comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fendunt᷑ ut troiam desererent suecensi erat. auctoreᷤ
enum doctoresq peccõꝵ eẽ solent nõ ultores. Urbẽ
romam inquit salustiꝰ sicuti ego accepi condid̃e atq
habuere in initio tiani. qui enea ducȩ ꝓfugi sedibꝰ
incertis uagabant᷑. Si gͦ ad ult̾ium paridis iundi¬
candum numina cẽsuer̾. aut magis introia roma¬
nis. aut c̾tȩ etiam in romanis puniendũ fuit. quia
eneȩ mat̾ ħ fecit. S quomͦ in illo illud flagicium o¬
derant. qui in sua socia uenere nõ oderunt ut alia
omittam quod cũ anchise cõmiserat. ex quo eneã
peꝑerat: An quia illud factum ẽ indignante me¬
nelao. illud aut̃ concedente uulcano: Dii enĩ credo
non zelant conuiges suas. usq adõut eas ȩtiam homi¬
nibꝰ dignentur hĩe cõmunes. Irridẽ fabulas fortassiᷤ
existimor. nec grauit̾ angerer tanti pond̾̃is causa.
Non gͦ credamus si placet eneam eẽ ueneris filiũ. ecce

Expanded text:
fenduntur, ut Trojam desererent, succensuerunt. Auctores fenduntur, ut Trojam desererent, succensuerunt. Auctores enim doctoresque peccatorum esse assolent, non ultores. Urbem Romam, inquit Sallustius, sicuti ego accepi, condidere atque habuere initio Trojani, qui Aenea duce profugi sedibus incertis vagabantur . Si ergo adulterium Paridis vindicandum numina censuerunt, aut magis in Romanis, aut certe etiam in Romanis puniendum fuit; quia Aeneae mater hoc fecit. Sed quomodo in illo illud flagitium oderant, qui in sua socia Venere non oderant ut alia omittam quod cum Anchise commiserat, ex quo Aenean pepererat? An quia illud factum est indignante Menelao, illud autem concedente Vulcano? Dii enim, credo, non zelant conjuges suas, usque adeo ut eas etiam cum hominibus dignentur habere communes. Irridere fabulas fortassis existimor, nec graviter agere tanti ponderis causam. Non ergo credamus, si placet, Aenean esse Veneris filium: ecce
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuirio ãbos fabula narret offensos. Si gͥ fabuł ere¬
dunt. erubescant talia colere numina. Si fabulis
ñ credunt ñ optendant tͦiana ꝑuria. aut mirent᷑
dos ꝑuiria punisse troiana. amasse romana. Unde
enĩ coniuratio catilinȩ intanta tamq corrupta euu¬
tatȩ habuit ȩtiam eorum grandem copiam quos ma¬
nus atq lingua ꝑuirio aut sanguine cuuli alebat:¬
Quid enĩ aliud tociens senatores corrupti iniudiciis.
tociens ppłs insuffragiis uł in quibꝰq causis que ap̃
eum contionibꝰ agebant᷑. nisi : tiam peierãdo pec¬
cabant: llamq corruptissimis moribꝰ adhuc mos
iurandi seruabat᷑ antiquus ñ ut ab scełibus metu
religionis ꝓhibent᷑. s ut ꝑuiria quoq scęłibꝰ cȩt̾is
dict̃ steterat illud imꝑium cum a grecis p̃ualen¬
tibus ꝓbentur uicti. troianis peierantibꝰ fingant᷑.
irati. nec adult̾io paridis ut rursus a quibdam de¬

Expanded text:
perjurio ambos fabula narret offensos. Si igitur fabulis creperjurio ambos fabula narret offensos. Si igitur fabulis credunt, erubescant talia colere numina; si fabulis non credunt, non obtendant Trojana perjuria, aut mirentur deos perjuria punisse Trojana, amasse Romana. Unde enim conjuratio Catilinae in tanta tamque corrupta civitate habuit etiam eorum grandem copiam, quos manus atque lingua perjurio aut sanguine cQuid enim aliud totiens senatores corrupti in iudiciis, totiens populus in suffragiis uel in quibusque causis, quae aput eum contionibus agebantur, nisi etiam peierando peccabant? Namque corruptissimis moribus ad hoc mos iurandi seruabatur antiquus, non ut ab sceleribus metu religionis prohiberentur, sed ut periuria quoque sceleribus ceteris dicunt, steterat illud imperium , cum a Graecis praevalentibus probentur victi, Trojanis pejerantibus fingantur irati. Nec adulterio paridis, ut rursus a quibusdam de
Abbreviated transcription (Latin):
uier̃. Illis quippe ꝓmisisse mercedẽ falsumq urasse
ꝑhibet᷑. Miror appollinẽ nominatũ diunatorem
in tanto opificio laborasse nescientẽ qd̃ laomedon fu̾at
ꝓmissa negatur. qͣmqͣm nec ipsũ neptunũ patruũ
eiꝰ frẽm iouis regem maris decuit ignarũ eẽ futuroꝵ.
añ illã urbem conditam idẽ poeta fuisse dicat᷑. in¬
duc̃ magnũ aliquid diuinantẽ. quẽ ȩtiam nube ra¬
puit ut dicit ne ab achille occid̾etur. cum cuꝑet cõ
uert̾e ab imo. qd̾ apud uirgiliũ conficet᷑ structa suis
manibꝰ ꝑ uire menia troiȩ. Nescientes gͥ tanti dii
neptunꝰ ⁊ appollo laomedontẽ sibi negaturũ eẽ mer¬
cedem. struc̾tores meniũ tͦianoꝵ gratis ⁊ ingratis
fuerunt. Uideant ne grauiꝰ sit tales dõs cred̾e. qͣm¬
diis talibus peierare. Hoc enim nec ipse homerꝰ fa¬
cile credidit. qui neptunum quidem contra troiano.
apollinẽ aut̃ ꝓ troianis pugnantẽ facit. cum illo

Expanded text:
vierunt; illis quippe promisisse mercedem falsumque jurasse vierunt; illis quippe promisisse mercedem falsumque jurasse perhibetur. Miror, Apollinem, nominatum divinatorem, in tanto opificio laborasse, nescientem quod Laomedon fuerat promissa negaturus. Quanquam nec ipsum Neptunum patruum ejus, fratrem Jovis, regem maris, decuit ignarum esse futurorum. m conditam idem poeta fuisse dicatur, inducit magnum aliquid diuinantem, quem etiam nube rapuit, ut dicit, ne ab Achille occideretur, cuperet cum uertere ab imo, quod aput Vergilium confitetur, Structa suis manibus periurae moenia Troiae. Nescientes igitur tanti di, Neptunus et Apollo, Laomedontem sibi negaturum esse mercedem, structores moenium Troianorum gratis et ingratis fuerunt. diis talibus pejerare. Hoc enim nec ipse Homerus facile credidit, qui Neptunum quidem contra Trojanos, Apollinem autem pro Trojanis pugnantem facit, cum illo
Abbreviated transcription (Latin):
cont̾eret᷑ humanũ. quos alios qͣm istos dõs mundꝰ
colebat. excepto uno ppło hebreo⁊ ⁊ quibꝰdã extͣ ip̃m
ppłm uͥcumq gr̃a diuina digni occultissimo atq
ustissimo dĩ uidicio fuer̃: Uerum ne nimiũ longũ
faciam tacebo aliaꝵ usqqͣq gentiũ mala grauis¬
sima. qd̾ ad romã ꝑtinet romanũq imꝑiũ tantũ
loquar. id est ad ipsam ꝓpͥ̾e ciuitatẽ.⁊ quecũq illi
t̾raꝵ uł societate coniunctȩ. uł conditione subiecte
sunt. quȩ sint ꝑpesse añ aduentũ xͥ cum iã ad eius¬
uł iluĩ unde origo ẽ ppłi romani. neq enĩ p̃t̾eundũ
aut dissimulandũ ẽ. qd̾ un pͥmo libro attigi. eosdẽ
habens dõs ⁊ colens. cur a grecis uictũ. captũ. atq
deletum ẽ: Priamo inquiunt sunt reddita laome¬
dontea pat̾na ꝑuiria. Ergo uerũ ẽ quod appollo atq
neptumꝰ eidem laomedonti mercenariis oꝑibꝰ ser¬

Expanded text:
contereretur humanum, quos alios quam istos deos mundus contereretur humanum, quos alios quam istos deos mundus colebat, excepto uno populo Hebraeo et quibusdam extra ipsum populum, ubicumque gratia diuina digni occultissimo adque iustissimo Dei iudicio fuerunt? Verum ne nimis longum faciam, tacebo aliarum usquequaque gentium mala grauissima: quod ad Romam pertinet Romanumque imperium tantum loquar, id est ad ipsam proprie ciuitatem et quaecumque illi terrarum uel societate coniunctae uel condicione subiectae sunt, quvel Ilium, unde origo est populi Romani neque enim praetereundum aut dissimulandum est, quod et in primo libro attigi Cap. 4, eosdem habens deos et colens, cur a Graecis victum, captum atque deletum est? Priamo, inquiunt, sunt reddita Laomedontea paterna perjuria. Ergo verum est, quod Apollo atque Neptunus eidem Laomedonti mercenariis operibus ser
Abbreviated transcription (Latin):
arbitror dietuos de mo rm
malis ⁊ am̃orum quȩ p̃cipuȩ cauenda s̃.
nichil dõs falsos ppło cultori suo quo
minus eoꝵ maloꝵ agg̾e p̃meretur¬
sub uenire curasse s pocuis ut maxi¬
me p̃merent᷑ egise. nc̃ de illis malis udeo dicendũ.
quȩ sola isti ꝑpeti noluit. qualia sunt fames morb.
bellum. expoliatio. captiuitas trucidatio. ⁊ siqua sũt
similia iam inpͥmo libro cõmemorauimus. hec enĩ
sola mali deputant mala quȩ nõ faciunt malos.
nec erubescunt int̾ bona que laudant ipsi mali ẽȩ
qui laudant. magisq stomacant᷑ si uillã malã habe¬
ant. qͣm si uitã. quasi hoc sit hominis maximum
bonum. hr̃e bona omĩa p̾t̾ se ipsum. S neq talia
malaq̃ isti sola formidant. dii eoꝵ qnõ abeis lib̾e co¬
lebantur. ne illis acciderent obstiterunt. Cũ eni uariiꝰ
ꝑdiu̾sa tempora añ aduentũ redemptoris nr̃i innu¬
merabilibꝰ. non nullisq &̃ in credibilibꝰ ladibꝰ genꝰ

Expanded text:
arbitror de morum malis et animorum, quae praecipue cauenda sunt, nihil deos falsos populo cultori suo, quo minus eorum malorum aggere premeretursubuenire curasse, sed potius, ut maxime premeretur, egisse. Nunc de illis malis uideo dicendum, quae sola isti perpeti nolunt, qualia sunt fames morbus, bellum exspoliatio, captiuitas trucidatio, et si qua similia iam in primo libro commemorauimus. Haec enim sola mali deputant mala, quae non faciunt malos; nec erubescunt inter bona, quae laudant, ipsi mali esse qui laudant, magisque stomachantur, si uillam malam habeant, quam si uitam, quasi hoc sit hominis maximum bonum, habere bona omnia praeter se ipsum. Sed neque talia mala, quae isti sola formidant, di eorum, quando ab eis libere colebantur, ne illis acciderent obstiterunt. Cum enim uariis per diuersa temporibus ante aduentum Redemtoris nostri innumerabilibus nonnullisque etiam incredibilibus cladibus genus
Abbreviated transcription (Latin):
quo anno consulatꝰ ipsus nouũ honorẽ ac potestat̃
auspicata ẽ romana res publiea. tunc iam demi
nuto paululum metu nõ quia bella conquiene¬
rant. s quia ñ tam graui pond̾e urgebant. funto
scilicet tpr quo equo ac modesto iure agitatũ
ẽ secitta sunt que idẽ salustius breuit̾ exe plicat.
de inseruili imꝑio patres plebera eretenes ibe
uita atq t rore iegio more consulere. agͦ pellere.

Expanded text:
quo anno consulatus ipsius nouum honorem ac potestatem quo anno consulatus ipsius nouum honorem ac potestatem auspicata est Romana res publica. nuto paululum metu, non quia bella conquieuerant, sed quia non tam graui pondere urgebant, finito scilicet tempore, quo aequo iure ac modesto agitatum est, secuta sunt quae idem Sallustius breuiter explicat: \'Dein seruili imperio patres plebem exercere, de uita adque tergo regio more consulere, agro pellere
Abbreviated transcription (Latin):
ista ẽ gła uinii bruti de testanda iniquitas. ⁊ nichilo
utilis rei publice: Etiam ne adhanc ꝑpetͣndã uic
amor patrie. laudumq innĩsa cupido: Iam expulso
utiq tarquinio tẏranno. consul cũ bruto creatꝰ est
maritꝰ lucretiȩ. luciꝰ tarquinius collatinus. Quam
iuste ppłs mores ieuiȩ. nõ nom̃ attendit. qͣm impie
brutus collegam pͥmȩ ac noue illiꝰ potestatis. q̃m
poss si hoc offendebat᷑ nomine tantum p̾ͥnare.⁊ patria
pͣuauit ⁊ honore. Hȩc mala sunt facta. hȩc adu̾sa
acciderunt. qnõ in illa re publica ȩquo ⁊ modesto
uire agitatum ẽ. Lucretiꝰ quoq qui in locum colla¬
tini fuerat sub rogatus. morbo añ qͣm idẽ annꝰ
t̾minaretur absumptus ẽ. Ita publiꝰ ualeriꝰ qui
suecesserat collatino.⁊ marcus oratius qui ꝓdefune¬
to lucretio suffectus fuerat. annum illũ fuuereum
atꝙ tartareum. qui consules .u. habuit compleuer.

Expanded text:
ista est gloria, Iunii Bruti detestanda iniquitas et nihilo ista est gloria, Iunii Bruti detestanda iniquitas et nihilo utilis rei publicae? Etiamne ad hanc perpetrandam \'uicit amor patriae laudumque inmensa cupido? Iam expulso utique Tarquinio tyranno consul cum Bruto creatus est maritus Lucretiae L. Tarquinius Collatinus. Quam iuste populus mores in ciue, non nomen adtendit! Quam inpie Brutus collegam primae ac nouae illius potestatis, quem posset, si hoc offendebatur, nomine tantum priuare, et patria priuauit et honore! Haec mala facta sunt, haec aduersa acciderunt, quando in illa re publica \'aequo et modesto iure agitatum est\'. Lucretius quoque, qui in locum Bruti fuerat subrogatus, morbo, antequam idem annus terminaretur, absumtus est. Ita P. Valerius, qui successerat Collatino, et M. Horatius, qui pro defuncto Lucretio suffectus fuerat, annum illum funereum adque tartareum, qui consules quinque habuit, conpleuerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ferant. ⁊ extollant. qui filios occidit infelia ẽ. Et
tanqͣm ad consolandum infelicem subuinx̃. Uicit
amor patrie. laudũq imñsa cupido. Nõne in hoc
bruto qui ⁊ filios occidit.⁊ ase ꝑcusso hostili filio tar¬
quini mutuo ꝑeussus suꝑ uiuere ñ potuit. eiq potiꝰ
ipsȩ tarquiniꝰ suꝑ uixit. collatini college. uidetur in¬
nocentia uindicata. qui bonus cius ħ tarquinio pul¬
so passus ẽ qd̃ thirannus ipse tarquiniꝰ. nã ⁊ idem bru¬
tus consanguineus tarquinii fuisse ꝑhibet᷑. s collatinũ
uidelic similitudo nominis p̃ssit. qi ętiam tarquiniꝰ
uocabatur. Mutare gͦ nom̃ ñ patriam cogeret᷑. Postre¬
mo in eiꝰ nomine hoc uocabulum minus ẽẽt. lucius
collatinus tantũmͦ uocaret᷑. S idõ nõ amisit qd̃ sine
ullo detrim̃to posset ammitt̾e. ut ⁊ honore pͥmꝰ cõsul.
et ciuitate bonus cuuis carere iubetur. Etiam ne

Expanded text:
praeferant et extollant; qui filios occidit, infelix est. Et praeferant et extollant; qui filios occidit, infelix est. Et tanquam ad consolandum infelicem, subjunxit: Vicit amor patriae, laudumque immensa cupido. Nonne in hoc Bruto, qui et filios occidit, et a se percusso hostiquinii mutuo percussus superuiuere non potuit eique potius ipse Tarquinius . superuixit, Collatini collegae uidetur innocentia uindicata, qui bonus ciuis hoc Tarquinio pulso passus est, quod tyrannus ipse Tarquinius? Nam et idem Brutus consanguineus Tarquinii fuisse perhibetur; sed Collatinum uidelicet similitudo nominis pressit, quia etiam Tarquinius uocabatur. Mutare ergo nomen, non patriam cogeretur; postremo in eius nomine hoc uocabulum minus esset, L. Collatinus tantummodo uocaretur. Sed ideo non amisit quod sine ullo detrimento posset amittere, ut et honore primus consul et ciuitate bonus ciuis carere iuberetur. Etiamne
Abbreviated transcription (Latin):
sei tarquinio redire in regnum conanti opitulan sũt.
gͣui bello roma concussa ẽ. Ido dicit equo ⁊ modesto
uure gestam rem publicam metu p̃mente. nͥ ꝑsuadẽte
iusticia. In quo breuissimo tpẽ. qͣm funestꝰ ille anmus
fuit. quo pͥmi consules creati sunt ex pulsa regia po¬
testate. annium quipe suum nõ cõpleuerunt. Na uiniꝰ
brutus ex honoratum eiec̃ urbe collegam lucui tanqͥ¬
nium collatinum. Dem̃ moxe ipse inbello cecidit mutui
eũ hoste uilñibꝰ. occisis ase ipso pͥmitus filiis suis. ⁊
uxoris sue fr̾ibꝰ. qd eos ꝓ restituendo tarq̃uio conutraᷤ¬
se cognouerat. Quod factum iurgilius pe̾a qͣm lau¬
dabilit̾ cõmemorauit. continuo clemt̾ exoeruit. sũ
enim dixxisset natosq pat̾ noua bella mouentes.
ad penã pulcra ꝓlib̾tate uocauit. max dem̃ exela¬
mauit. ⁊ dixẽ. Infelixe. ut cũq ferent ea facta mi
nores. Quomͦ libet inquit ea facta post̾i̾ ferant. idẽ

Expanded text:
sci Tarquinio in regnum redire conanti opitulati sunt, sci Tarquinio in regnum redire conanti opitulati sunt, graui bello Roma concussa est. Ideo dicit aequo et modesto iure gestam rem publicam metu premente, non persuadente iustitia. In quo breuissimo tempore quam funestus ille annus fuit, quo primi consules creati sunt expulsa regia potestate! Annum quippe suum non conpleuerunt. Nam Iunius Brutus exhonoratum eiecit Urbe collegam Lucium Tarquinium Collatinum; deinde mox ipse in bello cecidit mutuis cum hoste uulneribus, occisis a se ipso primitus filiis suis et uxoris suae fratribus, quod eos pro restituendo Tarquinio coniurasse cognouerat. Quod factum Vergilius postea quam laudabiliter commemorauit, continuo clementer exhorruit. Cum enim dixisset: Natosque pater noua bella monentes Ad poenam pulchra pro libertate uocabit, mox deinde exclamauit et ait: Infelnores. Quomodolibet, inquit, ea facta posteri ferant, id est
Abbreviated transcription (Latin):
ut eũ regem suũ facerẽt. Ubi miror si ñ scelere grauiore
mercedem tantã tanto sceleri reddid̾unt. nec discessere
aditis arisq relictis dii. nisi forte quispiã sic defendat
istos dos. ut dicat eos idõ mansisse romȩ. quo possint
romanos magis punire supplieis. qͣm bñficiis adu¬
uare. seducentes eos uanis uictoriis ⁊ bellis grauissi¬
mis ꝯtẽntes. Hec fuit romanoꝵ uita sub regibꝰ. lauda¬
bili tempore illiꝰ rei publicȩ. usq ad ex pulsionẽ tar¬
omnes uictoriȩ tam multo sanguine.⁊ tantis empte
calamitatibꝰ. iux iltõ imꝑium int᷑. xex. ab urbe milia
dilataueruint. qͣntum spacium absit ut saltem alieuiꝰ
ietule euuitatis nc̃ t̾ritorio cõparet᷑. huic tp̃ri adicia¬
mus ȩtiam tempꝰ illud quo usq dic̃ salustius equo ⁊
modesto uue agitatum. dum metus a tarquinio ⁊ibel¬
lum grauȩ cum etruria positum ẽ. Quãdui enĩ etru¬

Expanded text:
ut eum regem suum facerent; ubi miror, si non scelere grauiore ut eum regem suum facerent; ubi miror, si non scelere grauiore mercedem tantam tanto sceleri reddiderunt. Nec \'discessere adytis arisque relictis di\'. Nisi forte quispiam sic defendat istos deos, ut dicat eos ideo mansisse Romae. quo possint magis Romanos punire suppliciis quam beneficiis adiuuare, seducentes - eos uanis uictoriis et bellis grauissimis conterentes. Haec fuit Romanorum uita sub regibus laudabili tempore illius rei publicae usque ad expulsionem Taromnes uictoriae tam multo sanguine et tantis emtae calamitatibus uix illud imperium intra uiginti ab Urbe milia dilatauerint; quantum spatium absit ut saltem alicuius Getulae ciuitatis nunc territorio conparetur. CAPmus etiam tempus illud, quo usque dicit Sallustius aequo et modesto iure agitatum, dum metus a Tarquinio et bellum graue cum Etruria positum est. Quamdiu enim Etru
Abbreviated transcription (Latin):
s filii pcc̃m fuit. illo non solum nesciente fed ȩtiam
absente cõmissum. Ardeam eiuitatem tunc oppug¬
nabat ꝓ ppło romano bellum gerebat. Nescimus
quid fac̾et si ad eus noticiam flagitium filii defenet᷑
⁊ tam̃ in exploratio iudicio eius. ⁊ in exꝑto ei ppłs
ad emit imꝑium. ⁊ recepto ex̾citu a quo deseri uis¬
sus ẽ. clausis deĩ portis nõ siniuit intͣre redeuntem.
At ille pꝰ bella grauissima quibꝰ eosdem romanos con¬
citatis finitimis ad triuit. pꝰea qͣm desertꝰ ab eis quoꝵ
fidebat auxilio regnum reciꝑe nõ eualuit. ioppido
tassis exitii. qͣm socer eus gen̾is sin facinore nec ignorã¬
te filia sic̃ ꝑhibet᷑ exxtinctus. Nec tñ istuĩ tarqͥniũ roma¬
ni crudelem aut scełatiĩ. s suꝑbũ appellauer̃. fortassi ᷤ¬
regios ei fastꝰ alia suꝑbia ñ ferentes. Nam scelus occiso
ab eo soceri optimi regis suis. usq ad eo cotempserunt.

Expanded text:
sed filii peccatum fuit illo non solum nesciente, sed etiam sed filii peccatum fuit illo non solum nesciente, sed etiam absente commissum. Ardeam ciuitatem tunc obpugnabat, pro populo Romano bellum gerebat: nescimus quid faceret, si ad eius notitiam flagitium filii deferretur; et tamen inexplorato iudicio eius et inexperto ei populus ademit imperium et recepto exercitu, a quo deseri iussus est, clausis deinde portis non siuit intrare redeuntem. At ille post bella grauissima, quibus eosdem Romanos concitatis finitimis adtriuit, postea quam desertus ab eis quorum fidebat auxilio regnum recipere non eualuit, in oppido tassis exitu quam socer eius, generi sui facinore nec ignorante filia, sicut perhibetur, extinctus. Nec tamen istum Tarquinium Romani crudelem aut sceleratum, sed superbum appellauerunt. fortasse regios eius fastus alia superbia non ferentes. Nam scelus occisi ab eo soceri optimi regis sui usque adeo contemserunt,
Abbreviated transcription (Latin):
tanto in optimũ illuis ppłi regem parricidio ꝑpetrato.
quos dicunt ut ħ miserȩ troiȩ fac̾e̾nt. eamq grecis
diruendã exurendamq relinq̃rent. adult̾io paridiᷤᷤ
fuisse cõmotos s insuꝑ int̾fecto ase socero tarquinius
ipse successit. hunc illi dii nefarium pairicidã soceri
int̾fectione regnantẽ. insuꝑ młtis bellis uictoriisq
głiantem.⁊ demanubiis capitoliũ fabricantẽ. nõ
abscedentes s p̃sentes manentesq uider̃.⁊ regem
suum iouem in illo altissimo templo ħ ẽ in oꝑe pairi¬
cidȩ sibi p̃sidere atq regnare ꝑpessi sunt. Neq enĩ ad¬
huc innocens capitoliũ instrux̃. ⁊ postea mał meritiᷤᷤ
urbȩ pulsus ẽ. s ad ipsum regnũ in quo capitolium
fabricaret. immanissimi scȩłis ꝑpetracione ꝑuenit.
Quod uero eum regno romani pꝰea depulerunt. ac se¬
cluser̃ menibꝰ ciuitatis. nõ ipsiꝰ de lueretie. stupro.

Expanded text:
tanto in optimum illius populi regem parricidio perpetrato, tanto in optimum illius populi regem parricidio perpetrato, quos dicunt, ut hoc miserae Troiae facerent eamque Graecis diruendam exurendamque relinquerent, adulterio Paridis fuisse commotos; sed insuper interfecto a se socero Tarquinius ipse successit. Hunc illi di nefarium parricidam soceri interfectione regnantem, insuper multis bellis uictoriisque gloriantem et de manubiis Capitolium fabricantem non abscedentes, sed praesentes manentesque uiderunt et regem suum louem in illo altissimo templo, hoc est in opere parricidae, sibi praesidere adque regnare perpessi sunt. Neque enim adhuc innocens Capitolium struxit et postea malis meritis Urbe pulsus est. sed ad ipsum regnum, in quo Capitolium fabricaret, inmanissimi sceleris perpetratione peruenit. Quod uero eum regno Romani postea depulerunt ac secluserunt moenibus ciuitatis, non ipsius de Lucretiae stupro,
Abbreviated transcription (Latin):
Illum qui hanc urbem condidit romulũ. ad dos ĩmor¬
tales beniuolentia ⁊ fama sustulimꝰ. ut ñ uere factũ.
s ꝓpt̾ m̾ita uirtutis eius beniuolȩ iactatũ diffama¬
tumq monstraret. In hortensio uͦ dialogo eũ de soł
canonicis defectionibꝰ loqueret᷑. ut easdem inquit te¬
nebras efficiat. quas effecit uint̾itu romuli. qui obscu¬
ratione soł ẽ factus. Certe hic minime timuit homi¬
nis int̾itum dic̾e. quia disputator magis qͣm laudator
fuit. Cȩtĩ aut̃ reges ppłi romani excepto numa pom¬
pilio. ⁊ ãco marro qui morbo int̾ier̃ qͣm horrendos eocitꝰ
habuerunt: iullꝰ ut dixi hostiliꝰ uictor ⁊ eu̾sor albe.
cum tota domo sua fulmine ꝯcrematꝰ ẽ. Priscꝰ tarqͥniꝰ
ꝑsu decessoris filios intẽmptꝰ ẽ. Seruiꝰ tullꝰ generis
sui tarquinii suꝑbi qui ei successit in regnũ. nefario
scelere occisꝰ ẽ. Nec discessere aditis arisq relictis dii

Expanded text:
<Illum, qui hanc urbem condidit, Romulum ad deos inmor<Illum, qui hanc urbem condidit, Romulum ad deos inmortales beniuolentia famaque sustulimus\', ut non uere factum, sed propter merita uirtutis eius beniuole iactatum diffamatumque monstraret. In Hortensio uero dialogo cum de solis canonicis defectionibus loqueretur: Ut easdem, inquit, tenebras efficiat, quas effecit interitu Romuli, qui obscuratione solis est factus\'. Certe hic minime timuit hominis interitum dicere, quia disputator magis quam laudator fuit. Ceteri autem reges populi Romani, excepto Numa Pompilio et Anco Marcio, qui morbo interierunt, quam horrendos exitus habuerunt! Tullus, ut dixi, Hostilius, uictor et euersor Albae, cum tota domo sua fulmine concrematus est. Priscus Tarquinius per sui decessoris filios interemtus est. Seruius Tullius generi sui Tarquinii Superbi, qui ei successit in regnum, nefario scelere occisus est. Nec \'discessere adytis arisque relictis di
Abbreviated transcription (Latin):
dans eum inlibris de re publica. scipionisq ser¬
mone tantũ ẽ inquit  consecut᷑. ut eũ subito
sole obscurato ñ cõparuss. doꝵ in mimieno collocat
putaretur. Quam opinionẽ nemo umqͣm mortał
assequi potuit. sine exiia uirtutis gła. Quod aut̃
dicit eum subito ñ comparusse. ꝓfecto ibi intelligi¬
tur aut uolentia tempestatis. aut cedis facinorisq
secretum. Nam ⁊ alii scͥptores eorum defectioni soł
addunt cẽ subitam tempestatem. quę ꝓfecto aut
occasionem sceleri p̾buit. aut romuluĩ ipsa osumpsit.
De tullio quippe ȩtiam hostilio qui t̾cus a romulo rea
fuit. qui ⁊ ipse fulmine qͥ sumptꝰ ẽ. dic̃ in eisdem libͥs
idem cicero. ꝓpt̾ea ⁊ istum non creditum ĩ dõs recep¬
tum tali morte. quia fortasse qd̾ erat in romulo ꝓba¬
tum idẽ ꝑsuasum. romani uulgare noluer̃. idẽ uile
facere. siħ ⁊ altĩ facile tͥbueret᷑. Dic̃ ꝯẽ aꝑte in ĩuectiuiᷤ.

Expanded text:
dans eum in libris de re publica Scipionisque serdans eum in libris de re publica Scipionisque sermone: \'Tantum est, inquit, consecutus, ut, cum subito sole obscurato non conparuisset, deorum in numero conlocatus putaretur, quam opinionem nemo umquam mortalis assequi potuit sine eximia uirtutis gloria\'. Quod autem dicit eum subito non conparuisse, profecto ibi intellegitur aut uiolentia tempestatis aut caedis facinorisque secretum; nam et alii scriptores eorum defectioni solis addunt etiam subitam tempestatem, quae profecto aut occasionem sceleri praebuit aut Romulum ipsa consumsit. De Tullo quippe etiam Hostilio, qui tertius a Romulo rex fuit, quia et ipse fulmine absumtus est, dicit in eisdem libris idem Cicero, propterea et istum non creditum in deos receptum tali morte, quia fortasse quod erat in Romulo probatum, id est persuasum, Romani uulgare noluerunt, id est uile facere, si hoc et alteri facile tribueretur. Dicit etiam aperte in inuectiuis:
Abbreviated transcription (Latin):
q nescio quem iuliũ ꝓculum. qui eũ sibi apparuissȩ
dic̾et. eumq ꝑse ppło mandasse romano. ut int̾ nu¬
mina coleret᷑. eoq mͦ ppłm qui contͣ senatũ itumescẽ
ceꝑat. rep̾sum atq scedatum. Acciderat enĩ ⁊ soł de¬
fectio. qͣm certa ratione sui cursus effectam. inꝑita
nesciens multitudo. meritis romuli tribuebat. quasi
u̾o si luctus ille soł fuiss ñ magis idõ credi deb̾et occisꝰ
ipsũq scelus adu̾sione ȩtiã diurni luminis ĩ dicatũ.
sicut re uera factum ẽ eum dñs crucifiarus ẽ erẽdeli¬
tate atq impietate. ud̾oꝵ. Quã soł obscurationẽ
ñ ex canonico sid̾m cursu accidisse satis hostendit. qd̃
tẽ erit pascha iudoꝵ. Nã plena luna sollempnit᷑
agit᷑. Regularis aut̃ soł defectio. ñ nisi lune finȩ cõ¬
tingit. Satis ⁊ cicero illam int̾ dõs romuli receptiõem
putatã magis significat eẽ qͣm factam. qnõ ⁊ lau¬

Expanded text:
que nescio quem Julium Proculum, qui eum sibi apparuisse que nescio quem Julium Proculum, qui eum sibi apparuisse diceret, eumque per se populo mandasse Romano, ut inter numina coleretur; eoque modo populum, qui contra senatum intumescere coeperat, repressum atque sedatum. Acciderat enim et solis defectio, quam certa ratione sui cursus effectam imperita nesciens multitudo meritis Romuli tribuebat. Quasi vero si luctus ille solis fuisset, non magis ideo credi deberet occisus, ipsumque scelus auersione etiam diurni luminis indicatum; sicut re uera factum est, cum Dominus crucifixus est crudelitate adque inpietate Iudaeorum. Quam solis obscurationem non ex canonico sideruin cursu accidisse satis ostendit, quod tunc erat pascha Iudaeorum; nam plena luna sollemniter agitur, regularis autem solis defectio non nisi lunae fine contingit. Satis et Cicero illam inter deos Romuli receptionem putatam magis significat esse quam factam, quando et lau
Abbreviated transcription (Latin):
tomul occiso fre iegnauerat. S añ qͣm alba dirueret᷑.
t̃ns fusus ẽ inquiunt ppłs eiꝰ in romã. ut ex utraq una
ciutas fieret. Esto ita factum sit. Urbs tam̃ illa as¬
canii regnum ⁊ t̾cium domicilium troianorũ dõꝵ.
ab urbe filia mat̾ eu̾saẽ. Ut aut̃ belli reliquiȩ ex
duobꝰ ppłis unum facerent miserabile coagłm. multuᷤ
aut̃ fusus utriusq sanguis fuit. Quid iã singillatĩ
dicã sub cȩt̾is regibꝰ tociens eadẽ bella renouata quȩ
uictoriis finita uidebant᷑. ⁊ tantis stragibꝰ it̾m it̾mq
⁊ eorum stirpẽ post̾osq repetita : non paruũ ĩdiciũ
calamitatĩs huiꝰ fuit. qd̾ portas belli nullꝰ clausit
illoꝵ. Nullꝰ gͦ illoꝵ sub tot diis p̾sidibꝰ in pace re¬
mulo uiderit adulatio fabulosa. qua ꝑibetur receptꝰ
in celum ud̾int quidã scͥptores eoꝵ. qui eoꝵ ꝓpt̾ fero¬
citatem a senatu discerptũ eẽ dixcerunt. sub ornatũ¬

Expanded text:
Romulus occiso fratre regnauerat. Sed antequam Alba dirueretur, Romulus occiso fratre regnauerat. Sed antequam Alba dirueretur, transfusus est, inquiunt, populus eius in Romam, ut ex utraque una ciuitas fieret. Esto, ita factum sit; urbs tamen ilia, Ascanii regnum et tertium domicilium Troianorum deorum, ab urbe filia mater euersa est; ut autem belli reliquiae ex duobus populis unum facerent, miserabile coagulum multus ante fusus utriusque sanguis fuit. Quid iam singillatim dicam sub ceteris regibus totiens eadem bella renouata, quae uictoriis finita uidebantur, et tantis stragibus iterum iterumque et eorum stirpem posterosqcalamitatis hujus fuit, quod portas belli nullus clausit illorum. Nullus ergo illorum sub tot diis praesidibus in pace remulo viderit adulatio fabulosa, qua perhibetur receptus in coelum: viderint quidam scriptores eorum, qui eum propter ferocitatem a senatu discerptum esse dixerunt, subornatum
Abbreviated transcription (Latin):
ista fama porrigit᷑ impiũ spectacłm p̾bebat᷑: Uim
tũ paciebant᷑ studii sui dii illi p̃sides imꝑii romani
talium certaminũ tãqͣm theatrici spectatores. dones
oratioꝵ soror ꝓpt̾ curiacios tres ꝑemptos. ge ipsa t̾eis
ex altã parte fr̃no feio duobꝰ fr̃ibꝰ addetur. ne minꝰ
hab̾et mortiũ ȩtiam roma quȩ uicerat. Dem̃ ad frus¬
tum uictoriȩ alba subu̾sa ẽ. uͥ pꝰ iliũ quod greci el¬
terunt. ⁊ post lauiniũ ubi eneas pegrinum regnum
ataꝵ fugitiuum consticuerat. t̾cio loco habitauerant
numina illa tioiana. S more sus etteme pade uanes
futuse a igrauerat. ido deleta ẽ. Duscesserant uidelie
omnes aditis arisq relictis dis. quib̾ imꝑium ⁊lld ste¬
terat. discesserit sane ceorȩ iam t̾eio. ut eis quarta roma
ꝓuidentissime cndet᷑: displicuerat enum ⁊ alba. ubi
amulius expulso frȩ regnau̾at. ⁊ roma placuerat. ubi

Expanded text:
ista fama porrigitur, inpium spectaculum praebebatur? Vim ista fama porrigitur, inpium spectaculum praebebatur? Vim tamen patiebantur studii sui di illi praesides imperii Romani et talium certaminum tamquam theatrici spectatores, donec Horatiorum soror propter Curiatios tres peremtos etiam ipsa tertia ex altera parte fraterno ferro duobus fratribus adderetur, ne minus haberet mortium etiam Roma quae uicerat. Deinde ad fructum uictoriae Alba subuersa est, ubi post Ilium, quod Graeci euerterunt, et post Lauinium, ubi Aeneas regnum peregrinum adque fugitiuum constituerat, tertio loco habitauerant numina illa Troiana. Sed more suo etiam inde iam fortasse migrauerant, ideo deleta est. Discesserant uidelicet omnes adytis arisque relictis di, quibus imperium illud steterat. Discesserant sane ecce iam tertio, ut eis quarta Roma prouidentissime crederetur. Displicuerat enim et Alba, ubi Amulius expulso fratre, et Roma placuerat, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
albam se uicisse triumphabat. ⁊ sui sceleris laudem
głam nominabat. qm̃ laudatur pecc̃o inqͥt sc̾ptura
nr̃a in desid̾iis am̃ȩ suȩ.⁊ qui iniqͣ gerit bñdicitur.
ẜ allacia gͥ tegmina ⁊ deceptoriȩ dealbationes auferat᷑.
a rebꝰ ut sincero in spiciant᷑ ex amine. Nemo mͥ dicat
magnꝰ ille atq ille. qr cum illo ⁊ illo pugnauit ⁊ uic̃.
Pugnant ȩtiam gladiatores. uincunt ⁊ ipsi. ht̃ p̃mia
U̾tñ si in arenam ꝓcederent pugnaturi ut̾ se gladta¬
tores. quoꝵ alt̾ filius. alt̃ eẽ pat̾. tale spectacłm quis
ferret. quis nõ aufenet: Quomꝰ gͦ głiosum alt̾ius matꝰ.
alt̾iꝰ filiȩ ciuitatis uit̾ se armoꝵ potuit ẽẽ certam̃:
An ido diu̾sum fuit qd̾ arena ulla ñ fuit: ilatiores cãpi
ñ duoꝵ gladiatoꝵ. s in duobꝰ ppłis multoꝵ funeribꝰ
implebant᷑. nec amphiteatro cuigebant᷑ illa certa¬
mina. s uniu̾so orbe. ⁊ tunc uiuis ⁊ posteris quo usq

Expanded text:
Albam se uicisse triumphabat et sui sceleris laudem Albam se uicisse triumphabat et sui sceleris laudem gloriam nominabat, quoniam laudatur, inquit scripturar in desideriis animae suae et qui iniqua gerit benedicitur. Fallacia igitur tegmina et deceptoriae dealbationes auferantur a rebus, ut sincero inspiciantur examine. Nemo mihi dicat: magnus ille adque ille, quia cum illo et illo pugnauit et uicit. Pugnant etiam gladiatores, uincunt etiam ipsi, habet Et tamen si in harenam procederent pugnaturi inter se gladiatores, quorum alter filius, alter esset pater, tale spectaculum quis ferret? quis non auferret? Quo modo ergo gloriosum alterius matris, alterius filiae ciuitatis inter se armorum potuit esse certaes campi non duorum gladiatorum, sed in duobus populis multorum funeribus inplebantur, nec amphitheatro cingebantur illa certamina, sed uniuerso orbe et tunc uiuis et posteris, quo usque
Abbreviated transcription (Latin):
pensent᷑. nuda udicent᷑. Cansa dicat᷑ albȩ. sicut troie
adult̾iũ dicebat᷑. nulla tał. nulla simił inuenitur.
tantũ ut resides moueret. T̃ ullꝰ in arma uiros . xx̾ de¬
sueta triumphis agmina. Illo itaq uicio tantum
scelus ꝑpetͣtum ẽ sociał belli atq cognati. qd̾ uitiũ sali¬
stius magnũ transeunt̾ attingit. Cum enĩ laudans
breuit̾ antiquiora cõmemorass tempora. qnõ uita
hominũ sine cupiditate agitabat᷑. ⁊ sua euiq satis
placebant. pꝰea uero inquit qͣm in asia eyrus. in gre¬
cia lacedemonii ⁊ athenienses ceꝑe urbes atq nati¬
ones subigere libidinẽ dñandi causam belli hab̾e.
maximã głam ĩ maximo imꝑio putare.⁊ cetera quę
ipse insticuerat dic̾e̾. mͥ hucusq satis sit eius uerba
posuisse. Libido ista dnandi magnis mał agitat. ⁊
cont̾it humanũ genus. Hac libidine roma tẽ uictã

Expanded text:
pensentur, nuda iudicentur. Causa dicatur Albae, sicut Troiae pensentur, nuda iudicentur. Causa dicatur Albae, sicut Troiae adulterium dicebatur. Nulla talis, nulla similis inuenitur; tantum ut resides moueret Tullus in arma uiros et iam desueta triumphis Agmina. Illo itaque uitio tantum scelus perpetratum est socialis belli adque cognati, quod uitium Sallustius magnum transeunter adtingit. Cum enim laudans breuiter antiquiora commemorasset tempora, quando uita hominum sine cupiditate agitabatur et sua cuique satis placebant: Postea uero, inquit, quam in Asia Cyrus, in Graecia Lacedaemonii et Athenienses coepere urbes adque nationes subigere, libidinem dominandi causam belli habere, maximam gloriam in maximo imperio putare\', et cetera quae ipse instituerat dicere. Mihi huc usque satis sit eius uerba posuisse. Libido ista dominandi magnis malis agitat et conterit humanum genus. Hac libidine Roma tunc uicta
Abbreviated transcription (Latin):
uidetur affectus. Illa quẽ uirũ iã fide media retine¬
bat. aut forte etiam ipsum frẽm dolẽs qui enĩ occiderat.
cui sororem ꝓmiserat. puto qd̃ ñ culpabilit̾ fleuerit.
Uñ enĩ apud uirgiliũ piꝰ eneas laudabilit̾ dolet hostẽ
x̃ sua ꝑemptũ manii. uñ marcellꝰ siracusanã ciuita¬
tẽ recolens eiꝰ paulo añ culm̃ ⁊ glam sub manus suaᷤᷤ
subito concidisse cõmunẽ cogitans conditionẽ flendo
miseratꝰ ẽ. q̃so ab humano impetremꝰ affectu. ut fin̾a
sponsũ suũ afre suoꝑẽtũ sine c̾mine fleu̾it. si uiri ho¬
stes a se uictos g̃ cum laude fleuer̃. Qͣ sponso afre illa¬
tam mortẽ qnõ femina illa flebat. te se contra matrẽ
ciuitatem tanta strage bellasse.⁊ tanta huic ⁊ ĩ
cognoti eruoris effusione uicisse roma gaudebat. Edm
obtendit᷑ nonĩ laudis. nomĩq uictorie: Remotis ob¬
stacłis insane opinionis. facinora nuda e̾nant᷑. nuda

Expanded text:
uidetur adfectus. Illa quem uirum iam fide media retineuidetur adfectus. Illa quem uirum iam fide media retinebat, aut forte etiam ipsum fratrem dolens, qui eum occiderat cui sororem promiserat, puto quod non culpabiliter fleuerit. Unde enim aput Vergilium pius Aeneas laudabiliter dolet hostem etiam sua peremtum manu? Unde Marcellus Syracusanam ciuitatem recolens eius paulo ante culmen et gloriam sub manus suas subito concidisse communem cogitans condicionem flendo miseratus est? Quaeso ab humano inpetremus adfectu, ut femina sponsum suum a fratre suo peremtum sine crimine fleuerit, si uiri hostes a se uictos etiam cum laude fleuerunt. Ergo sponso a fratre inlatam mortem quando femina illa flebat, tunc se contra matrem ciuitatem tanta strage bellasse et tanta hinc et inde cognati cruoris effusione uicisse Roma gaudebat. Quid mihi obtenditur nomen laudis nomenque uictoriae? Remotis obstaculis insanae opinionis facinora nuda cernantur, nuda
Abbreviated transcription (Latin):
tederet pari defectione c̾taminũ. Tc̃ euentũ belli
det̾geminis hinc atq iñ fr̃ibꝰ placuit exꝑiri. Aroma¬
nis tres oratii. ab albanis aut̃ tres curiatii ꝓcesser̃.
Acuriatiis tribꝰ. oratii duo. ab uno aut̃ oratio tres cu¬
riatii suꝑati et extincti sunt. Ita roma extitit uic¬
trix. ea clade ȩtiam incertamine eaetremo. ut de sex
unus rediret domum. Cuiꝰ dampnũ nisi utriusq:
Cui luctꝰ nͥ eneȩ stirpi. nͥ ascanii posteris. nͥ ꝓli uen̾iᷤ.
nͥ nepotibꝰ iouis: Nam ⁊ ħ plusqͣm euulȩ bellũ fuit.
qño filia cuntas. cũ eiuitate matre pugnauit. Acce ᷤᷤ¬
orrendum malũ. Nam ut erant ambo ppłi pͥus amiei.
uicimi qͥppe atq cognati. uni curiacioꝵ desponsata
fuerat oratioꝵ soror. Hȩc pꝰea qͣm sponsi spolia ĩ uic¬
tore fr̃e conspeã. ab eodem fr̃e qm̃ fleuit occisa ẽ.
humanior hꝰ uniꝰ fiñȩ qͣm unu̾si ppłi romani mͥ fuisse

Expanded text:
taederet pari defectione certaminum. Tunc euentum belli taederet pari defectione certaminum. Tunc euentum belli de tergeminis hinc adque inde fratribus placuit experiri; a Romanis tres Horatii, ab Albanis autem tres Curiatii processerunt; a Curiatiis tribus Horatii duo, ab uno autem Horatio tres Curiatii superati et extincti sunt. Ita Roma extitit uictrix ea clade etiam in certamine extremo, ut de sex unus rediret domum. Cui damnum in utrisque, cui luctus, nisi Aeneae stirpi nisi Ascanii posteris, nisi proli Veneris nisi nepotibus Iouis? Nam et hoc plus quam ciuile bellum fuit, quando filia ciuitas cum ciuitate matre pugnauit. Accesue horrendum malum. Nam ut erant ambo populi prius amici uicini quippe adque cognati, uni Curiatiorum desponsata fuerat Horatiorum soror; haec postea quam sponsi spolia in uictore fratre conspexit, ab eodem fratre, quoniam fleuit, occisa est. Humanior huius unius feminae quam uniuersi populi Romani mihi fuisse
Abbreviated transcription (Latin):
regni romulꝰ feire compulsꝰ ẽ germani osortis in pa¬
ciens. S qño ⁊ istũ dui toleraret. qui fr̃em geminũq
ñ ꝑtulit: Uñ ⁊ ipso int̾fec̾to ut maior ds̃ eẽt regnũ
solus obtinuit. Quȩ sunt ista uira nuptiarũ. quȩ
uritam̃ta belloꝵ. quȩ fed̾a germanitatis. afinitatis.
societatis. diuinitatis. q̃ postremo sub tot diis tutori¬
bus uicia ciuitatis. uides qͣnta hinc dici ⁊ qͣm młta
possent. nͥ quȩ suꝑ sunt nr̃a curaret intencio.⁊ ser¬
regibꝰ: Quanto malo ñ solũ suo s &e̾ romanoꝵ in
bellũ albani ꝓuocati sunt. quia uidelicet pax numȩ
tã longa uiluerat: Qm crebre strages romam alba¬
niq ex̾citꝰ fuer̃. & utriusq cõminutio ciuitatis:
Alba nãq illa qͣm filiꝰ eneȩ ereauit ascaniꝰ romȩ mat̾
ꝓpͥor ipsa qͣm troia atullo hostilio rege ꝓuocata cõflix̃.
confligens aut̃ ⁊ afflicta ẽ ⁊ afflixit. donec multoꝵ

Expanded text:
regni Romulus ferre conpulsus est, germani consortis inparegni Romulus ferre conpulsus est, germani consortis inpatiens: sed quando et istum diu toleraret, qui fratrem geminumque non pertulit? Unde et ipso interfecto, ut maior deus esset, regnum solus obtinuit. Quae sunt ista iura nuptiarum, quae inritamenta bellorum, quae foedera gsocietatis, divinitatis? quae postremo sub tot diis tutoribus vita civitatis? Vides quanta hinc dici et quam multa possent, nisi quae supersunt nostra curaret intentio, et serregibus? Quanto malo non solum suo, sed etiam Romanorum in bellum Albani prouocati sunt, quia uidelicet pax Numae tam longa uiluerat! Quam crebrae strages Romani Albanique exercitus fuerunt et utriusque comminutio ciuitatis! Alba namque illa, quam filius Aeneae creauit Ascanius, Romae mater proprior ipsa quam Troia, a Tullo Hostilio rege prouocata conflixit, confligens autem et adflicta est et adfiixit, donec multorum
Abbreviated transcription (Latin):
uiris timebant redeuntibꝰ dolebant. nec timorẽ hñtes¬
uictoriis maritoꝵ: Huc accedebat qd̾ ut sunt alt̾na bel¬
loꝵ. aliq̃ parentũ ferro amiser̃ uiros aliq̃ utroꝵq femo.¬
⁊ parentes ⁊ iuros. Neq eni ⁊ apud romanos parua
fuer̃ illa discrimina. Si quidẽ ad obsidionẽ qͦ ꝑuentũ
ẽ ciuitatis. clausisq portis se tuebant᷑. Quibꝰ dolo aꝑtiᷤ
admissisq hostibꝰ int męnia in ipso foro scȩlerata ⁊ nunis
grauiꝰ fedabant p̾stinas qͣmius ⁊ ipsas pudendas lu¬
gendasq uictorias. Id tñ romulꝰ de suoꝵ iã uirtute
desꝑans. iouẽ orauit ut starent atq ille hac occasione
nom̃ statoris inuenit. Hec finis ẽẽt tanti mali. nisi
raptȩ ille laceratis cͥnibꝰ emicarent: ⁊ ꝓuolutȩ paren¬
tibus irã eoꝵ iustissimã ñ armis uictricibꝰ. s supplici
pietatȩ sedarent. Dem̃ titũ taciũ rege sabinoꝵ sociũ

Expanded text:
uiris timebant, redeuntibuiris timebant, redeuntibvictoriis maritorum. Huc accedebat quod, ut sunt alterna bellorum, aliquae parentum ferro amiseret parentes et uiros. Neque enim et aput Romanos parua fuerunt illa discrimina, si quidem ad obsidionem quoque peruentum est ciuitatis clausisque portis se tuebantur; quibus dolo apertis admissisque hostibus intra moenia in ipso foro scelerata et nimis grauius foedabant pristinas, quamuis et ipsas pudendas lugendasque uictorias. Hic tamen Romulus de suorum iam uirtute desperans Iouem orauit ut starent, adque ille hac occasione nomen Statoris inuenit; nec finis esset tanti mali, nisi raptae illae laceratis crinibus emicarent et prouolutae parentibus iram eorum iustissimam non armis uictricibus, sed supplici pietate sedarent. Deinde Titum Tatium regem Sabinorum socium
Abbreviated transcription (Latin):
datũ sceleri canimꝰ. Uicerunt gͦ romani ut strage
soceroꝵ manibꝰ cruentis ab eoꝵ filiabꝰ amplexꝰ misera¬
biles extorq̃rent. nec ille auderẽt flere patres occisos.
ne offend̾ent uic tores maritos quȩ adhuc ilł pugnãtibꝰ
ꝓ quibꝰ fac̾ent uota nesciebant. ĩ alibꝰ nuptiis ppłm
romanũ ñ uenꝰ s bellona donauit. aut fortassis allec¬
c̾to illa inferna furia iã eis fauente uinone plꝰ millo
habuit licentiȩ. qͣm cũ eiꝰ p̃cibꝰ otͣ eneã fu̾at excitata.
A ndromachȩ feliciꝰ captiuata ẽ. qͣm illa ouigia romana
nupser̃. licet seruiles tam̃ pꝰ eiꝰ amplexꝰ nullũ t̾ianoꝵ
purus occidit. romam aut̃ socenas int̾ficiebant ĩ p̃liis.
quoꝵ iã filias ãplexabant᷑ in thalamis. Illa uictori
subdita dolore tantũ suoꝵ mortem potuit ñ tunere.
Ille societate bellantibꝰ parentũ suoꝵ mortes p̾cedentibꝰ

Expanded text:
datum sceleri canimus. Vicerunt ergo Romani, ut strage datum sceleri canimus. Vicerunt ergo Romani, ut strage socerorum manibus cruentis ab eorum filiabus amplexus miserabiles extorquerent, nec illae auderent flere patres occisos, ne offenderent uictores maritos, quae adhuc illis pugnantibus pro quibus facerent uota nesciebant. Talibus nuptiis populum Romanum non Venus, sed Bellona donauit; aut fortassis Allecto illa inferna furia iam eis fauente Iunone plus in illos habuit licentiae, quam cum eius precibus contra Aenean fuerat excitata. Andromacha felicius captiuata est, quam illa conubia Romana nupserunt. Licet seruiles, tamen post eius amplexus nullum Troianorum Pyrrhus occidit; Romani autem soceros interficiebant in proeliis, quorum iam filias amplexabantur in thalamis. Illa uictori subdita dolere tantum suorum mortem potuit, non timere; illae sociatae bellantibus parentum suorum mortes procedentibus
Abbreviated transcription (Latin):
gnaicatie sue. Primo eni sub ipsis regib ex cepto numa
pompilio de quo iam supͣ locutꝰ sum. quantũ malũ
disor diosi certaminis fuit. qd̾ frẽm romuli coegit oc
mano rerũ dños gentã togatam. nec uenuis ipsa
eueidas suos ptitauit ad nuare ut bono ⁊ equo more
ꝯiugia m̾erent᷑. dadesq tanta uruit hꝰ inopie. ut ea do¬
lo raꝑent. marq compellerent᷑ pugnare cũ soceris. ut
misere feminȩ nõdũ ex imuria maritis ꝯciliate. iam
parentũ sanguine dotarentur. At enĩ uicerunt ĩhac
conflitione romani uicinos suos. Quantis ⁊ qͣm młtis
utrĩq uuln̾ibꝰ ac funcribꝰ tã ꝓpinquoꝵ ⁊ ꝯfiniũ iste
uictoriȩ ostiterint. ꝓpt̾ unum cesarem socerũ. ⁊ unũ
generũ eiꝰ pompeim. iã mortua cȩsaris filia uxore
pompei. qͣnto ⁊ qͣm iusto doloris instinc̾tu lucanꝰ ex ela¬
mat. Bella ꝑ emathios plꝰ qͣm cuulia campos. uisq

Expanded text:
granditati suae. Primo enim sub ipsis regibus, excepto Numa granditati suae. Primo enim sub ipsis regibus, excepto Numa Pompilio, de quo iam supra locutus sum, quantum malum discordiosi certaminis fuit, quod fratrem Romuli coegit occomanos rerum dominos gentemque togatam, nec Venus ipsa Aeneidas suos potuit adiuuare, ut bono et aequo more coniugia mererentur, cladesque tanta inruit huius inopiae, ut ea dolo raperent moxque conpellerentur pugnare cum soceris, ut miserae feminae nondum ex iniuria maritis conciliatae iam parentum sanguine dotarentur? At enim uicerunt in hac conflictione Romani uicinos suos. Quantis et quam multis utrimque uulneribus et funeribus tam propinquorum et confinium istae uictoriae constiterunt! Propter unum Caesarem socerum et unum generum eius Pompeium iam mortua Caesaris filia, uxore Pompei, quanto et quam iusto doloris instinctu Lucanus exclamat: Bella per Emathios plus quam ciuilia campos Iusque
Abbreviated transcription (Latin):
deam ciuẽ romanã. Sub hoc tot dõꝵ p̾sidio. quos
numerare qͥs pot̾ indigenas. ⁊ alienigenas. cȩlestes.
t̾restres. infernos. marinos. fontanos. fluuiales: ⁊ ut
uairo dic certos atq incertos. in om̃ibꝰq generibꝰ dõꝵ
sic̃ in animalibꝰ mareᷤ ⁊ feminas. sub ħ gͦ tot dõꝵ p̾sidio
osticuta roma. ñ tam magnis ⁊ orrendis cladibꝰ. qͣleᷤ
ex młtis pauea cõmemorabo agitari affligiq debuit.
Nimis eni młtos dõs gͣndi fumo suo tãqͣm signo dato
ad tuitionem congregau̾at. qͥbꝰ templa altaria. sacͥfi¬
cia. sacerdotes. instituendo atq p̃bendo. sumiũ uerũ
dm̃ eui uni ħ ritȩ gesta debent᷑ offend̾at. E̾ felicior
quidẽ cũ paucioribꝰ uixit. S qͣnto maior facta ẽ sicu¬
ti nauis nautas tanto plures adhibendos putauit.
credo desꝑans pauciores illos sub q̃bꝰ incõparatione
peioris uite meliꝰ uixcerat. ñ sufficere ad opitulandũ

Expanded text:
deam ciuem Romanam. Sub hoc tot deorum praesidio quos deam ciuem Romanam. Sub hoc tot deorum praesidio quos numerare quis potest, indigenas et alienigenas, caelites terrestres infernos, marinos fontanos fluuiales, et, ut Varro dicit, certos adque incertos, in omnibusque generibus deorum, sicut in animalibus, mares et feminas? — sub hoc ergo tot deorum praesidio constituta Roma non tam magnis et horrendis cladibus, quales ex multis paucas commemorabo, agitari adfligique debuit. Nimis enim multos deos grandi fumo suo tamquam signo dato ad tuitionem congregauerat, quibus templa altaria, sacrificia sacerdotes instituendo adque praebendo summum uerum Deum, cui uni haec rite gesta debentur, offenderet. Et felicior quidem cum paucioribus uixit, sed quanto maior facta est, sicut nauis nautas, tanto plures adhibendos putauit; credo, desperans pauciores illos, sub quibus in conparationem peioris uitae melius uixerat, non sufficere ad opitulandum
Abbreviated transcription (Latin):
mam. siue qñoq asba euersa fuerant tͣnsituri. uel
taqͣm fugitiuis custodes adhib̾et. uł tãqͣm inualidis
tenta. quȩ tam multa illic pompiliꝰ instituerat. Nã
ipsiꝰ sũmũ templũ ñdũ habebat iouis. rex qͥppe tar¬
qͥnius ibi capitoliũ fab̾cauit. E sculapiꝰ aut̃ ab epidaun
abiuit ad romã. ut ꝑitissimꝰ medicus in urbe nobiliᷤᷤ¬
sima artẽ głosiꝰ ex̾ceret. mat̾ &e dõꝵ nescio unde aue¬
sino monte. Indignũ enĩ erat. ut cum eiꝰ filiꝰ iã colli
capitolino p̾sideret. ad huc ipsa in loco ignobili lati¬
taret. Quȩ tam̃ si omiũ dõꝵ mat̾ ẽ. ñ solũ secuta ẽ
romã quosdã filios suos. uerum ⁊ alios p̾cessit secu¬
turos. Miror sane si ipsa peꝑit cinocephalũ. qͥ longe
pꝰea ueñ ex egipto. Utrum c̃e dea febris ex illa nata
sit. uid̾it escuolapiꝰ ꝓnepos eiꝰ. S uñcumq nata sit.
nõ opinor audebunt eã dice̾ ignobilẽ dii ꝑegrini.

Expanded text:
rant, siue quandoque Alba euersa fuerant transituri, uel rant, siue quandoque Alba euersa fuerant transituri, uel tamquam fugitiuis custodes adhiberet uel tamquam inualidis tenta, quae tam multa illic Pompilius constituerat. Nam ipsius summum templum nondum habebat Iouis; rex quippe Tarquinius ibi Capitolium fabricauit; Aesculapius autem ab Epidauro ambiuit ad Romam, ut peritissimus medicus in urbe nobilissima artem gloriosius exerceret; Mater etiam deum nescio unde a Pessinunte. Indignum enim erat, ut, cum eius filius iam colli Capitolino praesideret, adhuc ipsa in loco ignobili latitaret. Quae tamen si omnium deorum mater est, non solum secuta est Romam quosdam filios suos, uerum et alios praecessit etiam secuturos. Miror sane, si ipsa peperit Cynocephalum, qui longe postea uenit ex Aegypto. Utrum etiam dea Febris ex illa nata sit, uiderit Aesculapius pronepos eius; sed undecumque nata sit, non, opinor, audebunt eam dicere ignobilem di peregrini