comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
suppressa. Tum de diebus religiosis agitari ceptum. Diemq ad
xU. kalendas sextiles duplici clade insignem. quo die ad cremerã
fabii cesi quo deinde ad alliam cum exitio urbis fede pugnatum
posteriorem cladem alliensem appellarunt insignemq rei nul¬
lius publice priuatimq agendae fecerunt. Quidam quod postri¬
die idus quintilis non litasset sulpitius tribunus mil. neque inuẽ¬
ta pace deum post diem tertium obiectus hostibus exercitus roma¬
nus esset etiam postridie idus rebus diuinis supersederi uissum.
Inde ut postridie kalendis quoq ac nonas eadem religio esset tra¬
ditum putant. Nec diui licuit quietis consilia erigendae ex tam
graui casu rei p. secum agitare. Hinc uolsci ueteres hostes ad ex¬
tinguendum nomen romanum arma coeperant. Hinc aetrurie
principum ex omnibus populis coniurationes de bello ad phanũ
uoltumne factas mercatores afferebant. Nouus quoq terror acces¬

Expanded text:
suppressa. tum de diebus religiosis agitari coeptum, diemque a. d. suppressa. tum de diebus religiosis agitari coeptum, diemque a. d. XV Kal. Sextiles, duplici clade insignem, quo die ad Cremeram Fabii caesi, quo deinde ad Alliam cum exitio urbis foede pugnatum, a posteriore clade Alliensem appellarunt, †insignemque rei nullius publice priuatimque agendae† fecerunt. quidam, quod postridie Idus Quintiles non litasset Sulpicius tribunus militum neque inuenta pace deum post diem tertium obiectus hosti exercitus Romanus esset, etiam postridie Idus rebus diuinis supersederi iussum, inde, ut postridie Kalendas quoque ac Nonas eadem religio esset, traditum putant. nec diu licuit quietis consilia erigendae ex tam graui casu rei publicae secum agitare. hinc Uolsci, ueteres hostes, ad exstinguendum nomen Romanum arma ceperant: hinc Etruriae principum ex omnibus populis coniurationem de bello ad fanum Uoltumnae factam mercatores adferebant. nouus quoque terror acces
Abbreviated transcription (Latin):
dae urbis teneretur interim. Q fabio simul primum ut magistra¬
tu abut a. En. martio tribuno pl. dicta dies est quod legatus n
gallos ad quos missus erat orator contra uis gentium pugnasset
ui iudicio cum mors a deo opportuna ut uoluntaria crederetur
subtraxit. Interregnum initum .P. cornelius scipio interrex &
post eum. M. furius camillus iterum. Is tribunos mil. consula¬
ri potestate creat. M. ualerium publicolam iterum. L. uergini¬
um . P. cornelium. A. manlium. L. emilium. L. postumiũ
Hi ex interregno cum extemplo magistratum iissent nulla de
re prius senatum ꝗͣ de religionibus consuluere. In primis focdera
ac leges erant autem eae duodecim tabularum & quaedam regie
leges conquiri quae compararent uisserunt. Alia ex aliis edita e¬
tiam in uulgus. Quae autem ad sacra pertinebant a pontificibus
maxime ut religione obstrictos haberent multitudinis animos

Expanded text:
dae urbis teneretur, interim Q. Fabio , simul primum magistradae urbis teneretur, interim Q. Fabio , simul primum magistratu abiit, ab Cn. Marcio tribuno plebis dicta dies est, quod legatus in Gallos—ad quos missus erat orator—contra ius gentium pugnasset; cui iudicio eum mors, adeo opportuna ut uoluntariam magna pars crederet, subtraxit. interregnum initum: P. Cornelius Scipio interrex et post eum M. Furius Camillus iterum. is tribunos militum consulari potestate creat L. Ualerium Publicolam iterum L. Uerginium P. Cornelium A. Manlium L. Aemilium L. Postumium . hi ex interregno cum extemplo magistratum inissent, nulla de re prius quam de religionibus senatum consuluere. in primis foedera ac leges—erant autem eae duodecim tabulae et quaedam regiae leges—conquiri, quae comparerent, iusserunt; alia ex eis edita etiam in uolgus: quae autem ad sacra pertinebant a pontificibus maxime ut religione obstrictos haberent multitudinis animos
Abbreviated transcription (Latin):
UEA CONDITA URBE ROMA AD CA¬
ptam eandem urbem romani sub regibus pri¬
mum consulibus deinde ac dictatoribus decẽ¬
uirisq ac tribunis consularibus gessere foris
bella domi seditiones quinque libris exposui.
Res cum uetustate nimia obscuras uelut quae
magno interuallo loci uix cernuntur. tum
de per cadem tempora littere fuere. Una cus¬
todia fidelis memoriae rerum gestarum. Et quod etiam si quae
in commentarus pontificum aliisq publicis priuatisq erant mo¬
numentis incensa urbe plereq interiere. Clariora deinde cer¬
tioraq ab secunda origine uelut a stirpibus laetius feliciusq rena¬
te urbis gesta domi militieq exponentur. Cocterum primo q¬
uo adminiculo erecta erat eodem innixa. M. furio principe
stetit. Neque enim eum abdicare se dictatura nisi anno circũ¬
acto passi sunt. Comitia in sequentem annum tribunos habe¬
re quorum in magistratu capta urbs esset non placuit. Res ad in¬
terregnum redut. Cum ciuitas in opere ac labore assiduo reficien¬

Expanded text:
 conditâ urbe Româ ad captam eandem urbem Romani, sub Regibus primum, Consulibus deinde ac Dictatoribus, Decemvirisque ac Tribunis consularibus, gessere foris bella, domi seditionres cum uetustate nimia obscuras uelut quae magno ex interuallo loci uix cernuntur, tum quid rarae per eadem tempora litterae fuere, una custodia fidelis memoriae rerum gestarum, et quod, etiam si quae in commentariis pontificum aliisque publicis priuatisque erant monumentis, incensa urbe pleraeque interiere. clariora deinceps certioraque ab secunda origine uelut ab stirpibus laetius feraciusque renatae urbis gesta domi militiaeque exponentur. ceterum primo quo adminiculo erecta erat eodem innixa M. Furio principe stetit, neque eum abdicare se dictatura nisi anno circumacto passi sunt. comitia in insequentem annum tribunos habere quorum in magistratu capta urbs esset, non placuit; res ad interregnum rediit. cum ciuitas in opere ac labore assiduo reficien
Abbreviated transcription (Latin):
pitu di. Mouisse cos camillus cum alia oratione tum ea qua
ad religiones pertinebat maxime dicitur. Sed rem dubiam de¬
creuit uox opportune emissa. quod cum senatus post paulo de
his rebus in curia hostilia haberetur cohortesq ex presidus reuer¬
tentes forte agmine forum transirent centurio in comitio excla¬
mauit. signifer statue signum. hic manebimus optime. Qua uo¬
ce audita & senatus accipere se omen ex curia egressus conclama¬
uit & plebs circumfusa approbauit. Antiquata deinde lege pro¬
miscue urbs aedificari cepta. Tegula publice prebita est. saxi
materiaeq cedendae unde quisq uellet ius factum predibus acce¬
ptis eo anno aedificia perfecturis. Festinatio curam exemit uicos
dirigendi. dum omisso sui alieniq discrimine in uacuo aedificãt
Ea est causa ut ueteres cloace primo per publicum ducte nunc
priuata passim subeant tecta. Formaq urbis sit occupate magis
ꝗͣ diuise similis

Expanded text:
di.' mouisse eos Camillus cum alia oratione, tum ea quae di.' mouisse eos Camillus cum alia oratione, tum ea quae ad religiones pertinebat maxime dicitur; sed rem dubiam decreuit uox opportune emissa, quod cum senatus post paulo de his rebus in curia Hostilia haberetur cohortesque ex praesidiis reuertentes forte agmine forum transirent, centurio in comitio exclamauit: 'signifer, statue signum; hic manebimus optime'. qua uoce audita, et senatus accipere se omen ex curia egressus conclamauit et plebs circumfusa adprobauit. antiquata deinde lege, promisce urbs aedificari coepta. tegula publice praebita est; saxi materiaeque caedendae unde quisque uellet ius factum, praedibus acceptis eo anno aedificia perfecturos. festinatio curam exemit uicos dirigendi, dum omisso sui alienique discrimine in uacuo aedificant. ea est causa ut ueteres cloacae, primo per publicum ductae, nunc priuata passim subeant tecta, formaque urbis sit occupatae magis quam diuisae similis
Abbreviated transcription (Latin):
tate ad pericula classium externarum. Regionum italiae me¬
dium ad incrementum urbis natum unice locum. Argumento
est ipsa magnitudo tam nouae urbis. Trecentesimus sexagesimus
quintus annus urbis quirites agitur. Inter tot ueterrimos popu¬
los tam diu bella geritis cum interea ne singulas loquar urbes
non coniuncti cum equis uolsci tot tam ualida oppida non uni¬
uersa aetruria tantum mari terraq pollens atq inter duo maria
latitudinem obtinens italiae bello uobis par est. Quod cum ita sit
uestra transire alio possit fortuna certe loci huius transferri non
possit. Hic capitolium est. ubi quondam capite humano inuen¬
to responsum est eo loco caput rerum summamq imperii fore.
Nic cum augurato libaretur capitolium uiuentas terminusq max¬
imo gaudio patrum uestrorum moueri se non passi. hic ueste
ignes hic ancilia celo demissa. hic omnes manentibus uobis pro¬

Expanded text:
tate ad pericula classium externarum, regionum Italiae metate ad pericula classium externarum, regionum Italiae medium, ad incrementum urbis natum unice locum. argumento est ipsa magnitudo tam nouae urbis. trecentensimus sexagensimus quintus annus urbis, Quirites, agitur; inter tot ueterrimos populos tam diu bella geritis, cum interea, ne singulas loquar urbes, non coniuncti cum Aequis Uolsci, tot tam ualida oppida, non uniuersa Etruria, tantum terra marique pollens atque inter duo maria latitudinem obtinens Italiae, bello uobis par est. quod cum ita sit uestra transire alio possit, fortuna certe loci huius transferri non possit? hic Capitolium est, ubi quondam capite humano inuento responsum est eo loco caput rerum summamque imperii fore; hic cum augurato liberaretur Capitolium, Iuuentas Terminusque maximo gaudio patrum uestrorum moueri se non passi; hic Uestae ignes, hic ancilia caelo demissa, hic omnes propitii manentibus uobis
Abbreviated transcription (Latin):
magnam partem urbis absumat fidenas inde aut gabios aliamue
quam urbem quaesituri sumus quo transmigremus: Adeo nihil te¬
net solum patriae: nec haec terra quam matrem appellamus: Sed
in superficie tignisq caritas nobis patriae pendet. Et quidem fa¬
tebor uobis & si minus inuiriae uestrae ꝗͣ meae calamitatis memin¬
isse iuuat cum abessem quotienscumq patria in mentem ueniret¬
haec omnia occurrebant colles campiq & tiberis & assueta oculis
regio & hoc caelum sub quo natus educatusq essem. Qua uos qui¬
rites nunc moueant potius caritate sua ut maneatis in sede ues¬
tra ꝗͣ postea cum reliqueritis ea maneant in desiderio. Non sine
causa du hominesq hunc urbi condenda locum elegerunt. S¬
luberrimos colles. flumen opportunum. quo ex mediterraneis lo¬
cis fruges deuehantur. quo maritimi commeatus accipiantur.
Mare uicinum ad commoditates. nec expositum nimia propinꝗ¬

Expanded text:
magnam partem urbis absumat, Fidenas inde aut Gabios aliamue magnam partem urbis absumat, Fidenas inde aut Gabios aliamue quam urbem quaesituri sumus quo transmigremus? adeo nihil tenet solum patriae nec haec terra quam matrem appellamus, sed in superficie tignisque caritas nobis patriae pendet? equidem—fatebor uobis, etsi minus iniuriae uestrae quam meae calamitatis meminisse iuuat—cum abessem, quotienscumque patria in mentem uenirethaec omnia occurrebant, colles campique et Tiberis et adsueta oculis regio et hoc caelum sub quo natus educatusque essem; quae uos, Quirites, nunc moueant potius caritate sua ut maneatis in sede uestra quam postea, cum reliqueritis eam, macerent desiderio. non sine causa di hominesque hunc urbi condendae locum elegerunt, saluberrimos colles, flumen opportunum, quo ex mediterraneis locis fruges deuehantur, quo maritimi commeatus accipiantur, mari uicinum ad commoditates nec expositum nimia propinqui
Abbreviated transcription (Latin):
ut commigrent romam. uelitis ne illos romanos uos uehientes es¬
se : An malitis hanc solitudinem uestram ꝗͣ urbem hostium esse :
non equidem uideo quid magis nefas sit. Haec scelera quia piget
aedificare haec dedecora pati parati estis. Si tota urbe nullum meli¬
us ampluisue tectum fieri possit ꝗͣ casa illa conditoris est nostri nõ
in casis ritu pastorũ agrestiumq habitare est satius inter saera poe¬
natesq nostros ꝗͣ exulatum publice ire: Maiores nostri conuene
pastoresq cum in his locis nihil praeter siluas paludesq esset nouã
urbem tam breui aedificarunt. Nos capitolio arce incolumi stã¬
tibus templis deorum aedificare incensa piget. Et quod singuli
facturi fuimus si aedes nostrae conflagrassent hoc in publico incẽ¬
dio uniuersi recusamus facere. Quid tandem si fraude si casu ue¬
hus incendium ortum sit uentoq ut fieri potest diffusa flamma

Expanded text:
ut commigrent Romam, uelitisne illos Romanos, uos Ueientes esut commigrent Romam, uelitisne illos Romanos, uos Ueientes esse? an malitis hanc solitudinem uestram quam urbem hostium esse? non equidem uideo quid magis nefas sit. haec scelera, quia piget aedificare, haec dedecora pati parati estis? si tota urbe nullum melius ampliusue tectum fieri possit quam casa illa conditoris est nostri, non in casis ritu pastorum agrestiumque habitare est satius inter sacra penatesque nostros quam exsulatum publice ire? maiores nostri, conuenae pastoresque, cum in his locis nihil praeter siluas paludesque esset, nouam urbem tam breui aedificarunt: nos Capitolio, arce incolumi, stantibus templis deorum, aedificare incensa piget? et, quod singuli facturi fuimus si aedes nostrae deflagrassent, hoc in publico incendio uniuersi recusamus facere? quid tandem? si fraude, si casu Ueiis incendium ortum sit, uentoque ut fieri potest diffusa flamma
Abbreviated transcription (Latin):
dum putatis. Ego contra nec id mirati sitis prius q̃ quale sit au¬
dieritis. Etiam si tum migrandum fuisset in columi tota urbe nũc
has ruinas relinquendas non censerem. Quippe tum causa nobis
in urbem captam migrandi uictoria esset gloriosa nobis ac poste¬
ris nostris nunc haec migratio nobis misera ac turpis gallis glorio¬
sa est. Non enim reliquisse uictores sed amisisse uicti patriam ui¬
debimur. Hoc ad alliam fuga hoc capta urbs hoc circunsessum
capitolium necessitatis imposuisse ut desereremus poenates nostros
exiliumq ac fugam nobis ex eo loco conscisceremus quem tueri nõ
possemus. Et galli euertere potuerint romam. quam romani re¬
stituere non uidebuntur potuisse. Quid restat : nisi ut si iam no¬
uis copiis ueniant constat enim uix credibilem multitudinem es¬
se & habitare in capta ab se deserta a nobis urbe uelint sinatis
uid si non galli hoc sed ueteres hostes nostri equi uulsciue faciãt:

Expanded text:
dum putatis: ego contra—nec id mirati sitis, priusquam quale sit audum putatis: ego contra—nec id mirati sitis, priusquam quale sit audieritis—etiamsi tum migrandum fuisset incolumi tota urbe, nunc has ruinas relinquendas non censerem. quippe tum causa nobis in urbem captam migrandi uictoria esset, gloriosa nobis ac posteris nostris; nunc haec migratio nobis misera ac turpis, Gallis gloriosa est. non enim reliquisse uictores, sed amisisse uicti patriam uidebimur: hoc ad Alliam fuga, hoc capta urbs, hoc circumsessum Capitolium necessitas imposuisse ut desereremus penates nostros exsiliumque ac fugam nobis ex eo loco conscisceremus quem tueri non possemus. et Galli euertere potuerunt Romam quam Romani restituere non uidebuntur potuisse? quid restat nisi ut, si iam nouis copiis ueniant— constat enim uix credibilem multitudinem esse—et habitare in capta ab se, deserta a uobis hac urbe uelint, sinatis? quid? si non Galli hoc sed ueteres hostes uestri, Aequi Uolsciue, faciant
Abbreviated transcription (Latin):
noctes tantum sibi reiq publice piaculi contrahet: Quid alia que
auspicato agimus omnia fere intra pomerium cin obliuioni aut¬
cui negligentiae damus: Comitia curiata quae rem militarem cõ¬
tinent. comitia centuriata quibus consules tribunosq militares
creatis ubi auspicato nisi ubi assolent fieri possunt: Uehios ne
haec transferemus: An comitiorum causa populus tanto in com¬
res ipsa cogit uastam incendus ruinisq relinquere urbem & ad
integra omnia uehios migrare nec hic edificando in opem plebẽ
uexare. hanc autem iactari magis causam ꝗͣ ueram esse ut ego
non dicam apparere uobis quirites puto qui meministis ante gal¬
lorum aduentum saluis tectis publicis priuatisq stante in columi
urbe hanc eandem rem actam esse ut uehios transmigraremus.
Et uidete quantum inter meam sententiam uestramq intersit tri¬
bun. Uos etiam si tunc faciendum non fuerit nunc utique facien¬

Expanded text:
noctes tantum sibi reique publicae piaculi contrahet? quid alia quae noctes tantum sibi reique publicae piaculi contrahet? quid alia quae auspicato agimus omnia fere intra pomerium, cui obliuioni aut neglegentiae damus? comitia curiata, quae rem militarem continent, comitia centuriata, quibus consules tribunosque militares creatis, ubi auspicato, nisi ubi adsolent, fieri possunt? Ueiosne haec transferemus? an comitiorum causa populus tanto incomres ipsa cogit uastam incendiis ruinisque relinquere urbem et ad integra omnia Ueios migrare nec hic aedificando inopem plebem uexare. hanc autem iactari magis causam quam ueram esse, ut ego non dicam, apparere uobis, Quirites, puto, qui meministis ante Gallorum aduentum, saluis tectis publicis priuatisque, stante incolumi urbe, hanc eandem rem actam esse ut Ueios transmigraremus. et uidete quantum inter meam sententiam uestramque intersit, tribuni. uos, etiamsi tunc faciendum non fuerit, nunc utique facien
Abbreviated transcription (Latin):
mus nouos. luno regina transuecta a uehuis nuper in auentino
ꝗͣ insigni ob excellens matronarum studium celebriq dedicata est
die: Allocutio templum propter celestem uocem exauditam in
noua uia uissimus fieri. Capitolinos ludos solemnibus alis ad di¬
dimus. Collegiumq ad id nouum auctore senatu condidimus. Qu¬
id horum opus fuit suscipi: Si una cum gallis urbem romanam
relicturi fuimus. Si non uoluntate mansimus in capitolio pertor
menses obsidionis. Si ab hostibus metu retenti fuimus. De saens
loquimur & de templis. quid tandem de sacerdotibus nonne in
mentem uenit quantum piaculi committatur: Uestalibus nem¬
pe una illa sedes est. ex qua nihil unquam preterꝗ urbs capta mo¬
uit. Flamini diali noctem unam manere extra urbem nefas est
hos uehientes pro romanis facturi estis: Sacerdotes & uestales
tuae te deserent uesta: & flamen peregre habitando in singulas

Expanded text:
mus nouos. Iuno regina transuecta a Ueiis nuper in Auentino mus nouos. Iuno regina transuecta a Ueiis nuper in Auentino quam insigni ob excellens matronarum studium celebrique dedicata est die'. Aio Locutio templum propter caelestem uocem exauditam in Noua uia iussimus fieri; Capitolinos ludos sollemnibus aliis addidimus collegiumque ad id nouum auctore senatu condidimus; quid horum opus fuit suscipi, si una cum Gallis urbem Romanam relicturi fuimus, si non uoluntate mansimus in Capitolio per tot menses obsidionis, sed ab hostibus metu retenti sumus? de sacris loquimur et de templis; quid tandem de sacerdotibus? nonne in mentem uenit quantum piaculi committatur? Uestalibus nempe una illa sedes est, ex qua eas nihil unquam praeterquam urbs capta mouit; flamini Diali noctem unam manere extra urbem nefas est. hos Ueientes pro Romanis facturi estis sacerdotes, et Uestales tuae te deserent, Uesta, et flamen peregre habitando in singulas
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗͣ in capitolio puluinar suscipi potest: Quid de aeternis ueste ig¬
nibus signoq quod imperii pignus custodia eius templi tenetur
loquar: Quid de ancilibus uestris mars gradiue tuq quirine pa¬
ter: Haec omnia in prophano deseri placet : sacra cqualia urbi.
quaedam uetustiora origine urbis: Et uidete quid inter nos & ma¬
iores intersit illi sacra quedam in monte albano lauinioq nobis
facienda tradiderunt. An ex hostium urbibus romam ad nos tra¬
nsferri sacra religiosum fuit. hinc sine piaculo in hostium urbem
uehios transferemus : Recordamini agitedum quotiens sacra in¬
staurentur. quia aliquid ex patrio ritu negligentia casuue preter¬
missum est. Modo quae res post prodigium albani lacus nisi in¬
stauratio sacrorum auspitiorumq renouatio affecte uehienti bello
rei publice remedium fuit: At etiam tamquam ueterum religio¬
num memores & peregrinos deos transtulimus romam & institui¬

Expanded text:
quam in Capitolio puluinar suscipi potest? quid de aeternis Uestae igquam in Capitolio puluinar suscipi potest? quid de aeternis Uestae ignibus signoque quod imperii pignus custodia eius templi tenetur loquar? quid de ancilibus uestris, Mars Gradiue tuque, Quirine pater? haec omnia in profano deseri placet sacra, aequalia urbi, quaedam uetustiora origine urbis? et uidete quid inter nos ac maiores intersit. illi sacra quaedam in monte Albano Lauiniique nobis facienda tradiderunt. an ex hostium urbibus Romam ad nos transferri sacra religiosum fuit, hinc sine piaculo in hostium urbem Ueios transferemus? recordamini, agite dum, quotiens sacra instaurentur, quia aliquid ex patrio ritu neglegentia casuue praetermissum est. modo quae res post prodigium Albani lacus nisi instauratio sacrorum auspiciorumque renouatio adfectae Ueienti bello rei publicae remedio fuit? at etiam, tamquam ueterum religionum memores, et peregrinos deos transtulimus Romam et institui
Abbreviated transcription (Latin):
inauguratoq conditam habemus nullus locus in ea non religio¬
num deorumq est plenus. Sacrificus solemnibus non dies ma¬
gis rati quam loca sunt in quibus fiant. Hos omnes deos pub¬
licos priuatosq quirites deserturi estis:quirites par uestrum factũ
est quod in obsidione nuper in egregio adolescente. C. fabio non
minore hostium admiratione quam uestra conspectum est: cum
inter gallica tela digressus ex arce solemne fabiae genti in colle qui¬
rinali obut. An gentilitia sacra ne in bello quidem intermitti pub¬
lica sacra & romanos deos etiam in pace deseri placet: Et pontifi¬
ces flaminesq negligentiores publicarum religionum esse ꝗͣ pri¬
uatus in solemni gentis fuerit: forsitan aliquis dicat aut uehus
ea nos facturos aut huc inde missuros sacerdotes nostros qui faciãt.
quorum neutrum fieri saluis cerimoniis potest. Et ne omnia ge¬
neratim sacra omnesq percenseam deos in iouis epulo num alibi

Expanded text:
inauguratoque conditam habemus; nullus locus in ea non religioinauguratoque conditam habemus; nullus locus in ea non religionum deorumque est plenus; sacrificiis sollemnibus non dies magis stati quam loca sunt in quibus fiant. hos omnes deos publicos priuatosque, Quirites, deserturi estis? quam par uestrum factum <ei> est quod in obsidione nuper in egregio adulescente, C. Fabio , non minore hostium admiratione quam uestra conspectum est, cum inter Gallica tela degressus ex arce sollemne Fabiae gentis in colle Quirinali obiit? an gentilicia sacra ne in bello quidem intermitti, publica sacra et Romanos deos etiam in pace deseri placet, et pontifices flaminesque neglegentiores publicarum religionum esse quam priuatus in sollemni gentis fuerit? forsitan aliquis dicat aut Ueiis ea nos facturos aut huc inde missuros sacerdotes nostros qui faciant; quorum neutrum fieri saluis caerimoniis potest. et ne omnia generatim sacra omnesque percenseam deos, in Iouis epulo num alibi
Abbreviated transcription (Latin):
nostris uiolatum: quam a nobis cum uindicari deberet cadem
negligentia deorum pretermissum: lgitur uicti captiq ac redẽp¬
ti tantum poenarum diis hominibusq dedimus ut terrarum
orbi documento essemus. Aduerse deinde res admonuerunt re¬
ligionum. confugimus in capitolium ad deos. Ad sedem iouis
optimi maximi. Sacra in ruma rerum nostrarum alia terrae ce¬
lauimus alia uecta in finitimas urbes amouimus ab hostium oculis
deorum cultum deserti ab dus hominibusq tamen non intermisi¬
mus. Reddidere igitur patriam & uictoriam & antiquum belli
decus amissum. Et in hostes qui ceci auaritia in pondere auri foc¬
dus ac fidem fefellerunt uerterunt terrorem fugamq & cedem
Haec culti neglectiq numinis tanta monimenta in rebus humanis
cernentes ecquid sentitis quirites quantum uixdum naufragus pri¬
oris culpae cladisq emergentes paremus nefas: Urbem auspicato

Expanded text:
nostris uiolatum, quam a nobis cum uindicari deberet eadem nostris uiolatum, quam a nobis cum uindicari deberet eadem neglegentia deorum praetermissum? igitur uicti captique ac redempti tantum poenarum dis hominibusque dedimus ut terrarum orbi documento essemus. aduersae deinde res admonuerunt religionum. confugimus in Capitolium ad deos, ad sedem Iouis optimi maximi; sacra in ruina rerum nostrarum alia terra celauimus, alia auecta in finitimas urbes amouimus ab hostium oculis; deorum cultum deserti ab dis hominibusque tamen non intermisimus. reddidere igitur patriam et uictoriam et antiquum belli decus amissum, et in hostes qui caeci auaritia in pondere auri foedus ac fidem fefellerunt, uerterunt terrorem fugamque et caedem. haec culti neglectique numinis tanta monumenta in rebus humanis cernentes ecquid sentitis, Quirites, quantum uixdum e naufragiis prioris culpae cladisque emergentes paremus nefas? urbem auspicato
Abbreviated transcription (Latin):
ui deesse quoad uita suppetat aliis turpe camillo etiam nephas
cum uictoribus gallis capta tota urbe capitolium tamen atque
rata arx quoque & capitolium deseretur. Et plus uastitatis huc ur¬
bi secunda nostra fortuna faciet q̃ aduersa fecit. Equidem si nobis
cum in urbe simul posite traditeq per manus religiones mille esset
tam euidens numen hac tempestate rebus affuit romanis ut om¬
nem negligentiam diuini cultus exemptam hominibus putem.
Intuemini enim horum deinceps annorum uel secundas res uel
aduersas inuenitis omnia prospera euenisse sequentibus deos. Ad¬
uersa spernentibus. Nam oninium primum uehiens bellum per
quot annos quanto labore gestum non ante coepit finem ꝗͣ mo¬
nitu deorum aqua ex lacu albano emissa est. Quid hac tandẽ
urbis nostre clades noua num ante exorta est quam spreta uox
celo emissa de aduentu gallorum : quam gentium uis ab legatis

Expanded text:
cui deesse, quoad uita suppetat, aliis turpe, Camillo etiam nefas cui deesse, quoad uita suppetat, aliis turpe, Camillo etiam nefas cum uictoribus Gallis capta tota urbe Capitolium tamen atque reciperata urbe arx quoque et Capitolium deseretur et plus uastitatis huic urbi secunda nostra fortuna faciet quam aduersa fecit? equidem si nobis cum urbe simul positae traditaeque per manus religiones nullae essent, tamen tam euidens numen hac tempestate rebus adfuit Romanis ut omnem neglegentiam diuini cultus exemptam hominibus putem. intuemini enim horum deinceps annorum uel secundas res uel aduersas; inuenietis omnia prospera euenisse sequentibus deos, aduersa spernentibus. iam omnium primum, Ueiens bellum—per quot annos, quanto labore gestum. —non ante cepit finem, quam monitu deorum aqua ex lacu Albano emissa est. quid haec tandem urbis nostrae clades noua? num ante exorta est quam spreta uox caelo emissa de aduentu Gallorum, quam gentium ius ab legatis
Abbreviated transcription (Latin):
cum in publico deesset aurum ex quo summa pacte mercedis
gallis confieret a matronis collatum acceperant ut sacro auro
abstineretur. Matronis gratiae acte honosq aditus ut earum
sicut uirorum post mortem solemnis laudatio esset. His perac¬
tis quae ad deos pertinebant quaeq per senatum agi poterant
tum demum agitantibus tribunis ad plebem assiduis contioni¬
bus ut relictis ruinis in urbem paratam uehios transmigrarent
in contionem uniuerso senatu prosequente ascendit. atq ita u¬
erba fecit. Adeo mihi acerbe sunt quirites contiones cum tribu
nis pl. ut nec tristissimi exilii solatium aliud habuerim quoad
ardeae uixi ꝗͣ quod procul ab his certaminibus eram & ob eadẽ
fuerim nec nunc me ut redirem mea uoluntas mutata sed ues¬
tra fortuna perpulit. Quippe ut in sua sede maneret patria id
agebatur non ut ego utique in patria essem. Et nunc quiescerẽ
ac tacerem libenter. nisi haec quoq pro patria dimicatio esset.

Expanded text:
cum in publico deesset aurum ex quo summa pactae mercedis cum in publico deesset aurum ex quo summa pactae mercedis Gallis confieret, a matronis conlatum acceperant ut sacro auro abstineretur. matronis gratiae actae honosque additus ut earum sicut uirorum post mortem sollemnis laudatio esset. his peractis quae ad deos pertinebant quaeque per senatum agi poterant, tum demum agitantibus tribunis plebem adsiduis contionibus ut relictis ruinis in urbem paratam Ueios transmigrarent, in contionem uniuerso senatu prosequente escendit atque ita uerba fecit. 'adeo mihi acerbae sunt, Quirites, conis plebis, ut nec tristissimi exsilii solacium aliud habuerim, quoad Ardeae uixi, quam quod procul ab his certaminibus eram, et ob eadem fuerim. nec nunc me ut redirem mea uoluntas mutata sed uestra fortuna perpulit; quippe ut in sua sede maneret patria, id agebatur, non ut ego utique in patria essem. et nunc quiescerem ac tacerem libenter nisi haec quoque pro patria dimicatio esset;
Abbreviated transcription (Latin):
tur terminarentur. expiarenturq. Expiatioq eorum in libris
perduum uiros quereretur. Cum ceretibus hospitium publice
fieret. quod sacra populi .r. ac sacerdotes recepissent. beneficioq
cius populi non intermissus honos deum immortalium esset
Ludi capitolim fierent. quod iupiter optimus maximus suam
sedem atq arcem populi.r. in re trepida tutatus esset. Collegiũq
ad eam rem. M. furius dictator constitueret. ex his qui in capito¬
lio atq arce habitarent. Expianda etiam uocis nocturne quae
nuntia cladis ante bellum gallicum audita neglectaq esset mẽ¬
tio illata. lussumq templum in noua uia allocutio fieri. Aurũ
quod gallis ereptum erat quod ex aluis templis inter trepidatio¬
nem in iouis cellam collatum cum in quae referri oporteret con¬
fusa memoria esset sacrum omne iudicatum & sub iouis sella
poni uissum. lam ante in eo religio ciuitatis apparuerat quod

Expanded text:
tur terminarentur expiarenturque, expiatioque eorum in libris tur terminarentur expiarenturque, expiatioque eorum in libris per duumuiros quaereretur; cum Caeretibus hospitium publice fieret quod sacra populi Romani ac sacerdotes recepissent beneficioque eius populi non intermissus honos deum immortalium esset; ludi Capitolini fierent quod Iuppiter optimus maximus suam sedem atque arcem populi Romani in re trepida tutatus esset; collegiumque ad eam rem M. Furius dictator constitueret ex iis qui in Capitolio atque arce habitarent. expiandae etiam uocis nocturnae quae nuntia cladis ante bellum Gallicum audita neglectaque esset mentio inlata, iussumque templum in Noua uia Aio Locutio fieri. aurum quod Gallis ereptum erat quodque ex aliis templis inter trepidationem in Iouis cellam conlatum cum in quae referri oporteret confusa memoria esset, sacrum omne iudicatum et sub Iouis sella poni iussum. iam ante in eo religio ciuitatis apparuerat quod
Abbreviated transcription (Latin):
lapidem gabina uia quo se ex fuga contulerant eiusdem ductu
auspicioq camilli uincuntur. Ibi cedes omnia obtinuit castra
capiuntur & ne nuntius quidem cladis relictus. Dictator recu¬
perata ex hostibus patria triumphans in urbem redit. Interq io¬
cos militares quos in conditos iaciunt. Romulus ac parens pat¬
rie conditorq alter urbis haud uanis laudibus appellabatur.
Seruatam deinde bello patriam iterum in pace hauddubie serua¬
uit. cum prohibuit migrari uehios. Et tribunis rem intentius ge¬
rentibus post incensam urbem & per se inclinata magis plebe ad
id consilium. Eaq causa fuit non abdicandae post triumphum
dictature. Senatu obseerante ne rem.p. in incerto relinqueret
statu. Omnium primum ut erat diligentissimus religionum cul¬
tor quae ad deos immortales pertinebant retulit & senatus con¬
sultum fecit phana omnia quod ea hostes possedissent restituerẽ¬

Expanded text:
lapidem Gabina uia, quo se ex fuga contulerant, eiusdem ductu lapidem Gabina uia, quo se ex fuga contulerant, eiusdem ductu auspicioque Camilli uincuntur. ibi caedes omnia obtinuit; castra capiuntur et ne nuntius quidem cladis relictus. dictator reciperata ex hostibus patria triumphans in urbem redit, interque iocos militares quos inconditos iaciunt, Romulus ac parens patriae conditorque alter urbis haud uanis laudibus appellabatur. seruatam deinde bello patriam iterum in pace haud dubie seruauit cum prohibuit migrari Ueios, et tribunis rem intentius agentibus post incensam urbem et per se inclinata magis plebe ad id consilium; eaque causa fuit non abdicandae post triumphum dictaturae, senatu obsecrante ne rem publicam in incerto relinqueret statu. omnium primum, ut erat diligentissimus religionum cultor, quae ad deos immortales pertinebant rettulit et senatus consultum facit: fana omnia, quoad ea hostis possedisset, restitueren
Abbreviated transcription (Latin):
tes pactos dicerent se se negat eam pactionem ratam esse quae
postquam ipse dictator creatus esset inuissu suo ab inferioris iuris
magistrat facta esset. Denuntiatq gallis ut se ad proelium expe¬
diant. & suos in aceruum conicere sarcinas & arma aptare ferroq¬
U.
non auro recuperare patriam iubet in conspectu habentes fana de¬
um & conuiges & liberos & solum patriae deforme belli malis &
omnia quae defendi repetiq & ulcisci fas sit. Instruit deinde aciem
ut loci natura patiebatur in semirute solo urbis & natura inequa¬
li. Et omnia quae arte belli secunda suis eligi preparariue pore¬
rant prouidit. Ealli noua re trepidi arma capiunt iraq magi
ꝗͣ consilio in romanos incurrunt. lam uerterat fortuna. lam
deorum opes humanaq consilia rem romanam adiuuabant.
Igitur primo concursu haud maiore momento fusi galli sunt qͣ
ad alliam uicerant. lustiore adiecto deinde proelio ad octauum

Expanded text:
tes pactos dicerent sese, negat eam pactionem ratam esse quae tes pactos dicerent sese, negat eam pactionem ratam esse quae postquam ipse dictator creatus esset iniussu suo ab inferioris iuris magistratu facta esset, denuntiatque Gallis ut se ad proelium expediant. suos in aceruum conicere sarcinas et arma aptare ferroque non auro reciperare patriam iubet, in conspectu habentes fana deum et coniuges et liberos et solum patriae deforme belli malis et omnia quae defendi repetique et ulcisci fas sit. instruit deinde aciem, ut loci natura patiebatur, in semirutae solo urbis et natura inaequali, et omnia quae arte belli secunda suis eligi praeparariue poterant prouidit. Galli noua re trepidi arma capiunt iraque magis quam consilio in Romanos incurrunt. iam uerterat fortuna, iam deorum opes humanaque consilia rem Romanam adiuuabant. igitur primo concursu haud maiore momento fusi Galli sunt quam ad Alliam uicerant. iustiore altero deinde proelio ad octauum
Abbreviated transcription (Latin):
ruentibus infirmum corpus armis uel dedi uel redimi se quacũq
pactione possent uissit. lactantibus non obscure gallis haud mag¬
na mercede se abduci posse ut obsidionem relinquant. Tum sena¬
tus habitus habitus tribunisq militum negotium datum ut pacisce¬
rentur. Inde inter. P. sulpitium tribunum milit. & brenium
regulum gallorum colloquio transacta res est. Et mille pondo
auri praetium populi gentibus mox imperaturi factum. Rei fe¬
dissime perse adiecta indignitas est. Pondera a gallis allata ini¬
qua & tribuno recusante additus ab insolente gallo ponderi gla¬
dius. Auditaq intoleranda romanis uox ue uictis esse. Sed du¬
quoq & homines prohibuere redemptos uiuere romanos. Nã
forte quadam prius ꝗͣ infanda merces perficeretur per altercatio¬
nem nondum omni auro appenso dictator interuenit. Aufer¬
riq aurum de medio & gallos submoueri iubet. Cum illi renitẽ¬

Expanded text:
ruentibus infirmum corpus armis, uel dedi uel redimi se quacumque ruentibus infirmum corpus armis, uel dedi uel redimi se quacumque pactione possint iussit, iactantibus non obscure Gallis haud magna mercede se adduci posse ut obsidionem relinquant. tum senatus habitus tribunisque militum negotium datum ut paciscerentur. inde inter Q. Sulpicium tribunum militum et Brennum regulum Gallorum conloquio transacta res est, et mille pondo auri pretium populi gentibus mox imperaturi factum. rei foedissimae per se adiecta indignitas est: pondera ab Gallis allata iniqua et tribuno recusante additus ab insolente Gallo ponderi gladius, auditaque intoleranda Romanis uox, uae uictis. sed dique et homines prohibuere redemptos uiuere Romanos. nam forte quadam priusquam infanda merces perficeretur, per altercationem nondum omni auro adpenso, dictator interuenit, auferrique aurum de medio et Gallos submoueri iubet. cum illi reniten
Abbreviated transcription (Latin):
miscue aceruatos cumulos hominum urebant. buscorumq inde
gallicorum nomine insignem locum fecere. Indutie deinde cum
romanis facte & colloquia permissu imperatorũ habita. in quib
cum identidem galli famem obicerent eaq necessitate ad deditio¬
nem uocarent dicitur auertend&e eius opinionis causa multis lo¬
cis panis de capitolio iactatus esse in hostium stationes. Scd iam
neq dissimulari neque ferri ultra fames poterat. Itaq dum dicta¬
tor delectum perse ardeae habet magistrum equitum. L. ualeriũ
a uehus abducere exercitum iubet. parat instruitq quibus haud
impar adoriatur hostes. Interim capitolinus exercitus stationi¬
bus uigilus fessus superatis tamen humanis omnibus malis cum
famem unam natura uinci non sineret diem de die prospectans
ecquod auxilium a dictatore appareret. postremo spe quoq iam
non solum cibo deficiente & cum stationes procederent prope ob¬

Expanded text:
misce aceruatos cumulos hominum urebant, bustorumque inde misce aceruatos cumulos hominum urebant, bustorumque inde Gallicorum nomine insignem locum fecere. indutiae deinde cum Romanis factae et conloquia permissu imperatorum habita; in quibus cum identidem Galli famem obicerent eaque necessitate ad deditionem uocarent, dicitur auertendae eius opinionis causa multis locis panis de Capitolio iactatus esse in hostium stationes. sed iam neque dissimulari neque ferri ultra fames poterat. itaque dum dictator dilectum per se Ardeae habet, magistrum equitum L. Ualerium a Ueiis adducere exercitum iubet, parat instruitque quibus haud impar adoriatur hostes, interim Capitolinus exercitus, stationibus uigiliis fessus, superatis tamen humanis omnibus malis cum famem unam natura uinci non sineret, diem de die prospectans ecquod auxilium ab dictatore appareret, postremo spe quoque iam non solum cibo deficiente et cum stationes procederent prope ob
Abbreviated transcription (Latin):
eius loci qua fefellerat ascendens hostis citati. & cum in omnes mo¬
re militari se animaduersurum. P. sulpicuis tri. mil. pronuntias¬
set consentiente clamore militum in unum uigilem concientiũ
culpam deterritus a ceteris abstinuit. Reum hauddubium cius
noxae approbantibus cunctis de saxo deiecit. Inde intentiores
utrinque custodie esse. Et apud gallos quia uulgatum erat inter
uehios romamq nuntios commeare. Et apud romanos ob noctur¬
ni periculi moram. Sed ante omnia obsidionis belliq mala fam¬
es utrumq exercitum urgebat. Gallos pestilentia etiam cum lo¬
co iacente inter tumulos castra habentes tum ab incendus torri¬
do & uaporis pleno cineremq non puluerem modo ferente cum
quid uenti motum esset. Quorum intollerantissima gens humo¬
riq ac frigori assueta cum estu & angore uexata uulgatis uelut
in pecua morbis morerctur. lam pigritia singulos sepeliendi pro¬

Expanded text:
eius loci qua fefellerat adscendens hostis citati; et cum in omnes moeius loci qua fefellerat adscendens hostis citati; et cum in omnes more militari se animaduersurum Q. Sulpicius tribunus militum pronuntiasset, consentiente clamore militum in unum uigilem conicientium culpam deterritus, a ceteris abstinuit, reum haud dubium eius noxae adprobantibus cunctis de saxo deiecit. inde intentiores utrimque custodiae esse, et apud Gallos, quia uolgatum erat inter Ueios Romamque nuntios commeare, et apud Romanos ab nocturni periculi memoria. sed ante omnia obsidionis bellique mala fames utrimque exercitum urgebat, Gallos pestilentia etiam, cum loco iacente inter tumulos castra habentes, tum ab incendiis torrido et uaporis pleno cineremque non puluerem modo ferente cum quid uenti motum esset. quorum intolerantissima gens umorique ac frigori adsueta cum aestu et angore uexati uolgatis uelut in pecua morbis morerentur, iam pigritia singulos sepeliendi pro
Abbreviated transcription (Latin):
turbat. Cuius casus prolapsi cum proximos sterneret trepidan¬
tes alios armisq omissis saxa quibus adherebant manibus am¬
plexos trucidat. lamq & alii congregati telis missilibusq saxis pro¬
turbare hostes ruinaq tota prolapsa acies in preceps deferr. Seda¬
to deinde tumultu reliquum noctis quantum in turbatis mentibus
poterat cum preteritum quoq periculum sollicitaret quieti datũ
est. Luce orta uocatis classico ad concilium militibus ad tribunos
cum & recte & perperam facto pretium deberetur Manlius pri¬
nium ob uirtutem laudatus donatusq non a tribunis solum mili¬
tum sed consensu etiam militari. Cui uniuersi selibras farris & ꝗ¬
uartarios uini ad aedes eius quae in arce erant contulerunt. Rem
dictu paruam. cocterum in opia fecerat eam argumentum ingẽs
caritatis. Cum se quisq uictu suo fraudans detractum corpori atq
usibus necessarium ad honorem unius uiri conferret. Tum uigiles

Expanded text:
turbat. cuius casus prolapsi cum proximos sterneret, trepidanturbat. cuius casus prolapsi cum proximos sterneret, trepidantes alios armisque omissis saxa quibus adhaerebant manibus amplexos trucidat. iamque et alii congregati telis missilibusque saxis proturbare hostes, ruinaque tota prolapsa acies in praeceps deferri. sedato deinde tumultu reliquum noctis, quantum in turbatis mentibus poterat cum praeteritum quoque periculum sollicitaret, quieti datum est. luce orta uocatis classico ad concilium militibus ad tribunos, cum et recte et perperam facto pretium deberetur, Manlius primum ob uirtutem laudatus donatusque non ab tribunis solum militum sed consensu etiam militari; cui uniuersi selibras farris et quartarios uini ad aedes eius quae in arce erant contulerunt,—rem dictu paruam, ceterum inopia fecerat eam argumentum ingens caritatis, cum se quisque uictu suo fraudans detractum corpori atque usibus necessariis ad honorem unius uiri conferret. tum uigiles
Abbreviated transcription (Latin):
Dum haec uehus agebantur interim arx romae capitoliumq in ingen¬
ti periculo fuit. Namq galli seu uestigio notato humano qua nun¬
tius a uehus uenerat seu sua sponte animaduerso ad carmentis sax
um ascensu equo nocte sublustri cum primo inermem qui temp¬
taret uiam iam premisissent tradentes inde arma ubi quid iniꝗ
esset alterni innixi subleuantesq inuicem & trahentes alu alios
prout postularet locus tanto silentio in suminum euasere ut nõ
custodes solum fallerent sed ne canes quidem sollicitum animal
ad nocturnos strepitus excitarent. Anseres non fefellere. quibus
sacris uinoni in summa in opia cibi tamen abstinebatur. quae res
saluti fuit. namq clangore eorum alarumq crepitu excitus.M.
manlius qui triennio ante consul fuerat uir bello egregius arm¬
is arreptis simul ad arma coeteros ciens uadit & dum coeteri
trepidant gallum iam in summo constiterat umbone ictum de¬

Expanded text:
dum haec Ueiis agebantur, interim arx Romae Capitoliumque in ingendum haec Ueiis agebantur, interim arx Romae Capitoliumque in ingenti periculo fuit. namque Galli, seu uestigio notato humano qua nuntius a Ueiis peruenerat seu sua sponte animaduerso ad Carmentis saxo in adscensum aequo, nocte sublustri cum primo inermem qui temptaret uiam praemisissent, tradentes inde arma ubi quid iniqui esset, alterni innixi subleuantesque in uicem et trahentes alii alios, prout postularet locus, tanto silentio in summum euasere ut non custodes solum fallerent, sed ne canes quidem, sollicitum animal ad nocturnos strepitus, excitarent. anseres non fefellere quibus sacris Iunonis in summa inopia cibi tamen abstinebatur. quae res saluti fuit; namque clangore eorum alarumque crepitu excitus M. Manlius qui triennio ante consul fuerat, uir bello egregius, armis arreptis simul ad arma ceteros ciens uadit et dum ceteri trepidant, Gallum qui iam in summo constiterat umbone ictum de
Abbreviated transcription (Latin):
natu qui romae esset. Adeo regebat omnia pudor. discriminaq re
prope perditis rebus seruabant. Ingenti periculo transeundum per
hostium custodias erat. Ad eam rem pontius cominus impiger uiue¬
nis operam pollicitus incubans cortici secundo tiberi ad urbem defer¬
tur. Inde qua proximum fuit aripa per preruptum eoq neglectũ
hostice custodie saxum in capitolium euadit & ad magistratum
ductus mandata exercitus edit. Accepto inde hoc ut e comitus
curiatis reuocatus de exilio uissu populi camillus dictator extem¬
plo diceretur. Militesq haberent imperatorem quem uellent ea¬
dem digressus nuntius uehios contendit. Missiq ardeam legati
ad camillum uehios eum perduxere. seu quod magis credere libet
non prius profectum ab ardea ꝗͣ comperit legem latam quod nec
iniussu populi mutari finibus posset nec nisi dictator dictus auspi¬
cia in exercitu habere lex curiata lata est dictatorq absens dictus.

Expanded text:
natu qui Romae esset: adeo regebat omnia pudor discriminaque natu qui Romae esset: adeo regebat omnia pudor discriminaque prope perditis rebus seruabant. ingenti periculo transeundum per hostium custodias erat. ad eam rem Pontius Cominus impiger iuuenis operam pollicitus, incubans cortici secundo Tiberi ad urbem defertur. inde qua proximum fuit a ripa, per praeruptum eoque neglectum hostium custodiae saxum in Capitolium euadit, et ad magistratus ductus mandata exercitus edit. accepto inde senatus consulto uti comitiis curiatis reuocatus de exsilio iussu populi Camillus dictator extemplo diceretur militesque haberent imperatorem quem uellent, eadem degressus nuntius Ueios contendit; missique Ardeam legati ad Camillum Ueios eum perduxere, seu— quod magis credere libet, non prius profectum ab Ardea quam compererit legem latam, quod nec iniussu populi mutari finibus posset nec nisi dictator dictus auspicia in exercitu habere—lex curiata lata est dictatorque absens dictus.
Abbreviated transcription (Latin):
duq satis sperans propitios esse deos quorum cultum ne mortis qui¬
dem metu prohibitus deseruisset in capitolium ad suos redut. Seu
attonitis gallis miraculo audaciae seu religione etiam motis. cuius
haud quaquam negligens gens est. Uchus interim non animi tan¬
tum in dies sed etiam uires crescebant. nec romanis solum eo conue¬
nientibus ex agris qui aut proelio aduerso aut clade capte urbis pa¬
lati fuerant. sed etiam ex latio uoluntariis confluentibus ut in par
te essent. Maturum iam uidebatur repeti patriam. eripiq ex hos¬
tium manibus. Sed corpori ualido caput deerat. Locus ipse admo¬
nebat camilli & magna pars militum erat qui ductu auspicioq ei¬
us res prospere gesserant. Et ceditius negare se commissurum cur
sibi aut deorum aut hominum quisquam imperium finiret poti¬
us quam ipse memor ordinis sui posceret imperatorem. Consensu
omnium placuit ab ardea camillum acciri. Sed antea consulto se¬

Expanded text:
duque, satis sperans propitios esse deos quorum cultum ne mortis quiduque, satis sperans propitios esse deos quorum cultum ne mortis quidem metu prohibitus deseruisset, in Capitolium ad suos rediit, seu attonitis Gallis miraculo audaciae seu religione etiam motis cuius haudquaquam neglegens gens est. Ueiis interim non animi tantum in dies sed etiam uires crescebant. nec Romanis solum eo conuenientibus ex agris qui aut proelio aduerso aut clade captae urbis palati fuerant, sed etiam ex Latio uoluntariis confluentibus ut in parte praedae essent, maturum iam uidebatur repeti patriam eripique ex hostium manibus; sed corpori ualido caput deerat. locus ipse admonebat Camilli, et magna pars militum erat qui ductu auspicioque eius res prospere gesserant; et Caedicius negare se commissurum cur sibi aut deorum aut hominum quisquam imperium finiret potius quam ipse memor ordinis sui posceret imperatorem. consensu omnium placuit ab Ardea Camillum acciri, sed antea consulto se