comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
caliginosã quȩq: inciss. at ille qͥ ñ alit accipit. in principio fecit. Quã sidiceret᷑ pri
mo fec : Ñ b ab& quomodo ueracit intellegat. Caelũ & t̃ranisi materi a celi& t̃rȩ intel¬
legat : Vlidelic& uniuersȩ id ẽ inteligibilis corporalisq creatura  Sienĩ iã formatã
uelituniuersã recte abeo queri poterit si hoc primo fecitds̃ quid fecerit deinceps:
& p̃uniuersitatẽ ñ inueni& : ac ꝑ hoc audi& inuit᷑ : Quomodo illud primo siposte a
nihil: cũ uero dicit primo in formẽ deinde sormatã ñẽ ab serduss mo¬
doe i don eus discernere quid p̃cedat a&̃nitate Quid tẽpore Quid eleccione: Quidouigi
nẽ aet̃nitate : sicut ds̃ om̃a tepore sicut flos fructũ electione sicut fructus florẽ brigine:
sicut sonus cantũ in his quattuar primũ &ultonũ quȩ cõme moraui difficillime intel¬

Expanded text:
caliginosam quaeque in eis sunt. At ille, qui non aliter accipit: in princcaliginosam quaeque in eis sunt. At ille, qui non aliter accipit: in princmo fecit, non habet quomodo ueraciter intellegat caelum et terram, nisi materiam caeli et terrae intellegat, uidelicet uniuersae, id est intellegibilis corporalisque creaturae. si enim iam formatam uelit uniuersam, recte ab eo quaeri poterit, si hoc primo fecit deus, quid fecerit deinceps; et post uniuersitatem non inueniet ac per hoc audiet inuitus: quomodo illud primo, si postea nihil? cum uero dicit primo informem, deinde formatam, non est absurdus, si modo est idoneus discene: aeternitate, sicut deus omnia; tempore, sicut flos fructum; electione, sicut fructus florem; origine, sicut sonus cantum. in his quattuor primum et ultimum, quae conmemoraui, difficillime intel
Abbreviated transcription (Latin):
bis:: Alius it idem intendit in eadem uerba : & principiũ intellegit. ex ordiũrerũ
conditarũ & sic accipit. In principio fecit ac sidiceret᷑ : Primo fecit: atq in eis qͥ intel¬
naturas : Alius unã formatã eandeq spiritalẽ caeli nomine: aliã in formẽ corporalis
materiẽ t̃rȩ nomine: Qui aut̃ intellegunt in om̃nib: caeli&t̃rȩ Adhuc in formẽ ma¬
teria dequafor maret᷑ cȩlũ & trã : Nec ipsi un omodo id intellegunt: Sedalius unde
consũ maret᷑ intellegibilis sensiblisq creatura : Alius tantũ unde sensibilis moles
istacorporea sinugrandi contines ꝑspicuas protasq: naturas : nec illiunomodo qui
iam dispositas degestasq: creaturas cielũ & terrã uocari hocloco credunt. Sed ali¬
us inuisibilẽ adq uisibilẽ : alius solã uisibilẽ inqualumino sũ cȩlũ suscipimꝰ & t̃rã

Expanded text:
bis. alius itidem intendit in eadem uerba et principium intellegit exordium rerum bis. alius itidem intendit in eadem uerba et principium intellegit exordium rerum conditarum et sic accipit: in principio fecit, ac si diceretur: primo fecit. atque in eis, qui intelnaturas, alius unam formatam eandemque spiritalem caeli nomine, aliam informem corporalis materiae terrae nomine. qui autem intellegunt in nominibus caeli et terrae adhuc informem materiam, de qua formaretur caelum et terra, nec ipsi uno more id intellegunt, sed alius, unde consummaretur intellegibilis sensibilisque creatura, alius tantum, unde sensibilis moles ista corporea sinu grandi continens perspicuas promptasque naturas. nec illi uno modo, qui iam dispositas digestasque creaturas caelum et terram uocari hoc loco credunt, sed alius inuisibilem atque uisibilem, alius solam uisibilem, in qua luminosum caelum suspicimus et terram
Abbreviated transcription (Latin):
cũ haecuerbalegunt uel audiunt. Tuad s̃ a et̃ nȩstabilꝵ ꝑmansione cunc.¬
ta p̃terita & futura tẽ pora superari : Nec tam̃ quicquã eẽ tẽporalis creature
Qđ tuñ feceris cuius uoluntas quia idẽ qđ tu nullo modo mutata uelquȩ ariti
Añ fuisset excata uoluntate fecistiom nia ñ dete similitudinẽ tuã formã
omniũs ed denihilo dissimilitudinẽ in for mẽquȩ formare ꝑsimilitudinẽ
tuam recurrens inte unũ ꝓcaptu ordinato quantũ cuiq: rerũ in suo gene¬
redatũ ẽ : Et fierent om̃ ab on aualde : siue maneantcircate : siue gradatim remotio¬
ra distantia ꝑtẽpora & locos pulcras nara ationes faciant aut patiant᷑. Vident
haec & gaudent in luce ueritatistuȩ : quantulũ hic ualent᷑ & alius eoꝵ intendit in id
qđ dictũ ẽ. In principio fecitds̃ & respicit sapientiã. Principiũ qr & loqͥt᷑ ipsa no¬

Expanded text:
cum haec uerba legunt uel audiunt, tua, deus, aeterne stabili permansione cunccum haec uerba legunt uel audiunt, tua, deus, aeterne stabili permansione cuncta praeterita et futura tempora superari nec tamen quicquam esse temporalis creaturae quod tu non feceris, cuius uoluntas, quia id est quod tu, nullo modo mutata uel quae antea non fuisset, exorta uoluntate fecisti omnia: non de te similitudinem tuam formam omnium, sed de nihilo dissimilitudinem informem, quae formaretur per similitudinem tuam recurrens in te unum re datum est, et fierent omnia bona ualde, siue maneant circa te, siue gradatim remotiore distantia per tempora et locos pulchras uariationes faciant aut patiantur. uident haec et gaudent in luce ueritatis tuae, quantulum hic ualent. Et alius eorum intendit in id, quod dictum est: in principio fecit deus, et respicit sapientiam principium, quia et loquitur ipsa no
Abbreviated transcription (Latin):
uerbac epta & finita sonantia temporib: atq trans euncia pcorũ transitũ
tatim exister& qđiussũ ẽ ut exister& : & siquid forte aliud hoc modo
e familia ritate carnis opinant᷑ : In quib: ad huc paruulis animalib:
dũ istohum illi mogenere uerbaꝵtã quã mat̃ nosinueoo gestat᷑ infirmitas salubri¬
t̃ aedificat᷑ si desquacestũ habeant & teneant dm̃ fecisꝰ seoim̃s naturas quascoꝵ
sensus mrabili uarieate circũ spicit. Quo siquis piãquasiui litatẽ dictoꝵ as
ꝑnatus extranutritorias curas suꝑba in bebillitate seextenderitꝰheucad & mi¬
er : & tud nẽ ds̃ miserere ne in plumẽ pullũ conculcent qͥ transeunt uiã : & mit¬
te angelũtũ q eũ reponat innide ut uiuat donec uol&. Aliiuero quib: hat
uerba ñ iãnidus sed o paca frutecta sunt. Vident in eis latentes stuctus
& uolitant l&untes & garriunt scrutantes & carpiunt eos. Videntenim

Expanded text:
uerba coepta et finita, sonantia temporibus atque transeuntia, post quorum transitum uerba coepta et finita, sonantia temporibus atque transeuntia, post quorum transitum statim existeret quod iussum est ut existeret, et si quid forte aliud hoc modo ex familiaritate carnis opinantur. in quibus adhuc paruulis animalibus, dum isto humillimo genere uerborum tamquam materno sinu eorum gestatur infirmitas, salubriter aedificatur fides, qua certum habeant et teneant deum fecisse omnes naturas, quas eorum sensus mpernatus extra nutritorias cunas superba inbecillitate se extenderit, heu! cadet miser et, domine deus, miserere ne implumem pullum conculcent qui transeunt uiam, et mitte angelum tuum, qui eum reponat in nido, ut uiuat donec uolet. Alii uero, quibus haec uerba non iam nidus, sed opacata frutecta sunt, uident in eis latentes fructus et uolitant laetantes et garriunt scrutantes et carpunt eos; uident enim,
Abbreviated transcription (Latin):
quã dix̃ omã cuius dicta conamur exponerexxu. It̃ ex code principio¬
e uodmagisꝓsit multiplex sensuũ ꝓlatiosiñ sit contrafio ẽex libroconse
icutenĩ fons in paruolo couberior est : plurib:q riuis in amplicras pacia flu
cit᷑. Itanarratio dispens atoristui sermocinatorib: plurib: ꝓ futura paruo ser¬
monis modulos catet : Fluenta liquideueritatis : Vnde sibi quisq uerum qđ deis
reb potest hic illud ille illud: ꝑ longiores loquellarũ anfractꝰ trahat : alienĩ
cumhaec uerbalegunt uel audiunt: cogitant dm̃ quasi hominẽs aut quãsi aliquã
mole in m̃sa p̃ditã potestatẽ nouo quodũ &repentino placito extrascipsũ tam¬
quã locis distantib fecisse Caelũ & t̾rã duomagna corpora sup̃& in fraqͥb
om̃a continerent᷑ : & cũ audiunt. dix̃ ds̃ fiat ilux & factũ ẽ illud c̃ogitant

Expanded text:
quam dixit omnia cuius dicta conamur exponere. XI. ITEM DE EODEM PRINCIPIOquam dixit omnia cuius dicta conamur exponere. XI. ITEM DE EODEM PRINCIPIO, QVOD MAGIS PROSIT MVLTIPLEX SENSWM PROLATIO, 81 NON SIT CONTRA FIDEM. EX LIBRO CONFEicut enim fons in paruo loco uberior est pluribusque riuis in ampliora spatia fluxcitur, ita narratio dispensatoris tui sermocinaturis pluribus profutura paruo sermonis modulo scatet fluenta liquidae ueritatis, unde sibi quisque uerum, quod de his rebus potest, hic illud, ille illud, per longiores loquellarum anfractus trahat. alii enim cum haec uerba legunt uel audiunt, cogitant deum quasi hominem aut quasi aliquam mole inmensa praeditam potestatem nouo quodam et repentino placito extra se ipsam tamquam locis distantibus fecisse caelum et terram, duo magna corpora supra et infra, quibus omnia continerentur, et cum audiunt: dixit deus: fiat illud, et factum est illud, cogitant
Abbreviated transcription (Latin):
Si plac&tibihancenĩ uoluntatẽ. huic refero frat᷑nã & pacificã uocem¬
Siambo uidemus uerũ eẽ qđ dicq : & ambo uidemus uerũ eẽ quȩ dico. Vbi
cogitation eẽtendimꝰ : quã sic uidere ñ possumus ut uidet᷑ in commutabili sueritas
Q uando supse morses apparuiss& nob̵ atq dixisa hoccogitaumn ee sicea iuderen sed
crederem: Ñitaq: supra quã scrptũ ẽ : Vnus ꝓ altero inflet᷑ aduersus alterum :
ximũ nr̃m sicut nos metipsos. propt̃ duo p̃cepta caritatis sensisse morsen÷
Quicquid in illis libris sensit inisicrediderimꝰ mendacẽ faciem dñm : Cũ de animo
conseruralit̃ quã ille docuit opinam᷑. lamuide quã stultũ sit intanta copia uerissi¬
marũ sentenciarũ quȩ deillis uerbi serui possunt temeread firmare : Quã earũ
mois es potissimũ senserit : & ꝑniciosis contencionib: ipsã offendere eritatẽ ꝓ̃p̃t

Expanded text:
si placet tibi. hanc enim uocem huic refero fraternam et pacificamsi placet tibi. hanc enim uocem huic refero fraternam et pacificamsi ambo uidemus uerum esse quod dicis et ambo uidemus uerum esse quod dico, ubi, cogitatione contendimus, quam sic uidere non possumus, ut uidetur inconmutabilis ueritas, quando, si ipse Moyses apparuisset nobis atque dixisset: "hoc cogitaui", nec sic crederemus? non itaque supra quam scriptum est unus pro altero infletur aduersus alterum. d nostra, et proximum nostrum sicut nosmet ipsos. propter duo praecepta caritatis sensisse Mosen quidquid in illis libris sensit nisi crediderimus, . mendacem faciemus dominum, cum de animo conserui aliter quam ille docuit opinamur. iam uide quam stultum sit in tanta copia uerissimarum sententiarum, quae de illis uerbis erui possunt, temere affirmare quam earum Moyses potissimum senserit et perniciosis contentionibus ipsam offendere caritatem, propter
Abbreviated transcription (Latin):
qđ contendunt ñ hoc sensisse moisen. Quod ego dico sed qđ ipsidicunt : nolo
ñ amo Quia aesiitaẽ tam̃ ista tem eritas ñ scientiae se& aud aciae ẽ : Nec uisus
sed trpus eũ perit : Ideoq: dñe trem̃da sunt iudiciatua quõ ueritas tua nec
mea ẽ nec illius sed omniũ nr̃oꝵ . Quos ad ei cõmunionẽ pupliceuocas. terribilit̃
amimonens nos ut eã nolimus habere priuatã nepriuemurea : Nãquis quis
id qđ tuomib: ad fruendũ ꝓponissib ꝓpriae uindicat : & suũ uult cẽ qđom
niũ ẽ : a cõmune ꝓpellit᷑ ad suã hoc ẽ aueritate ad m̃daciũ : Qui en ĩ loquit᷑
mĩdaciũ desuolo quitur: Adtende iudex optime dr̃ ipsauentasadtenapi
quid dicã contradictori hiuic adtende : Corã te enĩ dico & corã fratrib meis
qui qulegitime utunt᷑ lege usq ad finẽ caritatis adtende &uide quid eidicã.

Expanded text:
quod contendunt non hoc sensisse Mosen quod ego dico, sed quod ipsi dicunt, nolo, quod contendunt non hoc sensisse Mosen quod ego dico, sed quod ipsi dicunt, nolo, non amo; quia etsi ita est, tamen ista temeritas non scientiae, sed audaciae est, nec uisus, sed typhus eam peperit. ideoque, domine, tremenda sunt indicia tua, quoniam ueritas tua nec mea est nec illius, sed omnium nostrum quos ad eius communionem publice uocas, terribiliter admonens nos ut eam nolimus habere priuatam, ne priuemur ea. nam quisquis id quod tu omnibus ad fruendum proponis sibi proprie uindicat et suum uult esse quod omnium est, a communi propellmendacium, de suo loquitur. Adtende, iudex optime, deus, ipsa ueritas, adtende, quid dicam contradictori huic, adtende; coram te enim dico et coram fratribus meis, qui legitime utuntur lege usque ad. finem caritatis; adtende et uide, quid ei dicam,
Abbreviated transcription (Latin):
emoiã mihi molestus sit : dicen domihi ñ hoc sensit moises qđ tudicis sed hoc
sensit. qđ ego dico Sienĩ mihidicer& unde scis hoc sensis se moisenqđ de
hnsuerbis ei loqueris dȩquo animo ferredeberẽ & res ponderẽ fortasse
quae superius respondi: Vel aliquango uberius siee durioa ũ uero dic̃ ñ hoc
ille sensit qđ tudicis sed qđ ego dico : neq tam̃ negat qđ ut̃q nr̃m dicit᷑ utrũq
uerũ eẽ Ouita pauperũ ds̃ meus incuis sinu ñ ẽ contradictio : pluemihi
mitigationes incorde. ut pacient̃ tales ferã qui ñ mͥ hocdicunt : Quia diuinis
& incorde famulitui uider̃ qđ dicunt. sequia suꝑbi sunt nec nouer̃ moy se sen¬
rent sicut ego amo. Quod dicunt: quando uerũ dicunt ni qr ipsoꝵ ẽ seqͥua ueru
est & ideo iã necipsoꝵ men. ẽ : qr uerũ ẽ:. Si aut̃ ideo ament illud qruerũ ẽ:
iam & ipsoꝵ & meũ ẽ : quõ in commune omniũ ẽ ueritatis amatoꝵ. Illud aut

Expanded text:
emo jam mihi molestus sit, dicendo mihi: Non hoc sensit Moyses quod tu dicis, sed hoc sensit quod ego dico. Si enim mihi diceret: Unde scis hoc sensisse Moysen, quod de his verbis ejus eloqueris? aequo animo ferre deberem, et respondere fortasse quae superius respondi, vel aliquanto uberius, si esset durior. Cum vero dicit: Non hoc ille sensit quod tu dicis, sed quod ego dico, neque tamen negat quod uterque nostrum dicit utrumque verum esse; o vita pauperum, Deus meus, in cujus sinu non est contradictio, plue mihi mitigationes in cor, ut patienter tales feram! Qui non mihi hoc dicunt, quia divini sunt, et in corde famuli tui viderunt quod dicunt, sed quia superbi sunt, nec noverunt Moysis senrent, sicut ego amo quod dicunt, quando verum inducunt; non quia ipsorum est, sed quia verum. Et ideo jam nec ipsorum est, quia verum est. Si m est et meum est, quoniam in commune omnium est ueritatis amatorum. illud autem
Abbreviated transcription (Latin):
bris cruciatus ꝑ quã mostẽ mors impieatis ꝑimeur inqua nos ñrelinquit dĩ etideo
ꝑtalem crucem euacuatur corpus peccati : ut iam non exhibeamus membrantaa
arina iniquitatis peccato: quna & interior homo siutiq renotiatuai dedi in dicon ꝑfecto ude e¬

Expanded text:
bris cruciatus, per quam mortem mors impietatis perimitur, in qua nos non reliquit Deus. Et ideo bris cruciatus, per quam mortem mors impietatis perimitur, in qua nos non reliquit Deus. Et ideo per talem crucem evacuatur corpus peccati, ut jam non exhibeamus membra nostra arma iniquitatis peccato; quia et interior homo si utique renovatur de die in diem, profecto ve
Abbreviated transcription (Latin):
susci tauit ilim̃a: xpm aenostuis uiuificauit Et mostalia corporaura ꝑinhabitantdẽ sporumis
in ciob huia er goduplac mostinrãe: saluator inpendit simplã suã: & ad faciendã utramq
utt en taqua sp̃u mosanoaininterior ehiomine renouari opus eãe. Et tã quã resi piscendo adui¬
tam iastitae renouari sedindutus crne mostali : Et sola moriens sola resurgensisasola
nob adutrũq concinnuit : Eu in cu fier&e interioris hominis sacram̃tũ: exterioris exem¬
plura ꝗ interiotis enim hominis nt̃isacramto data .ẽ. Vloxilla ꝑtinens ad mostẽ animae
nrar signifi candã : Non solt̃ inpsalmo uerũ &iã ineruce : dsmeus ds meus ut quidme
dereliquisti : Cui uo ci congruit a postolus dicens : Scientes quia uetus homo nr̃ simul
erucifixus est ut euacu& corpus peccati ut ultra non serui amꝰ peccato : Crucifixio quippe
intersoris hominis patnitentiae dolores intelleguntur. & continentiae quidam salu¬

Expanded text:
ortuis uiuificabit et mortalia corpora uestra per inhabitantem spiritum eius in uobis. huic ergo duplae morti nostrae saluator impendit simplam suam et ad faciendam utramque ut ei tamquam spiritu mortuo in interiore homine renouari opus esset et tamquam resipiscendo ad uitam iustitiae reuocari; sed indutus carne mortali et sola moriens, sola resurgens, ea sola nobis ad utrumque concinuit, cum in ea fieret interioris hominis sacramentum, exterioris exemplum. interioris enim hominis nostri sacramento data est uox illa pertinens ad mortem animae nostrae significandam non solum in psalmo uerum etiam in cruce: deus meus, deus meus, ut quid me dereliquisti? cui u noster crucifixus est, ut evacuetur corpus peccati, ut ultra non serviamus peccato. » Crucifixione quippe interioris hominis poenitentiae dolores intelliguntur, et continentiae quidam salu
Abbreviated transcription (Latin):
Querit᷑ utrũ om̃a secundũ figurarũ tantũ modo intellectũ accipiant᷑ an&iã secundũ fidẽ
rerũ gestarũ asserenda & defendenda sit: nã ñ ẽẽ. accipienda figurilit̃ : Nullus
xp̃ianus dicere audebit attendens a postoludicentẽ. Om̃a aut̃ hȩcꝰ insigura ẽtin¬
gebat in illis: & illud quod ingenesiscriptũ ẽ. Et erunt duo incarneuna. mignũ sicra¬
m̃tũ cõm̃duntẽ in xp̃o & in ecclesiũ : Si ergo utroq: modo illu scripturu scrutin¬

Expanded text:
llectum accipiantur, an etiam secundum fidem rerum gestarum asserenda et defendenda sint. Nam non esse accipienda figuraliter nullus Christianus dicere audebit, attendens Apostolum dicentem: Omnia autem haec in figura contingebant illis, et illud quod in Genesi scriptum est, Et erunt duo in carne una, magnum sacramentum commendantem in Christo et in Ecclesia.
Abbreviated transcription (Latin):
Doceatenĩ oportec & factis potestatẽ suã & humilitate clem̃tia & p̃cepcione natu¬
rã quȩ om̃a sacris quib: initiam sec recius in firmiusq: traduntur inquib: bonoꝵ
uita facillime non disputationũ cmbagib: sed misterioꝵ auctonitate
purgatur.. Humanauero autoritas plerũq fallt: Ineis tam̃ iure uidetir

Expanded text:
doceat enim oportet et factis potestatem suam et humilitate clementiam et praeceptione natudoceat enim oportet et factis potestatem suam et humilitate clementiam et praeceptione naturam, quae omnia sacris, quibus initiamur, secretius firmiusque traduntur, in quibus bonorum uita facillime non disputationum ambagibus sed mysteriorum auctoritate purgatur. humana uero auctoritas plerumque fallit, in eis tamen iure uidetur
Abbreviated transcription (Latin):
doapellẽ : Tam̃ in concusse credo mox ut hoccorpus reliquerint eos quobene magis
minuuixer̃ Eofacilius aut difficilius liborari auctoritas aut̃ pastĩ diuina partĩ hu
mana : seduera sũma ea ẽ : quȩ diuina nominat inqua m&uendaẽ aerioꝵ animaliũ mi¬
ra fallaciq̃ ꝑ rerũ adistos sensus corporis ꝑtinentiũ quadã duunatione ñ nullaq poten¬
tia decipereanimas facillime consuerunt aut peritura sũ fortuna sũcuriosas aut
fragiliũ cupiditar potestatũ aut maniũ formidolos as miraculoꝵ : Illaergo autoritas
diuina dicendaẽ : quae ñ rolũ in sensibilib: signis transcendit omnẽ humanã facul¬
tatẽ sed & ipsũ hominẽ agens ostenditei quousq se ꝓp̃t ipsũ depresserit : & ñ tene¬
risensib: quib: uidentur illamiranda sed ad intellectũ iub& euolare: simulde¬
monstrans : & quanta hic possit : & qur haec facia t : & quã paruipendat:

Expanded text:
do appellem; tamen inconcusse credo mox ut hoc corpus reliquerint, eos quo bene magis do appellem; tamen inconcusse credo mox ut hoc corpus reliquerint, eos quo bene magis minusve vixerunt, eo facilius aut difmana, sed uera firma summa ea est, quae diuina nominatur. in qua metuenda est aeriorum animalium mira fallacia, quae per rerum ad istos sensus corporis pertinentium quasdam diuinationes nonnullasque sententias decipere animas facillime consuerunt aut periturarum fortunarum curiosas aut fragilium cupidas potestatum aut inanium formidulosas miraculorum. illa ergo auctoritas diuina dicenda est, quae non solum in sensibilibus signis transcendit omnem humanam facultatem sed et ipsum hominem agens ostendit ei, quo usque se propter ipsum depresserit, et non teneri sensibus, quibus uidentur illa miranda, sed ad intellectum iubet euolare simul demonstrans, et quanta hic possit et cur haec faciat et quam parui pendat.
Abbreviated transcription (Latin):
& qualiuita esse docibilis possit euenit ut omnib: bonamagna &occulta discere
cupientib: ñ aperiat nisi autoritasi anuã quã quisq ingressus sineulla dubitatione
uitae optimȩ p̃cepta sectatur ꝑquȩcũ docilis factꝰ fuerit tũ demũ disc&. & quan¬
taratione p̃dita sint ea ips a quȩ secut᷑ ẽ ant᷑ rationẽ : & quid sit ipsaratio quȩ post¬
auctoritatis cunabula firmus & idoneus iam sequit᷑ atq conp̃hendit : & quid in¬
tellectꝰ in quo uniuersa sunt uel ipse potius umuersa uniuersoo : & quid p̃t̃ uniuersa
unuerso principiũ ad quã cognitionem in hacuita ꝑ uenire pauci ultraquã uero &ia
posthancuitã nemoꝓgredi potest : Qui aut̃ sola auctoritate c̃tentibonis tantũ morib
rutisq uotis constant̃ operã dederint aut contẽpnentes : Aut ñ ualentes disciplinis
liberalib: atq: optimis erudiribeatos eosquidem cũ int̃ homines uiuunt : pecio quomo¬

Expanded text:
et quali uita esse docilis possit, euenit, ut omnibus bona magna et occulta discere et quali uita esse docilis possit, euenit, ut omnibus bona magna et occulta discere cupientibus non aperiat nisi. auctoritas ianuam. quam quisque ingressus sine ulla dubitatione uitae optimae praecepta sectatur, per quae, cum docilis factus fuerit, tum demum discet et quanta ratione pauctoritatis cunabula firmus et idoneus jam sequitur atque comprehendit; et quid intellectus, in quo universa sunt, vel ipse potius universa; et quid praeter universa universorum principium. Ad quam cognitionem in hac vita pervenire pauci, ultra quam vero etiam post hanc vitam nemo progredi potest. Qui autem sola auctoritate contenti, bonis tantum moribus rectisque votis constanter operam dederint, aut contemnentes, aut non valentes disciplinis liberalibus atque optimis erudiri, beatos eos quidem, cum inter homines vivunt, nescio quomo
Abbreviated transcription (Latin):
lunt: Republica nolint amminis trare: mns̃ ꝑfecti: ꝓficiaut uel intraetate senaton
festinent: Velcerte intra iuiuentint: sed gosquis serose ad ista conuerte . nirbine
aut̃ uitailocotẽ poreiamicos. aut habeant aut habere instent: obsequant dignis
etiã ñ hoc exspatantib: supbos rmnus curent᷑ minime sint. apte congruent iqucui¬
uant diñcolantit giifit. quȩram: fide spacaritate subinxioptentranquilltatẽatis
ut dicã quomo dostudios erudiridebeañ Qui sicut dictũ ẽ : uiuere in stituerunt addis¬
cendũ: Item necessario dupliciterducimur auetoritate atq ratione tẽporeauctori¬
deat᷑ esses a lubrior : Ratio uero aptiox eruditis tam̃ qui a nullus hominũ nisige
imperito perit fit : Nullus autẽ imperitꝰ nouit qualẽ sedebeat p̃bere docentibus:

Expanded text:
lunt. Rempublicam nolint administrare nisi perfecti. Perfecti autem vel intra aetatem senatoriam lunt. Rempublicam nolint administrare nisi perfecti. Perfecti autem vel intra aetatem senatoriam festinent, vel certe intra juventutem; sed quisquis sero se ad ista converterit, non arautem vita, loco, tempore, amicos aut habeant aut habere instent. Obsequantur dignis, etiam non hoc exspectantibus, superbos minus curent, minime sint, apte congruenterque vivant. Deum colant, cogitent, quaerant fide, spe, charitate subnixi, optent tranquillitatem atque m. Sequitur ut dicam quomodo studiosi erudiri debeant, qui, sicut dictum est, vivere instituerunt ad discendum. Item necessario dupliciter ducimur, auctoritate atque ratione; tempore auctorideatur esse salubrior, ratio uero aptior eruditis, tamen, quia nullus hominum nisi ex imperito peritus fit, nullus autem imperitus nouit, qualem se debeat praebere docentibus
Abbreviated transcription (Latin):
ab ipsius etiã laudis immodica cupiditute seabstineant :Amorẽ aut̃ pecune
totius suae spei certissimũ uenenũ eẽ. credunt: nhil eneruit̃ faciant: nibil
auidaciter ispeceatis aui suoꝵ uelpellant omninoirã uel itafrenentie e puiber¬
saesimilis nemnine oderint : nullauitia noncurureuo lint magnopere obser¬
uent cũuindican neminimũ sit cũignoscunt neparu : nihilpuni ant qđ ñualo
ut admeliusi nihilin dulgean qđ uertat inpeius suos putent eiois inquor iib:
potestas data suerte : ita serui ant uit os dominar ipudeat: Itadominentur :
ut es serure delectet: Inalienoꝵ autptcatis inolestir sin inuito: nimicitia sutem:
cautis sune ferant ȩquis sume finiant citis simse: inomniuero contractuatq conuersauo¬
ne cabomitibi satis e seruare unũ hocuulgare ꝓuerbui nemini faciant io patino¬

Expanded text:
ab ipsius etiam laudis immodica cupiditate se abstineant, amorem autem pecuniae ab ipsius etiam laudis immodica cupiditate se abstineant, amorem autem pecuniae totius suae spei certissimum uenenum esse credant. nihil eneruiter faciant, nihil audacter. in peccatis autem suorum uel pellant omnino iram uel ita frenent, ut sit pulsae similis. neminem oderint, nulla uitia non curare uelint. magnopere obseruent, cum uindicant, ne nimium sit, cum ignoscunt, ne parum. at ad melius, nihil indulgeant quod vertatur in pejus, suos putent omnes in quos sibi potestas data fuerit; ita serviant, ut eis dominari pudeat; ita dominentur, ut eis servire delectet. In alienorum autem peccatis molesti non sint invito. Inimicitias vitent cautissime, ferant aequissime, finiant citissime. In omni vero contractu atque conversatione cum hominibus, satis est servare unum hoc vulgare proverbium: Nemini faciant quod pati no
Abbreviated transcription (Latin):
sima disciplina seitastudiosis & dm̃atq animas tantũ amantib animisipani.¬
sestatura ee pmnittit ut non nobis sũmȩ numeroꝵ possint ee certiores: Hacc
aut̃ disciplinu ipsadi lex ẽ. quae apudeũ fixa & in concussas emna ners insapi¬
entes animas qua sitranscribit᷑. uttantose sciant uiuere celius tantoq subli¬
mius quanto &ꝑfectius ea conteplant. intellegendo &uiuendo custo diunt dilux¬
rentius : Hacc igit̃ disciplina eisquiilla nosse desiderant simulgeminũ ordinẽ
sequi iubet : cuius una pars. uitac altera eruditionis ẽ adoliscentib: ergostudiosis
sittuuiuendũ e: ut aueneriis reb: ab in lecebris uentris & gutturis abimmoderato
corporis cultu& ornito ab in anib: negotiis ludoꝵ a torpore sorni atquepigrite
abemulatione obtrectatione. inuidientis ab honoꝵ potestutũq ambitionib.

Expanded text:
sima disciplina se ita studiosis et deum atque animas tantum amantibus animis manisima disciplina se ita studiosis et deum atque animas tantum amantibus animis manifestaturam esse promittit, ut non nobis summae numerorum possint esse certiores. Haec autem disciplina ipsa dei lex est, quae apud eum fixa et inconcussa semper manens in sapientes animas quasi transcribitur, ut tanto se sciant uiuere melius tantoque sublimius, quanto et perfectius eam contemplantur intellegendo et uiuendo custodiunt diligentius. haec igitur disciplina eis, qui illam nosse desiderant, simul geminum ordinem sequi iubet, cuius una pars uitae, altera eruditionis est. adulescentibus ergo studiosis eius ita uiuendum est, ut a ueneriis rebus, ab inlecebris uentris et gutturis, ab inmodesto corporis cultu et ornatu, ab inanibus negotiis ludorum ac torpore somni atque pigritiae, ab aemulatione obtrectatione inuidentia, ab honorum potestatumque ambitionibus,
Abbreviated transcription (Latin):
Naiom̃s cernere studiosissimeacꝓsus quẽq uirib: dm̃querere sed ipsũ dequo
a gebamꝰ ordine non tenere : Quo ad illius in effubilis maies tutis intelle¬
gentiã puenit. Orouos inquã siut uideomultudiligitis ordinenenos p̃poste¬
Sros & inoidinatos ce patiamini : Quã qua enioccultissimaratiosedemons¬
ratura polliceat : Nihilpter diuinũ ordine fieritam si quepiã ludimagiser u audire¬
mus conante docere puerũ syllabas. quẽ primolitteras nemodocuisset. Nondieo
ridendu taquã stultu: sediunciendũ taquã furiosũ putaremus : Nob aliud opinors
nisi quod docendi orudine nonteneret ad multa talia & inperitos quacadoctis
seprae hendane: acderideant &dementes homines: Quaenee stultoꝵ iudiciũ fuga¬
unt facerenerno ambigit: Ettamenetia istaom̃a. que fatem̃ es seꝑ uersãn. ee
preterdiuinũ ordine Altc quȩda & amultitudinis uel suspieione remotis¬

Expanded text:
nes cernerem studiosissime ac pro suis quemque uiribus deum quaerere sed ipsum, de quo agebamus, ordinem non tenere, quo ad illius ineffabilis maiestatis intellegentiam peruenitur: Oro uos, inquam, si, ut uideo, multum diligitis ordinem, ne nos praeposteros et inordinatos esse patiamini. quamquam enim occultissima ratio se demonstraturam polliceatur nihil praeter diuinum ordinem fieri, tamen si quempiam ludi magistrum audiremus conantem docere puerum syllabas, quem prius litteras nemo docuisset, non dico ridendum tamquam stultum, sed uinciendum tamquam furiosum putaremus non ob aliud, opinor, nisi quod docendi ordinem non teneret. at multa talia et inperitos, quae a doctis reprehendantur ac derideantur, et dementes homines, quae nec stultorum iudicium fugiunt, facere nemo ambigit, et tamen etiam ista omnia, quae fatemur esse peruersa, non esse praeter diuinum ordinem alta quaedam et a multitudinis uel suspicione remotis
Abbreviated transcription (Latin):
quande mostẽ a postolus dicens: deuidua quae aut̃ indeliciis agee uiuens mostua ẽnanima
igituir iam pna q̃ fuit impia: ꝓpt iustitiã fidei dicitur Exmoste reuixis se : atq uiuere.
Corpꝰaut in tantũ mariturũ ppt̃ animae absces sum qui fiturus ẽ sodppe tantã infirmitatẽ carus
a fanguinis. Quoda loco inseripturis. &iã mostuũ dr̃ loquente apło: Corpus quidẽ inquit:

Expanded text:
quandam mortem quandam mortem igitur iam pia, quae fuit impia, propter iustitiam fidei dicitur ex morte reuixisse atque uiuere. corpus autem non tantum moriturum propter animae abscessum qui futurus est, sed propter tantam infirmitatem carnis et sanguinis quodam loco in scripturis etiam mortuum dicitur loquente apostolo: corpus quidem, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
iusti ficatio nr̃a ꝑficie᷑ ineffabiliter : Tunc enim similes ei erimus quõ uidebimꝰ eũ sicuq ẽ punc uero
quam diu corpus qđ corrũpitur ad grauat animã : &uita humana suꝑ terrã totat ep̃tatio ẽ
Non iustificatur in conspecto etus om̃is uiuens in comparatione iustitie qua aequabim angolis
&glor iao quae reue labitur in nob: Demoste aut animae. a morte corporis distinguenda :¬
Quid plura cõmemorem Cũ dñs in euangelica sententia : utrãq mortem cuiuis facile discernen¬
da posuerit Aibiait sine mortuor. sepelire mostuos suos: sepeliendũ quippe corpus mostuũ
erat : sepultores aute esꝰ ꝑͥinfidelitatẽ impi&atis in anima mostuos intellegi uoluit quales ex¬
citantur Cũ dr̃ : Surgo quidormnis & ex surge amostus & inlumin abit te xp̃s. detestat᷑ aut̃

Expanded text:
iustificatio nostra perficietur ineffabiliter. tunc enim similes ei erimus, quoniam uidebimus eum sicuti est. nunc uero iustificatio nostra perficietur ineffabiliter. tunc enim similes ei erimus, quoniam uidebimus eum sicuti est. nunc uero quamdiu corpus quod corrumpitur adgrauat animam et uita humana super terram tota temtatio est, non iustificatur in conspectu eius omnis uiuens in comparatione iustitiae, qua aequabimur angelis, et gloriae, quae reuelabitur in nobis. de morte autem animae a morte corporis distinguenda quid plura commemorem, cum dominus in euangelica sententia utramque mortem cuiuis facile discernendam posuerit, ubi ait: sine mortuos sepelire mortuos suos? sepeliendum quippe corpus mortuum erat; sepultores autem eius per infidelitatem impietatis in anima mortuos intellegi uoluit, quales excitantur cum dicitur: surge qui dormis et exsurge a mortuis, et inluminabit te Christus. detestatur autem
Abbreviated transcription (Latin):
corpore propter peccatũ Vitriq autem reinrae id est & animae & corpori medicinae exresurreo¬
tiono opus erat : ut in melius renouar&ur : qđ erat in deterius commutatum  mors aut̃ animae
impi&as ẽ &mors corporis corruptibilitas ꝑquam fit & animae acorporis abscersus Sicut enim
anima do deserente : siccorpus anima deserente moritur : Vnde illa sit insipiens hoc exanime
resascitatu: ergo anima ꝑpaenitentiã : Et in corpore ad huc mostali renouatio uitae ineoatur
afido: qua creditur in eum quiust ficat impium bonisq morib: augocur : & renouatur dedie indion
Cummagis magisq roberatur interior homa Corpus uero tãquã homo ex teriery quanto est haco
uita ductur nior magis magisq corrũpitur uel axite. uł morbo: uł uaris ad flietionibur. donoc
uenut adultimam:quae ab omnibur mors uocatur : Cius autẽ resurrectio diffestur infinẽ cũ & ipsa

Expanded text:
corpore propter peccatum. Utrique autem rei nostrae, id est, et animae et corpori, medicina et resurreccorpore propter peccatum. Utrique autem rei nostrae, id est, et animae et corpori, medicina et resurrectione opus erat, ut in melius renovaretur quod erat in deterius cimpietas est et mors corporis corruptibilitas, per quam fit et animae a corpore abscessus. sicut enim anima deo deserente, sic corpus anima deserente moritur; unde illa fit insipiens, hoc exanime. resuscitatur ergo anima per paenitentiam et in corpore adhuc mortali renouatio uitae inchoatur a fide, qua creditur in eum qui iustificat impium, bonisque moribus augetur et roboratur de die in diem, cum magis magisque renouatur interior homo. corpus uero tamquam homo exterior, quanto est haec uita diuturnior, magis magisque corrumpitur uel aetate uel morbo uel uariis afflictionibus, donec ueniat ad ultimam quae ab hominibus mors uocatur. eius autem resurrectio differtur in finem, cum et ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
Nouimꝰ enim hominẽ posse ambulare : Et neq hoc posse si non ꝑmittatur uolare aut̃ ñ posse &iã si ꝑ¬
mittatur: sic & illi angeli quaedã possunt facere : si ꝑmittantur ab angelis potentioribus eximpe
rio dĩ : quaed ã uero ñ poss̃ nec si ab eis ꝑmittantur : quia illen ꝑmittĩ a quo illis ẽ talis naturae modus
qui &iã ꝑangelor suos et illa plerũq ñ ꝑmitut : quaeconces sit ut possint :&
desimplo saluatorisnri quod ad duplum nr̃m concurrit: con¬
gruit : ex lib de trinitate ii. cap̃ in siue in.
erũ qđ instat in p̃sentia quantũ domat dĩ Edis serendũ ẽ quẽ ad modũ simplũ dñ & saluatoris nr̃
ihũ xxp̃i : duplo nsbngruat : Et qđ qm̃odo concinnat ad salitõ nos ceste qđ nemo xp̃ianꝰ ambigit:
& anima & corpore mortui sumꝰ : Anima ꝓpt̃ peeatũ : Corpore ppt̃ poenam peceati: ac perhoc &

Expanded text:
nouimus enim hominem posse ambulare et neque hoc posse, si non permittatur; uolare autem non posse, etiam si pnouimus enim hominem posse ambulare et neque hoc posse, si non permittatur; uolare autem non posse, etiam si permittatur. sic et illi angeli quaedam possunt facere, si permittantur ab angelis potentirio Dei; quaedam vero non possunt, nec si ab eis permittantur, quia ille non permittit, a quo illis est talis naturae modus, qui etiam per angelos suos et illa plerumque non permittit, quae concessit ut possint. CAPUT XI. De simplo Salvatoris nostri, quod ad duplum nostrum concurrit et congruit, ex libro IV de Trinitate, cap. 3. Verum quod instat in praesentia, quantum donat Deus, edisserendum nemo christianus ambigit, et anima et corpore mortui sumus: anima, propter peccatum; corpore, propter poenam peccati, ac per hoc et
Abbreviated transcription (Latin):
eorũ existunt celeritatos : sed nonẽ creator : nisiqui principaliter ista format : Nec quis quã hoc
potest nisi ille penes quõ primitus sunt omniũ q̃ s̃ mensurȩ numari & pondera : Et ipse ẽ unus
crator ds̃ Excuius in effabili potentatu fit &iã ut qđ possent hi angeli siꝑmitterentur i deo non
poss quia ñ ꝑmittintur : Neq enim occurrit alia ratio : Cur non potuerint facere minutissimas mus¬
cas qui ranas serpentesque fecerunt : nisi quia maior aderat dominatio ꝓhibentis dĩ ꝑspm̃ scm̃
Quod &iã ipsimagi confersis dicentes : Digitus di ẽ hoc : Quid aut̃ possint ꝑnaturã : Nec pos sint᷑ pro¬
hibitionẽ . Et quid ꝑ ipsius naturaesuae conditionẽ facere ñsinantur: homini explorare difficile
est : immo uero in porsibile : nisi ꝑillud donũ dĩ Quod apłs cõmemorat dicens : Alii diiudicatio spirituũ

Expanded text:
eorum existunt celeritates. sed non est creator nisi qui principaliter ista format; nec quisquam hoc eorum existunt celeritates. sed non est creator nisi qui principaliter ista format; nec quisquam hoc potest nisi ille, penes quem primitus sunt omnium quae sunt mensurae, numeri et pondera; et ipse est unus creator deus, ex cuius ineffabili potentatu fit etiam ut quod possent hi angeli, si permitterentur, ideo non possint, quia non permittuntur. neque enim occurrit alia ratio cur non potuerint facere minutissimas muscas qui ranas serpentesque fecerunt, nisi quia maior aderat dominatio prohibentis dei per spiritum sanctum; quod etiam ipsi magi confessi sunt dicentes: digitus dei est hoc. quid autem possint per naturam nec possint per prohibitionem et quid per ipsius naturae suae condicionem facere non sinantur homini explorare difficile est, immo uero impossibile nisi per illud donum dei, quod apostolus commemorat dicens: alii diiudicatio spirituum.
Abbreviated transcription (Latin):
seminibus norunt : Vnde ranae serpentesque nascantur. Et haec ꝑcertas & notas tomperationum
opostunitates occultis motibus ad hibendo. faciunt ereariñ creant: Sed illa hominer qufsolent ab ho¬
minibus fieri non mirantur:. Quod siquis quã celeritatis increm̃torũ fosto miratꝰ : qđ illa animantio
tim cito facta sunt: adtendat Quẽ ad modũ & ista ꝓmodulo facultatis humanae ab hominibus pro¬
curent᷑ : Vnde enim fiti ut eadem corporacitius uermescant aestate quã hieme icioius incalidioribus
quã infrigidioribus locis : sed haec ab omnibus tanto difficilius adhibentur : quantode sunt sensum
subtilitates &corporũ mobilitates : in membris terrenis. &pigris : Vnde qualibus cũq angelis
uicinas ciusas ab elementis contrahere Quanto facilius ẽ : tanto mirabilior es in huius modio peribus

Expanded text:
seminibus norunt unde ranae serpentesque nascantur et haec per certas et notas temperationum seminibus norunt unde ranae serpentesque nascantur et haec per certas et notas temperationum opportunitates occultis motibus adhibendo faciunt creari, non creant? sed illa homines quae solent ab hominibus fieri non mirantur. quod si quisquam celeritates incrementorum forte miratur, quod illa animantia tam cito facta sunt, attendat quemadmodum et ista pro modulo facultatis humanae ab hominibus procurentur. unde enim fit ut eadem corpora citius uermescant aestate quam hieme, citius in calidioribus quam in frigidioribus locis? sed haec ab hominibus tanto difficilius adhibentur, quanto desunt sensuum subtilitates et corporum mobilitates in membris terrenis et pigris. unde qualibuscumque angelis uicinas causas ab elementis contrahere quanto facilius est, tanto mirabiliores in huius modi operibus
Abbreviated transcription (Latin):
natura passa ẽ. as ꝑser̃ : multominus diciposse ranarũ serpentũq ereatores angelos malos ꝑquor
magipharaonis tunc illa fecerunt. de causis originalibus creaturarũnatur aliũ
ed no de animalibus quasi diuersa ratiomoueat : Quod habent spmuitae cũ sensu appetendiquȩ secun¬
dum naturã suntiuitandiq comtrariui &iã hoc ẽ uidere quã mult homines nouerint. Ex quibus
herbis aut carnibus: Aut quarũ qͣ: rerumꝰ qui lib& sucis Aut humoribus uelita positis uolita obruis
uel ita contritis : Velita cõmixtis : Quae animalia nasci soleant : quorũ se quistã demens audeat dicere
creatorem: Quid ergo mirũ siquẽ ad modũ potest nos sequilib& nequis sim homo: Vnde illi uel .lli
uermes musce quenascuntur .: Itamali angeli ꝓsubtilitate suisensus inoccultioribus elem̃ torum

Expanded text:
natura passa est asperserunt, multo minus dici posse ranarum serpentiumque creatores angelos malos, per quos natura passa est asperserunt, multo minus dici posse ranarum serpentiumque creatores angelos malos, per quos magi Pharaonis tunc illa fecerunt. CAPUT X. De causis originalibus creaturarum naturalium, Sed ne de animalibus quasi diuersa ratio moueat, quod habent spiritum uitae cum sensu appetendi quae secundum naturam sunt uitandique contraria, etiam hoc est uidere quam multi homines nouerint ex quibus herbis aut carnibus aut quarumque rerum quibuslibet sucis aut humoribus uel ita positis uel ita obrutis uel ita contritis uel ita commixtis quae animalia nasci soleant; quorum se quis tam demens audeat dicere creatorem? quid ergo mirum si quemadmodum potest nosse quilibet nequissimus homo unde illi uel illi uermes muscaeque nascantur, ita mali angeli pro subtilitate sui sensus in occultioribus elementorum
Abbreviated transcription (Latin):
secũ ꝓsuo modulo formandi regulã trabens : Quã de intima potentia suicreatoris accepit:
Sed quanta sit uus animae ad afficiendã atq mutandã materiã corporalem Cũ tam̃ creatrix
corporis dici ñ pos sit Quia om̃s causa mutabilis sensibilisq substantiaeiom̃s q modis
& numerus & pondus eius unde officitur Vt & sit & natura ita uel itasit : ab intellegibili & in cõmuta¬
biliuita quae su ꝑ om̃a est existit : & ꝑuenit usq ad extrema atq terrena multus sermo est: neque
nunc neces sarius: uerum ꝓpterea factum ia cobdepecoribus cõmemorandũ arbitratus sumꝰ lt intello¬
ger& si homo qui uirgas illas sic posuit: dicin potest ereator colorũ in agnis & in haedis. nec ipse matrũ
animaeq̃ conceptũ ꝑoculos corporis phantasiam uari&atis seminibus carne conceptis : Quantum

Expanded text:
secum pro suo modulo formandi regulam trahens, quam de intima potentia sui creatoris accepit. secum pro suo modulo formandi regulam trahens, quam de intima potentia sui creatoris accepit. sed quanta sit uis animae ad afficiendam atque mutandam materiam corporalem—cum tamen creatrix corporis dici non possit, quia omnis causa mutabilis sensibilisque substantiae omnisque modus et numerus et pondus eius, unde efficitur ut et sit et natura ita uel ita sit, ab intellegibili et incommutabili uita quae super omnia est existit et peruenit usque ad extrema atque terrena — multus sermo est neque nunc necessarius. uerum propterea factum Iacob de pecoribus commemorandum arbitratus sum, ut intellegeretur, si homo qui uirgas illas sic posuit dici non potest creator colorum in agnis et in haedis, nec ipsae matrum animae, quae conceptam per oculos corporis phantasiam uarietatis s
Abbreviated transcription (Latin):
uirgarũ ꝑoculos in prersa⁊ qđ  potuit nisi corpus qđ sic affectu sp̃s animabat᷑ : Ex cohpas si¬
one cõmixtionis adficere : Vnde teneris fo&uũ primordiis discolore tenꝰ as ꝑger&ur
Vt eñ sic ex sem& ipsis ad ficiantur uł anima ex corpore uł corpus exanima : congruentes
rationer id faciunt quae in cõmutabilit̃ uiuunt : in ipsa sũma dĩ sapientia : quã nulla spacia locorũ
capiun et cũ sit ipsa in cõmutabilis nihil eorũ quȩ ał mutabilits̃ deserit : Quia nilul eorũ nisi ꝑip
sa creatũ est : Vt enĩ depecorib: ñ uirgae sed pecora nascerent᷑ fec ithoc in cõmutabilis & inuisibi¬
lisratio sapientia edĩ ꝑquã creitas̃ om̃a : Vt aut̃ deuari&ate uirgarũ pecorũ color conceptorũ
aliquid ducer& fecit hoc anima grauidȩ pecudis ꝑoculos ad fecta forinsetus : & interius

Expanded text:
uirgarum per oculos impressa, quae non potuit nisi corpus quod sic affecto spiritu animabatur ex compassiuirgarum per oculos impressa, quae non potuit nisi corpus quod sic affecto spiritu animabatur ex compassione commixtionis afficere, unde teneris fetuum primordiis discolore tenus aspergeretur. ut enim sic ex semet ipsis afficiantur uel anima ex corpore uel corpus ex anima, congruentes rationes id faciunt, quae incommutabiliter uiuunt in ipsa summa dei sapientia, quam nulla spatia locorum capiunt; et cum sit ipsa incommutabilis, nihil eorum quae uel mutabiliter sunt deserit, quia nihil eorum nisi per ipsam creatum est. ut enim de pecoribus non uirgae, sed pecora nascerentur fecit hoc incommutabilis et inuisibilis ratio sapientiae dei, per quam creata sunt omnia. ut autem de uarietate uirgarum pecorum color conceptorum aliquid duceret, fecit hoc anima grauidae pecudis per oculos affecta forinsecus et interius
Abbreviated transcription (Latin):
ds interius operatur : Exteriores autẽ operationer : siue bonorũ siue malorũ uel
angelorũ uł hominũ : siue &i ã quorũ cũq animaliũ secundũ imperiũ suũ & ase in ꝑtitas
dis tributiones pocestictũ : & ad p&itiones cõmoditatũ Ita rerũ naturae adhib&
inqua creatom̃a : quẽ ad modũ terrȩ agriculturã iqua ꝓpt̃ ita nom possumdicere
Angelos malos magicis astib: euocatos. ereatorer fuisse ranarũ atq serpentiũ : sicut
nom possum dicere homines malos seg&is eẽ creatores : Quã ꝑeorũ operã uidero exor¬
tã : sicut nec iacobcreator colorũ in pecoribus fuit : Quibibentib: in conceptũ matrib uari¬
atas uirgas quas intuerentur ad posuit : sed nec ipse pecudes ereatrices fuerint uarieu¬
tis ꝓlis soae quia in heserat animae illarũ discolor phantassia ex contuitu uariarũ

Expanded text:
deus interius operatur, exteriores autem operationes siue bonorum siue malorum uel deus interius operatur, exteriores autem operationes siue bonorum siue malorum uel angelorum uel hominum siue etiam quorumcumque animalium secundum imperium suum et a se impertitas distributiones potestatum et appetitiones commoditatum ita rerum naturae adhibet, in qua creat omnia, quemadmodum terrae agriculturam. quapropter ita non possum dicere angelos malos magicis artibus euocatos creatores fuisse ranarum atque serpentium, sicut non possum dicere homines malos segetis esse creatores, quam per eorum operam uidero exortam. sicut nec Iacob creator colorum in pecoribus fuit, quia bibentibus in conceptu matribus uariatas uirgas quas intuerentur apposuit. sed nec ipsae pecudes creatrices fuerunt uarietatis prolis suae, quia inhaeserat animae illarum discolor phantasia ex contuitu uariarum
Abbreviated transcription (Latin):
spargunt : Atq ita & gignendarũ rerũ & ad caelerandorũ increm̃torũ p̃bent occasiones
Sed nec bonihaecnis quantũ ds̃ iub&. Nec malihaeo iniuste faciunt : Nisi quantũ iuste¬
ipse ꝑmittit: Nam iniquimalitia : uoluntatõ suã habent iniustã : potostatẽ autem
ñ nisi iuste accipiunt : siue ad suã poenã : siue adillorũ uel poenã malorũ uel laudem
bonorũ : Itaq ipłs discernens interius dm̃ creantẽ atq formantẽ ab operib: crea¬
turae quao ad mouentur extrinsecus: Et decigri cultura similitudinẽ ad sumens: ait
Ego plantaui apollorigauit : sed ds̃ increm̃tũ dedit ⁊ Sicut ergo in ipsa uita nr̃ium̃ tem
iustificando formaron potest nisi ds̃ : Praedicare autẽ extrinsecus euangeliũ & homines
possunt: Non solũ boni ꝑueritatẽ : sed &iã mali ꝑoccapsionẽ : Ita creationẽ rerũ uisibiliũ

Expanded text:
spargunt, atque ita gignendarum rerum et accelerandorum incrementorum praebent occasiones. spargunt, atque ita gignendarum rerum et accelerandorum incrementorum praebent occasiones. Sed nec boni haec, nisi quantum Deus jubet, nec mali haec inipse permittit. nam iniqui malitia uoluntatem suam habent iniustam, potestatem autem non nisi iuste accipiunt siue ad suam poenam siue ad aliorum uel poenam malorum uel laudem bonorum. itaque apostolus discernens interius deum creantem atque formantem ab operibus creaturae, quae admouentur extrinsecus, et de agricultura similitudinem adsumens ait: ego plantaui, Apollo rigauit; sed deus incrementum dedit. sicut ergo in ipsa uita nostra mentem iustificando formare non potest nisi deus, praedicare autem extrinsecus euangelium et homines possunt non solum boni per ueritatem sed etiam mali per occasionem: ita creationem rerum uisibilium
Abbreviated transcription (Latin):
ofta sint Et cefto apes semina filiorũ ñ coeundo concipiunt : sed tãquã sparsa ꝑtras. oro docolligunt :
Inuisibilium enim ferssinũ creator ipse creator ẽ omniũ rerũ : Qm̃ quaecũq nascendo ad oculos
nr̃os exeunt : & ex occultis seminib: accipiunt ꝓgrediendi primordia : Et in crom̃ta debitao
magnitudinis. distinctionẽq formarũ ab origenalibus tãquã regulis sumunt NSicut ergo
nec parentes dicimꝰ. creatores hominũ : Nec agricolas creatores frugumꝰ : Quãuis eoũ
extrinsecus adhibꝵis motib: ista creanda dĩ uirtus interius operer&ur Ita ñ solũ malos
sed nec bonꝰ angolos fas ẽ. puturi ereatores : si psubtilitato sui sensur & corporis semina
rerũ istarũ nob̵ occultiora nouerunt : Et ea ꝑ congruas tẽperationes elementorũ latent̃

Expanded text:
orta sint. et certe apes semina filiorum non coeundo concipiunt, sed tamquam sparsa per terras ore decolligunt. orta sint. et certe apes semina filiorum non coeundo concipiunt, sed tamquam sparsa per terras ore decolligunt. inuint ad oculos nostros, ex occultis seminibus accipiunt progrediendi primordia, et incrementa debitae magnitudinis, distinctionesque formarum ab originalibus tanquam regulis sumunt. Sicut ergo nec parentes dicimus creatores hominum, nec agricolas creatores frugum quamvis illorum extrinsecus adhibitis motibus, ista creanda Dei virtus interius operetur: ita non solum malos, sed nec bonos angelos fas est putari creatores, sed pro subtilitate sui sensus et corporis, semina nobis istarum rerum occultiora noverunt, et ea per congruas temperationes elementorum latenter