comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
si in urbem uenisset. decernit senatus ut.q. fuluio par cum con¬
sulibus imperium eẽt. Hannibal infestius per populato agro fre¬
gellano propter incisos pontes per frusinatem ferentinatemqi
& anagnimum agrum in lauicanum uẽit. Inde algido tusculũ
petiit. nec receptus moenibus infra tusculum dextrorsum ga¬
bios descendit. Inde in pupiniam exercitu demisso octo milia
assuum ab roma posuit castra.Quo propius hostis accedebat
eo maior cedes fiebat fugientium precedentibus numidis plu¬
resq omnium generum atq: ȩtatum capiebantur. In hoc tu¬
multu fuluius Flaccus porta capena cum exercitu romam in¬
gressus media urbe per carinas esquilias contendit. Inde egres¬
sus inter esquilinium collinamq portam posuit castra. Edilesple¬
bis commeatum eo comportarunt Consules senatusq in cast̃
enerunt. Ibi de summa rei p.consultatum placuit consules cir¬
ca portas collinam esquilinamq ponere castra. C. calphurniũ

Expanded text:
si in urbem uenisset, decernit senatus ut Q. Fuluio par cum consulibus imperium esset. Hannibal, infestius perpopulato agro Fregellano propter intercisos pontes, per Frusinatem Ferentinatemque et Anagninum agrum in Labicanum uenit, inde Algido Tusculum petiit, nec receptus moenibus infra Tusculum dextrorsus Gabios descendit. inde in Pupiniam exercitu demisso octo milia passuum ab Roma posuit castra. quo propius hostis accedebat, eo maior caedes fiebat fugientium praecedentibus Numidis, pluresque omnium generum atque aetatium capiebantur. in hoc tumultu Fuluius Flaccus porta Capena cum exercitu Romam ingressus, media urbe per Carinas Esquilias contendit; inde egressus inter Esquilinam Collinamque portam posuit castra. aediles plebis commeatum eo comportarunt; consules senatusque in castra uenerunt; ibi de summa republica consultatum. placuit consules circa portas Collinam Esquilinamque ponere castra; C. Calpurnium
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitatis ea uictoĩa mouit ut iam inde haud secus ꝗͣ in pa¬
ce res inter se contrahere uendendo emendo mutuum
dando argentum creditum soluendo auderent.C.clau¬
dius consiil cum in castra redisset caput hasdrubalis qđ
seruatum cum cura attulerat: proici ante hostium sta¬
tiones captiuosq affros uictos: ut erant: ostendi duos et
ex his solutos irc adhannibalem et expromere quae acta
eẽnt: iussit hannibal tanto simul publica familiariq: ictu
luctu agnoscere se fortunam carthaginis fertur dixisse
Castrisq inde motis omnia auxilia quẽ diffusa latuis tue¬
ri non poterat in extremum italie angulum brutios cõ¬
traxit et metapontinos ciuit atem uniuersam excuto
seditionibus suis et Lucanorum qui sue ditionis erant
in brutium agrum traduxit.

Expanded text:
ciuitatis ea uictoria mouit, ut iam inde haud secus quam in paciuitatis ea uictoria mouit, ut iam inde haud secus quam in pace res inter se contrahere uendendo, emendo, mutuum dando argentum creditumque soluendo auderent. C. Claudius consul cum in castra redisset, caput Hasdrubalis quod seruatum cum cura attulerat proici ante hostium stationes, captiuosque Afros uinctos ut erant ostendi, duos etiam ex iis solutos ire ad Hannibalem et expromere quae acta essent iussit. Hannibal tanto simul publico familiarique ictus luctu, adgnoscere se fortunam Carthaginis fertur dixisse; castrisque inde motis ut omnia auxilia quae diffusa latius tueri non poterat in extremum Italiae angulum Bruttios contraheret, et Metapontinos ciuitatem uniuersam excitos sedibus suis et Lucanorum qui suae dicionis erant in Bruttium agrum traduxit.
Abbreviated transcription (Latin):
gre in curiam prouentum eẽt multo egruis sumora tur¬
ba ne patribus misceret᷑ lutere in senatu recitate sunt inde tra¬
ducti in contionem legati. L. ueturius litteris recitatis ipẽ pla¬
nius omnia quac ad̾ta erant. exposuit cum ingenti assen¬
su. Postremo ctiam clamore uniuerse contionis: cum uix
gaudium animis caperent. discursum inde ab aluis circa
templum domini ut grates agerent ab alus domos ut coniu¬
gibus liberisq tum lactum nuntium imꝑtirent senatus ꝙ.n:
liuius. et.C. claudius. coñs in columi exercitu ducem hosti¬
um legionesq occidissent supplicationem. in triduum de¬
creuit. Cam supplicationem.A hostilius pretor pro contiõe
edixit celebrata a uiris feminisq est. Omnia templa ꝑtotũ
triduum equale turbam habuere.Cum matrone ampl¬
sima ueste cum liberis per inde si de bellatum foret omni
solute metu deis immortalibus grates agerent statumq

Expanded text:
gre in curiam peruentum esset, multo aegrius summota turgre in curiam peruentum esset, multo aegrius summota turba ne patribus misceretur, litterae in senatu recitatae sunt. inde traducti in contionem legati. L. Ueturius litteris recitatis, ipse planius omnia quae acta erant exposuit cum ingenti adsensu, postremo etiam clamore uniuersae contionis cum uix gaudium animis caperent. discursum inde ab aliis circa templa deum ut grates agerent, ab aliis domos ut coniugibus liberisque tam laetum nuntium impertirent. senatus quod M. Liuius et C. Claudius consules incolumi exercitu ducem hostium legionesque occidissent supplicationem in triduum decreuit. eam supplicationem C. Hostilius praetor pro contione edixit, celebrataque a uiris feminisque est. omnia templa per totum triduum aequalem turbam habuere, cum matronae amplissima ueste cum liberis perinde ac si debellatum foret omni solutae metu deis immortalibus grates agerent. statum quoque
Abbreviated transcription (Latin):
insenatu luterȩ̨ recitarentur. Tandem summoti et co¬
herciti a magistratibus dispensariq letitia inter ponentis
eius animos potuit insenatum primum de inde in con¬
tione littere recitate sunt. Et pro cuiusq ingenio aliis
iam certum gaudium aluis nulla ante fututa fides erat
ꝗ legatos consulum uel luteras audissent. Ip̃os de iñ appro¬
pinquare legatos allatum est.Tunc enim uero omnis
tas currere obi primusquisq oculis auribusq hauri¬
re tantum gaudium cupientes ad moluium usq pontẽ
continens agmen ꝑuenit.Legati erant.L. ueturius
phylus . P. Licinius uarrosq &. Q. metellus. Circumfu¬
si omnis generis hominum frequentia inforum peruenere
Cum alii ipsos alu comites eorum: que acta eẽnt ꝑcunctarent᷑
et ut quisq audierat exercitum hostium imꝑatoremq oc¬
cisum Legiones romanas incolumes. saluos consules eẽ ex¬
templo alus porro impartiebant gaudum suum Sume¬

Expanded text:
quam in senatu litterae recitarentur. tandem summoti et coquam in senatu litterae recitarentur. tandem summoti et coerciti a magistratibus, dispensarique laetitia inter impotentes eius animos potuit. in senatu primum, deinde in contione litterae recitatae sunt; et pro cuiusque ingenio aliis iam certum gaudium, aliis nulla ante futura fides erat quam legatos consulumue litteras audissent. ipsos deinde adpropinquare legatos allatum est. tunc enimuero omnis aetas currere obuii, primus quisque oculis auribusque haurire tantum gaudium cupientes. ad Muluium usque pontem continens agmen peruenit. legati —erant L. Ueturius Philo P. Licinius Uarus Q. Caecilius Metellus —circumfusi omnis generis hominum frequentia in forum peruenerunt, cum alii ipsos, alii comites eorum quae acta essent percontarentur; et ut quisque audierat exercitum hostium imperatoremque occisum, legiones Romanas incolumes, saluos consules esse, extemplo aliis porro impertiebant gaudium suum. cum ae
Abbreviated transcription (Latin):
atq a magistratibus abscessit aut populus e foro. Aatro¬
neq nihis in ip̃is opus erat in preces obstentationesq uerse
per omnia delubra uage supplitiis uotisq fatigare deosi
am solicite ac suspense ciuitati fama incerta primo a¬
dit duos narnienses equites in castra que in faucibus um.¬
brie opposita erant uenisse ex prelio nuntiantes cesos ho¬
stes. Et primo magis auribus ꝗͣ animis id acceptum erat
it maius letiusq ꝗ quod mente caꝑe aut satis credere pos¬
sent et ip̃a celeĩtas idem impediebat ꝙ biduo ante pugna¬
tum dicebatur. Litere de inde ab.L manlio acidino mis¬
se ex castris afferuntur de narmensium equitum aduẽ
u. He per forum ad tribunal perlate senatum in curia
exciuere tantoq certamine ac tumultu populi ad fores
curie concorsum ẽ: ut adire nuntius non posset turberet᷑
q a ꝑcunctantibus uociferantibusq ut in rostris prius

Expanded text:
atque ab magistratibus abscessit aut populus e foro; matroatque ab magistratibus abscessit aut populus e foro; matronae quia nihil in ipsis opis erat in preces obtestationesque uersae per omnia delubra uagae suppliciis uotisque fatigare deos. tam sollicitae ac suspensae ciuitati fama incerta primo accidit duos Narnienses equites in castra quae in faucibus Umbriae opposita erant uenisse ex proelio nuntiantes caesos hostes. et primo magis auribus quam animis id acceptum erat, ut maius laetiusque quam quod mente capere aut satis credere possent; et ipsa celeritas fidem impediebat quod biduo ante pugnatum dicebatur. litterae deinde ab L. Manlio Acidino missae ex castris adferuntur de Narniensium equitum aduentu. hae litterae per forum ad tribunal praetoris latae senatum curia exciuerunt; tantoque certamine ac tumultu populi ad fores curiae concursum est ut adire nuntius non posset, sed traheretur a percontantibus uociferantibusque ut in rostris prius
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽt nuntiatum liuio cons gallos et alpinos liguresq qui
aut prelio non affuissent aut inter cedem effugisse nt
uno agmine abire sine signo sine ordine ullo aut imꝑioi
posse si una equitum ala mutatur omnes deleri suꝑsint ĩ
quit aliqui nuntu et hostium claces et nr̃e uirtutis. Nero
ea nocte que secuta est pugnam citatiore ꝗͣ inde uenerat
agmine die sexto ad stariua sua atq ad hostem perueĩt
Iter eius frequentia minore quia nemo precesseyat nun¬
tius letitia uero tanta uix ut compotes mentium pre gau¬
dio eẽnt celebratum est. Nam rome neuter animi satis
dici en arrariq potest. nec quo in certa expectatione
euentus ciuitas fuerit nec quo uictoriae famam accepit. Nuq̃
per omnis dies ex quo claudium cons profectum fama attulit
bortosole ad occidentem aut senator quisꝗͣ a curiax

Expanded text:
esset nuntiatum Liuio consuli Gallos Cisalpinos Liguresque qui esset nuntiatum Liuio consuli Gallos Cisalpinos Liguresque qui aut proelio non adfuissent aut inter caedem effugissent uno agmine abire sine certo duce sine signis sine ordine ullo aut imperio; posse, si una equitum ala mittatur, omnes deleri; 'quin supersint' inquit 'aliqui nuntii et hostium cladis et nostrae uirtutis.' Nero ea nocte quae secuta est pugnam <profectus in Apuliam> citatiore quam inde uenerat agmine, die sexto ad statiua sua atque ad hostem peruenit. iter eius frequentia minore—nemo enim praecesserat nuntius— laetitia uero tanta uix ut compotes mentium prae gaudio essent celebratum est. nam Romae neuter animi habitus satis dici enarrarique potest, nec quo incerta exspectatione euentus ciuitas fuerat nec quo uictoriae famam accepit. nunquam per omnes dies ex quo Claudium consulem profectum fama attulit ab orto sole ad occidentem aut senator quisquam a curia
Abbreviated transcription (Latin):
ricula substinuitIlle fessos abnuentisq: tedio et labore
nunc p̃cando nunc castigando accendit. Ille fugientes reuocat
omissamq: pugnam aliquot locis restituit.Postremo cum haud
dubie fortuna hostium eẽt. ne suꝑeẽt tanto exercitui suum
nomen secuto concitato equo se in cohortem romanam in¬
misit. Ibi ut patre hamilcare et hannibalis fr̃e dignum
erat. pugnans cecidit. Nunꝗͣ eo bello una acie tantum hos¬
tium interfectum ẽ. redditaq est equa cannensi clades
ducis uel exercitus interitu uidebatur. Quinquaginta sex
magna alia cum omnis generis. tum auri et argentiq Ci¬
uium etiam romanorum qui capti ap̃ hostes erant supͣ
.ii. capitum recepta. Id solatii fuit pro amissis eo prelio mili¬
tibus. Nam haud quanꝗͣ in cruenta uictoia fuit. octo fer¬
me milia romanorum sociorumq occisa. Adeoq etiam
uictores sanguinis cedisq cepat sacietas ut postero die cũ

Expanded text:
ricula sustinuit; ille fessos abnuentesque taedio et labore ricula sustinuit; ille fessos abnuentesque taedio et labore nunc precando, nunc castigando accendit; ille fugientes reuocauit omissamque pugnam aliquot locis restituit; postremo cum haud dubie fortuna hostium esset, ne superstes tanto exercitui suum nomen secuto esset concitato equo se in cohortem Romanam immisit; ibi, ut patre Hamilcare et Hannibale fratre dignum erat, pugnans cecidit. nunquam eo bello una acie tantum hostium interfectum est, redditaque aequa Cannensi clades uel ducis uel exercitus interitu uidebatur. quinquaginta septem  magna praeda alia cum omnis generis tum auri etiam argentique; ciuium etiam Romanorum qui capti apud hostes erant supra quattuor milia capitum recepta. id solatii fuit pro amissis eo proelio militibus. nam haudquaquam incruenta uictoria fuit: octo ferme milia Romanorum sociorumque occisa, adeoque etiam uictores sanguinis caedisque ceperat satias ut postero die cum
Abbreviated transcription (Latin):
latere ab tergo trucidantur hyspane ligures et ad gallos iam
cedes peruenerat. Ibi minimum certaminis fuit.Nam &
pars magna absignis aberat nocte dilapsi stratiq somno
passim pꝰ agros etꝰ qui aderant itinere ac iugilus fessi intol¬
lerantissima laboris corpora uix arma humeris gestabat
Etiam diei medium erat sitisq et calor hyantis cedendos
capiendosq affatim prebebat. elephanti plures ab ipsis¬
ab ip̃is rectoribus ꝗͣ ab hoste interfecti fabrile scalprum cum
cum maleo habebant. Id ubi seuire belle ac ruere in suos ce¬
perant magister inter aures positum ip̃a in opage qua un¬
gitur capiti ceruix. quanto maximo poterat ictu adige¬
Bat. Ea celerrima uia ẽ mortis in tante molis belua inuenta
erat ubi regendi spem uicissent primusq: id hasdrubalis in¬
stituerat dux qui cum sepe alias memorabilis. tum illa pre¬
cipue pugna ille pugnantes hortando pariterq: ab eundo pe¬

Expanded text:
latere, ab tergo, trucidantur Hispani Liguresque; et ad Gallos iam latere, ab tergo, trucidantur Hispani Liguresque; et ad Gallos iam caedes peruenerat. ibi minimum certaminis fuit; nam et pars magna ab signis aberant nocte dilapsi stratique somno passim per agros, et qui aderant itinere ac uigiliis fessi, intolerantissima laboris corpora, uix arma umeris gerebant; et iam diei medium erat, sitisque et calor hiantes caedendos capiendosque adfatim praebebat. elephanti plures ab ipsis rectoribus quam ab hoste interfecti. fabrile scalprum cum malleo habebant; id, ubi saeuire beluae ac ruere in suos coeperant, magister inter aures positum ipsa in compage qua iungitur capiti ceruix quanto maximo poterat ictu adigebat. ea celerrima uia mortis in tantae molis belua inuenta erat ubi regendi spem ui uicissent, primusque id Hasdrubal instituerat, dux cum saepe alias memorabilis tum illa praecipue pugna. ille pugnantes hortando pariterque obeundo pe
Abbreviated transcription (Latin):
tum equitumq: romanorum.ibi hyspani uetus miles pi¬
tusq romane pugne et ligures durum in armis genus. Co¬
dem uersi elefanti. qui primo impetu turbauerant ante¬
signaĩos etiam signa mouerant loca. de inde crescente cer¬
tamine et clamore impotenrius iam uergi inter duas acies
uelut incerti quorum ẽent: haud dissimiliter nauibus gu.
ernaculo uagis claudius.quid ergo precipiti cursu tam son¬
gum iter emensi sumus. Clamitans militibus cum in ad¬
uersum collem frustra signa erigere conatus eẽt. sostꝗͣ ca
regione penetrari adhoitem non uidebat posse. cohortes a¬
uquot subductas e dextro cornu ubi stationem magis segnẽ
ꝗ pugnam futuram cernebat. post aciem circumducit. et
non hostibus modo sed etiam suis in opinantibus. in sinis
trum hostium latus incurrit. Tantaq celeĩtas hostium⁊¬
fuit: ut cum ostendissent se a latere mox in terga iam pug¬
narent. Ita ex omnibus frontibus partibus ab fronte ab

Expanded text:
tum equitumque Romanorum, ibi Hispani uetus miles peritum equitumque Romanorum, ibi Hispani uetus miles peritusque Romanae pugnae, et Ligures durum in armis genus. eodem uersi elephanti, qui primo impetu turbauerant antesignanos et iam signa mouerant loco; deinde crescente certamine et clamore impotentius iam regi et inter duas acies uersari uelut incerti quorum essent, haud dissimiliter nauibus sine gubernaculo uagis. Claudius 'quid ergo praecipiti cursu tam longum iter emensi sumus?' clamitans militibus cum in aduersum collem frustra signa erigere conatus esset, postquam ea regione penetrari ad hostem non uidebat posse, cohortes aliquot subductas e dextro cornu, ubi stationem magis segnem quam pugnam futuram cernebat, post aciem circumducit, et non hostibus modo sed etiam suis inopinantibus in sinistrum <euectus in dextrum> hostium latus incurrit; tantaque celeritas fuit ut cum ostendissent se ab latere mox in terga iam pugnarent. ita ex omnibus partibus, ab fronte, ab
Abbreviated transcription (Latin):
rectaq est acies. claudius dextro in cornu liuius absinistꝰ
pugnam instruit media acies pretori tuenda datur. H¬
dru̾bal omissa munitione castrorum postꝗͣ pugnandu¬
undit in prima acie ante signa elephantos collocat circa coslcuo
in cornũ aduersus claudium gallos opponit haud tantum cis
federis. quantum ab hoste timeri eos credebat ipc sinistrũ
cornu aduersus. M. Liuium sibi atq hyspanis et ibi inaxic
in uetere milite spem habebat sumpsit ligures in medio post
elephantos poiti sed longior ꝗͣ latior acies erat. gallos promi¬
iens collis tegebat. Ea frons quam hyspani tenebant cum si¬
nistro romanorum cornu concurrit.Dextra omnis acies
extra prelium eminens cessabat collis oppositus ardebat
Ne aut a fronte aut a latere aggrederentur.Inter liuium
hasdrubalemq ingens contractum certamen erat atre
cedes utrimq: edebatur. Ibi duces ambo.ibi pars maior pedi¬

Expanded text:
rectaque acies est, Claudius dextro in cornu, Liuius ab sinistro rectaque acies est, Claudius dextro in cornu, Liuius ab sinistro pugnam instruit: media acies praetori tuenda data. Hasdrubal omissa munitione castrorum postquam pugnanduidit, in prima acie ante signa elephantos conlocat: circa eos laeuo in cornu aduersus Claudium Gallos opponit, haud tantum iis fidens quantum ab hoste timeri eos credebat: ipse dextrum cornu aduersus M. Liuium sibi atque Hispanis—et ibi maxime in uetere milite spem habebat—sumpsit: Ligures in medio post elephantos positi. sed longior quam latior acies erat; Gallos prominens collis tegebat; ea frons quam Hispani tenebant cum sinistro Romanorum cornu concurrit: dextra omnis acies extra proelium eminens cessabat; collis oppositus arcebat ne aut a fronte aut ab latere adgrederentur. inter Liuium Hasdrubalemque ingens contractum certamen erat, atroxque caedes utrimque edebatur. ibi duces ambo, ibi pars maior pedi
Abbreviated transcription (Latin):
primos per agros palatur fessiq aliquot somno ac uigiliisster¬
nunt corpora passim atq in frequentia relinquũt sigfia Has¬
drubal dum luxuiam ostenderet ripa fluminis signa fer¬
re iussit et per tortuosi amnis sinus flexusq cum errore uolues
haud multum proiccissex ubi prima lux transitum opportu¬
num obstendiss& transiturus erat sed quantum mari abscede¬
bat. tanto altioribus coercentibus amnem rupis non inuẽiret
uada: diem terendo spatium dedit ad insequendum se se hosti
ero primum cum omni equitatu aduenit.porturs de indea¬
secutus cum leui armatura.Qui cum fessum agmen carpe¬
rent ab omni parte incursarentq et iam omisso itinere
ꝙ fugae simile erat. castrametaĩ penus in tumulo super flu¬
minis ripam uellet aduenit liuius peditum omnibus copi
non itineris modo sed ad conserendum ex templo plium.
instructis armatisq Sed ubi omnes copias conuixere. di¬

Expanded text:
primo per agros palatur, fessique aliquot somno ac uigiliis sterprimo per agros palatur, fessique aliquot somno ac uigiliis sternunt corpora passim atque infrequentia relinquunt signa. Hasdrubal dum lux uiam ostenderet ripa fluminis signa ferri iubet, et per tortuosi amnis sinus flexusque cum errorem uoluens haud multum processisset, ubi prima lux transitum opportunum ostendisset transiturus erat. sed cum, quantum a mari abscedebat, tanto altioribus coercentibus amnem ripis non inueniret uada, diem terendo spatium dedit ad insequendum sese hosti. Nero primum cum omni equitatu aduenit: Porcius deinde adsecutus cum leui armatura. qui cum fessum agmen carperent ab omni parte incursarentque, et iam omisso itinere quod fugae simile erat castra metari Poenus in tumulo super fluminis ripam uellet, aduenit Liuius peditum omnibus copiis non itineris modo sed ad conserendum extemplo proelium instructis armatisque. sed ubi omnes copias coniunxerunt di
Abbreviated transcription (Latin):
munimenta adiectum. Illud ueterem ducere adsuetunio. co¬
manihosti mouit. ꝙ semel in pretoris castris signum bis ico¬
gebat. minimo id quod erat suspicaĩ poterat tante rei frustra¬
tione hannibalem elusum ut ubi dux ubi exercitus eẽt cũ
quo in castra conlata hret ignoraret profecto haud medio¬
cri clade absteritum in sequi non ausum magnopere uereri
ne perditis rebus serum ip̃e auxilium uenisset romanisꝙ
eadem iam fortuna in italia que in hyspania eẽt interdum
litteras suas ad eum non peruenisse eredere interceptisq
hus consulem ad sese opprimendum accelerasse. His anxius
curis extinctis ignibus in uigilia prima dato signo ut taciti
uasa colligerent signa efferri iussit. In trepidatione et noct¬
no tumultu ducei parum intenti adseruari. Alter in desti¬
natis iam ante animo latebris subsedit alter ꝑuada nota me¬
taurum flumen transnauit. Ita desertum a ducibus agmen

Expanded text:
munimenta adiectum. illud ueterem ducem adsuetumque Romunimenta adiectum. illud ueterem ducem adsuetumque Romano hosti mouit quod semel in praetoriis castris signum, bis in cogebat. minime id quod erat suspicari poterat, tantae rei frustratione Hannibalem elusum ut ubi dux, ubi exercitus esset cum quo castra coniuncta habuerit ignoraret: profecto haud mediocri clade absterritum insequi non ausum; magno opere uereri ne perditis rebus serum ipse auxilium uenisset Romanisque eadem iam fortuna in Italia quae in Hispania esset. interdum litteras suas ad eum non peruenisse credere interceptisque iis consulem ad sese opprimendum accelerasse. his anxius curis, exstinctis ignibus, uigilia prima dato signo ut taciti uasa conligerent, signa ferri iussit. in trepidatione et nocturno tumultu duces parum intente adseruati, alter in destinatis iam ante animo latebris subsedit, alter per uada nota Metaurum flumen tranauit. ita desertum ab ducibus agmen
Abbreviated transcription (Latin):
neq illi sciant eum pautioribus nec hi cum pluribus et ua¬
idioribus rem eẽ. Consilio dimisso signum pugne propo¬
nitur. confestimq in aciem procedere lam hdstes ante
castra instructi stabant. Noram pugne attulit ꝙ hasdru¬
bal prouectus ante signa cum paucis equitibus scuta ue¬
tera hostium notauit que ante non uiderat et strigosio¬
res equos multitudo quoq maior solita uisa est. Sulpica¬
tus i quod erat receptui propere cecinit ac misit ad flu¬
men unde aquabantur ubi et excipi aliqui possent et no¬
tari oculis si quid forte adustioris coloris ut ex recenti
uia eẽnt simul circumuehi castra iubet speculariq num
auctum aliqua parte sit uallum et ut attendant semel
bis ne signum canant in castris ca cum ordine omĩa re¬
lata centꝰ castra nihil aucta errorem faciebant. Bina e¬
rant sicut anie aduentum coñs alterius fuerant na
Lum altera portui. LPortu neutris quicꝗ̃ latius tenderetur ad

Expanded text:
neque illi sciant cum paucioribus nec hi cum pluribus et ualneque illi sciant cum paucioribus nec hi cum pluribus et ualidioribus rem esse. consilio dimisso signum pugnae proponitur confestimque in aciem procedunt. iam hostes ante castra instructi stabant. moram pugnae attulit quod Hasdrubal prouectus ante signa cum paucis equitibus scuta uetera hostium notauit quae ante non uiderat et strigosiores equos; multitudo quoque maior solita uisa est. suspicatus enim id quod erat, receptui propere cecinit ac misit ad flumen unde aquabantur ubi et excipi aliqui possent et notari oculis si qui forte adustioris coloris ut ex recenti uia essent; simul circumuehi procul castra iubet specularique num auctum aliqua parte sit uallum, et ut attendant semel bisne signum canat in castris. ea cum ordine relata omnia essent, castra nihil aucta errorem faciebant; bina erant, sicut ante aduentum consulis alterius fuerant, una M. Liui , altera L. Porci ; neutris quicquam quo latius tenderetur ad
Abbreviated transcription (Latin):
clauderet modo ab latere aut tergo carperet agmen lu¬
dificatus hostem omnibus artibus belli fueratls tum
consilio aderat.Multorum eo inclinant sententie ut dũ
fessum uia ac uigilus reficerent militem militem. nero
simul et adnoscendum hostem paucos sibi sumeret drestem¬
pus pugne differetur.nero non suadere summa modo sed
summa ope orare institit ne comilium suum quod tutun
celeritas fecisset temerarium morando facerent. Errore
qui non diuturnus futurus eẽt uelut torpentem kãnibalẽ
nec castra sua sine duce relicta aggredi nec ad sequendum
se iter intendisse anteꝗͣ se moueat deleri exercitum ha¬
drubalis posse redireq in apuliam qui hosti prolatando ho¬
sti spatium det eum et illa castra prodere hannibali et api¬
re in galliam iter ut per otium ubi uelit hasdrubali coniũ¬
gaturꝰ. Ex templo signum datum et exeundum ĩaciem
ab utendumq errore hostium absentium pñtiumq dũ

Expanded text:
clauderet, modo ab latere aut ab tergo carperet agmen, luclauderet, modo ab latere aut ab tergo carperet agmen, ludificatus hostem omnibus artibus belli fuerat; is tum in consilio aderat. multorum eo inclinant sententiae ut, dum fessum via ac vigiliis reficeret militem Nero, simul et ad noscendum hostem paucos sibi sumeret dies, tempus pugnae differretur. Nero non suadere modo, sed summa ope orare institit ne consilium suum, quod tutum celeritas fecisset, temerarium morando facerent; errore, qui non diuturnus futurus esset, velut torpentem Hannibalem nec castra sua sine duce relicta adgredi nec ad sequendum se iter intendisse. antequam se moueat deleri exercitum Hasdrubalis posse redirique in Apuliam. qui prolatando spatium hosti det, eum et illa castra prodere Hannibali et aperire in Galliam iter ut per otium ubi uelit Hasdrubali coniungatur. extemplo signum dandum et exeundum in aciem abutendumque errore hostium absentium praesentiumque dum
Abbreviated transcription (Latin):
neq enim dilataĩ castra opus ẽẽ ne hostis aduentum al¬
teius coñs sentiret et coartatio plur imum in augusto tẽ¬
dentium facilior futura erat ꝙ claudianus exercitus ⁊¬
nichil fere p̃ter arma secum in expedinonem tulerat
Caeterum in ip̃o itinere auctum uoluntariis agmen e
nomina dantes si quorum corporis speties roburq: uinũ
aptum militie uidebatur conscripserat.Ad senam castra
alteĩus coñs erant quingentos inde ferme passus hasdru¬
bal aberat. Itaq cum iam appropinquar& tectus mon¬
tibus substitit nero ne ante noctem castra ingrederet᷑
silentio ingressi a siuis quisq ordinis hominibus inten¬
toiã adducti cum sunma omnium letitia hospitali¬
excipiuntur. Iostero dic consilium habitum cui et.Ipor¬
tius licinius. pre. adfuit castra iuncta consulum castri
habebat et ante aduentum eorum per loca alta ducendo
exercirum cũ mo insideret angustos saltus ut transitum⁊

Expanded text:
neque enim dilatari castra opus esse, ne hostis aduentum alneque enim dilatari castra opus esse, ne hostis aduentum alterius consulis sentiret; et coartatio plurium in angusto tendentium facilior futura erat quod Claudianus exercitus nihil ferme praeter arma secum in expeditionem tulerat. ceterum in ipso itinere auctum uoluntariis agmen ernomina dantes, si quorum corporis species roburque uirium aptum militiae uidebatur, conscripserat. ad Senam castra alterius consulis erant, et quingentos ferme inde passus Hasdrubal aberat. itaque cum iam appropinquaret, tectus montibus substitit Nero ne ante noctem castra ingrederetur. silentio ingressi ab sui quisque ordinis hominibus in tentoria abducti cum summa omnium laetitia hospitaliexcipiuntur. postero die consilium habitum, cui et L. Porcius Licinus praetor adfuit. castra iuncta consulum castris habebat, et ante adventum eorum per loca alta ducendo exercitum, cum modo insideret angustos saltus, ut transitum
Abbreviated transcription (Latin):
ctoria eẽt & damnarentur ip̃i uotorum que pro his susce¬
pissent: ut quem admodum nunc soliciti prosequerent᷑
eos ita paucos post dies laeti ouantibus post uictoriam
obuiam irent. Inuitarent prose quisq et offerre et fati¬
gare precibus ut que ip̃is iumentisq usui cẽt ab se potissim
sumerent benigne omnia cumulata dare. modestia cer¬
tare milites ne quid ultra usum necessarium sumerent
nihil morari nec absignis substitere cibum capientesdiẽ
ac noctem ire uix ꝙ satis ad naturale desiderium corpo¬
rum eẽt quieti daret. Et ad collegam promissi erant qui nu¬
tiarent aduentum percunctarentur ꝙ clam an palam in¬
ter diu ac noctu uenire se se uellet. Isdem an aliis considere
castris nocte clam ingredi melius uisum est. Tessera per
castra a liuio coñs data erat: ut tribunus tribunum. cen¬
turio centurionem.equos equitem pedes peditem accipet

Expanded text:
ctoria esset, damnarenturque ipsi uotorum quae pro iis suscectoria esset, damnarenturque ipsi uotorum quae pro iis suscepissent ut, quemadmodum nunc solliciti prosequerentur eos, ita paucos post dies laeti ouantibus uictoria obuiam irent. inuitare inde pro se quisque et offerre et fatigare precibus ut quae ipsis iumentisque usui essent ab se potissimum sumerent; benigne omnia cumulata dare. modestia certare milites ne quid ultra usum necessarium sumerent; nihil morari, nec ab signis absistere cibum capientes; diem ac noctem ire; uix quod satis ad naturale desiderium corporum esset quieti dare. et ad collegam praemissi erant qui nuntiarent aduentum percontarenturque clam an palam, interdiu an noctu uenire sese uellet, iisdem an aliis considere castris. nocte clam ingredi uisum est. tessera per castra ab Liuio consule data erat ut tribunus tribunum, centurio centurionem, eques equitem, pedes peditem acciperet:
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃m halmibalera iret: profectussir eos ip̃os quantum cũq
uir ium momentum addiderint rem omẽm inclinaturos
auditum medo in acie. Nam ne ante audiretur: daturum
spetam altetum xercitum aduenisse haud dubiam uicto¬
hara fasturum famam bellum conficere et parua momẽ¬
ta inspepti ietumq impellexe animoi Cilorię quidem ex
re bene gesta pare fructum proꝑe omnem ip̃os laturos
Semꝑ ꝙ postimu n adiectum sit id rem totam uideri
ehensse Gerne e apt. quo concursũ qua admitatione
quo fauore hominum iter suum celebretur et hercule ꝑin
structa omnia ordinibus uirorum mulierumq: undiq ex
agris effusorum inter uota et preces et laudes ibant illos p̃¬
sidia rei .p. uindices urbis romane imperuq appellabant᷑
in illorum armis dextrisq: suam et liberorum suorum
salutem ac libertatem repositam eẽ. deos deasq precabant
ut illis faustum iter feli&xq pugna matura ex hostibus ui¬

Expanded text:
ipsum Hannibalem iret, profectus sit, eos ipsos quantumcumque ipsum Hannibalem iret, profectus sit, eos ipsos quantumcumque uirium momentum addiderint rem omnem inclinaturos. auditum modo in acie—nam ne ante audiatur, daturum operam—alterum consulem et alterum exercitum aduenisse haud dubiam uictoriam facturum. famam bellum conficere et parua momenta in spem metumque impellere animos. gloriae quidem ex re bene gesta partae fructum prope omnem ipsos laturos; semper quod postremum adiectum sit id rem totam uideri traxisse. cernere ipsos quo concursu, qua admiratione, quo fauore hominum iter suum celebretur. et hercule per instructa omnia ordinibus uirorum mulierumque undique ex agris effusorum inter uota ac preces et laudes ibant. illos praesidia rei publicae, uindices urbis Romanae imperiique appellabant: in illorum armis dextrisque suam liberorumque suorum salutem ac libertatem repositam esse. deos omnes deasque precabantur ut illis faustum iter, felix pugna, matura ex hostibus ui
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃m gloriari posse. Suippe in his locis hunc coegisse exerci¬
tum quibus ille maiorem ꝑrem militum fame &c frigore q̃
miserrima mortis genera sunt. amisisset.Aditiebantꝰ etiam
eriti rerum hyspaniae haud cum ignoto eo duce.Cnerone
congressurumsed quem in saltu impedito deprehensus forte:
haud secus ꝗ puerum consorihendis fallacibiis conditioibus pa¬
eis frustratus elusisse omnia raaiora etam uõ presidia hosti¬
i in minora sua metu .in terprete semper in deteriora ia¬
olinatt ducebrnt. Nero postꝗ uiam tantum interualli ab
hoste fecerat ut deregi consilium satis tutum cẽt paucos mi¬
lites ⁊qquitur. Negat iallius consilium imperatoris ĩstutie¬
quidem audatius re Apã tutius fuisse. ꝗͣ suum. ad ceptam
eos se uictoriam ducere: quippe ad quodbellum collega nõ
anteꝗͣ ad sacieratem ipius peditum atq equitum date ab
senatu popie fussent maiores instructioresq quasi aduersus

Expanded text:
ipsum gloriari posse; quippe in iis locis hunc coegisse exerciipsum gloriari posse; quippe in iis locis hunc coegisse exercitum quibus ille maiorem partem militum fame ac frigore, quae miserrima mortis genera sint, amisisset. adiciebant etiam periti rerum Hispaniae haud cum ignoto eum duce C. Nerone congressurum sed quem in saltu impedito deprensus forte haud secus quam puerum conscribendis fallacibus condicionibus pacis frustratus elusisset. omnia maiora etiam uero praesidia hostium, minora sua, metu interprete semper in deteriora inclinato, ducebant. Nero postquam iam tantum interualli ab hoste fecerat ut detegi consilium satis tutum esset, paucis milites adloquitur. negat ullius consilium imperatoris in speciem audacius, re ipsa tutius fuisse quam suum: ad certam eos se uictoriam ducere; quippe ad quod bellum collega non ante quam ad satietatem ipsius peditum atque equitum datae ab senatu copiae fuissent, maiores instructioresque quam si aduersus
Abbreviated transcription (Latin):
in iucanes ohs tenisioiati. cum pͥigenu n et gͥtilia perete
castra relinquentem Nulle alia re tumora qr et pore poftis
ui ducem inde atq exxerciriis partera ab ẽ ignotarer qa
futurum si id palam fiat et aut in seqiti eeroner cumse
milibus armatorun piofecram hetuba toto exercitu
uelit aut castra inuadere prede relista sine uiribus sineꝰ
imperio sine auspitio uereres cius belli clades duo. coñs poĩo
anno interfesti fuerant terrebant et ea omina accidisse
cum unus imperaroranus exercitus hostum in italia c̃ẽt
Nunc duo punica hella facta. duos ingentes ecercitus duos
propethanibales in italia eẽ.quippe et hasdrubalem patre
qdem amilcare genitum. aeque impigrum ducem peR
tor in hyspania remano exercitatum bello gemina uicto¬
ria in signem duobus ducibas cum clarissimic exercitibus
deletis. Sam itineris quidem celeitare et hyspania concita¬
is ad arma gallicis gentibui multo magis q̃ hannibalem

Expanded text:
in Lucanos ostendisse iter cum Picenum et Galliam peteret, in Lucanos ostendisse iter cum Picenum et Galliam peteret, castra relinquentem nulla alia re tutiora quam errore hostis qui ducem inde atque exercitus partem abisse ignoraret. quid futurum, si id palam fiat et aut insequi Neronem cum sex milibus armatorum profectum Hannibal toto exercitu uelit aut castra inuadere praedae relicta, sine uiribus, sine imperio, sine auspicio? ueteres eius belli clades, duo consules proximo anno interfecti terrebant: et ea omnia accidisse cum unus imperator, unus exercitus hostium in Italia esset: nunc duo bella Punica facta, duos ingentes exercitus, duos prope Hannibales in Italia esse. quippe et Hasdrubalem patre eodem Hamilcare genitum, aeque impigrum ducem, per tot annos in Hispania Romano exercitatum bello, gemina uictoria insignem, duobus exercitibus cum clarissimis ducibus deletis. nam itineris quidem celeritate ex Hispania et concitatis ad arma Gallicis gentibus multo magis quam Hannibalem
Abbreviated transcription (Latin):
marrucinum ferentanim prccu rianim qua enercitũ
ducturus erat ut omnes exagris urbibusq commeatus pa¬
ratos tniliti aduescendum inuam deferbent equos utren¬
taq alia producerentur ut uehnculorum fessis copia ẽẽt
pẽ de toto exxercitu ciuum. socigrumq ty roboris erat: d¬
regu ser milia pediturs mille equiges proriun fiat occp pare
fe in. lucaris prorimam u bem purelimq eꝗ̃pi esiduaꝵ
uelle: ur ad uter:parati omineseent protecras macte fiediit
inpicenum Ee consul quicem enanres maxiren tagibus
porerat. ad collegam ducebat relicto. Quiuto tatio legato
qui castris pre der. Rome non minus terroris ac limul¬
tus erat ꝗͣ fuerat biennro anit: cum castra punita obiecta
audax iter cons laudarent uiroparent uc apparebat quo
nihil iniquius est eꝙx euerin famam hagturum castia
prope hannibalem hos ter rolic̃ta sine duce tum exerciri
cui detractum foret omie ꝙ roboris ꝙ rloris fuerat et cono

Expanded text:
Marrucinum Frentanum Praetutianum, qua exercitum Marrucinum Frentanum Praetutianum, qua exercitum ducturus erat, ut omnes ex agris urbibusque commeatus paratos militi ad uescendum in uiam deferrent, equos iumentaque alia producerent ut uehiculorum fessis copia esset. ipse de toto exercitu ciuium sociorumque quod roboris erat delegit, sex milia peditum, mille equites; pronuntiat occupare se in Lucanis proximam urbem Punicumque in ea praesidium uelle; ut ad iter parati omnes essent. profectus nocte flexit in Picenum. et consul quidem quantis maximis itineribus poterat ad collegam ducebat, relicto Q. Catio legato qui castris praeesset. Romae haud minus terroris ac tumultus erat quam fuerat quadriennio ante cum castra Punica obiecta audax iter consulis laudarent uituperarentne; apparebat, quo nihil iniquius est, ex euentu famam habiturum: castra prope Hannibalem hostem relicta sine duce cum exercitu cui detractum foret omne quod roboris, quod floris fuerit; et consulem
Abbreviated transcription (Latin):
teri uera coegit edocuere literas se ab hasdrubale ad
hanmbalem Ferre. Cum his litteris sicut erant signa¬
tis .ł uirginio. tri militum ducendi ad claudium Cons
traduntus due simul turme sanitum presidu causa misse
captiuis pcunctatio facta tum claudius non id tempus ẽe
rei.p. ratus quo consiluis ordinariis prouintie sue quisq fr¬
bus ꝑ exercitus suoi cum hoste destinato a senata bellum
gereret. audendum ac nouandum: aliqlid improxnsum
in opinatumq quod ceptum nom minorem apͥud cuest
ꝗͣ hostes terrorem faceret perperratum inmagnam letin¬
ex magno merir uerteret: litteris hasdrubalis romam ad se¬
natu missis. simiil et ipẽ pathes atnfcriptes quid pararet edo¬
cet monet ut etum in nrabtĩa se occutsurum hasdeubal fr̃i
scribat legionem a capua mam arcessant duectum ro¬
me habeant exercitam urbanum aarniara hosti eopo¬
nant. Haec senatui scripta premassi per agrum larnarẽ

Expanded text:
fateri uera coegit, edocuerunt litteras se ab Hasdrubale ad fateri uera coegit, edocuerunt litteras se ab Hasdrubale ad Hannibalem ferre. cum iis litteris, sicut erant, signatis L. Uerginio tribuno militum ducendi ad Claudium consulem traduntur; duae simul turmae Samnitium praesidii causa missae. captiuis percontatio facta, tum Claudius non id tempus esse rei publicae ratus quo consiliis ordinariis prouinciae suae quisque finibus per exercitus suos cum hoste destinato ab senatu bellum gereret—audendum ac nouandum aliquid improuisum, inopinatum, quod coeptum non minorem apud ciues quam hostes terrorem faceret, perpetratum in magnam laetitiam ex magno metu uerteret—, litteris Hasdrubalis Romam ad senatum missis simul et ipse patres conscriptos quid pararet edocet; monet ut cum in Umbria se occursurum Hasdrubal fratri scribat legionem a Capua Romam arcessant, dilectum Romae habeant, exercitum urbanum ad Narniam hosti opponant. haec senatu scripta. praemissi item per agrum Larinatem
Abbreviated transcription (Latin):
cturnis momentanisq: itineribus poenus ne locum pugnã¬
di daret metapontum petut. Anno inde is enim presidio
eius loci prefuerat in brutios cum paucis ad exertitum no¬
uum comparandum missus. hannibal copis eius ad suas a¬
ditus. uenusiam retro quibus uenerat itineribus repetiit.atq
inde canusium procedit. Nunꝗͣ uero uestigus hostis absti¬
terat et ꝙ fuluium cum metapontum ip̃e proficisceretur
in lucanos: ne regio ea sine presidio eẽt arcessierat. Inter
haec ab hasdrubale postꝗͣ a placentiȩ obsidione abscessit⁊
quaruor galli equites duo numide cum litteris ad hanui¬
balem missi. cum per medium hostem totam ferme lõ¬
gitudinem italie emense ẽẽnt. dum metapontum cede¬
tem hannibalem secuntur in certis itineribus tarentum
delati a uagis per agros pabulatoribus romanis ad.
claudium p̾ro .p. & deducuntur eum primo incertis im¬
plicantes responsis. ut metus tormentorum ad motus

Expanded text:
cturnis montanisque itineribus Poenus ne locum pugnancturnis montanisque itineribus Poenus ne locum pugnandi daret Metapontum petiit. Hanno inde—is enim praesidio eius loci praefuerat—in Bruttios cum paucis ad exercitum nouum comparandum missus: Hannibal copiis eius ad suas additis Uenusiam retro quibus uenerat itineribus repetit atque inde Canusium procedit. nunquam Nero uestigiis hostis abstiterat et Q. Fuluium , cum Metapontum ipse proficisceretur, in Lucanos ne regio ea sine praesidio esset arcessierat. inter haec ab Hasdrubale postquam a Placentiae obsidione abscessit quattuor Galli equites, duo Numidae cum litteris missi ad Hannibalem cum per medios hostes totam ferme longitudinem Italiae emensi essent, dum Metapontum cedentem Hannibalem sequuntur incertis itineribus Tarentum delati, a uagis per agros pabulatoribus Romanis ad Q. Claudium propraetorem deducuntur. eum primo incertis implicantes responsis ut metus tormentorum admotus
Abbreviated transcription (Latin):
uideretur donec hannibal tertia uigilia crebris ignibus tab¬
naculisq quae ꝑs castrorum ad hostes uergebat et numidis
paucis qui in uallo portisq se ostenderent relictis. profectu
apuliam petere intendit. ubi illuxit.successit uallo romam a¬
cies et numido ex composito paulisꝑ in portis se ualloq: ostẽ¬
tauere frustratiq aliq̃ di hostes citatis equis agmen suorũ
assequuntur. Consul silentium in castris et ne paucos qui
qui prima luce obambulauerant parte ulla cernebat duobus
equitibus speculatum in castra premissis. postꝗͣ satis tura omĩa
ẽẽ exploratum est. inferri signa iussit.Tantum ibi moratus
dum milites ad predam discitrrerent.Receptui de inde c¬
cinit moltoq ante noctem copias reduxit. Postero die prima
luce profectus magnis itiner ibus famam et uestigia agmĩs
sequens haud procul uenusiam hostem assequit Ibi quoq
tumultuaĩa pugna fuit suꝑ.xx milia penorum cesa. In no¬

Expanded text:
uideretur, donec Hannibal tertia uigilia crebris ignibus tabuideretur, donec Hannibal tertia uigilia crebris ignibus tabernaculisque quae pars castrorum ad hostes uergebat et Numidis paucis qui in uallo portisque se ostenderent relictis profectus Apuliam petere intendit. ubi inluxit, successit uallo Romana acies, et Numidae ex composito paulisper in portis se ualloque ostentauere, frustratique aliquamdiu hostes citatis equis agmen suorum adsequuntur. consul ubi silentium in castris et ne paucos quidem qui prima luce obambulauerant parte ulla cernebat, duobus equitibus speculatum in castra praemissis postquam satis tuta omnia esse exploratum est, inferri signa iussit; tantumque ibi moratus dum milites ad praedam discurrunt receptui deinde cecinit multoque ante noctem copias reduxit. postero die prima luce profectus magnis itineribus famam et uestigia agminis sequens haud procul Uenusia hostem adsequitur. ibi quoque tumultuaria pugna fuit; supra duo milia Poenorum caesa. inde no
Abbreviated transcription (Latin):
terrorem instruxisset hannibal in cohortium ac mampuloꝵ
decurentium per colles clamor ab tergo auditus metum ne
includeretur castris iniecisset.Inde pauor incussus et fuga
passim fieri cepta est:minorq: cedes fuit quia propinꝗtas
castrorum breuiorem fugam perculsis fecit Equites eĩ
tergo inhẽbant intransuersa latera inuaserant cohortes
Secundis collibus uia nuda ac facili decurrentes tamen su¬
pra octo milia hominum occisa supͣ octingentos capti si¬
gna militaĩa nouem adempta elephanti quorum ullus
usus in repentina ac tumultuaria pugna fuerat qͣtuor
ceciderunt. postero die penus quieuit romanus in aciẽ
copus ductis postꝗ neminem signa qua efferre uidit spo¬
lia legi cesorum hostium etsuorum corpora collata
in unum sepiliri iussit.Inde inscquentibus continuis die¬
bus aliquot ita instituit portis ut prope inferre signa¬

Expanded text:
terrorem instruxisset Hannibal, ni cohortium ac manipulorum terrorem instruxisset Hannibal, ni cohortium ac manipulorum decurrentium per colles clamor ab tergo auditus metum ne intercluderentur a castris iniecisset. inde pauor incussus et fuga passim fieri coepta est; minorque caedes fuit, quia propinquitas castrorum breuiorem fugam perculsis fecit. equites enim tergo inhaerebant; in transuersa latera inuaserant cohortes secundis collibus uia nuda ac facili decurrentes. tamen supra octo milia hominum occisa, supra septingenti capti; signa militaria nouem adempta; elephanti etiam, quorum nullus usus in repentina ac tumultuaria pugna fuerat, quattuor ceciderunt. postero die Poenus quieuit: Romanus, in aciem copiis eductis postquam neminem signa contra efferre uidit, spolia legi caesorum hostium et suorum corpora conlata in unum sepeliri iussit. inde insequentibus continuis diebus aliquot ita institit portis ut prope inferre signa
Abbreviated transcription (Latin):
signum pugnae propositum ẽ clamorq in castris ad arma
discurrentum est sublatus. Inde eques pedesq: certatim por¬
tis ruere ac palatiq per campum proꝑare ad hostes.Quos
ubi effusos coñs.tri militum tertie legionis arumculeio im¬
parat: ut equites legionis quanto maximo impetu possit
in hostem mittat.Ita pecorum modo in composiros toto pas¬
sim se campo fudisse ut sterni obteriq priusꝗͣ in struant᷑
possint. non dum hannibal e castris exierat: cum pugnatũ
clamorem audiuit.Itaq exitus tumultu raptim ad hostẽ
copiat agit. Iam primos occupauerat equites terror pediti
et iam prima legio et dextra ala prelium inibant. Incom¬
positi hostes ut quemq aut pediri aut equati casus obtulit.ita
conserunt manus. Crescit pugna subsidus et procurrentiũ
ad certamen numero augetur pugnantesq ꝙ nisi in ueter
exercitu et duci ueteri aut facile est inter tumultum ac

Expanded text:
signum pugnae propositum est clamorque in castris ad arma signum pugnae propositum est clamorque in castris ad arma discurrentium est sublatus; inde eques pedesque certatim portis ruere ac palati per campum properare ad hostes. quos ubi effusos consul uidet, tribuno militum tertiae legionis C. Aurunculeio imperat ut equites legionis quanto maximo impetu possit in hostem emittat: ita pecorum modo incompositos toto passim se campo fudisse ut sterni obterique priusquam instruantur possint. nondum Hannibal e castris exierat cum pugnantium clamorem audiuit; itaque excitus tumultu raptim ad hostem copias agit. iam primos occupauerat equestris terror; peditum etiam prima legio et dextra ala proelium inibat. incompositi hostes, ut quemque aut pediti aut equiti casus obtulit, ita conserunt manus. crescit pugna subsidiis et procurrentium ad certamen numero augetur; pugnantesque —quod nisi in uetere exercitu et duce ueteri haud facile est—inter tumultum ac
Abbreviated transcription (Latin):
inuictum uidebatur. penorum uallum Quingenti passus in¬
tererant castra punica ac romana. Inter iacebat campus
collis imminebat. Nudi sinistro alteri carthaginensium de¬
troromanorum. nentri suspecti: ꝙ nihil silue neq insidias late¬
brarum habebant. In medio campo abstatiomibus procursantes
certamina haud satis digna dictu serebant.Id mõ romanum
querere apparebat ne abire hostem pateret̃ hannibal inde c¬
uadere cupiens totis uiribus in aciem descendebat. Tum cons i
gemo hostis usus quo minus in tam apertis collipus timeri in¬
sidie poterant: quinq cohortibus additis quinq manipulis no¬
cte iugum suꝑare et in aduersis collibus considere. iubet
Exurgendi ipc̃ ex insidiis et aggredi hostem .T. claudium
asellum tri militum et .p.claudium preter socium edocet
quos cum mutebat. Ip̃ẽ luce prima cõpias omnes peditum
equitumq in aciem eduxit. Paulo post et ab hanmibale

Expanded text:
iniunctum uidebatur Poenorum uallum; quingenti passus ininiunctum uidebatur Poenorum uallum; quingenti passus intererant. castra Punica ac Romana interiacebat campus: colles imminebant nudi sinistro lateri Carthaginiensium, dextro Romanorum, neutris suspecti quod nihil siluae neque ad insidias latebrarum habebant. in medio campo ab stationibus procursantes certamina haud satis digna dictu serebant. id modo Romanum quaerere apparebat ne abire hostem pateretur: Hannibal inde euadere cupiens totis uiribus in aciem descendebat. tum consul ingenio hostis usus, quo minus in tam apertis collibus timeri insidiae poterant, quinque cohortes additis quinque manipulis nocte iugum superare et in auersis collibus considere iubet: tempus exsurgendi ex insidiis et adgrediendi hostem Ti. Claudium Asellum tribunum militum et P. Claudium praefectum socium edocet, quos cum iis mittebat. ipse luce prima copias omnes peditum equitumque in aciem eduxit. paulo post et ab Hannibale