comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
acrius si personae dignitas ab hac in¬
iuria defendenda sit . Ista int̃ pñ inđ¬
Ineosauctores qui famosos libellos in
contumeliam alterius proposueriñ
extraor dinem usq: ad religationem
Conuitium iudici ab appellatoribus
Maledic tum itemq conuitium
publice factum ad iniuriae uindictã SeN¬
condem natus infamis efficitur.¬
maledictum aut conuitium ingesserit
in iuriarum conuictus famosus efficit᷑.
sed & is cuius opeconsilioue factũ eẽ dr̃.¬
aut contumeliam fecerit si quidem
a trocem in m& allum damnatur si uero
leuem flagellis caesum subpoena uincu¬
lorum tem poralium dominorestitu&.¬
U DEEFFECTUS SENTINTIARĨ ET PINIBUS
Res iudicatȩ uidenturab his quilmpe¬
rium potestatem quehabent uł qui ex
auctoritate eorum inter partesdantur.
Itemq magistratus municipalesusq
ad summam qua lus dicere possunt.
ltemq ab his qui ab imperatore extraor¬
dinem p&untur. ex conpromissoaũt
ludex sumptus rem ludicatam ñ facit

Expanded text:
acrius, si personae dignitas ab hac inacrius, si personae dignitas ab hac iniuria defendenda sit. In eos In eos auctores qui famosos libellos in contumeliam alterius proposuerint, extra ordinem usque ad relegationem tentiarum.Iudici ab appellatoribus Maledictum itemque conuicium publice factum ad iniuriae uindictam condemnatos infamis efficitur.maledictum aut conuicium ingesserit, iniuriarum conuictus famosus efficitur, sed et is, cuius ope consilioue factum esse daut contumeliam fecerit, si quidem atrocem, in metallum damnatur, si uero leuem, flagellis caesus sub poena uinculorum temporalium domino restituitur. De effectu sententiarum et finibus icatae uidentur ab his, qui imperium potestatemque habent uel qui ex auctoritate eorum inter partes dantur, itemque a magistratibus municipalibus usque ad summam, qua ius dicere possunt, itemque ab his, qui ab imperatore extra ordinem petuntur. Ex compromisso autem iudex sumptus rem iudicatam non facit:
Abbreviated transcription (Latin):
cui lib& horum uelsihis omnibus
Quipercalumniam in luriae actionẽ
instituit extraordinem punitur om̃s
enim calumniatores exilii uł in sulȩ
roligatione aut ordinis amissione
Inuriarum non nisi presentes accusare
possunt. Crimenenim quod undictae
aut calum niae iudicium ex pectat.
Fit in iuria contrabo nos mores ueluti siqs
quidue aliud in iuriam publicam con
taminarit in quos grauit̃ anim¬
Qui puero praetextato stuprũ aliud¬
ue flagitium ab ducto ab eo ułcorrup¬
to comite per sua serit mulierem
puel lamue inter pella uerit. quidue
pudicitiae conrum pendȩ gratia fecerit.
donum prȩbuerit precium ue
quo id persuadeat dederit perfecto
flagitio capite punitur. In ꝑfecto
in insulam deportatur. Corrupti
comites sum mo supplitio adsiciunt᷑.¬
quoduulgo canticum dicitur in alte¬
rius infamia conpositum & publice
cantatum tam in eos qui hoc canta¬
uerint quam in eos qui conposuerinT
extra or dinem uindicatur. Eo

Expanded text:
quilibet horum, uel si his omnibus quilibet horum, uel si his omnibus per calumniam iniuriae actionem instituit, extra ordinem punitur: omnes enim calumniatores exilii uel insulae relegatione aut ordinis amissione iuriarum non nisi praesentes accusare possunt: crimen enim, quod uindictae aut calumniae iudicium expectat, Fit iniuria contra bonos mores, ueluti si quidu‹e› aliutaminauerit: in quos grauiter animQui puero praetextato stuprum aliudue flagitium abducto ab eo uel corrupto comite persuaserit, mulierem puellamue interpellauerit, quidue pudicitiae corrumpendae gratia fecerit, donum praebuerit pretiumue, quo id persuadeat, dederit, perfecto flagitio capite punitur, imperfecto in insulam deportatur: corrupti comites summo supplicio adficiuntquod uulgo canticum dicitur, in alterius infamiam compositum et publice cantatum tam in eos qui hoc cantauerint quam in eos qui composuerint, extra ordinem uindicatur: eo
Abbreviated transcription (Latin):
fraternitatem urãm ut siquem quam urm
procausis propriis ubicumq longius com¬
pulerit ambulare necessitas : ametropo¬
bus rogulam petero licentiam debeatis.
nec eum post ponere in ali quo prȩsumatis.
ex cepto si quod non optamus contraeun¬
dem metropolitanum ur̃m uos habere
aliquid causae contingat. ut hoc sedis
a postolicae iudicum hi qui petere festinaNt
licentiam habeant. quod scitis ꝑcanones
etiam antiquorum patrum institu¬
non potuimus praeterire quod sollici¬
tudine diligentiore curandum est
ne prȩter metropolitanorum suorum
lit teras aliqui ad quam lib& ꝓuintiam
audeant proficisci. Quod &iam in omni
genere officii clericalis persingulas
deb& ecclesias custo diri. Et leo adtheo¬
tuae is ordo esse de buerat ut cũ maro
politano tuo de eo quod querendũ ẽẽ
quas ad generalem obseruantiam per¬
tinent omnium dñi sacerdotum nihil
sine primatibus oport& impleri

Expanded text:
atione, quam etiam si quemquam vestrum pro causis propriis ubicunque compulerit ambulare necessitas, ab eodem metropobis regulam petere debeatis, nec eum postponere in aliquo praesumatis; excepto si, quod non optamus, contra eumdem metropolitam vestrum habere vos aliquid causae contingat, ut ob hoc sedis apostolicae judicium ii qui petere festinant, licentiam habeant, quod scitis per canones etiam antiquorum patrum institunon potuimus praeterire quod sollicitudine diligentiore curandum est, ne praeter metropolitanorum suorum litteras aliqui episcopi ad quamlibet provinciam audeant proficisci, quod etiam in omni genere officii clericalis per singulas debet ecclesias custodiri. « Et tuae is orpolitano tuo primitus de eo quod quaerendum esse quae ad generalem observantiam pertinent omnium Domini sacerdotum, nihil sine primatibus oportet inquiri
Abbreviated transcription (Latin):
dicto fratre ad ex cludendam cupiditatẽ
quem ad modum ꝑhibuit ambitionis
alienȩ ꝓxime est ep̃s consecratus. sed
sta tutae correctionis formaperma
neat ut adunius antistitis prȩdicta
loca rogimen reuertantur. quȩ induos
diuidi non decuit sacer dotes
Dsuos in colomes custodiat dilectis simi fr̃¬

Expanded text:
dicto fratre, ad excludendam cupiditatem, dicto fratre, ad excludendam cupiditatem, quemadmodum perhibuit, ambitionis alienae, proxime est episcopus consecratus: sed statutae correctioneat, ut ad unius antistitis praedicta loca regimen revertantur, quae in duos dividi non decuit sacerdotes. Dominus vos incolumes custodiat, dilectissimi fr
Abbreviated transcription (Latin):
exequi noluis sequi meruit : tamen
tationibus esse non dob& Ita urãe caritati
cognitionem adnexae quaerimoniae
delegamus ut nihil aduersum uene¬
randos canones nihil contra scaẽ me¬
moriae decessoris mei iudiciũ ualeat
quic quid obreptum nobis esse c̃stiterit
confundi. Nec in alterius prouintia
sacerdotis alterum lus habere per¬
mittimus. quia per hoc non minꝰ
in scãrum traditionum delinquitur
sanctiones quam in in iuriam ipsius
dñi prosilitur. cuius expectatio fructũ
nr̃iminis terii. non inlatitudine
regionum sed in ad qui sitione ponit᷑
animarum. Hab eat itaq pontisiciũ
frater & co ep̃s noster ingenuus ꝓuin¬
tiaeu ae decuius dudum ab apłica sede ẽ
in licita cossione culpatus. & custoditis
omnibus quae super ecclesiiscemelenensis
ciuitatis uł castellini censis sicut diximꝰ
scae memoriae decessoris mei diffiniuit
auctoritas. nihileccłarum iuri noceat
quod in alterum memoratorum a prȩ¬

Expanded text:
exsequi noluisse qui meruit; tamen exsequi noluisse qui meruit; tamen tationibus esse non debet, ita vestrae caritati cognitionem annexae querimoniae delegamus, ut nihil adversum venerandos canones, nihil contra sanctae memoriae decessoris mei judicium valeat, quidquid obreptum nobis esse constiterit. confundi: nec in alterius provincia sacerdotis alterum jus habere permittimus: quia per hoc non minus in sanctarum traditionum delinquitur sanctiones, quam in injuriam ipsius Domini prosilitur, cujus exspectatio fructus nostri ministerii non in latitudine regionum, sed in acquisitione ponitur animarum. Habeat itaque pontificium frater et coepiscopus noster Ingenuus provinciae suae, de cujus dudum ab apostolica sede est illicita cessione culpatus: et custoditis omnibus, quae super ecclesiis Cemelenensis civitatis, vel castelli Nicaensis, sicut diximus, sanctae memoriae decessoris mei definivit auctoritas, nihil ecclesiarum juri noceat, quod in altera memoratarum a prae
Abbreviated transcription (Latin):
quirecta sapiunt debeat custo diri : tum
praecipue dñi sacer dotibus non ẽ temere
neglegenda : quorum caeteros informari
conuenit in stitutis: Frater igitur & co¬
ep̃s noster in genuus e bridunensis alpiũ
maritimarum prouintiae m&ropoli¬
tani semperhonore subnixus. in prae¬
udicium suum sicut ad nexa declarant:
quaedamnos petente fratre & coep̃o
nr̃o auxanio statuis se cõmemorat.
quȩ uniuersis in hac eadem causa defensi¬
onibus contrairent. si quidem relati¬
onibus in nr̃o iudicio rocens&is quas
frater & co ep̃snoster ueranus ad scãe
memoriae decessorem meum cũ c&eris
ꝓuntiac sacerdo tibus misit & apłi cae
sedis quaetunc directa fuerat respon¬
sione pate facta manifestatum ẽ nihil
poste a debuisse tẽptari. nec in iuriam
srno dalium regularum quicquam
per obreptionem quae ꝓxime facta ẽ
oportere constitui. Nam lic& ex hoc
lam quod a nobis est elicitũ censeatur
infirmum quia exipso in sinuatum est

Expanded text:
qui recta sapiunt, debeat custodiri, tum qui recta sapiunt, debeat custodiri, tum praecipue Domini sacerdotibus non est temere negligenda, quorum caeteros informari convenit institutis. Frater igitur et coepiscopus noster Ingenuus Ebredunensis, Alpium maritimarum provinciae metropolitani semper honore subnixus in praejudicium suum, sicut annexa declarant, quaedam nos, petente fratre et coepiscopo nostro Auxanio, statuisse commemorat, quae universis in hac eadem causa defensionibus contrairent. Siquidem relationibus in nostro judicio recensitis, quas frater et coepiscopus noster Veranus ad sanctae memoriae decessorem meum cum caeteris provinciae sacerdotibus misit, et apostolicae sedis, quae tunc directa fuerat, responsione patefacta manifestum est, nihil postea debuisse tentari, nec ad injuriam synodalium regularum quidquam per obreptionem, quae proxime facta est, oportere constitui. Nam licet et hoc etiam quod a nobis est elicitum censeatur infirmum, quia et ipsum insinuatum est
Abbreviated transcription (Latin):
diligenter quȩ rendum est siꝗd inale
nunc abstulit hoc reformare acsatis¬
facere modis omnibus cõpellatur.
Siaũt differro temptauerit quousq
omne quod de lapid auit uł de substan¬
tia tulit eccłae restituat : In monas¬
terio mittendus est ut sal tẽ coactus
reddat quod male auferre nontimuit:
Quisi forte quod non credimus post
depositionẽ suã inuere cunde acm̃te
peruersa aliquando de episcopatuloꝗ
aut rursus adhoc qualib& ad spiraro
prae sumptio netemptauerit : frater¬
nitatis urãe socontra imꝓbitatẽ lpsius
omnino iugor accendat atq dominici
corporis & sanguinis cõmunione priua¬
tum: in monasterio eum usq addiem
obitus sui ad agendam cur& paeniten¬
tiam r&irudendum. quatenus ꝑp&iaitis¬
celeris maculas dignis discat fletibus
emundare quas magis in in terituanimo
suae nequiter augere de siderat.
Dilectissimis fratribus leontio uerano
Victorio ep̃is. Hilarus papa : Monemur
ratione iustitiae quaelic& ab omnibus

Expanded text:
diligenter quaerendum est, si quid male  eo quod nunc abstulit, hoc reformare ac satisfacere modis omnibus compellatur. Si autem differre tentaverit, quousque omne quod dilapidavit, vel de substantia tulit, ecclesiae restituat, in monasterium mittendus est, ut saltem coactus reddat quod male auferre non timuit. Qui si forte, quod non credimus, post depositionem suam inverecunde ac mente perversa aliquid de episcopatu loqui atque rursus ad hoc qualibet aspirare praesumptione tentaverit, fraternitatis vestrae se contra improbitatem ipsius omnino vigor accendat, atque dominici corporis ac sanguinis communione privatum in monasterium eum usque ad diem obitus sui ad agendam curet poenitentiam retrudendum, quatenus perpetrati sceleris maculas dignis discat fletibus emundare, quas magis in interitu animae suae nequiter augere desiderat.Dilectissimis fratribus Leontio, Verano, et Victuro episcopis, Hilarus papa. Movemur ratione justitiae, quae licet ab omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
Damnati sorui siue postsententiam
siue ante sententiam domino rum
facinora confessissint nullomodo
audiuntur nisi forte eos deferant
SEAT In criminibus eruendis questio quidem
adhib&ur sed non statim a tormentis
incipiendum est . Ideoq prius argum̃tis
quaerendum & sisuspitione aliquareus
urgeatur adhibitis tormentis de socus
& sceleribus suis confiteri conpellitur.¬
plurimirei Ita audien disunt ut ab eo
primum incipiatur quitimidior & te¬
nere a&atis esseuideatur. Ista int̃pũ inđ¬
XUII. OETESTIB: Suspec tos gratiȩ
testes & eos uel maxime quos accusator
dedomo produxerit ueluitae humilita¬
tis infamarit. inter rogari non placuit.
intesteenim & uitȩ qualitas ex pectari
natum inuititestes interrogari non
seinuicem parentes & liberi itemq
liberi nec uolentes ad testimonium
admitten disunt quia rei uerȩ testi¬
monium uecessitudo personarum
plerumq corrumpit. INTERO¬

Expanded text:
Damnati serui, siue post sententiam siue ante sententiam dominorum facinora confessi sint, nullo modo audiuntur, nisi forte reos deferant s In criminibus eruendis quaestio quidem adhibetur: sed non statim a tormentis incipiendum est, ideoque prius argumentis quaerendum, et si suspicione aliqua reus urgueatur, adhibitis tormentis de sociis et sceleribus suis confiteri compellitur.plurimi rei ita audiendi sunt, ut ab eo primum incipiatur, qui timidior et tenerae aetatis esse uideatur. ì Reus ur. De testibus Suspectos gratiae testes, et eos uel maxime, quos accusator de domo produxerit uel uitae humilitas infamarit, interrogari non placuit: in teste enim et uitae qualitas spectari natum inuiti testes interrogari non se inuicem parentes et liberi, itemque liberti nec uolentes ad testimonium admittendi sunt, quia rei uerae testimonium necessitudo personarum plerumque corrumpit. Te
Abbreviated transcription (Latin):
intellectum & possibilitatẽ donauerit.
Et si perfragilitatem contra hocmihi
sub reptum suerit cum hoc recognouero
uoluntariae illud emendare curabo
ordinis qui ad suerunt hoc capitulum
& uobis cum condidimus & ei subscriptimꝰ
unus quis que prositendo. Quantũ scicro
& put uero dño adiuuante absq ullado lo¬
sitate aut sedutione & consilio & auxilio
secundum meum minis terium & scđm
meam personam fidolis uobis adiutorero
ut illam potestatem quam in regionomino
& regno uobis ds̃concessit ad ipsius uolun¬
tatem & adur̃am ac fidelium ur̃o rum
saluationem cum debito honoro &iu
gore tenero & gubernare posiitis.

Expanded text:
intellectum et possibilitatem donaverit. intellectum et possibilitatem donaverit. Et si per fragilitatem contra hoc mihi subreptum fuerit, cum hoc recognovero, voluntarie illud emendare curabo. ordinis qui adfuerunt, hoc capitulum, et vobiscum condidimus, et ei subscripsimus unusquisque profitendo: Quantum sciero et potuero, Domino adjuvante, absque ulla dolositate, aut seductione, et consilio et auxilio, secundum meum ministerium, et secundum meam personam fidelis vobis adjutor ero, ut illam potestatem, quam in regio nomine et regno vobis Deus concessit, ad ipsius voluntatem, et ad vestram ac fidelium vestrorum salvationem, cum debito honore et vigore tenere et gubernare possitis.
Abbreviated transcription (Latin):
imperatores & prae decessores acprogeni
natio seruaturam se & uerbo & subscripti¬
one promisit in carisiaco ubi hoc capitu¬
lum consultu ac consilio fidelium ur̃oꝵ
distis & ei subscripsistis dicentes. Quantũ
sciero & rationabiliter potuero d nõ
adiuuante unum quem que ur̃m scđm
suum ordinem & personam honorabo
& saluabo & honoratum ac saluatum
absque ullo dolo &dam natione uł de¬
ceptione conseruabo & unicui que
comp&entem legem & iustitiã conser¬
uabo & qui illam necesse habuerit
& rationabiliter p&ierit rationabilẽ
miseri cordiam ex hibeo. sicut sidelis
rex suos fideles perrectum honorare
& saluare & unicuique comp&entem
legem & iustitiam in uno quoq: ordine
conseruaro : & indigentibus & rationa¬
bi liter petentibus rationabi lẽmiseri¬
cordiam deb& inpendere. Et ꝓnullo
homine ab hoc quantum dimit tit
humana fragilitas perstudiũ aut mali¬
uolentiam uł alicuius in debitũ horta¬
mentum deui abo : quantum mihidĩ

Expanded text:
imperatores et praedecessores ac progeniimperatores et praedecessores ac progeninatio servaturam se et verbo et subscriptione promisit in Carisiaco, ubi hoc capitulum consultu ac consilio fidelium vestrodistis, et ei subscripsistis dicentes: Quantum sciero et rationabiliter potuero, Domino adjuvante, unumquemque vestrum, secundum suum ordinem et personam, honorabo et salvabo, et honoratum ac sdolo et damnatione vel deceptione conservabo. Et unicuique competentem legem et justitiam conservabo. Et qui illam necesse habuerit, et rationabiliter petierit, rationabilem misericordiam exhibebo, sicut fidelis rex suos fideles per rectum honorare et salvare, et unicuique competentem legem et justitiam in unoquoque ordine conservare, et indigentibus et rationabiliter petentibus rationabilem misericordiam debet impendere. Et pro nullo homine ad hoc, quantum dimittit humana fragilitas, per studium aut malivolentiam, vel alicujus indebitum hortamentum deviabo, quantum mihi Deus
Abbreviated transcription (Latin):
sollicitudo a regeregum & aequissimoludicedõ
ut in directione cordis iudicium iudic&
constituta prouide solliciteq: studeredeb&
ut tales iudicescum ep̃is ad causam inter
eccłasticos & saeculares dirimen da meligat
& constituat. qui religiosi sint & dm̃timeant
et non muneris premio non fauoris uł ꝓ¬
pinquitatis aut amicitiae gratiam. non
indebitae subiectionis obsequio non alterius
partisodio personam accipiant in iudicio.
sed absque contentione acliuore sicut ipsa
ueritas dicit non secundum faciem sediustũ
iudicium iudicent. & hoc non in publico
iudicii loco sed in priuato. quia ep̃i non in
consistorio regum non in p̃torio ludicũ.
nec nisi ab ep̃is aut insy nodo aut in pri¬
uato loco a primatibus deputatorum
aut ase electorum iudicum iudicio debent
aut possunt regularit̃ iudicari. & prae¬
texato modo su pradictas legestã publicas
quam ecclesi asticas in suis temporibus
seruaridecreuisse didicimus antiquos

Expanded text:
sollicitudo, a Rege regum et aequissimo judice Deo ut in directione cordis judicium judicet constituta, provide solliciteque studere debet, ut tales judices cum episcopis ad causam inter ecclesiasticos et saeculares dirimendam eligat et constituat, qui religiosi sint et Deum timeant, et non muneris praemio, non favoris vel propinquitatis aut amicitiae gratia, non indebitae subjectionis obsequio, non alterius partis odio, personam accipiant in judicio, sed absque contentione ac livore, sicut ipsa Veritas dicit, non secundum faciem, sed justum judicium judicent: et hoc non in publico judicii loco, sed in privato, quia episcopi, non in consistorio regum, non in praetorio judicum, nec nisi ab episcopis, aut in synodo, aut in privato loco, a primatibus deputatorum aut a se electorum judicum judicio debent aut possunt regulariter judicari. Et praetaxato modo supradictas leges, tam publicas quam ecclesiasticas, in suis temporibus servari decrevisse didicimus antiquos
Abbreviated transcription (Latin):
dehis quilegem obseruare contẽpserint
ut perfide iussores ad praesentiam regis
deducantur. De his uero qui romanis
legibus iudicantur decr&um ẽ ut qui
perca lumniam in iuriae actionẽ insti
tuit extra or dinẽ puniatur. Omnes enĩ
calumniatores exilii uel in sulae religa¬
tione aut or dinis a missione puniri placuit.

Expanded text:
de his qui legem observare contempserint, de his qui legem observare contempserint, ut per fidejussores ad praesentiam regis deducantur. » De his vero qui Romanis legibus judicantur, decretum est: « Ut qui per tuit, extra ordinem punitur: omnes enim calumniatores exilii uel insulae relegatione aut ordinis amissione puniri placuit.
Abbreviated transcription (Latin):
tormentanisi cum derebus hereditari is
quaeritur non adhibentur. Alias autem
iure iurando aut testibus explicantur:¬
&si cp̃snoluerit suisco ep̃is ac iudicibus a se
electis uł a primatibus deputatis oboedire.
a fricani concilii iudicium sust inebit quo
dicitur. Auidicibus aũt quos communis
consensus elegerit non liceat prouocari
& quis quis probatus fuerit procontumacia
nolle obtemperare iudicibus. cum hoc pri¬
mae saedis ep̃o fuerit probatum : d& litteras
ut nullus ei communic& ep̃orum donec
obtem per&: Et silaicus quaerens contra
ep̃m noluerit oboedire iudicibus. a prin¬
ciperei publicae & eccłae tutore acdefen¬
pitulis imperialibus scriptum est libro
secundo : De his qui iniuste suꝑ alios que¬
relas faciunt ut si in de conuicti fuerint
propter illam calumniam secundũ legẽ
& aequitatẽ iustitiam reddant &inlibro
tertio scriptum hab&ur. Dehis qui causã
iudicatam rep&ere presumunt. sed &

Expanded text:
tormenta, nisi cum de rebus hereditariis quaeritur, non adhibentur: alias autem iureiurando aut testibus explicanturEt si episcopus noluerit suis coepiscopis ac judicibus a se electis, vel a primatibus deputatis obedire, Africani concilii judicium sustinebit, quo dicitur: « A judicibus aut quos communis consensus elegerit, non liceat provocari; et quisquis probatus fuerit pro contumacia nolle obtemperare judicibus, cum hoc primae sedis episcopo fuerit probatum, det litteras ut nullus ei communicet episcoporum, donec obtemperet. » Et si laicus quaerens contra episcopum noluerit obedire judicibus, a principe reipublicae, et Ecclesiae tutore ac defenpitulis imperialibus scriptum est, libro secundo: « De his qui injuste super alios querelas faciunt: ut si inde convicti fuerint, propter illam calumniam secundum legem et aequitatem justitiam reddant. » Et hinc libro tertio scriptum habetur: « De his qui causam judicatam repetere praesumunt, sed et
Abbreviated transcription (Latin):
pondere compellat: quã formã &iã
circa ep̃orũ ꝑsonã obseruario porte¬
recensem ut in buice ordinis homi¬
nes actionẽ ꝑ uassionis & atrocium
iniuriarũ dirigi necesse fuerit ꝑ
ꝓcuratorẽ solẽ nit̃ ordinatũ apud
udicẽpublicũ int̃ leges & iura con¬
fligant iudicati exitũ ad mandato¬
rt̃ sine dubio reuersurũ qđ his religio¬
nis & sacerdotii ueneratione ꝑmit

Expanded text:
ere conpellat. Quam formam etiam circa episcoporum personam observari oportere censemus, ut, si in huiusce ordinis homines actionem pervasionis et atrocium iniuriarum dirigi necesse fuerit, per procuratorem sollemniter ordinatum apud iudicem publicum inter leges et iura confligant, iudicati exitu ad mandatores sine dubio reversuro. Quod his religionis et sacerdotii veneratio
Abbreviated transcription (Latin):
conss. Istalex ideo int̃pretatanonẽ.
quia sequens subtitulo de epis copali
iudicio & de diuersis negotiis & detri¬
cennio loquitur. & om̃a quȩ hic cõpre¬
hensa non sunt euidenter hab& ex¬

Expanded text:
. Ista lex ideo interpretata non est, quia sequens sub titulo 'de episcopali iudicio et de diversis negotiis' et de tricennio loquitur et omnia, quae hic conprehensa non sunt, evidenter habet ex
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ accusari unũ quẽq ꝑ alterũ non
oport& ui delic& ut iustitia & ae qui¬
tate quanotus es in iudice punias si
in noxius uerberauit officiosi fortus¬
si conticuit quod cedi decuriones
innoxios non licer&: dat̃ prđ &ł maĩ¬

Expanded text:
quoniam accusari unumquemque per alterum non quoniam accusari unumquemque per alterum non oportet: videlicet ut iustitia et aequitate, qua notus es, in iudice punias, si innoxios verberavit, in officio, si fortasse conticuit, quod caedi decuriones innoxios non liceret. Dat. prid. ka
Abbreviated transcription (Latin):
et theodosius ãa admarinianũ uc̃ his paniarũ
uiuel interniciui exerit actionẽ
Quł crim̃ sus pectȩ mortis inten¬
dit non prius cuius quã caput ac¬
cusatione puls& quã uinculo legis
adscriptus pariceperit pene con¬
dicione uirgare ita ut &iam.
Seruus siquis crediderit accusan¬
dus non prius admiserorũ torm̃¬
ta ueniatur quã se accusator
uinculo inscriptionis adstrixerit ad¬
p&endorũ enĩ causa seruorũ autdis¬
pendium facultatũ ẽ aut poena do
periculosa uł capitali obiectioꝰ¬
nepulsauerit non prius aiudicibꝰ
audiatur quã se similẽ poenam
quã reo intendit conscripserit subiꝰ¬
turũ & siseruus alienus accus andus
ẽẽ crediderit sesimili inscriptione
constringat futurũ ut supplicia
in nocentũ seruorũ aut poena capitis
sui aut facultatũ amissione cõpen
noscant non eun dicatis suffragus
decr&orũ sed lite suis nominib: ins¬
tituta in lustris & magnificȩ celsi¬
tudinis tuae ad eundã potestatẽ

Expanded text:
eodosius AAA. ad Marinianum vicarium Hispaniae. Qui vel internecivi exserit actionem vel crimen suspectae mortis intendit, non prius cuiuscumque caput accusatione pulset, quam vinculo legis adstrictus pari coeperit poenae condicione iurgare, ita ut etiam servos si quis crediderit accusandos, non prius ad miserorum tormenta veniatur, quam se accusator vinculo inscribtionis adstrinxerit. Adpetendorum enim causa servorum aut dispendium facultatum est aut poena dompericulosa vel capitali obiectione pulsaverit, non prius a iudicibus audiatur, quam se similem poenam, quam reo intendit, conscripserit subiturum: et si servos alienos accusandos esse crediderit, se simili inscriptione constringat: futurum ut supplicia innocentum servorum aut poena capitis sui aut facultatum amissione conpensnoscant non emendicatis suffragiis decretorum, sed lite suis nominibus instituta inlustris et magnificae celsitudinis tuae adeundam potestatem,
Abbreviated transcription (Latin):
priuilegia quae eccłis & clericis legum
decernit auctoritas. hac quoq p̃cepti¬
one scã & inuio lata permanere decernim
atq: hoc ipsis praecipuum ac singulare
deferimus. ut quaecumq: denobis adec¬
đam tantum pertinentium specialit̃
fuerint imp&rata : non percoronatos
sed peraduocatos eorum arbitratui
& iudicibus in notescat & sortia tur
effectum. Dacerdo tes uero prouintiae
erunt solliciti. ne sub hac scilic& priui¬
legii excusatione & ĩam contraeorũ
utilitatem ali quid his inferatur in¬

Expanded text:
Privilegia, quae ecclesiis et clericis legum decrevit auctoritas, hac quoque praeceptione sancta et inviolata permanere decernimus. Adque hoc ipsis praecipuum ac singulare deferimus, ut, quaecumque de nobis ad ecclesiam tantum pertinentia specialiter fuerint impetrata, non per coronatos, sed ab advocatis eorum arbitratu et iudicibus innotescant et sortiantur effectum. Sacerdotes vero provinciae erunt solliciti, ne sub hac scilicet privilegii excusatione etiam contra eorum utilitatem aliquid his inferatur in
Abbreviated transcription (Latin):
destruant. INC̃R Valentinianus
augustus firmino pp̃o & patricio
Deepiscopali udicio diuersorũ sepe
causatio ẽ nculterius quȩ rella pro¬
cedat necesse ẽ psenti lege sancin
ltaq cũ in t̃clericos uirgiũ uertit᷑
et ipsis litigatorib: conuenit habe¬
at ep̃s licentiã udicandi. p̃ eunte
tam̃ uinculo conꝓmissi. quod & de
laicis si consentiant auctoritas nr̃a
ꝑmitut alit̃ eos iudices eẽ ñ pati¬
murnisi uoluntas iurgantium
in t̃posita sicut dictũ est c̃ditione
pͣcedat qm̃ constat ep̃os & pr̃bros

Expanded text:
s. Imp. Valentinianus A. Firmino pp. et Patricio. De episcopali iudicio diversorum saepe causatio est: ne ulterius querella procedat, necesse est praesenti lege sanciri. Itaque cum inter clericos iurgium vertitur et ipsis litigatoribus convenit, habeat episcopus licentiam iudicandi, praeeunte tamen vinculo conpromissi. Quod et de laicis, si consentiant, auctoritas nostra permittit: aliter eos iudices esse non patimur, nisi voluntas iurgantium interposita, sicut dictum est, condicione praecedat, quoniam constat episcopos
Abbreviated transcription (Latin):
testatẽ . Ita tam̃ ut uiduarũ pupillorã
atq pauperũ nec non & dericorũ fupen¬
dia distribuere debeant hoc eis statu¬
mus dari quod lactenus decretũ ẽ:
Reliquum sibi ep̃i uindicent ut sicut
ante a diximus peregrinorũ atq
captiuorũ largitores eẽ possint: illud
&iã ad necu placuit ut si qđ ab sit facul¬
tatẽ ecłȩ nec ñ & diocesos ab aliis
possident᷑ ep̃is. iure sibiuindicent
qđ tricennalis lexcondusit qr & filio¬
rũ nr̃orũ principũ ita emanauit auc¬
toritas ut ultra irginta annos nulli
liceat ꝓid appellare quos legũ tõpus
exlusit. Data iduum maiarũ asterio

Expanded text:
testatem; ita tamen ut viduarum, pupillorum, testatem; ita tamen ut viduarum, pupillorum, atque pauperum, nec non clericorum stipendia distribuere debeant. Hoc eis etiam statuimus dari, quod hactenus decretum est. Reliquum sibi episcopi vindicent, ut sicut ante diximus peregrinorum atque captivorum largitores esse possint. Illud etiam adnecti placuit, ut si quod absit facultapossidentur episcopis, jure sibi vindicent quod tricennalis lex conclusit, quia et filiorum nostrorum principum ita emanavit auctoritas, ut ultra triginta annos nulli liceat pro eo appellare quod legum tempus excludit. Datum Iduum Maiarum, Asterio
Abbreviated transcription (Latin):
dos fuerit iudicatũ: Siquis dominus
duorũ fuerit prȩdiorũ & de una posẽs¬
sione ad aliã quȩ iuris sui ẽ mancipia
originaria uł colonaria transtulerit
& ad diuersos dominos fundusuterq
ꝑuenerit : nihil contra ordina domini
prioris aliunde trans latis mancipus
rep&ere aut pulsa rep̃sumat sed cui
aut uenditus aũdonatus aũ dimis sus
a gerfuerit. in cũ statũ possideat in t¬
quo ab auctore constat fuis se p̃ceptũ:
Decolonorũ uero agnatione id remo¬
ta ambiguitate haclege c̃stat eõ prȩ¬
ceptũ ut scđm legẽ quȩ ad palladiũ
data ẽ de colono & colona int̃ duosdo¬
minos diuidatur agnatio. id ẽ ut
co lonidomin duas partes filiorum
cuit ad necti id ẽ hȩreditatis p&itio
si tam̃ ab auctore cui cõp&ebat fue¬
rit inchoata finalis actio homicidii
furti tutelae gestae. Defugituus
decurialib: ul decollegiatis reuocan¬
dis empti uenditi. locati & c̃ducti
negotiorũ gestorũ mandati prosocio

Expanded text:
dos fuerit iudicatum. Si quis dominus dos fuerit iudicatum. Si quis dominus duorum fuerit praediorum et de una possessione ad aliam, quae iuris sui est mancipia originaria vel coloniaria transtulerit et ad diversos dominos fundus uterque pervenerit, nihil contra ordinationem domini prioris aliunde translatis mancipiis repetere aut pulsare praesumat, sed cui aut venditus aut donatus aut dimissus ager fuerit, in eo eum statu possideat, in quo ab auctore constat fuisse dimissum. De colonorum vero agnatione id remota ambiguitate hac lege constat esse praeceptum, ut secundum legem, quae ad Palladium data est de colono et colona, inter duos dominos dividatur agnatio, id est ut coloni dominus duas partes filiorum cuit adnecti, id est hereditatis petitio, si tamen ab auctore, cui conpetebat, fuerit inchoata finalis actio, homicidii, furti, tutelae gestae, de fugitivis, de curialibus vel de collegiatis revocandis, empti venditi, locati et conducti, negotiorum gestorum, mandati, pro socio
Abbreviated transcription (Latin):
conuentionẽ sciatse contumacis sen¬
tentiã subiturũ id est ut quicquid si ad¬
fuiss& in iudicio ad dicendus erat : pe¬
tentilitigatori quasi uictus exsoluat:
Quicũq aut̃ si ue de agro uł domofuerit
pulsatus sine fide iussione alicuius ca¬
ueatse ad futurũ eẽ iudicium. Nam
si pecuniã quis ab eo rep&at fide iusso¬
remꝓquanti tate pecuniae undepul¬
satur daredebebit side hoc debito uo¬
luerit parare conflictũ : tunctamen
fide iussor ab eorequiri non deb&
quandopulsatus in his locis in quib:
audientia ẽ non minoris debiti ipsi¬
us possessionis habere ꝓbat᷑. Siquis
iudicẽ ꝓ quib: cumq: causis aduersũ
sibi senserit aut habuent forte sus pec¬
tũ uocẽ appellationis exhibeat ut
cum ei successum fuerit integronego¬
tio apud alium udicem amotis dila¬
tionib: possit audiri: In eauero causa
iudiciariȩ potestatis idẽ in lustri appel¬
lari non deb& in quausq ad centũ soli¬

Expanded text:
conventionem sciat se contumacis senconventionem sciat se contumacis sententiam subiturum, id est ut quidquid, si adfuisset in iudicio, addicendus erat, petenti litigatori quasi victus exsolvat. Quicumque autem si de agro vel domo fuerit pulsatus, sine fideiussione alicuius caveat se adfuturum esse in iudicio. Nam si pecuniam quis ab eo repetat, fideiussorem pro quantitate pecuniae, unde pulsatur, dare debebit, si de hoc debito voluerit parare condictum; tunc tamen fideiussor ab eo requiri non debet, quando pulsatus in his locis, in quibus audientia est, non minores debiti ipsius possessiones habere probatur. Si quis iudicem pro quibuscumque causis adversum sibi senserit aut habuerit forte suspectum, vocem appellationis exhibeat, ut, cum ei successum fuerit, integro negotio apud alium iudicem amotis dilationibus possit audiri. In ea vero causa iudiciariae potestati, id est inlustri, appellari non debet, in qua usque ad centum soli
Abbreviated transcription (Latin):
ita ut compl&is triginta & quinq
annis sicut reliquorũ causȩ in fra
triginta annos ita & eorũ infratri¬
ginta & quinq: annorũ spatia con¬
cdudantur : Iupillorũ uero causȩ
uel lites quȩ ante quã aduicesimũ &
quintũ annũ ꝑueniant contestata
fuis seꝓbant᷑ intratricenniũ sine ad¬
iectione quinquennii modis ommib:
consumantur : Dep&itorib: uero
constittũ ẽ : qđ si p&itor aduersari¬
um suum pulsatũ in iudicio deferre
uoluerit quẽ aut sub fide iussione
aut cautione fecit adduci & ñ festi¬
n& intraquattuor menses in quib:
tam̃ iudex ad audiendas reliquas
causas uacare dinoscitur ut actionẽ
quã ꝓposuit debeat expedire. ille
quẽ compulit adaudientiũ obser¬
uare sumptus & expensas litis a pe¬
titore recipiat & liber abscedat sal¬
uatam̃ in tegritate negotii illius
petitoris
ditate sumptuũ uł expensarũ dã¬
na sustinuit. Namsiquis pulsatus
iniudicio adẽe noluerit : posttertiã

Expanded text:
ita ut conpletis triginta et quinque ita ut conpletis triginta et quinque annis, sicut reliquorum causae intra triginta annos, ita et eorum intra triginta et quinque annorum spatia concludantur. Pupillorum vero causae vel lites, quae, antequam ad vicesimum et quintum annum perveniant, contestatae fuisse probantur, intra tricennium sine adiectione quinquennii modis omnibus consumantur. De petitoribus vero constitutum est, ut, si petitor adversarium suum pulsatum in iudicio deferre voluerit, quem aut sub fideiussione aut cautione fecit adduci, et non festinet intra quattuor menses, in quibus tamen iudex ad audiendas reliquas causas vacare dinoscitur, actionem, quam proposuit, debeat expedire, ille, quem conpulit ad audientiam observare, sumptus et expensas litis a petitore recipiat et liber abscedat, salva tamen integritate negotii illius petitoris, ditate sumptuum vel expensarum damna sustinuit. Nam si quis pulsatus in iudicio adesse noluerit, post tertiam
Abbreviated transcription (Latin):
annorũ curricula concdudantus prȩtersi¬
cut depostliminio dictum ẽ ut illi anni
saluotricennio captiuis imputari non
debeant in quib: hostium dominatio¬
nedetenti sunt: Quȩ tam̃ lex tricon¬
nalis sicut illatẽ pora ad triginta annos
reuocat quȩ amplius lites fecerant
propagari : ita reliqua quȩ infratrigin¬
taannos suis quib:q locis euidenter
ius sa sunt obseruari in om̃ib: prȩcipit
custodiri Nam &iã si lis infratricen¬
niũ inchoatafuerit & ñ definita
qua si nec coepta fuerit itah abeat᷑
extincta excepto pupillaris causȩ
quib: ꝓetatis fragilitate sicut lex diui
theo dosii c̃tin& c̃statc̃ẽ c̃sultũ ut ea
tẽpora intricennio ñ imputentur.
in ꝗb: minores subtutorũ iubentur
potestate consistere a quib: tamen
si post uicesimũ & quintũ annũ ex eo
quo cõp&ere actiocȩperat lis fue¬
rat c̃testata quinq: tantũ annos
suꝑ tricenniũ pupillis iub& augeri.

Expanded text:
annorum curricula concludantur: praeter, siannorum curricula concludantur: praeter, sicut de postliminio dictum est, ut illi anni salvo tricennio captivis inputari non debeant, in quibus hostium dominatione detenti sunt. Quae tamen lex tricennalis, sicut illa tempora ad triginta annos revocat, quae amplius lites fecerant propagari, ita reliqua, quae infra triginta annos suis quibusque locis evidenter iussa sunt observari, in omnibus praecipit custodiri. Nam etiamsi lis intra tricennium inchoata fuerit et non definita, quasi nec coepta fuerit, ita habeatur extincta: exceptae pupillares causae, quibus pro aetatis fragilitate, sicut lex divi Theodosii continet, constat esse consultum, ut ea tempora in tricennio non inputentur, in quibus minores sub tutorum iubentur potestate consistere. A quibus tamen si post vicesimum et quintum annum ex eo, quo conpetere actio coeperat, lis fuerit contestata, quinque tantum annos super tricennium pupillis iubet augeri:
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ filios derilinqu& simarito suꝑsti¬
te intestata defecerit. maritus eius
hocẽ pat̃ eorũ facultates ab uxore di¬
missas pro usufructu in suã habeat
et medictatẽ pat̃ sibi indiem uitȩ suȩ
ad usum fructũ retineat Quod si
alicui trans acto uicesimo an nomedi¬
etatẽ portionis suȩ darenoluerit̃fruc¬
tus eiꝰ medietatis quã daturus erat
post mortẽ patris filius de pat̃nahe¬
reditate a successorib: eiꝰ habita aesti¬
matione recipiat quos patri exigere
ꝓsua potes tate ñ ualuit : Dediuortus
uero int̃ coniuges sublata nouella
lege quȩ sunt adiuo constantino or¬
dinata prȩcipit obseruar
ricennalem uero legem in om̃ib: ne¬
gotiis ita iub& euidentius custodiri :
ut om̃a tempora quȩ in infinitum
ne gotia extendebant quia diuersi
in quad raginta annos diuersi uiris¬
consultores de aliꝗb: reb ꝓp&uã
fecerant actionẽ speccaliter censu¬
it ut om̃a de om̃ib: causis infraxxx

Expanded text:
quae filios derelinquit, si marito superstiquae filios derelinquit, si marito superstite intestata defecerit, maritus eius, hoc est pater eorum, facultates ab uxore dimissas pro usufructu in sua habeat et medietatem pater sibi in diem vitae suae ad usumfructum retineat. Quod si alicui transacto vicesimo anno medietatem portionis suae dare noluerit, fructus eius medietatis, quam daturus erat, post mortem patris filius de paterna hereditate a successoribus eius habita aestimatione recipiat, quos patri exigere pro sua potestate non valuit. De divortiis vero inter coniuges sublata novella lege quae sunt a divo Constantio ordinata praecipit observari. Tricennalem vero legem in omnibus negotiis ita iubet evidentius custodiri, ut omnia tempora, quae in infinitum negotia extendebant, quia diversi in quadraginta annos, diversi iurisconsultores de aliquibus rebus perpetuam fecerant actionem, specialiter censuit, ut omnia de omnibus causis intra triginta
Abbreviated transcription (Latin):
non habuerit unde reddat: ipse ad
condicionẽ ꝓpriã reuoc&ur : Nã
om̃s clericos iub& ut nullas alias
causas nisi actus tantũ ecclesiasticos
agant et ut publica loca pro ecde¬
si arũ reparationeñ destruant:
Desuccessione quoq: hocspecialiter
credidit in serendũ ut siuiruxore
uiua moriatur & filios non habeaNt
sed aut patrẽ aut matrẽ dimittat
desponsaliciadonatione quã fecit
medietatẽ sibi uxor iuindic& & medie¬
tatẽ patri aut matri defunctimari¬
tiqui su pentes eorũ fuerit sine diffi¬
cultate restituat Quod &iã si uxori
talis casus euenent dedote quam
ab uxore maritus accepit similiratio¬
ne id ẽ medietatẽ parentib: aut si
unus torũ superstes fuerit seouent
redditurum. quod sinec parentes suꝑ¬
stites fuerint nec filii persona coniugis
quȩ altero suꝑ uixerit & dotẽ & donatio¬
nẽ sibi iure ꝓp&uo uindicabit itaut
faciendide eo quicquid uoluerit habe¬
atliberam potestatem. Mulier uero

Expanded text:
non habuerit unde reddat, ipse ad non habuerit unde reddat, ipse ad condicionem propriam revocetur. Nam omnes clericos iubet, ut nullas alias causas nisi actus tantum ecclesiasticos agant et ut publica loca pro ecclesiarum reparatione non destruant. De successione quoque hoc specialiter credidit inserendum, ut, si vir uxore viva moriatur et filios non habeat, sed aut patrem aut matrem dimittat, de sponsalicia donatione, quam fecit, medietatem sibi uxor vindicet, medietatem patri aut matri defuncti mariti, qui superstes eorum fuerit, sine difficultate restituat. Quod etiamsi uxori talis casus evenerit, de dote, quam ab uxore maritus accepit, simili ratione, id est medietatem, parentibus aut si unus eorum superstes fuerit se noverit redditurum. Quod si nec parentes superstites fuerint nec filii, persona coniugis, quae alteri supervixit et dotem et donationem sibi iure perpetuo vindicabit, ita ut faciendi de eis quidquid voluerit habeat liberam potestatem. Mulier vero,
Abbreviated transcription (Latin):
publicis nullũ fieride fensorẽ ecđae
lex ista constituit: Quod siquis ex
curia ad qui euerit ut fiat defensor
ecđȩ nouerit ressuas om̃s curiȩ aut illi
corpori unde dis cesserat applicandas.
et se ad seruitiũ ciuitatis in suocorpo¬
rere uocandũ : Nã & iudicẽ & offici¬
um eius ꝓuintiȩ sieosnon reuocaue¬
rint. graui sicut ipsal ex loquitur dic̃
pęnaferiendos. Dia conos quiexcuri¬
alib: uel ex quo lib& corpore publico
factisunt. prȩcipit ut psẽ ad agenda
quȩ utilitati publice debentur suffec¬
tos daredebeant. Quod si non dede¬
rint: ipsi ad condicionẽ debitã reuo¬
ut de patrimoni is suis quȩ sunt
maioriani lege constituta eiden¬
ter obseruent : Originarios uero
uł seruos qui ad honorẽ eccłasticũ
aspirauerint debere intra xxx
annos a dominis reuocari. ita tam̃
ut dia conus proseuicariũ st habuerit
reddat & omne peculiũ suumdomi¬
nus eius usurp& quod siuicarium

Expanded text:
publicis nullum fieri defensorem ecclesiae publicis nullum fieri defensorem ecclesiae lex ista constituit. Quod si quis ex curia adquieverit, ut fiat defensor ecclesiae, noverit res suas omnes curiae aut illi corpori, unde discesserat, adplicandas et se ad servitium civitatis in suo corpore revocandum. Nam et iudicem et officium eius provinciae, si eos non revocaverint, gravi, sicut ipsa lex loquitur, poena feriendos. Diacones, qui ex curialibus vel ex quolibet corpore publico facti sunt, praecipit, ut pro se ad agenda, quae utilitati publicae debentur, suffectos dare debeant. Quod si non dederint, ipsi ad condicionem debitam revout de patrimoniis suis quae sunt Maioriani lege constituta evidenter observent. Originarios vero vel servos, qui ad honorem ecclesiasticum adspiraverint, debere intra triginta annos a dominis revocari: ita tamen, ut diaconus pro se vicarium, si habuerit, reddat et omne peculium suum dominus eius usurpet. Quod si vicarium
Abbreviated transcription (Latin):
uero criminalibus causis. ubi desce¬
lereꝑsona conuincendaẽ. suã in
iudicio p̃sententiã exhibere ꝓcures
Quod si tertio conuenti ꝑ executo¬
rẽ adiudiciũ uenire noluerint
sententiam excipiant contumacis:
Vericus si aliquẽ litepul sauerit in fo¬
ro illius quẽ adiudicium prouocat au¬
diatur sitam̃ pulsatus non ad quieue
Quod si aliud fecerit illequipulsat
defenso res causȩ ipsius taliter notari
p̃cipit ut ab om̃i officio & ꝓsecutione
causarũ habeantur extranei : Nullũ
&iã originarium inquilinũ seruum
si ue colonũ ad cdericatus officiũ lub&
accedere neq in monasteriis recipi
neq ꝑ hanc oc casionẽ debitã conditio¬
nẽ possit euadere. nec corporatus
ciuitatis alicuĩ ꝗ publicũ seruitiũ
deb& nec curialis uel collegiatus cle¬
ric eẽ p᷑sumat: Uericos quoq prȩ¬
cipit ut negotiationes nullatenus
exercere pͣsumant quod sifecerint
uelut alii negotiatores aiudicibus
emendentur: De corporib namq

Expanded text:
riminalibus causis, ubi de scelere persona convincenda est, suam in iudicio praesentiam exbibere procurent. Quod si tertio conventi per executorem ad iudicium venire noluerint, sententiam excipiant contumacis. Clericus si aliquem lite pulsaverit, in foro illius, quem ad iudicium provocat, audiaturQuod si aliud fecerit ille qui pulsat, defensores causae ipsius taliter notari praecipit, ut ab omni officio et prosecutione causarum habeantur extranei. Nullum etiam originarium inquilinum servum sive colonum ad clericatus officium iubet accedere neque in monasteriis recipi, ne per hanc occasionem debitam condicionem possit evadere. Nam nec corporatus civitatis alicuius, qui publicum servitium debet, nec curialis vel collegiatus clericus esse praesumat. Clericos quoque praecipit, ut negotiationes nullatenus exercere praesumant: quod si fecerint, velut alii negotiatores a iudicibus emendentur. De corporibus namque
Abbreviated transcription (Latin):
Sacrũ carthaginen se concilium dicit:
Quisquis ep̃orũ accusatur ad prima¬
tes ꝓuinciȩ ipsius causam de ferat
accusator : Etitẽ. Quisquis eporũ¬
pbrorũ & dia conorũ seudericorũ
cũ in eccła eifuerit crim̃ institutũ
uel ciuilis causa fuerit commota
si relicto eccł astico iudicio publicis iudicus
purgari uoluerit &iam sipro ipso fu¬
erit prolata sententia locum suum
amittat. & hoc incriminali. Inci¬
uili uero perdat quod euicit si locũ
suum obtinere m aluerit. Etafri¬

Expanded text:
Sacrum Carthaginense concilium dicit: « Quisquis episcoporum accusatur, ad primatem ecclesiae ipsius causam deferat accusator. » Et item: « Quisquis episcororum, et diaconorum, seu clericorum, cum in Ecclesia ei fuerit crimen institutum, vel civilis causa fuerit commota, si relicto ecclesiastico judicio publicis judiciis purgare se voluerit, etiamsi pro ipso fuerit prolata sententia, locum suum amittat, et hoc in criminali; in civili vero, perdat quod evicit, si locum suum obtinere maluerit.
Abbreviated transcription (Latin):
et quid ad nos sinec saltẽ diuinamise¬
ratione undatam arito reconalietur.
adultera dũ tam̃ ñ rec̃ciliatis adulte¬
ris ñ alia fiant quasi conubiaquȩ con¬
uincunt᷑ eẽ adulteria. mulier enĩ
alligataẽ quã diuuir eiꝰ uiuit. ergo
c̃ sequent̃ & uir alligatꝰ ẽ quã diumu¬
lier eius uiuit. hȩc alligatiofac̃ ut aliis
coniungi sine ad ulterina copulatio¬
ne neut̃ ñ possit. unde necesse ẽ ex
duob: c̃iugib: quattuor ad ulteros
fieri si & illa ad ulteronupserit & ille
adulterã duxerit quã uis enĩ scele¬
ratius mȩchet᷑ ꝗ ñ causa fornicatio¬
nis uxorẽ dimissam alterã ducit. qđ
genꝰ adulterii commemorauit mathe¬
us tam̃ ñ solũ ipse mȩchat᷑ sed sic̃ ẽ
apud marcũ quicũq dimiserituxo¬
rẽ suã & aliã duxerit ad ulteriũ cõmit

Expanded text:
et quid ad nos, si nec saltem diuina miseet quid ad nos, si nec saltem diuina miseratione mundata marito reconcilietur adultera, dum tamen non reconciliatis adulteris non alia fiant quasi conubia, quae conuincuntur esse adulteria? mulier enim alligata est, quamdiu uir eius uiuit. ergo consequenter et uir alligatus est, quamdiu mulier eius uiuit. haec alligatio facit, ut aliis, coniungi sine adulterina copulatione non possint. unde necesse est ex duobus coniugibus quattuor adulteros fieri, si et illa alteri nupserit et ille adulteram duxerit. quamuis enim sceleratius moechetur, qui non causa fornicationis uxore dimissa alteram ducit — quod genus adulterii commemorauit Matthaeus — tamen non solum ipse moechatur, sed, sicuti est apud Marcum, quicumque dimiserit uxorem suam et aliam du
Abbreviated transcription (Latin):
tes ad eundẽ saluatorẽ supplicipietate
confugiant & qđ in illa factũ legunt
&iã sibi necessariũ eẽ fateant᷑ adulte¬
riorũ suorũ medicinã suscipiant. ad¬
ulterare iam desinant laudent bi se
dĩ patientiã. agant pęnitentiã. sumant
indulgentiã. mutent depȩna femina¬
rũ & de sua in punita te sententiã: quib:
consideratis atq tractatis si cõmunis
conditio cõmunemalũ. cõmune peri¬
culũ cõmune uulnꝰ. cõmunis salus
fidelit̃ & humilit̃ cogitet᷑. p̃ erittupis
neq difficilis &iã post ꝑ p&rata atq
purgata adulteria reconciliatio con¬
iugum ubi ꝑclaues regnicaelorũ nondu¬
bitat᷑ fien remissio peccatorũ non ut
post̃ uiri diuortium adulterare uoctur
sed ut post xp̃i consortiũ adultera non uo¬
cetur . uerũ ecceñfiat ne mo cõpellit qr
abolitio criminũ ꝑsanguinẽ scm̃. susci¬
piatur ergo c̃tinentiaquã nullalex
ꝓhib& in alia non eatur adulteria.

Expanded text:
tes ad eundem saluatorem supplici pietate tes ad eundem saluatorem supplici pietate confugiant et quod in illa factum legunt etiam sibi necessarium esse fateantur, adulteriorum suorum medicinam suscipiant, adulterare iam desinant, laudent in se dei patientiam, agant paenitentiam, sumant indulgentiam, mutent de poena feminarum et de sua inpunitate sententiam. Quibus consideratis atque tractatis si communis condicio, commune malum, commune periculum, commune uulnus, communis salus fideliter et humiliter cogitetur, non erit turpis neque difficilis etiam post perpetrata atque purgata adulteria reconciliatio coniugum, ubi per claues regni caelorum non dubitatur fieri remissio peccatorum, non ut post uiri diuortium adultera reuocetur, sed ut post Christi consortium adultera non uocetur. uerum ecce non fiat, nemo conpellit, quia abolitio criminum per sanguinem sanctum. suscipiatur ergo continentia, quam nulla lex prohibet, in alia non eatur adulteria.