comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sum et odientes me dis ꝑdidisti. Quod pscllentiũ ut
ccudierunt dño gratias agentes dimisso ibi equo
regis. & alia munera multa cumletitia et exulta¬
tione nuntiauerunt regi. Cum uenis set acũt rex
ad fluuium uincenna cum exercitusuo in quo lo co
cum uadare deberet. Noninueniebat. Inund&cuerat
cerua mire magnitudinis ante eos dñi nutu p̃cedente
suꝑ ipsac tentoria in auxilio chlodo uei regis cũ uir¬
tute becti hilarii. Praecepit aũt rex hosti suo ut
uec cibo. nec nullo stipendio deipso pago tolleren
nec nulla spolia. Chlodo ueusaũt rex cum alarico
rege gothorũ incampo uogladinse suꝑfluuium
clinno miliario decimo aburbe pectaua. Illisque
interse conpugnantibus gothi cum rege suo nimis
conlisi terga uerterunt. Chlodo ueus sicut solebat
uictor excitit. Cumque claricũ inter ficeret duo
gothi cum contis eum ex aduerso inlatera feriunt.
sed propter loricam quac indutus erat eum non liuo

Expanded text:
sum, et odientes me disperdidisti. Quod psallentium ut sum, et odientes me disperdidisti. Quod psallentium ut audierunt, Domino gratias agentes, dimisso ibi equo regis, et alia munera multa, cum laetitia et exsultatione nuntiaverunt regi. Cum venisset autem rex ad fluvium Vincennam cum exercitu suo, in quo loco eum vadare deberet, non inveniebat. Inundaverat cerva mirae magnitudinis ante eos Dei voluntate nutusuper ipsa tentoria in auxilium Chlodoveo regi cum virtute beati Hilarii. Praecepit ergo tunc rex hosti suo, ut nec cibum, nec ulla stipendia de ipso pago tollerennec nulla spolia. Chlodoveus autem rex cum Alarico rege Gothorum in campo Vogladinse super fluvium Clinno miliario decimo ab urbe Pectava. Illisque inter se conpugnantibus, Gothi cum rege suo nimis conlesi, terga verterunt. Chlodoveus, sicut solebat, victor extitit, Cumque Alaricum interficeret, duo Gothi cum contis eum ex adverso in latera feriunt, se
Abbreviated transcription (Latin):
Multa pars etiam hostium ꝑ territorium toronicũ
transi ebat. Praecepit ccũt rex pro reuerentia
scĩ martini. nihil aliud nisi herbam p̃sumerent ad
eorũ equos sustentandũ. Direxit itaque nuntios rex
adbeciti martini basilicã cummuneribus multis. et
equum suũ uelocissimũ quem rex amabat plurimũ
et ait . Ite et forsitan aliquid uictoriae et scõ sermo¬
ne accipictis abscripturis scĩs. Tunc datis muneri¬
bus nuntiis dixit. Situdñe cediutor mihi es et gen¬
tẽ hanc incredulam tibi. meis manibus tradideris.
Iningressu sc̃ĩ martini dignatus esto mihi reuelac¬
re. ut sciam si propicius mihi sis famulotuo. Veni¬
entibus cuitem pueris adbecti martini eccłam. Cum¬
que adipsa limina ꝑuenissent . primicerius eccłae¬
hanc antiphonã imposuit dicens. Praec inxistime
dñe uirtute adbellũ supplantasti insurgentes in
me subtus me & inimicorũ meorũ dedistimihi dor¬

Expanded text:
Multa pars hostium per terreturium Toronicum Multa pars hostium per terreturium Toronicum transiebat. Precepit autem rex pro reverentia sancti Martini, nihil aliud nisi herbam presumerent ad eorum equos sustentandum. Direxit itaque nuncios rex ad beati Martini basilicam cum muneribus multis et equo suo velocissimo, quem rex amabat plurimum, et ait: Ite et forsitan aliquid victoriae et sancto sermone accipiatis ab scripturis sanctis'. Tunc, datis muneribus nunciis, dixit: 'Si tu, Domine, adiutor mihi es et gentem hanc incredulam tibi meis manibus tradideris, in ingressu sancti Martini dignatus esto mihi revelare, ut sciam, si propitius mihi sis, famulo tuo'. Venientibus autem pueris ad beati Martini ecclesiam, cumque ad ipsa limina pervenissent, primicerius ecchanc antiphonam imposuit, dicens: Praecinxisti me, Domine, ad bellum, et supplantasti insurgentes in me subtus me: et inimicorum meorum dedisti mihi dor
Abbreviated transcription (Latin):
usque cad p̃sens ipsas triduanas laecanics ubi que cele¬
uncchlodo ueus rexcumuenis set pacrisius ciuitatẽ
ait aed reginam suam. et ad populũ suũ. Satis mihi
molestum ẽ quod gothi arriani partẽ optimã gal¬
licerum teneant. Ecmus cumdĩ ciuxilio et eiciamus
eos deipsaterra nostrisque dicionibus subiciamus
quia ualde bona ẽ. Mlacuit que hoc consiliũ ꝓceri¬
bus francorũ . Tunc chrod childis regina consilium
dedit regidicens. faciens faciat dñs ds̃ uictoriam
iNmanibus dominimei regis. Audi ancillã tucc̃
et faciamus eccłam in honore bectissimi petri prin¬
cipis cipostolorũ ut sit tibi auxiliator inbello & rex
ait. Placet hoc quod hortaris. ita faciam. Tunçꝓ
iecit indirectum a se bipennẽ sucm qđ ẽ. francisca
& dixit. Sic fiat ecła becctorũ apostolorũ. dũ ccuxi¬
liante dño reuertimur: Cõmouet aũt rex cunctũ
exercitũ suum. populum francorum pectauis diri¬
git. Ibi enĩ tunc eclaricus rexgothorũ cõmorabat᷑.

Expanded text:
usque ad presens ipsas triduanas letanias ubique celeunc Chlodoveus rex cum venisset Parisius civitate, ait ad reginam suam et ad populum suum: 'Satis mihi molestum es t, quod Gothi Arriani partem optimam Gallearum teneant. Eamus cum Dei auxilio et eiciamus eos de ipsa terra nostrisque dicionibus subiciamus, quia valde bona est'. Placuitque hoc consilium proceribus Francorum. Tunc Chrotchildis regina consilium dedit regi, dicens: 'Faciens faciat dominus Deus victoriam in manibus domini mei regis. Audi ancillam tuam, et faciamus ecclesiam in honorem beatissimi Petri principe apostolorum, ut sit tibi auxiliator in bello'. Et rex ait: 'Placet hoc quod ortaris; ita faciamus'. Tunc rex proiecit in directum a se bipennem suam, quod est francisca, et dixit: 'Sic fiatur ecclesia beatorum apostolorum, dum, auxiliante Domino, revertimur'. Commovit autem rex cunctum exercitum suum, populo A. Francorum Pectavis dirigit; ibi enim tunc Alaricus rex Gothorum commorabatur.
Abbreviated transcription (Latin):
fratres. filios chlodo uei. Illis interse conpugnan¬
tibus fugeruntque cesiburgundiones cumgot ico
ro. Sigis mundus uero dumad scõs augones fugeret
consecutus que ẽ. eum chlodomiris ad p̃hendit eum
cum uxore et filios eorũ captos inpagũ aurelianen¬
sem eos adduxit atque in carcerẽ retrudi ius sit.
Bectus aũ auitus qui erat tunc uir sc̃s dĩ abba inau

Expanded text:
fratres, filiosChlodovechi. Illis inter se conpugnanfratres, filiosChlodovechi. Illis inter se conpugnantibus, fugieruntque cesi Burgundiones cum Godmaro. A. Sisimundus vero dum ad Sanctos Agaunos fugiret, consequutusque est eum Chlodomiris adprehenditque eum cum uxore et filios eorum, captos in paygo Aurilianense eos adduxit atque in carcerem retrudi iussit. Beatus autem Avitus, qui erat tunc vir sanctus Dei abba in Au
Abbreviated transcription (Latin):
tiuis catum mare intrantes rexeorũ adlitus maris
residens. Quod cum theuderico nuntiatũ fuisset
theodobertũ filium suum cũ magno exercitu in illis
partibus dirigens. Qui consequens eos pugnauit
cum eis cede magna atque prostrauit. Regẽ eorum
inter fecit. p̃dã tulit et interrã suam restituit
Nillis diebus chrodchildis regina cumuenis set
parisius ait adfilios suos. Non me penitet filii dul¬
citer uos enutrisse. Praecor indignate in iuricm
meci et patris mei et matris meae mortem uindicate.
Iui haec cuidientes inira magna cõmoti cũ maximo
exercitu burgundiã pecunt contra sigis mundum
& gotmcrum reges filios gundobadi. Tunc tem¬
poris aedificabat sigis mundus rex monasterium
scorũ martrrũ agccunen sium inburgundia sc̃ĩ
macuricii cum sociis suis sexmilia. Delx Illiccũ
cõmouerunt hostem burgundionũ. contrachlodo¬
mirem regẽ. & childebertum & chlotharium

Expanded text:
tivis alto mare intrantes, rex eorum ad litus maris tivis alto mare intrantes, rex eorum ad litus maris resedens. Quod cum Theuderico nuntiatum fuisset, Theudobertum, filium suum, cum magno exercitu in illis partibus dirigens. Qui consequens eos, pugnavit cum eis caede magna atque prostraA. vit; regem eorum interficit, preda tullit et in terra sua restituit. 20. In illis diebus Chrodchildis regina cum venisset Parisius, ait ad filios suos: Non me penitet, filii, vos dulciter enutrisse; precor, indignate iniuriam meam et patris mei et matris meae mortem vindicate'. Illi haec audientes, in ira magna commoti, cum maximo exercitu Burgundiam petunt contra Sisimundum et Gotmarum reges, filios Gundobado. Tunc temporis edificabat Sisimundus rex monasterium sanctorum martyrum Agaunensium in Burgundiam, sancti Mauricii cum sociis suis sex milia 600. Illi autem commoverunt hostem Burgundionum contra Chlodomirem regem et Childebertum et Chlotharium
Abbreviated transcription (Latin):
ipse uel regina sua aedificauerunt: Mortuus ẽ.
ccũ anno quinto postquam cum alirico regego¬
thorum pugnauit. Regnauit quoque simul an¬
nis .xxx. Atransitu sc̃i marani usque aed transi¬
regina post mortem uiri sui turonis ciuitate fre¬
quenter ꝑgens adbasilicã beati marcini diutis si¬
me commorata dño seruiebat: parisius raro uisi
teudericus clodo miris. childebertus. &chlotha¬
rius. regnum eius interse diui serunt aequaliter.
Habebat quoque theudericus filiũ nomine theude
bertũ screnuum et utilem eleuatique sunt in
magna potentia. Amalricus quoque filius ala
rici regis gothorũ sororem eorũ ad coniugium
petiit. Quam illi non negantes cum ornamentis
optimis eamque ipse sibi in matrimonidm cdsũp¬
sitInillo tempore dani cũ regesuo nomine. cho¬
chelaico cum nauadi hoste ꝑadtum mare gallias
petunt. Teuderico pargo at toccrius uel alios de¬
uastuntes atque captiuantes. plenas nacues decap¬

Expanded text:
ipse vel regina sua aedificaverant. Mortuus est ipse vel regina sua aedificaverant. Mortuus est autem anno quinto, postquam cum Alarico rege Gothorum pugnavit. Regnavit quoque simul annis 30. A transitu sancti Martini usque ad transiregina post mortem viri sui Toronis civitate frequ enter pergens, ad basilicam beati Martini diutissime commorata, Domino serviebat; Parisius raro visitilii eius, Theudericus, Chlodomiris, Childebertus et Chlotharius regnum eius inter se diviserunt equaliter. Habebat quoque Thebertum, strenuum et utilem: elevatique sunt in magna prici regis Gothorum, sororem eorum ad coniugium petiit, Quam illi non negantes cum ornamentis optimis, eamque ipse sibi in matrimonium adsumpsit. In illo tempore Dani cum rege suo nomine Chochilaico cum navale hoste per alto mare Gallias appetent, Theuderico paygo Attoarios vel alios devastantes atque captivantes, plenas naves de cap
Abbreviated transcription (Latin):
tuo p̃buisses ille ligatus non fuisset. Similiter
et ipsum incapite ꝑcussum interficit. et mortuus. ẽ.
Post mortẽ eorum cognoscentes traditores eorũ ccurũ
quod achlodo ueo acceperant. eẽ uitictũ dixeruNT
hoc regi. Rex respondens dix̃ eis. Merito tede
ciurum debet accipere . quidominũ suũ ad mortẽ
tradit. Sufficiat uobis uitã tantũ modo habere
concessã Ne in tormenta deficiatis: Illi haec audi¬
entes gratiã. et uitam solũ modo optantes habere
adeptam cupiebant sibi sufficere dicentes. fuer̃
aũt su pradicto ragnachario parentes. quorum
frater regne miris nomine apud cinnomannis ciui¬
taetẽ iubente chlodoueo rege interfectus. ẽ. Qui¬
bus mortuis uel ꝑemptis. omne regnũ eorũ. et the¬
sccuroschlodo ueus accepit. interfectisque multis.
et magnis regibus. uel parentibus suis.n
Iosthaec omnia mortuus .ẽchlodoueus rex in
pace & sepultus ẽ. in ba silica sc̃i petria postoli quã

Expanded text:
tuo praebuisses, ille ligatus non fuisset. Similiter tuo praebuisses, ille ligatus non fuisset. Similiter et ipsum in capite percussum interfecit, et mortuus est. Post mortem eorum, cognoscentes traditores eorum aurum, quod a Chlodoveo acceperant, esse vitiatum, dixerunt hoc regi. Rex autem respondens, dixit eis: Merito tale aurum debet acctradit. Sufficiat vobis vitam tantomodo habere concessam, ne inter tormenta deficiatis'. Illi haec audientes, gratiam et vitam solomodo optantes habere adeptam cupiebant, sibi sufficere dicentes. Fuerunt autem supradicto Ragnachario parentes; quorum frater Rignemiris nomine apud Cinnomannis civitate, iubente Chlodoveo rege, interfectus est. Quibus mortuis vel peremptis, omnem regnum eorum et thesauros Chlodoveus accepit, interfectisque multis et magnis regibus vel parentibus suis. 19. Post haec omnia mortuus est Chlodoveus rex in pace et sepultus est in basilica sancti Petri apostoli, quam
Abbreviated transcription (Latin):
cumeo consentiebant chlodo ueo. commouentes eũ
aduersus regnacharium. Datis que eischlodo ueus
ꝓhaccuiscobalteis et armillis adsimilatis deauro.
sed de intus eramen et cobrium erat deccuratũ sub
dolo factũ: ꝓmunere leudibus regnacharii quali¬
ter suꝑ ipsum inuitarent eum. Cõmoto chlodoue¬
us exercitu contra regnacharium parentẽ suum.
Misit regnacharius speculatores ad cognoscendum.
runt mentientes. tibi. ẽ. fortior ec tuo faroni con¬
siliccrio. Venientes cũ chlodo uehus et regnacha¬
rius ad pugnã fortiter que interse proeliantes.
Regnacharius caesum cernens exercitũ suũ fugere
Nitit᷑. Sed abipsis traditoribus conp̃hensus. liga¬
tis a tergo manibus una cum regnachario fra¬
tresuo chlodo ueo p̃sentat᷑. Cuidix̃ chlodo ueus.
Curhumiliasti gentem nr̃am. ut te uincere ꝑmitte¬
res. Non melius tibi fuerat mori: &ele uata bi¬
penne incaput eius defixit et mortuus. ẽ. Conuer¬
uersus ad fratrẽ suum ait. Situ solatium fracri

Expanded text:
cum eo, consentiebant Chlodoveo, commoventes eum adversus Ragnachario. Datisque eis Chlodoveus pro hac causa balteis et armellis adsimilatis de auro, – sed deintus aeramen et cobrium erat deauratum sub dolo factum, – pro munere leudibus Ragnacharii, qualiter super ipsum invitarent eum. Commoto Chlodoveus exercitu contra Ragnacharium, parentem suum, misit Ragnacharius speculatores adcognorunt mentientes: Tibi est fortior, et tuo Faroni consiliario. Venientes autem Chlodoveus et Ragnacharius ad pugnam, fortiterque inter se praeliantes, Ragnacharius caesum cernens exercitum suum, fugere nititur. Sed ab ipsis traditoribus comprehensus, ligatis a tergo manibus, una cum Richario fratre suo Chlodoveo praesentatur. Cui dixit Chlodoveus: Cur humiliasti gentem nostram, ut te vinciri permitteres? Nonne melius tibi fuerit mori? Et elevata bipenne, in caput ejus defixit, et mortuus est. Conversusque ad fratrem ejus, ait: Si tu solatium fratri
Abbreviated transcription (Latin):
de facultate thesccurisui quae ei contigit. quia sic ius¬
tum ẽẽ decernit᷑. habeccsque foedus et amicitiã cum
chlodo ueho. et gente francorũ. ne forte in ruant
interram nr̃am quia populus uclidus et ferus. ẽ. si¬
nedõ. Audiensque eorũ consilium gundobadus dedit
ꝑmanus creliani adpartẽ chlodo uci partẽ maxi¬
mã thesccurisui aurũ etargentũ. et orna menta
multa. et ait. Quid restat aliud nisi ut omne
regnũ meum cũchlodoueo diuidam. Et dix̃ adecui¬

Expanded text:
de facultate thesauri sui, quae ei contingit, quia sic iusde facultate thesauri sui, quae ei contingit, quia sic iustum esse decernitur, habeasque foedus et amicicia cum Chlodoveo et gente Francorum, ne forte inruant in terram nostram, quia populus validus et ferus est sine Deo'. Audiensque eorum consilio Gundobadus, dedit per manus Auriliano ad partem Chlodoveo partem maximam thesauri sui, aurum, argentum et ornamenta multa, et ait: 'Quid restat aliud, nisi ut omnem regnum meum cum Chlodoveo dividam?'. Et dixit ad Au
Abbreviated transcription (Latin):
pecis ut potuero faciam. & illadix̃. Hoc maximum
peto ut dñm dm̃ omnipotentem qui .ẽ. incaelis. adores
hlodo uehus iterum in burgundiã aurelicnum ad
gundo badum dirigit. ꝓpter thesccurum chrod¬
childe reginaesuae. Gundobadus ittique in ira cõmo¬
tus ait. Numquid inmanus chlodo uehi tradetur
regnum meum aut thescurimei. Nonne testatus fui
tibi ccureliane ut nonuenires amplius in regnum meũ
explorare substantiam mecẽ. Persalutem principum
iuro. reuerterecito. & recede ame. Sinccutem ego in¬
ter ficicmte . Cui ccurelianus respondit dicens. Viuit
dominus meuschlodo uehus rex. et franci quicũ eosuñ.
quia nontimeo minas tucs dumdominus meus aduiuit.
Et sic mandat filius tuus proprius chlodouehus rex.
ubi ꝓthesccuro uxoris suae dominae meae cadueniat
Igit᷑ burgundiones sicut ẽ. consuetudo dacto consilio
gundobado regisuo dixerunt. Danepte tuae aliquid

Expanded text:
petis, ut potuero, faciam'. Et illa dixit: 'Hoc maximum petis, ut potuero, faciam'. Et illa dixit: 'Hoc maximum peto, ut dominum Deum omnipotentem, qui est in caelis, adores'. 13. Clodovechus iterum in Burgundiam Aurilianum ad Gundobadum dirigit propter thesaurum Chrotchilde reginae suae. Gundobadus itaque in ira commotus, ait: 'Numquid in manus Chlodoveo tradetur regnum meum aut thesauri mei? Nonne testatus fui tibi, Auriliane, ut non venires amplius in regno meo explorare substantiam meam? Per salutem princiA. pum iuro: Revertere cito et recede a me; sin autem, ego interficiam te'. Cui Aurilianus respondit, dicens: 'Vivit dominus meus Chlodoveus rex et Franci qui cum eo sunt, quia non timeo minas tuas, dum dominus meus advivit. Et sic mandat filius tuus proprius Chlodoveus rex, ubi pro thesauro uxoris suae, dominae meae adveniat'. Igitur Burgundiones, sicut est consuetudo, dato consilio Gundobado rege suo, dixerunt: 'Da neptae tuae aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
quod dep̃cor. antequã sac mulitui ur̃ae dominationis coeã
Etrexait. Postula quoduis et ego concedã. Et illac postula¬
uit dicens. Primum peto ut dm̃ caeli patrẽ omni poten¬
tem credas quitecreauit: Secundo confitere dñm ihm
xp̃m filium eius qui teredemit: rege momnium regum
a putre decaelis missum : Tertio spm scm confirmatorẽ
& inluminatorẽ omnium iustorum totam ineffabilem
magestestutẽ omni potentiãque coȩternã agnosce.
et agnitum crede: et idolauana derelinque: qui non
sunt dii sed sculptilia uana. incendeque ea &ecđas
scc̃is quas succendisti restaura. Et memento quȩ so ut
requi reredebetis portionem genitoris mei. et genetri¬
cismeae. quos auunculus meus gundobadus mado ordi¬
ne interfecit. si sanguinem eorum dñs uindicet᷑. &chlo¬
douehus ait. Vnum restat quod petis difficile ut de¬
os meos relinquam. et dm̃tuum colã. Aliud uero qđ

Expanded text:
quod deprecor, antequam famulatu vestrae dominationis coeam'. quod deprecor, antequam famulatu vestrae dominationis coeam'. Et rex ait: 'Postola quod vis, et ego concedam'. Et illa postolavit, dicens: 'Primum peto, ut Deum A. caeli, Patrem omnipotentem credas, qui te creavit. Secundo confitere dominum Iesum Christum, filium eius, qui te redemit, Regem omnium regum, a Patre de caelis missum; tertio Spiritum sanctum confirmatorem et inluminatorem omnium iustorum. Totam ineffabilem maiestatem omnipotentiamque coeternam agnosce et agnitam crede et idola vana derelinque, qui non sunt du, sed sculptilia vana, incendeque ea et ecclesias sanctas, quas succendisti, restaura. Et memento, queso, ut requirere debeas porcionem genitoris mei et genetricis meae, quos avuncolus meus Gundobadus malo ordine interficit, si sanguinem eorum Dominus vindicetur'. Et Chlodovechus ait: 'Unum restat, quod difficile petis, ut deos meos relinquam et Deum tuum colam. Aliud vero quod
Abbreviated transcription (Latin):
derunt regisuo. Requisiti autem inuenerunt inthesciu¬
ris regis anulũ chlouehi inscriptione uel i magine in¬
scriptũ . Tunc contristatus ualdegundobadus rexius¬
sit puellã dehaccaiusa inquirere. Etillac ait. Sciodo¬
mine mirex ante os annos tibi ꝓmunere aurea munus¬
cula amissis chiodo uehi allata et mihi ancilla eurae
anulum in manu positũ paruulũ. Egouero inthesciu¬
ris ur̃ĩs eum recondi Ftilledix̃ Simpliciter & sinecon¬
silio hoc factũ fuit. Acceptãque eã cumira. ipsius au¬
reliano tradidit. Ille autem cum sociis suis acceptti
chrodchilde cũ magno gacudio adchlodo uehum regẽ
ad duxerunt etm suessionisciuitatẽ in franciã. Gaui¬
sus ẽ cũt chlodo uehus rex etmque in matrimonium
copulauit. Cumesset sero dicilla quando simuluup¬
tiali more accumbere deberent. At illa prudentiaẽ
suae more conuersa confisac in dñm ait. de inceps
Domine mirex cudiancillã tuc̃ & concedere digneris

Expanded text:
derunt rege suo. Requesiti autem, invenerunt in thesauderunt rege suo. Requesiti autem, invenerunt in thesauris regis anolum, Chlodovechi inscriptionem vel imaginem inscriptum. Tunc contristatus valde Gundobadus rex, iussit puellam de hac causa inquirere. Et illa ait: 'Scio, domine mi rex, ante hos annos tibi pro munere aurea munuscula a missos Chlodovecho adlata, et mihi ancillae vestrae anolum in manu positum parvolum; ego vero in thesauris vestris eum recondi'. Et ille dixit: ' Simpliciter et sine consilio hoc actum fuit'. Acceptamque eam cum ira ipsius Auriliano tradidit. Ille autem cum sociis suis, accepta Chrotchilde, cum magno gaudio ad Chlodovechum regem adduxerunt eam Suessionis civitate in Francia. Gavisus est autem Chlodovechus rex eamque in matrimonium copulavit. Cum esset sero die illa, quando simul nuptiale more accumbere deberent, at illa prudentiae suae more conversa, confisa in Dominum, ait: 'Deinceps, domine mi rex, audi ancillam tuam et concedere digneris,
Abbreviated transcription (Latin):
sucm ut locumei p̃pares denominatũ ubiuis quaen¬
do chrodchildem sponsc̃ suc̃ recipiat. sinaũ nonuis illo
cũ exercitu francorũ in occur sum tuũ uenire disponit
Et ille ait. Vbicum que uult ueniat et ego contracũ ire
dispono cũ hoste plurimoburgundionũ . ut decidat
ruina eius aed internitionem quã ꝓpe tratus ẽ corã
multis gentibus et uindicet᷑ scenguis multorũ quieffu¬
sus ẽ in manibus ur̃is. Audientes haec burgundio¬
nes quierant consiliarii eius timentes uodde irã fran¬
corũ etchlodo uehi Consilium dederunt gundobado
dicentes. Inquiracur rex aministris. et cubiculariis
suis si
fuerunt aliquando de portata munera
ꝑ ingenium alegatariis chlodo uehi regis. ut non inue¬
niat᷑ occasio suꝑpopulum tuum etregnũ tuũ. et uictor
ualecis superare eũ quianimis furibunda ẽ chlodo uei
Nequitia. Burgundiones sicut ẽ solitũ hoc consilium de¬

Expanded text:
suam, ut locum ei prepares denominato, ubi vis, quansuam, ut locum ei prepares denominato, ubi vis, quando Chrotchilde sponsam suam recipiat; sin autem non vis, ille cum exercitu Francorum in occursum tuum venire disponit'. Et ille ait: 'Ubicumque vult, veniat, et ego contra eum ire dispono cum hoste plurimo Burgundionum, ut decedat ruina eius ad internitionem quam perpetratus est coram multis gentibus, et vindicetur sanguis multorum, qui fusus est in manibus vestris'. Audientes haec Burgundiones, qui erant consiliarii eius, timentes valde iram Francorum et Chlodovechi, consilium dederunt Gundobado, dicentes: 'Inqueratur rex a ministris et cubiculariis suis, si non fuerunt aliquando deportata munera per ingenium a legatariis Chlodovechi regis, ut non inveniatur occansio super populum tuum et regnum tuum, ut victor valeas superare eum, quia nimis furibunda A est Chlodovecho nequitia'. Burgundiones, sicut est solitum, hoc consilium de
Abbreviated transcription (Latin):
anulo quemchlodouehus rexmiserat ꝑccurilianum
reposuit illum inthescurum auunculi sui. Chlodo¬
ueo que scdlutem dicito. Licitum non ẽ . xp̃ianã paga¬
no nubere. Vide ut hanccuis c̃ nemosciat. Quomo¬
do iubet dñs ds̃ms que mego coramomnibus confiteor
sic ficit. Iuuero uade inpace. At ille ueniens nunti¬
ccuit haec domino suo
nno insecuto misitchlodo uehus ccurilianum legata¬
rium suum ad gundobadum psponisa suachrodchilde
Audiens hacc gundobadus territus corde ait. Vt scicent
om̃s fortis simi consiliarii et amicimeiburgundiones
quadem occasionem quaeratchlodo uchus eeduersum
nos quicnum quam nouit neptã meco Etait adaure¬
lianum. Tuexplorare uenisti domos nr̃a soccasionẽ
quaerendi Renuntia dominotuo quic frustramen¬
datium locutus ẽ sponsam habere neprem meã łtacui¬
rdicnus constanter loquitur dicensei. Sic mandet do¬
minus meus chlodo ueus rex . S uis eida responscõ

Expanded text:
anolo, quem Chlodoveus rex miserat per Aurilianum, anolo, quem Chlodoveus rex miserat per Aurilianum, reposuit illum in thesaurum avuncoli sui. 'Chlodoveoque salutem dicito; licitum non est, christiana paganum nubere. Vide, ut hac causa nemo sciat. Quomodo iubet dominus Deus meus, quem ego coram omnibus confiteor, sic fiat. Tu vero vade in pace'. At ille veniens, nunciavit haec domino suonno insequuto misit Chlodoveus Aurilianum legatarium suum ad Gundobadum pro spunsa sua Chrotchilde. Audiens haec Gundobadus, territus corde, ait: 'Ut sciant omnes fortissimi consiliarii et amici mei Burgundiones, qualem occansionem querat Chlodoveus adversum nos, quia numquam novit neptem meam'. Et ait ad Aurilianum: 'Tu explorare venisti domus nostras occansionem querendi. Renuncia dominum tuum, quia frustra mendacium loquutus est sponsam habere neptem meam'. Et Aurilianus constanter loquitur, dicens ei: 'Sic mandat dominus meus Chlodoveus rex. Si non vis ei dare sponsam
Abbreviated transcription (Latin):
eius. Et ille osculans manum ipsius puellȩ retraxit
pallium eius retro. Posthaec illa ingressac ẽ. in cubi¬
culum suum misit ancillam suam uocare peregrinũ
illum. At ille anulum chlodo uehi regis manutenens.
reliqui ornamenta s ponscilia reposita recinebat
insacculo suo relictoque eo retro secus hostium cametȩ
Cui ait chrodchildis. Dic mihi homo iuuenis curte picu¬
perem simulas. uel proquacaus a retraxisti pallium
meum. Et illedixit. Loquatur obsecro seruustuus se¬
creco tecum. Et illacait. Loquere. Quidixit. Domi¬
nus m̃schlodo uehus rexfrancorum misitme cdte.
uultte habere reginam. ecce anulus eius et reliqua
ornamenta sponsalia. Respexit retro hostium ca¬
merae non inuenit sacculum suum & molestus coepit
tristari. Illauero sollicite requi sita ait. Quistulit
pccuperis istius scicculum et inueniteum. Recepitque
illa cibscondite ornamenta sponsclia. Acceptoque

Expanded text:
eius. Et ille osculans manum ipsius A. puellae, retraxit eius. Et ille osculans manum ipsius A. puellae, retraxit pallium eius retro. Post haec illa ingressa est in cubiculum suum, misit ancillam suam vocare peregrinum illum. At ille anolum Chlodoveo rege manu tenens, reliqua ornamenta sponsalia reposita retenebat in saccolum suum, relictoque eo retro secus hostium camerae. Cui ait Chrotchildis: 'Die mihi, homo iuvenis: quur te pauperem simulas, vel pro qua causa retraxisti pallium meum?' Et ille dixit: 'Loquatur, obsecro, servus tuus secreto tecum'. Et illa ait: ' Loquere'. Qui dixit: 'Dominus meus Chlodoveus rex Francorum misit me ad te; vult te habere reginam, Ecce anolus eius et reliqua ornamenta sponsalia!' Respexit retro hostium camerae: non invenit saccolum suum et molestus coepit tristare. Illa vero sollicite requisita, ait: 'Quis tullit pauperi istius saccolum suum?' Et invenit eum recepitque illa abscondite ornamenta sponsalia. Acceptoque
Abbreviated transcription (Latin):
Nillo temporo geñde uehus rexburgundionũ qui exge¬
quattuor filii. Gundobadus. Godegiselus. Chilpri¬
cus Etgodmarus : Gundo badus igit᷑ chilpericũ fra¬
trem suum interfecit gladio. Vx orẽque eius ad col
tut ueste exilio condemnauit. Iuniorẽ uero nomi
dim̃ frequenier legationem inburgundicm mitte¬
ret chrodchildis puella inuenitur clegatariis
Quicumetm uidis sent pulchram elegantem atquesco¬
pientem chlodo ueo nuntiacuerunt haec. At illehaec
ccudiens iterum legationem adgundobadum misit
curilianum legttarium suum chrodchildem nep
Qucdam die dominica cumadmisscirum sollem nia
chrodchildis uenis set aurilianus missuschlodo uei
acceptas uestes pauꝑculas. bonas uero uestes quas secũ
ecdae matriculam in medio pau perum consedit.
Transcicta it aque missarum sollemnia chrodchildis
uxta consuetudinẽ solitã coepit aelemosynam dare
in pcuperibus : Cumque adaurilianum pauperem
simulantem uenis set misit curcum unum in manu

Expanded text:
illo tempore Gundeveus rex Burgundionum, qui ex gequatuor filii, Gundobadus, Godeghiselus, Chilpericus et Godomarus. Gundobadus igitur Chilpericum fratrem suum interfecit gladio, uxoremque ejus ligato tata veste exsilio condemnavit, juniorem vero nomindum frequenter legationem in Burgundiam mitteret, Chrothildis puella invenitur a legatariis. Qui cum eam vidissent pulchram, elegantem atque sapientem, Chlodoveo nuntiaverunt haec. Et ille haec audiens, iterum legationem ad Gundobadum misit, Aurelianum legatarium suum, Chrothildem neptistiana. Quadam die Dominica cum ad missarum solemnia Chrothildis venisset, Aurelianus missus Chlodovei accepit vestes pauperculas: bonas vero vestes, quas secumecclesiae matricolam in medio pauperum consedit. Transacta itaque missarum sollempnia, Chrotchildis iuxta consuetudinem solitam coepit ęlymosinam dare in pauperibus. Cumque ad Aurilianum pauperem simulantem venisset, misit aureum unum in manu
Abbreviated transcription (Latin):
serat. & cut cedeum. Nullus tam inculta. et sordida
arma habet quamtu. quia neque dypeus poduel an¬
cea: e quebi pennis ẽ tibiutilis. Accepit aũt rex fran
cis cumcis dri  pennis et proiecit in terrã. At ille
cum se inclincenit colligere eã. rexstatim eleuctis ma¬
nibus suis franciscam suaẽ incapite eius defixit. et ait.
Sictusuesionis ciuitate superiore anno in urceo illo fe¬
cisti. Illo que mortuo alium exercitum rex deipso cã¬
poiussit discedere in pace adeorũ ꝓpria. Grandis
pacuoꝵ et tremor prohaccciusa infrancorũ populo de¬
inceps consurrexit. Chlodo uehusque exinde decimo
cinno rlgđsi si cõmoto francorũ grandihoste intorin¬
gũ abiid upringosque plaga magna pstrauit. De¬
uicto que populo eorũ totam illã terrã uastcitã sub

Expanded text:
serat, et ait ad eum: ' Nullus tam incultam et sordidam serat, et ait ad eum: ' Nullus tam incultam et sordidam armam habet quam tu, quia neque clypeus neque lancea neque bipennis est tibi utilis'. Accepit autem rex franciscam eius, quod est bipennis, et proiecit in terram. At ille cum se inclinasset collegere eam, rex statim, elevatis manibus suis, franciscam suam in capite eius defixit et ait: 'Sic tu Suessionis civitate superiore anno in urceo illo fecisti'. Illoque mortuo, alio exercitu rex de ipso campo iussit discedere in pace ad eorum propria. Grandis pavor ac tremor pro hac causa in Francorum populo deinceps consurrexit. Chlodovechusque exinde decimo anno regni sui, commoto Francorum grande hoste, in Toringam abiit Toringosque plaga magna prostravit, devictoque populo eorum, tota illa terra vastata, sub
Abbreviated transcription (Latin):
tatem cunctam p̃dam quaecedqui ila ii agat adfer¬
re in medium dicens. Rogo uos ofortis sumi ac nobilis simi
pugnatores ut mihidare istum urceum non negecis.
Haec rege dicente illi franci quibono animo fuerunt aiuNt.
Om̃cgloriose rex quaecernis tua sunt. et nostuo dominio
sumus subiugati. quod tibibonum uidetur hocfac. Nul¬
lus enimtuȩ potestati resistere ausus .ẽ. Cum haec illi be¬
nigniter dixissent unus francus leuis cumuoci feratio¬
ne eleuatabipenne quod ẽ. francisca. ꝑcussit᷑ urceum
illumdicens. Tunihilhinc accipies rex riisi quod tibi
sors uera dederit. Obstupe fuctis omnibus rex iniuriã
suam in pacientiãmittens. acceptũ que urceum nuntio
ecclesi astico reddidit seruans iram incorde abscon¬
scm. Transccto anno chlodo ueus pugo amnem exer¬
citumꝰ suum cum armorum cpparatu ius sit uenire
ostensuram incmpo marcio horũ armorũ uitorẽ ui¬
suram. Verum ubi rex cunctum exercitum suum cir¬
cuiuit uenit ad hominem illũ. qui antea urceum ꝑcus¬

Expanded text:
tate, cuncta preda, quae adquesita erant, rogat adferre in medium, dicens: 'Rogo vos, o fortissimi ac nobilissimi pugnatores, ut mihi dare istum urceum non negetis'. Haec rege dicente, illi Franci, qui bono animo fuerunt, aiunt: 'Omnia, gloriose rex, quae cernis, tua sunt, et nos tuo dominio sumus subiugati. Quod tibi bonum videtur, hoc fac; nullus enim tuae potestate resistere ausus est'. Cum haec illi benigniter dixissent, unus Francus levis cum vociferatione, elevata bipenne, quod est francisca, percussit urceo illo, dicens: 'Tu nihil hinc accipies, rex, nisi quod tibi sors vera dederit'. Obstupefactis omnibus, rex iniuriam suam in patientiam mittens, acceptumque urceum nuntio ecclesiastico reddedit, servans iram in corde absconsam. A. Transacto anno, Chlodovechus rex omnem exercitum suum apud armorum apparatu iussit venire, ostensuram in campo Marcio horum armorum nitorem visuram. Verum ubi rex cunctum exercitum circuivit, venit ad hominem illum, qui antea urceum percus
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. fuerunt enim er menfredo duo fratres. balde¬
ricus & berte carius. Post haec iterũ theudericus
dacca fide ermenfredo rege tulbiaco ciuitate
ad se eum uenire fecit. Cumque suꝑmurũ ipsius ciui¬
tatis conloquerent᷑ conpulsus demuro urbis ipsius

Expanded text:
sunt. Fuerunt autem Ermenfrido duo fratres, Baldesunt. Fuerunt autem Ermenfrido duo fratres, Baldericus et Bertecharius. Post haec iterum Theudericus, data fide Ermenfredo rege, Tulbiaco civitate ad se eum venire fecit. Cumque super murum ipsius civitatis conloquerentur, conpulsus de muro urbis ipsius
Abbreviated transcription (Latin):
chlodomire orfanos ceudo cldum etchlodo cddũ
chrodchildis regina nutriebat eos secum retinens.
Nillo tempore theudericus. et theodobertus filius eius.
&chlotharius rex cum francorũ exercitu hrenum tran¬
scuntes in toringam dirigunt contra ermen fredum
regem toringorum. Haec cuidientes toringii fossactos
fecerunt subdolo desuꝑ cooperuerunt cespitibus. Cũq
adbellum ibidem ꝑuenissent intellegentes quod equi
eorum ibidem corruis sent indignati sunt ualde . Fugit
ccũt ermenfredus cumtoringis usque onestrudem flu¬
uium. Illiceum ꝑsequentes franci. ibi repcratis uirib
contra francos. tanta cedes ibi fuit decoringis. ut ipse
fluuius exeorũ cada ueribus repletus. franci suꝑ eos
tc̃quam ꝑpontem transiebant et conculcabant. to¬
tamque regionem illãc uastantes. atque captiuaen¬
tes depopulant. Ermen fredus ꝑgam uixlapsus
euasit. Franciaũt cum multa p̃da et spoluis reuersi¬

Expanded text:
Chlodomire orfanos, Theudovaldo et Chlodoaldo, Chlodomire orfanos, Theudovaldo et Chlodoaldo, Chrodchildis regina nutriebat, eos secum retenens. 22. In illo tempore Theudericus et Theudebertus, filius eius, et Chlotharius rex cum Francorum exercitu Renum transeuntes, in Toringam dirigunt contra Ermenfredum regem Toringorum. Haec audientes Toringi, fossatos fecerunt sub dolo, desuper cooperuerunt cispitibus. Cumque ad bellum ibidem pervenissent, intellegentes, quod equi eorum ibidem corruissent, indignati sunt valde. Fugit autem Ermenfredus cum Toringhis usque Onestrudem fluvium, illic eum persequentes Franci. Ibi reparatis viribus contra Francos, tanta caedis ibi fuit de Toringhis, ut ipse fluvius ex eorum cadaveribus repletus, Franci super eos tamquam per pontem transiebant et conculcabant. Totamque regionem illam vastantes atque captivantes, depopulant. Ermenfredus per fugam vix lapsus, evasit. Franci autem cum multa preda et spolia re
Abbreviated transcription (Latin):
relianis ciuitate dep̃cabat᷑ chlodo mirem ut non¬
occideret eos. sed ille nolebat cuidire eum. Muno in¬
ter fecit tam sigis mundum quac etuxorẽ eius. et fi
lios. Proiecit que eum inputeum inloco quidicitur
columna uico.
ost haec iterum commoto exercituchlodomiris
in burgundic̃ ꝑgens contragotmarũ. Cumque
uenissent cum magnohoste in pago uiennense
in loco quidicit᷑ uisorancia. got marus locatis gen¬
tibus ut cumchlodomire proelicret᷑. Burgundiones
ucdde conlisi cumgot maro fugerunt. Cumque cos
ꝑsequeret᷑ chlodo miris nimis uadde Cucurritque
antecedens eos cum e quo ueloci. in medio eorũ ingres¬
sus qui ex aduersa parte ꝑcussus corruit mortuusq
ẽ. Quod uidentes franci nimio dolore et ira cõmoti.
got marũ ꝑsequentes exterminant: burgundio¬
nes perimunt cunctasque regiones uastantes apu¬
ero usque ad senẽ interimentes reuersi sunt : Chlo¬
tharius haec audiens uxorem fracrissui accepit
in coniugium gundeucam nomine : Filios quoque

Expanded text:
rilianis civitate, deprecabatur Chlodomirem, ut nonoccideret eos; sed, ille nolebat audire eum. Tunc interfecit tam Sisimundo et uxorem eius et filios eius proiecitque eum in puteum in loco qui dicitur Colomna vico. 21. Post haec iterum commoto exercitu, Chlodomiris in Burgundiam pergens contra Godmarum. Cumque venissent cum magno hoste in paygo Viennense, in loco qui dicitur Visoroncia, Godmarus, locatis gentibus, cum Chlodomire proeliaretur, Burgundiones valde conlesi, cum Godmaro fugierunt. Cumque eos persequeretur Chlodomiris nimis valde, cucurritque antecedens eos cum equo veloce, in medio eorum ingressus. Qui ex adversa parte percussus, corruit et mortuus est. Quod videntes Franci, nimio dolore et ira commoti, Godmarum persequentes exterminant, Burgundiones peremunt, A. cunctasque regiones vastantes, a puero usque ad senem interementes, reversi sunt. Chlotharius haec audiens, uxorem fratris sui accepit in coniugium Gundeucam nomine. Filios quoque
Abbreviated transcription (Latin):
rio eccłae etornamenta multa. Fp̃scuit ecđae ipsius¬
re iuberet. Haec cuidiens rexcut admissos eccdesics¬
ticos. Sequimini nos usque suessionis ciuitatẽ quia
ibi cuncta qua ecd qui sita sunt diuidenda erunt. Cũ¬
que mihi urceus ille in pariem uenerit quae ep̃s pos
tulat adimpleum. Venien sacutem rex sues: sionis ciui

Expanded text:
rio ecclesiae et ornamenta multa. Episcoprio ecclesiae et ornamenta multa. Episcop suis reddere juberet. Haec audiens rex ait ad missos ecclesiasticos: Sequimini nos usque ad Suessionum civitatem, quia ibi cuncta, quae acquisita sunt, dividenda erunt. Cumque mihi urceus ille in parte venerit, quae episcopus postulat adimpleam. Veniens autem rex Suessionis civi
Abbreviated transcription (Latin):
corum uiriliter recepit. Annoccutem quinto chlo¬
doueho regnante. sicgrius filius egidii suessio¬
nis ciuitate quam pater eius tenuerat residebct.
suꝑquem chlodo uehus cum ragnit chario parente
suo cum hoste aduenit. Conuenientesque adbellũ
illis interse fortiter conpugnantibus siagrius laesũ
cernens exercitum suum ꝑfugam lapsus adalaricũ
regẽ gothorũ ccufugit a durbem tolosã . Chlodoue¬
hus enim missos suos cada laricum dirigens ut red de¬
ret siagrium. sicũt reddere non uellet pararet᷑ ad p̃¬
lium. Illeccũt timens francorum iram. tradidit
si agrium missis chlodo uehi. Quicum ei p̃sentatus fu¬
issec ius sit eum occidere. Totumque regnum eius ac
thesccuros chlodouehus recepit
otem pore multae eclesiae achlodo ueo eiusque exercitu
dep̃datae sunt. Eratque ipse tunc fanaticus et paga
nus. De quadam aũt ecła urceum mire magnitudi¬
nis pulchrum hostes eius tulerunt. cumadio minisie¬

Expanded text:
corum viriliter recepit. Anno autem quinto Chlocorum viriliter recepit. Anno autem quinto Chlodovecho regnante, Siagrius, filius Egidii, Suessionis civitate, quam pater eius tenuerat, resedebat. Super quem Chlodovechus eum Ragnachario, parente suo, cum hoste advenit. Convenientesque ad bellum, illis inter se fortiter conpugnantibus, Siagrius lesum cernens exercitum suum, per fugam lapsus, ad Alaricum regem Gothorum aufugit ad urbem Tolosam. Chlodovechus enim missos suos ad Alaricum dirigens, ut redderet Siagrium; si autem reddere non vellet, pararetur ad proelium. Ille autem timens Francorum iram, tradidit Siagrium missos Chlodovecho. Qui cum ei presentatus fuisset, iussit eum occidere, totumque regnum eius ac thesauros ChlodoveX. Eo tempore multae ecclesiae a Chlodovecho exercitu depredatae sunt. Eratque nus. De quadam autem ecclesia urceum mire magnitudinis pulchrum hostes eius tullerunt cum alio ministe
Abbreviated transcription (Latin):
a parte egidii illic interfecerunt. ipse egidius fu¬
giens eua sit. Venerunt itaque treueris ciuitatem
suꝑmosellum fluuium uastantes terras illas et ip¬
suei succedens coeperunt. Posthaec igitur mortu¬
nis ẽ egidius romanorum rex  Siti grius enim filius
eius in regnum eius resedit. Constituit sedem regni
sui in suesionis ciuitate : Tunc childericus rex cõmo¬
uit maeximum exercitum hostium francorum us¬
que ccurelianis ciuitatem ꝑuenit terras quoque il¬
las uastaiuit. Ado uagrius scexonorum duxcum
nautili hoste ꝑmare usque adandegauis ciuitatẽ
uenit . Illam que terram succendit magnactuno
cede in illa fuit. Redeunte igit᷑ ado uagrio decin¬
degauis childericus rex francorum exercitu cõmo¬
to illicaduenit. paculum comitem qui ibierat occi¬
dit ipsam que urbem coepit. domum quae in et ciui¬
tate erat igne succendit indeque reuersus ẽ.
osthaec mortuus ẽ childericus rex regnauitque
annis .xxiiii. Chlodo ueus filius eius regnum fran¬

Expanded text:
a parte Egidii illic interfecerunt; ipse Egidius fugiens evasit. Venerunt itaque Treveris civitatem super Mosellam fluvium, vastantes terras illas, et ipsam succendentes coeperunt. Post haec igitur mortuus est Egidius Romanorum rex. Siagrius enim, filius eius, in regnum eius resedit; constituit sedem regni sui in Suessionis civitate. Tunc Childericus rex commovit maximo exercitu hostium Francorum, usque Aurilianis civitate pervenit, terras quoque illas vastavit. Adovacrius Saxonorum dux cum navale hoste per mare usque Andegavis civitate venit illaque terra succendit; magna tunc cede in illa fecit. Redeunte igitur AdoA. vacrio de Andegavis, Childericus rex Francorum, exercitu commoto, illic advenit, Paulo comite, qui tunc ibi erat, occidit ipsamque urbem coepit, domum, qui in ea urbe erat, igne succendit, indeque reversus est. 9. Post hec mortuus est Childericus rex, regnavitque annis 24. Chlodovechus, filius eius, regnum Fran
Abbreviated transcription (Latin):
dum direxit. Habitoq: aquis grani genercdi
populi sui conuentum adiustitias faciendas et oppres¬
siones populcrum releuandas legactos in om̃s regni
sui partes dimisit. Bernhardum regemitaliȩ ne¬
potem suum adse euocatum munerib: donatum
in regnum remisit. Cum grimo aldo beneuenta¬
norum duce pactum fecit atq firmauit. Eomodo
quo & pater scilicet ut bene uentani tributum an¬
nis singulis VIImilia solidos decrent. Tuncduos
exfiliis suis hlotharium inbcio aric̃ pippinũ
inaquita niam misit. Harioldus & reginfri¬
dus reges dacnorum qui anno superiore afiliis
godo fridi uicti & regno pulsi fuerunt. reparatis
uirib: iterum eis bellum intulerunt. In quo con¬
flictu & regenfridus. & unus defiliis godofridi
qui macior Natuerat interfectus . ẽ. Quo facco
herioldus reb: suis diffidens cedimperactorem uenit¬
& seinmanus illius commendecuit. Quem ille
susceptum INscxoniam ire &oportunum tem¬

Expanded text:
dum direxit; habitoque Aquisgrani generali dum direxit; habitoque Aquisgrani generali populi sui conventu ad iustitias faciendas et oppressiones popularium relevandas, legatos in omnes regni sui partes dimisit, Bernhardum regem Italiae, nepotem suum, ad se evocatum, muneribus donatum in regnum remisit, cum Grimoaldo, Beneventanorum duce, pactum fecit atque firmavit, eo modo quo et pater, scilicet ut Beneventani tributum annis singulis septem milia solidos darent: tunc duos ex filiis suis, Hlotharium in Baioariam, Pippinum in Aquitaniam misit. Harioldus et Reginfridus reges Danorum, qui anno superiore a filiis Godofridi victi et regno pulsi fuerunt, reparatis viribus, iterum eis bellum intulerunt; in quo conflictu et Reginfridus et unus de filiis Godofridi, qui maior natu erat, interfectus est. Quo facto, Herioldus rebus suis diffidens, ad imperatorem venit, et se in manus illius commendavit; quem ille susceptum in Saxoniam ire, et oportunum tem
Abbreviated transcription (Latin):
hibernabat plurimis deferentib accepiss& Tricesimo
postquam id acciderctdiae aquas graniuenit. sum¬
moq: omnium francorum consensu  ficuore patri
successit. &ad suscepti regni adminis tracionem cu¬
ra conuersa primo legationes gencium quae ad par¬
trem uenerant Auditas absoluit. Alics de inde
simili modo ad patrem quidem misscs ad seuero ue¬
nientes susco epit. INerquas p̃cipua sunt legacio de
constanti no poli directa. Namleo im̃pr quimicha¬
heli suc cessercot dimisso amalhario ep̃o & pecro
abbate quiad michachelem quidem missi ad se
tamen uenerunt legatossuos christo forum spatha¬
rium & gregorium diaconem cum eis addom¬
num carolum & ꝑeos descriptionem. & confirma¬
tionem pacti ac foederis misit. Quib susceptis atq
dimissis domnus hludouicus legaccossuos. Norđ¬
bertum regiensem ep̃m. & richoinum pictauinũ
comitom codleonem impr̃m obrenouandam
secum cmicitiam. & p̃dictum pactum confirian¬

Expanded text:
hibernabat, plurimis deferentibus accepisset, tricesimo hibernabat, plurimis deferentibus accepisset, tricesimo postquam id acciderat die Aquasgrani venit, summoque omnium Francorum consensu ac favore patri successit. Et ad suscepti regni administrationem cura conversa, primo legationes gentium quae ad patrem venerant, auditas absolvit, alias deinde simili modo ad patrem quidem missas, ad se vero venientes suscepit. Inter quas praecipua fuit legatio de Constantinopoli directa. Nam Leo imperator qui Michaeli successerat, dimisso Amalhario episcopo et Petro abbate, qui ad Michaelem quidem missi, ad se tamen venerunt, legatos suos, Christoforum spatharium et Gregorium diaconem, cum eis ad domnum Karlum, et per eos descriptionem et confirmationem pacti ac foederis misit. Quibus susceptis atque dimissis, domnus Hludowicus legatos suos, Nordbertum Regiensem episcopum et Richowinum Patavinum comitem, ad Leonem imperatorem ob renovandam secum amicitiam et praedictum pactum confirman
Abbreviated transcription (Latin):
untib: irmingarius comes emporitanus In macio¬
rica insidics posuit. & octo naues eorũ coepit
in quib: quingentos & eo cmplius corsos captiuos
inuenit. Noc iauri uindicare uolentes centũ¬
cellas tusciae ciuitatem & niceam prouinciȩ
Ncerbonensis uestacuerunt. Scrdiniam quoq
ad gressi commissoq: cum scrdis proelio. pulsi cicuicti
& multis suorum amissis recesserunt. At michachel
imorbulgros bello adpecens haut prosperis suc¬
cessib: utitur. ac pro inde domum reuersus deposito
dicdemate monachus efficitur. Inicuius locum leo
bardȩ patricii filius imp̃r constituitur. Crumas
rexbulgarorũ quiniciforum impr̃em ante duos
connos interfecit. Ꝙmichahelem demoesic fu¬
gcuit. secundis reb: elatus cum exercitu usq: adips̃
constantinopolim accessit. Qiuxta portum ciuitae¬
tis castro posuit. quem moenib: urbis obequitantẽ
leo imp̃r eruptione facta inaccutum excoepit. &
grauiter uulneratum fugiendo sibi consulere ac

Expanded text:
untibus Irmingarius, comes Emporitanus, in Maiountibus Irmingarius, comes Emporitanus, in Maiorica insidias posuit, et octo naves eorum cepit, in quibus quingentos et eo amplius Corsos captivos invenit. Hoc Mauri vindicare volentes, Centumcellas Tusciae civitatem et Niceam provinciae Narbonensis vastaverunt. Sardiniam quoque adgressi, commissoque cum Sardis proelio, pulsi ac victi, et multis suorum amissis, recesserunt. At Michael imperator Bulgaros bello adpetens, haud prosperis successibus utitur, ac proinde domum reversus, deposito diademate monachus efficitur; in cuius locum Leo, Bardae patricii filius, imperator constituitur. Crumas, rex Bulgarorum, qui Niciforum imperatorem ante duos annos interfecit, et Michaelem de Moesia fugavit, secundis rebus elatus cum exercitu usque ad ipsam Constantinopolim accessit, et iuxta portam civitatis castra posuit. Quem moenibus urbis obequitantem Leo imperator, eruptione facta, incautum excepit, et graviter vulneratum fugiendo sibi consulere ac
Abbreviated transcription (Latin):
finia nordmcnnorũ qui piccem cumeis secundũ
p&icionem regum illorũ ficerent. & fr̃m eorum
redderent quib: cum parinumero Nam xvi e¬
rant de primatib denorũ in loco depututo oc¬
currissent iuramentis utrimq factis pax con¬
fir mata & regum fr̃ eis redditus . ẽ. Quitamen
eo tempore domi nonerant sed aduuestarfoldan
cum exercitu profert: quȩ regio ultima regnieor
inter septentrione. & occidentem sita. controa
quilonem brittaniȩ summiatem respicit cuius
principes acpopulus eis subici recusabant. Quib:
ꝑdomitis cumreuertissent & fr̃m ab imp̃re mis¬
sum recipissent. Filii godo fridi regis & exprimo
pactria apud sueones exulabant. Conparatis un¬
de cumq: copus bellum eis intulerunt & confluen¬
tib: adse passim ex omnidanorum terra popu¬
lurium turmis commisso cumeis proelio &icm¬
regno non multo eos labore pepulerunt Macu¬
ris decorsica adhis panicm cum multap̃da rede¬

Expanded text:
finia Nordmannorum, qui pacem cum eis secundum finia Nordmannorum, qui pacem cum eis secundum petitionem regum illorum facerent et fratrem eorum redderent. Quibus cum pari numero – nam XVI erant – de primatibus Danorum in loco deputato occurrissent, iuramentis utrimque factis pax confirmata et regum frater eis redditus est. Qui tamen eo tempore domi non erant, sed ad Westarfoldam cum exercitu profecti, quae regio ultima regni eorum inter septentrionem et occidentem sita, contra aquilonem Brittaniae summitatem respicit, cuius principes ac populus eis subici recusabant. Quibus perdomitis cum revertissent et fratrem ab imperatore missum recepissent, filii Godofpatria apud Sueones exulabant, conparatis undecumque copiis bellum eis intulerunt et confluentibus ad se passim ex omni Danorum terra popularium turmis commisso cum eis proelio regno non multo eos labore pepulerunt. Mauris de Corsica ad Hispaniam cum multa praeda rede