comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
me raperet uerũ etiã ipsoꝵ tela in coꝵ corꝑa
retorqueret. Uñ ⁊ pocta elaudianꝰ. quãuis axp̃i
nomine alienꝰ. inciꝰ tam̃ laudibꝰ dix̃. Onimiũ
dilecte dõ eiumilitat ether: Et ẽuirati ueni¬
unt a delassica uentĩ. Uictor aut̃ siẽ eredide¬
rat ⁊ p̃dixerat. iouis simulachra qͥ adu̾sus
cũ fuerant. nescio qͥb̾ntibꝰ uelut ẽsecrata:
in alpibꝰ ẽstituta deposuit: coꝵq fulmina qđ
aurea fuissent. iocantibꝰ qđ illa leticia ꝑmit¬
tebat cursoribꝰ. ⁊ seabeis fulminari uelle di¬
centibꝰ. hilarit̾ benigneq donauit. In imicoꝵ
suoꝵ filios ꝗsͦ ñ ipsiꝰ iussu.s belli abstulerat
impetꝰ. etiã ñ dũ xp̃ianos ad eccłiam c̃fugien¬
tes. xp̃ianos hac occasione fieri uoluit. ⁊ xp̃i¬
ana caritate dilexit. nec pͥuauit eos rebꝰ : aur¬
it honoribꝰ: inneminẽ ptꝰ uictoriã pͥuatas in¬
imertias ualere ꝑmisit. bella ciuilia. ñsicut

Expanded text:
me raperet, uerum etiam ipsorum tela in eorum corpora me raperet, uerum etiam ipsorum tela in eorum corpora retorqueret. Unde et poeta Claudianus, quamuis a Christi nomine alienus, in eius tamen laudibus dixit: O nimium dilecte Deo, cui — militat aether, Et coniurati ueniunt ad classica uenti! Victor autem, sicut crediderat et praedixerat, Iouis simulacra, quae aduersus eum fuerant nescio quibus ritibus uelut consecrata et in Alpibus constituta, deposuit, eorumque fulmina, quod aurea fuissent, iocantibus quod illa laetitia permittebat cursoribus et se ab eis fulminari uelle dicentibus hilariter benigneque donauit. Inimicorum suorum filios, quos, non ipsius iussu, belli abstulerat impetus, etiam nondum Christianos ad ecclesiam confugientes, Christianos hac occasione fieri uoluit et Christiana caritate dilexit, nec priuauit rebus et auxit honoribus. In neminem post uictoriam priuatas inimicitias ualere permisit. Bella ciuilia non sicut
Abbreviated transcription (Latin):
humanitate & grã ẽsolat ẽ. Deinde cũ maximũ
t̃ribile fac̾et ille successꝰ. hic in angustus curarũ
suarũ. ñẽ laps ad curiositates saerilegas. atq inli¬
citas .s ad iohannẽ inegypti heremo constitutũ
quẽ dĩ scruũ ꝓphetandi spũ p̃ditũ. fama erebres¬
cente didicerat. misitꝰ atq ab eo nuntiũ uicto¬
rie certissimũ accepit. Mox tẏranni maximi
restituit: eoq siue ꝑ isidias. siue gͦ alio pacto.
ł casu ꝓxime extineto aliũ tẏrannũ cugeniũ.
qui in illiꝰ imꝑatoris locũ ñ legitime fuerat
subrogatꝰ. accepto rurs ꝓphetico responso. fi¬
de eert̾ oppressit. Cont̾ eui robustissimũ ex¬
ercitũ. magis orando. quã ftriendo pugnaũ.
Milites nob̃ qui ad erant. retuler̃ extorta sibi
eẽ demanibꝰ quecũq iaculabant᷑ cũ atheodo¬
su partibꝰ in adu̾sarios uehemensuentꝰ irit:
& ñ sołũ quecũq in eos iactabant᷑ c̃citatissi¬

Expanded text:
humanitate et gratia consolatus est. Deinde cum Maximum humanitate et gratia consolatus est. Deinde cum Maximum terribilem faceret ille successus, hic in angustiis curarum suarum non est lapsus ad curiositates sacrilegas adque inlicitas, sed ad Iohannem in Aegypti eremo constitutum, quem Dei seruum prophetandi spiritu praeditum fama crebrescente didicerat, misit adque ab eo nuntium uictoriae certissimum accepit. Mox tyranni Maximi restituit, eoque siue per insidias siue quo alio pacto uel casu proxime extincto alium tyrannum Eugenium, qui in illius imperatoris locum non legitime fuerat subrogatus, accepto rursus prophetico responso fide certus obpressit, contra cuius robustissimum exercitum magis orando quam feriendo pugnauit. Milites nobis qui aderant rettulerunt extorta sibi esse de manibus quaecumque iaculabantur, cum a Theodosii partibus in aduersarios uehemens uentus iret et non solum quaecumque in eos iaciebantur concitatissi
Abbreviated transcription (Latin):
multo eitiꝰ quã iulianũ abstulit: gratianũ
fetro tẏ rannico ꝑmisit interimi. Ponge qͥdẽ
mitiꝰ. quã magnũ põpeiũ colentẽ uelut roma¬
nos deos. Nã ille uindicari acatone ñ potuit:
quẽ ciuilis belli qͦdam heređe reliquerat. Iste
aut̃ quã ius pie anime solatia talia ñ reqͥrãt.
atheo dosio uindieatꝰ ẽ: quẽ regni participem
fecat. eũ p aruułi hab̾et ⁊ fratrẽ auidior fide
societatis. quã nimie potestatis. Uñ ⁊ ille ñ sole
uiuo seruauit quã debebat fid̾e: uerũ etiã ptꝰ
ciꝰ mortẽ pulsũ ab eiꝰ int̾fectore maximo. ualen¬
tinianũ eiꝰ paruusũ fratrẽ. in sui partes imꝑũ
tanquã xpian exccpit. pupilłũ pat̾o eusto¬
diuit affectu: quẽ destitutũ om̃ib opibꝰ nullo
negotio poss auferre. si lati regnandi eupiditate.
magis quã bene faciendi caritate flagrarit. Iñ potiꝰ
cũ seruata eiꝰ imꝑatoria dignitate susceptũ. ipsa

Expanded text:
multo citius quam Iulianum abstulit; Gratianum multo citius quam Iulianum abstulit; Gratianum ferro tyrannico permisit interimi, longe quidem mitius quam magnum Pompeium colentem uelut Romanos deos. Nam ille uindicari a Catone non potuit, quem ciuilis belli quodam modo heredem reliquerat; iste autem, quamuis piae animae solacia talia non requirant, a Theodosio uindicatus est; quem regni participem fecerat, cum paruulum haberet et fratrem, auidior fidae societatis quam nimiae potestatis. CAPUT XXVI. De uiuo seruauit quam debebat fidem,_ uerum etiam post eius mortem pulsum ab eius interfectore Maximo Valentinianum eius paruulum fratrem in sui partes imperii tamquam Christianus excepit pupillum, paterno custodiuit adfectu, quem destitutum omnibus opibus nullo negotio posset auferre, si latius regnandi cupiditate magis quam benefaciendi caritate flagraret; unde potius eum seruata eius imperatoria dignitate susceptum ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
nos imꝑatores. dicimꝰ ẽẽ felices. interim spe. ptra
re ipsa futuros. cũ id qđ ex pectamꝰ aduenerit.
Nãbonꝰ ds ne hominesqͥ eũ erederent ꝓpt̃ et̃nã
uitã colendu. hassublimitates ⁊ regna t᷑rena ex¬
istimarent posse neminẽ ẽseqͥ nisi demonib
supplicet: qđ hi sps intalib multũ ualerent.
c̃stantinũ imꝑatorẽ ñ supplicantẽ demonib
s: ipsũ uerũ đm colentẽ tantis t̃renis impleuit¬
muncribꝰ. qnͣta optare nullus auderet. Cuictiã
condere eiuitatẽ romano imperio sociã. uelut
ipsiꝰ rome filiã.s sinealiqͦ demonẽ tẽplosimu¬
lachroq c̃cessitꝰ. diuimꝑauit. uniu̾sũ orbe ro¬
manũ unꝰ dugustꝰ tenuit & defendit. in admi¬
nistrandis ⁊ gerendis bellis uictoriosissimꝰ fuit.
Intẏrannus oppͥmendis ꝑ om̃a ꝓsperatꝰ ẽ: grande¬
uitã et̾nã qͥsq debeat eẽ xꝑianꝰ. iouinian um

Expanded text:
nos imperatores dicimus esse felices interim spe, postea nos imperatores dicimus esse felices interim spe, postea re ipsa futuros, cum id quod expectamus aduenerit.Nam bonus Deus, ne homines, qui eum crederent propter aeternam uitam colendum, has sublimitates et regna terrena existimarent posse neminem consequi, nisi daemonibus supplicet, quod hi spiritus in talibus multum ualerent, Constantinum imperatorem non supplicantem daemonibus, sed ipsum uerum muneribus, quanta optare nullus auderet: cui etiam condere civitatem Romano imperio sociam, velut ipsius Romae filiam, sed sine aliquo daemonum templo simulacroque concessit. Diu imperauit, uniuersum orbem Romanum unus Augustus tenuit et defendit; in administrandis et gerendis bellis uictoriosissimus fuit, in tyrannis obprimendis per omnia prosperatus est; grandaeuitam aeternam quisque debeat esse Christianus: Iouianum
Abbreviated transcription (Latin):
extollunt᷑ .s se homines eẽ meminer̃. si suã potesta¬
tẽ addicultũ maxime dilatandũ maicstati eiꝰ fa¬
muła faciunt:. si dm̃ timent. si diligunt. colunt:
si plus amant illud regnũ. uñ timent hab̃e ẽsor¬
tes. si tardiꝰ uindicantꝰ. facile ignoseunt. si eandẽ
uindietã ꝓnecessitate regende tuendeq rei pub¬
liec. ñ ꝓsat᷑andis inimicitiarũ odis exercent. si
cande̾ ueniã ñ ad inpunitatẽ in iqͥtatis .s ad spẽ
cortectionis indulgent.si qđ aspere coguntur
plerũq: decernere. misedĩe lenitate ⁊ beneficioy
largitate conpensant: si luxuria tanto eis est
castigatior:. ꝗnͣto posset ẽẽ libior. Si malunt
cupiditatibꝰ prauis. quã qͥb lib gentibꝰ imꝑare.
Et si hec om̃a faciunt. ñ ꝓpt̃ ardorẽ in anisgłe.
humilitatis. ⁊ miscrationis ⁊ orationissae̾ficiũ
đo suo uero immolare ñ neglegunt. Tales xp̃ia¬

Expanded text:
extolluntur, sed se homines esse meminerunt: si suam potestaextolluntur, sed se homines esse meminerunt: si suam potestatem ad Dei cultum maxime dilatandum, majestati ejus famulam faciunt; si Deum timent, diligunt, colunt; si plus amant illud regnum, ubi non timent haberetes; si tardius uindicant, facile ignoscunt; si eandem uindictam pro necessitate regendae tuendaeque rei publicae, non pro saturandis inimicitiarum odiis exerunt; si eandem ueniam non ad inpunitatem iniquitatis, sed ad spem correctionis indulgent; si, quod aspere coguntur plerumque decernere, misericordiae lenitate et beneficiorum largitate conpensant; si luxuria tanto eis est castigatior, quanto posset esse liberior; si malunt cupiditatibus prauis quam quibuslibet gentibus imperare et si haec omnia faciunt non propter ardorem inanis humilitatis et miserationis et orationis sacrificium Deo suo uero immolare non neglegunt. Tales Christia
Abbreviated transcription (Latin):
lauit. & tã ineredibilit̾ uietis supplicatoribꝰ
demonỹ. nec saluti rerũ p̃sentiũ necessaria ẽe
sacͥficia illa monstrauit: ut ab his qͥñ ꝑspica
p̃sentes necessitates uera religio deserat᷑. & magis
cĩne uitȩ fidelissima expectatio teneat᷑. Neꝙ¬
enĩ nos xxp̃ianos ꝗͦs dã imꝑatores iđo felices di¬
cimꝰ: qr ł diutiꝰ imꝑarunt. ł imꝑantesfiliosmor¬
te placida reliquet᷑: ł hostes rei publice domu¬
er:ł inimicos ciues adu̾susse insurgentes. ⁊ ca¬
uere & oppͥmere potuer̃. Hec & alia ute huiꝰ
enĩnose ł munera ł solatia. qͥđã ctiã cultores
demonũ accipere metuer. qui ñ ꝑtinent adreg¬
nũ dĩ quo ꝑtinent isti.⁊ hoc ipsiꝰ misericordiaᷤ
factũ ẽ. ne ab illo ista qͥ ieũ erederent uelut
sũmabona desiderarent.S. felices eos dicimꝰ.
suiuste imꝑant. si int̾linguas sublimit hono¬
ꝗrantiũ. ⁊ obseqͥa nimis humilit̃ salutantiũ non

Expanded text:
lauit, et tam incredibiliter uictis supplicatoribus daemonum nec saluti rerum praesentium necessaria esse sacrificia illa monstrauit, ut ab his qui non perupraesentes necessitates uera religio deseratur, et magis aeternae uitae fidelissima expectatione teneatur. enim nos Christianos quosdam imperatores ideo felices dicimus, quia uel diutius imperarunt uel imperantes filios morte placida reliquerunt, uel hostes rei publicae domuerunt uel inimicos ciues aduersus se insurgentes et cauere obprimere potuerunt. Haec et alia uitae huius aerumnosae uel munera uel solacia quidam etiam culdaemonum accipere meruerunt, qui non pertinent ad regnum Dei, quo pertinent isti; et hoc ipsius misericordia factum est, ne ab illo ista, qui in eum crederent, velut summa bona desiderarent: sed felices eos dicimus, si juste imperant, si inter linguas sublimiter honorantium, et obsequia nimis humiliter salutantium non
Abbreviated transcription (Latin):
dieens. multosse tales qͣłe ilłu uid̾et. in eiꝰ exitix̃
ẽ iurasse: cuiꝰ ille fortitudinẽ ⁊ ẽiurationẽ talĩ
ꝑhorrescens. sine ulla dubitatione se ab illo
bello facta pace ẽ pescuit: ꝗͥ regno çeloꝵ impu¬
taturꝰ ẽ merita sua.si ꝓillo ñ unã manũ. neq
hoc sͥ ultͦ faciens. s ꝑsequente aliꝗͦ patiens. totũ
flamis corpꝰ impenderit. Si cuitiꝰ armatꝰ equo
ẽcito in abruptũ hiatũ t̾re se p̃cipitẽ dedit.
deoꝵ suoꝵ oraculis seruiens. quõ iusserant. ut
illuc id qđ romani haberent optimũ mitteret᷑.
nec aliud intellegere potuer̃: quã uiris armisq¬
e se excellete. uñ uidelie oportebat. ut deoꝵ
iussis in ilłu interitũ uir p̃cipitaret᷑ armatus:
ꝗd se magnũ ꝓct̃na patͥa fecisse dicturꝰ ẽ. qͥ aliꝗm
fidei sue passꝰ inimicũ. ñ se ultͦ intałe mortẽ

Expanded text:
dicens multos tales, qualem illum uideret, in eius exitium dicens multos tales, qualem illum uideret, in eius exitium coniurasse cuius ille fortitudinem et coniurationem talium perhorrescens sine ulla dubitatione se ab illo bello facta pace conpescuit: quis regno caelorum inputaturus est merita sua, si pro illo non unam manum neque hoc sibi ultro faciens, sed persequente aliquo patiens totum flammis corpus inpenderit? Si Curtius armatus equo concito in abruptum hiatum terrae se praecipitem dedit, deorum suorum oraculis seruiens, quoniam iusserant, ut illuc id quod Romani haberent optimum mitteretur, nec aliud intellegere potuerunt, quam uiris armisque se excellere, unde uidelicet oportebat, ut deorum iussis in illum interitum uir praecipitaretur armatus: quid se magnum pro aeterna patria fecisse dicturus est, qui aliquem fide
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑator ab hoste ꝓuocatꝰ. iuuenili ardore pugnaue¬
rat. liez uiciss occidit. neplus mali cẽt in exem
multomĩnꝰ quã filii diligunt᷑ bona t̾rena ẽtẽp̃¬
nunt.: Si furiꝰ camilł cniã ingratã patͥam. a cuiꝰ cer¬
uicibꝰ acerrimoꝵ hostiũ uegentiũ iugũ depule
rat. dapnatisq ab emulis fuerat. agallis ittrỹ
libauit. qr ñ habebat potiorẽ ubi pꝰosset uiu̾e
gloriosꝰ. cur extollat᷑. uelut gͣnde aliqͥd fecit.
qͥ forte in ȩccłia ab inimicis carnalib grauissimã
exhonorationis passꝰ iniuriã. ñse adeiꝰ hostes
hereticos tñstulit. aut aliqͣm ẽ t̃ ilła ipse here¬
sim ẽdidit: s cã potiꝰ qnͣtũ ualuit ab heretieoꝵ
ꝑnitiosissima uanitate defenditꝰ. cũ alia ñsit.
Si mittiꝰ ut cũ porsenna rege paxfieret: qͥ grauis¬
simobello romanos p̃mebat. ꝙr porsennã ipsum
occide ñ potuit. ut ꝓ eo alt̾um deceptꝰ occidit.
in ardentẽ arã añ oculos eiꝰ dext̾am ertendit

Expanded text:
ator, ab hoste prouocatus iuuenali ardore pugnauerat, licet uicisset, occidit, ne plus mali esset in exempmulto minus quam filii diliguntur, bona terrena contemnunt? Si Furius Camillus etiam ingratam patriam, a cuius ceruicibus acerrimorum hostium Veientium iugum rat, damnatusque ab aemulis fuerat, a Gallis iterum liberavit, quia non habebat potiorem ubi posset vivere gloriosus : cur extollatur velut grande aliquid fecerit, qui forte in Ecclesia ab inimicis carnalibus gravissimam exhonorationis passus injuriam, non se ad ejus hostes haereticos transtulit, aut aliquam contra illam ipse haeresim condidit, sed eam potius quantum valuit ab haereticorum perniciosissima pravitaSi Mucius, ut cum Porsenna rege pax fieret, qui grauissimo bello Romanos premebat, quia Porsennam ipsum occidere non potuit et pro eo alterum deceptus occidit, in ardentem aram ante eius oculos dexteram extendit,
Abbreviated transcription (Latin):
uerit ad tanti imꝑii głam eonsequenda. pot̾
tam̃ ⁊ alia causa eeͣ latentior: ꝓpt̃ diu̾sa meri¬
ta genis humani. đo magis nota quã nob̾. dũ
illud constet int̃ om̃s ueracit᷑ pios. neminẽ
sine uera pietate. idẽ uendi uero eultu uerã
posse hab̾e uͥtutẽ. nec eã uerã ẽẽ qnͣdo głȩ seruit
humane: eostam̃ ꝗͥ nec ciues sint eiuitatis
ct̃ne. que insac̾s littis nr̃is dieit᷑ eiuitas dei.¬
utiliores cẽ t̃rene ciuitati. qnͣdohabent uͥtutẽ.ł
ipsã quã sinee ipsã. Illi aut̾ qͥuera pietate p̃diti
bene uuunt. si habent scientiã regendi ppłos.¬
ẽseerati sͣ. nihil ẽ felitꝰ reb humanis. quãsi do
miscrante habeant potestatẽ. Tales aut̃ homines
tentibꝰ dederit. simulq intellegunt. qnͣtũ sibi

Expanded text:
uerit ad tanti imperii gloriam consequendam: potest uerit ad tanti imperii gloriam consequendam: potest tamen et alia causa esse latentior propter diuersa merita generis humani, Deo magis nota quam nobis, dum illud constet inter omnes ueraciter pios, neminem sine uera pietate, id est ueri Dei uero cultu, ueram posse habere uirtutem, nec eam ueram esse, quando gloriae seruit humanae; eos tamen, qui ciues non sint ciuitatis aeternae, quae in sacris litteris nostris dicitur ciuitas Deutiliores esse terrenae ciuitati, quando habent uirtutem uel ipsam, quam si nec ipsam. Illi autem, qui uera pietate praediti bene uiuunt, si habent scientiam regendi populos, nihil est felicius rebus humanis, quam si Deo miserante habeant potestatem. Tales autem homines tentibus dederit, simulque intellegunt. quantum sibi
Abbreviated transcription (Latin):
tionis cupiditatt earuer̃: Multos tales fuisse
ꝓdit historia.s. huiꝰ uitii sũmitatẽ. ⁊ qͣsi arcem
qñdam. nero cesar pͥmꝰ obtinuit. Cuiꝰ fuit tan¬
taluxuries. ut nihil ab eo putaret᷑ iurile me¬
tuendu. tanta crudelitas. ut nihil molle ha¬
bert erederet᷑ si nesciret᷑. Etiã talib tam̃ domi¬
rndi potestas ñdat᷑. nͥ sũmi di puiđdntia:
dignas. Aꝑta dẽ hacit uar diuina ẽ. loquen¬
te dĩsapientia. ꝑ me reges regnant. Atẏranni
ꝑmetenent trã Sne tyranni ñ pessimi
atq impbi reges.s: uet ere nomine fortes dicti
cristim̃t᷑. Uñ ait uͥgiliꝰ. Pars m paciserit. dextrã
tetigisse tẏranni.Aꝑtissime alio loco deđdo
dictũ c̃. Qui regnare faẽ hominẽ ypoctitã ꝓpt̃
ꝑu̾sitatẽ ppłi. Quã obrẽ quã uis ut potuisatis
exposuerim. ꝗͣ causa đs unꝰ uerꝰ ⁊ iustꝰ. roma nos
ñ scđm qnͣđã formã t̾renȩ ciuitatis bonos. adui¬

Expanded text:
tionis cupiditate caruerunt. Multos tales fuisse tionis cupiditate caruerunt. Multos tales fuisse prodit historia; sed huius uitii summitatem et quasi arcem quandam Nero Caesar primus obtinuit, cuita luxuries, ut nihil ab eo putaretur virile metuendum; tanta crudelitas, ut nihil molle habere crederetur, si nesciretur. Etiam talibus tamen dominandi potestas non datur nisi summi Dei providentia, ta de hac re vox divina est, loquente Dei sapientia: Per me reges regnant, et tyranni per me tenent terram . Sed ne tyranni non pessimi atque improbi reges, sed vetere nomine fortes dicti existimentur, unde ait Virgilius, Pars mihi pacis erit, dextram tetigisse tyranni: apertissime alio loco de Deo dictum est: Quia regnare facit hominem hypocritam propter peruersitatem populi. Quam ob rem, quamuis ut potui satis exposuerim qua causa Deus unus uerus et iustus Romanos secundum quandam formam terrenae ciuitatis bonos adiu
Abbreviated transcription (Latin):
sieredat᷑ꝰ. ñ ẽ unde se suspieantiũ sensibꝰ alit̃. ec̃
quã suspieant᷑ ostendat.S. qͥ ẽ tt̃pnit iudicia
laudantiũ. ẽ tẽp̃nit ctiã suspicantiũ temerta¬
tr̃ quoꝵ. tam̃ siuere bonꝰ ẽ. ñ ẽ tẽpnit salutem:
qu̾o tante iusticie᷑ ẽ. qͥde spũ di ututes habet.
ut ctiã ipsosdiligat inimieos. ⁊ itadiligat. ut
suos osores ł detractores. uelit correctos habere
ẽsortes. ñ int̃rena patͥas insuꝑna. In laudato¬
nb aut̃ suis. quãuis paruipendat qđ cũ laudant.
ñ tam̃ parui pendit qđ amant. nec cos uult fal¬
lere laud antes. nedecipiat diligentis. iđoq
instat ardent̃. ut potiꝰ ille laudet᷑. aqͦ habet ħo.
qͥeꝗͥd in eo iure laudat᷑. Qui aut̃ głȩ ẽtẽptor do¬
minationis ẽ auidꝰ. bestias suꝑat᷑. siue eru deli¬
tatis uitiis. siue luxurie. Tales ꝗnđa romanifu¬
ert̃. N enĩ euta existimationis amissa. domina¬

Expanded text:
si credatur, non est unde se suspicantium sensibus aliter esse, si credatur, non est unde se suspicantium sensibus aliter esse, quam suspicantur, ostendat. Sed qui contemnit iudicia laudantium, contemnit etiam suspicantium temeritatem, quorum tamen, si uere bonus est, non contemnit salutem, quoniam tantae iustitiae est qui de spiritu Dei uirtutes habet, ut etiam ipsos diligat inimicos, et ita diligat, ut suos osores uel detractores uelit correctos habere consortes non in terrena patria, sed superna; in laudatoribus autem suis, quamuis paruipendat quod eum laudant, non tamen paruipendit quod amant, nec eos uult fallere laudantes, ne decipiat diligentes; ideoque instat ardenter, ut potius ille laudetur, a quo habet homo quidquid in eo iure laudatur. Qui autem gloriae contemtor dominationis est auidus, bestias superat siue crudelitatis uitiis siue luxuriae. Tales quidam Romani fuerunt. Non enim cura existimationis amissa domina
Abbreviated transcription (Latin):
uita mun̾ibq ꝑpetuis. & ipsi suꝑne eiuita¬
tis societatt colat᷑ ds unꝰ ⁊ uerus. rectissime
istoꝵ głe donati s̃: ut hi qͥ q̃libꝰcũꝙ uirtutibꝰ
t̃renã głam quesier̾: ⁊ adqͥsi er: uincerent cos¬
cupiditatẽ humane głȩ. ⁊ cupiditatẽ domi¬
nationis. Nãlie peliue sit. ut qͥhumana
gła nimiũ delectat᷑. etiã dominari ardent̃
affectet: tam̃ qͥ uerã lie humanarỹ laudũ
głam c̃cupiseunt: dant operã bene iudiean¬
tib ñ displicere. St̃ enĩmulta in moribꝰ bona.
de qͥbꝰ multi iudicant bene. quã usea multi
ditate głe. ꝗͣ ueret᷑ homo bene iudicantib dis¬
plicere. dominari atq imꝑare desiderat. caã
tt᷑. aut certe dolis atꝗ fallatus ẽ tendit: uolens
bonꝰ uideri et̃. qđ ñ est. Et ido uͥtutes habenti.
tu dĩ ẽ. iuditio aut̃ ñ aꝑit᷑ humano. Oc ꝗd enĩ
fre̾it adoculos hominũ. qͦ głe ẽtẽptorappareat.
ad maiorẽ lauđẽ. hoc ẽ admaiorẽ głam facere

Expanded text:
uita muneribusque perpetuis et ipsius supernae ciuitatis societate colatur Deus unus et uerus, rectissime istorum gloriae donati sunt, ut hi, qui qualibuscumque uirtutibus terrenam gloriam quaesiuerunt et adquisiuerunt, uincerentcupiditatem humanae gloriae et cupiditatem dominationis. Nam licet procliue sit, ut, qui humana gloria nimium delectatur, etiam dominari ardenter adfectet, tamen qui ueram licet humanarum laudum gloriam concupiscunt, dant operam bene iudicantibus non displicere. Sunt enim multa in moribus bona, de quibus multi bene iudicant, quamuis ea multi ditate gloriae, qua ueretur homo bene iudicantibus displicere, dominari adque imperare desiderat, etiam titur aut certe dolis adque fallaciis contendit, uolens bonus uideri esse, quod non est. Et ideo uirtutes habenti tu Dei est, iudicio autem non aperitur humano. Quidquid enim fecerit ad oculos hominum, quo gloriae contemtor appareat, ad maiorem laudem, hoc est ad maiorem gloriam, facere
Abbreviated transcription (Latin):
poner ait. Eaccuat alii spitantia molliꝰ crã.
credo eqͥde uiuos ducent de marmore uult̃.
Orab̃t causas meli ȩeliq meat. deseribent ra¬
dio. ⁊ surgentia syda diceñt. Turegere imꝑiopõ¬
pulos romane mem̃to. hetibi grunt artes. partiq
impone mores. parccre subi eetis.: debellare suꝑbõs.
Has artes illi tanto ꝑitiꝰ exereebant. qͣntõminꝰ
se uoluptatib dab̾at.⁊ eneruationi animi
corꝑis. in ẽcupiscendis ⁊ augendisdiuitiis ꝯ ꝑ
illas moribꝰ corrum pendis. rapiendo miseris
ciiubꝰ. largiendo scemieis turpibꝰ Uñ qui tales
iã morũ.labe suꝑabant. atq habundabant.
qͣndo seribebat ista salustiꝰ canebatq uirgiliꝰ
ñ illis artib ad honores & głam .s. dolis atq fal¬
latiis ambiebant. Uñ idẽ diõ.S pͥmo magisam¬
bitio. quã auaritia animos hominũ exerebat.
qđ tam̃ uitiũ ꝓpiꝰ ututierat. Nã głam. honorẽ.

Expanded text:
eponeret, ait: Excudent alii spirantia mollius aera, eponeret, ait: Excudent alii spirantia mollius aera, Cedo equidem, uiuos ducent do marmore uultus, Orabunt causas melius caelique meatus Describent radio et surgentia sidera dicent: Tu regere imperio populos, Romane, memento Hae tibi erunt artes pacique inponere mores, Parcere subiectis et debellare superbos. Has artes illi tanto peritius exercebant, quanto minus se uoluptatibus dabant et eneruationi animi et corporis in concupiscendis et augendis diuitiis et per illas moribus corrumpendis, rapiendo miseris ciuibus, largiendo scaenicis turpibus. Unde Qui tales iam morum labe superabant adque abundabant, quando scribebat ista Sallustius canebatque Vergilius, non illis artibus ad honores et gloriam, sed dolis adque fallaciis ambiebant. Unde idem dicit: Sed primo magis ambitio quam auaritia animos hominum exercebat, quod tamen uitium propius uirtutem erat. Nam gloriam honorem
Abbreviated transcription (Latin):
btas. tanta cupido głe incesserat. ut parum
ect̃ sola lib̾tas. nisi ⁊ dñatio queteret᷑. dũ ꝓmag¬
no haberet᷑. qđ uelut loquente ioue. idẽ pocta
diẽ. Quĩn asꝑa iuno. que mare nune t̾rasꝙ meni
celũq fatigat. consilia inmeliꝰ referit. mecũq
fouebit. romanos rerũ dominos. gentẽꝙ. tõga¬
tã. Sic plaeitũ ueniet lustris labentib etas. eũ
domꝰ asarici phithiã elarasꝙ micenas. scruitio
pͣmit. ac uictis dominabit᷑ argĩs. Que qͥdẽ uir¬
gili iouẽ in ducens tanꝗmfutura p̃dieentẽ :¬
ipse iã facta recolebat. cernebatq p̃sentiã.
Uerũ ꝓptͣta cõmemorart illa uolui. ut osten¬
derem dominationẽ pt᷑ libtatẽ sic habiuusse
romanos: ut in eoꝵ magnis laudib. poneretur.
ħ inc ẽ ⁊ illud eiꝰdẽ poete. qđ eũ artib aliarũ gen¬
tiũ. eas ipsas ꝓpͥas romanoꝵ artes regnandi.atq
imꝑandi. ⁊ subigendi. ac debellandi ppłos añ¬

Expanded text:
bertas, tanta cupido gloriae incesserat, ut parum bertas, tanta cupido gloriae incesserat, ut parum esset sola libertas, nisi et dominatio quaereretur, dum pro magno habetur, quod uelut loquente Ioue idem poeta dicit: Quin aspera Iuno, Quae mare nunc terrasque metu caelumque fatigat, Consilia in melius referet mecumque fouebit Romanos rerum dominos gentemque togatam. Sic placitum. Ueniet lustris labentibus aetas, Cum domus Assaraci Phthiam clarasque Mycenas Seruitio premet ac uictis dominabitur Argis. Quae quidem Vergilius Iouem inducens tamquam futura praedicentem ipse iam facta recolebat cernebatque praesentia; uerum propterea commemorare illa uolui, ut ostenderem dominationem post libertatem sic habuisse Romanos, ut in eorum magnis laudibus poneretur. Hinc est et illud eiusdem poetae, quod, cum artibus aliarum gentium eas ipsas proprias Romanorum artes regnandi adque imperandi et subigendi ac debellandi populos ant
Abbreviated transcription (Latin):
quẽꝗd uirtute magnũ . s sua memoria fuisse
illos duos ingenti uirtute diu̾sis moribꝰ. In lau¬
dibꝰ aut̃ cesaris posuit. qđ sibi magnũ imꝑium.
exercitũ. bellũ nouũ exoptabat. ubi uirtꝰ eni¬
tescere posset: ita fidebat inuotis uiroꝵ urtu¬
te magnoꝵ.ut excitaret inbelłu miseras gen¬
tes. ⁊ flagello agitaret bellona sanguneo. ut
eet ubi uirtꝰ eoꝵ enitesceret. Hoc illa ꝓfecto lau¬
dis auiditas. ⁊ glę cupido faciebat. Amore itaq
primitꝰ libtatis. post enã dominationis. ⁊ cupr¬
ditate laudis ⁊ głe. multa magna fecert̃. Red¬
dit eis utriꝰq rei testimoniũ etiã poeta insignis
illoꝵ. Inde quippeait. Nec non tarqͥniũ eiectũ
porsenna iubebat acciꝑe. ingentiq: urbe ob¬
sidione p̃mebat: enea deinferrũ ꝓlib̾tate ru¬
ebant. Tunc itaq magnũ illis fuit. aut forti¬
ter emori. aut libos uiuere.S. cũ ec̃t adepta li¬

Expanded text:
quemquam uirtute magnum, sed sua memoria fuisse quemquam uirtute magnum, sed sua memoria fuisse illos duos ingenti uirtute, diuersis moribus. In laudibus autem Caesaris posuit, quod sibi magnum imperium, exercitum, bellum nouum exoptabat, ubi uirtus enitescere posset. Ita fiebat in uotis uirorum uirtute magnorum, ut excitaret in bellum miseras gentes et flagello agitaret Bellona sanguineo, ut esset ubi uirtus eorum enitesceret. Hoc illa profecto laudis auiditas et gloriae cupido faciebat. Amore itaque primitus libertatis, post etiam dominationis et cupiditate laudis et gloriae multa magna fecerunt. Reddit eis utriusque rei testimonium etiam poeta insignis illorum; inde quippe ait: Nec non Tarquinium eiectum Porsenna iubebat Accipere ingentique urbem obsidione premebat; Aeneadae in ferrum pro libertate ruebant. Tunc itaque magnum illis fuit aut fortiter mori aut liberos uiuere. Sed cum esset adepta li
Abbreviated transcription (Latin):
ingenti cupiditate psesser. Ipsã deniq patͥam
dominã eẽ ẽ cupier̃. Hine ẽ qđ regalẽ dominatio¬
nẽ ñ ferentes. annua imꝑia. binosq imꝑatores
sibi fecer᷑ Qui ẽsules appellati s̃ a ẽsulendo.¬
ñ reges aut domini aregnando atq dnãndo:
eũ & reges utiq a regnando dicti meli uideant᷑.
ut regnũ aregib Reges aut̃ ut dictũ est¬
aregendo .s: fastus regiꝰ. ñ disciplina putata ẽ re¬
gentis. ł beniuolentia ẽsulentis .s suꝑbia domi¬
nantis. Expulso itaq rege tarqͥnio. & ẽsulib
institutis. secutũ ẽ qđ iđẽ auctor in romanoꝵ
laudibꝰ posuit. qđ eiuitas incredibile memo¬
ratu ẽ. ad epta lib̾tate. qnͣtũ breui creuerit. tan¬
ta cupido głe incesserat. Istagͦ laudis auidi¬
tas. ⁊ cupidoglę. multa alia miranda fecit. lau¬
magnos ⁊ p̃claros uiros. mareũ catonẽ ⁊ gaiũ
cesarẽ: dicens. qđ diu illa respublica ñ habuit

Expanded text:
ingenti cupiditate presserunt. Ipsam denique patriam ingenti cupiditate presserunt. Ipsam denique patriam dominam esse concupiuerunt. Hinc est quod regalem dominationem non ferentes annua imperia binosque imperatores sibi fecerunt, qui consules appellati sunt a consulendo, non reges aut domini a regnando adque dominando\'; cum et reges utique a regendo dicti melius uideantur, ut regnum a regibus, reges autem, ut dictum estregendo; sed fastus regius non disciplina putata est regentis uel beneuolentia consulentis, sed superbia dominantis. Expulso itaque rege Tarquinio et consulibus institutis secutum est, quod idem auctor in Romanorum laudibus posuit, quod \'ciuitas incredibile memoratu est adepta libertate quantum breui creuerit; tanta cupido gloriae incesserat. Ista ergo laudis auiditas et cupido gloriae multa illa miranda fecit, laumagnos et praeclaros uiros, Marcum Catonem et Gaium Caesarem, dicens quod diu illa res publica non habuit
Abbreviated transcription (Latin):
dignatꝰ ẽ. incuiꝰ potestate s̃ etiã regna terrena.
Qdꝰ ut ab soluti disscrere possemꝰ. ad hoc ꝑtinen¬
tẽ ⁊ suꝑiorẽ librũ conscripsimꝰ: qđ in hac re
potestas nulla sit eoꝵ deoꝵ. qͦs etiã reb nugato¬
tiis eolendos putart̃. & p̃senis uoluminis par¬
tes suꝑ iores. quas huc usq ꝑduximꝰ de fatiquesti¬
one tollenda. ne qͥsquã eui iã ꝑsuasũ eẽt. non
illoꝵ deoꝵ cultũ romanũ imꝑiũ ꝓpagatum
atꝙ: seruatũ. nescio eui fato poti id tribueret:
quã dĩ sũmi potentissime uoluntati. Ueteres
gͥ primiq romani. qͣntũ eoꝵ doc ⁊ cõm̃dat
historia. quã uisut alie gentes. excepta una
ppłi hebreoꝵ deosfalsoscolerent. ⁊ñ đo uicti¬
mas s demoniis immolarent.: tam̃ laudis aui¬
di. peccunie libales erant. głam ingentẽ. di¬
uitias honestas uolebant. Nane ardentissime
dilexet᷑ : ꝓpt̾ hanc uiuere uoluer᷑: ꝓ̃pt̾ hano ⁊¬
moriñ dubitauer̃. Cctͥas cupiditates huiꝰ uniꝰ

Expanded text:
a terrena. Quod autem ut absolutius disserere possemus, ad hoc pertinentem etiam superiorem librum conscripsimus, quod in hac re potestas nulla sit eorum deorum, quos etiam rebus nugatoriis colendos putarunt, et praesentis uoluminis partes superiores, quas huc usque perduximus, de fati quaestione tollenda, ne quisquam, cui iam persuasam esset non illorum deorum cultu Romanum imperium propagatum adque seruatum, nescio cui fato potius id tribueret quam Dei summi potentissimae uoluntati. Ueteres igitur primique Romani, quantum eorum docet et commendat historia, quamuis ut aliae gentes excepta una populi Hebraeorum deos falsos colerent et non Deo uictimas, sed daemoniis immolarent, tamen \'laudis auidi, pecuniae liberales erant, gloriam ingentem, diuitias honestas uolebant; hanc ardentissime dilexerunt, propter hanc uiuere uoluerunt, pro hac emori non dubitauerunt; ceteras cupiditates huius unius
Abbreviated transcription (Latin):
cõpellat amitt̾e. felices enĩ ł nos ł filios nr̃os
ñ diuitiȩ t̾rene faciunt. aut nob̃ uiuentib
amittende.aut nob̃ mortuis aqͥbꝰ nescimꝰ.ł
forte aqͥbꝰ nolumꝰ possidñde.S. ds̃ felices faẽ: Q
oecidit. infelicitatis ꝑhib testimoniu̾ctiã
pocta laudator. Ait enĩ. Hatosꝙ pat᷑ nõuabel¬
la mõuentes. ad pẽnã pulehra ꝓlib̾tatẽ uõcaũ
infelix ut eũꝙ ferent eã factã minores. S u̾su
scͥqͣnti ẽ solatꝰ ẽ infelieẽ. Yincitamor patͥe.
laudũq ĩnm̃sã cũpidõ. Hecs̃ duo illa. libtas
⁊cupiditas laudis humane. qͣ ad facta ẽpuł¬
miranda romanos. Si gͦ ꝓlib̾tate morturoꝵ.⁊ ꝓcu¬
piditate laudũ qͥ amortalibꝰ expetunt᷑. occidi apa¬

Expanded text:
cie. Felices enim vel nos vel filios nostros non divicie terre faciunt aut nobis viventibus amittende aut nobis mortuis, a quibus nescimus vel forte a quibus nolumus possidende, sed deus felices facit, occidit, infelicitatis perhibet testimonium etiam poeta laudator. Ait enim: Natosque pater nova bella moventes Ad poenam pulchra pro libertate vocabit, Infelix, utcumque feresequenti consolatus est infelicem Vincit amor patriae laudumque immensa cupido. Haec sunt duo illa, libertas et cupiditas laudis humanae, quae ad facta compumiranda Romanos. Si ergo pro libertate moriturorum et cupiditate laudum, quae a mortalibus expetuntur, occidi
Abbreviated transcription (Latin):
odiosa ẽ. Illa ciuitas sempit̾na ẽ. ubi nullusont᷑.
qr nulłꝰ morit. ubi ẽ uera & plena felicitas. ñdea.
s: donũ dĩ. Inde fidei pignꝰ accepimꝰ: qm̃diu ꝑe¬
gͥnantes eiꝰ pulchritudini suspiramꝰ. Ibi ñ orit᷑
Sol suꝑbonos⁊ malos.s: sol iustieie solos ꝓtegit
bonos. Ibi ñerit magna industria ditare pub¬
licũ erariũ pͥuatis reb angustis. uͥ thefaurꝰ cõ¬
munis ẽ ueritatis . ꝓm̃ nͣ sołu ut talis meroes ta¬
libꝰ hominibꝰ red derct᷑. romanũ imꝑiũ ad humi¬
nã głam dilatatũ c̃. utrũ etiã ut eiues et̾nȩ illiꝰ

Expanded text:
uitas sempiterna est; ibi nullus oritur, quia nullus moritur; ibi est uera et plena felicitas, non dea, sed donum Dei; inde fidei pignus accepimus, quamdiu peregrinantes eius pulchritudini suspiramus; ibi non oritur sol super bonos et malos, sed sol iustitiae solos protegit bonos; ibi non erit magna industria ditare publicum aerarium priuatis rebus angustis, ubi thensaurus communis est ueritatis. Proinde non solum ut talis merces talibus hominibus redderetur Romanum imperium ad humanam gloriam dilatatum est; uerum etiam ut ciue
Abbreviated transcription (Latin):
ret᷑. quã uictis extorqueret᷑. Nã qͥd int̾sit ad
in colomitatẽ bonosq: mors. ipsascerte hominy
dignitates. qđ alii uiecr̃ alii uieti s̃. omnino ñ
uideo. p̃t̃ ilłu glę humane in anissimũ fastũ.
inꝗͦ ꝑecꝑunt merccde suã. qͥeiꝰ ingenti cupidine
arsert᷑ ⁊ ingentia bella gesser: Hunqͥd enĩ illoꝵ
qͥromã ne facie qͥđe nor᷑: Tolle iactantiã. &
nec sic qͥđẽ ꝓmagno habi debuit honor hu¬
manꝰ: qr nullius c̃ pondisfumꝰ. S ut am᷑ etiã in

Expanded text:
retur quam uictis extorqueretur. Nam quid intersit ad retur quam uictis extorqueretur. Nam quid intersit ad incolumitatem bonosque mores, ipsas certe hominum dignitates, quod alii uicerunt, alii uicti sunt, omnino non uideo, praeter illum gloriae humanae inanissimum fastum, in quo perceperunt mercedem suam, qui eius ingenti cupidine arserunt et ardentia bella gesserunt. Numquid enim illorum qui Romam ne facie quidem norunt? Tolle iactantiam, etnec sic pro magno haberi debuit honor humanus, quia nullius est ponderis fumus. Sed utamur etiam in
Abbreviated transcription (Latin):
Quantũ enĩ ꝑtinet adhane uitã mortaliũ quȩ
pueis diebꝰ ducit᷑ ⁊ finit᷑. qͥd int̃ẽ sub cuĩ imꝑio
gentibꝰ. ꝗͥb subiugatis imposuer̃ leges suas. mii
qr id factũ ẽ ingentistragebelloꝵ: Qđ sic̃eor¬
dit̃ fieret. id ipsũ meliore successu. s nulla cĩt
gła triumphantiũ. Neq enĩ ⁊ romani ñ uiue¬
bant sublegib suis. ꝗs eet̾is imponebant. Hoc
si fieret sine marte ⁊ bellona. ut nec uietoria
locũ hiberet. nemine uineente uͥ nemo pug¬
nai eñ romanis ⁊ cet̾is gentib una eẽt eadẽq
c̃ditio. p̃scrtĩsi max fieret. qđ ptꝰea gratissime
atq humanissime factũ c̃. ut om̃s adromanũ
imꝑiũ ꝑtinentes. societatẽ acciꝑent ciuitatis.
⁊ romani ciues eenͣt. acsic eẽt om̃iũ qđ erat añ
paueoꝵ. tantũ qđ plebs illa que suosagͦs non
habet. de publico uiu̾et. qͥ pastꝰ eiꝰ ꝑbonos ad¬
ministratores rei publiee. gratiꝰ ac c̃cordi psta.¬

Expanded text:
Quantum enim pertinet ad hanc uitam mortalium, quae paucis diebus ducitur et finitur, quid interest sub cuius imperio gentibus, quibus subiugatis inposuerunt leges suas, nisi quia id factum est ingenti strage bellorum? Quod si concorditer fieret, id ipsum fieret meliore successu; sed nulla esset gloria triumphantium. Neque enim et Romani non uiuebant sub legibus suis, quas ceteris inponebant. Hoc si fieret sine Marte et Bellona, ut nec Victoria locum haberet, nemine uincente ubi nemo pugnauerat: nonne Romanis et ceteris gentibus una esset eademque condicio? praesertim si mox fieret, quod postea gratissime adque humanissime factum est, ut omnes ad Romanum imperium pertinentes societatem acciperent ciuitatis et Romani ciues essent, ac sic esset omnium, quod erat ante paucorum; tantum quod plebs illa, quae suos agros non haberet, de publico uiueret; qui pastus eius per bonos administratores rei publicae gratius a concordibus praesta
Abbreviated transcription (Latin):
socictas angłoꝵ. alumine solis ⁊ lune. lum̃ eius
qͥsołe fcẽ ⁊ lunã. nihil sͥ magnũ fccisse uideant᷑
tante pat̾ȩ eiues. si ꝓilla adipiscenda fec̾int bo¬
ni oꝑisaliqͥd ł mala aliqͣsustinuerint. eũ illi
ꝓhaet̾rena iã adepta tanta fee̾int. tanta ꝑpessi
sint: p̃sertĩ ꝗi remissio peecatoꝵ qͦ ciues ad et̾nã
colligit pat̾am. hab⁊ aliqͥd eui ꝑumbrã qͣndã
iimile fuit a syłu illud romulcũ. qͦ multitudi¬
nẽ ꝗͣ illa eiuitas ẽderet᷑. qͦrũ lib delietoꝵ ẽgre¬
lestiq patͥa. cuncta scłi huiꝰ quãlib iocunda
blandim̃ta ẽtẽpnere. siꝓhac tẽporaliatq t̾rena
filios brut᷑ potuit ⁊ occidẽ qđ illa fae̾e nẽminẽ
cogit. S. eerte difficiliꝰ ẽ filios int̾imere. quã

Expanded text:
lis et lunae lumen ejus qui fecit solem et lunam, nihil sibi magnum fecisse videantur tantae patriae cives, si pro illa adipiscenda fecerint boni operis aliquid, vel mala aliqua sustinuerint; cum illi pro hac terrena jam adepta tanta fecerint, tanta perpessi sint. Praesertim quia remissio peccatorum, quae cives ad aeternam colligit patriam, habet aliquid, cui per umbram quamdam simile fuit asylum illud Romuleum, quo multitudinem, qua illa civitas conderetur, quorumlibet delictorum congrelestique patria, cuncta saeculi hujus quamlibet jucunda blandimenta contemnere, si pro hac temporali atque terrena filios Brutus potuit et occidere, quod illa facere neminem cogit? Sed certe difficilius est filios interimere, quam
Abbreviated transcription (Latin):
sus ẽ. cũ ciꝰ fama ubiq erebrese̾et. nob̃ ap̃cartha¬
ginẽ dicebat᷑. hoc eređe.spurgere. iactare paganoᷤ.
qđ ille dus amieis ꝓtegentib ⁊ opitulantib qͥb
immolare cottidi e ferebat᷑. uinei om̃ino ñ poss
abeis. qͥtalia diis romanissac̾ ñ fac̾ent. nec fieri
aquoquã ꝑmitt̾ent. Et ñagunt miseri grͣas. tan¬
te miscđie dĩ. Qui cũ statuiss intuptione bar¬
barica grauiori. dignos mores hominũ casti¬
gire. indignationẽ suã tanta mansuetudine
teq̃ꝑauit: ut illũ pͥmo fae̾et mirabilit̾ uinei. ne
ad infirmoꝵ animos euertendos. gła daret᷑ de¬
monibꝰ. ꝗͥbꝰ cũ supplicare c̃stabat. deinde abhis
barbaris. roma caperet᷑. ꝗͥẽt᷑ omnẽ c̃suetudinẽ
gestoꝵ añ bellox. adloca scã ẽfugientes. xp̃iane
religionis reuerentia tuerent᷑. ipsisq demonib

Expanded text:
sus est, cum eius fama ubique crebresceret, nobis aput Carthasus est, cum eius fama ubique crebresceret, nobis aput Carthaginem dicebatur, hoc credere spargere iactare paganos, quod ille dis amicis protegentibus et opitulantibus, quibus immolare cottidie ferebatur, uinci omnino non posset ab eis, qui talia dis Bomanis sacra non facerent nec fieri a quoquam permitterent. Et non agunt miseri gratias tantae misericordiae Dei, qui cum. statuisset inruptione barbarica grauiora <pati> dignos mores hominum castigare, indignationem suam tanta mansuetudine temperauit, ut illum primo faceret mirabiliter uinci, ne ad infirmorum animos euertendos gloria daretur daemonibus, quibus eum supplicare constabat; deinde ab his barbaris Roma caperetur, qui contra omnem consuetudinem gestorum ante bellorum ad loca sancta confugientes Christianae religionis reueren
Abbreviated transcription (Latin):
om̃iũ s ei pot̾ hominũ obliuione sepelire co¬
nant᷑. Qđ anob̾si tacebit̾. similit̾ erimꝰ ingrati.
Cũ radagisus rex gotthoꝵ agmine ingenti:
inmani iã inurbis uicinia ẽstitutꝰ. romanis
recruicibꝰ immineret. uno dic tanta celentant
sic uiet᷑ꝰ ẽ. ut ne uno qͥdẽ ñ dicã ertineto s: uul¬
nerato romanoꝵ. iulto ampliꝰ quã centũ miliũ
ꝓsteruent᷑ ciꝰ exercitꝰ atq ipse marcaptꝰ. pena de¬
bita necart᷑. Nã sulle tã impiꝰ eũ tantis& tã im¬
timeret. cuiꝰ ñ sanguinẽ fusũ. cuiꝰ pudieitiã uel¬
lt intactã. Quasaut̃ isti ꝓdussuis uoces hab̾¬
ent. qnta insultatione iactarent. qđ ille iđdo ui¬
cisset. ido tanta potuisset. qr eottidianis saeri¬
ficus placabat atq inuitabat deos. qđ romano
face xp̃iana religio ñ sinebat. ħã ꝓpinꝗͣnte iã
illo his locis ubi nutu sũme maiestatis oppres¬

Expanded text:
omnium si- fieri potest hominum obliuione sepelire coomnium si- fieri potest hominum obliuione sepelire conantur; quod a nobis si tacebitur, similiter erimus ingrati. Cum Radagaisus, rex Gothorum, agmine ingenti et inmani iam in Urbis uicinia constitutus Romanis ceruicibus inmineret, uno die tanta celeritate sic uictus est, ut ne uno quidem non dicam extincto, sed uulnerato Romanorum multo amplius quam centum milium prosterneretur eius exercitus adque ipse mox captus poena debita necaretur. Nam si ille tam inpius cum tantis et tam intimeret? cuius non sanguinem fusum, cuius pudicitiam uellet intactam? Quas autem isti pro dis suis uoces haberent, quanta insultatione iactarent, quod ille ideo uicisset, ideo tanta potuisset, quia cottidianis sacrificiis placabat adque inuitabat deos, quod Romanos facere Christiana religio non sinebat? Nam propinquante iam illo his locis, ubi nutu summae maiestatis obpres
Abbreviated transcription (Latin):
głam diligere uidebant᷑. pacc̃ factã. fed q̃ ruper̃.
Rec idõ cõmemoro. qm̃ multi p̃teritarẽ rerum¬
ignari. qͥdã etiã dissimulatores sue seientie.
si tẽporibꝰ xp̃i anis aliqđ belłu paulo diutiꝰ tra¬
hi uident ilieo in nrãm religionẽ ꝓt̃uissime
insiliunt. exelamantes. qđ si ipsa ñ eẽt & ueti
ntu numina eolerent᷑: iã romana illa uͥtute
qͦ adiuuante marto⁊bellona. tanta eedent̃
bella ẽfre̾. id qͦq celer nme finitt᷑. Recolant
gͥ qͥ legtr̃ quã diut᷑na bella. qui illiriis euentib
quã luctuosis eladibꝰ aueterib sint gesta roma¬
nis. sic̃ solet orbis t̾rarũ uelut ꝓcellosissimx̃
pelagus uaria taliũ maloꝵ tẽpestate iactan.
& qđ nolunt aliqnͣdo fattant᷑. nec in sanis ad¬
u̾sus dm linguisse interimant. & decipiant
tẽpore ds mirabilit̾ ⁊ miscricordit᷑ fec̃. ñ cum
grͣarũ actione cõmemorant.s qnͣtũ in ipsisẽ

Expanded text:
gloriam diligere videbantur, pacem factam foedusque ruperunt. gloriam diligere videbantur, pacem factam foedusque ruperunt. Haec idignari, quidam etiam dissimulatores suae scientiae, si temporibus Christianis aliquod bellum paulo diutius trahi uident, ilico in nostram religionem proteruissime insiliunt, exclamantes, quod, si ipsa non esset et uetere ritu numina colerentur, iam Romana illa uirtute, quae adiuuante Marte et Bellona tanta celeriter bella confecit, id quoque celerrime finiretur. Recolant qui legerunt, quam diuturna bella, quam uariis euentis, quam luctuosis cladibus a ueteribus sint gesta Romanis, sicut solet orbis terrarum uelut procellosissimum pelagus uaria talium malorum tempestate iactari, et quod nolunt aliquando fateantur, nec insanis aduersus Deum linguis se interimant et decipiant ricorditer fecit, non cum gratiarum actione commemorant, sed, quantum in ipsis est,
Abbreviated transcription (Latin):
 deuotissimã sub romano iugo sctuitutẽ in li¬
b̃tatẽ cap̃ erigere tẽptauer̾: iã multis nationib
romano imꝑio subiugatis. deletaq carthagine
Inꝗͦ bello italieo. romanis sepissime uictis. ubi
⁊ duo ẽsules perier : alii nobilissimi senatores:
ñ diut᷑no tam̃ tr̃pore tͣctũ ẽ hoc mału. Nã qͥntꝰ¬
ci annꝰfinc̃ dedit. S belłũ punicũ sedmeũ mar¬
imis detͥm̃tis ⁊ calamitate rei publiec. ꝑ annos
decẽ ⁊ octo. romanas uires extenuauit: ⁊ penẽ
ẽsũpsit. Duobꝰ p̃lis ferme septuaginta roma nox
milia eccider̃. Belłũ punicũ pͥmu̾ ꝑiuiginti &
tres annos ꝑactũ ẽ bellũ mitͥdatieũ quadragin
ta. ac neqͥsquã arbitret᷑ rudim̃ta romanoꝵ fu¬
isse fortiora. adbella ettiꝰ ꝑagenda. suꝑioribꝰtẽ¬
poribꝰ multũ in om̃i uͥtute laudatis. belłu sam
ni uicti s̾. ut subiugũ etiã mitirent᷑.S. qi non

Expanded text:
et deuotissimam sub Romano iugo seruitutem in liet deuotissimam sub Romano iugo seruitutem in libertatem caput erigere tentauerunt, iam multis nationibus Romano imperio subiugatis deletaque Carthagine; in quo bello Italico Romanis saepissime uictis ubi et duo consules perierunt et alii nobilissimi senatores, non diuturno tamen tempore tractum est hoc malum; nam quintus annus ei finem dedit. Sed bellum Punicum secundum cum maximis detrimentis et calamitate rei publicae per annos decem et octo Romanas uires extenuauit et paene consumsit; duobus proeliis ferme septuaginta Romanorum milia ceciderunt. Bellum Punicum primum per uiginti et tres annos peractum est; bellum Mithridaticum quadragannis. Ac ne quisquam arbitretur rudimenta Romanorum fuisse fortiora ad bella citius peragenda, superioribus temporibus, multum in omni virtute laudatis, bellum Samni victi sunt, ut sub jugum etiam mitterentur. Sed quia non
Abbreviated transcription (Latin):
inmodieis ausibꝰ. ⁊ mox merito temeritatis
occisꝰ. in locis hostilibꝰ egrnũ reliqͥd exereitẽ:
ut alit̃ inde ñ posset euadi. nͥc̃tra illud au¬
spiciũ dei t̃mini. de qͦ suꝑiore librodiximꝰ.
romani imꝑir t̃mini mouerent᷑. Cessit enit̃
minꝰ ds necessitati: qͥ ñ cesserat ioui. Hec
plane ds̃ unꝰ ⁊ uerꝰ regit ⁊ gub̾nat ut plac:
uidicio ⁊ miseticordia ł atterert. ł c̃solari
genꝰ humanũ. ut alia citiꝰ. alia tardĩ fini antur.
Belłu pẏratarẽ apõpeio. belłũ punicũ t̾ciũ ab
scipione ineredibi li ederitate. tẽporis brtuita¬
te ẽfecta s̃. Bellu qͦq fugitiuoꝵ gladiatoꝵ. quã¬
uis multis romanis ducibꝰ. ⁊ duobꝰ ẽsulibꝰ uiens.
italiaq horribilit̾ ẽtͥta atq uastata. t̃cio tam en
anno pͣt multa c̃supta. ẽsũmatũ c̃. Picentes. mar¬
si. ⁊ peligni. gentes ñ extere s: italict. pt diut̾nũ

Expanded text:
inmodicis ausibus et mox mento temeritatis inmodicis ausibus et mox mento temeritatis occisus in locis hostilibus egenum reliquit exercitum, ut aliter inde non posset euadi, nisi contra illud auspicium dei Termini, de quo superiore libro diximus, Romani imperii termini mouerentur. Cessit enim Terminus deus necessitati, qui non cesserat Ioui. Haec plane Deus unus et uerus regit et gubernat, ut placet; iudicio et misericordia uel adterere uel consolari genus humanum, ut alia citius, alia tardius finiantur. Bellum piratarum a Pompeio, bellum Punicum tertium ab Scipione incredibili celeritate et temporis breuitate confecta sunt. Bellum quoque fugitiuorum gladiatorum, quamuis multis Romanis ducibus et duobus consulibus uictis Italiaque horribiliter contrita adque uastata, tertio tamen anno post multa consumta consumtum est. Picentes, Marsi et Peligni, gentes non exterae, sed Italicae, post diuturnam
Abbreviated transcription (Latin):
ctiã ꝑsis. aqͥbꝰ solos duos deos eoli. unũ bonũ.⁊
alt̾um małii. cͣtinent litte istoꝵ. ut tactã de
ppło hebrro de qͦ iã dixi. ꝗͣntỹ satis uisỹ ẽ. qui
p̃ter unỹ đm ñ coluit.⁊ qnͣdo regnauit. Qui gͦ
ꝑsis dedit segetessine culto dee segitie. qͥ alia
dona t̾rarẽ sine cultu tot deoꝵ qͦs isti reb sin¬
głis singłos. uel etiã reb singłis plures p̃posu¬
ert̃. ipse etiã regnũ dedit sine cultu eoꝵ ꝑ quoꝵ
cultũ se isti regnasse credide᷑. Sic etiã homini¬
bꝰ. qui mario. ipse gaio cesari: ꝗͥ augusto. ipse
& neroni. qͥuespasianis. ł pat ł filiosuauissimis
imꝑatoribꝰ. ipse : domiciano erudelissimo. &.
ne ꝑsingulos ire necesse sit. qͥ ẽstantino xp̃iano
ipse apo̾state uliano: euiꝰ egregiã indolẽ de¬
cepit amore dominandi sacrilega ⁊ detestan¬
dacuriositas. cuiꝰ uanis deditꝰ oraculis erat.

Expanded text:
etiam Persis, a quibus solos duos deos coli, unum bonum, etiam Persis, a quibus solos duos deos coli, unum bonum, alterum malum, continent litterae istorum; ut taceam de populo Hebraeo, de quo iam dixi quantum satis uisum est, qui praeter unum Deum non coluit et quando regnauit. Qui ergo Persis dedit segetes sine cultu deae Segetiae, qui alia dona terrarum sine cultu tot deorum, quos isti rebus singulis singulos, uel etiam rebus singulis plures praeposuerunt: ipse etiam regnum dedit sine cultu eorum, per quorum cultum se isti regnasse crediderunt. Sic etiam hominibus: qui Mario, ipse Gaio Caesari; qui Augusto, ipse et Neroni; qui Vespasianis, uel patri uel filio, suauissimis imperatoribus, ipse et Domitiano crudelissimo; et ne per singulos ire necesse sit, qui Constantino Christiano, ipse apostatae Iuliano, cuius egregiam indolem decepit amore dominandi sacrilega et detestanda curiositas, cuius uanis deditus oraculis erat,