comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsecutori regnũ abstulit xp̃s. Quãuis fuerit
illic &isrł. inquodoliis nonerat quoddam
quasi frum̃tũ illarũ palearũ: Nam utiq
indeerant a postoli. inde tot mastrres. quo¬
rũ prior stephanus. Inde tot ecdesiaequas
a postolus paulus cõmemorat in conuersio¬
ne eius magnificantes dm̃  Dequare nidubi¬
To intellegendũeẽ quod sequitur. Etdiui¬
d&ur ifrahel induo. Inistahel scilic& ini¬
ad ancillã. &isr ł adliberã ꝑtinentẽ  Nam¬
istaduo genera primũ simulerant uelut
abraham adhuc adhaerer& ancillae. donec
sterelis ꝑxp̃igratiã fecundata clamar&.¬
Cice ancillam &e filiumcius  Propt̃ peccatũ
quidem salomonis regnante filiocius robo¬
am scimus is rahel induo fuisse diuisũ. aq¬
ita ꝑscuerasse habentibus singulis pastibus
regessuos donec illa gens tota achaldeise&e
ingenti uastatione subuersa atq translata ad
Sedhocquidem adsulẽ : Cũsitale aliquid

Expanded text:
persecutori regnum abstulit Christus; quamuis fuerit persecutori regnum abstulit Christus; quamuis fuerit illic et Israel. in quo dolus non erat, quoddam quasi frumentum illarum palearum; nam utique inde erant apostoli, inde tot martyres, quorum prior Stephanus: inde tot ecclesiae, quas apostolus Paulus commemorat, in conuersione eius magnificantes Deum. De qua re non dubito intellegendum esse quod sequitur: Et diuidetur Israel in duo, in Israel scilicet iniad ancillam et Israel ad liberam ista duo genera primum simul erant, velut Abraham adhuc adhaerente ancillae, donec sterilis per Dei gratiam fecundata clamarejice ancillam et filium ejus. Propter peccatum quidem Salomonis, regnante filio ejus Roboam, scimus Israita perseuerasse, habentibus singulis partibus reges suos, donec illa gens tota a Chaldaeis esset ingenti uastatione subuersa adque translata. Sed hoc quid ad Saulem, cum, si tale aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ is rahd. t̃ antoscilic& spatio tẽporis quan¬
to &ipsedauid. Et audiuit hoc primo
tempore regnisui ut intellegamus hodie
dictũ quia nullus destyrpeeius fueratreg¬
naturus. & respiciamus adstrrpem dauid.
Vnde exostus est secundũ carnẽ mediatordĩ &
tura quod inplerisq latinis codicibus legitur
Disrupitdñs regnũ isrł demanutua sed sicut
a nobis positũ ẽ inuentũ ingrecis. Disrũp&
dñs regnũ abisrł demanutua. Vt hoc in telle¬
gitur demanutua quodest abisrahel populi
ergo israhel ꝑsonã figurate gerebat homo
iste qui populus regnum fuerat amissurus.
dicitur &dabit illud pximotuo: Ad carnis
cognationẽ id refertur. Exisrł enimxp̃s
additũ ẽ bono suꝑte : potest quidem intelle¬
igi meliorite Nam &quidam sic sunt int̃p̃ta¬
ti Sedmelius sic accipitur bono suꝑte. ut quia
illebonus est. ldeosit suꝑte Iuxta illud aliud
ꝓph&icũ. Donec ponam omnes in imicostuos
sub pedibustuis in quibus est &israhel cui suo

Expanded text:
 Israel, tanto scilicet spatio temporis, quanto et ipse David. Et audivit hoc primo tempore regni sui, ut intelligamus ideo dictum, quia nullus de stirpe ejus fuerat regnaturus. Et respiciamus ad stirpem David, unde exortus est secundum carnem mediatotura, quod in plerisque Latinis codicibus legitur: Disrupit Dominus regnum Israel de manu tua; sed sicut a nobis positum est inuentum in Graecis: Disrupit Dominus regnum ab Israel de manu tua; ut hoc intellegatur de manu tua, quod est ab Israel. Populi ergo Israel personam figurate gerebat homo iste, qui populus regnum fuerat amissurus, dicitur: Et dabit illud proximo tuo, ad carnis cognationem id refertur; ex Israel enim Cadditum est: bono super te, potest quidem intellegi meliori te\'; nam et quidam sic sunt interpretati; sed melius sic accipitur bono super te, ut, quia ille bonus est, ideo sit super te, iuxta illud aliud propheticum: Donec ponam omnes inimicos tuos sub pedibus tuis; in quibus est et Israel, cui suo
Abbreviated transcription (Latin):
cabitur. Propẽ quoddictũẽ. quiꝑsẽ uera¬
uerit usqr. infinẽ. ha saliiiferte. Quiergo
ꝑseuerant̃ facit in diciũ oeistitiã in meho
terrae: Nondamnabitur cĩnuthaabanitur
extrema terrae ¶ Et dat inquit uirtutẽ
regibus nr̃is. ut non eos iudicando condem¬
n&. Dat cis uistutẽ quaetarnẽ ficut reges
regniant. ut millo mundũ quipropt̃ eos
fudit singinẽ uincantͭ Cit xaltabit cornti p̃¬

Expanded text:
seuerauerit usque in finem, hic saluus erit. Qui ergo perseueranter facit iudicium et iustitiam in medio terrae, non damnabitur, cum iudicabuntur extrema terrae. Et dat, inquit, uirtutem regibus nostris; ut non eos iudicando condemnet. Dat eis uirtutem, qua carnem sicut reges regant et in illo mundum, qui propter eos fudit sanguine
Abbreviated transcription (Latin):
&toniit. ipse uidicabit exerema terrac
quianistus est . Prorsus ordmẽ tenuit: expãt¬
confessionis fidtiũ. Ascendit enim incados
dicit apostolus. Pnsi qui edescendit iinfe¬
riores partes terrae: Quidestendit ipseẽ
& quia tendit siꝗtmmines catlos. ut ad iniple¬
r& omnia. Per nubes ergo suas tomuit.
quasscõspũ cũ astendisse impleuit. De
quibus ancills inerufalẽ hocest ingratae
uineae cõminatifest apudisuam p̾ph&ã.
nepluant suꝑ cã imbrcin. Sicaũtem dict̃uẽ
ipse iudicabit extrematertae: Ac fidicer&
&iam extrematerrae. Nouenĩ alias pastes
poniudicabit. Quiomnes hamines petildu¬
bio iudicabit: Sed indius intelleguntur
extrematerre. Exertina hominis Qũo
uoniudicabuntur quae in indius ued inde¬
terius medio cẽpore̾ cõmutantur. sed ni

Expanded text:
tonuit; ipse iudicabit extrema terrae, quia iustus est. Prorsus ordinem tenuit confessionis fidelium. Ascendit enim in caeludicit apostolus, nisi qui et descendit in inferiores partes terrae? Qui descendit, ipse est et qui ascendit super omnes caelos, ut adinpleret omnia. Per nubes ergo suas tonuit, quas sancto Spiritu cum ascendisset inpleuit. De quibus ancillae Hierusalem, hoc est ingratae uineae, comminatus est aput Esaiam prophetam, ne pluant super eam imbrem. Sic autem dictum est: Ipse iudicabit extrema terrae, ac si diceretur: \'Etiam extrema terrae.\' Non enim alias partes non iudicabit, qui omnes homines procul dubio iudicabit. Sed melius intelleguntur extrema terrae extrema hominis: quoniam non iudicabuntur, quae in melius uel in deterius medio tempore commu
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃s Hacc anna pph&atut samuhdis mator¬
sc̃ĩuiri mubtĩq laudati In quo quidẽ tunc
figurataẽ mutatio u&crif sicerdotii. &
nunc impl&ca quando infirmataẽ quae
multa erat infiliis. ut pouũ haber& irp̃o
sacerdotiũ Sterflis quaeꝓeperit septem
Cedhoc euidentius ad ipsum heli sacerdotẽ
missuis loquitur homodĩ. Cuiusquidem
nomentac&ur. sed intellegitur officio¬
ministerioq suo sine dubitatione ꝓpheca
Sic enĩ feriptũẽ. Et uenit homodĩ adheli.
indomo pharionis Et elegidomum patristui
exomnibus sceptris isrł. mihi sacerdotio¬
fungi. Vt ascenderent ad altaremeũ. &in¬
cenderent incensũ & postarent ephod¬
Et dedi domui patrifrin omnia quaesunt
ignis filiorũ isrł mestam Et ut quidres.¬
pexifa in incensũmeũ &insaerificiũmeum
impudenti occilo. & glorificasti filiostuos
suꝑme. Benedicere primitias nominis
sacrifiri intsrł inconspectum eo: Pp̃e hoc

Expanded text:
s. Haec Anna prophetauit, Samuelis materncti uiri multumque laudati; in quo quidem tunc figurata est mutatio ueteris sacerdotii et nunc inpleta, quando infirmata est quae multa erat in filiis, ut nouum haberet in Christo sacerdotium sterilis, quae peperit septem. Cmissus loquitur homo Dei, cuius quidem nomen tacetur, sed intellegitur officioministerioque suo sine dubitatione propheta. Sic enim scriptum est: Et in domo Pharaonis, et elegi domum patris tui ex omnibus tribubus Israhel mihi in sacerdotium, ut ascenderent ad altare meum et incenderent incensum et poet dedi domui patris tui omnia quae sunt ignis filiorum Israel in escam. Et utquid respexisti in incensum meum, et in sacrificium meum impudenti oculo, et glorificasti filios tuos super me, benedicere primitias omnis sacrificii in Israel in conspectu meo? Propter hoc
Abbreviated transcription (Latin):
Ipse sicuhtdicitur. Exaltabit cornu xp̃isui
bit uniuscunisq fidelissui: Sicut ista ip¬
sa inprincipiohinns ymniatt. Exaltatũ ẽ
cornumcũ indõmeo : Omnes quipipetine¬
tos dĩcrismate. recte põ possumus dicere
Quod tam̃ totũ cũ fuo capite torpus. ⁊mus ẽ¬

Expanded text:
ipse, sicut hic dicitur, exaltabit cornu christi sui.bit uniuscuiusque fidelis sui, sicut ista ipsa in principio huius hymni ait: Exaltatum est cornu meum in Deo meo? Omnes quippe unctos eius chrismate recte christos possumus dicere; quod tamen totum cum suo capite corpus unus e
Abbreviated transcription (Latin):
Inmedioterrae mihi utd&ur dictũ: Cũquis¬
q tuuit incorpore. In hac quippe uita sti
terrã quisq circũfest Qirã moriente
homina recipit terra commimes: resur¬
genti utiq redditura. ꝑro inde in medio
terrae. Idẽ cũ animanr̃a istoterreno daud¬
tur corpore : faciendũ ẽ iudictũ atq iustita
quod nobis prosit in posterũ : quando recp
quisq secundũ ea quaep corpus gessit. siue
bonĩi ficiemalũ. Percorpus qui ppe ibidiui
apostoliis ꝑtẽpus qnouixit incorpore : no
eium siquis maligna mente atq impia cogia¬
tione bilasphemeoneq id ullis membris cor¬
poris oper&c̃tr. Ideo nonerit reus. quiaio
pontnotu corporis gessit Cũhoc ꝑillud
tẽpiis gesferit. Quae gessit &corpus. Istono¬
do congruent̃ intollegi potest &um illud
quod impsalmo legitur. Dsautẽ rexñrante
syceda: Operatus st salutẽ inmedo terrae
quia ꝑ ipsũ facta sunt scła. Operatiis salutẽ

Expanded text:
in medio terrae mihi uidetur dictum \'cum quisin medio terrae mihi uidetur dictum \'cum quisque uiuit in corpore\'. In hac quippe uita suam terram quisque circumfert, quam moriente homine recipit terra communis, resurgenti utique redditura. Proinde in medio terrae, id est, cum anima nostra isto terreno clauditur corpore, faciendum est iudicium adque iustitia, quod nobis prosit in posterum, quando recipit quisque secundum ea, quae per corpus gessit, siue bonum siue malum. Per corpus quippe ibi diiit apostolus per tempus, quo uixit in corpore. Neque enim si quis maligna mente adque inpia cogitatione blasphemet neque id ullis membris corporis operetur, ideo non erit reus. quia id non motu corporis gessit, cum hoc per illud tempus gesserit, quo gessit et corpus. Isto modo congruenter intellegi potest etiam illud, quod in psalmo legitur: Deus autem rex noster ante saecula operatus est salutequia per ipsum facta sunt saecula, operatus salutem
Abbreviated transcription (Latin):
quod non accepisti : Siautẽ & accepisti.
quid gloriaris quas in onacceperis. Itẽ
quas ateipso ebi nonsit undegloriaris
Facit autẽ indiciũ &iustitiã: qui receeuiuit
Rieett aut̃ẽ uiuit: qui obtemperat praccipi¬
enticdõ: Et finis praeceptie: ad quodrefestin
pracctptũ: Caritas est decorde puro & consci¬
entia bona eside non fincta. Porro ista
caritas sicut iohannes apostoluis testatur.¬
exdõẽ. Facere igitur indicrũ & iastitiã. ex
doeͭ Sed quid est in mediotertae: poq
enim pondebent faccre iudiciũ odtustitiã
quihabutant in extremis terrae.: Quis
hocdixerit Quus ergo additũ ẽ ininebo
terne Quodfinon adderdur . & tantõ¬
modo diccr&ut. facere iudicrũ &iustitiã
Alagis hodpreceptũ adatrosq homineso
tiner&. & medi terraneos & maritimos:
Sednequisquã putaro postfinẽ uitae. que
in hoc agitur corpore. suꝑeẽ tẽpus iudicim
iustitiãq faciendi. quãdũe& incarneñ
fecit & sicdiumũ euadi posse iudicium

Expanded text:
d non accepisti? Si autem et accepisti, quid gloriaris, quasi non acceperis? id est, quasi a te ipso tibi sit, unde gloriaris. Facit autem iudicium et iustitiam, qui recte uiuit. Recte autem uiuit. qui obtemperat praecipienti Deo; et finis praecepti, id est, ad quod refertur praeceptum, caritas est de corde puro et conscientia bona et fide non ficta. Porro ista caritas, sicut Iohannes apostolus testatur,. Facere igitur iudicium et iustitiam ex Deo est. Sed quid est: In medio terrae? Neque enim non debent facere iudicium et iustitiam qui habitant in extremis terrae. Quis hoc dixerit? Quur ergo additum est: In medio terrae? Quod si non adderetur et tantummodo diceretur: Facere iudicium et iustitiam, magis hpertineret, et mediterraneos, et maritimos. Sed ne quisquam putaret post finem vitae, quae in hoc agitur corpore, superesse tempus, judicium, iustitiamque faciendi, quam dum esset in carne non fecit, et sic diuinum euadi posse iudicium:
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid ad suꝑnã ciuitatẽdĩ eiusq filios ip
hac uita peregrinos figurata significatione
referendũ. T Sed sihoc itaẽ iambiꝑtita pon
triꝑtita erunt edoquia proph&arũ uel pori¬
us illarũ scripturarũ omniũ. quaeuderis
instrumenti appellatione censentur
Nihil enĩerit illic quod adhierusalẽ terre¬
nã tantũ ꝑtineat. siquioquid ibi de illa ue
propt̃ illam dicitur atq compl&cur. signifi¬
cat aliquid quod &iam adhierusalem cae¬
lestẽ allegorica prȩfiguratione referatir
Sederunt soladuo genera: unũ quod adhe¬
rusalẽ liberã: alterã quod ad utrãq ꝑtine¬
at ¶Mihi autẽ sicut multũ uidentur errare
quinullas res gestas in eo genere litterirum
aliquid aliud preer id quõdeo modoges

Expanded text:
aliquid ad supernam ciuitatem Dei eiusque filios in aliquid ad supernam ciuitatem Dei eiusque filios in hac uita peregrinos figurata significatione referendum. Sed si hoc ita est, iam bipertita, non tripertita erunt eloquia prophetarum, uel potius illarum scripturarum omnium, quae ueteris instrumenti appellatione censentur. Nihil enim erit illic, quod ad Hierusalem terrenam tantum pertineat, si, quidquid ibi de illa uel propter illam dicitur adque conpletur, significat aliquid, quod etiam ad Hierusalem caelestem allegorica praefiguratione referatur; sed erunt sola duo genera, unum quod ad Hierusalem liberam, alterum quod ad utramque pertineat. Mihi autem sicut multum uidentur errare, qui nullas res gestas in eo genere litterarum aliquid aliud praeter id, quod eo modo ges
Abbreviated transcription (Latin):
ipse pracmiũ ẽ eumq habere atq ipsius eẽ su¬
mũ ibiẽ atq totubonũ Adutrãq uero ꝑtn&
hocipsũ. quod hierusalẽ dicitut dĩciuitas &
da pph&catur futura domusdĩ Eaq ꝓphau
uider impleri cũ salomon rex aedificat
illud nobilissimũ tẽplũ. Haecenĩ & interreia
hierusalẽ secundũ historiã contigerunt ꝑ
caelestis hierusilẽ figurae fuerunt qd gnis
prophouae exutroq uduti conpactum atq
cõmixtũ in libris ueceribus canonicis quib
rerũ gestarũ parrationes continentur.
Ual& plurimũ multũq exereuit &ex¬
erc& ingenia scrutantium litteras sacris
ut quod historice p̃dictũ compl&ũq legnꝰ
in semine abrahae secundũ carnẽ &iam iu
semine abrahae secundũ fidem quid im¬
plendũ allegoricae signific& inquiratur
intantũ ut quibusdam uisũ sit pihileẽ ipx
eiusdem libris ud pręnuntiatũ & effectum
ueleffectũ quãuis ñ prȩnuntiatũ: qđ non in sinibe

Expanded text:
praemium est, eumque habere adque ipsius esse summum ibi est adque totum bonum. Ad utramque uero pertinet hoc ipsum, quod Hierusalem dicitur Dei ciuitas, et in ea prophetatur futura domus Dei, eaque prophetia uidetur inpleri, cum Salomon rex aedificat illud nobilissimum templum. Haec enim et in terrena Hierusalem secundum historiam contigerunt, et caelestis Hierusalem figurae fuerunt. Quod genus prophetiae ex utroque ueluti conpactum adque commixtum in libris ueteribus canonicis, quibus rerum gestarum narrationes continentur, ualet plurimum multumque exercuit et exercet ingenia scrutantium litteras sacras, ut, quod historice praedictum conpletumque legitur in semine Abrahae secundum carnem, etiam in semine Abrahae secundum fidem quid inplendum allegorice significet inquiratur; in tantum ut quibusdam uisum sit nihil esse in eisdem libris uel praenuntiatum et effectum, uel effectum quamuis non praenuntiatum, quod non insinuet
Abbreviated transcription (Latin):
bandũee quoddico. misusest uathan
proph&a qui regem dauid arguer& de
peccato graui & ea quae consecuta sunt ma
la praedicer&: Haec atq huius modi
siue publice idẽ prosalute uel utilitate
populi. siue priuatim cũ prosuisquisq
rebus diuina promerer&ur eloquia.
Ouibus prousu temporalis uitae futuri
Aliquid noscer&ur ad terrenã ciuitatẽ
ꝑtenuisse quis ambigat. Vbi aut̃legit᷑.
Eccedies ueniunt dicitdñs & consũ mabo
domui israhel & domui iuda testamentũ
nouũ Nonsecundũ testamentũ quoddis¬
posui patribus eorũ indie quaaðp̃hendi
manu eorũ ut educerẽ eos d&erra a egyp¬

Expanded text:
esse quod dico. Missus est Nathan esse quod dico. Missus est Nathan propheta, qui regem Dauid argueret de peccato graui et ei, quae consecuta sunt mala, futura praediceret. Haec adque huius modi siue publice, id est pro salute uel utilitate populi, siue priuatim, cum pro suis quisque rebus diuina promereretur eloquia, quibus pro usu temporalis uitae futuri aliquid nosceretur, ad terrenam ciuitatem pertinuisse quis ambigat? Ubi autem legitur: Ecce dies ueniunt, dicit Dominus, et consummabo domui Israel et domui Iuda testamentum nouum, non secundum testamentum, quod disposui patribus eorum in die, qua adprehendi manum eorum, ut educerem eos de terra Aegyp
Abbreviated transcription (Latin):
impl&urus ¶ Quocirta sicut oracula illa
diuina ad abraham isaac &iacob. Et qua¬
cũq alia signa uddicta proph&ica in sa¬
cris litteris praccodentibus facta sunt:
lta&iam c&erae abisto regũ tempore
prophouaeᷤ pastim ꝑtinent ad gentem
carnis abrahae. partim uero ad illud sem̃
eius in quo benedicuntur omnes gentes co¬
heredes xp̃i ꝑtestamentũ nouũ ad possiden¬
dam uitã a&ernã regnũq cadorũ ͭ Pastim
ergo ad ancillã quae inseruitutẽ generat
idest terrenã hierusalẽ quaeseruit cum fi¬
li issuis: pastim uero adliberã ciuitatẽdĩ id
est adueram hierusalẽ a & nã incadis. Cuius
filii. homines secundũdm̃ uiuentes pereģri¬
nantur interris ¶ Sed sunt in eis quaedam
quȩ adutrũq ꝑtinere intelleguntur ad an¬
cillam proprie. adliberam figurate ᷤ. Triper¬
tita itaq eẽ intelleguntur eloquia ꝓph&a¬
rũ. siquidem aliquasunt ad terrenã hie¬
rusalem Expectantia aliqua ad caelestẽ
non nulla ad utrãq exemplis uideo pro¬

Expanded text:
ur. Quocirca sicut oracula illa diuina ad Abraham Isaac et Iacob et quaecumque alia signa uel dicta prophetica in sacris litteris praecedentibus facta sunt, ita etiam ceterae ab isto regum tempore prophetiae partim pertinent ad gentem carnis Abrahae, partim uero ad illud semen eius, in quo benedicuntur omnes gentes coheredes Christi per testamentum nouum ad possidendam uitam aeternam regnumque caelorum; partim ergo ad ancillam, quae in seruitutem generat, id est terrenam Hierusalem, quae seruit cum filiis suis, partim uero ad libe- . ram ciuitatem Dei, id est ueram Hierusalem aeternam in caelis, cuius filii homines secundum Deum uiuentes peregrinantur in terris; sed sunt in eis quaedam, quae ad utramque pertinere intelleguntur, ad ancillam proprie, ad liberam figurate. Tripertita itaque reperiuntur eloquia prophetarum, si quidem aliqua sunt ad terrenam Hierusalem spectantia, aliqua ad caelestem, nonnulla ad utramque. Exemplis uideo pro
Abbreviated transcription (Latin):
pauperẽ. & destercore erigit in opẽ : ut coñ¬
locoeũ cũ principibus populi & sedẽ popu¬
ligloriae. hereditatẽ dans eis Dans uotũ
obtanti & benedixit annos iusti: qñm ñ
inuistute potensẽ uir: Dñsinfirmum
prudens in prudentia sua. & non glori&ur
potens in potentiasua. & nonglori&ut diues
indiuitiis suis: sed in hoc glori&ur qui
gloriatur. Intellegere. & sciredñm & face

Expanded text:
tercore erigit inopem, ut conlocet eum cum potentibus populi, et sedem gloriae hereditatem dans eis; dans uotum uouenti, et benedixit annos iusti, quoniam non in uirtute potens est uir. Dominus infirmum prudens in prudentia sua, et non glorietur potens in potentia sua, et non glorietur dives in divitiis suis, sed in hoc glorietur qui gloriatur, intelligere
Abbreviated transcription (Latin):
ta u&us & nouum: ubi sacerdotiũ regnũ¬
q mutatũ est. ꝑ sacerdotẽ eundẽq regẽ
nouũ acsempiternũ. qui est xp̃sihs̃
indiministeriũ samuhel simul officium
functus sacerdotis &iudicis: Et saule
abiecto. rex dauid fundatus in regno.
hoc quoddico figurauerunt  mat̾ quoq:
ipsa samuhelis anna. quaeprius fuit ste¬
rilis & posteriore fecunditate la&ata est.
Prophocare aliud nonuid&ur cũgratulati¬
sonem suã dño fundit exultans quando eim¬
dem puerũ natũ & ablactatũ dõ reddit
Eadem pi&ate quauouerat ¶Dicit enĩ¬
cornumeũ indõmeo: Di latatũ ẽ suꝑinimi

Expanded text:
nta. uetus et nouum, ubi sacerdotium regnumnta. uetus et nouum, ubi sacerdotium regnumque mutatum est per sacerdotem eundemque regem nouum ac sempiternum. qui est Christus in Dei ministerium Samuel simul officio functus sacerdotis et iudicis, et Saule abiecto rex Dauid fundatus in regno hoc quod dico figurauerunt. Mater quoque ipsa Samuelis Anna, quae prius fuit sterilis et posteriore fecunditate laetata est, prophetare aliud non uidetur, cum gratulationem suam Domino fundit exultans, quando eundem puerum natum et ablactatum Deo reddidit eadem. pietate, qua uouerat. Dicit enicornu meum in Deo meo.
Abbreviated transcription (Latin):
tacsunt significare arbitrantur : Ita mul¬
tũ audere qui prorsus ibi omnia significati¬
onibuis allegoricis in uolutaee contendunt.
ideo triꝑtita nonbiꝑtitaeẽdixi Hocenim
exaestimo nontamqi culpanscos quipotuq¬
runt illic dequacũq re gesta sensum intelle¬
gentiae spiritalis exculpe reseruata. Dũ s¬
faxat primitus historiae ueritate osierũ
q: ita dicuntur ut rebus humanitus seu
Diuinitus gestis siuegerendis conuenire
non possint. Quis fidelis dubit& pon eẽ
in aniter dicta. quisea nonad intellegentiã
spiritalẽ reuoc& sipossit autabeo quipo¬
test reuocanda ẽẽ fateat᷑ ¶ Procur sus
igitur ciuitatis dĩ ubi ꝑuenit adregũ tẽpora
quando dauid saule rȩpbato ita regnum
primus obtinuit. ut eiu̾s deinde posteri in
terrena hierusalẽ diuturna successione
regnarent: Dedit figurã resgesta. signi¬
ficans atq praenuntians. quod non est
pradercundũ silentio dererũ mutatio¬
ne futurarũ quodattin& adduo testam̃¬

Expanded text:
tae sunt, significare arbitrantur, ita multum audere, qui prorsus ibi omnia significationibus allegoricis inuoluta esse contendunt. Ideo tripertita, non bipertita esse dixi. Hoc enim existimo, non tamen culpans eos, qui potuerint illic de quacumque re gesta sensum intellegentiae spiritalis exsculpere, seruata dumtaxat primitus historiae ueritate. Ceterum quae ita dicuntur, ut rebus humanitus seu diuinitus gestis siue gerendis conuenire non possint, quis fidelis dubitet non esse inaniter dicta? Quis ea non ad intellegentiam spiritalem reuocet, si possit, aut ab eo qui potest reuocanda esse fateaigitur ciuitatis Dei ubi peruenit ad regum tempora, quando Dauid Saule reprobato ita regnum primus obtinuit, ut eius deinde posteri in terrena Hierusalem diuturna successione regnarent, dedit figuram, re gesta significans adque praenuntians, quod non est praetereundum silentio, de rerum mutatione futurarum, quod adtinet ad duo testame
Abbreviated transcription (Latin):
r&. quantũ hoc qđ ait ut coqg¬
noscat mundus. Ipsisunt e¬
nim mundus. non ꝑmanens
inimicus. Qualis ÷ mundus
dãnatiomi prȩdestinatus.
sedĩnimico amicus effectus.
propt̃ quẽ ds̃ erat in xp̃o
mundũ reconcilians sibi
quos misistime. &tunme.
mundũ reconcilians tibiꝑme
Propterea sequit. &iã illud
qđait : & dilexisticos sicut
& me dilexisti. Infilio quip¬
pe nos pat̃ diligit. Quiamip¬
so nos elegit antemundi
constitutionẽ. Quienim
diligit unigenitũ. ꝓsecto
diligit & mẽbracius quȩ ad¬
optauit ineũ ꝑcũ: Necideo
pares sumus unigenito filio
ꝑquẽ creati & recreatisumꝵ
qui adictur dilexistieos sic̃ & me.
Neq enim semꝑ aequalitatẽ

Expanded text:
ret, quantum hoc quod ait: Ut cogret, quantum hoc quod ait: Ut cognoscat mundus. Ipsi sunt enim mundus, non permanens inimicus, qualis est mundus damnationi praedestinatus, sed ex inimico amicus effectus, propter quem Deus erat in Christo, mundum reconcilians sibi quos misisti me, et tu in me, mundum reconcilians tibi per me. Propterea sequitur etiam illud quod ait: Et dilexisti eos, sicut et me dilexisti. In Filio quippe nos Pater diligit, quia in ipso nos elegit ante mundi constitutionem. Qui enim diligit unigenitum, profecto diligit et membra ejus, quae adoptavit in eum per eum. Nec ideo pares sumus unigenito Filio, per quem creati et recreati sumus, quia dictum est: Dilexisti eos, sicut et me. Neque enim semper aequalitat
Abbreviated transcription (Latin):
sũmatione loquit᷑ tadis÷ intel¬
legenda cognitio. qualiserat
ꝑspeciem. Non qualis nuncest
ꝑfidem. Aãuid&ur ordo eẽ
seruatus in eo qđ paulo ante di¬
xit utcredat mundus. hicau¬
tẽ ut cognoscat mundus.
bienim quãuis dixerit ut om̃s
unũ sint. &innobis unũsint.
Nonait tam̃ sint sonsũmati
inunũ. atq ita subnexuit
Ut credat mundus qr tumeimi¬
sisti: hicuero ut sint inquit
consumati inunũ : Acdeinde
non addidit ut credat mundus
sed ut cognoscat mundus qui¬
atume misisti. Quã diuenim
credimus qđ nonuidemus
Nondũ sumus ita consũmati.
quẽ aminodũ erim. cũ me¬
ruerimus uidere qđ credim.
ectis simeigit̾ ibi uteredat
mundus. Hic cognoscatinun¬
dus: tam̃& ibi & hic qr tume
misisti. ut nouerimus quan¬
tũꝑtin& ad patris & filu in se¬
parabilem caritatẽ. hoc nos
modo credere: quotendimus
credendo cognoscere Si autẽ
dicer& ut cognoscant quiatu
memisisti. tantundemuale¬

Expanded text:
summatione loquitur, talis est intelsummatione loquitur, talis est intelligenda cognitio, qualis erit per speciem, non qualis nunc est per fidem. Nam videtur ordo esse servatus in eo quod paulo ante dixit: Ut credat mundus; hic autem: Ut cognoscat mundus. Ibi enim quamvis dixerit ut omnes unum sint, et in nobis unum sint, non ait tamen sint consummati in unum, atque ita subnexuit: Ut credat mundus, quia tu me misisti. Hic vero: Ut sint, inquit, consummati in unum; ac deinde non addidit ut credat mundus, sed ut cognoscat mundus quia tu me misisti. Quandiu enim credimus quod non videmus, nondum sumus ita consummati, quemadmodum erimus cum meruerimus videre quod credimus. Rectissime igitur ibi ait: Ut credat mundus; hic: Ut cognoscat mundus. Tamen et ibi et hic, quia tu me misisti, ut noverimus quantum pertinet ad Patris et Filii inseparabilem charitatem, hoc nos modo credere, quo tendimus credendo cognoscere. Si autem diceret: ut cognoscant quia tu me misisti, tantumdem vale
Abbreviated transcription (Latin):
egoincis & tumme ut sint
consumatimunũ. Vbise me¬
diatorem intrrdm̃ & homines
breuiter intimauit. N eq: enim
hoc itadictũ ÷ tamquã pater
non sit innobis. aut nos in patre
nonsimus: cũ & alio loco dixerit
Ueniemus ad eũ & mansionem
apud eũ faciemus: & hic pau¬
lo ante non dixerit. ego ineis
me &egointe. Et ipsunnob
Quoder gonuncait. egom
eis & tumme. Itadictum efi
exꝑsona mediatoris. sicut
illud qđ a postolus ait. Los
xp̃i. xp̃s uerodi. Quoduero
addidit. ut sint consumatiinus¬
nũ ostendit eoꝑduci reconcilu¬
tionẽ quae fit ꝑmediatorẽ: Ut ꝑ¬
fectabeatitudine cuinihil ian
possit adici ꝑfruamur Nde
id qđ sequit̾ ut cognos cat mun¬
dus qr tume mi sisti: nonsic as¬
ipiendũ puto tãquã dixerit
iterũ ut credatmundus: Ali¬
quando enim & cognoscere
ꝓeo qđ est credereponitur
Ut est qđ ait aliquanto superi
us: & cognouerunt uere qui
Qđ prius dixerat cognouerunt
edhic quandoquidem decon¬

Expanded text:
Ego in eis, et tu in me, ut sint Ego in eis, et tu in me, ut sint consummati in unum. Ubi se mediatorem inter Deum et homines breviter intimavit. Neque enim hoc ita dictum est, tanquam Pater non sit in nobis, aut nos in Patre non simus, cum et alio loco dixerit: Veniemus ad eum, et mansionem apud eum faciemus ; et hic paulo ante non dixerit: Ego in eisme, et ego in te, et ipsi in nobis. Quod ergo nunc ait: Ego in eis, et tu in me, ita dictum est ex persona Mediatoris, sicut illud quod Apostolus ait: Vosistus vero Dei . Quod vero addidit, Ut sint consummati in unum, ostendit eo perduci reconciliationem, quae fit per Mediatorem, ut perfecta beatitudine, cui jam nihil possit adjici, perfruamur. Unde id qdus, quia tu me misisti, non sic accipiendum puto, tanquam iterum dixerit: Ut credat mundus. Aliquando enim et cognoscere pro eo quod est credere ponitur, ut est quod ait aliquanto superius: Et cognoverunt vere quiaquod prius dixerat cognoverunt. Sed hic, quandoquidem de con
Abbreviated transcription (Latin):
tre sedicit facere qđ facit
cũ patre. ut intellegamus
ita filiũ nones se a patrisope¬
re separandũ. quando se
tacito patrẽdicit aliquid
operari. quẽ ammodum
nec pat̃ abopere filu sepa¬
rat᷑. quandoipsẽ tacito.
filius operaridicit᷑ : qđ ni¬
hil ominus parit̃ operantꝰ:
Cuergotac& filius inope¬
re patris operationem
suã. humilitatẽ cõmendat
uit sit nobis salubrior. Cũue¬
ro uicissim inoperesuo ta¬
c& operationẽ patris. pari¬
litatẽ suã cõmendat necre¬
dat̃ inferior. Istomodo igi¬
tur. & hocloco nec se facit
alienũ a patrisopere. quã¬
uis dixerit claritatẽ quã de¬
distimihi quia & ipsededit eã
sibi: Nec patrẽ facit alienũ
abopere suo. quãuis dixerit
dedieis: quia & pat̾ illã dedit
it. ut omnes unũsint. Ita
exhoc &iã suobene ficio
qđ ait claritatẽ quã dedis¬
timibi dedieis idsicrini¬
hil ominus uoluit. Nam
continuo subiunxit: ut
sint unũ. sicut nos unum
sumus. Deinde addidit

Expanded text:
tre se dicit facere, quod facit tre se dicit facere, quod facit cum Patre, ut intelligamus ita Filium non esse a Patris opere separandum quando se tacito Patrem dicit aliquid operari, quemadmodum nec Pater ab opere Filii separatur quando ipso tacito Filius operari dicitur quod nihilominus Pater operatur. Cum ergo tacet Filius in opere Patris operationem suam, humilitatem suam commendat, ut sit nobis salubrior. Cum vero vicissim in opere suo tacet operationem Patris, parilitatem suam commendat, ne credatur inferior. Isto modo igitur et hoc loco nec se fecit alienum a Patris opere, quamvis dixerit: Claritatem quam dedisti mihi, quia et ipse dedit eam sibi. Nec Patrem fecit alienum ab opere suo, quamvis dixerit dedi eis, quia et Pater illam dedit it, ut omnes unum sint; ita ex hoc etiam suo beneficio quod ait: Claritatem quam dedisti mihi, dedi eis, id fieri nihilominus voluit. Nam continuo subjunxit: Ut sint unum, sicut nos unum sumus; deinde addidit:
Abbreviated transcription (Latin):
uã claritatẽ. nisi inmorta¬
litatẽ. quãnatura humana
inillo fuerat acceptura :¬
ã necipse adhuc acceperat
cã. sed more suo ꝓpt̃ immobi¬
litatẽ pradistiationis pra&e¬
riti tẽporis uerbis futura
significat: qđ nuncclarisi¬
candus hoc ÷ suscitandus
apatre. &ipsesit nos adeã cla¬
ritatẽ suscitaturus infinem.
imile : hocei: qđ alibi dicit
icut pat̃ suscitat mor tuos
& uiuificat. sic filius quosuult
uiuificat. tquos. nisi eosdẽ
quospater ⁊ Quaecũq enim
ƿat̃ facit nonalia sedhaec
& filius: necaliter sed similit̃
facit: Acꝑ hoc suscitauit &
scipsũ &iã ipse. Namunde ÷
soluite tẽplũhoc inquit.
ettriduo resuscitabo illud
Proinde in mortalitatis cla¬
ritatẽ quã sibi a patre datãdic̃
&iã sesibi dedis se intellegen¬
dus÷. Et sinondicit: Ideo
quippe sepius solũ patrẽ face¬
redicit qđ eapse facit cũ patre¬
ut quicquid ÷ eitribuat dequo:
Sed& aliquando &iã tacito pa¬

Expanded text:
Quam claritatem, nisi immortaQuam claritatem, nisi immortalitatem, quam natura humana in illo fuerat acceptura? Nam nec ipse adhuc acceperat eam, sed more suo propter immobilitatem praedestinationis, praeteriti temporis verbis futura significat, quod nunc clarificandus, hoc est suscitandus a Patre, et ipse sit nos ad eam claritatem suscitaturus in fine. Simile est hoc ei quod alibi dicit, Sicut Pater suscitat mortuoset vivificat, sic et Filius quos vult vivificat . Et quos, nisi eosdem quos Pater? Quaecunque enim Pater facit, non alia, sed haec et Filius, nec aliter, sed similiter facit; ac per hoc suscitavit et seipsum etiam ipse. Nam unde est: Solvite templum hoc, et in triduo resuscitabo illud? Proinde immortalitatis claritatem quam sibi a Patre datam dicit, etiam sibi ipse dedisse intelligendus est, etsi non dicit. Ideo quippe saepius solum Patrem facere dicit quod et ipse facit, ut cum Patre quidquid est, ei tribuat de quo est. Sed aliquando etiam tacito Pa
Abbreviated transcription (Latin):
credat. sicut orando dixit
ut om̃s unũ sint. orandodi
ut & ipsi innobis unumsint.
Hoc ÷ enim omnes unũ sint
Qđ est mundus credat qm̃ere¬
dendo unũ fiunt ꝑfecte
unũ quicũnatura essent unĩ
dissentiendo abunononeram
unũ. Heniq siuerbũ qđ ait
rogo tertio subaudiamus.
uel potius qđ plenius fiat
ubiq ponamus. erithiuus
expositio sententiae manifes¬
tior. Pogo ut om̃s uũsint
sicut tupat᷑ in me & egointe.
Rogo ut ipsuobis unũ sint.
Rogo ut mundus credat
quiatumemisisti.deo quippe¬
addidit qđ dix̃ innobis. ut qđ
unũ efficimur fidelissima
caritate. Gratiȩdi noueri¬
mus tribuendueẽ non nobis:
sicut apostolus cũ dixis s&
fuistis enim aliquando tene¬
brȩ. nunc autẽ lux inquit:
Et nesibi hoctribuerent
adiecit. in dño. Deinde salua¬
tor noster rogando patrem
schominẽ demonstrabat :
Nuncde monstrans & scipsu¬
rogat. &egoinquit cdarita¬
tẽ quã de distimibi dedullis:

Expanded text:
credat; sicut orando dixit, credat; sicut orando dixit, Ut omnes unum sint; orando dixit, Ut et ipsi in nobis unum sint? Hoc est enim omnes unum sint, quod est mundus credat: quoniam credendo unum fiunt; perfecte unum, qui cum natura essent unum, dissentiendo ab uno non erant unum. Denique si verbum quod ait, rogo, tertio subaudiamus, vel potius quo plenius fiat, ubique ponamus; erit hujus expositio sententiae manifestior: Rogo ut omnes unum sint, sicut tu Pater in me, et ego in te: rogo ut et ipsi in nobis unum sint: rogo ut mundus credat quia tu me misisti.addidit quod dixit, In nobis, ut quod unum efficimur fidelissima charitate, gratiae Dei noverimus tribuendum esse, non nobis, sicut Apostolus cum dixisset: Fuistis enim aliquando tenebrae, nunc autem lux, inquit ; et ne sibi hoc tribuerent, adjecit in Domino . Deinde Salvator noster rogando Patrem, se hominem demonstrabat. Nunc demonstrans et seipsu ego, inquit, claritatem quam dedisti mihi, dedi illis.
Abbreviated transcription (Latin):
mundus ÷ credens Aeque
enim alii sunt quiunũ erun
et alius : mundus ꝓpterea
crediturus quia illiunum
erunt: cũ ꝓcul dubio dehis
dicat ut om̃s unũsint. de
quib dicerat. Non ꝓhis
autẽ rogotantũ. sed& ꝓ
eis quicrediturisunt ꝑuer
bũ eorũimme. continuo
subiungens. ut om̃ sunũsitt.
stiautẽ omnes quid ÷ nisi
mundus Aon hostilis
utiq sed fidelis. Aã ecce
quidicerat non ꝓmundo
rogo. ꝓmundo rogat ut
mundo nonsogat : Neq
enim quosit pra distinatus
ignorat: Et est mundus
ut mundus credat᷑ qr tume
misisti. er hancenim fidẽ
mundus reconciliaturdo: cum
credit inxp̃m quiest mis sus ado
Quomodoergo intellecturi
sumus qđ ait: Ut &ipsim nobis
unũsint. Utcredat mundus
quiatume misistiisiquia
non ineo causam posuit ut cre¬
dat mundus. qui a illiunũ sunt
tã quã ideo credat qđ eos eẽ
unũ uid&. cũipse mundus sit
omnes quicredendo unũ fun
sedorando dixit ut mundus

Expanded text:
mundus est credens. Neque mundus est credens. Neque enim alii sunt qui unum erunt, et alius est mundus propterea crediturus, quia illi unum erunt; cum procul dubio de his dicat, Ut omnes unum sint, de quibus dixerat, Non pro his autem rogo tantum, sed et pro eis qui credituri sunt per verbum eorum in me, continuo subjungens, Ut omnes unum sint. Isti autem omnes quid est, nisi mundus, non hostilis utique, sed fidelis? Nam ecce qui dixerat, Non pro mundo rogo , pro mundo rogat ut mundo non rogat: neque enim quo sit praedestinatus, ignorat. Et est mundus Ut mundus credat quia tu me misisti. Per hanc enim fidem mundus reconciliatur Deo, cum credit in Christum qui est missus a Deo. Quomodo ergo intellecturi sumus quod ait, Ut et ipsi in nobis unum sint, ut credat mundus quia tu me misisti: nisi quia non in eo causam posuit ut credat mundus, quia illi unum sunt, tanquam ideo credat quod eos esse unum videt; cum ipse mundus sint omnes, qui credendo unum fiunt: sed orando dixit, Ut mundus
Abbreviated transcription (Latin):
Nã inquantũ homo ÷ eius¬
dem substantia est cuius&
nos sumus. Sed nme illud
potius uoluit cõmendare
qđ alio loco ait. Ego& pater
unũ sumus: ubi eandem pa¬
tris & suã significauit eẽ na¬
turã : Ac ꝑ hoc & cũm nobis
re natura unius eẽ nobiscũ.
ic itaq sunt in nobis uel nos
millis: ut illiunũ sint innatura
sua: nosunũ innostra. Sunt
quippe ipsim nobis tãquã dr̃
intẽplosuo sumus autem
nos in illis : tamquã creatura
increatore suo. Deinde cũ dixis¬
s&. ut &ipsimn nobis unum sint
adiunxit. ut mundus credat
qui atumemisisti. Quidesthoc
Nũquid nãtunc crediturus :
mundus. quandoin patre
& filio unũomneserimus
Nonneista ÷ paxilla ꝑpeua
et fotius fidei merces quãsi¬
des : Vnũenimerimus
nonutoredamus: sedquia
credidimus: ed& sunhac
uita ꝓpt̃ ipsam cõmunẽ fi¬
dem. omnes qui unũ credi¬
mus unũ sumus. Iuxta il¬
lud apostoli. omnes enim
mus : quid ÷ ergo omnes
unũ sint. ut munduscre¬
dat : Ipsi quippe. omnis

Expanded text:
uantum homo est, ejusdem substantiae est cujus et nos sumus. Sed nunc illud potius voluit commendare, quod alio loco ait, Ego et Pater unum sumus ; ubi eamdem Patris et suam significavit esse naturam. Ac per hoc et cum in nobis re naturae unius esse nobiscum. Sic itaque sunt in nobis, vel nos in illis, ut illi unum sint in natura sua, nos unum in nostra. Sunt quippe ipsi in nobis, tanquam Deus in templo suo: sumus autem nos in illis, tanquam creatura in Creatore suo. 2. Deinde cum dixisset, Ut et ipsi in nobis unum sint, adjunxit, Ut mundus credat quia tu me misisti. Quid est hoc? Numquidnam tunc crediturus est mundus, quando in Patre et Filio unum omnes erimus? Nonne ista est pax illa perpetua, et potius fidei merces quam fides? Unum enim erimus, non ut credamus, sed quia credidimus. Sed etsi in hac vita propter ipsam communem fidem, omnes qui in unum credimus, unum sumus, juxta illud Aisti. Quid est ergo omnes unum sint, ut mundus credat? Ipsi quippe Omnes,
Abbreviated transcription (Latin):
acleorũ officiũ primitus
ac precipuȩ pertinebat.
Deniq cũ murmur factus
es s& deministerio mensũ¬
rã auiduis grecorũ. Ante¬
quã paulus credidis se in
xpin. Responderunt
a postoli quidño ante cohae¬
serunt. Non ÷ bonũ nos
relinquere uerbũdi. & mi¬
nistrare mensis: Tuncor¬
dinandos diaconos ꝓude¬
runt: Ncipsi a praedicandi
audierint crediderint.
uel audituri & credituri sunđ
rgoilla oratione ꝓomnib
quo sredemit. siue tunc in
car ne uiuentes siue postea
futuros redemtor nos ter
orauit. cũrogans ꝓaposto¬
lis quicũ illo tuncerant. ad¬
bũ meũ fuerant credituri.
Quid autẽ adiunctis illis deinde
dicat. Alia disputatione tractan

Expanded text:
ad eorum officium primitus ad eorum officium primitus ac praecipue pertinebat. Denique cum murmur factum esset de ministerio mensarum a viduis Graecorum, antequam Paulus credidisset in Christum; responderunt Apostoli, qui Domino ante cohaeserant: Non est bonum nos relinquere verbum Dei, et ministrare mensis . Tunc ordinandos diaconos providerunt, ne ipsi a praedicandi audierint, crediderunt, vel audituri et credituri sunt. Ergo illa oratione pro omnibus quos redemit, sive tunc in carne viventes, sive postea futuros, Redemptor noster oravit, cum rogans pro Apostolis qui cum illo tunc erant, adbum in eum fuerant credituri. Quid autem adjunctis illis deinde dicat, alia est disputatione tractan
Abbreviated transcription (Latin):
t amen uerbũ suũ qđiamprę¬
dicabant & in quo fundati fue¬
rant inuenerunt: de quo
uerbore surrectionis xp̃i.
Idem dieit apostolus.
iucego. siueilli sic praedicam.
et siccredidistis. Et iterum
oc est inquit uerbũ fidei
qđ pradicamus. quiasicon¬
fesss fueris inore tuo quia¬
d&uo. quiads̃ illũ suscit auit
amortius. saluus eris.
omnib. suscitans eũ amor¬
tuis. Hocuerbũ fidei. quia
principaliter acprimitus
ꝑ apostolos quici cohȩserant
praedicatũ ÷ Ideo uerbum
eorũ dictũ est. Aeq enim ꝓp¬
terea non ÷ uerhũdi quia
dictũ est uerbũ eorũ: cũdi¬
cat ide mapostolus. thessa¬
lonicenses excepisse asc
nonut uerbũ hominũ.
sed sicut est inquit uere
uerbũdi. Ideoergodi. qr
ds̃ iddonauit: eorũ uero
uerbũ dictũ ÷. quia hoc
praedicandũ illis ds̃ primi¬
tus ac precipue cõmendaũ
Acꝑ hocadã ille latromfi
de sua uerbum corũ habebai:
Quodeorũ ꝓptereadictum
erat. qnm̃ predicandũ

Expanded text:
tamen verbum suum, quod jam praetamen verbum suum, quod jam praedicabant, et in quo fundati fuerant, invenerunt; de quo verbo resurrectionis Christi idem dicit Apostolus: Sive ego, sive illi, sic praedicamus, et sic credidistis . Et iterum: Hoc est, inquit, verbum fidei, quod praedicamus, quia si confessus fueris inde tuo, quia Deus illum suscitavit a mortuis, salvus eris .omnibus, suscitans eum a mortuis. Hoc verbum fidei, quia principaliter ac primitus per apostolos qui ei cohaeserant, praedicatum est, ideo verbum eorum, dictum est . Neque enim propterea non verbum Dei, quia dictum est verbum eorum, cum dicat idem Apostolus Thessalonicenses accepisse a se non ut verbum hominum, sed sicut est, inquit, vere verbum Dei . Ideo ergo Dei, quia Deus id donavit. Eorum vero verbum dictum est, quia hoc praedicandum, illis Deus primitus ac praecipue commendavit. Ac per hoc etiam ille latro in sua fide verbum eorum habebat: quod eorum propterea dictum erat, quoniam praedicandum
Abbreviated transcription (Latin):
cuangelio loquensait: Neq
enimego ab homine accepi
illud neq didici: sed ꝑreue¬
lationẽ ihĩ xp̃i. Quomodo
igit̾ erit in eis de quib dictũ :
rediturisunt ꝑ uerbũ eorũ
in me ⁊ Latro uere ille
tunc credidit: Quandoimip¬
sis doctorib fides quae fuerat¬
didit : ut quẽ uiderat cruci¬
fixũ. Confiter&ur non solũ
resurrecturũ. Uerũ &iam
regnaturũ dicendo: memen¬
tomei. cũueneris in regnũtu
um. Promde relinquitur.
ut sidñs ihs̃ hacoratione ꝓ
suis omnib quicũq: in hacuita
quae tẽptatio : suꝑterram.
uel tunc erant uel futuri e¬
rant orasse credendus est
mundo. hic significatũ eẽ
credamus. Dictum autẽ esse
uerbũ eorũ. Qm̃ abipsis est
primitus acpracipue pradi¬
catũ. amenim abipsis prędi¬
cabatur interra. quando
uerbũ eorũ paulus accepit:
unde & contulit cũcis euange¬
liũ. Neforte inuacuũ cucur¬
riss&. aut currer&. & dex
teras ei dederunt. Quia & in
illo quãius non ꝑeos illidatũ

Expanded text:
ait: Neque enim ego ab homine accepi illud, neque didici, sed per revelationem Jesu Christi . Quomodo igitur erit in eis, de quibus dictum est: Credituri sunt per verbum eorum in me? Latro vero ille tunc credidit, quando in ipsis doctoribdidit, ut quem videbat crucifixum, confiteretur non solum resurrecturum, verum etiam regnaturum, dicendo, Memento mei, cum veneris in regnum tuum . 5. Proinde relinquitur, ut si Dominus Jesus hac oratione pro suis omnibus quicumque in hac vita, quae tentatio est super terram , vel tunc erant, vel futuri erant, orasse credendus est,mundo, hic significatum esse cverbum eorum, quoniam ab ipsis est primitus ac praecipue praedicatum. Jam enim ab ipsis praedicabatur in terra, quando verbum eorum Paulus accepit; unde et contulit cum eis Evangelium, ne forte in vacuum cucurrisset, aut curreret ; et dextras ei dederunt, quia et in illo quamvis non per eos illi datum,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓdiscipulis suis quos
tunc secũ habebat.
adq adiunxis s& suos alios
dicens non phisautẽ rogo
tantũ sed& ꝓeis quicreditu¬
risunt ꝑ uerbũeorũ in me
uelut quęreremus quid uel
quare ꝓillis rogar& conti¬
nuo subintulit dicens t
cũ adhuc ꝓsolis discipulis
quos sccũ habebat orar&
pat̃ scẽ inquit seruaeos in no¬
min&uo. quos de distimihi
ut sint unũ sicut & nos. Loc
qđ tunc ꝓillis. ut omnes hoc
est & nos &illiunũ simus.
Vbi diligenter aduertendũ
est non dixis sed nm ut omnes
unũsimus. sedutom̃s unũsi
sicut tupat̃ inme &egoiite
subintellegitꝰ unũ sumus
qđ aꝑtius dicitꝰ postea. quia¬
& prius dixe rat dediscipulis
quicuilloerant. Ut sint unũ
sicut &nos. Quã obremita :
pat̃ infilio & filius in patre.
ut unũ sint quiaunius sub¬
stantia sunt. Nos uero eẽ
quidem in cis pos sumus.
Unũ tamen cũcis esse non
pos sum. Quiaunius sub

Expanded text:
pro discipulis suis quos tunc secum habebat, atque adjunxisset suos alios, dicens: Non pro his autem rogo tantum, sed et pro eis qui credituri sunt per verbum eorum in me, velut quaereremus quid vel quare pro illis rogaret, continuo subintulit dicens: Utcum adhuc pro solis discipulis quos secum habebat oraret: Pater sancte, inquit, serva eos in nomine tuo, quos dedisti mihi, ut sint unum, sicut et nos. Hoc  tunc pro illis, ut omnes, hoc est et nos et illi, unum simus. Ubi diligenter advertendum est non dixisse Dominum, ut omnes unum simus; sed, Ut omnes unum sint, sicut tu, Pater, in me, et ego in te subintelligitur, unum sumus; quod apertius dicitur postea: quet prius dixerat de discipulis qui cum illo erant ut sint unum, sicut et nos. Quamobrem ita est Pater in Filio, et Filius in Patre, ut unum sint, quia unius substantiae sunt. Nos vero esse quidem in eis possumus, unum tamen cum eis esse non possumus, quia
Abbreviated transcription (Latin):
tolis: eisq inecdesia primi¬
tus doctorib constitutis.
ꝑeorũ uerbũ sicalios credis¬
dioportebat: idest. ut fide
resurrectionis eius tene¬
rent : acꝑ hoc & illos om̃s¬
quiiam ineum credidis se uide¬
bant᷑. Adeorũ numerũ ꝑtenu¬
is se: ꝓquib orauit dicens.
Uon ꝓhis autẽ rogotantũ. sed¬

Expanded text:
tolis, eisque in Ecclesia primitolis, eisque in Ecclesia primitus doctoribus constitutis, per eorum verbum sic alios credisdi oportebat; id est, ut fidem resurrectionis ejus tenerent, ac per hoc, et illos omjam in eum credidisse videbantur ad eorum numerum pertinuisse pro quibus oravit, dicens: Non pro his autem rogo tantu
Abbreviated transcription (Latin):
tius massȩ ꝑditionis quȩ ꝑimũ
hominẽ facta ÷ saliius cẽpo¬
tuiss&. Nisimnuũ mediato¬
remdi & hominũ in carne
uenturũ reuelante spũcredi¬
diss& : Sednũquit ei papos¬
toli s orandũ fuit: & ꝓtam
multis quu hacuita ad huc
erant Neccũillo tuncerant.
et ante iã crediderant orandu
non fuit.. Quis hocdixerit
ntellegendũ ÷ igitꝰ. qđ nondu
in eũ sic crediderant quomo¬
do inse crediuolebat: quan¬
doquidem & ipseparus cui
confitenti& dicenti tue sxp̃s
filius diuiui. tãmagnũ tes¬
timoniũ ꝑ hibuerat: magis
cũ morinolebat quãmor¬
tuũ resurecturũ ẽẽ credebat:
unde mox ab eo appellatus :
satanas Pideliores itaq rep¬
periunt̾ quide functiã fuerant
uelante spũ. Nonutiq dubi¬
tabant. Quã illiquicũcre
didis sent ipsuredẽpturũ
isrł. uisacius morte. spem
totã quã deillo habuerant
ꝑdiderunt Nihilitaq me¬
lius credimus: quã postre
& doctis & confirmatis apos¬

Expanded text:
tius massae perditionis, quae per unum tius massae perditionis, quae per unum hominem facta est, salvus esse potuisset, nisi in unum Mediatorem Dei et hominum in carne venturum revelante Spiritu credidisset? Sed numquid ei pro Apostolis orandum fuit, et pro tam multis qui in hac vita adhuc erant, nec cum illo tunc erant, et jam ante crediderant, orandum non fuit? Quis hoc dixerit? 3. Intelligendum est igitur, quod nondum in eum sic crediderant, quomodo in se credi volebat: quandoquidem et ipse Petrus, cui confitenti et dicenti, Tu es Christus Filius Dei vivi, tam magnum testimonium perhibuerat, magis eum mori nolebat, quam mortuum resurrecturum esse credebat; unde mox ab eo appellatus est satanas . Fideliores itaque reperiuntur, qui defuncti jam fuerant, velante Spiritu non utique dubitabant, qudidissent ipsum redempturum Israel, visa ejus morte, spem totam quam de illo habuerant perdiderunt. Nihil itaque melius credimus quam post ejus edoctis et confirmatis apos