comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
illa populo eius. luxta allegoriam decorem scaẽ ecclesiȩ perorbem uni uersum fulgere
desiderabat cuidicit apostolus. Vosenim estis templũ diiuxta anagogen id est sensum ad
superiora ducentem cupiebat uidere decorem patriȩ caelestis. omus scilic& non ma¬
nufactȩ sed a&ernȩ incaelis. huus mensurae triformis & in euangelica parabola facit
dñs mentionem Simileest inquiens regnũ caelorũ ferm̃to quod acceptũ mulier abs¬
condit infarinȩ satistribus donec fermentatũ ẽ totũ. Fermentũnamq: euangelicũ
mulier in farinȩ satistribus abscondit ut totũ fermente tur. cũ scã ecclesia quam hoc in
locosa ra significat siue historiam inscripturis prȩdic& siue allegoriam reuel&. seuad
superna contem planda oculum suae expositionis ad tollat semꝑ ut dictis uirtutem

Expanded text:
in illa populo ejus. Juxta allegoriam, decorem sanctae Ecclesiae per orbem universum fulgere in illa populo ejus. Juxta allegoriam, decorem sanctae Ecclesiae per orbem universum fulgere desiderabat, cui dicit Apostolus: Vos enim estis templum Dei . Juxta anagogen, id est, sensum ad superiora ducentem, cupiebat videre decorem patriae coelestis domus, scilicet non manufactae, sed aeternae in coelis. Hujus mensurae triformis et in evangelica parabola facit Dominus mentionem: Simile est, inquiens, regnum coelorum fermento quod acceptum mulier abscondit in farinae satis tribus, donec fermentatum est totum. Fermentum namque evangelicum mulier in farinae satis tribus abscondit ut totum fermentetur, cum sancta Ecclesia, quam hoc in loco Sara significat, sive historiam in Scripturis praedicet, sive allegoriam revelet, seu ad superna contemplanda oculum suae expositionis attollat, semper ut dictis suis virtutem
Abbreviated transcription (Latin):
qui respectudiuin aegratiȩ tanguntur in animoxon festim in obsequium supernȩ
uoluntatis la&is bonorũ operum & cogitatũ passibus exiliunt seque ac suos audito¬
res ad accelerandam obseruationem mandatorum caelestium sedula exhorta¬
tione ꝓuocant. Similȩ ergo quam cõmiscuit sa raut reficer& angelos. internae st̃ dulcedo ser¬
monisdĩ : quam caelesti hierusalem scãẽ uidelic& ecclesiȩ pollic&ur ꝓph&adicens dedño qui
posuit fine stuos pacem & adipe frumenti satianste: statimq: quiess& adepsfrumenti.
manifestius exponens adiecit. Quie mittit eloquium suum terrae. Tria sunt autem
sata eius dem similȩ : quia inscriptura sacra triplexest sensus intelligentiȩ : Hostoricus uide¬
lic& allegoricus & anagogicus. Verbigratia. Dnẽ dilexi decorem domustuȩ iuxta his toriã
decorem domus quam fecit salomondño inuio labilem ꝑmanere desiderabat : laudante eũ

Expanded text:
qui respectu divinae gratiae tanguntur in animo, confestim in obsequium supernae qui respectu divinae gratiae tanguntur in animo, confestim in obsequium supernae voluntatis laetis bonorum operum et cogitatuum passibus exsiliunt, seque ac suos auditores ad accelerandam observationem mandatorum coelestium sedula exhortatione provocant. Simila ergo quam commiscuit Sara ut reficeret angelos, interna est dulcedo sermonis Dei, quam coelesti Jerusalem, sanctae videlicet Ecclesiae, pollicetur propheta, dicens de Domino: Qui posuit fines tuos pacem, et adipe frumenti satians te . Statimque qui esset adeps frumenti, manifestius exponens, adjecit: Qui emittit eloquium suum terrae. Tria sunt autem sata ejusdem similae, quia in Scriptura sacra triplex est sensus intelligentiae, historicus videlicet, allegoricus et anagogicus; verbi gratia: Domine, dilexi decorem domus tuae ; juxta historiam decorem domus, quam fecit Salomon Domino, inviolabilem permanere desiderabat; laudante eum
Abbreviated transcription (Latin):
semine nasciturũ qui cũ sit ds̃ ante scła patri consubstantialis. homo infine sȩculorum
uerus ueraciter inter homines conuersaturus apparer&: cibi autem quibus eos refe¬
cit & ipsispiritalibus siht plenisa cramentis. De quibus lta memoraturt̃ upili¬
Festinauit abraham in tabernaculum ad sarram dixitq: ei: aeicelera triasata
simile cõmiste & fac subcinericiospanes : Ipse uero ad armentũ cucurrit &tulit in¬
deuitulum tenerrimum &optimũ deditq: puero qui festinauit & coxitillum :
Vbi primo notandum qui a cuncta uelociter aguntur uelutuere inministerium diui¬
nȩ susceptionis festinat abraham accelerare, iub& sarram. Properanter famulus
in iunctũ compl& officium ut patent̃ innote scat quia beatus abraham ueraciter
iux ta uocem dñi exultauit ut uider& diem eius. & uidit & gauisus est. Sed & omnes

Expanded text:
semine nasciturum, qui cum sit Deus ante saecula, Patri consubstantialis, homo in fine saeculorum semine nasciturum, qui cum sit Deus ante saecula, Patri consubstantialis, homo in fine saeculorum verus, veraciter inter homines conversaturus appareret; cibi autem quibus eos refecit, et ipsi spiritalibus sunt pleni sacramentis, de quibus ita memoratur: Festinavit Abraham in tabernaculum ad Saram, dixitque ei: Accelera, tria sata similae commisce, et fac subcineritios panes. Ipse vero ad armentum cucurrit, et tulit inde vitulum tenerrimum et optimum, deditque puero, qui festinavit et coxit illum. Ubi primo notandum quia cuncta velociter aguntur velut vere in ministerium divinae susceptionis; festinat Abraham, accelerare jubet Saram, properanter famulus injunctum complet officium, ut patenter innotescat quia beatus Abraham veraciter, juxta vocem Domini, exsultavit ut videret diem ejus, et vidit et gavisus est . Sed et omnes
Abbreviated transcription (Latin):
Non solum in hoc genesis libro ubi haec gesta narrantur uerum &iam in epistola
ad hebreos ubicum hoc hospiealitas lauda recur Perhanc inquit &iã quidam
nescientes hospitio receperunt ange los Verum in hac susceptionẽ & hoc sentire
congrue potest quia diuinitus sit procuratum ut angelos uidentes patriarchȩ uelut
homines quidem susciperent sed tam quãdm̃ uenerarent᷑ quattenus ꝑdistinctio¬
nem talis obsequii ac deuotionis prȩfigura r&cur: quandoq: futurum ut ipse dñs
& infirmossanandi quã manducandi acbibendi operamdar&. sicut sepissime fac¬
tũ euangelica testatur historiaxi Deniq: expositores sacrarum litterarum hoc
in loco intellexere completũ quod ait dñs iuda eis Abraham paterur exultauit
cognouit essentiã maiestatis : Refeciteos epulis ad positis quia intellexit eũ de suo

Expanded text:
non solum in hoc Genesis libro, ubi haec gesta narrantur, verum etiam in Epistola non solum in hoc Genesis libro, ubi haec gesta narrantur, verum etiam in Epistola ad Hebraeos, ubi cum hospitalitas laudaretur: Per hanc, inquit, etiam quidam nescientes hospitio angelos receperunt . » Verum in hac susceptione et hoc sentire congrue potest, quia divinitus sit procuratum ut angelos videntes patriarchae velut homines quidem susciperent, sed tanquam Deum venerarentur, quatenus per distinctionem talis obsequii ac devotionis praefiguraretur quandoque futurum, ut ipse Dominus et infirmos sanandi quam manducandi ac bibendi operam daret, sicut saepissime factum evangelica testatur historia. Denique expositores sacrarum litterarum hoc in loco intellexere completum quod ait Dominus Judaeis: Abraham pater vester exsultavit cognovit essentiam majestatis. Refecit eos epulis appositis, quia intellexit eum de suo
Abbreviated transcription (Latin):
am uł insequente lothangelos uidens hospitio quidem quasi homines susorp¬
rđ & quasi mortales cibis humanis refecerit:. Cum quib: tam̃ qua sicum dõ loqueban¬
tur eorumq uerba non aliter quam oracula caelestia susceperunt sed credibile
est ut scs augustinus ait quod & abraham in tribus & lothinduobus uiris dnm agnoscebare.
cuiper singularem numerũ loquebant᷑ &iã cumeos homines esse arbi trarentur
Neque enĩ aliam obcausam suc eos susce perunt ut tã quã mortalibus & humanare fec¬
tione indigentib: ministrarent sederat ꝓfecto aliquid quolta excellebant : lic&
tãquã homines ut inei s essed nm̃ sicut esse adiol& in ꝓph&is. hi quihospitalitatem illis
ex hibebant dubitare non possent : atq: id eo & ipsosaliquando plura liter & in eisdñm
aliquando singulariter appellabant. Angelos aut fuisse scriptura testatur:

Expanded text:
Abraham, vel in sequente Loth angelos videns, hospitio quidem quasi homines suscepAbraham, vel in sequente Loth angelos videns, hospitio quidem quasi homines susceperit, et quasi mortales cibis humanis, refecerit, cum quibus tamen quasi cum Deo loquebantur, eorumque verba non aliter quam oracula coelestia susceperunt. « Sed credibile est, » ut sanctus Augustinus ait, « quod et Abraham in tribus, et Loth in duobus viris Dominum agnoscebant; cui per singularem numerum loquebantur, etiam cum eos homines esse arbitrarentur. Neque enim aliam ob causam sic eos susceperunt, ut tanquam mortalibus, et humana refectione indigentibus, ministrarent; sed erat profecto aliquid quo ita excellebant, licet tanquam homines, ut in eis esse Dominum sicut esse assolet in prophetis, hi qui hospitalitatem illis exhibebant dubitare non possent; atque ideo et ipsos aliquando pluraliter, et in eis Dominum aliquando singulariter, appellabant. Angelos autem fuisse Scriptura testatur,
Abbreviated transcription (Latin):
terra gloria eius: Et benedicitur quia uisurus angelos eleuauerit oculos abraham
quianimirũ necesse est ut qui ciues caeliuidere quidiuinae maiescacis gloriã & arthano
nosse concupiscit : omnẽmentis intuitũ ab infimis desideriis erigat: acsedula intentione
adlucem uerisolis aperiat: Bene sub infertur quiacum uidiss& angeloscucurrit in occur¬
sum eorum adorans eos quenese trinsirent rogauit : quia necesse est ut quotiescũq: gus¬
tum aliquem internae dulcedinis animo concipimus: mox omnib: uotis ac promtis bo¬
norum operum gressibus satagamus: nenoscitius eadem dulcedo relinquat :Sed
quae ad tempus gustata est̃ memoria suꝑnae suauitatis mentes nr̃as aliquando diuti¬
us reficiat. atque abhuius mundi delectationibus &curis abstractas in a&ernorũ
contemplatione suspendat: Mou& forte aliquos quomodo uel in hac lectione

Expanded text:
terra gloria ejus. Et bene dicitur quia visurus angelos e evaverit oculos Abraham, terra gloria ejus. Et bene dicitur quia visurus angelos e evaverit oculos Abraham, quia nimirum necesse est ut qui cives coeli videre, qui divinae Majestatis gloriam et arcana nosse concupiscit, omnem mentis intuitum ab infimis desideriis erigat, ac sedula intentione ad lucem veri Solis aperiat. Bene subinfertur quia cum vidisset angelos, cucurrit in occursum eorum, adorans, eosque ne se transirent rogavit, quia necesse est ut quotiescunque gustum aliquem internae dulcedinis animo concipimus, mox omnibus votis ac promptis bonorum operum gressibus satagamus, ne nos citius eadem dulcedo relinquat; sed quae ad tempus gustata est, memoria supernae suavitatis mentes nostras aliquanto diutius reficiat, atque ab hujus mundi delectationibus et curis abstractas in aeternorum contemplatione suspendat. Movet forte aliquos quomodo vel in hac lectione
Abbreviated transcription (Latin):
&eius conloquio fruiturus . in quo & aduenã mundihuus figurar&ur : & uere idest
caelestis gratiae luce inradiatus . &amore diuinȩ contemplationis in hiant̃ accensus
Cumq: eleciassec oculos apparuerunt eitresuiri stantes propt̃ eum: quoscũ uidiss& cu¬
currit inoccursum eorũ dehostio tabernaculi & adorauit in terra & dixit: dñe si lnue¬
nigratiam inoculis tuis ne transe as seruum tuũ. & c&
Quod tresuiriei apparuerunt mysterium est̃ scaẽ trinitatis. Deniq: cumtresuidis¬
s& unũ ad orauit & precatus est dñm : Quia &si in personis ẽ trinitas: in diuinitate
est tamenuna & quod ad oranda dominantis aequalitas: Sicut &iam inesaiacũ ange¬
licae uirtutes gloriã scaẽ trinitatis canerent dicentes. sc̃s scs ses : moxunitatem do¬
minationis: acdeitatis subiungunt addentes Dñẽ ds̃ omni potens plenae st omnis

Expanded text:
et ejus colloquio fruiturus, in quo et advena mundi hujus figuraretur, et verae et ejus colloquio fruiturus, in quo et advena mundi hujus figuraretur, et verae coelestis gratiae luce irradiatus, et amore divinae contemplationis inhianter accensus. Cumque elevasset oculos, apparuerunt ei tres viri stantes prope eum, quos cum vidisset, cucurrit in occursum eorum de ostio tabernaculi, et adoravit in terra et dixit: Domine, si inveni gratiam in oculis tuis, ne transeas servum tuum, etc. Quod tres viri ei apparuerunt, mysterium est sanctae Trinitatis; denique cum tres vidisset, unum adoravit, et precatus est Dominum, quia etsi in personis est Trinitas, in divinitate est tamen una et coadoranda Dominantis aequalitas, sicut etiam in Isaia cum angelicae virtutes gloriam sanctae Trinitatis canerent dicentes: Sanctus, Sanctus, Sanctus, mox unitatem dominationis ac deitatis subjungunt addentes: Dominus Deus omnipotens, plena est omnis
Abbreviated transcription (Latin):
initinere uel in bello : domo autẽ in patria uti solemus : In quomysterio &iamisa ac
& iacob intabernaculis habitasse leguntur. Man& aut̃ inmediotabernaculi sui. qui¬
cumq: & peregrinũ senec semꝑ uicturum in hoc saeculo nouit: & nihi lominus quantũ
ual& scłi negotiis atque inlecebris sese inplicare non erubescit. Abra ham uoro &ei
sequaces quinecessitate tantũ : non autẽ ut & uoluptate quae mundi sunt agunt.
quasi in ostio tabernaculi sui sedent ÷ Quiaiã iamq: exiredemundoparati ingressu¬
liitae sequentis. Laetante semꝑ animo atq ad futura premia extento prestolantur :
Etbene additur inipso feruore diei. Feruor quippe die i in quo abraham in ostiota¬
bernaculisui sedebat uirtutẽ de signat dilectionis. qua ipse inmente respectu solis.
iustitiȩ ardebat: Talisque status : & loci & temporis: decebateũ qui dñmeratuisurus

Expanded text:
in itinere vel in bello, domo autem in patria uti solemus, in quo mysterio etiam Isaac in itinere vel in bello, domo autem in patria uti solemus, in quo mysterio etiam Isaac et Jacob in tabernaculis habitasse leguntur. Manet autem in medio tabernaculi sui quicunque et peregrinum se, nec semper victurum in hoc saeculo novit, et nihilominus quantum valet saeculi negotiis atque illecebris sese implicare non erubescit. Abraham vero et ejus sequaces qui necessitate tantum, non autem et voluptate, quae mundi sunt agunt, quasi in ostio tabernaculi sui sedent, quia jam jamque exire de mundo parati, ingressuvitae sequentis laetanti semper animo atque ad futura praemia extento praestolantur. Et bene additur, in ipso fervore diei; fervor quippe diei, in quo Abraham in ostio tabernaculi sui sedebat, virtutem designat dilectionis, qua ipse in mente respectu Solis justitiae ardebat, talisque status et loci et temporis decebat eum qui Dominum erat visurus,
Abbreviated transcription (Latin):
praebiturus : quod ad proprians eis humilit̃ ad orauit interra : quod ministeriũ suũ
eos expactire atq accipererogauit : Quod consentientibus festinus exhibuit : neq:
hoc ꝑseruos & ancillas. sed perse ipsũ & sarã compleuit. mirũ namq si non homines eos
cũ primo uidis se credidit . curad lauandũ pedes eis adferre uoluerit aquam : quo modo
requiescere subarbore quasi in ambulando fessos : quare corpus correficiendo confor¬
tare . qua sue iunio laborantes rogauerit : siquis uero hanc lectionem altius discutere
quaerit totam spiritales redolere sensus inueniđt. Nam quod abrahȩ sedenti
inostio tabernaculi suidñs apparuit: multũ congruit deuotioni ipsius abrahae: si¬
mul & omnium eiusdem ꝓmissionis heredum. qui peregrinos sehuius scłi & incolas
ciues uero alterius uitae hocest patriae caelestis esse testantur. Taber naculis uero

Expanded text:
praebiturus; quod appropians eis humiliter adoravit in terra, quod ministerium suum praebiturus; quod appropians eis humiliter adoravit in terra, quod ministerium suum eos exspectare atque accipere rogavit, quod consentientibus festinus exhibuit; neque hoc per servos et ancillas, sed per seipsum et Saram complevit. Mirum namque, si non homines, eos cum primo vidisset, credidit, cur ac lavandum pedes eis afferre voluerit aquam; quomodo requiescere sub arbore quasi in ambulando fessos; quare corpus correficiendo confortare, quasi jejunio laborantes, rogaverit. Si quis vero hanc lectionem altius discutere quaerit, totam spiritales redolere sensus inveniet. Nam quod Abrahae sedenti in ostio tabernaculi sui Dominus apparuit, multum congruit devotioni ipsius Abrahae, simul et omnium ejusdem promissionis haeredum, qui peregrinos se hujus saeculi et incolas, cives vero alterius vitae, hoc est patriae coelestis, esse testantur. Tabernaculis vero
Abbreviated transcription (Latin):
artana cognoscit. Quorũ uidelic& archanorũ : quia non solum circũcisio . sedes pre¬
putiũ particeps eẽ debuit: Recte aut̃ apparitio in conualle mamre facta. eẽ me¬
moratur. Mamre namq: ut supralegimus genere quidem amorreus. sed cũ fratri¬
bussuis foederatus erat abrahȩ: Vnde apte conuallis mamre : nram̃ de signat humili¬
tatẽ : quidegentibus originem carnis habentes. patrem inspũ aofide habemꝰ abraham.
quibus dicit apłs. trahens ex abra ham & carnis & uirtutis originem:. Ad nunti amus
uobis uitã a&nam quae erat apud patrem: & apparuit nobis: quoduidimus & audiui.¬
mus ad nuntiamus & uobis : ut & uos socie tatem habeatis nobiscum: Et quidem in hac
lectione excepto spiritali intellectu: multũ aedificat legentes: quod abra ham ignotos
iuiros aspiciens : statim cucurrit in occursum eorũ : quasi peregrinis hospitalitatis gratiã

Expanded text:
arcana cognoscit, quorum videlicet arcanorum quia non solum circumcisio, sed et praearcana cognoscit, quorum videlicet arcanorum quia non solum circumcisio, sed et praeputium particeps esse debuit, recte apparitio in convalle Mambre facta esse memoratur, Mambre namque, ut supra legimus, genere quidem Amorrhaeus, sed cum fratribus suis foederatus erat Abrahae; unde apte convallis Mambre nostram designat humilitatem, qui de gentibus originem carnis habentes, patrem in spiritu ac fide habemus Abraham, quibus dicit Apostolus trahens ex Abraham et carnis et virtutis originem: Annuntiamus vobis vitam aeternam quae erat apud Patrem et apparuit nobis quod vidimus et audivimus adnuntiamus et vobis ut et vos societatem habeatis nlectione, excepto spiritali intellectu, multum aedificat legentes, quod Abraham ignotos viros aspiciens, statim cucurrit in occursum eorum quasi peregrinis hospitalitatis gratiam
Abbreviated transcription (Latin):
taest : qđ aut postmodũ ultois aac ad prȩceptũ sãtrȩ eiectus est cũ matresua is maheli
nequaquã deb& putari quia uetus testam̃tũ signific& abolendũ ꝑsuccessionẽ nouitesta¬
menti : sed potius qđ carnalis obseruantia legis cũ his quieã carnaliter &iam coruscante
gratia e uangelii obseruandã contendunt sitabecclesiae finibus expellenda : Ipsa autẽ
spiritali sensu intellecta: necunum iota neq: unum sit apicem perditura : done com̃ia
fiant: Apparuit aute mei dñs in conuallemam re sedenti in hostio tabernaculi siu in
ipso feruore diei & c&̃. Haecapparitio dñi cunctis superioribus quibus beato abras
totiu uisusest : constatesse saeratior: & recte post̃ acceptũ circum cisionis sacram̃tu
postamplificatũ nom̃ : quo futurus pater omnium gentiũ signabat: see r&iora dĩ

Expanded text:
ta est; quod autem postmodum adulto Isaac, ad praeceptum Sarae ejectus est cum matre sua Ismael, ta est; quod autem postmodum adulto Isaac, ad praeceptum Sarae ejectus est cum matre sua Ismael, nequaquam debet putari qui Vetus Testamentum significet abolendum per successionem Novi Testamenti; sed potius quod carnalis observantia legis cum his qui eam carnaliter, etiam coruscante gratia Evangelii observandam contendunt, sit ab Ecclesiae finibus expellenda; ipsa autem spiritali sensu intellecta nec unum iota, neque unum sit apicem perditura, donec omnia fiant. Apparuit autem ei Dominus in convalle Mambre sedenti in ostio tabernaculi sui in ipso fervore diei, etc. Haec apparitio Domini cunctis superioribus, quibus beato Abrahae toties visus est, constat esse sacratior. Et recte post acceptum circumcisionis sacramentum, post amplificatum nomen quo futurus pater omnium gentium signabatur, secretiora Dei
Abbreviated transcription (Latin):
frat̃ eiꝰ maior quites tam̃tũ uetus de signabat: septenariũ insua a&ate niumerũ conpleue¬
rat : qm̃ obseruantiam legis in quam aximũ locũ sabbatũ tenebat. usq ad tẽpus gratiae
decebat extendi : Quod autẽ geminatus est idem numerus septenarius . ad perfectionẽ
eiusdem sacramenti ꝑtin& quod lexdĩnos & a seruilibus idest amalis operib: Incorpore:
& anoxiis cogitationibus inmente feriatos esse desiderat: geminat᷑ niumer septenarius
quialex & in hacuita suis sequacibus requiem corporĩbus : & infuturauita requiem ha¬
bendã ꝓmittit animarũ. Nato isaac & primũ suae a&atis annũ inchoante is mahel
inchoat quintũ decimũ : quia apparente gratise uangelii &i psaquoq lex spiritalit̃
intellecta caelestib sacramentis plena fuisse : & gloriã resurrectionis praedicasse reper¬

Expanded text:
frater ejus major, qui Testamentum Vetus designabat, septenarium in sua aetate numerum complevefrater ejus major, qui Testamentum Vetus designabat, septenarium in sua aetate numerum compleverat; quoniam observantiam legis, in qua maximum locum sabbatum tenebat; usque ad tempus gratiae decebat extendi; quod autem geminatus est idem numerus septenarius ad perfectionem ejusdem sacramenti pertinet; quod lex Dei nos et a servilibus, id est, a malis operibus in corpore, et a noxiis cogitationibus in mente, feriatos esse desiderat. Geminatur numerus septenarius, quia lex et in hac vita suis sequacibus requiem corporibus praecipit, et in futura vita requiem habendam promittit animarum; nato Isaac et primum suae aetatis annum inchoante, Ismael inchoat quintum decimum, quia apparente gratia Evangelii, et ipsa quoque lex spiritaliter intellecta, coelestibus sacramentis plena fuisse, et gloriam resurrectionis praedicasse reper
Abbreviated transcription (Latin):
abraham: &ismahel xiii annorum: quandocircũcisi sunt : Vt post annum natoisa ac.
ꝑfecte conpless&: In magnoutique mỹstorio : quia uidelic& is a ac nouitestamenti. &
ismahel ueteris tenuere figuram Isa acnamq: cumnatus estcentenarius erat pat̃
eius ut insinue turgratia nouitestamenti adhereditatẽ regnicae lestis filios suae pro¬
missionis adducere : Centenarius quippe numerus ut saepedictũ ẽ. in conpoto arti¬
culari desinistra transit indexteram: & superna hierusalem mat̃ nra caelestis
merito perdexterã signatur : Nam & quibuscũq: hanc intrare conceditur: ad
dexteram sunt iudicis in nouissimo examine staturi . In quanatiuitate eiusdem isa ac
duas annorum eb domadas impleuerat is mahel: ꝓpt̃ uidelic& sacramentũ sabbati
quod inueteri testamento seruabetur : ut incipiente annoquinto decimo quasi insignũ

Expanded text:
Abraham, et Ismael tredecim annorum quando circumcisi sunt: ut post annum nato Isaac Abraham, et Ismael tredecim annorum quando circumcisi sunt: ut post annum nato Isaac nnorum perfecte complesset? in magno utique mysterio: quia videlicet Isaac Novi Testamenti, et Ismael Veteris tenuere figuram. Isaac namque cum natus est, centenarius erat pater ejus, ut insinuetur gratia Novi Testamenti ad haereditatem regni coelestis filios suae promissionis adducere. Centenarius quippe numerus, ut saepe dictum est, in computo articulari de sinistra transit in dexteram, et superna Hierusalem mater nostra coelestis merito per dexteram signatur; nam et quibuscunque hanc intrare conceditur, ad dexteram sunt Judicis in novissimo examine staturi. In qua nativitate ejusdem Isaac duas annorum hebdomadas impleverat Ismael; propter videlicet sacramentum sabbati, quod in Veteri Testamento servabatur; ut incipiente anno quintodecimo, quasi in signum
Abbreviated transcription (Latin):
abraham riserit in cordesuo. Risus aut̃ ille decent̃ significat gaudium nouitestam̃ti
in quo filu ꝓmissionis in habitante in eisdño in ac̃nũ exultabunt: Q uodemũ sequitur
& constituã pactũ illi infoedus sempiternũ & seminiei posteum & colera Semeneius
dicit hneis quifidem imitando abrahȩ merentur audire adño. Beatiquinune Ne¬
tis quia ridebitis qualibus seiungens a postolusait. Nosautem secuinduisa ac pimis¬
sionis filusumus. Specialiter autẽ nomenis a acidest risus qui ex ꝓmissione nascit᷑
congruit mediatoridĩ & hominum: decuius natiuitatedixit angelus pastoribus: Nolite
timere ecceenim euangelido uobis gaudium magnũ quoderit omnipopulo. Nona¬
ginta nouemerat annorum: quan do circum cidit carnem suã preputii. &is mahel filius
eius tredecim annos impleuerat tempore circum cisionis suae: Vn decentenarius erat

Expanded text:
Abraham riserit in corde suo. Risus autem ille decenter significat gaudium Novi Testamenti, Abraham riserit in corde suo. Risus autem ille decenter significat gaudium Novi Testamenti, in quo filii promissionis, inhabitante in eis Domino, in aeternum exsultabunt. Quod enim sequitur: Et constituam pactum illi in foedus sempiternum, et semini ejus post eum, etc. Semen ejus dicit in eis qui, fidem imitando Abrahae, merentur audire a Domino: Beati qui nunc fletis, quia ridebitis ; qualibus se jungens Apostolus ait: Nos autem secundum Isaac promissionis filii sumus . Specialiter autem nomen Isaac, id est risus, qui ex promissione nascitur, congruit Mediatori Dei et hominum, de cujus nativitate dixit angelus pastoribus: Nolite timere, ecce enim evangelizo vobis gaudium magnum quod erit omni populo . Nonaginta novem erat annorum quando circumcidit carnem sui praeputii, et Ismael filius ejus tredecim annos impleverat tempore circumcisionis suae. Unde centenarius erat
Abbreviated transcription (Latin):
gentiũ futura : iamprinceps esse. Vnde & apłs petrus mulierũ uitam instituens ait
Sicenim aliquando & scãe mulieres sperantes indño : ornabant sesubiette propriis uiri
sicut sara oboediebat abrahȩ dominum eum uocans. cuius estis filiȩ bene facientes &
Putas necentenario nascetur filius &esara non a gonenaria pari& Risus abrahȩ exul¬
tatio et gratulantis: Non in risio diffidentis : Verba quoq: eius illa que dicebat in cor¬
de suo : non sunt dubitantis sed ad mirantis: Ad testante &łiã apło qui dese ipso loquens
ait Inre ꝓmissione &iã di non hesitauit diffidentia: sed onfirmatusest̃ infide dans
gloriãdõ plenissi me sciens quia quaecũq: ꝓmisit potens est & facero tailaio
Etaitdñs ad abraham: sasrauxortua pari& tibifiliũ : uocabisq nomenei isaac: Paac
interpretaturrisus Nec dubitandũ ẽ eũ ita uocatũ ab eo quod auditaeius Natuuitato

Expanded text:
omnium gentium jam princeps esse, unde et Apostolus Petrus mulierum vitam instituens ait: omnium gentium jam princeps esse, unde et Apostolus Petrus mulierum vitam instituens ait: Sic enim aliquando et sanctae mulsicut Sarra oboediebat Abrahae dominum eum vocans cuius estis filiae benefacientes et Putasne centenario nascetur filius, et Sara nonagenaria pariet? Risus Abrahae exsultatio est gratulantis, non invisio diffidentis: verba quoque illa quae dicebat in corde suo non sunt dubitantis, sed admirantis; attestante etiam Apostolo qui de ipso loquens ait: In repromissione etiam Dei non haesitavit diffidentia, sed confirmatus est in fide, dans gloriam Deo, plenissime sciens quia quaecunque promisit potens est et facere . Et ait Dominus ad Abraham: Sara uxor tua pariet tibi filium, vocabisque nomen ejus Isaac. Isaac interpretatur Risus, nec dubitandum est eum ita vocatum ab eo, quod, audita ejus nativitate,
Abbreviated transcription (Latin):
ubi tamen euidens opus diest uitiata & cessante natura . ibieuidentius intelligitur
gratia & quia hoc non ꝑgenerationẽ sed ꝑregenerationẽ futurũẽ. Ideonunc lmpera
ta ẽ circũcisio : quando desa ra ꝓmissusẽ filius: parentũ mutantur & nomina
Om̃ia resonant nouitatẽ & intestam̃ento uetere obumbrat᷑ nouũ : Interpretat᷑ aut̃
sarai princepsmea : sara princeps : Causaq: nominis inmutati haecest : qđ ante a dice¬
batur princepsmea : idestunius tantũ modo domꝰ mater familias. postea uero dicitur
absolute princeps. Sequiturenĩ. Et ex illa dabotibifilium cuibene dicturus sumerio¬
q: innationes & reges populorũ orientur exeo : Signanter quae non ut ingrecolegimꝰ
dixitds̃ ad abraham. Sara uxortua non uocabitur sarai: Nomeneius. in hebreo ha¬
betur non uocabis nomen eius sarai. id est nondices ei princeps meaes. Omniũ qui ppo

Expanded text:
ubi tamen euidens opus Dei est uitiata et cessante natura, ibi euidentius intellegitur ubi tamen euidens opus Dei est uitiata et cessante natura, ibi euidentius intellegitur gratia. Et quia hoc non per generationem, sed per regenerationem futurum erat, ideo nunc impta circumcisio est. Quando de Sara promissus est filius, parentum mutantur et nomina, omnia resonant novitatem, et in Testamento vetere obumbratur Novum. Interpretatur autem Sarai Princeps mea, Sara autem Princeps causaque nominis immutati haec est quod antea dicebatur Princeps mea, id est, unius tantummodo domus materfamilias, postea vero dicitur absolute Princeps; sequitur enim: Et ex illa dabo tibi filium cui benedicturus sum, eritque in nationes, et reges populorum orientur ex eo. Signanterque non ut in Graeco legimus: dixit Deus ad Abraham, Sarai uxor tua non vocabitur Sarai; in Hebraeo habetur non vocabis nomen ejus Sarai; id est, non dices ei Princeps mea es: futura quippe
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s in illo uno pactũ dĩ irritũ fecerunt : in quo om̃s peccauerunt. Quia ergo circũ¬
cisio signum regenerationis & non inmerito paruulũ propt̃ originale peccatum.
quo primũ dĩ dissipatũ ẽpactũ regeneratio disperd&. nisi liberatio liber& : Sicin¬
tellegenda sunt haec uerba diuina : tamquã dictũ sit : Qui non fueritregeneratus
delebitur animailla depopulosuo quia pactũ durritũ fecit : quando in adam cum
omnibus &iam ipse peccauit.
Dixitq ds̃ ad abra ham saraiuxorem tuã nonuocabis sarai. sedse ram: Et benedi¬
cam ei & exilla dabo tibi filium cui benedicturussum eritq: innationes & reges
populorũ orientur exeo : Hic apertiora ꝓmissa sunt deuotionegentiũ in is aac
id est infilio ꝓmissionis. quo significatur gratia nonnatura : quia desone & anu
sterili promittitur filius : quamuis enim & naturalem ꝓcreationis excursũds̃ oper&.

Expanded text:
omnes in illo uno pactum Dei irritum fecerunt, in quo omnes peccaverunt. Quia ergo circumomnes in illo uno pactum Dei irritum fecerunt, in quo omnes peccaverunt. Quia ergo circumcisio signum regenerationis fuit, et non immerito parvulum propter originale peccatum, quo primum Dei dissipatum est pactum, generatio disperdet nisi liberatio liberet; sic intelligenda sunt haec verba divina tanquam dictum sit: Qui non fuerit regeneratus, delebitur anima illa de populo suo, quia pactum Dei irritum fecit; quando in Adam cum omnibus etiam ipse peccavit. Dixitque Dominus ad Abraham: Sarai uxorem tuam non vocabis Sarai, sed Saram, et benedicam ei, et ex illa dabo tibi filium, cui benedicturus sum, eritque in nationes, et reges populorum orientur ex eo. id est in filio promissionis, quo significatur gratia, non natura, quia de sene et anu sterili promittitur filius. Quamuis enim et naturalem procreationis excursum Deus operetur:
Abbreviated transcription (Latin):
& factae in adam trans gressionis abolitio. Quod enim nunc facit baptis mũ infide xpĩ
hoc fecit exillo tempore cirtumcisio indie octaua quare surrectio xpĩdesignata est. ex¬
cepto quod cirtum cisis necdum regni caelestis patebat ingressus : priusquam resurgens
amorte dñs omnibus electis ianuam eius demregni ad caelos ascendendo reserar&
Propter quod maxime diecurtum cidebantur octaua : ut significar&ur eos non nisi per
effectũ dominicae resurrectionis: ueraciter abomniuitiorum labepurgandos potese
autẽ mouere quo mododicatur : delebitur animailla depopulo suo : quia pactũ meũ
irritum fecit: cum haec nullaculpasit paruuli: cuius dixit animã periturã : Necipã
irritum secerit pactũ dĩ. sed maiores quieum circũ cidere noncurarunt : nisi quia &uã
paruuli non secundũ sua e uitȩ ꝓprietatẽ : sed scđm cõmunẽ generis humanioriginẽ:

Expanded text:
et factae in Adam transgressionis abolitio; quod enim nunc facit baptismum in fide Christi, et factae in Adam transgressionis abolitio; quod enim nunc facit baptismum in fide Christi, hoc fecit ex illo tempore circumcisio in die octava, qua resurrectio Christi designata est; excepto quod circumcisis necdum regni coelestis parebat ingressus, priusquam resurgens a morte Dominus omnibus electis ejusdem regni januam ad coelos ascendendo reseraret. Propter quod maxime die circumcidebantur octava; ut significaretur eos non nisi per effectum dominicae resurrectionis veraciter ab omni vitiorum labe purgandos. Potest autem movere quomodo dicatur, delebitur anima illa de populo suo, quia pactum meum irritum fecit, cum haec nulla culpa sit parvuli, cujus dixit animam perituram, nec ipse irritum fecerit pactum Dei, sed majores qui eum circumcidere non curarunt; nisi quia etiam parvuli non secundum suae vitae proprietatem, sed secundum communem generis humani originem,
Abbreviated transcription (Latin):
die circumcidi precipiebantur infantes in signum foederis duuni: ut indicar&ur
mistice : quia om̃s electipergrati amid In hocrũ mero essent a cunctis Iniquitatib¬
ab soluendi : acuncta corruptione carnis emundandi. ab ipsa &iam morte quam perrea¬
tum primȩ prȩuaricationis inancurrerunt liberandi:
Omne masculinum ingenerationibus ur̃is tam uernaculus quamepticius circũcidatur.:
& quicũ que non fuerit destirpeurã. Significat gratiam regenerationis & in mortali¬
tatis adomnes pertinere fideles: siue ex stirpe abra ham. seu aliunde carnis originem du¬
cant : Eritque pactum meum incarne urã infoedus acernum. Quosoedere utique
litate uestiturus Masculus cuius prȩputii caro circũ cisa non fuerit delebitur anima
illa depopulo: quia pactũ meum irritum fecit. Hacsententia maius eiusdem cirtum¬
cisionis arthanum proditur : quia non solũ futurae in xp̃o innouationis signum est sed

Expanded text:
die circumcidi praecipiebantur infantes in signum foederis divini ut indicaretur die circumcidi praecipiebantur infantes in signum foederis divini ut indicaretur mystice quia omnes electi per gratiam Dei in hoc numero essent a cunctis iniquitatibabsolvendi, a cuncta corruptione carnis emundandi, ab ipsa morte etiam quam per reatum primae praevaricationis incurrerunt liberandi. Omne masculinum in generationibus vestris, tam vernaculus quam emptitius circumcidetur, et quicunque non fuerit de stirpe vestra. Significat gratiam regenerationis et immortalitatis ad omnes pertinere fideles, sive ex stirpe Abraham, seu aliunde carnis originem ducant. Eritque pactum meum in carne vestra in foedus aeternum. Quo foedere utique litate vestiturus. Masculus cujus praeputii caro circumcisa non fuerit, delebitur anima illa de populo suo: quia pactum meum irritum fecit. Hac sententia majus ejusdem circumcisionis arcanum proditur, qui non solum futurae in Christo innovationis signum est, sed
Abbreviated transcription (Latin):
batũ : resurrexit a mortuis : Incuius passionis acresurrectionis exemplum: baptiza¬
mur auetus tate uitiorũ ab soluti: quasi spirita licircũcisionere nouemur : exponente
apło acdicente. Quicũq enĩ baptitamur in xpoihũ : in morte ipsius baptizati sumus.
Consepulti enĩ sumꝰ cũ illo ꝑbaptismũ in mortẽ ut quomodo surrexit xp̃s a mortuis ꝑglori.
patris. ita & nos in nouitate uitae ambulemus. Qui &iam numerus temporinostrae
resurrectionis potest aptissime congruere: quando in mortalitate carnis quam ꝑmi
tẽ de posuimus uniuersaliter induti: nec peccatialiquid ul tra incarne¬
tra incarne. neccor¬
ruptionis sumus passuri. Nam & nr̃a resurrectio pc̃tauidiei
numero: non in¬
congrue figuratur ÷ Quia post sex huibs saeculiaetates & seꝑ¬
timam sabbatis mi
idest requiei animarum  quaenuno in alia uita cae lebratur futura est: Octaua ere¬

Expanded text:
batum resurrexit a mortuis, in cujus passionis ac resurrectionis exemplum baptizabatum resurrexit a mortuis, in cujus passionis ac resurrectionis exemplum baptizamur a vetustate vitiorum absoluti, quasi spiritali circumcisione renovemur; exponente Apostolo ac dicente: Quicunque enim baptizamur in Christo Jesu, in morte ipsitem: ut quomodo surrexit Christus a mortuis per gloriam Patris, ita et nos novitate vitae ambulemus ; qui etiam numerus tempori nostrae resurrectionis potest aptissime congruere, quando immortalitate carnis quam per mortem deposuimus universaliter induti, nec peccati aliquid ultra in carne, nec corruptionis sumus aliquid passuri. Nam et nostra resurrectio octavi diei numero non incongure figuratur; quia post sex saeculi hujus aetates et septimam sabbatismi, id est, requiei animarum, quae nunc in alia vita celebratur, futura est. Octa
Abbreviated transcription (Latin):
caro preputii in signum foederis interdm̃ & homines : ut hoc signo ad monerentur
fideles illius temporis mundandos se abomni inquinamento carnis & sp̃s: ꝑficiendã
scĩ ficationem intimore dĩ : Sed & altiorl mysterio fiebat circumcisio illa carnalis
in signum foederis interdm̃ & semen abrahȩ: quanimirũ in illius foederis signum
data est: de quo su pra dictũ ẽ. eidem abrahȩ
Atque inte benedicentur uni uersae cognationes terrae.
Quod ad gratiam nouites¬
tamenti ꝑtinere nemo fidelium dubitat. In huius ergo soederis signumne mofideliũ
dubitat : quod circũcisus ẽ abraham & semen eiꝰ incarne prȩputii : ut p̃figura r&ur
ius semine : quie lectos suos ab omni macula peccatorũ expurgaro
acꝑpetua benedictione donar&: cuius expurgationis sacram̃to congruit. apte quod
sequitur. In fans octo dierum cirtũcidetur inuobis. Oc taua & enĩ diedñs id ẽpost sab¬

Expanded text:
caro praeputii, in signum foederis inter Deum et homines, ut hoc signo admonerentur caro praeputii, in signum foederis inter Deum et homines, ut hoc signo admonerentur fideles illius temporis, mundandos se ab omni inquinamento carnis et spiritus, perficiendam sanctificationem in timore Dei; sed et altiore mysterio fiebat circumcisio illa carnalis in signum foederis inter Deum et semen Abrahae, quia nimirum in illius foederis signum data est, de quo supra dictum est eidem Abrahae: Atque in te benedicentur universae cognationes terrae; quod ad gratiam novi testamenti pertinere nemo fidelium dubitat. In hujus ergo foederis signum nemo fidelium dubitat, quod circumcisus est Abraham et semen ejus in carne praeputii sui, ut praefiguraretur ius semine, qui electos suos ab omni macula peccatorum expurgaret, ac perpetua benedictione donaret; cujus expurgationis sacramento congruit apte quod sequitur: Infans octo dierum circumcidetur in vobis. Octava etenim die Dominus, id est, post sab
Abbreviated transcription (Latin):
deonion autẽ qđ dicitur aut non hab& finem : autusq: in huiusscłi tenditur finem : Et
ideo sicut & supra diximus terrachanaan inpossessionem a&ernã seminidatur abra hȩ.
quonam in ea xpianiusq ad finem saeculi huius. si uede iudȩis siue degentibus se menuide¬
lic& abrahȩ numquam defuturiesse creduntur : Dixit iterumds̃ ad abra ham: &¬
tuergocus todies pactũ meũ & sementuum posote ingenerationibus suis. hocest pactũ
quod obseruabitis interme &uos & sementuum postte. Circũ cidetur ex uobis omne
masculinum : & circumcidetis: carnẽ preputiiurĩ : ut sic insignũ focderis int̃me & uos :¬
Renigna ꝓuisione dñs primo paccũ gratiȩ suȩ statuit beato abrahȩ & seminieius :
Acde inde ab illis pactũ oboedientiȩ requirit. ut minus uidelic& terreat. labor cer¬
taminis : audito prius p̃mio ꝑp&uȩ remunerationis. Circuincidiergo prȩcipitur

Expanded text:
Aeonion autem quod dicitur, aut non habet finem, aut usque in hujus saeculi tenditur finem. Et Aeonion autem quod dicitur, aut non habet finem, aut usque in hujus saeculi tenditur finem. Et ideo, sicut et supra diximus, terra Chanaan in possessionem aeternam semini datur Abrahae, quoniam in ea Christiani usque ad finem saeculi hujus, sive de Judaeis, sive de gentibus, semen videlicet Abrahae nunquam defuturi esse creduntur. Dixit iterum Deus ad Abraham: tu ergo custodies pactum meum, et semen tuum post te in generationibus suis. Hoc est, quod obseruabitis inter me et uos, et semen tuum post te. Circumcidetur ex uobis omne masculinum, et circumcidetis carnem praeputii uestri: ut sit in signum foederis inter me et uosBenigna provisione Dominus primo pactum gratiae suae statuit beato Abrahae et semini ejus; ac deinde ab illis pactum obedientiae requirit: ut minus videlicet terreat labor certaminis, audito prius praemio perpetuae remunerationis. Circumcidi ergo praecipitur
Abbreviated transcription (Latin):
cũ abraham & semine eius foedere sempiterno ut sitdseorum : Quia nimirũ hoc foedus &to¬
to tempore uitȩ eius sineulla intermisione in generationibus electorũ sese exordine se¬
quentiũ seruabitur : & infuturo saeculo sineullo fine caele brabitur : Quoduero Sequit᷑
Daboq: tibi & seminituo terrã peregrinationistuȩ omne terrã chanan inpossessione
a&̃nã : Operosi ore expositione in dig& : quo modo accipiat᷑ impletũ siue adhuc expect&
implendũ cum possessio quaecũque terrena acerna cui lib& gentiesse nionposs&. Sed
sciendum est a&ernum a nostris interpretari : quod greciappellant a eonion. qđ a scło
diriuatum est: a eon
quippegrece: sacculum nuncupatur: sed non ausilatini
hocdicere sȩculare:
ne longe in aliud mitterent sensum: Saecularia quippe
dicunt᷑ multa quae
in hoc saeculo sicaguntur. sicut breui &iam tempore transeant

Expanded text:
cum Abraham et semine ejus foedere sempiterno, ut sit Deus eorum: quia nimirum hoc foedus, et tocum Abraham et semine ejus foedere sempiterno, ut sit Deus eorum: quia nimirum hoc foedus, et toto tempore vitae hujus sine ulla intermissione in generationibus electorum sese ex ordine sequentium servabitur, et in futuro saeculo sine ullo fine celebrabitur. Quod vero sequitur: Daboque tibi et semini tuo terram peregrinationis tuae omnem terram Chanaan in possessionem aeternam. Operosiore expositione indiget quomodo accipiatur impletum, sive adhuc exspectetur implendum, cum possessio quaecunque terrena, aeterna cuilibet genti esse non possit. Sed sciendum est aeternum a nostris interpretari quod Graeci appellant Aeonion, quod a saeculo derivatum est. Aeon quippe Graece seculum nuncupatur. Sed non ausi Latini hoc dicere saeculare, ne longe in aliud mitterent sensum. Saecularia quippe dicuntur multa quae in hoc saeculo sic aguntur, sicut brevi etiam tempore transeant.
Abbreviated transcription (Latin):
cognominationẽ ac domũ patris sui adimperiũ dni deseruit: merito & hoc inmunere
re tributionis accepit ut pat̃ multarũ gentium existat Ade outiq multarũ : ut non son¬
lum earũ quae exeius semine scđm carnẽ ꝓdfrent: sed & earum quȩ aliinde originem
carnis ducentes. fidei &oboedientiȩ eius uestigia sequerentur : Sicut apłsad roma nos
scribens plenissime exponit: &sciendũ autẽ quod abram paterex colsus abra ham
uero pat̃ multarũ dicitur. ut sub intellegatur gentium i
Et statuã pactũ meũ interme &te & inter sementuũ postte ingenerationibus suis foede¬
re sempiterno : ut simdstuus & seministui postte :Vlecus translatiohab& & statuamtẽs¬
tamentũ meũ: Notandũ autẽ qđ ubicũq: ingreco legimus testamentũ ibi in hebreo sermo¬
nesit foedus siue pactũ id est befithu Non est aut̃ mirandũ quaretestamentũ siue pactũ di sit

Expanded text:
cognationem ac domum patris sui ad imperium Domini deseruit, merito et hoc in munere cognationem ac domum patris sui ad imperium Domini deseruit, merito et hoc in munere retributionis accepit, ut pater multarum gentium existat; adeo utique multarum, ut non solum earum quae ex ejus semine secundum carnem prodirent; sed et earum quae aliunde originem carnis ducentes, fidei et obedientiae ejus vestigia sequerentur, sicut Apostolus ad Romanos scribens plenissime exponit. Sciendum autem quod Abram Pater excelsus, Abraham vero Pater multarum dicitur, ut subintelligatur, gentium. Et statuam pactum meum inter me et te, et inter semen tuum post te in generationibus suis foedere sempiterno; ut sim Deus tuus et seminis tui post te. Vetus translatio habet: Et statuam testamentum meum. Notandum autem quod ubicunque in Graeco legimus testamentum, ibi in Hebraeo sermone sit foedus, sive pactum, id est, berith. Non est autem mirandum quare testamentum sive pactum Dei sit
Abbreviated transcription (Latin):
A braham qm̃ audiuit egosum. laetabatur : Nec dubitabat quod ante quã ipse fiero
ds̃erat : Vnde &ipsequia uerbũ diuinȩ aernitatis fideliter audiuit. accepit in augm̃¬
tũ premii: ut patermultarũgentium & uocaretur & ess&. Porro iudȩiquia audita
diuinitatis archana capere non poterant eiecti destirpe abrahȩ : & intergenimina
sunt iuperarum conputiti. Deniq tulerunt lapides ut iacerent in eum : Atille abs¬
conditse abeis & exiuit̃ de templo: Utuide lic& alapideis eorũ cordibus absconsus : &
exiens adreuelandam gentibus suȩ maiestatis agnitionẽ uenir&. Nam& tunc egres¬
sus detemplo cȩconato lumen reddidit : infiguram uidelic& gratiȩ : qua inluttra¬
turus eratcorda gentilium: sequitur
Erique pater multarum gentium : Necultra uocabitur nomentuũ abram sedappel¬
laberis abraham: quia pater multarũ gentium constituite : Quia beatus abrihã

Expanded text:
Abraham quoniam audivit: Ego sum, laetabatur, nec dubitabat quod antequam ipse fieret, Abraham quoniam audivit: Ego sum, laetabatur, nec dubitabat quod antequam ipse fieret, Deus erat; unde et ipse quia verbum divinae aeternitatis fideliter audivit; accepit in augmentum praemii, ut pater multarum gentium et vocaretur et esset. Porro Judaei, quia audita divinitatis arcana capere non poterant, ejecti de stirpe Abrahae, et inter genimina sunt viperarum computati: Denique tulerunt lapides ut jacerent in eum; at ille abscondit se ab eis, et exivit de templo , ut videlicet a lapideis cordibus eorum absconsus, et exiens ad revelandam gentibus suae majestatis agnitionem veniret. Nam et tunc egressus de templo caeco nato lumen reddidit. In figuram videlicet gratiae, qua illustraturus erat corda gentilium. Sequitur: Erisque pater multarum gentium, nec ultra vocabitur nomen tuum Abram, sed appellaberis Abraham, quia patrem multarum gentium constitui te. Quia beatus Abraham
Abbreviated transcription (Latin):
hostia sei laudis obtulisse : in nocent̃ in conspectueius uixisse : nullũ uero ante abrahã¬
ꝓnũ in faciem corã dño: Verũ ille quo altiora priorib: dona percepit : eo maiores lar¬
gitori donorũ gratias sese humiliando reddidit: It quia suae fragilitatis cadens inter¬
rã humiliter meminit: mox diuinȩ potestatis eminentiã sublimit̃ agnoscere me¬
ruit. Nam sequitur¬
Dixitq: eids̃ egosum & pactũ meũ tecũ. Quid est enim dño dicere egosum nisistatũ¬
a &nitatis suȩ qua semperidemest manifeste denuntiare : De quadicit & psalmus
fier& egosum. Apparens enĩ incarne docuit seipsũ eẽ : qui inspũ quondã apparuerat
abrahȩ : cumidem testimoniũ essentiȩ suȩ quod ꝑhibuerat abrahȩ rep&it perhibendo
udaeis : Sed iudȩi qui audierant ante quã fier& abra ham egosum. turbabantur.

Expanded text:
hostias laudis obtulisse, innocentes in conspectu ejus vixisse, nullum vero ante Abram phostias laudis obtulisse, innocentes in conspectu ejus vixisse, nullum vero ante Abram pronum in faciem coram Domino corruisse. Verum ille quo altiora prioribus dona percepit, eo majores largitori donorum gratias sese humiliando reddidit; et quia suae fragilitatis cadens in terram humiliter meminit, mox divinae potestatis eminentiam sublimiter agnoscere meruit. Nam sequiturctum meum tecum. Quid est enim Domino dicere: Ego sum, nisi staturnitatis suae, qua semper idem est, manifeste denuntiare? De qua dicit et Psalmus: am fieret Abraham ego sum . Apparens enim in carne docuit se ipsum esse qui in spiritu quondam apparuerat Abrahae, cum idem testimonium essentiae suae, quod perhibuerat Abrahae, repetit perhibendo Judaeis; sed Judaei, quia audierant: Antequam fieret Abraham ego sum, turbabantur;