comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
multo ampliꝰ annoꝵ fuit. Quis pot̾ hac etate gen̾a¬
re. usitata nob̾ notissima loge nat̾ę : S hc omittamꝰ.
inf᷑antes nr̃i s̃ factum fuisse c̾dibile ẽ. s filius eiꝰ ñ .cc.¬
scd̃m istos ñdum habebat.xi. annos etatis. Quid
lalehel. Qͥs gen̾at homo septenius. si hẽ anni. Lex.¬

Expanded text:
 annorum fuit. Quis potest hac aetate generare usitata ista nobisque notissima lege naturae? Sed hunc omittamus, infantes nostri sunt, factum fuisse credibile est. Seth filius eius non ducsecundum istos, nondum habebat undecim annos aetatis. Quid lalehel ? Quis generat homo septennis, si tunc anni se
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ħ ñ ut puto ĩ cassũ notandũ arbitror. qd̾ in eis gn̾a¬
tionibꝰ quȩ ꝓpagant᷑ ex illo qͥ ẽ appellatꝰ sech. cũ genuiᷤ¬
se filios filiasq dicat᷑. nulla ibi genita noĩatĩ femina
ex p̾ssa ẽ. In his aut̃ q̃ ꝓpagant᷑ ex caui. in ipso fine
qͦusq ꝓtendunt᷑ nouissima femina genita noĩat᷑.
Sic enĩ legit᷑. Matusahel gen̾ lamech. ⁊ sumpsit sͥ lamech
duas uxores nom̃ uni ada.⁊ nom̃ scłȩ sella. ꝟ peꝑit
ada iabaal. hic erat pat̾ habitantiũ in tab̾nacuł
pecuarioꝵ.⁊ nom̃ fr̃is eiꝰ uibal. ħ fuit qͥ ostñd̾ psal¬
t̾iũ ⁊ cytarã. Sella aut̃ peꝑit ⁊ ipsa tobel.⁊ erat
malleator ⁊ erariꝰ eram̃ti ⁊ feiri. Soror aut̃ tobal.
noema. hucusq porrecte sunt gn̾ationes sex cam.
q̃ sunt os ab adam octo adnim̾ato ipso adã. septem
scł usq ad lamech qui duaꝵ maritꝰ uacoꝵ fuit.⁊ octa¬
na ẽ gen̾atio in filiis eiꝰ in quibꝰ cõmemorat᷑ ⁊ femina.

Expanded text:
eis generationibus, quae propagantur ex illo qui est appellatus Seth, cum genuisse filios filiasque dicantur, nulla ibi genita nominatim femina expressa est; in his autem, quae propagantur ex Cain, in ipso fine, quo usque, pertendunt, nouissima femina genita nominatur. Sic enim legitur: Mathusael genuit Lamech; et sumsit sibi Lamech duas uxores, nomen uni Ada et nomen secundae Sella, et peperit Ada Iobel; hic erat pater habitantium in tabernaculis pecuariorum. Et nomen fratris eius Iobal; hic fuit qui ostendit psalterium et citharam. Sella autem peperit et ipsa Tobel; et erat malleator aerarius aeramenti et ferri. Soror autem Tobel Noemma. Huc usque porrectae sunt generationes ex Cain, quae sunt omnes ab Adam octo adnumerato ipso Adam, septem scilicet usque ad Lamech, qui duarum maritus uxorum fuit, et octaua est generatio in filiis eius, in quibus commemoratur et femina.
Abbreviated transcription (Latin):
maiora tẽ corꝑa gigantes longe cet̾is añ ibant. sic̃ aliiᷤ
deiñ nr̃isq tp̃ribꝰ rari qͥd̾ s numqͣm ferme defuer̃. qͥ
modũ alioꝵ płimum exced̾ent. Plimꝰ scd̾s doctissimꝰ
homo. qͣntomag̾ magisq p̾t̾it scłi excursꝰ. minora cor-
ꝑa naturã. feire testatur. Quod etiã homeꝵ cõmemo¬
rat sepe carmine fuisse conquestũ. Nõ ħ ułut poetica
figmenta deridens. s in historiã fidẽ tamqͣm miracłoꝵ
nat᷑aliũ scͥptor assumens. Ueꝵ ut didei antiquoꝵ ma¬
gnitudines corpoꝵ. inuenta plerq ossa qm̃ diuturna
s̃. etiã multo post̾ioribꝰ scłis ꝓdunt. Annoꝵ aut̃ mi¬
m̾ositas cuiꝰꝙ hominis qui tp̃ribꝰ illis fuit. nullis
nc̃ talibꝰ docum̃tis uenire in exꝑim̃tii pͥ. nec tñ ĩõ
fides sacre huic historiȩ deroganda ẽ. cuiꝰ tanto im¬
pudentiꝰ nairata non c̾dimꝰ. qͣnto impleri certiꝰ p̃¬

Expanded text:
maiora tunc corpora, gigantes longe ceteris anteibant; sicut aliis maiora tunc corpora, gigantes longe ceteris anteibant; sicut aliis deinde nostrisque temporibus rara quidem, sed numquam ferme defuerunt; quae modum aliorum plurimum excederent. Plinius Secundus. doctissimus homo. quanto magis magisque praeterit saecuora naturam ferre testatur. Quod etiam Homerum commemorat saepe carmine fuisse conquestum, non haec velut poetica figmenta deridens, sed in historicam fidem tanquam miraculorum naturalium scriptor assumens . Verum, ut dixi, antiquorum magnitudines corporum inventa plerumque ossa, quoniam diuturna sunt, etiam multo posterioribus saeculis produnt. Annorum autem numerositas cuiusque hominis, quae temporibus illis fuit, nullis nunc talibus documentis uenire in experimentum potest. Nec tamen ideo fides sacrae huic historiae deroganda est, cuius tanto inpudentius narrata non credimus, quanto inpleri certius pr
Abbreviated transcription (Latin):
lapide quem in agroꝵ limite infixũ uir fortis illoꝵ
tpꝵ pugnans ⁊ rapuit ⁊ cuciurit ⁊ intorsit. ⁊ misit.
E ix illum inquit lecti bis sex ceruice subirent qualia
ñc hominũ ꝓduc̃ corꝑa tellꝰ. Significans maiora tẽ
corꝑa ꝓduc̃ẽ sołe tellurem. Quantomag̃ gͥ tp̃ribꝰ recẽ¬
tioribꝰ mundi. añ illũ nobilẽ diffamatũq diluuiũ:
S de corpoꝵ magnitudine plerũq inc̾dul os nudata
ꝑ uetustatẽ. siue ꝑuĩ fluminũ uariosq casus sepuleͣ
conuncunt. uͭ apparuer̃ uł uñ cecider̃ inc̾dilulis ma¬
gnitudinis ossa mortuoꝵ. Uidi ipse et nõ solus s aliqͥ
mecũ in uticensi litore molarẽ hominis dentẽ tam in¬
ingentẽ. ut siͥ nr̃oꝵ dentiũ modulos mimitati deid̾et᷑
centũ nob̾ uid̾et᷑ facẽ potuisse. S illũ gigantis alicuiꝰ
fuisse cdidim. Nam p̃t̾ q̃ erant om̃iũ multo qͣm nr̃a

Expanded text:
lapide, quem in agrorum limite infixum uir fortis illorum lapide, quem in agrorum limite infixum uir fortis illorum temporum pugnans et rapuit et cucurrit et intorsit et misit: Vix illum — inquit — lecti bis sex ceruice subirent, Qualia nunc hominum producit corpora tellus, significans maiora tunc corpora producere solere tellurem. Quanto magis igitur temporibus recentioribus mundi ante illud nobile diffamatumque diluuium! Sed de corporum magnitudine plerumque incredulos nudata per uetustatem siue per uim fluminum uariosque casus sepulcra conuincunt, ubi apparuerunt uel unde ceciderunt incredibilis magnitudinis ossa mortuorum. Vidi ipse non solus, sed aliquot mecum in Uticensi litore, molarem hominis dentem tam ingentem, ut, si in nostrorum dentium modulos minutatim concideretur, centum nobis uideretur facere potuisse. Sed illum gigantis alicuius fuisse crediderim. Nam praeter quod erant omnium multo quam nostra
Abbreviated transcription (Latin):
Quis itaq dubitau̾it ꝑ unꝰ hominis ȩtatẽ tantum
multiplicare potiusse genus humanũ. ut eẽt uñ cõ¬
stituerent᷑ non una s płime ciuitates: Qd̃ ex hoc coniei
facillime pot̾. quia ex uno abrahã ñ multo ampliꝰ
quadringentis annis nim̾ositas hebree gentis tanta
ꝓc̃ata ẽ. ut in exitu eiꝰdẽ ppłi exegipto seoccenti sex a¬
ginta homiũ milia fuisse referant᷑ bellice iuuentu¬
tis. ut omittamus ⁊ gentẽ iduieoꝵ ñ ꝑtinentẽ ad
ppłm isrł qͣm genuit fr̃ eiꝰ esan nepos abrahȩ non¬
reꝵ existimator dubitau̾it. cam ñ solũ aliqͣm ueꝵ
etiã magnã potuisse cond̾e ciuitatẽ. qũo intam lon¬
gum tp̃s ꝓtendebat᷑ uita mortaliũ. nisi forte inf̾ide¬
liũ quispiã ex ipsa num̾ositate annoꝵ nob̾ ingerat
magnitudines corꝑoꝵ longe ampliores tc̃ fuisse. qͣm
nẽ s̾. Uñ ⁊ nobilissimꝰ eoꝵ poeta uirgilius de ingenti

Expanded text:
Quis itaque dubitauerit per unius hominis aetatem tantum Quis itaque dubitauerit per unius hominis aetatem tantum multiplicari potuisse genus humanum, ut esset unde constituerentur non una, sed plurimae ciuitates? Quod ex hoc conici facillime potest, quia ex uno Abraham non multo amplius quadringentis annis numerositas Hebraeae gentis tanta procreata est, ut in exitu eiusdem populi ex Aegypto sescenta hominum milia fuisse referantur bellicae iuuentutis: ut omittamus gentem Idumaeorum non pertinentem ad populum Israel, quam genuit frater eius Esau, nepos Abrahae, rerum existimator dubitauerit Cain non solum aliquam, uerum etiam magnam potuisse condere ciuitatem, quando in tam longum tempus protendebatur uita mortalium; nisi forte infidelium quispiam ex ipsa numerositate annorum nobis ingerat magnitudines corporum longe ampliores tunc fuisse quam nunc sunt. Unde et nobilissimus eorum poeta Vergilius de ingenti
Abbreviated transcription (Latin):
ut ꝓpt̾ aliqͣm causã cum ⁊ alios hr̃et. dilig̾e̾t eũ pat̾
cet̾is ampliꝰ. Neq enĩ ⁊ uidas pͥmogenitꝰ fuit. a qͦ
uidea cognominata ẽ ⁊ uidei. s ętiam si conditoris
enutatis illiꝰ iste filiꝰ pͥmus ẽ natꝰ. ñ idõ putandũ ẽ
tc̃ apat᷑ condite ciuitati nom̃ eiꝰ impositũ qñ natꝰ ẽ.
quia nec constitui t̃ẽ pot̾at ab eo eiuitas quȩ nicħ ẽ
alid̾ qͣm hominũ multitudo aliqͦ societatis iunculo
colligata. S eũ illiꝰ hominis familia tanta num̾o
sitate eresce̾t ut hret etiã ppłi qͣntitatẽ. tẽ potuit utiq
fieri ut constitueret: ⁊ nom̃ pͥmogeniti sui constituite
impon̾et ciuitati. Tam longa quippe uita illoꝵ hoñĩ
fuit. ut illic memorat᷑ quoꝵ ⁊ anni taeiti non sunt
quia uixer̃ nuiũ añ diluuiũ. ut ad septingentos.
qͥnquagnita .iiͦi. annos ꝑueniret. Nam płres nongen¬
tos annos etiam tͣnsier̃. qͣmuis nemo ad mille ꝑuen̾it.

Expanded text:
eum pater ceteris amplius. Neque enim et ludas primogenitus fuit, a quo Iudaea cognominata est et Iudaei. Sed etiamsi conditori ciuitatis illius iste filius primus est natus, non ideo putandum est tunc a patre conditae ciuitati nomen eius inpositum, quando natus est, quia nec constitui tunc ab uno poterat ciuitas, quae nihil est aliud quam hominum multitudo aliquo societatis uinculo cositate cresceret, ut haberet iam populi quantitatem, tunc potuit utique fieri, ut et constitueret et nomen primogeniti sui constitutae inponeret ciuitati. Tam longa quippe uita illorum hominum fuit, ut illic memoratorum, quorum et anni taciti non sunt, qui uixit minimum ante diluuium, ad septingentos quinquaginta tres perueniret. Nam plures nongentos annos etiam transierunt, quamuis nemo ad mille peruenerit.
Abbreviated transcription (Latin):
suisse deletã. eum patre suo qui tͣuslatꝰ fuerat aliqͥntũ
suisse atq ibi donec diluuiũ p̾tiret uixisse arbitͣnt᷑.
nolentes derogare fid ẽ codicibꝰ. quos in auctoritatẽ
ad ebriorẽ suscep̃ eccłia. ⁊ c̃dentes iud̃os potiꝰ qͣm istoᷤ
ñ hr̃e q̃ uerũ ẽ. Non enĩ admittunt q̃ mag̾ ħ eẽ po

Expanded text:
fuisse deletam, . cum patre suo qui translatus fuerat aliquantum fuisse adque ibi, donec diluuium praeteriret, uixisse arbitrantur, nolentes derogare fidem codicibus, quos in auctoritatem celebriorem suscepit ecclesia, et credentes Iudaeorum potius quam istos non habere quod uerum est. Non eni
Abbreviated transcription (Latin):
pꝰ diluuiũ computat᷑. cum scͥpt᷑a ex om̃ibꝰ qui in t̾ra
tẽ fuer̃ solos octo homines in archa exitiũ cõmemo¬
rat uitasse diluuii. in quibꝰ matusalẽ ñ fuit. Scdm¬
cauit lamech uix̃ annos centũ septuaginta septẽ
denĩ lamech añ qͣm exx illo natꝰ eẽt noe uix̃ annos .e
octoginta octo qui simul fuit trescenti qͥnqͣginta qͥ

Expanded text:
post diluuium conputatur, cum scriptura ex omnibus, qui in terra tunc fuerant, solos octo homines in arca exitium commemoret euasisse diluuii, in quibus Mathusalam non fuit. Secucauit Lamech, uixit annos centum sexaginta septem; deinde ipse Lamech, antequam ex illo natus esset Noe, uixit annos centum octogi
Abbreviated transcription (Latin):
centũ tͥginta ꝑhibet᷑ s. p̾ea qͣm eum geñ septingẽtoᷤᷤ
uixisse legitur in nr̃is octngentos duo. in illis. Atq
itaͥ utͥsq umũsitatis sũma concordat. Ac deiñ ꝑ conseq̃n¬
tes gen̾ationes añ qͣm gignat᷑ qͥ gigni cõmemorat᷑
minus uixisse ap̃d hebreos pat̾ eiꝰ inuenit᷑ centũ annoᷤ
s pꝰea qͣm ẽ genitꝰ idẽ ipse centii minus qͣm in hebreis
inuenitur in nr̃is. Atq ita ⁊ hinc ⁊ in̾ num̃i uniu̾sitaᷤ
ꝯcordat. In sexta aut̃ gen̾atione nusqͣm utͥq codices
disc̃pant. In septima u̾o uͥ ille qui natꝰ ẽ enoc. ñ motis
s q dõ placuerit tͣnslatꝰ ẽẽ nairat᷑. eadẽ dissonantia e

Expanded text:
ptingentos uixisse legitur in nostris, octingentos uero in illis; adque ita in utrisque uniuersitatis summa concordat. Ac deinde per consequentes generationes antequam gignatur, qui gigni commemoratur, minus uixisse aput Hebraeos pater eius inuenitur centum annos; sed postea quam est genitus idem ipse, centum minus quam in Hebraeis inueniuntur in nostris; adque ita et hinc et inde numeri uniuersitas consonat. In sexta autem generatione nusquam utrique codices discrepant. In septima uero, ubi ille qui natus est Enoch non mortuus, sed quod Deo placuerit translatus esse narratur, eadem disson
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̾ qd̾ in aliis .e. illos annos uͥ eã ñ inuenidoen ẜ¬
ebat. hoc aut̃ de .xx. annis merito putarene
taretur industria. eum et illie uͥ necesse iͥ fus Ru¬
istiud acipiat᷑ siue edat᷑ ita c̃e factum. siui ab
c̃datur. siue postremo ita siue non ita sit. recte fieri
nullom̃ dubitai̾m ut cum diu̾sum aliqͥd in utͥsq
cod icibꝰ inuenit᷑. qño quidẽ ad fidem perum gestaꝵ
utrumq ẽẽ ñ pot̾. uer ei linguȩ potiꝰ ẽdatur. unde¬

Expanded text:
 quam in aliis centum illos annos, ubi eam non inueniebat, addebat. Hoc autem de uiginti annis merito putaremus taretur industria, cum et illic, ubi necesse non fueristuc accipiatur, siue credatur ita esse factum siue non edatur, siue postremo ita siue non ita sit: recte fieri nullo modo dubitauerim, ut, cum diuersum aliquid in utrisque codicibus inuenitur, quando quidem ad fidem rerum gestarum utrumque esse non pot
Abbreviated transcription (Latin):
ab uno homine ciuitatẽ. eo tp̃r quo non płqͣm uiri
in tr̃a .i. pͥmus homo pat̾ ominũ. ⁊ ipse cam ⁊ eiꝰ filiꝰ
enoc. ex cuiꝰ nomine ipsa ciuitas mincupata ẽ. S qͦs
ħ mouet parum consid̾at. non om̃s homines qui t̾ec eẽ
potuerunt scͥptorẽ sacre hꝰ historie necesse habuisse
nominare. s eos solos quos oꝑis fuscepti ratio postu¬
labat. &positũ quippe scͥptoris illiꝰ fuit ꝑ que ses̃ sp̃s¬

Expanded text:
ab uno homine ciui tatem eo tempore, quo non plus quam uiriab uno homine ciui tatem eo tempore, quo non plus quam uiriin terra, id est primus homo pater omnium et ipse Cain et eius filius Enoch, ex cuius nomine ipsa ciuitas nuncupata est. Sed hoc quos mouet, parum considerant non omnes homines, qui tunc esse potuerunt, scriptorem sacrae huius historiae necesse habuisse nominare, sed eos solos, quos operis suscepti ratio postulabat. Propositum quippe scriptoris illius fuit, per quem s
Abbreviated transcription (Latin):
sententias accepetunt inserpente dbl̃s. ⁊ in se ipsis
illa ⁊ maritꝰ. Cũ enĩ dixiss ei multiplicans multi¬
plicabo tͥsticias tuas ⁊ gemitũ tuiũ.⁊ in tͥsticiis pa¬
ries filios. deiñ addidit. ⁊ ad uirum tuũ conu̾sato
tua ⁊ ipse tui dñabit᷑. Qd̾ dictũ ẽ ad cam de pem.
uł de uitiosa carnis concupiscentia. ħ isto loco de
peccat̾te femina uͥ intelligendũ ẽ uirũ ad regend
uxorẽ. am̃o carnẽ regenti similẽ eẽ oport̾e. Propia
dic̃ apłs. Qui dilig̾ uxorẽ suã seipsum dilig̃ as
enĩ umqͣm carnẽ suã odio habuit. Sananda s ell
uidentiȩ uitio. fr̾em insidiatꝰ occid̾. ⁊̃ ał erat. tiens
conditor ciuitatis. Quomͦ aut̃ significau̾it eda
iudõs. a quibꝰ xp̃s occisꝰ ẽ pastor ounĩ hominull.
quem pastor ouiũ peccoꝵ p̃figurabat abel. ql̃
nare. & quedam hinc adu̾sus fastum manicheum
historia. ne sit scͥptura incredibilis quȩ dic̃ edificatã

Expanded text:
sententiam acceperunt, in serpente diabolus et in se ipsis sententiam acceperunt, in serpente diabolus et in se ipsis illa et maritus. cum enim dixisset ei: multiplicans multiplicabo tristitias tuas et gemitum tuum et in tristitiis paries filios, deinde addit: et ad uirum tuum conuersio tua et ipse tui dominabitur. quod dictum est ad Cain de peccato uel de uitiosa carnis concupiscentia, hoc isto loco de peccatrice femina; ubi intellegendum est uirum ad regendam uxorem animo carnem regenti similem esse oportere. prdicit Apostolus: Qui diligit uxorem suam, seipsum diligit, nemo enim unquam carnem suam odio habuit. Sananda enim svidentiae vitio, fratrem insidiatus occidit. Talis erat terrenae conditor civitIudaeos, a quibus Christus occisus est pastor ouium hominum, quem pastor ouium pecorum praefigurabat Abel, quia, et quaedam hinc aduersus Faustum Manichaeum historia, ne sit scriptura incredibilis, quae dicit aedificatam
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ego oꝑor illd̾. s qd̾ in habitat in me pecẽm. quam
partẽ amĩ etiam philosophi dicunt ẽẽ uitiosã. nõ
quȩ mentẽ debeat trahere. s cui mens debeat imꝑa¬
re. eamq ab illicitis oꝑibꝰ rõne cohib̾e. Cum gͦ cõmota
fu̾it ad aliquid ꝑperam cõmittendĩ. si quiescat᷑ et
obtemꝑetur dicente apło. ne exhibueritis m̃bra
ur̃a arma iniquitatis pecẽo. ad mentẽ domitã et
uictã conu̾tit᷑. ut subdite rõ dñet᷑. hoc p̃cepit
ds̃ huic qui facibꝰ inuidiȩ inflãmabat᷑ in frem et
quẽ debuerat imitari cupiebat auferri. Quiesce
inquit manus ab scelere contine. ñ regnet pecẽm in
tuo mortali corꝑe ad obediendũ in desid̾iis eiꝰ ne exhi¬
beas m̃bra tua arma iniquitatis pecc̃o. Ad te enĩ
conu̾sio eiꝰ. dum non adiuuat᷑ relaxando. s quies¬
cendo frenat᷑. Et tu dñabis illiꝰ id ẽ dĩ forinsecꝰ ñ
ꝑmittat᷑ oꝑari sub potestate m̃tis regentis ⁊ bñ uo¬

Expanded text:
n ego operor illud, sed quod habitat in me peccatum : quam partem animi etiam philosophi dicunt esse vitiosam, non quae mentem debeat trahere, sed cui mens debeat imperare, eamque ab illicitis operibus ratione cohibere: cum ergo commota fuerit ad aliquid perperam committendum, si quiescatur et obtemperetur dicenti apostolo: nec exhibueritis membra nestra arma iniquitatis peccato, ad mentem domita et uicta conuertitur, ut subditae ratio dominetur. hoc praecipit dens huic, qui facibus inuidiae inflammabatur in fratre et quem debuerat imitari cupiebat auferri: quiesce, inquit; manus ab scelere contine, non regnet peccatum in tuo mortali corpore ad oboediendum desideriis eius nec exhibeas membra tua arma iniquitatis peccato; ad te enim conuersio eius — dum non adiuuatur relaxando, sed quiescendo frenatur — et tu dominaberis illius, ut cum forinseous non permittitur operari, sub potestate mentis regentis et beneuo
Abbreviated transcription (Latin):
utiq cͥcuitꝰ confic̃ soł. in illoꝵ homiũ uita ꝓlixima
computatos. sexcentesimo nẽpe anno uite noȩ. scͥptũ
ẽ factum ẽẽ diluinũ. Cur gͦ ibi legit᷑ ⁊ aqua dilu¬
uii facta ẽ suꝑ tram. sexcentesimo anno uite noe
scd̃i mensis. septima ⁊ uicesima die m̃sis. si anms
ille minimꝰ quales decẽ faciunt uiuĩ nr̃m. xxx .ui.¬
habebat dies: T̃antillꝰ quippe annꝰ si antiqͦꝵ more
ħ nom̃ accep̃. aut ñ hẽbat m̃ses. aut m̃sis eiꝰ ẽ tͥdiuĩ.
ut hat.xii. menses. Quomͦ gͥ hinc dictum ẽ. de. anno

Expanded text:
utique circuitus conficit solis, in illorum hominum vita prolixissima computatos. Sexcentesimo nempe anno vitae Noe scriptum est factum esse diluvium. Cur ergo ibi legitur, Et aqua diluvii facta est super terram sexcentesimo anno in vita Noe, secundi mensis, septima et vicesima mensis ; si annus ille minimnta sex habebat dies? Tantillus quippe annus, si antiquo more hoc nomen accepit, aut non habet menses, aut mensis eius est triduum, ut ha
Abbreviated transcription (Latin):
membͣ nr̃a ułut iniquitatis arma exhibemꝰ. Conũtit᷑
ad m̃tẽ ñ sͥ ad malũ dõ regnante consentiente.⁊ ea reg¬
nantẽ tͣnquilliꝰ nc̃ habebit. p̾ea sanitate ꝑfecta atq im¬
mortalitate ꝑcepta hõ sine ullo pecẽo in et̾na pace re¬
ꝑ c̾aturã subiectã uł ut eoꝵ socns forma congrua loq̃¬
bat᷑. quid ei ꝓfuit: Nonne conceptuĩ scęlꝰ in necando
frẽ etiam pꝰ u̾bum diuine admonitionis impleuit :
dit facies eiꝰ. Sic enĩ scͥptum ẽ. & diã dñs ad cam. Qua¬
qͣm d̃s ꝓtulit ad cam. illd̃ quidẽ qd̾ dictũ ẽ. nõne si re¬
cte offeras recte aut̃ non diuidas peccasti. qr ñ elucet
cur. uł uñ sit dictũ. multos sensus peꝑit eiꝰ obscuritas.
cum diuinarũ scͥpturaꝵ quisq tͣctator scđm fidi regulã
id conat᷑ expon̾e. Recte quippe offert᷑ sacͥficiũ. cũ offert᷑
u̾o dõ. cni uni tantũmͦ sacͥficandũ ẽ. Non aut̃ recte di¬

Expanded text:
ma exhibemus, conuertitur ad mentem non sibi ad mala, Deo regente, consentientem et eam regentem tranquillius nunc habebit, postea sanitate perfecta adque inmortalitate percepta homo sine ullo peccato in aeterna pace reper creaturam subjectam velut eorum socius forma congrua loquebatur, quid ei profuit? Nonne conceptum scelus in necando fratre etiam post verbum divinae admonitionis implevit? Ndit facies ejus. Sic enim scriptum est: Et dixit Deus ad Cain: Qualit ad Cain, illud quidem quod dictum est: nonne si recte offeras, recte autem non diuidas, peccasti? quia non elucet cur uel unde sit dictum, multos sensus peperit eius obscuritas, cum diuinarum scripturarum quisque tractator secundum fidei regulam id conatur exponere. recte quippe offertur sacrificium, cum offertur deo uero, cui uni tantummodo sacrificandum est. non autem recte di
Abbreviated transcription (Latin):
se pugnant boni et mali. uł c̾te ipse concupiscentiȩ
carnales iñ se duoꝵ bonoꝵ. ñdũ utiq ꝑfectoꝵ. sic̃ int̾
sanitas ꝑducat᷑. Langor ẽ quippe iste idest illa inobe¬
dientia de in libro quarto decimo disserumꝰ. pͥme in¬
obedientiȩ supplitium. ⁊ idõ ñ nat᷑a s intiũ. Propt̾ q̃ dr̃

Expanded text:
se pugnant boni et mali; uel certe ipsae concupiscentiae se pugnant boni et mali; uel certe ipsae concupiscentiae carnales inter se duorum bonorum, nondum utique perfectorum, sicut inter sanantur. Languor est quippe iste, id est illa inobedientia, de qua in libro quartodecimo disseruimus , primae inobedientiae supplicium; et ideo non natura, sed vitium: propter quod
Abbreviated transcription (Latin):
a fie. si mindentia illa abłica qua inuident bonis ma¬
li nulla alia causa nisi qr illi s boni illi mali. Nullo
m enĩ fit minor accedente seu ꝑmanente c̃ forte possessio
concordiꝰ indiuidua socios possidet caritas. Non habe¬
bit deniq istã possessione qui eã noluerit hr̃e cõmunẽ.
et tanto eã reꝑiet ampliorẽ. qͣnto ampliꝰ ibi potuerit
amare consortẽ. Illud gͥ qd̾ int̾ remii ⁊ romulii exortuĩ
ẽ. queadmodũ adu̾sꝰ se ipsam t̾rena ciuitas diuidat᷑
ostñd. Qd̾ aut̃ int̾ cam ⁊ abel⁊ unt̾ duas ipsas ciuitateᷤᷤ
di i hominũ immicitias demonstrauit. Pugnant gͦ int̾
se mali ⁊ mali. ⁊tẽ prignant int̾ se mali ⁊ boni. Boniu̾o
⁊ bomi si ꝑfecti sunt int̾ se pugnare ñ poss. ꝓficientes uͦ
⁊ ñ ꝑfecti ita poss. ut bonis quisq ex parte ẽa pugnet
contͣ alt̾m. qua etiã contͣ semetipsũ. &̾ in uno quippeho¬
nalẽ. uł concupiscentia carnał contͣ alt̾iꝰ sp̃alẽ. sic̃ int̾

Expanded text:
 sed inuidentia illa diabolica, qua inuident bonis mali, nulla alia causa, nisi quia illi boni sunt, illi mali. Nullo enim modo fit minor accedente seu permanente consorte possessio concordius indiuidua sociorum possidet caritas. Non habebit denique istam possessionem, qui eam noluerit habere communem, et tanto eam reperiet ampliorem, quanto amplius ibamare consortem. Illud igitur, quod inter Remum et Romulum exortum est, quem ad modum aduersus se ipsam terrena ciuitas diuidatur, ostendit; quod autem inter Cain et Abel, inter duas ipsas ciuitates, Dei -et hominum, inimicitias demonstrallit. Pugnant ergo inter se mali et mali; item pugnant inter se mali et boni: boni uero et boni, si perfect perfecti ita possunt, ut bonus quisque ex ea parte pugnet contra alterum, qua etiam contra semet ipsum; et in uno quippe honalem uel concupiscentia carnalis contra alterius spiritalem, sicut inter
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃a.EUñ illa uocantur uasa irȩ. ista uasa micđie. Si¬
gnificatum ẽ ħ etiã in duobꝰ filiis abrahe. qͣ unꝰ de an¬
cilla quȩ dicebat᷑ agar scđ̃m carnẽ natꝰ ẽ ismahel. alt̾¬

Expanded text:
gratia unde illa uocantur uasa irae, ista uasa misericordiae. Sigratia unde illa uocantur uasa irae, ista uasa misericordiae. Significatum est hoc etiam in duobus filiis Abrahae, quod unus de ancilla, quae dicebatur Agar, s
Abbreviated transcription (Latin):
hȩc forma intelligendi de apłica auctoritate descendenᷤ.
locum nob̾ aꝑit quẽ admodũ scͥpturas duoꝵ testam̃toꝵ
uet̾is ⁊ noui acciꝑe debeamus. Pars enĩ quedã t̾renȩ
seruiens. non eñ ꝓpt̾ se ipsam s ꝓpt̾ aliam sig̾candã
ẽ instituta. ⁊ p̾cedente alia sig̾catione et ipsa ꝑfig̃as
p̾figata ẽ. Namq agar ancilla sairȩ. eiꝰq filius. ima¬
go quedã huiꝰ imaginis fuit. & qm̃ transite erant
humbre. luce ueniente. idõ dix lib̾am sairam. quȩ
sig̾cabat lib̾am ciuitatẽ. Cui rursus alio mͦ sig̾cande.
etiam illa umbra seruiebat. eice ancillã et filiuĩ eius.
non enim heres erit filus ancille cum filio meo ysaae.
Q d̾ ait apłs cum filio lib̾e. Inuenimus gͦ in terrena ciuita¬
te duas formas. unam suam p̾̃sentiam demonstrantẽ.
Alt̾am cęlesti cuntati significande sua p̾sentia seruen¬
tem. Parit aut̃ ciues t̾renȩ ciuitatis pcc̃o uiciata nat᷑a.
celestis u̾o ciuitatis enies parit a pecc̃o nat᷑a lib̾ans

Expanded text:
auctoritate descendens locum nobis aperit, quem ad modum scripturas duorum testamentorum, ueteris et noui, accipere debeamus. Pars enim quaedam terrenaseruiens. Non enim propter se ipsam, sed propter aliam significandam est instituta, et praecedente alia significatione et ipsa praefigurans praefigurata est. Namque Agar ancilla Sarrae eiusque filius imago quaedam huius imaginis fuit; et quoniam transiturae erant umbrae luce ueniente, ideo dixit libera Sarra, quae significabat liberam ciuitatem, cui rursus alio modo significandae etiam illa umbra seruiebat: Eice ancillam et filium eius; non enim heres erit filius ancillae cum filio meo Isaac, quod ait apostolus: Cum filio liberae. Inuenimus ergo in terrena ciuitate duas formas, unam suam praesentiam demonstrantem, alteram caelesti ciuitati significandae sua praesentia seruientem. Parit autem ciues terrenae ciuitatis peccato uitiata natura, caelestis uero ciuitatis ciues parit a peccato naturam liberans
Abbreviated transcription (Latin):
suo decordibꝰ ur̃is. hoc mͦ curant᷑ ciues eiuitatis dĩ
in hac t̾ra ꝑeg̾nantes. ⁊ pacis suꝑne patrie suspirantes.
adhibet᷑ extͥnsecꝰ. Alioqͥn etiã si ds̃ ipse utẽs c̾at᷑a sͥ subdita
in aliqͣ sp̃e humana sensꝰ alloqͣt᷑ humanos. siuie istos cor¬
ꝑis. siue istos quos istis simillimos hẽmꝰ in somnis. nec
int̾iore gr̃e intẽ regat atq agat. nich ꝓdest homini
oĩs p̾dicatio u̾itatis. ẜ acit aut̃ ħ ds̃ a uasis miscđie ire
uasa discernens. dispensatione qua ipse nouit multũ
occulta. s tamen iusta. Ipso quippe ad iuuante mira¬
bilibꝰ ⁊ latentibꝰ modis. cum pecc̃m qd̾ habitat in m̃briᷤᷤ

Expanded text:
de cordibus vestris . Hoc modo curantur cives civitatis Dei in hac terra peregrinantes, et paci supernae patriae suspirantes. adhibetur extrinsecus. Alioquin etiamsi Deus ipse utens creatura sibi subdita in aliqua specie humana sensus alloquatur humanos, sive istos corporis, sive illos quos istis simillimos habemus in somnis, nec interiore gratia mentem regat atque agat, nihil prodest homini omnis praedicatio veritatis. Facit autem hoc Deus a vasis misericordiae irae vasa discernens, dispensatione qua ipse novit multum occulta, sed tamen justa. Ipso quippe adjuvante mirabilibus et latentibus modis, cum peccatum, quod habitat in membris
Abbreviated transcription (Latin):
conu̾sio eiꝰ. ⁊ tu dñabis illiꝰ. p̃ quidẽ ita intelligi ad
ipsum hominẽ conu̾sionẽ eẽ deb̾e pecẽi. ut nulli alii
qͣm sͥ seiat tͥbuere deb̾e q̃ peccat. Hec ẽ salubris pe¬
nitentię medicina ⁊ ueniȩ peticio non in congrua.

Expanded text:
conversio ejus, et tu dominaberis illius. Potest quidem ita intelligi ad conversio ejus, et tu dominaberis illius. Potest quidem ita intelligi ad ipsum hominem conversionem esse debere peccati, ut nulli alii quam sibi sciat tribuere debere quod peccat. Haec enim est salubris poenitentiae medicina et veniae petitio
Abbreviated transcription (Latin):
elatꝰ debint emulari. S cont̾statꝰ ẽ. ⁊ concidit facieᷤᷤ
inuidebat. ds̃ uidebat:⁊ hoc arguebat. Nam homibꝰ
quibꝰ absconditũ ẽ cor alt̾uis eẽ posset ambiguũ et
ꝓrsus inc̾tũ. utrũ illa tͥsticia malignitatẽ suã in qͣ se
dõ displicuisse didic̾at. anfr̃is doluerit bonitatẽ quȩ
d̃o placuit cum in sacͥfitiũ eiꝰ aspex̃. s rõnẽ reddens
d̾s cur eiꝰ oblationẽ acciꝑe noluerit. ut sͥ ipse potiꝰ
m̾ito qͣm ei fr̃ inmerito displic̾et. cũ ẽẽt innistꝰ non
recte diuidendo. ħ ẽ ñ recte uiuendo. ⁊ indignus citiꝰ
approbaret᷑ obło qͣm ẽẽt inustior q̃ frẽm iustũ gͣtis¬
occidiss ostñd̾. ñ tñ eum dimittens sine mandato scõ¬
⁊ iusto. ⁊ bono. quiesce inquit. Ad te enĩ conu̾sio eiꝰ.
et tu dñab̾is illiꝰ. Nũqͥd fr̃is : absit. Cuiꝰ gͥ nͥ pecẽi:¬

Expanded text:
elatus debuit aemulari. Sed contristatus est et concidit facies elatus debuit aemulari. Sed contristatus est et concidit facies inuidebat, Deus uidebat et hoc arguebat. Nam hominibus, quibus absconditum est cor alterius, esse posset ambiguum et prorsus incertum, utrum illa tristitia malignitatem suam, in qua se Deo displicuisse didicerat, an fratris doluerit bonitatem, quae Deo placuit, cum in sacrificium eius adspexit. Sed rationem reddens Deus, quur eius oblationem accipere noluerit, ut sibi ipse potius merito quam ei frater inmerito displiceret, cum esset iniustus non recte diuidendo, hoc est non recte uiuendo, et indignus cuius adprobaretur oblatio, quam esset iniustior, quod fratrem iustum godisset, ostendit, non tamen eum dimittens sine mandato sancto, iusto et bono: quiesce, inquit; ad te enim conuersio eius et tu dominaberis illius. numquid fratris? absit. cuius i
Abbreviated transcription (Latin):
buit. siue cũ electiora sͥ eiꝰdẽ gen̾is reꝵ tenet hõ. quã
sunt ea quȩ offert d̃o. siue eiꝰ rei quȩ oblata ẽ. fit par
ꝓfanus aut quilib quẽ fas ñ ẽ fieri. In quo aut̃ hoꝵ
ex maligno erat: ⁊ occidit frm̃ suũ. & euiꝰ rei gr̃a occi¬
dit: Quia oꝑa illiꝰ maligna fuer̃. fr̃is aut̃ eiꝰ usta.
dat᷑ intelligi. ꝓptẽa dm̃ non respexisse in munꝰ eiꝰ. qr
ħ ipso male duidebat dans dõ aliqͥd sinĩ sͥ aut̃ se ipsũ.
Qd̾ om̃s faciunt. qui non dĩ s suam sectantes uolunta
dõ munus quo putant eũ redimi. ut eoꝵ ñ opitulet᷑
sanandis pͣuis cupiditatibꝰ s explendis. & ħ ẽ t̾rene
regnet in uictoriis ⁊ pace t̾rena. non caritate con-¬
sulendi. s dñandi cupiditate. Boni quippe ad huc
utuntur mundo. ut fruant᷑ dõ. mali aut̃ contra
ut fruant᷑ mundo uti uolunt dõ. qui tam̃ eũ uł
pex̾at ds̃. utiq fr̃em bonũ mutatꝰ imitari. non

Expanded text:
sdem generis rerum tenet homo quam sunt ea quae offert Deo, sive cum ejus rei quae oblata est fit particeps profanus aut quilibet quem fas non est fieri. In quo autem horum Deo ex maligno erat et occidit fratrem suum; et cuius rei gratia occidit? Quia opera illius maligna fuerunt, fratris autem eius iusta: datur intellegi propterea Deum non respexisse in munus eius, quia hoc ipso male diuidebat, dans Deo aliquid suum, sibi autem se ipsum. Quod omnes faciunt, qui non Dei, sed suam sectantes uoluntatDeo munus, quo putant eum redimi, ut eorum non opituletur sanandis prauis cupiditatibus, sed explendis. Et hoc eus adiuuantibus regnet in uictoriis et pace terrena, non caritate consulendi, sed dominandi cupiditate. boni quippe ad hoc utuntur mundo ut fruantur deo, mali autem contra ut fruantur mundo uti uolunt deo: qui tamen eum uel pexerat Deus, utique fratrem bonum mutatus imitari, non
Abbreviated transcription (Latin):
cam quod condid̾it ciuitatẽ abel aut̃ tamqͣ ꝑegͥms ñ¬
S ille qui de ancilla scãm carnẽ natus ẽ. qui aut̃ delib̾a
ꝑ reꝓmissionẽ. quȩ sunt ꝑ allegoriam dicta. Hec enĩ
suis. Que aut̃ sursum ẽ iħrłm lib̾a ẽ. q̃ ẽ mat̾ omiũ
nr̃m. Scͥptum ẽ enim. Letare stił quȩ non paris erum¬
pe et clama quȩ non parturis. qm̃ multi filii deserte
magis qͣm eiꝰ quȩ ht̃ uirum. Nos aut̃ fr̃s. scđ̾m ysaae
ꝓmissonis filii sumus. S sic̃ tunc qui scđm carnẽ natꝰ¬
fuerat. ꝑsequebatur eum qui sceđ̾m sp̃m. ita et nunc.

Expanded text:
Cain, quod condiderit ciuitatem; Abel antCain, quod condiderit ciuitatem; Abel antcum congregatura est omnes in suis corporibus resurgentes, quando eis promis sum dabitur regnum, ubi cum suo principe rege saeculorum sine tebat, et dicta est etiam ipsa ciuitas sancta merito significantis imaginis, non expressae, sicut futura est, ueritatis. De hac imagine seruiente et de illa, quam significat, libera ciuitate sic apostolus ad Galatas loquitur: Dicite mihi, inquit, sub lege uolentes esse legem non audistis? Scriptum est enim, quod Abraham duos f
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ sp̃alis sic in uniu̾so gen̾e humano eum pͥmũ due
istȩ ceꝑunt nascendo atq moriendo ꝓ cuirsre ciuitateᷤ.
in scło. ⁊ ꝑtinens ad ciuitatẽ dĩ. gr̾a p̃destinatꝰ. ad gr̃ã
electꝰ. grã ꝑegͥnus deorsum gr̃a eiues sursũ. Nam qͣn¬
tum ad ipsum attinet ex cadem massa oritur quȩ
orignalit̾ ẽ tota damnata. s tamꝗͣ figulꝰ ds̃. hanc
enĩ similitudinẽ ñ ĩprudent̃ s prudent̃ introdueit
apłs. ex eadẽ massa fec̃ uas in honorẽ. aliud in con¬
tumeliam. Prius aut̃ factum ẽ uas in contumeliam.
pꝰea u̾o alt̾m inbonorẽ quia et in ipso uno sic̃ iã dixi
homine pͥꝰ e᷑ repbĩ uñ necesse ẽ incipiamꝰ. iuͥ ñ ẽ
quidem om̃is homo malꝰ erit bonus. nemo tñ erit
bonus qui ñ erat malꝰ. Sed qnõ quisq cuiꝰ mutat᷑
in meliꝰ ħ in se fac̃ nominari qd̾ app̾hendit celeriꝰ. ⁊
post̾ĩore co oꝑit uocabulum pͥus. Scͥptum ẽ itaq de

Expanded text:
et spiritalis: sic in universo genere humano cum primum duae istae coeperunt nascendo atque moriendo procurrere civitates,  et pertinens ad civitatem Dei. Gratia praedestinatus, gratia electus, gratia peregrinus deorsum, gratia civis sursum. Nam quantum ad ipsum attinet ex eadem massa oritur, quae originaliter est tota damnata; sed tanquam figulus Deus: hanc enim similitudinem non imprudenter, sed prudenter introducit Apostolus ex eadem massa fecit aliud vas in honorem, aliud in contumeliam . Prius autem factum est vas in contumeliam, postea vero alterum in honorem: quia et in ipso uno, sicut jam dixi, homine prius est reprobum, unde necesse est incipiamus, et ubi non est quidem omnis homo malus erit bonus, nemo tamen erit bonus qui non erat malus; sed quanto quisque citius mutatur in melius, hoc in se facit nominari quod adprehendit celerius, et posteriore cooperit uocabulum prius. Scriptum est itaque de
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cipientis uidelic ñ p̃dicentis mͦ. T̃c̃ enĩ dñabit᷑
quisq pecc̃o. si id s̃ ñ defendendo p̃posuerit. s peni¬
tendo subiecerit. Alioqͥn et illi seruiet dñanti. si patͥ¬
cimum adhibuerit accidenti. S ut pecem intelli¬
gat᷑ concupiscentia ipsa carnał de qua dic̃ apłs. cam
concupisẽ adu̾sus sp̃m. in cuiꝰ carnis fructibꝰ ⁊ inui¬
diam cõmemorat qua utiq cam stimulabat᷑ et ac¬
cendebat᷑ in fr̃is excitium bñ sub audit᷑ erit. id ẽ ad te
enĩ conu̾sio eiꝰ erit.⁊ tu dñab̃is illiꝰ. Cũ enĩ cõmota

Expanded text:
delicet, non praedicentis modo. tunc enim dominabitur quisque peccato, si id sibi non defendendo praeposuerit, sed paenitendo subiecerit. alioquin et illi seruiet dominanti, si patrocinium adhibuerit accidenti. sed ut peccatum intellegatur concupiscentia ipsa carnalis, de qua dicit apostolus: caro concupiscit aduersus spiritum, in cuius carnis fructibus et inuidiam commemorat, qua utique Cain stimulabatur et acoendebatur in fratris exitium, bene subauditur "erit", id est: ad te enim conuersio
Abbreviated transcription (Latin):
nob̾. siue in duobꝰ pͥmis hominibꝰ satis dictũ ẽ. iam
mͥ uidet᷑ earum aggrediendꝰ excursꝰ. exe qͦ illi duo
gen̾are ceꝑunt. donec homines gen̾are cessabunt.
Hoc enĩ uniu̾sum t̃ps siue scłm iun qͦ cedunt morienteᷤ
succeduntq nascentes. istarum duarũ eiuitatum
ciuitatẽ. postĩor abel ad eiuitatẽ dĩ. Siẽ enĩ in uno

Expanded text:
nobis, siue in duobus primis hominibus satis dictum est, iam nobis, siue in duobus primis hominibus satis dictum est, iam mihi uidetur earum adgrediendus excursus, ex quo illi duo generare coeperunt, donec homines generare cessabunt. Hoc enim uniuerso tempus siue saeculum, in quo cedunt morientes succeduntque nascentes, istarum duarum ciuitatum, ciuitatem, posterior Abel, ad ciuitatem Dei. Sicut enim in uno
Abbreviated transcription (Latin):
num eoꝵq pecc̃o atq supplitis
multi multa senserunt. mula
querant᷑. multiplices atq multimodas pariunt diᷤᷤ¬
putationes quȩ pluribꝰ intexende sunt uoluminibꝰ
qͣm ħ opis tpꝰq deposc̃. qd̾ non ita largum habemus
ut om̃ibꝰ que possunt requirere ociosi ⁊ scrupulosi
parationes ad int̾rogandũ qͣm capatiores ad intelligen¬
dum nos oporteat immorari. Arbitror tam̃ satis nos¬
satis iam fecisse magnis ⁊ difficillimis questionibꝰ de
initio uł mundi uł am̃ȩ. ⁊ ipsiꝰ gen̾is humani qd in
duo gen̾a distribuit᷑. unũ eoꝵ qui scđ̾m hoĩnẽ. alteꝵ
eoꝵ qui sc̃m dm̃ uiuunt. quos etiam misticȩ appel¬
lamus eiuitates duas. hoc ẽ duas societates hominũ
quaꝵ ẽ una que p̃destinasta ẽ inȩt̾num regnare eũ
dõ. alta et̾num suppłitiũ subire cum abło. S istȩ finᷤᷤ
ẽ earum. de quo post loq̃ndum ẽ. Nunc aut̃ qm̃ de
exortu earũ siue in angłis quoꝵ nuimerꝰ ignorat᷑ a

Expanded text:
num eorumque peccato adque supplicio multi multa senserunt, multaquaerantur, multiplices adque multimodas pariunt disputationes, quae pluribus intexendae sint uoluminibus, quam hoc opus tempusque deposcit, quod non ita largum habemus, ut in omnibus, quae possunt requirere otiosi et scrupulosi, paratiores ad interrogandum quam capaciores ad intellegendum, nos oporteat inmorari. Arbitror tamen satis nos iam fecisse magnis et difficillimis quaestionibus de initio uel mundi uel animae uel ipsius generis humani, quod in duo eorum qui secundum Deum vivunt, quas etiam mystice appellamus civitates duas, hoc est duas societates hominum, quarum una est, quae praedestinata est in aeternum regnare cum Deo, altera aeternum supplicium subire cum diabolo. Sed iste finis est earum, de quo post loquendum est. Nunc autem quoniam de exortu earum siue in angelis, quorum numerus ignoratur a
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. Nam.Lxx. int̾p̃tes laudabilit̾ celebratos uiros
ñ potuisse m̃tiri. Uͥ si q̃ram qͥd sit c̾dibiliꝰ uid̾oꝵ gẽ¬
tem tam longe lateq diffusã in ħ conse̾bendũ m̃da
tium uno consilio conspirasse potuisse. ⁊ dũ aliis in¬
homines qui etiã ipsi iud̃i erant uno in loco positoᷤ.
qm̃ rex egiptiꝰ ptoloneꝰ eos adħ opus asciu̾at ipsã
u̾itatẽ gentibꝰ alienigenis inuidisse. ⁊ cõmuni istud
atq malitiȩ tantũ potuisse e̾dat. in codicibꝰ tam mul
rabiles uiros ħ de inuidenda gentibꝰ u̾itate unĩ cõ¬
municasse ssiluĩ. Credibiliꝰ gͦ qui dix̾it cũ pͥmum
de bubliotecha ptolomei descͥbi ista ceꝑunt tẽ aliqͥd
tale fieri potuisse incodice uno pͥmitꝰ in de descͥpto.
unde iam latiꝰ emanaret. Uͥ potuit quidẽ acced̾e̾ õ
scͥptoris enor. S ħ in illa questione de uita matusa¬
le non absurtum ẽ fuspicari. ⁊ in illo alio uͥ suꝑantibꝰ.
genitũ filiũ qui ordini inserit᷑ alibi suꝑsint .c. ann

Expanded text:
eptuaginta interpretes laudabiliter celebratos uiros non potuisse mentiri. Ubi si quaeram, quid sit credibilius, Iudaeorum gentem tam longe lateque diffusam in hoc conscribendum men- 10 dacium uno consilio conspirare potuisse et, dum aliis intuaginta homines, qui etiam ipsi Iudaei erant, uno in loco positos, quoniam rex Aegyptius Ptolomaeus eos ad hoc opus asciuerat, ipsam ueritatem gentibus alienigenis inuidisse et communicato istuc 15 adque malitiae tantum potuisse credat in codicibus tam multrabiles uiros hoc de inuidenda gentibus so ueritate unum communicasse consilium. Credibilius ergo quis dixerit, cum primum de bibliothtale fieri pounde iam latius emanaret; ubi potuit quidem accidere etiam scriptoris error. Sed hoc in illa quae- 1!5 stione de uita Mathusalae non absurdum est suspicari, et in illo alio, ubi superantigenitum filium, qui ordini inseritur, alibi supersint centum anni,
Abbreviated transcription (Latin):
quidẽ ñ nullã diu̾sitatẽ. s minorẽ ac dissimilẽ cet̾is.
Aatusalẽ quippe quẽ geñ enoc. añ qͣm gign̾et eũ qͥĩ ipso
ordine sequit᷑ scãm hebreos ñ centũ minus. s uiginti
ampliꝰ iux̃ annos. qui rursꝰ in nr̃is pꝰea qͣm eũ gen̾ re¬
ꝑunt᷑ ad diti.⁊ in utͥsq sͥ sũma uniu̾si nu̾i oceuirit.¬
In sola nona gen̾atione in annis lamech filii matusale
patͥ̾s añ noe suma uniu̾sitatis disc̾pat. S ñ płimum
.xxͣx. enĩ ⁊ quatuor annos plus uixisse in hebreis ꝙͣ.
in nr̃is codicibꝰ inuenit᷑. Namq añ qͣm gign̾et filiuĩ qͥ
uocatꝰ ẽ noe sex minus ht̃ inhebreis qͣm in nr̃is. Poster
u̾o quam eũ geñ tͥginta ampliꝰ in eisdẽ qͣm in nr̃is. uñ

Expanded text:
itatem, sed minorem ac dissimilem ceteris. Mathusalam quippe, quem genuit Enoch, antequam gigneret eum, qui in ipso ordine sequitur, secundum Hebraeos non centum minus, sed uiginti amplius uixit annos; qui rursus in nostris, postea quam eum genuit, reperiuntur additi, et in utrisque sibi summa uniuersi numeri occuIn sola nona generatione, id est in annis Lamech filii Mathusalem, patris autem Noe, summa universitatis discrepat, sed non plurimum. Viginti enim et quatuor annos plus vixisse in hebraeis, quam in nostris codicibus invenitur. Nam antequam gigneret filium, qui vocatus est Noe, sex minus habet in hebraeis quam in nostris: postea vero quam eum genuit, triginta amplius in eisdem quam in nostris . Unde
Abbreviated transcription (Latin):
ħ ita finsse distincta. ut illa tãꝙͣ ipsis. ista u̾o tãꝙͣ.
dõ ꝑ ipsos loquenti uidicarent᷑ eẽ tͥbuenda : ac sic illa
ꝑtin̾ent ad ub̾tatẽ cognitionis. ħ ad religionis au-¬
ctoritatẽ. In qua auctoritate custodit᷑ canoi p̃t̾ quẽ

Expanded text:
haec ita fuisse distincta, ut illa tamquam ipsis, ista uero tamquam haec ita fuisse distincta, ut illa tamquam ipsis, ista uero tamquam Deo per ipsos loquenti iudicarentur esse tribuenda, ac sic illa pertinerent ad uber. tatem cognitionis, haec ad religionis auctoritatem, in qua auctoritate custoditur canon, praeter quem
Abbreviated transcription (Latin):
uidebant᷑ hñda cẽ suspecta. ne ꝓfenent᷑ falsa ꝓueriᷤᷤ.
Nam ⁊ ꝓferunt᷑ quedã quȩ ipsoꝵ eẽ dicant᷑. ab eis qͥ
ꝓ suo sensu passĩ qͣ uolt̃ credunt. s ea castitas canoniᷤᷤ
auctoritas. s q̃ ista eẽ non credantur ipsoꝵ. Nec mirũ
deb uidĩ q̃ suspecta hñt᷑. quȩ sub tantȩ antiquitatiᷤᷤ
nomine ꝓferunt᷑: qnõ quidẽ in ipsa historia regũ iuda
⁊ regũ ifrł. quȩ res gestaᷤ continet. de quibꝰ eidẽ scͥpt᷑ę
canonice c̃dimus. cõmemorant᷑ płima que ibi ñ ex¬
plicant᷑. ⁊ in libris dicunt᷑ aliis inueniri. quos ꝓpħȩ¬
tũ inuemunt᷑ in canone quem recipit ppłs dĩ. suiꝰ
rei fateor eausa me latet. nisi q̃ existimo ⁊̃ ipsos qͥbꝰ
ea quȩ in auctoritate religionis eẽ deb̾ent. sẽs ntiq
sp̃s reuelabat : alia sic̃ homines historica diligentia.
alia sic̃ ꝓpħas inspiratione diuina scb̾e potuisse. atq

Expanded text:
e suspecta, ne proferrentur falsa pro ueris. Nam et proferuntur quaedam quae ipsorum esse dicantur ab eis, qui pro suo sensu passim quod uolunt credunt. Sed ea castitas canonis authoritas: sed quod ista esse non credantur ipsorum. Nec mirum debet uideri, quod suspecta habentur, quae sub tantae antiquitatis nomine proferuntur; quando quidem in ipsa historia regum Iuda et regum Israel, quae res gestas continet, de quibus eidem scripturae canonicae credimus, commemorantur plurima, quae ibi non explicantur et in libris dicuntur aliis inueniri, quos ptamen inveniuntur in canone, quem recepit populus Dei. Cujus rei, fateor, causa me latet; nisi quod existimo, etiam ipsos, quibus ea quae in auctoritate religionis esse deberent, sanctus utique s reuelabat, alia sicut homines historica diligentia, alia sicut prophetas inspiratione diuina scribere potuisse, adque
Abbreviated transcription (Latin):
Non itaq credendũ ẽ q̃ non nulli arbitrant᷑. hebreã
tantum linguã ꝑ illum qui uocabat᷑ heber. unde
hebreoꝵ uocabulũ ẽ fuisse seruatã. atq iñ ꝑuenisse
ad abrabam. hebreas aut̃ litt̾as alege cȩpisse q̃ data
ẽ ꝑ moysen s potiꝰ ꝑ illam successionẽ patrũ memo¬
ratam linguam cum suis littis custoditã. Deniq
moyses in ppło constituit qui docendis litt̃s p̃ eẽnt.
pͥus quã diuine legis ullas litt̾as nossent. Hos appel

Expanded text:
Non itaque credendum est, quod nonnulli arbitrantur, Hebraeam tantum linguam per illum, qui uocabatur Heber, unde Hebraeorum uocabulum est, fuisse seruatam, adque inde peruenisse ad Abraham, Hebraeas autem litteras a lege coepisse, quae data est per Moysen, sed potius per illam successionem patrum memoratam linguam cum suis litteris custoditam. Denique Moyses in populo constituit qui docendis litteris praeessent, priusquam diuinae legis ullas litteras nossent. Hos appel
Abbreviated transcription (Latin):
die xͥ resirectionẽ futurã. sic̃ ⁊̃ ꝓpħica altitudine
p̾mntiari oportebat uͥ ait. Sanabit nos pꝰ biduũ.
in die t̾eio resurgemꝰ. Scd̾m ħ enĩ nob dic̃ apłs. Si
resiurexistis cũ ap̃o quȩ fursũ s̃ querite. Amos qͦ
de rebꝰ talibꝰ sic ꝓpħat. Ppara inquit te ut inuoces
dm tuũ isrl̃. qr ecce ego firmans tonitruũ ⁊ c̾ans
et reedificabo quȩ cecider̃ eiꝰ. ⁊ destructa eiꝰ resuscitabo.
et reedificabo ea sic̃ dies scłi. ita ut exquirant me
residui hominum.⁊ om̃s gentes in quibꝰ inuocatũ ẽ
nom̃ mm̃ suꝑ eos. dic̃ dñs faciens ħ. Ysaias ꝓpħa ñ¬
ẜmones eorũ sunt breues. in eoꝵ ꝯꝑatione qͥ maioreᷤᷤ
dictis duobꝰ. Ysaias gͦ int̾ illa quȩ arguit iniqͣ uusta
ħ loco ponã. Ee ꝑsona quippe dĩ patͥs loq̃ns. ecce ĩqͥt¬
intelliget puer ms ⁊ exaltabit᷑ ⁊ ȩdificabit᷑ ualde.
quẽadmodũ stupescent suꝑ te multi. ita gła pͥuabit᷑

Expanded text:
i resurrectionem futuram, sicut eam prophetica altitudine praenuntiari oportebat, ubi ait: Sanabit nos post biduum, in die tertio resurgemus. Secundum hoc enim nobis dicit apostolus: Si resurre-xistis cum Christo, quae sursum sunt quaerite. Amos quoque de rebus talibus sic prophetat: Praepara, inquit, te, ut inuoces Deum tuum Israel; quia ecce ego firmans tonitrum et creans  cecidit, et reaedificabo, quae ceci. derunt eius, et destructa eius resuscitabo et reaedificabo ea sicut dies saeculi; ita ut exquirant me residui hominum et omnes gentes, in quibus inuocatum est nomen meum super eos, dicit Dominus faciens haec. CAsermones eorum sunt 10 breues in eorum conparatione, qui maiores adictis duobus. Esaias ergo inter illa, quae arguit iniqua et iusta hoc loco ponam. Ex intelliget puer meus, et exaltabitur, et glorificabitur valde. Quemadmodum stupescent super te multi, ita gloria privab
Abbreviated transcription (Latin):
catoꝵ ꝑ eiꝰ sanguinẽ. tu quoq inquit in sanguine testa¬
m̃ti tui emisisti uinctos tuos de lacu in quo ñ ẽ aqua.
Quid ꝑhc̃ lacum uelit intelligi poss diu̾sa sentiri. ⁊̃ scđm
rectam fidẽ. Michi tam̃ uidet᷑ ñ eo sigc̃ari meliꝰ nisi
humane miseriȩ ꝓfunditatẽ. sicã quodãmͦ ⁊ st̾ilẽ.

Expanded text:
catorum per eius sanguinem: Tu quoque, inquit, in sanguine testamenti tu-i emisisti uinctos tuos de lacu, in quo non est aqua. Quid per hunc lacum uelit intellegi, possunt diuersa sentiri etiam secundum rectam fidem. Mihi tamen uidetur non eo significari melius, nisi huma
Abbreviated transcription (Latin):
t̾na. non uetꝰ. nisi temp̃ralia s̃ ꝓmissa quȩ ꝓ magno
hñtes płimi infirmi.⁊ dõ u̾o a taliũ reꝵ m̃cede ser¬
uientes. qnõ uident eis impios hũndare tbant᷑. ꝑꝑ
dabit᷑ nisi bonis. distinge̾t a uet̾is t̾rana felicitate
quȩ pleꝵq datur ⁊ malis. ingͣuasti inquit suꝑ
me u̾ba ur̃a dic̃ dñs. S dixistis. In quo detͣccimꝰ
de te: Dixistis. Uanus ẽ qui seruit dõ.⁊ quid plus.
qr custodiuimus obseruationes eiꝰ.⁊ q ambulauimꝰ

Expanded text:
na, non uetus, ubi temporalia sunt promissa; quae pro magno habentes plurimi infirmi et Deo uero talium rerum mercede seruientes, quando uident eis inpios abundare, turbantur.dabitur nisi bonis, distingueret a ueteris terrena felicitate, quae plerumque datur et malis: Ingrauastis, inquit, super me uerba uestra, dicit Dominus, et dixistis: In quo detraximus de te? Dixistis: Vanus est omnis, qui seruit Deo, et quid plus, quiacustodiuimusobseruationes eius, et quia ambulauimus
Abbreviated transcription (Latin):
et quis sustinebit diẽ intͦitꝰ eiꝰ : Aut quis resistet
in aspectu eiꝰ : Qd̃ aut̃ dixẽ. dñs quẽ uos q̃ritis. et
angłs testam̃ti quem uos uultis. sig̃cauit utiq ⁊̃
uelle: s multi eoꝵ quẽ quesier ⁊ uoluer̃ uenisse nõ
agnouer̃. excecati in cordibꝰ p̃cedentibꝰ m̾itis suis. Qs̃¬

Expanded text:
 aut quis resistet in adspectu eius? Quod autem dixit: Dominus, quem uos quaeritis, et angelus testamenti, quem uos uultis, significauit utique etuelle. Sed multi eorum, quem quaesierunt et uoluerunt, uenisse non agnouerunt, excaecati in cord
Abbreviated transcription (Latin):
g̾ibꝰ . ħ. ꝓpħia partĩ cõpleta iam e̾nit᷑. partĩ sꝑatur
infine complenda. Mouit enĩ cęlum angłoꝵ ⁊ sid̾um
miracło de ipso uͥgnus partu. Mouit mare ⁊ aridã.
cum in insuł ⁊ in orbe toto xp̃s annuntiat᷑. Ita mou̾i
om̃s g̾s̃ uidemus ad fidẽ. Lam u̾o qd seqͥt᷑. i ueniet
desid̾atꝰ cunctis gentibꝰ. de nouissimo eiꝰ expectat᷑
aduentu. Ut enim eẽt desid̾atꝰ excpectantibꝰ. pͥus
oportuit eũ dilectum eẽ credentibꝰ. ⁊ acharias d xxͦ¬
iħrłm. Ecce rex tiuis ueñ tͥ iustꝰ ⁊ saluator. ipse pau¬
per ⁊ ascendens suꝑ asinũ.⁊ suꝑ pullũ filiũ asinȩ. ⁊
potestas eiꝰ amari usq ad mare.⁊ afluminibꝰ usq

Expanded text:
 prophetia partim conpleta iam cernitur, partim speratur in fine conplenda. Mouit enim caelum angelorum et sidmiraculo de ipso uirginis partu; mouit mare et aridam, cum et in insulis et in orbe toto Christus adnuntiatur: ita moueri omnes gentes uidemus ad fidem. Iam uero quod sequitur: Et ueniet desideratus cunctis gentibus, de nouissimo eius exspectatur aduentu. Ut enim esset desideratus exspectantibus, prius oportuit eum dilectum esse credentibus. Zacharias dHierusalem; ecce rex tuus uenit tibi iustus et saluator; ipse pauper et adscendens super asinum et super pullum filium asinae; et potestas eius a mari usque ad mare et a flumi