comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cesse. Pret̃ hoc etiam. percatum illud quod et corpus
occuparat et animam. rationabilit̾ deleri non potãt:
nisi ꝑ sacͥficium quod et corpus hab̾et et animam. M.
Cum igitur illos ꝑ sacͥficium tale redimi uoluit: qua¬
re illud sacͥficium de ꝓpb̃a aliquo uł quolibet alio uero
sc̃o fieri non potuit. quin potius uerbum suum carnem
susciꝑt ac mortem subire ꝑ misit: P. Quia hominem
illum qui pro tanto ac tali ꝑeccato redim̃do occumb̾et.
ab omni pcecato ẽẽ immunẽ necesse fuisset: si enu ñ
peccata propͥa morte sua redimere indigeret: hoc uero
inaliquo qui cantũ eẽt homo repperiri non posset. Na¬
tura enim corꝑis a peccato sibi cauere ñ sustinet testan¬
te cdoingenesi et dicente: quia insidet mens hominis
diligent̃ ad nequicias a uiuentute. Dic̃ quoq et salo¬
mon inceclesiaste. Non ẽ homo intra qui faciat bonũ.
et ñ peccet. Ratio gͦ et dĩ sapiencia fuit. ut uerbum

Expanded text:
cesse. Praeter hoc etiam peccatum illud quod et corpus cesse. Praeter hoc etiam peccatum illud quod et corpus occuparat et animam, rationabiliter deleri non poterat, nisi per sacrificium quod et corpus haberet et animam. MOYSES. Cum igitur illud per sacrificium tale redimi voluit, quare illud sacrificium de propheta aliquo vel quolibet alio viro sancto fieri non potuit, quin potius Verbum suum carnem suscipere ac mortem subire promisit? PETRUS. Quia hominem illum qui pro tanto ac tali peccato redimendo occumberet, ab omni esse delicto immunem necesse fuisset. Si enim non peccata propria morte sua redimere indigeret, hoc vero in aliquo qui tantum esset homo reperiri non posset. Natura enim corporis a peccato sibi cavere non sustinet, testante Deo in Genesi, et dicente, quia insidet mens hominis diligenter ad nequitias a juventute . Dicit quoque et Salomon in Ecclesiaste: Non est homo in terra qui faciat bonum, et non peccet . Ratio igitur et Dei sapientia fuit, ut Verbum
Abbreviated transcription (Latin):
agnum uel hedum ipsos ꝑ domos singłas precepit im mo¬
niens malignus sp̃s domũ illo tnsiret in fectam sangui¬
ne. S cum uellet eosita custodire: non nehoc poterat
ius modi lib̾atione: M. Sapiencia sane cuis c̃. causam
aliquam reb singłis at tͥbuere. ꝑ quam eas ad effectum
uelit ꝑducere. sic̃ ꝑ agni uł hedi sacͥficium ab illa morte
eos uoluit redimere: causas autem rerum illas ñ possumꝰ
in scrutabilia: quod ea nullus potest penetrare.P. Quare
gͦ querendo ad miraris: cur uerbum suum in carnari
dñs ac mori ꝑro redemptione miserit hominis: M. Et
cur eos ñ redemit ab illo ade ꝑeccato animalis qũ libet
immolatione: sic̃ in lege ꝑreceꝑtum ẽ. ꝓpeccato sacrifica¬
ri de aliqua pecude: P. Stultissime omniũ: ubi tot
pecudes poss inuenire: Quot enĩ fuerunt homines
abip̃iꝰ mundi origine. et futuri erant usq in ipsuis cõ¬
summatione: tot utiq pecudes un molari fuisset ne¬

Expanded text:
agnum vel haedum ipsos per domos singulas praecepit immoagnum vel haedum ipsos per domos singulas praecepit immoniens malignus spiritus domum illo transiret infectam sanguine. Sed cum vellet eos ita custodire, nonne poterat jusmodi liberatione? MOYSES. Sapientia sane ejus est, causam aliquam rebus singulis attribuere, per quam eas ad effectum velit producere, sicut per agni vel haedi sacrificium ab illa morte voluit eos redimere, causas autem rerum illas non possumuinscrutabilia, quod ea nullus potest penetrare. Quare ergo quaerendo miraris cur Verbum suum incarnari Dominus ac mori pro redemptione miserit hominis? MOYSES. Et cur eos non redemit ab illo Adae peccato animalis cujuslibet immolatione, sicut in lege praeceptum est , pro peccato sacrificari de aliqua pecude? PETRUS. Stultissime omnium, ubi tot pecudes posset invenire? Quot enim fuerunt homines ab ipsius mundi origine, et, et futuri erant usque in ipsius consummatione, tot utique pecudes immolari fuisset ne
Abbreviated transcription (Latin):
peccato ac quasi naturali: in tuicus hoc generis condi¬
tor humani. pietate motus ac miscdia. eos inde uoluit
liberari. M. Et cum ut asseris suꝑ eos tali fuerit pieta¬
te commotus: quare eos ibidem tam dui detineri ẽ
passus. udelicet usq ad illius quem. xp̃m appellatis
tempus: P. Non hoc sane iusticia aliqua s sola pieta¬
te sua fecit ac simplici bonitate: et simpler quidem
bonitas ut in nr̃e collocutionis erordio dirimus. nec
mensuram nec terminum debet habere. M. Et qua¬
re ut supra dixi cum cos redimi uoluit. sua hoc potesta¬
te non fecit: immo uerbum suum in carnari ac pati ma¬
luit: P. Qͦdħmͦ eos eripuit. sapiencia ꝓfecto ꝑfectissima¬
fuit: sicut in aliis suis inuenitur oꝑib priscis. Cum enĩ
quondam ut ip̃e nosti popłm suum isrł de egiptiaca ser¬
uitute pararet educere. egyptiorum q pͥmogenita malig¬
no spũ uellet occidere. suos uero in columes seruare:

Expanded text:
peccato ac quasi jam naturali, intuitus hoc generis Condipeccato ac quasi jam naturali, intuitus hoc generis Conditor humani, pietate motus ac misericordia, eos inde voluit liberari. MOYSES. Et cum, ut asseris, super eos fuerit pietate commotus, quare eos ibidem tandiu detineri est passus, videlicet ad illius quem Christum apellatis tempus. PETRUS. Non hoc sane justitia aliqua, sed sola fecit pietate sua, ac simplici bonitate, et simplex quidem bonitas, ut in nostrae collocutionis exordio diximus, nec mensuram nec terminum debet habere. MOYSES. Et quare, ut supra dixi, cum eos redimi voluit sub hoc potestate non fecit, imo Verbum suum incarnari ac pati maluit. Pfuit, sicut in aliis suis invenitur operibus priscis. Cum enim quondam, ut ipse nosti, populum suum Israel de Aegyptiaca captivitate pararet educere, Aegyptiorumque primogenita maligno spiritu vellet occidere, suos incolumes servare,
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃i dm̃ sauli peccatum suũ in morte sua asserunt con¬
donasse: ex ip̃ius samuelis ad saulem sermone . Ex hoc enĩ
quod dicit. cras autem tuet filii tui mecum eritis: com¬
probant saulem cum samuele in locum deuenisse qͥetis
PUerũ ne an falsum fuerit diutius disputare ñ placet:
s: siita ẽ ut asseris: qualit̾ ꝑ artẽ nichromanticã potuit
suscitari. sun cęlo eẽt: Quod si incęlo ñ erat: procul
dubio sub diaboli uire in inferno quiescebat. M. Bene
mͥ insidiatus es. et bene me uicisti: satisq huc usq osten¬
sum ẽ qualit̾ deuenerit homo in manum diaboli.
Sequit᷑ gͦ ut explanes. cur inde eum dñs eduxerit:
cum decidere ꝑpessus sit. P. Dapnato igit᷑ genere hu¬
mano exserpentis consilio et pͥmi parentis ade peccato.
dampnato inquam. ac dupplici ut diximus morte mul¬
tato. qm̃ fuerunt multi sci uiri qui nullo conmisso
suo in laqueum deciderant diaboli. nisi illo ueteri

Expanded text:
nostri Deum Sauli peccatum suum in morte sua asserunt connostri Deum Sauli peccatum suum in morte sua asserunt condonasse, ex ipsius Samuelis ad Saulem sermone. Ex hoc enim quod dicit: Cras autem tu et filii tui mecum eritis , comprobant Saulem cum Samuele in locum devenisse quietis. PETRUS. Veramne an falsum fuerit, diutius disputare non placet. Sed si ita est, ut asseris, qualis per artem necromanticam potuit suscitari, si in coelo esset? Quod si in coelo non erat, procul dubio sub diaboli jure, et in inferno quiescebat. MOYSES. Bene mihi insidiatus es, et bene me vicisti, satisque huc usque ostensum est, qualiter devenerit homo in manum diaboli. Sequitur ergo ut explanes, cur inde eum Deus eduxerit, cum decidere perpessus sit. PETRUS. Damnato igitur genere humano ex serpentis consilio, et primi parentis Adae peccato, damnato, inquam, ac duplici, ut diximus, morte multato, quoniam fuerunt multi sancti viri, qui nullo commisso suo in laqueum deciderant diaboli, nisi illo veteri
Abbreviated transcription (Latin):
responde: siunquam uł legeris uł audieris quousq altiꝰ
potestas eorum qui in nichromantica arte oꝑantur: possit
ascendẽ. M.Usq ad firmam̃tũ tantũ modo. P. Et potest
illud aliqua res tͣnsire: M. Mirum ẽ quod queris: cum
ñ solum a sapientib s etiam a uetulis in prouerbio dictũ
ẽc audieris: tantũ habes in hoc. quantũ habet diabolus in
celis. P. Nunc itaq uolo ut dicas quem ad modum cre¬
das factũ. quod in libro legitur pͥmo regum: samuelcm
scilicet ꝑ mulierẽ quȩ phitonẽ habebat suscitatũ: uerũ
rum ostenditur: uno quidem quod lib̾ inde patent̾ loqͥ¬
mentũq fuerit: et quomͦ exparte dĩ ad omnia quȩ saul
quesiunt ueracit᷑ ip̃e respondit: et quicquid dixit. falsum
inde qͥcquam ñ fuit. Alio uero quod saul nisi mpotestatt
mulieris eẽ sciret quod samuelem suscitare potuiss:
utiq eum suscitari ñ rogaret. Tertio quod doctores

Expanded text:
responde, si unquam vel legeris vel audieris, quousque altius responde, si unquam vel legeris vel audieris, quousque altius potestas eorum, qui in necromantica arte operantur, possit ascendere. MOYSES. Usque ad firmamentum tantummodo. PETRUS. Et potest illud aliquatenus transire? MOYSES. Mirum est quod quaeris, cum non solum a sapientibus, sed et a vetulis in proverbio dictum esse audieris, tantum habes in hoc, quantum habet diabolus in coelis. PETRUS. Nunc igitur volo dicas quemadmodum credas factum quod in libro legitur primo Regum , Samuelem scilicet per mulierem quae pythonem habebat suscitatum, verumne o verum ostenditur, uno quidem quod inde patenter loqumentumque fuerit, et quomodo ex parte Dei omnia quae Saul quaesivit, veraciter ipse responderit, et quidquid dixit, falsum inde quidquam non fuit, alio vero, quod Saul in potestate mulieris esse sciret, quod Samuelem suscitare posset, utique eum suscitari non rogaret, tertio autem, quod doctores
Abbreviated transcription (Latin):
mortem xp̃i. M. Non ob hoc opinor quod dixisti. de paradi¬
so loqͥ mopses distulit: s agnouit quia magis his iisibilibus
bonis quesũram oꝑe exoptabant ad obediendum dĩ p̃ceptis
ãmonere. uł p̃sentibus milis laboribusq quos tunebant. ab
iniquitatibus suis posset absterrere: quam si de futuris sup¬
plicus prediceret. aut cȩlesti quam nesciebant bcatitudine. P.
Praua ẽ ista tua opinio. Nam et si dedupplici p̃mio. et de dup¬
plici cum eis ageret supplitio: tanto magis et ad malum fu¬
gien dum. et ad bonum ammonẽt amplectendũ. Pret̾ẽa si
us ostendam tͥ scd̾m tuam ip̃iꝰ credulitatẽ: scõrum animas
in inferno fuisse. et sub diaboli iure aute. xp̃i mortem. M.
Ego sane nichil desidõ nisi ueritatem. P. In pͥmis itaq q̃ro
a te quo in loco fuerut scõrum animȩ: cum eas in inferno
credas ñ fuisse. M. Incęlo utiq fuere. P. De hoc etiam q̃so

Expanded text:
mortem Christi. MOYSES. Non ob hoc opinor quod dixisti de paradimortem Christi. MOYSES. Non ob hoc opinor quod dixisti de paradiso loqui Moyses distulit, sed agnovit quia magis vel his visibilibus bonis quae summopere exoptabant, ad obediendum Dei praeceptis admonere, vel praesentibus malis laboribusque quos timebant, ab iniquitatibus suis posset absterrere; quam si de futuris suppliciis praediceret, aut coelesti quam nesciebant beatitudine. PETRUS. Prava est ista tua opinio. Nam si et de duplici praemio, et de duplici cum eis ageret supplicio, tanto magis et ad malum fugiendum, et ad bonum admoneret amplectendum. Praeterea autem si vis ostendam tibi secundum tuam ipsius credulitatem, sanctorum ansub diaboli jure, ante Christi mortem MOYSES. Ego sane nihil desidero nisi veritatem. PETRUS. In primis itaque quaero a te quo in loco fuerint sanctorum animae, cum eas in inferno credas non fuisse. MOYSES. In coelo utique fuere. PETRUS. De hoc etiam, quaeso,
Abbreviated transcription (Latin):
fernum tam̃ se descensurum ẽẽ ostendit. cum in sequentibus dic̃.
Ego dixi indimidio dierum meorum uadam ad portas inferi.
M. Si ita ẽ. ut asseris tunc et patͥarcharum aniȩ et ꝓpħarum
ceterorumq scõrum omnium aute mortẽ illius quẽ xp̃m dicitis
dicitis defunctorum una cum animab impiorum in loco uno
de morate sunt. P. Uerũ ꝓfecto ẽ. quod in obscuritate om̃s ac
tenebris: s ñ erant om̃s in locis penalibus. siue supplicus: nã
uixta merita sua. retribuebatur singłis. Ueruntam̃ om̃s in
infcrno. ⁊ sub uire erant diaboli: nullus enĩ mortuus ab ad am
usq ad mortẽ xp̃i claustra deuitauit inferni. & hoc ꝑcipi¬
mus ex uerb moysi qui cum filios isrł ad moneret facessere p̃¬
cepta dñi. et eis predic̃ĩt que uide premia eeñt habituri. ni¬
chil unquam debeatitudine pollicitus ẽ paradisi: notũ enum
ex tunc iam fuerat omnib. ueminẽ illum cẽ in traturum ante

Expanded text:
fernum tamen se descensurum esse ostendit, cum in sequentibus dicit: fernum tamen se descensurum esse ostendit, cum in sequentibus dicit: Ego dixi, in dimidio dierum meorum vadam ad portas inferi . MOYSES. Si ita est ut asseris, tunc et patriarcharum animae et prophetarum, caeterorumque sanctorum omnium ante mortem illius, quem Christum dicitis, defunctorum, una cum animabus impiorum in loco uno demoratae sunt. PETRUS. Verum profecto est, quod in obscuritate omnes ac tenebris, sed non erant omnes in locis paenalibus, sive suppliciis, nam juxta merita sua retribuebatur singulis, verumtamen omnes in inferno et sub jure erant diaboli. Nullus enim mortuus ab Adam usque ad mortem Christi claustra devitavit inferni, et hoc percipimus ex verbis Moysi, qui cum filios Israel admoneret facere praecepta Domini, et eis praediceret quae inde praemia essent habituri, nihil unquam de beatitudine pollicitus est paradisi. Notum enim jam extunc fuerat omnibus neminem illuc esse intraturum ante
Abbreviated transcription (Latin):
scđ̾m animam quia ad filium meũ lugens ad inferos des¬
cendam. Ac si dicẽt. Quia mortutis ẽ filius meu̾s moriar:
et apud inferos ubi anima eiꝰ ẽ. et om̃s animȩ mortuorum
lugensueniam. Quin et hoc testatur dauid in psalmo.
cum dicit: quis ẽ homo qui uiuet et ñ uidebit mortẽ: et e¬
ruet animam suam de manu inferi: ꝑhoc namq quod ait
quis c̃ homo qui uiuet et ñ uidebit mortẽ: innuit nuillum
cẽ qui non moriat᷑ hominẽ. ꝑ hoc autem quod ẽ. et eruet ani¬
mam suam de manu inferi: in sinuat nullam temꝑt suo ami¬
mam de inferni manu potuisse seruari. Ezechias quoq ut in
p̃saia legimus licet bonus homo et sc̃s fuerit. sicut in oratione
sua testatur ip̃e cum dicit. obsecro dñe mem̃to queso quomo do
ambulaueru coram te inueritate et in corde ꝑfecto. et quod bo¬
num ẽ in ocłis cius fecerim: licet in quam tam sc̃s fuerit: ad in¬

Expanded text:
secundum animam: Quia ad filium meum lugens ad inferos dessecundum animam: Quia ad filium meum lugens ad inferos descendam. Ac si diceret: Quia mortuus est filius meus, moriar, et ad inferos ubi anima ejus est, et omnes animae mortuorum, lugens deveniam. Quin et hoc testatur David in Psalmo cum dicit: Quid est homo qui vivet et non videbit mortem, et eruet animam suam de manu inferi? Per hoc namque quo ait: Quis est homo qui vivet et non videbit mortem, innuit nullum esse qui non moriatur hominem, per hoc autem quod est, et eruet animam suam de manu inferi, insinuat nullam tempore suo animam de inferni manu potuisse servari. Ezechias quoque ut in Isaia legimus licet bonus homo et sanctus fuerit, sicut in oratione sua testatur ipse cum dicit: Obsecro, Domine, memento, quaeso, quomodo ambulaverim coram te in veritate et in corde perfecto, et quod bonum est in oculis tuis fecerim , licet, inquam, sanctus fuerit, ad in
Abbreviated transcription (Latin):
nisi serpentis consilio ⁊ adȩ peccato nullatenus morerentur.
De scõrum autẽ animab quod ad infernum post mortem
descendint non credimus. Quare sunde aliquam auctorita¬
tem habeas: mͥ precor illam ostendas. P. Breuiter quidem tͥ
illud aꝑiam: s tam̃ ñ nullas inde auctoritates manifestas indu¬
cam. Ingenesi namq de iacob legitur quod ⁊ filiis et filiab suis
ad consolandum eum suꝑ filio suo ioseph congregatis. nolu¬
it consolari. dicens. quia descendã ad filium incum lugens
ad inferos. M. Hoc sane iacob scđm corpus dixit. Pinferoᷤ
enuim tr̃am in qua sepeliuntur om̃s intelligi uoluit. Ac si
diceret. Quousq moriar. et intra cum filio meo sepeliar:
quin et uiteritu in ipso semꝑ lugebo. P. Non ẽ uerum quod
dicis. Sciebat enĩ quod filius suus intr̃a ñ erat sepultꝰ: im¬
mo putabat qd ab aliqua bestia eẽt deuoratus. Hoc gͦ dix̃

Expanded text:
nisi serpentis consilio et Adae peccato nullatenus morerentur, nisi serpentis consilio et Adae peccato nullatenus morerentur, de sanctorum autem animabus quod ad infernum post mortem descenderint non credimus. Quare si inde aliquam auctoritatem habeas, mihi precor illam ostendas. PETRUS. Breviter quidem tibi illud aperiam, sed tamen nonnullas inde auctoritates manifestas inducam. In Genesi namque de Jacob legitur, quod et filiabus suis ad consolandum eum super filio suo Joseph congregatis, noluit consolari dicens: Quia descendam ad filium meum lugens ad inferos . MOYSES. Hoc sane Jacob secundum corpus dixit. Per inferos enim terram, in qua sepeliuntur omnes, intelligi voluit. Ac si diceret: Quousque moriar? et in terra cum filio meo sepeliar, quin et interitu ipso semper lugebo. PETRUS. Non est verum quod dicis. Sciebat enim quod filius suus in terra non erat sepultus, imo putabat quod ab aliqua bestia esset devoratus. Hoc ergo dixit
Abbreviated transcription (Latin):
amitt̾ẽt. Uerbi gra. quemadmodum c̃ quis nͨ nimium lecus ẽ. n
nimium tͥstis. s inutroq equał. sirumorem talem de se audiat qͦ
⁊ irasci ȩtiam si non uelit ualeat. ip̃e uero suꝑ illo sic cogitauerit
ut etiam egre ferat hoc quod audierit: colera quidem rubea de
qua ꝓcedit ira. ex huiꝰcemodi cogitatione in eo cõmouetur et sic
ille calescit. atq irastitur: et quo magis calescit. magis et colera
mouetur. donꝰ omĩno irascitur: ⁊ sic mediocͥcer et temperies illa
mesticie. atq leticie. quam pͥus habebat destruitur. Si uero de
rumore illo ita quod cum non pigtat mediteturꝰ nec colera mout᷑.
nec ip̃e homo calescit. aut irascitur: nec ab eo temperies illa sepa¬
ratur. M. hoc sane credimus nos quod et consilio serpentis adam
peccauerit: et eius peccato homo omnis mortiaddictus
sit. Doctores namq nr̃i multos fuisse uiros attestantur: qui

Expanded text:
amitteret, verbi gratia, quemadmodum cum quis nec nimium laetus est, nec amitteret, verbi gratia, quemadmodum cum quis nec nimium laetus est, nec nimium tristis, sed in utroque aequalis, si rumorem tunc talem audiat, quo et irasci et non, si velit, valeat, ipse vero super illo sic cogitaverit, ut etiam aegre ferat hoc quod audierit, cholera quidem rubea de qua procedit ira, ex hujuscemodi cogitatione in eo commovetur, et sic ille calescit atque irascitur, et quo magis calescit, magis et cholera movetur, donec omnino irascatur, et sic mediocritas et temperies illa moestitiae atque laetitiae quam prius habebat destruitur. Si vero de rumore illo ita quod eum non pigeat meditetur, nec cholera movetur, nec ipse homo calescit aut irascitur, nec ab eo temperies illa separatur. MOYSES. Hoc sane credimus nos, quod et consilio serpentis Adam peccaverit , et ex ejus peccato omnis homo morti addictus sit. Doctores namque nostri multos fuisse viros attestantur, qui
Abbreviated transcription (Latin):
phisicam propt᷑ precepti tñssgressionẽ. eam quam insin compo¬
sitione adam habuerat amiserit equalitatem. P.Scias ergo
etiam affectuũ temperiem habert debuisset. ut ire et mesticie
comedendi atq bibendi. ac ceterorum: quorum nullus in hoĩe
suꝑ habundat aut decrescit. nisi exelementorum suꝑ habun¬
dantia uel diminutione qualitatum. Cum uero ei diabolus dñi
sui preceptum transgredi consuluit. ipse autem inde cogitauit.
ita quod ⁊ facere elegit. nec anima ut posset prohibuit. iam ext̃c
peccare. et equalitatem suam eruere incepit. qua temperiem
illam amisit.:⁊ quo non udigebat: immo sibi uetitũ fuerat. come¬
dere exoptauit. i sic gradatuim usq ad opus deuenit ⁊ comedit:
et tunc omnino equalitatem ꝑdidit. Quod si in pͥmis ita suꝑ eo
cogitaret ut bonum ne an malum tẽt quod il audiebat tantum
inspicẽt. ñ etiam eligẽt: procul dubio uec peccaret. nͨ equalitatẽ

Expanded text:
physicam propter praecepti transgressionem, eam, quam in sui compophysicam propter praecepti transgressionem, eam, quam in sui compositione Adam habuerat, amiserit aequalitatem. PETRUS. Scias ergo lem etiam affectuum temperiem habere debuisset, ut irae et moestitiae, comedendi atque bibendi, ac caeterarum quarum nulla in homine superabundat aut decrescit, nisi ex elementorum superabundantia vel diminutione qualitatum. Cum vero ei diabolus Domini sui praeceptum transgredi consuluit, ipse autem inde cogitavit, ita quod et facere elegit, nec anima ut posset prohibuit, jam extunc peccare et aequalitatem suam exire incoepit, quia temperiem illam amisit, et quo non indigebat, imo sibi vetitum fuerat, comedere exoptavit, et sic gradatim usque ad opus devenit et comedit, et tunc omnino aequalitatem suam perdidit. Quod si in primis ita super eo cogitaret, ut, bonumne ad malum esset, quod audiebat tantum inspiceret, non etiam eligeret, procul dubio nec peccaret nec aequalitatem
Abbreviated transcription (Latin):
prebuit. et cumposset non restitit: s et omnus anina que corꝑi ex
corruptione illa progenito se miscuit. ob culpam illam cum de corꝑe
criret. celi summitatem quod sue erat nature mñscendẽ iam nequiuit.
ĩmo in inf̾i̾ori aere ħ ꝓpe t̾rã remansit. sm ĩ loc̃ q ip̃a qͣ ad uena de¬
uenit. suus autem trat. idẽ diaboli. propt̃ hoc diabolus st̾ eã potesta¬
tem habuit: et desidium suum quod ip̃e desid̾anerat completum
fuit. Quia uero etiam ade peccatum duplex fuit. spũale salicit
et corꝑale: spũale quidem quia diabolo potius quamdo credere.
fructus dulcadine quod suum ẽ corꝑis delectauit: idõ sane mortem
carnis et mortem aniiȩ penamscilicet duplicem ip̃t sustinuit.
M. Satis composite ut michi uidetur ordinate q egisti: qualicer
adam propt̃ peccitum. et ita omins homo i arbirium ueu̾it
diaboli. S et hoc si nosti uellem ego mͥ aꝑiri: quare et quomͦ

Expanded text:
praebuit, et cum posset non restitit, omnis anima quae corpori ex praebuit, et cum posset non restitit, omnis anima quae corpori ex corruptione illa progenito se miscuit, ob culpam illam cum de corpore exiret, coeli summitatem quod suae erat naturae transcendere jam nequivit, imo in inferiori aere hic prope terram remansit. Quem in locum quia ipsa quasi advena devenit, civis autem erat diaboli, propter hoc diabolus super eam potestatem habuit et desiderium suum quod ipse desideraverat, completum fuit. Quia vero etiam Adae peccatum duplex fuit, spirituale scilicet et corporale: spirituale quidem, quia diabolo potius quam Deo credere, fructus dulcedine, quod sui est corporis delectavit, ideo sane mortem carnis et mortem animae, poenam scilicet duplicem ipse sustinuit. MOYSES. Satis composite ut mihi videtur ordinateque egisti, qualiter Adam propter peccatum suum, et ita omnis homo in arbitrium venerit diaboli. Sed et hoc mihi, si nosti vellem aperiri, q
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑauit. ita ut usq hodie omnis homo mortalis sit:
ꝑ hoc ẽ quod explanare disposur: et hec t̃ causa cux
in potestatem diaboli adam deuenerit. Cum gͦ creatoris o¬
bedienciam transire cordi eius in misit: suꝑ eo cogitauit.
Postquam uero cogitauit: elegit. Post quam elegit: opta¬
uit. Postquam optauit: i fecit. Cum autem fecit: peccauit.
Postquam uero peccauit. cqualitatem quam habebat. ⁊ sic in mor¬
talitatem amisit: t omino ut compositorum natura ẽ mortalita¬
tem suscepit: ita quod ulterius ab eo separari non potuit. Unde et
huiꝰcemodi diffinitionem recepit. quod rationalis et mortalis dic¬
tus fuit: quin et omnis quide cius semine processit. naturam can¬
dem et ipse habuit. Est quippe iustum ut si quid dealio prodeat:
nature nuis similitudinẽ recipiat. Anima nero adam cum subtilio¬
ris eĩt nature quam corpus atq fortioris. quia peccato illi asensimi

Expanded text:
superavit, ita quod usque hodie omnis homo mortalis sit? superavit, ita quod usque hodie omnis homo mortalis sit? PETRUS. Hoc est quod explanare disposui, et haec est causa cur in potestatem diaboli Adam devenerit. Cum ergo Creatoris obedientiam transire cordi ejus immisit, super eo cogitavit; postquam vero cogitavit, elegit, postquam elegit, optavit; postquam optavit, et fecit, cum autem fecit, peccavit; postquam vero peccavit, qualitatem quam habebat et sic immortalitatem amisit, et omnino ut compositorum natura est mortalitatem suscepit, ita quod ulterius ab eo separari non potuit, unde et hujusmodi diffinitionem recepit, quod rationalis et mortalis dictus fuit, quin et omnis qui de ejus semine processit, naturam eamdem, et ipse habuit. Est quippe justum, ut si quid de alio prodeat, naturae ejus similitudinem recipiat. Anima vero Adam cum subtilioris esset naturae quam corpus, atque fortioris, quia peccato illi assensum
Abbreviated transcription (Latin):
tio illa. mors appellatur. Cum uͦ d̾s adam crearet: placu¬
it sibi eun creare talem. qui et mori et ñ mori ualeret. Fecit
gꝰ cum declementis subtilioribus. et omnino equalit̾ ex oĩb
et hoc ut et ipsorum qualitates uim aliquam se ad inuicẽ
suꝑandi aliquatenus non haberent. Talit̾ autem factus ẽ ut
non mori ipse potuisset: et ego eum simplicem idõ appella¬
ui. et inmortalem. Hoc modo qͥppe fuerat inmortalis:
quemadmodum et cetera simplicia ĩmortalia sunt omnia.
Cuius rei manifestum quedam ammalia tͥbuunt argum̃tũ.
Que quia equalius cet̾is de elementis condita sunt: pro¬
cul dubio duicus uiuunt. Qma uero dequatuor fac¬
tus ẽ adam elementis. Et quicquid ex eis fit susceptibile
ẽ dissolutionis: icdo dixi cum mortalem atq composi¬
tum. M. Pacet quod dicis. S cum ut asseris et mori et
non mori potuerit: quare mortalitas in mortalitatem

Expanded text:
tio illa mors appellatur. Cum vero Adam Deus creavit, placutio illa mors appellatur. Cum vero Adam Deus creavit, placuit sibi creare eum talem, qui et mori et non mori valeret. Fecit ergo eum de elementis subtilioribus, et omnino aequaliter de omnibus, et hoc, ut et ipsorum qualitates vim aliquam se ad invicem superandi aliquatenus non haberent. Taliter autem factus est, ut non mori ipse potuisset, et ego eum ideo simplicem appellavi, et immortalem. Hoc modo quippe fuerat immortalis, quemadmodum et caetera simplicia immortalia sunt omnia. Cujus rei manifestum quaedam animalia tribuunt argumentum, quae quia aequalius caeteris elementis condita sunt procul dubio diutius vivunt. Quia vero de quatuor factus est Adam elementis, et quidquid ex eis fit susceptibile est dissolutionis, ideo dixi eum mortalem atque compositum. MOYSES. Placet quod dicis. Sed cum ut asseris et mori et non potuerit, quare mortalitas immortalitatem
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ ipsorum uarietate elementorum in eorum compositio¬
ne secundum qualitates ꝙ quantitates suas impariter ad¬
iunctorum. inde & enim diuersarum ꝓuenit dissimilitudo
spetierum. Quoniam uero ipsorum quibus componunt᷑
elementorum calor frigori. humiditas siocitati. in anitas
soliditati. ponderositas leuitati. ꝙ subtilitas obtusitati re¬
pugnat. omnesq relique que in eissunt qualitates sibi
adinuicem contrarie sunt. ĩ deo ex ipsis quoꝙ composita semꝑ
mutantur: crescunt udelicet atq minuuntur: calescunt et
infrigidantur: ceteris q accidentibus uicissim afficiuntur.
his autem qualitatibus ita altã ad alterius expulsionem ten¬
dentibus sialia paulo suꝑ crescat. alia paululum deficiat:
proucint gritudo. Si uͦ una ultra modum habundante alia
ita deficiat ut ei contra stare nͭ parũ ualeat: conera dissoluũ¬
tur: adiuincta seꝑantur: composita destruuntur: et dissolu¬

Expanded text:
pro ipsorum varietate elementorum, in eorum compositiopro ipsorum varietate elementorum, in eorum compositione secundum qualitates et quantitates suas impariter adjunctorum, inde etenim diversarum provenit dissimilitudo specierum. Quoniam vero ipsorum quibus componuntur elementorum, calor frigori, humiditas siccitati, inanitas soliditati, ponderositas levitati, et subtilitas obtusitati repugnat, omnesque reliquae quae in eis sunt qualitates sibi ad invicem contrariae sunt, ideo ex ipsis quoque composita semper mutantur, crescunt videlicet atque minuuntur, calescunt et infrigidantur, caeterisque accidentibus, vicissim, afficiuntur. His autem qualitatibus ita altera ad alterius expulsionem tendentibus, si alia paulo supercrescat, alia paulum deficiat, provenit aegritudo. Si vero una ultra modum abundante alia ita deficiat ut ei contra stare nec parum valeat, connexa dissolvuntur, adjuncta separantur, composita destruuntur, et dissolu
Abbreviated transcription (Latin):
quam talem eum deuscreauit: cum hoc uidisset diabolus
qui in hoc aere inferiori ꝓpe t̾ram in habitabat inuidit. et
eius dampnationem ꝓut potuit ꝑ quisiuit: cum ut ꝙ dĩ
preceptum transiret. ꝙ de fructu uetito comederet. cor¬
di eius inspirauit. ꝓpt̾̃ hoc ut de dignitate sua concideret.
quemadmodum ꝙ ipse concidit. M. Priusquam aliud
dicas mͥ uolo petre respondeas. quid sit quod adam fac¬
tum simplicem dixeris atq compositum. Uidetur namq
esse contrarium: ꝙ tu etiam cum de resurrectione disputa¬
bamus mortuorum. corpus aliquod negasti posse fore sim¬
plex simulatq compositum. Se & aliud est contrarium.
quod ꝙ mortis eum susceptibilem dixisti esse creatum: ꝙ
talem ut sine morte ad patriam transire posset angłoꝵ.
P alterum namꝙ mortalis: ꝑ alterum uero esse ostendit᷑
ummortalis. P. Scias quia animalia omnia de quatuor¬
sunt elementis composita. Que etiam int̃ se uaria sunt.

Expanded text:
quam, eum talem Deus creavit, cum hoc vidisset diabolus, quam, eum talem Deus creavit, cum hoc vidisset diabolus, qui in hoc aere inferiori prope terram habitabat, invidit, et ejus damnationem prout potuit perquisivit, quin et ut Dei praeceptum transiret, et de fructu vetito comederet, cordi ejus inspiravit, propter hoc ut de dignitate sua concideret, quemadmodum et ipse concidit. MOYSES. Priusquam aliud dicas, mihi volo. Petre, respondeas, quid sit quod Adam factum simplicem dixeris atque compositum, videtur namque esse contrarium, et tu etiam cum de resurrectione disputabamus mortuorum, corpus aliquod negasti posse fore simplex atque compositum. Sed et aliud est contrarium, quod et mortis eum susceptibilem dixisti esse creatum, et talem, ut sine morte, ad patriam transire posset angelorum. Per alterum namque mortalis, per alterum vero esse ostenditur immortalis. PETRUS. Scias quia animalia omnia de quatuor elementis sunt composita. Quae etiam se variarunt
Abbreviated transcription (Latin):
erunt impii . P. Non est utiꝙ hoc uerum: neq enim ds̃
quicquam fecit nisi bonum. cum in uerissima legatur
scriptura. uidit deus cuncta que fecerat.ꝙ erant ual¬
de bona. Si quia malum egerunt: ideo maligni effec¬
tisunt. M. Cum & argumento ex perimentali ꝙ doc¬
torum approbationibus diabolum eẽ nouerimus:
iam inde ulterius quin sit dubitare non debemus:
nec ultra suꝑ huius modi questione longo sermo¬
ne indigemus. De hoc gͦ dimitiamus: ꝙ cur in eius
arbitrium homo deuenerit inquiramus. P. Qm̃
gͦ deus adam ad imaginem suam condidit & simili¬
tudinem: ideo int̾ creaturas excellentem compositũ
creauit oꝵ simplicem. Compositum quidem ut mun¬
dum istum habitaret. ac suꝑ eum potestatem impe¬
riumꝙ haberet. dissolutionisq susceptibilis esset:
simplicem uero ut quando creatori placeret. ad celestem an¬
gelorum patriam sine carnis morte transiret. Quoniam in¬

Expanded text:
erunt impii. PETRUS. Non est utique hoc verum. Neque enim Deus erunt impii. PETRUS. Non est utique hoc verum. Neque enim Deus quidquam fecit nisi bonum, cum in verissima legatur Scriptura, Vidit Deus cuncta quae fecerat, et erant valde bona . Sed quia malum elegerunt, ideo maligni effecti sunt. MOYSES. Cum et argumento experimentali, et doctorum approbationibus diabolum esse noverimus, jam inde ulterius quin sint, dubitare non debemus, nec ultra super hujusmodi quaestione longo sermone indigemus. De hoc igitur dimittamus, et cur in ejus arbitrium homo devenerit inquiramus. PETRUS. Quoniam ergo Deus Adam ad imaginem suam conditum et similitudinem , ideoque inter creaturas excellentem, compositum creavit et simplicem: compositum quidem, ut mundum istum habitaret, ac super eum potestatem imperiumque haberet, dissolutionisque etiam susceptibilis esse posset; simplicem vero, ut quando Creatori placeret, ad coelestem angelorum patriam. sine carnis morte transiret: quoniam, in
Abbreviated transcription (Latin):
haroth uero ꝙ maroth in lingua appellantur harabica.
Et hic diabolus peccato ꝙ iniquitate sua aggrauatus.
ꝙ quasi aliquantulum ponderosior effectus. & sic de
summo celorum delapsus. paulo descendit inferius:
ꝙ est hic infra firmamentum habitacio eius. M.S
criptum ꝓsecdo apud nos est esse di abolos: ꝙ de prin¬
cipib eorum huza ꝙ hatazel esse appellatos: s hec uellẽ
ego libent̃ audire qua philosophica ratione eos eẽ. uel
quid sint possis ostendere. P. In primis gͥscire debes artis
illius que nigromantia appellatur nouem particulas ẽẽ:
quarum quatuor prime. de.iiͦiͦi. tractant elementis. qua¬
lit̾ meis oꝑari possimus phisice: quinꝙ uero relique qũe¬
admodum non nisi ꝑ inuocationem malignorum oꝑari
possit quis spirituum. Illi autem maligni spiritus. diabo¬
li ab hominibus appellantur. M. Uerum hii forsandia
boli ut dicis angeli. numquam boni. s semꝑ spiritus fu¬

Expanded text:
Haroth vero et Maroth in lingua appellantur Arabica. Haroth vero et Maroth in lingua appellantur Arabica. Et hic diabolus peccato et iniquitate sua aggravatus, et quasi aliquantulum ponderosior effectus, et sic de summo coelorum delapsus, paulo descendit inferius, et est hic infra firmamentum habitatio ejus. MOYSES. Scriptum profecto apud nos est esse diabolos, et de principibus eorum Huza et Hazazel esse appellatos, sed hoc vellem ego libenter audire qua philosophica ratione eos esse, vel quid sint, possis ostendere. PETRUS. In primis igitur debes scire, artis illius quae necromantica appellatur, novem particulas esse, quarum quatuor primae de quatuor tractant elementis, qualiter in eis operari possimus physice, quinque vero reliquae quemadmodum non nisi per invocationem malignorum operari quis possit spirituum. Illi autem maligni spiritus, diaboli ab hominibus appellantur. MOYSES. Verum hi forsan diaboli, nunquam boni ut dicis angeli, sed semper spiritus fu
Abbreviated transcription (Latin):
ob suorum salutem ꝑtulit: licet carni que de mundo erat
non pacuit. Uerbum enim dei carnem ob aliud nequa¬
quam caperet. nisi ut eosquiin se crediderant. & creditu¬
ros de cdiaboli captiuitate liberaret. M. Ex hoc sane tuo
sermone questiones oriuntur multe. Prima quid sit dia¬
bolus. secunda quare homo deuenerit in potestate illius.
tercia cur de manueius homines liberauit deus: quando qui¬
dem ipsosineam decidere sit ꝑpessus. quarta cur cum redi-¬
mi uoluit sua hoc potestate non fecit. immo incar nari
ac patimaluit. P. Quoniam plura simul dixisti. ꝙ de
plurib simul plene non potest responderi: queras si
placet de singulis uolo: ꝙ quod inde sentio responde¬
bo.M. In primis gͦ de diabolo quid sit audire deside¬
ro . P. Diabolus o moyses subtilis quidem & sp̃ualis res est.
or fuit olim unus de bonorum oedinib angłorum. Cuius
ordinis duo de principib. huza &e harazel in hebraca:

Expanded text:
ob suorum salutem pertulit, licet carni quae de mundo erat ob suorum salutem pertulit, licet carni quae de mundo erat non placuit. Verbum enim Dei carnem ob aliud nequaquam caperet, nisi ut eos qui in se crediderant et credituros de diaboli captivitate liberaret . MOYSES. Ex hoc sane tuo sermone quaestiones oriuntur multae: prima, quid sit diabolus; secunda, quare homo devenerit in potestatem illius; tertia, cur de manu ejus homines liberaverit Deus, quandoquidem ipsos in eam decidere sit passus; quarta, cur cum eos redimi voluit sua hoc potestate non fecit, imo incarnari ac pati maluit. PETRUS. Quoniam plura simul dixisti, et de pluribus simul plene non potest responderi, quaeras si placet de singulis volo, et quod inde sentio respondebo. MOYSES. In primis igitur de diabolo quid sit, audire desidero. PETRUS. Diabolus, o Moyses, subtilis quidem et spiritualis est res, et fuit olim unus de bonorum ordinibus angelorum. Cujus ordinis duo de principibus Huza et Hazazel in Hebraica,
Abbreviated transcription (Latin):
utiq euis nouissimo plusquam primo magna fuit. Cuiꝰ
xp̃i aduentu omnia que & ysaias dicit. ꝙ aggeus testat᷑
sunt completa. Ipso quippe adueniente. maris multitudo
q ad eum est conuersa. celum. tellus. & maria sunt com¬
mota. Commota inquam sunt. id est celi & terre. & ma¬
ris habitatores exultarunt. ꝙ undecumꝙ t̾rarum iherłm
oblationes uarias ad laudem ipsius xp̃i attulerunt. M.
Quare iam amplius tibi aliquid obicerem: cumtu aue¬
toritates meas omnes ad tuam explanes uoluntatem:. P.
Habet quiꝑpe ueritas. robustas quib innitatur colump¬
nas.
d rempetre uolo nos redire. ꝙ de aliis tue credulita¬
tis partibi mͥ queso responde. Cum itaq xp̃m  ho¬
minem credas fuse ꝙ deume cur se crucisigi passus¬
est. nec se de manib eripuit iudõrum : Quomodo enimom¬
mpotentie sue imminutum est imperium: I. Bene qui¬
dem se tueri ꝙ seruare si uellet potuit: s. hoc sponte sua

Expanded text:
utique ejus novissimo plusquam primo magna fuit. Cujus utique ejus novissimo plusquam primo magna fuit. Cujus Christi adventu omnia quae et Isaias dicit et Aggaeus testatur, sunt completa. Ipso quippe adveniente, maris multitudo et terrae ad eum est conversa, coelum, tellus, et maria, sunt commota. Commota, inquam, sunt, id est coeli et terrae et habitatores exsultarunt, et undecunque Hierusalem oblationes varias ad laudem ipsius Christi attulerunt. MOYSES. Quare jam amplius tibi objicerem aliquid, cum tu auctoritates meas omnes ad tuam explanes voluntatem? PETRUS. Habet veritas robustas, quibus innitatur, columnas.Ad rem, Petre, volo nos redire et de aliis tuae credulitatis partibus mihi, quaeso, responde. Cum itaque Christum et hominem credas fuisse et Deum, cur se crucifigi passusest, nec se de manibus eripuit Judaeorum? Quomodo enim omnipotentiae imminutum est imperium? PETRUS. Bene quidem se tueri et servare si vellet potuit, sed hoc sponte sua
Abbreviated transcription (Latin):
fuerunt in prima: Nam neq archa domini fuit in scda.
nec rationali usi sunt in ea. nec uenit ibi ignis de celo. qͥ
combureret holocausta. nec fuit tunc corporis ainctus
aut ꝓpħa. ꝙ alia item quam plurima. M. Ne hoc utiq
nescimus. nsi quod a doctorib nr̃is audiuimus. S e ipsi
nichil aliud dixerunt. nisi quod domus scdã decem an¬
nis mansit dutius quam prima . P. hec ꝓfecto nulla est
gła. M. Ergo aggeus ꝓculdubio est mentitus. P. Absit.
S in hoc fuit magna domus nouissime gła plusquam
prime. quod uenit xp̃c adhuc ea stante. Cuius aduentus
maior fuit gła. quam illa supradicta omnia habere. S ce
hoc si placet multo subtilius possumus intelligere. scił qd
a eadem domo dictum sit. nouissime atꝙ prime. de eiꝰ
uidelicet principio ꝙ fine. Nam cum cura finem eius xp̃c
acsuenerit. ꝑ quem & inipsa domo deitas habitauit. gła

Expanded text:
fuerunt in prima? Nam neque arca Domini fuit in secunda, fuerunt in prima? Nam neque arca Domini fuit in secunda, nec rationali usi sunt in ea, nec venit ibi ignis de coelo qui combureret holocausta, nec fuit tunc temporis unctus aut propheta, et alia item quamplurima. MOYSES. De hoc utique nescimus, nisi quod a doctoribus nostris audivimus, sed et ipsi nihil aliud dixerunt, nisi quod domus secunda decem annis permansit diutius quam prima. PETRUS. Haec profecto nulla est gloria. MOYSES. Ergo Aggaeus procul dubio est mentitus. PETRUS. Absit. Sed in hoc fuit magna domus novissimae gloria quam primae, quod venit Christus adhuc ea stante, cujus adventus major fuit gloria quam illa supradicta omnia habuere. Sed et hoc, si placet, subtilius multo possumus intelligere, scilicet quod de eadem domo dictum sit, novissimae atque primae, de ejus videlicet principio et fine. Nam cum circa finem ejus Christus advenerit , per quem et in ipsa domo deitas habitavit, gloria
Abbreviated transcription (Latin):
operiet te dromedarii madian & epha omnes de sabbaue¬
nient aurum & thus deferentes & laudem domino annũ¬
tiantes: Hec etiam nondum sunt consuminata.P. Con¬
suminata sane fuerunt tempore templi secundi. quod fa¬
bricauit ezra ex precepto cyri. teste aggeo ꝓpħa qui ait.
Hec dicit dominus deus exercituum. Adhuc modicum
est. ꝙ ego cominouebo celum ꝙ t̃ram & mare & aridam.
& mouebo omnes gentes: & uenient desiderata cunctarũ
gentium. & implebo domum istam gła. dicit dominus exer¬
cituum. Meum est argentum. & meum aurum dicit dñs
cituum. Ea quippe que ibi dixerat ẏsaias. fore uentura. as¬
geus quidem in templo quod iam tempore suo reedificari
ceperat. innuit esse complenda. M. Pocest equidem esse ut
dicis. P. S dic o moyses quid est quod ait aggeus. mag-¬
naerit gła domus istius nouissime plusquam prime: In
quo enim domus nouissime maior fuit quam prime gła.
cum in nouissima non fuerint illa preciosa insignia que

Expanded text:
i Madian, et Effa, et omnes de Saba venient, aurum et thus deferentes, et laudem Domino annuntiantes? Haec enim etiam nondum sunt consummata. PETRUS. Consummata sane fuerunt tempore templi secundi, quod fabricavit Ezra ex praecepto Cyri, teste Aggaeo propheta, qui ait: Haec dicit Dominus Deus exercituum: Adhuc modicum est, et ego commovebo coelum et terram, mare et aridam. Et movebo omnes gentes, et venient desiderata cunctarum gentibus; et implebo domum istam gloria, dicit Dominus exercituum. Meum est argentum, et meum est aurum, dicit Dominus cituum . Et quippe quae ibi dixerat Isaias fore ventura, Aggaeus quidem in templo quod jam tempore suo reaedificari coeperat, innuit esse complenda. MOYSES. Potest equidem esse ut dicis. PETRUS. Sed dic, o Moyses, quid est quod ait Aggaeus, magna erit gloria domus istius novissimae plus quam primae? In quo enim domus novissimae major fuit quam primae gloria, cum in novissima non fuerint illa pretiosa insignia quae
Abbreviated transcription (Latin):
tionem sicut in libro iosue scͥptum poteris inuenire.M.
Multum certȩ suȩ tibi ds̃ sapientie ⁊ & te magna illustra¬
minat. ne falsum quid credẽ presumamus. quod si tu
quod credimus ipse etiam credes. & baptizari tefaceres.
eandem sp̃s sc̃ĩ illustrationẽ haberes ut quȩ uera sunt
cognosceres. & quȩ falsa respueres. Nunc autem q̃m suꝑ
te pietatem habeo: dei miscdiam imploro ut sp̃e sui
plenitudine te illustret. & finem meliorem quam pͥn¬
cipium tibi prestet. a me Ns:¬

Expanded text:
tionem, sicut in libro Josue scriptum poteris invenire . MOYSES. tionem, sicut in libro Josue scriptum poteris invenire . MOYSES. Multum certe tibi dedit Deus sapientiae, et te plurima illustraminat, ne falsi aliquid credere praesumamus. Quod si tu quod credimus, ipse etiam crederes, et baptizari te faceres, eamdem Spiritus sancti illuminationem haberes, ut et quae vera sunt agnosceres, et quae falsa respueres. Nunc autem, quoniam super te pietatem habeo, Dei misericordiam imploro, ut Spiritus sui plenitudine te illustret, et finem meliorem quam principium tibi praestet. Amen
Abbreviated transcription (Latin):
batur. cura nulla erat quid fieret: ita & de reliquiis eru
Nuel suꝑposite imaginis quid fiat non curamus. Et
lient salomon ꝙ alii ante altaro ꝑcidentes. nequaquã
imino dm̃ solum adorabant: ita et nos ante crucem genua
flectentes. nequaquã crucẽ illam aut unaginem suꝑposi
latus est dei agnus ubiꝙ haberetis: s nequaquã ĩ mo cru¬
cem aliã suꝑ quã nunquã fuit agnus ille consticutus.
.P. Profecto crucẽ illam ubiꝙ habet ton pessumus. Quare
nec mirtm nec malũ est. sy oruitialus ad ens sumilitu¬
saltem que ad eius similitudinẽ facte sunt uideant: et sacri¬
ficii quod in illa factum est recordentur atq intelligant.
Quemadmodũ etiam filii gad. & filii ruben altare constru¬
xerunt tnͣsiordanem ad similitudinẽ illius altaris ierłm:
ut filii sui et uxores qui ascendere non poterant ierłm¬
illud aspicerent in testi moniũ tantum alterius et cogni¬

Expanded text:
bant, cura nulla erat quid fieret, ita et de reliquiis crucis bant, cura nulla erat quid fieret, ita et de reliquiis crucis vel supra impositae imaginis quid fiat non curamus. Sicut etiam Salomon et alii ante altare procidentes, nequaquam illud, imo Deum solum adorabant. Ita et nos ante crucem genua flectentes, nequaquam crucem illam aut imaginem superposlatus est Dei Agnus haberetis. Sed nunc adoratis crucem aliam, super quam nunquam fuit Agnus ille immolatus. PETRUS. Profecto crucem illam ubique habere non possumus, quare nec mirum nec malum est, si cruces alias ad ejus similituquae ad illius similitudinem factae sunt videant, et sacrificium quod in illa factum est recordentur atque intelligant quemadmodum etiam filii. Sed et filii Ruben altare construxerant trans Jordanem ad similitudinem altaris illius Hiericho, ut filii sui et uxores, qui ascendere non potuerunt illud aspicerent, in testimonium tantum alterius et cogni
Abbreviated transcription (Latin):
at & depinguat ꝑquiritis: ꝙ imaginẽ illã in ur̃is ecclesiis
in excelsiori uidelicet loco constituistis et adoratis. Unde
etiam ysaias adincrepationẽ et opprobrium ur̃m dicit his
uerbis. Artifex lignarius extendit normam formauit ilłd̃
bitantẽ in domo. Et postea de eodẽ. Non recogitant in men¬
te sua neq cognoscunt. neq sentiunt ut dicant. Medieta-¬
tem eius combussi igni. et ceri super carboneseꝰ RanESac¬
et cexi carnes ꝙ comedi. ꝙ de reliquo eiꝰ ydolum faciam: ante
truncum ligni procidam. Pars eiꝰcinis est. cor insipiens ado¬
rat illud: & nonliberabit animã suam. neq dicet forte
menolatium est. indertera mea. P. Eson est saneres ut op¬
pciẽ quidem altare. ꝑ imaginẽ uero sacrificium quod
suꝑ ite fit designamus. Sicut enim super altare anima¬
lia sacrificabantur: ita et suꝑ crucẽ immolatus fu̾it dei
agnus. Et sicut de lapidum reliquiis quib altare construe¬

Expanded text:
at et depingat exquiritis, et imaginem illam in vestris Ecclesiis at et depingat exquiritis, et imaginem illam in vestris Ecclesiis in celsiori videlicet loco construitis, et adoratis. Unde etiam Isaias ad increpationem et opprobrium vestrum dicit his verbis: Artifex lignarius extendit normam, formavit illud bitantem in domo. Et postea in eadem: Non recogitant in mente sua neque cognoscunt, neque sentiunt ut dicant: Medietatem ejus combussi igni, et coxi super carbones ejus panes, coxi carnes et comedi et de reliquo ejus idolum faciam? Ante truncum ligni procidam? Pars ejus cinis est. Cor insipiens adorat illud et non liberabit animam suam, neque dicet. Forte mendacium est in dextera mea . PETRUS. Non est sane res ut  et per crucem quidem altare, per imaginem sacrificium quod super altare est designamus. Sicut tamen super altare animalia sacrificabant, ita et super crucem immolatus fuit Dei Agnus; et sicut de lapidum reliquiis quibus altare construe
Abbreviated transcription (Latin):
multis in locis precepta legis sue berith appellat. Ipse etiam
iherrinias quod de noua lege fedus nouum dixerit: ninuit
cum sub iungit. Non sed̾m pactum quod pepigi cũ pacribus
eoꝵ in die qua apprehendi manũ eoꝵ ut educerem eos de ter¬
ra egypti. Hic namq aꝑte loquitur de pacto idẽ delege
illa quam dedit dñs moysi in deserto post egrelluim egxp
et nichil contra te explicare potui. S unum quid acduc a¬
quasi inthessauro tibi reseruaui. Quod cum opposciero.
te absq defensione confido posse suꝑari: quia non inuemes
quod contra ualeat responderi. P. Et que est hec restanta:
tante ualentie et uigoris ⁊ de qua tibi tantũ precums.
michi usq adeo minitaris : M. Tale quid ꝓfecto ẽ.
quod uos contra dm̃. & om̃s ꝓpħas facitis. uidelicet quod
in nemore arborẽ conciditis. et pꝰea arcificem lignarium
qui illam seccet. culpẽt. et in hominis spetiem formet poli¬

Expanded text:
multis in locis praecepta legis suae berith, appellat. Ipse enim multis in locis praecepta legis suae berith, appellat. Ipse enim Jeremias quod de nova lege foedus novum dixerit, innuit cum ait: Non secundum pactum quod pepigi cum patribus eorum in die quo apprehendi manum eorum, ut educerem eos de terra Aegypti. Hic namque aperte loquitur de pacto, id est de lege illa quam dedit Dominus Moysi in deserto post egressum Aegyptet nihil contra te explicare potui. Sed unum quod adhuc quasi in thesauro tibi reservavi, quod cum opposuero te absque defensione confido posse superari, quia non invenies quod contra valeat responderi. PETRUS. Et quae est res haec tantae valentiae et vigoris, de qua tibi tantum praesumis, et mihi usque adeo minitaris? MOYSES. Tale quid profecto est quod vos contra Deum et omnes prophetas facitis, videlicet quod in nemore arborem quamdam conciditis, et postea artificem lignarium, qui illam secet, sculpat, et in hominis speciem formet, poli