comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
talarem sẏmachus manicatam sue qd̃ ad talos
usq descenderet ⁊ manib aitificis mira esset ua¬
rietate distincta siue qd̃ hrẽt manicas. antiqui
enim magis colobiis .i. uestib suie manitis ute
Quid ẽ talaris tunica nisi actio cõsumata quasi
ante oculos dei usq ad telminum uite nos regit
unde moyses caudam hostie offerri precepit ut oꝑ
bonum qd̃ incipimus ꝑseueranti fine ꝯpleamꝰ.¬

Expanded text:
talarem, Symmachus manicatam, sive quod ad talos usque descenderet et manibus artificis mira esset varietate distincta, sive quod haberet manicas: antiqui enim magis colobiis, id est vestibus sine manicis uteQuid est talaris tunica, nisi actio consummata? Quasante oculos Dei usque ad terminos vitae nos regit. Unde Moyses caudam hostiae offerri praecepit, ut opus bonum quod incipimus perseveranti fine compleam
Abbreviated transcription (Latin):
Iõs. postea u̾o publitis signiᷤ
anuli monilis et iurge. ui¬
cit temere iudicantes iudeos
qui hodie dñt nõ hũc ppłm
sed ꝓlatis docum̃tis nr̃e uoca¬
tionis. iustificationis ⁊ glo¬
rificationis cõfundentur ⁊ noᷤ
magis qmͣ iustificatos ẽẽ fa¬
tentur pignora enĩ refert se
hr̃e eccł̃ia que accusatur a iu¬
deis qiͣ adultera legis sed osten¬
dit uirgam signum passionis
⁊ monile legitima legis anu-¬
lum pignus ĩmortalitatis.

Expanded text:
o. post uero iam publicis signis anuli, monilis et uirgae uicit temere iudicantes Iudaeosqui hodieque dicunt non hunc esse cationis, justificationis, et glorificationis, confunduntur, et nos magis quam se justificatos esse confitebuntur. Pignora enim se habere refert Ecclesia, quae accusatur a Judaeis quasi adultera legis: sed ostendit virgam signum passionis, et monile legitima legis, et annulum pignus immortalitatis.
Abbreviated transcription (Latin):
is .ui. ciuitates refugii decer
monte effraym ⁊ cariatar¬
be ip̃a est hebreon in monte
iuda et transiordanẽ contͣ
orientalem plagam iericho

Expanded text:
, sex civitates refugii decernmonte Ephraim; et Cariath Arbe: ipsa est Hebron in monte Juda; et trans Jordanem contra occidentalem
Abbreviated transcription (Latin):
tam dolet paciens nichil tam
nolit pati faciens. qui hec fa¬
cit uere cecatur furore horriblĩ.
mus quid debeat ĩmolari. donet
ad ip̃m locum ꝑueniamus. Indurauit aũ dñs cor pha-¬
raonis et noluit dimittere eos. dixit q pharao ad mo-

Expanded text:
tam dolet patiens, nihil tam nolit pati faciens: qui hoc facit vere caecatur furore horribili.mus quid debeat immolari, donec ad ipsum locum perveniamus. Induravit autem Dominus cor Pharaonis, et noluit dimittere eos. Dixitque Pharao ad Mo
Abbreviated transcription (Latin):
toꝵ cuiꝰ iurgulta arabes exuri
replicatos ht̃ calamos cinerei
ł nigri coloris qui fracti uisi¬
biłe spiram̃tum reddunt et sb̃¬
tile quidẽ carum grossũ uero:
uile ⁊ despectũ calamus aro-¬
matica sp̃es iuxta libanum.

Expanded text:
 cujus virgulta Arabes exurunreplicatos habet calamos, cinerei vel nigri coloris; qui fracti visibile spiramentum reddunt, et subtile quidem charum; grossum vero, vile et despectum. Calamus aromatica species juxta Libanum.
Abbreviated transcription (Latin):
rao sapientes ⁊ ma¬
leficos et fecerunt ⁊¬
ip̃i ꝑ incantationes
egypciacas et ar¬
chana quedam si¬
militer ꝓiecerũt q
singuli uirgas su¬
as que uerse sunt

Expanded text:
rao sapientes, et maleficos, et fecerunt ipsi per incantationes Aegyptiacas, et arcana quaedam similiter, projeceruntque singuli virgas suas, quae versae sunt
Abbreviated transcription (Latin):
computare ut qd̃ de sũma
ꝑfectionis numeri paulu¬
lum excrescit aut infra est ñ
computetur. Non ergo qd̃ a¬
it inseruitutem redigunt e¬
os et nccebunt illis ad quadũ¬
gentos annos referendũ est
tanqͣm ꝑ tot annos seriett̃¬

Expanded text:
cupare, ut quod de summa perfectionis numeri paululum excrescit, aut infra est, non computetur. Non itaque quod ait, in servitutem redigent eos, et nocebunt illis, ad quadringentos annos referendum est, tanquam per tot annos e
Abbreviated transcription (Latin):
Aug̾. Iratus moyses tabłas tes¬
timortii digito d̾i scriptas fregis¬
se uidetur. magno tm̃ misterio
figurata est iteratio testam̃ti qr
uetus fuerat abolendũ ⁊ nonũ
cõscituendũ. Notandũ sane qnͣ¬
ta ꝓ ppło ad dm̃ supplicatione
laborauerit qui tã seuerus in
in ĩtitulo .i. hoĩes in om̃ib gẽ¬
tib quib ad ħ sacrilegia caput
.i. auctor est diabolus. aureus

Expanded text:
alde. Iratus Moyses, tabulas testimonii digito Dei scriptas fregisse videtur. Magno tamen mysterio figurata est iteratio testamenti, quoniam uetus fuerat abolendum et constituendum nouum. notandum sane quanta pro populo ad deum supplicatione laborauerit, qui tam seuerus in in vitulo, id est, homines in omnibus gentibus, quibus ad haec sacrilegia caput, hoc est, auctor est diabolus. Aureum
Abbreviated transcription (Latin):
gladium suꝑ femur ponere ẽ
predicationis studiũ uolupta¬
tib carnis ande ferre. ut cũ scã
usq ad portam ire est a uitio
culpa ingreditur increpando
discurrere ꝑ mediũ uero castroꝵ
transire est tanta equalitate
uenit ab increpationis gladio
nec eis quos ꝑ cognationẽ car¬
nis diligit partit. si ergo ille
pirationis collatione discisũ
uerbo ueritatis humiliat᷑ ⁊ cõ-¬
minutũ in aqͣm nuttitur ut
catores ex bap̃o in sua membra
ꝯcide ⁊ bibe ita iutulus ꝑ ignẽ
zeli ⁊ aciem uerbi ⁊ ꝑ aquam
bap̃ti ab eis pocius quos absor¬
bere conabatur absortus est.
⁊ c̾. Compendiose locutus est
ño dicens. qd̃ ip̃e formauerit
ut exiret utulus fusilis an
extusationis cã tumendo m̃tit
est tanqͣm in ignem periturũ
aurum ꝓiecerit atq ip̃o nõ id
agente forma uituli exierit
latere moysen posset uerum¬

Expanded text:
uper femur ponere, est praedicationis studium voluptatibus carnis anteferre; ut cum sancta vero usque ad portam ire, est a vitio mors ingreditur, increpando discurrere. Per medium vero castrorum transire, est tanta aequalitate venit, ab increpationis 76 gladio nec eis quos per cognationem diligit parcit. Si ergo illepirationis conflatione discissum, verbo veritatis humiliatur, et comminutum in aquam mittitur, ut praedicatores ex baptismo in sua membra,ncide et bibe? ita ille uitulus per ignem zeli et aciem uerbi et aquam baptismi ab eis potius quos absorbere conabatur absorptus est.c. Compendio locutus est, non dicens quod ipse formaverit, ut exiret vitulus fusilis? an excusationis causa timendo mentitus est, tanquam ipse in ignem periturum aurum projecerit, atque ipso non id agente forma vituli exierit?latere Moysen posset qu
Abbreviated transcription (Latin):
po. In hebreo legitõ¬
egrassus est ysaac
ut loqueretur in
agrum inclinata
solus orabat ĩ mõ
domini fuit in ora¬
tionem qi uirum¬
et iustum domo e¬
hora uł ante solis
occasum sp̃uales

Expanded text:
 in Hebraeo legitegressus est Isaac, ut loqueretur in agro, inclinantesolus orabat in monte, Domini fuit, ad orationem, quasi virum justum domo ehora, vel ante solis occasum, spirituales
Abbreviated transcription (Latin):
ppłm in montem
accendere mortẽq¬
minatur nũc ub
ut clangente buc¬
cina ascendant in
montem hũanã¬
.s. ꝯpestens audaci¬
am ⁊ ad obediend¬
inuitans qr ad pre-¬
dicationis uocem¬
debemus nos ad su¬
ꝑna erigere ne sa¬
gatione sponte pre¬
sumere sed dei ucca

Expanded text:
m in montem ascendere, morteminatur: nunc jubet ut clangente buccina ascendant in montem, humanapescens audaciam, et ad obediendnvitans: quia ad praedicationis vocdebemus nos ad superna erigere, nec sgatione sponte praesumere, sed Dei voca
Abbreviated transcription (Latin):
dius uernaculis. sic
quisq ꝓ aĩa sua ctͣ
sp̃uales nequicias bel¬
exprimit.
dan .¬
mesdpotamia ueniens transito
tlumine eufrate sedem posuit ĩ
terra chanaan. uñ ih̾c naue ait
quid uultis serure diis pr̃m uõꝵ
qui sunt transflumen.

Expanded text:
ditis vernaculis. Sic quisque pro anima sua contra spirituales nequitias belexprimit. Dan Mesopotamia veniens transito fluvio Euphrate, sedem posuit in terra Chanaan. Unde Jesus Nave: « Quid vultis servire diis patrum vestrorum qui sunt trans flumen
Abbreviated transcription (Latin):
sibi pĩm auctoritate traditam
docuerit duppliciam rõne hec
in humeris portat ut ⁊ ipse
preceptis domini humiliter
subditus incedat ⁊ auditorib
suis semꝑ celestia siue sua sũ
pm̃ exempla q̃ seqͣntur ꝓponat.

Expanded text:
sibi patrum auctoritate traditam esse docuerit. Duplici autem ratione haec in humeris portat, ut et ipse praeceptis Dominicis humiliter subditus incedat, et auditoribus suis semper coelestia, sive sua, sive patrum exempla, quae sequantur, praeponat.
Abbreviated transcription (Latin):
rib ex quo gignere cepit nec
ad tendendus est in his ordo na¬
tiuitatis sed significatio fut᷑e
dignitatis in qua excellit abͤ¬
huic fabulantur hebrei quia
abram in igne sit missus qr
ignem noluit adorare quem
chaldei colunt. ⁊ dei auxilio li¬
beratus de ydolatrie igne effu¬
gerit. Unde ad eum d̾r. ego sum
duas filias genuit melcham ⁊
sarai cognom̃to iescam. melcha
duxit nachor ⁊ sarai duxit abͣ¬
ham nõdũ enim interpatiuos
⁊ neptes. nupcie fuerant ꝓhi¬
bite que in principio ⁊̃ inter
frẽs ⁊ sorores sunt celebrate.¬

Expanded text:
ribus, ex quo gignere coepit. Nec attendendus est in his ordo nativitatis, sed significatio futurae dignitatis, in qua excellit AbHic fabulantur Hebraei quod Abram in ignem sit missus, quia ignem noluit adorare, quem Chaldaei colunt, et Dei auxilio liberatus, de idololatriae igne effugerit. Unde ad eum dicitur: « Ego sum duas filias genuit, Melcham et Sarai, cognomento Jescham. Melcham duxit Nachor, et Sarai Abram. Nondum enim inter patruos et neptes nuptiae fuerant prohibitae, quae in principio etiam inter fratres et sorores sunt celebrat
Abbreviated transcription (Latin):
ingeñ post mortẽ
thare locutus sit d̾s
prius qm habitaret
in chara iam egres¬
sus de terra chaldeoꝵ
ut uello itinere in¬
telligatur ei locutꝰ
deus. s qr stephanꝰ
postea sic narrat
de terra chaldeoꝵ ha¬
bitauit in chara ⁊
inde postqͣmͣ mor¬
tuus est pater eius
collocauit eum in
terra hac nõ ꝑuas
effert angustias hu¬
ic expõni que fit ꝑ re¬
capitulatõnem ui¬
detur enim habuis
de terra chaldeoꝵ et
ꝑhuc manet q̃stio

Expanded text:
in Genesi, post mortem Thare locutus est Deuspriusquam habitaret in Haran, jam utique egressus de terra Chaldaeorum, ut illo itinere intelligatur ei locutus Deus. Sed quod Stephanus postea sic narrat: de terra Chaldaeorum habitavit in Charran; et inde, postquam mortuus est pater ejus, collocavit eum in terra hac ; non parvas affert angustias huic expositioni, quae fit per recapitulationem. Videtur enim habuissde terra Chaldaeorum,per hoc manet quaestio
Abbreviated transcription (Latin):
re. thare. genuit abram nachor. ⁊
tuus qz est aram ante thare prẽm
rai et nom̃ uxoris nachor. melcha
bat filios. ulit itaq thare a¬
bram filium suũ et loth filium
aram filii sui et sarai nurũ suã
uxorem abram filii sui ⁊ eduxit
eos de hur chaldeoꝵ ut irent in
terram chanaan. uenerunt q¬

Expanded text:
annis, et genuit Abram, Nachor, et tuusque est Aram ante Thare patremrai: et nomen uxoris Nachor, Melcha, bat liberos. Tulit itaque Thare Abram filium suum, et Loth filium Aram, filium filii sui, et Sarai nurum suam, uxorem Abram filii sui, et eduxit eos de Ur Chaldaeorum, ut irent in terram Chanaan: veneruntq
Abbreviated transcription (Latin):
tes signum nomi¬
nis eius qd̃ a dena¬
rio numero incipit
in fronte ⁊ ꝓfessio¬
ne ꝓferunt forte¬
fidelium ꝑturbatõe
corrumpi.
m. ⁊ c̾. qr siue mag¬
nus est quis meri¬
tis et ꝑfectis seu pa¬
rinis et in ꝓuectu
iurtutũ positus cũc¬
tis eque lex decalo-¬
diligant imponit᷑.
¶Descripto altari ĩ¬
censu restat descͥp¬
tum labii enei ĩ qͦ
saluarent manus
et pedes ingressuri
tabernacłm sacer¬
dotes s unum mã¬
datum premitit᷑.¬

Expanded text:
dentes signum nominis ejus quod a denario numero incipit, in fronte et professione proferunt. Etfidelium perturbatione corrumpi. t, etc. Quia sive magnus est quis meritis et perfectus, seu parvus, et in provectu virtutum positus, cunctis aeque lex decalodiligant, imponitur Descripto altari incensi, restat descriptio labii aenei, in quo lavarent manus et pedes ingressuri tabernaculum sacerdotes, sed unum mandatum praemitt
Abbreviated transcription (Latin):
uos deus efferte os¬
sa mea hinc uob̾¬
cum ꝓfectiqz de
socoth castra me¬
tati sunt ĩ ethan
in extremis finib
solitudinis. dñs¬

Expanded text:
os Deus, efferte ossa mea hinc vobiscum. Profectique de Soccoth castrametati sunt in Etham in extremis finibus solitudinis.
Abbreviated transcription (Latin):
citus mecum uoluerem apparuit
rebecca ueniens cũ ydria qm por¬
tabat in scapula. descendit qz ad fõ¬
tem et hausit aquam et aio ad eã.
Da mͥ paululũ bibere que festinãs¬
deposuit ydriam de humero ⁊ dixit
michi e ie u bͣibe et camelis tuis po-¬
tum tribuam. Sibi et adaquauit camelos. Interregaui q

Expanded text:
citus volverem apparuit Rebecca veniens cum hydria quam portabat in scapula descenditque ad fontem et hausit aquam et aio ad eam da mihi paululum bibere quae festinadeposuit hydriam de humero, et dixit  tu bibe, et camelis tuis potum tribuam. Bibi, et adaquavit camelos. Interrogaviq
Abbreviated transcription (French):
nam̃ta tribuũt quot iurtu¬
tum bona docuerunt. Que priꝰ
in aures et armillas accepat
iam uasa aurea ⁊ argentea et
uirtutũ gracia repleta ampli

Expanded text:
namenta praebent, quot virtutum bona docuerint. Quae enim prius inaures et armillas acceperat, jam nunc vasa aurea et argentea ac irtutum gratia repleta, ampli
Abbreviated transcription (Latin):
sarai que ĩ domum
pharaonis transfert᷑¬
in uita nõ solum in
hoc qd̃ nõ inquinat᷑¬
tut ẽẽ intacta qi ĩ hest̾ legitur
qd̃ puesle nõ statim ad reges in¬
troducebant᷑ sed uno annõ custo¬
diẽbantur. ⁊ .ui. m̃sib oleo mir¬
tino ungebant᷑. ⁊ aliis sex m̃sib
in diuetus odoram̃tis erant. po¬
tuit ergo ꝑ has inducias temꝑis
intacta manere ⁊ interim bene
usi sunt habram egypcii donec
pharao a deo flagellatus ⁊ cogno

Expanded text:
 quod in domum Pharaonis translat non solum in hoc quia non coinquinatsse intacta, quia in Esther legitur quod puellae non statim ad reges roducebantur, sed uno anno custodiebantur, et sex mensibus oleo myrrhino ungebantur, et aliis sex mensibus in diversis odoramentis erant. Potuit ergo per has inducias temporis intacta manere. Et interim bene usi sunt Abram Aegyptii, donec Pharao a Deo flagellatus, et cogno
Abbreviated transcription (Latin):
terra. descendit q abram in egyp¬
tum ut pegrinaret᷑ ibi preualue¬
rat enim fames in terra. Cumq¬
ꝓpe esset ut ingrederet᷑ egyptum
dixit sarai uxori sue. noui qd̃
pulchra sis mulier. et qd̃ cũ ui¬
derint te egypcii dicturi sunt u¬
xor illuis est et interficient me. ⁊
te reseruabũt. Dit etgo obsecis qd̃

Expanded text:
terra, descenditque Abram in Egyptum ut peregrinaretur ibi; praevaluerat enim fames in terra. Cumqpe esset ut ingrederetur Aegyptum, dixit Sarai uxori suae: Novi quod pulchra sis mulier, et cum viderint te Aegyptii dicturi sunt: Uxor illius est; et interficient me, et te reservabunt. Dic ergo, obsecro
Abbreviated transcription (Latin):
quib cogitatõnes deo deuotas
et oꝑa uirtutum ornauerũt
meris honera gestamus ꝑ ephot
in peccore cogitationũ est se
des in racionali qd̃ est hĩtus¬

Expanded text:
quibus cogitationes Deo devotas, et opera virtutum ornavere, meris onera gestare solemus, in pectore cogitationum sedes est, recte in rationali, qui est h
Abbreviated transcription (Latin):
que peperit ei zam¬
ram et lexan ⁊ ma¬
dam et madian et
lechboch et sue. le¬
saba ⁊ dadan filii
dadan fuerunt assu¬
run et lachsim et

Expanded text:
et peperit ei Zamram, et Jecsan, et Madan, et Madian, et Jesboc, et Sue. ESaba et Dadan. Et filii Dadan fuerunt Asuim, et Laomim. Et
Abbreviated transcription (Latin):
¶Att. post assumꝑ¬
tionem eccł̃ie ad ħ¬
serunt xp̃o multi
aĩs heretica praui¬
tate decepte que nõ
catholicos sed scisma¬
ticos genuerũt qui
unitatem eccł̃ie di¬
uiserunt quos sig¬
nificant filii cechure
qui inferius nume¬
srantur.
hebraice copulata
hebiei suspicantur
esse agar que sara
mortua de ꝯcubina
transierit in uxore
filii habrahamauxꝰ
hyscoricos hebreoꝵ
ex posteris abrahe ex

Expanded text:
. Post assumptionem Ecclesiae adhaeserunt Christo multae animae haeretica pravitate deceptae, quae non catholicos, sed schismaticos genuerunt, qui unitatem Ecclesiae diviserunt: quos significant filii Ceturae, qui inferius numerantur. etatur copulata, causam suspicantur esse Agar qumortua, de concubina transierit in uxoremfilii Abraham, 344 juxta historicos Hebraeorunus ex posteris Abrahae,
Abbreviated transcription (Latin):
Oscendit iõ int̾daĩs
sumulacris altare de
terrena materia cõ¬
cedi ut uni deo hos¬
tie et sacrificia in
eo offerantur.

Expanded text:
Ostendit ideo, interdictis simulacris, altare de terrena materia concedi, ut uni Deo hostia et sacrificia in eo offerantur.
Abbreviated transcription (Latin):
ini domo matns sue omiai que au¬
dierat. habebat autẽ rebecta fratrem
nomine laban qui festinans egres-¬
sus est ad hoĩem ubi erat fons. Cũ¬
q uidisset in aures et amullas in
manibz sororis sue et audisset cunc¬
ta uerba referentis hec locus est michi
homo uenit ad uirum qui stabat
uuta camelos et ꝓpe fontem aque
dicit q ad eum. Ingredere benedic¬
te dñi cur foris stas et p̃paraui do¬
mum et locum camelis tius. Intro

Expanded text:
in domum matris suae omnia quae audierat. Habebat autem Rebecca fratrem nomine Laban, qui festinus egressus est ad hominem, ubi erat fons. Cumque vidisset inaures et armillas in manibus sororis suae, et audisset cuncta verba referentis: Haec locutus est mihi homo: venit ad virum, qui stabat juxta camelos, et prope fontem aquae: dixitque ad eum: Ingredere, benedicte Domini: cur foris stas? praeparavi domum, et locum camelis tuis. Et intro
Abbreviated transcription (Latin):
situs obedientie in caritate
est que dilectio da e ꝓximi
est. et bonum opus decalogi
ꝯplecione ꝑficitur ut cum
bona agi cepint mala ntła

Expanded text:
virtus obedientiae in charitate est, quae dilectio Dei et proximi est; et bonum opus decalogi completione perficitur, ut cum bona agi coeperint, mala n
Abbreviated transcription (Latin):
clinauit se homo et adorauit dñm
dicens. Benedictus dñs deus domi¬
ni mei abraham qui nõ abstulit
miscd̃iam et ueritatem suam a do¬
mino meo et recto itinere me ꝑdu¬
ut in domũ fratris domini mei. En¬

Expanded text:
clinavit se homo, et adoravit Deum, dicens: Benedictus Dominus Deus domini mei Abraham, qui non abstulit misericordiam et veritatem suam a domino meo, et recto itinere me perduxit in domum fratris domini mei.
Abbreviated transcription (Latin):
q ad eam cuius es filia. Indica mͥ
est in domo prĩs cui locus ad ma¬
nendũ. Que edit filia. batuelis
sum filii melche quem reꝑit na¬
chor et ad didit dicens. palearuui¬
q et feni plimum est apud nos
et locus spaciosiis ad manendũ. In¬

Expanded text:
 ad eam cuius es filia indica mihi est in domo patris tui locus ad manendum quae respondit filia Bathuelis sum filii Melchae quem peperit Nahor et addidit dicens palearu plurimum est apud nos et locus spatios
Abbreviated transcription (Latin):
dẽ rudi ppło de presenti uita
aliquid ꝓmitendũ fuit. ut
posset in futuro robustius so¬
lidari. si enim parua nõ acciꝑet.
magna nõ crederet. deus ergo
largiendo terrena suadet ⁊ ce¬
lestia ut ꝑcipiens qd̾ iuudẽbat
speraret qͣd̃ non uidebat.

Expanded text:
c. Rudi populo de praesenti vita aliquid promittendum fuit, ut posset in futuro robustius solidari. Si enim parva non acciperet, magna non crederet. Deus ergo largiendo terrena suadet et coelestia, ut percipiens quod videbat, speraret quod non videbat.
Abbreviated transcription (Latin):
Tunicas hñt sacerdotes lineas
cum totum corpus candori cas¬
titatis dedicant baltheis tuni¬
cas cingurt cũ eandem casti¬
moniam iugilanti meritis cu¬
scodia circũspiciunt ne ꝯscĩa
illuis desidiores erga bona oꝑa¬

Expanded text:
ue habent sacerdotes lineas, cum totum corpus suum candore castitatis dedicant. Balteis tunicas cingunt, cum eamdem castimoniam vigilanti mentis custodia circumspiciunt, ne conscientia illius desidiosiores erga bono
Abbreviated transcription (Latin):
quale celum ĩ princi¬
pio cum terra fc̃m ẽ¬
oscendit. hoc enim¬
de terra subdit. qui¬
de celo intelligi uolu

Expanded text:
quale coelum in princpio cum terra factum eostendit. Hoc ende terra subdit, qude coelo intelligi nolu
Abbreviated transcription (Latin):
nui et morilul estͣ in alscate arbee q̃
est ui ualle ebron in terra chanaan.
Uenit q abraam ut plangeret et
fleret eam. Cumq surrexisset ab of¬
ficio funeris locutus est ad filios

Expanded text:
nis et mortua est in civitate Arbee quae est Hebron in terra Chanaan venitque Abraham ut plangeret et fleret eam cumque surrexisset ab officio funeris locutus est ad filios
Abbreviated transcription (Latin):
terre cespite ꝓpinquos iurgiis fatigare cascitati insidiari deci¬
pere innocenciam domi feda foris crudelia intra ꝯscĩam flagicio-

Expanded text:
terrae cespite propinquos jurgiis fatigare; castitati insidiari, decipere innocentiam, domi foeda, foris crudelia, intra concientiam flagitio
Abbreviated transcription (Latin):
¶Is. Esau uenator ⁊
agricola. Iacobuero
simplex habitabat
in tabernacłis esan
pplm hebraicum ia¬
cob gentilem ppłm
sigc̃at. ysaac uero de¬
um qui utrũq ppłm
illum ꝑ legem istũ
ꝑ fidem sibi filios fe¬
cit. Esau agricola
renis deo seruietat
cui nõ est dc̃m ut
pacificułs. misericors
ꝑsecutionem paciẽs
ut copiosam merte¬
dem hr̃et in celis.
s si custodientis ma¬
data mea dabo uob
pluuas temꝑib su¬
ad camis delicias. fu
fusionem sanguinis
de gentib fide ⁊ uolũ¬
tate deo placere studue¬
runt ꝑtab̾nacula
diuerias ꝑ orbem eccli¬
as ł diuersos ordines

Expanded text:
 Esau venator, et agricola Jacob vero simplex habitabat in tabernaculis. Esau populum Hebraicum, Jacob gentilem populum significat. Isaac vero Deum, qui utrumque populum, illum per legem, istum per fidem, sibi filios fecit. Esau agricola renis Deo serviebat, cui non est dictum, ut pacificus, misericors, persecutionem patiens, ut copiosam mercedem haberet in coelis; sed: « Si custodieritis mandata mea, dabo vobis pluvias temporibus suad carnis delicias. Fuit effusionem sanguinis de gentibus fide et voluntate Deo placere studuerunt. Per tabernacula, diversas per orbem Ecclesias vel diversos ord
Abbreviated transcription (Latin):
uerba celestis oraculi ł hysto¬
rice uel allegorice uł tropo-¬
refertur. sicut ppłs ex egyp¬
desecto fc̃m allegoria. cum
uerbis ł reb misticis presencia¬
uerbis ita. Egredietur uirga
go maria de styrpe dd̾. ⁊ xp̃c de¬
stẏtpe eius. Reb ut połs de e¬
gẏpto ꝑ sanguinem agni sal¬
tropologia .i. moralis locutõ
nem moꝵ. aꝑtis ł figuratis
uerbis respicit aꝑtis. ita filio
omini temꝑe sint uestunen¬
ta tua candida. et oleum de
capite tuo nõ deficiet anago¬

Expanded text:
verba coelestis oraculi vel historice, vel allegorice, vel troporefertur, sicut populus ex Aegypdeserto faverbis vel rebus mysticis praesentiaverbis, ita: Egredietur virga go Maria de stirpe David, epe ejus. Rebus, ut populus de Aegypto per sanguinem Agni salTropologia, id est moralis locutio, nem morum, apertis vel figuratis verbis, respicit. Apertis, ita: FilioOmni tempore sint vestimenta tua candida, et oleum de capite tuo non deficiat
Abbreviated transcription (Latin):
spreuit in eam. Qd si filius ag¬
nominauerit eam scd̃m iusti¬
ficationem filiarũ faciet ei. ꝙ
si aliam accipiet ei que opris
sunt et nestem et conuersatõ¬
nem eius ño fraudabit. si aũ¬
hec tria nõ fecerit ei exibitis
gratis sine precio obscurissim̃
locum inusitate locutiones fe-

Expanded text:
evit in ea. Quod si filio annominaverit eam, secundum justificationem filiarum faciet ei. Quod si aliam accipiet ei, quae opus sunt, et vestem, et conversationem ejus non fraudabit. Si autem tria haec non fecerit ei, exibit gratis sine pretio. Obscurissimum istum locum inusitata verba locutionesque
Abbreviated transcription (Latin):
homini ut aliquo signo explo¬
uiciose fit ab hoc aũ discerit᷑
qd̃ gedeon fecit ĩminente pug¬
ne piculo. osũtatio enum iliã
magis ꝙͣ temptatio dei fuit
petere ne uideatur dm̃ temp¬

Expanded text:
m, ut aliquo signo explo, cum fit. ab hoc autem discernitur quod Gedeon fecit pugnae imminente periculo. consultatio quippe illa magis quam temtatio dei fuit.petere, ne deum tem
Abbreviated transcription (Latin):
fontem sterit et ex prefixa sen¬
tentia que esset eligenda ꝓpo¬
suit qr sc̃i predicatores uerbi
fluenta considerant. Unde col¬
bus fiduciam cercitudins as
rant illicite augurationes appe¬

Expanded text:
fontem stetit, et ex praefixa sententia, quae esset eligenda proposuit, quia sancti praedicatores verba fluentia considerant. Unde colbus fiduciam certitudinis asrant illicitae augurationes a pe
Abbreviated transcription (Latin):
cit conuerti et pect̃m penitẽdo
purgare. hoc ergo inter est ĩ¬
ter malum coram deo facere
et a conspectu dei discedere.

Expanded text:
cit converti et peccatum poenitendo purgare. Hoc ergo interest inter malum coram Deo facere, et a conspectu Dei discedere.
Abbreviated transcription (Latin):
aduentũ quẽ duo angłi comi¬
tantur. moyses scd̾m quosdam
c⁊ helẏas unus legis lator qui
in lege aduentũ dñi iudicauit
transfigurato dño. in monte
cum eo udentur.

Expanded text:
adventum, quem duo angeli comitantur, Moses secundum quosdam, et Elias; unus legislator, qui in lege adventum Domini indicavit:transfigurato Domino in monte cum eo videntur.
Abbreviated transcription (Latin):
nem pp̃utii qui sola cã post̾ita¬
tis certis ⁊ legitamis temꝑib ꝯ
iugio utitur. qui aliter agit
se ab illicitis temꝑat. s ⁊̃ a cõ¬
cessis ⁊ tamqͣm uirgo sponsa
xp̃i pudicis uirginib flores in¬

Expanded text:
nem praeputii, qui sola causa posteritatis, certis et legitimis temporibus, conjugio utitur: qui aliter agit,se ab illicitis temperat, sed etiam a concessis, et tanquam virgo sponsa Christi pudicis virginib
Abbreviated transcription (Latin):
desideriis ł sensso hereticis uel
blasphemiis assertionib mecha¬
tur sed fidei puritatem ĩ ꝯscĩa
custodit corde cirtũcisus est ⁊ de
ant. pedes ne ĩ malũ cucrant.
uisus ne illicita concupiscat.
gustus ut ad głiam d̾i mandu¬
cet ⁊ bibat. adoratus ut hic xp̃i
odorem capiat ⁊ oꝑib mĩe odo

Expanded text:
desideriis, vel sensibus haereticis, et blasphemis assertionibus, moechatur, sed fidei puritatem in conscientia custodit, corde circumcisus est: et de ant, pedes, ne in malum currant: visus, ne illicita concupiscat; gustus, ut ad gloriam Dei manducet et bibat; odoratus, ut Christi odorem capiat, et operibus miserico
Abbreviated transcription (Latin):
laret.
a ligno ꝓhibitus est
qd̃ malum nõ erat
ut ip̃a precepti ꝯser¬
uatio bonum illi eẽt
transgressio malum
nec meliuis considerat᷑
ĩobediencie.

Expanded text:
aretur. A ligno ergo prohibitus est quod malum non erat, ut ipsa praecepti conservatio bonum illi esset, transgressio malum. Nec melius consideratur inobedienti
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓhibitus rem tetigit qiͣ si nõ ꝓhibitus tetigisset nõ pecca
quitur. ⁊ si nemo ꝓhibuisset similiter sequeret᷑. si uero
sicut aliena pecunia iõ phibitũ est pecc̃m qr ꝓhibitũ¬
ꝓhibenti est dampnosum s cũ tangitur qd̃ nec tan-¬
gi obest si nõ phĩbetur nec ciulib si tangatur quare
phibetur niũ ut ꝑse bonum obediencie ⁊ malum in¬

Expanded text:
hibitus rem tetigit, quam si non prohibitus tetigisset, nec peccaquitur; et si nemo prohibuisset, similiter sequeretur. Sic etiam sicut aliena pecunia; ideo prohibitum est peccatum, quia prohibenti est damnosum. Cum vero tangitur quod nec tangenti obest si non prohibetur, nec cuilibet si tangatur; et ideo prohibetur, ut per se bonum obedientiae et malum in
Abbreviated transcription (Latin):
u̾ino ⁊ c̾. Quia doc¬
trina eoꝵ aust̾itatẽ
ueteris legis exuꝑat
⁊ euuangłica precep¬
ta clariora sunt qͣm
legis mandata.

Expanded text:
uli, » etc. Quia doctrina eorum austeritatem veteris legis exsuperat, et evangelica praecepta clariora sunt quam legis mandata.
Abbreviated transcription (Latin):
Sinc dicimus esse
ꝑadẏsum terrenũ cui
comꝑat᷑ terrena uti¬
gatio. ħ enim regio
plana erat ⁊ campes¬
tris ⁊ irrigata ioida¬
ne fluente sicut egyp-
Cui crimen puniend̾¬

Expanded text:
inc discimus esse paradisum terrenum, cui comparatur terrena irrigatio. Haec enim regio plana erat et campestris, et irrigata Jordane fluente, sicut Aegyptu» Cui crimen puniend
Abbreviated transcription (Latin):
cum pedͥora delent᷑
ad pharaonem in¬
trare iubetur. In
intrauerit moyses¬
⁊ aaron ad eum
qr fc̃a sunt ulcera¬
⁊ uesice cum feruo.
re ⁊̃ suꝑ maleficos

Expanded text:
ecora delentur, ad Pharaonem itrare jubetur. In intraverint Moses Aaron ad eum, quia facta sunt ulceravesicae cum fervore etiam super maleficos
Abbreviated transcription (Latin):
in. ix rursus con¬
tempnitur pharao
ad celum extendere
manus ut fiant¬
tenebre palpabiles
nec intrat sed uoca¬
tur ad ph̾onem. si¬
militer in decima¬
cum primitiua de¬
lentur et cogiturz¬
cum festinatione
exire de egypto.
erit ut scias quia
domini est terra. Noui autẽ qd̃ ⁊
tu et serui tui nec dum timetis
dñm dm̃. linum ergo ⁊ ordeum

Expanded text:
rursus contemnitur Pharao, ad coelum extendere manus, ut fiantenebrae palpabiles: nec intrat, sed vocur ad Pharaonem. Similiter in decimcum primitiva delentur, et cogicum festinatione exire de Aegypto. erit: ut scias quia Domini est terra: novi autem, quod et tu, et servi tui, necdum timeatis Dominum Deum. Linum ergo et hordeum
Abbreviated transcription (Latin):
usq ad iumentũ cunctam herb̃am agri-
percussit grando et omne lignum regio
da quib diuina indicatur sa-¬
piencia pumo enĩ nõ flectitur
pharao cum aqua ĩ sangumẽ¬
uertitur. In scdõ parum molli¬
ri uidetur. uocauit enĩ moysẽ¬
et aaron dicens. orate ꝓ me do

Expanded text:
usque ad iumentum cunctam herbam agri percussit grando et omne lignum region quibus divina indicatur sapPrimo enim non flectitur Pharao cum aqua in sanguvertitur. In secundo parum molliri videtur: Vocavit enim Moyseet Aaron, dicens: Orate pro me Do
Abbreviated transcription (Latin):
⁊c̾. uide temꝑamẽ¬
tum diuine correcti¬
onis nõ cum silen¬
cio uerberat s dat
uoces ⁊ doctrinam
celitus mittit ꝑ ꝙͣ
possit mundus ca¬
stigatus culpam
suam agnoscere dat
grandinem ꝑ qͣm
tenera uastantur
adhuc nascencia
sciens esse spinas et
tribulos quos debe¬
bat depasci de quo
dicit dominus. Ig
nem ueni mittere
in terram ꝑhunc
ignem in dentiua
uoluptatis ⁊ libi¬
dinis consumunt᷑.¬
Diꝵ. Est alia obs¬
uanda differencia.
In prima enun pla¬
ga cum aqua uer¬
titur in sanguinẽ
Non dum dr moy¬
si ut intraret ad
ph̾onem sed nade
in occursum eius ⁊¬
c̾ In scd̾a uero cons¬
tanter et fideliter
ministrata prima
d̾rad eum. Intra ad
cia uero scimphes
inferuntur magi
cedunt confitentes
qr digitus dei ẽ his.
In quarta uero ui¬
gilare. iubetur mo¬
yses mane ⁊ stare ct
pharaonem ꝓce¬

Expanded text:
c. Vide temperamentum divinae correctionis: non cum silentio verberat, sed dat voces, et doctrinam coelitus mittit, per quam possit mundus castigatus culpam suam agnoscere. Dat grandinem per quam tenera vastantur adhuc nascentia sciens esse spinas et tribulos quos debebat depasci, de quo dicit Dominus Luc. XII: Ignem veni mittere in terra . Per hunc ignem incentiva voluptatis et libidinis consumunti. Est alia observanda differentia: in prima enim plaga cum aqua vertitur in sanguinem, nondum dicitur Mosi ut intraret ad Pharaonem, sed, vade in occursum ejus, etc. In secunda vero, constanter et fideliter ministrata prima, dicitur ad eum: Intra ad tia vero sciniphes inferuntur, magi cedunt confitentes, quia digitus Dei est hic. In quarta vero vigilare jubetur Moses mane, et stare contra Pharaonem
Abbreviated transcription (Latin):
moyses ita coram seniorib isrł ⁊ uoca¬
uit nomen loci illius temptatio. Prop¬
ter uirgium filioꝵ isił et quia temp¬
tauerunt dñm. dicentes. est ne dñs ĩ

Expanded text:
Moyses ita coram senioribus Israel: et vocavit nomen loci illius, Tentatio, propter jurgium filiorum Israel, et quia tentaverunt Deum, dicentes: Estne Deus i
Abbreviated transcription (Latin):
Moꝵ. tercio die quo mẽ¬
tem suam ad ferendos bo-¬
noꝵ oꝑm frctus p̃parat
homo sẽparata. labe a fluc¬
tib camaliũ temptationũ
tanqͣm aridam habet terrã
temptatõnib separatis ut
dicere possit. Mente sermo¬
Aug̃. solet quen utrum ħ¬
luminaria corꝑa sola suit
an habeant reccores sp̃c et
ab eis uitalit̾ inspirentur
sicut ꝑ aĩas aĩalium car¬
nes anunant᷑ s de tam ob-¬
scura re nil teniere credend̾.
qd̾ alibi. antea nascent᷑ ⁊ post
in agris quos homo coleret
s ⁊ prius ⁊ postea in ensdẽ locis
riet tibi .i. ut tibi nasti inci¬
piant ad laborem que ad pas¬
tum tm̃modo aliis animalib
ante nascebantur.
cipit ab abraham ⁊ succedit
tertia etas simił ad holescen¬
cie et bene ꝯparantur diei ter¬
cio quo ab aquis terra seꝑata
est ab omnib enim gentib a-
quarũ error instabilis ⁊ uanis
simulachroꝵ doctrinis tanꝙͣ
uentis omnib mobilis ⁊ qd̃¬
maris noĩe bñ sigc̃atur ppłs

Expanded text:
m. Tertio die, quo mentem suam ad serendos bonorum operum fructus praeparat homo: separata labe, ac fluctibus carnalium tentationum, tanquam aridam habet terram tentationibus separatis, ut dicere possit: « Mente sera. Solet quaeri utrum hluminaria corpora sola sint, aut habeant rectores spiritus, et ab eis vitaliter inspirentur, sicut per animas animalium carnes animantur. Sed de tam obscura re nihil temere credendum. quod alibi antea nascerentur, et post in agris quos homo coleret: sed prius et postea in eisdem locis, riet tibi, » id est, ut tibi nasci incipiant ad laborem, quae ad pastum tantummodo aliis animalibus ante nascebantur. fit ab Abrah., et succedit aetas tertia similis adolescentiae. Et bene comparatur diei tertio, quo ab aquis terra separata est. Ab omnibus enim gentibus, quarum error instabilis et vanis simulacrorum doctrinis tanquam ventis omnibus mobilis, maris nomine bene significatur;
Abbreviated transcription (Latin):
Et sint insig. ⁊ c̾. qr pͥus¬
qͣm sydera fiererit drdo tem¬
porum nullis notabatur
iudiciis ł meridiana hora ł
qualibet hora sunt ergo lu¬
ꝑ ortus eoꝵ uł transitus tem¬
porum dierum annoꝵ qz sig¬
natur ordo.

Expanded text:
Et sint in signa, » etc. Quia priusquam sidera fierent, ordo temporum nullis notabatur indiciis, vel meridiana hora, vel quaelibet alia. Sunt ergo luper ortus eorum, vel transitus, temporum, dierum annorumque signatur ordo.
Abbreviated transcription (Latin):
na satri eloquii nõ solum ex¬
hibenda sunt magna ⁊ archa¬
na que debent sed ⁊̃ parua ⁊
subtilia que qiͣ ꝑ gustum no¬
ticiam prestant.

Expanded text:
ina sacri eloquii, non solum exhibenda sunt magna et arcana quae inebriant, sed etiam parva et subtilia, quae quasi per gustum notitiam praestant.
Abbreviated transcription (Latin):
de qua materia sint nõ dixit. Cum .Ri. dicat mitras cũ coronul
fc̃ãs esse. Nunc dicamus breuiter de figura. mitras cũ coronul
hñt sacerdotes exbisso qui sit iusum auditũ. gustũ olfc̃m. ĩ¬

Expanded text:
de qua materia factae essent non dixit. Cum enim dicat, et mitras cum coronulis de qua materia factae essent non dixit. Cum enim dicat, et mitras cum coronulis s, dicamus breviter de figura. Mitras cum coronulis habent sacerdotes ex bysso, qui sic visum, auditum, gustum, olfactum,
Abbreviated transcription (Latin):
ticis medietatẽ excedit ⁊ tale ẽ¬
ut uideatur ex limi textura cõ¬
fectum hñs iuitas que conuo¬
em celaret aptatũ ꝑfecto ne laborante sacerdotẽ cuta sacri-¬
ficia corruat qd̃ tñ cuiꝰ ẽẽt coloris nõ ostendit. ħ quidem demi¬
norib sacerdotib de pontificis uero thiara sic ait. pilleũ autẽ¬
similiter oꝑatũ ht̃ pontifex sicut reliqui sacerdotes et alus cõ¬
sutum ex iacincto uariato curũdatur aũ ei ⁊ aurca corona trib
uitib fc̃a supra qm surgit. ĩ media fronte qiͣ cauliculus quidã
aureus sumilis herbe que apd̃ nos achano nũcupatur qmͣ greci
uos lamũ dñt. et paulo post descripta eius mirabili uarieta¬
corona his florib est celata abccipitio usq ad utrũq tempus
nomen h̃t inscriptũ. ħ quid̃ de scd̃o uelamine et coronis põ¬
tificum aureis scriptura tacere udetur. Coronaꝵꝵ uero bre
li aaron ⁊ filiis eius et mitras cũ coronulis suis ex bysso sed

Expanded text:
ticis medietatem excedit; et tale et videatur ex lini textura confectum, habens vittas quae convoem celaret: aptatum perfecte, ne laborante sacerdote circa sacrificia corruat; quod tamen cujus esset coloris non ostendit. Et haec quidem de minoris sacerdotis pileo. De pontificis vero tiara hoc modo testatsimiliter operatum habet pontifex, sicut reliqui sacerdotes, et alium consutum ex hyacintho variatum. Circumdatur autem ei et aurea corona, tribus vicibus facta, supra quam surgit in media fronte, quasi caliculus quidam aureos, similis herbae, quae apud nos acharo nuncupatur, quam Graeci Hyoscyamon dicunt. Et paulo post descripta mirabili varietacorona his floribus est caelata, ab occipitio usque ad utrumque tempus.nomen habet inscriptum. Haec quidem de secundo velamine et coronis pontificum aureis, Scriptura sancta tacere videtur. Coronarum vero breli, Aaron et filii ejus, et mitras cum coronulis suis ex bysso. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
fatiscentis intemptatione aĩ
uerba sunt. Beatus est qui sic
temptationes excipit. ut nlła
ei cogitatio ambiguitatis obre
melius est enĩ in heremo mori
heremo moritur. hoc ip̃o qd̾ se¬
ꝑatus est ab egypciis .i. rectorib
tenebraꝵ ⁊ a potestate sachane
hũit aliquem ꝓfectum ⁊ si ad
Meluis est enim ꝑfectam uitã
querenti in itinere mori qͣm nͨ
losum iter mitutis exponunt
nec incipiendũ iudicant. Me¬
lius est initinere mori qmͣ int̾
egyptio necari et falsis atq a

Expanded text:
fatiscentis in tentatione animi verba sunt: beatus est qui sic tentationes excipit ut nulla ei cogitatio ambiguitatis obrepmelius est enim in eremo mori eremo moritur, hoc ipso quod separatus est ab Aegyptiis, id est rectoribus tenebrarum et e potestate Satanae, habuit aliquem profectum, etiamsi ad Melius est enim perfectam vitam quaerenti in itinere mori, quam nlosum iter virtutis exponunt, nec incipiendum judicant. Melius est enim in itinere mori, quam inter Aegyptios necari et falsis atque a
Abbreviated transcription (Latin):
cuncta facies ⁊ po¬
sita in canistro of¬
feres. Uitului añ¬
et duos arieces et
aaron at filios el¬
applicabis ad hos¬
tium tabernacłi
testimoni. Cumq
laueris patiem cũ

Expanded text:
cuncta facies. Et posita in canistro offeres: vitulum aet duos arietes, et Aaron ac filios eapplicabis ad hostium tabernaculi testimonii. Cumque laveris patrem cum
Abbreviated transcription (Latin):
Oꝵ. alia littera. post ħ uenit
ad montem dei moyses ⁊ iethio
sibi occurrenti exiit obiuam
de castris nec ducit eũ ad mon¬
tem dei s ad tabernacłm suũ
nõ enim poterat sacerdos ma¬
dian ascendere in montem d̾i
sednec in egyptum descendere
nec uxor moysi. sed nunc ad eũ
uenit cum filiis. Non enĩ pote¬
rat descendere in egyptũ ⁊ subi¬
re agones egypcioꝵ nisi athle¬
ta ꝓbabilis ⁊ qui in agone cõ¬
tencens ab omnib se abstinet.
moyses qr magnus ⁊ potens
athleta descendit in egyptum
ad agones ⁊ excerticia iurtutũ.¬
⁊ abraham iacob quoq qui
ip̃o noie athleta est. cum des¬
cendisset in egyptũ fc̃s est sic̾
stelle celi ĩ multitudine aliis
in contrariũ cedit descendisse
in egẏptum. scio ieroboam fu¬
gientem a salomone descendis¬
se in egyptũ et scidisse et cor¬
rupisse ppłm dei. qr descẽdens ĩ
egypto accepit asusachim re¬
ge uxorem techunenem est u¬
xoris eius sororem.

Expanded text:
tc. Alia littera: Post haec venit ad montem Dei Moyses, et Jethro sibi occurrenti exiit obviam de castris, nec duxit eum ad montem Dei, sed ad tabernaculum suum. Non enim poterat sacerdos Madian ascendere in montem Dei, sed nec in Aegyptum descendere, nec uxor Moysi, sed nunc ad eum venit cum filiis. Non enim poterat descendere in Aegyptum, et subire agones Aegyptiorum, nisi athleta probabilis, et qui in agone contendens ab omnibus se abstinet. Moyses, quia magnus et potens athleta, descendit in Aegyptum ad agones et exercitia virtutum; Abraham et Jacob quoque, qui ipso nomine athleta est, cum descendisset in Aegyptum, factus est sicut stellae coeli in multitudine. Aliis in contrarium cedit descendisse in Aegyptum. Scio Hieroboam fugientem a Salomone descendisse in Aegyptum, et scidisse et corrupisse populum Dei; quia descendens in Aegyptum accepit a Susachim rege uxorem Tethimenem uxoris ejus sororem.
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ genuit noe. adie aũ natiui¬
tatis eius matusalem usq ad
noe. qr ĩ sexcentesimo uite eus
anno diluuiũ fc̃m̃ est atq ita
sit ut nõ gentessimo sexagesimo
nono anno uite sue matusala
mortuus sit eo anno quo cepit¬
esse diluuium

Expanded text:
 genuit Noe. A die ergo nativitatis Mathusalae usque ad Noe, quia in sexcentesimo vitae ejus anno diluvium factum est, atque ita fit ut nongentesimo sexagesimo nono anno vitae suae Mathusala mortuus sit, eo anno quo coepitesse diluvium
Abbreviated transcription (Latin):
scĩ orando efficiunt ita predesti¬
nata sunt ut precib optineã¬
tur. nam ip̃a quoq celestis reg¬
ni predestinatio. ita est dispen¬
sata ut ad hanc electi ex labore

Expanded text:
i orando efficiunt, ita predestinata sunt, ut precibus optineantur. Nam ipsa quoque perempnis regni predestinatio ita est a Deo disposita, ut ad hoc electi ex labore
Abbreviated transcription (Latin):
c̃co ł ex denario sep¬
cies młtiplicato sig-¬
nificantur illi qui
ti adimplentes de¬
narium legis ten¬
dunt ad ꝯtempla¬
tionem conditoris¬

Expanded text:
 ex denario sepies multiplicato significantur illi qui ti, adimplentes denarium legis, tendunt ad contemplationem Conditoris
Abbreviated transcription (Latin):
lacia conantur asserere. hoc m̃¬
dacii genus nõ esse petc̃m quia
magis ꝯpensatione noscitur qͥd
mendacii culpa mereatur. Nac
pensationem deputata est ut ĩ
uita sua quam tueri menciẽdo
uoluerunt que fecerunt bona
ꝑciꝑent ⁊ ulteriꝰ qd̃ expectarent
merredis premiũ non haberent.
Nam ⁊ si subtiliter ꝑpendatur
amore presentis uite mentite
sunt nõ intentione mercedis
ꝑcendo enim conate sunt infã
cium regere utam m̃ciendo suã.
Egypcii quib ħ precepit ph̾o fe
minas tm̃ uiuificant. odecunt
mascłos. oderunt enun iurtu¬
tes uicia nutriunt. Nunc quoq
insidiantur egypciĩ. si nascatui
masculus hẽbreis ut statim int̾¬
ficiant nͥ caueant obseruent et
occultent refeit scriptura qd̃ de
tribu leui quis genuit mascł̾m
et iudit infantem eẽ elegantẽ
et occultaiit eam eum ne erge
iusticiam nr̃am faciamus corã
hoĩb. s clauso hostio oremus
stra quid faciat dextera. ne diri¬
piatur ab egypciis inuadatur

Expanded text:
lacia conantur asserere hoc mendacii genus non esse peccatum, mamagis recompensatione cognoscitur quid mendacii culpa mereatur. Nam recompensationem declinata, ut in vita sua quam mentiendo tueri voluerunt ea quae fecerunt bona reciperent, et ulterius quod exspectarent mercedis suae praemium non haberent. Nam si subtiliter perpendatur, amore vitae praesentis mentitae sunt, non intentione mercedis. Parcendo quippe conatae sunt infantium vitam tegere; mentiendo, suam.Aegyptii, quibus hic praecepit Pharao ut feminas tantum vivificent, oderant masculos. Oderunt enim virtutes, vitia nutrierunt. Nunc quoque insidiantur Aegyptii, si nascatur masculus Hebraeis, ut statim interficiant, nisi caveant, observent et occultent. Refert Scriptura quod de tribu Levi aliquis genuit masculum, et vidit infantem esse elegantem et occultavit eum. Ne ergo justitiam nostram faciamus coram hominibus, sed clauso ostio oremus istra quid faciat dextera, ne diripiatur ab Aegyptiis, invadatur,
Abbreviated transcription (Latin):
fecistis fecit ille ut usserat ⁊ app̃¬
hensis ꝑ ordinem locutus est. Qui
responderũt. Quare sic loquitur dñs noster ut serui tui
tantũ flagicii ꝯmiserint pecuniam qͣm inuenimus in
sũmitate sactoꝵ reportauimus ad te:de terra chanaan-
et quomͦ conseq̃ns est ut furati simus de domo dñi tui
aurum uł argentũ apd̃ quancũq fuerit inuentũ ser-¬
uoiũ tuoꝵ qd̃ queris moriatur et nos seriu erimus dñi
fuerit inuentũ ip̃e sit seruus meus uos autẽ eritis inno¬
xii. Itaq festinato deponentes in terram. sacco aperue-¬
runt singłi suos quos socutatus incipiens a maiore
usq ad minorem inuenit sciphum ĩ sacco beniamin.
at illiscissis uestib honoratis q rusũ asinis reuersi st̃

Expanded text:
fecistis. Fecit ille ut jusserat. hensis per ordinem locutus est. Qui responderunt: Quare sic loquitur dominus noster, ut servi tui tantum flagitii commiserint? Pecuniam, quam invenimus in summitate saccorum, reportavimus ad te de terra Chanaan: et quo modo consequens est ut furati simus de domo domini tui aurum vel argentum? Apud quemcumque fuerit inventum servorum tuorum quod quaeris, moriatur, et nos servi erimus domini fuerit inventum ipse sit servus meus vos autem eritis innoxii itaque festinato deponentes in terram saccos aperuerunt singuli quos scrutatus incipiens a maiore usque ad minimum invenit scyphum in sacco Beniamin at illi scissis vestibus oneratisque rursum asinis reversi s
Abbreviated transcription (Latin):
uerba nõ dubitantis sed irascẽ¬
tis ⁊ minantis accipiamus uł¬
la qõ est humano enĩ more ad
homines loqͣr deus ⁊ ira eius si¬
ne ꝑturbatione est qr ĩnuitabi¬
lis est sepe aũ sic minando dnĩs
iudeamus si nõ tibi facio ⁊ si

Expanded text:
erba non dubitantis, sed irascentis et minantis accipiamus, nulla est quaestio. Humano enim more ad homines loquitur Deus, et ira ejus sine perturbatione est, quia immutabilis est. Saepe autem sic minando dicimus: Videamus si non tibi facio, et si
Abbreviated transcription (Latin):
absconditi ꝓmitto quoq abra¬
he nõ solum premia sed õbedi¬
encie filioꝵ eius iusticiã ⁊ cir¬
ca eos ꝓnussa opleri. rursũq
ꝓmittitur ysaac ĩ gentẽ mag¬
nam futurus ⁊ qd̃ in eo bens¬
dicentur om̃s gentes terre qͥb
uerbis duo illi ꝓmittũtur gẽs
uideoꝵ scd̃m camnem ⁊ omnes
gentes ꝑ fidem.

Expanded text:
absconditi . » Promittit quoque Abrahae non solum praemia, sed obedientiae filiorum ejus justitiam, et circa eos promissa compleri. Rursumque promittitur Isaac, « in gentem magnam futurus, » et quod « in eo benedicentur omnes gentes terrae. » Quibus verbis duo illi promittuntur: gens Judaeorum secundum carnem, et omnes gentes per fidem.
Abbreviated transcription (Latin):
micias frugum uł primoge¬
nitoꝵ principia bonoꝵ oꝑi
gi sibi tribuendo offendũt
iubet offerri. indicat ad gra¬
primiciis principia uolunta¬
tum ita in decimis cõsumatõ
precipimur a quo ⁊ boni oꝑu
inicium ⁊ ꝑfectionis donat᷑¬

Expanded text:
mitiae frugum, vel primogenitorum, principia bonorum opgiani sibi tribuendo offendunt. jubet offerri, indicat ad ipprimitiis principia voluntatum, ita in decimis consummatiopraecipimur, a quo et boni operis initium, et perfectionis donat
Abbreviated transcription (Latin):
bos .n. immolatur. arat. pas¬
cit. lactat. Corium ⁊̃ diuersis
usib ministrat. oiuis uero im¬
molatur et pascit lac ⁊ la nã
tribuit allegorice uero ꝓ bonẽ
uideus quilibet intelligitur.
ꝙ̃ si quis uideus uendiderit pe¬
ne legis subiacebit que ꝯtinet᷑

Expanded text:
Bos enim immolatur, arat, pascit, lactat, et corium diversis usibus ministrat; ovis vero immolatur, et pascit, lac et lanam tribuit. Allegorice vero per bovem Judaeus quilibet intelligitur, quem si quis Judaeus vendiderit, poenae legis subjacebi
Abbreviated transcription (Latin):
fuerit fur. et ꝑtussus mortu
us fuerit nõ est illi homitidi
tumnus occidatur. si aũ diurnꝰ
ptinere. hoc est enim qd̃ ait. si
drietur sol suꝑ eum ⁊ c̾. quia¬
poterat discerni qd̾ ad furand̾
ño ad occidendũ uenisset ⁊ iõ
ño deberet occidi. hoc et in anti¬
ista est antiquior inuenitiur
impune .s. occidi nocturnum
furem. qũo diuinum autẽ si
est qm fur.

Expanded text:
fuerit fur et percussus fuerit mortuus, non est illi homicidiuturnus occiditur, si autem diurnus, pertinere; hoc est enim quod ait: si orietur sol super eum. poterat quippe discerni quod ad furandum, non ad occidendnon deberet occidi. Hoc et in legiista est antiquior, invenitur, impune occidi nocturnum furem quoquo modo, diurnum autem si est quam fur.
Abbreviated transcription (Latin):
et statim subiun¬
yses ascendat ad do¬
minũ ceteri ñ aꝓpĩ¬
quent s adorent
ꝓcul ubi moralit̾
instriumur uires
nrãs ꝑpendere nec
ultra posse nr̃m ar-¬
cem ꝯtemplacõnis
diuina clemencia
uocat ⁊ regula scrip¬
ture prouocat.

Expanded text:
Et statim subjunyses ascendat ad Dom, caeteri non appropinquent, sed adorent cul. Ubi moraliter instruimur vires perpendere, nec ultra posse nostrum arcem contemplationis divina clementia vocat, et regula Scripe provocat.
Abbreviated transcription (Latin):
si innenti fuerint ibi. ti zdit. no¬
iuginti dixit. non interficiam pp̃
.xii. oͣbsecro inquit ne wrascaris dñe si loqͣr ad huc semel. qͥ

Expanded text:
si inventi fuerint ibi triint ibi viginti dixit non interficiam propter viginti obsecro inquit ne irascaris Domine si loquar adhuc semel q
Abbreviated transcription (Latin):
tum ingressas esse dixerunt.
troisse memorarũt qd̃ si op
ẽẽ in egyptum facilis excusa¬
tio est. Non enim debuit lucas
emittens ꝯtrarium scribere ei¬

Expanded text:
tum ingressas esse dixerunt, troisse memorarunt. Quod si e esse Aegyptum , facilis excusatio est. Non enim debuit sanctuemittens