comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
inquo ertnt illa animalia : Non
utiq sine causa : Nouimus enim
qđ linteũ tinea ñ consumit : quȩ
uestes alias corrũpit : Et ideo qui
uult admysterium ecłȩ catholicȩ
ꝑtinere : excludat decordesuocor¬
ruptionẽ malarũ concupiscentiarũ.
&ta in corruptibilit̃ firmet᷑ in fide
ut̃ a prauis cogitationib: tãquã¬

Expanded text:
in quo erant illa animalia. Non in quo erant illa animalia. Non utique sine causa. Novimus enim quod linteum tinea non consumit, quae vestes alias corrumpit. Et ideo qui vult ad mysterium Ecclesiae catholicae pertinere, excludat de corde suo corruptionem malarum concupiscentiarum; et ita incorruptibiliter firmetur in fide, ut pravis cogitationib
Abbreviated transcription (Latin):
arcumcisionẽ quȩ tradita erat
bitationẽ sustulit petro : &ideo
post illã uisionẽ aminonitus ẽ
abspũ sc̃õ ut descender& & iret
cum eis quiuener anta cornelio.
& ꝑrexit: Cornelius enĩ & qui
cum illo erant tãquã exillis
animalib: habebant᷑ : quȩ in
uase erant de mons trata:. Quos
tam̃ lã munda uerat ds̃ : qui
elemosinis eorũ acceptauerat:
Occidendi ergo erant & mandu¬
candi : id ẽ uthit̃ficer& in cis
uitã pͣteritã qua ñ nouerant
xp̃m. & transirent in corpus
eius. tam quã inouã uitam so¬
cictatis ecłe : Nã & ipsepetrus
cũ ad eos ueniss&  cõme morauit
breuit̃. ꝗd sibi hilla uisione
monstratũ sit: Ait enĩ: Et uos
scitis quã in licitũ sit uiro iudeo
conumgi & accedere ad alienigenas :
sed mihi ds̃ ostendit neminem com¬
munẽ aut himundũ hominẽ dicere :
Qđ utiq tunc oftendit ds̃ : cumuox
illa sonuit qđ ds̃ mund auit tune
etam illud quare linteum erat :

Expanded text:
circumcisionem, quae tradita erat circumcisionem, quae tradita erat bitationem istam sustulit: et ideo post illam visionem admonitus est ab Spiritu sancto, ut descenderet et iret cum eis qui venerant a Cornelio, et perrexit. Cornelius enim et qui cum illo erant, tanquam ex illis animalibus habebantur, quae in vase fuerant demonstrata: quos tamen jam mundaverat Deus, quia eleemosynas eorum inde acceptaverat. Occidendi ergo erant et manducandi, id est, ut interficeretur in eis vita praeterita, qua non noverant Christum; et transirent in corpus ejus, tanquam in novam vitam societatis Ecclesiae. Nam et ipse Petrus cum ad eos venisset, commemoravit breviter quid sibi in illa visione monstratum sit. Ait enim: Et vos sciconjungi et accedere ad alienigenas: sed mihi ostendit Deus, neminem communem aut immundum hominem dicere. Quod utique tunc ostendit Deus, cum vox illa sonuit: Quod Deus mundavit, tu ne etiam illud, quare linteum erat,
Abbreviated transcription (Latin):
Ideo enim quattuor lineis sũmissũ
ẽ uas illud : quia quattuor uentis
dic̃ ds̃ congregandosscõs suos infi¬
nes fides euangeli cadi latatur:
Animalia ergo illa gentessunt
Dm̃s enĩ gentes quȩ in mundȩ erant
errorib: & suꝑstitionib: & concu¬
piscentiis antequam ueniret xp̃s:
illo adueniente donatis sibi pecca¬
postremissionẽ peccatorũ. quare
ñ recipiant᷑ in corpus xp̃i qđ est¬
eđa dĩ. cuius ꝑsonã petrus gesta¬
bat : Petrus in multis locis appar&.
qđ ꝑsona m gestat ecłȩ. Si petrus
figurã gestabat ecde & ecła
quasi inescam suã lã mundatas
tilis homo & quicum illo gen¬
acceptȩ munda uer eum: Ad
quendã modũ restabat : ut tã¬
quã crbus mundus hcorpora¬
ret ecłȩ hoc ẽ corpori dũi. Pecus
aũc trepidabat traderegentib:
euangelium : ꝗa illiqui credide¬
rant excircumcisione ꝓhibebant
anam fidẽ. & dicebant non eos
debere accedere ad participati¬
onem euangelii. nisi suscepissent

Expanded text:
Ideo enim quatuor lineis submissum Ideo enim quatuor lineis submissum est vas illud, quia a quatuor ventis dicit Deus congregandos sanctos suos in fines fides evangelica dilatatur. Animalia ergo illa Gentes sunt: omnes enim Gentes quae immundae erant erroribus et superstitionibus, et concupiscentiis suis, antequam veniret Christus; illo adveniente, donatis sibi peccapost remissionem peccatorum quare non recipiantur in corpus Chria Dei, cujus personam Petrus gestabat? Petrus in multis locis apparet, quod personam gestet Ecclesiae. Si Petrus figuram gestabat Ecclesiae, equasi in escam suam jam mundatas tilis homo, et qui cum illo acceptae mundaverunt eum ad quemdam modum: restabat ut tanquam cibus mundus incorporaretur Ecclesiae, hoc est, corpori Domini. Petrus autem trepidabat tradere Gentibus Evangelium: quia illi qui crediderant ex circumcisione, prohibebant stianam fidem; et dicebant non eos debere accedere ad participationem Evangelii, nisi suscepissent
Abbreviated transcription (Latin):
ñ &iam obseruent᷑ legunt᷑: Data ẽ
ergo licentia xp̃ianis : ut scđm hanc
unã consuetudinẽ faciant. sed man¬
ducent qđ uolunt cũ inoderatione.
cũ benedictione. cũ gratiarũ actione:
Fortassis ergo & petro lta dictum est:
Occide & manduca : ut lã ñ teneret
obseruationẽ iudȩorũ : Non tam̃
ei quasi gurges uentris & foeda uo¬
racitas imperata ẽ : sed tam̃ ut in¬
tellegatis hoc hi figura ẽẽ monstratũ.
erant i illo uase serpentia: Nũ quid
poterat mnanducare serpentes : Qd
ergo uult ipsa significatio: uas¬
illud ecłam significat: Quattuor
lincȩ quib dependebat: quattuor
partes orbis trarũ ꝑquas extendit᷑
eđa catholica quȩ ubiq diffusa ẽ:
Quicũq ergo uoluerit in partẽ ire
& ꝑaliquã hȩ resim ab uni uerso
conscindi: ñ ꝑtinet ad quattuor
linearũ sacramentũ: Si aũt ad
uisionẽ petri ñ ꝑtin& : nec adela¬
ues quȩ datȩ sunt petro ꝑtinebit:

Expanded text:
non etiam ut observentur, leguntur. Data est non etiam ut observentur, leguntur. Data est ergo licentia Christianis, ut secundum hanc vanam consuetudinem non faciant, sed manducent quod velint, cum moderatione, cum benedictione, cum gratiarum actione. Fortassis ergo et Petro ita Occide et manduca; ut jam non teneret observationem Judaeorum: non tamen ei quasi gurges ventris et foeda voracitas imperata est. Sed tamen ut intelligatis, hoc in figura esse monstratum ei, erant in illo vase serpentia. Numquid poterat manducare serpentes? Quid ergo sibi vult ista significatio? illud Ecclesiam significat; quatuor lineae quibus dependebat, quatuor partes orbis terrarum, per quas extenditur Ecclesia catholica, quae ubique diffusa est. Quicumque ergo voluerit in partem ire, et per aliquam haeresim ab universo conscindi, non pertinet ad quatuor linearum sacramentum. Si autem ad visionem Petri non pertinet, nec ad claves quae datae sunt Petro, pertinebit.
Abbreviated transcription (Latin):
uerbũ & uerbum erat apud dm̃. &
ds̃ erit uerbum Totic̃s audis erat:
noliquerere tempus. quia semꝑerat
Illeergo qui semꝑ erat. &cum filio
sc̃ꝑ erat quia potenst ẽ ds̃ sine tem¬
pore generare : ille dixit ad filiũ
Exutero ante luci ferum genuite:
Quid ẽ exutero : ds̃ habuit uterũ :
putabimꝰ dm̃ ꝑmembra corporalia
ec̃ dispositum : Absit: Et quare
dixit utero nisi ut intellegeret᷑
desua substantia genuisse:
Ergo ex utero hoc ꝓcessit. qđ erat
ipseꝗ genuit: Nam si aliud
erat quigenuit. aliud autem
ex utero ꝓcessit : monstrum e&
& pater opera filii: Certe uoluit
pat̃ : effiit filius: Ecce osten¬
do: quia uult filius & facit pat̃:
Vbiostendasiniquis : modo astendo
pat̃ uolo: Lam ego sic÷ lũniariued

Expanded text:
Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum . Toties audis, Erat; noli quaerere tempus, quia semper erat. Ille ergo qui semper erat, et cum Filio semper erat, quia potens est Deus sine tempore generare; ille dixit ad Filium, Ex utero ante luciferum genui te. Quid est, Ex utero? Deus habuit uterum? Putabimus Deum per membra corporalia esse dispositum? Absit. Et quare dixit, Ex utero, nisi ut intelligeretur de sua substantia genuisse? Ergo ex utero hoc processit, quod erat ipse qui genuit. Nam si aliud erat qui genuit, aliud autem ex utero processit; monstrum est,  Pater opera Filii. Certe voluit Pater, efficit Filius. Ecce ostendo quia vult Filius, et facit Pater. Ubi ostendis, inquis? Modo ostendo. Pater, volo. Jam ego si calu
Abbreviated transcription (Latin):
Damihi duos homines : patrẽ afiliũ
Homines s̃ duo: Qui iub& homo est :
qui obsequit᷑ homo est: Qui iubet &¬
obsequit᷑ : unam habent eandemq
naturam: Num quid ille qui i ub&
non denatura sua filium genuit :
Num quid ille qui obsequit᷑ obsequen¬
donaturã ꝑdidit : Accipe ergo hi¬
terim. quomodo accipis duos homi¬
nes. patrem iubentẽ. filiũ obsequen¬
tem: tam̃ dm̃ & dd̃. Sed simul
istiduo st̃ homines : simul ille unus
ds̃: Hoc est diuinum mira culum
Interim siuis ut agnoscã obsequium:
prius mecũ agnosce naturam:
lium: Exutero ante luciferum
genuite: Quid ẽ ante luciferum:
ꝑluciferum significant᷑ tempora:
Qđ inte dicit᷑ : ante omne qđ non ẽ.
euangelium. in principio fecit ds̃
uerbum: quomodo dixit in princi¬
pio fecit ds̃ cȩlum & terram. aut
in principionatum ẽ uerbum. aut
in principio genuit ds̃ uerbum:
Sedquidait : Erat. Erat. Erat
Audis erat : Crede hi principioerat:

Expanded text:
Da mihi duos homines, patrem et filium: Da mihi duos homines, patrem et filium: homines sunt duo; qui jubet, homo est; qui obsequitur, homo est: qui jubet uitur, unam habent eamdemque naturam. Numquid ille qui jubet, non de natura sua genuit filium? Numquid ille qui obsequitur, obsequendo naturam perdidit? Accipe ergo interim, quomodo accipis duos homines, Patrem jubentem, Filium obsequentem, tamen Deum et Deum. Sed simul isti duo sunt homines, simul ille unus Deus: hoc est divinum miraculum. Interim si vis ut tecum agnoscam obsequium, prius mecum agnosce naturam. lium Ex utero ante luciferum genui te . Quid est, ante luciferum? Per luciferum significantur tempora. od ante dicitur; ante omne quod non esEvangelium, In principio fecit Deus Verbum; quomodo dixit, In principio fecit Deus coelum et terram : aut, In principio natum est Verbum; aut, In principio Deus genuit Verbum, Sed quid ait? Erat, erat, erat. Audis Erat, crede. In principio erat
Abbreviated transcription (Latin):
reopera patris : quȩ dicit opera
cuidixit om̃a mea tua st̃ & tua
mea sunt : Ergo opera mea tua st̃.
&operatua mea sunt: Quȩ cumq
enĩ pat̃ facit : ipsedixit dñs dixit
unigenit dixit. filius dixit ueri¬
tas dixit: Quid dixit : quȩ cumq
pat̃ facit: hec & filius facit simi¬
liter : Mugna exprȩssio mag¬
naueritas. magna ȩqualitas
cit: Sufficit om̃aquȩ pat̃ facit :
hec & filius facit : Non sufficit
Addosimiliter: Quare addo simi¬
liter : quia solent dicere non
in tellegentes : sed nondũ aꝑtis
oculis ambulantes : Solent di¬
cere pater fecit iubendo. filius
obsequendo : Ergo dic similiter :
Si aũt similit̃ : quomodo ille sic
ille : sic quȩ ule hȩciste : Sediu
b& pat̃ in quit ut faciat filius
Carnadit̃ quidẽ sapis : sed sine
prȩiudicio ueritatis cedotibi : Ec ce
pater eius iub& : filius obsequitur:
Num quidideo non ẽ eius naturȩ filius
quia ille iubet & ille obsequitur:

Expanded text:
re. Opera Patris quae dicit opera re. Opera Patris quae dicit opera cui dixit, Omnia mea tua sunt, et tua mea sunt. Ergo opera mea tua sunt, et opera tua mea sunt. Quaecumque enim Pater facit: ipse dixit, Dominus dixit, Unigenitus dixit, Filius dixit, Veritas dixit. Quid dixit? Quaecumque Pater facit, haec et Filius facit similiter . Magna expressio, magna veritas, magna aequalitas. lius. Sufficeret, Omnia quae Pater facit, haec facit et Filius. Non sufficit; addo, similiter. Quare addo, similiter? Quia solent dicere non intelligentes, et nondum apertis oculis ambulantes, solent dicere: Pater fecit jubendo, Filius obsequendo; ergo dissimiliter. Si autem similiter, quomodo ille, sic ille: sic quae ille, haec iste. CAPU Pater, inquit, ut faciat Filius. Carnaliter quidem sapis, sed sine praejudicio veritatis, cedo tibi. Ecce Pater jubet, Filius obsequitur: numquid ideo non est ejus naturae Filius, quia ille jubet, ille obsequitur?
Abbreviated transcription (Latin):
Quid ergo dicis : Ecce inquit ipsedixit
Quiddixit : Ueni ut faciam opera
eius qui me misit : Nonergo sua :
Non: Et quid ẽ qđ ait ipse siloa.
ipse missus. ipse filius. Ipseuicus.
quem tuquȩris ẽẽ degenerem :
Quid ẽ qđ ait : Om̃i a que habet pat̃
mea sunt : Tu dicis quia aliena opera
facieb at quia dixit. faciã opera eius
quimisit me : Ego dico ꝗa pater
resalienas habebat : Scđm cor
tuum loquor: Vnde mihiuis ꝑ¬
scribere quia dix xp̃s. ueni ut fa¬
ciam opera eius quia ñ mea. sed eius
qui memisit : Interrogote dñe¬
tentionem: Dinã in quit quȩ ha¬
b& pat̃ mea sunt: Ergo patris
ñ sunt situa sunt : Non enĩ uit
Omĩa quȩ hab& pat̃ deditmihii :
quã uissi hoc dixiss& equalita tẽ
ostendiss&: Sed molestum est
qđ dixit : Omĩa quȩ hab& pat̃
mea sunt: Si intellegas omĩã
alioloco: Om̃a meatua sunt : &
tua mea sunt: Finita ẽ questio
dehis quȩ habet pater a filius:
concordes habent : Tu nolilitiga¬

Expanded text:
Quid ergo dicis? Ecce, inquit, ipse dixit. Quid ergo dicis? Ecce, inquit, ipse dixit. Quid dixit? Veni, ut faciam opera ejus qui me misit. Non ergo sua? Non. Et quid est quod ait ipse Siloa, ipse missus, ipse Filius, ipse Unicus quem tu quereris esse degenerem? Quid est quod ait, Omnia quae habet Pater, mea sunt ? Tu dicis quia opera aliena faciebat; quia dixit, Faciam opera ejus qui me misit. Ego dico quia Pater res alienas habebat; secundum cor tuum loquor. Unde mihi vis praescribere quia dixit Christus, Veni, ut faciam opera ejus, quasi non mea, sed ejus qui misit tentionem. Omnia, inquit, quae habet Pater, mea sunt. Ergo Patris non sunt, si tua sunt? Non enim ait, Omnia quae habet Pater, dedit mihi: quamvis si et hoc dixisset, aequalitatem ostendisset. Sed molestum est quod dixit, Omnia quae habet Pater, mea sunt. Si intelligas, Omnia alio loco: Omnia mea tua sunt, et tua mea sunt. Finita est quaestio, de his quae habet Pater et Filius: concordes habent, tu noli litiga
Abbreviated transcription (Latin):
Ns ihssicutauduumuscum
scm̃ euargilium legeretur
aperuit oculos hamini qui
caecuseratnatus frs̃: si ad tendamus
nator: quiadiabalus fiuerat e iaecatar:
Om̃s cecos nascifecit : qui primũ homi¬
nem de cẽpit : Currant ad inlumin.¬
torem: curicait. credant. accipient
lutum desaliua factum: Saliua qua¬
si uerbum est : terra caro est: Lauent
faciem : in piscina siloȩ: Pertinutt
aut ad euangelistã exponere nobis
ꝗd significet siloȩ : & ait qđ inter¬
pretat᷑ missus: Quis ẽ ipse missus.
nisi quidixit in ipsalectione ego
inquit ueni ut faciã opera eius ꝗ me
misit  Ecce siloa: Liuate faciem¬
& bapatamini : ut in lumine mini
ecceprimũ : ad hoc qđ dictumẽ ocu¬
los aperite: Ego inquit ueni: ut fa¬
ciã opera eius qui me misit : Lamhic
existit arrianus & dicit: Ecceuidetis
ꝗa xp̃s non fecit opera sua : sed patris
quicum misit: Nuniquã hoc dicer&
si uider& : hor ẽ siimpso qui inissus ẽ
tam quã insilo am faciem lauar&

Expanded text:
 sicut audivimus cum sanctum Evangelium legeretur, aperuit oculos homini qui caecus erat natus. Fratres, si attendamus nator, quia diabolus fuerat excaecator. Omnes caecos nasci fecit, qui primum hominem decepit. Currant ad illuminatorem, currant, credant, accipiant lutum de saliva factum. Saliva quasi Verbum est, terra caro est. Lavent faciem in piscina Siloae. Pertinuit autem ad Evangelistam exponere nobis quid significet Siloa, et ait, Quod interpretatur missus. Quis est ipse missus, nisi qui dixit in ipsa lectione, Ego, inquit, veni, ut faciam opera ejus qui me misit? Ecce Siloa; lavate faciem, baptizamini, ut illuminemini, Ecce primum ad hoc quod dictum est, oculos aperite: Ego, inquit, veni ut faciam opera ejus qui me misit. Jam hic existit Arianus, et dicit: Ecce videtis quia Christus non fecit opera sua, sed Patris qui eum misit. Nunquam hoc diceret, si videret, hoc est, si in ipso qui missus est, tanquam in Siloa, faciem lavaret.
Abbreviated transcription (Latin):
dedit filio: Dicat ergo sententiã :¬
int̃ partes ueritatis: Amen in¬
quit dicoub̾: ꝗa descendit detẽ
quã ille phariscus: Quare hoc:
rogo te qui iustitiã uis audire :
Quia om̃is ꝗ se exaltat humiliabit᷑:
& qui se humili a uerit ex altabit᷑:
A quo iste exaltabit᷑ : & ꝗ se exaltat
humiliabit᷑: Quia esurientes
impleuit bonis & diuites dimisit
in anes : Vade nunc. & uentila
diuiti as tuas: lacta te. & dic di¬
uessim: Quam diues: Si uolo
iustussum. si nolo iustus non sum:
In potes tatẽ habeo iustum ẽẽ : &
ius tum ñ cẽ. N audis in psal¬
mo ꝗ confidunt in uirtute sua :
Ergods̃ tibi carnẽ ds̃ tibi sensũ.
ds̃ tibianimã. ds̃ tibi mentem
ds̃ aibi in tellegentiã dedit:
Tudas tibi ipse iustitiã : quid ẽ
ꝗdẽ mens : ꝗd ẽ intellegentia
si ne iustitia : Nonne om̃a ista
siiustitia careant ad poenã
ualebunt: Ergo tam diues.
ut cũ tibi ds̃ dederit hiferiora
destibitu potiora: malediues

Expanded text:
dedit Filio . Dicat ergo sententiam dedit Filio . Dicat ergo sententiam inter partes Veritas. Amen, inquit, dico vobis, quia descendit hic quam ille pharisaeus. Quare hoc, roQuoniam omnis qui se exaltat, humiliabitur; et qui se humiliat, exaltabitur . A quo iste exaltabitur, et qui se exaltat humiliabitur. Quia esurientes implevit bonis, et divites dimisit inanes. Vade nunc, et ventila divitias tuas: jacta te, et dic, Dives sum. Quam dives? Si volo, justus sum; si nolo, justus non sum. In potestate habeo justum esse, et justum non esse. Non audis in Psalmo, Qui confidunt in virtute sua ? Ergo Deus tibi carnem, Deus tibi sensum, Deus tibi animam, Deus tibi mentem, Deus tibi intelligentiam dedit: tu das tibi ipsi justitiam? Quid est quid est mens, quid est intelligentia sine justitia? Nonne omnia ista, si justitia careant, ad poenam valebunt? Ergo tam dives es, ut cum Deus tibi dederit inferiora, des tibi potiora? Male dives,
Abbreviated transcription (Latin):
cimas do omniũ quȩ possideo : Ro¬
gare ueneras. an te laudare : Iotũ
tehabere dixisti. nihil tamquam
ȩgesus pecsti: Quomodo ergo ora¬
re uenisti: Gratias tibi dñe Non
ñ sũ sicut cȩteri homines. in iusti
quia ñ sum sic̃ publicanꝰ iste: Insul¬
tas. ñ exultas. le uinobis hnsab¬
bato : decimas do omniũ quȩ possi¬
deo. Odiuitẽ exin aniendum:
Ueni ueni pauꝑ esuriens publicano¬
immo ibista ubistas: Publicanus
enim de longin costabat: sed dñs
humili ꝓpinquauit: Nec oculos
incȩlum audebat leuare: Quo
oculos ñ leuabat : ibi corhabebat
Sed ꝑcutiebat pectussuũ dicens:
Dñe ꝓpitius estomihi peccatori
Oesurientẽ bonis implendũ: Au¬
distidñe controuersã ꝓmesenten¬
tiã : auditẽ sententiã int̃partes
ꝓlatam: Non appellat᷑ uictus :¬
ꝗa non ẽ adquẽ: Non enĩ appellat
a filio ad patrẽ Ds enĩ pat̃ non ui¬
dicat quẽ quã : sed omne iudiciũ

Expanded text:
cimas do omnium quae possideo. Rocimas do omnium quae possideo. Rogare veneras, an te laudare? Totum te habere dixisti: nihil tanquam egens petisti. Quomodo ergo orare venisti? Gratias tibi ago, Dominon sum sicut caeteri homines, raptores, Quia non sum sicut publicanus iste. Insultas, non exsultas. Jejuno bis in sabbato, decimas do omnium quae possideo. O divitem exinaniendum! Veni, veni pauper, esuriens publicanimo ibi sta, ubi stas. Publicanus enim de longinquo stabat. Sed Dominus humili appropinquabat. Nec oculos in coelum audebat levare. Quo oculos non levabat, ibi cor habebat. Sed percutiebat pectus suum, dicens: Domine, propitius esto mihi peccatori. O esurientem bonis implendum! Domine, controversiam; prome sententiam. Audite sententiam inter partes prolatam. Non appellat victus, quia non est ad quem. Non enim appellat a Filio ad Patrem. Deus enim Pater non judicat quemquam; sed omne judicium
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ liberũ arbitriũ perit homo & in¬
uenit᷑ homo factus ꝗ fecit neperi¬
r& quẽ fecit: In principio uerbũ
fit caro: Uerbum caro factum ẽ:
& habitauit in nb̵ Caro sit uerbũ :
sed caro accedit ad uerbum: Non
perit hicarne uerbũ : Ogratia
ut hoc haberemꝰ ꝗdigni ñ eramꝰ¬
Seduidete ꝗd dicat ipsa scãmaria
plena fide. plena gratia. mat̃
futura. uirgo ꝑmansura: Quid
dicit᷑ : In terroga: De quib: sin¬
gulis loqui. ualde multum est:
Qđ ait esurientes im pleuitbonis
& diuites dimisit hianes . Qui sunt
N uos longe mitto: Ostendi ub̵ modo
in uno tẽplodiuites de illis ꝗ dimit¬
tunt᷑ : ut m anes & pauperes de
illis ꝗ implent᷑ bonis : Ascenderunt
duo hi templũ orare: Vnus phari
dicebat: Attende diuitẽ. in digesta
ructantẽ. crapulã exalentẽ : suꝑ¬
biȩ ñ iustitiȩ: ds̃ in quit gratias
ago tibi : ꝗa ñ sũ sicut cȩteri homines
canꝰ iste : leiunobis insidobato de¬

Expanded text:
per liberum arbitrium perit homo, et inper liberum arbitrium perit homo, et invenitur homo factus qui fecit, ne periret quem fecit. In principio Verbum fit caro: Verbum caro factum est, et habitavit in nobis . Caro fit Verbum, sed caro accedit ad Verbum, non perit in carne Verbum. O gratia! Ut hoc haberemus, quid digni eramSed videte quid dicat ipsa sancta Maria, plena fide, plena gratia, mater futura, virgo permansura. Quid dicit inter caetera, de quibus singulis loqui, valde multum est? Quid ait? Esurientes implevit bonis, et divites dimisit inanes . Qui sunt ati. Non vos longe mitto: ostendo vobis modo in uno templo divitem de illis qui dimittuntur inanes, et pauperem de illis qui implentur bonis. Ascenderunt duo in templum orare; unus pharisus dicebat. Quid dicebat? Attende divitem indigesta ructantem, crapulam exhalantem, sed superbiae, non justitiae: Deus, inquit, gratias tibi ago, quia non sum sicut caeteri homines, canus iste. Jejuno bis in sabbato, de
Abbreviated transcription (Latin):
causam quęrit & didicit ab angło
nosco: & ille ꝑquidcos¬
nos camho: Ego enĩ sumsenex :
&uxor mea ꝓgressa ẽ in dieb: suis
Et illa: Quo modo fi& istud qm̃¬
iuirũ ñ cognosco : Illi dicitur
tacebis quia ñ credis: illi autẽ
causa exponit̃. silentiũ non ponit᷑
Quomnodo fi& istud qm̃uirũ ñ cog¬
qđ quȩris: Ecce quomodo uirũ
ñ cognoscis: & paries: Ecce quo¬
subtanto umbra culo sc̃itatis
Quare hoc : Si uerba attendamꝰ:
audire : ds̃ potest & corda hnter¬
lacharias quando ait ꝑ qđ cognos
camhoc. ego enim sum senex &uixor
mea ꝓgredit᷑ in dieb suis: desperan¬
dodixit. ñ inquirendo. Maria
uero econtra qđ ait quomodo fi&
istud qm̃ uirũ non cognosco : In¬
quirendo dix̃ ñ desperando. Dm̃
interrogauit : ñ de ꝓmissione du¬
bitauit: Ouera gratia plena:
Sic ẽ enim ab angło salutata Aue
gratia plena: Quis hane explic&
gratiam : Qs huic gratiȩ gratias
agendo sufficiat: Fit homo : &

Expanded text:
causam quaerit, et dicit angelo, causam quaerit, et dicit angelo, nosco. Et ille, Per quid cognoscam hoc? Ego enim sum senex, et uxor mea progressa in diebus suis. Et illa, Quomodo fiet istud? Quoniam virum non cognosco. Illi dicitur, Tacebis, quia non credis: illi autem causa exponitur, silentium non imponitur. Quomodo fiet istud? Quoniam virum non cogquod quaeris, ecce quomodo virum non cognoscis et paries, ecce quosub tantae umbraculo sanctitatis. Quare hoc? Si verba attendamus, aut audire: Deus potest et corda interZaccam hoc? ego enim sum senex, et uxor mea progressa in diebus suis, desperando dixit, non inquirendo: Maria vero quando e contra ait, Quomodo fiet istud? quoniam virum non cognosco, inquirendo dixit, non desperando. Dum interrogavit, non de promissione dubitavit. O vere gratia plena! Sic est enim ab angelo salutata, Ave, gratia plena. Quis hanc explicet gratiam? Quis huic gratiae gratias agendo sufficiat? Fit homo, et
Abbreviated transcription (Latin):
Ecce eris tacens. nec poteris loqui usq
indiem quo hȩc fiant : ꝓpt̃ qđ non
credidisti uerbis meis. quȩ implebunt᷑
intempore suo Idem ipse angłs ue¬
nit admariam : nuntiat xp̃m uen
turũ demaria in carne: Et maria
tale aliquid dicit: Ille enĩ dixit ꝑ
qđ cognoscam hoc: Ego enĩ sum
senex. & uxor mea ꝓcessit indieb suis:¬
Ecceeris tacens nec poterisloqui usq
indiem quo hȩc imple ant̃. ꝓpt̃ quod
ñ credidisti uerbis meis: Et accepit
suppliciũ taciturnitatis. merito
infidelitatis: Quid dixerat ꝓpħa
de loħ : Voxclamantis inheremo:
Tac& tacharias : generaturus uocẽ
Quia ñ credidit tacuit: merito ob¬
dictũ ẽ h scõ psalr. Credidi ꝓpt̃
qđ locut᷑ sum Quia n credebat:
merito ñ loquebat᷑: Sed rogo dñe:
Cũ audientib: me parit̃ pulso: Aperi
nob̵ expone nb̵ ꝗd sibi uelit hȩcquȩs¬
tio Causas quęrit zacharias ab
angło ꝑ ꝗd cognoscent qđ illi aunun¬
tiat᷑ xp̃s uirginimariȩ : & ipsa

Expanded text:
poteris loqui usque in diem quo haec fiant, propter quod non credidisti verbis meis, quae implebuntur in tempore suo. Idem ipse angelus venit ad Mariam, nuntiat Christum nasciturum ex ea in carne, et Maria tale aliquid dicit. Ille enim dixit: Per quid cognoscam hoc? Ego enim sum senex, et uxor mea processit in diebus suisEcce eris tacens: et non poteris loqui usque in diem quo haec implebuntur, propter quod non credidisti verbis meis. Et accepit supplicium taciturnitatis, merito infidelitatis. Quid dixerat propheta de Joanne? Vox clamantis in eremo . Tacet Zacharias generaturus vocem. Quia non credidit, tacuit: merito obdictum est in sancto psalmo, Credidi, propter quod locutus sum : quia non credebat, merito non loquebatur. Sed rogo, Domine, cum audientibus me pariter pulso, aperi nobis, expone nobis quid sibi velit haec quaestio. Causas quaerit Zacharias ab angelo, per quid cognosceret quod illi annuntiatur Christus virgini Mariae, et ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
sedes. dominationes. principa¬
tus . & potestates. ante omĩa
Si om̃a uisibilia & in uisibilia
celũ & ierrã & uirgo maria
quia & uirgo maria de terra. & xp̃s
factor terre. factus interra. quia
ueritas de terra orta ẽ : breuiter
ergo cõm̃do caritati ur̃e magnũ
sacram̃tũ. Qm̃ multi futuri e¬
rant quiputarent xp̃m non esse
nisi hominẽ nihil eẽ amplius quã
hominẽ : Ideo magnus homo
quo maior h hominib: non fuit
ꝑhibuit ei testimonium lohes:
Subditus inclinatus. humiliatus
Inquantũ se humilẽ reddidiss&
si soluere corrigiã caltiam̃ti eius
dignũ se eẽ dixiss& : Adtendite
inmagno xp̃o corrigiã caltiam̃ti:
Quantũ humilis extitiss&. & si se
loħ dixiss& dignũ : Quid se fecit
dicendo se in dignum: Propterea

Expanded text:
Thronos, Dominationes, PrincipaThronos, Dominationes, Principatus et Potestates, ante omnia cSi omnia, visibilia et invisibilia, coelum et terra, et virgo Maria: quia et virgo Maria de terra, et Christus factor terrae factus est de terra, quia veritas de terra orta est . CAPUergo commendo Charitati vestrae magnum sacramentum. Quoniam multi futuri erant, qui putarent Christum non esse nisi hominem, nihil esse amplius quam hominem: ideo magnus homo, quo major in hominibus non fuit, perhibuit ei testimonium Joannes, subditus, inclinatus, humiliatus. In quantum se humilem reddidisset, si solvere corrigiam calceamenti ejus, dignum se esse dixisset? Attendite in magno sacramento corrigiam calceamenti. Quantum humilis exstitisset, et si se Joannes dixisset dignum? Quid fecit, d
Abbreviated transcription (Latin):
ut a non nullis &iam xp̃s puta¬
retur: Nec h suꝑbia sua ali¬
enũ ẽ se cutus errorem : nec
ausus ẽ dicere sum qđ putatis
ut adpedes dñi & ad corrigiã
calti amenti seruus humilia¬
ret᷑ neuento suꝑbiȩ lucerna
dñi: Date mihi alium seruũ
celebramus : natiuitatis diẽ
nemini nisi łoħis: Audistis
quando euangeliũ legebat᷑
qui ordo fuerit amborũ nas¬
centiũ : prȩcursoris & domi¬
natoris. & qđ paulo ante dixi
prȩconis & iudicis. uocis. & uerbi:
Angłs gabrłel nuntiat lõħm
ldem ipse angłs gabrihel. nun
ille regendo: Sequit̃ illenas¬
cendo: ante cedit regendo. qui
Post quã creatus ẽ xp̃s. & creator
& creatus: Creator ante matrẽ :
creator matris. creatus inmatre
Et dicam : Creator ante matrẽ:
Ante abraham ego sũ. Ipse dixit:
Euangeliũ loquit᷑: Audite uł
legite: Sed parum ẽ ante abra¬
haincreator: Ante adamcre¬
ator: Ante cȩlũ & terram cre¬
ator: Ante om̃s angelos uni¬
uersamq creaturã spiritalẽ.

Expanded text:
ut a nonnullis etiam Christus putaretur. Nec in superbia sua alienum est secutus errorem, nec ausus est dicere, Sum quod putatis: ut ad pedes Domini, et ad corrigiam calceamenti servus humiliaretur, ne vento superbiae lucerna ni. Date mihi alium servum celebramus: nativitatis diem nemini, nisi Joanni. Audistis quando Evangelium legebatur, qui ordo fuerit amborum nascentium, praecursoris et Dominatoris, et quod paulo ante dixi, praeconis et Judicis, vocis et Verbi. Angelus Gabriel nuntiat Joannem, idem ipse angelus Gabriel nuntiille regendo. Sequitur enim nascendo, antecedit regendo: quia post quem creatus est Christus, et creator et creatus; creator ante matrem, creator matris, creatus in matre. Et quid dicam, creator ante matrem? Ante Abraham ego sum, ipse dixit, Evangelium loquitur : audite, vel legite. Sed parum est, ante Abraham creator: ante Adam creator, ante coelum et terram creator, ante omnes Angelos universamque creaturam spiritualem,
Abbreviated transcription (Latin):
qui uolauit sicut aquila suꝑ nubes
qui mentis serenitate cernebat in
principio erat uerbũ . ipse dixit
Sidixerimus quia peccatũ ñ habemꝰ
nos ipsos decipimus & ueritas in ñb
non est: Si aũt confessi fuerimus
peccata nr̃a: fidelis & iustus est
go orate INGIOrT SER MO

Expanded text:
qui volavit sicut aquila super nubes, qui volavit sicut aquila super nubes, qui mentis serenitate cernebat, In principio erat Verbum: ipse dixit, Si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos decipimus, et veritas in nobis non est. Si autem confessi fuerimus peccata nostra, fidelis et justus est,go orate. SERMO
Abbreviated transcription (Latin):
congelauit: In terrogatus ab
ancilla negauit xp̃m semel:
interrogatus iterum negauit :
interrogatus tertio negauit.
Dõgratias : quia cessauit interro¬
gatio: Si noncessar& hiterro¬
gatio : diu repeteret᷑ negatio:
Ergo postea quam resurrexit:
tunc eos confirmauit. tunc
facti sunt spiritales: lamergo
non habebant peccatum : ̃pi¬
ritales populos scribebant. spi¬
ritales epłas ecclesiis mittebant
non habebant peccatũ : Hoc di¬
cis : Non tibi credo: Ipsos inter¬
sastis habere peccatum: Dicite
nob̵ obsecro : Audiamus nede¬
sperent peccatores : nedesinant
rogare dm̃ qui non s̃sine peccito
Dicite nobis : Ait unus ipsorum:
st quis : Quem dñs amplius dilige¬
bat. & qui suꝑ pectus dñi discũbebat.
& regnicȩlorum qđ ructaret se cre¬
tumbibit: Ipse eum interrogo
Habetis peccatũ anon: Respondit
&dicit : Si dixerimꝰ quia peccatũ
In principio erit uerbum & uerbũ
Uidete quanta transcenderat: ut ꝑ¬
uenir& aduerbum: Talis actantus

Expanded text:
congelavit. Interrogatus ab congelavit. Interrogatus ab ancilla, negavit Christum semel: interrogatus iterum, negavit: interrogatus tertio, negavit . Deo gratias, quia cessavit interrogatio: si non cessaret interrogatio, diu repeteretur negatio. Ergo posteaquam surrexit, tunc eos confirmavit, tunc facti sunt spirituales. Jam ergo non habebant peccatum? Spirituales Apostoli scribebant spirituales Epistolas, Ecclesiis mittebant: non habebant peccatum, hoc dicis. Non tibi credo, ipsos intersastis habere peccatum? Dicite nobis, obsecro. Audiamus, ne desperent peccatores, ne desinant rogare Deum, quia non sunt sine peccato. Dicite nobis. Ait unus ipsorum. Et quis? Quem Dominus amplius diligebat, et qui super pectus Domini discumbebat , et regni coelorum quod ructuaret secretum bibebat. Ipse eum interrogo: Habetis peccatum, an non? Respondet, et dicit: Si dixerimus quia peccatum In principio erat Verbum, et Verbum Videte quanta transcenderat, ut perveniret ad Verbum. Talis ac tantus,
Abbreviated transcription (Latin):
oratione: Sic orate: Et in t̃ cȩtera
quȩ iussit orare : & hoc posuit : Di
& ad orationẽ debitares redeunt
Istauita non ẽ sine peccato : ut quo¬
tiens oratur. totiens peccata ad¬
te quando didicer̃ orationẽ adhuc
infirmi erant : fortedic& hoc
aliquis : Quando illos docuit ora¬
tionem dñsiħs: ad huc paruuli
erant. h firmi erant. carnades
erant. nondum erant spiritales
qui non habent modo peccatum
Quid ergo spiritales faca. spirita¬
lit̃ orare cessarunt : Debuitergo
xp̃s dicere: Modo talia orate:
& daret spiritalibus alterã ora¬
tionem: Una ẽ ipsa ẽ. Ipse est
quidedit: Ipsamergo orate in
ecła : sed tollamus contro uer
dicturus deniq qđ uerum est:
Illo pendente trepida uerunt :¬
& tunc desperauer̃ apłi. quan¬
do credidit latro: Petrus ausus ẽ
sequi : quando dñs ad passionem
ductus ẽ: Ausus ẽ sequi ꝗa ad
domũ ꝑuenit. & hatrio fatigatus
est: Adignem stabat & friguit:
adignemsteait. timore frigido

Expanded text:
oratione. Sic orate. Et inter caetera oratione. Sic orate. Et inter caetera quae jussit orare, et hoc posuit: Dimiet ad orationem debitores redeunt. Ista vita non est sine peccato, ut quoties oratur, toties peccata dite quando didicerunt orationem, adhuc infirmi erant. Forte dicet hoc aliquis: Quando illos docuit orationem Dominus Jesus, adhuc parvuli erant, infirmi erant, carnales erant; nondum erant spirituales, qui non habent peccatum. Quid ergo, fratres, facti spirituales orare cessarunt? Debuit ergo Christus dicere, Modo talia orate, et dare spiritualibus alteram orationem. Una est, ipsa est, ipse est qui dedit: ipsam ergo orate in Ecclesia. Sed tollamus controversdicturus. Denique quod verum est, illo pendente trepidaverunt, et tunc desperaverunt Apostoli, quando credidit latro. Petrus ausus est sequi, quando Dominus ad passionem ductus est, ausus est sequi, qui ad domum pervenit, et in atrio fatigatus est, ad ignem stabat, et friguit: ad ignem stetit, timore frigido
Abbreviated transcription (Latin):
bi te ergo oratianibis peccatores
consitomini pecat aurã orate utde¬
leantur. or at eut minuantur ora
teciabis : ut ꝓsicentibus ipsa defici¬
ant: Tam̃ nali tedesperare & per¬
catares orate: Quisenim nõ percauit .
A sacerdo tibus incipe. Sacerdo¬
tibus dixit: Prius offerte sacrifi
ut si ꝗs se iustum & sine peccato di¬
ceret. responderet᷑ ei : Non ad¬
tendo qđ loqueris: sed qđ offeras
Victimatua conuincitte: Quare
offeras ꝓpeccatistuis. si nulla ha¬
bes peccata : An insa crificio men
sunt peccatores : Certe fr̃s quia
ds̃ uoluit sacerdos ipsius sum: pecca¬
tor sum. uobis cũ pectus tundo. uobiscũ
ueniam rogo. uobiscum ꝓpitiũ spero
Sed forte apostoli sc̃i. primi. sumini
arietes. greges. pastoris membra.
pastores. forte ipsi non habent pec¬
catum : Vere habebant & ipsiha¬
bebant: Non irascunt᷑ : quia con¬
fitentur: Ergo non auderemus
Primũ ipsum dñm audidicentẽ apłis
Sic orate: Quomodo illi sacerdotes
sacrificiis conuincebant᷑ : sic isti in¬

Expanded text:
bite ergo orationibus, peccatores; confitemini peccata vestra, orate ut deleantur, orate ut minuantur, orate ut vobis proficientibus ipsa deficiant: tamen nolite desperare, et peccatores orate. Quis enim non peccavit? A sacerdotibus incipe. Sacerdotibus dixit, Prius offerte sacrificut si quis se justum et sine peccato diceret, responderetur ei, Non attendo quod loqueris, sed quid offeras; victima tua convincit te. Quare offers pro peccatis tuis, si nulla habes peccata? An in sacrificio mentsunt peccatores. Certe, fratres, quia Deus voluit, sacerdos ipsius sum, peccator sum, vobiscum pectus tundo, vobiscum veniam rogo, vobiscum Deum propitium spero. Sed forte Apostoli sancti, primi, summi arietes gregis, pastoris membra pastores, forte ipsi non habebant peccatum. Vere habebant et ipsi, habebant: non irascuntur, quia confitentur. Ego non auderem. Primum ipsum Dominum audi dicentem Apostolis, Sic orate. Quomodo illi sacerdotes sacrificiis convincebantur, sic isti
Abbreviated transcription (Latin):
Necia qui patest maueri inuer¬
bis illius ꝗ catus erat: &forte
multas n anb ene intellegentes
facit desperare : Aitinim in t̃
cetera sua uerba idemiuocu¬
li aꝑtisunt: Scimus ꝗapacato¬
res dĩnon exaudit. Datemihi¬
diat Datequirog& discuite
genus humanũ ab imꝑfectis
ad ꝑfeccos ascende a uerno ades¬
tatem. Hoc enĩ cant auimus.
Estatem & uernũ : tefecifei :¬

Expanded text:
Nescio quid potest movere in verbis illius qui caecus erat, et forte multos non bene intelligentes facit desperare. Ait enim inter caetera sua verba, idem cui oculi aperti sunt: Scimus quia peccatores Ddiat. Date qui roget, discutite genus humanum ab imperfectis ad perfectos. Ascende a verno ad aestatem: hoc enim cantavimus, Aestatem et vernum tu fecisti
Abbreviated transcription (Latin):
Ambo mnirabilit̃ nati: prȩco &iudex
lucerna. &dies. uox. & uerbũ
seruus & dñs: Desteriliseruus :
deuirgi ne dñs: Ipse dñs fecit sibi
seruum ut inuterosterili : de sene
patre. & de anicula matre Et
idem ipsechĩs fecit sibi carnẽ hi ute¬
ro uirginis sine homine patre:
qui fecit primum hominem si¬
ne patre & matre: Quia ne¬

Expanded text:
Ambo mirabiliter nati, praeco et Judex, lucerna et dies, vox et Verbum, servus et Dominus. De sterili servus, de virgine Dominus. Ipse Dominus fecit sibi servum in utero sterili, de sene patre, et de anicula matre: et idem ipse ro Virginis sine homine patre, qui fecit primum hominem sine patre et matre. »
Abbreviated transcription (Latin):
significauit. Anim alia quȩ h
linteo ertant : omniũ gentium
Quattuor lineȩ quib uas illud de¬
pendebat : quattuor partes mun¬
di in quib xpi euangeliũ pͣdicat᷑
significasse uidentur: Quod
tertiauice sũmissum ẽ uas illud:
duca: hoc significatum est
manducatura ẽae. hoc ẽ occisura
ea infidelitatẽ ut insereret
fidem: Nemo enĩ potest inxp̃a
credere : nisi prius moriatur
qđ fuit : Scđm illud qđ apłs¬
dicit : Mortui enim estis &
uita ur̃a abscondita ẽcum xp̃o
indõ : Quomodo enĩ ꝗ abhȩre¬
ticis uiui circũ ueniunt᷑. uiui
deuorant᷑ amorte : sic illiꝗ
ad xp̃m ueniunt moriunt᷑
preteritis. ut uiuant futuris:
Pereunt diabolo : & xp̃o ad qui¬
runtur. Moriunt᷑ morti : &¬
uite felicit̃ inserunt᷑: Quam
rem ut asã in nos pietas diui¬
na implere & confirmare

Expanded text:
Animalia quae in linteo erant, omnium Gentium Quatuor lineae quibus vas illud dependebat, quatuor partes mundi, in quibus Christi Evangelium praedicatur, significasse videntur. Quod tertia vice submissum est vas illud, duca; hoc significatum est,manducatura esset; hoc est, occisura esset infidelitatem, ut insereret fidem. Nemo enim potest in Christum credere, nisi prius moriatur quod fuit; secundum illud quod Apostolus ait, Mortui enim esra abscondita est cum Christo in Deo . Quomodo enim qui ab haereticis circumveniuntur, vivi devorantur a morte: sic illi qui ad Christum veniunt moriuntur praeteritis, ut vivant futuris; pereunt diabolo, et Christo acquiruntur; moriuntur morti, et feliciter vitae inseruntur. Quam rem ut etiam in nobis pietas divina implere et confirmar
Abbreviated transcription (Latin):
quã significabant quat tuor lince
quib: illuduas conectabat᷑. & in
nomine patris & filii & spũs ct̃
credentes innouant᷑ ut ꝑtine ant
ad sotietatẽ cõmunionẽq sc̃orum :¬
quattuor ergolineȩ iIIͬi orb partes
& trina sũ mersio mysterium tri¬
duo denariũ apłorũ numerum
ostendit : tamquã ternis ꝑ quat¬
tuor deputatis: Qua t̃ enĩ tria :

Expanded text:
r lineae, quibus vas illud connectebatur, et in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti credentes innovantur, ut pertineant ad societatem communionemque sanctorumQuatuor ergo lineae, quatuor partes orbis, et trina submissio mysterium Triduodenarium Apostolorum numerum ostendit: tanquam ternis per quatuor deputatis. Quater enim tria,
Abbreviated transcription (Latin):
Itt̃ psius de confessione peccatorũ. & qr
hoc desiderat diabolus ut peccatanr̃a
minime c̃fitentes reiante tribum alxer¬
niudicis appareamus. Ds̃ econtrario
uult ut mala nra humilit̃ confitea mur
in hocscło ut ab eis liberari merea mur
Infuturo

Expanded text:
II. De Confessione peccatorum, et quia hoc desiderat diabolus ut peccata nostra minime confitentes, rei ante tribunal aeterni Judicis appareamus; Deus e contrario vult ut mala nostra humiliter confiteamur in hoc saeculo, ut ab eis liberari mereamur in futuro
Abbreviated transcription (Latin):
tationem legis & eos qui confluere
coeperint uoluptatib: & cupiditatib:
suis. uenientes ad p̃cepta legis consis¬
terent & refrenarent impatus libi¬
dinum suarum : Non aũt ita er antꝰ
illi lapides : sed in fluuio suꝑ quos
transibat aqua. sicut suꝑlegem
trans gressorpopulus transibat:
Inde ergo dñs tulit legẽ ad gratiã :
id est de fluuio tulit. & inuase pas¬
aut̃ homo : totũ qđ in notescit ss̃:
Qđ dat illi gratiã suam: imde presu¬
mebat ad: Golias aũt dese : de uiri¬
bussuis suꝑbus elatus inflatus: Pr¬
mototã uictoriã uniuersc̃ partissue :¬
inse uno constituit : Et quia om̃is su
ꝑbia inpudentia ẽ frontis : in ipsa
Euacuata ẽ frons. a fronte que ha¬

Expanded text:
citionem Legis, et eos qui cum fluere citionem Legis, et eos qui cum fluere coeperint voluptatibus et cupiditatibus suis, venientes ad praecepta Legis consistunt, et refrenant impetus libidinum suarum. Non autem ita erant illi lapides; sed in fluvio, super quos transibat aqua, sicut super Legem transgressor populus transibat. Inde ergo Dominus tulit Legem ad gratiam: id est, de fluvio tulit, et in vase passt homo totum, quod ei innotescit Deus, quod dat illi gratiam suam, unde praesumebat David: Golias autem de se, de viribus suis, superbus, elatus, inflatus, primo totam victoriam universae partis suae in se uno constituit. Et quia omnis superbia habet impudentiam frontis, in ipsam Evacuata est frons quae ha
Abbreviated transcription (Latin):
lamtibi: Neq om̃s quinq lapi¬
destulit : sed unũ tulit : Nãq
in numero lapidũ : numerum
librorum ostendit: b uno lapide :
unitatem implentium legem : Vni¬
tas enĩ ipsa implet legem : id est ca¬
ritas. ideo sublati sunt quinq: illi
lapides defluuio: Fluuius ꝗd signi¬
ficat : Illo tempore : Non enim¬
mero : ꝓpt̃ quinq: libros morsi
Quid significa ⁊ qđ defluuio sunt
ablati. & positi inuase pastoritio :
lex transit ad gratiam: ꝗd tam
significat gratiã quã lactis copiã :¬
Sublati sunt aũt illi lapides deflinio
Fluuius significabat populũ flixcũ
deditũ temporalibus rebus aman¬
tem transe untia. & cupiditaitis
impetu inare huius scłi decur¬
rentẽ : qualiserit populus iude¬
orum uetus : Acceperat legemi
sed calcabat legẽ : & transibat le
do fluuis suꝑ illos lapides : Non
enĩ lapides illi limiem fecerant
fluuio : ut statuer& fluuium
Qđsilta eẽ : signi ficarent coar¬

Expanded text:
lam tibi. Neque omnes quinque lapilam tibi. Neque omnes quinque lapides misit, sed unum tulit. Namque in numero lapidum, numerum librorum ostendit; in uno lapide, unitatem implentium Legem. Unitas enim ipsa implet Legem, id est, charitas. Ideo sublati sunt quinque illi lapides de fluvio. Fluvius quid significabat illo tempore? CAPUT VImero, propter quinque libros Moysi. Quid significat quod de fluvio sunt ablati, et positi in vase pastoritio? JLex transiit ad gratiam. Quid tam significans gratiam, quam lactis copia? Sublati sunt autem illi lapides de fluvio. Fluvius significabat populum fluxum, deditum temporalibus rebus, amantem transeuntia, et cupiditatis impetu in mare hujus saeculi decurrentem; qualis erat populus Judaeorum vetus. Acceperat Legem, sed calcabat Legem, et transibat super do fluvius super illos lapides. Non enim lapides illi limitem fecerant fluvio, ut statuerent fluvium. Quod si ita essent, significarent coer
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ ȩtate diribus imp̃ar erat. qua¬
si armis par e& : Sed arma uetera
non adiuuabant: potius quã onera¬
bant nouã ȩtaten: Et ad hoc ꝑtin&:
qđ &iã apostolica lectio ante psal¬
micanticum prȩsignauit dicens:
Exuite uos ueterẽ hominẽ : & induite
nouum: Noluit đd uetustatem
armorũ : abiecit. onera ẽẽ dixit:
quia implicabat eum: Expeditis¬
simus ille ad proclium ꝓcedere cu¬
piebat : fortis ñ inse sed in dño ar¬
matus ñ tam ferro. quã fide: Ta¬
men abiectis armis elegit aliquid
unde pugnar& : hoc ñ sine sacra¬
mento : Nam ii detis duas quasdã
dimicare : In illa parte corpus
diaboli : in ista prefiguratio
des detorrente fluuio : & pͥosuit
inuase pastoris quolac mulgeri
solet : Ita ꝓcessit armatus : Quinq
lapides : lex erat : Continetur
enim lex quinq: librismorsi: &
in ipsalege. decẽ prȩcepta s̃ salu¬
taria. quibus decem prȩceptis
cȩtera seruiant: Prefiguratur
ergolex & quinario & denario
numero : & ideo đd pugnauit

Expanded text:
 et viribus impar erat, quasi armis par esset: sed arma vetera non adjuvabant, potius onerabant novam aetatem. Et ad hoc pertinet quod etiam apostolica lectio ante psalmi canticum praesignavit, dicens: Exuite vos veterem hominem, et induite novum . Noluit David vetustatem armorum: abjecit; onerosa esse dixit, quia implicabant eum. Expeditissimus ille ad praelium procedere cupiebat; fortis non in se, sed in Domino; armatus non tam ferro, quam fide. men abjectis armis, elegit aliquid unde pugnaret: et hoc non sine sacramento. Nam videtis quasi duas quasdam dimicare. In illa parte corpus diaboli, in ista praefiguratio des de torrente, de fluvio, et posuit in vase pastoris, quo lac mulgeri solet, et ita processit armatus . Quinque lapides, Lex erat; continetur enim Lex quinque libris Moysi. Et in ipsa Lege decem praecepta sunt salutaria, quibus decem praeceptis caetera serviant. Praefiguratur ergo Lex et quinario et denario numero. Et ideo David pugnavit
Abbreviated transcription (Latin):
ergo ille populi iudeorũ filiorũ
isrł: saulerat: Angebatur :¬
estuebat querebat in uniuerso
exercituparem: Ille uero non
inueniebat nec forma corporis :
nec aud acia ꝓuocationis : Cinnestu¬
ar& : ausus est pueriste đđ ñ presu¬
mens de uiribus suis. sed in nomine
dĩ sui ꝓcedere aduersus eum : Nun¬
tiatum ẽ regi.non audacia pueritiȩ :
sed fidutiapietatis: Nec res ab nuit :
non recusauit: intellexit cũ uider&
aude ntẽ puerũ. aliquid diuinitatis
in eocẽ : nec illã teneram ȩ tatem
sine diuino instinetu talia posse pre¬
sumere. libent̃ accepit: Processit
qui erant hea parte unde ꝓcedebat
đđ non erat presumptio nisi dedõ:
puillis aũt tota spes in unius hominis
uiribus: Sed quid ẽ homo. nisi quod
in isto psalmocecinit. homo uanita¬
ti assimilatus est : dieseius uelut
umbia pretereunt : Ergo spes illoꝵ

Expanded text:
ergo ille populi Judaeorum filiorum ergo ille populi Judaeorum filiorum Israel Saül erat. Angebatur, aestuabat, quaerebat in universo exercitu parem illi: verum non inveniebat, nec forma corporis, nec audacia provocationis. Cum ergo aestuaret, ausus est puer iste David, non praesumens de viribus suis, sed in nomine Dei sui, procedere adversus eum. Nuntiatum est regi, non audacia pueritiae, sed fiducia pietatis: nec rex abnuit, non recusavit. Intellexit, cum videret audentem puerum, aliquid divinitatis in eo esse, nec illam teneram aetatem sine divino instinctu talia posse praesumere. Libenter accepit: processit qui erant in ea parte, unde procedebat David, non erat praesumptio nisi de Deo: in illis autem tota spes in unius hominis viribus. Sed quid est homo, nisi quod in isto psalmo cecinit, Homo vanitati assimilatus est; dies ejus velut umbra praetereunt? Ergo spes illorum
Abbreviated transcription (Latin):
olias unus fuit ex allo filis idẽ
exalienigenis : quibellũ gere¬
bant illo tempore aduersus filios
isiđ Eo ut tempore đd sc̃s cuius
est hoc psalcerium immo ꝑ quem
ministrauit hoc psalterium sp̃s sc̃s.
puererat pascens oues patris sui
tenera ȩtate uixdum adulescen¬
tulus: Frs eius iã iuuenes milita¬
bant : & in exercitu regis erant:
Attulit eis missus a parentibus ali¬
quid dedomo : usibus ipsorum
lta illo tempore quo pugnabatur
in exeruitu inuentus ẽ nondũ mi¬
les : sed militum minister & frat̃
Extitit tunc golias iste de quo men¬
tio facta ẽ ingensstatura corporis:
armis instructus. uiribu s etiam
exercitatus. elatus iactonea.
qui suꝑbe uocaret ad monomachiã
aduersiriũ populum. hoc est ut
unus inde electus ab ipsisꝓceder&
aduersus eum ut duobus pugnan¬
tibus ex amentotius belli in ine¬
dio uersaretur pacto. & placito
addito ut siquis illorum duorum
uicisset. uniuerse parti undeste¬
terat tribueretur uictoria : Rex

Expanded text:
olias unus fuit ex Allophylis, id est, ex alienigenis, qui bellum gerebant illo tempore adversus filios Israel. Eo autem tempore David sanctus, cujus est hoc Psalterium, imo per quem ministravit hoc Psalterium Spiritus sanctus, puer erat pascens oves patris sui, tenera aetate, vix dum adolescentulus. Fratres ejus jam juvenes militabant, et in exercitu regis erant. Attulit eis missus a parentibus aliquid de domo, usibus ipsorum. Ita illo tempore quo pugnabatur, in exercitu inventus est nondum miles, sed militum minister et frater. Exstitit tunc Golias iste, de quo mentio facta est, ingens statura corporis, armis instructus, viribus etiam exercitatus, elatus jactantia, qui superbe provocaret ad monomachiam adversarium populum: hoc est, ut unus inde electus ab ipsis procederet adversus eum, ut duobus pugnantibus examen totius belli in medio versaretur, pacto et placito addito, ut si quis duorum illorum vicisset, universae parti unde steterat tribueretur victoria. Rex
Abbreviated transcription (Latin):
uli repanas cantrauoluntatẽ¬
dĩ. Tene.habe uiuesi pates
ergo frs : faciamus miscđ ampas¬
camus esurientes. nudas operi¬
amus & pere grinos hospitiore¬
cipiamus. Beneergo facientes
non deficiemus & temporesuo
mecemus uitã et̃ nam in scła
scłorum. ameri.

Expanded text:
ubi reponas, contra Dei voluntateubi reponas, contra Dei voluntatem tene, habe, vive, si potes. Ergo, fratres, faciamus misericordiam, pascamus esurientes, nudos operiamus, et peregrinos hospitio recipiamus. Bene ergo facientes non deficiamus, et tempore suo metemus vitam aeternam in saecula saeculorum. Amen.