comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
regnũ quod micipsa optinuerat int̾ iugurtħã adberlulẽ
diuderent. Cuius legationis prineep. s̃ fint. L opimiꝰ
bomoclarus. & tni insenatu potens quia consulib.G. graco
mateo fulmo flacco int̾fectis acerrime uictoria nobilitatiꝰ
inple eperouanit. eien iugurtcha tam & siroie maucis
habuenit tañ acunitisinie icipit. Nindo e pollicendo
niulto ꝑfecit inifanesidei postamo onib suis rebus.
cõmoduꝰ txis ante fecte. Ruios legtos cidenia og¬
gresĩas. pleros eapit ꝑnicis amor fides quã pecuuia fuct.
ndiuisione qu pers numidie itau itama adtingit. Acxas
anis opulentioro iugirdt traditut. Illã alta spocie

Expanded text:
regnum, quod Micipsa obtinuerat, inter Iugurtham et Adherbalem dividerent. Cuius legationis princeps fuit L. Opimius, homo clarus et tum in senatu potens, quia consul C. Graccho et M. Fuluio Flacco interfectis acerrime victoriam nobilitatis in plebem exercuerat. Eum Iugurtha tametsi Romae in amicis habuerat, tamen accuratissume recepit, dando et pollicendo multa perfecit, uti fama, fide, postremo omnibus suis rebus commodum regis anteferret. reliquos legatos eadem via aggressus plerosque capit, paucis carior fides quam pecunia fuit. in divisione, quae pars Numidiae Mauretaniam attingit, agro virisque opulentior, Iugurtha
Abbreviated transcription (Latin):
erat nitur ẽcessit. frĩ quẽ minime decuit ꝓpin¬
q̃uus ꝑscelus uitã axripuit. ad fines amicos ꝓpii¬
quos cet̾os meos aliũ alia cladei opp̃ssit. Capti ab
iugurtba pars merucẽ acti pars bestus obiecti st̃.¬
ł anici quib relicta est anima clansi itenebris:
cũ merore & luctu morie grauiorẽ uta̾ agunt.
Stremĩa que ant arusi: aut ernecessatiis abu̾sa

Expanded text:
cessit. fratri, quem minume decuit, propinquos per scelus vitam eripuit. affinis amicos propinquos ceteros meos alium alia clades oppressit: capti ab Iugurtha pars in crucem acti, pars bestiis obiecti sunt, pauci, quibus relicta est anima, clausi in tenebris cum maerore et luctu morte graviorem vitam exigunt. Si omnia, quae aut amisi aut ex necess
Abbreviated transcription (Latin):
tha ex intolletanda audatia. scelere atq siꝑbia sese este¬
rens. fratie meo atq̃ eodẽ ꝓpinquo suo int̾fecto. pͥmũ
regnũ eiꝰ scelerii su p̃dam fecit. Postabi in cisdẽ dolia
noꝗt capert: nobil minꝰ quã nĩ aut bellũ ei pectantẽ¬
in imꝑro ur̃o sicuti uidetis. ex tortẽ pattia domo in opẽ
&e cooꝑtũ miseriis effecit. ut ubiuis tutiꝰ quã in regno

Expanded text:
tha, intoleranda audacia scelere atque superbia sese efferens, fratre meo atque eodem propinquo suo interfecto primum regnum eius sceleris sui praedam fecit; post ubi me isdem dolis nequit capere, nihil minin imperio vestro, sicuti videtis, extorrem patria domo, inopem et coopertum miseriis effecit, ut ubiuis tutius quam in meo regno
Abbreviated transcription (Latin):
factũ romã antherbalẽ missos audiu̾at. Se postgnan
sinat᷑ debillo coꝵ accepit tres adolescentes mafricalegant᷑.
qui amnbos reges adeant. senatus ppłi ꝗr ipmani tibis mistient
igati mafricã maturantes uoniunt. Eo magis quod rome
dũꝓficisci puarint deplio facto & obpugnatione cirthe audi¬
ebat᷑: se lus rumor clem̃s crat. Quoꝵ ingratba accepta
oratione rospondit sibi neq: manis quiequã naque cariꝰ¬
ce auc toritax senatꝰ: ab ad olefcentia ita se enisum ut abii
optimo quoꝙ ꝓbarit᷑  Uiptute non malicia publio seipio.¬
ni sũmo uiro placuisse. ob easdc̾ artes amieppsi ñ penema
uberoꝵ in regnũ adoptatũ. Ceterłĩ qd pluia ᷤ at strenue
feciss& eo animũ suũ inuriđ minꝰ tolgrare atherbalẽ¬

Expanded text:
factum ab Adherbale Romam missos audiuerat. Sed postquam senatus de bello eorum accepit, tres adulescentes in Africam legantur, qui ambos reges adeant, senatus populique Romani verbis nuntient legati in Africam maturantes veniunt, eo magis quod Romae, dum proficisci parant, de proelio facto et oppugnatione Cirtae audiebatur; sed is rumor clemens erat. quorum Iugurtha accepta oratione respondit sibi neque maius quicquam neque carius auctoritate senatus esse. ab adulescentia ita se enisum, ut ab optumo quoque probaretur; virtute, non malitia P. Scipioni, summo viro, placuisse; ob easdem artis a Micipsa, non penuria liberorum in regnum adoptatum esse. ceterum, quo plura bene atque strenue fecisse
Abbreviated transcription (Latin):
curre. inplicare ac ꝑt̾ba re aciem. ita expeditĩ
peditibus suis hostes pene uetos dan. Eodem tp̃r
aput eamam magn̾aui cerbatur. ubi quisq legatꝰ
uit tribinꝰ cutabat: coaicerrune uitͣ. neq aliui inalio
mages quaminie ĩpem habeit  paraq mignaui agitata

Expanded text:
currere, implicare ac perturbare aciem: ita expeditis peditibus suis hostis paene victos dare. Eodem tempore apud Zamam magna vi certabatur. ubi quisque legatus aut tribunus curabat, eo acerrume niti, neque alius in alio magis quam in sese spem habere; pa
Abbreviated transcription (Latin):
igere. opugnare. aut panire om̃ib locis. auiduis
altĩ alt̾oi sauciare ͥ quam tegere seniet. clamor ꝑmixt᷑
exoratione. leticia. gemitu.itẽ strepit᷑ armoꝵ ad
cȩlũ ferri. tela utrĩge uolape. S illiqͥmenia
defensabant: ubi bostes paululũ mͦ pugnã romi¬
iugarthe tes arãt: letos mͦmͦ pauidos añ adu̾tẽs:
ac sicuti audiri asuis aut cerru posseñt. mouere
aliuialii bortari. aut manu significate . aut nitͥi
tela agnarẽ fiuos ubimario cognitũ ⁊ẽ pna is mea

Expanded text:
gere: oppugnare aut parare omnibus locis, avidius alteri alteros sauciare quam semet tegere, clamor permixtus hortatione laetitia gemitu, item strepitus armorum ad caelum ferri, tela utrimque volare. sed illi, qui moenia defensabant, ubi hostes paulum modo pugnam remIugurthae res erant, laetos modo, modo pavidos animadvorteres; ac, sicuti audiri a suis aut cerni possent, monere alii, alii hortari, aut manu significare aut niti cortela agitare. quod ubi Mario cognitum est — nam is
Abbreviated transcription (Latin):
bona aut malasuamoderata: p̃terea seditiosi magistiatu s
uulgũ excitare : domiq pleb̾s sic accensa. ut̃i opͥitices agrestt̾¬
q. om̃s quoꝵ res spesq. inmanib site erant relictis om̃ib fre¬
quentarent mariũ. & suanecessaria post honorẽ illius¬
ducerent: ita ꝑculsa nobilitate post multas tempestates.¬

Expanded text:
bona aut mala sua moderata. Praeterea seditiosi magistratus bona aut mala sua moderata. Praeterea seditiosi magistratus celebrare. denique plebes sic accensa, uti opifices agrestesque omnes, quorum res fidesque in manibus sitae erant, relictis operibus frequentarent Marium et sua necessaria post illducerent. ita perculsa nobilitate post multas tempestates
Abbreviated transcription (Latin):
interfectis. uam opp̃sserat. nequa ereo negocio seditio orurt᷑.
neq. post id locoꝵ iugurtbe dies aut noxulla quieta fuit.
hostesq iur̃ta metuere : circũ spectare᷑ om̃ia. & om̃i strepitu
pauescere. aliꝯ loco sepe contra decus regium noctu roꝵ¬
escere : int̾dũ somno exͤitus. arreptis armis tumultũ face̾.
ita formidine quasi uecordia exagitari. Igitur ubi. Metallꝰ
decasu bomicaris & inditio putt facto exꝑfugis cognoũ.
rursus tũquã ad integrũ Sellũ cuncta pari. festinatꝙ.
M̾ariũ fatigantẽ de ꝓfectione: simul & inuitũ. ⁊ offensũ s̃.
parum idoneũ ratus domũ dimittit. & rome plebes lit̾is
quelemetello ac mario misse erant cognitas. uolenti
.mimo de ambob. acceꝑant. inperatori nobilitas que antea
ecori fuenat. mindie esse. atilli alt̃r gen̾is humilitas fauori
adtliderat. Ceterũ inutraꝵ magis studia par  cuĩ quam

Expanded text:
interfectis iram oppresserat, ne qua ex eo negotio seditio oreretur. interfectis iram oppresserat, ne qua ex eo negotio seditio oreretur. Neque post id locorum Iugurthae dies aut nox ulla quieta fuit: civis hostisque iuxta metuere, circumspectare omnia et omni strepitu pauescere, alio atque alio loco, saepe contra decus regium, noctu requiescere, interdum somno excitus arreptis armis tumultum facere: ita formidine quasi vecordia exagitari. Igitur Metellus, ubi de casu Bomilcaris et indicio patefacto ex perfugis cognovit, rursus tamquam ad integrum bellum cuncta parat festinatque. Marium fatigantem de profectione, simul et inuitum et offensum sibi parum idoneum ratus, domum dimittit. Et Romae plebes litteris, qua de Metello ac Mario missae erant, cognitis volenti animo de ambobus acceperant. Imperatori nobilitas, quae antea decori fuit, invidiae esse; at illi alteri generis humilitas fauorem addiderat. Ceterum in utroque magis studia partium quam
Abbreviated transcription (Latin):
& cũ et litt̾e collat᷑e. forte nabdalsa exercto corpore fessꝰ
inlecto qtuescebat. Ubi agnitĩ bolmicaris ũbis: pͥmo
eura de inde uti egrũ anmũ sola̾ sonuscepit. ł ra ei nu
nidiuit: & exconsuedine intꝰ oꝑã. aut inge̾no suo opꝰ ec̃.
uitadͣnaculũ introibit. Pormiente illo epłamstiꝑ otp̃
inpudullo remete posita sumit :. & ꝑlegit. a eppẽ cogninᷤ
insidus adregẽ ꝑgit. Nabdalsa panlopost exꝑtet lus
ubi neq: epłam repꝑit: &̃ tem om̃e uti acta erat. ex ꝑfugiᷤᷤ
cognorn.primo indice̾ ꝑ sequi conãtus. Postquã id
frustia fuit. iuguotam p lacandi grã accedit. dicit
que ipse parauisset ꝑfidia clienti sui p̃uenta facere.
lacͥ̾nans obtestatur ꝑ amiciciã. ꝑq sua antea fidelit
acta. ne suꝑtali scelere sispectũ hie bałiᷤ. ad earex
alit̾ atͣqͣi animo hab̾d̾: placide respondit᷑. Bomil.¬
care. aliisq multis. quos sociõ insidiarũ cognou̾ at

Expanded text:
Sed cum eae litterae allatae, forte Nabdalsa exercito corpore fessus Sed cum eae litterae allatae, forte Nabdalsa exercito corpore fessus in lecto quiescebat, ubi cognitis Bomilcaris verbis primo cura, deinde, uti aegrum animum solet, somnus cepit. Erat ei Numaudivit et ex consuetudine ratus opera aut ingenio suo opus esse in tabernaculum intin puluino temere positam sumit ac perlegit, dein propere cognitis insidiis ad regem pergit. Nabdalsa paulo post experrectus ubi neque epistulam repperit et rem omnem, uti acta erat, ex perfugis cognovit, primo indicem persequi conatus, postquam id frustra fuit, Iugurtham placandi gratia accedit; dicit, quae ipse parauisset facere, perfidia clientis sui praeuenta; lacrimans obtestatur per amicitiam perque sua antea fideliter acta, ne super tali scelere suspectum sese haberet. Ad ea rex, aliter atque animo gerebat, placide respondit. Bomilcare aliisque multis, quos socios insidiarum cognoverat,
Abbreviated transcription (Latin):
exeicitũ ductart᷑. & om̃s res exsequi solitus eiat : qui
iugurtbe fesso aut maiorib astricbo suꝑierant
Exequo ili gła opes q sunit inuente. Igitur ĩtuisq¬
exconsilio dies utsidus statuitur. cetera utites possceret
xxtp̃t parari plac̾uit. Pabdalsa adexercitum ꝓfectus.
quẽ int̃ihberna romanoꝵ uissus habelut. ne ager inuliᷤᷤ
bostib uastaretur. Iĩ postquã magn̾itudine sceleris ꝑ¬
culsus ad tempus nonuenit: metusq rem impedieat. bomilcar
simul cupidus incepta paatranidi: & timore socũ anxuis: ne
amisso uetere consilio: nouui quereret. litt̾as ꝑbomines fideles
ad̾ einimittit. In qłiis litt̾is mollitiẽ socordiãq. uiri ac¬
cusare. testiridõi ꝑ quoᷤ uuurauisset: monere s̃rep̃mia me¬
telli inpestẽ conũters. iugurthe exitui ꝙ aͣdee. Cetͣum
su me anmetelli uirtute ꝑiret monẽbat id modo agitari.
pinde reputats eñ animosuo p̃ma aneruciatũ mallet

Expanded text:
exercitum ductare et omnis res exequi solitus erat, quae exercitum ductare et omnis res exequi solitus erat, quae Iugurthae fesso aut maioribus asstricto superauerant; ex quo illi gloria opesque inventae. Igitur utriusque consilio dies insidiis statuitur; cetera, uti res posceret, ex tempore parari placuit. Nabdalsa ad exercitum profectus, quem inter hiberna Romanorum iussus habebat, ne ager inultis hostibus vastaretur. Is postquam magnitudine facinoris perculsus ad tempus non venit metusque rem impediebat, Bomilcar, simul cupidus incepta patrandi et timore soci anxius, ne omisso uetere consilio nouum quaereret, litteras ad eum per homines fidelis mittit, in quis mollitiam socordiamque viri accusare, testari deos, per quos iurauisset, monere, ne praemia Metelli in pestem conuerteret: Iugurthae exitium adesse, ceterum suane an Metelli virtute periret, id modo agitari; proinde reputaret cum animo suo, praemia an cruciatum mallet.
Abbreviated transcription (Latin):
illos teliguũ laborẽ eguo aniitio patiͥdũ ꝓriuibus sins.
iuris fortissemis atg. misermis penas capent. Pitarea
pdĩ beniga e õstentat: sic auimis eore ariestis: entes
inpͥmo satere. pedites quani artissune ut. & signa occił¬
adse uersũ ertixitũ ede. pͥmo uti erit res metellũ eẽ rati.
quipͥmi aderant iumidas equites. uidint: tursũ
uigurthã raticũ magno gaudio obuũ ꝓcedunt. sgteiꝰ.
p̃elitesatpente signo lato. alii uulgũ effusũ oppido
cedeit. Alii adportas festinare: pirs turres caꝑe̾. ira
atq prede spes : amplius quam lassitudo possẽ: uaccen¬
ses uta bidĩ modo exꝑficsia letati: ciuitas magna &
opulaia cuncta pęnȩ ꝓde fuit. lurpilius quẽ prefectu
oppidi unũ exom̃ib ꝓfugisse supra ostendimus: uissus
ametello causã dicere. postquam se paru expiugar:
condeniuat᷑. u̾beratus ꝙ acapite penas soluit. Il ais
pulsu. iugnrtha declitionẽ quã metu desuit incoꝑa.
suspect᷑ regi. & ipse eum suspiciens. nouas res cuꝑ c.

Expanded text:
o animo pati, dum pro civibus suis, viris fortissumis atque miserrumis, poenas caperent; praeterea praedam benigne ostentat. sic animis eorum adrectis equites in primo late, pedites quam artissume ire et signa occulad se vorsum exercitum pergere, primo, uti erat res, Metellum esse rati qui primi aderant, Numidas equites vident, rursum Iugurtham arbitrati cum mapeditesque repente signo dato alii uulgum effusum oppido caedere, alii ad portas festinare, pars turris capere: ira atque praedae spes amplius quam lassitudo posse. Ita Vagenses biduum modo ex perfidia laetati; civitas magna et oenae aut praedae fuit. Turpilius, quem praefectum oppidi unum ex omnibus profugisse supra ostendimus, iussus a Metello causam dicere, postquam sese parum expurgat, condemnatus verberatusque capite poenas solvit; nam is pulsu Iugurtha deditionem, quam metu deseruit, inceperat, suspectus regi et eum suspiciens, novas res cupere,
Abbreviated transcription (Latin):
mite̾. Ita neq caueri anceps bellũ fortissimis. infirmu¬
simo generi neꝙ resisti possẽ. uixta boni maliq strenui
e inbecilles. multi obt᷑runcati. Inea tanta aspitate
ꝑutias. Plisi quia illi intanto malo turpis uita quam¬
in tegra fama pocior fuit. inꝑb. instabilisq uidetur.
Meteluis postquã dereb uacce actis compit᷑: paulisper
mestus exconspectu abiit: de inde ubi ira. egritudo.
ꝑ mixta sunt: cũ maxina cura ultũ ire inurias festiiat
legionẽ. cumqua iuemabat & guã plurinioᷤᷤ potest nu¬
nudas equites parit̾ cũ occasu solis expeditos educit.
Et postera die entiter horã t̾ciã. puenit inquaudam
plan̾tie. Iocs paulo supiorib curum uenti. Ioi fssos mi¬

Expanded text:
mittere. Ita neque caueri anceps malum neque a fortissimis infirmissimo generi resisti posse: iuxta boni malique, strenui et inbelles inulti obtruncari. In ea tanta asperitate perimus, nisi, quia illi in tanto malo turpis vita integra fama potior fuit, improbus intestabilisque videtur. Metellus postquam de rebus Vagae actis comperit, paulisper maestus ex conspectu abit. Deinde ubi ira et aegritudo permixta sunt, cum maxima cura ultum ire iniurias festinat. legionem, cum qua hiemabat, et quam plurimos potest Numidas equites pariter cum occasu solis expeditos educit et postera die circiter hora tertia pervenit in quandam planitiem locis paulo superioribus circumventam. Ibi
Abbreviated transcription (Latin):
pactes turaluti consãleq lenius agitare̾. ac diffidẽciã
re s̃ mubart. patir numidis̃ sine tumultu tegĩ p̃liũ
unere. Ita illis stpidio suoꝵ ads̾rictis tepente magn
urmirũ aggdeditur e Etiam scalis egressi milites
ꝓpe sũma ceꝑant: cũ oppida concurrunt. bepides
ignes alia p̃terea tela ingerunt ur̃i pͥro reustẽ.
deꝰ inde ubino atq alt̾e seale aominitte ꝗͣ suꝑste¬
terant: afflioti sunt. ceti quomodo potuere
pauẽt integri. magnapars confecti uuln̾ati abeũt.
deniq utrumq. p̾liũ nox diremit. Metellus pꝰ quĩ
ex insidus ant sue lo eo pugna facere. & iam
essatẽ exactãrẽe: ab zama discedit: & inuis ur¬

Expanded text:
parte curabat —, consulto lenius agere ac diffidentiam rei simulare, pati Numidas sine tumultu regis proelium visere. Ita illis studio suorum asstrictis repente magna vi murum aggreditur. Et iam scalis egressi milites prope summa ceperant, cum oppidani concurrunt; lapides ignem alia praeterea tela ingerunt. Nostri primo resistere; deinde ubi unae atque alterae scalae comminutae, qui supersteterant afflicti sunt, ceteri, quoquo modo potuere, pauci integri, magna pars uulneribus confecti abeunt. Denique utrimque proelium nox diremit. Metellus postquamex insidiis aut suo loco pugnam facere et iam aestatem exactam esse, ab Zama discedit et in iis ur
Abbreviated transcription (Latin):
mune nobiltitatis malũ. Itas pͥmũ cõmimorꝰ nesolitare
pruua i aciꝑpet. neu suꝑ fortima animũ geresor ere
oña om̃ib cupienda eẽ. deb̾e illi tes suas satis placere.
postremo canere id petere appło.R. quod allilmene
geret᷑. Postquã bec atq alia talia dit̃. neqiantꝰ abi

Expanded text:
mune nobilitatis malum. Itaque mune nobilitatis malum. Itaque prava inciperet neu super fortunam animum gereret: non omnia omnibus cupiunda esse, debere illi res suas satis placere; postremo caveret id petere a populo Romano, quod illi iure negaretur. postquam haec atque alia talia dixit neque ani
Abbreviated transcription (Latin):
uictor. tantũmodo głe aiuĩdus. Sa his nat̾us. om̃e
pueritiã arpinialtꝰ. ubipͥmũ etas militie patiens
fuit: ñ stipend̾is facundiis. nongreci fecundia.
neq urbanis muncliciis sese execcuit. ita inter
artes bonas. integrũ ingeniũ breui adoleuit.
Eigo ubi pͥmũ tribimatũ militarẽ appło peciit:
plerisq faciem eiꝰ ignorantib facile notus ꝑ om̃s
tribus declantur. De in abeo magistiatus alium¬
post alium sibi poꝑit. sẽꝑ ꝙ inpotestatib eomodo
agitabat : ut amplioit quanigerolut dignus
ł abereter. Iam̃ is ad idlocoꝵ talis uir appetere non¬
fse ꝑmanus tradebat : nouꝰ nemo tã clarus neq
tani egregiis. facti̾erat: qͣuin is indignus illo honore
ã quasi pollutus hab̾etur. Igitur ubi mariꝰ arus.¬
pieis dicta codẽ loco intendẽ uidet. quoͣ cupido
atuim  ortabatut.: ametello petendi grã tussicuẽ
irgat . Cui quiquã uirtus gła atq al iꝙͣoptanda bonĩ

Expanded text:
victor, tantummodo gloriae auidus. Sed is natus et omnem victor, tantummodo gloriae auidus. Sed is natus et omnem pueritiam Arpini altus, ubi primum aetas militiae patiens fuit, stipendiis faciendis, non Graeca facundia neque urbanis munditiis sese exercuit: artes bonas integrum ingenium brevi adolevit. Ergo ubi primum tribunatum militarem a populo peciit, plerisque faciem eius ignorantibus facile per omnes tribus declaratur, deinpost alium sibi peperit, semperque in potestatibus eo modo agitabat, ut ampliore quam gerebat dignus haberetur. tamen is ad id locorum talis vir — nse per manus tradebat. Nouos nemo tam clarus neque tam egregiis factis erat, quin indignus illo honore et is quasi pollutus haberetur. Igitur ubi Marius haruspicis dicta eodem intendere videt, quo cupido animi hortabatur, ab Metello petendi gratia missionem rogat. Cui quamquam virtus, gloria atque alia optanda bonis
Abbreviated transcription (Latin):
dsus erat: de ullo negorio negare audebat. Cetb̾rum
aut belli usũ aut stuclia uulgi amissuriis.S eares
srustia sperata tantalibido cũmario eundi pleroᷤᷤ¬
ꝙ inuaserat : sese quisq prela locu pletẽ fore
uctorẽ domũ rediturũ. alia huiscemodi anim᷑ ͥs
tracbant. Et eo non paulũ oratione sua mariꝰ arre¬
uerat: nãpostquã ominib que postulau̾at de¬
cretis milites scrib̾e nult. ortandi causa simul a
nobilitatẽ uti c̃sueu̾at exagitandi: c̃cionẽ ppłi
aduocauit. deinde hoc modo disseruit. Scio quͦi
rites plero̾q ñbũdẽ artib imꝑiũ auob̾ petere. &
postguam adepti sunt getere. primo industria supplices¬
modicoᷤᷤ esse. De binc ꝑ ignauiã &e suꝑbiã etatẽ agere.
sae michi contra ea tudotur. Nãquantũ pluris est uni¬
u̾saxes publica. quam. consulatus aut p̃tura. co ma¬
iore cyra illã administrari. quã becpeti debere. Neg¬

Expanded text:
uersus erat, de ullo negotio abnuere audebat. Ceterum suersus erat, de ullo negotio abnuere audebat. Ceterum saut belli usum aut studia uulgi amissurus. Sed ea res frustra sperata: tanta libido cum Mario eundi plerosque invaserat. Sese quisque praeda locupletem fore, victorem domum rediturum, alia huiusce modi animis trahebant, et eos non paulum oratione sua Marius arrxerat. Nam postquam omnibus quae postulauerat, decretis milites scribere uult, hortandi causa simul et nobilitatem, uti consueuerat, exagitandi contionem populi aduocauit. Deinde hoc modo disseruit: "Scirites, plerosque non isdem artibus imperium a vobis petere et, postquam adepti sunt, gerere: primo industrios supplicesmodicos esse, dein per ignaviam et superbiam aetatem agere. Sed mihi contra ea videtur: nam quo pluris est uniuersa res publica quam consulatus aut praetura, eo maiore cura illam administrari quam haec peti debere. Ne
Abbreviated transcription (Latin):
nutare. Hon mesdẽ potestate iitiu eiꝰ : fint̾i
esse: inciꝑe  cunis eciam ignauolicere de poli cu
nictores uelint. ꝓunde̾ sibi regnoꝙ suo consulene:¬
neu florentes res suas cũiugurthe ꝑditis miscer&.
adea rexsans placide uerba facit᷑. Se pͣacẽ cupere.
sa ingurthe fortunarũ miscreri. si eadẽ illi copra
fiera. om̃ia conuentura. Rursus miꝑator contra po¬
stulata bochi nuntios mittit. ille ꝓbure partim.
bellũ intactũ iłłn. Atͥmariꝰ ut supm dixinius
cupientissima plebe consul factus: postquã ei nu
uero multus: atq ferox. instare singuloᷤᷤ modo. mͦ¬
uniũ sos lederẽ dictare sese consulatũ exuctis illis ipo¬
li cepisse. Alia pͣterea magnifica prose:e illis dolentiu.:
interi qͣ bello opuserãt pͥma habere. postulaie̾ legionib
exlatio fortissimũ quẽq: plensq militia. pancos fama
cognitos accite & ambiendo cogere̾ homines.emeritis
stipendiis secũ ꝓficisci. Neq ilisenatus quamqͣm ad¬

Expanded text:
nere; non in eiusdem potestate initium eius et finem esse; incipere cuiuis etiam ignavo licere, deponi cum victores uelint. Proinde sibi regnoque suo consuleneu florentis res suas cum Iugurthae perditis misceret. Ad ea rex satis placide verba facit: sese pacem cupere, sed Iugurthae fortunarum misereri; si eadem illi copia fieret, omnia conventura. Rursus imperator contra postulata Bocchi nuntios mittit; ille probare partimbellum intactum trahi. At Marius, ut supra diximus, cupientissima plebe consul factus, postquam ei provero multus atque ferox instare; singulos modo, muniuersos laedere; dictitare sese consulatum ex victis illis spcepisse, alia praeterea magnifica pro se et illis dolentia. Interim quae bello opus erant, prima habere: postulare legionibus e fortissimum quemque, plerosque militiae, paucos fama cognitos, accire et ambiendo cogere homines emeritis stipendiis secum proficisci. Neque illi senatus, quamquam ad
Abbreviated transcription (Latin):
mis mollit̾ egritudinẽ pati.luã tẽ alii insuꝑbiam
uortebant. alii bonu ingeniũ cũtumelia acc ensii e̾e̾.
multi qͥlamparata uictoria. exmaniib eriꝑetu. Nobis.
satis cognitũ ẽ. illũmagu bonore marii quã inuiria
sua excruciatũ. neqͣ.tã anxie laturũ fuisse: si adepta
ꝓuintia alii quammario traderetur. Igitur eodolore
impeditus. & quia stulticie uidebatur alienã rẽ ꝑicu¬
lo suo curare legato ᷤᷤ ad bocchũ mitat. postulatũ. nesine

Expanded text:
mis molliter aegritudinem pati. Quam rem alii in superbiam mis molliter aegritudinem pati. Quam rem alii in superbiam vertebant, alii bonum ingenium contumelia accensum esse, multi quod iam parta victoria ex manibus eriperetur. Nobis satis cognitum est illum magis honore Mari quam iniuria sua excruciatum, neque tam anxie laturum fuisse, si adempta prouincia alii quam Mario traderetur. Igitur eo dolore impeditus et quia stultitiae videbatur alienam rem periculo suo curare, legatos ad Bocchum mittit postulatum, ne sine
Abbreviated transcription (Latin):
tissimus uideatur romanis hostẽ fore: his atq aliis talib
dictis ad cirthã oppidũ iter c̃stituunt: qudib quintus¬
metollus p̃dã. captiuosq inpeclim̃ta locau̾at Ita uigurthu
rat̾us: aut capta urbe oꝑe p̾ciũ fore: aut sidux romanus
auxilio suis uenisset pliose secertatos. Namcallidus id
modo festinabat. bochi pacẽ minuere: ne mex agitando
aliud quã bellũ mallet. Imꝑator postquã deregũ socie.¬
tate cogi̾nt. ñ temere: noq uti sepe iam uicto iugurtha
c̃ sucũat. om̃ib lociꝰᷤ pugnandi copiã facit. Cc̾tũ haud ꝓcul
abcirta castris munitis roxes opperit. meliꝰ esse ratꝰ.
facere : interĩ romȩ ꝑlitteras ceicior  mario ꝓiunciã nu¬
miliã damais. Nã consulẽ factã ante ceꝑat. quib. rebus:
supra bomi aut honestũ ꝑculsus. neq lacrimas tenereͥ:
neq moderan linguã. iur eggregius mnaliis artib. ni¬

Expanded text:
tissimus videatur, ita Romanis hostem fore. His atque aliis talibus tissimus videatur, ita Romanis hostem fore. His atque aliis talibus dictis ad Cirtam oppidum iter constituunt, quod IbiquMetellus praedam captivosque et impedimenta locaverat. ita Iugurtha ratus aut capta urbe operae pretium fore aut, si Romanus auxilio suis venisset, proelio sese certaturos. nam callidus id modo festinabat, Bocchi pacem inminuere, ne moras agitando aliud quam bellum mallet. Imperator postquam de regum societate cognovit, non temere neque, uti saepe iam victo Iugurtha consueverat, omnibus locis pugnandi copiam facit. ceterum haud procul ab Cirta castris munitis reges opperitur, melius esse ratus teras certior fit prouinciam NuMario datam; nam consulem factum ante acceperat. Quibus rebus supra bonum aut honestum perculsus neque lacrimas tenere neque moderari linguam, vir egregius in aliis artibus ni
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑdu̾cit: quiꝰ adiutorib. rege aggresius. impelit uti aou̾sus
romanos bellũ incipiat. Idea grã facilius proniusq fuit. s
bochus initio bunisce belli legato iomã miserit. fedus & ami¬
ciciã petitum. quãrẽ oportunisima belli incepto. p̾auci im
eciã antea iugurthe filia bocls nupserat. uerũ ea necessitudo
aput numidas maurosq clucitur leuts: qͣi o singuli
ꝓopib quisq quã plurimas iaxores denas aliialii plures
habenit. s reges eo amplius. Ita animus multitudine dis.¬
traitur. nullã ꝓsocia obtin&. parit̃ om̃s uilessunt. Igitur
inlocũ ambob placitũ exeititꝰ c̃ueniunt: ibi fide data i & ac¬
cepta: iugurtha bochi aiinũ oraicione accendit: ioͣmanoꝰ
in iustos. ꝓfanda auaritia. &̃mimes om̃iũ hosteseandẽ
alos causa belli cũ bocho babe guã secũ. & aliis gentibus:
lib̾idine imꝑitandi. qu̾is omĩa regna adu̾sasint. tũ sese
paulo ante cartiginenses ntẽ regẽ ꝑsen. posł uti ꝗsq. opulen.¬

Expanded text:
ducit, quis adiutoribus regem aggressus impellit, uti aduersus Romanos bellum incipiat. Id ea gratia facilius proniusque fuit, quod Bocchus initio huiusce belli legatos Romam miserat foedus et amicitiam petitum, quam rem opportunissimam incepto bello pauci impvendere mos erat. Et iam antea Iugurthae filia Boccho nupserat, verum ea necessitudo apud Numidas Maurosque leuis ducitur, quia singuli pro opibus quisque quam plurimas uxores, denas alii, alii pluris habent, sed reges eo amplius. Ita animus multitudine distrahitur: nulla pro socia obtinet, pariter omnes viles sunt. Igitur in locum ambobus placitum exercitus conveniunt. Ibi fide data et accepta Iugurtha Bocchi animum oratione accendit: Romanos iniustos, profunda auaritia, communis omnium hostis esse; eandem illos causam belli cum Boccho habere, quam secum et cum aliis gentibus, libidinem imperitandi, quis omnia regna aduersa sint; tum sese, paulo ante Carthaginiensis, item regem Persen, post uti quisque opulen
Abbreviated transcription (Latin):
bastas. uexillũ. phalerai. alia militaria donacieatrices u
non bereditate telicta. ut illa illis. s& que ego meis
Illis artificio opꝰ ẽ: ut turpia facta oratione tegant.
neq. lit̾ras gͥcas didici. patũ placebit eas difscere. qͥ ppe
adiurtutẽ doctorib nichil ꝓfuerãt. adałia multa op.¬
timi .RP. doctussũ.hostẽ ferire̾.pũdia agitare᷑.¬

Expanded text:
hastas, uexillum, phaleras, alia militaria dona, praeterea chastas, uexillum, phaleras, alia militaria dona, praeterea cnon hereditate relicta, ut illa illis, sed quae ego meis s ostendit; illis artificio opus est, ut turpia facta oratione tegant. Neque litteras Graecas didici: parum placebat eas discere, quippe quae ad virtutem doctoribus nihil profuerant. At illa multo optima r
Abbreviated transcription (Latin):
tutis. atq. eciam cũ aput uos aut insenatu u̾ba faciunt
pleraq oratione maiores suos extollunt. eoꝵ focia fac ta
memorando: clariores eẽ putant. qł contra.ẽ. Nã quantũ
uita eoꝵ p̃clarior tanto hoꝵ socordia flagiciosior. &¬
facta mͥ dicẽ lic&. llunc uiclete quã iniꝗ siaitigdꝰ
exaliena uirtute sibi arrogant. idmichi exmea nͣ cͤon.¬
cedunt : scilicdꝰ ꝗa imagines ñ habeo. & ꝗamichi noua
nobilitas ẽ. quã certe peꝑisse meliꝰ.ẽ. quã acceptã
corrũprsse. Egdẽ n ignoro si iam mͥ respondere ueluit.
abunde illis facundã & cõpositã orationẽ fore. Set
inmaximo ur̃o beneficio cũ om̃ib locis mesuosꝙ lace:¬
accusantin quod michi sũmũ honorẽ & iarimũ nego
ciũ imposustĩ: eciã atq eciã reputate: nñ lenui. peni¬
tetidũ sit. Nomposiũ fida causa imagines neꝙ triũphoᷤ.
aut consulatus maior meoꝵ ostentare.Adsires postula

Expanded text:
tutis. Atque etiam, cum apud vos aut in senatu verba faciunt, tutis. Atque etiam, cum apud vos aut in senatu verba faciunt, pleraque oratione maiores suos extollunt: eorum fortia facta memorando clariores sese putant. Quod contra est. Nam quanto vita illorum praeclarior, tanto hofacta mihi dicere licet. Nunc videte, quam iniqui sint. Quod ex aliena virtute sibi arrogant, id mihi ex mea non concedunt, scilicet quia imagines non habeo et quia mihi nova nobilitas est, quam certe peperisse melius est quam acceptam corrupisse. Equidem ego non ignoro, si iam mihi respondere uelint, abunde illis facundam et compositam orationem fore. Sed in maximo vestro beneficio cum omnibus locis meque voaccusantur, qui mihi summum honorem et maximum negotium imposuistis, etiam atque etiam reputate, num eorum paenitendum sit. Non possum fidei causa imagines neque triumphos aut consulatus maiorum meorum ostentare, at, si res postulet,
Abbreviated transcription (Latin):
tp̃r posteruis. te atq usuprius ẽ. cõparate nunc ꝗ¬
rites cũ illoꝵ suꝑbia meominẽ nouũ. que illi audice
& legen solent: eoꝵ partẽ uidi. Alia ego met gesi.¬
que illi litt̃is ego militando didici: nunc uos existi¬
mate facta anoicta p̾cii plinyssint: contepmnit
nouitatẽ meã: ego illoꝵ ignauiã. micbi fortinũ alli
existimo: s&c fortissimũ quẽ g ge nͣosissimũ eeͣ.
o si iam expatrib albini aut bestie queri.⁊ posset. me¬
nc amullos ex segigni maluerint. quitꝰ reponsirõ erediti.
nisisese lib̾os quant optimos uolusse. quos siuure iie des.¬
pieumt. faciant idẽ maioribꝰ suis. quib uti michi
ex urtute nobilitas cepit. Inuident honorimeo: egͦ
inuideam labori. & innocentie. ꝑiculis eciam ieis.¬
qm̃ ꝑbec illũ cẽpi. ex homines corrupti suꝑbia: ita
ctatẽ agunt. quasi honores contẽnãt: ita hos petunt
quasi honeste urcerint. No illi falsisutt. ꝗdiuissimã
res parit̾ expectant. Ignauie uoluptatẽ. & p̃mia iur.¬

Expanded text:
Comparate nunc, Quirites, cum illorum superbia me hominem nouum. Quae illi audire aut legere solent, eorum partem vidi, alia egomet gesquae illi litteris, ea ego militando didici. Nunc vos existimate, facta an dicta pluris sint. Contemnunt novitatem meam, ego illorum ignaviam; mihi fortuna, illis existimo, sed fortissimum quemque generosissimum. Ac si iam ex patribus Albini aut Bestiae quaeri posset, mene an illos ex se gigni maluerint, quid responsuros creditis nisi sese liberos quam optimos voluisse? quod si iure me despiciunt, faciant item maioribus suis, quibus, uti mihi, ex virtute nobilitas coepit. Inuident honori meo: ergo invideant labori, innocentiae, periculis etiam meisr haec illum cepi. Verum homines corrupti superbia ita aetatem agunt, quasi vestros honores contemnant; ita hos petunt, quasi honeste vixerint. Ne illi falsi sunt, qui diuersissimas res pariter expectant, ignaviae voluptatem et praemia vir
Abbreviated transcription (Latin):
tala maiores nr̃i faciendo seꝗ iꝙ buplicã celebrauere.
qũ nobilitas fieta ipsa dissimilis morib nos illoꝵ enula
contẽprnit: & om̃s honores ñexmerito s& quasi debitoᷤ au
repent. Cetũ homines ili suꝑb ꝓpcul ẽrant. maĩoresctsᷤ
om̃ia ⁊̃ licebat. illis reling̃re. diuitias imagines. memo¬
tiã sui. p̃clarã uirtutẽ nonrelin ꝙte. ne̾ꝙ poterant.
ea sola neq. datur dono. neq accipitur. Sordiclum
me x incultis morib auint. quia parũ scite c̾iuiuũ
exornoneq bistrionẽ ullũ beleaneg. plutis p̃eii cocũ
quãmlicũ b abea qu̾c̃ micbi libr confiteti quĩertes. Nlã ermo¬

Expanded text:
talia maiores vestri faciendo seque remque publicam celebrauere. Quis nobilitas freta, ipsa dissimilis moribus, nos illorum aemulos contemnit et omnis honores non ex merito, sed quasi debitos a vobis repetit. Ceterum homines superbissimi procul errant. maiores eorum omnia quae licebat illis reliquere: divitias, imagines, memoriam sui praeclaram; virtutem non reliquere, neque poterant: ea sola neque datur dono neque accipitur. Sordidum me et incultis moribus aiunt, quia parum scite convivium exorno neque histrionem ullum neque pluris preti coquum quam vilicum habeo. Qu
Abbreviated transcription (Latin):
cere. cogere admilitiã cos: quos nolis offende̾. domi
foris ꝙ omĩa curare. & ea gerete int̾ utuidos oecut.¬
santes facciosos: opinione quirites asꝑius. ẽ. adħ¬
ali ui side lriquerenetus nobilitas. maioꝵ facta fortia.
cognatoꝵ. & affiniũ opes. multe clientele. omia bec p̃sidio
issunt tuchi spos om̃s mine ma̾ site quas necesso est uirtui
innocentia tutari:nam alia infirma sunt. & illud in.
uadendi querert.Quiomicbi acriꝰ adnitendũ. ẽ: nti
neq uos capiamini. & illi frustra sint. ita adhoc etatis
apuiecia fu̾it: ut om̃s laboresyꝑicula consueta habeã.
Que ante umꝰ beneficia gratinto faciebã.icti accepta m̾o
dẽserã nen ẽ. consiliũ quir᷑itei: illis difficile. ẽ. inpote

Expanded text:
cere, cogere ad militiam eos quos nolis offendere, domi forisque omnia curare et ea agere inter invidos ocsantis factiosos opinione, Quirites, asperius est. Ai si deliquere, uetus nobilitas, maiorum fortia facta, cognatorum et affinium opes, multae clientelae, omnia haec praesidio assunt; mihi spes omnes in memet sitae, quas necesse est virtute et innocentia tutari; nam alia infirma sunt. Et illud intvadendi quaerere. Quo mihi acrius annitendum est, uti neque vos capiamini et illi frustra sint. Ita ad hoc aetatis a pueritia fui, uti omnis labores et pericula consueta habeam. Quae ante vestra beneficia gratuito faciebam, ea uti accepta mercede deseram, non est consilium, Quirites.
Abbreviated transcription (Latin):
tudine inatura ũtit᷑. Bellũme gerere cũ iugurcha uis¬
sistisquãiẽ nobilitas ego̾rrime tulit. queso reputate cũ ani¬
mis uris nii idmut are melpis sit. Siguẽ exillo globo nobi.¬
litatis aohoc aut alnit tale negociũ mittatiᷤ łom̃e uet̾is
ꝓsapie. Ac multarũ imaginũ ⁊ nulliꝰ stipendii. scilics
ide untantare ignarus om̃iũ trepid&. festinet. siunat
aliquẽ exppło monitorẽ officu sui. Itaplerũq. euenit.
ut quẽ uos imꝑare iussisti.issibi imꝑatorẽ aliũ quenti.
abego scio guirites: ꝓpostquã ẽsules facti sunt. Achi

Expanded text:
tudine in naturam vertit. bellum me gerere cum Iugurtha iussistis, quam rem nobilitas aegerrime tulit. Quaeso, reputate cum animis vestris, num id mutare melius sit, si quem ex illo globo nobilitatis ad hoc aut aliud tale negotium mittatis, hominem ueteris prosapiae ac multarum imaginum et nullius stipendi: scilicet ut in tanta re ignarus omnium trepidet, festinet, sumat aliquem ex populo monitorem offici sui. Ita plerumque evenit, ut, quem vos imperare iussistis, is sibi imperatorem alium quaerat. Atque ego scio, Quirites, q
Abbreviated transcription (Latin):
ntriꝰq ant cotira aet: exploraͣ iticu regũ ac silia ai
⁊ nisilias coꝵ ante uetum. Nlichil aput sete missu noq
apuo illos tutum pati iaꝙ a gec tulos & igrar.¬
tã ex socusꝰ nr̃is p̃̾dam aguites sepe aggressus uitin᷑e
suderit. Ipsuiq. iege ant penl aiptimo eir tha ariuisi
cpuoter. que postgnã gloriosa neq belli patrandi cogaerui¬

Expanded text:
et, explorare itinera regum, consilia et insidias eorum antevenire, nihil apud se remissum neque aqud illos tutum pati. itaque et Gaetulos et Iugurtham ex sociis nostris praedas agentis saepe aggressus in itinere fuderat ipsumque regem haud procul ab oppido Cirta armis exuerat. quae postquam gloriosa modo neque belli patrandi cog
Abbreviated transcription (Latin):
uequit abse osfile torae. Idsiriulauit neq inpuisius
gninor accedera. Annofitate ingeniĩ pace atq dellai mu¬
tare solit᷑ paruen explotiũ. ẽ. Sx consuluti scitarat
orpida castellaq muniti adire pirtĩ ualia atetu aio

Expanded text:
ab se hostile timeret. id simulaveritne, quo inprovisus gravior accideret, an mobilitate ingeni pacem atque bellum mutare solitus, parum exploratum est. sed consul, uti statuerat, oppida castellaque munita adire, partim vi, alia metu aut
Abbreviated transcription (Latin):
senatꝰ decreris : tx tanta mulitudine neq: p̃nuo induct᷑
c̃iuritionẽ patefecerit. neq. ex castris catiline ꝗsquam
omiũ discesserit. łanta uis morbi. atq utt tabes pleroqͦ
ciuiũ animoᷤᷤ inuaserat.Ileq solũ ilł aliena menserat
ꝗ conscu c̃iuratiotus fuerent. scd onĩmno cuncta plcbs no.¬
uarũ rerũ sbudio cutilie incepti ꝓbalut. Id adeo more
suo u deb u ficere: bilun set̃ inciuitate qb. opes nulle s

Expanded text:
senati decretis ex tanta multitudine neque praemio inductus coniurationem patefecerat neque ex castris Catilinae quisquam omnium discesserat: tanta vis morbi atque uti tabes plerosque civium animos invaserat. neque solum illis aliena mens erat, qui conscii coniurationis fuerant, sed omnino cuncta plebes novarum rerum studio Catilinae incepta probabat. id adeo more suo videbatur facere. nam semper in civitate, quibus opes nullae s
Abbreviated transcription (Latin):
ad eñ intales ħonines crudele fieri potest .Setlare. p. alie
egit silla ne consule designatũ gñis penenouũ deceñe. Deti
mo uiri comlulis tanta ꝓsidia si nt in armnis. depena possũ et dẽ
nͥcruciatũ esse. Ca eũmc ta mortaliũ mala diũoluere. Utra
ner eure. ner gaudio locũ esse. S. ꝑdõs in imortales quã obrẽ
insentiã ñ addidist: ut pͥus ũberib: ineos anima u̾terttur. An
qͥuialex põrtiaritt a e alic leges atẽ comdẽm auĩ enubusa nĩ
uuitã eripi. sec incriliũ ꝑmitti uibent. Anquia eicauns.ẽ. ũbe

Expanded text:
d enim in talis homines crudele fieri potest? — sed aliena a reegit, Silane, consulem designatum genus poenae novom decernere. de timi viri consulis tanta praesidia sint in armis. de poena possum equidem non cruciatum esse; eam cuncta mortalium mala dissolvere; ultra neque curae neque gaudio locum esse. sed, per deos inmortalis, quam ob rem in sententiam non addidisti, uti prius verberibus in eos animadvorteretur? an quia lex Porcia vetat? at aliae leges item condemnatis civibus non animam eripi, sed exilium permitti iubent. an quia gravius est ve
Abbreviated transcription (Latin):
credetx : ita quocũque incederet. ies adũse enaint. Soc inter
cas moras rep̾ente se metelłꝰ cũ cxxitisii ostendit. numide
ab iugurthu ꝓtẽpr̃ pantiᷤ anstructiqiae ĩnpliũ incipitur.
Quamparte ieb pugne afuit: ibi aliquandui certatũ est: cet̾i
ciꝰ oñsmilites pͥmo concursu pulsifatigati ħomani signoꝵ S
& armoꝵ & aliquanto nur̃o bostrũ piucoꝵ potiti. nãfere
numidas in om̃ib p̃lus magis pedes quã arma tutati sunt.
Ca fuga iugurtho inpensuis: modo reb. suis diffidens. cumn
ꝑfugis o parte equitatus. insolitudines deĩala ꝑuenit.¬
¶ s oppidũ magnũ atq opulertũ ubi pleriq. thesauri filioꝵ E
ꝙ esꝰ multꝰ puericie cultꝰ erat. Q̾ũe postquã metello cõꝑta
sũnt. quãgua int̾thalã flum̃q ꝓximũ inspatio milium
ꝗn quaginta loca arida atꝗ nasta eẽ cognouenit: tamen
ium̃ti saitinis leuan uib&. nisi frum̃to dierũ .x. ce̾terũ¬
mͦ ut resmonet & alia aquȩ idonea portari. Pretea congrit

Expanded text:
crederet: ita quocumque intenderat, res aduersae erant. Sed inter eas moras repente sese Metellus cum exercitu ostendit. Numidae ab Iugurtha pro tempore parati instructique, dein proelium incipitur. Qua in parte rex pugnae affuit, ibi aliquamdiu certa Romani signorum et armorum et aliquanto numero, hostium paucorum potiti; nam ferme Numidis in omnibus proeliis magis pedes quam arma tuta sunt. Ea fuga Iugurtha impensius modo rebus suis diffidens cum perfugis et parte equitatus in solitudines, dein Thala, in oppidum magnum atque opulentum, ubi plerique thesauri filiorumque eius multus pueritiae cultus erat. Quae postquam Metello comperta sunt, quamquam inter Thalam flumenque proximum in spatio milium quinquaginta loca arida atque vasta esse cognoverat, tamen iumenta sarcinis leuari iubet nisi frumento dierum decem, ceterum utris modo et alia aquae idonea portari. Praeterea conquirit
Abbreviated transcription (Latin):
teq. c&e alt̾i alt̾ros aliquantũ at tenierint: uet̾ir ne mor uic.¬
Utos uictoresꝙ defessos alius aggnedẽtur. ꝑ
inducias sponsiones faciunt. uticeito die
legati domo ꝓficisserentur. Suo in loco
int̾se obuii fuissent. is cõmunis utruisq
ppł finis. hub̾etur. Igitur cartagine duo
lfr̃s missi. quib nom̃ phileneserat. matu¬
ꝓrauere iter ꝑgore. curnenses tardius iereis¬

Expanded text:
e et alteri alteros aliquantum attriueret. veriti, ne mox victos victoresque defessos alius aggrederetur, per indutias sponsionem faciunt, uti certo die legati domo proficiscerentur: quo in loco inter se obvii fuissent, is communis utriusque populi finis haberetur. Igitur Carthagine duo fratres missi, quibus nomen Philaenis erat, maturauere iter pergere, Cyrenenses tardius iere
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗͣppe ꝗ onĩa armacela loco tprã deniq naturã ipsã ctt᷑is
snꝑitdnir mdustria uicerat: cũ libis &e magna parte
peciuiȩ. it oppido noclu ꝓfugit᷑.neq postea in ullaᷤ pliꝰ
uno die ant una nocte mo̾ratꝰ. Simulabat sese negocũ
grã ire ꝓpctatã. ceierũ ꝓditionẽ timebat. qͣm uitart posse
celet unit putabit. nã tilia ꝯsilia ꝑ ociũ ex oportunitate
cipiunt᷑. At metellꝰ ubi oppiaanoᷤᷤ prelo uttentosdimul
oppidũ exoꝑib &e locomunitũ uidet: uallo fossaq menia
circũ uenit. Deiñ iubet locis ex copia maxime idonens
uineas aget̾e. suꝑq eas aggerẽ iacere. & suꝑ aggerẽ impo¬
sitis irib opis .x. administros tutari. Contra oppidini
ħi pꝰquã murũ arictib feriri resq suas afflictas uident.
siũ ũ degꝰ argentũ e alia que pͥma dicunt᷑. domũ regiã
conportant. ibi uinae epuł bonerati. illagia domiũ ae
scrot igni corrãpunt. a qͣ uicti ab hostibi pęnas metue.¬

Expanded text:
omnia, arma tela, locos tempora, denique naturam ipsam ceteris imperitantem industria vicerat, cum liberis et magna parte pecuniae ex oppido noctu profugit. Neque postea in ullo loco amplius uno die aut una nocte moratus, simulabat sese negoti gratia properare, ceterum proditionem timebat, quam vitare posse celeritate putabat: nam talia consilia per otium et ex opportunitate capi. At Metellus, ubi oppidanos proelio intentos, simul oppidum et operibus et loco munitum videt, vallo fossaque moenia circumvenit. Dein duobus locis ex copia maxime idoneis vineas agere, superque eas aggerem iacere et super aggerem impositis turribus opus et administros tutari; contra haec oppidani ii postquam murum arietibus feriri resque suas adflictas vident, aurum atque argentum et alia, quae prima ducuntur, domum regiam conportant. ibi vino et epulis onerati illaque et domum et semet igni corrumpunt, et, quas victi ab hostibus poenas metuer
Abbreviated transcription (Latin):
orea. Abi ħ erẽpla ꝑsenat᷑ ꝯecẽtũ consul gladiũ esurerit. ꝗs¬
illi sine situet. Aut quis moderabitar: maiores nr̃i p.c. nez.¬
consilu uep adatie uimquam oguere. Paꝙ illis suꝑbia obstabat.
qͦminꝰ aliena iustiuta simꝰ pba erant imturentur. Arma.
supserunt. Postremo quos ubiq aput socios: aut bostes i doneũ
iudclitir: cũsũmo studio dqmi epequebãtur. Inmitari

Expanded text:
credi. Ubi hoc exemplo per senatus decretum consul gladium eduxerit, qilli finem statuet aut quis moderabitur? Maiores nostri, pconsili neque audaciae umquam eguere; neque illis superbia obstabat, quo minus aliena instituta, si modo proba erant, mitarentur. arma asumpserunt. postremo, quod ubique apud socios aut hostis idoneum videbatur, cum summo studio domi exequ
Abbreviated transcription (Latin):
tiũ dadis fuit. Na ut quisq aut uillã post remquas. aut nc.¬
stim̃tũ ali cuius concupiu̾at. dabit oꝑã ut is inꝑscritoꝵ nũo
eñet. Ita illi quib damascippimors leticie fuerat. paulo pos
tpã thebuit. Neqi pͥus sinis ugulandi fuit quã silla onis suos
diuitus ceplen. atq. ego nouinmareo tullio neq is temp̃ribus

Expanded text:
nitium cladis fuit. Nam uti quisque domum aut villam, postremo vas aut vestimentum alicuius concupiverat, dabat operam, ut is in proscriptorum numero esset. Ita illi, quibus Damasippi mors laetitiae fuerat, paulo post ipsi trahebantur neque prius finis iugulandi fuit, quam Sulla omnis suos iis explevit. Atque ego haec non in M. Tullio neque his temporibus
Abbreviated transcription (Latin):
causis. pͥmũ omniũ. ꝗ ubiq. ꝓbro atq pitulatitia in grimi
prestabant. Itẽ ali o ꝑ dedecora patrimoniis amessis. posce¬
mo op̃s gnos flagitiũ aut facinꝰ domo e unlerat. Ini ranã
sicut in sentina confliocerant. Deni multi memores silla.¬
nȩ uictoriȩ. qd̾ ex gregariis militib. alios sen aores uid dant.
adios ita duutis ut regio uicbu atq cultũ eintẽ agerent.
Sibi ꝗsq si in armis foret: uictoria tilia spirabat. Re.¬
rea iunentꝰ que in agris maniũ mercede in opiã toleraue.¬
rat. priuatts itq. publicis largitionib e cita. urbanũ ociũ
ingrato labot̾ĩ p̃tulerat. Fos atq̃ alios m̃s pubbeũ malũ ale¬
it. Quominꝰ mirandũ c̃. hoic̃s egentes. mnat. noriba mgxima¬

Expanded text:
causis. primum omnium qui ubique probro atque petulantia maxume praestabant, item alii per dedecora patrimoniis amissis, postremo omnes quos flagitium aut facinus domo expulerat, ii Romam sicut in sentinam confluxerant. deinde multi memores Sullanae victoriae, quod ex gregariis militibus alios senatores videbant, alios ita divites, ut regio victu atque cultu aetatem agerent, sibi quisque, si in armis foret, ex victoria talia sperabat. praeterea iuventus, quae in agris manuum mercede inopiam toleraverat, privatis atque publicis largitionibus excita urbanum otium ingrato labori praetulerat. eos atque alios omnis malum publicum alebat. quo minus mirandum est homines egentis, ma
Abbreviated transcription (Latin):
cape. aluse abedere. pars t̃pito ꝓnfirtare. teepidare oitub.
scui atñ piculũ añceps. posttemo fugerẽ añm auere
cucis fore mincerto erat. Sos exeo numero guoꝰ paulo
ante corruptos dicimus : chooos unaligirũ cũduab
aurmis ⁊ trachum: &x paueigregaris unlitib tnadirẽ¬
ad regei &ecenturio primi pilit̃cie legioris ꝑmutitionẽ
guã ut defend& acceꝑat:. locũ hostib intioeundi dedit.¬
eaq mimi de cuncti irruꝑẽ. nr̃i fedã fuga pleriꝗ.
obiectis ariis ꝓrimũ collẽ occupauer. Nor atꝓ p̃da cas¬
troꝵe hostes qͥminus uictoria uterent᷑ r emonita sunt.
De inde ugurta postero die. cũ aulo incollogiuo ũba
facit : tã q si ipsũ eũ exeroitu famẽ & ferro lausũ cenise.
tam̃ se niemorẽ hurtanarũ rerũ sisecũ fedus facciae.

Expanded text:
irmare, trepidare omnibus scuratum, periculum anceps; postremo fugere an manere tutius foret, in incerto erat. sed ex eo numero, quos paulo ante corruptos diximus, cohors una Ligurum cum duabus turmis Thracum ad regem, et centurio primi pili tertiae legionis per munitionem, quam uti defenderet acceperat, locum hostibus introeundi dedit, Numidae cuncti irrupere. Nostri foeda fuga, plerique abiectis armis, proximum collem occupauerunt. Nox atque praeda castrorum hostis, quo minus victoria uterentur, remorata sunt. Deinde Iugurtha postero die cum Aulo in colloquio verba facit: tametsi ipsum cum exercitu fame et ferro clausum teneret, tamen se memorem humana
Abbreviated transcription (Latin):
so bas imnpio licentia. at. lascuua cotrumꝑat: excopa
eri᷑ stateit sib: niobil ageadũ. Int̾ira rorne .s̃. mallios
limetanus itiburus plebis rogationc̃ adppłm̃ ꝓru
secnta n et lesisoi qili qͣ abeo in legatiorub : aut impi
pecumuas accepissent. q uiꝙͥ. eleftntoꝰ. quiꝙ ꝑfue nł
tradidisient. itẽ guide pace ant bello cũ hostib paca

Expanded text:
licentia atque lascivia corruperat, ex copia rerum statuit sibi nihil agitandum. Interim Romae C. Mamilius Limetanus tribunus plebis rogationem ad populum pdecreta neglexisset, quique ab eo in legationibus aut imperiis pecunias accepissent, qui elephantos quique perfugas tradidissent, item qui de pac