comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
breuiꝰ ꝙ ueriꝰ dici potest. ꝗͣ eos ñrespondẽ nͥ acceptis constel
lationib. Inconstellationib aut̃ notari partes. qͥles trecen¬
teͣs sexaginta dicunt hab̾e signiferũ cͥculũ: Motũ aut̾ celi
ꝑunã horã fieri inqͥndecĩ partib. ut tanta mora qͥnde cĩ
partes oriant᷑. quantũ tenent una hora q̃ partes signule.
sexaginta minutas hab̾e dicunt᷑. Minutas aut̃ minutarũ:
iã inconstellationib deqͥb fut᷑a p̃dic̾e sedict̃. ñ inueniunt.
Conceptꝰ aut̃ geminoꝵ qm̃ uno c̃̾eubitu efficit᷑ testãtib
medicis. quor disciplina multo ẽ certior atq manifestior.
tã paruo puncto tẽꝑis ꝯtingit: ut in auas minutas minu-¬
tarũ ñ tendat᷑. Unde gͦ ingeminis tanta diu̾sitas actio¬
nũ. a euent ͣtt̃ ꝙ uoluntatĩt qͦs uecesse ẽ eande ꝯstaellationẽ
ꝯceptionałẽ hab̾e. ꝙͥ ãboꝵ unã constellationẽ dari mathe¬

Expanded text:
uerius et breuius dici potest quam eos non respondere nisi acceuerius et breuius dici potest quam eos non respondere nisi accelationibus. In constellationibus autem notari partes, quales trecentas sexaginta dicunt habere signiferum circulum: motum autem coeli per unam horam fieri in quindecim partibus, ut tanta mora quindecim partes oriantur, quantam tenet una hora. Quae partes singulae sexaginta minutas habere dicuntur. Minutas autem minutarum jam in constellationibus, de quibus futura praedicere se dicunt, non inveniunt; conceptus autem geminorum quoniam uno concubitu efficitur, attestantibus medicis, quorum disciplina multo est certior atque manifestior, tam parvo puncto temporis contingit, ut in duas minutas minutarum non tendatur. Unde ergo in geminis tanta diversitas actionum, et eventuum, et voluntatum, quos necesse est eamdem constellationem conceptionalem habere et amborum unam constellationem dari mathe
Abbreviated transcription (Latin):
on eos appellarunt mathematicos uet̾es qͥnc̃ appel¬
lant᷑ s illos qͥ t̾epoꝵ numeros motu cęli aesi derũ
nechis debet ignosci. Sienĩ tantũ potuer̃ scire ut possint
mana de uisibilib udicans. potest agnoscere om̃ib uisibilib
se ipsã ẽe ᷤ meliorẽ: q̃ tam̃ cũ etiã se ꝓpt̾ defectũ ꝓfectũ q in sapi¬
entia fatet᷑ e̾eᷤᷤ mutabilẽ. inuenit supͣ se e̾eᷤᷤ in cõmutabilẽ ue¬
ritatẽ: atq ita adherens pꝰ ipsam. sicut dictũ ẽ. ad hesit anima
mea pꝰte. beata efficit᷑: intrinsecꝰ inueniens et rã om̃iũ uisi¬
biliũ ereator̃e atq ãñm. ñ q̃rens extͥnsecꝰ uisibilia qꝗͣuis celes¬
Na: q̃ aut ñ inueniunt᷑ aut c̃ magno labore frustra inueni
puleͥtudines oꝑat᷑. Ad ũsus eos aut̃ qͥ nc̃ appellant᷑ mathe¬
matici. uolentes actꝰ nr̃os corꝑib celestib subdere. ꝙ nos
uendere stellis. ipsũq p̃tiũ qͦ uendim᷑ a nob̾ acciꝑe: nichil

Expanded text:
on eos appellarunt mathematicos ueteres qui nunc appellantur, sed illos qui temporum numeros motu caeli ac siderum s: iterum nec his debet ignosci. si enim tantum potuerunt scire, ut possint scere omnibus visibilibus se ipsam esse meliorem. Quae tamen cum etiam se propter defectum profectumque in sapientia fatetur esse, mutabilem, invenit supra se esse incommutabilem veritatem: atque ita adhaerens post ipsam, sicut dictum est, Adhaesit anima mea post te ; beata efficitur, intrinsecus inveniens etiam omnium visibilium Creatorem atque Dominum; non quaerens extrinsecutia, quae aut non inueniuntur aut cum magno labore frustra inueniupulchritudines operatur. Aduersus eos autem qui nunc appellantur mathematici, nolentes actus nostros corporibus caelestibus subdere et nos uendere stellis ipsumque pretium, quo uenditur, a nobis accipere, nihil
Abbreviated transcription (Latin):
sa generis humani massa dãpnata. qm̃ qͥ hoc pͥmꝰ ami¬
sit. c̃ ea qͦi illo fuerat radicata sua stirpe punitꝰ ẽ: ut
nullus ab hoc iusto debitoq supplicio. nͥ miscdđia & inde¬
bita gr̾̃a lib̾etꝰ. Atq ibi disꝑtiat᷑ genꝰ humanũ. ut inqͥbꝰdã
demonstret᷑. qͥd ualeat miserioors grã incȩt̾is qͦd usta
uindicta. Neq eñ utrũq demonstraret᷑ ĩ om̃ibꝰ. q̃ si
om̃s remanerent in penis iuste dãꝑnationis. in nullo
apparer& misericors gra. Rursus si om̃s a tenebris
tͣnsferrent᷑ inlucẽ: ĩ nullo apparer&s ueritas ultionis.
Inqͣ ppt̾ea multo plures ꝗͣ in illa st̃: ut sie ostendat᷑ qͥd
om̃nib deberet᷑. Qͦdsi om̃ib redderet᷑. iustitiã uidican
tis iuste nemo rep̾hendera: qi uͦ tã multi exinde lib̾ant᷑.
ẽ unde agant᷑ maxime gr̃e gratuito mun̾ꝑ lib̾antis.

Expanded text:
sa generis humani massa damnata; quoniam, qui hoc primus admisit, cum ea quae in illo fuerat radicata sua stirpe punitus est, ut nullus ab hoc iusto debitoque supplicio nisi misericordi et indebita gratia liberetur adque ita dispertiatur genus humanum, ut in quibusdam demonstretur quid ualeat misericors gratia, in ceteris quid iusta uindicta. Neque enim utrumque demonstraretur in omnibus, quia, si omnes remanerent in poenis iustae damnationis, in nullo appareret misericors gratia; rursus si omnes a tenebris transferrentur in lucem, in nullo appareret ueritas ultionis. In qua propterea multo plures quam in illa sunt, ut sic ostendatur, quid omnibus deberetur. Quod si omnibus redderetur, iustitiam uindictis juste nemo reprehenderet. Quia vero tam multi exinde liberantur, est unde agantur maximae gratiae gratuito muneri liberantis.
Abbreviated transcription (Latin):
factũ sit nouimꝰ serpentũ morsib multi morebant᷑. Tẽ ppłs
peccata sua ꝯfitens ꝑmoysen dep̃eatꝰ ẽ dnm: ut hoc abeis uirus
auferr&. Ac sic moyses ex p̃cepto dñi exaltauit in deserto ene¬
ũ serpentẽ: ãmonintq ppłm ut illũ exaltatũ qͥsqͥs a serpente
morderet᷑ attend̾et. hoc facientes ꝯtinuo sanabant᷑. Eͥd ẽ exalta-¬
cit᷑ sig̾rat᷑. Aserpente qͥppe mors ueñ: qͥ peccatũ qͦ moreret᷑ ho¬
mini ꝑsuasit. Iñsaut̃ ui carnẽ suã ñ peccatũ tͣnstulit. tãꝗͣ ue¬
nenũ serpentis : tam̃ tͣnstulit mortẽ. ut ee̾t̾ insimilitudi¬
nẽ carnis peccati. pena si ne culpa. Unde in carne peccat &¬
culpa solueret᷑ ꝙ sena. Sic̃ gͦ tunc qͥ ꝯspiciebat exaltatũ ser pen¬
tẽ. & aueneno sanabat᷑. ꝙ amorte lib̾at᷑: sic nẽ qͥ ꝯformat᷑
similitudini mortis xͥ ꝑfidem baptismũq eiꝰ. ꝙ apecc̾o ꝑ¬

Expanded text:
 sit nouimus: serpentum morsibus multi moriebantur. tunc populus peccata sua confitens per Moysen deprecatus est dominum, ut hoc ab eis uirus auferret. ac sic Moyses ex praecepto domini exaltauit in deserto aeneum serpentem ammonuitque populum, ut illum exaltatum quisquis a serpente morderetur adtenderet; hoc facientes continuo sanabantur. quid est exaltathomini persuasit. dominus autem in carnem suam non peccatum transtulit tamquam uenenum serpentis, sed tamen transtulit mortem, ut esset in similitudine carnis peccati poena sine culpa, unde in carne peccati et culpa solueretur et poena. sicut ergo tunc qui conspiciebat exaltatum serpentem, et a ueneno sanabatur et a morte liberabatur, sic nunc qui conformatur similitudini mortis Christi per fidem baptismumque eius, et a pecc
Abbreviated transcription (Latin):
Resurrectioni fut᷑ẽ. utrũ lazari an xp̃iresur¬
rectio congruat. ex libꝰ responsionis contͣ.ui.
qͤstiones paganorum.

Expanded text:
Resurrectioni futurae utrum Lazari aut Christi resurrectio congruat; ex libro Responsionis contra sex quaestiones paganorum.
Abbreviated transcription (Latin):
suã. s eã mortaliũ qͦq fragiliũq rerũ amore obnubilat. Sit
gͦ elemosina tua in absconãito: ꝙ. pat̾ cuus qͥuidet in abscon¬
aito reda̾et tͥ Nectissime omĩno & uerissime. Si enĩ p̃miĩ

Expanded text:
suam, sed eam mortalium quoque fragiliumque rerum amore obnubilat? sit suam, sed eam mortalium quoque fragiliumque rerum amore obnubilat? sit ergo elemosyna tua in abscondito, et pater tuus, qui uidet in abscondito, reddet tibi: rectissime omnino
Abbreviated transcription (Latin):
agit in abscondito: adsinistrã ꝑtinent ext̾iora omĩa qͤ st̃ uisi¬
bilia ꝙtẽꝑalia. Sit gͦ elemosina tua in ipsa ꝯscientia. uͥ mul¬
ti elemosinã faciunt bona uoluntate: ꝙ iãs ipsi pecuniã uelsi
qͥd ẽ aliud qd̾ inopi largiendũ ẽ. ñ habent. Multi aut̃ faciunt
uolunt miscães uideri. Inqͥb sola sinistͣ aꝑa oꝑari existiman¬
da ẽ. Itẽ alii qͣsi mediũ int̾ utrosq loc̃ tenent. ut & intentione
qͦ in do̾ ẽ elemosinã faciant. ꝙ ut tamĩ inserat se huic optime
uoluntati. Nnulla ꝙ̃ laudis uelcuꝰq rei fragilis ꝙ tẽꝑalis
ita in hoc oꝑe attendamꝰ dͣn. ũt se se misceat uel adiungat
ext̾ioꝵ appetitio cõmodor. Agit᷑ enĩ decorae mundando: d̾
nͥ fuerit siplex mundũ ñ erit. Sĩplex aut̃ qͦmͦ erit. si duob
dñis seruiet. nec una intentione rerũ et̾nar̃ purificat acieni

Expanded text:
agit in abscondito, ad sinistram pertinent exteriora omnia, quae sunt uisiagit in abscondito, ad sinistram pertinent exteriora omnia, quae sunt uisibilia et temporalia. sit ergo elemosyna tua in ipsa conscientia tua, ubi multi elemosynam faciunt bona uoluntate, etiam si pecuniam uel si quid est aliud, quod inopi largiendum est, non habent. multi autem foris fuolunt misericordes uideri: in quibus sola sinistra operari existimanda est. item alii quasi medium inter utrosque locum tenent, ut et intentione, quae in deum est, elemosynam . faciant et tamen inserat se huic optimae uoluntati nonnulla etiam laudis uel cuiusque rei fragilis et temporalis ita in hoc opere attendamus deum, ut sese misceat uel adiungat exteriorum appetitio commodorum. agitur enim de corde mundato, quod nisi fuerit simplex, mundum non erit. simplex autem quomodo erit, si duobus dominis seruiet nec una intentione rerum aeternarum purificat aciem
Abbreviated transcription (Latin):
nã faciunt nͥ ut głificent᷑ ab ominib ñ si głificent᷑ ab hõib
s sud̾o faciant ut głificent᷑ si c̃ suꝑiꝰ tͣctatũ ẽ. Laus enĩ hu¬
mana ñ appetia recte faciente si seqͥ debet recte facientẽ: ut illi
ꝓficiant qͥ etiã inuitari possunt qd laudant: ñ ut hic putet
aliqͥd eos sibi ꝓdesse   laudant. Te aut̃ faciente elemosinã. nes
ciat sinistra tua: qͥd faciat aest̾a tua. Nichil ꝯsequentꝰ sinis¬
tra uidet᷑ significare. ꝗͣ ipsã delectationẽ laudis. Pextra
aut̃ significat intentionẽ. iplendi p̾cepta diunia. Cũ itaq con¬
scientie facientis elemosinã miscet se appetitio laudis huma¬
ne. fit sinistra conscia oꝑis dextre. Nesciat gͦ sinistratua qͥd
faciat dext̾atua: idẽ ñ se misceat ꝯscientiȩ tuȩ laudishu¬
mane appetitio. eũ elemosinã facienda diuinũ p̃ceptũ con
ri. quando qͥđe multi multa m̃tiunt᷑. & ꝓpt̃ si dextͣ intͥnsecus

Expanded text:
nam faciunt, nisi ut glorificentur ab hominibus: non si glorificentur ab hominibus, sed si ideo faciant, ut glorificentur, sicut superius tractatum est. laus enim humana non appeti a recte faciente, sed sequi debet recte facientem, ut illi proficiant qui etiam imitari possunt quod laudant, non ut hic putet aliquid eos sibi prodesse quem laudant. te autem faciente elemosynam non sciat sinistra tua, quid faciat dextera tua. Nihil consequentius sinistra uidetur significare quam ipsam delectationem laudis. dextra autem significat intentionem implendi praecepta diuina. cum itaque conscientiae facientis. elemosynam miscet se appetitio laudis humanae, fit sinistra conscia operis dextrae. nesciat ergo sinistra tua, quid faciat dextera tua, id est: non se misceat conscientiae suae laudis humanae appetitio, cum elemosyna facienda diuinum praeceptum cori, quando quidem multi multa mentiantur? quapropter si dextra intrinsecus
Abbreviated transcription (Latin):
inrecte faciendo laudes hoĩnũ. ꝙ adeas referre qd recte facis ĩd
ẽ ꝓpt̾ea recte fac̾e aliqͥd ut hõĩb placeas. Sic enĩ ꝙ̃ si mulare bo¬
potest ꝙ̃. falsa laudare. Qd̾ qͥ faciunt. idẽ qͥbonitatẽ simulant:
auplici corae s̃. Ñ gͦ habet sĩplex cor idẽ mundũ cor. nͥ qͥtͣnscen¬
ait humanas laudes: ꝙ illũ solũ intuet᷑ c̃recte uiuit.& ei placere
nitit᷑ qͥꝯscientie solus inspector ẽ. decuiꝰ ꝯscientie puritate qͥc¬
qͥd ꝓcedit. tanto ẽ laudabiliꝰ. quanto humanas laudes minꝰ desi¬
d̾at. Cauete gͦ inqͥt facẽ sͥoitiã urãm coram hõib ut uideami ni
abeis: idẽ cauete hoc animo iꝰte uu̾e. ꝙibi ꝯstituere bonũ urm.
ut uos uideant hoĩnes: alio qͥn m̃ced̾e ñ habebitis apd̾ patr̃ẽ ũrm
qͥincelis ẽ Nͣ si ab ominib uide amini.s si ꝓpt̾ea iuste uiuatis.¬

Expanded text:
in recte faciendo laudes hominum et ad eas referre quod recte facis, id in recte faciendo laudes hominum et ad eas referre quod recte facis, id est propterea recte facere aliquid, ut hominibus placeas. sic enim etiam simulare bopotest etiam falsa laudare. quod qui faciunt, id est qui bonitatem simulant, duplici corde sunt. non ergo habet simplex cor, id est mundum cor, nisi qui transcendit humanas laudes et illum solum intuetur, cum recte uiuit, et ei placere nititur qui conscientiae solus inspector est. de cuius conscientiae puritate quidquid procedit, tanto est laudabilius, quanto humanas laudes minus desiderat. Cauete ergo, inquit, facere iustitiam uestram coram hominibus, ut uideamini ab eis, idest: cauete hoc animo iuste uiuere et ibi constituere bonum uestrum, ut uos uideant homines. alioquin mercedem non habetis apud patrem uestrum, qui in caelis est: non si ab hominibus uideamini
Abbreviated transcription (Latin):
di cãtã curã eꝰ oportet. ꝗͣtã cuiꝰ rei dignitas flagitat. qͣtali
ocło ꝯspidi potest huic aut̃ ocło magna exparte mundato. diffici¬
leẽ ñ subriꝑe sordes aliqͣs dehis reb qͤipsas bonas nr̃as actiones¬
comitari solent. ueluti ẽ laus humana. Si qͥdem ñ recte uiuere:¬
ꝑnitiosũ ẽ. Recte aut̃ uiuere ꝙ nolle laudariꝰ. qͥd ẽ aliud ꝗͣ inimi¬
cũ ẽẽ reb humanis:: Qͤ utiq tanto s̃ miseriores: quanto minꝰ pla¬
cet recta uita hoĩnũ. Si gͦ int̾ qͦs uiuis te recte uuentẽ ñ lau¬
adauerint. illi inerrore st̃ Si aut̃ laudauerint in ꝑicło. nͥ tam¬
si plex cor habueris ꝙ nundũ. ut ea qͤr ecte facis ñ ꝓpt̾ laudes ho¬
minũ facias. magisq illis recte laudant ib gͣtuleris. qͥb id qd̾
q laude tuã tinic intelligas utilẽ eeᷤᷤ laudantib si ñ te ipsũ in
tua bona uita. s dñm honorent: cuiꝰ scĩssimũ ẽ cẽplũ. qͥsqͥs uiuit

Expanded text:
di tantam curam esse oportet, quantam ejus rei dignitas flagitat, quae tali oculo conspici potest. Huic autem oculo magna ex parte mundato difficile est non subripere sordes aliquas de his rebus quae ipsas nostras bonas actioncomitari solent, veluti est laus humana: siquidem non recte vivererniciosum est, recte autem vivere, et nolle laudari, quid est aliud quam inimicum esse rebus humanis, quae utique tanto sunt miseriores, quanto minus placet recta vita hominum? Si ergo inter quos vivis te recte viventem nudaverint, illi in errore sunt; si autem laudaverint, tu in pericsimplex cor habueris et mundum, ut ea quae recte facis non propter laudes hominum facias, magisque ique laudem tuam tunc intellegas utilem esse laudantibus, si non te ipsum in tua bona uita, sed in te deum honorent, cuius sanctissimum templum est quisquis uiuit
Abbreviated transcription (Latin):
ret hominib. s ut do. ad cuiꝰ amorẽ corda hominũ uolebat con¬
uertere. eo ipso qͦ placebat hominib. Itaq ꝙ ñ se placere homi¬
nib recte dicebat. qͥa in eo ipso ut dõ placeret intuebat᷑. ꝙ
placendũ ẽẽ om̃ib recte p̃cipiebat. ñ ut hoc appeteret᷑. tã ꝗͣ
ñces recte factoꝵ. s qͥa do placere ñ poss. qͥ ñsehis qͦs saluos
fieri uellet p̃beret initandũ. Imitari aut̃ illũ qͥ sibi ñ plaeue¬
rit: nullo pac̾to qͥsꝗͣ potest. Sic̃ gͦ ñ absurde loq̃r et᷑ qͥdic̃et.
in hac oꝑa qͣ nauẽ q̃ro. ñ nauẽ q̃ro s patͥam. sic apłs cõuenient̃
appeto. s ad id refero ut me imitent᷑: qͦssaluos fieri uolo:
Sic̃ dic̃ de oblationẽ qͦ fit in scõs. ñ qͥa q̃ro datũ. s inqͥro fructũ:

Expanded text:
ret hominibus, sed ut deo, ad cuius amorem corda hominum nolebat conret hominibus, sed ut deo, ad cuius amorem corda hominum nolebat conuertere eo ipso, quod placebat hominibus. itaque et non se placere hominibus recte dicebat, quia in eo ipso ut deo placeret intuebatur et placendum esse omnibus recte praecipiebat, non ut hoc appeteretur tamquam merces recte factorum, sed quia deo placere non posset qui non se his quos saluos fieri uellet praeberet imitandum. imitari autem illum qui sibi non placuerit nullo pacto quisquam potest. sicut ergo non absurde loqueretur qui diceret: "in hac opera, qua nauem quaero, non nauem quaero, sed patriam": sic apostolus conuenienter appeto, sed ad id refero, ut me imitentur quos saluos fieri uolo." sicut dicit de oblatione, quae fit in sanctos: non quia quaero datum, sed inquiro fructum,
Abbreviated transcription (Latin):
s suꝑ candel abrũ: ut luceat om̃ib qͥ indomo s̃. Sicluceat lunĩ
ur̃m corã hõib ut uideant bona facta ur̃ã: s ñ ibi finẽ ꝯstituit.
addidit enĩ ꝙ głificent patr̃ẽ ur̃m qͥ incelis ẽ. Hic aut̃ qͥa hoc re¬
p̃hendit si ibi sit finif recte factoꝵ. idẽ si ꝓpt̾ea recte faciamꝰ. ut
tantũ uideam᷑ ab hõib Postea ꝗͣ dix̃ cauete facẽ iustitiã ur̃am corã
hominib ut uideamini abeis. nichil addidit. Inqͦapparet ñ hoc eũ
phibuisseait recte fiat corã hõib s ne id̾o recte fiat corã hoĩb ut
uideam᷑ ab eis. Idẽ ut hoc intueam̾:. ꝙ ibi finẽ nr̃i ꝓposit collocemꝰ.
Nã ꝙ apłs dic̃. Si adhuc hõib placer̃e. xͥ seruꝰ ñ essem: c̃ aliodicat placete.¬
sic̃ ⁊ego oĩb ꝑ om̃ĩa placeo. qd̾ qͥ ñ intellig̃t contͣriũ putant. c̃ ille
se dixerit ñ placere hominib: Qͥa ñ id̾o recte faciebat ut place¬

Expanded text:
i in domo sunt. sic luceat lumen uestrum coram hominibus, ut uideant bona facta uestra? sed non ibi finem constituit. addidit etiam: et glorificent patrem uestrum, qui in caelis est. hic autem, quia hoc reprehendit, si ibi sit finis recte factorum, id est si propterea recte facimus, ut tantum uideamur ab hominibus, posteaquam dixit: cauete facere iustitiam uestram coram hominibus, ut uideamini ab eis, nihil addidit. in quo apparet non hoc eum prohibuisse, ut recte fiat coram hominibus, sed ne ideo recte fiat coram hominibus, ut uideamur ab eis, id est ut hoc intueamur et ibi finem nostri propositi collocemus. Nam et apostolus dicit: si adhuc hominibus placerem, Christi se ego omnibus per omnia placeo. quod qui non intellegunt, contrarium putant, cum ille se dixerit non placere hominibus, quia non ideo recte faciebat, ut place
Abbreviated transcription (Latin):
etiã primos homines dicit ꝑ d̾ñi sanguinẽ
liberari: ⁊ cur dauid peccato remisso quod
d̾s ꝑ prophetam fuerat minatus impleue¬
rit. ⁊ de myst̾io numeri uicinalis. uł de supͣ

Expanded text:
etiam primos homines dicit per domini sanguinem liberatos; et cur Dauid peccato remisso quod deus per prophetam fuerat minatus impleuerit; et de mysterio numeri uicennalis uel de sup
Abbreviated transcription (Latin):
uenient̾ẽ ad me c̾su̾mant᷑. Si aut̾ẽ ñ: ut scĩã.
uerba hȩc si ñ dubitantis qͥd duoꝵ potius
euenturũ sit s irascentis & minantis accipiamꝰ: nul¬
laquestio ẽ. More qͥppe humano d̾s in seͥpt᷑is ad ho¬
mines loqͥt᷑ & eiꝰ irã nouert sine ꝑtͣbatione eiꝰ intellige¬
re qͥnouerunt. Solemꝰ aut̾e etiã sic minant᷑ loqͥ. uide¬
amꝰ si ñ tͥ facio. aut uideamꝰ siñ illi facio: & si non po¬

Expanded text:
uenientem ad me consummantur; si autem non, ut sciam. uerba haec si non dubitantis, quid duorum potius euenturum sit, sed irascentis et minantis accipiamus, nulla quaestio est. more quippe humano deus in scripturis ad homines loquitur et eius iram nouerunt sine perturbatione eius intellegere qui nouerunt. solemus autem etiam sic minanter loqui: „uideam, si non tibi facio" aut "uideamus, si non facio illi",
Abbreviated transcription (Latin):
dicit᷑ tͣdidit regnũ dõ & patri. ñ seꝑat᷑ ipse quia
simul ẽpatre unus ds ẽ: s diuinar᷑ sc̃pt̾arũ ineu¬
riosos. & contentionũ studiosos. fallit u̾bũ. qd̾ posi¬
tũẽ donec. Ita naͣq seqͥt᷑. Oportet enĩ illũ reg¬
nare. donec ponat inimicos suos subpedib suis:
t̾aquã c̃posuerit ñ sit regnat᷑us. Nec intellig᷑ant

Expanded text:
dicitur tradere regnum deo et patri, non separatur ipse, quia dicitur tradere regnum deo et patri, non separatur ipse, quia simul cum patre unus deus est. sed diuinarum scripturarum incuriosos et contentionum studiosos fallit uerbum, quod positum est, donec; ita namque sequitur: oportet enim illum regnare, donec ponat inimicos sub pedibus suis, tamquam cum posu
Abbreviated transcription (Latin):
per hoc etiam scd̃m ist̾a opinionẽ. adhuc pat̾ maior
ẽ qu̾a forma serui. qͣ de uͥgine acceꝑta ẽ. Qd̾ si & aliqͥ
qd̾ ad huc natura hoĩs manebat quando ante pas¬
sionẽ dicebat. qm̃ pat̾ maior me ẽ. um̃ nulla cunc¬
tatio ẽ. scđ̾m hoc e̾eᷤᷤ dictũ. qd̾ forma serui maiorẽ
pat̾.: cui forma dĩ equał ẽ filiꝰ. ne qͥsꝗͣ cũ audierit
qd̾ ait apłs. Cu̾ aut dix̃it quia om̃ia subiecta sunt.
manifestũ qͥa p̃t̾ eũ qͥsubiecit ei om̃ia: ita existim&
de patre intelligendũ. qd̾ subiecerit om̃ia filio. ut
om̃ia s filius eisubiecit. qͥ ei regñ tͣdidit. ꝙ euacuat
omu̾e pͥncipatũ. ꝙ omnẽ potestatẽ & uͥtutẽ. De filio
qͥppe ista dicta sunt. ẽ tͣdidit inqͥt regñ do ꝙpatͥ:
cũ euacuau̾it omnẽ pͥncipatũ & omnẽ potestatẽ
& uirtut̾ẽ: ipse enĩ subiecit qͥ euacuat. Nec sie ar¬
bitrem᷑ xp̃m tͣaituru̾ regñ do ꝙ patͥ. ut adimat si¬
bi: nã ꝙ hoc qͥdam uaniloqui crediderunt. Cũ enĩ

Expanded text:
ionem adhuc pater maior est quam forma serui, quae de uirgine accepta est. quod si et aliqui quod adhuc natura hominis manebat, quando ante passionem dicebat: quoniam pater maior me est. unde nulla cunctatio est secundum hoc esse dictum, quod forma serui maior est pater, cui in forma dei aequalis est filius. nec quisquam, cum audierit quod ait apostolus: cum autem dixerit, quia omnia subiecta sunt, manifestum, quia praeter eum qui subiecit illi omnia, ita existimet de patre intellegendum, quod subiecerit omnia filio, ut omnia, sed filius ei subiecit, qui ei regnum tradidit et euacuat omnem principatum et omnem potestatem et uirtutem. de filio quippe iscum euacuauerit omnem principatum et omnem potestatem et uirtutem; ipse enim subiecit qui euacuat. Nec sic arbitremur Christum traditurum regnum deo et patri, ut adimat sibi; nam et hoc quidam uaniloqui crediderunt. cum enim
Abbreviated transcription (Latin):
Aut siqͥsqu̾a contendit. ut aliqͥ senserint ita dictũ.
ꝙipse filiꝰ subiectꝰ erit ei qͥ illi subiecit omia. ut ip¬
sam subiectionẽ cõmutationẽ ꝙ conu̾sionẽ credat
futuram creature. in ipsam substantiam uel essen¬
tiã ereatoris. id ẽ q̃fuerat substantia creat᷑e. fiat
substantia creatoris: Certe uel hoc concedit qd̾ ñ
habet ulłã dubitationẽ. n̾dũ hoc fuisse factũ. cũ
dñs dic̾et pat̾ maior me ẽ : dix̃ enĩ hoc ñ solũ ante¬
ꝗͣ ascendisset incelũ: uerũ etiam anteꝗͣ passus re¬

Expanded text:
isquam contendit, ut aliqui senserunt, ita dictum: et ipse filius subiectus erit qui illi subiecit omnia, ut ipsam subiectionem commutationem et conuersionem credat futuram creaturae in ipsam substantiam uel essentiam creatoris, id est ut quae fuerat substantia creaturae fiat substantia creatoris, certe uel hoc concedit quod non habet ullam dubitationem, nondum hoc fuisse factum, cum dominus diceret: pater maior me est. dixit enim hoc, non solum antequam ascendisset in caelum, ueru
Abbreviated transcription (Latin):
uocatione illa ꝗͣme sepe cõmemorare ñ piget. De qͦ dictũ ẽ sine
penitentia sunt. dona & uocatio di. Nasꝙ: in sua qͦͤ falli mutariq
ũ potest p̾scientia. oꝑa sua fut᷑a dispon̾e. ĩd omĩno nec aliud qͥe

Expanded text:
epe commemorare non piget, de qua dictum est: Sine poenitentia sunt dona et vocatio Dei; namque in sua quae falli mutarique non potest praescientia, opera sua futura disponere, id omnino nec aliud quic
Abbreviated transcription (Latin):
au̾itate ꝗͣ sit alienũ. negare qͥonũ qĩ e̾eᷤᷤ ꝑseũantã usq infi¬
nẽ huiꝰ uite: c̃uite huic quando uoluerit ipse aet finẽ qͥuẽ
si dat ante ĩminentẽ lapsũ. fac̃ hoĩnẽ ꝑseu̾are usq infinẽ.
S mirabilior ꝙ fidelib euidentior largitas bonitatis diẽ: qd̾
etiã paruus qͥb obedientia ñ e illiꝰ etatis uidet᷑ iarihec gr̃a.

Expanded text:
itate quam sit alienum negare donum dei esse perseuerantiam usque in finem huius uitae, cum uitae huic, quando uoluerit, ipse det finem: quem si dat ante imminentem lapsum, facit hominem perseuerare usque in finem. sed mirabilior et fidelibus euidentior largitas bonitatis dei est, quod etiam paruulis, quibus oboedientia non est illius aetatis ut detur, datur haec gratia.
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ descendert̃ ipsi & om̃ia quec̃q st̾ eis uiuentes
adinferos. Notandũ scd̾m locũ t̾rȩ. n̾c dictos ẽẽ
inferos. hoc ẽ ininferiorib t̾rȩ partib. uarie qͥp¬
pe inscͥptͣis. & sub intellectu multiplici. sic̃ rerũ de qͥbus
agit᷑ sensus exigit. nom̃ ponit᷑ inferoꝵ: &. maxime in mor¬
tius hoc accipi solet. S qm̃ istos uuientes dictũ ẽ ad infe¬
ros descendisse: & ipsa narratione qͥd factũ fuerit satis
apparet. Manifestũ ẽ ut dixi inferiores t̾rȩ partes. inferoꝵ
uocabulo nũcupatas. incõꝑatione huiꝰ suꝑioris t̾rȩ incuiꝰ
faciȩ uiuit᷑. sic̃ incõꝑatione celi suꝑioris ubi sc̃õꝵ demora¬
tio ẽ. angłoꝵ peccantes angłos in huiꝰ aeris detrusos ca¬
ligine sẽpt᷑a dicit. tanquã carceribꝰ inferi puniendos re¬
seruari. Sieñĩ d̾s inqͥt angłis peccantib ñ pepcit. seil
carcerib inferi. caliginis retrudens tͣdidit inuidicio pu¬

Expanded text:
 descenderunt ipsi et omnia, quaecumque sunt eis, uiuentes ad inferos. notandum secundum locum ter- 0 rae nunc dictos esse inferos, hoc est in inferioribus terrae partibus. uarie quippe in scripturis et sub intellectu multiplici, sicut rerum, de quibus agitur, sensus exigit, nomen ponitur inferorum et maxime in mortuis hoc accipi solet. sed quoniam istos uiuentes dictum est ad inferos descendisse, et ipsa narratione quid factum fuerit satis apparet; manifestum est, ut dixi, inferiores terrae partes inferorum uocabulo nuncupatas in comparatione huius superioris terrae, in cuius facie uiuitur; sicut in comparatione caeli superioris, ubi sanctorum demoratio est angelorum, peccantes angelos in huius aeris detrusos caligine scriptura dicit tamquam carceribus inferi puniendos reseruari. si enim deus, inquit, angelis peccantibus non pepercit, sed carceribus caliginis inferi retrudens tradidit in i
Abbreviated transcription (Latin):
Cx y. Expositio decem p̾ceptoꝵ & dec̃ẽ
calogi expositione ad populũ. cxui. Iten
Item expositio
decalogi ad popłm ex tractatu de .x. cordis psalterii. cxuii.¬
onem maritoꝵ adulterantiũ ex lib̾ de adulterinis coniu¬
gibus. ad pollentiũ scdo¬
scdo. cxuiii. Expletio p̾dicte exposi¬
tionis ad popłm contra uiroꝵ pessimam lib̾tatem defor¬
nicatione se excusare uolentiũ. ex supͣdicto de decẽ cordis ser

Expanded text:
CXV. Expositio decem praeceptorum et decem calogi Expositione ad populum. Prius in Item expositio Decalogi ad populum; ex tractatu de Decem chordis psalterii. onem maritorum adulterantium; ex libro de adulterinis Conjugibus ad Pollentium. C CXVIII. Expletio praedictae expositionis ad populum: Contra virorum pessimam libertatem de fornicatione se excusare volentium; item ex eodem de Decem chordis ser
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ ũbũ sig̃cat. S hoc loco meliꝰ u̾bũ int̾ p̃tam᷑. ut significet᷑
potentia. Ratio aut̃ & si nicħ ꝑ illã fiat: recte ratio dicit᷑:

Expanded text:
bum significat: sed hoc loco melius Verbum interpretamur, ut significetur , operativa potentia. Ratio autem, etsi nihil per illam fiat, recte ratio dicitur.
Abbreviated transcription (Latin):
clamantib: cõu̾so ordine ad pposita respon¬
dit. Nã qd̾ ait lam̃tauimꝰ ꝙ ñ plorastis. ad
ioħem ꝑtinet. cuiꝰ abstinentia acibis & potu. luctũ
penitentiȩ significabat. Qd̃ aut̃ ait cantauimꝰ
trbiis & ñ saltastis. ad ipsũ dñm. qͥutendo c̃ cet᷑is
cibo & potu. letitiam regni figurabat. At illi
nec humiliari eũ ioħe. nec cu xp̃o gaudere uolu¬
er᷑. dicentes illũ demoniũ habe. istũ uorace̾ ꝙ ebri¬

Expanded text:
clamantibus conuerso ordine ad proposita respondit. nam quod ait: lamentauimus, et non plorastis, ad Iohannem pertinet, cuius abstinentia a cibis et potu luctum paenitentiae significabat; quod autem ait: cantauimus tibiis, et non saltastis, ad ipsum dominum, qui utendo cum ceteris cibo et potu laetitiam regni figurabat. at illi nec humiliari cum Iohanne nec cum Christo gaudere uoluerunt dicentes illum daemonium habere, istum uoracem
Abbreviated transcription (Latin):
ẽeᷤᷤ ñ putat᷑. Qͥs enĩ exalt̾onẽ ruina̾ putatꝰ. ẽ iam
ibi sit defectꝰ. qͦ est relictꝰ excelsus: Qs aut̃ rui¬
n̾a ẽeᷤᷤ n̾ uideat. quando fit mandati euidens at¬
q indubitata tͣnsgressio ÷ ꝓpt̾ hoc d̾s illud ꝓ¬
hibuit: qd̾ cũ e̾et ammissum. nulla defendi pos¬
set imaginatione iustitiȩ & audeo dicere suꝑbis
ẽeᷤᷤ utile. cadere maliqͦdaꝑttꝰ manifestũq pecca¬
tũ. Inde sibi displiceant. qͥiam sibi placendo cecide¬
rant. salubrius enĩ petrus sibi displicuit. quando
fleuit: quã sibi placuit. quando p̾sumpsit. Hoc
dicit & sacer psalmꝰ. Imple facies eoꝵ ignominia.
& qurent nom̃ tuũ an̾e. idẽ ut ꝙ tueis placeas
querentib nom̃ tuũ: qͥsibi plactierant querendo
suũ. S est peior dampnabiliorq suꝑbia. que et sã
inpeccatis manifestis suffugit̃ excusationis in¬

Expanded text:
esse non putatur. quis enim exaltationem ruinam putat, cum iam esse non putatur. quis enim exaltationem ruinam putat, cum iam ibi sit defectus, quo est relictus excelsus? quis autem ruinam esse non uideat, quando fit mandati euidens atque indubitata transgressio ? propter hoc deus illud prohibuit, quod cum esset admissum, nulla defendi posset imaginatione iustitiae. et audeo dicere superbis esse utile cadere in aliquod apertum manifestumque peccatum, unde sibi displiceant, qui iam sibi placendo ceciderant. salubrius enim Petrus sibi displicuit, quando fleuit, quam sibi placuit, quando praesumsit. hoc dicit et sacer psalmus: imple facies eorum ignominia, et quaerunt nomen tuum, domine, id est, ut et tu eis placeas quaerentibus nomen tuum, qui sibi placuerant quaerendo suum. Sed est peior damnabiliorque superbia, qua etiam in peccatis manifestis suffugium excusationis in
Abbreviated transcription (Latin):
anfesto gͦ atq aꝑto pecc̃o uͥ factũ est.
qd̃ as fieri ꝓhibuerat. diab olꝰ hominẽ ñ
cẽpisset: nͥ iam ille sibi ipsi placere cepiss hinc
enĩ ꝙ delectauit qd̾ dictũ est. ericis sicut dii:
qd̾ meliꝰ ẽeᷤᷤ possent su̾mo ueroq pͥncipio cohe¬
rendo ꝑ obe dientiã. ñ suũ sibi existendo pͥncipi
ũ ꝑsuꝑbiã. Dii eĩ creati ñ sua u̾itate s di ueri
participatione sunt dii. Nus aut̃ appetendo
minus ẽ. qͥ dũ sibi sufficere diligit: ab illo qͥ ei
uere sufficit deficit. Illud itaq malũ qͦ cũ sibi
homo placet.t̾aꝗͣ sit & ipse lum̃: aũtit᷑ ab eo
lumine. qd̾ ei si placeat & ipse sit lum̃. Illud in¬
qu̾a malũ p̃cessit in abdito.: ut sequeret᷑ hoc
malũ. qd̾ ñ ꝑpetratũ ẽ in aꝑto. Uerũ ẽ enĩ qd̾
scͥptũ est. ante rumam exaltabit᷑ cor: ꝙ ante głam¬
humiliat᷑. Illa ꝓrsus ruma quȩ fit in occulto.
p̾cedit uuma que ẽ in manifesto.: dũ illa ruina

Expanded text:
anifesto ergo apertoque peccato, ubi factum est quod Deus fieri prohibuerat, diabolus hominem non cepisset, nisi iam ille sibi ipsi placere coepisset. Hinc enim et delectauit quod dictum est: Eritis sicut di. Quod melius esse possent summo ueroque principio cohaerendo per oboedientiam, non suum sibi existendo principium per superbiam. Di enim creati non sua ueritate, sed Dei ueri participatione sunt di. Plus autem adpetendo minus est, qui, dum sibi sufficere deligit, ab illo, qui ei uere sufficit, deficit. Illud itaque malum, quo, cum sibi homo placet, tamquam sit et ipse lumen, auertitur ab eo lumine, quod ei si placeat et ipse fit lumen — illud, inquam, malum praecessit in abdito, ut sequeretur hoc malum quod perpetratum est in aperto. Verum est enim quod scriptum est: Ante ruinam exaltathumiliatur. illa prorsus ruina, quae fit in occulto, praecedit ruinam, quae est in manifesto, dum illa ruina
Abbreviated transcription (Latin):
ogitationis carnalis cõpositionẽ uanũq
figĩtũ ubi uera ratio labe factare incipit.
continuo intus illo adiuuante atq illuminante
qͥ cõtalib idolis in corde nr̃o habitare ñ uult: Ita
rinamus. ut ne puluerẽ qͥdem ullũ taliũ phantas¬
matũ. illic remanere patiam᷑. Qũa obr̾e uͥratio¬
nẽ disputationis qua fornsecus ammoniti. ipsi in¬
tͥnsecus ueritate lucente hec falsa e̾eᷤᷤ ꝑspicimꝰ. fideᷤᷤ
in nr̃o corde aute cessisset. q̃ nos in dueret pietate.
aliqͥd eoꝵ que inqͥrebat inuenit. false itaq ratio¬
ni ñ solũ ratio uera qua id qd credimꝰ intelligimꝰ:
uer̾ etiam fides ipsa rerũ non dũ intellatarum. si¬
ne dubio p̾ferenda est. Melixis ẽ enĩ qu̾auis ũ aum
uisũ credere qd̾ uerum ẽ. qu̾a putare de uerũ
uidere qd̾ falsum ẽ. habet nãq fides ocłos suos. qͥb
me uidet. ñ dũ se uidere qd credit. Sorro aut̃ qui
uera ratione iam qd̾ tant̾umͦ eredebat intelligit:

Expanded text:
ogitationis carnalis compositionem uanumque figmentum ubi uera ratio labefactare incipit, continuo intus illo adiuuante atque inluminante, qui cum talibus idolis in corde nostro habitare non uult, ita tinamus, ut ne puluerem quidem ullum talium phantasmatum illic remanere 5 patiamur. Quam ob rem nisi rationem disputationis, qua forinsecus admoniti ipsi intrinsecus ueritate lucente haec falsa esse perspicimus, fides in nostro corde antecessisset, quae nos indueret pietate, aliquid eorum, quae inquirebat, inuenit. falsae itaque rationi non solum ratio uera, qua id, quod credimus, intellegimus, uerum etiam fides ipsa rerum nondum intellectarum sine dubio praeferenda est. melius est enim quamuis nondum uisum credere, quod uerum est, quam putare te uerum uidere, quod falsum est. habet namque fides oculos suos, quibus me uidet nondum se uidere, quod credit. porro autem qui uera ratione iam, quod tantum modo credebat, intellegit,
Abbreviated transcription (Latin):
mũ octauus fuit: ꝑfecto expoliarent᷑ carnali uelam̃to
mortaliũ desidioꝵ & cordis circu̾cisione gauden¬
tes. ñ eã in carne adumbratã figuratãq deriderent
tẽp̃r ueteris testam̃ti: quãuis iã tpre noui testam̃¬
ti fieri obseruariq ñ cogerent. In qͦ enĩ m̃bro congru¬

Expanded text:
mum octauus fuit, profecto spoliarentur carnali uelamento mortalium desideriorum et cordis circumcisione gaudentes non eam in carne adumbratam figuratamque deriderent tempore ueteris testamenti, quamuis iam tempore noui testamenti fieri obseruarique non cogerent. in quo enim membro congru
Abbreviated transcription (Latin):
ue̾admodũ &. quare accipiat᷑ testam̃tũ¬
uetus. abheredib destam̃ti noui: ĩa supra
diximꝰ. S ꝙr paulo ante deꝓmissis eius fau¬
stus egit. ñc autẽ de p̃ceptis agere uoluit: respon¬
deo istos om̃ino nescire. quid intersit int̾ p̃cepta ui¬
te agendȩ. & p̾cepta uitȩ significande. Exempli
gr̃a. ñ concupisces. p̃ceptũ ẽ agendȩ uite. circũcide ᷤᷤ¬

Expanded text:
uemadmodum et quare accipiatur testamuetus ab heredibus testamenti noui, iam supra diximus. sed quia paulo ante de promissis eius Faustus egit, nunc autem de praeceptis agere uoluit, respondeo istos omnino nescire, quid intersit inter praecepta uitae agendae et praecepta uitae significandae. exempli gratia: non concupisces p
Abbreviated transcription (Latin):
eu̾dũ. Hoc uerum ẽ. etiã si ea q̃difiniunt᷑ aut dis¬
tribuunt᷑ uera n̾sint. Nã & ipsũ falsũ definit᷑. cũ
dicimꝰ falsã eeᷤᷤ sig̾cationẽ rei.ñita se habentis ut
significat᷑. siue alio qͦqͦmͦ. quȩ definitio uera ẽ: ꝗͦ¬
uis falsũ uerũ e̾eᷤᷤ ñ possit. Possunt etiam diuid̾e.
dicentes duo ẽeᷤ gen̾a falsi : unũ eoꝵ. qͦ omĩno esse
ñ possunt. alterũ eoꝵ q̃ ñ sunt. ꝗͣuis ẽeᷤᷤ possint. Nã
qͥdicit sept̾e ꝙtria undec̃i e̾eᷤᷤ. iddicit qd̾ omĩno ẽeᷤᷤ
ñ pot̃. Eͥ aut̃ dicit k̾alendis u̾bi gr̾a ianuarus
pluisse. t̾a & si factũ ñ sit: idtam̃ dicit qd̾ fieri po¬
tuerit. Definitio gͦ ꝙ diuisio falsoꝵ. potest ẽẽ ueris¬
eloqͦncia se qͥspiã iactet. qͤ ñ ut intelligamꝰ. s
ut intellecta ꝓferamꝰ ad hibet᷑: ex libͦ de doctͥna

Expanded text:
eundum. hoc uerum est, etiam si ea quae definiuntur aut diseundum. hoc uerum est, etiam si ea quae definiuntur aut distribuuntur uera non sint. nam et ipsum falsum definitur, cum dicimus falsam esse significationem rei non ita se habentis, ut significatur, siue alio aliquo modo: quae definitio uera est, quamuis falsum uerum esse non possit. possumus etiam diuidere d50 non possunt; alterum, eorum quae non sunt, quamvis esse possint. Nam qui dicit septem et tria undecim esse, id dicit quod omnino esse non potest. Qui autem dicit, calendis, verbi gratia, Januariis pluisse, tametsi factum non sit, id tamen dicit quod fieri potuerit. Definitio ergo et divisio falsorum potest esse veriseloquentia se quispiam jactet quae non ut intelligamus sed ut intellecta proferamus adhibetur; ex eo
Abbreviated transcription (Latin):
one iungunt᷑: etiã ipse certe fiant necesse ẽ. Qͥdam
aut̾ sic se iactant. cũ ueritat̾e conexionũ didice¬
rint. quasi sententiarũ ipsa sit ueritas. &rursus qͥdã
plerũq retinentes ueram sententiã. male se contẽp¬
nunt. qͥa leges cõ clusionis ignorant: c̃ melior sit qͥ no¬
uit ee resurrechon̾e mortuoꝵ. ꝗͣille qͥ nouit con-¬
resurrexerit. It̾e scientia definiendi. diuidendi
atq partiendi: ꝗͣ quã etiã reb falsis plerũq adhi-¬
beat᷑. ipsa tam̃ falsa ñ ẽ: neq abhoĩnib instituta.
s in rerũ ratione cõꝑta. N enĩ qͥa ꝙ fabulis suis
eã poete. ꝙ opinionib sui erroris uel phalsi phi¬
losophi. ueletiã heretici. hoc ẽ falsi xp̃ian adhi¬
bere consueuer Ipt̾ea falsũ ẽ neq indefiniendo neq
indiuidendo. aut partiendo. aliqͥd conplectendũ
ẽe qd̾ adr̃e ipsã ũ ꝑtinet: aut aliqͥd qd̃ ꝑtinet p̃ter-¬

Expanded text:
one iunguntur, etiam ipsae certae fiant necesse est. quidam one iunguntur, etiam ipsae certae fiant necesse est. quidam autem sic se iactant, cum ueritatem conexionum didicerint, quasi sententiarum ipsa sit ueritas. et rursus quidam plerumque retinentes ueram sententiam male se contemnunt, quia leges conclusionis ignorant, cum melior sit qui nouit esse resurrectionem mortuorum quam ille qui nouit con Christus resurrexerit. Item scientia definiendi, diuidendi atque partiendi quamquam etiam in rebus falsis plerumque adhibeatur, ipsa tamen falsa non est neque ab hominibus instituta, sed in rerum ratione comperta. non enim, quia et fabulis suis eam poetae et opinionibus erroris sui uel falsi philosophi uel etiam haeretici, hoc est falsi christiani, adhibere consueuerunt, propterea falsum est neque in definiendo neque in diuidendo aut partiendo aliquid complectendum esse, quod ad rem ipsam non pertinet, aut aliquid quod pertinet praeter
Abbreviated transcription (Latin):
hinc intellig̾e facile ẽ sicut in falsis sententiisueras. sic u
tꝰ ẽ ille bonꝰ ẽ: & esse concessũ. De inde assũpsisse: ñ ẽ
aut̾ iustus. Qͦ itẽ concesso.intulisse conclusionẽ.
gula conclusionis. N enĩ sic̃ ab lato consequenti.
aufert᷑ necessario qd̾ seqͥt᷑ p̃cedit: ita etiam abla¬
to p̃cedenti aufert᷑ necessario qd seqͥt᷑: qͥa uerũ ẽ
cũ dicimꝰ. Si orator ẽ. homo ẽ. Ex qua ꝓpositione
si assumamꝰ. ñ ẽ aut̃ oratorñ erit consequens cũ
intuleris. ñ ẽ gͥ homo. Qua ꝓpt̾ aliud ẽ nosse regu¬
las conexionũ: aliud sententiarũ ueritatẽ. In illis dis¬
cit᷑ qͥd sit conse quens qͥd ñ consequens: qͥd repugnans.
Hic gͦ de ipsa conexione uidicat᷑. In ueritate aut̃ sen¬
tentiar̃. ipse ꝑse sententie. ñearũ conexio consid̾an¬
da ẽ. s ueris certisq sententiis cũ in certȩ uera conexi¬

Expanded text:
hinc intellegere facile est sicut in falsis sententiis ueras, sic ihinc intellegere facile est sicut in falsis sententiis ueras, sic itus est ille, bonus est et esse concessum; deinde assumsisse: "non est autem iustus"; quo item concesso intulisse conclusionem: gula conclusionis. non enim, sicut ablato consequenti aufertur necessario quod praecedit, ita etiam ablato praecedenti aufertur necessario quod sequitur. quia uerum est, cum dicimus: nai orator est, homo est", ex qua propositione si assumamus: "non est autem orator": non erit consequens, cum intuleris: "non est igitur homo". Quapropter aliud est nosse regulas conexionum, aliud sententiarum ueritatem. in illis discitur quid sit consequens, quid non consequens, quid repugnans. hic ergo de ipsa conexione iudicatur. in ueritate autem sententiarum ipsae per se sententiae, non earum conexio consideranda est. sed ueris certisque sententiis cum incertae uera conexi
Abbreviated transcription (Latin):
rexit.: ẽgͥ resurrectio mortuoꝵ. Hoc gͦ ut consequen¬
ti ablato. auferat᷑ et iã necessario qd̾ p̃cedit: ñ institu¬
erunt hoĩnes s ostender. ꝙ hec regula ꝑtinet adue¬
ritat̾e conexionu̾r: ñ ad ueritatẽ sententiarũ. Sed¬
in hoc loco de resurrectione cũ ageret᷑. ꝙ regula co¬
nexionis uera ẽ: & ipsa in conclusione sententia. In
falsis aut̃ sententiis conexionis. ueritas ẽ isto mͦ. faciamꝰ
aliquẽ concessisse. si animal ẽ coclea: uoce habet. Hoc
concesso eoͣm ꝓbatũ fuerit uoc̃e cocleam ñ hab̾e. qm̃
consequenti ablato. illud qd̾ p̃cedit aufert᷑: Conclu¬
dit᷑ ñ ẽeᷤᷤ animal cocleam. Que sententia falsa ẽ. s excon¬
se ipsam ualet. Ueritas aut̃ conexionis ẽx eiꝰ cũ qͦ agit᷑
opinione. uel concessione consistit. Id̾o aut̃ ut supra
diximꝰ in fert᷑ uera conexione qd̾ falsũ ẽ: ut eũ cuiꝰ
errorẽ corrigere uolumꝰ peniteat sensisse p̾ceden¬
tia. quoꝵ consequentia uidet esse respuenda. Iam

Expanded text:
igitur resurrectio mortuorum". hoc ergo, ut consequenti ablato auferatur etiam necessario quod praecedit, non instituerunt homines, sed ostenderunt. et haec regula pertinet ad ueritatem conexionum, non ad ueritatem sententiarum. Sedhoc loco de resurrectione cum ageretur, et regula. conexionis uera est et ipsa in conclusione sententia. in falsis autem sententiis conexionis ueritas est isto modo. faciamus aliquem concessisse: "si animal est coclea, uocem habet". hoc concesso cum probatum fuerit uocem cocleam non habere, quo- Diam consequenti ablato illud quod praecedit aufertur, concluditur non esse animal cocleam. quae sententia falsa est, sed ex conue sententiae per se ipsam ualet, ueritas autem conexionis ei eius cum quo agitur opinione uel concessione consistit. ideo autem, ut supra diximus, infertur uera conexione quod falsum est, ut eum cuius errorem corrigere uolumus paeniteat sensisse praecedentia, quorum consequentia uidet esse respuenda. iam
Abbreviated transcription (Latin):
uestiganda ẽ. Ipsa tam̃ ueritas conexionũ ñ institu¬
ta s ani adu̾sa ẽ abhoĩnib & notata: ut eam possint
uel discere uel docere. Nã ẽ inrerũ ratione ꝑpe¬
tua: &. diuinitꝰ instituta. Sic̃ euĩ qͥ narrat ordinẽ
t̾epoꝵ ñ eũ ipse cõponit. & locoꝵ sitꝰ aut nat᷑as ani¬
maliũ. uelstir piũ uellapidũ qͥ ostendit ñres ostẽ¬
dit ab hoĩnib institutas. ꝙ ille qͥ de monstrat sid̾a
eoꝵq motꝰ. ñ a se uel ab hoĩne aliqͦrem institut̾a de¬
monstratꝰ. sic eti ã qͥdicit cũ falsũ ẽ qd̾ conseqͥt᷑: neces
se ẽ ut falsũ sit qd̾ p̃cedit: Uerissime dicit. Neq ipse
facit ut ita sit: s tantũ ita e̾ẽ demonstrat. Exhac re¬

Expanded text:
uestiganda est. Ipsa tamen ueritas conexionum non instituuestiganda est. Ipsa tamen ueritas conexionum non instituta, sed animaduersa est ab hominibus et notata, ut eam possint uel discere uel docere; nam est in rerum ratione perpetue diuinitus instituta. sicut enim qui narrat ordinem temporum, non eum ipse componit, et locorum situs et naturas animalium uel stirpium uel lapidum qui ostendit, non res ostendit ab hominibus institutas, et ille qui demonstrat sidera eorumque motus, non a se uel homine aliquo rem institutam demonstrat: sic etiam qui dicit: "cum falsuse est ut falsum sit quod praecedit; verissime dicit, neque ipse facit ut ita sit, sed tantum ita esse demonstrat. Ex hac re
Abbreviated transcription (Latin):
ẽi Qũa qu̾a etiã sermo ñcaptiosus. s tam̃ abundantius
ꝗͣ grauitatẽ decet. ũboꝵ oruam̃ta consectans sophisti¬
cus ar̃. Sunt etiã uere conexiones ratiocinationis.
falsas habentes sententias. qͦ consequunt᷑ error̾e illius
ẽ qͦ agit᷑: que tam̃ ad hoc inferunt᷑ ab ono ⁊ docto
hoĩne. ut in his erubescens ille cuiꝰ errorẽ consequ̾nt᷑.
eundẽ relinqͣt errorẽ.: qͥa si in eod̾e man̾e uoluerit.
necesse ẽ etiã illa qͦdãpnat ten̾e cogat᷑: Ñ enĩ uera
la alia in anis ẽ p̾dicatio nr̃a. in anis ẽ ꝙ fides ur̃a.
nec fides eors̃ qͥ hoc credid̾ant. s ista falsauerissi me
conectebant᷑ illi sententie qͣ dicebat᷑: ñ e̾eᷤᷤ resurree¬
uerar̃ s etiã falsarũ sententiarũ. facile᷑ ueritatẽ
conexionũ etiam inscolis illis discere qͦ pret̾ eccłam
sunt. Sententiar ũ aut̃ u̾itas in sc̃ĩs libris eccłasticis

Expanded text:
est. quamquam etiam sermo non captiosus, sed tamen abundantius, est. quamquam etiam sermo non captiosus, sed tamen abundantius, quam grauitatem decet, uerborum ornamenta consectans sophisticus dicitur. sunt etiam uerae conexiones ratiocinationis falsas habentes sententias, quae consecuntur errorem illius cum quo agitur. quae tamen ad hoc inferuntur a bono et docto homine, ut in his erubescens ille cuius errorem consecuntur eundem relinquat errorem, quia, si in eodem manere uoluerit, necesse est etiam illa quae damnat tenere cogatur. non enim uera la alia: inanis est praedicatio nostra, inanis est et fides uestra nec fides eorum qui hoc crediderunt, sed ista falsa uerissime conectebantur illi sententiae, qua dicebatur non esse resurrecuerarum sed etiam falsarum sententiarum, facile est ueritatem conexionum etiam in scholis illis discere, quae praeter ecclesiam sunt; sententiarum autem ueritas in sanctis libris ecclesiasticis
Abbreviated transcription (Latin):
estant ea que ñ ad corꝑis sensus. s ad ratio¬
nẽ animi ꝑtinent: Ubi disciplina regnat
disputationis & numeri. S disputationis disci¬
plina: ad omĩa gen̾a q̃stionũ qͦ in litt̾is sc̃ĩs funt
penetranda & dissoluenda. plurimũ ualet. Tan¬
tũ ibi cauenda ẽ libido rixandi: ꝙ puerilis q̃ dam
ostentatio. decipiendi adu̾sariũ. Sunt enĩ multa
q̃ appellant᷑ sophismata false conclusiones rationũ:
& plerũq ita ueras imitantes. ut ñ soluĩ tardos s¬
ꝙ ingeniosos etiã minꝰ diligent̾ attentos decipi¬
ant. ꝓposuit . qͣdam dicens ei ẽ qͦloquebat᷑ qd ego sc̃i
tu ñ es. Atille consensit. Uerũ enĩ erat ex par¬
te. ueleo ipso qd̾ iste in sidiosus. ille sinplex erat.
Tũ iste addidit. Ego aut̃ homo sũ. Hoc qͦq c̃ ab il¬
lo accepisset: conclusit dicens. Tugͥ ñ es homo.
Qd̾ genꝰ captiosarũ conclusionũ. scͥpt᷑a quantũ existimo
detestat᷑ illo loco uͥ dictũ ẽꝰ qͥ sophistice loqͥt᷑ odibilis

Expanded text:
estant ea quae non ad corporis sensus, sed ad rationem animi pertinent, ubi disciplina regnat disputationis et numeri. sed disputationis disciplina ad omnia genera quaestionum, quae in litteris sanctis sunt, penetranda et dissoluenda plurimum ualet; tantum ibi cauenda est libido rixandi et puerilis quaedam ostentatio decipiendi aduersarium. sunt enim multa, quae appellantur sophismata, falsae conclusiones rationum et plerumque ita ueras imitantes, ut non solum tardos, sed ingeniosos etiam minus diligenter attentos decipiant. proposuit enim quidam dicens ei cum quo loquebatur: "quod ego sum, tu non as". at ille consensit. uerum enim erat ex parte uel eo ipso, quod iste insidiosus, ille simplex erat. tum ille addidit: „ego autem homo sum." hoc quoque cum ab illo accepisset, conclusit dicens: "tu igitur non es homo". quod genus captiosarum conclusionum scriptura, quantum existimo, detestatur illo loco, ubi dictum est: qui sophistice loquitur, odibilis
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ tuadilectio disc̾nens. aĩniã definiũ. Hñ mani¬
festũ ẽ qd̾ gen̾ali uocabulo aĩa pecoris recte potuit
sic uocari: sic̃ leg̾r in libͦ eccłastȩ. Qͥs seit si sp̃s filioꝵs
hõis ascendat ipse sursũ. ⁊ sp̃s pecoris si descendat
ipse deorsũ int̾ra: Itẽq indiluuii uastitate sc̃pt̾aest.
Et mortua ẽ om̃is caro q mouebat᷑ suꝑ t̾rã. uolatiliũ.
pecors. ⁊ium̃toꝵ ꝙ ferarũ: ꝙ oĩs serpens qͥ mouet᷑ suꝑ

Expanded text:
quem tua dilectio discernens ab anima definiuit. unde manifestum est, quod generali uocabulo anima pecoris recte potuit sic uocari, sicut legitur in libro Ecclesiaste: quis scit, si spiritus filiorum hominis ascendat ipse sursum, et spiritus pecoris si descendat ipse deorsum in terram? itemque in diluuii uastitate scriptum est: et mortua est omnis caro, quae mouebatur super terram, uolatilium, pecorum et iumentorum et ferarum; et omnis serpens, qui mo
Abbreviated transcription (Latin):
aĩa ipsa se ad laudandũ dnm cohortat᷑: ⁊ excellentiore sii
parte. ea qͣ in se minora s̃ inicitat. N enĩ alia ẽ q̃dieit. ⁊ alia
cui diẽ: aut carnis hȩc uox ẽ. qͣ abanmia ꝙ. uitã suut &
sensũ. nec sine aĩã aliqͥd pot̃ uelle uel nolle. Qͥa uͦ ipsius
ammȩ duplices actioness. ꝙ alio officio erigit᷑ ad d̃m. alio
inclinat᷑ ad carnẽ: sibene seruit spũi. bene p̾sidet car¬
ni: ꝙ ꝑ id qd̾ adheret qo. id ꝙ̃. qd̾ ad heret corꝑi ad suꝑior es
inuitat affectꝰ: ut rõnabili dñatu tͣatũ subditis tͥbuat.

Expanded text:
anima ipsa se ad laudandum Dominum cohortatur: excellentiore sui parte, ea quae in se minora sunt, incitat. Non enim alia est quae dicit, et alia cui dicit: aut carnis haec vox est, quae ab anima et vitam sumit et sensum, nec sine anima aliquid potest velle, et non velle. Quia vero ipsius animae duplices actiones sunt, et alio officio erigitur ad Dominum, alio inclinatur ad carnem, si bene spiritui servit, bene praesidet carni, et per id quod adhaeret Deo, id etiam quod adhaeret corpori, ad superiores invitat affectus: ut rationa