comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
que sunt ⁊ unũ sunt. alia unitatẽ suã exmultis
colligunt. qualia sunt conposita. ⁊ ex partibus
consistentia. que unũ quidẽ ẽẽ habent. s ex uno
non habent. qr constant ex pluribus. Alia uni¬
tatẽ suã ex uno habent. ⁊ uiuno habent. quia
unũ ⁊ idem÷ ipsũ ex quosunt. ⁊ ipsũ qđ sunt:
qualia sunt simplicia om̃ia. ⁊ expartibus ñ
consistentia. Conpositis gͦ unũ esse aliud non÷
quã unita ẽẽ. ⁊ idõ uere unũ ẽẽ non est: quia
exmultis ⁊ inmultisẽ. Quibꝰ aut̃ simplex c̃ẽ:
S exhis rursũ que simplicitate unu̾sunt. alia unita¬
tẽ suã ex multis noncolligunt. qr non sunt conpo¬
sita. nec unitatẽ suã in multa effundunt. quia
multiplicari non possunt. neq ẽc materia: quales
sunt in corporei sp̃s. qui neq ex materia sunt quia
simplices sunt. neq mat̾a eẽ possunt: q corpora
non sunt. Alia quidẽ unitatẽ suã similit ex mul¬

Expanded text:
quae sunt et unum sunt, alia unitatem suam ex multis quae sunt et unum sunt, alia unitatem suam ex multis colligunt, qualia sunt composita et ex partibus consistentia quae unum quidem esse habent; sed ex uno non habent quia constant ex pluribus. Alia unitatem suam ex uno habent, et in uno habent; quia unum et idem est ipsum ex quo sunt et ipsum quod sunt, qualia sunt simplicia omnia et ex partibus non consistentia. Compositis ergo unum esse, aliud non est quam unita esse; et ideo vere unum esse non est, quia ex multis et in multis est. Quibus autem simplex est esse ex his rursum quae ex simplicitate unum sunt, alia unitatem suam ex multis non colligunt quia non sunt composita; nec unitatem suam in multa effundunt, quia multiplicari non possunt, neque esse materia. Quales sunt incorporei spiritus qui neque ex materia sunt, quia simplices sunt, neque materia esse possunt, quia corpora non sunt. Alia quidem unitatem suam simul ex mul
Abbreviated transcription (Latin):
cẽt factũ: Cũ aũt postea io qđ priꝰ paruũ factũ
erat. maiꝰ factũe: de aliquo aliqͥs inmaiꝰ factũ
Cũ uero qđ magnu̾: factũ muiꝰ aliquando fit:
de aliquo aliquid in minus fit. Primũ: opus
creationis. scđm opus ÷ mulplicationis. terciũ:
opus unionis. siue collectionis. In primo oꝑe
fit aliqͥd ⁊ de nichilo. inscđo oꝑe fit aliqͥs ⁊ de
aliqͦ. Intercio oꝑe fit aliquid quidẽ s ñdeni¬
chilo. qr qđ fit habet materiã. neq dealiquo.
quia cũfit ipsũ habet inmateria formã: s cũ
duosint unũ fit aliud. ⁊ transit in illud ut il
c̃c incipit: ⁊ qđ fit. ⁊ tam̃ ñ denichilo illuo fit
qđ fit: qr prius ꝗͣ hoc fieret aliquid fuit. nec
rursũ de aliqͦ illud fit qđ fit : quia desunt ẽẽ
qđ priꝰ fuit. qͣndo ẽẽ uncipit hoc: qđ prius non
fuit. Quod dicimꝰ: ꝑexemplo inaliquo ponamꝰ.
ipso etiã ẽẽ desinit: qđ unũ eẽ desuit. Ita sine
unitate: nicħ subsistere potest. Uerũ ex hiĩs

Expanded text:
parvum factum erat majus factum est, de aliquo aliquid in majus factum est. Cum vero quod magnum factum est, minus aliquando fit, de aliquo aliquid in minus fit. Primum est opus creationis; secundum est opus multiplicationis; tertium est opus unionis sive collectionis. In primo opere fit aliquid et de nihilo. In secundo opere fit aliquid et de aliquo; in tertio opere fit aliquid quidem sed non de nihilo, quia quod fit habet materiam neque de aliquo; quia cum fit ipsum habet in materia formam, sed cum duo sint unum fit aliud et transit in illud ut sit esse incipit, et quod fit; et tamen non de nihilo illud fit quod fit, quia priusquam hoc fieret aliquid fuit, nec rursum de aliquo illud fit quod fit quia desinit esse quod prius fuit, quando esse incipit hoc quod prius non fuit. Quod dicimus pro exemplo in aliquo exprimamus. ipso esse etiam desinit quod unum esse desinit. Ita sine unitate nihil sustinere potest. Verum ex his
Abbreviated transcription (Latin):
chilũ redige̾. soli deo possibile est. Quod siue
om̃ino crertũ÷ qr qui potuit de nichilo om̃ia
creare. possit etiã si uel̃ et creata innichilũ redi¬
gere. Post senariũ oꝑibus deputatũ. septenari
sequitus. cui non opꝰ s quies debetur. Hec oꝑa
iccirco distuximꝰ. ꝓpt̃ eos quimirari solent uł po¬
eius dubitare. quomͦ de costa uiri mulier facta
sit. ⁊ quomͦ demodico paderno semine tam nume¬
rosa proles excrescere potuit.

Expanded text:
oli Deo possibile est. Quod sive omnino certum est; quod qui potuit de nihilo omnia creare, posset etiam si vellet, creata in nihilum redigere. Post senarium operibus deputatum septenarius sequitur, cui non opus sed quies debetur. Haec opera idcirco distinximus propter eos qui mirari solent, imo potius dubitare quomodo de costa viri mulier fit, et quomodo de modico paterno semine tam numerosa proles excrescere possit.
Abbreviated transcription (Latin):
plicatã eredimꝰ. ut multa milia hominũ exea
iã excreuisse uideamꝰ. ⁊ hoc totũ ad scđm opus ꝑ¬
tinet. quando dealiquo fiunt. aliqua in mauis.
Cũ aũt ꝑcollectionc̃. ⁊ unionẽ multa insimplicẽ
essentiã redeunt. sicut pri crescendo ꝑ multiplicati.¬
onẽ. asimplici essentia plurima exierunt. terciũ
opus÷ qđ utrũ in occulto nat̾c sinu circa aliquas
essentias diuina potentia oꝑet᷑. ut scilicet aliqua
amultiplicitate ad simplicitatẽ reducat. quepriꝰ
a simplicitate ad multiplicitatẽ pduxerat. sicut sci¬
re non possumꝰ. ita etiã ꝑtinacit̾ negare non debe¬
mus. Noc tam̃ considerandũ÷ quia aliud op̃:
cũ simplex essentia multiplicatur. aliud cũ mul¬
tiplex insimplicitatẽ reducitur. Post ista oꝑa tͥa
que solidõ possibilia sunt sequitur quartũ ⁊ qͥntũ.
opus. que etiã crertẽ conueniunt. inquibus nicħ
aliud÷ facere quã uł coniuncta disiung̾e. ł se

Expanded text:
plicatam cernimus, ut multa hominum millia ex ea jam excrevisse videamus. Et hoc totum ad secundum opus pertinet quando de aliquo fiunt aliqua in majus. Cum autem per collectionem et unionem multa in simplicem essentiam redeunt sicut prius crescendo per multiplicationem a simplici essentia plurima exiverunt tertium opus est, quod utrum in occulto naturae sinu circa aliquas essentias divina potentia operatur, ut scilicet aliqua a multiplicitate ad simplicitatem reducat quae prius a simplicitate ad multiplicitatem produxerat, sicut scire non possumus, ita etiam pertinaciter negare non debemus. Hoc tantum considerandum est quod aliud opus est cum simplex essentia multiplicatur; aliud cum multiplex in simplicitatem reducitur. Post ista tria opera quae soli Deo possibilia sunt, sequitur quartum et quintum opus etiam quae creaturae conveniunt; in quibus nihil aliud est facere quam vel con
Abbreviated transcription (Latin):
omino gͥ mundi homine. ꝓuidentia
que habebat eadẽ dĩ ꝑuidentia rationi humane
aduncta munito. atq ad illa bona que habiturꝰ
erat quereuda ⁊ optinenda precepto obedientie
eũ gr̃a cooperante instructo. uidit diabolus
⁊ inudit. quod homo illuc ꝑ obedientiã ascen¬
deret. unde ipse ꝑsuꝑbiã corrusset. Quare¬

Expanded text:
omino igitur mundi homine providentia quae habebat eadem Dei providentia rationi humanae adjuncta munito, atque ad illa bona quae habiturus erat quaerenda et obtinenda praecepto obedientiae cum gratia operante instructo; vidit diabolus et invidit quod homo illuc per obedientiam ascenderet, unde ipse per superbiam corruisset. CA
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ quantitatẽ in maiꝰ. Quintũ opiis: de aliqͥbꝰ
aliquid fac̾e. nontam̃ scđm substantiã ⁊ quan¬
titadẽ inminꝰ. Sextũ opꝰ᷑: dealiqͦ nicħ facere.
Ex his ui. oꝑibꝰ quatuor soli dõ possibilia sunt.
duo reliqua tm̃ creature possibilitati conue
siue de aliquo nichil. solus ds̃ potest. Duo reli
conuingendo diuisa. siue indiuidendo con¬
uincta. nich tollit̾ uł confertur. Ubi aut de
nichilo aliquioste: aliqͥs fit. qr hoc ipsũ aliquis
ut sit ineofit. qđ nisi fieret. idipsu qd¬

Expanded text:
de aliquibus aliquid facere, non tamen secundum substantiam et quantitatem in minus. Sextum opus est de aliquo nihil facere. Ex his sex operibus quatuor soli Deo possibilia sunt; duo reliqua tantum creaturae possibilitati convensive de aliquo nihil, solus Deus potest. Duo reliqconjungendo divisa, sive in dividendo conjuncta nihil tollitur vel confertur. Ubi autem de nihilo aliquid fit aliquid fit; quia hoc ipsum aliquid ut sit in eo fit, quod nisi fieret idipsum q
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ p̃latoꝵ debitũ: subiectis possidenda ustẽ
Aspensare. ⁊ eos contra iniusticiã defende: sic sub.¬
iectoꝵ debitũẽ. scd̾m instituta legũ ⁊ rationales
consuetudines. prelatis ⁊ inse ⁊insus scruiciũ ex¬
hibere. Est auc̃ seruitiũ. aliuo aeterminatũ sicut
census ⁊ cributũ. que annuatĩ soliuũt᷑. alius for¬
taitũ. qd uidelicet ꝓculpis grxasu accidentibus
engit᷑. Qd ⁊ ipsũ licet legibus scłm mensuram
peccati ae cerminatũsie: in ho̾c cam̃ quodã mͦ
decerminatũ nonẽ. quia euentꝰ ełꝰ certus nonest
neq engi uut potest. nisi cũ acciderit culpa. ꝓqͣ

Expanded text:
s possidenda juste dispensare, et eos contra injustitiam defendere, sic subjectorum debitum est secundum instituta legum et rationabiles consuetudines, praelatis et in se et in suis servitium exhibere. Est autem servitium aliud determinatum, sicut census et tributum quae annuatim solvuntur. Aliud fortuitum quod videlicet pro culpis ex casu accidentibus exigitur. Quod et ipsum licet secundum mensuram peccati legibus determinatum sit; in hoc tamen quodammodo determinatum non est, quia eventus ejus certus non est, neque exigi jure potest, nisi cum acciderit culpa pro qua
Abbreviated transcription (Latin):
diuidens singłis ꝓut uolebat. ioq absq p̾iudicio
sue scĩtatis atq ꝑfectiõis: quantomag̾ sinpliciores
quiq iusti. sine detm̃to salutis. saluatiõis. tẽpꝰ. mo¬
aũ ⁊ ordmẽ nescire potuert̃. qͣ tm̃ certa spe. ⁊ fide.
uti ꝓmissa fuerat firmissune tenuert̃: Qnti hodieq¬
eredunt ⁊sperant. ⁊ ardent̃ desid̾ant. formã tn aestatũ¬

Expanded text:
is prout volebat; idque absque praejudicio suae sanctitatis atque perfectionis, quanto magis simpliciores quique justi sine detrimento salutis, salvationis tempus modum et ordinem nescire potuerunt, quam tamen certa spe et fide uti promissa fuerat firmissime tenuerunt. Quanti hodieqcredunt
Abbreviated transcription (Latin):
qđ mist̾iũ ascłis ab sc̃ditũ. ⁊ ne forte putet᷑ soł maliᷤ
absc̃ditũ. subiecit nouissimis tẽꝑibꝰ sc̃is reuelatũ:
Siõs ħ abinitioboni cognouert᷑. quomꝰ uł mali ħ ignora¬
re potuert. maxime cũ abipsis bonis qͥ ħ ꝑcepissent.
qđ ue boni ł mali eẽnt qͥbꝰ h reuelandũ ł celandũ foret
dise̾ni ñ potuisset: Atq in hũc modũ ꝯ seqñs ẽẽ mani¬
feste agnoscimꝰ. ut sibonis oibꝰ ħreuelata . fitemur.
mał quoq ñignota fuisse. ñ dubitemꝰ. Porro sib̾ sta¬
re debebit. qͥs ñuideat ꝗͣ in effabilit̾ priora illa tẽꝑa
post̾ioribꝰ scłis p̃ferenda sint. cũ fides q̃ hic soloforis

Expanded text:
ditum; et ne forte putetur solis malis absconditum, subjecit novissimis temporibus sanctis revelatum. Si omnes hoc ab initio boni cognoverunt, quomodo vel mali hoc ignorare potuerunt, maxime cum ab ipsis bonis qui hoc percepissent, qui vere boni vel mali essent; quibus hoc revelandum vel celandum foret discerni non potuisset. Atque in hunc modum consequens esse manifeste agnoscimus, ut si bonis omnibus haec revelata confitemur, malis quoque non ignota fuisse non dubitemus. Porro si hoc stare debebit, quis non videat quam ineffabiliter priora illa tempora posterioribus saeculis praeferenda sint, cum fides quae hic foris
Abbreviated transcription (Latin):
hanc fuerit appellandũ. in qͦ tot ⁊ tãde dĩ pͦpło diui¬
cie sp̃s affiuebant. ut illdꝰ ꝓrs inc̾dibili felicitate
cernet᷑ inpletũ. qđ mos ses optabat c̃dic̾et. Qͥs dabit
ut om̃s ppħent.: queso qͥd simile attulit euangłiũ:
frust᷑ głat᷑ paulꝰ de pͥmitiis sp̃c: qͥs putat se c̾sociis
suis coapłis accepisse. cũ nil tale indiebꝰ suis potu¬

Expanded text:
hanc fuerit appellandum; in quo tot et tantae Dei populo divitiae spiritus affluebant, ut illud prorsus incredibile felicitate cerneretur impletum, quod Moyses optabat cum diceret: Quis dabit ut omnes prophetent? Quaeso, quid simile attulit Evangelium? Frustra gloriatur Paulus de primitiis spiritus quas putat cum suis coapostolis accepisse
Abbreviated transcription (Latin):
inc̾m̃ta tẽpoꝵ creuit ⁊ scientia spũ aliũ patrũ. ⁊ qͣn¬
to uitiniores ad uentu saluatoris extider̃t̃. tanto mis¬
atq p̃sentia exhibentis. deniq ⁊ audiunt. ħeati
ocłi qͥuident q̃uos uidetis. Itẽ. Uosaũt dinamicos
qr oĩa q̃ audiui a petre meo nota feci uob. Mult eñ

Expanded text:
scientia spiritualium Patrum; et quanto viciniores adventui Salvatoris exstiterunt, tanto mysatque praesentia exhibentis. Denique et audiunt: Beati oculi qui vident quae vos videtis . Item: Vos autem dixi amicos, quia omnia quae audivi a Patre
Abbreviated transcription (Latin):
qͥuentur es analiũ expectamꝰ. ⁊ nos milibꝰ homiñ cer¬
titudine nrãm de õibꝰ nr̃o m̃datio ⁊ firmamꝰ: Nec
ipsos dese ita uet̾es sensisse: paueis ad u̾t̾e possumꝰ. Mo¬
yses seͥbit dm̃ adse loquẽtẽ dixisse sic. E gosũ as̃ abra¬
hã. ⁊ ds y sahac. ⁊ ds iacob. ⁊ nom̃ meũ adonas. ñ in¬
dicaui eis. subaud sic̾ t̾. Ostendit gͦse de dĩ noticia
plꝰ aliqͥd p̃cedentibꝰ patͥuꝰ accepisse. dauid quoq suꝑ¬

Expanded text:
enturus es, an alium exspectamus? Et nos millibus hominum certitudinem de omnibus nostro mendacio confirmamus. Nec ipsos de se ita veteres sensisse, paucis advertere possumus. Moyses scribit Deum ad se loquentem dixisse sic: Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob, et nomen meum Adonai non indicavi eis , subaudi sicut tibi. Ostendit ergo se de Dei notitia plus aliquid praecedentibus patribus accepisse. David quoque su
Abbreviated transcription (Latin):
eũ ħ dicẽt intuebat᷑. ñ plane effundã s subtrãa mag̾
de sp̃u meo dyxisse debuerat. Qͥd eñi: Sifiliis euan¬
głii om̃s uetẽs ustos pares facimꝰ inscientia. nũqͥd
ñ ⁊ suꝑiores õs ingr̾a ꝯ seq̃nt̃ fat̾i necesse ÷ ut pote
qͦs ñ lectiosic̃nos. aut p̃dicatio. s ipsa unctio docue¬

Expanded text:
ne, Effundam, sed, Subtraham magis de Spiritu meo dixisse debuerat. Quid enim? si filiis Evangelii omnes veteres justos pares facimus in scientia, numquid non et superiores in gratia consequenter fateri necesse est! utpote quos non lectio, sicut nos, aut praedicatio, sed ipsa unctio docue
Abbreviated transcription (Latin):
qͣnta deuotiõe id qđ credit᷑ diligat᷑. ħ iccirco con¬
menioramꝰ. qr agnouimꝰ qͦsdã ẽe minꝰ discretos. qui
humane possibilitatis mensurã nesciunt. qr suã possi¬
bilitatẽ ñ attendunt. Et si attendunt maiori stul
cendũ. qͥ ñ magna q̃dã ⁊ multa ⁊ sublimia fidĩ sac̾¬
mnta agnoueruit. ⁊ demaiestate creatoris. ⁊ dehu¬
militate saluatoris. qͣrũdã disputaciõe ꝓfunditatẽ

Expanded text:
quanta devotione id quod creditur, diligatur. Hoc idcirco commemoramus, quia agnovimus quosdam esse minus discretos, qui humanae possibilitatis mensuram nesciunt; quia suam passibilitatem non attendunt, et si attendunt, majori stulcendum, qui non magna quaedam et multa et sublimia fidei sacramenta agnoverit; et de majestate creatoris, et de humilitate Salvatoris quorumdam disputatione
Abbreviated transcription (Latin):
homiñ. ⁊tã diu̾sa fide de recta fide dispitat᷑. Nec
dast fide. bene sentire possumꝰ. si deipsa fide male
sentimꝰ: Propt̾ea c̃sid̾andaft̃ diligent̃ singła q̃
dñr. ut ea dicamiꝰ ⁊ sentiamꝰ inqͥbꝰ dũ fidẽ rectam
astruere nitimͣ. sane fidĩ obuare non c̃iuncamur.
dũ ultã idqd inueritate ẽ sentiunt. in ipsã ueritatẽ
offendunt. Hec aũt ignorantia multos parit ertores.
tã debotitate ꝗͣ deu̾itate. Dicunt ali bonitati diui¬
ne ñẽẽ ⁊eniens. ut in oꝑasua erudelis ẽẽ dicatur.
uit aliqͥd exhis q̃fecit ꝑire ꝑmittat. qͥ nicħ ad hoc
fecit ut ꝑeat. Ita du̾se honorare putant bonitatem:
offendunt u̾itatẽ. qͥ eñ priꝰ fuit ut n̾exstencia
crearit: iustꝰ: ut errantia ⁊ delinq̾ntia uidicet.
Alii cdicunt adiusticiã hõis ꝑtin̾e. ut inhac uita

Expanded text:
hominum et tam diversa fide de recta fide disputatur, neciis quae credenda sunt fide bene sentire possumus, si de ipsa fide male sentimus? Propterea consideranda sunt diligenter singula quae dicuntur, ut ea dicamus et sentiamus in quibus dum fidem rectam asserere nitimur sanae fidei obviare non convincamur. dum ultra id quod in veritate est sentiunt in ipsam veritatem offendunt. Haec autem ignorantia multos parit errores, tam de bonitate quam de veritate. Dicunt alii bonitati divinae non esse conveniens ut in opera sua crudelis esse dicatur, et ut aliquid ex his quae fecit perire permittat qui nihil ad hoc fecit ut pereat. Ita dum se honorare putant bonitatem, offendunt veritatem. Qui enim pius fuit ut non existentia crearet, justus est ut errantia et delinquentia judicet. Alii dicunt ad justitiam hominis pertinere ut in hac vita
Abbreviated transcription (Latin):
rint. Ista aũt oĩa q̃ insac̾m̃to nr̃e redẽptiõis ⁊pletast᷑
eos ⁊ c̃ didisse ⁊ agnouisse ñ solũ bac ratiõe ꝓbare se
m: sic qͥdẽ illi ꝑħ saluati ñ fuissent. nͥ ħ oĩa i facien¬
da agnouissent. ⁊ agnita eredidissent. uer̾ etiã qr
aliqͦciens scͥptc testant᷑. nullũ abintio sñ fide xp̃i

Expanded text:
 quae in sacramento nostrae redemptionis completa sunt eos et credidisse et agnovisse non solum hac ratione probare se mus; sic quidem illi per haec salvati non fuissent, nisi haec omnia facienda agnovissent et agnita credidissent. Verum etiam quia aliquoties Scripturae testantur, nullum ab initio sine fide
Abbreviated transcription (Latin):
ad ãpliorẽ diuine religiõis deuotionẽ excitat᷑. de¬
uociõe aũt mundat᷑ i purificat᷑. ut mundo corde
ĩa quodã mͦ p̃gustare incipiat id adqđ fide ⁊ deuo¬
cione cognoscendũ festinat. Ita munda c̃scientia
inuisilibilibꝰ docum̃tis ⁊ secreta ac familiari ui¬
stacione de dosuo cotidie eruditur. ⁊certificat᷑.
intantũ ut ia quodã mͦ cũ ꝑ contẽplacione p̃sentẽ
hab̾e incipiat. ⁊ nulla iã ratione abeiꝰ fide ⁊ dilec

Expanded text:
ad ampliorem religionis divinae devotionem excitatur; devotione autem mundatur et purificatur ut mundo corde jam quodammodo praegustare incipiat, id ad quod fide et devotione cognoscendum festinat. Ita munda conscientia invisibilibus documentis, et secreta et familiari visitatione de Deo suo quotidie eruditur et certificatur; in tantum ut jam quodammodo eum per contemplationem praesentem habere incipiat; et nulla ja
Abbreviated transcription (Latin):
aliuo saluator. Creator qr fec̃nos: saluator qi re¬
demitnos. Primũ ñ eramꝰ ⁊ factisumꝰ. postea
ꝑieramꝰ. ⁊ redẽptisum. Et ab uno utrũq factũ:
ut bonũ nr̃m totũ eẽt ab uno. ⁊ totũ inuno. ⁊ unũ.
Creatori debemiꝰ qd sumꝰ. saluatori qđ reꝑatisumꝰ.¬

Expanded text:
aliud salvator. Creator quia fecit nos, salvator quia redemit nos. Primum non eramus et facti sumus; postea perieramus et redempti sumus, et ab uno utrumque factum est, ut bonum nostrum totum esset ab uno, et totum in uno, et unum. Creatori debemus quod sumus, salvatori quod reparati sum
Abbreviated transcription (Latin):
eñ fideles ft̃. qͥsola pietate eredẽ eligunt. qđ tm̃ utrũ
credendũsit. ł non cͥdendũ: ratione ñ conp̃endunt.
Aliĩ ratiõe approbant. qđ fide credant. alii puritate
cordis ⁊ munda ꝯscientia utt̾iꝰ ĩa gustare incipiunt.
qdđ fide credunt. Inpͥmis sola pietas fac̾ electionẽ in
scdis ratio adiungit approbationẽ. int̾ciis puritas in¬
tellegentie app̃hendit c̾titudiñe. Quartũ genꝰ homi
nũ: qͥbꝰ crecłe: solũ fidĩ ñ contͣdit̾e. Qͥ consuetudine
uiuendi mag̾qͣ uirtute credendi: fideles nonunat᷑.
Soł eñ transeuntibꝰ intenti. nũqͣ m̃tẽ ad fut᷑a cogitan¬
fidelibꝰ usuꝑcipiunt. quare tm̃ ip̃ianꝰ sit ho. ł que
longe tl afide. Tñ hui modi aliqͣn diuna gr̃a uistax¬

Expanded text:
les sunt qui sola pietate credere eligunt, quod tamen utrum sit credendum an non credendum sit ratione non comprehendunt. Alii ratione approbant quod fide credunt. Alii puritate cordis et munda conscientia interius jam gustare incipiunt quod fide credunt. In primis, sola pietas facit electionem: in secundis, ratio adjungit approbationem; in tertiis, puritas intelligentiae apprehendit certitudinem. Quartum genus homius credere est, solum fidei non contradicere, qui consuetudine vivendi magis quam virtute credendi fideles nominantur. Solis enim transeuntibus intenti nunquam mentem ad futura cogitanfidelibus usu percipiunt, quare tamen Christianus sit homo vel quae longe sunt a fide. Tamen hujusmodi aliquando divina gratia
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuenire satag̾ Consid̾at in ħ mundo tã diu̾sas ẽe
hominũ estimationes. suꝑhis inqͥbꝰ salus hõis c̃stat.
Pagani inplures unitatẽ diuinitatis scindunt. iuder
creatorẽ confitent᷑. saluatorẽ ñ cognoscunt. Et inhis
aliqͥs relinqͥt᷑. ut unũ aliuo eligat᷑: dubietas ñtollit̾.
s mutat᷑. Aecedit adhanc aliaratio. maior. melius
ẽẽ confit̾i unũ pͥncipiũ q̃ multa. qm̃ uͥ multitudo:
antt pluralitas suꝑ fluaẽ. aut unitas inꝑfecta. Nd¬

Expanded text:
enire satagit. Considerat in hoc mundo tam diversas esse hominum existimationes, super his in quibus salus hominis constat. Pagani in plures unitatem divinitatis scindunt. Judaei creatorem confitentur, salvatorem non agnoscunt. Et in his aliquid relinquitur ut unum aliud eligatur, dubietas non tollitur, sed mutatur. Accedit ad hanc alia ratio major, melius est confiteri unum principium quam multa; quia ubi multitudo est, aut pluralitas su
Abbreviated transcription (Latin):
ad constanciã. Quor dã fides cognitionẽ magna est.
affectu parua. Quoꝵ dã uͦ affectu magna: cognitiõe
parua. Alii fidẽ ⁊ cognitionẽ ⁊ affectu magnã hñt.
alii ⁊ cognitione ⁊ affectu paruã. Uerũtm̃ affectũ
magnũ infide mag̾ laudabilẽ ẽẽ q̃ cognitione mag¬
nã dñs manifeste ostendit. uͥfidẽ grano sinapis con¬
ꝑauit: qđ qͣntitate qͥdẽ parũuẽ s ñferuore. Hinc

Expanded text:
ctus. Quorumdam fides cognitione magna est, affectu parva; quorumdam vero affectu magna, cognitione parva. Alii fidem et cognitione et affectu magnam, alii cognitione et affectu parvam habent. Verum affectum magnum in fide magis laudabilem esse quam cognitionem magnam Dominus manifeste ostendit, ubi fidem grano sinapis comparavit , quod quantitate quidem parvum est, sed non fervore. Hinc
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ sac̃m̃tasua. Nocreator̾e ꝑtinent oꝑa conditiõis.
qͥsex die factast̃. Ad saluatorẽ ꝑtinent oꝑa restau¬
tatiõis. que complent᷑ sex etatibꝰ. Inpͥma parte ad
fidẽ ptinet ẽfiti unũ cͥatore. ⁊ ab cofacta eẽ om̃ia q̃
habent ẽẽ. Inscd̃a parte adfidẽ ꝑtinet uen̾ari um̾i
hoꝵ qđ suũ÷ tribuat. ⁊ uicissim alteriꝰ ꝓprietatẽ
in alterũ ñ tͥnsfundat .i. ut nec c̾at᷑e attribuat cre¬
atoris maiestatẽ. nec ereatori ad scͥbat ereat᷑e in¬
firmitatẽ. nec am̃ concludat tẽpore. nec cͥaturã
tendat et̾nitate. Ita fides siunicuiq qdđ suũ: tri¬
buit. recte offert. si int̾ utrũq bñ disc̾iit recte
diuidit ⁊ non peccat. Siuͦ in quolibet hoꝵ delin¬
quit᷑. fidessana neceisse ÷ det̾mentũ patiat᷑. llã
illi qͥ creat᷑am pcdõ colentes gemino errore decepti.
losophi gentiliũ ꝗͣuis int̾ ereatorẽ ⁊ opꝰ suũ recte dis¬
cerne̾nt. noquiꝗͣ tm̃ fideles appellandist̃. qi fidẽ

Expanded text:
onis quae sex diebus facta sunt. Ad Salvatorem pertinent opera restaurationis quae complentur sex aetatibus. In prima parte ad fidem pertinet confiteri unum creatorem, et ab eo facta esse omnia quae habent esse. In secunda parte ad fidem pertinet venerari unum horum quod suum est tribuat, et vicissim alterius proprietatem in alterum non transfundat, id est ut nec creaturae attribuat Creatoris majestatem, nec Creatori ascribat creaturae infirmitatem; nec Deum concludat tempore, nec creaturam extendat aeternitate. Ita fides, si unicuique quod suum est tribuit, recte offert; si inter utrumque bene discernit, recte dividit, et non peccat. Si vero in quolibet horum delinquitur, fides sana necesse est detrimentum patiatur. Nam illi qui, creaturam pro Deo colentes losophi gentilium quamvis inter Creatorem et opus ejus recte discernerent; nequaquam tamen fideles appe
Abbreviated transcription (Latin):
quã uidit ⁊ c̃municareͥ posse. ⁊ minui om̃ino ñ posse.
sllud itaq bonũ quod ipse erat. ⁊ quo ipse beatus erat.
bonitatt sola. ñ necesitate chraebatur ad c̃municandũ
qm̃ ⁊ optimi erat. ꝓde̾e̾ uelle: ⁊ potentissimi noceri

Expanded text:
 vidit et communicari posse, et minui omnino non posse. Illud itaque bonum quod ipse erat et quo ipse beatus erat, bonitate sola non necessitate trahebatur ad communicandum. Quoniam et optimi erat prodesse velle, et potentissimi noceri
Abbreviated transcription (Latin):
festũ erit. de om̃i luce sibona. est. ⁊ sic fiducialit̾
ad ꝑfectũ int̾ diem. ⁊ noctẽ. uidicare. parũ. est.
questrare: nͥ sciamꝰ eciã inter diẽ ⁊ diem uidicare.
⁊ sciamus om̃em diem udicare. ut sapiamus qui
sint illi motus qui sub uirtutũ specie quasi luce
aliena adnos ueniunt: ⁊ quisunt rursus illi qui
uerã ueritatis claritatẽ pretenduno ⁊ in ipsis quoq¬

Expanded text:
festum erit de omni luce utrum bona est; et sic fiducialiter festum erit de omni luce utrum bona est; et sic fiducialiter ad perfectum inter diem et noctem judicare, parum est lusequestrare, nisi sciamus etiam inter diem et diem judicare, et sciamus omnem diem judicare, ut sapiamus qui sint illi motus qui sub virtutum specie quasi luce aliena ad nos veniunt, et qui sursum illi sint, qui veram virtutis claritatem praetendunt; et in ipsis quoq
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓbauit lucẽ. quia inluce in cõmutabili uidit qđ
lux ista cõmutabilis suomͦ ⁊ ordine bona cẽt. ⁊ di¬
uisit luce a tene̾ris. uocauitq lucẽ diẽ ⁊ cenebras noc.¬
tt̃. Et inea luce inqua uidit lucẽ quod eẽt bona.
eciã eł tera oꝑa sua que oꝑatusẽ uidic qđ cent bona
i nichil sine illas luce uidit uł bonũ ł malũ. siue
exhis que ipse bona fecit. siue exhis que nos fecimꝰ
mala: que om̃ia ipse ñmale s bene uidit. ⁊ ibi ui¬
dit. ubi nullũ malũ fuit. ħ ipsa lux. est qua ⁊ nos
uidere oporcet. omnẽ lucẽ sibona. est: nec poteri¬
mus uidicare uere deluce sibona est. donec ista
luce illuminati fuerimus. que uere bona. est.
Spũał eñĩ diuidicat om̃ia. ⁊ ipse anemine iudi¬
catur: ⁊si spus dĩ uere in nob̾ habitat ñ nos poter᷑
deciꝑe sp̃s erroris. eciã si inluce ueniant adnos.
quia habebimus luce̾ in nobis. inqua nobis mani¬

Expanded text:
probavit lucem: quia in luce incommutabili vidit quod probavit lucem: quia in luce incommutabili vidit quod lux ista commutabilis suo modo et ordine bona esset. Et divisit lucem a tenebris, vocavitque lucem diem, et tenebras noctem; et in ea luce in qua vidit lucem quod esset bona, etiam caetera opera sua quae operatus est vidit quod essent bona, et nihil sine illa luce vidit, vel bonum vel malum; sive ex iis quae ipse bona fecit, sive ex iis quae nos fecimus mala, quae omnia ipse non male sed bene vidit. Et ibi vidit ubi nullum malum vidit: haec ipsa lux est qua et nos videre oportet omnem lucem an bona est; nec poterimus judicare vero de luce an bona est, donec ista luce illuminati fuerimus, quae vere bona est: Spiritualis enim dijudicat omnia, et ipse a nemine judicatur . Et si Spiritus Dei vere in nobis habitat, non nos poterunt decipere spiritus erroris, etiamsi in luce veniant ad nos; quia habebimus lucem in nobis, in qua nobis mani
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ qͣ as̃ uidit lucẽ. quod esset bona. ⁊ diuisit. lucem
atenebris. ⁊ uocauit luce̾ diẽ. ⁊ tenebras noc tem :
uidit. quodeet bona: S quomͦ ꝑ ipsam iudẽ potu.¬
isset qđ eẽt bona. si aliã lucẽ nonhabiusset. ꝑ quã
iinqua ipsã lucẽ uidiset. qđ ẽt bona.: Nãsi ui.
ait ds. quod esset bona lux ista. ⁊ uere uidit. in ali¬
qua uidit de cuiꝰ bonitate dubitari. ñ potuit.
Ergo alia lux fuit. increata. in qua istalax ereata
uidebantar quos essec bena: quia illã imicabat᷑.
que semꝑ. est bona. In illa em̃ luce cũ ipsa solũ sit
bona. uidentur ⁊ mala ⁊ bona: ⁊ñ solũ mala ⁊ bena
ineauidentur. s mala etiã eẽ. mala. ⁊ bona ẽt̃ bona.
in ea uidentur: propterea. qđ ipsa uere i sũme. ẽ.
bona. Quod eñi ab ipsa discordare uidetur malũ ẽẽ
uidet᷑ ⁊ quod eisimile e̾e uidetur bonũ ee̾ uidet᷑
i utrũq ñnisi in ipsa ⁊ ꝑ ipsã uidetur. Per lucẽ gͦ

Expanded text:
, et vidit Deus lucem, quod esset bona; divisitque lucem a tenebris, vocavitque lucem diem, et tenebras noctem. » vidit quod esset bona? Sed quomodo per ipsam videre potuisset quod esset bona, si aliam lucem non habuisset per quam et in qua ipsam lucem vidisset quod esset bona? Nam, si vidit quod esset bona lux ista et vere vidit, in aliquo vidit de cujus bonitate dubitari non potuit. Ergo, alia lux increata, in qua ista lux creata videbatur quod esset bona; quia illam imitabatur quae semper est bona. In illa enim luce cum ipsa solum sit bona, videntur et mala et bona; et non solum mala et bona in ea videntur, sed mala etiam esse mala, bona esse bona in ea videntur: propterea quod ipsa vere et summe est bona. Quod enim ab ipsa discordare videtur, malum esse videtur; et quod ei simile esse videtur, bonum esse videtur; et utrumque non nisi in ipsa et per ipsam videtur. Per lucem ergo
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ diuisit lucẽ ⁊ tenebras. ⁊ uocauit lucẽ diem.
⁊ cenebras noct̃. fecit enĩ ⁊ uidit: de inde diui¬
st
⁊ uocauit. Quare uidit.: Noluit prius diui¬
dere. quã uidisset. Prius uidit si esset bonũ:
⁊ cunc demũ diuisit lucẽ atenebris. ⁊ uocauit
iucẽ diem. ⁊ tanebras noctẽ. Ad ducet eñ om̃e
opus suũ iniudiciũ. Nonsolũ oꝑa alia q̃ inlucẽ
stcit. uidit ds̃ quod eẽt bonũ: s ipsam quoque
lucẽ uidit quod eẽt. bonũ: ⁊ duusit lucẽ ⁊ tenebras
sã ipse angłs malus transfigurat se aliquando in
angłm lucis ⁊ ingerit se ad decipiendã mentẽ. qͣsi
lux uera. sed heclux diuidenda ñ. est. a tenebris. nec
uocanda. est dies. s nor: quia speciem quidẽ lucis
habet. s cenebras ueras. Propteraa prius udit ds̃
lucẽ si eẽt bona: ut n̾statĩ tredamꝰ om̃i spiritui. s

Expanded text:
et divisit lucem a tenebris; et vocavit lucem diem, et divisit lucem a tenebris; et vocavit lucem diem, ac tenebras noctem . Fecit enim et vidit; deinde divisit et vocavit. Quare vidit? Noluit prius dividere quam vidisset, prius vidit an esset bonum; et tunc demum divisit lucem a tenebris; et vocavienim omne opus suum in judicium; et non solum opera alia quae in luce fecit, vidit Deus quod esset bonum, sed ipsam quoque lucem vidit quod esset bonum et divisit lucem et tenebras. Nam ipse angelus malus transfigurat se aliquando in angelum lucis, et ingerit se ad decipiendam mentem quasi lux vera. Sed haec lux non est dividenda a tenebris, nec vocanda est dies sed nox; quia speciem quidem lucis habet, sed tenebras veras. Propterea prius vidit Deus lucem an esset bona ut non statim credamus omni spiritui; sed
Abbreviated transcription (Latin):
desideria carnis ⁊ sp̃s. ut mediꝰ ⁊ mediator duo
sibi aduersantia nec ꝑmisceri sinat. nec trans¬
pont. ne simul sit quod diuidi debet. aut supͣ
quod subrer auit subt̃ quod supͣ. collocandu:
Nouissime sequitur indispositionis ordine.
opus tercie diei. ut congregentur aque que
subcelosunt in locũ uñ: Nc carnis desideria flu¬
xasint. ⁊ ultra metã se necessitatis. expandant:
ut totꝰ homo adstatũ su nature reuocatus. ⁊
scđm ordinẽ rationis dispositus. in locũ unũ
om̃c desideriũ colligat: quatinus ⁊ caro spiu
⁊ sp̃s subiectus sit creatori. Quis quis sic ordina¬
tus. est. dignus. est lumine solis. ut mente sursũ
erecta. ⁊ desiderio uisuꝑna de firo. lum̃ sũme
ueritatis concenplanti irradiet. ⁊ iã ñ ꝑspeculũ
inenigmate. s inse ipsa ut. est ueritatẽ agnoscat.
isapiat. S ⁊ illud non negligent᷑ transeudũ. et
quod dicitur. Uidit ds̃ lucẽ quod esset bonũ:

Expanded text:
desideria carnis et spiritus, ut medius et mediator duo desideria carnis et spiritus, ut medius et mediator duo sibi adversantia nec permisceri sinat nec transponi; nec simul sit quod dividi debeat, aut supra quod subter, aut subter quod supra collocandum est. Novissime sequitur in dispositionis ordine opus tertiae diei, ut congregentur aquae quae sub coelo sunt in locum unum, ne carnis desideria fluxa sint, et ultra metam se necessitatis expandant, ut totus homo ad statum naturae revocatus, et secundum ordinem rationis dispositus, in locum unum omne desiderium colligat, quatenus et caro spiritui, et spiritus subjectus sit Creatori. Quisquis sic ordinatus est dignus est lumine solis, ut mente sursum erecta et desiderio in superna defixo, lumen summae veritatis contemplanti irradiet, et jam non per speculum in aenigmate , sed in seipsa ut est veritatem agnoscat et sapiat. Sed et illud non negligenter transeundum est, quod dicitur: Vidit Deus lucem quod esset bonum,
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ tenebre nox. Scd̾a die fit firmamĩtũ collocari.
int̾ aquas superiores. ⁊ aquas inferiores: ⁊ uocatur
firmam̃tũ celũ. Tercia die congregantur aque que
ri graminibꝰ suis. Om̃ia aut̃ ħ. spiritalia p̃ferunt
docum̃ta. Primũ incorde peccatoris. ereacur lux.
quando semet ipsũ agnosc̾e incipit. ut diuidat
int̾lucẽ ⁊ tenebras: ⁊ apellare incipiat lucẽ diẽ.
⁊ cenebras noctẽ. ⁊ñsit iã de quibus dicitur.
Ue qui dicunt bonũ malũ. ⁊ malũ bonũ: ponen
tes lucẽ tenebras. ⁊ tenebras lucẽ. Post ħ autem
c̃ceperit int̾ lucẽ ⁊ cenebras diuidere: ilucem
diem. tenebras quoq appellare noctẽ. id. et.
c̃ malasua ueratit̾ ꝑ udiciũ racionis in probare.
⁊ que sunt bona ⁊ laudabilia lucis oꝑa eligere.
ceperit: restat ut fiat ineo firmam̃tũ. hoc. est¬
ut in bono proposito corroboretur. diuidere
int̃ aquas superiores. ⁊ aquas inferiores. id est.

Expanded text:
et tenebrae nox. Secunda die firmamentum, collocaturque et tenebrae nox. Secunda die firmamentum, collocaturque inter aquas superiores et aquas inferiores; et vocatur firmamentum coelum. Tertia die congregantur aquae quari graminibus suis. Omnia autem haec spiritualia praeferunt documenta. Primum in corde peccatoris creatur lux, quando semetipsum agnoscere incipit, ut dividat inter lucem et tenebras, et appellare incipiat lucem diem et tenebras noctem; et non sit jam de quibus dicitur: Vae qui dicunt bonum malum, et malum bonum;  tenebras, et tenebras lucem . Post haec autem cum coeperit inter lucem et tenebras dividere, et lucem diem, tenebras quoque appellare noctem, id est cum mala sua veraciter per judicium rationis improbare, et quae sunt bona et laudabilia lucis opera eligere coeperit, restat ut fiat in eo firmamentum, hoc est in bono proposito corroboretur: dividere inter aquas superiores et aquas inferiores, id est
Abbreviated transcription (Latin):
creat᷑lux. ⁊ illuminat᷑ c̃fusio. ut inordinẽ redigat᷑.
post hec c̃fucruit purificata interiora eius: uenit
lum̃ solis clarũ. ⁊ illustrat eã. Nonem̃ digna. est.
c̃ templari lum̃ ecernitatis. donec munda ⁊ pu¬
rificata fuerit: habens quodã mͦ ⁊ ꝑmateriam
prius de monstrauit. ut post manifestaret diui¬
nitacẽ: ⁊ ubiq lux lucẽ p̃cedit. Lux que peccatores
adiusticiã illuminat: precedit illã lucẽ que
iustificatos adbeatitudinẽ illustrat. Ergolux
facta. ist prius ꝗͣ solis claritas manifestaritur:
⁊ dies erat. ⁊ tres dies erant. quando luxerat.¬
⁊ sol nonerat. Quarta die illur sol ⁊ illa dies
clara erat. quia lum̃ uerũ habuit. ⁊ tenebre
ñ erant ulle. Sic nulla anima meret᷑ lum̃ solis
accipere. ⁊ sũme ueritatis claritatẽ c̃ templari:
nisi tres dies isti in ea precedant. Prima quidẽ die
fit lux. ⁊ diudunt᷑ lux ⁊ tenebre: uocaturq luxdies.

Expanded text:
creatur lux, et illuminatur confusio ut in ordinem redigatur. creatur lux, et illuminatur confusio ut in ordinem redigatur. Post haec cum fuerint purificata interiora ejus, venit lumen solis clarum et illustrat eam. Non enim digna est contemplari lumen aeternitatis, donec munda et purificata fuerit; habens quodammodo et per materiam prius demonstravit, ut post manifestaret divinitatem, et ubique lux lucem praecedit. Lux quae peccatores ad justitiam illuminat, illam lucem quae justificatos ad beatitudinem illustrat. Ergo facta est lux priusquam solis claritas manifestaretur; et dies erat: et tres dies erant quando lux erat et sol non erat. Quarta die illuxit sol, et illa dies clara erat; quia lumen verum habuit, et tenebrae non erant ullae. Sic nulla anima meretur lumen solis accipere et summae veritatis claritatem contemplari, nisi tres dies isti in ea praecedant. Prima quidem die fit lux, et dividuntur lux et tenebrae; vocatur fitque lux dies,
Abbreviated transcription (Latin):
goputo scaliqd sacramentũ conimendari:
quia om̃is anima quã diu inpeccato. est. quasi
intenebris ÷̃ quibusdã ⁊ confusione. Sed ñ pocest eua-¬
dere confusionẽ suã. ⁊ ad ordinẽ iusticie formamque
disponi nisi illuminet᷑. primũ uidere malasua: ⁊
discernere lucẽ atenebris. hoc ẽ. uirtutis auicus: ut
se disponat. adordinẽ ⁊ conformet uertati. Hoc gͥ aĩa
inconsusione iacens. sine luce facere ñ potest: ⁊ ppc̃a
necesse. est primũ. ut lux fiat. ut uideat semet ipsã.¬
u incelligat siue agnoscat orroiẽ ⁊ turpitudinẽ c̃fu¬
sionis sue: ⁊ explicet se atq coaptet. ad illã raciona¬
bilem disposicionẽ. ⁊ ordinẽ ueritatis. Postquam
aut̃ ordinata fuerint om̃ia eiꝰ. ⁊ scđ̃m exemplar
rationis formãq sapientie disposita: tunc statim
incipiet eilucere sol usticie. quia sic in repmissione
dictũ. est. Beati mundo cotde: qm̃ ipsi am̃ uidebii̾.
Prius gͦ inrationali illo mundo cordes humani.

Expanded text:
gnum hic aliquod sacramentum commendari; quia omnis anima quandiu in peccato est, quasi in tenebris est quibusdam et confusione. Sed non potest evadere confusionem suam et ad ordinem justitiae formamque disponi, nisi illuminetur primum videre mala sua, et discernere lucem a tenebris, hoc est virtutes a vitiis, ut se disponat ad ordinem et conformet veritati. Hoc igitur anima in confusione jacens sine luce facere non potest; et propterea necesse est primum ut lux fiat, ut videat semetipsam, et agnoscat horrorem et turpitudinem confusionis suae, et explicet se atque coaptet ad illam rationabilem dispositionem et ordinem veritatis. Postquam autem ordinata fuerint omnia ejus, et secundum exemplar rationis formamque sapientiae disposita, tunc statim incipiet ei lucere sol justitiae, quia sic in repromissione dictum est: Beati mundo corde; quoniam ipsi Deum videbunt . Prius ergo in rationali illo mundo cordis humani
Abbreviated transcription (Latin):
Quesit cautela dornołis hie sisruficaza. xu¬
ic tibi attende. quantasit cau̾tela bono oꝑi
admbenda. Inprincipio om̃iũ operũ tuoꝵ ui¬
de uc lucẽ habeas inte: ut om̃ia oꝑa tua lucis sint
⁊ ñ tenebrarũ. Postea considera diligent᷑ utrũ ne
lux tua purasit. ⁊ ñ fucata: ⁊c̃ inueneris quiabo
nat tunc demũ diuide eam. atenebris: ⁊ uocalucẽ
diem. ⁊ cenebras noctẽ. De ude reliqua oꝑa tua que
inluce feceris uide sieciã ipsa bonasunt: mnullũ
om̃ino opꝰ sine iudicio ꝑtranseas. donec agnoscas
cuncta que fecisti. lta gemiñ ÷ udiciũ. Primũ
inquolix udicatur. ⁊ uidetur si bona. est: ut diui¬
dat᷑ a cenebris. Scdm÷ iudiciũ. quando oꝑa ipsa.
que inluce facta sunt adiudiciũ uocantur. ⁊ uidet᷑
quia ipsa quoq bonasunt: ⁊ sic demũ requiescit
deus. Aliqua quedã lucis misteria incerĩ ꝓtempore
trans currentes. ꝑstrinssimus: nunc iter̃ ad ꝓpositi

Expanded text:
Quae sit cautela boni operis hic significata. Hic tibi attende quanta sit cautela bono operi adhibenda. In principio omnium operum tuorum vide ut lucem habeas in te, ut omnia opera tua lucis sint et non tenebrarum. Postea considera diligenter utrumne lux tua pura sit et non fuscata; et cum inveneris quia bona est, tunc demum divide eam a tenebris, et voca lucem diem, et tenebras noctem. Deinde reliqua opera tua quae in luce feceris, vide si etiam ipsa bona sunt; et nullum omnino opus sine judicio pertranseat, donec agnoscas cuncta quae fecisti. Ita geminum est judicium: primum in quo lux judicatur et videtur si bona est ut dividatur a tenebris, secundum est judicium quando opera ipsa quae in luce facta sunt ad judicium vocantur, et videtur quia ipsa quoque bona sunt, et sic demum requiescit Deus. Aliquae quaedam lucis mysteria interim pro tempore transcurrentes perstrinximus, nunc iterum ad propositi
Abbreviated transcription (Latin):
certũ ÷ sicut superius diximꝰ. quia ea que eccłie ꝑ¬
bari non possunt. ab eccłia omĩno iudicari nonpos¬
sunt. Hec gͥ que ueta ẽẽ constat. si insententia su¬
perius memorata conuenient̃ dicta accipimus.
nichil amplius rect restat questionis. eur non

Expanded text:
certum est, sicut superius, diximus, quod ea quae Ecclesiae pcertum est, sicut superius, diximus, quod ea quae Ecclesiae probari non possunt, ab Ecclesia judicari omnino non possunt. Haec igitur quae vera esse constat, si in sententia superius memorata convenienter dicta accipimus, nihil amplius restat quaestionis cur non
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid apxsse uidebitur. Nosnichil rephendimꝰ.
et om̃ibꝰ que ueritatẽ quȩ etã esse ꝑmittunt. Si aut
aliquis hec dicta eẽ intelligat de his quippositũ con¬
tinentie occulte nouerunt. ⁊ uotũ suũ sine attesta¬
cione humana soli dõ obtulerunt. cosq si post mo¬
dũ uoto fracto ad conuigalẽ socutatẽ descendere uo¬
luerint iccirto ab eccłia phiberi non posse. quia ꝓ.¬
fessionẽ illoꝵ. non accepit. neq obseruantiã continen
cie illis indint: Siquis gͥ tales uiduas aut uir¬
gines post uotũ continentie ad maritalẽ copulã
descendentes dampnationẽ quidẽ habere. id est
rem dampnabilẽ fac̾e̾ non quia nubunt. s quia
uotũ frangunt. non ꝓpt̃̾ bonũ inferius quod appe¬
tunt s ꝓpt̾ bonũ superius quos relinqunt. ita qui¬
dẽ ꝓpt̃ fidem uiolatã danpnationẽ habere. s cam̃
om̃ino conuiges eẽ nec seꝑari debere. enstimet.

Expanded text:
aliquid dixisse videbitur. Nos nihil reprehendimus aliquid dixisse videbitur. Nos nihil reprehendimus ex omnibus quae veritatem quietam esse permittuem haec dicta esse intelligat, de iis qui propositum continentiae occultae voverunt, et votum suum sine attestatione hominum soli Deo obtulerunt, eosque si postea voto fracto ad conjugalem societatem descendere voluerint, idcirco ab Ecclesia prohiberi non posse, quia professionem illtiae, eis indixit. Si quis igitur tales viduas aut virgines, post votum continentiae ad maritalem copulam descendentes damnationem quidem habere, id est rem damnabilem facere, non quia nubunt, sed quia votum frangunt; non propter bonum inferius quod appetunt, sed propter bonum superius quod relinquunt, ita quidem propter fidem violatam damnationem habere, se tamen omnino conjuges esse, nec separari debere existimet,
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ita face̾. ⁊ adhunc modũ fortassis siquis dicete
peccare erubescebant. ⁊ q̃nsola erubescentia p̃uarica¬
cionis cohibere pocuit fluctuantes. ⁊ intemptacione
constitutos ne apposito ⁊ uoto sc̃ĩtatis laberentur. ⁊ q̃n
mag̾ terrebantur ineo qd sibi post lapsũ ad prioris
ercellentie puritadẽ. reditũ ampli non patere sciebant.¬
⁊ ita tunc eccłiam sedm temporis illiꝰ statũ tenere
debuisse. ⁊ tenuisse. ut qͥ pꝰ uotũ ⁊ pfeilonẽ continen¬
cie ad conugalẽ copulã descenderent. ita manerent
gia. postea aũt eũ inciꝑent homines abuti tali conces¬
sione. ⁊ ꝑmissione eccłiam ꝓpt̾ ꝑicła inminentia
usũ mutasse. ⁊ sententiã incorsisse. ad aliud. atq idõ
nunc conuigia non eẽ. cĩmodi ꝓpt̾ phibitionẽ ⁊ insti¬
tucionẽ eccłie. scđm quãlicita ł illicita. rata ⁊ sol¬
uencda omĩa uidicant᷑. Siquis hocdicat fortassis

Expanded text:
e et facere. Et ad hunc modum fortassis si quis dicere e et facere. Et ad hunc modum fortassis si quis dicere homines magis peccare erubescebant et quando sola erubescentia praevaricationis cohibere potuit fluctuantes et in tentatione constitutos ne a proposito et voto sanctitatis laberentur; et quando magis terrebantur in eo quod sibi post lapsum ad prioris excellentiae puritatem amplius reditum non patere sciebant; et ita tunc Ecclesiam secundum temporis illius statum tenere debuisse et tenuisse, ut qui post votum et professionem continentiae ad conjugalem copulam descenderent, ita manerent;smodi conjugia. Postea autem cum inciperent homines abuti tali confessione et permissione. Ecclesiam propter pericula imminentia usum mutasse, et sententiam intorsisse ad aliud atque ideo nunc conjugia non esse ejusmodi propter prohibitionem et institutionem Ecclesiae, secundum quam licita vel illicita, rata et solvenda omnia judicantur. Si quis hoc dicat, fortassis
Abbreviated transcription (Latin):
bo dm̃. Nichil durũ erit aut difficile. cantũ hanc
passionẽ euade possim: ⁊ mortẽ istã inqua uiuenᷤ
tencor declinare. Quis putatis ñ ciꝰmodi rationibꝰ
se instiget ⁊ chohortetur. cũ affligi ceꝑit. ⁊ uri
stimulis carnis sue. si sciat quia licet. ⁊ quia fie¬
ri podest. ⁊ salus÷ illis qui hoc faciunt. ⁊ ñcogit
eccłia illos quisic retro aspiciunt. s ista uiuere
concedit. ⁊ legitima censet esse coniuigia illoꝵ:
Quis non malit cũ intẽptacione graui fuerit mul¬
tis annis penitere ⁊ quã libet satisfacionẽ ex solu̾e.
cantũ ut frui possit uoto ⁊ optione sua. ⁊ desicłia
sua licite adimplere.: Quid gͦ dicemꝰ.: Plane
attestari audemꝰ. quia ⁊ si negari forte non potest
ita hic dictũ esse ⁊ hoc dictũ ita intelligendũ
esse nulla tam̃ ratione his manie temporibus
quibꝰ homines ad uiciũ ꝓnisunt ex pedit ita ten̾e̾¬

Expanded text:
bo Deum. Nihil durum erit aut difficile, tantum hanc bo Deum. Nihil durum erit aut difficile, tantum hanc passionem evadere possim; et mortem istam in qua vivens teneor, declinare. Quis putatis ejusmodi rationibus non se instiget et cohortetur cum affligi coeperit et uri stimulis carnis suae, si sciat quod licet et quod fieri potest; et salus est illis qui hoc faciunt, et non cogit Ecclesia illos qui sic retro aspiciunt, sed ita vivere concedit et legitima censet esse conjugia illorum. Quis non malit, cum in tentatione gravi fuerit, multis annis poenitere, et quamlibet satisfactionem exsolvere, tantum ut frui possit voto et optione sua, et desideria sua licite adimplere? Quid ergo dicemus? Plane attestari audemus quod, etsi negari forte non potest hic ita dictum esse et hoc dictum ita intelligendum esse, nulla tamen ratione his maxime temporibus quibus homines ad vitia proni sunt expedit ita tener
Abbreviated transcription (Latin):
Et itm. Unꝰ quisq uxorẽ suã habeat ꝑꝑ fornicatio¬
nẽ. ẜene enĩ nouit apłs infirmitatẽ humanã.
udõ nondint illi habeant quia illis licet. ⁊ illi
non habeant quia illis nonlicet. s unꝰ quisq inqͥt
habeat. quia qui contin̾e non pocest meliꝰ: ue nu¬
bat. quã uratur. Meliꝰ ut licite excipiat infir¬
mitatẽ: quã uicio semꝑ uratur. ad passionẽ. Nã
ipse dñs dicit. Qui pocest capere capiat. Ipse seit
quia capere non possũ. uerbũhoc: ut continens
sem. S non ualeo colerare estũ bullientis nature:
ardorẽ concupiscentie: fcruentis sustin̾e non possũ.
Idõ facio quod possũ. Uado ⁊ duco uxorẽ excipio
infirmitatẽ meã. dolens quid ã quia asuꝑiori bo¬
no descende cogor: s tam̃ non om̃ino desperans.
quia adconcessa descendo. Magis uolo in inferio¬
ribono saluari: quã insũmo ꝑielitari. Et si forte
culpat aliqua quia descendo quia ꝓposicũ meũ
notceneo. ego penitenciã agã. ⁊ satis facione placa¬

Expanded text:
quisque uxorem suam habeat propter fornicationem. Bene enim novit Apostolus infirmitatem humanam; et ideo non dixit illi habeant, quia illis licet, et illi non habeant, quia illis non licet; sed unusquisque habeat: qui continere non potest, melius est ut nubat quam uratur. Melius est ut licite excipiat infirmitatem, quam vitio semper uratur ad passionem. Nam ipse Dominus dicit: Qui potest capere capiat . Ipse scit quod capere non possum verbum hoc ut continens sem. Sed non valeo tolerare aestum bullientis naturae, ardorem concupiscentiae ferventis sustinere non possum. Ideo facio quod possum. Vado et duco uxorem, excipio infirmitatem meam dolens quidem qui a superiori bono descendere cogor; sed tamen non omnino desperans, quia ad concessa descendo. Magis volo in inferiori bono salvari, quam in summo periclitari. Et si forte est culpa aliqua, descendo quia propositum meum non teneo; ego poenitentiam agam, et satisfactione placa