comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfessione ad misccłiam regende ple¬
bis assumpti sunt. Id enĩ agunt in
omĩb laborib suis. ut illa ꝓfessio
quo se conuerterant. quia tales
rectores popłis dedit latius ⁊ clariꝰ
glorificet᷑. tanꝙͣ iacob ñ recusantẽ
noctẽ lye. ut rachel pomis suaue¬
olentib ⁊ clare nitentib potiatur:
quȩ aliquando ⁊ ipsa prestante mi¬
sericordia dĩ ꝑ seipsam parit. uix
ent̾q dicit᷑. sine phantasmate car¬
nalis cogitationis ⁊ salubrit. uł ex
parte capiat᷑. hȩc de trib patribus
abraham. ysaac ⁊ iacob. quoꝵ se dm
appellari uoluit ds. quẽ catholica
ȩccłia colit: aduersus fausti calũpni¬
as dicta suffecerint. De quoꝵ triũ
hominũ meritis atq pietate et
longe remota: a iudicio carnaliũ
altitudine ꝓpħiȩ: ñ ẽ. nunc disse¬
rendi locꝰ. Tantũ ab his criminibꝰ
quib maledica ⁊ ueritatis inimicalin¬
gua pulsauit. defendendi fuerint in

Expanded text:
professione ad misericordiam regendae pleprofessione ad misericordiam regendae plebis adsumpti sunt. id enim agunt in omnibus laboribus suis, ut illa professio, quo se conuerterant, quia tales rectores populis dedit, latius et clarius glorificetur, tamquam Iacob non recusante noctem Liae, ut Rachel pomis suaueolentibus et clare nitentibus potiatur: quae aliquando et ipsa praestante misericordia dei per se ipsam parit, uix enterque dicitur, sine phantasmate carnalis cogitationis et salubriter uel ex parte capiatur. Haec de tribus patribus, Abraham, Isaac et Iacob, quorum se deum appellari uoluit deus, quem catholica ecclesia colit, aduersus Fausti calumnias dicta suffecerint. de quorum trium hominum meritis atque pietate et longe remota a iudicio carnalium altitudine prophetiae non est nunc disserendi locus: tantum ab his criminibus, quibus eos maledica et ueritatis inimica lingua pulsauit, defendendi fuerint in
Abbreviated transcription (Latin):
S plane ut hanc curã suscipiunt:
ui cogunt᷑. Satis ⁊ hoc significatũ
ẽ quod cũ ueniret de agro iacob.
occurrit ei lya. eũq detinens ait.
ad me intrabis: conduxi enĩ te ꝓ
mandragoris filiimei. Tanqͣ dice¬
ret. Doctrine quã diligis uis con¬
ferri bonã opinionẽ: noli diffu¬
gere offitiosum laborẽ. hȩc in ec¬
cłia geri quisqͥs aduerterit: cer¬
nit. Exꝑimͣ in exemplis: qͥd intelli¬
gamꝰ in libris. Quis ñ uideat geri.¬
hoc toto orbe t̾rarũ. uenire homi¬
nes ab oꝑib scłi ⁊ ire motium cognos¬
cende ⁊ contemplande ueritatis tan¬
quã in amplexũ rachel: ⁊ excipi de
transuerso ȩccłiastica necessitate. atq
ordinari in labore canquã dicente¬
lẏa adme intrabis: Quib caste mis¬
teriũ dĩ dispensantib. ut in nocte
huiꝰ scłi filios generent fidei. laudat᷑
a popłis etiam illa uita. cuiꝰ amore
conuersi spẽ scł̃i reliquert̃: ⁊ excuiꝰ

Expanded text:
sed plane ut hanc curam suscipiant, sed plane ut hanc curam suscipiant, ui coguntur. satis et hoc significatum est, quod cum ueniret de agro Iacob, occurrit ei Lia eumque detinens ait: ad me intrabis: conduxi enim te pro mandr-agoris filii mei, tamquam diceret: doctrinae. quam diligis, uis conferri bonam opinionem? noli defugere officiosum laborem. haec in ecclesia geri, quisquis aduerterit. cernit. experimur in exemplis, quod intellegamus in libris. quis non uideat hoc geri toto orbe terrarum, uenire omnes ex operibus saeculi et ire in otium cognoscendae et contemplandae ueritatis tamquam in amplexum Rachel; et excipi de trauerso ecclesiastica necessitate atque ordinari in laborem tamquam Lia dicente: ad me intrabis? quibus caste mysterium dei dispensantibus, ut in nocte huius saeculi filios generent fidei, laudatur a populis etiam illa uita. cuius amore conuersi spem saeculi reliquerunt, et ex cuius
Abbreviated transcription (Latin):
tatur ad dispensandũ fidi sacram̃¬
tũ: illi accensi studio doctrine atq
indagande ⁊ contemplande sapi¬
entiȩ. se ab om̃ib actionũ molestiis
remouere.atq motio discendi ac do¬
cendi condere uolunt. Ic agͦ
insuꝑ ⁊ mandragorica filii mei us
acciꝑe: Ac si diceret᷑. Parũ ẽ. quod
homines adlaborẽ rerũ gerenda-¬
rũ necessarios. in otio detinet uita
studiosorũ: insuꝑ ⁊ popłarẽ glam
requirit. Proinde ut eã iuste com¬
paret. imꝑtit rachel uirũ suũ sorori
suȩ illa nocte: ut scił qui uirtute la¬
boriosa regimini populoꝵ acc̃omoda¬
tisunt. etiã si scientiȩ uacare delege¬
rant. suscipiant experientiã tempoꝵ
curarũq sarcinã ꝓutilitate cõmu¬
n.ne ipsa doctrina sapientiȩ cui
uacare statuerunt blasphemet᷑.
neq adipiscatur ab imꝑitioribus
popłis existimationẽ bonã. quod
illa poma significant.⁊ qͦd necessa¬
riũ ẽ. ad exhortationẽ discentiũ.

Expanded text:
tatur, ad dispensandum fidei sacrametatur, ad dispensandum fidei sacramentum illi accensi studio doctrinae atque indagandae - et contemplandae sapientiae se ab omnibus actionum molestiis remouere atque in otio discendi ac docendi condere uolunt. ita insuper et mandragorica filii mei uis accipere? ac si diceretur: parum est, quod homines ad laborem rerum gerendarum necessarios in otio detinet uita studiorum, insuper et popularem gloriam requirit? Proinde ut eam iuste conparet, inpertit Rachel uirum sorori suae illa nocte, ut scilicet qui uirtute laboriosa regimini populorum adcommodati sunt, etiamsi scientiae uacare delegerant, suscipiant experientiam temptationum curarumque sarcinam pro utilitate communi, ne ipsa doctrina sapientiae, cui uacare statuerunt, blasphemetur neque adipiscatur ab inperitioribus populis existimationem bonam, quod illa poma significant, et quod necessarium est ad exhortationem discentium.
Abbreviated transcription (Latin):
uero lẏam ꝑfiliũ pͥmogenitũ. id r
ꝑ honorẽ fecunditatis eiꝰ in qua est
om̃is fructꝰ laboriose. atq int̾ incer¬
ta temptationũ ꝑiclitantis actioĩs.
quã pleriq bono ingenio prediti.
studioq flagrantes. quanuuis idonei
regendis popłis ẽẽ possint. tam̃ eui¬
tant ꝓpt̾ turbulentas occupationes:
⁊ in doctrine otium toto pectore tan¬
quã spetiose rachel ferunt᷑ amplexũ.
S quia bonũ ẽ. ut etiam hȩc uita
latius innotescens popularẽ głam
mereatur. iniustũ ẽ. aũt ut eam
consequat᷑. si amatorẽ suũ ammini¬
strandis eccłasticis curis aptũ ⁊ ido¬
neũ inotio detinet. nec gub̃nationi
cõmunis utilitatis imꝑtit: ꝓpt̃ea
liȩ sorori suȩ dicit. Parũ ẽ. tibi qͦd
uirũ meũ accepisti. insuꝑ ⁊ man¬
dragorica filii mei uis accipere: ꝑ
imũ uirũ significans eos om̃s qui
cũ sint agendi uirtute habiles. et
digni quib regimen ȩccłiȩ cõmit¬

Expanded text:
vero Liam per filium primogenitum, id est, vero Liam per filium primogenitum, id est, per honorem fecunditatis ejus, in qua est omnis fructus laboriosae atque inter incerta tentationum periclitantis actionis, quam plerique bono ingenio praediti, studioque fregendis populis esse possint, tamen uitant propter turbulentas occupationes et in doctrinae otium toto pectore tamquam speciosae Rachel feruntur amplexum. Sed quia bonum est, ut etiam haec uita latius innotescens popularem gloriam mereatur, iniustum est autem, ut eam consequatur, si amatorem suum administrandis ecclesiasticis curis aptum et idoneum in otio detinet, nec gubernationi communis utilitatis inpertit. propterea Lia sorori suae dicit: parum est tibi, quod uirum meum accepisti, insuper et mandragorica filii mei uis accipere? per unum uirum significans eos omnes, qui cum sint agendi uirtute habiles et digni, quibus regimen ecclesiae commit
Abbreviated transcription (Latin):
testimoniũ habere bonũ: ab eis qui
foris sunt. Qui licet parũ sapiant:
reddunt tamen plerũq labori eoꝵ
ꝑ quos sibi consulit᷑. ⁊ splendorem
laudis. et odorẽ bonȩ opinionis.
Nec ad istam głam popularẽ pͥmi
ꝑueniunt eorũ qui sunt in ȩccłia:
nisi quicunq in actionũ ꝑiculis
⁊ labore uersant᷑. ꝓpt̾aa lỹȩ filius
mala mandragorica iuenit exi¬
ens in agrũ: id̃÷ honeste ambulais
ad eos qui foris sunt. Doctrina uͦ
illa sapientiȩ quȩ auulgi strepi¬
tu remotissima in contẽplatione
ueritatis dulci delectatione de¬
figit᷑: hanc popłarem głam qͣntu¬
lumcunq ñ assequeret᷑: nͥ ꝑ eos
qui in mediis turbis agendo ac
suadendo popłis p̃sunt. ñ ut pre¬
sint s ut ꝓsint. Quia dũ isti actu¬
osi et regotiosi homines. ꝑ quos multi¬
cudinis aniministrat᷑ utilitas.⁊ quoꝵ
auctoritas popłis cara ẽ. testimoniũ
ꝑ lẏam ꝑueniunt ad rachel. Ad ipsã

Expanded text:
testimonium habere bonum ab eis qui testimonium habere bonum ab eis qui foris sunt . Qui licet parum sapiant, reddunt tamen plerumque labori eorum per quos sibi consulitur, et splendorem laudis, et odorem bonae opinionis. Nec ad istam gloriam popularem primi perveniunt eorum qui sunt in Ecclesia, nisi quicumque in actionum periculis et labore versantur. Propterea Liae filius mala mandragorica invenit exiens in agrum, id est, honeste ambulans ad eos qui foris sunt. Doctrina vero illa sapientiae, quae a vulgi strepitu remotissima in contemplatione veritatis dulci delectatione defigitur, hanc popularem gloriam quantulamcumque non assequeretur, nisi per eos qui in mediis turbis agendo ac suadendo populis praesunt, non ut praesint, sed ut prosint: quia dum isti actuosi et negotiosi homines, per quos multitudinis administratur utilitas, et quorum auctoritas populis chara est, testimonium per Liam veniunt ad Rachel. Ad ipsam
Abbreviated transcription (Latin):
tutes radicũ ⁊ potestates herbarũ.
s quantũ mͥ ⁊ cuilibet hominire¬
nunciabat. uisus ⁊ olfactꝰ. ⁊ gustꝰ.
Pinde rem comꝑi pulchram et
suaue olentẽ: sapore aut̃ insipi¬
do. Et ido cur eam mulier tanto¬
pere concupierit ignorare me
fateor: n forte ꝓpt̾ pomi raritatẽ.
zodoris iocunditatẽ. Cur uͦ ipsã
rem gestã scã scriptura tacere
noluerit. quȩ non utiq talia de-¬
sideria mulier cularũ ꝓ magno nob̾
insinuare curaret. nͥ aliqͥd magnum
in eis querere cõmoneret: nichil
amplius conicere ualeo. quã quod
ex illo cõmuni sensu mͥ suggerit. ut
illo mandagorico pomo. figurari
intelligã famã bonã. ñ eam quȩ con¬
fertͣ cum laudant hominẽ pauei
iusti atq sapientes. s illã popularẽ
qua etlã maior atq clarior noticia
cõꝑat᷑. non ipsa ꝑsese expetenda
s intentiom bonoꝵ qua generi
humano consulunt ꝑ necessaria.
Unde dicit apłs. Oportet etiam

Expanded text:
tutes radicum et potestates herbarum, tutes radicum et potestates herbarum, sed quantum mihi et cuilibet homini renuntiabat visus, et olfactus, et gustus. Proinde rem comperi pulchram et suaveolentem, sapore autem insipido; et ideo cur eam mulier tantopere concupierit, ignorare me fateor, nisi forte propter pomi raritatem et odoris jucunditatem. Cur vero ipsam rem gestam sancta Scriptura tacere noluerit, quae non utique talia desideria muliercularum nobis pro magno insinuare curaret, nisi aliquid in eis magnum quaerere commoneret, nihil amplius conjicere valeo, quam quod ex illo communi sensu mihi suggeritur: ut illo mandragorico pomo figurari intelligam famam bonam, non eam quae confertur, cum laudant hominem pauci justi atque sapientes, sed illam popularem, qua etiam major et clarior notitia comparatur; non ipsam per sese expetendam, sed intentioni bonorum, qua generi humano consulunt, pernecessariam. Unde dicit Apostolus, Oportet etiam
Abbreviated transcription (Latin):
pariente de ꝓle numerosiore leta
ficio rachel editꝰ: cũ urũ suũ secũ
debita nocte cubiturũ. acceptis
a filio lyo mandragoricis malis cum
sorore cubare ꝑmittit. De hoc aut̃
pomigenere. opmari quosdã scio.
quod acceptũ in escam. sterilib
feminis fecunditatẽ paret: ac ꝑ
hoc putant om̃imodo institisse ra-¬
chel. ut hoc a filio sororis acciꝑet.
cupiditate pariendi. Quod ego
non arbitrarer: nec si tunc conce¬
pisset. Nunc uͦ cũ post lyȩ duos
alios ab illa nocte partꝰ dñs eam
ꝓle donauerit: nichil ẽ. cur de
mandragora tale aliquid suspice¬
mͦ : qͥuale in nulla femina exꝑti
sumus. Dicã gͦ quid sentiã: dicent
hinc forte meliora doctiores. Cũ
enĩ mala hȩc ipse uidissem. et
ꝓpt̾ istũ ipsum sacrȩ lectionis lo-¬
cum. id michi optigisse gratula-¬
rer. rara enĩ res est. naturã eorũ
diligent̾ quantũ potui ꝑscrutatꝰ
sum: non aliqua a cõmuni sensu
remotiore scientia. quȩ docet uir¬

Expanded text:
pariente de prole numerosiore laetapariente de prole numerosiore laetaficio Rachel editus, cum virum suum secum debita nocte cubiturum, acceptis a filio Liae mandragoricis malis, cum sorore cubare permittit. De hoc autem pomi genere opinari quosdam scio, quod acceptum in escam sterilibus feminis fecunditatem parit; ac per hoc putant omchel ut hoc a filio sororis acciperet cupiditate pariendi: quod ego non arbitrarer, nec si tunc concepisset; nunc vero cum post Liae duos alios ab illa nocte partus Dominus ei prolem donaverit, nihil est cur de mandragora tale aliquid suspicemur, quale in nulla femina experti sumus. Dicam ergo quid sentiam, dicant hinc forte meliora doctiores: cum enim haec mala ipse vidissem, et propter istum ipsum sacrae lectionis locum, id mihi obtigisse gratularer, rara enim res est, naturam eorum diligenter, quantum potui, perscrutatus sum, non aliqua a communi sensu remotiori scientia, quae docet vir
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ino remanere. Bala quippe dicit᷑
ancillã rachel. De uetere quippe ui-¬
ta carnalib sensib dedita. corporeȩ
cogitant᷑ imagines: etiam cũ aliqͥd
de spiritali ⁊ incõmutabili substan¬
tia diuinitatis audit᷑. Suscipit &
lya de ancilla sua filios: amore ha
bende numerosioris ꝓlis accensa.
Inuenimꝰ aut̃ zelpham eiꝰ ancillã
interp̃tari os iais. Qua ꝓpt̾ in pre¬
hȩc intelligitur ancilla lyȩ. Scͥp¬
tum ẽ enĩ de qͥb dã. Popłs hic labiis
me honorat: cor aũt eoꝵ longe est
ame. Et talib apłs dicit. Qui p̃di¬
cas non furandũ furaris: Quidicis
non adulterandũ adulteras: uerũp
tamen ut etiam ꝑhanc conditio
nem libera illa uxor iacob laborans.
filios heredes regni suscipiat. ido
dñs dicit quȩ dicunt facite. qͥuȩ
aut̃ faciunt facere nolite. Unde
in sabore uinculoꝵ uita apłica si¬
ue inquit occasione siue ueritate
sed ⁊ gaudebo: tanquã ⁊ ancilla

Expanded text:
omnino remanere. Bala quippe interpromnino remanere. Bala quippe interprancillam Rachel. de uetere quippe uita carnalibus sensibus dedita corporeae cogitantur imagines, etiam cum aliquid de spiritali et incommutabili substantia diuinitatis auditur. Suscipit et Lia de ancilla sua filibendae numerosioris prolis accensa. inuenimus autem Zelfam eius ancillam interpretari "os iens". quapropter in praehaec intellegitur ancilla Liae. scriptum est enim de quibusdam: populus hic labiis me honorat, cor autem eorum longe est a me. et talibus apostolus dicit: qui praedicas non furandum, furaris, qui dicis non adulterandum, adulteras. uerum tanalem libera illa uxor Jacob laborans filios haeredes regni suscipiat, ideo Dominus dicit: Quae dicunt facite; quae autem faciunt, facere nolite . Unde in labore vinculorum vita apostolica, Sive, inquit, occasione, sive veritate sed et gaudebo : tanquam et ancilla
Abbreviated transcription (Latin):
qui inuariis pressuris sibi deside¬
rant subueniri. S quia ⁊ ipsa ꝓcre¬
andi caritate mardescit. uult enĩ
docere quod norit. neq cũ inuidia
tabescente iter habere: uidet sororẽ
labore agendi atq patiendi filiis ba¬
bundantẽ. ⁊ dolet potius currere
homines ad eam uirtutẽ qua eorũ
ifirmitatib necessitatibq c̃õsulit᷑.
qua ad illam unde diuinũ ⁊ in cõmu¬
tabile aliquid discit᷑. Hic dolor figu¬
ratꝰ uidetur in eo qͦd scriptũ ẽ: ⁊ ela¬
uit rachel sororẽ suam Pinde quia
liquidus purꝰq intellectꝰ. de illa sub¬
stantia quȩ corpꝰ non ẽ. ac ꝑ hoc ad
carnis sensũ non ꝑtinet. uerbis car¬
ne editis expͥmi non potest. eligit
doctrina sapientiȩ ꝑ quaslibet cor¬
poreas imagines et similitudines
ut cunq cogitanda insinuare diui¬
na. qͥu̾ã ab officio talia docendi cessa¬
re: sicut elegit rachel ex uiro suozan
cilla suscipere liberos quam sine filiis

Expanded text:
qui in uariis pressuris sibi desidequi in uariis pressuris sibi desiderant subueniri; sed quia et ipsa procreandi caritate inardescit — uult enim docere, quod nouit, neque cum inuidia tabescente iter habere — uidet sororem labore agendi atque patiendi filiis abundantem et dolet potius currere homines ad eam uirtutem, qua eorum infirmitatibus necessitatibusque consulitur, quam ad illam, unde diuinum et incommutabile aliquid discitur. hic dolor figuratus uidetur in eo, quod scriptum est: et zelauit Rachel sororem suam. proinde quia liquidus purusque intellectus de illa substantia, quae corpus non est ac per hoc ad carnis sensum non pertinet, uerbis carne editis exprimi non potest, eligit doctrina sapientiae per quaslibet corporeas imagines et similitudines utcumque cogitanda insinuare diuina quam ab officio talia docendi cessare, sicut elegit Rachel ex uiro suo et ancilla suscipere liberos quam sine filiis
Abbreviated transcription (Latin):
eũgłium: ⁊ eos ꝓpt̃ quos ft̃ in labori¬
b habundantius. in plagis supra
modũ. in mortib sepuis. ꝓpt̾ quos
habent foris pugnas. intꝰ timores.
gaudiũ ⁊ coronam suã uocant. Nas¬
cunt᷑ aũt̃ facilius eis atq copiosius
er illo sermone fidei. quo predi¬
cant ap̃m crucifixũ: & quic qͥd
humanitatis eiꝰ citius humana co¬
gitatione ꝑcipit᷑. & infirmos etiã¬
lỹȩ ocłos non ꝑtͣubat. Rachel aut
dira aspectu mente ercedit dõ. ⁊ uidet
n pͥncipio uerbum dm apud d̃m. et
nilt parere ⁊ non potest: qͥrua genera¬
tonẽ eius quis enarrabit: Pmde uita
quȩ studio contemplationis competit.
ut ea quȩ carni sunt inuisibilia non
nfirmis oculis mentis ꝑ ea quȩ facta
sunt intellecta conspiciat. ⁊ sempit̃nã
cernat. uacare uult ab om̃i negotio:
⁊ id̾o sterilis. Affectando qͥppe otium¬
quo studia contemplationis ignesct̃:
non comꝑat᷑ infirmitati hominũ.

Expanded text:
euangelium, et eos, propter quos sunt in laborieuangelium, et eos, propter quos sunt in laboribus abundantius, in plagis supra modum, in mortibus saepius, propter quos habent foris pugnas, intus timores, gaudium et coronam suam uocant. nascuntur eis autem facilius atque copiosius ex illo sermone fidei, quo praedicant Christum crucifixum; et quicquid humanitatis eius citius humana cogitatione percipitur et infirmos etiam-Liae oculos non perturbat. Rachel autem clara aspectu mente excedit deo et uidet in principio uerbum deum apud deum et uult parere et non potest, quia generationem eius quis enarrabit? proinde uita, quae stut ea quae carni sunt invisibilia, non infirmis oculis mentis per ea quae facta sunt intellecta conspiciat, et sempiternam cernat, vacare vult ab omni negotio, et ideo sterilis; affectando qquo studia contemplationis ignescunt, non contemperatur infirmitati hominum,
Abbreviated transcription (Latin):
s potius tolleret᷑: sine quo ñ pocest ad
id ꝑueniri quod tanto ardore diligit᷑.
Cum aut̃ ꝑuentũ fuerit simul babe¬
bitur in hoc scło non solũ speciosa m¬
telligentia: s etiam laboriosa iusticia
Quamlibet enim acute sincerit̾q cer¬
natur a mortalib in cõmutabile bo¬
nũ: ad huc corpꝰ qͦd corrũpit᷑ aggra¬
uat animã ⁊ deprimit t̾rena in ha¬
bitatio sensum multa cogitantem.
Ad unũ gͦ tendendũ: s ꝓpt̾ hoc mui¬
ta ferenda sunt. Itaq duȩ sunt uxo¬
res iacob liberȩ. Ambȩ quippe sunt
filiȩ remissionis peccatoꝵ: hoc ẽ. de¬
albationis quod ẽ laban. Uerump¬
tamen una amat᷑: altera toleratur.
S quȩ toleratur ipsa pͥus ⁊ uberuis
fecundat᷑: ut si non ꝓpt̾ seipsam cer¬
te ꝓpt̾ filios diligatur. Labor enĩ ui¬
stoꝵ. maximũ fructũ habet ineis qͦs
regno dĩ generant. int̾ multas tẽp¬
tationes ⁊ tribulationes. p̃dicando

Expanded text:
sed potius toleretur, sine quo non potest ad sed potius toleretur, sine quo non potest ad id perueniri, quod tanto ardore diligitur. cum autem peruentum fuerit, simul habebitur in hoc saeculo non solum speciosa intellegentia, sed etiam laboriosa iustitia. quamlibet enim acute sinceriterque cernatur a mortalibus incommutabile bonum, adhuc corpus, quod corrumpitur, adgrauat animam et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem. ad unum ergo tendendum, sed propter hoc multa ferenda sunt. Itaque duae sunt uxores Iacob liberae; ambae quippe sunt filiae remissionis peccatorum, hoc est dealbationis, quod est Laban. uerumtamen una amatur et altera toleratur. sed quae toleratur, ipsa prius et uberius fecundatur, ut, si non propter se ipsam, certe propter filios diligatur. labor enim iustorum maximum fructum habet in eis, quos regno dei generant inter multas temptationes et tribulationes praedicando
Abbreviated transcription (Latin):
Quantũ enĩ ualet quod mͦ cõme¬
moraui ẽẽ scriptũ. concupisti sapi¬
entiã serua mandata ⁊ dñs p̃bet
illam tͥ: tantũ ⁊ illud ualere arbi¬
tror nͥ credideritis non intelligetis.
ut iusticia ad fidẽ. ad sapientiam
uero intelligentia ꝑtinere monstre¬
tur. Pinde in his quȩ flagrant ingen¬
ti amore ꝑspicue ueritatis non est
imꝓbandũ studiũ. sed ad ordinẽ
reuocandũ: ut afide incipiat. ⁊ bo¬
nis morib enitat᷑ ꝑuenire qͦ ten¬
dit. In eo quippe quo uersat᷑ uirtꝰ
ẽ laboriosa: in eo uero quod appe¬
tit luminosa sapientia. Quid opꝰ
ẽ inquit credere: quodñ mͥ osten¬
dit᷑. manifestũ: Aliquod uerbum
cipium. Id enĩ ẽ in quo maxime ac
pͥmitꝰ mardescit si uere studiosus
est. animꝰ rationalis. Cui responde¬
atur. Pulchrũ ẽ. quidẽ quod desi¬
deras ⁊ amari dignissimũ: s pͥus
nubit lya ⁊ postea rachel. Ardor
gͦ iste adid ualeat ut ordo non reciset᷑

Expanded text:
quantum enim ualet, quod modo commequantum enim ualet, quod modo commemoraui esse scriptum: concupisti sapientiam, serua mandata. et dominus praebet illam tibi, tantum tror: nisi credideritis, non intellegetis, ut iustitia ad fidem, ad sapientiam uero intellegentia pertinere monstretur. proinde in his qui flagrant ingenti amore perspicuae ueritatis, non est improbandum studium, sed ad ordinem reuocandum. ut a fide incipiat et bonis moribus nitatur peruenire, quo tendit. in eo quippe, quod uersatur, uirtus est laboriosa; in eo uero, quod adpetit, luminosa sapientia. "quid opus est," inquit, " credere, quod non mihi ostenditur manifestum? aliquod uerbum cipium. id enim est, in quod maxime ac primitus inardescit, si ueri studiosus est animus rationalis". cui respondeatur: pulchrum est quidem, quod desideras, et amari dignissimum, sed prius nubit Lia et postea Rachel. ardor ergo iste ad id ualeat, ut ordo non recusetur,
Abbreviated transcription (Latin):
spũ. mitis. lugens. esuriens. sitiens¬
q iusticiam. misericors. mundicors.
pacificus. Uellet enĩ homo si fieri
posset sine ulla tolerantia laboris.
quȩ inagendo patiendoq ample¬
ctenda ẽ. statim ad pulchre atq
ꝑfectȩ sapientiȩ delitias ꝑuenire:
s hoc non potest interra morien¬
tiũ. Hoc enĩ uidet᷑ significare qͦd
dictũ ẽ ad iacob. ñ ẽ. moris in loco
nr̃o. ut minor nubat pͥusꝙͣ maior:
quia ñ absurde maior appellat᷑.
quȩ tempore pͥor ẽ. Prior ẽ. aũt
inrecta hominis eruditione la¬
hor oꝑandi. quȩ iusta sunt: quam uo¬
luptas intelligendi quȩ uerasunt.
Ad hoc ualet quod scriptũ ẽ. concu¬
pisti sapientiã serua mandata : et do¬
minꝰ prebet illam tibi. Mandata
utiq adiusticiã ꝑtinentia: iusticiã
autẽ quȩ exfide ẽ. que int̾ tempta¬
tionũ incerta uersat᷑. ut pie cre¬
dendo quod nondũ intelligit. etiã
intelligentiȩ meritũ consequatur.

Expanded text:
spiritu, mitis, lugens, esuriens sitiensspiritu, mitis, lugens, esuriens sitiensque iustitiam, misericors, mundi cordis, pacificus. uellet enim homo, si fieri posset, sine ulla tolerantia laboris, quae in agendo patiendoque amplectenda est, statim ad pulchrae atque perfectae sapientiae delicias peruenire; sed hoc non potest in terra morientium. hoc enim uidetur significare, quod dictum est ad Iacob: non est moris in loco nostro, ut minor nubat prius quam maior, quia non absurde maior appellatur, quae tempore prior est. prior est autem in recta hominis eruditione labor operandi, quae iusta sunt, quam uoluptas intellegendi, quae uera sunt. Ad hoc ualet, quod scriptum est: concupisti sapientiam, serua mandata, et dominus praebet illam tibi: mandata utique ad iustitiam pertinentia; iustitiam autem, quae ex fide est, quae inter temptationum incerta uersatur, ut pie credendo, quod nondum intellegit, etiam intellegentiae meritum consequatur.
Abbreviated transcription (Latin):
dauit. Ita uͦ unꝰ quisq utił dĩ seruuᷤ.
sub dealbationis peccatoꝵ suoꝵ gr̃a
constitutꝰ : qͥuid aliud in sua conuer¬
sone meditatꝰ ẽ. quid aliud corde
gestauit. quid aliud adamauit:
insi doctrinã sapientiȩ: Quã pli riq
se adepturos ⁊ ꝑcepturos putant sta¬
tim. ut se inseptem p̃ceptis legis exer¬
cuerint. quȩ sunt de dilectione ꝓxi¬
mi ne cuiquã honuni noceat᷑: id est
honora patrẽ ⁊ matrẽ. ñ mechabe¬
ris non occides. non furaberis. non
falsũ testimoniũ dices. ñ concupisces
obseruatis. postea quã homini pro
concupita ⁊ sꝑata pulcherrima de¬
lectatione doctrine. ꝑtemptationes
uarias quasi ꝑhuiꝰ scłi noctẽ toleran¬
tia laboris adheserit. uelut ꝓrachel
lẏa inopinata coniuncta sit.⁊ hanc
sustinet ut ad illam ꝑueniat. si ꝑse¬
uerant̾ amat. acceptis aliis septẽ
preceptis: ac si dicat᷑ ei serui alios
septẽ annos ꝓpt̾ rachel. ut sit pauꝑ

Expanded text:
ndauit. ita uero unusquisque utilis dei seruus ndauit. ita uero unusquisque utilis dei seruus sub dealbationis peccatorum suorum gratia constitutus quid aliud in sua conuersatione meditatus est, quid aliud corde gestauit, quid aliud adamauit nisi doctrinam sapientiae ? quam plerique se adepturos et percepturos putant statim, ut se in septem praeceptis legis exercuerint, quae sunt de dilectione proximi, ne cuiquam homini noceatur, id est: honora patrem et matrem. non moechaberis, non occides, non furaberis, non falsum testimonium dices, non concupisces obseruatis posteaquam homini pro concupita et sperata pulcherrima delectatione doctrinae per temtationes uarias quasi per huius saeculi noctem tolerantia laboris adhaeserit — uelut pro Bachel Lia inopinata coniuncta sit — et hanc sustinet ut ad illam perueniat, si perseueranter amat, acceptis aliis septem praeceptis - ac si ei dicatur: serui alios septem annos propter Rachel — ut sit pauper
Abbreviated transcription (Latin):
puidentiȩ nr̃ȩ. Spes uͦ ȩt̾nȩ contem¬
plationis dĩ habens certam ⁊ delecta¬
nlẽ intelligentiã ueritatis: ipsa ẽ ra¬
chel: Unde etiam dr̃ bona facie⁊ pul¬
chra specie. hanc en̾i amat om̃is pie
sudiosus. ⁊ ꝓpt̾ hanc seruit gr̃ȩ dei:
quia peccata nr̃a ⁊ si fuerint sicut
phenitiũ. tanquã nix dealbabunt᷑.
laban quippe int̾pretat᷑ dealbatio:
cui seruiuit iacob ꝓpt̾ rachel. Neq
em̃ se quisq conuertit sub grã remis¬
sionis peccatoꝵ seruire iusticiȩ: nͥ
ut quiete uiuat in uerbo. ex quo ui¬
detur pͥncipiũ quod ẽ ds̃. Ergo ꝓpt̃
rachel: non ꝓpt̾ lẏam. Nã quis tan¬
s̾e amauerit in oꝑib iusticiȩ. labo¬
rem actionũ atq passionũ: Quis
eam uitã ꝓpt̃ seipsam expetiuerit:
sicut nec iacob lẏam : s tam̃ sibi no¬
cte subpositã in usũ generandi: am
terat. pͥmo ut ad rachel ꝑueniretur
tolerari fecit: deinde ꝓpt̃ filios cõm̃¬

Expanded text:
prouidentiae nostrae. spes uero aeternae contemprouidentiae nostrae. spes uero aeternae contemplationis dei habens certam et delectabilem intellegentiam ueritatis, ipsa est Rachel. unde etiam dicitur bona facie et pulchra specie. hanc enim amat omnis pie studiosus et propter hanc seruit gratiae dei, qua peccata nostra, etsi fuerint sicut phoenicium, tamquam nix dealbantur. Laban quippe interpretatur "dealbatio"; cui seruiuit Iacob propter Rachel. neque enim se quisquam conuertit sub gratia remissionis peccatorum seruire iustitiae, nisi ut quiete uiuat in uerbo, ex quo uidetur principium, quod est deus. ergo propter Rachel, non propter Liam. nam quis tandem amauerit in operibus iustitiae laborem actionum atque passionum? quis eam uitam propter se ipsam expetiuerit? sicut nec Iacob Liam, sed tamen sibi nocte subpositam in usum generandi amplterat, primo ut ad Rachel perueniretur, tolerari fecit, deinde propter filios comme
Abbreviated transcription (Latin):
filiis liberarũ. terrã ꝓmissionis accipi.¬
unt. Unde hic ꝓculdubio aliqͥd aliud
significat᷑. Quãquã enĩ duas lib̃as
uxores iacob. ad nouũ testamentum
quo inlib̾tatẽ uocati sumꝰ existimem
ꝑtinere: ñ tam̃ frustra duȩ sunt. nͥ
forte quia id qͦd inscͥpturis aduerti
in qua laboramꝰ: alia et̾na in qua de¬
lectationẽ dĩ contẽplabim᷑. Istã dñs
passione: illã resurrectione decla¬
rauit. Ammonent nos ad hoc intel¬
ligendũ: illarũ etiã nomina femi¬
narũ. Dicunt enĩ qͦd lya int̾pretat᷑
laborans: rachelaut̃ uisũ pͥncipũ
siue uerbũ ex quo uidet᷑ principiũ.
Actio gͦ humanȩ mortalisq uitȩ in
qu uiuimꝰ exfide. multa laboriosa oꝑa
acientes. incerti quo exitu ꝓueniant
Autilitatẽ eoꝵ qͥb consulere uolumꝰ:
psaẽ lẏa pͥor uxor iacob: ac ꝑhoc ⁊ infir¬
nis ocłis fuisse cõmemoratur. Cogita¬
tones eñi mortaliũ timidȩ: ⁊ incerte

Expanded text:
filiis liberarum terram promissionis accipifiliis liberarum terram promissionis accipiunt: unde hic procul dubio aliquid aliud significatur. Quamquam enim duas liberas uxores Iacob ad nouum testamentum, quo in libertatem uocati sumus, existimem pertinere, non tamen frustra duae sunt; nisi forte quia — id quod in scripturis aduerti in qua laboramus, alia aeterna, in qua delectationem dei contemplabimur. istam dominus passione, illam resurrectione declarauit. admonent nos ad hoc intellegendum illarum etiam nomina feminarum. dicunt enim, quod Lia interpretatur "laborans," Rachel autem "uisum principium" siue "uerbum, ex quo uidetur principium." actio ergo humanae mortalisque uitae, in qua uiufacientes, incerti quo exitu proueniant ad utilitatem eorum quibus consulere uolumus, ipsa est Lia, prior uxor Iacob; ac per hoc et infirmis oculis fuisse commemoratur; cogitationes enim mortalium timidae, et incertae
Abbreviated transcription (Latin):
coercicionẽ ⁊ in cõmixtione corpoꝵ
conuigaliũ solũ appetitũ posteritatis
humanȩ. ut erat acutꝰ faustꝰ i illis
litteris ⁊ intelligeret. ⁊ laudaret:
nͥ eius ingeniũ detestabili secta de-¬
prauatũ. ⁊ quid rep̃henderet quere¬
ret.⁊ unã nuptialis conuentionis
rorũ ꝓcreandorũ causa copulent᷑. hoc
crimen maxinũ deputaret. Nunc uã
defensis pat̾archȩ morib. refutatoq
crimme quod nefariꝰ error obiecit de
libro. ut possumꝰ misteriorũ secreta
rimem᷑. pulsemꝰq fidi pietate. ut nob̾
aꝑiat᷑ a dño quid rerũ figurauerint
quattuor iste uxores iacob: quarum
duȩ liberȩ duȩ ancillȩ fuert̃. Uioe¬
mꝰ enĩ apłm in lib̾a ⁊ ancilla quas ha¬
buit abrahã duo testamenta intel¬
ligere: s ibi muna ⁊ una faciliꝰ ap¬
paret quod dr̃. hic aũt duȩ sunt &
duȩ. Deinde ibi ancillȩ filius exhere¬
datur: hic uͦ ancillarũ filii simul cũ

Expanded text:
cohercitionem et in conmixtione corporum cohercitionem et in conmixtione corporum coniugalium solum adpetitum posteritatis humanae, ut erat acutus Faustus, in illis litteris et intellegeret et laudaret, nisi eius ingenium detestabili secta deprauatum et quid reprehenderet quaereret et unam nuptialis conuentionis rorum procreandorum causa copulantur. hoc crimen maximum deputaret. Nunc iam defensis patriarchae moribus refutatoque crimine. quod nefarius error obiecit, de libero, ut possumus, mysteriorum secreta rimemur pulsemusque fidei pietate, ut nobis aperiatur a domino, quid rerum figurauerint quattuor istae uxores Iacob, quarum duae liberae, duae ancillae fuerunt. uidemus enim apostolum in libera et ancilla, quas habuit Abraham, duo testamenta intellegere. sed ibi in una et una facilius adparet, quod dicitur; hic autem duae sunt et duae. deinde ibi ancillae filius exheredatur, hic uero ancillarum filii simul cum
Abbreviated transcription (Latin):
abuti uoluit. s illiꝰ debiti redditor
quã exactor ẽẽ maluit. Unde conse¬
quens erat: ut ei redderet. quam
ꝓ se id acciꝑe illa cui debebat᷑ elegit.
Quo earũ placito pactoq comꝑto.
cũ repente atq iopinate a pul¬
cherrima conuige reuocaret᷑. ⁊ ad
minꝰ de corã uocaret᷑. non ira excan¬
du it ñ tristicia nubilatꝰ ẽ. ñ ener¬
uit᷑ blandus. ut sibi potiꝰ rachel nocꝰ¬
tem redderet int̾ ambas sategit. s
maritꝰ iustꝰ ⁊ ꝓuidꝰ pater cum illas
ꝓlis curam gerere uideret. ⁊ ipse ni¬
chil aliud de concubitu quereret.
earũ uoluntati obtemperandũ udi¬
cauit. quȩ sibi singillatim filios opta¬
bant: sue nichil minui credens cui
ambȩ pariebant. Tanquã diceret.
Uob̃ int̾ uos utiuultis cedite atq con¬
cedite. qͥuȩ nã ur̃m fiat mat̾ ego qͥd
contendam: Quando siue inde. siue
inde nascenti non erit aliꝰ pat̾: Hanc
ꝓfecto modestiã. hanc concupiscentiȩ

Expanded text:
abuti uoluit, sed illius debiti redditor abuti uoluit, sed illius debiti redditor quam exactor esse maluit. unde consequens erat, ut ei redderet. quam pro se id accipere illa cui debebatur elegit: quo earum placito pactoque conperto cum repente atque inopinate a pulcherrima coniuge reuocaretur et ad minus decoram uocaretur. non ira excanduit, non tristitia nubilatus est, non eneruiter blandus, ut sibi potius Rachel noctem redderet, inter ambas sategit; sed maritus iustus et prouidus pater, cum illas prolis curam gerere uideret, et ipse nihil aliud de concubitu quaereret, earum uoluntati obtemperandum iudicauit, quae sibi singillatim filios optabant, suae nihil minui, cui ambae pariebant. tamquam diceret: uobis inter uos, ut uultis, cedite atque concedite, quaenam uestrum fiat mater; ego quid contendam. quando siue inde siue inde nascenti non erit alius pater? hanc profecto modestiam, hanc concupiscentiae
Abbreviated transcription (Latin):
rium annorũ laborẽ gratuitũ pen¬
derat: Cum gͦ iam die ꝑacto in eiꝰ
iret amplexꝰ. quando inde auertere¬
tur. si tał ẽẽt qualẽ manichei nichil
intelligentes opinant᷑: nonne placi¬
to contemptu mulierũ intraret po¬
tius adspetiosam suã. quȩ illi noctẽ
ipsam. ñ solũ coniugis more uerum
etiã ordinis iure debebat: Uteret᷑
potius ipse potestate maritali. quia
⁊ uxor ñ habet potestatẽ corꝑis sui
s uir: ⁊ ꝓ eotunc seruitutis illarũ
uicissitudo faciebat. Conuigalig̾
potestate multo uincibiliꝰ uteret᷑:
si forme desiderio uinceret᷑. S eo
meliores feminȩ inuenirent᷑: si il¬
lȩ ꝓfiliis concipiendis. ipse autẽ
ꝓ concubitꝰ uoluptate certaret.
Itaq uir temperantissimꝰ ⁊ plane
uir. quia tã uirilit̾ feminis ute¬
batur. ir. &: lectationi carnali non
subiceret  dominaret᷑. magis quid
deberet. quã qͥd ei deberet᷑ attendit:
nec ad ꝓpͥam uoluptatẽ sua potestate

Expanded text:
rium annorum laborem gratuitum penrium annorum laborem gratuitum penderat. cum ergo iam die peracto in eius iret amplexus, quando inde auerteretur, si talis esset, qualem Manichaei nihil intellegentes opinantur? nonne placito contempto mulierum intraret potius ad speciosam suam, quae illi noctem ipsam non solum coniugis more, uerum etiam ordinis iure debebat? utereturque potius ipse potestate maritali, quia et uxor non habet potestatem corporis sui, sed uir, et pro eo tunc seruitutis illarum uicissitudo faciebat. coniugali ergo potestate multo uincibilius uteretur, si formae desiderio uinceretur. sed eo meliores feminae inuenirentur, si illae pro filiis concipiendis, ipse autem pro concubitus sui uoluptate certaret. itaque uir temperantissimus, ut plane uir, quia tam uiriliter feminis utebatur, ut delectationi carnali non subiceretur, sed dominaretur, magis quid deberet quam quid ei deberetur, adtendit; nec ad propriam uoluptatem sua potestate
Abbreviated transcription (Latin):
accessisset: nͥ eũ conduxisset. S utiq
iustis ad eam uicib accedebat. de qͣ
tot filios ꝓcreauerat: ⁊ oui obedie¬
rat. ut etiam de ancilla ꝓcrearet.
de qua postea non conducente pro¬
creauit. S tunc rachel noctẽ habe¬
bat inordine. ut maneret oũ uiro.
penes quã potestas illa erat. de qua
ꝑapłm uex certe noui testamenti
non tacuit dicens: similit ⁊ uir po¬
debtu ix eam translegaret aa debao.ẽ
suũ. Nam hoc nomine id appellat
apłs: irxori inqͥt uir debitũ redd.it.
Cui gͦ uir debitor erat. iam acceꝑat¬
a sorore quod elegerat uoluntate:ut
eidaret quod habebat in potestate.
hic uͦ ille quẽ faustꝰ. tanquã impu¬
dicũ. clausis uł potius extinctis ocłis
criminat᷑. si concupiscentiȩ ñ uisticiȩ
seruus ẽẽt: nonne ꝑtotũ diẽ in uolup¬
tatẽ illiꝰ noctis estuaret. qua erat
cum pulchriore cubiturꝰ. quã certe
ampliꝰ diligebat. ⁊ ꝓquabis septena¬

Expanded text:
accessisset, nisi eum conduxisset: sed utique accessisset, nisi eum conduxisset: sed utique iustis ad eam uicibus accedebat, de qua tot filios procreauerat et cui oboedierat, ut etiam de ancilla procrearet. et de qua postea non conducente procreauit. sed tunc Rachel noctem habebat in ordine, ut maneret cum uiro; tunc penes eam potestas illa erat, de qua per apostolum uox certe noui testamenti non tacuit dicens: similiter debitrix eam translegaret ad debitorem suum. Nam hoc nomine id appellat Apostolus: Uxori, inquit, vir debitum reddat . Cui ergo vir debitor erat, jam accea sorore, quod elegerat uoluntate, ut ei daret, quod habebat in potestate. Hic uero ille, quem Faustus tamquam inpudicum clausis uel potius extinctis oculis criminatur, si concupiscentiae, non iustitiae seruus esset, nonne per totum diem in uoluptatem illius noctis aestuaret, qua erat cum pulchriore cubiturus? quam certe amplius diligebat et pro qua bis septena
Abbreviated transcription (Latin):
sez illorũ mentes a xp̃i castitate auer¬
tendo corrũꝑet. Ita enĩ huic serpenti
annei sunt isti: ut eũ prestitisse potius¬
homini quã nocusse contendant. Ipse
plane fausto ꝑsuasit pectori adultera¬
co falsitatis semina infundens: ut has
male conceptas calumpnias ore innun¬
dissimo pareret. ⁊ stilo audacissimo:
memoriȩ cõmendaret. Nulla enĩ an¬
cillarũ utirũ iacob ab altera rapuit:
nlla de illiꝰ concubitu cũ altera liti¬
gauit. Ido maior ardor erat: quia libi¬
do non erat. Et tanto firmiꝰ seruaban¬
tur coniugał potestatis iura: quanto
castius uitabat᷑ carnalis cupiditatis
imuria. Quod enĩ ⁊ ab uxore conduei¬
tur. ibi uera nr̃a manifestat᷑ assertio:
ibi ꝓse aduersus maledicta maniche¬
orũ ipsa ueritas clamat. Quid enim
opꝰ erat ut eũ altera conduceret. nisi
quia ordo alteriꝰ erat ut ad eã mari¬
tus intraret: Neq em̃ ad aliã unꝙͣ

Expanded text:
sic et illorum mentes a Christi castitate auersic et illorum mentes a Christi castitate auertendo corrumperet. ita enim huic serpenti amici sunt isti, ut eum praestitisse potius quam nocuisse contendant. ipse plane Fausto persuasit pectori adulterato falsitatis semina infundens, ut has male conceptas calumnias ore inmundissimo pareret et stilo audacissimo etiam memoriae commendaret. nulla enim ancillarum uirum Iacob ab altera rapuit, nulla de illius concubitu cum altera litigauit. ideo magis ordo erat, quia libido non erat; et tanto firmius seruabantur coniugalis potestatis iura. quanto castius uitabatur carnalis cupiditatis iniuria. quod enim et ab uxore conducitur, ibi uera nostra manifestatur adsertio. ibi pro se aduersus maledicta Manichaeorum ipsa ueritas clamat. quid enim opus erat, ut eum altera conduceret, nisi quia ordo alterius erat, ut ad eam maritus intraret? neque enim ad aliam umquam
Abbreviated transcription (Latin):
cipientib semen suũ. miscebant᷑ ñ con¬
cupiscentia ꝑcipiende uoluptatis. s
ꝓuidentia ꝓpagande successionis. Ae
ꝑ hoc nec illos ambitiosos multitudo
popłoꝵ: nec illos libidinosos multitu¬
do faciebat uxorũ. S qͥd de uiris loqͥr
quib excellentissimũ testimoniũ di¬
uina uoce ꝑhibet᷑: cũ ipsas feminas sa¬
tis eluceat nichil aliud inconcubitu
appetisse quã filios: Quippe ubise mini¬
me parere uiderunt. famulas suasma
cerent carne. ipse fierent uoluntate.
Nam⁊ illud quod mendacissima crimi¬
natione faustꝰ obiecit habuisse int se
uelut quattuor scorta certam̃. que nã
eũ ad concubitũ raꝑet. ubi hoc legerit
nescio. nisi forte in corde suo tanquam
in libro nephariarũ fallatiarũ. ubi ue¬
re ipse scortabat᷑: s cũ serpente illo de
quo apłs timebat ȩccłiȩ. quã uirginẽ
castam cupiebat uni uiro exhiberi
ꝓpõ. ne sicit euam deceperat astuciasua.

Expanded text:
cipientibus semen suum miscebantur, non concipientibus semen suum miscebantur, non concupiscentia percipiendae uoluptatis, sed prouidentia propagandae successionis; ac per hoc nec illos ambitiosos multitudo populorum nec illos libidinosos multitudo faciebat uxorum. sed quid de uiris loquar, quibus excellentissimum testimonium diuina uoce perhibetur, cum ipsas feminas satis eluceat nihil aliud in concubitu adpetisse quam filios? quippe ubi se minime parere uiderunt, famulas suas cerent carne, ipsae fierent uoluntate., Nam et illud, quod mendacissima criminatione Faustus obiecit, habuisse inter se uelut quattuor scorta certamen. quaenam eum ad concubitum raperet, ubi hoc legerit nescio. nisi forte in corde suo tamquam in libro nefariarum fallaciarum, ubi uere ipse scortabatur, sed cum serpente illo, de quo apostolus timebat ecclesiae, quam uirginem castam cupiebat uni uiro exhibere Christo, ne, sicut Euam deceperat astutia sua,
Abbreviated transcription (Latin):
locũ. ubi se inclinantẽ doctorẽ hu¬
militatis exciꝑet: quia in discipłatu
xp̃i non illiꝰ grãm s suã głam require¬
bat. Hoc amore głȩ corrupti erant:
quod paulus apłs notat. qͦd ꝑ mui-¬
diam ⁊ contẽtionẽ non caste. xp̃m an¬
nuntiarent. Quib tam̃ p̃dicantib
gaudet apłs. sciens fieri posse. ut
dũ illã sectantur humanȩ głȩ cu-¬
piditatẽ. tam̃ his auditis fideles
nascerent᷑ non ex eoꝵ cupiditate
muida. qua se uolebant uel equari
bant. ut de malo illorũ ds oꝑaretur
bonũ: sicut fieri potest ut homo ad
concubitũ ñ ingrediat᷑ uoluntate ge¬
nerandi. s luxuriandi libidine rapi¬
atur. & tamen nascatur homobonũ
dĩ opꝰ de fecunditate seminũ ñ de tur¬
pitudine uitioꝵ. Sicut gͦ scĩ apłi au
ditoribꝰ ammirantib doctrinã suam
condelectabant᷑ ñ auiditate conseqͥn¬
de laudis. s caritate seminande ueri¬
tatis: ita sc̃i patriarchȩ conugib ex¬

Expanded text:
locum. ubi se inclinantem doctorem hulocum. ubi se inclinantem doctorem humilitatis exciperet, quia in discipulatu Christi non illius gratiam, sed suam gloriam requirebat. hoc amore gloriae corrupti erant, quos Paulus apostolus notat, quod per inuidiam et contentionem non caste Christum adnuntiarent; quibus tamen praedicantibus gaudet apostolus sciens fieri posse, ut, dum illi sectantur humanae gloriae cupiditatem, tamen his auditis fideles nascerentur, non ex eorum inuida cupiditate, qua se uolebant uel aequari bant, ut de malo illorum deus operaretur bonum; sicut fieri potest, ut homo ad concubitum non ingrediatur uoluntate generandi, sed luxuriandi libidine rapiatur et tamen nascatur homo. bonum dei opus de fecunditate seminum, non de turpitudine uitiorum. sicut ergo sancti apostoli auditoribus admirantcondelectabantur, non aviditate consequendae laudis, sed charitate seminandae veritatis; ita sancti Patriarchae conjugibus ex
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑatione sp̃s sc̃ĩ script as acceꝑat.
idõ fregit quia indignos eos quib
eas legeret indicauit: si deniq ab
eis ille uitulus penitꝰ aboleret᷑ meen¬
dit eũ. contriuit in aqua spargit
atq submersit. ut quid ⁊ potũ hoc
popło dedit: Quem non excitet
factũ hoc : ad inquirendã ⁊ intel¬
ligendã ꝓpħicam significationẽ:
Occurratꝰ gͦ iam intentis mentibꝰ.
tanquã diaboli corpus in uitulo. id ẽ.
homines in om̃ib gentib. quib ad hȩc
sacrilegia caput. hoc ẽ. auctor est di¬
abolus. aurum ꝓpt̾ea quia uidentur
ydolatriȩ ritꝰ uelut a sapientib insti¬
tuti: de quib dicit apłs qm̃ cognos

Expanded text:
operatione spiritus sancti, scriptas acceperat, operatione spiritus sancti, scriptas acceperat, ideo fregit, quia indignos eos quibus eas legeret iudicauit; si denique, ut ab eis ille uitulus penitus aboleretur, incendit eum, contriuit, in aqua sparsit atque submersit, ut quid et potum hoc populo dedit? quem non excitet factum hoc ad inquirendam et intellegendam propheticam significationem ? occurrat ergo iam intentis mentibus tamquam diaboli corpus in uitulo, id est homines in omnibus gentibus, quibus ad haec sacrilegia caput, hoc est auctor est diabolus; aureum propterea, quia uidentur idolatriae ritus uelut a sapientibus instituti. de quibus dicit apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
rigi uellent: uel quisquã alius imꝑitoꝵ
uel impiorũ putaret. Nunc aut̃ quid
etiam ꝓpħicȩ significationis habuerit
requirendũ ẽ: quod ex eis multos qui
sibi absente ipso idolũ fabricauerunt.
sine ulla cuiꝰquã necessitudinis distine¬
tione iussit interimi. Facile ẽ ut intel¬
emptionẽ significare uitioꝵ talium:
qualib illi ad eandẽ ydolatriã deflu¬
xerunt. In talia quippe uitia seuire
nos iubet psalmꝰ cũ dicit: irascimini
⁊ nolite peccare. In talia uitia seuire
nos iubet apłs. cum dicit: mortifica¬
te membra ur̃a quȩ sunt suꝑ terrã.
fornicationẽ immunditiã luxuriam.
concupiscentiã malã. & auaritiã quȩ
ẽ ydoloꝵ seruit᷑. S quid sibi uelit
quod prius fecit ut ipsũ utulum
igne combureret. minutatim con-¬
cideret. & in aquã spargeret. ⁊ potũ
popło daret: maiorẽ intentionem
ꝑscrutandȩ significationis inquirit.
Si enĩ tabulas quas digito di hoc est.

Expanded text:
rigi uellent, uel quisquam alius inperitorum rigi uellent, uel quisquam alius inperitorum aut inpiorum putaret. nunc autem quid etiam propheticae significationis habuerit, requirendum est, quod ex eis multos, qui sibi absente ipso idolum fabricauerunt, sine ulla cuiusquam necessitudinis distinctione iussit interimi. facile est, ut intelemptionem significare uitiorum talium, qualibus illi ad eandem idolatriam defluxerunt. in talia quippe uitia saeuire nos iubet psalmus, cum dicit: irascimini et nolite peccare. in talia uitia saeuire nos iubet apostolus, cum dicit: mortificate membra uestra, quae sunt super terram, fornicationem, inmunditiam, luconcupiscentiam malam et auaritiam, quae est idolorum seruitus. Sed quid sibi uelit quod prius fecit, ut ipsum uitulum igne combureret, minutatim concideret et in aquam spargeret et potum populo daret, maiorem intentionem perscrutandae significationis inquirit. si enim tabulas, quas digito dei, hoc est
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ siue illud. siue aliquid aliudhinc
fuerit figuratũ: certũ ẽ. tam̃ eis
qui has litteras pie legunt. ñfrust᷑
neq sine p̃nuntiatione futurorũ
ẽẽ illa ussa. facta. conscripta. Iam
porro de bellis quȩ ꝑ moysẽ gesta
sunt: nimis longũ est. om̃ia ꝑtra-¬
ctare. Satis gͦ sit quid de illo bello
gesto cũ amalech. iam suꝑiuis in
hoc ipso oꝑe quo fausto respondeo
quantũ satis ꝓ suscepto negotio ui-¬
debat᷑: quid ꝓpħiȩ p̃mitteret. qͥd
misterii contineret exposui. Nunc
illud uideamꝰ in quo crudelitatis ui-¬
tiũ solent obicere moysi : uel inimi¬
ci harum litterarũ. uel exꝑtesom¬
niũ litterarũ. Quod quidẽ faustꝰ
non expresse posuit: cũ diceret.
crudelia multa & mandarit ⁊ fece-¬
rit. S quia noui quid maxime &
inuidiose iactare consueuerint. ido
ipse hoc cõmemoraui. suꝑiusq de¬
fendi : ne quicquã in eo factũ ẽẽ
criminis. uel ipsi manichei qui eor¬

Expanded text:
ergo siue illud siue aliquid aliud hinc ergo siue illud siue aliquid aliud hinc fuerit figuratum, certum est tamen eis, qui has litteras pie legunt, non frustra neque sine praenuntiatione futurorum esse illa iussa, facta, conscripta. Iam porro de bellis, quae per Moysen gesta sunt, nimis longum est omnia pertractare. satis ergo sit, quod de illo bello gesto cum Amalech iam superius in hoc ipso opere. quo Fausto respondeo, quantum satis pro suscepto negotio uidebatur, quid prophetiae praemitteret, quid mysterii contineret, exposui. nunc illud uideamus, in quo crudelitatis uitium solent obicere Moysi uel inimici harum litterarum uel expertes omnium litterarum: quod quidem Faustus non expresse posuit, cum diceret, quod crudelia multa et mandarit et fecerit. sed quia noui, quid maxime et inuidiose iactare consueuerint, ideo ipse hoc commemoraui superiusque defendi. ne quicquam in eo facto esse criminis uel ipsi Manichaei. qui cor