis carneis, cum illa mente pura videatur, utrum in tantum mentiantur, in quantum ei similia sunt, an in quantum eam non assequuntur. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
ciã utrũ ido qͥa similes ibi partes siuit & aliqͣ copula¬
tione ad unam conuenientiã re¬
diguntur. Quod cũ ita ẽẽ cõpe¬
rerit. interrogabo utrum hanc ip¬
sam unitatẽ quã conuine untur
appetere. summe impleant. an lon¬
ge infra iaceant: et eam quodãmo¬
domentientur. Quod si ita ẽ. nam̃
quis non admonitꝰ uideat. neq ullã
speciem. neq ullũ omĩno ẽe corpus
quod non habeat unitatis qualecũ¬
q uestigium. neq quantũus pul-¬
cherrimũ corpus cũ interuallis lo-¬
corũ necessario aliud alibi habeat.
posse assequi eam quã sequitur uni-¬
tatẽ: Quare si hoc itaẽ: flagitabo
ut respondeat. ubi uideat ipse unita¬
tem hanc: aut unde uideat. Quam
si non uideret. unde cognosceret.¬
& quid imitaretur corporũ species.
et quid implere non posset.: Nunc
uero cum dicit corporib uosquidẽ
nisi aliqua unitas contineret. ni¬
chil eẽtis. s rursus siuos eẽtis ipsa

Expanded text:
ciam, utrum ideo quia similes sibi partes sunt, et aliqua copulaciam, utrum ideo quia similes sibi partes sunt, et aliqua copulatione ad unam convenientiam rediguntur. 60. Quod cum ita esse compererit, interrogabo utrum hanc ipsam unitatem, quam convincuntur appetere, summe impleant, an longe infra jaceant, et eam quodammodo mentiantur. Quod si ita est nam quis non admonitus videat, neque ullam speciem, neque ullum omnino esse corpus quod non habeat unitatis qualecumque vestigium; neque quantumvis pulcherrimum corpus, cum intervallis locorum necessario aliud alibi habeat, posse assequi eam quam sequitur unitatem?: quare si hoc ita est, flagitabo ut respondeat, ubi videat ipse unitatem hanc, aut unde videat: quam si non videret, unde cognosceret et quid imitaretur corporum species, et quid implere non posset? Nunc vero cum dicit corporibus, Vos quidem nisi aliqua unitas contineret, nihil essetis, sed rursus si vos essetis ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
uolunt tendere ad suꝑiora ut uidi¬
cent. cur ista uisibilia placeant. Ita¬
q si querã ab artifice. uno arcu con¬
structo. cur alterũ parem contra in
altera parte moliatur. respondebit
credo ut paria parib edificii m̃bra
respondeant. Porro si ꝑgam que¬
rere id ipsum cur eligat. dicet
hoc decere. hoc eẽ. pulchrũ. hoc de¬
lectare cernentes. Nichil audebit
ampliꝰ. Inclinatus enim recũbit
oculis. & unde pendeat ñ intelli¬
git. At ego uirum intrinsecus
oculatũ ⁊ inuisibilit̾ uidentem.
non desinam commonere cur ista
placeant. ut uidexẽe audeat ipsuis
delectationis humane. Ita enĩ suꝑ¬
fertur illi nec ab ea tenetur. dum ñ
scdm ipsam. s ipsam uidicat. & pͥus
querã utrum ideo pulchra sint qͥa
delectant. an ideo delectent. quia
pulchra sunt. Hic ih sine dubitatione respon¬
debit᷑. do delectare quia pulchra st̃. Erã gͦde¬
inceps qͣre sint pulchra & si titubabit: subi¬

Expanded text:
volunt tendere ad superiora, ut judivolunt tendere ad superiora, ut judicent cur ista visibilia placeant. Itaque si quaeram ab artifice, uno arcu constructo, cur alterum parem contra in altera parte moliatur; respondebit, credo, ut paria paribus aedificii membra respondeant. Porro si pergam quaerere, idipsum cur eligat; dicet hoc decere, hoc esse pulchrum, hoc delectare cernentes: nihil audebit amplius. Inclinatus enim recumbit oculis, et unde pendeat non intelligit. At ego virum intrinsecus oculatum, et invisibiliter videntem non desinam commonere cur ista placeant, ut judex esse audeat ipsius delectationis humanae. Ita enim superfertur illi, nec ab ea tenetur, dum non secundum ipsam, sed ipsam judicat. Et prius quaeram utrum ideo pulchra sint, quia delectant; an ideo delectent, quia pulchra sunt. Hic mihi sine dubitatione respondebitur, ideo delectare quia pulchra sunt. Quaeram ergo deinceps, quare sint pulchra; et si titubabitur, subji
Abbreviated transcription (Latin):
potest lexipsa etiam ipse fit. scđm ꝙͣ
iudicat omĩa. & de qua iudicare
nullus potest. Sicut in his tempo¬
ralib legibꝰ quã quam de his homines
iudicent cum eas instituunt. tamen
cum fuerint institutȩ atq infirma¬
tȩ. non licebit iudici de ipsis iudica¬
re. s scđ̾m ipsas. Conditor tam̃ legũ
temporalium suur bonus est & sa¬
piens. illam ipsam consulit eternã.
de qua nulli animȩ iudicare datũ
est: ut scd̾m eius in cõmutabiles re¬
gulas quid sit ꝓtemꝑe iubendũ.
Quetandumq discernat. Eternã gͥ
legem mundis animis fas est cognos¬
cere. uidicare fas nonẽ. hoc autẽ inter¬
est. quod ad cognoscendum satis est:
ut uideamus ita ẽẽ aliquod. uel non
ita. Adiudicandũ uͦ adius aliqͥd.
quo significemꝰ posse ẽẽ. & aliter. Ue¬
lut cum dicimus. ita ẽẽ debet. aut
ita ẽẽ debuit. aut ita ẽe debebit: ut
in suisoꝑib artifices faciunt. Smul x¬

Expanded text:
potest lex ipsa etiam ipse fit, secundum quam potest lex ipsa etiam ipse fit, secundum quam udicat omnia, et de qua judicare nullus potest. Sicut in istis temporalibus legibus, quanquam de his homines judicent cum eas instituunt, tamen cum fuerint institutae atque firmatae, non licebit judici de ipsis judicare, sed secundum ipsas. Conditor tamen legum temporalium, si vir bonus est et sapiens, illam ipsam consulit aeternam, de qua nulli animae judicare datum est; ut secundum ejus incommutabiles regulas, quid sit pro tempore jubendum vetandumque discernat. Aeternam igitur legem mundis animis fas est cognoscere, judicare non fas est. Hoc autem interest, quod ad cognoscendum satis est ut videamus ita esse aliquid vel non ita: ad judicandum vero addimus aliquid quo significemus posse esse et aliter; velut cum dicimus, Ita esse debet, aut, ita esse debuit, aut, ita esse debebit; ut in suis operibus artifices faciunt. CAPUT X
Abbreviated transcription (Latin):
quam ipse. ꝙ ideo quȩ pater uidi-¬
cat: ꝑ ipsam uidicat. Omnia enim
que appetunt unitatẽ. hanc habe¬
ant regulam. uł formã. uł exemplũ.
uł quo alio uerbo dicise sinit. qm̃
sola eius similitudinẽ a quo ẽẽ acce¬
pit. impleuit. si tam̃ accepit non
incongrue dicitur. ꝓ ea significati¬
one qua filius appellatur. quia non
de seipso ẽ: sed de pͥmo sũmoq prin¬
cipio qui pat̾ dicitur. ex quo omnis
pacernitas in celo & interra nomina¬
.tur. Pater gͦ non uidicat quemquã.
sedom̃e iudicium dedit filio: et spi¬
ritalis homo iudicat om̃ia. Ipse aũ
a nemine iudicatur .i. a nullo homi¬
ne. s a sola ipsa lege scłm quam ui¬
dicat om̃ia. Qm̃ et illud uerissime
dictum est. Oportet nos om̃s exhibe¬
ri: ante tribunal xp̃i. Om̃ia gͦ uidi¬
cat. quia suꝑ omĩa ẽ: quando cũ do
est. Cum illo ẽ autẽ quando purissi
me intelligit. & tota caritate quod
intelligit. diligit. Ita etiam quantũ

Expanded text:
quam ipse, et ideo quae Pater judiquam ipse, et ideo quae Pater judir ipsam judicat. Omnia enim quae appetunt unitatem, hanc habent regulam, vel formam, vel exemplum, vel si quo alio verbo dici se sinit; quoniam sola ejus similitudinem a quo esse accepit, implevit: si tamen, accepit, non incongrue dicitur, pro ea significatione, qua Filius appellatur, quia non de seipso est, sed de primo summoque principio, qui Pater dicitur; ex quo omnis paternitas in coelo et in terra nominatur . Pater ergo non judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio : et, spiritualis homo judicat omnia, ipse autem a nemine judicatur , id est a nullo homine, sed a sola ipsa lege secundum quam judicat omnia; quoniam et illud verissime dictum est, Oportet nos omnes exhiberi ante tribunal Christi . Omnia ergo judicat, quia super omnia est, quando cum Deo est. Cme intelligit, et tota charitate quod intelligit diligit. Ita etiam quantum
Abbreviated transcription (Latin):
tumq uidicare. scđm seipsam: si¬
mul oportet agnoscat p̾stare suam
naturã ei nature de qua iudicat.
Prestare autẽ sibi eam naturã scđm
potest. Possum enĩ dicere quare si¬
milia sibi ͤ rutraq parte responde¬
remembra cuiusq corꝑis debeant.
quia summa ęqualitate delector
quam non oculis corporis. seid m̃te
contueor. Qua ꝓpter tanto meliora
ẽẽ iudico quȩ oculis cerno. quanto
ꝓ sui natura uiciniora sunt his
quȩ animo intelligo. Quareautẽ
illa itasint: nullus potest dicere.
Nec ita ẽẽ debere quisquã sobrie
dixerit. quasi possint ẽẽ non ita.
Quare autẽ nobis placeant. & cur
ea quanto melius sapimus. uehe¬
mentissime diligamus. ne id quidẽ
quisquã siearite intelligit. dicere
audebit᷑. Ut enim nos & omnes am-¬
mȩ rationales scdm ueritatẽ de
inferiorib recte iudicamus. sic de
nobis quando eidem coheremus.
sola ipsa ueritas udicat. De ipsa
uero nec pater. Non enĩ minus est

Expanded text:
tumque judicare secundum seipsam, situmque judicare secundum seipsam, simul oportet agnoscat praestare suam naturam ei naturae de qua judicat; praestare autem sibi eam naturam, secu nullo modo potest. Possum enim dicere quare similia sibi ex utraque parte respondere membra cujusque corporis debeant; quia summa aequalitate delector, quam non oculis corporis, sed mentis contueor: quapropter tanto meliora esse judico quae oculis cerno, quanto pro sua natura viciniora sunt iis quae animo intelligo. Quare autem illa ita sint, nullus potest dicere: nec ita debere esse quisquam sobrie dixerit, quasi possint esse non ita. 58. Quare autem nobis placeant, et cur ea, quando melius sapimus, vehementissime diligamus, ne id quidem quisquam, si ea rite intelligit, dicere audebit. Ut enim nos et omnes animae rationales, secundum veritatem de inferioribus recte judicamus; sic de nobis, quando eidem cohaeremus, sola ipsa Veritas judicat. De ipsa vero nec Pater, non enim minor est
Abbreviated transcription (Latin):
iudicaremus maiora. Nunc uͦ cum
scđm totam quadraturȩ legẽ uidi¬
cetur & forũ quadratũ. & lapis qua¬
dratus: et tabella. et gemina qua¬
drata. rursus scđ̾m totam equalitatis
legem iudicentur conuenire sibimo¬
tus pedum currentis formicȩ. & se¬
cundũ eam gradientis elephanti:
quis eã dubitet locoꝵ interuallis
ac tempoꝵ. nec maiorẽ ẽẽ nec mino¬
rem. cum potentia suꝑet om̃ia. Hȩc
aut̃ om̃ium lex artium cũ sit om̃ino
incõmutabilis. mens uͦ humana cui
talem legem uidere concessum ẽ
mutabilitatẽ patipossit erroris.
satis apparet supra mentẽ nram̃ ẽẽ
legem. quȩ ueritas dicitur. Nec
iam illud ambigendum est incõmu¬
tabilem naturam quȩ suprarationa
uitam. & primam eẽntiam: ubi est
pͥma sapientia. Nam hȩc ẽ illa uncõ¬
mutabilis ueritas. quȩ lex om̃ium
artium recte dicitur. & ars om̃ĩpo¬
tentis artificis. Itaq cum se anima
sentiat. nec corporum speciem mo¬

Expanded text:
judicaremus majora. Nunc vero cum judicaremus majora. Nunc vero cum secundum totam quadraturae legem judicetur et forum quadratum, et lapis quadratus, et tabella et gemma quadrata; rursus secundum totam aequalitatis legem judicentur convenire sibi motus pedum currentis formicae, et secundum eam gradientis elephanti: quis eam dubitet locorum intervallis ac temporum, nec majorem esse, nec minorem, cum potentia superet omnia? Haec autem lex omnium artium cum sit omnino incommutabilis, mens vero humana cui talem legem videre concessum est, mutabilitatem pati possit erroris, satis alegem, quae veritas dicitur. Nec jam illud ambigendum est, incommutabilem naturam, quae supra animam vitam, et primam essentiam, ubi est prima sapientia. Nam haec est illa incommutabilis veritas, quae lex omnium artium recte dicitur, et ars omnipotentis artsentiat nec corporum speciem mo
Abbreviated transcription (Latin):
nec loco tumida est. nec instabilis
temꝑe. Non enĩ recte dicipotest se¬
cundũ eam udicari rotundũ can¬
tum. & non scd̾m eam rotundum
uasculum. aut seđ̾m eã rotundũ
uasculum. & non scđm eam rocun¬
dum denarium. Similiter in cemꝑi¬
bus atq in motib corporum ridicule
dicitur. scđm eam iudicari equales
annos. & non scđ̾m eam equales men¬
ses. aut sciłm eam equalesmenses:
& non scd̾m eam equales dies. S fiue
ꝑ hȩc spacia. siue ꝑ horas. siue ꝑbre¬
uiora momenta. conuenienter mo¬
ueatur aliquid: eadem una & in cõ¬
mutabili equalitate iudicatur. Qd
si maiora & minora spacia figura¬
rũ atq motionum scđm eandem̃
legem parilitatis. uł similitudinis.
uł congruentiȩ iudicantur: ipsa
lex maior ẽ his om̃ib. s potentia.
Ceterum spacio aut loci. aut temꝑis.
nec maior nec minor. Quia si maior
ẽẽt. non sc̾m tocam iudicaremus
minora. si autẽ minor eẽt. ñ scđm eã

Expanded text:
nec loco tumida est, nec instabilis nec loco tumida est, nec instabilis tempore. Non enim recte dici potest secundum eam judicari rotundum canthum, et non secundum eam rotundum vasculum; aut secundum eam rotundum vasculum, et non secundum eam rotundum denarium. Similiter in temporibus atque in motibus corporum, ridicule dicitur secundum eam judicari aequales annos, et non secundum eam aequales menses; aut secundum eam aequales menses, et non secundum eam aequales dies. Sed sive per haec spatia, sive per horas, sive per breviora momenta convenienter moveatur aliquid, eadem una et incommutabili aequalitate judicatur. Quod si minora et majora spatia figurarum atque motionum secundum eamdem legem parilitatis, vel similitudinis, vel congruentiae judicantur, ipsa lex major est his omnibus, sed potentia. Caeterum spatio aut loci aut temporis, nec major nec minor: quia si major esset, non secundum totam judicaremus minora; si autem minor esset, non secundum eam
Abbreviated transcription (Latin):
rium: quis ẽ qui suminã ȩqualitatẽ.
uł similitudinẽ in corporib inueni¬
at. audeatq dice̾ cum diligenter
considerauer it quodlibet corpus
uere ac simplicit̃ unum ẽẽ. cũ om̃ia
uel de specie inspeciem. uł de loco
in locũ transeundo mutentur. & par¬
tib constent sualoca obtinentibus.
ꝑ quȩ inspacia diuersa diuiduntur:
Porro ipsa uera ȩqualitas ac similitu¬
do. atq ipsauera & pͥma unitas. non
oculis carneis. neq ullo tali sensu. s
mente intellecta conspicitur. Unde
enĩ qualiscũq in corporib appeteret᷑
equalitas. aut unde conuinceretur ion¬
gͥ płimũ differre aꝑfecta. nisi ea quȩ ꝑfecta
ẽ mente uideretur: Sitamen quȩ fa¬
cta non ẽ: ꝑfecta dicenda ẽ. Et cũ
omĩa quȩ sensibilit̾ pulchra sunt.
siue natura edita. siue artib elabora
& unitas. menti tantũmodo cogni¬
ta. scd̾m quam de corporea puleri¬
tudine sensu internuncio iudicat᷑.

Expanded text:
rium: quis est qui summam aequalitatem rium: quis est qui summam aequalitatem vel similitudinem in corporibus inveniat, audeatque dicere, cum diligenter consideraverit quodlibet corpus vere ac simpliciter unum esse; cum omnia vel de specie in speciem, vel de loco in locum transeundo mutentur, et partibus constent sua loca obtinentibus, per quae in spatia diversa dividuntur? Porro ipsa vera aequalitas ac similitudo, atque ipsa vera et prima unitas, non oculis carneis, neque ullo tali sensu, sed mente intellecta conspicitur. Unde enim qualiscumque in corporibus appeteretur aequalitas, aut unde convinceretur, longe plurimum differre a perfecta, nisi ea quae perfecta est, mente videretur? si tamen quae facta non est, perfecta dicenda est. 56. Et cum omnia quae sensibiliter pulchra sunt, sive natura edita, sive artibus elaboratet unitas menti tantummodo cognita, secundum quam de corporea pulchritudine sensu internuntio judicatur,
Abbreviated transcription (Latin):
equalitas. & cur non multũ cure¬
mus quanto sit una earũ aut ma-¬
ior aut minor. quia duȩ sunt. In
tribus autẽ sensus ipser. letur ex¬
petere. ut aut impares non sint:
aut inter maximam & minimam
ita sit media. ut tanto p̃cedat mmo¬
rem. quanto a maiore p̃cedit᷑. Ita
enim primo quasi natura ipsa con¬
sulitur quid ꝓbet. Ubi potissimũ
notandũ est quẽ admodũ quod so¬
lum inspectũ minus displicuerit.
in melioris cõparatione respuatur.
Ita reꝑitur mchil ẽẽ aliud artem
uul garem. nisi rerũ exꝑtarũ pla¬
citarumq memoriam. usu quodã
corꝑis atq operationis adiuncto.
Quor si careas. iudicare de oꝑibus
possis quod multo est excellentus. qͣn¬
uis oꝑari artificiosa non possis. S eũ
in omnib artib conuenientia placeat.
qu a una salua &e pulchra sunt omĩa.
ipsauͦ conuenientia equalitatẽ uni¬
tatemq appetat. uł similitudine
parium partiũ. uł gradatione dispa¬

Expanded text:
aequalitas; et cur non multum cureaequalitas; et cur non multum curemus, quanto sit una earum aut major aut minor, quia duae sunt. In tribus autem sensus ipse videtur expetere ut aut impares non sint, aut inter maximam et minimam ita sit media, ut tanto praecedat minorem, quanto a majore praeceditur. Ita enim primo quasi natura ipsa consulitur quid probet. Ubi potissimum notandum est, quemadmodum quod solum inspectum minus displicuerit, in melioris comparatione respuatur. Ita reperitur nihil esse aliud artem vulgarem, nisi rerum expertarum placitarumque memoriam, usu quodam corporis atque operationis adjuncto: quo si careas, judicare de operibus possis, quod multo est excellentius, quamvis operari artificiosa non possis. 55. Sed cum in omnibus artibus convenientia placeat, qua una salva et pulchra sunt omnia; ipsa vero convenientia aequalitatem unitatemque appetat, vel similitudine parium partium, vel gradatione dispa
Abbreviated transcription (Latin):
clarum ẽ eameẽ mutabilẽ. quan¬
do nunc imperita nunc ꝑita in¬
uenitur. Tanto aut̃ melius iudi¬
cat quanto ẽ ꝑitior. & tanto est
ꝑitior. quanto alicuuis artis uł
disciplinȩ. uł sapientiȩ paͬticeps¬
est. Ipsius artisnatura querenda ẽ.
Neq nunc artem intelligi uolo quȩ no¬
tatur experiundo. s quȩ ratiocinan¬
do in dagatur. Quid enim p̃clarũ
nouit. qui nouit ea impensa quȩ
calce & harena conficitur. tenaciꝰ
lapides coherere quã luto. Aut qͥ
tam eleganter edificat. ut quȩ plu¬
ra sunt. paria parib respondeant.
quȩ autem singula medium locum
teneant: Quamquã iste sensus iam
sit rationiueritatiq uicinior. Sed
certe querendũ est cur nos offendat.
si duab fenestris non suꝑ inuicem.
s uixta inuicem locatis. una earũ
maior minor ue sit. cum equales
ẽẽ potuerint. Si uͦ supra inuicem
fuerint. ambȩq de medio quanuis
impares. non ita offendat illa in¬

Expanded text:
clarum est eam esse mutabilem, quanclarum est eam esse mutabilem, quando nunc perita, nunc imperita invenitur; tanto autem melius judicat, quanto est peritior; et tanto est peritior, quanto alicujus artis vel disciplinae vel sapientiae particepsest: ipsius artis natura quaerenda est. Neque nunc artem intelligi volo, quae notatur experiendo, sed quae ratiocinando indagatur. Quid enim praeclarum novit, qui novit ea impensa quae calce et arena confit, tenacius lapides cohaerere, quam luto? aut qui tam eleganter aedificat, ut quae plura sunt, paria paribus respondeant; quae autem singula, medium locum teneant? quanquam iste sensus jam sit rationi veritatique vicinior. Sed certe quaerendum est cur nos offendat, si duabus fenestris non super invicem, sed juxta invicem locatis, una earum major minorve sit, cum aequales esse potuerint: si vero super invicem fuerint, ambaeque dimidio quamvis impares, non ita offendat illa in
Abbreviated transcription (Latin):
ponitur. S quia irrationabilia qͦ
animantia uiuere atq sentire ne¬
mo ambigit. illud inanimo huma¬
no p̃stantissimũ ẽ: non quosentit
sensibilia. ẜ quoiudicat desensibilibꝰ.
Nam & uident acutius. & ceteris cor¬
poris sensib acriorib corpora attin¬
gunt plerȩq bestiȩ quã homines.
s iudicare de corporibꝰ non sentientis
tantum uitȩ s etiam ratiocinantis
ẽ qua illȩ carent. nosexcellimꝰ. Iam
uͦ illud uidere facillimũ ẽ. p̃stanti¬
orem ẽẽ iudicantẽ. quam illa res
ẽ de qua iudicatur. Non solũ aut̃
rationalis uita de sensibilibꝰ. s de
ipsis quoq sensib uidicat: cur in
aqua remum infractũ oporteat
apparere cum rectus sit: & cur
ita ꝑ oculos sentiri necesse sit. Nã
ipse aspectus oculoꝵ renuntiare
id potest. udicare autẽ nullomͦ.
Quare manifestum ẽ. ut sensualẽ
uitam corpori. ita rationalẽ utͥq
ẽ natura prestantior. S quia

Expanded text:
aeponitur. 53. Sed quia irrationalia quoque aeponitur. 53. Sed quia irrationalia quoque animantia vivere atque sentire nemo ambigit, illud in animo humano praestantissimum est, non quo sentit sensibilia, sed quo judicat de sensibilibus. Nam et vident acutius, et caeteris corporis sensibus acrius corpora attingunt pleraeque bestiae quam homines: sed judicare de corporibus non sentientis tantum vitae, sed etiam ratiocinantis est; qua illae carent, nos excellimus. Jam vero illud videre facillimum est, praestantiorem esse judicantem, quam illa res est de qua judicatur. Non solum autem rationalis vita de sensibilibus, sed de ipsis quoque sensibus judicat; cur in aqua remum infractum oporteat apparere cum rectus sit, et cur ita per oculos sentiri necesse sit: nam ipse aspectus oculorum renuntiare id potest, judicare autem nullo modo. Quare manifestum est, ut sensualem vitam corpori, ita rationalem utrique est natura praestantior. Sed quia
Abbreviated transcription (Latin):
est locuti sumus: uideamꝰ quatinꝰ
raciopossit ꝓgredi auisibilib ad
inuisibilia. & a temporalib ad et̾¬
na: conscendens. Non enĩ frustra
& mnaniter intueri oportet pulcͥ¬
tudinem cęli. ordinem siderum.
candorẽ lucis. dierum ac noctirm
uicissitudines. lunȩ menstrua. cur¬
ricula anni. quadrifariam temꝑa-¬
tionẽ. quadriꝑtitis elementis con-¬
gruentẽ. tantam uim seminũ. spe¬
cies numerosq gignentiũ. & omia
in suo genere modum ꝓpͥum naturã¬
q seruantia. In quoꝵ consideratio¬
ne non uana & ꝑitura curiositas
exercenda ẽ: s gradus ad inmorta.¬
lia & semꝑ manentia faciendus.
Proximũ ẽ enim attendere quȩ ista
sit natura uitalis. quȩ cuncta ista
sentit. Quȩ ꝓfecto qm̃ uitam dat
corpori. p̃stantior eosit. necesse ẽ.
Non enim qualiscumq moles quam¬
quã ista uisibili luce prefulgeat fi
uita caret. magni estimanda ẽ. Qs¬
libet namq uiua substantia. cuili¬
bet non uiue substãtiȩnature lege p̃¬

Expanded text:
us; videamus quatenus ratio possit progredi a visibilibus ad invisibilia, et a temporalibus ad aeterna conscendens. Non enim frustra et inaniter intueri oportet pulchritudinem coeli, ordinem siderum, candorem lucis, dierum et noctium vicissitudines, lunae menstrua curricula, anni quadrifariam temperationem, quadripartitis elementis congruentem, tantam vim seminum species numerosque gignentium, et omnia in suo genere modum proprium naturamque servantia. In quorum consideratione non vana et peritura curiositas exercenda est, sed gradus ad immortalia et semper manentia faciendus. Proximum enim est, attendere quae ista sit natura vitalis, quae cuncta ista sentit: quae profecto quoniam vitam dat corpori, praestantior eo sit necesse est. Non enim qualiscumque moles, quanquam ista visibili luce praefulgeat, si vita caret, magni aestimanda est. Quaelibet namque viva substantia cuilibet non vivae substantiae, naturae lege pr
Abbreviated transcription (Latin):
esse lib̾am uoluntate. ex quo etiam fateri e¬
gimur eam diuinitꝰ datam eẽ. dariq ope¬
tuisse. iam̃ oporcunum existimans. cu¬
pio ꝑte cõgnosc̾e̾. unde ille motꝰ exis¬
tat. quo ipsa uoluntas aũtitur ac̃omu¬
ni atq in cõmutabili bono. et ad ꝓpͥa
uel aliena uł infima. atq om̃ia com
ut nat᷑alem habeat istũ motum. iam
necessitate ad hec conũtitur. neq ulla
culpa dep̃hendi potest. ubi nat᷑a neces

Expanded text:
esse liberam voluntatem, ex quo etiam fateri coesse liberam voluntatem, ex quo etiam fateri cogimur eam divinitus datam esse, darique oportuisse: jam si opportunum existimas, cupio per te cognoscere unde ille motus existat, quo ipsa voluntas avertitur a communi atque incommutabili bono, et ad propria vel aliena vel infima, atque omnia commut naturalem habeat istum motum, jam necessitate ad haec convertitur; neque ulla culpa deprehendi p
Abbreviated transcription (Latin):
Si eñi forme ꝑfecho bonum ẽ. ñ nul¬
lum iam bonũ est. et forme inchoatio.
ex d̾o. Mocus gͦ ille aũsionis quod
fatem᷑ ẽe peccatũ. qm̃ defeᷤ tiuus
motus ẽ. om̃is aut̃ defectus ex nichi¬
io ẽ. uide quo ꝑtineat et addm̃ ñ ꝑ¬
tinere ñ qdubites. Qͥ tam̃ defectus
testate. Si eñĩ times illum. oportet
ut nolis. Si aut̃ nolis. ħi erit. Quio
gͦ securius quam ce̾ in ea uita. ubi
non possit tibi euenire quod ñ uis:
ita etiam sponte surgere potest.
caritate ardenti deside̾mus. Siqͥd
aut̃ de origine peceati diligentius
q̃rendum ad huc putas. nam om̃ino
ego iam opus ẽẽ non arbitror. si quid ta¬
men putas in aliam disputationẽ diffe¬
rendum ẽ. Y Sequor sane uoluntatẽ
tuam. ut in tempus aliud quod hinc
moueruit differamꝰ. Nam illud tͥ non
concesserim. ut satis iam inde q̃sitũ
nͥ manifestũ est int̾ bona. et ea
uidem ñminima. numerandã

Expanded text:
Si enim formae perfectio bonum est, nonnulSi enim formae perfectio bonum est, nonnullum jam bonum est et formae inchoatio. ex Deo. Motus ergo ille aversionis, quod fatemur esse peccatum, quoniam defectivus motus est, omnis autem defectus ex nihilo est, vide quo pertineat, et ad Deum non pertinere ne dubites. Qui tamen defectus testate. Si enim times illum, oportet ut nolis; si autem nolis, non erit. Quid ergo securius quam esse in ea vita, ubi non possit tibi evenire quod non vis?ita etiam sponte surgere potest; charitate ardenti desideremus. Si quid autem de origine peccati diligentius quaerendum adhuc putas nam omnino ego jam opus esse non arbitror: si quid tamen putas, in aliam disputationem differendum est. E. Sequor sane voluntatem tuam, ut in tempus aliud, quod hinc moverit, differamus. Nam illud tibi non concesserim, ut satis jam inde quaesitum  manifestum est, inter bona, et ea quidem non minima, numerandam
Abbreviated transcription (Latin):
tatis a dño deo sine dubitatione pec¬
mꝰ dm̃ dicere. Nerit gͦ ute motꝰ ex
deo. Unde gͥ erit: Itaq q̃renti tͥ si
respondeam. nescire me: fortasse eriᷤ
tͥstior. S cam̃ uera responderun.
Sciri enĩ ñ potest. qͦs nichil est. Tu
tantũ pietatẽ in concussam tene. ut
nullũ tͥ bonũ uel sentienti. uł in tel¬
ligenti. uł qͦqͦmͦ cogitanti occurrat.
qͦd ñ sit ex deo. Ita enĩ nulla nat᷑a oc¬
currit. que ñ sit ex deo. Omñe qͥppe
rem ubi mensuram et numerũ et or¬
omnem uideris. deo artifici tͥbuere.
ne cuncteris. Unde aut̃ ista penitꝰ de¬
traxeris. nichil omnino remanebit.
Qͥa et si remanserit. aliqua forme ali¬
cinꝰ in choatio. ubi neq mensuram
neq numerũ neq ordinẽ inuenias.
qr ubiẽq ista sunt. forma ꝑfecta est.
oportet auferas etiam ipsam in choatio¬
nem forme. que camꝗͣ materies ad ꝑ¬
ficiendum subiacere uidet᷑ artifici.

Expanded text:
tatis a Domino Deo sine dubitatione pectatis a Domino Deo sine dubitatione pecDeum dicere? Non erit ergo iste motus ex Deo. Unde igitur erit? Ita quaerenti tibi, si respondeam nescire me, fortasse eris tristior: sed tamen vera responderim. Sciri enim non potest quod nihil est. Tu tantum pietatem inconcussam tene, ut nullum tibi bonum vel sentienti, vel intelligenti, vel quoquo modo cogitanti occurrat quod non sit ex Deo. Ita enim nulla natura occurrit quae non sit ex Deo. Omnem quippe rem ubi mensuram et numerum et ordinem videris, Deo artifici tribuere ne cuncteris. Unde autem ista penitus detraxeris, nihil omnino remanebit: quia etsi remanserit aliqua formae alicujus inchoatio, ubi neque mensuram neque numerum neque ordinem invenias, quia ubicumque ista sunt, forma perfecta est; oportet auferas etiam ipsam inchoationem formae, quae tanquam materies ad perficiendum subjacere videtur artifici.
Abbreviated transcription (Latin):
num. aut adext̾us. aut ad inferiꝰ pee¬
eat. Ad ꝓpͥum conũitit᷑. cũ suę potestatis
uult ẽe. Ad exterius. cũ aliorum ꝓpͥa uł
Ad inferiꝰ cũ uoluptate corporis diligit.
atq ita homo suꝑb et curiosus et lasciuus
effecꝰtus. excipitur abalia uita que in
cõꝑatione suꝑioris uite mors est. Que
tamen regit᷑ aministͣtione diuine ꝓui¬
dentie. que congruis sedib ordinãt
om̃ia. & ꝓm̃itis sua cuiq distribuit.
Ita fit ut neq illa bona que apeccan¬
tib appecuntur ullomꝰ mala sint. ne¬
q ipsa uoluntas lib̾a qũa inbonis qͥ¬
bdam mediis uumerandã ẽẽ conꝑimꝰ.
s malũ sit aũsio eiꝰ ab incõmutabili
bono et conũsio ad mutabilia bona.
no admutabile bonũ. uñde iste motꝰ
existat. qui ꝓfecto malꝰ est. tam & si
uoluntas libera qr sine illa nec rec¬
te iuui potest. in bonis numeranda
sit. Si enim motꝰ iste .i. añsio uolun¬

Expanded text:
num, aut ad exterius, aut ad inferius, pecnum, aut ad exterius, aut ad inferius, peccat. Ad proprium convertitur, cum suae potestatis vult esse; ad exterius, cum aliorum propria,ad inferius, cum voluptatem corporis diligit: atque ita homo superbus, et curiosus, et lascivus effectus, excipitur ab alia vita, quae in comparatione superioris vitae mors est; quae tamen regitur administratione divinae providentiae, quae congruis sedibus ordinat omnia, et pro meritis sua cuique distribuit. Ita fit ut neque illa bona quae a peccantibus appetuntur, ullo modo mala sint, neque ipsa voluntas libera, quam in bonis quibusdam mediis numerandam esse comperimus; sed malum sit aversio bono, et conversio ad mutabilia bona; no ad mutabile bonum, unde ei iste motus existat, qui profecto malus est, tametsi voluntas libera, quia sine illa nec recte vivi potest, in bonis numeranda sit? Si enim motus iste, id est, aversio volun
Abbreviated transcription (Latin):
que cõmunis ẽ om̃ib om̃s sapientes &
beati fiunt inherendo illi. Beaticudine
aut̃ alteriꝰ hominis ñ fit alt̾ beatꝰ. quia
et eum eum umnitat᷑ ut sit. inde appetit
beatꝰ fieri. unde illum factum uidet.
illa seił in cõmutabili cõmuniq uerita¬
te. Neq prudentia cuiꝰquam fit pru¬
dens aliꝰ. aut forcis forcicuoine. aut cem¬
ꝑans temꝑantia. aut iustꝰ iusticia homi¬
nis alt̾uis quisquã efficit᷑. s co aptando ⁊¬
animũ illis in cõmutabilib regulis. lu¬
minib q uͥtutum. qͦ in corruptibilit ui¬
uunt in ipsa ueritate sapientiaq com¬
muni. quib & ille coaptauit & fixit
animũ quẽ istis uͥcutib p̃dicũ sibi ad
imicandũ ꝓposuit. Uoluntas gͦ ad he¬
rens cõmuni atq incõmutabili bono
impetrat pͥma &̾ magna hominis bo¬
na. c̃ ipsa sit medium quoddam bonũ.
uoluntas aut̃ aũsa ab inconmutabili
et cõmuni bono. et conũsa ad ꝓpͥum bo¬

Expanded text:
quae communis est omnibus, omnes sapientes et quae communis est omnibus, omnes sapientes et beati fiunt, inhaerendo illi. Beatitudine autem alterius hominis non fit alter beatus; quia et cum eum imitatur ut sit, inde appetit beatus fieri, unde illum factum videt, illa scilicet incommutabili communique veritate. Neque prudentia cujusquam fit prudens alius, aut fortis fortitudine, aut temperans temperantia, aut justus justitia hominis alterius quisquam efficitur; sed coaptando animum illis incommutabilibus regulis luminibusque virtutum, quae incorruptibiliter vivunt in ipsa veritate sapientiaque communi, quibus et ille coaptavit et fixit animum, quem istis virtutibus praeditum sibi ad imitandum proposuit. 53. Voluntas ergo adhaerens communi atque incommutabili bono, impetrat prima et magna hominis bona, cum ipsa sit medium quoddam bonum. Voluntas autem aversa ab incommutabili et communi bono, et conversa ad proprium bo
Abbreviated transcription (Latin):
care ꝑeam ipsam uti nos posse. ut qͦ¬
dãmͦ se ipsa utat᷑ uoluntas que utit᷑
cet̾is. sicut se ipsam cognoseit ratio
que cognoseit et cet̾a. Nã &̾ memoua
ñ solu̾ cet̾a om̃ia qͦ memuinimꝰ cõp̃hen¬
dit. s etiã qͦo ñ obliuiscim᷑ nos hab̾e
memoriã. ipsa se memoria qͦdãmͦ te¬
net in nob̾. quȩ ñ solũ alioꝵ. s etiam siu
meminit. uel potius nos et cet̾a. & ipsa
Iꝑ ipsam meminimꝰ. Holuntas gͦ qͤ me¬
dium bonũ ẽ cũ inheret in commuta¬
bili bono. eiq cõmuni ñ ꝓpͥo. sicuti ẽ
illa de qua multũ locuti sumꝰ. & i
chil digne dixmmiꝰ uer tas. tenet homo
animi affectio inherentis in ẽomutabi¬
libono. ꝓpͥum & pͥmũ ẽ hominis bo¬
num. In eo sunt etiam uirtutes om̃s.
quib male uti nemo potest. Nã hec qũauis
magna in homine & pͥma sint. ꝓpͥa tamen
esse uniuscuiꝰq hominis ñ cõminia satis
intelligit᷑. Ueritate enĩ atq sapientia

Expanded text:
tate per eam ipsam uti nos posse; ut qutate per eam ipsam uti nos posse; ut quodammodo se ipsa utatur voluntas quae utitur caeteris, sicut seipsam cognoscit ratio, quae cognoscit et caetera. Nam et memoria non solum caetera omnia, quae meminimus comprehendit; sed etiam quod non obliviscimur nos habere memoriam, ipsa se memoria quodammodo tenet in nobis, quae non solum aliorum, sed etiam sui meminit, vel potius nos et caetera et ipsam per ipsam meminimus. 52. Voluntas ergo quae medium bonum est, cum inhaeret incommutabili bono, eique communi non proprio, sicuti est illa de qua multum locuti sumus, et nihil digne diximus, veritas; tenet homo animi affectio inhaerentis incommutabili bono, proprium et primum est hominis bonum. In eo sunt etiam virtutes omnes, quibus male uti nemo potest. Nam haec quamvis magna in homine et prima sint, propria tamen esse uniuscujusque hominis, non communia, satis intelligitur. Veritate enim atque sapientia,
Abbreviated transcription (Latin):
le utit᷑. qͥa opus uircutis ẽ bonꝰ usus
istoꝵ. qͥbꝰ etiam ñ bene uti possumus
Demo aut̃ bene utendo male utitͣ¬
Quare habundantia & magnitudo boniti¬
tis di. ñ solum magna s etiam media &
minima bona ẽẽ p̃stitit. Magis laudanda
est bonicas eiꝰ in magnis quan inmedis.
& magis in mediis quam in minimis bonꝰ.
s magis in om̃ib quam si ñ om̃ia cͥbuss¬
T assentior. si illud me mouet qm̃ deli¬
b̃a uoluntate questio ẽ. & uidemꝰ ipsam
bene uti cet̾is uł non bene. qͦmͦ ⁊ ipsa
inter illa qͥb utimur numeranda sit.
A Quomͦ om̃ia que ad scientiam cog¬
noscimus. ratione cognoscimꝰ. et cam̃
etiam ipsa ratio int̾ illa numerat᷑ quę
ratione cognoseimꝰ. an oblitꝰ es cum
queremꝰ q̃ ratione cognoseant᷑. confessũ
te fuisse etiam rationem. ratione cog¬
nosei᷑. Noli gͦ mirari si cet̾is ꝑ lib̾am
uoluntatem utim᷑ etiam ipsa lib̾a uolũ¬

Expanded text:
le utitur; quia opus virtutis est bonus usus le utitur; quia opus virtutis est bonus usus istorum, quibus etiam non bene uti possumus: nemo autem bene utendo, male utitQuare abundantia et magnitudo bonitatis Dei, non solum magna, sed etiam media et minima bona esse praestitit. Magis laudanda est bonitas ejus in magnis, quam in mediis; et magis in mediis, quam in minimis bonis: sed magis in omnibus, quam si non omnia tribuis Assentior. Sed illud me movet, quoniam de libera voluntate quaestio est, et videmus ipsam bene uti caeteris vel non bene, quomodo et ipsa inter illa quibus utimur numeranda sit. A. Quomodo omnia quae ad scientiam cognoscimus, ratione cognoscimus, et tamen etiam ipsa ratio inter illa numeratur quae ratione cognoscimus. An oblitus es, cum quaereremus quae ratione cognoscantur, confessum te fuisse etiam rationem ratione cognosci? Noli ergo mirari si caeteris per liberam voluntatem utimur, etiam ipsa libera volun
Abbreviated transcription (Latin):
so st̃ homine numerat᷑. om̃sq uircu¬
tes anuii qͥb ipsa recta uita & ho¬
nesta constat. Nam neq prudentia.
neq fortituoine. neq temꝑantia. ma¬
le quis utitur. Etiã ihis enĩ om̃ib
sicut in ipsa quam tu cõmemorasti
iusticia rectã raro tiiget. sine qua
uircutis esse ñ posst̃. recta aut̃ rati¬
one male uti nemo potest. istagͦ
oportet ñ solũ magna. s etiã mini¬
ma bona ñ ẽẽ posse. nͥ ab illo a qͦ st̃
om̃ia bona. hoc ẽ deo. Id enĩ suꝑior
disputatio ꝑsuasit cui totiens canꝗͣ
letꝰ assensus es. Uirtutes gͥ qͥb recte
uiuit᷑. magna bona st̃. Species aut̃
quorlibet corpoꝵ sine qͥb recte uiui
porest. minima bona st̃. Potentiȩ uͦ
animi sine qͥb recte uiui ñ potest. me¬
dia bona st̃. Uircutib nemo male u¬
qcur. Cet̾is aut̃ bonis .i. mediis &̾ mi¬
nimis. ñ solum bene. s etiã male. qͥsq
uti potest. Et id̾o uircute nemo ma¬

Expanded text:
so sunt homine numeratur, omnesque virtuso sunt homine numeratur, omnesque virtutes animi quibus ipsa recta vita et honesta constat. Nam neque prudentia, neque fortitudine, neque temperantia male quis utitur: in his enim omnibus, sicut in ipsa etiam quam tu commemorasti justitia, recta ratio viget, sine qua virtutes esse non possunt. Recta autem ratione male uti nemo potest. CAPUT oportet, non solum magna, sed etiam minima bona non esse posse, nisi ab illo a quo sunt omnia bona, hoc est Deo. Id enim superior disputatio persuasit, cui toties tamque laetus assensus es. Virtutes igitur quibus recte vivitur, magna bona sunt: species autem quorumlibepotest, minima bona sunt; potentiae vero animi, sine quibus recte vivi non potest, media bona sunt. Virtutibus nemo male utitur, ceteris autem bonis, id est, mediis et minimis, non solum bene, seuti potest. Et ideo virtute nemo ma
Abbreviated transcription (Latin):
pillos nr̃os qũanis int̃ exigua et om¬
nino abiectissima. tam̃ int̾ bona nu¬
merare. nec inuenire cui auctori
tͥouant᷑. nͥ bonoꝵ om̃iũ conditori deo
qr & maxima ⁊ minima bona ab
illo st̃. aqͦ ẽ om̃e bonũ. n dubitare de
lib̾a uoluntate sine qͣrecte uiui ñ
posse concedunt. etiam qͥ pessime
uiuunt: & certe nc̃ responde qͤso.
qͥd tͥ eẽ meliꝰ uideat᷑ in nobis sine quo
recte uiui potest. an sine qͦ recte ui¬
ui ñ potest:: T Iam iam parce qͦso.
pudet cecitatis. quis enĩ ambigat
id longe ẽe̾ p̃stantius. sine qͦ recta ui¬
ta nulla ẽ :. A Iam gͦ tu negabis. lus¬
cũ hominem recte uiuere posse :
¶ Absit cam ĩ manis amentia. A Cũ gͦ
incorꝑe oculum concedas ẽẽ aliqd. qͦ¬
amisso cam̃ ad recte uiuendũ non
impedit᷑. uoluntas lib̾a t̃ uidet᷑ nullũ
bonũ. sine qͥ recte nemo uiuit: In tu¬
eris enĩ iusticiam. qua nemo male
uticur. Hȩc int̾ sũma bona qũe nup¬

Expanded text:
pillos nostros quamvis inter exigua et ompillos nostros quamvis inter exigua et omnino abjectissima, tamen inter bona numerare, nec invenire cui auctori tribuantur nisi bonorum omnium conditori Deo, quia et maxima et minima bona ab illo sunt, a quo est omne bonum; et dubitare de libera voluntate, sine qua recte vivi non posse concedunt, etiam qui pessime vivunt? Et certe nunc responde, quaeso, quid tibi melius esse videatur in nobis, sine quo recte vivi potest, an sine quo recte vivi non potest. E. Jamjam parce, quaeso; pudet caecitatis. Quis enim ambigat id longe esse praestantius, sine quo recta vita nulla est? A. Jam ergo tu negabis luscum hominem recte posse vivere? E. Absit tam immanis amentia. A. Cum ergo in corpore oculum concedas esse aliq ad recte vivendum non impeditur; voluntas libera tibi videbitur nullum bonum, sine qua recte nemo vivit? 50. Intueris enim justitiam, qua nemo male utitur. Haec inter summa bona quae in ip