comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
carnis. carnis substantiã. Ibi sic habe¬
bunt᷑ om̃ia. ut sint & singła omĩum
et singuloꝵ om̃ia. Sicut enĩ eupiditas nil
sine angustia. sic caritas nil tenet cũ an¬
gustia. srãgͦ erunt om̃ia. quia nr̃a er̃t
adiuuendũ suꝑiora. ad conuiuendũ eqͣlia.
uant᷑ de ambiguis distinctionib eadẽ
ationib. slã et ipse nͥlectoris nimia ui¬
tient᷑ incuria. aut regulis fid̾i corrigun¬
cur. aut p̃cedentis uł consequentis co¬
nexione sermonis. Aut si neutrum
eoꝵ adhibet᷑ ad correchonẽ. nichil omi¬
nus dubie remanebt̃. ut qͦlibet mͦ lec¬
cor ꝓñtiau̾it ñ sit inculpa. Nisi enĩ fide̾
reuocet. qua credimus dm ñ aaccusa¬
curũ adu̾sus electos suos. et xp̃m ñ con¬
dempnaturũ electossuos. potest illud
consequat᷑. d̾s qͥ uistificat. & itẽ introga¬
tuR. Qͥs ẽ qui condempnet.  xp̃e iħe
qui mortuus ẽ. Qdo credere quia demen¬

Expanded text:
carnis, carnis substantiam. Ibi sic habecarnis, carnis substantiam. Ibi sic habebuntur omnia, ut sint et singula omnium et singulorum omnia. Sicut enim cupiditas nil sine angustia, sic charitas nil tenet cum angustia. Nostra ergo erunt omnia, quia nostra erunt ad vivendum superiora, ad convivendum aequalia, utem de ambiguis distinctionibus diximationibus: nam et ipsae, nisi lectoris nimia vitientur incuria, aut regulis fidei corriguntur, aut praecedentis vel consequentis connexione sermonis, aut si neutrum horum adhibetur ad correctionem, nihilominus dubiae remanebunt, ut quolibet modo lector pronuntiaverit, non sit in culpa: nisi enim fides revocet qua credimus Dominum non accusaturum adversus electos suos, et Christum non condemnaturum electos suos, potest illud consequatur: Deus qui justificat; et iterum interrogetur: Quis est qui condemnet? et requi mortuus est. Quod credere quia demen
Abbreviated transcription (Latin):
tales essemꝰ. Ad̾o gͦ p̃ destinatis. uocatis.
bellũ paret adũsus omĩpotentẽ. Unde
filio suo ꝓpͥo nonpeꝑeit. s ꝓ nob̾ omĩb
tradidit eum. Non gͦ c̾reat eum fremi¬
cus mundi. ꝓ qͦ craditꝰ est artifex mun¬
di. Qdmͦ inquit ñcũ illo om̃ia nob̾ do¬
nauit:: Qe om̃ia: Sciet᷑ cũ hec ꝓmis¬
sio implebit᷑. cuiꝰ moriente xͦ ꝓnobis
tale iam pignus accepimus. His cam̃
scire que om̃ia: Erit sp̃s hominis nul¬
lum om̃ino habens uitium nec sub quo
iaceat. nec eui cedat. nec contͣ qͦ uel
laudabilit̾ dimicet. paccatissima uircu¬
te ꝑfectꝰ rerũ ibi om̃iũ spaciosa certaq
nocicia sine errore aliquo uellabore.
ubi de ipso fonte sapientie pocabit᷑. sum¬
nia felicitate sine difficultate. Erit cor¬
pus quod omino spũi sit subditũ. et eo
sufficient̃ uiuificatũ. qͦ nullis alimoniis
indigebit. Non enĩ animale erit s spũ¬
ale : habens quidem sine corruptione

Expanded text:
tales essemus. A Deo ergo praedestinatis, vocatis, tales essemus. A Deo ergo praedestinatis, vocatis, bellum paret adversus Omnipotentem. Unde Filio suo proprio non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit eum. » Non ergo terreat eum fremitus mundi, pro quo traditus est Artifex mundi. « Quomodo, inquit, non cum illo omnia nobis donavit? » Quae omnia? Scietur, cum haec promissio implebitur, cujus moriente Christo pro nobis tale jam pignus accepimus. Vis tamen scire quae omnia? Erit spiritus hominis nullum omnino habens vitium, nec sub quo jaceat, nec cui cadat, nec contra quod vel laudabiliter dimicet, pacatissima virtute perfectus, rerum ibi omnium spatiosa certaque notitia sine errore aliquo vel labore, ubi de ipso fonte sapientiae potabitur summa felicitate sine difficultate. Erit corpus quod omnino spiritui sit subditum, et eo sufficienter vivificatum, quo nullis alimoniis indigebit. Non enim animale erit, sed spirituale, habens quidem sine corruptione
Abbreviated transcription (Latin):
nomine tuo saluũ me fae. et in uircu¬
te cua iudicame. Nenĩ cimet iudicari
qui ĩpetrau̾̃it ante saluari. Nocati reñ¬
qamus diabolo ꝑpenitͣntiã. iuititicati
sanam᷑ ꝑ miscõiam ne iudiciũ timeamus
głificati cransimus inuitã et̃nam. Ad
hoc ꝑcinere arbitror qͦd clñs ait. Ecce ei¬
cio demonia hodie et cras. et t̾cia consũ¬
mor. Quod etiam incͥcluo suȩ passionis
et eiugilacionis ostñdit. Crucifixus ẽ
enĩ et sepultꝰ. et resurrex̃. Incruce de
pͥncipib et pocestatib cͥumphauit. uise¬
pulero requieuit. in resurrectione exas
tauit. sic et penitencia cruciat. iusticia
tranquillat. uita et̾na głificat. Qͥo gͦ
dicemus ad hec : Si d̾s ꝓ nob̾ qui contra
ret nos. d̾s ꝓ nob̾ ut uocaret nos. d̾s ꝓ
nob̾ ut iustificaret nos. ds̃ ꝓ nob̾ ut
głificaret nos. Si gͦ d̾s ꝓnobis. qͥs contͣ
nos: ẜredestinauit nos anteqũa essemꝰ.
uocauit eũ auersi essemus. iustificaũ
cũ pecc̃ores essemus. głificauit eũ mor¬

Expanded text:
nomine tuo salvum me fac, et in virtute tua judica me . » Non enim timet judicari, qui impetraverit ante salvari. Vocati renuntiamus diabolo per poenitentiam, justificati sanamur per misericordiam, ne judicium timeamus, glorificati transimus in vitam aeternam. Ad hoc pertinere arbitror quod Dominus ait: « Ecce ejicio daemonia hodie et cras, et tertia die consummor . » Quod etiam in triduo suae passionis et evigilationis ostendit. Crucifixus est enim, et sepultus et resurrexit. In cruce de principibus et potestatibus triumphavit, in sepulcrntia cruciat, justitia tranquillat, vita aeterna glorificat. « Quid ergo dicemus ad haec? Si Deus pro nobis, quis contra ret nos; Deus pro nobis, ut vocaret nos; Deus pro nobis, ut justificaret nos; Deus pro nobis, ut glorificaret nos. Si ergo Deus pro nobis, quis contra nos? Praedestinavit nos antequam essemus, vocavit, cum aversi essemus, justificavit, cum peccatores essemus, glorificavit, cum mor
Abbreviated transcription (Latin):
mortuũ ẽ. ꝓpt̾ pecẽm differentia ista
uł gentiũ. uł conditionis. uł sexus. iam
qͥdem ablata ẽ. abunitate fid̾i. ẜ manet
inconũsatione mortali. eiusq ordinẽ
in hiuꝰ uite it inere seruandũ ẽẽ et apłi
p̃cipiunt. Qͥ etiam regulas salub̃ri¬
mas tͣdunt. quẽ admodum secũ ui¬
dicionũ. Q ipse dñs pͥor p̃cepit. Red¬
dite que st̃ cesaris cesari. De inde
uero ad socialis uite cõmunẽ et mu¬
tuã uenit dilechonẽ. qũã in tantũ
laudat et approbat. ut insola dilee¬
tione ꝓximi. totam dieat impleri.

Expanded text:
orpus propter peccatum , differentia ista vel Gentium, vel conditionis, vel sexus, jam quidem ablata est ab unitate fidei, sed manet in conversatione mortali; ejusque ordinem in hujus vitae itinere servandum esse, et Apostoli praecipiunt, qui etiam regulas saluberrimas tradunt, quemadmodum secum viditionum, et ipse Dominus prior praecepit: « Reddite quae sunt Caesaris, Caesari . » Deinde vero ad socialis vitae communem et mutuam venit dilectionem, quam intantum laudat et approbat, ut in sola dilectione proximi totam legem dicat impleri,
Abbreviated transcription (Latin):
dũ sit eum ẽẽ. sapientẽ. potinsq sit sub¬
stantia filii ꝑgignentẽ patrẽ. qu̾a substan¬
tia patris ꝑgenicũ filium: Restat gͦ ut
clara eũ laude notitia. qͦ in nocuit gen
alia taceã ipse p̃cepit baptirari oñs gen¬
tes innomine patris & filii & sp̃s seĩ. ubi

Expanded text:
e sapientem, potiusque sit substantia Filii per gignentem Patrem, quam substantia Patris per genitum Filium? Restat ergo uclara cum laude notitia, qua innotuit gentalia taceam, ipse praecepit baptizari gentes in nomine Patris et Filii et Spiri
Abbreviated transcription (Latin):
integer de incegro. ñ p̃cedit unde ꝓcedit
s cantꝰ cũ illo quantꝰ ex illo. nec minuit eũ
ꝓcedendo. nec auget herendo. Ꝙ hec oĩa
nec confuse unũ st̃. nec distinete tͥa sunt.
diuitie sapientie dĩ. qr seire d̃m patr̃e et
quẽ musit iħ̾n xpm. ipsa uita et̃na ẽ. Nemo
aut̃ nouit patrẽ nͥ filius. & nemo nouit fi
liũ nͥ pat̃. et ein noluerit ipse reuelare.

Expanded text:
integer de integro, non praecedit unde procedit, integer de integro, non praecedit unde procedit, sed tantus cum illo quantus ex illo, nec minuit eum procedendo, nec auget haerendo. Et haec omnia nec confuse unum sunt, nec disjuncte tria sunt: int tinteger de integro, non praecedit unde procedit, sed tantus cum illo quantus ex illo, nec minuit eum procedendo, nec auget haerendo. Et haec omnia nec confuse unum sunt, nec disjuncte tria sunt:
Abbreviated transcription (Latin):
modi que dĩ sunt nemo cognouit nͥ sp̃s dĩ.
qͥ sic in do ẽ ꝑunitatẽ nat᷑e. ut ñ sit aliqͥd
indõ qͦd ñ possit sp̃e eiꝰ nat᷑ali unitate cog¬
noscere. Istam quippe plenicudinẽ cogni¬
ctionis sola possidet unitas nat᷑alis. ꝑ qũa
sic ẽ ind̾o sp̃s eiꝰ. ut unus ẽ eo sit nat᷑alit᷑ d̾s.
Qͥ tam̃ sic in do̾ ͤ et unus cum illo ds ẽ. ut ñ ẽ eo
hominis qͥmipso ẽ. si una sit intͥnitate ꝑsona.
Trinitas enĩ d̾s uniꝰ eiꝰdemq nat᷑e atq substan¬
tie ñ minor insingłis qũa in om̃ib. nec ma¬
ior in om̃ib qu̾a insingłis. s tanta in solo
patre. uł insolo filio. quanta in patre simul et
filio. et canta in spũ scõ. quanta simul in pa¬
tre et filio et spũsco. Neq enĩ pat̃ ut hab̃et
filiũ. dese ipso minuit se ipsũ. s ita genuit
dese alcerũ se. ut cotꝰ maner et inise. et eẽt
unfilio cantꝰ. quantꝰ inse. Similit̃ sp̃s sẽs¬

Expanded text:
modi quae Dei sunt, nemo cognovit nisi Spiritus Dei; modi quae Dei sunt, nemo cognovit nisi Spiritus Dei; qui sic in Deo est per unitatem naturae, ut non sit aliquid in Deo, quod non possit spiritus ejus naturali unitate cognoscere. Istam quippe plenitudinem cognitionis sola possidet unitas naturalis, per quam sic est in Deo spiritus ejus, ut unus cum eo sit naturaliter Deus. Qui tamen sic inhominis, qui in ipso est, et una sit in Trinitate persona. Trinitas enim Deus unius ejusdemque naturae atque substantiae, non minor in singulis, quam in omnibus. Nec major in omnibus, quam in singulis; sed tanta in solo Patre, vel in solo Filio, quanta in Patre simul et Filio, et tanta in solo Spiritu sancto, quanta simul in Patre et Filio et Spiritu sancto. Neque enim Pater, ut habeat Filium de seipso, minuit seipsum; sed ita genuit de se alterum se, ut totus maneret in se, et esset in Filio tantus, quantus in se. Similiter S
Abbreviated transcription (Latin):
simplex ẽẽntia. hoc gͦ ibi ẽ esse qͦd saꝑe. Qdosi
hoc ẽ ibi ẽẽ. quod saꝑe. ñ ꝑ illam sapienti ã ꝗͣ
genuit. sapiens ẽ pat̃. Alioquin ñ ipse illam.
s illa eũ genuit. Qͥo enĩ aliuo dicimꝰ ẽ diei¬
mus. hoc illeͥ ẽ esse quod saꝑe. nͥ eo ẽ sapienᷤ
quo ẽ: Qua ꝓpt̾ que eausa illi ẽ ut sapiens
sit. ipsa illi causa ẽ ut sit. Ergo et pat̾ ipsa
sapientia ẽ. et ita dr̃ filius sapientia patͥs.
quomͦ dr lum̃ patris. id ẽ ut quẽ ad modũ
lum̃ delumine et utrũq unũ lum̃. sic
intelligat᷑ sapientia de sapientia. et utrũ¬
q una sapientia. Ergo et una essentia. qͥa
hoc ẽ ibi eẽ qͦd saꝑe. Qͦd enĩ est sapientie
saꝑe. et pocentie posse et et̾nitati et̾nan ẽe
hoc ẽ ẽẽ. ipsum eẽ. Q quia in illa simplici¬
tate ñ est aliud saꝑe quam ẽẽ. eadem sapi¬
entia ẽ que essentia. Pat̃ gͥ et filius simul
una ẽentia. et una magnitudo. et una ue¬
ritas. et una sapientia. hȩc aut̃ et huius¬

Expanded text:
e. Quod si hoc est ibi esse, quod sapere; non per illam sapientiam quam genuit, sapiens est Pater, alioqui non ipse illam, sed illa eum genuit. Quid enim aliud dicimus, cum dicimus, hoc illis est esse quod sapere, nisi eo est sapiens, quo est? Quapropter quae causa illi est, ut sapiens sit, ipsa illi causa est, ut sit. Ergo et Pater ipsa sapientia est, et ita dicitur Filius sapientia Patris, quomodo dicitur lumen Patris, id est ut quemadmodum lumen de lumine, et utrumque unum lumen, sic intelligatur sapientia de sapientia, et utraque una sapientia. Ergo et una essentia, quia hoc est ibi esse quod sapere. Quod enim sapientiae sapere, et potentiae posse et aeternitati aeternam esse, hoc est essentiae ipsum esse. Et quia in illa simplicitate non est aliud sapere quam esse, eadem sapientia est quae essentia. Pater igitur et Filius simul una essentia, et una magnitudo, et una veritas, et una sapientia. Hoc autem, et hujus
Abbreviated transcription (Latin):
ti cdampnabilis excusatio. Qd adhuc q̃
uenit homoni. Ohomo cu qͥses ut respon¬
deas deo:. Audiat hoc et non contempnat.
Quod si contempserit. etiam in hoc ut contẽp¬
neret se sciat obduratum. si aut̃ ñ contẽpse¬
rit. etiam ut non concempneret se credat
aduitum. s debico obduracum. gratis ad¬
uitum. Qͥ nam se isti excusabunt modo:
Nempe illo qu̾ẽ breuit̃ camquam exeoꝵ uocr
sibi obiecit apłs ut dicant. Qͥd ad hue que¬
ricur: Uoluntati enĩ eius quis resistit:
O si illos ñ pudet hac exeusatione ñ nob̾ si apło
ut respondeas d̾o : Numqͥd dicit figm̾tũ
ei quise fuixit. quid me fecisti sie: An ñ ha¬
bet pocestatẽ figulus luti ex eadem massa
utiq merico rectoͤq dampnata. fac̾e ali¬
uduas in honorem indebitũ. ꝓpt̾ miscoĩȩ¬

Expanded text:
ti damnabilis excusatio: VERS. 19.-- ti damnabilis excusatio: VERS. 19.-- venit homini. « O homo, tu qui es, » ut « respondeas Deo? » Audiat hoc, et non contemnat. Quod si contempserit, etiam in hoc ut contemneret, se sciat obduratum; si autem non contempserit, etiam ut non contemneret, se credat, adjutum, sed debito obduratum, gratis adjutum. Quonam se isti excusabunt modo? Nempe illo, quem breviter tanquam ex eorum voce sibi objecit Apostolus, ut dicant: « Quid adhuc quaeritur? Voluntati enim ejus quis resistit? » Et si illos non pudet hac excusatione non nobis, sed Apostolo » ut « respondeas Deo? Nunquid dicit figmentum ei, qui se finxit: \'Quare sic me fecisti? annon habet potestatem figulus luti ex eadem massa. utique merito recteque damnata facere aliud uas in honorem indebitum propter mise
Abbreviated transcription (Latin):
masse debittis ẽ. agnoseant uasa exeadẽ
massa inhonorem facta. quid eis miscd̾ia
diuina largiã sit. dicit enĩ inqͥt script᷑a
pharaoni. Qa in hoc ipsum excitauite. ut
ostendam inte uͥcutẽ meã. et annuntiet᷑
nom̃ meũ in uniu̾sa t̾ra. Nullũ enĩ d̾s
angłoꝵ uł hominũ crearet. quẽ malũ
futurũ eẽ. p̃seiret. nͥ parit nosset quib
eos bonoꝵ utilitatib cõmodar et. atq
ita ordinẽ scłoꝵ quasi pulcherrimum
carmen etiam exqͥbdam anthithecis
honestaret. Ut enĩ annunti aret᷑ nom̃
d̾i in uniu̾sa t̃ra. uasis utiq miscd̾ie ꝓ¬
derat. Ad eoꝵ gͦ utilitatẽ pharao serua¬
cus est. sicut rei exitꝰ docuit. Deniq ad
utrũq concludit. et eui uult miseret᷑. et
quẽ uult indurat. hoc facit apud quẽ ñ
est iniqͥtas. Miseret᷑ utiq gratuito dono.
oblurat aut̃ ustissimo merito. S dicat
ad huc suꝑba et infidelis elatio. uel puni¬

Expanded text:
ae debita est massae, agnoscant uasa ex eadem ae debita est massae, agnoscant uasa ex eadem massa in honorem facta, quid eis misericordia diuina largita sit: Dicit enim, inquit, scriptura Pharaoni, quia ad hoc te excitaui, ut ostendam in te potentiam meam et unomen meum in universa terra. » Nullum enim Deus angelorum vel hominum crearet, quem malum futurum esse praesciret, nisi pariter nosset quibus eos bonorum utilitatibus commodaret, atque ita ordinem saeculorum quasi pulcherrimum carmen, etiam ex quibusdam antithetis honestaret. Ut enim annuntiaretur nomen Dei in universa terra, vasis utique misederat. Ad eorum ergo utilitatem Pharao servatus est, sicut rei exitus docuit. Denique ad utrumque concludit: « Et cui vult miseretur, et quem vult indurat. » Hoc facit apud quem non est iniquitas. Miseretur utique gratuito dono; obdurat autem justissimo merito. Sed dicat adhuc superba et infidelis elatio, vel puni
Abbreviated transcription (Latin):
głari. ad dĩ grãm et głam conmendandam:
uoluit ualere quod dicit. Cum enĩ dixisset.
absit ut sit iniqͥtas apuo dm̃. canqu̾a ei di¬
ceremus. unde hoc ostendis. cum asseras
ñ exoꝑib s ex uocante ẽẽ dictum. maior
bo euiꝰ misertꝰ ero. Igit᷑ ñ uolentis neq
currentis. s miserentis ẽ dĩ. Ubi nunc
qũa uirib arbitrii ad impleta siue ad ini¬
hoc ẽ uere gr̃e commendatione sententiã.
De ipsa enĩ gr̃a satis agebat apłs. et id̾o ꝓmis¬
sionis filios cõmemorabat. Qͦd enĩ ꝓmit¬
cit d̾s. ñ facit nͥs. Cominendans gͦ fili¬
os ꝓmissionis. hoc pͥmũ ostendit signifi¬
catum ꝑ ysaac filium abrahe. E uidentius
quippe apparet opus ddĩ in eo quẽ ñ genuit̾
usicatꝰ ordo nat᷑e. de sterilib uiscerib &
senectute confectis. ut infiliis di qui fu¬
curi p̃nunti abant᷑ quod filii dĩ essent ñ
humani oꝑis. s diuini eẽ monstraret᷑. at¬

Expanded text:
gloriari, ad Dei gratiam et gloriam commendandam gloriari, ad Dei gratiam et gloriam commendandam voluit valere quod dicit. Cum enim dixisset, « absit, » ut sit iniquitas apud Deum, tanquam ei diceremus: Unde hoc ostendis, cum asseras non ex operibus, sed ex vocante esse dictum, major ericors fuero\\ igitur non uolentis neque currentis sed miserentis est dei. ubi nunc quam liberi arbitrii uiribus adimpleta siue adimhoc est verae gratiae commendatione sententiam. De ipsa enim gratia satis agebat Apostolus, et ideo promissionis filios commemorabat. Quod enim promittit Deus, non facit nisi Deus. Commendans ergo filios promissionis, hoc primum ostendit significatum per Isaac filium Abrahae. Evidentius quippe apparet opus Dei in eo quem non genuit usitatus ordo naturae de sterilibus visceribus et senectute confectis, ut in filiis Dei, qui futuri praenuntiabantur quod filii Dei essent, non humani operis, sed divini esse monstraret
Abbreviated transcription (Latin):
bui. ut incellig̾etur hoc aꝑcũ postea per
ꝓph̾am. quod antequ̾a illi nascerent᷑. erat
in p̃destinatione dĩ ꝑ gr̃am. Qͥo enĩ dili¬
gebat in iacobanteqũa fecisset aliqͥd boni.
nisi gratuitũ miseõie sue donum: & quid
od̾at in esau anceqũa natꝰ fec isset aliqͥd
mali. nisi ariginale peccatũ : slam nec
in illo dilig̾et iusticiam. qũa nullam ille
fecerat. neq inisto odisset nat᷑am. qũa bo¬
nam ipse fecerat. Cũ enĩ rem stupendam
ꝓposuisset. qͦmͦ de ñ dum natiꝰ nec aliquio
agentib boni uelmali. recte diei pocue¬
rit. quod unũ d̾s dilexerit. alcerũ odio
habuerit. ipse sibi obiecta questione mo¬
cum expͥmens audicoris ait. Qͥ o gͦ dicemꝰ :
N unquit iniqͥtas apd̾ d̃m :. Absit. huic erat
locus ut dice̾t᷑. fucura eoꝵ oꝑa p̃iudebat
d̃s. quando minorimaiorem seruiturum
p̃dicebat. Non aut̃ hoc apłs dicit. s potius
nequisquã de suoꝵ oꝑum meritis audeat

Expanded text:
bui, » ut intelligeretur hoc apertum postea per bui, » ut intelligeretur hoc apertum postea per prophetam, quod antequam illi nascerentur, erat in praedestinatione Dei. Quid enim diligebat in Jacob, antequam fecisset aliquid boni; nisi gratuitum misericordiae suae donum? Et quid oderat in Esau, antequam natus fecisset aliquid mali, nisi originale peccatum? Nam nec in illo diligeret justitiam, quam nullam ille fecerat, neque in isto odisset naturam, quam bonam ipse fecerat. Cum enim rem stupendam proposuisset, quomodo de nondum natis, nec aliquid agentibus boni vel mali, recte dici potuerit, quod unum Deus dilexerit, alterum odio habuerit, ipse sibi objecta quaestione motum exprimens auditoris, aitNunquid iniquitas apud Deum? Absit! » Hic erat locus, ut diceretur; Futura eorum opera praevidebat Deus, quando minori majorem serviturum praedicebat. Non autem hoc Apostolus dicit; sed potius, ne quisquam de suorum operum meritis audeat
Abbreviated transcription (Latin):
siet de iacobrecipienda ẽ. Nam et rebecca
ñ scd̾m ordinẽ carnalis natiuitatis ꝓculit
partũ. Cum enĩ ex uno concubitu isaae
geminos conceꝑisset pꝰ longum cedium̃
duicine sterilitatis nondũ partu edico. neq
illis pueror actib bonis malisue int̾ honu¬
nes habitis. erga iacob diuina habet᷑ electo.
et dr̃ quia maiorseruiet minori. et iacob dile¬
xi.esau aut̃ odio habiñ. Cum aut̃ hecĩta die¬
ca sint. docemͣ inquit quod scõm electionem
ꝓpositũ dĩ maneat. nec ex oꝑib s ex uocantis
sit gr̃a quod dr maior seruiet minori. et ia¬
cob dilexi. esau aut̃ odio habuii. docem᷑ quia
ñ qui filii carnis . s. qui filii dĩ st̃. ipsi deputen¬
curinsemine. eũ ibi isaae exmultis. hic ex
electionẽ ꝓpositũ dimaneat. non imfiliis carnis
sed infiliis dei. Unde & in hanc sen¬
tentiã testimoniũ ꝓpħe assũpsit longe
posterioris. iacob dilexi esau aut̃ odio ha¬

Expanded text:
sed et de Jacob recipienda est. Nam et Rebecca sed et de Jacob recipienda est. Nam et Rebecca non secundum ordinem carnalis nativitatis protulit partum. Cum enim ex uno concubitu Isaac geminos concepisset post longum taedium diutinae sterilitatis, nondum partu edito, neque ullis puerorum actibus bonis malisve inter homines habitis, erga Jacob divina habetur electio, et dicitur « quia Major serviet minori ; et: Jacob dilexi, Esau autem odio habui . » Cum autem haec ita dicta sint, docemur, inquit, quod secundum electionem propositum Dei maneat: nec ex operibus, sed ex vocantis sit gratia, quod dicitur, major serviet minori; et Jacob dilexi, Esau autem odio habui, docemur quia non qui filii carnis, sed qui filii sunt, ipsi deputentur in semine; cum ibi Isaac ex multis, ex electionem propositum Dei maneat, non in filiis carnis, sed in filiis Dei. Unde et in hanc sententiam testimonium prophetae assumpsit, longe posterioris, « Jacob dilexi, Esau autem odio ha
Abbreviated transcription (Latin):
cordis aꝑuisse de reꝓbatione gentis suȩ.
statĩq ipse consolationẽ sibi inueniens. ñ
inquit quod exeid̾it ũbũ d̾i idẽ ꝓmissio que
eis facta est ñ euanuit. Qͥ enim uerus fuerit
abrahe. oñis filii. s qui filii sunt ꝓmissionis
estimant᷑ insemine. hoc ẽ qui filii st̃ fid̾i
illius. ꝑquam meruit abrabam reꝓmissionẽ
acciꝑe future hereditatis. Qͥo uidelicet
iam cunc de signabat᷑ in abraham. cum ei
multos filios habenti. quos apłs filios car¬
nis appellat. insolo ysaae qui erat repmussi¬
onis filius. seminis eiꝰ post̾itas poner et᷑. oi¬
d̾i. et redit ad ea que de ipso ingenesi serip¬
casunt. Promissionis inquit uerbũ hoc
ac nascit᷑. quippe eũ iam abraham e mortui
ẽẽt corꝑis. et emoreua uulua sare. s ꝑuircutẽ
ꝓmittentis. Merico gͦ ñ carnis s difilius dr̃.
qui ex aduencu et sermone di nascit᷑. q̃solũ¬
aut̃ illa. hȩc inquit racio ñ solũ de isaac.

Expanded text:
cordis aperuisse de reprobatione gentis suae; cordis aperuisse de reprobatione gentis suae; statimque ipse sibi consolationem inveniens, « Non, inquit, quod exciderit verbum Dei, » id est promissio, quae eis facta est, non evanuit. Qui enim verus fuerit Abrahae, omnes filii. Sed qui filii sunt promissionis, aestimantur in semine, » hoc est, qui filii sunt fidei illius, per quam meruit Abraham repromissionem accipere futurae haereditatis. Quod videlicet jam tunc designabatur in Abraham, cum ei multos filios habenti, quos Apostolus filios carnis appellat, in solo Isaac, qui erat repromissionis filius, seminis ejus posteritas poneretur, diilius Dei, et redit ad ea quae de ipso in Genesi scripta sunt. Promissionis, inquit, verbum hoc ac nascitur; quippe cum jam Abraham emortui esset corporis, et emortua vulva Sarae, sed per virtutem promittentis. Merito ergo non carnis, sed Dei filius dicitur qui ex adventu et sermone Dei nascituautem illa. » Haec, inquit, ratio non solum de Isaac,
Abbreviated transcription (Latin):
inspũ sc̃o. eui inconseientia ardet ueritas ca¬
ricatis. in confessione uͦ sic elucet caricas ue
ritatis. Tristicia magna et dolor continutis.
N bu illa magna illeq continiuis. qͥs ẽẽ potest
locus leticie e Cordi meo. Sieut enĩ eui serui
seruit inspũ suo. sic eui dolet. dolet incorde
mũ enĩ quod animale ẽ. de inde quod spũale.
Quor adoptio. qr ad ipsos ꝓpͥe missus ẽ filius cuĩ.
Et gła quia eredita sunt eis eloqͥ a dĩ. & testam̃¬
cum. quia et uetꝰ eis ẽ cdatum. et nouũ inuete¬
re p̃figuratũ. Et legis latio. qũa ipsi speci alit̃
acciꝑe meruer̃t. & obseqͥum quoꝵ saluti lex
et ꝓpħe specialit obsequunt᷑. et ꝓmissiones
h ecẽ enĩprecipua causa cͥsticis et doloris. pacres
tanti fuisse apud xp̃m. ut nasci deeis elige¬
re modũ ẽ cempꝰẽ. Sufficit gͦ apło dolorem

Expanded text:
in Spiritu sancto, cui in conscientia ardet veritas chain Spiritu sancto, cui in conscientia ardet veritas charitatis; in confessione vero sic elucet charitas veritatis. VERS. 2.-- « Tristitia magna, et dolor continuus. » Ubi illa magna, illeque continuus, qui esse potest locus laetitiae? « Cordi meo. » Sicut enim cui servit, servit in Spiritu sancto, sic cui dolet, dolet in cordemum enim quod animale est; deinde quod spirituale.  adoptio, » quia ad ipsos proprie missus est Filius Dei; « et gloria, » quia credita sunt eis eloquia Dei; « et testamentum, » quia et Vetus eis est datum, et Novum in Vetere praefiguratum; « et legislatio, » quam ipsi specialiter accipere meruerunt; « et obsequium, » quorum saluti lex et prophetae specialiter obsequuntur; « et promissionesHaec enim est praecipua causa tristitiae et doloris patres tanti fuisse apud Christum, ut nasci de eis eligere modum, cum tempus est. Sufficit ergo Apostolo dolorem
Abbreviated transcription (Latin):
sĩ caricatis. s salutis sue offerret defectã
apud iustum iudicem. et caritatis et salu¬
cis sũmũ ad eptꝰ ẽ ꝓfectum. qr & donata ẽ
paulo salus elechonis degente illa. nee
defraudatꝰ ẽ p̃mio uniũsalis eoꝵ salutis.
qui ꝓom̃iũ eoꝵ salute. cam constanti caritate
semet ipsum obtulit. habet enĩ caritas af¬
fectꝰ. habet et effectꝰ. & licet ñ ita hominib
uideat᷑ om̃s eiꝰ affectꝰ. suos inueniunt effee¬
tus. apud eum qͥ multo uerius discernit.
affectũ mentis. quamhomines effectũ oꝑis.
U erba gͦ hec apłi affectꝰ sunt. qͥa ñ optat a xͦ
anathena eẽ. p̃uaricatione. s amoris de¬
uotione. Languorẽ anime amantis. nec
ualentis implere quod uult. Nnde illa im
canticis dicit. amore langueo. Ueritatem
inquit dieo iixp̃o. testimoniũ ꝑhibente mͥ
conseientia mea in spũ scõ. Beata aninia cuiꝰ
ueritas fundat᷑ in xp̃o. conscientia solidatur

Expanded text:
non charitatis, sed salutis suae offerret defectum non charitatis, sed salutis suae offerret defectum apud justum judicem et charitatis summum adeptus est profectum, quia et donata est Paulo salus electionis de gente illa, nec defraudatus est praemio universalis eorum salutis, qui pro omnium eorum salute, tam constanti charitate semetipsum obtulit. Habet enim charitas affectus, habet et effectus; et licet non ita hominibus videatur, omnes ejus affectus suos inveniunt effectus apud eum, qui multo verius discernit affectum mentis, quam homines effectum operis. Verba ergo haec Apostoli affectus sunt, quia non optat a Christo anathema esse praevaricatione, sed amoris devotione. Languor est animae amantis, nec valentis implere quod vult. Unde illa in Canticis dicit: « Amore langueo . » -- « Veritatemin Christo, testimonium perhibente mihi conscientia mea in Spiritu sancto. » Beata anima, cujus veritas fundatur in Christo, conscientia solidatur
Abbreviated transcription (Latin):
sed̾m carnem qͥ ẽ suꝑ om̃ia d̾s benedietꝰ
inscła. Uide magnam bene affecte
mentis dilcedinẽ. p̃gaudii magnicudine qͣsi
sos descendentẽ a dolore coidis ꝓgentissue mi¬
serabili defectu. Unde illis quasi in celo eũ
d̾o relictis uidetur in t̾ram redire. mou
ꝓfr̃ib suis. Et sicut de mor se legit᷑. quia
uidebat᷑ facies eiꝰ cornuta euexiret a facie
dñi. nec pot̾ant claritate uultus sustinere
carnales ppłi. sic et ipse quasi caritate in¬
saniens. et totus spũ sc̃o debriatꝰ nescit hab̾e
sobrietatis uerba. s loquit᷑ sicut inmentis
excessu. dicens uelle se anathema ẽẽ axp̃o
bat anathema ẽẽ. ab eatitudine xp̃i. am¬
plectendo iusticiã xp̃i. iustius arbitrans
apud dm̃ eẽ. optare salutẽ gentis unius.
quã suȩ unius anime. S cum se ipsã exce¬
dentis caritatis hic eẽt. mirabilis affectus.
longe alit inuidicio iusticiȩ dĩ eiꝰ forma¬
bat᷑ effectꝰ. qr cũ ingłam dlĩ et salutẽ frin

Expanded text:
dum carnem, qui est super omnia, Deus benedictus in saecula. » Vide magnam bene affectae mentis dulcedinem, prae gaudii magnitudine quasisos descendentem a dolore cordis, pro gentis suae miserabili defectu. Unde illis quasi in coelo cum Deo relictis, videtur in terram redire, mori pro fratribus suis. Et sicut de Moyse legitur, quia videbatur ejus facies cornuta, cum exiret a facie Domini, nec poterant claritatem vultus sustinere carnales populi : sic et ipse quasi charitate insaniens, et totus Spiritu sancto debriatus, nescit habere sobrietatis verba, sed loquitur sicut in mentis excessu, dicens velle se anathema esse a Chribat anathema esse a beatitudine Christi, amplectendo justitiam Christi; justius arbitrans apud Deum esse, optare salutem gentis unius, quam suae unius animae. Sed cum seipsam excedentis charitatis hic esset mirabilis affectus, longe aliter in judicio justitiae Dei ejus formabatur effectus, quia cum in gloriam Dei et salutem fratrum,
Abbreviated transcription (Latin):
qua unitati adheremus. hec ẽ res qͥ sola frui
debemus. tͥnitas scã. sicam̃ res. et ñ rerum
om̃iũ causa. si cam̃ et causa. Non enĩ facile
nom̃ qd cante excellentie conueniat inue¬
niri potest. nͥ qͦd melius ita ãr. Trinicas hȩe

Expanded text:
qua unitati adhaeremus. Haec est res, qua sola frui qua unitati adhaeremus. Haec est res, qua sola frui debemus. Trinitas sancta, si tamen res, et non rerum omnium causa, si tamen et causa. Non enim facile nomen, quod tantae excellentiae conveniat, inveniri potest, nisi quod melius ita dicitur Trinitas
Abbreviated transcription (Latin):
ueritatẽ. idẽ luc̃e int̾iorem ꝑqu̾ã eũ intelli¬
gimꝰ. nulla int̾posita ereatura ẽ. Quare
ipsã quoq ueritat̾e nulla ex parte dissimi¬
lem in ipso ⁊ c̃ipso uen̾amͣ. que forma ẽ
om̃iũ. que ab uno facta sunt. et ad unũ
nicunt᷑. Inde apparet spũalib animis
ꝑ hianc formã facta ẽẽ om̃ia. que sola ĩplet
quod appetunt om̃ia. Qͤ cam̃ om̃ia neq fie¬
abipso bona ẽẽ. possent inuioit. et inbo¬
no ipso alia quantũ uellent alia quantũ
possent. ut manerent dedit. Quare ipsũ
donũ d̃ĩ eũ patre et filio eque in cõmutabi
colere et tenere nos conuenit. unusq substan¬
tiȩ tͥnitatem imũ dm̃ a quo simus. ꝑ quem sumꝰ
in qͦsumꝰ. a qͦ discessimꝰ. cui dissimiles facti sumꝰ.¬
a qͦ ꝑrire ꝑmissi ñ sumus. pͥncipiũ a quo recur¬
rimus. formã ꝗ̃ seqͥm̾. gr̃am qua reconciliam᷑.
unũ quo auclore conditi sumus. et similicu¬
dinẽ eiꝰ ꝑ qũã ad unitatẽ reforman᷑. ⁊ pacem

Expanded text:
quam illum intelligimus, nulla interposita creatura est. Quare ipsam quoque Veritatem nulla ex parte dissimilem in ipso, et cum ipso veneremur, quae forma est omnium, quae ab uno facta sunt, et ad unum nituntur. Unde apparet spiritualibus animis, per hanc formam esse facta omnia, quae sola implet quod appetunt omnia. Quae tamen omnia neque fieab ipso bona esse posset, invidit; et in bono ipso alia quantum vellent, alia quantum possent, ut manerent dedit. Quare ipsum Donum Dei cum Patre et Filio aeque incommutabile colere et tenere nos convenit: unius substantiae Trinitatem, unum Deum a quo sumus, per quem sumus, in quo sumus: a quo discessima quo perire non permissi sumus: principium ad quod recurrimus, formam quam sequimur, gratiam qua reconciliamur, unum quo auctore conditi sumus, et similitudinem ejus, per quam ad unitatem reformamur, et pacem
Abbreviated transcription (Latin):
et qͦd ñ habebant impudent̃ pecebant. qͦsi
ñmeliꝰ pecerent. ñ ut eib qui de era ⁊ in¬
decenti desidĩo p̃staret᷑. s ille qͥ ad erat sa¬
nato fastidio sumeret᷑. Quando enĩ nos
delectant mala. et ñ delectant bona .ro.¬
gare potius debeniꝰ dm. ut delectent bo¬
na. quã ut concedant᷑ mala. Non qͥa
malum ẽ carne uesci. ẽ om̃is creat᷑a
d̾i bona. s qͥa ñ parua erat offensio re¬
pudiare qͦd dabat sapientia. & pet̾e in
qͦd inhiabat coneupiscentia quãuis illi
nec peterent. si quia de erat murmura¬
rent. S ut sciremus ñ cłi creat᷑am eẽ
culpabilem. s in obedientiã contumacem
& in ordinatã cupiditatẽ. ñ ꝓpt̃ porcum
s ꝓpt᷑ pomũ mortẽ pͥmꝰ hõ iiuenit. nec
ꝓpt̾ gallinã. s ꝓpt̃ lenticulam esau pͥmo¬
genita sua ꝑ dididit. Cauendũ gͦ in hu¬
iusmodi temerariũ uidiciũ. Unde et
male estimare. Ñ qͦo om̃ia uidiera fi¬

Expanded text:
et quod non habebant impudenter petebant, quasi et quod non habebant impudenter petebant, quasi non melius peterent, non, ut cibus qui deerat indecenti desiderio praestaretur, sed ille qui aderat sanato fastidio sanaretur. Quando enim nos delectant mala, et non delectant bona, rogare potius debemus Deum, ut delectent bona quam ut concedantur mala. Non quia malum est carne vesci, cum omnis creatura Dei sit bona. Sed quia non parva erat offensio repudiare quod dabat sapientia, et petere in quod inhiabat concupiscentia, quamvis illi nec peterent, sed, quia deerat, murmurarent. Sed ut sciremus non Dei creaturam esse culpabilem, sed inobedientiam contumacem et inordinatam cupiditatem, non propter porcum, sed propter pomum mortem primus homo invenit . Nec propter gallinam, sed propter lenticulam Esau primogenita sua perdidit . Cavendum ergo in hujusmodi temerarium judicium. Unde et male aestimare. Non quod omnia judicia fi
Abbreviated transcription (Latin):
s concupisoentia refrenanda ẽ. Non
enĩ int̾ ẽ omĩno qͥd alim̃toꝵ sumas ut
suec̾ras necessitati corꝑis. dũ mͦ congru¬
as ingenerib alim̃toꝵ hiscũqͥb tͥ ui¬
uendũ est. Neq quantũ sumas multũ
int᷑ ẽ. c̃uideamus alioꝵ stomachũ eitius
saciari & eos cam̃ ipsi paruo qͦ sagant᷑
ardent᷑ et incolerabilit̃. & omĩno tͣpi¬
ter inhiare. alios aut̃ pluscło qͥ dem sa¬
ciari. s tolerabiliꝰ in opiam ꝑpeti. et
uel ante or a positas epulas si intemꝑe
aut opꝰ sit aut necesse. cũ cranqͥlluate
aspie̾e nec tange̾. Magis gͦ int̃ ẽ ñ qͥd
uel quantũ alimentoꝵ ꝓcongruenti a
ꝑsone sue et ꝓsue ualicudininis ne¬
cessicate qͥs capiat. s quanta facilitate &
serenitate animi careat his. cũ oportet uł
etiam necesse ẽ carere. ut illud in animo
re. scio et esuriem pati. Nonsie illi. qͥ concu¬
pierant carnib uesci. qͥb pluebat inanna
decelo. fastidiebant quippe qͦd habebant.

Expanded text:
a reprehendenda est. non enim interest omnino quid alimentorum sumas, ut succurras necessitati corporis, dummodo congruas in generibus alimentorum his cum quibus tibi uiuendum est. neque quantum sumas multum interest, cum uideamus aliorum stomachum citius satiari et eos tamen illi ipsi paruo, quo satiantur, ardenter et intolerabiliter et omnino tter inhiare. Alios autem plusculo quidem satiari, sed tolerabilius inopiam perpeti et vel ante ora positas epulas, si in tempore aut opus sit, aut necesse, cum tranquillitate aspicere, nec tangere. Magis ergo interest, non quid, vel quantum alimentorum pro congruentia personae suae et pro suae valetudinis necessitate quis capiat, sed quanta facilitate et serenitate animi careat his, cum oportet, vel etiam necesse est carere, ut illud in animo re, scio et penuriam pati . » Non sic illi qui concupierant carnibus vesci, quibus pluebat manna de coelo . Fastidiebant quippe quod habebant,
Abbreviated transcription (Latin):
dolent ex difficultatib corꝑis. s et nos
ipsi exceptis corꝑib in nob̃ ipsis conge¬
miscimꝰ. Et benea̾peit pͥmitias sp̃s ha¬
cet̾a conp̃hendant᷑. Iam gͦ habet pͥmi¬
cias oblatas dõ qͥ dicit. mente seruiole¬
gi d̾i. carne aut̃ legi peccati. et qͥd diẽ¬
quis me lib̃auit decorꝑe mortis huiꝰ. et
adhuc talib d̾r. uiuificabit et morta¬

Expanded text:
dolent ex difficultatibus corporis; sed et nos dolent ex difficultatibus corporis; sed et nos ipsi exceptis corporibus in nobis ipsis congemiscimus. Et bene dixit: Primitias hacaetera comprehendantur. Jam ergo habet primitias oblatas Deo, qui dicit: Mente servio legi Dei, carne autem legi peccati . Et qui diciquis me liberabit de corpore mortis hujus ? et adhuc talibus dicitur, Vivificabit et morta
Abbreviated transcription (Latin):
lem homines uioent qͥ sunt in columẽ
s ñ coci uident. Ita in homine omĩs
creat᷑a ẽ. q intellig̃ et uuit ꝙ corpus
habet. s ñ cota creat᷑a in ipso ẽ. qr sunt p̃¬
ter ipsum et angłi q intelligant et ui¬
uant. sunt et corꝑa que uiuant et sint.
et corpora que cantũmͦ sint. cũ ipsum
uiuere magissit. qu̾a ñ uiu̾e. et ipsum
intelligere magis qu̾ã sine intellectu
uiuere. Et parturit unde dicit᷑. Muli¬
er cũ parit tͥsticiam habet. cũ aut̃ peꝑe¬
rit. iamũ meminit p̃ssure ꝓpt̾ gaudiũ.
Cum gͦ miser homo congemiseit. et do¬
let. om̃is creat᷑a congemiseit et dolet
usq ad huc. Usq ad huc aut̃ recte dix̃
qͥa etiam si sunt aliqui iam insinu abͣ¬
he et latro ille cũdño inparadiso con¬
sticutꝰ illo oie quo credidit dolere de¬
stiterit. tam̃ usq ad hue ereatura con¬
gemiscit et dolet s nos ipsi. idẽ ñ solũ
in homine corpꝰ et anima et sp̃s si mul

Expanded text:
lem homines vident qui sunt incolumes, lem homines vident qui sunt incolumes, sed non toti vident. Ita in homine omnis creatura est, quia intelligit, et vivit, et corpus habet; sed non tota creatura in ipso est, quia sunt praeter ipsum et angeli qui intelligant et vivant; sunt et corpora quae vivant et sint; et corpora quae tantummodo sint, cum ipsum vivere magis sit quam non vivere, et ipsum intelligere magis quam sine intellectu vivere. « Et parturit. » Unde dicitur « mulier cum parit tristitiam habet; cum autem pepererit, jam non meminit pressurae, propter gaudium . » Cum ergo miser homo congemiscit et dolet, omnis creatura congemiscit et dolet usque adhuc. « Usque adhuc » autem recte dixit; quia etiamsi sunt aliqui jam in sinu Abrahae, et latro ille cum Domino in paradiso constitutus illo die quo credidit dolere destiterit, et tamen usque adhuc omnis cgemiscit et dolet, sed et nos ipsi. Id est, non solum in homine corpus, et anima, et spiritus simul
Abbreviated transcription (Latin):
libtarẽ głe filioꝵ cñ. idẽ erunt et ipsi ex
seruis libi. et exmortuis głosi. in uita ꝑfec¬
ta quã habebunt filii dĩ. Pocest ad hue
et aliud accipi innomine create. Om̃is
enĩ ereat᷑a in homine num̾at᷑. ñ qr in eo
sunt om̃s angłi et suꝑ eminentes uir¬
tutes. ac potestates. aut celum et t̾ra &
inare et onĩia quȩ uieis st̃. s qr om̃is ere¬
at᷑a partĩ spũ alis ẽ. partĩ animalis. parq̃
corꝑał. Quod ut ab inferiorib consid̾emꝰ.
corꝑalis ereat᷑a ꝑloca tendit᷑. animalis
aut̃ uiuificat corꝑalẽ. spũalis animalẽ
regit. et cunc bene regit. cum ipsa re¬
genda se subieit d̾o̾. Cum aut̃ transgre¬
dit᷑ p̃cepta eiꝰ. laborib et erumnis ꝑ eadẽ
ipsa que regere pot̾at implicat᷑. Ita
onĩis ereatura in homine ẽ. qr et incel¬
ligit spũ. et sentit anima et localiter
corꝑe mouet᷑. Om̃is itaq creat᷑a in ho¬
mine congemiseit et dolet. N enĩ cota
s om̃is dix̃. camquã siqͥs oicat. qm̃ so¬

Expanded text:
liorum Dei, » id est erunt et ipsi ex servis liberi, et ex mortuis gloriosi in vita perfecta, quam habebunt filii Dei. Potest adhuc et aliud accipi in nomine creaturae. Omnis enim creatura in homine numeratur: non quia in eo sunt omnes angeli et supereminentes virtutes ac potestates; aut coelum et terra et mare, et omnia quae in eis sunt, sed quia omnis creatura partim spiritualis est, partim animalis, partim corporalis. Quod ut ab inferioribus consideremus, corporalis creatura per loca tenditur, animalis autem vivificat corporalem: spiritualis animalem regit; et tunc bene regit, cum ipsa regendum subjicit Deo. Cum autem transgreditur praecepta ejus, laboribus et aerumnis per eadem ipsa quae regere poterat, implicatur. Ita omnis creatura in homine est, quia ei intelligit spiritu, et sentit anima, et localiter corpore movetur. « Omnis itaque creatura » in homine « congemiscit et dolet. » Non enim tota, sed omnis dixit; tanquam si quis dicat, quoniam so
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ miscoiȩ ñ ob aluo fiant. nͥ ut amiseria li¬
.bemͣ. ac ꝑhoc ut beati simus qͦd ñ fit nͥ bono
illo de qͦ dictũ ẽ. mͥ aut̃ adherere dõbonũẽ.
gatio sociecasq sc̃oꝵ uniũsale sacͥficitim
offerat᷑ cło ꝑsacerdot̾ẽ magnũ. qͥ etiam sem et ip¬
sum obculit inpassione ꝓ nod̾. ut canti capitiᷤᷤ
corpꝰ eẽmus scd̾m formã serui. Hane enĩ obcu¬
hac sacerdos. in hac sacͥficiũ. Ut ꝓbetis que

Expanded text:
 non ob aliud fiunt, nisi ut a miseria liberemur, ac per hoc ut beati simus; quod non fit, nisi bono illo de quo dictum est, Mihi autem adhaerere Deo bonum est : gatio societasque sanctorum, universale sacrificium offertur Deo per sacerdotem magnum: qui etiam seipsum obtulit in passione pro nobis, ut tanti capitis corpus essemus, secundum formam servi. Hanc enim obtuhac sacerdos, in hac sacrificium est. Cum itaque
Abbreviated transcription (Latin):
sicimꝰ per abstinentiã. dũ frenamꝰ delec¬
tationẽ concupiscentię ꝑcaritatẽ dũ in¬
iuriarũ lacerationes contumeliarum
aculeos ꝑpatientiam sustinemꝰ. dum
neglectis atq reiectis uoluptatib nr̃is
ꝓfructu matͥs eccłȩ laboramꝰ. qͥcqͥd in
nobis in hac atq huiꝰ modi attͥcione do¬
let. creat᷑a ẽ. Dolet enĩ corpꝰ et anima
que utiq creat᷑a ẽ. et expectat reuela
tionẽ filioꝵs dĩ. idẽ expectat quando ap¬
pareat qͦd uocatũ est. in eagła ad quam
uocatũ est. Qͥa enĩ filiꝰ dĩ unigenitꝰ non
etiam nos uocam᷑ ereat᷑a ante illam
euidentiã głe. et distincte uocam᷑ filii
d̾i. qͣuis hoc ꝑ adoptionẽ m̾eam᷑. Nam
ille unigenitꝰ nat᷑a filiꝰ. Ergo expectati¬
o create᷑. idẽ expectatio nr̃a reuelatio¬
nẽ filioꝵ d̾ĩ expectat. idẽ qñ appareat

Expanded text:
bstinentiam, dum frenamus delectationem concubitus per castitatem; cum injuriarum lacerationes et contumeliarum aculeos per patientiam sustinemus; dum neglectis atque rejectis voluptatibus nostris, pro fructu matris Ecclesiae laboramus: quidquid in nobis in hac atque hujusmodi attritione dolet, creatura est, dolet enim corpus et anima, quae utique creatura est, et exspendo appareat, quod vocatum est in ea gloria, ad quam vocatum est. Quia enim Filius Dei unigenitus non etiam nos vocamur creatura ante illam evidentiam gloriae, et distincte vocamur filii Dei, quamvis hoc adoptione mereamur: nam ille unigenitus natura filius est. Ergo exspectatio creaturae, id est, exspectatio nostra revelationem filiorum Dei exspecta
Abbreviated transcription (Latin):
rantur inbonũ. usq adeo ꝓrsus om̃ia ut
etiam siqͥ eoꝵ deuiant et exorbitant etiã
hoc ipsum eis faciat ꝓfic̾e̾ in bonũ. qr hu¬
muliores redeunt atq doctiores. Discunt
enĩ ipsa uita iusta cũ cimore se exulcare
deb̾e. ñ sibi arrogando canꝗͣ de sua uͥtute
fidutiam ꝑmanendi nec dicendo in habun
dantia sua ñ mouebor inet̾nũ s exultare
d̾o cũ timore neꝑeant deuia iusta in qua
iam ambulare ceꝑunt. dum sibi hoc ipsũ
assignant qͦd inea sunt. his ũbis ustis est
apłs ubi ait. cũ timore & cremore ur̃am
ipsoꝵ salute oꝑamini. et ostendens quare
hominis originalit̾ uen̾it. cam̃ bonus eiꝰ
usus gloriosissimos mr̃es feẽ. Et id̾o ñso¬
lũ ipsa. si om̃ia scłi huiꝰ mala labores dolo¬
resq hominũ. qũaquã depeccors et maxi¬
me depeccati originalis meritis ueniant
unde facta ẽ. et ipsa uita uincło mortis ob¬
stricta. cam̃ et remissis peccatis reman̾e
et uñ exerceret᷑ fideliũ uͥtꝰ. ut nouus homo

Expanded text:
rantur in bonum: » usque adeo prorsus omnia, ut etiam si qui eorum deviant et exorbitant, etiam hoc ipsum eis faciat proficere in bonum, quia humiliores redeunt atque doctiores: discunt enim in ipsa via justa cum tremore se exsultare debere, non sibi arrogando tanquam de sua virtute fiduciam permanntia sua, « non movebor in aeternum, » sed exsultare Deo cum timore, ne pereant de via justa, in qua jam ambulare coeperunt, dum sibi hoc ipsum assignant quod in ea sunt. His verbis usus est Apostolus, ubi ait: « Cum timore et tremore vestram ipsorum salutem operamini , » et ostendens quare hominis originaliter venerit, tamen bonus ejus usus gloriosissimos martyres fecit, et ideo non solum ipsa, sed omnia saeculi hujus mala labores doloresque hominum, quanquam de peccatorum, et maxime de peccati originalis meritis veniant, unde facta est et ipsa vita vinculo mortis obstricta, tamen et remissis peccatis remanereet unde exerceretur fidelium virtus, ut novus homo
Abbreviated transcription (Latin):
in hoc ꝓspexit utilitatis. Prudens enĩ
dispensacor ũbi conuenit ad ea loca que
de bonitate dĩ eximiũ aliquio uident᷑
p̃ferre. aut obscurius et breuius ea
solet ꝓ̃ferre. aut silentio omĩno sub¬
cegere. ꝓpt̃ cepidiores. ne ex remisione
spei faciat segniores. Nñ et hic ẽ dixis¬
set. sicut ꝑ unum hominẽ in hunc mũ¬
dum peecatũ intrauit et siluit. et que
in ferenda erant prudentib palam
reliqͥt sub intelligentda. et ĩprudentib
prudent᷑ subticuit. simul et illud osten¬
dens quod etiam si ꝑ unũ hominẽ iustici¬
a & uita in om̃s homines ꝑtransiuit.
tamen ñ hoc ociosis statim accidere.
s his qͥ multo labore et sudore pocue¬
rint que occulta sunt querere. pulsa¬
re quȩ clausa. quȩ abscondita sunt de¬
siderare. Punũ hominẽ. Aliud ẽ imi¬
tari adam inpeccato. aliud nasci de
adam originalit cũ peccato. Nam adã
etiam p̃t̃ exemplã imnicationis parifi¬

Expanded text:
in hoc prospexit utilitatis. Prudens enim in hoc prospexit utilitatis. Prudens enim dispensator verbi, cum venit ad ea loca quae de bonitate Dei eximium aliquid videntur proferre, aut obscurius et brevius ea solet proferre, aut silentio omnino subtegere propter tepidiores, ne ex remissione spei faciat segniores. Unde et hic cum dixisset: « Sicut per unum hominem in hunc mundum peccatum intravit, » et siluit quae inferenda erant, prudentibus palam reliquit subintelligenda, et imprudentibus prudenter subticuit, simul et illud ostendens quod etiam si per unum hominem justitia et vita in omnes homines pertransivit, tamen non hoc otiosis statim accidere, sed his qui multo labore et sudore potuerint quae occulta sunt quaerere, pulsare quae clausa, quae abscondita sunt desiderare. « Per unum hominem. » Aliud est imitari Adam in peccato, aliud nasci de Adam originaliter cum peccato. Nam Adam etiam praeter imitationis exemplum parifi
Abbreviated transcription (Latin):
longe inferius positum. gͥsicut ꝑ uniꝰ
delictum et cet̾a. ad istũ uelint respon¬
dere. ut omĩa que int̾ sunt quasi ad sple¬
mentum sensus int̾posita sint. s dum
uitant obscuritat̃e ꝑ ꝑplexitates inter¬
positarum rationum. maiorem sensuᷤ
incurrunt inuolutionẽ. Sunt etiam
quidieant. Postea quã edocuit diffe¬
rentiam fidĩ et legis et aꝑuit archa¬
na seereti mistẽrii. qd̾ ẽ inimici ẽẽmꝰ.
deo ꝑmorcẽ filii eiꝰ reconeiliati sumus.
nune causas inimicitiarũ et reconeili¬
ationis consequent̃ exponit. Propt̃ qͦd
et alc̾ius secreti rationem intulit dicenꝰ.
intͦuit in hunc mundũ. et peccatũ morꝰ.
et ita in om̃s ꝑcransiit. restabat ut dice¬
ret. sic ꝑ unum hominẽ iusticia intra¬
uit in hunc mundũ. et ꝑ iusticiam ui¬
ta. et sic in om̃s homines ꝑtransiit.
in quo om̃s iustificati st̃. S ñ hoc pau¬
lo contigit ex defectu eloquii. s aliqͥd

Expanded text:
longe inferius positum: « Igitur sicut longe inferius positum: « Igitur sicut per unius delictum, » etc. , ad istum velint respondere, ut omnia quae intersunt, quasi ad supplementum sensus interposita sint; sed, dum vitant obscuritatem perplexitatis interpositarum rationum, majorem sensus incurrunt involutionem. Sunt etiam qui dicant, posteaquam edocuit differentiam fidei et legis, et aperuit arcana secreti mysterii, quod cum inimici essemus. Deo per mortem Filii ejus reconciliati sumus, nunc causas inimicitiarum et reconciliationis consequenter exponit. Propter quod et alterius secreti rationem intulit dicens introivit in hunc mundum, et per peccatum mors, et ita in omnes pertransiit, restabat ut diceret: Sic per unum hominem justitia intravit in hunc mundum, et per justitiam vita, et sic in omnes homines pertransiit, in quo omnes vivificati sunt. Sed non hoc Paulo contigit ex defectu eloquii, sed aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
cariis malis posteri eiꝰ obligati sumꝰ. alt̾o
aut̃ sedõ adam qͥñ homo cantũ s etiam
d̾s ẽ. qͦpronobis soluente quod ñ debebat
adebitis ⁊ pat̾nis et ꝓpͥis lib̾ati sumus.
P inde qm̃ ppt̃ unum illum tenebat diabo¬
lus om̃s ꝑeius uitiatam carnẽ concupis¬
centialit̾ gen̾atos. iustũ est ut ꝓpt̃ hunc
unũ dimictat om̃s ꝑ ipsius in macłatam
gr̃am sp̃italit̃ regeneratos. Porro in loco
isto diuersi diũsa sentiunt. qui a uidet᷑¬
eum ẽt quedam obscuritas. s ñ cam
sensus quam litt̾e que forsitan ex incu¬
ria ꝓcessit interp̃cis de qua sine omĩ
sensus dispendio facilis iste uidet᷑ exitus.
Accepimus reconciliationẽ ꝑ unũ añm
mundũ ꝑ hominẽ unum. qd ꝓpt̾ea
uidetur conueniens. ut sic̃ illud ꝑ unũ.
sic et istud fiat ꝑunũ. Unde et in
consequentib duos istos in multis pa¬
rificat et coequat. quasi ꝑ contͣrium
licet alt̃ p̃cellat. S sunt qui ũsum illũ

Expanded text:
obligati sumus; altero autem secundo Adam, qui non homo tantum, sed etiam Deus est, quo pro nobis solvente quod non debebat, a debitis et paternis et propriis liberati sumus. Proinde quoniam propter unum illum tenebat diabolus omnes per ejus vitiatam carnalem concupiscentiam generatos, justum est ut propter hunc unum dgratiam spiritualiter regeneratos. Porro in loco isto diversi diversa sentiunt, quia videtur inesse quaedam obscuritas, sed non tam sensus quam litterae, quae forsitan ex incuria processit interpretis, de qua sine omni sensus dispendio facilis iste videtur exitus. Accepimus reconciliationem per unum Dommundum per hominem unum: quod propterea videtur conveniens ut sicut illud per unum, sic et istud fiat per unum. Unde et in consequentibus duos istos in multis parificat et coaequat, quasi per contrarium, licet alter praecellat, sed sunt qui versum illum