comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pres sus interiit:g. semꝑ nio
tuditano & marco acilio consu¬
libus publiũ scipionẽ africanũ
pridie ꝓcontione depericulo sa¬
lutis sue contestũ : qđ sibi ꝓpatria
laboranti ab imꝓbis & ingratis
denuntiari cognouiss&. alio
mane ex animẽ incubiculosuo
reptum ñ temere int̃maxim a
romanorũ malarecen suerim :
presertim cũ tantũ in ea urbe
africa niuigor & modestia uale¬
r& ut facile uiuo eo neque sotiale
neꝗ ciuile bellũ posse ex istere
creder&ur hunc quidã uxoris
sue semꝑ geniȩ grac chorũ aut̃
sororis dolone catũ fer̃ ñ scele¬
rata ut credo familia ad ꝑniciem
patriae suȩ nata inter impiar
seditiones uirorũ ñ &iã facino¬
ribus mulierũ e& immanior¬
.m. & milio : lucio oreste consuli¬
bus a et hna uasto tremore con¬
cus sa ex undauit igneis globir:
rursus ꝗ alio die lipara insula &
uicinũ circa eam mare intantũ
efferuuit : ut adustas quoꝗ ru¬
pes dis soluerit tabulata nauium

Expanded text:
pressus interiit. C. Sempronio pressus interiit. C. Sempronio Tuditano et M. Acilio consulibus P. Scipionem Africanum pridie pro contione de periculo salutis suae contestatum, quod sibi pro patria laboranti ab improbis et ingratis denuntiari cognouisset, alio mane exanimem in cubiculo suo repertum non temere inter maxima Romanorum mala recensuerim, praesertim cum tantum in ea urbe Africani uigor et modestia ualeret, ut facile uiuo eo neque sociale neque ciuile bellum posse exsistere crederetur. hunc quidam uxoris suae Semproniae, Gracchorum autem sororis, dolo necatum ferunt, ne scelerata ut credo familia ad perniciem patriae suae nata inter impias seditiones uirorum non etiam facinoribus mulierum esset immanior. M. Aemilio L. Oreste consulibus Aetna uasto tremore concnssa exundauit igneis globis, rursusque alio die Lipara insula et uicinum circa eam mare in tantum efferbuit, ut adustas quoque rupes dissoluerit, tabulata nauium
Abbreviated transcription (Latin):
tũ fame ad deditionẽ coegit.
ꝑpenna consul apud ꝑgamũ cor¬
reptus morbo diem obiit aristo¬
nicus rome iussu senatus incar
cere strangulatus ẽ : Codẽ anno
tholomaei alexandrinorũ regis
misera uita miseriorẽ uitãe ex¬
itũ dedit is enĩ sororẽ suã stupro
cognitã ac de inde in matrimoniũ
receptã nouissi me turpius quã
dux it abiecit : priuignã suã hoc
ẽ filiã sororis & coniugis coniugẽ
as sciuit: filiũ suũ quẽ ex sorore
sus ceperat nec non & filiũ ma
tris occidit. Quã obrem tantis
in cestir parricidiis ꝗ ex ecrabilis
ab alexan drinis regno pulsus ẽ¬
contentus babilona at ꝗ ec bata¬
na toto ꝗ medie imperio adũ¬
sus phãhatẽ parthorũ regẽ con¬
tu suo centũ milia armatorum
habere uideretur : ducenta milia
amplius calonũ ad ꝗ lixarũ in¬
mixta scortis & histrionib: tra¬
hebat. itaꝗ facile cũ uniuerso ex¬
ercitu suo porthorũ uirib op¬

Expanded text:
tum fame ad deditionem coegit. tum fame ad deditionem coegit. Perpenna consul apud Pergamum correptus morbo diem obiit. Aristonicus Romcere strangulatus est. Eodem anno Ptolemaei Alexandrinorum regis misera uita miseriorem uitae exitum dedit. is enim sororem suam stupro cognitam ac deinde in matrimonium receptam nouissime turpius quam duxit abiecit. priuigaam uero suam, hoc est filiam sororis et coniugis, coniugem adsciuit, filium suum, quem ex sorore sutris occidit. Quamobrem tantis incestis parricidiisque exsecrabilis, ab Alexandrinis regno pulsus econtentus Babylonia atque Ecbatana, totoque Mediae imperio, adversus Phraartem Parthorum regem contu suo centum millia habere uideretur, ducenta milia amplius calonum atque lixarum inmixta scortis et histrionibus trahebat. itaque facile cum uniuerso exercitu suo Parthorum uiribus op
Abbreviated transcription (Latin):
us crassus consule & pontifex
maximus aduersus aristonicum
attali fratrem quitraditã ꝑtes¬
tamentũ romanis asiã ꝑuaserat
cũ instructissimo misus exercitu :
pru&erea magnis regibus hoc ẽ
nico me debithiniȩ : mitridate
ponti & armeniae : aria rathȩ
capadotiae philemene pa flago¬
niae : eorũ quem aximis copis
ad iutꝰ consertotamen bello uic
tꝰẽ : &cũ exercitu post plurimã
caedẽ infugã acto ipseiã circum¬
uentus ab ostibus & penecaptus
e& uirꝰ qua erat usus ad equũ in
oculũ thecis inpegit: barbarus
aut̃ cũ ira & dolore ex arsiss&:
latus crassi gladio trans uerbera¬
uit: Ita ille excogitato genere
mortis effugit & dedecus & serui¬
tutẽ: ꝑpenna consul quicrasso
suc cesserat audita mortecrass
& da de exercitus romani rapt̃
in asiã ꝑ uolauit : aris tonicũ reco¬
bello adortus nudatũ ꝗ omnib
copis infugã uertit : Cũ ꝗstrato¬
nicẽ urbem ad quã ille confuge¬
r& obsidioni cinxiss& trucida¬

Expanded text:
us Crassus consul et pontifex us Crassus consul et pontifex maximus aduersus Aristonicum Attali fratrem, qui traditam per testamentum Romanis Asiam peruaserat, cum instructissimo missus exercitu, praeterea a magnis regibus hoc est Nicomede Bithyniae, Mithridate Ponti et Armeniae, Ariarathe Cappadociae, Pylaemene Paphlagoniae eorumque maximis copiis adiutus, conserto tamen bello uictus est; et cum, exercitu post plurimam caedem in fugam acto, ipse iam circumuentus ab hostibus esset, virgam qua erat usus ad equum in oculum Thracis impegit. Barbarus autem cum ira et dolore exarsisset, latus Crassi gladio transverberavit. Ita ille, excogitato genere mortis, effugit dedecus et servitutem. Perpenna consul, qui Crasso successerat, audita morte Crassi, et clade exercitus Romani, raptim in Asiam pervolavit, Aristonicum recebello adortus, nudatumque omnibus copiis, in fugam vertit. Cumque Statonicem urbem, ad quam ille fugerat, obsidione cinxisset, crucia
Abbreviated transcription (Latin):
sa s̃. in me tallis quoq atheni¬
ensium idem tumultus ser¬
uilis abheradito pr&ore dis¬
cussus ẽ apud delon &iam ser¬
ui nouo motu intumescentes
oppidanis praeuenientibus op¬
pressis̃ absq: illo primo sicili¬
ensis mali fomite a quo istȩ
uel ut scintillue emic antes. di¬
uersa haet incendia seminar.
insicilia enim post fluuium con¬
sulem piso consul mamertium
oppidum expugnauit. ubioe¬
to milia fugitiuorum int̃fec̃:
Quos autẽ capere potuit patibu¬
lum sub fixit: Cuicũ rutilius
consul successiss& idẽ quoque
tauro menium & hennã firmis¬
simam fugitiuorum resugia bel¬
lo recepit : Amplius quã uigin¬
timilia tunc seruorũ trucida¬
ta referuntur: misera ꝓfecto¬
talis belli & in extricabilis causa:
pereundum utique dominis erat in
solescentibus seruis ferro obuiam
iretur sed tamen in ipsis quoque
infelicis simis damnis pugnae &
infelicioribus lucris uictoriȩ quan¬
tiperiere uictitantũ ꝑdidereuic¬
to res

Expanded text:
sa sunt. In metallis quoque Athenisa sunt. In metallis quoque Atheniensium idem tumultus servilis ab Heraclito praetore discussus est. Apud Delon etiam servi novo motu intumescentes, oppidanis praevenientibus, oppressi sunt, absque illo primo Siciliensis mali fomite, a quo istae velut scintillae emicantes, diversa haec incendia seminarunt. In Sicilia enim post Fulvium consulem Piso consul Mamertium oppidum expugnavit, ubi octo millia fugitivorum interfecit: quos autem capere potuit, patibulo suffixit, cui cum Rupilius consul successisset, idem quoque Taurominium et Ennam, firmissima fugitivorum refugia, bello recepit, ubi amplius quam viginti millia tunc servorum trucidata referuntur. Misera talis belli et inextricabilis causa. pereundum utique dominis erat, nisi insolescentibus seruis ferro obuiam iretur. sed tamen in ipsis quoque infelicissimis damnis pugnae et infelicioribus lucris uictoriae quanti periere uicti tantum perdidere uictores.
Abbreviated transcription (Latin):
lit uti pecunia quue fuissa
attuli populo distribuer&ur:
Obsistente nasica &iam pompe¬
ius spopondit se gracchum cũ
primum magis tratu abiss&
eniteretur ut ipse tribunus
plebi sub sequente anno ꝑ ma¬
ner& : Cumq: comitiorum di¬
e seditiones populi accende¬
r& : auctore nasica inflã¬
inata nobilitas: fragm̃tis
sub selliorum plebem fugauit:
Gracchus ꝑ gradus qui sunt super
calpurnium fornicẽ de tracto¬
ueste amiculo fugiens ictus frag¬
mento subsellu corruit.rur¬
susq: ad surgens alio ictu ela¬
ue cerebro impatex ex a¬
nimatus ẽ: Ducenti p̃te¬
rea in ea seditione interfec¬
ti eorumq: corpora in tiberĩ
piecta s̃. ipsius quoq gracchi
in humatum cadauer exta¬
buit. Orta p̃terea insicilia
belli seruilis cunctatio: mul¬
tas late in fecit ꝓuincias. nam
& minturnis quadringentiqumn¬
quaginta serui incrucẽ acti &
sinuesse ad quat tuor milia
seruorum. a quinto iello &
gneo seruilio coepione oppres¬

Expanded text:
lit, uti pecunia, quae fuisset lit, uti pecunia, quae fuisset Attali, populo distribueretur. Obsistente Nasica, etiam Pompeius spopondit, se Gracchum, cum primum magistratu abiisset, eniteretur, ut ipse tribunus plebis subsequenti anno permaneret, cumque comitiorum die seditiones populi accenderet, auctore Nasica, inflammata nobilitas, fragmentis subselliorum plebem fugavit. Gracchus per gradus, qui sunt super Calpurnium fornicem, detracto amiculo, fugiens, ictus fragmento subsellii corruit, rursusque assurgens, alio ictu clavae cerebro impactae exanimatus est. Ducenti praeterea in ea seditione interfecti, eorumque corpora in Tiberim projecta sunt: ipsius quoque Gracchi inhumatum cadaver extabuit. Orta praeterea in Sicilia belli servilis contagio multas late infecit provincias. Nam et Minturnis quadringenti et quinquaginta servi in crucem acti, et Sinuessae ad quatuor millia servorum a Q. Metello 307 et Cn. Servilio Caepione oppres
Abbreviated transcription (Latin):
tia cȩteras hispania egentes pa¬
ce componer& thyresum quen¬
dam celticum principem consul¬
uit: qua o peres numantina aut
prius inuicta durass&. aut post
fuiss& euersa: Thrresus res¬
dis cordia exitio fuit. qđ roma¬
nitam quam sibi ac desedictum
exemplilo coacceperunt : quippe
quibusiam deseditionib: discor¬
dantibus totius urbis nuntiaba¬
tur ⁊ Carthagine numantiaq:
deleta oritur apud roma nos uti¬
lis de ꝓuisione collatio : &oritur
in famis de ambitione contentio:
gracchus tribunus plebi iratus sena¬
tui nobilitati cur int̃ auctores nu¬
mantini foederis notatus ess&
agrum apriuatis eatenus possessũ
populo diuidi statuit: Oc tu uio tri¬
buno plebi obsistenti ad emit im¬
perium & suc cessorem minutium
dedit : His causis senatum ira: Popu¬
lum suꝑbia inuasit: Ac tunc for te
attalus eumenis filius moriens.
testamento populũ romanum im
perio asiae succedere haeredẽ
iusserat: Gracchus gratiam
populi p̃tio app&ens legem tu¬

Expanded text:
tia ceteras Hispaniae gentes patia ceteras Hispaniae gentes pace conponeret, Thyresum quendam, Celticum principem, consuluit, qua ope res Numantina aut prius inuicta durasset aut post fuisset euersa. Thyresus resdiscordia exitio fuit. quod Romani tamquam sibi ac de se dictum exempli loco acceperunt, quippe quibus iam de seditionibus discordantis totius Vrbis nuntiabatur. Carthagine Numantiaque deleta moritur apud Romanos utilis de prouisione conlatio et oritur infamis de ambitione contentio. Gracchus tribunus plebi iratus nobilitati, cur inter auctores Numantini foederis notatus esset, agrum a priuatis eatenus possessum populo diuidi statuit. Octauio tribuno plebi obsistenti ademit imperium et successorem Minucium dedit. his causis senatum ira, populum superbia inuasit. ac tunc forte Attalus, Eumenis filius, moriens tesperio Asiae succedere haeredem jusserat. Gracchus, gratiam populi pretio appetens, legem tu
Abbreviated transcription (Latin):
romani pugnarese aduersum numã¬
tinos fugiendo ꝓbauissent : nisi subsci¬
pione pugnassent : Numantini in¬
terfectis suorum fortissimis belloce¬
dunt. : Conpositis tamen ordinibus
nec sic ut fugientes in urbem reuer¬
tuntur : corpora interfectorum
adsepulturam oblata accipere
noluerunt nouissima spe despe¬
rationis in mortem om̃s destinati.
clccusam urbem ipsi introrsum suc¬
cenderunt. cunctique pariter fer¬
ro ueneno atque igne consumpti sunt :
Romaninihil ex hispenitus habue¬
re uictis praeter securitatem suã¬
id eque enime uersanumantia uicis¬
sese magis numantinos quam euas¬
sis seduxerunt : unum numantinũ
uictoris catena non tenuit : unde
triumphum eder& roma non uidit:
Aurum uel argentum quod ig ni
super eẽ potuis set apud pauperes
non fuit. arma & uestem ignis
as sumpsit: Igitur ea tem pes¬
tacte cumbaet apud numantiam
gesta sunt : apud romam graccho¬
rum seditiones agitabantur ⁊
Scipio autem cum del&a numan¬

Expanded text:
Romani pugnare se aduersum NumanRomani pugnare se aduersum Numantinos fugiendo probauissent, nisi sub Scipione pugnassent. Numantini interfectis suorum fortissimis bello cedunt, conpositis tamen ordinibus nec sicut fugientes in urbem reuertuntur, corpora interfectorum ad sepulturam oblata accipere noluerunt. nouissima spe desperationis in mortem omnes destinati clausam urbem ipsi introrsum succenderunt cunctique pariter ferro ueneno atque igne consumpti sunt. Romani nihil ex his penitus habuere uictis praeter securitatem suam; neque enim euersa Numantia uicisse se magis Numantinos quam euasisse duxerunt. unum Numantinum uictoris catena non tenuit; unde triumphum dederit, Roma non uidit; aurum uel argentum, quod igni superesse potuisset, apud pauperes non fuit; arma et uestem ignis absumpsit. Igitur ea tempestate, cum haec apud Numantiam gesta sunt, apud Romam Gracchorum seditiones agitabantur. Scipio autem cum deleta Numan
Abbreviated transcription (Latin):
&iam exercendiruris commodo cũ
bello premerentur incluserint.
ipsi arcem paruam naturcmunitã
obtinentes .: Alio quintantã pauci¬
tatẽ hominũ tam amplũ urbis spa¬
tium non munire magis quam pro¬
dere uidebatur : Igitur concdusi di¬
unumantini & fame trucidati dedi¬
tionem sui obtulerunt : si tolerabi¬
lia iuberentur: sepe &iã oran¬
tes iustae pugnae facultatẽ : ut tã¬
quam uiris moriliceret. ultime om̃s
duabus subito portis eruperunt lar¬
ga prius potione usi non uinicuius
ferax is locus nonẽ: sed suco triti¬
ciperartẽ confecto quem sucũ aca¬
lefaciendo celiam uocant: suscita¬
tur enimignea illacuis germinis made¬
factae frugis ac de inde sic catur & post
in faminam redacta: mollisuco am¬
mis c&ur. quo fermento sapor auste¬
ritatis & calor ebrietatis adicitur :
Hacigitur potione post longam famẽ
recalescentes. belloses e obtulerunt:
atrox diucertimen &usque adpe¬
riculum romanorum fuit : Iterũq:

Expanded text:
etiam exercendi ruris commodo cum etiam exercendi ruris commodo cum bello premerentur incluserint, ipsi arcem paruam natura munitam obtinentes; alioquin tantam paucitatem hominum tam amplum urbis spatium non munire magis quam prodere uidebatur. igitur conclusi diu Numantini et fame trucidati deditionem sui obtulerunt, si tolerabilia iuberentur, saepe etiam orantes iustae pugnae facultatem, ut tamquam uiris mori liceret. nltime omnes duabus subito portis eruperunt, larga prius potione usi non uini, cuius ferax is locus non est, sed suco tritici per artem confecto, quem sucum a calefaciendo caeliam uocant. suscitatur enim igne illa uis germinis madefactae frugis ac deinde siccatur et post in farinam redacta molli suco admiscetur , quo fermento sapor austeritatis et ealor ebrietatis adicitur. hac igitur potione post longam famem recalescentes bello sese obtulerunt. atrox din certamen et usque ad periculum Romanorum fuit, iterumque
Abbreviated transcription (Latin):
natus in hostem rediit. & quem
fugiebat fugere conpulit. diffi¬
cilis tunc in relatufides num an¬
tinos & fugauere & fugientes ui¬
dere romani. unde quam uissci
pio quia praeter spem accide¬
rat lȩtatus & gloriatus e&̃ tam̃
ultrabello aduersũ eos auden¬
dum nonesse ꝓfessus ẽ: Itaque
scipio insistendum in opinatis
prouentib: censuit urbem ipsã
obsidione conclusit: fossa&iã
circum dedit cuius latitudo pedi¬
bus detem : altitudo uiginti fuit:
ipsum de in de uallum sudibus perstruc¬
tum crebris turribus communiuit.
ut siqua aberum pente hoste in eũ tẽp¬
taretur inruptio : iamnon quasi obses¬
sor cumobsesso : seduersauice obses¬
sus cum obsessore pugnar& : Numã¬
tia autem in tumulosita. haud ꝓcul
a flumine duriotriamilia passuũ
ambita muriam plex abatur quam¬
uis aliqui as serant eam & paruo si¬
tu & sine muro fuisse. unde credi¬
bile ẽ quia hocspatiicura alendo¬
rum custodiendorũ que pecorũ uel

Expanded text:
natus in hostem rediit, et quem natus in hostem rediit, et quem fugiebat, fugere compulit. Difficilis tunc in relatu fides, Numantinos fugere, et fugientes videre Romani. Unpio, quia praeter spem acciderat, laetatus et gloriatus esset, tamen ultra bello aduersum eos audendum non esse professus est. itaque Scipio insistendum inopinatis prouentibus censuit, urbem ipsam obsidione conclusit, fossa etiam circumdedit, cuius latitudo pedibus decem, altitudo uiginti fuit. ipsum deinde uallum sudibus praestructum crebris turribus conmuniuit, ut, si qua ab erumpente hoste in eum temptaretur inruptio, iam non quasi obsessor cum obsesso sed uersa uice obsessus cum obsessore pugnaret. Numantia autem in tumulo sita haud procul a flumine Durio tria milia passuum ambitu muri amplexabatur; quamuis aliqui adserant eam et paruo situ et sine muro fuisse: unde credibile est, quia hoc spatii cura alendorum custodiendorumque pecorum uel
Abbreviated transcription (Latin):
est numantia autẽ citerioris
hispaniae haut ꝓcul auacceis &
cantabris in capite e allaciaesita
ultima cel thiberorum fuit : Hȩc
perannos quattuor decim cũ solis
quat tu or milibus suor ĩ quadra¬
ginta milia romanorũ non solũ
sustinuit sed &i am uicit puden¬
disque foederibus affecit : Igit᷑
scipio africanus hispaniã ingres¬
sus nonse ilico ingessit hostib ut
qua si in cautos circum ueniret :
sciens numquam idgenus homi¬
num ad eo in otium corpore atque
animore solui ut non ipsa qualita¬
te habitudinis suae apparatus ali¬
orum praeceller&: sed aliquam¬
diumilitem suum in castris uelut
inscholis exercuit & cum partem
aestatis totamque hie mem nead¬
temtata quidem pugna transe¬
gis s& sic quoque parũ ꝓpemo¬
dum hac ꝓfecit industria Nã¬
que ubi copia pugnandi facta ẽ
exercitus romanus oppressus
imp&u num antinorum terga
conuertit: sed increpatione &
minis obiectantis sese consulis
manuque retinentis tandẽ indȩ¬

Expanded text:
est. Numantia autem citerioris est. Numantia autem citerioris Hispaniae, haud procul a Vaccaeis et Cantabris in capite Gallaeciae sita, ultima Celtiberorum fuit. haec per annos quattuordecim cum solis quattuor milibus suorum quadraginta milia Romanorum non solum sustinuit sed etiam uicit pudendisque foederibus adfecit. igitur Scipio Afrioanus Hispaniam ingressus non se ilico ingessit hostibus, ut quasi incautos circumueniret, sciens numquam hoc genus hominum adeo in otium corpore atque animo resolui, ut non ipsa qualitate habitudinis suae apparatus aliorum praecelleret, sed aliquamdiu militem suum in castris uelut in scholis exercuit. et cum partem aestatis totamque hiemem ne adtemptata quidem pugna transegisset, sic quoque parum propemodum hac que ubi copia pugnandi facta est, exercitus Romanus oppressus impetu Numantinorum, terga convertit. Sed increpatione et minis objectantis se consulis, manuque retinentis, tandem indig
Abbreviated transcription (Latin):
uos liberaliter habitos inpace con¬
tinuit : Cȩterum sitilia in hoc
quoque miserior quia insulc &
numquam erga statum suum iuris i¬
donei : nunc tyrannis subiecta nunc
seruis : uel illis dominatu impro¬
bo exigentibus seruitutẽ : ł istis
prae sumptione peruers a commutã¬
tibus libertatem : maxime quia clau¬
saundique mariegerere foras non
facile potest intestinum malum ui¬
perinam quippe c̃ ceptionẽ per¬
ditionisuae aluit saa libidine auc¬
tam suamorte uicturam. in hoc
autẽ seruilis tumultus excitactio
quantorarior caeteris tanto tru¬
culentior est: qua intentione
commnouetur libera multitudo
ut patriam augeat : ea seruilis
ut perdat
no a burbe condita sexcente
Isimo cũmaior paene in famia
defoedere apud numantiam pac¬
to quam apud cautdinas quondã¬
furculas pudoremromanae fron¬
tis onerar&: scipio africanus con¬
sensu omnium tribuum consul
creatus atque adoppugnandã
numantiam cum exercitu missus

Expanded text:
uos liberaliter habitos in pace conuos liberaliter habitos in pace continuit. ceterum Sicilia in hoc quoque miserior, quia insula et numquam erga statum suum iuris idonei nunc tyrannis subiecta nunc seruis, uel illis dominatu improbo exigentibus seruitutem uel istis praesumptione peruersa conmutantibus libertatem, maxime quia clausa undique mari egerere foras non facile potest intestinum malum. uiperinam quippe conoeptionem perditioni suae aluit sua libidine auctam, sua morte uicturam. in hoc autem seruilis tumultus excitatio quanto rarior ceteris tanto truculentior est, quia intentione commouetur libera multitudo ut patriam augeat, seruilis ut perdat. Anno ab Vrbe condita DCXX oum maior paene infamia de foedere apud Numantiam pacto quam apud Caufurculas, pudorem Romanae frontis oneraret, Scipio Africanus consensu omnium tribuum consul creatus atque ad expugnandam Numantiam cum exercitu missus
Abbreviated transcription (Latin):
& bella externatolerarent. & ro¬
mani quanto impudentius aliaene
quretisese ingererent tanto turpi¬
us uincerentur: seruio fuluio flac¬
co. quinto calpurnio pisone consuli¬
bus romãe puer ex ancillanatus
qua dripes quadrimannus oculis
quat tuor aurib: totidem natura.
uiriduplex, Insicilia mons a echna
uas tosigne seructauit acfudit
qui torrentũ modo perprona
praecipites ꝓxima quaeq: corripi¬
entibus exussere flammis. longinqui¬
ora aut̃ fauillis calidis cumpauore
graui late uolitantibus torruerunt
quod siciliae semper uernaculum
genus monstrinon postendere ma
ges in arborib enatae sunt : Igit᷑
insicilia bellum seruile or tum ẽ
qđ ad eo graue & atrox multitudi¬
ne seruorum instructu copiarum
magnitudine uiriũ fuit ut non
dicam pra&ores romanos quospe¬
nitus ꝓ fligauit sed consules quo¬
que terruerit : Namseptuagiꝰ
tamilia seruorum tunc in arma
conspirantium fuis sere ferunt t᷑
excepta urbe messana quaeser¬

Expanded text:
et bella externa tolerarent, et Roet bella externa tolerarent, et Romani quanto inpudentius alienae quieti sese ingererent, tanto turpius uincerentur. Seruio Fuluio Flacco Q. Calpurnio Pisone consulibus Romae puer ex ancilla natus quadripes quadrimanus, oculis quattuor. auribus totidem, natura uirili duplex. in Sicilia. mons Aetna uastos ignes eructauit ac fudit, qui torrentum modo per prona praecipites proxima quaeque corripientibus exussere flammis, longinquiora autem fauillis calidis cum uapore graui late uolitantibus torruerunt: quod Siciliae semper uernaculum genus monstri non portendere malges in arboribus enatae sunt. igitur in Sicilia bellum seruile ortum est, quod adeo graue et atrox multitudine seruorum, instructu copiarum, magnitudine uirium fuit, ut. non dicam praetores Romanos, quos penitus profligauit, sed consules quoque terruerit. nam LXX milia seruorum tunc in arma conspirantium fuisse referuntur, excepta urbe Messana, quae ser
Abbreviated transcription (Latin):
sima imꝓbae pertinaciae poe¬
nas luit : sedmilia quipperoma¬
norum in hoc inius tobello iustis¬
simecaesa sunt. reliqui exuticras¬
tris armis &iamperditis euase¬
runt . nec minus turpis haec sub
m& ello clades quam sub manci¬
nofuit .: It anunc sibi haectẽ¬
poralo co felicitatis adscribant
ut non dixe hispanitot pulsati fa¬
gati que bellis sed ipsi saltus roma¬
nitam continuis sub acti cladib: toti¬
ens que superati ut non ex ꝓbem quot
praetores eorum quot legati quot
consules quotlegiones quantiq:
exercitus consumpti sunt: Illuo
solum reuoluo quanta fuerat timo¬
ris amentia. miles romanus hebe¬
tatus ut iamne ad experimentũ
quidembelli cohibere pedem atq
offirmare animũ poss& : sed mox
conspecto his panospecialiter hos¬
tediffugiens uincise paene prius
creder& qua muideri: Quo argu¬
mento pat& apud utrosque mise¬
ra illa tempora iudicata cum & his¬
pani & siu incere potenint inuita
tamen desererent dulcia otia sua

Expanded text:
sima improbae pertinaciae poesima improbae pertinaciae poenas luit. sex milia quippe Romanorum in hoc iniusto bello iustissime caesa sunt, reliqui exuti castris, armis etiam perditis, euaserunt. Nec minus turpis haec sub Lepido clades quam sub Mancino fuit. ita nunc sibi haec tempora loco felicitatis adscribant ut non dixerim Hispani tot pulsati fatigatique bellis, sed uel ipsi saltem Romani tam continuis subacti cladibus totiensque superati; ut non exprobrem, quot praetores eorum, quot legati, quot consules, quot legiones quantique exercitus consumpti sint, illud solum reuoluo, quanta fuerit timoris amentia miles Romanus hebetatus, ut iam ne ad experimentum quidem belli cohibere pedem atque offirmare animum posset, sed mox conspecto Hispano specialiter hoste diffugiens uinci se paene prius crederet quam uideri. quo argumento patet apud utrosque misera illa tempora iudicata, cum et Hispani etsi uincere poterant, inuiti tamen desererent dulcia otia sua
Abbreviated transcription (Latin):
inpudentia es uae praemiũ : Nã
gratiae ei quod derepublica non
disperass& quamtamen ipsefe¬
cerat disperatam publice in se¬
natu actae sunt : Porro aut̃ mã¬
cinus quis ortebellica circũuentũ
exercitum neperder& labor auit
&beo demsenatu deditione damp¬
natus est scioromani & illudin
cessum est. & hoc inmancinopla¬
cuit sed secundum tempus prae¬
sumptũ est ⁊ atque ideo ab ini¬
tio perfecistis ut nec ciuis consu¬
lat conuenienter in gratis. nec
hostis fideliter credat infidis:
Iꝓtereabrutus in ulteri orehispa¬
nia sex aginta milia callecorũ
quilusitans auxili ouenerant as¬
perrimobello & difficili quam¬
uis incautos circumuenis s& op¬
pressit. quorum in eo proelio
quinquagin tcomilia occisa sex
milia captare feruntur. pauci
fuga euaserunt : Inciteriorehis¬
pania lepidus proconsule uacce¬
os innoxi amgentem & supplicẽ
&iam senatu ꝓhibente pertina¬
citer expugnare temtauit :
Sed mox accepta clade grauis¬

Expanded text:
impudentiae suae praemium. nam impudentiae suae praemium. nam gratiae ei, quod de republica non desperasset, quam tamen ipse fecerat desperatam, publice in senatu actae sunt Porro autem Mancinus, qui sorte bellica circumuentum exercitum ne perderet laborauit, ab eodem senatu deditione damnatus est. scio, Romani, et illud ncessum est: et in hoc Mancino placuit, sed secundum tempus praesumptum est: atque ideo ab initio perfecistis, ut nec civis consulat convenienter ingratis, nec hostis fideliter credat infidis. Interea Brutus in ulteriore Hispania, sexaginta millia Gallaecorum, qui Lusitanis auxilio venerant, asperrimo bello et difficili, quamvis incautos circumvenisset, oppressit. Quorum in eo praelio quinquaginta millia occisa, sex millia capta referuntur, pauci fuga evaserunt. In citeriore Hispania Lepidus proconsule Vaccaeos innoxiam gentem et supplicem, etiam senatu prohibente, pertinaciter expugnare tentavit. Sed mox accepta clade gravis
Abbreviated transcription (Latin):
num mancinꝰ ne rogo dedendus
fuit quiuicti exercitus impendentẽ
trucidationem prac&ento umbone
pacti foederis dispulit : qui peridi¬
tantes patriae uires in meliora tẽ¬
pora reseruauit autsi displicuit foe¬
dus quod pactum ẽ : curmiles hoc sub¬
umbonis pignore redemptus aut cũ
reuerteretur receptus ẽ. autcum
r ep&eretur redditus non ẽ : Aut
si placuit seruatimilitis qualiscũ¬
que ꝓuisio curmancinꝰ qui hocpe¬
pigit solus deditus fuit : nuperiar¬
ro ut praeꝓpera pugna in ire tur
collegam paulum obluctantem
inpulit. trepidantem praecipita¬
uit exercitum in felices copias
apud in fames illas romanis cla¬
dibus cannas non disposuit cer¬
tamini sed oppo suit morti : plis
quam quadraginta milia ibimili¬
tum romanorum sola in patienti
a sua dequa sibi uictori amiamdu¬
dum hannibal praesumebat a¬
misit : Collega &iam paulo quo
tandem uiroperdito nouissime
in urbem paene solus impudentis¬
sime redire ausus ẽ meruitque

Expanded text:
num. Mancinusne rogo dedendus num. Mancinusne rogo dedendus fuit, qui uicti exercitus inpendentem trucidationem praetento umbone pacti foederis dispulit, qui periclitantes patriae uires in meliora tempora reseruauit? aut, si displicuit foedus quod pactum est, cur miles hoc pignore redemptus ant, cum reuerteretur, receptus est aut, cum repeteretur, redditus non est? aut, si placuit seruati militis qualiscumque prouisio, cur Mancinus, qui hoc pepigit, solus deditus fuit ? Nnper Varro, ut praepropera pugna iniretur, collegam Paulum obluctantem impulit, trepidantem praecipitauit exapud infames illas Romanis cladibus Cannas, non disposuit certamini, sed opposuit morti; plus quam quadraginta millia ibi militum Roa sua, de qua sibi uictoriam iam dudum Hannibal praesumebat, amisit. collega etiam Paulo — quo tandem uiro! — perdito, nouissime in Vrbem paene solus impudentissime redire ausus est meruitque
Abbreviated transcription (Latin):
cumꝰ numantinis paulo ante pepi¬
giss& : senatus dissolui foedus &
mancinũ dedinum antinis praete¬
pit  quinudato corpore manibusque
post tergum reuintis ante portas numã¬
tinorum expositus ibiq: usque in noctẽ
manens a suis desertus ab hostibus aut̃
non susceptus lacrimabile utrisque spec¬
taculum praebuit: Exclamare hoc
loco dolor exigit curfalso uobis roma¬
nimagna illa nomina iustitiae fidei
sortitudinis & miseri cordiȩ uindica¬
tis anumanitis haec uerius discite for¬
titudine opus fuit : pugnando uicer̃:
fides exigebatur : credentes aliis se¬
cundum se : quos occiderepotuerant
pacto federe dimiserunt : lustitia
ꝓbanda erat : ꝓbauit eam łtacitus se¬
natus cumidem numantini perlega¬
tos suos aut in uio latam pacem solã
aut om̃s quospignore pacis accepto
uiuos dimiserant reposcebant : Mise¬
ricordia examinanda uidebatur:
satis documenti dederunt ł emit ten¬
do aduitam in imicum exercitum ł
ad poenam non recipiendo manci¬

Expanded text:
m Numantinis paulo ante pepigisset, senatus dissolui foedus et Mancinum dedi Numantinis praecepit, qui nudato corpore manibusque post tergum reuinctis ante portas Numantinorum expositus ibique usque in noctem manens, a suis desertus, ab hostibus autem non susceptus lacrimabile utrisque spectaculum praebuit. Exclamare hoc loco dolor exigit. cur falso uobis, Romani, magna illa nomina iustitiae fidei fortitudinis et misericordiae uindicatis? a Numantinis haec uerius discite, fortitudine opus fuit? pugnando uicerunt. fides exigebatur? credentes aliis secundum se, quos occidere potuerant, pacto foedere dimiserunt iustitia probanda erat? probauit eam uel tacitus senatus, cum idem Numantini per legatos suos ant inuiolatam pacem solam aut omnes, quos pignore pacis accepto uiuos dimiserant, reposcebant. misericordia examinanda uidebatur? satis documenti dederunt uel emittendo ad uitam inimicum exercitum uel ad poenam non recipiendo Manci
Abbreviated transcription (Latin):
pumanus sua interfectus est :
ur fannuus
& magius de exercitufim¬
briae profugi mithridati
sese aduincxerunt. ⁊¬
Quorum ortatu mithridates
cumsertorio perle¬
gatos INhis paniam missos
fedus pepigit ⁊ Sestorius ad
eũ marcũ marium firmandi
foederis causa misit : quẽ rex
apud sere tentum breui ducem
fecit in locum archelai . quise ad
psillam cum uxore liberis que
contulerat Marius et euma¬
chus duces amithridate aduer¬
sus lucullũ missi magno exerci¬
tu breui congregato cum publio
rutilio apud calchedonã congres¬
si sunt eumque cum plurima exer¬
citus ipsius parte ceciderunt:
Lucullus mithridate cizice¬
nos obsidentem fossa cincxit
eumque quod faciebat pati
compulit : atque adipsosciti¬
cenos ut bono animo essent
nuntium misit unum exmili¬
tibus nandi peritum quiduobus
utribus suspensus mediam
ipseregulam tenens plantisq:
subremigans septem milia
passuum trasmea uit. ⁊
Mithridates in opia laborans
partem copiarum instructam

Expanded text:
pii manu sua interfectus est. pii manu sua interfectus est. 73 Fannius et Magius, de exercitu Fimbriae profugi, Mithridati sese adjunxerunt: quorum hortatu Mithridates cum Sertorio, per legatos in Hispaniam missos, foedus pepigit. Sertorius ad eum Marcum Marium firmandi foederis causa misit. Quem rex apud se retentum, brevi ducem fecit in locum Archelai, qui se ad Syllam cum uxore liberisque contulerat. Marius et Eumachus duces a Mithridate adversus Lucullum missi, magno exercitu brevi congregato, cum P. Rutilio apud Chalcedona congressi sunt, eumque cum plurima exercitus ipsius parte ceciderunt. Lucullus Mithridatem Cyzicenos obsidentem, fossa cinxit: eumque quod faciebat, pati compulit: atque ad ipsos Cyzicenos, ut bono animo essent, nuntium misit unum ex militibus nandi peritum: qui duobus utribus suspensus, mediam ipse regulam tenens, plantisque subremigans, septem millia passuum traMithridates inopia laborans partem copiarum instructam
Abbreviated transcription (Latin):
Cumque iammille sexcentos
ita interfecisset ephesu exem¬
plum uerentes excluso prae¬
sidio eius portas obiecerunt.
similiter smrrnei sardi colo¬
phonii traillaique fecerunt
perturbatus mithridates per
archelaum ducem suum cum
sylla depace pepigit . ⁊¬
Interea fimbria marianorũ
scelerum satelles : Nomo om¬
nium Aud acissimus flaccum
consulens cui ligatus ierat
A pud nicomẽdiam occidit ac
mox arrepto exercitu mi¬
thridatis filium exasia ad
mili topolim fugat. stationẽ
regis inuadit ipsumque per¬
gamo pellit fugientemque
insecutus apud pitaricamre
que mari coartare obiec¬
ta classe uoluis set ⁊
Inde fimbriam iliensibus
iratus a quibus prosillanȩ
partis studio obiectu portan
Repulsus uidebatur: ipsa murbem
ilium antiquam illam romae pa¬
rentum funditus cuede incendi¬
oque deleuit sedeam sylla
continuo reformauit. ⁊¬
idem fimbria apud thrati¬
ram cumabex ercitus yllȩ
obsideretur. desperatione
Ad actus intemplo Aescula¬

Expanded text:
cumque iam mille sescentos cumque iam mille sescentos ita interfecisset, Ephesii exemplum uerentes excluso praesidio. eius portas obiecerunt; similiter Smyrnaei Sardi Colophonii Trallianique fecerunt. perturbatus Mithridates per Archelaum ducem suum cum Sulla de pace pepigit. interea Fimbria Marianorum scelerum satelles, homo omnium audacissimus, Flaccum consulem, cui legatus ierat, apud Nicomediam occidit; ac mox arrepto exercitu Mithridatis filium ex Asia ad Miletopolin fugat, stationem regis inuadit ipsumque Pergamo pellit fugientemque insecutus apud Pitanam obseque mari coartare obiecta classe uoluisset. inde Fimbria Iliensibus iratus, a quibus pro Sullanae partis studio obiectu portarum repulsus uidebatur, ipsam urbem Ilium, antiquam illam Romae parentem, funditus caede incendioque deleuit. sed eam Sulla continuo reformauit. idem Fimbria apud Thyatiram cum ab exercitu Sullae obsideretur, desperatioadactus, in templo Aescula
Abbreviated transcription (Latin):
partim dedicione obtinuit :
sylla cui post consulatum mi¬
tridaticum bellum obuenerat :
archelaum apud pireum athe¬
niensium portum septemplici
muro munitum diu obsedit ipsa
Atheniensiũ urbem uicepit pos¬
tea iusto proelio cum arche¬
luo confluxit centum decẽ
milia de exercitu archelui
interfecta uix decemmilia
superfuisse referuntur⁊
Comperta clademithridates lec¬
tissimos octoginta mili amilitum
archelao in subsidium misit ex usi¬
a. secundo proelio quinquagin¬
ta milia ex his interfecta sunt. ibiq
diogenes archelui filius trucida¬
tus est ⁊ tertio bello omnes copiȩ
quas archelaus habebat extinctes ⁊
Namuiginti milia militum eius
in paludem pulsa : cum sille fidẽ
inpborarent insatiabili uictoris
ira interfecta sunt totidem¬
que alia influmen coacta acne¬
cata reliqui miserorum passim
trucidati sunt ⁊ porro autẽ
mitridates in asia nobilissimoꝵ
urbium principes occidere
bonaque eorum publicare
animo intenderat . ⁊¬

Expanded text:
partim deditione obtinuit. partim deditione obtinuit. Sylla, cui post consulatum Mitridaticum bellum obvenerat, Archelaum apud Pyreum Athenmuro conmunitum, diu obsedit, ipsam Atheniensium urbem ui cepit. postea iusto proelio cum Archelao conflixit: centum decem milia de exercitu Archelai interfecta, uix decem milia superfuisse referuntur. conperta clade Mithridates lectissima septuaginta milia militum Archelao in subsidium misit ex Asia. secundo proelio quinquaginta milia ex his interfecta sunt ibique Diogenes Archelai filius trucidatus est. tertio bello omnes copiae, quas Archelaus habebat, extinctae sunt. nam uiginti milia militum eius in paludem pulsa cum Sullae fidem inplorarent, insatiabili uictoris ira interfecta sunt totidemque alia in flumen coacta ac necata, reliqui miserorum passim trucidati sunt. porro autem Mithridates in Asia nobilissimarum urbium principes occidere bonaque eorum publicare animo intenderat.
Abbreviated transcription (Latin):
regem amicum populiromani
regno priuare molitus est.
At que a senatu monitus siface¬
re temptar& bellum sibi apo¬
pulo romano inferendum fore
iratus cuppa dociam continuoꝑ
uasit: atque expulso abea ano¬
bar ⁊ane rege cunctam puin¬
ciam igni ferroque uastauit.
Bithiniam deinde paridude
corripuit paga flugoniam simi¬
li exitu afflixit pulsis ex ea pi¬
lemene &nicomede regibus:
postcum uenisset ephesum crude¬
li precepit edicto ut pertotam
asiam quicumque inuentiessent
ciues romani subuna die omnes
necarentur : & factum est :
necexplicare aut conprehendi
uerbis potest
quȩ tunc multitudo roman&
ciuium cȩsa sit: quis meror plu¬
rimarum prouinciarum. quis
gemitus occidendoꝵ pariter
Atque occidentium fuerit:
cum singuli quique aut ꝓdere
in nocentes hospites & amicos
autipsipericlitari poena hos¬
pitum cogerentun ⁊
Archelaus quoque dux mitri¬
datis cumcentum uigintimili¬
bus peditum atque equitum
in achaiam premissus athenis

Expanded text:
regem amicum populi Romani regem amicum populi Romani regno priuare molitus est atque a senatu monitus, si facere temptaret, bellum sibi a populo Romano inferendum fore, iratus Cappadociam continuo peruasit atque expulso ab ea Ariobarzane rege cunctam prouinciam igni ferroque uastauit. Bithyniam deinde pari clade corripuit. Paphlagoniam simili exitu adflixit pulsis ex ea Pylaemene et Nicomede regibus. post cum uenisset Ephesum, crudeli praecepit edicto, ut per totam Asiam quicumque inuenti essent ciues Romani sub una die omnes necarentur. et factum est; nec explicari aut conprehendi bis potest, quae tunc multitudo Romanorum ciuium caesa sit, quis maeror plurimarum prouinciarum, quis gemitus occidendorum pariter atque occidentium fuerit, cum singinnocentes hospites et amicos, aut ipsi periclitari poena hospitum cogerentur. Archelaus quoque, dux Mitridatis, cum centum viginti millibus peditum atque equitum in Achaiam praemissus, Athenas
Abbreviated transcription (Latin):
prȩcipuȩ quando ad huc
peruni uersum mundũ
nulla erut eclesia quae
interuentu fidelium prȩ¬
cum meritas mundipoe¬
nas iustumque iudicium
di exorata ipsius clementia tẽp¬
peraret. unde & imne &iamhaec
quae male hominibus uidentur
quali acum ques unt : grauiora
sine dubio omnia fuerunt: sic̃
ipso quo coepta suntordinȩ ꝓbabunt᷑ :
Bellum mitri daticum uelut ue¬
rius dicam belli mitridaticiclades
multas simul in uoluens ꝓiuncias¬
tracta & portenta perqua dragin¬
ta annis fuit: Namsexcetesi¬
mo sexagesimo primo ut dixi.
anno a burbe condita quo&iam
primum ciuile bellum coeperat
in ardescens : consulatu uero cice¬
ronis & antonii ut uerbis po&ȩ
optimi loquar. barbarico uix cõ¬
sumata ueneno est ⁊ sed in histẽ¬
poribus triginta gerendi belli
inueniuntur anni qualiter autẽ¬
qualiter autem qua draginta a
plerisque dictisint non facile
discernitur ⁊ igitur mitridates
rex ponti atque arminiae
post quam nicomedembitiniȩ

Expanded text:
praecipue, quando adhuc praecipue, quando adhuc per uniuersum mundum nulla erat ecclesia, quae interuentu fidelium precum meritas mundi poenas iustumque iudicium Dei exorata ipsius clementia temperaret: unde etiam haec, quae mala hominibus uidentur, qualiacumque sunt, grauiora sine dubio omnia fuerunt, sicut ipso, quo coepta sunt, ordine probabuntur. Bellum Mithridaticum uel, ut uerius dicam, belli Mithridatici clades multas simul inuoluens tracta et protenta per quadraginta annos fuit. Nam sexcentesimo sexagesimo secundo ut dixi anno ab Urbe condita, quo etiam primum civile bellum coeperat, inardescens, consulatu Ciceronis vero et Antonii, ut verbis poetae optimi loquar, Barbarico vix consummata veneno est. Sed in his temporibus, triginta gerendi belli inveniuntur anni. Qualiter autequaliter autem quadraginta a plerisque dicti sint non facile discernitur. Igitur Mithridates rex Ponti atque Armeniae postquam Nicomedem Bithyniae
Abbreviated transcription (Latin):
offerentem in becilli infeliciter
oculi clauderentur: sixp̃iana
fides permulta retrotempo¬
ra seuientibus undique ad¬
uersum segentibus regibus
legibus caedibus crucibus
acmortibus reprimi nullo
modo potuit: immout dixit.
inter haec &per haec creuit :
Cultus autem idolorum iam
quodam modo ex sedeficiens
acsibi erubescens adunam
clementissimã iussionem
sine ullo poenali terrore cessauit :
Cudubium est hocperistius in¬
tellegentiae demonstrationẽ
decreatori suo tandem innotu¬
isse creaturae quod illu ea¬
tenus peruarias ratiocinati¬
ones mentis intentȩ quã¬
lib& aliis offuscata quaesie¬
rit acperhoc statim amori
eius que metiam ignorans di¬
lexerat inesisse : Necigitur
mirum est sunmagna fami¬
lia inueniuntur aliquiser¬
uiqui consuetudine lasciuuiaq
seductorum Ad suae facti
patientia dominisui ad c̃¬
tentum ipsius abutantur:
Vnde & merito ds̃ ł ingra¬
tos uel incredulos uel&iã
contumaces uariis correp¬
tionibus Arguit quod sem¬
fatendum est. tunctamen

Expanded text:
ntem inbecilli infeliciter oculi clauderentur! si Christiana fides per multa retro tempora saeuientibus undique aduersum se gentibus regibus legibus caedibus crucibus ac mortibus reprimi nullo modo potuit, immo, ut dixi, inter haec et per haec creuit, cultus autem idolorum iam quodammodo ex se deficiens ac sibi erubescens ad unam clementissimam iussionem sine ullo poenali terrore cessauit: cui dubium. est hoc per istius intellegentiae demonstrationem de creatore suo tandem innotuisse creaturae, quod illa eatenus per uarias ratiocinationes mentis, intentae quamlibet, aliis offuscata quaesierit ac per hoc statim amori eius, quem etiam ignorans dilexerat, inhaesisse? nec igitur mirum est, si in magna familia inueniuntur aliqui serui, qui consuetudine lasciuiaque seductorum adsuefacti patientia domini sui ad contemptum ipsius abutantur: unde et merito Deus uel ingratos uel incredulos uel etiam contumaces uariis correptionibus arguit; quod semfitendum est, tunc tamen
Abbreviated transcription (Latin):
latur Consul es igitur quamuis aliquar
muri partem quas satam machinis di¬
ruissent . tamen acarthaginiensibus
uicti a crepulsi sunt Quos fugientes sci¬
piorepulso intramuros hostedefendit
Censorinus murbem reduit Manlius
omissa carthagine ad astrubale marma
conuertit. Scipio masinissa mortuo in¬
termasinis scefilios tres numidiae regnũ
diuisit Quocirca carthaginẽ reuerso.
manlius tezcgam urbem expugnauit
atque diripuit: Duo de cimmilia ibia fro¬
rumcȩsa. sex capta sunt Has drubalpe¬
narum imperator masinis sȩnepos sub¬
selliorum fragmentis incuria a suis. prop¬
tersuspicionẽ proditionif occisus est Iu¬
uentius prȩtor inmacedonia aduersus
pseudo philippum congressus. cũ maxi¬
maclade totius romani exercitus in t̃fectuse
Anno aburbe condita deVI Idest anno

Expanded text:
latur. consules igitur quamuis aliquantam latur. consules igitur quamuis aliquantam muri partem quassatam machinis diruissent, tamen a Carthaginiensibus uicti ac repulsi sunt : quos fugientes Scipio repulso intra muros hoste defendit. Censorinus in Vrbem rediit. Manlius omissa Carthagine ad Hasdrubalem arma conuertit. Scipio Masinissa mortuo inter Masinissae filios tres Numidiae regnum diuisit. quo circa Carthaginem reuerso Manlius Tezagam urbem expugnauit atque diripuit; duodecim milia ibi Afrorum caesa, sex milia capta sunt. Hasdrubal Poenorum imperator, Masinissae nepos, subselliorum fragmentis in curia a suis propter suspicionem proditionis occisus est. Iuuentius praetor in Macedonia aduersus Pseudophilippum congressus, cum maxima clade totius Romani exercitus interfectus est. Anno ab Vrbe condita DCVI id est anno
Abbreviated transcription (Latin):
morũ repente traditaest ut facile tota q
his africa potuis set armari. Sed carta¬
ginienses postquã arma tradiderunt
et relicta urbe recedere ꝓculamari decẽ
milibus passuum iussi sunt. dolore addos¬
perationem comilerunt aut defensan
ciuitatem. Aut cum ipsa peripsam sepeli¬
endi Duces que sibi duos had rubales cre¬
auerunt Arma primũ facere aggraris
aeris ferriq: inopiam auri argenti que
metallis suppleuerunt Consule s oppig¬
narecarthaginem statuunt. Cuius situs
fuis se huius modi dicitur. Vigint. duomla
passuum murc amplexa. toca paenema¬
ricingebatur absq faucibus quaetrib:
milibus passuũ a periebantur. Is locus
murum trigita pedes latũ habuit saxo
quadrato in altitudine cubitorũ qua dragind
Arxcuibirs ȩnomen erat paulo amplius
quam due milia passuũ tenebat. Ex una
parte murus communis est urbis eebirsce
imminens mari quod marestagnũ uocatł
qm̃ obiectu protente linguae tranquil¬

Expanded text:
rmorum repente tradita est, ut facile tota ex rmorum repente tradita est, ut facile tota ex his Africa potuisset armari. sed Carthaginienses postquam arma tradiderant et relicta urbe recedere procul a mari decem milibus passuum iussi sunt, dolorem ad desperationem contulerunt aut defensuri cinitatem aut cum ipsa per ipsam sepeliendi, ducesque sibi duos Hasdrubales creauerunt. arma primum facere adgressi aeris ferrique inopiam auri argentique metallis suppleuerunt. consules oppugnare Carthaginem statuunt, cuius situs fuisse huiusmodi dicitur: uiginti duo milia paasaum muro amplexa, tota paene mari cingebatur absque faucibus, quae tribus milibus passuum aperiebantur. is locus murum triginta pedes latum habuit saxo quadrato in altitudinem cubitorum quadraginta. arx, cni Byrsae nomen erat, paulo amplius quam duo milia passuum tenebat. ex una parte murus communis erat urbis et Byrsae imminens mari, quod mare Stagnum uocant, quoniam obiectu protentae linguae tranquil
Abbreviated transcription (Latin):
derentur : ꝓinter ficienda cordis sui uirtute
laetantur. Quinpotius nasicȩ erubescant
quix pianis ex probrandũ putant et non
nobis dehostibus quos seme habuerunt. seo
illidetheatro quod haber prohibuerant
conquerantur. Igitur in hispania sergi¬
us galba pretor iusitanos citra tagũ flum̃
habitantes cũ uoluntarios indeditionem
recepisset ꝑscelus interfecit Simulans
enim de commodis eorũ seaccurum fore
circum positis militibus cunctos inermes
incautos que prostrauit. Quaeres postea
uniuerscaehis paniȩ propterro manorũ
perfidiam causa maximi tumultus fuit
Annoa burbe condita dcii. lucio censo¬
rino et marco manilio conss. tertiũ
punicũ bellũ exortumest. Igiturcum
senatus delendã carthaginem censu¬
isset
Prosecti ina fricam consules et scipiotin
tribunus militũ. propeuticam malons
a fricani castra tenuerunt Ibi carcha¬
gi miensibus euocatis iussisq ut armast
nauestraderent. nec moratis tanta uisa¬

Expanded text:
derentur, pro interficienda cordis sui uirtute derentur, pro interficienda cordis sui uirtute laetantur. quin potius Nasicae erubescant, qui Christianis exprobrandum putant et non nobis de hostibus, quos semper habuerunt, sed illi de theatro, quod haberi prohibuerat, conquerantur. Igitur in Hispania Sergius Galba praetor Lusitanos citra Tagum flumen habitantes cum uoluntarios in deditionem recepisset, per scelus interfecit; simulans enim de commodis eorum se acturum fore, circumpositis militibus cunctos inermes incautosque prostrauit. quae res postea uniuersae Hispaniae propter Romanorum perfidiam causa maximi tumultus fuit. Anno ab Vrbe condita DCII L. Censorino et M. Manilio consulibus tertium Punicum bellum exortum est. igitur cum senatus delendam Carthaginem censuisset, profecti in Africam consules et Scipio tunc tribunus militum prope Vticam maioris Africani castra tenuerunt. ibi Carthaginiensibus euocatis iussisque ut arma et naues traderent nec moratis, tanta uis a