comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
similior: qnͣto ⁊ abhac inmunditia mundior.
que in hac uita ⁊ si ñ funditꝰ etidicat᷑ ex corde.
qr etiã bene ꝓficientes animos tẽptare ñ cessat.
saltĩ cupiditas głę. suꝑet dilectiõe iusticie. ut
recta s̃. etiã ipseamor humanę laudiᷤᷤ erubes¬
cat. ⁊ cedat amoriueritatis. Tã enĩ ẽ hoc uitiũ
inimicũ pie fidei. simaior in corde sit cupidi¬
tas głe. quã di timor t amor ut d̃ns diceret.
Quomꝰ potestis credere głam abinuiec̃ ex peetan¬
tes. ⁊ głam que asolo do ẽ ñ querentes. Etẽ dequib
dã qͥ in eũ crediderant. ⁊ uerebant᷑ pała ẽfiteri.
xp̃i nom̃ ubi ñ sołu imꝓbabat᷑. sic̃ ille ait. iace
me detestationis habebut᷑. tenentes qđ audietant.
abono magistro. eodeq medico m̃tiũ. Si ꝗͥ me
negau̾it eorã hominib negabo eũ eorã patre
⁊ obꝓbria. int̾ grauissimas ꝑsecutiones. erude¬

Expanded text:
similior, quanto et ab hac inmunditia mundior. similior, quanto et ab hac inmunditia mundior. Quae in hac uita etsi non funditus eradicatur ex corde, quia etiam bene proficientes animos tentare non cessat, saltem cupiditas gloriae superetur dilectione iustitiae: ut, recta sunt, etiam ipse amor humanae laudis erubescat et cedat amori ueritatis. Tam enim est hoc uitium inimicum piae fidei, si maior in corde sit cupiditas gloriae quam Dei timor uel amor, ut Dominus diceret: Quo modo potestis credere gloriam ab inuicem expectantesdam, qui in eum crediderant et uerebantur palam confiteri, Christi nomen, ubi non solum inprobabatur sicut ille ait: iacen etiam summae detestationis habebatur, tenentes quod audierant a bono magistro eodemque medico mentium: Si quis me negauerit coram hominibus, negabo eum coram patre bria, inter grauissimas persecutiones crude
Abbreviated transcription (Latin):
telligibilis pulchritudinis ñ refrenant. melius
saltĩ cupiditate humane laudis& głȩ ñ qͥdẽ iam¬
scĩ.s minꝰ turpes s̃. Et iã tulli hine dissimulare
ñ potuit. in eisđe libris ꝗͦͦ dere publica seripsit.
multa mira atq p̃clara głę cupiditate fecisse.
Niic gͥ uitio ñ sołũ ñ resistebant. uerũ eniã id ex¬
citandũ ⁊ accendendu cẽ censebant: putantes hoc
utile eẽ rei publiee. quã quã nec ipsisphyloso¬
phie libͥs. tulliꝰ ab hac peste dissimulet: ubi eam
luee elariꝰ ẽfitet᷑. Cũ enĩ destudiis talib loque¬
rct᷑. que utiq seetanda s̃ fine ueriboni. ñ uento¬
sitate laudis humane. hanc intulit uniu̾sałẽ
generale̾q sententiã. Honosalit artes. om̃sq: ac¬
cendunt᷑ ad studia głę. iacentq ea semꝑꝗͥ aput¬
qͦs ꝙ: imꝓbant᷑. Hluic gͥ cupiditati meliꝰ resistitur.
sine dubitatione qm cedit᷑. Tanto enĩ ꝗͥsꝙ: ẽ dõ

Expanded text:
telligibilis pulchritudinis non refrenant, melius telligibilis pulchritudinis non refrenant, melius saltem cupiditate humanae laudis et gloriae, sancti, sed minus turpes sunt. Etiam Tullius hinc dissimulare non potuit in eisdem libris quos de re publica scripsit, multa mira adque praeclara gloriae cupiditate fecisse. Huic igitur uitio non solum non resistebant, uerum etiam id excitandum et accendendum esse censebant, putantes hoc utile esse rei publicae. Quamquam nec in ipsis philosophiae libris Tullius ab hac peste dissimulet, ubi eam luce clarius confitetur. Cum enim de studiis talibus loqueretur, quae utique sectanda sunt fine ueri boni, non uentositate laudis humanae, hanc intulit uniuersalem generalemque sententiam: \'Honos alit artes, omnesque accenduntur ad studia gloria iacentque ea semps in Deo sit. Huic igitur cupiditati melius resistitur sine dubitatione quam ceditur. Tanto enim quisque est Deo
Abbreviated transcription (Latin):
publice egestatẽ pͥuatĩ opulentiã. Quã obrẽ cũ diu
fuissent regna orientis in lustria. uoluit dõ ⁊ occi¬
dentale fieri. qđ tẽpore ect pt̾teriꝰ.s imꝑu latitu¬
dine: magnitu dine in lustriꝰ. idq talibꝰ potissimũ
c̃eessit hominib iddomanda grauia mala mul¬
suȩ p̃ponere ñ dubitauer̃: ꝓisto uno uitio. idẽ
amore laudis. pecuniȩ cupiditatẽ. ⁊ multa alia
uitia cõpͥmentes. Nã sanꝰ uidet. qͥ ⁊ amorẽ laudis
uitiũ eẽ eognoscit. Qđ nec poetã fugit oratiũ. qͥ
ait. laudis amore tumesẽt̃ eerta piacula. quȩ
te ter pure lectoq poter̃ recreare libello. Idẽꝗ:
in carmine lẏrieo. ad repͥmenda dominandi
libi dinẽ ita ceemit. Latiꝰ regnes auiduq domi¬
nando sp̃m. quã silibiã remotis gradib iungas.
⁊ ut̃q penseruiat uni Nerũtam̃ qͥ libi dinestur
pioresfide pietatis imper̃to spũ scõ ⁊ amore in¬

Expanded text:
publice egestatem, priuatim opulentiam. CAPUT publice egestatem, priuatim opulentiam. CAPUT fuissent regna Orientis inlustria, uoluit Deus et Occidentale fieri, quod tempore esset posterius, sed imperii latitudine et magnitudine inlustrius, idque talibus potissimum concessit hominibus ad domanda grauia mala mulsuae praeponere non dubitauerunt, pro isto uno uitio, id est amore laudis, pecuniae cupiditatem et multa alia uitia conprimentes. Nam sanius uidet, qui et amorem laudis uitium esse cognoscit, quod nec poetam fugit Horatium, qui ait: Laudis amore tumes: sunt certa piacula, quae te Ter pure lecto poterunt recreare libello. Idemque in carmine lyrico ad reprimendam dominandi libidinem ita cecinit: Latius regnes auidum domando Spiritum, quam si Libyam remotis Gadibus iungas et uterque Poenus Seruiat uni. Uerum tamen qui lpiores, fide pietatis impetrato Spiritu sancto, et amore in
Abbreviated transcription (Latin):
illi dominari uellent. illi scriure nollent. fi¬
mboni erant. magna administrabant᷑: atq
illis toleratis ac tt̃ꝑatis maliꝰ. paucoꝵ bonoꝵ ꝓ
uidentia resilla cresechat. siẽ iđẽ historic᷑ diẽ:
multa sͥ legenti ⁊ audienti ꝗͥ ppłs romañ domi
militieq mari atq t̾ra p̾elara facinora fecit. libu
isse se ad tende. qͥ res maxime tanta negotia
sustinuiss. quõ sciebat sepe num̾o parua manu
cũ magnis legionib hostiũ ẽ tendisse romanos.
Cognouꝰat paruis copiis bella gesta eũ opulentis
regib sibiq multa agitanti ẽstare dixit. paucoꝵ
ciuũ egͣgiã ututẽ euneta pat̾uisse. eõq factũ.
uitas corrupta ẽ. turso respublica magnitu¬
dine sui. imꝑatoꝵ atq magistratuũ uitia
tone laudata c̃. Hincerat domi industria. quã cõ¬
memoraũ cato. ut erariũ eẽt opulentũ. tenues res
pͥuate. Uñ corruptis morib uitiũ cẽtͣrio posuit.

Expanded text:
illi dominari uellent, illi seruire nollent, fiilli dominari uellent, illi seruire nollent, fiqui pro suo modo boni erant, magna administrabantur adque illis toleratis ac temperatis malis paucorum bonorum prouidentia res illa crescebat; sicut idem historicus dicit multa sibi legenti et audienti, quae populus Romanus domi militiaeque, mari adqisse se attendere quae res maxime tanta negotia sustinuisset; quoniam sciebat saepenumero parva manu cum magnis legionibus hostium contendisse Romanos, cognoverat parvis copiis bella gesta cum opulentis regibus; sibique multa agitanti constare dixit, paucorum civium egregiam virtutem cuncta patravisse, eoque factum uitas corrupta est, rursus res publica magnitudine sui imperatorum adque magistratuum uitia tone laudata est. Hinc erat domi industria, quam commemorauit Cato, ut aerarium esset opulentum, tenues res priuatae. Unde corruptis moribus uitium e contrario posuit,
Abbreviated transcription (Latin):
Neꝙ mirũ ubi uosseparatĩ sibi qͥsq c̃siliũ cãpi¬
tis. ubi domi uoluptatibꝰ. hic pecunie aut grẽ
scruitis. cofit ut impetꝰ fiat inuacuã rẽ pub¬
licã. Qui audit hec catonis u̾ba.siue salustuĩ.
putat qͣ les laudant᷑ romani uet̾es. om̃s cos
tales tunc fuisse ł plures. Nita ẽ. Alioqͥn uera
ñ eeñt que ipse itẽ seribit. ea que cõmemoraui
in scđo libro huiꝰ oꝑis. uͥ dic̃ iniurias ualidioꝵ.
⁊ ob eas discessionẽ plebis apatͥb. aliasq dissensi¬
onesdomi fuisse iã inde apͥncipio. neq ampliꝰ
eqͦ ⁊ modesto iure actũ: quã expulsis regibꝰ.
quã diumetꝰ atarqͥnio fuit. donee belłũ graue
qđ ꝓpt̃ ipsũ cũ etturia susceptũ fuerat finiret᷑.
Postea uͦ seruili imꝑio patres exereuisse pleb̾e.
regio mort u̾b̃asse. agro pepulisse: ⁊ cet̾is exꝑtib
solos egisse inimꝑio. quare discordiarũ. đũ

Expanded text:
Neque mirum: ubi uos separatim sibi quisque consilium capiNeque mirum: ubi uos separatim sibi quisque consilium capitis, ubi domi uoluptatibus, hic pecuniae aut gratiae seruitis, eo fit ut impetus fiat in uacuam rem publicam.\' Qui audit haec Catonis uerba siue Sallustii, putat, quales laudantur Romani ueteres, omnes eos tales tunc fuisse uel plures. Non ita est; alioquin uera non essent, quae ipse item scribit, ea quae commemoraui in secundo libro huius operis, ubi dicit, iniurias ualidiorum et ob eas discessionem plebis a patribus aliasque dissensiones domi fuisse iam inde a principio, neque amplius aequo et modesto iure actum quam expulsis regibus quamdiu metus a Tarquinio fuit, donec bellum graue, quod propter ipsum cum Etruria susceptum fuerat, finiretur; postea uero seruili imperio patres exercuisse plebem, regio more uerberasse, agro pepulisse et ceteris expertibus solos egisse in imperio; quarum discordiarum, dum
Abbreviated transcription (Latin):
ad cũ finẽ tendit: uͥ ẽ bonũ hominis. qͦ meli
ñ ẽ. Nñ ⁊ honores ꝗs petiũ cato. pctere ñ debuit.
s cos ciuitas ob eiꝰ ututẽ ñ petenti dare .S. eũ
illa memoria duo romani eent uͥtute magni.
cesar q cato. longe utꝰ catonis ueritate udet᷑
qualis
fuisset. uideamꝰ in ipsa sententia catonis. Holite
inꝗt existimare maiores nr̃os arnisrẽpublicã
erpuria magnã fccisse siita eẽt multo pulchet¬
rimã cã nos hab̾emꝰ. qͥppe sociorũ atq ciuiũ. p̃¬
t̃ca armoꝵ & equoꝵ maior copia nob̃ quã illis ẽ.
S. alia fuere quȩ illos magnos fecerunt. quȩ nob̾
nulla s̃: domi industna. foris iustũ imꝑiũ. ani¬
mus in c̃sulendo lib. neq delicto. neq: libidini
obnariꝰ. Phis nos habemꝰ luxuriã atq auaritiã:
publicȩ egestatẽ. pͥuatĩ opulentiã. Iaudamus
diuitias. seqͥm᷑ in ertiã intͣbonos ⁊ malos discri¬
m̃ nulłũ: om̃a uͥtutis p̃mia. ambitio possidet.

Expanded text:
nem tendit, ubi est bonum hominis, quo melius non est. Unde et honores, quos petiuit Cato, petere non debuit, sed eos ciuitas ob eius uirtutem non petenti dare. Sed cum illa memoria duo Romani essent uirtute magni, Caesar et Cato, longe uirtus Catonis ueritati uidetuqualis fuisset, uideamus in ipsa sententia Catonis: \'Nolite, inquit, existimare maiores nostros armis rem publicam ex parua magnam fecisse. Si ita esset, multo pulcherrimam eam nos haberemus. Quippe sociorum adque ciuium, praeterea armorum et equorum maior copia nobis quam illis est. Sed alia fuere quae illos magnos fecerunt, quae nobis nulla sunt: domi industria, foris iustum imperium, animus in consulendo liber, neque delicto neque libidini obnoxius. Pro his nos habemus luxuriam adque auaritiam, publice egestatem, priuatim opulentiam; laudamus diuitias, sequimur inertiam; inter bonos et malos discrimen nullum; omnia uirtutis praemia ambitio possidet.
Abbreviated transcription (Latin):
dare possit et̃nã. łã quippe uitã t̃nã dicimꝰ.
uibi ẽ sine fine felieitas. Nã sianima inpe¬
nis uiuit et̃nis. quibꝰ & ipsi sp̃s eruabunt᷑
inmundissimi. mors ẽ illa potiꝰ ȩt̃na quã
uita. Nulla quipƿe maior & peior ẽ mors.
quã ubi ñ morit᷑ mors.s qđ animȩ natura
pid qđ in mortaliꝰ ereata ẽ sine qualicunq
uita eẽ ñ potestꝰ. sũma morseiꝰ ẽ. alienatio
dat uerã felicitatẽ. Quã quõ illi quos colit
theologia ista eiuilis.dare ñ posse ẽuictis.¬

Expanded text:
dare posset aeternam? Eam quippe uitam aeternam dicimus, dare posset aeternam? Eam quippe uitam aeternam dicimus, ubi est sine fine felicitas. Nam si anima in poenis uiuit aeternis, quibus et ipsi spiritus cruciabuntur inmundi. mors est illa potius aeterna quam uita. quam ubi non moritur mors. Sed quod animae natura, per id quod inmortalis creata est, sine qualicumque uita esse non potest, summa mors eius est alienatio dat ueram felicitatem. Quam quoniam illi, quos colit theologia ista ciuilis, dare non posse conuicti
Abbreviated transcription (Latin):
in hoc oꝑe loco oportuniore dicendỹ ẽ. Nunc
ꝓpt̾ tresthcologias. ꝗs greci diẽt᷑ mẏtieen.
physicen. politieen. latineaut̃ diciposst̃.
fabulosa. naturalis. eiuilis. qđ neq de fabu¬
losa quã & ipsi deoꝵ multoꝵ falsoꝵꝙ eul¬
tores lib̾rime rep̃hender neq de ciuilieui
illa parseẽ ẽ uincit᷑ eiusq & istasimillima
sicu atis ñ s̃.quȩ in hoe uolumine dieta
s̃. adiungat enã illa que insuꝑiorib libris
& maxime inꝗrto de felicitatis datore
đo. plurima disputata s̃. Nã eui. nisi uni
disumꝰ: qui et̾nã uitã ubi ue m rac̃&
plena felicitas. pia caritate diligimus.
Non aut̃ eẽ datorẽ felicitatis quẽquã istoꝵ
deoꝵ qurtanta turpitudine eoluntur.
& nisi ita colant᷑ multo turpiꝰ iraseunt᷑. atꝙ:
ob hoc sps̃ inmundissimos confitẽt᷑. puto ea
his quȩdicta s̃ neminẽ dubitare oportere.
Porro qui ñdat fliritatẽ uitã quomodo

Expanded text:
in hoc opere loco opportuniore dicendum est. Cin hoc opere loco opportuniore dicendum est. Cpropter tres theologias, quas Graeci dicunt mythicen physicen politicen, Latine autem dici possunt fabulosa naturalis ciuilis, quod neque de fabulosa, quam et ipsi deorum multorum falsorumque cultores liberrime reprehenderunt, neque de ciuili, cuius illa pars esse conuincitur eiusque et ista simillima si cui satis non sunt quae in hoc uolumine dicta sunt, adiungat etiam illa, quae in superioribus libris et maxime quarto de felicitatis datore Deo plurima disputata sunt. Nam cui nisi uni di sumus, qui aeternam uitam, ubi uera est et plena felicitas, pia caritate diligimus? Non autem esse datorem felicitatis quemquam istorum deorum, qui tanta turpitudine coluntur et. nisi ita colantur, multo turpius irascuntur adque ob hoc se spiritus inmundissimos confitentur, puto ex his, quae dicta sunt, neminem dubitare oportere. Porro qui non dat felicitatem, uitam quo modo
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ positos dies. sep̃timã fere partẽ etatis
sue ꝑdant uacando: & multa intẽporeur¬
guentia ñ agendo ledant᷑. Ap̃ianos tam̃ĩ
tune iudeis inimicissimos. inneutrã partẽ
cõmemorare aususe. ne uel laudaret eont̾
sue pat̾e ueterẽ ẽsuetudinẽ. ł rep̃hendere
cont᷑ ꝓpriã forsitan uoluntatẽ. De illissane
iudeis eũ loquerit᷑ ait. Cũ interĩ usq: eosee¬
leratissime gentis ẽsuetudo conualuit. ut
ꝑ om̃s iã t̾ras recepta sit. uieti uictorib leges
dederunt. Mirabat᷑ hȩc dicens. & qͥd diuont
ageret᷑ ignorans. subiecit plenã sententiã
qua significaret. qͥd de illoꝵ sacram̃torũ
ratione sentiret. Ait enĩ. Illi tam̃ causasrit̾
sui nouer: maior pars ppłi facit. qđ eur fa
ac post mođu appło di. eui uitȩ et̾nę myst¬
eriũ reuelatũ ẽ.tẽpore quo oportuit eade
auctoritate sublata sint. & aliasdixim
marime cũ adu̾sus manicheos ageremꝰ. &

Expanded text:
interpositos dies septimam fere partem aetatis interpositos dies septimam fere partem aetatis suae perdant uacando et multa in tempore urgentia non agendo laedantur. Christianos tamen iam tunc Iudaeis inimicissimos in neutram partem commemorare ausus est, ne uel laudaret contra suae patriae ueterem consuetudinem, uel reprehenderet contra propriam forsitan uoluntatem. De illis sane Iudaeis cum loqueretur, ait: \'Cum interim usque eo sceleratissimae gentis consuetudo conualuit, ut per omnes iam terras recepta sit: uicti uictoribus leges dederunt. Mirabatur haec dicens et quid diuinitus ageretur ignorans subiecit plane sententiam, qua significaret quid de illorum sacramentorum ratione sentiret. Ait enim: <Illi tamen causas ritus sui nouerunt; maior pars populi facit, quod quur facac post modum a populo Dei, cui uitae aeternae mysterium reuelatum est, tempore quo oportuit eadem auctoritate sublata sint, et alias diximus, maxime cum aduersus Manichaeos ageremus, et
Abbreviated transcription (Latin):
rumina. quib ñ miror petitorẽ defiusse.
Omnẽ istã ignobiłe dcoꝵt᷑bã. quã longo ȩuo.
longa suꝑstitio ẽ gessit. Sic in gt ad orabimꝰ.
ut meminerimꝰ cultũ eiꝰ magis admorẽ quã
adrẽ ꝑtinere. Nec leges gͦ ille. nec mos in eiui¬
li theologia iðinstituer: qđ dus gratũ eẽt.
ł adrẽ ꝑtineret. S. iste quẽ phylosophi ꝗͣsi
liberũ fecer : tam̃ qr in lustris ppłi romani
senator erat. colebat ꝗđ rep̃hendebat. argue¬
bat ꝗðarguebat. qd̾ culpabat ad orabat. quia
uidelie magnũ aliꝗd eũ philosophia doeue¬
rat. ne supficioso eẽt in mundo s ꝓpt̃ leges
ciuiũ moresꝗ hominũ. ñ quiđẽ a geret fin¬
gentẽ scenicũ intheatro.s imitaret᷑ intemplo
eo dapnabiliꝰ quo illa que m̃daeit̃ agebat.
sic ageret. ut eũ ppłs ueracit᷑ agere. existim¬
ret. Scenieꝰ aut̃ ludendo potiꝰ delectaret. qũ
cere affirmans. qđ ꝑ illos singulos septem.

Expanded text:
Rumina: quibus non miror petitorem defuisse. Rumina: quibus non miror petitorem defuisse. Omnem istam ignobilem deorum turbam, quam longo aevo longa superstitio congessit, sic, » inquit, « adorabimus, ut meminerimus cultum ejus magis ad morem, quam ad rem pertinere. » Nec leges ergo illae, nec mos in civili theologia id instituerunt, quod diis gratum esset, uel ad rem pertineret. Sed iste, quem philosophi quasi liberum fecerunt, tamen, quia inlustris populi Romani senator erat, colebat quod reprehendebat, agebat quod arguebat, quod culpabat adorabat; quia uidelicet magnum aliquid eum philosophia docuerat, ne superstitiosus esset in mundo, sed propter leges ciuium moresque hominum non quidem ageret fingentem scaenicum in theatro, sed imitaretur in templo; eo damnabilius, quo illa, quae mendaciter agebat, sic ageret, ut eum populus ueraciter agere existimaret; scaenicus autem ludendo potius delectaret, quamcere adfirmans, quod per illos singulos septem
Abbreviated transcription (Latin):
inmortalibꝰ desidet. Et paulopost.hi tam̃
inꝗͥt. etiã si suꝑ uacuũ usũ. ñ turpẽ nec infa¬
mẽ dõ ꝓmittunt. sedent qͥđe in capitolio.
quȩ se aioue amari putant. ne iunonis quiðe
si credere poetis uelis iracundissime respectu
t̃rent᷑. Hanc libͣtatẽ uaro ñ habuit. tantũ.
mͦ poeticã theologiã rep̃hendere ausus ẽ: eiui¬
łe ñ ausꝯ ẽ quã iste ẽeĩdit. S siuerũ adten¬
damꝰ. det̾iora s̃ tẽpla ubi hȩc agunt᷑: quã the
atra ubi fingunt᷑. Uñ in hissacris ciuilis theo¬
logie. has partes potiꝰ elegit seneca sapienti.
utꝰ in animi religione non habeat.s in actibꝰ
fingat. Ait enĩ. Que om̃a sapiens seruauit :¬
tanquã legibꝰ iussa. ñ tanquã dusgrata. Et
bellonã marti collocamꝰ. uulcano uenerẽ.
neptuno salaciã quosdã tam̃ celebes relinꝗͥ¬
mꝰ. quasi ẽditio defecerit: p̃sertĩ cũ queda
udue sint ut populonia. ł fulgura. & diua

Expanded text:
inmortalibus desidet\'. Et paulo post: Hi tamen, inmortalibus desidet\'. Et paulo post: Hi tamen, inquit, etiamsi superuacuum usum, non turpem nec infamem deo promittunt. Sedent quaedam in Capitolio, quae se a Ioue amari putant: ne Iunonis quidem, si credere poetis uelis, iracundissimae respectu terrentur.\' Hanc libertatem Varro non habuit; tantum modo poeticam theologian reprehendere ausus est, ciuilem non ausus est, quam iste concidit. Sed si uerum adtendamus, deteriora sunt templa ubi haec aguatra ubi finguntur. Unde in his sacris civilis theologiae has partes potius elegit Seneca sapienti, ut eas in animi religione non habeat, sed in actibus fingat. Ait enim: « Quae omnia sapiens servabit tanquam legibus jussa, non tanquam diis grata. » Et Bellonam Marti collocamus, Vulcano Venerem, Neptuno Salaciam. Quosdam tamen caelibes relinquimus, quasi conditio defecerit; praesertim cum quaedam viduae sint, ut Populonia, vel Fulgora, et diva
Abbreviated transcription (Latin):
fieri. Nã eũ insaeris egyptiis osẏrim lugeri
ꝑditũ. mox aut̃ inuentũ. magno ee gaudio
derisiset.cũ ꝑditio eiꝰ inuentioq fingatur.
dolor tam̃ ille atq lȩtieia ab eisqͥnihil ꝑdi¬
der: nihilq inuener̾ ueraeit̃ expͥmat᷑. Nuic
tam̃ inꝗgͥt furori certũ tempꝰ ẽ: tolerabile ẽ se¬
mel inanno insanire: in capitoliũ ꝑueni. pu¬
debit publicate dem̃tię. qđ sibi uanus furor
ad tribuit officri. alius numina dõ subieit.
aliꝰ horas ioui nuntiat. alilictor ẽ aliꝰ unctor¬
c̃.: qui uano motu brachioꝵ imitat᷑ unguentẽ.
Sunt que iunoni ac minerue capillos dispo¬
eusu teneant.s̃ que aduadimonia sua deosad¬
uoeent: s̃ qui libellos afferant: & illoscausã
suã doceant. Doctꝰ archimimᷤ. senex iã deere¬
pitꝰ cottidie incapitolio mimũagebat: qͣsi
diilibent̃ expectarent. quẽ illi homines de¬
sierant. Om̃e illic artificũ genoꝑantiũ dus

Expanded text:
fieri? Nam cum in sacris Aegyptiis Osirim lugeri fieri? Nam cum in sacris Aegyptiis Osirim lugeri perditum, mox autem inuentum magno esse gaudio derisisset, cum perditio eius inuentioque fingatur, dolor tamen ille adque laetitia ab eis, qui nihil perdiderunt nihilque inuenerunt, ueraciter exprimatur: \'Huic tamen, inquit, furori certum tempus est. Tolerabile est semel anno insanire. In Capitolium perueni: pudebit publicatae dementiae, quod sibi uanus furor adtribuit officii. Alius nomina deo subicit, alius horas Ioui nuntiat, alius lector est, alius unctor, qui uano motu bracchiorum imitatur unguentem. Sunt quae Iunoni ac Mineruae capillos dispoculum teneant; sunt qui ad uadimonia sua deos aduocent, sunt qui libellos offerant et illos causam suam doceant. Doctus archimimus, senex iam decrepitus, cottidie in Capitolio mimum agebat, quasi di libenter spectarent, quem illi homines desierant. Omne illic artificum genus operatum dis
Abbreviated transcription (Latin):
sie ꝓpitios merent᷑. Du aut̃ nullo debent coli
genere. & si hoc uolunt. Tantꝰ ẽ ꝑ turbatȩ m̃tis
& sedibꝰ suis pulse furor: ut sic du placent᷑.
quẽ ad modũ ne quiđe homines scuiunt. De¬
terrimi. & infabulas traditȩ crudelitatis ty¬
rann. lac̾auer᷑ aliquoꝵ mͣbra. neminẽ sua la¬
ẽare iusser: In regię libidinis uoluptatẽ. castra¬
ti s̃ quidã.s nemo sibi neuir eẽt iubente dnõ
manꝰ attulit. Se ͫ sntẽplis ẽ trueĩdant. uulne¬
ribꝰ suis acsanguine supplicant. Sieui intu¬
eri uaeet que faciunt. queq patiunt᷑. Inueni¬
et tã in deco̾ra honẽstis. tã indigna liberis.
tã dissimilia sanis. ut nemo fuerit dubita¬
turus furere eos. sicũ paucioribꝰ furerent.
Nunc sanitatis patroniũ ẽ insanientiũ
turba. lam illa que in ipso capitolio fierisole¬
re cõmemorat. & intrepide om̃ino coarguit.
quis eredat. nisi abirridentibꝰ aut furentibꝰ

Expanded text:
sic propitios merentur? Di autem nullo debent coli sic propitios merentur? Di autem nullo debent coli genere, si hoc uolunt. Tantus est perturbatae mentis et sedibus suis pulsae furor, ut sic di placentur, quem ad modum ne quidem homines saeuiunt taeterrimi et in fabulas traditae crudelitatis. Tyranni lacerauerunt aliquorum membra, neminem sua lacerare iusserunt. In regiae libidinis uoluptatem castrati sunt quidam; sed nemo sibi, ne uir esset, iubente domino manus intulit. Se ipsi in templis contrucidant, uulneribus suis ac sanguine supplicant. Si cui intueri uacet, quae faciunt quaeque patiuntur, inueniet tam indecora honestis, tam indigna liberis, tam dissimilia sanis, ut nemo fuerit dubitaturus furere eos, si cum paucioribus furerent; nunc sanitatis patrocinium est insanientium turba.\' Iam illa, quae in ipso Capitolio fieri solere commemorat et intrepide omnino coarguit, quis credat nisi ab inridentibus aut furentibus
Abbreviated transcription (Latin):
qͣnto post. eũ theologiã nat᷑ałe p̃dicans. cũ quo¬
tumdã phylosophoꝵ sententias digessisset. op¬
posuit sibi questionẽ ⁊ ait. Hoc loco dicit
aliꝗͥs. Creda ego eełũ & t̾rã deos eẽ. & supͣ luna
alios. infra alios. ego ferã. aut platonẽ aut ꝑ¬
ipatetieũ stratonẽ. quoꝵ alt̾ feẽdm sine corpo¬
re.alt̃ sine animo: ⁊ ad hoc respondens. qͥd gͦ
tande in ꝗͥt ueriora tibi uident᷑. tititatu.
aut romuli. aut tullii hostilisõma. Cloa
cinã tatiꝰ dedieauit deã: pieũ tẏberinũq
romulus: hostiliꝰ pauorẽ atq pallorẽ. teter̃¬
rimos hominũ affectus: quoꝵ alt̃ mͣtis tͣrite
motus ẽ alt̃ corꝑis: ne morbꝰ qͥđe s: eolor:
hec numina potiꝰ eredes& celo recipies. De¬
ipsis uͦ ritib erudelit̾ turpibꝰ quã libe̾re
scripsit. Ille ingͥt uiri lessibi partes amputat.
ille laccrtossecat. Ubi iratos deostiment. qͥ

Expanded text:
quanto post, cum theologiam naturalem praedicans, quoquanto post, cum theologiam naturalem praedicans, quorumdam philosophorum sententias digessisset, opposuit sibi quaestionem, et ait: Hoc loco dicit aliquis, Credam ego coelum et terram deos esse, et supra lunam alios, infra alios? Ego feram aut Platonem, aut Peripateticum Stratonem, quorum alter fecit deum sine corpore, alter sine animo?\' Et ad hoc respondens: \'Quid ergo tandem, inquit, ueriora tibi uidentur Titi Tatii aut Romuli aut TullTitus Tacius dedicavit deam, Picum Tiberinumque Romulus, Hostilius Pavorem atque Pallorem teterrimos hominum affectus, quorum alter mentis territe motus est, alter corporis ne morbum quidem, sed color. Hec <numina> pocius credes ipsis uero ritibus crudeliter turpibus quam libere scripsit! Ille, inquit, uiriles sibi partes amputat, ille lacertos secat. Ubi iratos deos timent, qui
Abbreviated transcription (Latin):
iudicio recte intellegentiũ repbata. sola na¬
turalis remaneat eligenda. De qͣsuoloco in
adiutorio đi ueri diligentiꝰ disserendu ẽ. Li
tbeolo se giã tã diligent᷑ exponendo. thea¬
triee simillimã aꝑte sic̃ ilła rep̃hendere au¬
derit.: anneo senece quẽ ñ nullis indicus in
extoto. uerũ enã exaliꝗ̃ parte ñ defuit. Ad fuit
cnĩ seribenti. uuenti defuit. Nã in eo libro quẽ
cont᷑ suꝑstitiones condidit. multo copiosiatq
uehem̃ti  repͣhendit ipse ciuiłe istã & urbanã
thec logiã. quã uarro theatricã atq fabulosam.
Cũ cĩ desimulaeris ageret. saeros inqͥt inmor¬
tales. anuiolabiles. inmat̾ia uilissima. atꝙ. in
mobili dedicant. habitus illis hominũ ferarũq
& pisciũ. qđa uͦ mixto sexu diu̾sis corporibꝰ in¬
duunt. numina uocant.: quȩ si spu aecep̃to subi¬
to oecurrerent. monstra haberent᷑. Deindeali¬

Expanded text:
iudicio recte intellegentium reprobata sola naiudicio recte intellegentium reprobata sola naturalis remaneat eligenda? De qua suo loco in adiutorio Dei ueri diligentius disserendum est. theologian tam diligenter exponendo theatricae simillimam aperte sicut illam reprehendere auderet, Annaeo Senecae, quem nonnullis indiciis inex toto, uerum ex aliqua parte non defuit. Adfuit enim scribenti, uiuenti defuit. Nam in eo libro, quem contra superstitiones condidit, multo copiosius adque uehementius reprehendit ipse ciuilem istam et urbanam theologian quam Varro theatricam adque fabulosam. Cum enim de simulacris ageret: \'Sacros, inquit, inmortales, inuiolabiles in materia umobili dedicant, habitus illis hominum ferarumque et piscium, quidam vero mixto sexu diversis corporibus induunt: numina vocant, quae si spiritu accepto subito occurrerent, monstra haberentur. Deinde ali
Abbreviated transcription (Latin):
s: ad ea quȩ s̃ hominis. sicuti ẽ uictus atꝙ uesti¬
tus. & quecũq alia quȩ huic uite s̃ necessaria.¬
ostendens in om̃ibꝰ qd sit cuiꝰq munꝰ. & ꝓptͣ
qͥd cuiq debeat supplicari: Ainꝗͣ uniu̾sa
diligentia. nullos demonstrauit ł nomina¬¬
uit deos. aqͥbꝰ uita et̾na poscenda sit: ꝓpt̾ quã
unã ꝓpriã nos xp̃iani sumꝰ. Quisgͦusq ađo tar¬
dussit. ut ñ intellegat istũ hominẽ enułe the¬
ologiã tã diligent̃ exponendo & aꝑiendo. eãꝙ
illi fabulose indigne atꝗ: ꝓbrose simiłe de¬
monstrando.atꝙ ipsã fabulosã partẽ ẽẽ huiꝰsa¬
tis cuident᷑ docendo. ñ nisi illi nat᷑ali quã diẽ
ad phylosophosꝑtinere in animis hominũ
moliti locũ. ea subtilitate fabulosã rep̃hendat.
ciuiłẽ uͦrep̃hendere quidẽ ñ audeat s pruđn¬
tiratione rep̃hensibiłe ostendat. atꝙ ita utraq

Expanded text:
sed ad ea, quae sunt hominis, sicuti est uictus adque uestised ad ea, quae sunt hominis, sicuti est uictus adque uestitusostendens in omnibus quod sit cujusque munus; et propter quid cuique debeat supplicari: in qua universa diligentia nullos demonstravit vel nominavit deos, a quibus vita aeterna poscenda sit, propter quam unam proprie nos christiani sumus. Quis ergo usque adeo tardus sit, ut non intelligat istum hominem civilem theologiam tam diligenter exponendo et aperiendo, eamque illi fabulosae, indignae atque probrosae similem demonstrando, atque ipsam fabulosam partem esse hujus satis evidenter docendo, nonnisi illi naturali, quam dicit ad philosophos pertinere, in animis hominum moliri locum, ea subtilitate, ut fabulosam reprehendat, ciuilem uero reprehendere quidem non audeat, sed prodendo reprehensibilem ostendat, adque ita utraque
Abbreviated transcription (Latin):
uelut electe & ꝓbate. ilła theatneã abiectã
atq: repbatã. m̃brũ partẽq fecert᷑. ut cũ sit
uniu̾sa turpis & fallax. atq inse ẽtineat cõ
mentieios deos. una parseiꝰ sit in litt̾is sae̾dotũ.
alt̾a in carminibꝰ poetarũ. Utrũ habeat & alia
partes alia questio ẽ. Nunc ꝓpt̃ diuisionẽ ua¬
ronis. & urbanã & theatrieã theologiã. ad
unã eiuiłe ꝑtinere. satis ut opinor ostend
Uñqr sunt ambe similis turpitudinis. absur¬
ditatis. indignitatis. falsitatis. absitauiris
religiosis. ut siue abhac. siue ab illa. uita spe¬
ritͣ ct̃na. Deniq & ipse uarro cõmemorare
& cnum̾are deos cepit aeceptione hominis.
quoꝵ num̾us ẽ exorsus aiano. eãꝙ seriẽ ꝑdux
usꝙ: ad decrepiti hominis mortẽ. & dcos ad
ipsũ hominẽ ꝑtinentes clausit. ad neniã deã:
quȩ infunib: senũ canitꝰ. Deinde cepit deosali¬
os ostendere qui ꝑtinerent ñ ad ipsũ hominẽ.

Expanded text:
uelut electae et probatae illam theatricam abiectam uelut electae et probatae illam theatricam abiectam adque reprobatam membrum partemque fecerunt, ut, cum sit uniuersa turmentitios deos, una pars ejus sit in litteris sacerdotum, altera in carminibus poetarum. Utrum habeat et alias partes, alia quaestio est: nunc propter divisionem Varronis et urbanam et theatricam theologian ad unam ciuilem pertinere satis, ut opinor, ostendi. Unde, quia sunt ambae similis turpitudinis absurditatis, indignitatis falsitatis, absit a ueris religiosis, ut siue ab hac siue ab illa uita speretur aeterna. Denique et ipse Varro commemorare et enumerare deos coepit a conceptione hominis, quorum numerum est exorsus a Iano, eamque seriem perduxit usque ad decrepiti hominis mortem, et deos ad ipsum hominem pertinentes clausit ad Neniam deam, quae in funeribus senum cantatur; deinde coepit deos alios ostendere, qui pertinerent non ad ipsum hominem,
Abbreviated transcription (Latin):
uelut res honestas aturpib ueraees a fallacib
graues aleuibꝰ. ferias aludieris. appetendas
arespuendis: qua possunt quasi conent᷑ sub¬
tilita discernere. Intelligimꝰ qͥd agant. Ilła
theatrieã & fabulosã theologiã. abista eiui¬
li pendere nouert᷑. & ei de carminib. poetar̃
tan quã despeculo resultare: & iđo ista ex¬
posita quã dãpnare ñ audent. ilłã ei ima¬
ginẽ liberiꝰ arguunt. & repͣhendunt: ut
qui cognoset̃ quiduelit. & hanc ipsam fa¬
ciẽ euiꝰ illa imago ẽ detestent᷑. Quã tam̃
di ipsi tanquã in eodẽ speeulo se intuen¬
tes ita diligunt. ut qui qualesꝙ sĩt in
utraq meliꝰ uideant. Uñ etã cultores suos
t̃ribilibꝰ impis ẽpulert᷑. ut in munditiã
theologie fabulose sibi dicarent. insius sol¬
lq̃itatibꝰ ponerent. inreh diuinis haberent.
atq: ita & se ipsos inmundissimos sp̃s mani¬
festius eẽ doeuer̃: & huiꝰ urbane theologie

Expanded text:
uelut res honestas a turpibus, ueraces a fallacibus, uelut res honestas a turpibus, ueraces a fallacibus, graues a leuibus, serias a ludicris, adpetendas a respuendis, qua possunt quasi conentur subtilitate discernere. Intellegimus quid agant; illam theatricam et fabulosam theologian ab ista ciuili pendere nouerunt et ei de carminibus poetarum tamquam de speculo resultare, et ideo ista exposita, quam damnare non audent, illam eius imaginem liberius arguunt et reprehendunt, ut, qui agnoscunt quid uelint, et hanc ipsam faciem, cuius illa imago est, detestentur; quam tamen di ipsi tamquam in eodem speculo se intuentes ita diligunt, ut qui qualesque sint in utraque melius uideantur. Unde etiam cultores suos terribilibus imperiis conpulerunt, ut inmunditiam theologiae fabulosae sibi dicarent, in suis sollemnitatibus ponerent, in rebus diuinis haberent, adque ita et se ipsos inmundissimos spiritus manifestius esse docuerunt, et huius urbanae theologiae
Abbreviated transcription (Latin):
ita pudore afficiunt᷑. ut & ille minꝰ moueat᷑.¬
& illa plus reluctet᷑. Et certe si adẽ uirgini¬
ensis dea ut uirgini lona soluat᷑. si adc̃su
bigus đs̃. ut uiro subigat᷑.si adẽ dea p̃ma.
utꝰ subaeta ne se cõmou̾eat. cõpͥmat᷑. dea ꝑ¬
tunda ibi qͥd faẽ. Trubeseat. eat foras: agat¬
aliꝗͥd & maritꝰ. Ualde in honestũ ẽ ut qđ uo¬
cat᷑ illa. impleat ꝗͥs quã nͥ ille. s forte iđoto¬
ret. & ꝑtundus uocaret᷑. magis eont᷑ eũ ꝓuro
ris pudicitia posceret maritꝰ auxiliũ. quã
feta ẽtͣ siluanũ. S qͥd hoc dicã. cũ ibi sit & pͥ¬
apus nimius masculus. suꝑcuiꝰ inmanissimỹ
& turpissimũ fascinũ. sedere noua nupta
iubebat᷑. more honestissimo & religiosissimo
matronarũ.Cant adhue ⁊theologiã ciuiłe
& theologiã fabulosã. urbes atheatris. tẽpla
abscenis. Saera pontificũ a carminibꝰ poetarẽ.

Expanded text:
ita pudore adficiuntur, ut et ille minus moueatur etita pudore adficiuntur, ut et ille minus moueatur et illa plus reluctetur? Et certe si adest Virginiensis dea, ut uirgini zona soluatur; si adest deus Subigus, ut uiro subigatur; si adest dea Prema, ut subacta, ne se commoueat, conprimatur: dea Pertunda ibi quid facit? Erubesaliquid et maritus. Valde inhonestum est, ut quod vocatur illa, impleat quisquam nisi ille. Sed forte ideo toretur et Pertundus uocaretur, maius contra eum pro uxoris pudicitia posceret maritus auxilium quam feta contra Siluanum. Sed quid hoc dicam, cum ibi sit et Priapus nimius masculus, super cuius inmanissimum et turpissimum fascinum sedere noua nupta iubebatur, more honestissimo et religiosissimo matronarum? Eant adhuc et theologian ciuilem a theologia fabulosa, urbes a theatris, templa ab scaenis, sacra pontificum a carminibus poetarum,
Abbreviated transcription (Latin):
Parcat᷑ humanȩ uerecundiȩ: ꝑ agat eeta c̃eu¬
piseentia carnis&: sanguinis. ꝓeurato seere¬
to pudoris. Quid implet cubieułu turba
numinũ. qͣndo ⁊ paranimphi inde disccđt:
& ad hoc impletur. ñ ut eoꝵ p̃sentia eogitata
maior sit cura pudicitie.s ut femine sexu
infirme. nouitate pauide. illis cooꝑantib
sine ulla difficultate uirginitas auferatur:
Ad ẽ enĩ dea uirginiensis. & ds pat̾ subigus.
& dea mat̾ p̃ma. & dea ꝑtumda. & uenus.
& pͥapus. Quidẽ hoc si omino laborantẽ
in illo oꝑe uirũ abdus adiuuari oportebat.
ñ sufficerit aliꝗͥs unꝰ. aut aliꝗͣ una. Nũqͥd
uenꝰ sola parũ eẽt. que ad hoc etiã dr̃ nuneu¬
pata. qđ sine eiꝰ ui femina uirgo eẽ ñ desi¬
nat. Si ẽ ulla fronsin hominibꝰ. que ñẽ in
numinibꝰ. ñne cũ eredunt c̃iugati. tot deos
utriꝰq sexus eẽ pͣsentes. & huicoꝑi instantes.

Expanded text:
Parcatur humanae uerecundiae; peragat cetera concuParcatur humanae uerecundiae; peragat cetera concupiscentia carnis et sanguinis procurato secreto pudoris. Quid inpletur cubiculum turba numinum, quando et paranymphi inde discedunt? Et ad hoc inpletur, non ut eorum praesentia cogitata maior sit cura pudicitiae, sed ut feminae sexu infirmae, nouitate pauidae illis cooperantibus sine ulla difficultate uirginitas auferatur. Adest enim dea Virginiensis et deus pater Subigus, et dea mater Prema et dea Pertunda, et Venus et Priapus. Quid est hoc? Si omnino laborantem in illo opere uirum ab dis adiuuari oportebat, non sufficeret aliquis unus aut aliqua una? Numquid Venus sola parum esset, quae ad hoc etiam dicitur nuncupata, quod sine ui femina uirgo esse non desinat? Si est ulla frons in hominibus, quae non est in numinibus, nonne, cum credunt coniugati tot deos utriusque sexus esse praesentes et huic operi instantes,
Abbreviated transcription (Latin):
intrare. qđ neq arbores cedunt᷑ ac putant᷑ si¬
ne ferro. nec far ẽficit᷑ sine pilo. neq fruges
coaceruant᷑ sine scopis. Ab his aut̃ trib reb
tres nuncupatos deos. int̾ cidõnã asceuris int̾¬
cisione. piłunũ apilo. deuerrã abscopis. quib
diis eustodibꝰ etra uĩ di siluani feta ẽseruaret᷑.
Ita contra dĩ nocemis seuitiã. ñ ualeret custodia
bonoꝵ. nisi plures etñt adu̾sus unũ: eiq aspero.
horrendo. inculto. ut pote siluestri. signis
culture tanquã contraruis repugnarent. Itane
ista ẽ innocentia deoꝵ asta concordia. Hlecine
sunt numina salubria urbiũ. magis riden¬
da. quã ludibria theatroꝵᷤ. Cũ masculus & fe¬
mina ẽ iungunt᷑ ad hi bet᷑ ds iugatĩnꝰ. Sit
hoc ferendum s domũ ẽ ducenda que nubit.
adhibet᷑ & ds̃ domidueꝰ. ut indomosit ad¬
hibet̾ ds̃ domiti: ut manc̾at eũ uiro. adhi¬
hibet᷑ dea maturna. Quidubtra queritur:

Expanded text:
intrare, quod neque arbores caeduntur ac putantur siintrare, quod neque arbores caeduntur ac putantur sine ferro, neque far conficitur sine pilo, neque fruges coaceruantur sine scopis; ab his autem tribus rebus tres nuncupatos deos, Intercidonam a securis intercisione, Pilumnum a pilo, Deuerram a scopis, quibus dis custodibus contra uim dei Siluani feta conseruaretur. Ita contra dei nocentis saeuitiam non ualeret custodia bonorum, nisi plures essent aduersus unum eique aspero horrendo inculto, utpote siluestri, signis culturae tamquam contrariis repugnarent. Itane ista est innocentia deorum, ista concordia? Haeccine sunt numina salubria urbium, magis ridenda quam ludibria theatrorum? Cum mas et femina coniunguntur, adhibetur deus Iugatinus; sit hoc ferendum. Sed domum est ducenda quae nubit; adhibetur et deus Domiducus; ut in domo sit, adhibetur deus Domitius; ut maneat cum uiro, additur dea Manturna. Quid ultra quaeritur?
Abbreviated transcription (Latin):
ferri. Saltĩ hic tandẽ forsitan senserunt. ꝗͥd in¬
mundi sp̃s. dũ ꝓdiis habent᷑. in hominũ m̃tibꝰ
possint. Hec certe nonfierent intheatris. lu¬
dunt quippe ibi ñ furiunt. quãuis deos hab̾e
qui eniã ludis delectent᷑. similis sit furoris. Qua¬
le aut̃ illud ẽ qđ cũ religiosum asuꝑstitioso. ea
distinctione discernat. ut asuꝑstitioso dicat
timeri deos: areligioso aut̃ tantũ uereri. ut pa¬
rentes. ñ ut hostes timeri: atq om̃s bonos ita di¬
cat. ut faciliꝰ sit eos nocentibꝰ parcere. quã lede¬
re quẽquã in nocentẽ: tam̃ mulieri fete ptꝰ par¬
tũ tres deos eustodes cõmemorat adhiberi. ne
siluanus deus ꝑnoetẽ in grediat᷑ & ueret: coꝵq
custodũ significandoꝵ eausa. tres homines noc¬
tu cireuire limina cireuire domꝰ. & pͥmo lim̃
securi ferire. postea pilo. t̾cio deuerrert̃ scopis:
ut his datis culturȩ signis. ds̃ siluanꝰ phibeat᷑

Expanded text:
ferri. Saltem hic tandem forsitan senserunt quid inferri. Saltem hic tandem forsitan senserunt quid inmundi spiritus, dum pro dis habentur, in hominum mentibus possint. Haec certe non fierent in theatris; ludunt quippe ibi, non fuiiunt; quamuis deos habere, qui etiam ludis talibus delectentur, simile sit furoris. Quale autem illud est, quod, cum religiosum a superstitioso ea distinctione discernat, ut- a superstitioso dicat timeri deos, a religioso autem tantum uereri ut parentes, non ut hostes timeri, adque omnes ita bonos dicat, ut facilius sit eos nocentibus parcere quam laedere quemquam innocentem, tamen mulieri fetae post partum tres deos custodes commemorat adhiberi, ne Siluanus deus per noctem ingrediatur et uexet, eorumque custodum significandorum causa tres homines noctu : circuire limina domus et primo limen securi ferire, postea pilo, tertio deuerrere scopis, ut his datis culturae signis deus Siluanus prohibeatur
Abbreviated transcription (Latin):
diximꝰ. Nonne scurtilitati mimice quã diui¬
ne consonant dignitati. siduas ꝗͥs quã nutͥees
adhiberet infantiꝰ. quarũ unã nihil nͥescã. alt̾a
nihil nisi potũ daret. siẽ isti ad hoc duas adhibu¬
erunt deas. educã ⁊ potinã. Nc̃pe desipere. ⁊ aliqͥd
mimo simile. insua domo agere iuderet᷑. libum
alibam̃to appellatũ uolunt: qđ mares in coeun¬
do ꝑ eiꝰ beneficiũ emissis seminibꝰ lib̾ent. Hoc ide
infeminis ag̾e lib̾am. quã etiã uen̾em putãt. qđ
⁊ ipsas ꝑhibeant scm̃ emitte: ⁊ obhec libo eande
iuriłe corꝑis partẽ intẽplo poni.femineã lib̾e.
Adhec addunt mulieres ad tͥbutas libo:⁊ uinũ
ꝓptͣ libidinẽ c̃eitandã. Sic bachanalia sũ ma
celebrant᷑ insania. Abi uarto ipse ẽfitet᷑. ab achan¬
tibꝰ talia fieri ñ potuisse. nͥ m̃te cõmota. Hec tam̃
postea displieuer senatiu seniori.⁊ ea iussit au¬

Expanded text:
diximus, nonne scurrilitati mimicae, quam dividiximus, nonne scurrilitati mimicae, quam divinae consonant dignitati? Si duas quisquam nutrices adhiberet infanti, quarum una nihil nisi escam, altera nihil nisi potum daret, sicut isti ad hoc duas adhibuerunt deas, Educam et Potinam; nempe desipere, et aliquid mimo simile in sua domo agere videretur. Liberum a liberamento appellatum volunt, quod mares in coeundo per ejus beneficium emissis seminibus liberentur: hoc idem in feminis agere Liberam, quam etiam Venerem putant, quod et ipsam perhibeant semina emittere; et ob haec Libero eandem uirilem corporis partem in templo poni, femineam Liberae. Ad haec addunt mulieres adtributas Libero et uinum propter libidinem concitandam. Sic Bacchanalia summa celebrabantur insania; ubi Varro ipse confitetur a Bacchantibus talia fieri non potuisse nisi mente commota. Haec tamen postea displicuerunt senatui saniori, et ea iussit au
Abbreviated transcription (Latin):
Nut hec p̃illa tenenda eligeret᷑.s ut cũ illa res¬
puenda intelligeritꝰ atqͦ ita sine ꝑiculo eoꝵ
qui erulẽ theologiã rep̃hendere metuebant.
uttaq c̃ tẽpta.ca quã nat̾alẽ uoeant. ap̃ meliores
animos inueniret locũ. Nã & ciuilis⁊ fabulosa.
ambe fabulose s̃. ambeq eiuiles. ambas inueniet
fabulosas. qͥuanitates ⁊ obscenitates ambarũ pru¬
dnt᷑ inspexerit. ambas eiules. qͥscenicos ludos
ꝑtinentes ad fabulosã. indeoꝵ eiuiliũ festiuita¬
tibꝰ. ⁊ in urbiũ diuinis rebadũterit. Quomͦ igitꝰ
uite et̃ne dande potestas cuiquã deox istoxtri¬
buit᷑. qͦs sua simulaera ⁊ saera ẽuincunt. diis fa¬
bulosis aꝑtissime reꝓbatis. eẽ simillimos. formis.
In quibꝰ om̃ibꝰ aut homines fuisse intellegunt᷑.
demonibꝰ. aut certe exqualib oecasione inmun¬
plieati oꝑ ortere. liñ ñ qͥdẽ om̃ã.s: multa iam

Expanded text:
ut haec prae illa tenenda eligeretur, sed ut cum illa resut haec prae illa tenenda eligeretur, sed ut cum illa respuenda intellegeretur, adque ita sine periculo eorum, qui ciuilem theologian reprehendere metuebant, utraque contemta ea, quam naturalem uocant, aput meliores animos inueniret locum. Nam et ciuilis et fabulosa ambae fabulosae sunt ambaeque ciuiles; ambas inueniet fabulosas, qui uanitates et obscenitates ambarum prudenter inspexerit; ambas ciuiles, qui scaenicos ludos pertinentes ad fabulosam in deorum ciuilium festiuitatibus et in urbium diuinis rebus aduerterit. Quo modo igitur uitae aetebuitur, quos sua simulacra et sacra convincunt, diis fabulosis apertissime reprobatis esse simillimos formis, in quibus omnibus aut homines fuisse intelliguntur,daemonibus, aut certe ex qualibet occasione immunplicari oportere, unde non quidem omnia, sed multa jam
Abbreviated transcription (Latin):
dicit᷑. sat᷑nũ suos filios deuorasse. ita ñ nulli int̃p̃¬
tent᷑: qđ longinqͥtas tẽporis. que sam̃i nomine
significat᷑. quicꝗͥd gignit ipsa ẽsumat. Uel siẽ
idẽ opinat᷑ uarro: qd ꝑtineat satͣn ad semina. que
int̾rã de q̃oriunt᷑ itrũ recidunt. Itẽq: alii alio
modo.⁊ similit̾̃ cet̾a. Et tam̃ theologia fabulo¬
sa dicit᷑. & cũ om̃ibꝰ huiꝰcemi int̾ p̃tationibꝰ suis
rep̃hendit᷑ abicit᷑. imꝓbat᷑. Nec solũ anat᷑aliquȩ¬
qđ dediis indigna c̃finxerint: merito repudi¬
anda discernit᷑. eonimirũ c̃silio. ut quoniã
acutissimi homines atq doctissimi. aqͥbꝰ ista
c̃scripta s̃. ambas imꝓbandas intelligebant.
& ilła seilie fabulosã. ⁊ istã eiuiłe. Ilła uͦ aude¬
bant imꝓbare. hanc ñ audebant. Ilłã culpan¬
đa ꝓposuer᷑ hanc eiꝰ simiłe cõꝑandã exposuert.

Expanded text:
dicitur, Saturnum suos filios deuorasse, ita nonnulli interprdicitur, Saturnum suos filios deuorasse, ita nonnulli interpretentur, quod longinquitas temporis, quae Saturni nomine significatur, quidquid gignit ipsa consumat, uel, sicut idem opinatur Varro, quod pertineat Saturnus ad semina, quae in terram, de qua oriuntur, iterum recidunt. Itemque alii alio modo et similiter cetera. Et tamen theologia fabulosa dicitur et cum omnibus huiusce modi interpretationibus suis reprehenditur abicitur inprobatur, nec solum a naturalieritur, eo quod de diis indigna confinxerit, merito repudianda discernitur: eo nimirum consilio, ut quoniam acutissimi homines atque doctissimi, a quibus ista conscripta sunt, ambas improbandas intelligebant, et illam scilicet fabulosam et istam civilem, illam vero audebant improbare, hanc non audebant; illam culpandam proposuerunt, hanc ejus similem comparandam exposuerunt;
Abbreviated transcription (Latin):
deoꝵ cap̃ ẽ certe. qđ mat̾ deoꝵ t̾ra ẽ.: ꝗͥd ultra
quęrimꝰ. qͥd cet̾a ꝑscrutam᷑: ꝗd euidentiꝰ suf¬
fragat᷑ cis: ꝗͥ dicunt om̃s istos deos homines
fuisse. Sic enĩ s̃ trigene. sic eis mat̾ ẽ terra.
inuera aut̃ theologia opꝰ dĩ ẽ t̾ra. ñ mat᷑.
Ietũtam̃ quomͦ saera eiꝰ int̾ p̃tent᷑ ⁊ referant
adrerũ nat᷑am uiros muliebria patiꝰ. non ẽ
scdm nat᷑am s eont᷑ nat᷑am. łlic morb. hoc
hoc erim̃. hoc dedecus hab int̾ illa sacra ꝓfes¬
sionẽ. qđ inuitiosis hominũ moribꝰ. iux habet
int̾ torm̃ta ẽfessionẽ. Deinde susta saera quę
sccncis turpitudinibꝰ c̃iuncunt᷑ eẽ frdiora. hinc
excusant᷑ atq purgant᷑: qđ habent int̾ p̃tationeᷤ
suas. qͥbꝰ ostendantur nrũ significare nat᷑am: Cur
ñ ctiã poctici similit᷑ excuscat᷑ atq purgent᷑. Mul¬
ta enĩ & ipsa ad cundẽ modũ int̾ pͣtati s̃. usꝙ
adeo. ut qđ ab eis inmanissimũ ⁊ infandissimũ

Expanded text:
deum terra est, quid ultra quaerimus, quid cetera perscrutamur? Quid euidentius suffragatur eis, qui dicunt omnes istos deos homines fuisse? Sic enim sunt terrigenae, sic eis mater est terra. In uera autem theologia opus Dei est terra, non mater. Verum tamen quoquo modo sacra eius interpretentur et referant ad rerum naturam: uiros muliebria pati non est secundum naturam, sed contra naturam. Hic morbus, hoc crimen, hoc dedecus habet inter illa sacra professionem, quod in uitiosis hominum moribus uix habet inter tormenta confessionem. Deinde si ista sacra, quae scaenicis turpitudinibus conuincuntur esse foediora, hinc excusantur adque purgantur, quod habent interpretationes suas, quibus ostendantur rerum significare naturam: quur non etiam poetica similiter excusentur adque purgentur? Multi enim et ipsa ad eundem modum interpretati sunt, usque adeo ut, quod ab eis inmanissimum et infandissimum
Abbreviated transcription (Latin):
magis flerit uidendo ꝓstratã. quã peccando
timeret iratã. Hec ille secũ. & siqua similia
que cõmemorare longũ ẽ. bona oꝑa tulit ex
isto tẽporali uapore euiꝰ lib culminiꝰ ⁊ sub¬
limitatis humane: quoꝵ oꝑũ merees ẽ et̃na
felicitas. cuiꝰ dator ẽ ds̃ solis ueracit̃ piis. ee

Expanded text:
magis fleret uidendo prostratam, quam peccando magis fleret uidendo prostratam, quam peccando timeret iratam? Haec ille secum et si qua similia, quae commemorare longum est, bona opera tulit ex isto temporali uapore cuiuslibet culminis et sublimitatis humanae; quorum operum merces est aeterna felicitas, cuius dator est
Abbreviated transcription (Latin):
cinna.⁊ mariꝰ. ⁊ sylla.: alii tales. nec finita fini¬
re uoluer: s magis doluit exorta. quã cuiquã
noee uoluit tͣminata. Int̾ hȩc om̃a exipso
initio imꝑi sui. ñ qͥeuit iustissimis ⁊ miseri¬
cordissimis legibꝰ adusꝯ impios laboranti eocłę
subuenire. quã ualens heretieꝰ. fauens arrianiᷤ
uchem̃t᷑ afflixerat: cuiꝰ eccłie se m̃brũ eẽ ma¬
gis quã int̾ris regnare gaudebat. simulaeͣ
gentiliũ ubiq cutenda p̾cepit. satis intelligen
nec t̾rena muna indemonioꝵ .s indi uerieẽ
posita potestate. Qd aut̃ fuit eiꝰ religiosa hu¬
militate mirabiliꝰ. qnͣdo thessalonicensium
grauissimũ scedus. cui iã ep̃is int̾cedentibus
pmise̾rat indulgentiã. tumultu qͦrũdam
qͥ ei coherebant undicare cõpulsꝰ. ⁊ cele¬
siastica cohercitꝰ disciplina. sicegit peniten¬
tiã. ut imꝑatoriã celsitudinẽ ꝓillo ppłs oran.

Expanded text:
Cinna et Marius et Sylla et alii tales nec finita finiCinna et Marius et Sylla et alii tales nec finita finire uoluerunt, sed magis doluit exorta quam cuiquam nocere uoluit terminata. Inter haec omnia ex ipso initio imperii sui non quieuit iustissimis et misericordissimis legibus aduersus inpios laboranti ecclesiae subuenire, quam Valens haereticus fauens Arianis uehementer adflixerat; cuius ecclesiae se membrum esse magis quam in terris regnare gaudebat. Simulacra gentilium ubique euertenda praecepit, satis intellegens nec terrena munera in daemoniorum, sed in Dei ueri esse posita potestate. Quid autem fuit eius religiosa humilitate mirabilius, quando in Thessalonicensium grauissimum scelus, cui iam episcopis intercedentibus promiserat indulgentiam, tumultu quorundam, qui ei cohaerebant, uindicare conpulsus est et ecclesiastica cohercitus disciplina sic egit paenitentiam, ut \'imperatoriam celsitudinem pro illo populus orans