comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ut sit ds̃ om̃a in omnibꝰ. aut ita sit intusille
quisine ullis locoꝵ spacus ubiq totusẽ. ut
foris tantum uideri ab exteriore. homine pos¬
sit. intus autẽ ab interiore ñ possit. Quȩ si ab¬
surdissime sentiuntur. magis enim sc̃i pleni
erunt dõ. ñ in anes intrinsecus ab illo circum¬
dabuntur extrinsecus. nec cę̧ci intrinsecus
eum quo plenierunt ñuidebunt. & tantum
forinsecus oculati eum quo circumdabuntur
uidebiuit. restat ut interim de iusione dei
scdminteriorem hominem certissimi simus.
Si autem etiam corpd̃s mira commutatione hoc
ualuerit. alud accedet. ñ illud abscedet. Me¬
lius gͦ id affirmamus unde minime dubita¬
mus qđ: homo interior udebit dm̃. quomͦ
solus potest uidere caritatem. quȩ cum lauda¬
retur dictumẽ. ds̾ caritasẽ. Solus potest uide¬
re pacem. & sc̃ificationem. sine qua nemo po¬
terit uidere dm̃. Neq enim caritatẽ. pacem.

Expanded text:
Ut sit deus omnia in omnibus, aut ita sit intus ille, Ut sit deus omnia in omnibus, aut ita sit intus ille, qui sine ullis locorum spatiis ubique totus est, ut foris tantum uideri ab exteriore homine possit, intus autem ab interiore non possit. quae si absurdissime sentiuntur — magis enim sancti pleni erunt deo, non inanes intrinsecus ab illo circumdabuntur extrinsecus nec caeci intrinsecus eum, quo pleni erunt, non uidebunt et tantum forinsecus oculati eum, quo circumdabuntur, uidebunt —, restat, ut interim de uisione dei secundum interiorem hominem certissimi simus. si autem etiam corpus mira commutatione hoc ualuerit, aliud accedet, non illud abscedet. Melius ergo id adfirmamus, unde minime dubitamus, quod homo interior uidebit deum, qui modo solus potest uidere caritatem, quae cum laudaretur, dictum est: Deus caritas est, solus potest uidere pacem et sanctificationem, sine qua nemo poterit uidere deum. neque enim caritatem, pacem,
Abbreviated transcription (Latin):
enim & ds̃ talia ꝑsensus corporis nouit. & multa
alia que in hac questione mouere possunt. fa¬
teor men̾dum alicubi legisse qđ michi sufficere
existimarem. siue ad discendum siue ad docen¬
dum. Ac ꝑhoc si nͣ displicet hiuc fratri meaqua¬
liscumq cautela. interim ꝓpt̾ qd scriptum est
qmͣ uidebimus dm̃ sicuti ẽ. quantum possumus
cormundum ad illam insionem ipso adiuuante
p̃paremus. De corpore autem spiritali pacatius
&e diligentus in quiramus. ne forte aliquidcer¬
tum ac liquidum si nobis hoc utile ẽẽ nolut se¬
cundum scripturassuas ds̃ demonstrare digne¬
tur. Sienim hoc inuenerit inquitioliligentior
tantam futuram corporis mutationẽ ut pos¬
sit uidere inuisibilia. n̾ut opinor talispoten¬
tia corporism̃ti auferret uisionem. ut exterior
homo am̃ uidere tunc possit ñpossit interior.
quasi tantum forissit ds̃ adhominem & intus
ñsit in homine. cum aꝑtissime scriptum sit

Expanded text:
enim et deus talia per sensus corporis nouit — et multa enim et deus talia per sensus corporis nouit — et multa alia, quae in hac quaestione mouere possunt, fateor me nondum alicubi legisse, quod mihi sufficere existimarem sine ad discendum sine ad docendum. Ac per hoc, si non displicet huic fratri mea qualiscumque cautela, interim, propter quod scriptum est: Quoniam uidebimus eum, sicuti est, quantum possumus, cor mundum ad illam uisionem ipso adiuuante praeparemus. de corpore autem spiritali pacatius et diligentius inquiramus, ne forte aliquid certum ac liquidum, si nobis hoc utile esse nouit, secundum scripturas suas deus demonstrare dignetur. si enim hoc inuenerit inquisitio diligentior, tantam futuram corporis mutationem, ut possit uidere inuisibilia, non, ut opinor, talis potentia corporis menti auferet uisionem, ut exterior homo deum uidere tunc possit, non possit interior, quasi tantum foris sit deus ad hominem et intus non sit in homine, cum apertissime scriptum sit:
Abbreviated transcription (Latin):
in aduitorio dñi inconcusse credo. & quantum
ipse donat intellego. De spiritali autẽ corpore
qd in resurrectio habebimus. quantam capiat in
melius commutationẽ. utrum in simplicitatẽ spc̃
cȩlat ut totus homo iam sp̃c sit. an qđ magis puto
sedñdum plena fidutia confirmo. ita futurum
sit spiritale corpus. ut ꝓpt quandam inesfabilẽ
facilitatem spiritale dicatur. seruet tam̃ substan¬
tiam corporalem quę ꝑseipsam uiuere ac senti¬
re ñpossit sed ꝑ illum quiea utitur spm̃. neꝙ enĩ
& nunc quia corpus dr̃ animale ea demẽ auime
natura quȩ corporis. &. utrum si corporis iamim
mortalis atq incorruptibilis natura seruabit᷑.
adiuuet tunc aliquid spm̃ ad udenda ipsa ui¬
fibilia idẽ corporalia. sicut tͣale aliquid nisi ꝑ
corpus uidere ñ possumus. anuͦetiam sine organo
corporis ualeat tunc sp̃c ñr nosse corporalia neq

Expanded text:
in adiutorio domini inconcusse credo et, quantum in adiutorio domini inconcusse credo et, quantum ipse donat, intellego. De spiritali autem corpore, quod in resurrectione habebimus, quantam capiat in melius commutationem, utrum in simplicitatem spiritus cedat, ut totus homo iam spiritus sit, an, quod magis puto, sed nondum plena fiducia confirmo, ita futurum sit spiritale corpus, ut propter quandam ineffabilem facilitatem spiritale dicatur, seruet tamen substantiam corporalem, quae per se ipsam uiuere ac sentire non possit sed per illum, qui ea utitur. spiritum — neque enim et nunc, quia corpus dicitur animale, eadem est animae natura quae corporis —, et utrum, si corporis quamuis iam inmortalis atque incorruptibilis natura seruabitur, adiuuet tunc aliquid spiritum ad uidenda ipsa uisibilia, id est corporalia, sicut nunc tale aliquid nisi per corpus uidere non possumus, an uero etiam sine organo corporis ualeat tunc spiritus noster nosse corporalia — neque
Abbreviated transcription (Latin):
uis catholicoꝵ & laudatoꝵ hominum uelut
scripturas catholicas habere debemus. ut nobis
ñliceat salua honorificentia quȩ illis debetur
hominibus aliquidineoꝵ. scriptis imꝓbare atꝙ
respuere si forte inuenerimus qđ alit senseries
quam ueritas habet. diuino adutorio ut ab aliis
intellecta ut a nobis. Qualis ego sum inscripturis
alioꝵ. tales uolo ẽẽ intellectores meoꝵ. Beniꝙ in his
omnibus quȩ de opusculis sc̃oꝵ atq doctorum
comiemoraui. ambrosu. iheronimi. athanasu.
gregorii . &. si qua alioꝵ talia legere potui. quȩ
commemorare longum putaui. dm̃ nẽe corpus.
nec formȩ humanȩ habere membra. nec eumn ẽe
ꝑlocoꝵ spacia diuisibilem. & c̃e natura in cominu¬
tabilit̾ inuisibilẽ. nec peandem naturam attsub¬
stantiam sed assumpta inuisibili specie sicut uo¬
luit apparuisse quibus apparuit. quando ꝑcor¬
poris oculos in scripturis sc̃is uisus ẽẽ narratur.

Expanded text:
uis catholicorum et laudatorum hominum uelut uis catholicorum et laudatorum hominum uelut scripturas canonicas habere debemus, ut nobis non liceat salua honorificentia, quae illis debetur hominibus, aliquid in eorum scriptis inprobare atque respuere, si forte inueuerimus, quod aliter senserint, quam ueritas habet diuino adiutorio uel ab aliis intellecta uel a nobis. talis ego sum in scriptis aliorum, tales uolo esse intellectores meorum. denique in his omnibus, quae de opusculis sanctorum atque doctorum commemoraui, Ambrosii, Hieronymi, Athanasii, Gregorii, et si qua aliorum talia legere potui, quae commemorare longum putaui, deum non esse corpus nec formae humanae habere membra nec eum esse per locorum spatia diuisibilem et esse natura incommutabiliter inuisibilem nec per eandem naturam atque substantiam sed adsumpta uisibili specie, sicut uoluit, apparuisse, quibus apparuit, quando per corporis oculos in scripturis sanctis uisus esse narratur,
Abbreviated transcription (Latin):
om̃a manus dñi faciunt om̃a. Et audiuit inquit
adam sonum pedum dñi. deambulantis in parady¬
so. Rex simplicit᷑ audiunt. & humanas imbecillita¬
tes addi magnificentiam referunt. Ego autẽ dico
qđ ds̃ totus oculus ẽ. totus manus ẽ. totus pesẽ. To¬
tus oculus ẽ. quia om̃a uidet. totus manus ẽ. quia
omnia operatur. totuspes ẽ quia ubiꝙẽ. Ergo ui¬
dete quid dicat. Qui plantauit aurem ñ audiet:
dixit gͦ ipse oculos ñhabet. Sed quid dixcit: Qui
cientias dedit. Nec om̃a delitteris eoꝵ & latinoꝵ
& grecoꝵ qui pͥores nobis in catholica exłia uiuen¬
tes diuina eloquia tractauerunt ideo comiemo¬
randa arbitratus sum. ut sciat iste fr̃ siquid alit̾
quam isti sentit. deposita dissensionis amaritu¬
dine &. fr̃nȩ caritatis suauitate inintegrum re¬
stituta atꝙ seruata. diligenti & tranquilla con¬
sideratione querendum uł discendum uł docen¬
dum. Neq enim quorumlibet disputationes quã¬

Expanded text:
omnia: manus Dei facit omnia. Et audivit, inquit, omnia: manus Dei facit omnia. Et audivit, inquit, Adam sonum pedum Domini deambulantis in paradiso . Haec simpliciter audiunt, et humanas imbecillitates ad Dei magnificentiam referunt. Ego autem dico quod Deus totus oculus est: totus manus est: totus pes est. Totus oculus est: quia omnia videt. Totus manus est: quia omnia operatur. Totus pes est: quia ubique est. Ergo videte quid dicat: Qui plantavit aurem, non audietdixit: ergo ipse oculos non habet. Sed quid dixit? Qui pcientias dedit. Haec omnia de litteris eorum et Latinorum et Graecorum, qui priores nobis in catholica ecclesia uiuentes diuina eloquia tractauerunt, ideo commemoranda arbitratus sum, ut sciat iste frater, si quid aliter quam isti sentit, deposita dissensionis amaritudine et fraternae caritatis suauitate in integrum restituta atque seruata diligenti et tranquilla consideratione quaerendum uel discendum uel docendum. neque enim quorumlibet disputationes quam
Abbreviated transcription (Latin):
pedes p̃sentationẽ. & cum audimus oculos ui¬
sionem qua cognoscit. & cum audimus faciem
notitiam qua innotescit. & si quiã aliud eadẽ
scriptura tale commemorat. puto spiritalit᷑
intelegendum. Neq hoc ego tantum aut ego
pͥor seđ om̃s qui qualicumꝙ spiritali intelli¬
gentia resistunt eis. qui obhoc antinopomorphi
nommantur. Eox quoꝵ luteris ne multa com¬
memorando maiores more̾s faciam. hoc unum
sc̃ĩ iheronimi int̃pono. ut nouerit iste frͣ nse de
hac re mecum magis quam cum pͥoribus agere
debere. si quid rum contra ꝑmnouet. Cum gͦ ille
uir inscripturis doctissimus psalmum expone¬
ret ubi dictum ẽ. intelligito gͦ qui insipientes estis
inpopłõ. & stulti aliquando sapite. qui plantauit
aurem ñ audiet. aut qui finaat oculum ñ conside
ocime facit qui anthropoinorphi sunt. qui dicuts
dm̃ habere membra quȩ etiam nos habemus. uer¬
bi causa dr̃ ds̃ habere oculos. oculi dñi respiciunt

Expanded text:
pedes, praesentationem et, cum audimus oculos. uipedes, praesentationem et, cum audimus oculos. uisionem, qua cognoscit, et, cum audimus faciem, notitiam, qua innotescit; et si quid aliud eadem scriptura tale commemorat, puto spiritaliter intellegendum neque hoc ego tantum aut ego prior sed omnes, qui qualicumque spiritali intellegentia resistunt eis, qui ob hoc anthropomorphi nominantur. ex quorum litteris ne multa commemorando maiores moras faciam, hoc unum sancti Hieronymi interpono, ut nouerit iste frater non ae de hac re mecum magis quam cum prioribus agere debere, si quid eum contra permouet. Cum ergo ille uir in scripturis doctissimus psalmum exponeret, ubi dictum est: Intellegite ergo, qui insipientes estis in populo, et stulti aliquando sapite. qui plantauit aurexime facit, qui Antropomorphitae sunt, qui dicunt Deum habere membra, quae etiam nos habemus. Verbi causa: Dicatur Deus habere oculos: oculi Domini respiciunt
Abbreviated transcription (Latin):
ut ostenderet quare diaxerit qui dm̃ uidere no¬
luerit. quia utiq illo mͦ ñ uult dm̃ uidere im¬
pius quia cormundare ñuult quo ille uideri
poterit. secutus adiunait & ait. Nec in loco
ds̃ uidetur sea corde mundo. nec corporalibus
oculis ds̃ queritur. nec circum seribitur uisu.
nec tactu tenenir. nec audittr affatu. nec senti¬
tur incessu. Quibus uerbis beatus ambrosius
uoluit admonere quid debeant homines p̃pa¬
rare qui dm̃ uolunt uidere. hocẽ cormunda
re ꝑfidem quȩ ꝑdilectionẽ operatur donosp̾e
desiderare nouerimus. Nam de membris dĩ
que assidue scriptura commemorat. ne quis¬
quã scam̃ carnis huius formam & figuram nos
eẽ crederet similesdõ. ꝓpterea eadẽ scriptura
& alas haberes dm̃ dixit. quas nos utiq ñ ha¬
benus. Sicut gͦ alas cum audimus ꝓtectionẽ
intelligimus. sic & cum audinus manus opera¬
tionem intelligere debemus. & cum audimus

Expanded text:
ut ostenderet quare dixerit, qui Deum videre nout ostenderet quare dixerit, qui Deum videre noluerit, quia utique illo modo non vult Deum videre impius, quia cor mundare non vult, quo ille videri poterit, secutus adjunxit et ait: deus uidetur, sed mundo corde, nec corporalibus oculis deus quaeritur nec circumscribitur uisu nec tactu tenetur nec auditur adfatu nec sentitur uoluit admonere, quid debeant homines praeparare, qui deum uolunt uidere, hoc est cor mundare per fidem, quae per dilectionem operatur, dono desiderare nouerimus. Nam de membris dei, quae assidue scriptura commemorat, ne quisquam secundum carnis huius formam et figuram nos esse crederet similes deo, propterea eadem scriptura et alas habere deum dixit, quas nos utique non habemus. sicut ergo, alas cum audimus, protectionem intellegimus, sic et, cum audimus manus, operationem intellegere debemus et, cum audimus
Abbreviated transcription (Latin):
los hominum conspicuus loqueretur. Unde
autem imusibilia udentur. nͥ oculis cordis:
De quibus paulo ante dixi. quidihero nimus
senserit aduidendum dm̃. Finc ẽ qđ etiã
memoratus mediolanensis ep̃s impsa resur¬
rectione diacit ñ facile ẽẽ dm uidere nͥ his
quimundo sunt corde. &ideo scriptum eẽ
beati mundo corde. quia ipsi d̾m uidebunt.
Quantos beatos inquit iam numerauerat :
& tam̃ eisuidendi dm ñ ꝓmiserat facultatem
Etne alios illos acciperemus de quibꝰ dictũt᷑.
beati pauperes. beati mites. & cę̧tera. continuo
subiunait. Nrq enim in digni dm̃uidebunt.
indignosutiq illos uolens intellegi qui licet
resurgant dm̃ udere ñ poterunt. qm addam¬
nationẽ resurgent. quia ꝑsidem ueram quȩ ꝑ
dileehonẽ operatur cormundare noluerunt.
Et ideo sequitur & dicit. Neq is qui dm̃ uidere
noluerit potest dm̃ uidere. Deinde quia occur¬
rebat etiam om̃s impios uelle dm̃ uidere. statim

Expanded text:
los hominum conspicuus loqueretur. unde los hominum conspicuus loqueretur. unde autem inuisibilia uidentur nisi oculis cordis, de quibus paulo ante dixi, quid Hieronymus senserit ad uidendum deum? Hinc est, quod etiam memoratus Mediolanensis episcopus in ipsa resun-ectrone dixit non facile esse deum uidere nisi his, qui mundo sunt corde, et ideo scriptum esse: Beati mundo corde, quia ipsi deum uidebunt. quant tamen eis videndi Deum non promiserat facultatem!Et ne alios illos acciperemus, de quibus dictum est, Beati pauperes, Beati mites, continuo subjunxit: Neque enim indigni Deum videbunt. Indignos utique illos volens intelligi, qui licet resurgant, Deum videre non poterunt; quoniam ad damnationem resurgent, quia per fidem veram quae per dilectionem operatur , cor mundare noluerunt. Et ideo sequitur et dicit: Neque is qui Deum videre noluerit, potest Deum videre. Deinde quia occurrebat etiam impios omnes velle videre Deum, statim
Abbreviated transcription (Latin):
dientur testimonia scriptararum quibus
ds̃ uisus eẽ narratur. quia & inuisibilis ẽ ꝑ pro¬
pͥam dĩtatis naturam. & cumuult uideripo¬
test ꝑ assumptam sicut placuerit creaturam.
Porro sinaturȩ ipsiusẽ inusibilitas sicut in cor¬
ruptibilitas. ñ mutabitur utiꝙ infuturo scło il¬
lanatura. ut de inuisibili uisibilisfiat. quia
neq poterit de incorruptibili corruptibilis
fieri. Si mul enim & incommutabilisẽ. Et
utiꝙ naturam euis comm̃dauit apłs. cum
duo ista sumul poneret dicens. Regi autẽ
ego ita distinguere. ut dicam incorruptibi
quia nec illa testimonia falsa eẽ possunt
beatimundo corde qm̃ ipsi dm̃ uidebunt. &
scimus quia cum apparuerit similes eieri¬
mus qm̃ uidebimus eum sicutiẽ. negare ñ
possinnus filios dĩ insuros dm̃. sed sicut ui¬
dentur iniusibilia. ficut seipsum ostensurũ
ꝓmittebat. qui hominibus uisibilis incarne¬
apparebat. quanddo dicebat & ego diligam
enm & ostendam meipsum illi. cum ante ocu¬

Expanded text:
ia scripturarum, quibus deus uisus esse narratur, quia et inuisibilis est per propriam deitatis naturam et, cum uult, uideri potest per adsumptam, sicut placuerit, creaturam. Porro si naturae ipsius est inuisibilitas sicut incorruptibilitas, non mutabitur utique in futuro saeculo illa natura, ut de inuisibili uisibilis fiat, quia neque poterit de incorruptibili corruptibilis fieri; simul enim et incommutabilis est. et utique naturam eius commendauit apostolus, cum duo ista simul poneret dicens: Regi autem ego ita distinguere, ut dicam; Incorruptibilquia nec illa testimonia falsa esse possunt: Beati mundo corde, quoniam ipsi deum uidebunt, et: Scimus, quia, cum apparuerit, similes ei erimus, quoniam uidebimus eum, sicuti est, negare non possumus filios dei uisuros deum, sed sicut uidentur inuisibilia, sicut se ipsum ostensurum promittebat, qui hominibus in carne uisibilis apparebat, quando dicebat: Et ego diligam eum et ostendam me ipsum illi, cum ante ocu
Abbreviated transcription (Latin):
moliatur. putetq se sius fraudibis romanis ducibꝰ
ꝓfuturum & in meo uersetur eanio. integrum
de suis sensibus det tuȩ beatitudini sacram̃tum
sinullus in euis corde uertitur dolus. Ego autẽ
pom̃a quȩ sc̃a sunt uro. qm̃ si apud eum animi
repperero puritatẽ. eum in colomem ac sublimẽ
italiȩ rome reddam ꝑfrustratis inmicis eius & do¬
mui. Nostis autẽ eritammȩ suę. si aliquid ineo
sinistirȩ partis inuenero. Expł epł bonifacu ad

Expanded text:
moliatur, putetque se suis fraudibus Romanis ducibus moliatur, putetque se suis fraudibus Romanis ducibus profuturum, et in meo versetur exitio; integrum de suis sensibus det tuae Beatitudini sacramentum, si nullus in ejus corde vertitur dolus. Ego autem per omnia, quae sancta sunt, juro, quoniam si apud eum animi reperero puritatem, cum incolumem ac sublimem Italiae Romaeque reddam, perfrustratis inimicis ejus et domitis. Hostis autem erit suae animae, si aliquid in eo sinistrae partis invenero. EPISTOLA XI. D
Abbreviated transcription (Latin):
omino uenerabili scõ patri augustino
ep̃o. bonifacius. Castinus ille pͥuatus
ex consule uitȩ meȩ ac nominis omminis
omnibus ut notum ẽ ꝑsecutor. peiores cõmit¬
tens ac fugiens factiones:. quasi mearum ame
gestarum immemorem datium italia fugiens
meis se in affricam defensionibus tradidit cõ¬
mittendum. Omitto beatissime pater olimmͥ
ab eodẽ ingestas miserias. ostensa pericula.
sugiens enim ncusquiuo. Thrax natus. uix seđ¬
tham cuasi. Duraui inuido sub consule miles.
Sed dunna potentia quȩ nouit planare sublimia
& altius eleuare ꝓstrata. fecit de suꝑbo qđ uoluit.¬
& hostem meum me quieto uictoria mͥ qua nouit
adduxit. Sufficit ꝓfunere uicti tanta deuectio.
Adorauit saracham clamis timuit senator barbarũ
caput. tremuit militem dua. Doloris dicuntur
ista pater sc̃ẽ coturno. Nam uereb̾r illustrissimũ
consulem. & primum conspiciosenatorem. Sed
ne consurta fallacia mali ergame ut solet aliqͥd

Expanded text:
omino venerabili sancto patri AUGUSTINO episcopo, BONIFACIUS. Castinus ille, privatus ex consule, vitae meae ac nominis, omnibus ut notum est, persecutor, pejores committens ac fingens factiones, quasi mearum a me gestarum immemor donationum, Italia fugiens, meis se in Africa defensionibus tradidit committendum. Omitto, beatissime pater, olim mihi ab eodem ingestas miserias, ostensa pericula; fugiens eum nunc usque vivo. Thrax natus, vix Scytham evasi; duravi invido sub consule miles. Sed divina potentia, quae novit planare sublimia, et altius elevare prostrata, fecit de superbo quod voluit; et hostem meum, me quieto, victoria mihi, qua novit, addixit. Sufficit pro funere victi tanta dejectio; adoravit saracam chlamys, timuit senator barbarum caput, tremuit militem dux. Doloris dicuntur ista, pater sancte, cothurno: nam veneror illustrissimum consulem, et primum conspicio senatorem; sed ne consueta fallacia mali erga me, ut solet, aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
spũ. hoc eẽ intelligtur. ñdebet ipsum nomen
sibi in consuetudine sermonis imponere. sed
spiritali intelligentia retinere. ne ꝓpt ambigu¬
itatem uocabuli quam ñ discernit cotidiana
locutio. illud ꝓfiteri uideatur qđ ẽ immicũ
nomini xp̃rano. Ftanc autem questiont̃ idẽ
utrum qui xxp̾iamis ẽ etiam uideus uł isrłita
possit intellegi. idem beatus nobis aperit &e dis¬
soluit apłs ubi dicit. Circumeisio quid ẽ ꝓdẽ
silegem custodias. Si autẽ p̾uaricator legis
sis. circumcisio tua p̃putium facta ẽ. Si gͦ p̃
pitum institias legis custodiat. ñne p̃putiu

Expanded text:
spiritu hoc esse intellegitur, non debet ipsum nomen spiritu hoc esse intellegitur, non debet ipsum nomen sibi in consuetudine sermonis inponere, sed spiritali intellegentia retinere. ne propter ambiguitatem uocabnli, quam non discernit cotidiana locutio, illud profiteri uideatur, quod est inimicum nomini Christiano. hanc autem quaestionem, id est utrum. qui Christianus est, etiam Iudaeus uel Israhelita possit intellegi, idem beatus nobis aperit et dissoluit apostolus, ubi dicit: Circumcisio quidem prodest, si legem custodias: si autem praeuaricator legis sis, circumcisio tua praeputium facta est. si igitur praeputium iustitias legis custod
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ uentitra ꝓculdubio esse necessaria destitert̃.
ut ñ uidicctur incibo & in potu &e in partt diei
festi & neomenie c& sabbatoꝵ qđ ẽ umbra futu¬
roꝵ. uerum etiam illa quȩ inlege ita p̃ceptast̃.
ut ualcant ad informandos mores fidelum. idẽ¬
ut abnegante simpietatem & seculares cupidi¬
tates. temperant᷑ & uiste & pie uiuamus in hoc
sło: Vlnde e etiam hoc qđ exxlege maane cõ¬
m̃dandum clegit apłs. ñ concupisces. & quȩ¬
cum ꝙ dedõ & pocimo diligendo sine ullisfi¬
gurissa cram̃toꝵ p̾cipiuntur in lege. in quibꝰ
auobus p̃ceptis etiam ipse dñs xp̃c dicit to¬
tam legem ꝓphasꝙ pendere. sic accipit. sic
amplectitur. sic obscruanda eẽ ñdubitat.
ut quicquid ineis ꝓficit ñ sibi tribuat sed gx
quisꝙ istomͦ fuerit utrus germanusꝙ a p̃ianꝰ.
utrum enam uideus ut isrłita dicendussit.
merito queritur. Qd quidem sin̾carne sed

Expanded text:
esse uentura, procul dubio esse necessaria destiterunt, esse uentura, procul dubio esse necessaria destiterunt, ut non iudicetur in cibo et in potu et in parte diei festi et neomeniae et sabbatorum. quod est umbra futurorum. uerum etiam illa, quae in lege ita praecepta sunt. ut ualeant ad informandos mores fidelium. id est abnegantes impietatem et saeculares cupiditates temperanter et iuste et pie uiuamus in hoc saeculo, unde est etiam hoc, quod ex lege maxime commendandum elegit apostolus: Non concupisces, et quaecumque de deo et proximo diligendo sine ullis figuris sacramentorum praecipiuntur in lege, in quibus duobus praeceptis etiam ipse dominus Christus dicit totam legem prophetasque pendere. sic accipit, sic amplectitur, sic obseruanda esse non dubitat. ut, quicquid in eis proficit, non sibi tribuat sed graquisque isto modo fuerit uerus germanusque Christianus. utrum etiam Iudaeus uel Israhelita dicendus sit, merito quaeritur. quod quidem si non carne sed
Abbreviated transcription (Latin):
amu quam putant sibi sufficere ad facienda
mandata. sine adiutorio & dono euis qui legem
dedit. Iis autẽ similessunt. qui cum ꝓfiteantur
seeẽ apͣianos ip̃i gr̃ȩ xp̃i sic aduersantuir. ut
se humanis uiribus duuna exstiment implere
mandata. Ac sic etiamipsi ignorantes dĩ iustitiã
& suam uolentes constituere uistitiȩ dĩ ñ sunt
subrecti. & ñ quidem nomine. sed tam̃ errore ui¬
darxat. Noc genus hominum captta sibi inuene¬
rat pelagium & celestium. impietaus huiusasser¬
tores acerrimos. qui recenti uidiciodĩ ꝑdiligen¬
tes& fideles seruos eius etiã catholica communi¬
one pͥuati sunt. & ꝓpt̾ cor impenitens adhuc in
sua cdamnatione ꝑsistunt. Quisquis abistaͦ carna¬
li &. animali atꝙideo ñ immerito rep̃ hensibili
atq damnabili uidaismo tẽ querit alienus. ñ so¬
lum ueteres illas obseruationes a se facere debet
alienas quȩ iam reuelato testam̃to nouo postea¬
quam uenerunt ea quȩ ꝑilla significabantur

Expanded text:
am uero, qua putant sibi sufficere ad facienda mandata sine adiutorio et dono eius, qui legem dedit. his autem similes sunt, qui cum profiteantur se esse Christianos, ipsi gratiae Christi sic aduersantur, ut se humanis uiribus diuina existiment implere mandata. ac sic etiam ipsi ignorantes dei iustitiam et suam uolentes constituere iustitiae dei non sunt subiecti et non quidem nomine sed tamen errore iudaizant. hoc genus hominum capita sibi inuenerat Pelagium et Caelestium impietatis huius assertores acerrimos, qui recenti iudicio dei per diligentes et fideles seruos eius etiam catholica communione priuati sunt et propter cor inpaenitens adhuc in sua damnatione persistunt. Quisquis ab isto carnali et animali atque ideo non inmerito reprehensibili atque damnabili Iudaismo esse quaerit alienus. non solum ueteres illas obseruationes a se facere debet alienas. quae iam reuelato testamento nono! posteaquam uenerunt ea. quae per illas significabantur
Abbreviated transcription (Latin):
ceciderunt. de nr̃is autẽ xp̃o uiuante nullus
ẽ uulneratus. Ora gͥ uenerabilis papa. ut talis
de inmicis ultio sepe ꝓcedat. Expł epła
lectome uacare nobilitatẽ tuam late¬
slichil de uiribus ꝓpͥis p̃sumas. De auctore glo¬
nare uirtutum. & nullum curabis penitus
hac uita securus adceli regna migrare.
zed nobis opus esfessis intantis adhuc periculis
constitutis: Itaꝙ ora nobiscum. ut tua nobis
saluis aliquantulum temporis condonetur.

Expanded text:
ceciderunt; de nostris autem, Christo juvante, nullus est vulneratus. Ora igitur, venerabilis papa, ut talis de inimicis ultio saepe procedat. EPISTOLA Lecto me jacere Nobilitatem tuam latnihil de viribus propriis praesumas; de auctore gloriare virtutum, et nullum curabis penitus hac vita securus ad coeli regna migrare; sed nobis opus es fessis, in tantis adhuc periculis constitutis. Itaque ora nobiscum, in tua nobis salus aliquantulum temporis condonetur.
Abbreviated transcription (Latin):
Nec statim licuit reuerti ꝓfecto. Maris enim tumor
increscens. reuersuro trausitum denegauit. hoc
illos tuos uigilantissimos sensus latere ñ potuit.
iram ratioꝓuocauit. Culpa uiuenem suasit ad
fugam. sed felix fuga ẽ quȩ currit adutã. Me¬
moratus godila ad patronum tuum scm̃ stephanũ
primum martire̾ confugit. Ipse mͥ & imperauit.
ut ꝓ eode̾ apua religionẽ tuã postulator accedã.
ttabeat gͥ queso ueuiam. quẽ nec turbatis undis
equus caruit. nec gurges altus absorbuit. quẽ
as̃ eruit. & aqua seruauit. Ualcat apudte epi¬
stolaris ista rogo suggestio. frisenim ut dep̾cor
abira dñi alienus. quociens petitus ate offensus
ñ fuerit augustinus. sa pł epła sc̃i aug̃

Expanded text:
nec statim licuit reverti profecto: maris enim tumor nec statim licuit reverti profecto: maris enim tumor increscens reversuro transitum denegavit. Hoc illos tuos vigilantissimos sensus latere non potuit: iram ratio provocavit, culpa juvenem suasit ad fugam; sed felix fuga est quae currit ad vitam. Memoratus Gudila ad patronum tuum sanctum Stephanum primum martyrem confugit. Ipse mihi et imperavit, ut pro eodem apud religionem tuam postulator accedam. Habeat igitur, quaeso, veniam; quoniam nec turbatus undis equus corruit, nec gurges altus absorbuit, quem Deus eruit et aqua servavit. Valeat apud te epistolaris ista, rogo, suggestio: eris enim, ut deprecor, ab ira Domini alienus, quoties petitor a te offensus non fuerit Augustinus. EPISTOLA IX.
Abbreviated transcription (Latin):
magnifico filio bonifacio. augustinus
ep̃s. Dum quodam in locopositus tuȩ
eximietatis transitum placuit meis aspectibus tuȩ
sublimitatis mitis ille ac t̾ribilis gressus. Sed post¬
quam illud leuigatum sacro chrismate caput
portam cum paucis ciuitatis exciuit. subito uo¬
munt equites domus. ciuitas fundit exercitum.
strepunt arma. concrepant tubȩ contis crispatȩ.
uentis tuphȩ dependent. ferreȩ tunicȩ uiroꝵ
fortium membra constringunt. sesforis & equi
renibus setigera theca uestitus intensus geritur
arcus. Pulchra cuncta conspexi. nichil melius
bonifacio comite uidi. Sed postquã ad palmasut
comperi tua sublimitas uenit. ad illum breuis
quidem sed plenum sepe periculis maris transi¬
tum ꝗd ua aliquando naue transitur. p̃cepe¬
ras matutino tempore transmeare. ne noctisob¬
scuritas mali aliquid ꝓcuraret. Gudila exximie¬
tatis tuȩ fidelissimus seruus. equo ipsius maris
dum natat in brachio int̃dicti litoris tetigit oras.

Expanded text:
magnifico filio BONIFACIO, AUGUSTINUS episcopus. Dum quodam in loco positus tuae Eximietatis transitus intuerer, placuit meis aspectibus tuae Sublimitatis mitis ille ac terribilis gressus. Sed postquam illud levigatum sacro chrismate caput portam cum paucis civitatis exivit, subito vomunt equites domus, civitas fundit exercitum, strepunt arma, concrepant tubae, contis crispatae ventis stupae dependent, ferreae tunicae virorum fortium membra constringunt, sessoris et equi renibus setigera theca vestitus, intensus geritur arcus: pulchra cuncta conspexi, nihil melius Bonifacio comite vidi. Sed postquam ad Palmas, ut comperi, tua Sublimitas venit, ad illum brevem quidem, sed plenum periculis maris transitum, quod vix aliquando nave transitur, praeceperas matutino tempore transmeare, ne noctis obscuritas mali aliquid procuraret. Gudila Eximietatis tuae fidelissimus servus, equo vectus, ipsius maris dum natat in brachio, interdicti littoris tetigit oras,
Abbreviated transcription (Latin):
omino beatissimo & uenerabili scõ pa¬
tri augustino. bonifacius. Furens para
toꝙ obiuo bello. sc̃itatis tuȩ frangor imperio.
Godilam fortissimun semꝑ quem uolo uiuere
uirum. metuone eum aliquando iuuentutis
suꝑ leuitas faciat interire. Potest quidẽ p̃cin¬
ctus armis. quantos inimicos reppererit tru¬
cidare. Sed apud belligeros iuros. uictus dr̃
uictor occisus. Nam equo uictus maris brachiũ
qd natando ꝑreocit. luxuriȩ ñ fuerat sed uirtu¬
tis. Arbitror enim qd nocte cogitarit aliquid
hostibus facere. cui sole ingresso finis diei consi¬
lia parata subduxrit. hoc uͦ dolui qđ natatio¬
ne longissima ab equo posset & aquis occidi.
lt iuibes gͦ sc̃i beatiq stephani imperata iuissa
ur̃a refero. Spondeo enim ipsiꝙ tibiq qđ gudi¬
la uobis ẽ uibentibus ueniȩ condonatus.

Expanded text:
omino beatissimo et venerabili sancto patri AUGUSTINO episcopo, BONIFACIUS. Furens parco, qui obvius bello Sanctitatis tuae frangor imperio, Gudilam fortissimum semper quem volo vivere virum, metuo ne eum aliquando juventutis suae levitas faciat interire. Potest quidem praecinctus armis, quantos inimicos repererit, trucidare. Sed apud belligeros viros victus dicitur victor occisus. Nam equo vectus maris brachium quod natando perrexit, luxuriae non fuerat, sed virtutis. Arbitror enim quod nocte cogitarit aliquid hostibus facere; cui, sole ingresso, finis diei consilia parata subduxit. Hoc vero dolui, quod natatione longissima ab equo posset et aquis occidi. Ut jubes ergo, sancti beatique Stephani imperata jussa vestra refero. Spondeo enim ipsi tibique, quod Gudila vobis est jubentibus veniae condonatus.
Abbreviated transcription (Latin):
opera lrgis quȩ sunt inur teribus sacram̃tis & nc̃
reuelato testañto nouo ñ obseruantur a xp̃ianis.
sicutir᷑ circumeisio p̃putu & sabbati carnalis
uacatio & a quibusdam escis abstentio. & pecoꝵ
in sacrificiis inmolatio. & neomenia & azimũ
& cetera huiusmodi. uerum etiam illud quod
in lege dictum ẽ ñ concupisces. qđ utiq etiam
xp̃i anis nullus ambigit eẽ dicendum. ñiusti¬
ficat hominem nisi ꝑfidem iħu xp̃i. & grãm¬

Expanded text:
opera legis, quae sunt in ueteribus sacramentis et nunc opera legis, quae sunt in ueteribus sacramentis et nunc reuelato testamento nouo non obseruantur a Christianis, sicuti est circumcisio praeputii et sabbati carnalis uacatio et a quibusdam escis abstentio et pecorum in sacrificiis immolatio et neomenia et azymum et cetera huius modi. uerum etiam illud, quod in lege dictum est: Non concupisces, quod utique etiam Christianis nullus ambigit esse dicendum. non iustificat hominem nisi per fidem Iesu Christi et gra
Abbreviated transcription (Latin):
omino beatissimo fr̃i & coepo cum.
assellico. augustimis in dño salutẽ
litteras sc̃itatiftuȩ quas aduenerabi¬
lein senem donatianum de cauendi uida¬
ismi disceptatione misisti. ad me ipse digna¬
tus ẽ mutere. atꝙ ut eis responderẽ peten¬
douehemͣtus impeirauit. Quem ueritus c̃¬
temnere ut possum dño adiuuante respon¬
deo gratum ex istimans etiam caritati tuę
qđ ad te scribendo illi iubenti quẽ ꝓsuisme¬
ritis ambo ueneramur obtemperare ñren¬
nuii. X pͣianos mnaxime eaogentibus ueni¬
entes uidarzare ñ oportere. paulus apłs
docet ubiart. Drxipetro coram omibꝰ. Si
tu cum sisudeus gentilit᷑ & ñuidaice uiuis.
quem admodum gentes cogis uidarzare .¬
Et secutus adiunit. Nosnatura uidei. &
ñ ea gentibus peccatores. Scientes autem
qm̃ ñ iustificatur homo ex operibus legis
dimus. ut iustificemur ꝑfidem x p̃i & nͣea¬
oprribus legis. qm̃ ex operibus legis ñ iusti¬
ficabitur omnis caro. Non solum autẽ illa

Expanded text:
OMINO BEATISSIMO FRATRI ET COEPISCOPO ASELLICO AUGU - STINUS IN DOMINO SALLTEM. Litteras sanctitatis tuae, quas ad uenerabilem senem Donatianum de cauendi ludaismi disceptatione misisti, ad me ipse dignatus est mittere atque, ut eis responderem. petendo uehementius imperauit. quem ueritus contemnere. ut possum. domino adiuuante respondeo gratum existimans etiam caritati tuae, quod ad te scribendo illi iubenti, quem pro suis meritis ambo ueneramur. obtemperare non rennui. Christianos maxime ex gentibus uenientes iudaizare non oportere Paulus apostolus docet, ubi ait: Dixi Petro coram omnibus: \'Si tu, cum sis Iudaeus, gentiliter et non Iudaice uiuis, quem ad modum gentes cogis iudaEt secutus adjunxit: Nos natura Judaei, et non ex Gentibus peccatores. Scientes autem quoniam non justificatur homo ex operibus Legis, didimus, ut justificemur per fidem Christi, eoperibus legis. quoniam ex operibus legis non iustificabitur omnis caro. Xon solum autem illa
Abbreviated transcription (Latin):
omino insigni merito sublimi filio faciu¬
bomifacio. augustinus ep̃e. Uir illustris¬
simus castinus sacram̃to se ꝓdidit. quod
Sit ab omni culpa & erroribus alienus. Quem
tibi ut dicit federatus ille sonia adhuc te inpala¬
tio posito falfis suggestionibus concitabat. Sed
ne totum qđ tunc agebatur mittatur inmedi¬
um. detur ꝓlixitati compendium. Dauid ille
opilio regnum parcendo inimicis obtinuit. de̾p̃c
ꝓuideis qui eum crucis patibulo confixerunt
patrem neirasceretur rogauit. & indignis ho¬
minibus ueniam misericors condonauit. Crede
gͥ homini qui mͥ fidele tradidit sacram̃tum.
& querit me pollicente tua defensione uitae
subsidium. Scio enim qđ eiussalutis mͥ ꝓmissa
nobis ẽ bellum. uunici mucro nr̃a pectora pul¬
sat. Dõ funde p̃cesut soles. tuasit nobis co¬
mesoratio. Rauca bucina. t̃rifica tuba. puto
qđ &. sidera t̾reat. Hostium clamor immanis
adeꝰ sedhis ñtremur. Nouimus enim ista ñho¬

Expanded text:
omino insigni meritoque sublimi Filio BONIFACIO, AUGUSTINUS episcopus. Vir illustrissimus Castinus sacramento se prodidit, quod sit ab omni culpa et erroribus alienus. Quem tibi, ut dicit, foederatus ille Sonia, adhuc te in palatio posito, falsis suggestionibus concitabat. Sed ne totum quod tunc agebatur, mittatur in medium, detur prolixitati compendium. David ille opilio regnum parcendo inimicis obtinuit. Christus pro Judaeis, qui eum crucis patibulo confixerunt, Patrem, ne irasceretur, rogavit, et indignis hominibus veniam misericors condonavit. Crede igitur homini, qui mihi fidele tradidit sacramentum, et quaerit, me pollicente, tua defensione vitae subsidium. Scio enim quod ejus salutis mihi promissa st bellum. Inimici mucro nostra pectora pulsat: Deo funde preces, ut soles, tua sit nobis comes oratio. Rauca buccina, terrifica tuba, puto quod et sidera terreat; hostium clamor immanis est, sed his non terremur: novimus enim ista non ho
Abbreviated transcription (Latin):
ficent patrem nr̃m qui incęlis ẽ. Ninc ẽ qđ il¬
le fortissimus uistitiꝑ dilector exclamat. Quis
nos separabit a caritate xp̃i : Tribulatio.
an angustia. an ꝑsecutio. an fames. annudi¬
tas. anpericulum. angladius: Sicut scriptũ

Expanded text:
ficent patrem nostrum, qui in caelis est. Hinc est, quod ilficent patrem nostrum, qui in caelis est. Hinc est, quod ille fortissimus iustitiae dilector exclamat: Quis nos separabit a caritate Christi? tribulatio? an angustia? an persecutio? an fames? an nuditas? an pericu
Abbreviated transcription (Latin):
exhibete membra ur̃a deseriure uistitiȩ in
scĩficationẽ. Quidẽ enim sicut illud ita & hoc.
nifi quẽadmodum ad peccandum nullus uos
cogebat timor. sedipsuis libido uoluptasq
peccati. sic ad iuste uiuendum ñuos supplicu
metus urgeat. sed ducat delectatio caritasq
iusttae: Et hȩc quidẽ quantum michi uide¬
tur ñdum ẽ ꝑfecta. sed quodammͦ adulta iusti
issent. ẜlus quippe seruitutis iustitȩ. quã
peccato solent homines exhibere. Nam pena
corporis & siñ auoluntate tam̃ reuocat ab
opere peccati. nrc facile quisq ẽ qui palam
connnittat. qđ illicitam & immundam ꝑci¬
piat uoluptatem. si cruciatus uindictȩ cer¬
tum ẽ continuo secuturos. Iustiut aũ sic aman¬
da ẽ. ut ab eiuis operibus etiam penȩ corporis
nos cohibere ñdebeant. atq int̃ manus etiã
erudelium inimicoꝵ luceant opera ur̃a corã
hominibus. ut quibus placere possunt glori¬

Expanded text:
exhibete membra uestra deseruire iustitiae in exhibete membra uestra deseruire iustitiae in sanctificationem. quid est enim \'sicut illud ita et hoc\' nisi quem ad modum ad peccandum nullus uos cogebat timor sed ipsius libido uoluptasque peccati, sic ad iuste uiuendum non uos supplicii metus urgeat, sed ducat delectatio caritasque iustitiae? et haec quidem, quantum mihi uidetur, nondum est perfecta sed quodam modo adulta iustitissent. plus quippe seruitutis debetur iustitiae, quam peccato solent homines exhibere. nam poena corporis etsi non a uoluntate tamen reuocat ab opere peccati nec facile quisque est, qui palam committat, quo inlicitam et inmundam percipiat uolup-; tatem, si cruciatus uindictae certum est continuo secuturos. iustitia uero sic amanda est, ut ab eius operibus etiam poenae corporis nos cohibere non debeant atque inter manus etiam crudelium inimicorum luceant opera nostra coram hominibus, ut, quibus placere possunt, glori
Abbreviated transcription (Latin):
quis dubitauerit qđ eam si posset auferret:
Ac ꝑhoc quomͦ ustus ẽ iustitiȩ talis inimicus. ut
eam si potestas deuir p̃cipientẽ auferat. nocom¬
minantẽ ut uidicantem ferat: In imicus gͦ ui¬
sticiȩ ẽ. qui penȩ tuore ñ peccat. amicus autẽ
erit. siruis amore ñ peccet. Tunc enim uere
timebit procare. Nam qui gehennas metuit.
ñ peccare metuit sed ardere. Ille autẽ peccare
metuit. qui peccatum ipsum sicut gebennas
odit. Ipsee̾ timor dñi castus. ꝑmanens in se¬
culum scłi. Namille timor penȩ torm̃tum
babet. & nͣeͣ in caritate. eumq ꝑfecta cari¬
tas foras mutit. Tantum porro quisq pecca¬
tum odit. quantum iustitiam diligit. qđ ñ
poterit lege t̃rente ꝑlitteram. sed spu sanan
te ꝑgrãm. Tunc fit qđ apłs admonet. huma¬
num dico. ꝓpt̾ infirmitatẽ carnis ur̃e. Sicut
enim eochibuistis membra ur̃a deseruire im¬
munditie & iniquitati ad iniustitiam. sic nẽ

Expanded text:
quis dubi- 5 tauerit, quod eam, si posset, auferret? quis dubi- 5 tauerit, quod eam, si posset, auferret? ac per hoc quo modo iustus est iustitiae talis inimicus, ut eam, si potestas detur, praecipientem auferat, ne comminantem uel iudicantem ferat? inimicus ergo iustitiae est, qui poenae timore non peccat, amicus autem erit, si eius amore non peccet; tunc enim uere o timebit peccare. nam qui gehennas metuit, non peccare metuit sed ardere; ille autem peccare metuit, qui peccatum ipsum sicut gehennas odit. ipse est timor domini castus, permanens in saeculum saeculi; nam ille timor poenae tormentum habet et non est in caritate eumque perfecta s caritas foras mittit. Tantum porro quisque peccatum odit, quantum iustitiam diligit, quod non poterit lege terrente per litteram sed spiritu sanante per gratiam. tunc fit, quod apostolus admonet: Humanum dico propter infirmitatem carnis uestrae; sicut enim exhibuistis membra uestra deseruire inmunditiae et iniquitati ad iniustitiam, sic nunc
Abbreviated transcription (Latin):
implendã de suis uiribus fidit. ignoransdĩ ui¬
stitiam & suam uolens constituere. iustitȩ dĩ
nͣẽ subiectus. Ac ꝑhoc fit eilex ñ absolutionis
adiutorium. sed uinculum criminis. ñ quia lex
malum ẽ. sed quia peccatum sicut scriptam ẽ
ꝑbonum talibus operatur mortem. Permanda¬
tum enim grauius delinquit. qui ꝑ mandatum
scit quam malum sit ꝗđ amu̾sit. In anit̾ autẽ
putat uictorem se ẽẽ peccati. qui pene timore
ñ peccat. quia & siñimplctur foris negotium
malȩ cupiditatis. ipsa tam̃ mala cupiditas intus
ẽ hostis. Et quis coram do innocens inuenitur.
qui uult fieri qđ uetatur. si subtrahas ꝗd time¬
tur: Ae ꝑhoc in ipsa uoluntate reusẽ: qͥ uult
facere qđ ñ licet firri. sedideo ñ facit. quia im¬
pune ñ potest fieri. Nam quantum in ipso est.
mallet ñc̾e ustitiam. peccata ꝓhibentem atq
punientem. Et utiꝙ simallet ñẽe iustitiam.

Expanded text:
implendam de suis uiribus fidit,\' ignorans dei iuimplendam de suis uiribus fidit,\' ignorans dei iustitiam et suam uolens constituere, iustitiae dei non est subiectus ac per hoc fit ei lex non absolutionis adiutorium sed uinculum criminis, non quia lex malum est, sed quia peccatum, sicut scriptum est, per bonum talibus operatur mortem; per mandatum enim grauius delinquit, qui per mandatum scit, quam malum sit, quod admittit. Inaniter autem putat uictorem se esse peccati, qui poenae timore non peccat, quia, etsi non impletur foris negotium malae cupiditatis, ipsa tamen mala cupiditas intus est hostis. et quis coram deo -innocens inuenitur, qui uult fieri, quod uetatur, si subtrahas, quod timetur? ac per hoc in ipsa uoluntate reus est, qui uult facere. quod non licet fieri, sed ideo non facit, quia impune non potest fieri. nam quantum in ipso est, mallet non esse iustitiam peccata prohibentem atque punientem et utique, si mallet non esse iustitiam,
Abbreviated transcription (Latin):
tibus subdita. Aquo enim quis deuictus ẽ. hiuc
& seruus addictus ẽ. Et siuos filius liberauerit
ait ipse filius di. tunc uere liberi eritis. Lex itaq
docendo & uibendo qđ sine gr̃a impleri ñ potest
homini demonstrat suam infirmitate̾. ut querat
demonstrata infirmitas saluatorẽ. a quo sanata
uoluntas possit qđ infirma ñ posset. Lex gͥ ad¬
ducit adsidem. fides impetrat spm̃ largiorem.
diffundit sp̃c caritatẽ. implet caritas legem.
Ideo lea pedagogus uocatur. sub cuius minacis¬
sima seueritate qui inuocauerit nom dñi sal¬
uus erit. Quomͦ autem inuocabunt inquẽ ñ
crediderunt : dinde ne littera sine sp̃u occidat
plenitudo legis caritas. lta bona ẽ lea illi. qui ea
legitime utitur. Iltitur autẽ legitime. qui in¬
tellegens quare sit data. ꝑeuis comnunationẽ
confugit ad gãm liberantẽ. Nuic gr̃ȩ qua iusti¬
ficatur impus quisquis ingratus uelut ad legẽ

Expanded text:
tibus subdita; a quo enim quis deuictus est, huic tibus subdita; a quo enim quis deuictus est, huic et seruus addictus est, et: Si uos filius liberauerit, ait ipse dei filius, tunc uere liberi eritis. Lex itaque docendo et iubendo, quod sine gratia impleri non potest, homini demonstrat suam infirmitatem, ut quaerat demonstrata infirmitas saluatorem, a quo sanata uoluntas possit, quod infirma non posset. lex igitur adducit ad fidem, fides impetrat spiritum largiorem, diffundit spiritus caritatem, implet caritas legem. ideo lex paedagogus uocatur, sub cuius minacissima seueritate qui inuocauerit nomen domini,! saluus erit. quo modo autem inuocabunt, in quem non crediderunt? proinde, ne littera sine spiritu occidat, Plenitudo legis caritas. ita bona est lex illi, qui ea legitime utitur, utitur autem legitime, qui intellegens, quare sit data, per eius comminationem confugit ad gratiam liberantem. huic gratiae, qua iustificatur impius, quisquis ingratus uelut ad legem
Abbreviated transcription (Latin):
ñ parua ex parte recreemur. tãquã &e nos in ipsis
quietius tranquilliuisq uiuamus. Quamuis etiã
cum molestiȩ in huius uitȩ fragilitate crebrescu.
ẽinam requiem nos desiderare compellunt. Mun¬
dus quippe iste periculosior ẽ blandus quã mole¬
stus. & magis cauendus cum se illicit diligi. quã
cum ammonet cogitq contemni. Nam cum om̃a
quȩ in illo sunt concupiscentia sint carnis & con¬
cupiscentia oculoꝵ & ambitio scłi. sepe etiã his
qui talibus sp̃ualia. inuisibilia. et̾na pponunt.
inserit se t̾renꝑ suauitatis affectus. & delectati¬
onibus suis nr̃a comitatur officia. Quanto enim
sunt caritati futura meliora. tanto sunt infirmi¬
tati uolentiora p̃sentia. Et utinam hi qui eaui¬
dere & gemere nouerunt. uncere & euadere
mereantur. Qd sine dĩ gr̃a nullomͦ uoluntas
implet humana. quia nec libera dicenda est
quãdui ẽ iuncentibus & uincientibus cupidita¬

Expanded text:
non parua ex parte recreemur, tamquam et nos in ipsis non parua ex parte recreemur, tamquam et nos in ipsis quietius tranquilliusque uiuamus. quamuis etiam cum molestiae in huius uitae fragilitate crebrescunt, aeternam requiem nos desiderare compellunt. mundus quippe iste periculosior est blandus quam molestus et magis cauendus, cum se inlicit diligi, quam cum admonet cogitque contemni. nam cum omnia, quae in illo sunt, concupiscentia sint carnis et concupiscentia oculorum et ambitio saeculi, saepe etiam his, qui talibus spiritalia, inuisibilia, aeterna praeponunt, inserit se terrenae suauitatis affectus et delectationibus suis nostra comitatur officia. quanto enim sunt caritati futura meliora, tanto sunt infirmitati uiolentiora praesentia. et utinam hi, qui ea uidere et gemere nouerunt, uincere et euadere mereantur! quod sine dei gratia nullo modo uoluntas implet humana, quia nec libera dicenda est, quam diu est uincentibus et uincientibus cupidita
Abbreviated transcription (Latin):
omino fr̃i sc̃o & desiderabili anasta¬
sio. augustinus in dño salutẽ. Salu¬
tandi sinceritatẽ tuam fidissima
siñscriberem posset caritas tua om̃a quȩ apud
nos aguntur ad discere. Scio enim quantum nos
in xp̃o diligas. quia & tuscis quantum in illo ui¬
cissim diligaris anobis. Et ideo ñ dubitaui te con¬
tristari potuisse. sicos uidisses sinc litteris mris.
quos a nobis ꝓfectos & tanta nobis familiaritate
coniunctos ignorare ñposses. Simul etiã quiaro¬
scriptoꝵ debitor fui. Nam ex quo sumpsi epłãm
tuã. nisinunc primum rescripsisse me nescio.
Tantis enim curis obstricti & distenti sumus. ut
etiã hoc nesciam. llobis autẽ quẽ ad modum sit¬
& utrum uobis aliquã requiem quantum in hac
t̾ra potest dñs p̃stiterit. ualde nosse cupimus.
qm̃ siglorificatur unum membrum. ẽgaudent
om̃a membra. At ꝙita plerumꝙ contingit. ut
dum aliquos fr̃s nr̃os in quantulacumq requie ẽ¬
stitutos in medus nr̃is anxietatibus cogitamus.

Expanded text:
OMINO FRATRI SANCTO ET DESIDERABILI ANASTASIO AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Salutandi sinceritatem tuam fidissima uos, etiam si non scriberem, posset caritas tua omnia, quae apud nos aguntur, addiscere. scio enim. quantum nos in Christo diligas, quia et tu scis, quantum in illo uicissim diligaris a nobis, et ideo non dubitaui te contristari potuisse, si eos uidisses sine litteris meis, quos a nobis profectos et tanta nobis familiaritate coniunctos ignorare non posses, simul etiam quia rescriptorum debitor fui. nam ex quo sumpsi epistulam tuam, nisi nunc primum rescripsisse me nescio; tantis enim curis obstricti et distenti sumus, ut etiam hoc nesciam. Vobis autem quem ad modum sit et utrum uobis aliquam requiem, quantum in hac terra potest, dominus praestiterit, ualde nosse cupimus, quoniam, si glorificatur unum membrum, congaudent omnia membra atque ita plerumque contingit, ut, dum aliquos fratres nostros in quantulacumque requie constitutos in mediis nostris anxietatibus cogitamus,