comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sis a flandria ad insulam With: p̃dauerẽ¬
eam. p̃dauert̃ quoq porlande. Haraldꝰ
ꝑtexerunt in speuenese. ⁊ inde ad nesse.
⁊ inrumene. ⁊ ihrthe. ⁊ in folcestane.
⁊ indon̾e. ⁊ in sandyic. ⁊ in scepee ubiq
accipientes obsides ⁊ puppes. Qͥdam
uͦ exeuntes in ideltune uillã regis cõ¬
busserunt. Classis uͦ ꝑ norchinut᷑an
tendens in londoniam obuiauit.l.
uit̾nuntios consilio stigandi ep̃i: datiꝰ
obsidib ꝯcordati sunt rex ⁊gener suus.
Reddiditq illi ⁊ suis t̾ras ⁊ omĩa que
prius habuerant. ⁊ it̾m accepit rex¬
reguã suã. Rob̃tus uͦ archiep̃s ⁊ os̃

Expanded text:
sis a Flandria ad insulam Wiht, praesis a Flandria ad insulam Wiht, praedati sunt quoque Portland. Haraldus perrexerunt in Peuense, et inde ad Nesse, et in Kumene, et in Hithe, et in Folcestane, et in Dovere, et in Sanwic, et in Scepeie: ubique accipientes obsides et puppes. Quidam vero exeuntes Widdeltune villam regis combusserunt, classis vero per Nordmutham tendens in Londoniam, obviavit L itur per internuntios consilio Stigandi episcopi datis obsidibus concordati sunt rex et gener suus; reddiditque illi et suis terras, et omnia, quae prius habuerant, et iterum accepit reginam suam. Robertus vero arch
Abbreviated transcription (Latin):
ad auxiliũ eiꝰ: nequit̾ occisus ẽ abeis.
Cadauerq eiꝰ ꝓiectũ: sepeliert̃ amici
sui ap̃ winceastre iuxta enut regem
driam. Sequenti uͦ anno suem regi ꝯcor¬
datus ẽ cautela Godsyini patͥs sui. Co
tus ẽ baculus eiꝰ ep̃alis: nisi maiꝰ p̾tiũde¬
disset. Nesciebat enĩ officiũ suũ sic̃ ep̃m
rat etiã siwardus successor eiꝰ.
nus gener suus ⁊suem filiꝰ eiꝰ ⁊haral¬
dus ꝓdituri eum ẽẽt. Quos in causã
uocatos: cum sine obsidib uenire re¬
cusarent. rex exulauit. Itaq Godwi¬
nus ⁊ suem iuerunt in flandriã. ha¬
raldus uͦ in hib̃niam. Rex uͦ in iram
ꝓmotꝰ. dimissa regina thesaurũ suũ
⁊ t̾ras ei abstulit. Deditq odoni con¬
sulatũ dauenescyre. ⁊ sũmersete. &
dorsete. Alg Qaro uͦ filio leurici con¬
sulis dedit haraldi consulatũ.¬
rem mortis ꝑtulit. Godsmꝰ aũꝯ sul
⁊ suem filiꝰ eius currentes uelł exten¬

Expanded text:
ad auxilium ejus, nequiter occisus est ab eis: ad auxilium ejus, nequiter occisus est ab eis: cadaverque ejus projectum sepelierunt amici sui apud Wincestre juxta Cnut regem driam. Sequenti vero anno Suein regi concordatus est cautela Godwini patris sui. Eo tus est baculus ejus episcopalis, nisi majus pretium dedisset. Nesciebat enim officium suum sicut episcopum rat etiam, Siwardus successor ejus. nus gener suus et Suein filius ejus et Haraldus prodituri eum essent. Quos in causam vocatos, cum sine obsidibus venire recusarent, rex exsulavit. Itaque Godwinus et Suein iverunt in Flandriam, Haraldus vero in Hyberniam. Rex vero in iram promotus, dimissa regina thesaurum suum et terras ei abstulit. Deditque Odoni consulatum Davenesyre, et Sumersete, et Dorsete: Algaro vero filio Lefrici consulis dedit consulaturem mortis pertulit. Godwinus autem consul et Suein filius ejus currentes velis exten
Abbreviated transcription (Latin):
Postea uͦ stigandꝰ qui erat ep̃s estangle:¬
exulauit suem ꝯsulẽ filiũ God Wim p̃¬
dicti consulis. Qui recedens ad baldui¬
num consulẽ flandrie ibidẽ hiemauit
apud bruge.
depardi reg̾ anno .u. cõmissũẽ
bellũ ap̃ walesdune int̾ henri¬
cum regẽ francoꝵ ⁊ ꝓceres normanne.
quia nolebant Willm in dñm recipere.
Quos cum dux Will̃mꝰ uictos optinuis¬
set: quosdã exulauit. quosdã corꝑe mi¬
nuit. Uenerunt eo tp̃r pͥncipes duo da¬
corum lochen ⁊hẏrling ap̃ sangne. Ubi
runt. Inde uͦ dirigentes iter in flan¬
driam: uendita p̃da sua reu̾si sunt
unde uenerant. Anno sequente rediit
suem consul in angliã impetrata are
ge pace. Quod cũ haraldus fr̃ eiꝰ ⁊ beornd
consul diũtissent: uenit post ea ad God¬
winũ patrẽ suũ ap̃ peuenese. Cui¬
humillime supplicans: ⁊ ffib sim ha¬
taldo ⁊ tost ⁊ heornd con subs: optuunt
Beornd gͥ intͦiens in naues suem ꝯsulis

Expanded text:
Postea vero Stigandus, qui erat episcPostea vero Stigandus, qui erat episcexsulavit Suain consulem, filium Godwini praedicti consulis. Qui recedens ad Balwinum consulem Flandriae, ibidem hiemavit apud Bruge. Edwardi regis anno sexto commissum est bellum apud Walesdune inter Henricum regem Francorum, et proceres Normanniae, quia nolebant Willielmum in dominum recipere. Quos cum dux Willielmus victor obtinuisset quosdam exsulavit, quosdam corpore minuit; venerunt eo tempore duo principes Dacorum, Lothen et Hirling apud Sandwic, ubi sunt. Inde vero dirigentes iter in Flandriam, vendita praeda sua reversi sunt unde venerant. Anno sequenti rediit Suain consul in Angliam impetratum pacem a rege. Quod cum Haraldus frater ejus et Beornd consul divertissent, venit postea ad Godwinum patrem suum apud Peuense, cuihumillime supplicans et fratribus suis Haraldo et Tosti et Beornd consuli obtinuit Beornd igitur introiens in naves Suain consulis
Abbreviated transcription (Latin):
esse. effeceruntꝙ: decimã partẽ decimari. ⁊ sic pau¬
cissimi euaserunt. Aluredũ uͦ captũ du
xerunt in hely ⁊ ocłos eiꝰ eruert̃ ⁊ mortu¬
us ẽ. miseruntq ꝓ edsyardo iuniore in
normanniã nuntios.⁊obsi des mandan-¬
tes ei quod paucissimos normannorũ se¬
cum adduc̾et. ⁊ eum in regem fidelissi¬
me stabilirent. Paruit ed Wardus ⁊ cũ
paucissimis uenit in angliã ⁊ electus
ẽ in regem ab omi popło. ⁊ sacratꝰ ẽ ab
esdsi archiep̃o. ap̃ winceastre in die
pasche. Padsi uͦ archiep̃s dimisit archiep̃a¬
tum ꝓpt̾ infirmitatẽ ⁊ sacratus ẽ sisar¬
dus in loco eiꝰ. Tunc quoq factus ẽstigan¬
dus ep̃s estangle.
dwardus rex in patͦciniũ regni
sui duxit filiã God sini fortissi¬
mi consulis nomine edieuã soroiem
haraldi regis futuri. Cirta hoc tempꝰ
tanta famis angliã inuasit: quod syx¬
tarius frum̃ti qui equo uni solet ẽt

Expanded text:
eresse; feceruntque decimam decimari, et sic paueresse; feceruntque decimam decimari, et sic paucissimiunt in Ely, et oculos ejus eruerunt, et mortuus est. Miserunt ergo pro Edwardo juniore in Normanniam nuntios, et obsides mandantes ei, quod paucissimos Normannorum secum adduceret, et eum in regem fidelissime stabilirent. Paruit Edwardus et cum paucis venit in Angliam, et electus est in regem ab omni populo, et sacratus est ab EadPaschae. Eadsi vero archiepiscopus dimisit archiepiscopatum propter infirmitatem, et sacratus est Siward in loco ejus. Tunc quoque factus est Stigandus episcopus Estangle. Edwardus rex in patrocinium regni sui duxit filiam Godwini fortissimi consulis nomine EdgithamHaraldi futuri. Circa hoc tempus tanta fames Angliam invasit, quod sextarius frumenti, qui equo uni solet esse
Abbreviated transcription (Latin):
sanguineis matͥ sue multos ex coe¬
ius cum militantib a normannia
secum dux̃ in angliã. God smus uͦ
cũ eẽt consul fortissimꝰ ⁊ ꝑditor seuis¬
simus p̃cogitauit se ediyardo fr̃i iu
niori ⁊ simpliciori posse filiã suã dare¬
in reginã. Hunc uͦ aluredum quia
pͥmogenitus erat ⁊ magne ꝓbitatis
nullo mͦ filiam suã duce dignaturũ
p̃uidebat. Intimauit gͥ ꝓcerib anglie
aluredũ numiã copiam normannoꝵ
secum adduxisse t̾ras angloꝵ eis ꝓmi¬
sisse gentẽ fortissimã ⁊ subdolã inter
eos instipare anglis securũ ñ eẽ. Hos
ꝑsoluere penas oport̾e: ne alii post hec
audĩant ꝓ regis cognatione se anglis
ingerere. Capti sunt gͥ ⁊ ligati nor¬
manni qui uenerant cũ aluredo ⁊ cũ
ordine sederent: nouem semꝑ excapi¬
tati sunt ⁊ decimꝰ remansit apud gelde¬
forde. Cum aũ om̃s int̾fecti ẽẽnt nisi de¬
cima pars: inunũ uisũ ẽ anglis dot suꝑ¬

Expanded text:
sanguineis matris suae, multos ex coaesanguineis matris suae, multos ex coaevis commilitantibus a Normannia secum duxit in Angliam. Godwinus vero cum esset consul fortissimus, et proditor saevissimus, praecogitavit se Edwardo fratri minori et simpliciori posse dare filiam suam in reginam. Hunc vero Alfredum, quia primogenitus erat et magnae probitatis, nullo modo filiam suam dignaturum praevidebat. Intimavit igitur proceribus Angliae, Alfredum nimiam copiam Normannorum secum adduxisse; terras Anglorum eis promisisse: gentem fortissimam et subdolam: inter eos instirpare Anglis securum non esse. Hos persolvere poenas oportere, ne alii post haec audeant pro regis cognatione se Anglis ingerere. Capti sunt igitur et ligati Normanni, qui venerant cum Alfredo: et cum ordine sederent, novem semper excapitati sunt, et decimus remansit apud Gildeforde. Cum autem omnes interfecti essent, nisi decima pars, nimium visum est Anglis tot sup
Abbreviated transcription (Latin):
xxi.M̃. lib̃. ixcix. lib̃. ⁊ postea sunt
reddite.xxxii. puppib .xi. mił lib̾. ⁊¬
xl .uiii. lib̾. Codem anno uenit edwar¬
dus filiꝰ & delredi reg̾ ãnormannia ad
regem hardecniut frẽm suũ. Ambo &¬
enĩ erant filii emme filie Ricardi consu.
ardecnut rex mortẽ slis.
the. Qui clare indolis ⁊benigne iuuen¬
tutis fuerat suis. Lamqͣ nãq largita¬
tis fertur fuisse: ut prandia regalia
.iiiIiͬ. in die uicib om̃i curie sue fac̾et
apponi. Malens a uocatis apposita fer¬
cula dimitti: quã ñ uocatis apponenda
fercula reposci. Cum nr̃i temꝑis ꝯsue¬
tudo sit causa uł auaricie uł ut ip̃i dic̃t
fastidii: pͥncipes semel in die tm̃ sius
escas anteponere. Sepultꝰ ẽ aũ harde¬
cnut rex inuet̾i monast̾io ap̃ Wince¬
astre iuxta enut patrẽ suũ. ꝓceres gͥ
angloꝵ iam dacoꝵ dominio lib̾ati hi
ut regni diademate sublimet᷑ nun¬
tios mictunt. Ille aũ cum eẽt patre
anglicꝰ matre normannꝰ aliquos ex cõ¬

Expanded text:
21,000 lib. et 89 lib. et postea sunt redditae XXXII puppibus 11,000 lib. et 48 lib. Eodem anno venit Edwardus filius Edelredi regis a Normannia, ad regem Hardecnut fratrem suum: ambo etenim erant filii Emmae filiae Richardi consulis. Hardecnut rex morte praerepte, qui clarae indolis et benignae juventutis fuerat suis. Tantae namque largitatis fertur fuisse, ut prandia regalia quatuor in die vicibus omni curiae suae faceret apponi, malens a vocatis apposita fercula dimitti, quam a non vocatis apponenda fercula reposci, cum nostri temporis consuetudo sit, causa vel avaritiae, vel, ut ipsi dicunt, fastidii, principes semel in die tantum suis escas anteponere. Sepultus est autem rex Hardecnut in veteri monasterio apud Wincestre juxta Cnut patrem suum. Proceres igitur Anglorum jam Dacorum dominio liberati, hiut regni diademate sublimetur, nuntios mittunt. Ille autem cum esset patre Anglicus et matre Normannus, aliquos ex con
Abbreviated transcription (Latin):
lauerat: exulati fc̃. Stigandꝰ aũ fact᷑
ẽ archiep̃s cantuarie. Circa ħ tempꝰ
sisardꝰ consul fortissimꝰ nordhũbre pe¬
ne gỹgas statura. manu uͦ ⁊ m̃te p̃dura:
misit filiũ suũ inscotiã ꝯqͥrendã. Quẽ
cum bello cesũ renũtiassent patͥ: ait.
Recepit ne uulnꝰ letali in ant̾iori uel
posteriori corꝑis parte: Dix̾unt nuntii
in ant̾iori. Et ille. Gaudeo plane. ñ enĩ
alio meuł filiũ meũ digner funere.
diardus gͥ in scothiam ꝓficiscens:
regem bello uicit. regnum totũ des¬
truxit. destructũ sͥ subiugauit.
dMardus .xii. anno regni sui
cum prandet ap̃ winlesores uͥ
płimũ mane solebat: Godibinus ge¬
ner suus. ⁊ ꝓditor recũbens iuxta
eum dix̃. Sepe tͥ rexfaisa delatum ẽ me ꝓ¬
ditioni tue inuigilasse. Sed si ds̃ celi ue¬
rax ⁊ iustus ẽ: hoc panis frustralũ ꝯce¬
deit ne mͥ gutttur ꝑtranseat: si umquã
eodem pane stragulatus: mortẽ p̃gus¬
tauit et̾nam. Haraldus uͦ filiꝰ eius ha¬

Expanded text:
gandus autem factus est archiepiscopus Cantuariae. Circa hoc tempus Siwardus consul fortissimus Nordhumbre, pene gigas statura, manu vero et mente praedura, misit filium suum in Scotiam conquerendam. Quem cum bello caesum patri renuntiassent, ait: Recepitne vulnus lethale in anteriori vel posteriori corporis parte? Dixerunt nuntii: In anteriori; at ille: Gaudeo plane; non enim alio me vel filium meum digner funere. Siwardus igitur in Scotiam proficiscens regem bello vicit, regnum totum destruxit, destructum sibi subjugavit. Edwardus XII anno regni sui cum pranderet apud Windleshores, ubi plurimum manere solebat, Godwinus gener suus et proditor recumbens juxta eum dixit: Saepe tibi, rex, falso delatum est me proditioni tuae invigilasse; sed si Deus coeli verax et justus est, hoc panis frustulum concedat ne guttur pertranseat, si unquam eodem pane strangulatus mortem praegustavit aeternam. Haraldus vero filius ejus ha
Abbreviated transcription (Latin):
li parte urbis adhuc oftenditur. Ha¬
raldus uͦ dux noriyagie ⁊ tosticũ eo
martis omine głoso potitift̾. Quodau¬
diens haraldꝰ rex angloꝵ cũ manu uali¬
da obiuauit eis ap̃ ftenfordesbͥge. Pug¬

Expanded text:
li parte urbis adhuc ostenditur. Haraldus vero rex Norwegiae et Tosti eum eo Martis omine glorioso potiti sunt. Quod audiens Haraldus rex Angliae cum manu valida obviavit eis apud Stainfordbrige
Abbreviated transcription (Latin):
epiphanie rex edwardus mundo de¬
cessisset ⁊ sepuliꝰ eẽt in eadem eccłia qͣm
ip̃e construx̾at: ⁊ possessionib multis
uirib ⁊ gen̾e fretꝰ regni diadema inua¬
sit. Will̃s uͦ dux normannie trib de
causis m̃te stimulatꝰ ẽ. ⁊ intͥnsecus irri

Expanded text:
Epiphaniae rex Edwardus mundo deEpiphaniae rex Edwardus mundo decessisset, et sepultus esset in eadem ecclesia, quam ipse construxerat, et possessionibus multis viribus et genere fretus regni diadema invasit. Willielmus vero dux Normanniae tribus de causi
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ derebiscyre. ꝑrexit usq ad hamtune.
⁊ edinus fr̃ suus uenit contͣ eũ cum
hominib consulatus sui ⁊ plures bri¬
tanni cum eo. Iunc uenit haraldꝰ con¬
sul ad eos. Ipsi uͦ miserunt eum ad regẽ
⁊ nuntios cum eo. p̾cantes ut possent
hab̾e marcherũ ꝯsulem suꝑ eos. Quod
rex ꝯcessit.⁊ remisit ad eos haraldum
ad haintune qui hoc eis affirmauit.
Ip̃i uͦ int̾im comburentes ⁊ p̃dantes.
⁊ occidentes: ꝓuincie illi ñ peꝑcert̃.
S multa milia hominũ secũ ab̾ducen¬
des cum peticionẽ suam optinuissent.
multis anis det̾iorem partẽ illã regni
reddid̾unt. Losti uͦ ⁊ uxor sua ad baldui¬
num ꝯsulem flandrie diũtentes hie¬
mauerunt.
illesimo s exagesimo.ui. anno gr̃e
ꝑfecit dominator dñs de gentean¬
gloꝵ quod diu cogitau̾at. Genti nanq
normannoꝵ asꝑe ⁊ callide tradidit eos
ad ext̾minandũ. Enim uͦ cum basilica
sc̃i petri ap̃ Westmustier. dedicata eẽc
in die scõꝵ innocentũ. ⁊ pꝰea in uigilia

Expanded text:
ruxit usque ad Damtune, et Edwinus frater suus venit contra eum cum hominibus consulatus sui, et plures Brittanni cum eo. Tunc venit Haraldus consul ad eos. Ipsi vero miserunt eum ad regem et nuntios cum eo precantes, ut possent habere Marcherum consulem super eos. Quod rex concessit, et remisit Haraldum ad eos, ad Hamtune, qui haec eis affirmavit. Ipsi vero interim comburentes et praedantes et occidentes provinciae illi non pepercerunt, sed multa millia hominum secum abducentes cum petitionem suam obtinuissent, multis annis deteriorem partem illam regni reddiderunt. Tosti vero et uxor sua ad Baldwinum consulem Flandriae divertentes hiemaverunt. Millesimo sexagesimo sexto anno gratiae, perfecit dominator Dominus de gente Anglorum, quod diu cogitaverat. Genti namque Normannorum asperae et callidae tradidit eos ad exterminandum. Enimvero cum basilica S. Petri apud Westminster dedicata esset in die sanctorum Innocentium, et postea in vigilia
Abbreviated transcription (Latin):
sexe ap W inceastre in opꝰ filii sui. God¬
num consulẽ flandrie accepit ab eo
castrũ bruge ut ibi ⁊ inde deg̾et. An¬
ataldꝰ rex cum regnass .iiii. ann̾
⁊. m̃.iiii. mortẽ sensit ap̃ oxinefor¬
de. ⁊ sepultꝰ ẽ ap̃ Westremute. In dieb itł¬
reddite fuerant.xui. puppib ab imo¬
quoq portu .uiii. marce argonti. sic̃
⁊ patris sui tempore.

Expanded text:
sexe apud Wincestre in opus filii sui: Godsexe apud Wincestre in opus filii sui: Godnum consulem Flandriae accepit ab eo castrum Bruge, ut ibi et inde degeret. Haraldus rex cum regnasset IV annis et mensibus IV mortem sensit apud Oxenford, et sepultus eredditae fuerant XVI puppibus ab unoquoque portu VIII marcae argenti, sicut et patris sui tempore.
Abbreviated transcription (Latin):
Mare uͭ de more conscendens: pedes
regis ⁊ crura sine reuerentia madefec̃.
Rex gͥ resibens ait. Sciant om̃s ha¬
bitantes orbem: uanam ⁊ friuolam
regum ẽẽ potentiã. nec regis quem¬
piam nomine dignũ pret̾ eum cuiꝰ
nitui celum. t̾ra. mare legib obe¬
aiunt et̃nis. Rexgͥ enut nũqͣm pꝰ ea
eoronam aureã ceruici sise imposuit
s suꝑ rmraginẽ drũi que cruci affixa
erat posuit eam met̾num. in laudem
dei regis magni. Cuiꝰ misccłia enut
regis anima quiete fruatur.
gem. fũit nãq placitũ magnũ apud
oxineforde. Wilefricꝰ consul ⁊ om̃s pͥn.¬
cipes ex boreali parte tamasis cum
lundoniensib eleg̾unt haraldũ uͭ con¬
seruaret regnũ fr̃i suo hardecnut qui
erat in dacia. Godiyinꝰ uͦ consul pat̾
haraldi postea regis ⁊ pͥncipes Rest¬
sexe ceꝑunt ꝯtͣdicere. s ñ ꝑfuit. Con¬
silium gͦ inierunt qd̃ em̃ma regina
c̃ regis defuncti familia ꝯseruaret Weft¬

Expanded text:
Mare vero de more conscendens pedes Mare vero de more conscendens pedes regis et crura sine reverentia madefecit. Rex igitur resiliens, ait: Sciant omnes habitantes orbem vanam et frivolam regum esse potentiam, nec regis quempiam nomine dignum praeter eum, cujus nutui coelum, terra, mare legibus obediunt aeternis. Rex igitur Cnut nunquam postea coronam auream cervici suae imposuit, sed super imaginem Domini, quae cruci affixa erat, posuit eam in aeternum, in laudem Dei regis magni: cujus misericordia Cnut regis anima quiete fruatur. gem. Fuit namque placitum magnum apud Oxenford; ubi Lefricus consul et omnes principes ex boreali parte Tamesis cum Londoniensibus elegerunt Haraldum, ut conservaret regnum fratri suo Hardecnut, qui erat in Dacia. Godwinus vero consul pater Haraldi postea regis, et principes Westsexe coeperunt contradicere, sed non profuit. Consilium ergo inierunt, quod Emma regina cum regis defuncti familia conservaret West
Abbreviated transcription (Latin):
set: uiu̾e destituit ap̃ scatesbu¬
ri. ⁊ sepultus ẽ ap̃ inceastre in uet̾i
monast̾io. De cuiꝰ regis potentia pau¬
ca sunt ꝑstͥngenda. Nec enĩ ante eũ
tante magnitudinis rex fuerat in
anglia. Erat nãq dñs totiꝰ dacie
totiꝰ anglie. totiꝰ nord Uagie: simuli
scotie. Enim uͦ extra numerũ belloꝵ
quibz maxime splenduit tͥa gessit ele¬
gant̾ ⁊ magnifice. Orimũ ẽ qd̃ filiã
suam imꝑatori Romano cũ ineffabi-¬
lib diuitiis maritauit. Scd̃m: qd̾ ro-¬
mã ꝑgens om̃s mallas exactiones in
uia que ꝑ gallias tendit que uocan¬
tur tolenea uł tͣnsuersa: data pec¬
⁊cunia sua diminui fecit usq adme¬
dietatẽ. Tertiũ: qd̃ cũ maximo ui¬
gore floreret imꝑii: sedile suũ in lit¬
tore maris cum ascend̾et statui iussit.¬
⁊ dix̃ aũ mari ascendenti. Iumee di¬
tionis es. ⁊ t̾ra in qua sedeo mea ẽ.
nec fuit qui impune meo resisteret
meã ascendas. ne uł uestes uł menbra
dominatoris tui madefac̾e p̃sumas.

Expanded text:
et, vivere destitit apud Scaftesbirh, et sepultus est apud Wincestre in veteri monasterio, de cujus regis potentia pauca sunt perstringenda. Nec enim ante eum tantae magnitudinis rex fuerat in Anglia. Erat enim dominus totius Daciae, totius Angliae, totius Norwegiae, simul et Scotiae, enimvero extra numerum bellorum quibus maxime splenduit, tria gessit eleganter et magnifice; primum est, quod filiam suam imperatori Romano cum ineffabilibus divitiis maritavit. Secundum quod Romam pergens omnes malas exactiones in via, quae per Gallias Romam tendit quae vocantur telonea vel transversa data pecunia sua diminui fecit usque ad medietatem. Tertium, quod cum maximo vigore imperii, sedile suum in littore maris, cum ascenderet, statui jussit. Dixit autem mari ascendenti: Tu meae ditionis es, et terra in qua sedeo mea est; nec fuit qui impune meo resisteret meam ascendas, nec vestes nec membra dominatoris tui madefacere praesumas.
Abbreviated transcription (Latin):
auro habito: t̾ram ei abstulit. Que
res deo ualde displicuit. s uindictã
in tempora distulit. Will̃s uͦ ꝑgens
imꝑiũ eiꝰ dimisit. Erant dũ inthesau¬
ro illo .lx.m̃. lib argenti. excepto au¬
ro ⁊ gẽmis ⁊ uasis.⁊ palleis. Deditq
inde quibdam eccłiis .x. marc̾ auri.
quibdã sex. ⁊ unicuiq eccłie uille

Expanded text:
auro habito terram ei abstulit. Quae auro habito terram ei abstulit. Quae res Deo valde displicuit, sed vindictam in tempore distulit. Willielmus vero imperium ejus divisit. Erant autem in thesauro illo LX mille librae argenti: excepto auro, et gemmis, et vasis, et palliis. Deditque inde quibusdam ecclesiis decem marcas auri, quibusdam sex, et unicuiq
Abbreviated transcription (Latin):
Pacis aũ tantus auctor fuerat: qd̃
puella auro honusta regnũ anglie
ꝑtransire posset impune.Sialiqͥs
quẽpiam quac̃q de causa ꝑemisset.
capitali subiacebat sententia. Si ali¬
qua uioppressiss: genitalib pͥuaba¬
tur armis. Construxit aũ abbatiã
pulta ẽ. Quoꝵ animab misereat᷑ qui
solus pꝰ mortẽ medetur. Uos gͥ qui legi¬
tis ⁊ uiritanti uirtutes ⁊ uicia uide¬
tis. bona sequentes ⁊ amał declinan¬
tes: ꝑgite ꝑ uiam directã que ducit
ad uitã ꝑfectam
odem anno pagani suꝑ xp̃ianos
in hyspania p̃dauerunt ⁊ partes
regni magnas occupauert̃. Amphos
uͦ rex xp̃ianus accepto circũquaq ã
xp̃ianis auxilio: resurgens paganos
occidit. fugauit t̾re ablate dampna reꝑa¬
uit. Accidit etiã in dacia qd̃ daci ñ qͣm
antea in dñm fide lesi: cnut regẽ suũ
to dimiserat normanniã. Willo scd̃o
thesauri copiã. ẜ quo cum Rob̃tus
partẽ ei normannie uendidissz thes¬

Expanded text:
pacis autem tantus auctor fuerat, quod pacis autem tantus auctor fuerat, quod puella auro onusta regnum Angliae pertransire posset impune. Si aliquis quempiam quacunque de causa peremisset, capitali subjacebat sententiae; si aliquem vi oppressisset, genitalibus privabatur armis. Construxit autem abbatiapulta est. Quorum animabus misereatur, qui solus post mortem medetur; vos igitur qui legitis, et viri tanti virtutes et vitia videtis, bona sequentes et a malis declinantes, pergite per viam directam, quae ducit ad vitam perfectam. Eodem anno pagani super Christianos in Hispania praedati sunt, et partes regni magnas occupaverunt. Amphos vero rex Christianus, accepto circumquaque a Christianis auxilio, resurgens paganos occidit, fugavit, terrae ablatae damna reparavit. Accidit etiam in Dacia, quod Daci nunquam antea in dominum fide laesi, Cnut regem suum to dimiserat Normanniam; Willielmo fithesauri copiam, pro quo cum Robertus partem ei Normanniae vendidisset, thes
Abbreviated transcription (Latin):
aprũ: ocłos eis euellebat nec erat qu
obmurmuret. Amauit aũ feras tanꝙͣ
pat̾ eẽt earum. Uñ in siluis uenatio
eradicari. gentẽ exstrrpari. ⁊ aferis fe¬
cit in habitari. Eum aũ raꝑet suis sua
ñ ꝓ aliqua necessitate s p̃nimia cupi¬
ditate. in intimis cordiũ amaricaban-¬
tur ⁊ tabescebant. Ip̃e uͦ nichil pen¬
debat iras eoꝵ. S oportebat om̃ib ob¬
sequi regis nutui: si amore eiꝰ uł pec
cunia uł t̾ris uł uita uellent ꝑfrui.
heu quanto dolore plangendũ est qd̃
aliqͥs hominũ cum cinis ⁊ uermis sit
adeo suꝑbiat: ut suꝑom̃s se solum
mortis oblitꝰ extollat. Regi qͥdem p̾fa¬
to normannia hereditate ꝓuenat.
Cenomanniã armis adquisierat.
Britanniã s acclinẽ fecerat. Suꝑ an¬
gliam solus totam regnauerat.
ita qd̃ nec ibi una sola hida inerat de
qua nesciret cuĩ eẽt ⁊ quid ualeret.
Scotiam quoq sͥ subiugauerat. Wa¬
liamq reuerendus in suam acceꝑat.

Expanded text:
aprum, oculos iis evellebat, nec erat, qui aprum, oculos iis evellebat, nec erat, qui obmurmuraret. Amavit autem feras, tanquam pater esset earum; unde in silvis venationeradicari, gentem exstirpari, et a feris fecit inhabitari. Cum autem raperet suis sua, non pro aliqua necessitate, sed prae nimia cupiditate, in intimis cordium amaricabantur, et tabescebant. Ipse vero nihili pendebat iras eorum. Sed oportebat omnes obsequi regis nutui; si amore ejus, vel pecunia, vel terris vel vita vellent perfrui. Heu! quanto dolore plangendum est, quod aliquis hominum, cum cinis et vermis sit, adeo superbiat, ut super omnes se solum mortis oblitus extollat. Regi namque praefato Normannia haereditarie pervenerat. Cenomaniam armis acquisierat, Britanniam sibi acclivem fecerat. Super Angliam solus totam regnaverat; ita quod nec ibi una sola hyda inerat, de qua nescire cujus esset, et quid valeret. Scotiam quoque sibi subjugaverat, Walliamque reverendus in suam acceperat;
Abbreviated transcription (Latin):
tempestates ⁊ thonicrua. qui multoᷤ quibus.
hominũ occidit: nec animalib nec
pecori peꝑcit. Inerat enĩ hoc anno
Wills rex in franciã p̃dauitq reg¬
num regis philippi ⁊ multos suoꝵ neci
dedit. Combussit quoq castrũ nobi¬
anachoritas scõs igni tradidit. Quib
de causis d̾s irritatus: regẽ cũ inde
rediret infrrmitati: postea morti
ꝯcessit. De cuiꝰ regis potentissimi ui¬
ta: bona ꝑstͥngenda sunt ⁊ mala.
Ut abonis sumant᷑ exẽpla: ⁊ a mał
discatur cautela.
uilłs om̃ib normannie ꝯsulib
sorib suis laude dignior fuit. Erat
aũ sapiens s astutus. locuples sed
cupidus. głosus s fame deditus. Erat
humił deo seruientib. duruss re¬
sistentib. Posuerat nãq consules
⁊ pͥncipes in carc̾em ep̾os ⁊ abbates
rebat etiam potentissimis auri ⁊ ar¬
genti milia. Ad castella solus om̃s fa-¬
tigabat ꝯstruenda. Si ceruũ caꝑent aut

Expanded text:
tempestates et tonitrua, quibus multos tempestates et tonitrua, quibus multos hominum occidit; nec animalibus, nec pecori pepercit. Inerat autem hoc anno rex Willielmus in Franciam praedavitque regnum regis Philippi, et multos suorum neci dedit. Combussit quoque castrum nobianachoritas sanctos igni tradidit. Quibus de causis Deus iratus regem cum inde rediret infirmitati, postea morti concessit. De cujus regis potentissimi vita bona perstringenda sunt, et mala; ut a bonis sumantur exempla, et a malis discatur cautela. Willielmus omnibus Normanniae consulibus ecessoribus laude dignior fuit. Erat autem sapiens, sed astutus; locuples, sed cupidus; gloriosus, sed famae deditus: erat humilis Deo servientibus, durus sibi resistentibus. Posuerat namque consules et principes in carcerem; episcopos, et abbates rebat quoque potentissimis etiam auri et argenti millia, ad castella solus omnes fatigabat construenda. Si servum caperent, aut
Abbreviated transcription (Latin):
etiam hostilit̾ conterunt. Qd̃ scił in
normannia & anglia. apulia. calaba.
silicia. ⁊ antiochia. t̾ris optimis quas
ei d̾s subiecit: mag̃ magisq apparet.
lauert̃. Puncipes om̃s au̾ri ⁊ argen¬
ti eupiditate cecati adeo erant: ut il¬
lud de eis uere dici posset. Uñ habeat
nemo querit. s oportet hab̃e. Quanto
magis loquebantur derecto tanto
maior fiebat inuiria. Qui iusticiarii
uocabant᷑ caput erant om̃is iniusticie.
Uicecomites ⁊ p̃positi quoꝵ erat offici¬
um iusticia ⁊ iudiciũ furib ⁊ rapto¬
rib attrociores erant. ⁊ oĩb seuissi¬
mis seuiores. Rex ip̃ẽ cũ ad firmã
t̃ras suas quanto cariꝰ pot̾at dedis¬
set. alii magis offerenti. ⁊dein alii.
semꝑ pactum negligens & ad maiora
studens dabat. Nec erat cura qͣnta in¬
iuria pauperib a p̃positis fieret. In ħ¬
gͥ anno pestes infirmitatis ⁊ famis
anglie d̃s immisit: ut qui febrib eua¬
deret: fame moreretur. Immisit etiã

Expanded text:
etiam hostiliter conterunt. Quod liquide in etiam hostiliter conterunt. Quod liquide in Normannia, et Anglia, Apulia, Calabria, Sicilia et Antiochia terris optimis, quas eis Deus subjecit, magis magisque apparet. laverunt. Principes omnes auri et argenti cupiditate caecati adeo erant, ut illud de iis vere dici possit, unde habeat, nemo quaerit, sed oportet habere; quanto magis loquebantur de recto, tanto major fiebat injuria. Qui justitiarii vocabantur, caput erant omnis injustitiae. Vicecomites et praepositi, quorum erat officium justitia, et judicium furibus et raptoribus atrociores erant, et omnibus saevissimis saeviores. Rex ipse cum ad firmam terras suas, quanto carius poterat, dedisset; alii magis offerenti, et deinde alii, semper negligens pactum, et ad majora studens, dabat. Nec erat cura quanta injuria pauperibus a praepositis fieret. In hoc anno igitur pestes infirmitatis et famis Angliae Deus immisit, ut qui febribus evaderet, fame moreretur. Immisit etiam
Abbreviated transcription (Latin):
uiramentũ & froelitatis reciꝑe ñ
distulit. Post ea rex adquisitis mag¬
ni thesauri copiis suꝑ quoscũq ali¬
quã causam inuenire pot̾at suie lde
siue iniuiste uut normanniã.
guo .xx. pͥmi regni Willi regis
cum iam domini iuistã uolunta¬
tem suꝑ angloꝵ gentẽ normanni com¬
plessent. nec iam uix aliquis pͥnceps
de ꝓgenie anglorum eẽt in anglia sed
om̃s ad seruitutẽ ⁊ ad merorẽ redacti
eẽnt ita etiam utanglicum uocari
eẽt obꝓbo: huuĩ auctor uindicte Wills
uitam t̾minauit. Eleg̾at enim d̾̃s nor¬
mannos ad angloꝵ gentẽ ext̾minan¬
deim. q p̃rogatiuia seuitie singlaris
om̃ib popłis uid̾at eos p̃mine. Natu¬
ra siquidẽ eoꝵ ẽ. ut cum hostes suos adeo
dep̾sserint ut adicere ñ possint: ipsi
se depͥmant ⁊ se t̾rasq suas in pau¬
ꝑiem ⁊ uastitatẽ redigant. Semꝑq
normannoꝵ dñi cum hostes ꝯtͥuerint
cum crudelit̃ ñ ag̾e nequeant: suos

Expanded text:
juramentum etiam fidelitatis recipere non juramentum etiam fidelitatis recipere non distulit. Postea rex acquisitis magni thesauri copiis super quoscunque aliquam causam invenire poterat, sive juste sive injuste, ivit in Normanniam.o primo regni Willielmi regis cum jam Domini justam voluntatem super Anglorum gentem Normanni complessent: nec jam vix aliquis princeps de progenie Anglorum esset in Anglia, sed omnes ad servitutem et ad moerorem redacti essent; ita etiam, ut Anglicum vocari esset opprobrio: hujus auctor vindictae Willielmus vitam terminavit. Elegerat enim Deus Normannos ad Anglorum gentem exterminandam; quia praerogativa saevitiae singularis omnibus populis viderat eos praeeminere. Natura siquidem eorum est ut, cum hostes suos adeo depresserint, ut adjicere non possint, ipsi se deprimant, et se terrasque suas in pauperiem et vastitatem redigant; semperque Normannorum domini cum hostes contriverint, cum crudeliter non agere nequeant, suos
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ deo uolente defetisset: remisit mag¬
nas partes ex̾cituum ad natale solũ.
Misit aũ de hinc rex potentissimꝰ iusti¬
tiam anglie. ⁊ inquirere fecit ꝑ ius¬
uirandũ quot hide. id ẽ. iugera uni
aratro sufficientia ꝑ annũ eẽnt in
⁊unaquaq uilla.⁊ quot animalia.
fecit ⁊̃ inquiri quid una queq urbs
castellũ. uicꝰ. uilla. flum̃. palꝰ. silua
redet ꝑannũ. Hec aũ omĩa in carts¬
 scͥpta: delata sunt ad regẽ. ⁊ int̾ thes¬
auros reposita usq hodie seruantur
Codem anno mauriciꝰ effectus ẽ ep̃s
londonie. qui templũ maximũ qd̵
necdũ ꝑfectum ẽ incepit.
Uilłs rex fortis anno .xix regni
sui cum de more tenuiss curiam
suam in natali ap̃ gloueceastre ad pas¬
cha ap̃ Winceastre. ad pentecosten ap̃
londoniam. henricũ filiũ suũ ni¬
niorem uirilib ibi induit armis.
Deiñ accipiens hominũ om̃iũ t̾ra¬
riorum anglie cuiꝰciinq feudi eẽnt.

Expanded text:
eorum, Deo volente, defecisset, remisit mageorum, Deo volente, defecisset, remisit magnas partes exercituum ad natale solum. Misit autem dehinc rex potentissimus justiciam Angliae et inquirere fecit per jusjurandum quot hydae id est jugera uni aratro sufficientia per annum essent in unaquaque villa, et quot animalia: fecit etiam inquiri quid unaquaeque urbs, castellum, vicus, villa, flumen, palus, silva, redderet per annum. Haec autem omnia in chartis scripta delata sunt ad regem, et inter thesauros reposita usque hodie servantur. Eodem anno Mauricius effectus est episcopus Londoniae, qui templum maximum quod necdum perfectum est, incepit. Willielmus rex fortis anno decimo nono regni sui cum de more tenuisset curiam suam in Natali apud Gloucestre, ad Pascha apud Wincestre, ad Pentecosten apud Londoniam, Henricum filium suum juniorem virilibus induit armis. Deinde accipiens hominium omnium terrariorum Angliae, cujuscunque feudi essent,
Abbreviated transcription (Latin):
meleold p̃datꝰ ẽ in nordhumbre usq ad
in uincłis secũ redux̃. Rex quoq wilłs
seditione militari agens ꝯtͣ Rob̃tum
filiũ suũ ap̃ Gerbereie qd̃ ẽ castrũ in
occisi. Maledixit aũ rex rob̃to filio
suo. Porro nordhumbri ꝑditione occi¬
d̾unt Walcherũ ep̃m dulmelinie. in
quodã placito pacifice statuto uixta
tinam. ⁊ .c. homines cum eo.
Odonem ep̃m frẽm suũ postea in car¬
cere posuit. His tͣnsactis regina ma¬
tildis obiit. Po tempore cepit rex ab
una quaq hida anglie .ui. soł. Tur¬
stanus uͦ abbas glastingebiri turpe
scelus cõmisit. Tresnãq monachos
sub altari positos occidi fecit. ⁊xuiii.
uuln̾ari ita qd̃ sanguis eoꝵ cucurrit
Romanꝰ: rediit a normannia in an¬
gliam. cum tanto ex̃citu francoꝵ nor¬
quomͦ hec t̾ra pascere posset eos. Didice¬
rat enim fama crebrescentie qd̾ rex datie
enut ⁊ Rob̃tus frisensis ꝯsul flandrie
uolebant ditioni sue angliã martiꝰ ag¬
gressib subponere. Cum aũ apparat᷑

Expanded text:
mbre usque ad in vinculis reduxit. Rex quoque Willielmus seditione militari agens contra Robertum filium suum apud Gerberei, quod est castrum in occisi. Maledixit autem rex Roberto filio suo. Porro Nordhumbri proditione occiderunt Walkerum episcopum Dunelmiae, in quodam placito pacifice statuto juxta Tinam, et centum homines cum eo. Odonem episcopum fratrem suum postea in carcerem posuit. His transactis, regina Mathildis obiit. Eo tempore coepit rex ab unaquaque hida Angliae sex solidos. Turstanus vero abbas Glastingebirh turpe scelus commisit. Tres namque monachos sub altare positos occidi fecit; et octodecim vulnerari; ita quod sanguis eorum cucurrit Romanus rediit a Normannia in Angliam cum tanto exercitu Francorum, Norquomodo haec terra pascere eos posset. Didicerat enim, fama crebrescente, quod rex Daciae Cnuth, et Robertus Frisensis consul Flandriae volebant ditioni suae Angliam Martis gressibus supponere; cum autem apparatus
Abbreviated transcription (Latin):
in hely. Rex uͦ ducens ex̃citũ t̾ra
⁊ mari insulam obsedit pontẽ pa¬
rauit. domũ belli artificiose ꝯstru¬
xie. que usq hodie ꝑstat. uiros p̃¬
dictos occidit int̾iens insulã pret̾
herewardum qui suos uirilit̃ stre¬
nuissimꝰ eduxit. Sequentranno du¬
xit rex ex̃citum t̾ra ⁊ mari inscotiã.
Meleclin uͦ rex scotboꝵ homo suus esfec¬
tus ẽ. ⁊ obsides ei dedit. Anno seq̃nti¬
tex duxte ex̾citum angloꝵ ⁊ francoꝵ
innormamã. Angli uͦ t̾ram illã des¬
truxerunt. uillas comburendo. ui¬
neas cedendo. ⁊ eam regi subdid̾unt.
Oximo uͦ anno iuit rex in norman
cui rex ꝯsulatũ estangle dedat.
regem aregno expelłe p̃cogitauit
consilio Walchef consulis ⁊ Rogeri.
qui furte filiꝰ Willi filii osb̃ti. Quiꝰ so¬
rorem consisl p̃dictus duxit ⁊ in ip̃is

Expanded text:
 Eli. Rex vero ducens exercitum terra t mari insulam obsedit, pontem paravit, domum belli artificiose construxit, quae usque hodie perstat: viros praedictos introiens insulam cepit praeter Herewardum, qui suos viriliter strenuissimus eduxit. Sequenti anno duxit rex exercitum terra et mari in Scotiam, Melcolm vero rex Scotorum homo suus effectus erex duxit exercitum Anglorum et Francorum in Cenomanniam. Angli vero terram illam destruxerunt villas comburendo, vineas caedendo, et eam regi subdiderunt. Proximo vero anno ivit rex in Normanncui rex consulatum Estange dederat, regem a regno expellere praecogitavit consilio Walthef consulis, et Rogeri, qui fuit filius Willielmi filii Osberti; cujus sororem consul praedictus duxit, et in ipsis
Abbreviated transcription (Latin):
runt. Iunctiq simul daci ⁊ angli: cas¬
tellum de eouersyic ceꝑunt. Aultõq
francoꝵ ꝑimentes pͥncipes eoꝵ unctoᷤ
⁊ thesauros adpuppes tułunt. ⁊ inter
usam ⁊ trentã hiemauert̃. Rex aũ ad¬
ueniens cacos aufugauit.⁊ aliglos
illiꝰ ꝓuintie destruxit. At consul wal¬
thef cum rege ꝯcordatus ẽ. Anno se¬
quenti balduio flandrie consuli
defuncto cuiꝰ iam filiam rex Wills
duxerat. succ̃ filiꝰ suus ernulfꝰ. Quẽ
rex Willmꝰ angloꝵ ⁊ philippꝰ rex
francoꝵ manu tenebant. Rob̃tus
aũ frisensis fr̃ eius bello ꝯfligenᷤᷤ
occidit secidit ernulfũ ꝯsulem ⁊

Expanded text:
runt: junctique simul Daci et Angli castellum de Govirwic ceperunt; multosque Francorum perimentes, principes eorum vinctos et thesauros ad puppes tulerunt: et inter Usam et Trentam hiemaverunt. Rex autem adveniens Dacos aufugavit, et Anglos illius provinciae destruxit. At consul Walthef cum rege concordatus est. Anno sequenti Baldewino Flandriae consuli defuncto, cujus filiam rex Willielmus duxerat, successit filius suus Ernulfus: quem rex Willielmus Anglorum, et Philippus rex Francorum manu tenebant. Rodbertus autem Frisensis frater ejus bello confligens occidit Ernulfum consulem,
Abbreviated transcription (Latin):
ellus sicilie que cauernosa cẽdio ethne.¬
⁊ sulphure ac̃ bitumine strata. uentis
pene tota ⁊ ignib patet: spũ introrsus
cum igne concertante multis sepe in lo¬
cis fumũ uł uapores uł flãmas eruc̃¬
tat. uł ⁊̃ uento acriꝰ incumbente hare.¬
narũ lapidũ ue moles eg̾it. Inde montiᷤ
ethnã ad exemplũ gehenne ignium
tam diutinũ durat incendiũ. Quod
insularũ eolidum dicunt aquis nutͥti.
dum aquarum ꝯcursus sp̃m secum in
imũ ꝓfundũ rapiens tam dui suffocat.
donec uenis t̾re diffusis fomenta ignis
accendat. Hinc scillei canes latrare fin¬
gunt᷑. dum ꝓcul nauigantes unda¬
rum fremore terrent᷑: quas sorbente
uoragine collidit estus

Expanded text:
ellus Siciliae, quia cavernosa, et sulphure et bitumine strata, ventis pene tota et ignibus patet. Spiritu introrsus cum igne concertante, multis saepe locis fumum, vel vapores, vel flammas eructat, vel etiam vento acrius incumbente arenarum lapidumve moles egerit. Inde montis Aethnae ad exemplum gehennae ignium tam diutinum durat incendium, quod insularum Aeolidum dicitur undis nutriri, dum aquarum concursus spiritum in imum profundum secum rapiens, tandiu suffocat, donec venis terrae diffusus fomenta ignis accendat. Huic Scyllaei canes latrare finguntur, dum procul navigantes undarum fremore terrentur, quas sorbente voragine collidit aestus
Abbreviated transcription (Latin):
susceptus ẽ aconuentu bedci solenm
ꝓcessione die ascensionis dñi. Mor¬
tuo ascelino rofensi ep̃o: Tebaldui ar¬
chiep̃s cantuariensis fr̃ẽm suũ Gaute¬
rium archidiaronum cantuariensis.
eidem eccłie subrogauit. O ortuo etiã
tuarie. Henricus etiam murcdach mo¬
nachus cistellensis. fit archiep̃s ebora¬

Expanded text:
susceptus est a conventu Becci sollempni susceptus est a conventu Becci sollempni processione, die ascensionis Domituo Ascelino Rofensi episcopo, Tebaldus archiepiscopus Cantuariensis fratrem suum Gauterium archidiaconum Cantuariensem eidem ecclesie subrogavit. Mortuo etiam tuarie. Henricus etiam Murdarch, monachus Cistellensis, fit archiepiscopus Ebora
Abbreviated transcription (Latin):
ne deturpata friat subtili artificio
sic reformauit. ut pulchrior quã in
ip̃a sui nouitate compareret. nec ulliꝰ
edificii structure intra fines anglie¬
S cederet.
rex stephs anno magnũ ꝯgre¬
gans ex̃citum castellũ ꝯ struxit ĩ expug¬
nabile situm ꝯtra Ualingefort itbi
kannulfꝰ comes cestrensis iam regi
ꝯcordia ꝯiunctus cũ magnis int̾fuit
copiis. Dehinc uͦ ꝯsulip̃e ad regis cu¬
riam cũ pacifice uenisset ap̃ norhan.¬
tonã nichtale ueritum cepit ⁊ in
loseceꝑat. ⁊ cet̾a q̃cũq fuant ditionis
sue castella. Sic gͥosul eiectꝰ carce in li¬
b̾m restitutꝰ ẽ arbitũ.
uodecimo rex stephs anno dñi ĩ Adnatale
urbe lincoliensi diademate re-¬
galit̾ insignitꝰ ẽ. qͦ regũ nullꝰ intͦire ꝓ¬
hib̾ntib qͥbdã suꝑsticiosis aus fuerat.
Uñ ꝯparet qͣnte rex stepħs audatie &
animi ꝑicła ñ reformidantiꝰᷤ fu̾it.
Henricus filius ducis saufridi ⁊ im¬
ꝑatricis de anglia in nouũ ueniens:

Expanded text:
ne deturpata fuerat, subtili artificio sic reformavit, ut pulchrior quam in ipsa novitate sui compareret, nec ullius aedificii structurae circa fines Angliae cederet. rex Stephanus magnum congregans exercitum castellum construxit inexpugnabile situm contra Walinford, ubi Ranulfus comes Cestrensis jam regi concordia conjunctus, cum magnis interfuit copiis. Dehinc vero consul ipse ad regis curiam cum pacifice venisset apud Nordhamtonam, nihil tale metuentem cepit, et in lose ceperat; et caetera quaecunque fuerant ditionis suae castella. Sic igitur consul ejectus carcere, in liberum restitutus est arbitrium. Duodecimo rex Stephanus anno ad Natale urbe Lincoliensi diademate regaliter insignitus est, quo regum nullus introire, prohibentibus quibusdam supersticiosis, ausus fuerat. Unde comparet, quante rex Stephanus audatie et animi pericula non formidantis fuerit. Henricus, filius ducis Gaufridi et imperatricis, de Anglia in Normanniam veniens,
Abbreviated transcription (Latin):
cre optimates anglici regni urare
fidelitatẽ Wilło pͥmogenito suo: de
regno anglie: ⁊ si idem puer ĩmatura
morte occũb̾et: henrico fr̃i suo. So¬
pita discordia que erat int̾ regem an¬
gloꝵ henricũ. ⁊ Rog̾ filiũ milonis de
Gloecestria ꝓpt̾ turrẽ Gloecestrie: hu.¬
go de mortuo mari uir arrogantissi¬
mus ⁊ de se p̾sumens mununt castella
sua cont᷑ regem. Nlico rex hent̃ oble¬
dit omĩa castella ipsius idest bruge.
Wigemore. cleoberi. quoꝵ ultimũ pꝰ
aliquantulũ temporis cepit ⁊ destruxit.
mortuo mari pacificatꝰ ẽ cum rege hen¬
rico. redditis castellis bruge ⁊ Wige¬

Expanded text:
cit obtimates Anglici regni jurare fidelitatem Guillermo primogenito suo, de regno Anglie; et si idem puer immatura morte occumberet, Henrico fratri suo. Sopita discordia, que erat inter regem Anglorum Henricum et Rogerium filium Milonis de Gloecestria propter turrem Gloecestrie, Hugo de Mortuomari, vir arrogantissimus et de se presumens munivit castella sua contra regem. Ilico rex Henricus obsedit omnia castella ipsius, id est Bruge, Wigemore, Cleoberei, quorum ultimum post aliquantulum temporis cepit et destruxit.Mortuomari pacificatus est cum rege Henrico, redditis castellis Bruge et Wige
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑticensis. henricꝰ comes campanien¬
sis filiꝰ tebaldi comitis. Gaufridꝰ etiã
fr̃ ducis normannie. ut ei normaniuã
⁊andeg̾. comitatũ ⁊ ducatũ aqͥtanie
quem cũ uxore sua acceꝑat ĩmo ⁊ oẽm
t̾ram luam auterrent quam ⁊ inter
se hi quinq diuiserunt. Hac re cog¬
nita. audita etiam cognitione noui¬
mercati ubi om̃s p̃dicti pͥncipes ꝯue¬
nerant excepto Saufrido fr̃e suo
nare debebat: xuii.l. ays̃. dux hen-¬
ricus recessit a barbe fluuio. castello
scilicet ꝓ uirib subuenturꝰ obsesso.
In ip̃a nocte fulgor nimius. ⁊ postea
qͣi dracho ingens uisus ẽ in celo dis¬
currere ab occidente in orientem.
Int̾un dum dux ingentem ex̃citum
electorum militũ ⁊ peditum contra¬
heret: redditum ẽ castellum fraude
obsexuantium. qͣi eẽt ui p̃reptũ.
At dux henricus quem ⁊̃ õs fere
normanni existim abant om̃em t̾rã
suam in breui amissurũ: sapienter
se habens sira uirilit̾ defendendo. &¬

Expanded text:
Perticensis, Henricus comes CampanienPerticensis, Henricus comes Campaniensis, filius Thebaldi comitis, Gaufridus etiam frater ducis Normannie, ut ei Normannie et Andegavi comitatum et ducatum Aquitanie, quem cum uxore sua acceperat, immo et omnem terram suam auferrent, quam etiam inter se hi quinque diviserunt. Hac re cognita, audita etiam obsidione Novimercati, ubi omnes predicti principes convenerant, excepto Gaufrido fratre suo, nare debebat, 17 Kalend. Augusti dux Henricus recessit a Barbefluvio, castello scilicet pro viribus subventurus obsesso. In ipsa nocte fulgor nimius, et postea quasi dracho ingens visus est in celo discurrere ab occidente in orientem. Interim dum dux ingentem exercitum electorum militum et peditum contraheret, redditum est castellum fraude observantium, quasi esset vi prereptum. Et dux Henricus, quem etiam omnes fere Normanni existimabant omnem terram suam in brevi amissurum, sapienter se habens, sua viriliter defendendo
Abbreviated transcription (Latin):
dux norm̃. receptus ẽ in pace abandegͥ.
fidelitatem sͥ facientib. ⁊ sic factus est
dux normannoꝵ ⁊ comes andegauen¬
suim. P ost clausũ pascha henricꝰ
dux normannoꝵ ⁊ comes andegauensiũ
ap̃ luxouias congregatis comitib nor¬
manine. ⁊ aliis pͥmorib de itinere
suo in angliam cum illis tractauite.
auunculus eius comes cornubie. Cir¬
ca pentec̃ henricꝰ dux normannie. si¬
ue repentino siue p̃meditato consi¬
lio. duxit alienor comitissam picta¬
uensem. quam paulo ante rexlydo¬
uieꝰ ꝓpt̃ consanguinitatẽ dimiserat.
Quo audito rex ld̃: cõmotꝰ ẽ contͣ eun¬
dem ducem. habebat enim duas filias
de ea. ⁊ ideo nolebat ut abaliqͦ illa
filios exciꝑet. unde p̃dicte filie sue
exheredarent᷑. P ost festiuitatẽ scĩ
ioh̃is cum dux henricꝰ eẽt ap̃ barbeflu¬
uiũ ⁊ uellet transire in angliã cũ
manu armata: ouenerunt in unũ
lydouicꝰ rex francoꝵ. ⁊ eustachiꝰ filiꝰ
stephani regis angloꝵ. Rob̃tꝰ comes

Expanded text:
dux Normannie receptus est in pace ab Andegavensis, fidelitatem sibi facientibus; et sic factus est dux Normannorum et comes Andegavensium. dux Normannorum et comes Andegavensis, apud Luxovias congregatis comitibus Normannie et aliis primoribus, de itinere suo in Angliam cum illis tractavit. Vavunculus ejus, comes Cornubie. Circa pentecosten Henricus dux Normannie, sive repentino sive premeditato consilio, duxit Alienor comitissam Pictavensem, quam paulo ante rex Ludovicus propter consanguinitatem dimiserat. Quo audito rex Ludovicus commotus est contra eundem ducem. Habebat enim duas filias de ea, et ideo nolebat, ut ab aliquo illa filios exciperet, unde predicte filie sue exhereditarentur. Post festivitatem sancti Johannis cum dux Henricus esset apud Barbefluvium, et vellet transire in Angliam cum manu armata, convenerunt in unum Ludovicus rex Francorum, Eustachius filius Stephani regis Anglorum, Robertus comes
Abbreviated transcription (Latin):
uiter facta destruendo.⁊ expellen¬
do de regno maxĩe flandrenses.⁊ de¬
ponendo qͦsdam imaginarios ⁊ ꝑseu¬
do comites. quib rex stepħs om̃ia pe¬
ne ad fiscum ꝑtinentia minꝰ caute
distribuerat. Natus ẽ lundonie
pͥdie kł̾ mart̾. fri .ii. filiꝰ henrici regi
angloꝵ ex uxore sua regina alienor:
⁊ uocatus ẽ henricꝰ. H enricꝰ rexan¬
gloꝵ exhereditauit Wilłm peurel
de notinguehã causa ueneficii. qd̃
fuerat ꝓpinatum fianulfo comiticeste.
Inconsortio huiꝰ pestis plures parti¬
cipes ⁊ conscii extitisse dicunt᷑. Hoc
accidit in burgundia ⁊ languobardia.¬

Expanded text:
iter facta destruendo, et expelleniter facta destruendo, et expellendo de regno maxime Flandrenses; et deponendo quosdam imaginarios et pseudocomites, quibus rex Stephanus omnia pene ad fiscum pertinentia minus caute distribuerat. Factus est tepridie Kalendas Martii, feria 2, filius Henrico regi Anglorum ex uxore sua regina Alienor, et vocatus est Henricus. Henricus rex Anglorum exhereditavit Willermum Peurel de Nothinguehan, causa veneficii, quod fuerat propinatum Ranulfo comiti Cestrie. In consortio hujus pestis plures participes et conscii extitisse dicuntur. Hoc adragesimam accidit in Burgundia et Langobardia
Abbreviated transcription (Latin):
quem om̃s uenturũ ⁊ regem futu¬
rum ñ dubitabant. Henricꝰ dux
gliam tͣnsfretans cum magno tͥpu¬
dio clericoꝵ ⁊ laicoꝵ exceptus. et .xͦiiiͦi.¬
kł ianuarii. die dñica añ natiui¬
tatem domini: ap̃ Westmonaft̾iũ
ab om̃ib electus. ⁊ in regem unctꝰ ẽ
ensis. herac̃ Wintoniensis. Rob̃tꝰ
lincoliensis. Galt̾ cestrensis. Gisleb̃tꝰ
herefordensis. Rob̃ batensis. Ioħ̃s
Wigorniensis. Rob̃ exoniensis. hy¬
larius cestrensis. Gosceł salesb̾iensis.
ualt̾ rofensis. Nigellus heliensis.
Wills norwicensis. hugo dunel¬
mensis. Ad alulfꝰ carlinensis. Affue¬
runt ⁊de norm aunia uir religiosꝰ
ac timens dm̃ uen̾abilis hugo ar-
censis. arnulfꝰ lexouiensis. herb̃tꝰ
ui illiꝰ ⁊ de regno francoꝵ. Theodericꝰ
comes flandrensis. ⁊ alii plures. Eacta
R ex henricꝰ cep̃ reuocare in ius ꝓpͥũ
urbes. castella. uillas. que ad coro¬
nam regni ꝑtinebant. castella no-¬

Expanded text:
quem omnes venturum et regem futuquem omnes venturum et regem futurum non dubitabant. Obiit 6 gliam transfretans, cum magno tripudio clericorum et laicorum exceptus est. 13 Kalendas Januarii, die dominica ante nativitatem Domini, apud Westmonasterium ab omnibus electus et in regem unctus est ensis, Henricus Wintoniensis, Robertus Lincoliensis, Gualterius Cestrensis, Gislebertus Herefordensis, Robertus Batensis, Johannes Wingorniensis, Robertus Exoniensis, Hilarius Cestrensis, Goscelinus Salesberiensis, Galterius Roffensis, Nigellus Heliensis, Willermus Nothvicensis, Hugo Dunelmensis, Adalulfus Carlivensis. Affuerunt et de Normannia vir religiosus ac timens Deum venerabilis Hugo archcensis, Arnulfus Lexoviensis, Herbertuni illius, et de regno Francorum Theodericus comes Flandrensis, et alii plures. Facta Rex Henricus cepit revocare in jus proprium urbes, castella, villas, que ad coronam regni pertinebant, castella nov