comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nit ad qu̾ẽ potũ uocauerit sitientes : i. refici
desioerantes amore diuino. Q gͦ sitit. ue¬
niat affectu amoris. passib fidei. recedendo
ab amore mundi. et bibat spm scm̃: quẽ
ct̃ biberit. flumina aquȩ iuiuȩ fluent de
uentie eiꝰ. Uent̾ interioris hominis ẽconsci¬
entia cordis: flumina st̃ beniuolentia qͣ
consulit ꝓximo ex aqua uiua .i ex gr̃ã
purgante m̃tes ac uiuificante. Non enĩ
fluit aqua uiua de uentre eiꝰ q̃ qͦd bibit
putat sͥ soli debere sufficere. Hoc testimo M¬
niũ ẽ in ꝓuerbiis. ut legit᷑ in ꝓlogo gene¬
sis. forte aliqͥ disceptabunt qͥo euangłista
ioh̃es cõmemoret hic festiuitatẽ scenophe-¬
giȩ s in huiꝰmodi facile fortassis suꝑsedebt̃:
si diligent̾ attendant qualit̃ matħs et
marcus de eiectis de templo referant. ce¬
terasq similes tempors seu recũ tnͣspositi¬
ones. Non enĩ erat sp̃c datus: qͥa ih̃e ñdũ

Expanded text:
nit ad quem potum vocaverit sitientes, id est refici nit ad quem potum vocaverit sitientes, id est refici desiderantes amore divino. Qui ergo sitit, veniat affectu amoris, passibus fidei recedendo ab amore mundi, et bibat Spiritum sanctum, quem cum biberit, flumina aquae vivae fluent de ventre ejus. Venter interioris hominis est conscientia cordis; flumina sunt benevolentia qua consulit proximo ex aqua viva, id est ex gratia purgante mentes et vivificante. Non enim fluit aqua viva de ventre ejus, qui quod bibit, putat sibi soli debere sufficere. Hoc testimonium est in Proverbiis, ut legitur in prologo Genesis . Forte aliqui disceptabunt, quod evangelista Joannes commemoret hic festivitatem scenopegiae, sed in hujusmodi facile fortassis supersedebunt, si diligenter attendant, qualiter Matthaeus et Marcus de ejectis de templo referant, caeterasque similes seu temporum seu rerum transpositiones. Non enim erat spiritus datus, quia nondum
Abbreviated transcription (Latin):
scłm carnẽ in terra. scdm maiestatẽ in ce¬
lo. & in terra. Non dixit ñ potertus ne desꝑ¬
arent. s ñ potestis dũ tales estis: Dixert̃
gͦ uidei ad seipsos. Quo hic iturus ẽ. quia ñ
inueniemꝰ eũ  Numqͥd in disꝑsionẽ genti¬
ũ iturus ẽ. ꝙ docturus gentes  Qͥs ẽ hic ser¬
mo. quẽ dixit: Queretis me et ñ inuenietis:
& uͥ sũ ñ potestis uenire. Nesciuert qͥd dixeit̃:
s qͥa dñs uoluit ꝓpħaueriuit. Iturus erat
dñs ad gentes: ñ p̾sentia corporis sui: s p̾di¬
catione apłors. Impleturus erat dñs qͦd lege
cognoui seruiuit mͥ: in auditu auris
obediuit mͥ. Illi ñ audiert̃ dñm in qͦrũ
oculis fuit: illi audierunt in quors aurib
sonuit. In nouissimo autẽ die magno fe¬
stiuitatis: stabat iħc et clamabat dicens.
Siqͥs sitit: ueniat ad me. et bibat. Qͥ credit
in me sic̃ dicit scͥptura flumina de uentre
quẽ accepturi erant credentes in eũ. Hic expo¬

Expanded text:
m carnem in terra, secundum majestatem in coem carnem in terra, secundum majestatem in coelo et in terra. Non dixit: non poteritis, ne desperarent: sed, non potestis, dum tales estis. Dixerunt ergo Judaei ad seipsos: Quo hic iturus est quia non inveniemus eum? Nunquid in dispersionem gentium iturus est, et docturus gentes? Quis est hic sermo quem dixit? Quaeretis me, et non invenietis: et ubi sum, non potestis venire. Nesciverunt quid dixerunt, sed quia Dominus voluit, prophetaverunt. Iturus erat Dominus ad gentes, non praesentia corporis sui, sed praedicatione apostolorum. Impleturus erat Dominus, quod legecognovi, servivit mihi, in auditu auris obaudivit mihi . Illi non audierunt Dominum, in quorum oculis fuit; illi audierunt, in quorum auribus sonuit. In novissimo autem die magno festivitatis, stabat Jesus et clamabat, dicens: Si quis sitit, veniat ad me de ventre quem accepturi erant credentes in eum. Hic expo
Abbreviated transcription (Latin):
modicũ tempꝰ uob̃cũ sum: &e uado ad
eũ qͥ me misit. Nondũ uolentẽ app̾hen¬
dere ñ potuerunt: s docentẽ audierunt.
Missio xp̃i a patre fuit exinanitio eiꝰ id:
apparitio in t̾ris: reuersio autẽ resurrectio¬
nis. & ascensionis. głificatio: qua innotu¬
it cordib hominũ fuisse. & eẽ cũ patre. et¬
ꝙ ñ muenietis. Eredicit qͦo post reꝰ¬
surrectionẽ suam sint eũ quesitiuri: & noii
inuenturi fide. uł corporalit̾. Sciendũ
qͥa multi compuncti pꝰ resurrectionẽ dm̃
crediderunt: ꝓ quib in cruce pendens di¬
gnatus ẽ orare ita. Pater ignosce illis: qͥa
nesciunt qͥd faciunt. Et uͥ sum ego: uos
ñ potestis uenire. Non dixit uͥ ero. s uͥ sũ:
qͥa sic uenit diuinitas ad nos. ut de celo
ñ recederet. Homo eñĩ scđm corpus in loco
ẽ. & de loco migrat: & cũ ad aliũ locũ ue¬
nerit: in loco unde uenit ñ ẽ. Ds̃ autem
implet omĩa: et uͥq totus ẽ. Erat gͦ. xp̃c

Expanded text:
modicum tempus vobiscum sum, et vado ad eum qui me misit. Nondum volentem apprehendere non potuerunt, sed docentem audierunt. Missio Christi a Patre, fuit exinanitio ejus, id est apparitio in terris; reversio autem resurrectionis et ascensionis glorificatio, qua innotuit cordibus hominum, fuisse et esse cum Patre, envenietis me. Praedicit quod post resurrectionem suam sint eum quaes turi, et non inventuri fide vel corporaliter. Sciendum quia multi compuncti post resurrectionem Domini, crediderunt, pro quibus in cruce pendens, dignatus est orare ita: Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt . Et ubi sum ego, vos non potestis venire. Non dixit: ubi ero, sed: ubi sum; quia sic venit divinitas ad nos, ut de coelo non recederet. Homo enim secundum corpus in loco est, et de loco migrat; et cum ad alium locum venerit, in loco unde venit, non est. Deus autem implet omnia, et ubique totus est. Erat ergo C
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. Dñs ordinauit his qͥ euangłiũ an¬
nuntiant de ȩuangłio uuere: s nos ñ usi
sumꝰ hac potestate: ne qũe urm̃ grauaremꝰ
Debitor rediens reddet qͦs ꝓmisit: cũ dñs
in iudicio dicet. Qa suꝑ pauca fiusti fi¬
selis. supͣ multa de constituã: intra in gau
oul̃ amtui. Quis horũ triũ ł udetur
piorimꝰ fuisse illi q inciort in lationes At
ue dixit. Q fecit miscłiam in illũ. Et ait¬

Expanded text:
Evangelium annuntiant, de Evangelio vivere, sed nos non usi sumus hac potestate, ne quem vestrum gravaremus . Debitor rediens reddet quod promisit, cum Dominus in judicio dicet: Quia super pauca fuisti fidelis, super multa te constituam, intra in gaudium Domini tui . Quis horum trium videtur tibi proximus fuisse illi qui incidit in latrones? At ille dixit: Qui fecit misericordiam in illu
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰq mysteriis tutari ab hostili in cuesione.
Stabulũ ẽ eccłia p̾sens: uͥ sꝑ audo reficut᷑
uiatores: in ȩternã patriam redeuntes. Sca¬
buli nomine miserias & fetores huiꝰ uitȩ
signant̾ insinuat: ne homo in hoc exilio
tanquã in patria gaudeat. Curam egit:
ne eger in ȩccłiã ductus. p̃cepta quȩ acceꝑat
dimitteret. Et altera die ꝓtulit duos de¬
narios: & dedit stabulario: &e ait. Curã illiꝰ
habe: et qͦdcũq suꝑerogaueris. ego cũ redie¬
ro reddã tͥ. Attera dies ẽ. post dñi resurrectio¬
nẽ: quȩ magis splendet qua tempus p̾ce¬
dens. Duo denarii st̃ duo destamenta: in
quib ȩterni regis nom̃ et imnago contine¬
t᷑. St abularius ẽ chorus discipulor qͥbꝰ
ob denariis ñ accepit: cũ paulus apłs dlet:
De uirginib autẽ preceptũ dñi ñ habeo:

Expanded text:
ejusque mysteriis tutari ab hostili incursione. ejusque mysteriis tutari ab hostili incursione. Stabulum est Ecclesia praesens, ubi sperando reficiuntur viatores in aeternam patriam redeuntes. Stabuli nomine miserias et fetores hujus vitae signanter insinuat, ne homo in hoc exsilio tanquam in patria gaudeat. Curam egit ne aeger, in Ecclesiam ductus, praecepta quae acceperat, dimitteret. Et altera die protulit duos denarios, et dedit stabulario, et ait: Curam illius habe, et quodcunque supererogaveris, ego, cum rediero, reddam tibi. Altera dies est post Domini resurrectionem, quae magis splendet quam tempus praecedens. Duo denarii sunt duo Testamenta, in quibus aeterni Regis nomen et imago continentur. Stabularius est chorus discipulorum, quobus denariis non accipit, cum Paulus apostolus dicit: De virginibus autem praeceptum Domini non habeo,
Abbreviated transcription (Latin):
Custodi me a laqueo que statuert̃ mͥ: et
ab scandalis oꝑantium iniqͥtatẽ. Ipse dñs¬
homo factus uitȩ p̾sentis iter arripuit e
uenit secus uulneratũ cõpassionis nr̃e sis¬
ceptione finitimus: & miscdiȩ collatione
uicinus. Lex autẽ ñ habuit miscłiam.s.
iudiciũ et iundictam. Et appropians
alligauit uulnera eiꝰ: infundens oleum g
uinũ. Peccata enĩ quȩ in hominib inuem
redarguendo cohibuit: sꝑem ueniȩ pentin¬
tib ꝓmittens: terrorẽ penȩ peccantib in¬
cutiens. Aiugat gͦ uulnera dũ p̾cipit pe¬
nitentiã agite: infundit oleũ dum addit
appropinquauit enĩ regnũ celor: infundit
ce uinũ dum dicit. om̃ĩs arbor quȩ ñ faeirt
fructũ bonũ excidet᷑ & in ignẽ mittet᷑. he
alligat uulnera in baptismo: infundit ole
tũ suũ duxit in stabulũ: & curam eiꝰ egit.
Iumentũ caro eiꝰ ẽ. in qua peccata nr̃a por
ouẽ erroneã reportauit ad gregẽ. Itaq im¬
poni uimento ẽ. incarnationẽ xp̃i cradere.

Expanded text:
atuerunt mihi et ab scandalis operantium iniquitatem . Ipse Dohomo factus, vitae praesentis iter arripuit, et venit secus vulneratum, compassionis nostrae susceptione finitimus, et misericordiae collatione vicinus. Lex autem non habuit misericordiam, sed judicium et vindictam. Et appropians, alligavit vulnera ejus, infundens oleum et vinum. Peccata enim quae in hominibus invenit, redarguendo cohibuit, spem veniae poenitentibus promittens, terrorem poenae peccantibus incutiens. Alligat ergo vulnera, dum praecepit: Poenitentiam agite; infundit oleum, dum addit: Appropinquavit enim regnum coelorum ; infundit et vinum, dum dicit: Omnis arbor quae non facit fructum bonum, excidetur et in ignem mittetur . Vel alligat vulnera in baptismo, infundit oleutum suum, duxit in stabulum, et curam ejus egit. Jumentum caro ejus est, in qua peccovem erroneam reportavit ad gregem. Itaque imponi jumento, est incarnationem Christi credere,
Abbreviated transcription (Latin):
descenderet eadẽ uia: & uiso illo preceriit:
Similiter & leuita cũ eẽt secus locũ et uide¬
ret eũ ꝑtransiit. Sacerdos et leuita qͥ sauci¬
atũ transierunt sacerdotiũ & ministeriũ
ueteris testam̃ti significant: uͥ mundi lan-¬
guentis uulnera monstrari poterant non
autẽ curari. Ait enĩ apłs. qͥa impossibile
tians d̃i legem in mundũ descendentem
ꝑ moysen: nullã sanitatẽ contulit homim.
Sic et descensus leuitȩ. typũ ostendit ꝓ.¬
pħarum:. nullũ sanat: s cũ peccata argu-¬
it ꝑtransit: qͥa indulgentiã ñ largitur.
Samaritanus autẽ quida iter faciens uenit
secus eũ: & uidens eũ miscłia motus ẽ. Sa¬
maritanꝰ qͥ interp̃tat᷑ custos dñm significat:¬

Expanded text:
descenderet eadem via, et viso illo, praeteriit. descenderet eadem via, et viso illo, praeteriit. Similiter et levita, cum esset secus locum et videret eum, pertransiit. Sacerdos et levita qui sauciatum transierunt, sacerdotium et ministerium Veteris Testamenti significant, ubi mundi languentis vulnera monstrari poterant, non autem tians Dei legem in mundum descendentem per Moysen, nullam sanitatem contulit homini. Sic et descensus levitae. Qui typum ostendit prophetarum, nullum sanat, sed cum peccata arguit, pertransit, quia indulgentiam non largitur. Samaritanus autem quidam iter faciens, venit secus eum, et videns eum misericordia motus est. Samaritanus qui
Abbreviated transcription (Latin):
descendebat ab iherłm in iericho: & inci¬
dit in lationes. homo iste adam intelligit᷑
iherłm ciuitas cęlestis: a cuiꝰ beatitudine
lapsus ẽ. in hanc uitã mortale̾. Qd bene
iericho quȩ luna interp̾tat᷑ significat: ua-¬
riis defectib incerta. Latrones intellige
diabolũ & angłos eiꝰ: in qͦs ñ incideret. nͥ
pͥus intꝰ tumuisset. Uera ẽ enĩ sententia di¬
cens: ante ruinã exaltat᷑ cor. Qui etiã des¬
poliauerunt eũ: & plagis impositis abie-¬
runt semiuiuo relicto. Despoliauerunt eũ
gła immortalitatis: & ueste innocentiȩ. Pla¬
ge st̃ peccata quibꝰ naturȩ humanȩ inte¬
gritas uiolata fuit. Abierunt autẽ ñ ab
insidiis aliquatenus cessando: s earumdẽ
insidiarũ fraudes occultando. Semiiuũ
reliquecut: qͥa rationẽ eiꝰ ab olere ñ ualu¬
erunt. Ex qua enĩ parte saꝑe ce cognoscere
dm̃ potest uiuit homo: ex qua uͦ peccatis
tabescit letifero uulnere fedatus iacet qͣsi
mortuus. Accidit autẽ ut sacerdos qͥd̾a

Expanded text:
descendebat ab Jerusalem in Jericho, et incidit in latrones. Homo iste, Adam intelligitur. Jerusalem, civitas coelestis, a cujus beatitudine lapsus est in hanc vitam mortalem. Quod bene Jericho, quae luna interpretatur, significat, variis defectibus incerta. Latrones intellige diabolum et angelos ejus, in quos non incideret, nisi prius intus tumuisset. Vera est enim sententia dicens: Ante ruinam exaltatur cor . Qui etiam despoliaverunt eum, et plagis impositis, abierunt, semivivo relicto. Despoliaverunt eum gloria immortalitatis et veste innocentiae. Plagae, peccata sunt, quibus naturae humanae integritas violata fuit. Abierunt autem, non ab insidiis aliquatenus cessando, sed earumdem insidiarum fraudes occultando. Semivivum reliquerunt, quia rationem ejus abolere non valuerunt. Ex qua enim parte sapere et cognoscere Deum potest, vivit homo; ex qua vero peccatis tabescit, laetifero vulnere foedatus jacet quasi mortuus. Accidit autem ut sacerdos quidam
Abbreviated transcription (Latin):
cebat eis. uos de deorsum estis: ego de suꝑnis
sũ. Ideo terrã sapitis: qͥa sic̃ serpentes terrã
manducatis. Qͥd ẽ terrã manducatis.  Ter¬
renis pascimini. t̾renis delectamini: t̾renis
inhiatis: cor sursũ ñ habetis. De suꝑnis sũ
.idẽ a patre: cũ eo excedens omĩa. Uos de
mundo hoc estis: ego ñ sũ de hoc mundo
Dixi gͦ uobis: qͥa moriemini in peccatis

Expanded text:
cebat eis: Vos de deorsum estis, ego de supernis cebat eis: Vos de deorsum estis, ego de supernis sum. Ideo terram sapitis, quia sicut serpentes terram manducatis. Quid est, terram manducatis? Terrenis pascimini, terrenis delectamini, terrenis inhiatis, cor sursum non habetis. De supernis sum, id est a Patre, cum eo excedens omnia. Vos de mundo hoc estis, ego non sum de hoc mundo. Dixi ergo vobis, quia moriemini in peccatis
Abbreviated transcription (Latin):
onis: qͥa ñ increpabat dñs in credulitatẽ s¬
docebat. Ne mireris gͦ de u̾bo dĩ siuedicat.
forsitan. siie alio mͦ loquat᷑: qnͣdo quidẽ ple¬
ne ñ comp̃hendis uerbũ hominis: alxxxix.
go uado & queretis me: & in pecc̃õ ur̃o
moriemini. Non desiderio queretis me:
s odio. Postquã abscessit dñs quesiert̃ illũ
& qͥ odert̃. et qͥ amauert̃: illi ꝑsequendo. isti
habere cutpiendo. Qͦ ego uado: uos ñ potestiᷤ
uenire. Hoc et discipulis alibi dixit. ñ aufe-¬
rendo spem ut istis: s predicendo dilationẽ.
Dicebant gͦ uidei. Num qͥd interficiet semꝙ¬
ipsũ: qͥa dicit qͦ ego uado uos ñ potestis ue¬
nire: Stulta uerba qͣsi ipsi immortaleᷤ ceñt:
&e uenue ñ possent qͦ ille iret si se int̾fecis¬
set. Dñs autẽ dicebat ñ de morte: s de
gła ad qũã ibat pꝰt mortẽ. Qd̃ illi oĩa
carnaliter sapientes: ñ intellexert̃. Et di

Expanded text:
onis, quia non increpabat Dominus incredulitatem, seonis, quia non increpabat Dominus incredulitatem, sedocebat. Ne mireris ergo de verbo Dei, sive dicat forsitan, sive alio modo loquatur, quandoquidem plene non comprehendis verbum hominis. A. 89X Ego vado, et quaeretis me, et in peccato vestro moriemini. Non desiderio quaeretis me, sed odio. Postquam abscessit Dominus, quaesierunt illum et qui oderunt, et qui amaverunt: illi persequendo, isti habere cupiendo. Quo ego vado, vos non potestis venire. Hoc et discipulis alibi dixit, non auferendo spem ut istis, sed praedicando dilationem. Dicebant ergo Judaei: Nunquid interficiet semetipsum, quia dicit: quo ego vado, vos non potestis venire? Stulta verba, quasi ipsi immortales essent, et venire non possent quo ille iret, si se interfecisset. Dominus autem dicebat non de morte, sed de gloria ad quam ibat post mortem. Quod illi, omnia car
Abbreviated transcription (Latin):
ioeo patr̃e meũ hominẽ queritis. Iue qͥ oĩa scip cor¬
scit. qnͣdo dixit forsitan ñ dubitat. s incre¬
pat. O homo cũ in corde tuo ẽ uerbũ. aliud
ẽ ꝗͣ sonus: s ut transeat ad me. sonũ qͣsi
uehiculũ querit. Assumit sonũ. imponit
se quodamꝰ in uehiculũ: tͣnscurrit acrem. ue¬
nit ad me. nec recedit a te. Sonus autẽ ut
ueniret ad me. recessit a te: nec ꝑstitit apud
me. Uerbũ gͦ qͦd erat in corde tuo÷ numqͥd
sono p̃tereunte p̾teruit: Sonus mediꝰ trans¬
uolauit: uerbũ uͦ qͦd assumpsit sonũ. est
apud me. & ñ recessit ate: hoc attende qͥsqͥs
es examinator sonors. Uerbũ d̃ĩ contẽpnis:
qͥ uerbũ hominis ñ comp̃hendis: Seit ds̾
om̃ia. Qͥ etiã dix̃ discipulis talẽ sententiã
quałe mͦ iudeis: qnͣdo philippus postulaũ
eũ dicens. Dñe ostende nob̃ patrẽ. Philippe
qͥ uidet me: uidet & patr̃e. Hic ñ fuit for¬
sitan uidet & patr̃e uerbũ scilicet dubitati¬

Expanded text:
ideo Patrem meum hominem quaeritis. Ille qui omnia scit, quando dicit forsitan, non dubitat, sed increpat. O homo! cum in corde tuo est verbum, aliud est quam sonus, sed ut transeat ad me, sonum quasi vehiculum quaerit, assumit sonum, imponit se quodammodo in vehiculum, transcurrit aerem, venit ad me, non recedit a te. Sonus autem ut veniret ad me, recessit a te, nec perstitit apud me. Verbum ergo quod erat in corde tuo, nunquid sono praetereunte praeteriit? Sonus medius transvolavit, verbum vero quod assumpsit sonum, est apud me, et non recessit a te. Hoc attende, quisquis es examinator sonorum. Verbum Dei contemnis, qui verbum hominis non comprehendis? Scit Deus omnia. Qui etiam dixit discipulis talem sententiam qualem modo Judaeis, quando Philippus postulavit eum, dicens: Domine, ostende nobis Patrem. Philippe, qui videt me, videt et Patrem . Hic non fuit, forsitan videt et Patrem, verbum scilicet dubitati
Abbreviated transcription (Latin):
Non es longe a regno dĩ. Recte respondisti.
Hoc fac ce uiues. Qa salus nr̃a consistit in
coguitione ueritatis. & amore uirtutis. sa¬
ducei longe sunt a regno deiͥ cũ nec cognos¬
cenda cognoscant: nec diligenda diligant.
Hic autẽ suꝑb temptator minus longe est
extra regnũ: qͥa iam ꝑ scientiam euangłicȩ
ꝑfectioni consensit. Esset autẽ in regno dei.
si augeret᷑ ei cognitio ueri. et dilectio bom:
ut. xp̃m tam in dm̃ quã in proximũ susciꝑet:¬
lle autẽ uolens iustificare seipsũ: Lexxii.¬
dixit ad iħm. Et qͥs est m̃s proximus: Ne¬
mo ꝓximior homini quã d̃s. qͥ intrinsecus
& extrinsecus nouit ꝙ omĩa curare pot̾.
s om̃is ucredulus uel temptator nec dm̃
nec hominẽ proximũ habet. Legis ꝑitus
ob uulgi fauorẽ captandũ qͦ sapienter res¬

Expanded text:
i. Recte respondisti: hoc fac et vives. Quia salus nostra consistit in cognitione veritatis et amore virtutis, Sadducaei longe sunt a regno Dei, cum nec cognoscenda cognoscant, nec diligenda diligant. Hic autem superbus tentator minus longe est extra regnum, quia jam per scientiam evangelicae perfectioni consensit. Esset autem in regno Dei, si augeretur ei cognitio veri, et dilectio boni, ut Christum tam in Deum quam in proximum suscipelle autem, volens justificare seipsum, dixit ad Jesum: Et quis est meus proximus? Nemo proximior homini quam Deus, qui intrinsecus et extrinsecus novit, et omnia curare potest, sed omnis incredulus vel tentator, nec Deum nec hominem proximum habet. Legisperitus, ob vulgi fa
Abbreviated transcription (Latin):
uos. Si manserttis in sermone meo. idest
si ꝑseueraueritis usq in finie in fide quȩ
in uobis cepit ẽẽ ꝑ sermonẽ. tunc discipuli
mei eritis: ut cognoscatis ueritatẽ qũa mͦ
creditis: quȩ mͦ carne tecta loquit᷑ uob̃. et
latet uos. Nondũ apparuit qͥd erimus:¬

Expanded text:
 id est si perseveraveritis usque in finem in fide, quae in vobis coepit esse per sermonem, tunc discipuli mei eritis, ut cognoscatis veritatem quam modo creditis: quae modo carne tecta, loquitur vobis et latet vos. Nondum apparuit quid erimus
Abbreviated transcription (Latin):
cat suꝑ terrã. Sic interrogatio ibu nob ꝓ
ficit: contͣ uideos. Iudei autẽ friuola mul¬
ta confingunt. asserentes centesimũ noñi
psalmũ scriptũ in ꝑsona elierer uernaculisa
abrahȩ reuertentis de cede qͥnq regũ: & in¬
troducunt ita eũ ẽẽ loquutũ. Dixit dñs dłs
dño meo abraham pꝰ cedẽ quinq regum:
sede ad dexcerã meã. S sequentia psalmiñ
ad hoc concordant. Recte itaq udeis oppo
dauid filium dicunt: s qͥa simplicit̾ homi¬
nẽ cr non dĩ filiũ credunt: m cegxaxuĩ.

Expanded text:
cat super terram. Sic interrogatio Jesu nobis proficit contra Judaeos. Judaei autem frivola multa confingunt, asserentes centesimum nonum psalmum scriptum in persona Eliezer filii vernaculi Abrahae, revertentis de caede quinque regum, et introducunt ita eum esse locutum: Dixit Dominus Deus Domino meo, Abraham post caedem quinque regum, sede ad dexteram meam. Sed sequentia psalmi non ad hoc concordant. Recte itaque Judaeis ope venturum, David filium dicunt; sed quia simpliciter hominem, et non Dei Filium credunt. M.
Abbreviated transcription (Latin):
fuit quisꝗͣ ex illa die eũ amplius interrqa¬
re. Qa in sermonib confutant᷑. ultͣ ñ itee¬
rogant. s aꝑte comprehensũ potestat tia¬
dunt romane. Unde patet uenena in uidis
suꝑari posse:s difficile quiescere: cxxxi¬

Expanded text:
lius interrogare. » Quia in sermonibus confutantur, ultra non interrogant, sed aperte comprehensum potestati tradunt Romanae. Unde patet venena invidiae superari posse, sed difficile quiescere.
Abbreviated transcription (Latin):
liũ. p̾cipue tam̃ actus libidins: sic & om̃s
quidẽ uirtutes sp̃uales res ft̃ angłicȩ: p̾ci¬
pue tam̃ castitas. Uͥ matħs & marcus ha¬
bent neq nubent. neq nubent᷑: greco idio-¬
mati latina consuetudo ñ respondet. Nu¬
bere enĩ ꝓpͥe dicunt᷑ mulieres: & uiri uxo¬
res ducere. S nos sim¬
pliciter di¬
ctum ẽẽ intel¬
ligamus.
neq nubent uiri. neq nubent᷑ mulieres:
Hoc respicit ad uirtutẽ d̃i: sequentia uͦ ad
hoc qͦd dixerat. erratis nescien¬
des scͥpturas. Qxia uͦ resurgant mortui ñ
legistis in libro moysi suꝑ rubũ qͥa dictũ
ẽ a deo: quomͦ illi dixerit ds̃. Ego sũ d̃s abra
ham. ds̃ ysaac. ds iacob: non ẽ ds̃ mortuoꝵ
s uiuoꝵ. Om̃s enĩ uiuunt ei. Uos gͦ mul¬
ignis ibi ardebat: s ñ eiꝰ spinas consumebat:
Sic in nobis eloquiũ diuinũ ignitũ ẽ: nec
spinas nrãs sub maledicto germinatas ab¬
sumit. In quiens ds abraham. d̾s ysaae. ds
lacob. ter dm̃ nominando. tͥnitatẽ signifi-¬

Expanded text:
c et omnes quidem virtutes spirituales res sunt angelicpue tamen castitas. Ubi Matthaeus et Marcus habent, neque nubent, neque nubentur, Graeco idiomati Latina consuetudo non respondet. Nubere enim proprie dicuntur mulieres, et viri uxores ducere. Sed nos simpliciter dictum intelligamus, neque nubent viri, neque nubentur mulieres. Hoc respicit ad virtutem Dei, sequentia vero ad hoc quod dixerat: Erratis, nescientes Scripturas. Quia vero resurgant mortui, non legistis in libro Moysi super rubum, quia dictum es Jacob . Non est Deus mortuorum, sed vivorum. Omnes enim vivunt ei. Vos ergo mulignis ibi ardebat, sed non ejus spinas consumebat. Sic in nobis eloquium divinum ignitum est, nec spinas nostras sub maledicto germinatas absumit. Inquiens: Deus Abraham, Deus Isaac, Deus Jacob, ter Deum nominando, Trinitatem signifi
Abbreviated transcription (Latin):
pharisei et saducei inter se contrarii ceñt
tam̃ puri m̃te consenserunt ad dñm dem
ptandũ: qͦd legimus fecisse herodem & pila¬
tũ in nece dñi. Phariseis sepe confutatis.
malitia et liuor nutrit impudentiã Itaq
nudi a ueritate multitudine se armauert̃.
dicentes apud se. Om̃s loquam᷑ ꝑ unũ: ut si
fuerit uictus uideat᷑ confusus. Magistrun
uocat: cuiꝰ ñ uult ẽẽ discipulus. Simplicis¬
simꝰ interrogator. & malignissimꝰ insidia¬
tor. de magno mandato interrogat: qui
nec minimũ obseruat. Ille enĩ debet int̾¬
rogare de maiori iusticia: qͥ minorẽ cõple¬
uit: Ait illi iħe. ẜrimũ omniũ manda¬

Expanded text:
Pharisaei et Sadducaei inter se contrarii essent, Pharisaei et Sadducaei inter se contrarii essent, tamen pari mente consenserunt ad Dominum tentandum. Quod legimus fecisse Haerodem et Pilatum in nece Domini. Pharisaeis saepe confutatis, malitia et livor nutrit impudentiam. Itaque nudi a veritate multitudine se armaverunt dicentes apud se: Omnes loquamur per unum, ut si fuerit victus, videatur confusus. Magistrum vocat, cujus non vult esse discipulus. Simplicissimus interrogator et malignissimus insidiator de magno mandato interrogat qui nec minimum observat. Ille enim debet interrogare de majori justitia qui minorem complevit. « Ait illi Je
Abbreviated transcription (Latin):
uita ẽ animare. & resurrectio corporũ. un¬
de alibi dñs. Qͥ credit in me: etiã si mortu¬
us fuerit uiuet. Poterat aꝑtiora de resur
tes turbȩ mirabant᷑ in doctrina eiꝰ .ł Re¬
pondentes autẽ quida scͥbarũ: dixerũt. Ma¬
gister: benedixisti. Nota cũ in sidiatorib
et conculcatorib dñs secreta mysteria loqͥt
ꝓpter aliors inmunditiã ñ oportebat negui
neq nubent neq nubent᷑: deinde au ch¬
ritatẽ: ego sũ ds̃ abrabam. Hoc fecit ut
calũpniatorib pͥus auctoritatẽ ꝓferamus:
deinde rationẽ. Interrogantib aut̃e qͦẽq
ꝓposito pͥus iationẽ exponamꝰ: postea aucti¬
ritate confirmemꝰ. Calumniatores enĩ con¬
unci oportet: interrogatores autẽ doceri:
nã calumniator etiam si rationẽ intelligat.
ñ consentie:
silentiũ imposuisset saduceis: conue¬
nerunt in unũ. Et accessit unus de scͥbis
legis doctor temptans eum: & dicens. Ma¬
gister: qͦd ẽ mandatũ magnũ in lege  Licet

Expanded text:
est animarum, et resurrectio corporum. Unde alibi Dominus: Qui credit in me, etiam si mortuus fuerit, vivet . Poterat apertiora de resurrtes turbae, mirabantur in doctrina ejus. Respondentes autem quidam Scribarum, dixerunt: Magister, bene dixisti. BEDA. Nota, cum insidiatoribus et conculcatoribus Dominus secreta mysteria loquatpropter aliorum immunditiam non oportebat negligneque nubent, neque nubentur, deinde auctoritatem, Ego sum Deus Abraham. Hoc fecit, ut calumniatoribus prius auctoritatem proferamus, deinde rationem. Interrogantibus autem quocunque proposito, prius rationem exponamus, postea auctoritate confirmemus. Calumniatores enim convinci oportet, interrogatores autem doceri; nam calumniator, etiamsi rationem intelligat, non consentit. silentium imposuisset Sadducaeis, convenerunt in unum. Et accessit unus de Scribis, legis doctor, tentans eum, et dicens: Magister, quod est mandatum magnum in lege? » Videlicet
Abbreviated transcription (Latin):
mort̾ẽ. qnͣdo quide ipsam resurrectionẽ ne¬
gãbant: s defensionẽ erroris sui ꝓutabant
se inuenisse apud se dicentes. Sic̃ ñ est pos¬
sibile: ut mulier quȩ fuit sept̃e uiroꝵ sit u¬
niꝰ uxor pͥtiata. aut omniũ cõmunis: sic
ñ ẽ possibile ut fiat resurrectio mortuoꝵ.
Quare dñs cũ de ieuiniis et elemosinis. ce¬
terisq uirtutib sp̃ualib loquitꝰ fuisset:

Expanded text:
mortem, quandoquidem ipsam resurrectionem negabant, sed defensionem erroris sui putabant se invenisse apud se dicentes: Sicut non est possibile, ut mulier quae fuit septem virorum sit unius uxor privata, aut omnium communis: sic non est possibile, ut fiat resurrectio mortuorum. Quare Dominus, cum de jejuniis et eleemosynis caeterisque virtutibus spiritualibus locutus f
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ creatus ẽ in iusticia & scĩtate ueritatis.
Iusticia ꝑtinet ad conuersationẽ bonam:
scĩtas ueritatis ad fidem ueram. Interro¬
gatio aut̃e fit inrogitationib impii. Q¬
si dicat. Utqͥd xp̃ianus es factus: Opera
tua ñ st̃ xp̃iani. Hunc talem cũ iuderit
ĩ eccłia ñ habentẽ qͥd respondeat consci¬
entiȩ suȩ: tradit eum sp̃ib inductionũ.
Nam mala ꝑ malos ministros reddit:
et ligaut ei manus. ioest oꝑa. & pedes ide

Expanded text:
itate veritatis . itate veritatis . Justitia pertinet ad conversationem bonam; sanctitas veritatis, ad fidem veram. Interrogatio autem fit in cogitationibus impii. Quasi dicat: Utquid Christianus es factus? Opera tua non sunt Christiani. Hunc talem cum viderit Deus in Ecclesia non habentem quid respondeat conscientiae suae, tradit eum spiritibus inductionum. Nam mala per malos ministros reddit,  ligant ei manus, id est opera re
Abbreviated transcription (Latin):
distinguet. Alit̃. Ex hoc qͦd ñ dixit intra¬
uit rex ut remuneraret s ut uideret: dat᷑
suspitio ne forte hoc ñ de uindicta iudicii
intelligat᷑. Neq enĩ dixit mittite eum in
tenebras interiores. id÷ in inferiora loca
inferni: unde alibi. & eripiusti auim̃a
meã ex inferno inferiori: s dixit exterio¬
res. Ergo scd̃m hanc sententiam dies aspe¬
ctionis. dies teptationis ẽ. qnͣdo dignatus
ẽ tẽptare ȩccłiam suam: ut uideat qui fid̾e
habet & oꝑa. Quotiens gͦ tẽptat eccł̃iam
ingredit᷑ ad eam. ut uideat qui fc̃ digni
nuptiis celestib: & si tune inuenit indig¬
nũ aliqũe interrogat eũ. Qa humana
simplicitas difficile fraudulentiã simula¬
tȩ m̃tis intelligit: iecireo hunc indignũ
cȩtu nuptiali solus ds inuenit. Duptia¬
le autẽ uestimentũ ẽ fides uera: unde a¬
płs dicit. Expoliate uos ueterẽ hominẽ
cũ actib suis: uestientes uos nouũ qͥ scd̃m

Expanded text:
distinguet. Aliter: Ex hoc quod non dixit: intradistinguet. Aliter: Ex hoc quod non dixit: intrait rex ut remuneraret, sed ut videret, datur suspicio ne forte hoc non de vindicta judicii intelligatur. Neque enim dixit: Mittite eum in tenebras inferiores, id est in inferiora loca inferni, unde alibi: Et eripuisti animam meam ex inferno inferiori ; sed dixit: exteriores. Ergo secundum hanc sententiam dies aspectionis, dies tentationis est, quando dignatus est tentare Ecclesiam suam, ut videat qui fidem habet et opera. Quoties ergo tentat Ecclesiam, ingreditur ad eam, ut videat qui sunt digni nuptiis coelestibus, et si tunc invenit indignum aliquem, interrogat eum. Quia humana simplicitas difficile fraudulentiam simulatae mentis intelligit, idcirco hunc indignum coetu nuptiali Deus solus invenit. Nuptiale autem vestimentum est fides vera, unde Apostolus ait: Exspoliate vos veterem hominem cum actibus suis, vest
Abbreviated transcription (Latin):
Tunc dixit rex ministris. Lgatis pedib
eiꝰ et manib. mittite eũ in tenebras exte¬
riores: ibi erit fletus et stridor dentiũ. Liga¬
tas manus & pedes. fletũq oculors & stridorẽ
dentiũ. uel ad comꝓbanda resurrectionis ue¬
ritatẽ intellige: uł certe ideo ligant᷑ manus
ꝙ pedes. ut desistant male oꝑarr: & cur¬
rere. ad effundendũ sanguinẽ. Quȩ nunc
sponte ligant᷑ in uitio: tunc in supplicio
ligabunt᷑ dolendo. In fletu qͦ oculoꝵ et
stridore dentiũ: ꝑ metaphora menbrors
corporaliũ. magnitudo ostendit᷑ torm̃toꝵ.
Exteriores tenebrȩ st̃ nouissime. id ÷ eter¬
na nox dampnationis: qͥa interiores ft̃
cecitas cordis. Repulso uno in qͦ omne corpꝰ
malor expͥmit᷑: generalis sententia infer-¬
t᷑. Multi autẽ st̃ uocati: pauci uͦ electi.
Tale ẽ qͦd dicit. Non unus tm̃ de uocatis
ẽ eiectus. de nuptiis: s de multis ẽ intelli-¬
gendũ. Diumi enĩ uerbi nunc epulas su¬
munus: s in die udicii rex intrans nos

Expanded text:
atis pedibus ejus et manibus, mittite eum in tenebras exteriores, ibi erit fletus et stridor dentium. Ligatas manus et pedes, fletumque oculorum et stridorem dentium, vel ad comprabandam resurrectionis veritatem intellige, vel certe ideo ligantur manus et pedes, ut desistant male operari, et currere ad effundendum sanguinem. Quae nunc sponte ligantur in vitio, tunc in supplicio ligabuntur dolendo. In fletu quoque oculorum et stridore dentium, per metaphoram membrorum corporalium magnitudo ostenditur tormentorum. Exteriores tenebrae sunt novissimae, id est aeterna nox damnationis, quia interiores sunt caecitas cordis. Repulso uno in quo omne corpus malorum exprimitur, generalis sententia infertur. Multi autem sunt vocati, pauci vero electi. Tale est quod dicit: Non unus tamen de vocatis est ejectus de nuptiis, sed de multis est intelligendum. Divini enim Verbi nunc epulas sumimus, sed in die judicii rex intrans nos
Abbreviated transcription (Latin):
oleũ: & ipsi ft̃ iacula. Die gͦ nob̃. qͥd tͥ uide¬
t. Laicet censũ dari cesari an ñ fr̃audulen¬
ta interrogatio: sub hoc sensu. Non ẽ uistĩ.
ut nos serui sunmi regis. t̾renis regibus
seruiamꝰ. Si enĩ indignũ ẽ ut homouns
cagis. alteri regi seruiat. & si hoc fecerit
imutiam faciet dño suo: qnͣtomagis
manis ꝓ omnib militantib ad securita¬
tẽ &e pacem: debere tͥbuta ꝑsolui. Pro qua
seditione: pꝰea regnũ & patͥa destructa sc̃
Ad hoc gͥ pharisei ꝓuocant respondentẽ.
ut dicat ñ debere solui tͥbuta: & inde cont᷑
tomanos seditionis auctor teneat᷑. Cog¬
nita autẽ iħc nequitia eoꝵ: ait. Qͥo me
ceptatis hypocritȩ: Ostendite mͥ num¬
misma census. At illi obtulert̃ ei denari¬
um. Prima uirtus ẽ respon¬
dentis: interrogan¬
tium mentẽ
cognoscere. Nũ¬
misma ẽ genus nummi. qͦd ꝓ decẽ nũmis
in putabat᷑: ꝙ habebat ymaginẽ cesa¬

Expanded text:
 ipsi sunt jacula . Dic ergo nobis quid tibi vide ipsi sunt jacula . Dic ergo nobis quid tibi videtur? Licet censum dare Caesari an non. Fraudulenta interrogatio, sub hoc sensu, non est justum ut nos, servi summi regis terrenis regibus serviamus. Si enim indignum est ut homo unius regis alteri regi serviat, et si hoc fecerit, injuriam faciet domino suo: quanto magis manis pro omnibus militantibus, ad securitatem et pacem, debere tributa persolvi. Pro qua seditione postea regnum et patria destructa sunt. Ad hoc igitur Pharisaei provocant respondentem, ut dicat non debere solvi tributa, et inde contra Romanos seditionis auctor teneatur. Cognita autem Jesus nequitia eorum, ait: Quid me tentatis, hypocritae? Ostendite mihi numisma census. At illi obtulerunt ei denarium. Prima virtus est respondentis interrogantium mentes cognoscere. Numisma est genus nummi, quod pro decem nummis computabatur, et habebat imaginem Caesa
Abbreviated transcription (Latin):
nam hominũ. Non tunes prelatã ꝑsonam:
s equȩ dicis ueritatẽ maiorib &e minorib
Magistrũ uocant & ueracem: ut quasi lau¬
datꝰ. mysteriũ cordis sui simplicit̾ eis aꝑiat.
eosq uelit habere discipulos. ꝑ herodianos
intellige gentiles. herodi tetrarchȩ qͥ ioħ̾em
decollauit faintilantes: siue alii herodi an¬
tipatͥs filio. Quale consiliũ: dales & consili¬
atores. Cogitabant apud se sacerdotes. Os̃
festus. melior ẽ quã amicus fictus. facilius
enĩ dum timet᷑ uitat᷑. Misert̃ gͦ discipulos
suos eũ interro gare qͣsi minus suspectos:
ut aut eũ abscomdite deciꝑent: aut depre¬
hensi minꝰ erubescerent. S discipuli pares
erant magistris suis in malitia: qͣuis etar
minores. Nam et pulli serpentiũ statura
st̃ breuiores. ueneno acitẽ ȩquales: & catuli
luporũ adhuc teneri. & si uenari ñ posscͣ
gaudent tam̃ in sanguine &e morsib. De
talib ait ꝓpħa. Molliti fc̃ sermones eiꝰsuꝑ

Expanded text:
MIG. Non times praelatam personam, sed aeque dicis veritatem majoribus et minoribus. Magistrum vocant et veracem, ut quasi laudatus mysterium cordis sui simpliciter eis aperiat, eosque velit habere discipulos. Per Herodianos intellige gentiles, Herodi tetrachae qui Joannem decollavit famulantes, sive alii Herodi Antipatri filio. Quale consilium, tales et consiliatores. Cogitabant apud se sacerdotes: Omnefestus melior est quam amicus fictus: facilius enim, dum timetur, vitatur. Miserunt ergo discipulos suos eum interrogare quasi minus suspectos, ut aut eum abscondite deciperent, aut deprehensi minus erubescerent. Sed discipuli pares erant magistris suis in malitia, quamvis aetate minores. Nam et pulli serpentium statura sunt breviores, veneno autem aequales, et catuli luporum adhuc teneri, etsi venari non possunt, gaudent tamen in sanguine et morsibus. De talibus ait Propheta: Moll
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ angłi dei in celo: & filii sunt dei. cũ sint
filii resurrectionis. Hoc ñ tta intelligen¬
dũ est. qͦd indigni. io⁊ peccatores. uł mi¬
nime resurrecturi uel ad nuptias resuir¬
recturi sint credendi: s qͦd dñs ut ad re¬
surrectionis głam excitet. de electis sõ¬
lummꝰ uoluerit facere sermonẽ. Resur¬
recturi ȩquales erunt angłis: & in castitate.
et in immortalitate. Conubia quippe ha¬
bent᷑ ꝓpter filios: filii ꝓpter successionem:

Expanded text:
Dei, cum sint filii resurrectionis. Haec non ita intelligendum est, quod indigni, id est peccatores, vel minime resurrecturi, vel ad nuptias resurrecturi sint credendi; sed quod Dominus, ut ad resurrectionis gloriam excitet, de electis solummodo voluerit facere sermonem. Resurecturi aequales erunt angelis et in castitate et in immortalitate. Connubia quippe habentur propter filios, filii propter successionem,
Abbreviated transcription (Latin):
rosin .i. sc̃am legem uocant. iusticiã p̾fe¬
rebant: tinde & dunsi uocabant᷑. a ppło:
Saducei autẽ qͥ tusti interpretant᷑. corpo¬
ris & aĩe
resurrectionẽ negabãt:
putantes
interire am¬
mas cũ corpore. Quo circa turpitudinem
fabulȩ fingunt: uel potest fieri. ut in
derit. In lege enĩ litcerȩ cogebat᷑ nubere.
inuita: s in lege sp̃e cõmendat᷑ castitas:
Mystice septẽ scẽs sine filiis defunct. re¬
ꝓbis quibꝰq congruunt: qͥ ꝑ totã huiꝰ scłi
uitã quȩ sept̃e dieb uoluit᷑ a bonis oꝑib
steriles existunt: & ad ultimũ ipsa munda¬
na conu̾satio qͣsi uxor eor infecunda tnͣsit:
Et ait illis iħc. Erratis: nescientes scͥpturaᷤᷤ.
neq uirtutẽ dĩ. filii scłi huiꝰ nubunt: et
traount᷑ ad nuptias. Iui autẽ qͥ digni ha¬
bebunt᷑ scło illo et resurrectione ex mor¬
tius. neq nubunt. neq ducunt uxores.

Expanded text:
ndam legem vocant, justitiam praeferebant, unde et divisi vocabantur a populo. Sadducaei autem qui justi interpretantur, corporis et animae resurrectionem negabant, putantes interire amas cum corpore. Quocirca turpitudinem fabulae fingunt, vel potest fieri, ut in derit. In lege enim litterae, cogebantur nubere in vita, sed in lege spiritus, commendatur castitas. Mystice, septem fratres sine filiis defuncti, reprobis quibusque congruunt, qui per totam hujus saeculi vitam, quae septem diebus volvitur, a bonis operibus steriles existunt, et ad ultimum ipsa mundana conversatio, quasi uxor eorum infecunda, transit. Et ait illis Jesus: Erratis, nescientes Scripturas, neque virtutem Dei. Filii saeculi hujus nubunt et traduntur ad nuptias. Illi autem qui digni habebuntur saeculo isto et resurrectione ex mortuis, neque nubu
Abbreviated transcription (Latin):
cesares appellati fc̃. T unc ait illis. Reddite
gͦ quȩ st̃ cesaris cesari: & quȩ st̃ dĩ d̾o. Ce¬
saris sunt. nũmus. tributũ. pecunia: dei uͦ
st̃ decimȩ. pͥmitiȩ. oblationes. Et sic̃ cesar
exigit impressionẽ sue ymaginis: sic o d̾s
animã lumine uultꝰ sui signatã. Cumgͥ
habuit ymaginẽ cesaris. cur censũ dedit:
Non de suo dedit: s mundo readidit qͦo erat
mundi. Et si tu non uis obnoxius ẽe cesari:
noli habere quȩ sunt mundi. S si habes
diuitias: obnoxius cesari es. Siuis terreno
regi nichil debere. om̃ia tua relinque: xp̃m
sequere: & bene pͥus quȩ cesaris fc̃ reddenda
decerne. Non enim potest ẽẽ qͥs dñi: nͥ qui
pͥus mundo renuntiauerit. Et audientes
ñ habent temptandi locũ. Est enĩ extra
quereła̾ iniuiriȩ cesari reddi qͦo cesaris est:
d̾o autẽ quȩ eius ꝓpria sunt reddere nos
oportere: uidelicar corpus. aniña. uolun¬
tatem. Ab eo enĩ hȩc & originem & ꝓ¬
fectum sumunt:¬

Expanded text:
Caesares appellati sunt. Tunc ait illis: Reddite ergo quae sunt Caesaris Caesari, et quae sunt Dei, Deo. Caesaris sunt nummi tributum, pecunia; Dei vero sunt decimae, primitiae, oblationes. Et sicut Caesar exigit impressionem suae imaginis, sic et Deus animam lumine vultus sui signatam. AMBROhabuit imaginem Caesaris, cur censum dedit? Non de suo dedit, sed mundo reddidit quod erat mundi. Et si tu non vis obnoxius esse Caesari, noli habere quae sunt mundi. Sed si habes divitias, obnoxius Caesari es. Si vis terreno regi nihil debere, omnia tua relinque, Christum sequere, et bene prius quae Caesaris sunt reddenda decerne. Non enim potest esse quis Domini, nisi prius mundo renuntiaverit. Et audientes non habent tentandi locum. Est enim extra querelam injuriae, Caesari reddi quod Caesaris est; Deo autem quae ejus propria sunt reddere nos oportere, videlicet corpus, animam, voluntatem. Ab eo enim haec et originem et profectum sumunt
Abbreviated transcription (Latin):
trasti: Amicũ uocat. qͦd inuitatus fuit. Am¬
plius. Uestis nuptialis ẽ caritas. qua habe Gr̃¬
re debet om̃is baptiatꝰ: ꝙ quȩ ita habetur
in duob p̾ceptis .i. in dilectione dĩ &e. ꝓximi.
siẽ in duob lignis suꝑiori et inferiori ue¬
stis texit᷑. Amice dicit: ac si aꝑte dicat. A¬
mice: ce ñ amice. Amice ꝑ fidem: s ñ ami¬
ce ꝑ oꝑationẽ. At ille obmutuit. Hic abs. Crisosi
comdimꝰ oꝑa ꝙ celamꝰ corda nr̃a. s in illo
die qndo sol et luna & totus mundus sta¬
bit aduersũ nos. in testimontũ peccatorũ¬
nr̃oꝵ. et si om̃ia taceant. ipse tam̃ cogita¬
tiones ñȩ &e ipsa oꝑa specialit̾ stabunt ante
oculos nrõs. ante dm̃: dicente aplo. Cogi¬
tationib inuic̃ẽ accusantib aut etiam
defenoentib: in die qnͣdo iudicauerit dũs

Expanded text:
trasti? » Amicum vocat, quia invitatus fuit. Amtrasti? » Amicum vocat, quia invitatus fuit. Amplius: Vestis nuptialis est charitas, quam habere debet omnis baptizatus, et quae ita habetur in duobus praeceptis, id est in dilectione Dei et proximi, sicut in duobus lignis superiori et inferiori vestis texitur. Amice, dicit, ac si aperte dicat: Amice, et non amice: amice per fidem, sed non amice per operationem. At ille obmutuit: Hic abscondimus opera, et celamus corda nostra; sed in illo die quando sol et luna et totus mundus stabit adversum nos in testimonium peccatorum, et si omnia taceant, ipsae tamen cogitationes nostrae et ipsa opera specialiter stabunt ante oculos nostros ante Deum, dicente Apostolo: « Cogitationibus invicem accusantibus aut etiam defendentibus in
Abbreviated transcription (Latin):
tias ȩccłia desiguat᷑: quȩ nunc & indiscreta
suscipit: & postmodũ in egressione discer¬
nit. Mali miscent᷑ bonis: qͥa nequaquam
ꝑducit᷑ ferrũ animȩ ad subtilitatẽ acumi¬
nis: si hoc ñ eraserit lima alienȩ pͣuitatis:
Debent enĩ bomi tolerare malos: sic̃ in ar¬
cha noe diuersa fuert̃ genera animaliũ:
& in horreo sunt grana cũ paleis: m ccxxii¬
Ntrauit autẽ rex ut uideret discumbentes:
&e uidit ibi hominẽ ñ uestitũ ueste nup¬
tiali. et ait illi. Amice: qͦmͦ huc intrasti
ñ habens uestẽ nuptialem: Rex. toẽ. d̾s
intrauit ñ qͥn ubiq sit: s uͥ uult aspicere
ut uroeret .i. ut uideri faciat: singuloꝵ me¬
rita. De futuro loquit᷑ hic ꝑ tẽpora p̃certta:
Dies aspectionis. dies ẽ iudicii: qnͣdo uisita¬
turus ẽ xp̃ianos qͥ suꝑ mensã scͥpturarum
sub nomine xp̃iano indutꝰ exuuiis ueteris
hominis: audiet istud. Amice qͦmͦ huc in¬

Expanded text:
tias Ecclesia designatur, quae nunc et indiscreta tias Ecclesia designatur, quae nunc et indiscreta suscipit, et postmodum in egressione discernit: Mali miscentur bonis, quia nequaquam perducit ferrum animae ad subtilitatem acuminis si in hoc non eraserit lima alienae pravitatis. Debent enim boni tolerare malos sicut in arca Noe diversa fuerunt genera animalium, et in horreo sunt grana cum paleis. « Intravit autem rex ut videret discumbentes. Et vidit ibi hominem non vestitum veste nuptiali, et ait illi: Amice, quomodo huc intrasti non habens vestem nuptialem? » Rex, id est Deus intravit, non quin ubique sit, sed ubi vult aspicere ut videret, id est videri faciat singulorum merita. De futuro loquitur hic per tempora praeterita. Dies aspectionis dies est judicii quando visitaturus est Christianos qui super mensam Scripturarum sub nomine Christiano indutus exuviis veteris hominis audiet illud: « Amice, quomodo huc in
Abbreviated transcription (Latin):
miracula: ꝑ flagella. Nemo contẽpnat ue¬
& uicis. humiliati peccatores ex gentib:
ueniant de sepib heretici. Nam qui sepes
construunt: diuisiones quert̃ Trahant᷑
a sepib: euellant᷑ a spiis. Cogi nolunt:
uoluntate inquiunt nr̃a irtremꝰ. Non hoc
Itaq uiȩ et sepes: intelligunt᷑ erroneȩ sectȩ.¬
& hereses. Liquet gͥ qͦo alii uocant᷑ & ueni¬
re contẽpnunt: alii uocant᷑ et ueniunt: a¬
lii intrare cõpellunt᷑. Nocant᷑ et uenire con¬
tempnunt: qͥ donũ intellectus accipiunt:
s eundẽ intellectũ: oꝑib ñ sectant᷑. Uocan¬
t᷑ et ueniunt: qͥ acceptam intellectuᷤ grãm
oꝑando ꝑficiunt. Compellunt᷑ intrare.
quos ȩccłia temporalit̾ punit: qͥa conuer-¬
si st̃ retrorsũ: pꝰ quã posuert̃ manũ ad ara¬
trũ. Et egressi serui eiꝰ in uias. congre
gauerunt om̃s qͦs inuenert̃. malos et
bonos: ce impletȩ st̃ nuptiȩ discũbentiũ.
ꝑ malos et bonos aꝑte ostendit᷑. qͥa ꝑ nup¬

Expanded text:
miracula, per flagella. Nemo contemnat veet vicis humiliati peccatores ex gentibus, veniant de sepibus haeretici. Nam qui sepes construunt, divisiones quaerunt. Trahantur a sepibus, evellantur a spinis. Cogi nolunt; voluntate, inquiunt, nostra intremus. Non hoc Itaque viae et sepes intelliguntur erroneae sectae et haereses. Liquet igitur quod alii vocantur et venire contemnunt; alii vocantur et veniunt, alii intrare compelluntur. Vocantur et venire contemnunt, qui domum intellectus accipiunt, sed eumdem intellectum operibus non sectantur. Vocantur et veniunt, qui acceptam intellectus gratiam operando perficiunt. Compelluntur intrare, quos Ecclesia temporaliter punit; quia conversi sunt retrorsum, postquam posuerunt manum ad aratrum. Et egregaverunt omnes quos invenerunt malos et bonos, et impletae sunt nuptiae discumbentium. » Per malos et bonos aperte ostenditur quia per nup
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ qͦd sensib ꝑcipiunt. Uxor ꝑtinet ad uolu¬
ptatem carnis: quȩ multos impedit. Ite¬
rũ misit alios seruos: dicens. Dicite inui¬
tatis. ecce prandiũ meũ paraui: tauri mei
N & altilia occisa. & omĩa parata: uenite
ad nuptias: Serui pͥmi fuerunt ꝓphȩ¬
p̾nuntuĩ incarnationis: scdi st̃ apłi: qui
factã asserunt. Unde hic d̾r prandiũ para¬
tum .i. mysteriũ incarnationis cõplecũ:
& introitus regni apertus: qͥ ante fuerat
clausus. Tauri &e saginata occisa: intel
occisi sunt: ut hoc spũale tab̃nacłm. fir¬
nitter figeret᷑. Nam sicut iuscera agni .i.
eloquia xp̃i. homines ñ manducauerunt.

Expanded text:
nisi quod sensibus percipiunt. Uxor pertinet ad volunisi quod sensibus percipiunt. Uxor pertinet ad voluptatem carnis, quae multos impedit. Iterum misit alios servos, dicens: Dicite invitatis: Ecce prandium meum paravi, tauri mei et altilia occisa, et omnia parata. Venite ad nuptias. » Servi primi fuerunt prophepraenuntii incarnationis; secundi sunt apostoli, qui facta asserunt. Unde hic dicitur prandium paratum, id est mysterium incarnationis completum, et introitus regni apertus qui ante fuerat clausus. Tauri et saginata occisa intellioccisi sunt, ut hoc spirituale tabernaculum firmiter figeretur. Nam sicut viscera agni, id est eloquia Christi homines non manduc
Abbreviated transcription (Latin):
Sic peccator qͥ dicit ora ꝓ¬
ꝓ me pec¬
deserere.
humilitatẽ insinuat: s in suꝑbia ꝑstat:
.Et alius dixit. Uxorem duxi: &e ideo ñ
possũ uenire. In uxore uoluptas carnis
accipit᷑: ñ qͦd coniugiũ ñ sit bonũ ad sobo¬
lem ꝓpagandam: s qͦd ũnulli expetunt
in uxore. ñ fecunditatẽ ꝓlis. s desideria
uoluptatis. Conugiũ g̃ ñ repiehendit᷑:
s integritas. ad maior̃e honorẽ uocatur.
Item. In ulla empta. dñatio notat᷑: et
suꝑbia castigat᷑. Erimꝰ homo dñari uolu¬
ꝓpͥa potestate gaudere: Qnq iuga sunt
in sensib: tͥa facile apparent: nam duo fc̃ o¬
culi: duȩ aures. duȩ nares. In gustu etiam
duo fc̃ instrum̃ta: lingua et palatũ. Uolu¬
ptas carnis quȩ ad tactum ꝑtinet: occultius
geminat᷑. E st enĩ: & forisecus. ⁊ intrinse¬
cus. Iuga boum dicunt᷑: qͥa ꝑ sensus istos
terrena requiriuit᷑: ꝙ boues terrã uersant:
Et st̃ homines. qͥ nichil uolunt credere:

Expanded text:
Sic peccator qui dicit, ora pSic peccator qui dicit, ora pro me pecdeserere, humilitatem insinuat sed in superbia praestat. Et alius dixit: Uxorem duxi, et ideo non possum venire. In uxore voluptas carnis accipitur, non quod conjugium non sit bonum ad sobolem propagandam, sed quod nonnulli expetunt in uxore non fecunditatem prolis, sed desideria voluptatis. Conjugium ergo non reprehenditur, sed integritas ad majorem honorem vocatur. Item, in villa empta dominatio notatur, et superbia castigatur. Primus homo dopria potestate gaudere? Quinque juga sunt in sensibus; tria facile apparent: nam duo sunt oculi, duae aures, duo nares. In gustu etiam duo sunt instrumenta, lingua et palatus. Voluptas carnis quae ad tactum pertinet, occultius geminatur. Est enim et forinsecus et intrinsecus. Juga boum dicuntur, quia per sensus istos terrena requiruntur, et boves terram versant. Et sunt homines qui nihil volunt credere,