comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
intercaeros potentia coeperit & principatũ habere nonregnum. Postea satur¬
nus maiores sibiopes cõparauerit acregiũ nomen ad sciuerit. Nunc quoniã
abiis quer&tuli aliquantum sacrahistoria dissentit aperiamus eaquae
ueris litteris continent nepoetarum in eptias in accusandis religionibus
s. qui ac probare uideamur haecenni uerba sunt. Ex imsaturnus uxore duxit
opem titan quimaior natuerat postulat ut ipseregnar& ubiuesta mat̃
eorũ & sorores ceros atq ops suadent saturno ut ideregno ne concedatfra¬
tri ibititanquifacie deterioress& quã saturnus. Id circo & quoduidebat
matrẽ atq sororessuus operã dare uti saturnus regnar& concessit ei ut isreg¬
nar& itaq pactus ẽ cum saturno utisi quid liberum uiri lesitus ei natũ eꝵ
ne quideducar&. id eius reicausa fecit. utiad suos gnacos regnum redir&tũ saturna fi¬

Expanded text:
inter ceteros potentia coeperit et principatum habere, non regnum, postea Saturinter ceteros potentia coeperit et principatum habere, non regnum, postea Saturnus maiores sibi opes comparauerit ac regium nomen adsciuerit. Nunc, quoniam ab ns quae rettuli aliquantum Sacra Historia dissentit, aperiamus ea quae ueris litteris continentur, ne poetarum ineptias in accusandis religionibus sequi ac probare uideamur. haec Ennii uerba sunt: exim Saturnus uxorem duxit Opem. Titan, qui maior natu erat, postulat ut ipse regnaret. ibi Vesta mater eorum et sorores Ceres atque Ops suadent Saturno, uti de regno ne concedat fratri. ibi Titan, qui facie deterior esset quam Saturnus, idcirco et quod uidebat matrem atque sorores suas operam dare uti Saturnus regnaret, concessit ei ut. is regnaret. itaque pactus est cum Saturno, uti si quid liberum uirile secus ei natum esset, ne quid educaret. id eius rei causa fecit, uti ad suos gnatos regnum rediret. tum Saturno fi
Abbreviated transcription (Latin):
nemotã stultus est quienim fugit autlat& &uim & mortẽtimeat necesse est Or¬
feus quia tem poribus eius fuit recentior a perte satͥnũ in terra & apud homines reg¬
aureus hanc uitam int̾rissaturnis agebat. Et alio loco aureaquae perhibent illo
subrege fuere secula. Sicplacid apopulos in pacere gebat neque superius dixit in
cae lo egis seuitam neq: inferius superos inpacerexisse. unde appar& illum
regẽ fuis se t̃renum qđ a libi aꝑtius declarat. aurea cond& saecula quirur¬
suslatio regnata perarua. Saturno quondã. Ennius quidem in euemero
Non primũ dicit regnassesaturnũ. sed uranũ patrem. In itio inquit primus
in t̃ris imperiũ sũ mũ caelus habuit is id regnum unacũ fratribus suis sibi insti¬
tuit atq parauit non magnadissensio. si quidẽ maximorũ auctorũ defilio ac
patre dubitatio est sed tam̃ utrũq fieri potest ut primus euranus eminere

Expanded text:
nemo tam stultus est. qui enim fugit aut latet, et uim et mortem timeat necesse est. Ornemo tam stultus est. qui enim fugit aut latet, et uim et mortem timeat necesse est. Orpheus, qui a temporibus eius fuit recentior, aperte Saturnum in terra et apud homines regaureus hanc uitam in terris Saturnus agebat. et alio loco: aurea quae perhibent illo sub rege fuere saecula: sic placida populos in pace regebat. neque superius dixit in caelo egisse uitam neque inferius superos in pace rexisse. unde apparet illum regem fuisse terrenum: quod alibi apertius declarat: aurea condet saecula qui rursus Latio regnata per arua Saturno quondam. Ennius quidem in Euhemero non primum dicit regnasse Saturnum, sed Uranum patrem. initio inquit primus in terris imperium summum Caelus habuit. is id regnum uua cum fratribus suis sibi instituit atque parauit. non magna dissensio, siquidem maximorum auctorum de tilio ac patre dubitatio est. sed tamen utrumque fieri potest, ut primus Uranus eminere
Abbreviated transcription (Latin):
expulsus. Et in italiã nauigiuenit cumerrassa diu. Sicut o uidius infas¬
torum libris refert. Causa ratis superest tuscum rateuenit ad amnem.
Ante perrato falcifer orbedeus. Huncerrantẽ atq in opem ianus excepit.
Cuius rei argumenta sunt numiu&eres . in quibus est . cumduplicifronte
ianus Etin alte ra parte nauis sicut idem po&a subiecit. Atbona posteritas
puppem formauit inaere. Hospitis aduentũ testificata der. Omsergonon
tantum po&ae sediustoriarum quoq: acrerum antiquarum scripto res hominẽ fus se con¬
sentiunt quire seius initalia gesta memoriae prodiderunt. Graec idiodorus &thal¬
lus latini ne pos & cassius & uarro. Namcuma gresti quodãmore in italiauiuer &ur
isgenus indocile ac dispersũ montib: altis cõposuit legesq dedit latũq uocarimaluit
his quõ latiuiss& tutus inoris cens& nealiquis deũ eẽ quipulsus est quifugit quilatuit

Expanded text:
expulsus et in italiam nauigio uenit, cum errasset diu, sicut Ouidius in Fasexpulsus et in italiam nauigio uenit, cum errasset diu, sicut Ouidius in Fastorum libris refert: causa ratis superest. Tuscum rate uenit ad amnem ante pererrato falcifer orbe deus. hunc errantem -atque inopem Ianus excepit: cuius rei argumenta sunt nummi ueteres, in quibus est cum duplici fronte Ianus et in altera parte nauis, sicut idem poeta subiecit: at bona posteritas puppem formauit in aere hospitis aduentum testificata dei. omnes ergo non tantum poetae, sed historiarum quoque ac rerum antiquarum scriptores hominem fuisse consentiunt, qui res eius in Italia gestas memoriae prodiderunt, Graeci Diodorus et Thallus, Latini Nepos et Cassius et Varro. nam cum agresti quodam more in Italia uiueretur, is genus indocile ac dispersum montibus altis composuit legesque dedit Latiumque uocari maluit, his quoniam latuisset tutus in oris. censetne aliquis deum esse qui pulsus est, qui fugit, qui latuit?
Abbreviated transcription (Latin):
Quã quam scribtum sit in historia sacra saturnum &opemc&erosq tunc homines
hum anã carnem solitos esitare . uerum primum iouem leges hominibus mo¬
resq: condente edicto prohibuisse nelicer& eocibo uesci. quod siuerum est quȩ
potest ineo fuisse iustitia. Sed fictum sane putemus saturnũ filios deuoras se mo¬
do cumaliquaratione Num id circo quod ait uulgus. Come dissefilios suos
eum qui extulerit saepulturae queman dauerit Opes aut̃ cũ ioue peperis¬
s& subtraxit h fantem eũq. nutriendũ furt̃misit in cr&am rursũ in pru¬
dentiam repraehendam necesseest: Curenimr es ponsu ab alio potius accepit
curi caelo constitutus int̾ra non uidebat cur eum coribantes crmbalis fefelle¬
runt postremocurextitit uis aliquamaior quae illius uincer& potestatẽ
nimirum senes aiuuentute facile uictus est acspoliatus imperio. Fugit igit

Expanded text:
quamquam scriptum sit in Historia Sacra Saturnum et Opem ceterosque tunc homines quamquam scriptum sit in Historia Sacra Saturnum et Opem ceterosque tunc homines humanam carnem solitos esitare: uerum primum Iouem leges hominibus moresque condentem edicto prohibuisse, ne liceret eo cibo uesci. quod si uerum est, quae potest in eo fuisse iustitia? sed fictum sane putemus Saturnum filios deuorasse, modo cum aliqua ratione: num idcirco, quod ait uulgus comedisse filios suos eum qui extulerit sepulturaeque mandauerit? Ops autem cum Iouem peperisset, subtraxit infantem eumque nutriendum furtim misit in Cretam. rursus inprudentiam reprehendam necesse est. cur enim responsum ab alio potius accepit? cur in caelo constitutus in terra non uidebat? cur eum Corybantes cymbalis fefellerunt? postremo cur extitit uis aliqua maior quae illius uinceret potestatem? nimirum senex a iuuene facile uictus est ac spoliatus imperio. fugit igitur
Abbreviated transcription (Latin):
sto icorum quaequã uanasit cuius intellegere promptissimu est. Sienim saturnus cieliest
filius quomodo potuit. auttempuse caelogigni. aut caelum a tempore abscidi. aut
postea tempus imperios poliaria filio ioue . Aut quomodo iuppiter natus extẽpore est
aut quibus annis saturaripossit axernitas. cuinullus estfinis. Siergo uanae sunt
istaerationes filo sophorum. quid superest nisiut uere factum eecredamus idxho¬
minem ab homine abscisum. nisi fortealiquis existimat deũ fuisse quitimuit cohe¬
redem Cũ siquid diuinitatis habuiss& non patris genitalia debuerit amputa¬
re. Sed propria neiuppiter nascer& quieũ regnipossessione priuabit. Idem
sorore suam rheam quam latin eopem dicimus cũ haber& uxorẽ responso
u&itus ee dr̃ mares liberos educare quod futurue& ut afilio peller&us quã rem
m&uens natossibi filios non utiq. deuorabat ut ferunt fabulae. sed nec abat

Expanded text:
Stoicorum; quae quam uana sit, cuiuis intellegere promptissimum est. si enim Saturnus Caeli est filius, quomodo potuit aut tempus e Caelo gigni aut Caelum a tempore abscidi aut postea tempus imperio spoliari a filio Ioue? aut quomodo Iuppiter natus ex tempore est? aut quibus annis saturari possit aeternitas, cui nullus est finis? Si ergo uanae sunt istae ratione:- philosophorum, quid superest nisi ut uere factum esse credamus, id est hominem ab homine abscisum? nisi forte aliquis existimat deum fuisse qui timuit coheredem, cum si quid diuinitatis habuisset, non patris genitalia debuerit amputare, sed propria, ne Iuppiter nasceretur, qui eum regni possessione priuauit. idem sororem suam Rheam quam latine Opem dicimus cum haberet uxorem, responso uetitus esse dicitur mares liberos educare, quod futurum esset ut a filio pelleretur. quam rem metuens natos sibi filios non utique deuorabat ut ferunt. fabulae, sed necabat,
Abbreviated transcription (Latin):
sed &iam impios qđ insecr&e caelesti sillius prouidentiaecuriosos oculos uoluerint
inmittereromae & in plerisq urbibus scimus eẽ quȩdã sacra quȩ aspiciauiris nefas
hab&. abstinent igitur aspectu. quib: cõminare illa nonlic& si forte uelerrore
uel ca su quopiam uiraspexit : primopoenaeius dein de instrauratione sacrificu
scelus expiat᷑. quid his facias qui in concessascrutari uolunt : nimirũ multoscele¬
rationes qui arcanamundi & hoccae leste tẽplũ ꝓfanare impiis dis putationib:
quaerunt quã quiȩdem uestae autbonae daẽ aut ceris intraueris quȩ penetra¬
lia quã quis adireuiris non liceat tam̃ uiris fabricata sunt. Hli uero ñ tantũ in

Expanded text:
sed etiam inpios, quod in secreta caelestis illius prouidentiae curiosos oculos uoluerint sed etiam inpios, quod in secreta caelestis illius prouidentiae curiosos oculos uoluerint inmittere. Romae et in plerisque urbibus scimus esse quaedam sacra quae aspici a uiris nefas habeatur. abstinent igitur aspectu quibus contaminare illa non licet, et si forte uel errore uel casu quopiam uir aspexit, primo poena eius, deinde instauratione sacrificii scelus expiatur. quid his facias qui inconcessa scrutari uolunt? nimirum multo sceleratiores qui arcana mundi et hoc caeleste templum profanare inpiis disputationibus quaerunt quam qui aedem Vestae aut Bonae Deae aut Cereris intrauerit. quae penetralia quamuis adire uiris non liceat, tamen a uiris fabricata sunt. hi uero non tantum in
Abbreviated transcription (Latin):
indanio at doctrinauiri qui meliores singuli quã om̃s athenien ses fuerunt
quanta hominũ mͥlia fuisse credamus qui& athenis &tem poribus socratis
o souus eauam̃ acstultifuerunt . non enĩ parietos autlocus in quoquisq est
effusuis exute roconciliat homini sapientiam : qui iduero actinuit ocratis
setem poribus natum gratulari : nũ socratis ingenia discentibus potuit cõmodare : n
uenit in m̃ templatoni ac libiadem socratis ad siduos auditores fuisse : quorum alt̃ hostis
patriaea cerrimus fuit altercrudelissimus omniũtrrannorũ Vide amus nunc qud
insocrate ipsotã magnũ fuerit : ut homo sapiens. merito gratias ager& illius tẽporibus
essenatũ non infitior fuis se illum paulo cordatiorẽ quam c&oros quinaturã rerum
putauerint ingenio possecon praehendi : In quo illis ex cordestantum fuisse arbitr or

Expanded text:
ingenio atque doctrina uiri, qui meliores singuli quam omnes Athenienses fuerunt? ingenio atque doctrina uiri, qui meliores singuli quam omnes Athenienses fuerunt? quanta hominum milia fuisse credamus qui et Athenis nati et temporibus Socratis indocti tamen ac stulti fuerint? non enim parietes aut locus in quo quisque est effusus ex utero, conciliat homini sapientiam. quid uero attinuit Socratis se temporibus natum gratulari? num Socrates ingenia discentibus potuit commodare? non uenit in mentem Platoni Alcibiaden quoque et Critiam eiusdem Socratis adsiduos auditores fuisse, quorum alter hostis patriae acerrimus fuit, alter crudelissimus omnium tyrannorum? Videamus nunc quid in Socrate ipso tam magnum fuerit, ut homo sapiens merito gratias ageret illius temporibus esse se natum. non infitior fuisse illum paulo cordatiorem quam ceteros, qui naturam rerum putauerint ingenio posse conprehendi: in quo illos non excordes tantum fuisse arbitror,
Abbreviated transcription (Latin):
quiut u&ar& homines animalib: uesci dixit animas de corporibus in aliorum
animali ũ corpora cõmeare. Quod &uanũ & in possibileest uanũ qua neces señ
fuit ueceres anim as in nouacorporahiducerecũ idem artifex qui primas aliquan¬
o fecerat potuerit sõꝑ nouasfacereinpossibile . qui a recterationis animatam
nimutarenaturã statussui nom potest quã ignis aut deor sũ niti autin trans uersũ
fuminis modã flãmã suam fundere Existim auit igit᷑ homosapiens potiusise
sieri iut anima quaetuncerat inplatone in aliquod mutũ animal induder&
sorq numa nosen su praedita ut intolleger& acdocer& incongruenti sẽ corpore
oiis natĩq uantonanius facer& si gratia sagere sedicor& quod ingeniosus quo ddo¬
cilis natusbit & q ł in hisopibus ut liberalit̃ erudire  Nã quod athenis natus est
quid h eobe neficufuit : an non plurim iextaerunt in aliis cuatatib scelle tt

Expanded text:
qui ut vetaret homines animalibus vesci, dixit, animas de corporiqui ut vetaret homines animalibus vesci, dixit, animas de corporianimalium corpora commeare. quod et uanum et inpossibile est: uanum, quia necesse non fuit ueteres animas in noua corpora inducere, cum idem artifex qui primas aliquando fecerat, potuerit semper nouas facere, inpossibile, quia rectae rationis anima tam inmutare naturam status sui non potest quam ignis aut deorsum niti aut in transuersum fluminis modo flammam suam fundere. existimauit igitur homo sapiens potuisse fieri, ut anima quae tunc erat in Platone, in aliquod mutum animal includeretur essetque humano sensu praedita, ut intellegeret ac doleret incongruenti se corpore oneratam. quanto sanius faceret, si gratias agere se diceret, quod ingeniosus, quod docilis natus esset, quod in iis opibus, ut liberaliter erudiretur! nam quod Athenis natus est, quid in eo beneficii fuit? an non plurimi extiterunt in aliis ciuitatibus excellenti
Abbreviated transcription (Latin):
illũ nanissimo dicto exinde appar& quod ad iecit desuo aliquid ut ornar& quaero
igit᷑ cuie ẽ optimũ put& non nascicũ sit nullus omnino qui sentiat N amut bonũ
sit aliquid autmn alũ sensus efficit : de in decuromnẽ uitam. nihil aliudes sequam sco¬
pulos & incendiũ put auerit : quasi aut i nrã fuerit potestate nen asceremur aut
uitam nobis fortuna tribuat: non ds̃ aut uiuendiratio quicquã simile incendio ha¬
bereuideat᷑. non dissimile platonis illud est quod aiebat segratias agere naturae:
primũ qđ homonatus ess& potius quã mutũ animal. deinde quod mas potius quam
femina quad grecus quã barbarus postremo quod at heniensis & quod tẽ poribus
saeratis dicinon potest quã tãmentibus cȩcitatem quantos pariaterrores ignora¬
delirius. quasi uerosi aut barbarus aut mulier autasinus deniq: natus ess& idẽ ipse
platoness&ac non illũ ipsũ quod natus fuiss& : sed uidelic& phitagorae credidit : A¬

Expanded text:
illum vanissimo dicto exinde apparet, quod adjecit aliquid de suo, ut ornaret. Quaero igitur, cui esse optimum putet non nasci, cum sit nullus omnino, qui sentiat: nam ut bonum sit aliquid, aut malum, sensus efficit. Deinde, cur omnem vitam nihil aliud esse, quam scopulos, et incendium putaverit; quasi aut in nostra fuerit potestate, ne nasceremur, aut vitam nobis fortuna tribuat, non Deus, aut vivendi ratio quidquam simile incendio habere videatur. Non dissimile Platonis illud est. quod aiebat, se gratias agere naturae: primum, quod homo natus esset potius, quam mutum animal; deinde, quod mas potius, quam foemina; quod Graecus, quam Barbarus; postremo, quod Atheniensis, et quod temporibus Socratis. Dici non potest, quantam mentibus caecitatem, quantosque pariat errores ignoras delirius. Quasi vero si aut Barbarus, aut mulier, aut asinus denique natus esset, idem ipse Plato esset, ac non ipsum illud, quod natum fuisset. Sed videlicet Pyhagorae credidit,
Abbreviated transcription (Latin):
quae solent eẽ dedus. ut more academicorũ omnia facer& incertaquinq fuis se
mercurios ait & enumeratis perordinẽ quatuor . quintũ fuis seeum a quo sit
argus occisus obeamq causam in aegr̃ptum profugisse . atq aegyptiis legesaqlit te¬
ras tradidis se:huncae gyptii tinox ł ii. appellant a quo apud eos primus anni
suim̃ sis id ÷ september nomen accepit : id ẽoppidũ condidit. quod &iam nunc
graecae uocatur mercuriiciuitas : It faeni atae colunt eumreligiose. quitam &¬
si homo fuit antiquissimus tamen & instructissimus omni genere doctrinȩ ad :¬
ed utei multarũ rerũ & artiumscientia tris megistocognomen in iponer& : Hic
scribsit libros & quidẽ multos ad cognitionem diuinarum rerumpertinen¬
tes in quibus mnaiestatem sũ miacsingularis dei asserit : hisdem̃q nominibus
appellat quibus nos dom̃inũ & patrem: ac nequis nomen eius requir&. ANC¬

Expanded text:
quae solent esse de diis, ut more Academicorum omnia faceret incerta, quinque fuisse quae solent esse de diis, ut more Academicorum omnia faceret incerta, quinque fuisse Mercurios ait et enumeratis per ordinem quattuor quintum fuisse eum a quo sit Argus occisus; ob eamque causam in Aegyptum profugisse atque Aegyptiis leges ac litteras tradidisse. hunc Aegyptii Thoyth appellant, a quo apud eos primus anni sui mensis id est September nomen accepit. idem oppidum condidit, quod etiam nunc graece uocatur Mercurii ciuitas, et Pheneatae colunt eum religiose. qui tametsi homo fuit, antiquissimus tamen et instructissimus omni genere doctrinae adeo, ut ei multarum rerum et artium scientia Trismegisto cognomen inponeret. hic scripsit libros et quidem multos ad cognitionem diuinarum rerum pertinentes, in quibus maiestatem summi ac singularis dei asserit isdemque nominibus appellat quibus nos dominum et patrem. ac ne quis nomen eius requireret, άνώ
Abbreviated transcription (Latin):
et hocor dir&ur quo neq maius quic quã nouit natura nec melius ut omnia subducib
siuis irent quãuisipse ꝑ totum secor pus intender&. tam̃m in istros regnisui deus genuit:
& quã multa alia dedõ nr̃issimilia locutus est quaenunc differo. quod aliis lociso po¬
tuniora sunt nunc satis est demonstrare . sumo ingeniquiros attigis se ueritatem
acpaene tenuisse nisi eos retrorsus infugata prauis opinionibus consu&udo rapuiss&¬
qua & deo sẽe alio sopinabantur & eaquaeinusũ hominis ds̃ fecit tãquã sensupre¬
dictapent prodiis habenda & colenda credebant. Nunc ad diuinatestimonia
transeamus: sed prius unũ proferã quod ẽ similediuino & obnimiam u&us ta¬
tem & quod his quẽ nominaboex hominibus indeos relatus est : A pud ciceronem
G. cõtta pontifex disputans contrastoicos dereligionibus & uari&ateopinionum

Expanded text:
et hoc ordiretur quo neque maius quicquam nouit natura nec melius, ut omnia sub ducibus et hoc ordiretur quo neque maius quicquam nouit natura nec melius, ut omnia sub ducibus suis irent, quamuis ipse per totum se corpus intenderat, tamen ministros regni sui deus genuit. et quam multa alia de deo nostris similia locutus est! quae nunc differo, quod aliis locis opportuniora sunt. nunc satis est demonstrare summo ingenio uiros attigisse ueritatem ac paene tenuisse, nisi eos retrorsus infucata prauis opinionibus consuqua et deos esse alios opinabantur et ea, que in usu hominis Deus fecit, tamquam sensu predita essent, pro diis habenda et colenda credebant. Nunc ad diuina testimonia transeamus. sed prius unum proferam, quod est simile diuino et ob nimiam uetustatem et quod is quem nominabo ex hominibus in deos relatus est.. apud Ciceronem U. Cotta pontifex disputans contra Stoicos de religionibus et uarietate opinionum
Abbreviated transcription (Latin):
gibus scribsit: ab eoq regimundum argumentatur cumdis putat denatura
deorum hoc modo : Nihilest prestantus dõ: ab eo igitur mundum regine cesse
est: nulluigitur est natura e oboediens aut subiectus ds : omnemergoregit ipse
naturam Quid autem sitds̃ in consolatione de finit : Nec uerods̃ ipsequi in¬
tellegitur anobis. aliomodo intellegipotest nisi mens soluta quaedam & libe¬
ra segregata ab omni conere tone mortali omnia sentiens & mouens
Annaȩus quoque seneca qui ex roma nis uel acerrimus stoicus fuit . quam sae pesum¬
mũ dm̃ merital aude prosequitur : Nãcum de in matura mortedisserer& . Non
intellegis in quit auctoritatẽ ac maiestatẽ iudicistui. rectoribus terrarum caeliq
& deorumomniũ dm̃ a quo istanum ina quae singula ad oramus & colimus suspensa
sunt : Itẽ in exhortationibus : hiccũ prima fundam̃ta molispulcherrimaeiacer&

Expanded text:
gibus scripsit; ab eoque regi mundum argumentatur, cum disputat de Natura gibus scripsit; ab eoque regi mundum argumentatur, cum disputat de Natura deorum, hoc modo: « Nihil est praestantius Deo; ab eo igitur mundum regi necesse est. Nulli igitur est naturae obediens aut subjectus Deus; omnem ergo regit ipse naturam. » Quid autem sit Deus, in Consolatione definit: « Nec vero Deus ipse, qui intelligitur a nobis, alio modo intelligi potest, nisi mens soluta quaedam et libera, segregata ab omni concretione mortali, omnia sentiens ac movens. » Annaeus quoque Seneca, qui ex Romanis vel acerrimus Stoicus fuit, quam saepe summum Deum merita laude prosequitur! Nam cum de immatura morte dissereret: « Non intelligis, inquit, auctoritatem ac majestatem judicis tui, rectorem orbis terrarum, coelique et deorum omnium Deum, a quo ista numina, quae singula adoramus, et colimus, suspensa sunt. » Item in Exhortati
Abbreviated transcription (Latin):
tatem dm̃ nuncupat : Itẽ ze nõ naturalẽ diuinãq legem: horum omnium sen¬
tentia quã uis sit incerta eodẽ tamen spectat : ut prouidentiam unã eẽ consen¬
tiant : siueenĩnatura siue a& her. si ueratio siuemens siue fatalis necessitas
siuediuinalex siue quid aliud dixeris idem ẽ quod anobis diciturds̃ nec obs¬
tatappellationum diuersitascum ipsa significatione ad unũ omnia reuoluan¬
tur : Aris toteles quã uissecum ipsedissideat acrepugnantia sibi&dicat & sen¬
tiat in sũ mũ tamenunã mentem mundo praeeẽ testatur : Platoquiomnium
sapientis simus uidicatur monarchian plane a perteq defendit: nec a& hera
autrationẽ autnaturam sed ut est dm̃ nominat ab eomundum huncꝑ fece¬
cum atq mirabilẽ eẽ fabricatum : quem cicero secutus atq imitatus in pluri¬
mis frequenter deum confit&ur ac suppremum uocat in his libris quos dele¬

Expanded text:
tatem Deum nuncupat. Item Zeno divinam naturalemque legem. Horum omnium sentatem Deum nuncupat. Item Zeno divinam naturalemque legem. Horum omnium sententia, quamvis sit incerta, eodem tamen spectat, ut providentiam unam esse consentiant. Sive enim natura, sive aether, sive ratio, sive mens, sive fatalis necessitas, sive divina lex, sive quid aliud dixeris; idem est, quod a nobis dicitur Deus. Nec obstat appellationum diversitas, cum ipsa significatione ad unum omnia revolvantur. Aristoteles, quamvis secum ipse dissideat, ac repugnantia sibi et dicat et sentiat, in summum tamen unam mentem mundo praeesse testatur. Plato, qui omnium sapientissimus judicatur, monarchiam plane aperteque defendit; nec aethera, aut rationem, aut naturam, sed, ut est, Deum nominat; ab eo mundum hunc perfectum atque mirabilem esse fabricatum. Quem Cicero secutus atque imitatus in plurimis, Deum frequenter confitetur, ac supremum vocat in iis libris, quos de Le
Abbreviated transcription (Latin):
quiq primus omnium quaesis se decausis naturalibus traditur aquãeẽ dixit. ex
quanata sint omnia Dm autem eẽ mentem quae ex aqua cuncta formauerit ::
itamateriam rerũ posuit inhumore. Principium causaq nascendi constituit in dõ
Prthagoras itadefiniuit quid e& deus : Animus ꝑ uniuer sas mundi parte som neq
naturã commeans atq diffusus Ix quo omnia quae nascuntur animaliauitã capiuss: T
Anaxagoras deum eẽ dicit infinitã mentẽ q per seipsa moueatur : Antisthenes
multos quide mẽe populares deos. unũ tamennaturalẽ id est sũmȩ cotius arti ficẽ :
Cleanthes & anaximenes a&heraeẽ dicunt sũmumdm̃. cuiopinioni poeta nr
adsensit : Tum pate romni potens fecundis imbribus aher Coniugis ingremi¬
umla & aedes cendit &omnis magnus alit magno permixtus corpore f&us:
Chrisippus naturalẽ uimdiui naratione praeditaminterdum diuinã necessi¬

Expanded text:
quique primus omnium quaesisse de causis naturalibus traditur, aquam esse dixit, ex quique primus omnium quaesisse de causis naturalibus traditur, aquam esse dixit, ex qua nata sint omnia; Deum autem esse mentem, quae ex aqua cuncta formaverit. Ita materiam rerum posuit in humore; principium causamque nascendi constituit in Deo. Pythagoras ita definivit quid esset Deus: « Animus, qui per universas mundi partes, omnemque naturam commeans atque diffusus; ex quo omnia, quae nascuntur animalia, vitam capiunt. » Anaxagoras Deum esse dixit infinitam mentem, quae per seipsam moveatur, Antisthenes multos quidem esse populares deos, unum tamen naturalem, summae totius artificem. Cleanthes et Anaximenes aethera dicunt esse summum Deum; cui opinioni poeta noster assensit: Tum pater omnipotens foecundis imbribus aether Conjugis in gremium laetae descendit, et omnes Magnus alit magno permixtus corpore foetus. Chrysippus naturalem vim divina ratione praeditam, interdum divinam necessi
Abbreviated transcription (Latin):
misc&: ac nȩquis forte ignorar& quinã ess& illes piritus quitantũ haber&
potestatis . Declarauit alio loco dicens : Dm̃namq ire peromnes terrasque
tractusq maris caelũq profundũ. h inc pecudes armentauiros genus onine fe¬
rarum: quemq sibitenuis nascentem arcersereuitas: Ouidius quoq. in prin¬
cipio praeclarioperis. sineulla nominis dissimulatione adõ quem fabricato¬
rẽ mundi quẽ rerũ opificem uocat : mundũ fat&ur instructum : quod siuel
or pheus uel hi nostri quaenatur ad acente senserunt inperp&uum defendis¬
sent eandem quã nos sequimur doctrinã conp̃hensa ueritate tenuis sent:
Sed actenus depo&is : Ad filoso phos ueniamus quorum grauior est auctori
tas certiusq iudicium. quia non rebus cõm̃ticiis sed in uesti gandae ueritatis
studusss c̃reduntur . Tales milesius qui unus eseptẽ sapientium numero fuit

Expanded text:
miscet. ac ne quis forte ignoraret, quisnam esset ille spiritus qui tantum haberet miscet. ac ne quis forte ignoraret, quisnam esset ille spiritus qui tantum haberet potestatis, declarauit alio loco dicens: deum namque ire per omnis terrasque tractusque maris caelumque profundum; hinc pecudes armenta uiros genus omne ferarum, quemque sibi tenuis nascentem accersere uitas. Ouidius quoque in principio praeclari operis sine ulla nominis dissimulatione a deo, quem fabricatorem mundi, quem rerum opificem uocat, mundum fatetur instructum. quodsi uel Orpheus uel hi nostri quae natura ducente senserunt in perpetuum defendissent, eandem quam nos sequimur doctrinam conprehensa ueritate tenuissent. Sed hactenus de poetis. ad philosophos ueniamus, quorum grauior est auctas, certiusque judicium; quia non rebus commentitiis, sed investigandae veritati studuisse creduntur. Thales Milesius, qui unus e septem sapientium numero fuit,
Abbreviated transcription (Latin):
re conplexus est : sed tamen nihildedit . Non adõ conditore sumen s exordium sed achao
quodestrudis in ordinataeq materia e confusa congeries. cum explanare antede¬
buerit chaos ipsum unde quando quo modo eẽ aut consta reco episs& . nimirum
sic it ab aliqua artifice disposita ordinata effecta suntomnia sicipsã materiã
fictã eẽ ahali iuo necesseẽ. Quis igitur hanc nisids̃ fecit: cuius potestati subiacent
omria : Sedrefugithoc ille dum horr& in cognitã ueritatẽ: nonenĩ musarũ
institu sicut uideriuo lebat in helicone carmen illudeffudit: sed meditatis
uenerat ac paratus : Nostrorum primus maro. non longe fuit aueritate. ciuus
de sũ modõ quẽ mentẽ acspm̃ nomin auit : Haec uerba sunt: principio cae¬
lum acterras cãposq liquentes lucentẽq. globum lunae t itaniaq. astraspiri¬
tus intus alit. Totamq infusa ꝑartus mens agitat molem & magnose corpore

Expanded text:
re conplexus est: sed tamen nihil dedit non a deo conditore sumens exordium, sed a chao, re conplexus est: sed tamen nihil dedit non a deo conditore sumens exordium, sed a chao, quod est rudis inordinataeque materiae confusa congeries, cum explanare ante debuerit chaos ipsum unde quando quomodo esse aut constare coepisset. nimirum sicut ab aliquo artifice disposita ordinata effecta sunt omnia, sic ipsam materiam fictam esse ab aliquo necesse est. quis igitur hanc nisi deus fecit, cuius potestati subiacent omnia? sed refugit hoc ille, dum horret incognitam ueritatem. non enim Musarum instinctu sicut uideri uolebat in Helicone carmen illut effudit, sed meditatus uenerat ac paratus. nostrorum primus Maro non longe afuit a ueritate, cuius de summo deo, quem mentem ac spiritum nominauit, haec uerba sunt: principio caelum ac terras camposque liquentis lucentemque globum lunae Titaniaque astra spiritus intus alit totamque infusa per artus mens agitat molem et magno se corpore
Abbreviated transcription (Latin):
apparuerit. & extiterit. cuiusoriginẽ atq naturã quia concipere anim o non
omnium deorum parentẽ quorũ causa caelũ condiderit. liberisq pros pexerit
ut haberent habitaculum sedemq cõmunem. EΚTICEΝΑΕΑΝΑΤΟΙC ΑΟΜΟ
NΑΦΕΙΤΟΝ Naturaigitur & ratione ducente. intellexit ẽẽ praestantissi¬
mã potestatem caeli accerrae condteridem :: Non poteratenim dicere iouem ẽe
principemrerum quierat satur nogenitus : deniq: ipsũ saturnũ quicaelona¬
tus ferebatur. Caelũ aut̃ tam quã deum primũ constitueremonaudebat : quod
uidebat elementũ eẽ mundi quod ipsum eguerit auctore. Haec eum ratio
ꝑduxitaddm̃ illũ primogenitũ cui ad signat & tribuit principatũ : homerus
nihil nobisdare potuit quod pertineat adueritatem qui humana potius quã
diuina conscribsit . Potuit hesiodus quideorum generationem. unius libriope¬

Expanded text:
apparuerit et extiterit. Cujus originem atque naturam quia concipere animo non apparuerit et extiterit. Cujus originem atque naturam quia concipere animo non omnium deorum parentem, quorum causa caelum condiderit liberisque prospexerit, ut haberent habitaculum sedemque communem: ἔκτισεν ἀθανάτοις δόμον άφθιτον. natura igitur et ratione ducente intellexit esse praestantissimam potestatem, caeli ac terrae conditricem. non poterat enim dicere Iouem esse principem rerum, qui erat Saturno genitus, neque ipsum Saturnum, qui caelo natus ferebatur; caelum autem tamquam deum primum constituere non audebat, quod uidebat elementum esse mundi, quod ipsum eguerit auctore. haec eum ratio perduxit ad deum illum primogenitum, cui adsignat et tribuit principatum. Homerus nihil nobis dare potuit quod pertineat ad ueritatem: qui humana potius quam diuina conscripsit. potuit Hesiodus, qui deorum generationem unius libri ope
Abbreviated transcription (Latin):
tureẽ de quibus his omnino noncreditur : Veniamus ad auetores & eos ipsos ad pro
bationẽ ueritestes citemus . quibus contranos uti solent : Eo & asdico acphiloso fos
ex his unum dm̃ probemus. Necesseẽ non quoilli habuerint cognitã ueritatem:
sed quod ueritatis ipsius tanta uis est: ut nemopos sit ẽẽ tam caecus quinuideat
ingerentẽ seoculis diuinã daritatem. Po& &aeigitur quã uis deos carminibus or¬
nauerint & eorum reestas am plificauerint sũmis laudibus saepissime ta¬
men confitentur spũuel m̃terina contineri regiq: omnia :orfeus qui est u&us¬
*tissimus po&arũ & aequalis. ipsorũdeoꝵ. si quidẽ traditur interargo nautos
appellat quod ante ipsum nihil sit genitum. sed ab ipso sint cuncta generata : eun¬
dem&iam GANITA nominat quod cum ad huc nihile& primus nihilfinito

Expanded text:
tur esse de his, quibus omnino non creditur. Veniamus ad auctores; et eos ipsos ad veri tur esse de his, quibus omnino non creditur. Veniamus ad auctores; et eos ipsos ad veri probationem testes citemus, quibus contra nos uti solent, poetas dico ac philosophus. Ex his unum Deum probemus necesse est: non quod illi habuerint cognitam veritatem; sed quod veritatis ipsius tanta vis est, ut nemo possit esse tam caecus, qui non videat ingerentem se oculis divinam claritatem. Poetae igitur, quamvis deos carminibus ornaverint, et eorum res gestas amplificaverint summis laudibus, saepissime tamen confitentur spiritu vel mente una contineri regique omnia. Orpheus, qui est vetustissimus poetarum, et aequalis ipsorum deorum siquidem traditur inter Argonautas ονον, id est primogenitum, appellat; quod ante ipsum nihil sit genitum, sed ab ipso sint cuncta generata: eumdem etiam φάνητα nominat; quod cum adhuc nihil esset, primus ex infinito
Abbreviated transcription (Latin):
fallendi cum c&eris ab omni fraude cohiberent: Idcirco enim a dõmittebant.
ut & prȩcone sessent maiestatis eius & correctores prauitatis humangm. Prȩ¬
terea uoluntas fingendi acmentiendieorũ est quiopes ad p&unt quilucra desi¬
derant quaeres procul adillis scisuiris fuit: itaenim delegato sibiofficio functi sunt
ut derelicti somnibus ad tutelam uit ȩnecessariis non modo infuturũ : sed ne in di¬
emquidem laborarent contentiex temporalicibo quẽ ds̃ sũministrass& hinon
modo quaestĩmullũ habuerunt : sed &i amcruciatus atq mortẽ: amara suntenĩ
uitiosis ac maleuiuentibus praecepta iustitiae. Itaq: hiquorum peccata & argue¬
bantur & prohibebantur excruciatoseos aceruissimene gaueruntzer goaquib:¬
fuit studium lucrea fuit &iam uoluntas & causa fallendi: quid quod ali quieoꝵ ĩã
principes. aut &iã reges fuerunt in quoscadere non potest suspicio cupiditatis ac

Expanded text:
fallendi, cum ceteros ab omni fraude cohiberent? idcirco enim a deo mittebantur, fallendi, cum ceteros ab omni fraude cohiberent? idcirco enim a deo mittebantur, ut et praecones essent maiestatis eius et correctores prauitatis humanae. praeterea uoluntas fingendi ac mentiendi eorum est qui opes adpetunt, qui lucra desideut, derelictis omnibus ad tutelam vitae necessariis, non modo in futurum, sed ne in diem quidem laborarent, contenti extemporali cibo, quem Deus subministrasset: et hi non modo quaestum nullum habuerunt, sed etiam cruciatus atque mortem. Amara sunt enim vitiosis ac male viventibus praecepta justitiae. Itaque ii, quorum peccata et arguebantur et prohibebantur, excruciatos eos acerbissime necaverunt. Ergo a quibus abfuit studium lucri, abfuit etiam voluntas et causa fallendi. Quid, quod aliqui eorum principes aut etiam reges fuerunt, in quos cadere non posset suspicio cupiditatis ac
Abbreviated transcription (Latin):
rei subiectus : ergo dii non sunt. quos parere unimaximodõneasitas cogit: sed
quia non frustra falluntur. qui hoc it aputant. causã huu serroris paulo post ape¬
riemus nunc unitatẽ diuinȩ potestatis testimonis conprobemus. Proph&ae qui
fuerunt d modũ multiunum dm̃ praedicant unum locuntur quippequiunius
dĩ spũ tupleni quae futura essent pariet consonauoce praed ixerint : atenim
ueritatis exꝑtes. non putant his essecredendũ. Illa senĩ non diuinas. sed humanas
fuisse uoces auint : uidelic& qui ad eun odõ praeconiũ faciunt. autinsani aut fal¬
lacesfuerunt. at quin impleta eẽ impleriq cotidie illorũ uaticinia uidemus & in
unã sententiã congruens diuinatio : doc& non fuisse furiosos: Qui s enĩmentis
emotȩ non modo futura prȩcinere sed &iam cohaerentia loquipossit : numergo
fallaceserant. quit alialo que bantur quid ab histam lorge alienũ quãratio

Expanded text:
rei subiectus. ergo dii non sunt quos parere um maximo deo necessitas cogit. sed rei subiectus. ergo dii non sunt quos parere um maximo deo necessitas cogit. sed quia non frustra falluntur qui hoc ita putant, causam huius erroris paulo post aperiemus. nunc unitatem diuinae potestatis testimoniis conprobemus. Prophetae, qui fuerunt admodum multi, unum deum praedicant, unum locuntur, quippe qui unius dei spiritu pleni quae futura essent pari et consona uoce praedixerint. at enim ueritatis expertes non putant his esse credendum: illas enim non diuinas, sed humanas fuisse uoces aiunt: uidelicet quia de uno deo praeconium faciunt, aut insani aut fallaces fuerunt. atquin inpleta esse inplerique cottidie illorum uaticinia uidemus et in unam sententiam congruens diuinatio docet non fuisse furiosos. quis enim mentis emotae non modo futura praecinere, sed etiam cohaerentia loqui possit? num ergo fallaces erant qui talia loquebantur? quid ab his tam longe alienum quam ratio
Abbreviated transcription (Latin):
laetitiã uel ad m&um uel adminis trationẽ : ut in hisom totidẽmentes ut arentur
operari. quod siquis profecto dicat : Neipsaquidem quȩ unqẽ habere uideatur
Quod si in uno corpore tantarum rerũ gubernationẽ mens una possid& : Et uniuer¬
sis semel intenta est: Curaliquis existim& mundũ no posse ab unoregi. apluribus pos¬
se : quod quia in tellegunt isti ad sertoresdeorũ. ita eos praeeẽ singulis rebus ac parti
busdicunt ut tam̃ unus sit rector eximius: lamergo c&eri nonduerunt: sed satel¬
lites acministri quos illeunus maximus ac potens omnium his fficus praefecerit
& ipsi eius imperio acnutibus seruiant : siuniuersi nares non sunt : N minio du
omnes sunt: sed enimpotest hocidẽ eẽ quod seruit & quod dominatur Namsi
deus nom̃ est sũ me potestatis in corruptibilis eẽ deb & ꝑfectus ir passibilis nulli

Expanded text:
laetitiam uel ad metum uel ad miserationem, ut in his omnibus totidem mentes putentur laetitiam uel ad metum uel ad miserationem, ut in his omnibus totidem mentes putentur operari. quod si quis profecto dicat, ne ipsam quidem quae una est habere uideatur. quodsi in uno corpore tantarum rerum gubernationem mens una possidet et uniuersis simul intenta est, cur aliquis existimet mundum non posse ab uno regi, a pluribus posse? quod quia intellegunt isti adsertores deorum, bus dicunt, ut tamen unus sit rector eximius. Jam ergo caeteri dii non erunt sed satellites ac ministri, quos ille unus maximus et polens omnium his officiis praefecerit; et ipsi ejus imperio ac nutibus servient. Si universi pares non sunt, non igitur dii omnes sunt. Nec enim potest hoc idem edeus nomen est summae potestatis, incorruptibilis esse debet, perfectus inpassibilis nulli
Abbreviated transcription (Latin):
singularũ partiũ potestas ad unã puidentiã referat᷑. Non poterit sũmaipsa cons¬
militaris nisi unũ habeat ducẽ atq rectorẽ qđ sũnu no exercitu totfuerintimpe¬
ratores. quo dlegones quođ cohortes quotcunei quotalae. Primũ necinstrui
ẜors pcacies uno quoq periculum recus ante nec regifacile aut temperciri ꝗđ
sus pro reasconsilus etant oms quorũ diuer sitate plus noce ant quamniprosint
Sic in hocterũ naturaeim perio nisunus fuerit adquetorius sumde unr ire ferat᷑
uni uersa soluentur & corruent. Dicereaut multorũ arbitrio regimundum taleest
quale siquis ad firm& inunocorpore multas essementes quõ multa & uaria sint
minis teriamẽ bõrum ut singulos corporissensus singulaementes regerecredantur
ltẽ multi ad fectus quibus cõmoueri solemus. uel ad iram. uel ad cupiditatẽ. uel ad

Expanded text:
singularum partium potestas ad unam prouidentiam referatur, non poterit summa ipsa conssingularum partium potestas ad unam prouidentiam referatur, non poterit summa ipsa consmilitaris nisi unum habeat ducem atque rectorem. quodsi in uno exercitu tot fuerint imperatores quot legiones, quot cohortes, quot cunei, quot alae, primum nec instrui poterit acies uno quoque periculum recusante nec regi facile aut temperari, quod suis propriis consiliis utantur omnes, quorum diuersitate plus noceant quam prosint: sic in hoc rerum naturae imperio nisi unus fuerit ad quem totius summae cura referatur, uniuersa soluentur et conruent. dicere autem multorum arbitrio regi mundum tale est, quale si quis adfirmet in uno corpore multas esse mentes, quoniam multa et uaria sint ministeria membrorum, ut singulos corporis sensus singulae mentes regere credantur, item multi adfectus, quibus commoueri solemus uel ad iram uel ad cupiditatem uel ad
Abbreviated transcription (Latin):
quainre quõ & sensu deficimur & uerbis. quianeq: tantã intellegentiae iucem
pectus humanũ neq explanationẽ tantarũ rerum capit lingua mortalis idip¬
su intellegere nosoport& aedicere. Video rursus quid de contrario dicipossit
tales eẽ ullos plures qualẽ nos uolumus unũ at hoc fieri nullo pacto potest Qđ
singulorũ potestas progredilongius non ualebit : occurrentibus fibi potestatibus
cecerorũ neces seẽ enim ut suos quisq limites auttrans gredinequeat . aut si
trans gressusfuerit sius alterũ finib: pellat. Non uident qui deos multosessecre¬
dunt fieriposse ut aliquid diuersũ uelint. Ex quare disceptatio intereos &
certamenoriat᷑ : sicut homerus bellantis int̃sedeos finxit cumalitro iama¬
piuellent alurepugnarent. Vnius igit᷑ arbitrio mundũ reginecesseẽ nisienĩ

Expanded text:
qua in re quoniam et sensu deficimur et uerbis, quia neque tantam intellegentiae lucem qua in re quoniam et sensu deficimur et uerbis, quia neque tantam intellegentiae lucem pectus humanum neque explanationem tantarum rerum capit lingua mortalis, id ipsum intellegere nos oportet ac dicere. uideo rursus quid e contrario dici possit, tales esse illos plures qualem nos uolumus unum. at hoc fieri nullo pacto potest, quod singulorum potestas progredi longius non ualebit occurrentibus sibi potestatibus ceterorum. necesse est enim ut suos quisque limites aut transgredi nequeat aut si transgressus fuerit, suis alterum finibus pellat. non uident qui deos multos esse credunt fieri posse ut aliquid diuersum uelint, ex qua re disceptatio inter eos et certamen oriatur; sicut Homerus bellantes inter se deos finxit, cum alii Troiam capi uellent, alii repugnarent. unius igitur arbitrio mundum regi necesse est. nisi enim
Abbreviated transcription (Latin):
mundum unius ꝑfecta uirtute o pussit quã inbecillitate multorum : quiautem
putat hanctantã magnitudinẽ nom posse ab unoregi fallitur. neq quanta sit
us ac potestas diuinae magestatis intellegit. si ex istimat singularẽ dm̃ qui facere
mundum potuit. eundẽ regere non posse quẽ fecit. At si concipiat animoquan¬
tasit diuinihuius operis inmensitas cum ante anihiless&: tamen uirtute atq
consilio dĩexnihilo eẽ comnflatam quod opus nisi ab uno inchoari perficiq non po¬
tuit iamintelleg& multo facilius eẽ ab unoregi. quod est ab uno constitutum Di¬
cat fortas se aliquis nefabricari quidẽ tã in mensũ opus mundi nisi a pluribus
potusse quam lib& multos quã lib& magnos faciat quic quid in multis magnitu¬
dinis potestatis uirtutis maiestatisq posuerit id totũ in unũ confero & in u¬
noeẽ dico : ut tantum in eo sit istarũ rerum quantũ neccoritari nec dicipotest :

Expanded text:
mundum unius perfecta uirtute opus sit quam inbecillitate multorum. qui autem mundum unius perfecta uirtute opus sit quam inbecillitate multorum. qui autem putat hanc tantam magnitudinem non posse ab uno regi, fallitur neque quanta sit uis ac potestas diuinae maiestatis intellegit, si existimat singularem deum qui facere mundum potuit, eundem regere non posse quem fecit. at si concipiat animo quanta sit diuini huius operis inmensitas eamque cum antea nihil esset, tamen uirtute atque consilio dei ex nihilo esse conflatam, quod opus nisi ab uno inchoari perficique non potuit, iam intelleget multo facilius esse ab uno regi quod est ab uno constitutum. dicat fortasse aliquis ne tabricari quidem tam inmensum opus mundi nisi a pluribus potuisse. quamlibet multos, quamlibet magnos faciat, quidquid in multis magnitudinis potestatis uirtutis maiestatisque posuerit, id totum in unum confero et in uno esse dico, ut tantum in eo sit istarum rerum, quantum nec cogitari nec dici potest.
Abbreviated transcription (Latin):
ut in eo sint omnia. Deorum igitur uirtutes ac potestates infirmiores sint ne
cesseest qui a tantũ singulis deerit quantũ in c&eris fuerit. Ita quanto plures
tantominores erunt: Quid quo sũ ma illarerũ potestas ac diuina uis. nese mel
quidem diuidi potest : Quic quidenĩ capit diuisionẽ & interitũ capiat necesse ẽ
Si aut̃ interitus proculẽ adõ quia in corruptibilis est & aeternus consequens est ut
diuidi potestas diuina nom possit. Deu sergo unus est sinihileẽ aluid potest quod
tantundẽ capiat potestatis. & hitam̃ quimultos eẽ arbitrantur officia inter se
dicunt eẽ partitos : de quibus omnib: suolo codisputabimus. Illud interlm qđ
ad prae sentẽ locũ ꝑtin& teneo si partiti sunt inter seofficia eodẽ reuolitur
res utexhis quilib& suffice re omnibus ne queat. Perfectus igitur nonerdũ
qui ces santibis ceeris nom potest omnia gubernare . Ita fit uit a dregendũ

Expanded text:
ut in eo sint omnia. deorum igitur uirtutes ac poteut in eo sint omnia. deorum igitur uirtutes ac potecesse est: quia tantum singulis deerit quantum in caeteris fuerit; ita quanto plures, tanto minores erunt. Quid, quod summa illa rerum potestas ac divina vis ne semel quidem dividi potest? Quidquid enim capit divisionem, et interitum capiat necesse est. Si autem interitus procul est a Deo, quia incorruptibilis est et aeternus, consequens est ut dividi potestas divina non possit. Deus ergo unus est, si nihil esse aliud potest, quod tantumdem capiat potestatis; et ii tamen, qui multos esse arbitrantur, officia inter se dicunt esse partitos: de quibus omnibus suo loco disputabimus. Illud interim, quod ad praesentem locum pertinet, teneo. Si partiti sunt inter se officia, eodem revolvitur res, ut ex iis quilibet sufficere, omniqui cessantibus ceteris non potest omnia gubernare. ita fit ut ad regendum
Abbreviated transcription (Latin):
Ds autẽ quiest a ȩt̃ namens. ex omniutiq parte ꝑ fectȩ consũmataeq urtutisẽ. quod
si uerũ est unus sit necesseẽ. Potesta senĩ uelurtus ab solutarein& suã propriam
firmitatẽ. Idaut̃ solidũ existimandũ est cui nihil decedere: idperfectum cuinihil
possit accedere. Quis dubit& potentissimũ essere gem quitotius orbis habeat
imperiũ neq in merito cum illius sint qua eubiq: sunt omnia cũ ad eum solum
om̃s undiq copiae congerantur . atsiplures partiantur orbem minuscerte opum
minus iurium singulihabebant cum intraprae scriptam portionẽ sequisq con¬
tineat Eodẽ modo &iam dii siplures sint . minus ualebunt. alustantũ dẽ in se
habentibus uirtutis aut̃ ꝑfectanatura in eo potest eẽ inquo cotũ est. quam in e o in
quo parsexiguade toto ẽ Ds uero siꝑfectus ẽ ut eẽ deb&an potest essenis iunus.

Expanded text:
deus autem, qui est aeterna mens, ex omni utique parte perfectae consummataeque uirtutis est: quod deus autem, qui est aeterna mens, ex omni utique parte perfectae consummataeque uirtutis est: quod si uerum est, unus sit necesse est. potestas enim uel uirtus absoluta retinet suam propriam firmitatem. id autem solidum existimandum est, cui nihil decedere, id perfectum, cui nihil possit accedere. quis dubitet potentissimum esse regem qui totius orbis habeat imperium? neque inmerito. cum illius sint Quae ubique sunt omnia cum ad eum solum omnes undique copiae congerantur. at si plures partiantur orbem, minus certe opum, minus uiriuni singuli habebunt, cum intra praescriptam portionem se quisque contineat. eodem modo etiam dii, si plures sint, minus ualebunt, aliis tantundem in se habentibus. uirtutis autem perfecta natura in eo potest esse in quo totum est quam in eo in quo pars exigua de toto est. deus uero si perfectus est, ut esse debet, non potest esse nisi unus,