comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quo talia gerebant᷑: apud inferiorẽ
thebaidẽ cũ sorore iã uiro tradita.
locupleti paulus relictꝰ ẽ. annoꝵ cir¬
cit sedecĩ: litteris tã grecis quã egyp
Sororis maritꝰ cepit ꝓdere uelle quẽ
celare debuerat. Nõ illũ uxoris la
aspectans eũcta ex alto ds̃ a scelere
prudentissimꝰ adolescens intellexit.
ad montiũ deserta confugiens. dũ
lapide claudebat᷑. Quo remoto. ut
ẽ cupiditas hominũ auidiꝰ occulta
cognoscere. cũcta explorans animad¬
uertit intꝰ grande uestibulũ. quod
aꝑto desuꝑ celo patulis diffusa ra-¬
mis uetus palma contexerat. Fon-
bitacula: in quibͦ scabre iã mcrs
⁊ mallei.in quibꝰ pecunia signata
uisebat᷑. Hunc locũ egyptioꝵ hite¬
re fer̃ furtiuã monete officinã fu¬
isse: ea tẽpestate qua cleopatre pis
orationibꝰ ⁊ solitudine duxit etat̃
Cibũ ⁊ uestimentũ palma p̃bebit
Quod necui impossibile uident᷑
iħm testor ⁊ scõs angłos eiꝰ. In ea

Expanded text:
quo talia gerebantur apud inferiorem quo talia gerebantur apud inferiorem Thebaidam, cum sorore jam viro tradita, locupleti, Paulus relictus est annorum circiter sexdecim, litteris tam Graecis quam Aegyptsororis maritus cepit prodere velle, quem celare debuerat. Non illum uxoris lacspectans cuncta ex alto Deus, ab sceleprudentissimus adolescens intellexit, ad montium deserta confugiens, dum lapide claudebatur. Quo remoto ut est cupiditas hominum occulta cognoscere, avidius explorans, animadvertit intus grande vestibulum, quod aperto desuper coelo, patulis diffusa ramis vetus palma contexerat, fontebitacula, in quibus scabrae jam incudes et mallei, quibus pecunia signatur, visebantur. Hunc locum Aegyptiorum litterae ferunt, furtivam monetae officinam fuisse, ea tempestate qua Cleopatrae junin orationibus, et solitudine duxit aetatem. Cibum et vestimentum ei palma praebebat. Quod ne cui impossibile videatur, Jesum testor et sanctos angelos ejus in ea
Abbreviated transcription (Latin):
cupiebat iugulare nõ corpora. Et
ut ip̃se qui ab eo passus ẽ ciprianꝰ
ait: uolentibꝰ mori nõ ꝑmittebat᷑ oc¬
eidi. Quiꝰ ut crudelitas notior fiat:
int̾ eculeos laminasq uictorẽ. iussit
melle ꝑungi ⁊ sub ardentissimo
sole religatis post tergũ manibꝰ re¬
poni: seslicet ut muscarũ aculeis
cederet qͥ iguitas sartagines suꝑas¬
set. Aliũ inuenili etate florentẽ
in amenissimos hortulos p̃cepit ab
bentes rosas cũ leni iuxta murmu
plumis lectulũ supinariꝰ.: ⁊ ne se
inde posset excũtere. blandis ser¬
toꝵ nexibꝰ irretitũ relinqͥ Quo cũ
recedentibꝰ cunctis meretrix spe-¬
ciosa uenisset. cepit delicatis com¬
uirilia. ut corpore in libidinẽ cõn¬
citato. se uictrix impudica suꝑra¬
se conferret: Quẽ torm̃ta nõ nice¬
rant. suꝑabat uoluptasi Tandẽ
celitꝰ inspiratꝰ. p̃cisã mordious. lin¬
guã in. osculantis se faciẽ expuit̃.
ac sic hbidinis sensũ succedens. doloris¬

Expanded text:
cupiebat jugulare, non corpora. Et cupiebat jugulare, non corpora. Et ut ipse, qui ab ipso passus est, Cyprianus ait: Volentibus mori, non permittebatur occidi. Cujus ut crudelitas notior fiat, inter eculeos laminasque victorem, jussit melle perungi, et sub ardentissimo sole, religatis manibus post tergum reponi, scilicet ut muscarum aculeis cederet, qui ignitas sartagines ante superasset. Alium juvenili aetate florentem, in amoenissimos hortulos praecepit bentes rosas, cum leni juxta murmurplumis lectum resupinari, et ne se inde posset excutere, blandis sertorum nexibus irretitum relinqui. Quo cum, recedentibus cunctis, meretrix speciosa venisset, coepit delicatis virilia: ut corpore in libidinem concitato, se victrix impudica superja quem tormenta non vicerant, superabat voluptas. Tandem coelitus inspiratus praecisam morsu linguam in osculantis se faciem expuit, et sic libidinis sensum succedens doloris
Abbreviated transcription (Latin):
capit: qͦd ex parte uerũ est. Non
enĩ tã ip̃se ante om̃s fuit. quã ab
cõ õmniũ incitata sũt studia Ama
e quibꝰ suꝑior corpus magistri sepe¬
Nuit. etiã mic affirmãt paulũ quen¬
dã thebeũ pͥncipẽ rei istiꝰ fuisse. nõ
nominis. Quã opimonẽ nos quoq
ꝓbamꝰ. Nõnulli ⁊ hec ⁊ alia ꝓut uo¬
luntas tulit iactitant: sub t̾raneo
credibilia fingentes. Quoꝵ qͥa in¬
pudens m̃datiũ fuitꝰ. ne refellenda
quidẽ sententia uidet᷑.
gt᷑ qͥa de antonio tã greco quã
romano stilo diligent᷑ memorie
traditũ ẽ. pauca de pauli pͥn-¬
cipio ⁊ fine scrib̾e dispofui. ma-¬
gis qͥa res omissa erat. quã fretꝰ
ingenio. Quomͦ aut̃ in media eta-¬
te uixerit. aut quas sathane ꝑtu¬
lerit insidias: nulli hominũ com¬
ꝑsecutoribꝰ. quo tẽpore corneliꝰ. ro
egyptũ ⁊ thebaidã eccłias tẽpestas
seua depopulata ẽ. Uoti tuc.xp̃ĩ¬
anis erat ꝓ eo nomine gladio ꝑ
ad mortẽ supplitia conqͥrens: animas

Expanded text:
caput, quod ex parte verum est: non enim tam ipse ante omnes fuit, quam ab eo omnium incitata sunt studia. Amae quibus superior magistri corpus sepelivit, etiam nunc affirmant, Paulum quemdam Thebaeum principem istius rei fuisse, non 3 nominis; quam opinionem nos quoque probamus. Nonnulli haec et alia prout voluntas tulit, jactitant: subterraneo um est incredibilia fingentes. Quorum quia impudens mendacium fuit, ne refellenda quidem sententia videtur. Igitur quia de Antonio tam Graeco quam Romano stylo diligenter memoriae traditum est, pauca de Pauli principio et fine scribere disposui: magis quia res omissa erat, quam fretus ingenio. Quomodo autem in media aetate vixerit, et quas Satanae pertulerit insidias, nulli hominum compersecutoribus, quo tempore Cornelius RomAegyptum et Thebaidem Ecclesias, tempestas saeva populata est. Voti tunc Christianis erat, pro ad mortem supplicia conquirens animas
Abbreviated transcription (Latin):
bulũ capiti suꝑiaciẽbat plorans atq
insalutatꝰ abis : Tam tarde notus. tã
cito recedis. Referebat postea beatꝰ
antoniꝰ tanta se uelocitate qͦd reliquu
erat uie cucurrisse. ut ad instar auis
ꝑuolaret. Nec immerito. Nã intro¬
catis. erecta ceruice. extensisq in al¬
tũ manibꝰ. corpus ex anime. Primo¬
quidẽ ⁊ ip̃se uiuere eũ credens. pa¬
rit̾ orabat. Post quã uͦ nulla ut so¬
lebat supiria p̃cantis audiuit. in
flebile osculũ ruens. intellexit qͦd
etiã cadauer sci deũ cui omĩa uiuũt

Expanded text:
bulum capiti superjaciebat, ploransque etinsalutatus abis? Tam tarde notus, tam cito recedis? 15. Referebat postea beatus Antonius tanta se velocitate, quod reliquum erat viae cucurrisse, ut ad instar avis pervolaret: nec immerito; nam introcatis, erecta cervice, extensisque in altum manibus, corpus exanime. Ac primum et ipse vivere eum credens, pariter orabat. Postquam vero nulla, ut solebat, suspiria precantis audivit, in flebile osculum ruens, intellexit quod etiam cadaver sancti Deum, cui omnia vivunt
Abbreviated transcription (Latin):
catori. qͥa falsũ monachi nom̃ fero.
Uidi heliã. uidi ioħem in deserto.
⁊ uere paulũ in paradiso. Ae sic
ore comp̃sso. ⁊ manu uerberans pectꝰ:
e cella pallũ ꝓtulit. Rogantibꝰq
discipłis ut plemiꝰ quidnã rei esset
exponeret. ait. Tẽpus loquendi.
⁊ ne modicũ quidẽ cibi sumens. ꝑ
sitiens: illũ uidere desiderans. illũ
ocłis ac m̃te cõplexans. Timebat enĩ
qͦd euenit: ne se absente debitũ xp̃o

Expanded text:
ri, qui falsum Monachi nomen fero. Vidi Eliam, vidi Joannem in deserto, et vere vidi Paulum in paradiso. Et sic ore compresso, et manu verberans pectus, ex cellula pallium protulit. Rogantibusque discipulis, ut plenius quidnam rei esset, exponeret, ait: Tempus tacendi, eet ne modicum quidem cibi sumens, per sitiens, illum videre desiderans, illum oculis ac tota mente complectens. Timebat enim, quod et evenit, ne se absente, Christo
Abbreviated transcription (Latin):
acto cursu suꝑest mͥ corona iusti¬
cie: tu missus a dnõ es qͥ humo
corpusculũ meũ tegas. Immo t̾rã
comitẽ talis itineris acciꝑet p̾cabat᷑.
quidẽ tibi sarcina carnis abiecta
agnũ seqͥ. Sed ⁊ ceteris expedit
dedit. ad obuoluendũ corpusculũ
meũ defer. Hoc aut̃ beratꝰ paulus
rogauit. nõ qͦd magnoꝑe curaret
utrũ tectũ putresceret cadauer
an nudũ: qͥppe qͥ tanti tẽporis spa-¬
tio contextis palmaꝵ foliis uestie¬
bat᷑. sed ut a se recedenti meror
sue mortis releuaret᷑. Stupefactus
gͦ antoniꝰ. qͦd de athanasio ⁊ pallio
eiꝰ audierat: qͦsi xp̃m in paulo ui¬
dens.⁊ in pectore eiꝰ deũ uenerans.
ultra respondere nichil ausus ẽ:.sed
cũ silentio ⁊ lacrimis exosculatis eiꝰ
ocłis ⁊ manibꝰ. ad monasteriũ qͦd pos¬
tea a sarracenis occupatũ ẽ regre¬
diebat᷑. Neq uͦ gressus sequebant᷑
animũ: sed cũ corpus inane ieiumis
seniles etiã anni frangerent. animo

Expanded text:
acto cursu superest mihi corona justitiae: tu missus es a Domino, qui humo corpusculum meum tegas, immo terrae comitem talis itineris acciperet, precaba tibi, sarcina carnis abjecta, Agnum sequi. Sed et caeteris expedit dedit, ad obvolvendum corpusculum meum, defer. Hoc autem beatus Paulus rogavit, non quod magnopere curaret, utrum tectum putresceret cadaver, an nudum quippe qui tanto temporis spatio, contextis palmarum foliis vestiebatur, sed ut a se recedenti moeror suae mortis levaretur. Stupefactus ergo Antonius, quod de Athanasio et pallio ejus audierat, quasi Christum in Paulo videns, et in pectore ejus Deum venerans, ultra respondere nihil ausus est: sed cum silentio lacrymans, exosculatis ejus oculis manibusque, ad monasterium quod postea a Saracenis occupatum est, regrediebatur. Neque vero gressus sequebantur animum. Sed quamvis corpus inane jejuniis, seniles etiam anni fregerant, tamen animo
Abbreviated transcription (Latin):
ebrata: suꝑ uitrei marginẽ fon
diẽ duxit in uesꝑam. Paulus more
cogebat hospitisꝰ: antomꝰ iure re-¬
selebat etatis. Tandẽ consiliũ fuit:
ut app̃henso e regione pane.dũ
ad se qͥsq nitit᷑. pars sua remane¬
ret in manibꝰ. Dehinc paululum
molantes deo sacrificiũ. laudis. noc¬
tẽ transegere in somnẽ. Cũq iam
fr̃m istis regionibꝰ habitare sciebã.
olim conseruũ meũ quẽ mͥ ꝓmi¬

Expanded text:
celebrata, super vitrei marginem fontdiem 10 duxit in vesperum. Paulus more cogebat hospitii, Antonius jure refellebat aetatis. Tandem consilium fuit, ut apprehenso e regione pane, dum ad se quisque nititur, pars sua remaneret in manibus. Dehinc paululum molantes Deo sacrificium laudis, noctem transegere vigiliis. Cumque jam frater, in istis regionibus habitare sciebam: olim te conservum meum mihi promi
Abbreviated transcription (Latin):
sim : ⁊ inueni.Pulso: ut aꝑiat᷑. ⁊ uod
tes tuos. Certe sepelies uel cadais
Talia ꝑstabat memoransꝰ fixusq
manebat. Ad que responsũ paues
ita reddidit heros. Nemo inqut¬
sic petit ut minet᷑. Nemo eũ lacn.¬
mis calũniã facit. Et mirarisi
nõ recipiã cũ mox iturus adue¬
neris: Sic arridens. patefecit n¬
gressũ. Quo aꝑto. dũ mutuos msꝰ¬
cent amplexus: ꝓpriis se salutaueꝰ¬
re nominibꝰ. Grẽ dnõ in cõmune
referunt᷑. Et post scm̃ osculũ. re¬
sidens prulus cũ antonio. ita exu¬
sus ẽ. En quẽ tanto labore quesis¬
tiꝰ. putribꝰ senectute menibris oꝑt
genus. An in antiqͥs urbibꝰ noua
tecta consurgant: quo mundul
regat᷑ imꝑio: an sint aliqͥ qui de¬
monũ errore rapiant᷑. Int̾ hal
corũu in ramo arboris consedise.
Qui inde leuit̃ subuolans. intege
panẽ ante mirantiũ ora depoils
Post euiꝰ abscesfũ. eia inqͥt paule
dñs nobis prandiũ misit. Uere pł¬

Expanded text:
sivi, et inveni: pulso ut aperiatur. Quod sivi, et inveni: pulso ut aperiatur. Quod tes tuos: certe sepelies vel cadaver. Talia perstabat memorans, fixusque manebat. Ad quem responsum paucis ita reddidit heros. Nemo sic petit, ut minetur: nemo cum lacrymis calumniam facit. Et miraris si non recipiam, cum moriturus adveneris? Sic arridens Paulus patefecit ingressum. Quo aperto, dum in mutuos miscentur amplexus, propriis se salutavere nominibus: gratiae Domino in commune referuntur. 10. Et post sanctum osculum residens Paulus, cum Antonio ita exorsus est: En quem tanto labore quaesisti, putridis senectute membris operit genus. An in antiquis urbibus nova tecta consurgant: quo mundus regatur imperio: an supersint aliqui, qui daemonum errore rapiantur  Al. capcorvum in ramo arboris consedisse, qui inde leniter subvolabat, et integrum panem ante ora mirantium deposuit; post cujus abscessum: Eia, inquit Paulus, Dominus nobis prandium misit, vere p
Abbreviated transcription (Latin):
antomiꝰ cepto itinere ꝑgebat. feraꝵ
tantũ uestigiã intuens.⁊ heremi latã
uastitatẽ. Quid ageret miles xp̃i: Quo
uerteret gradũ nesciebat. Iam altera
fluxerat dies. Nestabat unũ: ut de¬
seri se a xp̃o nõ posse confideret. Per-¬
nox scdas in oratione exigit tenebras.
U dubia adhuc luce. aut ꝓcul inde in¬
tuet᷑ lupã sitis ardoribꝰ anhelantẽ:
ad radicẽ montis irreꝑe. Quam se¬
bris arcentibꝰ uisũ. Uerũ qͥa ut scrip¬
tura ait. ꝑfecta dilectio foras mittit
timorẽ: suspenso gradu ⁊ anhelitu
tẽꝑato.callidus explorator ingres¬
sus ẽ. Ac paulatĩ ꝓgrediens. sepiisq
subsistens: sonũ aure captabat ad¬
mota. Tandẽ ꝑ cece noctis horrorẽ
ꝓcul lum̃ intuitꝰ. dũ auidiꝰ ꝓperat:
offensu pedis lapidẽ in strepitũ con¬
citauit. Post cuiꝰ sonitũ bentꝰ paulus
horã aditũ p̃cabat᷑ dicens. Quis sim.¬
⁊ unde sim. ⁊ cur uenerim nosti.
Scio me nõ mereri conspectũ tuũ.

Expanded text:
ergebat, ferarum tantum vestigia intuens, et eremi latam vastitatem. Quid ageret, quo verteret gradum, nesciebat. Jam altera effluxerat dies. Restabat unum, ut deseri se a Christo non posse confideret. Pernox secundas in oratione exegit tenebras: et dubia adhuc luce, haud procul intuetur lupam sitis ardoribus anhelantem, ad radicem montis irrepere. Quam sebris arcentibus visum. Verum ut Scriptura ait, perfecta dilectio foras mittit timorem , suspenso gradu et anhelitu temperato, callidus explorator ingressus, ac paulatim progrediens, saepiusque subsistens sonum aure captabat. Tandem per caecae noctis horrorem procul lumen intuitus, dum avidius properat, 9 offenso in lapidem pede, strepitum concitavit: post cujus sonitum beatus Paulus horam, aditum precabatur dicens: Qui sim, unde, cur venerim, nosti. Scio me non mereri conspectum tuum:
Abbreviated transcription (Latin):
Uenite ascendamꝰ in montẽ dni. Nus¬
quã terrarũ ꝑgere ⁊ ꝑuenire con¬
tendũt. Ubi sũt ibi ascendũt: quia
in omni loco sacrificiũ offert᷑ scd̃m
ordinẽ melchisedech. Usic̃ alius ꝓpħa
dicit. exterminat ds̃ om̃s deos gen¬
tiũ terre:⁊ adorant eũ unusquisq
de loco suo. Cũ ergo uob̾ dicit᷑ ac¬
cedite ad eũ: nõ nob̃ dicit᷑. naues
timis onerate: ⁊ de tam longinque
ꝑgite ad locũ ubi ds̃ sacrificia ure
deuotionis acceptet. Accedite ad
Ambulando non laborabitis. Ibi enĩ
aceditis: ubi creditis. Hec fr̃s siue
ant iudei : nos tam̃ ubi possumꝰ
cũ eoꝵ dilectione p̃dicemꝰ. Nec su¬
ꝑbe głem᷑ aduersus ramos fractos
sumꝰ : ut nõ alta sapientes. sed hu¬
Imilibꝰ consentientes: nõ eis cum
p̃sũptione insultando. sed cũ tre¬
more exultando dicamꝰ. Uenite
eos quibꝰ dictũ est. Accedite ad eñ
⁊ illuminamini :⁊ uultꝰ urĩ nõ
erubescent. Si aũt audiunt ⁊ mꝰ

Expanded text:
Venite, ascendamus in montem Domini, nusVenite, ascendamus in montem Domini, nusquam terrarum pergere et pervenire contendunt. Ubi sunt, ibi ascendunt: quia in omni loco sacrificium offertur secundum ordinem Melchisedec. Et sicut alius propheta dicit, Exterminat Deus omnes deos gentium terrae, et adorant eum unusquisque de loco suo . Cum ergo vobis dicitur, Accedite ad eum: non vobis dicitur, Naves timis onerate, et de tam longinquo pergite ad locum ubi Deus sacrificia vestrae devotionis acceptet; sed, Accedite ad Ambulando non laborabitis: ibi enim acceditis, ubi creditis. CAPUT X. 15. Qant Judaei, nos tamen ubi possumus, cum eorum dilectione praedicemus. Nec superbe gloriemur adversus ramos fractos:sumus; ut non alta sapientes, sed humilibus consentientes , non eis cum praesumptione insultando, sed cum tremore exsultando dicamus , Veniteos quibus dictum est: Accedite ad eum, et illuminamini ; et vultus vestri non erubescent. Si autem audiunt et non
Abbreviated transcription (Latin):
cat uos ꝓpħa cũ dic̃. ꝓ nũc tu domꝰ
iacob: uenite ambulemꝰ in lucem
dnĩ. Tu domꝰ iacob quã uocauit
⁊ elegit. nõ tu quã dimisit. Dimisit
bitis quã uocauit: illa carebitis.
quã dimisit. Lux quippe dnĩ in
qua ambulant gentes: illa est de
qua idem ꝓpħa dicit. Dedi te in
lucem gentiũ: ut sis salus mea usq
in fines terre. Cui dictũ est hoc.
nisi. xp̃o  De quo impletũ est. nisi
de xp̃o:. Non est ista lux in uobis:
de quibꝰ identidẽ dictũ est. Dedit
illis ds̃ sp̃m conpunctionis: ocłos
ut nõ uideant: ⁊ aures ut nõ au¬
diant: usq in hodiernũ diem. Nõ
est inquã in uob̃ hec lux. Ideo ni¬
mia cecitate lapidẽ reꝓbatis: qui
factus est in caput anguli. Ergo
accedite ad eũ. ⁊ illuminamim.
Quid ẽ accedite:ͥ nisi credite: Quo
enim eatis ut ad eũ accedatis: cũ
ille sit lapis de quo damhel ꝓpb̃a
dicit : quod crescendo tam magnꝰ
factꝰ est. ut impleret uniuersã fa-¬
ciem terre: Sic enĩ ⁊ gentes dicũt.

Expanded text:
nunc tu, domus Jacob, venite, ambulemus in luce Domini. Tu, domus Jacob, quam vocavit et elegit; non Tu, quam dimisit. Dimisit bitis, quam vocavit; illa carebitis, quam dimisit. Lux quippe Domini, in qua ambulant gentes, illa est de qua idem propheta dicit, Dedi te in lucem gentium, ut sis salus mea usque in fines terrae . Cui hoc dictum est, nisi Christo? de quo impletum est, nisi de Christo? Non est ista lux in vobis, de quibus identidem dictum est: Dedit illis Deus spiritum compunctionis; oculos, ut non videant; et aures, ut non audiant, usque in hodiernum diem . Non est, inquam, in vobis haec lux: ideo nimia caecitate lapidem reprobatis, qui factus est in caput anguli. Ergo, Accedite ad eum, et illuminamini . Quid est, Accedite; nisi, credite? Quo enim eatis, ut ad eum accedatis; cum ille sit lapis de quo Daniel propheta dicit, quod crescendo tam magnus mons factus sit, ut impleret universam faciem terrae ? Sic enim et gentes quae dicunt,
Abbreviated transcription (Latin):
iacob ⁊ sẏon ⁊ ierłm. quasi nos
rati suꝑ cacumina montiũ. qͥa
om̃s celsitudines euis celsitudo
transcendit : aut negemꝰ apłos
⁊ illas eccłias iudee que post xp̃i
resurrectionẽ in eũ continuo
credider̃. ad domũ racob ꝑtine¬
re: laut uͦ alius intelligendus
sit spiritalit̾ iacob. quã ipse ppłs
xp̃ianus  qui cũ sit minor na¬
tu quã ppłs iudeoꝵ. tam̃ eũ cres¬
cendo suꝑat ⁊ subdit: ut imple¬
ret᷑ quod de duobꝰ illis frĩbus in
figura p̃dictum est. maior ser¬
uiet minori:: Sẏon aũt ⁊ ierłm
quamuis spiritalit̾ intelligat᷑
eccła: magis tam̃ adu̾sũ istos
idoneũ testimoniũ est: quod ex
isto loco ubi. xp̃m crucifixerũt
lex ⁊ uerbũ dnĩ ꝓcessit ad gen¬
tes. Lex enĩ que illis ꝑ moysen
data ẽ. de qua suꝑbiꝰ extollun¬
tur. ⁊ de qua meliꝰ conuincunt᷑.
non intelligit᷑ ꝓdisse de syon ⁊ ierłm:.
sed de monte sẏna. Ad terrã qͥp¬

Expanded text:
Jacob et Sion et Jerusalem? Quasi nos Jacob et Sion et Jerusalem? Quasi nos rati super cacumen montium, quod omnes celsitudines ejus celsitudo transcendit: aut negemus Apostolos et illas Ecclesias Judaeae, quae post Christi resurrectionem in eum continuo crediderunt, ad domum Jacob pertinere: aut vero alius intelligendus sit spiritualiter Jacob, quam ipse populus christianus; qui cum sit minor natu, quam populus Judaeorum, tamen eum crescendo superat, et subdit: ut impleatur quod de duobus illis fratribus in figura praedictum est, Et major serviet minori . Sion autem et Jerusalem quamvis spiritualiter intelligatur Ecclesia, magis tamen adversus istos idoneum testimonium est, quia ex isto loco, ubi Christum crucifixerunt, et lex et verbum Domini processit ad Gentes. Lex enim quae illis per Moysen data est, de qua superbius extolluntur, et de qua melius convincuntur, non intelligitur prodisse de Sion et Jerusalem, sed de monte Sina. Ad terram quip
Abbreviated transcription (Latin):
potius ꝑtinetis qui dicitꝰ psalmo:
inimicos meos : ne occideris eos
nequado obliuiscantur legis tue:
disꝑge illos in uirtute tuaͦ. Vn¬
de non obliuiscentes legem dei .
sed eandẽ circũferentes. gentibꝰ
ad testimoniũ. uobis ad oppro¬
briũ: nescientes eã ppło minis¬
tratis qui uocatus est a solis or¬
tu us .q ad occasum. An uͦ ne-¬
gabitis: ⁊ ea que tanta aucto¬
ritate p̃dicta. tanta manifes-¬
tatione completa sũt. aut ma¬
iore cecitate nõ intuemini: aut
miserabili impudentia nõ fate¬
erit in nouissimis temporibꝰ ma¬
nifestus mons domꝰ dnĩ paratus
in cacumine montiũ.⁊ eleuabit᷑
suꝑ colles: ⁊ uenient ad eũ uni¬
uerse gentes. ⁊ dicent: uenite
ascendamꝰ in montẽ dnĩ ⁊ in do¬
mũ dei racob.⁊ annuntiabit nob̃
uiam salutis. ⁊ ingrediem᷑ in eã:
ex sẏon enĩ lex ꝓdiet. ⁊ uerbũ
diuĩ ex ierłm : An ⁊ hic dicturi
estis nos sumꝰ. qm̃ auditis domũ

Expanded text:
potius pertinetis, qui dicit in psalmo, potius pertinetis, qui dicit in psalmo, inimicis meis, ne occideris eos, ne quando obliviscantur legis tuae: disperge illos in virtute tua ? Unde non obliviscentes legem Dei, sed eamdem circumferentes, Gentibus ad testimonium, vobis ad opprobrium, nescientes eam populo ministratis, qui vocatus est a solis ortu usque ad occasum. An vero negabitis? et ea quae tanta auctoritate praedicta, tanta manifestatione completa sunt, aut majore caecitate non intuemini, aut mirabili impudentia non fateErit in novissimis temporibus manifestus mons domus Domini, paratus in cacumine montium, et exaltabitur super colles; et venient ad eum universae gentes, et dicent: Venite, ascendambit nobis viam salutis, et ingrediemur in eam; ex Sion enim lex prodiet, et verbum Domini ex Jerusalem ? An et hic dicturi estis, Nos sumus; quoniam audistis domum
Abbreviated transcription (Latin):
toribꝰ immolat᷑: ut qui głat᷑. in
dnõ głietur. Sed hoc iudei cũ
audiunt: erecta ceruice respon¬
dent. Nos sumꝰ : de nobis hoc
dictũ est: nobis hoc dictum est.
Nos enĩ sumꝰ ifrł ppłs deiꝰ. nos
in uerbis dicentis agnoscimus:
audi ppłs m̃s ⁊ loquar tibi: isrł
⁊ testificabor tibi. Quid sumꝰ ad
ista dicturi: Nouimꝰ quidẽ isrł
spiritalem: de quo dicit apłs.
N quicumq hanc regulã sequun¬
tur  pax suꝑ illos ⁊ miscłia. et
esse carnalẽ: de quo dicit̃. Ui¬
dete isrł scd̃m carnem. Sed ista
isti nõ capiunt: ⁊ eo ipso se ipsos
carnales esse conuineũt Quos
prululũ quasi p̃sentes alloqui
libet. Itane uos ad eũ ppłm ꝑti¬
netis: quẽ uocauit ds̃ deorũ
a solis ortu usq ad occasũ: Non¬
ne uos ex egypto in terrã cha-¬
narin translati estis: Non illuc
uocati a solis ortu usq ad occasũ:
sed inde disꝑsi in solis ortũ ⁊ occa¬
sum. Nonne uos ad eius inmicos

Expanded text:
toribus immolatur, ut qui gloriatur, in toribus immolatur, ut qui gloriatur, in Domino glorietur audiunt, erecta cervice respondent: Nos sumus; de nobis hoc dictum est, nobis hoc dictum est. Nos enim sumus Israel populus Dei: nos in verbis dicentis agnoscimus, Audi, populus meus, et loquar tibi, Israel, et testificabor tibi. Quid sumus ad ista dicturi? Novimus quidem Israel spiritualem, de quo dicit Apostolus, Et quicumque hanc regulam sequuntur, pax super illos et misericordia, et esse carnalem, de quo idem dicit, Videte Israel secundum carnem . Sed ista isti non capiunt, et eo se ipsos carnales esse convincunt. Quos paululum quasi praesentes alloqui libet: Itane vos ad eum populum pertinetis, quem vocavit Deus deorum a solis ortu usque ad occasum? Nonne vos ex Aegypto in terram Chanaan translati estis? non illuc vocati a solis ortu usque ad occasum, sed inde dispersi in solis ortum et in occasum. Nonne vos ad ejus inimicos
Abbreviated transcription (Latin):
sacrificioꝵ ueterũ aꝑta muta¬
tio ẽ. Illa enĩ ds̃ accepturũ se nõ
fore p̃dirit. Cultoribꝰ suis sacrifi-¬
ciũ laudis indixit. Et hoc nõ qͦd
a nob̃ tanquã indigens expetat
laudẽ: sed ut in ea nob̃ consulat
ad salutem. Nam eundẽ psalmũ
tta conclusit. Sacrificiũ lau-¬
dis glorificabit me. Et ibi uia
ẽ. ubi ostendã salutare dei. Qd
uero est salutare dei. nisi filius
dei saluator mundi: dies filius
ex die patre. hoc ẽ lum̃ ex lumi¬
neͥ cuiꝰ aduentus reuelauit
testamentũ nonum: Ande etrã
ibi dicit᷑. Cantate dño canticũ
nouũ. cantate dño omnis t̾ra.
Cantate dnõ ⁊ benedicite no-¬
mini eius. Statim euangelizan¬
dus ipse monstratur: atq ad¬
ditur. Bene nunciate diem ex
die. salutare eiꝰ. Ipse igit᷑ sacer¬
dos ⁊ uictima. sacrificiũ laudis
impleuit: maloꝵ operũ tribu¬
ens indulgentiã: et bene oꝑan¬
di largiens grãm. Ad hoc enĩ
dno sacrificiũ laudis ab eiꝰ cul¬

Expanded text:
eterum aperta mutatio est. Illa enim Deus accepturum se non fore praedixit, cultoribus suis sacrificium laudis indixit: et hoc non quod a nobis tanquam indigens expetat laudem, sed ut in ea nobis consulat ad salutem. Nam eumdem psalmum ita conclusit: Sacrificium laudis glorificabit me; et ibi via est, ubi ostendam illi salutare Dei . Quid vero est salutare Dei, nisi Filius Dei, Salvator mundi; dies Filius ex die Patre, hoc est lumen ex lumine, cujus adventus revelavit testamentum novum? Unde etiam ubi dicitur, Cantate Domino canticum novum; cantate Domino, omnis terra. Cantate Domino, benedicite nomen ejus; statim evangelizandus ipse monstratur, atque additur, Bene nuntiate diem ex die salutare ejus . Ipse igitur sacerdos et victima sacrificium laudis implevit, malorum operum tribuens indulgentiam, et bene operandi largiens gratiam. Ad hoc enim Domino sacrificium laudis ab ejus cul
Abbreviated transcription (Latin):
eternũ scd̃m ordinẽ melchisedec.
Quid ẽ urauit dñs: isi inconcussa
ueritate firmauit : Et qͥd est nõ
penitebit eũͥ nisi hoc sacerdotiũ
nulla omnino ratione mitabit:
Neq enĩ sic̃ hominẽ penitet deũ:
sed dei dicit᷑ penitetia: quãuis ab
illo institueret᷑. rei cuiͦq mutatio
que credebat᷑ esse mansura. Ninde
cũ dicit nõ penitebit eũ. tu es su¬
cerdos in eternũ sccłm ordinẽ mel¬
chisedec. satis ostendit eñ penitu¬
isse : hoc ẽ mutare uoluisse sacer¬
dotiũ quod constituerat scđm or¬
dinem aaron: sic̃ de utroq uidemꝰ
impletũ. Nam ⁊ aaron sacerdotiũ

Expanded text:
aeternum secundum ordinem Melchisedec . aeternum secundum ordinem Melchisedec . Quid est, Juravit Dominus; nisi, inconcussa veritate firmavit? et quid est, non poenitebit eum, nisi, hoc sacerdotium nulla omnino ratione mutabit? Neque enim sicut hominem, poenitet Deum: sed Dei dicitur poenitentia, quamvis ab illo institutae, rei cujusque mutatio, quae credebatur esse mansura. Proinde cum dicit, Non poenitebit eum, Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedec; satis ostendit eum poenituisse, hoc est, eum mutare voluisse sacerdotium quod constituerat secundum ordinem Aaron: sicut de utroque videmus impletum. Nam et Aaron sacerdo
Abbreviated transcription (Latin):
Quid ad hec respondetise Aꝑite ocłos
tandem aliquando: ⁊ uidete ab ori-¬
ente sole usq in occidentẽ. nõ in
uno sicut uob̾ fuerat constitiitũ.
sed in omĩ loco offerri sacrificium
xpĩanoꝵ. non cuilibet deo. sed ei
qͥ ista p̃dixit deo ifrł. Unde alibi
dicit ecłẽ sue.R̾ qui eruit te: ipse
ds̃ isrł uniuerse terre uocabitur.
Scͥutamini scripturas: in qͥbus uos
putatis habere uitã eternã. Et ꝓ¬
fecto haberetis: si. xp̃m in eis in
⁊ ipse testimoniuĩ ꝑhibent de hoc
sacrificio mundo quod offert᷑ deo
ifrł. nõ ab una gente urã de
cuiis manibꝰ nõ se accepturũ esse¬
p̃dixit: sed ab omnibꝰ gentibꝰ que
dicũt. Uenite ascendamꝰ in montẽ
dnĩ. Nec in uno loco sicut p̃ceptũ
erat in terrena ierłm: sed in omĩ
loco usq in ipsam ierłm. Nec scđm
ordinẽ aaron. sed scđm ordinẽ mel¬
chisedec. Apõ enim dictũ est. ⁊ de
xpõ ante p̃dictũ est Iurauit dñs
⁊ nõ penitebit eũ. tu es sacerdos in

Expanded text:
Quid ad haec respondetis? Aperite oculos tandem aliquando, et videte, ab oriente sole usque in occidentem, non in uno, sicut vobis fuerat constitutum, sed in omni loco offerri sacrificium Christianorum; non cuilibet deo, sed ei qui ista praedixit, Deo Israel. Unde et alibi dicit Ecclesiae suae: Et qui eruit te, ipse Deus Israel, universae terrae vocabitur . Scrutamini Scripturas, in quibus putatis vos habere vitam aeternam . Et profecto haberetis, si Christum in eis int ipsae testimonium perhibent de hoc sacrificio mundo, quod offertur Deo Israel; non ab una gente vestra, de cujus manibus non se accepturum praedixit; sed ab omnibus gentibus, quae dicunt, Venite, ascendamus in montem Domini . Nec in uno loco, sicut vobis praeceptum erat in terrena Jerusalem; sed in omni loco, usque in ipsam Jerusalem. Nec secundum ordinem Aaron, sed secundum ordinem Melchisedo ante praedictum est, Juravit Dominus, et non poenitebit eum, Tu es sacerdos in
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ore offerimꝰ: scd̾m illud in psalmo.
Immola deo sacrificiũ laudis. Etiam
hinc contradicit uob̾ qui dicit: nõ
ẽ michi uoluntas in uobis. Dẽmde
ne estimetis nõ offerentibꝰ uob̾. nec
illo accipiente de manibus urĩs.
deo sacrifictũ non offerri:. quo qͥdẽ
ille nõ eget. qui bonoꝵ nr̃oꝵ nul¬
liꝰ indiget : tam̃ quia sine sacrificio
nõ est. quod non illi sed nob̾ utile
est: adiungit ⁊ dicit. Quia ab ori¬
ente sole usq in occidentẽ nom̃ meũ

Expanded text:
et ore offerimus laudem, secundum illud in Psalmo: et ore offerimus laudem, secundum illud in Psalmo: Immola Deo sacrificium laudis . Etiam hinc contradicit vobis, qui dicit, Non est mihi voluntas in vobis. 13. Deinde ne existimetis, non offerentibus vobis, nec illo accipiente de manibus vestris, Deo sacrificium non offerri; quo quidem ille non eget, qui bonorum nostrorum nullius indiget: tamen quia sine sacrificio non est, quod non illi, sed nobis utile est, adjungit et dicit, Quia ab oriente sole usque in occidentem nomen meum
Abbreviated transcription (Latin):
sacrificium nõ acciꝑe de manibꝰ
urĩs: sed nec uos illi offerre de m¬
nibꝰ urĩs. Locus enĩ unus est leg
dnĩ constitiitus ͥ ubi manibꝰ uri
sacrificia ussit offerri. p̃ter qui
locũ omnino ꝓhibuit. Hũc ergo
locum qm̃ pro urĩs meritis ami¬
sistis: etiã sacrificiũ qͦd ibi tanti
licebrit offerri. in locis offerre ali
nõ audetis. Ecce omĩno impletũ
est qͦd ait ꝓpħa: ⁊ sacrificiũ non
accipiã de manibꝰ urĩs. Nã si in
terrena ierłm maneret uob̾ tẽ¬
plũ ⁊ altare: possetis dicere in
eis hoc esse cõpletũ. quoꝵ imqͦꝵ
int̾ uos constitutoꝵ. sacrificia
dñs nõ acceptat : alioꝵ uͦ ex uol
atq in uob̃ acceptare sacrificiũ.
qͥ dei p̾cepta custodiunt. Hoc nõ
est cur possit dici: ubi nullus
nibus suis sacrificiũ possit offer¬
re. Neq hoc ita p̃dictum ⁊ com¬
pletũ est: ut uos ꝓphetica senter¬
tia respondere ꝑmittat: quia
manibꝰ nõ offerimꝰ carnẽ. corde

Expanded text:
sacrificium de manibus vestris, sed nec vos illi offerre manibus vestris. Locus enim unus est lege Domini constitutus, ubi manibus vestris sacrificia jussit offerri, praeter quem locum omnino prohibuit. Hunc ergo locum quoniam pro vestris meritis amisistis, etiam sacrificium quod ibi tantum licebat offerri, in locis offerre aliis non audetis. Ecce omnino impletum est quod ait Propheta, Et sacrificium non accipiam de manibus vestris. Nam si in terrena Jerusalem maneret vobis templum et altare, possetis dicere in eis hoc esse completum, quorum iniquorum inter vos constitutorum sacrificia Dominus non acceptat; aliorum vero ex vobis atque in vobis acceptare sacrificia, qui Dei praecepta custodiunt. Hoc non est cur possit dici, ubi nullus nibus suis sacrificium possit offerre. Neque hoc ita praedictum et impletum est, ut vos prophetica sententia respondere permittat, Quia manibus non offerimus carnem, sed corde
Abbreviated transcription (Latin):
dendo imitamini:⁊ uos ipsos qͥ
eos imitando in eridẽ ꝑnicie de-¬
moramini. Aut si uos estis quos
inde uocauit : uibi sũt qͦs dimi-¬
sit: Non enim potestis dicere.
qͦd nescio quam gentem aliam
dimiserit: cũ ꝓpheta clamet. Di¬
misit enim plebem suã domũ
ifrł. Ecce qͦd estis: non qͦd uos ẽẽ
iactatis. Simisit enĩ ⁊ uineã de
qua expectauit ut faceret uuas:
fecit aũt spinas. Et mandauit
nubibꝰ: ne pluerent suꝑ eã imbrẽ.
Sed inde etiã uocauit: quibꝰ dicit.
Iudicate inter me ⁊ uineã meã.
De quibus ⁊ dñs ait. Si ego in beel¬
zebub eicio demonia:: filii urĩ in
quo eiciunt: Ideo ipsi iudices er̃
urĩ:: quibꝰ hoc ꝓmittens. sedebitis
inquit suꝑ duodecim sedes: iudi¬
cantes duodecim tribꝰ isrł. Sede¬
bit itaq domꝰ iacob que in luce
dni uocata ambulauit. iudicare
domũ isrł: hoc est plebem ipsius
quã dimisit. Quomͦ enĩ iuxta
eundem ꝓpħam lapis quẽ reꝓba-¬

Expanded text:
dendo imitamini; et vos ipsos, qui dendo imitamini; et vos ipsos, qui eos imitando in eadem pernicie demoramini. Aut si vos estis quos inde vocavit, ubi sunt quos dimisit? Non enim potestis dicere, quod nescio quam aliam gentem dimiserit; cum Propheta clamet: Dimisit enim plebem suam, domum Israel. Ecce quod estis, non quod vos esse jactatis. Dimisit enim et vineam, de qua exspectavit ut faceret uvas, fecit autem spinas; et mandavit nubibus suis ne pluerent super eam imbrem. Sed etiam inde eos vocavit, quibus dicit: Judicate inter me et vineam meam . De quibus et Dzebub ejicio daemonia, filii vestri in quo ejiciunt? Ideo ipsi judices erunt vestri . Quibus hoc promittens: Sedebitis, inquit, super duodecim sedes, judicantes duodecim tribus Israel . Sedebit itaque domus Jacob, quae in luce Domini vocata ambulavit, judicare domum Israel, hoc est, plebem ipsius quam dimisit. Quomodo enim juxta eumdem prophetam, Lapis quem reproba
Abbreviated transcription (Latin):
nõ potestis auferre: quẽridmodũ
illi dñs imꝑauit exclamat uehe¬
ment̾: sicut^ exͣaltat uocẽ suam.
uosq increpat dicens. U̾ nuc̃ tu
domus iacob uenite ambulemꝰ
in lucem dnĩ. Occidistis. xp̃m in
parentibꝰ urĩs. Tam dii nõ cre¬
didistis: ⁊ contradixistis. Sed nõ¬
dũ ꝑistis: quia nondũ de corpore
existis. Et nc̃ habetis spriciũ pe¬
nitendi. ⁊ nũc uenite. Slim qui¬
dem debuistis: sed ⁊ nũc uenite.
Nondũ finiti sũt diesꝰ. cui nondũ
uenit ultimꝰ dies. Aut si uos tan¬
quã domꝰ iacob ꝓpħam seciitos iã
in luce dnĩ creditis ambulare:
domũ isrł quam dimisit osten¬
dite. Nos enĩ utrosq monstramꝰ.
⁊ quos ex illa domo uocando dis¬
creuerit: ⁊ quos illic remanen-¬
tes dimiserit.Uocauit enĩ inde
non solos apłos  sed etiã post xp̃i
resurrectionẽ ppłm magnũ. un¬
de iam superius diximꝰ. Dimisit
aũt illos quos etiã uos nõ cre¬

Expanded text:
non potestis auferre, quemadmodum non potestis auferre, quemadmodum illi Dominus imperavit, exclamat vehementer, et sicut tuba exaltat vocem suam , vosque increpat, dicens: Et nunc tu, domus Jacob, venite, ambulemus in luce Domini. Occidistis Christum in parentibus vestris. Tamdiu non credidistis, et contradixistis: sed nondum peristis, quia nondum de corpore existis; et nunc habetis spatium poenitendi, et nunc venite. Olim quidem debuistis, sed et nunc venite: nondum finiti sunt dies, cui nondum venit ultimus dies. Aut si vos tanquam domum Jacob Prophetam secutos, jam in luce Domini creditis ambulare, domum Israel quam dimisit ostendite. Nos enim utrosque monstramus, et quos ex illa domo vocando discreverit, et quos illic remanentes dimiserit. Vocavit enim inde non solum Apostolos, sed etiam post Christi resurrectionem populum magnum; unde superius jam diximus: dimisit autem illos, quos etiam vos non cre
Abbreviated transcription (Latin):
p̃nunciasset montẽ futurũ in ca-¬
cumine montiũ paratũ. ad quẽ
uenture essent uniuerse gentes:
quia non de monte sẏna uni
genti. sed de syon ⁊ ierłm lex et
uerbũ dnĩ ꝓcessurũ esset omĩbꝰ
gentibꝰ. quod manifestissime i
xp̃o ⁊ xp̃ianis uidemꝰ impletũ:
priulopost dicit.⁊ nũc tu domꝰ
iacob uenite ⁊ ambulemꝰ in lucẽ
dm̃: Hic ꝓfecto dicetis ut soletis.
nos sumꝰ. Sed qͦd sequitur pau¬
lisꝑ attendite: ut cũ dixeritis
⁊ dicit. Dimisit enĩ plebem suã.
domũ isrł. Hic dicite: nos sumꝰ.
Hic uos agnoscite:⁊ nobis qͥ ista
cõmemoramꝰ ignoscite. Si enĩ li¬
benter auditis: ad ur̃m dicunt᷑
alloquiũ: si uͦ indignanter. ad¬
ur̃m dicunt᷑ opprobriũ. Dicant᷑
tam̃ oportet. siuie uolentibꝰ siue
nolentibꝰ uobis. Ecce nõ ego sed ꝓ¬
pheta quẽ legitis. ꝑ quẽ dm̃ locu¬
tũ non potestis negare : quẽ de
auctoritate diuinarũ scripturaꝵ

Expanded text:
praenuntiasset montem futurum paratum in capraenuntiasset montem futurum paratum in cacumine montium, ad quem venturae essent universae gentes; quia non de monte Sina uni genti, sed de Sion et Jerusalem lex et verbum Domini processurum esset omnibus gentibus; quod manifestissime iianis videmus impletum: paulo post dicit, Et nunc tu, domus Jacob, venite, ambulemus in luce Domini? Hic profecto dicetis, ut soletis, Nos sumus; sed quod sequitur, paulisper attendite, ut cum dixeritis  dicit, Dimisit enim plebem suam, domum Israel . Hic dicite, Nos sumus; hic vos agnoscite, et nobis quia ista commemoravimus, ignoscite. Si enim libenter auditis, ad vestrum dicuntur alloquium; si vero indignanter aum dicuntur opprobrium. Dicantur tamen oportet, sive volentibus, sive nolentibus vobis. Ecce, non ego, sed propheta quem legitis, per quem Deum locutum non potestis negare, quem de auctoritate divinarum Scripturarum
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ : ⁊ contradicentẽ michi. Tuc
dicite nos sumꝰ : quando auditis.
Excecent᷑ ocłi eoꝵ ne uideant:
⁊ dorsũ eoꝵ seꝑ incurua. In his
atq huiꝰmodi ꝓpheticis uocibus
dicite nos sumꝰ: ubi sine ulla
dubitatione uos estis. Sed sic ceci
estis. ut ẽẽ uos dicatis ubi nõ es¬
tis:⁊ non uos agnoscatis ubi estis.
rus sum paulisꝑ attendite. Cer-¬
te cũ auditis in bono isrł: tunc
causa requirit᷑: respondetis Em̃
iacob ipse est ifrł. ex quo patri-¬
archa ꝓpagati sumꝰ. Unde meri-¬
to. prtris nrĩ apellatione cen¬
sem᷑. Non gͦ uos alto ⁊ graui som¬
no dormientes ad spiritalia que
non capitis excitamꝰ: neq nũc
quomͦ spiritalit̾ accipienda sint
ista uocabula. uobis auditu ⁊ ui¬
su spiritali surdis ⁊ cecis ꝑsuade¬
re conam᷑. Nempe sic̃ uos fatemi¬
ni.⁊ lectio libri geneseos mani
est domꝰ iacob que domꝰ isrł.
Quid gͦ est qͦd idem ipse ꝓpheta cũ

Expanded text:
tem, et contradicentem . Tunc tem, et contradicentem . Tunc dicite, Nos sumus; quando auditis, Excaecentur oculi eorum ne videant, et dorsa eorum semper incurva . In his atque hujusmodi propheticis vocibus dicite, Nos sumus; ubi sine ulla dubitatione vos estis: sed sic caeci estis, ut esse vos dicatis ubi non estis, et non vos agnoscatis ubi estis. rus sum, paulisper attendite. Certe cum auditis in bono Israel, diccausa requiritur, respondetis, Quoniam Jacob ipse est et Israel, ex quo patriarcha propagati sumus, unde merito patris nostri appellatione censemur. Non ergo vos alto et gravi somno dormientes, ad spiritualia quae non capitis excitamus; neque nunc quomodo spiritualiter accipienda sint ista vocabula, vobis in auditu et visu spirituali surdis et caecis persuadere conamur. Nempe sicut vos fatemini, et lectio libri Geneseos manifest domus Jacob, quae domus est Israel. Quid ergo est, quod idem ipse propheta, cum
Abbreviated transcription (Latin):
linguis omniũ gentiũ fecitꝰ. U inde
exier̃ predicare eugłium in no¬
ticiam omniũ gentiũ. Sic̃ enim
lex illa que ꝓcessit de monte sy¬
na quinquagesimo die post cele¬
bratũ pascha conscripta est digi¬
to dei. quo significat᷑ sp̃s sc̃s: ita
pascha passionis ⁊ resurrectionis
sus: qui fuerat ante ꝓmissus .
cob: dicite nos sumꝰ  ut ceci offen¬
datis in montẽ: ubi collisa facie
peius ꝑditis frontem. Si uere uul¬
tis dicere nos sumꝰ ibi hoc dicite
ubi auditis: ab iniquitatibꝰ ppłi
mei ductus ẽ ad mortẽ. De xpo
enim dictum est: quẽ uos in pa¬
rentibꝰ urĩs duxistis ad mortem:
qui sicut ouis ad immolandum
ductus est: ut pascha qͦd nescien¬
tes celebratis. nescientes seuien¬
do impleretis. Si uere uultis di¬
cere nos sumus : tuc̃ dicite qͣndo
auditis: incrassatũ est cor ppłi
huiꝰ  ⁊ aures eoꝵ oppila:. ⁊ ocłos
eoꝵ graua. Tũc dicite nos sumꝰ:
quando auditis. Tota die expan¬
di manꝰ meas ad ppłm nõ creden¬

Expanded text:
linguis omnium gentium fecit : et inde exierunt praedicare Evangelium in notitiam omnium gentium. Sicut enim Lex illa, quae processit de monte Sina, quinquagesimo die post celebratum Pascha conscripta est digito Dei, quo significatur Spiritus sanctus: ita Pascha passionis et resurrectionis sus, qui fuerat ante promissus.cob; dicite, Nos sumus; ut caeci offendatis in montem, ubi collisa facie pejus perdatis frontem. Si vere vultis dicere, Nos sumus; ibi hoc dicite, ubi auditis, Ab iniquitatibus populi mei ductus est ad mortem . De Christo enim dictum est, quem vos in parentibus vestris duxistis ad mortem; qui sicut ovis ad immolandum ductus est, ut Pascha, quod nescientes celebratis, nescientes saeviendo impleretis. Si vere vultis dicere, Nos sumus; tunc dicite, quando auditis, Incrassa cor populi hujus, et aures eorum oppila, et oculos eorum grava . Tunc dicite, Nos, sumus; quando auditis, Tota die expandi manus meas ad populum non creden
Abbreviated transcription (Latin):
mundũ: qm̃ magnũ nom̃ meũ
in gentibꝰ. dicit dñs om̃ps : Qua
tandẽ uoce tante rerũ euidentie
reclamatis : Quid uos amplius
nimis impudent̃ extollitis ut
grauiore ruina miserabiliꝰ ꝑeatis:
aut domũ iacob uel domũ isrł
cũ aliqͣ laude dici. contenditis
hoc non potuisse dici nisi de uob.

Expanded text:
mundum: quoniam magnum nomen meum in gentibus, dicit Dominus omnipotens . Qua tandem voce tantae rerum evidentiae reclamatis? Quid vos amplius nimis impudenter extollitis, ut graviore ruina miserabilius pereatiaut domum Jacob vel domum Israel, cum aliqua laude dici, contenditis hoc non potuisse dici, nisi de vobis?
Abbreviated transcription (Latin):
ut uocaret terrã a solis ortu usq
ad occasũ. Quã si iudens uellet
intelligere locutionẽ: audiret
hãc uocationẽ:. ⁊ in eis esset qͥbꝰ
in eodẽ psalmo dicitur. Audi
ppłs ms̃ ⁊ loquar tibi: isrł i tes¬
tificabor tibi. Ds̃ ds̃ tuus ego sũ.
Non suꝑ sacrificia tua arguam

Expanded text:
ut vocaret terram a solis ortu usque ut vocaret terram a solis ortu usque ad occasum. Quam si Judaeus vellet intelligere locutionem, audiret hanc vocationem, et in eis esset quibus in eodem psalmo dicitur, Audi, populus meus, et loquar tibi, Israel, et testificabor tibi: Deus, Deus tuus ego sum. Non super sacrificia tua ar
Abbreviated transcription (Latin):
eos de terra egypti. Ista certe p̃¬
dicta mutatio. nõ per psalmoꝵ
titulos intelligentibꝰ paucis sig¬
nificat᷑. sed manifesto p̃conio
ꝓphetice uocis exprimit᷑. Aperte
promissũ est testamentũ nouũ:
nõ scđ̃m testamentũ quod factũ
ẽ ad ppłm quando eductus ẽ de
egypto. Cum gͦ mn illo ueteri
testam̃to p̃cepta sint ista que
nos ad nouu ꝑtinentes obserua¬
re nõ cogim᷑  cur nõ iudei se
potiꝰ in uetustate suꝑuacanea
remansisse cognoscunt: quã
nob̾ noua ꝓmissa tenentibꝰ qͦd
ueant᷑ umbre. Spiritalis signi¬
ficatio iam lucescat: ut carna¬
lis obseruatio iam quiescat. Ds̃¬
deoꝵ locutꝰ est:⁊ uocauit terrã
a solis ortu usq ad occasũ. Utiq
omnẽ terrã ad testamentũ no¬
uum. eui dicit᷑ in. alio psalmo.
Cantate dño canticũ nouũ: can¬
tate dnõ omnis terra. Non gͦ
sic̃ antea ex monte sẏna locu¬
tus est uni ppło quẽ uocauit ex
egipto ds̃ deoꝵ. sed locutꝰ est

Expanded text:
eos de terra Aegypti . Ista certe praeeos de terra Aegypti . Ista certe praedicta mutatio, non per Psalmorum titulos intelligentibus paucis significatur, sed manifesto praeconio propheticae vocis exprimitur. Aperte promissum est testamentum novum, non secundum testamentum quod factum est ad populum, quando eductus est de Aegypto. Cum ergo in illo veteri testamento praecepta sint ista, quae nos ad novum pertinentes observare non cogimur, cur non Judaei se potius in vetustate supervacanea remansisse cognoscunt, quam nobis nova promissa tenentibus; quod veantur umbrae ; spiritualis significatio jam lucescat, carnalis celebratio jam quiescat. Drram a solis ortu usque ad occasum: utique omnem terram ad testamentum novum, cui dicitur in alio psalmo, Cantate Domino canticum novum; cantate Domino omnis terra. Non ergo sicut antea ex monte Sina locutus est uni populo, quem vocavit ex Aegypto Deus deorum; sed sic locutus est,
Abbreviated transcription (Latin):
nũ ⁊ in scłm scł̃i. Neq quia frac¬
ti sunt infideles ⁊ suꝑbi ac ꝑ hoc
infructuosi rami. ut insereret᷑
oleaster gentiũ: ideo ꝑire potu¬
it radix patriarcharũ ⁊ ꝓphe¬
tarũ. Quia et si fuerit inqͥt
ysaias numerus filioꝵ isrł qͣsi
arena maris: reliqͥe salue fiẽt.
Sed ꝑ eum de quo dicitur:
Et suꝑ filiũ hominis quẽ confir¬
masti tibi. Per hunc filiũ homi
liquiis hoc est apłis. ⁊ aliis mul¬
tis qͥ ex irahelitis in xp̃m dni
crediderũt. accedente plenitudi
motione ueterũ atq institutione
nouoꝵ sacram̃toꝵ. titulus eius
psalmi pro his que commutabun-¬
tur impletur. Apertioribꝰ itaq tes-¬
timoniis cũ eis agendum est: que
siue consentiant. siue dissentiãt:
tam̃ sentiant. Ecce dies ueniunt
dicit dñs:⁊ confirmabo suꝑ do¬
mum iacob testam̃tum nouum:
nõ scđm testamentũ quod consti¬
tui patribꝰ eoꝵ. in die qua app̃¬
hendi manũ eoꝵ: ut educerem

Expanded text:
num, Et in saeculum saeculi . Neque quia fracnum, Et in saeculum saeculi . Neque quia fracti sunt infideles et superbi, ac per hoc infructuosi rami, ut insereretur oleaster Gentium, ideo perire potuit radix Patriarcharum et Prophetarum. Quia etsi fuerit, inquit Isaias, numerus filiorum Israel sicut arena maris, reliquiae salvae fient : sed per eum de quo dicitur, et super Filium hominismus a te. Per hunc filium hominliquis, hoc est Apostolis, et aliis multis, qui ex Israelitis in Christum Deum crediderunt, accedente plenitudinmotione veterum, atque institutione novorum sacramentorum titulus ejus psalmi, Pro his quae commutabuntur, impletur. 8. Apertioribus itaque testimoniis cum eis agendum est, quae sive consentiant, sive dissentiant, tamen sentiant. Ecce dies veniunt, dicit Dominus, et confirmabo super domum Jacob testamentum novum, non secundum testamentum quod constitui patribus eorum, in die qua apprehendi manum eorum, ut educerem
Abbreviated transcription (Latin):
psalmus septuagesimꝰ nonus simili
titulo prenotat᷑ : ꝓ his que immu¬
tabunt᷑. In quo psalmo int̾ cetera
scriptũ est. Respice de celo ⁊ uide:
⁊ uisita uieã istam. Et ꝑfice eam
quã plantauit dextera tua.⁊ suꝑ
filiũ hominis quẽ confirmasti tibi.
Ipsa est enim uinea de qua dicitur.
Uineam ex egẏpto transtulisti. Nõ
enĩ xp̃s aliã plantauit: sed ipsam
ueniendo in melius cõmutauit. Sic
⁊ in eugłio legit᷑. Malos male ꝑdet:
et uineam suam loquabit aliis agri¬
colis. N on enim ait eradicabit. aliãq
plantabit: sed erandem ipsam locabit
aliis agricolis. Eadẽ namq est scoꝵ
societate ciuitas dei. ⁊ congregatio
filioꝵ ꝓmissionis mortaliũ succes¬
sione ac decessione cõplenda. atq
in fine scł̃i simul in omnibꝰ inimor¬
talitatẽ debitã receptura. Que alio
modo in alio psalmo ꝑ oliuã frue-¬
tiferam significat᷑: ⁊ dicit. Ego
aũt sic̃ oliua frudifera in domo dĩ:
speraui in miscđia dei in eter¬

Expanded text:
psalmus septuagesimus nonus simili titulo praenotatur: Pro iis quae immutabuntur. In quo psalmo inter caetera scriptum est, Respice de coelo, et vide, et visita vineam istam: et perfice eam quam plantavit dextera tua; et super Filium hominis, quem confirmasti tibi. Ipsa est enim vinea de qua dicitur: Vineam ex Aegypto transtulisti. Non enim Christus aliam plantavit; sed ipsam, veniendo, in melius commutavit. Sic et in Evangelio legitur: Malos male perdet, et vineam suam locabit aliis agricolis . Non enim ait, Eradicabit, aliamque plantabit; sed, eamdem ipsam locabit aliis agricolis. Eadem namque est sanctorum societate civitas Dei et congregatio filiorum promissionis, mortalium decessione ac successione complenda, atque in fine saeculi simul in omnibus immortalitatem debitam receptura: quae alio modo in alio psalmo per olivam fructiferam significatur, et dicit, Ego autem sicut oliva fructifera in domo Dei, speravi in misericordia Dei in aeter
Abbreviated transcription (Latin):
reꝓbantes. Postremo si hec uerba
ꝓphetica scd̃m cor ur̃m in aliũ
sensũ detorquere conamini o
iudei. contra salutẽ urãm re¬
sistentes filio dei: si hec inquã
uerba sic uultis acciꝑe. ut eadẽ
sit plebs ⁊ domꝰ iacob uel isrł et
uocata ⁊ dimissa: nõ in aliis uo¬
cata. in aliis dimissaͥ sed uni-¬
uersa ꝓpt̾ea uocata ut ambula-¬
dimissa. quia nõ ambulabrit
in luce dnĩ: aut certe sic in aliis
uocata in aliis dimissa. ut nulla
facta separatione mense dnĩce ad
xp̃i sacrificiũ ꝑtinente. sub eisdẽ
ueteribꝰ sacram̃tis essent utriq
⁊ bii scilicet qui in luce dñi am¬
bulantes eiꝰ p̾cepta seruarũt. ⁊
hii qui iusticiã respuentes ab eo
deseri meruerũt: si hec gͦ sic uul¬
tis intelligere: qͥd dicturi estis
⁊ quomͦ aliũ ꝓpħam intellecturi.
qui uob̃ omnino hanc amputat
uocẽ. tanta manifestatione cla-

Expanded text:
rtur. Postremo si haec verba prophetica secundum cor vestrum in alium sensum detorquere conamini, o Judaei, contra salutem vestram resistentes Filio Dei; si haec, inquam, verba sic vultis accipere, ut eadem sit plebs et domus Jacob vel Israel, et vocata et dimissa; non in aliis vocata, in aliis dimissa, sed universa propterea vocata, ut ambuladimissa, quod non ambulabat in luce Domini; aut certe sic in aliis vocata, in aliis dimissa, ut nulla facta separatione mensae Dominicae, ad Christi sacrificium pertinente, sub eisdem veteribus sacramentis essent utrique, et ii scilicet qui in luce Domini ambulantes ejus praecepta servarunt, et ii qui justitiam respuentes ab eo deseri meruerunt: si haec ergo sic intelligere vultis, quid dicturi estis, et quomodo alium prophetam intellecturi, qui vobis omnino hanc amputat vocem, tanta manifestatione cla