comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
luntas pi&atis & aequitatis.
quomodo ẽ felicita s Nam
utiq peccando. Necpi&atem.
nec felicitatẽ tenumus Uolun¬
tatem uero felicitatis. Necꝑdi¬
ta felicitate ꝑdidimus Certe
ds ipse numquid quõ peccare
Non porest id eoliberum arbitri¬
um habere negandusẽ: Eriter¬
go illius ciuitatis & una inomnib
& inseparabilis insingulis uolun¬
tas libera ab omnimalo libera¬
ta &impl&a omnibono Fru¬
ens indeficienter a&ernorum
iocunditate gaudiorum oblita
culparum. oblita poenarum.
Nocideo tamen suaeliberatio¬
nis oblita ut liberatorisuo non
sit ingrata. Quantũ ergo adti¬
n& ad scientiã rationalẽ memor
pra&eritorum &iã malorũ suorũ.
quantum autẽ ad experientis
Iensum prorsus ininemor. Nã
& peritissimus medicus sicut ar¬
te sciuntus omnes fere morbos
corporis Nouit: Sicut autẽcor¬
pore sentiuntur plurimos nescit
quos ipse nonpassusest . Vtergo
scientiae malorum duaesunt. ima
qua potentidm mentis non latent.

Expanded text:
luntas pietatis et aequitatis, luntas pietatis et aequitatis, quo modo felicitatis. Nam utique peccando nec pietatem nec felicitatem tenuimus, uoluntatem uero felicitatis nec perdita felicitate perdidimus. Certe Deus ipse numquid, quoniam peccare non potest, ideo liberum arbitrium habere negandus est? Erit ergo illius ciuitatis et una in omnibus et inseparabilis in singulis uoluntas libera, ab omni malo liberata et inpleta omni bono, fruens indeficienter aeternorum iucunditate gaudiorum, oblita culparum, oblita poenarum; nec ideo tamen suae liberationis oblita, ut liberatori suo non sit ingrata: quantum ergo adtinet ad scientiam rationalem, memor praeteritorum etiam malorum suorum; quantum autem ad esensum, prorsus immemor. Nam et peritissimus medicus, sicut arte sciuntur, omnes fere morbos corporis novit, sicut autem corpore sentiuntur, plurimos nescit, quos ipse non passus est. Ut ergo scientiae malorum duae sunt, una qua potentiam mentis non latent,
Abbreviated transcription (Latin):
tationem non peccandi indecli¬
nabilẽ liberatum Namprimũ
liberũ arbitrium quod homini
datumẽ. quando primum crea¬
tus ẽ rectus: potuit Nonpeccare.
sed potuit et peccare. Hoc autẽ
Nouissimum eo potentiuserit.
quo peccare non poterit. Uerũ.
hoc quoq dĩmunere non suae
possibilitate naturae Aliud ẽ
enim essedm̃ : aliud participẽdĩ
D i natura peccare non potest.
particeps uerodĩ ab illo accepit
ut peccare non possit. Seruan¬
diautẽ gradus erant diuinimu¬
neris: ut primũ dar&ur liberũ
c̃parandum meritum hocadreci¬
piendum pracmium ꝑtiner&
Sedquia peccauit istanatura
cum peccare potuit. largiore
gratia liberatur. ut adeũ ꝑdu¬
catur libertatẽ in qua pec̾care
non possit Sicut eium prima
immortalitas fuit. quã peccan¬
do adam ꝑdidit posse non mo¬
ri: Nouissima erit non posse
mori: ita primum liberum ar¬
bitrium posse non peccare dm̃
Nouissimum non posse peccare
Sicenim erit mnamissibilis uo¬

Expanded text:
tationem non peccandi indeclitationem non peccandi indeclinabilem liberatum. Nam primum liberum arbitrium, quod homini datum est, quando primum creatus est rectus, potuit non peccare, sed potuit et peccare; hoc autem nouissimum eo potentius erit, quo peccare non poterit; uerum hoc quoque Dei munere, non suae possibilitate naturae. Aliud est enim esse Deum, aliud participem Dei. Deus natura peccare non potest; particeps uero Dei ab illo accipit, ut peccare non possit. Seruandi autem gradus erant diuini muneris, ut primum daretur liberum d conparandum meritum, hoc ad recipiendum praemium pertineret. Sed quia peccauit ista natura cum peccare potuit, largiore gratia liberatur, ut ad eam perducatur libertatem, in qua peccare non possit. Sicut enim prima inmortalitas fuit, quam peccando Adam perdidit, posse non mori, nouissima erit non posse mori: ita primum liberum arbitrium posse non peccare, nouissimum non posse peccare. Sic enim erit inamissibilis uo
Abbreviated transcription (Latin):
bitur: sine fastidio amabitus.
sine fatigatione laudabitur
Hoc munus. hicaffectus. hic
actus profecto erit omnib sicut
ipsauita a& na cominunis
E&erum qui futuris int ꝓmeri¬
tis praemiorũ. &iamgradus
honorum atq gloriarum. qui est
idoneus cogitare quanto magis
dicere: Quodtamen futuri
sint. nonest ambigendum. Atq
id&iam beata illa ciuitas magnũ
inse bonum uidebit. quod nulli su¬
periori ullus inferior inuidebit:
sicut nunc noninuident archange¬
lis angelic&eri: Tamq nolit
cẽ unusquisq quod non accepit.
quamuissit pacatissimo concor¬
diae uinculo ei qui accepit obstric¬
tus : quãnec in corpore uult oculus
cẽ quiẽ digitus. cum inembrum
utrumq contineat totius carnis
pacata compago. Sicitaq ha¬
bebit donum. alius aliominus.
ut hocquoq donum habeat Nec
uelit amplius. Necideo liberum
arbitrium non habebunt : quia
petata eos delectare Non poter̃.
Magis quippeerit liberum ade¬
lectatione pecandi usq adelec¬

Expanded text:
bitur, sine fastidio amabitur, bitur, sine fastidio amabitur, sine fatigatione laudabitur. Hoc munus, hic adfectus, hic actus profecto erit omnibus, sicut ipsa uita aeterna, communis. Ceterum qui futuri sint pro meritis praemiorum etiam gradus honorum adque gloriarum, quis est idoneus cogitare, quanto magis dicere? Quod tamen futuri sint, non est ambigendum. Adque id etiam beata illa ciuitas magnum in se bonum uidebit, quod nulli superiori ullus inferior inuidebit, sicut nunc non inuident archangelis angeli ceteri; tamque nolet esse unusquisque quod non accepit, quamuis sit pacatissimo concordiae uinculo ei qui accepit obstrictus, quam nec in corpore uult oculus esse qui est digitus, cum membrum utrumque contineat totius carnis pacata conpago. Sic itaque habebit donum alius alio minus, ut hoc quoque donum habeat, ne uelit amplius. Nec ideo liberum arbitrium non habebunt, quia peccata eos delectare non poterunt. Magis quippe erit liberum a delectatione peccandi usque ad delec
Abbreviated transcription (Latin):
cumq erit ubiquod non dece¬
bit non critcerte. ubi uolu&
sp̃s ibierit protinus corpus
Secuol& aliquid sp̃s quod nec
spm̃ possit dicere. Nec corpus
Ueraibi gloria erit ubilaudan¬
tis. Necerrore quisquam nec
adulatione laudabitur. Ue¬
rus honor quinulli negabitur
digno niullidefe r&ur indig¬
no Sednecadeum ambi &
ullus indignus. ubinullus per¬
mittitur eꝰse Nisidignus
Uerapax. ubinihil aduersi
Necascipso: Necabaliquoquisq
pati &ur: praemium uirtutis
erit ipse. quiuirtutẽ dediteiq
scipsum. quomelius & mauis
Nihilposs& eẽ ꝓmisit Quidẽ
enim aliud quod ꝑproph&am
dixit. Ero illorum ds̃ & ipse
unde satientus. ego croquae¬
cumq ab hominib: honestede¬
siderantur. & uita & salus.
& uictus. & copia. & gloria . & ho¬
nor. & pax. & omnia bona
Sicenim & illud recte in tellegit᷑
qđ ait apłs: ut sit ds omniam
omni Ipse finis erit deside¬
riumnrõrũ quisine fine uide¬

Expanded text:
cumque erit, ubi quod non dececumque erit, ubi quod non decebit non erit. certe ubi uolet spiritus, ibi erit protinus corpus; nec uolet aliquid spiritus, quod nec spiritum possit decere nec corpus. uera ibi gloria erit, ubi laudantis nec errore quisquam nec adulatione decipitur; uerus honor, qui nulli negabitur digno, nulli deferetur indigno; sed nec ad eum ambiet ullus indignus, ubi nullus permittetur esse nisi dignus; uera pax, ubi nihil aduersi nec a se ipso nec ab aliquo quisque patitur. praemium uirtutis erit ipse qui uirtutem dedit eique se ipsum, quo melius et maius nihil possit esse, promisit. quid est enim aliud quod per prophetam dixit: ero illorum deus, et ipsi unde satientur, ego ero quaecumque ab hominibus honeste desiderantur, et uita et salus et uictus et copia et gloria et honor et pax et omnia bona\'? Sic enim et illud recte intellegitur, quod ait apostolus: Ut sit Deus omnia in omnibus. Ipse finis erit desideriorum nostrorum, qui sine fine uide
Abbreviated transcription (Latin):
laudib quierit omnia inom¬
nibus. Nam quidaliud agat᷑
ubineq ulla desidia cessabitur
Neq ulla indigentia laborabi¬
tur nescioAꝰ moncor &iam
sc̃o cantico ubilego uelaudio
Beati quihabitant indomotua
inscła sacculorũ laudabuntte
Omnia membra &uiscera in¬
corruptibilis corporis. quac
nuncuidemus ꝑusus necessita¬
tis uarios distributa. Quõ
tunc nonerit ipsa necessitas.
sed plena certa. secura. sempit̃¬
na felicitas. proficient laudib
dĩ. Omnes quippe illiquib
iam sum locutus. qui
nunc latent armoniae corpo¬
ralis Numeri non latebunt in¬
trinsecus et extrinsecus ꝑ corpo¬
riscuncta dispositi. & cumcete¬
ris reb quacibimagne atq mi¬
rabiles uidebuntur. rationales
mentes intanti artificis laudẽ
rationabilis pulchritudinis
delectatione succedent: quimo¬
tus illic taliũ corporũ sint futu¬
ri temere definirt pon audeo
quodex cogitare nonualeo.
Aamen & motus & status si¬
cut ipsa species decens erit qui¬

Expanded text:
laudibus, qui erit omnia in omlaudibus, qui erit omnia in omnibus! nam quid aliud agatur, ubi neque ulla desidia cessabitur neque ulla indigentia laborabitur, nescio. admoneor etiam sancto cantico, ubi lego uel audio: beati qui habitant in domo tua; in saecula saeculorum laudabunt te. omnia membra et uiscera incorruptibilis corporis, quae nunc uidemus per usus necessitatis uarios distributa, quoniam tunc non erit ipsa necessitas, sed plena, certa securitas, sempiterna felicitas, proficient laudibus dei. omnes quippe illi de quibus iam sum locutus qui nunc latent harmoniae corporalis numeri non latebunt, intrinsecus et extrinsecus per corporis cuncta dispositi, et cum ceteris rebus, quae ibi magnae atque mirabiles uidebuntur, rationales mentes in tanti artificis laude rationabilis pulchritudinis delectatione succendent. qui motus illic talium corporum sint futuri temere definire non audeo, quod excogitare non ualeo; tamen et motus et status sicut ipsa species decens erit, qui
Abbreviated transcription (Latin):
los uidebitur ds̃. ut aliquid ha¬
beant intanta excellentiam̃tis
similequo & incõrporea natura
cernatur. Quo dullis exem¬
plis siue scrip̃turarum testimo¬
nis diumnarum. uel difficileẽ
uel in possibile ostendere: aut
quod est ad intellegendũ faci¬
lius. it ad̃ nobis erit potus
atq conspicuus. utuideatur
spu a singulis nobis. insingu
lis nobis.Uideatur ab altero
inaltero ideatur inscipso.
Uideatur incaelonouo & terra
Noua. atq. in omni quac tunc
fuerit creatura. Uideatur
& ꝑcorpora in omni corpore
quocumq fuerint spiritalis
corporis oculi acie ꝑueniente
directi. Patebuntꝰ &iã cogi¬
tationes nrae inuicemnobis
luncenim implebitur quod
apłs cum dixiss& Nolit eante
tempus quicquã iudicare
Moxaddidit donee ueniat
dñs & inlumin& abscondita
tenebrarum. & manifestabit
cogitationes cordis. & tunc
lau̾s erit unicuiq adõ
uanta erit illa felici¬
tas ubinullum eritma¬
lum . nullum latebit
bonum: uacabitur dĩ

Expanded text:
los uidebitur Deus, ut aliquid halos uidebitur Deus, ut aliquid habeant in tanta excellentia menti simile, quo et incOl-porea natura cernatur, quod ullis exemplis siue scripturarum testimoniis diuinarum uel difficile est uel inpossibile ostendere; aut, quod est ad intellegendum facilius, ita Deus nobis erit notus adque conspicuus, ut uideatur spiritu a singulis nobis in singlis nobis, uideatur ab altero in altero, uideatur in se ipso, uideatur in caelo nouo et terra noua atque in omni quae tunc fuerit creatura, uideatur et per corpora in omni corpore, quocumque fuerint spiritalis corporis oculi acie perueniente directi. patebunt etiam cogitationes nostrae inuicem nobis. tunc enim implebitur quod apostolus, cum dixisset: nolite ante tempus quicquam iudicare, mox addidit: donec ueniat dominus et inluminet abscondita tenebrarum, et manifestabit cogitationes cordis; et tunc laus eruanta erit illa felicitas, ubi nullum erit malum, nullum latebit bonum, uacabitur dei
Abbreviated transcription (Latin):
obrem fieri potest. ualdequecre¬
dibileest. sic nos eẽ uisuros mun¬
dana tunccorpora caclinoui.
& terrae Nou ac. ut dm̃ ubiq pire¬
sentem. &uniuersa&iã corpora¬
lia gubernantẽ. ꝑ corpora qua
gestabimus & quȩ conspiciemus.
quaqua uersum oculos duxe¬
rimus clarissima ꝑspicuitatẽ
uideamus Nonsi ut nunc in¬
uisibiliadĩ ꝑ eaquę facta sunt
intellacta conspiciuntur. ꝑspe¬
culum in enigmate exparte.
ubiplus innobis ual& fides
quacredimus. quamrerum
corporalium species quã ꝑocu¬
los cermmus corporales Sed
sicut homines inter quos iiuen¬
tes motusq uit ales exscrentes
uiuimus. mox ut aspicimus.
noncredimus uiuere Sedui¬
demus cumeorũ uitã sinecor¬
porib uidere Nequeamus quã
tamenineis ꝑcorpora remota
omniambiguitate conspicim.
Itaqua tumq sp̃italia illa lu¬
mina corporum nr̃orũ circum¬
ferimus. in corporeũ dm̃ om̃a
regentẽ. &iam ꝑ corpora contue¬
bimur. Autergo sicꝑ illos ocu¬

Expanded text:
ob rem fieri potest ualdeque creob rem fieri potest ualdeque credibile est sic nos esse uisuros mundana corpora tunc caeli noui et terrae nouae, ut Deum ubique praesentem et uniuersa etiam corporalia gubernantem per corpora quae gestabimus et quae conspiciemus, quaqua uersum oculos duxerimus, clarissima perspicuitate uideamus, non sicut nunc inuisibilia Dei per ea, quae facta sunt. intellecta conspiciuntur per speculum in aenigmate et ex parte, ubi plus in nobis ualet fides, qua credimus, quam rerum corporalium species, quam per oculos cernimus corporales. Sed sicut homines, inter quos uiuentes motusque uitales exserentes uiuimus, mox ut adspicimus, non credimus uiuere, sed uidemus, cum eorum uitam sine corporibus uidere nequeamus, quam tamen in eis per corpora remota omni ambiguitate conspicimus: ita quacumque spiritalia illa lumina corporum nostrorum circumferemus, incorporeum Deum omnia regentem etiam per corpora contuebimur. Aut ergo sic per illos ocu
Abbreviated transcription (Latin):
istamiatiocinationẽ &ueraratio
& proph&ica mrid& auctoritas
Quis enimitasit auersus auero ut
dicere audeat dm̃ corporalia is¬
tanescire Numquidergo corpus
hab& ꝑcuius oculos eapossit ad¬
discere ⁊ Deinde quodde pro¬
ph&a helisco paulo antedixim
Connesatis indicat &lam spũ
nonꝑ corpus corporalia posse
cerni Quando eium seruus
ille munerã accepit. utiq corpo
ralit̃ gestumẽ. quod tamenpro
dit Sicutergo constat uideri
corpora sp̃u. quidsitantaerit
potentia sp̃italis corporis. ut cor¬
ds̃. Deinde uitã quidem suam
quanunc uiuit incorpore. & hex
terrena membra uegitat facit̾q
uiuentia. interiore sensu quisq
nonꝑ corporcos oculos nouit
Aliorum uero uitas cumsint in¬
uisibiles ꝑ corpus uid&. Namun¬
deuiuentia discernimus a nonui¬
dentibus corpora. Nisi corpora si¬
mul uitasq uideamus. quas ni
siꝑcorpus uidere non possumus
Uitas autẽ sinecorporib. corpo¬
reis oculis nonuidemus Quam

Expanded text:
istam ratiocinationem et uera ratio istam ratiocinationem et uera ratio et prophetica inridet auctoritas. quis enim ita sit auersus a uero, ut dicere audeat deum corporalia ista nescire? numquid ergo corpus habet, per cuius oculos ea possit addiscere P deinde quod de propheta Heliseo paulo ante diximus nonne satis indicat etiam spiritu, non per corpus, corporalia posse cerni? quando enim seruus ille munera araliter gestum est; quod tamen prodit. Sicut ergo constat corpora uideri spiritu, quid si tanta erit potentia spiritalis corporis, ut cors enim est Deus. Deinde uitam quidem suam, qua nunc uiuit in corpore et haec terrena membra uegetat facitque uiuentia, interiore sensu quisque, non per corporeos oculos nouit; aliorum uero uitas, cum sint inuisibiles, per corpus uidet. Nam unde uiuentia discernimus a non uiuentibus corpora, nisi corpora simul uitasque uideamus, quas nisi per corpus uidere non possumus? Vitae autem sine corporibus corporeis oculis non uidemus. Quam
Abbreviated transcription (Latin):
apłs Nos autem reuclata fa¬
cie gloriam dñi speculantes
ieandem imaginem transfor¬
mamur. degloria ingloriam.
tellegimus. & quod inpsalmo
canidur. Accedite ad eum&mn
luminamini & facies ur̃e none¬
rubescent Fidequippe accedit᷑
addm̃. quam cordis constat
esse noncorporis Sedquia
spiritale corpus nescimus quan¬
tos habebit accessus. derequip¬
pe inexꝑta loquimur. ubiali¬
qua quacaliter intellegineque¬
at diumarum scripturarum ñoc¬
currit. & succurrit auctoritas.
Neces scest ut contingat in nobis
quod legitur in libro sapienti ae
Cogitationes mortalium timi¬
Ratiocinatio quippeilla pħr¬
losophorum quadisputant
itamentis aspectu intelligibi¬
lia uideri. & sensucorporis sen¬
sibilia. idest corporalia. ut nec
intelligibilia ꝑcorpus. Nec cor¬
poralia ꝑscipsa mens ualcat
intueri: siposs& nobis esse cer¬
tissima profecto certũ e& per
oculos corporis &iam spitales
pullo modo posse uideridm̃. Sed

Expanded text:
apostolos: nos autem reuelata faapostolos: nos autem reuelata facie gloriam domini speculantes in eandem imaginem transformamur de gloria in gloriam,tellegimus et quod in psalmo canitur: accedite ad eum et inluminamini, et facies uestrae non erubescent. fide quippe acceditur ad deum, quam cordis constat esse, non corporis. sed quia spiritale corpus nescimus quantos habebit accessus — de re quippe inexperta loquimur — ubi aliqua quae aliter intellegi nequeat diuinarum scripturarum non occurrit et succurrit auctoritas, necesse est, ut contingat in nobis quod legitur in libro Sapientiae: cogitationes mortalium timiRatiocinatio quippe illa philosophorum, qua disputant ita mentis aspectu intellegibilia uideri et sensu corporis sensibilia, id est corporalia, ut nec intellegibilia per corpus nec corporalia per se ipsam mens ualeat intueri, si posset nobis esse certissima, profecto certum esset per oculos corporis etiam spiritalis nullo modo posse uideri deum. sed
Abbreviated transcription (Latin):
corpore uisusest. & incorpore
iudebitur quando uiuos & mor¬
tuos iudicabit. Quod ait̃ ip¬
sesit saluta redĩ. Multa sunt
& alia testimonia scriptura¬
rum. sed euidentius uenerandi
illius senis srmeonis uerba de¬
darant: quicũ infantẽ xp̃m ac¬
cepiss& in manus suas: Nunc
inquit dimittis dñc scruum tu¬
umꝰ secundum uerbum tuum in
pacc. quõ uider̃ oculimei saluta¬
r&uum. Illud &iam quod ait
supramemorads iob sicut in
ex emplarib quacex hebreos
inuenitur. & in carne m ea iuide¬
bodm̃ Resurrectionẽ quidem
carnis sine dubio ꝓph&auit.
uidebitur N unc uero potest
ensicaccipi incarnemea uidebo
dm̃ Acsidixiss& in carnemea
ero cumudebo dm̃. Et illud qđ
ait apłs faciead faciẽ. noncogio
utdm̃ ꝑhanc faciem corporalem
ubi sunt oculi corporales nos ui¬
suros esse credamus. quẽ spũ
sinc int̃missione uidebimus
Nisicnimes sec & iam interioris
hominis facies. pondicer& idẽ

Expanded text:
corpore uisus est et in corpore corpore uisus est et in corpore uidebitur, quando uinos et mortuos iudicabit. quod autem ipse sit salutare dei, multa sunt et alia testimonia scripturarum; sed euidentius uenerandi illius senis Symeonis uerba declarant, qui cum infantem Christum accepisset in manus suas: nunc, inquit, dimittis, domine, seruum tuum secundum uerbum tuum in pace, quoniam uiderunt oculi mei salutare tuum. illud etiam quod ait supra memoratus Iob, sicut in exemplaribus, quae ex hebraeo sunt, inuenitur: et in carne mea uidebo deum, resurrectionem quidem carnis sine dubio prophetauiuidebitur; nunc uero potest et sic accipi: in carne mea uidebo deum, ac si dixisset: "in carne mea ero, cum uidebo deum". et illud quod ait apostolus: facie ad faciem non cogit, ut deum per hanc faciem corporalem, ubi sunt oculi corporales, nos nisuros esse credamus, quem spiritu sine intermissione uidebimus. nisi enim esset etiam interioris hominis facies, non diceret idem
Abbreviated transcription (Latin):
enim acrimonia cernendi eadẽ
quoq animalia Nihilaliud pos¬
sunt uidere quam corpora. sed
ut uideant & incorporalia. Et
forcasse ista uirtus magna cer¬
nendidata fuerat ad horã &iã
inisto mortali corpore oculis
scĩ uiriiob quando ait addm̃
Inobauditu auris audiebãte
prius: Nuncautẽ oculus meus
uid&te Propterea despexi
mem&ipsum & distabui & aesti¬
mauimeterrã & cinerẽ : quãuis
Nihil hic prohibeat oculum
cordis intellegi. dequib oculis
ait apłs Inluminatos oculos
habere cordis ur̃i ipsis autem
uidcri dm̃ cumui debitur xp̃ia¬
nis ambigit nemo qui fidelũ
accepit quodaitds̃ ille magis¬
ter Bcatimun dico quõ ipsi
dm̃ uidebunt Sedutrũ &iã
corporalib ibioculis uideatur.
hoc mista questio ne uersamus
Illud enim quod scriptum est
etui debit omnis caro salutare
dĩ Sine ullius modo diffi¬
cultatis sic intel legipotest ac
sidictum fuerit. & uidebitom¬
nis homo xpm dĩ: quiutiq in

Expanded text:
enim acrimonia cernendi eadem enim acrimonia cernendi eadem quoque animalia nihil aliud possunt uidere quam corpora — sed ut uideant et incorporalia. et fortasse ista uirtus magna cernendi data fuerit ad horam etiam in isto mortali corpore oculis sancti uiri Iob, quando ait ad deum: in obauditu auris audiebam te prius, nunc autem oculus meus uidet te; propterea despexi memet ipsum et distabui et aestimaui me terram et cinerem; quamuis nihil hic prohibeat oculum cordis intellegi, de quibus oculis ait apostolus: inluminatos oculos habere cordis uestri. ipsis autem uideri deum, cum uidebitur, christianus ambigit nemo, qui fideliter accipit quod ait deus ille magister: beati mundicordes, quoniam ipsi deum uidebunt. sed utrum etiam corporalibus ibi oculis uideatur, hoc in ista quaestione uersamus. Illud enim quod scriptum est: et uidebit omnis caro salutare dei, sine ullius nodo difficultatis sic intellegi potest, ac si dictum fuerit: "et uidebit omnis homo Christum dei, qui utique in
Abbreviated transcription (Latin):
tiaubi cumeis ipse nonerat: Ab¬
sitergo ut dicamus illosscõs in il¬
lauita dm̃ clausis oculis ponui¬
suros: quenspũ semꝑ uidebunt
Sedutrum uidebunt & ꝑoculos
corporis. cumcos aꝑtos habebt̃.
indequestioẽ: Sienimtantum
poterunt in corpore sp̃itali co
modo utiq &iamipsi oculi sp̃i¬
tales quantum possunt istiqua¬
ies nunchabemus. proculdu¬
bio ꝑ eos ds̃ uideriNon poterit
Longe itaq alterius erunt po¬
tenti ac siꝑcos uidebitur. in cor¬
porea illa fiatura quae non con¬
tin&ur loco sedubiq toraẽ
Nonenim qui adicimus dm̃ & in
caeloeẽ & interra. ipsequippe
ait perproph&ã. caclum & ter¬
dicturisumus eumincaelo habe¬
re & interraaliã. sed totus incae¬
loẽ totus in terra. Non alter¬
nis temporib. sedutrumq si¬
mul quod nulla Natura corpo¬
ralis potest Vlisitaq praepol¬
lentior oculorumerit illorum.
Uonut acrius uideant quã qui¬
dam perhibentur uidere serpen¬
tes uelaquilae Quantalib&

Expanded text:
tia, ubi cum eis ipse non erat. abtia, ubi cum eis ipse non erat. absit ergo, ut dicamus illos sanctos in illa uita deum clausis oculis non uisuros, quem spiritu semper uidebunt. Sed utrum uidebunt et per oculos corporis, cum eos apertos habebunt, inde quaestio est. si enim tantum poterunt in corpore spiritali eo modo utique etiam ipsi oculi spiritales, quantum possunt isti quales nunc habemus: procul dubio per eos deus uideri non poterit. longe itaque alterius erunt potentiae, si per eos uidebitur incorporea illa natura, quae non continetur loco, sed ubique tota est. non enim quia dicimus deum et in caelo esse et in terra — ipse quippe ait per prophetam: caelum et terdicturi sumus eum in caelo habere et in terra aliam; sed totus in caelo est, totus in terra, non alternis temporibus, sed utrumque simul, quod nulla natura corporalis potest. uis itaque praepollentior oculorum erit illorum, non ut acrius uideant, quam quidam perhibentur uidere serpentes uel aquilae — quantalibet
Abbreviated transcription (Latin):
ipse non erat: it a necum uenerit
quod ꝑfectumẽ Neciam corpus
corruptibile. aggrauabit animã.
sed incorruptibile nihil impedi&
illiscĩ ad ea que uidenda sunt ocu¬
liscorporcis. quibus heliseus ab¬
sens ad seruum suũ uidendũ non in¬
diguit indigebunt. Nam scđm
inter p̃tes septuaginta istasunt ad
gieri uerba prop̾h& ac. Nonne
corieum uit tecum. quando conuer¬
susẽ uir decurru inobuiamtibi.
& accepisti pecuniam &c&era Sic̃
autem ex hebreo interpr&atus est
prbr hieronimus Nonnecorine¬
um inquit in praesentierat quan¬
do reuersusẽ homo decurru suo
inoccursum tui. cordesuo ergo se
dixit hoc uidisse proph&a. ad¬
uito quidẽ mirabiliter Nullo du¬
bitante diuinitus Sed quanto
amplius tuncomnes munere isto
habundabunt. cum d̃ cricomina
inomnib. Habebunt tamen &iã
illi oculi corporti officiumsuum.
it ut uider& ab sentẽ. noncis usus
est aduidenda praesentia. quae
sullos clauder&. sicũ uidit̃ ab sen¬

Expanded text:
ipse non erat: itane cum uenerit ipse non erat: itane cum uenerit quod perfectum est nec iam corpus corruptibile aggrauabit animam, sed incorruptibile nihil impediet, illi sancti ad ea quae uidenda sunt oculis corporeis, quibus Heliseus absens ad seruum suum uidendum non indiguit, indigebunt? nam secundum interpretes septuaginta ista sunt ad Giezi uerba prophetae: nonne cor meum iuit tecum, quando conuersus est uir de curru in obuiam tibi et accepisti pecuniam? et cetera; sicut autem ex hebraeo interpretatus est presbyter Hieronymus: nonne cor meum, inquit, in praesentia erat, quando reuersus est homo de curru suo in occursum tibi? corde suo ergo se dixit hoc uidisse propheta, adiuto quidem mirabiliter nullo dubitante diuinitus. sed quanto amplius tunc omnes munere isto abundabunt, cum deus erit omnia in omnibus! habebunt tamen etiam illi oculi corporei officium suum it, ut uideret absentem, non eis usus est ad uidenda praesentia; quae si illos clauderet, sicut uidit absen
Abbreviated transcription (Latin):
gis inillo corpore spiritali uide¬
bunt sc̃i omnia Nonsolum siocu¬
los claudant. uerum&iam un¬
desunt corpore absentes. Tunc
enim erit ꝑ fectũ illud dequo
loquens apͥłs. Exparte inquit
scimus. etex parte proph&ca¬
mus Cumautẽ uenerit qđ ꝑ fec¬
tum ẽ quod exparteẽ euacuabit᷑
Deinde ut quomodo poss& ali¬
quamihi similitudine ostender&
quantum ab illa quae futura est
distehec uita: Nonqualicũq
hominum. uerum &iam qui prę¬
cipua hic sc̃itate sunt praediti
Cumes seminquit p̾aruulus qua¬
siparuulus sapiebã quasipar¬
uulus loquebar. quasiparuulus
cogiabam. Cumautẽ factus sum
uir cuacua uieaquaeparuulierant
Videmus nunc ꝑspeculum in aenig¬
mare: tuncautem facie ad faciem᷑
Cuncscio ex parte tuncautẽ cog
noscam sicut & cognitus sum
Siergo in hacuita ubi hominum
mirabiliũ proph&ia itacompa¬
randaẽ illiuitae. quasi pariuili
adiuuenem. Uidit tamen heliscus
accipientem munera seruũ suũ ubi

Expanded text:
gis in illo corpore spiritali uidegis in illo corpore spiritali uidebunt sancti omnia, non solum si oculos claudant, uerum etiam unde sunt corpore absentes! Tunc enim erit perfectum illud, de quo loquens apostolus: Ex parte, inquit, scimus et ex parte prophetamus; cum autem uenerit quod perfectum est, quod ex parte est euacuabitur. Deinde ut quo modo posset aliqua similitudine ostenderet, quantum ab illa quae futura est distet haec uita, non qualiumcumque hominum, uerum etiam qui praecipua hic sanctitate sunt praediti: Cum essem, inquit, paruulus, quasi paruulus sapiebam, quasi paruulus loquebar, quasi paruulus cogitabam; cum autem factus sum uir, euacuaui ea quae paruuli erant. Videmus nunc per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem. Nunc scio ex parte, tunc autem cognoscam, sicut et cognitus sum. si ergo in hac uita, ubi hominum mirabilium prophetia ita comparanda est illi uitae quasi paruuli ad iuuenem, uidit tamen Heliseus accipientem munera seruum suum, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
Facies autẽ dĩ manifestatio eius
intellegendaẽ : non aliquodta¬
le mem̾brum. qualenos habe¬
mus incorpore atq isto nomine
nuncupamus. Quapropt̃ cum
ex me quaeritur. quidacturi
sint scĩ millo corpore spĩtali
Nondico quodiam uideo. seddi¬
co quoderedo. secundũ illud qđ
inpsalmo lego. Credidi propt̃
quod locutus sum : Dico itaq ui¬
surisunt dm̃ inipsocorpore: Sed
utrum ꝑ ipsum sicut ꝑ corpus nunc
uidemus. solem. lunam. stellas
mare acterrã & que sunt inca
Nonparua questio est. Durum
est tnim dicere. quod scĩ talia
corpora tunchabebunt. ut non
possint oculos claudese atq
aperire cum uolent: Duriusau¬
tem quo dibidm̃ quisquis oculos
clauserit᷑ non uidebit: Sienim
proph&a heliscus puerum suum
giczi absens corpore uidit accipi¬
entẽ munera. quaededitei paa¬
man srrus quem proph&a memo¬
ratus aleprę deformitate mun¬
dauerat Quod seruus nequam
dominosuo nonuidente latenter
se fecisse putauerat. Quantoma¬

Expanded text:
Facies autem Dei manifestatio eius Facies autem Dei manifestatio eius intellegenda est, non aliquod tale membrum, quale nos habemus in corpore adque isto nomine nuncupamus. Quapropter cum ex me quaeritur, quid acturi sint sancti in illo corpore spiritali, non dico quod iam uideo, sed dico quod credo, secundum illud quod in psalmo lego: Credidi, propter quod locutus sum. Dico itaque: Visuri sunt Deum in ipso corpore; sed utrum per ipsum, sicut per corpus nunc uidemus solem, lunam, stellas, mare ac terram et quae sunt in ea, non parua quaestio est. Durum est enim dicere, quod sancti talia corpora tunc habebunt, ut non possint oculos claudere adque aperire cum uolent; durius autem, quod ibi Deum, quisquis oculos clauserit, non uidebit. Si enim propheta Helisaeus puerum suum Giezi absens corpore uidit accipientem munera, quae dedit ei Naeman Syrus, quem propheta memoratus a leprae deformitate mundauerat, quod seruus nequam domino suo non uidente latenter se fecisse putauerat: quanto ma
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑspcculum menigmate : tuncautẽ Suasioni¬
facie ad faciẽ. Siciam uident sc̃i
angeli qui&iamnr̃i angelidictis.
qr eruti de potestate tenebrarum.
& accepto sps pignore trans lati
ad regnum xp̃i. ad cas angelosiam
cocpimus ꝑtinere: Cum quib
nobis crit scã atq dulcissima de
quaiam tot libros scripsimus dĩ
ciuitas ipsa communis. Sic sunt
ergo angelinri qui sunt angelidĩ.
bere coeperunt. Dixit autẽ dñs
ihs Vid&e Necon tempnatis unũ
de pusillis istis: Dico enimuobis.
quia angelicorum incalissem ꝑ
uident faciem patris mei qui in
caelisẽ Sicut ergo illiuident:
ita & nos uisurisũmus Sed non¬
dum it auidemus. propter qđ ait
apłs. quod paulo antedixi Vi¬
demus Nunc ꝑspeculum ĩn aenig¬
mate. tunc autẽ facie ad faciem.
Praemiumitaq fidei nobis uisio
ista seruatur. Dequa& iohan¬
nes apłs loquens: cumapparue¬
rit inquit. similes cierimus
quõ uidebimus cum sicutiest.

Expanded text:
per speculum in aenigmate, tunc autem per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem. Sic iam uident sancti angeli, qui etiam nostri angeli dicti sunt, quia eniti de potestate tenebrarum et accepto spiritus pignore translati ad regnum Christi ad eos angelos iam coepimus pertinere, cum quibus nobis erit sancta adque dulcissima, de qua iam tot libros scripsimus, Dei ciuitas ipsa communis. Sic sunt ergo angeli nostri, qui sunt angeli Dei,bere coeperunt. Dixit autem Dominus Iesus: Videte ne contemnatis unum de pusillis istis. Dico enim nobis, quia angeli eorum in caelis semper uident faciem patris mei, quia in cae- Iis est. Sicut ergo illi uident, ita et nos uisuri sumus; sed nondum ita uidemus. Propter quod ait apostolus, quod paulo ante dixi: Videmus nunc per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem. Praemium itaque fidei nobis uisio ista seruatur, de qua et Iohannes apostolus loquens: Cum apparuerit, inquit, similes ei erimus, quoniam uidebimus eum sicuti est.
Abbreviated transcription (Latin):
& uictis sod omitis. &iam loth cap̾tus ess&
liberauit eum abraham adductis secũ inproe hei¬
riam fecit regibus sodomorũ : fihilq spo¬
liorũ aufeꝑreuoluit: Cũ rex cuni uicerat
obituliss& sed plane tuncbenedictus est.
A mel chisedech quierat sacerdos dĩexcelsi
De quo inepistola quae inscribitur adhebre¬
os. quã plures pali a postoli eẽdicunt. Qui¬
dim uero negant: multa & magna conscriptas
Ibi quippe primũ apparuit sacrificiũ. quoda
nunc xp̃ianis offesturdõ toto orbe terra¬
rũ. Impl&urq illud quod longe posthoc
factũ ꝑ proph&ã dicitur adep̃m. qui fue¬
rat adhuc uenturus in carne: ⁊ues sacerdos
in a&cernũ secundũ ordinẽ mlchi sedech.
Non scilic& secundũ ordinẽ aa ronquiordo
fuerat auferendus in lucescentibus rebus
quae illis umbris praenotabant᷑. XXII¬

Expanded text:
et victis Sodomitis etiam Lot captus esset, et victis Sodomitis etiam Lot captus esset, liberavit eum Abraham, adductis secum in praeriam fecit regibus Sodomorum, nihilque spoliorum auferre voluit, cum rex cui vicerat obtulisset. Sed plane tunc benedictus est a Melchisedech, qui erat sacerdos Dei excelsi : de quo in Epistola quae inscribitur ad Hebraeos, quam plures apostoli Pauli esse dicunt, quidam vero negant, multa et magna conscripta sunt . Ibi quippe primum apparuit sacrificium, quod nunc a Christianis offertur Deo toto orbe terrarum, impleturque illud quod longe post hoc factum per prophetam dicitur ad Christum, qui fuerat adhuc venturus in carne: Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech . Non scilicet secundum ordinem Aaron: qui ordo fuerat auferendus illucescentibus rebus, quae illis umbris praenotabantur.
Abbreviated transcription (Latin):
us multitudo. Quae secundũ carnem nata est
ex abraham pereius nepotẽ iacob Initantũ
creuit ut peneomines pastes orbis impleuerit.
Et ideo potuit & ipsa secundũ hỹperbolen
harenae multitudini comparari: quia&
haec sola innumera est homini terrã ceste¬
illam solam significatam quae appellata
est chanaan ambigit nemo ¶Sed quoddic¬
tũ ẽ Pabo eam & seminituo usq insatulũ:
Potest mouere nonnullos siusq inscłm
loco sic accipiant. quẽ ammodũ fideliter
tenemus initium futuri sieccli. a fine
prȩsentis ordiri nihileos mouebit: quia & si
expulsi sunt israhelitae dehyerosolimis:
Manent tameni in aliis ciuitatibus terraecha¬
naani. &usq in finẽ manebunt: &uniuersa
terra illa cũ xp̃ianis in habitatur ipsum
&iam semen est abrahae. XXII¬
ei usdem terraeloco idest iuxta quercum
mambrae quaeerat cebroni. De inde abhos¬
tibus quisodomis ihruerant. cũquinque
reges aduersus quattuor bellũ gererent.

Expanded text:
us multitudo, quae secundum carnem nata est us multitudo, quae secundum carnem nata est ex Abraham per eius nepotem Iacob, in tantum creuit, ut paene omnes partes orbis inpleuerit. Et ideo potuit et ipsa secundum hyperbolen harenae multitudini conparari, quia et haec sola innumera est homini. Terram certeillam solam significatam, quae appellata est Chanaan, ambigit nemo. Sed quod dictum est: Tibi dabo eam et semini tuo usque in saeculum, potest mouere nonnullos, si usque in sloco sic accipiant, quem ad modum fideliter tenemus initium futuri saeculi a fine praesentis ordiri, nihil eos mouebit; quia, etsi expulsi sunt Israelitae de Hierosolymis, manent tamen in aliis ciuitatibus terrae Chanaan, et usque in finem manebunt; et uniuersa terra illa cum a Christianis inhabitatur, etiam ipsum semen est Abrahae. ejusdem terrae loco, id est juxta quercum Mambre, quae erat Chebron . Deinde ab hostibus qui Sodomis irruerant, cum quinque reges adversus quatuor bellum gererent,
Abbreviated transcription (Latin):
harenae numerus. quã potest eẽ omniũ homi
nũ ab ipso adam usq ad terminũ sacculi.
quanto ergo magis quã semeni abrahae.: Ñ
solũ quod ꝑtin& ad israheliticã gentẽ. lleru
&iam quod est & futurũ est. secundũ imitati¬
onẽ fidei toto orbe terrarũ in omnibus gen¬
tibus: quod semel incõnparatione multitudi¬
nis impiorũ. profecto inpaucis est. Quãuis
& ipsi pauci fiant innumerabilẽ multitudinẽ
suam. quae significataẽ secundũ hẏperboles
ꝑharenam terrae: sane ista multitudo quae
promitttur abrahae nondõ est innumerabilis
sed hominibus: dõautẽ: necharena terrae.
Proinde quia non tantũ gens i srahelitica sed
uniuersũ femen abralue ubi est & ꝓmissio.
Non secundũ carnẽ sed secundũ spm̃ pluriũ
filiorũ. congruentius harenae multitudini
comparatur¶ Potest hic intellegi utriusq rei
facta ꝓmissioꝰ Sedideo diximus quod non
euidenter appareat. Quia & illius gentis uni¬

Expanded text:
arenae numerus, quam potest esse hominum omnium arenae numerus, quam potest esse hominum omnium genus ab ipso Adam usque ad terminum saeculi? Quanto ergo magis quam semen Abrahae, non solum quod pertinet ad Israeliticam gentem, verum etiam quod est, et futurum est, secundum imitationem fidei, toto orbe terrarum in omnibus gentibus? Quod semen, in comparatione multitudinis impiorum, profecto in paucis est. quamvis et ipsi pauci faciant innumerabilem multitudinem suam, quae significata est secundum hyperbolen per arenam terrae. Sane ista multpromittitur Abrahae, non Deo est innumerabilis, sed hominibus; Deo autem nec harena terrae. Proinde quia non tantum gens Israelitica, sed uniuersum semen Abrahae, ubi est et promissio non secundum carnem, sed secundum spiritum plurium filiorum, congruentius harenae multitudini conparatur: potest hic intellegi utriusque rei facta promissio. Sed ideo diximus, quod non euidenter appareat, quia et illius gentis uni
Abbreviated transcription (Latin):
ad abraham. Respiciens oculiftuis. uide
aloco in quo nunctues ad aquilonẽ & africũ.
&orientẽ &mare. Quid omnẽ terrãquã tu
uides. tibidabo eam & seminituo usq insaxu¬
lũ. Et faciam sementuũ tãquã arenãterrae:
si potest aliquis dinumerare arenãterrae.
& sementuum dinumerabitur: surgens
ꝑambula terrã in longitudinẽcius & lati¬
tudinẽ quia tibidabo eam ¶Inhac promissi¬
one. utrũ sit &iam illa qua pater factus ẽ
omniũ gentiũ: pone uidenter appar&:¬
ꝙ̃ potest enim uideri adhoc ꝑtinere. Et faciam¬
sementuũ tam quã harenam terrae: quodea
locutione dictum est quã greci uocant
UNEPBUNEN. Quacutiq tropica est non
propria: quotameni modo aute&eris tropis
uti solere scripturam Nullus quieam didiẽ
ambigit: Iste autẽ tropus. idest modus locutio¬
nis fit: quando id quoddicitur longeẽ ampli
uf quã quodeo dicto significatur quis enim
nonuideat quãsit inconparabilit amplior

Expanded text:
ad Abraham: Respiciens oculis tuis uide ad Abraham: Respiciens oculis tuis uide a loco, in quo nunc tu es, ad aquilonem et Africum et orientem et mare, quia omnem terram, quam tu uides, tibi dabo eam et semini tuo usque in saeculum, et faciam semen tuum tamquam harenam terrae. Si potest aliquis dinumerare harenam terrae, et semen tuum dinumerabitur. Surgens perambula terram in longitudinem eius et in latitudinem, quia tibi dabo eam. In hac promissione utrum sit etiam illa, qua pater factus est omnium gentium, non euidenter apparet. Potest enim uideri ad hoc pertinere: Et faciamsemen tuum tamquam harenam terrae, quod ea locutione dictum est. quam Graeci uocant hyperbolen; quae utique tropica est, non propria. Quo tamen modo, ut ceteris tropis, uti solere scripturam, nullus qui eam didicit ambigit. Iste autem tropus. id est modus locutionis, fit, quando id quod dius quam quod eo dicto significatur; quis enim non videat quam sit incomparabiliter amplior
Abbreviated transcription (Latin):
in locum unde uenerat ⁊ unc loth fratris fi¬
lius ab illo in terrã sodomorũ. salua carita¬
te discessit ÷ Diuites quippe factierant pas¬
quibus interse rixantibus comodo farii¬
liarũ suarũ pugnacem discordiam uitauer̃:
poterant quippe hinc ut sunt humana: &i ã¬
int̃ipsos aliqua rixa consurgere. Proind
hoc malũ pręcauentis abrahae uerbã istas̃
adloth: Nonsit rixa inter me &te. & inter
pastores meos & inter pastorestuos: quia
homines fratressumus nos. Non ne eoce
tota terra ante te est: Discede a me: situ insi¬
nistram: ego indextrã: uelsitu indextram
ego insinistram ¶Hinc fostassis effecta est
interhomines pacifica confu&udo: ut quando
terrenorũ aliquid pastiendũ est. maior diui¬
umergo digressiessent separatimq
habitarent abraham & loth. necessita¬
te sustentandae familiae. nonfoeditate dis¬
cordiae. & abraham in terra chanaan. Loth
autẽ e& insodomis: Oraculo testio dix̃ dñs

Expanded text:
in locum unde venerat, tunc Loth fratris fiin locum unde venerat, tunc Loth fratris filius ab illo in terram Sodomorum salva charitate secessit. Divites quippe facti erant, pasquibus inter se rixantibus, eo modo familiarum suarum pugnacem discordiam vitaverunt. Poterat quippe hinc, ut sunt humana, etiaipsos aliqua rixa consurgere. Proinde hoc malum praecauentis Abrahae uerba ista sunt ad Loth: Non sit rixa inter me et te, et inter pastores meos et inter pastores tuos, quia homines fratres nos sumus. Nonne ecce tota terra ante te est? Discede a me; si tu in sinistram. ego in dextram; uel si tu in dextram, ego in sinistram. Hinc fortassis effecta est inter homines pacifica consuetudo, ut, quando terrenorum aliquid partiendum est, maior diuium ergo digressi essent separatimque habitarent Abraham et Loth necessitate sustentandae familiae, non foeditate discordiae, et Abraham in terra Chanaan, Loth autem esset in Sodomis, oraculo tertio dixit Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
einde aedificato ibi altare &inuoca¬
to ibi dõ abraham. profectus est inde
& habitabit inheremo atq inde ire in ac¬
gyptũ famis necessitate compulsus est
ubi uxorem suam dixit sororem. pihil
mentitus: erat enĩ hoc quia propinqua
erat sanguine. Sicut &iam loth eadem
propinquitate. cũ fratris eius e&̃ filius
frater eius estdictus. Itaq uxorem tacuit
Non negauits. Coniugis tu endã pudictta
cõmittensdõ & humanas infidias cauens
ut homo quosipericulũ quantũ cauere¬
poterat noncauer&: magis temptar& dm̃
quã sperar& indm̃: Dequa re contracalũ¬
niantẽ faustũ manicheum satis diximus
Demq factũ est quod dedño pracsumpsit
abraihm: nam farao rex aegypti quieã
sibiuxorem acceperat gr̃auiter afflictus.
marito reddidit: ubiabsit ut credamus
alieno concubitu fuisse pollutã. Quia mul¬
toẽ credibilius hoc faraonẽ facere afflictio¬
nibuis magnis non fuisse ꝑmis sum
euers oigitur abraham ex aegrpto.¬

Expanded text:
einde aedificato ibi altari et inuocato Deo Abraham profectus est inde et habitauit in eremo adque inde ire in Aegyptum famis necessitate conpulsus est. Ubi uxorem suam dixit sororem, nihil mentitus; erat enim et hoc, quia propinqua erat sanguine; sicut etiam Loth eadem propinquitate. cum fratris eius esset filius, frater eius est dictus. Itaque uxorem tacuit, non negauit, coniugis tuendam pudicitiam committens Deo et humanas insidias cauens ut homo; quoniam, si periculum quantum cauerpoterat non caueret, magis tentaret Deum, quam speraret in Deum. De qua re contra calumniantem Faustum Manichaeum satis diximus. Denique factum est, quod de Domitio praesumsit Abraham. Nam Pharao rex Aegypti, qui eam sibi uxorem acceperat, grauiter adflictus marito reddidit. Ubi absit ut credamus alieno concubitu fuisse pollutam, quia multo est credibilius, hoc Pharaonem facere adflictionibus magnis non fuisse permissumeverso igitur Abraham ex Aegypto
Abbreviated transcription (Latin):
posteritate duorũ geminorũ ex uno concubi¬
tu procreatorũ. contentus fuit. Timuit sa¬
ne &iam ipse periculũ depulchritudine con¬
uigis cũhabitar& interalienos. fecitq quod¬
pater. ut eam sororem dicer&. tacer& uxorẽ
Cratenim ei propinqua. & paterno &mater¬
no sanguine: Sed&iam ipsa ab alienis cog¬
nito quod uxor ess&. mansit intacta
Nec i deo tamen istũ patrieius praeferre debe¬
mus: quiaiste nullam feminã pra&er unam
coniugem noueratꝰ Crant enim proculdubio
paternae fidei &oboedientiae merita potiora.
intantũ ut propt̃ illũ dicatds̃ huic se facere
bona que facit Benedicantur inquit insemine
tuo om̃s gentes terrae: proeo quodobaudiuit
abrahamꝰ patertuus uocẽmeam. Et custodi¬
uit praeceptamea & mandatamea. &iustifi

Expanded text:
posteritate duorum geminorum ex uno concubitu procreatorum contentus fuit. Timuit sane etiam ipse periculum de pulchritudine coniugis, cum habitaret inter alienos, fecitqupater, ut eam sororem diceret, taceret uxorem; erat enim ei propinqua et paterno et materno sanguine; sed etiam ipsa ab alienis, cognito quod uxor esset, mansit intacta. Nec ideo tamen istum patri eius praeferre debemus, quia iste nullam feminam praeter unam coniugem nouerat. Erant enim procul dubio paternae fidei et oboedientiae merita potiora, in tantum, ut propter illum dicat Deus huic se facere bona quae facit. Benedicentur, inquit, in semine tuo omnes gentes terrae, pro eo quod obaudiuit Abraham pater tuus uocem meam et custodiuit praecept
Abbreviated transcription (Latin):
Autreste sepulturaeius agnoscitur inqua
recubuit dormiens: & unde illũ pullus
hominũ sicut ꝓph&sae aliquos uel sicutipse
alios suscitauit. sed sicut a somno ipse surrex̃
Stola porro eius quãlauat in uino idest
mundat a peccatis in sanguinesuo. Cuius san:¬
gumis sacram̃tũ baptizati sciunt. unde &
ad iungit. & in singuine uuae amictũ suum.
quid est uisiecclesia : Et fului oculienus
auino: spiritaleseius in ebriati poculoeius
De quocanit psalmus & calix tuus in ebrians
quã predarus est: Et dentescius candidiores
lactae. quod potant apud a postolũ pauli
uerba scilic& nutrientia. pondũ idonei
solidocibo. Ipse igitur est inquoreposita

Expanded text:
aut certe sepultura eius agnoscitur, in qua aut certe sepultura eius agnoscitur, in qua recubuit dormiens, et unde illum nullus hominum, sicut prophetae aliquos uel sicut ipse alios, suscitauit, sed sicut a somno ipse surrexit. Stola porro eius, quam lauat in uino, id est mundat a peccatis in sanguine suo, cuius sanguinis sacramentum baptizati sciunt, unde et adiungit: Et in sanguine uuae amictum suum, quid est nisi ecclesia? Et fului oculi eius a uino spiritales eius inebriati poculo eius, de quo canit psalmus: Et calix tuus inebrians quam praeclarus est! Et dentes eius candidiores lacte, quod potant aput apostolum paruuli, uerba scilicet nutrientia, nondum idonei solido cibo. Ipse igitur est, in quo reposita
Abbreviated transcription (Latin):
tes candidiores lactãe E xposui haec ad uer¬
sus manicheũ faustũ dispucans. & satis esse
arbitror quantũ ueritas ꝓph&ciae huius
duc&. ubi & mors xp̃i praedictaẽ uerbo
dormitionis. & non necessitas sed potestas
in morte nomineleonis. quã potestatem
in euangelio ipse praedicat dicens. Potesta¬
tẽ habeo ponendi animãmeã. & potesta¬
tẽ habeo iterũ sumendi cam: Nemo eam
toll& ame. sedego eam pono ame. &iterũ
sumo eam:. Sic leo fremuit. sic quoddixit
impleuit. Ad eamnamq ꝑtin& potestatẽ.
quod deresurrectioneeius ad iunctũ est.
Ouissuscitabiteum Hocẽ quianullus
hominũ. nisi seipse qui&iam decorpore
suo dixit: Soluite templũhoc. & triduore¬
suscitabo illud: Ipsũ autẽ genus mostis hocẽ
sublimitascrucis. in uno uerbo intellegitur.
quod ait ascendisti: Quod uero addidit re¬
cumbens dormisti: Euangelista exponit
ubidicit & inclinato cap̾iae trãdidit spm̃

Expanded text:
tes candidiores lacte. Exposui haec aduertes candidiores lacte. Exposui haec aduersus Manichaeum Faustum disputans et satis esse arbitror, quantum ueritas prophetiae huius elucet; ubi et mors Christi praedicta est uerbo dormitionis et non necessitas, sed potestas in morte nomine leonis. Quam potestatem in euangelio ipse praedicat dicens: Potestatem habeo ponendi animam meam et potestatem habeo iterum sumendieam. Nemo eam tollit a me; sed ego eam pono a me, et iterum sumo eam. Sic leo fremuit, sic quod dixit inpleuit. Ad eam namque pertinet potestatem, quod de resurrectione eius adiunctum est: Quis suscitabit eum? hoc est, quia nullus hominum, nisi se ipse, qui etiam de corpore suo dixit: Soluite templum hoc, et in triduo resuscitabo illud. Ipsum autem genus mortis, hoc est sublimitas crucis, in uno uerbo intellegitur, quod ait: Ascendisti. Quod uero addidit: Recumbens dormisti, euangelista exponit, ubi dicit: Et inclinato capite tradidit spiritum;
Abbreviated transcription (Latin):
sus. quo urxit ioseph ꝑquẽ uid&ur ingres¬
gitur propter populũ xp̃ianũ inquodĩ
ciuitas peregrinatur in terris. sicarnem
xp̃i in abrahae semine requiramus fremotis
concubinarũ filiis. occurrit isa ac: Si inse¬
mine isaac. remoto esau quiẽ &iam edom
occurrit iacob quiẽ ĩsrahel: Si in semi¬
ne ipsius israhd. remotis c&eris. Occur
suos filios beneðicer&. quẽ ad modum
iudam ꝓphoice benedixerit audiamus.
Iuda inquit telaudabunt fratrestui.
manustuae suꝑdorsũ inimicorũtuorum.
Adorabuntte filii patristui. Catulus
leonis iuda. Exgerminatione filimi
ascendisti. recumbens dormisti ut leo.
& uitatulus leonis. quis suscitabit eum :
Non defici& princeps exiuda & dux defe¬
moribus eius. Donec ueniant quae repositas
ei &ipseexpectatio gentiũ. Alligans adiutẽ
pullũsiũ. & cilicio pullũ asinacsuae: Laua¬
bit inuino stolãsuam. & nisinguine uuac
amictusuũ: Fului oculieius auino. & den¬

Expanded text:
sus, quo uixit Ioseph, per quem uidetur ingressus, quo uixit Ioseph, per quem uidetur ingresgitur propter populum Christianum, in quo Dei ciuitas peregrinatur in terris, si carnem Christi in Abrahae semine requiramus, remotis concubinarum filiis occurrit Isaac; si in semine Isaac, remoto Esau, qui est etiam Edom, occurrit Iacob, qui est et Israel; si in semine ipsius Israel, remotis ceteris occurrsuos filios benediceret, quem ad modum ludam prophetice benedixerit, audiamus: Iuda, inquit, te laudabunt fratres tui. Manus tuae super dorsum inimicorum tuorum; adorabunt te filii patris tui. Catulus leonis Iuda; ex germinatione, fili mi, ascendisti; recumbenet ut catulus leonis, quis suscitabit eum? non deerit princeps ex Iuda et dux de femoribus eius, donec ueniant quae reposita sunt ei; et ipse expectatio gentium alligans ad uineam pullum suum et cilicio pullum asinae; lauabit in uino stolam suam et in sanguine uuae amictum suum; fulgentes oculi eius a uino et den