comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quod post creata sidera nox quoque tam sua & siminora quia dies luce perfunditur : Triduo aũt
ilo primo tenebrosa prorsus & obscura manebat : Decebatnamq: omni modis utdies aluce¬
incipiens in manediei sequentis ess& protelatus. quatenus intimaretur operaeius quie st lux
uera & in quotenebrae non sunt ullae: aluce inchoare & inlucem cuncta esse completa:
Dixit quoq ds̃ fiat firmamentum in medio aquarum & diuidat aquas ab aquis: & fecitds̃ fir¬
mamentum diuisitq aquas quae erant sub firmamento abhis quaeerant super firmamen¬
stum & factum estita. Vocauitq ds̃ firmamentum caelum. & factum est uespere & mane
dies secundus : Hic nostricaeli in quosunt fixasidera. creatio describitur quod in medio cons¬
tat firmatũ esse aquarum. Nam subpositas ei esse aquas & ipsi inaere terrisque uidemus :

Expanded text:
quod post creata sidera nox quoque tam sua, etsi minori quam dies, luce perfunditur. Triduo autem quod post creata sidera nox quoque tam sua, etsi minori quam dies, luce perfunditur. Triduo autem illo primo tenebrosa prorsus et obscura manebat, decebat namque omnimodis ut dies incipiens a luce in mane diei sequentis esset protelatus, quatenus intimaretur opera ejus qui est lux vera, et in quo tenebrae non sunt ullae, a luce inchoari, et in lucem cuncta esse completa. Dixit quoque Deus: Fiat firmamentum in medio aquarum, et dividat aquas ab aquis; et fecit Deus firmamentum, divisitque aquas quae erant sub firmamento, ab his quae erant super firmamentum. Et factum est ita. Vocavitque Deus firmamentum coelum, et factum est vespere et mane dies secundus. Hic nostri coeli, in quo fixa sunt sidera, creatio describitur; quod in medio constat firmatum esse aquarum. Nam suppositas ei esse aquas, et ipsi aere terrisque videmus;
Abbreviated transcription (Latin):
uespere & manediesunus. factum est uespere occidente paulatim luce postexpletum spa¬
tium diurnȩ longitudinis atque inferiores mundi partes subeunte. quod nuncusi tato solis
circuitu noctibus agi sol& : factum est & mane redeunte eadem paulatim superterras
atque alium diem initiante. Et hucusquedies expletus est unus xx &quatcuor horarũ :
Cuius commendatione uerbi scriptura uigilanter ammon& utlucem quae facta est: inferi¬
ora orbis occa susuo lustrasse discamus: Namsi non hoc facer& sed magis factouespere pau¬
latim tota perir&. acrursum mane paulatim recreata resurger&. Non iam inmanediei
sequentis. sed potius inuespera primiunum dicer& essediem perfectum. Vnde &iam uespe¬
am & manequia noctem & diem factam dicere maluit : ut insinuar& tunc primariȩ lucis
actumes se circuitu quod nunccircuitu solis die noctuque geri constat. Propterhoc solummodo

Expanded text:
vespere et mane dies unus. Factumque est vespere occidente paulatim luce post expletum spavespere et mane dies unus. Factumque est vespere occidente paulatim luce post expletum spatium diurnae longitudinis, atque inferiores mundi partes subeunte, quod nunc usitato solis circuitu noctibus agi solet; factum et mane redeunte eadem paulatim super terras, atque alium diem initiante; et huc usque dies expletus est unus, viginti scilicet et quatuor horarum, cujus commendatione verbi Scriptura vigilanter admonet ut lucem quae facta est inferiora orbis occasu suo lustrasse discamus. Nam si non hoc faceret, sed magis facto vespere paulatim tota periret, ac rursum paulatim mane recreata resurgeret, non jam in mane diei sequentis, sed potius in vespera primi unum diceret esse diem perfectum, unde etiam vesperam et mane, quam noctem et diem factam dicere maluit, ut insinuaret tunc primariae lucis actum esse circuitu, quod nunc circuitu solis die noctuque geri constat; praeter hoc solummodo,
Abbreviated transcription (Latin):
subditur : & diuisit lucem actenebras: Diuisitnamque eas non solum qualitatis. sed & loco¬
rum distantia: Lucem uidelicet in superiore orbis parte diffundendo inqua humana erat
rum distantitiut infaroriueroeiisnrisas intenebris remanera sinendo: Anpestuut¬
conuersatio futura : inferiora uero eius priscis intenebris remanere sinendo. Appellauit¬
que lucem diem & tenebras noctem : hocad intellectum nostrum dictum est : Quaenim
lingua appellauitds̃ lucem diem & tenebras noctem. utrum hȩbrea angreca anlatina analia
aliqua & sicomnia quae uocauit. quaeripotest qualinguauo cauerit: sed apud dm̃
purus intellectus est sinestrepitu & diuersitate linguarũ: Appellauit autem dictũ est
appellarifecit. quia sic distinxit omnia &ordinauit ut & discernipossent & nomã accipe¬
re : Sicenim dicimus ille pater familias aedificauit istam domum: idest aedificari fecit
& multatalia peromnes libros diuinarum scripturarum inueniuntur: Factumque est

Expanded text:
subditur: Et divisit lucem ac tenebras. Divisit namque eas, non solum qualitatis, sed et locorum distantia: lucem videlicet in superiore orbis parte diffundendo, in qua humana erat conversatio futura; inferiora vero ejus priscis in tenebris remanere sinendo. Appeconversatio futura, inferiora vero ejus priscis in tenebris remanere sinendo. Appellavitque lucem diem et tenebras noctem. Hoc ad intellectum nostrum dictum est; qua enim lingua appellavit Deus lucem diem ac tenebras noctem; utrum Hebraea, an Graeca, an alia aliqua! Et sic omnia quae vocavit quaeri potest qua lingua vocaverit; sed apud Deum purus intellectus est sine strepitu et diversitate linguarum. Appellavit autem dictum est: Appellari fecit, quia sic distinxit omnia et ordinavit, ut et dies cerni possent, et nomina accipere. Sic enim dicimus: Ille paterfamilias aedificavit istam domum, id est aedificari fecit, et multa talia per omnes libros divinarum Scripturarum inveniuntur. Factumque est
Abbreviated transcription (Latin):
pera illa memoranda inqua populusdĩ inaegrpto incaelebrationem paschae agnum obtulit
hocmane quod primum post ex cussum longe seruitutis iugum coepto libertatis Itinere
uidit. Scriptum est dicente dño ad moysen. Mensis iste uobis principium mensum primꝰ
erit inmensibus anni:. Decima die mensis huius tollat unus quisque agnum perfamilia s
& domosiuas & seruabitis eum usqiue id quiartam decimã diẽm sis huius iinmo labitti eum

Expanded text:
pera illa memoranda, in qua populus Dei in Aegypto in celebrationem paschae agnum obtulit, hoc mane quod primum post excussum longae servitutis jugum, coepto libertatis itinere vidit. Scriptum est enim, dicente Domino ad Moysen: Mensis iste vobis principium mensium, primus erit in mensibus anni. Decima die mensis hujus, tollat unusquisque agnum per familias et domos suas, et servabitis eum usque ad quartum decimum diem mensis hujus; immolabitque eum
Abbreviated transcription (Latin):
runt ut manerent quantum cuique rei existendi siue manendi a tanto fabricatore
fuerant constituenda mensura: Factum est uespere & manedies quartus: Haecest ues

Expanded text:
runt, ut manerent, quantum cuique rei existendi sive manendi a tanto fabricatore runt, ut manerent, quantum cuique rei existendi sive manendi a tanto fabricatore fuerat constituenda mensura. Factum est vespere et mane dies quartus. Haec est ves
Abbreviated transcription (Latin):
in illo eisdem horis oriuntur: Sed & quaedam sunt stellae quas planetas id est errantes
uocant astro logi quaemaiores annossuo circuitu faciunt quo ad eundem caeli locum
duobus annis fertur solaribus circuitucaeli expleto ad eadem loca siderum in quibus
fuerant anteredire Luna quo que cum duo decies spacia sui cursus peregerit annum
cuitus. Tercio quoque uel secundo anno tertium decimum addit mensem. que membo¬
uthinc in formaretur pietas fidelium. Non tamen prohumano sensu qui sȩpe&iambo
uthine in ornasetur piti faeuum Nlontamen prohumano sensu quisepe &iambo¬
nis rebus offenditur quarum causis atque ordinem nescit decreatura uisibili atque inui¬
sibili iudicare sed laudantidõ credere &cedere. Tanto enimquisque facilius aliquid
proficiendo cognoscit. quanto religiosius antequam recognoscer& dõ credidit. Viditer¬

Expanded text:
in illo eisdem horis oriuntur. Sed et quaedam sunt stellae quas planetas, id est, errantes in illo eisdem horis oriuntur. Sed et quaedam sunt stellae quas planetas, id est, errantes vocant astrologi, quae majores annos suo circuitu faciunt, quo ad eumdem coeli locum duobus annis fertur solaribus, circuitu coeli expleto, ad eadem loca siderum, in quibus fuerant ante redire. Luna quoque cum duodecies spatia sui cursus peregerit, annum cuitus, tertio quoque vel secundo anno tertium decimum addit mensem, quem embout hinc informaretur pietas fidelium; non tamen pro humano sensu, qui saepe etiam bout hinc informaretur pietas fidelium, non pro humano sensu, qui saepe etiam bonis rebus offenditur, quarum causas atque ordinem nescit, de creatura visibili atque invisibili judicare, sed laudanti Deo credere et discere? Tanto enim quisque facilius aliquid proficiendo cognoscit, quanto religiosius, antequam cognosceret, Deo credidit. Vidit er
Abbreviated transcription (Latin):
inagendo pascha seruamus cum aequi noctii die transcenso plena uespere luna hoc est
quarta decima luna infaciem caeli prodierit. Nam mox posthaec ut dominicus dies ad¬
uenerit. aptum hoc caelebrandȩ resurrectioni dominicae tempus instabit. Com¬
pleto adlitteram prophetȩ uerbo quidixit. fecit lunam intempora sol cogno uit
occasum suum : Stellae quoque excepto quod supradiximus qui a uel sua specie quaesit
futura qualitas aeris uel suo cursu quota sit uigilia noctis ostendunt Sunt in signa
& tempora quia hae in caelum uenientes aestiua tempora: illede signant hiberna :
Sunt & indies . quia iste uernis diebus solem: ille comitantur autum nalibus : St̃ & in annos
qr quȩ nunc uerbigratia inȩ quinoctio uerno matutin eoriunt᷑ ipse omnibus annis in eodem
ae quinoctio incaeli faciem ueniunt quaenunc in solstitio uespere uel mane hae semper

Expanded text:
in agendo pascha servamus, cum aequinoctii die transcenso, plena vespere luna, hoc est, in agendo pascha servamus, cum aequinoctii die transcenso, plena vespere luna, hoc est, quarta decima, in faciem coeli prodierit. Nam mox post haec ut Dominicus dies advenerit, aptum hoc celebrandae resurrectionis dominicae tempus instabit, completo ad litteram quoque prophetae verbo, qui dixit: Fecit lunam in tempora, sol cognovit occasum suum . Stellae quoque, excepto quod supra diximus, quia vel sua specie quae sit futura qualitas aeris, vel suo cursu quota sit vigilia noctis, ostendunt; sunt in signa et tempora, quia hae in coelum venientes aestiva tempora, illae designant hiberna. Sunt et in dies, quia istae in vernis diebus solem, illae comitantur autumnalibus. Sunt et in annos, quia quae nunc verbi gratia in aequinoctio verno matutinae oriuntur, ipsae omnibus annis in eodem aequinoctio in coeli faciem veniunt; quae nunc in solstitio vespere vel mane, hae semper
Abbreviated transcription (Latin):
apparente : quando lucetquidem obtunsis stellarum radiis dies sed minime ad huc
donec soloriatur refulget. Vn denulla tuncesse discretio temporum. prae terdiei solũ
& noctis poterat: Meritoque factis sideribus dictum est. Et sint insigna & tempora
& dies & annos. Coeperunt namque discerni temporum uicefexquo soldie quarto
mundi nascentis a medio procedens orientis aequi noctium uernale suo consecrauit
exortu. & cotidianis profectibus ad alta caeli culmina scandendo rursum que a sl¬
stitiali uertice ad infima paulatim descendendo. nec mora ab infimis hybernis que lo¬
cis aequi noctiales grros repetendo discretis temporibus quattuor notissimis diebus¬
que praefinitis annis patium compleuit: Sed & luna uespere plena apparens.
eaquae incae lebrationem paschȩ seruanda erant tempora primosuo praefixit ascensũ:
Ipsa est enim hora qua non solum antiquus ille dĩ populus sed & nos hodie primam

Expanded text:
apparente, quando lucet quidem obtusis stellarum radiis dies, sed minime adhuc apparente, quando lucet quidem obtusis stellarum radiis dies, sed minime adhuc donec sol oriatur, refulget. Unde nulla tunc esse discretio temporum praeter diei solum et noctis poterat, meritoque factis sideribus dictum est: Et sint in signa et tempora, et dies et annos. Coeperunt namque discerni temporum vices ex quo sol die quarto mundi nascentis, a medio procedens orientis, aequinoctium vernale suo consecravit exortu, et quotidianis profectibus ad alta coeli culmina scandendo, rursumque a solstitiali vertice ad infima paulatim descendendo, ne mora ab infimis hibernisque locis aequinoctiales gyros repetendo, discretis temporibus quatuor notissimis diebusque praefinitis anni spatium complevit. Sed et luna vespere plena apparens, ea quae in celebrationem paschae servanda erant tempora primo suo praefixit ascensu. Ipsa est enim hora qua non solum antiquus ille populus Dei, sed et nos hodie primam
Abbreviated transcription (Latin):
& scellas & posuiteas infirmamento caeli :: quia & silunam omnimense siali quo ties
&stellas maiores indie uideri contingat : nequaquam eas diei sed noctẽ solum modo
lucis solacium aliquod afferre certissimum est: Vt lucerent superterram & prae¬
essentdiei ac nocti & diuiderent lucem actenebras. Haec & deluminaribus mag¬
nis & descellis intellegi possunt. ea tantum distinctione ut quod dictum est & prae¬
essent diei ad solem specialiter. Quod sub iunctum & nocti. ad lunam & stellas
pertineat. Quod uero sub infertur & diuiderent lucem ac tenebras. omnibus¬
ue que sideribus conueniat. qua e ubicumque incedunt lucem secum circum ferunt. Vbi
autem absunt: tenebrosa cuncta relinquunt: Sin autem quaerit aliquis quale po¬
tuerit esse lumen diurnum ante creationem siderum non abre quod tale fuerit
quale uidemus cotidie mane ad proximante scilic& solis ortu sed necdum terris

Expanded text:
et stellas; et posuit eas in firmamento coeli; quia etsi lunam omni mense si aliquoties et stellas; et posuit eas in firmamento coeli; quia etsi lunam omni mense si aliquoties et stellas majores in die videri contingat, nequaquam eas diei, sed nocti solummodo, lucis solatium aliquod afferre certissimum est. Ut lucerent super terram, et praeessent diei ac nocti, et dividerent lucem ac tenebras. Haec et de luminaribus magnis et de stellis intelligi possunt ea tantum distinctione, ut quod dictum est et praeessent diei, ad solem specialiter; quod subjunctum, et nocti, ad lunam et stellas pertineat; quod vero subinfertur et dividerent lucem ac tenebras, omnibusaeque sideribus conveniat, quae ubicunque incedunt lucem secum circumferunt, ubi autem absunt tenebrosa cuncta relinquunt. Sin autem quaerit aliquis quale poterit esse lumen diurnum ante creationem siderum, non ab re quod tale fuerit, quale videmus quotidie mane, approximante scilicet solis ortu, sed necdum terris
Abbreviated transcription (Latin):
Omnia aeque expectantur a cunctis exemplum magnitudinis eorum euidens. quod¬
omnibus hominibus orbis ipsorum idem uidetur: Namsi longe positis uidere tur
& propius constitutis maior refulger&: proder& exiguitatis indicium. Lumina re
maus ut prae ess& diei. & luminareminus ut praeess& nocti. & stellas & posuit eas
infirmamento caeli : Lum in aremauis estsol. Non solum forma sui qualiscum que
est corporis : sed &iam magnitudine luminis qua & ipsum luminare minus & stellas
inlustrare creditur. Maiore se &uirtute ardoris. quamundum calefecit exortum :
cum praeteritis ante eius creationem diebus nihil omnino caloris habuiss&: Quod
autem aequalis unius cuiusque magnitudinis luna cum sole cernitur : ex eo fieridicunt¬
÷ quodille multo longinquior a terris atque altior quam luna incedat : Ideoque mag¬
nitudo eius quanta sit. nequaquam a nobis qui interris degimus ualeat dinosci: Omnia
longius posita. solent breuiora uideri : Et luminare inquitminus ut prae ess& nocti

Expanded text:
antur a cunctis. Exemplum magnitudinis eorum evidens, quodomnibus hominibus orbis ipsorum idem videtur. Nam si longe positis minor videretur, et propius constitutis major refulgeret, proderet exiguitatis indicium. Luminare majus, ut praeesset diei, et luminare minus, ut praeesset nocti, et stellas; et posuit eas in firmamento coeli. Luminare majus est sol, non solum forma sui qualiscunque est, corporis, sed etiam magnitudine luminis, qua et ipsum luminare minus et stellas illustrare creditur. Major est et virtute ardoris, qua mundum calefecit exortus, cum praeteritis ante ejus creationem diebus nihil omnino caloris habuisset: quod autem aequalis uniusque magnitudinis luna cum sole cernitur, ex eo fieri dicunt, quod ille multo longinquior a terris atque altior quam luna incedat; ideoque magnitudo ejus quanta sit, nequaquam a nobis, qui in terris degimus, valeat dignosci. Omnia enim longius posita solent breviora videri. Et luminare, inquit, minus ut praeesset nocti,
Abbreviated transcription (Latin):
men terris appareat : sed & ortussol. lunae stellisque maiore lumine ne terram in lu¬
minent impedit. Vnde & nomen latine accepit. quod solus obtunsis una stellis cum
luna perdiem terris fulgeat : Fecit que ds̃ duo magnaluminaria: Luminaria magna
possumus accipere : nontam aliorum conparatione quam suo munere. ut est caelum
magnum & mare magnum : Nam & magnus solqui compl& orbem terrarum suocalore
uelluna suo lumine quae in quacum que parte fuerint caeli terram in luminent

Expanded text:
men terris appareat; sed et ortus sol lunam stellasque majore lumine ne terram illumen terris appareat; sed et ortus sol lunam stellasque majore lumine ne terram illuminent impedit: unde et nomen Latine accepit, quod solus, obtusis stellis una cum luna, per diem terris fulgeat. Fecit Deus duo magna luminaria. Luminaria magna possumus accipere, non tam aliorum comparatione, quam suo munere, ut est coelum magnum, et mare magnum. Nam et magnus sol, qui complet orbem terrarum suo calore, vel luna suo lumine: quae in quacunque parte fuerint coeli, illuminant
Abbreviated transcription (Latin):
sole accepit nus quam radi ardentiores in luxerant nulla subcaute uel arbore quasi
remotior umbra frigebat sed & excepta ad notatione temporum sunt luminaria
in signa huius uitaeusibus necessaria : quae uel nautae ingubernando uel in de sertis
a& hiopiȩ harenosis quique uiantes obseruant. Vbiquam leuissimo uenti inpulsucuno¬
ta mox quae inuenta fuerint itinerantium uestigia conplanantur. Ideoque non mi¬
nus illis in regionibus euntes quam qui inmare nauigant. nocte dieque signis egent side¬
rum. Sunt ltem signaquia nonnumquam aeris quoque qualitas quae sit uentura horum
contem platione praeuidemus: Vtluceant infirmamento caeli & in luminent terram.
& factum est lta. Semper quidem luminaria infirmamento caelilucent ut diximus &¬
proxima ei loca claro lumine perfundunt sed temporibus oportunis inluminant terram :
Namque aliquoties nebulosus obsistit aer. neuellunȩ cum parua est uel stellarum lu¬

Expanded text:
sole accipit, nusquam radii ardentiores illuxerant, nulla sub caute vel arbore quasi sole accipit, nusquam radii ardentiores illuxerant, nulla sub caute vel arbore quasi remotior umbra frigebat. Sed et excepta adnotatione temporum sunt luminaria in signa hujus vitae usibus necessaria, quae vel nautae in gubernando, vel in desertis Aethiopiae arenosis quique viantes observant, ubi quam levissimo venti impulsu cuncta, mox quae inventa fuerint, itinerantium vestigia complanantur. Ideoque non minus illis in regionibus euntes, quam qui in mari navigant, nocte dieque signis egent siderum. Sunt item signa quibus nonnunquam aeris quoque qualitas quae sit ventura horum contemplatione praevidemus. Ut luceant in firmamento coeli, et illuminent terram; et factum est proxima eis loca claro lumine perfundunt, sed temporibus opportunis illuminant terram. Namque aliquoties nebulosus obsistit aer ne vel lunae, cum parva est, vel stellarum lu
Abbreviated transcription (Latin):
& annos: Quianimirum priusquam sidera fierent : Nonerat quibus ordo temporum
adnotaretur indicuis: Non erat unde meridiana hora dinosceretur aptiuamso
medium caeli conscender& igneus orbem: Haec unde c&erȩ diei noctisque signaren¬
tur horae donec astrapolum aequali interse sortedie noctuque diuiderent: Sunt
ergo luminaria insigna & tempora & dies & annos. : Non quod a conditione eorum
uel tempora inciperent quae constat coepisse a principio quo fecit ds̃ caelum & terram
uel dies & annos qui originem sumpsisse noscuntur. Ex quo dixit ds̃. fiatlux &
facta est lux: Ded quia perortus eorum siue transitus temporum. ordo dierum ann¬
rumque signatur :. Nam totum illum triduum superius indiscr&o cursus sui proces¬
su transierat nullam penitus dimensionem habens horarum ut pote quia lumine pri¬
mario adhuc generaliter omnia replente nullum que caput habente quod nuncde

Expanded text:
et annos. Quia nimirum priusquam sidera fierent, non erat quibus ordo temporum et annos. Quia nimirum priusquam sidera fierent, non erat quibus ordo temporum adnotaretur indiciis; non erat unde meridiana hora dignosceretur, antequam sol medium coeli conscenderet igneus orbem; non unde caeterae diei noctisque signarentur horae, donec astra polum aequali inter se sorte die noctuque dividerent. Sunt ergo luminaria in signa et tempora et dies et annos, non quod a conditione eorum vel tempora inciperent, quae constat coepisse a principio quo fecit Deus coelum et terram; vel dies et anni, qui originem sumpsisse noscuntur ex quo dixit Deus: Fiat lux, et facta est lux; sed quia per ortus eorum sive transitus temporum ordo dierumque annorumque signatur. Nam totum illud triduum superius indiscreto cursus sui processu transierat, nullam penitus dimensionem habens horarum, ut pote quia lumine primario adhuc generaliter omnia replente, nullumque caput habente, quod nunc de
Abbreviated transcription (Latin):
tocaeli utdiuidant diem ac noctem: Ea uidelic& diuisione quae insẽquentibus
explicatur apertius. Vt sol quidem diem. lunauero & stellae noctem in lustrent
Hocenim factis si deribus ad augmentum primariȩ lucis accessit : ut &iam nox
luminosa proceder&. uellunȩ utique splendore uel stellarum uel utroq inradiata
quae eatenus nil praeter tenebras nouerat antiquas : Nam &si nobis saepissime nox
tenebrosa ui detur &ceca: obscurato uidelic& nebulosis turbinibus aere qui terrae
proximus est: superiora tamen illa spatia quae aetheris nominecensentur & a
turbulento hocaere usque ad sidereum pertingunt caelum: semper obsiderum cir¬
cum euntium redduntur lucida fulgorem: Sed & hoc diuini muneris ex orta side¬
ra cum additamento lucismundo obtulerunt. ut distinctio quoque temporum
labentium perea poss& dinosci. Vnde sequitur: Et sint insigna & tempora & dies

Expanded text:
to coeli, ut dividant diem ac noctem. Ea videlicet divisione, quae in sequentibus to coeli, ut dividant diem ac noctem. Ea videlicet divisione, quae in sequentibus explicatur apertius, ut sol quidem diem, luna vero et stellae noctem illustrent. Hoc enim factis sideribus ad augmentum primariae lucis accessit, ut etiam nox luminosa procederet, vel lunae utique splendore, vel stellarum, vel utroque irradiata, quae eatenus ntenebrosa videtur, et caeca, obscurato videlicet nebulosis turbinibus aere qui terrae proximus est, superiora tamen illa spatia, quae aetheris nomine censentur, et a turbulento hoc aere usque ad sidereum pertingunt coelum, semper ob siderum circumeuntium reddunt lucida fulgorem. Sed et hoc divini muneris exorta sidera cum additamento lucis mundo obtulerunt, ut distinctio quoque temporum labentium per ea posset dignosci; unde sequitur. Et sint in signa et tempora, et dies
Abbreviated transcription (Latin):
& terram & aquam ds̃ creauit. hocest superiorem illum & spiritalem cum suis
in colis mundum & in formem totius huius mundimateriam iuxta hoc quod scriptũ
est quiuiuit in a&ernum creauit omniasimul: primo huius saeculidie lucem fecit
quacxeras creaturas speciei capaces redderet : secundo firmamentum caeli supe¬
riorem uidelic& huiusmundi partem in aquarum medio solidarum :Tertio in in¬
ferioribus mare terrasque suis discreuit finibus a erem̃ quesuis in locis cedente aqua
diffudit : Oportuit ergo ut eodem quo creata sunt ordine profectum caperent
elementa amplioris ornatus id est quartodie caelum luminaribus insigniretur.
Quinto aer & mare : sexto terra suis impleretur animantibus : Nam quo die
tertio herbis est arboribus que uestita : non adornatum eius sed ad ipsam ut ita dixerim
figurae eius superficiem pertin& .: Dixit ergo ds̃. fiant luminaria infirmamen¬

Expanded text:
et terram et aquam Deus creavit, hoc est, superiorem illum et spiritalem cum suis et terram et aquam Deus creavit, hoc est, superiorem illum et spiritalem cum suis incolis mundum, et informem totius hujus mundi materiam, juxta hoc quod scriptum est: Qui vivit in aeternum, creavit omnia simul ; primo hujus saeculi die lucem fecit, quae caeteras creaturas specie capaces redderet. Secundo firmamentum coeli, superiorem videlicet hujus mundi partem, in aquarum medio solidavit. Tertio in inferioribus mare terrasque suis discrevit finibus, aeremque suis in locis, cedente aqua, diffudit. Oportuit ergo ut eodem quo creata sunt ordine profectum caperent elementa amplioris ornatus, id est, quarto die coelum luminaribus insigniretur. Quinto aer et mare, sexto terra suis impleretur animantibus. Nam quod die terra herbis est arboribusque vestita, non ad ornatum ejus, sed ad ipsam, ut ita dixerim, figurae ejus superficiem pertinet. Dixit ergo Deus: Fiant luminaria in firmamen
Abbreviated transcription (Latin):
Et factum estita. Et protulit terra herbã
uirentem et afferentem semen iuxtagenus suum lignumque faciens fructum & habens
re & manedies tertius : Pat& ex his dĩ uerbis quoduerno tempore mundi est
perfectus ornatus : In hoc enim solent herbae uirentes apparere in terra. & lignapo¬
mis onustari : Simulque notandum quod non prima herbarum arborumque germi¬
na de semine : sed prodiere de terra : Nam adunam conditoris iussionem. terraquȩ ari¬
da parebat : repente herbis compta & ne moribus est uestita florentibus. atque haec
continuo suiquaeque generis poma exse se. ac semina produxerunt: O portebat
enim ut forma quaeque rerum ad imperium dni primo perfecta proceder&
quomodo & homo ipse propterquem omnia facta sunt interra perfectȩ hocest iu¬
uenilis a&atis plasmatus esse credendus est : Dixit autem ds̃. Eiant lumi naria
infirmamento caeli. Decenti satis ordine mundus exmateria informi : congruã
procedit ad formam: postquam enim ante omnem huius saeculidiem caelum

Expanded text:
t terra herbam virentem, et afferentem semen juxta genus suum, lignumque faciens fructum, et habens ctumque est vespere et mane dies tertius. Patet ex his Dei verbis quod verno tempore mundi est perfectus ornatus. In hoc enim solent herbae virentes apparere in terra et ligna pomis onustari; simulque notandum quod non prima herbarum arborumque germina de semine, sed prodiere de terra; nam ad unam Conditoris jussionem terra, quae arida parebat, repente herbis compta, et nemoribus est vestita florentibus, atque haec continuo sui quaeque generis poma ex sese ac semina produxerunt. Oportebat enim ut forma quaeque rerum ad imperium Domini primo perfecta procederet, quomodo et homo ipse, propter quem omnia facta sunt in terra, perfecte, hoc est, juvenilis aetatis plasmatus esse credendus est. Dixit autem Deus: Fiant luminaria in firmamento coeli. Decenti satis ordine mundus ex materia informi congruam procedit ad formam. Postquam enim ante omnem hujus saeculi diem coelum
Abbreviated transcription (Latin):
siue uiatico trans euntes utuntur. Denique patri archȩ habitabant inten¬
torus. sed hocuelut peregrini inmundo. ad distinctionem eorum qui l nurbib:
acdomibus quasi terraeciues habitare solebant. Vtebantur psalmistae citha¬
ra & organo sed ad laudandum in eis dñm. Ete contra arguit prophota
eos quicithara trmpano & lrra. in conuiuiis personabant. Erant inpopulodĩ
uiri docti incuncta opera aeris & ferri necnon & argenti & auri. sed hos ipsehanc
artem ad constructionem suitabernaculi transferre precepit. Proph&a quoq
gaudia dominicae incarnationis euangelitans opera ferrinoxia tollenda atq.
inmelius commutanda praedixit. Et conflabunt inquiens gladios suos inuo¬

Expanded text:
sive viatico, transeuntes utuntur. Denique patriarchae habitabant in tensive viatico, transeuntes utuntur. Denique patriarchae habitabant in tentoriis, sed hoc velut peregrini in mundo, ad distinctionem eorum qui in urbibus ac domibus quasi terrae cives habitare solebant. Utebantur psalmistae cithara et organo, sed ad laudandum in eis Dominum: et e contra arguit propheta eos qui cithara, tympano et lyra in conviviis personabant. Erant in populo Dei viri docti in cuncta opera aeris et ferri, necnon et argenti et auri: sed hos ipse hanc artem ad distinctionem sui tabernaculi transferre praecepit. Propheta quoque gaudia Dominicae incarnationis evangelizans, opera ferri noxia tollenda atque in melius commutanda praedixit, et conflabunt, inquiens, gladios suos in
Abbreviated transcription (Latin):
officio mancipari ut tentoria sibi inquibus familiarius hocexercere poss& conte¬
xer&. Citharae autem &organo absit ut uirtantus ullum tempus indulger&
Siquiuero cuncta opera quaede aere acferro fiunt sollerter intuetur. manifes¬
te cognoscit quia sirecte naturalem legem seruar& genus humanum &iam depa¬
radysi gaudiis culpa praeuaricationis expulsum nequaquam his omnibus opus
haber&. Vn dehae comnia afiluis maledictionis esse constat inuenta. quamuis post¬
modum degenerante humano genere a castitate primȩ conuersationis &iam boni
dĩ famuli pro communi uitae socialis aliquoties huius modi rebus operã dabant
Sed magna utique distantia. qui animirum reprobitalibus quasi summosuo bo¬
no delectantur: Electiuero his automnimodis abrenuntiant. aut pro commo¬
do uitae huius aliquo donec ad acernam perueniant sicutuiator stabulo

Expanded text:
officio mancipare, ut tentoria sibi in quibus familarius hoc exercere posset conteofficio mancipare, ut tentoria sibi in quibus familarius hoc exercere posset contexeret. Citharae autem et organo absit ut vir tantus ullum tempus indulgeret. Si quis vero cuncta opera quae de aere ac ferro fiunt solerter intuetur, manifeste cognoscit quia si recte naturalem legem servaret genus humanum, etiam de paradisi gaudiis culpa praevaricationis expulsum, nequaquam his omnibus opus haberet: unde haec omnia a filiis maledictionis esse constat inventa, quamvis postmodum, degenerante humano genere a castitate primae conversationis, etiam boni Dei famuli pro communione vitae socialis aliquotiens hujusmodi rebus operam dabant. Sed magna utique distantia, quia nimirum reprobi talibus quasi summo suo bono delectabantur: electi vero his aut omnimodis abrenuntiant, aut pro commodo vitae hujus aliquo, donec ad aeternam perveniant, sicut viator stabulo
Abbreviated transcription (Latin):
te multatus & ab eaquam dilexerat gloria saeculi illam quam non prȩuidebat
est mutatus inpoenam : in quibus aperte designatur ut diximus quod scĩ posthuius
saeculi sex aetates ad requiem in aliauita. & reprobi tendant ad supplicium ut¬
&iam narrante dño latari pauperis & diuitis superbi manifeste probat historia.
Genuit inquit ad aiabel qui fuit pater habitantium intentoriis atque pastorũ
& nomen fratris eius iubal ipse fuit pater canentium cithara & organo. Sella
quoque genuit tubalcain qui fuit malleator incuncta opera aeris & ferri
Cuncta haeo quae filii lamech inuenisse uelegisse referuntur. ad cultum uel ornatũ
uel in lecebras huius uitae pertinent. Nihil autem tale abel nihilnatus proeo.
sed aut ne poteseius fecisse leguntur . sed uelut peregrini interra simplicem duxisse
uitam probantur . Nam &si abel pastor eratouium non tamen uoluit adõ huic se

Expanded text:
te mulctatus, et ab ea quam dilexerat gloria saeculi, illam quam non praevidebat te mulctatus, et ab ea quam dilexerat gloria saeculi, illam quam non praevidebat est mutatus in poenam. In quibus aperte designatur, ut diximus, quod sancti post hujus saeculi sex aetates ad requiem in alia vita, et reprobi tendant ad supplicium, ut etiam, narrante Domino, Lazari pauperis et divitis superbi manifeste probat historia. Genuit, inquit, Ada Jabel, qui fuit pater habitantium in tentoriis atque pastorum, et nomen fratris ejus Jubal. Ipse fuit pater canentium cithara et organo. Sella quoque genuit Tubalcain, qui fuit malleator in cuncta opera aeris et ferri. Cuncta haec quae filii Lamech invenisse vel egisse referuntur, ad cultum vel ornatum vel illecebras hujus vitae pertinent: nihil autem tale Abel, nihil tale natus pro eo Seth, aut nepotes ejus fecisse leguntur, sed velut peregrini in terra simplicem duxisse vitam probantur. Nam etsi Abel pastor erat ovium, non tamen voluit adeo huic se
Abbreviated transcription (Latin):
menuni ada & nomen alteri sella. genuitque ada iabel. Progenies cainusque
adseptimam generationem conputatur. & in hac ipse alamech occisus septem
uindictis quas diutissi me misergestabat ab solutus est : In hac tota quae de illo nata
erat soboles postquam ad augmentum maledictionis &iam adulterio lamech
polluta est in gruente diluuio perut: In sexta quidem generatione adulterio
fedata. inseptimauero diluuio deleta. In quo spiritaliter insinuatur quod impi
orum ciuitas tota reproborum In sex huius saeculi aetatibus se corruptura
sceleribus: in septima autem quaeest infuturo. In ae ternum sit peritura. Sicut enĩ¬
septimus ab adam enoch raptus est in paradysum & non uidit eum homo quia uiuit
in pacecumdõ : Ita septimus a cain iabel qui interpretatur mutatur cumsuis fratrib:
& uniuersa progenie deletus est diluuio. Et non uidit eum homo qui a & ernamor¬

Expanded text:
men uni Ada, et nomen alteri Sella, genuitque Ada Jabel. Progenies Cain usque men uni Ada, et nomen alteri Sella, genuitque Ada Jabel. Progenies Cain usque ad septimam generationem computatur, et in hac ipse a Lamech occisus, septem vindictis quas diutissime miser gestabat, absolutus est. In hac tota quae de illo nata erat soboles, postquam ad augmentum maledictionis etiam adulterio Lamech polluta est, ingruente diluvio periit. In sexta quidem generatione adulterio foedata, in septima vero diluvio deleta: in quo spiritaliter insinuatur quod impiorum civitas, id est, societas tota reproborum, in sex hujus saeculi aetatibus se corruptura sceleribus, in septima autem, quae est in futuro, in aeternum sit peritura. Sicut septimus ab Adam Enoch raptus est in paradisum, et non vidit eum homo, quia vivit in pace cum Deo; ita septimus a Cain Jabel, interpretatur Mutatus, cum suis fratribus et universa progenie deletus est diluvio, et non vidit eum homo, quia aeterna mor
Abbreviated transcription (Latin):
At contra in illa generis humani prosapia quae pers&h ad noe descendit. septimus
abadam nascitur enoch quiam bulasse cum dõ legitur. & non apparuisse quia
tulerit eum dñs. Qui animirum requies & laetitia spesque omnis electorum non¬
nisi infuturo sabbato est. qui postquam in hacuita ambulant cum dño. humi liter
eius praecepta sequentes tolluntur ab eo inuitam perpetuȩ quietis. & non appa¬
rent ultra inter mortales. quia cum illo inmortaliter uiuunt. Ipsienim sunt¬
Ipsienim sunt
ciuitas eius & templum. nunc cotidianis profectibus bonorum operum adperfec¬
tionem tendentes : Tuncfinitis laboribus cumillo regnantes & insua ipsi dedicatione
quae perprȩsentiam sc̃ĩsp̃s perp&uo caele brabitur. singuliquasi inenoch nomine
gaudentes. Porro enoch genuit irad. & irad genuit mauia hel. & mauia hel.
genuit matusahel. & matusa hel genuit lamech. Quiaccepit uxores duas. No¬

Expanded text:
At contra in illa generis humani prosapia quae per Seth ad Noe descendit, septimus At contra in illa generis humani prosapia quae per Seth ad Noe descendit, septimus ab Adam nascitur Enoch, qui ambulasse coram Deo legitur, et non apparuisse, quia tulerit eum Deus: quia nimirum requies et laetitia spesque omnis electorum nonnisi in futuro sabbato est, qui postquam in hac vita ambulant cum Domino, humiliter ejus praecepta sequentes, tolluntur ab eo in vitam perpetuae quietis, et non apparent ultra inter mortales, quia cum illo immortaliter vivunt. Ipsi enim sunt civitas ejus et templum, nunc quotidianis profectibus bonorum operum ad perfectionem tendentes, tunc finitis laboribus, cum illo regnantes, et in sua ipsi dedicatione, quae per praesentiam sancti Spiritus perpetuo celebrabitur, singuli quasi in Enoch nomine gaudentes. Porro Enoch genuit Iram, et Iram genuit Maviahel, et Maviahel genuit Matusahel, et Matusahel genuit Lamech, qui accepit uxores duas: no
Abbreviated transcription (Latin):
rorum bonorum autfidem aut desiderium nullum haberent. De quaciuitate loqui¬
turdñs perproph&am osȩe. Dsego & non homo inmediotui scs. & non ingrediarciui¬
tatem. Neque enim abel siue seth qui pro eonatus est ciuitatem aut domos edificasse
leguntur . qui animirum eos designabant immoeorum erant primitiae qui suo gau
diotuscs: Quia quo amundanae ciuitatis consortio sereddunt extraneos. eo inhabitatio¬
nisui conditoris existunt digniores. Apte autem cainnomen ciuitatis ex nomine
filii sui enoch uocauit. ut suc cessores setales habiturum designar&. qui patriae
caelestis exsortes in huius uitae delectatione corda fundarent. Et bene enoch¬
interprȩtatur dedicatio quia reprobidũ ꝓ eis quae operantur in presenti gaudere
desiderant. quasi ciuitatem quam sibi aedificant in prima generatione dedicant

Expanded text:
rorum bonorum aut fidem aut desiderium nullum haberent. De qua civitate loquirorum bonorum aut fidem aut desiderium nullum haberent. De qua civitate loquinus per prophetam Osee: Deus ego, et non homo, in medio tui sanctus, et non ingrediar civitatem . Neque enim Abel sive Seth, qui pro eo natus est, civitatem aut domos aedificasse leguntur: quia nimirum eos designabant, imo eorum erant primitiae, qui suo gauon homo in medio tui sanctus: quia quo a mundanae civitatis consortio se reddunt extraneos, eo inhabitatione sui Conditoris existunt digniores. Apte autem Cain nomen civitatis ex nomine filii sui Enoch vocavit, ut successores se tales habiturum designaret, qui patriae coelestis exsortes, in hujus vitae delectatione corda fundarent. Et bene interpretatur Dedicatio, quia reprobi dum pro eis quae operantur in praesenti gaudere desiderant, quasi civitatem, quam sibi aedificant, in prima generatione dedicant.
Abbreviated transcription (Latin):
&iam contraeden habitare perhibetur. Edenquippe. uoluptatem siue delici¬
as significat: Quianimirum perfidus ille populus quantum auersus a cognitione
ueritatis. terrenis senogotiis implicat. Tantum contrariam deliciis caelestibus uitã
gerit : Etquia temporalia solum modo gaudia sitit. torrenti uoluptatis diuinae
quo iusti potantur. siccis faucibus corde aduersariis existit. Cognouit autem cain
uxorem suam quae concepit & peperit enoch: & edificauit ciuitatem uocauit¬
que nomeneius ex nomine filii sui enoch. Sicut abinitio s aeculi incipientis inoc¬
sione abel passiones scõrum : in liuore autem & persecutione cainperfidiae sunt
insinuatae reproborum quȩ adfinem usque saeculierunt ambae in mundo per¬
mansurae sic & inciuitate quam aedificauit ca intrpice intimabatur. quod
spes tota prauorum in huius saeculi regno ess& acfelicitate figenda ut potequi futu¬

Expanded text:
etiam contra Eden habitare perhibetur. Eden quippe voluptatem sive delicietiam contra Eden habitare perhibetur. Eden quippe voluptatem sive delicias significat: quia nimirum perfidus ille populus quantum aversus a cognitione veritatis terrenis se negotiis implicat, tantum contrariam deliciis coelestibus vitam gerit; et quia temporalia solummodo gaudia sitit, torrenti voluptatis divinae, quo justi potantur, siccis faucibus cordis adversarius existit. Cognovit autem Cain uxorem suam, quae concepit et peperit Enoch, et aedificavit civitatem vocavitque nomen ejus ex nomine filii sui Enoch. Sicut ab initio saeculi incipientis in occisione Abel passiones sanctorum; in livore autem et persecutione Caïn perfidiae sunt insinuatae reproborum, quae ad finem usque saeculi erunt ambae in mundo permansurae; sic et in civitate quam aedificavit Caïn typice intimabatur quod spes tota pravorum in hujus saeculi regno esset ac felicitate figenda, ut pote qui futu
Abbreviated transcription (Latin):
sus que cain a faciednĩ habitauit interra profugus ad orientalem plagam aeden
in faciedĩ agnitio eius quase manifestat acdinoscitur sol& intellegi. Merito ergopo¬
pulus quia diuinȩ cognitionis gratia recessit. interra habitare perhibetur. Nonenĩ
potest dicere cum electis. nostra autem conuersatio incaelis est. Vn de &iam salua
tes. lta cranstulere. Exuit autem cain a facie dnĩ dĩ. & habitauit interra naid con¬
traeden. Naidautem in profugum siue ut in libro hebreorum nominum inueni¬
mus in instabilem motum & fluctuationem uertitur. Quod non nulli quibus &
iosephus consentit locum esse. In quo habitauerit cain autumant. Porro noster
interpres non hoc nomen loci. sedrei ipsius esse significantiam intellexit. Quia
cam instabilis semper & fluctuans atque incertarum sedium ess& futurus. Quod quan¬
tum presenti iudaeorum statui conueniat. uniuersus testis est mundus. Quibene

Expanded text:
susque Cain a facie Domini habitavit in terra profugus ad orientalem plagam Eden. susque Cain a facie Domini habitavit in terra profugus ad orientalem plagam Eden. In facie Domini agnitio ejus, qua se manifestat ac dignoscitur, solet intelligi. Merito ergo populus, qui a divinae cognitionis gratia recessit, in terra habitare perhibetur. Non enim potest dicere cum electis: Nostra autem conversatio in coelis est: unde etiam Salvarpretes ita transtulere: Exiit autem Cain a facie Domini Dei, et habitavit in terra Naid contra Eden. Naid autem in profugum, sive ut in libro Hebraeorum nominum invenimus, instabilem motum et fluctuationem vertitur, quod nonnulli, quibus et Josephus consentit, locum esse in quo habitaverit Caïn, autumant. Porro noster interpres non hoc nomen loci, sed rei ipsius esse significantiam intellexit; quia Caïn instabilis semper et fluctuans atque incertarum sedium esset futurus. Quod quantum praesenti Judaeorum statui conveniat, universus testis est mundus. Qui bene
Abbreviated transcription (Latin):
dictas quibus alligati sunt propter reatum occisixpĩ. ut hoctoto tempore quod sep¬
tenario dierum Nu mero uuoluitur magis quia non interiit gens iudaca satis appa¬
reat fidelibus xp̃ianis quam subiectionem meruerint qui su perbo regnodnm inter¬
fecerunt: Huius expositionem sententiae propterea iuxta antiquam trans¬
lationem posuimus.
quia deopusculis sci augustini qui hanc sequebatur sicut &
alia multa decerpsimus.
Posuit que ds̃ cain insignum ut non eum interficer&
omnis qui inueniss& eum
Hab& gens iudȩa siue subpaganis regibus siue sub xpĩanis
signum legissuae. quo aceteris gentibus populisque distinguitur : Ctomnis imperator
uel rex quieos in regnosuo inuenit cum ipso signo eos inuenit nec occidit id est necefficit
gentium communione discreti. nisi quicum que eorum ad xp̃m transierint. Egres¬

Expanded text:
dictas quibus alligati sunt propter reatum occisi Christi, ut hoc toto tempore, quod sepdictas quibus alligati sunt propter reatum occisi Christi, ut hoc toto tempore, quod septenario dierum numero volvitur, magis quia non interiit gens Judaea, satis appareat fidelibus Christianis quam subjectionem meruerint, qui superbo regno Dominum interfecerunt. Hujus expositionem sententiae propterea juxta antiquam translationem posuimus, quia de opusculis S. Augustini qui hanc sequebatur, sicut et alia multa decerpsimus. Posuitque Deus Cain in signum, ut non eum interficeret omnis qui invenisset eum. Habet gens Judaea sive sub paganis regibus, sive sub Christianis signum legis suae, quo a caeteris gentibus populisque distinguitur, et omnis imperator vel rex, qui eos in regno suo invenit, cum ipso signo eos invenit, nec occidit, id est, non efficgentium communione discreti, nisi quicunque eorum ad Christum transierunt. Egres
Abbreviated transcription (Latin):
ut ueniam mereatur. Etideo quicum que exeo ueniam pȩnitentes accipi unt
hipro fecto trans meritum suum diuinȩ gratiȩ pietate saluantur.P at& quia
eiectusest a facie terrae id est a sorte scãe ecclesiȩ. & absconsus a facie diuinȩ con¬
templationis quod sibi ipse protendebat. quando faciem xp̃i in passione uela¬
uit Quod illi&iam caelestia signa protendebant quando eo crucifixo sol
radios suȩ lucis abscondit perditoque regno profugus acuagus perorbem quacũ¬
que dispersus est timens neipsa &iam temporali uita priuetur quasi dicit cum
cain.
Omnis igitur qui inuenerit me occid& me. Sed quidei respondit ds̃.
nequaquam ita fi&. sed omnis quiocciderit cain septem uindictas exsolu&. id est
non corporali morte interibit genus impium carnalium iudaeorum Quicum que
enim eos ita perdiderit septem uindictas exsolu&. id est aufer& ab eis septem uin¬

Expanded text:
ut veniam mereatur; et ideo quicunque ex eo veniam poenitentes accipiunt, ut veniam mereatur; et ideo quicunque ex eo veniam poenitentes accipiunt, hi profecto trans meritum suum divinae gratia pietatis salvantur. Patet quia ejectus est a facie terrae, id est, a sorte sanctae Ecclesiae, et absconsus a facie divinae contemplationis; quod sibi ipse protendebat, quando faciem Christi in passione velavit, quod illi etiam coelestia signa protendebant, quando eo crucifixo sol radios suae lucis abscondit, perditoque regno profugus ac vagus per orbem quacunque dispersus est, timens ne ipsa etiam temporali vita privetur, et quasi dicit cum Caïn: Omnis igitur qui invenerit me, occidet me. Sed quid ei respondit Deus? Nequaquam ita fiet, sed omnis qui occiderit Cain septem vindictas exsolvet, id est, non corporali morte interibit genus impium carnalium Judaeorum. Quicunque enim eos ita perdiderit, septem vindictas exsolvet, id est, auferet ab eis septem vin
Abbreviated transcription (Latin):
id est in euis carne salutem nostram crucifigendo eum qui mortuus est propter delicta
nostra. nec eidedit eadem terra fructus suos. quia non iustificatus est fidere surrec¬
tionis eius quire surrexit propter iustificationem nostram. Vnde necresurgenseis
aquibus erat crucifixus apparuit tam quam cain operanti terram ut granum illud
seminar&ir non ostendens eadem terra fructum uirtutis suae. sed eam terram
quae est ecclesia operati sunt iudaei suis persecutionibus agendo ut am plius indm̃
proficer&. Saepe &iam inmultos ad mortem saeuiendo. sed ipsi fidei & pręciose
mortis eorum fructum uidere non meruerunt. Quod autem respondit dñocam.¬
maiorest iniquitas mea quam ut ueniam merear. ecce eicisme hodie a facie
terrae & a facietua abscondar &erouagus & profugus interra. Pat& daeiudȩo¬
rum populo luceclarius quia maior est iniquitas qua filium dĩ occidit. quam

Expanded text:
id est, in ejus carne salutem nostram, crucifigendo eum qui mortuus est propter delicta id est, in ejus carne salutem nostram, crucifigendo eum qui mortuus est propter delicta nostra, nec ei dedit eadem terra fructus suos, quia non justificatus est fide resurrectionis ejus qui resurrexit propter justificationem nostram: unde nec resurgens eis a quibus erat crucifixus apparuit, tanquam Caïn operanti terram, ut granum illud seminaretur, non ostendens eadem terra fructum virtutis suae. Sed eam terram quae est Ecclesia operati sunt Judaei, suis persecutionibus agendo ut amplius in Deum proficeret: saepe etiam in multos ad mortem usque saeviendo, sed ipsi fidei et pretiosae mortis eorum fructum videre non meruerunt. Quod autem respondit Domest iniquitas mea quam terrae, et a facie tua abscondar, et ero vagus et profugus in terra: patet de Judaeorum populo luce clarius, quia major est iniquitas qua Filium Dei occidit, quam