comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
malis adbona aut merito origenis transeunt exmals
admala: hoc catholica fider nouit in hoc &iccm non nullihi¬
r&icinne ulla contradictione consentiunt: iudicari auĩ
quem quam Non secundum meriteo quaehabuit quam¬
diu fuit in corpore sed secundum merita quae fuerat
habiturus siduitius uixisr& in corpore unde opinari
potuerint homines quorum ingenia non erre conter¬
tibilia uestrae indicant lit terae mirans & stupens rep¬
perire non porsum nec oredere auderem nisi uobis nor
federe non auderem : sed spero ad futurum dm̃ utcom¬
mnamti cito uide ant ea quaedicuntur futur eo fuis se
peccata si per dĩ iudicium in non baptizatis pos sunt iure
puniri &iam perdi gratum baptizatis posse dimitt
Quicum que enim dicit puniri tantum possedo iudi¬
cante futura peccata. dimitti autem dõ miserante
non porse cogiteore deb& quantamdo faciat gratiar¬
que eius in iuriam. quasi futurum peccatum praenos¬

Expanded text:
malis ad bona, aut merito originis transeunt ex malis malis ad bona, aut merito originis transeunt ex malis ad mala. Hoc catholica fides novit: in hoc etiam nonnulli haeretici sine ulla contradictione consentiunt. Judicari autem quemquam non secundum merita quae habuit quamdiu fuit in corpore, sed secundum merita quae fuerat habiturus si diutius vixisset in corpore, unde opinari potuerint homines, quorum ingenia non esse contemptibilia vestrae indicant litterae, mirans et stupens reperire non possum: nec credere auderem, nisi vobis non credere non auderem. Sed spero adfuturum Deum, ut commoniti cito videant, ea quae dicuntur futura fuisse peccata, si per Dei judicium in non baptizatis possunt jure puniri, etiam per Dei gratiam baptizatis posse dimitti. Quicumque enim dicit, puniri tantum posse Deo judicante futura peccata, dimitti autem Deo miserante non posse, cogitare debet quantam Deo faciat gratiaeque ejus injuriam; quasi futurum peccatum praenos
Abbreviated transcription (Latin):
& plerumque tam magna ut talibus cogitationib: poena
iustis sima debeatur qicutiest ut alia taceam: quod dixit in¬
sipiens in corde suo non est dr : quid est ergo secundum ea
quae ꝑ corpus gernt : nisi secundum ea quaegersit e
tempore quo incorpore fuit ut per corpur intellegamu
ꝑ corporis tempus : post corpus autem nemoerit inc¬
pore nisi resurrectione nouissima non adulla merita
comparanda sed ad recipienda probonis meritis prȩ¬
mia promalis luenda supplicia: Hoc autem medio ten¬
pore inter depositionem & receptionem corporis se¬
cundum ea quae gerserunt per corporis tempur sius
cruciantur animae siue requiercunt: ad quod tempus
corporis pestin& &icom quod pelagiani negant sech
ecclesia confit&ur originale peccatum: quosiue soluto
perdĩ gratiam siue ꝑdĩ udicium non soluto cum morius¬
tur infanter. aut merito regenerationis transeunt ox

Expanded text:
et plerumque tam magna, ut talibus cogitationibus poena et plerumque tam magna, ut talibus cogitationibus poena justissima debeatur: sicuti est, ut alia taceam, quod dixit insipiens in corde suo, Non est Deus ? Quid est ergo, secundum ea quae per corpus gessit; nisi, Secundum ea quae gessit eo tempore quo in corpore fuit, ut per corpus intelligamus, Per corporis tempus? Post corpus autem nemo erit in corpore, nisi resurrectione novissima; non ad ulla merita comparanda, sed ad recipienda pro bonis meritis praemia, pro malis luenda supplicia. Hoc autem medio tempore inter depositionem et receptionem corporis, secundum ea quae gesserunt per corporis tempus, sive cruciantur animae, sive requiescunt. Ad quod tempus corporis pertinet etiam quod Pelagiani negant, sed Christi Ecclesia confitetur, originale peccatum: quo sive soluto per Dei gratiam, sive per Dei judicium non soluto, cum moriuntur infantes, aut merito regenerationis transeunt ex
Abbreviated transcription (Latin):
meritis cum ix ipsesit homo liberator factus ÷ hominum:
Quisenim audiat quod dicuntur paruuli ꝓsius futuris me¬
ritis in ipra infantili a&atebaptizati ex irede hacbita &
ideo alii non baptirrati in eadem aate mori qr &ipsos¬
rum prescita sunt merita futura sed mala moneorũ uitã
bunam uel malamdõ remunerante ueldam nante sed nul¬
liñ a postolus quidem limitem̃ fixit quem tranr gredi
nondebeat hominis ut mitiur loquar in cauta sispicio : Ait
enim omnes ãstabimus ante tribunal xpir ut ferat uni¬
quisq secundũ ea quae ꝑ corpusgerst si uebonum siue ma¬
lum: gerrit inquit non adiunxit uel gesturur fuit: sed
unde hoc talibus iurit inmentem uenerit nescio ut fu¬
tura quae non sunt futura puniantur authonorentur me¬
ta paruulorum : Cur autem dictum est secundum ea quae
corpus gersit hominem iudi candum cumgerantur multa
lo animo non per corpus Nec ꝑillum corporis membrum

Expanded text:
meritis, cum et ipse sit homo, liberator factus est hominum. meritis, cum et ipse sit homo, liberator factus est hominum. Quis enim audiat, quod dicuntur paruuli pro suis futuris meritis in ipsa infantili aetate baptizati exire de hac uita, et ideo alii non baptizati in eadem aetate mori, quia et ipsorum praescita sunt merita futura, sed mala, non eorum uitam bonam uel malam deo remunerante uel damnante, sed nullam? apostolus quidem limitem fixit, quem transgredi non debeat hominis, ut mitius loquar, incauta suspicio. ait enim: omnes: astabimus ante tribunal Christi, ut ferat unusquisque secundum ea quae per corpus gessit, siue bonum siue malum. gessit, inquit, non adiunxit: "uel gesturus unde hoc talibus viris in mentem venerit nescio, ut futura quae non sunt futura, puniantur, aut honorentur merita parvulorum. Cur autem dictum est, secundum ea qua per corpus gessit hominem judicandum, cum gerantur multa solo animo, non per corpus, nec per ullum corporis membrum;
Abbreviated transcription (Latin):
ndicit ego faciam ut faciatis. locum ipsu scripturs
attendite & uidebitis illadm ꝓmittere facturir
se ut faciant que iub& ut fiant pon sane ibi taco
merita eorum sed maba quibus seostendit reddere
ꝓmalis bona hoc ipso quo eos facit habere de inceps opẽ¬
ribona cumipse facit ut faciant diuina mandata : sed om
tra÷ quam uis euidentirsime diuinorum eloquiorum
testimoniis asseratur Tament apud eor qui nisi aliquid
sibi as signent quod prioresdent utr&ribuatur eis abom¬
nistudio pieatir repripii seputant l aborat aliquando in
a&atemaiorum iam utentium uoluntatis arbitrio: sedubi
uenitur ad paruulor &adipsum mediatorem dĩ & hominã
hominem xp̃inihm omnis deficio precedentiũ gratiam
dĩ humanorũ arsestio meritorum : qr necilli ullis bonis
p̃ceuentib meritirde cornuntur ac&eris ut ꝑtineant ad
liberatorem hominum : pec illeullis humanis p̃cedentib:

Expanded text:
dicit, Ego faciam ut faciatis ? Locum ipsum Scripturae dicit, Ego faciam ut faciatis ? Locum ipsum Scripturae attendite, et videbitis illa Deum promittere facturum se ut faciant, quae jubet ut fiant. Non sane ibi tacet merita eorum, sed mala; quibus se ostendit reddere pro malis bona, hoc ipso quo eos facit habere deinceps opera bona, cum ipse facit ut faciant divina mandata. CAPUT XIdari, quamvis evidentissime divinorum eloquiorum testimoniis asseratur; tamen apud eos, qui nisi alisibi assignent quod priores dent, ut retribuatur eis, ab omni studio pietatis reprimi se putant, laborat aliquando in aetate maiorum iam utentium uoluntatis arbitrio. sed ubi uenitur ad paruulos et ad ipsum mediatorem dei et hominum, hominem Christum Iesum, omnis deficit praecedentium gratiam dei humanorum assertio meritorum, quia nec illi ullis bonis praecedentibus meritis discernuntur a ceteris, ut pertineant ad liberatorem hominum, nec ille ullis humanis praecedentibus
Abbreviated transcription (Latin):
pasticipibus & defensorib: gratiac pelagianorun
esterror istedam nabilir quorum mox apostolur or
obstruxit adiungenr: quot quot enim spũ dĩ aguntiu
hifili sunt dĩ ne facto mortificare nos carnis non peni
sed ꝑ nostrũ spiritum crederemus a dequo di spũ &un
ibi loquebatur ubiait : omma autem haec operatur unar¬
neni atq: idem sp̃r diuidens ꝓpria unicuiq pro ut uuli: inte
quae omnic sicut sitir Nominauit & fidem : sicut ergo
quecmuis donum dĩ sit facta carnis mostificare. exigitus
tamen anobis ꝓposito prȩmio uitae Ita donumdĩ est &
des qucomuir &ipsa cum dicitur si credderis saluus
eris proposito prȩmio salutis exigatur a nobis : Idei
enim haec & nobis p̃cipiuntur & donadi esse monstras¬
tur ut intellegatur quod & nos ea facimus & dr̃ fi¬
cit ut illa faciamus sic ut ꝑ proph&am hierechielẽ
apestissime dicit : quid enim apestiu f queemub

Expanded text:
participibus et defensoribus gratiae. Pelagianorum participibus et defensoribus gratiae. Pelagianorum est error iste damnabilis: quorum mox Apostolus ora obstruxit, adjungens, Quotquot enim Spiritu Dei aguntur, hi filii sunt Dei ; ne facta mortificare nos carnis, non per Dei, sed per nostrum spiritum crederemus. De quo Dei Spiritu etiam ibi loquebatur, ubi ait: Omnia autem haec operatur unus atque idem Spiritus, dividens propria unicuique prout vult . Inter quae omnia, sicut scitis, nominavit et fidem. Sicut ergo quamvis donum Dei sit, facta carnis mortificare; exigitur tamen a nobis proposito praemio vitae: ita donum Dei est et fides, quamvis et ipsa cum dicitur, Si credideris, salvus eris; proposito praemio salutis exigatur a nobis. Ideo enim haec et nobis praecipiuntur, et dona Dei esse monstrantur; ut intelligatur quod et nos ea facimus, et Deus facit ut illa faciamus, sicut per prophetam Ezechielem apertissime dicit. Quid enim apertius, quam ubi
Abbreviated transcription (Latin):
dicitur in quiunt si credideris saluuseris : unum horum
exigitur alterum offestur : quod exigitur in hominir uod
offertur indi est potestate : curnon utrumq indi &
quod iub& & quo d offest : rogatur enim utda qđ
iuba rogant credenter ut sibi augeatur fider:
rogant ꝓnoncredentib: ut eir don&ur fidop & in
suisigitur incrementir & insuir initur d̃ donum ÷
fides: seautem dicitur si crediderir sluus eris:
Quem ad modum dicitur si spũ facta carnis mostificauen¬
tis uiu&is: nam & hic ex hisduobus unum exigitur alten
osfesturis spũ inqui facta carnir mostificaueritn
u&is ut ergo spũ facta carnis mostificem exigitur
ut autem uiuamus offestur: Num igitur plac& ut faca
carnis mostificare Non donumdi ersedicamur. Neq:
ul donumdi eẽ fateamur : Quõ exxigi audimus a nobis ps¬
mio uitae si hoc fecerimur oblato: ab sit hoc ut placeat

Expanded text:
dicitur, » inquiunt, « Si credideris, salvus eris ; unum horum dicitur, » inquiunt, « Si credideris, salvus eris ; unum horum exigitur, alterum offertur. Quod exigitur, in hominis; quod offertur, in Dei est potestate » . Cur non utrumque in Dei, et quod jubet, et quod offert? Rogatur enim ut det quod jubet: rogant credentes, ut sibi augeatur fides; rogant pro non credentibus, ut eis donetur fides: et in suis igitur incrementis, et in suis initiis Dei donum est fides. Sic autem dicitur, Si credideris, salvus eris; quemadmodum dicitur, Si Spiritu facta carnis mortificaveritis, vivetis. Nam et hic ex his duobus unum exigitur, alterum offertur. Si Spiritu, inquit, facta carnis mortificaveritis, vivetis: ut ergo spiritu facta carnis mortificemus, exigitur; ut autem vivamus, offertur. Num igitur placet ut facta carnis mortificare non donum Dei esse dicamus; neque id donum Dei esse fateamur, quoniam exigi audimus a nobis praemio vitae, si hoc fecerimus, oblato? Absit ut hoc placeat
Abbreviated transcription (Latin):
tin& non faci& ipse quod dom&: hoc ÷ nisi habeat hom̃o fidem
Ex sem& ipso nonimpl& dr̃ quod ꝓmisit utopera: iurtitiae den¬
tur exdõ: ac perhoc ut ꝓmissa sua drpossit implere : Non est
ndĩ sed in hominis potestate : quod ueritar & pi&as nos ore¬
dere u&at credamus cum abraham quo quae promisit potens
est & facere: promisit autem filios abrahae : quod eẽ ñ pos¬
sunt si non habeant fidem: ergo ipsedonat & fidem : sane
cum a postolus dicat. Ideo exfide ut secundũ gratiam fir
ma sit ꝓmissio miror homines infirmitatisuae semalle cõ¬
mittere quam firmitati ꝓmirsionisdĩ ꝓ sed incesta est mihi inquit
demeipso uolunta r dĩ : quidergo tua neibi uoluntas d&e ip¬
so cestaest: neo timer quiuid&ur stare uideat necadat Cum
igitur utraq: incestasit : Curnon homo firmiori quam in fir¬
mori fidem suam spem caritatemq: committit᷑: sed cum

Expanded text:
pertinet, non faciet ipse quod donet, hoc est: nisi habeat homo fidem pertinet, non faciet ipse quod donet, hoc est: nisi habeat homo fidem ex semet ipso, non implet deus quod promisit, ut opera iustitiae dentur ex deo. ac per hoc, ut promissa sua deus possit implere, non est in dei, sed in hominis potestate. quod si ueritas et pietas non credere uetat, Credamus cum Abraham, quoniam quae promisit potens est et facere. promisit autem filios Abrahae. quod esse non possunt, si non habent fidem. ergo ipse donat et fidem. Sane cum apostma sit promissio; miror homines infirmitati suae se malle committere, quam firmitati promissionis Dei. « Sed incerta est mihi, » inquit, « de me ipso voluntas Dei. » Quid ergo? tuane tibi voluntas de te ipso certa est, nec times, Qui videtur stare, videat ne cadat ? Cum igitur utraque incerta sit, cur non homo firmiori quam infirmiori fidem suam, spem, charitatemque committit? 22. « Sed cum
Abbreviated transcription (Latin):
dit abraham sed credidit dans gloriamdõ: Quo quȩ pro¬
muisit potens est & facere: Nonait prȩdicere Nonait p̃¬
scire Ncom & aliena facta potest prȩdicere atq prȩ¬
scire : sed ait potens est & facere acperhoc facta non
aliena sed sua : An forte operaboneo gentium dr̃ ꝓmisit abie¬
hae insemine ipsiur ut hoc promitter & quod ipse facit¬
Non autem ꝓmisit fidem gentium quam sibi homines faci¬
unt sedut ꝓmitter& quod ipse facit illam presciuit ho¬
mines eẽ facturos : Nonquidem sic apostolus loquitur: fi¬
lior quippedr ꝓmisit abrahae qui fidei eius uestigia sec¬
tarentur quod a pestissime dicit: sed siopera gentium
ꝓmisit non fidem profecto quo non sunt bona apera ni¬
s exfide iustus enim exfide uiuit. &omne quod non est
x fide percatumest: & sine fide impossibileest placere :
Nhilominus utimpleat quad ꝓmisit dr̃ in hominum est po¬
testate: pisienim homo facut qđ dõ nondonante ad hominem

Expanded text:
dit Abraham, sed credidit dans gloriam Deo, quoniam quae prodit Abraham, sed credidit dans gloriam Deo, quoniam quae promisit, potens est et facere : non ait, Praedicere; non ait, Praescire; nam et aliena facta potest praedicere atque praescire: sed ait, potens est et facere; ac per hoc facta, non aliena, sed sua. 20. An forte opera bona gentium Deus promisit Abrahae in semine ipsiunon autem promisit fidem gentium, quam sibi homines faciunt, sed ut promitteret quod ipse facit, illam praesciuit homines esse facturos? non quidem sic apostolus loquitur. filios quippe deus promisit Abrahae, qui fidei eius uestigia sectarentur; quod apertissime dicit. sed si opera gentium promisit, non fidem, profecto, quoniam non sunt bona opera nisi ex fide — iustus enim ex fide uiuit, et: omne, quod non est ex fide, peccatum est, et: sine fide impossibile est placere — nihilominus, ut impleat quod promisit deus, in hominum est potestate. nisi enim homo faciat quod deo non donante ad hominem
Abbreviated transcription (Latin):
pucam peecatoru unde dictum est tradidt illor dr inras¬
biri menterꝰ ut faciant quie non conueniunt: nonibi pes¬
eaton dĩ est sediundicium quo circa predistinatio dt quee
ndono esto praticest ut dixi prepat᷑io gritia uero est ips
pdestinetionis erfectur: Quando ergo promintabr̃ ab risi
in semine eiur fidem gentium dicens patrem multarũ gentu
posuite d indedeit a postolus : Ideo exfide ut recundũ gra¬
tiam fermat ꝓrirno omini semini nonde nostre uolan¬
omin pogestite redsua pdistinatione piisto promuin
emir quo dipre facturur fuerat Non quod hominos: qui
&si faciunt hominer bona quac ꝑtinent ad colondu di
so facit utilli faciant quae precepit nonilli faciunt uto
sefaciat quod promisit: Alio quin utdi ꝓmirra compleo¬
tur non indi sed in hominũ ÷ potestate & quod ad ño ꝓmo¬
sum est ab ipsis redditur abrahe: Non autem nccrei¬

Expanded text:
etiam peccatorum — unde dictum est: tradidit illos deus in repetiam peccatorum — unde dictum est: tradidit illos deus in reprobum sensum, ut faciant quae non conueniunt - non ibi peccatum dei est, sed iudicium. quocirca praedestinatio dei, quae in bono est, gratiae est, ut dixi, praeparatio, gratia uero est ipsius praedestinationis effectus. quando ergo promisit deus Abrahae in semine eius fidem gentium dicens: patrem multarum gentium posui te - unde dicit apostolus: ideo ex fide, ut secundum gratiam, firma sit promissio omni semini — non de nostrae uoluntatis potestate, sed de sua praedestinatione promisit. promisit enim quod ipse facturus etsi faciunt homines bona quae pertinent ad colendum Deum; ipse facit ut illi faciant quae praecepit, non illi faciunt ut ipse faciat quod promisit: alioquin ut Dei promissa compleantur, non in Dei, sed in hominum est potestate, et quod a Domino promissum est, ab ipsis redditur Abrahae. Non autem sic credi
Abbreviated transcription (Latin):
lutem religionis buiusiluim quam de fuisse quidignus fuit¬
& dignum non fuisse cui de fuit : sidiscutiatur & quae¬
ratur undequisq sit dignus. Non des. unt quidicantuolun¬
tate humana : Nos autem dicimus gratia uel predistina¬
tione diuina: Inter gratiam porro & p̃distinationem
hoc tantum inter est quod p̃distinatio ÷ gratiae prȩpara
tio gratia uesd iamipsa donatio: quoditaq ait apostołs non
exoperib: ne fortequis extollatur ipsius enm sumus fig¬
mentum creati in xp̃oihũ in operib: bonis. gratia est: quod¬
autem sequitur. quae p̃par auit dr̃ ut in illis ambulemus
predestinatioest : quae sine prescientia non potest erse:
potest autemeẽ sine predestinatione prescientia :prȩdis¬
tinatione quippe dr̃ ea presciuit quae fuerat ipse factu
rus unde dietumest: fecit quae futura sunt : prescireiu
tem porest &iam quae ipse non facit sicut quecumq
peccnta qe asisuin quedcom qurita peccata sunt ut poener

Expanded text:
lutem religionis hujus nulli unquam defuisse qui dignus fuit, etlutem religionis hujus nulli unquam defuisse qui dignus fuit, et dignum non fuisse cui defuit; » si discutiatur et quaeratur unde quisque sit dignus, non desunt qui dicant, voluntate humana: nos autem dicimus, gratia vel praedestinatione divina. Inter gratiam porro et praedestinationem hoc tantum inttio, gratia vero jam ipsa donatio. Quod itaque ait Apostolus, « Non ex operibus, ne forte quis extollatur, ipsius enim sumus figmentum, creati in Christo Jesu in operibus bonis autem sequitur: Quae praeparavit Deus, ut in illis ambulemus, praedestinatio est, quaPotest autem sine predestinacione esse presciencia. Predestinacione quippe deus ea prescivit, que fuerat ipse rus? Unde dictum est, fecit quae futura sunt. Praescire autem potens est, etiam quae ipse non facit, sicut quaecunque peccata. Quia si sunt quaedam quae ita peccata sunt, ut poenae sint
Abbreviated transcription (Latin):
quib: locis in eum fuerant credituri : sed utrũ p̃dicato
sibi xp̃o aseipsis habituri erran fidem ando donante
suntturi idest utrum tantum modo eos prescierit an &i
predestinauer itidr: querere atq dirserere Tunc nece il¬
rium non putauis pro inde quod dixi tunc uoluir se ho¬
munb apparerexp̃in capud eos p̃dicari doc trinã Poni
quando sciebat &ubi sciebat esse quimeum fucrant credi
turs potest &iam sic dici tunc uolur re hominibus appariebe
rep̃m ex apudeor prȩdicari doc trinam suam quandosciebit
&ubi sciebat cẽ quidecti fuerant In ipso ante mundi eons¬
titutiomem: sed quonam siita dicer &ur lectorem fuce¬
Vs & intentum adea requirendi quae nuno exam monitis¬
ne pelagiani erroris necesse ÷ copiosius eelaborios¬
y dis putari uisum mihi ÷ quod tunc satis erat breutten
ec̃ dicendum: excepta ut dixi altitudine sapientiae & seien¬
tiaedi & sine prȩiudicio aliarum causarum de quib non

Expanded text:
quibus locis in eum fuerant credituri? Sed utrum praedicato quibus locis in eum fuerant credituri? Sed utrum praedicato sibi Christo a se ipsis habituri essent fidem, an Deo donante sumpturi, id est, utrum tantummodo eos praescierit, an etiam praedestinaverit Deus, quaerere atque disserere tunc necessarium non putavi. Proinde quod dixi, « Tunc voluisse hominibus apparere Christum, et apud eos praedicari doctrinam suam, quando sciebat et ubi s apparere Christum, et apud eos praedicari doctrinam suam, quando sciebat et ubi sciebat esse qui electi fuerant in ipso ante mundi constitutionem . Sed quoniam si ita diceretur, lectorem faceret intentum ad ea requirenda, quae nunc ex admonitione Pelagiani erroris necesse est copiosius et laboriosius disputari; visum mihi est, quod tunc satis erat, breviter esse dicendum, excepta, ut dixi, altitudine sapientiae et scientiae Dei, et sine praejudicio aliarum causarum de quibus non
Abbreviated transcription (Latin):
undamus &icom inc&eris hac atq illac gentib: alias alios
fuisse quam uis eos commemoratos in cisdem auctori¬
tatib: nom legami Ita salus religionis huius ꝑquã sola
uercm salus uera ueraciterq: ꝓmittitur nulli ũ qui
de fuit quidignus fuit &cui de fuit dignus Non fuit : & abi
ordio ꝓpagationis humanȩ usq: infinem quiburdam ad
p̃mium quibusdam adiudiciũm p̃dicatur ac ꝑhoc & qubo
omnino ad nuntiata non est non credituri p̃sciebant
& quib: non credituris tamen annuntiata ÷ in illorum
exemplum demonstrat᷑ quib: autem credituris
annuntia turhi regnocalorum & sc̃orũ angelorum s¬
ci&ati preparantur : Cernitis neme sine p̃ iudicio laten¬
tis consilidi aliarumq: tausarũ hoc de p̃scienti xp̃i di
cere uoluirse. quod conuincendȩ paganorũ infidelitati quo
hanc obicerant questionem sufficere uider&ur : Qua
enim est uerius quam prȩscis sexpm: qui & quando a

Expanded text:
redamus etiam in ceteris hac atque illac gentibus alias alios redamus etiam in ceteris hac atque illac gentibus alias alios fuisse, quamuis eos commemoratos in eisdem auctoritatibus non legamus? ita salus religionis huius, per quam solam ueram salus uera ueraciterque promittitur, nulli umquam defuit, qui dignus fuit, et, cui defuit, dignus non fuit. et ab exordio propagationis humanae usque in finem quibusdam ad praemium quibusdam ad iudicium praedicatur. ac per hoc et, quibus omnino adnuntiata non est, non credituri praesciebantur et, quibus non credituris tamen adnuntiata est, in illorum exeannuntiatur, hi regno coelorum et sanctorum angelorum societati praeparantur » . 18. Cernitisne, me sine praejudicio latentis consilii Dei aliarumque causarum, hoc de praescientia Christi dicere voluisse, quod convincendae Paganorum infidelitati, qui hanc objecerant quaestionem, sufficere videretur? Quid enim est verius, quam praescisse Christum, qui et quando et
Abbreviated transcription (Latin):
re ueritati: Quid ergo mirum sitam in fidelibus ple¬
no orbe terrarum . xp̃s prioribus seculis non ue¬
nerat ut eis apparere uel prȩdicari merito noll&.
quos nec uerbis nec miraculis credituros esse prȩ¬
sciebat : Neq: enimi incredibile ÷ tales fuis se tunc
omnes quales ab eius aduentu usqi adhoc tempus tm
multos fuisse atq: eẽ miramur: & tamen ab initio
generis humani alias occultius alias euidentiur sicut
congruere temporib diuinitus iui sumest nec ꝓph&a¬
ri destitit. nec qui in eum crederent de fuerum & ab
idim usq ad morsen &inipso populo i srab el que spe¬
ciali quod eom misterio gens proph&ica fuit. in aluir
gentib: ante quam uenirr& in carne: Cum enim non nul¬
dr cõmemo rantur in scis hebraicis libris iam exten¬
pore abrahȩ nec destirpe carniseius. Nec expopulo
isrł nec aduenticia soci&ate in populo isrł qui ta¬
men huius sacramenti pasticipes fuerune cur nonen¬

Expanded text:
re ueritati. quid ergo mirum, si tam infidelibus plere ueritati. quid ergo mirum, si tam infidelibus plenum orbem terrarum Christus prioribus saeculis nouerat, ut eis apparere uel praedicari merito nollet, quos nec uerbis nec miraculis suis credituros esse praesciebat? neque enim incredibile est tales fuisse tunc omnes, quales ab eius aduentu usque ad hoc tempus tam multos fuisse atque esse miramur. Et tamen ab initio generis humani alias occultius alias euidentius, sicut congruere temporibus diuinitus uisum est, nec prophetari destitit nec, qui in eum crederent, defuerunt ab Adam usque ad Moysen et in ipso populo Israhel,. quae speciali quodam mysterio gens prophetica fuit, et in aliis gentibus, antequam uenisset in carne. cum enim nonnulli commemorantur in sanctis Hebraicis libris iam ex tempore Abrahae nec de stirpe carnis eius nec ex populo Israhel nec aduenticia societate in populo Israhel, qui tamen huius sacramenti participes fuerunt, cur non c
Abbreviated transcription (Latin):
iudicio &iam aliarum foste causarum quae a prudentib:
uestigeori quaeunt. hoc solum eis breuitatis gratia in huius
questionis disputatione discamus Tunc uoluis se hominib:
Apparerexp̃m &apud eas p̃dicari doc trinam suam qũh¬
do sciebat & ubi sciebat cẽ qui ineum fuerant credituri.⁊
nisenim temporib: & his locis quib euangelium ei non
st predicatum tiles omnes in eius prȩdicatione futu¬
os esse presciebat. quales non quidem omnes sed tamen
nulti in eius corporali prȩsentia fuerunt. Qui in eum
iec suscitatis abeo mortius credere uoluerunt : qualer
&icm nunc multos uidemi cum tanta manifestatione
deillo compleantur prȩconia proph&ccrum nolle ad¬
huo credere. & malle humana a stutia nesistere quamtã
clare atq: perspicuae tamque sublimi & sublimiter
diffamatae diuinȩ cedere auctoritate quam diu par¬
uus & infirmus ÷ intellectus hominis diuinac accide¬

Expanded text:
aeiudicio etiam aliarum forte causarum, quae a prudentibus aeiudicio etiam aliarum forte causarum, quae a prudentibus inuestigari queunt, hoc solum eis breuitatis gratia in huius quaestionis disputatione dicamus tunc uoluisse hominibus apparere Christum et apud eos praedicari doctrinam suam, quando sciebat et ubi sciebat esse, qui in eum fuerant credituri? his enim temporibus et his locis, quibus euangelium eius non est praedicatum, tales omnes in eius praedicatione futuros esse praesciebat, quales non quidem omnes sed tamen multi in eius corporali praesentia fuerunt, qui in eum nec suscitatis ab eo mortuis credere uoluerunt, quales etiam nunc multos uidemus, cum tanta manifestatione de illo compleantur praeconia prophetarum, nolle adhuc credere et malle humana astutia resistere quam tam clarae atque perspicuae tamque sublimi et sublimiter diffamatae diuinae cedere auctoritati, quam diu paruus et infirmus est intellectus hominis diuinae cede
Abbreviated transcription (Latin):
autem istum potius quam illũ liber & inscrutabilia sunt iu¬
dicia eius & in inuestigcobiles uiae eius : Meliurenim &
hic audimus aut dicime : O homo tuquirer quiresponde¬
autem quod in opus culo meo quodam contrapor fi riu
subtitulo d&empore xp̃iane religionis medixisse reco¬
tis itac dixi uthanc diligentiorem &operosiorem dispi¬
tationem degratia prȩtertrem non sane omissa signis¬
catione quod eam loco illo explicare noluissem quȩ posst̃
alias uel ab aliis explicari : Nccmiteclocutursum inter ee¬
rac respondenr ꝓpositȩ questioni cur xp̃s posttim longaten¬
doc trincom NoNomnes recuntur sentiunt enim & ipsi nen¬
qucom hoc recte obici posseuel sapientiae philosophorun
uel xice nõmini deorum suorum : quid ros pondebunt s
ceptec illac altitudine sapientiae &scientiaedi ubi fostas
aliud diuinumꝰ consilium longe secreuius lat& sine ps¬

Expanded text:
autem istum potius quam illum liberet, inscrutabilia sunt juautem istum potius quam illum liberet, inscrutabilia sunt judicia ejus et investigabiles viae ejus . Melius enim et hic audimus aut dicimus, O homo, tu quis es qui respondeAPUT IX. 17. Illud autem quod in opusculo meo quodam contra Porphyrium sub titulo, de Tempore Christianae religionis, me dixisse recolitis; ita dixi, ut hanc diligentiorem et operosiorem disputationem de Gratia praeterirem, non sane omissa significatione, quod eam loco illo explicare noluissem, quae posset alias vel ab aliis explicari. Nam ita locutus sum inter caetera, respondens propositae quaestioni, Cur Christus post tam longa temdoctrinam non omnes sequuntur, sentiunt enim et ipsi nequaquam hoc recte obici posse uel sapientiae philosophorum uel etiam numini deorum suorum, quid respondebunt, si excepta illa altitudine sapientiae et scientiae dei, ubi fortassis aliud diuinum consilium longe secretius latet, sine pr
Abbreviated transcription (Latin):
dixi uobis q nemo potest uenire ad me inisi fuerit es da¬
tum apitremeo : Ergo trahi apatre ahxepm: & audire
uo diraere apatre utueniat ad xp̃m: Nihil est aliud qquã
donuier aecipene apitre quo oredat in xxp̃m: Neq enim
aud eirte ÷ euangelium a non andientio: sede redener
Anone redentib discernebat quidicebit nemo uenit
aduie uis fueritei datum apitremeo: fidesigitur & in
choata & pfectec donum di est : e& hoc donum quibus dẽ
dari quib dcc̃ Nondecri omnino Non dubit&: qui ñ uult
manifestissimis sacris litteris repugncre : Cur autẽ
non omnib: dãtur fidelem mouere non deb& : qui credit
ex uno omnersse in condemnationem sine dubitatione ius¬
tissimã itac ut nulla dĩ esr& iustec rep̃hensio &icom sinul¬
lus in de liberar&ur : unde constat magnam eẽ gratiam
quod plurimi liberantur & quid sibi deber&ur in eis qu
non liberantur agnoscunt ut quigloriatur nan in suis meri¬
tis quae paria uid& eẽ damnatis. sed in dño glori&ur cur

Expanded text:
dixi vobis, Quia nemo potest venire ad me, nisi fuerit ei datum a Patre meo . Ergo trahi a Patre ad Christum, et audire ac discere a Patre ut veniat ad Christum, nihil aliud est, quam donum accipere a Patre, quo credat in Christum. Neque enim audientes Evangelium a non audientibus, sed credentes a non credentibus discernebat qui dicebat, Nemo venit ad me, nisi fuerit ei datum a Patre mechoata et perfecta donum Dei est: Et hoc donum quibusdam dari, quibusdam non dari, omnino non dubitet, qui non vult manifestissimis sacris linon omnibus detur, fidelem movere non debet, qui credit ex uno omnes isse in condemnationem, sine dubitatione justissimam: ita ut nulla Dei esset justa reprehensio, etiamsi nullus inde liberaretur. Unde constat magnam esse gratiam, quod plurimi liberantur, et quid sibi deberetur, in eis qui non liberantur agnoscunt: ut qui gloriatur, non in suis meritis, quae paria videt esse damnatis, sed in Domino glorietur. Cur
Abbreviated transcription (Latin):
Auites infide sicut heredes regni : recte quippe in es hocehi¬
dero dictur quodut ineis facicet eos degit: rogo quis audiat
dnm̃ dicentem: Nonuos meclegisos sedego uosedegi Caudoa
dicere eredere homines ut cligantur : cum porius &egecntur
uteredent: ueconera sententiam ueriatis prioces in uenantur

Expanded text:
divites in fide, sicut haeredes regni. Recte quippe in eis hoc elidivites in fide, sicut haeredes regni. Recte quippe in eis hoc eligere dicitur, quod ut in eis faciat, eos eligit. Rogo, quis audiat Dominum dicentem, Non vos me elegistis, sed ego vos elegi; et audeat dicere, credere homines ut eligantur, cum potius eligantur ut credant, ne contra sententiam veritatis priores inveniantur
Abbreviated transcription (Latin):
enticem loquitur filius dicens: Nonuos incelegistis: sed ego
uos eleg: cum hoc potius prescierit ds̃ : quo dipsi cum fue ant
electuri: Vt abillo cligi mererentur :Electi sunt itcque an¬
emundi constitutionem ecc predestinctione inquad s̃ sua futura facta
resciuit : elati sunt autem demundo eauocatione quacd s̃
id quod predestinauit impleuit:: quosenim predestinauit
ullos & uocauit: Illa scilic& uocatione secundum propositu:
non ergo alios sed quos predestinauit. ipsos & uocauit
nec alios sed quosita uocauit: ipsos &iustificauit: necalios sed
quos predestinauit uocauit. iustificauit: ipsos & glori ficauit.
illo utq fine quinon hab& finem : Elegit ergo dĩ fideles sed
pt sint : non quia iamerant : a postolus ia cobus dicit: Non ne
s elegit pauperes in hoc mundo diuites infide: & heredes reg
quod repromisit dr̃ diligantibus ses eligendo ergo fac̃

Expanded text:
entiam loquitur Filius, dicens, Non vos me elegistis, sed ego entiam loquitur Filius, dicens, Non vos me elegistis, sed ego vos elegi: cum hoc potius praescierit Deus, quod ipsi eum fuerant electuri, ut ab illo mererentur eligi. Electi sunt itaque ante mundi constitutionem ea praedestinatione, in qua Deus sua futura facta praescivit: electi sunt autem de mundo ea vocatione, qua Deus id quod praedestinavit, implevit. Quos enim praedestinavit, ipsos et vocavit; illa scilicet vocatione secundum propositum: non ergo alios, sed quos praedestinavit, ipsos et vocavit: nec alios, sed quos ita vocavit, ipsos et justificavit: nec alios, sed quos praedestinavit, vocavit, justificavit, ipsos et glorificavit ; illo utique fine qui non habet finem. Elegit ergo Deus fideles, sed ut sint, non quia jam erant. Apostolus Jacobus dicit: Nonne Deus elegit pauperes in hoc mundo, divites in fide, et haeredes regni, quod repromisit Deus diligentibus se ? Eligendo ergo facit
Abbreviated transcription (Latin):
gistis sed egouos eleg Nam si propterea clectierant qui
crediderut : ipsi cum prius utiques elegeraent credendo incũ
uteligerentur: Aufertautem hocomnino quidict: Nonuos ine
cogstis en sedegouor olegi : &ipsi quidem proculdubio elogerunt
cum : queendo crediderunt ineum: Uridenon obaliud dicit : non
uos me logistir. sed ego uosdegi: tusi qui& non eleogerunt uteh
gere cos sodut eligerent eum elegiteos quia misericordiae
preũeniteos sccundum greeticom e nonsecundum debitum: ele¬
qt ergo ͤ slemundo cum hue ager& carnem: sedicem electos inse
o. antemundi constitutionemꝰ: hace ÷ im mobilis ueritees pre¬
Estinationis & grectiae:: Nccm quid est quodait apostolus
cut elegitnos in ipso ante mundi constitutionem : quod pro¬
fecto si propterete dictum est. quia presciuit dẽ credituros
nonquia facturus fuercet ipsecredentes contrec isteem presci¬

Expanded text:
legistis, sed ego elegi vos . Nam si propterea electi erant, quia legistis, sed ego elegi vos . Nam si propterea electi erant, quia crediderant; ipsi eum prius utique elegerant credendo in eum, ut eligi mererentur. Aufert autem hoc omnino, qui dicit, Non vos me elegistis, sed ego vos elegi. Et ipsi quidem procul dubio elegerunt eum, quando crediderunt in eum. Unde non ob aliud dicit, Non vos me elegistis, sed ego vos elegi; nisi quia non elegerunt eum ut eligeret eos, sed ut eligerent eum elegit eos: quia misericordia ejus praevenit eos secundum gratiam, non secundum debitum. Elegit ergo eos de mundo cum hic ageret carnem, sed jam electos in se ipso ante mundi constitutionem. Haec est immobilis veritas praestinationis et gratiae. Nam quid est quod ait Apostolus, Sicut elegit nos in ipso ante mundi constitutionem ? Quod profecto si propterea dictum est, quia praescivit Deus credituros, non quia facturus fuerat ipse credentes; contra istam praesci
Abbreviated transcription (Latin):
est e&eris exdecatir secundũ hanc electionem irłite dilectiꝰ pro¬
ter pectres: uonenim uocatio neilla uocati sunt equadictums
multi uo cati sedills quauocantur decti: unde & hic posteco¬
quecm dixit: secundum electionem autem dilect: propto pao¬
tres continuo subiecit unde agimus: sinepaenitentic enim su
dona & uocatio di : id est sine mutactione stecbiliter frxc sunt
ad hane uocationem qui pertinent omnes sunt do cilesđi: uel
potest eorum quis quam dicerecredidi ut sic uocarer : preu̾e¬
nit eum quippe misericordic dĩ quiasic est uocatus utcrede¬
r& : omnes enim dociles di ueniunt aed filium. quomam audit¬
runt & dicerunt copactre ꝑfilium: qui cuidentis sime dicit:
omnis qui audiuit cpatre. & didicit uenitcedie: istorumau¬
tem nemoperit. quiec omne quod dedit ei pecter. non per¬
dit ex eo quicquam: quisquis ergo in de est omnino non peri
guntur quia crediderunt fed quie loguntur credant :
hancenim & dñs ipsesatis coperit ubidicit: Non uos mede¬

Expanded text:
c electionem Israelitae dilecti propter patres. Non enim vocatione illa vocati sunt, de qua dictum est, Multi vocati ; sed illa qua vocantur electi. Unde et hic poste aquam dixit, Secundum electionem autem dilecti propter patres; continuo subjecit unde agimus, Sine poenitentia enim sunt dona et vocatio Dei: id est, sine mutatione stabiliter fixa sunt. Ad hanc vocationem qui pertinent, omnes sunt docibiles Dei: nec potest eorum quisquam dicere, Credidi ut sic vocarer; praevenit eum quippe misericordia Dei, quia sic est vocatus ut crederet. Omnes enim docibiles Dei veniunt ad Filium: quoniam audierunt et didicerunt a Patre per Filium, qui evidentissime dicit, Omnis qui audivit a Patre et didicit, venit ad me. Istorum autem nemo perit, quia omne quod dedit ei Pater, non perdet ex eo quidquam . Quisquis ergo inde est, omnino non peritguntur quia crediderunt, sed qui eliguntur ut credant. Hanc enim et Dominus ipse satis aperit, ubi dicit: Non vos me e
Abbreviated transcription (Latin):
spũ e bic renatus de quo ille est natur: eodem spũ fic in nobisro¬
mussio pecatorum quospũ factum est utnullum haber& illo
peccatums hȩc seds̃ esse facturumi profecto presciuit: Ipsaes
igitur predestinatio sc&um: quae in scõ scorum maximedecra
quocm negto requis potest recteintellegentium eloquiaueri¬
tis  nam & i psum dnmm glociae inquantum ohamo factus:
đi filiur precedestinatũs essedidicimur: clecmat doctor gem
in capite epistolcrum succrum: pcculus seruus xpii hu uo
catus a postolus segregectus in euangehum di: quod ante ꝓn¬

Expanded text:
Spiritu et hic renatus est, de quo ille est natus; eodem Spiritu fit in nobis reSpiritu et hic renatus est, de quo ille est natus; eodem Spiritu fit in nobis remissio peccatorum quo Spiritu factum est ut nullum haberet ille peccatum. Haec se Deus facturum esse profecto praescivit. Ipsa est igitur praedestinatio sanctorum, quae in Sancto sanctorum maxime claruit: quam negare quis potest recte intelligentium eloquia veritatis? Nam et ipsum Dominum gloriae, in quantum homo factus est Dei Filius, praedestinatum esse didicimus. Clamat Doctor Gentium in capite Epistolarum suarum, Paulus servus Jesu Christi, vocatus apostolus, segregatus in Evangelium Dei, quod ante
Abbreviated transcription (Latin):
non poterct÷ Nempeisto omnia singulariter commircen¬
deo & cdia si quacius propria uerissime dicipos sunt. sin¬
gulccriter in illo accepit humana hoc est nostreonatura
nullis suis precedentibus meritis: res pondect hic homo
dõ siaud& & dicat: curnon & eigo&siaudirit ohomo tu
quis es quirespondecerdo  nec sic cohibecet sel augecct
impudoiticm & dicat: quo modo audio tuquis es ohomo
cumsim quad audeo idesthomo quod est & ille de quo ago
curnonsim quod & ille at enim grectia ille teclis actan¬
tus est ÷ curdiuersecest gractia ub in a turacõ munis est
ee tenonest acceptio personcerum apuddmꝰ, quis non di
o xpͥiunus sed insanus. haecdicat  appccreat itecq nobis
nostro capite ipsefons gratiae: Vnde secundum unius¬
uius qi mensure seꝑcunctt eius membrao diffundit:̧ ea
grectia fit aobinitio fidei suae homo quicumq xpͥianus:
qua gractia homoille cebinitiosuo factur est xpsiconus deipso

Expanded text:
mpe ista omnia singulariter admiranda, et alia, si qua ejus propria verissime dici possunt, singulariter in illo accepit humana, hoc est nostra natura, nullis suis praecedentibus meritis. Respondeat hic homo Deo, si audet, et dicat: Cur non et ego? Et si audierit: « O homo, tu quis es qui respondeas Deo? » nec sic cohibeat, sed augeat impudentiam, et dicat: Quomodo audio, « Tu quis es, o homo? » Cum sim quod audio, id est homo, quod est et ille de quo ago, cur non sim quod et ille? At enim gratia ille talis ac tantus est. Cur diversa est gratia, ubi natura communis est? Certe « non est acceptio personarum apud Deum . » Quis, non dico Christianus, sed insanus haec dicat? Appareat itaque nobis in nostro capite ipse fons gratiae, unde secundum uniuscujusque mensuram semper cuncta ejus membra diffundit. Ea gratia fit ab initio fidei suae homo quicunque Christianus, qua gratia homo ille ab initio suo factus est Christus: de ipso
Abbreviated transcription (Latin):
uierius. ergopumenturist illirem is sius sed tccmen panientur:
porrosietum secundũ facta quare facturi essent siuius ant mor¬
tunudicantur profecto quia fideles futurierantisti si cis cũtan¬
tis miraculis fuiss& euangelium predicatum: Non sunt utiq punio¬
dipunientur autem: falsumestigitur & secundum ea mortuos iudi¬
cari quae facturiessent : sia duiuentes eucengelium ꝑuenirsa: &
si hoc fed sum est nonestcurdicatur deinfaentib: quipereunt si ne
bciptis matemorientes hoc ineireo merito fieri quia presciuit dõ
cos siuiuerent: predicatum illis e& eucengelum infideliter audi¬
turos: Restactigitur utsolo originali peccitꝰ tenerintur obstr¬
ti: & ꝓpterhoc solũ econt indãnationẽ: quod uidemus aliis can

Expanded text:
Severius ergo punientur isti, illi remissius; sed tamen punientur. Severius ergo punientur isti, illi remissius; sed tamen punientur. Porro si etiam secundum facta quae facturi essent si viverent, mortui judicantur; profecto, quia fideles futuri erant isti, si eis cum tantis miraculis fuisset Evangelium praedicatum, non sunt utique puniendi; punientur autem; falsum est igitur et secundum ea mortuos judicari, quae facturi essent si ad viventes Evangelium perveniret. Et si hoc falsum est, non est cur dicatur de infantibus qui pereunt sine Baptismate morientes, hoc in eis eo merito fieri, quia praescivit eos Deus, si viverent, praedicatumque illis fuisset Evangelium, infideliter audituros. Restat igitur ut solo peccato originali teneantur obstricti, et propter hoc solum eant in damnationem; quod
Abbreviated transcription (Latin):
rum causarũ latentium preiudicio Tuncista responderemedixi
fucile ÷ quippe utin fidelitatẽ accusemur iudaccorũ: delibera uolun¬
tate uenientem: qui factis apudse tam magnis uirtutib crede¬
renoluerunt e quod & dns in crepans arguit &dicit: Uactibi
uirtutes qucce facte sunt in uobis : olimincilitio & cinere peniten¬
tiam aegissent: sed num quid possumus dicere &iam inthrrios
& sidonlor talib: apud scuirtutib: factis credere noluisse: aut
credituros non fuisse si fierent cum sipsedns ad testeur quod ac¬
turiessent magne humilitatis paenitentiam suncis facta essent di¬
uincrum illasi gnauirtutum & tremen in dieoo iudicii punientur.
quõ uis minore supplicio : quã illeciuitates quaca pud s cuirtutib:
factis crederenoluerunt: secutus bum dns ait : oum tamendi¬
ouobis turo & sidoni remissiuserit indiciudicii: quam uobis se

Expanded text:
rum causarum latentium praejudicio tunc ista respondere me dixi. rum causarum latentium praejudicio tunc ista respondere me dixi. Facile est quippe ut infidelitatem accusemus Judaeorum de libera voluntate venientem, qui factis apud se tam magnis virtutibus credere noluerunt. Quod et Dominus increpans arguit, et dicit: Vae tibi, virtutes, quae factae sunt in vobis. olim in cilicio et cinere poenitentiam egissent. Sed numquid possumus dicere, etiam Tyrios et Sidonios talibus apud se virtutibus factis credere noluisse, aut credituros non fuisse, si fierent? cum eis ipse Dominus attestetur, quod acturi essent magnae humilitatis poenitentiam, si in eis facta essent divinarum illa signa virtutum. Et tamen in die judicii punientur, quamvis minori supplicio quam illae civitates, quae apud se virtutibus factis credere noluerunt. Secutus enim Dominus ait: Verumtamen dico vobis, Tyro et Sidoni remissius erit in die judicii quam vobis .
Abbreviated transcription (Latin):
cta mnonta csiuderenes quidros pondebimus pmquul
corsumus quod in libro illo dxxi Vbisex quibus dec m aus¬
tionib pcgaenorum sine preciudiao teemen causcc ras
ilicrum quas prudentes porsunins aigare respondi: hocquip peuticitis
cuimxps quar epost tecm larigie tempora uenerit quaerer &ur dxi
quodhis temporib &dis loar. quib euangelus eius nonest predicatũ
talesom nes incius prace dicatione futuras ee prerciebat : quales mul¬
tindus corporech presentia fuerunt: quimnet ne suscicatis ab co
mortuis credereuoluerunt: Item paulo post in eodẽ libro atqunea¬
dem questione: quidmirum inquã siteom infidelib plenum orbe
terrarũ xps priorib seculis nouerat liteis predicari merito nolla
quos necuerbis nec miraculirsuis et edicuros cẽ presciebet: hc& cor¬
te decrro & sidone nom possumus dicere : & ineis cognoscimus ad
eccs causas pracedestinationis haec diumaiuidicia ꝑtinere sine qua¬

Expanded text:
t si viderent; quid respondebimus? Numquid dicturi sumus, quod in libro illo dixi, ubi sex quibusdam quaestionibus Paganorum, sine praejudicio tamen aliarum causarum, quas prudentes possunt vestigare, respondi? Hoc quippe, ut scitis, cum Christus quare post tam longa tempora venerit, quaereretur, dixi, quod his temporibus et his locis quibus Evangelium ejus non est praedicatum, tales omnes in ejus praedicatione futuros esse praesciebat, quales multi in ejus corporali praesentia fuerunt, qui in eum nec suscitatis ab eo mortuis credere voluerunt. Item paulo post in eodem libro, atque in eadem quaestione: Quid mirum, inquam, si tam infidelibus plenum orbem terrarum Christus prioribus saeculis noverat, ut eis praedicari merito nollet, quos nec verbis nec miraculis suis credituros esse praesciebat ? Haec certe de Tyro et Sidone non possumus dicere, et in eis cognoscimus ad eas causas praedestinationis haec divina judicia pertinere, sine qua
Abbreviated transcription (Latin):
rũq cãmunib: sicutduorũ geminorũ : quorũ unus as sumitur : unus
relinquitur : Sis pocr ÷ exitus. merita cũmunia Inquib tecmensi cal¬
ter magnadi bonitate liberatur. Utalter nullaqus iniquitate
damn& ur: Num quid eniminiquitas est apudđis absit: sedinuesa¬
gabiles sunt uiaqus : Itaq misericordiaer inhis quliberantur &u
ritatẽinhis qui pununtur sinedubitatione credamus Neqi inserata¬
bilia serutari autininuesti gabilia inuestigere conemut: Exore
quippeimnfantium & lactantium suam ꝑficit luidem: Vt quo din lis
uidemur in quorũ liberationẽ bonaeorũ merita nulla pcedunt
Qinhis qu&ũ damnationẽ uerisq cõmunia originalia sola p̃ cadue
hoc& in maiorib: figi nequaquã omnino cunctonor: lo estnons
tantes uel secundũ suã meita graciam cuuiqua dari uelnis sus
meritis quceq ouniri: siuepares quiliberaentur adq pumiantis

Expanded text:
rumque communibus. Sicut duorum geminorum, quorum unus assumitur, unus rumque communibus. Sicut duorum geminorum, quorum unus assumitur, unus relinquitur, dispar est exitus, merita communia: in quibus tamen sic alter magna Dei bonitate liberatur, ut alter nulla ejus iniquitate damnetur. Numquid enim iniquitas est apud Deum? Absit: sed investigabiles sunt viae ipsius. Itaque misericordiam ejus in his qui liberantur, et veritatem in his qui puniuntur, sine dubitatione credamus: neque inscrutabilia scrutari, aut investigabilia vestigare conemur. Ex ore quippe infantium et lactentium suam perficit laudem : ut quod in his videmus quorum liberationem bona eorum merita nulla praecedunt, et in his quorum damnationem utrisque communia originalia sola praecedunt, hoc et in majoribus fieri nequaquam omnino cunctemur, id est, non putantes, vel secundum sua merita gratiam cuiquam dari, vel nisi suis meritis quemquam puniri, sive pares qui liberantur atque puniuntur,
Abbreviated transcription (Latin):
luis aat : taonuo lentis teq currentir sed imiserentir est di:
Qui& pccruulir quib: uult &icm. non uolentib: Neq currentib subue¬
nit quos ante constitutionem mundi elegit in xp̃o daturus cis gratiuam
gratir : hoc ÷ nullis eorum uel fid eiuelo perũ meritis precece dentibus
& maiorib &iam his quos preuidit sia pud cos facitocessent suis miracu¬
lis credituros quib nonuult subuenire non subuenit: de quibus in
sua precedestinatione occulte quidẽ seduste aliudiudicuuit. Noneñ :
iniquitar apudđm sed in scrutebilia sunt iudiciacius : & in inuestigabiles
uiaeeus : Utuiuersae aut̃ uiaednĩ miseri cordia & uerices : Iti uestigabi¬
lis ergo ÷ misericordia : quacuus uult misereur : pullis eius preccce¬
dentib: meritr & in uesti gabilis ueritas : qua quemuult obdurat
cius quidem praeaedentib: merits. sed cum cocuus miserocur ple¬

Expanded text:
lus ait, Non volentis neque currentis, sed miserentis est Dei : lus ait, Non volentis neque currentis, sed miserentis est Dei : qui et parvulis quibus vulteis gratiam gratis, hoc est, nullis eorum vel fidei vel operum meritis praecedentibus: et majoribus etiam his quos praevidit, si apud eos facta essent, suis miraculis credituros, quibus non vult subvenire, non subvenit; de quibus in sua praedestinatione occulte quidem, sed juste aliud judicavit. Non enim est iniquitas apud Deum; sed inscrutabilia sunt judicia ejus, et investigabiles viae ejus : universae autem viae Domini misericordia et veritas . Investigabilis ergo est misericordia, qua cujus vult miseretur, nullis ejus praecedentibus meritis: et investigabilis veritas, qua quem vult obdurat , ejus quidem praecedentibus meritis, sed cum eo cujus miseretur ple