comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
inuentũ ẽ mͥ qd̾ erat ad uitã. hoc e̾eᷤ ad mortem
Peccatũ eni occasione accepta ꝑ mandatũ fefel¬
lit me. & ꝑ illud occidit. Qd gͦ ait. mortuus sũ.
uult intelligi mortuũ e̾e̾ ut cognoui. quia iam
etiam preuaricatione peccat. qui uidet per
legem qͥd facere non debeat. & tam̃ facit
Qd̃ aut̾ẽ ait. fefellit me peccatũ occasione
accepta ꝑ mandatũ. siue quia suasio dele¬
ctationis ad peccandum uehementior ẽ. cu̾
ad ẽ ꝓhibitio. siue quia etiã si qͥd homo fecerit
scd̾m iussa legis. si adhuc non sit fides quȩ
endo plus peccat. Sequit᷑ gͦ & dicit. Itaq
lex quide sc̃a. & mandatũ scm. & iustu. &
bonu. Qd̾ gͦ bonũ ẽ. mͥ factũ ẽ mors. Absit.¬

Expanded text:
d erat ad vitam, hoc esse ad mortem. Peccatum enim occasione accepta per mandatum, fefellit me, et per illud occidit. Quod ergo ait, Mortuus sum; vult intelligi, mortuum me esse cognovi: quia jam etiam praevaricatione peccat, qui videt per legem quid facere non debeat, et tamen facit. Quod autem ait, Fefellit me peccatum, occasione accepta per mandatum: sive quia suasio delectationis ad peccatum vehementior est, cum adest prohibitio; sive quia etiam si quid homo fecerit secundum jussa legis, si adhuc non sit fides, quaeendo plus peccat. Sequitur ergo, et dicit: Itaque lex quidem sancta, et mandatum sanctum, et justum, et bonum. Quod ergo bonum est, mihi factu
Abbreviated transcription (Latin):
lege. scda sub lege. tertia sub gr̾a. quarta in pace
Ante lege ẽ cũ peccatũ ignoramꝰ & seqdͥmͦ carna¬
ies concupiscentias. Sub lege ẽ actio. cũ iã ꝓhibem̃
a peccato. & tamen consuetudine eiꝰ uicti peccamus.
qm nos nondu adiuuat fides. Tertia actio ẽ. qͣndo
iam plenissime credimus libatori nr̃o. nec nris
meritis
meritis aliqͥd tͥbuimus. sed eius miscdiam
diligendo. iã non uincim᷑ delectationi consue¬
tudinis malȩ. cũ ad peccatũ nos ducere nitit᷑.
sed tamen adhuc eã incerpellante̾ patim᷑. quãuis
ei nos non tradamus. Quartũ ẽ. cũ omĩno nihil
ẽ in homine qd̃ resistat sp̃ui.s omia sibi met
concordit̾ iuncta & conexa unu aliqͥd firma
pace custodiant. Qd̾ fiet mortali corpore ui¬
uificato. cũ corruptibile hoc induerit incor¬
ruptionẽ. & mortale hoc induerit immortali

Expanded text:
Legem, secunda sub Lege, tertia sub gratia, quarta in pace. Legem, secunda sub Lege, tertia sub gratia, quarta in pace. Ante Legem actio est, cum peccatum ignoramus, et sequimur carnales concupiscentias. Sub Lege est actio, cum jam prohibemur a peccato, et tamen consuetudine ejus victi peccamus, quoniam nos nondum adjuvat fides. Tertia actio est, quando jam plenissime credimus Liberatori nostro, nec meritis nostris aliquid tribuimus, sed ejus misericordiam diligendo, jam non vincimur delectatione consuetudinis malae, cum ad peccatum nos ducere nititur; sed tamen adhuc eam interpellantem patimur, quamvis ei non tradamur. Quarta est actio, cum omnino nihil est in homine quod resistat spiritui, sed omnia sibimet concorditer juncta et connexa unum aliquid firma pace custodiunt: quod fiet mortali corpore vivificato, cum corruptibile hoc induerit incorruptionem, et mortale hoc induerit immort
Abbreviated transcription (Latin):
istis passionib tamquã sub uiro dñante agebat᷑
anima. antequã ueniret gr̃a ꝑ fidẽ. His gͦ passi¬
onib moritꝰ. qui iã seruit mente legi dĩ. quauis
ipsȩ passiones nondu mortuȩ sint. quãdiu car¬
ne seruit legi peccati. Restat gͦ aliqͥd adhuc
ei qui est sub grã qd̾ eũ ñ uincat nec captiuũ
ducat. donec mortificet᷑ totũ qd consuetu¬
dine praua roboratũ ẽ & unde corpus etiam
nunc mortuũ e̾eᷤᷤ dicit᷑. qmͣdiu non ꝑfecte seruit
sp̃ui. Contingit autẽ ut ꝑfecte seruiat. cũ fue¬
rit & ipsũ mortale corpus uiuificatũ. Ex quo
comp̃hendimꝰ qͣtuor ẽẽ differentias etiã in uno
homine. quib gradatĩ ꝑactis in uita ȩterna ma¬
nebit᷑. Quia enĩ oportebat atq id iustu erat. ut
postea quã nat̾a nr̃a peccauit. amissa beatitu¬
dine sp̃uali. quȩ paradisi nomine significat᷑. ani¬
males carnalesq nascerrm᷑. Prima ẽ actio ante

Expanded text:
istis passionibus, tanquam sub viro dominante, agebat istis passionibus, tanquam sub viro dominante, agebat anima antequam veniret gratia per fidem. His ergo passionibus moritur, qui jam servit mente legi Dei; quamvis ipsae passiones nondum mortuae sint, quamdiu carne servit legi peccati. Restat ergo adhuc aliquid ei qui est sub gratia, quod eum non vincat, nec captivum ducat, donec mortificetur totum quod consuetudine prava roboratum est et unde corpus etiam nunc mortuum esse dicitur, quamdiu non perfecte servit spiritui. Continget autem ut perfecte serviat, cum fuerit et ipsum mortale corpus vivificatum. 3. Ex quo comprehendimus quatuor esse differentias etiam in uno homine, quibus gradatim peractis in vita aeterna manebitur. Quia enim oportebat atque id justum erat, ut posteaquam natura nostra peccavit, amissa beatitudine spirituali, quae paradisi nomine significatur, animales carnalesque nasceremur; prima est actio ante
Abbreviated transcription (Latin):
& rursũ in hac re ꝓpter qua similitudo adhi¬
bita ẽ tria. animã. peccatũ. & leg̾e peccati: hoc
solu hic diuersu ẽ qd̾ in illa similitudine uir mori¬
tur ut nubat mulier cui uolet. & a lege uiri sol¬
uat᷑: hic aute ipsa anima morit᷑ peccato. ut nubat
xp̃o. Cũ aut̾ẽ morit᷑ peccato. morit᷑ etiã legi pecca¬
ti.Itaq ait. fr̾s mei & uos mortui estis legi ꝑ corpꝰ
xp̃i. ut sitis alteriꝰ qͥ ex mortuis resurrexit. ut fru¬
ctificemꝰ do. Cũ eni e̾ẽ̾mus in carne inqͥt id ẽ. carna
lib desideriis astricłi tenerem᷑. passiones peccatoꝵs
nr̾is ut fructũ ferrent morti: auct̾a concupi¬
scentiã. cĩ lex ꝓhib̾et peccatũ ubi non erat fides.
& ad cumułi peccatoꝵs p̾uaricationis crimen
ẽ adiectũ. quia ubi non ẽ lex. nec p̃uaricatio:
Hȩc desidia dicit passiones. quȩ ꝑ lege̾ st̃ oꝑata
in menbris nr̾is. ut fructu facerent morti. Sub

Expanded text:
et rursum in hac re propter quam similitudo adhiet rursum in hac re propter quam similitudo adhibita est, tria, animam, peccatum, et legem peccati: hoc solum hic diversum est, quod in illa similitudine vir moritur, ut nubat mulier cui volet, et a lege viri solvatur; hic autem ipsa anima moritur peccato, ut nubat Christo; cum autem moritur peccato, moritur etiam legi peccati. Itaque, ait, fratres mei, et vos mortui estis legi per corpus Christi, ut sitis alterius qui ex mortuis resurrexit, ut fructificemus Deo. Cum enim essemus ii teneremur, passiones peccatorum nostris, ut fructum ferrent morti. Aucta concupiscentia, quam lex prohibet, ubi non erat fides, et ad cumulum peccatorum praevaricationis crimen est adjectum: quia ubi non est lex, nec praevaricatio. Has dicit passiones, quae per legem sunt, operatas in membris nostris, ut fructum ferrent morti. Sub
Abbreviated transcription (Latin):
ubentissime implemus. Lex gͦ peccati & mortis.
idẽ quȩ imposita ẽ peccantib atq morientib.
iubet tantũ ne concupiscamꝰ. & tamen concu¬
piscimꝰ. Lex autẽ sp̃s uitȩ quȩ ꝑtinet ad grãm.
& lib̾at a lege peccati & mortis. facit ut non con¬
cupiscamꝰ. & impleamus iussa legis non iã serui
legis ꝑ timore. sed amici ꝑ caritatẽ & serui iustitię.
unde illa lex ꝓmulgata ẽ. Iustitiȩ autẽ non seruili¬
ter sed lib̾aliter seruiendii ẽ. ide caritate potiu S
quã timore. id̾oq uerissime dictum ẽ. Legem gͦ
euacuamꝰ ꝑ fide. Absit. Sed leg̾e statium. Hoc
enĩ efficit fides qd̾ lex iubet. Statuit᷑ gͦ lex ꝑ
fidẽ. quȩ fides si non sit. iubet tantũ lex eius. et
non implentes iussa reos tenet. ut eos gementes
& non ualentes implere quȩ iussa sunt. ad gra̾m
libatoris aliquando conuertat. Cũ gͦ tria quȩd̾a
in illa similitudine uideamꝰ. mulier̾e. uiru. & leg̾e.

Expanded text:
libentissime implemus. Lex ergo peccati et mortis, libentissime implemus. Lex ergo peccati et mortis, id est, quae imposita est peccantibus atque morientibus, jubet tantum ne concupiscamus, et tamen concupiscimus. Lex autem spiritus vitae, quae pertinet ad gratiam, et liberat a lege peccati et mortis, facit ut non concupiscamus, et impleamus jussa legis, non jam servi legis per timorem, sed amici per charitatem, et servi justitiae unde illa lex promulgata est. Justitiae autem non serviliter, sed liberaliter serviendum est, id est, charitate potius quam timore. Ideoque verissime dictum est, Legem ergo evacuamus per fidem? Absit: sed legem statuimus . Hoc enim efficit fides, quod lex jubet. Statuitur ergo lex per fidem: quae fides si non sit, jubet tantum lex, et non implentes jussa, reos tenet, ut eos gementes et non valentes implere quae jussa sunt, ad gratiam Liberatoris aliquando convertat. 2. Cum ergo tria quaedam in illa similitudine videamus, mulierem, virum, et legem;
Abbreviated transcription (Latin):
tio peccati & alio loco dicit. Sed peccatũ ut ap¬
pareat peccatũ. ꝑ bonũ mͥ oꝑatũ ẽ mortẽ. Ubi
gͦ non ẽ grã lib̾atoris. auget peccandi desidium
ꝓhibitio peccatoꝵ. Qd̾ quide ad hoc utile ẽ: ut
sentiat anima se ipsã non sibi sufficere ad extra¬
henda se de seruitute peccati. Atq hoc modo
detumescente atq extincta omĩ suꝑbia subdat᷑
lib̾atori suo. sincerit̾q homo dicat. adhesit ani¬
ma mea post te qd̾. ẽ. iã non ẽe̾ sub lege pecca¬
ti sed in lege iustitiȩ. Lex peccati autẽ dicit᷑. ñ
quia lex ip̃sa peccatũ ẽ. s quia peccatorib im¬
ponit᷑. Id̾o etiã lex mortis. quia stipendiũ pecca¬
ti mors. Aculeus mortis peccatũ. uirtuᷤ autem
peccati lex. Peccando en̾i ad mortẽ labimur.
uehementius autẽ peccamꝰ lege ꝓhibente. quã
si nulla lege ꝓhiberem᷑. Accedente autẽ grã.
id ipsũ qd lex onerose iusserat. iã sine onere ac

Expanded text:
tio peccati . Et alio loco dicit: Sed peccatum, ut aptio peccati . Et alio loco dicit: Sed peccatum, ut appareat peccatum, per bonum operatum est mihi mortem. Ubi ergo non est gratia Liberatoris, auget peccandi desiderium prohibitio peccatorum. Quod quidem ad hoc utile est, ut sentiat anima se ipsam non sibi sufficere ad extrahendum se de servitute peccati; atque hoc modo detumescente atque exstincta omni superbia, subdatur Liberatori suo, sinceriterque homo dicat, Adhaesit anima mea post te : quod est jam non esse sub lege peccati, sed in lege justitiae. Lex autem peccati dicitur, non quia lex ipsa peccatum est, sed quia peccatoribus imponitur. Ideo etiam lex mortis, quia stipendium peccati, mors ; aculeus mortis, peccatum; virtus autem peccati, lex . Peccando enim ad mortem labimur. Vehementius enim peccamus lege prohibente, quam si nulla lege prohiberemur. Accedente autem gratia, idipsum quod lex onerose jusserat, jam sine onere ac
Abbreviated transcription (Latin):
fuerit uir eiꝰ lib̾ata ẽ alege uiri. ut non sit adult̾a
si fuerit cũ alio uiro. Huc usq similitudo ẽ. deinde
incipit rẽ loqͥ. cui explanandȩ ac ꝓbandȩ simi-¬
litudinẽ induxit. In qua etiã re tria similit̾ at¬
tendenda sunt. Homo. peccatũ. lex. Tam diu
enĩ dicit sub lege hominẽ. quãdiu uiuit pecca¬
to. quẽ admođu tãdiu mulier sublege uiri ẽ. ꝗͣ diu
uiuit uiro. Hoc autẽ peccatũ hic intelligendu
ẽ. qđ accessit ꝑ leg̾e̾. qd̾ peccatũ dicit supͣmodu e̾eᷤᷤ.
qm̃ cũ appareat ẽẽ peccatu. fit tamen adiuncta
p̃uaricatione cumulatũ. Ubi enĩ non ẽ lex. nec
p̃uaricatio. Et hoc ẽ qd dicit᷑. ut fiat supramodu
peccator aut peccatũ ꝑ mandatũ. Qua ꝓpter lege
quãuis a peccato ꝓhibeat. non tamen sic dic̃ datã.
ut lib̾aret a peccato.s ut demonstraret peccatũ.
CuI seruiens anima. debet se ad grãm liberatoris
conuertere ut a peccato lib̾et᷑ ꝑleg̾e enĩ cogni-¬

Expanded text:
lege, ut non sit adultera, si fuerit cum alio viro. Huc usque similitudo est. Deinde incipit rem loqui, cui explanandae ac probandae similitudinem induxit. In qua etiam re tria similiter attendenda sunt; homo, peccatum, lex. Tamdiu enim dicit sub lege esse hominem, quamdiu vivit peccato; quemadmodum tamdiu mulier sub lege viri est, quamdiu vivit vir. Hoc autem peccatum hic intelligendum est, quod accessit per legem. Quod pecc appareat esse peccatum, fit tamen, et adjuncta praevaricatione cumulatur. Ubi enim non est lex, nec praevaricatio . Et hoc est quod dicit, Ut fiat supra modum peccator, aut peccatum per mandatum. Quapropter legem, quamvis a peccando prohibeat, non tamen sic dicit datam, ut liberaret a peccato; sed ut demonstraret peccatum, cui serviens anima debet se ad gratiam Liberatoris convertere, ut a peccato liberetur. Per legem enim cogni
Abbreviated transcription (Latin):
aliã lege̾ in membris meis repugnantem
legi mentis meȩ̃. & captiuantẽ me sub leg̾e
peccati. quȩ ẽ in menbris meis. Usq huc sunt
uerba hominis sub lege constituti. nondum
sub gr̾a. qͥ etiã si nolit peccare. uincit᷑ a pecca¬
to. Inualuit eni consuetudo carnalis. & nat᷑a¬
le uincułu mortalitatis. qd̾ de ada ꝓpagati
sumus. Imploret gͦ auxiliũ qui sic positus est.
& nouerit suũ fuisse qd cecidit. non suũ e̾ẽ
qd surgit. Iam eni lib̾atꝰ agnoscens grãm li-¬
eratoris sui. miser inqt ego homo quis me
lib̾abit de corpore mortis huiꝰ. Tr̾a d̾i ꝑ iħm

Expanded text:
tem legi mentis meae, et captivantem me in lege peccati, quae est in membris meis. Huc usque sunt verba hominis sub lege constituti, nondum sub gratia; qui etiamsi nolit peccare, vincitur a peccato. Invaluit enim consuetudo carnalis et naturale vinculum mortalitatis, quo de Adam propagati sumus. Imploret ergo auxilium, qui sic positus est, et noverit suum fuisse quod cecidit, non suum esse quod surgit. Jam enim liberatus agnoscens gratiam Liberatoris sui dicit: Miser ego homo, quis me l
Abbreviated transcription (Latin):
lestias suꝑ mortałe carnẽ. neq titillationes qs¬
d̾a delectationũ carnaliũ. Qũauis eni non ce-¬
dat qui sub gr̾a constitutꝰ mente seruit legi
ði. tamen carne seruit legi peccati. His gͣdib
homine ꝑfecto. nulla substantia inuenit᷑ mału.
neq lex mala ẽ quȩ ostendit homini in quib
peccatoꝵ uinculis iaceat. ut ꝑ fide implorato li-¬
beratoris auxilio & solui & erigi. & firmissime con-¬
stitui mereat᷑. In pͥma gͦ actione quȩ ẽ ante leg̾e̾.
nulla pugna ẽ cũ uoluptatib huiꝰ scłi. In scdđa quȩ
sub lege ẽ. pugnamꝰ. sed uincim᷑. In ter tia pugna¬
mus & uincimus. In qͣrta non pugnamus. sed
ꝑfecta & ęterna pace reqͥescimus. Subiungit᷑

Expanded text:
lestias per mortalem carnem, neque titillationes quasdam delectationum carnalium. Quamvis enim non cedat, qui sub gratia constitutus mente servit legi Dei, tamen carne servit legi peccati. His gradibus homine perfecto, nulla substantia invenitur malum: neque Lex mala est, quae ostendit homini in quibus peccatorum vinculis jaceat, ut per fidem implorato Liberatoris auxilio, et solvi, et erigi, et firmisse constitui mereatur. In prima ergo actione, quae est ante Legem, nulla pugna est cum voluptatibus hujus saeculi: in secunda, quae sub Lege est, pugnamus, sed vincimur: in tertia pugnamus et vincimus: in quarta non pugnamus, sed perfecta et aeterna pace requiescimus. Subditur
Abbreviated transcription (Latin):
multiplicatꝰ. quia ꝑ motũ corporalis ãministtio
gerit᷑. quã dictũ ẽ fide constare. quadragesimũ
numerũ conficit. Ita impetͣt etiã stabiłe & nul¬
lius tẽporis in digentẽ sapientiã quȩ denario
numero cõmendat᷑ ut ad qͣdraginta addant᷑ decẽ.
quia & partes ȩquales quadragłnarii numeri simul¬
ductȩ. ad qͥnqͣginta ꝓueniunt. Partes autẽ ȩquales
habet qͥ dragenariunumerꝰ Primo qͣdraginta insin-¬
gulis: Deinde uiginti inbinis. Deinde decẽ in qͣt̾nis.
Octo inqͥnis. Qͥnq in octonis. Quatuor indenis. duas
uiginti. simul ducta efficiunt qnͥqͣginta. Qua ꝓpter
sicut qͣdragenariꝰ numerꝰ ȩqͣlib suis partib cõputa¬
tis parit ampliꝰ denariũ & fit qͥnqͣgenariꝰ. sic tẽpus
fidi rerũ ꝓ nr̃a salute gestaꝵ & gerendaꝵ cũ ȩqui¬
tate uitȩ actũ. imperͣrat intellectũ stabilis sapientiȩ

Expanded text:
multiplicatus, quia per motum corporalis administratio multiplicatus, quia per motum corporalis administratio geritur, qua dictum est fidem constare, quadragenarium numerum conficit. Ita impetrat etiam stabilem et nullius temporis indigentem sapientiam, quae denario numero commendatur, ut ad quadraginta addantur decem; quia et partes ductae, ad quinquaginta perveniunt; partes autem aequales habet quadragenarius numerus, primo quadraginta in singulis, deinde viginti in binis, deinde decem in quaternis, octo in quinis, quinque in octonis, quatuor in denis, duas to, et decem, et viginti simul ducta, efficiunt quinquaginta. Quapropter sicut quadragenarius numerus, aequalibus suis partibus computatis, parit amplius denarium, et fit quinquagenarius; sic tempus fidei, rerum pro nostra salute gestarum et gerendarum, cum aequitate vitae actum, impetrat intellectum stabilis sapientiae;
Abbreviated transcription (Latin):
tum exercere ista. que de decẽ uirginib posita est.
Et multi quide hinc multa senserunt quȩ non st̃
scriptura ex earum genere quȩ apocrifȩ nomi¬
nant᷑ qd̾ non sit contra catholica fide. Sed huic lo¬
co mͥ minus congruere uisum ẽ considanti om̃s¬
huius similitudinis partes de qua tamen expositi¬
one temere nichil audeo iudicare. ne forte non eiꝰ
conuenientia mͥ angustias fecerit. sed mea tarditas
in ea conuenientiã non inuenerit. Qͥd autẽ michi
uidetꝰ non absurde hoc loco accipi quantũ potero
dñs nr secreto a discipulis de consuminatione scłi.
int̾ multa quȩ locutus ẽ hoc quoq dixit. Tunc simi¬
le estimabit᷑ regnũ cȩloꝵ decẽ uirginib quȩ acce¬
perunt lampades suas & uenerunt obuiã sponso Qnq

Expanded text:
tum exercere ista, quae de decem virginibus posita est. tum exercere ista, quae de decem virginibus posita est. Et multi quidem hinc multa senserunt, quae non sunt scriptura, ex earum genere quae apocryphae nominantur, non quod sit contra catholicam fidem; sed huic loco mihi minus congruere visa est, consideranti omhujus simulitudinis partes. De qua tamen expositione temere nihil audeo judicare, ne forte non ejus inconvenientia mihi angustias fecerit, sed mea tarditas in ea convenientiam non invenerit. Quid autem mihi videatur non absurde hoc loco accipi, quantum poteroigitur Dominus noster secreto a discipulis de consummatione saeculi, inter multa alia quae locutus est, hoc quoque dixit: Tunc simile aestimabitur regnum coelorum decem virginibus, quae acceperunt lampades suas, et venerunt obviam spo
Abbreviated transcription (Latin):
eius. tamquã primo aduentu d̾ñi. quo in humilita
te dignatus ẽ apparere. ꝓphetia manifestari inci-¬
piat. sed tãquã in utero. idẽ nondu tam euident᷑.
ut omnes sicut in luce manifestũ ẽeᷤᷤ fateantuꝵ.
Quod futurum credimus scd̾o aduentu dñi. quo
in claritate uenturus ẽ. Cuius aduentus p̾cursor
sꝑat᷑ helias. sicut huius ioħs fuit. Et ideo dicit᷑ ad̾no
helias iam uenit. & multa ei homines fecerunt. &
si uultis scire ipse ẽ ioħs baptista qui uenturus ẽ.
quia in eodẽ sp̃u & in eadẽ uirtute tamquã p̾ce¬
dentis p̾conis officio & hic iam uenit. & ille uen¬
turus ẽ. Ppterea & istum iohannem ꝑ sp̃m quo
maria cũ elisabet mensib trib discessit. Quo nume-¬
ro michi uidet᷑ significari fides trinitatis. & baptisma
nomine patris & filii & sp̃s scĩ. quo ꝑ humiłe̾ ad¬
uentum dñi genus humanũ imbuit᷑. & futuro ad-¬
Nter parabolas a dno dictas solet querentes mul-¬

Expanded text:
, tanquam primo adventu Domini quo in humilitate , tanquam primo adventu Domini quo in humilitate apparere dignatus est, prophetia manifestari incipiat: sed tanquam in utero, id est, nondum tam evidenter, ut omnes sicut in luce manifestam esse fateantur; quod futurum credimus secundo adventu Domini, quo in claritate venturus est; cujus adventus praecursor speratur Elias, sicut hujus Joannes fuit. Et ideo dicitur a Domino: Elias jam venit, et multa ei homines fecerunt; et si vultis scire, ipse est Joannes Baptista, qui venturus est . Quia in eodem spiritu et in eadem virtute, tanquam praecedentis praeconis officio et hic jam venit, et ille venturus est. Propterea et istum Joannem per spiritum quo Maria cum Elisabeth mensibus tribus, discedit . Quo numero mihi videtur significari fides Trinitatis, et Baptisma in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti, quo per humilem Domini adventum genus humanum imbuitur, et futuro advnter parabolas a Domino dictas solet quaerentes mul
Abbreviated transcription (Latin):
gnitio addita fuerit. Senectus autẽ solet etiam
tantum tenere temporis. quantum reliquȩ om̃s
ȩtates. Na cũ a sexagesimo anno senectus dicat᷑
inciꝑe. & possit humana uita usq ad centum ui¬
ginti annos puenire. manifestum ẽ soła senectutẽ
a dni aduentu usq infinem scłi quib generationib
computet᷑ incertum est. Et hoc utiliter d̾s uoluit
tamen sexta ȩtate uisitatum e̾e genus humanum
humili dñi aduentu. superius distinctis generationi¬
bus docetur. Qua uisitatione incipit manifestari ꝓphe¬
tia. quȩ suꝑͥorib quinq ȩtatib latebat: cuius ꝓphetiȩ
ꝑsonam qm̃ ioħs gestabat ut supra dictum ẽ. ideo
ex senib parentib nascit᷑. tamquã senescente scło¬
phetia illa in notescere incipiat. & quinq mensib
se occultat mater enis sicut scriptum ẽ. Occultaui
se elisabet quinq mensib sexto autẽ mense uisi¬
tat᷑ a maria matre d̾ni. & exultat infans in utero¬

Expanded text:
gnitio addita fuerit. Senectus autem solet etiam gnitio addita fuerit. Senectus autem solet etiam tantum tenere temporis, quantum reliquae omnes aetates. Nam cum a sexagesimo anno senectus dicatur incipere, et possit humana vita usque ad centum viginti annos pervenire, manifestum est solam senectutem a Domini adventu, usque in finem saeculi, quibus generationibus computetur incertum est: et hoc utiliter Deus voluit tamen sexta aetate visitatum esse genus humanum humili Domini adventu, superius distinctis generationibus edocetur. Qua visitatione incoepit manifestari prophetia, quae superioribus quinque aetatibus loniam Joannes gestabat, ut supra dictum est, ideo ex senibus parentibus nascitur, tanquam senescente saeculo prophetia illa innotescere incipiat; et quinque mensibus se occultat mater ejus, sicut scriptum est, Occultabat se Elisabeth mensibus quinque. Sexto autem mense visitatur a Maria matre Domini; et exsultat infans in utero
Abbreviated transcription (Latin):
& actione fulciri. Nam & actio temeraria ẽ sine
cognitione. & sine actione ignaua cognitio. Sed
pͥma uita hominis cui nulla amministratio recte
credit᷑. quinq sensib corporis dedita ẽ. Qui suit.
uisus. auditus. olfactus. gustus. tactus. Et ido duȩ
pͥmȩ ętates generis humani denis generationib
diffiniunt᷑. tamqua infantia & pueritia. qͥnario
scilicet geminato. qm̃ generatio utroq sexu
ꝓpagat᷑. Sunt gͦ generationes decẽ ab adam
usq ad noe. & inde usq ad abraham aliȩ decẽ
Quas duas etates infantiam & pueritiã generis
humani ẽeᷤᷤ diximus. Adolescentia uero & iuuen¬
tus. & grauitas .i. ab abraham usq ad dauid. & inde
usq ad transmigrationẽ babilonis & inde usq
ad aduentum dñi: quatuor denis generationib
sigurant᷑. septenario geminato ad eande rationẽ utͥusq sexus.
cũ quinario qui ẽ insensib corporis actio & co¬

Expanded text:
et actione fulciri. Nam et actio temeraria est sine et actione fulciri. Nam et actio temeraria est sine cognitione, et sine actione ignava cognitio. Sed prima vita hominis, cui nulla administratio recte creditur, quinque sensibus corporis dedita est; qui sunt visus, auditus, olfactus, gustus, tactus. Et ideo duae primae aetates generis humani denis generationibus definiuntur, tanquam infantia et pueritia; quinario scilicet geminato, quoniam generatio utroque sexu propagatur. Sunt ergo generationes decem ab Adam usque ad Noe, et inde usque ad Abraham aliae decem; quas duas aetates infantiam et pueritiam generis humani esse diximus. Adolescentia vero et juventus et gravitas, id est, ab Abraham usque ad David, et inde usque ad transmigrationem in Babyloniam, et inde usque ad adventum Domini, quatuor denis generationibus figurantur; septenario geminato ad eamdem generationem utriusque sexus, cum quinario qui est in sensibus corporis, actio et co
Abbreviated transcription (Latin):
unum hominẽ constitueris. Quȩ senectus: sexta ȩtate
signat᷑. qua dñs uenit. Sunt enim ȩtates sex etiam
in uno homine. Infantia. pueritia. ad olescentia. iuuentꝰ
grauitas. senectus. Prima itaq generis humani ȩta V
abadam usq ad noe. Scda. a noe usq ad abraham: qui
articuli e uidentissimi sunt & notissimi. Tertia. ab abra¬
ham usq ad dauid. Sic enim matheus euangelista
partit᷑. Quarta. a dauid usq in transmigrationẽ
in babiloniam. Quinta. a transmigratione in babi¬
loniam usq ad aduentum d̾ni. Sexta ab aduentu
dñi usq ad finem scłi sꝑanda ẽ: qua exterior homo
tamquã senectute corrumpit᷑. Qui etiã uetꝰ dicit᷑.
& interior renouat᷑ de die in diem. Inde requies
sempiterna ẽ. quȩ significat᷑ sabbato. Huic rei congru¬
it. quod homo sexto die factus ẽ ad imaginem &
similitudinem d̾i. Nemo autem ignorat hominũ
uitam iam aliquid administrantem. cognitione

Expanded text:
unum hominem constitueris, sexta aetate unum hominem constitueris, sexta aetate signatur, qua Dominus venit. Sunt enim aetates sex etiam in uno homine; infantia, pueritia, adolescentia, juventus, gravitas, et senectus. Prima itaque generis humani aetas est ab Adam usque ad Noe. Secunda, a Noe ad Abraham: qui articuli sunt evidentissimi et notissimi. Tertia, ab Abraham usque ad David: sic enim Matthaeus evangelista partitur . Quarta. a David usque ad transmigrationem in Babyloniam. Quinta, a transmigratione in Babyloniam usque ad adventum Domini. Sexta, ab adventu Domini usque in finem saeculi speranda est: qua exterior homo tanquam senectute corrumpitur, qui etiam vetus dicitur, et interior renovatur de die in diem . Inde requies sempiterna est, quae significatur sabbato. Huic rei congruit quod homo sexto die factus est ad imaginem et similitudinem Dei . Nemo autem ignorat hominum vitam jam aliquid administrantem, cognitione
Abbreviated transcription (Latin):
incipit noua. Non autẽ tantum inhiis qͥ ꝓprie
ꝓphetȩ appellati sunt sed in ipsa ueteris testamen¬
ti historia. ꝓphetia non silere colligit᷑ ab eis qui
pie querunt. & ad hȩc in uestiganda diuinitus
adiuuant᷑: maxime tamen illis euidentiorib rerũ
figuris apparet. quod abel iustus a fr̃e interficit᷑.
& dñs a iudeis. Qd̾ arca noe tamquã in diluuio scłi.
ȩccła gubernat᷑ qd̾ isaac immolandus do ducit᷑.
& aries. ꝓ illo insentib tamquã crucifixus agnoscit᷑.
Quod in duob abrahȩ filiis uno de ancilla altero de
lib̾a. duo testamenta in telligunt᷑. qd duo populi. in
iudeis ꝑsequentib apud gentes clarificatus est. Lon¬
gum ẽ commemorare singula. cum ita concludat
apłs & dicat. Hȩc autẽ in figura contingebant eis.
Scripta sunt autem ꝓpter nos. in quos finis scłoꝵs
deuenit. finis autẽ scłoꝵs. tam quã senectus est¬
ueteris hominis. si totum genus humanum tamꝗͣ.

Expanded text:
incipit nova. 2. Non autem tantum in iis qui proprie incipit nova. 2. Non autem tantum in iis qui proprie Prophetae appellati sunt, sed in ipsa Veteris Testamenti historia prophetia non silere colligitur ab eis qui pie quaerunt, et ad haec investiganda divinitus adjuvantur. Maxime tamen illis evidentioribus rerum figuris apparet: quod Abel justus a fratre interficitur , et Dominus a Judaeis: quod arca Noe, tanquam in diluvio saeculi Ecclesia gubernatur : quod Isaac immolandus Deo ducitur, et aries pro illo in sentibus tanquam crucifixus agnoscitur : quod in duobus Abrahae filiis, uno de ancilla, altero de libera, duo Testamenta intelliguntur : quod duo populi in Judaeis persequentibus, apud Gentes clarificatus est. Longum est commemorare singula, cum ita concludat Apostolus et dicat: Haec autem in figura contingebant eis; scripta sunt autem propter nos, in quos finis saeculorum devenit . Finis autem saeculorum tanquam senectus veteris hominis, cum totum genus humanum tanquam
Abbreviated transcription (Latin):
sona in ipso dno. quȩ ꝑ ꝓphetiam p̾nuntiabatur.
Cuius auget᷑ p̾dicatio ꝑ uniuersum orbem ter¬
rarum. ab ipso d̾ñi aduentu. Prophetia autẽ minu¬
itur. postꝗͣ id quod p̾mntiabat aduenit. Itaque
dñs dicit. Lex & ꝓphetȩ usq ad iohannẽ baptist̾a.
Ab hinc regnum dĩ p̾dicatur. Et ioħ̾s ipse. Iuum
inquit oportet crescere. me autem minui. Quod
& dieb quib nati sunt. & mortib quib passi sunt.
siguratum est. Nascit᷑ namq iohannes. exquo dies
incipiunt minui. nascit᷑ dñs: ex quo dies incipiu̾it
crescere. Capite ille minuit᷑. du occidit᷑. hic uero
attollitur in cruce. Postqũa gͦ ꝓphetia ipsa in io¬
hanne constituta. digito ostendit p̾sentẽ. quẽ
uenturum ab exordio generis humaniꝰ incipit
minui. atq inde crescere p̃dicatio regni di. Et
ido baptirauit iohannes in penitentia. finit᷑.
enim uetus uita usq ad penitentiã atq inde

Expanded text:
sona in ipso Domino, quae per prophetiam praenuntiabatur, sona in ipso Domino, quae per prophetiam praenuntiabatur, cujus augetur praedicatio per universum orbem terrarum ab ipso Domini adventu: prophetia autem minuitur postquam id quod praenuntiabat advenit. Itaque Dominus dicit: Lex et Prophetae usque ad Joannem Baptistam; abhinc regnum Dei praedicatur . Et Joannes ipse: Illum, inquit, oportet crescere, me autem minui . Quod et diebus quibus nati sunt, et mortibus quibus passi sunt, figuratum est. Nascitur namque Joannes ex quo dies incipiunt minui: nascitur Dominus ex quo dies incipiunt crescere. Capite ille minuitur, dum occiditur: hic vero attollitur in cruce. Postquam ergo prophetia ipsa in Joanne constituta digito ostendit praesentem, quem venturum ab exordio generis humani cecinerat, incipit minui, atque inde crescere praedicatio regni Dei. Et ideo baptizavit Joannes in poenitentiam : finitur enim vetus vita usque ad poenitentiam, atque inde
Abbreviated transcription (Latin):
iuberent᷑. Non gͦ mirum si hostem deceptione
dignum. deciꝑe iussi sunt. qui erant adhuc di¬
gni hostem deciꝑe. Non enim iam erant idonei.
quib diceret᷑. diligite in imicos ur̃os sed tale u
erant quib tantum modo dici oporteret. diliges
proximum tuum & odies inimicum tuum. Adhuc
enm ille. ꝓximus quã late intelligendus e̾e̾t. non
erat temporis tradere. Inchoatio gͦ qued̾a facta
est sub pedagogo. ut magistro ꝑfectio seruaret᷑.
cũ tamen id̾e d̾s & pedagogum paruulis dede¬
rit leg̾e. ilła scilicet ꝑ famułu suũ. & magisteriũ
grandiorib idẽ euangeliũ ꝑ unicum suum¬
ohannes baptista considerata scriptura quȩ de .Lx.¬
illo in euangło legit᷑. multis. ꝓbabilib documen¬
ris non absurde credit᷑ ꝓphetię gestare ꝑsonam.
Hic siquidem totius ꝓphetiȩ quę ab exordio
generis humani usq ad aduentum dni de dño
facta est. imaginem gestat. Est autẽ euangłii ꝑ¬

Expanded text:
juberentur. Non ergo mirum si hostem decipi juberentur. Non ergo mirum si hostem decipi dignum decipere jussi sunt, qui erant adhuc digni hostem decipere. Non enim jam erant idonei quibus diceretur, Diligite inimicos vestros; sed tales erant quibus tantummodo dici oporteret, Diliges proximum tuum, et oderis inimicum tuum . Adhuc enim ille proximus quam late intelligendus esset, non erat temporis tradere. Inchoatio ergo quaedam facta est sub paedagogo, ut magistro perfectio servaretur: cum tamen idem Deus, et paedagogum parvulis dederit, legem illam scilicet per famulum suum; et magistrum grandioribus, id est, Evangelium per Unicum suumoannes Baptista, considerata scriptura quae de illo in Evangelio legitur, multis probabilibus documentis non absurde creditur prophetiae gestare personam, Hic siquidem totius prophetiae, quae ab exordio generis humani usque ad adventum Domini de Domino facta est, imaginem gestat. Est autem Evangelii per
Abbreviated transcription (Latin):
Et hoc qd̾ omnium dñs es. omnib te parcere
facis. Uirtutẽ enim ostendis qui non credis
e̾eᷤᷤ in uirtute consum matus. sed in his qui sciunt
audatiam traducis. Tu autẽ dñs uirtutum cum
tranquillitate iudicas. & cum magna reuerentia
disꝑonis nos. Item qd̾ pͥmo in terrenis reb fit gͣdus
ad cȩlestem iustitiam quȩ non infirmiorib imꝑat᷑.
dñs ostendit cum ait. Si in alieno fideles non fui-¬
stis. ur̃m qͥs dabit uobis. Et qd̾ ꝓ suis gradib ani¬
mȩ docent᷑. & ipse dñs demonstrat dicens. Multa
habeo uobis dicere. sed nunc non potestis illa por-
loqui quasi spualib. sed quasi carnalib lac uobis
potum dedi non escam. neq enim poteratis sed
neq adhuc potestis. adhuc enim estis carnales.
Quod enim in istis scd̾m gradꝰ suos actum est.
hoc in uniuerso genere humano. ut alia car¬
nali populo. alia spũali ꝓ tempoꝵ congruentia

Expanded text:
et ob hoc quod omnium Dominus es, omnibus te parcere et ob hoc quod omnium Dominus es, omnibus te parcere facis. Virtutem enim tu ostendis, qui non crederis esse in virtute consummatus, sed in iis qui sciunt audaciam traducis. Tu autem Dominus virtutum, cum tranquillitate judicas, et cum magna reverentia disponis nos . 4. Item quod primo in terrenis rebus fit gradus ad coelestem justitiam, quae jam firmioribus imperatur, Dominus ostendit, cum ait: Si in alieno fideles non fuistis, vestrum quis dabit vobis ? Et quod pro suis gradibus animae doceantur, et ipse Dominus demonstrat dicens: Multa habeo vobis dicere; sed nunc non potestis portare illoqui quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus. Lac vobis potum dedi, non escam; neque enim poteratis: sed neque adhuc potestis; adhuc enim estis carnales . Quod enim in istis secundum gradus suos actum est, hoc in universo genere humano agi cognoscimus, ut alia carnali populo, alia spirituali, pro temporum congruentia
Abbreviated transcription (Latin):
iustissimus distributor. faciens quȩda ꝑ se ipsum.
quȩ illo solo digna sunt. eiq conueniunt soli. sicuti ẽ
illuminare animas. & se ipsum eis ad fruendum pre¬
bendo. sapientes beatasq prestare. Alia ꝑ seruientẽ
sibi creaturã integerrimis legib ꝓ meritis ordina¬
tam quedam eoꝵ iubens. qued̾a ꝑmittens. usq ad
passerum administrationẽ. sic ut dñs in euangło
dicit. & usq ad feni decorem usq ad numerum
etiam capillors nr̃oꝵs. diuina ꝓuidentia ꝑtenden¬
te atq ueniente. De qua etiam dictũ ẽ. ꝑtendit
a fine usq ad finem fortiter. & disponit omnia
suauiter. Qd̾ autẽ ꝑ animaꝵ ministeria suis le¬
gib seruientia d̾s puniat. & digne digna suppli¬
cia retribuat. cum ipse tranquillissimus mane¬
at: aptissime ita scriptum ẽ. Ipsum quoq qui
puniri debeat condemnare: exterum exstimas
a tua uirtute. Uirtus enim tua. iustitiȩ initiũ ẽ

Expanded text:
justissimus distributor, faciens quaedam per se ipsum, justissimus distributor, faciens quaedam per se ipsum, quae illo solo digna sunt, eique soli conveniunt; sicuti est illuminare animas, et se ipsum eis ad perfruendum praebendo, sapientes beatasque praestare: alia per servientem sibi creaturam, integerrimis legibus pro meritis ordinatam, quaedam eorum jubens, quaedam permittens, usque ad passerum administrationem, sicut Dominus in Evangelio dicit, et usque ad feni decorem, usque ad numerum etiam capillorum nostrorum divina providentia pertendente atque veniente . De qua etiam dictum est: Pertendit a fine usque ad finem fortiter, et disponit omnia suaviter . 3. Quod autem per animarum ministeria suis legibus servientia Deus puniat, et digne digna supplicia retribuat, cum ipse tranquillissimus maneat, apertissime ita scriptum est: Ipsum quoque qui puniri non debeat, condemnare, exterum aestimas a tua virtute. Virtus enim tua justitiae initium est;
Abbreviated transcription (Latin):
steria quȩdam sunt media quib digna iniungunt᷑
officia. ut eis utens ipsa iustitia. non solum talia
pati quẽq imperet. qualia pati eum decet. s etiã
his facientib quos talia facere non minus decet.
Qua ꝓpter cum & egiptii deceptione digni e̾e̾nt.
& populus isrł ꝓ illa ȩtate generis humani in ta¬
li adhuc gradu moꝵ constitutus e̾e̾t. ut non in di¬
gne hostem deciꝑet. factũ ẽ ut iuberet ds uel
potius ꝓ illors cupiditate ꝑmitteret. ut uasa aurea
& argentea quib adhuc terren regni appetitores
inhiabant. & peterent ab egiptiis non reddituri. &
acciperent quasi reddituri. Quam mercede tam
aiuturni laboris atq oꝑis: ꝓ talium animaꝵs gͣdu
non in iust̾a rẽ d̾s uoluit. & penã illoꝵ. quos digne
fecit amittere. id quod reddere debuerant. Non itaq
ds deceptor ẽ. quod credere nefarium e̾e & impi-
um. qͥs non intelligat : Sed meritoꝵs & ꝑsonarũ

Expanded text:
steria quaedam sunt media, quibus digna injunguntur steria quaedam sunt media, quibus digna injunguntur officia; ut eis utens ipsa justitia, non solum talia pati quemque imperet, qualia pati eum decet, sed etiam iis facientibus, quos talia facere non minus decet. Quapropter cum et Aegyptii deceptione digni essent, et populus Israel pro illa aetate generis humani in tali adhuc gradu morum constitutus esset, ut non indigne hostem deciperet; factum est ut juberet Deus, vel potius pro illorum cupiditate permitteret, ut vasa aurea et argentea, quibus adhuc terreni regni appetitores inhiabant, et peterent ab Aegyptiis non reddituri, et acciperent quasi reddituri . Quam et mercedem tam diuturni laboris atque operis pro talium animarum gradu non injustam Deus esse voluit, et poenam illorum quos digne fecit amittere id quod reddere debuerunt. Non itaque Deus deceptor est, quod credere nefarium et impium esse quis non intelligat? sed meritorum et personarum
Abbreviated transcription (Latin):
tione quȩ fit ꝑ diuinã ꝓuidentiã. quasi transcrip¬
ta ẽ naturalis lex in animã rationałe. ut in ipsa
uitȩ huius conuersatione morib terrenis homines
talium distributionum imagines seruent. Hinc ẽ
quod iudex damnatũ ꝑcutere in dignum sua ꝑ¬
sona & nefarium iudicat. Cuius tamen iussu hoc fa¬
cit carnifex. qui ꝓ sua cupiditate sic ordinatus est
in officio. ut ꝑcutiat legum moderatione damnatũ.
qui possit etiam in nocentẽ sua crudelitate ꝑcutere.
Nam neq ꝑ se ipsum hoc iudex facit. neq ꝑ pͥncipem
uel aduocatũ. aut aliquẽ in officio suo. cui tale mini¬
sterium non conuemienter imponitur. Hinc est
etiam qd irrationabilib animalib utimur. ad eas
res quas ꝑ homines agi nefarium ẽ. Nam utiq di¬
gnus est fur morsu lacerari. id tamen homo agit.
nec ꝑ se ipsum. aut ꝑ filium. aut ꝑ domesticum aut
pati aliqͥd deceat qd̾ alios facere non deceat. mini¬

Expanded text:
tione, quae fit per divinam providentiam, quasi transcriptione, quae fit per divinam providentiam, quasi transcripta est naturalis lex in animam rationalem, ut in ipsa vitae hujus conversatione moribusque terrenis homines talium distributionum imagines servent. Hinc est quod judex damnatum percutere indignum sua persona et nefarium judicat: ejus tamen jussu hoc facit carnifex, qui pro sua cupiditate sic ordinatus est in officio, ut percutiat legum moderatione damnatum, qui posset etiam innocentem sua crudelitate percutere. Nam neque per se ipsum hoc judex facit, neque per principem vel advocatum, aut aliquem in officio suo, cui tale ministerium non convenienter imponitur. Hinc est etiam quod irrationalibus animantibus utimur ad eas res quas per homines agi nefarium est. Nam utique dignus est fur morsu lacerari: id tamen homo non per se ipsum agit, aut per filium, aut per domesticum, autpati aliquid deceat, quod alios facere non deceat; mini
Abbreviated transcription (Latin):
se huiusmodi cupiditatib exuit. aut ꝑ talem
angłm qui ꝓ suȩ uoluntatis ꝑuersitate uel ad
uindictã peccatoꝵ uel ad exercitationem pur¬
gationemq eoꝵ qui scđ̾m d̾m renascunt᷑ in infi¬
mis nat᷑ę gradib ordinatus ẽ. Legimus enim de¬
ceptum regem falso uaticinio pseudo ppha. Et ita
legimus ut neq sine diuino iudicio factum ini¬
ueniamus. qm̃ dignus erat ille sic aecipi. Neq ꝑ
eum angłm fact̾um sit. quẽ deceptionis officiũ
susciꝑe non deceret. sed ꝑ angłm erroris qui sibi
ultro tales partes imponi cum letitia postulauit
Quib dam enim script᷑arum locis aꝑtius aliquid
exponit᷑ qd̾ diligens & pius lector etiam aliiste
locis in quib minus aꝑit᷑ intelligat. D̾s enim ñr
sic ad salutẽ animarum diuinos libros sc̃o spiri¬
tu moderatis est. ut non solum manifesti
pascere. sed etiã obscuris exercere nos uellet.
Ex hac gͥ ineffabili atq sublimi rerũ amministra¬

Expanded text:
se hujusmodi cupiditatibus exuit; aut per talem se hujusmodi cupiditatibus exuit; aut per talem angelum, qui pro suae voluntatis perversitate vel ad vindictam peccatorum, vel ad exercitationem purgationemque eorum qui secundum Deum renascuntur, in infimis naturae gradibus ordinatus est. Legimus enim deceptum regem falso vaticinio pseudoprophetarum: et ita legimus, ut neque sine divino judicio factum inveniamus, quoniam dignus erat ille sic decipi; neque per eum angelum, quem deceptionis officium suscipere non deceret; sed per angelum erroris, qui sibi ultro tales partes imponi cum laetitia postulavit . Quibusdam enim Scripturarum locis apertius aliquid exponitur, quod diligens et pius lector etiam in aliis locis, in quibus minus aperitur, intelligat. Deus enim noster sic ad salutem animarum divinos libros Spiritu sancto moderatus est, ut non solum manifestis pascere, sed etiam obscuris exercere nos vellet. Ex hac igitur ineffabili atque sublimi rerum administra
Abbreviated transcription (Latin):
an uirtus. quis in hoste requirat. Sed qmͣ & ipse
hostis potest plerumq in iuste decipi. ueluti cũ
pactum alqͦd̾ fit de temporali pace quas induci¬
as uocant. & non seruat᷑ fides. & cetera talia. mul
oẽ purgatior summȩq illi uirtuti ꝓpinquior. qui
quãꝗͣ uelit hoste̾ deciꝑe. non eum tamen decipit
nisi auctoritate diuina. D̾s enim nouit uel solus¬
uel certe longe excellentius quam homines atq
sincerius. qua quisq pena p̃mioue sit dignus. Qua¬
ꝓpter ds quide ꝑ se ipsum neminem decipit. Est enĩ
pater ueritatis & ueritas. & sp̃s ueritatis. dignis tam̃
digna retribuens. Qm̃ hoc quoq ꝑtinet ad iustitiã.
quisꝙꝰ dignus ẽ decipi non sołu ꝑ se ipsum non eum
decipiat. sed neq ꝑ talem hominem qui iam con¬
gruenter diligit & custodire ꝑsistit. sit in ore ur̃o.
ẽẽ. non non. Neq ꝑ angłm cui non conueniat
ꝑsona fallatiȩ: sed aut ꝑ talem hominem qͥ ñdu

Expanded text:
an virtus, quis in hoste requirat? Sed quoniam et ipse an virtus, quis in hoste requirat? Sed quoniam et ipse hostis potest plerumque injuste decipi, veluti cum pactum aliquod fit de temporali pace, quas inducias vocant, et non servatur fides, et caetera talia; multo est purgatior summaeque illi virtuti propinquior, qui quanquam velit hostem decipere, non eum tamen decipit nisi auctoritate divina. Deus enim novit vel solusvel certe longe excellentius quam homines atque sincerius, qua quisque poena praemiove sit dignus. 2. Quapropter Deus quidem per seipsum neminem decipit; est enim Pater Veritatis: et Veritas, et Spiritus Veritatis: dignis tamen digna distribuens quoniam hoc quoque pertinet ad justitiam quisquam dignus est decipi, non solum per se ipsum eum non decipiat, sed neque per talem hominem, qui jam congruenter diligit, et custodire persistit, Sit in ore vestro, Est, est; Non, non; neque per angelum, cui non convenit persona fallaciae: sed aut per talem hominem, qui nondum
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. magna autẽ uirtus ẽ hȩc implere maiora qͥb
debetur hoc pͣmium. Regnum enim cȩ̨loꝵ uim
patitur. & qui uim faciunt diripiunt illud. Que¬
rendum ẽ quib gradib ad ist̾a summitatem ꝑ-¬
fectionẽq ueniat᷑. in quib utiq gradib inueni-¬
unt᷑ illi. quib adhuc terrenũ regnum ꝓmitteba¬
tur. Quo ꝓmisso tamquã paruuli ꝓluderent᷑. &
b uno d̾o abundant᷑ qui ẽ om̃ium dñs. Interin
terrenis gaudiis quib inhiabant impetratis.
inde ꝓficientes. & in sp̃ũ crescentes. auderent
etiã sperare cęlestia. Sicut gͦ summa & ꝓpe diui¬
na uirtus ẽ. neminẽ deciꝑe. sic ultimum uicium ẽ.
quemlibet deciꝑe. Ab hoc ultimo uicio ad ilła
sumiã uirtutem tendentib gradꝰ ẽ neminẽ qͥd̾ e
uel amicum uel ignotum. sed tamen inimicum
aliquando deciꝑe. Unde etiã a poeta illud dictũ.
ꝓpe iam ꝓuerbii consuetudinẽ obtinuit. dolus

Expanded text:
est; magna autem virtus est haec implere majora, quibus est; magna autem virtus est haec implere majora, quibus debetur hoc praemium; Regnum enim coelorum vim patitur, et qui vim faciunt, diripiunt illud : quaerendum est quibus gradibus ad istam summitatem perfectionemque veniatur: in quibus utiqttebatur, quo promisso tanquam parvuli praeluderent, et ab uno Deo, qui est omnium Dominus, interim terrenis gaudiis, quibus adhuc inhiabant, impetratis, inde proficientes et spiritu crescentes auderent etiam sperare coelestia. Sicut ergo summa et prope divina virtus est, neminem decipere; sic ultimum vitium est, quemlibet decipere. Ab hoc ultimo vitio ad illam summam virtutem tendentibus gradus est, neminem quidem vel amicum, vel ignotum, sed tamen inimicum aliquando decipere. Unde etiam illud a poeta dictum prope jam proverbii consuetudinem obtinuit: Dolus,
Abbreviated transcription (Latin):
isqͥs duoꝵ testamentoꝵ dispensationes ꝓ
tempoꝵ congruentia generis humani dili¬
ni. qͥd posteriori conueniat. Diuina enĩ ꝓuidentia
ulchre omia moderante. ita uniuersam gene¬
sui tractũ ȩ̨tatis gradib terminantis. Et ideo uirtutũ
tiã gradꝰ in morib donec ueniat᷑ ad sũmam homin
fectamq uirtutẽ. oportet eũ distinguere. qui di¬
nis lectionib pium animũ intendit: ne forte cum
uenerit aliquando paruis parua: aliquando maior.
aiorib imperari. reputans in comparatione maion
peccata e̾e̾ illa quę minora sunt. non arbitret᷑ decu¬
ẽ ut talia d̾s hominib imꝑaret. Sed nunc de uii¬
tutũ gradib nimis longũ ẽ disputare. ueruntamen
qd ad p̾sentẽ questionẽ discutienda satis ẽ qñtũ¬
ad decipiendu attinet. summa & ꝑfect̾a uirtus ẽ
neminẽ deciꝑe. atq illud exibere qd̾ dictum est.
sit in ore ur̃o. est est. non non. Sed quia hoc eis
imperatum ẽ quib iam regnum cȩloꝵ ꝓmissũ

Expanded text:
isquis duorum Testamentorum dispensationes, pro temporum congruentia, generis humani dilini, quid posteriori conveniat. Divina enim providentia pulchre omnia moderante, ita universa genesui tractum aetatis gradibus terminantis. Et ideo virtutum etiam gradus in moribus, donec veniatur ad summam hominis perfectamque virtutem, oportet eum distinguere, qui divinis lectionibus pium animum intendit: ne forte cum invenerit aliquando parvis parva, aliquando majora majoribus imperari, reputans in comparatione majorum peccata esse illa quae minora sunt, non arbitretur decuisse ut talia Deus hominibus imperaret. Sed nunc de virtutum gradibus nimis longum est disputare. Verumtamen quod ad praesentem quaestionem discutiendam satis est, quaad decipiendum attinet, summa et perfecta virtus est neminem decipere, atque illud exhibere quod dictum est, Sit in ore vestro, Est, est; Non, non . Sed quia hoc eis imperatum est, quibus jam regnum coelorum promissum
Abbreviated transcription (Latin):
temporalia sunt. quȩ autẽ non uident᷑ ȩter¬
na sunt. Qd̃ autẽ fatigatus uenit ad puteũ.infir¬
mitatẽ carnis significat. qđ sedit humilitatem.
quia & in becillitatẽ carnis suscepit ꝓ nobis. et
homo hominib tam humiliter apparere dignat᷑
est. De hac infirmitate carnis ꝓpheta dicit.
Homo in plaga positus. & sciens ferre imbecil¬
litatẽ. De humilitate uero apłs loquit᷑ dicen s.
Humiliauit se factus obediens usq ad mortem.
Quamꝗͣ. illud qd̾ sedit qm̃ solent sedere docto¬
res. possit alio intellectu non humilitatis mode¬
stiã. sed magisterii demonstrare ꝑsonã. Sed qͦri
potest quare a muliere samaritana quȩ aque
implende grã uenerat bibere postulauerit. cũ
ipse postea sp̃ualis fontis affluentiã se petentib
dare posse p̾dicauerit. Sed scilicet siciebat iħ
mulieris illius fide. quȩ qm̃ samaritana erat. et
solet samaria idolatͥȩ imaginẽ sustinere. ipsi
enim separati a ppło iudeoꝵ. simulachris mutoꝵs

Expanded text:
non videntur aeterna sunt. Quod autem fatigatus venit ad puteum, infirmitatem carnis significat; quod sedit, humilitatem, quia et imbecillitatem carnis pro nobis suscepit, et homo hominibus tam humiliter apparere dignatus est. De hac infirmitate carnis Propheta dicit: Homo in plaga positus, et sciens ferre imbecillitatem; de humilitate vero Apostolus loquitur dicens: Humiliavit se, factus subditus usque ad mortem . Quanquam illud quod sedit, quoniam solent sedere doctores, possit alio intellectu non humilitatis modestiam, sed magistri demonstrare personam. Sed quaeri potest quare a muliere Samaritana, quae implenda gratiae venerat, bibere postulaverit, cum ipse postea spiritalis fontis affluentiam se petentibus dare posse praedicaverit? Sed scilicet sciebat Deus mulieris illius fidem, quae quoniam Samaritana erat, solet Samariae idololatriae imaginem sustinere. Ipsi enim separati a populo Judaeorum, simulacris mutorum
Abbreviated transcription (Latin):
inqͥt dixisti. Quinq enĩ uros habuisti. id ẽ. qͥnq
sensus carnis te in pͥma ętate rexerunt. &
possis hab̾e conubiũ. sed error diaboli potius
dñat᷑. qͥ te adult̾ina rontaminatione corrũpit
Et fortasse ut intelligentib indicaresquinq
memoratos corporis sensus. qnq uroꝵs noĩe
significari: post qnͥq carnales responsiones. i¬
sta mulier sexta responsione nominat xpmͣ¬

Expanded text:
inquit, dixisti. Quinque enim viros habuisti, id est, quinque inquit, dixisti. Quinque enim viros habuisti, id est, quinque sensus carnis te in prima aetate rexerunt, etpotes habere conjugium; sed error diaboli potius dominatur, qui te adulterina - contaminatione corrumpit. Et fortasse ut intelligentibus indicaret quinque memoratos corporis sensus quinque virorum nomine significari, post quinque carnales responsiones ista mulier sexta responsione nominat