comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mũ. iuge atq ꝑpetuum. faciet ag¬
nũ &. sacrificium. & oleum mane.
mane holocaustum sempit̾num:
Bi nos legimus immaculatũ . &. in
hebraico scriptũ est thammim:
aquila ꝑfectũ interp̾tatur. Et ubi
lxx manaa: theodotio sacrificium :
aquila et symachus. donũ transfert̃.
Pro eo autẽ quod nos diximus sponta¬
neum: lxx omologian. id ẽ confessio¬
nem uerterunt. Et ꝓ principe. du¬
cem. Hoc enim nasi significat. Ad¬
huc autẽ sermo de principe ẽ. De qͦ
isaias loquitur. Ecce testimoniũ gen¬
tib dedi eum : pͥncipẽ &. p̃ceptorem
ingentib Et ierechiel. Et ego dñs
ero eis in dm̃: & dauid princeps in
medio eoꝵ. Cum gͥ iste princeps fece¬
rit spontaneum.&. dixerit uolunta¬
ria siue spontanea oris mei benepla¬
cita fac dñe. spontaneum aut̃ holocau¬
stum ut totũ se offerat dõ. &. pacifica
uoluntaria. quod in priorib ñ in¬
uenitur. scriptũ ẽ enĩ. & facient sa¬
cerdotes holocaustũ eiꝰ & pacifica eiꝰ.

Expanded text:
mum, juge atque perpetuum. Facietis agnum et sacrificium, et oleum mane, mane, holocaustum sempiternum. Ubi nos legimus, immaculatum, et in Hebraico scriptum est THAMIM  : Aquila perfectum interpretatur. Et ubi LXX MANAA  : Theodotio, sacrificium; Aquila et Symmachus, donum transferunt. Pro eo autem quod nos diximus, spontaneum, LXX ὁμολογίαν, id est, confessionem, verterunt: et 579 pro principe, ducem, hoc enim NASI   significat. Adhuc autem sermo de principe est, de quo Isaias loquitur: Ecce testimonium in gentibus, dedi eum principem et praeceptorem in gentibus . Et Ezechiel: Et ego Dominus ero eis in Deum: et David princeps in medio eorum . Cum igitur iste princeps fecerit spontaneum, et dixerit: Voluntaria, sive spontanea oris mei beneplacita fac, Domine : spontaneum autem holocaustum, ut totum se offerat Deo, et pacifica voluntaria, quod in prioribus non invenitur; scriptum est enim: Et facient sacerdotes holocaustum ejus, et pacifica ejus:
Abbreviated transcription (Latin):
cio his aurib audiendũ. de quib
templi cerimonias & legitima eius
intelligere . &. ad extremũ ponere
cor suũ in uiis templi. quia diu̾si
ad eum introitus sunt. Siue uias
templi : cerimoniarũ ordinem sig¬
nificat. &. exitus sanctuarii. Premi
dine cogniturus ẽ. Et hoc notandũ
quod in mundi huiꝰ plaga qui in
maligno positus ẽ. &. in aquilonis
frigore constitutus: cȩlestiũ nob̃
.cerimoniarũ ordo monstratur.
Tdices ad ex asperantẽ me domũ isrł.
Hȩc dicit dñs ds̃. Sufficiant uobis
om̃ia scelera ur̃a domus isrł: eoquod
in circũcisos corde ⁊ in cir cũcisõs car¬
ne. ut sint in scũario meo n pollu¬
ant domũ meã. Et offertis panes
meos ad ipem & sanguinẽ: & dissol¬
uistis. siue p̾teristis pactũ meum
in om̃ib scelerib ur̃is. ⁊ non ser¬
uastis precepta scũarii mei . &. posu¬
istis custodes obseruationũ mearũ
in scũario meo uobismet ipsis.
Uando dicit. sufficiant uobis om¬

Expanded text:
tio his auribus audiendum, de quibus tio his auribus audiendum, de quibus templi caeremonias et legitima ejus intelligere, et ad extremum ponere cor suum in viis templi, quia diversi ad Deum introitus sunt: sive per vias templi caeremoniarum ordinem significat; et exitus sanctuarii. Prooemdine cogniturus est. Et hoc notandum quod in mundi hujus plaga qui in maligno positus est, et in aquilonis frigore constitutus, coelestis nobis caeremoniarum ordo monstratur. t dices ad exasperantem me domum Israel: Haec dicit Dominus Deus: Sufficiant vobis omnia scelera vestra, domus Israel: eo quod ncircumcisos corde, et incircumcisos carne, ut sint in sanctuario meo, et polluant domum meam, et offertis panes meos, adipem et sanguinem, et dissolvistis sive praeteristis pactum meum in omnibus sceleribus vestris; et non servastis praecepta sanctuarii mei et posuistis custodesin sanctuario meo vobismetipsis. » Quando dicit sufficiant vobis om
Abbreviated transcription (Latin):
fine concludetur. hoc est de mari usq
ad mare : atorrente uidelicet rinoco¬
rurȩ. qui in mare influit. usq ad
eũ locum. qui est contra emath urbẽ
sẏriȩ. de qua supra diximus.
ccidens autẽ. iuxta leges tropologiȩ.
semꝑ in mari est. semꝑ in salo.&. flu-¬
ctibus: ubi cotidie naufragia susci¬
tantur & miserorũ neces. & diuiti¬
arũ &. mercium amissio. Et tamen
cũ hȩc om̃ĩa patientia fregerimus.
uenimus ꝑ directũ ademath: hoc
est ad dñi ueritatem. qui uictis ꝑ¬
secutionib ȩterna nobis premia
reꝓmisit.

Expanded text:
fine concludetur, » hoc est de mari usque fine concludetur, » hoc est de mari usque ad mare, a torrente videlicet Rinocorure, qui in mare influit usque ad eum locum, qui est contra Emath urbem Syriae, de qua supra diximus. Occidens autem juxta leges tropologiae semper in mari est, semper in salo et fluctibus ubi quotidie naufragia suscitantur, et miserorum neces, et divitiarum et mercium amissio. Et tamen cum haec omnia patientia fregerimus, venimus per directum ad Emath, hoc est ad Domini veritatem, qui victis persecutionibus aeterna nobis praemia repromisit.
Abbreviated transcription (Latin):
tra paulum disserentes. in toto orbe
asserunt contradici. Et in ȩuangłio
legimus symeone dicente. Hic erit
in ruinã &. resurrectionem multoꝵ:
&. in signum cui contra dicetur. Om̃is
autẽ contradictio est sc̃itatis. qđ int̾¬
pretatur cades: dicente psalmista. Con¬
cutiet dñs desertum cades: quod ui¬
delicet primũ non habebat dñi scĩta¬
tẽ. sed concussũ est atq cõmotũ. ut
reciper&e hospitem dm̃. qui dicit. Suꝑ
quẽ requiescet sp̃s m̃s. nisi suꝑ humi¬
lem & quietũ. &. trementẽ uerba
mea: Post desertum cades. usq ad
mare magnũ in meridie plagę austra¬
lis torrens est. dequo supra diximus:
qui non de terra sed de cęlo pluuias ha¬
bet. diuersarum uirtutũ uarietate
collectas.
Tplaga maris mare magnũ a confimo
ꝑ directum: donec uenias emath. Hȩc
est plaga maris.
e qua manifestius &. breuius scribit
numeroꝵ liber. Plaga aute occiden¬
talis a mari magno incipiet.&. ipso

Expanded text:
tra Paulum disserentes, in toto orbe tra Paulum disserentes, in toto orbe asserunt contradici. Et in Evangelio legimus Simeone dicente: « Hic erit in ruinam et resurrectionem multorum, et in signum cui contradicetur . » Omnis autem contradictio est sanctitatis, quod interpretatur Cades, dicente Psalmista: « Concutiet Dominus desertum Cades . » Quod videlicet primum non habebat Domini sanctitatem, sed concussum est atque commotum, ut reciperet hospitem Deum, qui dicit: « Super quem requiescit spiritus meus, nisi super humilem et quietum, et trementem verba mea ? » Post desertum Cades usque ad mare Magnum in meridie plagae australis torrens est, de quo supra diximus, qui non de terra, sed de coelo pluvias habet diversarum virtutum varietate collectas. « Et plaga maris mare Magnum a confinio per directum donec venias Emath. Haec est plaga maris. » « De qua manifestius et brevius scribit Numerorum liber : « Plaga autem occidentalis a mari Magno incipiet, et ipso
Abbreviated transcription (Latin):
urbem rinocoruram mari influit.
Hic uero terminus plage australis hoc ẽ
meridianȩ. incipit athamar quȩ urbs
in solitudine est. quã & salomon miris
oꝑib ex struxit. & hodie palmira nun¬
cupatur. hebreoq sermone thamar dr̃.
quȩ in lingua nr̃a palmam sonat:
usq ad aquas contradictionis: cades
quam in deserto esse non dubiũ est.
&. torrens ingrediens mare magnũ.
hoc est: qđ egypti palestinȩq p̃ten¬
stralis ad meridiem.
ost plagam gͦ aquilonis & orientis.
quando ortus nobis fuerit sol iusticiȩ.
accipimus meridianam plagã. qͣndoi
totũ nobis de suꝑ lumen infunditur:
et cũ abraham inimus conuiuiũ. &
in ebriamur uino qđ lȩtificat cor ho¬
minis. cũ ioseph . &. fr̃ib eius. Incipit
autẽ ista possessio &. hi tesmim : atha¬
mar. a palma uidelicet uictoriaq
uicioꝵ : usq ad aquas contradictioniᷤᷤ.
Semꝑ enĩ uirtutib contradicit᷑. Unde
& predicationi ȩuangelice iudȩi con¬

Expanded text:
urbem Rhinocoruram mari influit. urbem Rhinocoruram mari influit. Hic vero terminus plagae australis, hoc est meridianae, incipit a Thamar, quae urbs in solitoperibus exstruit, et hodie Palmira nuncupatur, Hebraeo quoque sermone Thamar dicitur, quae in lingua nostra Palmam sonat, usque ad aquas contradictionis Cades, quam in deserto esse non dubium est, et torrens ingrediens mare magnum hoc quod Aegypti Palaestinaeque praetenstralis ad meridiem. Post plagam ergo aquilonis et orientis, quando ortus nobis fuerit sol justitiae, accipimus meridianam plagam, quando totum nobis desuper lumen infunditur, et cum Abraham inimus convivium, et inebriamur vino quod laetificat cor hominis , cum Joseph et fratribus ejus. Incipit autem ista possessio et hi termini a Thamar, a palma videlicet victoriaque vitiorum, usque ad aquas contradictionis: semper enim virtutibus contradicitur. Unde et praedicationi evangelicae Judaei con
Abbreviated transcription (Latin):
laga autẽ australis meridiana: atha¬
mar usq ad aquas contradictionis.
siue ad aquas mariboth. hoc enĩ. contͣ¬
dictio siue diadikãsmoi. hoc est iurgia.
ridiem australis.
Ro quo in numeroꝵ libro. ita scrip¬
tum est. Incipiet a solitudine sin. quȩ
est iuxta edom .& habebit t̾minos
australem plagam ꝑ ascensũ scorpionis:
ita ut transeant senna . &. ꝑueniant
in meridiem usq ad cades barne. Unde
egredientur confinia aduillam nomine
addar: &. tendent usq ad asemona.
Ibitq ꝑgyrum terminus ab asemona:
usq ad torrent̾e ȩgẏpti. Et maris ma¬
gni littore finietur. Qđ breuit᷑ hoc
significat : ne ꝑ occasione iezechielis
ad ex positionem uideamur numeroꝵ
transisse latissimam: a solitudinie sin.
quȩ est iuxta edom . &. mari rubro.
terminũ circuire. & ꝑ ascensũ scor¬
pionis. & ꝑ senna. &:. cades barnȩ . &.
atrium addar .&. a semona. ꝑuenire
usq ad torrentem ȩgypti. qui uixta

Expanded text:
Plaga autem Australis meridiana a ThaPlaga autem Australis meridiana a Thamar usque ad aquas contradictionis sive ad aquas Mariboth: hoc enim contradictio, sive διαδικασμὸς, hoc est jurgia ridiem Australis. Pro quo in Numerorum libro ita scriptum est: Incipiet a solitudine Sin, quae est juxta Edom, et habebit terminos Australem plagam per ascensum Scorpionis, ita ut transeant Senna, et pervenient in Meridie usque ad Cadesbarne: unde egredientur confinia ad villam nomine Addar, et tendent usque ad Asemona: ibitque per gyrum terminus ab Asemona usque ad torrentem Aegypti, et maris magni littore finietur . Quod breviter hoc significat ne per occasionem Ezechielis, ad expositionem videamur Numerorum transisse latissimam, a solitudine Sin, quae est juxta Edom, et mari Rubro terminum circuire, et per ascensum Scorpionis, et per Senna et Cadesbarne, et atrium Addar, et ab Asemona pervenire usque ad torrentem Aegypti, qui juxta
Abbreviated transcription (Latin):
icamus iuxta tropologiam. Post ter¬
minos aquilonis longo circuitu per
ethalon &. sadada &. berotha. sabarĩ
quoq &. thicon & auran. &. damascũ.
&. atrium enon. ademath usq. ꝑue¬
nit orientalis plaga. de medio iracun¬
diȩ auran .&. de medio damasci. san¬
guine uidelicet pęnitentiȩ. &. de me¬
dio galaad quod interp̾tatur reue¬
latio. uł tumulus testimonii. ut pꝰ
iram & pęnitentiam spem salutis osten¬
dat: & de medio terrȩ ifrł quȩ uisio¬
nem continet pacis. usq ad lilcissima
iordanis fluenta ꝑtingat. Quȩ lon¬
ge separato mari lumen orientis con¬
sequitur: ita ut fluuio iordanis¬
I qui interp̾tatur riuus iudicii. &
orientis termino finiatur. Quod aut̃
in lxx ponitur phȩniconos id ẽ palmi¬
ti: in hebraico non habetur. Pro qͦ
nos. metiemini: interp̾tati sumus. Er¬
rorq manifestus: quod pro tamoddũ.
litterȩ decepti similitudine deleth &
rẽs. legerunt. tamorru.

Expanded text:
Dicamus juxta tropologiam: Post terDicamus juxta tropologiam: Post terminos Aquilonis longo circuitu per Ethalon, et Sadada, et Berotha, Sabarim quoque, Thicon, et Auran, et Damascum, et atrium Enon, ad Emath usque pervenit orientalis plaga: de medio iracundiae Auran, et de medio Damasci sanguine videlicet poenitentiae, et de medio Galaad, quod interpretatur revelatio, vel tumulus testimonii; ut post iram et poenitentiam, spem salutis ostendat: et de medio terrae Israel, quae visionem continet pacis, usque ad dulcissima Jordanis fluenta pertingat: quae longe separato mari lumen Orientis consequitur, ita ut fluvio Jordanis, qui interpretatur rivus judicii, et Orientis termino finiatur. Quod autem in LXX ponitur φοινικῶνος, id est, palmeti, in Hebraico non habetur: pro quo nos, metiemini interpretati sumus: Errorque manifestus, quod pro THAMODDU   litterae decepti similitudine, daleth et res, legerunt THAMORRU  .
Abbreviated transcription (Latin):
ta idioma scripturarũ. quo congrega¬
tiones aquarũ appellantur maria.
Et tendent inquit termini usq ad
iordanem. Et ad ultimũ claudentur
mari: uł mari mortuo. uł ut alii
putant. lingua maris rubri. in cuiꝰ
littore adhila posita est. ubi nunc
moratur legio & presidiũ roma¬
norũ. Hoc iuxta numeroꝵ librum
dictũ sit. Iuxta iezechiel uero : de
medio auran quod ẽ oppidũ dama¬
sci in solitudine. & de medio gala ad
qui mons libani collib copulatus¬
cecidit in sorte ruben.&. Gad . &. di¬
midię tribus manasse. et est atergo
fȩnicis &. arabiȩ. ad quẽ mont̾e usq¬
ꝑuenit de carris ꝓfectus iacob. &
cõprehensus ẽ alaban. De quo &. iere¬
mias loquit᷑. Galaad tu mͥ initium
libani. Quẽ cepit de amorreoꝵ re¬
gione galaad filius machir filii ma¬
nasse. finisq huiꝰ plage. iordanis flu¬
uius disterminans. &. mare orientale.
Quod in hoc loco mare mortuũ: non
linguam maris rubri intelligunt.

Expanded text:
ta idioma Scripturarum quo congregata idioma Scripturarum quo congregationes aquarum appellantur Maria. « Et tendent, inquit, termini usque Jordanem et ad ultimum claudentur mari: » vel mari Mortuo, vel ut alii putant lingua maris Rubri, in cujus littore Ahila posita est, ubi nunc moratur legio et praesidium Romanorum. Hoc juxta librum Numerorum dictum sit: juxta Ezechiel vero de medio Auran quod est oppidum Damasci in solitudine, et de medio Galaad, qui mons Libani collibcecidit in sortem Ruben, et Gad, et dimidiae tribus Manasse, et est a tergo Phoenicis et Arabiae: ad quem montem pervenit de Charris profectus Jacob, et comprehensus est a Laban , de quo et Jeremias loquitur: Galaad, tu mihi initium Libani , quam cepit de Amorrhaeorum regione Galaad filius Machir, filii Manasse: finisque hujus plagae, Jordanis fluvius disterminans, et mare Orientale, quod in hoc loco mare Mortuum, non linguam maris Rubri intelligunt.
Abbreviated transcription (Latin):
mare coeneret: &. tendent usq iordanem.
Et ad ultimũ claudentur mari. Supra¬
dixerat : et erit terminus a mari usq¬
ad eserenon. terminos damasci. Afine
gͥ septemtrionalis plagȩ. hoc ẽ atrio
enan: tendunt fines iuxta numerorũ
librũ usq sephama. quã hebrei a pa¬
miam nominant. Et de apamia. descen¬
dent termini in rebla quȩ nunc syriȩ
uocatur antiochia. Et ut scias reblã
hanc significare urbem. quȩ nunc in
syria coele nobilissima est: seq̃r contͣ
fontem: quo ꝑspicuum ẽ significari
dafnem. De quo fonte: supradicta
urbs aquis abundantissimis fruitur.
Hic aut̾ẽ locus agned pompeio qui pri¬
mus iudȩam romano subegit imperio.
militari manu compositus ẽ. Et ab eo
iuxta fabulam poetarũ. dafnes nomen
accepit oblauros & ciparissos. quȩ ar¬
bores in ipso loco frequentissimȩ sunt.
Inde inquit ꝑuenient termini contra
orientalem plagam: ad mare cenereth
usq ad stagnum tyberiadis. Mare

Expanded text:
mare Cenereth, et tendent usque Jordanem, mare Cenereth, et tendent usque Jordanem, et ad ultimum sadixerat: « Et erit terminus a mari usque Eserenon terminus Damasci. » A fine igitur septentrionalis plagae, hoc est atrio Enon tendunt fines, juxta Numerorum librum, usque Sephania, quam Hebraei Apamiam nominant, et de Apamia descendunt termini in Rebbla, quae nunc Syriae vocatur Antiochia. Et ut scias Rebblam hanc significare urbem, quae nunc in Syria Coele nobilissima est, sequitur, « contra fontem, » quem perspicuum est significari Daphnen, de quo fonte supradicta urbs aquis abundantissimis fruitur. Hic autem locus a Cneo Pompeio, qui prius Judaeam Romano subegit imperio militari manu consitus est, et ab eo juxta fabulam poetarum Daphnes nomen accepit ob lauros et cyparissos, quae arbores in ipso loco frequentissimae sunt. Inde, inquit, pervenient termini contra orientalem plagam ad mare Chenereth usque ad stagnum Tiberiadis. Mare
Abbreviated transcription (Latin):
& dñs in circuitu popłi sui. Qui locꝰ
appellatur atriũ thicon. hoc ẽ atriũ
medium. ut interp̃tatus ẽ Symachus.
iuxta terminos auran. qđ iracundiam
sonat: ut cum ꝓpheta dicamus. Iram
dñĩ sustinebo: qm̃ peccaui ei. Et̃ ama¬
ri usq ad terminos damasci: in quo
&. apłs paulus a furore iudaico &. ef¬
fusione ȩcclesiastici sanguinis. lumen
cȩcitate conspexit. Et assumpto cili¬
cio ꝑsecutionis ueteris: ȩuangłm pre¬
dicauit. ut ꝑueniret ad atrium fon¬
tis ȩterni: et in aquilone quondã
positus apprehenderet terminum¬
&. de medio galaad. &. de medio terrȩ¬
ifrł ÷ iordanis disterminans. Et amari
orientali metiemini plagam orientalẽ.
Ro quo in numeroꝵ libro ita scriptũ
repperi. Inde metientur fines contra
orientalẽ plagã. deuilla enan hoc ẽ
aserenon: usq sephama. Et de sephama:.¬
descendent termini in rebla contra fon¬
tem. Inde ꝑuenient contra orientem. ad

Expanded text:
et Dominus in circuitu populi sui. » Qui locus et Dominus in circuitu populi sui. » Qui locus appellatur atrium Thicon, hoc est atrium medium, ut interpretatus est Symmachus. Juxta terminos Auran quod iracundiam sonat, et cum propheta dicamus: « Iram Domini sustinebo quoniam peccavi ei . » Et a mari usque ad terminos Damasci: in quo et apostolus Paulus a furore Judaico et effusione ecclesiastici sanguinis lumen caecitate conspexit: et assumpto cilicio persecutionis veteris Evangelium praedicavit, ut perveniret ad atrium fontis aeterni, et in aquilone quondam positus apprehenderet terminums de medio Auran, Israel, Jordanis disterminans ad mare orientale metiemini plagam orientalem. » Pro quo in Numerorum libro ita scriptum reperi: « Inde metientur fines contra orientalem plagam de villa Enan, hoc est Aserenon usque Sephadescendent termini in Rebla contra fontem. Inde pervenient contra Orientem ad
Abbreviated transcription (Latin):
ran. quã .lxx. in grecum uertere ser mo¬
nem. auranitidis: iracundiam. Asar
autẽ enon. qui est terminus damasci:
in lingua nr̃a dr̃ atrium fontis. Septẽ¬
trionalis gͥ plaga incipit a mari mag¬
no: &. ꝑ uiam ethalon quod int̾preta¬
tur incunabula meroris. ꝑ pęnitentiã.
uenit ad sadada. ubi est ex latere de-¬
clinatio. Intelligimus enĩ impendentẽ
nobis emath : hoc est in dignationẽ
dñi. Siue emath: ueritate comꝑta.
aperiuntur nobis putei berotha. quoᷤᷤ
foderunt principes. abraham. isaac &
iacob. Longoq circuitu ꝑ uenimus ad
montes sabarim. qui positi sunt inter
damascũ. hoc est sanguinẽ cilicii: &. con¬
finium emath. ut supra diximus ueri¬
tatis. Sicut enim ꝑ merorem declina¬
mus mala impendentia. & ex latere
deuitamus: sic post sanguinem &
cilicium uitȩ sanguinariȩ. antequã
mus & ꝑ uenimus ad montes. de quib
scriptum ẽ. Montes incircuitu eius:

Expanded text:
ran, quam LXX in Graecum vertere sermoran, quam LXX in Graecum vertere sermonem, Auranitidis, iracundiam. Aser, autem Enon, quae est terminus Damasci, in lingua nostra dicitur atrium fontis. Septentrionalis igitur plaga incipit a mari magno per viam Ethalon, quod interpretatur, incunabula moeroris, et per poenitentiam venit ad Sadada, ubi est ex latere declinatio. Intelligimus enim impendentem nobis Emath, hoc est, indignationem Dei: sive Emath, veritate comperta, aperiuntur nobis putei Berotha, quos foderunt principes, Abraham, Isaac, et Jacob: longoque circuitu pervenimus ad montes Sabarim, qui positi sunt inter Damascum, hoc est, sanguinem cilicii, et confinium Emath, ut supra diximus, veritatis. Sicut enim per moerorem declinamus mala impendentia, et ex latere devitamus: sic post sanguinem, et cilicium vitae sanguinariae, antequam mus et pervenimus ad montes, de quibus scriptum est: « Montes in circuitu ejus,
Abbreviated transcription (Latin):
finia usq zephrona. Quã urbem ho¬
die zephirium opidũ ciliciȩ uocant.
Hoc autẽ quod sequitur . &. uillam enan.
ꝓ quo in hebraico scriptum ẽ. asere¬
non. siue enan. &. presens continet lo¬
cus .&. in terim scđ̾m historiam breuit̃
strinxisse sufficiat: & tam numeroꝵ
quã iezechielis descriptionẽ sibi ex
latere copulasse: ut prudens lector
intelligat. in quib uł eadẽ uł uicina
uel diuersa memorarint.
Unc interp̾tatis nominib singuloꝵ se¬
quamur a nagogen: &. quid nobis ui¬
deatur in singulis. p̃bente dño dissera¬
mus. Ethalon interp̃tatur incunabu¬
la meroris. Sadada : latus eius. a late¬
re non ad latitudine intellige. Emath.
furor: qui grece dicit᷑ chołos. Bero¬
tha: putei. Sabarim: circuitus mon¬
tium. Damascus. sanguis sacci . &. o¬
sculi. siue poculi. Domũ autẽ siue a¬
trium thicon: Symachus int̾pretatur
atrium mediũ. quod ꝑgit ad t̾minos
auran. Igit᷑ thicon: medium sonat. Au¬

Expanded text:
finia usque Zephrona, quam urbem hofinia usque Zephrona, quam urbem hodie Zephyrium oppidum Ciliciae vocant. Hoc autem quod sequitur: Et villa Enam, pro quo in Hebraico scriptum est, ASER ENON  , sive Enan, et praesens continet locus. Et interim secundum historiam breviter strinxisse sufficiat, et tam Numerorum, quam Ezechielis descriptionem sibi ex latere copulasse: ut prudens lector intelligat, in quibus, vel eadem, vel vicina, vel diversa commemorarint. Nunc interpretatis nominibus singulorum, sequamur anagogen, et quid nobis videatur in singulis, praebente Domino, disseramus. Ethalon interpretatur, incunabula moeroris: Sadada, latus ejus, a latere, non a latitudine intellige: Emath, furor, qui Graece dicitur, χόλος: Berotha, putei: Sabarim, circuitus montium: Damascus, sanguis sacci et osculi, sive poculi. Domum autem, sive atrium Thicon, Symmachus interpretatur, atrium medium, quod pergit ad terminos Auran. Igitur Thicon, medium sonat: Au
Abbreviated transcription (Latin):
mone diuiditur : ab aquilone id est
plaga septemtrionali. ista descriptio est.
Porro ad septemtrionalẽ partẽ. amari
magno termini incipient : ꝑuenientes
usq ad montẽ altissimũ. Aquo uenies
in emath: usq ad t̾minos sadada. Ibt̃q
confinia usq zephrona.&. uillam enan.
siue asserenan. Nicuntq hebrei septem¬
trionalem plagam incipere amari mag¬
no: quod palestinȩ. phenicis &. syriȩ
quȩ appellatur coelȩ. ciliciȩq p̃tendit᷑
littoribus. &. ꝑ ȩgyptum tendit ad li¬
biam. Quod autẽ dicit ꝑuenientes
terminos usq ad montem altissimum:
idẽ hebrei autumant. uł amanum
montẽ significari. uł taurũ: qđ nobis
uidetur uerius. Aquo inquit uenies
in emath: quȩ nunc epiphania nominat᷑.
ab antiocho crudelissimo tirannoꝵ no¬
mine cõmutato. Nam cognomentũ ha¬
buit epyphanes. Usq ad terminos in¬
quit sadada. Qui locus. &. in p̾senti ie¬
zechiel ponitur lectione. Ibuntq con¬

Expanded text:
mone dividitur ab aquilone, id est mone dividitur ab aquilone, id est plaga septentrionali ista descriptio est. Porro ad septentrionalem partem a mari magno termini incipient, pervenientes usque ad montem altissimum, a quo venies in Emath usque ad terminos Sedada: ibuntque confinia usque Zefrona et villam Enan sive Aserenan. Dicuntque Hebraei septentrionalem plagam incipere a mari magno quod Palestinae, Phoenicis et Syriae, quae appellatur Coele Ciliciaeque praetenditur littoribus, et per Aegyptum tendit ad Libyam. Quod autem dicit pervenientes terminos usque ad montem altissimum, in hoc Hebraei, autumant vel Amanum montem significari vel Taurum, quod nobis videtur verius. « A quo, inquit, venies in Emath, quae nunc Epiphania nominatur ab Antiocho crudelissimo tyrannorum nomine commutato: nam cognomentum habuit. Ἐπιφανὴς, « usque ad terminos, inquit, Sedada, » qui locus et in praesenti Ezechielis ponitur lectione, ibunt con
Abbreviated transcription (Latin):
arbitrio diuidentis. sed sorte quȩ in do¬
mini potestate consistit. Deniq &. ip¬
se iosuȩ qui diuisor terrȩ fuit. ñ ꝓpͥã
sibi separauit terrã. ne optimã elegissei
uideretur: sed accepit aprincipib om¬
niũ tribuũ. thamnath seraath in mon¬
te ephraim.
ic est autẽ terminus terrȩ ad plagam
septemtrionalem. a marimagno uia
ethalon. uenientib sadada. emath.
berotha. sabarim : quȩ est int̾ mediũ
damasci. &. confinium emath. atriũ
siue auranitidis. Et erit terminus¬
a mari usq ad atrium enon. Siue
asarenanꝰ terminũ damasci: &. ab
aquilone ad aquilonẽ terminus
emath plaga septemtrionalis.
Nter descriptionem t̾rȩ sc̃ȩ duodecim
tribuum iosue filii nun . & quȩ nẽ
ꝑ iezechiel fieri imperatur. hoc inter ẽ:
quod ibi inter trib sorte terra diuidit᷑.
hic dñi iubentis arbitrio delegatur. In
numeroꝵ gͥ libro. in quo om̃is terra re¬
ꝓmissionis ꝑ quatuor plagas breui ser¬

Expanded text:
arbitrio dividentis, sed sorte quae in Doarbitrio dividentis, sed sorte quae in Domini potestate consistit. Denique et ipse Josue qui divisor terrae fuit, non propriam sibi separavit terram, ne optimam elegisse videretur; sed accepit a principibus omnium tribuum Thamnathsareth in monte Ephraim. Hic est autem terminus terrae ad plagam Septentrionalem, a mari magno, via Ethalon venientibus Sadada, Emath, Berotha, Sabarim, quae est inter medium Damasci, et confinium Emath: atrium sia mari usque ad atrium Enon sive Serenan terminus Damasci, et ab aquilone ad aquilonem terminus Emath plaga septentrionalis. » « Inter descriptionem terrae sanctae duodecim tribuum Josue filii Nun, et quae nunc per Ezechiel fieri imperatur, hoc interest, quod ibi inter tribus sorte terra dividitur hic Domini jubentis imperio delegatur. In Numerorum igitur libro in quo omnis terra repromissionis per quatuor plagas brevi ser
Abbreviated transcription (Latin):
undecim trib Quarũ ioseph diui¬
sa est inter ephraim & manasse:
qui dixerunt ad iosue filium nun.
Quare dedisti mͥ possessionem sortis ⁊
funiculi unius. cum sim tantȩ mul¬
titudinis. &. benedixerit mͥ dñs:
Quib respondit iosue. Si popłs mul¬
tus es: ascende in siluam. & succide
tibi spacia in terra pheretei. ⁊ rapha¬
im: quia angusta est tͥ possessio mon¬
tis ephraim. Et iterũ. Dixitq iosue
addomũ ephraim &. manasse. Popłs
multus es.&. magnȩ fortitudinis.
non habebis sortẽ unam: s transibis
ad montem &. succides tibi atq pur¬
gabis ad habitandum spacia . &. pote¬
ris ultra procedere. cũ subuerteris cha¬
naneum quẽ dicis ferreos habere cur¬
rus. et esse fortissimũ. Hoc ꝓpterea dixe¬
rim: quia nunc scriptura cõmemorat.
ioseph hoc est ephraim et manasse. du¬
plicem habere funiculũ. Singulȩ aut̃
tribus: iuxta multitudinem suã ȩqua¬
lia accipiunt terrȩ spatia: nequaquã

Expanded text:
duo tribus quarum Joseph dividuo tribus quarum Joseph divisa est in duas, Ephraim et Manasse, qui dixerunt ad Josue filium Nun: Quare dedisti mihi possessionem sortis et funiculi unius, cum sim tantae multitudinis et benedixerit mihi Dominus? Quibus respondit Josue: « Si populus multus es, ascende in sylvam, et succide tibi spatia in terra Pherezaei et Raphaim, quia angusta est tibi possessio montis Ephraim. » Et iterum: « Dicitque Josue ad domum Ephraim et Manasse: Populus multus es et magnae fortitudinis, non habebis sortem unam, sed transibis ad montem et succides tibi atque purgabis ad habitandum spatia et poteris ultra procedere cum subverteris Chananaeum, quem dicis ferreos habere currus et esse fortissimum. » Hoc propterea dixerim, quia nunc Scriptura commemorat Joseph, hoc est Ephraim et Manasse duplicem habere funiculum, singulae autem tribus juxta multitudinem suam, aequalia accipiunt, terrae spatia, nequaquam
Abbreviated transcription (Latin):
nis qui de cȩ̨lo descendi: sic folia
eius quȩ moralem doctrinã conti¬
Inent. tribuunt sanitatem. ut pec¬
cantium curent uulnera. Pro foliis
quȩ hebraice dicuntur ale: ꝓpter
uerbi & uocis similitudinem .lxx.
ascensionẽ transtulerunt. Qđ &. ip¬
sum sic edisseri potest: ut post ciboᷤᷤ
fructuum uerboꝵ monitis ad cȩle¬
stia conscendamus.
Nec dicit dñs ds̃. Hic est t̾minus in
quo possidebitis terram in duodecĩ
tribubus isrł: quia ioseph duplicẽ
funiculũ hab&. Possidebitis autẽ
eam singuli: ȩque ut frater suus.
Suꝑ quã leuaui manũ meã. ut darẽ
patrib ur̃is: &. cadet terra hȩc uo¬
bis in possessionem.
Ro eo quod nos diximus. quia ioseph
duplicem funiculum hab&: lxx tͣn¬
stulerunt. augmentũ funiculi. &
enĩ ioseph interp̃tatur augmentum:
rem intelligentes pro nomine & le¬
ctoris animũ confundentes. Sub¬
tracta enim leuitica tribu. & tẽpli
sacrificiis delegata: remanebant

Expanded text:
nis, qui de coelo descendi : sic folia nis, qui de coelo descendi : sic folia ejus moralem doctrinam continent, et tribuunt sanitatem, ut peccantium curent vulnera. Pro foliis quae Hebraice dicuntur ALE  , propter verbi et vocis similitudinem, LXX ascensionem transtulerunt, quod et ipsum sic edisseri potest, ut post cibos fructuum, verborum monitis ad coelestia conscendamus. Haec dicit Dominus Deus: Hic est terminus in quo possidebitis terram in duodecim tribubus Israel, quia Joseph duplicem funiculum habet. Possidebitis autem eam singuli aeque ut frater suus, in quam levavi manum meam, ut darem patribus vestris: et cadet terra haec vobis in possesro eo quod nos diximus, « quia Joseph duplicem funiculum habet, » LXX transtulerunt « augmentum funiculi; » etenim Joseph interpretatur augmentum, rem intelligentes pro nomine, et lectoris animum confundentes. Subtracta enim Levitica tribu et templi sacrificiis delegata, remanebant
Abbreviated transcription (Latin):
ua dabit: ut om̃s credentium fructꝰ.
primitiȩ sint. & singuli menses singu¬
lis apłis deputenturꝰ. Hoc autẽ eueniet:
qm̃ aquȩ eius de sc̃uario egredientur.
Ne putemus riparũ esse uł arboꝵ. aut
mensium. tantarũ frugum habundan¬
tiam : reddit causas ubertatis. ⁊ infert.
Quia aquȩ eius de scũario egredientur.
Non gͦ uolentis neq currentis: sed mise¬
rentis est dei. Horũ om̃iũ lignoꝵ pͥn¬
cipatum tenet lignum uitȩ: quod
intelligitur sapientia. De qua scrip¬
tum est. Lignum uitȩ est om̃ib cre¬
dentibus in ea. Illudq qd dr̃. &. ert̃¬
fructus eius in cibum .&. folium eiꝰ
ad medicinam: diuinoꝵ libroꝵ sa¬
cramenta de monstrat. Quoꝵ alte¬
rũ ꝑtinet ad litteram. alterũ ad sp̃m:
ut uerba simplicia intelligamus in¬
I foliis. infructib uero sensum laten¬
tem. Sicut enim scientia scriptura¬
rum ducit ad regna cȩlorũ. &. p̃boe
nobis panem qui dicit. ego sũ pa¬

Expanded text:
 sui primitiva dabit; » ut omnis credentium fructus  sui primitiva dabit; » ut omnis credentium fructus primitiae sint, et singuli menses singulis apostolis deputentur. Hoc autem eveniet, « quoniam aquae ejus de sanctuario egredientur. » Ne putemus riparum esse vel arborum aut mensium tantarum frugum abundantiam, reddit causas ubertatis et infert, quia aquae ejus de sanctuario egredientur. « Non ergo volentis neque currentis, sed miserentis est Dei . » Horum omnium lignorum principatum tenet lignum vitae, quod intelligitur sapientia, de qua scriptum est: « Lignum vitae est omnibus credentibus in ea . » Illudque quod dicits ejus in cibum, et folium ejus ad medicinam, divinorum librorum sacramenta demonstrat: quorum alterum pertinet ad litteram, alterum ad spiritum: ut verba simplicia intelligamus in foliis, in fructibus vero sensum latentem. Sicut enim scientia Scripturarum ducit ad regna coelorum; et praebet nobis panem qui dicit. Ego sum pa
Abbreviated transcription (Latin):
regnante diluuio: &. quos iste fluuius
non attigerit. non suscipiant sanita¬
tem. sed insalinas inquit dabuntur.
iuxta illud quod scriptũ est. Pestilen¬
te flagellato: stultus sapientior erit.n
Erudiunt enĩ bonos exempla peioꝵ. Siue
in salinas dabuntur: iuxta illud qđ
in ȩuangłio scriptum ẽ. Bonũ est sal:
Si aut̾e sal infatuatũ fuerit. ad nichil
est utile: ut in ꝑpetuum frugibus care¬
ant & uirore. Quod & urbs post ru¬
inam sale consꝑsa demonstrat. Suꝑ
torrentem uͦ siue fluuium orietur in
ripis eius exutraq parte omne lignũ
pomiferum. siue ut om̃s uoce consona
transtulerunt. bromon : quod cibum
&. ȩscam tribuit. eo qđ mandi potest.
appellaturq lingua hebraica machal.
non defluet folium ex eo: & ñ deficri
fructus eius: iuxta illud qđ in pͥmo
psalmo scriptum ẽ. Et erit tanquã
lignum qđ plantatum est secus decur̃¬
sus aquarũ. quod fructũ suũ dabit
in tempore suo: &. foliũ eius ñ deflu-¬

Expanded text:
regnante diluvio, et quos iste fluvius regnante diluvio, et quos iste fluvius non attigerit, non suscipiant sanitatem. « Sed in salinas, inquit, dabuntur; » juxta illud quod scriptum est: « Pestilente flagellato, stultus sapientior erit , » erudiunt enim bonos exempla pejorum. Sive in salinas dabuntur juxta illud quod in Evangelio scriptum est: « Bonum est sal, si autem sal infatuatum fuerit, in nihil est utile ; » ut in perpetuum frugibus careant et virore, quod et urbs post ruinam sale conspersa demonstrat. Super torrentem vero sive fluvium orietur in ripis ejus ex utraque parte omne lignum pomiferum, sive ut omnes voce consona transtulerunt βρῶμα, quod cibum et escam tribuit et quod mandi potest, appellaturque lingua Hebraica Machal. « non defluet folium ex eo, et non deficiet fructus ejus, » juxta illud quod in primo psalmo scriptst secus decursus aquarum, quod fructum suum dabit in tempore suo, et folium ejus non deflu
Abbreviated transcription (Latin):
erunt piscatores. quib loquitur iħc.
Uenite ad me: &. faciam uos piscatores
hominũ. De quib & ieremias. Ecce ego
in quit mittam piscatoreᷤᷤ. Et plurime specieᷤᷤ.
immo genera piscium erunt in mari
quondam mortuo. Quos pisces ad de¬
xteram partem iubente dño extra-¬
hit petrus. Et erant centũ quinqua
ginta tres: ita ut p̃ multitudine eoꝵ
retia rumperentur. Aiunt aut̃ qui
de animantium scripsere naturis. ⁊
greco edidere sermone. de quib appi¬
anicus cilex est poeta doctissimus:
centum qͥnquaginta tria esse genera
piscium. Quȩ om̃ia capta sunt ab
apłis.& nichil remansit it captum.
dum  nobiles & ignobiles. &. diuites
&. pauꝑes.&. om̃e genus hominum
de mari huiꝰ scłi extrahitur ad salu¬
tem. Qđ autẽ sequit᷑. in littoribus
eius &. in palustrib. siue in his quȩ
extra littora egrediunt᷑. aquȩ non
sanabuntur: illud latenter ostendit.
quod in noe archa non fuerit. pereat¬

Expanded text:
erunt piscatores quibus loquitur Jesus: erunt piscatores quibus loquitur Jesus: « Venite ad me, faciam vos piscatores hominum . » De quibus et Jeremias: « Ecce ego, inquit, mittam piscatores . » Et plurimae species, imo genera piscium erunt in mari quondam mortuo: quos pisces ad dexteram partem jubente Domino extrahit Petrus , et erant centum quinquaginta tres: ita ut prae multitudine eorum retia rumperentur . Aiunt autem qui de animantium scripsere naturis et Graeco didicere sermone, de quibus Oppianus Cilix est, poeta doctissimus, centum quinquaginta tria esse genera piscium quae omnia capta sunt ab apostolis, et nihil remansit incaptum, dum et nobiles et ignobiles, divites et pauperes, et omne genus hde mari hujus saeculi extrahitur ad salutem. Quod autem sequitur: « In littoribus ejus, et in palustribus, » sive in his quae extra littora « egrediuntur, aquae non sanabuntur, » illud latenter ostendit, quod qui in Noe arca non fuerit, pereat
Abbreviated transcription (Latin):
erant popło iudȩoꝵ. eo tempore qͣndo
clamauit multitudo in sipiens. &. ait.
sanguis eius suꝑ nos &. suꝑ filios nr̃os.
& uelum templi scissum est. & om̃ia
hebreoꝵ sacramenta reserata: respon¬
derunt p̾cipienti dño. atq dixeruł.
Curauimꝰ babylonẽ et non ẽ sanata. re¬
linquamus eam: urbẽ uidelicet con¬
fusionis atq uicioꝵ. Unde ⁊ iosephus
in sua narrat hystoria: quod post quã
dñs crucifixus est. & uelum templi scissũ.
Siue liminare templi fractũ corruit:
audita sit uox in aditis templi uirtu¬
tum cȩlestium. Transeamus ex his sedib.
Hoc totũ non suꝑ fluo sed necessario di¬
ctum sit: quia mare mortuũ influen¬
te in se flumine dñi. dicit᷑ esse curatũ.
Suꝑ hoc mare ab engaddi. oculo &. fon¬
Ite hedi. qui ꝓ peccatis semꝑ offertur.
usq ad engallim fontem uituloꝵ. qui
mactantur dño.&. imitantur uitulũ
cornua efferentem & ungulas. qui in
typo saluatoris ad altare mactatur:

Expanded text:
erant populi Judaeorum eo tempore quando erant populi Judaeorum eo tempore quando clamavit multitudo insipiens et ait: « Sanguis ejus super nos et super filios nostros ; » et, Velum templi scissum est, et omnia Hebraeorum sacramenta reserata: responderunt praecipienti Domino atque dixerunt: « Curavimus Babylonem et non est sanata, relinquamus eam , » urbem videlicet confusionis atque vitiorum. Unde et Josephus in sua narrat Historia, quod postquam Dominus crucifixus est, et velum templi scissum, sive liminare templi fractum corruit, audita sit vox in adytis templi virtutum coelestium: « Transeamus ex his sedibus. » Hoc totum non superfluo, sed necessario dictum sit, quia mare Mortuum influente in se flumine Domini, dicitur esse curatum. Super hoc mare ab Engaddi, oculo et fonte haedi, qui pro peccatis semper offertur, usque ad Engallim fontem vitulorum, qui mactantur Domino, et imitantur vitulum cornua offerentem et ungulas, qui in typo Salvatoris ad altare mactatur,
Abbreviated transcription (Latin):
in conspectu eius: ipse loquitur in
eodem ꝓpheta osee. Ego colligaui..¬
ephraim. suscepi eum in brachio meo:
& non cognouerunt. quia sanaui eoᷤ
in corruptione hominum. Qui uul¬
neratus est ꝓpter peccata nr̃a. &. in¬
firmatus ꝓ iniquitatib nr̃is. discipli¬
na pacis eius suꝑ eum. & liuore eius
sanati sumus: ipse istud mare qđ ẽ
salsissimum. &. nimia amaritudine
mortuum. sua morte sanauit : qui
corde. Unde &. ꝑ ieremiam clamitat.
Conuertimini filii conuertentes. &. sa¬
nabo contritiones ur̃as. Dixerat enĩ
popłs impatiens: & dolorem uulne¬
rum suoꝵ dutius ferre ñ sustinens.
Transiuit ęstas. ꝑ transiit messis: &. nos
saluati non sumus. Unde respondit
ei dñs. Nũquid resina non est in
galaad: aut medici non st̃ ibi: Qua¬
re non ascendit sanatio filii popłi mei:
Et ipse ieremias uociferatur. & dicit.
Sana me dñe & sanabor. saluũ me fac
& saluus ero. Deniq angłi qui p̃sides

Expanded text:
in conspectu ejus , Ipse loquitur in in conspectu ejus , Ipse loquitur in eodem Propheta Osee: Ego colligaEphraim, suscepi eum in brachio meo et non cognoverunt quia sanavi eos in corruptione hominis, qui vulneratus est propter peccata nostra, et infirmatus pro iniquitatibus nostris, disciplina pacis ejus super eum, et livore ejus sanati sumus . » Ipse istud mare quod est salsissimum et nimia amaritudine mortuum, sua morte sanavit, qui dcorde . » Unde et per Hieremiam clamitat: « Convertimini, filii, convertentes, et sanabo contritiones vestras . » Dixerat enim populus impatiens, et dolorem vulnerum suorum diutius ferre non sustinens: « Transivit aestas, pertransiit messis, et nos salvati non sumus . » Unde respondit ei Dominus: « Nunquid resina non est in Galaad, aut medici non sunt ibi? quare non ascendit sanatio filiae populi mei? » Et ipse Jeremias vociferatur et dicit: « Sana me, Domine, et sanabor; salvum me facies, et salvus ero . » Denique angeli, qui praesides
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ torrens iste ꝑ uenerit. ita ut pis¬
catores stent suꝑ ripas ab engaddi. uͦq
ad engallim. Quoꝵ prius. fontem siue
oculu̾hedi: sequens fontem oculũ ue
uituloꝵ sonat. Engallim: in principio
est maris mortui. ubi iordanis ingre¬
ditur. Engaddi uͦ. ubi finitur atq
consumitur. Mare aut̃ mortuũ. illud
puto esse: de quo zacharias loquitur.
In die illa egredietur aqua uiuens de
ierłm:. &. medium eius in mare pͥmũ.
U idebam .&. ecce quatuor uenti cȩli im¬
mittebant in mare magnũ. Et dauid¬
sona saluatoris in psalmo. Ueni in
ꝓfundũ maris: &. tempestas de mer¬
sit me. Rex quoq egypti iuxta hc̃¬
eundem iezechiel draco appellatur:
qui habitat in mari & uentilat
fluminib quasi cornib suis. Et
Quod quã diu non susceperit in se aquaᷤᷤ
fluminis siue torrentis: om̃e qđ in se
habet mortificat. Sed dñs. de qͦ dictũ
est. ꝑcutiet & curabit post duos dies.
& in die tercio surgemus .&. uiuemus

Expanded text:
quae torrens iste pervenerit. Ita ut pisquae torrens iste pervenerit. Ita ut piscatores stent super ripas ab Engaddi usque ad Engallim, quorum prius fontem sive oculum haedi, sequens fontem oculumve vitulorum sonat. Engallim in principio est maris Mortui, ubi Jordanis ingreditur: Engaddi vero ubi finitur atque consumitur: mare autem Mortuum illud puto esse de quo Zacharias loquitur: « In die illa egredietur aqua vivens de Jerusalem , » et medium ejus in mare primum. uidebam ecce quattuor uenti mittebant in mare magnum et quattersona Salvatoris in psalmo: Veni in profundum maris et tempestas demersit me . Rex quoque Aegypti juxta eumdem Ezechielem draco appellatur , qui habitat in mari, et ventilat fluminibus quasi cornibus suis. Et Quod quamdiu non susceperit in se aquas fluminis, sive torrentis, omne quod in se habet, mortificat; sed Dominus de quo dictum est, Percutiet, et curabit post duos dies, et in die tertio surgemus, et vivemus
Abbreviated transcription (Latin):
re orientale. mare uidelicet mortuum
in quo nichil poterat esse uitale.& ma
rumq in modũ aquis ȩuangłicis aquȩ
sanantur mortuȩ: Quȩ abeo qđ ni¬
chil inse uitale habeant: nom̃ mortis
sortitȩ sunt. Non enĩ nouerant eum
qui dicit. Ego sũ uita. Et reuera uxxta
litterã huc usq nichil quod spiret.
possit incedere. p̃ amaritudine nimia
in hoc mari reppiri potest. nec cocle¬
olȩ quidẽ paruiq uermiculi &. an¬
guillȩ . &. cȩtera animantiũ siue ser¬
pentium genera. quoꝵ magis corpus¬
cula possumus nosse quã nomina. De¬
niq si iordanis auctus imbrib pisces
illuc influens rapuerit: statĩ moriun¬
tur .&. pinguib aquis suꝑ natant. Cũ
hȩc itaq nichil utilitatis habent ut
simplex sermo testatur. etiam si facta
fuerint. quod stulta iudȩoꝵ credit
suꝑsticio: iuxta intelligentiam spiri¬
talem dñi torrente curatȩ. habebunt
pisces plurimos.&. uiuent om̃ĩa ad

Expanded text:
re orientale, mare videlicet Mortuum, re orientale, mare videlicet Mortuum, in quo nihil poterat esse vitale, et marrumque in modum aquis evangelicis aquae sanantur mortuae, quae ab eo, quod nihil in se vitale habeant, nomen mortis sortitae sunt. Non enim noverant eum qui dicit: « Ego sum vita . » Et revera juxta litteram huc usque nihil quod spiret et possit incedere prae amaritudine nimia in hoc mari reperiri potest, nec cochleolae quidem parvique verniculi et anguillae et caetera animantium, sive serpentium genera, quorum magis corpuscula possumus nosse quam nomina: denique si Jordanis auctus imbribus pisces illuc influens rapuerit, statim moriuntur et pinguibus aquis supernatant; cum haec itaque nihil utilitatis habeant, ut simplex sermo testatur, et jam si facta fuerint, quod stulta Judaeorum credit superstitio, juxta intelligentiam spiritalem Domini torrente curatae, habebunt pisces plurimos, et vivent omnia, ad
Abbreviated transcription (Latin):
instrumenta uetus &. nouũ. clausus
curreret fluuius. Ligna autẽ mul¬
ta. uł arbores plurimas & multas
nimis: illas arbitror quas in parady¬
so scriptura cõmemorat pomis ua¬
riis abundare. Docetq ꝓphetã du¬
ctor p̃uius & magister: & dicit.
Aquȩ istȩ quȩ egrediuntur. uł in ga¬
orientalis. & descendunt ad plana
deserti uł ad arabiã: intrabunt
mare uł ad exitus maris: &. sanabun¬
tur aquȩ. Aquas: uł baptismi grãm
uł ȩuanglicam significare doctrinam:
dudũ diximus. Quȩ si egrediantur de
limine templi dñi . &. apłicam teneatł
disciplinam: tumulos sabuli steriles
prius &. infertiles faciunt esse frugi¬
feros: &. om̃ia plana atq deserta ita¬
irrigant. ut exprimant in se fontis ie
ricontini sacramentũ. quẽ heliseus e¬
uanglico & apłico curauit sale. in
tantũ ut ubi prius sterilitas fuerat ⁊¬
mors. ibi ubertas esset & uita. Nec
solum deserta sanabunt: sed intrant ma¬

Expanded text:
Instrumenta, vetus et novum, clausus Instrumenta, vetus et novum, clausus curreret fluvius. Ligna autem multa, vel arbores plurimas et multas nimis, illas arbitror quas in paradiso Scriptura commemorat pomis variis abundare; docetque prophetam ductor praevius et magister, et dicit: Aquae istae quae egrediuntur, vel in GaOrientalis, et descendunt ad plana deserti, vel ad Arabiam, intrabunt mare, vel ad exitus maris, et sanabuntur aquae. Aquas vel baptismi gratiam, vel Evangelicam significare doctrinam, dudum diximus. Quae si egrediantur de limine templi Domini, et Apostolicam teneant disciplinam, tumulos sabuli, steriles prius, et infertiles faciunt esse frugiferos, et omnia plana atqirrigantur, ut exprimant in se Jerichuntini fontis sacramentum, quem Elizaeus evangelico et apostolico curavit sale , in tantum ut ubi prius sterilitas fuerat et mors, ibi ubertas esset et vita; nec solum deserta sanarunt sed intrant ma
Abbreviated transcription (Latin):
parte. Torrens iste qui ꝓ aquarũ ha¬
bundantia fertur more torrentis. &
suscipit de cęlo pluuias. de quo in p̾teri¬
ta diximus lectione: ipse alxx appel¬
latur fluuius. eo qđ ꝑpetuas aquas ha¬
beat. nec depluuiis hinc inde collectas.
sed uiuo & ꝑpetuo fonte manantes. de
quo fluuio multa inscripturis scĩs
legimus: sed in p̾sentiarũ pauca dicenda
sunt. Ac primũ illud. fluminis impetꝰ
lȩtificat ciuitatẽ di. Et in alio loco.
Flumen dĩ repletũ ẽ aquis: p̃parasti cibũ
eoꝵ. quia sic ẽ p̃paratio tua. Rursũq:
pluralit᷑. Eleuauerunt flumina dñe.
eleuauerunt flumina uoces suas. a uo¬
cib aquarũ multarũ: mirabiles
elationes maris. Et in isaia. faciam
indeserto uiam: &. in inuio flumina.
Et in alio eiusdẽ loco manifestius. Ap¬
parebit in syon fluuius decurrens :¬
gloriosus in terra sitienti. Suꝑ hunc
fluuium erant arbores plurimȩ ex
utraq parte ripȩ : ut inter duo scilicoꝵ

Expanded text:
parte. Torrens iste qui pro aquarum aparte. Torrens iste qui pro aquarum abundantia fertur more torrentis, et suscipit de coelo pluvias, de quo in praeterita diximus lectione, ipse a LXX 592 appellatur fluvius, eo quod perpetuas aquas habeat: nec de pluviis hinc inde collectas, sed de vivo et perpetuo fonte manantes. De quo fluvio multa in Scripturis sanctis legimus; sed in praesentiarum pauca dicenda sunt, ac primum illud: Fluminis impetus laetificat civitatem Dei . Et in alio loco: Flumen Dei repletum est aquis, praeparasti cibum eorum, quia sic est praeparatio tua . Rursumque pluraliter: Elevaverunt flumina, Domine, elevaverunt flumina voces suas, a vocibus aquarum multarum: Mirabiles elationes maris . Et in Isaia: Faciam in deserto viam, et in invio flumina . Et in alio ejusdem loco manifestius: Apparebit in Sion fluvius decurrens gloriosus in terra sitienti . Super hunc fluvium erant arbores plurimae ex utraque parte ripae; ut inter duo scilicet
Abbreviated transcription (Latin):
tumulos significat arenarũ. Symachus
mẽtore. quod possumꝰ transferre confi¬
nium. Pro arabia quoq. Symachus in¬
habitabilem: aquila humilia uł plana:
theodotio arabas transtulert̃: Dicamꝰ
gͦ quid nobis uideatur in singulis. Uir
ille qui erat ductor iezechielis. cõmoiri
ꝓphetam : ut diligentius intueatur &
uideat. &. occulta mysteria oculis m̃tis
attendat. Uocat autẽ filiũ hominis.
uł infigura dñi saluatoris. et enĩ ieze¬
Ichiel int̾pretatur fortitudo uł imꝑiũ
di: uł certe ad cõmonitionẽ fragilita¬
N tis humanȩ. ne obluuiscatur conditio¬
nis suȩ. dũ ei magna monstrantur. Et
cõmonitũ ducit atq conuertit ad ri¬
pam torrentis: ut qm̃ mediam ꝓ fundi
quȩ in ripis sunt recognoscat. Cũq ait
me conuertissem. Siue ille me conuertis¬
set. qui ductor erat &. monitor ÷ ecce
in ripa torrentis siue fluuii ligna mul¬
ta. itł arbores plurimȩ nimis ex utraq

Expanded text:
tumulos significat arenarum; Symmachus tumulos significat arenarum; Symmachus μεθόριον, quod possumus transferre confinium. Pro Arabia quoque Symmachus, inhabitabilem; Aquila, humilia vel plana; Theodotio, Araba transtulerunt. Dicamus ergo quid nobis videatur in singulis. Vir ille qui erat ductor Ezechielis, commonet prophetam, ut diligentius intueatur et videat, et occulta mysteria oculis mentis attendat. Vocat autem filium hominis, vel in figuram Domini Salvatoris; et enim Ezechiel interpretatur, fortitudo, vel imperium Dei: vel certe ad commotionem fragilitatis humanae; ne obliviscatur conditionis suae, dum ei magna monstrantur: et commonitum ducit, atque convertit ad ripam torrentis, ut quoniam mediam profunditt, saltem ea quae in ripis sunt recognoscat. Cumque, ait, me convertissem, sive ille me convertisset, qui ductor erat et monitor; ecce in ripa torrentis, sive fluvii, ligna multa, vel arbores plurimae nimis ex utraque