comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hec deo placuisse ñ ambigo. qd̃ aũ pas¬
cha ñ suo tempore obseruabat. uł cano¬
nicum eiꝰ tempꝰ ignorans. uł sue gen¬
tis auctoritate ne agnitũ sequeret᷑
deuictus. ñ approbo nec laudo. In quo
tam̃ hec approbo. qd̃ incelebratiõe sui
pasche ñ aliud corde tenebat uen̾abat᷑
⁊ p̃dicabat. quã qd̃ nos idẽ redẽptionẽ
gen̾is humani. ꝑ passionẽ ⁊ resurrectõnẽ¬
⁊ ascensionem in celis. mediatoris d̾i ⁊ ho¬
minũ homĩs iħu xp̃i. Uñ ⁊ hanc ñ ut
qͥdam falso opinant᷑ qͣr tadecima luna
inqualibet fersa cum uideis. S die

Expanded text:
go. Quod autem Pascha non suo tempore observabat, vel canonicum ejus tempus ignorans, vel suae gentis auctoritate ne agnitum sequeretur devictus, non adprobo, nec laudo. In quo tamen hoc adprobo, quia in celebratione sui Paschae non aliud corde tenebat, venerabatur, et praedicabat, quam quod nos, id est, redemptionem generis humani per passionem, resurrectionem, ascensionem in coelos mediatoris Dei et hominum Hominis Jesu Christi. Unde et hanc non, ut quidam falso opinantur, quarta decima luna in qualibet feria cum Judaeis, sed die
Abbreviated transcription (Latin):
mis furentib undis pelagi. temp¬
tabant naute anchoris in mare inis¬
sis nauem retinere: neq hoc agentes
aliquid ꝓficiebant. Cũq ũgentib¬
undiq ⁊ impłe incipientib naum.
fluctib mortẽ ÷ͥ om̃s ĩminere ⁊ lam¬
iamq adeẽ uid̾ent: tandem prb̃r re¬
miniscens ũba antistitis. assumpta
ampulla misit de oleo inpontũ: &
statim ut p̾dictum erat suo quienit
aferuore. Sioq factum ẽ ut uirdei ⁊¬
ꝓpħie sp̃m tempestatẽ p̾dixerit futu¬
ortam: quãiuis corporalit̃ absens so¬
piu̾it. Quiꝰ ordinẽ miracłi ñ qͥlibet
dubirs relator. s sidelissimꝰ mͥ nr̃ł¬

Expanded text:
mis furentibus undis pelagi, tenmis furentibus undis pelagi, tentabant nautae anchoris in mare missis navem retinere, neque hoc agentes, aliquid proficiebant: cumque verrentibundique et implere incipientibus navem fluctibus, mortem sibi omnes imminere, jamjamque adesse viderent, tandem presbyter reminiscens verba antistitis, adsumpta ampulla, misit de oleo in pontum, et statim, ut praedictum erat, suo quievit a fervore. Sicque factum est, ut vir Dei piritum tempestatem praedixerit futuortam, quamvis corporaliter absens, sopiverit. Cujus ordinem miraculi non quilibet dubius relator, sed fidelissimus
Abbreviated transcription (Latin):
do pꝰ dira antistitis p̃sagia. tristi
fuerit etiã miracłoꝵ signis int̾nus
causa pon̾e satis sit. Prb̃r qͥdam no¬
pib scłi houorabił cum mitt̾etur
cantiam obadducendã inde con¬
iugem regi osuumno filiã uideli¬
cet eduumi regis eanfledã quia
occiso patre illuc fuerat adducta: qͥ
t̾restri qͥdem itinere illo uenire. s
nauigio cum uirgine redire dispo¬
nebat: accessit ad ep̃m aydantun
obsecrans eum ꝓ se suisꝙ qui tantũ
iter erant aggressuri dño suppli¬
care. Qui benedicens illos. ac̃ dño
cõmendans. dedit etiam oleũ sc̃tfi¬
catum. Scio inquiens qd uͥ nauem
ascenderitis: tempestas uob̃ ⁊ ueritꝰ
contͣrius suꝑueniet: s tu mem̃to
ut hoc oleum qd̃ tͥ do mittas in mare:
& statim quiescentib uentis sere¬
nitas maris uos leta ꝓsequetur: ac̃
cupito itu̾e domũ remitet. Orie
cuncta ut p̃dixerat antistes ex or¬
dine completa sunt. Et qͥdem in pri¬

Expanded text:
post, dira antistitis praesagia tristi post, dira antistitis praesagia tristi fuerit, etiam miraculorum signis internus causa ponere satis sit. Presbyter quidam nopibus saeculi honorabilis, cum mitteretur Cantiam ob adducendam inde conjugem regi Osuio, filiam videlicet Aeduini regis Eanfledam , quae occiso patre illuc fuerat adducta: qui terrestri quidem itinere illo venire, sed navigio cum virgine redire disponebat, accessit ad episcopum Aidanum, obsecrans eum, pro se suisque qui tantum iter erant adgressuri, Domino supplicare. Qui benedicens illos, ac Domino commendans, dedit etiam oleum sanctificatum: « Scio, inquiens, quia ubi navem ascenderitis, tempestas vobis et ventus contrarius superveniet: sed tu memento ut hoc oleum quod tibi do, mittas in mare; et statim quiescentibus ventis, serenitas maris vos laeta prosequetur, ac cupito itinere domum remittet. » Quae cuncta ut praedixerat antistes, ex ordine completa sunt: et quidem inpri
Abbreviated transcription (Latin):
ad focum calefieri cum ministsͥ
⁊ repente int̾calefaciendum recor¬
deuis ũbum quod dixerat ill antis¬
tes discinxit se gladiosuo.⁊oedit
illum ministro. festinꝰq accedẽs
ance pedes ep̃i corruit: postulans
inceps aliquid loquar de hoc aut
iudicabo quid uł quantũ de pecu¬
nia nr̃a filisdei tribuas. Qd̾ uidens
ep̃c multũ ꝑtimuit ac statim exur¬
gens leuauit eum: ꝓmittens eum
multũ illi eẽ placatũ. Dum mͦ ille
residens ad epulas tͥsticiam depo¬
neret. dumiq rex iubente ac̃ postulã¬
te ep̃o leticiami reciꝑet: cepit econtͣ
ep̃c tristis usq ad lacrimarũ ꝓffusio¬
nem effici. Quem dũ prbr suus lii
gua patria quam rex ⁊ domestici enꝰ
ñ nouerant quare lacͥmaret᷑ int̾¬
rogasset. scio inquit qr ñ multo tẽ¬
pore uicturꝰ ẽ rex: nũqͣm enĩante
animadũto illum citiꝰ ex hac uita
rapiendum. Nonenim digna ẽ hec
gens talem hab̾e rectorẽ. Nec mul

Expanded text:
ad focum calefieri cum ministris: ad focum calefieri cum ministris: et repente inter calefaciendum recordans verbum quod dixerat illi antistes, discinxit se gladio suo, et dedit illum ministro, festinusque accedens ante pedes episcopi conruit, postulans inceps aliquid loquar de hoc, aut judicabo quid vel quantum de pecunia nostra filiis Dei tribuas. » Quod videns episcopus, multum pertimuit, ac statim exsurgens levavit eum, promittens se multum illi esse placatum, dummodo ille residens ad epulas tristitiam deponeret. Dumque rex, jubente ac postulante episcopo, laetitiam reciperet, coepit e contra episcopus tristis usque ad lacrymarum profusionem effici. Quem dum presbyter suus lingua sua patria, quem rex et domestici ejus non noverant, quare lacrymaretur interrogasset: « Scio, inquit, quia non multo tempore victurus est rex: nunquam enim ante animadverto illum citius ex hac vita rapiendum: non enim digna est haec gens talem habere rectorem. » Nec multo
Abbreviated transcription (Latin):
cet̾as uirtutes ⁊ modestie: ⁊ ut ita
cdicam spetialis benedictiõis gliã
etiã maxims fertur ẽẽ humilitatis¬
fuisse. ut uno pbare sat erit exemplo.
Donau̾at equũ optimũ antistiti ay.¬
dano: inquo ille qͣmuis ambulare
solitꝰ uł amniũ fluenta tͣnsire: uł
si alia quelibet necessitas insiftet
uiam ꝑag̾e posset: cui cum paruo
int̾iecto tempore: pauꝑ qͥdam occur¬
curreret elemosinã petens. desiliẽs
ille p̃cepit equũ ita ut erat stratus
regalit̾ pauꝑi dari. Erat enĩ mul¬
tum misericors: ⁊ cultor pauꝑm. ac̃
uelut pat̾ miseroꝵ. Hoc cum regi
eẽt relatum: dicebat ep̃o cum forte
ingressuri eẽnt ad pͣndrum. Quid
uolusti dñe antistes: equũ regiũ
pauꝑi dare: Nũquid ñ habuimꝰ
equos uiliores plurimos uł aliaᷤ spe¬
cies que ad pauꝑm dona suffic̾ent.
quãuis illum equũ ei ñ dares quẽ
tibi spetialit̾ possidendum elegi: Cin
statim ep̃c. Quid loqueris inquit
sidebat in suo loco. Porro rex uene

Expanded text:
 virtutes et modestiam, et, ut ita dicam, specialis benedictionis glorias, etiam maxima fuisse fertur humilitas, ut uno probare sat erit exemplo. Donaverat equum optimum antistiti Aidano, in quo ille quamvis ambulare solitus, vel amnium fluenta transire, vel si alia quaelibet necessitas insisteret, viam peragere posset. Cui cum parvo interjecto tempore pauper quidam occurreret eleemosynam petens, desiliens ille praecepit, equum, ita ut erat stratus regaliter, pauperi dari: erat enim multum misericors, et cultor pauperum, ac velut pater miserorum. Hoc cum regi esset relatum, dicebat episcopo, cum forte ingressuri essent ad prandium: « Quid voluisti, domine antistes, equum regium,pauperi dare? Nunquid non habuimus equos viliores plurimos, vel alias species quae ad pauperum dona sufficerent, quamvis illum eis equum non dares, quem tibi specialiter possidendum elegi? » Cui statim episcopus. « Quid loqueris, inquit,sidebat in suo loco. Porro rex. vene
Abbreviated transcription (Latin):
remanserunt cum beato furseo tres
angłi: de quib diximus qui eum ad
corpus referrent. Cũq p̃fato igni ma¬
uir dei ubi ad patefactam usq inter
ignib torrebant iactauerunt in eũ
& contingentes humerũ maxillãq

Expanded text:
remanserunt cum beato Furseo tres remanserunt cum beato Furseo tres angeli, de quibus diximus, qui eum ad corpus referrent. Cumque praefato igni mavir Dei ubi ad patefactam usque interignibus torrebant, jactaverunt in eum, et contingentes humerum maxi lamque
Abbreviated transcription (Latin):
ille dix̃ angło: dñe ecce ignis mͥ appro¬
iste ac̃ grandis eẽ rogus uidetur. tam̃
uixta oꝑi merita oꝑm singłos exa¬
minat. quia uniꝰcuiꝰq cupiditas in
hoc igne ardebit. Sicut enim quisar¬
det in corpore ꝑ illicitam uoluptatẽ.
ita solutis corpore ardebit ꝑ debitã
penam. Tunc uidit unũ de trib an¬
głis qui sibi in tota utraq uisione duc¬
tores affuerunt: p̃cedentem ignes flã
curũuolantes: ab igniũ seꝑiculo
defende. Uidit aũ & demones ꝑ ig¬
nem uolantes: incendia belloꝵ cont᷑
iustos struere. Sequunt᷑ adu̾sus ip̃m
accusationes malignoꝵ. defensiones
spũum bonoꝵ copiosior celestiũ ag¬
minũ usio: s ⁊ uiroꝵ de sua natiõe
ñ ignobiliter potitos. fama iam uul¬
gante comꝑerat a quib ñ pouea que
uł ip̃i ut om̃ib qui audire uellent
multũ salubria eẽnt audinit. Qui
cum ũba finissent & cum angłicis
spiritib ip̃i quoq ad celos redirent:

Expanded text:
ille dicit angelo: « Domine, ecce ignis mihi adproille dicit angelo: « Domine, ecce ignis mihi adproiste ac grandis esse rogus videtur, tamen juxta merita operum singulos examinat; quia uniuscujusque cupiditas in hoc igne ardebit. Sicut enim quis ardet in corpore per inlicitam voluptatem, ita solutus corpore ardebit per debitam poenam. » Tunc vidit unum de tribus angelis, qui sibi in tota utraque visione ductores adfuerunt, praecedentem ignes flammcircumvolantes, ab ignium se periculo defendere. Vidit autem et daemones per ignem volantes, incendia bellorum contra justos struere. Sequuntur adversus ipsum accusationes malignorum, defensiones spirituum bonorum, copiosior caelestium agminum visio; sed et virorum de sua natione non ignobiliter potitos, fama jam vulgante, compererat; a quibus non pauca, quae vel ipsi, vel omnibus qui audire vellent, multum salubria essent, audivit. Qui cum verba finissent, et cum angelicis spiritibus ipsi quoque ad coelos redirent,
Abbreviated transcription (Latin):
accipiet. In quib tam̃ unum ẽ quod &
uos in hac hystoria pon̾e multis mo¬
dum diximus. Cum gͦ in altum eẽt
elatus iussus ẽ ab angłis qui eum du
cebant respicere inmundũ. at ille
oculos in inferiora deflectens. udit
quasi ualem denebrosam subtus se
inimo positam. Uidit ⁊ quatuor ig¬
nes in aere ñ multo abinuicem spa¬
cio distantes. ⁊ int̃rogans angłos qͥ
eẽnt hi ignes: audiuit hos eẽ ignes
bap̾mo abre. nuntiare nos sathane
⁊ om̃ib oꝑib eius ꝓmisimꝰ. minime
implemus. Alterum cupiditatis cũ
mundi diuitias amori celestium p̃p̃o-¬
nimus t̾cium dissensionis eum am-¬
mos ꝓximoꝵ etiam in suꝑuacuis reb
offend̾e ñ formidamus. Quarum im¬
pietatis cum infirmiores spoliare ⁊
eis fraudem fac̾e ꝓ nichilo ducumus.
crescentes uͦ paulatim ignes usq ad
inuicem sese extend̾unt: atq in im¬
mensam actunati sunt flãmam.
Cũꝙ appropinquassent ꝑtimescens

Expanded text:
accipiet. In quibus tamen unum est, quod et accipiet. In quibus tamen unum est, quod et nos in hac historia ponere multis commodum duximus. Cum ergo in altum esset elatucebant, respicere in mundum. At ille oculos in inferiora deflectens, vidit quasi vallem tenebrosam subtus se in imo positam. Vidit et quatuor ignes in aere, non multo ab invicem spatio distantes. Et interrogans angelos, qui essent hi ignes, audivit hos esse ignes baptismo abrenunciare nos Satanae et omnibus operibus ejus promisimus, minime implemus: alterum cupiditatis, cum mundi divitias amori caelestium praeponimus: tertium dissensionis, cum animos proximorum, etiam in supervacuis rebus offendere non formidamus: quartum impietatis, cum infirmiores spoliare, et eis fraudem facere pro nihilo ducimus. Crescentes vero paulatim ignes usque ad invicem sese extenderunt, atque in inmensam adunati sunt flammam. Cumque adpropinquassent, pertimescens
Abbreviated transcription (Latin):
disciplinis. ⁊ qd̵ maxime scõs decet
ouncta que agenda didicerat. solli¬
citus ag̾e curabat. Quid multa: ꝓce¬
dente tempore ⁊ ip̃e s monaft̾ium
in quo lib̃ius celestib studiis uaca¬
ree ꝯstruxit. uͥ correptꝰ infirmitate.
sicut libellus de uitã eiꝰ conscͥptus suf¬
ficient̃ edocet. raptꝰ ẽ ecorpore. aues.¬
pera usq ad gallicantũ c̃orpore exu¬
tus. angłicoꝵ hominũ ⁊ aspectus
intueri.⁊ laudes beatas meruit
ibunt scĩ de uixtute in uirtutem.
⁊ it̾m uidebitur d̾s deoꝵ in syon.
ui reductus in corpore ⁊ die t̾cia rur¬
sum ecluctus. uidit ñ solum maiora
beatoꝵ gaudia. s ⁊ maxima malig¬
norũ sp̃uum certamina. qui cre¬
bris accusationib imꝓbi iter illi
celeste int̾cludere contendebant.
nec tam̃ ꝓtegontib eum angl̃is. qͥo¬
apparentib leta uł tͥstra cognou̾it.
legat ip̃m de quo dixi libellũ uite eiꝰ
⁊ multũ ex illo ut reor ꝓfectus sp̃itał

Expanded text:
disciplinis, et, quod maxime sanctos decet, disciplinis, et, quod maxime sanctos decet, cuncta quae agenda didicerat, sollicitus agere curabat. Quid multa? Procedente tempore et ipse sibi monasterium in quo liberius caelestibus studiis vacaret, construxit: ubi correptus infirmitate, sicut libellus de Vita ejus conscriptus sufficienter edocet, raptus est e corpore: et a vespera usque ad galli cantum corpore exutus, angelicorum agminum et aspectus intueri, et laudes beatas meruit Ibunt sancti de virtute in virtutem. Et iterum: Videbitur Deus deorum in Sion. Qui reductus in corpore, et die tertia rursum eductus vidit non solum majora beatorum gaudia, sed et maxima malignorum spirituum certamina, qui crebris accusationibus improbi, iter illi caeleste intercludere contendebant; nec tamen, protegentibus eum angelis, quiapparentibus laeta vel tristia cognoverit, legat ipsum, de quo dixi, libellum Vitae ejus, et multum ex illo, ut reor, profectus spiritalis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯũtit. uł iam credentes ampliꝰ ĩ fide
atq amore xp̃i ꝯfirmauit. Ubi qͦdã
infirmitate corporis arreptꝰ angłica
meruit uisione ꝑfrui. in qua ãmo¬
nitus ẽ cepto ũbi ininist̾io sedulus
insistere. iugiliisq consuetꝰ ⁊ õroĩb
indefessus incumb̾e: eoqd̃ certus sibi
futura: dicente dño. Uigilate itaꝙ:
quia nescitis diem neq horam. qͥ
uisione dfirmatꝰ. curauit locũ mõ¬
nasterii quẽ a p̃tato rege sigbchto ac¬
ceꝑat uelocissimo ꝯstruere. ac regła¬
rib instituere disciplinis. Erat mo
menũ. ꝯstructum incastro qͦdam ꝓ
lingua angloꝵ cnobheresburh. idẽ
ubrs enobheri uocatur. Quod deinde
rex ꝓuincie illiꝰ anna. ac nobilesqͥq
augustorib edificiis ac donariis ad¬
ornarunt. Erat aũ uir iste de nobilis¬
simo geni̾e scottoꝵ. s longe animo quã
carne nobilior. Ab ip̃o tempore pue¬
ritie sue curam ñ modicã lectionib
sacris. simul ⁊ monasticis exhibebat

Expanded text:
tiam credentes amplius in fide atque amore Christi confirmavit. Ubi quadam infirmitate corporis arreptus, angelica meruit visione perfrui, in qua admonitus est coepto verbi ministerio sedulus insistere, vigiliisque consuetis et orationibus indefessus incumbere; eo quod certus sibi futura, dicente Domino: Vigilate itaque, quia nescitis diem neque horam. Qua visione confirmatus, curavit locum monasterii, quem a praefato rege Sigbercto acceperat, velocissime construere, ac regularibus instituere disciplinis. Erat autmoenum, constructum in castro quodam, quod lingua Anglorum Cnobheresburg, id est, urbs Cnobheri vocatur; quod deinde rex provinciae illius Anna, ac nobiles quique augustioribus aedificiis ac donariis adornarunt. Erat autem vir iste de nobilissimo genere Scottorum, sed longe animo quam carne nobilior. Ab ipso tempore pueritiae suae curam non modicam lectionibus sacris simul et monasticis exhibebat
Abbreviated transcription (Latin):
tenus incorrupte ꝑdurent. Deniq
inurbe regia queã regina qͦndam
uocabulo bebba cognominat᷑ locło
incluse argenteo in eccłia sc̃ĩ petri
seruantur. ac digno acunctis hono¬
re uenerant᷑. Huiꝰ industria regis
deiroꝵ & b̃nicioꝵ ꝓuincie: que eatenꝰ
ab inuicem discordabant. in unã sũt
pacem ⁊ uelut unũ compaginate in
popłm. Erat aũ nepos eduuini regis
ex sorore acha. dignumq fuit ut tan¬
tus p̃cessor talem hab̾et de sua consan¬
giuritate ⁊ religionis heredem ⁊ reg

Expanded text:
tenus incorruptae perdurent. Denique tenus incorruptae perdurent. Denique in urbe regia, quae a regina quondam vocabulo Bebba cognominatur, loculo inclusae argenteo in ecclesia sancti Petri servantur, ac digno a cunctis honore venerantur. Hujus industria regis, Deirorum et Berniciorum provinciae, quae eatenus ab invicem discordabant, in unam sunt pacem, et velut unum compaginatae in populum. Erat autem nepos Aeduini regis ex sorore Acha, dignumque fuit, ut tantus praecessor talem haberet de sua consanguinitate et religionis heredem et reg
Abbreviated transcription (Latin):
in quatuor linguas .i. bͥtonum ⁊ pictoꝵ
scotoꝵ et angloꝵ: diuise sunt in deditio¬
nem accepit. Quo regni culmine sub¬
limatus. nicħominus quod mirũ dic¬
tu ẽ pauꝑib ac ꝑegrinis semꝑ humi-¬
lis. benignꝰ ⁊ largus fuit. Denq
fertur quia tempore qͦdam cum die scõ
pasche cum pfato ep̃o eum sedisset ad
prandium. positusq in mensa coram
eo discus argenteus regalib epulis re
subito ministrũ ipsius cui suscipien¬
dorum mopum erat cura delegata.
& indicasse regi qr multitudo pauꝑm
undecũq adueniens maxima ꝑ pla-¬
teas sederet postulans aliqͥd elemosi-¬
ne arege. Qui mox dapes sibimet ap¬
discum confringi atq eisdem minu¬
satun diuidi p̃cepit. Quo uiso pon¬
titex qui assedebat delectatꝰ talifc̾o
pietatis. ⁊ apphendit dext̾am eiꝰ &
ait: nũqͣm inueterescat hec manꝰ.
qd̃⁊ ita iuxta uotum benedictionis
eius ꝓuenit. Nam cum int̾fecto illo
inpugna manus cũ brachio a cet̾o
ẽẽnt corpore resecte. contigit ut hac¬

Expanded text:
in quatuor linguas, id est, Brittonum, Pictorum, Scottorum et Anglorum divisae sunt, in ditione accepit. Quo regni culmine sublimatus, nihilominus, quod mirum dictu est, pauperibus et peregrinis semper humilis, benignus et largus fuit. Denique fertur quia tempore quodam cum die sancto Paschae cum praefato episcopo consedisset ad prandium, positusque esset in mensa coram eo discus argenteus regalibus epulis refsubito ministrum ipsius cui suscipiendorum inopum erat cura delegata, et indicasse regi quia multitudo pauperum undecumque adveniens maxima per plateas sederet, postulans aliquid eleemosynae a rege: qui mox dapes sibimet adom. sed et discum confringi, atque eisdem minutatim dividi praecepit. Quo viso pontifex qui adsidebat delectatus tali facto pietatis, adprehendit dextram ejus, et ait: « Nunquam inveterascat haec manus. » Quod et ita juxta votum benedictionis ejus provenit. Nam cum interfecto illo in pugna, manus cum brachio a caetero essent corpore resectae, contigit ut hac
Abbreviated transcription (Latin):
incredulos ⁊ indoctos mitti debe decer¬
tus: sicq illum ordinantes ad p̃dicã¬
dum miserunt. Qui uͥ tempꝰ accepit:
sicut pͥus modamine discretionis:
ita post modũ ⁊ cet̾is uirtutib orna¬
tus apparuit.
uius gͥ antistitis doctrina rex
osiruald cum ea cui p̾erat gente
ꝓgenitorib suis regna celoꝵ sꝑare
didicit: sed & regna t̾rarum plusꝙͥͣ
ulli maioꝵ suoꝵ abeodem uno deo qͥ¬

Expanded text:
incredulos et indoctos mitti debere decerincredulos et indoctos mitti debere decertus; sicque illum ordinantes, ad praedicandum miserunt. Qui ubi tempus accepit, sicut prius moderamine discretionis, ita postmodum et caeteris virtutibus ornatus apparuit.i antistitis doctrina rex Osuald cum ea cui praeerat gente progenitoribus suis regna caelorum sperare didicit; sed et regna terrarum plusquam ulli majorum suorum, ab eodem uno Do
Abbreviated transcription (Latin):
lem usq gradum erudiendo atq insti¬
tuendo ꝓuexit. ferunt quia cũ de
ꝓuintia scõtoꝵ rex osuuald postulaᷤ¬
set antistitẽ. qui sibi sueq genti uer¬
bũ fidi ministraret missus fuerit pͥ¬
mo alius austioris animi uir. qui
cum aliquandui genti angloꝵ p̃¬
dicans nichil ꝓficeret. nec libent̃
a popło audiret᷑. redierit patriã.
atꝙ in conuentu seniorũ retulerit.
quia nicb̃ ꝓdẽẽ docendo genti ad quã
missus erat̾. potuissent eo qd̾ eẽnt hõies
indomabiles ⁊ dure ac barbare m̃tis.
at illi ut ꝑhibent tͣctatum magnũ in
concilio quid ẽẽt agendũ hab̃e ceꝑunt
desiderantes qͥdem genti quã pete
miserant p̃dicatore dolentes. tum ait
aydan. nã ⁊ ip̃o concilio inter erat.
ris porrexisti. donec paulatim enutͥci
ũbo dei adcapienda ꝑfectiora ⁊ ad fa-¬
cienda sublimiora dei p̃cer ta suffice¬
rent. Quo audito nimiũ qui consede
dignum ep̃atu. ip̃m ad erudiendos

Expanded text:
lem usque gradum erudiendo atque instilem usque gradum erudiendo atque instituendo provexit. Ferunt autem quia cum de provincia Scottorum rex Osuald postulasset antistitem, qui sibi suaeque genti verbum fidei ministraret, missus fuerit primo alius austerioris animi vir, qui cum aliquandiu genti Anglorum praedicans nihil proficeret, nec libenter a populo audiretur, redierit patriam, atque in conventu seniorum retulerit, quia nil prodesse docendo genti ad quam missus erat, potuisset, eo quod essent homines indomabiles, et durae ac barbarae mentis. At illi, ut perhibent, tractatum magnum in concilio quid esset agendum, habere coeperunt; desiderantes quidem genti quam petebmiserant praedicatore dolentes. Tunc ait Aedan, nam et ipse concilio intererat, ris porrexisti, donec paulatim enutriti verbo Dei, ad capienda perfectiora et ad facienda sublimiora Dei praecepta sufficerent. » Quo audito, omnium qui consedebdignum episcopatu, ipsum ad erudiendos
Abbreviated transcription (Latin):
bant siue attonsi siue laici meditari
de b̾ent: i. aut legendis scͥpturis aut
cotidianum opus illius. ⁊ oĩum qui
cum eo erant ubicũq locoꝵ deuenis¬
sert. Et si forte eueniss quod tam̃ ro¬
ro euenit: ut ad regis ꝯiuuium uoca¬
retur. intrabat cum uno cłico aut duo¬
bus. ⁊ ubi paululum reficiebatur ac
adorandum egredi. Cuiꝰ exemplis infor-¬
mati tempore illo religiosi quoq
uiri ac̃ femine ꝯsuetuoinem fecerũt
ꝑ totum annũ excepta remissiõe qͥnqͣ¬
gesime paschalis qͣrta ⁊ sexta sabb̃i ie¬
iuniũ ad nonam usq horam ꝓtelare.
Nũquam diuitib honoris siue tuno¬
ris gr̃a. si qua deliquissent reticebat.
s asꝑa illos inuectione corrigebat.
bat. s ea potius que sͥ adiuitib dona¬
ria peccuniarũ largiebant᷑. uł in usꝰ
pauꝑmut diximꝰ disꝑgebat. uł ad
redemptionem eoꝵ qui iniuste fue¬
rant uenditi dispensabat. Deniq mul
suos discipłos fecit. atq ad sacerdota¬

Expanded text:
bant, sive adtonsi, seu laici, meditari bant, sive adtonsi, seu laici, meditari deberent, id est, aut legendis Scripturis, aut quotidianum opus illius, et omnium qui cum eo erant, ubicumque locorum devenissent. Et si forte evenisset, quod tamen raro evenit, ut ad regis convivium vocaretur, intrabat cum uno clerico, aut duobus; et ubi paululum reficiebatur, adad orandum egredi. Cujus exemplis informati tempore illo religiosi quique viri ac feminae, consuetudinem fecerunt per totum annum, excepta remissione quinquagesimae paschalis, quarta et sexta Sabbati jejunium ad nonam usque horam protelare. Nunquam divitibus honoris sive timoris gratia, si qua deliquissent, reticebat; sed aspera illos invectione corrigebat. bat, sed ea potius quae sibi a divitibus donaria pecuniarum largiebantur, vel in usus pauperum, ut diximus, dispergebat, vel ad redemptionem eorum qui injuste fuerant venditi, dispensabat. Denique mulsuos discipulos fecit, atque ad sacerdota
Abbreviated transcription (Latin):
monachoꝵ ad ꝓuinciam angloꝵ
instituendã in xp̃o missus ẽ aydanac
monast̾io segeni abbas ⁊ prb̃r p̃fuit:
uñ inter alia uiuendi documenta salu
nam id maxime cõmendabat om̃ib:
quod ñ aliẽ quam uiuebat cum suis ip̃e
dicebat. Hicħ enim huiꝰ mundi quere¬
re. nilamare curabat. Cuncta que sibi
a regib uł diuitib scł̃i donabant᷑. mox
pauꝑib qui occurrerent erogare gau¬
debat. Discurrere ꝑcuncta ⁊ urbana
⁊ i̾tica loca. ñ equoꝵ dorso. s pedum
incessu uectus: nͥ si maior forte necessi¬
tas compuliss: solebat. quatinꝰ ubicũꝙ
aliquos uł duntes uł pauꝑes inoedenꝰ
aspexisset: confestim adhos diu̾̃tens
uł ad fidei suscipiende sacram̃tũ si
infideles eẽnt inuitaret: uł si fideles
in ip̃a eos side confortaret: atq ad ele¬
mosinas oꝑmq bonoꝵ executionẽ
⁊ uerb̾ excitaret ⁊ factis. Intantum
aũ uita illiꝰ ã nr̃i temporis segnitia
distabat. ut om̃s qui cum eo incede¬

Expanded text:
monachorum, ad provinciam Anglorum instituendam in Christo, missus est Aedan, amonasterio Segeni abbas et presbyter praefuit. Unde inter alia vivendi documenta, salunam id maxime commendabat omnibus, quod non aliter quam vivebat cum suis, ipse docebat. Nihil enim hujus mundi quaerere, nil amare curabat. Cuncta quae sibi a regibus vel divitibus saeculi donabantur, mox pauperibus qui occurrerent erogare gaudebat. Discurrere per cuncta et urbana et rustica loca, non equorum dorso, sed pedum incessu vectus, nisi si major forte necessitas compulisset, solebat: quatenus ubicumque aliquos vel divites vel pauperes incedens aspexisset, confestim ad hos divertens, vel ad fidei suscipiendae sacramentum si infideles essent, invitaret; vel si fideles, in ipsa eos fide confortaret, atque ad eleemosynas operumque bonorum executionem, et verbis excitaret et factis. In tantum autem vita illius a nostri temporis segnitia distabat, ut omnes qui cum eo incede
Abbreviated transcription (Latin):
dem ep̃atus scĩ martin ep̃i nomine
eccłia insignẽ ubi ip̃e etiã corpore una
am b̾nicioꝵ ꝑtinens. uulgo uocatur ad
candidam casam. eo qd̵ ibi eccłiam de la¬
pide insolito britonib more fecerit. Ue¬
nit aũ bͥttanniam columba regnante
pictis brisdio filio meilochon rege po¬
tentissimo nono anno regni eius gen¬
temq illam ũbo ac exemplo ad fidem
in possessione monaft᷑i faciendi acce¬
pit. Neq enim magna ẽ qͣsi familia

Expanded text:
em, sancti Martini episcopi nomine et ecclesia insignem, ubi ipse etiam corpore una am Berniciorum pertinens, vulgo vocatur Ad candidam casam, eo quod ibi ecclesiam de lapide, insolito Brittonibus more fecerit. Venit autem Brittaniam Columba, regnante Pictis Bridio filio Meilochon, rege potentissimo, nono anno regni ejus, gentemque illam verbo et exemplo ad fidem in possessionem monasterii faciendi accepit. Neque enim magna est, sed quasi familia
Abbreviated transcription (Latin):
alia tam̃ quã decebat ebdomada celebrabãt.
E̾ciebant enimut xp̃rani resurrectionẽ
añicam que pͥma sabb̃i facta ẽ: pͥma sab¬
bati semꝑ eẽ celebrandam. s ut barbari
⁊ rustici qñ eadem pͥma sabb̃i q̃ nc̃ dm̃ca
cerant. Ierum qi grã caritatis feruere ñ

Expanded text:
alia tamen quam decebat hebdomada celebrabant. Sciebant enim, ut Christiani, resurrectionem dominicam quae prima Sabbati facta est prima Sabbati semper esse celebrandam: sed ut barbari et rustici, quando eadem prima Sabbati quae nunc Dominica cerant. Verum quia gratia caritatis fervere non
Abbreviated transcription (Latin):
aꝑiens ianuam monaft̾ii: exirt
ip̃a cum una sc̃ĩmonialiũ feminarũ
ad locum uiroꝵ: ⁊ euocans prb̃m ro
gauit secum uenire adpatientẽ. Ubi
cum uenientes uicdent multos affuisse.
qui uexatum tenere: ⁊ motus eius in¬
sanos compͥmie conati neqͣqͣm uale¬
bant. dicebat prb̃r exorcismos. ⁊ queq
S nec ip̃e quanuis multũ laborans
ꝓfic̾e aliquid ualebat. Cũq nil sa¬
lutis furenti suꝑ ẽẽ uicłetur: repen¬
te uenit in mentẽ abbisse puluis ille
p̃fatus. statinq uissit ire ministrũ
⁊ capsellam in qua erat adducere.
Et cum illa afferens q̃ ussa ẽ int̾ret
atrium domꝰ. in cuiꝰ int̾iorib demo¬
mosus torquebatur. conticuit ille
ora tenebant: quẽ res exitũ hab̾et.
solliciti exspectantes. Et pꝰ aliquantũ
hore spacium resedit qui uexabat᷑
⁊ gͣuiter suspirans: mͦ inquit sanũ
sapio: recepi enim sensũ animi mei.
At illi sedulo sciscitabant᷑ quomͦ ħ
contigiss qui ait. mox ut uirgo

Expanded text:
ii, exivit ipsa cum una sanctimonialium feminarum ad locum virorum; et evocans presbyterum, rogavit secum venire ad patientem. Ubi cum venientes viderent multos adfuisse qui vexatum tenere et motus ejus insanos comprimere conati, nequaquam valebant, dicebat presbyter exorcismos  Al., exSed nec ipse, quamvis multum laborans, proficere aliquid valebat. Cumque nil salutis furenti superesse videretur, repente venit in mentem abbatissae pulvis ille praefatus, statimque jussit ire ministram, et capsellam in qua erat, adducere. Et cum illa adferens quae jussa est, intraret atrium domus, in cujus interioribus daemoniosus torquebatur, conticuit ille ora tenebant, quem res exitum haberet solliciti exspectantes. Et post aliquantum horae spatium, resedit qui vexabatur, et graviter suspirans: « Modo, inquit, sanum sapio, recepi enim sensum animi mei. » At illi sedulo sciscitabantur quomodo hoc contigisset. Qui ait: « Mox ut virgo
Abbreviated transcription (Latin):
quo romani qdem ob arcendos bar¬
barorum impetꝰ totã auiari ad ma¬
re p̃cinxere bͥitanniam uͭ sup do¬
euimꝰ. In quo uidelicet loco osuetudi¬
nem iam tempore multo fecerant
fr̃s haugustandensis eccłie queñ
longe abest aduenientes om̃i anno
pͥdiẽ quã post ea idem rex osuuald
occisus ẽ: iugilias ꝓ salute anime eiꝰ
facere. płimaq psalmoꝵ laude cele¬
brata: uictimã ꝓ eo mane sacre obla¬
tionis offerre. Qui etiã crescente bo

Expanded text:
quo Romani quondam ob arcendos Barbarorum impetus, totam a mari ad mare praecinxere Brittaniam, ut supra docuimus. In quo videlicet loco consuetudinem multo jam tempore fecerant fratres Hagustaldensis ecclesiae quae non longe abest, advenientes omni anno pridie quam postea idem rex Osuald occisus est, vigilias pro salute animae ejus facere, plurimaque psalmorum laude celebrata, victimam pro eo mane sacrae oblationis offerre. Qui etiam crescente bon
Abbreviated transcription (Latin):
causis cũ reges simul ꝯflicturi eẽnt ap̃
Wilfarendune .i. mons wilfari. ⁊ ẽ auico
cataractone. decẽ ferme milib ꝯtͣ solsti¬
cialẽ occasũ: uidens se osyine imparẽ
uirib remittens ex̾citum: abscondit se
in domo hunsal comitis quẽ sͥ amicissi¬
qui occid̾e ussit eccłia ꝯstructa ẽ. Erat aũ
rexos wine aspectu uenustus. statirra
sublimis affatu iocundꝰ. mnorib ciuilis. me¬

Expanded text:
causis, cum reges simul conflicturi essent apud Wilfaresdune, id est montem Wilfari, et est a vico Cataractone decem ferme millibus contra solstitialem occasum, videns se Oswine imparem viribus, remittens exercitum, abscondit se in domo Hunwaldi comitis, quem sibi amicissiqui occidere jussit, ecclesia constructa est. Erat autem rex Oswine aspectu venustus, statura sublimis, affatu jucundus, moribus civilis, m
Abbreviated transcription (Latin):
tt᷑aceaster q̃ ẽ in ripa tamasis. Consuligͦ
cuidã ꝓ illicito ꝯiugio uetuit om̃iũ ꝯmu¬
nionem. Qd̃ ꝯtẽpnens rex: pranduit cũ
eo. Reu̾tentesq obuiantis ep̃i cecidit ad
pedes. Quem iacentẽ iratꝰ uirga tangẽs:
p̃dix̃ eum in ip̃a domo moriturũ. Conti¬
gitq ut osul p̃dictus ⁊ fr̃ eiꝰ eum in ipsa
domo int̾fic̾ent. Dix̾untꝙ se id fecisse qi
nimis mitis erat ⁊ parcens hostib. Succ̃
aũ sigb̾to surthelin baptiratꝰ abip̃o ced
in estanglia in rendhesham .i. mansio
monast̾ii faciendi. Quo ꝯstructo cũ illuc
ab efiͣxe sepe rediret temp̃r mortalitatis

Expanded text:
est in ripa Tamesis. Consuli ergo cuidam pro illicito conjugio vetuit omnium communionem: quod contemnens rex, prandit cum eo, revertensque obviantis episcopi cecidit ad pedes; quem jacentem iratus virga tangens praedixit eum in ipsa domo moriturum, contigitque ut consul praedictus et frater ejus eum in ipsa domo interficerent; dixeruntque se id fecisse, quia nimis erat et parcens hostibus. Successit autem Sigberto Switelm baptizatus ab ipso Ced, in Estanglia in Rendlesham, id est manmonasterii faciendi. Quo constructo, cum illuc ab Estsere saepe rediret, tempore mortalitatis
Abbreviated transcription (Latin):
altam reddid̾it. Nec miran dũ in loco
mortis illiꝰ infirmos sanari qͥ sẽꝑ dũ
uiueret infirmis ⁊ pauꝑib ꝯsulere.
elemosinam dare. opem ferre ñ cessabat.
Et multa qͥdem in locoillo uł de pulu̾e
loci illiꝰ. facta uirtutũ miracła narran¬
tur. S nos duo tam̃ que audiuimꝰ a
maiorib referre satis duximꝰ. Post int̾

Expanded text:
 reddiderit. Nec mirandum in loco  reddiderit. Nec mirandum in loco mortis illius infirmos sanari, qui semper dum viveret infirmis et pauperibus consulere, eleemosynas dare, opem ferre non cessabat. Et multa quidem in loco illo, vel de pulvere loci illius facta virtutum miracula narrantur: sed nos duo tantum quae a majo
Abbreviated transcription (Latin):
brorũ .ix. anñ annum̾ato ⁊̃ illo anno
quẽ ⁊ feralis impietas regis bͥtonũ ⁊ apoᷤ¬
tasia demens regsi angloꝵ decestabilẽ
fecerat. diqͥdem ut supͣ docuimꝰ unani¬
mooi̾um ꝯsensu firmatũ ẽ. ut nom̃ ⁊
memoria apostatarũ de cathalogo regsi
quis regno eoꝵ annꝰ adnotari. Quo cõ¬
pleto annoꝵ curriculo occisus ẽ ꝯmisso
gͣui p̾lio abeadem pagana gente pa¬
ganoq rege m̃cioꝵ a quo ⁊ pdecessor eiꝰ
edsino ꝑemptꝰ fuerat: in loco qͥ lingua
angloꝵ nũcupat᷑ maferfelch. anno eca¬
tis sue t̾cesimo octauo: die. S. iñsis au¬
gusti. Cuiꝰ qͣnta fides in dm̃ que deuo¬
urtutũ claruit. Nãq in loco uͥ ꝓpa
ta dimicans a paganis int̾fectus ẽ.
usꝙ hodie sanitates infirmoꝵ homi¬
nũ ⁊ pecoꝵ celebrari ñ desinunt. Uñsti¬
qre ũt pulu̾em ip̃m uͥ eorꝑꝰ eiꝰ int̾ram cor¬
modi afferent. Qui uideł mos adeo in¬
crebuit: ut paulatim ablata exinde
t̾ra fossam ad m̃surã stature uirilis¬

Expanded text:
brorum novem annis, adnumerato etiam illo anno, quem et feralis impietas regis Brittonum, et apostasia demens regum Anglorum detestabilem fecerat. Siquidem, ut supra docuimus, unanimo omnium consensu firmatum est, ut nomen et memoria apostatarum de catalogo regum Cquis regno eorum annus adnotari. Quo completo annorum curriculo, occisus est commisso gravi praelio, ab eadem pagana gente paganoque rege Merciorum, a quo et praedecessor ejus Aeduini peremptus fuerat, in loco qui lingua Anglorum nuncupatur Maserfelth, anno aetatis suae trigesimo octavo, die quinto mensis Augustimiraculis claruit. Namque in loco ubi pro patria dimicans a paganis interfectus est, usque hodie sanitates infirmorum et hominum et pecorum celebrari non desinunt. Unde contigit ut pulverem ipsum ubi corpus ejus in terram cormodi adferrent. Qui videlicet mos adeo increbuit, ut paulatim ablata exinde terra fossam ad mensuram staturae virilis
Abbreviated transcription (Latin):
rat enĩ albatoꝵ catuam hominũ idem
monast̾iũ intͣre. hosq a se in t̾rogatos
illo fuerint destinati. ut aureũ illd̃ num¬
misina qd̵̃ eode cantia uen̾at: secũ assu¬
merent. Ip̃ã aũ nocte qua tͣnsiit multis¬

Expanded text:
isse se albatorum catervam hominum idem monasterium intrare; hosque a se interrogatos illo fuerint destinati, ut aureum illud numisma quod eo de Cantia venerat, secum adsumerent. Ipsa autem nocte, in cujus ulti
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑunt ampliare. Ubi pulcherrimo se.¬
pe spectaculo ꝯtigit. ut eungłiratite
antistite qui angloꝵ linguã ꝑfecit ñ no-¬
uerat: ip̃e siuis ducib acministͥs int̾preᷤ
u̾bi exist̾et celestis. Quia nimirũ longo
exilii sui tẽpore. linguã scotoꝵ iã plene

Expanded text:
uravit. Ubi pulcherrimo saepe spectaculo contigit, ut evangelizante antistite qui Anglorum linguam perfecte non noverat, ipse rex suis ducibus ac ministris interpres verbi existeret caelestis: quia nimirum tam longo exilii sui tempore linguam Scottorum jam plene
Abbreviated transcription (Latin):
dicendũ missuri: intrasse subito minsꝰ¬
trũ ipsius eui suscipiendoꝵ inop: ũ erat
cura delegata. ⁊ indicasse regi ꝙr nuil¬
titudo pauꝑm undecũq adueniens ma¬
xima ꝑ plateas sedet postulans aliqͥd
elemosine a rege. Qui mox dapes sibi

Expanded text:
dicendum missuri, intrasse subito ministrum ipsius cui suscipiendorum inopum erat cura delegata, et indicasse regi quia multitudo pauperum undecumque adveniens maxima per plateas sederet, postulans aliquid eleemosynae a rege
Abbreviated transcription (Latin):
tos excitat: iaculatur fulgura de celo into¬
nat. ut t̾rigenas ad timendũ se suscitet:
ut corda eoꝵ in memoriã futuri udicii re¬
uocet. ut suꝑbiam eoꝵ dissipet ⁊ ꝯturbet
auidaciã. reducto ad mentẽ trem̃do illo tp̃r¬
qm ip̃e celis ac t̾ris ardentib uenturꝰ ẽ innu¬
bib in potestate magna t maiestate ad ui¬
dicandos uiuos ⁊ mortuos. Ort̃ qd̃ inquit
oporcet uos ammonitioni eiꝰ celesti debito
cum timore ⁊ amore responde ut qͦtiens
aere ꝯmoto manũ qiͣ ad feriendũ mini-¬
tans exerit: nec adhuc tam̃ ꝑcutit. mox
cordis nr̃i atq expurgatis uitioꝵ rudib: sol¬
liciti ne unqͣm ꝑcuti meream᷑ agamꝰ. S Re-¬

Expanded text:
tos excitat, jaculatur fulgura, de caelo intonat, ut terrigenas ad timendum se suscitet, ut corda eorum in memoriam futuri judicii revocet, ut superbiam eorum dissipet; et conturbet audaciam, reducto ad mentem tremendo illo tardentibus, venturus est in nubibus potestate magna et majestate ad judicandos vivos et mortuos. Propter quod, inquit, oportet nos admonitioni ejus caelesti, debito cum timore et amore respondere; ut quoties aere commoto, manum quasi ad feriendum minitans exerit, nec adhuc tamen percutit, mox cordis nostri, atque expurgatis vitiorum ruderibus, solliciti nunquam percuti mereamur, agamus. »
Abbreviated transcription (Latin):
auxiliante dño cepistis impleatis. Nec
labor uos gͦ itiniis nec maledicoꝵ hominũ
lingue det̾reant. sed om̃i instantia om̃iq
feruore que inchoastis deo auctore ꝑagite.
scientes qd̵ laborem magnũ maior et̃ne
recoutionis gla sequitur. Remeante aũ
augustino p̃posito ur̃o quem ⁊ abbaten
uob̃ ꝯstituimus in om̃ib humilit̃ obedi

Expanded text:
auxiliante Domino, coepistis, impleatis. Nec auxiliante Domino, coepistis, impleatis. Nec labor vos ergo itineris, nec maledicorum hominum linguae deterreant; sed omni instantia omnique fervore, quae inchoastis, Deo auctore, peragite, scientes quod laborem magnum major aeternae retributionis gloria sequitur. Remeanti autem Augustino praeposito vestro, quem et abbatem vobis constituimus, in omnibus humiliter obedi
Abbreviated transcription (Latin):
rius augustinũ. ⁊ alios plures cum eo mo¬
nachos p̾dicaturos in angliam anno ad¬
uentus angloꝵ in bͥtanniam cireit cen¬
tesimo qͥnqͣgesimo. Qui uissis ponttfi¬
calib obtemꝑantes cum angliam ap-¬
propinqͣrent: horrore maximo nuni¬
rũ ꝑcussi. redire domũ potius quã a¬
deo feram gentem cuiꝰ nec linguã nos¬
sent adire cogitabarit. Nec mora augͥti¬
num quẽ eis ep̃m ordinandum si ab an¬
glis susciꝑent disposuerat domũ remre¬
tunt. qui a beato gregono humili suppli¬
catu optin̾et. nec tam ꝑicłosam tam laboᷤ¬
riosam. tam incertam p̾dicationem adire
deb̾ent. Quib ille exhortarias mittens
litt̾as. in opꝰ eos u̾bi diuiniꝰ confixos au¬
xilio ꝓficisci suadet. quarum uid litt̾a¬
rum ista ẽ forma.
regorius seruus seruoꝵ dĩ: seruis do¬
mini nr̃i. Quia melius fuera bona
ñ inciꝑe. quam abhis que cepta sunt co¬
gitatione retrorsum redire: sũmo studio
dilectissimi filii oportet ut opꝰ bonum qd

Expanded text:
rius Augustinum et alios plures cum eo monachos praedicaturos in Angliam, anno adventus Anglorum in Britanniam circiter centesimo quinquagesimo. Qui jussis pontificalibus obtemperantes, cum Angliam appropinquarent, horrore maximo nimirum perculsi, redire domum potius quam adeo feram gentem, cujus nec linguam nossent, adire cogitabant. Nec, mora Augustinum quem iis episcopum ordinandum, si ab Anglis susciperentur, disposuerat, domum remittunt, qui a beato Gregorio humili supplicatu obtineret, ne tam periculosam, tam laboriosam, tam incertam peregrinationem adire deberent. Quibus ille exhortatorias litteras mittens in opus eos verbi divino confisos auxilio proficisci suadet; quarum videlicet litterarum ista est forma: GREGORIUS, servus servorum Dei, servis Domini nostri. Quia melius fuerat bona non incipere quam ab iis, quae coepta sunt, cogitatione retrorsum redire, summo studio, dilectissimi filii, oportet, ut opus bonum, quod,
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ aduentũ sustuĩe ñ sufficiens. Infra
pacem uͦ ex̾citus pꝰ tres ebdomadas
furtĩ: ꝑrexit ad tedtorde. ⁊ eam p̃da¬
tam combussit. Qd̾ comꝑiens dux
Wifketel mane ex imꝓuiso cũ parua
manu reu̾tenteͥ ad pupes: occurrit
ex̾citu. Quib grauit̾ ⁊ diu resistere:
s ñ suffecit ꝑsistere.
gno qͥnto: daci rediert̃ in patͥam
suam. Nec tam̃ interea plaga da¬
rerent angli: tanta desolatio famis
britanniam inuasit: qͣitra nullus ho¬
minũ meminisse potuit. mil bi
mus cum magna classe rediss

Expanded text:
ejus adventum sustinere non sufficiens. Infra ejus adventum sustinere non sufficiens. Infra pacem vero exercitus post tres hebdomadas furtim perrexit ad Tedford, et eam praedatam combussit. Quod comperiens dux Ulfketel, mane ex improviso cum parva manu revertenti ad puppes occurrit exercitui, quibus graviter et diu resistere, sed non suffecit persistere. Anno V Daci redierunt in patriam suam. Ne tamen interea plaga carerent Angli, tanta desolatio famis Britanniam invasit, quantam nullus hominum meminisse potuit. Anno VImus cum magna classe rediss
Abbreviated transcription (Latin):
eadem die ⁊ eadem hora uł gladii trun¬
cauerunt in p̃meditatos uł igne simul
cremauerunt subito cõp̃bnsos. Codem
anno rex p̃fatus lefsiũ ducẽ exula¬
uit. quia effic regis uicecomitẽ occi
ira daci exarsert̃ digna. sicut
locustarum: qͥdam ex eceastriã uenerb̃
⁊ urbem totam funditus destruxunt.
⁊ omia spolia secum ch̃nerib t̾m relis¬
tis deporcauerunt. Hugonẽ uͦ norman¬
num quẽ ibi iam regina emma uice¬
comitẽ statuerat. in ꝑnitiem compe¬
gerunt. Congregate sunt itaꝙ gente̾
hamtunescyre ⁊ Wiltunescyre. pug¬
natũ eum ex̾citu. Cum aũ appro¬
pinqͣrent ad p̃lium: finxit se dux
afflicꝰ infirmũ. ⁊ cogebat se ad uomi
ci uidentes defectum hostiũ: ꝓsecuti
sunt eos usq ad Wiltune. Quam pre¬
dantes ⁊comburentes:uenert̃ ad sa¬
lesbiri ⁊ inde ad puppes suas cũ p̾da
cui d̃s regnũ anglie destinaue¬
rat:cum nauib multis uenit ad
dens: fecit pacem cũ ex̾citu inꝓuisũ

Expanded text:
eadem die et eadem hora vel gladiis truneadem die et eadem hora vel gladiis truncaverunt impraemeditatos, vel igne simul cremaverunt subito comprehensos. Eodem anno rex praefatus Leffium ducem exsulavit, quia Effic regis vicecomitem occiderat. ira Daci exarserunt digna, sicut locustarum quidam Exaceastriam venerunt, et urbem totam funditus destruxerunt, et omnia spolia secum, cineribus tantum relictis, deportaverunt. Hugonem vero Normannum, quem ibi jam regina Emma vicecomitem statuerat in perniciem compegerunt. Congregatae sunt itaque gentes Hamptunescire et Wiltunescire pugnatum cum exercitu. Cum autem appropinquarent ad praelium finxit se dux eorum Alfricus infirmum, et cogebat se ad vomitci videntes defectum hostium, persecuti sunt eos usque ad Wiltune, quam praedantes et comburentes venerunt ad Salesbiri et inde ad puppes suas cum praeda cui Deus regnum Angliae destinaverat, cum navibus multis venit ad dens, fecit pacem cum exercitu, improvisum
Abbreviated transcription (Latin):
nem dominaretur. p̃dixit nich̃omus
uarium adeo scłm creandũ. Ut uare¬
tas que in mentib hominũ latebat e
in actib patebat: multimoda uarratio¬
ne uestiũ ⁊ indum̃toꝵ designaretur.
Hac gͥ ꝑuidentia cum legatis ad ducẽ
normannoꝵ missis. rex anglorũ sue
peticionis ꝯcessionem optinuisset: statu¬
to tempore tanto dñi mỹst̾io ad dñam suã
recipiendam ⁊ ad ducendam ꝓceres an¬
gloꝵ mittuntur in normanniã. Que longt̃
⁊ digno regib apparatu dirigit᷑ in an¬
anno Eima normannoꝵ gẽma
uenit in angliam. ⁊diadema nom̃q
regine suscepit. Quo ꝓuentu rex adel¬
red in suꝑbiam elatus ⁊ ꝑfidiã platꝰ:
om̃s dacos qui cũ pace erant in anglia:
clãdestina ꝓditione fecit mactari una
eademq die scił in festiuitate sc̃i bͥcii.
De quo scelere in puericia nr̃a quodã
uetustissimos loqui audiuimꝰ. quod in
unã quãq urbẽ rex p̃fatus occultaᷤ mi¬
serit epłas. Scd̃m quas angli dacos õs

Expanded text:
nem dominaretur. Praedixit nihilominus varium adeo saeculum creandum, ut varietas, quae in mentibus hominum latebat, et in actibus parebat, multimoda variatione vestium et indumentorum designaretur. Hac igitur providentia, cum, legatariis ad ducem Normannorum missis, rex Anglorum suae petitionis concessionem obtinuisset, statuto tempore tanto digno ministerio ad dominam suam recipiendam et adducendam proceres Anglorum mittuntur in Normanniam, quae longo et digno regibus apparatu dirigitur in Ananno Emma, Normannorum gemma, venit in Angliam, et diadema nomenque reginae suscepit. Quo proventu rex Adelred in superbiam elatus, et perfidiam prolatus, omnes Dacos qui cum pace erant in Anglia, clandestina proditione fecit mactari una eademque die, scilicet in festivitate S. Bricii, de quo scelere in pueritia nostra quosdam vetustissimos loqui audivimus: quod in unamquamque urbem rex praefatus occultas miserit epistolas, secundum quas Angli Dacos omnes
Abbreviated transcription (Latin):
in patͥa nr̃a ritu tͣnsu̾so. ebrii demĩtesq
ꝯuolarunt. Qd̵ tam̃ nob̾ ego p̃sul ⁊ ar¬
chipsulis ur̃i loco sitꝰ: diuina ꝓuiden¬
tia factum de nũcio. Ut hii qui in hac
pectͥa templa dĩ uiolarunt. altaria cru¬
entauerunt. prb̃os occid̾unt. nec pueris
nec p̾gnantib peꝑcerunt: in eadem
ꝯdignas sui facinoris luant penas.
Q iustissimũ sue dispositionis arbit¬
um ꝑ manꝰ urãs hodie ꝑficiet d̾̃s. At¬
tollite gͥ animos uiri elegantes ⁊ adũ¬
sus hostem neqͥssimũ freci uirtute
patria ĩmo dei exsurgite. Neq uoste¬
meritas eoꝵ moueat: cum illos tot
nr̃e uirtutis insignia ñ det̾reant.
Ill nesciunt armari se in bello. uo
in pace armis ex̃cemini. ut in bello
casus bell dubios ñ sentiatis. Legit᷑
uob̾ galea capitt. lorica pectus. ocrerꝰ¬

Expanded text:
o ebrii dementesque convolarunt. Quod tamen vobis ego praesul et archipraesulis nostri loco situs divina providentia factum denuntio, ut hi, qui in hac patria templa Dei violaverunt, altaria cruentaverunt, presbyteros occiderunt, nec pueris nec praegnantibus pepercerunt, in eadem condignas sui facinoris luant poenas. Quod justissimum suae dispositionis arbitrium per manus nostras hodie perficiet Deus. Attollite igitur animos, viri elegantes, et adversus hostem nequissimum freti virtute patria, imo Dei praesentia exsurgite. Neque vos temeritas eorum moveat, cum illos tot nostrae virtutis insignia non deterreant. Illi nesciunt armare se in bello, vos in pace armis exercemini, ut in bello casus belli dubios non sentiatis. Tegitur vobis galea caput, lorica pectus, ocre
Abbreviated transcription (Latin):
anglie: ammonitione ⁊ iussu tursta
liter fixo standard .i. regio insigni
ap̃ aluortune.Cum aũ morbicausa
ñ posi archiep̃s int̾ eẽ pugne: misit
loco sui radulfũ ep̃m orcadũ. Qui stanᷤ
in acie media loco eminenti: huiꝰmõi
usus ẽ incentiuo.
roceres anglie clarissimi norman¬
nigene. meminisse enim ur̃i uos no¬
minis ⁊ gen̾is p̾liaturos decet: ꝑpen¬
dite qui ⁊ contra quos ⁊nͥ bellum ge ÷¬
ratis. Uob enim nemo impune resti¬
tit. Audax francia uos exꝑta delituit
ferax anglia uob capta succubure.
Diues apulia uos sortita refloruit.
Ierłm famosa ⁊ insignis antiochia se uol¬
bis utͣq supposuit. Nunc aũ scotia
uob̾ rite subiecta repelłe conatur. in¬
ermẽ p̃ferens temeritatẽ. rixe quam
pugne aptior. In quib qͥdem nulla
uł rei militaris scientia. uł p̾liandi
ꝑitia. utł mod̾andi gr̃a. Nullus gͥ ueren¬
ui locus. s potius uerecundie qd̃ hii qͦs

Expanded text:
Angliae admonitione et jussu TurstanAngliae admonitione et jussu Turstanliter, fixo standard, id est regio insigni apud Alverton. Cum autem morbi causa non posset archiepiscopus interesse pugnae, misit loco sui Radulfum episcopum Orcadum; qui stans in acie media loco eminenti hujusmodi usus est incentivo: Proceres Angliae clarissimi Normannigenae, meminisse enim vestri vos nominis et generis praeliaturos decet, perpendite qui, et contra quos, et ubi bellum geratis; vobis enim nemo impune restitit: audax Francia vos experta delituit, ferax Anglia vobis capta succubuit, dives Apulia vos sortita refloruit, Hierosolyma famosa et insignis Antiochia se vobis utraque supposuit. Nunc autem Scotia vobis rite subjecta repellere conatur inermem: praeferens temeritatem, rixae quam pugnae aptior. In quibus quidem nulla vel rei militaris scientia, vel praeliandi peritia, vel moderandi gratia. Nullus igitur verendi locus sed potius verecundiae, quod hi,