comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
et̾no more si more dicendũ ẽ: loquente
dõ u̾bum coȩt̾num. Inest enĩ dõ ben̾i¬
gnitas sũma ⁊ scã ⁊ iusta: & qͥdam
ñ ex indigentia s ex beneficientia ue¬
niens amor in oꝑa sua. ꝓpterea pͥꝰ¬
qm scriberet᷑ dixͣ ds̃ fiat lux: p̃cessit
ut eo modo insinuaret unde facta et
formata sint om̃ia que in suis gen̾ib
iam dinoscere possumꝰ. appellans aquã
quia ex humida nat᷑a uidemꝰ omnia
in t̾ra ꝑ spẽs uarias formari atq concreᷤᷤ¬
cere. siue sp̃ualẽ uitam qͣndam. ante for¬
mam ꝯu̾sionis qͣ fluitantẽ: sr̾ferebat᷑
utiq sp̃s dei. qr subiacebat scilicet bone
uoluntati creatoris. qͥcqͥd ilłd erat quod
formandũ ꝑficiendũq inchoauerat.
ut dicente dõ in u̾bo silo fiait lux: in
bona uoluntate ħ ẽ in bñplacito eiꝰ ꝓ
modulo sui gen̾is maneret qd̃ factũ ẽ
Et ideo lectũ ẽ qd̾ placuerit dõ. scͥptura
dicente. Et facta ẽ lux. Et uidit d̾s lucẽ

Expanded text:
ius est, aeterno more, si more dicendum est, loquente ius est, aeterno more, si more dicendum est, loquente deo uerbum coaeternum. inest enim deo benignitas summa et sancta et iusta et quidam non ex indigentia, sed ex beneficientia ueniens amor in opera sua. propterea priusquam scriberetur: dixit deus: fiat lux, praecessit ut eo modo insinuaret unde facta et formam. sint omnia, quae in suis generibus iam dinoscere possumus, appellans aquam, quia ex humida natura uidemus omnia in terra per species uarias formari; atque concrescere ; siue spiritalem uitam quandam ante formam conuersionis quasi fluitantem: e superferebatur utique spiritus dei quia subiacebat scilicet bonae uoluntati, creatoris quidquid illud erat quod -formandum perficiendumque incheauerat; ut dicente deo in. r uerbe suo fiat lux, in bona uoluntate hoc eat in beneplacito eius pro modo sui generis maneret quod factum est et ideo dictum est quod placuerit scriptura dicente :- et facta est lux; et uidit deus lucem
Abbreviated transcription (Latin):
Creatura uõ quãqͣm spuał ⁊ intellectuał
uł rõnalis quȩ uidet᷑ eẽ illi u̾bo ꝓpinqͥ¬
or: potest habere in formẽ uitã. quia
ñ sic̃ hoc est ei eẽ qđ uiuere: ita est¬
ei hoc uiuere qd sapient̾ ac beate ui¬
uere. Auersa enĩ a sapientia in comu¬
tabili: stulte ac misere uiuit. quȩ in¬
formitas eiꝰ est. Format᷑ autẽ: conu̾sa
ad incõmitabile lumen sapientiȩ. uer¬
bum dĩ. Nquo enĩ existit ut sit utcũq
ac uiuat: ad illũ ꝯu̾titur ut sapient̾
ac beate uiuat. Principiũ qͥppe creat᷑e
intellectualis. est et̾na sapientia. Qd̃
pͥncipium manens in se inꝯmutabi¬
liter. nullomͦ cessabat occulta inspira¬
tione uocationis loqui ei creature cui
pͥncipium ẽ : ut ꝯuert̾et᷑ ad id ex quo
eẽt. qd̃ aliter formata ac ꝑfecta esse
non posset. Idõq int̾rogatꝰ dñs qͥs eẽt:
respondit. Principiũ: qui ⁊ loquor
uob̾. Qd autẽ filius loqrͣ. pat̾ loqͥtur:¬

Expanded text:
creatura uero quamquam spiritalis et intellectualis creatura uero quamquam spiritalis et intellectualis uel rationalis, quae uidetur esse illi uerbo propinquior, potest habere informem uitam, quia non, sicut hoc est ei esse quod uiuere, ita hoc uiuere quod sapienter ac beate uiuere. auersa enim a sapientia incommutabili stulte ac misere uiuit, quae informitas est. formatur autem conuersa ad incommutabile lumen sapientiae, uerbum dei; a quo enim extitit, ut sit utcumque ac uiuat, ad illum conuertitur, ut sapienter ac beate uiuat. principium quippe creaturae intellectualis est aeterna sapientia: quod principium manens in se incommutabiliter nullo modo cessaret occulta inspiratione uocationis loqui ei creaturae, cui principium est, ut conuerteretur ad id, ex quo esset, quod aliter formata ac perfecta esse non posset. ideoque interrogatus, quis esset, respondit: principium, quia et loquor uob
Abbreviated transcription (Latin):
sione ⁊ formatione. quia ꝓ suo modo
imitatur dm̃ u̾bũ. ħ ẽ dĩ filiũ. semꝑ
patri coherentẽ plena similitudine &
essentia pari qua ipse ⁊ pater unũ ft̃.
non autẽ imitat᷑ hanc u̾bi formam
si auersa a creatore informis ⁊ inꝑ¬
fecta remaneat: ꝓpterea filii ꝯmemo¬
insinuat᷑ adhuc in informitate imꝑ¬
fectionis. Fit autẽ filii ꝯmemoratio qd
ȩtiam u̾bum ẽ. eo. qd̾ scͥptum ẽ: dix̃ õs fi¬
at. Ut ꝑ id qd̃ pͥncipiũ ẽ. insinuet ęxordi¬
um create existentis ab illo adhuc in ꝑ¬
fecte: ꝑ id aũt qđ uerbũ ẽ. insinuet ꝑ¬
fectionẽ treate reuocate ad eũ. ut for¬
maret᷑ inherendo creatori. ⁊ ꝓ suo ge¬
nere imitando formã sempiterne
atq incomutabiliter in herentẽ paͥt.
a quo statim hoc ẽ qd̾ ille. Non enio
habet informẽ uitam u̾bũ filiꝰ cui ñ
solum hoc ẽ ẽẽ quod uiuere: s etiam ħ
ẽ ei iuiuere. qd̾ ẽ sapient̾ ac beate uiuere.

Expanded text:
rsione et formatione quia rsione et formatione quia imitatur deum uerbum, hoc est dei filium semper patri cohaerentem plena similitudine et essentia pari, qua ipse et pater unum sunt, non autem imitatur hanc uerbi formam, si auersa a creatore informis et imperfecta remaneat, propterea filii commemoinsinuatur adhuc in informitate imperfectionis. fit autem filii commemoratio, quod etiam uerbum est, in eo, quod scriptum est: dixit deus: fiat, ut per id, quod principium est, insinuet exordium creaturae existentis ab illo adhuc inperfectae, per id autem, quod uerbum est, insinuet perfectionem creaturae reuocatae ad eum, ut formaretur inhaerendo creatori et pro suo genere imitando formam sempiterne atque incommutabiliter inhaerentem patri, a quo statim hoc est, quod ille. Non enim habet informem uitam uerbum filius, cui non solum hoc est esse quod uiuere, sed etiam hoc est ei uiuere, quod est sapienter ac beate uiuere.
Abbreviated transcription (Latin):
dr dix̃ ds. idest qr ꝑ u̾bũ suũ fec̃ quicqͥd
fec̃: An cũ pͥmum fiebat informitas
materie siue sp̃ualis siue corꝑał. non
erat dicendũ dix̃ d̾s fiat. qr formã u̾bi
semꝑ patri coherentis. qͦ sempit̾ne dic̃
a omnia. neq sono uocis. neq cogita¬
tione cẽpora sonoꝵ uoluente.s coet̾na
sibi luce a se genitȩ sapientiȩ. ñ imitat᷑
unꝑfectio. cũ dissimilis ab eo qd̾ sũme
ac pͥmitꝰ est. informitate qͣdam tendit
ad nichilũ. s tunc iitat᷑ u̾bi formã
semꝑ atq incõmutabilit̾ patri coheren¬
tem. cũ ⁊ ipsa ꝓ sui generis conu̾sione
ad id qd̃ uere ac semꝑ ẽ: id est. ad creato¬
rem sue substantie formã capit. ⁊ fit
ꝑfecta ereatura. ut in eo qd scͥptura nar¬
rat dix̃ ds fiat. intelligamꝰ dĩ dictum
incorꝑeũ in natura u̾bi eiꝰ coȩterni.
reuocantis ad se inꝑfectionẽ creature.
ut ñ sit informis s formet᷑. scđ̾m singła
quȩ ꝑ ordinẽ exequit᷑: In qua conu̾¬

Expanded text:
 dixit deus, id est quia per uerbum suum fecit quidquid fecit? An cum primum fiebat informitas materiae siue spiritalis sine corporalis, non erat dicendum: dixit deus: fiat, quia formam uerbi semper patri cohaerentis, quo sempiterne dicit deus omnia, neque sono uocis neque cogitatione tempora sonorum uoluente, sed coaeterna sibi luce a se genitae sapientiae non imitatur imperfectio, cum dissimilis ab eo quod summe ac primitus est informitate quadam tendit ad nihilum; sed tunc imitatur uerbi formam semper atque incommutabiliter patri cohaerentem, cum et ipsa pro sui generis conuersione ad id, quod uere ac semper est, id est ad creatorem suae substantiae, formam capit et fit perfecta creatura? ut in eo, quod scriptura narrat: dixit deus: fiat, intellegamus dei dictum incorporeum in natura uerbi eius coaeterni, reuocantis ad se inperfectionem creaturae, ut non sit informis, sed formetur secundum singula, quae per ordinem exequitur. in qua conue
Abbreviated transcription (Latin):
prior est.cũ sit utrũq simul ꝯcreatũ.
⁊ unde factũ ẽ ⁊ qd̾ factũ ẽ Sic̃ enim
pͥus emittit informẽ uocẽ qmͣ possit
postea colligere atq in u̾ba formare:
ita creator ds̃ non pͥorem tp̃r fec̃ in¬
formẽ mat̾iam. ⁊ eã pꝰea ꝑ ordinẽ
quarũq naturarũ. qͣi scda consid̾ati¬
one formauit. Formatã qͥppe: crea¬
uit materiã. S quia ilłd̃ unde fit
aliqͥd: ⁊ si non tp̃r tñ quadã origine
pͥus ẽ. qmͣ illd̾ qđ inde fit: potuit
diuidere scͥptura. loq̃ndi tp̃rib. qd ds
faciendi tẽꝑib ñ diuisit. Si enĩ q̃rat᷑
utrũ uocẽ de u̾bis. an de uoce u̾ba
faciamꝰ: non facile qͥsqͣm ita tardo ĩ¬
genio reꝑit᷑. qui ñ potiꝰ u̾ba fieri de
uoce respondeat. Ita qͣmius utrũq si¬
mul qui loqr faciat: quid unde fa

Expanded text:
prior est, cum sit utrumque simul concreatum, prior est, cum sit utrumque simul concreatum, et unde factum est, et quod factum est. Sicut enim prius emittit informem vocem, quam possit postea colligere, atque in verba formare: ita creator Deus non priore tempore fecit informem materiam et eam postea per ordinem - quarumque naturarum quasi secunda consideratione formauit; formatam quippe creauit materiam — sed quia illud, unde fit aliquid, etsi non tempore, tamen quadam origine prius est, quam illud, quod inde fit, potuit diuidere scriptura loquendi temporibus, quod deus faciendi temporibus non diuisit. si enim quaeratur, utrum uocem de uerbis an de uoce uerba faciamus, non facile quisquam ita tardo ingenio reperitur, qui non potius uerba fieri de uoce respondeat: ita quamuis utrumque simul qui loquitur faciat, quid unde fa
Abbreviated transcription (Latin):
dix̃ ds fiat t̾ra. ⁊ facta ẽ t̾ra: Item
dix̃ ds̃ fiat aqua: ⁊ facta ẽ aqua: uel
utrũq ꝯmunit̾ si una quasi lege lo¬
ci infimi continent᷑. dix̃ ds̃ fiat t̾ra¬
ẽ. cũ hoc factũ eẽt. uidit dsͣ qr bonũ¬
est: hȩc enim consid̾atio suasit. qm̃
manifestum ẽ omne mutabile ex
aliqͣ informitate formari. simulq il¬
lud ⁊ catholica fides p̃scribit ⁊ certis¬
sima narratio docet. nuillarũ nat᷑are
mat̾iam eẽ potusse. nͥ ab omniũ rer
ñ solũ formatarũ. s ⁊̃ formabiliuor
inchoatore dõ atq creatore. de qͣ ⁊̃ dic̃
el quedã scͥpta qͥ fecisti mundũ ex ma¬
teria informi. hanc materiã ilł u̾bis
⁊̃ lectorib uł auditorib congrueret
fuisse cõmemoratã: quib ante dierũ
enumerationẽ dictum ẽ. inpͥncipio
fec̃ ds celum ⁊ t̾ram. ⁊ cet̾a donec di¬
ceretur ⁊ dix̃ ds̾: ut deinceps forma¬
tarũ rerũ ordo consequeret᷑. Non qr

Expanded text:
dixit deus: fiat terra. et facta est terra, item: dixit deus: fiat terra. et facta est terra, item: dixit deus: fiat aqua. et facta est aqua. uel utrumque communiter, si una quasi lege loci infimi continentur. dixit deus: fiat terraest, cum hoc factum esset, "uidit dest? 28. Haec enim consideratio suasit quoniam manifestum est omne mutabile ex aliqua informitate formari; simulque illud et catholica fides praescribit, et certissima ratio docet, nullarum naturarum materiam esse potuisse nisi ab omnium rerum non solum formatarum, sed etiam formabilium inchoatore deo atque creatore, de qua etiam dicit ei quaedam scriptura: qui fecisti mundum ex materia informi, hanc materiam illis uerbis, etiam lectoribus vel auditoribus congrueret, fuisse commemoratam, quibus ante dierum enumerationem dictum est, In principio fecit Deus coelum et terram, etc., donec diceretur, Et dixit Deus, ut deinceps formatarum rerum ordo consequeretur. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
dierũ hoc inuenit᷑. Itaq si hoc ante
omnẽ diẽ fec̃ sic̃ ante istoꝵ pͥmoruo
dierũ cõmemorationẽ scͥꝑtum est.
inpͥncipio fec̃ ds cȩlum ⁊ terram.
ut int̾re uocabulo intelligamꝰ iam
formatã t̾renã spẽm suꝑfusis aquis.
ista iam uisibili sp̃e sui gen̾is decla¬
ratis. ut in eo qd̃ sequit᷑ script᷑a dicẽs
t̾ra autẽ erat inuisibilis ⁊ incõpo¬
sita. ⁊ tenebre erant suꝑ abissũ.
opinem᷑ in formitatẽ mat̾ie. s t̾ram
⁊ aqͣm sine luce que ñdũ erat fac¬
ta suis iam notissimis qualitatib
conditas. ut idõ t̾ra inuisibilis dic¬
ta intelligat᷑. qd aqͥs cooꝑta ñ possit
uideri ȩtiam si eẽt qui poss uidere.
idõ u̾o incõposita. ꝙ ñdum a ma¬
ri distincta ⁊ cincta a litorib et
suis fetib animalibq decorata.
si gͦ ita ẽ: cur iste spẽs que ꝓculdu¬
bio corꝑales sunt. ante omnem
diẽ facte sunt: Cur ñ scͥptũ est

Expanded text:
dierum hoc invenitur. Itaque si hoc ante dierum hoc invenitur. Itaque si hoc ante omnem diem fecit, sicut ante istorum primorum primorum commemorationem scriptum est: in principio fecit deus caelum et terram, ut in terrae uocabulo intellegamus iam formatam terrenam speciem superfusis aquis ista iam uisibili specie sui generis declaratis, ut in eo, quod sequitur scriptura dicens: terra autem erat inuisibilis et inconposita, et tenebrae erant super abysopinemur informitatem materiae, sed terram et aquam sine luce, quae nondum erat facta, suis jam notissimis qualitatibus conditas: ut ideo terra invisibilis dicta intelligatur, quod aquis cooperta non posset videri, etiamsi esset qui posset videre; ideo vero incomposita, quia nondum a mari distincta, et cincta littoribus, et suis fetibus animalibusque decorata: si ergo ita est, cur istae species, quae procul dubio corporales sunt, ante omnem diem factae sunt? Cur non scriptum est,
Abbreviated transcription (Latin):
cum uideat usq ꝙͣ campos maris ȩqͣlit̾
fusos. qͥ ⁊̃ cũ aquȩ fluctuantes quidã
ueld̾ montes erigunt᷑. sedatis rursus
tẽpestatib cõplanant᷑: Ꝙ siqua litto¬
ra nudant᷑ lacius. ñ potest dici nulla
ẽẽ alia t̾rarũ spatia. quo accedat id qd̃
aliunde decedit. unde in eum locũ ex
quo recesserat iterũ accedat. Cũ autẽ
tota oomino t̾ra undosa nat᷑a cooꝑire¬
tur quo cederet ut nudaret. aliqͣs par¬
tes: fin forte rarior aqͣ uelud nebula
t̾ras tegebat. q̃ ꝯgregatione qͣssata ẽ.
ut ex multis eas partib in qͥb arida
poss apparẽ nudaret: Quãqͣm ⁊ t̾ra
longe lateq subsidens. potuit alias
arida. ex his partib unde humor ab¬
sced̾et. Non ẽ autẽ informis om̃imͦ
mat̾ies: ubi etiam nebulosa sp̃es ap¬
paruerit. ⁊ iõ qͤri adhuc pot̾. qñ ds̃
istas ꝯfpicuas aqͣrũ. t̾rarũq speties.
qualitatesq creau̾it. In nullo enĩ sex

Expanded text:
cum uideat usquequaque campos maris aequaliter cum uideat usquequaque campos maris aequaliter fusos, quia etiam, cum aquae fluctuantis quidam uelut montes eriguntur, sedatis rursus tempestatibus conplanantur? et si qua litora nudantur latius, non potest dici nulla esse alia terrarum spatia, quo accedat id, quod aliunde decedit, unde in eum locum, ex quo recesserat, iterum accedat. cum autem tota omnino terra undosa natura cooperiretur, quo cederet, ut nudaret aliquas partes? an forte rarior aqua uelut nebula terras tegebat, quae congregatione spissata est, ut ex multis eas partibus, in quibus arida posset adparere, nudaret? quamquam et terra longe lateque subsidens potuit alias arida ex his partibus, unde umor abscederet. Non est autem informis omni modo materies, ubi etiam nebulosa species adparuerit. Et ideo quaeri adhuc potest, quando deus istas conspicuas aquarum terrarumque species qualita
Abbreviated transcription (Latin):
parte facta ẽ. ut ipsam cirtũ ets. ȩtiã
noctẽ ex alia parte conseq̃nter crrẽ¬
ire ꝑmuteret: Cũ enĩ totã t̾ram
ad huc aqua tege̾t: nichil impedieba
ut aqͦsa ⁊ globosa moles ex una par¬
te fac̾e̾t diem lucis p̃sentia. ex alia no¬
ctem lucis absentia. q̃ in eã partẽ sue¬
cederet a tp̃r uesꝑtino. ex qua lux in
aliam declinaret. Quo gͦ ꝯgregate sũt
aque. si totã t̾rã pꝰ occupauerãt: Ille
scł qͦ detracte sunt ut t̾ra nudaret᷑ in¬
qm partẽ ꝯgregate st̃: Si enĩ erat aliqͥd
t̾re nudũ quo congregarent᷑: iam appa¬
rebat arida. nec totũ abyssus occupabat.
Si autẽ totũ texerant: qͥs erat locus quo
colligerent᷑. ut t̾re ariditas apareret:
Nũ qͥdnã in altũ ꝯgregte st̃. sic̃ fit cũ
aduentilandũ in area messis trita sub¬
rigit᷑. ⁊ ꝯgesta in aggerẽ. nudat locũ
quẽ daiffusa contexerat: Quis ħ dix̾it.

Expanded text:
parte facta erat, ut ipsa circumiens, etiam parte facta erat, ut ipsa circumiens, etiam noctem ex alia parte consequenter circumire permitteret? Cum enim totam terram adhuc aqua tegeret, nihil impediebat ut aquosa et globosa moles ex una parte faceret diem lucis praesentia, ex alia noctem lucis absentia, quae in eam partem succederet a tempore vespertino, ex qua lux in aliam declinaret. 26. Quo ergo congregatae sunt aquae, si totam terram prius occupaverant? illae scilicet quae detractae sunt, ut tquam partem congregatae sunt? si enim erat aliquid nudum terrae, quo congregarentur, iam adparebat arida nec totum abyssus occupabat; si autem totum texerant, quis erat locus, quo colligerentur, ut terrae ariditas adpareret? numquidnam in altum congregatae sunt, sicut fit, cum ad uentilandum in area messis trita subrigitur et congesta in aggerem nudat locum, quem diffusa contexerat? quis hoc dixerit,
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ qd umbra dr. Que si ꝓ mole corꝑis
tã magna fuerit ut occupet spaciũ
t̾re qͣntũ ex alta parte dies occupat.
nox uocat᷑. Neq enĩ om̃s tenebre n
Nam ⁊ inspeluncis amplis in quarũ
abdita lux irrũꝑe ꝑ oppositã molem
ñ sinit᷑: sunt utiq tenebre qr lux nͣ
ẽ ibi. totũq spatiũ illd̾ locꝰ ẽ carens lu¬
ce: nec tñ tales tenebre acceperunt
uocabulũ noctis. s ille q̃ in eã partẽ
t̾re succedunt. unde remouet᷑ dies:
sic̃ nõ om̃is lux dies appellat᷑. Nam
⁊ lune lux est: ⁊ siderũ ⁊ lucernar
icoruscationum. ⁊ qͣrũq rerũ ita ful¬
gentiũ. S illa lux appellat᷑ dies: cui
nox p̃cedenti recedentiq suocedit. S si
pͥmaria lux illa undiq t̾re molẽ cir¬
cum fusa contȩxãt. siue staret. sue cir¬
cuiret: ñ erat ex qͣ parte admitteret
noctẽ sͥ succedere. qr nusqmͣ ipsa di¬
cedebat ut ei fac̾e̾t locũ. Anex una

Expanded text:
est quod umbra dicitur. Quae si pro mole corporis est quod umbra dicitur. Quae si pro mole corporis tam magna fuerit, ut occupet spatium terrae, quantum ex altera parte dies occupat, nox vocatur. Neque enim omnes tenebrae nox. Nam et in speluncis amplis, in quarum abdita lux irrumpere per oppositam molem non sinitur, sunt utique tenebrae; quia lux non est ibi, totumque spatium illud locus est carens luce: nec tamen tales tenebrae acceperunt vocabulum noctis, sed illae quae in eam partem terrae succedunt, unde removetur dies. Sicut non omnis lux dies appellatur; nam et lunae lux est, et siderum, et lucernarum, et coruscationum, et quarumque rerum ita fulgentium: sed illa lux appellatur dies, cui nox praecedenti recedentique succedit. 25. Sed si primaria lux illa undique terrae molem circumfusa contexerat, sive staret, sive circumiret, non erat ex qua parte admitteret noctem sibi succedere; quia nusquam ipsa discedebat, ut ei faceret locum. An ex una
Abbreviated transcription (Latin):
ne tenebre succederẽt. ⁊ rursus accen¬
sam ut mane fieret. añ qm ħ solis of¬
ficio gereret᷑ qd̃ a quarto die ceꝑisse
fieri eadẽ scripta testat᷑. Qd̃ anteꝗͣ
fieret: quo circũitu sͥ potuerint tres
dies noctesq succedere lucis q̃ pͥmo
facta ẽ ꝑmanente natura. si lux
corꝑalis tunc facta intelligenda ẽ:
⁊ inuenire ⁊ explicare difficile ẽ.
Nisi forte molẽ t̾renã ⁊ aquosã ante¬
qm ȩẽt ab alt̾utro utrũq discretuo
qd̃ t̾cio die factũ scribit᷑. tenebras dm̃
appellasse qͥ dix̾it: ꝓpter crassiorẽ cor¬
pulentiã. qm lux penetrare ñ potãt.
uł ꝓpt̾ obscurissimã umbrã tante mo
qmͣ necẽe est ut ex alt̾a parte habeat
corpꝰ. si ex alia parte lux fieret. Fd quẽ
locũ enĩ cuiuslibet corꝑis moles lucẽ
ꝑuenire non sinit: in eo loco umbra
ẽ: qm̃ locꝰ carens ea luce ꝗͣ illustraret᷑
nisi impediret corpꝰ oppositũ. hoc totũ

Expanded text:
rnae tenebrae succederent, et rursus accenrnae tenebrae succederent, et rursus accensam, ut mane fieret, antequam hoc solis officio gereretur, quod a quarto die coepisse fieri eadem scriptura testatur. Quod antequam fieret, quo circuitu sibi potuerint tres dies noctesque succedere lucis, quae primo facta est, permanente natura, si lux corporalis tunc facta intellegenda est, et inuenire et explicare difficile est. nisi forte molem terrenam et aquosam, antequam esset ab alterutro utrumque discretum, quod tertio die factum scribitur, tenebras deum appellasse quis dixerit propter crassiorem corpulentiam, qvel propter obscurissimam umbram tantae molis, quam necesse est ut ex altera parte habeat corpus, si ex aliqua parte lux fuerit. Ad quem locum enim cujuslibet corporis moles lucem pervenire non sinit, in eo loco umbra est: quoniam locus carens ea luce, qua illustraretur, nisi impediret corpus oppositum, hoc totum
Abbreviated transcription (Latin):
mane exortatura ꝑacto circũitu
Utquit gͦ factus ẽ sol in potestatẽ dici.
qui luc̾et suꝑ t̾ram. si lux illa diei fa¬
ciendo suffecerat. que dies ⁊̃ uocata ẽ:
An illa pͥor regiones suꝑiores a t̾ra lon¬
ginquas illustrabat ut sentiri ñ poss
in t̾ris. atq ita oportebat solẽ fĩ. ꝑ quẽ
dies inferiorib mundi partib apareret:
Fotest & hoc dici. auctũ eẽ fulgorẽ diei
sole addito. ut ꝑ illam lucẽ minꝰ fulgẽs
dies qm nũc ẽ. fuisse credat᷑. Etiam hoc
a quodã dictũ scio. pͥmũ nat᷑am lucis
inductã in oꝑe creatoris cũ dictũ est
fiat lux ⁊ facta ẽ lux: pea u̾o cũ de
lummarib dr quid ex ipsa luce factũ
sit fuisse ꝯmemoratũ. ordĩe dier̃ qͦ uisũ
ẽ creatori cuncta eẽ facienda. Que na¬
tura lucis qͦ tnͣsierit facta uesꝑa ut
uicissim nox pageret᷑: nec ille dixit
nec facile inueniri posse arbitror. Neq
enĩ extinctã ẽẽ credendũ ẽ: ut noctͣ¬

Expanded text:
mane exortura peracto circuitu? mane exortura peracto circuitu? Ut quid ergo factus est sol in potestatem diei, qui luceret super terram, si lux illa diei faciendo suffecerat, quae dies etiam uocata erat? an illa prior regiones superiores a terra longinquas inlustrabat, ut sentiri non posset in terris, atque ita oportebat solem fieri, per quem dies inferioribus mundi partibus adpareret? potest et hoc dici auctum esse fulgorem diei sole addito, ut per illam lucem minus fulgens dies, quam nunc est, fuisse credatur. etiam hoc a quodam dictum scio primum naturam lucis inductam in opere creatoris, cum dictum est: fiat lux. et facta est lux, postea uero — quod de luminaribus dicitur — quid ex ipsa luce factum sit fuisse commemoratum ordine dierum, quo uisum est creatori cuncta esse facienda: quae natura lucis quo transierit facta uespera, ut uicissim nox perageretur, nec ille dixit nec facile inueniri posse arbitror. neque enim extinctam esse credendum est, ut noctu
Abbreviated transcription (Latin):
dies. Poss ⁊ enĩ aqͣs illuminare. qñ ab
cis ñ poss extingui. S hoc monstruo
nũquidnã occidit ut ei succedẽt nox:
Si autẽ corꝑał. quenã illa lux ẽ. qmͣ post
occasũ solis uide ñ possumꝰ qr nec lima
erat adhuc nec alique stelle: Aut si
semꝑ in ea parte oeli ẽ in qͣ sol. ut ñ
sit solis lux s qͣi comes eiꝰ eidem ita
ꝯuncta ut discerni dinosciq ñ possit.
ad eandẽ redit᷑ difficultatẽ soluende
huius questionis. quia ⁊ ista lux
eodẽ mͦ. quo sol tanꝗͣ comes eiꝰ ab occa¬
su in ortũ circũiens redit. ⁊ ẽ in alia
parte mundi. qͦ tp̃r pars ista inqua
sumꝰ tenebrascit in noctẽ. Ex quo co¬
git qd̃ absit in una parte credere dm̃
fuisse. qͣm partẽ lux ista desereret:
ut possit ei uesꝑa fĩ. An forte in ea
parte lucẽ fecerat in qua facturꝰ erat
hominẽ. ⁊ iõ cũ ab ipsa parte lux dis¬
parte lux illa ȩẽt. que iñ discesserat.

Expanded text:
dies. Posset enim et aquas illuminare, quando ab dies. Posset enim et aquas illuminare, quando ab eis non posset exstingui. Sed hoc monstruosnumquidnam occidit, ut ei succederet nox? Si autem corporalis, quaenam illa lux est, quam post occasum solis videre non possumus, quia nec luna erat adhuc, nec aliquae stellae? Aut si semper in ea parte coeli est, in qua sol, ut non sit solis lux, sed quasi comes ejus, eidem ita conjuncta, ut discerni dignoscique non possit, ad eamdem reditur difficultatem solvendae hujus quaestionis: quia et ista lux eodem modo quo sol, tanquam comes ejus, ab occasu in ortum circumiens redit; et est in alia parte mundi, quo tempore pars ista in qua sumus, tenebrescit in noctem. Ex quo cogit, qfuisse, quam partem lux ista desereret, ut posset ei uespera fieri. an forte in ea parte lucem ferat, in qua facturus erat hominem, et ideo, cum ab ipsa parte lux disparte lux illa esset, quae inde discesserat,
Abbreviated transcription (Latin):
his qui certissime cognouert̃:i ab ͥiis qͥ
possunt facillime adu̾tere. qd̾ eo tp̃r
qͦ nox apd̃ nos ẽ. eas partes mundi p̃¬
sentia lucis illustret. ꝑ qͣs sol ab occasu
ris ñ deesse ꝑ circuitũ giri totus ali¬
bi ddiẽ. alibi noctẽ. Nunquid nã gͦ in
parte aliqua posituri sumꝰ dm̃ ubi
ei uesꝑa fieret. cũ ea parte in aliam
partẽ lux abscedẽt: Nam & in libro
qui apellat᷑ egcłastes ita scͥptũ ẽ Et orit᷑
sol ⁊ occidit .⁊ in locũ suũ ducitͣ. Hoc
est in cũ locũ unde ortꝰ ẽ. Seqͣr enĩ et
dic̃ ipse. Oriens illuc uadit ad austrũ
⁊ circuit ad aqͥlonẽ. Austrał gͦ parscũ
tñ in alia parte ñ ẽ dies. ubi p̾sentia
solis ẽ. Nisi forte poeticis figm̃tis cor
inclinandũ ẽ: ut credamꝰ solẽ mari se
inmerg̾ẽ. atq inde locũ ex alia parte
mane surgẽ. Quãqͣm si ita eẽt. abyssus
ipsa p̾sentia soł illustraret᷑: atq ibi eẽt

Expanded text:
his, qui certissime cognouerunt, et ab his, qui his, qui certissime cognouerunt, et ab his, qui possunt facillime aduertere, quod eo tempore, quo nox apud nos est, eas partes mundi praesentia lucis inlustret, per quas sol ab occasu ris non deesse per circuitum gyri totius alibi diem, alibi noctem. numquidnam ergo in. parte aliqua posituri sumus deum, ubi ei uespera fieret, cum ab ea parte in aliam partem lux abscederet? nam et in libro, qui appellatur Ecclesiastes, ita scriptum est: et oritur sol, et occidit sol, et in locum suum ducit, hoc est, in eum locum, unde ortus est. sequitur enim et dicit: ipse oriens illuc uadit ad austrum et circuit ad aquilonem. australis ergo pars cum tamen in alia parte non est dies, ubi praesentia solis est: nisi forte poeticis figmentis cor inclinandum est, ut credamus solem mari se immergere, atque inde lotum ex alia parte mane surgere. Quanquam si ita esset, abyssus ipsa praesentia solis illustraretur, atque ibi esset
Abbreviated transcription (Latin):
retur a tenebris. Qd̾ autẽ uocauit
ds lucem diẽ & tenebras noctẽ. qͣnta
mora fieri pot̾at ⁊̃ si ħ sillabatim ꝑ so¬
om̃ia magnꝰ ẽ cs. putet ore dĩ ꝓlatas
qͣmuis paucissimas sillabas ꝑ totũ
diei spatiũ potusse distendi. Huc ac¬
cedit. ꝙ u̾bo sͥ coet̾no. id incõmutabi¬
lis sapientie int̾nis et̾nisq rõib non
corꝑali sono uoris uocauit d̾s lucẽ diẽ.
et tenebras noctẽ. Rursum enĩ q̃rit᷑.
si u̾bis qͥb utimur uocauit: qͣ lingua
uocauerit: ⁊ quid opus erat sonis tͣnse¬
untib ubi cuiꝰqͣm ñ erat corꝑał ullus
auditus: ⁊ non inuenitur. An dicend̾
ẽ qd̾ cũ cito ꝑactũ eẽt hoc opꝰ di. tã diu
stetit lux ñ succedente nocte. donec
diurnũ spatium ꝑageret᷑. & tam diu
mansit nox luci succedens. donec spa¬
tium nocturni tẽꝑis p̃teriret. ⁊ mane
fieret diei seq̃ntis. uno pͥmoq tͣnsacto:
Sed si hoc duero: uereor ne deridear: ⁊ ab

Expanded text:
retur a tenebris. 20. Quod autem vocavit retur a tenebris. 20. Quod autem vocavit deus lucem diem et tenebras noctem, quanta mora fieri poterat, etiam si hoc syllabatim per soomnia magnus est deus, putet ore dei prolatas quamuis paucissimas syllabas per totum diei spatium potuisse distendi. huc accedit, quia uerbo sibi coaeterno, id est incommutabilis sapientiae internis aeternisque rationibus, non corporali uocis sono uocauit deus lucem diem et tenebras noctem. rursum enim quaeritur, si uerbis, quibus utimur, uocauit, qua lingua uocauerit, et quid opus erat sonis transeuntibus, ubi cuiusquam non erat corporalis ullus auditus. et non inuenitur. An dicendum est, quod, cum cito peractum esset hoc opus dei. tamdiu stetit lux non succedente nocte, donec diurnum spatium perageretur, et tamdiu mansit nox luci succedens, donec spatium nocturni temporis praeteriret, et mane fieret diei sequentis uno primoque transacto? sed, si hoc dixero, uereor, ne deridear et ab
Abbreviated transcription (Latin):
potest hoc intelligi. cum facta luce
et diuisa a tenebris. ⁊ inditis diei
noctisq uocabulis dicat scͥptura. fa
cta ẽ uesꝑa. ⁊ factũ ẽ mane dies unꝰ:
Unde uidetur illud opus dei factum
ꝑ spatiũ diei. qͦ ꝑacto aduesꝑum uentũ
to nocturno spatio completꝰ ẽ totus
dies. ut mane fieret in alterũ diẽ: inqͦ
die d̃s aliud consequent̾ oꝑaret᷑. Immo
uero idipsum ꝑmirabile est. cũ ds
nullo spatio sillabarũ ęt̾na uerbi sui
rõe dixĩt fiat lux: cur tanta mora fa¬
cta sit lux donec diei spatiũ p̾teriret.
et uesꝑa fieret. An forte cito qͥdẽ lux
facta ẽ. s mora diurni tẽꝑis in eo con¬
sumi potuit cum discernet᷑ a tenebriᷤᷤ.
aiq utrũq discretũ siuis uocabulis
signaret᷑. Mirũ si ⁊ hoc uł tanta mo¬
ra fieri potuit a do. qͣnta dr a nobis.
Discretio qͥppe lucis et tenebrarũ: in ip¬
so utiq oꝑe cũ lux fieret consecuta ẽ.
Non enim lux esfe potuit: nͥ discerne¬

Expanded text:
potest hoc intellegi, cum facta luce potest hoc intellegi, cum facta luce et diuisa a. tenebris et inditis diei noctisque uocabulis dicat scriptura: et facta est uespera, et factum est mane dies unus? unde uidetur illud opus dei factum per spatium diei, quo peracto ad uesperam uentum to nocturno spatio completus est totus dies, ut mane fieret in alterum diem, in quo die Deus aliud consequenter operaretur. 19. Imo vero idipsum permirabile est, cum Deus nullo spatio syllabarum aeterna Verbi sui ratione dixerit, Fiat lux; cur tanta mora facta sit lux, donec diei spatium praeteriret, et vespera fieret. An forte cito quidem lux facta est, sed mora diurni temporis in eo consumi potuit, cum discerneretur a tenebris, atque utrumque discretum suis vocabulis signaretur? Mirum si et hoc vel tanta mora fieri potuit a Deo, quanta dicitur a nobis. Discretio quippe lucis et tenebrarum in ipso utique opere, cum lux fieret, consecuta est: non enim lux esse potuit, nisi discerne
Abbreviated transcription (Latin):
patri coȩt̾no. ⁊ qͦdam mͦ inp̃ssa intelligr̃
inferior illa tenebrosa inꝑfectio nat̾e
corporeȩ. ⁊ fieret lux: S multum est.
ac difficillimũ caꝑe. qͦmodo dicat᷑ deo
non temꝑalit̾ iubente. neq id tẽꝑalit̾
audiente creatura. quȩ contẽplatione
ueritatis omnia temꝑa excedit. s intel¬
lectualit̾ sibimet inp̃ssas sub incõmu¬
tabili dei sapientia rõnes canqͣm intel¬
ligibiles locitiones in ea que infra s̾
transmittente: fieri temꝑales motus
in rebus temꝑalib uł formandis
uł administrãndis. Si autẽ lux que
pͥmum dicta ẽ ut fiat. et factã etiam
primatum creatẽ tenere intelligen¬
da ẽ: ipsa ẽ intellectuał uita. quȩ nͥ
ad creatorẽ illuminanda conu̾teret᷑
fluitaret informiter. Cum autem¬
conu̾sa ⁊ illuminata ẽ. factũ ẽ. quod
in u̾bo dei dictũ ẽ. fiat lux. Uerũptñ
quẽadmodũ sine temꝑe dictũ ẽ. quia
utrum ita ętiam sine temꝑe factum
sit. quisqͣm forsitan querat. S qͦmodo

Expanded text:
patri coaeterno et quodammodo inpressa intellegitur, inferior illa tenebrosa inperfectio naturae corporeae et fieret lux? sed multum est ac difficillimum capere, quomodo dicatur deo non temporaliter iubente neque id temporaliter audiente creatura, quae contemplatione ueritatis omnia tempora excedit, sed intellectualiter sibimet inpressas ab incommutabili dei sapientia rationes, tamquam intellegibiles locutiones, in ea, quae infra sunt, transmittente fieri temporales motus in rebus temporalibus uel formandis uel administrandis. si autem lux, quae primum dicta est, ut fiat, et facta est, etiam primatum creaturae tenere intellegenda est, ipsa est intellectualis uita, quae nisi ad creatorem inluminanda conuerteretur, fluitaret informiter. cum conuersa autem et inluminata est, factum est, quod in uerbo dei dictum est: fiat lux. Uerum tamen quemadmodum sine tempore dictum est. quia utrum ita etiam sine tempore factum sit, quisquam forsitan quaerat. sed quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
conu̾tat᷑ informis ẽ: corꝑał autẽ si pos¬
sit intelligi ꝑ pͥuationẽ om̃is corporeȩ
qualitatis. quȩ apparet in mat̾ia forma¬
ta. cũ iam sp̃es sunt corpoꝵ. siue uisu. siue
alio qͣlibet sensu corꝑis ꝑceptibiles. An
celum intelligend̾ ẽ creat᷑a sp̃uał. ab exor¬
dio quo facta ẽ ꝑfecta illa ⁊ beata sẽꝑ:
t̾ra uo̾ corporał materies adhuc inꝑfe¬
cta. quia t̾ra inquit erat inuisibił un
cõposita. ⁊ tenebre erant suꝑ abyssũ. qͥb
u̾bis uidet᷑ informitatẽ significare sub¬
stanciȩ corꝑalis. An utriꝰq informitas.

Expanded text:
tur, informis est — corporalis autem si possit intellegi per priuationem omnis corporeae qualitatis, quae apparet in materia formata, cum iam sunt species corporum siue uisu siue alio quolibet sensu corporis perceptibiles? an caelum intellegendum est creatura spiritalis ab exordio quo facta est perfecta illa et beata semper, terra uero corporalis materies adhuc imperfecta? quia terra, inquit, erat inuisibilis et incomposita, et tenebrae erant super abyssum; quibus uerbis uidetur informitatem significare subst
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ. uox di: Et utrũ ħ ipsũ ad nat᷑am
ꝑtineat u̾bi eiꝰ de quo đr. inpͥncipio
etat u̾bum. et u̾bũ erat apud dm̃. ⁊ ds̾
ꝑ ipsum facta. cũ dirit ãs fiat lux. Qd̃ si
ita ẽ: et̾num est qd̃ ait &s. fiat lux: quia
u̾bũ dĩ ds apud dm̃. filiꝰ unicus dei. patri
coȩt̾nus ẽ: qͣmius deo ħ inet̾no u̾bo dicen¬
te. creat᷑a tẽꝑalis facta sit. Cũ enim u̾ba
sint temꝑis. cum dicimꝰ qñ ⁊ aliqͣndo: ȩter¬
num tam̃ ẽ in libo dei. qnͣ fieri aliquid
debent. Et tunc fit: qñ fieri debuisse
lux ipsa quȩ facta ẽ. utrũ sp̃uale qͥd. an
corꝑale: Si enĩ sp̃uale: potest ipsa eẽ.

Expanded text:
esse uox dei? et utrum hoc ipsum ad naturam esse uox dei? et utrum hoc ipsum ad naturam pertineat uerbi eius, de quo dicitur: in principio erat uerbum, et uerbum erat apud deum, et deus  et lux per ipsum facta, cum dixit deus: fiat lux. quod si ita est, aeternum est quod ait deus: fiat lux, quia uerbum dei, deus apud deum, filius unicus dei, patri coaeternus est, quamuis deo haec in aeterno uerbo dicente creatura temporalis facta sit. cum enim uerba sint temporis, cum dicimus quando et aliquando, aeternum tamen est uerbo dei quando fieri aliquid debeat, et tunc fit quando fieri debuisse lux ipsa, quae facta est? utrum spiritale quid an corporale? si enim spiritale, p
Abbreviated transcription (Latin):
oculis cernimus. dicente dõ ꝑ creaturã
sp̃ualem qm ds iam fecerat. cũ in pͥnci¬
pio fec̃ ds̃ cȩlum ⁊ t̾ram. fiat lux eo mͦ
quo ꝑ talis create interiorẽ ⁊ occultũ
motum diuinitꝰ dici potuit. fiat lux:
An etiam corꝑalit̾ sonuit uox dicentis di.¬
d̾s. cũ inpͥncipio fec̃ ds̃ celum ⁊ t̾rã. ante¬
qͣm fieret lux quȩ in hac sonante uoce
facta ẽ: Et si ita ẽ: qua lingua somi¬
it ista uox. dicente dõ fiat lux. quia
ñdum erat linguarum diu̾sitas. quȩ
pꝰea facta ẽ in edificõne turris pꝰ dilu¬
uium: Quȩ nam lingua erat una
et sola. qͣ d̾s locutꝰ ẽ fiat luxͤ Ꝙ quis
erat quẽ oportebat audire atq intelli¬
gere. ad quẽ uox hmodi ꝓferretur :
In hȩc absurda carnałq cogitacio ẽ. atq
suspicio: Quid gͦ dicimꝰ: An id qd̃ intel¬
ligit᷑ in sono uocis cũ dr fiat lux non
aũ ipse corporeꝰ sonus. hic bene accipit᷑

Expanded text:
oculis cernimus, dicente deo per creaturam oculis cernimus, dicente deo per creaturam spiritalem, quam deus iam fecerat, cum in principio fecit caelum et terram: fiat lux, eo modo, quo per talis creaturae interiorem et occultum motum diuinitus dici potuit: fiat lux. an etiam corporaliter sonuit uox dicentis deideus, cum in principio fecit deus caelum et terram, antequam fieret lux, quae in hac sonante uoce facta est. et si ita est, qua lingua sonuit ista uox dicente deo: fiat lux? quia nondum erat linguarum diuersitas, quae postea facta est in aedificatione turris post diluuium. quaenam lingua erat una et sola, qua deus locutus est: fiat lux, et quis erat quem oportebat audire atque intellegere, ad quem uox huius modi proferretur? an haec absurda carnalisque cogitatio est atque suspicio? quid ergo dicemus? an id quod intellegitur in sono uocis, cum dicitur: fiat lux, non autem ipse corporeus sonus, hoc bene accipitur
Abbreviated transcription (Latin):
sũ ĩtelligamꝰ natã uite ĩformẽ. nͥ ꝯu̾tat᷑
ad c̾atorẽ qͦ solũm᷑ formari pͭ. uͭ ñ sit abiᷤᷤ¬
sꝰ uilluminari ut ñ sit tenebrosa.
Et quomͦ dictum ẽ tenebrȩ erant suꝑ
abyssum. an quia ñ erat lux quȩ si
quod tunc fit in creat᷑a spũali. cũ con¬
u̾titur ad incõmutabile atq incõpa¬
iabile lumen quod ds e. Et quomodo
dixit s. fiat lux: utrũ tẽꝑalit̾. an in u̾bi
et̾nitate. Et si tẽꝑalit̾: utiq mutabilit̾.
Q uomͦ gͦ possit intelligi hoc dre d̾s. nͥ per
creaturam : Ipse qͥppe est incõmutabilis.
Et si ꝑ creaturam dix̃ ds fiat lux. qͦmodo
ẽ pͥma creat᷑a lux. si erat iam creatura per
qͣm ds dr̃et fiat lux: fun non ẽ lux pͥma
creat᷑a. quia iam dictũ erat inpͥncipio
fec̃ ds celum et t̾ram. ⁊ poterat ꝑ cele¬
stem creaturam uox fieri tẽꝑalit̾ atq mu¬
cabiliter. qua dr̃et᷑ fiat lux: Qd̃ si ita ẽ:
corꝑalis lux facta ẽ. ista qmͣ corporeis

Expanded text:
ellegamus naturam uitae informem, nisi conuertatur ad creatorem, quo solo modo formari potest ut non sit abyssus, et inluminari ut non sit tenebrosa? et quomodo dictum est: tenebrae erant super abyssum? an quia non erat lux, quae si quod tunc fit in creatura spiritali, cum conuertitur ad incommutabile atque incorporale lumen, quod deus est? Et quomodo: et dixit deus: fiat lux? utrum temporaliter an in uerbi aeternitate? et si temporaliter, utique mutabiliter; quomodo ergo possit intellegi hoc dicere deus nisi per creaturam? ipse quippe est incommutabilis. et si per creaturam dixit deus: fiat lux, quomodo est prima creatura lux, si erat iam creatura, per quam deus diceret: fiat lux? an non est lux prima creatura, quia iam dictum erat: in principio fecit deus caelum et terram? et poterat per caelestem creaturam uox fieri temporaliter atque mutabiliter, qua diceretur: fiat lux. quod si ita est, corporalis lux facta est ista, quam corporeis
Abbreviated transcription (Latin):
q ħ ab animo cogitantis absurditas.
Utrum gͦ sp̃uał motus. s tam̃ temporał
erat quod dictum intelligimꝰ fiat lux.
exp̃ssus ab et̾no dõ ꝑ uerbũ coet̾nũ in
creatura sp̃uali qͣm iam fecerat cũ dictũ
est inpͥncipio fec̃ ds cȩlum et t̾ram. id
ẽ in illo çęlo celi: An ⁊ ista locutio nõ

Expanded text:
haec ab animo cogitantis absurditas. haec ab animo cogitantis absurditas. Utrum ergo spiritalis motus, sed tamen temporalis erat, quo dictum intellegimus "fiat lux," expressus ab aeterno deo per uerbum coaeternum in creatura spiritali, quam iam fecerat, cum dictum est: in principio fecit deus caelum et terram, id est, in illo caelo caeli? an et ista locutio
Abbreviated transcription (Latin):
ex illa imꝑfectione substantiȩ corpo¬
ralis fecit aliquã uocẽ corporeã. ꝑ qͣ
sonaret frat lux: Ergo aliquoduo¬
cale corpus. ante lucẽ creatũ atq for¬
matũ ẽ. S si ita est: ramerat tempꝰ
ꝑ quoduox curreret sonorũ. qui spa-¬
cia sibi succedentia p̃terirent. Qd̃¬
si iã erat tempus antequã fieret
lux. in quo temꝑe uox fieret quaso¬
naret fiat lux. ad quem diẽ ꝑtine¬
bat illud tempus: Unusenĩ dies.
idemq pͥmus ille num̾ari incipit. qͦ
facta ẽ lux. An ad ipsũ diẽ ꝑtinet
totum spacium tẽporis. & qd̃ factũ ẽ
uocale corpꝰ ꝑ quod sonaret fiat lux.
et quod facta ẽ ipsa lux: Sed omnis
talis uox: ꝓpt̾ audientes ꝑ corꝑalẽ sen¬
sum a loquente ꝓfert᷑. Ita enim factũ ẽ.
ut ꝑcusso aere sentiatur. Nũquid itaq
talem habebat auditum. illud quicqͥd
erat inuisibile ⁊ incõpositũ. cui sic ds̾
ꝑsonaret ac dicẽt fiat lux: Abscedat ita

Expanded text:
ex illa inperfectione substantiae corpoex illa inperfectione substantiae corporalis fecit aliquam uocem corpoream, per quam sonaret: fiat lux? ergo aliquod uocale corpus ante lucem creatum atque formatum est. sed si ita est, iam erat tempus, per quod uox curreret sonorumque spatia sibi succedentium praeterirent. quodsi iam erat tempus, antequam fieret lux, in quo tempore uox fieret, qua sonaret "fiat lux", ad quem diem pertinebat illud tempus? unus enim dies idemque primus ille numerari incipit, quo facta est lux. an ad ipsum diem pertinet totum spatium temporis, et quo factum est uocale corpus, per quod sonaret "fiat lux", et quo facta est ipsa lux? sed omnis talis uox propter audientis corporalem sensum a loquente profertur; ita enim factus est, ut percusso aere sentiat. numquid itaque talem habebat auditum illud quidquid erat inuisibile et inconpositum, cui sic deus personaret ac diceret: fiat lux? abscedat itaque
Abbreviated transcription (Latin):
sibi coet̃no dixit: hoc utiq intempora.¬
lit̃ dix̃. Si uͦ temꝑalit̾ dix̃. ñ uerbo
sibi coet̃no. sedꝑ aliquam creaturam
dix̃ temꝑalem. Ac ꝑ hoc nerit prima
creatura lux: qura iamerat ꝑquam
temꝑalit̾ diceretur fiat lux. Atq il¬
lud ante omnẽ diem fecisse intelligit᷑
qd̾ dictum ẽ inprincipio fecit ds̃ celũ
&e t̾ram: ut celi nomine intelligat᷑
spũalis iamfacta et formata creatu¬
ra. tanquã celum celi huius: qd̾ incor¬
poribꝰ sũmũ ẽ. Scdo enĩdie factum ẽ.
firmam̃tũ: qđ rursũ celũ appellauit.
Terre aut̃ nomine inuisibił & in cõ¬
posite ac tenebrose abyssi: imꝑfectio
corꝑalis substantie significata ẽ. un¬
de temꝑalia illa fierent: quorũpͥmra
ẽẽt lux. Quomͦ autẽ ꝑcrraturã quã
fecit ante tempora dicipotuit tempo¬
ralit frat lux: inuenire difficile est.
Sono enĩ nintelligimꝰ dictũ. Nam
quicquid ẽ tale: corporeum ẽ. An

Expanded text:
sibi coaeterno dixit, hoc utique intemporasibi coaeterno dixit, hoc utique intemporaliter dixit; si uero temporaliter dixit, non uerbo sibi coaeterno, sed per aliquam creaturam dixit temporalem. ac per hoc non erit prima creatura lux, quia iam erat, per quam temporaliter diceretur: fiat lux. atque illud ante omnem diem fecisse intellegitur, quod dictum est: in principio fecit deus caelum et terram, ut caeli nomine intellegatur spiritalis iam facta et formata creatura, tamquam caelum caeli huius, quod in corporibus summum est. secundo enim die factum est firmamentum, quod rursus caelum appellauit. terrae autem nomine inuisibilis et inconpositae ac tenebrosa abysso inperfectio corporalis substantiae significata est, unde temporalia illa fierent, quorum prima esset lux. t Quomodo autem per creaturam, quam fecit ante tempora, dici potuit temporaliter: fiat lux, inuenire difficile est. sono uocis enim non intellegimus dictum; nam quidquid est tale, corporeum est. an
Abbreviated transcription (Latin):
tem inquit scientie caritatẽ. xp̃i. Cum
gͦ sic oporteret insinuare sp̃m dei ut
suꝑferri dret᷑: cõmodius factum est.
ut pͥus insinuaret᷑ aliquid inchoatũ
cui suꝑferri dr̃etur. non aũ loco sed
omnia suꝑante ac p̃cellente poten¬
tia. Ita ętiam reb ex illa inchoatione
ꝑfectis atq formatis: udit ds̃ quia
bonũ ẽ. Placuit enim quod factũ ẽ:
in ea benignitate qua placuit ut fiẽt.
Duo qͥppe sunt: ꝓpter que amat oł cre¬
aturam suam. Ut sit:⁊ ut maneat..
Ult ȩẽt gͦ quod maneret. sps dĩ suꝑfere¬
batur suꝑ aqͣm. Ut autẽ maneret:
uidit ds̃ quia bona ẽ. Et qd̾ de luce dictũ
ẽ: hoc & de omnib. Manent enĩ que¬
dam. suꝑgressa omnem tẽporalẽ uo¬
lubilitatem in amplissima sc̃tate sub
dõ. quedã uo̾ scđ̃m sui temꝑis modos:
dũ ꝑ decessionẽ successionẽq rerum.
fiat lux. et facta ẽ. lux. in aliquo dixit
die. an ante omnẽ diem: Sienim u̾bo

Expanded text:
tem, inquit, scientiae caritatem Christi. cum tem, inquit, scientiae caritatem Christi. cum ergo sic oporteret insinuare spiritum dei ut superferri diceretur, commodius factum est, ut prius insinuaretur aliquid inchoatum cui superferri diceretur; non enim loco, sed omnia superante ac praecellente potentia. Ita etiam rebus ex illa inchoatione perfectis atque formatis uidit deus quia bonum est; placuit enim quod factum est in ea benignitate, qua placuit ut fieret. duo quippe sunt propter quae amat deus creaturam suam, ut sit et ut maneat. ut esset ergo quod maneret, spiritus dei ferebatur super aquam; ut autem maneret, uidit deus quia bonum est. et quod de luce dictum est, hoc et de omnibus: manent enim quaedam supergressa omnem temporalem uolubilitatem in amplissima sanctitate sub deo, quaedam uero secundum sui temporis modos, dum per decessionem successionemque retum fiat lux. et facta est lux, in aliquo die dixit an ante omnem diem? si enim uerbo
Abbreviated transcription (Latin):
tam cõmemorationẽ trinitatis agnos¬
cimꝰ: ita ⁊ in ꝯuersione atq ꝑfectione
creat᷑e. ut rerum spẽs digerant᷑. eadẽ
tͥnitas insinuetur. u̾bum dĩ scilicet
bonitas in qua dõ placet qͥcquid ei ꝓ
sue nature modulo ꝑfectum placet.
memorata pͥus qͣmuis inꝑfecta crea¬
tura p̾ea ꝯmemorat᷑ sp̃s di. priꝰ dicent
scriptura t̾ra autẽ erat inuisibilis et
incomposita. ⁊ tenebre erant super
abyssum. ac deinde inferente. et sp̃s
dei suꝑferebat᷑ suꝑ aqͣm: An qm̃ ege¬
nus atq indigus amor ita diligit.
ut rebus quas diligit subiciat᷑. ꝓpt̾ea
cũ cõmemorat᷑ sp̃s di. in quo scã eiꝰ be¬
iuolentia dilectioq intelligit᷑ suꝑfer¬
ri dictus ẽ. ne facienda oꝑa sua ꝑ indi¬
gentie necessitatẽ potius qͣm ꝑ habũ¬
dantiam beneficientiȩ ds̃ amare pu¬
taret᷑: Cuius rei memor apłs: dicturꝰ
de caritate. suꝑ eminentẽ uiam demõ¬
straturũ se ait. Et alio loco. Suꝑ eminẽ¬

Expanded text:
tam commemorationem Trinitatis agnoscimus; ita et in conversione atque perfectione creaturae, ut rerum species digerantur, eadem Trinitas insinuetur: Verbum Dei scilicet, ; et sancta Bonitas; in qua Deo placet quidquid ei pro suae naturae modulo perfectum placet, memorata prius, quamvis imperfecta creatura, postea commemoratur Spiritus Dei, prius dicente scriptura: terra autem erat inuisibilis et incomposita et tenebrae erant super abyssum, ac deinde inferente: et spiritus dei superferebatur super aquam? an quia egenus atque indigus amor ita diligit, ut rebus quae diligit subiciatur, propterea cam commemoraretur spiritus dei, in quo sancta eius beniuolentia dilectioque intellegitur, superferri dictus est, ne facienda opera sua per indigentiae necessitatem potius quam per abundantiam beneficientiae deus amare putaretur? cuius rei memor apostolus dicturus de caritate supereminentem uiam demonstraturum se ait; et alio loco: supereminen
Abbreviated transcription (Latin):
primo celum apellata ẽ: cũ dictũ ẽ inpͥn¬
cipio fec̃ o̾ celũ et t̾ram. ut qd̃ dix̃ ds̾ fiat
lux ⁊ facta ẽ lux: eam reuocante ad se
creatore. conu̾sio eiꝰ facta atq illumina¬
ta intelligat᷑. Et cur ita dictũ ẽ in pͥ¬
cipio fec̃ ds clũ ⁊ t̾ram. ⁊ ñ dictũ est
inpͥncipio dix̃ ds fiat celum ⁊ t̾ra: ⁊ fac¬

Expanded text:
appellata est, cum dictum est: in principio fecit deus caelum et terram; ut quod dixit deus: fiat lux, et facta est lux, eam reuocante ad se creatore conuersio eius facta atque inluminata intellegatur. et cur ita dictum est: in principio fecit deus caelum et terram, et non dictum est: in principio dixit deus: fiat caelum et terra
Abbreviated transcription (Latin):
querit᷑. utrũ omnia scdm figurarũ
tantũmodo intellectũ accipiant᷑: an
etiam scđm fidẽ rerũ gestarũ asserenda
et defendenda sint. Nam non esse
accipienda figͣalit̾: nullus xp̃iamus
dice audebit. attendens apłm dicentẽ.
Omnia autẽ hȩc: in fig̾a ꝯtingebãt ilł.
Et illud qd̾ in genesi scͥptũ ẽ. erunt duo
in carne una: magnũ sacram̃tũ cõ¬
modo illa scͥptura scrutanda ẽ: quera
mus qͦmodo dictum ẽ p̃ter allegoricã
significationẽ. inpͥncipio fec̃ ds gelũ et
t̾ram. Utrũ in pͥncipio tẽporis. an quia
pͥmo omniũ facta sint. an inpͥncipio
qd̃ ẽ u̾bũ dei unigenitus filiꝰ. Et qͦmͦ
possit ostendi dm̃ sine ulla sui cõmu¬
tatione oꝑari mutabilia ⁊ tẽporalia.
et quid significet᷑ nomine gȩli ⁊ t̾re.
Utrum sp̃ualis corꝑalisq creat᷑a cęli ⁊
t̾re uocabulũ acceꝑit: an tantũinodo

Expanded text:
 utrum omnia secundum figurarum tantummodo intellectum accipiantur an etiam secundum fidem rerum gestarum asserenda et defendenda sint. nam non esse accipienda figuraliter nullus christianus dicere audebit attendens apostolum dicentem: omnia autem haec in figura contingebant in illis, et illud quod in Genesi scriptum est: et erunt duo in carne una, magnum sacramentum commodo illa scriptura scrutanda est, quomodo dictum est praeter allegoricam significationem: in principio fecit deus caelum et terram; utrum in principio temporis? an quia primo omnium facta sint? an in principio quod est Verbum Dei unigenitus Filius? Et quomodo possit ostendi Deum sine ulla sui commutatione operari mutabilia et temporalia? et quid significetur nomine coeli et terrae? utrum spiritalis corporalisque creatura coeli et terrae vocabulum acceperit?
Abbreviated transcription (Latin):
script᷑a¬
biꝑtita
id quod
dñs signifi¬
cauit. dicens scribam cruditũ in regno
di similem eẽ. patrifamilias ꝓferenti de
thesauro suo noua et uetera: que duo
etiam testam̃ta dicunt᷑. In libris aũt
om̃ib scĩs intueri oportet. quȩ ibi gt̾na
intim̃tur: que facta narrent᷑. qͤ fut᷑a
p̃nuntient᷑. qͦ agenda p̾cipiant᷑ uł mo¬

Expanded text:
scriptbipertita id quod dominus significat dicens scribam eruditum in regno dei similem esse patri familias proferenti de thesauro suo noua et uetera, quae duo etiam testamenta dicuntur. in libris autem omnibus sanctis intueri oportet quae ibi aeterna intimentur, quae facta narrentur, quae futura praenuntientur, quae agenda praecipiantu