comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ut post adulterium reconcilietur
coniugi coniux si fides ad sit non
eritdurũ . curenĩ ad huc deputamꝰ
adulteros quos uł baptis mate ab¬
lutos uł pȩnitentia credimꝰ esse
sanatos hec crimina in u&eri dĩ
lege nullis sacrificiis mundabant᷑
quȩ innouo tes tam̃to in sangiunexp̃i sine
dubitatione mundantur. Et ideotunc
om̃i modo ꝓhibitũ ẽ ab alio contamina¬
tã uiro recipere uxorẽ quãuis dauid
saulis filiã quã pat̃ eius dẽ mulieris ab
eo separatã dederat alteri tãquã noui
testam̃ti p̃figurator sine cunctatione
receperit̃: nuncautẽ postea quã xp̃sait
adulterȩ nec egote dam nabo de inceps
iamnoli peccare. quis ñ intellegat debe¬
relgnoscere maritũ qđ uid& ignouisse
dñmamborũ : nec seiam debere adulte¬
rã dicere cuiꝰ pȩnitentis crim̃ diuina cre¬
dit miseratione del&um. It itẽ non¬
igitur exhorreant uiri qđ ad ultere
xp̃ signouit sed potius agnoscant &iã
periculũ suum & simili morbo laboran¬

Expanded text:
ut post adulterium reconcilietur coniugi coniux, si fides adsit, non erit durum. cur enim adhuc deputamus adulteros, quos uel baptismate ablutos uel paenitentia credimus esse sanatos? haec crimina in uetere dei lege nullis sacrificiis mundabantur, quae noui testamenti sanguine sine dubitatione mundantur; et ideo tunc omni modo prohibitum est ab alio contaminatam uiro recipere uxorem, quamuis Dauid Saulis filiam, quam pater eiusdem mulieris ab eo separatam dederat alteri, tamquam noui testamenti praefigurator sine cunctatione receperit. nunc autem posteaquam Christus ait adulterae: nec ego te damnabo; uade, deinceps iam noli peccare, quis non intellegat debere ignoscere maritum, quod uidet ignouisse dominum amborum nec se iam debere adulteram dicere, cuius paenitentis crimen diuina credit miseratione deletum? Sed igitur exhorreant uiri, quod adulterae Christus ignouit; sed potius agnoscant etiam periculum suum et simili morbo laboran
Abbreviated transcription (Latin):
distringendorũ negotiorũ ep̃is scis
iuxtadiualia c̃stituta ꝑmiserint qđ
cũ & iuris antiqui edictis & inlatis
frequentius sitlegib: c̃firmatũ: p̃¬
senti tẽpore aplerisq inuenimus
fuis secalcatũ : Nã p̃t̃mis sosa cerdo¬
taliuidicio : passim ad exam̃ sȩcula¬
riũ transiert̃ : quocirca nobis uisũ
ẽ ut hanc & sacrarũ legũ & nr̃i ordi¬
nis contumeliã. & ad psens ulciscere¬
tur plena districtio : & obseruandã
formulã constituer& in futurum.
Censemꝰ itaq: ut quicũq p̃t̃ misso sacer¬
dote eccłȩ suȩ ad disceptationẽ uene¬
rit sȩculariũ sacris liminib: expulsus :
acȩlesti arceat᷑ altario: Neque ullus
posthanc diffinitionẽ quȩ cõmunisedit
arbitrio quicquã sibiultra p̃scriptum
uindicarenitatur itafieri: ut & hiꝗ
ante errauerunt congrua emenda¬
tione secorrigant et qui sub obser¬
uatione clericali cȩlesti ꝓbatur fer¬
gulos uniuersosq uoluimus agnos¬
cere : ut qđ pleno iustitiȩ & iuris

Expanded text:
ringendorum negotiorum episcopis sanctis juxta divalia constituta permiserint. Quod cum et juris antiqui formulis, et in latis frequentius sit legibus confirmatum, praesenti tamen tempore a plerisque invenimus fuisse calcatum. Nam praetermisso sacerdotali judicio, passim ad examen saeculare transiere. Idcirco nobis visum est ut hanc et sacrae legis et nostri ordinis contumeliam et ad praesens ulcisceretur plena districtio, et observandam formulam constitueret in futurum. Censuimus itaque ut quicumque, praetermisso sacerdote Ecclesiae suae, ad disceptationem venerit saecularium, sacris liminibus expulsus, a coelesti arceatur altario; neque ullus post hanc definitionem, quae communi sedit arbitrio, quidquam sibi ultra praescriptum vindicare nitatur. Ita fiet ut hi qui ante erravere, congrua emendatione se corrigant, et quisquis sub observatione clericali coelesti probatur sergulos universosque voluimus agnoscere, ut quod pleno justitiae et juris
Abbreviated transcription (Latin):
Itẽ ex concł toletano ep̃ xxi.
Sepes principes contraquos lib& ma¬
iestatis obnoxios sacerdotib: nego¬
tia sua committunt. & quia sacerdo¬
tes axp̃o administeriũ salutis electi
sunt ibi consentiant regib: fiori ui¬
dices ubi iure iurando supplicu in¬
dulgentia ꝓmittitur. non ubidis¬
criminis sententia p̃parat᷑. Siquis
&iã sacerdotũ c̃trahoc cõmune con¬
sultũ discussor in alienis periculis
extterit sitreus effusi sanguinis

Expanded text:
t». Ex concilio toletano, caput XXX: «Sepe principes contra quoslibet maiestatis obnoxios sacerdotibus negocia sua committunt; et quia sacerdotes a Christo ad ministerium salutis electi sunt, ibi consentiant regibus fieri iudices, ubi iureiurando supplicii indulgentia promittitur, non ubi discriminis sententia preparatur. Si quis ergo sacerdos contra hoc commune consultum discussor in alienis periculis extiterit, sit reus effusi sanguinis
Abbreviated transcription (Latin):
nolumus actiones itamale inchoa¬
tas haberoport& extinc̾tas: Intra
hȩc sane tempora si coepta lis fuerit
de priginariis uel agnatione cespitis
designati. hanc formã erga possiden¬
tes seruari p̃cipimus quȩ lege diui
parentis nr̃i honori de colonis utri¬
usq sexus iuris priuati euidenti de¬
finitione conscriptaẽ: scllic& ut aꝑ
submoueat. quã & illa parte obser¬
uari conuenit quȩ statuta ẽ de ag
mine temerari pos secredamus:
tam̃ ne quos sacrilegate meritas ad
sub reptionẽ quã cũq: compellat.
audacia prȩsumentes x xx librarũ
auripoena percell& eadẽ manebit
palatinũ officium utriusq ȩrarii.
nec non officiũ culminis tui uel cunc¬
torũ uidicũ ꝓunciarũ ut parisorte
quȩ salubriter constituimus. peri¬
culo &iã salutis suȩ inlibata conser¬
diligentia custo diri legẽ cunctis
prouintiis uniuersis litib: appli¬
candã pp̃s uulgabit edictis ut
ꝑnitiosa diuersarũ omniũ causarũ

Expanded text:
nolumus actiones, ita male inchoanolumus actiones, ita male inchoatas haberi oportet extinctas. Intra haec sane tempora si coepta lis fuerit de originariis vel agnatione cespitis designati, hanc formam erga possidentes servari praecipimus, quae lege divi parentis nostri Honorii de colonis utriusque sexus iuris privati evidenti definitione conscripta est: scilicet ut a submoveat. Quam et in illa parte observari convenit, quae statuta est de agnmine temerari posse credamus, tamen, ne quos sacrilega temeritas ad subreptionem quacumque conpellat audacia, praesumentes triginta librarum auri poena percellet. Eadem manebit palatinum officium utriusque aerarii nec non officium culminis tui vel cunctarum iudicum provinciarum, ut pari sorte quae salubriter constituimus periculo etiam salutis suae inlibata conserdiligentia custodiri, legem cunctis provinciis, universis litibus adplicandam propositis vulgabit edictis, ut perniciosa diversarum omnium causarum
Abbreviated transcription (Latin):
qđ ñ ꝑ illũ uenerabi le confaitutũ
hoc ꝑ emptorio uocabulo condada¬
tur: Dicendo enĩ om̃a: pullũ peni¬
tus cuius lib& litis aut causationis
fomitẽ derelinqu& De originari is
et colonis inquilinis acseruis utri¬
usq: sexus peculiis atq agnationi¬
b: designati iuris idẽ ꝑ p&ui patrimo¬
nialis enfite uti ciarii & reipublice
post xxx annorũ curricula nul¬
lade inceps actiomoueatur. & ne¬
gotiũ de quo ꝑ ex prȩssa tẽpora sol¬
lemnit̃ nemopulsauit. nouum
nemo ꝓponat qđ & in omnium
consummatione causarũ uissũ
ẽ debere seruari : Aequũ ẽ enim
tot an nos sine in t̾pellatione de¬
cursos nullo nomine nulla pror¬
sus occasione subuerti. ac si consu¬
terit me morati tẽporis in t̃ cessisse
silentiũ &iã has causas quȩ̃ subfi¬
ducia legũ p̃senti sanctione abla¬
tarũ mote sunt nec finitȩ. huius
sacrȩp̃ceptionis a ucto ritate uolu¬
mus aboleri quia ut inchoaritales

Expanded text:
quod non per illud venerabile constitutum quod non per illud venerabile constitutum hoc peremptorio vocabulo concludatur. Dicendo enim 'omnia' nullum penitus cuiuslibet litis aut causationis fomitem derelinquit. De originariis et colonis, inquilinis ac servis utriusque sexus, peculiis atque agnationibus designati iuris, id est perpetui patrimonialis enfyteuticarii et rei publicae, post triginta annorum curricula nulla deinceps actio moveatur. Et negotium, de quo per expressa tempora sollemniter nemo pulsavit, novum nemo proponat. Quod in omnium consummationem causarum iussum est debere servari. Aequum est enim tot annos sine interpellatione decursos nullo nomine, nulla prorsus occasione subverti. Ac, si constiterit memorati temporis intercessisse silentium, etiam has causas, quae sub fiducia legum praesenti sanctione ablatarum motae sunt nec finitae, huius sacrae praeceptionis auctoritate volumus aboleri, quia, ut inchoari tales
Abbreviated transcription (Latin):
ue ternosae ualitudinis aduersa
curare medicnȩ hui laus a&erna
contingitcũ nostã salubris aequita¬
tis auctores a&as & pͣsens & futura
dedarat ad quã beniuolentiã p̃¬
cipuenos hortata ẽ lex dominipa¬
trisdem̃tiae nr̃ȩ theo dosii peren¬
nis augusti qua uirtutũ suarum
morẽ secutus humanogeneri
profunda quiete prospexit. cons¬
tiuens post xxx annos nulla pe¬
nitus iurgia quȩ medio tẽporemo¬
ta non fuerant excitari: cuius in¬
uicti principis laudib: &iã p̃sen¬
tẽ legẽ nocesseẽ applicari Illa
nãq: piamentẽ prȩstando uiam
huic alteri prȩbuit quabeneficia
eius latius panderent᷑: Prȩcipimꝰ igit᷑
ꝓpt̃ quorundã prauas int̃ pr&ationes
quib: sanctiomemorata ñ sufficit
dũminuti asiuris & captiosa uerba
sectantur ut quȩ specialit̃ iussa st̃
specialit̃ abrogentur . cũ genera¬
litatis de signatio uni uersa consu¬
mat. nec aliquid eẽ poss& exceptũ

Expanded text:
veternosae valetudinis adversa veternosae valetudinis adversa curare. Medicinae huius laus aeterna contingit, cum nos tam salubris aequitatis auctores aetas et praesens et futura declaret. Ad quam benevolentiam praecipue nos hortata est lex domini patris clementiae meae Theodosii perennis Augusti, qua virtutum suarum morem secutus humano generi profunda quiete prospexit constituens post triginta annos nulla penitus iurgia, quae medio tempore mota non fuerant, excitari. Cuius invicti principis laudibus etiam praesentem legem necesse est adplicari. Illam namque pia mente praestando viam huic alteri praebuit, qua beneficia eius latius panderentur. Praecipimus igitur propter quorundam pravas interpretationes, quibus sanctio memorata non sufficit, dum minutias iuris et captiosa verba sectantur, ut quae specialiter iussa sunt specialiter abrogentur, cum generalitatis designatio universa consumat, nec aliquid esse possit exceptum,
Abbreviated transcription (Latin):
contumelio sũ status comperimus
questionẽ & quos uerecundiȩ con¬
testatione nataliũ splendor conspi¬
cuus prȩdara officiorũ scrinia pro¬
bauerunt nemo erubescendȩ ob¬
iectionis urgeri emerito saulicis
honorib: uiro strahi ad laqueos uilis¬
simi colonatus tunc periculosius
laborare quando postcona nuos
obseruationũ labores & residuo
uitȩ optata debent quiete gaudere
domini uernulas suos fidelius ser¬
uientes cum libuerit lugo seruitutis
absoluunt et quod ẽe ñ poterant qua¬
litate nascendimanu missionis be¬
neficio consecunt᷑ indignũ facinus
deteriorẽ conditionẽ liberis essẽ
quã seruis ut humilis ab iectaq for¬
tuna legib: qđ ñ habebat adquirat
nobilior quod habuit obtinere non
possit: ab sit a tẽporib: ut id quod
conscientia nra ꝑmittit quinim¬
mo hunc nobis glonae titulũ uindi¬
camus ut nr̃o studio grauis simȩ con¬
suetudinis licentia comprimatur :
Dec& enĩ nr̃is speciali t̃remediis

Expanded text:
contumeliosam status conperimus contumeliosam status conperimus quaestionem et, quos verecundiae adtestatione, natalium splendore conspicuos praeclara scriniorum officia probaverunt, naevo erubescendae obiectionis urgueri, emeritos aulicis honoribus viros trahi ad laqueos vilissimi colonatus et tunc periculosius laborare, quando post continuos observationum labores et residuo vitae optata debent quiete gaudere. Domini vernulas suos fidelius servientes, cum libuerit, iugo servitutis absolvunt, et, quod esse non poterant qualitate nascendi, manumissionis beneficio consequuntur. Indignum facinus deteriorem condicionem liberis esse quam servis, ut humilis abiectaque fortuna legibus quod non habebat adquirat, nobilior quod habuit obtinere non possit. Absit a temporibus nostris, ut id conscientia nostra permittat. Quin immo hunc nobis gloriae titulum vindicamus, ut nostro studio gravissimae consuetudinis licentia conprimatur: decet nostris specialiter remediis
Abbreviated transcription (Latin):
ã firmino pp̃o. Boniprincipis
cura uel prima uł maxima ẽ qui&em
prouinti alium pripiti a sollicitius
mente tractare quib: quantũ plus
fuerit humanitatis impensũ tantũ
pronius amorde uotionis incumbit
hȩc ẽ enĩ natura m̃tis humanȩ ut qđ
amitat ex commodo : compens& in
gratia & animos prȩstitis largiores
interiore quodam uinculo caritatis
obstringat: iuuat ltaq: uiris ꝑ p&ui
enfiteuticipatrimoniales uiris rei
publicȩ uagas a& nasq calumnias.
et nullo tẽporũ fine conclus ascertis
et designatis terminis limitare quã
nobis necessi tatẽ ferendȩ legis iusta
imposuit querimonia plurimorũ
quisferat institui iurgia quȩ aui
ac ꝓauines cierunt quȩ alia imꝓ¬
bũ litigatorẽ tam ualida defensio
submouit si possessorẽ nec sđa in
finitũ trans acta defendunt p̃t̃
tantȩ a&atis in iuriã uehem̃ t̃ offen¬
dit quod quib: dã nec mnalitiaesuȩ
priui legia suffragant᷑ diuturno
excubiarũ labore ꝑfunctis inpingi

Expanded text:
A. Firmino pp. Boni principis cura vel prima vel maxima est quietem provincialium propitia sollicitius mente tractare, quibus quanto plus fuerit humanitatis inpensum, tanto pronius amor devotionis incumbit. Haec est enim natura mentis humanae, ut quod amittit ex commodo conpenset in gratia et animos praestitis largioribus interiore quodam vinculo caritatis obstringat. Iuvat itaque iuris perpetui enfyteutici patrimonialis, iuris rei publicae vagas aeternasque calumnias et nullo temporum fine conclusas certis et designatis terminis limitare. Quam nobis necessitatem ferendae legis iusta inposuit querimonia plurimorum. Quis ferat institui iurgia, quae avi ac proavi nescierunt? quae alia inprobum litigatorem tam valida defensio submovebit, si possessorem nec saecula in infinitum transacta defendent? Praeter tantae aetatis iniuriam vehementer offendit, quod quibusdam nec militiae suae privilegia suffragantur. Diuturno excubiarum labore perfunctis inpingi
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ legẽ ł romanis legib: adulterã
occidere scilic& melius ẽ ut ab utroq
setẽ per& idẽ & alicto illa peccante
supplicio & ab in licito illa uiuente
coniugio qđ si alterũ eligere ꝑse¬
uerat satius ẽ ei facere quodlic& ut
ad ultera puniatur : quã id qđ ñ lic&
ut ipsa uiua ille moechet᷑. si autem
qđ uerius dicit᷑ ñ lic& homini xp̃ia¬
no ad ulterã c̃iugẽ occidere sẽdtan¬
tũ dimittere

Expanded text:
dei legem uel romanis legibus adulteram occidere. si licet, melius est, ut ab utroque se temperet, id est et a licito illa peccante supplicio et ab inlicito illa uiuente coniugio. quodsi alterutrum eligere perseuerat, satius est ei facere quod licet, ut adultera puniatur, quam id quod non licet, ut ipsa uiua ille moechetur. si autem, quod uerius dicitur, non licet homini christiano adulteram coniugem occidere, sed tantum dimittere
Abbreviated transcription (Latin):
rint ita uthuiꝰ conditionis diaconus
domino ꝓseuicarium reddat om̃i
parte peculi i restituto circaquem
nihi lominus sicopia uicariidandi
non supp&at quȩ deministeriis
urbium superius sunt statuta ser¬
uentur. uniuersis clericis prȩter
eccłasticos actus nihil ommnino cũ
aliis causis deb& ẽẽ cõmune cũ locis
iuris publici q̃ qua si dest ituta plerũq
et ñ necessariis licitis supplicationi
b: uł ad usum quendã religionis
euertunt pȩna uiginti librarum
auri scriniorũ ꝓximus in t̃posita si
aditus huic supplicationi fuerit

Expanded text:
runt: ita ut huius condicionis diaconus runt: ita ut huius condicionis diaconus domino pro se vicarium reddat, omni pariter peculio restituto. Circa quem nihilominus, si copia vicarii dandi non suppetat, quae de ministeriis urbium sunt superius statuta serventur. Universis clericis praeter ecclesiasticos actus nihil omnino cum aliis causis decet esse commune nec cum locis iuris publici, quae quasi destituta plerumque et non necessaria elicitis supplicationibus velut ad usum quendam religionis evertunt: poena XX librarum auri scriniorum proximis interposita, si aditus huic supplicationi fuerit
Abbreviated transcription (Latin):
legio non muniri defensores ecđȩ
de expressis urbi umministeriis
non liceat ordinari. ad quiescentes
huic officio rerũ suarũ amissione¬
suo prȩcipimus applicari sicusto¬
dirihȩc & exsequi noluerint iudi¬
cescomp&entes facultatibus suis
et status priuilegiis exuantur pri¬
moribus officii capitali discrimi¬
ne constituo ipsis nihi lominus
atali officio repellendis ut ab urbis
sue comp&entib: obsequiis non
recedant : hiautẽ qui btra decm¬
nium trans actũ adielate huius
legis diacones ordinati sunt fuffec¬
tos prosedare debebunt si non ha¬
bent unde sibi acratione prospiciant
ipsi ad nexum proprium deducantur.
c&eris inferioris gradus ad cõp&en¬
tiaministeria retrahendis exceptis
trimonio talium ꝑ sonarũ legũ prae¬
cedentiũ statuta sancerunt originarii
sane uł serui ꝗ iugũ natalium decli¬
nantes ad ecłasticũ se ordinẽ transtu¬
addominorũ iura redeant si non in
eodẽ officio annũ tricesimũ impleue¬

Expanded text:
legio non muniri. Defensores ecclesiae legio non muniri. Defensores ecclesiae de expressis urbium ministeriis non liceat ordinari: adquiescentes huic officio rerum suarum amissio csuo praecipimus adplicari. Si custodire haec et exequi neglexerint iudices conpetentes, facultatibus suis et status privilegiis exuantur, primoribus officii capitali discrimine constituto, ipsis nihilominus a tali officio repellendis, ut ab urbis suae conpetentibus obsequiis non recedant. Hi autem, qui intra decennium transactum a die latae huius legis diacones ordinati sunt, suffectos pro se dare debebunt; si non habent, unde sibi hac ratione prospiciant, ipsi ad nexum proprium reducantur: ceteris inferioris gradus ad conpetentia ministeria retrahendis, exceptistrimonio talium personarum legum praecedentium statuta sanxerunt. Originarii vero vel servi, qui iugum natalium declinantes ad ecclesiasticum se ordinem transtuad dominorum iura redeant, si non in eodem officio annum tricesimum conpleve
Abbreviated transcription (Latin):
et prb̃is intantũ oport& impendi
in reliquis negotiis criminalib: iuxta
legũ ordinẽ ꝑ se udiciũ subire cogan¬
tur si ab ex actore c̃uenti parare de¬
trectent seruato iuris ordine sen¬
tentiã teneant contumacis in deri¬
cop&itore c̃sequenserit ut scđm
legepulsatiforũ sequat sicut dictũ
ente ñ prȩstat ad sensũ pȩnadefen¬
sorib negotii quiin eodẽ extra ordi¬
nario ad fuerint atq: egerint huius¬
modi constituta ut causedicũ officu
amissio iuris consultorũ aestimatio¬
nis & int̃dictȩ ciuitatis damnaper¬
cellant nullus originarius inquilinꝰ
seruus uel colonus ad dericale mun
accedat neq monachis in monasterus
ad gregeturut uinculũ debitȩ con¬
ditionis euadat non corporatus
urbis romȩ uelcuius lib& urbis
alterius non curi alis non exprima¬
rio non aurarios ciues colligitosfieri
aut publicus seruus iubemus ut
derici nihil prorsus negotiationis
exerceant siue lint negotiari sciant
se iudicib: subditos dericorũ priui¬

Expanded text:
s tantum id oportet inpendi; in reliquis negotiis criminalibus iuxta legum ordinem per se iudicium subire cogantur. Si ab executore conventi parere detrectent, servato iuris ordine sententia teneat contumaces. In clerico petitore consequens erit, ut secundum leges pulsatentiam non praestat adsensum: poena defensoribus negotii, qui in eodem extraordinario iudicio adfuerint atque egerint, huiusmodi constituta, ut causidicum officii amissio, iurisconsultum existimationis et interdictae civitatis damna percellant. Nullus originarius inquilinus servus vel colonus ad clericale munus accedat neque monachis aut monasteriis adgregetur, ut vinculum debitae condicionis evadat, non corporatus urbis Romae vel cuiuslibet urbis alterius, non curialis, non exprimario, non aurarius, civis collegiatus sevir aut publicus servus. Iubemus, ut clerici nihil prorsus negotiationis exerceant. Si velint negotiari, sciant se iudicibus subditos clericorum privi
Abbreviated transcription (Latin):
ex ista de diuersis rebus multa cons¬
tituit. sed in primis dedericis quod
dictũ ẽ ut nisi ꝑ conꝓmis scuinculo
iudiciũ epis copalẽ non ad eant pos¬
teriori lege maioriani ab rogatũ ẽ:
Dereliquis p̃cipit ut siquis laicus
dericũ seu inciuili seuincriminali
negotio ꝑ auctoritatẽ iudicis ad pub¬
licũ ꝓ uocauerit pulsatus sine dila

Expanded text:
ex ista de diversis rebus multa constituit: sed inprimis de clericis quod dictum est, ut nisi per conpromissi vinculum iudicium episcopale non adeant, posteriore lege Maioriani abrogatum est. De reliquis praecipit, ut, si quis laicus clericum seu in civili seu in criminali negotio per auctoritatem iudicis ad publicum provocaverit
Abbreviated transcription (Latin):
clericorum ab imperatore cogni¬
tionem iudiciorum publicorum
p&ierit: honore proprio priu&᷑
Si aũt episcopale iudicium postu
romanis ex multis hic pauca po¬
namus gratianus. ualentinian&
& theodosius constituerunt neꝗs¬
audeat apud iudicei publicos
ep̃m accusare sed in ep̃orum au¬
dientiam perferre non differat
quicquid sibi proqualitate negotu
putat posse comp&ere . ut in ep̃oꝵ
aliorum iudicio quae adserit
contra e p̃m debeant diffiniri
Ultem idem imperatores consti¬
tuerunt Vt in priuatis causis
huiusmodi causa seru&ur nequẽ
quam litigatorum sententia
nona suo iudicedicta constringit.
&cs̃ leo scãe romanae eccłae¬

Expanded text:
cunque ab imperatore cognitionem judiciorum publicorum petierit, honore proprio privetur: si autem episcopale judicium ab Romanis, et multis hic pauca ponamus, Gratianus, Valentinianus et Theodoricus constitueruntaudeat apud iudices publicos episcopum accusare, sed in episcoporum audientiam perferre non differat, quicquid sibi pro qualitate negotii putat posse competere, ut in episcoporum aliorum iudicio, quae asserit contra episcopum, debeantaudeat apud iudices publicos episcopum accusare, sed in episcoporum audientiam perferre non differat, quicquid sibi pro qualitate negotii putat posse competere, ut in episcoporum aliorum iudicio, quae asserit contra episcopum, debeant d
Abbreviated transcription (Latin):
monstrat dicens. Clericus sia liquem
lite pulsauerit inforo illius quẽ adiudi¬
cium prouocat audiatur. sitamen
se ab ep̃is poscat tumsi p&itioni suae
laicum uiderit obui ari: ex permisso
ep̃i sui insaeculi moderatores discepta
sed per aduocatum. sicut lex archadii¬

Expanded text:
monstrat dicens: « Clericus si aliquem lite pulsaverit, in foro illius quem ad judicium provocat, audiatur. Si tamen  ab episcopis poscat: tum si petitioni suae laicum viderit obviare, ex permisso episcopi sui in saeculi moderatoris moderatosed per advocatum, sicut le
Abbreviated transcription (Latin):
illa uide amꝰ que alio loco int̃ ponens
ad didistimeq respondere uoluisti
ubi temou& & miseraris hominẽ
ꝗ cubare cũ altora &iã si non in con¬
tinentia certe filiorũ ꝓcreandorũ
necessi tate compellitur siñ ei lic&
scc eã dimittere ut ea uiuente alterã
ducat. underecte mouereris siadulte¬
riũ non facit quã uis adultera uiua
uxore alterã ducere sit peccatũ. siaut̃
adulteriũ ẽ ut eaquȩ st̃disputata do¬
cuerunt qđ obtenditur ꝓcreando¬
rũ causa filiorũ ñ enĩ ꝓpterea fla¬
gitiorũ ẽ ꝑmittendã licentia : Et itẽ¬
hosigit᷑ alloquor ut qđ facere debe¬
rent si habenent c̃iuges duturno
languoremarcentes uel lo cosibi in¬
accessibili absentes uł animosita¬
te in licita c̃tinentes hoc faiant si
haberent c̃iuges adulterina in qui¬
natione sordentes ꝓpt̃ hoc a suo con¬
sortio diuortientes ñ alia quȩ rant
c̃iugia qr ñ erant c̃iugia sed adul¬
teria cũ enĩ parforma sit in hac uin¬

Expanded text:
illa uideamus, quae alio loco interponens addidisti meque ad ea respondere uoluisti. ubi te mouet et miseraris hominem, qui cubare cum adultera, etiamsi non incontinentia, certe filiorum procreandorum necessitate conpellitur, si non ei licet sic eam dimittere, ut ea uiuente alteram ducat. unde recte mouereris, si adulterium non esset quamuis adultera uiua uxore alteram ducere. si autem adulterium est, ut ea quae sunt disputata docuerunt, quid obtenditur procreandorum causa filiorum? non enim propterea flagitiorum est permittenda licentia. aut ueHos igitur alloquor, ut quod facere deberent, si haberent coniuges diuturno languore marcentes uel loco sibi inaccessibili absentes uel animositate inlicita continentes, hoc faciant, si habuerint coniuges adulterina inquinatione sordentes et propter hoc a suo consortio diuortientes, non alia quaerant coniugia, quia non erunt coniugia sed adulteria. cum enim par forma sit in hoc uin
Abbreviated transcription (Latin):
rosimaritũ relinquat uxoruł ma¬
ritꝰ uxorẽ ñ causa fornicationis
sed potius continentiae sitq: in con¬
tinens cuirepudiũ ꝓpt̃ hoc datur.
quȩ routrũ ñ erit adult̃ uł adulte¬
dictũ ẽ aut̃ ꝗcũq: dimiserit uxorẽ
suã d& illilibellũ repudii. ego aut̃
dico qr om̃is ꝗ dimiserit uxorẽ suã

Expanded text:
ro si maritum relinquat uxor uel maro si maritum relinquat uxor uel maritus uxorem non causa fornicationis, sed potius continentiae sitque incontinens, cui repudium propter hoc datur, quaero utrum non erit adulter uel adultedictum est autem: quicumque dimiserit uxorem suam, det illi libellum repudii. ego autem dico, quia omnis qui dimiseri
Abbreviated transcription (Latin):
de quã plura sint ubisique relas in¬
continentiũ uelim ad mittere : ne¬
cesse nobi serit adulteriafienda
ꝑmittere : quid si enĩ aliquo diu¬
turno & in sanabili morbo corpo¬
ris teneat᷑ coniux quo c̃ cubitus
impedit᷑ : quid si captiuitas uel
uis aliqua separ& ita ut sciat uiue¬
remaritꝰ uxorẽ cuiꝰ sibi copia de¬
negat᷑ : censes ne admittenda
in continentiũ murmura
et ꝑ mit tenda adulteria : quid in hoc
ipso unde int̃rogatꝰ ẽ dñs respondit¬
quȩ fieri ñ debent sed ad duritiã¬
in qui ł cordis illorũ mor ses ꝑmisit
dari libellũ repudii & quacũq cau¬
sa dimittere c̃iugẽ ñ iussit. Nã lex
xp̃i in c̃tinentib: displic& ꝗ uxores
litigiosis in iurosas. imperiosas.
fastidiosas & ad reddendũ debitũ
c̃iugale difficillimas repudio int̃¬
posito ab icere uolunt & alteras du¬
cert . iam ergo quia istorũ in conti¬
nentia legẽ xp̃i horru it adeorũ lex
xp̃i arbitriũ cõmutandaẽ. lam ue¬

Expanded text:
de, quam plura sint, ubi, si querellas incontinentium uelimus admittere, necesse nobis erit adulteria facienda permittere. quid? si enim aliquo diuturno et insanabili morbo corporis teneatur coniux, quo concubitus inpeditur? quid? si captiuitas uel uis aliqua separet, ita ut sciat uiuere maritus uxorem, cuius sibi copia denegatur, censesne admittenda incontinentium murmura et permittenda adulteria? quid in hoc ipso, unde interrogatus est dominus responditque fieri non debere, sed ad duritiam cordis illorum Moysen permisisse dari libellum repudii et quacumque causa dimittere coniugem? nonne lex Christi incontinentibus displicet, qui uxores litigiosas, iniuriosas, imperiosas, fastidiosas et ad reddendum debitum coniugale difficillimas repudio interposito abicere uolunt et alteras ducere? iam ergo quia istorum incontinentia legem Christi horruit, ad eorum lex Christi arbitrium commutanda est? Iam ue
Abbreviated transcription (Latin):
nte in scriptionẽ nemoefficitur
criminosus nã inscriptione ꝑ ordi¬
nẽ facta tunc auidice suscipien¬
dus ẽ reas & custo diȩ cũ accusatore
tradendus t̃ ea tam̃ ratione ut
tã accusatiquã accusatoris digni¬
tas aestim & & unũ quẽq: antedis¬
cussionẽ ita ud exfaciat custodiri
ut eorũ natalis autdignitas pati¬
unt̃ sane hiqui crimin asua inques¬
tione confessi st̃ de aliis si dicere uolu¬
erint. aiudiceñ credant᷑ quia iure
et legib: confatutũ ẽ ut spontane a
ꝓfessionereus reũ non faciat noq
illi de altero credaturꝗ secrimino sũ
ã adiusitanos
Si qua post hȩc edictasiue constrtutio¬
nes sine die& consule fuerint de p̃¬
hensa: auctoritate careant. Date
rint ꝓlate nonualeant. INT̃ ualen¬
tinianus theodosius & archadius ã a ã¬
Perpensas serenitatis nr̃ȩ longade¬
liberatione constitutiones nec
ignorarequem quã nec dissimula¬
eges nescire nulli liceat aut que st̃
statuta contem nere.

Expanded text:
nte inscriptionem nemo efficitur criminosus: nam inscriptione per ordinem facta tunc a iudice suscipiendus est reus et custodiae cum accusatore tradendus est, ea tamen ratione, ut tam accusati quam accusatoris dignitas aestimetur et unumquemque ante discussionem ita iudex faciat custodiri, ut eorum natales aut dignitas patiuntur. Sane hi, qui crimina sua in quaestione confessi sunt, de aliis si dicere voluerint, a iudice non credantur, quia iure et legibus constitutum est, ut spontanea professione reus reum non faciat neque illi de altero credatur, qui se criminosum A. ad Lusitanos. Si qua posthac edicta sive constitutiones sine die et consule fuerint deprehensae, auctoritate careant. Dat. rint prolatae, non valeant. 391 Matinianus, et Theodosius, et Arcadius, decrePerpensas serenitatis nostrae longa deliberatione constitutiones nec ignorare quemquam, nec dissimulaeges nescire nulli liceat, aut quae sunt statuta contemnere.
Abbreviated transcription (Latin):
mus sedquisquis ille ẽ ꝗ crim̃ in¬
tendit in iudiciũ ueniat. nom̃
rei indic& uinculũ inscriptionis
habitatam̃ dignitatis aestimatione
patiatur nec in punitã forenouent
licentiã menciendicũ calumnian¬
tes ad uindictã poscat similitudo
supplicii. nemo sibi tam̃ obiectu ciuiꝰ¬
lib& criminis blandiatur de sẽin
questione confessus ueniã ꝓpt̃ flagi¬
tia sperans adiuingi uł cõmunionẽ
criminis consortium ꝑsone superio¬
ris optans aut inimici supplicio in
ipsa su premorũ suorũ sorte socian¬
dus aut eripi seposse confidens stu¬
dio aut priuilegio nominati cũ
u&eris iuris auctoritas de secon¬
fessos ne in t̃rogari quidem dealio¬
rũ conscientia sinat. Nemoigit᷑
de ꝓprio crimine confitentẽ super
consuentia scrutetur : Alien ane
toris secr&isq: mandatis finẽ penitꝰ
ab negamꝰ & c&era. Dat̃ riii id aug̃
rauenus asdepiodoto & mariniano cons

Expanded text:
mus. Sed quisquis ille est, qui crimen inmus. Sed quisquis ille est, qui crimen intendit, in judicium veniat, nomen rei indicet, vincula inscriptionis habita tamen dignitatis aestimatione patiatur, nec inpunitam fore noverit licentiam mentiendi, cum calumniantes ad vindictam poscat similitudo supplicii. Nemo sibi tamen obiectu cuiuslibet criminis blandiatur de se in quaestione confessus veniam propter flagitia sperans adiuncti vel communione criminis consortium personae superioris optans, aut inimici supplicio in ipsa supremorum suorum sorte sociandus, aut eripi se posse confidens studio aut privilegio nominati, cum veteris iuris auctoritas de se confessos ne interrogari quidem de aliorum conscientia sinat. Nemo igitur de proprio crimine confitentem super conscientia scrutetur aliena, nemtoriis secreto mandatis fidem penitus abnegamus. Et cetera. Dat. VIII. id. Aug. Ravennae Asclepiodot
Abbreviated transcription (Latin):
ncriminalib: causis uł obiectionib
ꝑmandatũ nullus accus& nec si
ꝑrescriptũ principis hoo potuerit
imp&rare sed ipsi ꝗ crim̃ intendit
p̃sens ꝑseaccus & in scriptione p̃¬
missa: Iudices autẽ puniendis upł
et damnandũ officium si fortasse
tacuerint si in nocen tẽnisi prȩ¬
missa inscriptione subdendum
crediderit quȩstioni. IIC̃E.
iudicũ uł quadã lenitatis ambi¬
tione ꝑ ꝓuincias detenti in carce¬
rẽ crudelius deferantur. mone¬
antur om̃s iudices ꝓductos & cus¬
todiis reos disceptationi debite
subdere & quod leges suaserint
definire. Dat̃ iuii noñ aug̃ constpłi
incustodia teneant᷑ sed celerit̃
aut innocentes ab solu antur
aut si conuicti fuerint crimino¬
si sententia puniantur. Ines.¬
Uena tui suo salutẽ dicunt accusatio¬
nis ordinẽ iamdudũ legib: insti¬
tũ seruari iubemꝰ ut quicũq: indis¬
crimine capitis accersitur non sta¬
um reus qui accusari potuit aesti
m&᷑ nec sublectã in nocentiã facia¬

Expanded text:
nalibus causis vel obiectionibus per mandatum nullus accuset, nec si per rescriptum principis hoc potuerit inpetrare, sed ipse qui crimen intendit praesens per se accuset inscriptione praemissa. Iudices autem puniendi sunt et damnandum officium, si fortasse tacuerint, si innocentem nisi praemissa inscriptione subdendum crediderint quaestioni. 386 iudicum vel quadam lenitatis ambitione per provincias detenti in carcere crudelius differantur, moneantur omnes iudices productos e custodiis reos disceptationi debitae subdere et quod leges suaserint definire. Dat. III. non. Aug. Constantcustodia teneantur, sed celeriter aut innocentes absolvantur aut, si convicti fuerint, criminosi sententia puniantur. senatui salutem dicunt. Accusatios ordinem iam dudum legibus institutum servari iubemus, ut, quicumque in discrimen capitis accersitur, non statim reus qbjectam suspectam innocentiam facia
Abbreviated transcription (Latin):
buimus facultatẽ errata correxe¬
rint seseque ca tholicȩ fide i reddi¬
derint : gallicanis regionib: expel¬
li atq in eorũ locosacerdotiũ fideli¬
us subrogari. quatenus prȩsentis
errorismacula depopulorũ ani¬
mis tergeatur & futu rebonũ disci¬
plinȩ iustioris instituat: sane qui¬
a religiosos populos nullis dec&
ticos omnemq: sec tam catholicis
inimicam ab ipso aspectu urbiũ
diuersarũ exterminari debere
p̃cipim ne prȩsentiȩ quidem
criminosorum contagione fedent᷑:
ludȩ is quoq uł paganis causas
agendi uł militandi licentiã dene
uire ꝑ sonas. ne oc casione domini
sectã uenerandȩ religionis in mu¬
tent: Om̃s igit᷑ ꝑ sonas erroris
in fausti iubemꝰ excludinisihis
emendatio matura sub uenerit.

Expanded text:
buimus facultatem, errata correxebuimus facultatem, errata correxerint seseque catholicae fidei reddiderint, Gallicanis regionibus expelli adque in eorum loco sacerdotium fidelius subrogari, quatenus praesentis erroris macula de populorum animis tergeatur et futurae bonum disciplinae iustioris instituatur. Sane quia religiosos populos nullis decetticos omnemque sectam catholicis inimicam ab ipso aspectu urbium diversarum exterminari debere praecipimus, ut nec praesentiae quidem criminosorum contagione foedentur. Iudaeis quoque vel paganis causas agendi vel militandi licentiam denegvire personas, ne occasione dominii sectam venerandae religionis inmutent. Omnes igitur personas erroris infausti iubemus excludi, nisi his emendatio matura subvenerit.
Abbreviated transcription (Latin):
deuotione re uocam. scilic& ut quic¬
quid adiuis principib singuliquiq
antistites imp&rarunt. iugisolida¬
ta a& nitate seruent᷑ mec cui quã
audeat titillare prȩsumptio inquo
nomobis magis prȩstitũ c̃fitemur:
Vericos &iã quos indis cretim ad
saec ulares iudices debere deduci
infaustus prȩsuniptor edixerat.
epis copali audientiȩ reseruamus.
his manentib quȩ circacos sanxit
antiquitas: łas enĩ non ẽ ut diuini
muneris ministri temporalium
potestatũ subdantur arbitrio:
Ilł itaq auctoritastua om̃i ȩuo
mansura quȩ iussimꝰ in ꝓuintiarũ
mis sa notitiã. p̃cipi& &ia sub
potna sacrilegii custodiri. specia¬
lit̃ id in lustrib: conp̃hensura p̃cep¬
tis. ut in om̃ib: circa eccłastica pri¬
uilegia u&erũ principũ statuta
seruent᷑: Diuersos uero epõs
nefarium pelagiani & cȩlestini dog
niri. quos quia confidimꝰ emendari
nisiintra uigintidies conuentionis
tẽpore intraquos deliberanditri¬

Expanded text:
devotione revocamus. Scilicet ut quiddevotione revocamus. Scilicet ut quidquid a divis principibus singuli quique antistites inpetrarunt, iugi solidata aeternitate serventur nec cuiusquam audeat titillare praesumptio, in quo nos nobis magis praestitum confitemur. Clericos etiam, quos indiscretim ad saeculares iudices debere deduci infaustus praesumptor edixerat, episcopali audientiae reservamus, his manentibus, quae circa eos sanxit antiquitas. Fas enim non est, ut divini muneris ministri temporalium potestatum subdantur arbitrio. Inlustris itaque auctoritas tua omni aevo mansura quae iussimus in provinciarum missa notitiam praecipiet etiam sub poena sacrilegii custodiri, specialiter id inlustribus conprehensura praeceptis, ut in omnibus circa ecclesiastica privilegia veterum principum statuta serventur. Diversos vero episcopos nefarium Pelagiani et Caelestiani dogmniri: quos quia confidimus emendari, nisi intra viginti dies ex conventionis tempore, intra quos deliberandi tri
Abbreviated transcription (Latin):
ãã ad piectũ consubr
nuerecunda arte defenditur sihi
ad conditionẽ uł originẽ reposcant᷑
quib: tempore famis cũ in mortẽ pe¬
nuria cogerentur: õpitularinon
potuit dominus aut patronꝰ: porro
autẽ iniquũ : si expensis alterius
seruatũ hominẽ in lucẽ quisq sibi
obnoxium quocũq titulo sperans
audeat uindicare. Itaq magnifi¬
centiatua inspecta serie dehis quiꝑ
necessitatẽ auc comparati sunt aut
fortas secollectr in eorũ dominium
eos faciat ꝑ durare. aut si ab aliquo
flagitantur enumerata duplici
pecunia quae data ẽ p̃tii nomine
atq expensarũ habitaratione :
ita demum ad uindicantis aucto¬
ritatẽ eos redire ꝑmittimus. nesit
miserũ ita exibuisse alimoniã mo¬
rientiut seruatus in uitã postea
cõmodis alterius in dispendio alte¬
rius prosit. Dat̃ xv Uł iuñ monaxio
theodosius & ualentinianus çȩs amatio pp̃o gałł
scđo nr̃o tr rannus in uiderat prona

Expanded text:
AA. ad Proiectum consularem. AA. ad Proiectum consularem. Inverecunda arte defenditur, si hi ad condicionem vel originem reposcuntur, quibus tempore famis, cum in mortem penuria cogerentur, opitulari non potuit dominus aut patronus. Porro autem iniquum est, si expensis alterius servatum hominem in lucem quisque sibi obnoxium quocumque titulo sperans audeat vindicare. Itaque magnificentia tua inspecta serie de his, qui per necessitatem aut conparati sunt aut fortasse collecti, in eorum dominium eos faciat perdurare; aut si ab aliquo flagitantur, enumerata duplici pecunia, quae data est, pretii nomine adque expensarum habita ratione, ita demum ad vindicantis auctoritatem eos redire permittimus, ne sit miserum ita exhibuisse alimoniam morienti, ut servatus in vitam postea commodis alterius in dispendio alterius prosit. Dat.xv kal. Iunias Monaxio Theodosisaeculo nostro tyrannus inviderat, prona
Abbreviated transcription (Latin):
istius statuti mensura libertatiscom¬
pos effectus eiusdem priui legiis po¬
tiatur: Non fas iudȩo sit quicircũ¬
ciderit mancipiũ generis memo¬
rati in obsequium seruitutis r&ine¬
re: Illud enĩ hac eadem sanctione
sibi lanuã uitȩ ꝑ p&uȩ scĩs secultib
mancipauerit & xp̃i anꝰ eẽ delegerit
ne quid auidȩis in quietudinis uł moles¬
tiȩ patiatur. Quod si ex iudȩo xp̃ianũ
factũ aliquis iudȩorũ in iuria putaue¬
rit eẽ pulsandũ. uolumꝰ istius modi
c̃tumeliȩ machinationẽ ꝓcriminis
qualitate cõmissipęnis ultricib subiu¬
gari felixparens carissime quarẽ diui¬
nitatis affectu condidimꝰ ip solnom̃i
orberomanoquinri debita uenera¬
tione seruata ac uolumꝰ ut excellens
sublimitas tua litteris suis ꝑdiocesem
sibi creditã commeantib iudices mo¬
neat instantis sime huicemodidebitã
reuerentiam custodire. Dat̃ xuilđ nobr
proposita UII lđ mar̃ cartagine ne potiano &

Expanded text:
istius statuti mensura libertatis comistius statuti mensura libertatis compos effectus eiusdem privilegiis potiatur: non fas Iudaeo sit qui circumciderit mancipium generis memorati in obsequium servitutis retinere. Illud etenim hac eadem sanctione sibi ianuam vitae perpetuae sanctis se cultibus mancipaverit et Christianus esse delegerit, ne quid a Iudaeis inquietudinis vel molestiae patiatur. Quod si ex Iudaeo Christianum factum aliquis Iudaeorum iniuria putaverit esse pulsandum, volumus istiusmodi contumeliae machinatorem pro criminis qualitate commissi poenis ultricibus subiugari, Felix parens carissime. Quare divinitatis affectu confidimus ipsum in omni orbe Romano qui nostri debita veneratione servata: ac volumus, ut excellens sublimitas tua litteris suis per dioecesim sibi creditam commeantibus iudices moneat instantissime huiuscemodi debitam reverentiam custodiri.Dat.XII kal. Novemb. Proposita VII id. Mart. Carthagine Nepotiano et
Abbreviated transcription (Latin):
seruiunt. ne aduidicia siue ordi¬
nariorũ siue extraordinariorum
uidic ũꝑ trahantur. habent illi
iudices suos nec quicquã his publi¬
cis commune cum legibus. quan¬
tũ ad causas tam̃ eedesi asticas ꝑti¬
n& quas dec& episcopali auctorita¬
te decidi: quib: cũq igit᷑ mota fuerit
quȩstio quȩ ad xp̃i anã ꝑtine at sci¬
tatẽ eos docebit sub eo iudicelitigare
optate carissime ac iocundissime
quare laudabilis auctoritastua
arbitrio tẽperato quic quid negotio¬
rũ taliũ incid& terminabitur.¬
a pontificios acrȩ disceptationis
timot hei ep̃i quẽ sibi om̃s &iam
suo iudicio p̃tulere: Est enĩ uir
cũ omniũ sacerdotũ susceptione
uenerandus tum &iã ñr̃o iudicio
saluberrima s anctio ꝓmulgata est
quã nr̃e rep&ite legis ueneratione
geminamus acuolum ut siquispiã
iudȩorũ xp̃i anũ mancipiũ uł cuilib&
alterius sectȩ mercatꝰ circũ cidere
non ꝑ horruertt Circũcisus quidem

Expanded text:
serviunt, ne ad iudicia sive ordiserviunt, ne ad iudicia sive ordinariorum sive extraordinariorum iudicum pertrahatur. Habent illi iudices suos nec quicquam his publicis commune cum legibus: quantum ad causas tamen ecclesiasticas pertinet, quas decet episcopali auctoritate decidi. Quibuscumque igitur mota fuerit quaestio, quae ad Christianam pertineat sanctitatem, eos decebit sub eo iudice litigare,gypti dioecesim, Optate carissime ac iucundissime. Quare laudabilis auctoritas tua arbitrio temperato quidquid negotiorum talium incidat, terminet habituro pontificium sacrae disceptationis Timotheo episcopo, quem sibi omnes etiam suo iudicio praetulere. Est enim vir cum omnium sacerdotum suspectione venerandus, tum etiam nostro iudicio saluberrima sanctio promulgata est, quam nostrae repetitae legis veneratione geminamus, ac volumus, ut, si quispiam Iudaeorum Christianum mancipium vel cuiuslibet alterius sectae mercatus circumcidere non perhorruerit, circumcisus quidem
Abbreviated transcription (Latin):
tiatua cunctis ꝑdioceses sibi credi¬
tas publicabit edictis. ut id quod
proquiete reꝑtũ ꝓiudicii epis copalis
confirmatione constitutũ pro
reprimendisculpis inuentum
est ab om̃ib: excolatur a sacer¬
dotib: reseru&ur. Dat̃ priđ noñ
ualentinianus theodosius & archadius aã ã
adoptatũ procs agustalem.
rauiter ad modum mota est
nr̃aclementia quȩdã ab his qui
ep̃orun sibi nomina uindicant
perpe trata& contraleges non
minus diuinas quã humanas
improba temeritate commissa.
uexatos &iã ñ nullos ortodoxo¬
rũ clericos quorũ & as huic iniu¬
riae a sacerdotio repugnabat
flagitatos itinerib: questiona¬
riis deditos. atq hȩc om̃a ꝑ eos
commissa qui ad tegim̃ta fron¬
tis acerdoti noministitulos
p̃ferebant: Deniq: lectis in con¬
sistorio p̃cib ꝗb: episcopalis
pi&as aliquid postulans refra¬
gat᷑ in eo atq: idcirco continu¬
a legesancimus nom̃ ep̃orum
uel eorũ qui ecđe necessita tibus

Expanded text:
tia tua cunctas per dioceses sibi creditia tua cunctas per dioceses sibi creditas publicabit edictis, ut id, quod pro quiete repertum, pro iudicii episcopalis confirmatione constitutum, pro reprimendis culpis inventum est, ab omnibus excolatur, a sacerdotibus reservetur. Dat. pridie nonas alentinianus, Theodosius et Arcadius AAA. ad Optatum praefectum Augustalem. Graviter admodum mota est nostra clementia quaedam ab his, qui episcoporum sibi nomina vindicant, perpetrata et contra leges non minus divinas quam humanas improba temeritate conmissa, vexatos etiam nonnullos orthodoxorum clericos, quorum aetas huic iniuriae ac sacerdotium repugnabat, fatigatos itineribus, quaestionariis deditos, adque haec omnia per eos commissa, qui ad tegumenta frontis sacerdotii nominis titulos praeferebant. Denique lectis in consistorio precibus, quibus episcopalis pietas aliquid postulans refragatur in eo ... adque idcirco continua lege sancimus, nomen episcoporum vel eorum, qui ecclesiae necessitatibus
Abbreviated transcription (Latin):
nocentes sepost iudiciũ dicere
plebem colligere & uelut ad huc
ep̃o salutari comitattis agrum
p&ere mererimendaciis oracula
et furtiua rescripta: Sancimus
itaq: haclege ut quicũq residenti¬
bus sacerdotib: fuerit episcopali
loco detrusus & nomine. sialiquid
uł contrasententiã uł contraqui¬
etem moliri fuerit de p̃hensus.
rursusq sacerdotiũ p&ere a quo
ui d&ur exclusus: procul ab ea ur¬
be quã in dignus infecit scđm legẽ
diue memoriae gratiani centũ
milib: uitã agat. sit ab eorũ coetib:
separatus a quorũ ẽ socie tate dis¬
cr&us carea turbe quã tenuit.
se greg&᷑ ab eaquã mentitus uitȩ
preceptor infecit. sit huius modi
ꝑ sonis tenore huius legis in licitũ
sacra nr̃a adire secr&a & imp&rare
rescripta om̃a abiectis ꝑculpam
defensionenitunt᷑ absq sui rep̃¬
hensione non futurũ si hoc eis
pollicentur suffragium : quidiui¬
num non uident᷑ metuis se iudiciũ:
igitur legẽ sublimis magnificen¬

Expanded text:
nocentes se post iudicium dicere, nocentes se post iudicium dicere, plebem colligere et velut adhuc episcopos salutari, comitatum sacrum petere, mereri mendaciis oracula et furtiva rescripta. Sancimus itaque hac lege, ut quicumque residentibus sacerdotibus fuerit episcopali loco detrusus et nomine, si aliquid vel contra sententiam vel contra quietem moliri fuerit deprehensus rursusque sacerdotium petere, a quo videtur exclusus, procul ab ea urbe, quam indignus infecit, secundum legem divae memoriae Gratiani centum milibus vitam agat. Sit ab eorum coetibus separatus, a quorum est societate discretus; careat urbe, quam tenuit, segregetur a plebe, quam mentitus vitae praeceptor infecit. Sit huiusmodi personis tenore huius legis inlicitum sacra nostra adire secreta et inpetrare rescripta: omnia abiectis per culpam defensione nituntur, absque sui reprehensione non futurum, si hoc eis polliceantur suffragium, qui divinum non videntur meruisse iudicium, igitur legem sublimis magnificen
Abbreviated transcription (Latin):
ł ueneratio sacerdotibus deb&ur
in noxiis ita & poena moderata in qũ¬
etis atq deiectis: Quẽ ad modũ enĩ
dõ seruientes & diuini sacerdotii in¬
te gritate lucentes nonsolũ uitã suã
ꝓprio prestant ornamento sed &iã
subiecti plebis atq: oboedientis exem¬
plo Itahiquorũ in digniora sunt sub
integritatis ꝓfessione peccata si ex¬
dusi de prauatiq: ab ep̃is comproben¬
tur. quire supino spũ aduersũ defini¬
ta retulerint. separati ab his urbib:
quas errore ꝓprio tenuerunt & sibi
debent ẽẽ periti& aliis constituta ob¬
ligatione terrori. plurimos enim
bonos faciunt & ueneratio optimo¬
rũ sacerdotũ & notabiles reprehen¬
sio pessimorũ suggerentib: ep̃is di¬
dicimus quo sdã sacerdo tes xp̃ianȩ
legis quorũ delicta co&uepis copali
dep̃hensa fuerint iterũ sententia
uindicata insinuearũ urbiumi
quib: talia commis sasunt ꝑmanere
et quȩ rere turbas. populos conuo¬
care turbatores quietis exsistere
tumultus popularis auctoresin¬

Expanded text:
 veneratio sacerdotibus debetur innoxiis, ita et poena moderata inquietis adque deiectis. Quemadmodum enim deo servientes et divini sacerdotii integritate lucentes non solum vitam suam proprio praestant ornamento, sed etiam subiectae plebis atque oboedientis exemplo, ita hi, quorum indigniora sunt sub integritatis professione peccata, si exclusi degradatique ab episcopiis conprobentur, qui resupinos spiritus adversum definita rettulerint, separati ab his urbibus, quas errore proprio tenuerunt, et sibi debent esse reperti et aliis constituta ablegatione terrori. Plurimos enim bonos faciunt et veneratio optimorum sacerdotum et notabilis reprehensio pessimorum. Suggerentibus episcopis didicimus quosdam sacerdotes Christianae legis, quorum delicta coetu episcopali et deprehensa fuerint et eorum sententia vindicata, in sinu earum urbium, in quibus talia conmissa sunt, permanere et quaerere turbas populi, convocare turbatores quietis, exsistere tumultus popularis auctores, in