comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
altosumus quinos testamento suo adoptauit & liberatos ialis uinculis. atq in luc̃e sapien¬
ae ꝓductos in hereditate regnicelestis adsciuit. Ordinata uero discipulis eu angelia
a cnominis sui praedicatione circumdedit serepente nube seque incelũ sustulit qua¬
dragesimo post passionẽ die sicut daniel fore ostenderat dicens. & ecce bnubibus celi
filius hominis ueniens usque adu&ustum dierum ꝑuenit. Discipuli uero ꝑpuntias disꝑ¬
si fundamenta ecdesiae ubiq posuerunt facientes & ipsi in nomine magistridĩ magna &
pene incredibilia miracula quadis cedens bistruxerat. eos uirtute ac potestate quaposs&
nouȩ adnuntiationis ratio fundari & confirmari sed & futura illis aperuit omnia quaȩ
p&rus & paulus romȩ praedi cauerunt. & e a praedicatio bime moria scripta permansit

Expanded text:
ab eo sumus, qui nos testamento suo adoptauit et liberatos malis uinculis atque in lucem sapienab eo sumus, qui nos testamento suo adoptauit et liberatos malis uinculis atque in lucem sapientiae productos in hereditatem regni caelestis adsciuit. Ordinata uero discipulis suis euangelii ac nominis sui praedicatione circumfudit se repente nubes eumque in caelum sustulit, quadragesimo post passionem die, sicut Daniel fore ostenderat dicens: et ecce in nubibus caeli ut filius hominis ueniens et usque ad uetustum dierum peruenit. discipuli uero per prouincias dispersi fundamenta ecclesiae ubique posuerunt facientes et ipsi in nomine magistri dei magna et paene incredibilia miracula, quia discedens instruxerat eos uirtute ac potestate, quo posset nouae adnuntiationis ratio fundari et confirmari. sed et futura illis aperuit omnia: quae Petrus et Paulus Romae praedicauerunt et ea praedicatio in memoriam scripta permansit.
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑme uoce suã id est sententias aduersusme mortis crucisq: dicort : Nã quod superiuscut
consũ maturũ se domui iuda teste mentũ nouũ ostendit neus u&us illud testam̃tũ qđ ꝑ
iuda & i srł nutiq iuda eos significat quos abdicauit. sed nos quiabeo conuocati ex gentibus
in illorũ locũ adoptione successimus & appellamus filui iudaeorũ. quod sibylla de¬
Quadaut̃ futurũ ess& id genus esaiasdocet. apud quẽ pat̃ sũmus ad filiũ loquitur dicens
Egodnis ds̃ uocauite iniustitiã & tenebomanit̃tuađ & confirmabote. & dedite intestam̃¬
tũ generis mei inlucẽ gentiũ. Aperire oculos caecorũ ꝓducere exuinculis alligatos
& dedomocarceris sedentes intenebris. Cuigiturnos antea tãqua cti & tãqua car.¬
cere stulttiȩ indusi sederinus intenebris indusi ignorantes dm &ueritatẽ in luminati

Expanded text:
super me vocem suam; id est, sententiam adversus me mortis crucisque dixerunt. Nam quod superius ait super me vocem suam; id est, sententiam adversus me mortis crucisque dixerunt. Nam quod superius ait consummaturum se domui Juda testamentum novum, ostendit, vetus illud testamentum, quoJuda et Israel non utique Judaeos signiin illorum locum adoptione successimus et appellamur filii Iudaeorum: quod declarat Siquod autem futurum esset id genus, Esaias docet, apud quem pater summus ad filium loquitur dicens: ego dominus deus uocaui te in iustitiam, et tenebo manum tuam et confirmabo te, et dedi te in testamentum generis mei, in lucem gentium, aperire oculos caecorum, producere ex uinculis alligatos et de domo carceris sedentes in tenebris. cum igitur nos antea tamquam caeci et tamquam carcere stultitiae inclusi sederemus in tenebris ignorantes deum et ueritatem, inluminati
Abbreviated transcription (Latin):
& inutroque idem testatus est xp̃s qui ꝓ nobis morte suscepta nos beredes regni
&eternifacit abdicato & eheredato populo iudeorũ sicut hieremias ꝓfeta
testatur cũ loquitur talia: Ece dies ueniunt dicit dñs & consummabo domui
manum eorum ut educerem illos d&erraegypti quia ipsi non ꝑseuera uerunt. hoctes¬
tamentomeo & ego neglexieos dict dñs. Idem alio loco similiterait. dereliquido¬
mũ meam dimisihereditatẽ meã in manubi micorũ eius. fata est hereditas mea
mihi sicat leo hsilua dedit ipsa su ꝑme uocẽ su ã. Id eo odiui eam cum sit hereditas
eius celeste regnum. nonutque ipsam hereditatẽ sedict odisse. sed heredesqui
aduersuseum ingrati &impii extiterunt facta est inquit hereditas mea mihi sicutleo
id est prȩda & deuoratio factussũ heredibus meis qui meimmolauerunt sicut petus dedit

Expanded text:
et in utroque idem testator est Christus, qui pro nobis morte suscepta nos heredes regni et in utroque idem testator est Christus, qui pro nobis morte suscepta nos heredes regni aeterni facit abdicato et exheredato populo Iudaeorum, sicut Hieremias propheta testatur, cum loquitur talia: ecce dies ueniunt, dicit dominus, et consummabo domui manum eorum, ut educerem illos de terra Aegypti, quia ipsi non perseuerauerunt in testamento meo, et ego neclexi eos, dicit dominus. idem alio loco similiter ait: dereliqui domum meam, dimisi hereditatem meam in manus inimicorum eius. facta est hereditas mea mihi sicut leo in silua, dedit ipsa super me uocem suam, idcirco odiui eam. cum sit hereditas eius caeleste regnum, non utique ipsam hereditatem se dicit odisse, sed heredes, qui aduersus eum ingrati et inpii extiterunt. facta est inquit hereditas mea mihi sicut leo, id est praeda et deuoratio factus sum heredib
Abbreviated transcription (Latin):
uitam enim nobis ad quisiuit morte superata nulla igitur spes alia consequendae im¬
mortalitatis hominidatur. nisi crediderit bi eum & illam crucem portandã patien¬
ducer& eos ad paenitentiã atq impios sanar& discipulis lterum congregatis scriptu¬
rae sc̃ẽ litteras idẽ ꝓfaetarum arcana pate fecit quaȩ ante quam pater&urperspici
nullo modo poterant. quia ipsum passionem eius indicabant Idcirco moyses utidem
profaetae legem quȩ iudȩis dataẽ testam̃tũ uocant. qui anisi testator mortuus fuerit
nec confirmari testamentum potest. nec sciriquid in eo scriptũ sit quia clausũ & obsigna¬
tum est: Itaque nis ixp̃s mortem suscepiss & aperiritestamentũ id est reuelari & in
tellegi mysterium dĩ nom potuis s& Uerum scriptura omnis induo testam̃ta diuisaẽ.
roquae postresurrectionem eius scripta sunt nouum testamentũ nominatur. iud ȩc
u&ereutuntur nos nouo sed tam̃ diuers añ sunt quia nouũ u&eris ad impletio est

Expanded text:
itam enim nobis acquisivit morte superata. Nulla igitur spes alia consequendae immortalitatis homini datur, nisi crediderit in eum, et illam crucem portandam patienduceret eos in poenitentiam, atque impios resanaret, discipulis iterum congregatis Scripturae sanctae litteras, id est prophetarum arcana, patefecit; quae antequam pateretur, perspici nullo modo poterant, quia ipsum passionemque ejus annuntiabant. Idcirco Moses, et iidem ipsi prophetae legem, quae Judaeis data erat, Testamentum vocant; quia nisi testator mortuus fuerit, nec confirmari testamentum potest, nec sciri quid in eo scriptum sit, quia clausum et obsignatum etellegi mysterium dei non potuisset uerum scriptura omnis in duo testamenta diuisa est ro quae post resurrectionem eius scripta sunt, nouum testamentum nominatur. Iudaei uetere utuntur, nos nouo: sed tamen diuersa non sunt, quia nouum ueteris adinpletio est
Abbreviated transcription (Latin):
scaenicas artes domi habeat : atquin nihil refert utrum neluxuriam solus domiancũ
populo &erceas intheatro sediam despectaculis dictum ẽ restat unum qđ est nobis
expugnandũ necapiamur his quȩ ad sensum intimun penetrant nea illa omã que uerbis carent
idestaeris acneruorum suaues soni possunt facile contemni quia non adherent nec scribi pos

Expanded text:
scenicas artes domi habeat? Atqui nihil refert, utrumne luxuriam solus domi, an cum scenicas artes domi habeat? Atqui nihil refert, utrumne luxuriam solus domi, an cum populo exerceas in theatro. Sed jam de spectaculis dictum est. Restat unum, quod est nobis expugnandum; ne capiamur iis, quae ad sensum intimum penetrant. Nam illa omnia, quae verbis carent, id est aeris et nervorum suaves soni, possunt facile contemni, quia non adhaerent, nec scribi pos
Abbreviated transcription (Latin):
toribus insidat quae sedata & pacifica essedebent sed nec cuius nos uoluptatis consu&uido
deleniat & adõ atque abonisoperibus auertat . nam ludorum celebrationes deorum
festa sunt si quidem obnatales eorum uel temporum nouorum dedicationes sunt consti¬
tutĩ & primitus quidem uenationes queuocantur muneras aternosint ad tributae ludi
autem scenici libero circenses uero neptino paulatim tam̃ & c&eris diis idem honostri¬
bui coepit singulique ludi nominibus eorum conseratisunt sicut sinnius capito in libris
spectaculorum doc&s siquisigitur spectaculis interest adque religionis gratia conue¬
nitur discessit adĩ cultu & ad deos secontulit quorum natales & festa celebrauit : Auriũ
uoluptas & uocum & cantuum suauitate ꝑcipitur. quae sulic& tam uitios aẽ quã oblec¬
tatio ille dequadiximus oculorum. quis enim ñ luxoriosum acnequam put& eũ qui

Expanded text:
toribus insidat, quae sedata et pacifica esse debent, sed ne cuius nos uoluptatis consuetudo toribus insidat, quae sedata et pacifica esse debent, sed ne cuius nos uoluptatis consuetudo deleniat et a deo atque a bonis operibus auertat. nam ludorum celebrationes deorum festa sunt, siquidem ob natales eorum uel templorum nouorum dedicationes sunt constituti. et primitus quidem uenationes, quae uocantur munera, Saturno sunt attributae, ludi autem scaenici Libero, circenses uero Neptuno. paulatim tamen et ceteris diis idem honos tribui coepit singulique ludi nominibus eorum consecrati sunt, sicut Sinnius Capito in libris spectaculorum docet. si quis igitur spectaculis interest ad quae religionis gratia conuenitur, discessit a dei cultu et ad deos se contulit, quorum natales et festa celebrauit. Aurium uoluptas ex uocum et cantuum suauitate tatio illa, de qua diximus, oculorum. Quis enim non luxuriosum ac nequam putet eum, qui
Abbreviated transcription (Latin):
telarũ preferentib: disciplinã quq̃ docent adulteriadum fingunt & simulacris erudi¬
unt aduera. Quid iuuenes aut uirgies faciant cum haec & fieri sinepudore &specca¬
rilibenter abomnibuscernunt. Admonentur utiq: quid facere possint & in flãman¬
tur libidine quȩ aspectumaxime concitatur. acsequisq: prosexu in illis imaginibus p̃a¬
figurat. Probantq illadumridem & ad herentibus uitiis corruptiones ad cubicu¬
cula reuertuntur. Neo pueri modo quos prematuriis uitus inbuinon oport&: sed &iam
quos peccareiam nondec& : Circensium quoq: ludorũratio quidaliud hab& nisi leuitatẽua¬
nitatem in saniam. Tantonamq: impetu concitantur animiin furorẽ quanto illicimpetu
curritur utiam plus expectaculi exibeant quis pectandi gratiaueniunt cũ ex damare &
efferri & exilere coeperint Vitandaergo spectacula omã non solum ne quiduitꝗorum pec¬

Expanded text:
telarum praeferentibus disciplinam, qui docent adulteria, dum fingunt, et simulacris eruditelarum praeferentibus disciplinam, qui docent adulteria, dum fingunt, et simulacris erudiunt ad uera? quid iuuenes aut uirgines faciant, cum haec et fieri sine pudore et spectlibenter ab omnibus cernunt? admonentur utique quid facere possint et inflammantur libidine, quae aspectu maxime concitatur, ac se quisque pro sexu in illis imaginibus praefigurat probantque illa, dum rident, et adhaerentibus uitiis corruptiores ad cubicula reuertuntur, nec pueri modo, quos praematuris uitiis imbui non oportet, sed etiam senes, . quos peccare iam non decet. circensium quoque ludorum ratio quid aliut habet nisi leuitatem uanitatem insaniam? tanto namque impetu concitantur animi in furorem, quanto illic impetu curritur, ut iam plus spectaculi exhibeant qui spectandi gratia ueniunt, cum exclamare et efferri et exsilire coeperint. uitanda ergo spectacula omnia, non solum ne quid uitiorum pec
Abbreviated transcription (Latin):
rit educare fatis est ut sead uxoribus congressione contineat quã sceleratis manibus dĩ
opera corrũpat. Ergosi homidium facere nullo modo lic& nec inter esse omnino conceditꝰ
ne conspiciam perfundatullus cruorsiquidem populo sanguis ille prestatur . Inscenis
quoq: nescio ansit corruptȩ lauitiosior nam & comice fabule destupris uirginũ loquutar
aut amoribus meretricũ. & quomagis suntelo quentes quiflagitia illa finxerunt
eo magis sententiarum elegantia persuadente facilius in haerent audientiũ memoriae
uersus numerosi &ornati. Item tragice historiȩ subiciunt oculis parricidia & incestaregũ
malorũ & coturnata scelera demonstrant. histrionũ quoq: inpudicis simimotus qui nisi
libidines & docent̃ & instigant quorũ eneruata corpora & inmulierem incessũ habitũq
mollita inpudicas feminas in honestis cestibus mentiuntur: Quideminis loquar corrup¬

Expanded text:
rit educare, satius est ut se ab uxoris congressione contineat quam sceleratis manibus dei rit educare, satius est ut se ab uxoris congressione contineat quam sceleratis manibus dei opera corrumpat. ergo si homicidium facere nullo modo licet, nec interesse omnino conceditur, ne conscientiam perfundat ullus cruor, siquidem populo sanguis ille praestatur. m scaems quoque nescio an sit corruptela uitiosior. nam et comicae fabulae de stupris uirginum loquuntur aut amoribus meretricum, et quo magis sunt eloquentes qui flagitia illa finxerunt, eo magis sententiarum elegantia persuadent et facilius inhaerent audientium memoriae uersus numerosi et ornati. item tragicae historiae subiciunt oculis parricidia et incesta regum malorum et coturnata scelera demonstrant. histrionum quoque inpudicissimi motus quid aliut nisi libidines et docent et instigant? quorum eneruata corpora et in muliebrem incessum habitumque mollita inpudicas feminas inhonestis gestibus mentiuntur. quid de mimis loquar corrup
Abbreviated transcription (Latin):
& iniusti quidilli quos falsapi & as cogit & ponere : num possint in nocentes &istima¬
ri quiuis cera sua in praedã canibus obiaunt. & quantum in ipsisẽ crudelius necant
quam sistrangulassent quis dubit& quin impius sit qui aliaene misericordie locum
tribuit qui&iam sȩ congaregat ei quoduoluit ut a latur ad dixit certe sanguinẽ suũ uel adser¬
uitutem uel adlupanar. Quae autem possint uel soleant accidere in utroq: sexu ꝑerro¬
rem. Quis non intellegit. qui signorat quod uel unus oedipodis dedarat exemplũ du¬
plicisce confusum. Tamigiturne fagͥrium est ex ponere quã necareat enĩparricidȩ¬
facultatum angustias conquiruntur nec sepluribus libris educandis sufficere posseprae¬
tendunt quasi uero ut facultate s in potestate sint possidendũ aut noncodieds̃ ex diuitib:
pauperes & expauperibus diuites faciat quare siquis liberos obpauperiem non pote¬

Expanded text:
et injusti. Quid illi, quos falsa pietas cogit exponere? Num possunt innocentes existimaet injusti. Quid illi, quos falsa pietas cogit exponere? Num possunt innocentes existimari, qui viscera sua in praedam canibus objiciunt, et quantum in ipsis est, crudelius necant, quam si strangulassent? Quis dubitet, quin impius sit, qui alienae misericordiae locum tribuit? qui etiamsi contingat ei, quod voluit, ut alatur, addixit certe sanguinem suum, vel ad servitutem, vel ad lupanar. Quae autem possint, vel soleant accidere in utroque sexu per errorem, quis non intelligit? quis ignorat? Quod vel unius Oedipodis declarat exemplum, duplici scelere confusum. Tam igitur nefafacultatum angustias conqueruntur nec se pluribus liberis educandis sufficere posse praetendunt: quasi uero aut facultates in potestate sint possiden-. tium aut non cottidie deus et ex diuitibus pauperes et ex pauperibus diuites faciat. quare si quis liberos ob pauperiem non pote
Abbreviated transcription (Latin):
homines ꝓ licitis habentur . Itaneque militare iustolicebit cuius militiaẽ ipsauis¬
titia ueque uereacusare auemdu am̃ꝰ crimineint ahqua nluiugta tpraus⁊
titia neque uero accusare quem quam crimine capit aliqua ni bldistat. utrũ ne fer¬
ro an uerbo potius occidas qm̃ occisio ipsa ꝓhb&ur. Itaque hocdĩ praecepto nullam
prossus &ceptionem fierio port& quin ocidere hominem sit sempiterne fas quẽ
ds̃ scm̃ anim alee uoluit. Ergo ne illud quidem concedi aliquis &istim & utrecens
natos lice atoblidere quae uel maxim a est impi&as Aduitã enuim ds̃ inspirat anim asñ
ad mortem uerũ homines neqđ sit facinus quomanus suas non polluant rudibus ad¬
huc & simplicibus animus abnegant lucem᷑ a sedatam & pect& uero aliquis ut a¬
lieno sanguni portant quinon parcunt suo. sed hisin eulla contrauersiascelerati

Expanded text:
homines pro licitis habentur. ita neque militare iusto licebit, cuius militia est ipsa iushomines pro licitis habentur. ita neque militare iusto licebit, cuius militia est ipsa iustitia, neque uero accusare quemquam crimine capitali, quia titia; neque vero accusare quemquam crimine capitali: quia nihil distat utrumne ferro, an verbo potius occidas; quoniam occisio ipsa prohibetur. Itaque in hoc Dei praecepto nullam prorsus exceptionem fieri oportet, quin occidere hominem sit semper nefas, quem Deus sanctum animal esse voluit. Ergo ne illud quidem concedi aliquis existimet, ut recens natos liceat oblidere, quae vel maxima est impietas; ad vitam enim Deus inspirat animas, non ad mortem. Verum homines, ne quod sit facinus, quo manus suas non polluant, rudibus adhuc et simplicibus animis abnegant lucem non a se datam. Expectet vero aliquis ut alieno sanguini parcant, qui non parcunt suo: sed hi sine ulla controversia scelerati
Abbreviated transcription (Latin):
humanitas. uitum animas hominum interficiant iudereseopinentur nocentiores his
omnibus quorum sanguinem uoluptati habent quaere nunc an possit᷑ pu & iusti homi¬
nesesse qui constitutos subictumortis ac misericordiam deprecantis non tantum patian¬
tur occidi sed & flagitant feruntque ad mortem crudelia & in hum ana suffragia
necuulneribus satiat net ruore contenti quin &iam ꝑcussos lacentesque rep&iiu¬
bent & cadauera ictibus dissipari nequis illos simulatam orte deludat. Irascunt᷑¬
&iam pugnantibus nisi celeriter eduobus alter occisus est & tam quam hum anum
sanguinem sitiant oderunt moras alios illis conpares dari poscunt recentiores ut quã
primum oculos suos satient hac consu&udine in buti iumanita temperdiderunt
It aque non parcunt &iam innocentibus sed & ercent inomnis qđ in malorum trucidatio¬
ne didicerunt huius igitur publia homiadii socios & partiapesesse non conuenit cos

Expanded text:
humanitas, ut cum animas homhumanitas, ut cum animas homomnibus, quorum sanguinem voluptati habent. Quaero nunc, an possint pii et justi homines esse, qui constitutos sub ictu mortis, ac misericordiam deprecantes, non tantum patiuntur occidi, sed et flagitant, feruntque ad mortem crudelia et inhumana suffragia, nec vulneribus satiati, nec cruore contenti: quin etiam percussos jacentesque repeti jubent, et cadavera ictibus dissipari, ne quis illos simulata morte deludat. Irascuntur etiam pugsanguinem sitiant, oderunt moras. alios illis conpares dari poscunt recentiores, ut quam primum oculos suos satient. hac consuetudine inbuti humanitatem perdiderunt. itaque non parcunt etiam innocentibus, sed exercent in omnes quod in malorum trucidatione didicerunt. huius igitur publici homicidii socios et participes esse non conuenit eos
Abbreviated transcription (Latin):
essep̃ darus & homine dignius. caelum potius quam cȩlata intueri. & hoc pulcherrimum
opus in termiꝰ gantibus astrorũ iuminibus tam quã floribus ad ornatum quãpicta & ficta
& gemmis distineta mirari sed cum diserte ad contemitũ terrestriũ nos ex ortati sunt & ad
celum expectaculum excitduerunt tamenspectacula haecpublica non contemnunt :
Ita quehis & delectantur & libenter inter sunt quae qm̃ maxima sunt inritamȩntauiti¬
orum & ad corrependos animos potentissimeualent tollenda sunt nobis quia non modo
adbeatam uitam nihil conferunt sed &iam nocent plurimũ. Nam qui hominẽ quãuis
obmeritadam natum inconspectusuo iugulari ꝓ uoluptate computat conscentam suam pol¬
luit tam scilic& quam si homicdu quod fit occulte spetator & parti cepsfiat. hos tamen
ludosuocant in quibus hum anum sanguis effunditur adõ longe ab hominibus secessit

Expanded text:
esse praeclarius et homine dignius caelum potius quam caelata intueri et hoc pulcherrimum esse praeclarius et homine dignius caelum potius quam caelata intueri et hoc pulcherrimum opus intermicantibus astrorum luminibus tamquam floribus adornatum quam picta et ficta et gemmis distincta mirari. sed cum diserte ad contemptum terrestrium nos exhortati sunt et ad caeli spectaculum excitauerunt, tamen spectacula haec publica non contemnunt. itaque iis et delectantur et libenter intersunt: quae quoniam maxima sunt inritamenta uitiorum et ad corrumpendos animos potentissime ualent, tollenda sunt nobis, quia non modo ad beatam uitam nihil conferunt, sed etiam nocent plurimum. nam qui hominem quamuis ob merita damnatum in conspectu suo iugulari pro uoluptate computat, conscientiam suam polluit, tam scilicet quam si homicidii quod fit occulte spectator et particeps fiat. hos tamen ludos uocant, in quibus humanus sanguis effunditur. adeo longe ab hominibus secessit
Abbreviated transcription (Latin):
tã quã cum domestico hostepugnar&. Cicero in catonemaiore. stu prauero inquid & adulteria
& omne flagitium nullis excitari aliis in lecebris nisi uoluptatis cũ que homini siuenatura siue
quis ds̃nihilmente praestabilius dediss& : huic diuino muneri ac dononibiltam inimicũ quã
uoluptatem : Necenim libi dine dominante temperantia elocum esse ne que inuoluptatis
regno uirtutẽ posse consistere sed contrario ds̃idarco uirtutẽ dedit ut expugnar& acum-¬
cer& uoluptatem. eamq: egredientem fines sibidatos intraprae scriptum cohercer& ne homi¬
nem suauitatibus delinitum atq: captum dicionis suae subicer& ac sẽpiterna mortemultar &
Voluptas oculorum uaria est & multiplex quȩ capitur exas pecturerũ quae sunt inu suhomi¬
nũ uel natura uel operae delectabiles. hanc filio sofi rectissime sustulert̃. Aiuntenĩ multo

Expanded text:
tamquam cum domestico hoste pugnaret. Cicero in Catone maiore stupra uero inquit et adulteria tamquam cum domestico hoste pugnaret. Cicero in Catone maiore stupra uero inquit et adulteria et omne flagitium nullis excitari aliis inlecebris nisi uoluptatis. cumque homini siue natura siue quis deus nihil mente praestabilius dedisset, huic diuino muneri ac dono nihil tam inimicum quam uoluptatem: nec enim libidine dominante temperantiae locum esse neque in uoluptatis regno uirtutem posse consistere. sed e contrario deus idcirco uirtutem dedit, ut expugnaret ac uinceret uoluptatem eamque egredientem fines sibi datos intra praescriptum coherceret, ne hominem suauitatibus delenitum atque captum dicioni suae subiceret ac sempiterna morte multaret. uoluptas oculorum uaria est et multiplex: quae capitur ex aspectu rerum quae sunt in usu hominum uel natura uel opere delectabiles. hanc philosophi rectissime sustulerunt. aiunt enim multo
Abbreviated transcription (Latin):
ustus est Restat ut contraquinq: sensuum uoluptates dicam breuiter Nam &ipsius libri men¬
sura lammodum flagitat qua e om̃s qm̃uitiosae ac mortifere sunt uirtute superati atq oppri¬
midebent uel quod paulo ante dicebam deceffectibus adrationẽ suam reuocari. C&erȩ animan¬
tes praecer unam uoluptatem quae ad generandũ pertin& nullũ sentiunt Vtuntur eegosensi¬
bus adnaturesuae necessitatem uident ut ad pecent ea quibus opus est aduitamtuendam
Audiunt inuicem seq: dinoscunt ut possint congregare que utilia sunt adiuctum. aut exodo¬
reuiueniunt aut ex sapore peracipiunt Inutilia respuunt a crecusant eden di& bibendi offi¬
cium uentris plenitudinem & uuntur hominiuero sollertis simi artificis prouidentia dedit̃
uoluptatẽ infinitam & inuitium cadentem. Quia proposuit ei uirtutẽ. quecum uoluptate sep

Expanded text:
iustus est. Restat ut contra quinque sensuum uoluptates dicam breuiter: nam et ipsius libri meniustus est. Restat ut contra quinque sensuum uoluptates dicam breuiter: nam et ipsius libri mensura iam modum flagitat. quae omnes quoniam uitiosae ac mortiferae sunt, uirtute superari atque opprimi debent uel, quod paulo ante dicebam de adfectibus, ad rationem suam reuocari. ceterae animantes praeter unam uoluptatem, quae ad generandum pertinet, nullam sentiunt. utuntur ergo sensibus ad naturae suae necessitatem: uident, ut adpetant ea quibus opus est ad uitam tuendam; audiunt inuicem seque dinoscunt, ut possint congregari; quae utilia sunt ad uictum aut ex odore inueniunt aut ex sapore percipiunt, inutilia respuunt ac recusant; edendi ac bibendi officium uentris plenitudine metiuntur. homini uero sollertissimi artificis prouidentia dedit uoluptatem infinitam et in uitium cadentem, quia proposuit ei uirtutem, quae cum uoluptate semper
Abbreviated transcription (Latin):
qui iub& utimaledicis & ledentibus ñ rascuntur. Manus autẽnrãs su praminores semꝑ habeamus
hocẽ ut peccantis eos ad siduis uerberibus corrigamus neamore inutili & indulgentia nimiae¬
ducentur admalũ & aduitia nutriantur. sed rerũbi periti & rationisignari eos ad fectus qui st̃
homini adususbonos datiex terminauerẽ & latids quãratio postulat euagantur inde inius¬
teatq: in pie uiuitur utunturira contraparaes hincdiscidia hinc expulsiones hincbella con¬
trauistitiamnata sunt. Vtuntur cupiditates ad congerendas opes hinc fraudes hinclatro¬
cinia hincomã scelerũ genera ex orta sunt. Viuntur libidines ad capiendas tantum uolupta¬
tes hinc stupra hinc adulteria hinc corrupte lae omnes extiterunt. Quicumq: igitur illos ad¬
fectus in trafines suos redigerit quo dignorantes dm̃ facere non possunt. hic patiens hic fortis io.

Expanded text:
qui iubet uti maledicis et laedentibus non irascamur, manus autem nostras supra minores semper habeamus, qui iubet uti maledicis et laedentibus non irascamur, manus autem nostras supra minores semper habeamus, hoc est ut peccantes eos adsiduis uerberibus corrigamus, ne amore inutili et indulgentia nimia educentur ad malum et ad uitia nutriantur. sed rerum imperiti et rationis ignari eos adfectus qui sunt homini ad usus bonos dati exterminauerunt et latius quam ratio postulat euagantur. inde iniuste atque impie uiuitur. utuntur ira. contra pares: hinc discidia, hinc expulsiones, hinc bella contra iustitiam nata sunt. utuntur cupiditate ad congerendas opes: hinc fraudes, hinc latrocinia, hinc omnia scelerum genera exorta sunt. utuntur libidine ad capiendas tantum uoluptates: hinc stupra, hinc adulteria, hinc corruptelae omnes extiterunt. quicumque igitur illos -adfectus intra fines suos redegerit, quod ignorantes deum facere non possunt, hic patiens, hic fortis, hic
Abbreviated transcription (Latin):
nibus ds̃ certes limites statuit quod si transcenderint maioresque esse coeperint : necesseẽ
naturam suam deprauant. & i morbos aluti a uertuntur. quiaũt̃ sint istilimites non est
magni laboris ostendere cupi ditas ad ea conparanda nobis data est quae sunt aduitãnetes¬
saria libido ad sobolem ꝓpagandam irce adfatus ad coercenda peccat eorũ qui sunt hi nrã
potestate. Idest ut artiora disciplinaminor aetas ad probitatẽ iustitiamque formetur . quae
nisi metu cohibeatur licentia pari & audatiam. que a domne flagitiũ & facinus euadet itaque
ut ira uti aduersusminores &iustũ est & necesiariũ sic aduersus pares & ꝑnitiosũ est & inpium &im¬
pium quod uola turhum anitas ꝑnitio sum quod illis repugnantibus aut ꝑdere necesse est aut perire
hancautẽ quã dixi esserationẽ curhomini sit irae ad fectusdatus exipsiusdĩ preceptis intel legi potest

Expanded text:
nibus deus certos limites statuit: quos si transcenderint maioresque esse coeperint, necesse est nibus deus certos limites statuit: quos si transcenderint maioresque esse coeperint, necesse est naturam suam deprauent et in morbos ac uitia uertantur. qui autem sint isti limites, non est magni laboris ostendere. cupiditas ad ea conparanda nobis data est quae sunt ad uitam necessaria, libido ad subolem propagandam, irae adfectus ad coercenda peccata eorum qui sunt in nostra potestate, id est ut artiore disciplina minor aetas ad probitatem iustitiamque formetur: quae nisi metu cohibeatur, licentia pariet audaciam, quae ad omne flagitium et facinus euadet. itaque ut ira uti aduersus minores et iustum est et necessarium, sic aduersus pares et perniciosum est et impium: impium, quod uiolatur humanitas, perniciosum, quod illis repugnantibus aut perdere necesse est aut perire. hanc autem quam dixi esse rationem cur homini sit irae adfectus datus, ex ipsius dei praeceptis intellegi potest,
Abbreviated transcription (Latin):
eosque non modor&inent sed &iam defendunt. Nihilque in homine essedicunt qđ non
magnaratione a ꝙꝓuidentia sit inatum Recteid quidem sisingularum rerũ ueros termi¬
nosscrent itaque hancipsam iram cotem dicunt esseuirtutis. tã quãnemopossit aduer¬
sus hostem fortiter dimicare : nisi fuerit ira conctatus qđ plane ostendunt Necquid sit
uirtus scire senec curhomini tribuerit iram ds quaesi nobis ideo dataẽ ut eautamur ado cci¬
dendos homines quidimmaius homine quidsimilius feris belus eistiman dumẽ quamid
animal qđ ad cõmunionẽ atquebi nocentiam ds̃ feut. Tres sunt igitur ad fectus qui homines inom¬
nia facinora precipites agant ira cupiditas libido propterea po& a & resfurias esse dixerunt
quaem̃tes hominũ exagitent Iraultio nẽ desiderat cupiditasopes. libido uoluptates sed hisom¬

Expanded text:
eosque non modo retinent, sed etiam defendunt nihilque in homine esse dicunt quod non eosque non modo retinent, sed etiam defendunt nihilque in homine esse dicunt quod non magna ratione ac prouidentia sit innatum. recte id quidem, si singularum rerum ueros terminos scirent. itaque hanc ipsam iram cotem dicunt esse uirtutis, tamquam nemo possit aduersus hostem fortiter dimicare, nisi fuerit ira concitatus. quo plane ostendunt nec quid sit uirtus scire se nec cur homini tribuerit iram deus. quae si nobis ideo data est, ut ea utamur ad occidendos homines, quid inmanius homine, quid similius feris beluis existimandum est quam id animal quod ad communionem atque innocentiam deus fecit? tres sunt igitur adfectus qui homines in omnia facinora praecipites agant, ira cupiditas libido. propterea poetae tres Furias esse dixerunt, quae mentes hominum exagitent: ira ultionem desiderat, cupiditas opes, libido uoluptates. sed his om
Abbreviated transcription (Latin):
surecte patientia nominatur. quae un a uirtus omnibus est oppositauitiis & ad fectibus:
haec pertur batũ ac fluctuantem animum ad tranquillitatem suãreuocat haemitigat
haec hominẽ sibi red dit ergo qm̃ naturae repugnare in possibile est & inutile ut non com
moueamur omnino prius tamen quã commotio illa prosiluat ad nocendum. quod fieri
potest maturius sopiatur. praecepit ds̃ non occidere folem suꝑ iramnram neferoris nrĩ testis
abscedit deniq m̃tullius contrasuũ prȩceptũ dequo paulo antediexi obluuonẽ biuri arũ¬
in magnis laudibus posuit. Spero inquit cȩsar qui obliui scinihil soles nisi iniurias quod siho
ille faciebat homonon ad caeleftitantum sed a publica quoq: ciuilique . iustitiaremotissi¬
mus quanto magis id nos facere debemus que in mortalitatis uelut candidatisumus: stoiai
cum ad facus & homine tam quã morbos conantur diellere peripatetia se opponunt

Expanded text:
sui, recte patientia nominatur: quae una virtus omnibus est opposita vitiis et affectibus. sui, recte patientia nominatur: quae una virtus omnibus est opposita vitiis et affectibus. Haec perturbatum ac fluctuantem animum ad tranquillitatem suam revocat: haec mitigat, haec hominem sibi reddit. Ergo qmoueamur omnino, prius tamen quam commotio illa prosiliat ad nocendum, quod fieri potest maturius, sopiatur. praecipit deus non occidere solem super iram nostram, ne furoris nostri testis abscedat. denique Marcus Tullius contra suum praeceptum, de quo paulo ante dixi, obliuionem iniuriaruin magnis laudibus posuit. spero te inquit Caesari, qui obliuisci nihil soles nisi iniurias —. quodsi hoc ille faciebat, homo non a caelesti tantum, sed a publica quoque ciuilique iustitia remotissimus, quanto magis id nos facere debemus qui immortalitatis uelut candidati sumus? Stoici cum adfectus ei homine tamquam morbos conantur euellere, Peripatetici se opponunt
Abbreviated transcription (Latin):
tia & leuitas & bisania ꝓfudiss& nũ quam capite suo rostrabi quibus ante floruerat
cruentass& nec rempro funditiis proscriptio illa deless& sapientis ergo acboniuri non estuelle
certare ac sepericulo commatere quoniã &iuncere non estin nr̃ã potestate & est ancepsomnecerta¬
men sed estsapientis atq optimiuiri non aduersarium uelle tollere quod fierisi ne scelere acpe¬
riculo non potest sed certam en ipsum quod fieri & utiliter & iuste potest. Sum maigituriur¬
tus habenda pacientia est quã ut caper& homo iustus uoluitillum ds̃ ut su pradictum est prolner¬
te contemni. Nsi enim contumeliis fuerit ad fectus quantum habeat fortitudinis inseipso co
ibendo ignorabitur. Si aut̃ lacessitus iniuria laedentẽ ꝑ sequi coeperit uictus est. Si uero
motũillũ ratione conpresserit hic plane imper&sibi hic regeresi potest quae substentitio

Expanded text:
tia et leuitas et insania profudisset, numquam capite suo rostra, in quibus ante floruerat, tia et leuitas et insania profudisset, numquam capite suo rostra, in quibus ante floruerat, cruentasset nec rem publicam funditus proscriptio illa delesset. sapientis ergo ac boni uiri non est uelle certare ac se periculo committere, quoniam et uincere non est in nostra potestate et est anceps omne certamen, sed est sapientis atque optimi uiri non aduersarium uelle tollere, quod fieri sine scelere ac periculo non potest, sed certamen ipsum, quod fieri et utiliter et iuste potest. summa lgitur uirtus habenda patientia est, quam ut caperet homo iustus, uoluit illum deus, ut supra dictum est, pro inerte contemni. nisi enim contumeliis fuerit adfectus, quanibendo, ignorabitur. Si autem lacessitus injuria laedentem persequi coeperit, victus est. Si vero motum illum ratione compresserit, hic plane imperat sibi; hic regere se potest. Quae sustentatio
Abbreviated transcription (Latin):
fectibus indulgentem quibus deb& potius relutari & ruentem quacumque hi pbitas puoca¬
rit uirtutis uincutis officium nontenere quienim referre bniuriam nititur eum ipsũ a quo¬
laesus est gestit imitari Ita quimalum imitatur bonus essenullo pato potest. Duobus igđ
uerbis dua suirtutes maximas bono & sapientiuiro binocentiam patientiamque d&rax
Sed quia ipse caninam illam facundiam sicuts alustius ab appio dictum refert &ercuit
uoliut hominem canino modo uiuere utremordeat lacessitus que r&ributio ctum e liȩ
quã ꝑnitiosa sit & qua s ederesoleat strages undeo portunius pa&etur &complũ quam&
ipsius p̃ceptoris tristissimo casu qui dumbis filosoforum praeceptis obtemperare gestit:
ipse ꝑdidit qđ si lacessitus iniuria patientiam tenuiss & si dissimulare siforrecontiomne¬
liam boniuiries sedidi ass & neillas nobiles orationes alieno titulo inscriptas inpatien¬

Expanded text:
fectibus indulgentem, quibus debet potius reluctari, et ruentem quacumque improbitas provocafectibus indulgentem, quibus debet potius reluctari, et ruentem quacumque improbitas provocarit, virtutis officium non tenere. Qui enim referre laesus est gestit imitari. ita qui malum imitatur, bonus esse nullo pacto potest. duobus igitur uerbis duas uirtutes maximas bono et sapienti uiro, innocentiam patientiamque, detraxit. sed quia ipse caninam illam facundiam, sicut Sallustius ab Appio dictum refert, exercuit, uoluit hominem canino modo uiuere, ut remordeat lacessitus. quae retributio contumeliae quam perniciosa sit et quas edere soleat strages, unde oportunius petetur exemplum quam ei ipsius praeceptoris tristissimo casu, qui dum his philosophorum praeceptis obtemperare gestit, ipse se perdidit? quodsi lacessitus I iniuria patientiam tenuisset, si dissimulare, si ferre contumeliam boni uiri esse didicisset nec illas nobiles orationes alieno titulo inscriptas inpatien
Abbreviated transcription (Latin):
frena ꝑmutere quaillum nonmodoboni. sed &iam hominis appellatione despoli&¬
Si quidem nocere alteri ut ipseuerissime ait non est secundum hominis naturam pã
si pecudes silacessas aut calce aut cornu repugnant & serpentes acferȩ nisi ꝑsequa¬
rȩ ut occidas negotium ñ & hibent : & ut ad hominũ &xemplaredeamus in periti quoq:
& insipientes si quando accipiunt inuriam cato & hration abili furore ducuntur. & his
qui sibi nocent uicem r&ribuere conantur. In quo aut̃ igił sapiens abonus iuir amalis & in¬
si pientibus differt nisi qđ hab& inuitam patientiã quasi stului carent : nisi qđ regere se
acmitigare iram suam nouit quam illiqui a uirtute indigent frenare non possunt sel uide¬
lic& hatillum resfefellit qđ cum de uirtute quaer&ur biquacũque contentione uincere puta¬
uit esseuirtutis neuidere ullomodo potuit hominem dolori &irae succũbentem & his ad¬

Expanded text:
frena permittere, quae illum non modo boni, sed etiam hominis appellatione despolifrena permittere, quae illum non modo boni, sed etiam hominis appellatione despoliiquidem nocere alteri, ut ipse uerissime ait, non est secundum hominis naturam? t pecudes si lacessas, aut calce aut cornu repugnant, et serpentes ac ferae, nisi persequre ut occidas, negotium non exhibent, et ut ad hominum exempla redeamus, inperiti quoque et insipientes si quando accipiunt iniuriam, caeco et inrationabili furore ducuntur et iis qui sibi nocent, uicem rsipientibus differt; nisi quod habet invictam patientiam, qua stulti carent; nisi quod regere se ac mitigare iram suam novit, quam illi, quia virtute indigent, refraenare non possunt? Sed videlicet haec illum res fefellit, quod cum de virtute loqueretur, in quacumque contentione vinceret, putavit esse virtutis; nec videre ullo modo potuit hominem dolori et irae succumbentem, et iis af
Abbreviated transcription (Latin):
xima est facer& &pertem nocturum essedixit bonum uirum sifuerit lacessitus lam &
hoc ipsoboniuiri nomen amittat. necesse est sinocebit non minus enimm aliest referre
iniuriam quam inferre: Namunde certamina interbomines undepugnȩ contentionesq
nascuntur nisi qđ in probitat opposita in patientia magnas sȩpe concitat tempestates
Quod si patientiã qua uirtute nibiluerius nihi lomine dignus inueniri potest in ꝓbitati
opposueris & tingu&ur procinus tam quam igniaquã suꝑ fuderis sinaũt ꝓuocatrix
illam probitas in patientiam sibi conparem na. caest tam quam ꝑfusa oleo tantũ &¬
citabit incendium ut id non flumen aliquod sed effusio cruoris &tinguat magnalta¬
que patienti aeratio est quam sapiens homo ad emitbono uiro. Ute nĩ nibilm alorum
fiat haec sola efficit quaesid &ur omnibus nullum scelus nulla fraus hrebus humanisent
quidigi tur bono uiro potestesse tam calam itosum tam quam contrarium quamire

Expanded text:
xima est, faceret expertem? nociturum esse dixit bonum uirum, si fuerit lacessitus: iam ex hoc ipso boni uiri nomen amittat necesse est, si nocebit. non minus enim mali est referre iniuriam quam inferre. nam unde certamina inter homines, unde pugnae contentionesque nascuntur, nisi quod inprobitati opposita inpatientia magnas saepe concitat tempestates? quodsi patientiam, qua uirtute nihil uerius, nihil homine dignius inueniri potest, inprobitati opposueris, extinguetur protinus, tamquam igni aquam superfuderis. sin autem prouocatrix illa inprobitas inpatientiam sibi comparem nacta est, tamquam perfusa oleo tantum excitabit incendium, ut id non flumen aliquod, sed effusio cruoris extinguat. magna itaque patientiae ratio est, quam sapiens homo ademit bono uiro. ut enim nihil malorum fiat, haec sola efficit: quae si detur omnibus, nullum scelus, nulla fraus in rebus humanis erit. quid igitur bono uiro potest esse tam calamitosum tamque contrarium quam
Abbreviated transcription (Latin):
per&. nisi prius ess& mauguratus ei querex artis eius eleuans fidem dice r&
ut consultis auibus renuntiar& sibi. utrum nefieriposs&. id quod ipse animo con

Expanded text:
peret, nisi prius esset inauguratus, eique rex artis eius eleuans fidem diceret peret, nisi prius esset inauguratus, eique rex artis eius eleuans fidem diceret ut consultis auibus renuntiaret sibi, utrumne fieri posset id quod ipse animo con
Abbreviated transcription (Latin):
c̃ abaliis pecudum moreducunt: Sed hoc fullit quod maiorum nomine posito non putañ
fieripossi. ut aut ipsiplus sapiant qui aminores uocantur: aut illi desipuerint.
qui amaiore snominantur: Quidergo i pedit quin ab ipsis sumamus exemplũ.
ut quom odo uliquae falsa inuenerant posteristradiderunt sic nos qui uerum
nuenimus posteris melioratradamus: Super est ingens quȩstio cuius disputa¬
tio non ab ingenio. sed ascientiauenit quae pluribus explicanda erit. nequid
omnino dubium relinquatur: Namfortasse aliquis ad illa confugiat. quae mul¬
tis & non dubiis traduntur auctoribus. eosipsos quos docuimus deos non esse. maies¬
tatem suamperse pe ostendisse & prodigus & somniis . & augurus & oraculis : & sa¬
nemultgenu merari possunt dignamira culo: In primis illud quochittus naui¬
us summus augurcum tarquinium priscummoner&. ut nihil noui facere iici¬

Expanded text:
et ab aliis pecudum more ducuntur. Sed hoc eos fallit, quod majorum nomine posito, non putant et ab aliis pecudum more ducuntur. Sed hoc eos fallit, quod majorum nomine posito, non putant fiprt posse ut aut ipsi plus sapiant, quia minores uocantur, aut illi desipuerint, quia maiores nominantur. quid ergo inpedit quin ab ipsis sumamus exemplum, ut quomodo illi quae falsa inuenerant posteris tradiderunt, sic nos qui uerum inuenimus posteris meliora tradamus? Superest ingens quaestio, cuius disputatio non ab ingenio, \' sed a scientia uenit: quae pluribus explicanda erit, ne quid omnino dubium relinquatur. nam fortasse aliquis ad illa confugiat, quae a multis et non dubiis traduntur auctoribus, eos ipsos quos docuimus deos non esse, maiestatem suam persaepe ostendisse et prodigiis et somniis et auguriis et oraculis. et sane mu!tA enumerari possunt digna miraculo, in primis illut, quod Attus Na-uius.summus augur cum Tarquinium Priscum moneret, ut nihil noui facere inci
Abbreviated transcription (Latin):
beatir a posteris quos ne mocumiuiuerent: neque summus neque in fimus a& fatut i
aignosiudicauit : Quareo port& inea remaxime in quauita eratio uersatur sibi
quemn que confideresuoq iudicio acpropriis sensibus nti ad inuestigandam & per¬
penidendamueritatem quã credentem alienis erroribus decipi. tamquam ipsurat¬
onis erepertem: Deditomnibus dis̃ prouirili portione sapientiam ut & inaudita in uefa¬
gare possent : & audita porpendere: Necquia nosillitem poribus antecesserunt: Sapi¬
ontia quoque antecesserunt quaesiomnibus ȩqualiterdatu : occupari ab anteceden¬
tibus non potes : in libabilis est tamquamlux & daritassolis qui qut soloculorum. sic
sapientialumenestcordis humani : quare cum sapere idesqueritatem ⁊uaorererim¬
nibus si qunatum sapienti am sibi adimunt : quisi ne ullouidicio inuent maiorũ probant.

Expanded text:
beatur a posteris, quos nemo cum uiuerent neque summus neque infimus adfinitate beatur a posteris, quos nemo cum uiuerent neque summus neque infimus adfinitate dignos iudicauit. Quare oporquemque confidere, suoque judicio ac propriis sensibus magis niti ad investigandam et perpendendam veritatem; quam credentem alienis erroribus decipi tamquam ipsum rationis expertem. Dedit omnibus Deus pro virili portione sapientiam, ut et inaudita investigare possent, et audita perpendere. Nec quia nos illi temporibus antecesserunt, sapientia quoque antecesserunt; quae si omnibus aequaliter datur, occupari ab antecedentibus non potest. Illibabilis est tamquam lux et claritas solis, quia ut sol oculorum, sic sapientia lumen est cordis humani. Quare cum sapere, id est, veritatem quaerere, omnibus sit innatum, sapientiam sibi adimunt, qui sine ullo judicio inventa majorum probant,
Abbreviated transcription (Latin):
interquos ad oleuerat conuocauit: cumq isnumerus condende urbi parum ido
neus uideretur constituit asrlumeo passim confugerunt exfinitimis locis
pessimi quique sineullo conditionis discrimine: Ita conflauit exhis omnibus
populum legitq: insanatumros qui ȩtate anteubant. & patres appellauit. quoru
consiliogerer& omnia: dequt senatupro pertiuss elegiarum scriptor haedoqui¬
tur. bucina cogebat priscos ad uerba quirites centum illi in prato sepesenatu serit
curia prȩtexto nunc quaenit& alta senatu pellitos habuit rustica corda patres:
Hisunti patres quorum decratis eruditu acprudente s uiri deuotissime serui ant.
id que uerum at que bnmutibile omnis posterita siudic&. quodcentum polliti senes
statutum e uoluerunt Quos tamenut in primolibroditum est sompilius hleait
utuera ee oraderent sabraquat ipsetradebat : estuero quo dillorum auetontastantiha¬

Expanded text:
inter quos adoleverat convocavit, cumque is numerus condendinter quos adoleverat convocavit, cumque is numerus condendneus uideretur, constituit asylum. eo passim confugerunt ex finitimis locis pessimi quique sine ullo condicionis discrimine. ita conflauit ex his omnibus populum legitque in senatum eos qui aetate anteibant et patres appellauit, quorum consilio gereret omnia. de quo senatu Propertius elegiarum scriptor haec loquitur: bucina cogebat priscos ad uerba Quirites, centum illi in prato saepe senatus erat. curia, praetexto nunc quae nitet alta senatu, pellitos habuit, rustica corda, patres. hi sunt patres quorum decretis eruditi ac prudentes uiri deuotissime seruiant, idque uerum atque inmutabile omnis posteritas iudicet quod centum pelliti senes statutum esse uoluerunt: quos tamen, ut in primo libro dictum est, Pompilius inlexit, ut uera esse crederent sacra quae ipse tradebat. est uero quod illorum auctoritas tanti ha
Abbreviated transcription (Latin):
debeo: Maioribus autem nr̃is. &i amnullaratione reddita credera: Si credis. cur
ergorationem requiris quae potest efficere necredas : sinrationem querendã putas
ergo non credis : id eo enimqueris. ut eam sequare cum inueneris docet &ecteratio non
ceuera sreligiones deorum: quid facies: maiores nepatius anrationem sequeris : quae quidẽ
tibinon ab alio insinuata. sed ate ipsoinuenta & elataest. cumomnes religiones radici¬
tuseruistisirationem mauis discederete necesseest ab institutis & auc corita temaiorũ
Qũo id solum rectum est quod ratia praescribit: Si autempietasmaioris sequi suad&.
facereigitur & illos stultos fuisse. qui ex cogitatis contrarationem religionibus ser¬
uierunt. & te hneptum qui id colas quod falsum ee conuiceris: Sed tamenquõ nobis
tanto perqmaicrum nomenopponitur : Videamustamen qui fuerint maiores illi.
a quorum auctoritate discedine fas ducitur: Romulus urbem conditurus pastores

Expanded text:
debeo, maioribus autem nostris etiam nulla ratione reddita. credere. si credis, cur ergo rationem requiris, quae potest efergo non credis. Ideo enim quaeris, ut eam sequaris, cum inveneris. Docet ecce te ratio non esse veras religiones deorum. Quid facies? majoresne potius, an rationem sequeris? quae quidem tibi non ab alio insinuata, sed a te ipso inventa et electa est, cum omnes religiones radicitus eruisti. Si rationem mavis, discedere te necesse est ab institutis et auctoritate majorum; quoniam id solum rectum est quod ratio praescribit. Sin autem pietas majores sequi suadet, fatere igitur, et stultos illos fuisse, qui excogitatis contra rationem religionibus servierunt, et te ineptum qui id colas, quod falsum esse convinceris. Sed tamen quoniam nobis tantopere majorum nomen opponitur, videamus tandem qui fuerint majores illi, a quorum auctoritate discedi nefas ducitur. Romulus urbem conditurus, pastores
Abbreviated transcription (Latin):
patrisimilis exister&. Ipse enim dĩ pater origo & principium rerum qm̃ parentib:
maenim natiuitates pĩtali. Am& or fuit quia sine o fficio matris a solodõ patregene¬
ratus est Insecunda uero carnali apatorfuit qm̃ sine patris officio uirginali utero
ꝓcreatus est. Vt mediam in terdm̃ hominemq: substantiam gerens: nostram
hanc fragilem in becillam que naturam quasi manu adimmortalitatem possa
educere Factus est dĩfilius perspm̃ & hominis percarnem Id est& ds̃ & homo

Expanded text:
patri similis existeret. ipse enim pater deus, origo et principium rerum, quo-niam parepatri similis existeret. ipse enim pater deus, origo et principium rerum, quo-niam parema enim natiuitate spiritali ὰμήτωρ fuit, quia sine officio matris a solo deo patre generatus est, in secunda uero carnali ὰπάτωρ fuit, quoniam sine patris officio uirginali utero procreatus est, ut mediam inter deum hominemque substantiam gerens nostram hanc fragilem inbecillamque naturam quasi manu ad inmortalitatem posset educere. factus est et dei filius per spiritum et hominis per carnem, id est et deus et homo