comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rubym. ⁊ flanimeã rompheã quȩ u̾tit᷑ custodire uiã ligni uitex
Ante quã huiꝰ ꝓposite script̃ȩ tectũ exordine ꝑtc̃temꝰ admonen¬
dũ arbit᷑r qđ. iã me alibi in hoc oꝑe memini p̃locutũ. illud
anobis eẽ flagitandũ. ut ad ꝓpetatẽ litt̾̃ȩ defendat᷑ qđ gestũ
nanat ille qui scripsit. Si aut̃ in u̾bis d̃i ł cuiꝰquã ꝑsonȩ in of
ficiũ ꝓpħicũ assumpte dr̃ aliqͥd qđ ad lit̾am nͥ absurde ñ poᷤ¬
sit intelligi. ꝓcul dubio figinatȩ dictũ ob aliquã significationẽ
accipi debet. dictũ tam̃ cẽ dubitare fas ñ ẽ. Hoc enĩ afide nar¬
ratoris y pollicitatione eepositoris exigit᷑. Erant aũ ambo mubr.
Uerũ ẽ ommino. nuda erant corpora duoꝵ hominũ inpara¬
chyso. qu̾santiũ. nec pudebat eos. Quid enĩ pudẽt eos qͣndo legẽ
ñ snserant inm̃brts suis repugnantẽ legi m̃tis. quȩ illo pec¬
cati pena post ꝑpetͣcionẽ p̃uaricatiõĩs secuta c̃ ufurpante

Expanded text:
igni uitae. Antequam huius propositae scripturae textum ex ordine pertractemus, admonendum arbitror, quod iam me et alibi in hoc opere memini praelocutum, illud a nobis esse flagitandum, ut ad proprietatem litterae defendatur, quod gestum narrat ipse qui scripsit. si autem in uerbis dei uad litteram nisi absurde non possit intellegi, procul dubio figurate dictum ob aliquam significationem accipi debet; dictum tamen esse dubitare fas non est . hoc enim a fide narratoris et pollicitatione expositoris exigitur., Erant ergo ambo nudi: uerum est, omnino nuda erant corpora duorum hominum in paradiso conuersantium. nec pudebat eos: quid enim puderet, quando nullam legem senserant in membris suis repugnantem legi mentis suae? quae illos poena peccati post perpetrationem praeuaricationis secuta
Abbreviated transcription (Latin):
facturus eẽt ꝓpͥa uoluntate ꝑculpã ⁊ ordinandus eẽt illeꝰ
equitate ꝑpenã. ut ⁊̃ sic ostendet aĩȩ suꝑbȩ ad eruditionẽ
futuro scc̃eꝵ quã recte ipse ut̾et᷑ animarũ uoluntatibꝰ ⁊̃
malis. cũ ipse ꝑu̾se uterȩt᷑ ỹ natinis bonis. Nec arbit᷑ndũ
ẽ qđ eẽt hominẽ deiecturus ille temptator: nͥ p̃cessisset

Expanded text:
us esset illius aequitate per poenam, ut etiam sic ostenderet animae superbae, ad eruditionem futurorum sanctorum, quam recte ipse uteretur animarum voluntatibus etiam malis, cum illae perverse uterentur naturis bonis. Nec arbitrandum est quod esset hominem dejecturus iste tentator, nisi praecessisset
Abbreviated transcription (Latin):
longe s̃ meliora t̃restribꝰ sic in illo gñe spũali inquo uident᷑ cor¬
porũ similitudines. luce quadã incorporali ac sua. s̃ queda ex.¬
cellentia ⁊ merito diuna quȩ de monstrant angłi miris modis.
utrũ uisa facili quadã ⁊ p̃potenti iuinctione ł ꝯmixtione ⁊̃ nr̃a ẽt
facientes. annescientes nescio qͦ mͦ nr̃am inspũ nr̃o informare ui

Expanded text:
longe sunt meliora terrestribus, sic in illo genere spiritali, in quo uidentur corporum similitudines luce quadam incorporali ac sua, sunt quaedam excellentia et merito diuina. quae demonstrant angeli miris modis: utrum uisa sua facili quadam et praepotenti iunctione uel conmixtione etiam nostra esse facientes, an scientes nescio quomodo nostram in
Abbreviated transcription (Latin):
rei amorẽ cui sapient̃ nom̃ latina lingua indidit eũ
appellauit p̾uatũ. qđ potiꝰ ad etͥm̃to quã inẽm̃to dictũ
elucet. Om̃is enĩ pͥuacio minuit. Unbe itaq uult eni¬
nere suꝑbia. ind̾ in angustias egestatẽq retrubit᷑. cum
a ꝯmuni ad ꝓpͥũ dampnũ sui amore redigit᷑. Spec adl

Expanded text:
ua indidit, cum appellavit privatum, quod potius a detrimento quam ab incremento dictum elucet. Omnis enim privatio minuit. Unde itaque vult eminere superbia inde in angustias egestatemque contruditur, cum ex communi ad proprium damnoso sui amore redigitur. Special
Abbreviated transcription (Latin):
qͥescente. ut ea nescientes fat̾ent que aliqͥd significarent quandoq:
scituris posteris ꝓp̃t quos ista ꝯscͥpta s̃. Et uocauit ds̃ adã. ⁊ dix illi.

Expanded text:
quiescente, ut ea nescientes facerent, quae aliquid significarent, quandoque scituris posteris, propter quos ista conscripta sunt. Abscondunt se namque a facie
Abbreviated transcription (Latin):
ñ dico reqͥescunt int̾ra. ẜ abea uix aut nũꝗͣ recedunt.
Diacones aut̃ sine pedib ⁊ inspeluncis reqͥesc̾ẽ.÷ in aerem
sustolli ꝑ hibent᷑: qui ꝗͣuis ñ facile noti sint. lite t̃n ñ tan¬

Expanded text:
non dico, requiescunt in terra, sed ab ea uix aut numquam recedunt. non dico, requiescunt in terra, sed ab ea uix aut numquam recedunt. dracones autem sine pedibus et in speluncis requiescere et in aerem sustolli perhibentur: qui quamquam non facile noti sint, litterae ta
Abbreviated transcription (Latin):
la memoria ł sensus tardior animȩ uiuȩ nom̃ re¬
pulisset apiscibꝰ. uolatilib certe ad hibertt᷑. quoꝵ ui¬
ta inoculis nr̃is ẽ ⁊ memor ⁊ garrula. & innidis
ꝯstruendis educandisq fȩtib sollertissima. Nec ig¬
noro ita qͦsdã philosophos sua cuiꝰq elem̃ti distri¬
buisse animalia ut t̾̃rena cẽ dicerent ñ tantũ ꝗͣ
mones ẽẽ. celestia deos: ꝗuoꝵ qͥdẽ nos partĩ lumi¬
naria. partĩ angłos dicimꝰ Lđe t̾n aqͥs pisces : sui
gn̾is beluas attͥbuunt. ut nullũ elem̃tũ sius ani¬
malib uacet: ꝗͣsi sub aqͥs t̾ra ñ sit. aut ꝓbare pos¬
sint pisces ñ in ea reꝗqͥescere ac reparare natandi
uires. sic̃ uolandi aues.ͥ si forte rariꝰ id pisces facunt.
qđ ad gestandũ corpora sit unda quã aura ualidior. ita ut
t̃rena qͦq animalia natantia ferat. siue usu docta ut hoĩes.
seu nat᷑a ut quadrupedia łserpentes: aut si ꝓpt̾ea ñ putant

Expanded text:
lla memoria uel sensus tardior animae uiuae nomen rella memoria uel sensus tardior animae uiuae nomen repulisset a piscibus, uolatilibus certe adhiberetur, quorum uita in oculis nostris est et memor et garrula et in nidis construendis educandisque fetibus sollertissima. Nec ignoro ita quosdam philosophos sua cuiusque elementi distribuisse animalia, ut terrena esse dicerent non tantum. quae mones esse, caelestia deos: quorum quidem nos partim luminaria, partim angelos dicimus. idem tamen aquis pisces et sui generis beluas adtribuunt, ut nullum elementum suis animalibus uacet: quasi uero sub aquis terra non sit, aut probare possint pisces non in ea requiescere ac reparare natandi uires sicut uolandi aues, etsi forte rarius pisces id faciunt, od ad gestanda corpora sit unda quam aura ualidior, ita ut terrena quoque animalia natantia ferat, siue usu docta, ut homines, siue natura, ut quadrupedia uel serpentes. aut si propterea non putant,
Abbreviated transcription (Latin):
gͣdiunt᷑. Non nulli aũ putauert̃ ꝓpt̾ea ñ animã
uiuã. ẜ reptilia animarũ uiuarũ pisces ẽẽ appella¬
tos. qđ eis memoria nulla sit. nec aliꝗͣ uita uelut ratio¬
ni uicinior. ẜ fallit eos exꝑientia minor: Nam qͥda sc̃p¬
serunt que anĩ ad u̾tere potuert̃. in uiuarus piscium
multa miranda. s ⁊̃ si forte falsa scripsert̃ memoriã
tñ pisees hab̾e certissimũ ẽ. qđ ipse sũ exꝑtus. ⁊ ex¬
ꝑiant᷑ qui uolunt ⁊ possunt. Nã fons qͥđa magnus
bullensiũ regione fere plenus ẽ pisciũ. solent aut̃
homines besuꝑ intuentes aliꝗͥd eis iacere. qđ sͥ uł
p̃ripiant ꝯfluentes. ł int̾ se diripiant ꝯcertantes:
ꝗͣ pacto assue facti beambulantib suꝑ orã fontis
hominib ipsi qͦq cũ eis gregatĩ natando eunt. ⁊ rede¬
⁊unt. expectantes ut aliqͥd iactent. ꝙͦ p̃sentiã sentiunt.
Nitaq frustra m uidet᷑ aquarũ animalia sic appella¬
ta reptilia. quẽ ad mođu aues uolatilia. Nã si uł nu¬

Expanded text:
lli autem putauerunt propterea non animam uiuam, sed reptilia animarum uiuarum pisces esse appellatos, quod eis memoria nulla sit nec aliqua uita uelut rationi uicinior; sed fallit eos experientia minor. nam quidam scripserunt, quae animaduertere potuerunt in uiuariis piscium, multa miranda. sed etiamsi forte falsa scripserunt, memoriam tamen pisces habere certissimum est. quod ipse sum expertus, et experiantur, qui possunt et uolunt.iscium. solent autem homines desuper intuentes eis aliquid iacere, quod sibi uel praeripiant confluentes uel inter se diripiant concertantes. quo pastu adsuefacti deambulantibus super oram fontis hominibus ipsi quoque cum eis gregatim natando eunt et redeunt, expectantes, unde aliquid iactent, quorum praesentiam sentiunt. non itaque frustra mihi uidetur aquarum animalia sic appellata reptilia, quemadmodum aues uolatilia; nam si uel nu
Abbreviated transcription (Latin):
li. ꝙ udelicet hoc caliginosũ ⁊ humiđu spaciũ in
quo aues uolitant illi spacio ꝯtiguũ ẽ uͥ uolare
ñ possunt: ꝗđ iã m̾ito tranqͥllitatis ⁊ qͥctĩ ꝑtinet
ditatẽ ñ animã uiuã. ẜ reptilia animarũ uiuarũ ap¬
pellata. d̾si ꝓpt̾ea sic appellarent᷑. auib daret᷑ nom̃
animȩ uiuȩ. sũ uͦ ⁊ ipsa uolatilia dicta sint. sicut
illa reptilia. ut sub audiat᷑ animarũ uiuarũ. faten¬
đu est ut arbitͦ ita dictũ. ac si dicet᷑. quȩ s̃ in anima

Expanded text:
oeli: quia videlicet hoc caliginosum et humidum spatium, in oeli: quia videlicet hoc caliginosum et humidum spatium, in quo aves volant, illi spatio contiguum est, ubi volare non possunt, quod jam merito tranquillitatis et quietis pertinet ditatem non animam uiuam, sed reptilia animarum uiuarum appellata. sed si propterea sic appellarentur, daretur auibus nomen animae uiuae. cum uero et ipsa uolatilia dicta sunt. sicut illa reptilia, ut subaudiatur animarum uiuarum, fatendum est, ut arbitror. ita dictum, ac si diceretur: quae sunt in anima
Abbreviated transcription (Latin):
m̃tũ. ⁊ quãuis nat᷑e suȩ sursũ nitendo indicet ap¬
etitũ. incelestẽ tñ suꝑiorẽ tranqͥllitatẽ non possit
euade. & multo aere suꝑatus. ⁊ ineũ ꝯu̾sus extin¬
guit᷑. atq ꝑ hoc inista rerũ parte corruptibiliore
atq pinguiore turbolentis motib agitat᷑ ad temꝑ¬
anbũ ciꝰ rigorẽ. ⁊ ab usus t̾roresq mortaliũ. Quia
g  tactu qui ad t̾̃rã ꝓpͥe ꝑtinet sentiri possunt.
fluctus unbarũ yflatus aurarũ. ꝓpt̾ea ipsa qͦq aqͣ¬
tiliũ animaliũ corpora ⁊ terrenis uescunt᷑  maxime
aues int̾ra y in mari qͥ escunt. fetusq ꝓpagant. Pars it
cũ drxisset script᷑a. educant aquȩ reptilȩa animarũ
uiuarũ.⁊ uolatilia in qͥt suꝑ t̾ras. addidit sane dic̃s
scđm firmam̃tũ celi. in qͦ pot̃ aliqͣnto manifestis
apparere illud qđ̃ antea uidebat᷑ obscurũ. N enĩ ait
infirmam̃to celi sic̃ deluminib. ẜ uolatilia in qͣt¬

Expanded text:
mentum. et quamuis naturae suae sursum nitendo indicet adpmentum. et quamuis naturae suae sursum nitendo indicet adpetitum, in caelestem tamen superiorem tranquillitatem non possit euadere, quia multo aere superatus et in eum conuersus extinguitur . ac per hoc in ista rerum parte corruptibiliore atque pigriore turbulentis motibus agitatur ad temperandum eius rigorem et ad usus terroresque mortalium. Quia ergo etiam tactu, qui ad terram proprie pertinet, sentiri possunt et fluctus undarum et flatus aurarum, propterea ipsa quoque aquatilium animalium corpora et terrenis uescuntur et, maxime aues, in terra etiam requiescunt fetusque propagant; pars eninditur. ideoque, cum dixisset scriptura: educant aquae reptilia animarum uiuarum et uolatilia, inquit, super terras, addidit sane dicens: secundum firmamentum caeli, in quo potest aliquanto manifestius adparere illud, quod ante uidebatur obscurum. non enim ait ; in firmamento caeli, sicut de luminaribus, sed, uolatilia, inq
Abbreviated transcription (Latin):
que ita nitunt᷑ pennis uolantes. quẽ ad mođu pisces
quih da alis siuis natantes: Piñ scient̃ tãquã sp̃u di
qui scribenti aderat. exaqͥs dic̃ ꝓducta uolatilia. qͣ¬
rũ natura biꝑtitũ locũ sortita ẽ. inferiorẽ scił in
unda labiłi. suꝑiorẽ y in aura flabili: illũ depu¬
tatũ natantib istũ uolantib sic̃ huic elem̃to ꝯgruoᷤ
⁊̃ duos sensus animalib datos uidemꝰ. olfactũ explo¬
randis uaporib. gustatũ explorandis liqͦrib. Qđ enĩ
et tactu aquas uentosq sentimꝰ. hoc ẽ qđ t̃rȩ solidũ
om̃ibꝰ ad miscet᷑ elem̃tis. s in his crassiorib sentit᷑ am¬
plius: ita ut ⁊ tangendo ꝯtrectari ualeant. iđoq
⁊ ista induab maximis mundi partib gn̾ali t̃re
iomine ꝯplectunt᷑. sic̃ ille psalm ostendit om̃a su¬
ꝑiora ab illo pͥncipio enumans. laudate dñm dece¬
dis motib ita existit: ut subiñ u̾tat᷑ in aliud ele¬

Expanded text:
quae ita nituntur pennis uolantes, quemadmodum pisces quae ita nituntur pennis uolantes, quemadmodum pisces quibusdam suis alis natantes. Proinde scienter tamquam spiritus dei, qui scribenti aderat, ex aquis dicit producta uolatilia. quarum natura bipertitum locum sortita est: inferiorem scilicet in unda labili, superiorem uero in aura flabili, illum deputatum natantibus, istum uolantibus. sicut huic elemento congruos duos etiam sensus animalibus datos uidemus: olfactum explorandis uaporibus, gustatum explorandis liquoribus. quod enim et tactu aquas uentosque sentimus, hoc est, quod terrae solidum omnibus admiscetur elementis; sed in his crassioribus sentitur amplius, ita ut etiam tangendo contrectari ualeant. ideoque et ista in duabus maximis mundi partibus generali terrae nomine conplectuntur, sicut ille psalmus ostendit, omnia superiora ab illo principio enumdis motibus ita existit, ut subinde uertatur in aliud ele
Abbreviated transcription (Latin):
Agͣ ignorabat naturas elem̃toꝵ eoꝵq ordinẽ: qui cum
uisibiliũ quȩ intͣ mundũ inelem̃tis nat᷑a mouent᷑
conditionẽ intͦducet pͥus cȩlestia luminaria. bem̃
aquarũ animantia. t̃rarũ aut̃ postrema narrauit:
ñ qđ acrẽ p̃t̾miserit .s qđ purissima ⁊ quietissimi ae¬
piorẽ mundi partẽ ꝑtinere intelligunt᷑. ut t̃reno
nomine uniu̾salit̃ hoc totũ signifiect᷑: exqͦ incipit
deorsũ u̾sus. ignis. gñdo .niax. glacies sp̃s tẽpestatis.
⁊om̃s abyssi donec ꝑueniat᷑ ad aridã que ꝓpͥo noĩe
tẽ. siuc qđ nullũ habet uisibiłe habitatorẽ deq̃li
nẽ sermo narrantis ẽ. neq p̃t̾missus ẽ çelo nomina¬
to: neq annumatus in c̾andis aĩalib: iste uͦ inferior
qui excipit exalationes humidas maris ac g̃e.⁊ab
sustinendas aues qͦđamͦ crassat᷑. ñ nͥ exaquis accipit am¬
malia. Qđ enĩ eiꝰ humidũ ẽ hoc portat alitũ corpora :

Expanded text:
Non igitur ignorabat naturas elementorum eorumque ordinem, qui cum Non igitur ignorabat naturas elementorum eorumque ordinem, qui cum uisibilium, quae intra mundum in elementis natura mouentur, conditionem introduceret prius caelestia luminaria, deinde aquarum animantia. terrarum autem postrema narrauit, non quod aerem praetermiserit, sed quod purissimi et quietissimi aeperiorem mundi partem pertinere intelleguntur, ut terrae nomine uniuersaliter hoc totum significetur, ex quo incipit deorsum uersus: ignis, grando. nix, glacies, spiritus tempestatis et omnes abyssi, donec perueniatur ad aridam, quae proprio nomine tem, siue quod nullum habet uisibilem habitatorem. de qualibus nunc sermo narrantis est, neque praetermissus est caelo nominato neque adnumeratus in creandis animalibus; iste uero inferior, qui excipit exhalationes humidas. maris ac terrae et ad sustinendas aues quodammodo crassatur, nonnisi ex aquis accipit animalia. quod enim eius humidum est, hoc portat alitum corpora,
Abbreviated transcription (Latin):
qͥeꝗͥd subtiliꝰ ẽ in nat᷑a corporali. tanto uiciniꝰ naturȩ
spũali: quãuis longe distante gnẽ. qndo qͥdẽ illud
ẜ animȩ ꝑ corpus. licet acute disserat᷑. scđm diu̾sitatẽ
corporeo elem̃toꝵ sensus eẽ corporeos distͣbutos. aĩa
tñ cu sentiendi uis inẽ. cũ corporea ñ sit ꝑsubtiliꝰ coer¬
pus agitat uigorẽ sentiendi .i. ꝑ ignẽ in choat. Itaq
motu in om̃ib sensib a subtilitate ignis. s ñ in om̃ib
ad idẽ ꝑuenit. In uisu enĩ ꝑuenit rep̃sso calore usq
ad lucẽ eius. in auditu usq ab liqͥdiorẽ acrẽ calore
ignis penetrat. in olfactu transit aerẽ purũ ⁊ ꝑueñ
ad humidã exalationẽ uñ crassior hȩç aura subsistit.
ingustatu aũ y hanc gansit ⁊ ꝑuenit usq ad humo¬
ẽ corpulentiorẽ. quo ỹ penetͣto atq tͣiecto. cũ adi
renã ꝗͣuitatẽ ꝑuenit. tangenbi ultimũ sensũ agit.

Expanded text:
quidque subtilius est in natura corporali, tanto est vicinius naturae quidque subtilius est in natura corporali, tanto est vicinius naturae spirituali; quamvis longe distante genere, quandoquidem illud acute disseratur secundum diuersitatem corporeorum elementorum sensus esse corporis distributos, anima tamen, cui sentiendi uis inest, cum corporea non sit, per subtilius corpus agitat uigorem sentiendi. inchoat itaque motum in omnibus sensibus a subtilitate ignis, sed non in omnibus ad idem peruenit. in uisu enim peruenit represso calore usque ad eius lucem, in auditu usque ad liquidiorem aerem calore ignis penetrat; in olfactu autem transit aerem purum et peruenit ad humidam exhalationem: unde crassior haec aura subsistit. in gustatu et hanc transit et peruenit usque ad humorem corpulentiorem: quo etiam penetrato atque traiecto, cum ad terrenam grauitatem peruenit, tangendi ulti-. mum sensum agit.
Abbreviated transcription (Latin):
sapiunt. ipsius oris humori ꝯmiscent᷑ ut sapiant ĩ¬
si arida cũ acerꝑent᷑ fuisse uideant᷑. ignis tñ om̃ĩa
penetͣt. ut motũ in eis faciat. Nã ⁊ humor pͥuatio
ne caloris ꝯgelascit. ⁊ cũ possint ceta feruescẽ. elem̃¬
ta. ignis frigescẽ ñ pot̃. Faciliꝰ quippe extinguit᷑
ut ignis ñ sit. ꝗͣ frigidus maneat. aut fiat alicuiꝰ fri¬
gior contactu tepedior: Tactus qͣꝓꝑe qui qͥntus ẽ in
sensib t̾rtno elem̃to magis ꝯgruit: Piñ ꝑ totũ cor¬
pus animantis qđ maxime ext̃a ẽ. queq tacta
sentiunt᷑. Dicunt enĩ nec uiđi sine igne posse aliqͥd. nec
aũ caloris pͥuatione cũ corpus frigescit. animȩ obtun¬
di sensũ. ꝙ motus pigrescit qui ex calore inẽ corpori.
dũ ignis aerẽ. aer humida. ⁊ humor t̾rena queq affi¬
cit. subtiliorib scił crassiora penetñtib. Quanto aut̃

Expanded text:
sapiunt, ipsius oris humori commiscentur, ut sapiant, etiasapiunt, ipsius oris humori commiscentur, ut sapiant, etiamsi arida cum acciperentur fuisse uideantur. ignis tamen omnia penetrat, ut motne caloris congelascit, et cum possint fervescere caetera elementa, ignis frigescere non potest: facilius quippe exstinguitur, ut ignis non sit, quam frigidus maneat, aut sit alicujus frigidi contactu tepidior. Tactus autem, qui est quintus in sensibus, terreno elemento magis congruit: proinde per totum corpus animantis, quod maxime ex terra est, quaeque tacta sentiuntur. Dicunt etiam nec videri sine igne posse aliquid, nec autem caloris privatione, cum corpus nimie frigescit, obtundi sensum, quia motus pigrescit, qui ex calore inest corpori, dum ignis aerem, et aer humida, et humor terrena quaeque afficit, subtilioribus scilicet crassiora penetrantibus. 7. Quanto autem
Abbreviated transcription (Latin):
scit. quã uis⁊ ipse sepius celi noĩe nuncupet᷑: ac ꝑ hoc
ñ scriptũ ẽ. ꝓducant aque reptilia animarũ uira¬
rũ. ⁊ ꝓducat aer uolatilia uolantia suꝑ trã. s utrũq
hoc animantiũ genus exaqͥs ꝑsuctũ eẽ narrat᷑.
Quicqͥd gͦ aq̃rũ siue labilit̾ undosũ ⁊ fluuidũ ẽ.siue
uaporalit tenuatũ atq suspensũ. ut illud reptilib
animarũ uiuarũ. hoc uolatilib appartat distbutũ.
utrũq tñ humidȩ nature deputat᷑. idõq s̃ ⁊̃ qui sub¬
tilissima ꝯsiđatione qͥnq istos manifestissimos cor¬
poris sensus. scõm quatuor usitata elem̃ta ita distin¬
guant. ut ocłos ad ignẽ aures ad aerẽ dicant ꝑtine̾.
olfaciendi ⁊ gustandiq sensũ nat᷑e humide attͥbu¬
ant. ⁊ olfactũ quidẽ illis exalatioĩb humidis qͥb
crassat᷑ hoc spaciũ in qͦ aues uolitant. gustatũ uͦ istis
fluxilib ⁊corpulentis humorib Nã quȩcũq in ore

Expanded text:
e saepius caeli nomine nuncupetur. ac per hoc non scriptum est: producant aquae reptilia animarum uiuarum, et producat aer uolatilia uolantia super terram, sed utrumque hoc animantium genus ex aquis productum esse narratur. quidquid ergo aquarum siue labiliter undosum et fluidum est siue uaporaliter tenuatum atque suspensum, ut illud reptilibus animarum uiuarum, hoc uolatilibus adpareat distributum, utrumque tamen humidae naturae deputetur. Ideoque sutilissima consideratione quinque istos manifestissimos corporis sensus secundum quatuor usitata elementa ita distinguant, ut oculos ad ignem, aures ad aerem dicant pertinere. Olfaciendi autem gustandique sensum naturae humidae attribuunt: et olfactum quidem istis exhalationibus humidis, quibus crassatur hoc spatium, in quo aues uolitant, gustatum uero istis fluxibilibus et corpulentis humoribus. nam quaecumque in ore
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ neq illis bestus Nu̾ leones s̃ nungi possunt. simi¬
les enĩ s̃ illis pecorib neq tñ sub cura humana s̃:
ꝓp̾e quadrupedia nuncupata s̃: quasi reliq̃ cẽnt
hec animalia quib ista appellatio gn̾alis quidem
cũ multis ꝓpt̃ numerũ pedũ. ẜ tam̃ speciali signifi¬
catione tribueret̃. An qͥa ter diã scđm genꝰ. tͥa qͣd̃ã
genera nos inuitat ad tendẽ: Primo scđm genꝰ quadrupe¬
dia & reptilia. uͥ arbitͦr significatũ. que quadrupedia
dixerit. scrł que ingne s̃ reptiliũ. sicut s̃ lacti stelliones.¬
⁊si qͥd huiꝰ mͦi ẽ iđoq: inrepeticione qͣdrupeđu nom̃
ñ it̾auit. ꝙr reptiliũ uocabulo fortasse ꝯplexus ẽ. uñ ib

Expanded text:
 neque illis bestiis, ubi leones sunt, coniungi possunt; similes enim sunt illis pecoribus neque tamen sub cura humana sunt — proprie quadrupedia nuncupata sunt, quasi reliqua essent haec animalia, quibus ista appellatio generalis quidem cum multis propter numerum pedum, sed tamen speciali significatione tribueretur? an, quia ter dixit: secundum genus, tria quaedam genera nos inuitat adtendere? primo secundum genus quadrupedia et reptilia: ubi arbitror significatum, quae quadrupedia dixerit, scet si quid huiusmodi est. ideoque in repetitione quadrupedum nomen non iterauit, quia reptilium uocabulo fortasse conplexus est: unde ibi
Abbreviated transcription (Latin):
seriptȩ locus. Prorñ nc̃ qđ satis ẽ si hȩc spacia turbr¬
da ⁊ ꝓcellosa ꝓpt̾ aeris naturã. usq adundas t̾rasq
porrecti possunt aerra corpora sustin̾e. possunt ⁊ aui
qui scił eide aeri iuxta undas ⁊ t̾ras crrcũ fuso. atq
obhoc infimȩ ac t̾renę parti deputato uaporalit᷑
inserunt᷑. ⁊ auras intexunt. quȩ nocturnis rigorib
agg̃uate sereno ỹ rore distillant. si aũ uehem̃tiꝰ fri¬
gus ẽ. ⁊̃ gelu candidiꝰ in albescunt. Et dix̃ ds. E du¬
cat t̃ra animã uiuã scđm genus qͣdrupedia ⁊ reptilia
t̃ra dr̃ infimi huiꝰ loci. quẽ totũ cũ om̃ib abyssis ⁊ ne¬
buloso aere uniu̾salit̾ uocabulo t̃re alib seript᷑a cõ¬
plectit᷑. ornaret animab suis. Et manifesta qͥđe s̃
animali ũ gna que inu̾bo di t̃ra ꝓduxit. S q sepe
nomine pecoꝵ ł nomine bestiarũ animalia om̃a
bestias ł quę pecora dicat. Et repentia quidẽ siue
reptilia t̾rena. ñ est dubitandũ qđ̃ om̃s serpentes

Expanded text:
c quod satis est: si haec spatia turbida et procellosa propter aeris naturam usque ad undas terrasque porrectam possunt aeria corpora sustinere, possunt et auqui scilicet eidem aeri iuxta undas et terras circumfuso atque ob hoc infimae et terrenae parti deputato uaporaliter inseruntur et auras intexunt, quae nocturnis rigoribus adgrauatae sereno etiam rore destillant, si autem uehementius frigus est, etiam gelu candidius inalbescunt. Et dixit deus: educat terra animam uiuam secundum genus: quadrupedia et reptiliaproprie terra dicitur, infimi huius loci. quem totum cum omnibus abyssis et nebuloso aere uniuersaliter uocabulo terrae alibi scriptura conplectitur, ornaret animalibus suis. et manifesta quidem sunt animalium genera, quae in uerbo dei terra produxit. sed quia saepe nomine pecorum uel nomine bestiarum animalia omnia c proprie bestias et quae pecora dicat. et repentia quidem siue reptilia terrena non est dubitandum quod omnes serpentes
Abbreviated transcription (Latin):
celestes angłos fuisse. ñ mirũ si pꝰ peccatũ inistã s̃ detru¬
si caliginẽ. uͥ tñ ⁊ aer sit. ⁊ humore tenui ꝯtexat᷑. Qui
cõmotus uentos. ⁊ uehem̃tius ꝯcitatus ⁊̃ ignes ac toni¬
trua. ⁊ ꝯtẽtus nubiła. ⁊ ꝯspissatus pluuiã. ⁊ ꝯgelantib
nubib niuẽ. ⁊ turbolentiꝰ ꝯgelantib densiorib nubi¬
oꝑe di asummis adinfima uniu̾sa que c̾auit ad mi¬
nistrantis. Uñ in illo psalmo cũ cõmemorata cẽnt
ignis. g̃ndo .nix. glacies. sp̃s tempestatis. ne talia sine
diuina ꝓuidentia fieri moueriq putarent᷑ ꝯtinuo
subiecit. Quȩ faciunt u̾bũ eiꝰ. Si aũ transgressores illi
ante quã tͣnsgredent᷑ çelestia corpora gerebant. neq
hoc mirũ ẽ. si ꝯu̾sa s̃ expena inaereã qͣlitatẽ. ut iam
possint abigne .i. ab elem̃to natͬe suꝑioris aliqͥd pati.
nec aeris saltẽ spacia suꝑiora ac puriora. ẜ ista caligi¬
nosa ten̾ere ꝑmissi s̃. qui eis ꝓsuo gn̾e quasi qͥđa car¬

Expanded text:
elestes angelos fuisse —, non mirum, si post peccatum in istam sunt detrusi caliginem, ubi tamen et aer sit et humore tenui contexatur, qui commotus uentos et uehementius concitatus etiam ignes ac tonitrua et contractus nubila et conspissatus pluuiam et congelantibus nubilis niuem et turbulentius congelantibus densioribus nubi et opere dei a summis ad infima uniuersa, quae creauit, administrantis. unde in illo psalmo, cum commemorata essent: ignis, grando. nix, glacies, spiritus tempestatis, ne talia sine diuina prouidentia fieri mouerique putarentur, continuo subiecit: quae faciunt uerbum eius. Si autem transgressores illi, antequam transgrederentur, caelestia corpora gerebant, neque hoc mirum est, si conuersa sunt ex poena in aeriam qualitatem, ut iam possint ab igne, id est ab elemento naturae superioris aliquid pati; nec aeris saltem spatia superiora atque puriora, sed ista caliginosa tenere permissa sunt, qui eis pro suo genere quidam quasi car
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑhibent singłis elem̃tis qđ in alt̾ius dem̃ti qͣlita¬
tẽ nullom u̾tat᷑. Uñ suo loco fortasse si dñs uolu¬
erit diligentiꝰ bisputabimꝰ. Nc̃ aut̃ qđ ad p̃sentẽ
sermonẽ attinet: hec cõmemoranba existimaui. ut
intelligamꝰ seruatũ eẽ ordinẽ rerũ. qͦ pͥus oportuit
aquarũ animalia. ꝗͣ t̾rarũ c̾ata narrare. Nec ullomͦ
arbit᷑ndũ ẽ p̃t̾missũ eẽ in hac script᷑a ullũ mun¬
di huiꝰ elem̃tũ. cũ quatuor notissimis eũ ꝯstare ꝑ
aere aũ taceri. Consuetudo qͥppe nr̃arũ script᷑arũ ẽ.
aut celi ⁊ t̾re noĩe munsũ appellare. aut int̾dũ
ad bere ⁊ mart: Acr itaq ł ab celũ ꝑtine intelligit᷑:
si gua sunt inciꝰ suꝑiorib partib locũ. tranqͥllissi ma¬

Expanded text:
hibent elementis, quod in alterius elementi qualitatem nullo modo uertatur. unde suo loco fortasse, si dominus uoluerit, diligentius disputabimus; nunc autem, quod ad praesentem sermonem adtinet, haec commemoranda existimaui, ut intellegamus seruatum esse ordinem rerum, quo prius oportuit aquarum animalia quam terrarum creata narrare. Et nullo modo arbitrandum est praetermissum esse in hac scriptura ullum mundi huius elementum, cum quattuor notissimis eum constare aere autem taceri. consuetudo quippe nostrarum scripturarum est aut caeli et terrae nomine mundum appellare aut interdum addere et mare. aer itaque uel ad caelum pertinere intellegitur, si qua sunt in eius superioribus partib
Abbreviated transcription (Latin):
nom̃ his animalib ac cõmodatiꝰ aptari solet. que s̃
in usu hominũ siue adiuuandis laboriħ. ut boues
⁊ equi.⁊ si qͣ talia. siue ad lanitiũ suie aduescendũ. ut
oues: sucs. Quid gͦ s̃ quadrupedia : Tuãquã enim
hec om̃a p̃t quedã serpentia quatuor pedib gͣdiant᷑

Expanded text:
nomen his animalibus adcommodatius aptari solet, quae sunt in usu hominum, siue adiuuandis laboribus, ut boues et equi et si qua talia, siue ad lanicium uel ad uescendum, ut oues et sues. Quid ergo sunt quadrupedia? quamquam enim haec omnia praeter quaedam s
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ posito .i. igne sydeo. distribuunt᷑ enĩ elem̃ta ad pa¬
tiendũ duo. humor ⁊ humus. ad faciendũ aũ alia duo.
subtilioris quidẽ : in auras exalati atq distenti .ẜ tn
humoris locus uolatilib datus ẽ: aer aũ acõfinio lu¬
minosi celi usq ad aq̃rũ fluuida ⁊ nuda t̾rarũ uenit.
non tñ totũ spaciũ eiꝰ eralationes humide in fuscant.¬

Expanded text:
superposito, id est igne sidereo: distribuuntur enim elementa ad patiendum duo, humor et humus; ad faciendum autem alia duo, subtilioris quidem et in auras exhalati atque distenti, sed tamen humoris locus volatilibus datus est. Aer autem a confinio luminosi coeli usque ad aquarum fluida et nuda terrarum pervenit. Non tamen totum spatium ejus exhalationes humidae in
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓbet᷑. ut y sp̃m ꝓcelle faciat .i. uentũ ⁊ nubila cont̃hat:
possit uolatus auiũ sustinere. Qua ꝓpt̃̾ ⁊̃ si uerũ di
quida scłariũ poctarũ. nubes excedit olimpus: ⁊ pacẽ
magnã tenet. ꝗ ꝑhibet᷑ in olympi u̾tice aer ẽẽ tã te¬
nuis. ut neq nuͣ bulis obumbret᷑. nec turbet᷑ uento.
nec sustentare alites possit. nec ipsos ꝗ̃ forte ascenđint
hor̃es crassioris aure sp̃u alere sic̃ in isto aere ꝯsueuert̃.
tñ ⁊ ipse aer c̃. uñ aquis uicina qͣlitate disfundit᷑
& ꝓpt̾ea ipse qͦq inhumiđa nat᷑am ꝯu̾sus diluun ti¬
pore c̃ait᷑. Neq enĩ arbit̃ndũ ẽ aliꝗͥd despacus syđe

Expanded text:
tum procellae faciat, id est uentum et nubila contrahat, et possit uolatus auium sustinere. quapropter etiamsi uerum dixit quidam saecularium poetarum: nubes excedit Olympus, et: pacem magna tenent, quia perhibetur in Olympi uertice aer esse tam tenuis, ut neque nebulis obumbretur nec turbetur uento nec sustentare alites possit nec ipsos, qui forte ascenderint homines, crassioris aurae spiritu alere, sicut in isto aere consuerunt, tamen et ipse aer est, unde aquis uicina qualitate diffunditur, et propterea ipse quoque in humidam naturam conuersus diluuii tempore creditur. neque enim arbi
Abbreviated transcription (Latin):
Duꝑior uͦ pars aeris ꝓpt̾ purã tranqͥllitatẽ celo cui col¬
liminͣat᷑ ꝯouni pace ꝯrungit᷑. ⁊ ciꝰ uocabulo nuncu¬
pat᷑. Inqͣ fortassis parte si fuert̃ añ t̃ns gressionẽ suã
transgressores angłi. cũ pͥncipe suo nc̃ diabolo tunc
arehangło. nã ñ nulli nr̃i ñ cos putant celestes uł suꝑ¬

Expanded text:
rior vero pars aeris, propter puram tranquillitatem, coelo cui collimitatur, communi pace conjungitur, et ejus vocabulo nuncupatur. In qua fortassis parte si fuerunt ante transgressionem suam transgressores angeli cum principe suo, nunc diabolo, tunc archangelo nam nonnulli nostri, non eos putant coelestes vel su
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ scĩe absconditi ut neq false phylosophȩ loq̃citate sedu¬
camͣ. neq false religionis suꝑstitione t̾ream᷑: ⁊ cũ duunos
libros legimꝰ intanta multitudine ueroꝵ intellectuũ. qui
depaueis u̾bis eruunt᷑. ⁊ sanitate katholice fidi muni¬
unt᷑. id potissimũ diligamꝰ. qđ c̾tũ apparuerit eũ sen¬
sisse ꝗͣ legimꝰ. si aut̃ hoc latet id c̾te qđ c̾cũstantia sc̃ptȩ
ñ impedit. ⁊ cũ uana fide ꝯcordat: si aut̃ ⁊ scpte circ ũstan¬
tia ꝑtͣctari ac discuti ñ pot̃. saltẽ id solũ qđ fides sana p̃¬
seribit Aliud ẽ enĩ ꝗͥd potissimũ sẽptor senserit ñ dinoscẽ.
aliud aut̃ aregula pietatis errare. Si ugũq uitet᷑ ꝑfecte
se habet fructus legentis. si uͦ utrũq uitari ñ pot̃ ⁊̃ si uoluntas
seriptoris inc̾ta sit. sanȩ fidĩ ꝯgruã ñ in utile ẽ eruisse sen¬
tentiam.

Expanded text:
iae absconditi, ut neque falsae philosophiae loquacitate seducamur neque falsae religionis superstitione terreamur. et cum diuinos libros legimus in tanta multitudine uerorum intellectuum, qui de paucis uerbis eruuntur et sanitate catholicae fidei muniuntur, id potissimum deligamus, quod certum adparuerit eum sensisse, quem legimus; si autem hoc latet, id certe, quod circumstantia scripturae non inpedit et cum sana fide concordat; si autem et scripturae circumstantia pertractari ac discuti non potest, saltem id solum, quod fides sana praescribit. aliud est enim, quid potissimum scriptor senserit, non dinoscere, aliud autem a regula pietatis errare. si utrumque uitetur, perfecte se habet fructus legentis; si uero utrumque uitari non potest, etiam si uoluntas scriptoris incerta sit, sanae fidei congruam non inutile est eruisse sententiam.
Abbreviated transcription (Latin):
minimꝰ. uñ iam multa diximus. ñ temporalib quas aĩ sui
aut corporis motib oꝑari đm sic̃ oꝑat᷑ homo uł angłs.
s ȩt̾nis atq inꝯmutabilib ⁊ stabilib iationib coet̾ni s¬

Expanded text:
nerimus, unde iam multa diximus, non temporalibus quasi animi sui nerimus, unde iam multa diximus, non temporalibus quasi animi sui aut corporis motibus operari deum, sicut operatur homo uel angelus, sed aeternis atque incommutabilibus et stabilibus rationibus coaet
Abbreviated transcription (Latin):
ita ñ fecit. quo a formata re adhino distincta ẽ illa infor¬
mitas: ut ñ in ea finis c̾ẽt. ẜ ad hue formanda restaret ꝑ
caturas eet̾as iã corporales. Itaq si postea quã distincta
eent illa diuisione ⁊ uocabulis tẽ dicet᷑. uidit ds ꝙ bonũ
ẽ. hec facta acciꝑem significari. qͥb iã in suo gn̾e nichil
inqͥt qr bona ẽ. ⁊ diuisione ac nõib disc̾uit a tenebris.
illa disereta: ut ad huc iñ alia formarent᷑. Neq ista nax ꝗͦ
nobis notissima ẽ. facit enĩ eã suꝑ t̃rã solis circuitus. qͣndo
aliꝗͣ sub̾a erat uñ adhuc alia formarent᷑. ẜ spaciũ loer
plenũ aere carens lumine diurno. cui utiq nocti iã ni¬
ehil aduendũ c̾ẽt ingne̾ suo. quo ẽe̾t specrosior siue distin¬
ctior Nesꝑa aut̃ in toto illo tͥduo añ ꝗͣ fierent lumina¬
ria ꝯsũmati oꝑis t̾minus ñ absurde fortasse intelligit᷑.
mane aut̃ tamꝗͣ fut᷑e oꝑatiõis si gnificatio. Sañ om̃a me¬

Expanded text:
ita fecit, quoniam a formata re ad hoc distincta est illa informitas, ut non in ea finis esset, sed adhuc formanda restaret per creaturas ceteras iam corporales. itaque si, posteaquam distincta essent illa diuisione et uocabulis, tunc diceretur: uidit deus, quia bonum est, haec facta acciperemus significari, quibus iam in suo quia bona est et diuisione ac nominibus discreuit a tenebris. illa discreta, ut adhuc inde alia formarentur. namque ista nox, quae nobis notissima est — facit enim eam super terras solis circuitus —, quando aliqua substantia erat, unde adhuc alia formarentur, sed spatium loci plenum aere, carens lumine diurno: cui utique nocti iam nihil addendum esset in genere suo, quo esset speciosior siue distinctior. uespera autem in toto illo triduo, antequam fierent luminaria, consummati operis terminus non absurde fmane uero tamquam futurae operationis significatio. Sed an
Abbreviated transcription (Latin):
intendat᷑ sp̃e. ñ semꝑ aliꝗͥ signififͤare c̾dendu ẽ. s t̃c̃ significant
cũ inspirant᷑ d monstrante spũ suie dormienti siue aliꝗͥ aliud ex-
corꝑe ut acarnis sensibꝰ alienaret᷑ patienti. uigilantibꝰ ⁊ neq ullo
morbo afflictis nec furore exagitatis occulto qͦd̾a instinctu in¬
gestas ẽẽ cogitationes qͣs ꝓmendo diuinarent. ñ solũ aliud agen-¬
tes sic̃ cayphas pontifex ꝓpħauit cũ eiꝰ intentio n̾ hab̾et uoluntatẽ
ꝓpħandi. ucrũ ⁊̃ id suscipientes ut diuinandi mͦ aliꝗͥ dice̾t nouimꝰ.
iũ qͥd̾a iuuenes iocando ut falle̾nt uͥ ꝑegͥni it̃ agebant mathema-¬
tcos se ẽẽ finxer̃. ignorantes omnino utrũ duodecĩ signa disse-¬
Mrerent᷑. Qui cũ hospitẽ suũ mirari cern̾e̾nt quȩ dicebant. ⁊ at¬
testariuerissima: audatiꝰ inplura ꝓg̾ssi s̃. at ille attestans ad-
omnia mirabat᷑. Postremo ab eis d̾filii salute quesunt quẽ diu

Expanded text:
n semper aliquid significare credendum est, sed tunc significant, cum inspirantur a demonstrante spiritu siue dormienti siue aliquid aliud ex corpore, ut a carnis sensibus alienaretur, patienti. uigilantibus etiam neque ullo morbo adflictis nec furore exagitatis occulto quodam instinctu ingestas esse cogitationes, quas promendo diuinarent, non solum aliud agentes, sicut Caiphas pontifex prophetauit, cum eius intentio non haberet uoluntatem prophetandi, uerum etiam id suscipientes, ut diuinandi modo aliquid dicerent, nouimus. Nam quidam iuuenes iocando, ut fallerent, ubi peregrini iter agebant, mathematicos se esse finxerunt, ignorantes omnino, utrum duodecim signa dicerentur. qui cum hospitem suum mirari cernerent, quae dicebant, et adtestari esse uerissima, audacius in plura progressi sunt. at ille adtestans ad omnia mirabatur. postremo ab eis de filii salute quaesiuit, quem diu
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ dicebat qͦs fut᷑os suos uidebat. E ece ego uob̾cũ sũ
usq ad consummationẽ scłi. Sic do notus erat ꝓpħa cui
dir̃. pͥusquã teformarẽ inut̃o noui te: sic deermatꝰ ẽ lemi
cũ eẽt in lũbis abraħa. Cur enĩ ñ ita y ipse abrahã in ada.
& ipse adã in pͥmis oꝑib mundi que ds cauit om̃a simul:
S u̾ba dñi ꝑos carnis ciꝰ. ⁊ u̾ba dñi ꝑ ora ꝓpħarũ. temporali eor¬
poris uoce ꝓferunt᷑. ⁊ om̃ib sillabis suis congruas tempoꝵ mo¬
ras sumunt atq consumunt: cũ uͦ ds̃ dicebat faciamꝰ homi¬
nẽ ad imaginẽ ⁊ similitudinẽ nr̃am. ⁊ habeat potestatẽ pi¬
sciũ maris.⁊ uolatiliũ cęłi ⁊ omniũ pecoꝵ ⁊ omniũ repenti

Expanded text:
enim dicebat, quos suos futuros uidebat: ecce ego uobiscum sum enim dicebat, quos suos futuros uidebat: ecce ego uobiscum sum usque in consummationem saeculi; sicut deo notus erat propheta, cui dixit: priusquam te formarem in utero, noui te, sicut decimatus est Leui, cum esset in lumbis Abraham. cur enim non ita et ipse Abraham in Adam et ipse Adam per os carnis ejus, et verba Dei per ora Prophetarum temporali corporis voce proferuntur, et omnibus syllabis suis congruas temporum moras sumunt, atque consumunt: cum vero Deus dicebat, Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram, et habeat potestatem piscium maris et volatilium coeli
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃u m̃tis eoꝵ. ut postea corpora formarent᷑. ẜ neq hoc cͥdẽ
eadẽ script᷑a ꝑmittit. pͥmo ꝓpt̃ illã oꝑũ ꝯsũmationẽ. quã
ñ uideo qͦmͦ possit intelligi. si defuit aliꝗͥd tc̃ ñ causalit̃
conditũ. qđ pꝰea uisibilit̃ conderet᷑. deiñ ꝙ searus ipse ma¬
sculi ⁊ feminȩ nͥ in corporib eẽ ñ pot̃. Qđ si qͥsquã seđm in¬
tellectũ ⁊ actionẽ tamquã utrũq sexũ inuna aĩa accrpi¬
endũ putau̾it: qͥd faciet dehis que ad escã ds ipso die de¬
dit delignoꝵ fructib quȩ ñ ñ homini habenti corpꝰ con
recedet aꝓpͥetate gestarũ rerũ quȩ pͥmitꝰ in huiꝰmi nar
rationib: om̃i obseruatione fundanda ẽ: Quomͦ gͦ loꝗͤ
nec erant qͥ u̾ba ꝑciꝑent : Possũ respondẽ sic eo allocu¬
tũ đm quẽ ad modũ xp̃s nos ñdũ natos ⁊ tã longe pꝰfu¬
turos: nec tantũ nõ. ẜ ⁊̃ eos om̃s qui fut᷑i s̃ pꝰnos. Om̃ibꝰ

Expanded text:
 hoc credere eadem Scriptura permittit. Primo propter illam operum consummationem; quae non video quomodo possit intelligi, si defuit aliquid tunc non causaliter conditum, quod postea visibiliter conderetur. Deinde quia sexus ipse masculi et feminae nisi in corporibus esse non potest. Quod si quisquam secundum intellectum et actionem tamquam utrumque sexum in una anima accipiendum putauerit. quid faciet de his, quae ad escam deus ipso die dedit de lignorum fructibus, quae nisi homini habenti corpus nonrecedet a proprietate rerum gestarum. quae primitus in huiusmodi narra- . tionibus omni obseruatione fundanda est. Quomodo, inqunec erant, qui uerba perciperent? possem respondere sic eos adlocutum deum, quemadmodum Christus nos nondum natos et tam longe post futuros, nec tantum nos, sed etiam eos omnes, qui futuri sunt post nos. omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
fundo mundi scriptũ ẽ. quo ipsus ẽ mare.⁊ ipse fecit illub.
& arida manus eiꝰ finaert̃. Non gͥ hoc inhonorẽ hoĩs de¬
putet᷑. uelut cȩt̾a ds̃ dixerit ⁊ facta sint. hunc aut̃ ipse
fecĩt. aut u̾bo çȩt̃a. hunc aũ manibꝰ fec̾it. S hoc excellit
in homine ꝗa đs̃ hominẽ adimaginẽ suã fecit. ꝓpt̃ qđ¬
suꝑiore loco disseriimꝰ in ꝗͦ honore positus si ñ intel¬
lexerit. ut bene agat. eisđe ipsis pecorib qͥbꝰ p̃latus ẽ
cõparabit᷑. Sic enĩ seriptũ ẽ. Homo inhonore positus
non intellexit. cõparatus ẽ pecorib insensatis. : similis

Expanded text:
illud, et aridam manus ejus finxerunt. Non igitur hoc in honorem hominis deputetur, velut caetera Deus dixerit et facta sint, hunc autem ipse fecerit; aut verbo caetera, hunc autem manibus fecerit. Sed hoc excellit in homine, quia Deus hominem ad imaginem suam fecit, psuperiore loco disseruimus. In quo honore positus, si non intellexerit, ut bene agat, eisdem ipsis pecoribus quibus praelatus est comparabitur. Sic etenim scriptum est: Homo in honore positus non intellexit; compara
Abbreviated transcription (Latin):
temporũ cursus agunt. qđ ñ in istis causalit̃ factũ sit. in
ex occulto inmanifestũ locis congrius exerenda: ipsius ỹ
serpturȩ u̾ba satis ad hoc admonendũ insignit̃ uigent
si qͥs ineis uigilet. Nã y consũmata ea dicit ⁊ inchoata. Hisi
⁊ om̃is cõpositio eoꝵ. & consũmauit đs indie seato oꝑa sua¬

Expanded text:
temporum cursus agunt, quod. non in istis causaliter factum sit; intemporum cursus agunt, quod. non in istis causaliter factum sit; in tractum ex occulto in manifestum locis congruis exerenda — ipsius etiam scripturae uerba satis ad hoc admonendum insigniter uigent, si quis in eis euigilet. nam et consummata ea dicit et inchoata. nisi et omnis co
Abbreviated transcription (Latin):
to mundo cũ factus ẽ dies. añ quã inmanifestã speciẽ sur
generis exorirent᷑ exorta s̃. Si enĩ pͥma illa oꝑa dĩ cũ simul
om̃a c̾auit in suo mͦ ꝑfccta ñ eẽnt. ea ꝓeul dubio pꝰ abben¬
tur que illis ꝑficiendis defuissent: ut quedã uniu̾sitatis ꝑ¬
feclio erutͥsq constaret singulis. ꝗͣsi scmis. uelut alieuiꝰ to¬
tius partes eẽnt quarũ coniunctione ipsũ totũ cuiꝰ par¬
tes fuerant compleret᷑. Rursus si ita eẽnt illa ꝑfecta. sic̃
ꝑficiunt᷑ cũ suis queq temporibꝰ inmanifestas formas ac¬
tusq ꝓcreant᷑ : ꝓfecto aut nichil ereis pꝰea ꝑtempora fie¬
ret. aut hoc fieret qđ existis que suo iã queq tempore
nchoata s̃ ea ipsa que consequentibꝰ euoluenda tempori¬
bꝰ pͥmitus d̾s simul om̃a cauit cũ face̾t mundũ: ꝯsũma¬
a qͥdẽ. qr nichil habent illa innaturis ꝓp̃is quibꝰ suoꝵ

Expanded text:
to mundo, cum factus est dies, antequam in manifestam speciem sui to mundo, cum factus est dies, antequam in manifestam speciem sui generis exorirentur inserta sunt. Si enim prima illa opera Dei, cum simul omnia creauit, in suo modo perfecta non essent, ea procul dubio post adderentur, quae illis perficiendis defuissent, ut quaedam uniuersitatis perfectio ex utriusque constaret singulis quasi semis, uelut alicuius totius partes essent, quarum coniunctione ipsum totum, cuius partes fuerant, conpleretur. rursus, si ita essent illa perfecta, sicut perficiuntur, cum suis quaeque temporibus in manifestas formas actusque procreantur, profecto aut nihil ex eis post ea tempora fieret aut hoc fieret, quod ex istis, quae suo quaeque iam tempore nchoata sunt ea ipsa quae consequentibus euoluenda temporibus primitus deus simul omnia creauit, cum faceret mundum — consummata quidem, quia nihil habent illa in naturis propriis, quibus suorum
Abbreviated transcription (Latin):
alit̾ in reb que scđm causas simul c̾atas. ñiã simul. ẜ
suo queq tempore c̾ant᷑. inqͥbꝰ adã iã formatus ẽ ex
limo. ⁊ di flatu animatus : sic̃ fenũ exortũ. alit̃ inse¬
minibꝰ in qͥbꝰ rursus qͣsi pͥmordiales cause repetunt᷑.
dereb ductȩ que scđ̃m causas quas p̾mũ condidit ex¬
ttert̃. uelut herba ext̃ra. sem̃ exherba. In qͥbꝰ om̃ibꝰ ca
iam facta modos ⁊ actus sui temporis acceꝑunt. quȩ er
occultis atq inuisibilib rationib quȩ inc̾atura causalit̃
latent. in manifestas formas naturasq ꝓdiert̃. sic̃ her¬
ba exorta suꝑ t̾rã. ⁊ homo factus manimã uiuã. ⁊ cet̾a
huiꝰmi siue frutecta siue animantia ab illã oꝑationẽ
quã iterũ se ipsa iniusibilit̃ tocculta qͣdã ui gn̾an¬
di quã exeͣxerunt deillis pͥmordus causarũ suarũ in qͥbꝰ cã¬

Expanded text:
aliter in rebus quae secundum causas simul creatas, non jam simul sed aliter in rebus quae secundum causas simul creatas, non jam simul sed suo quaeque tempore creantur, in quibus Adam jam formatus ex limo, et Dei flatu animatus, sicut fenum exortum; aliter in seminibus, in quibus rursus quasi primordiales causae repetuntur de rebus ductae, quae secundum causas, quas primum condidit, extiterunt, uelut herba ex terra, semen ex herba. in quibus omnibus ea iam facta modos occultis atque inuisibilibus rationibus, quae in creatura causaliter latent, in manifestas formas naturasque prodierunt; sicut herba exorta super terram et homo factus in animam uiuam et cetera huius modi siue frutecta siue animantia ad illam operationem quam iterum seipsa invisibiliter in occulta quadam vi generandi, quam traxerunt de illis primordiis causarum suarum, in quibus, crea
Abbreviated transcription (Latin):
seu boni seu mali: ac ꝑhoc alia questio ẽ suo loco retdan¬
da. qͣd bepcecato pͥmoꝵ parentũ qui duo soli fuert̃. gnis
humani contͣaxerit. uniu̾sa conspersio. Nichil tam̃ taliũ
meritoꝵ hab̾e potuisse hominẽ añ quã det̃rȩ pulu̾e fictꝰ
ec̃t. añ quã suo tempore uiueret. nulla questio ẽ. Sicut
enĩ esau ⁊ iacob qͦs ñdũ natos diã apłs nichił egisse bo
ni aut mali. ñ possemꝰ dicẽ tͣrisse aliqͥd m̾iti de paren¬
tib. si nec ipsi parentes egissent aliꝗͥd bom aut mali.
ut male: ita frustra peccatũ eiꝰ seu recte factũ reqͥreret᷑.
cũ ad huc inreb simul c̾atis causalit̃ conditꝰ. nec uita
ꝓpͥa iã uiuebat. nec inparentib sic uiuentibꝰ erat.
In illa enĩ pͥma cõditione mundi cũ ds̃ cauit om̃a si¬
mul. homo factus ẽ qui eẽt futurus. ro̾ c̾andi hor̃s no
ta ñ actio c̾ãti.s hȩc alit̃ inu̾bo dĩ. uͭ ista ñ facta ẜ et̃na

Expanded text:
seu boni seu mali. 16. Ac per hoc aliqua quaestio est suo loco retractanda, quid de peccato primorum parentum, qui duo soli fuerunt, generis humani contraxerit universa consparsio: nihil tamen talium meritorum habere potuisse hominem antequam de terrae pulvere finctus esset, antequam suo tempore viveret, nulla quaestio est. Sicut enim ni uel mali, non possemus dicere traxisse aliquid meriti de parentibus, si nec ipsi parentes egissent aliquid boni aut mali, ue male —: ita frustra peccatum eius seu recte factum requiritur, cum adhuc in rebus simul creatis causaliter . conditus nec uita propria iam uiuebat nec in parentibus erat sic uiuentibus. in illa enim prima conditione mundi, cum deus creauit omnia simul, homo factus est, qui esset futurus — ratio creandi hominis, non actio creati. Sed haec aliter in uerbo dei, ubi ista non facta, sed aeterna
Abbreviated transcription (Latin):
seminans sem̃ qđ ẽ suꝑ omnẽ t̾rã. ⁊om̃e lignũ fructiferũ¬
qđ habet inse fructũ seminis seminalis qđ erit uob̃ ad e¬
strepebat. ẜ rebꝰ factis rerũ faciendarũ causas inserebat.⁊
om̃ipotenti potentia fut᷑a faciebat. hominẽq suo tẽpore
formandũ intempoꝵ tamquã semine ł tãquã radice
ture qͥppe aliȩ alias caturas quȩda tempore quedã cau
causarũ effector ẽ. uerũ ⁊̃ et̾nitate p̃cedit. S de hoc opoe¬
tuniorib dem̃ script᷑arũ locis fortassis pleniꝰ disserendũ ẽ.
nẽ de homine qđ ceptũ ẽ t̾minet᷑. ea mođatione serua¬
ta. ut in ꝓfundo scripte sensu magis p̃stemꝰ diligentiã.
reqͥrenbi. quã affirmandi tem̾itatẽ. Quia enĩ nou̾at
icremiã dñs pͥusquã eũ formaret inut̾o dubitare fasn¬

Expanded text:
seminans semen, quod est super omnem terram, et omne lignum, quod habet in se fructum seminis satiui. nec nobis strepebat, sed rebus factis rerum faciendarum causas inserebat et omnipotenti potentia futura faciebat hominemque suo tempore formandum in temporum tamquam semine uel tamquam radice turae quippe aliae creaturas alias quaedam tempore, qcausarum effector est, uerum etiam aeternitate praecedit. sed de hoc oportunioribus deinde scripturarum locis fortassis plenius disserendum est. Nunc de homine quod coeptum est terminetur ea moderatione seruata, ut in profundo scripturae sensu magis praestemus diligentiam requirendi quam adfirmandi temeritatem. quia enim nouerat Hieremiam deus, priusqua
Abbreviated transcription (Latin):
erit paulo añ diximꝰ. cũ demat̾ia tractaremꝰ ẜ huic lu¬
ei succenitẽ noctẽ ut uesꝑa fieret quo pacto intellectĩ
sumus: Atenebris uͦ qualib taliꝰ lux diuidi potuit ui¬
cente script᷑a. : diuisit ds int̃ lucẽ ⁊ tenebras. Nũqͥd iã
erãt peccatores : stulti decidentes alumine u̾itatiꝰ. int̾
quos ⁊ in eadẽ luce ꝑmanentes diuidet ds tamꝗͣ int̾
lucẽ ⁊ tenebras:: lucẽ uocans diẽ ac tenebras noctẽ.
ostendet se ñ oꝑatorẽ peccatoꝵ. ẜ ordinatorẽ dist̾buti¬
one mitoꝵ. An hic dies totiꝰ temporis nom̃ ẽ. ⁊ om̃a uo¬
lumina scłoꝵ. hoc uocabulo includit᷑. Lđoq ñ dictus ẽ

Expanded text:
erit, paulo ante diximus, cum de materia tractaremus. Sed huic luci succedentem noctem, ut uespera fieret, quo pacto intellecturi sumus? a tenebris uero qualibus talis lux diuidi potuit dicente scriptura: et diuisit deus inter lucem et tenebras? numquid iam erant peccatores et stulti decidentes a lumine ueritatis, inter quos et in eadem luce permanentes diuideret deus, tamquam inter lucem et tenebras, et lucem uocans diem ac tenebras noctem ostenderet se non operatoreone meritorum? An hic dies totius temporis nomen est, et omnia volumina saeculorum hoc vocabulo includit; ideoque non dictus est
Abbreviated transcription (Latin):
ales ⁊ rationaleᷤ c̾aturas sic̃ in aiãs scãs se tͣnffert. ut il¬
luminate elucere possint. fit ineis quȩdã luculentȩ
narrationis affectio. quȩ pot̃ accipr facta lux cum
cũ dicet ds fiat lux. si iã erat c̾atura spũalis quȩ nomine
cȩli significata ẽ. in eo qđ seriptũ ẽ in pͥncipio fec̃ ds çȩ¬

Expanded text:
atque rationales creaturas sicut in animas sanctas se transfert, ut inluminatae lucere possint, fit in eis quaedam luculentae rationis adfectio, quae potest accipi facta lux, cum diceret deus: fiat lux, si iam erat creatura spiritalis, quae nomine caeli significata est in eo, quod scriptum est: in principio fec